1

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Homage to the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One.

---

สาสนวํสปฺปทีปิกา

The Illuminator of the Lineage of the Dispensation.

---

พุทฺธํ [Pg.1] สุมาลี ทฺวิปทุตฺตโม ตโม,หนฺตฺวาน โพเธสิธ ปงฺกชํ กชํ;

มคฺคคฺคเสลมฺหิ สุญฏฺฐิโต ฐิโต,โส มํ จิรํ ปาตุ สุขํ สทา สทา.

The Buddha, beautifully adorned, supreme among bipeds, having dispelled the darkness, awakened here the lotus born from the mire. Standing well-established on the summit-rock of the Path, may he long protect me, always with happiness.

---

สีหฬทฺทีปโตเยว,อาคเตหิ ทิสนฺตเร;

ภิกฺขูหิ ยาจิโต กสฺสํ,สาสฺนวํสปฺปทีปิกํ.

Requested by monks who had come from other regions to the island of Sīhaḷa, I shall compose the Sāsanavaṃsappadīpikā.

---

กามญฺจ โปราเณหิ ยา,สาสฺนวํสปฺปทิปิกา;

วิตฺถาร วาจนามคฺคา,วิรจิตา วินิจฺฉยา.

Although indeed, that Sāsanavaṃsappadīpikā by the ancients was composed with extensive exposition and determinations.

---

สา [Pg.2] ปน มรมฺมภาสาย,กตตฺตาเยว เอเตสํ;

ทีปนฺตรนิวาสินํ,วหาติ สุฏฺฐุนาตฺถํ.

But that, having been composed in the Maramma language, does not convey the meaning well to those dwelling on other islands.

---

ตสฺมา หิ มูลภาสาย,กริสฺสามิ อหํ หเว;

สํสนฺทิตฺวาน คนฺเถหิ,ตํ สลฺลกฺเขนฺตุ สาธโวติ.

Therefore indeed, I shall compose it in the root language; having compared it with the texts, let the virtuous carefully consider it.

---

ตตฺรายํมาติกา –

Herein is the outline—

---

๑. นวฏฺฐานาคตสาสนวํสกถามคฺโค,

1. The Path of the Account of the Lineage of the Dispensation in the Nine Regions.

---

๒. สีหฬทีปิกสาสนวํสกถามคฺโค,

2. The Path of the Account of the Lineage of the Dispensation on the Island of Sīhaḷa.

---

๓. สุวณฺณภูมิสาสนวํสกถามคฺโค,

3. The Path of the Account of the Lineage of the Dispensation in the Golden Land.

---

๔. โยนกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค,

4. The Path of the Account of the Lineage of the Dispensation in the Yonaka Country.

---

๕. วนวาสีรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค,

5. The Path of the Account of the Lineage of the Dispensation in the Country of Vanavāsī.

---

๖. อปรนฺตรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค,

6. The Path of the Account of the Lineage of the Dispensation in the Western Country.

---

๗. กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค,

7. The Path of the Account of the Lineage of the Dispensation in the Countries of Kasmīra and Gandhāra.

---

๘. มหึสกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค,

8. The Path of the Account of the Lineage of the Dispensation in the Country of Mahiṃsaka.

---

๙. มหารฏฺฐสาสนวํสวถามคฺโค,

9. The Path of the Account of the Lineage of the Dispensation in the Great Country.

---

๑๐. จินรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโคจาติ.

10. The Path of the Account of the Lineage of the Dispensation in the Country of Cīna.

---

๑. นวฏฺฐานาคตสาสนวํสกถามคฺโค

1. The Path of the Account of the Lineage of the Dispensation in the Nine Regions.

---

๑. ตตฺถ จ นวฏฺฐานาคตสาสนวํสกถามคฺโค เอวํ เวทิตพฺโพ. อมฺหากญฺหิ ภควา สมฺมาสมฺพุทฺโธ เวเนยฺยานํ หิตตฺถาย หตฺถคตํ สุขํ อนาทิยิตฺวา ทีปงฺกรสฺส ภควโต ปาทมูเล พฺยากรณํ นาม มญฺชูสก ปุปฺผํ ปิลนฺธิตฺวา กปฺปสตสหสฺสาธิกานิ จตฺตาริ อสขฺเย ยานิ อเนกาสุ ชาตีสุ อตฺตโน เขทํ อนเปกฺขิตฺวา สมตึสปารมิโย [Pg.3] ปูเรตฺวา เวสฺสนฺตรตฺตภาวโต จวิตฺวา ตุสิตปุเร เทวสุขํ อนุภวิ.

1. Therein, the path of the account of the lineage of the Dispensation in the nine regions should be understood thus. Indeed, our Blessed One, the Perfectly Self-Enlightened One, for the welfare of those capable of being taught, disregarding the happiness within his grasp, having adorned himself with the Mañjūsaka flower, namely the prediction, at the feet of the Blessed One Dīpaṅkara, for four incalculable ages and a hundred thousand aeons beyond, through countless births, heedless of his own weariness, fulfilled the thirty perfections. Passing away from his existence as Vessantara, he experienced divine happiness in the Tusita heaven.

---

ตทา เทเวหิ อุยฺโยชิยมาโน หุตฺวา กปิลวตฺถุมฺหิ โหสมตรญฺญา ปภุติ อสมฺภินฺนาตฺติยวํสิกสฺส สุทฺโธ ธนสฺสนาม มหารญฺโญ อคฺคมเหสิยา อสมฺภินฺนาตฺติยวํ สิกาย มายาย กุจฺฉีสฺมึ อาสาฬิมาสสฺส ปุณฺณมิยํ คุรุวาเร ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา อสมาสจฺจเยน เวสาขมาสสฺส ปุณฺณมิยํ สุกฺกวาเร วิชายิตฺวา โสฬสวสฺสิกกาเล รชฺชสมฺปตฺตึ ปตฺวา เอกูนตึสวสฺสานิ อติกฺกมิตฺวา มงฺคลอุยฺยานํ นิกฺขมนกาเล เทเวหิ ทสฺสิตานิ จตฺตาริ นิมิตฺตานิ ปสฺสิตฺวา สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิตฺวา อโนมายนาม นทิยา ตีเร ภมร วณฺณสนฺนิภานิ เกสานิ ฉินฺทิตฺวา เทวทตฺติยกาสาวํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา เน รญฺชรายนาม นทิยา ตีเร เวสาขมาสสฺส ปุณฺณมิยํ ปจฺจูสกาเล สุชาตายนาม เสฏฺฐิธีตาย ทินฺนํ ปายาสํ เอกูนปณฺณาสวาเรน ปริภุญฺชิตฺวา ปุริมิกานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ ธมฺมตาย สุวณฺณปาตึ นทิยํ โอตาเรตฺวา มหาโพธิมณฺฑํ อุปสงฺกมิตฺวา อปราชิตปลฺลงฺเก นิสีทิตฺวา อนมตคฺคสํ สารโต ปฏฺฐาย อตฺตานํ ฉายา วิย อนุยนฺตานํ อเนกสตกิเลสเวรีนํ สีสํ จตูหิ มคฺคสตฺเถหิ ฉินฺทิตฺวา ติโลกคฺคมหาธมฺมราชตฺตํ ปตฺวา ปญฺจตาลีสวสฺสานํ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ เตสํ เตสํ สตฺตานํ มหากรุณาสมาปตฺติชาลํ ปตฺถาเรตฺวา เทสนาญาณํ วิชมฺเภตฺวา ธมฺมํ เทเสตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ปติฏฺฐาเปตฺวา จ ปน อสีติวสฺสายุกกาเล วิชฺโชตยิตฺวา นิพฺพายนปฺป ทาปชาลํ วิย อนุปาทิเสสนิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ. มจฺจุ ธมฺมสฺส จ นาม ตีสุ โลเกสุ อติมมายิตพฺโพ เอส, อติครุกาตพฺโพ เอส, อติภายิตพฺโพ เอสาติ วิชานนสภาโว นตฺถิ. ภควนฺตํเยว ตาว ติโลกคฺคปุคฺคลํ อาทาย [Pg.4] คจฺฉติ, กึมงฺคํ ปน อมฺเห เยวา เตวา, อโหวตอจฺฉริยา สงฺขารธมฺโมติ. โหนฺติ เจตฺถ–

Then, being urged by the gods, he was conceived in the womb of Mahāmāyā, the chief queen of King Suddhodana—who belonged to the unbroken lineage of the Ādicca dynasty from King Hosamatarāja onwards, and who herself belonged to the unbroken Ādicca dynasty—on the full moon day of the month of Āsāḷha, a Thursday, in Kapilavatthu. After ten months, he was born on the full moon day of the month of Vesākha, a Friday. At the age of sixteen, he attained royal prosperity. After passing twenty-nine years, at the time of his departure to the pleasure grove, he saw the four signs shown by the gods and was stirred with a sense of urgency. Having undertaken the great renunciation, on the bank of the Anomā River, he cut off his hair, which was like the color of a bee, and covered himself with the divinely given saffron robe. On the bank of the Nerañjarā River, at dawn on the full moon day of the month of Vesākha, he partook of the milk-rice offered by the merchant’s daughter Sujātā, consuming it in forty-nine morsels. Following the custom of the previous Perfectly Self-Enlightened Ones, he let the golden bowl float down the river and approached the great Bodhi seat. Seated on the unconquered throne, from beginningless saṃsāra, like a shadow following him, he severed the heads of countless hundreds of defilement-enemies with the fourfold path-sword and attained supreme sovereignty over the great Dhamma in the three worlds. For forty-five years, in various places, he spread the net of the attainment of great compassion for those beings, unfolded the knowledge of teaching, expounded the Dhamma, and established the Dispensation. Having established it, at the age of eighty, he blazed forth and entered the Nibbāna-element without residue, like the flame of a lamp being extinguished. Indeed, this thing called 'mortality' has no nature of being known in the three worlds as something to be excessively cherished, excessively revered, or excessively feared. It takes away even the Blessed One, the supreme individual of the three worlds—what then of us, mere ordinary beings? Ah, indeed, how amazing are conditioned phenomena! Herein, there are—

---

มจฺจุธมฺโม จ นาเมส,นิลฺลชฺโช จ อโนตฺตปฺปี;

ติโลกคฺคํว อาทาย,คจฺฉี ปเคว อญฺเญสุ.

And this thing called 'mortality' is shameless and without moral dread. Taking away even the supreme one of the three worlds, how much more so does it go on to others.

---

ยถา โคฆาตโก โจโร,มาเรตุํเยว อารภิ;

โคณํ ลทฺธาน โลกมฺหิ,ปโยชนํว เอตฺตกํ.

Just as a cattle-butcher or a thief, having obtained an ox in the world, undertakes only to kill it; his purpose is just that much.

---

ตเถว มจฺจุราชา จ,หินฺทคูนํ คุณํ อิธ;

น วิชานาติ เอโส หิ,มาเรตุํเยว อารภีติ.

Even so, the King of Death, here, does not understand the qualities of the virtuous; for he only undertakes to kill.

---

สตฺตาหปรินิพฺพุเต จ ภควติ อายสฺมา มหากสฺสโป ติยฑฺฒสตาธิเกหิ สหสฺสมตฺเตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธิ ปาวาโต กุสีนารายํ อาคจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค ภควา สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโตติ สุตฺวา อวีตโสก ภิกฺขู โรทนฺเต ทิสฺวา วุทฺธปพฺพชิโต สุภทฺทานาม ภิกฺขุ เอวํ วทติ– มา อาวุโส ปริเทวิตฺถ, นตฺเถตฺถ โสจิตพฺโพนามโกจิ, ปุพฺเพ มยํ ภวาม สมเณน เค,ภเมน อุปทฺทุตา– อิทํ กโรถ อิทํ ตุมฺหากํ กปฺปติ, มา อิทํ กริตฺถ น อิทํ ตุมฺหากํ กปฺปตีติ, เสยฺยถาปิ อิณสาธิเกน ทาโสติ, อิทานิ ปน มยํ ยํ ยํ อิจฺฉาม, ตํ ตํ สกฺกา กาตุํ, ยํ ยํ ปน น อิจฺฉาม,ตํ ตํ สกฺกา อกาตุนฺติ. ตํ สุตฺวา อีทิสํ ปน เวรีปุคฺคลํ ปฏิจฺจ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภควโต สาสนํ ขิปฺปํ อนฺตรธาเรยฺย, อิทานิ สุวณฺณกฺขนฺธสทิโส สรีโร สํวิชฺชมาโน [Pg.5]เยว ทุกฺเขน นิปฺผาทิเต สาสเน มหาภยํ อุปฺปชฺชิ จ, อีทิโส ปุคฺคโล อญฺญํ อีทิสํ ปุคฺคลํ สหายํ ลภิตฺวา วุทฺธิมาปชฺชนฺโต หาเปตุํ สกฺกุเณยฺย มญฺเญติ จิตฺตกฺเขทํ ปตฺวา ธมฺมสํเวคํ ลภิตฺวา อิมํ ภิกฺขุํ อิเธว เสตวตฺถํ นิวาสาเปตฺวา สรีเร ภสฺเมน วิกิริตฺวา พหิทฺธา กริสฺสามีติ จินฺเตสิ.

When the Blessed One had attained final Nibbāna seven days previously, the Venerable Mahākassapa, accompanied by about a thousand bhikkhus and three hundred and fifty more, was travelling from Pāvā to Kusinārā. On the way, having heard that the Blessed One, the Perfectly Self-Enlightened One, had attained final Nibbāna, and seeing the grief-stricken bhikkhus weeping, a monk named Subhadda, who had ordained in old age, spoke thus: 'Enough, friends, do not lament. There is nothing here to be grieved for. Previously, we were oppressed by that ascetic Gotama, who told us, “Do this, this is proper for you; do not do this, this is not proper for you”—just as slaves by a debt collector. But now we can do whatever we wish, and whatever we do not wish, we need not do.' Hearing this, the Venerable Mahākassapa thought: 'Because of such an enemy, the Dispensation of the Blessed One, the Perfectly Self-Enlightened One, might quickly disappear. Even now, while the body like a golden mass still exists, a great danger has arisen in the Dispensation, which was established with such difficulty. If such a person were to find another like-minded companion, he might indeed grow stronger and be able to ruin it.' Feeling distressed in mind and stirred by a sense of urgency regarding the Dhamma, he resolved: 'I will make this monk wear white cloth right here, and after scattering ashes over his body, I will drive him out.'

---

ตทา อายสฺมโต มหากสฺสปตฺเถรสฺส เอตทโหสิ,– อิทานิ สมณสฺส โคตมสฺส สรีรํ สํวิชฺชมานํเยว ปริสา วิวาทํ กโรนฺตีติ มนุสฺสา อุปวทิสฺสนฺติติ. ตโต ปจฺฉา อิมํ วิตกฺกํ วูปสเมตฺวา ขมิตฺวา สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา ปรินิพฺพายมาโนปิ เตน ปน เทสิโต ธมฺโม สํวิชฺชติ, เตน เทสิตสฺส ธมฺมสฺส ถิรํ ปติฏฺฐาปนตฺถาย สงฺคายิยมานํ อีทิเสหิ ปุคฺคเลหิ สาสนํ น อนฺตรธายิสฺสติ, จิรํ ฐสฺสติ เยวาติ มนสิกริตฺวา ภควโต ทินฺนปํสุ กูลจีวราทิวเสน ธมฺมานุคฺคหํ อนุสฺสริตฺวา ภควโต ปรินิพฺพานโต ตติเย มาเส อาสาฬิมาสสฺส ปุณฺณมิโต ปญฺจเม ทิวเส ราชคเห สตฺตปณฺณิคุหายํ อาชาตสตฺตุํนาม ราชานํ นิสฺสาย ปญฺจหิ อรหนฺต สเตหิ สทฺธึ สตฺตมาเสหิ ปฐมํ สงฺคายนํ อกาสิ.

Then it occurred to the Venerable Mahākassapa Thera: 'Now, while the body of the ascetic Gotama still exists, the assembly is engaged in dispute; people will criticize this.' Then, having pacified this thought and endured it, he reflected: 'Even though the Blessed One, the Perfectly Self-Enlightened One, has attained final Nibbāna, the Dhamma he taught still exists. In order to firmly establish the Dhamma he taught, if it is recited, the Dispensation will not disappear on account of such individuals, but will surely endure for a long time.' Recalling the support for the Dhamma by way of the Blessed One's acceptance of dust-heap robes and the like, in the third month after the Blessed One's parinibbāna, on the fifth day after the full moon in the month of Āsāḷha, he convened the first council at the Sattapaṇṇi Cave in Rājagaha, relying on King Ajātasattu and accompanied by five hundred arahants, which lasted for seven months.

---

ตทา อฏฺฐจตฺตาลีสาธิกสตกลิยุคํ อนวเสสโต อปเนตฺวา กลิยุเคน สาสนํ สมํ กตฺวา ฐเปสิ. ยทา ปน อชาตสตฺตุ รญฺโญ รชฺชํ ปตฺวา อฏฺฐวสฺสานิ อเหสุํ, ตทา มรมฺมรฏฺเฐ ตงฺโกสงฺคตฺวปุเร ชมฺพุทีปธชสฺสนาม รญฺโญ รชฺชํ ปตฺวา อติเรกปญฺจวสฺสานิ อเหสุนฺติ.

Then, having completely removed the one hundred and forty-eight years of the Kaliyuga, he established the Dispensation as equal to the Kaliyuga. Now, when King Ajātasattu had reigned for eight years, at that time in the Maramma country, in the city of Taṅkosaṅgatva, King Jambudīpadhaja had reigned for more than five years.

---

อิมิสฺสญฺจ ปฐมสงฺคีติยํ อายสฺมา มหากสฺสโป อายสฺมา อุปาลิ อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมา อนุรุทฺโธ จาติ เอวมาทโย ปญฺจสตปฺปมาณา มหาเถรา ปฐมํ สงฺคายิตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสุํ. เอวํ [Pg.6] สุภทฺทสฺส ทุฏฺฐปพฺพชิตสฺส ทุฏฺฐวจนํ สาสนสฺส อนุคฺคเห การณํนาม อโหสิ. สุภทฺโท จ นาม ทุฏฺฐปพฺพชิโต อาตุมานครวาสี อโหสิ กปฺปกกุลิโก. โส ยทา ภควา อาตุมานครํ คจฺฉติ, ตทา อตฺเตโน ปุตฺเต ทฺเว สามเณเร กปฺปกกมฺมํ การาเปตฺวา ลทฺเธหิ ตณฺฑุลเตลาทีหิ วตฺถูหิ ยาคุํ ปจิตฺวา สสงฺฆสฺส พุทฺธสฺส อทาสิ. ภควา ปน ตานิ อปฺปฏิคฺคเหตฺวา การณํ ปุจฺฉิตฺวา วิครหิตฺวา อกปฺปิยสมาทานทุกฺกฏาปตฺตึ กปฺปกปุพฺพสฺส ภิกฺขุสฺส ขุรธารณทุกฺกฏาปตฺติญฺจ ปญฺญาเปสิ. ตํ การณํ ปฏิจฺจ เวรํ พนฺธิตฺวา สาสนํ วิทฺธํสิตุกามตาย ตตฺตกอโยคุฬํ คิลิตฺวา อุคฺคีรนฺโต วิย อีทิสทุฏฺฐวจนํ วทีติ.

At this first council, Venerable Mahākassapa, Venerable Upāli, Venerable Ānanda, Venerable Anuruddha, and other great elders numbering five hundred, chanted the Dhamma and upheld the Dispensation. Thus, the wicked words of the wicked former ascetic Subhadda became an occasion for the Dispensation to be upheld. Now, Subhadda, the wicked former ascetic, was a resident of Ātumā, belonging to a barber family. When the Blessed One was going to Ātumā, he had his two sons, who were novice monks, perform barber work. With the rice, oil, and other goods obtained from this, he cooked gruel and offered it to the Buddha together with the Sangha. The Blessed One, however, did not accept it. After inquiring into the matter, he rebuked him and laid down the rules of wrongdoing for accepting what is unallowable and for a monk who was formerly a barber carrying a razor. Because of that incident, Subhadda harbored resentment. Wishing to destroy the Dispensation, he uttered such wicked words as if he were vomiting up a lump of hot iron that he had swallowed.

---

อชาตสตฺตุราชา จ ตุมฺหากํ ธมฺมจกฺกํ โหตุ, มม อาณาจกฺกํ ปวตฺติสฺสามิ, วิสฺสฏฺฐา หุตฺวา สงฺคายนฺตูติ อนุคฺคเหสิ. เตเนส ปฐมํ สาสนานุคฺคโห ราชาติ เวทิตพฺโพ, มหากสฺสปาทีนญฺจ อรหนฺตานํ ปญฺจสตานํ สิสาปรมฺปรา อเนกา โหนฺติ, คณนปถํ วีติวตฺตา. ยเมตฺถ อิโต ปรํ วตฺตพฺพํ, ตํ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. เต ปน มหาเถรา สงฺคายิตฺวา ปรินิพฺพายึสูติ. โหนฺติ เจตฺถ–

King Ajātasattu gave his support, saying: 'May the Wheel of the Dhamma be yours; I shall set the wheel of authority in motion. Being confident, may you hold the council.' Thus he should be known as the first royal supporter of the Dispensation. And the lineages of disciples of the five hundred arahants, headed by Mahākassapa, were many, beyond the path of calculation. Whatever is to be said further on this should be understood in the way stated in the commentary. Those great elders, having held the council, attained final Nibbāna. Herein are these verses:

---

อิทฺธิมนฺโต จ เย เถรา,ปฐมสฺสงฺคีตึ กตฺวา;

สาสนํ ปคฺคหิตฺวาน,มจฺจูวสํว สมฺปตฺตา.

Those elders who possessed psychic powers, having held the First Council and upheld the Dispensation, came under the sway of Death.

---

กิญฺจาปิ อิทฺธิโย สนฺติ,ตถาปิ ตา ชหิตฺวาน;

นิพฺพายึสุ วสํ มจฺจุ,ปตฺวา เต ฉินฺนปกฺขาว.

Although they possessed psychic powers, still, leaving them behind, they attained Nibbāna, having come under the sway of Death, like birds with severed wings.

---

กา [Pg.7] กถาว จ อมฺหากํ,อมฺหากํ คหเณ ปน;

มจฺจุโน นตฺถิ สาโร จ,เอวํ ธาเรยฺย ปณฺฑิโตติ.

What, then, can be said of us? For us, there is no defense against the grasp of Death. Thus should the wise one reflect.

---

อยํ ปฐมสงฺคีติกถา สงฺเขโป.

This is a brief account of the First Council.

---

ตโต ปรํ วสฺสสตํ เตสํ สิสฺสปรมฺปรา สาสนํ ธาเรตฺวา อาคมํสุ. อถานุกฺกเมน คจฺฉนฺเตสุ รตฺติทิเวสุ วสฺสสตปรินิพฺพุเต ภควติ เวสาลิกา วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู เวสาลิยํ กปฺปติ สิงฺคิโลณกปฺปา, กปฺปติ ทฺวงฺคุลกปฺโป, กปฺปติ คามนฺตรกปฺโป, กปฺปติ อาวาสกปฺโป, กปฺปติ อนุมติกปฺโป, กปฺปติ อาจิณฺณกปฺโป, กปฺปติ อามถิตกปฺโป, กปฺปติ ชโฬคึ ปาตุํ, กปฺปติ อทสกํ นิสีทนํ, กปฺปติ ชาตรูปรชตนฺติ อิมานิ ทสวตฺถูนิ ทีเปสุํ.

For a hundred years thereafter, their lineage of disciples upheld and transmitted the Dispensation. Then, as days and nights passed in succession, when a hundred years had passed since the Blessed One's final Nibbāna, the Vajjiputtaka bhikkhus of Vesālī proclaimed these ten points in Vesālī: (1) It is permissible to store salt in a horn. (2) It is permissible to take a meal when the sun's shadow is two fingers' breadth past noon. (3) It is permissible to go to another village and take a second meal there on the same day. (4) It is permissible to hold the Uposatha ceremony in separate residences within the same monastic boundary. (5) It is permissible to carry out an official act and obtain sanction for it afterwards. (6) It is permissible to conform to the practice of one's preceptor. (7) It is permissible to eat buttermilk after one has finished one's meal. (8) It is permissible to drink unfermented palm wine. (9) It is permissible to use a mat without a fringe. (10) It is permissible to accept gold and silver.

---

เตสํ สุสุนาคปุตฺโต กาฬาโสโกนาม ราชา ปกฺโข อโหสิ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ยโส กากณฺฑกปุตฺโต วชฺชีสุ จาริกํ จรมาโน เวสาลิกา กิร วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู เวสาลิยํ ทสวตฺถูนิ ทิเปนฺตีติ สุตฺวา น โข ปเนตํ ปฺปติรูปํ, ยฺวาหํ ทสพลสฺส สาสนวิปตฺตึ สุตฺวา อปฺโปสฺสุกฺโก ภเวยฺยํ, สนฺธาหํ อธมฺมวาทิโน นิคฺคเหตฺวา ธมฺมํ ทีเปสฺสามีติ จินฺตยนฺโต เยน เวสาลี, ตทวสริ. ตทา อายสฺมา มหายโส เรวตสพฺพกามิอาทีหิ สตฺตสเตหิ อรหนฺเตหิ สทฺธึ สงฺคายิสฺสามีติ เวสาลิยํ วาลุการามํ อาคจฺฉิ. วชฺชิปุตฺตกาจ ภิกฺขู อุปารมฺภจิตฺตา กาฬาโสกํนาม ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา มยํ โข มหาราช อิมสฺมึ มหาวนาราเม คนฺธกุฏึ รกฺขิตฺวา วสฺสาม, อิทานิ มหาราช อธมฺมวาทิโน อญฺเญ ภิกฺขู วิลุมฺปิตุกามา วิทฺธํสิตุกามา อาคตาติ อาโรเจสุํ. กาฬาโสโก [Pg.8] จ มหาราชา อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ อปฺปวิสนตฺถาย นิวาเรถาติ อมจฺเจ เปเสสิ. อมจฺจาจ นิวาเรตุํ คจฺฉนฺตา เทวตานํ อานุภาเวน ภิกฺขู น ปสฺสนฺติ. ตทเหว จ รตฺติภาเค กาฬาโสกมหาราชา โลหกุมฺภีนิรเย ปตนากาเรน สุปินํ ปสฺสิ. ตสฺส รญฺโญ ภคินิ นนฺทานาม เถรี อากาเสน อาคจฺฉนฺติ ธมฺมวาทิโน มหาเถเร นิคฺคณฺหิตฺวา อธมฺมวาทีนํ ภิกฺขูนํ ปคฺคหเณ โทสพหุลตํ ปกาเสตฺวา สาสนสฺส ปคฺคหณตฺถาย โอวาทํ อกาสิ.

King Kālāsoka, son of Susunāga, was their partisan. At that time, the Venerable Yasa Kākaṇḍakaputta, while wandering on tour among the Vajjis, heard: 'The Vajjiputtaka bhikkhus in Vesālī, it seems, are proclaiming ten points.' Thinking, 'It is not proper that I should be indifferent after hearing of this corruption of the Dispensation of the One with Ten Powers. I will subdue the proponents of the non-Dhamma and illuminate the Dhamma,' he went to Vesālī. Then the Venerable Mahāyasa, intending to hold a council with seven hundred arahants headed by Revata and Sabbakāmī, came to the Vālukārāma in Vesālī. But the Vajjiputtaka bhikkhus, with censorious minds, approached King Kālāsoka and said: 'Great king, we have been dwelling in this Mahāvana monastery, guarding the Fragrant Chamber. Now, other bhikkhus, proponents of the non-Dhamma, have come wishing to plunder and destroy it.' King Kālāsoka sent his ministers, saying, 'Prevent the visiting bhikkhus from entering.' But when the ministers went to prevent them, through the power of the devas they did not see the bhikkhus. That very night, King Kālāsoka had a dream in which he saw himself falling into the Lohakumbhī hell. The king’s sister, the therī named Nandā, came through the air and explained the great fault in suppressing the great elders who speak the Dhamma and supporting the bhikkhus who speak the non-Dhamma, and she gave him an exhortation for the purpose of supporting the Dispensation.

---

กาฬาโสกราชา จ สํเวคปฺปตฺโต หุตฺวา อายสฺมนฺตานํ มหายสตฺเถราทีนํ ขมาเปตฺวา อชาตสตฺตุราชา วิย สงฺคายเน ปคฺคหํ อกาสิ.

King Kālāsoka, filled with a sense of urgency, asked for forgiveness from the venerable ones headed by the Elder Mahāyasa, and like King Ajātasattu, he gave his support to the council.

---

มหายสตฺเถราทโย จ กาฬาโสกํ ราชานํ นิสฺสาย วาลุการาเม วชฺชิปุตฺตกานํ ภิกฺขูนํ ปกาสิตานิ อธมฺมวตฺถูนิ ภินฺทิตฺวา อฏฺฐติ มาเสหิ ทุติยสงฺคายนํ อกํสุ.

The great elders headed by the Elder Mahāyasa, relying on King Kāḷāsoka, refuted the unlawful points proclaimed by the Vajjiputtaka bhikkhus at the Vālukārāma and held the Second Council over a period of eight months.

---

ตทา จ มชฺฌิมเทเส ปาตลิปุตฺตนคเร สุสุนาครญฺโญ ปุตฺตภูตสฺส กาฬาโสกรญฺโญ อติเสกํ ปตฺวา ทสวสฺสานิ อเหสุํ. ปรมฺมรฏฺเฐ ปน สิริเขตฺตนคเร ทฺวตฺตโคงฺกสฺสนาม รญฺโญ อภิสิตฺตกาลโต ปุเร เอกวสฺสํ อโหสิ. ชินสาสนํ ปน วสฺสสตํ อโหสิ.

At that time, in the Middle Country, in the city of Pāṭaliputta, it was the tenth year since the coronation of King Kālāsoka, son of King Susunāga. In the further country, in the city of Sirikhetta, it was one year before the coronation of the king named Dvattagoṅkassa. The Dispensation of the Conqueror was then one hundred years old.

---

อิมิสฺสญฺจ ทุติยสงฺคีติยํ มหายส เรวต สพฺพกามิปฺปมุขา สตฺตสตปฺปมาณา มหาเถรา ทุติยํ สงฺขายิตฺวา ทุติยํ สาสนํ ปคฺคเหสุํ.

And at this Second Council, seven hundred great elders headed by Mahāyasa, Revata, and Sabbakāmī, having rehearsed the teachings for a second time, upheld the Dispensation for a second time.

---

อายสฺมา มหายสตฺเถโรจนาม ปญฺจหิ เอตทคฺคฬาเน หิ ภควตา โถมิตสฺส อานนฺทตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก อโหสิ. วชฺชิปุตฺตกานํ ภิกฺขูนํ อธมฺมวตฺถุทีปนํ ทุติยสงฺคีติยํ การณเมว. กาฬาโสกราชาจ ปเคว อธมฺมวาทีภิกฺขูนํ สหาโยปิ สมาโน ปุน ธมฺมวาทิภิกฺขูนํ สหาโย [Pg.9] หุตฺวา อนุคฺคหํ อกาสิ. ตสฺมา ทุติยสาสนปคฺคโห ราชาติ เวทิตพฺโพ.

The Venerable Elder named Yasa was a pupil of the Elder Ānanda, who was praised by the Blessed One as foremost in five respects. The proclamation of the non-Dhamma points by the Vajjiputtaka bhikkhus was the very reason for the Second Council. Although King Kālāsoka was at first an ally of the bhikkhus who spoke the non-Dhamma, he again became an ally of the bhikkhus who spoke the Dhamma and gave his support. Therefore, he should be known as the royal supporter of the Dispensation on the second occasion.

---

ทุติยสงฺคีติยํ ปน มหายสตฺเถร เรวต สพฺพกามิปฺปมุขานํ สตฺตสตานํ มหาเถรานํ สิสฺสปรมฺปรา อเนกา โหนฺติ, คณนปถํ วีติวตฺตา. ยเมตฺถ อิโต ปรํ วตฺตพฺพ, ตํ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. เต ปน มหาเถรา ทุติยํ สงฺคายิตฺวา ปรินิพฺพายึสูติ. โหนฺติ เจตฺถ–

Now, at the Second Council, the lineages of disciples of the seven hundred great elders headed by the Elder Mahāyasa, Revata, and Sabbakāmī were many, beyond the path of calculation. Whatever is to be said further on this should be understood in the way stated in the commentary. Those great elders, having held the second council, attained final Nibbāna. Herein are these verses:

---

พุทฺธิมนฺโต จ เย เถรา,ทุติยสฺสงฺคิตึ กตฺวา;

สาสนํ ปคฺคหิตฺวาน,มจฺจูวสํว สมฺปตฺตา.

Those elders who were wise, having held the Second Council and upheld the Dispensation, came under the sway of Death.

---

อิทฺธิมนฺโตปิ เย เถรา,มจฺจุโน ตาว วสํ คมุํ;

กถํเยว มยํ มุตฺตา,ตโต อารก มุจฺจนาติ;

Even those elders with psychic powers fell under the sway of Death. How then can we be freed? We are far from that release.

---

อยํ ทุติยสงฺคีติกถาสงฺเขโป.

This is a brief account of the Second Council.

---

ตโต ปรํ อฏฺฐตึสาธิกานิ ทฺเววสฺสสตานิ สมฺมาสพฺพุทฺธสฺส ภควโต สาสนํ นิรากุลํ อโหสิ นิรพฺพุทํ. อฏฺฐตึสาธิเก ปน ทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต ปาฏลิปุตฺต นคเร [Pg.10] สิริธมฺมาโสกสฺสนาม รญฺโญ กาเล นิคฺโรธสามเณรํ ปฏิจฺจ พุทฺธสาสเน ปสีทิตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส ลาภสกฺการํ พาหุลฺลํ อโหสิ. ตทา สฏฺฐิสหสฺสมตฺตา ติตฺถิยา ลาภสกฺการํ อเปกฺขิตฺวา อปพฺพชิตาปิ ปพฺพชิตาวิย หุตฺวา อุปาสถปวารณาทิกมฺเมสุ ปวิสนฺติ, เสยฺยถาปินาม หํสานํ มชฺเฌ พกา, ยถา จ คุนฺนํ มชฺเฌ ควชา, ยถา จ สินฺธวานํ มชฺเฌ คทฺรภาติ.

Thereafter, for two hundred and thirty-eight years, the Dispensation of the Blessed One, the Perfectly Self-Enlightened One, was untroubled and unblemished. But when two hundred and thirty-eight years had passed, in the time of the king named Siridhammāsoka in the city of Pāṭaliputta, because the king gained faith in the Buddha's Dispensation on account of the novice Nigrodha, great gain and honor arose for the Sangha of bhikkhus. At that time, about sixty thousand sectarians, seeking gain and honor, though they had not gone forth themselves, acted as if they had gone forth and participated in formal acts such as the Uposatha and the Pavāraṇā, just like herons among swans, like wild oxen among cattle, and like donkeys among thoroughbreds.

---

ตทา ภิกฺขุสงฺโฆ อิทานิ อปริสุทฺธา ปริสาติ มนสิ กริตฺวา อุโปสถํ น อกาสิ. สาสเน อพฺพุทํ หุตฺวา สตฺตวสฺสานิ อุโปสถปวารณานิ ฉิชฺชนฺติ. สิริธมฺมาโส โก จ ราชา ตํ สุตฺวา ตํ อธิกรณํ วูปสเมหิ อุโปสถํ การาเปหีติ เอกํ อมจฺจํ เปเสสิ. อมจฺโจ จ ภิกฺขู อุโปสถํ อกตฺตุกาเม กึ กริสฺสามีติ ราชานํ ปฏิปุจฺฉิตุํ อวิสหตาย สยํ มูโฬ หุตฺวา อญฺเญน มูเฬน มนฺเถตฺวา สเจ ภิกฺขุสงฺโฆ อุโปสถํ น กเรยฺย, ภิกฺขุสงฺฆํ ฆาเตตุกาโม มหาราชาติ สยํ มูโฬ หุตฺวา มูฬสฺส สนฺติกา มูฬวจนํ สุตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา อุโปสถํ อกตฺตุกามํ ภิกฺขุสงฺฆํ ฆาเตสิ.

Then the Sangha of bhikkhus, reflecting, 'The assembly is now impure,' did not perform the Uposatha. A blemish arose in the Dispensation, and for seven years the Uposatha and Pavāraṇā ceremonies were suspended. King Siridhammāsoka heard this and sent a minister, saying, 'Go, settle this dispute and have the Uposatha performed.' The minister, being unable to ask the king what to do since the bhikkhus were unwilling to perform the Uposatha, became deluded himself. Having consulted with another deluded person, he thought, 'If the Sangha of bhikkhus does not perform the Uposatha, the great king wishes to have the Sangha of bhikkhus killed.' Thus, being deluded himself and having heard a deluded word from a deluded person, he went to the monastery and killed the bhikkhus who were unwilling to perform the Uposatha.

---

ราชา จ ตํ สุตฺวา อยํ พาโล มยา อนาณตฺโตว หุตฺวา อีทิสํ ลุทฺทกมฺมํ อกาสิ, อหํ ปาปกมฺมโต มุจฺจิสฺสามิวา มาวาติ ทฺวฬกชาโต หุตฺวา มหาโมคฺคลิปุตฺต ติสฺสตฺเถรํ คงฺคาย ปติโสตโต อาเนตฺวา ตํ การณํ เถรํ ปุจฺฉิ. เถโร จ ทีปกติตฺติรชาตเกน อเจตนตาย ปาปกมฺมโต โมเจสฺสสิติ วิสฺสชฺเชสิ, สตฺตาหมฺปิ ติตฺถิยานํ วาทํ สิริธมฺมาโสกรญฺโญ สิกฺขาเปสิ, วาเทน วาทํ ตุลยิตฺวา สฏฺฐิสหสฺสมตฺเต ติตฺถิเย สาสนพาหิรํ อกาสิ. ตทา ปน อุโปสถํ อกาสิ. ภควตา วุตฺตนิยาเมเนว กถาวตฺถุญฺจ ภิกฺขุสงฺฆมชฺเฌ พฺยากาสิ[Pg.11]. อโสการาเม จ สหสฺสมตฺตา มหาเถรา นวหิ มาเสหิ สงฺคายึสุํ.

When the king heard this, he became doubtful, thinking, 'This fool has done such a cruel deed without being ordered by me. Will I be freed from this evil kamma or not?' He had the Elder Mahāmoggaliputtatissa brought up against the current of the Ganges and questioned the elder about the matter. The elder replied that because there was no intention, the king would be freed from the evil kamma, citing the Dīpaka-tittira Jātaka. For seven days he had King Siridhammāsoka learn the doctrines of the sectarians. Having weighed doctrine against doctrine, he expelled about sixty thousand sectarians from the Dispensation. Then the Uposatha was performed. In accordance with the method laid down by the Blessed One, he expounded the Kathāvatthu in the midst of the Sangha of bhikkhus. And in the Asokārāma, about a thousand great elders held the council over a period of nine months.

---

ตทา มชฺฌิมเทเส ปาฏลิปุตฺตนคเร สิริธมฺมาโสกรญฺโญ รชฺชํ ปตฺวา อฏฺฐารสวสฺสานิ อเหสุํ. มรมฺมรฏฺเฐ ปน สิริเขตฺตนคเร รมฺโพงฺกสฺสนาม รญฺโญ รชฺชํ ปตฺวา ทฺวาทส วสฺสานิ อเหสุนฺติ.

At that time, in the Middle Country, in the city of Pāṭaliputta, it was the eighteenth year of King Siridhammāsoka's reign. In the country of Maramma, in the city of Sirikhetta, it was the twelfth year of the reign of the king named Ramboṅkassa.

---

อิมิสฺสญฺจ ตติยสงฺคีติยํ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโรนาม ทุติยสงฺคายเกหิ มหาเถเรหิ พฺรหฺมโล กํ คนฺตฺวา สาสนสฺส ปคฺคหณตฺถํ ติสฺสนาม มหาพฺรหฺมานํ อายาจิต นิยาเมน ตโต จวิตฺวา อิธ โมคฺคลิยานาม พฺราหฺมณิยา กุจฺฉิมฺหิ นิพฺพตฺตสตฺโต.

The Elder Mahāmoggaliputtatissa of this Third Council was a being who was reborn in accordance with a request made by the great elders of the Second Council. For the sake of upholding the Dispensation, they had gone to the Brahma world and requested the great brahma named Tissa. Having passed away from there, he was conceived here in the womb of the brahmin woman named Moggaliyā.

---

ลาภสกฺการํ อเปกฺขิตฺวา สฏฺฐิสหสฺสมตานํ ติตฺถิยานํ สมณาลยํ กตฺวา อุโปสถปวารณาทีสุ กมฺเมสุ ปเวสนํ ปริสาย อสุทฺธตฺตา สตฺตวสฺสานิ อุโปสถสฺส อกรณญฺจ สาสนสฺส ปคฺคหเณ การณเมว. มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺส มชฺฌนฺติก มหาเรวปฺปมุขา มหาเถรา ตติยํ สงฺคายิตฺวา ตติยํ สาสนํ ปคฺคเหสุํ.

The admission into formal acts such as the Uposatha and Pavāraṇā of about sixty thousand sectarians who, desiring gain and honor, had established themselves as ascetics, and the non-performance of the Uposatha for seven years due to the impurity of the assembly, were indeed the reasons for the upholding of the Dispensation. The great elders, with Mahāmoggaliputtatissa, Majjhantika, and Mahārevata as their leaders, having held the third recitation, upheld the Dispensation for the third time.

---

สิริธมฺมาโสกราชา จ ติตฺถิยานํ วาทํ สลฺลกฺเขตฺวา ติตฺถิเย พหิสาสนกรณาทีหิ สาสนสฺส ปคฺคโห ราชาติ เวทิตพฺโพ. มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺส มชฺฌินฺติก มหาเรวปฺปมุขานํ สหสฺสมตฺตานํ มหาเถรานํ สิสฺสปรมฺปรา อเนกา โหนฺติ, คณนปถํ วีติวตฺตา. ยเมตฺถ อิโต ปรํ วตฺตพฺพํ, ตํ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. เต ปน มหาเถรา ตติยํ สงฺคายิตฺวา ปรินิพฺพายึสูติ. โหนฺติ เจตฺถ–

And King Siridhammāsoka, having considered the doctrines of the sectarians, is to be understood as the king who upheld the Dispensation by means such as excluding the sectarians. The lines of disciples of the thousand great elders, with Mahāmoggaliputtatissa, Majjhantika, and Mahārevata as their leaders, were numerous, surpassing all reckoning. Whatever remains to be said here should be understood according to the method stated in the commentaries. Those great elders, having held the third recitation, attained Parinibbāna. Herein are the verses:

---

มหิทฺธิกาปิ เย เถรา,สงฺคายิตฺวาน สาสเน;

มจฺจูวสํว คจฺฉึสุ,อพฺภคพฺภํว ภากโร.

Even those elders of great power, having recited the Dispensation, went under the sway of death, like the sun entering a cloud.

---

ยถา [Pg.12] เอเตจ คจฺฉนฺติ,ตถา มยมฺปิ คจฺฉาม;

โกนาม มจฺจุนา มุจฺเจ,มจฺจูปรายนา สตฺตา.

As these have gone, so also shall we go. Who indeed is freed from death? Beings have death as their ultimate destination.

---

ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส,นิพฺพานํ ปน อจฺจุตํ;

ตสฺเสว สจฺฉิกตฺถาย,ปุญฺญํ กเรยฺย สพฺพทาติ.

Therefore, indeed, a wise person, for the sake of realizing that imperishable Nibbāna, should always perform meritorious deeds.

---

อยํ ตติยสงฺคีติกถาสงฺเขโป.

This is a summary of the account of the Third Recitation.

---

ตโต ปรํ กตฺถ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภควโต สาสนํ สุฏฺฐุ ปติฏฺฐหิสฺสตีติ วิมํสิตฺวา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร ปจฺจนฺตเทเส ชินสาสนสฺส สุปฺปติฏฺฐิยมานภาวํ ปสฺสิตฺวา นวฏฺฐานานิ ชินสาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย วิสุํ วิสุํ มหาเถเร เปเสสิ. เสยฺยถิทํ. มหามหินฺทตฺเถรํ สีหฬทีปํ เปเสสิ-ตฺวํ เอตํ ทีปํ คนฺตฺวา ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐเปหีติ, โสณตฺเถรํ อุตฺตรตฺเถรญฺจสุวณฺณภูมึ, มหารกฺขิตตฺเถรํ โยนกโลกํ, รกฺขิตตฺเถรํ วนวาสีรฏฺฐํ, โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ อปรนฺตรฏฺฐํ, มชฺฌนฺติ กตฺเถรํ กสฺมีรคนฺธา รรฏฺฐํ, มหาเรวตฺเถรํ มหึสกมณฺฑลํ, มหาธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ มหารฏฺฐํ, มชฺฌิมตฺเถรํ จีนรฏฺฐนฺติ. ตตฺถ จ อุปสมฺปทปโหนเกน สงฺเฆน สทฺธึ เปเสสิ. เต จ มหาเถรา วิสุํ วิสุํ คนฺตฺวา สาสนํ ตตฺถ ตตฺถ ปติฏฺฐาเปสุํ. ปติฏฺฐาเปตฺวา จ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ ภิกฺขูนํ กาสาวปชฺโชเตน วิชฺโชตมานา อพฺภหิมธูรโชราหุสงฺขาเตหิ วิมตฺโต วิย นิสานาโถ ชินสาสนํ อนนฺตรายํ หุตฺวา ปติฏฺฐาสิ.

Thereafter, having considered where the Dispensation of the Blessed One, the Perfectly Self-Enlightened One, would be well established, the great elder Mahāmoggaliputtatissa, seeing that the Dispensation of the Victor could be well established in the border regions, sent great elders separately to nine places for the establishment of the Dispensation of the Victor. Namely: He sent the great elder Mahāmahinda to the island of Sri Lanka, saying, "Go to that island and establish the Dispensation there." He sent the elders Soṇa and Uttara to Suvaṇṇabhūmi. He sent the great elder Mahārakkhita to the land of the Yonakas. He sent the elder Rakkhita to the country of Vanavāsī. He sent the elder Yonaka Dhammarakkhita to Aparantaka. He sent the elder Majjhantika to Kasmīra and Gandhāra. He sent the great elder Mahārevata to the region of Mahiṃsaka. He sent the great elder Mahādhammarakkhita to Mahāraṭṭha. He sent the elder Majjhima to the land of China. And he sent them there with a Sangha capable of giving ordination. Those great elders went separately and established the Dispensation in those various places. Having established it, in those very places, the Dispensation of the Victor shone brightly with the radiance of the monks' saffron robes, like the moon, the lord of night, freed from that which is known as clouds, frost, dust, and Rāhu, and it stood firm without any obstacle.

---

เตสุ ปน นวสุ ฐาเนสุ สุวณฺณภูมินาม อธุนา สุธมฺมนครเมว. กสฺมา ปเนตํ วิญฺญายตีติ เจ. มคฺคานุมานโต ฐานานุมานโต [Pg.13] วา. กถํ มคฺคานุมานโต. อิโต กิร สุวณฺณภูมิ สตฺตมตฺตานิ โยชนสตานิ โหนฺติ, เอเกน วาเต น คจฺฉนฺตี นาวา สตฺตหิ อโหรตฺเตหิ คจฺฉติ, อเถกสฺมึ สมเย เอวํ คจฺฉนฺติ นาวา สตฺตาหมฺปิ นทิยา วฏฺฏมจฺฉ ปิฏฺเฐ เนว คตาติ อฏฺฐกถายํ วุตฺเตน สีหฬทีปโต สุวณฺณภูมึ คตมคฺคปฺปมาเณน สุขมฺมปุรโต สีหฬทีปํ คตมคฺคปฺปมาณํ สเมติ. สุธมฺเม ปุรโต กิร หิ หึสฬทีปํ สตฺตมตฺตานิ โยชนสตานิ โหนฺติ, อุชุํ วายุอาคมนกาเล คจฺฉนฺติ วายุนาวา สตฺตหิ อโหรตฺเตหิ สมฺปาปุณาติ. เอวํมคฺคานุมานโต วิญฺญายติ.

But among these nine places, Suvaṇṇabhūmi is now indeed Sudhammanagara. If it is asked, 'Why is this known?' It is known through inference based on the route or inference based on the location. How is it inferred from the route? It is said that from here, Suvaṇṇabhūmi is about seven hundred yojanas away; a ship traveling with an unfavorable wind takes seven days and nights. And in accordance with what is stated in the commentary—that at one time, a ship traveling thus did not even pass the Vaṭṭamaccha whirlpool of the river in seven days—the measure of the route from Sri Lanka to Suvaṇṇabhūmi corresponds with the measure of the route from Sudhammapura to Sri Lanka. Indeed, it is said that from Sudhammapura, Sri Lanka is about seven hundred yojanas away. When the wind blows directly, wind-driven ships arrive there in seven days and nights. Thus, it is known through inference based on the route.

---

กถํ ฐานานุมานโต. สุวณฺณภูมิ กิร มหาสมุทฺทสมีเป ติฏฺฐติ, นานาเวรชฺชกานมฺปิ วาณิชานํ อุปสงฺกมนฏฺฐานภูตํ มหาติตฺถํ โหติ. เตเนว มหาชนกกุมาราทโย จมฺปานคราทิโต สํโวหารตฺถาย นาวาย สุวณฺณภูมึ อาคมํสูติ. สุธมฺมปุรมฺปิ อธุนา มหาสมุทฺทสมีเปเยว ติฏฺฐติ. เอวํ ฐานานุมาสโต วิญฺญายตีติ.

How is it inferred from location? Indeed, it is said that Suvaṇṇabhūmi stands near the great ocean, and it is a great port, a place frequented by merchants from various foreign lands. Thus, Mahājanakakumāra and others from the city of Campā and elsewhere came by ship to Suvaṇṇabhūmi for commerce. Sudhammapura, too, now stands near the great ocean. In this way, it is understood through inference of location.

---

อปเร ปน สุวณฺณภูมินาม หริภุญฺชรฏฺฐํเยว, ตตฺถ สุ วณฺณสฺส พาหุลฺลตฺตาติ วทนฺติ. อญฺเญ ปน สิยามรฏฺฐํเยวาติ วทนฺติ. ตํ สพฺพํ วิมํสิตพฺพํ.

Some, however, say that Suvaṇṇabhūmi is indeed the land of Haribhuñja, because gold is abundant there. Others, however, say it is indeed the land of Siyāma. All of that should be investigated.

---

อปรนฺตํ นาม วิสุํ เอกรฏฺฐเมวาติ อปเร วทนฺติ. อญฺเญ ปน อปรนฺตํนาม สุนาปรนฺตรฏฺฐเมวาติ วทนฺติ. ตํ ยุตฺตเมว. กสฺมา อปรนฺตํ นาม สุนาปรนฺตรฏฺฐเมวาติ วิญฺญายตีติ เจ. อฏฺฐกถาสุ ทฺวีหิ นาเมหิ วุตฺตตฺตา. อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถายญฺหิ สฬายตนสํยุตฺตฏฺฐกถายญฺจ อฏฺฐกถาจริเยหิ สุนาปรนฺตรฏฺเฐ โกณฺฑธานตฺเถเรน สลากาทานาธิกาเร ลทฺเธตทคฺคฏฺฐานตํ ทสฺสนฺเตหิ อปรนฺตรฏฺฐํ สุน สทฺเทน โยเชตฺวา วุตฺตํ. ธมฺมปทฏฺฐกถายํ ปน องฺคุตฺตรฏฺฐกถายญฺจ ตเมว รฏฺฐํ วินา สุนสทฺเทน วุตฺตํ. สุนสทฺโท เจตฺถ ปุตฺตปริยาโย. มนฺธาตุรญฺโญ เชฏฺฐปุตฺโต จตุทฺทีปวาสิ โน [Pg.14] ปกฺโกสิตฺวา เตสํ วิสุํ วิสุํ นิวาสฏฺฐานํ นิยฺยาเทสิ. ตตฺถ อุตฺตรทีปวาสีนํ ฐานํ กุรุรฏฺฐํนาม, ปุพฺพทีปวาสีนํ ปน เวเทหรฏฺฐํนาม, ปจฺฉิมทีปวาสีนํ อปรนฺตํ นาม. ภตฺตปจฺฉิมทีเป ชาตตฺตา เต สุนสทฺเทน วุตฺตา. ตตฺร ชาตาปิ หิ เตสํ ปุตฺตาติวา สุนาติวา วุตฺตา, ยถา วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขูติ. วตฺติจฺฉาวเสน วา วาจาสิลิฏฺฐวเสน จ อิทเมว สุนสทฺเทน วิเสเสตฺวา โวหรนฺตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

Some say that Aparanta is a single, separate country. Others say that Aparanta is none other than the country of Sunāparanta. That is fitting. If it is asked why it is understood that Aparanta is indeed the country of Sunāparanta, it is because in the commentaries, it is mentioned by two names. For in the commentary on the Uparipaṇṇāsa and in the commentary on the Saḷāyatanasaṃyutta, the commentary teachers, while showing how the elder Koṇḍadhāna attained the foremost position in the matter of taking voting tickets in the country of Sunāparanta, spoke of the country of Aparanta by combining it with the word 'suna'. However, in the Dhammapada commentary and the Aṅguttara commentary, that same country is mentioned without the word 'suna'. Here, the word 'suna' is a synonym for 'son.' The eldest son of King Mandhātu, without summoning those dwelling in the four continents, assigned to them their respective dwelling places. There, the place for the inhabitants of the northern continent was named the country of Kuru, for the inhabitants of the eastern continent, the country of Vedeha, and for the inhabitants of the western continent, Aparanta. Because they were born in the western continent, they were referred to by the word 'suna'. Indeed, those born there were called their 'sons' (puttā) or 'sunā', just as with the Vajjiputtaka monks. It should be understood that by way of habitual usage or by way of a clever turn of phrase, they refer to this very country by distinguishing it with the word 'suna'.

---

โยนกรฏฺฐํนาม ยวนมนุสฺสานํ นิวาสฏฺฐานเมว, ยํชงฺคมงฺฆอิติ วุจฺจติ.

The country of Yonaka is simply the dwelling place of the Yavana people, which is called Yaṃjaṅgamaṅgha.

---

วนวาสีรฏฺฐํนาม สิริเขตฺตนครฏฺฐานโม. เกจิ ปน วนวาสีรฏฺฐํนาม เอกํ รฏฺฐเมว, น สิริเขตฺตนครฏฺฐานนฺติ วทนฺติ. ตํ น สุนฺทรํ. สิริเขตฺตนครฏฺฐานเมว หิ วนวาสีรฏฺฐํ นาม. กสฺมา ปเนตํ วิญฺญายตีติเจ. อิมสฺส อมฺหากํ รญฺโญ ภาติกรญฺโญ กาเล สิริเขตฺตนคเร คุมฺเภหิ ปฏิจฺฉาทิเต เอกสฺมึ ปถวิปุญฺเช อนฺโต นิมฺมุชฺชิตฺวา ฐิตํ โปราณิกํ เอกํ โลหมยพุทฺธปฏิปิพฺพํ ปฏิลภิ, ตสฺส จ ปลฺลงฺเก อิทํ วนวาสีรฏฺฐวาสีนํ ปูชนตฺถายาติอาทินา โปราณเลขนํ ทิสฺสติ, ตสฺมา เยเวตํ วิญฺญายตีติ.

The country of Vanavāsī is Sirikhettanagara. Some, however, say that the country of Vanavāsī is a separate country, not Sirikhettanagara. That is not correct. For Sirikhettanagara itself is the country of Vanavāsī. If it is asked, 'Why is this known?' In the time of the brother of this our king, King Bhātika, an ancient metal Buddha image, which had sunk and remained inside a mound of earth covered by bushes in Sirikhettanagara, was obtained. On its pedestal, an ancient inscription was seen, stating, "This is for the worship of the residents of the country of Vanavāsī," and so on. Therefore, it is known thus.

---

กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํนาม กสฺมีรรฏฺฐํ คนฺธารรฏฺฐญฺจ. ตานิ ปน รฏฺฐานิ เอกาพทฺธานิ หุตฺวา ติฏฺฐนฺติ. เตเนว มชฺฌนฺติ กตฺเถรํ เอกํ ทฺวีสุ รฏฺเฐสุ เปเสสิ. ชนปทตฺตา ปน นปุํสเกกตฺตํ ภวติ. ตทา ปน เอกสฺส รญฺโญ อาณาย ปติฏฺฐานวิสยตฺตา เอกตฺตวจเนน อฏฺฐกถายํ วุตฺตนฺติปิ วทนฺติ.

The country of Kasmīra-Gandhāra refers to the country of Kasmīra and the country of Gandhāra. But those countries, being bound together, exist as one. Therefore, he sent the Elder Majjhantika to the two countries as one. However, because it is a single country, the neuter singular is used. But at that time, because it was a region established under the command of a single king, they also say that it was stated in the commentary with a singular word.

---

มหึสกมณฺฑลํนาม อนฺธกรฏฺฐํ, ยํ ยกฺขปุรรฏฺฐนฺติ วุจฺจติ.

The region of Mahiṃsaka is the country of Andhaka, which is called the country of Yakkhapura.

---

มหารฏฺฐํนาม มหานครรฏฺฐํ. อาธุนา หิ มหารฏฺฐเมว น ครสทฺเทน โยเชตฺวา มหานครรฏฺฐนฺติ โวหรนฺตีติ. สิยามรฏฺฐนฺติปิ วทนฺติ อาจริยา.

Mahāraṭṭha is the country of Mahānagara. Indeed, nowadays they refer to Mahāraṭṭha itself as Mahānagararaṭṭha, not by joining it with the word 'nagara'. The teachers also call it the country of Siyāma.

---

จินรฏฺฐํนาม [Pg.15] หิมวนฺเตน เอกาพทฺธํ หุตฺวา ฐิตํ จีนรฏฺฐํ เย วาติ.

The country of Cīna is indeed the land of China, which stands contiguous with the Himālaya, so they say.

---

อิทํ สาสนสฺส นวสุ ฐาเนสุ วิสุํ วิสุํ ปติฏฺฐานํ.

This is the separate establishment of the Dispensation in nine places.

---

อิทานิ อาทิโต ปฏฺฐาย เถรปรมฺปรกถา วตฺตพฺพา. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส หิ ภควโต สทฺธิวิหาริโก อุปาลิตฺเถ โร,ตสฺส สิสฺโส ทาสกตฺเถโร, ตสฺส สิสฺโส โสณกตฺเถโร, ตสฺส สิสฺโส สิคฺควตฺเถโร จนฺทวชฺชิตฺเถ โร จ, เตสํ สิสฺโส โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโรติ อิเม ปญฺจมหาเถรา สาสนวํเส อาทิภูตา อาจริยปรมฺปรานาม. เตสญฺหิ สิสฺสปรมฺปรภูตา เถรปรมฺปรา ยาวชฺชตนา น อุปจฺฉินฺธนฺติ. อาจริยปรมฺปราย จ ลชฺชิภิกฺขู เยว ปเวเสตฺวา กเถตพฺพา โน อลชฺชิภิกฺขู. อลชฺชีภิกฺขู นาม หิ พหุสฺสุตาปิ สมานา ลาภครุโลกครุอาทิหิ ธมฺมตนฺติ นาเสตฺวา สาสนวเร มหาภยํ อุปฺปาเทนฺตีติ. สาสนรกฺขนกมฺมํนาม หิ ลชฺชีนํเยว วิสโย โน อลชฺชีนํ. เตนาหุ โปราณา เถรา, อนาคเต สาสนํ โก นาม รกฺขิสฺสตีติ อนุเปกฺขิตฺวา อนาคเต สาสนํ ลชฺชิโน รกฺขิสฺสนฺติ, ลชฺชิโน รกฺขิสฺสนฺติ, ลชฺชิโน รกฺขิสฺสนฺตีติ ติกฺขาตฺตุํ วาจํ นิจฺฉาเรสุํ. เอวํ มชฺฌิมเทเสปิ อลชฺชีปุคฺคลา พหุ สนฺตีติ เวทิตพฺพา.

Now, beginning from the start, the account of the lineage of the elders should be told. For the Blessed One, the Perfectly Enlightened One, had as his co-resident the Elder Upāli. His pupil was the Elder Dāsaka. His pupil was the Elder Soṇaka. His pupils were the Elder Siggava and the Elder Candavajji. Their pupil was the Elder Moggaliputtatissa. These five great elders were the first in the lineage of the Dispensation, called the succession of teachers. The lineage of their pupils, the lineage of elders, has continued unbroken up to the present day. And in the succession of teachers, only conscientious monks should be included and spoken of, not unconscientious monks. For unconscientious monks, even if very learned, being devoted to gain, honor, and so forth, destroy the tradition of the Dhamma, thus giving rise to great peril in the excellent Dispensation. The task of protecting the Dispensation is indeed the domain of the conscientious, not of the unconscientious. Therefore, the ancient elders, having considered, 'Who, indeed, will protect the Dispensation in the future?', uttered the words three times: 'In the future, the conscientious will protect the Dispensation; the conscientious will protect the Dispensation; the conscientious will protect the Dispensation!' Thus, it should be understood that even in the Middle Country, there are many unconscientious individuals.

---

ปรินิพฺพานโต หิ ภควโต วสฺสสตานํ อุปริ ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู อธมฺมวตฺถูนิ ทีเปตฺวา ปฐมสงฺคีติกาเล พหิกเตหิ ปาปภิกฺขูหิ สทฺธึ มนฺเตตฺวา สหายํ คเวเสตฺวา มหาสงฺคีติโวหาเรน มหาเถรา วิย สงฺคีตึ อกํสุ. กตฺวา จ วิสุํ คณา อเหสุํ. อโหวต อิทํ หาสิตพฺพกมฺมํ, เสยฺยถาปิ นาม ชรสิงฺคาโล จตุปทสามญฺเญน มานํ ชปฺเปตฺวา อตฺตานํ สีหํ วิย มญฺญิตฺวา สีโห วิย สีหนาทํ นทีติ. เต ปาวจนํ ยถา ภูตํ [Pg.16] อชานิตฺวา สทฺทจฺฉายามตฺเตน ยถาภูตํ อตฺถํ นาม สึสุ. กิญฺจิ ปาวจนมฺปี อปเนสุํ. ตญฺจ สกคเณเยว โหติ, น ธมฺมวาทีคเณ. ธมฺมวินยํ วิโกเปตฺวา ยถิจฺฉิต วเสเนว จรึสุ. อยํ ปน มหาสงฺคีตินาม เอโก อธมฺมวาทีคโณ.

Indeed, more than a hundred years after the Parinibbāna of the Blessed One, the Vajjiputtaka monks, in the manner previously stated, proclaimed matters contrary to the Dhamma. Having conspired with the wicked monks who had been excluded at the time of the First Council, and having sought allies, they held a council under the name 'Great Council', as if they were great elders. Having done so, they became separate factions. Alas, this was a laughable deed, just as if an old jackal, muttering with pride due to the commonality of being a quadruped, were to think of itself as a lion and roar a lion's roar. They, not knowing the teaching as it truly is, grasped only the shadow of the words and did not grasp the true meaning. They even removed some of the teaching. And that existed only within their own faction, not in the faction of the Dhamma-adherents. Having corrupted the Dhamma and Vinaya, they acted according to their own wishes. This so-called 'Great Council' was one faction of non-Dhamma adherents.

---

ตโต ปจฺฉา กาลํ อติกฺกนฺเต ตโตเยว อญฺญมญฺญํ วาทโต ภิชฺชิตฺวา โคกุลิโกนาม เอโก คโณ เอกพฺโยหาโรนาม เอโกติ ทฺเว คณา ภิชฺชึสุ. ตโต ปจฺฉา โคกุลิกคณคณโตเยว อญฺญมญฺญํ ภิชฺชิตฺวา พหุสฺสุติโกนาม เอโก คโณ ปญฺญตฺติวาโทนาม เอโกติ ทฺเว คณา ภิชฺชึสุ. ปุนปิ เตหิเยว คเณหิ เจติยวาโทนาม เอโก คโณ ภิชฺชิ.

Then, after some time had passed, from that very faction, having split due to disputes among themselves, two factions broke away: one called the Gokulikas and one called the Ekabyohāras. Then, later, from the Gokulika faction itself, having split due to disputes among themselves, two factions broke away: one called the Bahussutikas and one called the Paññattivādins. Again, from those same factions, one faction called the Cetiyavādins broke away.

---

ตโต ปจฺฉา จิรกาลํ อติกฺกนฺเต ธมฺมวาทีคเณหิ วิสภาคคณํ ปวิสิตฺวา มหึสาสโกนาม เอโกคโณ วชฺชิปุตฺตโกนาม เอโกติ ทฺเว คณา ภิชฺชึสุ. ตโต ปจฺฉาปิ วชฺชิปุตฺตกคณโตเยว อญฺญมญฺญํ ภิชฺชิตฺวา ธมฺมุตฺตริโกนาม เอโก คโณ, ภทฺทยานิโกนาม เอโก, ฉนฺนาคาริโกนาม เอโก, สมุติโกนาม เอโกติ จตฺตาโร คณา ภิชฺชึสุ.

Then, after a long time had passed, having entered a dissimilar faction from the Dhamma-adherent factions, two factions broke away: one called the Mahiṃsāsakas and one called the Vajjiputtakas. Then, later, from the Vajjiputtaka faction itself, having split due to disputes among themselves, four factions broke away: one called the Dhammuttarikas, one called the Bhaddayānikas, one called the Channāgārikas, and one called the Sammitiyas.

---

ปุนปิ มหึสาสกคณโต อญฺญมญฺญํ ภิชฺชิตฺวา สพฺพตฺถิวาโทนาม เอโก คโณ, ธมฺมคุตฺติโกนาม เอโก, กสฺสปิโยนาม เอโก, สงฺกนฺติโกนาม เอโก, สุตฺตวาโท นาม เอโกติ ปญฺจ คณา ภิชฺชึสุ.

Again, from the Mahiṃsāsaka group, splitting from one another, five groups arose: one group named Sabbatthivāda, one named Dhammaguttika, one named Kassapiya, one named Saṅkantika, and one named Suttavāda.

---

เอวํ มชฺฌิมเทเส ทุติยสงฺคีตึ สงฺคายนฺตานํ มหาเถรานํ ธมฺมวาทีเถรวาทคณโต วิสุํ วิสุํ ภิชฺชมานา อธมฺมวาทีคณา สตฺตรส อเหสุํ. เต จ อธมฺมวาทีคณา สาสเน เถรปรมฺปราย อนนฺโต คธา. เต หิ สาสเน อุปการา น โหนฺติ, เถรปรมฺปราย จ ปเวเสตฺวา คณฺหิตุํ น สกฺกา, ยถา หํสคเณ พโก, ยถา จ โค คเณ [Pg.17] ควโช, ยถา จ สุวณฺณคเณ หารกุโฏติ.

Thus, in the Middle Country, from the Dhamma-speaking Theravāda group of the great elders who recited the Second Council, seventeen groups advocating non-Dhamma split off separately. And these groups advocating non-Dhamma are not included in the lineage of elders within the Dispensation. Indeed, they are of no benefit to the Dispensation, and it is not possible to include them in the lineage of elders—just as a heron in a flock of swans, a wild ox in a herd of cattle, or a counterfeit gold piece in a collection of genuine gold.

---

มหากสฺสปตฺเถราทิโต ปน อาคตา เถรปรมฺปรา อุปาลิ ทาสโก เจวาติอาทินา ปริวารขนฺธเก สมนฺตปาสาทิกฏฺฐกถายญฺจ อาคตนเยเนว เวทิตพฺพา.

However, the lineage of elders coming from the Elder Mahākassapa onwards, with Upāli, Dāsaka, and so on, should be understood in the same way as presented in the Parivārakhandhaka and the Samantapāsādikā commentary.

---

อุปาลิตฺเถราทีนํ ปริสุทฺธาจาราทีนิ อนุมาเนตฺวา ยาว โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรา, ตาว เตสํ เถรานํ ปริสุทฺธา จาราทีนีติ สกฺกา ญาตุํ, เสยฺยถาปิ นทิยา อุปริโสเต เมฆวสฺสานิ อนุมาเนตฺวา อโธโสเต นทิยา อุทกสฺส พาหุลฺลภาโว วิญฺญาตุํ สกฺกาติ อยํ การณานุมานนโย นาม.

By inferring the pure conduct and other virtues of the elders beginning with Upāli, it is possible to know the pure conduct and other virtues of those elders up to Moggaliputtatissa. Just as by inferring rain clouds in the upper course of a river, one can know the abundance of water in the lower course of the river, this is called the method of inference from the cause.

---

ยาว ปน โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรา, ตาว เถรานํ ปริสุทฺธาจาราทีนิ อนุมาเนตฺวา อุปาลิตฺเถรสฺส ปริสุทฺธาจาราทีนีติ สกฺกา ญาตุํ, เสยฺยถาปิ นาม อุปริธูมํ ปสฺสิตฺวา อนุมาเนตฺวา อคฺคิ อตฺถีติ สกฺกา ญาตุนฺติ อยํ ผลานุมานน โย นาม.

However, by inferring the pure conduct and other virtues of the elders up to Moggaliputtatissa, it is possible to know the pure conduct and other virtues of the Elder Upāli, just as one might infer and know that there is fire by seeing smoke above—this is what is called inference from the effect.

---

อทิภูตสฺส ปน อุปาลิตฺเถรสฺส อวสานภูตสฺส จ โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรสฺส ปริสุทฺธาจาราทีนิ อนุมาเนตฺวา มชฺเฌ ทาสกโสณสิคฺควาทีนํ เถรานํ ปริสุทฺธาจาราทีนิติ สกฺกา ญาตุํ, เสยฺยถาปิ นาม สิลาปฏฺฏสฺส โอรภาเค ปารภาเค จ มิคปทวฬญฺชนํ ทิสฺวา อนุมาเนตฺวา มชฺเฌ อปากฏํ ปทวฬญฺจนํ อตฺถีติ สกฺกา ญาตุนฺติ อยํ มิคปทวฬญฺชน นโย นาม.

However, by inferring the pure conduct and other virtues of the Elder Upāli, who was the first, and of the Elder Moggaliputtatissa, who was the last, it is possible to know the pure conduct and other virtues of the elders in the middle, such as Dāsaka, Soṇa, and Siggava. Just as, having seen the mark of a deer's track on the near side and the far side of a stone slab, one can infer that there is an indistinct track-mark in the middle—this is known as the method of the deer's track.

---

เอวํ ตีหิ นเยหิ อยํ เถรวาทคโณ ธมฺมวาทีลชฺชิเปสโลติ เวทิตพฺโพ. เอวมุปริปิ นโย เนตพฺโพ. เถรปรมฺปรา จ ยาว โปตฺถการุฬา ปริวารขนฺธเก สมนฺต ปาสาทิกายญฺจ ตโต มหินฺโท อิฏฺฏิโยติอาทินา วุตฺต นเยน เวทิตพฺพาติ.

Thus, by these three methods, this Theravāda group is to be understood as speakers of the Dhamma, conscientious, and gentle. In this way, the method should be applied further. And the lineage of elders, up to the time it was committed to writing, and thereafter beginning with Mahinda, Iṭṭiya, and so on, should be understood according to the method stated in the Parivārakhandhaka and the Samantapāsādikā.

---

อิติ สาสนวํเส นวฏฺฐานาคตสาสนวํสกถามคฺโค

Thus, in the Sāsanavaṃsa, ends the section on the account of the lineage of the Dispensation which has come from nine places.

---

นาม ปฐโม ปริจฺเฉโท.

The First Chapter.

---

๒. สีหฬทีปิกสาสนวํสกถามคฺโค

2. The Section on the Account of the Lineage of the Dispensation of the Island of Sīhaḷa.

---

๒. อิทานิ [Pg.18] สีหฬทีปสาสนกถามคฺคํ วตฺตุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโต, ตสฺมา ตํ วกฺขามิ.

2. Now the opportunity has arisen to relate the section on the account of the Dispensation on the island of Sīhaḷa; therefore, I shall relate it.

---

สีหฬทีปญฺหิ สาสนสฺส ปติฏฺฐานภูตตฺตา เจติยคพฺภสทิสํ โหติ. สมฺมาสมฺพุทฺโธ กิร สีหฬทีปํ ธรมานกาเลปิ ติกฺขตฺตุํ อคมาสิ. ปฐมํ ยกฺขานํ ทมนตฺถํ เอกโกว คนฺตฺวา ยกฺเข ทเมตฺวา มยิ ปรินิพฺพุเต สีหฬทีเป สาสนํ ปติฏฺฐหิสฺสตีติ ตมฺพปณฺณิทีเป อารกฺขํ กโรนฺโต ติกฺขตฺตุํ ทีปํ อาวิญฺฉิ. ทุติยํ มาตุลภาคิเนยฺยานํ นาครา ชูนํ ทมนตฺถาย เอกโกว คนฺตฺวา เต ทเมตฺวา อคมาสิ. ตติยํ ปญฺจภิกฺขุสตปริวาโร คนฺตฺวา มหาเจติยฏฺฐาเน จ ถูปารามเจติยฏฺฐาเน จ มหาโพธิปติฏฺฐิตฏฺฐาเน จ มหิยงฺคณเจติยฏฺฐาเน จ มุทิงฺคณเจติยฏฺฐาเน จ ทีฆวาปิ เจติยฏฺฐาเน จ กลฺยาณิยเจติยฏฺฐาเน จ นิโรธสมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา นิสีทิ.

The island of Sīhaḷa, indeed, is like the chamber of a cetiya, being a place for the establishment of the Dispensation. It is said that the Perfectly Enlightened One visited the island of Sīhaḷa three times even while he was living. First, he went alone for the purpose of subduing the yakkhas. Having subdued the yakkhas, and while establishing protection for the island of Tambapaṇṇi, he surveyed the island three times, saying: 'When I have attained Parinibbāna, the Dispensation will be established on the island of Sīhaḷa.' Second, he went alone for the purpose of subduing the Nāga kings, uncle and nephew, and having subdued them, he departed. Third, accompanied by a retinue of five hundred bhikkhus, he went and sat down at the site of the Mahācetiya, the site of the Thūpārāma-cetiya, the site where the Mahābodhi was established, the site of the Mahiyaṅgaṇa-cetiya, the site of the Mudiṅgaṇa-cetiya, the site of the Dīghavāpi-cetiya, and the site of the Kalyāṇī-cetiya, having entered the attainment of cessation.

---

ตทา จ ปน สาสนํ โอคาเหตฺวาน ตาว ติฏฺฐติ. ปจฺฉา ปน ยถาวุตฺตตฺเถรปรมฺปราย สมภินิวิฏฺเฐน มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน เปสิโต มหินฺทตฺเถโร ชินจกฺเก ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิสเต สมฺปตฺเต ทุติยกตฺติกมาเส อิฏฺฏิเยน อุตฺติเยน สมฺพุเลน ภทฺทสาเลน จาติ เอเตหิ เถเรหิ สทฺธึ สีหฬทีปํ อคมาสิ. โสณุตฺตรตฺเถราทโย ชินจกฺเก ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิสเต สมฺปตฺเต ทุติยกตฺติกมาเสเยว สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย อตฺตโน อตฺตโน สมฺปตฺตภารภูตํ ตํ ตํ ฐานํ อคมํสุ.

At that time, however, the Dispensation, having taken root, stood for a time. Later, however, the Elder Mahinda, sent by the great Elder Mahāmoggaliputtatissa, who was firmly intent on the aforementioned lineage of elders, went to the island of Sīhaḷa in the second month of Kattika, when 235 years in the Jina's era had been completed, together with these elders: Iṭṭiya, Uttiya, Sambula, and Bhaddasāla. The elders Soṇa and Uttara and others, in the same second month of Kattika when 235 years in the Jina's era had been completed, went to their respective assigned places for the purpose of establishing the Dispensation, bearing their own responsibility.

---

มหามหินฺทตฺเถโร ปน สตฺตมาสานิ อาคเมตฺวา ชินจกฺเก ฉตฺตึสาธิเก ทฺวิสเต สมฺปตฺเต เชฏฺฐมาสสฺส ปุณฺณมิยํ สีหฬทีปํ สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย อคมาสิ. เตเนว เตสุ นวสุ ฐาเนสุ สีหฬทีปํ ฉตฺตึสาธิเก ทฺวิส เต [Pg.19] อคมาสิ. อญฺญานิ ปน อฏฺฐ ฐานานิ ปญฺจตึสาธิกทฺวิสเตเยว อคมาสีติ วิสุํว วตฺถเปตพฺโพ.

The great Elder Mahinda, however, having waited seven months, went to the island of Sīhaḷa on the full-moon day of the month of Jeṭṭha, when 236 years in the Jina's era had been completed, for the purpose of establishing the Dispensation. For that reason, among those nine places, he went to the island of Sīhaḷa in the 236th year. But it should be stated separately that the missions to the other eight places went in the 235th year itself.

---

กสฺมา ปน มหามหินฺทตฺเถโร สตฺตมาสานิ อาคเมตฺวา สพฺพปจฺฉา สีหฬทีปํ คจฺฉตีติ. สีหฬทีเป มุฏภิโว นาม ราชา ชราทุพฺพโล อโหติ, สาสนํ ปคฺคเหตุํ อสมตฺโถ, ตสฺส ปน ปุตฺโต เทวานํ ปิย ติสฺโส นาม ราชกุมาโร ทหโร สาสนํ ปคฺคเหตุํ สมตฺโถ ภวิสฺสติ, โส จ เทวานํ วิยติสฺโส รชฺชํ ตาว ลภตุ เวทิสฺสกคิรินคเร มาตุยา สทฺธึ ญาตเก ตาว ปสฺสามีติ อเปกฺขิตฺวา สตฺตมาสานิ อาคเมตฺวา ฉตฺตึสาธิกทฺวิสเตเยว ชินจกฺเก มหามหินฺทตฺเถโร สีหฬทีปํ คจฺฉตีติ เวทิตพฺพํ.

But why did the great Elder Mahinda wait for seven months and go to the island of Sīhaḷa last of all? It was because on the island of Sīhaḷa, the king named Muṭasiva was old and weak, unable to support the Dispensation. However, his son, the prince named Devānaṃpiyatissa, was young and would be capable of supporting the Dispensation. It should be understood that the great Elder Mahinda, waiting with the thought, 'Let Devānaṃpiyatissa first obtain the kingship; let me first see my relatives with my mother in the city of Vedissakagiri,' waited for seven months and went to the island of Sīhaḷa in the 236th year of the Jina's era.

---

มหามหินฺทตฺเถโร จ อิฏฺฏิยาทีหิ เถเรหิ จตูหิ ภาคิเนยฺเยน สุมนสามเณเรน ภณฺฑุเกน นาม อุปาสเก น จาติ เอเตหิ สทฺธึ ฉตฺตึสาธิเก ทฺวิสเต ชินจกฺเก เชฏฺฐมาสปุณฺณมิยํ สุวณฺณหํสา วิย เชฏฺฐมาเส นภํ อุคฺคนฺตฺวา อากาสมคฺเคน อนุราธปุรสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค มิสฺส กปพฺพตกูเฏ ปติฏฺฐาสิ.

And the Elder Mahāmahinda, together with the four elders Iṭṭiya and others, his nephew the novice Sumana, and the lay follower named Bhaṇḍuka, on the full-moon day of the month of Jeṭṭha in the 236th year of the Jina's era, rose into the sky like golden swans and, travelling by the sky-path, alighted on the peak of Missaka Mountain in the eastern region of Anurādhapura.

---

เชฏฺฐมาสสฺส จ ปุณฺณมิยํ ลงฺกาทีเป เชฏฺฐมูลนกฺขตฺตสภา หุตฺวา มนุสฺสา ฉณํ อกํสุ. เตเนวาห สารตฺถทีปนิยํ นาม วินยฑีกายํ, เชฏฺฐมาสสฺส ปุณฺณมิยํ เชฏฺฐนกฺขตฺตํ มูลนกฺขตฺตํ วา โหตีติ. ตตฺถ จ ปุณฺณมินกฺขตฺตํ ราชมตฺตนฺเต ปุณฺณมินกฺขตฺตวิจารณนเยน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

On the full-moon day of the month of Jeṭṭha, on the island of Laṅkā, there was a festival of the Jeṭṭha-Mūla constellation, and the people held a celebration. For that reason it is said in the Vinaya sub-commentary named Sāratthadīpanī: 'On the full-moon day of the month of Jeṭṭha, the constellation is either Jeṭṭha or Mūla.' And there, it should be understood that the full-moon constellation is spoken of according to the method of investigating the full-moon constellation in the section on royal counsel.

---

เทวานํ ปิย ติสฺโส จ ราชา นกฺขตฺตํ นาม โฆสาเปตฺวา ฉณํ กาเรถาติ อมจฺเจ อาณาเปตฺวา จตฺตาลี สปุริสสหสฺสปริวาโร นครมฺหา นิกฺขมิตฺวา เยน มิสฺส กปพฺพโต, เตน ปายาสิ มิควํ กีฬิตุกาโม. อถ ตสฺมึ ปพฺพเต อธิวตฺถา เอกา เทวตา มิครูเปน ราชานํ ผโลเภตฺวา ปกฺโกสิตฺวา เถรสฺส อภิมุขํ อกาสิ.

And King Devānaṃpiyatissa, having had a constellation festival announced and having ordered his ministers to hold a celebration, left the city with a retinue of forty thousand men and set out toward Missaka Mountain, desiring to engage in a deer hunt. Then, a certain deity dwelling on that mountain, assuming the form of a deer, enticed and called to the king, and brought him face to face with the Elder.

---

เถโร [Pg.20] ราชานํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา มมํเยว ราชา ปสฺสตุ มา อิตเรติ อธิฏฺฐหิตฺวา ติสฺส ติสฺส อิโต เอหีติ อาห. ราชา ตํ สุตฺวา จินฺเตสิ, อิมสฺมึ ทีเป ชาโต สกโลปิ มนุสฺโส มํ ติสฺโสติ นามํ คเหตฺวา อาลปิตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ, อยํ ปน ภินฺนภินฺนปฏธโร ภณฺฑุกาสาว วสโน มํ นาเมน อาลปติ, โก นุโข อยํ ภวิสฺสติ, มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วาติ. เถโร อาห,–

Seeing the king approaching, the Elder, resolving, "Let the king see only me, not the others," called out, "Tissa, Tissa, come here!" Hearing this, the king thought, "In this island, there is no person born who is able to address me by taking my name, Tissa. Yet this one, wearing patched robes and clad in ochre garments, calls me by name. Who could this be—a human or a non-human?" The Elder said:

---

สมณา มยํ มหาราช, ธมฺมราชสฺส สาวกา;

ตเวว อนุกมฺปาย, ชมฺพุทีปา อิธาคตาติ.

"We are ascetics, great king, disciples of the King of Dhamma; out of compassion for you, we have come here from Jambudīpa."

---

ตทา จ เทวานํ ปิยติสฺโส ราชา อโสกรญฺญา เปสิเตน อภิเสเกน เอกมาสาภิสิตฺโต อโหสิ. วิสาขปุณฺณมายํ หิสฺส อภิเสกมกํสุ. โส จ อโสกรญฺญา เปสิเต ธมฺมปณฺณากาเร รตนตฺตยคุณปฺปฏิสํยุตฺตํ สาสนปฺปวตฺตึ อจิรสุตํ อนุสฺสรมาโน ตํ เถรสฺส สมณา มยํ มหาราช, ธมฺมราชสฺส สาวกาติ วจนํ สุตฺวา อยฺยา นุโข อาคตาติ ตาวเทว อาวุธํ นิกฺขิปิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ สมฺโมทนียํ กถํ กถยมาโน. ยถาห,–

At that time, King Devānaṃpiya Tissa had been consecrated for one month with the consecration sent by King Asoka. Indeed, his consecration had been performed on the full moon day of Visākha. Recalling the account of the Dispensation, which was connected with the qualities of the Triple Gem and had been recently heard as part of the gift of Dhamma sent by King Asoka, and hearing the elder's words, 'We are ascetics, great king, disciples of the King of Dhamma,' he thought, 'Indeed, the noble ones have come!' Immediately, he laid down his weapon, sat to one side, and engaged in agreeable conversation. As it is said:—

---

อาวุธํ นิกฺขิปิตฺวาน, เอกมนฺตํ อุปาวิสิ;

นิสชฺช ราชา สมฺโมทิ, พหุํ อตฺถูปสญฺหิตนฺติ.

Having laid down his weapon, he sat down to one side; seated, the king conversed pleasantly, speaking much that was connected with the goal.

---

สมฺโมทนียํ กถญฺจ กุรุมาเนเยว ตสฺมึ ตานิปิ จตฺตาลีสปุริสสหสฺสานิ อาคนฺตฺวา สมฺปริวาเรสุํ. ตทาเถโร อิตเรปิ ฉ ชเน ทสฺเสสิ. ราชา ทิสฺวา อิเม กทา อาคตาติ อาห. มยา สทฺธึเยว มหาราชาติ. อิทานิ ปน ชมฺพุทีเป อญฺเญปิ เอวรูปา สมณา สนฺตีติ. สนฺติ [Pg.21] มหาราช เอตรหิชมฺพุทีโป กาลาวปชฺโชโต อิสิวาตปฏิวาโต, ตสฺมึ–

While he was engaged in pleasant conversation, those forty thousand men also arrived and surrounded him. Then the elder showed the other six people. The king, upon seeing them, asked, "When did these arrive?" "They came with me, great king." "Are there other such ascetics in Jambudīpa now?" "There are, great king. Nowadays Jambudīpa is illuminated by saffron robes and fanned by the winds of sages; therein—"

---

เตวิชฺชา อิทฺธิปตฺตา จ, เจโตปริยโกวิทา;

ขีณาสวา อรหนฺโต, พหู พุทฺธสฺส สาวกาติ.

"Possessors of the threefold knowledge and psychic power, skilled in knowing the minds of others; Arahants with cankers destroyed, many are the Buddha's disciples."

---

ภนฺเต เกน อาคตตฺถาติ. เนว มหาราช อุทเกน, น ถเลนาติ. ราชา อากาเสน อาคตาติ อญฺญาสิ. เถโร อตฺถิ นุโข รญฺโญ ปสฺสาเวยฺยตฺติกนฺติ วีมํสนตฺถาย อาสนฺนํ อมฺพรุกฺขํ อารพฺภ ปญฺหํ ปุจฺฉิ, –

"Venerable sir, by what means did you come?" "Great king, neither by water nor by land." The king understood, "They have come through the sky." The elder, for the purpose of testing whether the king had the capacity for understanding, asked a question concerning a nearby mango tree:–

---

กินฺนาโม มหาราช อยํ รุกฺโขติ. อมฺพรุกฺโข นาม ภนฺเตติ. อิมํ ปน มหาราช อมฺพํ มุญฺจิตฺวา อญฺโญ อมฺโพ อตฺถิ วา นตฺถิ วาติ. อตฺถิ ภนฺเต อญฺเญปิ พหู อมฺพรุกฺขาติ. อิมญฺจ อมฺพํ เต จ อมฺเพ มุญฺจิตฺวา อตฺถิ นุโข มหาราช อญฺเญ รุกฺขาติ. อตฺถิ ภนฺเต, เต ปน น อมฺพรุกฺขาติ. อญฺเญ จ อมฺเพ อนมฺเพ จ มุญฺจิตฺวา อตฺถิ ปน อญฺโญ รุกฺโขติ. อยเมว ภนฺเต อมฺพ รุกฺโขติ. สาธุ มหาราช ปณฺฑิโตสีติ.

"What is the name of this tree, great king?" "It is called a mango tree, venerable sir." "Besides this mango tree, great king, are there other mango trees or not?" "There are, venerable sir, many other mango trees." "Besides this mango tree and those other mango trees, are there any other trees, great king?" "There are, venerable sir, but those are not mango trees." "Besides the other mango trees and the non-mango trees, is there any other tree?" "This very mango tree, venerable sir." "Good, great king, you are wise."

---

อตฺถิ ปน มหาราช เต ญาตกาติ. อตฺถิ ภนฺเต พหูชนาติ. เต มุญฺจิตฺวา เกจิ อญฺญาตกาปิ อตฺถิ มหาราชาติ. อญฺญาตกา ภนฺเต ญาตเกหิ พหุตราติ. ตวญาตเก จ อญฺญาตเก จ มุญฺจิตฺวา อตฺถญฺโญ โกจิ มหาราชาติ. อหเมว ภนฺเตติ. สาธุ มหาราช อตฺตา นาม อตฺตโน เนว ญาตโก น อญฺญาตโกติ.

"Great king, do you have relatives?" "Yes, venerable sir, many people." "Besides them, are there any non-relatives, great king?" "Venerable sir, non-relatives are more numerous than relatives." "Besides your relatives and non-relatives, is there anyone else, great king?" "There is myself, venerable sir." "Good, great king! The self is indeed neither a relative nor a non-relative to oneself."

---

อถ เถโร ปณฺฑิโต ราชา สกฺขิสฺสติ ธมฺมํ อญฺญาตุนฺติ จูฬหตฺถิปโทปมสุตฺตํ กเถสิ. กถาปริโยสาเน ราชา ตีสุ สรเณสุ ปติฏฺฐหิ สทฺธึ จตฺตาลีสาย ปาณสหสฺเสหีติ. ตโต ปรํ ยํ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ ตํ สมนฺตปาสาทิกาทีสุ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ.

Then the elder, knowing that the king was wise and would be able to understand the Dhamma, taught the Cūḷahatthipadopama Sutta. At the end of the discourse, the king was established in the Three Refuges along with forty thousand living beings. From then on, whatever should further be said is to be understood according to the method explained in the Samantapāsādikā and other texts.

---

อิจฺเจวํ สีหฬทีเป สาสนานุคฺคหณ มหินฺทตฺเถรโต อาคตา [Pg.22] สิสฺสปรมฺปรา พหู โหนฺติ, คณนปถํ วีติ วตฺตา. กถํ. มหามหินฺทตฺเถรสฺส สิสฺโส อริฏฺโฐ นาม เถโร, ตสฺส สิสฺโส ติสฺสทตฺโต, ตสฺส สิสฺโส กาฬสุมโน, ตสฺส สิสฺโส ทีโฆ, ตสฺส สิสฺโส ทีฆ สุมโน, ตสฺส สิสฺโส กาฬสุมโน, ตสฺส สิสฺโส นาโค, ตสฺส สิสฺโส พุทฺธรกฺขิโต, ตสฺส สิสฺโส ติสฺโส, ตสฺส สิสฺโส เรโว, ตสฺส สิสฺโส สุมโน, ตสฺส สิสฺโส จูฬนาโค, ตสฺส สิสฺโส ธมฺมปาลิ เอตา, ตสฺส สิสฺโส เขโม, ตสฺส สิสฺโส อุปลิสฺโส, ตสฺส สิสฺโส ผุสฺสเทโว, ตสฺส สิสฺโส สุมโน, ตสฺส สิสฺโส มหาปทุโม, ตสฺส สิสฺโส มหาสีโว, ตสฺส สิสฺโส อุปาลิ, ตสฺส สิสฺโส มหานาโค, ตสฺส สิสฺโส อภโย, ตสฺส สิสฺโส ติสฺโส, ตสฺส สิสฺโส สุมโน, ตสฺส สิสฺโส จูฬาภโย, ตสฺส สิสฺโส ติสฺโส, ตสฺส สิสฺโส จูฬเทโว, ตสฺส สิสฺโส สีโวติ. อยํ ยาว โปตฺถการุฬสงฺขาตา จตุตฺถสงฺคีติกา, ตาว เถรปรมฺปราติ ทฏฺฐพฺพา.

Thus, in the island of Sīhaḷa, the succession of disciples who came from the Elder Mahinda, the supporter of the Dispensation, is numerous, beyond reckoning. How so? The Elder Mahāmahindatthera’s disciple was the Elder Ariṭṭha; his disciple, Tissadatta; his disciple, Kāḷasumana; his disciple, Dīgha; his disciple, Dīghasumana; his disciple, Kāḷasumana; his disciple, Nāga; his disciple, Buddharakkhita; his disciple, Tissa; his disciple, Reva; his disciple, Sumana; his disciple, Cūḷanāga; his disciple, Dhammapāli; his disciple, Khema; his disciple, Upatissa; his disciple, Phussadeva; his disciple, Sumana; his disciple, Mahāpaduma; his disciple, Mahāsīva; his disciple, Upāli; his disciple, Mahānāga; his disciple, Abhaya; his disciple, Tissa; his disciple, Sumana; his disciple, Cūḷābhaya; his disciple, Tissa; his disciple, Cūḷadeva; his disciple, Sīva. This lineage of elders should be understood as extending up to the Fourth Council, which is known as the committing to books.

---

วุตฺตญฺเหตํ อฏฺฐกถายํ,– ยาวชฺชภนา เตสํเยว อนฺเตวาสิกปรมฺปรภูตาย อาจริยปรมฺปราย อาภตนฺติติ เวทิตพฺพนฺติ.

For this is stated in the commentary: "It should be understood that it has been handed down by the succession of teachers, which is the lineage of their pupils, even to the present day."

---

เอวํ เตสํ สิสฺสปรมฺปรภูตา อาจริยปรมฺปรา ยาวชฺชตนา สาสเน ปากฏา หุตฺวา อาคจฺฉนฺตีติ เวทิตพฺพ.

Thus, it should be understood that this lineage of teachers, being the succession of their disciples, has come down manifestly in the Dispensation up to the present day.

---

สาสเน วินยธเรหิ นาม ติลกฺขณสมฺปนฺเนหิ ภวิตพฺพํ. ตีณิ หิ วินยธรสฺส ลกฺขณานิ อิจฺฉิ ตพฺพานิ. กตมานิ ตีณิ. สุตฺตญฺจสฺส สฺวาคตํ โหติ สุปฺปวตฺติ สุวินิจฺฉิตํ สุตฺตโต อนุพฺยญฺชนโตติ อิทเมกํ ลกฺขณํ, วินเย โข ปน ฐิโต โหติ อสํหีโรติ อิทํ ทุติยํ, อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส สุคฺคหิตา โหติ สุมนสิกตา สุปธาริตาติ อิทํ ตติยํ.

In the Dispensation, those who uphold the Vinaya should be endowed with three characteristics. For three characteristics of a Vinaya-upholder are desirable. What are these three? First, the Sutta is well-received by him, well-mastered, and well-discerned, as to both the text and its detailed meaning. Second, he is firmly established in the Vinaya, unshakeable. Third, his succession of teachers is well-grasped, well-attended to, and well-borne in mind.

---

ตตฺถ [Pg.23] อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส สุคฺคหิตา โหตีติ เถรปรมฺปรา วํสปรมฺปรา จสฺส สุฏฺฐุคหิตา โหติ. สุมนสิกตาติ สุฏฺฐุ มนสิกตา, อาวชฺชิตมตฺเต ญชฺชลิ ตปฺปทีโป วิย โหติ.

Herein, 'his succession of teachers is well-grasped' means his lineage of elders and lineage of succession are thoroughly grasped. 'Well-attended to' means thoroughly attended to; upon the mere turning of his mind to it, he is like a ghee-lamp that has been lit.

---

สุปธาริตาติ สุฏฺฐุ อุปธาริตา, ปุพฺพาปรานุสนฺธิโต อตฺถโต การณโต จ อุป ธาริตา. อตฺตโน มตึ ปหาย อาจริยสุทฺธิยา วตฺตา โหติ, มยฺหํ อาจริโย อสุกาจริยสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหิ, โส อสุกสฺสาติ เอวํ สพฺพํ อาจริยปรมฺปรํ เถร วาทงฺคํ อาหริตฺวา ยาว อุปาลิตฺเถโร สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหีติ ปาเปตฺวา ฐเปติ. ตโตปิ อาหริตฺวา อุปาลิตฺเถโร สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหิ, ทาสกตฺเถโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส อุปาลิตฺเถรสฺส, โสณกตฺเถโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส โทสกตฺเถรสฺส, สิคฺควตฺเถโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส โสณกตฺเถรสฺส, โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส สิคฺควตฺเถรสฺส จณฺฑ วชฺชิตฺเถรสฺส จาติ เอวํ สพฺพํ อาจริยปรมฺปรํ เถรวาทงฺคํ อาหริตฺวา อตฺตโน อาจริยํ ปาเปตฺวา ฐเปติ. เอวํ อุคฺคหิตา หิ อาจริยปรมฺปรา สุคฺคหิตา โหติ.

'Well-borne in mind' means thoroughly borne in mind, borne in mind with connection of beginning and end, in meaning and in reason. Abandoning his own opinion, he speaks with the purity of his teachers, saying, 'My teacher learned from such-and-such a teacher, who learned from such-and-such,' and so on, bringing forth the entire lineage of teachers and the Theravāda tradition, tracing it back to the Elder Upāli, who learned in the presence of the Perfectly Self-Enlightened One, and establishing it. Then, bringing it forth from there, he establishes it thus: 'The Elder Upāli learned in the presence of the Perfectly Self-Enlightened One; the Elder Dāsaka from his preceptor, the Elder Upāli; the Elder Soṇaka from his preceptor, the Elder Dāsaka; the Elder Siggava from his preceptor, the Elder Soṇaka; the Elder Moggaliputtatissa from his preceptors, the Elder Siggava and the Elder Caṇḍavajji.' In this way, bringing forth the entire lineage of teachers and the Theravāda tradition, he traces it to his own teacher and establishes it. For a lineage of teachers thus learned is well-grasped.

---

เอวํ อสกฺโกนฺเตน ปน ทฺเว ตโย ปริวฏฺฏา อุคฺคเหตพฺพา. สพฺพปจฺฉิเมน หิ นเยน ยถา อาจริโย จ อาจริยาจริโย จ ปาฬิญฺจ ปริปุญฺฉญฺจ วทนฺติ, ตถา ญาตุํ วตฺตตีติ.

However, one who is unable to do so should learn two or three generations. For by the very last method, it is proper to understand according to how the teacher, the teacher's teacher, the Pāli, and the inquiry speak.

---

ยถา วุตฺตตฺเถรปรมฺปรา ปน ภควโต ธรมานกาลโต ปฏฺฐาย ยาว โปตฺถการุฬา มุขปาเฐเนว ปิฏกตฺตยํ ธาเรสุํ, ปริปุณฺณํ ปน กตฺวา โปตฺถเก ลิขิตฺวา น ฐเปนฺติ. เอวํ มหาเถรา ทุกฺกรกมฺมํ กตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหึสุ. ตตฺริทํ วตฺถุ,–

Moreover, according to the aforementioned lineage of elders, from the time the Blessed One was living until the committing to writing, they maintained the Tipiṭaka by oral recitation alone. But they did not preserve them by writing them down in books after completing them in full. Thus, the great elders, having performed a difficult task, upheld the Dispensation. Herein lies the story:–

---

สีหฬทีเป กิร จณฺฑาลติสฺสภเยน สงฺขุพฺภิตฺวา เทโว [Pg.24] จ อวสฺสิตฺวา ทุพฺภิกฺขภยํ อุปฺปชฺชิ. ตทา อกฺโก เทวานมินฺโท อาคนฺตฺวา ตุมฺเห ภนฺเต ปิฏกํ ธาเรตุํ น สกฺขิสฺสถ, นาวํ ปน อารูหิตฺวา ชมฺพุทีปํ คจฺฉถ, สเจ นาวา อปฺปโหนกา ภเวยฺย, กฏฺเฐน วา เวฬุนา วา ตรถ, อภยตฺถาย ปน มยํ รกฺขิสฺสามาติ อาห.

In the island of Sīhaḷa, it is said that, agitated by fear of Caṇḍālatissa, the deva also withheld rain, and a famine arose. Then, Akka, the lord of devas, came and said: "Venerable sirs, you will not be able to preserve the Tipiṭaka here. Therefore, board a ship and go to Jambudīpa. If a ship is not available, cross over using wood or bamboo. For your safety, we will protect you."

---

ตทา สฏฺฐิมตฺตา ภิกฺขู สมุทฺทตีรํ คนฺตฺวา ปุน เอตทโหสิ,– มยํ ชมฺพุทีปํ น คจฺฉิสฺสาม, อิเธว วสิตฺวา เตปิฏกํ ธาริสฺสามาติ. ตโต ปจฺฉา นาวา ติตฺถโต นิวตฺติตฺวา สีหฬทีเปกเทสํ มลยชนปทํ คนฺตฺวา มูลผลาทีหิเยว ยาเปตฺวา สชฺฌายํ อกํสุ. ฉาตกภเยน อติปีฬิตา หุตฺวา เอวมฺปิ กาตุํ อสกฺโกนฺโต วาฬุกตเล อุรํ ฐเปตฺวา สีเสน สีสํ อภิมุขํ กตฺวา วาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา มนสาเยว อกํสุ. เอวํ ทฺวาทสวสฺสานิ สทฺธึ อฏฺฐกถาย เตปิฏกํ รกฺขิตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสุํ.

Then about sixty monks went to the seashore, and this thought occurred to them: “We will not go to Jambudīpa; we will stay right here and preserve the Tipiṭaka.” Afterward, turning back from the landing place, they went to a certain part of the island of Sīhaḷa, to the Malayajanapada. There, they sustained themselves with roots and fruits and engaged in recitation. Being greatly oppressed by the fear of starvation and unable to do even this, they placed their chests on the sandy ground, with their heads facing one another, and, without uttering a word, recited with the mind alone. Thus, for twelve years, they preserved the Tipiṭaka along with the commentaries and supported the Dispensation.

---

ทฺวาทสวสฺเสสุ ปน อติกฺกนฺเตสุ ตํ ภยํ วูปสมิตฺวา ปุพฺเพ ชมฺพุทีปํ คจฺฉนฺตา สตฺตภิกฺขุสตา อาคนฺตฺวา สีหฬทีเปกเทสํ รามชนปเท มณฺฑลารามวิหารํ อาปชฺชึสุ. เตปิ สฏฺฐิมตฺตา ภิกฺขู ตเมว วิหารํ คนฺตฺวา อญฺญมญฺญํ สมฺมนฺเตตฺวา สชฺฌายึสุ. ตทา อญฺญมญฺญํ สเมนฺติ, น วิรุชฺฌนฺติ, คงฺคาทเกน วิย ยมุโนทกํ สํสนฺเทนฺติ. เอวํ ปิฏกตฺตยํ มุขปาเฐเนว ธาเรตฺวา มหาเถรา ทุกฺกรกมฺมํ กโรนฺตีติ เวทิตพฺพา.

When twelve years had passed and that fear had subsided, seven hundred monks who had previously been going to Jambudīpa arrived and came to the Maṇḍalārāma Monastery in the Rāma country, a region of Sīhaḷadīpa. Those sixty-odd monks also went to that very monastery, consulted one another, and recited together. At that time, they were in harmony with one another and did not disagree, their recitations matching perfectly, as if mingling the waters of the Yamunā with those of the Gaṅgā. Thus, it should be understood that the great elders perform a difficult task by maintaining the Tipiṭaka by oral recitation alone.

---

ยมฺปิ ปริยตฺตึ เอกปทมตฺตมฺปิ อวิรชฺฌิตฺวา ธาเรนฺติ, ตํ ทุกฺกรกมฺมเมว.

Moreover, that they preserved the scriptures without erring in even a single word is itself a difficult task.

---

สีหฬทีเป กิร ปุนพฺพสุกสฺส นาม กุฏุมฺพิกสฺส ปุตฺโต ติสฺสตฺเถโร พุทฺธวจนํ อุคฺคณฺหิตฺวา อิมํ ชมฺพุทีปํ อาคนฺตฺวา โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรสฺส สนฺติเก พุทฺธวจนํ อุคฺคณฺหิตฺวา คจฺฉนฺโต นาวํ อภิรูหนติตฺเถ เอกสฺมึ ปเท อุปฺปนฺนกงฺโข โยชนสตมคฺคํ นิวตฺติตฺวา อาจริยสฺส สนฺติกํ อาคจฺฉนฺโต [Pg.25] อนฺตรามคฺเค เอกสฺส กุฏุมฺพิกสฺส ปญฺหํ กเถสิ. โส ปสีทิตฺวา สตสหสฺสคฺฆนกํ กมฺปลํ อทาสิ. โสปิ ตํ อาหริตฺวา อาจริยสฺส อทาสิ. เถโร วา สิยา โกฏฺเฏตฺวา นิสีทนฏฺฐาเน ปริภณฺฑํ กาเรสิ. กิมตฺถายาติ. ปจฺฉิมาย ชนตาย อนุคฺคหตฺถาย. เอวํ กิรสฺส อโหสิ,– อมฺหากํ คตมคฺคํ อาวชฺชิตฺวา อนาคเต สพฺรหฺมจาริโน ปฏิปตฺตึ ปูเรตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺตีติ. ติสฺสตฺเถโรปิ อาจริยสฺส สนฺติเก กงฺขํ ฉินฺทิตฺวา สีหฬทีปเมว สกฏฺฐานํ อาคมาสีติ. อิจฺเจวํ ปริยตฺตึ เอกปทมตฺตมฺปิ อวิรชฺฌิตฺวา ธารณมฺปิ ทุกฺกรกมฺมเมวาติ ทฏฺฐพฺพํ.

In Sīhaḷadīpa, it is said that the Venerable Tissa, son of a householder named Punabbasu, having learned the Buddha’s words, came to this Jambudīpa. After studying the Buddha’s words under the Venerable Yonaka Dhammarakkhita, as he was departing and boarding a ship at the embarking place, a doubt arose in him concerning a single word. He turned back from a journey of a hundred yojanas to return to his teacher. On the way, he clarified a point for a certain householder, who, being pleased, gave him a cloak worth a hundred thousand. He brought it and gave it to his teacher. The Elder, perhaps, had it cut up and made into a sitting-cloth. For what purpose? For the benefit of later generations. It is said that he thought: 'Reflecting on the path we have taken, future companions in the holy life will consider that the practice must be fulfilled.' The Venerable Tissa, having resolved his doubt in the presence of his teacher, returned to his own place in Sīhaḷadīpa. Thus, it should be seen that preserving the scriptures without error in even a single word is indeed a difficult task.

---

ยมฺปิ เยภุยฺเยน ปคุณํ น กโรนฺติ, ตสฺส อนนฺตรธานตฺถาย อสมฺโมสตฺถาย อุคฺคหธารณาทิวเสน รกฺขนมฺปิ กโรนฺติ, ตํ ทุกฺกรกมฺมเมว.

Furthermore, what they do not generally master, they also protect through learning, retention, and so on, to prevent its immediate disappearance and confusion—that is indeed a difficult undertaking.

---

สีหฬทีเปเยว กิร มหาภเย เอกสฺเสว ภิกฺขุโน มหานิทฺเทโส ปคุโณ อโหสิ. อถ จตุนิกายิกติสฺสตฺเถรสฺส อุปชฺฌาโย มหาติปิฏกตฺเถโร นาม มหารกฺขิตตฺเถรํอาห,– อาวุโส มหารกฺขิต อสุกสฺส สนฺติเก มหานิทฺเทสํ คณฺหาหีติ. ปาโปกิรายํ ภนฺเต น คณฺหามีติ. คณฺหาวุโส อหํ เต สนฺติเก นิสีทิสฺสามีติ. สาธุ ภนฺเต ตุมฺเหสุ นิสินฺเนสุ คณฺหิสฺสามีติ ปฏฺฐปตฺวา รตฺตินฺทิวํ นิรนฺตรํ ปริยาปุณนฺโต โอสานทิวเส เหฏฺฐามญฺเจ อิตฺถึ ทิสฺวา ภนฺเต สุตํเยว เม ปุพฺเพ, สจาหํ เอวํ ชาเนยฺยํ, น อีทิสสฺส สนฺติเก ธมฺมํ ปริยาปุเณยฺยนฺติ อาห. ตสฺส ปน สนฺติเก พหู มหาเถรา อุคฺคณฺหิตฺวา มหานิทฺเทสํ ปติฏฺฐาเปสุํ. เอวํ ยํ เยภุยฺเยน ปคุณํ น กโรนฺติ, ตสฺส อนนฺตรธานตฺถาย อสมฺโมสตฺตาย อุคฺคหธารณาทิวเสน รกฺขนมฺปิ ทุกฺกรกมฺมํ เยวาติ ทฏฺฐพฺพํ.

In Sīhaḷadīpa, it is said that during a great calamity, only one monk was proficient in the Mahāniddesa. Then, the preceptor of the Venerable Tissa of the Four Nikāyas, the Venerable Mahātipiṭaka by name, addressed the Venerable Mahārakkhita: 'Friend Mahārakkhita, learn the Mahāniddesa from so-and-so.' 'Venerable sir, this one is wicked; I will not learn from him.' 'Learn, friend; I will sit beside you.' 'Very well, venerable sir, I will learn while you are seated nearby.' Having thus begun, he studied continuously day and night. On the final day, seeing a woman beneath the bed, he said, 'Venerable sir, I had heard before; if I had known this, I would not have studied the Dhamma under such a person.' Yet, many great elders learned the Mahāniddesa from him and established it. Thus, it should be understood that preserving what is generally not mastered—to prevent its immediate disappearance, to avoid confusion, and to protect it by way of learning, retention, and so on—is indeed a difficult task.

---

อิจฺเจวํ ภควโต ธรมานกาลโต ปภุติ จิรกาลํ ยถาวุตฺตมหาเถรปรมฺปรา ปริยตฺตึ มุขปาเฐเนว ธาเรสุํ[Pg.26]. อโหวต โปราณิกานํ มหาเถรานํ สติปญฺญาสมาธิเวปุลฺลตาย หิ เต มุขปาเฐเนว ธาเรตุ สกฺกาติ. มุขปาเฐเนว โปราณกตฺเถรานํ ปริยตฺติธารณํ ปญฺจนวุตาธิกานิ จตุสตานิ อโหสิ.

Thus, from the time the Blessed One was living, for a long time the lineage of great elders, as has been stated, preserved the scriptures by oral recitation alone. Indeed, it was due to the abundance of mindfulness, wisdom, and concentration of the ancient great elders that they were able to retain it by oral recitation alone. The oral preservation of the scriptures by the ancient elders lasted for four hundred and ninety-five years.

---

ภควโต ปรินิพฺพานโต มหาวํสสารตฺถสงฺคเหสุ อาคตนเยน ชินจกฺเก ปณฺณาสฺสาธิเก จตุสเต สมฺปตฺเต ตมฺพปณฺณิทีเป ราชูนํ อฏฺฐารสมโก’สทฺธาติสฺสสฺส นาม รญฺโญ ปุตฺโต วฏฺฏคามณิ นาม ราชา รชฺชํ ปตฺวา ฉวสฺสกาเล อนาคเต สตฺตา หีนสติปญฺญาสมาธิกา หุตฺวา น สกฺขิสฺสนฺติ มุขปาเฐน ธาเรตุนฺติ อุปปริกฺขิตฺวา ปุพฺเพ วุตฺเตหิ มหาเถเรหิ อนุปุพฺเพน อาคตา ปญฺจมตฺตา มหาเถรสตา วฏฺฏคามณิราชานํ นิสฺสาย ตมฺพปณฺณิทีเปกเทเส มลยชนปเท อาโลกเลเณ อฏฺฐกถาย สหปิฏกตฺตยํ โปตฺถเก อาโรเปสุํ.

According to the accounts in the Mahāvaṃsa and Sāratthasaṅgaha, when four hundred and fifty-odd years had passed in the Victor's Dispensation since the Blessed One's Parinibbāna, on the island of Tambapaṇṇi, Vaṭṭagāmaṇi, son of King Saddhātissa and the eighteenth among the kings, attained the throne. In the sixth year of his reign, five hundred great elders who had come in succession from the aforementioned great elders, having foreseen that in the future beings would become deficient in mindfulness, wisdom, and concentration and would be unable to preserve the teachings by oral recitation, relied on King Vaṭṭagāmaṇi and inscribed the three Piṭakas together with the commentaries in books in the Āloka Cave in the Malaya country, a region of Tambapaṇṇi.

---

ตญฺจ ยถาวุตฺตสงฺคีติโย อุปนิธาย จตุตฺถสงฺคีติเยว นามาติ เวทิตพฺพา. วุตฺตญฺเหตํ สารตฺถทีปนิยํ นาม วินยฏีกายํ,– จตุตฺถสงฺคีติสทิสา หิ โปตฺถกาโรหสงฺคีตีติ.

And this should be understood as being named the Fourth Council by way of comparison with the previously mentioned councils. For it is stated in the Vinaya subcommentary named Sāratthadīpanī: 'The council for inscribing in books is indeed similar to the Fourth Council.'

---

สีหฬทีเป ปน วฏฺฏคามณิราชา มรมฺมรฏฺเฐ สิริเขตฺตนคเร เอโก นาม กุกฺกุฏสีสราชา จ เอกกาเลน รชฺชํ กาเรสิ. อมรปุรมาปกสฺส รญฺโญ กาเล สีหฬทีปภิกฺขุหิ อิธ เปสิตสนฺเทสกถายํ ปน เตตฺตึสาธิกจตุสเต สมฺปตฺเต โปตฺถการุฬํ อกํสูติ อาคตํ. วุตฺตญฺเหตํ ตตฺถ,– เตตฺตึสาธิกจตุวสฺสสตปริมาณกาลนฺติ.

However, on the island of Sīhaḷa, King Vaṭṭagāmaṇi, and in the city of Sirikhetta in the country of Maramma, a king named Kukkuṭasīsa, ruled at the same time. But in the time of the king who founded Amarapura, in a message sent here by the monks of Sīhaḷadīpa, it is stated that they committed the teachings to books when four hundred and thirty-three years had passed. For it is said there: 'A period of four hundred and thirty-three years.'

---

อิทํ สีหฬทีเป ยาว โปตฺถการุฬฺหา

This concerns Sīhaḷadīpa up to the inscription in books.

---

สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

The Establishment of the Dispensation.

---

อถาปรํ [Pg.27] ชมฺพุทีเป สีหฬทีเป จ ภิกฺขู วิสุํ วิสุํ คณวเสน ภิชฺชึสุ, ยถา อโนตตฺตทหโต นิกฺขมนนทิยา คงฺคายมุนาทิวเสน ภิชฺชนฺตีติ. ตตฺถ ชมฺพุทีเป คณานํ ภิชฺชมานตํ อุปริเยว วกฺขาม.

Furthermore, in Jambudīpa and Sīhaḷadīpa the monks split into various groups, just as the rivers emerging from Lake Anotatta divide into the Ganges, Yamunā, and so on. We will speak later about the splitting of the groups in Jambudīpa.

---

สีหฬทีเป ปน คณานํ ภิชฺชมานตา เอวํ ทฏฺฐพฺพา. กถํ. สีหฬทีเป หิ สาสนสฺส ปติฏฺฐมานกาลโต อฏฺฐารสาธิ กทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต วฏฺฏคามณิรญฺญา การาวิเต อภยคิริวิหาเร ปริวารขนฺธกํ ปาฐโต จ อตฺถโต จ วิปลฺลาสํ กตฺวา มหาวิหารวาสิคณโต ปุถุ หุตฺวา เอโก คโณ ภิชฺชิ, โส อภยคิริวาสิคโณ นาม, ธมฺมรุจิคโณติ จ ตสฺเสว นามํ.

The splitting of the groups on the island of Sīhaḷa, however, should be understood thus. How? On Sīhaḷadīpa, when two hundred and eighteen years had passed since the establishment of the Dispensation, in the Abhayagiri Monastery built by King Vaṭṭagāmaṇi, a group split off. Having distorted the Parivārakkhandhaka both in its text and its meaning, they separated from the group of the Mahāvihāra dwellers. This group was named the Abhayagirivāsin group; Dhammarucigaṇa was also its name.

---

อภยคิริวาสิคณสฺส ภิชฺชมานโต ทฺเวจตฺตาลีสาธิกติวสฺสสเต สมฺปตฺเต มหาเสเนน นาม รญฺญา การาปิเต เชตวนวิหาเร ภิกฺขู อุภโตวิสงฺคปาเฐ วิปรีตวเสน อภิสงฺขริตฺวา อภยคิริวาสิคณโต วิสุํ เอโก คโณ อโหสิ, โส เชตวนวาสิคโณ นาม, สาคลิยคโณติ จ ตสฺเสว นามํ.

When three hundred and forty-two years had passed since the splitting of the Abhayagirivāsin group, in the Jetavana Monastery built by King Mahāsena, some monks composed the text of the two Vibhaṅgas in a contrary way and became a group separate from the Abhayagirivāsin group. This was named the Jetavanavāsin group; Sāgaliyagaṇa was also its name.

---

เชตวน วาสิคณสฺส ภิชฺชมานกาลโต เอกปญฺญาสวสฺสาธิกานํ ติณฺณํ วสฺสสตานํ อุปริ กุรุนฺทวาสิโน จ โกลมฺพวาสิโน จ ภิกฺขู ภาคิเนยฺยํ ทาฐาปตึ นาม ราชานํ นิสฺสาย อุภโตวิภงฺคปริวารขนฺธกปาเฐ วิปรีตวเสน อภิสงฺขริตฺวา วุตฺเตหิ ทฺวีหิ คเณหิ วิสุํ หุตฺวา มหาวิหาร วาสิคณฺหตฺตมํ ตุลยิตฺวา อุปธาเรตฺวา มหาวิหารนามํ คเหตฺวา เอโก คโณ ภิชฺชิ. เอวํ สีหฬทีเป มหามหินฺทตฺเถราทีนํ วํสภูเตน มหาวิหารวาสิ คเณน สทฺธึ จตฺตาโร คณา ภิชฺชึสุ.

More than three hundred and fifty-one years after the time of the schism of the Jetavanavāsin group, the monks dwelling at Kurunda and Kolamba, relying on their nephew King Dāṭhāpati, composed the texts of the two Vibhaṅgas and the Parivārakkhandhaka in a contrary way. Separating from the two aforementioned groups, and after weighing and considering their own faction to be the true Mahāvihāravāsin group, they took the name 'Mahāvihāra' and split off as one group. Thus on Sīhaḷadīpa, together with the Mahāvihāravāsin group which was the lineage of the Elder Mahāmahindra and others, four groups were formed by schism.

---

ตตฺถ มหาวิหารวาสิ คโณเยว เอโก ธมฺมวาที อโหสิ, เสสา ปน อธมฺมวาทิโน. เต จ ตโย อธมฺมวาทิโน คณา ภูตตฺถํ ปหาย อภูตตฺเถน ธมฺมํ อครุํ กตฺวา จรึสูติ [Pg.28] วจนโต สีหฬทีเป อธมฺมวาทิโน ตโยปิ อลชฺชิโน คณา ปริมณฺฑลสุปฺปฏิจฺฉนฺนาทิสิกฺขาปทานิ อนาทิยิตฺวา วิจรึสุ. ตโต ปฏฺฐาย สาสเน เอกจฺจานํ ภิกฺขูนํ นานปฺปการวเสน นิวาสนปารุปนาทีนิ ทิสฺสนฺติติ เวทิตพฺพํ.

Among them, only the Mahāvihāravāsin group adhered to the true Dhamma, while the rest were proponents of non-Dhamma. And those three groups of proponents of non-Dhamma, having abandoned what was true, acted with disrespect for the Dhamma based on what was not true. Thus, on Sīhaḷadīpa, all three shameless groups of proponents of non-Dhamma wandered about, disregarding the training rules concerning wearing the robes neatly all around, and so on. It should be understood that from that time onward, various kinds of ways of wearing the lower and upper robes, and so on, became apparent among some monks in the Dispensation.

---

อธมฺมวาทิคณานํ ภิชฺชมานกาลโต สตฺตวีสาธิกานํ ปญฺจสตานํ วสฺสานญฺจ อุปริ สิริสงฺฆโพธิ นาม ราชา มหาวิหาร คณสฺส ปกฺโข หุตฺวา อธมฺมวาทินา ตโย คเณ นิคฺคหิตฺวา ชินสาสนํ ปคฺคเหสิ. โส จ สิริสงฺฆ โพธิราชา อมฺหากํ มรมฺมรฏฺเฐ อริมนฺทนนคเร อนุรุทฺเธน นาม รญฺญา สมกาลวเสน รชฺชสมฺปตฺตึ อนุภวิ.

More than five hundred and twenty-seven years after the schism of the groups of proponents of non-Dhamma, a king named Sirisaṅghabodhi, taking the side of the Mahāvihāra group, suppressed the three groups of proponents of non-Dhamma and upheld the Dispensation of the Victor. And that King Sirisaṅghabodhi enjoyed royal fortune contemporaneously with King Anuruddha in the city of Arimaddana in our country of Maramma.

---

ตโต ปจฺฉา สีหฬทีเป โวหารกติสฺสสฺส นาม รญฺโญ กาเล กปิเลน นาม อมจฺเจน สทฺธึ มนฺเตตฺวา มหาวิหาร วาสิโน ภิกฺขู นิสฺสาย อธมฺมวาทิคเณ นิคฺคณฺหิตฺวา ชินสาสนํ ปคฺคณฺหาติ.

After that, on Sīhaḷadīpa, during the time of the king named Vohārakatissa, having consulted with the minister named Kapila and relying on the monks dwelling at the Mahāvihāra, he suppressed the groups of proponents of non-Dhamma and upheld the Dispensation of the Victor.

---

ตโต ปจฺฉา จ โคฏฺฐาภยสฺส นาม รญฺโญ กาเล อภยคิริ วาสิโน ภิกฺขู ปรสมุทฺทํ ปพฺพาเชตฺวา มหาวิหาร วาสิโน ภิกฺขู นิสฺสาย สาสนํ วิโสธยิ.

And after that, during the time of the king named Goṭhābhaya, having banished the monks dwelling at Abhayagiri across the sea and relying on the monks dwelling at the Mahāvihāra, he purified the Dispensation.

---

ตโต ปจฺฉาปิ โคฏฺฐาภยรญฺโญ ปุตฺตภูตสฺส มหาเสนสฺส นาม รญฺโญ กาเล อภยคิริวาสีนํ ภิกฺขูนํ อพฺภนฺตเร สงฺฆมิตฺโต นาม เอโก ภิกฺขุ รญฺโญ ปธานาจริโย หุตฺวา มหามหินฺทตฺเถราทีนํ อรหนฺตานํ นิวาสฏฺฐานภูตํ มหาวิหารารามํ วินสฺสิตุํ มหาเสนรญฺญา มนฺเตตฺวา อารภิ. ตทา นววสฺสานิ มหาวิหาเร ภิกฺขุ สญฺโญ อโหสิ. อโหวต มหาเถรานํ มหิทฺธิกานํ นิวาสฏฺฐานํ อลชฺชิโน ภิกฺขู วินสฺสาเปสุํ, สุวณฺณหํสฺสานํ นิวาสฏฺฐานํ กากา วิยาติ.

Even after that, during the time of King Mahāsena, son of King Goṭhābhaya, a certain monk from among the Abhayagiri dwellers named Saṅghamitta became the king's chief teacher. Having conspired with King Mahāsena, he began to destroy the Mahāvihāra monastery, the dwelling place of the arahants, the Elder Mahāmahindra and others. Then for nine years, the Mahāvihāra was empty of monks. Alas, shameless monks had the dwelling place of the great and powerful elders destroyed, just as crows would destroy the dwelling place of golden swans!

---

เชตวนวาสีนญฺจ ภิกฺขูนํ อพฺภนฺตเร เอโก ติสฺโส นาม ภิกฺขุ เตเนว รญฺญา มนฺเตตฺวา มหาวิหาเร สีมํ สมูหนิ[Pg.29]. อเฉกตฺตา ปน เตสํ สีมสมูหนกมฺมํ น สมฺปชฺชีติ. อโหวต ทุสฺสีลานํ ปาปกานํ กมฺมํ อจฺฉริยํ, เสยฺยถาปิ นาม สาขมิโค อคฺคคฺโฆ กาสิวตฺถํ มหคฺฆํ ภินฺนติ, เอวเมว ภินฺทิตพฺพวตฺถุนา เภทกปุคฺคโล อติวิย ทูโร อโหสีติ. ภวนฺติ เจตฺถ, –

And among the monks dwelling at Jetavana, a certain monk named Tissa, having conspired with that same king, uprooted the boundary at the Mahāvihāra. However, due to their lack of skill, their act of uprooting the boundary did not succeed. Alas, how astonishing is the deed of the immoral and evil! It is just as a monkey of little value might tear a costly Kāsi cloth. Even so, the one who would break was far removed from that which was to be broken. And here there are these verses:

---

ยถา สาขมิโค ปาโป, อปฺปคฺโฆเยว กาสิกํ;

มหคฺฆํ กจฺจ ภินฺนํภินฺนํ, มหุสฺสาเหน ฉินฺทติ.

Just as a wicked monkey, itself of little value, with great effort cuts and tears to pieces a costly Kāsi cloth;

---

เอวํ อธมฺมวาที ปาโป, ธมฺมวาทิคณํ สุภํ;

มหุสฺสาเหน ภินฺทยิ, อโห อจฺฉริโย อยํ.

Even so the wicked proponent of non-Dhamma shattered the beautiful group of Dhamma proponents with great effort. Oh, how astonishing this is!

---

อารกา ทูรโต อาสุํ, ภินฺทิตพฺเพหิ เภทกา;

ภูมิโตว ภวคฺคนฺโต, อโห กมฺมํ อชานตนฺติ.

The breakers were far, far away from those who were to be broken—as far as the earth is from the peak of existence! Alas, they did not know their kamma!

---

อิจฺเจวํ อธมฺมวาทิคณานํ พลวตาย ธมฺมวาทิคโณ ปริหายติ. ยถา หิ คิชฺฌสกุณสฺส ปกฺขวาเตน สุวณฺณหํสา ปกติยา ฐาตุํ น สกฺโกนฺติ, เอวเมว อธมฺมวาทีนํ พลวตาย ธมฺมวาที ปริหายติ. พฺยคฺฆวเน วิย สุวณฺณมิโค นิลฺลยิตฺวา โคจรํ คณฺหาติ, ยถารุจิวเสน ธมฺมํ จริตุํ โอกาสํ น ลภิ.

Thus, due to the strength of the groups of non-Dhamma proponents, the group of Dhamma proponents declines. For just as golden swans cannot remain in their natural state because of the wind from the wings of vultures, even so the Dhamma proponents decline due to the strength of the non-Dhamma proponents. Like a golden deer in a tiger forest, it takes its food in hiding and does not get the opportunity to live righteously as it wishes.

---

สีหฬทีเป สาสนสฺส ปติฏฺฐานโต ทฺวิสตฺตตาธิกานํ จตุสตานํ วสฺสสหสฺสานญฺจ อุปริ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปรินิพฺพานโต อฏฺฐสตฺตสตาธิกานํ วสฺสสหสฺสานํ อุปริ มหาราชา นาม ภูปาโล รชฺชํ กาเรสิ. โส ปน ราชา ญทุมฺพรคิริวาสิกสฺสปตฺเถรคฺคมุขา มหาวิหารวาสิโน ภิกฺขู ตเมว ราชานํ นิสฺสาย สาสเน มลํ วิโสเธสุํ, ยถา เหรญฺญิโก หิรญฺเญ มลนฺติ.

On the island of Sīhaḷa, more than one thousand four hundred and seventy-two years after the establishment of the Dispensation, and more than one thousand seven hundred and seventy-eight years after the Parinibbāna of the Sammāsambuddha, a monarch named Mahārāja ruled the kingdom. Relying on that king, the Mahāvihāravāsin monks, headed by the Elder Kassapa of Udumbaragiri, purified the stain in the Dispensation, just as a goldsmith purifies the dross in gold.

---

มหาวิหารวาสิคณโต อญฺเญ อธมฺมวาทินา อุปฺปพฺพา เชตฺวา [Pg.30] วิโสเธสุํ. โส จ มหาราชา อมฺหากํ มรมฺมรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร นรปติจญฺญิสูนา นาม รญฺญา สมกาล วเสน รชฺชํ กาเรสีติ เวทิตพฺโพ.

They purified the Dispensation by expelling the other proponents of non-Dhamma who were not of the Mahāvihāravāsin group. And it should be known that this Mahārāja ruled contemporaneously with the king named Narapati Sithu in the city of Arimaddana in our country of Maramma.

---

ตโต ปจฺฉา วิ วิชยพาหุราชานํ ปรกฺกมพาหุราชานญฺจ นิสฺสาย มหาวิหาร วาสิโน ภิกฺขู สาสนํ ปริสุทฺธํ อกํสุ, อธมฺมวาทิโน สพฺเพปิ อุปฺปพฺพาเชตฺวา มหาวิหารวาสิคโณเยว เอโก ปติฏฺฐหิ, ยถา อพฺภาทิอุปกฺกิเลสมเลหิ วิมุตฺโต นิสานาโถติ.

After that, relying on King Vijayabāhu and King Parakkamabāhu, the monks dwelling at the Mahāvihāra made the Dispensation pure. Having expelled all the proponents of non-Dhamma, the Mahāvihāravāsin group alone remained established, like the moon freed from the stains and blemishes of clouds and the like.

---

สิริสงฺฆโพธิราชา โวหาริกติสฺสราชา โคฏฺฐาภยราชาติ เอเต ราชาโน สาสนํ วิโสเธนฺโตปิ สพฺเพน สพฺพํ อธมฺมวาทิคณานํ อวินสฺสนโต สาสนํ ปริสุทฺธํ น ตาว อโหสิ. สิริสงฺฆโพธิรญฺโญ มหารญฺโญ วิชยพาหุรญฺโญ ปรกฺกมพาหุรญฺโญติ เอเตสํเยว ราชูนํ กาเล สพฺเพน สพฺพํ อธมฺมวาทีนํ วินสฺสนโต สาสนํ ปริสุทฺธํ อโหสิ. ตทา ปน อธมฺมวาทินา สีสมฺปิ อุฏฺฐหิตุํ น สกฺกา, ยถา อรุณุคฺเค โกสิยาติ.

King Sirisaṅghabodhi, King Vohārikatissa, and King Goṭhābhaya, though they purified the Dispensation, the Dispensation was not yet entirely pure because the groups of proponents of non-Dhamma had not been completely eliminated. It was only during the time of these kings—King Sirisaṅghabodhi, the Great King, King Vijayabāhu, and King Parakkamabāhu—that the Dispensation became entirely pure because all the proponents of non-Dhamma were eliminated. At that time, the proponents of non-Dhamma could not even raise their heads, like an owl at sunrise.

---

อปรภาเค ปน จิรํ กาลํ อติกฺกนฺเต มิจฺฉาทิฏฺฐิกานํ วิชาติยานํ ภเยน ลงฺกาทีเป สาสนํ โอสกฺกิตฺวา คณปูรณมตฺตสฺสปิ ภิกฺขุสงฺฆสฺส อวิชฺชมานตาย มหาวิชยพาหุรญฺโญ กาเล รามญฺญเทสโต สงฺฆํ อาเนตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ.

Later, after a long time had passed, due to the fear of those with wrong views and of different races, the Dispensation declined on the island of Laṅkā, to the point that not even enough monks to constitute a quorum were available. During the time of King Mahāvijayabāhu, he brought the Saṅgha from the Rāmañña country and re-established the Dispensation.

---

ตโต ปจฺฉา จ วิมลธมฺมสูริยสฺส นาม รญฺโญ กาเล รกฺขาปุรรฏฺฐโต สงฺฆํ อาเนตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตโต ปจฺฉา จ วิมลสฺส นาม รญฺโญ กาเล ตโตเยว สงฺฆํ อาเนตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตโต ปจฺฉา จ กิตฺติสฺสิริราชสีหสฺส นาม รญฺโญ กาเล สฺยามรฏฺฐโต สงฺฆํ อาเนตฺวา ตเถว อกาสีติ.

Afterwards, during the reign of King Vimaladhammasūriya, having brought the Saṅgha from the country of Rakkha, he established the Dispensation. After that, during the reign of King Vimala, having brought the Saṅgha from that same place, he established the Dispensation. After that, during the reign of King Kittisirirājasīha, having brought the Saṅgha from Siam, he did likewise.

---

อยํ สีหฬทีเป สาสนสฺส โอสกฺกนกถา.

This is an account of the decline of the Dispensation on the island of Sri Lanka.

---

ตโต [Pg.31] ปจฺฉา ชินสาสเน นวุตาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต พุทฺธทาสสฺส นาม รญฺโญ กาเล เอโก ธมฺม กถิกตฺเถโร ฐเปตฺวา วินยปิฏกํ อภิธมฺมปิฏกญฺจ อวเสสํ สุตฺตนฺตปิฏกํ สีหฬภาสาย ปริวตฺติตฺวา อภิสงฺขริตฺวา ฐเปสิ. ตญฺจ การณํ จูฬวํเส วุตฺตํ.

Then, after eight hundred and ninety years had passed in the Dispensation of the Conqueror, during the reign of King Buddhadasa, a certain elder, a preacher of the Dhamma, having set aside the Vinaya Piṭaka and Abhidhamma Piṭaka, translated the remaining Sutta Piṭaka into the Sinhalese language, compiled it, and established it. This matter is also mentioned in the Cūḷavaṃsa.

---

ตสฺส กิร พุทฺธทาสสฺส รญฺโญ ปุตฺตา อสีติมตฺตา อสีติมหาสาวกานํ นาเมเนว โวหาริตา อเหสุํ. เตสุ ปุตฺเตสุ สาริปุตฺตตฺเถรสฺส นาเมน โวหาริโต เอโก อุปติสฺโส นาม ราชกุมาโร ปิตริ เทวงฺคเต ทฺเวจตฺตาลีสวสฺสานิ รชฺชํ กเรสิ.

It is said that King Buddhadasa had about eighty sons, who were known by the names of the eighty great disciples. Among these sons, one prince named Upatissa, who was known by the name of the Elder Sāriputta, ruled the kingdom for forty-two years after his father passed away.

---

ตโต ปจฺฉา กนิฏฺโฐ มหานาโม นาม ราชกุมาโร ทฺวาวีสวสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล ชิน จกฺเก เตตฺตึสาธิกนวสตวสฺเส สีหฬทีเป ฉสฏฺฐิมตฺตานํ ราชูนํ ปูรณกาเล พุทฺธโฆโส นาม เถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สีหฬภาสาย ลิขิเต อฏฺฐกถาคนฺเถ มาคธภาสาย ปริวตฺติตฺวา ลิขิ.

After him, the youngest prince, named Mahānāma, reigned for twenty-two years. During the reign of that king, in the year nine hundred and thirty-three of the Jina's era, on the island of Sri Lanka, at the completion of the reigns of sixty-six kings, an elder named Buddhaghosa went to the island of Sri Lanka and translated the commentary texts written in the Sinhalese language into the Māgadhan language and wrote them down.

---

โส ปน มหานาม ราชา อมฺหากํ มรมฺมรฏฺเฐ สิริปจฺจยนคเร สวิลญฺญิกฺโรวิ นามเกน รญฺญา สมกาโล หุตฺวา รชฺชํ กาเรสิ. ปริตฺตนิทฺทาเน ปน พฺรูมวิ?ถี? นามเกน รญฺญา สมกาโล หุตฺวา รชฺชํ กาเรสีติ วุตฺตํ. ตํ น ยุชฺชติเยว.

That King Mahānāma ruled in our country of Maramma, in the city of Siripaccaya, being contemporaneous with a king named Savilaññikrovi. But in the Parittaniddāna, it is said that he ruled being contemporaneous with a king named Brūmaviṭṭhī. That is not correct at all.

---

สีหฬทีเป ปน กิตฺติสฺสิริเมโฆ นาม ราชา หุตฺวา นวเม วสฺเส ตสฺมึเยว ทีเป ราชูนํ ทฺวาสฏฺฐิมตฺตานํ ปูรณกาเล ชินจกฺเก ตึสาธิเก อฏฺฐสตวสฺเส ชมฺพุทีเป กลิงฺคปุรโต กุหสิวสฺส นาม รญฺโญ ชามาตา ทนฺตกุมาโร เหมมาลํ นาม ราชธีตํ คเหตฺวา ทาฐาธาตุํ เถเนตฺวา นวาย ตริตฺวา สีหฬทีปํ อคมาสิ. ชินจกฺเก ตึสาธิกอฏฺฐวสฺสสเต เชฏฺฐติสฺสราชา นววสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ.

On the island of Sri Lanka, a king named Kittissirimegha reigned. In the ninth year of his reign, at the completion of the reigns of sixty-two kings on that same island, in the year eight hundred and thirty of the Jina's era, Prince Danta, the son-in-law of King Kuhasiva from the city of Kaliṅga in Jambudīpa, taking the princess named Hemamālā, stole the Tooth Relic and, crossing by ship, went to the island of Sri Lanka. In the year eight hundred and thirty of the Jina's era, King Jeṭṭhatissa reigned for nine years.

---

พุทฺธทาสราชา [Pg.32] เอกูนตึสติ วสฺสานิ อุปลิสฺสราชา จทฺวิจตฺตาลีสวสฺสานิ มหานามราชา ทฺวาวีสวสฺสานีติ สพฺพานิ สมฺปิณฺฑิตฺวา ชินสาสนํ ทฺวตฺตึสาธิกนววสฺสสตปฺปมาณํ โหติ.

King Buddhadasa reigned for twenty-nine years, King Upatissa for forty-two years, and King Mahānāma for twenty-two years. Adding all these together, the Dispensation of the Jina amounts to nine hundred and thirty-two years.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล ยทา ทฺวีหิ วสฺเสหิ อูนํ อโหสิ, ตทา มหานามรญฺโญ กาเล ตึสาธิกนววสฺสสตมตฺเต สาสเน พุทฺธโฆโส นาม เถโร ลงฺกาทีปํ อคมาสิ.

And at that time, when it was two years short of this, during the reign of King Mahānāma, when the Dispensation was in about its nine hundred and thirtieth year, the elder named Buddhaghosa went to the island of Laṅkā.

---

อมรปุรมาปกสฺส รญฺโญ กาเล สีหฬทีปิเกหิ ภิกฺขูหิ เปสิตสนฺเนสปณฺเณ ปน ฉปณฺณาสาธิกนววสฺสสตาติกฺกนฺเต สูติ วุตฺตํ.

However, in a palm-leaf message sent by the Sinhalese monks during the reign of the king who founded Amarapura, it is said that nine hundred and fifty-six years of the Dispensation had passed.

---

เอตฺถ ฐตฺวา พุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อฏฺฐุปฺปตฺตึสงฺเขปมตฺตํ วกฺขาม. กถํ. สีหฬภาสกฺขเรหิ ปริวตฺติตํ ปริยตฺติสาสนํ มาคธสาสกฺขเรน โก นาม ปุคฺคโล ปริวตฺติตุํ สกฺขิสฺสตีติ มหาเถรา นิมนฺตยิตฺวา ตาวตึสภวนํ คนฺตฺวา โฆสํ เทวปุตฺตํ ทิสฺวา สทฺธึ สกฺเกน เทวานมินฺเทน ตํ ยาจิตฺวา โพธิรุกฺขสมีเป โฆสคาเม เกสสฺส นาม พฺราหฺมณสฺส เกสิยา นาม พฺราหฺมณิยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหาเปสุํ. ขาทถ โภนฺโต ปิวถ โภนฺโตติอาทินา พฺราหฺมณานํ อญฺญมญฺญํ โฆสกาเล วิชายนตฺตา โฆโสติ นามํ อกาสิ. สตฺตวสฺสิกกาเล โส ติณฺณํ เวทานํ ปารคู อโหสิ.

At this point, we shall give a brief account of the origin of the Elder Buddhaghosa. How? The great elders, having deliberated, “Who indeed will be able to translate the Dispensation of the Teachings, which has been rendered in Sinhalese characters, into Māgadhan characters?” went to the Tāvatiṃsa heaven. Having seen the devaputta Ghosa, together with Sakka, the lord of gods, they requested him and caused him to take rebirth in the womb of a brahmin woman named Kesī, wife of a brahmin named Kesa, in the village of Ghosa near the Bodhi tree. Because he was born at a time when brahmins were shouting to one another, “Eat, sirs! Drink, sirs!” and so on, they gave him the name Ghosa. At the age of seven, he became a master of the three Vedas.

---

อถ โข เอเกน อรหนฺเตน สทฺธึ เวทกถํ สลฺลปนฺโต ตํ กถํ นิฏฺฐาเปตฺวา กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา อพฺยากตา ธมฺมาติอาทินา ปรมตฺถเวทํ นาม พุทฺธมนฺตํ ปุจฺฉิ. ตทา โส สุตฺวา อุคฺคณฺหิตุกาโม หุตฺวา ตสฺส อรหนฺตสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา เทวสิกํ เทวสิกํ ปิฏกตฺตยํ สฏฺฐิมตฺเตหิ ปทสหสฺเสหิ สชฺฌายํ อกาสิ, วาจุคฺคตํ อกาสิ. เอกมาเสเนว ติณฺณํ ปิฏกานํ ปารคู อโหสิ.

Then, while conversing with an arahant about the Vedas, he concluded that discussion and asked about the supreme Veda, namely the Buddha’s teaching, beginning with: “What are wholesome states? What are unwholesome states? What are indeterminate states?” Then, having heard this and desiring to learn, he went forth in the presence of that arahant. Daily, he recited the three Piṭakas, amounting to about sixty thousand verses, and learned them by heart. In just one month, he became a master of the three Piṭakas.

---

ตโต [Pg.33] ปจฺจา รโห เอกโกว นิสินฺนสฺส เอตทโหสิ,– พุทฺธภาสิเต ปิฏกตฺตเย มม วา ปญฺญา อธิกา, อุทาหุ อุปชฺฌายสฺส วาติ. ตํ การณํ ญตฺวา อุปชฺฌาจริโย นิคฺคหํ กตฺวา โอวทิ. โส สํเวคปฺปตฺโต หุตฺวา ขมาเปตุํ วนฺทิ. อุปชฺฌาจริโย ตฺวํ อาวุโส สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ปิฏกตฺตยํ สีหฬสฺสาสกฺขเรน ลิขิตํ มาคธภาสกฺขเรน ลิขาหิ, เอวํ สติ อหํ ขมิสฺสามีติ อาห.

After that, as he was sitting all alone in seclusion, this thought occurred to him: “Regarding the three Piṭakas spoken by the Buddha, is my wisdom greater, or is my preceptor’s?” Knowing this reason, his preceptor and teacher disciplined and admonished him. He, struck with a sense of urgency, bowed to ask for forgiveness. The preceptor and teacher said: “Friend, go to the island of Sri Lanka and transcribe the three Piṭakas, which are written in Sinhalese characters, into Māgadhan characters. If you do so, I will forgive you.”

---

พุทฺธโฆโส จ ปิตรํ มิจฺฉาทิฏฺฐิภาวโต โมเจตฺวา อาจริยสฺส วจนํ สิรสา ปฏิคฺคเหตฺวา ปิฏกตฺตยํ ลิขิตุํ สีหฬทีปํ นาวาย อคมาสิ. ตทา สมุทฺทมชฺเฌ ตีหิ ทิวเสหิ ตรนฺเต พุทฺธทตฺตตฺเถโร จ สีหฬทีปโต นาวาย อาคจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค เทวาน อานุภาเวน อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตฺวา การณํ ปุจฺฉิตฺวา ชานิ. ชานิตฺวา จ พุทฺธทตฺตตฺเถโร เอวมาห,- มยา อาวุโส กโต ชินาลงฺกาโร อปฺปสฺสาโรติ มญฺญิตฺวา ปิฏกตฺตยํ ปริวตฺติตุํ ลิขิตุํ โอกาสํ นาทาสุํ, ตฺวํ ปน ปิฏกตฺตยํ สํวณฺเณหีติ วตฺวา อตฺตโน สกฺเกน เทวานมินฺเทน ทินฺนํ หริตกิผลํ อโยมยเลขน ทณฺฑํ นิสิตสิลญฺจ พุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อทาสิ. เอวํ เตสํ ทฺวินฺนํ เถรานํ อญฺญมญฺญํ สลฺลปนฺตานํเยว นาวา สยเมว อปเนตฺวา คจฺฉึสุ.

Buddhaghosa, having freed his father from the state of wrong view and accepting his teacher’s words with reverence, went by ship to the island of Sri Lanka to write down the three Piṭakas. Then, while crossing the middle of the ocean for three days, the Elder Buddhadatta, who was coming from the island of Sri Lanka by ship, saw him mid-journey through the power of the gods. Having asked the reason, they understood each other. And having understood, the Elder Buddhadatta said this: “Friend, thinking that the Jinālaṅkāra I composed was of little substance, they did not give me the opportunity to translate and write the three Piṭakas. But you should write a commentary on the three Piṭakas.” Having said this, he gave the haritaki fruit, the iron writing stylus, and the sharp stone, which had been given to him by Sakka, the lord of gods, to the Elder Buddhaghosa. Thus, while those two elders were conversing with each other, the ships themselves carried them away and departed.

---

พุทฺธโฆสตฺเถโร จ สีหฬทีปํ ปตฺวา ปฐมํ สงฺฆปาลตฺเถรํ ปสฺสิตฺวา ปิฏกตฺตยํ มาคธภาสกฺขเรน ปริวตฺเตตุํ อาคโตมฺหีติ การณํ อาโรเจตฺวา สีหฬภิกฺขู จ สีเล ปติฏฺฐายาติอาทิคาถํ นิยฺยาเทตฺวา อิมิสฺสา คาถาย อตฺถํ ปิฏกตฺตยํ อาโลเลตฺวา สํวณฺเณหีติ อุยฺโยเชสุํ, ตสฺมึเยว ทิวเส สายนฺหกาลโต ปฏฺฐาย ยถาวุตฺตคาถํ ปมุขํ กตฺวา วิสุทฺธิมคฺคํ อกาสิ. กตฺวา ตํ กมฺมํ นิปฺผาเทตฺวา ตสฺส ญาณปฺปภวํ วีมํเสตุกาโม เทวานมินฺโท ตญฺจ คนฺถํ อนฺตรธาเปสิ. ปุนาปิ เถโร อกาสิ[Pg.34]. ตเถว เทวานมินฺโท อนฺตรธาเปสิ. ปุนาปิ เถโร อกาสิ. เอวํ ติกฺขตฺตุํ การาเปตฺวา ปุพฺพคนฺเถปิ ทสฺเสสิ. ติณฺณมฺปิ คนฺถานํ อญฺญมญฺญํ เอกปทมตฺเตนปิ วิเสสตา นตฺถิ สงฺฆปาลตฺเถโร จ ตํ อาราธยิตฺวา ปิฏกตฺตยํ นิยฺยาเทสิ. เอวํ วิสุทฺธิมคฺเค สงฺฆปาลตฺเถรสฺส ยาจนํ อารพฺภ วิสุทฺธิมคฺโค กโตติ อาคตํ. พุทฺธโฆสุปฺปตฺติกถายํ ปน สงฺฆราชตฺเถรสฺส อายาจนํ อารพฺภาติ อาคตํ.

Upon reaching Sri Lanka, the Elder Buddhaghosa first met the Elder Saṅghapāla and explained his purpose: “I have come to translate the Tipiṭaka into the Māgadha language.” The Sinhalese monks, having given him the verse beginning “Established in virtue…,” commissioned him, saying, “Explain the meaning of this verse after thoroughly examining the Tipiṭaka.” That very day, starting in the evening, he composed the Visuddhimagga, taking the aforementioned verse as its basis. After he had completed that work, the king of the gods, wishing to test the power of his wisdom, made that text disappear. The elder composed it again. In the same way, the king of the gods made it disappear. The elder composed it again. Thus, having had it composed three times, he also showed the previous texts. Among the three texts, there was not a difference of even a single word. The Elder Saṅghapāla, being satisfied, entrusted him with the Tipiṭaka. Thus, it is said that the Visuddhimagga was composed on account of the request of the Elder Saṅghapāla. However, in the Buddhaghosuppattikathā, it is said that it was composed on account of the request of the Elder Saṅgharāja.

---

อยํ พุทฺธโฆสุปฺปตฺติกถายํ อาคตนเยน ทสฺสิตพุทฺธโฆสุปฺปตฺติกถาสงฺเขโป.

This is a concise account of the origin of Buddhaghosa, presented according to the method found in the Buddhaghosuppattikathā.

---

จูฬวํเส ปเนวํ อาคโต. พุทฺธโฆสตฺเถโร นาม มหาโพธิรุกฺขสมีเป เอกสฺมึ พฺราหฺมณคาเม วิชาโต ติณฺณมฺปิ เวทานํ ปารคู อโหสิ เตสุ เตสุ วาเทสุ จ อติเฉโก. โส อญฺเญหิ จ สทฺธึ ปุจฺฉาพฺยากรณกมฺมํ กตฺตุกาโม ชมฺพุนีปตเล อาหิณฺฑนฺโต เอกํ วิหารํ ปตฺวา ตสฺมึ วา อาคนฺตุกภาเวน นิสีทิ. ตสฺมิญฺจ วิหาเร เรวโต นาม เถโร วสิ. เตน เถเรน สทฺธึ ภลฺลปนฺโต โส พฺราหฺมณมาณโว ตีสุ เวเทสุ อโลเลตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิ. ปุจฺฉิตํ ปุจฺฉิตํ เถโร พฺยากาสิ. เถรสฺส ปน ปุจฺฉิตํ ปญฺหํ มาณโว น สกฺกา พฺยากาตุํ. อถ มาณโว ปุจฺฉิ,–โก นามายํ ภนฺเต มนฺโตติ. พุทฺธมนฺโต นามายนฺติ วุตฺเต อุคฺคณฺหิตุกาโม หุตฺวา เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ปิฏกตฺตยํ อุคฺคณฺหิ. อจิรเนว ติณฺณมฺปิ ปิฏกานํ ปารคู อโหสิ. พุทฺธสฺเสว โฆโส ยสฺส อตฺถีติ พุทฺธโฆโสติ นาเมน ปากโฏ อโหสิ.

In the Cūḷavaṃsa, however, it is stated thus: The Elder Buddhaghosa was born in a Brahmin village near the great Bodhi tree and was proficient in the three Vedas and highly skilled in various debates. Wandering on the continent of Jambudīpa, desiring to engage in questioning and answering, he arrived at a monastery and sat there as a guest. In that monastery lived an elder named Revata. The Brahmin youth, conversing with that elder, questioned him after thoroughly studying the three Vedas. The elder answered each question posed, but the youth was unable to answer the questions posed by the elder. Then the youth asked, “Venerable sir, what is this teaching called?” When told it was called the Buddha’s teaching, he desired to learn it, went forth under the elder, and learned the three Piṭakas. In a short time, he became proficient in all three Piṭakas. He became known by the name Buddhaghosa, for his voice was like that of the Buddha.

---

พุทฺธโฆโส จ อายสฺมโต เรวตสฺส สนฺติเก นิสีทนฺโต ญาโณทยํ นาม คนฺถํ อฏฺฐสฺสาลินิญฺจ นาม คนฺถํ อกาสิ. ตโต ปจฺฉา ปริตฺตฏฺฐกถํ กตฺตุกาโม หุตฺวา อารภิ. ตทา อาจริโย เอวมาห,– ชมฺพุทีเป ปน อาวุโส ปาฬิมตฺตํเยว อตฺถิ, อฏฺฐกถา ปน นตฺถิ, อาจริยวาโท จ [Pg.35] ภินฺโน หุตฺวา อตฺถิ, เตเนว มหามหินฺธตฺเถเรน อานิตา อฏฺฐกถา ตีสุ จ สงฺคีตีสุ อารุโฬ ปาฬิโย สาริปุตฺตตฺเถราทีหิ เทสิโต กถามคฺโค สีหฬทีเป อตฺถิ, ตฺวํ คนฺตฺวา มาคธภาสกฺขเรน ลิเขหีติ อุยฺโยชิยมาโน พุทฺธโฆสตฺเถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา อนุราธปุเร มหาวิหารํ ปวิสิตฺวา สงฺฆปาลตฺเถรสฺส สนฺติเก สทฺธึ สีหฬฏฺฐกถาย เถรวาเท สุตฺวา อฏฺฐกถํ กริสฺสมีติ อาโรเจสิ. สีหฬภิกฺขู จ ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว สีเล ปติฏฺฐายาติอาทิ คาถา นิยฺยาเทสุํ. พุทฺธโฆโส จ สทฺธึ อฏฺฐกถาย ปิฏกตฺตยํ สงฺขิปิตฺวา วิสุทฺธิมคฺคํ อกาสิ.

While residing in the presence of the Venerable Revata, Buddhaghosa composed a treatise called Ñāṇodaya and another called Aṭṭhasālinī. Later, wishing to compose a commentary on the Paritta, he began. Then the teacher said, “Friend, in Jambudīpa only the Pāli texts exist; there are no commentaries, and the traditions of the teachers are divided. However, the commentaries brought by the great Elder Mahinda, the Pāli texts recited at the three Councils, and the method of exposition taught by the Elder Sāriputta and others, exist in Sri Lanka. You should go there and write them down in the Māgadha language.” Thus urged, the Elder Buddhaghosa went to Sri Lanka, entered the Mahāvihāra in Anurādhapura, and after hearing the Theravāda tradition along with the Sinhala commentaries in the presence of the Elder Saṅghapāla, he announced that he would compose the commentaries. And the Sinhala monks, in the manner previously stated, assigned him the verse beginning, “Established in virtue…” Buddhaghosa, having condensed the three Piṭakas together with the commentaries, composed the Visuddhimagga.

---

ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว สกฺโก อนฺตรธาเปตฺวา ติกฺขตฺตุํ การาเปสิ. สงฺฆปาลตฺเถโรปิ อราธยิตฺวา ปิฏกตฺตยํ นิยฺยาเทสีติ.

In the manner previously stated, Sakka made it disappear and had him compose it three times. And the Elder Saṅghapāla, being satisfied, entrusted the Tipiṭaka to him.

---

กิญฺจาปิ นานา คนฺเถสุ นานากาเรหิ พุทฺธโฆสุปฺปตฺติ อาคตา, ตถาปิ พุทฺธโฆสตฺเถรสฺส สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ปิฏกตฺตยสฺส ลิขนํ อฏฺฐกถานญฺจ กรณเมว ปมาณนฺติ มโนกิลิฏฺฐํ น อุปฺปาเทตพฺพนฺติ. พุทฺธโฆสตฺเถโร วิกฏตฺตยํ ลิขิตฺวา ชมฺพุทีปํ ปจฺจาคมาสิ.

Although the origin of Buddhaghosa is recounted in various ways in different texts, nevertheless, only the Elder Buddhaghosa’s journey to Sri Lanka, the writing of the three Piṭakas, and the composition of the commentaries should be taken as authoritative, and one should not give rise to mental defilement. The Elder Buddhaghosa, having written his three major works, returned to Jambudīpa.

---

อิจฺเจวํ ปาฬิภาสาย ปริยตฺตึ ปริวตฺติตฺวา ปจฺฉา อาจริยปรมฺปรสิสฺสานุสิสฺสวเสน สีหฬทีเป ชินจกฺกํ มชฺฌนฺติ กํสุมาสี วิย อติทิพฺพติ, อเนกโกฏิปฺปมาเณหิ โสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามิอรหนฺเตหิ ลงฺกาทีปํ อติโสภติ, สพฺพปาลิผุลฺเลน ติโยชนิกปาริจฺฉตฺตกรุกฺเขน ตาวตึสภวนํ วิย สตปตฺตปทุมาทีหิ มหาโปกฺขรณี วิย เตสุ เตสุ ฐาเนสุ มคฺคมหามคฺคอาปกฆรทฺวารติตฺถวนปพฺพตคุหมนฺทิรวิหารสาลาทีสุ อลทฺธมคฺคผลฏฺฐานํ นาม กิญฺจิ นตฺถิ, โถกํ อาคเมตฺวา ปิณฺฑาย ปติฏฺฐมานปเทเสปิ มคฺคผลานิ ลภึสุเยว.

Thus, the teachings having been rendered into the Pāli language, afterwards, through the succession of teachers and disciples, the Wheel of the Conqueror shone exceedingly brightly in Sri Lanka, like the midday sun in the month of Kattika. The island of Lanka was exceedingly adorned with countless millions of stream-enterers, once-returners, non-returners, and arahants. Like the Tāvatiṃsa heaven with its fully blossomed Pāricchattaka tree spanning three yojanas, or like a great lotus pond with hundred-petaled lotuses, in those various places—on roads, highways, shops, gate-houses, fords, forests, mountains, caves, temples, monasteries, and halls—there was no place where the state of not having attained the path and its fruit existed. Even in a place where one stood for alms, having waited but a short while, they would attain the path and its fruit.

---

มคฺคผลานิ สจฺฉิกโรนฺตานํ ปุคฺคลานํ พาหุลฺลตาย อยํ [Pg.36] ปุถุชฺชโน อยํ ปุถุชฺชโนติ องฺคุลึ ปสาเรตฺวา ทสฺเสตพฺโพ โหติ. เอกสฺมึ กาเล สีหฬทีเป ปุถุชฺชน ภิกฺขุ นาม นตฺถิ. ตถา หิ วุตฺตํ วิภงฺคฏฺฐกถายํ, เอกวารํ ปุถุชฺชนภิกฺขุ นาม นตฺถีติ.

Due to the abundance of individuals realizing the paths and fruits, it was necessary to point with an outstretched finger and say, “This is an ordinary person, that is an ordinary person.” At one time in Sri Lanka, there was no monk who was an ordinary person. For so it is stated in the Vibhaṅga Commentary: “At one time, there was not a single monk who was an ordinary person.”

---

อภิญฺญาลาภีนํ กิร มหิทฺธิกานํ คมนาคมนวเสน สูริโยสฺสาสํ อลภิตฺวา ธญฺญโกฏฺฏกา มาตุคามา ธญฺญโกฏฺฏิตุํ โอกาสํ น ลภึสุ.

It is said that due to the coming and going of those possessing supernormal powers and great psychic potency, the women at the granaries did not get a moment's respite and had no opportunity to pound the grain.

---

เทวโลกโต สุมนสามเณโร ทกฺขิณกฺขกํ สีหฬทีปํ อเนตฺวา ตสฺส ปาฏิหาริยํ ทสฺสนวเสน อุทฺธกพินฺธูหิ ติโยชนสตํ สกลมฺปิ ลงฺกาทีปํ พฺยาปตฺวา ภควตา ปริภุตฺตเจติยงฺคณํ วิย หุตฺวา นวาย คจฺฉนฺตา มหาสมุทฺเท อุทกโต นาฬิเกรมตฺตมฺปิ ทิสฺวา สกลงฺกาทีปํ ปูเชนฺติ, มหามหินฺทตฺเถรสฺส สนฺติเก อริฏฺฐตฺเถเรน สทฺธึ ปญฺจมตฺตา ภิกฺขุสตา ปฐมํ ตาว วินยปิฏกํ อุคฺคณฺหึสูติ อิเมหิ การเณหิ ลงฺกาทีปํ ชินจกฺกสฺส ปติฏฺฐานํ หุตฺวา วรทีปนฺติ นามํ ปฏิลภิ.

The novice Sumana brought the right collarbone relic from the deva world to Sri Lanka. By way of seeing its miracle, the entire island of Lanka, spanning three hundred yojanas, was covered with rising drops of water, becoming like the courtyard of the Cetiya used by the Blessed One. Those traveling by boat on the great ocean, upon seeing from the water even a coconut-sized portion of the island, would worship the entire island of Lanka. In the presence of the great Elder Mahinda, five hundred monks, together with the Elder Ariṭṭha, first learned the Vinaya Piṭaka. For these reasons, Lanka became the foundation of the Wheel of the Conqueror and earned the name “the Excellent Island.”

---

สีหฬทีเปเยว ปิฏกตฺตยํ โปตฺถการุฬวเสน ปติฏฺฐาเปตฺวา ตโต ปจฺฉา โจรนาคสฺส นาม รญฺโญ กาเล สกลลงฺกาทีปํ ทุพฺภิกฺขภเยน ปีเฬตฺวา ปิฏกตฺตยํ ธาเรนฺตา ภิกฺขู ชมฺพุทีปํ อาคมํสุ. อนาคนฺตฺวา ตตฺเถว ฐิตาปิ ภิกฺขู ฉาตกภเยน ปีเฬตฺวา อุทรปฏลํ พนฺธิตฺวา กุจฺฉึ วาลุกราสิมฺหิ ฐเปตฺวา ปิฏกตฺตยํ ธาเรสุํ.

In Sri Lanka itself, the three Piṭakas were established by being committed to books. Later, during the reign of King Coranāga, when the entire island of Lanka was afflicted by the fear of famine, the monks who preserved the three Piṭakas went to Jambudīpa. Even those monks who did not go but remained there, being afflicted by the fear of hunger, tied cloths around their bellies and rested their stomachs on heaps of sand, and thus preserved the three Piṭakas.

---

กุฏ กณฺณติสฺสสฺส รญฺโญ กาเลเยว ทุพฺภิกฺขภยํ วูปสมิตฺวา ชมฺพุทีปโต ภิกฺขู ปุน คนฺตฺวา สีหฬทีเป ฐิเตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ มหาวิหาเร ปิฏกตฺตยํ อวิโรธาเปตฺวา สมสมํ กตฺวา ฐเปสุํ. ฐเปตฺวา จ ปน สีหฬทีเปเยว สุฏฺฐุ ธาเรสุํ.

During the reign of King Kuṭakaṇṇatissa, the fear of famine subsided, and monks returned from Jambudīpa. Together with the monks who had remained in Sri Lanka, they collated the three Piṭakas at the Mahāvihāra, ensuring no contradictions, and established them uniformly. And having established them, they preserved them well in Sri Lanka itself.

---

ตตฺเถว อฏฺฐกถาโย พุทฺธโฆสตฺเถโร มาคธภาสาย ปริวตฺเตตฺวา วิรจิ. ปจฺฉา จ เยภุยฺเยน ตตฺเถว อฏฺฐกถาฏีกาอนุมธุลกฺขณคณฺฐิคนฺถนฺตรานิ [Pg.37] อกํสุ. ปุน สาสนํ นเภ รวินฺทุว ปากฏนฺติ.

There, the Elder Buddhaghosa translated and composed the commentaries into the Māgadha language. Later, for the most part there, they composed sub-commentaries on the commentaries, as well as Anumadhulakkhaṇa, glosses, and other texts. Again, the Dispensation became manifest like the sun and moon in the sky.

---

ตตฺถ พุทฺธวํสฏฺฐกถํ พุทฺธทตฺตตฺเถเร อกาสิ. อิติวุตฺโตทานจริยาปิฏกเถราเถรีวิมานวตฺถุเปตวตฺถุเนตฺติอฏฺฐกถาโย อาจริยธมฺมปาลตฺเถโร อกาสิ. โส จ อาจริยธมฺมปาลตฺเถโร สีหฬทีปสฺส สมีเป ทมิลรฏฺเฐ พทรติตฺถมฺหิ นิวาสิตตฺตา สีหฬทีเปเยว สงฺคเหตฺวา วตฺตพฺโพ.

There, the commentary on the Buddhavaṃsa was composed by the Elder Buddhadatta. The commentaries on the Itivuttaka, Udāna, Cariyāpiṭaka, Theragāthā, Therīgāthā, Vimānavatthu, Petavatthu, and the Netti were composed by the Elder Ācariya Dhammapāla. And since the Elder Ācariya Dhammapāla resided in the Tamil country at Badaratittha, near the island of Sri Lanka, he should be included as belonging to Sri Lanka itself.

---

ปฏิสมฺภิทามคฺคฏฺฐกถํ มหานาโม นาม เถโร อากาสิ. มหานิทฺเทสฏฺฐกถํ อุปเสโน นาม เถโร อกาสิ. อภิธมฺมฏีกํ ปน อานนฺทตฺเถโร อกาสิ. สา จ สพฺพาสํ ฏีกานํ อาทิภูตตฺตา มูลฏีกาติ ปากฏา.

The commentary on the Paṭisambhidāmagga was composed by an elder named Mahānāma. The commentary on the Mahāniddesa was composed by an elder named Upasena. However, the sub-commentary on the Abhidhamma was composed by the Elder Ānanda, and because it was the first of all the sub-commentaries, it became known as the Mūlaṭīkā (Root Sub-commentary).

---

วิสุทฺธิมคฺคสฺส มหาฏีกํ ทีฆนิกายฏฺฐกถาย ฏีกํ มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย ฏีกํ สํยุตฺตนิกายฏฺฐกถาย ฏีกญฺหาติ อิมาโย อาจริยธมฺมปาลตฺเถโร อกาสิ.

The great sub-commentary on the Visuddhimagga, the sub-commentary on the Dīghanikāya Commentary, the sub-commentary on the Majjhimanikāya Commentary, and the sub-commentary on the Saṃyuttanikāya Commentary—these were composed by the Elder Ācariya Dhammapāla.

---

สารตฺถทีปนึ นาม วินยฏีกํ องฺคุตฺตรนิกายฏีกญฺจ ปรกฺกมพาหุรญฺญา ยาจิโต สาริปุตฺตตฺเถโร อกาสิ. วิมติวิโนทนึ นาม วินยฏีกํ ทมิลรฏฺฐวาสิกสฺสปตฺเถโร อกาสิ.

The sub-commentary on the Vinaya called Sāratthadīpanī, and the sub-commentary on the Aṅguttaranikāya, were composed by the Elder Sāriputta, having been requested by King Parakkamabāhu. The sub-commentary on the Vinaya called Vimativinodanī was composed by the Elder Kassapa, a resident of the Tamil country.

---

อนุฏีกํ ปน อาจริยธมฺมปาลตฺเถโร. สา จ มูลฏีกาย อนุตฺตานตฺถานิ อุตฺตานานิ สํวณฺณิตตฺตา อนุฏีกา ติวุจฺจติ.

However, the Anuṭīkā was composed by the Elder Ācariya Dhammapāla. And because it elucidated meanings that were unclear in the Mūlaṭīkā, it is called the Anuṭīkā.

---

วิสุทฺธิมคฺคสฺส จูฬฏีกํ มขุทีปนิญฺจ อญฺเญตรา เถรา อกํสุ. สา จ มูลฏีกาย อตฺถาวเสสาติ จ อนุตฺตานตฺถาติ จ กตฺวา มูลฏีกาย สทฺธึ สํสนฺทิตฺวา กตตฺตา มธุร สตฺตา จ มธุทีปนินฺติ วุจฺจติ. โมหวิจฺเฉทนึ ปน ลกฺขณคนฺถํ กสฺสปตฺเถโร อกาสิ.

The minor sub-commentary on the Visuddhimagga and the Madhudīpanī were composed by certain elders. And because it was made by collating it with the Mūlaṭīkā, considering the remaining and unclear meanings of the Mūlaṭīkā, it is called Madhurasattā and Madhudīpanī. However, the Mohavicchedanī, a treatise on characteristics, was composed by the Elder Kassapa.

---

อาภิธมฺมาวตารํ ปน รุปารูปวิภาคํ วินยวินิจฺฉยญฺจ พุทฺธ ทตฺตตฺเถโร. วินยสงฺคหํ สาริปุตฺตตฺเถโร. ขุทฺทสิกฺขํ ธมฺมสิริตฺเถโร[Pg.38]. ปรมตฺถวินิจฺฉยํ นามรูปปริจฺเฉทํ อภิธมฺมตฺถสงฺคญฺจ อนุรุทฺธตฺเถโร. สจฺจสงฺเขปํ ธมฺมปาลตฺเถโร. เขมํ เขมตฺเถโร. เต จ สงฺเขปโต สํวณฺณิตตฺตา สุเขน จ ลกฺขณิยตฺตา ลกฺขณคนฺถาติ วุจฺจนฺติ.

However, the Ābhidhammāvatāra, the Rūpārūpavibhāga, and the Vinayavinicchaya were composed by the Elder Buddhadatta. The Vinayasaṅgaha by the Elder Sāriputta. The Khuddasikkhā by the Elder Dhammasiri. The Paramatthavinicchaya, the Nāmarūpapariccheda, and the Abhidhammatthasaṅgaha by the Elder Anuruddha. The Saccasaṅkhepa by the Elder Dhammapāla. The Khema by the Elder Khema. And because these works are concisely explained and easily understood, they are called Lakkhaṇaganthā (Treatises on Characteristics).

---

เตสํ ปน สํวณฺณนาสุ อภิธมฺมตฺถสงฺคหสฺส โปราณฏีกํ นววิมลพุทฺธิตฺเถโร อกาสิ. สจฺจํสงฺเขปนามรูปปริจฺเฉทเขมาอภิธมฺมาวตารานํ โปราณฏีกํ วาจิสฺสรมหาสามิตฺเถโร. ปรมตฺถวินิจฺฉยสฺส โปราณฏีกํ มหาโพธิตฺเถโร.

Among the commentaries on these, the ancient sub-commentary on the Abhidhammatthasaṅgaha was composed by the Elder Navavimalabuddhi. The ancient sub-commentary on the Saccasaṅkhepa, Nāmarūpapariccheda, Khema, and Abhidhammāvatāra was composed by the Elder Vācissara Mahāsāmi. The ancient sub-commentary on the Paramatthavinicchaya was composed by the Elder Mahābodhi.

---

อภิธมตฺถสงฺคหาภิธมฺมาวตาราภินว ฏีกาโย สุมงฺคลสามิตฺเถโร. สจฺจสงฺเขปาภินวฏีกํ อรญฺญวาสิตฺเถโร. นามรูปปริจฺเฉทาภินวฏีกํ มหาสามิตฺเถโร. ปรมตฺถวินิจฺฉยาภินวฏีกํ อญฺญตรตฺเถโร. วินยวินิจฺฉยฏีกํ เรวตตฺเถโร. ขุทฺทสิกฺขาย ปุราณฏีกํ มหายสตฺเถโร. ตายเยว อภินวฏีกํ สงฺฆรกฺขิตตฺเถโรติ.

The new sub-commentaries on the Abhidhammatthasaṅgaha and the Abhidhammāvatāra were composed by the Elder Sumaṅgalasāmi. The new sub-commentary on the Saccasaṅkhepa was composed by the Elder Araññavāsi. The new sub-commentary on the Nāmarūpapariccheda was composed by the Elder Mahāsāmi. The new sub-commentary on the Paramatthavinicchaya was composed by a certain Elder. The sub-commentary on the Vinayavinicchaya was composed by the Elder Revata. The old sub-commentary on the Khuddasikkhā was composed by the Elder Mahāyasa. And the new sub-commentary on that same text was composed by the Elder Saṅgharakkhita.

---

วชิรพุทฺธึ นาม วินยคณฺฐิปทตฺถํ วชิรพุทฺธิตฺเถโร. จูฬคณฺฐึ มชฺฌิมคณฺฐึ มหาคณฺฐิญฺจ สีหฬทีปวาสิโน เถรา. เต จ ปทกฺกเมน อสํวณฺเณตฺวา อนุตฺตานตฺถาเยว สํวณฺณิตตฺตา คณฺฐิปทตฺถาติ วุจฺจนฺติ.

The Elder Vajirabuddhi composed the explanation of difficult Vinaya terms named Vajirabuddhi. Elders dwelling on the island of Sri Lanka composed the Minor Gaṇṭhi, the Middle Gaṇṭhi, and the Great Gaṇṭhi. And because they explained only the obscure meanings without elaborating in sequence, they are called 'explanations of difficult terms' (gaṇṭhipadattha).

---

อภิธานปฺปทีปิกํ ปน มหาโมคฺคลานตฺเถโร. อตฺถพฺยกฺขานํ จูฬพุทฺธตฺเถโร. วุตฺโตทยํ สมฺพนฺธจินฺตนํ สุโพธาลงฺการญฺจ สงฺฆรกฺขิตตฺเถโร. พฺยากรณํ โมคฺคลานตฺเถโร.

However, the Elder Mahāmoggallāna composed the Abhidhānappadīpikā. The Elder Cūḷabuddha composed the Atthabyakkhāna. The Elder Saṅgharakkhita composed the Vuttodaya, the Sambandhacintana, and the Subodhālaṅkāra. The Elder Moggallāna composed the Byākaraṇa.

---

มหาวํสํ จูฬวํสํ ทีปวํสํ ถูปวํสํ โพธิวํสํ ธาตุวํ สญฺจ สีหฬทีปวาสิโน เถรา. ทาฐาธาตุวํสํ ปน ธมฺมกิตฺติตฺเถโร อกาสิ. เอเต จ ปาฬิมุตฺตกวเสน วุตฺตตฺตา คนฺถนฺตราติ วุจฺจนฺติ.

Elders dwelling on the island of Sri Lanka composed the Mahāvaṃsa, the Cūḷavaṃsa, the Dīpavaṃsa, the Thūpavaṃsa, the Bodhivaṃsa, and the Dhātuvaṃsa. The Elder Dhammakitti, however, composed the Dāṭhādhātuvaṃsa. And these are called 'other texts' because they are said to be outside the Pāḷi.

---

อิจฺเจวํ พุทฺธโฆสาทโย เถร วรา ยถาพลํ ยถาสตฺตึ ปริยตฺตึ สาสนํ อุปตฺถมฺเภตฺวา พหูหิ มูเลหิ พหุหิสาขาหิ พหูหิ จ วิฏเปหิ อุปตฺถมฺภิยมาโน เวปุลฺลมา ปชฺชมาโน [Pg.39] มหานิคฺโรธรุกฺโข วิย ถิรํ หุตฺวา จิรกาลํ ติฏฺฐตีติ เวทิตพฺพํ.

Thus it should be understood that the excellent elders such as Buddhaghosa, according to their ability and strength, supported the Dispensation of the scriptures. Like a great banyan tree, being supported by many roots, many branches, and many shoots, and attaining to greatness, it stands firm for a long time.

---

อิทํ สีหฬทีเป โปตฺถการุฬฺหโต ปจฺฉา สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This is the establishment of the Dispensation on the island of Sri Lanka after it was committed to books.

---

เอเตปิ จ มหาเถโร, ยถาสตฺตึ ยถาพลํ;

อฏฺฐกถาทโย กตฺวา, มจฺจุมุขํ อุปาคมุํ.

And these great elders too, according to their ability and strength, having composed the commentaries and other works, approached the mouth of death.

---

เสยฺยถาปิ จ โลกสฺมึ, โอภาสิตฺวาน จนฺทิมา;

อาวหิตฺวาน สตฺตานํ, หิตํ อตฺถํว คจฺฉติ.

Just as in the world the moon, having shone, departs, bringing benefit and welfare to beings.

---

เอวเมว มหาเถรา, ญาโณภาเสหิ ภาสิย;

อาวหิตฺวาน สตฺตานํ, หิตํ อตฺถํว คจฺฉติ.

Even so the great elders, having shone with the light of wisdom, depart, bringing benefit and welfare to beings.

---

อิติ สาสนวํเส สีหฬทีปิกสาสนวํสกถามคฺโค

Thus in the Chronicle of the Dispensation ends the section on the Chronicle of the Dispensation on the Island of Sri Lanka.

---

นาม ทุติโย ปริจฺเฉโท.

The Second Chapter.

---

๓. สุวณฺณภูมิสาสนวํสกถามคฺโค

3. The Section on the Chronicle of the Dispensation in Suvaṇṇabhūmi

---

๓. อิทานิ ยถาฐปิตมาติกาวเสน สุวณฺณภูมิ รฏฺเฐ สาสนวํสกถามคฺคสฺส วตฺถุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโถ, ตสฺมา สุวณฺณภูมิรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ อารภิสฺสามิ.

3. Now, in accordance with the established table of contents, the occasion has arrived to relate the account of the chronicle of the Dispensation in the land of Suvaṇṇabhūmi. Therefore, I shall begin the account of the chronicle of the Dispensation in the land of Suvaṇṇabhūmi.

---

ตตฺถ สุวณฺณภูมีติ ตีสุ รามญฺญรฏฺเฐสุ เอกสฺส นามํ. ตีณิหิ รามญฺญรฏฺฐานิ โหนฺติ หํสาวตีมุตฺติมสุวณฺณภูมิวเสน เอกเทเสน สพฺพมฺปิ รามญฺญรฏฺฐํ คเหตพฺพํ. ตตฺถ ปน อุกฺกลาปชนปเท ตปุสฺสภลฺลิเก อาทึ กตฺวา ภควโต อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา สตฺตสตฺตาเหสุ อติกฺกนฺเตสุเยว อาสาฬฺหิมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปญฺจมทิวสโต ปฏฺฐาย รามญฺญรฏฺเฐ สาสนํ ปติฏฺฐติ.

Therein, 'Suvaṇṇabhūmi' is the name of one of the three Rāmañña countries. The three Rāmañña countries are Haṃsāvatī, Muttima, and Suvaṇṇabhūmi; and by taking a part, the entire Rāmañña country should be understood. There, in the district of Ukkalāpa, beginning with Tapussa and Bhallika, the Dispensation was established in the Rāmañña country starting from the fifth day of the bright fortnight of the month of Āsāḷha, just after the seven weeks following the Blessed One’s full enlightenment had passed.

---

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This was the first establishment of the Dispensation in the Rāmañña country.

---

ภควโต [Pg.40] อภิสมฺพุทฺธกาลโต ปุพฺเพเยว อปรณฺณกรฏฺเฐ สุภินฺนนคเร ติสฺสรญฺโญ กาเล เอกสฺส อมจฺจสฺส ติสฺโส ชโย จาติ ทฺเวปุตฺตา อเหสุํ. เต คิหิภาเว สํเวคํ ลภิตฺวา มหาสมุทฺทสฺส สมีเป คชฺชคิริมฺหิ นาม ปพฺพเต อิตฺถุสิปพฺพํ ปพฺพชิตฺวา นิสีทิสุํ. ตทา นาคิยา วิชฺชาธโร สนฺตวํ กตฺวา ทฺเว อณฺฑานิ วิชายิตฺวา สา นาคี ลชฺชาย ตานิ วิชหิตฺวา คจฺฉิ.

Even before the time of the Blessed One’s full enlightenment, in the country of Aparaṇṇaka, in the city of Subhinna, during the time of King Tissa, a certain minister had two sons named Tissa and Jaya. Having gained a sense of spiritual urgency while in the household life, they went forth as ascetics on Mount Gajjagiri near the great ocean and settled at Itthusipabba. At that time, a nāga woman who was a holder of magical knowledge had intercourse, laid two eggs, and then, out of shame, abandoned them and departed.

---

ตทา เชฏฺโฐ ติสฺสกุมาโร ตานิ ลภิตฺวา กนิฏฺเฐน สทฺธึ วิภชิตฺวา เอกํ เอกสฺส สนฺติเก ฐเปสิ. กาเล อติกฺกนฺเต เตหิ อณฺเฑหิ ทฺเว มนุสฺสา วิชายึสุ. เต ทส วสฺสวเย สมฺปตฺเต กนิฏฺฐสฺส อณฺฑโต วิชายนทหโร กาลํ กตฺวา มชฺฌิมเทเส มิถิลนคเร ควํปติ นาม กุมาโร อุปชฺชิ. โส สตฺตวสฺสิกกาเล พุทฺธสฺส ภควโต สนฺติเก นิยฺยาเทตฺวา ปพฺพาเชตฺวา อจิเรเนว อรหา อโหสิ.

Then the elder, Tissa Kumāra, obtained those eggs and, dividing them with his younger brother, each kept one. As time passed, two human beings were born from those eggs. When they reached the age of ten, the boy born from the younger brother's egg passed away and was reborn as a boy named Gavaṃpati in the city of Mithilā in the Middle Country. At the age of seven, he was entrusted to the Blessed One, went forth, and not long after became an arahant.

---

เชฏฺฐสฺส ปน อณฺฑโต วิชายนทหโร ทฺวาทสวสฺสิกกาเล สกฺโก เทวานมินฺโท อาคนฺตฺวา รามญฺญรฏฺเฐ สุธมฺมปุรํ นาม นครํ มาเปตฺวา สีหราชาติ นาเมน ตตฺถ รชฺชํ การาเปสิ. สิลาโลเน ปน สิริมาโสโกติ นาเมนาติ วุตฺตํ. ควํปติตฺเถโร จ อตฺตนา มาตรํ ทฏฺฐุกาโม มิถิลนครโต อาคนฺตุํ อารภิ. ตทา ทิพฺพจกฺขุนา มาตุยา กาลงฺกตภาวํ ญตฺวา อิทานิ เม มาตา กุหึ อุปฺปชฺชตีติ อาวชฺชนฺโต พาหุลฺเลน เนสาทเกวฏฺฏานํ นิวาสนฏฺฐานภูเต เทเส อุปฺปชฺชตีติ ญตฺวา สจาหํ คนฺตฺวา น โอวาเทยฺยํ, มาตา เม อปายคมนิยํ อปุญฺญํ วิจินิตฺวา จตูสุ อปาเยสุ อุปฺปชฺเชยฺยาติ จินฺเตตฺวา ภควนฺตํ ยาจิตฺวา รามญฺญรฏฺฐํ เวหาสมคฺเคน อาคจฺฉิ. รามญฺญรฏฺเฐ สุธมฺมปรํ ปตฺวา อตฺตโน [Pg.41] ภาตุนา สีหราเชน สทฺธึ รฏฺฐวาสีนํ ธมฺมํ เทเสตฺวา ปญฺจสุ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ.

Now, as for the boy born from the elder’s egg, when he was twelve years old, Sakka, lord of the devas, came and had a city named Sudhammapura built in the Rāmañña country, and had him made king there with the name Sīharāja. But in a stone inscription, it is said his name was Sirimāsoka. The Elder Gavaṃpati, wishing to see his mother, set out from the city of Mithilā. Then, with his divine eye, he knew that his mother had passed away. Reflecting, 'Where has my mother now been reborn?' he discerned that she had been reborn in a region that was mostly the dwelling place of hunters and fishermen. Thinking, 'If I do not go and advise her, my mother will accumulate demerit leading to the plane of misery and be reborn in the four woeful states,' he requested permission from the Blessed One and traveled through the air to the Rāmañña country. Arriving at Sudhammapura in the Rāmañña country, together with his brother, King Sīharāja, he taught the Dhamma to the country's inhabitants and established them in the five precepts.

---

อถ สีหราชา อาห, โลเกสุ ภนฺเต ตฺวมสิ อคฺคตโร ปุคฺคโลติ. น มหาราช อหํ อคฺคตโร, ตีสุ ปน ภเวสุ สพฺเพสํ สตฺตานํ มกุฏสงฺกาโส โคตโม นาม มยฺหํ สตฺถา อตฺถิ, อิทานิ มชฺฌิมเทสํ ราชคหํ ปฏิวสตีติ. เอวํ ปน ภนฺเต สติ ตุมฺหากํ อาจริยํ มยํ ทฏฺฐุํ อรหาม วา โน วาติ ปุจฺฉิ. ควํปติตฺเถโรจ อาม มหาราช อรหถ ภควนฺตํ ทฏฺฐุํ, อหํ ยาจิตฺวา อาคจฺฉามีติ วตฺวา ภควนฺตํ ยาจิ. ภควา จ อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อฏฺฐเม วสฺเส สทฺธึ อเนกสตภิกฺขูหิ รามญฺญรฏฺเฐ สุขมฺมปุรํ อากาเสน อาคมาสิ. ราชวํเส ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ อาคมาสีติ วุตฺตํ. สิลาเลขเน ปน วีสติสหสฺสมตฺเตหิ ภิกฺขูหีติ วุตฺตํ. เอตฺถ จ ยสฺมา ภควา สปริโสเยว อาคจฺฉิ, น เอกโกติ เอตฺตกเมว อิจฺฉิตพฺพํ, ตสฺมา นานา วาทตํ ปฏิจฺจ จิตฺตสฺสากุลิตา น อุปฺปาเทตพฺพาติ.

Then King Sīharāja said: 'Venerable sir, are you the most excellent person in the worlds?' 'No, great king, I am not the most excellent. However, in the three planes of existence there is my Teacher, named Gotama, who is like a crown to all beings. He now dwells in the Middle Country at Rājagaha.' 'But, venerable sir, if that is so, are we able to see your teacher or not?' he asked. The Elder Gavaṃpati replied: 'Yes, great king, you are able to see the Blessed One. I will ask him and come back.' Having said this, he requested the Blessed One. In the eighth year after his full enlightenment, the Blessed One came through the sky with many hundreds of bhikkhus to the city of Sukhammapura in the Rāmañña country. In the Rājavaṃsa it is said he came with five hundred bhikkhus. But in the stone inscription it is said he came with about twenty thousand bhikkhus. Herein, since the Blessed One came with his retinue and not alone, only this much should be accepted. Therefore, one should not become mentally agitated on account of the differing accounts.

---

อถ อาคนฺตฺวา รตนมณฺฑเป นิสีทิตฺวา สราชิกานํ รฏฺฐวาสีนํ อมตรสํ อทาสิ. ตีสุ สรเณสุ ปญฺจสุ จ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ. อถ ภควา ทสฺสนตฺถาย อาคตานํ ฉนฺนํ ตาปสานํ ฉ เกสธาตุโย ปูชนตฺถาย อทาสิ. ตโต ปจฺฉาสตฺตตึสวสฺสานิ ปูเรตฺวา ปรินิพฺพานกาเลปิ ภควโต อธิฏฺฐานานุรูเปน จิตกฏฺฐานโต เตตฺตึส ทนฺเต คเหตฺวา ควํปติตฺเถโร สุธมฺมปุรํ อาเนตฺวา สีหรญฺโญ ทตฺวา เตตฺตึสเจติยานิ ปติฏฺฐาเปสิ. เอวํ ภควโต ปรินิพฺพานโต อฏฺฐเมเยว วสฺเส ควํปติตฺเถโร รามญฺญ รฏฺเฐ สุธมฺมปุเร สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ.

Then, having arrived and seated himself in the jeweled pavilion, he gave the taste of the Deathless to the country's inhabitants with their king. He established them in the Three Refuges and the Five Precepts. Then the Blessed One gave six hair-relics for veneration to six ascetics who had come to see him. Then, thirty-seven years later, at the time of the Parinibbāna, in accordance with the Blessed One’s determination, the Elder Gavaṃpati took thirty-three tooth-relics from the funeral pyre, brought them to Sudhammapura, gave them to King Sīharāja, and had thirty-three cetiyas established. Thus, in the eighth year after the Blessed One’s Parinibbāna, the Elder Gavaṃpati established the Dispensation in Sudhammapura in the Rāmañña country.

---

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ทุติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This was the second establishment of the Dispensation in the Rāmañña country.

---

ภควโต [Pg.42] ปรินิพฺพุตปญฺจตึสาธิกานํ ทฺวินฺนํ สตานํ อุปริสุวณฺณภูมึ นาม รามญฺญรฏฺฐํ อาคนฺตฺวา โสณตฺเถโร อุตฺตรตฺเถโรจาติ ทฺเว เถรา ปญฺจวคฺคกมฺมารเหหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสุํ. เต จ เถรา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริกาติ อฏฺฐกถายํ อาคตา.

Two hundred and thirty-five years after the Blessed One's Parinibbāna, the two elders, Soṇa and Uttara, came to the Rāmañña country named Suvaṇṇabhūmi together with a chapter of bhikkhus sufficient for a formal act, and established the Dispensation. And it is stated in the commentary that these elders were pupils of the Great Elder Moggaliputtatissa.

---

ตปุสฺสภลฺลิเก ควํปติตฺเถรญฺจ ปฏิจฺจ สาสนํ ตาว ปติฏฺฐหิ. ตญฺจ น สพฺเพน สพฺพํ โอคาเหตฺวา เย เย ปน สทฺธา ปสนฺนา, เต เต อตฺตโน อิจฺฉาวเสเนว สาสนํ ปสีทึสุ. ปจฺฉา ปน โสณุตฺตรตฺเถรา มหุสฺสาเหน อาจริย อาณตฺติยา สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย อุสฺสุกฺกํ อาปนฺนา ปติฏฺฐาเปสุํ. เตน อฏฺฐกถายํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปหีติ การิตปจฺจยวเสน อาณตฺติวิภตฺติวเสนจ วุตฺตํ.

The Dispensation was first established in reliance on Tapussa, Bhallika, and the Elder Gavaṃpati. But it did not penetrate completely; rather, those who were faithful and confident gained faith in the Dispensation according to their own inclination. Later, however, the Elders Soṇa and Uttara, with great effort and by their teacher's command, became zealous for the establishment of the Dispensation and firmly established it. For this reason, it is said in the commentary that the instruction 'Go to that country and establish the Dispensation there' was given in the causative and imperative sense.

---

ตทา ปน สุวณฺณภูมิรฏฺเฐ สุธมฺมปุเร สิริมาโสโก นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตญฺจ สุธมฺมปุรํ นาม เกลาสปพฺพตมุทฺธนิ ทกฺขิณาย อนุทิสาย ปุพฺพฑฺฒภาเคน ปพฺพตมุทฺธนิ อปรฑฺฒภาเคน ภูมิตเล ติฏฺฐติ. ตํเยว คุฬปาจกานํ มสฺสานํ เคหสทิสานิ เคหานิ เยภุยฺเยน, เตเนว โคฬมิตฺติก นาเมนาปิ โวหาริยติ. ตสฺส ปน นครสฺส มหาสมุทฺทสมีเป ฐิตตฺตา ทกยกฺขินี สพฺพทา อาคนฺตฺวา ราชเคเห ชาเต ชาเต กุมาเร ขาทิ.

At that time, in the land of Suvaṇṇabhūmi, in the city of Sudhammapura, a king named Sirimāsoka ruled. That Sudhammapura was situated on the summit of Mount Kelāsa, in the southeastern direction, with one half on the mountain peak and the other half on the ground. The houses there mostly resembled the dwellings of jaggery-makers, which is why it was also commonly known as Goḷamittika. Because that city was located near the great ocean, a water-ogress would always come and devour every prince born in the royal palace.

---

โสณุตฺตรตฺเถรานํ สมฺปตฺตทิวสเยว ราชเคเห เอกํ ปุตฺตํ วิชายิ. ทกยกฺขินีจ ขาทิสฺสามีติ สห ปญฺจหิ ยกฺขินิสเตหิ อาคตา. ตํ ทิสฺวา มนุสฺสา ภายิตฺวา มหาวิรวํ รวนฺติ. ตทา เถรา ภยานกํ สีหสีสวเสน เอกสีสสรีรทฺวยสมฺพนฺธสณฺฐานํ มนุสีหรูปํ มาเปตฺวา ทสฺเสตฺวา ตํ ยกฺขินึ สปริสํ ปลาเปสุํ.

On the very day of the Elders Soṇa and Uttara's arrival, a son was born in the royal household. The water-ogress, thinking, 'I will devour him,' came with five hundred female ogres. Seeing her, the people were terrified and raised a great cry. Then the elders, creating and displaying a fearsome human-lion form with the appearance of one head connected to two bodies, drove away that ogress along with her retinue.

---

เถรา จ ปุน ยกฺขินิยา อนาคมนตฺถาย ปริตฺตํ อกํสุตสฺมิญฺจ สมาคเม อาคตานํ มนุสฺสานํ พฺรหฺมชาลสุตฺตํ อเทสยฺยุํ[Pg.43]. สฏฺฐิมตฺตสหสฺสา โสตาปนฺนาทิปรายนา อเหสุํ. กุลทารกานํ อฑฺฒุฑฺฒานิ สหสฺสานิ ปพฺพชึสุ. กุลธีตานํ ปน ทิฆฑฺฒสหสฺสํ. ราชกุมารานํ ปญฺจสตาธิกสหสฺสมตฺตํ ปพฺพชึสุ. อวเสสาปิ มนุสฺสา สรเณ ปติฏฺฐหึสุ. เอวํ โส ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสีติ. วุตฺตญฺจ อฏฺฐกถายํ,–

Moreover, to prevent the ogress from returning, the elders recited a protective chant. At that assembly, they taught the Brahmajāla Sutta to the gathered people. Sixty thousand beings became stream-enterers and attained higher paths. Two and a half thousand boys from noble families went forth into homelessness. Likewise, one and a half thousand girls from noble families did the same. About one thousand five hundred princes also renounced the world. The remaining people took refuge in the Triple Gem. Thus, he established the Dispensation there. As stated in the commentary:

---

สุวณฺณภูมึ คนฺตฺวาน, โสณุตฺตรา มหิทฺธิกา;

ปิสาเจ นิทฺธมิตฺวาน, พฺรหฺมชาเล มเทสิสุนฺติ.

Having gone to Suvaṇṇabhūmi, Soṇa and Uttara, being of great power, drove away the pisācas and taught the Brahmajāla Sutta.

---

ตโต ปฏฺฐาย ราชกุมารานํ โสณุตฺตรนาเมหิเยว นามํ อกํสุ. อวเสสทฺวารกานมฺปิ รกฺขสภยโต วิโมจนตฺถํ ตาลปตฺตภุชปตฺเตสุ เถเรหิ มาปิตํ มนุสีหรูปํ ทสฺเสตฺวา มตฺถเก ฐเปสุํ. มนุสฺสาจ สิลามยํ มนุสีหรูปํ กตฺวา สุธมฺมปุรสฺส เอสนฺเน ปเทเส ฐเปสุํ. ตํ ยาวชฺชตนา อตฺถีติ. อิจฺเจวํ ภควโต ปรินิพฺพานโต ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต โสณุตฺตรตฺเถรา อาคนฺตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปตฺวา อนุคฺคหํ อกํสูติ.

From then on, the princes were named after Soṇa and Uttara. To free the remaining children from the fear of demons, the elders, having had human-lion figures made on palm leaves and birch bark, showed them and placed them on their heads. And the people, having made a stone human-lion figure, placed it in a nearby place of Sudhammapura. That remains to this day. Thus, 235 years after the Buddha’s Parinibbāna, the Elders Soṇa and Uttara arrived, established the Dispensation, and bestowed their favor.

---

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ตติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This was the third establishment of the Dispensation in the Rāmañña country.

---

ตโต ปจฺฉา ฉสตาธิเก สหสฺเส สมฺปตฺเต ปุพฺเพ วุตฺเตหิ ตีหิ การเณหิ สาสนสฺส อุปฺปตฺติฏฺฐานภูตํ รามญฺญรฏฺฐํ ทามริกโจรภเยน ปชฺชรโรคภเยน สาสนปจฺจตฺถิกภเยนจาติ ตีหิ ภเยหิ อากุลิตํ อโหสิ. ตทา จ ตตฺถ สาสนํ ทุพฺพลํ อโหสิ, ยถา อุทเก มนฺเท ตตฺรชาตํ อุปฺปลํ อุปฺปลํ ทุพฺพลนฺติ. ตตฺถ ภิกฺขูปิ สาสนํ ยถา กามํ ปูเรตุํ น สกฺกา.

Later, when 1,600 years had passed, the Rāmañña country—the birthplace of the Dispensation—became troubled by three fears: the fear of rebellious thieves, the fear of epidemic diseases, and the fear of adversaries of the Dispensation. At that time, the Dispensation there was weak, like a lotus born in shallow water, a weak lotus. The monks, too, could not maintain the Dispensation as they wished.

---

สูริยกุมารสฺส นาม มโนหริรญฺโญ ปน กาเล สาสนํ อติวิย ทุพฺพลํ อโหสิ. ชินจกฺเก เอกฉสตาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต กลิยุเคจ เอกูนวีสตาธิเก [Pg.44] จตุวสฺสสเต สมฺปตฺเต อริมทฺทนนคเร อนุรุทฺธา นาม ราชา ตโต สห ปิฏเกน ภิกฺขุสงฺฆํ อาเนสิ.

During the reign of King Manoharirañña, also known as Sūriyakumāra, the Dispensation became exceedingly weak. When 1,106 years of the Buddha’s era had passed, and 419 years of the Kali Yuga, King Anuruddha of Arimaddana brought from there the Sangha of monks along with the Piṭaka.

---

ตโต ปจฺฉา ชินจกฺเก นวาธิเก สตฺตสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ลงฺกาทีเป สิริสงฺฆโพธิปรกฺกมพาหุมหาราชา สาสนํ โสเธสิ.

Then, when 1,709 years of the Buddha’s era had passed, the great king Sirisaṅghabodhiparakkamabāhu purified the Dispensation on the island of Laṅkā.

---

ตโต ฉนฺนํ วสฺสานํ อุปริ กลิยุเค ทฺวตฺตึสาธิเก ปญฺจสเต สมฺปตฺเต อุตฺตราชีโว นาม เถโร สาสเน ปากโฏ อโหสิ.

Six years after that, when 532 years of the Kali Yuga had passed, the elder named Uttarājīva became prominent in the Dispensation.

---

โส ปน รามญฺญรฏฺฐวาสิโน อริยาวํสตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก. อริยาวํสตฺเถโร ปน กปฺปุงฺคนครวาสิโน มหากาฬตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก. มหากาฬตฺเถโร ปน สุธมฺมปุรวาสิโน ปฺรานทสฺสิตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก. อยํ ปน อุตฺตราชีวฉปฺปทตฺเถรานํ วํสทีปนตฺถํ วุตฺตา.

He was the pupil of the elder Ariyāvaṃsa, a resident of the Rāmañña country. The elder Ariyāvaṃsa was the pupil of the elder Mahākāḷa, a resident of the city of Kappuṅga. The elder Mahākāḷa was the pupil of the elder Prāṇadassī, a resident of the city of Sudhammapura. This has been stated to illuminate the lineage of the elders Uttarājīva and Chappada.

---

โส ปน ปฺรานทสฺสิตฺเถโร โลกิยาภิญฺญาโย ลภิตฺวา นิจฺจํ อภิณฺหํ ปาโตว มคธรฏฺเฐ อุรุเวลนิคเม มหาโพธึ คนฺตฺวา มหาโพธิยงฺคณํ สมฺมชฺชิตฺวา ปุน อาคนฺตฺวา สุธมฺมปุเร ปิณฺฑาย จริ. อิทํ เถรสฺส นิพทฺธวตฺตุํ. อยญฺจ อตฺโถ สุธมฺมปุรโต มคธรฏฺฐํ คนฺตฺวา อุรุเวลนิคเม วาณิชกมฺมํ กโรนฺตา ตทาการํ ปสฺสิตฺวา ปจฺจาคมนกาเล สุธมฺมปุร วาสีนํ กเถสุํ, ตสฺมา วิญฺญายติ.

Now, the elder Prāṇadassī, having attained mundane supernormal powers, would always and frequently in the early morning go to the great Bodhi tree in the market town of Uruvelā in the Magadha country. After sweeping the courtyard of the great Bodhi tree, he would return and wander for alms in Sudhammapura. This was the elder's established practice. And this matter is known because merchants from Sudhammapura, traveling to the Magadha country to conduct trade in the market town of Uruvelā, saw this practice and, upon their return, recounted it to the inhabitants of Sudhammapura.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล อุตฺตราชีวตฺเถโร ปริปุณฺณวีสติวสฺเสน ฉปฺปเทน นาม สามเณเรน สทฺธึ สีหฬทีปํ คจฺฉิ. สีหฬทีปวาสิโน จ ภิกฺขู มยํ มหามหินฺทตฺเถรสฺส วํสิกา ภวาม, ตุมฺเหปิ โสณุตฺตรตฺเถรานํ วํสิกา ภวถ, ตสฺมา มยํ เอกวํสิกา ภวาม สมาน วาทิกาติ วตฺวา ฉปฺปทสามเณรสฺส อุปสมฺปทกมฺมํ อกํสุ. ตโต ปจฺฉา เจติย วนฺทนาทีนิ กมฺมานิ นิฏฺฐาเปตฺวา อุตฺตราชีวตฺเถโร สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเขน อริมทฺทนนครํ ปจฺจาคมาหิ.

At that time, the elder Uttarājīva went to the island of Sīhaḷa with a novice named Chappada, who had completed twenty years of age. The monks dwelling on the island of Sīhaḷa said, 'We belong to the lineage of the great elder Mahinda. You too belong to the lineage of the elders Soṇa and Uttara. Therefore, we are of one lineage and share the same doctrine.' Having said this, they performed the act of higher ordination for the novice Chappada. Afterwards, having completed acts such as paying homage to the cetiyas, the elder Uttarājīva returned to the city of Arimaddana with the Sangha of monks.

---

ฉปฺปทสฺส ปน เอตทโหสิ,- สจาหํ อาจริเยน สห ชมฺพุทีปํ [Pg.45] คจฺเฉยฺยํ, พหูหิ ญาติพลิโพเธหิ ปริยตฺตุคฺคหเณ อนฺตราโย ภเวยฺย, เตน หิ สีหฬทีเปเยว วสิตฺวา ปริยตฺติมุคฺคเหตฺวา ปจฺจาคมิสฺสามีติ.

Then it occurred to Chappada: 'If I were to go to Jambudīpa with my teacher, many obstacles to learning the scriptures would arise from relatives, offerings, and acquaintances. Therefore, I shall remain on the island of Sīhaḷa, master the scriptures, and then return.'

---

ตโต อาจริยสฺส โอกาสํ ยาจิตฺวา สีหฬทีเปเยว ปฏิวสิ. สีหฬทีเป วสิตฺวา ยาว ลทฺธตฺเถรสมฺมุติกา ปริยตฺตึ ปริยาปุณิตฺวา ปุน ชมฺพุทีปํ ปจฺจาคนฺตุกาโม อโหสิ. อถ ตสฺส เอตทโหสิ,– อหํ เอกโกว คจฺฉนฺโต สเจ มม อาจริโย นตฺถิ, สเจปิ ชมฺพุทีปวาสินา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ วินยกมฺมํ กาตุํ น อิจฺเฉยฺยํ, เอวํ สติ วิสุํ กมฺมํ กาตุํ น สกฺกูเณยฺยํ, ตสฺมา ปิฏกธเรหิ จตูหิ เถเรหิ สทฺธึ คจฺเจยฺยํ, อิจฺเจตํ กุสลนฺติ.

Having sought permission from his teacher, he remained on the island of Sīhaḷa. After dwelling there and mastering the scriptures until he had received the designation of Thera, he wished to return to Jambudīpa. Then it occurred to him: 'If I go alone, and my teacher is no more, and if I should not wish to perform Vinaya acts with the Sangha of monks dwelling in Jambudīpa, in that case I would be unable to perform an act separately. Therefore, I should go with four elders who are bearers of the Piṭaka; this would be skillful.'

---

เอวํ ปน จินฺเตตฺวา ตามลิตฺติคามวาสินา สิวลิตฺเถเรน กมฺโพชรญฺโญ ปุตฺตภูเตน ตามลินฺทตฺเถเรน กิญฺจิปุรวาสินา อานนฺทตฺเถเรน ราหุลตฺเถเรนจาติ อิเมหิ จตูหิ เถเรหิ สทฺธึ นาวาย ปจฺจาคจฺฉิ. เต จ เถรา ปิฏกธรา อเหสุํ ทกฺขา ถามสมฺปนฺนา จ. เตสุ วิเสสโต ราหุลตฺเถโร ถามสมฺปนฺโน. กุสิมนครํ สมฺปตฺตกาเล อุปกฏฺฐวสฺสูปคมนกาโล หุตฺวา อริมทฺทนนคเร อาจริยสฺส สนฺติกํ อสมฺปาปุณิตฺวา กุสิมนครเยว วสฺสํ อุปคมึสุ. เตสํ วสฺสูปคมนวิหารวตฺถุ อารามปากาโร จ กุสิมนครสฺส ทกฺขิณทิสาสาเค ยาวชฺชตนา อตฺถิ.

Having considered thus, he returned by boat with these four elders: the elder Sīvali, a resident of Tāmalitti village; the elder Tāmalinda, who was a son of the king of Kamboja; the elder Ānanda, a resident of the city of Kiñcipura; and the elder Rāhula. These elders were bearers of the Piṭaka, skilled, and endowed with strength. Among them, the elder Rāhula was especially endowed with strength. When they arrived at the city of Kusima, the time for entering the rains-residence was near, and not having reached their teacher in the city of Arimaddana, they entered the rains-residence in the city of Kusima itself. The site of their rains-residence monastery and its surrounding wall exist to this day in the southern quarter of the city of Kusima.

---

วสฺสํวุฏฺฐกาเล ปน มหาปวารณาย ปวาเรตฺวา เต ปญฺจ เถรา อริมทฺทนนครํ อคมํสุ. อุตฺตราชีวตฺเถโรจ อริมทฺทนนคร วาสีหิ ภิกฺขูหิ วิสุํ หุตฺวา สงฺฆกมฺมานิ อกาสิ. กิญฺจาปิ เจตฺถ อุตฺตราชีวตฺเถราทโย สีหฬทีปโต ปจฺจาคนฺตฺวา อริมทฺทนนคเร วสิตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสุํ, รามญฺญรฏฺเฐ ปน ชาตตฺตา ปุพฺเพ จ ตตฺถ นิวาสตฺตา อิธ ทสฺสิตาติ ทฏฺฐพฺพา.

At the time of emerging from the rains-residence, having performed the great Pavāraṇā, those five elders went to the city of Arimaddana. And the elder Uttarājīva, having separated from the monks residing in the city of Arimaddana, performed the formal acts of the Sangha. Although the elder Uttarājīva and the others, having returned from the island of Sīhaḷa, resided in the city of Arimaddana and supported the Dispensation, it should be understood that they are mentioned here because they were born in the Rāmañña country and had previously resided there.

---

ตสฺมิญฺจ [Pg.46] กาเล ทลนคเร ปทีปเชยฺยคาเม ชาโต สาริปุตฺโต นาม มหลฺลกสฺสมเณโร เอโก อริมทฺทนนครํ คนฺตฺวา อานนฺทตฺเถรสฺส สนฺติเก อุปสมฺปชฺชิตฺวา ปริยตฺติ ปริยปุณิ. โส พหุสฺสุโต อโหสิ ทกฺโข ถามสมฺปนฺโน จ. ตมตฺถํ สุตฺวา นรปติจญฺญิสูราชา จินฺเตสิ,- สเจโส องฺคปจฺจงฺคสมฺปนฺโน ภเวยฺย, อาจริยํ กตฺวา ฐเปสฺสามิ อนุคฺคเหสฺสามีติ. ราชา เอวํ จินฺเตตฺวา ราชปุริเส เปเสตฺวา วีมํสาเปสิ. ราชปุริสา จ ตสฺส ฉินฺนปาทงฺคุฏฺฐคฺคตํ ปสฺสิตฺวา ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา ตํ สุตฺวา เอวํ วิกลงฺคปจฺจงฺโค ภเวยฺย, ปธานาจริยฏฺฐาเน ฐเปตุํ น ยุตฺโตติ กตฺวา ปธานาจริยภาวํ น อกาสิ. ปูชาสกฺกา รมตฺเตเนว อนุคฺคหํ อกาสิ. เอกสฺมิญฺจ กาเล ธมฺมวิลาโสติ ลญฺฉํ ทตฺวา รามญฺญรฏฺเฐ สาสนํ โสเธตฺวา ปริสุทฺธํ กโรหีติ รามญฺญรฏฺฐํ เปเสสิ.

At that time, a senior novice named Sāriputta, who was born in the village of Padīpajeyya in the city of Dala, went to the city of Arimaddana and received higher ordination from the elder Ānanda. He mastered the scriptures and became very learned, skilled, and endowed with strength. Hearing of this, King Narapatijayasūra thought, 'If he were complete in his major and minor limbs, I would make him my teacher and support him.' Thinking thus, the king sent his men to investigate. The king's men saw that the tip of his big toe was severed and reported this matter to the king. Hearing this, the king, thinking, 'Since he is deficient in a limb, it is not suitable to place him in the position of chief teacher,' did not make him the chief teacher. He supported him only with offerings and respect. On one occasion, giving him the title 'Dhammavilāsa,' the king sent him to the Rāmañña country, instructing him, 'Go and purify the Dispensation in the Rāmañña country and make it clean.'

---

โสจ รามญฺญรฏฺฐํ คนฺตฺวา ทลนคเร พหุนํ ภิกฺขูนํ ธมฺม วินยํ วาเจตฺวา สาสนํ ปคฺคเหสิ. ตตฺถ จ รามญฺญมนุสฺสา ตสฺส ธมฺมวิลาสตฺเถรสฺส สิสฺสานุสิสฺสา สีหฬภิกฺขุ คณาติ โวหารนฺติ. อิจฺเจวํ สีหฬทีปิกสฺส อานนฺทตฺเถรสฺส สิสฺสํ ธมฺมวิลาสํ ปฏิจฺจ รามญฺญรฏฺเฐ สีหฬทีปโต สาสนสฺส อาคตมคฺโคติ.

And he, having gone to the Rāmañña country, had many monks in the city of Dala taught the Dhamma and Vinaya, and he supported the Dispensation. There, the people of Rāmañña referred to the group of Sīhaḷa monks as the disciples and grand-disciples of that elder Dhammavilāsa. Thus, on account of Dhammavilāsa, the disciple of the elder Ānanda from the island of Sīhaḷa, the path of the Dispensation came to the Rāmañña country from the island of Sīhaḷa.

---

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ จตุตฺถํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This was the fourth establishment of the Dispensation in the Rāmañña country.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล มุตฺติมนคเร อคฺคมเหสิยา อาจริยา พุทฺธวํสตฺเถรมหานาคตฺเถรา สีหฬทีปํ คนฺตฺวา มหาหารวาสิคณวํสภูตานํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คณฺหิตฺวา มุตฺติมนครํ ปจฺจาคนฺตฺวา มุตฺติมนครวาสีติ ภิกฺขูหิ วิสุํ หุตฺวา สงฺฆกมฺมานิ กตฺวา สาสนํ ปคฺคเหสุํ. เตจ เถเร [Pg.47] ปฏิจฺจ รามญฺญรฏฺเฐ ปุน สีหฬทีปโต สาสนํ อาคตนฺติ.

At that time, in the city of Muttima, the teachers of the chief queen, the elder Buddhavaṃsa and the elder Mahānāga, went to the island of Sīhaḷa. There, in the presence of monks belonging to the lineage of the Mahāvihāravāsin fraternity, they undertook the training again. Upon returning to the city of Muttima, they separated from the monks resident in Muttima, performed the formal acts of the Sangha, and supported the Dispensation. On account of these elders, the Dispensation came again to the Rāmañña country from the island of Sīhaḷa.

---

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ปญฺจมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This was the fifth establishment of the Dispensation in the Rāmañña country.

---

ตโต ปจฺฉาจ มุตฺติมนคเร เสติภินฺทสฺส รญฺโญ มาตุยา อาจริโย เมธงฺกโร นาม เถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สีหฬทีเป อรญฺญวาสีนํ มหาเถรานํ สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คเหตฺวา ปริยตฺตึ ปริยาปุณิตฺวา สุวณฺณรชตมเย ติปุสีสจฺฉนฺเน เสติภินฺทสฺส รญฺโญ มาตุยา การาวิเต วิหาเร นิสิทิตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสิ. โลกทีปกสารญฺจ นาม คนฺถํ อกาสิ. อถาปริมฺปิ มุตฺติมนคเรเยว สุวณฺณโสภโณ นาม เถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา มหาวิหารวาสิคณวํสภูตานํ เถรานํ สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คเหตฺวา มุตฺติมนครเมว ปจฺจาคจฺฉิ.

Later, in the city of Muttima, the elder named Medhaṅkara, teacher of the mother of King Setibhinda, went to Sri Lanka. There, he received the training again in the presence of the great forest-dwelling elders of Sri Lanka, mastered the scriptures, and then supported the Dispensation while residing in a monastery built by the mother of King Setibhinda, made of gold and silver and roofed with tin and lead. He also composed a text called Lokadīpakasāra. Furthermore, in Muttima itself, the elder Suvaṇṇasobhana went to Sri Lanka, received the training again in the presence of the elders belonging to the lineage of the residents of the Mahāvihāra, and returned to Muttima.

---

โส ปน เถโร อรญฺเญเยว วสิ. ธุตงฺคธโร จ อโหสิ อปฺปิจฺโฉ สนฺตุฏฺโฐ ลชฺชี กุกฺกุจฺจโก สิกฺขา กาโม ทกฺโข ถามสมฺปนฺโน จ. สีหฬทีเป กลมฺพุมฺหิ นาม ชาตสฺสเร อุทกุกฺเขปสีมายํ อติเรกปญฺจวคฺเคน วนรตนํ นาม สงฺฆราชํ อุปชฺฌายํ กตฺวา ราหุลภทฺทํ นาม วิชยพาหุรญฺโญ อาจริยภูตํ เถรํ กมฺมวาจาจริยํ กตฺวา อุปสมฺปชฺชิ. โสจ เถโร ปุนาคนฺตฺวา มุตฺติมนคเรเยว วสิตฺวา คณํ วฑฺเฒตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสิ. เอเต จ ทฺเว เถเร ปฏิจฺจ รามญฺญรฏฺเฐ สีหฬทีปโต สาสนํ อาคตํ.

That elder, however, lived in the forest. He was an observer of ascetic practices, of few desires, content, modest, scrupulous, eager for the training, skilled, and endowed with perseverance. In Sri Lanka, at the natural lake named Kalambu, within the water-boundary, he received the higher ordination from a chapter of more than five monks, having made the Saṅgharāja named Vanaratana his preceptor, and the elder named Rāhulabhadra, the teacher of King Vijayabāhu, his instructor for the formal act. And that elder, having returned, resided in Muttima, increased the community, and supported the Dispensation. On account of these two elders, the Dispensation came to the Rāmañña country from Sri Lanka.

---

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ฉฏฺฐํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This was the sixth establishment of the Dispensation in the Rāmañña country.

---

ตโต ปจฺฉา สาสนวเสน ทฺวิวสฺสาธิเก ทฺวิสหสฺเส กลิยุคโต เอกาสีติเก สมฺปตฺเต หํสาวตีนคเร สิริปรมมหาธมฺมราชาติ [Pg.48] ลทฺธนาโม ธมฺมเจติยราชา กุสิมมณฺฑเล หํสาวตีมณฺฑเล มุตฺติมมณฺฑเล จ รฏฺฐวาสิโน สปชํวิย ธมฺเมน สเมน รกฺขิตฺวา รชฺชํ กาเรสิ. โส จ ราชา ตีสุ ปิฏเกสุ จตูสุ จ เวเทสุ พฺยากรณจฺฉนฺทาลงฺการาทีสุ จ เฉโก สิกฺขิตนานาสิปฺโป นานาภาสาสุ จ ปสุโต สทฺธาสีลาทิคุโณเปโต กุมุทกุนฺทสรทจนฺทิกาสมานสิตปชปติภูโต จ สาสเน จ อติปฺปสนฺโน อโหสิ.

After that, when two thousand two hundred and eighty-one years had passed from the Kaliyuga, in the city of Haṃsāvatī, the king named Siriparamamahādhammarājā, also known as Dhammacetiyarājā, ruled the kingdom, protecting the inhabitants of the Kusima region, the Haṃsāvatī region, and the Muttima region righteously and justly, as if they were his own children. That king was skilled in the three Piṭakas and the four Vedas, as well as in grammar, prosody, rhetoric, and other subjects, was trained in various arts, well-versed in many languages, endowed with virtues such as faith and morality, and was like a white lord resembling the kumuda and kunda flowers and the autumn moon. Moreover, he was exceedingly devoted to the Dispensation.

---

เอกสฺมึ กาเล โส จินฺเตสิ, ภควโต สาสนํ นาม ปพฺพชฺชอุปสมฺปทตาเวน สมฺพนฺธํ, อุปสมฺปทภาโว จ สีมปริสวตฺถุ ญตฺติกมฺมวาจาสมฺปตฺตีหิ สมฺพนฺโธติ. เอวญฺจ ปน จินฺเตตฺวา สีมวินิจฺฉยํ ตสฺสํ วณฺณนํ วินยสงฺคหํ ตสฺสํวณฺณนํ สีมาลงฺการ สีมสงฺคหญฺจ สทฺทโต อตฺถโต จ ปุนปฺปุนํ อุปปริกฺขิตฺวา อญฺญมญฺญํ สํสนฺทิตฺวา ปุพฺพาปรํ ตุลยิตฺวา ภควโต อธิปฺปาโย อีทิโส คนฺถการานํ อธิปฺปาโย อีทิโสติ ปสฺสิตฺวา อมฺหากํ รามญฺญรฏฺเฐ พทฺธนทีสมุทฺทชาเตสฺสราทโย สีมาโย พหุกาปิ สมานา อยํ ปริสุทฺธาติ ววตฺถเปตุํ ทุกฺกรํ, เอวํ สติ สีมปริสาปริสุทฺธา ภวิตุํ ทุกฺกราติ ปฏิภาติ.

At one time, he reflected: 'The Dispensation of the Blessed One is connected with ordination and higher ordination, and the state of higher ordination is connected with the perfection of the boundary, the assembly, the basis, the motion, and the formal act.' And having reflected thus, he repeatedly examined the Sīmāvinicchaya and its commentary, the Vinayasaṅgaha and its commentary, the Sīmālaṅkāra, and the Sīmasaṅgaha—both in terms of text and meaning. Comparing them with one another, weighing the preceding and the following, and seeing that 'such is the intention of the Blessed One, and such is the intention of the authors,' he thought: 'In our Rāmañña country, though there are many boundaries such as the Baddha river, the sea, and natural lakes, it is difficult to determine which one is pure. This being so, it appears that it is difficult for the assembly at the boundary to be pure.'

---

ตโต ปจฺฉา รามญฺญรฏฺเฐ ติปิฏกธรพฺยตฺตปฺปฏิพลตฺเถเรหิ มนฺเตตฺวา รญฺโญ ปฏิภานานุรูปํ สีมปริสา ปริสุทฺธา ภวิตุํ ทุกฺกราติ เถรา วินิจฺฉนึสุ.

After that, the elders in the Rāmañña country who were bearers of the Tipiṭaka, learned, and capable, having consulted among themselves, decided in accordance with the king's understanding that it was difficult for the boundary and the assembly to be pure.

---

อถ ราชา เอวมฺปิ จินฺเตสิ,– อโหวต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสนํ ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ ปติฏฺฐติสฺสตีติ คนฺเถสุ วุตฺโตปิ สมาโน อภิสมฺพุทฺธโต จตุสฏฺฐาธิกทฺวิสหสฺสมตฺเตเนว กาเลน สาสเน มลํ หุตฺวา อุปสมฺปทกมฺเม กงฺขาฏฺฐานํ ตาว อุปฺปชฺชิ, กถํ ปน ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ ภวิสฺสตีติ. เอวํ ธมฺมสํเวคํ อุปฺปาเทตฺวา ปุนาปิ เอวํ จินฺเตสิ,- เอวํ เอตฺตกํ สาสเน มลํ ทิสฺสมาโนปิ [Pg.49] สมาโน อุปสมฺปทกมฺเม กงฺขาฏฺฐานํ ทิสฺสมาโนปิ สมาโน ปริสุทฺธตฺถาย อนารภิตฺวา มาทิโส อปฺโปสฺสุกฺโก มชฺฌตฺโต นิสีทิตุํ อยุตฺโต, เอวญฺหิ สติ ภควติ สทฺโธ ปสนฺโนมฺหีติ วตฺตพฺพตํ อนาปชฺเชยฺยํ, ตสฺมา สาสนํ นิมฺมลํ กาตุํ อารภิสฺสามีติ.

Then the king thought thus, "Alas, although it is said in the texts that the Dispensation of the Perfectly Enlightened One will stand for five thousand years, after only two thousand and sixty-four years from the Enlightenment, a stain has arisen in the Dispensation, and a cause for doubt has now occurred in the formal act of higher ordination. How then will the Dispensation be established for five thousand years?" Having thus aroused a sense of spiritual urgency, he again thought, "Even with so much stain visible in the Dispensation, and with a cause for doubt visible in the formal act of higher ordination, it is not proper for one like me to sit indifferently, with little effort, without undertaking the work for the sake of purification. For if that were so, I would not attain the state of being able to say, 'I have faith and confidence in the Blessed One.' Therefore, I will begin to make the Dispensation stainless."

---

กุโต นุโข ทานิ สาสนํ อาหริตฺวา ถิรํ ปติฏฺฐา เปยฺยนฺติ อาวชฺชนฺโต เอวํ จินฺเตสิ,- ภควโต กิร ปรินิพฺพานโต ฉตฺตึสาธิเก ทฺวิสเต สมฺปตฺเต มหาโมคฺคลิ ปุตฺตติสฺสตฺเถโร มหามหินฺทตฺเถรํ เปเสตฺวา สีหฬทีเป สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ, ตทา เทวานํ ปิยติสฺสราชา มหาวิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ, สาสนวรญฺจ เอกาสิตาธิกานิ ทฺวิวสฺสสตานิ วิมลํ หุตฺวา ปติฏฺฐหิ, ภิกฺขุสงฺโฆปิ มหาวิหาร วาสิคณวเสน เอกโตว อฏฺฐาสิ, ตโต ปจฺฉา อภยคิริวาสิเช ตวนวาสิวเสน ทฺเวธา หุตฺวา ภิชฺชิ, ชินจกฺเก อฏฺฐสตฺตสตาธิเก สหสฺเส สมฺปตฺเต สิริสงฺฆโพธิปรกฺกมพาหุมหาราชา อุทุมฺพรคิริวาสิ มหากสฺสปตฺเถรปฺปมุขํ มหาวิหาร วาสิคณํ อนุคฺคเหตฺวา ยถาวุตฺเต ทฺเวคเณ วิโสเธสิ, สาสนํ นิมฺมลํ อกาสิ, ตโต ปจฺฉา วิชยพาหุปรกฺกมพาหุราชูนํ ทฺวินฺนํ กาเลปิ สาสนํ นิมฺมลํ หุตฺวาเยว อฏฺฐาสิ, เตเนว พฺยตฺตปฺปฏิพลภิกฺขู อายาจิตฺวา สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ปุน สิกฺขํ คณฺหา เปสฺสามิ, เตสํ ปน ปรมฺปรวเสน ปวตฺตานํ ภิกฺขูนํ วเสน อมฺหากํ รามญฺญรฏฺเฐ สาสนํ นิมฺมลํ หุตฺวา ปติฏฺฐหิสฺสตีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา โมคฺคลานตฺเถรํ โสมตฺเถรญฺจ สีหฬทีปํ คมนตฺถาย ยาจิ. เถราจ สาสนปฺปฏิยตฺตกมฺมมิทนฺติ มนสิกริตฺวา ปฏิญฺญํ อกํสุ.

Reflecting, 'From where now shall I bring the Dispensation and firmly establish it?' he thought thus: 'Indeed, 236 years after the Blessed One's Parinibbāna, the great elder Moggaliputtatissa sent the great elder Mahinda to establish the Dispensation in Sri Lanka. At that time, King Devānampiyatissa had the Mahāvihāra built and offered it. The sublime Dispensation remained pure for 281 years and was firmly established. The community of monks also remained united as residents of the Mahāvihāra. Later, it split into two factions—the Abhayagiri residents and the Jetavana residents. When 1708 years had passed in the era of the Jina, the great king Sirisaṅghabodhi Parakkamabāhu, supporting the Mahāvihāra residents led by the elder Mahākassapa of Udumbaragiri, purified the two aforementioned factions and made the Dispensation immaculate. Afterward, during the reigns of the two kings, Vijayabāhu and Parakkamabāhu, the Dispensation remained pure. Therefore, I shall invite learned and capable monks, have them go to Sri Lanka to receive the training anew, and through the lineage of those monks, the Dispensation will be firmly established in purity in our Rāmañña country.' Having reflected thus, he requested the elders Moggallāna and Soma to go to Sri Lanka. The elders, considering this a task for the benefit of the Dispensation, gave their consent.

---

ราชา จ ทาฐาธาตุปูชนตฺถาย ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปูชนตฺถาย ภูวเนกพาหุรญฺโญ ปณฺณาการตฺถาย เทยฺยธมฺมปณฺณาการวตฺถูนิ ปฏิยาเทตฺวา จิตฺรทูตํ รามทูตนฺติ อิเม ทฺเว อมจฺเจ ทฺวีสุ นาวาสุ นายกฏฺฐาเน ฐเปตฺวา กลิยุเค สตฺตตึสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต มาฆมาสสฺส ปุณฺณมิโต เอกาทสมิยํ สูรวาเร จิตฺรทูตํ สทฺธึ โมคฺคลานตฺเถรปฺปมุเขหิ ภิกฺขูหิ เอกาย นาวาย คมาเปสิ. ผคฺคุณมาสสฺส อฏฺฐมิยํ สีหฬทีเป กลมฺพุติตฺถํ ปายาสิ.

The king, for the purpose of venerating the Tooth Relic, honoring the community of monks, and presenting gifts to King Bhuvanekabāhu, prepared various offerings and presents. He appointed two ministers, Citradūta and Rāmadūta, as leaders in charge of two ships. In the Kaliyuga, when eight hundred and thirty-seven years had passed, on Sunday, the eleventh day of the waning moon in the month of Māgha, he dispatched Citradūta on one ship, together with the monks headed by the elder Moggallāna. On the eighth day of the month of Phagguna, they arrived at the port of Kalambu in Sri Lanka.

---

รามทูตํ ปน ตสฺมึเยว วสฺเส มาฆมาสสฺส ปุณฺณมิโต ทฺวาทสมิยํ จนฺทวาเร สทฺธึ โสมตฺเถรปฺปมุเขหิ ภิกฺขูหิ เอกาย นาวาย คมาเปสิ. อุชุกํ ปน วาตํ อลภิตฺวา จิตฺรมาสสฺส ชุณฺหปกฺขนวมิยํ สีหฬทีเป วลฺลิคามํ ปายาสิ.

In that same year, on Monday, the twelfth day of the waning moon in the month of Māgha, he sent Rāmadūta by one ship, together with the monks led by the elder Soma. However, not obtaining a direct wind, he arrived at Valligāma in Sri Lanka on the ninth day of the waxing moon in the month of Citta.

---

ตโต ปจฺฉา เตปิ ทฺเว อมจฺจา ทฺวีสุ นาวาสุ อาภตานิ ทาตพฺพปณฺณาการวตฺถูนิ สนฺเทสปณฺณานิ จ ภูวเนกพาหุรญฺโญ ภิกฺขูสงฺฆสฺส จ อทาสิ. รญฺญา เปสิตภิกฺขูนญฺจ สนฺเทสปณฺเณ กถิตนิยาเมเนว กลฺยาณิยํ นาม นทิยํ อุทกุกฺเขปสีมายํ สามเณรภูมิยํ ปติฏฺฐาเปตฺวา ปุน อุปสมฺปทกมฺมํ อกํสุ.

Then afterwards, those two ministers brought the goods to be given as tribute and the letters of message in two ships and gave them to King Bhūvanekabāhu and to the community of monks. The monks sent by the king, establishing the sāmaṇera grounds at the water-consecrated boundary of the river named Kalyāṇī according to the procedure stated in the letters of message, performed the higher ordination ceremony again.

---

อุปสมฺปชฺชิตฺวา จ ภูวเนกพาหุราชา นานาปฺปกาเร ภิกฺขูนํ สารุปฺเป ปริกฺขาเร ทตฺวา อิทํ ปน อามิสทานํ ยาว ชีวิตปริโยสานาเยว ปริภุญฺชิตพฺพํ ภวิสฺสติ, นามลญฺฉํ ปน น ชีริสฺสตีติ กตฺวา รามทูตสฺส นาวาย ปขานภูตสฺส โสมตฺเถรสฺส สิริสงฺฆโพธิสามีติ นามํ อทาสิ. อวเสสานํ ปน ทสนฺนํ เถรานํ กิตฺติสิริเมฆสามิ ปรกฺกมพาหุสามิ พุทฺธโฆสสามิ สีหฬทีปวิสุทฺธสามิ คุณรตนธรสามี ชินาลงฺการสามิ รตนมาลิสามิ สทฺธมฺมเตชสามิ ธมฺมรามสามิ ภูวเนกพาหุสามีติ นามานิ อทาสิ.

And after they had received the higher ordination, King Bhūvanekabāhu gave various suitable requisites to the monks, declaring, "This material gift shall be enjoyed until the end of life, but the name given shall not perish." Then he gave the name Sirisaṅghabodhisāmī to the elder Soma, who was the captain of the ship named Rāmadūta. To the remaining ten elders, he gave the names Kittisirimeghasāmī, Parakkamabāhusāmī, Buddhaghosasāmī, Sīhaḷadīpavisuddhasāmī, Guṇaratanadharasāmī, Jinālaṅkārasāmī, Ratanamālisāmī, Saddhammatejasāmī, Dhammarāmasāmī, and Bhūvanekabāhusāmī.

---

จิตฺรทูตสฺส [Pg.51] นาวาย ปขานภูตสฺส โมคฺคลานตฺเถรสฺส ธมฺมกิตฺติโลกครุสามีติ นามํ อทาสิ. อวเสสานํ ปน สิริวนรตนสามิ มงฺคลตฺเถรสฺสามิ กลฺยาณติสฺสสฺสามิ จนฺทคิริสามิ สิริทนฺตธาตุสามิ วนวาสิติสฺสสามิ รตนลงฺการสามิ มหาเทวสามิ อุทุมฺพรคิริสามิ จูฬาภยติสฺสสามีติ นามานิ อทาสิ. พาวีสติยา ปน ปจฺฉา สมณานํ นามํ น อทาสิ. อภินวสิกฺขํ ปน สพฺเพสํเยว อทาสิ.

To the elder Moggalāna, who was the captain of the ship named Citradūta, he gave the name Dhammakittilokagarusāmī. To the remaining elders, he gave the names Sirivanaratanasāmī, Maṅgalattherasāmī, Kalyāṇatissasāmī, Candagirisāmī, Siridantadhātusāmī, Vanavāsitissasāmī, Ratanalaṅkārasāmī, Mahādevasāmī, Udumbaragirisāmī, and Cūḷābhayatissasāmī. However, he did not give names to the twenty-two subsequent monks. But he gave new training to all of them.

---

ตโต ปจฺฉา เจติยปูชนาทีนิ กตฺวา ตํตํกิจฺจํ นิปฺผาเทตฺวา ปุน อาคมํสุ. ภูวเนกพาหุราชา จิตฺรทูตํ เอวมาห, รามาธิปติรญฺโญ ปณฺณาการํ ปฏิทาตุํ อิจฺฉามิ, ปฏิทูตญฺจ เปเสตุํ ตาว ตฺวํ อาคเมหีติ. เอวํ ปน วตฺวา ปจฺฉา อาคมนกาเล จณฺฑวาตภเยน มหาสมุทฺทมชฺเฌ นาวา อวคจฺฉติ. เตน สีหฬรญฺญา เปสิตนาวาย สพฺเพ สนฺนิปติตฺวา อารุหิตฺวา อาคจฺฉนฺตา ตีณิ ทิวสานิ อติกฺกมิตฺวา ปุน จณฺฑวาตภเยน อคมฺภีรฏฺฐาเน สิลาย ฆฏฺเฏตฺวา ลคฺคิตฺวา คนฺตุํ อสกฺกุณิตฺวา เอกํ อุฬุมฺปํ พนฺธิตฺวา ชงฺเฆเนว อคมํสุ. สีหฬรญฺโญ จ ทูโต ปณฺณาการํ ทตฺวา ปจฺจาคมาสิ. ภิกฺขูสุ จ ภิกฺขู อนฺตรามคฺเคเยว มจฺจุ อาทาย คจฺฉติ. อโห อนิจฺจา วต สงฺขาราติ. โหนฺติ เจตฺถ,–

Afterwards, having performed the worship of the cetiya and other duties, they completed their tasks and returned. King Bhūvanekabāhu said to Citradūta, "I wish to give a return gift to King Rāmādhipati and to send a return messenger; therefore, please wait for a time." But after he had said this, when the time came to return, their ship sank in the middle of the great ocean due to a fierce storm. Then, having all gathered and boarded a ship sent by the King of Sīhaḷa, they set off. After three days, again due to a fierce storm, the ship struck a rock in a shallow place and became stuck, unable to proceed. Having tied a raft, they went on foot. And the envoy of the King of Sīhaḷa delivered the gifts and returned. Among the monks, one monk was taken by death on the way. Alas, how impermanent are all conditioned things! Herein are these verses:

---

อิเมสํ ปน อารทฺธํ, น กิจฺจํ ยาว นิฏฺฐิตํ;

น ตาว อาทิยิสฺสนฺติ, มจฺจุ นตฺถิ อาเปกฺขนา.

"For these, what has been begun, their task is not yet finished; they will not take it up for long, for death has no regard."

---

นิกฺการุณิโก หิ เอส, พลกฺกาเรน อาทิย;

โรทมานํว ญาตีนํ อนิจฺฉนฺตํว คจฺฉตีติ.

"Indeed, he is merciless, seizing by force; he goes, taking the unwilling one from weeping relatives."

---

รามาธิปติราชาจ เตสํ ภิกฺขูนํ ปตฺตกาเล หํสาวตีนครสฺส ปจฺฉิมสฺมึ ทิสาภาเค นรสูเรน นาม อมจฺเจน ปริภุตฺเต คามเขตฺเต ปาฬิอฏฺฐกถาฬีกาทโย ปุนปฺปุนํ ปสฺสิตฺวา อุปปริกฺขิตฺวา สีมสมูหนสีมสมฺมุติกมฺมานิ การเปสิ. สีหฬทีเป ภควตา นฺหายิตปุพฺพาย กลฺยาณิยา นาม นทิยํ อุทกุกฺเขปสีมํ กตฺวา ตตฺถ มหาวิหารวาสีนํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก อุปลทฺธอุปสมฺปทภาเวหิ ภิกฺขูหิ กตตฺตา กลฺยาณีสีมาติ สมญฺญํ อกาสิ. อิจฺเจวํ รามาธิปติราชา ปตฺตลงฺเก ภิกฺขู นิสฺสาย สาสนํ สุฏฺฐุ ปติฏฺฐิตํ อกาสิ. กลิยุคสฺส อฏฺฐตึสาธิกอฏฺฐวสฺสสตกาลโต ยาว เอกจตฺตาลีสาธิกอฏฺฐวสฺสสตา เตสํ ภิกฺขูนํ วํเส อสีติมตฺตา คณปาโมกฺขตฺเถรา อเหสุํ. เตสํ สิสฺสชาตานิ ปน ฉพฺพิสาธิกานิ ทฺวิสตานิ จตุสหสฺสานิ ทสสหสฺสานิ อเหสุํ. เอวํ ภควโต สาสนํ รามญฺญรฏฺเฐ วุฑฺฒึ รามญฺญรฏฺเฐ วุฑฺฒึ วิรูฬึ เวปุลฺลมาปชฺชิติ.

And King Rāmādhipati, when those monks arrived, in a village field in the western part of Haṃsāvatī city administered by the minister named Narasūra, had the Pāḷi texts, commentaries, and sub-commentaries repeatedly inspected and examined, and had the acts of establishing and consecrating monastic boundaries carried out. He gave it the name 'Kalyāṇī Boundary' because the original had been established in Sīhaḷadīpa by monks who had received the higher ordination in the presence of the Mahāvihāra fraternity, at a water-consecrated boundary in the Kalyāṇī River, where the Blessed One had formerly bathed. Thus, King Rāmādhipati, relying on the monks who had gone to Laṅkā, well-established the Dispensation. From the 838th year of the Kali Age to the 841st year, in that lineage of monks, there were about eighty leading elders of the monastic order. Their students numbered 14,226. In this way, the Dispensation of the Blessed One attained growth, increase, and abundance in the Rāmañña country.

---

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ สตฺตมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This is the seventh establishment of the Dispensation in the Rāmañña country.

---

ยทา ปน อริมทฺทนนคเร อนุรุทฺโธ นาม ราชา สุธมฺมปุรํ สราชิกํ อภิภวิตฺวา วิทฺธํสิ, ตทา รามญฺญรฏฺฐํ ราชสุญฺญํ หุตฺวา ปติฏฺฐหิ. รามญฺญรฏฺเฐ มุตฺติมนคเร โสณุตฺตรวํโส เอโก คโณ, สิวลิวํโส เอโก, ตามลินฺทวํโส เอโก, อานนฺทวํโส เอโก, พุทฺธวํโส เอโก, มหานาควํโส เอโกติ ฉคฺคณา วิสุํ วิสุํ หุตฺวา อฏฺฐํสุ นานาสํวาสกา นานานิกายา.

But when King Anuruddha in the city of Arimaddana, having conquered Sudhammapura together with its king, destroyed it, the Rāmañña country became kingless and remained so. In the Rāmañña country, in the city of Muttima, the Soṇuttara lineage was one group, the Sivali lineage was one, the Tāmalinda lineage was one, the Ānanda lineage was one, the Buddha lineage was one, and the Mahānāga lineage was one; thus six groups existed separately, with different communions and different fraternities.

---

ธมฺมเจติยรญฺญา ปน การาปิตสาสนมฺปิ อภิชฺชมานํ หุตฺวา อฏฺฐาสิ. สมานสํวาโส เอกนิกาโยเยว อโหสิ. หํสาวตีมุตฺติมสุวเสน ตีณิปิ รามญฺญรฏฺฐานิ สุนาปรนฺต สงฺขาเตน เอกาพทฺธานิ หุตฺวา ติฏฺฐนฺติ. ปุพฺเพจ มรมฺมรฏฺฐินฺทราชูนํ อาณาปวตฺตนฏฺฐานานิ อเหสุํ[Pg.53]. ตสฺมา มรมฺมรฏฺฐโต เอกจฺเจ ภิกฺขู รามญฺญรฏฺฐํ คนฺตฺวา กลฺยาณีสีมายํ ปุน สิกฺขํ คณฺหึสุ. ธมฺมเจติยรญฺญาการาวิตสาสนํ สกลํ มรมฺมรฏฺฐมฺปิ พฺยาเปตฺวา โอคาเหตฺวา ติฏฺฐติ.

But the Dispensation established by King Dhammacetiya also remained unbroken and stood firm. There was only one fraternity with a common communion. The three Rāmañña countries—Haṃsāvatī, Muttima, and Suvaṇṇabhūmi—were united as one under the designation Sunāparanta and remained so. Previously, these were places where the authority of the Maramma kings held sway. Therefore, some monks from the Maramma country went to the Rāmañña country and received the training again within the Kalyāṇī boundary. The Dispensation established by King Dhammacetiya spread throughout the entire Maramma country and became deeply rooted.

---

รามญฺญรฏฺเฐ โสณุตฺตรตฺเถรานํ สาสนํ ปติฏฺฐาปิตกาลโต ปฏฺฐาย ยาว สุธมฺมปุเร มโนหริรญฺญา อรหนฺตานํ สํวิชฺชมานตา เวทิตพฺพา. ตโต ปจฺฉา ปน อุตฺตรา ชีวาริยาวํสมหากาฬปฺรานทสฺสิตฺเถรานํ กาเล โลกิยชฺฌานาภิญฺญาลาภิโยเยว สํวิชฺชํสูติ. อธุนา ปน ตีสุปิ รามญฺญรฏฺเฐสุ ธมฺมเจติยรญฺญา การาวิตสาสนํเยว ติฏฺฐติ. เอตฺถจ เหตุผลสมฺพนฺธวเสน อาทิอนฺตวเสเน จ สาสนวํสํ ปญฺญาย ตุลยิตฺวา อาทิโตว ทสฺสิเตหิ ตีหิ นเยหิ ยถาปเวณี ฆฏฺฏิยติ, ตถา คณฺเหยฺยาติ. อยญฺจ สาสนวํโส ลชฺชิเปสลสิกฺขากามานํเยว วเสน วุตฺโต, นาลชฺชีนํ วเสนาติ ทฏฺฐพฺโพ.

In the Rāmañña country, from the time the Dispensation of the elder Soṇuttara was established, it should be understood that arahants existed up until the reign of King Manohari in Sudhammapura. After that, however, during the time of the elders Uttarājīva, Ariyavaṃsa, Mahākāḷa, and Prānadassi, only those who had attained mundane jhānas and higher knowledges were found. Nowadays, however, in all three Rāmañña countries, only the Dispensation established by King Dhammacetiya remains. Here, the lineage of the Dispensation should be understood by considering the connection of cause and effect, and the sequence from beginning to end, and by weighing it with wisdom according to the three methods previously shown, as it accords with tradition. And this account of the Dispensation is to be regarded as spoken only from the perspective of those who are modest, virtuous, and desirous of training, and not from the perspective of the shameless.

---

ตาย จ เถรปรมฺปราย มุตฺติมนครวาสิเมธงฺกรตฺเถโร โลกทีปกสารํ นาม คนฺถํ อกาสิ. หํสาวตีนครวาสี ปน อานนฺทตฺเถโร มธุสารตฺถทีปนึ นาม อภิธมฺมฏีกาย สํวณฺณนํ, หํสาวตีนครวาสีเยว ธมฺมพุทฺธตฺเถโร กวิสฺสารํ นาม ฉนฺโทวณฺณนํ, หํสาวตีนครวาสีเยว สทฺธมฺมาลงฺการตฺเถโร ปฏฺฐานสารทีปนึ นาม ปกรณํ, ตเถว อญฺญตโร เถโร อเผคฺคุสารํ นาม คนฺถํ อกาสิ. เอวํ อเนกปฺปการานํ คนฺถการานํ มหาเถรานํ วสนฏฺฐานํ หุตฺวา สาสนํ โอคาเหตฺวา วิรูฬฏฺฐานํอโหสีติ.

And in that lineage of elders, the elder Medhaṅkara, a resident of the city of Muttima, composed a text named Lokadīpakasāra. Moreover, the elder Ānanda, a resident of the city of Haṃsāvatī, wrote an exposition on the Abhidhamma sub-commentary called Madhusāratthadīpanī; likewise, the elder Dhammabuddha, also a resident of Haṃsāvatī, composed a treatise on prosody named Kavissāra; similarly, the elder Saddhammālaṅkāra, also from Haṃsāvatī, produced a treatise on the Paṭṭhāna called Paṭṭhānasāradīpanī; and in the same way, another elder composed a text named Apheggusāra. Thus, having become the dwelling place of many great elders who authored various texts, the Dispensation became deeply rooted and flourished.

---

อิติ สาสนวํเส สุวณฺณภูมิสาสนวํสกถามคฺคา นาม

Thus in the Sāsanavaṃsa ends the section named 'The Path of the Story of the Lineage of the Dispensation in Suvaṇṇabhūmi'.

---

ตติโย ปริจฺเฉโท.

The Third Chapter.

---

๔. โยนกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

4. The Path of the Story of the Lineage of the Dispensation in the Yona Country.

---

๔. อิทานิ ปน โยนกรฏฺเฐ สาสนสฺสุปฺปตฺตึ กเถสฺสามิ[Pg.54]. ภควา หิ เวเนยฺยหิตาวโห โยนกรฏฺเฐ มมสาสนํ จิรกาลํ ปภิฏฺฐหิสฺสตีติ อาเปกฺขิตฺวา สทฺธึ ภิกฺขุ สงฺเฆน เทสจาริกํ อาหิณฺฑนฺโต ลภุญฺชํ นาม นครํ อคมาสิ. ตทา เอโก เนสาโท หริผลํ ทตฺวา ตํ ปริภุญฺชิตฺวา หริพีเช ขิปิเต ปถวิยํ อปติตฺวา อากาเสเยว ปติฏฺฐาสิ. ตํ ทิสฺวา สิตํ ปตฺวากาสิ. ตมตฺถํ ทิสฺวา อานนฺทตฺเถโร ปุจฺฉิ. อนาคเต โข อานนฺท อิมสฺมึ ฐาเน มม ธาตุเจติยํ ปติฏฺฐหิสฺสติ, สาสนํ วิรูฬมาปชฺชิสฺสตีติ พฺยากาสิ. ภควตา ปน หริผลสฺส ภุญฺชิตฏฺฐานตฺตาหริภุญฺโชติ ตสฺส รฏฺฐสฺส นามํ อโหสิ. ทฺวินฺนํ ตาปสานํ ฐปิตํ ชลสุตฺติกํ ปฏิจฺจ โยนกานํ ภาสาย ลภุญฺโชติ นามํ อโหสิ.

4. Now, I will relate the origin of the Dispensation in the Yonaka country. The Blessed One, for the welfare of those capable of being trained, foreseeing that his Dispensation would be firmly established for a long time in the Yonaka country, wandered on a teaching tour together with the community of monks and arrived at a city named Labhuñja. At that time, a hunter gave a haritaki fruit. After it was eaten and the seed was thrown, it did not fall on the ground but stood firm in the very air. Seeing this, the Blessed One manifested a smile. Seeing the reason for this, the Elder Ānanda asked. The Blessed One declared: 'Ānanda, in the future, a relic shrine of mine will be established in this place, and the Dispensation will flourish.' Because it was the place where the Blessed One ate the haritaki fruit, the name of that country became Haribhuñja. On account of a water-line established by two ascetics, in the language of the Yonakas, its name became Labhuñja.

---

ตทา ตตฺถ มปินฺนาย นาม เอกิสฺสา มาติกาย สมีเป นิสินฺโน เอโก ลวกุลิกเชฏฺฐโก อตฺตโน ปุตฺตํ สตฺตวสฺสิกํ ภควโต นิยฺยาเทตฺวา ปพฺพาเชสิ. กมฺมฏฺฐานานุโยควเสน อจิเรเนว อรหตฺตํ ปาปุณิ. สตฺตวสฺสิ กสฺสจ สามเณรสฺส อรหตฺตํ สจฺฉิกตฏฺฐานตํ ปฏิจฺจ โยนกภาสาย เอตํ ฐานํ จงฺคมงฺฆ อิติ วุจฺจติ. จิรกาล วเสน ชงฺคมงฺฆ อิติ วุจฺจติ. ตโต ปฏฺฐายเยว โยนกรฏฺเฐ สาสนํ ปติฏฺฐาตีติ.

At that time, near a certain matron named Mapinnā, an elder of the Lavakula clan was seated. Having dedicated his seven-year-old son to the Blessed One, he had him go forth. Through devotion to the practice of meditation, the boy quickly attained Arahantship. Because a seven-year-old novice realized Arahantship there, in the Yonaka language, this place is called Caṅgamaṅgha. Through the passage of time, it came to be known as Jaṅgamaṅgha. From that time on, the Dispensation became established in the Yonaka country.

---

อิทํ โยนกรฏฺเฐ ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This was the first establishment of the Dispensation in the Yonaka country.

---

สาสเน ปน ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต มหารกฺขิตตฺเถโร โยนกรฏฺฐํ คนฺตฺวา กมฺโพชเขมาวร หริภุญฺชายุทฺธยาทีสุ อเนเกสุ รฏฺเฐสุ สาสนํ ปติฏฺฐาเปติ. ตานิ หิ สพฺพานิ รฏฺฐานิ สงฺคเหตฺวา ทสฺเสนฺเตหิ อฏฺฐกถาจริเยหิ โยนกโลกนฺติ โอกาสกาโลกวาจเกน สามญฺญสทฺเทน วุตฺตํ. ปกติ เหสา คนฺถการานํ เยน [Pg.55] เกนจากาเรน อตฺถนฺตรสฺส วิญฺญาปนาติ.

However, when two hundred and thirty-five years had passed in the Dispensation, the Elder Mahārakkhita went to the Yonaka country and established the Dispensation in many regions such as Kamboja, Khemāvara, Haribhuñja, Ayuddhayā, and others. Indeed, all those regions, when taken together by the commentary teachers, are referred to by the general term 'Yonaka world,' a term denoting the physical world. For it is the nature of authors to make known another meaning by any means whatsoever.

---

มหารกฺขิตตฺเถโร จ สทฺธึ ปญฺจหิ ภิกฺขูหิ ปาฏลิปุตฺตโต อนิลปถมคฺเคน โยนกโลกํ อาคนฺตฺวา กาฬการามสุตฺเตน โยนเก ปสาเทสิ. สตฺตติสหสฺสาธิกปาณสตสหสฺสํ มคฺคผลาลงฺการํ อทาสิ. สนฺติเก จสฺส ทสสหสฺสานิ ปพฺพชึสุ. เอวํ โส ตตฺถสาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตถา จ วุตฺตํ อฏฺฐกถายํ,–

The Elder Mahārakkhita, together with five monks, came from Pāṭaliputta by the aerial route to the Yonaka country, and inspired faith in the Yonakas with the Kāḷakārāma Sutta. He bestowed upon 170,000 beings the adornment of the path and fruit. In his presence, ten thousand went forth. Thus, he established the Dispensation there. As it is said in the commentary:

---

โยนกรฏฺฐํ ตทา คนฺตฺวา, โส มหารกฺขิโต อิสิ;

กาฬการามสุตฺเตน, เต ปสาเทสิ โยนเกติ.

Having gone to the Yonaka country then, that great sage Mahārakkhita; with the Kāḷakārāma Sutta, inspired faith in the Yonakas.

---

ตโต ปฏฺฐาย เตสํ สิสฺสปรมฺปรา พหู โหนฺติ, คณนปถํ วีติวตฺตา.

From that time onwards, their line of disciples became numerous, beyond counting.

---

อิทํ โยนกรฏฺเฐ มหารกฺขิตตฺเถราทโย ปฏิจฺจ

This concerns the Elder Mahārakkhita and others in the Yonaka country.

---

ทุติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

The second establishment of the Dispensation.

---

โยนกรฏฺเฐ ลกุนฺนนคเร ชินจกฺเก ปญฺจวสฺสสเต มณิมยํ พุทฺธปฺปฏิมํ มาเปตฺวา วิสุกมฺมเทวปุตฺโต นาคเสนตฺเถรสฺส อทาสิ. นาเคเสนตฺเถโร จ ตสฺมึ ปฏิมมฺหิ ธาตุ อาคนฺตฺวา ปติฏฺฐาตูติ อธิฏฺฐาสิ. อธิฏฺฐานวเสเนว สตฺตธาตุโย อาคนฺตฺวา ตตฺถ ปติฏฺฐหิตฺวา ปาฏิหาริยํ ทสฺเสสุนฺติ ราชวํเส วุตฺตํ.

In the city of Lakunnana in the Yonaka country, in the fifth century of the Conqueror's Dispensation, the devaputta Visukamma, having had a jeweled Buddha image made, gave it to the Elder Nāgasena. The Elder Nāgasena then resolved, 'May relics come and be established in this image.' By the power of his resolution, seven relics came and were established there, displaying a miracle, as is said in the royal chronicle.

---

ตญฺจ วจนํ มม ปรินิพฺพานโต ปญฺจวสฺสสเต อติกฺกนฺเต เอเต อุปฺปชฺชิสฺสนฺตีติ มิลินฺทปญฺหายํ วุตฺตวจเนน กาลปริมาณวเสน จ สเมติ. โยนกรฏฺเฐ มิลินฺทรญฺโญ กาเล ชินจกฺเก ปญฺจวสฺสสเตเยว นาคเสนตฺเถรํ ปฏิสฺส ชินจกฺกํ วิรูฬํ หุตฺวา ปติฏฺฐาสิ.

That statement—'five hundred years after my Parinibbāna these will arise'—accords with the words spoken in the Milindapañha and with the measure of time. In the Yonaka country, during the reign of King Milinda, precisely in the fifth century of the Conqueror's Dispensation, the Conqueror's Dispensation, having grown strong on account of the Elder Nāgasena, became firmly established.

---

อิทํ โยนกรฏฺเฐ นาคเสนตฺเถรํ ปฏิจฺจ ตติยํ

This is the third [establishment] concerning the Elder Nāgasena in the Yonaka country.

---

สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

The establishment of the Dispensation.

---

กลิยุเค [Pg.56] ปญฺจสฏฺฐิวสฺเสลภุญฺชนครโต สงฺกมิตฺวา กฺยุงฺครนคเร มาปิกสฺส พญฺญาโจมงฺคร นามกสฺส รญฺโญ กาเล มชฺฌิมเทสโต กสฺสปตฺเถโร ปญฺจหิ เถเรหิ สทฺธึ อาคจฺฉิ.

In the Kaliyuga, in the sixty-fifth year, having moved from the city of Labhuñja to the city of Kyuṅgara, during the reign of a king named Māpikassa Baññācomaṅgara, the Elder Kassapa came from the Middle Country accompanied by five other elders.

---

ตทา โส ราชา วิหารํ กตฺวา เตสํ อทาสิ. สีหฬทีปโต จ ธาตุโย อาเนตฺวา เอโก เถโร อาคจฺฉิ. ธาตุโต ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา ปสีทิตฺวา ลภุญฺชเจติย นิธานํ อกาสิ. เต จ เถเร ปฏิจฺจ โยนกรฏฺเฐ สาสน วํโส อาคโต.

Then that king, having built a monastery, gave it to them. And an elder came, bringing relics from the island of Sīhaḷa. The king, having seen a miracle from the relics and being pleased, made a deposit of them at the Labhuñja Cetiya. And on account of those elders, the lineage of the Dispensation came to the Yonaka country.

---

อิทํ โยนกรฏฺเฐ จตุตฺถํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This is the fourth establishment of the Dispensation in the Yonaka country.

---

กลิยุเค ทฺวาสฏฺฐาธิเก สตฺตสเต สมฺปตฺเถ จินรฏฺฐินฺโท ราชา อภิภวิตฺวา สกลมฺปิ โยนกรฏฺฐํ สงฺขุพฺภิตํ โหติ. ตทา มหาธมฺมคมฺภีรตฺเถโร มหาเมธงฺกรตฺเถ โรจาติ ทฺเว เถโร โยนกรฏฺฐโต สทฺธึ พหูหิ ภิกฺขูหิ สีหฬทีปํ อคมํสุ. ตทา จ สีหฬทีเป ทุพฺภิกฺขภเยน อภิภูโต หุตฺวา ตโต สฺยามรฏฺเฐ โสกฺกตยนครํ ปุน อคมํสุ.

In the Kaliyuga, when seven hundred and sixty-two years had passed, the king of China conquered and caused the entire Yonaka country to be in turmoil. At that time, two elders, Mahādhammagambhīra and Mahāmedhaṅkara, together with many monks, went from the Yonaka country to the island of Sīhaḷa. Then, being overwhelmed by the fear of famine on the island of Sīhaḷa, they went again to the city of Sukkhodaya in the country of Siam.

---

ตโต ปจฺฉา ลกุนฺนนครํ คนฺตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหนฺตานํ ลชฺชิเปสลานํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คณฺหึสุ. เต จ เถโร สฺยามรฏฺเฐ โยนกรฏฺเฐ จ สพฺพตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสุนฺติ.

Then, having gone to the city of Lakunnana, they again received the training in the presence of the modest and gentle monks who were upholding the Dispensation. And those elders established the Dispensation everywhere in the country of the Syāmas and the Yonakas.

---

อิทํ โยนกรฏฺเฐ ปตฺตลงฺเก ทฺเว เถเร ปฏิจฺจ ปญฺจมํ

This is the fifth [establishment] in the Yonaka country, concerning the two elders at Pattalaṅka.

---

สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

The establishment of the Dispensation.

---

กลิยุเค ปญฺจวีสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต สิริสทฺธมฺมโลกปติจกฺกวตฺติราชา ลภุญฺชเจติยํ ปุน มหนฺตํ กตฺวา [Pg.57] ตสฺส เจติยสฺส สมีเป จตฺตาโร วิหาเร การาเปตฺวา มหาเมธงฺกรตฺเถรสฺส สาริปุตฺตตฺเถรสฺส จ อทาสิ. ตทาปิ เต ทฺเว เถรา สาสนํ ปริสุทฺธํ กตฺวา ปติฏฺฐาเปสุนฺติ.

In the Kaliyuga, when eight hundred and twenty-five years had passed, King Sirisaddhammalokapaticakkavatti, having again enlarged the Labhuñja Cetiya, had four monasteries built near that Cetiya and gave them to the Elder Mahāmedhaṅkara and the Elder Sāriputta. At that time also, those two elders, having purified the Dispensation, established it firmly.

---

อิทํ โยนกรฏฺเฐ มหาเมธงฺกรสาริปุตฺตตฺเถเร

This concerns the Elders Mahāmedhaṅkara and Sāriputta in the Yonaka country.

---

ปฏิจฺจ ฉฏฺฐํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

The sixth establishment of the Dispensation.

---

กลิยุเค เตจตฺตาลีสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต หํสาวตีนคเร อเนกเสติภินฺโท นาม ราชา โยนกรฏฺฐํ อภิภวิตฺวา อตฺตโน หตฺถคตํ กตฺวา พลิ ภุญฺชนตฺถาย เชฏฺฐปุตฺตสฺส อนุรุทฺธสฺส นาม ราชกุมารสฺส ทตฺวา พหูหิ อมจฺเจหิ สทฺธึ ตตฺถ คนฺตฺวา อนุราชตาเวน รชฺชํ การาเปสิ. สาสนญฺจ วิโสธาเปตุํ สทฺธมฺมจกฺกสามิตฺเถรํ เตน สทฺธึ ปหิณิ.

In the Kaliyuga, when nine hundred and forty-three years had passed, in the city of Haṃsāvatī, a king named Anekasetibhinda conquered the Yonaka country and brought it under his control. For the purpose of enjoying the tribute, he gave it to his eldest son, Prince Anuruddha, and sent him there with many ministers to have him rule the kingdom as a viceroy. To have the Dispensation purified, he sent the Elder Saddhammacakkasāmi along with him.

---

อเนกเสติภินฺโน กิร ราชา โยนกรฏฺฐํ วิชยกาเล ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานภูตมิทนฺติ กตฺวา ตํรฏฺฐวาสิโน กรมรานีตภาเวน น อคฺคเหสีติ.

It is said that King Anekasetibhinda, during his conquest of the Yonaka country, considering it to be the first place where the Dispensation was established, did not take its inhabitants into servitude.

---

ยถาวุตฺตตฺเถรวํเสสุ จ เอโก ลกุนฺนนคเร อรญฺญวาสี เถโร ตตฺถ นคเร อชฺช อสุกสฺมึ ฐาเน เอโก มโตติ คิหีนํ กเถตฺวา ยถากถิตํ ภูตํ หุตฺวา อยํ อภิญฺญาลาภีติ ปากโฏ อโหสิ.

And in the aforementioned lineages of elders, one elder who was a forest-dweller in the city of Lakunnana became famous as one who had attained supernormal powers, after he told the laypeople in that city, 'Today, someone has died in such-and-such a place,' and it turned out to be just as he had said.

---

ตสฺมึเยว จ นคเร มหามงฺคโล นาม เถโร อเนกเสติภินฺทสฺส รญฺโญ ยุชฺฌิตุํ อาคตกาเล อเนกเสติภินฺโท ราชา มํ ปกฺโกสิสฺสติ, สมานชาติกํ ทูตํ เปสฺเสสฺสตีติ ปกฺโกสิตกาลโต ปฐมเมววทิ. ยถาวุตฺตนิยาเมเนว ปกฺโกสนโต อยํ อภิญฺญา ลาภีติ กิตฺติ โฆโส อโหสิ.

In that same city, an elder named Mahāmaṅgala, at the time when King Anekasetibhinda came to wage war, predicted, "King Anekasetibhinda will summon me and send a messenger of the same social standing." Even before the summons, he spoke thus. According to the predicted manner of summoning, the rumor spread that he had attained supernormal powers.

---

ตตฺถ นคเร ญาณวิลาสตฺเถโร สงฺขฺยาปกาสกํ นาม [Pg.58] ปกรณํ อกาสิ. ตํฬีกํ ปน ปตฺตลงฺกตฺเถรสฺส วิหาเร วสนฺโต สิริมงฺคโลนาม เถโร อกาสิ.

In that city, the Elder Ñāṇavilāsa composed a treatise called Saṅkhyāpakāsaka. However, the Ṭīkā on it was composed by the Elder Sirimaṅgala, who resided in the monastery of the Elder Pattalaṅka.

---

วิสุทฺธิมคฺคทีปนึ ปน สํญฺญฺวตฺตอรญฺญวาสี อุตฺตราราโม นาม เอโก เถโร. มงฺคลทีปนึ สิริมงฺคลตฺเถโร. อุปฺปาตสนฺตึ อญฺญตโร เถโร. ตํ กิร อุปฺปาตสนฺตึ สชฺฌายิตฺวา จีนรญฺโญ เสนํ อชินีติ. อิจฺเจวํ โยนกรฏฺเฐ อภิญฺญาลาภีนํ คนฺถการานญฺจ เถรานํ อานุภาเวน ชินสาสนํ ปริสุทฺธํ หุตฺวา ปติฏฺฐาติ. เอวํ เหตุผลสมฺพนฺธวเสน อาทิ อนฺต สมฺพนฺธวเสน จ ยถาวุตฺเตหิ ตีหิ นเยหิ เถรปรมฺปรา ฆฏฺเฏตฺวา คเหตพฺพา.

The Visuddhimaggadīpanī, however, was composed by an elder named Uttarārāma, a forest-dweller from Saṃññavatta. The Maṅgaladīpanī was composed by the Elder Sirimaṅgala. Another elder composed the Uppātasanti. It is said that, having recited that Uppātasanti, he conquered the army of the Chinese king. Thus, in the Yonaka country, through the influence of the elders who possessed supernormal powers and of the authors of texts, the Dispensation of the Victor, having become pure, was established. In this way, the succession of elders should be grasped by applying the three methods mentioned above—by way of cause and result, and by way of the connection between beginning and end.

---

อิติ สาสนวํเส โยนกรฏฺฐสาสนวํสกถา

Thus ends the Account of the Lineage of the Dispensation in the Yonaka Country in the Chronicle of the Dispensation.

---

มคฺโค นาม จตุตฺโถ ปริจฺเฉโท.

The fourth chapter is named Maggo.

---

๕. นววาสีรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

5. The Account of the Lineage of the Dispensation in the Vanavāsī Country.

---

๕. อิทานิ วนวาสีรฏฺเฐ สิริเขตฺตนครสาสนวํสํ วกฺขามิ. ชินจกฺเก หิ เอกาธิเก วสฺสสเต สมฺปตฺเต ชฏิโล สกฺโก นาโค ครุโฬ กุมฺภณฺโฑ จนฺที ปรมีสฺวโรจาติ อิเม สตฺต สิริเขตฺตํ นาม นครํ มาเปสุํ. ตตฺถ ทฺวตฺตโปงฺโก นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส กิร ตีณิ อกฺขีนิ สนฺตีติ. ตทา ภควโต สาวกา อรหนฺตา ติสหสฺสมตฺตา ตตฺถ วสึสุ. โส ราชา เตสํ อรหนฺตานํ เทวสิกํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปตฺถมฺภิ. ฉ สรีรธาตุโย จ เอเกกํ เอเกกสฺมึ นิทหิตฺวา ฉ เจติอิยานิ การาเปสิ. ทกฺขิณพาหุํ ปน นิทหิตฺวา เอกมฺปิ เจติยํ การาเปสิ.

5. Now, I shall relate the account of the Dispensation in the city of Sirikhetta in the Vanavāsī country. When one hundred and one years had passed in the era of the Conqueror's Wheel, Jaṭila, Sakka, Nāga, Garuḷa, Kumbhaṇḍa, Candī, and Paramīsvara—these seven—founded a city named Sirikhetta. There, a king named Dvattapoṅka ruled. It is said that he had three eyes. At that time, approximately three thousand disciples of the Blessed One, Arahants, lived there. The king supported those Arahants daily with the four requisites. He enshrined six bodily relics, each in a separate location, and had six cetiyas constructed. Moreover, having enshrined the right arm relic, he also had one cetiya built.

---

อุณฺหีสธาตุํ ปน กงฺครนฺนครโต อาเนตฺวา เอกมฺปิ เจติยํ การาเปสิ. ตํ ปน ตาว น นิฏฺฐิตํ. ปจฺฉา อนุรุทฺธราชา คเหตฺวา อริมทฺทนนครํ อาเนตฺวา จญฺญิงฺขุ นาม เจติเย นิธานํ [Pg.59] อกาสิ. ตสฺมา รกฺขิตตฺเถรสฺส อาคมนโต ปุพฺเพปิ สาสนํ ปติฏฺฐาสีติ ทฏฺฐพฺพํ. ตโต ปจฺฉา สาสนํ ทุพฺพลํ หุตฺวา อฏฺฐาสิ.

Having brought the cranial protuberance relic from the city of Kaṅgaranna, he also had a cetiya built for it. But that was not yet completed. Later, King Anuruddha took it, brought it to the city of Arimaddana, and enshrined it in a cetiya named Caññiṅkhu. Therefore, it should be understood that the Dispensation was established even before the arrival of the Elder Rakkhita. After that, the Dispensation became weak and remained so.

---

อิทํ วนวาสีรฏฺเฐ ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This was the first establishment of the Dispensation in the Vanavāsī country.

---

มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน ปน เปสิโต รกฺขิตตฺเถโร วนวาสีรฏฺฐํ คนฺตฺวา อากาเส ฐตฺวา อนมตคฺคปริยายกถาย วนวาสิเก ปสาเทสิ. กถาปริโยสาเน ปนสฺส สฏฺฐิสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. สตฺตติสหสฺสมตฺตา ปพฺพชึสุ. ปญฺจวิหารสตานิ ปติฏฺฐาเปสุํ. เอวํ โส ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. เตเนว อฏฺฐ กถายํ –

The Elder Rakkhita, sent by the Elder Mahāmoggaliputtatissa, went to the Vanavāsī country and, standing in the air, inspired confidence in the forest-dwellers with a discourse on the beginningless round. At the end of the discourse, the penetration of the Dhamma arose for sixty thousand beings. About seventy thousand went forth. They established five hundred monasteries. Thus, he established the Dispensation there. Hence, in the Commentary it is said:

---

คนฺตฺวาน รกฺขิตตฺเถโร,วนวาสึ มหิทฺธิโก;

อนฺตลิกฺเข ฐิโต ตตฺถ,เทเสสิ อนมตคฺคิยนฺติ วุตฺตํ.

Having gone to Vanavāsi, the Elder Rakkhita, of great psychic power, standing there in mid-air, taught the discourse on the beginningless round.

---

เอวํ วนวาสีรฏฺเฐ ปุพฺเพเยว สาสนํ โอคาเหตฺวา ปติฏฺฐหิ. น ปน ตาว สกลํ พฺยาเปตฺวา ปติฏฺฐหิ.

Thus, the Dispensation had already penetrated and become established in the Vanavāsī country. However, it did not yet become established so as to pervade the entire country.

---

อิทํ ตาว วนวาสีรฏฺเฐ สิริเขตฺตนคเร ทุติยํ

This, indeed, is the second establishment in the city of Sirikhetta, in the Vanavāsī country:

---

สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

the establishment of the Dispensation.

---

ชินจกฺเก ปน เตตฺตึสาธิเก จตุวสฺสสเต กุกฺกุฏ สีโส นาม เอโก ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล ภควโต สาวกา อรหนฺตา ปญฺจสตมตฺตา อเหสุํ. เตสมฺปิ โส ราชา เทวสิกํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปตฺถมฺเภสิ. โสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามิโน ปน คณนปถํ [Pg.60] วีติวตฺตา อเหสุํ.

When four hundred and thirty-three years had passed in the era of the Conqueror's Wheel, a king named Kukkuṭasīsa ruled. In that king's time, there were about five hundred Arahant disciples of the Blessed One. That king also supported them daily with the four requisites. Stream-enterers, once-returners, and non-returners, however, were beyond counting.

---

อิทํ วนวาสีรฏฺเฐ สิริเขตฺตนคเร ปรมฺปราภตวเสน

This, in the Vanavāsī country, in the city of Sirikhetta, according to what has been handed down by tradition, is

---

ตติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

the third establishment of the Dispensation.

---

อิจฺเจวํ วนวาสีรฏฺเฐ อเนกสเตหิ อรหนฺตตฺเถเรหิ สาสนํ ปุณฺณินฺทุสงฺกาสํ หุตฺวา อติวิย วิชฺโชเตสิ. สาสนิก คนฺถการา ปน มหาเถรา ตตฺถ น สนฺทิสฺสนฺติ. อรหนฺตตฺเถรา ปน ราชูนํ อายาจนํ อารพฺภ ธมฺมสตฺถํ เอกํ วิรจยึสูติ โปราณา วทนฺตีติ. อิจฺเจวํ–

Thus, in the Vanavāsī country, through many hundreds of Arahant Elders, the Dispensation shone exceedingly bright like the full moon. However, great elders who were authors of texts on the Dispensation are not found there. But the ancients say that the Arahant Elders composed one Dhamma treatise at the request of kings. Thus—

---

เตจ เถรา มหาปญฺญา,ปคฺคเหตฺวาน สาสนํ;

สูริโย วิย อตฺถงฺโค,อุปคา มจฺจุสนฺติกํ.

And those Elders, of great wisdom, having upheld the Dispensation, like the setting sun, approached the presence of Death.

---

ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส,ยาว มจฺจุ นจาคโต;

ตาว ปุญฺญํ กเร นิจฺจํ,มา ปมชฺเชยฺย สพฺพทาติ.

Therefore, indeed, a wise person, as long as death has not come, should constantly make merit, and never be negligent at all.

---

อิติ สาสนวํเส วนวาสีรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

Thus ends the section on the Account of the Lineage of the Dispensation in the Vanavāsī Country within the Chronicle of the Dispensation.

---

นาม ปญฺจโม ปริจฺเฉโท.

The fifth chapter.

---

๖. อปรนฺตรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

6. The Account of the Lineage of the Dispensation in the Aparanta Country.

---

๖. อิทานิ ปน มรมฺมมณฺฑเล อปรนฺตรฏฺเฐ สาสนวํสํ วกฺขามิ. อมฺหากญฺหิ มรมฺมรฏฺเฐ สุปฺปาทกติตฺเถ วาณิชคาเม วสนฺเต จูฬปุณฺณ มหาปุณฺเณทฺเว ภาติเก ปฏิจฺจ ภควโต ธรมานสฺเสว อติเรกวีสติวสฺสกาลโต ปภุติ สาสนํ ปติฏฺฐาสิ. น ปน ตาว พฺยาเปตฺวา ปติฏฺฐาสิ. เตเนว ปุน สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร [Pg.61] โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ เปเสสีติ.

6. Now, I will recount the lineage of the Dispensation in the Maramma region, in the Aparanta country. Indeed, in our Maramma country, at Suppādaka port, in the merchant village, on account of the two brothers Cūḷapuṇṇa and Mahāpuṇṇa, the Dispensation was established while the Blessed One was still living, from a time more than twenty years into his ministry. However, it was not yet widely established. Therefore, to establish the Dispensation again, the Elder Mahāmoggaliputtatissa sent the Elder Yonaka Dhammarakkhita.

---

ภควา ปน โลหิตจนฺทนวิหารํ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตสตฺตาหานิ นิสีทิตฺวา สมาคตานํ เทวมนุสฺสานํ ธมฺมรสํ อทาสิ. สตฺตาเหสุ จ เอกสฺมึ อหุ จตุราสีติปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. ปญฺจสตมตฺเตหิ จ ปาสาเทหิ อาคจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค สจฺจพนฺธปพฺพเต นิสินฺนสฺส สจฺจพนฺธสฺส นาม อิสิโน ธมฺมํ เทเสตฺวา ฉหิ อภิญฺญาหิ สทฺธึ อรหตฺตํ ปาเปสิ. วาณิชคาเม จ อิสิทินฺนเสฏฺฐิ อาทีนมฺปิ ธมฺมรสํ ปาเยสิ. อิจฺเจวํ สจฺจพนฺธอิสิทินฺนมหาปุณฺณาทโย ปฏิจฺจ อมฺหากํ มรมฺมมณฺฑเล สาสนํ ปติฏฺฐาสิ.

The Blessed One, having accepted the Lohitacandana Monastery, sat there for seven weeks and gave the taste of the Dhamma to the assembled devas and humans. During one of those weeks, the penetration of the Dhamma arose for eighty-four thousand beings. While traveling with about five hundred monks, on the way at Saccabandha Mountain, he taught the Dhamma to the ascetic named Saccabandha who was seated there, and caused him to attain arahantship along with the six higher knowledges. In the merchant village, he also caused the wealthy merchant Isidinna and others to taste the Dhamma. Thus, on account of Saccabandha, Isidinna, Mahāpuṇṇa, and others, the Dispensation became established in our Maramma region.

---

อิทํ มรมฺมมณฺฑเล อปรนฺตรฏฺเฐ ปฐมํ สาสนสฺส

This is the first establishment of the Dispensation in the Maramma region, in the Aparanta country.

---

ปติฏฺฐานํ.

Establishment.

---

ภควโต ปรินิพฺพุตโต ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต ตติยสงฺคีตึ สงฺคายิตฺวา อวสาเน มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ สทฺธึ จตูหิ ภิกฺขูหิ อปรนฺตรฏฺฐํ เปเสสิ. อปรนฺตรฏฺฐญฺจ นาม อมฺหากํ มรมฺมมณฺฑเล สุนาปรนฺตรฏฺฐเมว. ตมตฺถํ ปน เหฏฺฐา อโวจุมฺหา.

When two hundred and thirty-five years had passed since the Blessed One's Parinibbāna, at the conclusion of the Third Council which had been convened, the Elder Mahāmoggaliputtatissa sent his own disciple, the Elder Yonaka Dhammarakkhita, along with four monks, to the Aparanta country. And the Aparanta country, in our Maramma region, is Sunāparanta itself. We have spoken of this matter below.

---

โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถโรปิ อปรนฺตรฏฺฐํ อาคนฺตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺเตน รฏฺฐวาสีนํ ปสาเทสิ. สตฺตติมตฺตานํ ปาณสหสฺสานํ ธมฺมรสํ ปาเยสิ. รฏฺฐวาสิโน จ พหโว สาสเน ปพฺพชึสุ. ราชกุลโตปิ สหสฺสมตฺตา ปพฺพชึสุ. อิตฺถีนํ ปน อติเรกสฏฺฐิสหสฺสมตฺตา ปพฺพชึสุ. ตญฺจ น อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺตนฺตํ สุตฺวา ปพฺพชนฺตีนํ อิตฺถีนํ วเสน วุตฺตํ, อถ โข อาทิโต ปฏฺฐาย ยาวจิรกาลา สาสนํ ปสีทิตฺวา ปพฺพชนฺตีนํ อิตฺถีนํ วเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. กสฺมาติ เจ, อิตฺถีนํ ภิกฺขุนีนํ สนฺติเกเยว ปพฺพชิตุํ ยุตฺตตฺตา โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถเรน [Pg.62] จ สทฺธึ ภิกฺขุนีนํ อนาคตตฺตา. เอวํ จิรกาลํ อติกฺกมิตฺวา ปจฺฉา ภิกฺขุนิโย อาคนฺตฺวา ตาสํ สนฺติเก ปพฺพชิตานํ วเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. สีหฬทีเป อนุฬาเทวิโย ปพฺพชิตกาเล มหามหินฺทตฺเถรสฺส สงฺฆมิตฺตาเถริยา ปกฺโกสนตา อิธ ญาปกาติ. เอวํ โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ ปฏิจฺจ อปรนฺตรฏฺเฐ สตฺตานํ พหุปกาโร อโหสิ. เตเนวฏฺฐกถายํ–

The Elder Yonaka Dhammarakkhita also, having come to the Aparanta country, inspired the inhabitants of the country with the Aggikkhandhopama Sutta. He gave the taste of the Dhamma to seventy thousand beings. Many of the country’s inhabitants went forth into the Dispensation. From the royal family, about a thousand went forth. Among the women, more than sixty thousand went forth. This was not said merely because of the women who went forth after hearing the Aggikkhandhopama Sutta, but rather it should be seen as referring to the women who went forth from the beginning until a long time later, after gaining faith in the Dispensation. Why? Because it was proper for women to go forth in the presence of bhikkhunīs, and the Elder Yonaka Dhammarakkhita did not have bhikkhunīs with him. Thus, it should be understood that it refers to those who went forth in the presence of the bhikkhunīs who arrived later, after a long time had passed. In Sri Lanka, at the time of Queen Anulā’s going forth, the fact that the Elder Mahinda summoned the Therī Saṅghamittā is the indicator here. Thus, through the Elder Yonaka Dhammarakkhita, there was great benefit for beings in the Aparanta country. So it is said in the commentary.

---

อปรนฺตํ วิคาหิตฺวา, โยนโก ธมฺมรกฺขิโต;

อคฺคิกฺขนฺธูปเมเนตฺถ, ปสาเทสิ ชเน พหูติ.

Having penetrated Aparanta, the Yonaka Dhammarakkhita, by means of the simile of the mass of fire, brought faith to many people there.

---

ตตฺถายํ อธิปฺปาย วิเสโส คเหตพฺโพ. กถํ. อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺตนฺตํ นาม ภิกฺขูนํ ปฏิปตฺติวเสน วุตฺตํ, ตํ ภิกฺขูนํเยว เทเสตุํ วฏฺฏติ, เถโรปิ ตตฺถ ตํ เทเสสิ, ตสฺมา ปุณฺณสจฺจพนฺธาทโย ปฏิจฺจ ภควโต ธรมานสฺส วีสติวสฺสกาเลเยว สาสนํ อปรนฺตรฏฺเฐ ปติฏฺฐหิตฺวา กสฺมิญฺจิ กสฺมิญฺจิ ฐาเน ภิกฺขูนํ สํวิชฺชมานตฺตา เตสํ ภิกฺขูนํ สงฺคเหตฺวา เทเสตุํ ปจฺฉา อาคตานญฺจ ภิกฺขูนํ ปริสุทฺธาจารตํ วิญฺญาเปตุํ อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺตํ เถโร เทเสสีติ. เอวญฺจ สติ อริมทฺทนนคเร สมณกุตฺตกานํ สํวิชฺชมานภาวํ วกฺขมาเนน วจเนน สเมติ.

Here, this special intention should be understood. How? The Aggikkhandhopama Sutta, spoken in relation to the practice of the monks, is fitting to be taught specifically to monks. The Elder also taught it there. Therefore, because the Dispensation had been established in the Aparanta country during the twenty-year period of the Blessed One's being alive, in dependence on Puṇṇa, Saccabandha, and others, and because monks existed in various places, the Elder taught the Aggikkhandhopama Sutta to gather those monks and to make known pure conduct to monks who arrived later. And if this is so, it accords with the statement that will be made concerning the existence of sham ascetics in Arimaddana city.

---

อิทํ มรมฺมมณฺฑเล อปรนฺตรฏฺเฐ ทุติยํ

This is the second [establishment] in the Maramma region, in the Aparanta country.

---

สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

The establishment of the Dispensation.

---

ยสฺมา ปน พุทฺเธ, ภควา ปุณฺณตฺเถรสฺส ยาจนมารพฺภ อปรนฺตรฏฺฐํ อาคนฺตฺวา วาณิเช หิ การิเต จนฺทนวิหาเร วสิตฺวา เอกสฺมึ สมเย อานนฺเทน ปจฺฉาสมเณน ตมฺพทีปรฏฺฐมฺปิ เทสจาริกํ อาหิณฺฑิ. อาหิณฺฑิตฺวา อริมทฺทนนครฏฺฐานสมีปํ ปตฺวา ปพฺพตมุทฺธนิ ฐตฺวา อนาคเต โข อานนฺท อิมสฺมึ ปเทเส สมฺมุติ นาม ราชา อริมทฺทนํ นาม นครํ มาเปสฺสติ[Pg.63], ตสฺมิญฺจ นคเร มม สาสนํ วิรูฬํ หุตฺวา ปติฏฺฐหิสฺสตีติ พฺยากาสิ. อยมตฺโถ โปราณเวทปาตฺถเกสุ วุตฺโต.

Now, because the Blessed One—at the request of the Elder Puṇṇa—came to the Aparanta country and stayed in a sandalwood monastery built by merchants, he once, with Ānanda as his attendant monk, wandered on a tour of the country even as far as the region of Tambadīpa. After wandering, he arrived near the site of Arimaddana city and stood atop a mountain. There, he declared, "Ānanda, in the future, a king named Sammuti will establish a city called Arimaddana in this region, and there my Dispensation will flourish and become established." This meaning is stated in the ancient texts of lore.

---

โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถโร จ อปรนฺตรฏฺฐํ อาคนฺตฺวา ตมฺพทีปรฏฺฐมฺปิ อาหิณฺฑิตฺวา ตมฺพทีปรฏฺฐวาสีนมฺปิ ธมฺมรสํ ปาเยสิเยว. อยมตฺโถ ขตฺติยกุลโต เอว ปุริสสหสฺสานิ ปพฺพชึสูติ อฏฺฐกถายํ วุตฺตตฺตา วิญฺญายติ. ตทา หิ อปรนฺตรฏฺเฐ ขตฺติโย นตฺถิ, ตมฺพทีปรฏฺฐินฺโทเยว ตํ อนุสาเสตฺวา อติ วสติ, ขตฺติเย จ อาสนฺเต กุโต ขตฺติยกุลานิ ภวิสฺสนฺติ, เตเนว ตมฺพทีปรฏฺฐโต ปุริสสหสฺสานิ ปพฺพชึสูติ วิญฺญาตพฺพํ. ตสฺมา ตมฺพทีปิกสาสนวํสมฺปิ อิธ วตฺตุํ ยุชฺชติ.

Furthermore, the elder Yonaka Dhammarakkhita, having come to the Aparanta country, also wandered in the region of Tambadīpa and imparted the taste of the Dhamma even to the residents of Tambadīpa. This matter is understood from the commentary, as it is stated that a thousand men from the warrior families went forth. For at that time, there were no warriors in the Aparanta country; the king of Tambadīpa alone governed it and resided there. And if there were no warriors, how could there be warrior families? Therefore, it should be understood that a thousand men went forth from Tambadīpa. Thus, it is appropriate to speak here of the lineage of the Tambadīpa Dispensation.

---

เตนิทานิ ตมฺพทีปิกาสาสนวํสํ ปวกฺขามิ. อมฺหากญฺหิ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร สมฺมุติราชา นาม ภูปาโล รชฺชํ กเรสิ. ตโต ปฏฺฐาย ยาว อนุรุทฺธรญฺญา สมถิ นามเก เทเส นิสินฺนานํ ตึสมตฺตานํ สมณกุตฺตกานํ สฏฺฐิสหสฺสมตฺตานํ สิสฺสานํ โอวาทํ ทตฺวา จรึสุ.

Now, therefore, I shall recount the lineage of the Tambadīpa Dispensation. In our Maramma region, in the country of Tambadīpa, in the city of Arimaddana, a king named Sammuti ruled. From then until the time of King Anuruddha, thirty sham ascetics, residing in the region called Samathi, wandered about giving advice to sixty thousand disciples.

---

เตสํ ปน สมณกุตฺตกานํ อยํ วาโท,- สเจ โย ปาณาติปาตํ กเรยฺย, โส อีทิสํ ปริตฺตํ ภณนฺโต ตมฺหา ปาปกมฺมา ปริมุจฺเจยฺย, สเจ ปน โย มาตาปิตรํ หนฺตฺวา อนนฺตริยกมฺมโต ปริมุจฺจิตุกาโม ภเวยฺย, อีทิสํ ปริตฺตํ ภเณยฺย, สเจปิ ปุตฺตธิตานํ อาวาหวิวาหกมฺมํ กตฺตุกาโม ภเวยฺย, อาจริยานํ ปฐมํ นิยฺยาเทตฺวา อาวาหวิวาหกมฺมํ กาตพฺพํ, โย อิทํ จาริตฺตํ อติกฺกเมยฺย, พหุ อปุญฺญํ ปสเวยฺยาติ เอวมาทีหิ มิจฺฉาวาเทหิ อตฺตโน อตฺตโน อุปคตานํ โอวาทํ อทํสุ. ตมตฺถํ สุตฺวา อนุรุทฺธราชา ปริจิตปุญฺโญ เตสํ วาทํ น รุจิ. อยํ เตสํ มิจฺฉาวาโทติ.

Now, these sham ascetics held this view: “If someone were to kill a living being, by reciting such a protective verse, they would be freed from that evil deed. If someone, having killed their mother or father, wished to be freed from the consequence of an immediate-result kamma, they should recite such a protective verse. If one wished to perform the marriage ceremony for their sons and daughters, they should first make an offering to the teachers and then perform the marriage. Whoever transgresses this custom would accumulate much demerit.” With such false doctrines, they gave advice to their own followers. Hearing this, King Anuruddha, who was accustomed to merit, was not pleased with their doctrine. This was their false doctrine.

---

ตทา [Pg.64] จ อริมทฺทนนคเร อรหนฺโต นาม เถโร อาคนฺตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. อยํ อรหนฺตตฺเถรสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติ,– ราชวํสาคตปริตฺตนิทานาคตสาสนปฺปเวณิยาคตวเสน ติวิธา โหติ.

At that time, an elder named Arahanta arrived in the city of Arimaddana and established the Dispensation. This origin of the Elder Arahanta is threefold: it comes by way of the royal lineage, by way of the origin of the paritta, and by way of the tradition of the Dispensation.

---

ตตฺถายํ ราชวํสาคตฏฺฐุปฺปตฺติ,– ตทา หิ สุนาปรนฺตตมฺพทีปรฏฺเฐสุ สพฺเพน สพฺพํ สพฺพทา ถิรํ สาสนํ น ตาว ปติฏฺฐาสิ. เตเนว ภควโต พฺยากตนิยาเมน สาสนํ ปติฏฺฐาเปสฺสามาติ จินฺเตตฺวา มหาเถรา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา สาสนํ อนุคฺคหิตุํ สมตฺถํ ปุคฺคลํ เทหีติ ยาจึสุ. สกฺโกจ เทวานมินฺโท ตาวตึสภวเน เอกํ เทวปุตฺตํ ยาจิตฺวา เอกิสฺสา พฺราหฺมณิยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหาเปสิ. ทสมาสจฺจเยน วิชายนกาเล สีลพุทฺธิ นาม เถโร อนุรกฺขิตฺวา วเย สมฺปตฺเต ปพฺพาเชสิ. ตีสุ ปิฏเกสุ อติวิย เฉโก หุตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. อรหนฺโตติ นาเมน ปากโฏ อโหสิ.

Herein, this is the account of the origin from the royal lineage: At that time, in the regions of Sunāparanta and Tambadīpa, the Dispensation was not yet firmly established everywhere and at all times. Therefore, thinking, “We will establish the Dispensation according to the Blessed One’s prediction,” the great elders went to Sakka, the king of the devas, and requested, “Give us a person capable of supporting the Dispensation.” Sakka, the king of the devas, having requested a certain devaputta in the Tāvatiṃsa heaven, caused him to take rebirth in the womb of a brahmin woman. When ten months had passed and the time of birth arrived, the elder named Sīlabuddhi protected him and, when he came of age, ordained him. Having become exceedingly skilled in the three baskets, he attained arahantship. He became known by the name “Arahanta.”

---

โสจ เถโร มรมฺมมณฺฑเล ชินสาสนํ วิชฺโชตาเปตุํ อริมทฺทนนครํ อาคนฺตฺวา นครโต อวิทูเร เอกสฺมึ อรญฺเญ นิสีทิ. ตทา สกฺโก เทวานมินฺโท เอกํ เนสาทํ ปโลเภตฺวา ตสฺส เถรํ ทสฺเสสิ. อถ เนสาทสฺส เอตทโหสิ,– อยํ ปน อมนุสฺโส ยกฺโข ภเวยฺย, สเจ ปน มนุสฺโส ภเวยฺย, เอวํ สติ มิลกฺขุชาติโก ภเวยฺยาติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา รญฺโญ ทสฺสนตฺถาย นครํ อาเนสิ. เถโร จ อฏฺฐปริกฺขาเร คเหตฺวา อนุคจฺฉิ. เนสาทา จ เถรํ อาเนตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสิ.

The elder, wishing to illuminate the Dispensation of the Victor in the Maramma region, came to the city of Arimaddana and sat in a forest not far from the city. Then Sakka, the king of the devas, enticed a certain hunter and showed him the elder. The hunter then thought, “This must be a non-human yaksha. But if he is a human, then he must be of the barbarian race.” Thinking thus, he brought him to the city to show to the king. And the elder, taking his eight requisites, followed along. The hunter brought the elder and presented him to the king.

---

ราชา ทิสฺวา สนฺตินฺทฺริโย อยํ, น มิลกฺขุชาติโก, อิมสฺส อพฺภนฺตเร สารธมฺโม อตฺถิ มญฺเญติ ลทฺธสูริโยภาสํวิย ปทุมํ ผุลฺลจิตฺตํ หุตฺวา วีมํเสตุกาโม เถรํ อาห,– อตฺตโน สารุปฺปํ อาสนํ ญตฺวา นิสีทาหีติ.

The king, seeing him with serene faculties, thought, “This is not of the Milakkhu lineage. There must be noble Dhamma within him.” Like a lotus that has received the sunlight, his heart bloomed, and wishing to question the Elder, he said, “Knowing a seat suitable for you, please sit down.”

---

เถโร จ ราชปลฺลงฺกํ อารุหิตฺวา นสีทิ. ราชา จ อยํ อคฺคาสเน [Pg.65] นิสีทิ, อวสฺสํ อคฺคปุคฺคโล ภเวยฺยาติ จินฺเตตฺวา ตฺวํ กสฺส ญาติ, กสฺส ภิสฺโส, กุโต อาคโตสีติ ปุจฺฉิ. เถโร จ เอวมาห,– โลกสฺมึ โย นวคุณสมฺปนฺโน ภควา สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ตสฺสาหํ ญาติ, โสภควาเยว มมาจริโย, ภิกฺขุสงฺฆสฺส นิสินฺนฏฺฐานโต อาคโตมฺหีติ.

The elder climbed onto the royal couch and sat down. And the king, seeing that he sat on the principal seat, thought, “Surely, this must be the foremost individual,” and asked, “Whose relative are you? Whose disciple are you? From where have you come?” The elder replied, “In this world, the Blessed One, the Perfectly Self-Enlightened One, who is endowed with the nine qualities—I am his relative. That Blessed One is my teacher. I have come from the place where the assembly of monks was seated.”

---

ราชา จ โสมนสฺสปฺปตฺโต หุตฺวา อาห, ตว อาจริเยน เทสิตํ ธมฺมํ เอกเทสโต เทเสหีติ. อถ ยถา สิริธมฺมาโสกรญฺโญ นิคฺโรธสามเณเรน อปฺปมาทธมฺโม เทสิโต, เอวํ อปฺปมาทธมฺมํเยว เถโร เทเสสิ.

The king, filled with joy, said, “Teach me a portion of the Dhamma that your teacher has taught.” Then, just as the novice Nigrodha taught King Siridhammāsoka the Dhamma on heedfulness, so too the elder taught the Dhamma on heedfulness.

---

ราชา จ ปุน อาห,– กุหึ ทานิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ นิสีทติ, เตน ปน เทสิโต ธมฺโม กติปฺปมาโณ, ตสฺส สาวกา ปน กติปฺปมาณา, ตุมฺหาทิสา อญฺเญ อตฺถิ วา มา วาติ. อิทานิ อมฺหากํ อาจริโย สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโต, ธาตุโยเยว อิทานิ อตฺถิ, เตน ปน เทสิโต ธมฺโม จตุราสีติธมฺมกฺขนฺธสหสฺสปฺปมาโณ, สุธมฺมปุเร ปิฏกตฺตยํ ยุคฬวเสน ตึสวิธา อตฺถิ, มยา อญฺโญ ปรมตฺถ สมฺมุติวเสน ทุวิโธปิ สงฺโฆ อตฺถีติ.

The king further asked, “Where does the Perfectly Self-Enlightened One now reside? How extensive is the Dhamma he has taught? How many disciples does he have? Are there others like you or not?” The elder replied, “Now, our teacher, the Perfectly Self-Enlightened One, has attained Parinibbāna. Only his relics now exist. The Dhamma he taught amounts to eighty-four thousand aggregates of the Dhamma. In Sudhammapura, there are thirty sets of the three baskets. Besides me, there is also the Sangha, which is twofold by way of ultimate and conventional truth.”

---

ตํ สุตฺวา ราชา ภิยฺโยโสมตฺตาย ปสนฺโน หุตฺวา ปุน อาโรเจสิ,– มม ภนฺเต อิมสฺมึ ปจฺจกฺเข นตฺถิ ตยา อญฺโญ นาโถ, อชฺชภคฺเค ปาณุเปตํ มํ อุปาสโกติ ธาเรหิ, ตว โอวาทํ อหํ สิรสา ปฏิคฺคณฺหิสฺสามีติ.

Hearing this, the king became even more pleased and declared, “Venerable sir, in this present world, I have no other protector but you. From this day forward, regard me as a lay follower who has gone for refuge for life. I shall receive your counsel with my head.”

---

ตโต ปจฺฉา อรญฺญกงฺคารเห ฐาเน วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. สมณกุตฺตกานมฺปิ วาทํ ภินฺทิ, ยถา ปน สุวณฺณปาตึ ลภิตฺวา สุวณฺณภาชนํ ลภิตฺวา มตฺติกาภาชนนฺติ. สกเลปิ จ รฏฺเฐ สมณกุตฺตกานํ วาทํ ชหาเปสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล สมณกุตฺตกา หีนลาภา หุตฺวา เถรสฺส อุปนาหํ พนฺธึสุ. เต ปน สมณกุตฺตกา อรญฺเญ นิสฺสามิกาวิย [Pg.66] โกเลยกา สุนขา อนาถา หุตฺวา กายิกเจตสิกทุกฺขํ ลภึสุ.

Thereafter, he had a monastery built in a place suitable for forest-dwelling and gave it to him. He also refuted the doctrine of the sham ascetics, just as one discards an earthen pot upon obtaining a golden vessel. And throughout the entire kingdom, he caused the doctrine of the sham ascetics to be abandoned. At that time, the sham ascetics, their gains diminished, harbored animosity toward the elder. Those sham ascetics, like masterless pariah dogs in the wilderness, became helpless and experienced physical and mental suffering.

---

ราชา จ ตมตฺถํ ญตฺวา ยถา สมณกุตฺตกา นาภิภวนฺติ, ตถา อารกฺขํ ฐเปสิ. เต จ สมณกุตฺตเก เสตวตฺถํ นิวาสาเปตฺวา อาวุธคาหโยธภาเวน ราชกมฺเม นิโยชาเปสิ. เถโร จ สาสเน ปสนฺเน ชเน ปพฺพาเชตฺวา อุปสมฺปาเทตฺวา สาสนํ วิโสธาเปสิ. ราชา จ อิมสฺมึ รฏฺเฐ โปราณิกา ราชาโน สมณกุตฺตกานํ วาทํ คเหตฺวา รชฺชํ กาเรสุํ, สเจ หิ ปน เตสํ อนตฺถกรชฺชํ ปุน คณฺหาเปตุํ สกฺกุเณยฺยํ, เอวํ สติ อหํ เตสํ อนตฺถกรชฺชํ อปเนตฺวา สาตฺถกรชฺชํ คณฺหาเปตุมิจฺฉามีติ อนุโสจีติ.

The king, understanding the matter, established protection so that the sham ascetics could not prevail. He had those sham ascetics dressed in white garments and employed them in royal service as armed warriors. The elder, seeing people with faith in the Dispensation, gave them the going forth and the higher ordination, thus purifying the Dispensation. The king lamented, thinking: “In this kingdom, ancient kings ruled having adopted the doctrine of the sham ascetics. If it were possible to make them take up their harmful rule again, I would wish to remove that harmful rule of theirs and establish a beneficial rule.”

---

อยํ ปน ปริตฺตนิทานาคตฏฺฐุปฺปตฺติ, –

This, however, is the origin story that comes from the Paritta-nidāna:

---

สีหฬทีเป กิร วิปฺปวาสีนคเร นิสินฺโน เอโก ภิกฺขุอุปทฺวาราวตีนครํ คนฺตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิ. ตโต ปจฺฉา สุธมฺม ปุรํ คนฺตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิ. ตสฺมิญฺจ กาเล สิริเขตฺตนคเร ปาฏลิรุกฺเข เอโก คนฺโถ อตฺถีติ สุตฺวา สุธมฺมปุรโต สิริเขตฺตนครํ อคมาสิ. อนฺตรามคฺเค ลุทฺธโก เถรํ ปสฺสิตฺวา อยํ ยกฺโขติ มญฺญิตฺวา คเหตฺวา อนุรุทฺธรญฺโญ ทสฺเสสิ.

It is said that in the island of Sīhaḷa, a certain monk residing in the city of Vippavāsī went to the city of Upadvārāvatī and learned the scriptures. Later, he went to the city of Sudhammapura and learned the scriptures. At that time, hearing that there was a text in a Pāṭali tree in the city of Sirikhetta, he went from Sudhammapura to the city of Sirikhetta. On the way, a hunter saw the elder and, thinking he was a yakkha, captured him and presented him to King Anuruddha.

---

ตทา ราชา เถรํ ปุจฺฉิ,– โก ปน ตฺวนฺติ. อหํ มหาราช โคภมสฺส สาวโกติ. ปุน ราชา ปุจฺฉิ,–ติณฺณํ ปน รตนานํ กีทิโสติ. เถโร อาห,– มโหสธปณฺฑิโตวิย มหาราช พุทฺโธ ทฏฺฐพฺโพ, อุมงฺโควิย ธมฺโม, วิเทหเสนา วิย สงฺโฆติ. เอวํ อุปมาหิ ปกาสิโต ราชา ปุน ปุจฺฉิ,–กึ นุโข อิเม โคตมสฺส สาวกาติ. น โข มหาราช อิเม โคตมสฺส สาวกา, อิเม ปน อมฺเหหิ วิสภาคา สมณกุตฺตกาเย วาติ. เอวํ วุตฺเต ตโต ปฏฺฐาย เต สมณกุตฺตเก วิชหิ, ติณํ วิย นาติมญฺญิ. ปาฏลิรุกฺขสุ สิรโตปิ [Pg.67] ลทฺธํ เตสํ คนฺถํ ลทฺธฏฺฐาเนเยว อคฺคินา ฌาเปสิ. ตมฺปิ ฐานํ ยาวชฺชตนา อคฺคิฌาปนถลนฺติ ปากฏนฺติ.

Then the king asked the elder, “Who are you?” “Great king, I am a disciple of Gotama,” he replied. Again the king asked, “What are the three jewels like?” The elder said, “Great king, the Buddha should be regarded like the wise Mahosadha, the Dhamma like the tunnel, and the Sangha like the army of Videha.” When it was thus explained with similes, the king asked again, “Are these Gotama’s disciples?” “No, great king, these are not Gotama’s disciples; these are sham ascetics, different from us.” When this was said, from that time onward, the king abandoned those sham ascetics, holding them in no more esteem than grass. He took their text, which had been obtained from the top of the Pāṭali tree, and had it burned with fire in the very place it was found. Even today, that place is known as the ‘Ground of the Burning’.

---

เถโร จ วิมาน วตฺถุํ รญฺโญ เทเสสิ. ราชา จ ปสีทิตฺวา สิริเขตฺตนครโต อริมทฺทนนครํ ปจฺจาคมนกาเล อาเนสิ.

The elder then taught the king the Vimānavatthu. And the king, being pleased, brought him from the city of Sirikhetta to the city of Arimaddana on his return.

---

อิทํ ปน ปาฏลิสุสิเร ลทฺธคนฺถสฺส การณํ,- เตสญฺหิ สมณกุตฺตกานํ อพฺภนฺตเร เอโก อุปายจฺเฉโก สมณกุตฺตโก อตฺตโน วาทานุรูปํ คนฺถํ กตฺวา สิริเขตฺตนคเร ทฺวตฺตึสรตนกฺขนฺธสฺส ปาฏลิรุกฺขสฺส สุสิเร ปเวเสตฺวา ปุนปฺปุนํ อุทเกน เตเมตฺวา มตฺติกาย ลิมฺเปตฺวา ปุน ตจํ อุปฺปาเทตฺวา อุฏฺฐาเปสิ. ตทา มยํ สุปิเน ปาฏลิรุกฺเข สารคนฺโถ อตฺถพฺยญฺชนสมฺปนฺโน เอโก อตฺถีติอิ ปสฺสามาติ โกลาหลํ อุปฺปาเทสุํ. ตํ สุตฺวา ราชา สิริเขตฺตนครํ คนฺตฺวา ตํ ปาฏลิรุกฺขํ ภินฺทิตฺวา คเวเสนฺโต ตํ คนฺถํ ลภิ. คนฺเถ ปน สกวาทวเสน สมณกุตฺตกสามญฺญตา อีทิสาเยว, เอเต โคตมาสาวกา โหนฺติอิ, เอเตสํเยว อาจาโร สคฺคมคฺคปถภูโตติ เอวมาทีหิ การเณหิ วุตฺตํ. ราชา จ ปสีทิตฺวา สมณกุตฺตกานํ พหูนิ ทาตพฺพานิ อทาสิ. ตโต ปจฺฉา เถรสฺส ธมฺมกถํ สุตฺวา ตํ อคฺคินา ฌาเปสีติ เอวํ สมณกุตฺตกานํ วจนํ สุตฺวา สิริเขตฺตนครํ คนฺตฺวา อริมทฺทนนครํ ปจฺจาคจฺฉนฺโต เถรํ อาเนสีติ ทฏฺฐพฺพํ. อริมทฺทนนครํ สมฺปตฺตกาเล เชตวนํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. เถโร จ ตตฺถ สาสานํ วิโสเธตฺวา นิสีทิ. ราชา เทวสิกํ อุทกํ อาเนตฺวา อคฺคมเหสี ปน เทวสิกํเยว ปิณฺฑปาตํ อาเนตฺวา โภเชสิ. อุปฺปนฺนกงฺขา กาเลปิ ตํตํกงฺขาฏฺฐานํ ปุจฺฉีติ.

This is the reason for the text obtained from the hollow of the Pāṭali tree: Among those sham ascetics, one who was clever in stratagems composed a text in accordance with his own doctrine and placed it inside the hollow of a Pāṭali tree with a trunk of thirty-two cubits in the city of Sirikhetta. He repeatedly moistened it with water, plastered it with clay, and then caused the bark to regrow, restoring it. At that time, they raised an uproar, saying, “We saw in a dream that there is a valuable text, complete in meaning and wording, inside the Pāṭali tree.” Hearing this, the king went to the city of Sirikhetta, split open that Pāṭali tree, and while searching, found that text. In the text, in accordance with their own doctrine, it was stated for various reasons that 'The nature of the sham ascetics is just so: these are disciples of Gotama, and their conduct is the very path to heaven.' The king, being pleased, gave many gifts to the sham ascetics. Thereafter, having heard the elder’s discourse on the Dhamma, he had that text burned with fire. Thus it should be understood that, having heard the words of the sham ascetics, he went to the city of Sirikhetta and, while returning to the city of Arimaddana, brought the elder with him. Upon arriving at the city of Arimaddana, he had a monastery named Jetavana built and offered it. The elder purified the Dispensation there and took up residence. The king daily brought water, while the chief queen daily brought almsfood and served him. Whenever doubts arose, he would inquire about those specific points of uncertainty.

---

อยํ ปน สาสนปฺปเวณิยาคตฏฺฐุปฺปตฺติ,–

This, however, is the origin story that has come down through the tradition of the Dispensation:

---

สุธมฺมปุเร หิ สมาปตฺติลาภี อโนมทสฺสี นาม เถโร [Pg.68] โสณุตฺตรตฺเถรานํ วํสานุรุกฺขณวเสน สทฺธึ ปญฺจหิ ภิกฺขุ สเตหิ นิสีทิ. ตสฺส ปน ปธานสิสฺโส อธิสีโลนาม, ตสฺส ปธานสิสฺโส ปฺรานทสฺสี นาม, ตสฺส ปธานสิสฺโส กาโฬ นาม, ตสฺส ปธานสิสฺโส อรหนฺโต นาม, ตสฺส ปธานสิสฺโส อริยวํโส นามาติ.

In Sudhammapura, the elder named Anomadassī, an attainer of meditative absorption, resided with five hundred monks for the sake of preserving the lineage of the elders Soṇa and Uttara. His chief disciple was named Adhisīla, whose chief disciple was named Prānadassī, whose chief disciple was named Kāḷa, whose chief disciple was named Arahanta, whose chief disciple was named Ariyavaṃsa.

---

อิทญฺจ วจนํ-โก ปเนส อุตฺตราชีวมหาเถโรติ. อยญฺหิ เถโร รามญฺญเทสิยปุตฺโต อริยวํสตฺเถรสฺส สิสฺโส. อริยวํสตฺเถโร ปน กปฺปุงฺคนครวาสี มหากาฬตฺเถรสฺส สิสฺโส. โส ปน สุธมฺมนครวาสิโน ปฺรานทสฺสี มหาเถรสฺส สิสฺโสติ กลฺยาณี สิลาเลขเน วุตฺตวจเนน น สเมติ. เอวมฺปิ สติ ยถิจฺฉิต อธิปฺปาโย น นสฺสตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

And this statement: who, indeed, is this Uttarājīva Mahāthera? This elder was the son of a man from Rāmañña and a disciple of Ariyavaṃsa Thera. Ariyavaṃsa Thera, a resident of the city of Kappuṅga, was a disciple of Mahākāḷa Thera. He, in turn, was a disciple of the great elder Prānadassī, a resident of the city of Sudhamma. This does not agree with the statement recorded in the Kalyāṇī inscription. Even so, it should be understood that the desired meaning is not lost.

---

เอวํ นานาจริยานํ วาโท นานากาเรน ทิสฺสมาโนปิ อรหนฺตตฺเถรสฺส อริมทฺทนนคเร สาสนํ อนุคฺคเหตฺวา ปติฏฺฐานตาเยเวตฺถ ปมาณนฺติ กตฺวา นาวมญฺญิตพฺโพ. สพฺเพสญฺหิ อาจริยานํ วาเทปิ อรหนฺตตฺเถโร อริมทฺทนนครํ อาคนฺตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสีติ อตฺโถ อิจฺฉิตพฺโพเยวาติ.

Thus, although the doctrines of various teachers appear in diverse forms, they should not be disregarded, considering that the standard herein is the Arahant Elder's establishment of the Dispensation by supporting it in the city of Arimaddana. For indeed, the meaning to be accepted is that, amidst the doctrines of all the teachers, the Arahant Elder, having come to the city of Arimaddana, established the Dispensation.

---

อรหนฺตตฺเถโร ปน มูลนาเมน ธมฺมทสฺสีติ ปากโฏ สุธมฺมปุรวาสี สีลพุทฺธิตฺเถรสฺส สิสฺโสติ ทฏฺฐพฺโพ. โส จ เถโร ปุพฺเพว ปพฺพชฺชกาลโต จตูสุ เวเทสุ สิกฺขิตสิปฺโป. ปพฺพชิตฺวา ปน สาฬกถํ ปิฏกตฺตยํ อุคฺคณฺหิตฺวา ปารํ คนฺตฺวา สพฺพตฺถ ปากโฏ. โสกฺกตยนครํ อเนตฺวา มนุสฺสา ปูเชนฺติ. ตตฺถ ทสวสฺสานิ วสิตฺวา ปุน สุธมฺมปุรํ อาคนฺตฺวา อรญฺญวาสํ สมาทิยิ.

The Arahant Elder, however, renowned by his original name Dhammadassī, a resident of Sudhammapura, should be understood as a disciple of the Elder Sīlabuddhi. And that elder, even before the time of his going forth, was skilled in the four Vedas. After going forth, having learned the three Piṭakas with the Sāḷaka text and mastered them, he became renowned everywhere. People brought him to the city of Sokkatayana and honored him. Having lived there for ten years, he returned to Sudhammapura and undertook the forest-dwelling life.

---

ตโต ปจฺฉา ชินจกฺเก เอกสฏฺฐาธิเก ปญฺจสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต กลิยุเค เอกูนาสีตาธิเก ติสเต สมฺปตฺเต อนุรุทฺธราชา รชฺชํ ปาปุณิ. ตทา อริมทฺทนนคเร สมณกุตฺตกา [Pg.69] มยํ โคตมสาวกาติ วตฺวา ตึสตึสวคฺคา หุตฺวา นิสีทึสุ. วคฺควเสน กิร สหสฺสมตฺตาติ. อนุรุทฺธราชา จ เตสํ สมณกุตฺตกานํ อาคาริยาพฺรหฺมจริยาทีนิ สุตฺวา น ปสีทิ. เอวมฺปิ ปเวณิยา อาคภตฺตา น ปชหิ. อรหนฺตํ ปน เถรํ ปสฺสิตฺวา ตโต ปฏฺฐาย เตสํ สมณกุตฺตกานํ นิพทฺธวตฺตานิ ภินฺทิตฺวา สาสเน ปสีทิ.

Then, after the wheel of the Conqueror had reached one thousand five hundred and sixty-one years, and in the Kali Age when three hundred and seventy-nine years had been reached, King Anuruddha attained the throne. At that time, in the city of Arimaddana, sham ascetics, calling themselves disciples of Gotama, sat in groups of thirty each. It is said there were about a thousand in total according to the groups. King Anuruddha, hearing of the household life and unchaste practices of these sham ascetics, was not pleased. Even so, he did not abandon the alms that had come down by tradition. However, upon seeing the Arahant Elder, from that time onward, he broke their fixed observances and became devoted to the Dispensation.

---

อิทํ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร อรหนฺตํ.

This concerns the Arahant in the city of Arimaddana, in the country of Tambadīpa, in the region of Maramma.

---

นาม เถรํ ปฏิจฺจ ตติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

The third establishment of the Dispensation, dependent on the Arahant Elder.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล อรหนฺตตฺเถโร อนุรุทฺธราชานํ อาห,-ตีสุ สาสเนสุ ปริยตฺติสาสเน ติฏฺฐนฺเตเยว ปฏิปตฺติ สาสนํ ติฏฺฐติ, ปฏิปตฺติสาสเน ติฏฺฐนฺเตเยว ปฏิเวธสาสนํ ติฏฺฐติ, ยถา หิ คุนฺนํ สเตปิ สหสฺเสปิ วิชฺชมาเน ปเวณิป,ลิกาย เธนุยา อสติ โส วํโส สาปเวณี น ฆฬียติอิ, เอวเมวํ ธุตงฺคธรานํ ภิกฺขูนํ สเตปิ สหสฺเสปิ วิชฺชมาเน ปริยตฺติยา อนฺตรหิตาย ปฏิเวโธ นาม น โหติ, ยถา ปน นิมิกุมฺภิโย ชานนตฺถาย ปาสาณ ปิฏฺเฐ อกฺขเรสุ ฐปิเตสุ ยาว อกฺขรานิ ธรนฺติ, ตาว นิธิกุมฺภิโย นฏฺฐา นาม น โหนฺติ, เอวเมวํ ปริยตฺติยา ธรมานาย สาสนํ อนนฺตรหิตํ นาม โหติ, ยถา จ มหโต ตฬากสฺส ปาฬิยา ถิราย อุทกํ น ฐสฺสตีติ น วตฺตพฺพํ, อุทเก สติ ปทุมาทีนิ ปุปฺผานิ น ปุปฺผิสฺสนฺตีติ น วตฺตพฺพํ, เอวเมวํ มหาตฬากสฺส ถิรปาฬิสทิเส เตปิฏเก พุทฺธวจเน สติ อุทกสทิสา ปฏิปตฺติปูรกา กุลปุตฺตา นตฺถีติ น วตฺตพฺพํ, เตสุ สติ ปทุมาทิปุปฺผสทิโส ปฏิเวโธ นตฺถีติ น วตฺตพฺพํ, เอวํ เอกนฺตโต ปริยตฺติเมว ปมาณํ, ตสฺมา อนฺตมโส ทฺวีสุ ปาติโมกฺขสุ วตฺตมาเนสุปิ สาสนํ อนนฺตรหิตเมว, ปริยตฺติยา อนฺตรหิตาย สุปฺปฏิปนฺนสฺสาปิ ธมฺมาภิสมโย นตฺถิ, อนนฺตรหิตาย เอว ธมฺมาภิสมโย อตฺถิ[Pg.70], อิทานิปิ อมฺหากํ ปริยตฺติสาสนํ ปริปุณฺณํ นตฺถิ, สรีรธาตุโย จ นตฺถิ, ตสฺมา ยตฺถ ปริยตฺติสาสนํ สรีรธาตุโย จ อตฺถิ, ตตฺถ ปณฺณากาเรน สทฺธึ ทูตํ เปเสตฺวา อาเนตพฺพา, เอวํ สติ อมฺหากํ รฏฺเฐ ชินสาสนํ จิรกาลํ ปติฏฺฐหิสฺสตีติ.

And at that time, the Arahant Elder addressed King Anuruddha: "Among the three Dispensations, only as long as the Dispensation of learning remains does the Dispensation of practice remain; only as long as the Dispensation of practice remains does the Dispensation of penetration remain. For just as, even if there are hundreds or thousands of cattle, if there is no milch cow of the traditional lineage, that lineage and tradition is not established, so too, even if there are hundreds or thousands of monks upholding the ascetic practices, when learning has disappeared, there is no such thing as penetration. Just as, when letters are placed on a stone slab for the sake of knowing the treasure pots, as long as the letters endure, the treasure pots are not considered lost, so too, as long as learning endures, the Dispensation is considered not to have disappeared. And just as it cannot be said that if the embankment of a great lake is firm, the water will not remain, nor can it be said that if water is present, lotuses and other flowers will not bloom, so too, when the word of the Buddha, the Tipiṭaka, which is like the firm embankment of a great lake, is present, it cannot be said that there are no sons of good family who fulfill the practice, who are like the water, nor can it be said that, with them present, there is no penetration, which is like the lotuses and other flowers. Thus, learning alone is absolutely the standard. Therefore, even if only the two Pātimokkhas are current, the Dispensation has indeed not disappeared. When learning has disappeared, even for one who is well-practiced, there is no realization of the Dhamma; only when it has not disappeared is there realization of the Dhamma. Now, our Dispensation of learning is not complete, and the bodily relics are absent. Therefore, wherever the Dispensation of learning and the bodily relics exist, messengers should be sent with gifts to bring them here. This being so, the Victor’s Dispensation will be established for a long time in our kingdom."

---

เอวํ ปน ภนฺเต สติ กตฺถ ยาจิสฺสามาติ. สุวณฺณภูมิรฏฺเฐ มหาราช สุธมฺมปุเร ตีหิ วาเรหิ ปิฏกตฺตยํ ลิขิตฺวา ฐเปสิ, สรีรธาตุโย จ พหู ตตฺถ อตฺถีติ. ราชา เอวํ ภนฺเตติ ปฏิคฺคณฺหิตฺวา พหู ปณฺณากาเร ปฏิยาเทตฺวา ราชเลขนํ ลิขิตฺวา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ เอกํ อมจฺจํ ทูตํ กตฺวา เปเสสิ.

"This being so, Venerable Sir, where shall we request it?" "In the land of Suvaṇṇabhūmi, great king, in the city of Sudhammapura, he had the three Piṭakas written down three times and deposited there, and many bodily relics are also there." The king, saying, "So be it, Venerable Sir," accepted, prepared many gifts, wrote a royal letter, and sent a minister endowed with eight qualities as an envoy.

---

สุธมฺมปุรินฺโท มโนหริ นาม ราชาปิ มจฺเฉรจิตฺโต หุตฺวา ตุมฺหาทิสานํ มิจฺฉาทิฏฺฐีนํ ฐาเน ปิฏกตฺตยํ สรีรธาตุโย จ ปหิณิตุํ น ยุตฺตา, ติโลกคฺคสฺส หิ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสนํ สมฺมาทิฏฺฐีนํ ฐาเนเยว ปติฏฺฐหิสฺสติ, ยถา นาม เกสรสีหราชสฺส วสา สุวณฺณปาติยํเยว, น มตฺติกาภาชเนติ.

King Manohari, the lord of Sudhammapura, being of a miserly mind, said: "It is not proper to send the Three Piṭakas and the bodily relics to the place of those with wrong views like you. For the Dispensation of the Perfectly Enlightened One, the foremost in the three worlds, will be established only in the place of those with right view—just as the fat of a maned lion-king settles only in a golden vessel, not in an earthen pot."

---

ทูตา ปจฺจาคนฺตฺวา อนุรุทฺธรญฺโญ ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ตํ สุตฺวา อนุรุทฺธราชา กุชฺฌิ, ตตฺตกกปาเล ปกฺขิตฺตติลํวิย ตฏ ตฏายิ.

The messengers returned and reported the matter to King Anuruddha. Hearing that, King Anuruddha became angry; he crackled like sesame seeds thrown onto a hot potsherd.

---

อถ ราชา นทีมคฺเคน นาวานํ อสีติสตสหสฺเสหิ นาวิกานํ โยธานํ อฏฺฐโกฏีหิ เสนํ พฺยูหิตฺวา ถลมคฺเคน สทฺธึ จตูหิ มหาโยธนายเกหิ หตฺถีนํ อสีติ สหสฺเสหิ อสฺสานํ นวุติอิสตสหสฺเสหิ โยธานํ อสีติโกฏิยา เสนํ พฺยูหิตฺวา สยเมว ยุชฺฌิตุํ สุธมฺมปรํ คจฺฉิ.

Then the king, having arrayed an army by the river route with eight million ships and eighty million sailor-warriors, and having arrayed an army by the land route, together with four great generals, with eighty thousand elephants, nine million horses, and eight hundred million warriors, went himself to Sudhammapura to fight.

---

ตํ สุตฺวา มโนหริราชา สีตตสิโต หุตฺวา อตฺตโน [Pg.71] พหู โยเธ สํวิทหิตฺวา สุธมฺมปุรเยว ปฏิเสนํ กตฺวา นิสีทิ.

Hearing that, King Manohari, frozen and terrified, assembled his many warriors and, having established a defense force right at Sudhammapura, remained there.

---

อถ อถพฺพณเวเท อาคตปฺปโยควเสน ปุนปฺปุนํ วายมนฺตาปิ นครมูลํ อุปสงฺกมิตุํ น สกฺกา. ตทา ราชา เวทญฺญุโน ปุจฺฉิ,–กสฺมา ปเนตฺถ นครมูลํ อุปสงฺกมิตุํ น สกฺโกมาติ. เวทญฺญุโน อาหํสุ,-อถพฺพณเวทวิธานํ มหาราช อตฺถิ มญฺเญติ. อถ ราชา ปถวิยํ นิทหิตฺวา มตกเฬวรํ อุทฺธริตฺวา มหาสมุทฺเท ขิเปสิ.

Then, even though they tried repeatedly according to the methods prescribed in the Atharvaveda, it was not possible to approach the base of the city. Then the king asked the knowers of the Veda, "Why are we unable to approach the base of the city here?" The knowers of the Veda replied, "Great king, we think there is a ritual of the Atharvaveda involved." Then the king had a dead body exhumed from where it was buried in the earth and thrown into the great ocean.

---

เอกํ กิร มนุสฺสํ หินฺทุกุลํ เชงฺคุนามกํ กีฏํ ขาทาเปตฺวา ตํ มาเรตฺวา หตฺถปาทาทีนิ องฺคปจฺจงฺคานิ คเหตฺวา ฉินฺนฉินฺนานิ กตฺวา นครสฺส สามนฺตา ปถวิยํ นทหิตฺวา ฐเปสิ. ตทา ปน นครํ อุปสงฺกมิตุํ สกฺกา. นครญฺจ ปวิสิตฺวา อนุรุทฺธราชา มโนหริราชานํ ชีวคฺคาหํ คณฺหิ. สุธมฺมปุเร โปราณิกานํ ราชูนํ ปเวณีอาคตวเสน รตนมยมญฺชูสายํ ฐเปตฺวา ปูชิตํ สหธาตูหิ ปิฏกตฺตยํ คเหตฺวา มโนหริรญฺโญ สนฺตกานํ ทฺวตฺตึสหตฺถีนํ ปิฏฺฐิยํ อาโรเปตฺวา อาเนสิ.

It is said that a man of the Hindu clan named Jeṅgu was caused to eat an insect and was killed; his major and minor limbs, such as hands and feet, were taken, cut into pieces, and buried in the ground around the city. Then, however, it became possible to approach the city. Having entered the city, King Anuruddha captured King Manohari alive. He took the Tipiṭaka, together with relics, which had been placed in a jeweled casket and revered according to the tradition of the ancient kings in Sudhammapura, and having loaded them onto the backs of thirty-two elephants belonging to King Manohari, brought them away.

---

อริมทฺทนนครํ ปน ปตฺวา ธาตุโย รตนมยมญฺชูสายํ ฐเปตฺวา สิริสยนคพฺเภ รตนมญฺเจ สีโสปเทสสฺส สมีเป ฐเปสิ. ปิฏกตฺตยมฺปิ รตนมเย ปาสาเท ฐเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส อุคฺคหธารณาทิอตฺถาย นิยฺยาเทสิ. ตโต กิร อานีตํ ปิฏกตฺตยํ อุคฺคณฺหนฺตานํ อริยานํ สหสฺสมตฺตํ อโหสีติ.

However, having reached the city of Arimaddana, he placed the relics in a jeweled casket and set it near the head-rest of the jeweled couch in the Sirisayana chamber. He also deposited the Tipiṭaka in a jeweled palace and entrusted it to the Saṅgha of bhikkhus for the purpose of learning, retention, and so on. It is said that there were then about a thousand noble ones who learned the Tipiṭaka that had been brought there.

---

สุธมฺมนครํ วิชยิตฺวา ปิฏเกน สทฺธึ ภิกฺขุสงฺฆํ อาเนตฺวา สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนํ ชินจกฺเก เอกาธิเก ฉสเต วสฺสสหสฺเส กลิยุเค จ โสฬสาธิเก จตุสเต สมฺปตฺเตติ สิลาเลขเนสุ วุตฺตํ.

Having conquered the city of Sudhamma, he brought the community of monks along with the Tipiṭaka and established the Dispensation. It is stated in the inscriptions that this was accomplished when the Jinacakka was in its 1601st year and the Kali Age in its 416th year.

---

อนุรุทฺธรญฺโญ กาเล ปุญฺญานุภาเวน ติอิณฺณํ รตนานํ ปริปุณฺณตฺตา [Pg.72] ปุณฺณคาโมติ สมญฺญา อโหสิ. จิรกาลํ อติกฺกนฺเต ณฺณการํ โลปวเสน มการสฺส จ นิคฺคหิต วเสน ปุคมีติ มรมฺมภาสาย โวหารียตีติ อนาคตวํสราชวํเสสุ วุตฺตํ.

In the time of King Anuruddha, due to the power of merit and the abundance of the three jewels, it was called Puṇṇagāma. It is stated in the chronicles of future royal lineages that after a long time had passed, through the elision of the double 'ṇ' and the nasalization of 'ma', it came to be known as Pugāma in the Burmese language.

---

อนุรุทฺธราชาเยว จตฺตาโร มหาโยเธ สีหฬทีปํ เปเสตฺวา ตโตปิ ปิฏกตฺตยํ อาเนสิ. สีหฬทีปโต อานีตปิฏกตฺตเยน สุธมฺมปุรโต อานีตปิฏกตฺตยํ อญฺญมญฺญํ โยเชตฺวา สํสนฺเทตฺวา อรหนฺตตฺเถโร วีมํเสสิ. ตทา คงฺคาทเกนวิย ยมุโนทกํ อญฺญมญฺญํ อนูนํ อนธิกํ อโหสิ. เตหิ ปิฏเกหิ อญฺญานิปิ วฑฺเฒตฺวา ติปิฏกคพฺเภ ฐเปตฺวา ปูเชสิ. เตสุ เตสุ ฐาเนสุปิ ปติฏฺฐาเปสิ.

King Anuruddha himself sent four great warriors to Sri Lanka and brought back the Tipiṭaka from there. The Arahant Elder, having compared and reconciled the Tipiṭaka brought from Sri Lanka with the Tipiṭaka brought from Sudhammapura, examined them thoroughly. At that time, like the waters of the Ganges and the Yamunā, they were neither deficient nor in excess of each other. Having expanded these scriptures with other texts, he enshrined them in the Tipiṭaka chamber and revered them. He also established them in various places.

---

มโนหริราชานมฺปิ มฺรงฺกปา นาม เทเส อุปฏฺฐาเกหิ สห ฐเปสิ. ตสฺส จ กิร รญฺโญ มุขํ วิรวิตฺวา กถํ สลฺลาเปนฺตสฺส มุขโต โอภาโส ปชฺชลิตฺวา นิกฺขมิ. โส กทาจิ กทาจิ อนุรุทฺธรญฺโญ สนฺติกํ อาคนฺตฺวา คารววเสน วนฺทนาทีนิ อกาสิ. ตทา อนุรุทฺธรญฺโญ โลมหํโส อุปฺปชฺชิ อุพฺพิคฺโค จ. ตสฺมา ตสฺส รญฺโญ นิตฺเถชตฺถาย พุทฺธรูปสฺส เจติยสฺส ภตฺตํ ปูเชตฺวา ตํ คเหตฺวา มโนหริรญฺโญ ภาเชสิ. ตทา ตสฺส ตทานุภาโว อนฺตรธายิ. มโนหริราชา สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา สํสาเร สํสรนฺโต ยาว นิพฺพานํ น ปาปุณามิ, ตาว ปรวเส นานุวตฺเตยฺยนฺติ ปตฺถนํ อกาสิ. สุธมฺมปุรโต อาภตํ อตฺตโน สนฺตกํ มโนมย มณึ เอกสฺส เสฏฺฐิโน สนฺติเก วิกฺกิณิตฺวา ลทฺธมูเลน ปญฺจวาหรชเตน อภุชิตปลฺลงฺกวเสน เอกํ มหนฺตํ พุทฺธ พิมฺพํ ปรินิพฺพานากาเรน เอกนฺติ ทฺเว พุทฺธปฺปฏิพิมฺพานิ การาเปสิ. ยาวชฺชตนา ตานิ สนฺตีติ. อิจฺเจวํ อนุรุทฺธราชา สุธมฺมปุรโต [Pg.73] สีหฬทีปโต จ สาสนํ อาเนตฺวา อริมทฺทนนคเร ปติฏฺฐาเปสีติ.

He also placed King Manohari, together with his attendants, in a place named Mraṅkapā. It is said that when that king opened his mouth to converse, a radiant light emerged from it. Occasionally, he would visit King Anuruddha, paying respects with reverence through salutations and so on. At such times, King Anuruddha would be struck with goosebumps and become agitated. Therefore, to neutralize that king’s power, he offered food to a Buddha-image shrine, and having taken that, shared it with King Manohari. Then, that king’s power vanished. King Manohari, struck with a sense of urgency, made a resolution: "As long as I wander in saṃsāra and do not attain Nibbāna, may I never be subject to another’s will." He sold a mind-made gem of his own, brought from Sudhammapura, to a wealthy merchant. With the proceeds of five vāha loads of silver, he commissioned one large Buddha image in the parinibbāna posture, in the manner of a reclining couch, and another, making two Buddha images in total. These remain to this day. Thus, King Anuruddha brought the Dispensation from Sudhammapura and Sri Lanka and established it in the city of Arimaddana.

---

อิทํ อมฺหากํ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร

This, in our Maramma region, in the Tambadīpa country, in the city of Arimaddana,

---

อนุรุทฺธราชานํ ปฏิจฺจ จตุตฺถํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

is the fourth establishment of the Dispensation, on account of King Anuruddha.

---

อุตฺตราชีวตฺเถโรปิ โสณุตฺตรานํ วํสโต สาสนํ คเหตฺวา สุธมฺมปุรโต อริมทฺทนนครํ อาคนฺตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ.

The Elder Uttarājīva also, having received the Dispensation from the lineage of Soṇa and Uttara, came to Arimaddana from Sudhammapura and established the Dispensation.

---

อิทํ อมฺหากํ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร อุตฺตราชีวตฺเถรํ ปฏิจฺจ ปญฺจมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This is the fifth establishment of the Dispensation in our Maramma region, in the Tambadīpa country, in the city of Arimaddana, on account of the Elder Uttarājīva.

---

อุตฺตราชีวตฺเถรสฺส สีหฬทีปํ คตกาเล เตน สทฺธึ คตํ ฉปฺปทํ นาม สามเณรํ สีหฬทีเปเยว สีหฬทีปิกา ปพฺพชึสุ. ปพฺพชิตฺวา จ ฉปฺปทสามเณโร ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา ทสวสฺสํ ตตฺถ วสิตฺวา อริมทฺทนนครํ ปจฺจาคจฺฉิ. สิวลิตฺเถรญฺจ ตามลินฺทตฺเถรญฺจ อานนฺทตฺเถรญฺจ ราหุลตฺเถ รญฺจ อเนสิ. เต ปน เถรา ติปิฏกธรา โหนฺติ พฺยตฺตา ทกฺขา จ. อยญฺจตฺโถ วิตฺถาเรน เหฏฺฐา วุตฺโต.

When the Elder Uttarājīva went to Sri Lanka, the Sri Lankans, in Sri Lanka itself, ordained a novice named Chappada who had gone with him. And having been ordained, the novice Chappada studied the scriptures, resided there for ten years, and then returned to the city of Arimaddana. He brought with him the Elders Sīvali, Tāmalinda, Ānanda, and Rāhula. These elders were bearers of the Tipiṭaka, accomplished, and skilled. This matter has been explained in detail below.

---

อริมทฺทนนครํ ปตฺวา อริมทฺทน วาสีหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ วินยกมฺมานิ อกตฺวา ปุถุ หุตฺวา นิสีทึสุ. นรปติราชา จ เตสุ เถเรสุ อติวิย ปสีทิ. เอราวตีนทิยํ อุฬุมฺปํ พนฺธิตฺวา ตตฺเถว อุปสมฺปทกมฺมํ การาเปสิ. จิรกาลํ อติกฺกมิตฺวา โส คโณ วุฑฺฒิ หุตฺวา อุปฺปชฺชิ.

Having reached the city of Arimaddana, they sat separately, not performing acts of Vinaya with the monks residing in Arimaddana. King Narapati had great faith in those elders. Having constructed a raft on the Erāvatī River, he had the upasampadā ceremony performed right there. After a long time had passed, that community grew and flourished.

---

นรปติราชา จ เต เถเร สทฺธึ สงฺเฆน นิมนฺเตตฺวา มหาทานํ อทาสิ. ตทา ฉเณ อากปฺปสมฺปนฺนํ รูปโสภคฺคปฺปกฺกํ เอกํ นาฏกิตฺตึ ทิสฺวา ราหุลตฺเถโร ปฏิพทฺธจิตฺโต เลเป ลคฺคิตวานโรวิย กทฺทเม ลคฺคิตมาตงฺโควิย จ กาม คุณเลปกทฺทเมสุ ลคฺคิโต สาสเน วิรมิตฺวา หี นายาวตฺตีตุํ อารภิ. มรณนฺติ กโรเคน อภิภูโต วิย [Pg.74] อเตกิจฺโฉ หุตฺวา เสสตฺเถเรสุ โอวาทํ ทินฺเนสุ ปินาทิยิ. ตทา เสสตฺเถรา ตํ เอวมาหํสุ,-มา ตฺวํ เอกํ ตํ ปฏิจฺจ สพฺเพปิ อมฺเห ลชฺชาเปตุํ น อรหสิ, มา อิธ หีนายา วตฺเตหิ, มลฺลารุทีปํ คนฺตฺวา ยถารุจึ กโรหีติ เปเสสุํ. ราหุลตฺเถโร จ กุสิมติตฺถโต นาวํ อารุยฺห มลฺลารุทีปํ อคมาสิ. มลฺลารุทีปํ ปตฺตกาเล มลฺลารุราชา วินยํ ชานิตุกาโม สห ฏีกาย ขุทฺทสิกฺขาปกรณํ ตสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหิตฺวา เอกปตฺตมตฺตํ มณึ อทาสิ. โสจ ตํ ลภิตฺวา หีนายาวตฺตีติ. โหนฺติ เจตฺถ,-

King Narapati invited those elders along with the Saṅgha and offered a great alms-giving. At that time, during the festival, seeing a well-adorned and exceptionally beautiful female dancer, the Elder Rāhula became attached in mind, like a monkey stuck in birdlime or an elephant mired in mud, and thus entangled in the birdlime and mud of sensual pleasures, he ceased from the Dispensation and began to revert to the lower life. As if overcome by a death-ending disease and incurable, when the other elders gave him advice, he did not heed it. Then the other elders said to him, "You should not, on account of that one, bring shame upon all of us. Do not revert to the lower life here. Go to the island of Mallāru and do as you please." So they sent him away. The Elder Rāhula boarded a ship from the port of Kusimatiṭṭha and went to the island of Mallāru. When he arrived at the island of Mallāru, the king of Mallāru, desiring to learn the Vinaya, studied the Khuddasikkhā text along with its commentary under him and gave him a gem the size of a leaf. And he, having obtained it, reverted to the lower life. Herein are these verses:

---

อติทูเรว โหตพฺพํ, ภิกฺขุนา นาม อิตฺถิภิ;

อิตฺถิโย นาม ภิกฺขูนํ, ภวนฺติ อิธ เวริโน.

A monk, indeed, should keep very far from women; for women, indeed, are enemies to monks in this world.

---

ตาว ติฏฺฐนฺตุ ทุปฺปญฺญา, มยํ โปราณิกาปิ จ;

มหาปญฺญา วินาสํ, ปตฺตา หริตจาทโย.

Let the foolish stand aside, and we elders, too; for even those of great wisdom, such as Haritaca and others, have come to ruin.

---

ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต ภิกฺขุ, อนฺตมโสว อิตฺถิภิ;

วิสฺสาสํ น กเร โลเก, ราโค จ ทุปฺปวาริโตติ.

Therefore, a wise monk should not place trust in the world, even with women, for lust is difficult to restrain.

---

เสเสสุ จ เถเรสุ ฉปฺปโท นาม เถโร ปฐมํ กาลงฺกโต. สิวลิตามลินฺทานนฺทตฺเถราเยว ตโย ปริยตฺติอุคฺคหณธารณาทิวเสน สาสนํ อุปตฺถมฺเภตฺวา อริมทฺทนนคเร นิสีทึสุ. เอกสฺมิญฺจ กาเล ราชา เตสํ ติณฺณํ เถรานํ เอเกกํ หตฺถึ อทาสิ. สิวลิตามลินฺทตฺเถรา ปฏิคฺคเหตฺวา วเน วิสฺสชฺชาเปสุํ. อานนฺทตฺเถโร ปน กิญฺจิปุรนครํ ปหิณิตฺวา ญาตกานํ เทหีติ กุสิมติตฺถํ คนฺตฺวา นาวํ อาโรเปสิ. ตํ การณํ ญตฺวา สิวลิตามลินฺทตฺเถราตํ เอวมาหํสุ,– มยํ ปน อาวุโส หตฺถีนํ สุขตฺถาย วเน วิสฺสชฺเชม,ตฺวํ ปน อธมฺมิกํ กโรสีติ. กินฺนาม ภนฺเต ญาภกานํ สงฺคโห น วฏฺฏติ, นนุ ญาตกานญฺจ สงฺคโหติ ภควตา วุตฺตนฺติ.

Among the remaining elders, the Elder named Chappada was the first to pass away. The three elders, Sīvali, Tāmalinda, and Ānanda, having upheld the Dispensation by means of learning, grasping, and retaining the scriptures, resided in the city of Arimaddana. At one time, the king gave to each of these three elders an elephant. The Elders Sīvali and Tāmalinda accepted them and had them released into the forest. The Elder Ānanda, however, sent his to the city of Kiñcipura, saying, "Give this to my relatives," and having gone to the port of Kusimatiṭṭha, he put it on a boat. Knowing this matter, the Elders Sīvali and Tāmalinda said to him: "Friend, we released the elephants into the forest for their own welfare, but you are acting unrighteously." Ānanda replied: "Venerable sirs, why is it not proper to support one's relatives? Was it not said by the Blessed One, 'the support of relatives'?"

---

เถรา [Pg.75] อาหํสุ,-สเจ ตฺวํ อมฺหากํ วจนํ นกเรยฺยาสิ,ภว อิจฺฉานุรูปํ กโรหิ, มยํ ปน ตยา สทฺธึ สํวาสํ น กริสฺสามาติ วิสุํ นิสีทึสุ.

The elders said, "If you will not follow our word, good sir, then do as you wish. We, however, will not have communion with you." And they sat apart.

---

ตโต ปฏฺฐาย ทฺเว คณา ภิชฺชึสุ. ตโต ปจฺฉากาเล อติกฺกนฺเต ตามลินฺทตฺเถโร พหุสฺสุตานํ พฺยตฺติพลานํ สิสฺสานํ อนุคฺคหตฺถาย คหฏฺฐานํ สนฺติเก อยํ พหุสฺสุโต อยํ มหาปญฺโญติ เอวมาทินา วจีวิญฺญตฺตึ สมุฏฺฐาเปติ, เอวํ กเต กุลปุตฺตา สุลภปจฺจยวเสน สาสนสฺส หิตํ อาวหิภุํสกฺขิสฺสนฺตีติ กตฺวา. ตํ การณํ สุตฺวา สิวลิตฺเถโร เอวมาห,- กสฺมา ตฺวํ วจีวิญฺญตฺตึ สมุฏฺฐาเปตฺวา พุทฺธปฺปฏิกุจฺฉิตํ กมฺมํ กโรสีติ. ภควตา อตฺตโน อตฺถายเยว วจีวิญฺญตฺตึ ปฏิกฺขิตฺตา, อหํ ปน ปเรสํเยว อตฺถาย วจีวิญฺญตฺตึสมุฏฺฐาเปมิ, นาตฺตโน อตฺถาย, สาสนสฺส หิ เวปุลฺลตฺถาย เอวํ วจีวิญฺญตฺตึสมุฏฺฐาเปมิ. สิวลิตฺเถโรปิ น ตฺวํ มม วจนํ กโรสิ, ยํ ยํ ตฺวํ อิจฺฉสิ, ตํ ตํ กโรหิ, อหํ ปน ตยา สทฺธึ สํวาสํ นกริสฺสามีติ วิสุํ หุตฺวา สทฺธึ สกปกฺเขน นิสีทิ. ตโต ปฏฺฐาย ตโย คณา ภิชฺชึสุ.

From that point on, two factions split. Later, after some time had passed, the Elder Tāmalinda, wishing to favor his disciples who were learned, eloquent, and intelligent, established a verbal recommendation in the presence of lay followers, saying, 'This one is very learned, this one is of great wisdom,' and so on, thinking, 'When this is done, these young men, due to readily available support, will be able to bring benefit to the Dispensation.' Hearing this reason, the Elder Sivali said, 'Why do you establish a verbal recommendation and perform an act censured by the Buddha?' The Elder Tāmalinda replied, 'The Blessed One rejected verbal recommendation only when it is for one's own sake, but I establish it solely for the sake of others, not for my own sake. Indeed, I establish this verbal recommendation for the sake of the Dispensation's growth.' The Elder Sivali said, 'You do not follow my advice; do whatever you wish. But I will not live together with you.' Having separated, he sat with his own group. From that point on, three factions split.

---

เอวํ อริมทฺทนนคเร อรหนฺตตฺเถรสฺส เอโก วํโส, สิวลิตฺเถรสฺส เอโก, ตามลินฺทตฺเถรสฺส เอโก, อานนฺทตฺเถรสฺส เอโกติ จตฺตาโร คณา อเหสุํ.

Thus in the city of Arimaddana, there were four groups: one of the Elder Arahant, one of the Elder Sivali, one of the Elder Tāmalinda, and one of the Elder Ānanda.

---

เตสุ อรหนฺตตฺเถรคโณ สุธมฺมปุรโต ปฐมํ อาคตตฺตา ปุริมคโณติ โวหาริยติ, อญฺเญ ปน ปจฺฉา อาคตตฺตา ปจฺฉาคณาติ.

Among these, the group of the Elder Arahant, having arrived first from Sudhammapura, is called the former group. The others, having arrived later, are called the latter groups.

---

สิวลิตฺเถโร อริมทฺทนนคเร ยาวีชีวํ สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา กลิยุเค นวุตาธิเก ปญฺจวสฺสสเต กาเล กาลมกาสิ.

The Elder Sivali, having upheld the Dispensation throughout his life in the city of Arimaddana, passed away in the Kali era, in the five hundred and ninetieth year.

---

อานนฺทตฺเถโร ปน อริมทฺทนนคเรเยว จตุจตฺตาลีส วสฺสานิ [Pg.76] สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา ฉนวุตาธิเก ปญฺจวสฺสสเต กาเล กาลมกาสิ.

The Elder Ānanda, having upheld the Dispensation in the city of Arimaddana for forty-four years, passed away in the five hundred and ninety-sixth year.

---

ตามลินฺทตฺเถโรปิ ยาวชีวํ สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา อฏฺฐน วุตาธิเก ปญฺจวสฺสสเต กาเล กาลมกาสีติ. อโห สงฺขารสภาโวติ.

Similarly, the Elder Tāmalinda, having upheld the Dispensation throughout his life, passed away in the five hundred and ninety-eighth year. Alas, such is the nature of conditioned things!

---

เสยฺยถาชครสฺเสว, นาภิยา จกฺกมณฺฑเล;

ลคฺโค สโส สมิตฺวาปิ, ทิสํ คจฺฉติ ตํ มุขํ.

Just as a hare, caught in the coils of a python, even having stilled, goes towards its mouth.

---

ตเถว สพฺพสตฺตาปิ, มจฺจุจกฺเกสุ ลคฺคิตา;

ยาวชีวมฺปิ ธาวิตฺวา, มจฺจุมุขํ อุปาคมุนฺติ.

Just so, all beings, caught in the wheels of death, even having run for as long as they live, come to the mouth of death.

---

อิจฺเจวํ อริมทฺทนปุเร อรหนฺเตหิ จ คนฺถกาเรหิ จ ปุถุชฺชเนหิ ชินสาสนํ นเภ จนฺโทวิย วิชฺโชตติ.

Thus, in the city of Arimaddana, the Dispensation of the Conqueror shines forth like the moon in the sky, through arahants, authors, and ordinary people.

---

ตตฺถ หิ ยทา อนุรุทฺธราชา สุธมฺมปุรโต สาสนํ อาเนสิ, ตทา อรหนฺตา ฉสตสหสฺสมตฺตา อาคตา, โสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามิโน ปน คณนปถํ วีติ วตฺตาติ.

Indeed, when King Anuruddha brought the Dispensation from Sudhammapura, about six hundred thousand arahants came, while the stream-enterers, once-returners, and non-returners were beyond reckoning.

---

ฉตฺตคุหินฺทสฺส นาม รญฺโญ กาเลปิ หิมวนฺเต คนฺธมาทนปพฺพตโต อฏฺฐ อรหนฺตา ปิณฺฑาย ราชเคหํ อาคมํสุ. ราชา จ ปตฺตํ คเหตฺวา ปิณฺฑปาเตน โภเชตฺวา อิทานิ กุโต อาคตตฺถาภิ ปุจฺฉิ. หิมวนฺเต มหาราช คนฺธ มาทนปพฺพตโตติ. อถ ราชา อติปฺปสนฺโน หุตฺวา อิธ เตมาสํ วสฺสํ อุปคจฺฉถาติ ยาจิตฺวา วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. เตมาสมฺปิ อนฺโตเคเห นิมนฺเตตฺวา ปิณฺฑปาเตน โภเชสิ.

Also, during the time of the king named Chattaguhinda, eight arahants came to the royal palace from Gandhamādana mountain in the Himalayas for alms. The king, taking their bowls, fed them with alms-food and asked, 'Where have you come from now?' They replied, 'From Gandhamādana mountain in the Himalayas, O Great King.' Then the king, being exceedingly pleased, requested, 'Spend the three months of the rainy season here,' and had a monastery built and gave it to them. For those three months, he invited them into his inner palace and fed them with alms-food.

---

เอกํ สมยํ อรหนฺตานํ คนฺธมาทนปพฺพเต นนฺทมูลคุหํ วิย เอกํ คุหํ มาเปตฺวา ทสฺเสหีติ ยาจิ. เต จ อรหนฺตา นนฺทมูลคุหํวิย เอกํ คุหํ อิทฺธิยา มาเปตฺวา ทสฺเสสุํ[Pg.77]. ราชา จ ตาย คุหาย สทิสํ เอกํ คุหํ การาเปสิ. นนฺทมูลคุหากาเรน ปน กตตฺตา นนฺทาติ นามมฺปิ อกาสิ. อิจฺเจวํ ฉตฺตคุหินฺทสฺส รญฺโญ กาเล คนฺธมาทนปพฺพเต นนฺทมูลคุหโต อาคนฺตฺวา อรหนฺตา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสุํ.

At one time, he requested of the arahants, 'Create a cave on Gandhamādana mountain similar to the Nandamūla cave, and show it to me.' And those arahants, through their psychic powers, created a cave similar to the Nandamūla cave and showed it to him. The king then had a cave made similar to that cave. And because it was made in the manner of the Nandamūla cave, he also gave it the name Nanda. Thus, in the time of King Chattaguhinda, arahants, coming from the Nandamūla cave on Gandhamādana mountain, established the Dispensation.

---

อรหนฺตภาโว จ นาเมส ยถาภูตํ ชานิตุํ ทุกฺกโร, อนุปสมฺปนฺนานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมทสฺสนสฺส ปฏิกฺขิตฺตตฺตา, อรหตฺตํ วา ปตฺวาปิ วาสนาย อปฺปชหิตตฺตา. อรหาปิ หิ สมาโน อหํ อรหาติ อนุปสมฺปนฺนานํ กเถตุํ น วฏฺฏติ, อรหตฺตํ ปตฺวาปิ เอกจฺโจ วาสนํ ปชหิตุํ น สกฺกา, ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรวตฺถุเจตฺถ ญาปกํ. เอวํ โลเก อรหนฺต ภาโว ชานิตุํ ทุกฺกโร. เตเนว มหากสฺสปตฺเถรสฺส อุปฏฺฐาโก เอโก ภิกฺขุ อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส มหากสฺสปตฺเถรสฺส สนฺติเก วสิตฺวาปิ ตสฺส อรหนฺต ภาวํ น ชานิ.

The state of an arahant, indeed, is difficult to know as it truly is, because of the prohibition on displaying higher human states to those who are not fully ordained, or because, even after attaining arahantship, latent tendencies are not abandoned. For even an arahant, while being one, should not declare to those not fully ordained, 'I am an arahant.' Even after attaining arahantship, some cannot abandon their latent tendencies—the story of the Elder Pilindavaccha serves as an example here. Thus, in the world, the state of an arahant is difficult to know. For this very reason, a certain monk who attended upon the Elder Mahākassapa, even while dwelling in the presence of his preceptor, the Elder Mahākassapa, did not know his arahantship.

---

มหากสฺสปตฺเถรญฺหิ เอเกน สทฺธิวิหาริเกน สทฺธึ อรญฺญวิหารโต คามํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ อนฺตรามคฺเค ปตฺตา ทิปริกฺขาเร คเหตฺวา ปจฺฉา คจฺฉนฺโตเยว เอโกสทฺธิ วิหาริโก เอวมาห,–โลกสฺมึ ภนฺเต อรหา อรหาติ ปากโฏ, สุตมตฺโตวาหํ ภวามิ, น กทาจิ ทิฏฺฐปุพฺโพติ. ตํ สุตฺวา เถโร ปจฺฉา ปริวตฺตตฺวา โอโลเกนฺโต ปริกฺขาเร อาวุโส คเหตฺวา อรหนฺตสฺส ปจฺฉาคจฺฉนฺโตเยว อรหนฺตภาวํ น ชานาตีติ อาหาติ.

Indeed, while the Elder Mahākassapa was going for alms from his forest dwelling to a village with a single co-resident, on the way that very co-resident, carrying the bowl and other requisites and walking behind him, said thus: 'Venerable sir, in the world an arahant is renowned as an arahant. I have only heard of them, but have never seen one before.' Hearing this, the Elder turned around and, looking back, said: 'Friend, even while carrying the requisites and walking behind an arahant, you do not recognize the state of an arahant.'

---

อริมทฺทนนคเรปิ สีลพุทฺธิโปลฺโลงฺกสุเมธตฺเถราทโยปิ อรหนฺตาเยว อเหสุํ. นรปติราชา หิ ขณิตฺติ ปาทปพฺพตํ คนฺตฺวา ปจฺจาคมนกาเล อนฺตรามคฺเค เอกิสฺสา มาติกาย มโณภาสํ ทิสฺวา อิธ ปุญฺญํ กาเรตุกาโม สกฺโก ทสฺเสติ มญฺเญติ มนสิกริตฺวา เจติยํ การาเปสฺสามีติ [Pg.78] ตตฺถ รฏฺฐวาสีติ สมํ ภูมิภาคํ การาเปสิ.

In the city of Arimaddana, too, elders such as Sīlabuddhi, Polloṅka, and Sumedha were indeed arahants. King Narapati, having gone to the Khaṇittipāda mountain and on his return journey, saw a radiant light along the way at a certain watercourse. Thinking, 'I wish to perform merit here; perhaps Sakka is showing me this,' he resolved, 'I will have a cetiya built there,' and together with the inhabitants of the country, had the plot of land leveled.

---

อถ เอโก สีลพุทฺธิ นาม เถโร เอวมาห,– ปุญฺญํ มหาราช กริสฺสมีติ อิทํ ภูมิปริกมฺมํ การาเปสิ, เอวํ การาเปนฺตสฺส เต อปุญฺญํเยว ภวติ, โนปุญฺญนฺติ วตฺวา พหู สตฺตา มา กิลมนฺตูติ มนสิกตฺวา รญฺโญ ทณฺฑกมฺเมน ตชฺชนตฺถาย รญฺญา ทินฺนํ ปิณฺฑปาตํ นภุญฺชิ. ราชา จ สเจ ตฺวํ มยา ทินฺนํ ปิณฺฑปาตํ อภุญฺชิตุกาโม ภเวยฺยาสิ, มม วิชิเต วสนฺโตเยว ตฺวํ มม ปิณฺฑปาตา น มุจฺเจยฺยาสิ, รฏฺฐวาสีหิปิ ทินฺนปิณฺฑปาโต มยฺหเมว สนฺตโก, นนุ นาม มม ปิณฺฑปาตํเยว ตฺวํ ภุญฺชสีติ อาห.

Then an elder named Sīlabuddhi said: 'Great king, you had this ground prepared thinking,

---

สีลพุทฺธิตฺเถโรปิ สเจ อหํ เอวํ ภเวยฺยามิ, สีหฬทีปํ คนฺตฺวา วสิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา อรญฺเญ วสิ.

The Elder Sīlabuddhi, thinking, 'If that is the case, I will go to the island of Sīhaḷa and dwell there,' went to live in the forest.

---

อถ ตมตฺถํ ชานิตฺวา นครทฺวาเร อารกฺโข เอโก ยกฺโข รญฺโญ อาคตกาเล อภิมุขํ ฐิโตว ภยานกรูปํ นิสีทิ. อถ นานาวิชฺชากมฺเมหิ อปเนนฺโตปิ น สกฺกา อปเนตุํ.

Then, realizing the situation, a certain yakkha guarding the city gate, when the king arrived, stood facing him and sat down in a terrifying form. Though they tried to remove him with various spells and rituals, they were not able to.

---

อถ ราชา นิมิตฺตปาฐเก ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ,-เกน การเณน อยํ ยกฺโข อิธ นิสินฺโนติ. ตฺวํ มหาราช สีลพุทฺธิตฺเถรํ อคารววเสน ปุพฺเพ กเถสิ, ยกฺขาปิ เถเร อติวิย ปสนฺนาติ อมฺเหหิ สุตปุพฺพา, ตํ ปฏิจฺจ ยกฺโข ภยานกรูปํ ทสฺเสตฺวา นิสินฺโน ภวิสฺสตีติ อาห.

Then the king, having summoned the readers of omens, asked, 'For what reason is this yakkha sitting here?' They replied: 'Great king, you previously spoke to the Elder Sīlabuddhi in a disrespectful manner. We have heard that yakkhas are extremely devoted to the elders. Because of that, the yakkha must be sitting here displaying a terrifying form.'

---

ราชาปิ อมจฺเจ อาณาเปสิ เถรํ ปกฺกาสถาติ. เถโร นาคจฺฉิ. สีหฬทีปํเยว คมิสฺสามีติ อารภิ. ตมตฺถํ สุตฺวา ราชา เอกํ จตุรงฺคปจฺจยํ นาม อมจฺจํ ปกฺโกสาเปตฺวา ตฺวํ คนฺตฺวา เถรํ ปกฺโกสาหีติ เปเสสิ. จตุรงฺคปจฺจโย จ เฉกตาย เอกํ สุวณฺณมยํ พุทฺธปฺปฏิพิมฺพํ นาวาย ฐเปตฺวา มหาสมุทฺทติตฺถํ อคมาสิ. อถ เถรํ สมฺปาปุณิตฺวา [Pg.79] อิทานิ อิธ ภควา สมฺมาสมฺพุทฺโธ อคมาสิ, สีลพุทฺธิตฺเถโร ภควโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ทสฺสนตฺถาย อาคจฺฉตูติ ทูตํ เปเสสิ. เถโรปิ ภควโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ทสฺสนตฺถาย อาคจฺฉตูติ วจนํ ปฏิกฺขิปิตุํ พุทฺธคารววเสน อวิสหตาย อาคจฺฉีติ.

The king also ordered his ministers, "Summon the Elder." The Elder did not come. He resolved, "I will go to the island of Sīhaḷa." Hearing of this matter, the king summoned a minister named Caturaṅgapaccaya and sent him, saying, "Go and summon the Elder." Caturaṅgapaccaya, with his cleverness, placed a golden Buddha image on a ship and went to the shore of the great ocean. Then, having reached the Elder, he sent a messenger, saying, "Now, the Blessed One, the Perfectly Self-Enlightened One, has arrived here. Let the Elder Sīlabuddhi come for the sight of the Blessed One, the Perfectly Self-Enlightened One." The Elder, unable to refuse the words "Come for the sight of the Blessed One, the Perfectly Self-Enlightened One" due to his reverence for the Buddha, came.

---

โปราณิกานํว เถรานํ, พุทฺเธ สคารวํ อิธ;

ปณฺฑิโต คารวํ พุทฺเธ, กเร ปสนฺนเจตสาติ.

Just as the ancient elders here had reverence for the Buddha, so should the wise one, with a serene mind, show reverence for the Buddha.

---

นาวํ อภิรูหิตฺวา เถโร ภควโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วนฺทนามานปูชาสกฺการทีนิ อกาสิ. เถรสฺส เอวํ วนฺทนามานปูชาสกฺการาทีนิ กโรนฺตสฺเสว เวเคน นาวํ อาเนตฺวา คจฺฉิ. อถ จตุรงฺคปจฺจโย เอวมาห,– อิทานิ ภนฺเต ตุมฺหากํ อาจริยสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสนํ ปคฺคณฺหิตุํ ยุตฺโตติ. ราชา จ อมจฺเจหิ ปริวาริโต ปจฺจุคฺคจฺฉิ. นาวาย เถรสฺส หตฺเถ คเหตฺวา ราชเคหํ อาเนสิ. ทฺวารํ ปตฺตกาเล ยกฺโข ปถวิยํ นิสีทิตฺวา เถรํ วนฺทิ.

Having boarded the boat, the Elder paid homage, respect, offerings, and honor to the Blessed One, the Perfectly Self-Enlightened One. While the Elder was thus paying homage, respect, offerings, and honor, they swiftly brought the boat forth, and it departed. Then Caturaṅgapaccaya said, "Now, venerable sir, it is fitting for you to uphold the Dispensation of your teacher, the Perfectly Self-Enlightened One." The king, surrounded by his ministers, went forth to meet him. Taking the Elder by the hand from the boat, he led him to the royal palace. When they reached the gate, a yakkha, sitting on the ground, paid homage to the Elder.

---

ราชา ราชเคหํ ปตฺวา เถรํ นานาโภชเนหิ โภเชสิ. เอวญฺจ อโวจ,–อชฺชตคฺเค ภนฺเต ตฺวมสิ มมาจริโย, ภควโตว โอวาทํ สิรสา ปฏิคฺคเหตฺวา อนุวตฺติสฺสามาติ อตฺตโน ปญฺจปุตฺเตปิ เถรสฺส อทาสิ. เต จ ปญฺจกุมารา เถเรน สทฺธึ อนุวตฺตึสุ. เถโร เต ปกฺโกเสตฺวา วิหารํ อคมาสิ. อนฺตรามคฺเค กปฺปิยปถวิยํ ปญฺจ ปริมณฺฑลาการานิ ลิขิตฺวา เตสํ ราชกุมารานํ ทสฺเสตฺวา นิวตฺตาเปสิ. ราชกุมารา ปฏินิวตฺติตฺวา ตํ การณํ รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา จ ตุมฺหากํ ปุญฺญํ การาปนตฺถาย ทสฺเสตีติ วตฺวา ตุลาวเสน เตหิ ราชกุมาเรหิ สุวณฺณํ สมํ กตฺวา เตน สุวณฺเณน มูลํ กตฺวา ภควโต ธรมานกาเล [Pg.80] ปสฺเสนทิโกสลรญฺญา การาปิตํ จนฺทนปฺปฏิพิมฺพํวิย วิสุํ วิสุํ ปฏิพิมฺพํ การาเปสิ.

The king, having arrived at the royal palace, served the Elder with various kinds of food. And he spoke thus: "From today onward, venerable sir, you are my teacher. Having received the Blessed One's instruction with bowed head, I shall follow it." He also gave his five sons to the Elder. And those five princes followed along with the Elder. The Elder, having summoned them, went to the monastery. Along the way, on a suitable piece of ground, he drew five circular figures, showed them to the royal princes, and then had them turn back. The royal princes, having turned back, reported that matter to the king. The king said, "He showed it for the purpose of having you make merit." Then, by means of a scale, he had gold made equal to those princes, and making that gold the price, he had separate images made, just like the sandalwood image that King Pasenadi of Kosala had made during the Blessed One's lifetime.

---

เตสํ นิธานฏฺฐานภูตานิ ปญฺจ เจติยานิปิ สกฺโก กมฺม วิธายโก หุตฺวา ปติฏฺฐาเปสิ. เอตฺถ จ ปุพฺเพ รญฺญา ปสีทิตฺวา เถรสฺส ราชกุมารา ทินฺนา, มูลํ รตนตฺตยสฺส ทตฺวา ปุน ราชกุมาเร ภูชิสฺเส กาเรตุกามตาย เถโร เอวํ สญฺญํ อทาสีติ ทฏฺฐพฺพํ.

Sakka, acting as the overseer of the work, had five shrines established to serve as their repositories. Here, it should be understood that previously, the king, being pleased, had given the royal princes to the Elder. The Elder gave such a sign out of a desire to make the royal princes free men again, after having given their price to the Triple Gem.

---

โส จ สีลพุทฺธิตฺเถโร อรหนฺตคณวํโสติ ทฏฺฐพฺโพ.

And that Elder Sīlabuddhi should be understood as belonging to the lineage of the assembly of Arahants.

---

อริมทฺทนนคเรเยว นรปติ รญฺโญ กาเล กสฺสโป นาม เถโร เทสจาริกํ จรมาโน โปลฺโลงฺกนามกํ เทสํ, ตทวสริ. อถ ทฺเว มหลฺลกโปลฺโลงฺกา มนุสฺสา เถเร อติปฺปสนฺนตาย ทฺเว ปุตฺเต อุปฏฺฐากตฺถาย นิยฺยาเทสุํ.

In the city of Arimaddana itself, during the time of King Narapati, an Elder named Kassapa, while wandering on a tour of the country, arrived at the country called Polloṅka. Then two elderly men of Polloṅka, being exceedingly pleased with the Elder, entrusted their two sons to him for the purpose of attending on him.

---

โปลฺโลงฺกมนุสฺสานํ อติปฺปสนฺนตํ ปฏิจฺจ เถโรปิ โปลฺโลงฺกตฺเถโรติ โวหาริยติ. ยทา จ ปน โส เถโร สีหฬทีปํ คนฺตุกาโม อโหสิ, ตทา สกฺโก เทวานมินฺโท พฺยคฺฆรูปํ มาเปตฺวา ปิฏฺฐิยา ยาว มหาสมุทฺทตีรํ อาเนสิ. มหาสมุทฺทตีรํ ปน ปตฺวา นาวํ อภิรูหิตฺวา วาณิเชหิ สทฺธึ ตริ.

On account of the great devotion of the people of Polloṅka, the Elder too was called the Polloṅka Elder. When that Elder desired to go to the island of Sīhaḷa, Sakka, king of the devas, created the form of a tiger and brought him on his back as far as the shore of the great ocean. Having reached the shore of the great ocean, he boarded a ship and crossed over with the merchants.

---

มหาสมุทฺทมชฺเฌ ปน ปตฺวา สา นาวา น คจฺฉิ, นิจฺจลาว อฏฺฐาสิ. อถ วาณิชา มนฺเตสุํ,-อมฺหากํ นาวาย อลกฺขี ปาปชโน อตฺถิ มญฺเญติ. เอวํ ปน มนฺเตตฺวา สลากาทานํ อกํสุ. ยาว ตติยมฺปิ เถรสฺเสว หตฺเถ สลากา ปุพฺเพ กตกมฺมวิปากวเสน นิปติ. อิทํ ปน เถรสฺส ปุพฺเพ กตกมฺมํ,-เถโร หิ ตโต อตฺตภาวโต สตฺตเม ภเว เอกสฺมึ คาเม กุลทารโก หุตฺวา กีฬนตฺถาย เอกํ สุนขํ นทิยํ โอตาเรตฺวา อุทเก กีฬมาเปสิ. เอวํ กีฬมนฺตํ สุนขํ สยเมว อุเรน อุคฺคเหตฺวา ตีรํ อาเนสีติ เอวํ [Pg.81] ปุพฺเพ กตกมฺมวิปากวเสน เถรสฺเสว หตฺเถ สลากา นิปติ.

However, having reached the middle of the great ocean, that ship did not move; it stood quite still. Then the merchants conferred, thinking, "There must be an unlucky, evil person on our ship." Having conferred thus, they drew lots. Up to the third time, the lot fell into the Elder's own hand due to the result of past kamma. This was the Elder's past kamma: in the seventh existence from that one, the Elder had been a boy of good family in a certain village and, for the sake of play, he made a dog go down into a river and caused it to play in the water. While the dog was thus playing, he himself lifted it by the chest and brought it to the shore. Thus, due to the result of his past kamma, the lot fell into the Elder's own hand.

---

ตทา วาณิชา อุทกปิฏฺเฐ ขิปึสุ. อถ สกฺโก เทวานมินฺโท กุมฺภีลรูปํ มาเปตฺวา ปิฏฺฐิยํ อาโรเปตฺวา อาเนสิ. เถโร ยกฺขทีปํ ปตฺวา อนฺธจกฺขุกานํ ยกฺขานํ เมตฺตานุภาเวน จกฺขุํ ลภาเปสิ. ยกฺขา จ เถรสฺส คุณํ ญตฺวา ทฺเว ยกฺขภาติเก อทํสุ. เถโร จ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา มหาเจติยรูปํ โลหปาสาทรูปํ สรีรธาตุํ มหาโพธิพิชานิ จ อาเนตฺวา ปจฺจาคมาสีติ.

Then the merchants threw him onto the surface of the water. Thereupon, Sakka, king of the devas, created the form of a crocodile, placed him on his back, and brought him to safety. The Elder reached the island of the yakkhas and, through the power of loving-kindness, caused the blind-eyed yakkhas to obtain sight. The yakkhas, having recognized the Elder's virtue, gave him two yakkha brothers. The Elder then went to the island of Sīhaḷa, and having brought back a model of the Great Cetiya, a model of the Brazen Palace, bodily relics, and seeds of the Great Bodhi tree, he returned.

---

สุเมธตฺเถโร จ หลงฺกสฺส นาม นครสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค มฺหตฺติปาเม ปุรตฺถิมาย อนุทิสาย ทินฺนนามิเก วิหาเร วสิ. ฐานสฺส ปน นามวเสน เถรสฺโสปิ ทินฺนวิหาโร ตฺเวว นามํ อโหสิ. โสปิ เถโร ปํสุกูลิโก ลชฺชีเปสโล สิกฺขากาโม ฌานลาภี อรหาเยว. โส หิ เทวสิกํ เทวสิกํ อฏฺฐนวโยชนปฺปมาเณ ปาทเจติยํ คนฺตฺวา วนฺทิ. เจติยงฺคณวตฺตญฺจ อกาสิ. ตโต อาคนฺตฺวา มฺหตฺติคาเม ปิณฺฑาย จริ. อิทํ เถรสฺส นิพทฺธวตฺตํ.

And the Elder Sumedha lived in a monastery named Dinnanāmika, in the village of Mhatti, in the southeastern direction from the city called Halaṅka. Due to the name of the place, the Elder too came to be named Dinnavihāra. That Elder too was a wearer of rag-robes, conscientious, amiable, eager for the training, an attainer of jhāna, and indeed an Arahant. Day by day, he would go a distance of eighty or ninety yojanas to the Footprint Shrine and pay homage. He also performed the duties of the shrine courtyard. Having returned from there, he would walk for alms in the village of Mhatti. This was the Elder's regular observance.

---

อปรานิปิ วตฺถูนิ พหูนิ สนฺติ, สพฺพานิ ปน ตานิ วิตฺถาเรตฺวา วตฺตพฺพานิปิ คนฺถปารวภเยน น วกฺขาม. สพฺพานิปิ หิ วุจฺจมานานิ อยํ สาสนวํสปฺปทีปิกา อติปฺปปญฺจา ภวิสฺสติ.

There are also many other accounts, but although they should all be told in detail, for fear of the text's great length, we shall not speak of them. For if all were spoken of, this 'Lamp of the Dispensation's Lineage' would become excessively diffuse.

---

สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส หิ ปรินิพฺพานโต ยาวชฺชตนา เถรานํ ปรมฺปรวเสน สงฺฆฏฺเฏตฺวา อานยนเมเวตฺถ อธิปฺเปตํ. ยถาวุตฺตานิ ปน วตฺถูนิ อธุนา อภิญฺญาลาภีนํ ปุคฺคลานํ อเขตฺตภาเวน ปสงฺคญาณปฺปฏิพาหณตฺถํ อริมทฺทนนคเร จ พหูนํ อภิญฺญาลาภีนํ ปุคฺคลานํ นิวาสฏฺฐานตา ทสฺสนตฺถํ วุตฺตานิ. วุตฺตญฺเจตํ ภิกฺขุนีขนฺธกฏฺฐกถายํ,–

Indeed, what is intended here is only to present a cohesive account of the succession of Elders from the Perfectly Self-Enlightened One's Parinibbāna up to the present day. However, the aforementioned accounts were stated for the purpose of warding off the inference that such things are impossible—given that the present is not a suitable sphere for individuals who attain higher knowledges—and for the purpose of showing that the city of Arimaddana was a place of residence for many individuals who had attained higher knowledges. And this has been said in the commentary on the Bhikkhunīkhandhaka:–

---

ปฏิสมฺภิทาปตฺเตหิ วสฺสสหสฺสํ สุกฺขวิปสฺสเกหิ วสฺสสหสฺสํ [Pg.82] อนาคามีหิ วสฺสสหสฺสํ สกทาคามีหิ วสฺสสหสฺสํ โสตาปนฺเนหิ วสฺสสหสฺสนฺติ เอวํ ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ ปฏิเวธธมฺโม ฐสฺสตีติ.

The Dhamma of penetration will endure for five thousand years thus: for a thousand years through those who have attained the analytical knowledges; for a thousand years through dry-insight practitioners; for a thousand years through non-returners; for a thousand years through once-returners; and for a thousand years through stream-enterers.

---

ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ ปน สํยุตฺตนิกายฏฺฐกถายญฺจ ปฏิสมฺภิทาปตฺเตหิ วสฺสสหสฺสํ ฉฬาภิญฺเญหิ วสฺสสหสฺสํ เตวิชฺเชหิ วสฺสสหสฺสํ สุกฺขวิปสฺสเกหิ วสฺสสหสฺสํ ปาติโมกฺเขน วสฺสสหสฺสนฺติ วุตฺตํ.

However, in the commentary on the Dīgha Nikāya and in the commentary on the Saṃyutta Nikāya, it is stated: for a thousand years through those who have attained the analytical knowledges, for a thousand years through those with the six higher knowledges, for a thousand years through those with the threefold knowledge, for a thousand years through the dry-insight practitioners, and for a thousand years through the Pātimokkha.

---

องฺคุตฺตรนิกายฏฺฐกถายํ ปน วิภงฺคกถายญฺจ พุทฺธานํ ปรินิพฺพานโต วสฺสสหสฺสเมว ปฏิสมฺภิทา นิพฺพตฺเตตุํ สกฺโกนฺติ, ตโต ปรํ ฉ อภิญฺญา, ตโตปิ อสกฺโกนฺตา ติสฺโส วิชฺชา นิพฺพตฺตึสุ. คจฺฉนฺเต กาเล ตาปิ นิพฺพตฺเตตุํ อสกฺโกนฺตา สุกฺขวิปสฺสกา โหนฺติ. เอเตเนว นเยน อนาคามิโน สกทาคามิโน โสตาปนฺนาติ วุตฺตํ.

However, in the commentary on the Aṅguttara Nikāya and in the Vibhaṅga commentary, it is stated that only for a thousand years after the Buddhas' Parinibbāna are people able to bring forth the analytical knowledges. After that, the six higher knowledges arise. And being unable to attain even those, they brought forth the three knowledges. As time passes, being unable to bring forth even those, they become dry-insight practitioners. In this same way, it is said of non-returners, once-returners, and stream-enterers.

---

เอวํ นานานเยหิ อฏฺฐกถายปิ อาคตตฺตา อธุนา โลเก อริยปุคฺคลา ภวิตุํ น สกฺกาติ น วตฺตพฺพํ. อริยานเมว เขตฺตสฺส อธุนาปิ สมฺภวโต, สเจ อารทฺธวิปสฺสโก ภเวยฺย โส อรหา ภวิตุํ สกฺกาเยวาติ นิฏฺฐเมตฺถาวคนฺตพฺพํ. อฏฺฐกถาสุ ปน นานาภาณกตฺเถรานํ นานาวาทวเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เอตฺตเกเนว ปน นานากาเรน วาโท ภินฺโนปิ สาสนํ ภิชฺชติเยว. สาสนสฺส อภินฺนํเยว หิ เอตฺถ ปมาณนฺติ.

Thus, since this has come down in the commentaries in various ways, it should not be said that noble individuals cannot exist in the world today. Because the field for the noble ones exists even now, if one were to undertake insight meditation, it is indeed possible for that person to become an Arahant—this is the conclusion to be understood here. However, it should be understood that in the commentaries, this has been stated according to the various views of different reciter-Elders. Yet, even though the teaching is divided in these various ways, the Dispensation itself is not broken apart. For here, the unbroken nature of the Dispensation itself is the standard.

---

เอวํ มรมฺมมณฺฑเล อริมทฺทนนคเร อเนเกหิ อรหนฺตสเตหิ สาสนํ วิชฺโชตติ. ภควโต ปน ปรินิพฺพานโต ตึสาธิกานํ นววสฺสสตานํ อุปริ ปรมฺมรฏฺเฐ เสญิลญฺญิกฺโรธินาเมน รญฺญา สมกาลวเสน สีหฬทีเป รชฺชํ ปตฺตสฺส มหานามรญฺโญ กาเล พุทฺธโฆสพุทฺธทตฺตตฺเถเรหิ ปภุติ เตเตมหาเถรา เตเตคนฺเถ อกํสุ.

Thus, in the city of Arimaddana in the Maramma country, the Dispensation shines forth with many hundreds of Arahants. However, after the Blessed One's Parinibbāna, when more than nine hundred and thirty years had passed, at the time of King Mahānāma, who had attained kingship on the island of Sri Lanka contemporaneously with the king named Señilaññikrodhināma in the Paramma country, the great Elders, beginning with Buddhaghosa and Buddhadatta, composed those texts.

---

ตโต ปจฺฉา สติสมาธิปญฺญามนฺทวเสน สุขาวโพธนตฺถํ [Pg.83] ฏีกาโย อกํสุ. อริมทฺทนนคเร ชินจกฺเกสตฺตนวุตาธิเก ฉสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ติณฺณํ ปิฏกานํ มูลภูเตสุ สทฺทนเยสุ โสตารานํ เฉกตฺถาย มหาสมุทฺเทวิย อานนฺโท นาม มหามจฺโฉ ตีสุ ปิฏเกสุ สาฏฺฐกเถสุ วิโลเลตฺวา อคฺควํโส นาม เถโร สทฺทนีติปฺปกรณํ อกาสิ. อริมทฺทนนคเร หิ อุตฺตราชีวตฺเถราทีนํ สีหฬทีปํ คมนโต ปุพฺเพเยว ตโย มหาเถรา ปริยตฺติวิสารทา, มหาอคฺคปณฺฑิโต, ตสฺส สทฺธิวิหาริโก ทุติยอคฺคปณฺฑิโต, ตสฺส ภาคิเนยฺโย ตติยอคฺคปณฺฑิโตติ. ตติยอคฺคปณฺฑิโต ปน อคฺควํโสติปิ โวหาริยติ.

After that, for the purpose of easy comprehension due to the weakness of mindfulness, concentration, and wisdom, sub-commentaries were composed. In the city of Arimaddana, when one thousand six hundred and ninety-seven years of the Jina's cycle had passed, for the skill of the listeners in the fundamental grammatical principles of the three Piṭakas, the Elder named Aggavaṃsa, like a great fish named Ānanda in the great ocean, having delved deeply into the three Piṭakas together with their commentaries, composed the grammatical treatise called Saddanītippakaraṇa. Indeed, in Arimaddana, even before the journey of the Elder Uttarājīva and others to the island of Sri Lanka, there were three great Elders skilled in the scriptures: Mahāaggapaṇḍita, his co-resident pupil Dutiyaaggapaṇḍita, and his nephew Tatiyaaggapaṇḍita. Tatiyaaggapaṇḍita, however, was also called Aggavaṃsa.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล อริมทฺทนนครวาสิโน สทฺทโกวิทา พหโว สนฺตีติ ยาว ลงฺกาทีปา กิตฺติโฆโส ปตฺถริ. ตสฺมา สีหฬทีปิกา สทฺทโกวิทา วีมํเสตุกามา หุตฺวา อริมทฺทนนครํ อาคมํสุ. ตทา อริมทฺทนนครวาสิโน ภิกฺขู สทฺทนีติปฺปกรณํ ทสฺเสสุ.

And at that time, because there were many residents of Arimaddana city skilled in grammar, their fame spread as far as the island of Lanka. Therefore, the grammarians from the island of Sri Lanka, desiring to investigate, came to the city of Arimaddana. Then the monks residing in the city of Arimaddana showed them the Saddanītippakaraṇa.

---

สีหฬทีปิกา จ ตํ ทิสฺวา อุปธาเรนฺตา สทฺทวิสเย อยํ คนฺโถวิย สีหฬทีเป คนฺโถ อิตฺถิ, อิมสฺมึ ปกรเณ อาคตวินิจฺฉยมฺปิ สกลํ น ชานิมฺหาติ นานาปฺปกาเรหิ โถเมสุนฺติ ยาวชฺชภนา กถามคฺโค น อุปจฺฉินฺโนติ.

And the Sri Lankans, having seen it and reflecting upon it, praised it in various ways, saying: 'In the matter of grammar, there is no text in Sri Lanka like this one. We do not know all the decisions that have come down in this treatise.' Thus, the course of this account has not been cut off, even to this day.

---

อริมทฺทนนคเร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ปจฺจาคโต ฉปฺปโท นาม สทฺธมฺมโชติปาลตฺเถโร สทฺทนเย เฉกตาย สุตฺตนิทฺเทสํ อกาสิ. ปรมตฺถธมฺเม จ เฉกตาย สงฺเขปวณฺณนํ นามจารทีปกญฺจ. วินเย เฉกตาย วินยคูฬตฺถทีปนึ สีมาลงฺการญฺจ อกาสิ. อตฺตนา กถานํ คนฺถานํ นิคเม สทฺธมฺม โชติปาโลติ มูลนาเมน วุตฺตํ. กุสิมนคเร ปน ฉปฺปท คาเม ชาตตฺตา ฐานสฺส นาเมน ฉปฺปโทติ ปากโฏ.

In the city of Arimaddana, the elder Saddhammajotipāla, known as Chappada, having gone to Sri Lanka and returned, composed the Suttaniddesa with skill in grammar. With skill in the ultimate Dhamma, he also composed the Saṅkhepavaṇṇana and the Nāmacāradīpaka. And with skill in the Vinaya, he composed the Vinayagūḷatthadīpani and the Sīmālaṅkāra. In the colophons of the books he composed, he is mentioned by his original name, Saddhammajotipāla. However, because he was born in Chappada village in Kusimanagara, he became widely known by the name of that place, Chappada.

---

กุขนนคเร ปน ฉปฺปโทติ โวหาริโตปิ เอโก เถโร อตฺถิ. โส อลชฺชี ทุสฺสีโล. เอกจฺเจ ปน นามสามญฺญเลสมตฺเตน ปตฺตลงฺกํ สีลวนฺตํ เปสลํ สิกฺขากามํ ฉปฺปทตฺเถรํ อลชฺชิทุสฺสีลภาเวน อุปวทนฺติ, ยถา นาม สามญฺญเลสมตฺเตน มลฺลปุตฺตํ อายสฺมนฺตํ ทพฺพํ อสมาจาเรนาติ.

However, in Kukhananagara, there is also an elder known as Chappada; he is shameless and immoral. But some people, merely due to a slight similarity in name, criticize the elder Chappada who reached Lanka—who is virtuous, amiable, and desirous of training—as being shameless and immoral, just as the Venerable Dabba Mallaputta was criticized for misconduct.

---

อริมทฺทนนครเยว อโลงฺคจญฺญิสูนามกสฺส รญฺโญ กาเล มหาวิมลพุทฺธิตฺเถโร จูฬวิมลพุทฺธิตฺเถโรติ ทฺเว เถรา ปริยตฺติวิสารทา อเหสุํ. เตสุ มหาวิมลพุทฺธิตฺเถโร กจฺจายนสฺส สํวณฺณนํ นฺยาสคนฺถมกาสิ.

In the city of Arimaddana itself, during the reign of King Aloṅgacaññisūna, there were two elders, Mahāvimalabuddhi and Cūḷavimalabuddhi, who were proficient in the scriptures. Among them, the elder Mahāvimalabuddhi composed the Nyāsa treatise, which is a commentary on Kaccāyana.

---

เกจิ ปน สีหฬทีปวาสี วิมลพุทฺธิตฺเถโร ตมกาสีติ วทนฺติ. จูฬวิมลพุทฺธิตฺเถโร ปน วุตฺโตทยสฺส โปราณฏีกมกาสิ. ฉนฺโทสารตฺถวิกาสินึ สทฺธมฺมญาณตฺเถโร อกาสิ. วจนตฺถโชตึ ปน เวปุลฺลตฺเถโร อกาสิ. นฺยาสคนฺถสฺสโปราณฏีกํ นรปติรญฺโญ กาเล เอโก อมจฺโจ อกาสิ.

However, some say that the elder Vimalabuddhi, a resident of Sri Lanka, composed it. The elder Cūḷavimalabuddhi, however, composed the ancient sub-commentary on the Vuttodaya. The elder Saddhammañāṇa composed the Chandosāratthavikāsini. The elder Vepulla composed the Vacanatthajoti. During the time of King Narapati, a certain minister composed the ancient sub-commentary on the Nyāsa treatise.

---

โส หิ รญฺโญ เอกํ โอโรธํ ปฏิจฺจ ชาตํ เอกํ ธีตรํ ทิสฺวา วานโรวิย เลเป ลคฺคิโต ติสฺสํ ปฏิพนฺธจิตฺโต หุตฺวา ลคฺคิ. ตมตฺถํ ชานิตฺวา ราชา เอวมาห,– สเจ เอตํ อิจฺเฉยฺยาสิ, เอกํ คนฺถํ ปริปุณฺณวินิจฺฉยํ คูฬตฺถํ กโรหิ, สเจ ตฺวํ ตาทิสํ คนฺถํ กาตุํ สกฺกุเณยฺยาสิ, เอตํ ลภิสฺสสีติ. อถ โส นฺยาสสฺส สํวณฺณนํ โปราณฏีกํ อกาสิ.

Indeed, that minister, having seen a daughter born from one of the king's consorts, became attached, his mind bound to her like a monkey stuck in birdlime. Understanding the matter, the king said: “If you desire her, compose a treatise that is complete in its decisions and profound in its meaning. If you are able to create such a treatise, you will obtain her.” Then he composed the ancient sub-commentary, which is a commentary on the Nyāsa.

---

ตโต ปจฺฉา หีนายาวตฺติตฺวา ธีตรํ ทตฺวา รชฺชุคฺคาหามจฺจฏฺฐาเน ฐเปสิ, ยํ มรมฺมโวหาเรน สํปฺยงฺคอิติ วุจฺจติ. เตน ปน กตตฺตา โสปิ คนฺโถ ตํ นาเมน วุจฺจติ. การิกํ ตสฺสา จ สํวณฺณนํ ฉตฺตคุหินฺทสฺส นาม รญฺโญ กาเลธมฺมเสนาปติตฺเถโร อกาสิ. เตน กิร การปิเต นนฺทคุหาย สมีเป นนฺทวิหาเร นิสีทิตฺวา อกาสิ.

Then, after the minister had turned from his low state, the king gave him his daughter and established him in the office of the rope-holding minister, which in Maramma usage is called 'sampyaṅgai.' Because it was composed by him, that treatise is also called by his name. The elder Dhammasenāpati composed the Kārikā and its commentary during the reign of a king named Chattaguhinda. It is said that he composed them while sitting in the Nandavihāra, which that king had built near the Nandaguhā.

---

ตสฺมิญฺจกาเล [Pg.85] คนฺถมาทนปพฺพเต นนฺทมูลคุหโต อรหนฺตา อาคนฺตฺวา ตสฺมึ วิหาเร วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ. เตสํ สมฺมุเข กตตฺตา เต จ คนฺถา ปณฺฑิเตหิ สารโต ปจฺเจตพฺพาติ อาจริยา วทนฺติ.

At that time, arahants came from Nandamūla Cave on Ganthamādana Mountain and undertook the rains retreat in that monastery. The teachers say that because those texts were composed in their presence, they should be accepted as authoritative by the wise.

---

วาจฺจวาจกํ ปน ธมฺมทสฺสี นาม สามเณโร อกาสิ.

The Vāccavācaka was composed by a novice named Dhammadassī.

---

สทฺทตฺถเภทจินฺตํ ปน อริมทฺทนนครสมีเป ฐิตสฺส ขณิตฺติปาทปพฺพตสฺส สมีเป เอกสฺมึ คาเม วสนฺโต สทฺธมฺมสิริ นาม เถโร อกาสิ. โสเยว เถโร พฺรหชํ นาม เวทสตฺถมฺปิ มรมฺมภาสาย ปริวตฺเตสิ.

The Saddatthabhedacintā was composed by the elder Saddhammasiri, who dwelt in a village near Khaṇittipāda Mountain, which is situated near the city of Arimaddana. That same elder also translated the Vedic scripture named Brahajaṃ into the Maramma language.

---

เอกกฺขรโกสํ ปน สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร อกาสิ. โส หิ กลิยุเค สตฺตาสีตาธิเก อฏฺฐสเต สมฺปตฺเต มิจฺฉา ทิฏฺฐิกานํ ชลุมสญฺญิตานํ กุลานํ ภเยน สกเลปิ ตมฺพทีปรฏฺเฐ สาสโนภาโส มิลายติ. พหูนิปิ โปตฺถกานิ อคฺคิภเยน นสฺเสสุํ.

The Ekakkharakosa was composed by the elder Saddhammakitti. For when the Kali Yuga reached the year 887, the light of the Dispensation faded throughout the entire Tambadīpa region due to fear of families with wrong views called the Jaluma. Many books were also lost to the danger of fire.

---

ตทา ตํ ปวตฺตึ ปสฺสิตฺวา สเจ ปริยตฺติธมฺโมวินสฺเสยฺย, ปฏิปตฺติธมฺโมปิ นสฺสิสฺสติ, ปฏิปตฺติธมฺเม นสฺสนฺเต กุโต ปฏิเวธธมฺโม ภวิสฺสตีติ สํเวคํ อปชฺชิตฺวา อิมํ คนฺถํ อกาสีติ ตฏฺฏิกายํ วุตฺตํ.

Seeing this situation, he felt a sense of urgency and reflected: “If the scriptural Dhamma were to perish, the practical Dhamma would also perish. And if the practical Dhamma perishes, whence will the Dhamma of penetration arise?” Having reflected thus, he composed this text—so it is stated in its sub-commentary.

---

มุขมตฺตสารํ สาครตฺเถโร อกาสิ.

The elder Sāgara composed the Mukhamattasāra.

---

กลิยุเค เอกาสีตาธิเก ปญฺจสเต สมฺปตฺเต เอกํ ทหรปุตฺตํ กาลงฺกตํ ปฏิจฺจ สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา ปจฺเจกพุทฺธตฺตํ ปตฺถยนฺตสฺส เชยฺยสิงฺขนามกสฺส รญฺโญ ปุตฺโต กฺยจฺวานามโก ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ธมฺมราชาติปิ นามลญฺฉํ ปฏิคฺคณฺหิ. ตีสุ ปน ปิฏเกสุ ยถาภูตํ วิชานกตาย มรมฺมโวหาเรน กฺยจฺวาติ โวหาริยติ.

When the Kali age reached 581, King Kyacvā, son of King Jeyyasiṅkha—who, moved by the death of a young boy, had aspired to Paccekabuddhahood—ruled the kingdom. He also accepted the title Dhammarājā. Furthermore, because of his knowledge of things as they really are in the three Piṭakas, he was called Kyacvā in the Maramma language.

---

โส จ กิร ราชา ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อติเฉกตาย ปิฏกตฺตเย สากจฺฉมตฺตมฺปิ กาตุํ สมตฺโถ [Pg.86] นาม นตฺถีติ อุคฺคหิตติปิฏโก หุตฺวา ภิกฺขุสงฺฆมฺปิ ทิวเส สตฺตหิ วาเรหิ คนฺถํ วาเจติ.

It is said of this king that, due to his exceeding skill in the Pāli, commentaries, sub-commentaries, and other texts, there was no one able to hold even a brief discussion with him on the three Piṭakas. Having learned the three Piṭakas, he would have the monastic community recite the texts seven times a day.

---

ขณิตฺติปาทปพฺพตสฺส สมีเปปิ เอกํ ตฬากํ การาเปตฺวา ตตฺถ ราชาคารํ การาเปตฺวา ตตฺถ นิสีทิตฺวา คนฺถํ วาเจติ. สพฺพานิ ปน ราชูนํ กิจฺจานิ ปุตฺตสฺเสว อุปราชสฺส นิยฺยาเทสิ. คนฺถํ อุคฺคณฺหนฺตานํ โอโรธานมตฺถาย สงฺเขปโต สทฺทพินฺทุํ นาม ปกรณํ ปรมตฺถพินฺทุญฺจ นาม ปกรณํ อกาสิ. ตสฺส หิ จิตฺตํ ปริยตฺติยํเยว รมติ. อญฺญํ ปน ราชกิจฺจํ สุณิตุมฺปิ น อิจฺฉิ. อนุรุทฺธราชา อนาคเต อหํ ราชา ภเวยฺยามิ, ตทาเยว อิมานิ ตาฬิพีชานิ อุฏฺฐหนฺตูติ อธิฏฺฐหิตฺวา โรเปสิ. ตานิ ตสฺส รญฺโญ กาเล อุฏฺฐหึสุ. เตเนว อนุรุทฺธราชาเยวายนฺติ รฏฺฐวาสิโน สญฺชานึสุ. สมฺมุติราชา หิ อนุรุทฺธราชา กฺยจฺวาราชาติ อิเม ตโย เอกสนฺตานาติ วทนฺติ.

Near the Khaṇittipāda mountain, he had a pond made and a royal residence built there. Seated there, he had texts recited. He entrusted all royal duties to his son, the viceroy. For the sake of the royal ladies learning the texts, he composed a concise treatise called Saddabindu and another called Paramatthabindu. Indeed, his mind delighted only in learning; he did not even wish to hear of other royal duties. King Anuruddha, having resolved, “In the future, when I become king, may these palmyra seeds sprout,” planted them. They sprouted during this king's reign. Thus, the inhabitants of the kingdom came to believe, “This indeed is King Anuruddha.” They say that King Sammuti, King Anuruddha, and King Kyacvā were of the same lineage.

---

โส ราชา เอกมฺปิ เจติยํ อกาสิ, น ตํ นิฏฺฐํ อคมาสิ, ปริยตฺติยํเยว ปริจารกตฺตาติ ราชวํเส อาคตํ. โลกสมฺมุติวเสน กกฺขฬทิเน อิฏฺฐกานิ การาเปตฺวา ตสฺมึเยว ทิเน ภูมิสมํ กตฺวา ตสฺมึเยว ทิเน อญฺญมฺปิ สพฺพํ การาเปสิ. เตน มรมฺมโวหาเรน ปฺรสฺสทา เจติยนฺติ ยาวชฺชภนา ปากฏํ.

That king also built a cetiya, but it was not completed, for it is stated in the royal chronicles that he was devoted only to learning. By worldly convention, on a difficult day, he had bricks made, leveled the ground on that very day, and had everything else completed on that very day. Therefore, in the Maramma language, it became known as the 'Prassadā Cetiya,' and is well-known to this day.

---

ตสฺส รญฺโญ เอกา ธิภา วิภตฺยตฺถํ นาม คนฺถํ อกาสีติ.

It is said that a daughter of that king composed a text called Vibhatyattha.

---

ปุพฺเพ กิร อริมทฺทนนคเร อุคฺคหธารณาทิวเสน สาสนํ อติวิย วิรูฬมาปชฺชิ. อริมทฺทนนคเรเยว หิ เอโก วุฑฺฒปพฺพชิโต ภิกฺขุ คนฺถํ ลิขิตุํ สิลาเลขนทณฺเฑน อิจฺฉนฺโต ราชเคหํ ปาวิสิ. ราชา เกน อาคโตสีติ ปุจฺฉิ. คนฺถํ ลิขิตุํ สิลาเลขนทณฺเฑน อิจฺฉนฺโต อาคโต มฺหีติ. เอวํ มหลฺลโก ตฺวํ คนฺถํ มหุสฺสาเหน ปริยาปุณนฺโตปิ [Pg.87] คนฺเถสุ เฉกสฺส โอกาสํ น ปสฺสามิ, สเจ หิมุสโล องฺกุรํ อุฏฺฐาเปตฺวา รูเหยฺย, เอวํ สติ ตฺวํ คนฺเถสุ เฉกตํ อาปชฺเชยฺยาสีติ อาห.

Previously, it is said, the Dispensation flourished greatly in the city of Arimaddana by means of learning, memorizing, and so forth. Indeed, in Arimaddana itself, an elderly monk, wishing for a stone-writing stylus to write a text, entered the royal palace. The king asked, “Why have you come?” He replied, “I have come wishing for a stone-writing stylus to write a text.” The king said, “Even though you are so old and might study texts with great effort, I see no possibility of you becoming skilled in them. If a stone pestle could sprout and grow, then you might achieve skill in texts.”

---

ตโต ปจฺฉา วิหารํ คนฺตฺวา เทวสิกํ เทวสิกํ เอกทนฺตกฏฺฐปฺปมาณตฺตํ เลขนํ อุคฺคเหตฺวา กจฺจายนอภิธมฺเมตฺถสงฺคหปฺปกรณํ อาทึ กตฺวา อาจริยสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหิ. โส อจิเรเนว คนฺเถสุ เฉกตํ ปตฺวา มุสเล ชมฺพุรุกฺขงฺกุรํ พนฺธิตฺวา อุสฺสาเปตฺวา ราชเคหํ ปาวิสิ.

Thereafter, going to the monastery, day by day he took up a writing stylus the size of a single toothpick and studied under a teacher, starting with the Kaccāyana and the Abhidhammatthasaṅgaha treatise. In no time, he attained skill in the texts. Then, tying a jambu sapling to a pestle, he lifted it up and entered the royal palace.

---

อถ ตํ ราชา ปุจฺฉิ,-เกนอาคโตสีติ. อยํ มหารช มุสโล องฺกุรํ อุฏฺฐาเปตฺวา รูหตีติ อาจิกฺขิตุํ อาคโตมฺหีติ วุตฺเต ราชา เอตสฺส คนฺเถสุ เฉกตํ ปตฺโตมฺหีติ วุตฺตํ โหตีติ ชานาสิ. ตํ สจฺจํ วา อลิกํ วาติ วีมํสนตฺถาย มหาเถรานํ สนฺติกํ ปหิณิ. มหาเถราปิ คูฬฏฺฐานํ ปุจฺฉึสุ. โสปิ ปุจฺฉิตํ ปุจฺฉิตํ พฺยากาสิ.

Then the king asked him, “Why have you come?” When he replied, “Great king, I have come to announce that this pestle has sprouted and is growing,” the king understood that this meant, “I have attained skill in the texts.” To examine whether this was true or false, he sent him to the senior monks. The senior monks questioned him on obscure points. He answered each question as it was asked.

---

อถ โส ภิกฺขุ มหาเถเร เอวมาห,-ตุมฺเห ภนฺเต มํ พหู ปุจฺฉถ, อหมฺปิ ตุมฺเห ปุจฺฉิตุํ อิจฺฉามิ, โอกาสํ เทถาติ ยาจิตฺวา อญฺญสมานเจตสิกนฺติ เอตฺถ อญฺญสทฺทสฺส อวธฺยาเปกฺขตฺตา อวธิปทํ อุทฺธริตฺวา ทสฺเสถาติ ปุจฺฉิ. มหาเถราปิ ปุพฺเพ อมนสิกตตฺตา สีฆํ วิสฺสชฺชิตุํ น สกฺขึสุ. ราชา ตมตฺถํ สุตฺวา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา ทิสา ปาโมกฺขนเมน อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. โส ปน ภิกฺขุ อคนฺถการโกปิ คนฺถการโกวิย ปจฺฉิมานํ ชนตานํ ทินฺโนปเทสวเสน อุปการํ กตฺวา สาสเน อุปฺปชฺชีติ. โหนฺติ เจตฺถ,–

Then that monk said to the senior monks, “Venerable sirs, you have asked me many questions. I too wish to ask you something; please grant me permission.” Having so requested, he asked, “Regarding the phrase ‘aññasamānacetasika,’ since the word ‘añña’ (other) requires a term of reference, please extract and show that term.” The senior monks, not having considered this before, were unable to answer quickly. Hearing of this matter, the king was pleased and appointed him to the position of teacher with the name ‘Disāpāmokkha.’ That monk, though not a composer of texts, yet as if he were a composer of texts, benefited later generations by giving instruction and thus arose in the Dispensation. Here are the verses on this:

---

อหํ มหลฺลโก โหมิ, ทุปฺปญฺโญ ปริยตฺติกํ;

อุคฺคหํ มหุสฺสาเหน, น สกฺขิสฺสามิ ชานิตุํ.

“I am old and of little wisdom; I will not be able to master the learning of the scriptures, even with great effort.”

---

เอวญฺจ [Pg.88] นาติมญฺเญยฺย,นาปฺโปสฺสุกฺกตมาปชฺเช;

สทฺธมฺเม เฉกกาโมว,อุสฺสาหํว กเร โปโส.

And so one should not be contemptuous, nor fall into listlessness; a person desiring skill in the True Dhamma should indeed make an effort.

---

วุฑฺฒปพฺพชิโต ภิกฺขุ,มหลฺลโกปิ ทุปฺปญฺโญ;

อาปชฺชิ เฉกตํ ธมฺเม,ตมเปกฺขนฺตุ โสตาโรติ.

An elderly monk, though old and of little wisdom, attained proficiency in the Dhamma—let the listeners consider this.

---

ปุพฺเพ กิร อริมทฺทนนคเร มาตุคามาปิ คนฺถํ อุคฺคณฺหึสุ. เยภุยฺเยน อุคฺคหธารณาทิวเสน ปริยตฺติสาสนํ ปคฺคเหสุํ. มาตุคามา หิ อญฺญมญฺญํ ปสฺสนฺตา ตุมฺเห กิตฺตกํ คนฺถํ อุคฺคณฺหถ, กิตฺตกํ คนฺถํ วาจุคฺคตํ กโรถาติ ปุจฺฉิ สุนฺติ.

It is said that in the past, even women in the city of Arimaddana learned the texts. For the most part, they upheld the dispensation of learning through study, memorization, and so on. When women would see one another, they would ask, "How much of the text have you learned? How much have you mastered by recitation?"

---

เอโก กิร มาตุคาโม เอกํ มาตุคา,มํ ปุจฺฉิ,-ตฺวํ อิทานิ กิตฺตกํ คนฺถํ วาจุคฺคตํ กโรสีติ. อหํ ปน อิทานิ ทหรปุตฺเตหิ พลิโพธตฺตา พฺยากุลํ ปตฺวา พหุํ คนฺถํ วาจุคฺคตํ กาตุํ นสกฺกา,สมนฺตมหาปฏฺฐาเน ปน กุสลตฺติกมตฺตํว วาจุคฺคตํ กโรมีติ อาหาติ.

One woman, it is said, asked another, "How much of the text have you memorized now?" The other replied, "Now, being busy and distracted by my young children, I am unable to memorize much of the text. From the entire Mahāpaṭṭhāna, I have only memorized the Kusalattika."

---

อิทมฺปิ อริมทฺทนนครวาสีนํ มาตุคามานมฺปิ ปริยตฺตุคฺคหเณ เอกํ วตฺถุ,–

This too is a story concerning the learning of the scriptures by the women of Arimaddana city.

---

เอกํ กิร ภิกฺขุํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ เอกา ทฺวาทสวสฺสิกา ทหริตฺถี ปุจฺฉิ,-กินฺนาโมสิ ตฺวํ ภนฺเตติ. เขมานามาหนฺติ. กถญฺหิ ภนฺเต ปุมาว สมาโน อิตฺถิลิงฺเคน นามํ อกาสีติ อาห. อถ อนฺโตเคเห นิสินฺนา มาตา สุตฺวา ธีตรํ อาห,-ตฺวํ ราชาทิคณสฺส ลกฺขณํ น ชานาสีติ. อาม ชานามิ, อยํ ปน เขมสทฺโท น ราชาทิคณปกฺขํ ภชตีติ. อถ [Pg.89] มาตา เอวมาห,-อยํ ปน เขมสทฺโท เอกเทเสเนว ราชาทิคณปกฺขํ ภชตีติ.

Once, a certain monk, while walking for alms, was asked by a twelve-year-old girl, "What is your name, venerable sir?" He replied, "I am named Khemā." She then said, "But how, venerable sir, being a male, have you taken a name of feminine gender?" Then, the mother, sitting inside the house, having heard this, said to her daughter, "Do you not know the characteristics of the `rāja` group of nouns?" The girl replied, "Yes, I know, but this word 'khema' does not belong to the `rāja` group." Then the mother said, "And yet, this word 'khema' does belong to the `rāja` group in one respect."

---

อยํ ปเนตฺถ ธีตุ อธิปฺปาโย,-น ราชาทิสทฺโท กทาจิ ราโชติ ปจฺจตฺตวจนวเสน โอการนฺโต ทิสฺสติ วินา เทวราโชติอาทิสมาสวิสยํ, เขมสทฺโท ปน กตฺถจิ เขโมติ จ เขมนฺติ จ ลิงฺคนฺตรวเสน รูปนฺตรํ ทิสฺสติ, เตเนว เขมสทฺโท น ราชาทิคโณติ เวทิตพฺโพติ.

Herein, the daughter's meaning is this: A word of the `rāja` group is never seen ending with the vowel 'o' in the nominative singular, except in the context of a compound, such as `devarājo`. The word `khema`, however, is sometimes seen to take other forms, such as `khemo` and `khemaṃ`, due to a change of gender. For that reason, the word `khema` should be understood as not belonging to the `rāja` group.

---

อยํ ปน มาตุ อธิปฺปาโย,-เขมสทฺโท อภิเธยฺยลิงฺคตฺตา ติลิงฺคโก,ยทา ปน สญฺญาสทฺทาธิกาเร ปจฺจตฺตวจนวเสน เขมาติ อาการนฺโต ทิสฺสติ, ตทา เอกเทเสน เขมสทฺโท ราชาทิคณปกฺขํ ภชตีติ.

This, however, is the mother's meaning: The word `khema`, being an adjective, can have three genders. But when, in the context of proper nouns, it appears in the nominative singular ending in `-ā` as `khemā`, then in that one respect the word `khema` belongs to the `rāja` group.

---

อิทมฺปิ เอกํ วตฺถุ,–

This, too, is a story.

---

อริมทฺทนนคเร กิร เอกสฺส กุฏุมฺพิกสฺส เอโก ปุตฺโต ทฺเว ธีตโร อเหสุํ. เอกสฺมิญฺจ กาเล ฆมฺมาภิภูตตฺตา เคหสฺส อุปริตเล นหายิตฺวา นิสีทิ. อถ เอกา ทาสี เคหสฺส เหฏฺฐา ฐตฺวา กิญฺจิ กมฺมํ กโรนฺตี ตสฺส กุฏุมฺพิกสฺส คุยฺหฏฺฐานํ โอโลเกสิ. ตมตฺถํ ชานิตฺวา กุฏุมฺพิโก สาขํ โอโลเกสีติ เอกํ วากฺยํ พนฺธิตฺวา ปุตฺตสฺส ทสฺเสสิ,อิมสฺส อตฺถโยชนํ กโรหีติ. อถ ปุตฺโต อตฺถโยชนํ อกาสิ,-สาขํ รุกฺขสาขํ โอเลเกสิ อุทิกฺขตีติ. อถ ปจฺฉา เอกาย ธีตุยา ทสฺเสสิ, อิมสฺส อตฺถโยชนํ กโรหีติ. สาปิ อตฺถโยชนํ อกาสิ,- สา สุนโข ขํ อากาสํ โอโลเกสิ อุทิกฺขตีติ. อถ ปจฺฉา เอกาย ธีตุยา ทสฺเสสิ, อิมสฺส อตฺถ โยชนํ กโรหีติ. สาปิ อตฺถโยชนํ อกาสิ,-สา อิตฺถี ขํ องฺคชาตํ โอโลเกสิ มุขํ อุทฺธํ กตฺวา โอโลเกสีติ.

In the city of Arimaddana, it is said that a certain householder had one son and two daughters. One time, being overcome by the heat, he bathed on the upper floor of the house and sat down. Then, a female servant standing below the house, while doing some work, looked at the householder’s private parts. Realizing this, the householder composed a sentence—"sākhaṃ olokesi"—and showed it to his son, saying, "Explain the meaning of this." Then, the son explained the meaning: "He looked at a tree branch." Later, he showed it to one daughter and said, "Explain the meaning of this." She also explained the meaning: "That dog looked up at the sky." Then, he showed it to the other daughter and said, "Explain the meaning of this." She also explained the meaning: "That woman looked at the genitals, raising her face to look."

---

อิทมฺปิ เอกํ วตฺถุ,–

This, too, is one story.

---

เอโก กิร สามเณโร รตนปูรวาสี อริมทฺทนนคเร มาตุคามาปิ [Pg.90] สทฺทนเยสุ อติโกวิทาติ สุตฺวา อหํ ตตฺถ คนฺตฺวา ชานิสฺสามีติ อริมทฺทนนครํ คโต. อถ อนฺตรามคฺเค อริมทฺทนนครสฺส สมีเป เอกํ ทหริตฺถึ กปฺปาสวตฺถุํ รกฺขิตฺวา นิสินฺนํ ปสฺสิ. อถ สามเณโร ตสฺสา สนฺติกํ มคฺคปุจฺฉนตฺถาย คจฺฉิ. อถ ทหริตฺถี สามเณรํ ปุจฺฉิ,-กุโต อาคโตสีติ.

A certain novice, it is said, who lived in Ratanapura, heard that even the women in the city of Arimaddana were very skilled in grammar. Thinking, "I will go there and find out," he went to the city of Arimaddana. Then, along the way near Arimaddana, he saw a young woman sitting and guarding cotton goods. So the novice approached her to ask for directions. Then the young woman asked the novice, "Where have you come from?"

---

สามเณโร อาห,-รตนปูรโต อหํ อาคจฺฉตีติ. กุหึ คโตสีติ วุตฺเต อริมทฺทนนครํ คจฺฉตีติ อาห. อถ ทหริตฺถี เอวมาห,-ตฺวํ ภนฺเต สทฺทโยควินิจฺฉยํ อนุปธาเรตฺวา กเถสิ, อมฺหโยคฏฺฐาเน หิ ตฺวํ นาม โยคสทฺเทน โยเชตฺวา กเถสิ, นนุ ปณฺฑิตานํ วจเนน นาม ปริปุณฺณตฺเถน อวิรุทฺธสทฺทนเยน ปุณฺณินฺทุสงฺกาเสน ภวิตพฺพนฺติ. อถ สามเณโร เขตฺตวตฺถูนิ รกฺขนฺตี ทุคฺคตา ทหริตฺถีปิ ตาว สทฺทนยโกวิทา โหติ, กิมงฺคํ ปน โภคสมฺปนฺนา มหลฺลกิตฺถิโยติ ลชฺชิตฺวา ตโตเยว ปฏินิวตฺติตฺวา ปจฺจาคมาสีติ.

The novice said, "I am coming from Ratanapura." When asked, "Where are you going?" he replied, "I am going to the city of Arimaddana." Then the young woman said, "Venerable sir, you spoke without considering the principles of grammatical application. For in our usage, you have employed a faulty connection. Should not the speech of the wise be of complete meaning, with a non-contradictory grammatical method, like unto a full moon?" Then the novice thought, "Even this poor young woman guarding the fields is so skilled in grammar—what then of wealthy elderly women?" Feeling ashamed, he turned back from there and returned.

---

อิทํ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร เถรปรมฺปรวเสน สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This is the establishment of the Dispensation in the city of Arimaddana, in the Tambadīpa region of the Maramma country, through the lineage of elders.

---

อิทานิ มรมฺมมณฺฑเลเยว เชยฺยวฑฺฒนรฏฺเฐ เกตุมตีนคเร สาสนวํสํ วกฺขามิ.

Now I will recount the lineage of the Dispensation in the city of Ketumatī, in the Jeyyavaḍḍhana country, in this very Maramma region.

---

กลิยุเค หิ ทฺวิสตฺตตาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต เชยฺยวฑฺฒนรฏฺเฐ เกตุมตีนคเร มหาสิริเชยฺยสูโร นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. เอกํ อติเฉกํ เทวนาค นามกํ เอกํ หตฺถึ นิสฺสาย วิชิตํ วิตฺถารมกาสิ. ตสฺส ปน รญฺโญ กาเล กลิยุเค ทฺวินวุตาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต มหาปรกฺกโม นาม เถโร สีหฬทีปโต นาวาย อาคนฺตฺวา เกตุมตีนครํ สมฺปตฺโต. ราชา จ ทฺวารา วตีนครสฺส [Pg.91] ทกฺขิณทิสาภาเค มหาวิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส อทาสิ นิจฺจภตฺตมฺปิ. ตสฺมิญฺจ วิหาเร สีมํ สมฺมนฺนิตฺวา ติสฺสํ สีมายํ ตุลาวเสน อตฺตนา สมํ กตฺวา โลหมยพุทฺธปฺปฏิพิมฺพํ การาเปสิ. ตญฺจ พุทฺธปฺปฏิพิมฺพึ สมฺปตฺตลงฺกาทีปนฺติ นาเมน ปากฏํ อโหสิ.

In the Kali Yuga, when eight hundred and seventy-two years had passed, in the Jeyyavaḍḍhana country, in the city of Ketumatī, a king named Mahāsirijeyyasūro ruled. Relying on a single outstanding elephant named Devanāga, he expanded his conquests widely. During his reign, in the Kali Yuga, when eight hundred and ninety-two years had passed, the elder Mahāparakkamo arrived by ship from the island of Sri Lanka and reached the city of Ketumatī. The king had a great monastery built in the southern part of the city of Dvāravatī and offered it to him, along with perpetual alms. Within that monastery, a boundary was established, and in that boundary, he had a Buddha image of iron made, equal in weight to himself. That Buddha image became renowned by the name "Sampattalaṅkādīpa."

---

ตสฺส รญฺโญ กาเล สุราเมรยสิกฺขาปทํ ปฏิจฺจ วิปาโท อโหสิ. กถํ. พีชโต ปฏฺฐายาติ สมฺภาเร ปฏิยา เทตฺวา จาฏิยํ ปกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ตาลนาลิเกราทีนํ ปุปฺผรโส ปุปฺผโต คลิตาภินวกาลโต ปฏฺฐาย จ น ปาตพฺโพติ กงฺขาวิตรณีฏีกาทีสุ วุตฺตวจเน อธิปฺปายํ วิปลฺลาสโต คเหตฺวา ตาลนาลิเกราทีนํ รโส คลิตาภินวโต ปฏฺฐาย ปิวิตุํ น วฏฺฏตีติ เอกจฺเจ วทนฺติ. เอกจฺเจ ปน เอวํ วทนฺติ,–ตาลนาลิเกราทีนํ รโส คลิตาภินวกาเล ปิวิตุํ วฏฺฏตีติ.

During that king's reign, there arose a dispute concerning the precept regarding intoxicants. How so? Some, by incorrectly grasping the meaning of the statement found in subcommentaries such as the Kaṅkhāvitaraṇī-ṭīkā—which states, '"From the seed onwards" means from the time of preparing the ingredients and putting them in a pot it should not be drunk, and the flower-sap of palmyra, coconut, etc., from the time it has freshly dripped from the flower should not be drunk'—said that it is not proper to drink the sap of palmyra, coconut, etc., from the time it has freshly dripped. Others, however, said: 'It is proper to drink the sap of palmyra, coconut, etc., at the time it has freshly dripped.'

---

ตตฺถ ปุพฺพปกฺเข อาจริยานํ อยมธิปฺปาโย,–

In this matter, the teachers of the first party held this view:

---

พีชโต ปฏฺฐายาติ เอตฺถ สมฺภาเร ปฏิยาเทตฺวา จาฏิยํ ปกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย น ปาตพฺโพ. ตาลนาลิเกราทีนํ ปุปฺผรโส จ คลิตาภินวกาลโตเยว น ปาตพฺโพติ.

Herein, 'From the seed onwards' means that after preparing the ingredients and placing them in the vessel, it should not be drunk from that time onward. And the flower sap of palmyra, coconut, and other such trees should not be drunk from the very time it freshly drips.

---

อยํ ปน อปรปกฺเข อาจริยานมธิปฺปาโย,–

But this is the opinion of the teachers of the other party:

---

พีชโต ปฏฺฐายาติ เอตฺถ สมฺภาเร ปฏิยาเทตฺวา จาฏิยํ ปกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย น ปาตพฺโพ. ตาลนาลิเกราทีนํ สมฺภาเรหิ ปฏิยาทิโต ปุปฺผรโส ปุปฺผโต คลิตาภินวกาลโต น ปาตพฺโพติ.

Herein, 'From the seed onwards' means it should not be drunk starting from the time it is prepared with ingredients and put into the jar. The flower sap of palmyra, coconut, and other such trees, when prepared with ingredients, should not be drunk from the time it freshly drips from the flower.

---

เอวํ ตาลนาลิเกราทีนํ รโส คลิตาภินวกาลโต ปฏฺฐาย ปาตุํ วฏฺฏติ น วฏฺฏตีติ วิวาทํ กโรนฺตานํ มชฺเฌ นิสีทิตฺวา สมฺปตฺตลงฺโก มหาปรกฺกมตฺเถโร ตาทิโส ปิวิตุํ วฏฺฏตีติ วินิจฺฉินฺทิ, สุราวินิจฺฉยญฺจ นาม คนฺถํ อกาสิ[Pg.92]. เอวํ เกตุมตีนครํ มาเปนฺตํ มหาสิริเชยฺยสูรํ นาม ราชานํ นิสฺสาย เกตุมติยํ สาสนํ ปติฏฺฐหิ.

Thus, while they were debating whether the sap of palmyra, coconut, and other such trees should be drunk from the time it freshly drips, the elder Mahāparakkama of Sampattalaṅka, sitting amongst them, decided that such was fit to drink. And he composed a text called the Surāvinicchaya. Thus, depending on King Mahāsirijeyyasūra, who was building the city of Ketumatī, the Dispensation was established in Ketumatī.

---

อิทํ มรมฺมมณฺฑเลเยว เกตุมตีนคเร

This is in the city of Ketumatī, in the Maramma country itself.

---

สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

The establishment of the Dispensation.

---

อิทานิ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐเยว ขนฺธปุรสาสนวํสํ วกฺขามิ.

Now I shall recount the lineage of the Dispensation in Khandhapura, in the Tambadīpa region itself of the Maramma country.

---

กลิยุเค หิ จตุสฏฺฐาธิเก ฉวสฺสสเต ตโย ภาติกา กิตฺติตรนามกํ ราชานํ รชฺชโต จาเวตฺวา ขนฺธปุรนคเร รชฺชํ กาเรสุํ. ตทา กิตฺติตรนามกสฺส รญฺโญ เอโก ปุตฺโต จีนรฏฺฐินฺทราชานํ ยาจิตฺวา พหูหิ เสนงฺเคหิ ขนฺธปุรนครํ สมฺปริวาเรตฺวา อฏฺฐาสิ. อถ ตีสุ ปิฏเกสุ เฉกํ เอกํ มหาเถรํ ปกฺโกเสตฺวา มนฺเตสุํ. เถโร เอวมาห,– ชนปทายตฺตมิทํ กมฺมํ สมณานํ น กปฺปติ วิจาเรตุํ, อหมฺปิ สมโณ, นาฏเกหิ ปน สทฺธึ มนฺเตถาติ. อถ นาฏเก ปกฺโกเสตฺวา มนฺเตสุํ. นาฏกาปิ สเจ การณํ นตฺถิ, เอวํ สติ ผลํ น ภเวยฺย, สเจ ปูติ นตฺถิ, มกฺขิกา น สนฺนิปเตยฺยุนฺติ คีตํ คายิตฺวา อุทเก กีฬนฺติ.

In the Kali Yuga, when six hundred and sixty-four years had passed, three brothers overthrew a king named Kittitara from his kingdom and established their reign in the city of Khandhapura. At that time, a son of that King Kittitara, having requested the king of China, surrounded the city of Khandhapura with a large army and stood firm. Then, they summoned a wise elder versed in the three Piṭakas to consult him. The elder said, "This matter depends on the populace—it is not proper for ascetics to deliberate on it; I too am an ascetic. Instead, consult with the actors." So they summoned the actors and consulted them. The actors, singing the song, "If there is no cause, there will be no result; if there is no rottenness, flies will not gather," played in the water.

---

อถ เตจ ตโย ภาติกา ตํ สุตฺวา กิตฺติตรนามกํ ราชานํ พนฺธนาคารโต คเหตฺวา มาเรตฺวา อิทานิ ยํ รชฺเช ฐปยิสฺสามาติ จินฺเตตฺวา ตุมฺเห คจฺฉถ, อยํ ตสฺส สีโส, อิทานิ เอส ปรโลกํ คโตติ สีสํ ทสฺเสสุํ. อถ จีนรฏฺฐเสนาโยปิ อิทานิ ราชวํสิโก นตฺถิ, เต นหิ ยุชฺฌิตุํ น อิจฺฉาม, ยํ รชฺเช ฐปยิสฺสามาติ กตฺวา มยํ อาคตา, อิทานิ โส นตฺถีติ วตฺวา นิวตฺเตตฺวา อคมํสุ.

Then those three brothers, hearing that, took King Kittitara from the prison and killed him. They then showed his head, saying, "You may depart; this is his head. Now he has gone to the other world." Then the army of the Chinese kingdom also said, "Now there is no one of the royal lineage; therefore we do not wish to fight. We came here intending to establish him in the kingdom, but now he is no more." Having said this, they turned back and departed.

---

โส จ เถโร นาฏเกหิ สทฺธึ มนฺเตถาติ เอตฺตกเมว วุตฺตตฺตา ภิกฺขุภาวโต น โมเจตีติ ทฏฺฐพฺพํ. วุตฺตญฺเจตํ,–

And it should be understood that the elder was not released from his state as a monk, because he only said this much: "Consult with the actors." And this was stated:–

---

ปริยาโยจ อาณตฺติ, ตติเย ทุติเย ปน;

อาณตฺติเยว เสเสสุ, ทฺวยเมตํ น ลพฺภตีติ.

Suggestion and command are in the third and second; but only command in the rest; this pair is not found in them.

---

ตสฺมึ ปน ขนฺธปุเร อริมทฺทนนคเร อรหนฺตคณวํสิกา ฉปฺปทคณวํสิกา อานนฺท คณวํสิกา จ เถรา พหโว วสนฺติ. เตหิ ปน กตคนฺโถ นาม โกจิ นตฺถีติ.

In that Khandhapura, the city of Arimaddana, many elders dwell—those of the lineage of arahants, the lineage of the six-footed ones, and the lineage of Ānanda. Yet among them, there is no one who has composed a text.

---

อิทํ ขนฺธปุเร สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This is the establishment of the Dispensation in Khandhapura.

---

อิทานิ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปเรฏฺเฐเยว วิชยปุเร สาสนวํสํ วกฺขามิ.

Now I shall recount the lineage of the Dispensation in Vijayapura, in the Maramma country itself, in the island of Tambadīpa.

---

กลิยุเค หิ จตุสตฺตตาธิเก ฉวสฺสสเต สีหสูโร นาม ราชา วิชยปุรํ มาเปสิ. ตโต ปจฺฉา ทฺวีสุ สํวจฺฉเรสุ อติกฺกนฺเตสุ จมุํนทิยํ มตเสติภํ เอกํ ลภิตฺวา เอกเสติภินฺโนติ ตสฺส นามํ ปากฏํ อโหสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล วิชยปุเร สีลวนฺตา ลชฺชีเปสลา ภิกฺขู พหโว นตฺถิ. อริมทฺทนนครโต อนุรุทฺธราชกาเล ราชภเยน นิลียิตฺวา อวเสสา สมณกุตฺตกาเยว พหโว อตฺถิ. ปจฺฉา จูฬอรหนฺตตฺเถรทิพฺพจกฺขุตฺเถรานํ อาคตกาเลเยว ลชฺชีเปสลา ภิกฺขู พลวนฺตา หุตฺวา คณํ วฑฺฒาเปสุํ. ราชา จ ทิพฺพจกฺขุตฺเถรํ อนฺเตปุรํ ปเวเสตฺวา เทวสิกํ ปิณฺฑปาเตน โภเชสิ. อนุรุทฺธรญฺญา ตมฺพุลมญฺชูสายํ ฐเปตฺวา ปูชิตา สตฺต ธาตุโย ลภิตฺวา ตาสํ ปญฺจธาตุโย จญฺญิงฺขุเจติเย นิธานํ อกาสิ. อวเสสา ปน ทฺเว ธาตุโย ปุญฺญสฺส นาม อมจฺจสฺส ปูชนตฺถาย นิยฺยาเทสิ. โสจ อมจฺโจ เชยฺยปุเร ปุญฺญเจติเย นิธานํ อกาสิ.

In the Kali Yuga, in the year six hundred and seventy-four, a king named Sīhasūra built Vijayapura. Then, after two years had passed, having obtained a dead white elephant from the Camuṃnadī River, he became well-known by the name 'the One with the White Elephant'. During that king’s reign, there were not many virtuous, modest, and gentle monks in Vijayapura. Most of the remaining ones were merely pseudo-ascetics who had hidden themselves, having fled from the city of Arimaddana during King Anuruddha’s time out of fear of him. Later, only when the elder Cūḷa-Arahaṃ and the elder with the divine eye arrived, did the modest and gentle monks grow strong and increase their community. The king invited the elder with the divine eye into his inner palace and fed him daily with almsfood. Having obtained seven relics that had been placed in a betel box and worshipped by King Anuruddha, he enshrined five of them in the Caññiṅkhu Cetiya. The remaining two relics, however, he entrusted to an official named Puñña for veneration. That official enshrined them in the Puñña Cetiya in Jeyyapura.

---

ตทา จ กิร สมณกุตฺตกา คหฏฺฐาวิย ราชราชมหามตฺตานํ [Pg.94] สนฺติเก อุปฏฺฐานํ อกํสุ. กลิยุเค จตุอสีตาธิเก ฉวสฺสสเต สมฺปตฺเต สีสสูรรญฺโญ เชฏฺฐ ปุตฺโต อุชโน นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. โส ปน อวปงฺกฺยา นามเก เทเส จมฺปกกฏฺฐมเย สตฺตวิหาเร การาเปสิ. ทฺวิ วสฺสาธิเก สตฺตวสฺสสเต กาเล เต วิหารา นิฏฺฐํ อคมํสุ.

At that time, it is said, the pseudo-ascetics, like householders, attended upon the king and his high ministers. In the Kali Yuga, when the year six hundred and eighty-four was reached, the eldest son of King Sīhasūra, named Ujana, became king and ruled. He, in a region called Avapaṅka, had seven monasteries built of campaka wood. In the year seven hundred and two, those monasteries were completed.

---

เตสุ วิหาเรสุ จมฺปกํ นาม ปธานวิหารํ อมจฺจปุตฺตสฺส สุธมฺมมหาสามิตฺเถรสฺส อทาสิ. โส ปน เถโร อริมทฺทนนคเร อรหนฺตตฺเถรสฺส วํสิโกติ ทฏฺฐพฺโพ.

Among those monasteries, he gave the chief monastery named Campaka to the minister's son, the great elder Sudhammamahāsāmi. That elder, however, should be regarded as belonging to the lineage of the Arahant elder in the city of Arimaddana.

---

เวฬูวนํ นาม ปริวารวิหารํ ปน อาภิธมฺมิกสฺส ญาณธชสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. โสปิ อรหนฺตตฺเถรสฺส วํสิโก.

He gave the surrounding monastery named Veḷuvana to the elder named Ñāṇadhaja, an expert in the Abhidhamma. That elder too was in the lineage of the Arahant elder.

---

เชตวนํ นาม ปริวารวิหารํ ปน สกลวินยปิฏกํ วาจุคฺคตํ กโรนฺตสฺส คุณารามตฺเถรสฺส อทาสิ. โส ปน เถโร อริมทฺทนนคเรเยว อานนฺทตฺเถรสฺส วํสิโก.

He gave the surrounding monastery named Jetavana to the Elder Guṇārāma, who was committing the entire Vinaya Piṭaka to memory. Moreover, that elder was of the lineage of the Elder Ānanda in the city of Arimaddana itself.

---

กุลวิหารํ นาม ปริวารวิหารํ อาทิจฺจรํสิโน นาม เถรสฺส อทาสิ. โสปิ อานนฺทตฺเถรสฺส วํสิโกเยว.

The surrounding monastery named Kulavihāra was given to the elder named Ādiccaraṃsi. He too was of the lineage of the Elder Ānanda.

---

สุวณฺณวิหารํ นาม ปริวารวิหารํ สุธมฺมาลงฺการสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. โสปิ อานนฺทตฺเถรวํสิโกเยว.

The surrounding monastery named Suvaṇṇavihāra was given to the elder named Sudhammālaṅkāra. He too was of the lineage of the Elder Ānanda.

---

นีจเคหํ นาม ปริวารวิหารํ วรปตฺตสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. โส ปน สุธมฺมมหาสามิตฺเถรสฺส อนฺเตวาสิโก.

The surrounding monastery named Nīcageha was given to the elder named Varapatta. He was a pupil of the Elder Sudhammamahāsāmi.

---

ทกฺขิณโกฏึ นาม ปริวารวิหารํ สิริปุญฺญวาสิโน นาม เถรสฺส อทาสิ. โสปิ สุธมฺมมหาสามิตฺเถรสฺส อนฺเตวาสิโกติ.

The surrounding monastery named Dakkhiṇakoṭi was given to the elder named Siripuññavāsi. He too was a pupil of the Elder Sudhammamahāsāmi.

---

เตสํ วิหารานํ เอสนฺนฏฺฐาเน ราชา สยเมว หตฺเถน คเหตฺวา มหาโพธิรุกฺขํ โรเปสิ. เตสํ วิหารานํ ปฏิ ชคฺคนตฺถาย พหูนิปิ เขตฺตวตฺถูนิ อทาสิ อารามโคปก กุลานิ จ.

In a place near these monasteries, the king himself, with his own hand, planted a great Bodhi tree. For the upkeep of these monasteries, he also gave many fields and lands, as well as families of grove-keepers.

---

เตสํ [Pg.95] ปน เถรานํ สุธมฺมปุราริมทฺทนปุรภิกฺขุวํสิกตฺตาลชฺชิเปสลตา วิญฺญาตพฺพา. เตเนว วิชยปุเร สาสนํ อติวิย ปริสุทฺธํ อโหสีติ ทฏฺฐพฺพํ.

It should be understood that because these elders were of the lineage of monks from Sudhammapura and Arimaddanapura, they were modest and gentle. It should be seen that for this very reason, the Dispensation in Vijayapura became exceedingly pure.

---

เตสมฺปิ สิสฺสปรมฺปรา อเนกสหสฺสปฺปมาณา อเหสุํ. เอวํ ลชฺชีเปสลานํโย ภิกฺขูนํ สนฺติกา เกจิ สทฺธิวิหาริกา กีฏาคิริมฺหิ อสฺสชิปุนพฺพสุกาวิย อลชฺชี ทุสฺสีลา อุปฺปชฺชึสุ, เสยฺยถาปิ นาม มธุรมฺพรุกฺขโต อมฺพิลผลนฺติ. เต ปน พหุอนาจารํ จรึสุเยว. อิทํ ปน เตสํ มูลอุปฺปตฺติ ทสฺสนํ.

Their succession of disciples, too, numbered in the many thousands. Yet, from those monks who were modest and gentle, some shameless and immoral co-resident pupils arose, like Assaji and Punabbasuka at Kīṭāgiri, just as sour fruit comes from a sweet mango tree. And they lived indulging in much misconduct. This, however, is a presentation of their origin.

---

ราชา หิ ตทา เตสํ วิหารานํ ปฏิชคฺคนตฺถาย พหูนิ เขตฺตวตฺถูนิ อทาสิ. เตสุ เขตฺตวตฺถูสุ พลิวิจารณตฺถาย สุธมฺมมหาสามิตฺเถโร เอกจฺเจ ภิกฺขู อารกฺขณฏฺฐาเน ฐเปสิ. อารกฺขณภิกฺขู ปน ธมฺมานุโลมวเสน กสฺสกานํ โอวาทาเปสิ, เขตฺตวตฺถุสามิภาคมฺปิ ปฏิคฺคณฺหาเปสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล เขตฺตวตฺถูนิ ปฏิจฺจ ภิกฺขู วิวาทํ อกํสุ. อถ ตํ วิวาทํ สุตฺวา สาสนธรตฺเถโร จ ทฺเว ปรกฺกมตฺเถรา จ ตโต นิกฺขมึสุ. นิกฺขมิตฺวา สาสนธรตฺเถโร ขณิตฺติ ปาทปพฺพเต นิสีทิ. ทฺเว ปรกฺกมตฺเถรา จ จงฺคกิงฺคปพฺพตกนฺทเร นิสีทึสุ. เตสญฺหิ นิวาสฏฺฐานตฺตา ยาวชฺชตนา ตํ ฐานํ ปรกฺกมฏฺฐานนฺติ ปากฏํ อโหสิ. เต ปน เถรา เอกจาราติ โวหารึสุ. อวเสสา ปน ภิกฺขู คามวาสีพหุจาราติ โวหารึสุ. ตโต ปฏฺฐาย อรญฺญวาสีคามวาสีวเสน วิสุํ คณา โหนฺติ. วิหารสฺส นินฺนานํ เขตฺตวตฺถูนํ พลิปฺปฏิคฺคาหกภิกฺขูนมฺปิ สงฺฆชาติสมญฺญา อโหสิ.

At that time, the king gave many fields and lands for the maintenance of those monasteries. To oversee the taxes on these fields and lands, the Elder Sudhammamahāsāmi appointed certain monks to positions of protection. The monks in charge of protection, in accordance with the Dhamma, advised the farmers and also collected the owner's share. At that time, disputes arose among the monks concerning the fields and lands. Hearing this dispute, the Elder Sāsanadhara and two Parakkama elders departed from there. After leaving, the Elder Sāsanadhara took up residence at Khaṇitti Pādapabbata. The two Parakkama elders took up residence in a cave on Caṅgakiṅgapabbata. Because those were their dwelling places, that place became known as Parakkamaṭṭhāna (the place of striving) until this day. Those elders were called 'Ekacārā' (those of solitary practice). The remaining monks were called 'Gāmavāsībahucārā' (village-dwelling and of diverse practices). From then on, they became separate groups of forest-dwellers and village-dwellers. Even the monks who received taxes from the low-lying fields and lands of the monastery came to be known by the designation Saṅghajāti.

---

กลิยุเค จตุวสฺสาธิเก สตฺตสเต อุชนสฺส รญฺโญ ธรมานสฺเสว กนิฏฺฐภาติโก กฺเยจฺวา นาม ราชา กุมาโร รชฺชํ คณฺหิ.

In the Kali Yuga, in the year seven hundred and four, while King Ujana was still reigning, his younger brother, a prince named Kyecvā, seized the kingdom.

---

อยํ ปน ตสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติ,– อุชโน นาม ราชา ตฺวํ สมุทฺทมชฺฌํ [Pg.96] นาม คามํ คนฺตฺวา ตตฺถ นิสีทิตฺวา ตตฺรุปฺปาทพลึ ภุญฺชาหีติ นิยฺยาเทสิ. โส ปน ราชกุมาโร ลุทฺทกมฺเมสุเยว อภิรมฺมณสีโล. เอกสฺมึ สมเย ปิควํ คนฺตฺวา ปจฺจาคตกาเล รตฺติยํ สุปินํ ปสฺสิ,– สกฺโก เทวานมินฺโท อาคนฺตฺวา อุโปสถสีลํ สมาทิยาหิ, เอวํ สติ อจิเรเนว เสติเภ ลภิสฺสสตีติ วตฺวา ตาวตึสภวนํ ปุน คโตติ.

This is the origin of that matter: King Ujana commanded him, "Go to the village named Samuddamajjha, reside there, and enjoy the tribute arising there." However, that prince was of a nature to delight in hunting. One time, while returning from going to Pigava, he saw a dream at night: Sakka, the king of the gods, came and said, "Undertake the Uposatha precepts. If you do so, you will soon obtain white elephants." Having said this, he returned to the Tāvatiṃsa heaven.

---

โสจ ราชกุมาโร ตโต ปฏฺฐาย อุโปสถสีลํ สมาทิยิ. ปจฺฉา กาเลปิ อตฺตโน หตฺเถ คุเถน กิลินฺนํ ภวตีติ ปุน สุปินํ ปสฺสิ. โส อจิเรเนว ปญฺจ เสติเภ ลภิ. อถ เอโก อมจฺโจ คนฺตฺวา รญฺโญ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ราชา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา มม กิร โภนฺโต กนิฏฺฐภาติโก ปญฺจ เสติเภ ลภีติ ราชปุริสานํ มชฺเฌ สํวณฺเณสิ. อมจฺโจ ปุน ราชกุมารสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ราชกุมาโรปิ มม ภาติโก ราชา อกถิตปุพฺพํ วาจาเปยฺยํ วทตีติ อาราธยิตฺวา ปุน คนฺตฺวา ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรจาเปสิ. ราชาปิ ตเถว วทตีติ. ตํ สุตฺวา ราชกุมาโร ภิยฺโยโส ปสีทิ.

And that prince from that time onward undertook the Uposatha precepts. Later, he again saw a dream that his own hand was wet with dung. Soon after, he obtained five white elephants. Then a minister went and reported the matter to the king. The king, pleased in mind, praised it among the royal attendants, saying, "Indeed, my younger brother has obtained five white elephants." The minister then went to the prince and reported the matter to him. The prince, thinking, "My brother the king speaks affectionate words never spoken before," requested the minister to go back and report the matter to the king. The minister reported back that the king spoke in that very way. Hearing this, the prince became even more pleased.

---

กสฺมา ปน อุชโน ราชา กิตฺติตรํ นาม ราชกุมารํ กนิฏฺฐโวหาเรน น วทตีติ. เอกเสติภินฺโท หิ ราชา อปรสฺส รญฺโญ เทวึ คพฺภินึ อาเนตฺวา อคฺคมเหสิฏฺฐาเน ฐเปสิ, ฐเปตฺวา อจิเรเนว อุชนํ วิชายิ, เตเนว น อุชโน เอกเสติภินฺทสฺส ปุตฺโต, กิตฺติตโร นาม ราชกุมาโรเยว เอกเสติภินฺทสฺส ปุตฺโต, ตสฺมา ตํ การณํ ปฏิจฺจ โส ตํ กนิฏฺฐโวหาเรน น วทตีติ.

But why then does King Ujana not address Prince Kittitara with the designation 'younger brother'? King Ekasetibhinda, you see, brought the pregnant queen of another king and placed her in the position of chief queen. Soon after establishing her there, she gave birth to Ujana. Therefore, Ujana is not the son of Ekasetibhinda, but Prince Kittitara is indeed the son of Ekasetibhinda. For that reason, he does not address him with the designation 'younger brother.'

---

กนิฏฺโฐ ปญฺจเสติเภ ลภตีติ สุตฺวา ราชา ภายิตฺวา กนิฏฺฐสฺส รชฺชํ อุปนิยฺยาเทสิ. ราชา ราชเคหสฺส ปจฺฉิมทฺวาเรน นิกฺขมิ. กนิฏฺโฐ ปุริมทฺวาเรน ปาวิสิ. ปญฺจนฺนํ ปน เสติภานํ ลทฺธตฺตา ปญฺจเสติภินฺโทติ ปากโฏ. มูลนามํ ปนสฺส [Pg.97] สีหสูโรติ ทฏฺฐพฺพํ. ตสฺส รญฺโญ กาเล พหู อลชฺชิโน คามสามนฺต วิหาเร วสิตฺวา อเนกวิธํ อานาจารํ จรึสุ. สุธมฺมปุรอริมทฺทนปุรโต ปรมฺปรวเสน อาคตา ภิกฺขูปิ พหู ลชฺชิโน สิกฺขากามา สนฺติ.

Hearing that the youngest would obtain the five white umbrellas, the king, being afraid, handed over the kingdom to the youngest. The king departed by the western gate of the royal palace, while the youngest entered by the eastern gate. Because he had obtained the five white umbrellas, he became known as Pañcasetibhinda. His original name, however, should be understood as Sīhasūra. During that king's reign, many shameless ones, dwelling in monasteries near villages, engaged in various kinds of misconduct. However, there were also many modest monks desirous of the training who had come in succession from Sudhammapura and Arimaddanapura.

---

อถ ตสฺส รญฺโญ ภตฺตํ ปริภุญฺชนกาเล เอโก สมณกุตฺตโก อฏฺฐ ปริกฺขาเร คเหตฺวา อาคนฺตฺวา รญฺโญ สมฺมุเข อฏฺฐาสิ. กิมตฺถาย อาคโตสีติ ปุจฺฉิเต ปิณฺฑปาตตฺถาย อาคโตมฺหีติ อาห. อถ ราชา สยํ ภุญฺชิสฺสามีติ อารภิตฺวาปิ อติปฺปสนฺนตาย ปน สุวณฺณปาติยา ปฏิยาทิตํ สกลมฺปิ ภตฺตํ อทาสิ. อถ ราชา เอวํ จินฺเตสิ,– อยํ ภิกฺขุ ปิณฺฑปาตตฺถาย อุปมชฺฌนฺติ กเยว อาคนฺตฺวา อฏฺฐาสิ, น โส ปุถุชฺชนภิกฺขุ, อถ โข อภิญฺญาลาภี อรหา ภเวยฺย, มม ปุญฺญตฺถาย อาคโต ภเวยฺย มํ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ.

Then, at the time when the king was eating his meal, a certain sham ascetic, taking the eight requisites, came and stood before the king. When asked, "For what purpose have you come?" he replied, "I have come for alms-food." Then the king, though he had begun to eat himself, yet out of great faith, gave all the food prepared in a golden bowl. Then the king thought: "This monk came and stood as if for alms-food; he is not an ordinary monk, but rather an arahant who has attained supernormal powers. He must have come for the sake of my merit, out of compassion for me."

---

เอวํ ปน จินฺเตตฺวา เอกํ ราชปุริสํ อาณาเปสิ ตสฺส ปจฺฉา อนุคนฺตฺวา โอโลเกตุํ. โส ปน สมณกุตฺตโก สยํ อลชฺชิภูตตฺตาว อตฺตโน ภริยา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตํ คณฺหิ. ตํ ทิสฺวา ราชปุริโส รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา ปฐมเมว เอวํ จินฺเตสิ,– สเจ ยถาภูตํ อาโรเจยฺยํ, รญฺโญ ปสาโท วินสฺเสยฺย, เอวํ ปน อนาโรเจตฺวา ยถา รญฺโญ ปสฺสาโท ภิยฺโยโสมตฺตาย ภเวยฺย, มยฺหมฺปิ ลาโภ อุปฺปชฺเชยฺย, สมณกุตฺตโกปิ ราชปราธโต วิมุจฺเจยฺย, เอวํ อาโรเจสฺสามีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา อหํ มหาราช ตํ อนุคนฺตฺวา โอโลเกสิ, อถ มม เอวํ โอโลเกนฺตสฺสว อนฺตรธายีติ อาโรเจสิ. ราชา ภิยฺโยโสมตฺตาย ปสีทิตฺวา หตฺถํ ปสาเรตฺวา ยถาหํ มญฺญมิ, ตถา อวิรชฺฌนเมวตนฺติ ติกฺขตฺตุํ วาจํ นิจฺฉาเรสิ, ราชปุริสสฺส จ ทาตพฺพํ อทาสิ.

Having thought thus, the king ordered a royal servant to follow behind him and observe. But that sham ascetic, being shameless himself, had his wife come out to meet him and take the bowl. Seeing this, the royal servant went to the king and first thought thus: "If I report what actually happened, the king’s faith will be destroyed. But if I do not report it thus, the king’s faith would grow even more, I too might gain some benefit, and the sham ascetic would also be freed from the king's punishment. Thus shall I report it." Having thought thus, he reported, "O great king, I followed and observed him, and then, as I was watching, he disappeared." The king, becoming even more pleased, stretched out his hand and declared three times, "Just as I thought, so it is without fail!" And he gave a reward to the royal servant.

---

ตสฺมึเยว ทิวเส เอโก อมจฺโจ รญฺโญ ปณฺณาการตฺถาย [Pg.98] เวลาหกํ นาม เอกํ ตุรงฺคมํ อทาสิ. อถ ราชา มม ปุญฺญานุภาเวน เอส ลทฺโธติ สมฺปหํสิ. ตํ ปน ตุรงฺคมํ อาโรหิตฺวา เอกํ หตฺถาโรหํ ปาชาเปสิ. อถ มหาชนสฺส โอโลเกนฺตสฺส หตฺถาโรหสฺส สีเสเวฏฺฐนทุสฺสํเยว ปสฺสิตฺวา อากาเส ปกฺขนฺโธ พโกวิย ปญฺญายติ. โส ปน ตุรงฺคโม ปาโตว วิชยปุรโต คจฺฉนฺโต ปพฺพตพฺภนฺตรนครํ สายนฺหสมเย ปาปุณิ. อพฺภ วิชพฺภนอสฺโสติปิ นามํ อกาสิ.

On that very day, a minister gave the king a horse named Velāhaka as a gift. Then the king rejoiced, thinking, "This has been obtained through the power of my merit." He had a rider mount that horse and drive it. Then, as the great multitude watched, seeing only the rider’s turban cloth, it appeared leaping into the sky like a heron. That horse, setting out in the morning from Vijayapura, reached a city within a mountain range by evening. It was also given the name Abbhavijabbhana-assa, the Sky-Piercing Horse.

---

อิจฺเจวํ สมณกุตฺตกา ทารมฺปิ โปเสสุํ, ปเคว อิตรํ อนาจารํ. เตเนว เต สมณกุตฺตกา รญฺโญ มลฺลรงฺคมฺปิ ปวิสิตฺวา มลฺลํ ยุชฺเฌสุํ. เตสุ ปน สมณกุตฺตเกสุ โอวิจงฺคาขุํสงฺฆโช นาม สมณกุตฺตโก มลฺลกมฺเม อติวิย เฉโก อธิโก. โส กิร สํวจฺฉเร สํวจฺฉเร รญฺโญ มลฺลรงฺเค ชยิตฺวา ปนฺนรส วา วีสติ วา อสฺเส ปฏิลภีติ.

Thus, these sham ascetics even supported wives—how much more so other unseemly behavior. Indeed, those sham ascetics even entered the king’s wrestling arena and engaged in wrestling matches. Among those sham ascetics, one named Ovicangākhuṃsaṅghaja was exceptionally skilled and proficient in wrestling. It is said that year after year, he was victorious in the king’s wrestling arena and received fifteen or twenty horses.

---

รตนปูรนคเร มลฺลกมฺเม อติเฉโก อธิโก เอโก กมฺโพชกุโล อตฺถิ. โส รตนปูรนคเร เชยฺยปุรนคร จ อตฺตนา สมถามํ มลฺลปุริสํ อสภิตฺวา วิชย ปุรํ อาคนฺตฺวา จมฺปกวิหารสฺส ทฺวารสมีเป มลฺลสภามณฺฑเป ปวิสิตฺวา มลฺลกมฺมํ กาตุํ อิจฺฉามีติ รญฺโญ อาโรเจสิ. อถ ราชา ตํ สงฺฆชํ อามนฺเตตฺวา เอวมาห,- อิทานิ โภ ตฺวํ อิมินา สทฺธึ มลฺลยุทฺธํ กาตุํ สกฺขิสฺสสีติ. อามมหาราช ปุพฺเพ อหํ ทหเร หุตฺวา กีฬนตฺถายเยว มลฺลกมฺมํ อกาสึ, อิทานิ ปน เอกูนสตฺตติวสฺโส อหํ อิโต ปจฺฉา มลฺลยุทฺธํ กาตุํ สกฺขิสฺสามิ วา มา วาติ น ชานามิ, อิทานิ ปรปกฺขํ มลฺลปุริสํ มลฺลกมฺเมน มาเรสฺสามีติ วทติ.

In the city of Ratanapūra, there was a man of the Kamboja clan who was exceedingly skilled and superior in wrestling. Not finding any wrestler of equal strength in Ratanapūra and Jeyyapura, he came to the city of Vijaya, entered the wrestling hall near the gate of the Campaka monastery, and announced to the king, "I wish to engage in wrestling." Then the king summoned Saṅghaja and said to him, "Now, sir, are you able to wrestle with this man?" "Yes, great king. Previously, when I was young, I wrestled merely for sport. But now, at sixty-nine years of age, I do not know whether I will be able to wrestle hereafter or not. He says that he will kill the opposing wrestler through wrestling."

---

อถ ราชูนํ มลฺลกมฺมํ นาม กีฬนตฺถายเยว ภวติ, มา มาเรตุํ อุสฺสาหํ กโรหีติ วตฺวา อญฺญมญฺญํ มลฺลยุทฺธํ การาเปสิ[Pg.99]. สปริสสฺส รญฺโญ โอโลเกนฺตสฺเสว เต มลฺลากาเรน นจฺจิตฺวา อญฺญมญฺญํ สมีปํ อุปคจฺฉึสุ. อถ สงฺฆโช มลฺโล กมฺโพชมลฺลสฺส ปาเทน ปหรณาการํ ทสฺเสตฺวา ทกฺขิณหตฺถมุฏฺฐินา กปาเล ปหารํ อทาสิ. อถ กมฺโพชมลฺลสฺส มุขํ ปจฺฉโต อโหสิ. ตทา สปริโส ราชา อีทิสา ปน วิมุขโต มรณเมว เสยฺโย อิทานิ ปน อิมํ ปสฺสิตุํ น วิสหามีติ วทติ. ปุน สงฺฆโช วามหตฺถ มุฏฺฐินา ปหารํ อทาสิ. อถ กมฺโพชมลฺลสฺส มุขํ ปริวฏฺเฏตฺวา ยถา ปุพฺเพ, ตถา ปติฏฺฐาสิ.

Then the king, saying, "Wrestling is merely for sport; do not strive to kill," had them engage in a wrestling match. While the king and his retinue were watching, the wrestlers, dancing in the manner of wrestlers, approached each other. Then the wrestler Saṅghaja, feinting a strike with his foot, struck the Kamboja wrestler on the skull with his right fist. The Kamboja wrestler's face was then turned backward. At that, the king with his retinue said, "For one in such a state, death is better than having his face turned away. I cannot bear to look upon this now." Again, Saṅghaja struck with his left fist. Then the Kamboja wrestler's face turned back and was established as it was before.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล สปริโส ขตฺติโย ตํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา ทฺเว อสฺเส ตึสมตฺตานิ วตฺตานิ สตกหาปณญฺจ อทาสีติ. อิทญฺจ วจนํ โปราณโปตฺถเกสุ อาคตตฺตา สาธุชนานญฺจ สํเวชนิยฏฺฐานตฺตา วุตฺตํ. ฐเปตฺวา หิ สํเวคลาภํ นตฺถิ อญฺญํ กิญฺจิ ปโยชนนฺติ.

At that time, the king, along with his retinue, seeing that marvel, gave two horses, thirty sets of garments, and one hundred kahāpaṇas. This account is told because it is found in ancient books and is a basis for spiritual urgency for good people. For apart from gaining spiritual urgency, there is no other purpose.

---

กลิยุเค เตรสาธิเก สตฺตวสฺสสเต วิชยปุเรเยว ตสฺส ปุตฺโต กิตฺติตรนามโก ราชา รชฺชํ กาเรสิ. วิตรา สทิสนามวเสเนว สีหสูโรติ นามํ ปฏิคฺคณฺหิ. ปิตุ รญฺโญ กาเล ลทฺเธสุ ปญฺจสุ เสติเหสุ จตุนฺนํเยว อวเสสตฺตา จตุเสติภินฺโทติ นามํ ปากฏํ. เตเน วาห อภิธานปฺปทีปิกาฏีกายํ จตุเสติภินฺโทติ. ตสฺส รญฺโญ กาเล จตุรงฺคพโล นาม มหาอมจฺโจ คนฺถโกวิโท อภิธานปฺปทีปิกาสํ วณฺณนํ อกาสิ. โส ปน สกลพฺยากรณวนาสงฺคญาณาจารี อโหสิ.

In the Kali Yuga, in the year seven hundred and thirteen, in Vijayapura itself, his son, a king named Kittitara, ruled the kingdom. He received the name Sīhasūra, similar to his father's name. Because only four of the five white umbrellas obtained during his father the king's time remained, he became known by the name Catusetibhinda. Therefore, he is called Catusetibhinda in the commentary to the Abhidhānappadīpikā. During his reign, a great minister named Caturaṅgabala, an expert in texts, composed a commentary on the Abhidhānappadīpikā. He, moreover, was a master of the knowledge and practice of the entire forest of grammar.

---

เอกสฺมิญฺจ สมเย ราชา เอกํ มหนฺตํ วิหารํ การาเปตฺวา อสุกรญฺญา อยํ วิหาโร การาปิโต, อิมสฺมึ วิหาเร สีลวนฺตาเยว นิสีทนฺตูติ โกลาหลํ อุปฺปาเทสิ. อถ สาจญฺญินามคามวาสี เอโก เถโร อาคนฺตฺวา นิสีทิ.

And at one time, the king, having had a large monastery built, made a great proclamation: "This monastery has been built by the king; let only the virtuous dwell in this monastery!"

---

อยํ [Pg.100] ปน ตสฺส เถรสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติ,–

This, however, is the origin story of that elder:

---

สาจญฺญิคาเม กิร เอโก คหปติ อตฺตโน ปุตฺตํ สิปฺปุคฺคหณตฺถาย วิหาเร เอกสฺส ภิกฺขุสฺส สนฺติเก นิยฺยาเทสิ. ปุตฺตสฺส ปน วิหารํ อคนฺตุกามสฺส ตชฺชนตฺถาย สกณฺฏกคจฺฉสฺส อุปริ ขิปติ. โส จ ทหโร นิกฺขมิตฺวา เคหํ อนาคตฺวา วิหาเรเยว นิสีทิ. มาตาปิตูนํ สนฺติกํ อนาคนฺตฺวา โถกํ โถกํ ทูรํ คนฺตฺวา สามเณร ภูมิโต อุปสมฺปทภูมึ ปตฺวา อริมทฺทนนครํ คจฺฉิ. อติปญฺญวนฺตตาย ปน ปตฺตปฺปตฺตฏฺฐาเน มหาเถโร สงฺคณฺหึสุ. เตเนเวส สกลมรมฺมรฏฺเฐ ปากโฏ อโหสิ. อถ มาตาปิตโร ปุตฺตสฺส อาคมนํ อเปกฺขิตฺวาเยว นิสีทึสุ. ตมตฺถํ ปน สุตฺวา เอส อมฺหากํ ปุตฺโต ภวิสฺสติ วา โน วาติ วีมํสิตุกาโม ปิตา อนุคจฺฉิ. อริมทฺทนนคเร ตํ สมฺปาปุณิตฺวา อุปฏฺฐเปตฺวา นิสีทิ. โสปิ ภิกฺขุ ยถาอุปฏฺฐาเนเนว สนฺตปฺเปตฺวา คนฺถํ อุคฺคณฺหิ. อปรสฺมึ ปน กาเลโส ภิกฺขุ อชฺช สูโป อปฺปโลโณติอาทินา ปุนปฺปุนํ ภณติ.

In the village of Sācaññi, it is said that a householder entrusted his son to a monk in the monastery for the purpose of learning a craft. However, when the son was unwilling to go to the monastery, the father threw him onto a thorny bush to punish him. And that young boy, having left, did not return home, but sat right there in the monastery. Without returning to his parents, he travelled gradually farther and farther, and from the stage of a novice, he reached the stage of full ordination and went to the city of Arimaddana. However, due to his exceptional wisdom, the senior monks in each place he reached accepted him. Thus, he became well-known throughout the entire Maramma country. Meanwhile, his parents sat waiting for their son’s return. Hearing about this matter, the father, wanting to investigate whether this was their son or not, followed him. Reaching him in the city of Arimaddana, he attended upon him and sat down. That monk, in turn, having satisfied him with suitable service, took up the study of the texts. Later, however, that monk repeatedly said things like, 'Today the soup is not salty enough,' and so on.

---

อถ ปิตา เอวมาห,- น ปุพฺเพ ปิยปุตฺตก ตยา อีทิสํ วจนํ กถิตํ, อิทานิ ปน ตฺวํ อภิณฺหํ อีทิสํ วจนํ ฉณสิ, การณเมตฺถ กินฺติ ปุจฺฉิ. ปุพฺเพ คนฺเถสุ เฉกตฺตํ อปฺปตฺวา คนฺเถสุ เฉกตฺถํ พฺยาปนฺนจิตฺตตาย น วุตฺตํ, อิทานิ ปน มยา อิจฺฉิโต อตฺโถ มตฺถกํ ปตฺโต, ตสฺมา กายพลปริคฺคหณตฺถาย มยา อีทิสํ วจนํ วุตฺตนฺติ วทติ. ตํ วจนํ สุตฺวา ปิตา มาตุยา สนฺติกํ คมนตฺถาย โอกาสํ ยาจิตฺวา ปิตรา สทฺธึ สกฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺโต วิชยปุรํ เจติยวนฺทนตฺถาย ปาวิสิ.

Then the father said, 'Dear son, you never spoke such words before, but now you frequently utter such words. What is the reason for this?' he asked. 'Previously, not having attained skill in the texts and being of a mind intent on the meaning of the texts, such words were not spoken. But now, the desired goal has been fully achieved by me. Therefore, for the sake of maintaining bodily strength, I have spoken such words,' he said. Hearing those words, the son sought permission from his father to go to his mother's presence. Then, returning with his father to his own place, he entered Vijayapura to pay homage at the cetiya.

---

ตทา รญฺญา วุตฺตวจนํ สุตฺวา ตสฺมึ วิหาเร อรุหิตฺวา นิสีทิ[Pg.101]. อารกฺขปุริสา จ ตํ ภิกฺขุํ วิหาเร นิสินฺนํ ทิสฺวา ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา จ จตุรงฺคพลํ อมจฺจํ อาเณเปสิ,-คนฺตฺวา ตสฺส ภิกฺขุสฺส ญาณถามํ อุปธาเรหีติ. จตุรงฺคพโล จ คนฺตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คูฬคูฬฏฺฐานํ ปุจฺฉิ. โสปิ ปุจฺฉิตํ ปุจฺฉิตํ วิสฺสชฺเชสิ. จตุรงฺคพโล จ ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา ตํ วิหารํ ตสฺส ภิกฺขุสฺส อทาสิ. ตสฺส ปน ภิกฺขุสฺส ทหรกาเล สกณฺฏกคจฺเฉ ปิตุโน ขิปนํ ปฏิจฺจ กณฺฑกขิปตฺเถโรติ สมญฺญา อโหสิ, มูลนามํ ปนสฺส นาคิโตติ. โสตสฺมึ วิหาเร นิสีทิตฺวา สทฺทสารตฺถชลินึ นาม คนฺถํ อกาสิ. ตสฺส กิร เถรสฺส กาเล ตสฺมึ นคเร อารทฺธ วิปสฺสนาธุรา มหลฺลกา ภิกฺขู สหสฺสมตฺตา อเหสุํ. อารทฺธคนฺถธุรา ปน ทหรภิกฺขู คณนปถํ วีติวตฺตา.

Then, hearing the words spoken by the king, he ascended that monastery and sat down. And the guards, seeing that monk seated in the monastery, reported the matter to the king. And the king ordered the minister Caturaṅgabala, 'Go and test that monk’s power of wisdom.' And Caturaṅgabala went and questioned the monk on subtle and obscure points. And he answered each question as it was asked. And Caturaṅgabala reported the matter to the king. The king, pleased in mind, gave that monastery to that monk. Now, in his youth, on account of his father throwing him into a thorny bush, this monk received the designation Kaṇḍakakhipatthera, but his original name was Nāgita. Seated in that monastery, he composed a text called Saddasāratthajalinī. At that elder’s time, it is said, in that city, there were about a thousand elder monks devoted to the practice of insight meditation. But young monks devoted to the study of texts were beyond counting.

---

ตสฺส ปน ปิตรมฺปิ เสฏฺฐิฏฺฐาเน ฐเปสิ. เตเนว ตํ คามํ เสฏฺฐิคาโมติ นาเมน โวหรึสุ.

He also installed his father in the position of a seṭṭhi. For that reason, they called that village by the name 'Seṭṭhi's Village.'

---

กจฺจายนวณฺณนํ ปน วิชยปุเรเยว อภยคิริปพฺพเต นิสินฺโน มหาวิชิตาปี นาม เถโร อกาสิ. วาจโก ปเทสมฺปิ โสเยว อกาสิ. สทฺทวุตฺตึ ปน สทฺธมฺมคุรุตฺเถโร อกาสิ.

But the commentary on Kaccāyana was composed by the elder Mahāvijitāpī, residing on Abhayagiri mountain in Vijayapura. He himself also composed the Vācakopadesa. But the elder Saddhammaguru composed the Saddavutti.

---

อิจฺเจวํ วิชยปุเร อเนเกหิ คนฺถกาเรหิ สาสนํ วิปุลํ อโหสิ.

Thus, in Vijayapura, the Dispensation became extensive through many authors of texts.

---

กลิยุเค ปน ปญฺจาสีตาธิเก ฉวสฺสสเต สมฺปตฺเต อสงฺขยาโจโยนฺนามโก ราชา เชยฺยปุรนครํ มาเปตฺวา ตตฺถ รชฺชํ กาเรสิ. ตตฺถ ปน ราชูนํ กาเล เถเรหิ กตคนฺโถ นาม นตฺถิ.

But in the Kali age, when six hundred and eighty-five years had passed, a king named Asaṅkhayācoyonna had the city of Jeyyapura built and ruled there. But there, during the time of those kings, there was no book composed by the elders.

---

กลิยุเค ฉพฺพิสาธิเก สตฺตวสฺสสเต เวสาขมาเส เชยฺยปุรนครํ วินสฺสิ. ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร เชฏฺฐมาเส วิชยปุรํ วินสฺสิ. ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร ผคฺคุนมาเส สตฺวิวราชา [Pg.102] รตนปูรํ นาม นครํ มาเปตฺวา รชฺชํ กาเรสีติ.

In the Kali Yuga, in the seven hundred and twenty-sixth year, in the month of Vesākha, the city of Jeyyapura was destroyed. In that same year, in the month of Jeṭṭha, the city of Vijayapura was destroyed. In that same year, in the month of Phagguna, King Satviva had a city named Ratanapūra built and reigned there.

---

อิทํ วิชยปุรเชยฺยปุเรสุ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This is the establishment of the Dispensation in Vijayapura and Jeyyapura.

---

อิทานิ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพนีปรฏฺเฐเยว รตนปูรนคเร สาสนวํสํ วกฺขามิ.

Now I shall recount the lineage of the Dispensation in the city of Ratanapura, in the Tambanīpa country itself, within the Maramma region.

---

กลิยุเค หิ อฏฺฐาสีตาธิเก สตฺตวสฺสสเต นรปติรญฺโญ ธิตาย สทฺธึ อโลงฺคจญฺญิสูรญฺโญ ปุตฺโต อานนฺทสูริโย นาม สนฺถวํ กตฺวา เอกํ (สิทฺธิกํ นาม ปุตฺตํ วิชายิ. โส วเย สมฺปตฺเต รชฺชสมฺปตฺตึ ลภิ. ตโต ปภุติ ยาว มฺเรนโจทิฆา รญฺญา อริมทฺทนนคเร รชฺชํ อกํสุ). ตโต ปจฺฉา สิริสุธมฺมราชาธิปตีติ ลทฺธนาโม สตฺวิวราชา รตนปูรนคเร รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล กลิยุเค เอกนวุตาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต ลงฺกาทีปโต สิริสทฺธมฺมาลงฺการตฺเถโร สีหฬมหาสามิตฺเถโรจาติ อิเม ทฺเว เถรา ปญฺจ สรีรธาตุโย อาเนตฺวา นาวาย กุสิมติตฺถํ ปาปุณิตฺวา รามญฺญรฏฺเฐ พญฺญารนิ นาเมน รญฺญา นิวาริตา อนิสีทิสฺวา ตโต โสเยว ราชา เถเร ยาว สิริเขตฺตนครา ปหิณิ. ตมตฺถํ ญตฺวา รตนปูรินฺโท ราชา จตฺตาลีสาย นาวาหิ ยาว สิริเขตฺตนครํ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา อาเนสิ. อาเนตฺวา จ มหานวคามํ ปตฺตกาเล สห โอโรเธหิ อมจฺเจหิ จ สยเมว ราชา ปจฺจุคฺคจฺฉิ. รตนปูรํ ปฺปน ปตฺตกาเล มหาปถวี จลิ, ปฏินาทญฺจ นทิ. ตทา ราชา สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ติโลกคฺคสฺส สาสนํ ปคฺคณฺหิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา สรีรธาตุํ อาเนตฺวา อิธ ปตฺตกาเล อยํ มหาปถวี จลติ, ปฏินาทญฺจ นทติ, อิทํ [Pg.103] อมฺหากํ รฏฺเฐ ชินสาสนสฺส จิรกาลํ ปติฏฺฐานภาเว ปุพฺพนิมิตฺตนฺติ สยเมว นิมิตฺตปาฐํ อกาสิ.

In the Kali Yuga, when seven hundred and eighty-eight years had passed, Ānandasūriya, the son of Aloṅgacaññisūra, formed a relationship with the daughter of King Narapati. (She gave birth to a son named Siddhika. When he came of age, he attained royal power. From then on, until the reign of King Mrenacodigha, they ruled in the city of Arimaddana.) Later, King Satviva, who had obtained the name Sirisudhammarājādhipati, reigned in the city of Ratanapūra. During the reign of that king, when seven hundred and ninety-one years of the Kali Yuga had passed, two elders—the venerable Sirisaddhammālaṅkāra from the island of Laṅkā and the Sīhaḷa Mahāsāmi Thera—brought five bodily relics by ship to the port of Kusimatittha. In the kingdom of Rāmañña, they were prevented from settling down by a king named Baññārani. That same king then sent the elders as far as the city of Sirikhetta. Learning of this matter, the king of Ratanapūra went out to meet them with forty ships as far as the city of Sirikhetta and brought them back. And upon their arrival at the great village of Mahānavagāma, the king himself, along with his consorts and ministers, went out to receive them. When they arrived at Ratanapūra, the great earth trembled, and the river resounded. Then the king thought, 'I will uphold the Dispensation of the Perfectly Self-Enlightened One, the supreme one of the three worlds.' Reflecting, 'When the bodily relics were brought and arrived here, this great earth trembled and the river resounded; this is a preliminary sign of the long-term establishment of the Jina's Dispensation in our kingdom,' he himself made an interpretation of the sign.

---

ตาว ติฏฺฐตุ ชีวมานสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อานุภาโว, อโหวต สรีรธาตุยาเยว อนุภาโวติ พหุรฏฺฐ วาสิโน ปสิทึสุ. โหนฺติ เจตฺถ, –

'Let alone the power of the living Perfectly Self-Enlightened One! Oh, the power of even his bodily relics!' Thus the inhabitants of many countries were filled with faith. And here are the verses:

---

สรีรธาตุยา ตาว, มหนฺโตจฺฉริโย โหติ;

กา กถา ปน พุทฺธสฺส, ชีวมานสฺส เสฏฺฐสฺส.

From the bodily relic, indeed, a great marvel arises; what then is to be said of the Buddha, the best of beings, while living?

---

เอวํ อนุสฺสริตฺวาน, อุปฺปาเทยฺย ปสาทกํ;

พุทฺธคุเณสุ พาหุลฺลํ, คารวญฺจํ กเร ชโนติ.

Thus reflecting, one should generate serene confidence; and a person should cultivate abundant reverence for the virtues of the Buddha.

---

กลิยุเค ทฺเวนวุตาธิเก สตฺตวสฺสสเต ตา ปญฺจ ธาตุโย นิทหิตฺวา เชยฺยปุรนครโต ปจฺฉิมทิสาภาเค สมภูมิภาเค เจติยํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตญฺจ เจติยํ รตนเจติยนฺติ ปญฺญาเปสิ, หตฺถิรูปพาหุลฺลตาย ปน อเนกิภินฺโทติ ปากฏํ โหติ. ตีหิ สิริคพฺเภหิ สตฺตหิ ทฺวาเรหี จ อลงฺกตํ นาม มหาวิหารํ การาเปตฺวา ทฺวินฺนํ สีหฬทีปิกตฺเถรานํ อทาสิ. ตโต ปจฺฉา เตสุ มหนฺตตฺเถโร สกวิหารสมีเป ปพฺพตมุทฺธนิ อตฺตโน สิสฺเสปิ อปฺปเวเสตฺวา ลชฺชีเปสลพหุสฺสุตสิกฺขากาเมหิ สพฺเพหิ ตีหิ เถเรหิ สทฺธึ สีมํ สมฺมนฺนติ. อิจฺเจวํ สีมสมฺมุติปริยตฺติวาจนาทิกมฺเมหิ มรมฺมรฏฺเฐ สาสนํ วิรูฬํ กตฺวา ปติฏฺฐาเปสิ.

In the Kali Yuga, when seven hundred and ninety-two years had passed, he buried the five relics and established a cetiya in the western region of Jeyyapura city, on level ground. That cetiya was named Ratanacetiya, but due to the abundance of elephant figures, it became widely known as Anekibhinda. He also had a great monastery, adorned with three relic chambers and seven gateways, built and gave it to two Sinhalese elder monks. Later, the senior elder, near his own monastery, on the summit of a mountain, without even including his own disciples, together with all three elders who were modest, amiable, learned, and desirous of training, established a boundary (sīmā). Thus, through the procedures of boundary determination, recitation of the Pariyatti, and other formal acts, he caused the Dispensation in the Maramma country to grow and become firmly established.

---

อิทํ มรมฺมมณฺฑเล รตนปูรนคเร สีหฬทีปิเก

This is in the Maramma region, in the city of Ratanapura, concerning the Sinhalese islanders.

---

ทฺเว เถเร ปฏิจฺจ ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

Concerning the two elders, this is the first establishment of the Dispensation.

---

กลิยุเค ฉพฺพีสาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาเส สตฺววราชา รตนปูรนครํ มาเปสิ. ตสฺส รญฺโญ [Pg.104] กาเล เชยฺยปุรนคเร เอกา ปูปิกา อิตฺถี อลชฺชิโน เอกสฺส ภิกฺขุสฺส สนฺติเก ธนํ อุปนิทหิ. อปรภาเคสา ตํ ธนํ ยาจิ. อถ โส ภิกฺขุ ตว ธนํ อหํ น ปฏิคฺคณฺหามีติ มุสา ภณติ. เอวํ วิวาทํ กตฺวา ตํ การณํ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ปกฺโกสาเปตฺวา สยเมว ตํ ภิกฺขุํ ปุจฺฉิ,-ตฺวํ ภนฺเต ตสฺสา อิตฺถิยา ธนํ ปฏิคฺคณฺหาสิ วา มา วาติ. อหํ มหาราช สมโณ อลิกํ ภณิตุํ น วฏฺฏติ, น ปฏิคฺคณฺหามีติ วทติ. ตํ การณํ ราชา จ ปุนปฺปุนํ ปุจฺฉิตฺวา วีมํสนฺโต ภิกฺขุสฺส เกราฏิกภาวํ ชานิตฺวา ตํ สมโณ สมาโน ภควโต ปญฺญตฺตํ สิกฺขาปทํ อกฺกมิตฺวา มุสา ภณตีติ กุชฺฌิตฺวา สยเมว อปราธานุรูปํ สียํ ฉินฺทิตฺวา ราชเคหโต เหฏฺฐา ขิปิ.

In the Kali Yuga, when seven hundred and twenty-six years had passed, in the month of Phagguna, King Satvavara had the city of Ratanapura built. During that king's reign, in the city of Jeyyapura, a certain cake-making woman entrusted money to a certain shameless monk. Later, she asked for that money back. Then that monk falsely said, "I did not accept your money." After this dispute arose, she reported the matter to the king. The king summoned him and questioned the monk himself: "Venerable sir, did you accept that woman’s money or not?" The monk replied, "Great king, as a renunciate, it is not proper for me to lie; I did not accept it." The king, repeatedly questioning and investigating the matter, realized the monk’s deceitful nature, and, being enraged that this person, though a monk, had violated the training rule laid down by the Blessed One and spoken falsely, he himself, according to the offense, had his head cut off and threw it down from the royal palace.

---

ตญฺจ การณํ สกลมรมฺมรฏฺเฐ ปากฏํ. อลชฺชีภิกฺขูปิ อญฺเญ ปาปกมฺมํ กาตุํ น วิสหึสุ. รญฺญา ภายิตฺวาเยว สิกฺขาปทํ น อกฺกเมสุํ.

That incident became well-known throughout the entire Maramma country. Other shameless monks also dared not commit evil deeds. Fearing the king, they did not transgress the training rules.

---

กลิยุเค ตึสาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต มงฺคกฺริจฺวาโจงฺก นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. โส ปน ราชา รฏฺฐวาสีนํ สุขตฺถาย นิมิตฺตํ คเหตฺวา ตาลวณฺฏํ คเหตฺวา ราชเคหํ ปฏิคฺคณฺหิ. โส จ ราชา สกฺกราเช ปญฺจจตฺตาลีสาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต จญฺญิงฺขุํ นาม เจติยํ ปติฏฺฐาเปสิ. ยงฺครนามกสฺส สิลาปพฺพตสฺส สมีเป โปราณิกํ เอกํ เจติยํ นทีอุทกํ ภินฺทิ. ตทา สกรณฺฑกา ปญฺจ ธาตุโย อุทเก นิมฺมุชฺชนฺติโย เอราปโถ นาม นาโค คเหตฺวา ปจฺฉา จญฺญิงฺขุํ นาม เจติยํ ปติฏฺฐาเปสฺสามีติ รญฺญา อารทฺธกาเลเยว ทาฐานาคสฺส นาม เถรสฺส สห กรณฺฑเกน ปญฺจ ธาตุโย นิยฺยาเทสิ. โส จ เถโร รญฺโญ อทาสิ. ราชา ทฺเว ธาตุโย มุฏฺโฐเจติเย นิธานํ อกาสิ. ติสฺโส ปน จญฺญิงฺขุํ เจติเยติ โปราณโปตฺถเกสุ วุตฺตํ.

In the Kali Yuga, when seven hundred and thirty years had passed, a king named Maṅgakricvācoṅka ruled the kingdom. That king, for the welfare of the country's inhabitants, took an omen and a palm-leaf fan, and took possession of the royal palace. That same king, when seven hundred and forty-five years had passed in the Sakkarāja era, established a cetiya named Caññiṅkhu. Near the stone mountain called Yaṅgara, an ancient cetiya was broken by river water. At that time, five relics in a casket, sinking in the water, were taken by a nāga named Erāpatha, who thought, "Later, I will establish a cetiya named Caññiṅkhu." Just as the king had begun the work, the nāga entrusted the five relics in the casket to an elder named Dāṭhānāga. The elder gave them to the king. The king deposited two relics in the Muṭṭhocetiya. However, in ancient texts, it is said that three relics were deposited in the Caññiṅkhu Cetiya.

---

โส [Pg.105] ราชา กุมารกาเล สิกฺขาปกสฺส อาจริยสฺส เสตจฺฉตฺตํ ทตฺวา สงฺฆนายกฏฺฐานํ นิยฺยาเทสิ. เขมาจาโร นาม เอโก เถโร รตฺติภาเค มชฺฌนฺติกกาเล เจติยงฺคเณ โอลมฺเพตฺวา ฐปิตํ เภรึ อเนกวารํ ปหริ. อถ ราชา ราชเคหโตเยว สุตฺวา ยถาฐปิตนฺติยามวเสน วิหาเร โกจิ ภิกฺขุ กาลํ กโต ภเวยฺยาติ มญฺญิตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ปุจฺฉาหีติ ทูตํ เปเสสิ. ทูโต วิหารํ คนฺตฺวา การณํ ปุจฺฉิ. ภิกฺขู จ เอวมาหํสุ,- น อมฺเหสุ กาลงฺกตภิกฺขุ นาม อตฺถิ, อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อิทานิ กาลงฺกโตติ พหูนํ มนุสฺสานํ ญาปนตฺถาย เภรึ ปหริมฺหาติ. ปุน ราชา ภิกฺขู ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ,-กสฺมา ปน ภนฺเต ตุมฺเห สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส กาลงฺกตภาวํ ชานาถาติ. อถ ภิกฺขู เอวมาหํสุ,-ภคลโต ปรินิพฺพานกาเล สาสนํ รกฺขิสฺสามีติ สกฺโก เทวานมินฺโท ปฏิญฺญํ กตฺวาปิ อิทานิ สาสเน วสนฺตานํ อมฺหากํ อนุปาลนกมฺมํ นาม กิญฺจิ น อกาสิ, สเจ ปน สกฺโก เทวานมินฺโท ชีวมาโน ภเวยฺย, สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปฏิญฺญํ ทฬํ กตฺวา อิทานิ อปฺโปสฺสุกฺโก น ภเวยฺย. อิทานิ ปน สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อารกฺขณกมฺมํ นาม กิญฺจิ น ทิสฺสติ, ตสฺมา อิทานิ สกฺโก เทวานมินฺโท กาลงฺกโตติ ชานิมฺหาติ.

That king, during his princely years, presented a white parasol to his instructing teacher and appointed him to the position of Sangha leader. A certain elder named Khemācāra, during the middle of the night, struck a drum that was hung in the courtyard of the cetiya many times. Hearing this from the royal palace, the king thought that perhaps a monk in the monastery had died at the time of the final watch, and so he sent a messenger, saying, "Go to the monastery and inquire." The messenger went to the monastery and asked the reason. The monks replied, "There is no monk among us who has died. Rather, Sakka, the lord of the devas, has now died, and we struck the drum to inform many people." Again, the king summoned the monks and asked, "Venerable sirs, how do you know that Sakka, the lord of the devas, has died?" The monks then said, "At the time of the Blessed One’s parinibbāna, Sakka, the lord of the devas, made a vow to protect the Dispensation. Yet now, while we are living in the Dispensation, he has done nothing to care for us. If Sakka, the lord of the devas, were still alive, having made a firm vow in the presence of the Fully Enlightened One, he would not now be negligent. But at present, no protective action from Sakka, the lord of the devas, is seen. Therefore, we know that Sakka, the lord of the devas, has now died."

---

ราชา ตํ สุตฺวา เขมาจารตฺเถรสฺส ปสีทิตฺวา วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. โส จ เถโร สุธมฺมปุรวาสีนํ สีหฬวํสิกานํ มหาเถรานํ วํเส ภวติ ลชฺชี เปสโล โหตีติ.

The king, hearing this, was pleased with the elder Khemācāra and had a monastery built and gave it to him. And that elder, being modest and amiable, belonged to the lineage of the great elders of the Sīhaḷavaṃsikas who dwelt in Sudhammapura.

---

รตนปูรนคเรเยว อธิกรญฺโญ กาเล รตนปูรนครสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค มหาเสตุํ การาเปสิ. ตสฺส [Pg.106] ปน อาจริโย สงฺฆราชา ลชฺชีปกฺขํ น ภชติ. เตเนว เถรปรมฺปราย เอส น สงฺคหิตพฺโพ.

In the city of Ratanapura itself, during the time of the ruling king, he had a great bridge constructed in the southern part of Ratanapura. However, his teacher, the Sangharāja, did not adhere to the faction of the conscientious. For that reason, he should not be included in the succession of elders.

---

ตสฺส รญฺโญ กาเล ฉสฏฺฐาธิเก สตฺตวสฺสสเต กลิยุเค ราชาธิราชา นาม รามญฺญรฏฺฐินฺโท ภูปาโลติ สหสฺสปฺปมาณาสุ นาวาสุ สฏฺฐิสตสหสฺเสหิ โยเธหิ สทฺธึ นทีมคฺเคน ยุชฺฌนตฺถาย รตนปูราภิมุขํ อาคโต.

During that king's time, in the seven hundred and sixty-sixth year of the Kali Yuga, Rājādhirājā, the ruler of the land of Rāmañña, came by river route with approximately a thousand ships and sixty hundred-thousand soldiers, intending to wage war towards Ratanapura.

---

อถ อธิกราชา พหโว อมจฺเจจ ภิกฺขู จ สนฺนิปาตาเปตฺวา มนฺเตสิ,-อิทานิ รามญฺญรฏฺฐิโน ราชา ยุชฺฌนตฺถาย อิธ อาคจฺฉติ, ยุทฺธํ อกตฺวา เกนุปาเยน ตํ ปฏินิวตฺตาเปตุํ สกฺขิสฺสามาติ. อถ สพฺเพ กิญฺจิ อกเถตฺวา ตุณฺหีภาเวเนว นิสีทึสุ.

Then the ruling king, having gathered many ministers and monks, consulted them, saying: "Now the king of Rāmañña is coming here to wage war. Without fighting, by what means will we be able to make him turn back?" Then all sat in silence, not saying anything.

---

อถ ชาตวสฺเสน เอกตฺตึสวสฺสิโก อุปสมฺปทาวเสน ปน เอกาทสวสฺสิโก เอโก ภิกฺขุ เอวมาห,-เอโก ปน รามญฺญรฏฺฐินฺโท ราชาธิราชา ตาว ติฏฺฐตุ, สเจ สกเลปิ ชมฺพุทีเป สพฺเพ ราชาโน อาคจฺเฉยฺยุํ, เอวมฺปิ กถาสลฺลาเปเนว ยุทฺธํ อกตฺวา ปฏินิวตฺตาเปสุํ สกฺโกมีติ.

Then, a monk who was thirty-one years of age and had eleven years since his higher ordination spoke thus: "Let alone the one king of kings, the ruler of Rāmañña! Even if all the kings in the whole of Jambudīpa were to come, I would be able to make them turn back without fighting, merely through discussion."

---

อถ อธิกราชา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา อาห,- ยถา ภนฺเต ตฺวํ สกฺโกสิ ราชาธิราชํ ยถาสลฺลาเปน ปฏินิ วตฺถาเปตุํ, ตถา กโรหีติ.

Then the ruling king, pleased in heart, said, "Venerable sir, as you are able to make the king of kings turn back through appropriate conversation, so do it."

---

อถ โส ภิกฺขุ เมตฺตาสนฺเทสปณฺณํ เปเสตฺวา โอกาสํ ยาจิ ตสฺส ราชาธิราชสฺส สนฺติกํ ปวิสิตุกาโม. ราชาธิราชา จ ตสฺส ภิกฺขุสฺส เมตฺตาสนฺเทสปณฺณํ ปสฺสิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ สีงฺฆํ อาเนถาติ ทูตํ เปเสสิ. ทูโต อาเนตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสิ. อถ โส ภิกฺขุ ราชาธิราชํ ธมฺมเทสนาย โอวาทํ ทตฺวา สกฏฺฐานํ ปฏินิวตฺตาเปสิ. อยญฺจ [Pg.107] ภิกฺขุ อริมทฺทนนคเร จตูสุ คเณสุ อรหนฺตคณวํโส สิกฺขากาโม ลชฺชี เปสโล. อริมทฺทนนคเร จาคเห นาม เทเส ปน ชาตตฺตา จาคฺรุหิ ภิกฺขูติ โวหาริยติ.

Then that monk, having sent a letter conveying loving-kindness, requested an opportunity to enter into the presence of that supreme king. And the supreme king, having seen the monk's letter conveying loving-kindness, sent a messenger, saying, "Bring that monk quickly." The messenger brought him and presented him to the king. Then that monk, having advised the supreme king with a Dhamma talk, returned to his own dwelling. This monk, in the city of Arimaddana, being desirous of training in the lineage of Arahants among the four groups, was conscientious and amiable. Because he was born in the region called Cāga in Arimaddana, he was called the monk Cāgruhi.

---

กลิยุเค อฏฺฐาสีตาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต มิญฺญฺหงฺค ธมฺมราชา รตนปูเรเยว รชฺชํ สมฺปตฺโต. ตสฺส รญฺโญ กาเล สีหฬทีปโต ทฺเว มหาเถรา รตนปูรํ อาคนฺตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหตฺวา นิสีทึสุ.

When 788 years of the Kali Yuga had passed, King Miññhaṅga Dhamma came to rule in Ratanapura. During his reign, two great elders came from the island of Sīhaḷa to Ratanapura, supported the Sāsana, and resided there.

---

ตทา กลิยุเค อฏฺฐสเต สมฺปุณฺเณ โปราณกํ กลิยุคํ อปเนตฺวา อภินวํ ฐเปตุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโต. อถ จาคฺริหิ เถโร จ ราชวิหารวาสิตฺเถโร จ เอวมาหํสุ,- อปนีตพฺพกาเล มหาราช สมฺปตฺเต อนปเนตุํ น วฏฺฏตีติ.

At that time, when 800 years of the Kali Yuga were completed, the opportunity arose to abolish the old Kali Yuga and establish a new one. Then, the elder Cāgruhi and the elder residing at the Rājavihāra said, "Great king, when the time for abolition has arrived, it is not proper not to abolish it."

---

อถ ราชา ปุน เอวมาห,-อปนีตพฺเพ สมฺปตฺเต อนปเนตฺวา อชฺฌุเปกฺขิตฺวา วสนฺตสฺส โก โทโสติ. สเจ อปนีตพฺเพ สมฺปตฺเต อนปเนตฺวา อชฺฌุเปกฺขิตฺวา นิสีเทยฺย, รฏฺฐวาสีนํ ทุกฺขํ ภวิสฺสตีติ เวทสตฺเถสุ อาคตํ, สกฺกราชํ อปเนนฺโตปิ ราชา ตสฺมึเยว วสฺเส ทิวงฺคโต ภเวยฺยาติ อาหํสุ.

Then the king spoke again: "What fault is there in one who, when something that should be abolished has arisen, does not abolish it but remains indifferent and dwells?" They said: "If one were to sit indifferent without abolishing something that should be abolished once it has arisen, suffering would befall the inhabitants of the kingdom—so it is stated in the Vedic scriptures. Even if the king were to abolish the Saka era, the king would pass away in that very year."

---

อถ ราชา สตฺตานํ สุขํ ลภียมานตํ ชานนฺโตเยว มาทิโส อตฺตโน ภยํ อเปกฺขิตฺวา อปนีตพฺพํ อนปเนตฺวา นิสีทิตุํ น วฏฺฏติ, กมฺมํ ขียิตฺวาปิ มม อคุณํ โลเก ปตฺถริตฺวา ปติฏฺฐหิสฺสตีติ มนสิกริตฺวา สกฺกราเช อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปุณฺเณ พสฺยุฉิทฺรมุนิสขฺยํ อปเนตฺวา จมฺมาวเสสํ ฐเปสิ. อถ มหามณฺฑปํ การาเปตฺวา มหาฉณํ กตฺวา มหาทานมฺปิ อทาสิ.

Then the king, knowing that happiness is to be obtained for beings, considered that it is not fitting for one like himself, out of concern for his own fear, to sit without abolishing what should be abolished. Reflecting that even when his kamma is exhausted, his demerits would spread and be established in the world, he abolished the Saka era when eight hundred years were complete, and established the 'leather remnant' era. Then, having had a great pavilion built and having held a great festival, he also gave a great alms-giving.

---

จาคฺริหิเถโร ราชวิหาร วาสิตฺเถโรจาติ อริมทฺทน นคเร [Pg.108] อรหนฺตคณาํสิโก ลชฺชี เปสโล สิกฺขากาโม.

The elder Cāgrihi and the elder residing in the Rājavihāra in the city of Arimaddana were of the Arahant lineage, conscientious, amiable, and desirous of training.

---

อีทิสํ ปน วจนํ สาสนปฺปฏิยตฺตตฺตา จ รฏฺฐวาสิกายตฺตตฺตา จ ธมฺมานุโลมวเสน วุตฺตํ.

However, such words were spoken in accordance with the Dhamma, being related to the Sāsana and dependent on the inhabitants of the realm.

---

กลิยุเค จตุวสฺสาธิเก อฏฺฐสเต มหานรปติ ราชา รตนปูรนคเร รชฺชํ กาเรสิ. โส จ ราชา ถูปารามเจติยํ การาเปสิ. ตสฺส ปน อาจริโย มหาสามิตฺเถโร นาม. โส ปน เถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สีหฬินฺทสฺส รญฺโญ อาจริยสฺส สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สนฺติเก สิกฺขํ คเหตฺวา ปจฺจาคตตฺเถรวํสิโกติ ทฏฺฐพฺโพ. ตสฺส รญฺโญ กาเล รตนปูรนคเร มหาอริยวํโส นาม เอโก เถโร อตฺถิ. โส ปน ปริยตฺติวิสารโท อริมทฺทนนคเร ฉปฺปทคณโต อาคตวํสิโก.

In the Kali Yuga, after eight hundred and four years, the great king Mahānarapati ruled in the city of Ratanapūra. That king had the Thūpārāma Cetiya built. His teacher was the elder named Mahāsāmī. That elder, it should be known, went to the island of Sīhaḷa and received training under the elder Sāriputta, the teacher of King Sīhaḷinda, and belonged to the lineage of elders who had returned. During that king’s time, there was an elder named Mahā Ariyavaṃsa in the city of Ratanapūra. He was learned in the scriptures and belonged to the lineage that came from the Chappada group in the city of Arimaddana.

---

เอกสฺมึ สมเย เชยฺยปุรนครํ คนฺตฺวา เรงฺค อิติ ปากฏสฺส มหาเถรสฺส สนฺติเก สทฺทนยํ อุคฺคณฺหิตฺวา นิสีทิ. โส ปน กิร มหาเถโร อญฺเญหิ สทฺธึ ยํวา ตํวา กถํ อสลฺลปิตุกามตาย มุเข อุทกํ ฐเปตฺวา เยภุยฺเยน นิสีทติ. เตเนเวส มรมฺมโวหาเรน เรงฺคุ อิติ ปากโฏ อโหสิ.

On one occasion, he went to the city of Jeyyapura and, having learned grammar from the renowned elder Reṅga, took up residence. That great elder, it is said, usually sat with water in his mouth, out of a desire not to engage in any kind of talk with others, and thus he became known by the Burmese term Reṅgu.

---

โส กิร อริยวํสตฺเถโร เรงฺคุํ เถรสฺส สนฺติกํ คนฺถํ วาจาเปตุ โอกาสํ ยาจิสฺสามีติ อุปคจฺฉนฺโตปิ กถาสลฺลาปํ อกตฺวา ทฺเว อหานิ วตฺตํ ปริปูเรตฺวาเยว ปจฺจาคจฺฉิ. ตติยทิวเส ปน จมฺมขณฺฑํ อาโกฏุนตฺตา สทฺทํ สุตฺวา มุขโต อุทกํ อุคฺคิริตฺวา การณํ ปุจฺฉิ. คนฺถํ อุคฺคหณตฺถาย อาคตภาวํ อาโรเจสิ.

It is said that the elder Ariyavaṃsa, intending to request an opportunity to have texts recited by the elder Reṅgu, approached him but, without engaging in conversation, only completed his duties for two days and then returned. On the third day, however, hearing the sound of a piece of leather being beaten, the elder spat out the water from his mouth and asked the reason. The former announced that he had come for the purpose of learning the texts.

---

อถ เถโร เอวมาห,-อหํ อาวุโส ทิวเส ทิววเส ติกฺขตฺตุํ คนฺถํ วาเจมิ, มชฺฌนฺติ กาติกฺกมกาเลปิ ปญฺญเจติยํ คนฺตฺวา เจติยงฺคเณ สมฺมชฺชนกิจฺจํ กโรมิ, โอกาสํ [Pg.109] น ลภามิ, เอวมฺปิ ตฺวํ พหูคนฺเถ อุคฺคเหตฺวาปิ อาจริเยหิ ทินฺโนปเทสํ อลภิตฺวา ปุน มม สนฺติกํ อาคจฺฉสิ, ตสฺมายงฺคเณ สมฺมชฺชนวตฺตํ ตาวกาลิกํ วิโกเปตฺวา คนฺถุคฺคหณตฺถาย โอกาสํ ทสฺสามีติ วตฺวา อภิธมฺมตฺถวิสาวินึ นาม ลกฺขณฏีกํ อุคฺคณฺหาเปสิ. นานานเยหิ อุปเทสํ ทตฺวา วาเจสิ. วาเจตฺวา จ ตติยทิวเส อาจริยสฺส สนฺติกํ นาคจฺฉิ. มหาเถโรปิ การณํ อกลฺลตาย อนาคโต ภเวยฺยาติ มญฺญิตฺวา ปุจฺฉนตฺถาย ภิกฺขู เปเสสิ.

Then the elder said, "Friend, day by day I recite the texts three times, and even after midday has passed, I go to the Paññācetiya and perform the duty of sweeping in the cetiya courtyard. I do not get an opportunity. Even so, you, having learned many texts, yet not having received the instruction given by teachers, come back to me again. Therefore, I will temporarily suspend this duty of sweeping in the courtyard and give you the opportunity to learn the texts." Having said this, he had him learn the Lakkhaṇaṭīkā named Abhidhammatthavisāvini. He taught him, giving instruction with various methods. After he had taught him, on the third day, the student did not come to the teacher. The great elder, thinking, "Perhaps he has not come due to some illness," sent monks to inquire.

---

อริยวํสตฺเถโรจ อาจริยสฺส สนฺติกํ คมิสฺสามีติ อาคโต, อนฺตรามคฺเคเยว ทูตภิกฺขู ปสฺสิตฺวา เตหิ สทฺธึ มหาเถรสฺส สนฺติกํ อาคมํสุ. อาจริยสฺส สนฺติกํ ปตฺวา อาจริยา อริยวํสตฺเถรํ ปุจฺฉิ,-กสฺมา ปน ตฺวํ น อุคฺคหณตฺถาย อาคโตสีติ. อหํ ภนฺเต ตุมฺเหหิ ทินฺโนปเทสํ นิสฺสาย อิทานิ สพฺพํ นยํ ชานามีติ. อถ อาจริโย อาห, ยํ ปน คนฺถํ นิสฺสาย ตฺวํ เฉกตํ ปตฺโตสิ, ตสฺส สํวณฺณนํ กตฺวา อุปการํ กโรหีติ. อถ อริยวํสตฺเถโร อาจริยสฺส วจนํ สิรสา ปฏิคฺคเหตฺวา อภิธมฺมตฺถวิภาวินิยา มณิสารมญฺชูสํ นาม อนุสํวณฺณนํ อกาสิ. นิฏฺฐิตนิฏฺฐิตปาฬํ อุโปสถทิวเส อุโปสถทิวเส ปุญฺญเจติยสฺส เจติยงฺคเณ ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาตาเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส มชฺเฌ วาจาเปตฺวา สุณาเปสิ,- สเจ โกจิ โทโส อตฺถิ, ตํ วทถาติ.

The Elder Ariyavaṃsa, too, came, thinking, 'I will go to the teacher's presence.' On the way, having seen the messenger bhikkhus, he went with them to the great elder's presence. Upon arriving at the teacher's presence, the teacher asked the Elder Ariyavaṃsa, 'Why, then, have you not come for the purpose of learning?' He replied, 'Venerable sir, relying on the instruction you gave me, I now understand every method.' Then the teacher said, 'Now, having made a commentary on the text by which you have attained skill, be of benefit.' The Elder Ariyavaṃsa, accepting the teacher's words with reverence, composed a sub-commentary to the Abhidhammatthavibhāvinī called the Maṇisāramañjūsā. Whenever a portion of the text was completed, on each Uposatha day, having had the community of bhikkhus assemble in the courtyard of the Puññācetiya, he had it recited in the midst of the Saṅgha and had them listen, saying, 'If there is any fault, speak it out.'

---

อถ อริมทฺทนนครโต เจติยวนฺทนตฺถาย เอโก ภิกฺขุ อาคนฺตฺวา ปริสโกฏิยํ สุณิตฺวา นิสีทิ. อถ โส ภิกฺขุ ทฺเว วารํ เอเออิติ สทฺทํ อกาสิ. ตํ ฐานํ สลฺลกฺเขตฺวา ฐเปสิ. นิวาสนฏฺฐานญฺจ ปุจฺฉิ. อริยวํสตฺเถโรปิ สกวิหารํ ปตฺวา ตสฺมึ ฐาเน อุปธาโรนฺโต เอกสฺมึ ฐาเน เอกสฺส อตฺถสฺส ทฺวิกฺขตฺตุํ วุตฺตตฺตา ปุนรุตฺติโทโส ทิสฺสติ, เอกสฺมึ [Pg.110] ฐาเน อิมํ คนฺถนฺติ ปุลฺลิงฺครูเปน วตฺตพฺพฏฺฐาเน อิทํ คนฺถนฺติ นปุํสกลิงฺเคน วุตฺตตฺตา ลิงฺควิโรธิโทโส ทิสฺสติ.

Then a bhikkhu came from the city of Arimaddana to pay homage to the cetiya and, listening at the edge of the assembly, sat down. Then that bhikkhu made the sound 'ee' twice. Having noted those places, Ariyavaṃsa set them aside. He also asked for the bhikkhu's dwelling place. The Elder Ariyavaṃsa, too, having reached his own monastery and reflecting on those passages, saw a fault of repetition, because in one place the same meaning was stated twice; and in another place, he saw a fault of gender disagreement, because 'idaṃ ganthaṃ' was stated in the neuter gender where 'imaṃ ganthaṃ' should have been spoken in the masculine form.

---

อถ ตํ ปุคฺคลํ ปกฺโกสาเปตฺวา เอวมาห,-อหํ อาวุโส อิมํ คนฺถํ มหุสฺสาเหน กโรมิ, ตญฺจ วิเวกกาเล รตฺติภาเคเยว โปตฺถกํ ปตฺถริตฺวา ลิขามิ, เอวํ มหุสฺสาเหน กโรนฺตมฺปิ ตฺวํ อรุจฺจนากาเรน สทฺทํ กโรสิ, กีทิสํ ปน โทสํ สุตฺวา เอวํ กโรสีติ ปุจฺฉิ. อถ โส ภิกฺขุ เอวมาห,- ตโย ภนฺเต มหุสฺสาเหน กเต คนฺเถ โทสวเสน พหุวตฺตพฺพฏฺฐานํ นตฺถิ, สทฺทโตเจว อตฺถโต จ ปริปุณฺโณเยเวส คนฺโถ, อถ โข ปน เอกสฺมึ ฐาเน เอกสฺส อตฺถสฺส ทฺวิกฺขตฺตุํ วุตฺตตฺตา ปุรนุตฺติโทโส ทิสฺสติ, เอกสฺมึ ปน อิมํ คนฺถนฺติ ปุลฺลิงฺเคน วตฺตพฺพฏฺฐาเน อิทํ คนฺถนฺติ นปุํสกลิงฺเคน วุตฺตตฺตา ลิงฺควิโรธิโทโส ทิสฺสติ, เอวํ เอตฺตกํเยว โทสํ ทิสฺวา อีทิสํ อรุจฺจนาการํ ทสฺเสมีติ.

Then, having summoned that person, he spoke thus: 'Friend, I am composing this text with great effort, and during a time of solitude, at night, I spread out the manuscript and write. Even though I am working with such great effort, you make a sound of disapproval. What kind of fault, then, have you heard that you act thus?' he asked. Then that bhikkhu replied: 'Venerable sir, in a text composed by you with great effort, there are hardly any points to be spoken of as faults; this text is indeed complete both in terms of sound and meaning. However, in one place, because the same meaning was stated twice, a fault of repetition is seen; and in another place, where 'this text' should have been stated in the masculine gender, because it was stated in the neuter gender, a fault of gender disagreement is seen. Seeing just this much fault, I showed such a gesture of disapproval.'

---

อถ อริยวํสตฺเถโร ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา อตฺตโน สรีรปารุปิตํ ทุปฏฺฏจีวรํ อิมินาหํ ตว ญาณํ ปูเชมีติ วตฺวา อทาสิ. ปจฺฉากาเล อธิกราชา ตมตฺถํ สุตฺวา นาม ลญฺฉํ อทาสิ.

Then the Elder Ariyavaṃsa, being pleased in mind, gave the double-layered robe that was covering his own body, saying, 'With this, I honor your knowledge.' In a later time, the paramount king, hearing of that matter, bestowed a name and an insignia.

---

โส จ อริยวํสตฺเถโร มณิทีปํ นาม คนฺถํ คนฺถา ภรณญฺเจว ชาตกวิโสธนญฺจ ปาฬิภาสาย อกาสิ. อนุฏีกาย ปน อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

And that Elder Ariyavaṃsa composed a text called Maṇidīpa, and also the Ganthābharaṇa and the Jātakavisodhana, in the Pāḷi language. However, he composed an explanation of the meaning for the Anuṭīkā in the Burmese language.

---

เอกํ สมยํ อธิกราชา วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุณิ. เถโร ธมฺมํ เทเสตฺวา นิฏฺฐิตกาเล ยานพลึ สุขตฺถาย ยาจิ. ราชา อทตฺวา นาวํ อภิรูหิตฺวา ปจฺจาคจฺฉิ. อนฺตรามคฺเค นาวาย ผิยํ เอโก สํสุมาโร มุเขน คณฺหิตฺวา นิจฺจลํ กตฺวา ฐเปสิ. เถเรน ยาจิตํ ยานพลึ ททามีติ มหาสทฺทํ กตฺวา ราชปุริเส ติกฺขตฺตุํ นิจฺฉาเรสิ. อถ สํสุมาโร นาวํ มุญฺจิตฺวา คจฺฉิ. เอกสฺมิญฺจ กาเล ราชา วิหารํ นิกฺขมิ. อถ [Pg.111] เอโก หตฺถินี วิหารสมีเป พนฺธิตฺวา ฐเปสิ. สา โพธิรุกฺขสาขํ ฉินฺทิตฺวา ขาทิ. สา ตตฺเถว ภูมิยํ ปติ. อถ เถโร สจฺจกิริยํ กตฺวา เมตฺตาภาวนํ ภาเวตฺวา เมตฺโตทเกน ภิญฺจิ. ตํ ขณญฺเญว สา อุฏฺฐหิ. ราชา จ ตํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา ตสฺสา อคฺฆนกมูลํ ทตฺวา วิหารโต นที ติตฺถํ คมนมคฺเค สิลาปฏฺฏํ จินิตฺวา เสตุํ อกาสีติ.

On one occasion, the paramount king went to the monastery and listened to the Dhamma. When the Elder had finished teaching the Dhamma, he requested a vehicle offering for his comfort. The king, without giving it, boarded a boat and returned. On the way, a crocodile seized the boat's rudder with its mouth and held it motionless. The king made a loud declaration, 'I will give the vehicle offering requested by the Elder!', and had his royal men proclaim it three times. Then the crocodile released the boat and went away. And on one occasion, the king went out to the monastery. Now, a certain female elephant had been tied up and kept near the monastery. She broke off a branch of the Bodhi tree and ate it. She then fell right there on the ground. Then the Elder, having performed an act of truth and cultivated loving-kindness meditation, sprinkled her with water imbued with loving-kindness. At that very moment, she stood up. And the king, seeing that marvel, gave her value in money and, on the path from the monastery to the river crossing, built a bridge by laying stone slabs.

---

สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร ปน อริยวํสตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก เชตวนวิหารวาสี. เต ปน เถรา ฉปฺปทคณวํสิกาติ ทฏฺฐพฺพา.

The Elder Saddhammakitti, however, was a co-resident pupil of the Elder Ariyavaṃsa, residing at the Jetavana Monastery. And those elders should be regarded as belonging to the Chappada lineage.

---

กลิยุเค ทฺเวจตฺตาลีสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต รตนปูรนคเรเยว สิริสุธมฺมราชาธิปติ นาม ทุติยาธิกราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล ปพฺพตพฺภนฺตรนครโต มหาสีลวํโส นาม เถโร ปญฺจจตฺตาลีสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต สุเมธกถํ กพฺยาลงฺการวเสน พนฺธิตฺวา พุทฺธาลงฺการญฺจ นาม กพฺยาลงฺการํ ปพฺพตพฺภนฺตรปฺปฏิสํยุตฺตญฺเจว กพฺยาลงฺการํ พนฺธิตฺวา เต คเหตฺวา รตนปูรนครํ อาคจฺฉิ.

When 842 years had passed in the Kali Yuga, in the city of Ratanapūra itself, a second paramount king named Sirisudhammarājādhipati reigned. And at that time, when 845 years had passed, an Elder from the city within the mountains named Mahāsīlavaṃsa, having composed the Sumedhakathā in the style of poetic embellishment, and also a poetic embellishment named Buddhālaṅkāra, and a poetic embellishment connected with Pabbatabbhantaranagara, took these and came to the city of Ratanapūra.

---

อถ ราชา ถูปารามเจติยสฺส เอสนฺนฏฺฐาเน รตนวิมานวิหาเร นิสีทาเปสิ. โส จ เถโร ตตฺถ โสตารานํ ปริยตฺตึ วาเจตฺวา นิสีทิ. โส จ เถโร ตตฺถ นิสินฺนานํ เถรานํ อฏฺฐมโก โหติ. โส จ มหาสีลวํสตฺเถโร กลิยุคสฺส ปนฺนรสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต ชาโต. ตึสวสฺสกาเล รตนปูรนครํ อาคโตติ โปราณโปตฺถเกสุ วุตฺตํ. โส ปน เถโร เนตฺติปาฬิยา อตฺถ โยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ ปารายนวตฺถุญฺจ.

Then the king had him seated in the Ratanavimāna Vihāra, in the vicinity of the Thūpārāma Cetiya. And that Elder, having recited the scriptures to the listeners there, sat down. And that Elder was the eighth of the elders seated there. That Elder Mahāsīlavaṃsa was born when 815 years of the Kali Yuga had passed. It is stated in ancient books that he came to Ratanapūra at the age of thirty. That Elder composed an explanation of the meaning for the Nettipāḷi in the Burmese language, and also the Pārāyanavatthu.

---

รตนปูรนคเรเยว รฏฺฐสาโร นาม เอโก เถโร อตฺถิ, มหาสีลวํสตฺเถเรน สมญฺญาณถาโม. โส ปน รตนปูรนคเรเยว [Pg.112] กลิยุคสฺส ตึสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต กาเล ชาโต. ภูริทตฺตชาตกํ หตฺถิปาลชาตกํ สํวรชาตกญฺจ กพฺยาลงฺการวเสน พนฺธิ อญฺญญฺจ อเนกวิธํ กพฺยาลงฺการํ. เต ปน ทฺเว เถรา กพฺยาลงฺการกา รกาติ เถรปรมฺปราย ปเวเสตฺวา น คเณนฺติ โปราณา.

In Ratanapūra itself, there was an Elder named Raṭṭhasāra, equal to the Elder Mahāsīlavaṃsa in knowledge and strength. He was born in Ratanapūra itself when 830 years of the Kali Yuga had passed. He composed the Bhūridatta Jātaka, the Hatthipāla Jātaka, and the Saṃvara Jātaka in the style of poetic embellishment, and also many other kinds of poetic embellishments. However, the ancients do not count those two elders within the lineage of elders, considering them to be composers of poetic embellishments.

---

เอตฺถ จ กิญฺจาปิ สมณานํ อุโปสถิกานญฺจ กพฺยาลงฺการํ พนฺธิตุํ วาเจตุํ วา กปฺปากปฺปวิจารณํ วตฺตุํ โอกาโส ลทฺโธ, สาสนวํสํ ปน วตฺตุํ โอกาสสฺส อติวิตฺถาโรวเสสตฺตา ตํ อวตฺวา อชฺฌุเปกฺขิสฺสาม. อุโปสถวินิจฺฉเย ปน นจฺจคีตาทิสิกฺขาปทสฺส วิสเย วิตฺถาเรน มยํ อโวจุมฺหา.

And here, although an opportunity has arisen to discuss what is and is not allowable for monastics and those observing the Uposatha to compose or recite poetic embellishments, we will disregard that and not speak of it, because the scope for speaking about the Sāsanavaṃsa would be too extensive. However, in the Uposathavinicchaya, we have spoken in detail concerning the training rule regarding dance, song, and the like.

---

กลิยุคสฺส คเต เตสฏฺฐาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต รตนปูรนคเรเยว สิริตฺริภวนาทิตฺยนรปติปวรมหาธมฺม ราชาธิปติราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเลติสาสนธโช นาม ภิกฺขุ สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรสฺส สนฺติเก คนฺถํ อุคฺคณฺหิ. อถ อริมทฺทนนครโต เอโก มหาเถโรโสตุนํ วาจิตฺวา รตนปูรนคเร นิสีทิสฺสามีติ อาคโต. อถ สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรสฺส คนฺถํ วาเจนฺตสฺเสว วิหารสฺส เหฏฺฐา นิสีทิตฺวา โส มหาเถโร สทฺทํ สุณิตฺวา เอวํ จินฺเตสิ,-เอตสฺส สนฺติเก อหํ นวกฏฺฐาเน ฐตฺวา โถกํ คนฺถํ อุคฺคณฺหิสฺสามีติ. อถ โส มหาเถโร สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรสฺส สนฺติกํ ปวิสิตฺวา คนฺถํ วาจาเปตุํ โอกาสํ ยาจิ. อถ สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร วสฺสปมาณํ ปุจฺฉิตฺวา ตฺวํ ภนฺเต มยา วุฑฺฒตโรสีติ อาห. อหํ ตยา วุฑฺฒตโรปิ สมาโน นวกฏฺฐาเน ฐตฺวา คนฺถํ อุคฺคณฺหิสฺสามีติ อาห. อถ สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร ตสฺส คนฺถํ วาเจสิ. อติปสีทิตฺวา ปน ตํ มหาเถรํ มหาสาธุชฺชโนติ นาเมน โวหารติ.

When 863 years of the Kali Yuga had passed, in the city of Ratanapūra itself, the king named Siritribhavanādityapavaramahādhammarājādhipatirājā ruled the kingdom. During that king's reign, a bhikkhu named Tisāsanadhaja studied the texts under the Elder Saddhammakitti. Then a great elder came from the city of Arimaddana, having taught the listeners, with the thought, 'I will reside in the city of Ratanapūra.' Then, as the Elder Saddhammakitti was reciting texts, that great elder, sitting below the monastery, heard the sound and thought thus: 'I shall stand in the position of a junior and learn a little of the texts from him.' Then that great elder approached the Elder Saddhammakitti and requested an opportunity to have the texts recited to him. Then the Elder Saddhammakitti, having asked his number of rains-retreats, said, 'Venerable sir, you are senior to me.' He replied, 'Even though I am senior to you, I will stand in the position of a junior and learn the texts.' Thereupon, the Elder Saddhammakitti recited the texts to him. Being deeply pleased, he then referred to that great elder by the name 'Mahāsādhujjana' (Great Good Person).

---

อถ [Pg.113] ปจฺฉา มรมฺมรฏฺฐํ กลิยุคสฺส ปญฺจาสีตาธิกอฏฺฐสตกาลโต ปฏฺฐาย ยาว อฏฺฐาสีตาธิกอฏฺฐสตวสฺสกาลํ นานาภเยหิ สงฺขุพฺภิตํ อโหสิ. ตทา กมฺโพชรฏฺฐโต สิหนิสฺวา นาม ภินฺนกุโต อาคนฺตฺวา รตน ปูรนคเร รชฺชํ คณฺหิ. อถ โส เอวํ จินฺเตสิ,- ภิกฺขู อทารา อปุตฺติกา หุตฺวา ปุน สิสฺเส โปเสตฺวา ปริวารํ คเวสนฺติ, สเจ ภิกฺขู ปริวารํ วิจินิตฺวา ราชภาวํ คณฺเหยฺยุํ, เอวํ สติ รชฺชํ คเหตุํ สกฺขิสฺสนฺติ, อิทาเนว ภิกฺขู คเหตฺวา มาเรตุํ วฏฺฏตีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา โตวิสีลู นามเก เขตฺตวเน พหู มณฺฑเป การาเปตฺวา โคมหิสกุกฺกุฏสูกราทโย มาราเปตฺวา ภิกฺขู โภเชสฺสามีติ วตฺวา เชยฺยปุรวิชยปุรรตนปูรนคเรสุ สพฺเพ มหาเถเร พหูหิ อนฺเตวาสิเกหิ สทฺธึ ปกฺโกสาเปตฺวา เตสุ มณฺฑเปสุ นิสีทาเปตฺวา หตฺถิอสฺสาทิเสนงฺเคหิ ปริวาเรตฺวา มาเรสิ. ตทา กิร ติสหสฺสปฺปมาณา ภิกฺขู มรึสูติ. ภิกฺขู จ มาเรตฺวา พหูปิ โปตฺถเก อคฺคินา ฌาเปสิ, เจติยานิปิ เภทาเปสิ. อโหวต ปาปชนสฺส ปาปกมฺมนฺติ. โหนฺติ เจตฺถ,-

Then, later, the kingdom of Maramma was troubled by various fears from the year 885 of the Kali Yuga until the year 888. At that time, a rebel named Sihanisva came from the Kamboja country and seized the throne in the city of Ratanapura. Then he thought thus: "The monks are without wives and children, and yet they raise disciples and seek a following. If the monks gather a following and seize royal power, they will be able to take the kingdom. Therefore, it is fitting to capture and kill the monks now." Having thought thus, he had many pavilions built in the field-grove called Tovisīla, and saying, "I will feast the monks," he had cows, buffaloes, chickens, pigs, and other animals slaughtered. Then he summoned all the great elders from the cities of Jeyyapura, Vijayapura, and Ratanapura, along with many disciples, seated them in those pavilions, surrounded them with troops of elephants, horses, and so on, and killed them. At that time, it is said, about three thousand monks died. After killing the monks, he also burned many books with fire and destroyed cetiyas. Alas, such is the evil deed of a wicked man! Here are the verses:

---

สาสนํ นาม ราชานํ, นิสฺสาย ติฏฺฐเต อิธ;

มิจฺฉาทิฏฺฐิกราชาโน, สาสนํ ทูเสนฺติ สตฺถุโน.

The Dispensation, indeed, depends on the king; it stands here reliant on him. Kings with wrong views corrupt the Dispensation of the Teacher.

---

สมฺมาทิฏฺฐี จ ราชาโน, ปคฺคณฺหนฺเตว สาสนํ;

เอวญฺจ สติ อากาเส, อุลูราชาว ทิพฺพตีติ.

And kings with right view indeed uphold the Dispensation; thus, when this is so, he shines in the sky like the moon.

---

อถ กลิยุเค เอกวสฺสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต อากาเส พหูหิ ตารกาหิ ธูมา นิกฺขมึสุ. จญฺญิงฺขุเจติเยปิ พุทฺธปฺปฏิพิมฺพสฺส อกฺขิกูปโต อุทกธาราเนตฺตชลานิวิย นิกฺขมึสูติ ราชวํเส วุตฺตํ.

Then, in the Kali Yuga, when nine hundred and one years had passed, smoke emerged from many stars in the sky. At the Caññiṅkhu Cetiya, streams of water like tears flowed from the eye sockets of the Buddha’s image—as stated in the royal chronicle.

---

อถ [Pg.114] สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร สทฺธึ มหาสาธุชฺชนติสาย นธชตฺเถเรหิ เกตุมตีนครํ อคมาสิ. รฏฺฐสารตฺเถโรปิ สิริเขตฺตนครํ สยเมว อคมาสีติ โปราณโปตฺถเกสุ วุตฺตํ. ตํ ปน ราชวํเส สิริเขตฺตนครินฺโท สตฺว วราชา ตํ อาเนสีติ วุตฺตวจเนน น สเมติ.

Then, the elder Saddhammakitti, along with thirty great virtuous people and the banner-elders, went to the city of Ketumatī. The elder Raṭṭhasāra also went to the city of Sirikhetta on his own—as mentioned in ancient texts. However, this does not align with the statement in the royal chronicle that King Satvavarājā, the lord of Sirikhetta city, brought him there.

---

สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโรปิ เกตุมตีนคเร กาลงฺกโต. ตโต ปจฺฉา โถกํ กาลํ อติกฺกมิตฺวา มหาสาธุชฺชนตฺเถโร ตตฺเถว กาลมกาสิ.

The elder Saddhammakitti also passed away in the city of Ketumatī. Shortly after that, the elder Mahāsādhujjana passed away there as well.

---

ติสาสนธชตฺเถโร ปน กลิยุเค ทฺวาทสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต หํสาวตีนคเร อเนกเสติภินฺทสฺส รญฺโญ กาเล เกตุมตีนครโต หํสาวตีนครํ อคมาสิ.

The elder Tisāsanadhaja, however, when nine hundred and twelve years of the Kali age had passed, during the reign of King Anekasetibhinda in Haṃsāvatī, traveled from the city of Ketumatī to the city of Haṃsāvatī.

---

ตโต ปจฺฉา ติจตฺตาลีสวสฺสิโก หุตฺวา กลิยุเค เตรสาธิเก นววสฺสสเต มิงฺฆ พฺรหฺมนรปติรญฺโญกาเล ปุน เชยฺยปุรนครํ สมฺปตฺโต หุตฺวา เชตวนวิหารสมีเป เอกิสฺสํ คุหายํ ทิสีทิ. มหาอริยวํสคณิกสฺส เชตวนตฺเถรสฺส สนฺติเก อุปสงฺกมิ.

Later, at the age of forty-three, when nine hundred and thirteen years of the Kali age had passed, during the reign of King Miṅgha Brahmanarapati, he arrived again at the city of Jeyyapura. There, he stayed in a cave near the Jetavana Monastery. He approached the elder Jetavanatthera of the great Ariyavaṃsa group.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล เชตวนตฺเถโร คิลาโน หุตฺวา มยิ กาลงฺกเต มม ฐานํ อธุนา หํสาวตีนครโต อาคโต ติสาสนธโช นาม เถโร ปริคฺคณฺหิตุํ สมตฺโถ ภวิสฺสติ, ตสฺส นิยฺยาเทสฺสามีติ จินฺเตสิ. ตสฺมึ ขเณ ติสาสนธชตฺเถโร ปุริมยาเม สุปินํ มสฺสิ,– มตกเฬวรํ สมีปํ อาคจฺฉตีติ, มชฺฌิมยาเม ปน ตํ มตกเฬวรํ คุหายํ ปวิสตีติ, ปจฺฉิมยาเม มตกเฬวรสฺส มํสํ สตฺเถน ฉินฺทตีติ. อถ สุปินํ ปสฺสิตภาวํ อตฺตโน สมีเป สยนฺตสฺส เอกสฺส สามเณรสฺส อาโรเจสิ. อาโรเจตฺวา จ ปริตฺตํ ภเณตฺวา นิสีทนฺตสฺเสว เชตวนตฺเถโร ตํ ปกฺโกสิตฺวา เชตวนวิหารํ ตสฺส นิยฺยาเทสิ. ติสาสนธชตฺเถโร จ เชตวนวิหาเร นิสีทิตฺวา [Pg.115] คนฺถํ วาเจตฺวา นิสีทิ. มิงฺฆ พฺรหฺมนรปติราชา จ ตสฺส อนุคฺคหิตํ อกาสิ.

At that time, the elder Jetavanatthera was ill and thought, "When I have passed away, the elder named Tisāsanadhaja, who has now come from the city of Haṃsāvatī, will be capable of taking my place. I shall entrust it to him." At that moment, the elder Tisāsanadhaja saw a dream in the first watch of the night: a corpse was approaching. In the middle watch, that corpse entered the cave. In the last watch, the corpse's flesh was being cut with a weapon. He then recounted the dream to a novice sleeping near him. After reciting protective verses and while he was sitting, the elder Jetavanatthera summoned him and entrusted the Jetavana Monastery to him. The elder Tisāsanadhaja then resided in the Jetavana Monastery, reciting the texts. King Miṅgha Brahmanarapati also showed him favor.

---

ปจฺฉา กลิยุเค โสฬสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต หํสาวตีนครินฺโท อเนกเสติภินฺโท นาม ราชา รตนปูรนครํ วิชยิตฺวา เอกํ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส อทาสิ.

Later, when nine hundred and sixteen years of the Kali age had passed, the lord of Haṃsāvatī, King Anekasetibhinda, having conquered the city of Ratanapūra, had a monastery built and gave it to him.

---

โส จ ติสาสนธชตฺเถโร อริมทฺทนนคเร อรหนฺต คณวํสิโกติ ทฏฺฐพฺโพ.

And this elder Tisāsanadhaja should be known as one of the Arahanta Gaṇavaṃsa in the city of Arimaddana.

---

ตสฺส ปน สิสฺสา อเนกสตปฺปมาณา ลชฺชิโน อเหสุํ. เตสุ ปน สิสฺเสสุ วรพาหุตฺเถโร ภูมินิขาเนน ครวาสิตฺเถโร มหารฏฺฐคามวาสิโน ตโย มหาเถราติ อิเม ปญฺจ เถรา วิเสสโต ปริยตฺติโกวิทาติ.

His disciples, numbering several hundred, were conscientious. Among these disciples, the elder Varabāhu, the elder Garavāsī who lived by digging the earth, and three great elders residing in Mahāraṭṭhagāma—these five elders were especially skilled in the scriptures.

---

ติสาสนธชตฺเถโร จ มหลฺลกกาเล อนาปาน สติกมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา วิเวกฏฺฐานํ คณฺหิ. ตทา เชตวนคณาทโย อรหนฺต คณวํสาเยว. อปรภาเคเยว เตสํ สิสฺสานุสิสฺสปรมฺปราสุ เกจิ ภิกฺขู สิรจฺฉาทนํ นานาวณฺณปฺปฏิมณฺฑิตญฺจ ตาลวณฺฏํ คเหตฺวา อาจารวิการํ อาปชฺชึสุ.

The elder Tisāsanadhaja, in his old age, took up the meditation subject of mindfulness of breathing, entered the forest, and took up a secluded place. At that time, the Jetavana group and others were indeed of the Arahant lineage. Later on, in the succession of their disciples and sub-disciples, some monks, holding head coverings and palm-leaf fans adorned with various colors, fell into improper conduct.

---

กลิยุเค เอกวสฺสาธิเก สหสฺเส สมฺปตฺเต อุกฺกํสิโก นาม ราชา วิหารํ การาเปตฺวา ติสาสนธชตฺเถรสฺส สิสฺสภูตสฺส วรพาหุตฺเถรสฺส สิสฺสภูตสฺส มหารตนากรสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ.

In the Kali age, when one thousand and one years had passed, a king named Ukkaṃsika had a monastery built and gave it to the elder named Mahāratanākara, who was a disciple of the elder Varabāhu, who was a disciple of the elder Tisāsanadhaja.

---

โส จ มหารตนากรตฺเถโร อุกฺกํสิกรญฺโญ สิริสุธมฺมราชามหาธิปตีติ นามลญฺฉํ ฉนฺทาลงฺการสทฺทเนตฺติ นเยหิ อลงฺกริตฺวา ทสฺสิตํ รชินฺทราชนามาภิเธยฺยาทีปนึ นาม คนฺถํ อกาสิ.

And that elder Mahāratanākara composed a treatise named Rajindarājanāmābhidheyyādīpanī, which explained the royal title of King Ukkaṃsika, 'Sirisudhammarājāmahādhipati', embellishing it with the principles of prosody, rhetoric, and grammar.

---

ตญฺจ คนฺถํ ปริวิโสธนตฺถาย ติโรปพฺพตาภิเธยฺยสฺส มหาเถรสฺส นิยฺยาเทสิ. ติสาสนธชตฺเถรสฺส สิสฺสภูเตสุ [Pg.116] มหารฏฺฐคามวาสีสุ ตีสุ ภาติกตฺเถเรสุ เชฏฺโฐ ตึสคุหาสุวสนฺโต ปริยตฺตึ วาเจตฺวา นิสีทิ. สตฺววราชา จ ตสฺมึ เถเร อติวิย ปสนฺโน อโหสิ. ญฺโญงฺกรมิ นามกสฺส รญฺโญ กาเลปิ จูฬปิตา เอกํ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว อทาสิ. อุกฺกํสิกรญฺโญ กาเลปิ มงฺควํนามเก ปพฺพเต วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว อทาสิ.

For the revision of that treatise, he entrusted it to the great elder named Tiropabbata. Among the disciples of the elder Tisāsanadhaja, the eldest of the three brother elders from Mahāraṭṭhagāma, Tiṃsaguhāsuvasanta, resided in thirty caves and taught the scriptures. King Satvavarājā was exceedingly devoted to that elder. During the reign of King Ññoṅkarami, Cūḷapitā also had a monastery built and gave it to him. And during the reign of King Ukkaṃsika, a monastery was built on Mount Maṅgava and given to him.

---

เตสุ มหารฏฺฐคามวาสิตฺเถเรสุ มชฺฌิมตฺเถโรปิ ติสาสนธชตฺเถรสฺส เชฏฺฐภาติกตฺเถรสฺส จ นิวาสฏฺฐานภูเต เชตวนวิหาเรเยว คนฺถํ วาเจตฺวา นิสีทิ. กนิฏฺฐตฺเถโรปิ เตสํ นิวาสฏฺฐานภูเตสุเยว วิหาเรสุ คนฺถํ วาเจตฺวา นิสีทิ. เอตฺถ จ ติสาสนธชตฺเถโร นาม ลชฺชิอลชฺชิวเสน ทุพฺพิโธ. ยถาวุตฺตตฺเถโร ปน ลชฺชีเย วาติ ทฏฺฐพฺโพ. อลชฺชี ปน อิมสฺมึ เถรปรมฺปราทสฺสเน น อิจฺฉิ ตพฺโพ. อลชฺชีภูตสฺส ปน ติสาสนธชตฺเถรสฺส วตฺถุํ อิธ อวตฺวา อชฺฌุเปกฺขิสฺสาม, ปโยชนาภาวา คนฺถสฺส จ ปปญฺจูปคมนตฺตาติ.

Among those elders residing in Mahāraṭṭhagāma, the middle elder also resided in the Jetavana Monastery, the dwelling place of the elder Tisāsanadhaja and the eldest brother elder, reciting the texts. The youngest elder likewise resided in those same monasteries, which were their dwelling places, reciting the texts. Here, the elder Tisāsanadhaja is said to be twofold: conscientious and shameless. The aforementioned elder, however, should be regarded as the conscientious one. But the shameless one is not to be included in this presentation of the succession of elders. We will disregard the account of the shameless elder Tisāsanadhaja, not telling it here, because there is no purpose to it and it would lead to prolixity in the text.

---

โยคิรงฺค นามกสฺส รญฺโญ กาเล เชยฺยปุเร สุวณฺณคุหวาสี มหาเถโร ทกฺขิณารามวิหารวาสี มหาเถโร จตุภูมิกวิหารวาสี มหาเถโร โตงฺคภีลู วิหารวาสี มหาเถโร จ ติสาสนธชมหาเถรสฺส สทฺธิวิหาริกาเยว. เตสํ ปน วตฺถุมฺปิ คนฺถวิตฺถารภเยน น วทาม. ลชฺชิคณวํสิกา เอเตติ วิชานนเมว เหตฺถ ปมาณนฺติ.

During the reign of King Yogiraṅga, in Jeyyapura, the great elder Suvaṇṇaguhavāsī, the great elder Dakkhiṇārāmavihāravāsī, the great elder Catubhūmikavihāravāsī, and the great elder Toṅgabhīlū Vihāravāsī were all co-residents of the great elder Tisāsanadhaja. But, fearing the prolixity of the text, we do not relate their story. It is sufficient here to know that they are of the Lajjigaṇa lineage.

---

กลิยุเค เอกสฏฺฐาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาสสฺส ชุณฺหปกฺขทุติยทิวเส สุกฺกวาเร รตนปูรนครํ ทุติยํ มาเปตฺวา ญฺโญคีรงฺค นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. สีหสูรธมฺมราชาติปิ นามลญฺฉํ ปฏิคฺคณฺหิ. โตจภีลู วิหารวาสีมหาเถรํ [Pg.117] อุทฺทิสฺส จตุภูมิกวิหารํ การาเปสิ. จตฺตาริ มหามุนิเจติยานิปิ การาเปสิ. วิหาร เจติเยสุ อนิฏฺฐิเตสุเยว สินฺนีนครํ นิกฺขมิตฺวา ตตฺถ เวรํ วูปสมาเปตฺวา ปจฺจาคตกาเล สงฺขารสภาวํ อนติกฺกมนโต ทิวงฺคโต อโหสิ. อโหวต สงฺขารธมฺมาติ. โหนฺติ เจตฺถ,–

In the Kali age, when nine hundred and sixty-one years had passed, on the second day of the bright fortnight in the month of Phagguna, on a Friday, King Ññogīraṅga, having had the city of Ratanapūra built a second time, ruled the kingdom. He also received the royal title Sīhasūradhammarājā. He had a four-storied monastery built in honor of the great elder Tocabhīlū Vihāravāsī. He also had four great cetiyas of the Great Sage constructed. Before the monastery and cetiyas were completed, he departed for Sinnīnagara, settled the conflict there, and upon his return, being unable to transcend the nature of conditioned things, passed away. Alas, conditioned phenomena! And here are the verses:—

---

เสยฺยถา วาณิชานํว, ฆรโคฬิกรูปกํ;

ตํตํทิสํ ภมิตฺวาว, สีสํ ฐเปติ อุตฺตรํ;

Just as the merchants' spherical instrument, having wandered to this and that direction, places its head towards the north;

---

เอวํ โลกมฺหิ สตฺตา จ, สนฺธิจุตีนมนฺตเร;

ยถา ตถา ภมิตฺวาว, อนฺเต ฐเปนฺติ สนฺตนุนฺติ;

Thus in the world, beings, between linking and passing away, having wandered in various ways, in the end establish their continuity.

---

กลิยุเค สตฺตสฏฺฐาธิเก นววสฺสสเต ผคฺคุนมาสสฺส กาฬปกฺขเตรสมิยํ ตสฺส เชฏฺฐปุตฺโต ปิตุ สนฺตกํ รชฺชํ คณฺหิ. มหาธมฺมราชาติ นามลญฺฉมฺปิ ปฏิคฺคณฺหิ. ปิตุ กาเล อนิฏฺฐิตานิ เจติยานิ ปุน การาเปสิ. จตุภูมิกวิหารญฺจ นิฏฺฐํ คมาเปตฺวา โตวิภีลู มหาเถรสฺส ปรโลกํ คนฺตฺวา อวิชฺชมานตาย จตุภูมิกวิหารวาสี มหาเถรสฺส ทสฺสามีติ อนฺเตปุรํ ปกฺโกสาเปสิ. เถโร ทฺเว วารานิ ปกฺโกสิยมาโนปิ นาคจฺฉิ. ตติย วาเร ปน พหู สทฺธิวิหาริกา อนฺเตปุรํ คนฺตฺวา ปวิสถ, น หิ สกฺกา รญฺญา ปกฺโกสิเต ปฏิกฺขิปิตุนฺติ อาหํสุ.

In the Kali age, when nine hundred and sixty-seven years had passed, on the thirteenth day of the dark fortnight of the month of Phagguna, his eldest son took the kingdom that belonged to his father. He also accepted the royal title Mahādhammarājā. He had the cetiyas unfinished in his father's time completed again. Having also brought the four-storied monastery to completion, and since the great elder Tovibhīlū had passed away, he had the great elder dwelling in the four-storied monastery summoned to the inner palace, intending, 'I will give it to him.' Though the elder was summoned twice, he did not come. On the third occasion, however, many of his co-residents said, 'Go and enter the inner palace, for it is not possible to refuse when summoned by the king.'

---

อถ เถโร เอวมาห,- อหํ อาวุโส รฏฺฐปีฬนปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิตุํ น อิจฺฉามิ, เอวมฺปิ สเจ ตุมฺเห อิจฺฉถ รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตุํ, เอวํ สติ อิทานิ รญฺโญ สนฺติกํ อหํ คมิสฺสามีติ อนฺเตปุรํ ปาวิสิ. ปวิสิตฺวา รญฺญา สทฺธึ สลฺลาปํ กตฺวา อยํ วิหาโร อรญฺญวาสีนํ ภิกฺขูนํ อสปฺปาโยติ ปฏิกฺขิปิ. เอวํ ปน ภนฺเต สติ ตสฺมึ วิหาเร นิสีทิยมานํ เถรํ อุปทิสฺสถาติ[Pg.118]. ขณิตฺติปาทวิหารวาสี มหาราช เถโร ปริยตฺติวิสฺสารโท สิกฺขากาโม, ตสฺส ทาตุํ วฏฺฏตีติ. อถ ราชา ตสฺส วิหารํ อทาสิ. มหาสงฺฆนาโถติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. โส ตตฺถ ปริยตฺตึ วาเจตฺวา นิสีทิ.

Then the elder said, "Friends, I do not wish to eat almsfood obtained through oppression of the country. Even so, if you wish me to go to the king, then under these circumstances, I will now go to the king." So saying, he entered the inner palace. Having entered, he conversed with the king and rejected the monastery, saying, "This monastery is unsuitable for forest-dwelling bhikkhus." The king replied, "But, venerable sir, if that is the case, please appoint an elder to reside in that monastery." The elder said, "Great king, the elder dwelling at the Khaṇittipāda Monastery is skilled in the scriptures and desirous of the training—it is fitting to give it to him." Then the king gave that monastery to him. He also bestowed upon him the royal title "Mahāsaṅghanātha." He resided there, teaching the scriptures.

---

ตสฺส ปน วิหารสฺส ปริวารภูเตสุ จตฺตาลีสาย วิหาเรสุ อุตฺตราย อนุทิสาย เอกสฺมึ วิหาเร วสนฺโต วราภิสงฺฆนาโถ นาม เถโร มณิกุณฺฑลวตฺถุํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. ปจฺฉิมาย อนุทิสาย เอกสฺมึ วิหาเร วสนฺโต เอโก เถโร สตฺตราชธมฺมวตฺถุํ อกาสิ.

In one of the forty attendant monasteries of that vihāra, situated in an intermediate direction to the north, the elder named Varābhisaṅghanātha, who dwelt there, composed the Maṇikuṇḍalavatthu in the Maramma language. In a monastery in an intermediate direction to the west, a certain elder who dwelt there composed the Sattarājadhammavatthu.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล ภามองฺกฺโย อาจารองฺกฺโยติ ทฺวินฺนํ ภิกฺขูนญฺจ โลกธมฺเมสุ เฉกตาย ทฺเว วิหาเร กตฺวา อทาสิ. เต ปน ทฺเว เถรา เวทสตฺถโกวิทา, ปริยตฺติปฏิปตฺตีสุ ปน มนฺทา, รามญฺญรฏฺฐโต อาคตา. เต ปน เถรปรมฺปราย น คณนฺติ โปราณา.

And at that time, on account of their skill in worldly matters, the king had two monasteries built and gave them to two bhikkhus, Bhāmaaṅkya and Ācāraaṅkya. Those two elders, however, were experts in the Vedas and sciences, but were deficient in scriptural learning and practice, having come from the Rāmañña country. The ancients, however, do not count them in the lineage of elders.

---

กลิยุเค ติสตฺตตาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต มหามุนิเจติยสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค จตฺตาโร วิหาเร การาเปตฺวา จตุนฺนํ เถรานํ อทาสิ. เต จ เถรา ตตฺถ นิสีทิตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหึสุ.

In the Kali age, when nine hundred and seventy-three years had passed, he had four monasteries built on the eastern side of the Mahāmunicetiya and gave them to four elders. And those elders, having taken up residence there, upheld the Dispensation.

---

ตสฺมึเยว กาเล พทรวนวาสี นาม เอโกปิ เถโร อตฺถิ. โสปิ ปริยตฺติวิสารโท ฉปฺปทวํสิโก. โส จ เถโร ยาวชีวํ ยถาพลํ สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา ทุติยภเว จลงฺคนคเร เอกิสฺสา อิตฺถิยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. ทสมาสจฺจเยน กลิยุเค จตฺตาลีสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต พุธวาเร วิชายิตฺวา เตรสวสฺสิกกาเล สาสเน ปพฺพชิตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิ. สิริเขตฺตนครินฺโท ราชา สิริเขตฺตนครํ อาเนตฺวา สิริเขตฺตนคเร สามเณโรติ นาเมน ปากโฏ หุตฺวา กลิยุเค จตุปณฺณาสาธิเก [Pg.119] นววสฺสสเต สมฺปตฺเต ปนฺนรสวสฺสิกกาเล เวสฺสนฺตรชาภกํ กพฺยาลงฺการวเสน พนฺธิ. ปริปุณฺณวีสติวสฺสกาเล สิริเขตฺตนคเรเยว สิริเขตฺตนครินฺโท เวรวิชโย นาม ราชา อนุคฺคเหตฺวา อุปสมฺปทภูมิยํ ปติฏฺฐาติ. ปจฺฉิมปกฺขาธิโก นาม ราชา สิริเขตฺตนครํ อตฺตโน หตฺถคตํ อกาสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล ตํ เถรํ อาเนตฺวา รตนปูรนคเร วสาเปสิ. สูรกิตฺติ นาม รญฺโญ กนิฏฺฐภาติโก เอราวตีนทีตีเร จตุภูมิกวิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส เถรสฺส อทาสิ. ราชา จ ติปิฏกาลงฺกาโรติ นามลญฺฉํ อทาสิ.

At that very time, there was also an elder named Badaravanavāsī. He too was an expert in the scriptures and of the Chappada lineage. That elder, having upheld the Dispensation to the best of his ability throughout his life, took rebirth in his next existence in the womb of a woman in Calaṅganagara. After ten months, in the Kali age when nine hundred and forty years had passed, he was born on a Wednesday. At the age of thirteen, he went forth into the homeless life in the Dispensation and learned the scriptures. The king of Sirikhettanagara brought him to Sirikhettanagara, where he became famous by the name 'the Sāmaṇera of Sirikhettanagara'. In the Kali age when nine hundred and fifty-four years had passed, at the age of fifteen, he composed the Vessantara Jātaka by way of poetic embellishment. At the full age of twenty, in Sirikhettanagara itself, the king of Sirikhettanagara, named Veravijaya, supported him and he was established on the ground of higher ordination. A king named Pacchimapakkhādhika brought Sirikhettanagara under his control. At that time, he had that elder brought and settled in Ratanapūranagara. The king's younger brother, named Sūrakitti, had a four-storied monastery built on the banks of the Erāvatī River and gave it to that elder. The king also bestowed upon him the royal title 'Tipiṭakālaṅkāra'.

---

กลิยุเค วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาสสฺส ปุณฺณมิยํ สฏฺฐิวสฺสิโก หุตฺวา ติริยปพฺพตํ คนฺตฺวา อรญฺญวาสํ วสิ. ทฺเว วสฺสาธิเก วสฺสสหสฺเส ราชา ตสฺมึ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว เถรสฺส อทาสิ. โส ปน ติปิฏกาลงฺการตฺเถโร สิริเขตฺตนคเร นวงฺคกนฺทเร ปตฺตลงฺกสฺส อตุลวํสตฺเถรสฺส วํสิโก. สิริเขตฺตนคเร นวงฺคกนฺทเร สุวณฺณวิหาเร วสนฺตสฺส เถรสฺส กิตฺติโฆโส สพฺพตฺถ ปตฺถริ. เชยฺยปุเร เอราวตีนทีตีเร จตุภูมิกวิหาเร วสนกาเล อฏฺฐสาลินิยา อาทิโต วีสติ คาถานํ สํวณฺณนํ อกาสิ. สูรกิตฺตินามกสฺส กนิฏฺฐภาติกสฺส ยาจนมารพฺภ ยสวฑฺฒนวตฺถุญฺจ อกาสิ. ติริยปพฺพเต วสนกาเล วินยาลงฺการฏีกํ อกาสิ. ปจฺฉิมปกฺขาธิกรญฺโญ กาเล มหาสงฺฆนาถตฺเถรํ สงฺฆราชภาเว ฐเปสิ. โส จ สงฺฆราชา อติวิย ปริยตฺติ วิสารโท. ตสฺมิญฺจ กาเล รตนปูรนคเรปิ อริยาลงฺการตฺถโร นาม เอโก อตฺถิ. โส ปน ติปิฏกาลงฺการตฺเถเรน สมญฺญาณถาโม. วยสาปิ สมานวสฺสิกา.

When a thousand years had passed in the Kaliyuga, on the full moon day of the month of Phagguna, having reached sixty years of age, he went to Tiriyapabbata mountain and dwelt in the forest. In the year one thousand and two, the king had a monastery built there and gave it to that very elder. That elder, Tipiṭakālaṅkāra, was a descendant of the elder Atulavaṃsa of Pattalaṅka, from the Navaṅga cave in Sirikhettanagara. The fame of the elder, dwelling in the Suvaṇṇa Monastery in the Navaṅga cave of Sirikhettanagara, spread everywhere. While residing in the four-storied monastery on the banks of the Erāvatī River in Jeyyapura, he composed a commentary on the first twenty verses of the Aṭṭhasālinī. On account of the request of his younger brother named Sūrakitti, he also composed the Yasavaḍḍhanavatthu. During his stay at Tiriyapabbata, he wrote the Vinayālaṅkāra-ṭīkā. In the time of King Pacchimapakkhādhika, the king installed the elder Mahāsaṅghanātha as the Sangharāja. That Sangharāja was exceedingly proficient in the scriptures. At that time, in the city of Ratanapūra, there was also an elder named Ariyālaṅkāratthera. He was of equal strength in wisdom as the elder Tipiṭakālaṅkāratthera. They were also of the same age.

---

เตสุ ติปิฏกาลงฺการตฺเถโร คนฺถนฺตรพหุสฺสุตฏฺฐาเน [Pg.120] อธิโก, อริยาลงฺการตฺเถโร ปน ธาตุปจฺจยวิภาคฏฺฐาเน อธิโกติ ทฏฺฐพฺโพ. ปจฺฉา ปน อุกฺกํสิกรญฺโญกาเล เตปิ ทฺเว เถรา รญฺโญ อาจริยา หุตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหึสุ. เตสุ อริยาลงฺการตฺเถโร อปรภาเค กาลงฺกริตฺวา ตสฺส เถรสฺส สทฺธิวิหาริกสฺส ทุติยาริยาลงฺการตฺเถรสฺส ราชมณิจูฬเจติยสฺส สมีเป ทกฺขิณวนารามํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ.

Among them, it should be understood that the Elder Tipiṭakālaṅkāra was pre-eminent in being very learned in various texts, while the Elder Ariyālaṅkāra was pre-eminent in the analysis of elements and conditions. Later, during the reign of King Ukkaṃsika, these two elders became the king’s teachers and upheld the Dispensation. Among them, the Elder Ariyālaṅkāra passed away in the latter part of his life. A monastery named Dakkhiṇavanārāma was then caused to be built near the Rājamaṇicūḷa Cetiya and given to that elder's pupil, the Second Elder Ariyālaṅkāra.

---

อุกฺกํสิโก นาม ราชา ปน สาสเน พหุปฺปกาโร. โส จ กลิยุเค ฉนวุตาธิเก นววสฺสสเต รชฺชํ ปตฺโต. รชฺชํ ปน ปตฺวา สิริธมฺมาโสกราชาวิย จตฺตาริ วสฺสานิ อติกฺกมิตฺวา มุทฺธาภิเสกํ ปฏิคฺคเหตฺวา สิริสุธมฺม ราชามหาธิปตีติ นามลญฺฉมฺปิ ปฏิคฺคณฺหิ. เอกสฺมึ ปน สมเย หํสาวตีนครํ คนฺตฺวา ตตฺถ นิสีทิ. อถ รามญฺญรฏฺฐวาสิโน เอวมาหํสุ,- มรมฺมิกภิกฺขู นาม ปริยตฺติโกวิทา เวทสตฺถญฺญุโน นตฺถีติ. ตํ สุตฺวา ราชา จตุภูมิกวิหารวาสิตฺเถรสฺส สนฺติกํ สาสนํ เปเสสิ,-ตึสวสฺสิกา จตฺตาลีสวสฺสิกา วา ปริยตฺติโกวิทา เวทสตฺถญฺญุโน ภิกฺขู รามญฺญรฏฺฐํ มม สนฺติกํ เปเสถาติ. อถ จตุภูมิ กวิหารวาสิตฺเถโร ติปิฏกาลงฺการํ ติโลกาลงฺการํ ติสาสนาลงฺการญฺจ สทฺธึ ตึสมตฺเถหิ ภิกฺขูหิ เปเสสิ. หํสาวตีนครํ ปน ปตฺวา โมโธเจติยสฺส ปุรตฺถิมภาเค วิหาเร การาเปตฺวา เตสํ อทาสิ.

King Ukkaṃsika was a great benefactor of the Dispensation. He ascended the throne in the Kali age, in the year nine hundred and ninety-six. After ascending the throne, like King Siridhammāsoka, he received the royal consecration after four years had passed and also accepted the title of Sirisudhamma Rājāmahādhipati. On one occasion, he went to the city of Haṃsāvatī and stayed there. Then, the inhabitants of the Rāmañña country said, "There are no monks from the Maramma country who are learned in the scriptures and skilled in the Vedas." Hearing this, the king sent a message to the elder residing at the Catubhūmika Monastery, saying, "Send monks who are learned in the scriptures and skilled in the Vedas, whether thirty or forty years old, to the Rāmañña country, into my presence." Thereupon, the elder residing at the Catubhūmika Monastery sent Tipiṭakālaṅkāra, Tilokālaṅkāra, and Tisāsanālaṅkāra, along with about thirty monks. When they arrived at the city of Haṃsāvatī, he had a monastery built to the east of the Modho Cetiya and gave it to them.

---

อุโปสถทิวเสสุ สุธมฺมสาลายํ รามญฺญรฏฺฐวาสิโน ปริยตฺติโกวิเท เวทสตฺถญฺญุโน สนฺนิปาตาเปตฺวา เตหิ ตีหิ เถเรหิ สทฺธึ กถาสลฺลาปํ การาเปสิ. อถ รามญฺญรฏฺฐวาสิโน ภิกฺขู เอวมาหํสุ,– ปุพฺเพ ปน มยํ มรมฺมรฏฺเฐ ปริยตฺติโกวิทา เวทสตฺตญฺญุโน นตฺถีติ มญฺญาม, อิทานิ มรมฺมรฏฺฐวาสิโน อติวิย ปริยตฺติ โกวิทา [Pg.121] เวทสตฺถญฺญุโนติ. อปรภาเค กลิยุเค ฉนวุตาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต ราชา รตนปูรนครํ ปจฺจาคจฺฉิ.

On Uposatha days, he had the learned monks from the Rāmañña country who were skilled in the scriptures and the Vedas assemble in the Sudhammasālā and engage in discussions with those three elders. Then, the monks of the Rāmañña country said, “Previously, we thought there were no monks in the Maramma country learned in the scriptures and skilled in the Vedas, but now we see that the monks from the Maramma country are exceedingly learned in the scriptures and skilled in the Vedas.” Later, in the Kali age, when the year nine hundred and ninety-six had arrived, the king returned to the city of Ratanapūra.

---

เตปิ เถรา ปจฺจาคนฺตุกามา รามญฺญรฏฺเฐ ปธานภูตสฺส ติโลกครูติ นามเธยฺยสฺส มหาเถรสฺส สนฺติกํ วนฺทนตฺถาย อคมํสุ.

Those elders, wishing to return, went to the presence of the great elder named Tilokagaru, who was a prominent figure in the Rāmañña country, for the purpose of paying homage.

---

ตทา ติโลกครุตฺเถโรปิ เตหิ สทฺธึ สลฺลาปํ กตฺวา เอวมาห,-ตุมฺเหสุ ปน ติปิฏกาลงฺการตฺเถโร ปฐมํ อาวาสวิหารํ ลภิสฺสตีติ. กสฺมา ปน ภนฺเต เอวม โวจาติ วุตฺเต อยํ ปน ปิณฺฑาย จรนฺโตปิ อนฺตรามคฺเค เวฬุเวตฺตาทีนิ ลภิตฺวา คเหตฺวา วิหาเร ปฏิสงฺขรณํ อกาสิ, ตสฺมาหํ เอวํ วทามิ, โลเก วิหาเร ปฏิสงฺขรณสีลา ภิกฺขู สีฆเมว อาวาสวิหารํ ลภนฺตีติ หิ โปราณตฺเถรา อาหํสูติ อาห.

Then the Elder Tilokagaru, having conversed with them, said this: "Among you, the Elder Tipiṭakālaṅkāra will be the first to obtain a residence monastery." When asked, "But why, venerable sir, did you speak thus?" he said: "This elder, even while going for alms, would obtain things like bamboo and reeds along the way and, having taken them, would repair the monastery. Therefore, I speak thus. For the ancient elders have said, 'Monks who have the habit of repairing monasteries in the world quickly obtain residence monasteries.'"

---

เตปิ รตนปูรนครํ ปจฺจาคจฺฉึสุ. ติโลกครุตฺเถรสฺส วจนานุรูปเมว ติปิฏกาลงฺการตฺเถโร สพฺพปฐมํ อาวาสวิหารํ ลภีติ.

They too returned to the city of Ratanapūra. In accordance with the word of the Elder Tilokagaru, the Elder Tipiṭakālaṅkāra was the very first to obtain a residence monastery.

---

กลิยุเค ปน นววสฺสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต รญฺโญ กนิฏฺโฐ กาลมกาสิ. อถํ รญฺโญ ปุตฺโต อุจฺจนครโภชโก พาลชเนหิ สนฺถวํ กตฺวา เตสํ วจนํ อาทิยิตฺวา ปจฺจูสกาเล ปิตรํ ฆาเตตุกาโม อนฺเตปุรํ สหสา ปาวิสิ.

In the Kali age, when one thousand and nine years had passed, the king's younger brother died. Then, the king's son, the governor of Uccanagara, having associated with foolish people and accepted their word, suddenly entered the inner palace at dawn, wishing to kill his father.

---

ราชาว อนคฺฆํ มุทฺทิกํ คเหตฺวา นนฺทเชยฺเยน นาม อมจฺเจน ราชโยเธน นาม อมจฺเจนจ สทฺธึ อญฺญตรเวเสน นครโต นิกฺขมิตฺวา รชตวาลุกนทึ สมฺปตฺโต.

The king, taking a priceless signet ring, departed from the city in disguise with a minister named Nandajeyya and a minister named Rājayodha, and reached the Silver-Sand River.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล เอโก สามเณโร มาตาปิตูนํ เคเห ปิณฺฑปาตํ อาเนสฺสามีติ ขุทฺทกนาวาย นทิยํ อาคจฺฉิ. อถ [Pg.122] ตํ สามเณรํ ทิสฺวา ราชา เอวมาห,- อมฺเห ภนฺเต ปรตีรํ นาวาย อาเนหีติ. สามเณโร จ อาห,-สเจ อุปาสก ตุมฺเห ปรตีรํ อาเนยฺยํ, ภตฺตกาลํ อติกฺกเมยฺยนฺติ. อถ ราชา อมฺเหเยว สีฆํ อาเนหิ, อิมํ มุทฺทิกํ ทสฺสามีติ อสฺสาเสตฺวา อาเนตุํ โอกาสํ ยาจิ. อถ สามเณโร การุญฺญปฺปตฺตํ วจนํ สุตฺวา ปรตีรํ อาเนสิ.

At that time, a certain novice was coming on the river in a small boat, thinking, “I will get alms food from my parents’ house.” Then, seeing the novice, the king said, “Venerable sir, please take us to the other shore by boat.” The novice said, “Lay devotee, if I were to take you to the other shore, I would miss the meal time.” Then the king, reassuring him by saying, “Just take us quickly, and I will give you this signet ring,” requested to be taken across. Then the novice, hearing his piteous words, took them to the other shore.

---

อถ จตุภูมิกวิหารํ ปตฺวา ตสฺมึ วิหาเร เถรสฺส สพฺพมฺปิ การณํ อาโรเจตฺวา เอวมาห,-สเจ ภนฺเต อมฺเห คณฺหิตุํ อาคจฺฉยฺย, เต นิวาเรถาติ. เถโรจ มยํ มหาราช สมณา น สกฺกา เอวํ นิวาเรตุํ, เอวมฺปิ เอโก อุปาโย อตฺถิ,-นิสินฺนวิหารวาสิตฺเถโร ปน คิหิกมฺเมสุ อติวิย เฉโก, ตํ ปกฺโกเสตฺวา การณํ จินฺเตตุํ ยุตฺตนฺติ. อถ ตํ ปกฺโกเสตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา ราชา อิทมโว จ,- สเจ ภนฺเต อมฺเห คณฺหิตุํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อถ เกนจิเทว อุปาเยน เต นิวาเรถาติ. อถ โส เถโร เอวมาห,-เตน หิ มหาราช มา กิญฺจิ โสจิ มาภายิ วิหารมชฺเฌ สิริคพฺภํ ปวิสิตฺวา นิสีทถาติ วตฺวา ปิณฺฑาย อจรนฺเต ภิกฺขุสามเณเร สนฺนิปาตาเปตฺวา วิสุํ วิสุํ ทณฺฑหตฺถา หุตฺวา เอกสฺสปิ ปุริสสฺส วิหารํ ปวิสิตุํ โอกาสํ มา เทถาติ วตฺวา เสนํวิย พฺยูเหสิ. สามนฺตวิหาเรสุปิ วสนฺเต ภิกฺขุสามเณเร ปกฺโกสิ. ตทา กิร อาคนฺตฺวา สนฺนิปาตานํ ภิกฺขุสามเณรานํ อติเรกสหสฺสมตฺตํ อโหสิ. เถโร เต วิหาเร ทฺวารโกฏฺฐเกสุ อาคตมคฺเค จ วิสุํ วิสุํ ทณฺฑหตฺถา หุตฺวา อารกฺขณตฺถาย ฐเปสิ, ยถา วฑฺฒกี สูกโร พฺยคฺฆสฺส นิวารณตฺถาย วิสุํ วิสุํ สูกเร สํวิธาย ฐเปสีติ. อถ ปุตฺตสฺส โยธาปิ ราชานํ คเหตุํ น สกฺกา, ภิกฺขุ สามเณรานํ [Pg.123] คารววเสน พลกฺกาเรน มาเรตฺวา ปวิสิตุํ น วิสหนฺติ, ภิกฺขุ สามเณรานํ พาหุลฺลตาย จ.

Then, having reached the Catubhūmika Monastery, he informed the elder in that monastery of the entire matter and said, “Venerable sir, if they should come to seize us, please prevent them.” The elder said, “Great king, we are monks; it is not possible to prevent them in such a way. Even so, there is one stratagem: the elder residing in the Nisinna Monastery is exceedingly skilled in worldly affairs. It is fitting to summon him and consider the matter.” Then, having summoned him and explained the matter, the king said this, “Venerable sir, if they should come to seize us, then by some means, please prevent them.” Then that elder said this, “In that case, great king, do not grieve at all, do not be afraid. Enter the splendid inner chamber in the middle of the monastery and sit down.” Having said this, he had the monks and novices who were not going for alms assemble, and saying, “Each holding a staff, do not give even a single man the opportunity to enter the monastery,” he arrayed them like an army. He also summoned the monks and novices residing in the surrounding monasteries. At that time, it is said, the monks and novices who came and assembled numbered over a thousand. The elder stationed them at the gatehouses of the monastery and on the approach roads, each holding a staff for protection—just as a carpenter, to ward off a tiger, might arrange separate figures of boars. Then the prince's soldiers were unable to seize the king; out of respect for the monks and novices and because of their great number, they did not dare to enter by killing them with force.

---

ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร อสฺสยุชมาสสฺส กาฬปกฺขปญฺจมิโต ยาว กตฺติกมาสสฺส กาฬปกฺขปญฺจมี วิหาเรเยว ราชา นิลียิตฺวา นิสีทิ. อถ อนฺเตปุรวาสิกา อมจฺจา ปุตฺตํ อปเนตฺวา ราชานํ อาเนตฺวา รชฺเช ฐเปสุํ. ราชา จ ปุน รชฺชํ ปตฺวา วิหาเร นิสินฺนกาเล มา ภายิ มหาราช ตฺวํ ชิเนสฺสตีติ รญฺโญ อาโรเจนฺตสฺส เวทสตฺถญฺญุโน เอกสฺส ภิกฺขุสฺส จญฺญิงฺขุเจติยสฺส เอสนฺนฏฺฐาเน เอกํ วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. ธมฺมนนฺทราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. ตสฺส ปน วิชาตฏฺฐานภูตํ คามํ นิสฺสาย มรมฺมโวหาเรน ‘เย เน นา เส ยาํ ว’ อิติ สมญฺญา อโหสิ.

In that very year, from the fifth day of the dark fortnight of the month of Assayuja until the fifth day of the dark fortnight of the month of Kattika, the king remained hidden in the monastery. Then the ministers of the inner palace, having removed the prince, brought the king back and established him in the kingdom. The king, having regained the kingdom, had a monastery built near the Caññiṅkhu Cetiya and gave it to a certain monk skilled in the Vedas, who had reassured the king while he was staying in the monastery, saying, “Do not fear, great king, you will conquer.” He also bestowed upon him the title Dhammanandarājaguru. Moreover, on account of the village that was his birthplace, he was known by the name ‘Ye ne nā se yāṃ va’ in the Myanmar language.

---

ราชา จ ปุน รชฺชํ ปตฺวา ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร กตฺติกมาสสฺส กาฬปกฺขจุทฺทสมิยํ สพฺเพปิ มหาเถเร นิมนฺเตตฺวา ราชเคหํ ปเวเสตฺวา ปิณฺฑปาเตน โภเชสิ. อถ ราชา เอวมาห,-จตุภูมิกวิหารวาสิตฺเถโร สมฺปรายิกตฺถาวโห อาจริโย, นิสินฺนวิหารวาสิตฺเถโร ปน ทิฏฺฐธมฺมิกตฺถาวโหติ เอวํ ราชาวํเส วุตฺตํ. โปราณโปตฺถเกสุ ปน จตุภูมิกวิหาร วาสิตฺเถโร เอกนฺตสมโณ อาจริโย, นิสินฺนวิหารวาสิตฺเถโร ปน โยธารโห โยธกมฺเม เฉโกติ ราชา อหาติ วุตฺตํ. ราชา กิร สมฺปรายิกตฺถํ อนุเปกฺขิตฺวา ทินฺนกาเล นิสินฺนวิหารตฺเถรสฺส น อทาสิ, กทาจิ กทาจิ ปน ทิฏฺฐธมฺมิกตฺถํ อนุปฺเปกฺขิตฺวา ตสฺส วิสุํ อทาสีติ. เอตฺถ จ ยสฺมา นิสินฺนวิหาร วาสิตฺเถโร รญฺโญ ภีเยหิ นิวารณตฺถาย อารกฺขํ อกาสิ, น ปเรสํ วิเหฐนตฺถาย, อาณตฺติกปฺปโยคา จ น ทิสฺสติ, ตสฺมา นตฺถิ อาปตฺติโทโส. สทฺธาติสฺสรญฺโญ ภเยหิ [Pg.124] นิวารณตฺถํ อรหนฺเตหิ เถเรหิ กตปฺปโยโควิย ทฏฺฐพฺโพ.

The king, having attained the kingship again, in that very same year, on the fourteenth day of the dark fortnight of the month of Kattika, invited all the great elders, led them into the royal house, and fed them with almsfood. Then the king said: "The elder who is a resident of the four-storied monastery is a teacher who brings benefit for the life to come, while the elder who is a resident of the seated monastery brings benefit in this very life." Thus it is stated in the royal chronicle. However, in ancient books it is said that the king stated: "The elder who is a resident of the four-storied monastery is a teacher who is solely a recluse, while the elder who is a resident of the seated monastery is fit for a warrior, skilled in the art of warfare." It is said that the king, disregarding the benefit for the life to come, did not give to the elder of the seated monastery at the time of giving, but sometimes, considering the benefit in this very life, he gave to him separately. Here, because the elder who was a resident of the seated monastery provided protection for the king for the purpose of warding off fears, not for the purpose of harming others, and no application of a command is seen, there is no fault of an offense. This should be viewed as similar to the application made by the Arahant elders for the purpose of warding off fears for King Saddhātissa.

---

จตุภูมิกวิหาร วาสิตฺเถโร ปน ขณิตฺติปาทคาเม ชาโต, อริมทฺทนปุเร อรหนฺตตฺเถรคณปฺปภโว, ยตฺถ กตฺถจิ คนฺตฺวา อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ อาจารํ ยถาภูตํ ชานิตฺวา เตหิ จตุปจฺจยสมฺโภโค น กภปุพฺโพ, อนฺตมโส อุทกมฺปิ น ปิวิตปุพฺโพ, ตํตํฏฺฐานมฺปิ จมฺมขณฺฑํ คเหตฺวาเยว คมนสีโล. อุกฺกํสิกราชา ปน สิริเขตฺตนคเร ทฺวตฺตโปงฺกรญฺญา การาวิตเจติยสณฺฐานํ คเหตฺวา ราชมณิจูฬํ นาม เจติยํ อกาสิ. ตํ ปน เจติยํ ปริมณฺฑลโต ติหตฺถสตปฺปมาณํ, อุพฺเพธโตปิ เอตฺตกเมว. ตสฺส ปน เจติยสฺส จตูสุ ปสฺเสสุ จตฺตาโร วิหาเรปิ การาเปสิ, ปุรตฺถิมปสฺเส ปุพฺพวนาราโม นาม วิหาโร, ทกฺขิณปสฺเส ปน ทกฺขิณวนาราโม นาม, ปจฺฉิมปสฺเส ปจฺฉิมวนาราโม นาม, อุตฺตรปสฺเส อุตฺตรวนาราโม นาม. เตสุ จตูสุ วิหาเรสุ อุตฺตรวนาราโม นาม วิหาโร อสนิปาภคฺคินา ฑยฺหิตฺวา วินสฺสิ. อวเสเส ปน ตโย วิหาเร ปริยตฺติโกวิทานํ ติณฺณํ มหาเถรานํ อทาสิ. นาม ลญฺฉมฺปิ เตสํ อทาสิ. ปจฺฉิมสฺส รญฺโญ กาเลเยว อุตฺตรปสฺเส วิหารํ การาเปสิ.

The elder who was a resident of the Catubhūmika Monastery was born in the village of Khaṇittipāda. In the city of Arimaddana, he was a descendant of the community of Arahant elders. Wherever he went, having accurately learned the conduct of other monks, he had never before partaken of the four requisites with them; he had not even drunk water with them. He was in the habit of going to any place only after taking a piece of leather. Meanwhile, King Ukkaṃsika, in the city of Sirikhetta, taking the design of the cetiya that had been built by King Dvattapoṅka, had a cetiya constructed called Rājamaṇicūḷa. This cetiya was three hundred hands in circumference and the same in height. On the four sides of this cetiya, he also had four monasteries constructed: on the eastern side, the monastery named Pubbavanārāma; on the southern side, the one named Dakkhiṇavanārāma; on the western side, the one named Pacchimavanārāma; and on the northern side, the one named Uttaravanārāma. Among these four monasteries, the one named Uttaravanārāma was destroyed, having been burnt down by a lightning strike. The remaining three monasteries he gave to three great elders proficient in the scriptures. He also gave them designations. During the time of a later king, he had a monastery constructed on the northern side.

---

ตสฺมึ ปน เจติเย ฉตฺตํ อนาโรเปตฺวาเยว โส ราชา ทิวงฺคโต. เตสุ ปน จตูสุ วิหาเรสุ นิสินฺนานํ เถรานํ ทกฺขิณวนารามวิหารวาสีมหาเถโร กจฺจายนคนฺถสฺส อตฺถํ ฉพฺพิเธหิ สํวณฺณนานเยหิ อลงฺกริตฺวา มรมฺมภาสาย สํวณฺเณสิ. ปจฺฉิมวนารามวิหาร วาสิตฺเถโร ปน นฺยาสสฺส สํวณฺณนํ ฉหิ นเยหิ อลงฺกริตฺวา อกาสิ.

But that king passed away without having erected the parasol on that cetiya. Among the elders residing in those four monasteries, the great elder who was a resident of the Dakkhiṇavanārāma Monastery adorned the meaning of the Kaccāyana text with six kinds of explanatory methods and explained it in the Maramma language. The elder who was a resident of the Pacchimavanārāma Monastery, however, composed a commentary on the Nyāsa, embellishing it with six methods.

---

กลิยุเค ปน ทสวสฺสาธิเก สหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส [Pg.125] รญฺโญ ปุตฺโต สิรินนฺทสุธมฺมราชาปวราธีปติ รชฺชํ กาเรสิ. ปิตุโน ราชเคหํ ภินฺทิตฺวา วิหารํ การาเปตฺวา ติโลกาลงฺการสฺส นาม มหาเถรสฺส อทาสิ. ติโลกาลงฺการตฺเถโร จ นาม ติปิฏกาลงฺการตฺเถเรน สมญฺญาณถามสฺส อริยาลงฺการตฺเถรสฺส สิสฺโสติ ทฏฺฐพฺโพ. อยญฺจตฺโถ เหฏฺฐา ทสฺสิโต. เชยฺยปุเร จตุภูมิกอตุลวิหารํ การาเปตฺวา ทาฏฺฐานาคราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ. โส จ เถโร นิรุตฺติสารมญฺชูสํ นาม นฺยาสสํวณฺณนํ อกาสี.

In the Kali Yuga, when one thousand and ten years had passed, that king’s son, Sirinandasudhammarājāpavarādhīpati, ruled the kingdom. Having demolished his father’s palace, he had a monastery built and gave it to the great elder named Tilokālaṅkāra. The elder Tilokālaṅkāra should be understood as the disciple of the elder Ariyālaṅkāra, who was of equal knowledge and strength to the elder Tipiṭakālaṅkāra. And this matter has been shown below. In Jeyyapura, he had a four-storied, incomparable monastery constructed and gave it to the elder Dāṭṭhānāgarājaguru. That elder composed a commentary on the Nyāsa named Niruttisāramañjūsa.

---

กลิยุเค ทฺวาทสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาเส โสตาปนฺนา นาม อารกฺขเทวตา อญฺญตฺถ คมิสฺสามาติ อาหํสูติ นครา สุปินํ ปสฺสนฺตา หุตฺวา พหูสนฺนิปติตฺวา เทวปูชํ อกํสุ. เทวตานํ ปน สงฺกมนํ นาม นตฺถิ, ปุพฺพนิมิตฺตเมวตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

In the Kali Yuga, when one thousand and twelve years had passed, in the month of Phagguna, the guardian deities named Sotāpanna said, "We will go elsewhere." The city-dwellers, having seen this in a dream, gathered in large numbers and performed worship to the deities. It should be understood, however, that there is no such thing as a departure of deities; it was merely an omen.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล จินรญฺโญ โยธา อาคนฺตฺวา มรมฺมรฏฺฐํ ทูเสสุํ. สาสนํ อพฺภปฺปฏิจฺฉนฺโน วิย จนฺโท ทุพฺพลํ อโหสิ.

And at that time, the soldiers of the Chinese king came and corrupted the Maramma country. The Dispensation became weak, like the moon covered by clouds.

---

กลิยุเค เตวีสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ กนิฏฺโฐ มหาปวรธมฺมราชาโลกาธิปติ นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล โลกสงฺเกตวเสน ปุญฺญํ มนฺทํ ภวิสฺสตีติ เวทสตฺถญฺญูหิ อาโรจิตตฺตา โลกสงฺเกตวเสเนว อภินวปุญฺญุปฺปาทนตฺถํ ขนฺธวารเคหํ การาเปตฺวา ตาวกาลิกวเสน สงฺกมิตฺวา นิสีทิ. ตโต อปรภาเค อุตฺตรเคหํ ภินฺทิตฺวา ตสฺมึเยว ฐาเน วิหารํ การาเปตฺวา เอกสฺส มหาเถรสฺส อทาสิ.

In the Kali Yuga, when one thousand and twenty-three years had passed, the youngest brother of that king, a king named Mahāpavaradhammarājālokādhipati, ruled the kingdom. And at that time, because it had been announced by those learned in the Vedas and scriptures that, according to worldly convention, merit would decline, he, for the purpose of generating new merit in accordance with that same worldly convention, had a camp residence built and, having moved, resided there temporarily. Then, later, having demolished the northern house, on that very site he had a monastery constructed and gave it to a great elder.

---

ทกฺขิณเคหํ ปน นครสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค วิหารํ การาเปตฺวา อคฺคณมฺมาลงฺการตฺเถรสฺส อทาสิ. โส จ เถโร กจฺจายนคนฺถสฺสเจว อภิธมฺมตฺถสงฺคหสฺส จ มาติกาธาตุกถายมกปฏฺฐานานญฺจ [Pg.126] อตฺถํ มรมฺมภาสาย โยเชสิ.

As for the southern house, having had a monastery constructed in the eastern part of the city, he gave it to the elder Aggadhammālaṅkāra. And that elder composed in the Maramma language the meaning of the Kaccāyana text, the Abhidhammatthasaṅgaha, and the Mātikā, Dhātukathā, Yamaka, and Paṭṭhāna.

---

อุปราชา จ มหาเสตุโน ปมุเข ฐาเน โสวณฺณมยวิหารํ การาเปตฺวา อุตฺตรเคหวิหาร วาสิตฺเถรสฺส อนฺเตวาสิกสฺส ชินารามตฺเถรสฺส อทาสิ. ตสฺมึเยว ฐาเน นานารตนวิจิตฺรํ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว เถรสฺส อนฺเตวาสิกสฺส คุณคนฺธตฺเถรสฺส อทาสิ.

The viceroy, having had a golden monastery constructed in the foremost place of the great white elephant, gave it to the elder Jinārāma, the pupil of the elder who was a resident of the Uttarageha Monastery. In that very same place, having had a monastery constructed, adorned with various jewels, he gave it to the elder Guṇagandha, a pupil of that same elder.

---

โส ปน เถโร ‘ฉิน วฺฑิน’ คาเม วิชาโต. วเย ปน สมฺปตฺเต รตนปูรนครํ คนฺตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา ตโต ปุน นิวตฺติตฺวา พทุนนคเร พทรคาเม นิสีทิตฺวา ปจฺฉา ‘ฉิน วฺฑิน’ คาเม จตูหิ ปจฺจเยหิ กิลมโถ หุตฺวา วสติ. ตสฺมิญฺจ กาเล คาเม โมกฺขสฺส นาม ปุริสสฺส สนฺติเก เอกํ อนคฺฆํ มณึ ราชา ลภิตฺวา อติว มมายิ. ‘ฉิน วฺฑิน’ โมกฺขมณีติ ปากโฏ อโหสิ.

That elder, however, was born in the village of ‘China Vḍina’. When he came of age, he went to the city of Ratanapūra and learned the scriptures. Then, returning from there, he resided in the village of Badara in the city of Baduna. Later, he lived in the village of ‘China Vḍina’, being afflicted in regard to the four requisites. And at that time, the king obtained a priceless gem from a man in the village named Mokkha and cherished it exceedingly. It became known as the ‘China Vḍina Mokkha-maṇi’.

---

อถ อุตฺตรเคหวิหารวาสิตฺเถโร อาห,- ‘ฉิน วฺฑิน’ คามเก น มณิเยว อนคฺฆํ, อถ โข เอโกปิ เถโร คุณคนฺโธ นาม ปริยตฺติโกวิโท อนคฺโฆเยวาติ.

Then the elder who was a resident of the Uttarageha Monastery said, "In the small village of ‘China Vḍina,’ not only is the gem priceless, but also the elder named Guṇagandha, skilled in the scriptures, is indeed priceless."

---

อถ ตํ สุตฺวา ราชา ตํ ปกฺโกเสตฺวา จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปตฺถมฺเภตฺวา ปูชํ อกาสิ.

Then, having heard that, the king summoned him, supported him with the four requisites, and paid him homage.

---

สหสฺโสโรธคาเม คุณสาโร นาม เถโร ปลิณคาเม สุชาโต นาม เถโร จ คุณคนฺธตฺเถรสฺส สิสฺสาเยว อเหสุํ.

The elder named Guṇasāra in the village of Sahassorodha, and the elder named Sujāta in the village of Paliṇa, were indeed disciples of the elder Guṇagandha.

---

เอกสฺมิญฺจ กาเล ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโร ภิกฺขุสงฺฆมชฺเฌ อคฺคธมฺมาลงฺการตฺเถรํ กีฬนวเสน เอวมาห,- อมฺเหสุ อาวุโส อนฺตรธารยมาเนสุ ตฺวํ โลเก เอโก คนฺถโกวิทตฺเถโร ภวิสฺสสิ มญฺเญติ. อถ อคฺคธมฺมาลงฺกาโร จ เอวมาห,-ตุมฺเหสุ ภนฺเต อนฺตรธารยมาเนสุ มยํ คนฺถโกวิทาน ภเวยฺยามโก นาม [Pg.127] ปุคฺคโล โลเก คนฺถโกวิโท ภวิสฺสตีติ. โปราณโปตฺถเกสุ ปน อริยาลงฺการตฺเถโร นนุ ปนิทานิ มยํ คนฺถโกวิทา น ตาว ภวามาติ เอวมาหาติ วุตฺตํ. โส อคฺคธมฺมาลงฺการตฺเถโรเยว รญฺญา ยาจิโต ราชวํส. สงฺเขปมฺปิ อกาสิ. โส ปฺปน เถโร อมจฺจปุตฺโต.

At one time, the great elder residing in the Tiriyapabbata monastery playfully said to the elder Aggadhammālaṅkāra amidst the assembly of monks, 'Friend, when we have passed away, it seems you alone will be an elder skilled in the scriptures in the world.' Then Aggadhammālaṅkāra said, 'Venerable sir, when you have passed away, if we are not to become skilled in the scriptures, what person indeed will be skilled in the scriptures in the world?' In the ancient books, however, it is said that the elder Ariyālaṅkāra remarked, 'Indeed, are we not now skilled in the scriptures? We have not yet become so.' That very elder Aggadhammālaṅkāra, being requested by the king, also composed a summary of the royal lineage. And that elder was the son of a minister.

---

เอกสฺมิญฺจ กาเล หีนายาวตฺตโก เอโก มหาอมจฺโจ รญฺโญ สนฺติกา อตฺตนา อุปลทฺธปริโภคํ สพฺพํ คเหตฺวา วิหารํ อาคนฺตฺวา อคฺคธมฺมาลงฺการตฺเถเรน สทฺธึ สลฺลาปํ อกาสิ. สลฺลาปํ ปน กตฺวา สพฺพํ ปริโภคํ เถรสฺส ทสฺเสตฺวา สเจ ภนฺเต ตฺวํ คิหิ ภเวยฺยาสิ, เอตฺตกํ ปริโภคํ ลภิสฺสตีติ อาห. เถโรปิ เอวมาห,-ตุมฺหากํ ปน เอตฺตโก ปริโภโค อมฺหากํ สมณานํ วจฺจกุฏึ อสุภภาวนํ ภาเวตฺวา ปวิสนฺตานํ ปุญฺญํ กลํ นาคฺฆติ โสฬสินฺติ. กิญฺจาปิ อิทญฺจ ปน วจนํ สาสนวํเส อปฺปธานํ โหติ, ปุพฺพาจริยสีเหหิ ปน วุตฺต วจนํ ยาว อปาณโกฏิกา สริตพฺพเมวาติ มนสิกโรนฺเตน วุตฺตนฺติ.

At one time, a certain chief minister who had reverted to the lower life came from the king’s presence, taking all the possessions he had acquired, and went to the monastery. There, he engaged in conversation with the Elder Aggadhammālaṅkāra. After conversing, he showed all his possessions to the Elder and said, 'Venerable Sir, if you were a layman, you would obtain this many possessions.' The Elder replied, 'For us ascetics, all these possessions of yours are not worth a sixteenth part of the merit of those who enter the latrine while developing the meditation on foulness.' Although this statement is not of major importance in the history of the Dispensation, it was said by one who bore in mind that the words spoken by the former teachers, who are like lions, should be remembered even to the last breath.

---

กลิยุเค ปน จตุตฺตึสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส ปุตฺโต นราวโร นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. มหาสีหสูรธมฺมราชาติ นามลญฺฉํ ปฏิคฺคณฺหิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล ‘สี โขํ’ เจติยสฺส สมีเป เชตวนวิหาเร คนฺถํ อุคฺคณฺหนฺโต เอโก ทหรภิกฺขุ คนฺถเฉโกปิ สมาโน พาลกาเล พาลจิตฺเตน อากุลิโต หุตฺวา วจฺจกูเป วาตาตเปหิ พหิสุกฺขภาเวน ปฏิจฺฉาทิเต ทณฺเฑน อาลุลิตฺวา ทุคฺคนฺโธวิย จิตฺตสนฺตาเน ปริยตฺติวาตาตเปหิ พหิสุกฺขภาเวน ปฏิจฺฉาทิเต เกนจิเทว รูปารมฺมณาทินา อาลุลิตฺวา กิเลสสตฺติสงฺขาโต ทุคฺคนฺโธ วายิตฺวา หีนายาวตฺติสฺสามีติ จินฺเตตฺวา คิหิวตฺถานิ คเหตฺวา สทฺธึ สหายภิกฺขุหิ นทีติตฺถํ อคมาสิ. อนฺตรามคฺเค [Pg.128] ตาว ภิกฺขุภาเวเนว เจติยํ วนฺทิสฺสามีติ คิหิวตฺถานิ สหายกานํ หตฺเถ ฐเปตฺวา เจติยปฺปมุเข เลณํ ปวิสิตฺวา วนฺทิตฺวา นิสีทิ. อถ เอกา ทหริตฺถี เจติยงฺคณํ อาคนฺตฺวา พหิ เลณํ นิสีทิสฺวา อุทกํ สิญฺจิตฺวา ปตฺถนํ อกาสิ,-อิมินา ปุญฺญกมฺเมน สพฺเพหิ อปายาทินุกฺเขหิ โมเจยฺยามิ, ภเว ภเว จ หีนายาวตฺตกสฺส ปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยามีติ.

In the Kali Yuga, when one thousand and thirty-four years had passed, his son, a king named Narāvara, reigned. He received the royal name Mahāsīhasūradhammarāja. During that king’s reign, near the ‘Sī Khoṃ’ cetiya in the Jetavana Monastery, a certain young monk was studying the scriptures. Although skilled in the scriptures, in his youth he became agitated by a childish mind. Just as when a cesspool, covered on the outside with dryness from wind and sun, is stirred with a stick, a foul smell arises, so too in the continuity of his mind, covered on the outside with the dryness of scriptural learning, being stirred by some sense object such as a form, the foul smell known as the power of the defilements arose. Thinking, 'I will revert to the lower life,' he took lay clothes and went to the river ford with his companion monks. On the way, thinking, 'First, while still a monk, I will pay homage to the cetiya,' he placed the lay clothes in the hands of his companions, entered a cave in front of the cetiya, paid homage, and sat down. Then a young woman came to the cetiya courtyard, sat down outside the cave, sprinkled water, and made an aspiration: 'By this meritorious deed, may I be freed from all sufferings, such as those of the lower realms, and in life after life, may I not become the wife of a man who reverts to the lower life.'

---

อถ ตํ สุตฺวา ทหรภิกฺขุ เอวํ จินฺเตสิ,-อิทานิ อหํหีนายาวตฺติสฺสามีติ จินฺเตตฺวา อาคโต, อยมฺปิ ทหริตฺถี หีนายาวตฺตกสฺส ปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยา มีติ ปตฺถนํ อกาสิ, อิทานิ ตํ ทหริตฺถึ การณํ ปุจฺฉิสฺสามีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา พหิ เลณํ นิกฺขมิตฺวา ตํ ทหริตฺถึการณํ ปุจฺฉิ,-กสฺมา ปน ตฺวํ หีนายาวตฺตกสฺส ปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยามีติ ปตฺถนํ กโรสีติ. หีนายาวตฺตกสฺส ภนฺเต ปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยามีติ วุตฺตวจนํ พาลปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยามีติ วุตฺตวจเนน นานา น โหติ, สทิสตฺถกเมวาติ นนุ หีนายา วตฺตโก พาโลเยว นาม, สเจ ปน ภนฺเต หีนายาวตฺตโก พาโล นาม น ภเวยฺย, โก นาม โลเก พาโล ภเวยฺย, ภิกฺขุ นาม หิ ปเรหิ ทินฺนํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนํ ปริภุญฺชิตฺวา สุขํ วสติ, สเจ คนฺถํ อุคฺคณฺหิตุ กาโม ภเวยฺย, ยถากามํเยว คนฺถํ อุคฺคณฺหิตุํ โอกาสํ ลภติ, เอวํ ปน อหุตฺวา อลสิโกเยว ภุญฺชิตฺวา สยิตฺวา นิสีทิตุํ อิจฺเฉยฺย, เอวมฺปิ ยถากามํ ภุญฺชิตุํ สยิตุํ โอกาสํ ลภติ, เอวมฺปิ สมาโน ปรสฺส ทาโส ภวิสฺสามิ, ทารสฺส กึกโร ภวิสฺสามีติ อกเถนฺโตปิ กเถนฺโตวิย หุตฺวา หีนายาวตฺเตยฺย, โส โลเก อญฺเญหิ พาเลหิ อธิโก พาโลติ อหํ มญฺญามิ, สเจ ปน พาลตรสฺส ภริยา ภเวยฺย, อหํ พาลตรี ภเวยฺยนฺติ [Pg.129] วุตฺเต โส ทหรภิกฺขุ สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา พหินครทฺวารํ นิกฺขมิตฺวา วานรคเณน วินา ฌายนฺโตวิย วานโร ฌายิตฺวา นิสีทิ.

Then, hearing that, the young monk thought thus: 'I have come now, intending to revert to the lower life. This young woman has also made an aspiration: "May I not become the wife of a man who reverts to the lower life." Now I will ask this young woman the reason.' Having thought thus, he went outside the cave and asked the young woman the reason: 'Why do you make the aspiration, "May I not become the wife of a man who reverts to the lower life"?' She replied, 'Venerable sir, the statement "May I not become the wife of a man who reverts to the lower life" is no different from the statement "May I not become the wife of a foolish man"; it has the same meaning. For is not one who reverts to the lower life indeed a fool? If, venerable sir, one who reverts to the lower life were not a fool, then who in the world would be a fool? A monk, indeed, lives happily, enjoying robes, almsfood, and lodging given by others. If he wishes to study the scriptures, he gets the opportunity to study as he likes. If, however, he does not do so and, being lazy, wishes only to eat, sleep, and sit, even then he gets the opportunity to eat and sleep as he pleases. Even so, if he were to revert to the lower life, it is as if he were saying, though not saying it, "I will become another’s slave, I will become my wife’s servant." I think that in the world he is a greater fool than other fools. And if I were to become the wife of such a great fool, I would be an even greater fool.' Hearing this, the young monk was struck with a sense of urgency. He went out through the city gate and, like a monkey separated from its troop, sat down and meditated.

---

อถ สหายกา อาคนฺตฺวา คิหิวตฺถานิ คณฺหาหีติ ปกฺโกสึสุ. ตสฺมึ กาเล โส ทหรภิกฺขุ อาคจฺฉถ ภวนฺโตติ วตฺวา สพฺพํ การณํ เตสํ อาจิกฺขิตฺวา อิทานิ ปน ภวนฺโต หีนายาวตฺเตหีติ สเจ โย โกจิ อาคนฺตฺวา มม สีสํ มุคฺคเรน ปหาเรยฺย, เอวํ สนฺเตปิ หีนายาวตฺติตุํ น อิจฺฉามิ, อิโต ปฏฺฐาย ยาว ชีวิตปริยนฺตา หีนายาวตฺติตุํ มนสาปิ น จินฺตยิสฺสามีติ วตฺวา เอราวตีนํทึ ตริตฺวา เชยฺยปุรํ อคมาสิ. ตทา กิร ทหริตฺถี เทวลาภวยฺย, น มนุสฺสิตฺถีติ วทนฺติ ปณฺฑิตาติ.

Then his companions came and called out, 'Take the householder's robes!' At that time, the young monk said, 'Come, sirs,' and having explained the whole matter to them, he declared, 'Now, sirs, you may revert to the lower life if you wish! But even if someone were to come and strike my head with a hammer, I would not wish to revert to the lower life. From now on, until the end of my life, I will not even think of reverting to the lower life in my mind.' Having said this, he crossed the Eravati River and went to Jeyyapura. It is said that the young woman was a celestial being, not a human woman—so declare the wise.

---

เชยฺยปุรํ ปน ปตฺวา ปริยตฺติโกวิทานํ มหาเถรานํ สนฺติเก นยํ คเหตฺวา ปุญฺญเจติยสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค เอกสฺมึ วิหาเร นิสีทิ. ปริยตฺตึ วาเจตฺวา อถ กเมน ตํตํทิสาหิ ภิกฺขุสามเณรา อาคนฺตฺวา ตสฺส สนฺติเก ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหึสุ. อาวาสํ ปน อลภิตฺวา เกจิ ภิกฺขุสามเณรา ฉตฺตานิปิ ฉาทิตฺวา นิสีทึสุ.

Having arrived at Jeyyapura, and having learned the doctrine from the great elders skilled in the scriptures, he resided in a monastery to the south of the Puññacetiya. After he taught the scriptures, monks and novices from various regions gradually came and learned the doctrine from him. Unable to find lodging, some monks and novices even sat down, sheltering themselves with umbrellas.

---

เอกสฺมึ กาเล ราชา นิกฺขมิตฺวา ปุญฺญเจติยํ วนฺทิสฺสามีติ เจติยงฺคณํ ปาวิสิ. อถ ฉตฺตานิ ฉาเทตฺวา นิสินฺเน ภิกฺขู ทิสฺวา คุหาย สทฺธึ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส ภิกฺขุสฺส อทาสิ. ติโลกครูติปิ นามลญฺฉํ อทาสิ. สุขโวหารตฺถํ ปน กการโลปํ กตฺวา ติโลครูติ โวหรึสุ.

On one occasion, the king went out and entered the courtyard of the Puññacetiya, thinking, 'I will pay homage to the Puññacetiya.' Seeing the monks seated there, sheltered by umbrellas, he had a monastery with a cave built and gave it to that monk. He also bestowed the title 'Tilokagaru.' However, for ease of speech, they omitted the 'ka' sound and called him 'Tilogaru.'

---

ตสฺส ปน สทฺธิวิหาริโก สตฺตวสฺสิโก เตโชทีโป นาม ภิกฺขุ ปริตฺตฏีกํ อกาสิ. อปรภาเค ปน ติโลกาลงฺกาโรติ นามลญฺฉํ อทาสิ. เอวํ เตเชทีโป นาม ภิกฺขุ นราวรรญฺโญ กาเล ปริตฺตฏีกํ อกาสีติ ทฏฺฐพฺพํ. เกจิ ปน ปจฺฉิมปกฺขาธิกรญฺโญ กาเลติ วทนฺติ.

His pupil, a seven-year-old monk named Tejodīpa, composed a sub-commentary on the Paritta. Later, he was also given the title 'Tilokālaṅkāra.' Thus, it should be understood that the monk Tejodīpa composed the Paritta sub-commentary during the reign of King Narāvara. Some, however, say it was during the reign of King Pacchimapakkhādhika.

---

เอกสฺมึ [Pg.130] ปน กาเล ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโร ปาทเจติยํ วนฺทนตฺถาย คนฺตฺวา ปจฺจาคตกาเล กุขนนคเร สุวณฺณคุหายํ ชมฺพุธชตฺเถรสฺส สนฺติกํ ปวิสิตฺวา เตน สทฺธึ สลฺลาปํ อกาสิ. เต จ มหาเถรา อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตฺวา สลฺลปิตฺวา อติวิย ปโมทึสุ. โลกสฺมิญฺหิ พาโล พาเลน ปณฺฑิโต ปณฺฑิเตน สทฺธึ อติวิย ปโมทตีติ. เต จ ทฺเว เถรา สมานวสฺสิกา. ติริยปพฺพตวิหาร วาสีมหาเถโร เตน สทฺธึ สลฺลาปํ กตฺวา ปจฺจาคจฺฉิ. ชมฺพุธชตฺเถโร จ มคฺคํ อจิกฺขิตุํ อนุคจฺฉิ. อถ ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโร ชมฺพุธชตฺเถรํ อาห,- อหํ ภนฺเต ราชวลฺลโภ โหมิ ราชคุรุ,ตฺวํเยว มม ปุรโต คจฺฉาหีติ. อถ ชมฺพุธชตฺเถโรปิ ติริยปพฺพตวิหารวาสิตฺเถรํ อาห,-ตฺวํ ภนฺเต ราชวลฺลโภ ภวสิราชคุรุ, โลเก ราชคุรุ นาม ปธานภาเว ฐิโต, ตสฺมา ตฺวํเยว มม ปุรโต คจฺฉาหีติ. เอตฺถ จ ทฺเวปิ มหาเถรา อญฺญมญฺญํ คารววเสน โลกวตฺตํ อเปกฺขิตฺวา เอวมาหํสูติ ทฏฺฐพฺพํ. ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโรปิ รตนปูรนครํ ปตฺวา ราชวํสปพฺพตํ คนฺตฺวา อรญฺญวาสํ วสิ.

Now, at one time, the great elder residing at Tiriyapabbatavihāra went to pay homage at the Foot Relic Shrine. Upon his return, he entered the Golden Cave in Kukhananagara and conversed with the Elder Jambudhaja. And those two great elders, having seen and conversed with each other, rejoiced exceedingly. For in the world, a fool delights exceedingly with a fool, and a wise man with a wise man. And those two elders were of equal seniority. The great elder residing at Tiriyapabbatavihāra, having conversed with him, returned. And the Elder Jambudhaja accompanied him to show the way. Then the great elder residing at Tiriyapabbatavihāra said to the Elder Jambudhaja, "Venerable sir, I am a favorite of the king and a royal preceptor; you should go ahead of me." Then the Elder Jambudhaja also said to the elder residing at Tiriyapabbatavihāra, "Venerable sir, you are a favorite of the king and the royal preceptor; in the world, the title 'royal preceptor' stands in a position of prominence, therefore you should go ahead of me." Here, it should be understood that both great elders spoke thus out of mutual respect and consideration for worldly custom. The great elder residing at Tiriyapabbatavihāra then reached Ratanapūranagara, went to Rājavaṃsapabbata, and dwelt in the forest.

---

อถ อุกฺกํสิกราชา กนิฏฺเฐน สูรกิตฺตินาเมน สทฺธึ มนฺเตสิ,-สเจ ตฺวํ วเน เถรํ ปฐมํ ปสฺสสิ, ตฺวํเยว วิหารํ การาเปตฺวา เถรสฺส ททาหิ, สเจ ปนาหํ ปฐมํ ปสฺเสยฺย, อหํ วิหารํ การาเปตฺวา ททามีติ.

Then King Ukkaṃsika consulted with his younger brother named Sūrakitti: "If you see the Elder first in the forest, you yourself must have a monastery built and give it to the Elder. But if I see him first, I will have a monastery built and give it."

---

อถ กนิฏฺฐา ปฐมํ ปสฺสิตฺวา ติริยปพฺพตกนฺทเร เชตวนํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. อิทญฺจ วจนํ สาธุชฺชนานํ คุณํ เอวการํ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปชฺชิ, เตน ปุญฺญกมฺเมน เตน ปีติโสมนสฺเสน สตฺตกฺขตฺตุํ เทวรชฺชสมฺปตฺตึ สตฺตกฺขตฺตุํ มนุสฺสรชฺชสมฺปตฺตึ ปฏิลภีติ วุตฺตตฺตา สาธุชฺชนานํ คุณํ อนุสฺสริตฺวา ปุญฺญวิเสสลาภตฺถาย วุตฺตํ.

Then the younger brother, seeing him first, had a monastery named Jetavana built in a cave of Tiriyapabbata mountain and gave it. And this account of the virtue of good people thus caused joy and gladness to arise. Because it is said that by that meritorious action and by that joy and gladness, he obtained the prosperity of a divine kingdom seven times and the prosperity of a human kingdom seven times, this was spoken for the purpose of obtaining special merit by recalling the virtues of good people.

---

ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโร จ ชมฺพุธชตฺเถรสฺส [Pg.131] คุณํ อุกฺกํสิกรญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา จ อติวิย ปสีทิตฺวา ชมฺพุธโชติ มูลนาเม ทีปสทฺเทน โยเชตฺวา ชมฺพุทีปธโชติ นามลญฺฉํ อทาสิ.

And the great elder residing at Tiriyapabbatavihāra announced the virtues of the Elder Jambudhaja to King Ukkaṃsika. And the king, being exceedingly pleased, combined the root name 'Jambudhaja' with the word 'dīpa' and gave him the name-sign 'Jambudīpadhaja'.

---

ชมฺพุธชตฺเถโร จ นาม ธมฺมนนฺทตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริกา. ธมฺมนนฺทตฺเถโร จ โชติปุญฺญตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก. เต จ เถรา อรหนฺตคณวํสิกา.

And the Elder Jambudhaja was a co-resident pupil of the Elder Dhammananda. And the Elder Dhammananda was a co-resident pupil of the Elder Jotipuñña. And these elders belonged to the lineage of arahants.

---

ชมฺพุธชตฺเถโร ปน วินยปาฬิยา อฏฺฐกถาย จ อตฺถ โยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. มณิรตโน นาม ปน เถโร อฏฺฐสาลินีสมฺโมหวิโนทนีกงฺขาวิตรณีอฏฺฐกถานํ อภิธมฺมตฺถวิภาวนีสงฺขปวณฺณนาฬีกานญฺจ อตฺถํ มรมฺม ภาสาย โยเชสิ.

Moreover, the Elder Jambudhaja composed an explanation of the meaning of the Vinaya Pāḷi and its commentary in the Maramma language. And the elder named Maṇiratana explained the meaning of the Aṭṭhasālinī, Sammohavinodanī, and Kaṅkhāvitaraṇī commentaries, and also the Abhidhammatthavibhāvanī and Saṅkhepavaṇṇanā-ṭīkā, in the Maramma language.

---

มูลาวาสคาเม จ ปุพฺพารามวิหารวาสิตฺเถโร คูฬตฺถ ทีปนึ นาม คนฺถํ วิสุทฺธิมคฺคคณฺฐิปทตฺถญฺจ มูลภาสาย อกาสิ, เนตฺติปาฬิยา จ อตฺถํ มรมฺมภาสาย โยเชสิ. โส ปน เถโร ปุพฺเพ คามวาสี หุตฺวา สีสเวฐนตาลปตฺตานิ คเหตฺวา อาจริยปฺปเวณีวเสน วินยวิโลมาจารํ จริ. ปจฺฉา ปน ตํ อาจารํ วิสฺสชฺชิตฺวา อรญฺญวาสํ วสิ. โสปิ เถโร คมฺภีรญาณิโก สทฺทตฺถนเยสุ อติวิย เฉโก.

And the elder residing in the Pubbārāma monastery in Mūlāvāsa village composed a text named Gūḷatthadīpanī and an explanation of the difficult words of the Visuddhimagga in the original language, and explained the meaning of the Nettipāḷi in the Maramma language. Previously, that elder, being a village-dweller, carried palm leaves as head coverings and, following the teachers’ tradition, behaved contrary to the Vinaya. Later, however, abandoning that conduct, he lived in the forest. That elder, too, was of profound knowledge and exceedingly skilled in grammar, meaning, and method.

---

กลิยุเค ปน ปญฺจตึสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต กนิฏฺโฐ สิริปวรมหาธมฺมราชา นาม ภูปาโล รชฺชํ กาเรสิ. ทพฺพิมุขชาตสฺสเร ปน เคหํ การาเปตฺวา นิสีทนโต ทพฺพิมุขชาตสฺสโรติ นามํ ปากฏํ อโหสิ. ตสฺมึ ปน ชาตสฺสเร เชยฺยภูมิกิตฺตึ นาม วิหารํ การาเปตฺวา สิริสทฺธมฺมปาลตฺเถรสฺส อทาสิ. พหูนมฺปิ คามวาสี อรญฺญวาสี ภิกฺขูนํ อนุคฺคหํ อกาสิ. รตนปูรนครสฺมิญฺหิ ทสสุ ‘ญฺยฺौํ ยาํ’ ราชาํเสสุ ปฺปจฺฉิมา ปญฺจ ราชาโน อวิจินิตฺวาเยว อลชฺชีลชฺชีมิสฺสกวเสน สาสนํ ปคฺคณฺหึสุ. ตทา [Pg.132] ชินสาสนํ อพฺภนฺตเร จนฺโทวิย อติปริสุทฺธํ น อโหสิ. เอวมฺปิ ลชฺชิโน อตฺตโน อตฺตโน วํสานุรกฺขณวเสน ธมฺมํ ปูเรตุํ อนิวาริตตฺตา ลชฺชีคณวํโส น ฉิชฺชติ. ตถา อลชฺชิโนปิ อตฺตโน อตฺตโน อาจริยปฺปเวณีวเสน วิจรึสุ, เตน อลชฺชีคณวํโสปิ น ฉิชฺชตีติ ทฏฺฐพฺพํ. ตสฺส รญฺโญ กาเล เทวจกฺโกภาโส นาม เอโก เถโร อตฺถิ, เวทสตฺถญฺญู ปิฏเกสุ ปน มนฺโทติ.

Now, in the Kaliyuga, when one thousand and thirty-five years had passed, a young king named Siripavaramahādhammarājā ruled. And because he had a house built near the Dabbimukhajātassara lake and resided there, the name Dabbimukhajātassara became well-known. And at that Jātassara, he had a monastery named Jeyyabhūmikitti constructed and offered it to the Elder Sirisaddhammapāla. He also provided support to many village-dwelling and forest-dwelling bhikkhus. For in Ratanapūranagara, among the ten ‘ñyौṃ yāṃ’ royal divisions, the last five kings, without discernment, upheld the Dispensation with a mixture of shameless and modest ones. At that time, the Dispensation of the Conqueror was not as exceedingly pure as the moon within. Yet, because the modest ones, striving to preserve their own lineages, were not prevented from fulfilling the Dhamma, the lineage of the modest ones did not cease. Similarly, the shameless ones also behaved according to their own teachers’ traditions, and thus the lineage of the shameless ones also did not cease—this should be understood. During that king’s reign, there was an elder named Devacakkobhāsa, learned in the Vedas but weak in the Piṭakas.

---

กลิยุเค ปน อฏฺฐตึสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต เวสาขมาสสฺส กาฬปกฺขอฏฺฐมิโต ปฏฺฐาย โลกสงฺเกตวเสน อุปฺปชฺชมานํ ภยํ นิวาเรตุํ นวคุหายํ เตน เทวจกฺโกภาสตฺเถเรน กถิตนิยาเมน ปฐมํ มรมฺมิกภิกฺขู ปฏฺฐานปฺปกรณํ วาจาเปสิ. ตโต ปจฺฉา เชฏฺฐมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปาฏิปททิวสโต รามญฺญรฏฺฐวาสิเก ภิกฺขู ปฏฺฐานปฺปกรณํ วาจาเปสิ. มหาฉณญฺจ การาเปสิ. รฏฺฐวาสิโนปิ พหุปูชาสกฺการํ การาเปสิ. ตสฺส กิร รญฺโญ กาเล โปตฺถกํ อฏฺฐิภลฺลิกรุกฺขนิยฺยาเสหิ ปริมฏฺฐํ กตฺวา มโนสิลาย ลิขิตฺวา สุวณฺเณน ลิมฺเปตฺวา ปิฏกํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตโต ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา อิทํ โปตฺถกกมฺมํ มรมฺมรฏฺเฐ อกํสูติ.

Now, in the Kaliyuga, when one thousand and thirty-eight years had passed, starting from the eighth day of the dark fortnight of the month of Vesākha, to avert the danger arising according to worldly convention, the king first had the Marammika bhikkhus recite the Paṭṭhānappakaraṇa in the nine caves, according to the method prescribed by the Elder Devacakkobhāsa. Later, from the first day of the bright fortnight of the month of Jeṭṭha, he had the bhikkhus residing in the Rāmañña country recite the Paṭṭhānappakaraṇa. He also arranged a great celebration and had the country-dwellers make many offerings and pay respects. It is said that during that king’s reign, he had a book prepared by polishing it with the sap of the Aṭṭhibhallika tree, writing on it with red arsenic, gilding it with gold, and thus established the scripture. From then until today, this work of book-making has been done in the Maramma country.

---

กลิยุเค สฏฺฐาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต (อสฺสยุชมาสสฺส กาฬปกฺขฉฏฺฐมิยํ องฺคารวาเร) ตสฺส ปุตฺโต รชฺชํ กาเรสิ. สิริหาสีหสูรสุธมฺมราชาติ นามลญฺฉมฺปิ ปฏิคฺคณฺหิ. ปิตุ รญฺโญ เคหฏฺฐาเน เจติยํ การาเปสิ. ตสฺส ปน มารเชยฺยรตนนฺติ สมญฺญา อโหสิ. ตสฺส ปน รญฺโญ กาเล สลฺลาวติยา นาม นทิยา ปจฺฉิมภาเค ตุนฺนนามเก คาเม คุณาภิลงฺกาโร นาม เถโร สามเณรานํ คามคฺคเวสนกาเล เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ การาเปตฺวา [Pg.133] สีสเวฐนตาลปตฺตานิ ปน น คณฺหาเปตฺวา ตาลวณฺฏเมว คณฺหาเปสิ. เอโก คโณ หุตฺวา สปริวาเรน สทฺธึ ตุนฺนคาเม นิสีทิ. ตุนฺนคโณติ ตสฺส สมญฺญา อโหสิ. โส ปน เถโร ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อธิปฺปายํ ยถาภูตํ น ชานาติ, อภิธมฺมปิฏกํเยว สิสฺสานํ วาเจตฺวา นิสีทิ.

In the Kaliyuga, when one thousand and sixty years had passed (on the sixth day of the dark fortnight of the month of Assayuja, on a Tuesday), his son reigned. He also adopted the name-sign 'Sirihāsīhasūrasudhammarājā'. He had a cetiya built on the site of his father's house. His designation, however, was Mārajeyyaratana. During the reign of that king, in the village named Tunna on the western side of the Sallāvati River, an elder named Guṇābhilaṅkāra, when the novices were searching for alms in the village, would have them wear the upper robe over one shoulder, but not allowing them to take palm-leaf head coverings, would have them take only a palm-leaf fan. Having formed a single group, he resided in Tunna village together with his following. His designation became 'Tunnagaṇa'. That elder, however, did not truly understand the meaning of the Pāli texts, commentaries, sub-commentaries, and other treatises. He would reside there, having his disciples recite only the Abhidhamma Piṭaka.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล เกตุมตีนคเร นิสินฺนา พทฺธนฺนา พุทฺธงฺกุรตฺเถร จิตฺตตฺเถรา, ทีปยงฺคนคเร อุฬุคาเม นิสินฺโน สุนนฺทตฺเถโร, ตลุปฺปนคเร เชยฺยพหุอนฺธคาเม กลฺยาณตฺเถโรติ อิเม จตฺตาโร เถรา สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ อการาเปตฺวา สีสเวฐนตาลปตฺตานิ อคฺคณฺหาเปตฺวา จีวรํ ปารุปาเปตฺวา ตาลวณฺฏํ คณฺหาเปตฺวา สกลกคณํ โอวาทํ กตฺวา นิสีทึสุ. เต ปน เถรา ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อธิปฺปายํ ยถาภูภํ ชานึสุ, ตีสุปิ ปิฏเกสุ โกวิทา อเหสุํ. อิจฺเจวํ สิริมหาสีหสูรสุธมฺมรญฺโญ กาเล ปารุปนภิกฺขูหิ นานา หุตฺวา วิรูปํ อาปชฺชิตฺวา เอกํสิกคโณ นาม วิสุํ ภิชฺชิ, ยถา ปน อยมลํ อยโต อุฏฺฐหิตฺวา วิสทิสํ หุตฺวา วิรุทฺธํ โหตีติ. เอวํ ภิชฺชมานาปิ คณา ราชา ปมาโท อนุสฺสุกฺโก หุตฺวา อตฺตโน อตฺตโน รุจิวเสเนว จริตฺวา นิสีทึสุ.

And at that time, these four elders—the Elders Buddhaṅkura and Citta, residing in Baddhanna in Ketumatī city; the Elder Sunanda, residing in Uḷugāma village in Dīpayaṅganagara city; and the Elder Kalyāṇa, residing in Jeyyabahuandhagāma village in Taluppanagara city—at the time of the novices’ entering the village, did not have them arrange their upper robes over one shoulder, nor did they have them take head coverings or palm leaves, but had them drape their robes and take a palm-leaf fan, and having instructed the entire group, they sat down. Those elders, however, truly understood the meaning in the Pāli texts, commentaries, sub-commentaries, and other treatises, and were skilled in all three Piṭakas. Thus, during the reign of King Sirimahāsīhasūrasudhammarāja, the Ekamsika group, having become different and altered from the Pārupaṇa bhikkhus, split off separately, just as rust, when it arises from iron, becomes dissimilar and conflicting. Even though the groups were thus fragmenting, the king, being negligent and inattentive, allowed each to act according to their own preference and remain.

---

เตสุ จ ทฺวีสุ คเณสุ ปารุปนคเณ เถรา ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ นีตตฺถวเสน วุตฺตํ วจนํ นิสฺสาย นิกฺกงฺขา นิทฺโทสาว หุตฺวา นิสีทึสุ. เอกํสิกคเณ ปน เถรา อตฺตโน อตฺตโน วาโท น ปาฬิยํ น จ อฏฺฐกถาสุ เนว ฏีกาสุ นาปิ คนฺถนฺเตเรสุ ทิสฺสติ, อิมมตฺถํ อชานนฺตา อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วตฺวา เกจิ ปน สกสกสิสฺสานํ โอวาทํ อทํสุ. เอวรูปาปิ สิสฺสา โอวาทํ ปฏิคฺคณฺหึสุ.

And among those two groups, the elders of the Pārupaṇa group, relying on the statements spoken in the Pāli texts, commentaries, sub-commentaries, and other treatises according to their explicit meaning, sat down free from doubt and fault. However, in the Ekaṃsika group, the elders, as their own doctrine was not seen in the Pāli, nor in the commentaries, nor in the sub-commentaries, nor in other treatises, and not knowing this fact, declared, "This alone is true, all else is false," and then some gave this instruction to their respective disciples. Even disciples of such a kind accepted that instruction.

---

เกจิ ปน ปาฬิยาทีสุ สกวาทสฺส อนาคตภาวํ ญตฺวาเยว [Pg.134] อปริสุทฺธจิตฺตา หุตฺวา สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภควโต มุขํ อโนโลเกตฺวา สมฺมาสมฺพุทฺธสฺเสว ภควโต คุณํ อนุสฺสริตฺวา สกวาเท อากาเส ปสาริต หตฺโถวิย อปฺปติฏฺฐาโนติ ชานิตฺวาเยว อมฺหากํ วาโท สมฺปตฺตลงฺกสฺส สทฺธมฺมจาริตฺเถรสฺส วํสปฺปภโวติ อนิสฺสายภูภมฺปิ นิสฺสยํ อกํสุ. อภูเตน มหาเถรํ สีลวนฺตํ อพฺภาจิกฺขึสุ. ผฺยสีนามเก คาเม ทิฏฺฐธมฺมิกสมฺปรายิ กตฺถํ อนเปกฺขนฺตสฺส หีนายาวตฺตกสฺส ทุสฺสีลสฺส อุปาสกสฺส ลญฺชํ ทตฺวา อมฺหากํ วาทานุรูปํ เอกํ คนฺถํ กโรหีติ อุยฺโยเชตฺวา อนาคเต อนุภวิยมานทุกฺขโต อภายิตฺวา นิสฺสยํ คเวสึสูติ.

Some, however, knowing that their own doctrine was not found in the Pāli and other texts, with impure minds, without looking to the face of the Blessed One, the Perfectly Enlightened One, and without recollecting the virtues of the Blessed One, the Perfectly Enlightened One, knowing full well that their own doctrine was unsupported, like a hand stretched out into the air, made a support out of what was not a support, saying, 'Our doctrine originates from the lineage of the Elder Saddhammacāritta, who arrived in Laṅkā.' They falsely accused the great, virtuous elder. In the village named Phyasīnāma, having given a bribe to an immoral layman—one who was heedless of welfare in this life and the next, and who had reverted to a low state—they incited him, saying, 'Compose a text in accordance with our doctrine.' Not fearing the suffering to be experienced in the future, they sought a support.

---

ตสฺมึญฺจ กาเล นิคฺโรธปาฬิสุวณฺณวิหารวาสิตฺเถโร คามวาสีภิกฺขุ คณํ สมิตึ กตฺวา ตสฺส นายโก หุตฺวา สีสเวฐนํ อธาเรนฺตา อมงฺคลภิกฺขู สาสเน มาติฏฺฐนฺตูติ อรญฺญวาสีนํ ภิกฺขูนํ คนฺถํ วิโกเปตฺวา ตโต ตโต ปพฺพเชสุํ. อถ หตฺถิสาลคามสฺส ปุรตฺถิมาย อนุทิสาย เสฏฺฐิตฬากสฺส ทกฺขิณาย อนุทิสาย วิหาเร นิสินฺเน อติเรกปณฺณาสภิกฺขูปิ ปพฺพาเชสฺสามาสิ จินฺเตตฺวา คามวาสีภิกฺขู สนฺนหิตฺวา อคมาสิ. อถ ราชา ตมตฺถํ สุตฺวา คามวาสีคโณปิ เอโก, อรญฺญวาสีคโณปิ เอโก, คามวาสีภิกฺขู อรญฺญวาสีภิกฺขู วิเหเฐสุํ น สกฺกา, สกสกวาทวเสน สกสกฏฺฐาเน นิสีทิ ตพฺพนฺติ ราชเลขนํ เปเสสิ. อถ อรญฺญวาสีภิกฺขู สุขํ วสิตุํ โอกาสํ ลภึสุ.

And at that time, the elder residing in the Nigrodhapāḷi Golden Monastery, being the leader of the village-dwelling monks, gathered a group and became their leader. Saying, 'Let the inauspicious monks who wear head-wrappings not remain in the Sāsana!', they disrupted the affiliation of the forest-dwelling monks and expelled them from place to place. Then, thinking, 'We shall even expel the more than fifty monks seated in the monastery to the northeast of Hatthisāla village and to the southeast of the wealthy man's pond,' the village-dwelling monks prepared themselves and went. Then, the king, hearing of this matter, sent a royal decree stating, 'The group of village-dwelling monks is one, and the group of forest-dwelling monks is another. The village-dwelling monks cannot harass the forest-dwelling monks. Let each abide by their own doctrine and remain in their own places.' Thereupon, the forest-dwelling monks obtained the opportunity to dwell in peace.

---

กลิยุเค ฉสตฺตตาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ ปุตฺโต มหาสีหสูรธมฺมราชาธิราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. โสเยว สูรชฺชราชาติ จ เสติภินฺโทติ จ โวหาริยติ.

In the Kali Yuga, when one thousand and seventy-six years had passed, the son of that king, named Mahāsīhasūradhammarājādhirājā, ruled the kingdom. He was also known as King Sūrajja and as Setibhinda.

---

ตสฺส [Pg.135] รญฺโญ กาเล สุวณฺณยาโนโลกนคามวาสีอุกฺกํสมาลํ นาม เถรํ อนฺโตยุธนายโก เอโก อมจฺโจ อาเนตฺวา รตนปูรนครํ ปตฺวา สุวณฺณกุกฺกุฏาจเล วิหารํ การาเปตฺวา ฐเปสิ.

During that king's reign, a minister, a commander of the inner army, brought the elder named Ukkaṃsamāla, who resided in the village of Suvaṇṇayānoloka. Having reached Ratanapūra city, he had a monastery built on the Golden Cock's Hill and established him there.

---

โส ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อติวิย เฉโก. วณฺณโพธนํ นาม ลิขนนยญฺจ อกาสิ. ตสฺส คามสฺส ราชูหิ ทินฺนวเสน เจติยชคฺคนกมฺเม ยุตฺตกุลตฺตา ปน รญฺโญ อาจริยฏฺฐาเน อฏฺฐเปตฺวา อนฺโตยุธนาย กสฺเสว ปูชนตฺถาย นิยฺยาเทสิ. ตสฺสาปิ รญฺโญ กาเล สามเณเรหิ คามปฺปวสนกาเล ปารุเปตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ เอกจฺเจ วทึสุ. เอกจฺเจ ปน เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ วทึสุ. เอวํ อญฺญมญฺญํ กลหํ อกํสุ.

He was exceedingly skilled in the Pāli texts, commentaries, sub-commentaries, and other treatises. He also composed a method of writing called Vaṇṇabodhana. Because his family, on account of the village having been given by kings, was engaged in the work of watching over the cetiya, the king established him in the position of royal teacher and assigned him to the commander of the inner army for the purpose of veneration. During that king's reign as well, some said that novices, at the time of entering a village, should enter having fully draped their robes. Others, however, said they should enter having arranged their upper robe over one shoulder. Thus they quarreled with one another.

---

ตตฺถ อุกฺกํสมาลานามโก เถโร ปารุปนคเณ ปธาโน หุตฺวา นานาคนฺเถสุ ปารุปนวตฺตเมว อาคตนฺติ ปกาสึสุ. เอกํสิกคเณ ปน ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถรา อาจริยปฺปเวณีทสฺสนวเสน ปารุปนวาทํ ปฏิกฺขิปึสุ.

There, the elder named Ukkaṃsamāla, being prominent in the Pārupana group, declared that the custom of full draping itself had come down in various texts. However, in the Ekaṃsika group, the great elders dwelling in the Tiriyapabbata Monastery rejected the doctrine of full draping, by way of showing the tradition of teachers.

---

อถ ราชา จ ผลิกขจิตวิหารวาสิตฺเถรํ เมฆุจฺจนวิหารวาสิตฺเถรํ สุหตฺถตฺเถรํ พุทฺธงฺกุรตฺเถรญฺจาติ อิเม จตฺตาโร เถเร วินยวินิจฺฉกฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ทฺเว ปกฺขา อตฺตโน อตฺตโน วาทํ ทสฺเสนฺตูติ อาห.

Then the king, having appointed these four elders—the elder residing at the Phalikakhacita Vihāra, the elder residing at the Meghuccana Vihāra, the Elder Suhattha, and the Elder Buddhaṅkura—to the position of arbiters of the Vinaya, said, 'Let the two factions present their own doctrines.'

---

เต จ จตฺตาโร เถรา ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อโกวิทา. เตสญฺหิ ฐเปตฺวา ราชวลฺลภมตฺตํ อญฺโญ โกจิ คุณวิเสโส นตฺถิ ราชคุรุภาวตฺถาย, ยถา พฺยคฺฆา รุกฺขคจฺฉลตาทิปฺปฏิจฺฉนฺเน ทุคฺคฏฺฐาเน นิสินฺเน มิเค ขุทฺทกตฺตา ทุพฺพเลปิ คณฺเหตุํ น สกฺโกนฺติ, เอวเมว เต เอกํสิกตฺเถเร [Pg.136] ราชานํ นิสฺสาย ฐิเต คนฺเถสุ อนาคตตฺตา ทุพฺพเลปิ วาทวเสน อภิภวิตุํ น สกฺขึสุ. เตเนว ปรเสนาย พลวตํ ชานิตฺวา นิปจฺจการํ ทสฺเสตฺวา เวรํ สเมตฺวา นิสินฺโน ปณฺฑิตโยโธวิย วาทํ นิฏฺฐํ อปฺปาเปตฺวาเยว ปารุปนคณา นิสีทึสูติ.

And those four elders were unskilled in the Pāli texts, commentaries, sub-commentaries, and other treatises. Indeed, for them, apart from mere royal favor, there was no other special quality for the position of royal teachers. Just as tigers cannot catch deer sitting in a difficult place concealed by trees, bushes, creepers, and so on, even though the deer are small and weak, so too they were not able to overcome by way of debate the Ekaṃsika elders who relied on the king, even though the latter were weak on account of their doctrine not being found in the texts. Therefore, like a wise warrior who, knowing the strength of the opposing army, shows deference, appeases hostility, and sits down, the Pārupana group sat down without bringing the debate to a conclusion.

---

กลิยุเค ปน ปญฺจนวุตาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส ปุตฺโต มหาราชาธิปติ นาม รชฺชํ กาเรสิ. ปจฺฉา ปน กาเล เตรสาธิเก สเต วสฺสสหสฺเส จ สมฺปตฺเต รามญฺญรฏฺฐิโน ราชา ตํ อภิภวิตฺวาว อนีตตฺตา ปตฺตหํสาวตีติ ปากฏํ อโหสิ.

In the Kali Yuga, however, when one thousand and ninety-five years had passed, his son named Mahārājādhipati ruled the kingdom. Later, when one thousand one hundred and thirteen years had passed, the king of the Rāmañña country, having conquered him, became widely known as 'He who has attained Haṃsāvatī' because it had been brought under his dominion.

---

ตสฺส รญฺโญ กาเล กุขนนคเร ชาลยุตฺต คามโต ญาณวรํ นาม เถรํ อาเนตฺวา อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. โส ปน เถโร ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อติวิย เฉโก. สุธมฺมสภายํ ปริยตฺติวาจกานํ โสตารานํ อตฺถาย อภิธมฺมตฺถสงฺคหปฺปกรณสฺส คณฺฐิปทตฺถํ ปฐมํ อกาสิ. ตโต ปจฺฉา อฏฺฐสาลินิยํ คณฺฐิปทตฺถํ สุราวินิจฺฉยญฺจ อกาสิ. ตโต ปจฺฉา เตน รญฺญา ยาจิโต อภิธานปฺปฏีปิกาย อตฺถํ มรมฺมภาสาย โยเชสิ. รญฺโญ นามลญฺฉํ ฉนฺโทลงฺการสทฺทเนตฺติวิทคฺคทณฺฑีพฺยญฺชีนนเยหิ อลงฺกริตฺวา ราชาธิราชนามตฺถปฺปกาสินึ นาม คนฺถมฺปิ อกาสิ.

In that king’s time, he brought the elder named Ñāṇavara from the village of Jālayutta in the city of Kukhanana and installed him in the position of teacher. That elder, moreover, was exceedingly skilled in the Pāli texts, commentaries, sub-commentaries, and other treatises. In the Sudhammasabhā, for the benefit of the listeners of those who recite the scriptures, he first composed a gloss on the difficult passages of the Abhidhammatthasaṅgaha treatise. After that, he composed a gloss on the difficult passages of the Aṭṭhasālinī and also the Surāvinicchaya. Later, requested by the king, he rendered the meaning of the Abhidhānappadīpikā into the Maramma language. Adorning the king's name-seal with the methods of meter, rhetoric, grammar, and the clever expressions of Daṇḍin, he also composed a text named Rājādhirājanāmatthappakāsinī.

---

ราชา หตฺถิสาลนามเก เทเส การาปิตเคหํ ภินฺทิตฺวา สตปฺปมาเณ วิหาเร การาเปตฺวา สพฺเพสมฺปิ วิหารานํ กิตฺติเชยฺยวาสฏฺฐาปนนฺติ นามานิ ปญฺญาเปตฺวา ตสฺเสว เถรสฺส อทาสิ. วิหารนาเมเนว จ เถรสฺสาปิ ตํสมญฺญา อโหสิ.

The king had a house demolished in a place called Hatthisāla and had one hundred monasteries built. Having designated the name 'Kittijeyyavāsaṭṭhāpana' for all the monasteries, he gave them to that very elder. And the elder also became known by the same name as the monastery.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล อกฺยกรญฺโญ ปิตุรญฺโญ จ กาเล เตสํ [Pg.137] ทฺวินฺนํ คณานํ วิวาทวเสน อวิปฺปกตวจนํ ปุน วิวาทสฺส วูปสมนตฺถาย อตฺตโน อตฺตโน วาทํ กถาเปสิ. ปารุปนคเณ โส เถโร ปธาโน หุตฺวา เอกํสิกคเณ ปน ปาสํสตฺเถโร ปธาโน หุตฺวา ยถายุทฺธํ อกาสิ. อถ ราชา อติวิย ราชวลฺลภํ เชยฺยภูมิสุวณฺณวิหารวาสิตฺเถรํ เตสํ วาทสฺส วินิจฺฉินฺทนตฺถาย วินยจเรฏฺฐาเน ฐเปสิ.

At that time, during the reigns of King Akyakara and his father the king, a matter between two groups remained unresolved due to their disputes. To settle the dispute once more, each side was made to present its own arguments. In the Pārupana group, that elder was prominent, while in the Ekaṃsika group, the elder Pāsaṃsa was prominent, and they contended as if in battle. Then the king appointed the elder Jeyyabhūmisuvaṇṇavihāravāsī, a great royal favorite, to the position of Vinaya judge to decide their dispute.

---

กิญฺจาปิ โส ปน เถโร ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ โถกํเยว ชานกตฺตา ปริยตฺติโกวิเทสุ อพฺโพหาริโกเยว อโหสิ, ราชวลฺลภตฺตา ปน ราชา ยถาภูตํ อชานิตฺวา วินยธรฏฺฐาเน ฐเปสิ. ยถา ปน อยํ ปุรตฺถิมทิสา, อยํ ปน ปจฺฉิมทิสาภิ เอวมาทินา ทิสาววตฺถานมตฺตํเยว กาตุํ สมตฺถํ นงฺคลโกฏิยา สํวฑฺฒนฺตํ ปริสุํ ราชาคาเร ธมฺมวินิจฺฉกามปจฺจฏฺฐาเน ฐเปติ, เอวเมว ราชา อยํ อีทิโส อยํ อีทิโสติ อชานิตฺวา วินยธรฏฺฐาเน ฐปิตตฺตา โส เชยฺยภูมิสุวณฺณวิหารวาสิตฺเถโร เตสํ ทฺวินฺนํ ปกฺขานํ ทฺวีสุ วาเทสุ อยํ ภูโต อยํ อภูโตติ วตฺตุํ น สกฺกา, อทฺวารฆเร ปวิฏฺฐกาเลวิย ตทา อโหสิ. เสยฺยถาปิ นาม มหิโส อตฺตโน สมีเป ฐตฺวา เทวคีตํ คายิตฺวา เทววีณํ วาเทนฺตสฺส เทวคนฺธพฺพสฺส เวฬุสลากํ ปหรนฺตสฺส จ คามทารกสฺส สทฺเทสุ กิญฺจิ วิเสสํ น ชานาติ, เอวมิทํ สมฺปทํ ทฏฺฐพฺพํ. อถ ราชา มม วิชิเต เยเยภิกฺขู ยํยํอิจฺฉนฺติ, เตเตภิกฺขู ตํตํจริตฺวา ยถากมฺมํ นิสีทนฺตูติ ราชเลขนํ ฐเปสิ. เตสํ วิวาโท ตทา น วูปสมิ.

Although that elder, knowing very little of the Pāḷi texts, commentaries, and sub-commentaries, was indeed unacquainted with those skilled in learning, the king, because he was a royal favorite, appointed him to the position of a Vinaya expert without knowing the truth. Just as a king might place a person, capable only of determining directions—such as, 'this is the eastern direction, this is the western direction,' and nothing more—a person who has grown up at the end of a plowshare, in the position of a judge of the Dhamma and Vinaya in the royal court, similarly, the king, not knowing who was of what sort, appointed him to the position of a Vinaya expert. Therefore, that elder, dwelling in Jeyyabhūmisuvaṇṇavihāra, was unable to say, in the two disputes of those two factions, 'this is true, this is untrue,' and it was as if he had entered a house with no door. Just as a buffalo, standing near a celestial musician singing divine songs and playing a divine lute, or a village boy striking a bamboo stick, cannot distinguish any difference in the sounds, so should this situation be understood. Then the king issued a royal decree: 'Let whichever monks in my kingdom desire whatever, let those monks practice that and abide according to their deeds.' Their dispute, however, was not settled at that time.

---

อปรภาเค เตรสาธิเก สเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต รตนปูรนครํ วินสฺสิ.

In a later period, when one thousand one hundred and thirteen years had passed, the city of Ratanapūra was destroyed.

---

ตโต ปจฺฉา ทุติเย สํวจฺฉเร รตนสิขนครมาปโก ราชา รามญฺญรฏฺฐินฺทสฺส รญฺโญ เสนํ ยวเขตฺตโต จาตกสกุณํวิย [Pg.138] อตฺตโน ปุญฺญนุภาเวน มรมฺมรฏฺฐโต นีหริตฺวา สกลมฺปิ รามญฺญรฏฺฐํ อตฺตโน หตฺถคตํ กตฺวา รชฺชํ กาเรสิ.

Then, in the second year thereafter, the king who founded the city of Ratanasikha, by the power of his own merit, drove the army of the king of the Rāmañña country out from the Maramma country, like a sparrow hawk from a barley field. Having brought the entire Rāmañña country under his control, he ruled the kingdom.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล สกลมรมฺมรฏฺฐวาสีนํ จิตฺตํ ปสาเทสิ, ยถา นาม สูริยาตเปน มิลายนฺตานํ กุมุทานํ อโนตตฺโตทเกน สิญฺจิตฺวา หริตตฺตํ ปาเปติ, เอวเมว รามญฺญรฏฺฐินฺทสฺส เสนาพลาตเปหิ ทุกฺขปฺปตฺตานํ มรมฺมรฏฺฐวาสีนํ คหฏฺฐานญฺเจว ภิกฺขูนญฺจ อตฺตโน ปุญฺญาโนตตฺโตทเกน ฉิญฺจิตฺวา กายิกเจตสิกวเสน ทุวิธมฺปิ สุขํ อุปฺปาเทสิ.

At that time, he gladdened the hearts of all the inhabitants of the Maramma country. Just as one revives the greenness of water lilies withered by the sun's heat by sprinkling them with water from Lake Anotatta, in the same way, he sprinkled the inhabitants of the Maramma country—both householders and monks—who were suffering from the oppressive heat of the army of the king of Rāmañña, with the Anotatta-water of his own merit, thus giving rise to both physical and mental happiness.

---

สกลมรมฺมรฏฺฐวาสิโน จ อยํ อมฺหากํ ราชา โพธิสตฺโตติ โวหารึสุ. อถ เอกสฺมึ มาเส จตูสุ อุโปสถทิวเสสุ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา อนฺเตปุเร ปเวเสตฺวา ปิณฺฑปาเตน โภเชสิ. ราโชโรธามจฺเจหิ สทฺธึ อุโปสถํ อุปวสิ. สพฺเพสมฺปิ ราโชโรธามจฺจานํ คุณตฺตยปาฐํ สห อตฺถโยชนานเยน วาจคฺคตํ การาเปสิ.

All the inhabitants of the entire Maramma country declared him to be “our king, a Bodhisatta.” Then, in a certain month, on the four Uposatha days, he invited the community of monks, led them into the inner palace, and fed them with almsfood. He observed the Uposatha together with the royal women and ministers. He had all the royal women and ministers memorize the recitation of the threefold qualities, together with its meaning and explanation.

---

อถ เพลุวคามวาสียสตฺเถรํ อเนตฺวา อตฺตโน อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. มหาอตุลยสธมฺมราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. ตโต ปฏฺฐาย ปน อตุลตฺเถโรติ นาเมน ปากโฏ อโหสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล ปารุปนคณปกฺขาปลิณคามวาสีสุชาตตฺเถราทโย สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล จีวรํ ปารุปิตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ อกฺขรํ ลิขิตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ สนฺเทสปณฺณํ ปเวเสติ.

Then, having brought the Elder Yasa, who resided at Beluvagāma, he established him in the position of his own teacher. He also bestowed upon him the title “Mahāatulayasadhammarājaguru.” From that time onward, he became widely known by the name “Atula Thera.” At that time, Sujāta Thera and others of the Pārupana faction, residing in Paliṇagāma, wrote a message stating: “When novices enter a village, they must enter having covered themselves with their robes,” and sent it to the king.

---

อถ เอกํสิกคณปกฺขาปิ อตุลตฺเถราทโย ปุพฺเพสํ ราชูนํ กาเล อธิกรณํ วูปสมิ, อิทานิ วูปสมิตกมฺมํ ปุน น อุปฺปาเทตพฺพนฺติ เลขนํ ลิขิตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ เปเสสิ.

Then the Ekaṃsika faction, including Atula Thera and others, wrote a letter and sent it to the king, stating that the dispute was settled in the time of previous kings, and now a matter that has been settled should not be raised again.

---

อถ ราชา ทฺวินฺนํ ปกฺขานํ สกสกวาทํ กเถตุกาโมปิ [Pg.139] อิทานิ ราชปฺปฏิสํยุตฺตํ กมฺมํ พหุ อตฺถิ, ติฏฺฐสุ ตาว สาสนปฺปฏิสํยุตฺตํ กมฺมํ, ราชปฺปฏิสํยุตฺตเมว กมฺมํ ปฐมํ อารภิสฺสามิ, ปจฺฉา สาสนปฺปฏิสํยุตฺตํ กมฺมํ กริสฺสามีติ ราชเลขนํ ฐเปสิ. อปรภาเค ปน ราชา เอวํ อาณํ ฐเปสิ,-อิทานิ มม วิชิเต สพฺเพปิ ภิกฺขู มม อาจริยสฺส มตึ อนุวตฺติตฺวา จรนฺตูติ.

Then the king, although wishing to hear the arguments of both sides, issued a royal instruction, thinking: “Now there is much business connected with royal affairs. Let the business connected with the Teaching wait for now. I will first begin the business connected with royal affairs, and later I will attend to the business connected with the Teaching.” Later, however, the king issued this command: “Now, all monks in my kingdom must conduct themselves following the opinion of my teacher.”

---

อถ ปารุปนคณภิกฺขูปิ เอกํสิกคณํ อนุวตฺเตสุํ รญฺโญ อาณาวเสน. สหสฺโสโรธคาเม ปน ทฺเว มหาเถรา อตฺตโน ปริสํ ปารุปนวเสเนว คามปฺปเวสนวตฺตํ ปริปูริตพฺพนฺติ โอวทิตฺวา นิสีทึสุ.

Then the monks of the Pārupana faction also followed the Ekaṃsika faction by the king's command. However, in the village of Sahassorodha, two great elders advised their own following that the practice of entering the village should be fulfilled in the Pārupana manner, and they remained there.

---

ตทา รญฺโญ อาจริโย ยสตฺเถโร ตมตฺถํ สุตฺวาเต ปกฺโกสาเปสิ. เต จ อาคนฺตฺวา นครํ สมฺปตฺตกาเล เอโก อุปาสโก ปสนฺโน หุตฺวา เตสํ เถรานํ ปิณฺฑปาเตน อุปฏฺฐหิ. อถ อตุลตฺเถโร เต มหาเถเร ทูรฏฺฐานโต วาลุกํ อาเนตฺวา ตสฺส อุปาสกสฺส เคหสมีเป โอกิราเปสิ. อิทํ วินยธมฺมสฺส อนนุโลมวเสน จรนฺตานํ ทณฺฑกมฺมนฺติ โกลาหลมฺปิ อุปฺปาเทสิ. อถ เตสํ วาลุกํ อาหรนฺตานํเยว อญฺญมญฺญํ สลฺลเปสุํ,-อิทานิ ภนฺเต วินยธมฺมานุโลมวเสน อาจรนฺตานํ อมฺหากํ อีทิสํ กมฺมํ อสารุปฺปํ, อโห อจฺฉริยธมฺโม โลโกติ เอโก เถโร อาห. อถ ปน เอโก เถโร เอวมาห,-อิทานิ อาวุโส โลกปาลา เทวา อีทิสํ อธมฺมกมฺมํ ทิสฺวาเยว อชฺฌุเปกฺขิตฺวา อปฺโปสฺสุกา นิสีทิตุํ น สกฺกา, อิทานิ โลกปาลา เทวา ปมชฺชิตฺวา นิสีทนฺติ มญฺเญติ.

Then the king’s teacher, the Elder Yasa, hearing of that matter, had them summoned. When they arrived at the city, a devout layman, being pleased, attended upon those elders with almsfood. Then the Elder Atula made those great elders bring sand from a distant place and had it scattered near that layman’s house. He also caused an uproar, proclaiming: “This is a punitive action against those who behave not in accordance with the rules of the Vinaya.” Then, while they were bringing the sand, they spoke amongst themselves. One elder said: “Now, venerable sirs, for us who are acting in accordance with the rules of the Vinaya, such an action is unsuitable. Oh, how strange are the ways of the world!” Then another elder said: “Now, friend, the guardian deities of the world, having seen such an unrighteous act, are surely unable to remain indifferent and sit idly. It seems they are now sitting neglectfully.”

---

ตสฺมึเยว ขเณ เวเคน เมโฆ อุฏฺฐหิตฺวา อตุลตฺเถรสฺส วิหาเร ราชเคเห จ เอกกฺขเณ อสนิโย นิปตึสุ. เอวํ สมาโนปิ โส เถโร อติมานถทฺธตาย สตึ น ลภิ.

At that very moment, a cloud quickly arose, and lightning bolts fell simultaneously on the monastery of the Elder Atula and on the royal palace. Even so, that elder, due to his excessive pride and obstinacy, did not gain mindfulness.

---

ปุน [Pg.140] ราชา อิทานิ มม วิชิเต สพฺเพปิ ภิกฺขู มม อาจริยสฺส มตึ อนุวตฺตนฺติ วา มา วาติ อมจฺเจ ปุจฺฉิ. อมจฺจาปิ เอวํ รญฺโญ อาโรเจสุํ,-อิทานิ มหาราช กุขนนคเร นีปคาเม นิสินฺโน เอโก มหาเถโร มุนินฺทโฆโส นาม อตฺถิ, โส ปารุปนวเสน อตฺตโน ปริสํ โอวาเทตฺวา พหุคุณํ อุปฺปาเทตฺวา นิสีทตีติ.

Again the king asked his ministers, “Now, in my domain, do all the monks follow the opinion of my teacher or not?” The ministers reported to the king, “Great king, now in the city of Kukhanana, in the village of Nīpagāma, there resides a great elder named Munindaghosa. He instructs his assembly according to the Pārupana practice and, having generated much merit, he resides there.”

---

อถ ราชา เอวมาห,-ตํ ปกฺโกเสตฺวา สุธมฺมสสายํ มหาเถเร สนฺนิปาภาเปตฺวา ตสฺส เถรสฺส วินย ปณฺณตฺตึ ยถาภูตํ อชานนฺตสฺส ยถาภูตํ สภาวํ ทสฺเสตฺวา โอวาเทนฺตูติ.

Then the king said: “Summon him and, having assembled the great elders in the Sudhammasālā hall, let them show that elder, who does not know the Vinaya regulations as they really are, their true nature and admonish him.”

---

อถ อมจฺจา ตถา อกํสุ. มหาเถรา จ สุธมฺมสสฺสยํ สนฺนิปติตฺวา ตํ ปกฺโกเสตฺวา โอวทึสุ. เตสุ ปน มหาเถเรสุ เอโก เถโร ภูปาลสฺส สงฺฆรญฺโญ จ มุขํ โอโลเกตฺวา ภควโต ปน สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส มุขํ อโนโลเกตฺวา มุนินฺทโฆสตฺเถรํ เอวมาห,- อิทานิ อาวุโส อิมสฺมึ มรมฺมรฏฺเฐ สพฺเพปิ ภิกฺขู ภูปาลสฺส สงฺฆสฺส รญฺโญ จ อาณํ อนุวตฺติตฺวา เอกํสิกาเยว อเหสุํ, ตฺวํเยว เอโก สทฺธึ ปริสาย ปารุปนวตฺถํ จริตฺวา นิสีทสิ, กสฺมา ปน ตฺวํ มานถทฺโธ หุตฺวา อีทิสํ อนาจารํ อวิชหิตฺวา ติฏฺฐสีติ.

Then the ministers did so. The great elders gathered in the Sudhammā Hall, summoned him, and admonished him. Among those great elders, one elder, observing the faces of the king and the Saṅgharāja, but not observing the face of the Blessed One, the Fully Enlightened Buddha, said to the elder Munindaghosa, “Friend, now in this Maramma country, all the monks, following the command of the king and the Saṅgharāja, have become those who wear the robe exposing one shoulder. You alone, with your assembly, wear the covering robe and sit. Why do you, being so arrogant, remain without abandoning such improper conduct?”

---

อถ มุนินฺทโฆสตฺเถโร ตสฺส เถรสฺส มุขํ อุชุกํ โอโลเกตฺวา เอวมาห,- ตฺวํ ลชฺชีเปสโล สิกฺขากาโมติ ปุพฺเพ มยา สุตปุพฺโพ, อีทิโส ปน ปุคฺคโล อีทิสํ วจนํ วตฺตุนํ ยุตฺโต,อีทิสสฺส หิ ปุคฺคลสฺส อีทิสํ วจนํ อสฺสารุปฺปํ, สเจ ตฺวํ อยํ อปฺปปุญฺโญ นิตฺเตโช อนาโถติ มํ มญฺญิตฺวา อคารววเสน วตฺตุํ อิจฺเฉยฺยาสิ, เอวํ สนฺเตปิ มมาจริยสฺส มุขํ โอโลเกตฺวา มมาจริยสฺส คุณํ ชานิตฺวา ตสฺส สิสฺโสยนฺติ อนุสฺสริตฺวา อีทิสํ วจนํ อธมฺมิกํ วตฺตุํ น สกฺกาติ.

Then the elder Munindaghosa, looking straight at that elder's face, said, “I have heard before that you are modest, amiable, and desirous of training. For such a person, such speech is unbecoming. If you, thinking me to be of little merit, powerless, and helpless, wish to speak disrespectfully, even so, having looked upon my teacher's face, having known my teacher's virtues, and having remembered that I am his disciple, you would not be able to utter such unrighteous speech.”

---

อถ [Pg.141] โส เถโร ตํ ปุจฺฉิ,-โก ปน ตวาจริโยติ. อถ สุขมฺมสภายํ ฐปิตํ พุทฺธรูปํ วทฺทิตฺวา อยํ มมาจริโยติ อาห. มมาสริโยติ วตฺวา ปน ภิกฺขุสงฺฆมชฺเฌ อุฏฺฐหิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา อหํ ภนฺเต ยาว ชีวิตปริโยสานา มม ชีวิตํเยว ปริจฺจชิสฺสามิ, ภควโต ปนติ โลกคฺคสฺส สิกฺขาปทํ น วิชหิสฺสามีติ อาโรเจสิ.

Then that elder asked him, “Who then is your teacher?” Then, venerating the Buddha image placed in the Sudhammā Hall, he said, “This is my teacher.” Having said, “This is my teacher,” he rose in the midst of the Saṅgha of monks, arranged his upper robe over one shoulder, sat down on his heels, raised his joined palms, and declared, “Venerable sirs, until the end of my life, I will give up my very life, but I will not abandon the training rule of the Blessed One, the supreme one in the world.”

---

อถ ราชา ตมตฺถํ สุตฺวา มานถทฺโธ เอโส มม วิชิเต นิสีทาเปตุํ วฏฺฏติ, รฏฺฐนฺตรํ ปพฺพาเชตพฺโพติ ราชาณาย รฏฺฐนฺตรํ เปเสสิ.

Then the king, having heard this matter, thought, “This arrogant one is not fit to be allowed to reside in my kingdom; he should be banished to another country.” By the king's order, he sent him to another country.

---

ราชปุริสา จ ตํ ปกฺโกเสตฺวา รฏฺฐนฺตรํ อาเนสิ. พหงฺคํ นาม เทสํ ปตฺวา พหงฺคนายโก ปุริโส ราชปุริสานํ ลญฺชํ ทตฺวา เอวมาห,- อยํ ปน โภนฺโต มรมฺมรฏฺฐสฺส ปริยนฺตปฺปเทโส, อิเธว ฐเปตฺวา ตุมฺเห นิวตฺตถาติ.

The king's men summoned him and took him to another country. Having reached a place called Bahaṅga, the chief of Bahaṅga gave a bribe to the king's men and said, “Sirs, this is the border region of the Maramma kingdom; leave him here and you may return.”

---

ราช ปุริสาปิ ลญฺชํ คเหตฺวา ตตฺเถว ฐเปตฺวา นิวตฺตึสุ. เถโรปิ จตูหิ ทิสาหิ อาคตานํ ภิกฺขุสามเณรานํ ปารุปนวเสน โอวาทํ ทตฺวา ปริยตฺตึ วาเจตฺวา ตตฺถ นิสีทิ. อภิธมฺมตฺถสงฺคหคนฺถสฺส อตฺถโยชนมฺปิ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

The king's men, having taken the bribe, left him there and returned. The elder also, giving instruction on the manner of wearing the covering robe to the monks and novices who had come from the four directions and having them recite the scriptures, resided there. He also composed an explanation of the meaning of the Abhidhammatthasaṅgaha in the Maramma language.

---

อปรภาเค ราชา ตมตฺถํ สุตฺวา อิทานิ โส เถโร มม วิชิตปริยนฺเตเยว นิสีทิตฺวา อมฺเหหิ อนิจฺฉิตํ นิวาริตํ กมฺมํ กตฺวา นิสีทิ, ตํ ปกฺโกสถาติ อาห.

Later, the king, hearing of this matter, said, “Now that elder, residing at the very border of my kingdom, sits having done an act that is unwanted and forbidden by us. Summon him.”

---

ราชทูตา จ ตตฺถ คนฺตฺวา ปกฺโกสึสุ. เถโร จ อิทานิ มํ ราชา มาเรตุกาโมติ มญฺญิตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขิตฺวา คิหิวตฺถํ นิวาเสตฺวา เตหิ สทฺธึ อาคจฺฉิ. นครํ ปน อาคนฺตฺวา ปตฺตกาเล รญฺโญ สนฺติกํ อาเนสิ.

The royal messengers went there and summoned him. The elder, thinking, “Now the king desires to kill me,” renounced the training, put on lay clothes, and came with them. Upon arriving at the city at the proper time, they brought him into the king's presence.

---

อถ ราชา เอวมาห,-ตฺวํ ภิกฺขุ หุตฺวา คณํ วฑฺฒาเปตฺวา นิสีทสีติ มยา สุตํ, กสฺมา ปนิทานิ คิหิ ภวสีติ. สเจ [Pg.142] ตฺวํ มหาราช มํ มาเรตุกาโม ปกฺโกเสยฺยาสิ, เอวํ สติ ยทิ สิกฺขํ อปฺปจฺจกฺขาย ฐิตํ มํ มาเรยฺยาสิ, ตว ภาริยํ กมฺมํ ภวิสฺสตีติ มนสิกริตฺวา ตว กมฺมสฺส อภาริยตฺถาย สิกฺขํ ปจฺจกฺขิตฺวา อาคโตมฺหิ, สเจ มํ มาเรตุกาโมสิ, มาเรหีหิ. ราชา จ ตํ พนฺธนาคาเร ฐเปตฺวา สฺยามรฏฺฐํ ยุชฺฌนตฺถายคจฺฉิ. ยชฺฌนตฺถาย ปน คนฺตฺวา ปจฺจาคตกาเล อนฺตรามคฺเคว ทิวงฺคโต อโหสีติ.

Then the king said, “I have heard that you, being a monk, are increasing your following. Why then have you now become a layman?” The elder replied, “Great king, if you summoned me with the desire to kill me, and if you were to kill me while I remained in the training without having renounced it, it would be a heavy deed for you. Considering this, for the sake of your deed not being heavy, I have renounced the training and come. If you desire to kill me, then kill me.” The king, having placed him in prison, went to the Syāma kingdom to wage war. But having gone to wage war, on his return journey, he passed away on the road.

---

กลิยุเค ปน ทฺวาวีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ตสฺส เชฏฺฐปุตฺโต สิริปวรมหาธมฺมราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. รตนสิขนครโต สงฺกเมตฺวา เชยฺยปุรํ ทุติยํ มาปิตตฺตา เชยฺยปุรมาเปโก ราชาติปิ ตสฺส สมญฺญา อโหสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล มหาปพฺพตพฺภนฺตรนครวาสึ ญาณตฺเถรํ อาเนตฺวา อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. โสกิร เถโร คมฺภีรปญฺโญ เอกสฺมึ ทิวเส นว วา ทส วา ภาณวาเร วาจุคฺคตํ กาตุํ สมตฺโถ อโหสิ. อภินโวปสมฺปนฺนกาเลเยว ปทวิภาคคนฺถํ นฺยาสสํ วณฺณนํ ยมกสํวณฺณนํ มหาปฏฺฐานสํวณฺณนญฺจ มรมฺมภาสาย อกาสิ. ราชา มหาภูมิรมฺมณิยวิหารํ นาม การาเปตฺวา ตสฺเสว อทาสิ. ญาณาลงฺการมหาธมฺมราชคุรู ติปิ นามลญฺฉํ อทาสิ.

In the Kaliyuga, when one thousand, one hundred and twenty-two years had passed, his eldest son, named Siripavaramahādhammarājā, reigned. Having moved from the city of Ratanasikhana, he had the second city of Jeyyapura built, and for that reason he also had the designation, ‘King Jeyyapuramāpeka.’ At that time, he brought the elder Ñāṇatthera, a resident of the city within the great mountain, and established him in the position of teacher. That elder, it is said, was of profound wisdom, able in a single day to learn by heart nine or ten sections of text. Soon after his higher ordination, he composed in the Maramma language the Padavibhāgagantha, the Nyāsasaṃvaṇṇanā, the Yamakasaṃvaṇṇanā, and the Mahāpaṭṭhānasaṃvaṇṇanā. The king had a monastery named Mahābhūmirammaṇiyavihāra built and gave it to him. He also bestowed the title Ñāṇālaṅkāramahādhammarājaguru.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล ปารุปนคเณ เถรา เอวํ จินฺเตสุํ,- อิทานิ ปน อมฺหากํ ปกฺขิโก เถโร รญฺโญ อาจริโย อโหสิ, อิทานิ มยํ ปติฏฺฐานํ ลภามาติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล จีวรํ ปารุเปตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ สนฺเทสปณฺณํ รญฺโญ สนฺติกํ ปเวเสสิ. อถ อตุลตฺเถโร ปุพฺเพ วุตฺตนเยน วูปสมิตํ กมฺมมิทนฺติ สนฺเทสปณฺณํ รญฺโญ สนฺติกํ ปเวเสสิ. เตเนว อญฺญมญฺญํ ปฏิวจนวเสน ทสฺเสตุํ โอกาสํ น ลภึสูติ.

At that time, the elders of the Pārupana faction thought thus: “Now an elder of our side has become the king’s teacher. Now we shall obtain a firm footing.” Having thought thus, they sent a written message to the king stating that when novices enter a village, they should enter having put on the full robe. Then the elder Atula, in the manner previously stated, sent a written message to the king declaring, “This matter has been settled.” Because of this, they did not get the opportunity to present a reply to one another.

---

ตโต ปจฺฉา กลิยุเค ปญฺจวีสวสฺสาธิเก สเต สหสฺเส [Pg.143] จ สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ สิริปวรสุธมฺมมหาราชินฺทาธิปติ นาม รชฺชํ กาเรสิ. รตนปูรํ ปน ตติยํ มาปกตฺตา รตนปูรมาปโกติ เอกสฺส ปน ฉทฺทนฺตนาคราชสฺส สามิภูตตฺตา เสติภินฺโทติ จ สมญฺญา อโหสิ. จรจฺจ คามวาสีจนฺทาวรํ นาม เถรํ อาเนตฺวา อตฺตโน อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. สูมิกิตฺติอตุลํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส อทาสิ. ชมฺพุทีปอนนฺตธชมหาธมฺมราชคุรูติปิ นามลญฺฉํ อทาสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล เอกจฺเจ มนุสฺสา ทิฏฺฐิวิปลฺลาสา อเหสุํ, เตปิ ปกฺโกสาเปตฺวา สมฺมาทิฏฺฐึ คณฺหาเปสิ. ตสฺส ปน รญฺโญ กาเล เอกํสิกคณํ อภิภวิตุํ โอกาสํ น ลภึสูติ.

Thereafter, in the Kaliyuga, when one thousand, one hundred and twenty-five years had passed, a king named Siripavarasudhammamahārājindādhipati reigned. As he was the one who had Ratanapūra built as the third capital, he was called Ratanapūramāpaka; and because he was the master of a certain six-tusked elephant king, he was also designated Setibhinda. He brought an elder named Candāvara, a resident of Caracca village, and established him in the position of his teacher. He had a monastery named Sūmikittiatula built and gave it to him. He also bestowed the title Jambudīpaanantadhajamahādhammarājaguru. During that king’s reign, some people held perverted views; he summoned them and had them accept right view. But during that king's reign, they did not get the opportunity to overcome the Ekaṃsika faction.

---

ตโต ปจฺฉา กลิยุเค อฏฺฐตึสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ ปุตฺโต มหาธมฺเม ราชาธิราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. นครสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค ปญฺจภูมิกวิหารํ การาเปตฺวา เชยฺยภูมิวาสาตุลนาเมน ปญฺญาเปตฺวา มาราวฏฺฏนสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. คุณมุนินฺทาภิสาสนธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติปิ นามลญฺฉํ อทาสิ.

Thereafter, in the Kaliyuga, when one thousand, one hundred and thirty-eight years had passed, that king’s son, named Mahādhammarājādhirājā, reigned. He had a five-storied monastery built in the southern part of the city, and having named it Jeyyabhūmivāsātula, he gave it to an elder named Mārāvaṭṭana. He also bestowed the title Guṇamunindābhisāsanadhajamahādhammarājādhirājaguru.

---

ตสฺมิญฺจ กาเล นนฺทมาโล นาม เถโร จลงฺคนครสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค วิหาเร นิสีทิตฺวา พหูนํ ภิกฺขุสามเณรานํ คนฺถํ วาเจสิ. สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล ปารุปนวตฺตเมว ปริปูเรตฺวา ปวิสิตพฺพํ, เอกํสิกวตฺตํ ปน เนว ปาฬิยํ น อฏฺฐกถายํ น จ ฏีกาสุ นาปิ คนฺถนฺตเรสุ ทิสฺสติ, น ธมฺมานุโลมนฺติ โอวาทํ อภิณฺหํ อทาสิ. ปาฬิอฏฺฐกถาทีสุ อาคตวินิจฺฉยํ ทสฺเสตฺวา เอกมฺปิคนฺถํ อกาสิ.

At that time, the elder named Nandamāla, residing in a monastery in the eastern part of Calaṅganagara, taught texts to many monks and novices. He frequently gave the admonition that when novices enter a village, they should enter observing the practice of wearing the full robe, for the practice of wearing the robe exposing one shoulder is not found in the Pāli, the commentaries, the sub-commentaries, or other texts, nor is it in accordance with the Dhamma. Showing the decisions found in the Pāli, commentaries, and so on, he also composed a text.

---

อถ เอกํสิกคณิกา ภิกฺขู ตํ คนฺถํ รญฺโญ สนฺติกํ ปเวสึสุ โทสาวิกรณตฺถาย. ตสฺมิญฺจ กาเล ราชา เอวรูปํ สุปินํ ปสฺสิ, -สกฺโก หิ เทวราชา เสตวตฺถํ นิวาเสตฺวา [Pg.144] เสตาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา เสตกุสุมานิ ปิลนฺทิตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ อาคนฺตฺวา เอวมาห,- อปรนฺตรฏฺเฐหิ มหาราช นมฺปทานทีตีเร ปาทเจติเย พหูนิ ติณานิ อุฏฺฐหิตฺวา อญฺญมญฺญํ มูเลน มูลํ ขนฺเธน ขนฺธํ ปตฺเตน ปตฺตํ สมฺปนฺธิตฺวา ปฏิจฺฉาเทตฺวา ฐิตานิ, ตานิ ปน ปุพฺพราชูหิ ยถาภูตํ อชานนฺเตหิ อวิโสธิตานิ, อิทานิ ปน ตยา ยถาภูตํ ชานนฺเตน ปริสุทฺธํ กตฺตุกาเมน วิโสธิตพฺพานิ, ตตฺถจ เอโก ภิกฺขุ อาคนฺตฺวา อุปเทสนยํ ทสฺสตีติ.

Then the monks of the Ekaṃsika faction brought that book into the king’s presence in order to reveal faults. At that time, the king had a dream like this: Sakka, the king of the gods, dressed in white garments, adorned with white ornaments, and wearing white flowers, came into the king’s presence and said, “Great king, in the neighboring country, on the banks of the Nampadāna River, at the Pādacetiya, many grasses have sprung up, intertwining root with root, stem with stem, and leaf with leaf, covering one another. These were not purified by former kings who did not know things as they truly are; now, however, they should be purified by you, who know things as they truly are and desire to make them pure. And there a certain monk will come and show the method of instruction.”

---

เอวํ ปน สุปินํ ปสฺสิตฺวา นนฺทมาลํ นาม เถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา รตนปูรนครสฺส เอสนฺนฏฺฐาเน อุทกกีฬนตฺถาย การาปิเต ราชเคเห วสาเปสิ.

Having seen such a dream, he summoned the elder named Nandamāla and had him stay in the royal house built for water sports in the vicinity of Ratanapūranagara.

---

อถ เถโร สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล ปารุปนวเสน ปวิสิตพฺพนฺติ ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรหิ ราชานํ ชานาเปสิ, ยถา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร สิริธมฺมาโสกราชานํ สมฺมาวาทนฺติ. อถ ราชา ปริจิต ปารมีปุญฺญสมฺภาโร มหาญาโณ ชานาสิ,-ปารุปนวาโทเยว ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อาคโต, เอกํสิกวาโท ปน เตสุ กตฺถจิปิ น อาคโตติ. เอวํ ปน ชานิตฺวา รญฺโญ เคเห ทฺเว ปกฺเข เถเร สนฺนิปาตาเปตฺวา อตฺตโน อตฺตโน วาทํ กถาเปสิ.

Then the elder informed the king, citing the Pāli, the commentaries, the sub-commentaries, and other texts, that novices, when entering a village, should enter having fully covered themselves, just as the great elder Moggaliputtatissa informed King Siridhammāsoka of the correct doctrine. Then the king, who had accumulated the requisites of perfections and merit and was possessed of great wisdom, understood: “Only the doctrine of wearing the full robe is found in the Pāli, the commentaries, the sub-commentaries, and other texts, while the doctrine of wearing the robe on one shoulder is not found anywhere in them.” Knowing this, the king had the two factions of elders assemble in the royal house and had them each expound their own doctrine.

---

อถ เอกํสิกตฺเถโร เอวมาหํสุ,-ตุมฺหากํ ปารุปนวาโท กตฺถ อาคโตติ. ตทา ปารุปนตฺเถรา ปริมณฺฑลํ ปารุปิสฺสามีติอาทินา นเยน ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ ปารุปนวาโท อาคโตติ อาหํสุ. ตโต ปจฺฉา ปารุปนตฺเถรา เอวมาหํสุ,-ตุมฺหากํ ปน เอกํสิกวาโท กตฺถ อาคโตติ. ตทา เต เอกํสิกตฺเถรา อทฺวารฆรํ ปวิฏฺฐกาโลวิย รตฺติภาเค มหาวนมคฺเค คมนกาโลวิย จ หุตฺวา กิญฺจิ วตฺตุํ น สกฺกา. มุขํ นาม กถนตฺถาย ภุญฺชนตฺถาย โหตีติ [Pg.145] วุตฺตตฺตา ยํ วา ตํ วา วทนฺตาปิ ราชานํ อาราเธตุํ น สกฺขึสุ.

Then the elders of the one-shouldered faction said, “Whence comes your doctrine of wearing the full robe?” Thereupon, the elders of the full-robe faction replied, “The doctrine of wearing the full robe is found in the Pāli, the commentaries, the sub-commentaries, and other texts, in accordance with the principle beginning, ‘I will wear the lower robe wrapped around,’ and so on.” Afterward, the elders of the full-robe faction said, “But whence comes your doctrine of wearing the robe on one shoulder?” Then those elders of the one-shouldered faction, like men who have entered a doorless house or are walking on a path in a great forest at night, were unable to say anything. Although they said whatever came to mind—for it is said that the mouth is for speaking and for eating—they could not satisfy the king.

---

ราชา จ เถรํ นิสฺสาย วินเย โกสลฺลตาย ปาฬิยํ อีทิโสเยว อาคโต, อฏฺฐกถาทีสุ อีทิโสเยวาติ วตฺวา ตุมฺหากํ เอกํสิกวาโท ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ น ทิสฺสติ, เอวมฺปิ สมานา กสฺมา อีทิสํ วตฺตํ อกํสูติ ปุจฺฉิ. อถ เต เอกํสิกตฺเถรา จตุหตฺถคพฺเภ สโหฑฺเฑน คหิตโจราวิย มนุสฺเสหิ คติตกากาวิย จ กิญฺจิ วตฺตุํ อสกฺกุเณยฺยตาย สพฺพทิสาสุ โอโลเกตฺวาเยว อมฺหากํ จาริตฺตํ ปาฬิอาทีสุ น ทิฏฺฐปุพฺพํ, อถ โข ปน อาจริยปฺปเวณีวเสเนว จริมฺหาติ วตฺวา ปราชยํ ปตฺวา ปารุปนปกฺเขเยว ปวิสึสูติ. ราชา จ อิโต ปฏฺฐาย ภิกฺขู ปารุปนวตฺตเมว การาเปตุํ สามเณรานํ โอวทนฺตูติ ราชาณํ ฐเปสิ. ตโต ปฏฺฐาย เอกํสิกปกฺขาเถรา อรุณุคฺคมนกาเล โกสิยาวิย สีสํ อุฏฺฐหิตุมฺปิ น สกฺกาติ.

The king, relying on the elder and due to his own skill in the Vinaya, said, “It is found just so in the Pāli, and just so in the commentaries and so on,” and then asked, “Your doctrine of wearing the robe on one shoulder is not found in the Pāli, the commentaries, the sub-commentaries, or other texts. That being so, why did you follow such a practice?” Then those elders of the one-shouldered faction, like thieves caught with their loot in a four-cubit cell, or like crows driven off by men, were unable to say anything. Having looked in all directions, they said, “Our practice has not been seen before in the Pāli and so on, but we have acted only according to the lineage of our teachers.” Having thus admitted defeat, they joined the faction of those who cover both shoulders. And the king established a royal decree: “Henceforth, let the monks instruct the novices to practice only the custom of covering both shoulders.” From that time on, the elders of the one-shouldered faction, like owls at sunrise, were not even able to lift their heads.

---

โสกสรภูมหาเจติยสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค ทฺวีหิ ปาสาเทหิ อลงฺกตํ จตุภูมิกํ ภูมิกิตฺติวิรามํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา นนฺทมาลตฺเถรสฺส อทาสิ, นรินฺทาภิธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. โส ปน เถโร ฉปฺปทวํสิโกติ ทฏฺฐพฺโพ. อภินโวปสมฺปนฺนกาเลเยว วินยวินิจฺฉยสฺส สุตฺตสงฺคหสฺส มหาวคฺคฏฺฐกถาย จ อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ, สาสนสุทฺธิทีปิกํ นาม คนฺถมฺปิ อกาสีติ.

To the east of the great Sokasarabhū Cetiya, he had a four-storied monastery built, named Bhūmikittivirāma, adorned with two mansions, and gave it to the Elder Nandamāla. He also bestowed upon him the title "Narindābhidhajamahādhammarājādhirājaguru." This elder should be regarded as belonging to the Chappada lineage. Immediately after his higher ordination, he composed an explanation in the Maramma language of the Vinayavinicchaya, the Suttasaṅgaha, and the Mahāvaggaṭṭhakathā. He also authored a treatise called "Sāsanasuddhidīpikā."

---

ตโต ปจฺฉา กลิยุเค เตจตฺตาลีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาสสฺส กาฬปกฺขปนฺน รสมิยํ รตนสิขมาปกสฺส รญฺโญ มชฺฌิมปุตฺโต รชฺชํ กาเรสิ[Pg.146].

Then, later in the Kali age, when one thousand, one hundred, and forty-three years had passed, on the fifteenth day of the dark fortnight of the month of Phagguna, the middle son of the king who founded Ratanasikha assumed the kingship.

---

ตทา ราชา เอวํ จินฺเตสิ,-เอกํสิกปารุปนวเสน อุปฺปนฺโน วิวาโท ปุพฺเพสํ ราชูนํ กาเล วูปสมิตุํ น สกฺกา, สิริปวรสุธมฺมมหาราชินฺทาธิปติโน กาเลปิ ราชเคเห สนฺนิปาตาเปตฺวา รญฺโญ สมฺมุเข กถาปิตตฺตา วิสฺสฏฺเฐน กเถตุํ โอกาสสฺส อลทฺธตฺตา ยถากามํ วตฺตุํ อวิสหตฺตา ปราชโย อโหสีติ เลสํ โอฑฺฑตุํ โอกาโส ภเวยฺยมยฺหํ ปน กาเล อีทิสํ อกตฺวา เตสํ เตสํ เถรานํ วิหาเร ทูตํ เปเสตฺวา สกสกวาทํ กถา เปสฺสามิ, เอวญฺหิ สติ เตเตเถรา วิสฺสฏฺฐา หุตฺวา กเถสฺสนฺตีติ.

Then the king thought thus: “The dispute that arose concerning the one-shouldered and full-robe practices could not be settled in the time of former kings. Even in the time of King Siripavarasudhammamahārājindādhipati, because they were assembled in the royal palace and made to speak in the king's presence, they had no opportunity to speak frankly and were unable to speak as they wished, and so defeat occurred. Thus, there could be an opportunity to make an excuse. In my time, however, I will not do it that way. I will send messengers to the monasteries of those various elders and have them state their respective doctrines. For if this is done, those elders will speak freely and openly.”

---

เอวํ ปน จินฺเตตฺวา อนฺโตยุธนายกํ อมจฺจํ ปธานํ กตฺวา เตสํ เตสํ เถรานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา อาโรจาเปสิ,-สกสกวาทํ วิสฺสฏฺฐา หุตฺวา วทถาติ. อถ เอกํสิกคณิกา เถรา อมฺเหหิ วุตฺตวจนํ ปาฬิอาทีสุ น ทิสฺสติ, อถ โข ปน อาจริยปฺปเวณีวเสเนว มยํ จริมฺหาติ อนุชานึสุ.

Having thought thus, he made the minister Antoyudhanāyaka the chief and had him go to those various elders to announce: “State your respective doctrines frankly.” Then the elders of the Ekaṃsika faction admitted, “The words spoken by us are not found in the Pāli and so on, but we have acted only according to the lineage of our teachers.”

---

มหาราชา จ เอวํ เถรานํ อนุชานเน สติ กิญฺจิ กตฺตพฺพํ นตฺถิ, อิทานิ ปริมณฺฑลสุปฺปฏิจฺฉนฺนสิกฺขาปทานิ อวิโกเปตฺวา สามเณรา คามํ ปวิสนฺตูติ ราชเลขนํ ตตฺถ ตตฺถ เปเสสิ.

And when the elders had made this admission, the great king had nothing further to do. He then sent royal edicts everywhere, stating: “Now let the novices enter the villages without violating the training rules on wearing the robe wrapped around and being properly covered.”

---

อปรภาเค ปน สหสฺโสโรธคามโต อุปสมฺปทา วสฺเสน สตฺตวสฺสิกํ ญาณํ นาม ภิกฺขุํ อาเนตฺวา อนฺโตยุธวิหารํ นาม การาเปตฺวา ตสฺส อทาสิ, ญาณาภิสาสนธชมหาธมฺมราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. อถ รญฺญา ยาจิโต ราชาภิเสกคนฺถํ ปริโสเธตฺวา มรมฺมภาสาย อตฺถํ โยเชสิ.

Later, from the village of Sahassorodha, he brought a monk named Ñāṇa, who was of seven years’ standing since his higher ordination, had a monastery named Antoyudhavihāra built, and gave it to him. He also bestowed upon him the title “Ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguru.” Then, having been requested by the king, he revised the text on royal consecration and composed an explanation of its meaning in the Maramma language.

---

อปรภาเค ภควา ธรมาโนเยว อาคนฺตฺวา จตุนฺนํ ยกฺขานํ ทเมตฺวา เตหิ ทินฺนํ มํโสทนํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปพฺพตสามนฺตเทสํ [Pg.147] คนฺตฺวา ปริภุญฺชิตฺวา ตํ ฐานํ โอโลเกตฺวา สิตํ ปาตฺวากาสิ. อถ อานนฺทตฺเถโร การณํ ปุจฺฉิ. อนาคเต โข อานนฺท อิมสฺมึ เทเส มหานครํ ภวิสฺสติ, จตฺตาโร จ อิเม ยกฺขา ตสฺมึ นคเร ราชาโน ภวิสฺสนฺตีติ พฺยากาสิ.

Later, while the Blessed One was still living, he came and tamed four yakkhas. Having accepted the rice with meat offered by them, he went to the region bordering the mountain, partook of it, and having surveyed that place, he manifested a smile. Then the Venerable Ānanda asked the reason. The Blessed One prophesied, “In the future, Ānanda, a great city will arise in this region, and these four yakkhas will become kings in that city.”

---

ยถาพฺยากตนิยาเมเนว กลิยุเค จตุจตฺตาลีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต มาฆมาสสฺส กาฬปกฺขทฺวาทสมิยํ องฺคารวาเร อุตฺตรผคฺคุนีนกฺขตฺเตน โยเค อมรปุรํ นาม มหาราชฏฺฐานีนครํ มาเปสิ.

Exactly as foretold, in the Kali Yuga, when one thousand one hundred and forty-four years had passed, on the twelfth day of the dark fortnight in the month of Māgha, on Tuesday, in conjunction with the constellation of Uttaraphaggunī, he founded the royal capital city named Amarapura.

---

สิริปรวิชยานนฺตยสตฺริภวนาทิตฺยาธิปติปณฺฑิตมหาธมฺมราชาธิราชาติ นามลญฺฉมฺปิ ปฏิคฺคณฺหิ.

He also accepted the title Siriparavijayānantayasatribhavanādityādhipatipaṇḍitamahādhammarājādhirāja.

---

อคฺคมเหสิยา การาปิตํ เชยฺยภูมิวิหารกิตฺตินามกํ วิหารํ คุณาภิลงฺการสทฺธมฺมมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘เม โอ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

He gave the monastery named Jeyyabhūmivihārakitti, built by the chief queen, to the elder Guṇābhilaṅkārasaddhammamahādhammarājādhirājaguru, who is called ‘Me O Sayāḍo’.

---

กนฺนีนครโภชกาย ราชกญฺญาย การาปิตํ วิหารรมณียวิรามํ นาม วิหารํ คุณมุนินฺทาธิปติ มหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘มาํ เล สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

He gave the monastery named Vihāraramaṇīyavirāma, built by the royal princess, the ruler of Kannīnagara, to the elder Guṇamunindādhipatimahādhammarājādhirājaguru, who is called ‘Māṃ Le Sayāḍo’.

---

อุปรญฺโญ เทวิยา การาปิตํ มงฺคลาวิรามํ นาม วิหารํ ติปิฏกสทฺธมฺมสามิมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘โสํ ฐา สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

He gave the monastery named Maṅgalāvirāma, built by the queen of the Uparāja, to the elder Tipiṭakasaddhammasāmimahādhammarājādhirājaguru, who is called ‘Soṃ Ṭhā Sayāḍo’.

---

มชฺฌิมเคหวาสิเทวิยา การาปิตํ มงฺคลาวาสาตุลํ นาม วิหารํ ญาณชมฺพุทีปอนนฺตธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘เมํ ชฺวา สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

He gave the monastery named Maṅgalāvāsātula, built by the queen Majjhimagehavāsī, to the elder Ñāṇajambudīpaanantadhajamahādhammarājādhirājaguru, who is called ‘Meṃ Jvā Sayāḍo’.

---

อิเม ปฺปน จตฺตาโร มหาเถเร สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ.

Moreover, he installed these four great elders in the position of Saṅgharāja.

---

อุตฺตรเคหวาสิเทวิยา การาปิตํ มงฺคลภูมิกิตฺตึ นาม [Pg.148] วิหารํ กวินฺทาภิสทฺธมฺมธรธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘ญฺโยํ กาํ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

He gave the monastery named Maṅgalabhūmikitti, built by the queen Uttaragehavāsī, to the elder Kavindābhisaddhammadharadhajamahādhammarājaguru, who is called ‘Ñyoṃ Kāṃ Sayāḍo’.

---

สิริเขตฺตนครโภชเกน ราชกุมาเรน การาปิตํ อตุลภูมิวาสํ นาม วิหารํ กวินฺทาภิสทฺธมฺมปวรมหาธมฺม ราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘สฺเว โฏํ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

He gave the monastery named Atulabhūmivāsa, built by the prince, the ruler of Sirikhettanagara, to the elder Kavindābhisaddhammapavaramahādhammarājaguru, who is called ‘Sve Ṭoṃ Sayāḍo’.

---

อนฺโตอมจฺเจน เอเกน การาปิตํ วิหารํ ญาณาลงฺการสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘เสํ เฏ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

He gave a monastery, built by a certain inner minister, to the elder Ñāṇālaṅkārasaddhammadhajamahādhammarājaguru, who is called ‘Seṃ Ṭe Sayāḍo’.

---

วามพลนายเกนามจฺเจน การาปิตํ วิหารํ ปรมสิริวํสธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘เม ฐี สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

He gave a monastery, built by the minister Vāmabalanāyaka, to the elder Paramasirivaṃsadhajamahādhammarājaguru, who is called ‘Me Ṭhī Sayāḍo’.

---

ธมฺมวินิจฺฉเกน เอเกนามจฺเจน การาปิตํ วิหารํ กวินฺท สารธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘โลกา มฺหาํ เกํ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

He gave a monastery, built by a certain minister, a judge of the Dhamma, to the elder Kavindasāradhajamahādhammarājādhirājaguru, who is called ‘Lokā Mhāṃ Keṃ Sayāḍo’.

---

อิจฺเจวํ ปริยตฺติโกวิทานํ อเนกานํ มหาเถรานํ สทฺธึ นามลญฺเฉน วิหารํ ทตฺวา อนุคฺคหํ อกาสิ. ยสฺมา ปน สพฺเพสํ เถรานํ นามํ อุทฺธริตฺวา วิสุํ วิสุํ กถิเต อยํ สาสนวํสปฺปทีปิกกถา อติปฺปปญฺจา ภวิสฺสติ, ตสฺมา อิธ อชฺฌุเปกฺขิตฺวา วตฺตพฺพเมว วกฺขามาติ.

Thus, having bestowed monasteries along with titles upon many great elders learned in the scriptures, he showed his favor. However, since this account of the Sāsanavaṃsappadīpikā would become excessively prolix if the names of all the elders were mentioned individually, we shall disregard that here and state only what ought to be said.

---

ปจฺฉาภาเค จตฺตาโร มหาเถรา ราชาทุพฺพลตาย ยถากามํ สาสนํ วิโสเธตุํ สกฺขิสฺสนฺตีติ มญฺญิตฺวา ปุน อฏฺฐ เถเร เอเตหิ จตูหิ มหาเถเรหิ สทฺธึ สาสนํ วิโสธาเปตุํ สงฺฆนายกฏฺฐาเน ฐเปสิ. เสยฺยถิทํ, กวินฺทาภิสทฺธมฺมปวรมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร, ติปิฏกาลงฺการธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร, จกฺกินฺทาภิธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรา, ปรมสิริวํสธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร, ชนินฺทาภิปวรมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร, มหาญาณาภิธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร[Pg.149], ญาณาลงฺการสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชคุรุเถโร, ญาณาภิสาสนธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโรติ.

Later, thinking that the four great elders would not be able to purify the Dispensation as they wished due to the king's weakness, he again appointed eight elders, together with these four great elders, to the position of Saṅghanāyaka to cause the Dispensation to be purified. They were as follows: the elder Kavindābhisaddhammapavaramahādhammarājaguru, the elder Tipiṭakālaṅkāradhajamahādhammarājaguru, the elder Cakkindābhidhajamahādhammarājaguru, the elder Paramasirivaṃsadhajamahādhammarājaguru, the elder Janindābhipavaramahādhammarājaguru, the elder Mahāñāṇābhidhajamahādhammarājaguru, the elder Ñāṇālaṅkārasaddhammadhajamahādhammarājaguru, and the elder Ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguru.

---

อถ อรหาปิ สมาโน นิสฺสยมุจฺจกงฺควิกโล วินานิสฺสยาจริเยน วสิตุํ น วฏฺฏตีติ ชานิตฺวา นิสฺสยา จริยปฺปโหนกานํ เถรานํ นิสฺสยงฺคานิ นิสฺสยมุจฺจการหานํ นิสฺสยมุจฺจกงฺคานิ ปริปูราเปตฺวา นิสฺสิตกานํ นิสฺสยํ คณฺหิตฺวาว นิสีทาเปสิ.

Then, knowing that even if one is an arahant, it is not proper for one who is deficient in the factors for release from dependence to live without a dependence-teacher, he had the dependent monks take dependence and only then reside, after having caused the factors of dependence to be fulfilled for those who were dependent, and the factors for release from dependence to be fulfilled for those worthy of such release, by the elders who were suitable to be dependence-teachers.

---

ตโต ปจฺฉา กลิยุเค ปญฺญาสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสว สมฺปตฺเต ญาณาภิสาสนธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรํเยว เอกํ สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ. ตโต ปฏฺฐาย โสเยว เอโก สงฺฆนายโก หุตฺวา สาสนํ วิโสธยิ.

Thereafter, in the Kali Yuga, when one thousand one hundred and fifty years had passed, he appointed the elder Ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguru alone to the position of Saṅgharāja. From then on, he alone, having become the sole leader of the Saṅgha, purified the Dispensation.

---

ตโต ปจฺฉา เอกปณฺณาสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาเส มหามุนิเจติยสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค ทฺวีหิ อิฏฺฐกมเยหิ ปากาเรหิ ปริกฺขิตฺตํ ปญฺจภูมิกํ อโสการาเม รตนภูมิกิตฺตึ นาม วิหารํ อติมหนฺตํ การาเปตฺวา ญาณาภิสาสนธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ. ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ ปุน อทาสิ. ตโต อญฺญานิ เชยฺยภูมิวิหารกิตฺติมงฺคลวิรามาทโย อเนเกปิ วิหาเร ตสฺเสว อทาสิ.

Thereafter, when one thousand one hundred and fifty-one years had passed, in the month of Phagguna, in the southern direction of the Mahāmuni Cetiya, he had a very large, five-storied monastery named Ratanabhūmikitti built within the Asokārāma, enclosed by two brick walls, and gave it to the elder Ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguru. He also bestowed upon him again the title Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru. Then he also gave him many other monasteries, such as Jeyyabhūmivihārakitti, Maṅgalavirāma, and others.

---

โส ปน เตสุ วิหาเรสุ วาเรน นิสีทิตฺวา ปริยตฺตึ วาเจสิ. อุภโตวิภงฺคานิปิ วาจุคฺคตํ อกาสิ. นิจฺจํเยว เอกาสนิกธุชงฺคํ สมาทิยิ.

That elder, residing in those monasteries in turn, taught the scriptures. He also committed both Vibhaṅgas to memory. He constantly undertook the ascetic practice of eating in one sitting.

---

โส ปน เถโร อุปสมฺปทาวสฺเสน ปญฺจวสฺสิโก หุตฺวา ปุพฺเพว สงฺฆราชภาวโต เปฏกาลงฺการ นาม เนตฺติสํวณฺณนํ อภินวฏีกํ อกาสิ. อฏฺฐวสฺสิอิกกาเล สงฺฆราชา อโหสิ. สงฺฆราชา หุตฺวา สาธุชฺชนวิลาสินึ นาม [Pg.150] ทีฆนิกายฏีกํ อกาสิ. อริยวํสาลงฺการํ นาม คนฺถญฺจ อกาสิ. มหาธมฺมรญฺญา ยาจิโต ชาตกฏฺฐกถาย อตฺถโยชนํ จตุสามเณรวตฺถุํ ราโชวาทวตฺถุํ ติคุมฺภโถมนํ ฉทฺทนฺตนาคราชุปฺปตฺติกถํ ราชาธิราช วิลาสินึ นาม คนฺถญฺจาติ เอวมาทโยปิ อกาสิ.

That elder, when he was five years in higher ordination, even before becoming Saṅgharāja, composed a new sub-commentary, an explanation of the Netti, named Peṭakālaṅkāra. At eight years in higher ordination, he became Saṅgharāja. After becoming Saṅgharāja, he composed a sub-commentary on the Dīghanikāya called Sādhujjanavilāsini. He also composed a text named Ariyavaṃsālaṅkāra. Requested by King Mahādhammarāja, he also composed an explanation of the meaning of the Jātaka commentary, the story of the four novice monks, the story of the advice to the king, the Tigumbhathomana, the story of the birth of the Chaddanta Nāga king, and a text named Rājādhirājavilāsini, and others.

---

กลิยุเค ปน ทฺวาสฏฺฐาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต สีหฬทีปโต อมฺปคหปติสฺโส, มหาทมฺโป, โกจฺฉ โคโธ, พฺราหฺมณวตฺโต, โภคหวตฺโต, วาตุรคมฺโมติ อิเม ฉ สามเณรา ทส ธาตุโย ธมฺมปณฺณา การตฺถาย อาเนตฺวา อมรปุรํ นาม มหาราชฏฺฐานีนครํ อาคตา สทฺธึ เอเกน อุปาสเกน.

In the Kali Yuga, when one thousand one hundred and sixty-two years had passed, six novices from the island of Sīhaḷa—Ampagahapatissa, Mahādampa, Kocchagodha, Brāhmaṇavatta, Bhogahavatta, and Vāturagamma—came to the great royal capital city named Amarapura, accompanied by one lay devotee, bringing ten relics and Dhamma texts.

---

อถ ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุนา สงฺฆรญฺญา อุปชฺฌาเยน กวินฺทาภิสทฺธมฺมธรธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถเรน ชนินฺทาภิธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถเรน มุนินฺทโฆสมหาธมฺมราชคุรุตฺเถเรนาติ เอวมาทีหิ ราชคุรุตฺเถ เรหิ กมฺมวาจริเยหิ หตฺถิรชฺชุสุวณฺณคุหสีมายํ อุปสมฺปทกมฺมํ การาเปสิ, อุปาสกญฺจ สามเณรภูมิยํ ปติฏฺฐาเปสิ, ตโต ปจฺฉา จ อเนกวารํ อาคตานํ ภิกฺขูนํ ปุน สิกฺขํ คณฺหาเปสิ, สามเณรานญฺจ อุปสมฺปทกมฺมํ การาเปสิ, อุปาสกานญฺจ ปพฺพชฺชกมฺมนฺติ.

Then, he had the ordination ceremony performed at the Hatthirajju-suvaṇṇaguha boundary by the Saṅgharāja and preceptor, the elder Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru, and by other royal preceptors such as the elder Kavindābhisaddhammadharadhajamahādhammarājaguru, the elder Janindābhidhajamahādhammarājaguru, the elder Munindaghosamahādhammarājaguru, and by the reciters of the kammavācā. He also established the lay devotee in the state of a novice. And after that, for the many monks who arrived on various occasions, he had them undertake the training again, had the ordination ceremony performed for the novices, and the going-forth ceremony for the lay devotees.

---

อปรภาเค ปน กลิยุเค ฉจตฺตาลีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ปิตุรญฺโญ อาจริยปุพฺโพ อตุโล นาม เถโร จีวรปฏลํ อุปริสงฺฆาฏึ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตพฺพนฺติ จูฬคณฺฐิปเท วุตฺตตฺตา สามเณรานํ คามปฺปวเสนกาเล เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตฺวาเยว ปวิสิตพฺพนฺติ ทฬํ กตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ เลขนํ ปเวเสสิ.

Later, when one thousand one hundred and forty-six years had passed in the degenerate age, the elder named Atula, the former teacher of the king’s father, because it was stated in the Cūḷagaṇṭhipada that 'a robe-patch should be made into an upper robe and a waistband cloth should be tied,' firmly established that novices, when entering a village, should enter only after having made the upper robe over one shoulder and having tied a waistband cloth. He then sent a letter to the king.

---

อถ ราชา ตํ สุตฺวา มหาเถเร สุธมฺมสภายํ สนฺนิปาตาเปตฺวา [Pg.151] อตุลตฺเถเรน สทฺธึ สากจฺฉํ การาเปสิ. อถ อตุลตฺเถโร จีวรปฏลํ อุปริสงฺฆาฏึ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตพฺพนฺติ จูฬคณฺฐิปเท อาคตปาฐํ ทสฺเสตฺวา สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ อาห.

Upon hearing this, the king, having convened the great elders in the Sudhamma Hall, caused a discussion to be held with the elder Atula. Then the elder Atula, showing the passage that occurs in the Cūḷagaṇṭhipada—'a robe-patch should be made into an upper robe and a waistband cloth should be tied'—said that when novices enter a village, they should enter having made the upper robe over one shoulder and having tied a waistband cloth.

---

อถ มหาเถรา ตํ ปุจฺฉึสุ,-อีทิโส อธิปฺปาโย อญฺญตฺถ ทิสฺสติ วา มา วาติ. อถ อตุลตฺเถโร เอวมาห,-อญฺญตฺถ ปน อีทิโส อธิปฺปาโย น ทิสฺสตีติ. เอวํ โหตุ, อยํ คนฺโถ เกน กโตติ. สีหฬทีเป อนุราธปุรสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค โปกฺกนฺติ คาเม อรหนฺเตน โมคฺคลานตฺเถเรนาติ. อยมตฺโถ กถํ ชานิตพฺโพติ. ปิฏกตฺตยลกฺขณคนฺเถ อาคตตฺตาติ. อยญฺจ ปิฏกตฺตย ลกฺขณคนฺโถ กุโต ลทฺโธติ. พุทฺธโฆสตฺเถเรน กิร สีหฬทีปโต อานีตตฺตา ตโต, อยญฺหิ คนฺโถ สีหฬทีปโต อตฺตนา อานีเตสุ คนฺเถสุ อสุโก คนฺโถ อสุเกน เถเรน กโตติ วิญฺญาปนตฺถาย พุทฺธโฆสตฺเถเรน กโต, อิทานายํ คนฺโถ อมฺหากํ หตฺเถ สํวิชฺชตีติ. สเจ อิทานายํ คนฺโถ ตุมฺหากํ หตฺเถ สํวิชฺชติ, อมฺหากํ ทสฺเสหีติ. ปสฺสถาวุโส อยมมฺหากํ หตฺเถ คนฺโถติ ทสฺเสสิ. อถ มหาเถเรหิ สงฺฆราชปฺปมุเขหิ ตสฺมึ คนฺเถ ปสฺสิเต วินยคณฺฐิปทํ สีหฬทีเป ปรกฺกมพาหุรญฺโญ กาเล โมคฺคลานตฺเถโร อกาสีติ อาคตํ, น จูฬคณฺฐิปทํ สีหฬทีเป อนุราธปุรสฺสทกฺขิณทิสาภาเค โปกฺกนฺติคาเม อรหา โมคฺคลานตฺเถโร อกาสีติ.

Then the great elders asked him, "Is such an intention seen elsewhere or not?" Then the elder Atula replied, "Such an intention is not seen elsewhere." "Let it be so. By whom was this text composed?" "In the southern region of Anuradhapura in Sri Lanka, in the village of Pokkanti, by the Arahant Elder Moggalāna." "How is this matter to be known?" "Because it is found in the text on the characteristics of the Three Piṭakas." "And from where was this text on the characteristics of the Three Piṭakas obtained?" "It is said that the Elder Buddhaghosa brought it from Sri Lanka; for this text was composed by the Elder Buddhaghosa to make known, among the texts he personally brought from Sri Lanka, which text was composed by which elder. Now this text is in our possession." "If this text is now in your possession, show it to us." "Look, friends, this text is in our hands," and he showed it. Then, when that text was examined by the great elders, headed by the Sangharāja, it was found that the Vinayagaṇṭhipada was composed by the Elder Moggalāna during the time of King Parakkamabāhu in Sri Lanka, but it was not found that the Cūḷagaṇṭhipada was composed by the Arahant Elder Moggalāna in the village of Pokkanti in the southern region of Anuradhapura in Sri Lanka.

---

อถ เถรา เอวมาหํสุ,-กสฺมา ปน ปิฏกตฺตยลกฺขณคนฺเถ อนาคตมฺปิ อาคตํวิย กตฺวา มุสา วทถ, น นุ ตุมฺหากมฺปิ เอกํสิกภิกฺขูนํ มุสาวาทสิกฺขาปทํ อตฺถีติ. อถ อตุลตฺเถโร อุตฺตรึ วตฺตุํ อสกฺกุเณยฺยตฺตา ลุทฺทกสฺส [Pg.152] วากุเร พนฺธมิโควิย ผนฺทมาโน หุตฺวา อฏฺฐาสิ, สโหฑฺเฑน คหิโตวิย โจโร สหมุสาวาทกมฺเมน โส เถโร คหิโต อโหสีติ.

Then the elders said, "Why do you falsely declare what is not in the text on the characteristics of the Three Piṭakas as if it were? Do you not also have the training rule against false speech for monks who wear the robe over one shoulder?" Then, unable to speak further, the elder Atula stood trembling like a deer caught in a hunter's snare. Just as a thief is caught with the stolen goods, so was that elder caught with his very act of false speech.

---

อิทํ อิมสฺส อตฺถสฺส อาวิภาวตฺถาย วตฺถุ, –

This is the story for the clarification of this matter.

---

อิมสฺมึ กิร รฏฺเฐ เอโก ชนปทวาสีปุริโส เกนจิเทว กรณีเยน อมรปุรํ นาม มหาราชฏฺฐานีนครํ อาคจฺฉิ. อาคนฺตฺวา จ ปจฺจาคตกาเล อนฺตรามคฺเค ปาเถยฺยํ ขยํ อโหสิ. อถสฺส เอตทโหสิ,- อิทานิ มม ปาเถยฺยํ ขยํ อโหสิ, อิมสฺมึ กิร รฏฺเฐ สหสฺโสโรธคาเม ลทฺธวโร นาม มหาเสฏฺฐิ สพฺพตฺถ ภูตเล อติวิย ปากโฏ. ตสฺสาหํ ญาตีติ วญฺเจตฺวา กเถสฺสามิ, เอวํ สติ เตน มหาเสฏฺฐินา มิตฺตสนฺถวํ กาตุํ เตเตคามิกา มนุสฺสา มม พหุ ลาภํ ทสฺสนฺติ, ตทา ปาเถยฺเยน อกิจฺโฉ ภวิสฺสามีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา อนฺตรามคฺเค สมฺปตฺตสมฺปตฺตคาเมสุ มหาโภคานํ เคหํ วิจิเนตฺวา มหาโภคานํ สนฺติกํ ปวิสิตฺวา กถาสลฺลาปํ อกาสิ.

In this country, it is said, a certain man from the countryside came to the royal capital named Amarapura for some business or other. Having come, his provisions ran out along the way when he was returning. Then this occurred to him: "Now my provisions have run out. In this country, in the village of Sahassorodha, there is a great merchant named Laddhavaro, who is extremely well-known throughout the land. I will deceive them by claiming to be his relative. If I do so, the people of those villages, wishing to establish friendship with that great merchant, will give me much gain. Then I will not be troubled for lack of provisions." Having thought this, he searched for the houses of the very wealthy in each village he reached along the way, entered their presence, and engaged in conversation.

---

อถ เตเตคามิกา ตฺวํ กุโต อาคโต, กุหึ คมิสฺสสิ, กสฺส ญาติ,โก วา ตฺวนฺติ ปุจฺฉึสุ. อมรปูรมหาราชฏฺฐานีนครโต อาคโต, สหสฺโสโรธคามํ คมิสฺสามิ, สหสฺโสโรธคาเม ลทฺธวรสฺส นาม มหาเสฏฺฐิโน ชามาตา ธนวฑฺฒโก นามาหนฺติ อาห.

Then the villagers asked him: "Where have you come from? Where are you going? Whose relative are you? Or who are you?" He replied, "I have come from the royal city of Amarapura. I am going to Sahassorodha village. I am Dhanavaḍḍhako, the son-in-law of the great merchant Laddhavara in Sahassorodha village."

---

อถ เตเตคามิกา ลทฺธวเรน มหาเสฏฺฐินา มิตฺตสนฺถวํ กาตุํ นานาโภชเนหิ โภเชสุํ. อญฺเญหิปิ พหูหิ ปณฺณากาเรหิ สงฺคหํ อกํสุ. อิมินาว นเยน สมฺปตฺต สมฺปตฺตคาเมสุ วญฺเจตฺวา อตฺตโน คุณํ กเถตฺวา อทฺธาน มคฺคํ ตริ. ปจฺฉา ปน สหสฺโสโรธคามํ สมฺปตฺโต. โส สหสฺโสโรธคามํ น สมฺปตฺตปุพฺโพ. ลทฺธวโร มหาเสฏฺฐิ เตน น ทิฏฺฐปุพฺโพ. สหสฺโสโรธคามํ สมฺปตฺเตเยว อยํ กึ นาม คาโมติ อปุจฺฉิตฺวาเยว ตสฺมึ คาเม มหาโภคตรสฺส [Pg.153] มหาเคหํ วิจินนฺโต ตสฺเสว ลทฺธวรสฺส เสฏฺฐิโน มหนฺตํ เคหํ ปสฺสิตฺวา ลทฺธวรสฺส เสฏฺฐิโน สนฺติกํ ปวิสิตฺวา เตน สทฺธึ กถาสลฺลาปํ อกาสิ.

Then the villagers, wishing to establish friendship with the great merchant Laddhavara, fed him with various foods. Others also showed him hospitality with many gifts. In this very way, deceiving them in each village he reached by speaking of his own status, he crossed the long road. Later, he arrived at Sahassorodha village. He had never arrived at Sahassorodha village before. The great merchant Laddhavara had never been seen by him before. Upon arriving at Sahassorodha village, without even asking, "What is this village called?" he searched in that village for the great house of a very wealthy person and, seeing the great house of that very merchant Laddhavara, he approached the presence of the merchant Laddhavara and engaged in conversation with him.

---

อถ มหาเสฏฺฐิ ตํ ปุจฺฉิ,-ตฺวํ กุโต อาคโต, กุหึ คมิสฺสสิ, กสฺส ญาติ,โก ตฺวนฺติ. อมรปุรมหาราชฏฺฐานีนครโต สามิ อาคโต, สหสฺโสโรธคามํ คมิสฺสามิ, สหสฺโสโรธคาเม ลทฺธวรสฺส นาม มหาเสฏฺฐิโน ชามาตา, ธนวฑฺฒโก นามาหนฺติ อาห.

Then the great merchant asked him: "Where have you come from? Where are you going? Whose relative are you? Who are you?" He replied: "Master, I have come from the capital city of Amarapura. I am going to Sahassorodha village. I am Dhanavaḍḍhako, the son-in-law of the great merchant named Laddhavara in Sahassorodha village."

---

อถ มหาเสฏฺฐิ ตสฺส มุขํ อุชุํ โอโลเกตฺวา อยํ มาณว สหสฺโสโรธคาโมเยว, อหมฺปิ ลทฺธวโร นาม มหาเสฏฺฐิ, มม ธีตโร สนฺติ, ตาปิ สสฺสามิกาเยว โหนฺติ, อิทานิ ตา สกสกสฺสามิกานํเยว สนฺติเก วสนฺติ, น ตฺวํ กทาจิ มยา ทิฏฺฐปุพฺโพ, เกน การเณน กุโต อาคนฺตฺวา มม ชามาตา ภวสีติ ปุจฺฉิ.

Then the great merchant, looking straight into his face, asked: "Young man, this is indeed Sahassorodha village. And I am the great merchant named Laddhavara. I have daughters, and they are all married. Now they live in the presence of their respective husbands. You have never been seen by me before. For what reason, having come from where, are you my son-in-law?"

---

อถ โส มฺมนุสฺเสหิ อนุพนฺธิยมาโนวิย มิโค สกลมฺปิ กายํ ผนฺทาเปตฺวา กิญฺจิ วตฺตพฺพํ วจนํ อชานิตฺวา อลทฺธปฺปติฏฺฐานตาย เอวํ สติ กุโต อาคโต, กุหึ คมิสฺสามิ, กสฺส ญาติ, โก วา อหนฺติ อิทานิ น ชานามิ, สพฺพทิสา สมฺมุยฺหามิ, ขมาหิ มม อปราธํ, อิโต ปฏฺฐาย ยาว ชีวิตปริโยสานา น วญฺเจสฺสามิ, วญฺเจตุํ น วิสหามิ, อิทานิ อติวิย ภายามิ, มา กิญฺจิ ทณฺฑกมฺมํ กโรหีติ วตฺวา เวเคน อุฏฺฐหิตฺวา ปลายีติ.

Then, like a deer being pursued by men, trembling all over his body, not knowing any words to say, and having found no footing, he said: "This being so, where have I come from? Where shall I go? Whose relative am I? Or who am I? Now I do not know. I am utterly confused in all directions. Forgive my offense. From now on, until the end of my life, I will not deceive; I will not dare to deceive. Now I am extremely afraid. Do not inflict any punishment on me." Having said this, he quickly stood up and fled.

---

อิจฺเจวํ อตุลตฺเถโร ทุมฺมุโข หุตฺวา ยํวาตํวา มุขารูฬํ วิลปิตฺวา สงฺฆมชฺเฌ นิสีทิ.

Thus, the elder Atula, becoming sullen, having lamented with whatever came to his mouth, sat down in the midst of the Sangha.

---

อยํ อตุลตฺเถรสฺส ปฐโม ปราชโย.

This was the elder Atula's first defeat.

---

ตโต ปจฺฉา ขลิตฺวา กทฺทเม ปติตํ ปุริสํ ปุน อุปริ อกฺกมนฺตาวิย ปุน มหาเถรา เอวํ ปุจฺฉึสุ,-อิทํ ภนฺเต ตว จูฬคณฺฐิปทํ นาม ตีสุ วินยมหาฏีกาสุ สาธกวเสน ทสฺสิตํ [Pg.154] จูฬคณฺฐิปทํ อุทาหุ อปรนฺติ. ตีสุ วินยมหาฏีกาสุ สาธกวเสน ทสฺสิตํ จูฬคณฺฐิปทํเยว อิทนฺติ. เอวํสติ กสฺมา ตว จูฬคณฺฐิปเทเยว วุตฺตญฺหิ วชิรพุทฺธิฏีกายํ, วุตฺตญฺหิ สารตฺถทีปนีฏีกายํ, ตถา หิ วุตฺตํ วิมติ วิโนทนีฏีกายนฺติ ตาสํ วินยมหาฏีกานํ ปจฺฉา หุตฺวา ติสฺโส วินยมหาฏีกาโย สาธกวเสน ทสฺสิตาติ. เอวํ ปน ปุจฺฉนฺโต โส มยา ปุพฺเพ วุตฺตํ ตีสุ วินยมหาฏีกาสุ สาธกวเสน ทสฺสิตํ จูฬคณฺฐิปทํเยว อิทนฺติ วจนํ สจฺจเมวาติ มุขาสุญฺญตฺถาย ปุนปฺปุนํ วทิ.

Afterwards, like stepping again upon a man who has slipped and fallen into the mud, the great elders questioned him further: 'Venerable sir, is this your Cūḷagaṇṭhipada, the one cited as proof in the three great Vinaya sub-commentaries, or is it another?' 'It is indeed the Cūḷagaṇṭhipada cited as proof in the three great Vinaya sub-commentaries.' 'If that is so, why in your Cūḷagaṇṭhipada itself is it said: “It is stated in the Vajirabuddhi-ṭīkā,” “It is stated in the Sāratthadīpanī-ṭīkā,” and “Thus it is stated in the Vimativinodanī-ṭīkā,” when these three great Vinaya sub-commentaries, having come later, are cited by it as proof?' But when questioned thus, he, for the sake of filling the emptiness of his mouth, repeatedly said the words he had spoken before: 'It is indeed the Cūḷagaṇṭhipada cited as proof in the three great Vinaya sub-commentaries.'

---

อิทญฺจ อิมสฺส อตฺถสฺส อาวิภาวตฺถาย วตฺถุ, –

And to make this meaning clear, here is a story:

---

เอโก กิร ปุริโส เอเกน สหาเยน สทฺธึ ปุตฺตทารโปสนตฺถาย รญฺโญ ภตึ คเหตฺวา ยุทฺธกมฺมํ กาตุํ สงฺคามํ คจฺฉติ. อถ ปรเสนาย ยุชฺฌิตฺวา ปรเสนา อภิภวิตฺวา สพฺเพ มนุสฺสา อตฺตโน อตฺตโน อภิมุขฏฺฐานํ ปลายึสุ. อถ โสปิ ปุริโส เตน สหาเยน สทฺธึ อตฺตโน อภิมุขฏฺฐานํ ปลายิ. โตกํ ปลายิตฺวา อนฺตรามคฺเค ปรเสนาหิ ปหริตทณฺเฑน มุจฺฉิโต หุตฺวา โส ปุริโส เตน สทฺธึ คนฺตุํ น สกฺกา, อนฺตมโส นิสีทิตุมฺปิ น สกฺกา.

A certain man, it is said, along with a companion, taking the king's wages to support his wife and children, went to battle to perform the work of war. Then, having fought with the enemy army and having overpowered the enemy army, all the men fled to their own respective forward positions. That man too, along with his companion, fled to his own forward position. Having fled a short distance, on the way, he was struck by a club wielded by the enemy army and fainted, being unable to go with his companion, unable even to sit down.

---

อถ สหายสฺส เอตทโหสิ,-อิทานิ อยํ อติวิย พาฬคิลาโน โหติ มรณาสนฺโน, สจาหํ ตสฺส อุปฏฺฐหิตฺวา อิเธว นิสีเทยฺยํ, เวริโน อาคนฺตฺวา มํ คณฺหิสฺสนฺตีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา คิลานสฺส สนฺตกานิ กหาปณวตฺถาทีนิ คเหตฺวา ตํ ตตฺเถว ฐเปตฺวา คจฺฉติ. สกฏฺฐานสมีปํ ปน ปตฺตสฺส ตสฺส เอตทโหสิ,- สเจ ตํ อนฺตรามคฺเค ฐเปตฺวา อาคจฺฉามีติ วเทยฺยํ, ตสฺส ญาตกา มม อุปริ โทสํ โรเปสฺสนฺติ, อิทานิ โส มริตฺวา อหํ เอกโกว อาคจฺฉามีติ วทิสฺสามีติ. สกฏฺฐานํ ปน ปตฺวา ตสฺส ภริยา ตสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา มยฺหํ ปน สามิโก [Pg.155] กุหึ คโต, กตฺถ ฐเปตฺวา ตฺวํ เอกโกว อาคจฺฉสีติ ปุจฺฉิ. ตว อยฺเย สามิโก ปเรสํ อาวุเธน ปหริตฺวา กาลงฺกโต, อิมานิ ตว สามิกสฺส สนฺตกานีติ วตฺวา กหาปณวตฺถาทีนิ ทตฺวา มา โสจิ มา ปริเทวิ, อิทานิ มตกภตฺตํ ทตฺวา ปุญฺญภาคํเยว ภาเชหีติ สมสฺสาเสสิ. อถ สา ตานิ คเหตฺวา โรทิตฺวา มตกภตฺตํ ทตฺวา ปุญฺญภาคํ ภาเชสิ.

Then it occurred to the companion: 'Now this man is very gravely ill and near death. If I stay here to attend to him, the enemies will come and seize me.' Having thought thus, he took the sick man's belongings—coins, clothes, and so on—left him there, and went away. When he neared his own place, it occurred to him: 'If I were to say, “I left him on the way and came back,” his relatives will lay blame upon me. Now I will say, “He died, and I have come back alone.”' Upon reaching his own place, the man's wife came to him and asked, 'Where has my husband gone? Where did you leave him that you have come back alone?' He replied, 'Lady, your husband was struck by the enemies' weapons and has passed away. These are your husband's belongings.' Giving her the coins, clothes, and so on, he consoled her, saying, 'Do not grieve, do not lament. Now give the meal for the dead and apportion the share of merit.' Then she took them, wept, gave the meal for the dead, and apportioned the share of merit.

---

อปรภาเค ปน โถกํ กาลํ อติกฺกนฺเต คิลานา วุฏฺฐิโต สกเคหํ อาคจฺฉติ. ภริยาปิ ตํ น สทฺทหิ. อหํ น กาลงฺกโต, คิลานํเยว มํ ฐเปตฺวา โส มม สนฺตกานิ คเหตฺวา คโต, สเจ มํ ตฺวํ น สทฺทหสิ, อหํ อนฺโตคพฺเภ นิลียิตฺวา นิสีทิสฺสามิ, ตํ ปกฺโกเสตฺวา ปุจฺฉาหีติ อาห.

But later, after a short time had passed, the one who was sick recovered and came to his own home. His wife did not believe him. He said, 'I did not pass away. He left me while I was sick and took my possessions. If you do not believe me, I will hide in the inner chamber and sit. Summon him and ask.'

---

อถ สา ตํ ปกฺโกเสตฺวา พหิ คพฺเภ นิสีทิตฺวา ปุจฺฉิ,-มม สามิ สามิโก กาลงฺกโตติ ตํ สจฺจํ วา อลิกํ วาติ. สจฺจเมเวตํ, ยํ ตว สามิโก กาลงฺกโตติ.

Then she summoned him and, sitting outside the chamber, asked, 'That my lord husband has passed away—is that true or false?' 'It is indeed true that your husband has passed away.'

---

อถ โส ปุริโส พหิ คพฺภํ นิกฺขมิตฺวา องฺคุลึ ปสาเรตฺวา น อิทานิ โภสมฺม อหํ กิญฺจิ มตฺโตปิ มรามิ, กสฺมา ปน อมรนฺตํเยว มํ มโต เอโสติ วเทสีติ. อถ กิญฺจิ วตฺตพฺพสฺส การณสฺส อทิสฺสนโต มุขาสุญฺญตฺถาย องฺคุลึ ปสาเรตฺวา อุชุํ โอโลเกตฺวา อิทานิ ตฺวํ อิธ อาคนฺตุํ สมตฺโถปิ มโตเยว, มโตติ มยา วุตฺต วจนํ สจฺจํเยว, นาหํ กิญฺจิ อลิกํ วทามีติ อาห. เอวํ โส ปุนปฺปุนํ วทนฺโตปิ ชีวมานกสฺส สํวิชฺชมานตฺตา ปจฺจกฺเขเยว จ ตสฺส ฐิตตฺตา โกจิปิ ตสฺส วจนํ น สทฺทหิ, ปราชยํเยว โส ปตฺโตติ.

Then that man came out of the chamber, stretched out his finger, and said, 'Now, good sir, I am not in the least dead, so why do you say of me, who is not dying, that I am dead?' Then, seeing no reason for what was said, merely to fill the emptiness of his mouth, he stretched out his finger, looked straight ahead, and said, 'Now, even though you are able to come here, you are indeed dead. The word I spoke, “dead,” is indeed true; I speak no falsehood.' Thus, though he said this again and again, because the living man existed and was standing there right before their eyes, no one believed his words, and he simply met with defeat.

---

อิจฺเจวํ [Pg.156] อตุลตฺเถโร มุขาสุญฺญตฺถาย วทนฺโตปิ โกจิ น สทฺทหิ, ปราชยํเยว โส ปตฺโตติ.

In this very way, although the Elder Atula spoke merely to fill the emptiness of his mouth, no one believed him, and he simply met with defeat.

---

อยํ อตุลตฺเถรสฺส ทุติโย ปราชโย.

This was the second defeat of the Elder Atula.

---

ปุนปิ เสยฺยถาปิ ลุทฺทโก กุญฺชรํ ทิสฺวา เอเกน วาเรน อุสุนา วิชฺฌิตฺวา ปตนฺตมฺปิ กุญฺชรํ ปุน อนุฏฺฐาหนตฺถาย กติปยวาเรหิ อุสูหิ วิชฺฌติ, เอวเมว เอกวาเรเนว ปราชยํ ปตฺตํ ปน วาทสฺส อนุกฺขิปนตฺถาย กติปยวาเรหิ ปราชยํ ปาเปตุํ ปารุปนวาทิโน มหาเถรา เอวมาหํสุ,- ตว จูฬคณฺฐิปเทเยว สามเณรานํ ปริมณฺฑลสุปฺปฏิจฺฉนฺนาทีนิ วตฺตานิ อภินฺทิตฺวาเยว ปวิสิตพฺโพติ ปุพฺเพ วตฺวา จีวรปฏลอุปริสงฺฆาฏึ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตพฺพนฺติ ปน วุตฺตํ, กสฺมา ปน ปุพฺเพน อปรํ อสํสนฺทิตฺวา วุตฺตํ, ตุมฺหากํ วาเท ปฏิสรณภูตานํ ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตรานํ นตฺถิตาย อมฺหากํ ปฏิสรณภูตํ จูฬคณฺฐิปทนฺติ วทถ, ตุมฺหากํ ปฏิสรณภูตา จูฬคณฺฐิปทโตเยว ภยํ อุปฺปชฺชตีติ วตฺวา สห นิลียนฏฺฐาเนน คหิตํ โจรํ วิย สห นิสฺสเยน อธมฺมวาทิโน คณฺหึสุ.

Again, just as a hunter, upon seeing an elephant, pierces it with an arrow, and though the elephant is falling, pierces it several more times with arrows to ensure it does not rise again, so too did the great elders, proponents of the proper wearing of the robe, cause him who had already been defeated once to be defeated several more times to prevent the argument from being revived. They said: 'In your Cūḷagaṇṭhipada it was previously stated that novices must enter without breaking the observances of being perfectly round, well-covered, and so on, but then it is said that the upper robe should be placed over a layer of the robe and the chest-binding cloth tied. Why is the latter stated without connecting with the former? You say, “In your argument, due to the lack of other texts—the Pāli canon, commentaries, and sub-commentaries—to serve as a refuge, our refuge is the Cūḷagaṇṭhipada.” But from that very Cūḷagaṇṭhipada which is your refuge, fear arises.' Having said this, they seized the proponents of false doctrine along with their support, just as one might capture a thief along with his hiding place.

---

อิทํ อิมสฺส อตฺถสฺส อวิภาวตฺถาย วตฺถุ, –

To make this meaning clear, here is a story:

---

อตีเต กิร พาราณสิโต อวิทูเร นทีตีเร คามเก ปาฏลิ นาม นฏมจฺโจ วสติ. โส เอกสฺมึ อุสฺสว ทิวเส ภริยมาทาย พาราณสึ ปวิสิตฺวา นจฺจิตฺวา วีณํ วาทิตฺวา คายิตฺวา ธนํ ลภิตฺวา อุสฺสวปริโยสาเน พหุ สุราภตฺตํ คาหาเปตฺวา อตฺตโน คามํ คจฺฉนฺโต นทีตีรํ ปตฺวา นโวทกํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ภตฺตํ ภุญฺชนฺโต สุรํ วิวนฺโต นิสีทิตฺวา มตฺโต หุตฺวา อตฺตโน พลํ อชานนฺโต มหาวีณํ คีวาย พนฺธิตฺวา นทึ โอตริตฺวา คมิสฺสามีติ ภริยํ หตฺเถ คเหตฺวา นทึ โอตริ. วีณาฉิทฺเทหิ อุทกํ [Pg.157] ปาวิสิ. อถ นํ สา ปีณา อุทเก โอสีทาเปสิ. ภริยา ปนสฺส โอสีทนภาวํ ญตฺวา ตํ วิสฺสชฺชิตฺวา อุตฺตริตฺวา นทีตีเร อฏฺฐาสิ. นฏปาฏลิ สกึ อุมฺมุชฺชติ, สกึ นิมฺมุชฺชติ, อุทกํ ปวิสิตฺวา อุทฺธุมาตอุทโร อโหสิ. อถสฺส ภริยา จินฺเตสิ,-มยฺหํ สามิโก อิทานิ มริสฺสติ, เอกํ คีตํ ยาจิตฺวา ปริสมชฺเฌ ตํ คายนฺตี ชีวิตํ กปฺเปสฺสามีติ จินฺเตตฺวา สามิ ตฺวํ อุทเก นิมฺมุชฺชสิ, เอกํ เม คีตํ เทหิ, เตน ชีวิตํ กปฺเปสฺสามีติ วตฺวา–

In the past, it is said, not far from Benares, in a small village on a riverbank, lived a court dancer named Pāṭali. On a certain festival day, taking his wife, he entered Benares, and having danced, played the lute, sung, and obtained wealth, at the end of the festival he had much liquor and food procured. While going to his own village, he reached the riverbank and saw that a fresh current was coming. Sitting down, eating food and drinking liquor, he became intoxicated. Not knowing his own strength, he tied the great lute to his neck and, thinking, 'I will cross,' he took his wife by the hand and entered the river. Water entered through the holes of the lute. Then it, having become full, caused him to sink in the water. But his wife, knowing that he was sinking, let go of him, got out, and stood on the riverbank. Pāṭali the dancer surfaced once, then submerged once; having taken in water, his belly became swollen. Then his wife thought: 'Now my husband will die. I will request one song, and by singing it in the midst of an assembly, I will make a living.' Thinking thus, she said: 'Husband, you are sinking in the water. Give me one song; with it I will sustain my life.'

---

พหุสฺสุตํ จิตฺตกถํ, คงฺคา วหติ ปาฏลึ;

วุยฺหมานกํ ภทฺทนฺเต, เอกํ เม เทหิ คาถกนฺติ.

O learned one, of eloquent speech, the Ganges carries Pāṭali away; O good sir, as you are being swept along, grant me a single verse.

---

อถ นํ นฏปาฏลิ ภทฺเท กถํ ตว คีตํ ทสฺสามิ, อิทานิ มหาชนสฺส ปติสรณภูตํ อุทกํ มํ มาเรตีติ วตฺวา–

Then the dancer Pāṭali said to her, 'Good lady, how can I perform my song for you? Now the water, which is a refuge for the great populace, is killing me.' Having said this—

---

เยน สิญฺจนฺติ ทุกฺขิตํ, เยน สิญฺจนฺติ อาตุรํ;

ตสฺส มชฺเฌ มริสฺสามิ, ชาตํ สรณโต ภยนฺติ.

That by which the suffering are sprinkled, that by which the afflicted are sprinkled; in its midst I shall die, for fear has arisen from my refuge.

---

อถ อตุลตฺเถโร อตฺตโน ปติสรณภูตา จูฬคณฺฐิปทโต ภยํ อุปฺปชฺชิตฺวา กิญฺจิ วตฺตพฺพํ อชานิตฺวา อโธมุโข หุตฺวา ปราชายํ ปตฺโตติ.

Then the Elder Atula, because fear arose from the Cūḷagaṇṭhipada, which was his refuge, not knowing what to say, became downcast and was defeated.

---

อยํ อตุลตฺเถรสฺส ตติโย ปราชโย.

This was the third defeat of the Elder Atula.

---

อถ ราชา เตสํ ทฺวินฺนํ ปกฺขานํ วจนํ สุตฺวา จูฬคณฺฐิปทสฺส ปุพฺพาปรวิโรธิโทสหิ อากุลตฺตา สุตฺตสุตฺตานุโลมาทีสุ อปฺปวิฏฺฐตฺตา อาคมสุทฺธิยา จ อภาวโต ปโรวสฺสสตํ จิรํ ฐิตสฺส เคหสฺสวิย อติทุพฺพลวเสน อถิรตํ ชานิตฺวา อิทานิ สาสนํ ปริสุทฺธํ ภวิสฺสตีติ โสมนสฺสปฺปตฺโต หุตฺวา มม วิชิเต สพฺเพปิ ภิกฺขู ปารุปนวเสน สมานวาทิกา โหนฺตูติ อาณํ ฐเปสิ. ตโต [Pg.158] ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา สกเลปิ มรมฺมรฏฺเฐ ปารุปนวเสน สมานวาทิกา ภวนฺตีติ.

Then the king, having heard the words of both factions, recognized that the Cūḷagaṇṭhipada was extremely weak and unstable, like a house that has stood for over a hundred years, due to the confusion arising from contradictions between its beginning and end, its lack of entry into the suttas and that which conforms to the suttas, and the absence of purity in its transmission. Realizing that the Dispensation would now become purified, he was filled with joy and issued a decree: 'Let all monks in my dominion be of the same view with regard to the wearing of the robe.' From that time onward, up to the present day, all monks in the entire Maramma country are of the same view with regard to the wearing of the robe.

---

อยเมตฺถ สงฺเขโป,-เตสญฺหิ ทฺวินฺนํ ปกฺขานํ สนฺนิปติตฺวา วจนปฺปฏิวจน วเสน วิวาทกถา วิตฺถาเรน วุจฺจมานา ฉปญฺจสาณวารมตฺตมฺปิ ปตฺวา นิฏฺฐํ น ปาปุเณยฺย. ยสฺมา ปน สพฺพํ อนวเสเสตฺวา วุจฺจมานํ อยํ สาสนวํสปฺปฏีปิกา อติปฺปปญฺจา ภวิสฺสติ, ตสฺมา เอตฺถ อิจฺฉิตมตฺตเมว ทสฺสยิตฺวา อชฺฌุเปกฺขามาติ.

This is the summary herein: If the debate between those two factions, with their arguments and counter-arguments, were to be related in detail, it would not reach a conclusion even if it extended to five or six scrolls. Furthermore, since relating everything without omission would make this 'Illumination of the Lineage of the Teaching' excessively diffuse, therefore, only what is desired is shown here, and the rest is disregarded.

---

ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราช คุรุ ปน สงฺฆราชา มหาเถโร สีหฬทีเป อมรปุรนิกายิกานํ ภิกฺขูนํ อาทิภูโต อาจริโย พหูปกาโร. อมรปุรนิกาโยติ ตตฺเถรปฺปภโวติ.

The Saṅgharāja Mahāthera, the teacher Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirāja, was the original teacher and great benefactor of the monks of the Amarapura Nikāya on the island of Sīhaḷa. The name Amarapuranikāya means 'originating from that elder'.

---

กลิยุเค ปน เอกาสีตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ นตฺตา สิริตฺริภวนาทิตฺยปวรปณฺฑิตมหาธมฺมราชาธิราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. โส ปน อมรปุรโต สงฺกมิตฺวา รตนปูรํ จตุตฺถํ มาเปสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล คุณมุนินฺทาธิปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส สีสฺสํ สชีวคามวาสึ สีลาจารํ นาม เถรํ อรญฺญวาสีนํ ภิกฺขูนํ ปาโมกฺขฏฺฐาเน ฐเปสิ. ราชาคารนามเก เทเส วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว อทาสิ.

In the Kali Yuga, when one thousand one hundred and eighty-one years had passed, the grandson of that king, named Siritribhavanādityapavarapaṇḍitamahādhammarājādhirāja, reigned. He, having moved from Amarapura, founded the fourth Ratanapura. During that king's time, he appointed the elder named Sīlācāra, a disciple of the venerable Guṇamunindādhipatimahādhammarājādhirājaguru and a resident of Sajīvagāma, to the position of chief among the forest-dwelling monks. Having caused a monastery to be built in the place named Rājāgāra, he gave it to him.

---

กลิยุเค เอกาสีตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต จลงฺคปุรโต ปญฺญาสีหํ นาม เถรํ อาเนตฺวา อโสการาเม รตนภูมิกิตฺติวิหาเร ปติฏฺฐาเปสิ, มุนินฺทาภิสิริสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ.

In the Kali Yuga, when one thousand one hundred and eighty-one years had passed, he brought an elder named Paññāsīha from Calaṅgapura and established him in the Asokārāma Ratanabhūmikittivihāra; he also bestowed upon him the title 'Munindābhisirisaddhammadhajamahādhammarājādhirājaguru'.

---

กลิยุเค จตูสีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต มุนินฺทาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉํ ทตฺวา มหาเชยฺยภูมิวิหารรมฺมณียํ นาม วิหารํ [Pg.159] ทตฺวา ตํเยว มหาเถรํ สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ.

In the Kali Yuga, when one thousand one hundred and eighty-four years had passed, having bestowed the title 'Munindābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru' and having given the delightful monastery named Mahājeyyabhūmivihāra, he appointed that very great elder to the position of Saṅgharāja.

---

เอกสฺมิญฺจ สมเย มหาเถเร ราชา ปุจฺฉิ,-จตสฺโส ทาฐา นาม จตฺตาลีสาย ทนฺเตสุ อนฺโตคธา วา, อุทาหุ จตฺตาลีสาย ทนฺเตหิ วิสุํ ภูตาติ ปุจฺฉิ.

And on one occasion, the king asked the great elders: 'Are the four canine teeth included among the forty teeth, or are they separate from the forty teeth?'

---

อถ เอกจฺเจ เถรา เอวมาหํสุ,-จตสฺโส ทาฐา นาม จตฺตาลีสาย ทนฺเตสุ อนฺโตคธาติ. เอกจฺเจ ปน จตสฺโส ทาฐา นาม จตฺตาลีสาย ทนฺเตหิ วิสุํ ภูตาติ อาหํสุ. อถ ราชา คนฺถํ อาหรถาติ อาห. อถ อนฺโตคธวาทิกา เถรา คนฺถํ อาหรึสุ,- อญฺเญสํ ปริปุณฺณทนฺตานมฺปิ ทฺวตฺตึสทนฺตา โหนฺติ, อิมสฺส ปน จตฺตาลีสํ ภวิสฺสนฺตีติ จ.

Then some elders said thus: 'The four canine teeth are included among the forty teeth.' But others said: 'The four canine teeth are separate from the forty teeth.' Then the king said: 'Bring the text!' Then the elders who held the inclusionist view brought the text, saying: 'Even others with a full set of teeth have thirty-two teeth, but for this one there will be forty.'

---

ทนฺตาติ ปริปุณฺณทนฺตสฺส ทฺวตฺตึสทนฺตฏฺฐิกานิ. เตปิ วณฺณโต เสตา, สณฺฐานโต อเนกสณฺฐานา. เตสญฺหิ เหฏฺฐิมาย ตาว ทนฺตปาฬิยา มชฺเฌ จตฺตาโร ทนฺตา มตฺติกาปิณฺเฑ ปฏิปาฏิยา ฐปิตอาลาพุพีชสณฺฐานา, เตสํ อุโภสุ ปสฺเสสุ เอเกโก เอกมูลโก เอกโกฏิโก มลฺลิกมกุฬสณฺฐาโน, ตโต เอเกโก ทฺวิมูลโก ทฺวิโกฏิโก ยานกอุปตฺถมฺผินิสณฺฐาโน, ตโต ทฺเว ทฺเว ติมูลกา ติโกฏิกา, ตโต ทฺเว ทฺเว จตุมูลกา จตุโกฏิกาติ. อุปริมาย ทนฺตปาฬิยาปิ เอเสว นโยติ จ.

'Teeth' means the thirty-two tooth-bones of one with a complete set of teeth. They are white in color and of various shapes. Indeed, in the lower row of teeth, in the middle, are four teeth shaped like gourd seeds placed in a row on a lump of clay. On both sides of these is one single-rooted, single-cusped tooth shaped like a jasmine bud. Next to that on each side is one double-rooted, double-cusped tooth shaped like a chariot’s prop-pillar. Next to those on each side are two triple-rooted, triple-cusped teeth, and next to those on each side are two quadruple-rooted, quadruple-cusped teeth. And this same method applies to the upper row of teeth.

---

ตสฺส กิร อุตฺตโรฏฺฐอปฺปกตาย ติริยํ ผาเลตฺวา อปนีตทฺธํวิย ขายติ, จตฺตาโร ทนฺเต ทฺเว จ ทาฐา น ฉาเทติ, เตน นํ โอฏฺฐทฺโธติ โวหรนฺตีติ จ.

It is said that, due to the imperfection of his upper lip, it appeared as if half of it had been split horizontally and removed. It did not cover four teeth and two canine teeth; for that reason, they called him 'Oṭṭhaddha'.

---

ตตฺถ ตสฺสาติ ลิจฺฉวิโน นาม ราชกุมารสฺส, อุตฺตโรฏฺฐอปฺปกตายาติ อุปริ โอฏฺฐสฺส อปฺปกตาย. อปนีตทฺธํ วิยาติ อุปริ โอฏฺฐสฺส อุปฑฺฒภาคํ อปนีตํ วิย ขายตีติ อตฺโถ. น ฉาเทตีติ อุปริ โอฏฺฐสฺส อุปฑฺฒภาเค ปน น ปฏิจฺฉาเทติ. เตนาหิ เยน จตฺตาโร ทนฺเต ทฺเว จ ทาฐา น ฉาเทติ, เตน นํ ลิจฺฉวีราชกุมารํ โอฏฺฐทฺโธติ โวหรนฺตีติ[Pg.160]. เอวํ อนฺโตคธวาเทหิ เถเรหิ คนฺถํ อาหริตฺวา ทสฺสิเต สพฺเพปิ ตสฺมึ วาเท ปติฏฺฐหึสูติ.

Herein, 'his' refers to the Licchavi prince. 'Due to the deficiency of the upper lip' means due to the imperfection of the upper lip. 'As if half removed' means it appears as if the upper half of the upper lip has been removed. 'Does not cover' means it does not cover with the upper half of the lip. Therefore, because it did not cover four teeth and two canine teeth, they called that Licchavi prince 'Oṭṭhaddha'. Thus, when the text was presented by the elders who held the inclusionist view, all were established in that view.

---

เอกสฺมิญฺจ กาเล ราชา มนฺตินึ อมจฺจํ ปุจฺฉิ,-ปุพฺพราชูหิ วิหารสฺส เจติยสฺส วา ทินฺนานิ เขตฺตวตฺถุอาทีนิ ปจฺฉิมราชูนํ กาเล ยถาทินฺนํ ตานิ ปติฏฺฐหนฺติ วา มา วาติ.

And on one occasion, the king asked a minister: 'Do fields, grounds, and other things given to a monastery or a cetiya by former kings remain established as they were given in the time of later kings, or not?'

---

อถ มนฺตินิอามจฺโจ เอวํ กเถสิ,- สงฺฆิกาย ภูมิยา ปุคฺคลิกานิ พีชานิ โรปยนฺติ, ภาคํ ทตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพานีติ ทสโกฏฺฐาเส กตฺวา เอโก โกฏฺฐาโส ภูมิสฺสามิกานํ ทาตพฺโพติ จ วินยปาฬิอฏฺฐกถาสุ วุตฺตตฺตา ปุพฺเพ เอเกน รญฺญา ทินฺนานิ เขตฺตวตฺถุอาทีนิ ปจฺฉา เอกสฺส รญฺโญ กาเล ยถาทินฺนํ ฐิตานิ. เอตฺถ หิ สงฺฆิกาย ภูมิยาติ วุตฺตตฺตา ลาภสีมายํวิย พลึเยว อทตฺวา สห ภูมิยา ทินฺนตฺตา ปเวณีวเสน สงฺฆิกา ภูมิ อตฺถีติ วิญฺญายติ. เอตฺถจ ปฏิคฺคาหเกสุ มเตสุ ตทญฺโญ จตุทฺทิสสงฺโฆ อนาคตสงฺโฆ จ อิสฺสโร, ตสฺส สนฺตโก, เตน วิจาเรตพฺโพติ.

Then the minister explained: 'Because it is stated in the commentaries to the Vinaya that if personal seeds are planted on Saṅgha land, they may be enjoyed after giving a share, and that having divided the yield into ten parts, one part should be given to the landowners, therefore the fields and grounds given by one king in the past remained as they were given in the time of a later king. Here, since the term "Saṅgha land" is used, and because it was given together with the land itself—not merely the tax revenue from it, as with a boundary for gains—it is understood that Saṅgha land exists by tradition. And in this case, when the original recipients have passed away, the Saṅgha of the four directions and the future Saṅgha are the owners; it is their property and should be administered by them.'

---

เจติย ปทีปตฺถาย ปฏิสงฺขารณตฺถาย วา ทิอินฺนอาราโมปิ ชคฺคิตพฺโพ, เวตฺตนํ อตฺวาปิ ชคฺคาเปตพฺโพติ เจติเย ฉตฺตํ วา เวทิกํ วา ชิณฺณํ วา ปฏิสงฺขโรนฺเตน สุธากมฺมาทีนิ วา กโรนฺเตน เจติยสฺส อุปนิกฺเขปโต กาเรตพฺพนฺติ จ อฏฺฐกถายํ วุตฺตตฺตา ปุพฺพราชูหิ เจติยสฺส ทินฺนานิ เขตฺตวตฺถุอาทีนิ ปจฺฉิมราชูนํ กาเลปิ เจติยสนฺตกสาเวเนว ฐิตานีติ เวทิตพฺพานิ.

A park given to a cetiya for the sake of a lamp or for repairs should be maintained, and it should be caused to be maintained even without wages. And because it is stated in the commentary that when one is repairing a worn-out umbrella or railing of the cetiya, or doing plasterwork and other tasks, the work should be done from the deposit for the cetiya, therefore, it should be understood that the fields, grounds, and other properties given to the cetiya by former kings remained as the property of the cetiya even during the time of later kings.

---

อถาปรมฺปิ ปุจฺฉิ,- กทา กสฺส รญฺโญ กาเล อาทึ กตฺวา เขตฺตวตฺถุอาทีนิ วิหารสฺส เจตฺยสฺส วา ทินฺนานีติ.

Then he asked another question: 'Beginning from when, in the time of which king, were fields, grounds, and so on, first given to a monastery or a cetiya?'

---

อถ มนฺตินมจฺโจ เอวมาห,-ปุริมกปฺเปสุ ปุริมานํ ราชูนํ กาเลปิ วิหารสฺส เจติยสฺส วา ทินฺนานีติ เวทิตพฺพานิ, เตเนว สุชาตสฺส นาม ภควโต อมฺหากํ โพธิสตฺโต [Pg.161] จกฺกวตฺติราชา สทฺธึ สตฺตหิ รตเนหิ ทฺวิสหสฺเส ขุทฺทกทีเป จตฺตาโร มหาทีเป จ อทาสิ, รฏฺฐวาสิโน จ อารามโคปกกิจฺจํ การาเปสีติ คนฺเถสุ อาคตํ, ตสฺมา จิรกาลโตเยว ปฏฺฐาย ปุพฺพราชูหิ เขตฺตวตฺถุอาทินิ ทินฺนานีติ เวทิตพฺพานิ.

The minister replied: "It should be understood that even in the times of former kings in previous aeons, gifts were given to monasteries or cetiyas. For instance, in the time of the Blessed One named Sujāta, our Bodhisatta, as a wheel-turning monarch, along with the seven treasures, gave two thousand small islands and four great continents. He also caused the duty of maintaining the monastery to be performed by the inhabitants of the country, as is stated in the texts. Therefore, it should be understood that fields, lands, and other things were given by earlier kings from a very ancient time."

---

ราชวํเสสุปิ ภควโต ปรินิพฺพานโต วสฺสสตานํ อุปริ สิริเขตฺตนคเร เอกาย อาปูปิกาย ปญฺจกรีส มตฺตํ เขตฺตํ เอกสฺส เถรสฺส ทินฺนํ, ตํ ทฺวตฺตโปงฺโก นาม ราชา วิลุมฺปิตฺวา คณฺหิ. อถ ปหารฆณฺฏเภริโย ปหริตาปิ สทฺทํ น อกํสุ. รญฺโญ กุนฺตจกฺกมฺปิ ยถา ปุพฺเพ, ตถา เปสิตฏฺฐานํ น คจฺฉิ. อถ ตํ การณํ ญตฺวา อาปูปิกาย ยถาทินฺนเมว เถรสฺส นิยฺยาเทสีติ.

In the royal chronicles, it is also mentioned that more than a hundred years after the Blessed One's Parinibbāna, in the city of Sirikhetta, a certain cake-maker woman gave five karīsas of land to an elder. Later, a king named Dvattapoṅko seized it by plundering. Then, even when the striking gongs and drums were struck, they made no sound. The king’s spear-wheel, though sent forth as before, did not go to its intended place. Then, having realized the reason, the king restored the land to the elder exactly as it was given by the cake-maker woman.

---

กลิยุเค ปน นวนวุตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ตสฺส กนิฏฺโฐ สิริปวราทิตฺยโลกาเปติ วิชยมหาธมฺมราชาธิรานา รชฺชํ กาเรสิ, โส ปน ราชา รตนปูรโต สงฺกมิตฺวา อมรปุรํ ทุติยํ มาเปสิ. ตสฺส รญฺโญ รชฺชํ ปตฺตสํวจฺฉเรเยว เชฏฺฐมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปญฺจมิยํ รตนปูรนคเร มารวิชยรตนสุธมฺมาย นาม ปิฏกสาลาย สูริยวํสสฺส นาม เถรสฺส ปริสมชฺเฌ ราชเลขนํ วาจาเปตฺวา สงฺฆรชฺชํ นิยฺยาเทสิ. สูริยวํสาภิสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นา มลญฺฉมฺปิ อทาสิ.

In the Kaliyuga, when one thousand one hundred and ninety-nine years had passed, his younger brother, Siripavarādityalokāpeti Vijayamahādhammarājādhirāja, reigned. This king, after moving from Ratanapūra, had a second Amarapura built. In the very year he attained the kingship, on the fifth day of the waxing moon in the month of Jeṭṭha, in the city of Ratanapūra, in the Piṭaka Hall named Māravijayaratanasudhammā, in the midst of the assembly of the elder named Sūriyavaṃsa, he had a royal proclamation read aloud and entrusted the position of Saṅgharāja. He also bestowed the name-seal 'Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru'.

---

โส ปน เถโร กลิยุเค ปญฺจวีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต มิคสิรมาสสฺส ชุณฺหปกฺขสตฺตมิยํ สุตฺตวาเร วาลุกวาปิคาเม ปฏิสนฺธิยา วิชาโตติสตฺตติวยํ สมฺปตฺเต สงฺฆรชฺชํ ปตฺโต สนฺตินฺทฺริโย ขนฺตี ธมฺโม สิกฺขากาโม ปริยตฺติวิหารโท ติปิฏกาลงฺการมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส สิสฺโส. โส ปน กลิยุเค ปนฺนรสาธิเก [Pg.162] ทฺวิวสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ กาเลเยว มจฺจุวสํ ปตฺโต.

That elder was born through rebirth in the village of Vālukavāpi on a Thursday, the seventh day of the waxing moon in the month of Migasira, when one thousand one hundred and twenty-five years had passed in the Kaliyuga. Having reached the age of seventy-three, he attained the position of Saṅgharāja. He was serene in faculties, patient, righteous, desirous of training, delighting in the study of the scriptures, and a disciple of the elder Tipiṭakālaṅkāramahādhammarājaguru. Then, when one thousand two hundred and fifteen years had passed in the Kaliyuga, in the time of that king, he came under the sway of death.

---

อถ ราชา อเนกสหสฺเสหิ ปาสาเทหิ อภูตปุพฺเพหิ อจฺฉริยกมฺเมหิ สรีรฌาปนกิจฺจํ อกาสิ. อถ กลิยุเค เสฬสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต ตสฺส มหาเถรสฺส สิสฺสํ เญยฺยธมฺมํ นาม เถรํ ปุน สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ. ปฐมํ เญยฺยธมฺมาลงฺการธมฺม เสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉํ อทาสิ. ตโต ปจฺฉา ทุติยํ เญยฺยธมฺมาภิวํสสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราช- คุรูติ นามลญฺฉํ อทาสิ.

Then the king performed the cremation rites for the body with many thousands of pavilions, with unprecedented and marvelous works. Then, in the Kaliyuga, when one thousand one hundred and sixteen years had passed, he again appointed a disciple of that great elder, an elder named Ñeyyadhamma, to the position of Saṅgharāja. First, he bestowed the name-seal 'Ñeyyadhammālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru'. Afterwards, he conferred a second name-seal: 'Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru'.

---

โส ปน เถโร กลิยุเค เอกสฏฺฐาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสจ เทวสูรคาเม ปฏิสนฺธิยา วิชาโต หุตฺวา อสีตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสจ ปฐมอาสาฬิมาสสฺส ชุณฺหปกฺขจุทฺทสมิยํ อุปสมฺปทภูมึ ปตฺโต.

That elder, having been born by rebirth in the village of Devasura when one thousand one hundred and sixty-one years had passed in the Kaliyuga, reached the state of higher ordination on the fourteenth day of the waxing moon in the first month of Āsāḷha, when one thousand one hundred and eighty years had passed.

---

ตสฺส รญฺโญ กาเล กลิยุเค นวนวุตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต สีหฬทีปโต ปญฺญาติสฺโส นาม เถโร สทฺธึ สุนนฺเทน นาม ภิกฺขุนา อินฺทสาเรน นาม สามเณเรน เอเกน อุปาสเกน เอเกน ทารเกนจ อมรปุรํ นาม นครํ สมฺปตฺโต. อถ สงฺฆราชา เตสํ ปจฺจยานุคฺคเหน ธมฺมานุคฺคเหจ อนุคฺคเหสิ. เตสุ อปรภาเค กลิยุเค ทฺวิวสฺสาธิเก ทฺวิสเต วสฺสสหสฺเสจ สมฺปตฺเต ปญฺญาติสฺสตฺเถโร ชรโรเคน อภิภูตตฺตา สงฺขารธมฺมานํ สภาวํ อนติวตฺตตฺตา กาลมกาสิ. ตสฺส ปุน สิกฺขํ คณฺหิสฺสามีติ ปริวิตกฺโก มตฺถกํ อปฺปตฺโต หุตฺวา วินสฺสยิ. เตนาหภควา, –

In the time of that king, when one thousand one hundred and ninety-nine years had passed in the Kaliyuga, the elder named Paññātissa, along with a monk named Sunanda, a novice named Indasāra, a layman, and a boy, arrived at the city called Amarapura from the island of Sri Lanka. Then, the Saṅgharāja supported them with the support of requisites and the support of the Dhamma. Later among them, when one thousand two hundred and two years had passed in the Kaliyuga, the elder Paññātissa, being overwhelmed by the disease of old age and not having transcended the nature of conditioned phenomena, passed away. His thought, 'I will undertake the training again,' did not reach its culmination and was destroyed. Therefore, the Blessed One said: –

---

อจินฺติตมฺปิ [Pg.163] ภวติ, จินฺติ ตมฺปิ วินสฺสติ;

น หิ จินฺตามยา โภคา, อิตฺถิยา ปุริสสฺส วาติ.

Even the unthought-of comes to be, and the thought-of perishes; for possessions are not made of thought, for a woman or for a man.

---

อิมสฺมึ ปน โลเก ปณฺฑิโต ปุญฺญํ กตฺตุกาโม อภิตฺถเรว กเรยฺย. โก นาม ชญฺญา อชฺเช วา สุเว วา ปรสุเว วา มรณํ ภวิสฺสภีติ. เตนาห ภควา, –

In this world, a wise person, desiring to make merit, should do so quickly. For who knows whether death will come today, or tomorrow, or the day after? Therefore, the Blessed One said: –

---

อภิตฺถเรถ กลฺยาเณ, ปาปา จิตฺตํ นิวารเย;

ทนฺทญฺหิ กรโต ปุญฺญํ, ปาปสฺมึ รมตี มโนติ.

One should hasten in what is wholesome, and restrain the mind from evil; for the mind of one who is slow in making merit delights in evil.

---

อถ มหาราชา ตสฺส สรีรฌาปนกิจฺจํ พหูหิ สาธุกีฬนสภาเยหิ อกาสิ. ตโต ปจฺฉา สุนนฺทสฺส นาม ภิกฺขุสฺส ปุน สิกฺขํ อทาสิ. สามเณรํ ปน อุปสมฺปทภูมิยํ ปติฏฺฐาเปสิ. ทารกญฺจ สามเณรภูมิยนฺติ.

Then the great king performed his cremation rites with many excellent festive assemblies. Afterwards, he again gave the training to the monk named Sunanda. He established the novice in the state of higher ordination, and the boy in the state of a novice.

---

เต ปน มหาราชา กลิยุเค ติวสฺสาธิเก ทฺวิสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต มาฆมาเส พหูหิ ปจฺจเยหิ อุปตฺถมฺเภตฺวา ตานิตานิ สพฺพานิ กมฺมานิ ตีเรตฺวา กุสิมนครเชฏฺฐสฺส เอกสฺส อมจฺจสฺส ภารํ กตฺวา ตสฺเสว สพฺพานิ กิจฺจานิ นิยฺยาเทตฺวา สีหฬทีปํ ปหิณีติ.

When one thousand two hundred and three years had passed in the Kali Yuga, in the month of Māgha, that great king, having supported them with many requisites and completed all those tasks, entrusted the burden to a chief minister of Kusimanagara, delivered all the duties to him, and sent him to the island of Sri Lanka.

---

สงฺฆราชามหาเถโร ปน สาสนสฺส จิรฏฺฐิตตฺถาย โสตารานํ สุขปฺปฏิโพธนตฺถาย นานาคนฺเถหิ ปาฐํ วิโสเธตฺวา สทฺธมฺมปฺปชฺโชติกาย นาม มหานิทฺเทสฏฺฐกถาย อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. พหูนํ สิสฺสานํ ปริยตฺติวาจนวเสน ชินสาสนสฺส อนุคฺคหํ อกาสีติ.

The Saṅgharāja Mahāthera, for the long-lasting stability of the Dispensation and for the easy understanding of the listeners, purified the text using various books and composed an explanation of the meaning of the Mahāniddesaṭṭhakathā, entitled Saddhammappajjotikā, in the Myanmar language. He supported the Dispensation of the Jina by way of teaching the scriptures to many disciples.

---

อปรภาเค กลิยุเค อฏฺฐวสฺสาธิเก ทฺวิสเก สหสฺเสจ สมฺปตฺเต มิคสิรมาสสฺส ชุณฺหปกฺขอฏฺฐมิยํ ตสฺส ปุตฺโต สีริปวราทิตฺยวิชยานนฺตยสมหาธมฺมราชาธิราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. ตทา สูริยวํสาภิสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุ- มหาเถรสฺส สิสฺสํ ปญฺญาโชตาภิธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรํ [Pg.164] สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ.

Later, in the Kali Yuga, when one thousand two hundred and eight years had passed, on the eighth day of the bright fortnight of the month of Migasira, his son named Siripavarādityavijayānantayasamahādhammarājādhirāja reigned. At that time, he appointed the elder Paññājotābhidhajamahādhammarājādhirājaguru, a disciple of the great elder Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru, to the position of Saṅgharāja.

---

โสปิ สีลวา ปริยตฺติโกวิโท สิกฺขากาโม ลชฺชีเปสโล. องฺคุตฺตรนิกายปาฬิยา ตทฏฺฐกถายจ อตฺถ โยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

He too was virtuous, learned in the scriptures, desirous of training, conscientious, and amiable. He made an explanation of the meaning of the Aṅguttaranikāya Pāḷi and its commentary in the Myanmar language.

---

ตสฺส รญฺโญ กาเล เญยฺยธมฺมาภิวํสสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราช- คุรุตฺเถโร สทฺธมฺมวิลาสินิยา นาม ปฏิสมฺภิทามคฺคฏฺฐกถาย อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

During that king's reign, the elder Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru made an explanation of the meaning of the Paṭisambhidāmaggaṭṭhakathā, named Saddhammavilāsinī, in the Myanmar language.

---

มณิโชตสทฺธมฺมาลงฺการมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถโรสํยุตฺต- นิกายปาฬิยา ตทฏฺฐกถายจ อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

The elder Maṇijotasaddhammālaṅkāramahādhammarājādhirājaguru made an explanation of the meaning of the Saṃyutta Nikāya Pāḷi and its commentary in the Myanmar language.

---

เมธาภิวํสสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถโร ทีฆนิกายปาฬิยา ตทฏฺฐกถายจ อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

The elder Medhābhivaṃsasaddhammadhajamahādhammarājādhirājagurutthera made an explanation of the meaning of the Dīghanikāya Pāḷi and its commentary in the Myanmar language.

---

เญยฺยธมฺมาภิวํสสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหา ธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส สิสฺโส อุปสมฺปทาวเสน ปญฺจวสฺสิโก ปญฺญาสามิ นามาหํ สทฺทตฺถเภทจินฺตานามกสฺสคนฺถสฺส คณฺฐิปทตฺถวณฺณนํ มรมฺมภาสาย อกาสึ. ทสวสฺสิกกาเล ปน อภิธานปฺปทีปิกาสํวณฺณนาย อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสึ. ตสฺสาจ ปาฐํ พหูหิ คนฺเถหิ สํสทฺทิตฺวา วิโสเธสินฺติ.

I, Paññāsāmi by name, a disciple of the Elder Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru, being five years in higher ordination, composed in the Burmese language a commentary on the meaning of the difficult words in the book called Saddatthabhedacintā. Furthermore, at the time of my tenth year, I composed an explanation of the meaning of the Abhidhānappadīpikāsaṃvaṇṇanā in the Burmese language. And I collated and emended its text with many books.

---

อปรภาเค สกฺกราเช จุทฺทสาธิเก ทฺวิสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต อยํ อมฺหากํ ธมฺมิโก ราชา อเนกสตชาตีสุ อุปจิตปุญฺญานุภาเวน ชินสาสนสฺส ปคฺคณฺหนตฺถาย สมฺมาเทวโลกปาเลหิ อุยฺโยชิยโนวิยรชฺชสมฺปตฺตึ ปฏิลภิ. ทสพลสฺสสาสนํ ปคฺคณฺหิตุกามสฺส ธมฺมราชสฺส มโนรโถ มตฺถกํ ปตฺโต อโหสิ. มริยาทํ ภินฺทิตฺวา ทินฺนกตมคฺคํวิย อุทกํ ลทฺโธกาสตาย สทฺธา มโหโฆ [Pg.165] อวตฺถริตฺวา ติฏฺฐติ. จตฺตาริจ วสฺสานิ อติกฺกมิตฺวา เพสาขมาเส ปญฺจกกุธภณฺฑาทีหิ อเนเกหิ ราชโภคฺคภณฺเฑหิ ปริวาเรตฺวา อุทุมฺพรภทฺทปิฏฺเฐ สทฺธึ มเหสิยา อภิเสกํ ปตฺโต. เตนาโวจุมฺหา นาคราชุปฺปตฺติกถายํ,-

In a later period, when the Saka year one thousand two hundred and fourteen had been reached, this righteous king of ours, by the power of merit accumulated over many hundreds of births, attained royal prosperity as if commissioned by the righteous guardians of the world for the sake of upholding the Dispensation of the Conqueror. The aspiration of the righteous king, who desired to uphold the Dispensation of the Ten-Powered One, reached its consummation. Like water that, having found an opportunity, breaks its banks as if a channel were given, the great flood of faith, having spread, stood firm. And having passed four years, in the month of Vesākha, surrounded by many royal treasures such as the five emblems of royalty and others, he attained consecration together with his chief queen on the auspicious Udumbara throne. Therefore we have said in the Story of the Origin of the Nāga King:

---

มหาปุญฺโญว ราชายํ, กฏฺฐฏเฆว อาคเต;

สกฺกราเช หิ สมฺปตฺตึ, ปตฺวา ทาเน รโต วเต.

This king is indeed of great merit, like a raft that has arrived; having attained prosperity in the Saka era, he truly delights in giving.

---

ตทา จตฺตาริ วสฺสานิ, อติกฺกมิตฺวา วิสาธิเก;

สทฺธึ มเหสิยา เสกํ, ปตฺโต หุตฺวา มหาตเล.

Then, after four years had passed, in the month of Vesākha, together with his chief queen, he attained consecration upon the great earth.

---

ชินจกฺกญฺจ โชเตสิ, มหาโสกาทโย ยถา;

อลชฺชิโนจ นิคฺคยฺห, ปคฺคเหตฺวาน ลชฺชิโน.

He illuminates the Wheel of the Conqueror, as did Mahā Asoka and others, having restrained the shameless and encouraged the modest.

---

รฏฺเฐจ ทานสีเลสุ, ภาวนายาภิยุญฺจเย;

นิมิราชาทโย ยถาติ.

And in the kingdom, one should apply oneself to generosity, virtue, and meditation, like King Nimi and others.

---

ตทา ยสฺมา อลชฺชิโน นิคฺคหิตพฺพปุคฺคเล อวีจินรเก นิกฺขิปนฺโตวิย นิคฺคหกมฺมํ อกาสิ, ตสฺมา เต อลทฺโธกาสา นิลียนฺติ, ยถา อรุณุคฺคมนกาเล โกสิยาติ. เตนาโวจุมฺหา นาคราชุปฺปตฺติกถายํ,-

Then, because he performed an act of suppression upon those shameless persons deserving of it, as if casting them into the Avīci hell, they, having no opportunity, hide themselves, just as owls do at sunrise. Therefore, we have said in the Story of the Origin of the Nāga King:

---

ตทา ปน ชินจกฺกํ, นเภ จนฺโทว ปากฏํ;

อลชฺชิโน นิลียนฺติ, อรุณุคฺเคว โกสิยาติ.

Then the Conqueror's Wheel became manifest, like the moon in the sky; the shameless hide away, like owls at the rising of the dawn.

---

ยสฺมาจ ลชฺชิโน ปคฺคหิตพฺพปุคฺคเล ภวคฺเคอุกฺขิปนฺโตวิย ปคฺคหกมฺมํ กโรติ, ตสฺมา เต ลทฺโธกาสา อุฏฺฐิตสีสา นิราสงฺกา หุตฺวา ติฏฺฐนฺติ, ยถา จนฺทิมสูริยาโลกานํ ปฏิลทฺธกาเล อาทิกปฺปิกาติ. เตนาโวจุมฺหา, –

And because he performs an act of encouragement for the modest, those persons worthy of being encouraged, as if lifting them to the peak of existence, they, having gained an opportunity, stand with heads raised, without anxiety, just as the beings of the primal aeon did when the light of the moon and sun was obtained. Therefore, we have said:

---

ตทาปิจ [Pg.166] ชินจกฺกํ, เข ภาณุมาว ปากฏํ;

ลชฺชิโนปิ อุฏฺฐหนฺติ, โอภาลทฺเธว กปฺปิกาติ.

Then also the Conqueror's Wheel became manifest, like the sun in the sky; the modest also rise up, like the beings of the aeon when they obtained the light.

---

เตปิฏกมฺปิ นวงฺคํ พุทฺธวจนํ จิรฏฺฐิติกํ กตฺตุกาโม ปริยตฺติวิสฺสรเทหิ มหาเถเรหิ วิโสธาเปตฺวา เลขกานํ ภตึ ทตฺวา กณฺฐชมุทฺธชาทิวิธานํ สิถิลธนิตาทิวิธานญฺจ ปุนปฺปุนํ วิจาเรตฺวา อนฺตมโส ปริจฺเฉทเลขมตฺตมฺปิ อวิราเธตฺวา อนฺเตปุรํ ปวิเสตฺวา สุวณฺณมเยสุ โลหมเยสุจ โปตฺถเกสุ ลิขาเปสิ. ญาณถามสมฺปนฺเนจ ภิกฺขู วิจิเนตฺวา ยถาพลํ วินยปิฏกํ วิสุํ วิสุํ ธาเรติ วาจุคฺคตํ การาเปติ. อคฺคมเหสึ อาทึ กตฺวา สกล โอโรธาทโย พหู ราชเสวกา อมจฺจาทโย นาคริเกจ ยถาพลํ สุตฺตนฺตปิฏกํ อภิธมฺมปิฏกญฺจ วิสุํ วิสุํ เอเกกสุตฺตมาติกาปทภาชนีจิตฺตวาราทิวเสน วิภาเชตฺวา ธาเรติ วาจุคฺคตํ การาเปติ. สยญฺจ อนตฺตลกฺขณาทิกํ อเนกวิธํ สุตฺตํ เทวสิกํ สชฺฌายํ กโรติ. ชินสาสนสฺส จิรฏฺฐิตตฺถายสกลวิชิเตจ อรญฺญวาสีนํ ภิกฺขูนํ อสฺสมสฺส สมนฺตโต ปญฺจธนุสตปฺปมาเณ ฐาเนถลทกจรานํ สพฺเพสํ สตฺตานํ อภยํ อทาสิ. ปริยตฺติ วิสารทานญฺจ เถรานุเถรานํ มาตาปิตาทโย ญาตเก สพฺพราชกิจฺจโต พลิกมฺมโตจ โมจาเปตฺวา ยถาสุขํ วสาเปติ. เอกาเหเนวาปิ สหสฺสมตฺเต กุลปุตฺเต ปพฺพชูปสมฺปทภูมีสุ ปติฏฺฐาเปตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ. อญฺญานิปิ พหูนิ ปุญฺญกมฺมานิ กโรติ. กตฺวาจ วิวฏฺฏเมว ปตฺเถติ, โน วฏฺฏํ. อญฺเญจ โอโรธาทโย ตุมฺเห ยานิ กานิจิ ปุญฺญกมฺมานิ กตฺวา วิวฏฺฏเมว ปตฺเถต, มา วฏฺฏนฺติ อภิณฺหํ โอวทติ. อนิจฺจลกฺขณาทิสํยุตฺตาย ธมฺมกถาย นิจฺจํ โอวทติ. สยมฺปิ สมถวิปสฺสนาสุ นิจฺจารทฺธํ อกาสิ. ราชูนํ ปน รฏฺฐสามิกานํ ธมฺมตาย กิจฺจพาหุลฺลตาย กทาจิ กทาจิ โอกาสํ น ลภติ กมฺมฏฺฐานมนุยุญฺชิตุํ, เอวมฺปิ สมาโน สรีรมลปริชคฺคนกาเลปิ กมฺมฏฺฐานมนุยุญฺชติเยว, น โมฆวเสน กาลํ เขเปติ. โลเก หิ อมงฺคลสมฺมตานิปิ มนุสฺสสีสกปาลฏฺฐิอาทีนิ สุสาสนโต อาเนตฺวา ทนฺตกฏฺฐาทีนิ วา ตํสทิสานิ การาเปตฺวา อตฺตโน สมีเป ฐเปตฺวา อฏฺฐิกาทิภาวนามยปุญฺญํ วิจินาติ.

Desiring to make the Tipiṭaka, the nine-limbed word of the Buddha, long-lasting, he had it purified by the great elders who were experts in the scriptures. Having given wages to the scribes, having repeatedly considered the methods of guttural and cerebral sounds and the methods of lax and tense pronunciation, not omitting so much as a single line of a chapter, he had it brought into the inner palace and inscribed on books of gold and of metal. And having sought out monks endowed with wisdom and strength, he had them, according to their ability, separately bear the Vinaya Piṭaka in mind and learn it by heart. The chief queen, all the ladies of the royal court, many royal servants, ministers, and townspeople, according to their ability, had the Sutta Piṭaka and the Abhidhamma Piṭaka, divided separately by way of individual suttas, matrices, expositions, thought-process sections, and so on, borne in mind and learned by heart. He himself made a daily recitation of various suttas, such as the Anattalakkhaṇa. For the long-lasting stability of the Dispensation of the Conqueror, in his entire conquered territory he granted sanctuary to all beings, terrestrial and aquatic, within a measure of five hundred bow-lengths around the hermitages of the forest-dwelling monks. He had the parents and relatives of the elders and junior monks skilled in the scriptures freed from all royal duties and taxes, and had them live in comfort. In a single day, he established about a thousand sons of good family in the states of going forth and higher ordination, thus upholding the Dispensation. He performed many other meritorious deeds. And having done so, he aspired only for that which is not the round of rebirth, not for the round. He frequently admonished others, such as the ladies of the royal court, saying: "Whatever meritorious deeds you perform, aspire only for that which is not the round, not for the round." He constantly gave admonition with Dhamma talks connected with the characteristic of impermanence and so forth. He himself constantly applied himself to serenity and insight. However, kings, being lords of the realm, by their very nature have a multiplicity of duties and sometimes do not find the opportunity to practice a meditation subject. Even so, while attending to the cleansing of the body's impurities, he still practiced his meditation subject; he did not spend his time in vain. Indeed, even things considered inauspicious in the world, such as human skulls, bones, and so on, he had brought from the charnel ground, or had tooth-sticks and other such things made in their likeness, and placing them near him, he cultivated the merit consisting of the meditation on bones and so forth.

---

ตทา ปน อมฺหากํ อาจริยวรํ ปริยตฺติวิสารทํ ติกฺข ชวนคจฺฉิราทิญาโณเปตํ วิจิตฺรธมฺมเทสนากถํ สกล มรมฺมิกภิกฺขูนํ โอนมิตฏฺฐานภูตํ วุทฺธาปจายึ รูปโสภคฺคปตฺตํ ยุตฺตวาทิกํ เญยฺยธมฺมาภิมุนิวรญาณกิตฺติสิริธชธมฺมเสนาปติ- มหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ ตติยํ ลทฺธลญฺฉํ ตํ ภิกฺขุสงฺฆานํ สกลรฏฺฐวาสีนํ ปาโมกฺขภาเว ปติฏฺฐาเปสิ อโสกมหาราชาวิย มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรํ. เตนาโวจุมฺหา นาคราชุปฺปตฺติกถายํ,–

Then, our excellent teacher—an expert in the scriptures, endowed with keen, swift, and penetrating wisdom, a master of varied Dhamma discourses, a place of reverence for all Burmese monks, respectful towards elders, possessed of a handsome form, an exponent of right speech, who had received the third title of Ñeyyadhammābhimunivarañāṇakittisiridhajadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru—he established as the foremost of the Saṅgha of monks and of all the inhabitants of the kingdom, just as the great King Asoka did for the Elder Mahāmoggaliputtatissa. Therefore, we have said in the Story of the Origin of the Nāga King:

---

ตทาจ ภิกฺขุสงฺฆานํ, เถรํ ปาโมกฺขภาวเก;

เญยฺยาทิลทฺธลญฺฉํ ตํ, ปติฏฺฐาเปสิ สาธุกนฺติ.

And then, for the Saṅgha of monks, he well established that Elder, who had obtained the title beginning with Ñeyya, in the position of foremost leader.

---

ตทาจ อมฺหากํ ธมฺมิกมหาราชา สกฺกราเช เอกูนวีสตาธิเก สหสฺเส ทฺวิสเตจ สมฺปตฺเต มนฺตลาขฺยาตาจลสฺส สมีเป สุภูมิลกฺขโณเปตํ เอกนิปาตติตฺถมิว พหุชนนยนวิหงฺคานํ สพฺพนคราลงฺกาเรหิ ปริกฺขิตฺตํ มนุสฺสานํ จกฺขุโลลตาชนกํ นานารตเนหิ สมฺปุณฺณํ นานา เวรชฺชวาณิชานํ ปุฏเภทนฏฺฐานภูตํ รตนปุณฺณนามกํ มหาราชฏฺฐานิกํ มาเปสิ, มนฺธาตุวิย ราชคหํ, สุทสฺสโน วิยจ กุสาวตีนครนฺติ. เตนาโวจุมฺหา นาคราชุปฺปตฺติกถายํ,–

And at that time, our righteous great king, in the Saka year one thousand two hundred and nineteen, near the mountain called Mantalā, had a great royal capital named Ratanapuṇṇa built. It was endowed with the characteristics of auspicious ground, like a single landing place for the birds of many people's eyes; it was surrounded by all the ornaments of a city, a cause of delight for the eyes of men; it was filled with various jewels, a place for the opening of packages for various foreign merchants. It was like Rājagaha for Mandhātu, and like the city of Kusāvatī for Sudassana. Therefore, we have said in the Story of the Origin of the Nāga King:

---

ตทา กฏฺฐฏเฌ สมฺปตฺเต, มนฺตลาขฺยาจลสฺสจ;

เอราวตีติ นามาย, มาเปสิ สมีเป นครํ.

Then, when timber and water were obtained, near the mountain called Mantalā and by the river named Erāvatī, he had a city built.

---

สุภูมิลกฺขโณเปตํ[Pg.168], รตนปุณฺณนามกํ;

ราชคหํว มนฺธาตุ, อกิรมฺมณิยํ สุภนฺติ.

Endowed with the characteristics of auspicious ground, named Ratanapuṇṇa; like Mandhātu's Rājagaha, exceedingly delightful and beautiful.

---

เสยฺยถาปิ นาม โลเก อาโลกตฺถิกานํ สตฺตานํ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปาเทนฺโต อุปกโรนฺโต อุทยปพฺพตโต สหสฺสรํสี ทิวากโร อุฏฺฐหติ, เอวเมวํ มรมฺมรฏฺฐิกานํ ลชฺชีเปสลานํ สิกฺขากามานํ ภิกฺขูนํ คิหีนญฺจ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปาเทนฺโต อุปกาโรนฺโต อยํ ธมฺมิโกราชา อิมสฺมึ มรมฺมรฏฺเฐ อุปฺปชฺชติ.

Just as the thousand-rayed sun rises from the eastern mountain, bringing joy and delight and benefiting beings who long for light, so too does this righteous king arise in the land of Maramma, bringing joy and delight and benefiting the modest, virtuous monks and laypeople who desire training.

---

อิมญฺจ ธมฺมิกราชานํ นิสฺสาย มรมฺมรฏฺเฐ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสนํ อติวิย โชเตติ. วุฑฺฒึ วิรูฬึ เวปุลฺลํ อาปชฺชติ.

Relying on this righteous king, the Dispensation of the Perfectly Self-Enlightened One shone exceedingly brightly in the land of Maramma. It attained growth, increase, and abundance.

---

สาสนญฺจ นาเมตํ ราชานํ นิสฺสาย ติฏฺฐตีติ. อยํ ธมฺมิกราชาเยว น สาสนสฺสูปกาโร ธมฺมจารี ธมฺมมานี, อปิจ โข ธมฺมิกราชานํ นิสฺสิตาปิ สพฺพรฏฺฐวาสิกา สาสนสฺสูปการาเยว ธมฺมจาริโน ธมฺมมานิโน ราชานุคตา หุตฺวา. เตเนวาห มหาโพธิชาตกาทีสุ, –

For the Dispensation depends on the king. This righteous king was not merely a benefactor of the Dispensation; he was a practitioner and respecter of the Dhamma. Moreover, all the inhabitants of the kingdom, relying on the righteous king, were also benefactors of the Dispensation, practitioners and respecters of the Dhamma, following the king’s lead. Therefore, it is said in the Mahābodhi Jātaka and so on:

---

ควญฺเจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา คาวี อุชุํ ยนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ.

“If among the cows that are crossing, the bull goes straight, all the cows go straight when the leader has gone straight.”

---

เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส เจปิ ธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพรฏฺฐํ สุขํ เสติ, ราชา เจ โหติ ธมฺมิโกติ.

“Even so among humans, whoever is deemed the best; if he practices the Dhamma, how much more so the other people. The whole kingdom rests in happiness, if the king is righteous.”

---

วิเสสโต ปน ทุติยํ อมรปุรํ มาเปนฺตสฺส มหาธมฺมรญฺโญ อคฺคมเหสิยา อชฺชวมทฺทวโสหชฺชาทิคุณยุตฺตาย ธิตา อมฺหากํ รญฺโญ อคฺคมเหสี สมฺมาจารินี ปติพฺพตา. สพฺพนารีนํ อคฺคภาวํ ปตฺตาปิ สมานา กามคุณสงฺขาเตน สุรามเทน อปฺปมชฺชิตฺวา ปุญฺญกมฺเมสุ อปฺปมาทวเสน นิจฺจารทฺธวีริยา โหติ. นิจฺจํ ปริยตฺติยา อุคฺคหณํ อกาสิ. เวทปารคูจ [Pg.169] อโหสิ. สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน อติวิย ปสนฺนา อญฺญาปิ โอโรธาทโย มหาธมฺมรญฺโญ โอวาเท ฐตฺวา ธมฺมํ จรึสุ. สาสนํ ปสีทึสุเยว. อุปราชาปิ มหาธมฺมราชสฺส เอกมาตาปีติโก มหาธมฺมราชิจฺฉาย อวิโรเธตฺวาเยว สกลรฏฺฐวาสีนํ คิหีนํ ภิกฺขูนญฺจ อตฺถหิตมาวหติ, เสยฺยถาปิ จกฺกวตฺติรญฺโญ สนฺติเก เชฏฺฐปุตฺโต ถามชวสมฺปนฺโน อติสูโร อุฏฺฐานวีริโย. อญฺเญปิ อมจฺจา อเนกสหสฺสปฺปมาณา มหาธมฺมรญฺญา ลทฺเธสุ ลทฺเธสุ ฐานนฺตเรสุ ฐิตา มหาธมฺมรญฺโญ ตํ ตํ กิจฺจมาวหนฺติ ปุญฺญกมฺเมสุ อภิรมนฺติ. สกลรฏฺฐวาสิโนจ มนุสฺสา ทานสีลภาวนาสุเยว จิตฺตํ ฐเปนฺติ. ภิกฺขูจ สงฺฆราชปฺปมุขาทโย เถรนวมชฺฌิมา คนฺถธุรวิปสฺสนาธุเรสุ อภิยุญฺชนฺติ.

Furthermore, the daughter of the chief queen of the great righteous king who was building the second Amarapura—she who was endowed with virtues such as honesty, gentleness, and amiability—was our king's chief queen, virtuous and faithful to her husband. Even though she had attained the highest status among all women, she was constantly energetic and heedful in meritorious deeds, not being intoxicated by the sensual pleasures. She continually undertook the learning of the scriptures and was proficient in the Vedas. Having exceedingly great faith in the Dispensation of the Perfectly Self-Enlightened One, other ladies of the court, following the great righteous king’s advice, also practiced the Dhamma. The Dispensation flourished. The viceroy, born of the same mother and father as the great righteous king, without opposing the great righteous king’s wishes, brought benefit and welfare to all the inhabitants of the kingdom, both householders and monks—just as a crown prince, endowed with strength, vigor, and great courage, who is energetic, would serve a wheel-turning monarch. Other ministers, numbering in the thousands, established in various positions obtained from the great righteous king, carried out their respective duties for the great righteous king and delighted in meritorious deeds. All the inhabitants of the kingdom fixed their minds on generosity, virtue, and meditation. And the monks, led by the Sangharāja and other elders, novices, and those of middle standing, applied themselves to the burdens of study and insight meditation.

---

เอวเมกสฺส สาธุชฺชนสฺส คุณํ มหนฺเตน อุสฺสาเหน กเถนฺโตปิ ทุกฺกรํตาว นิฏฺฐํ ปาเปตุํ, ภควโต ปน ติโลกคฺคสฺส อเนกสหสฺสปารมิตานุภาเวน ปวตฺตํ คุณํ โก นาม ปุคฺคโล สกฺขิสฺสติ นิฏฺฐํ ปาเปตฺวา กเถตุนฺติ. เอวํ มหาธมฺมราชสฺสจ อคฺคมเหสิยาเจว อุปราชาทีนญฺจ คุเณ วิสฺสฏฺเฐน วิตฺถารโต กถิยมาเน อิมิสฺสา สาสนวํสปฺปทีปิกาย อเนกสตภาณวารมตฺตมฺปิ ปตฺวา ปริยนฺโต น ปญฺญาเยยฺย, ยสฺมาจ อติปฺปปญฺจา ภเวยฺย, ตสฺมา สงฺเขเปเนวายํ กถิตา สาธุชฺชนานํ มหาปุญฺญมยาย ปีติยา อนุโมทนตฺถาย. อิทญฺหิ สุณนฺเตหิ สาธุชฺชเนหิ อนุโมทิตพฺพํ,- อสุกสฺมึ กิร กาเล อสุกสฺมึ รฏฺเฐ อสุโก นาม ราชา สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา วุฑฺฒึ วิรูฬึ เวปุลฺลมาปชฺชิ, เสยฺยถาปิ นาม รุกฺโข ภูโมทกานํ นิสฺสาย วุฑฺฒึ วิรูฬึ เวปุลฺลมาปชฺชีติ.

Likewise, even when speaking with great effort about the virtues of one such noble person, it is difficult to fully convey them. But who could fully describe and proclaim the virtues of the Blessed One, the supreme in the three worlds, whose power arises from countless perfections? Thus, even if the virtues of this great righteous king, his chief queen, the viceroy, and others were described in detail with great clarity, this “Light of the Lineage of the Dispensation” would extend to many hundreds of recitations without reaching an end. And because it might become excessively elaborate, it has been briefly told here for noble-minded people to rejoice with great merit and joy. Indeed, noble ones who hear this should rejoice, thinking: “At such a time, in such a kingdom, a king named so-and-so, having upheld the Dispensation, attained growth, development, and abundance—just as a tree, relying on earth and water, grows, develops, and flourishes.”

---

อิมสฺส รญฺโญ กาเล เญยฺยธมฺมาภิมุนิวรญฺญาณกิตฺติ สิริธชธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุ นาม สงฺฆราชา [Pg.170] มหาเถโร รญฺญา อภิยาจิโต สุราชมคฺคทีปนึ นาม คนฺถํ อกาสิ. มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย อตฺถํ สิสฺสานํ วาเจตฺวา ยถาวาจิตนิยาเมน อตฺถโยชนานยํ โปตฺถเก อาโรปาเปสิ.

In the time of this king, the Sangharāja Mahāthera, named Ñeyyadhammābhimunivaraññāṇakitti Siridhajadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru, being requested by the king, composed a treatise called Surājamaggadīpanī. Having taught the meaning of the Majjhima Nikāya commentary to his disciples, he caused the explanation of the meaning to be written in a book according to the order of recitation.

---

เมธาภิวํสสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุ นาม มหาเถโร ชาตกปาฬิยา อตฺถโยชนานยํ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

The great elder named Medhābhivaṃsasaddhammadhajamahādhammarājādhirājaguru composed the explanation of the meaning of the Jātaka Pāḷi in the Maramma language.

---

สงฺฆราชสฺส สิสฺโส ปญฺญาสามิสิริกวิธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ รญฺญา ลทฺธนามลญฺโฉ โสเยวาหํ ธมฺม รญฺญา อคฺคมเหสิยาจ อภิยาจิโต สีลกถํ นาม คนฺถํ อุปายกถํ นาม คนฺถญฺจ อกาสึ. รญฺโญ อาจริยภูเตน ทิสาปาโมกฺเขน นาม อุปาสเกน อภิยาจิโต โสเยวาตํ อกฺขรวิโสธนึ นาม คนฺถํ อาปตฺติวินิจฺฉยํ นาม คนฺถญฺจ. ตถา สงฺฆรญฺญา โจทิโต โสเย วาหํ นาคราชุปฺปติกถํ โวหารตฺถเภทญฺจ วิวาทวินิจฺฉยญฺจ อกาสึ. ตถา ปญฺจชมฺพุคามโภชเกน เลขกามจฺเจน ทฺวีหิจ อาโรจนเลขกามจฺเจหิ อภิยาจิโต โส เยวาหํ ราชเสวกทีปนึ นาม คนฺถํ อกาสึ. ตถา ทีฆนาวานครโภชเกน มหาอมจฺเจน อภิยาจิโต โสเยวาหํ นิรยกถาทีปกํ นาม คนฺถํ อกาสึ. ตถา สิลาเลฑฺฑุกนามเกน อุปาสเกน อภิยาจิโต โสเยวาหํ อุโปสถวินิจฺฉยํ นาม คนฺถํ อกาสึ. ตถา พหูหิ โสตุชเนหิ อภิยาจิโต โสเยวาหํ สทฺทนีติยา สํวณฺณนํ ปาฬิภาสาย อกาสินฺติ.

The disciple of the Saṅgharāja, honored by the king with the title “Paññāsāmisirikavidhajamahādhammarājādhirājaguru,” I myself, was requested by the righteous king and his chief queen to compose the texts named Sīlakathā and Upāyakathā. Requested by the king's teacher, a lay follower named Disāpāmokkha, I myself also composed the texts Akkharavisodhanī and Āpattivinicchaya. Similarly, urged by the Saṅgharāja, I myself composed Nāgarājuppatikathā, Vohāratthabheda, and Vivādavinicchaya. Requested by the scribe of the five Jambu villages, along with two announcement scribes, I myself composed the text named Rājasevakadīpanī. Likewise, at the request of the great minister, the governor of Dīghanāvānagara, I myself composed the text Nirayakathādīpaka. Requested by the lay devotee named Silāleḍḍuka, I myself composed the text Uposathavinicchaya. Likewise, requested by many listeners, I myself composed the commentary on Saddanīti in the Pāli language.

---

เอกสฺมิญฺจ สมเย กลิยุเค วีสาธิเก ทฺวิสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต รญฺโญ เอตทโหสิ,- อิทานิ พุทฺธสฺส ภควโต สาสเน เกสญฺจิ ภิกฺขูนํ สามเณรานญฺจ กุลทูสนาทิอสารุปฺปกมฺเมหิ อุปฺปาทิตา จตฺตาโร ปจฺจยา พหู ทิสฺสนฺติ[Pg.171], เกจิปิ อลชฺชี ปุคฺคลา ชาตรูปาทินิสฺสคฺคิยวตฺถุมฺปิสาทิยนฺติ, เกจิปิ วินา ปจฺจยํ วิกาเล ตมฺพุลํ ขาทนฺติ, สนฺนิธิญฺจ กตฺวา ธูมานิจ ปิวนฺติ, อคิลานา หุตฺวา สอุปาหนา คามํ ปวิสนฺติ, ฉตฺตํ ธาเรนฺติ, อญฺเญปิ อวินยานุโลมาจาเร จรนฺติ, อิทานิ ภิกฺขูนํ สามเณรานญฺจ พุทฺธสฺส สมฺมุเข พุทฺธํ สกฺขึ กตฺวา อิเม อนาจาเร น จริสฺสามาติ ปฏิญฺญํ การาเปตฺวา ภควโต สิกฺขาปทานิ รกฺขาเปตุํ วฏฺฏติ, เอวญฺจ สติ ภิกฺขู สามเณราจ มยํ พุทฺธสฺส สมฺมุเข เอวํ ปฏิญฺญํ กโรม, ปฏิญฺญญฺจ กตฺวา วิการํ อาปชฺชนฺตานํ อมฺหากํ อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว อิมสฺมึเยว ปจฺจกฺเข กิญฺจิ ภยํ อุปฺปชฺเชยฺยาติ ปจฺจกฺขภยํ อเปกฺขิตฺวา เต สิกฺขาปทํ รกฺขิสฺสนฺตีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา ภิกฺขูนํ สามเณรานญฺจ เอวํ ปฏิญฺญํ การาเปตุํ ยุชฺชติ วา มา วาติ มยํ น ชานาม, อิทานิ สงฺฆราชาทโย มหาเถเร สนฺนิปาตาเปตฺวา ปุจฺฉิสฺสามีติ ปุน จินฺเตสิ.

At one time, in the Kali Yuga year one thousand two hundred and twenty, the king thought thus: “Now, in the Dispensation of the Blessed Buddha, the four requisites obtained by some monks and novices through improper actions—such as corrupting families—are seen to be abundant. Some shameless individuals even accept gold and other items liable to forfeiture. Some, without a valid reason, chew betel at improper times, keep stashes, and smoke. Some enter villages wearing sandals even when not sick, carry umbrellas, and engage in other behaviors contrary to the Vinaya. Now, it is fitting to make monks and novices, in the presence of the Buddha, take a vow before the Buddha as witness, declaring, ‘We will not engage in such misconduct,’ and to enforce the observance of the Blessed One’s training rules. And if monks and novices make such a declaration in the presence of the Buddha, then, having taken the vow, should they transgress, some immediate fear may arise for them in this very life, in this very presence. Considering this immediate fear, they will guard the training rules.” But having reflected thus, he thought again: “We do not know whether it is proper or not to make monks and novices take such a vow. Now, I will convene the Sangharāja and other great elders and ask them.”

---

อถ สพฺเพปิ มหาเถเร สงฺฆราชสฺส วิหาเร สนฺนิปาตาเปตฺวา อิมํ การณํ ปุจฺฉถาติ อมจฺเจ อาณาเปสิ. อถ อมจฺจา มหาเถเร สนฺนิปาตาเปตฺวา ปุจฺฉึสุ,-อิทานิ ภนฺเต สาสเน ภิกฺขูนํ สามเณรานญฺจ อวินยานุโลมาจารานิ ทิสฺวา พุทฺธสฺส สมฺมุเข พุทฺธํ สกฺขึ กตฺวา ราชา ยถา อิเม อนาจาเร น จริสฺสามาติ ปฏิญฺญํ การาเปตฺวา ภควโต สิกฺขาปทานิ รกฺขาเปตุํ อิจฺฉติ, ตถา การาเปตุํ ยุชฺชติ วา มา วาติ.

Then, having had all the great elders convened in the Saṅgharāja’s monastery, he ordered his ministers to inquire about this matter. So the ministers, having assembled the great elders, asked: "Venerable sirs, seeing conduct not in accordance with the Vinaya among monks and novices in the Dispensation, the king wishes to have them make a pledge in the presence of the Buddha, with the Buddha as witness, declaring, 'We will not engage in such misconduct,' and to ensure the observance of the Blessed One's training rules. Is it fitting or not to do so?"

---

อถ สงฺฆราชปฺปมุขาทโย มหาเถรา เอวมาหํสุ,- ยสฺมา สาสนสฺส ปริสุทฺธภาวํ อิจฺฉนฺโต เอวํ กโรติ, ตสฺมา ตถา การาเปตุํ ยุชฺชตีติ.

Then the great elders, headed by the Saṅgharāja, said thus: "Since he acts thus desiring the purity of the Dispensation, it is therefore proper to have it done so."

---

ปณฺฑิตาภิธชมุนินฺทโฆสมหาธมฺมราชคุรุตฺเถราทโย ปน กติปยตฺเถรา เอวมาหํสุ, – อิทานิ ภิกฺขู นาม สทฺธาพลาทีนํ [Pg.172] โถกตาย ภควโต อาณาสงฺขาตํ สจิตฺตกาจิตฺตกาปตฺติอึ อาปชฺชิตฺวา ภควตาเยว อนุญฺญาเตหิ เทสนาวุฏฺฐานกมฺเมหิ ปฏิกริตฺวา สีลํ ปริสุทฺธํ กตฺวา ลชฺชีเปสลภาวํ กโรนฺติ, น กทาจิ อาปตฺตึ อนาปชฺชิตฺวา, ตสฺมา ภควตา ปฏิกฺขิตฺตํ กมฺมํ สญฺจิจฺจน วีติกฺกมิสฺสามาติ พุทฺธสฺส สมฺมุเข ปฏิญฺญากรณํ อติภาริยํ โหติ, สเจปิ ปุพฺเพ ปฏิญฺญํ กตฺวา ปจฺฉา วิสํวาเทยฺย, เอวํ สติ ปฏิสฺสววิสํวาเท สุทฺธจิตฺตสฺส ทุกฺกฏํ ปฏิสฺสวกฺขเณเอว ปาจิตฺติ อิตรสฺสจาติ วจนโต ตํ ตํ อาปตฺตึ ปฏิสฺสววิสํวาทนทุกฺกเปตฺติยา สเหว อาปชฺเชยฺย, อถ ปฏิญฺญากรณโตเยว อาปตฺติพหุลตา ภเวยฺย, ยถา ปน โรคํ วูปสมิตุํ อสปฺปายเภสชฺชํ ปฏิเสวติ, อถสฺส โรโค อวูปสมิตฺวา อติกฺกเมยฺย, เอวํ อาปตฺตึ อนาปชฺชิตุกาโม พุทฺธสฺส สมฺมุเข ปฏิญฺญํ กโรติ, อถสฺส อาปตฺติพหุลาเยว ภเวยฺยาติ, กิญฺจ ภิยฺโย อภยทสฺสาวิโน ภิกฺขู อเนกสตพุทฺธสฺส สมฺมุเข อเนกสตวารานิปิ ปฏิญฺญํ กตฺวา สิกฺขาปทํ วีติกฺกมิตุํ วิสหิสฺสนฺติเยวาติ.

However, some elders, including Paṇḍitābhidhajamunindaghosamahādhammarājaguru Thera, spoke thus: "Nowadays, monks, due to the weakness of their faith and other spiritual faculties, commit offenses—whether intentional or unintentional—which are the Blessed One's commands. Then, they purify their virtue by making amends through the acts of confession and rehabilitation permitted by the Blessed One himself, thus cultivating modesty and amiability. They do not live without ever committing an offense. Therefore, to make a promise in the presence of the Buddha, declaring, 'We will not intentionally transgress an act prohibited by the Blessed One,' is an extremely heavy matter. If one first makes such a promise and later breaks it, in such a case, according to the rule, for breaking a promise there is a dukkaṭa offense for one whose mind was pure at the time of the promise, but a pācittiya offense at the very moment of the promise for one whose mind was otherwise. Thus, one would incur that particular offense along with the dukkaṭa or pācittiya for breaking the promise. Then, from the very act of making the promise, the number of offenses would increase. Just as one who takes unsuitable medicine to cure a disease finds that the disease, far from being cured, worsens, so too, one who, wishing to avoid offenses, makes a promise before the Buddha may find that his offenses only multiply. Furthermore, monks who see no danger will dare to violate the training rules even after making a promise hundreds of times before hundreds of Buddhas."

---

อถ สงฺฆราชา มหาเถโร อตฺตโน สิสฺสํ ปญฺญาสามิสิริกวิธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุํ นาม มํ อุยฺโยเชสิ, ตสฺส เถรสฺส วจเน ปฏิวจนํ ทาตุํ.

Then the Saṅgharāja Mahāthera dispatched me, his disciple named Paññāsāmisirikavidhajamahādhammarājādhirājaguru, to give a reply to the words of that elder.

---

อถาหํ เอวํ วทามิ,- ทฺเว ปุคฺคลา อภพฺพา สญฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ ภิกฺขูจ ภิกฺขุนิโยจ อริยา ปุคฺคลา, ทฺเว ปุคฺคลา สพฺพา สญฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ ภิกฺขูจ ภิกฺขุนิโยจ ปุถุชฺชนาติ ปริวารปาฬิยํ วุตฺตตฺตา อริยปุคฺคลานํวิย ปุถุชฺชนานํ วิสฺสฏฺเฐน ปฏิญฺญํ กาตุํ น วฏฺฏตีติ มนสิกริตฺวา ปุถุชฺชนภิกฺขูนํ ปฏิญฺญากรณํ อติภาริยนฺติ เวเทยฺยเจ, สพฺเพหิปิ อริยปุถุชฺชเนหิ ภิกฺขูหิ อุปสมฺปทามาฬเก อาทิโตว [Pg.173] จตฺตาริ อกรณียานิ อาจิกฺขิตพฺพานีติ วุตฺเตสุ จตูสุ อกรณีเยสุ อนฺตมโส ติณสลากํ อุปาทาย โย ภิกฺขุ ปาทํ วา ปาทารหํ วา อติเรกปาทํ วา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยติ, อสฺสมโณ โหติ อสกฺยปุตฺติโยติ, อนฺตมโส กุนฺตกิปิลฺลิกํ อุปาทาย โย ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตํ โวโรเปสิ, อนฺตมโส คพฺภปาตนํ อุปาทาย อสฺสมโณ โหติ อสกฺยปุตฺติโยติ, อนฺตมโส สุญฺญาคาเร อภิรมามีติ โย ภิกฺขุปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปติ, อสฺสมโณ โหติ อสกฺยปุตฺติโยติจ อุปชฺฌาจริเยน โอวทิยมาเนหิ อภินโวปสมฺปนฺเนหิ อาม ภนฺเตติ ปฏิญฺญากถาเยว. สามเณเรหิปิ ปพฺพชฺชกฺขเณเยว อุปชฺฌายสฺส สนฺติเก ปาณาติปาตาเวรมณิสิกฺขาปทํ สมาทิยามีติอาทินา ปฐมํ ปฏิญฺญา กตาเยว. ตถา ภิกฺขูหิ ตํตํอาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา เทสนาย ปฏิกรณกาเล สาธุ สุฏฺฐุ ภนฺเต สํวริสฺสามีติ อภิณฺหํ ปฏิญฺญา กตาเยว. สามเณเรหิปิ อุปชฺฌาจริยสฺส สนฺติเก สิกฺขาคฺคหณกาเลปิ ปาณาติปาตาเวร มณิสิกฺขาปทํ สมาทิยามีติอาทินา อภิณฺหํ ปฏิญฺญา กตาเยว. ตาหิ ปน ปฏิญฺญาหิ อภายิตฺวา อิโตเยว ภายามีติ วุตฺตวจนํ อจฺฉริยํวิย หุตฺวา ขายติ. อิมาย หิ ปฏิญฺญาย ตาสํ ปฏิญฺญานํ วิเสสตา น ทิสฺสตีติ.

Then I spoke thus: "As it is stated in the Parivārapāḷi: 'Two persons are incapable of intentionally committing an offense: monks and nuns who are noble individuals. Two persons are capable of intentionally committing any offense: monks and nuns who are ordinary individuals.' If, considering that it is not proper for ordinary individuals to make a promise freely like noble individuals, one were to conclude that for ordinary monks to make such a promise is too grave a matter, consider this: All monks, whether noble or ordinary, must be instructed right from the beginning in the ordination hall about the four things that should not be done. Among these four, it is said: 'Whatever monk should take what is not given, considered as theft, to the value of a pāda or more, even so much as a blade of grass, he is no longer a monk, no longer a son of the Sakyan.' And: 'Whatever monk should intentionally deprive a human being of life, even to the extent of causing an abortion, he is no longer a monk, no longer a son of the Sakyan.' And: 'Whatever monk, being of evil wishes and overcome by desire, should boast of a non-existent, unreal superhuman state, even if only saying, "I delight in an empty dwelling," he is no longer a monk, no longer a son of the Sakyan.' When newly ordained monks are instructed by their preceptor and teacher and respond, 'Yes, venerable sir,' that itself is a statement of promise. Novices, too, at the very moment of their going forth, first make a promise in the presence of their preceptor, saying, 'I undertake the training rule of abstaining from taking life,' and so on. Likewise, monks, after committing an offense and making amends through confession, repeatedly make a promise, saying, 'It is good, venerable sir, very good; I will restrain myself.' Novices also, when receiving the training rules from their preceptor and teacher, repeatedly make a promise, saying, 'I undertake the training rule of abstaining from taking life,' and so on. To not have feared those promises, but to say, 'We fear only this one,' seems astonishing. For no special quality of this promise over those other promises is seen."

---

อยํ ปเนตฺถ สนฺนิฏฺฐานตฺโถ,- ปฏิสฺสวทุกฺกฏาปตฺติ นาม สาวตฺถิยํ ปสฺเสนทิโกสลรญฺญา อิมสฺมึ วิหาเร วสฺสํ อุปคจฺฉาหีติ อายาจิเต สาธูติ ปฏิชานิตฺวา ลาภพหุลตํ ปฏิจฺจ อนฺตรามคฺเค อญฺญสฺมึ วิหาเร วสฺสํ อุปคนฺตฺวา ปฏิสฺสววิสํวาทนปจฺจยา อุปนนฺทํ นาม ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตา. สมนฺตปาสาทิกญฺจ นาม วินยฏฺฐกถาย วสฺสูปนายิกกฺขนฺธกวณฺณนายํ [Pg.174] ปฏิสฺสเวจ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ เอตฺถ น เกวลํ อิมํ เตมาสํ อิธ วสฺสํ วสถาติ เอตสฺเสว ปฏิสฺสเว อาปตฺติ, อิมํ เตมาสํ ภิกฺขํ คณฺหถ, อุโภปิ มยํ วสฺสํ วสิสฺสาม, เอกโต อุทฺทิสฺสาเปสฺสามาติ เอวมาทินาปิ ตสฺส ตสฺส ปฏิสฺสเว ทุกฺกฏํ, ตญฺจ โข ปฐมํ สุทฺธจิตฺตสฺส ปจฺฉา วิสํวาทนปจฺจยา, ปฐมมฺปิ อสุทฺธ จิตฺตสฺส ปน ปฏิสฺสเว ปาจิตฺติยนฺติ วุตฺตํ.

Herein lies the concluded meaning: The offense of wrong-doing for breaking a promise was laid down concerning the monk named Upananda. Having been invited by King Pasenadi of Kosala at Sāvatthī with the words, "Observe the rains in this monastery," he agreed, saying, "Very well." But due to the abundance of gains elsewhere, he took up residence in another monastery along the way, thus breaking his promise. Moreover, in the Samantapāsādikā, the commentary on the Vinaya, in the explanation of the chapter on taking up the rains residence, it is stated: "And for a promise, the offense is a dukkaṭa." Here, not only for the promise, "Spend the rains here for these three months," is there an offense for breaking it, but also for promises such as, "Take alms for these three months," "Both of us will spend the rains together," "We will recite the uddesa together," and so on—for breaking each such promise, there is a dukkaṭa. This, however, is when the mind was initially pure, and the offense is incurred for breaking the promise later. But if the mind was impure from the first promise, then it is said there is a pācittiya offense.

---

อิจฺเจวํ ภิกฺขูนํ อญฺญมญฺญํ ทายเกหิจ สทฺธึ ปฏิชานิตฺวา วิสํวาทนปจฺจยา อญฺเญสํ อตฺถหิตเภเทเยว ทุกฺกฏาปตฺติ วุตฺตา, น อตฺตโน อิจฺฉาวเสน สยเมว อหํ ภุญฺชิสฺสามิ สยิสฺสามีติ เอวมาทินา วตฺวา ยถาวุตฺตานุรูปํ อกตฺวา วิสํวาทเนติ. สเจ ปน ภิกฺขุสามเณรานํ ปฐมเมว อาม ภนฺเตติอาทินา ปฏิญฺญํ กตฺวา ปจฺฉา เกนจิเทว กรณีเยน ตํตํอาปตฺตึ อาปชฺชนฺโต สห ปฏิสฺสววิสํวาเทน ทุกฺกฏาปตฺติยา อาปชฺเชยฺย, เอวํ สติ ตตฺถ ตตฺถ สิกฺขาปเทสุ ทฺเว ทฺเว อาปตฺติโย ปญฺญาเปยฺย, น จ เอวมฺปิ ปญฺญตฺตา, เตเนว ปฏิสฺสวทุกฺกฏาปตฺติ นาม ปเรสํ สนฺติเก ปเรสํ มตึ คเหตฺวา ปฏิชานิตฺวา วิสํวาทนฏฺฐาเนเยว ปญฺญตฺตาติ ทฏฺฐพฺพา.

Thus, the dukkaṭa offense is stated only for breaking a promise made between monks or with lay donors when it concerns the welfare and benefit of others, and not when one, due to one's own wish, says 'I will eat,' 'I will sleep,' and so on, and then deceives by not acting as stated. For if a monk or novice, having first made a promise by saying 'Yes, venerable sir,' or similar, were to later commit a particular offense due to some matter, and thereby incur that offense along with a dukkaṭa offense for breaking the promise, then in such cases, two offenses would have to be laid down for each training rule; but this has not been so laid down. Therefore, the dukkaṭa offense for breaking a promise is to be understood as being laid down only in an instance of deceit, when one makes a promise in the presence of others, having accepted their intention, and then breaks it.

---

อิทานิ ราชา สาสนสฺส สุทฺธึ อิจฺฉนฺโต อิมินา อุปาเยน ภิกฺขุสามเณรานํ สีลํ สํวราเปนฺโต ปจฺจกฺขสมฺปรายิกภยํ อนุเปกฺขิตฺวา สํวรํ อาปชฺเชยฺยุนฺติ จินฺเตตฺวา พุทฺธสฺส สมฺมุเข ปฏิญฺญํ การาปิตตฺตา น โกจิ โทโส ทิสฺสติ. ภิกฺขุสามเณรานมฺปิ ภิยฺโยโสมตฺตายสีลํ สํวริตฺวา สีลปริสุทฺธิ ภเวยฺยาติ. อถ ราชา สพฺเพสํ ภิกฺขุสามเณรานํ พุทฺธสฺส สมฺมุเข ปฏิญฺญํ การาเปตฺวา สีลํ รกฺขาเปสีติ.

Now, the king, desiring the purity of the Dispensation, thought that by this means, causing the monks and novices to restrain their virtue, they would, upon reflecting on the fear concerning this life and the next, undertake restraint. Since he had them make a commitment in the presence of the Buddha, no fault is seen. Moreover, the monks and novices, by restraining their virtue even more, would attain purity of virtue. Then the king, having had all the monks and novices make a commitment in the presence of the Buddha, made them guard their virtue.

---

อิจฺเจวํ อิมสฺส รญฺโญ กาเล ปุพฺเพ อลชฺชิโนปิ สมานา ภยํ อนุเปกฺขิตฺวา เยภุยฺเยน ลชฺชิโนว ภวนฺตีติ.

Thus, in the time of this king, even those who were formerly shameless, reflecting on fear, mostly became scrupulous.

---

พุทฺธสฺส [Pg.175] ภควโต ปรินิพฺพานโต ติสตาธิกานํ ทฺวิวสฺสสหสฺสานํ อุปริ นวุติเม สํวจฺฉเร พหินทีตีเร คามสีมโต ปฏฺฐาย ยาว อนฺโตอุทกุกฺเขปา, ตาว กมฺมํ กโรนฺตานํ ภิกฺขูนํ สุเขน คมนตฺถาย คหฏฺฐา คามสีมาย อุทกุกฺเขปสีมํ สมฺพนฺธิตฺวา เสตุํ อกํสุ.

In the 2390th year after the Parinibbāna of the Blessed One, for the ease of travel of the monks who were performing formal acts in the area from the village boundary on the bank of the Bahinadī River as far as the inner water-throw, laypeople built a bridge, connecting the village boundary with the udakukkhepa-sīmā.

---

อถ ตตฺถ ญาณาลงฺการสุมนมหาธมฺมราชคุรุคณา จริยนามโก เถโร อุปสมฺปทาทิวินยกมฺมานิ กติปย วสฺเสสุ อกาสิ.

Then, there, the elder named Ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariya performed ordination and other Vinaya acts for some years.

---

ธีรานนฺทตฺเถโร ปน ตตฺถ สงฺกรโทโส โหตีติ กมฺมํ กาตุํ น อิจฺฉติ. ตถา ปฏฺฐาย เย เย ญาณาลงฺการสุมนมหาธมฺมราชคุรุคณาจริยสฺส มตึ รุจฺจนฺติ, เต เต ตสฺส ปกฺขิกา ภวนฺติ. เย เย ปน ธีรานนฺทตฺเถรสฺสมตึ รุจฺจนฺติ, เตเต ตสฺส ปกฺขิกา ภวนฺติ. เอวํลงฺกาทีเป อมรปุรนิกายิกา ภิกฺขู. ทฺเวธา ภินฺทิตฺวา ติฏฺฐนฺติ.

However, the elder Dhīrānanda did not wish to perform the formal act there, saying, 'There is a fault of mixing.' From that point onward, those who approved of the view of Ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariya became his partisans, while those who approved of the view of the elder Dhīrānanda became his partisans. Thus, the monks of the Amarapura Nikāya on the island of Laṅkā stood divided in two.

---

อถ ธีรานนฺทปกฺเข ภิกฺขุ ตปฺปกฺขิกสฺส สีลกฺขนฺธตฺเถรสฺส สิสฺเส ธมฺมกฺขนฺธวนรตนภิกฺขู อมฺหากํ ชมฺพุทีเป รตนปุณฺณนครํ เปเสสุํ สงฺฆราชมหาเถรสฺส สนฺติเก โอวาทสฺส ปฏิคฺคาหณตฺถาย. เต จ กลิยุเค อฏฺฐารสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต กตฺติกมาสสฺส ชุณฺหปกฺขอฏฺฐมิยํ สีหฬทีปโต นิกฺขมิตฺวา อาคจฺฉนฺตา เอกูนวีสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาสสฺส ชุณฺหปกฺขสตฺตมิยํ รตนปุณฺณนครํ สมฺปตฺตา.

Then, the monks of Dhīrānanda’s faction sent the monk Dhammakkhandhavanaratana, a disciple of the elder Sīlakkhandha who belonged to their faction, to our Jambudīpa, to the city of Ratanapuṇṇa, to receive advice from the great elder Saṅgharāja. And they, having set out from the island of Sīhaḷa on the eighth day of the bright fortnight of the month of Kattika, when 2,218 years of the Kali Yuga had passed, arrived in the city of Ratanapuṇṇa on the seventh day of the bright fortnight of the month of Phagguna, when 2,219 years of the Kali Yuga had passed.

---

อถ ธมฺมราชา สงฺฆราชสฺส อาราเม จตุภูมิกํ วิหารํ การาเปตฺวา ตตฺถ เต วสาเปสิ. จตูหิ ปจฺจเยหิจ สงฺคหํ อกาสิ. สงฺฆราชาจ เตสํ ทฺวินฺนํ ปกฺขิกานํ วจนํ สุตฺวา พหูหิ คนฺเถหิ สํสนฺทิตฺวา วิวาทํ วินิจฺฉินฺทิ. ตาทิเส ฐาเน สงฺกรโทสสฺส อตฺถิภาวํ ปกาเสตฺวา สนฺเทสปณฺณมฺปิ เตสํ อทาสิ.

Then, King Dhammarāja had a four-story monastery built in the Saṅgharāja's monastery and accommodated them there. He also provided for them with the four requisites. The Saṅgharāja, having heard the words of the two factions, settled the dispute by consulting many texts. He revealed the existence of the fault of mixing in such a situation and also gave them a letter of instruction.

---

มหาธมฺมราชาจ [Pg.176] เตสํ ปุน สิกฺขํ สงฺฆราชสฺส สนฺติเก คณฺหาเปตฺวา ปิฏกตฺตยโปตฺถกาทีนิ ทาตพฺพวตฺถูนิ ทตฺวา ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร ปฐมอาสาฬิมาสสฺส กาฬปกฺขทสมิยํ นาวาย เต เปเสสิ.

Moreover, King Mahādhammarāja had them receive the training again from the Saṅgharāja, gave them the necessary items such as the books of the three Piṭakas, and sent them back by ship in that same year on the tenth day of the dark fortnight of the first month of Āsāḷha.

---

ตโต ปจฺฉาจ ญาณาลงฺการสุมนมหาธมฺมราชคุรุคณาจริยปกฺเข ภิกฺขูปิ ตปฺปกฺขิกสฺส ปญฺญาโมลิตฺเถรสฺส สิสฺเส วิมลโชติธมฺมนนฺทภิกฺขู เปเสสุํ สทฺธึ อริยาลงฺกาเรน นาม สามเณเรน จตูหิจ อุปาสเกหิ. เตจ กลิยุเค วีสาธิเก ทฺวิสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต กตฺติกมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปญฺจมิยํ สมฺปตฺตา.

After that, the monks of the Ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariya faction also sent the monks Vimalajoti and Dhammānanda, disciples of the elder Paññāmoli belonging to that faction, along with a novice named Ariyālaṅkāra and four lay devotees. They arrived on the fifth day of the bright fortnight of the month of Kattika, when 2,220 years of the Kali Yuga had been completed.

---

ตทาปิ สงฺฆราชสฺส อาราเมเยว เอกํ วิหารํ การาเปตฺวา เต วสาเปสิ. จตูหิ ปจฺจเยหิจ สงฺคหํ อกาสิ. สงฺฆราชาปิ ปุน วินิจฺฉยํ อทาสิ ยถาวุตฺตนเยน. ธมฺมราชา เตสมฺปิ ภิกฺขูนํ สงฺฆราชสฺส สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คณฺหาเปตฺวา สามเณรญฺจ อุปสมฺปาเทตฺวา จตูหิ ปจฺจเยหิ สงฺคหํ กตฺวา ปหิณิ.

At that time also, the king had a monastery built in the Saṅgharāja's monastery and accommodated them there. He also provided for them with the four requisites. The Saṅgharāja also gave his judgment again in the aforementioned manner. King Dhammarājā also had those monks undertake the training again under the Saṅgharāja, had the novice ordained, took care of them with the four requisites, and sent them away.

---

ตโต ปจฺฉาจ กลิยุเค พาวีสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต มาฆมาสสฺส กาฬปกฺขเอกาทสมิยํ สีหฬทีปโตเยว ทฺเว ภิกฺขู ตโย สามเณรา จตฺตาโร อุปาสกา สรชตสุวณฺณกรณฺฑกํ สรชตสุวณฺณเจติยทาตุํ หตฺถิทนฺตมยํ พุทฺธรูปํ มหาโพธิปตฺตานิ มหาโพธิตจํ มหาโพธิปติฏฺฐานสูมึ สีหฬทกฺขิณสาขาโพธิปตฺตานิ ทุติยสตฺตาหอนิมิสฏฺฐานภูมิญฺจ ธมฺมปณฺณาการตฺถาย คเหตฺวา รตนปุณฺณํ นาม มหาราชฏฺฐานีนครํ สมฺปตฺตา. เตสมฺปิ ธมฺมราชา จตูหิ ปจฺจเยหิ สงฺคหํ กตฺวา สงฺฆรญฺโญ อาราเม วสาเปสิ. ภิกฺขุนญฺจ ปุน สิกฺขํ คณฺหาเปสิ. สามเณรานญฺจ อุปสมฺปทกมฺมํ คหฏฺฐานญฺจ ปพฺพชฺชกมฺมํ คณฺหาเปสิ.

Later, in the Kali Yuga, when 2,222 years had passed, on the eleventh day of the dark fortnight of the month of Māgha, two monks, three novices, and four laymen from the island of Sīhaḷa arrived at the royal capital named Ratanapuṇṇa. They brought, as a gift of the Dhamma, a silver and gold casket, a silver and gold reliquary, a Buddha image made of ivory, leaves of the great Bodhi tree, bark of the great Bodhi tree, soil from the site of the great Bodhi tree, leaves of the southern branch of the Sīhaḷa Bodhi tree, and soil from the site of the Unblinking Gaze of the second week. For them also, King Dhammarājā, having provided for them with the four requisites, had them reside in the Saṅgharāja's monastery. He had the monks undertake the training again. He had the upasampadā ceremony performed for the novices, and had the going forth ceremony performed for the laymen.

---

อิจฺเจวํ มรมฺมรฏฺเฐ ภควโต ปรินิพฺพานโต ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา [Pg.177] สาสนสฺส เถรปรมฺปรวเสน ปติฏฺฐานตา เวทิตพฺพา.

Thus, from the Parinibbāna of the Blessed One until the present day, the establishment of the Dispensation in the Maramma country through the lineage of elders should be understood.

---

อิจฺเจวํ มรมฺมมณฺฑเล อริมทฺทนปุเร อรหนฺตตฺเถรคโณ อุตฺตราชีวตฺเถรฉปฺปทตฺเถรคโณ สิวลิตฺเถรคโณ อานนฺทตฺเถรคโณ ตามลินฺทตฺเถรคโณติ ปญฺจ คณา อเหสุํ.

Thus, in the Maramma region, in the city of Arimaddana, there were five groups: the group of the Arahant Thera, the group of Uttarājīva Thera and Chappada Thera, the group of Sīvali Thera, the group of Ānanda Thera, and the group of Tāmalinda Thera.

---

อิทานิ อริมทฺทนนคเร ปญฺจคณโต ปฏฺฐาย วิชยปุรเชยฺยปุรรตนปูเรสุ เถรปรมฺปรวเสน สาสนสฺส อนุกฺกเมน อาคตภาวํ ทสฺสยิสฺสามิ. สิริเขตฺตนคเร หิ ‘โส ยาํ โนํ’ นาม ราชา ปรกฺกมวํสิกสฺส สารทสฺสิตฺเถรสฺส อนฺเตวาสิกํ สทฺธมฺมฏฺฐิติตฺเถรํ อตฺตโน อาจริยํ กตฺวา ปูเชสิ.

Now, beginning from the five groups in the city of Arimaddana, I will show how the Dispensation gradually arrived in Vijayapura, Jeyyapura, and Ratanapura through the lineage of elders. In the city of Sirikhetta, a king named 'So Yāṃ Noṃ' honored the elder Saddhammaṭṭhiti, a pupil of the elder Sāradassi of the Parakkamavaṃsa lineage, by making him his teacher.

---

กลิยุคสฺส จตุวสฺสาธิกอฏฺฐสตกาเล สิริเขตฺตนครโต อาคนฺตฺวา โส รตนปูเร รชฺชํ กาเรสิ. อถ อตฺตโน ปุตฺตํ อเนกิภํ นาม ราชกุมารํ มหาราช นาเมน สิริเขตฺตนครํ ภุญฺชาเปสิ. ทกฺขิณทิสาภาเค ‘กู วฺเฐ ฏ-โย โม’ นครํ, ปจฺฉิมทิสาภาเค ‘โผ โขํ’ นาม ฐานํ, อุตฺตรทิสาภาเค ‘ม โลํ’ นครํ, ปุรตฺถิมทิสาภาเค ‘โกํ โขํ’ นาม ฐานํ, เอตฺถนฺตเร นิสินฺนานํ คิหีนํ มม ปุตฺตสฺส อาณา ปวตฺตตุ, ภิกฺขูนํ มมาจริยสฺส สทฺธมฺมฏฺฐิติตฺเถรสฺส อาณา ปวตฺตตูติ นิยฺยาเทสิ.

In the 804th year of the Kali Yuga, he came from the city of Sirikhetta and reigned in Ratanapūra. Then he caused his son, the prince named Anekibha, to rule Sirikhetta with the title Mahārāja. He decreed: 'In the southern direction, the city 'Kū vṭhe ṭa-yo mo'; in the western direction, the place called 'Pho Khoṃ'; in the northern direction, the city 'Ma Loṃ'; in the eastern direction, the place called 'Koṃ Khoṃ'—within this area, let my son's command prevail over the laypeople residing here, and let the command of my teacher, the elder Saddhammaṭṭhiti, prevail over the monks.'

---

ตสฺสจ สทฺธมฺมฏฺฐิติตฺเถรสฺส อริยวํสตฺเถโร มหาสามิตฺเถโรติ ทฺเว สิสฺสา อเหสุํ. เตสุ มหาสามิตฺเถโร ปุพฺเพ วุตฺตนเยน สาสนวํสํ อาเนสฺสามีติ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สีหฬทีปโต สทฺธึ ปญฺจหิ ภิกฺขูหิ สทฺธมฺมจารึ นาม เถรํ อาเนตฺวา อภินวสิกฺขํ คณฺหิตฺวา สิริเขตฺตนคเร สีหฬทีปวํสิกํ สาสนํ วฑฺฒาเปตฺวา นิสีทิ. ตสฺส มหาสาริตฺเถรสฺส สิสฺโส อตุลวํโส นาม เถโร จตูสุ ทิสาสุ อหิณฺฑิตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา สิริเขตฺตนคเรเยว [Pg.178] ตมฺพุลภุญฺชมาติกาสมีเป สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา นิสีทิ. ตสฺส อตุลวํสตฺเถรสฺส สิสฺโส รตนรํสี นาม เถโรจ ปริยตฺติเวสารชฺชํ ปตฺวา สิริเขตฺตนคเรเยว สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา นิสีทิ. ตสฺสจ รตนรํ สิตฺเถรสฺส สิสฺโส สตฺววธมฺมราชสฺส อาจริโย อภิสงฺเกโต นาม เถโร ปริยตฺติเวสารชฺชํ ปตฺวา สิริเขตฺตนครเยว สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา นิสีทิ. ตสฺส ปน สิสฺโส มุนินฺทโฆโส นาม เถโร อตฺถิ. กลิยุเค สตฺตตาธิเก นวสเต สมฺปตฺเต ปจฺฉิมปกฺขาธิกราชา สิริเขตฺตนครํ อภิภวิตฺวา นนฺทโยเธน นาม อมจฺเจน สทฺธึ ตํ มุนินฺทโฆสตฺเถรํ อาเนตฺวา รตนปูเร ปติฏฺฐาเปสิ.

Of the venerable Saddhammaṭṭhiti, there were two disciples: the venerable Ariyavaṃsa and the venerable Mahāsāmi. Among them, the venerable Mahāsāmi, intending to bring the lineage of the Dispensation as previously mentioned, went to the island of Sīhaḷa and brought back the venerable Saddhammacāri along with five monks from the island of Sīhaḷa. He then undertook the new training and, having established the Sīhaḷa lineage of the Dispensation in the city of Sirikhettana, he resided there. The disciple of that venerable Mahāsāri was the venerable Atulavaṃsa, who wandered in the four directions, mastered the scriptures, and, having upheld the Dispensation near the Tambulabhuñjamātikā in the city of Sirikhettana itself, he resided there. The disciple of the venerable Atulavaṃsa was the venerable Ratanaraṃsī, who attained mastery in scriptural learning and, having upheld the Dispensation in the city of Sirikhettana itself, he resided there. And the disciple of the venerable Ratanaraṃsi was the venerable Abhisaṅketa, the teacher of King Satvavadhammarāja. Having attained mastery in scriptural learning, he too, having upheld the Dispensation in the city of Sirikhettana itself, resided there. His disciple, however, was the venerable Munindaghosa. In the Kali Yuga, when nine hundred and seventy years had passed, the king of the western faction, having conquered the city of Sirikhettana, brought that venerable Munindaghosa along with the minister named Nandayodha and established him in Ratanapūra.

---

โส กิร ปจฺฉิมปกฺขาธิกราชา เอวํ กเถสิ,- อหํ สิริเขตฺตนครํ ลภิตฺวา เอกํเยว ภิกฺขุํ เอกํเยว คิหึ ลภามีติ.

That king of the western faction, it is said, spoke thus: 'Having obtained the city of Sirikhettana, I have obtained only one monk and only one householder.'

---

โส ปน เถโร สามเณรนาเมน มุนินฺทโฆโส นาม. อุปสมฺปนฺนกาเล ปน มาตุลภูตสฺส เถรสฺส นาเมน อุปาลิ นาม. ทินฺนนาเมน ปน ติปิฏกาลงฺกาโร นาม. ติริยปพฺพตวิหาเร ปน วาสตฺตา ฐานนาเมน ติริยปพฺพตตฺเถโร นาม.

That elder, however, was named Munindaghosa by his novice name. At the time of his higher ordination, however, he was named Upāli, after the name of the elder who was his maternal uncle. By his given name, however, he was named Tipiṭakālaṅkāra. And due to residing at Tiriyapabbatavihāra, by his place-name, he was known as the venerable Tiriyapabbata.

---

โส กิร เอราวตีนทีตีเร จตุภูมิกวิหาเร ปฐมํ นิสีทิตฺวา ปจฺฉา กลิยุคสฺส วสฺสสหสฺเส กาเลสฏฺฐิวสฺสายุโก หุตฺวา ติริยปพฺพตวิหาเร นิสีทิ. สามเณรกาเล โส ชลุมสฺยามภเยน รตนปูรโต นิกฺขมิตฺวา เกตุมตีนครํ ปตฺวา ตตฺถ ติสาสนธชตฺเถรสฺส สิสฺสภูตสฺส ธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส สนฺติเก คนฺถํ อุคฺคณฺหึ. ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาสุ อติเฉกตาย ทหรกาเลเยวจ เวสฺสนฺตรชาตกํ กพฺยาลงฺกาเรน พนฺธิตฺวา กถนโต อติวิย ปากโฏ อโหสิ. ตสฺส ปน [Pg.179] เถรสฺส สิสฺโส อุจฺจนครวาสี มหาติสฺสตฺเถโรติ สงฺคิรชนปเท อรญฺญวาสํ วสิตฺวา ปริยตฺตึ วาเจตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ. ตสฺส ปน สิสฺโส เรมินคาเม คามวาสี จนฺทตฺเถโร นาม. ตสฺส สิสฺโส ตํคามวาสี คุณสิริตฺเถโร นาม. ตสฺส สิสฺโส ตํคามวาสี กลฺยาณธชตฺถโร นาม. โส ปน เถโร ปทุมนคเร สหสฺโสโรธโพโธทธิคาเมสุ ปริยตฺตึ วาเจตฺวา นิสีทิ. ตสฺส สิสฺโส โพโธทธิคามวาสิโน อินฺโทภาสกลฺยาณจกฺกวิมลาจารตฺเถรา สหสฺโสโรธคามวาสิโน คุณสารจนฺทสารตฺเถรา วํตุมคามวาสี วรเอสิตฺเถโร กนฺนินคเร ชรราชคาม วาสี คุณสิริตฺเถโรจาติ อิเม เถรา กลฺยาณธชตฺเถรสฺส สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คเหตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา โกวิทา อเหสุํ.

He, it is said, first resided in the four-storied monastery on the banks of the Erāvatī River. Later, in the thousandth year of the Kali Yuga, being sixty years of age, he resided in the Tiriyapabbata Monastery. In his novice days, out of fear of Jalumasyāma, he left Ratanapūra and reached the city of Ketumatī. There, he learned the texts in the presence of the elder Dhammarājaguru, a disciple of the elder Tisāsanadhaja. Due to his great skill in the Pāli, commentaries, and sub-commentaries, and from composing the Vessantara Jātaka with poetic embellishment even while young, he became exceedingly famous. That elder’s disciple was the great elder Mahātissa, a resident of Uccanagara, who, having lived as a forest-dweller in the Saṅgira country, taught the scriptures and upheld the Dispensation. His disciple was the elder Canda, a village-dweller in Reminagāma. His disciple was the elder Guṇasiri, a resident of that same village. His disciple was the elder Kalyāṇadhaja, a resident of that same village. That elder taught the scriptures in the villages of Sahassorodha and Bodhodadhi in the city of Paduma and resided there. His disciples were: the elders Indobhāsa, Kalyāṇacakka, and Vimalācāra, residents of Bodhodadhi village; the elders Guṇasāra and Candasāra, residents of Sahassorodha village; the elder Varaesi, a resident of Vaṃtumagāma; and the elder Guṇasiri, a resident of Jararājagāma in Kanninagara. These elders, having again received training under the elder Kalyāṇadhaja, mastered the scriptures and became experts.

---

ตสฺเสว กลฺยาณธชตฺเถรสฺส สิสฺโส สงฺคิรชนปเท สมิวนคาเม นิสินฺโน ธมฺมธโร นาม เถโร มหลฺลกกาเล ปทุมนคเร กุสุมมูลคาเม นิสีทิตฺวา คนฺถํ วาเจตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ.

A disciple of that same venerable Kalyāṇadhaja, the elder named Dhammadhara, who had been residing in Samivanagāma in the Saṅgira country, in his old age resided in Kusumamūlagāma in the city of Paduma, and having taught the texts, he upheld the Dispensation.

---

เตสุ คุณสิริตฺเถโร อมรปุรมาปกสฺส รญฺโญ กาเล คุณาภิลงฺการสทฺธมฺมมหาราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉํ คณฺหิตฺวา เชยฺยภูมิวาสกิตฺติวิหาเร ปฏิวสิ.

Among them, the venerable Guṇasiri, during the time of the king who founded Amarapura, having received the title 'Guṇābhilaṅkārasaddhammamahārājādhirājaguru,' resided in the Jeyyabhūmivāsakitti Monastery.

---

ตสฺส ปน เถรสฺส สิสฺโส ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาคุรุ นาม มหาเถโร. ตสฺเสว รญฺโญ กาเล สงฺฆราชา อโหสิ. โส ปน เถโร สีหฬทีเป อมรปุรนิกายิกานํ ปภโว. คุณาภิลงฺการสทฺธมฺมมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺเสว สิสฺโส ติปิฏกาลงฺการมหาธมฺมราชคุรุ นาม เถโร. ตสฺส สิสฺโส สูริยวํสาภิสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติ มหาธมฺมราชาธิราชคุรุ นาม เถโร อมรปุรทุติยมาปกสฺส รญฺโญ กาเล [Pg.180] สงฺฆราชา อโหสิ. ตสฺส ปน สิสฺโส เญยฺย ธมฺมาภิวํสมุนิวรญาณกิตฺติสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติ- มหาธมฺมราชาธิราชคุรุ มหาเถโร ทุติยํ อมรปุรมาปกสฺส รตนปุณฺณมาปกสฺสจ รญฺโญ กาเลสุ สงฺฆ ราชา อโหสิ. โส ปน ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส สงฺฆรญฺโญ สิสฺโสปิ วรเอสิตฺเถรสฺส สิสฺโสจ อโหสิ.

The disciple of that elder, moreover, was the great elder named Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājāguru. During the reign of that very king, he became the Saṅgharājā. That elder, moreover, was the progenitor of the Amarapura Nikāya on the island of Sīhaḷa. And the disciple of that very venerable Guṇābhilaṅkārasaddhammamahādhammarājādhirājaguru was the elder named Tipiṭakālaṅkāramahādhammarājaguru. His disciple was the elder named Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpati-mahādhammarājādhirājaguru, who became the Saṅgharājā during the reign of the second king to found Amarapura. His disciple, moreover, was the great elder Ñeyyadhammābhivaṃsamunivarañāṇakittisiripavarālaṅkāradhammasenāpati-mahādhammarājādhirājaguru, who served as Saṅgharājā during the reigns of the second king to found Amarapura and the king who founded Ratanapuṇṇa. That disciple, moreover, was also a disciple of the Saṅgharājā, the venerable Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru, and a disciple of the venerable Varaesi.

---

อยํ สีหฬทีปโต สพฺพปจฺฉิมาคเตหิ สทฺธมฺมจารีมหาสามิตฺเถเรหิ ยาว อมฺหากํ อาจริยา เถรปรมฺปรา ทสฺสนกถา.

This is the account showing the lineage of elders from the elders Saddhammacāri and Mahāsāmi, who came last of all from the island of Sīhaḷa, down to our own teachers.

---

อยมฺปิ อปรา เถรปรมฺปรา เวทิตพฺพา. ฉปฺปทตฺเถรวํสิโก สทฺธมฺมกิตฺติ นาม เถโร เชยฺยปุรํ อาคนฺตฺวา จตุทีปภูมิฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา มหาอริยวํสตฺเถรสฺส สนฺติเก ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา ตโต ปจฺฉา เชตวนวิหารํ สงฺกมิตฺวา ตตฺถ นิสีทิตฺวา ปริยตฺตึ วาเจตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ.

This, too, is another lineage of elders that should be known. The venerable Saddhammakitti, of the lineage of the venerable Chappada, came to Jeyyapura. Seating himself in the place of the four continents, he learned the scriptures from the great venerable Ariyavaṃsa. Afterwards, he went to the Jetavana Monastery, settled there, taught the scriptures, and upheld the Dispensation.

---

ตสฺส สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรสฺส สิสฺโส ติสาสนธโช นาม. ตสฺส สิสฺโส ธมฺมราชคุรุ นาม. ตสฺส สิสฺโส มุนินฺทโฆโส นาม. ตสฺส สิสฺโส มหาติสฺโส นาม. ตสฺส สิสฺโส จนฺทปญฺโญ นาม. ตสฺส สิสฺโส คุณสิริ นาม. ตสฺส สิสฺโส ญาณธโช นาม. ตสฺส สิสฺโส ธมฺมธโร นาม. ตสฺส สิสฺโส อินฺโทภาโส นาม. ตโต ปฏฺฐาย กลฺยาณจกฺก วิมลาจาร คุณสาร จนฺทสาร วรเอสี คุณสิริ ญาณาภิวํส เญยฺยธมฺมาภิวํสตฺเถรานํ วเสน สาสนวํโส เวทิตพฺโพติ.

The disciple of the venerable Saddhammakitti was named Tisāsanadhaja. His disciple was named Dhammarājaguru. His disciple was named Munindaghosa. His disciple was named Mahātissa. His disciple was named Candapañña. His disciple was named Guṇasiri. His disciple was named Ñāṇadhaja. His disciple was named Dhammadhara. His disciple was named Indobhāsa. From then on, the lineage of the Dispensation should be understood by way of the venerable Kalyāṇacakka, Vimalācāra, Guṇasāra, Candasāra, Varaesī, Guṇasiri, Ñāṇābhivaṃsa, and Ñeyyadhammābhivaṃsa.

---

อยํ ปตฺตลงฺกสฺส ฉปฺปทตฺเถรสฺส สิสฺสภูตา สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรโต ปฏฺฐาย เถรปรมฺปรทสฺสนกถา.

This is the account showing the lineage of elders beginning with the venerable Saddhammakitti, who was a disciple of the venerable Chappada, the ornament of the bowl.

---

อิทํ รตนปุณฺณนคเร สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

This is the establishment of the Dispensation in the city of Ratanapuṇṇa.

---

เอวํ อปรนฺตรฏฺฐสงฺขาเตน เอกเทเสน สกลมฺปิ มรมฺมรฏฺฐํ [Pg.181] คเหตฺวา สาสนวํโส ทสฺเสตพฺโพ. ภควาปิ หิ อปรนฺตรฏฺเฐ จนฺทนวิหาเร วสิตฺวา ตมฺพทีปรฏฺเฐ ตํตํเทสมฺปิ อิทฺธิยา จริตฺวา สตฺตานํ ธมฺมํ เทเสสิเยวาติ.

Thus, having encompassed the entire Maramma country, including a part known as Aparantaraṭṭha, the lineage of the Dispensation should be shown. For the Blessed One, too, having dwelt in the Candana Monastery in Aparantaraṭṭha, and having traveled through various parts of the Tambadīpa country by psychic power, indeed taught the Dhamma to beings.

---

อิติ สาสนวํเส อปรนฺตรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

Thus in the Sāsanavaṃsa ends the section on the account of the Dispensation in Aparantaraṭṭha.

---

นาม ฉฏฺโฐ ปริจฺเฉโท.

The Sixth Chapter.

---

๗. กสฺมิรคนฺธารรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

7. The Section on the Account of the Dispensation in the Lands of Kashmir and Gandhāra.

---

๗. อิทานิ ยถาวุตฺตมาติกาวเสน กสฺมีรวนฺธารรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ วตฺตุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโต, ตสฺมา ตํ วกฺขามิ.

7. Now, the opportunity has arisen to relate the account of the Dispensation in the lands of Kashmir and Gandhāra, according to the outline stated previously; therefore, I shall speak of it.

---

ตติยสงฺคีตาวสาเน หิ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร มชฺฌนฺติ กตฺเถรํ กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํ เปเสสิ,-ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปภิฏฺฐาเปหีติ. เอตฺถ จ กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํ นาม จีนรฏฺฐสมีเป ติฏฺฐติ. เตเนว หิ อธุนา กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐวาสิโน จินรฏฺฐวาสิโนจ มนุสฺสา อรวาฬสฺส นาม นาคราชสฺส อุปฺปชฺชนกาลโต ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา นาครูปํ กตฺวา มาเนนฺติ ปูเชนฺติ สกฺกโรนฺติ, วตฺถภาชนาทีสุปิ นาครูปเมว เต เยภุยฺเยน กโรนฺตีติ.

Indeed, at the end of the Third Council, the Elder Mahāmoggaliputtatissa sent the Elder Majjhantika to the land of Kashmir and Gandhāra, saying, 'Go to that land and establish the Dispensation there.' And here, the land of Kashmir and Gandhāra is situated near the land of China. Therefore, from the time of the arising of the nāga king named Aravāḷa until today, the people living in the lands of Kashmir and Gandhāra, and also the people living in the land of China, making a nāga image, honor, worship, and respect it, and mostly they make nāga images even on their cloths, vessels, and so on.

---

โสจ มชฺฌนฺติกตฺเถโรปิ จตูหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ อตฺถ ปญฺจโม หุตฺวา ปาฏลิปุตฺตโต เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา หิมวติ อรวาฬทหสฺส อุปริ โอตริ. เตน โข ปน สมเยน กสฺมีรคนฺธารรฏฺเฐ สสฺสปากสมเย อรวาโฬ นาม นาคราชา อรวาฬทเห นิสีทิตฺวา กรกวสฺสํ นาม วสฺสาเปตฺวา สสฺสํ หราเปตฺวา มหาสมุทฺทํ ปาเปสิ. เตโรจ อรวาฬทหสฺส อุปริ โอตริตฺวา อรวาฬทหปิฏฺฐิกํ จงฺกมติปิ ติฏฺฐติปิ นิสีทติปิ เสยฺยมฺปิ กปฺเปติ. นาคมาณวกา ตํ ทิสฺวา อรวาฬสฺส นาคราชสฺส อาโรเจสุํ, - มหาราช เอโก ฉินฺนภินฺนปฏธโร ภณฺฑุกาสาววสโน อมฺหากํ อุทกํ ทูเสตีติ. ตทา ปน เถโร อตฺตานํเยว [Pg.182] นาคานํ ทสฺเสติ. นคราชา ตาวเทว โกธาภิภูโต นิกฺขมิตฺวา เถรํ ทิสฺวา มกฺขํ อสฺสหมาโน อนฺตลิกฺเข อเนกานิ ภึสนกานิ นิมฺมินิ. ตโต ตโต ภุสาวาตา วายนฺติ, รุกฺขา ฉิชฺชนฺติ, ปพฺพตกูฏา ปตนฺติ เมฆาคชฺชนฺติ, วิชฺชุํลตา นิจฺฉรนฺติ, อสนิโย ผลนฺติ, ภินฺนํ วิย คคนํ อุทกํ ปคฺฆรติ, ภยานกรูปา นาคกุมารา สนฺนิปตนฺติ, สยมฺปิ ธูมายติ ปชฺชลติ, ปหรณวุฏฺฐิโย วิสฺสชฺเชติ, โก อยํมุณฺฑโก ฉินฺนภินฺนปฏธโรติอาทีหิ ผรุสวจเนหิ เถรํ สนฺตชฺเชติ, เอถ คณฺหถ หนถ นิทฺธมถ อิมํ สมณนฺติ นาคพลํ อาณาเปสิ.

And that Elder Majjhantika, being the fifth with four bhikkhus, having risen into the air from Pāṭaliputta, descended above the Aravāḷa Lake in the Himalayas. Now, at that time, during the ripening of the crops in the land of Kashmir and Gandhāra, the nāga king named Aravāḷa, residing in the Aravāḷa Lake, caused a hailstorm to rain down, and having caused the crops to be carried away, sent them to the great ocean. And the Elder, having descended above the Aravāḷa Lake, walked, stood, sat, and lay down on the surface of the Aravāḷa Lake. The young nāgas, seeing him, reported to the nāga king Aravāḷa: 'Great king, a certain shaven-headed one wearing tattered robes and yellowish-brown garments is polluting our water.' Then, however, the Elder revealed himself only to the nāgas. The nāga king, immediately overcome with anger, emerged and, seeing the Elder and unable to bear the insult, created many terrifying apparitions in the sky. Fierce winds blew from all directions, trees were shattered, mountain peaks collapsed, clouds thundered, lightning flashed, thunderbolts struck, water poured down as if the sky were split, terrifying young nāgas gathered, and he himself smoked and blazed, discharging showers of weapons. He threatened the Elder with harsh words such as, 'Who is this shaveling, this wearer of tattered robes?' and commanded his nāga forces, 'Come, seize him! Strike him! Drive away this ascetic!'

---

เถโร สพฺพํ ตํ ภึสนกํ อตฺตโน อิทฺธิพเลน ปฏิพาหิตฺวา นาคราชานํ อาห,–

The Elder, repelling all that terrifying display with his psychic power, addressed the nāga king:

---

สเทวโกปิ เจ โลโก, อาคนฺตฺวา ตาสเยยฺย มํ;

น เม ปฏิพโล อสฺส, ชเนตุํ ภยเภรวํ.

Even if the world with its deities were to come and frighten me, it would not be able to generate fear and terror in me.

---

สเจปิ ตฺวํ มหึ สพฺพ, สสมุทฺทํ สปพฺพตํ;

อุกฺขิปิตฺวา มหานาค, ขิเปยฺยาสิ มมูปริ.

Even if you, O great nāga, were to lift up the entire earth, with its oceans and mountains, and hurl it upon me,

---

เนว เม สกฺกุเณยฺยาสิ, ชเนตุํ ภยเภรวํ;

อญฺญทตฺถุ ตเววสฺส, วิฆาโต อุรคาธิปาติ.

You would never be able to generate fear or terror in me; on the contrary, destruction would come to you yourself, O lord of serpents.

---

เอวํ วุตฺเต นาคราชา วิหตานุภาโว นิปฺผลวายาโม ทุกฺขี ทุมฺมโน อโหสิ.

When this was said, the nāga king, his power destroyed and his efforts fruitless, became sorrowful and disheartened.

---

ตํ เถโร ตงฺขณานุรูปาย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา ตีสุ สรเณสุ ปญฺจสุจ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ สทฺธึ จตุราสีติยา นาคสหสฺเสหิ. อญฺเญปิ พหู หิมวนฺตวาสิโน ยกฺขาจ คนฺธพฺพาจ กุมฺภณฺฑาจ เถรสฺส ธมฺมกถํ สุตฺวา สรเณสุจ สีเลสุจ ปติฏฺฐหึสุ. ปญฺจโกปิ ยกฺโข สทฺธึ ภริยาย ยกฺขินิยา ปญฺจหิจ ปุตฺตสเตหิ ปฐเม [Pg.183] ผเล ปติฏฺฐิโต. อถายสฺมา มชฺฌนฺติ กตฺเถโร สพฺเพนาคยกฺขรกฺขเส อามนฺเตตฺวา เอวมาห,-

The Elder, having instructed, exhorted, inspired, and gladdened him with a Dhamma talk appropriate to that moment, established him in the three refuges and the five precepts along with eighty-four thousand nāgas. Many other yakkhas, gandhabbas, and kumbhaṇḍas dwelling in the Himalayas, having heard the Elder's Dhamma talk, also established themselves in the refuges and precepts. The yakkha Pañcaka, along with his wife the yakkhinī and their five hundred sons, was established in the first fruit. Then the Venerable Majjhantika, addressing all the nāgas, yakkhas, and rākṣasas, spoke thus:—

---

มาทานิ โกธํ ชนยิตฺถ, อิโต อุทฺธํ ยถา ปุเร;

สสฺสฆาตญฺจ มา กตฺถ, สุขกามา หิ ปาณิโน;

กโรถ เมตฺตํ สตฺเตสุ, วสนฺตุ มนุชา สุขนฺติ.

Henceforth, do not generate anger as you did before; do not destroy the crops, for beings desire happiness. Cultivate loving-kindness towards beings; may humans dwell in happiness.

---

เต สพฺเพปิ สาธุ ภนฺเตติ เถรสฺส วจนํ ปฏิสฺสุณิตฺวา ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชึสุ. ตํ ทิวสเมว นาคราชสฺส ปูชาสมโย โหติ. อถ นาคราชา อตฺตโน รตนมยํ ปลฺลงฺกํ อาหราเปตฺวา เถรสฺส ปญฺญเปสิ. นิสีทิ เถโร ปลฺลงฺเก. นาคราชาปิ เถรํ พีชยมาโน สมีเป อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ ขเณ กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐวาสิโน อาคนฺตฺวา เถรํ ทิสฺวา อมฺหากํ นาคราชโตปิ เถโร มหิทฺธิกตโรติ เถรเมว วนฺทิตฺวา นิสินฺนา. เถโร เตสํ อาสิวิโสปมสุตฺตํ กเถสิ. สุตฺตปริโยสาเน อสีติยาปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. กุลสตสหสฺสญฺจ ปพฺพชิ. ตโต ปภุติ จ กสฺมีรคนฺธาโร ยาวชฺเชตนา กาสาวปชฺโชตา อิสิวาตปฏิวาตาเอว.

All of them, assenting with 'Very well, venerable sir,' followed the Elder's instructions as they had been taught. That very day was the occasion for the nāga king's offering. Then the nāga king had his jeweled couch brought and arranged it for the Elder. The Elder sat on the couch. The nāga king stood nearby, fanning the Elder. At that moment, the inhabitants of Kashmir and Gandhāra arrived. Seeing the Elder, they thought, 'This Elder is more powerful than our nāga king.' They paid homage to the Elder and sat down. The Elder taught them the Āsīvisopama Sutta. At the end of the discourse, eighty thousand living beings attained the penetration of the Dhamma. One hundred thousand families went forth into homelessness. From that time onwards, Kashmir and Gandhāra, until this day, have been radiant with saffron robes, with the wind of the sages blowing through.

---

คนฺตฺวา กสฺมีรคนฺธารํ, อิสิ มชฺฌนฺติโก ตทา;

ทุฏฺฐํ นาคํ ปสาเทตฺวา, โมเจสิ พนฺธนา พหูติ.

Having gone to Kashmir and Gandhāra, the sage Majjhantika then, having pacified the malevolent nāga, freed many from bondage.

---

อธุนา ปน กสฺมีรคนฺธารรฏฺเฐ สาสนสฺส อตฺถงฺคตสฺสวิย สูริยสฺส โอภาโส น ปญฺญายติ, ตสฺมา ตตฺถ สาสนสฺส ปติฏฺฐาเน วิตฺถาเรน วตฺตพฺพกิจฺจํ นตฺถีติ.

But now, since the light of the Dispensation, like a setting sun, is not evident in the lands of Kashmir and Gandhāra, there is no need for extensive discussion on the establishment of the Dispensation there.

---

อิติ สาสนวํเส กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

Thus ends the account of the Dispensation in the lands of Kashmir and Gandhāra in the History of the Dispensation.

---

นาม สตฺตโม ปริจฺเฉโท.

The Seventh Chapter.

---

๘. มหึสกรฏฺฐสฺสาสนวํสกถามคฺโค

8. The Account of the Dispensation in the Mahiṃsaka Country.

---

๘. อิทานิ [Pg.184] ยถาวุตฺตมาติกาวเสน มหึสกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ วตฺตุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโต, ตสฺมา ตํ วกฺขามิ.

8. Now, the opportunity has arisen to relate the account of the Dispensation in the Mahiṃsaka country, according to the outline already stated; therefore, I shall relate it.

---

ตติยสงฺคีตาวสาเน หิ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร มหาเรวตฺเถรํ มหึสกมณฺฑลํ เปเสสิ,- ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปหีติ.

At the conclusion of the Third Council, the Elder Mahāmoggaliputtatissa sent the Elder Mahādeva to the Mahiṃsaka territory, saying, 'Go to that country and establish the Dispensation there.'

---

โสจ อตฺตปญฺจโม หุตฺวา มหึสกมณฺฑลํ อคมาสิ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ ปญฺจวคฺโค คโณ อลํ อุปสมฺปทกมฺมายาติ มญฺญมาโน. เถโร มหึสกมณฺฑลํ คนฺตฺวา เทวทูตสุตฺตํ กเถสิ. สุตฺตปริโยสาเน จตฺตาลีสปาณสหสฺสานิ ธมฺมจกฺขุํ ปฺปฏิลภึสุ. จตฺตาลีสํเยว ปาณสหสฺสานิ ปพฺพชึสุ.

And he, being the fifth among them, went to the Mahiṃsaka territory, thinking, 'A group of five is sufficient for the ordination ceremony in the outlying regions.' The Elder went to the Mahiṃsaka territory and taught the Devadūta Sutta. At the end of the discourse, forty thousand beings attained the vision of the Dhamma. Forty thousand beings also went forth.

---

คนฺตฺวาน รฏฺฐํ มหึสํ, มหาเรโว มหิทฺธิโก;

โจเทตฺวา เทวทูเตหิ, โมเจสิ พนฺธนา พหูติ.

Having gone to the Mahiṃsa country, the great and powerful Mahādeva, having exhorted them with the divine messengers, freed many from bondage.

---

อธุนา ปน ตตฺถ สาสนสฺส อพฺเภหิวิย ปฏิจฺฉนฺนสฺส สูริยสฺส โอกาโส ทุพฺพโล หุตฺวา ปญฺญายติ.

But now, the light of the Dispensation there, like the sun obscured by clouds, appears weak.

---

อิติ สาสนวํเส มหึสกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

Thus ends the account of the Dispensation in the Mahiṃsaka Country in the History of the Dispensation.

---

นาม อฏฺฐโม ปริจฺเฉโท.

The Eighth Chapter.

---

๙. มหารฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

9. The Account of the Dispensation in the Mahāraṭṭha Country.

---

๙. อิโต ปรํ มหารฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ กถยิสฺสามิ ยถาวุตฺตมาติกาวเสน.

9. Hereafter, I shall relate the account of the Dispensation in the Mahāraṭṭha Country, according to the outline already stated.

---

ตติยสงฺคีตาวสาเน หิ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร มหาธมฺมรกฺขิตฺเถรํ มหารฏฺฐํ เปเสสิ,-ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสีติ.

At the conclusion of the Third Council, the Elder Mahāmoggaliputtatissa sent the Elder Mahādhammarakkhita to the Mahāraṭṭha Country, saying, 'Go to that country and establish the Dispensation there.'

---

มหาธมฺมรกฺขิตตฺเถโรจ อตฺตปญฺจโม หุตฺวา มหารฏฺฐํ คนฺตฺวา มหานารทกสฺสปชาตกกถาย มหารฏฺฐเก ปสาเทตฺวา [Pg.185] จตุราสีติปาณสหสฺสานิ มคฺคผเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ. เตรสสหสฺสานิ ปพฺพชึสุ. เอวํ โส ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ.

The Elder Mahādhammarakkhita, being the fifth among them, went to the Great Country and, through the story of the Mahānāradakassapa Jātaka, inspired the inhabitants of the Great Country, establishing eighty-four thousand beings in the paths and fruits. Thirteen thousand went forth. Thus, he established the Dispensation there.

---

มหารฏฺฐํ อิสิ คนฺตฺวา, โส มหา ธมฺมรกฺขิโต;

ชาตกํ กถยิตฺวาน, ปสาเทสิ มหาชนนฺติ.

That great Dhammarakkhita, the sage, having gone to the Great Country, and having narrated the Jātaka, delighted the great assembly.

---

ตตฺถ กิร มนุสฺสา ปุพฺเพ อคฺคิหุตาทิมิจฺฉากมฺมํ เยภุยฺเยน อกํสุ. เตเนว เถโร มหานารทกสฺสปชาตกกถํ เทเสสิ. ตโต ปฏฺฐาย ตตฺถ มนุสฺสา ชาตก กถํ เยภุยฺเยน โสตุํ อติวิย อิจฺฉนฺติ. ภิกฺขูจ เยภุยฺเยน คหฏฺฐานํ ชาตกกถํเยว เทเสนฺติ. วิเสสโต ปน วสฺสนฺตรชาตกกถํ เต มนุสฺสา พหูหิ ทาตพฺพวตฺถูหิ ปูเชตฺวา สุณนฺติ.

There, it is said, people in the past mostly performed wrong deeds such as fire sacrifices. For that reason, the Elder taught the story of the Mahānāradakassapa Jātaka. From then on, the people there were exceedingly eager to listen to Jātaka stories. And the monks mostly taught only Jātaka stories to the householders. Especially, those people listen to the Vessantara Jātaka story after honoring it with many offerings.

---

ตญฺจ มหารฏฺฐํ นาม สฺยามรฏฺฐสมีเป ฐิตํ, เตเนว สฺยามรฏฺฐวาสิโนปิ ภิกฺขู คหฏฺฐาจ เยภุยฺเยน โสตุํ อิจฺฉนฺตีติ. มหาธมฺมรกฺขิตตฺเถโรปิ มหารฏฺฐวาสีหิ สทฺธึ สกลสฺยามรฏฺฐวาสีนํ ธมฺมํ เทเสสิ, อมตรสํ ปาเยสิ, ยถา โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถโร อปรนฺตรฏฺฐํ คนฺตฺวา สกลมรมฺมรฏฺฐวาสีนนฺติ.

And that Great Country, named Mahāraṭṭha, was situated near the Syāma country; for that reason, the monks and householders residing in the Syāma country also mostly desired to listen. The Elder Mahādhammarakkhita, along with the residents of the Great Country, also taught the Dhamma to all the residents of the Syāma country, causing them to drink the nectar of the deathless, just as the Elder Yonakadhammarakkhita went to the western country and taught all the inhabitants of the Maramma country.

---

ยํ ปน โยนกรฏฺฐสาสนวํสกถายํ วุตฺตํ, ตมฺปิ สพฺพํ เอตฺถาปิ ทฏฺฐพฺพํเยว, เตหิ ตสฺส เอกสทิสตฺเตน ฐิตตฺตาติ. ตถา หิ นาคเสนตฺเถโรปิ โยนกรฏฺเฐ วสิตฺวา สฺยามรฏฺฐาทีสุปิ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. โยนกรฏฺฐวาสิโน มหาธมฺมคมฺภีรตฺเถรมหาเมธงฺกรตฺเถราจ สทฺธึ พหูหิ ภิกฺขูหิ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ตโต ปุนาคนฺตฺวา สฺยามรฏฺเฐ โสกฺกตยนครํ ปตฺวา ตตฺถ นิสีทิตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา ปจฺฉา ลกุนฺนนคเร นิสีทิตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ. เอวํ โยนกรฏฺเฐ สาสนํ ฐิตํ สฺยามาทีสุปิ ฐิตํเยวาติ ทฏฺฐพฺพํ.

Whatever was stated in the account of the chronicle of the Dispensation in the Yonaka country, all of that should be understood here as well, because of their being very similar. Indeed, the Elder Nāgasena, having lived in the Yonaka country, also established the Dispensation in the Syāma country and other regions. The Elder Mahādhammagambhīra and the Elder Mahāmedhaṅkara, inhabitants of the Yonaka country, along with many monks, went to the island of Sīhaḷa. Then, returning from there, they reached the city of Sukhodaya in the Syāma country, where they settled and upheld the Dispensation. Later, they settled in the city of Lakunnagara and upheld the Dispensation. Thus, it should be understood that just as the Dispensation was established in the Yonaka country, so too was it established in the Syāma country and elsewhere.

---

พุทฺธสฺส ภควโต ปรินิพฺพานโต ทฺวิสตาธิกานํ ทฺวินฺนํ วสฺสสหสฺสานํ [Pg.186] อุปริ นวุติเม วสฺส สีหฬทีเป รชฺชํ ปตฺตสฺส กิตฺติสฺสิริราชสีหมหาราชสฺส อภิเสกโต ตติเย วสฺเส เตเนว กิตฺติสฺสิริราชสีหมหารญฺญา ปหิตปณฺณาการสาสนํ อาคมฺม สรามาธิปติธมฺมิกมหาราชาธิราเชนาณตฺเตหิ ลงฺกาทีปํ อาคเตหิ อุปาลิตฺเถ ราทีหิ ปติฏฺฐาปิโต วํโส อุปาลิวํโสติ ปากโฏ. โสจ ทุวิโธ ปุพฺพารามวิหารวาสีอภยคิริวิหารวาสีวเสนาติ. เอวํ มหานครโยนกลฺยามรฏฺเฐสุ สาสนํ ถิรํ หุตฺวา ติฏฺฐตีติ เวทิตพฺพนฺติ.

In the ninetieth year after two thousand two hundred years from the Parinibbāna of the Blessed Buddha, and in the third year from the consecration of the great king Kittisirirājasīha who had attained kingship on the island of Sīhaḷa, the lineage known as the Upālivaṃsa was established. It was established by Upāli Thera and others who, ordered by the lord of Sarāma, the righteous great king of kings, came to the island of Laṅkā in response to a gift-bearing message sent by that very great king Kittisirirājasīha. And this lineage is twofold: by way of those dwelling at the Pubbārāma Monastery and those dwelling at the Abhayagiri Monastery. Thus, it should be understood that the Dispensation stands firm in the great city, the Yona country, and the Kalyāṇa country.

---

อิติ สาสนวํเส มหารฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค นาม

Thus ends the section in the Sāsanavaṃsa named the Account of the Chronicle of the Dispensation in the Great Country.

---

นวโม ปริจฺเฉโท.

The Ninth Chapter.

---

๑๐. จินรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

10. The Account of the Chronicle of the Dispensation in the Land of Cina.

---

๑๐. ตโต ปรํ ปวกฺขามิ จีนรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ ยถาฏฺฐวิตมาติกาวเสน.

10. Hereafter, I shall explain the account of the chronicle of the Dispensation in the land of Cina, according to the established outline.

---

ตติยสงฺคีตาวสาเน หิ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร มชฺฌิมตฺเถรํ จินรฏฺฐํ เปเสสิ,-ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปหีติ.

Indeed, at the conclusion of the Third Council, the Elder Mahāmoggaliputtatissa sent the Elder Majjhima to the land of Cina, saying: “Go to this land and establish the Dispensation there.”

---

มชฺฌิมตฺเถโรจ กสฺสปโคตฺตเรน อฬกเรวตฺเถเรน ทุนฺทภิยตฺเถเรน มหาเรวตฺเถเรนจ สทฺธึ หิมวนฺตปฺปเทเส ปญฺจจีนรฏฺฐํ คนฺตฺวา ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนสุตฺตนฺตกถายตํ เทสํ ปสาเทตฺวา อสีติปาณโกฏิโย มคฺคผลรตนานิ ปฏิลาเภสิ. ปญฺจปิจ เต เถรา ปญฺจรฏฺฐานิ ปสาเทสุํ. เอกเมกสฺส สนฺติเก สหสฺสมตฺตา ปพฺพชึสุ. เอวํ เต ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสุํ.

And the Elder Majjhima, together with the Elder Aḷakarevata of the Kassapa clan, the Elder Dundubhiya, and the Elder Mahārevata, went to the five lands of Cina in the Himalayan region. There, having inspired that region with a discourse on the Dhammacakkappavattana Suttanta, they caused eighty crores of beings to attain the jewels of the paths and fruits. And those five elders inspired five lands. In the presence of each one, about a thousand individuals went forth. Thus, they established the Dispensation there.

---

คนฺตฺวา มชฺฌิมตฺเถโร, หิมวนฺตํ ปสาทยิ;

ยกฺขเสนํ ปกาเสนฺโต, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนนฺติ.

Having gone, the Elder Majjhima inspired the Himālaya region, proclaiming the army of yakkhas and the Dhammacakkappavattana.

---

ตตฺถ กิร มนุสฺสา เยภุยฺเยน จนฺทีปรมีสฺวารานํ ยกฺขานํ ปูชํ [Pg.187] กโรนฺติ. เตเนว เต ปญฺจ เถรา เตสํ ยกฺขเสนํ ปกาสยิตฺวา ธมฺมํ เทเสสุํ. กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํ ปน กทาจิ กทาจิ จีนรฏฺฐินฺทสฺส วิชิตํ โหติ, กทาจิ กทาจิ ปน วิสุํ โหติ. ตทา ปน วิสุํเยว อโหสีติ ทฏฺฐพฺพํ.

There, it is said, people mostly perform offerings to yakkhas who are lords of fierce power. Therefore, those five elders, having proclaimed their army of yakkhas, taught the Dhamma. But the land of Kasmīra and Gandhāra is sometimes the dominion of the king of the land of Cina, and sometimes it is separate. At that time, however, it should be understood that it was indeed separate.

---

จีรนฏฺเฐ ปน ภควโต สาสนํ ทุพฺพลํเยว หุตฺวา อฏฺฐาสิ, น ถิรํ หุตฺวา. เตเนว อิทานิ ตตฺถ กตฺถจิเยว สาสนํ ฉายามตฺตํว ปญฺญายติ, วาตเวเคน วิกิณฺณอพฺภํวิย ติฏฺฐตีติ.

But in the land of Cina, the Dispensation of the Blessed One remained weak indeed, not becoming firm. Therefore, now, only in some places there, the Dispensation appears as a mere shadow, standing like a cloud scattered by the force of the wind.

---

อิติ สาสนวํเส จีนรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค นาม

Thus ends the section in the Sāsanavaṃsa named the Account of the Chronicle of the Dispensation in the Land of Cina.

---

ทสโม ปริจฺเฉโท.

The Tenth Chapter.

---

เอวํ สพฺเพน สพฺพํ สาสนวํสกถามคฺโค นิฏฺฐิโต.

Thus, the entire Account of the Chronicle of the Dispensation is completed.

---

เอตฺตาวตาจ –

And thus far —

---

ลงฺกาคเตน สนฺเตน, จิตฺรญาเณน ภิกฺขุนา;

สรณงฺกรนาเมน, สทฺธมฺมฏฺฐิติกามินา.

By the peaceful monk who came to Laṅkā, possessed of diverse wisdom, named Saraṇaṅkara, desiring the stability of the True Dhamma.

---

ทูรโตเยว ทีปมฺหา, สุมงฺคเลน โชตินา;

วิสุทฺธสีลินาเจว, ทีปนฺตรฏฺฐภิกฺขุนา.

And by Sumaṅgala, the shining one, from a distant island; and by the monk of pure virtue from another island country.

---

อญฺเญหิจาภิยาจิโต, ปญฺญาสามีติ นามโก;

อกาสึ สุฏฺฐุกํ คนฺถํ, สาสนวํสปฺปทีปิกํ.

And requested by others, I, named Paññāsāmī, have composed this excellent book, the Sāsanavaṃsappadīpikā, the 'Lamp on the Chronicle of the Dispensation'.

---

ทฺวิสเตจ สหสฺเสจ, เตวีสาธิเก คเต;

ปุณฺณายํ มิคสีรสฺส, นิฏฺฐํ คตาว สพฺพโส.

When two thousand, two hundred and twenty-three years had passed, on the full moon of Migasira, it was completely finished.

---

โกจิ เอตฺเถว โทโส เจ, ปญฺญายติ สุจิตฺตกา;

ตํ ขมนฺตุ จ สุทฺธิยา, คณฺหนฺตุ ยุตฺติกํ หเวติ.

If any fault is perceived herein, O discerning ones, may you forgive it for the sake of purity, and accept what is reasonable.