နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना नमस्कार असो.

သာသနဝံသပ္ပဒီပိကာ

सासनवंसप्पदीपिका (धम्मशासनाच्या इतिहासाचा प्रकाशक)

ဗုဒ္ဓံ [Pg.1] သုမာလီ ဒွိပဒုတ္တမော တမော,ဟန္တွာန ဗောဓေသိဓ ပင်္ကဇံ ကဇံ;

မဂ္ဂဂ္ဂသေလမှိ သုဉဋ္ဌိတော ဌိတော,သော မံ စိရံ ပါတု သုခံ သဒါ သဒါ.

जे मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ आहेत, ज्यांनी अज्ञानाचा अंधकार नष्ट करून या जगातील चिखलात जन्मलेल्या कमळाप्रमाणे असणाऱ्या जीवांना प्रबोधित केले, आणि जे श्रेष्ठ मार्ग रूपी पर्वतावर उत्तम प्रकारे प्रतिष्ठित आहेत, ते बुद्ध माझे दीर्घकाळ रक्षण करोत आणि मला सदैव सुख प्रदान करोत.

သီဟဠဒ္ဒီပတောယေဝ,အာဂတေဟိ ဒိသန္တရေ;

ဘိက္ခူဟိ ယာစိတော ကဿံ,သာသ္နဝံသပ္ပဒီပိကံ.

सीहळद्वीपातूनच (श्रीलंकेतून) इतर देशांत आलेल्या भिक्खूंनी केलेल्या याचनेवरून, मी 'सासनवंसप्पदीपिका' ची रचना करीत आहे.

ကာမဉ္စ ပေါရာဏေဟိ ယာ,သာသ္နဝံသပ္ပဒိပိကာ;

ဝိတ္ထာရ ဝါစနာမဂ္ဂါ,ဝိရစိတာ ဝိနိစ္ဆယာ.

प्राचीन आचार्यांनी जी 'सासनवंसप्पदीपिका' विस्तृत वाचनमार्गाने आणि निर्णयांसह रचली आहे,

သာ [Pg.2] ပန မရမ္မဘာသာယ,ကတတ္တာယေဝ ဧတေသံ;

ဒီပန္တရနိဝါသိနံ,ဝဟာတိ သုဋ္ဌုနာတ္ထံ.

परंतु, ती म्यानमार (बर्मी) भाषेत लिहिलेली असल्यामुळे, इतर द्वीपांवर राहणाऱ्या लोकांसाठी पूर्णपणे उपयुक्त ठरत नाही.

တသ္မာ ဟိ မူလဘာသာယ,ကရိဿာမိ အဟံ ဟဝေ;

သံသန္ဒိတွာန ဂန္ထေဟိ,တံ သလ္လက္ခေန္တု သာဓဝေါတိ.

म्हणूनच, इतर ग्रंथांशी तुलना करून, मी मूळ भाषेत (पालीमध्ये) याची रचना करीन. सज्जनांनी त्याचे नीट अवलोकन करावे.

တတြာယံမာတိကာ –

त्यातील ही अनुक्रमणिका (मातिका) खालीलप्रमाणे आहे –

၁. နဝဋ္ဌာနာဂတသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ,

१. नऊ ठिकाणी आलेल्या धम्मशासनाच्या इतिहासाचा मार्ग,

၂. သီဟဠဒီပိကသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ,

२. सीहळद्वीप (श्रीलंका) धम्मशासनाच्या इतिहासाचा मार्ग,

၃. သုဝဏ္ဏဘူမိသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ,

३. सुवर्णभूमी धम्मशासनाच्या इतिहासाचा मार्ग,

၄. ယောနကရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ,

४. योनक राष्ट्र धम्मशासनाच्या इतिहासाचा मार्ग,

၅. ဝနဝါသီရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ,

५. वनवासी राष्ट्र धम्मशासनाच्या इतिहासाचा मार्ग,

၆. အပရန္တရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ,

६. अपरांत राष्ट्र धम्मशासनाच्या इतिहासाचा मार्ग,

၇. ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ,

७. काश्मीर-गंधार राष्ट्र धम्मशासनाच्या इतिहासाचा मार्ग,

၈. မဟိံသကရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ,

८. महिंसक राष्ट्र धम्मशासनाच्या इतिहासाचा मार्ग,

၉. မဟာရဋ္ဌသာသနဝံသဝထာမဂ္ဂေါ,

९. महाराष्ट्र धम्मशासनाच्या इतिहासाचा मार्ग,

၁၀. စိနရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါစာတိ.

१०. आणि चीन राष्ट्र धम्मशासनाच्या इतिहासाचा मार्ग.

၁. နဝဋ္ဌာနာဂတသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

१. नऊ ठिकाणी आलेल्या धम्मशासनाच्या इतिहासाचा मार्ग

၁. တတ္ထ စ နဝဋ္ဌာနာဂတသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. အမှာကဉှိ ဘဂဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျာနံ ဟိတတ္ထာယ ဟတ္ထဂတံ သုခံ အနာဒိယိတွာ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ဗျာကရဏံ နာမ မဉ္ဇူသက ပုပ္ဖံ ပိလန္ဓိတွာ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသချေ ယာနိ အနေကာသု ဇာတီသု အတ္တနော ခေဒံ အနပေက္ခိတွာ သမတိံသပါရမိယော [Pg.3] ပူရေတွာ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝတော စဝိတွာ တုသိတပုရေ ဒေဝသုခံ အနုဘဝိ.

१. त्यामध्ये, नऊ ठिकाणी आलेल्या धम्मशासनाच्या इतिहासाचा मार्ग असा समजून घ्यावा. आपले भगवान सम्यक्संबुद्ध यांनी विनेय (मार्गदर्शन मिळण्यास पात्र) जीवांच्या हितासाठी स्वतःच्या हाताशी आलेले सुख (निर्वाण) न स्वीकारता, दीपंकर भगवंतांच्या चरणांशी 'मंजूषक' पुष्पाप्रमाणे भविष्यकथन (व्याकरण) धारण केले. त्यानंतर चार असंख्येय आणि एक लाख कल्प इतक्या प्रदीर्घ काळात, अनेक जन्मांमध्ये स्वतःच्या कष्टांची पर्वा न करता, तीस पारमिता पूर्ण केल्या आणि वेस्सन्तर राजाच्या अस्तित्वातून च्युत होऊन (देह सोडून) तुषित स्वर्गात देवसुखाचा अनुभव घेतला.

တဒါ ဒေဝေဟိ ဥယျောဇိယမာနော ဟုတွာ ကပိလဝတ္ထုမှိ ဟောသမတရညာ ပဘုတိ အသမ္ဘိန္နာတ္တိယဝံသိကဿ သုဒ္ဓေါ ဓနဿနာမ မဟာရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ အသမ္ဘိန္နာတ္တိယဝံ သိကာယ မာယာယ ကုစ္ဆီသ္မိံ အာသာဠိမာသဿ ပုဏ္ဏမိယံ ဂုရုဝါရေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အသမာသစ္စယေန ဝေသာခမာသဿ ပုဏ္ဏမိယံ သုက္ကဝါရေ ဝိဇာယိတွာ သောဠသဝဿိကကာလေ ရဇ္ဇသမ္ပတ္တိံ ပတွာ ဧကူနတိံသဝဿာနိ အတိက္ကမိတွာ မင်္ဂလဥယျာနံ နိက္ခမနကာလေ ဒေဝေဟိ ဒဿိတာနိ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ပဿိတွာ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိတွာ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ အနောမာယနာမ နဒိယာ တီရေ ဘမရ ဝဏ္ဏသန္နိဘာနိ ကေသာနိ ဆိန္ဒိတွာ ဒေဝဒတ္တိယကာသာဝံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ နေ ရဉ္ဇရာယနာမ နဒိယာ တီရေ ဝေသာခမာသဿ ပုဏ္ဏမိယံ ပစ္စူသကာလေ သုဇာတာယနာမ သေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ ပါယာသံ ဧကူနပဏ္ဏာသဝါရေန ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပုရိမိကာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မတာယ သုဝဏ္ဏပါတိံ နဒိယံ ဩတာရေတွာ မဟာဗောဓိမဏ္ဍံ ဥပသင်္ကမိတွာ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသီဒိတွာ အနမတဂ္ဂသံ သာရတော ပဋ္ဌာယ အတ္တာနံ ဆာယာ ဝိယ အနုယန္တာနံ အနေကသတကိလေသဝေရီနံ သီသံ စတူဟိ မဂ္ဂသတ္ထေဟိ ဆိန္ဒိတွာ တိလောကဂ္ဂမဟာဓမ္မရာဇတ္တံ ပတွာ ပဉ္စတာလီသဝဿာနံ တေသု တေသု ဌာနေသု တေသံ တေသံ သတ္တာနံ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဇာလံ ပတ္ထာရေတွာ ဒေသနာဉာဏံ ဝိဇမ္ဘေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ပတိဋ္ဌာပေတွာ စ ပန အသီတိဝဿာယုကကာလေ ဝိဇ္ဇောတယိတွာ နိဗ္ဗာယနပ္ပ ဒါပဇာလံ ဝိယ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. မစ္စု ဓမ္မဿ စ နာမ တီသု လောကေသု အတိမမာယိတဗ္ဗော ဧသ, အတိဂရုကာတဗ္ဗော ဧသ, အတိဘာယိတဗ္ဗော ဧသာတိ ဝိဇာနနသဘာဝေါ နတ္ထိ. ဘဂဝန္တံယေဝ တာဝ တိလောကဂ္ဂပုဂ္ဂလံ အာဒါယ [Pg.4] ဂစ္ဆတိ, ကိံမင်္ဂံ ပန အမှေ ယေဝါ တေဝါ, အဟောဝတအစ္ဆရိယာ သင်္ခါရဓမ္မောတိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ–

त्यानंतर, देवांनी प्रार्थना केल्यावर, कपिलवस्तू येथे महासंमत राजापासून सुरू झालेल्या अखंड क्षत्रिय वंशातील शुद्धोदन नावाच्या महाराजांच्या मुख्य राणी, अखंड वंशातील महामाया देवी यांच्या कुशीत आषाढ महिन्याच्या पौर्णिमेला, गुरुवारी त्यांनी प्रतिसंधी (गर्भधारणा) घेतली. दहा महिने पूर्ण झाल्यावर वैशाख महिन्याच्या पौर्णिमेला, शुक्रवारी त्यांचा जन्म झाला. सोळाव्या वर्षी त्यांनी राज्यवैभव प्राप्त केले. एकोणतीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर, मंगल उद्यानात जात असताना देवांनी दाखवलेली चार चिन्हे पाहून त्यांच्या मनात संवेग (वैराग्य) उत्पन्न झाला. त्यांनी महाभिनिष्क्रमण केले आणि अनोमा नावाच्या नदीच्या काठावर भुंग्यासारखे काळेभोर केशरूपी केस कापून, देवाने दिलेले काषाय वस्त्र परिधान केले. नेरंजरा नदीच्या काठावर वैशाख पौर्णिमेच्या पहाटे सुजाता नावाच्या श्रेष्ठि-कन्येने दिलेली खीर (पायस) एकोणपन्नास घासांत ग्रहण केली. पूर्व बुद्धांच्या परंपरेनुसार सोन्याचे पात्र नदीत सोडून, ते महाबोधीमंडळाकडे गेले. तेथे अपराजित पर्यंकावर (आसनावर) बसून, अनादी संसारापासून सावलीसारखे पाठीशी लागलेल्या शेकडो क्लेशरूपी शत्रूंची डोकी चार मार्ग-शस्त्रांनी (चार आर्यमार्गांनी) उडवून त्यांनी त्रिलोकात श्रेष्ठ असे महाधम्मराजपद प्राप्त केले. पंचेचाळीस वर्षे विविध ठिकाणी त्या-त्या प्राण्यांवर आपल्या महाकरुणेचे जाळे पसरवून, देशना-ज्ञानाचा विस्तार करत धम्म उपदेशिला आणि शासनाची (धम्मशासनाची) स्थापना केली. स्थापना करून, ऐंशी वर्षांच्या आयुष्यात, प्रकाश देऊन विझणाऱ्या दिव्याच्या ज्योतीप्रमाणे, ते अनुपधिशेष निर्वाणधातूमध्ये परिनिर्वाण पावले. मृत्यूच्या नियमात (मच्चुधम्म) तीनही लोकांत 'हा अत्यंत प्रिय आहे, हा अत्यंत आदरणीय आहे, किंवा याला अत्यंत भ्यावे' असे जाणण्याचा स्वभाव नाही. तो त्रिलोकातील श्रेष्ठ पुरुष असणाऱ्या भगवंतांनाच घेऊन जातो, मग आपली काय कथा? अहो! संस्कार धर्म (अनित्य गोष्टी) किती आश्चर्यकारक आहेत! याविषयी खालील गाथा आहेत–

မစ္စုဓမ္မော စ နာမေသ,နိလ္လဇ္ဇော စ အနောတ္တပ္ပီ;

တိလောကဂ္ဂံဝ အာဒါယ,ဂစ္ဆီ ပဂေဝ အညေသု.

हा मृत्यूचा नियम अत्यंत निर्लज्ज आणि भीतीरहित (अपकीर्तीची भीती नसलेला) आहे; जो त्रिलोकातील सर्वश्रेष्ठ (बुद्धांना) सुद्धा घेऊन जातो, मग इतरांचे काय सांगावे!

ယထာ ဂေါဃာတကော စောရော,မာရေတုံယေဝ အာရဘိ;

ဂေါဏံ လဒ္ဓါန လောကမှိ,ပယောဇနံဝ ဧတ္တကံ.

ज्याप्रमाणे खाटीक किंवा चोर जगात बैल मिळाल्यावर त्याला मारण्याचाच प्रयत्न करतो, कारण त्याचे तेवढेच प्रयोजन असते,

တထေဝ မစ္စုရာဇာ စ,ဟိန္ဒဂူနံ ဂုဏံ ဣဓ;

န ဝိဇာနာတိ ဧသော ဟိ,မာရေတုံယေဝ အာရဘီတိ.

त्याचप्रमाणे हा मृत्यूराज देखील येथील गुणवंतांचे गुण जाणत नाही, तो केवळ मारण्याचाच प्रयत्न करतो.

သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတေ စ ဘဂဝတိ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တိယဍ္ဎသတာဓိကေဟိ သဟဿမတ္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိ ပါဝါတော ကုသီနာရာယံ အာဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဘဂဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ သုတွာ အဝီတသောက ဘိက္ခူ ရောဒန္တေ ဒိသွာ ဝုဒ္ဓပဗ္ဗဇိတော သုဘဒ္ဒါနာမ ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒတိ– မာ အာဝုသော ပရိဒေဝိတ္ထ, နတ္ထေတ္ထ သောစိတဗ္ဗောနာမကောစိ, ပုဗ္ဗေ မယံ ဘဝါမ သမဏေန ဂေ,ဘမေန ဥပဒ္ဒုတာ– ဣဒံ ကရောထ ဣဒံ တုမှာကံ ကပ္ပတိ, မာ ဣဒံ ကရိတ္ထ န ဣဒံ တုမှာကံ ကပ္ပတီတိ, သေယျထာပိ ဣဏသာဓိကေန ဒါသောတိ, ဣဒါနိ ပန မယံ ယံ ယံ ဣစ္ဆာမ, တံ တံ သက္ကာ ကာတုံ, ယံ ယံ ပန န ဣစ္ဆာမ,တံ တံ သက္ကာ အကာတုန္တိ. တံ သုတွာ ဤဒိသံ ပန ဝေရီပုဂ္ဂလံ ပဋိစ္စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနံ ခိပ္ပံ အန္တရဓာရေယျ, ဣဒါနိ သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓသဒိသော သရီရော သံဝိဇ္ဇမာနော [Pg.5]ယေဝ ဒုက္ခေန နိပ္ဖာဒိတေ သာသနေ မဟာဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇိ စ, ဤဒိသော ပုဂ္ဂလော အညံ ဤဒိသံ ပုဂ္ဂလံ သဟာယံ လဘိတွာ ဝုဒ္ဓိမာပဇ္ဇန္တော ဟာပေတုံ သက္ကုဏေယျ မညေတိ စိတ္တက္ခေဒံ ပတွာ ဓမ္မသံဝေဂံ လဘိတွာ ဣမံ ဘိက္ခုံ ဣဓေဝ သေတဝတ္ထံ နိဝါသာပေတွာ သရီရေ ဘသ္မေန ဝိကိရိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ကရိဿာမီတိ စိန္တေသိ.

भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर सातव्या दिवशी, आयुष्यमान महाकस्सप हे साडेतेराशे (१३५०) भिक्खूंच्या संघासह पावा नगरीहून कुसिनारा येथे येत असताना, वाटेत 'भगवान सम्यक्संबुद्ध परिनिर्वाण पावले' असे त्यांनी ऐकले. शोकमुक्त न झालेले भिक्खू रडत असल्याचे पाहून, वृद्धपणी प्रवज्जा घेतलेला सुभद्द नावाचा भिक्खू म्हणाला– 'मित्रांनो, रडू नका, शोक करू नका. येथे शोक करण्यासारखे काहीही नाही. पूर्वी आपण त्या महाश्रमणाच्या त्रासाने त्रस्त होतो– 'हे करा, हे तुम्हाला कल्पते (योग्य आहे); हे करू नका, हे तुम्हाला कल्पत नाही,' जणू काही आपण सावकाराच्या कर्जाखाली दबलेले दास होतो. पण आता आपण जे जे इच्छितो ते ते करू शकतो, आणि जे जे आपल्याला नको आहे ते आपण टाळू शकतो.' हे ऐकून (महाकस्सपांना वाटले)– 'अशा वैरी व्यक्तीमुळे भगवान सम्यक्संबुद्धांचे धम्मशासन लवकरच नष्ट होईल. आता सोन्याच्या ढिगाऱ्यासारखे त्यांचे शरीर अजून विद्यमान असतानाच, अत्यंत कष्टाने निर्माण केलेल्या शासनात मोठे संकट उभे राहिले आहे. अशा व्यक्तीला जर दुसरा तसाच सोबती मिळाला, तर तो वाढत जाऊन शासनाचा नाश करू शकेल.' असे विचार करून त्यांच्या मनात अत्यंत दुःख आणि धम्मसंवेग उत्पन्न झाला. त्यांनी विचार केला की, 'या भिक्खूला येथेच पांढरे वस्त्र नेसवून, त्याच्या शरीरावर राख फासून त्याला बाहेर हाकलून द्यावे.'

တဒါ အာယသ္မတော မဟာကဿပတ္ထေရဿ ဧတဒဟောသိ,– ဣဒါနိ သမဏဿ ဂေါတမဿ သရီရံ သံဝိဇ္ဇမာနံယေဝ ပရိသာ ဝိဝါဒံ ကရောန္တီတိ မနုဿာ ဥပဝဒိဿန္တိတိ. တတော ပစ္ဆာ ဣမံ ဝိတက္ကံ ဝူပသမေတွာ ခမိတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာယမာနောပိ တေန ပန ဒေသိတော ဓမ္မော သံဝိဇ္ဇတိ, တေန ဒေသိတဿ ဓမ္မဿ ထိရံ ပတိဋ္ဌာပနတ္ထာယ သင်္ဂါယိယမာနံ ဤဒိသေဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ သာသနံ န အန္တရဓာယိဿတိ, စိရံ ဌဿတိ ယေဝါတိ မနသိကရိတွာ ဘဂဝတော ဒိန္နပံသု ကူလစီဝရာဒိဝသေန ဓမ္မာနုဂ္ဂဟံ အနုဿရိတွာ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနတော တတိယေ မာသေ အာသာဠိမာသဿ ပုဏ္ဏမိတော ပဉ္စမေ ဒိဝသေ ရာဇဂဟေ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာယံ အာဇာတသတ္တုံနာမ ရာဇာနံ နိဿာယ ပဉ္စဟိ အရဟန္တ သတေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တမာသေဟိ ပဌမံ သင်္ဂါယနံ အကာသိ.

तेव्हा आयुष्यमान महाकस्सप थेरांच्या मनात असा विचार आला की, "आता श्रमण गोतमांचे शरीर विद्यमान असतानाच परिषद वाद घालत आहे, असे म्हणून लोक निंदा करतील." त्यानंतर या विचाराला शांत करून व सहन करून, "सम्यक्संबुद्ध भगवान परिनिर्वाण पावले असले तरी त्यांनी देशना केलेला धम्म विद्यमान आहे; त्यांनी देशना केलेल्या धम्माच्या दृढ स्थापनेसाठी अशा अर्हत पुद्गलांद्वारे संगायन केले गेल्यास शासन नष्ट होणार नाही, तर ते दीर्घकाळ टिकून राहील," असा विचार मनात आणून, भगवंतांनी दिलेल्या पांसुकूल चीवरादींच्या रूपाने केलेल्या धम्मानुग्रहाचे स्मरण करून, भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर तिसऱ्या महिन्यात, आषाढ महिन्याच्या पौर्णिमेपासून पाचव्या दिवशी, राजगृह येथे सप्तपर्णी गुहेत, अजातशत्रू नावाच्या राजाच्या आश्रयाने पाचशे अर्हतांसह सात महिन्यांत प्रथम संगायन (पहिली धम्मसंगीती) केले.

တဒါ အဋ္ဌစတ္တာလီသာဓိကသတကလိယုဂံ အနဝသေသတော အပနေတွာ ကလိယုဂေန သာသနံ သမံ ကတွာ ဌပေသိ. ယဒါ ပန အဇာတသတ္တု ရညော ရဇ္ဇံ ပတွာ အဋ္ဌဝဿာနိ အဟေသုံ, တဒါ မရမ္မရဋ္ဌေ တင်္ကောသင်္ဂတွပုရေ ဇမ္ဗုဒီပဓဇဿနာမ ရညော ရဇ္ဇံ ပတွာ အတိရေကပဉ္စဝဿာနိ အဟေသုန္တိ.

तेव्हा एकशे अठ्ठेचाळीस कलियुग पूर्णपणे काढून टाकून, कलियुगाशी शासनाचा मेळ घालून स्थापित केले. जेव्हा राजा अजातशत्रूच्या राज्याभिषेकाला आठ वर्षे झाली होती, तेव्हा मरामरठ्ठ (म्यानमार) देशातील तंकोसंगत्वपुरात जम्बुदीपध्वज नावाच्या राजाच्या राज्याभिषेकाला पाच वर्षांपेक्षा अधिक काळ झाला होता.

ဣမိဿဉ္စ ပဌမသင်္ဂီတိယံ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ အာယသ္မာ ဥပါလိ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ စာတိ ဧဝမာဒယော ပဉ္စသတပ္ပမာဏာ မဟာထေရာ ပဌမံ သင်္ဂါယိတွာ သာသနံ အနုဂ္ဂဟေသုံ. ဧဝံ [Pg.6] သုဘဒ္ဒဿ ဒုဋ္ဌပဗ္ဗဇိတဿ ဒုဋ္ဌဝစနံ သာသနဿ အနုဂ္ဂဟေ ကာရဏံနာမ အဟောသိ. သုဘဒ္ဒေါ စ နာမ ဒုဋ္ဌပဗ္ဗဇိတော အာတုမာနဂရဝါသီ အဟောသိ ကပ္ပကကုလိကော. သော ယဒါ ဘဂဝါ အာတုမာနဂရံ ဂစ္ဆတိ, တဒါ အတ္တေနော ပုတ္တေ ဒွေ သာမဏေရေ ကပ္ပကကမ္မံ ကာရာပေတွာ လဒ္ဓေဟိ တဏ္ဍုလတေလာဒီဟိ ဝတ္ထူဟိ ယာဂုံ ပစိတွာ သသံဃဿ ဗုဒ္ဓဿ အဒါသိ. ဘဂဝါ ပန တာနိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကာရဏံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဂရဟိတွာ အကပ္ပိယသမာဒါနဒုက္ကဋာပတ္တိံ ကပ္ပကပုဗ္ဗဿ ဘိက္ခုဿ ခုရဓာရဏဒုက္ကဋာပတ္တိဉ္စ ပညာပေသိ. တံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ ဝေရံ ဗန္ဓိတွာ သာသနံ ဝိဒ္ဓံသိတုကာမတာယ တတ္တကအယောဂုဠံ ဂိလိတွာ ဥဂ္ဂီရန္တော ဝိယ ဤဒိသဒုဋ္ဌဝစနံ ဝဒီတိ.

आणि या पहिल्या संगीतीमध्ये आयुष्यमान महाकस्सप, आयुष्यमान उपाली, आयुष्यमान आनंद, आयुष्यमान अनुरुद्ध इत्यादी पाचशे महाथेरांनी प्रथम संगायन करून शासनावर अनुग्रह केला. अशा प्रकारे, सुभद्द नावाच्या दुष्ट प्रव्रजिताचे (दीक्षित भिक्खूचे) दुष्ट वचन शासनाच्या कल्याणाचे कारण बनले. सुभद्द नावाचा हा दुष्ट प्रव्रजित आतुमा नगराचा रहिवासी असून न्हावी कुळातील होता. जेव्हा भगवान आतुमा नगरात गेले, तेव्हा त्याने आपल्या दोन श्रामणेर पुत्रांकडून क्षौरकर्म करवून घेतले आणि त्यातून मिळालेल्या तांदूळ, तेल इत्यादी वस्तूंपासून पेज शिजवून संघासहित बुद्धांना दान केली. परंतु भगवंतांनी त्याचा स्वीकार न करता, कारण विचारून त्याची निर्भर्त्सना केली आणि अकल्पनीय वस्तू स्वीकारल्याबद्दल 'दुक्कट' (दुष्कृत) आपत्ती आणि पूर्वी न्हावी असलेल्या भिक्खूने वस्तरा बाळगण्याबद्दल 'दुक्कट' आपत्तीचा नियम प्रस्थापित केला. त्या कारणावरून वैर धरून, शासन नष्ट करण्याच्या इच्छेने, जणू काही तापलेला लोखंडाचा गोळा गिळून तो ओकल्याप्रमाणे त्याने असे दुष्ट वचन काढले होते.

အဇာတသတ္တုရာဇာ စ တုမှာကံ ဓမ္မစက္ကံ ဟောတု, မမ အာဏာစက္ကံ ပဝတ္တိဿာမိ, ဝိဿဋ္ဌာ ဟုတွာ သင်္ဂါယန္တူတိ အနုဂ္ဂဟေသိ. တေနေသ ပဌမံ သာသနာနုဂ္ဂဟော ရာဇာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, မဟာကဿပါဒီနဉ္စ အရဟန္တာနံ ပဉ္စသတာနံ သိသာပရမ္ပရာ အနေကာ ဟောန္တိ, ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. ယမေတ္ထ ဣတော ပရံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေ ပန မဟာထေရာ သင်္ဂါယိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိံသူတိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ–

राजा अजातशत्रूने देखील, "तुमचे धम्मचक्र असो, मी माझे आज्ञाचक्र चालवीन, तुम्ही निःशंक होऊन संगायन करा," असे म्हणून पाठबळ दिले. म्हणूनच तो शासनाला प्रथम अनुग्रह देणारा राजा म्हणून ओळखला जावा. महाकस्सप इत्यादी पाचशे अर्हतांची शिष्यपरंपरा अनेक असून ती गणनेच्या पलीकडे आहे. यापुढे जे काही सांगायचे आहे, ते अट्ठकथेत सांगितलेल्या पद्धतीने समजून घ्यावे. ते महाथेर संगायन करून परिनिर्वाण पावले. याविषयी पुढील गाथा आहेत—

ဣဒ္ဓိမန္တော စ ယေ ထေရာ,ပဌမဿင်္ဂီတိံ ကတွာ;

သာသနံ ပဂ္ဂဟိတွာန,မစ္စူဝသံဝ သမ္ပတ္တာ.

जे ऋद्धीमान थेर होते, त्यांनी पहिली संगीती करून आणि शासनाला आधार देऊन, ते मृत्यूच्या स्वाधीन झाले.

ကိဉ္စာပိ ဣဒ္ဓိယော သန္တိ,တထာပိ တာ ဇဟိတွာန;

နိဗ္ဗာယိံသု ဝသံ မစ္စု,ပတွာ တေ ဆိန္နပက္ခာဝ.

जरी त्यांच्याकडे ऋद्धी होत्या, तरीही त्यांचा त्याग करून, जणू पंख कापलेल्या पक्षाप्रमाणे मृत्यूच्या स्वाधीन होऊन ते परिनिर्वाण पावले.

ကာ [Pg.7] ကထာဝ စ အမှာကံ,အမှာကံ ဂဟဏေ ပန;

မစ္စုနော နတ္ထိ သာရော စ,ဧဝံ ဓာရေယျ ပဏ္ဍိတောတိ.

मग आपली काय कथा? आपल्याला पकडण्यात तर (मृत्यूला काहीच अडचण नाही). मृत्यू कोणाचीही गय करत नाही, पंडिताने असे लक्षात ठेवावे.

အယံ ပဌမသင်္ဂီတိကထာ သင်္ခေပေါ.

ही पहिल्या संगीतीची संक्षिप्त कथा आहे.

တတော ပရံ ဝဿသတံ တေသံ သိဿပရမ္ပရာ သာသနံ ဓာရေတွာ အာဂမံသု. အထာနုက္ကမေန ဂစ္ဆန္တေသု ရတ္တိဒိဝေသု ဝဿသတပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ ဝေသာလိကာ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ဘိက္ခူ ဝေသာလိယံ ကပ္ပတိ သိင်္ဂိလောဏကပ္ပာ, ကပ္ပတိ ဒွင်္ဂုလကပ္ပော, ကပ္ပတိ ဂါမန္တရကပ္ပော, ကပ္ပတိ အာဝါသကပ္ပော, ကပ္ပတိ အနုမတိကပ္ပော, ကပ္ပတိ အာစိဏ္ဏကပ္ပော, ကပ္ပတိ အာမထိတကပ္ပော, ကပ္ပတိ ဇဠောဂိံ ပါတုံ, ကပ္ပတိ အဒသကံ နိသီဒနံ, ကပ္ပတိ ဇာတရူပရဇတန္တိ ဣမာနိ ဒသဝတ္ထူနိ ဒီပေသုံ.

त्यानंतर शंभर वर्षांपर्यंत त्यांच्या शिष्यपरंपरेने शासनाला टिकवून ठेवले. त्यानंतर अनुक्रमाने दिवस आणि रात्री जात असताना, भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर शंभर वर्षे पूर्ण झाल्यावर, वैशालीतील वज्जीपुत्तक भिक्खूंनी वैशालीमध्ये—शिंगात मीठ साठवणे कल्पते (योग्य आहे), दोन बोटे सावली असताना जेवणे कल्पते, दुसऱ्या गावात जाऊन पुन्हा जेवणे कल्पते, वेगवेगळ्या आवासात उपोसथ करणे कल्पते, अपूर्ण संघाने निर्णय घेऊन नंतर संमती मिळवणे कल्पते, पूर्वपरंपरेचे आचरण करणे कल्पते, न घुसळलेले ताक पिणे कल्पते, न आंबलेली ताडी पिणे कल्पते, झालर नसलेले आसन वापरणे कल्पते, आणि सोने-चांदी स्वीकारणे कल्पते—अशा या दहा गोष्टी (दसवत्थू) जाहीर केल्या.

တေသံ သုသုနာဂပုတ္တော ကာဠာသောကောနာမ ရာဇာ ပက္ခော အဟောသိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ယသော ကာကဏ္ဍကပုတ္တော ဝဇ္ဇီသု စာရိကံ စရမာနော ဝေသာလိကာ ကိရ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ဘိက္ခူ ဝေသာလိယံ ဒသဝတ္ထူနိ ဒိပေန္တီတိ သုတွာ န ခေါ ပနေတံ ပ္ပတိရူပံ, ယွာဟံ ဒသဗလဿ သာသနဝိပတ္တိံ သုတွာ အပ္ပောဿုက္ကော ဘဝေယျံ, သန္ဓာဟံ အဓမ္မဝါဒိနော နိဂ္ဂဟေတွာ ဓမ္မံ ဒီပေဿာမီတိ စိန္တယန္တော ယေန ဝေသာလီ, တဒဝသရိ. တဒါ အာယသ္မာ မဟာယသော ရေဝတသဗ္ဗကာမိအာဒီဟိ သတ္တသတေဟိ အရဟန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သင်္ဂါယိဿာမီတိ ဝေသာလိယံ ဝါလုကာရာမံ အာဂစ္ဆိ. ဝဇ္ဇိပုတ္တကာစ ဘိက္ခူ ဥပါရမ္ဘစိတ္တာ ကာဠာသောကံနာမ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ မယံ ခေါ မဟာရာဇ ဣမသ္မိံ မဟာဝနာရာမေ ဂန္ဓကုဋိံ ရက္ခိတွာ ဝဿာမ, ဣဒါနိ မဟာရာဇ အဓမ္မဝါဒိနော အညေ ဘိက္ခူ ဝိလုမ္ပိတုကာမာ ဝိဒ္ဓံသိတုကာမာ အာဂတာတိ အာရောစေသုံ. ကာဠာသောကော [Pg.8] စ မဟာရာဇာ အာဂန္တုကာနံ ဘိက္ခူနံ အပ္ပဝိသနတ္ထာယ နိဝါရေထာတိ အမစ္စေ ပေသေသိ. အမစ္စာစ နိဝါရေတုံ ဂစ္ဆန္တာ ဒေဝတာနံ အာနုဘာဝေန ဘိက္ခူ န ပဿန္တိ. တဒဟေဝ စ ရတ္တိဘာဂေ ကာဠာသောကမဟာရာဇာ လောဟကုမ္ဘီနိရယေ ပတနာကာရေန သုပိနံ ပဿိ. တဿ ရညော ဘဂိနိ နန္ဒာနာမ ထေရီ အာကာသေန အာဂစ္ဆန္တိ ဓမ္မဝါဒိနော မဟာထေရေ နိဂ္ဂဏှိတွာ အဓမ္မဝါဒီနံ ဘိက္ခူနံ ပဂ္ဂဟဏေ ဒေါသဗဟုလတံ ပကာသေတွာ သာသနဿ ပဂ္ဂဟဏတ္ထာယ ဩဝါဒံ အကာသိ.

शिशुनागाचा पुत्र काळासोक नावाचा राजा त्यांच्या बाजूचा होता. त्या वेळी आयुष्यमान यसो काकंडकपुत्त वज्जी देशात चारिका करत असताना, वैशालीतील वज्जीपुत्तक भिक्खू वैशालीमध्ये दहा गोष्टी जाहीर करत आहेत, असे त्यांनी ऐकले. "दशबलांच्या शासनाची ही हानी ऐकून मी उदासीन राहणे योग्य नाही. मी अधम्मवाद्यांचा निग्रह करून धम्म प्रकाशित करीन," असा विचार करत ते वैशालीकडे गेले. तेव्हा आयुष्यमान महायसो हे रेवत, सब्बकामी इत्यादी सातशे अर्हतांसह संगायन करण्यासाठी वैशालीतील वालुकाराम येथे आले. आणि वज्जीपुत्तक भिक्खूंनी द्वेषयुक्त मनाने राजा काळासोकाकडे जाऊन म्हटले, "महाराज, आम्ही या महावन आरामात गंधकुटीचे रक्षण करत राहत आहोत. आता, महाराज, अधम्मवादी इतर भिक्खू आमचे नुकसान करण्यासाठी आणि आमचा नाश करण्यासाठी आले आहेत." आणि महाराज काळासोकाने, "बाहेरून आलेल्या भिक्खूंना प्रवेश करू देऊ नका, त्यांना अडवा," असे सांगून अमात्यांना पाठवले. परंतु अडवण्यासाठी गेलेल्या अमात्यांना देवतांच्या प्रभावामुळे ते भिक्खू दिसले नाहीत. त्याच रात्री महाराज काळासोकाला आपण लोहकुंभी निरयात पडत असल्याचे स्वप्न पडले. त्या राजाची बहीण नंदा नावाची थेरी आकाशातून आली आणि तिने धम्मवादी महाथेरांचा निग्रह करून अधम्मवादी भिक्खूंचे समर्थन करण्यातील मोठे दोष दाखवून दिले आणि शासनाच्या रक्षणासाठी उपदेश केला.

ကာဠာသောကရာဇာ စ သံဝေဂပ္ပတ္တော ဟုတွာ အာယသ္မန္တာနံ မဟာယသတ္ထေရာဒီနံ ခမာပေတွာ အဇာတသတ္တုရာဇာ ဝိယ သင်္ဂါယနေ ပဂ္ဂဟံ အကာသိ.

आणि राजा काळासोक संवेगाला प्राप्त होऊन, आयुष्यमान महायस थेर इत्यादींची क्षमा मागून, राजा अजातशत्रूप्रमाणे संगायनाला पाठबळ दिले.

မဟာယသတ္ထေရာဒယော စ ကာဠာသောကံ ရာဇာနံ နိဿာယ ဝါလုကာရာမေ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာနံ ဘိက္ခူနံ ပကာသိတာနိ အဓမ္မဝတ္ထူနိ ဘိန္ဒိတွာ အဋ္ဌတိ မာသေဟိ ဒုတိယသင်္ဂါယနံ အကံသု.

आणि महायस थेर इत्यादींनी राजा काळासोकाच्या आश्रयाने वालुकाराम येथे वज्जीपुत्तक भिक्खूंनी जाहीर केलेल्या अधम्म गोष्टींचे खंडन करून, आठ महिन्यांत द्वितीय संगायन (दुसरी धम्मसंगीती) केले.

တဒါ စ မဇ္ဈိမဒေသေ ပါတလိပုတ္တနဂရေ သုသုနာဂရညော ပုတ္တဘူတဿ ကာဠာသောကရညော အတိသေကံ ပတွာ ဒသဝဿာနိ အဟေသုံ. ပရမ္မရဋ္ဌေ ပန သိရိခေတ္တနဂရေ ဒွတ္တဂေါင်္ကဿနာမ ရညော အဘိသိတ္တကာလတော ပုရေ ဧကဝဿံ အဟောသိ. ဇိနသာသနံ ပန ဝဿသတံ အဟောသိ.

आणि तेव्हा मध्यमदेशातील पाटलिपुत्र नगरात, सुसुनाग राजाचा पुत्र असलेल्या काळासोक राजाच्या राज्याभिषेकाला दहा वर्षे झाली होती. तर परम्मरठ्ठ (परम राष्ट्र) मधील सिरिखेत्त नगरात द्वत्तगोङ्क नावाच्या राजाच्या राज्याभिषेकापूर्वी एक वर्ष झाले होते. आणि जिनशासन (बुद्धांचे शासन) शंभर वर्षांचे झाले होते.

ဣမိဿဉ္စ ဒုတိယသင်္ဂီတိယံ မဟာယသ ရေဝတ သဗ္ဗကာမိပ္ပမုခါ သတ္တသတပ္ပမာဏာ မဟာထေရာ ဒုတိယံ သင်္ခါယိတွာ ဒုတိယံ သာသနံ ပဂ္ဂဟေသုံ.

आणि या दुसऱ्या संगीतीमध्ये महायस, रेवत, सब्बकामी यांच्या प्रमुखतेखाली सातशे महाथेरांनी दुसऱ्यांदा धम्मसंगायन करून शासनाचा उत्कर्ष केला.

အာယသ္မာ မဟာယသတ္ထေရောစနာမ ပဉ္စဟိ ဧတဒဂ္ဂဠာနေ ဟိ ဘဂဝတာ ထောမိတဿ အာနန္ဒတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အဟောသိ. ဝဇ္ဇိပုတ္တကာနံ ဘိက္ခူနံ အဓမ္မဝတ္ထုဒီပနံ ဒုတိယသင်္ဂီတိယံ ကာရဏမေဝ. ကာဠာသောကရာဇာစ ပဂေဝ အဓမ္မဝါဒီဘိက္ခူနံ သဟာယောပိ သမာနော ပုန ဓမ္မဝါဒိဘိက္ခူနံ သဟာယော [Pg.9] ဟုတွာ အနုဂ္ဂဟံ အကာသိ. တသ္မာ ဒုတိယသာသနပဂ္ဂဟော ရာဇာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

आयुष्मान महायस थेर हे भगवंतांनी पाच एतदग्ग (सर्वोच्च स्थानांनी) प्रशंसिलेल्या आनंद थेरांचे सद्धिविहारिक (शिष्य) होते. वज्जीपुत्तक भिक्खूंचे अधम्मवस्तूंचे (अधार्मिक बाबींचे) प्रतिपादन हेच दुसऱ्या संगीतीचे कारण होते. आणि काळासोक राजा आधी अधम्मवादी भिक्खूंचा पाठीराखा असूनही, नंतर धम्मवादी भिक्खूंचा पाठीराखा बनला आणि त्याने त्यांना पाठबळ दिले. म्हणून, राजा हा दुसऱ्या शासनाचा उत्कर्ष करणारा म्हणून ओळखला जावा.

ဒုတိယသင်္ဂီတိယံ ပန မဟာယသတ္ထေရ ရေဝတ သဗ္ဗကာမိပ္ပမုခါနံ သတ္တသတာနံ မဟာထေရာနံ သိဿပရမ္ပရာ အနေကာ ဟောန္တိ, ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. ယမေတ္ထ ဣတော ပရံ ဝတ္တဗ္ဗ, တံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေ ပန မဟာထေရာ ဒုတိယံ သင်္ဂါယိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိံသူတိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ–

आणि दुसऱ्या संगीतीमध्ये महायस थेर, रेवत आणि सब्बकामी यांच्या प्रमुखतेखालील सातशे महाथेरांच्या शिष्यपरंपरा अनेक आहेत, ज्या संख्यातीत आहेत. याविषयी यापुढे जे काही सांगायचे आहे, ते अट्टकथेत सांगितलेल्या पद्धतीने समजून घ्यावे. आणि ते महाथेर दुसरी संगीती करून परिनिर्वाण पावले. याविषयी असे म्हटले आहे–

ဗုဒ္ဓိမန္တော စ ယေ ထေရာ,ဒုတိယဿင်္ဂိတိံ ကတွာ;

သာသနံ ပဂ္ဂဟိတွာန,မစ္စူဝသံဝ သမ္ပတ္တာ.

बुद्धिमान असलेल्या ज्या थेरांनी दुसरी संगीती केली आणि शासनाला सावरून धरले, ते देखील मृत्यूच्या स्वाधीन झाले.

ဣဒ္ဓိမန္တောပိ ယေ ထေရာ,မစ္စုနော တာဝ ဝသံ ဂမုံ;

ကထံယေဝ မယံ မုတ္တာ,တတော အာရက မုစ္စနာတိ;

ऋद्धीमान असलेले जे थेर होते, ते देखील मृत्यूच्या स्वाधीन झाले; मग आपण कसे काय सुटू शकू? त्या मृत्यूपासून आपली सुटका कशी काय होऊ शकेल?

အယံ ဒုတိယသင်္ဂီတိကထာသင်္ခေပေါ.

हा दुसऱ्या संगीतीचा संक्षिप्त इतिहास आहे.

တတော ပရံ အဋ္ဌတိံသာဓိကာနိ ဒွေဝဿသတာနိ သမ္မာသဗ္ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနံ နိရာကုလံ အဟောသိ နိရဗ္ဗုဒံ. အဋ္ဌတိံသာဓိကေ ပန ဒွိဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ပါဋလိပုတ္တ နဂရေ [Pg.10] သိရိဓမ္မာသောကဿနာမ ရညော ကာလေ နိဂြောဓသာမဏေရံ ပဋိစ္စ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပသီဒိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ လာဘသက္ကာရံ ဗာဟုလ္လံ အဟောသိ. တဒါ သဋ္ဌိသဟဿမတ္တာ တိတ္ထိယာ လာဘသက္ကာရံ အပေက္ခိတွာ အပဗ္ဗဇိတာပိ ပဗ္ဗဇိတာဝိယ ဟုတွာ ဥပါသထပဝါရဏာဒိကမ္မေသု ပဝိသန္တိ, သေယျထာပိနာမ ဟံသာနံ မဇ္ဈေ ဗကာ, ယထာ စ ဂုန္နံ မဇ္ဈေ ဂဝဇာ, ယထာ စ သိန္ဓဝါနံ မဇ္ဈေ ဂဒြဘာတိ.

त्यानंतर दोनशे अडतीस वर्षे सम्यक्सम्बुद्ध भगवंतांचे शासन शांत आणि उपद्रव-रहित होते. परंतु दोनशे अडतीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर, पाटलिपुत्र नगरात सिरिधम्मासोक नावाच्या राजाच्या काळात, निग्रोध सामणेराच्या निमित्ताने बुद्ध शासनावर प्रसन्न होऊन भिक्खू संघाला मिळणारा लाभ आणि सत्कार विपुल प्रमाणात वाढला. तेव्हा सुमारे साठ हजार तीर्थक (परधर्मीय) लाभ आणि सत्काराची अपेक्षा ठेवून, प्रव्रजित न होताही प्रव्रजितांसारखे बनून उपोसथ, पवारणा इत्यादी कर्मांमध्ये प्रवेश करू लागले; जसे हंसांच्या मध्ये बगळे, गाईंच्या मध्ये रानगवे आणि सिंधू घोड्यांच्या मध्ये गाढवे असतात, त्याप्रमाणे.

တဒါ ဘိက္ခုသံဃော ဣဒါနိ အပရိသုဒ္ဓါ ပရိသာတိ မနသိ ကရိတွာ ဥပေါသထံ န အကာသိ. သာသနေ အဗ္ဗုဒံ ဟုတွာ သတ္တဝဿာနိ ဥပေါသထပဝါရဏာနိ ဆိဇ္ဇန္တိ. သိရိဓမ္မာသော ကော စ ရာဇာ တံ သုတွာ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေဟိ ဥပေါသထံ ကာရာပေဟီတိ ဧကံ အမစ္စံ ပေသေသိ. အမစ္စော စ ဘိက္ခူ ဥပေါသထံ အကတ္တုကာမေ ကိံ ကရိဿာမီတိ ရာဇာနံ ပဋိပုစ္ဆိတုံ အဝိသဟတာယ သယံ မူဠော ဟုတွာ အညေန မူဠေန မန္ထေတွာ သစေ ဘိက္ခုသံဃော ဥပေါသထံ န ကရေယျ, ဘိက္ခုသံဃံ ဃာတေတုကာမော မဟာရာဇာတိ သယံ မူဠော ဟုတွာ မူဠဿ သန္တိကာ မူဠဝစနံ သုတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဥပေါသထံ အကတ္တုကာမံ ဘိက္ခုသံဃံ ဃာတေသိ.

तेव्हा भिक्खू संघाने 'आता ही परिषद अशुद्ध झाली आहे' असा विचार करून उपोसथ केला नाही. शासनात उपद्रव निर्माण झाल्यामुळे सात वर्षांपर्यंत उपोसथ आणि पवारणा खंडित झाली. राजा सिरिधम्मासोकने हे ऐकून, 'तो वाद मिटवून उपोसथ करवून घे' असे सांगून एका अमात्याला पाठवले. परंतु त्या अमात्याने, 'उपोसथ करू न इच्छिणाऱ्या भिक्खूंचे मी काय करू?' असे राजाला पुन्हा विचारण्याचे धाडस न झाल्यामुळे, स्वतः मूर्ख असल्याने दुसऱ्या एका मूर्खाशी सल्लामसलत केली. 'जर भिक्खू संघ उपोसथ करणार नाही, तर महाराज भिक्खू संघाचा वध करू इच्छितात' असे समजून, स्वतः मूर्ख असल्याने त्या मूर्खाकडून मूर्खपणाचे शब्द ऐकून, त्याने विहारात जाऊन उपोसथ करू न इच्छिणाऱ्या भिक्खूंचा वध केला.

ရာဇာ စ တံ သုတွာ အယံ ဗာလော မယာ အနာဏတ္တောဝ ဟုတွာ ဤဒိသံ လုဒ္ဒကမ္မံ အကာသိ, အဟံ ပါပကမ္မတော မုစ္စိဿာမိဝါ မာဝါတိ ဒွဠကဇာတော ဟုတွာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တ တိဿတ္ထေရံ ဂင်္ဂါယ ပတိသောတတော အာနေတွာ တံ ကာရဏံ ထေရံ ပုစ္ဆိ. ထေရော စ ဒီပကတိတ္တိရဇာတကေန အစေတနတာယ ပါပကမ္မတော မောစေဿသိတိ ဝိဿဇ္ဇေသိ, သတ္တာဟမ္ပိ တိတ္ထိယာနံ ဝါဒံ သိရိဓမ္မာသောကရညော သိက္ခာပေသိ, ဝါဒေန ဝါဒံ တုလယိတွာ သဋ္ဌိသဟဿမတ္တေ တိတ္ထိယေ သာသနဗာဟိရံ အကာသိ. တဒါ ပန ဥပေါသထံ အကာသိ. ဘဂဝတာ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ ကထာဝတ္ထုဉ္စ ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ ဗျာကာသိ[Pg.11]. အသောကာရာမေ စ သဟဿမတ္တာ မဟာထေရာ နဝဟိ မာသေဟိ သင်္ဂါယိံသုံ.

आणि राजाने हे ऐकून, 'या मूर्खाने माझ्या आज्ञेशिवाय असे क्रूर कर्म केले, मी या पापकर्मातून मुक्त होईन की नाही?' अशा संशयात पडून, महामोग्गलिपुत्त तिस्स थेरांना गंगेच्या प्रवाहाच्या उलट दिशेने आणवून, थेरांना त्याविषयी विचारले. थेरांनी 'दीपक तित्तिर जातका'च्या उदाहरणाने, 'चेतना (हेतू) नसल्यामुळे तू या पापकर्मातून मुक्त आहेस' असे उत्तर दिले. त्यांनी सात दिवसांपर्यंत राजा सिरिधम्मासोकला तीर्थकांचे मत शिकवले आणि मताशी मताची तुलना करून सुमारे साठ हजार तीर्थकांना शासनातून बाहेर काढले. तेव्हा उपोसथ केला गेला. भगवंतांनी सांगितलेल्या पद्धतीनेच त्यांनी भिक्खू संघाच्या मध्ये 'कथावत्थु'चे प्रतिपादन केले. आणि अशोकाराम विहारात सुमारे एक हजार महाथेरांनी नऊ महिन्यांत संगीती पूर्ण केली.

တဒါ မဇ္ဈိမဒေသေ ပါဋလိပုတ္တနဂရေ သိရိဓမ္မာသောကရညော ရဇ္ဇံ ပတွာ အဋ္ဌာရသဝဿာနိ အဟေသုံ. မရမ္မရဋ္ဌေ ပန သိရိခေတ္တနဂရေ ရမ္ဗောင်္ကဿနာမ ရညော ရဇ္ဇံ ပတွာ ဒွါဒသ ဝဿာနိ အဟေသုန္တိ.

तेव्हा मध्यमदेशातील पाटलिपुत्र नगरात राजा सिरिधम्मासोकच्या राज्याला अठरा वर्षे झाली होती. तर मरम्मरठ्ठ मधील सिरिखेत्त नगरात रम्बोङ्क नावाच्या राजाच्या राज्याला बारा वर्षे झाली होती.

ဣမိဿဉ္စ တတိယသင်္ဂီတိယံ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရောနာမ ဒုတိယသင်္ဂါယကေဟိ မဟာထေရေဟိ ဗြဟ္မလော ကံ ဂန္တွာ သာသနဿ ပဂ္ဂဟဏတ္ထံ တိဿနာမ မဟာဗြဟ္မာနံ အာယာစိတ နိယာမေန တတော စဝိတွာ ဣဓ မောဂ္ဂလိယာနာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တသတ္တော.

आणि या तिसऱ्या संगीतीमध्ये महामोग्गलिपुत्त तिस्स थेर हे, दुसऱ्या संगीतीतील महाथेरांनी ब्रह्मलोकात जाऊन शासनाच्या उत्कर्षासाठी तिस्स नावाच्या महाब्रह्मदेवाला केलेल्या विनंतीनुसार, तेथून च्युत होऊन येथे मोग्गली नावाच्या ब्राह्मणीच्या उदरात जन्माला आलेले सत्त्व (जीव) होते.

လာဘသက္ကာရံ အပေက္ခိတွာ သဋ္ဌိသဟဿမတာနံ တိတ္ထိယာနံ သမဏာလယံ ကတွာ ဥပေါသထပဝါရဏာဒီသု ကမ္မေသု ပဝေသနံ ပရိသာယ အသုဒ္ဓတ္တာ သတ္တဝဿာနိ ဥပေါသထဿ အကရဏဉ္စ သာသနဿ ပဂ္ဂဟဏေ ကာရဏမေဝ. မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ မဇ္ဈန္တိက မဟာရေဝပ္ပမုခါ မဟာထေရာ တတိယံ သင်္ဂါယိတွာ တတိယံ သာသနံ ပဂ္ဂဟေသုံ.

लाभ आणि सत्काराची अपेक्षा ठेवून सुमारे साठ हजार तीर्थकांनी श्रमणांचे रूप धारण करून उपोसथ, पवारणा इत्यादी कर्मांमध्ये प्रवेश केल्यामुळे परिषद अशुद्ध झाली आणि सात वर्षांपर्यंत उपोसथ न होणे हेच शासनाचा उत्कर्ष करण्याचे (तिसरी संगीती घेण्याचे) कारण ठरले. महामोग्गलिपुत्त तिस्स, मज्झन्तिक, महारेवत यांच्या प्रमुखतेखालील महाथेरांनी तिसरी संगीती करून तिसऱ्यांदा शासनाचा उत्कर्ष केला.

သိရိဓမ္မာသောကရာဇာ စ တိတ္ထိယာနံ ဝါဒံ သလ္လက္ခေတွာ တိတ္ထိယေ ဗဟိသာသနကရဏာဒီဟိ သာသနဿ ပဂ္ဂဟော ရာဇာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ မဇ္ဈိန္တိက မဟာရေဝပ္ပမုခါနံ သဟဿမတ္တာနံ မဟာထေရာနံ သိဿပရမ္ပရာ အနေကာ ဟောန္တိ, ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. ယမေတ္ထ ဣတော ပရံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေ ပန မဟာထေရာ တတိယံ သင်္ဂါယိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိံသူတိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ–

आणि राजा सिरिधम्मासोकने तीर्थकांचे मत ओळखून, तीर्थकांना शासनाबाहेर काढणे इत्यादींद्वारे शासनाचा उत्कर्ष केला, म्हणून तो 'शासनाचा उत्कर्ष करणारा राजा' म्हणून ओळखला जावा. महामोग्गलिपुत्त तिस्स, मज्झन्तिक, महारेवत यांच्या प्रमुखतेखालील एक हजार महाथेरांच्या शिष्यपरंपरा अनेक आहेत, ज्या संख्यातीत आहेत. याविषयी यापुढे जे काही सांगायचे आहे, ते अट्टकथेत सांगितलेल्या पद्धतीने समजून घ्यावे. आणि ते महाथेर तिसरी संगीती करून परिनिर्वाण पावले. याविषयी असे म्हटले आहे–

မဟိဒ္ဓိကာပိ ယေ ထေရာ,သင်္ဂါယိတွာန သာသနေ;

မစ္စူဝသံဝ ဂစ္ဆိံသု,အဗ္ဘဂဗ္ဘံဝ ဘာကရော.

महान ऋद्धी प्राप्त असलेले जे थेर होते, त्यांनी शासनात संगीती करून, जसा सूर्य ढगांच्या आड लुप्त होतो, त्याप्रमाणे ते देखील मृत्यूच्या स्वाधीन झाले.

ယထာ [Pg.12] ဧတေစ ဂစ္ဆန္တိ,တထာ မယမ္ပိ ဂစ္ဆာမ;

ကောနာမ မစ္စုနာ မုစ္စေ,မစ္စူပရာယနာ သတ္တာ.

ज्याप्रमाणे हे महान थेर गेले, त्याप्रमाणे आपणही जाणार आहोत; मृत्यूपासून कोण बरे मुक्त होऊ शकेल? कारण सर्व प्राणी मृत्यूच्याच अधीन आहेत.

တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော,နိဗ္ဗာနံ ပန အစ္စုတံ;

တဿေဝ သစ္ဆိကတ္ထာယ,ပုညံ ကရေယျ သဗ္ဗဒါတိ.

म्हणून बुद्धिमान माणसाने, जे अच्युत (अविनाशी) निर्वाण आहे, त्याचाच साक्षात्कार करण्यासाठी नेहमी पुण्यकर्मे करावीत.

အယံ တတိယသင်္ဂီတိကထာသင်္ခေပေါ.

हा तिसऱ्या संगीतीचा संक्षिप्त इतिहास आहे.

တတော ပရံ ကတ္ထ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနံ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌဟိဿတီတိ ဝိမံသိတွာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော ပစ္စန္တဒေသေ ဇိနသာသနဿ သုပ္ပတိဋ္ဌိယမာနဘာဝံ ပဿိတွာ နဝဋ္ဌာနာနိ ဇိနသာသနဿ ပတိဋ္ဌာပနတ္ထာယ ဝိသုံ ဝိသုံ မဟာထေရေ ပေသေသိ. သေယျထိဒံ. မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရံ သီဟဠဒီပံ ပေသေသိ-တွံ ဧတံ ဒီပံ ဂန္တွာ တတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌပေဟီတိ, သောဏတ္ထေရံ ဥတ္တရတ္ထေရဉ္စသုဝဏ္ဏဘူမိံ, မဟာရက္ခိတတ္ထေရံ ယောနကလောကံ, ရက္ခိတတ္ထေရံ ဝနဝါသီရဋ္ဌံ, ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရံ အပရန္တရဋ္ဌံ, မဇ္ဈန္တိ ကတ္ထေရံ ကသ္မီရဂန္ဓာ ရရဋ္ဌံ, မဟာရေဝတ္ထေရံ မဟိံသကမဏ္ဍလံ, မဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရံ မဟာရဋ္ဌံ, မဇ္ဈိမတ္ထေရံ စီနရဋ္ဌန္တိ. တတ္ထ စ ဥပသမ္ပဒပဟောနကေန သံဃေန သဒ္ဓိံ ပေသေသိ. တေ စ မဟာထေရာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂန္တွာ သာသနံ တတ္ထ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာပေသုံ. ပတိဋ္ဌာပေတွာ စ တေသု တေသု ဌာနေသု ဘိက္ခူနံ ကာသာဝပဇ္ဇောတေန ဝိဇ္ဇောတမာနာ အဗ္ဘဟိမဓူရဇောရာဟုသင်္ခါတေဟိ ဝိမတ္တော ဝိယ နိသာနာထော ဇိနသာသနံ အနန္တရာယံ ဟုတွာ ပတိဋ္ဌာသိ.

त्यानंतर, सम्यक्सम्बुद्ध भगवंतांचे शासन कोठे चांगल्या प्रकारे प्रतिष्ठित होईल, याचा विचार करून, महामोग्गलिपुत्ततिस्स थेरांनी सीमावर्ती प्रदेशांमध्ये जिनशासनाच्या सुप्रतिष्ठित होण्याच्या शक्यतेकडे पाहून, जिनशासनाच्या स्थापनेसाठी नऊ वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगवेगळ्या महाथेरांना पाठवले. ते खालीलप्रमाणे: महामहिंद थेरांना सीहळदीपावर (श्रीलंकेत) पाठवले—"तुम्ही या द्वीपावर जाऊन तेथे शासन प्रतिष्ठित करा"; सोण थेर आणि उत्तर थेरांना सुवण्णभूमीमध्ये; महा रक्खित थेरांना योनकलोकात; रक्खित थेरांना वनवासी राष्ट्रात; योनक धम्मरक्खित थेरांना अपरान्त राष्ट्रात; मज्झन्तिक थेरांना काश्मीर-गंधार राष्ट्रात; महा रेवत थेरांना महिंसक मंडळात; महा धम्मरक्खित थेरांना महाराष्ट्रात; आणि मज्झिम थेरांना चीन देशात पाठवले. तेथे त्यांना उपसंपदा देण्यास समर्थ असलेल्या संघासह पाठवले गेले. त्या महाथेरांनी वेगवेगळ्या ठिकाणी जाऊन तेथे तेथे शासन प्रतिष्ठित केले. शासन प्रतिष्ठित झाल्यावर, त्या त्या ठिकाणी भिक्खूंच्या काषाय वस्त्रांच्या तेजाने तळपत, ढग, बर्फ (धुके), धूळ आणि राहू यांच्यापासून मुक्त झालेल्या चंद्राप्रमाणे, जिनशासन कोणत्याही अडथळ्याविना प्रतिष्ठित झाले.

တေသု ပန နဝသု ဌာနေသု သုဝဏ္ဏဘူမိနာမ အဓုနာ သုဓမ္မနဂရမေဝ. ကသ္မာ ပနေတံ ဝိညာယတီတိ စေ. မဂ္ဂါနုမာနတော ဌာနာနုမာနတော [Pg.13] ဝါ. ကထံ မဂ္ဂါနုမာနတော. ဣတော ကိရ သုဝဏ္ဏဘူမိ သတ္တမတ္တာနိ ယောဇနသတာနိ ဟောန္တိ, ဧကေန ဝါတေ န ဂစ္ဆန္တီ နာဝါ သတ္တဟိ အဟောရတ္တေဟိ ဂစ္ဆတိ, အထေကသ္မိံ သမယေ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တိ နာဝါ သတ္တာဟမ္ပိ နဒိယာ ဝဋ္ဋမစ္ဆ ပိဋ္ဌေ နေဝ ဂတာတိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တေန သီဟဠဒီပတော သုဝဏ္ဏဘူမိံ ဂတမဂ္ဂပ္ပမာဏေန သုခမ္မပုရတော သီဟဠဒီပံ ဂတမဂ္ဂပ္ပမာဏံ သမေတိ. သုဓမ္မေ ပုရတော ကိရ ဟိ ဟိံသဠဒီပံ သတ္တမတ္တာနိ ယောဇနသတာနိ ဟောန္တိ, ဥဇုံ ဝါယုအာဂမနကာလေ ဂစ္ဆန္တိ ဝါယုနာဝါ သတ္တဟိ အဟောရတ္တေဟိ သမ္ပာပုဏာတိ. ဧဝံမဂ္ဂါနုမာနတော ဝိညာယတိ.

त्या नऊ ठिकाणांपैकी 'सुवण्णभूमी' म्हणजे सध्याचे सुधम्म नगरच होय. हे कशावरून समजते? मार्गाच्या अनुमानावरून किंवा स्थानाच्या अनुमानावरून. मार्गाच्या अनुमानावरून कसे? येथून (सीहळदीपावरून) सुवण्णभूमी सुमारे सातशे योजने अंतरावर आहे. अनुकूल वाऱ्याने जाणारी नौका सात अहोरात्रांत (दिवस-रात्र) पोहोचते. एका प्रसंगी अशा प्रकारे जाणारी नौका सात दिवसांत नदीतील वाटोळ्या माशाच्या पाठीवरूनच गेली, असे अट्ठकथेत सांगितलेल्या सीहळदीपावरून सुवण्णभूमीला जाण्याच्या मार्गाच्या प्रमाणावरून, सुधम्मपुरावरून सीहळदीपला जाण्याच्या मार्गाचे प्रमाण जुळते. कारण सुधम्मपुरापासून सीहळदीप सुमारे सातशे योजने अंतरावर आहे, आणि सरळ वारा वाहत असताना जाणारी शिडाची नौका सात अहोरात्रांत तेथे पोहोचते. अशा प्रकारे मार्गाच्या अनुमानावरून हे समजते.

ကထံ ဌာနာနုမာနတော. သုဝဏ္ဏဘူမိ ကိရ မဟာသမုဒ္ဒသမီပေ တိဋ္ဌတိ, နာနာဝေရဇ္ဇကာနမ္ပိ ဝါဏိဇာနံ ဥပသင်္ကမနဋ္ဌာနဘူတံ မဟာတိတ္ထံ ဟောတိ. တေနေဝ မဟာဇနကကုမာရာဒယော စမ္ပာနဂရာဒိတော သံဝေါဟာရတ္ထာယ နာဝါယ သုဝဏ္ဏဘူမိံ အာဂမံသူတိ. သုဓမ္မပုရမ္ပိ အဓုနာ မဟာသမုဒ္ဒသမီပေယေဝ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဌာနာနုမာသတော ဝိညာယတီတိ.

स्थानाच्या अनुमानावरून कसे? सुवण्णभूमी महासागराच्या जवळ वसलेली आहे, आणि ती विविध देशांतील व्यापाऱ्यांच्या येण्या-जाण्याचे ठिकाण असलेले एक मोठे बंदर आहे. म्हणूनच महाजनक कुमार इत्यादींनी चंपानगरापासून व्यापारासाठी नौकेने सुवण्णभूमीला प्रवास केला होता. सुधम्मपूर देखील सध्या महासागराच्या जवळच वसलेले आहे. अशा प्रकारे स्थानाच्या अनुमानावरून हे समजते.

အပရေ ပန သုဝဏ္ဏဘူမိနာမ ဟရိဘုဉ္ဇရဋ္ဌံယေဝ, တတ္ထ သု ဝဏ္ဏဿ ဗာဟုလ္လတ္တာတိ ဝဒန္တိ. အညေ ပန သိယာမရဋ္ဌံယေဝါတိ ဝဒန္တိ. တံ သဗ္ဗံ ဝိမံသိတဗ္ဗံ.

इतर काही लोक म्हणतात की, सुवण्णभूमी म्हणजे हरिभुंज राष्ट्रच होय, कारण तेथे सोन्याची विपुलता आहे. तर इतर काही लोक म्हणतात की, ती म्हणजे सयाम राष्ट्रच होय. या सर्वांचे परीक्षण केले पाहिजे.

အပရန္တံ နာမ ဝိသုံ ဧကရဋ္ဌမေဝါတိ အပရေ ဝဒန္တိ. အညေ ပန အပရန္တံနာမ သုနာပရန္တရဋ္ဌမေဝါတိ ဝဒန္တိ. တံ ယုတ္တမေဝ. ကသ္မာ အပရန္တံ နာမ သုနာပရန္တရဋ္ဌမေဝါတိ ဝိညာယတီတိ စေ. အဋ္ဌကထာသု ဒွီဟိ နာမေဟိ ဝုတ္တတ္တာ. ဥပရိပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာယဉှိ သဠာယတနသံယုတ္တဋ္ဌကထာယဉ္စ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ သုနာပရန္တရဋ္ဌေ ကောဏ္ဍဓာနတ္ထေရေန သလာကာဒါနာဓိကာရေ လဒ္ဓေတဒဂ္ဂဋ္ဌာနတံ ဒဿန္တေဟိ အပရန္တရဋ္ဌံ သုန သဒ္ဒေန ယောဇေတွာ ဝုတ္တံ. ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာယံ ပန အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယဉ္စ တမေဝ ရဋ္ဌံ ဝိနာ သုနသဒ္ဒေန ဝုတ္တံ. သုနသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ပုတ္တပရိယာယော. မန္ဓာတုရညော ဇေဋ္ဌပုတ္တော စတုဒ္ဒီပဝါသိ နော [Pg.14] ပက္ကောသိတွာ တေသံ ဝိသုံ ဝိသုံ နိဝါသဋ္ဌာနံ နိယျာဒေသိ. တတ္ထ ဥတ္တရဒီပဝါသီနံ ဌာနံ ကုရုရဋ္ဌံနာမ, ပုဗ္ဗဒီပဝါသီနံ ပန ဝေဒေဟရဋ္ဌံနာမ, ပစ္ဆိမဒီပဝါသီနံ အပရန္တံ နာမ. ဘတ္တပစ္ဆိမဒီပေ ဇာတတ္တာ တေ သုနသဒ္ဒေန ဝုတ္တာ. တတြ ဇာတာပိ ဟိ တေသံ ပုတ္တာတိဝါ သုနာတိဝါ ဝုတ္တာ, ယထာ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ဘိက္ခူတိ. ဝတ္တိစ္ဆာဝသေန ဝါ ဝါစာသိလိဋ္ဌဝသေန စ ဣဒမေဝ သုနသဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ဝေါဟရန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

'अपरान्त' नावाचे एक वेगळेच राष्ट्र आहे, असे काही लोक म्हणतात. तर इतर काही लोक म्हणतात की, अपरान्त म्हणजे 'सुनापरान्त' राष्ट्रच होय. हेच योग्य आहे. अपरान्त म्हणजे सुनापरान्त राष्ट्रच होय, हे कशावरून समजते? कारण अट्ठकथांमध्ये ही दोन्ही नावे वापरली गेली आहेत. 'उपरिपण्णास अट्ठकथा' आणि 'सळायतनसंयुत्त अट्ठकथा' यांमध्ये अट्ठकथाचार्यांनी सुनापरान्त राष्ट्रातील कोण्डधान थेरांनी शलाका-ग्रहणाच्या अधिकारात मिळवलेले एतदग्ग स्थान दर्शवताना, 'अपरान्त' राष्ट्राला 'सुन' शब्दाशी जोडून 'सुनापरान्त' असे म्हटले आहे. परंतु 'धम्मपद अट्ठकथा' आणि 'अंगुत्तर अट्ठकथा' यांमध्ये त्याच राष्ट्राचा उल्लेख 'सुन' शब्दाशिवाय केला आहे. येथे 'सुन' हा शब्द 'पुत्र' या अर्थाचा वाचक आहे. मान्धाता राजाच्या ज्येष्ठ पुत्राने चारही द्वीपांतील रहिवाशांना बोलावून त्यांना वेगवेगळी निवासस्थाने नेमून दिली. त्यापैकी उत्तर द्वीपातील रहिवाशांचे स्थान 'कुरु राष्ट्र' म्हणून, पूर्व द्वीपातील रहिवाशांचे स्थान 'विदेह राष्ट्र' म्हणून, आणि पश्चिम द्वीपातील रहिवाशांचे स्थान 'अपरान्त' म्हणून ओळखले गेले. पश्चिम द्वीपात जन्मल्यामुळे त्यांना 'सुन' शब्दाने संबोधले गेले. कारण तेथे जन्मलेल्यांना त्यांचे 'पुत्र' किंवा 'सुन' असे म्हटले जाते, जसे की 'वज्जिपुत्तक भिक्खू'. बोलण्याच्या इच्छेनुसार किंवा भाषेच्या सुलभतेसाठी यालाच 'सुन' शब्दाने विशेषित करून वापरले जाते, असे समजले पाहिजे.

ယောနကရဋ္ဌံနာမ ယဝနမနုဿာနံ နိဝါသဋ္ဌာနမေဝ, ယံဇင်္ဂမင်္ဃဣတိ ဝုစ္စတိ.

'योनक राष्ट्र' म्हणजे यवन लोकांचे निवासस्थानच होय, ज्याला 'जंगमंघ' असे म्हटले जाते.

ဝနဝါသီရဋ္ဌံနာမ သိရိခေတ္တနဂရဋ္ဌာနမော. ကေစိ ပန ဝနဝါသီရဋ္ဌံနာမ ဧကံ ရဋ္ဌမေဝ, န သိရိခေတ္တနဂရဋ္ဌာနန္တိ ဝဒန္တိ. တံ န သုန္ဒရံ. သိရိခေတ္တနဂရဋ္ဌာနမေဝ ဟိ ဝနဝါသီရဋ္ဌံ နာမ. ကသ္မာ ပနေတံ ဝိညာယတီတိစေ. ဣမဿ အမှာကံ ရညော ဘာတိကရညော ကာလေ သိရိခေတ္တနဂရေ ဂုမ္ဘေဟိ ပဋိစ္ဆာဒိတေ ဧကသ္မိံ ပထဝိပုဉ္ဇေ အန္တော နိမ္မုဇ္ဇိတွာ ဌိတံ ပေါရာဏိကံ ဧကံ လောဟမယဗုဒ္ဓပဋိပိဗ္ဗံ ပဋိလဘိ, တဿ စ ပလ္လင်္ကေ ဣဒံ ဝနဝါသီရဋ္ဌဝါသီနံ ပူဇနတ္ထာယာတိအာဒိနာ ပေါရာဏလေခနံ ဒိဿတိ, တသ္မာ ယေဝေတံ ဝိညာယတီတိ.

'वनवासी राष्ट्र' म्हणजे सिरीखेत्त नगर होय. परंतु काही लोक म्हणतात की, वनवासी राष्ट्र हे एक वेगळेच राष्ट्र आहे, ते सिरीखेत्त नगर नव्हे. हे मत योग्य नाही. सिरीखेत्त नगर म्हणजेच वनवासी राष्ट्र होय. हे कशावरून समजते? आमच्या या राजाच्या बंधू राजाच्या काळात, सिरीखेत्त नगरात झाडीझुडपांनी झाकलेल्या एका मातीच्या ढिगाऱ्यात गाडलेली एक प्राचीन धातूची बुद्धमूर्ती सापडली. तिच्या आसनावर "हे वनवासी राष्ट्रातील रहिवाशांच्या पूजेसाठी आहे" असा प्राचीन लेख दिसतो, म्हणूनच यावरून हे समजते.

ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌံနာမ ကသ္မီရရဋ္ဌံ ဂန္ဓာရရဋ္ဌဉ္စ. တာနိ ပန ရဋ္ဌာနိ ဧကာဗဒ္ဓါနိ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ. တေနေဝ မဇ္ဈန္တိ ကတ္ထေရံ ဧကံ ဒွီသု ရဋ္ဌေသု ပေသေသိ. ဇနပဒတ္တာ ပန နပုံသကေကတ္တံ ဘဝတိ. တဒါ ပန ဧကဿ ရညော အာဏာယ ပတိဋ္ဌာနဝိသယတ္တာ ဧကတ္တဝစနေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိပိ ဝဒန္တိ.

'काश्मीर-गंधार राष्ट्र' म्हणजे काश्मीर राष्ट्र आणि गंधार राष्ट्र होय. ही राष्ट्रे एकमेकांशी जोडलेली आहेत. म्हणूनच मज्झन्तिक थेरांना एकट्यालाच या दोन्ही राष्ट्रांमध्ये पाठवले गेले. जनपद असल्यामुळे येथे नपुंसकलिंगी एकवचन वापरले गेले आहे. किंवा त्या काळी ती एकाच राजाच्या आज्ञेखालील प्रदेश असल्यामुळे, अट्ठकथेत एकवचनात उल्लेख केला आहे, असेही म्हणतात.

မဟိံသကမဏ္ဍလံနာမ အန္ဓကရဋ္ဌံ, ယံ ယက္ခပုရရဋ္ဌန္တိ ဝုစ္စတိ.

'महिंसक मंडळ' म्हणजे अंधक राष्ट्र होय, ज्याला 'यक्खपूर राष्ट्र' असेही म्हणतात.

မဟာရဋ္ဌံနာမ မဟာနဂရရဋ္ဌံ. အာဓုနာ ဟိ မဟာရဋ္ဌမေဝ န ဂရသဒ္ဒေန ယောဇေတွာ မဟာနဂရရဋ္ဌန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ. သိယာမရဋ္ဌန္တိပိ ဝဒန္တိ အာစရိယာ.

'महाराष्ट्र' म्हणजे महानगरी राष्ट्र होय. सध्या 'महाराष्ट्र' या शब्दाला 'नगर' शब्दाशी जोडून 'महानगर राष्ट्र' असा व्यवहार केला जातो. आचार्य याला 'सयाम राष्ट्र' असेही म्हणतात.

စိနရဋ္ဌံနာမ [Pg.15] ဟိမဝန္တေန ဧကာဗဒ္ဓံ ဟုတွာ ဌိတံ စီနရဋ္ဌံ ယေ ဝါတိ.

'चीन राष्ट्र' म्हणजे हिमालयाशी जोडलेले चीन राष्ट्रच होय.

ဣဒံ သာသနဿ နဝသု ဌာနေသု ဝိသုံ ဝိသုံ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे शासनाचे नऊ वेगवेगळ्या ठिकाणी झालेले वेगवेगळे प्रस्थापन (प्रतिष्ठापन) होय.

ဣဒါနိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ထေရပရမ္ပရကထာ ဝတ္တဗ္ဗာ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဟိ ဘဂဝတော သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ဥပါလိတ္ထေ ရော,တဿ သိဿော ဒါသကတ္ထေရော, တဿ သိဿော သောဏကတ္ထေရော, တဿ သိဿော သိဂ္ဂဝတ္ထေရော စန္ဒဝဇ္ဇိတ္ထေ ရော စ, တေသံ သိဿော မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရောတိ ဣမေ ပဉ္စမဟာထေရာ သာသနဝံသေ အာဒိဘူတာ အာစရိယပရမ္ပရာနာမ. တေသဉှိ သိဿပရမ္ပရဘူတာ ထေရပရမ္ပရာ ယာဝဇ္ဇတနာ န ဥပစ္ဆိန္ဓန္တိ. အာစရိယပရမ္ပရာယ စ လဇ္ဇိဘိက္ခူ ယေဝ ပဝေသေတွာ ကထေတဗ္ဗာ နော အလဇ္ဇိဘိက္ခူ. အလဇ္ဇီဘိက္ခူ နာမ ဟိ ဗဟုဿုတာပိ သမာနာ လာဘဂရုလောကဂရုအာဒိဟိ ဓမ္မတန္တိ နာသေတွာ သာသနဝရေ မဟာဘယံ ဥပ္ပာဒေန္တီတိ. သာသနရက္ခနကမ္မံနာမ ဟိ လဇ္ဇီနံယေဝ ဝိသယော နော အလဇ္ဇီနံ. တေနာဟု ပေါရာဏာ ထေရာ, အနာဂတေ သာသနံ ကော နာမ ရက္ခိဿတီတိ အနုပေက္ခိတွာ အနာဂတေ သာသနံ လဇ္ဇိနော ရက္ခိဿန္တိ, လဇ္ဇိနော ရက္ခိဿန္တိ, လဇ္ဇိနော ရက္ခိဿန္တီတိ တိက္ခာတ္တုံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသုံ. ဧဝံ မဇ္ဈိမဒေသေပိ အလဇ္ဇီပုဂ္ဂလာ ဗဟု သန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

आता सुरुवातीपासून थेरपरंपरेची कथा सांगितली पाहिजे. सम्यक्संबुद्ध भगवंतांचे सद्धिविहारिक उपाळि थेर होते, त्यांचे शिष्य दासक थेर, त्यांचे शिष्य सोणक थेर, त्यांचे शिष्य सिग्गव थेर आणि चन्दवज्जी थेर होते, आणि त्यांचे शिष्य मोग्गळिपुत्त तिस्स थेर होते. हे पाच महाथेर शासनवंशामध्ये सुरुवातीचे आचार्यपरंपरा म्हणून ओळखले जातात. त्यांची शिष्यपरंपरा असलेली ही थेरपरंपरा आजतागायत खंडित झालेली नाही. आचार्यपरंपरेमध्ये केवळ लज्जी भिक्खूंचाच समावेश करून ती सांगितली पाहिजे, अलज्जी भिक्खूंचा नाही. कारण अलज्जी भिक्खू हे बहुश्रुत असले तरी लाभ, सत्कार आणि लोकमान्यता इत्यादींच्या लोभाने धम्मपरंपरा नष्ट करून श्रेष्ठ शासनामध्ये मोठा धोका निर्माण करतात. शासन रक्षणाचे कार्य हे केवळ लज्जी भिक्खूंचाच विषय आहे, अलज्जींचा नाही. म्हणूनच प्राचीन थेरांनी म्हटले आहे, 'भविष्यात शासनाचे रक्षण कोण करेल?' याचा विचार करून, 'भविष्यात लज्जीच शासनाचे रक्षण करतील, लज्जीच रक्षण करतील, लज्जीच रक्षण करतील,' असे तीन वेळा उच्चारले. अशा प्रकारे मज्झिमदेशातही अनेक अलज्जी व्यक्ती आहेत, असे जाणावे.

ပရိနိဗ္ဗာနတော ဟိ ဘဂဝတော ဝဿသတာနံ ဥပရိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ဘိက္ခူ အဓမ္မဝတ္ထူနိ ဒီပေတွာ ပဌမသင်္ဂီတိကာလေ ဗဟိကတေဟိ ပါပဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ သဟာယံ ဂဝေသေတွာ မဟာသင်္ဂီတိဝေါဟာရေန မဟာထေရာ ဝိယ သင်္ဂီတိံ အကံသု. ကတွာ စ ဝိသုံ ဂဏာ အဟေသုံ. အဟောဝတ ဣဒံ ဟာသိတဗ္ဗကမ္မံ, သေယျထာပိ နာမ ဇရသိင်္ဂါလော စတုပဒသာမညေန မာနံ ဇပ္ပေတွာ အတ္တာနံ သီဟံ ဝိယ မညိတွာ သီဟော ဝိယ သီဟနာဒံ နဒီတိ. တေ ပါဝစနံ ယထာ ဘူတံ [Pg.16] အဇာနိတွာ သဒ္ဒစ္ဆာယာမတ္တေန ယထာဘူတံ အတ္ထံ နာမ သိံသု. ကိဉ္စိ ပါဝစနမ္ပီ အပနေသုံ. တဉ္စ သကဂဏေယေဝ ဟောတိ, န ဓမ္မဝါဒီဂဏေ. ဓမ္မဝိနယံ ဝိကောပေတွာ ယထိစ္ဆိတ ဝသေနေဝ စရိံသု. အယံ ပန မဟာသင်္ဂီတိနာမ ဧကော အဓမ္မဝါဒီဂဏော.

भगवंतांच्या परिनिब्बानानंतर शंभर वर्षांहून अधिक काळ लोटल्यावर, पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीनेच वज्जिपुत्तक भिक्खूंनी अधम्म गोष्टींचे प्रतिपादन केले. पहिल्या धम्मसंगीतीच्या वेळी बहिष्कृत केलेल्या पापी भिक्खूंसोबत सल्लामसलत करून आणि मदत शोधून, त्यांनी 'महासंगीती' या नावाने महाथेरांप्रमाणेच संगीती घेतली. ती घेऊन त्यांनी स्वतःचा वेगळा पंथ स्थापन केला. अहो! हे किती हास्यास्पद कृत्य आहे! जसे एखादा म्हातारा कोल्हा केवळ चार पायांचा प्राणी असल्याच्या समानतेमुळे गर्वाने फुगून स्वतःला सिंहासारखा मानतो आणि सिंहासारखी गर्जना करतो. त्यांनी बुद्धवचनाला यथार्थपणे न जाणता, केवळ शब्दांच्या आभासानेच यथार्थ अर्थाचा विपर्यास केला. त्यांनी काही बुद्धवचने काढूनही टाकली. आणि हे केवळ त्यांच्या स्वतःच्याच पंथात घडले, धम्मवादी पंथात नाही. त्यांनी धम्म आणि विनयाचा विपर्यास करून आपल्या इच्छेनुसार वर्तन केले. हा 'महासंगीती' नावाचा एक अधम्मवादी पंथ होय.

တတော ပစ္ဆာ ကာလံ အတိက္ကန္တေ တတောယေဝ အညမညံ ဝါဒတော ဘိဇ္ဇိတွာ ဂေါကုလိကောနာမ ဧကော ဂဏော ဧကဗျောဟာရောနာမ ဧကောတိ ဒွေ ဂဏာ ဘိဇ္ဇိံသု. တတော ပစ္ဆာ ဂေါကုလိကဂဏဂဏတောယေဝ အညမညံ ဘိဇ္ဇိတွာ ဗဟုဿုတိကောနာမ ဧကော ဂဏော ပညတ္တိဝါဒေါနာမ ဧကောတိ ဒွေ ဂဏာ ဘိဇ္ဇိံသု. ပုနပိ တေဟိယေဝ ဂဏေဟိ စေတိယဝါဒေါနာမ ဧကော ဂဏော ဘိဇ္ဇိ.

त्यानंतर काही काळ लोटल्यावर, त्याच पंथातून आपापसातील वादांमुळे गोकुलिक नावाचा एक पंथ आणि एकब्योहारिक नावाचा दुसरा पंथ, असे दोन पंथ वेगळे झाले. त्यानंतर गोकुलिक पंथातूनच आपापसात मतभेद होऊन बहुस्सुतिक नावाचा एक पंथ आणि पण्णत्तिवाद नावाचा दुसरा पंथ, असे दोन पंथ वेगळे झाले. पुन्हा त्याच पंथांमधून चेतियवाद नावाचा एक पंथ वेगळा झाला.

တတော ပစ္ဆာ စိရကာလံ အတိက္ကန္တေ ဓမ္မဝါဒီဂဏေဟိ ဝိသဘာဂဂဏံ ပဝိသိတွာ မဟိံသာသကောနာမ ဧကောဂဏော ဝဇ္ဇိပုတ္တကောနာမ ဧကောတိ ဒွေ ဂဏာ ဘိဇ္ဇိံသု. တတော ပစ္ဆာပိ ဝဇ္ဇိပုတ္တကဂဏတောယေဝ အညမညံ ဘိဇ္ဇိတွာ ဓမ္မုတ္တရိကောနာမ ဧကော ဂဏော, ဘဒ္ဒယာနိကောနာမ ဧကော, ဆန္နာဂါရိကောနာမ ဧကော, သမုတိကောနာမ ဧကောတိ စတ္တာရော ဂဏာ ဘိဇ္ဇိံသု.

त्यानंतर बराच काळ लोटल्यावर, धम्मवादी पंथांमधून भिन्न विचारसरणीच्या पंथात प्रवेश करून, mahiṃsāsako (महिंसासक) नावाचा एक पंथ आणि वज्जिपुत्तक नावाचा दुसरा पंथ, असे दोन पंथ वेगळे झाले. त्यानंतर वज्जिपुत्तक पंथातूनच आपापसात मतभेद होऊन धम्मुत्तरिक नावाचा एक पंथ, भद्द्यानिक नावाचा दुसरा, छन्नागारिक नावाचा तिसरा आणि समितिय नावाचा चौथा, असे चार पंथ वेगळे झाले.

ပုနပိ မဟိံသာသကဂဏတော အညမညံ ဘိဇ္ဇိတွာ သဗ္ဗတ္ထိဝါဒေါနာမ ဧကော ဂဏော, ဓမ္မဂုတ္တိကောနာမ ဧကော, ကဿပိယောနာမ ဧကော, သင်္ကန္တိကောနာမ ဧကော, သုတ္တဝါဒေါ နာမ ဧကောတိ ပဉ္စ ဂဏာ ဘိဇ္ဇိံသု.

पुन्हा महिंसासक पंथातून आपापसात मतभेद होऊन सब्बत्थिवाद नावाचा एक पंथ, धम्मगुत्तिक नावाचा दुसरा, कस्सपिय नावाचा तिसरा, संकन्तिक नावाचा चौथा आणि सुत्तवाद नावाचा पाचवा, असे पाच पंथ वेगळे झाले.

ဧဝံ မဇ္ဈိမဒေသေ ဒုတိယသင်္ဂီတိံ သင်္ဂါယန္တာနံ မဟာထေရာနံ ဓမ္မဝါဒီထေရဝါဒဂဏတော ဝိသုံ ဝိသုံ ဘိဇ္ဇမာနာ အဓမ္မဝါဒီဂဏာ သတ္တရသ အဟေသုံ. တေ စ အဓမ္မဝါဒီဂဏာ သာသနေ ထေရပရမ္ပရာယ အနန္တော ဂဓာ. တေ ဟိ သာသနေ ဥပကာရာ န ဟောန္တိ, ထေရပရမ္ပရာယ စ ပဝေသေတွာ ဂဏှိတုံ န သက္ကာ, ယထာ ဟံသဂဏေ ဗကော, ယထာ စ ဂေါ ဂဏေ [Pg.17] ဂဝဇော, ယထာ စ သုဝဏ္ဏဂဏေ ဟာရကုဋောတိ.

अशा प्रकारे मज्झिमदेशात दुसऱ्या धम्मसंगीतीचे आयोजन करणाऱ्या महाथेरांच्या धम्मवादी थेरवाद पंथापासून वेगवेगळे होऊन सतरा अधम्मवादी पंथ निर्माण झाले. आणि ते अधम्मवादी पंथ शासनातील थेरपरंपरेच्या बाहेरच राहिले. ते शासनासाठी उपकारक ठरत नाहीत, आणि थेरपरंपरेत त्यांचा समावेश करून त्यांना स्वीकारता येत नाही; ज्याप्रमाणे हंसांच्या थव्यात बगळा, गाईंच्या कळपात रानगवा, किंवा सोन्याच्या दागिन्यांमध्ये पितळ समाविष्ट करता येत नाही.

မဟာကဿပတ္ထေရာဒိတော ပန အာဂတာ ထေရပရမ္ပရာ ဥပါလိ ဒါသကော စေဝါတိအာဒိနာ ပရိဝါရခန္ဓကေ သမန္တပါသာဒိကဋ္ဌကထာယဉ္စ အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

महाकस्सप थेरांपासून सुरू झालेली थेरपरंपरा, उपाळि, दासक इत्यादींच्या क्रमाने, 'परिवार खन्धक' आणि 'समन्तपासादिका' अट्ठकथेमध्ये सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घेतली पाहिजे.

ဥပါလိတ္ထေရာဒီနံ ပရိသုဒ္ဓါစာရာဒီနိ အနုမာနေတွာ ယာဝ မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရာ, တာဝ တေသံ ထေရာနံ ပရိသုဒ္ဓါ စာရာဒီနီတိ သက္ကာ ဉာတုံ, သေယျထာပိ နဒိယာ ဥပရိသောတေ မေဃဝဿာနိ အနုမာနေတွာ အဓောသောတေ နဒိယာ ဥဒကဿ ဗာဟုလ္လဘာဝေါ ဝိညာတုံ သက္ကာတိ အယံ ကာရဏာနုမာနနယော နာမ.

उपाळि थेरांच्या परिशुद्ध आचरणाचा अंदाज घेऊन मोग्गळिपुत्त तिस्स थेरांपर्यंतच्या सर्व थेरांचे परिशुद्ध आचरण जाणून घेता येऊ शकते. ज्याप्रमाणे नदीच्या वरच्या प्रवाहात झालेल्या मुसळधार पावसाचा अंदाज घेऊन खालच्या प्रवाहात नदीच्या पाण्याचे प्राचुर्य ओळखता येते, याला 'कारणावर आधारित अनुमानाची पद्धत' (कारणानुमान नय) असे म्हणतात.

ယာဝ ပန မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရာ, တာဝ ထေရာနံ ပရိသုဒ္ဓါစာရာဒီနိ အနုမာနေတွာ ဥပါလိတ္ထေရဿ ပရိသုဒ္ဓါစာရာဒီနီတိ သက္ကာ ဉာတုံ, သေယျထာပိ နာမ ဥပရိဓူမံ ပဿိတွာ အနုမာနေတွာ အဂ္ဂိ အတ္ထီတိ သက္ကာ ဉာတုန္တိ အယံ ဖလာနုမာနန ယော နာမ.

तसेच, मोग्गळिपुत्त तिस्स थेरांपर्यंतच्या थेरांच्या परिशुद्ध आचरणाचा अंदाज घेऊन उपाळि थेरांचे परिशुद्ध आचरण जाणून घेता येऊ शकते. ज्याप्रमाणे वर जाणारा धूर पाहून तिथे अग्नी आहे हे ओळखता येते, याला 'परिणामावर आधारित अनुमानाची पद्धत' (फलानुमान नय) असे म्हणतात.

အဒိဘူတဿ ပန ဥပါလိတ္ထေရဿ အဝသာနဘူတဿ စ မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရဿ ပရိသုဒ္ဓါစာရာဒီနိ အနုမာနေတွာ မဇ္ဈေ ဒါသကသောဏသိဂ္ဂဝါဒီနံ ထေရာနံ ပရိသုဒ္ဓါစာရာဒီနိတိ သက္ကာ ဉာတုံ, သေယျထာပိ နာမ သိလာပဋ္ဋဿ ဩရဘာဂေ ပါရဘာဂေ စ မိဂပဒဝဠဉ္ဇနံ ဒိသွာ အနုမာနေတွာ မဇ္ဈေ အပါကဋံ ပဒဝဠဉ္စနံ အတ္ထီတိ သက္ကာ ဉာတုန္တိ အယံ မိဂပဒဝဠဉ္ဇန နယော နာမ.

आणि सुरुवातीचे असणारे उपाळि थेर आणि शेवटचे असणारे मोग्गळिपुत्त तिस्स थेर यांच्या परिशुद्ध आचरणाचा अंदाज घेऊन, त्यांच्या मध्यंतरी असणाऱ्या दासक, सोणक, सिग्गव इत्यादी थेरांचे परिशुद्ध आचरण जाणून घेता येऊ शकते. ज्याप्रमाणे एका मोठ्या शिळेच्या अलीकडच्या बाजूला आणि पलीकडच्या बाजूला हरणाच्या पायांचे ठसे पाहून, मध्यभागी जरी ठसे दिसत नसले तरी तिथे हरणाचे पाऊल पडले असणारच असा अंदाज बांधता येतो, याला 'हरणाच्या पावलांच्या ठशांवर आधारित अनुमानाची पद्धत' (मृगपदलांछन नय) असे म्हणतात.

ဧဝံ တီဟိ နယေဟိ အယံ ထေရဝါဒဂဏော ဓမ္မဝါဒီလဇ္ဇိပေသလောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမုပရိပိ နယော နေတဗ္ဗော. ထေရပရမ္ပရာ စ ယာဝ ပေါတ္ထကာရုဠာ ပရိဝါရခန္ဓကေ သမန္တ ပါသာဒိကာယဉ္စ တတော မဟိန္ဒော ဣဋ္ဋိယောတိအာဒိနာ ဝုတ္တ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

अशा प्रकारे या तीन पद्धतींनी हा थेरवाद पंथ धम्मवादी, लज्जी आणि प्रियशील आहे असे जाणावे. यापुढेही याच पद्धतीने अर्थ लावला पाहिजे. आणि ग्रंथात नोंदवली गेलेली थेरपरंपरा 'परिवार खन्धक' आणि 'समन्तपासादिका' मध्ये सांगितल्याप्रमाणे, तसेच त्यानंतर महिन्द, इट्टिय इत्यादींच्या क्रमाने सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घेतली पाहिजे.

ဣတိ သာသနဝံသေ နဝဋ္ဌာနာဂတသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

अशा प्रकारे शासनवंशामध्ये नऊ ठिकाणी आलेल्या शासनवंशाचा कथा मार्ग समाप्त झाला.

နာမ ပဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

हा पहिला परिच्छेद होय.

၂. သီဟဠဒီပိကသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

२. सिंहळद्वीप शासनवंशाचा कथा मार्ग.

၂. ဣဒါနိ [Pg.18] သီဟဠဒီပသာသနကထာမဂ္ဂံ ဝတ္တုံ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော, တသ္မာ တံ ဝက္ခာမိ.

२. आता सिंहळद्वीपातील शासनाचा इतिहास सांगण्याची वेळ आली आहे, म्हणून मी तो सांगतो.

သီဟဠဒီပဉှိ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနဘူတတ္တာ စေတိယဂဗ္ဘသဒိသံ ဟောတိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကိရ သီဟဠဒီပံ ဓရမာနကာလေပိ တိက္ခတ္တုံ အဂမာသိ. ပဌမံ ယက္ခာနံ ဒမနတ္ထံ ဧကကောဝ ဂန္တွာ ယက္ခေ ဒမေတွာ မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေ သီဟဠဒီပေ သာသနံ ပတိဋ္ဌဟိဿတီတိ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ အာရက္ခံ ကရောန္တော တိက္ခတ္တုံ ဒီပံ အာဝိဉ္ဆိ. ဒုတိယံ မာတုလဘာဂိနေယျာနံ နာဂရာ ဇူနံ ဒမနတ္ထာယ ဧကကောဝ ဂန္တွာ တေ ဒမေတွာ အဂမာသိ. တတိယံ ပဉ္စဘိက္ခုသတပရိဝါရော ဂန္တွာ မဟာစေတိယဋ္ဌာနေ စ ထူပါရာမစေတိယဋ္ဌာနေ စ မဟာဗောဓိပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနေ စ မဟိယင်္ဂဏစေတိယဋ္ဌာနေ စ မုဒိင်္ဂဏစေတိယဋ္ဌာနေ စ ဒီဃဝါပိ စေတိယဋ္ဌာနေ စ ကလျာဏိယစေတိယဋ္ဌာနေ စ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသီဒိ.

सिंहलद्वीप हे शासनाचे (धम्माचे) अधिष्ठान बनल्यामुळे चैत्यगर्भासारखे आहे. असे म्हटले जाते की, सम्यक्संबुद्ध आपल्या हयातीत सुद्धा तीन वेळा सिंहलद्वीपात गेले होते. पहिल्यांदा यक्षांचे दमन करण्यासाठी ते एकटेच गेले आणि यक्षांचे दमन करून, 'माझ्या परिनिर्वाणानंतर सिंहलद्वीपात शासन प्रस्थापित होईल' असे म्हणून ताम्रपर्णी द्वीपाचे रक्षण करत त्यांनी तीन वेळा या द्वीपाला भेट दिली. दुसऱ्यांदा, मामा आणि भाचे असलेल्या नागराजांचे दमन करण्यासाठी ते एकटेच गेले आणि त्यांचे दमन करून परतले. तिसऱ्यांदा, पाचशे भिक्खूंच्या परिवारासह जाऊन त्यांनी महाचैत्यस्थान, थूपारामचैत्यस्थान, महाबोधी-प्रतिष्ठितस्थान, महियंगणचैत्यस्थान, मुदिंगणचैत्यस्थान, दीघवापीचैत्यस्थान आणि कल्याणीचैत्यस्थान या ठिकाणी निरोधसमापत्तीमध्ये लीन होऊन आसनस्थ झाले.

တဒါ စ ပန သာသနံ ဩဂါဟေတွာန တာဝ တိဋ္ဌတိ. ပစ္ဆာ ပန ယထာဝုတ္တတ္ထေရပရမ္ပရာယ သမဘိနိဝိဋ္ဌေန မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ပေသိတော မဟိန္ဒတ္ထေရော ဇိနစက္ကေ ပဉ္စတိံသာဓိကေ ဒွိသတေ သမ္ပတ္တေ ဒုတိယကတ္တိကမာသေ ဣဋ္ဋိယေန ဥတ္တိယေန သမ္ဗုလေန ဘဒ္ဒသာလေန စာတိ ဧတေဟိ ထေရေဟိ သဒ္ဓိံ သီဟဠဒီပံ အဂမာသိ. သောဏုတ္တရတ္ထေရာဒယော ဇိနစက္ကေ ပဉ္စတိံသာဓိကေ ဒွိသတေ သမ္ပတ္တေ ဒုတိယကတ္တိကမာသေယေဝ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာပနတ္ထာယ အတ္တနော အတ္တနော သမ္ပတ္တဘာရဘူတံ တံ တံ ဌာနံ အဂမံသု.

त्या काळी शासन तेथे केवळ प्रवेश करून राहिले होते. परंतु नंतर, पूर्वोक्त थेरपरंपरेमध्ये प्रतिष्ठित असलेल्या महामोग्गलिपुत्त तिस्स थेरांनी पाठवलेले महिन्द थेर, बुद्ध संवताची (जिनचक्राची) २३५ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, दुसऱ्या कार्तिक महिन्यात, इट्टिय, उत्तिय, संबुल आणि भद्दसाल या थेरांसह सिंहलद्वीपात गेले. सोणुत्तर थेर इत्यादी सुद्धा बुद्ध संवताची २३५ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, दुसऱ्या कार्तिक महिन्यातच शासनाच्या स्थापनेसाठी आपापल्या वाट्याला आलेल्या त्या त्या ठिकाणी गेले.

မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရော ပန သတ္တမာသာနိ အာဂမေတွာ ဇိနစက္ကေ ဆတ္တိံသာဓိကေ ဒွိသတေ သမ္ပတ္တေ ဇေဋ္ဌမာသဿ ပုဏ္ဏမိယံ သီဟဠဒီပံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာပနတ္ထာယ အဂမာသိ. တေနေဝ တေသု နဝသု ဌာနေသု သီဟဠဒီပံ ဆတ္တိံသာဓိကေ ဒွိသ တေ [Pg.19] အဂမာသိ. အညာနိ ပန အဋ္ဌ ဌာနာနိ ပဉ္စတိံသာဓိကဒွိသတေယေဝ အဂမာသီတိ ဝိသုံဝ ဝတ္ထပေတဗ္ဗော.

परंतु महामहिन्द थेर सात महिने थांबून, बुद्ध संवताची (जिनचक्राची) २३६ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, ज्येष्ठ महिन्याच्या पौर्णिमेला शासनाच्या स्थापनेसाठी सिंहलद्वीपात गेले. म्हणूनच, त्या नऊ ठिकाणांपैकी सिंहलद्वीपात ते २३६ व्या वर्षी गेले. परंतु इतर आठ ठिकाणी (धम्मप्रचारक) २३५ व्या वर्षीच गेले होते, असा स्वतंत्रपणे फरक समजून घ्यावा.

ကသ္မာ ပန မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရော သတ္တမာသာနိ အာဂမေတွာ သဗ္ဗပစ္ဆာ သီဟဠဒီပံ ဂစ္ဆတီတိ. သီဟဠဒီပေ မုဋဘိဝေါ နာမ ရာဇာ ဇရာဒုဗ္ဗလော အဟောတိ, သာသနံ ပဂ္ဂဟေတုံ အသမတ္ထော, တဿ ပန ပုတ္တော ဒေဝါနံ ပိယ တိဿော နာမ ရာဇကုမာရော ဒဟရော သာသနံ ပဂ္ဂဟေတုံ သမတ္ထော ဘဝိဿတိ, သော စ ဒေဝါနံ ဝိယတိဿော ရဇ္ဇံ တာဝ လဘတု ဝေဒိဿကဂိရိနဂရေ မာတုယာ သဒ္ဓိံ ဉာတကေ တာဝ ပဿာမီတိ အပေက္ခိတွာ သတ္တမာသာနိ အာဂမေတွာ ဆတ္တိံသာဓိကဒွိသတေယေဝ ဇိနစက္ကေ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရော သီဟဠဒီပံ ဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

पण महामहिन्द थेर सात महिने थांबून सर्वांत शेवटी सिंहलद्वीपात का गेले? सिंहलद्वीपात मुटशिव नावाचा राजा वृद्ध व दुर्बल झाला होता, जो शासनाला राजाश्रय देण्यास असमर्थ होता. परंतु त्याचा मुलगा 'देवानंपिय तिस्स' नावाचा तरुण राजकुमार शासनाला राजाश्रय देण्यास समर्थ ठरेल. तो देवानंपिय तिस्स आधी राज्य प्राप्त करो, तोपर्यंत मी वेदिस्सकगिरी नगरात माझ्या आईसोबत नातेवाईकांना भेटून घेतो, अशी अपेक्षा ठेवून महामहिन्द थेर सात महिने थांबले आणि बुद्ध संवताच्या २३६ व्या वर्षीच सिंहलद्वीपात गेले, असे समजावे.

မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရော စ ဣဋ္ဋိယာဒီဟိ ထေရေဟိ စတူဟိ ဘာဂိနေယျေန သုမနသာမဏေရေန ဘဏ္ဍုကေန နာမ ဥပါသကေ န စာတိ ဧတေဟိ သဒ္ဓိံ ဆတ္တိံသာဓိကေ ဒွိသတေ ဇိနစက္ကေ ဇေဋ္ဌမာသပုဏ္ဏမိယံ သုဝဏ္ဏဟံသာ ဝိယ ဇေဋ္ဌမာသေ နဘံ ဥဂ္ဂန္တွာ အာကာသမဂ္ဂေန အနုရာဓပုရဿ ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေ မိဿ ကပဗ္ဗတကူဋေ ပတိဋ္ဌာသိ.

आणि महामहिन्द थेर हे इट्टिय इत्यादी चार थेर, भाचा सुमन सामणेर आणि भण्डुक नावाचा उपासक यांच्यासह, बुद्ध संवताच्या २३६ व्या वर्षी ज्येष्ठ महिन्याच्या पौर्णिमेला, सुवर्णहंसाप्रमाणे ज्येष्ठ महिन्यात आकाशात उडून, आकाशमार्गाने अनुराधपूरच्या पूर्व दिशेला असलेल्या मिस्सक पर्वतशिखरावर उतरले.

ဇေဋ္ဌမာသဿ စ ပုဏ္ဏမိယံ လင်္ကာဒီပေ ဇေဋ္ဌမူလနက္ခတ္တသဘာ ဟုတွာ မနုဿာ ဆဏံ အကံသု. တေနေဝါဟ သာရတ္ထဒီပနိယံ နာမ ဝိနယဍီကာယံ, ဇေဋ္ဌမာသဿ ပုဏ္ဏမိယံ ဇေဋ္ဌနက္ခတ္တံ မူလနက္ခတ္တံ ဝါ ဟောတီတိ. တတ္ထ စ ပုဏ္ဏမိနက္ခတ္တံ ရာဇမတ္တန္တေ ပုဏ္ဏမိနက္ခတ္တဝိစာရဏနယေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

आणि ज्येष्ठ महिन्याच्या पौर्णिमेला लंकाद्वीपात ज्येष्ठामूळ नक्षत्राचा उत्सव असल्याने लोकांनी सण साजरा केला. म्हणूनच 'सारत्थदीपनी' नावाच्या विनयटीकेमध्ये म्हटले आहे की, ज्येष्ठ महिन्याच्या पौर्णिमेला ज्येष्ठा नक्षत्र किंवा मूळ नक्षत्र असते. आणि तेथे पौर्णिमेच्या नक्षत्राचा विचार राजमान्य पद्धतीनुसार पौर्णिमा नक्षत्र विचार पद्धतीनुसार केला गेला आहे, असे समजावे.

ဒေဝါနံ ပိယ တိဿော စ ရာဇာ နက္ခတ္တံ နာမ ဃောသာပေတွာ ဆဏံ ကာရေထာတိ အမစ္စေ အာဏာပေတွာ စတ္တာလီ သပုရိသသဟဿပရိဝါရော နဂရမှာ နိက္ခမိတွာ ယေန မိဿ ကပဗ္ဗတော, တေန ပါယာသိ မိဂဝံ ကီဠိတုကာမော. အထ တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ အဓိဝတ္ထာ ဧကာ ဒေဝတာ မိဂရူပေန ရာဇာနံ ဖလောဘေတွာ ပက္ကောသိတွာ ထေရဿ အဘိမုခံ အကာသိ.

आणि राजा देवानंपिय तिस्स याने 'नक्षत्र घोषित करून सण साजरा करा' अशी अमात्यांना आज्ञा दिली आणि चाळीस हजार लोकांच्या परिवारासह नगरातून बाहेर पडून, जेथे मिस्सक पर्वत होता, तेथे शिकार खेळण्यासाठी प्रस्थान केले. तेव्हा त्या पर्वतावर राहणाऱ्या एका देवतेने हरणाचे रूप घेऊन राजाला भुरळ घातली आणि त्याला आकर्षित करून थेरांच्या समोर आणले.

ထေရော [Pg.20] ရာဇာနံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ မမံယေဝ ရာဇာ ပဿတု မာ ဣတရေတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တိဿ တိဿ ဣတော ဧဟီတိ အာဟ. ရာဇာ တံ သုတွာ စိန္တေသိ, ဣမသ္မိံ ဒီပေ ဇာတော သကလောပိ မနုဿော မံ တိဿောတိ နာမံ ဂဟေတွာ အာလပိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, အယံ ပန ဘိန္နဘိန္နပဋဓရော ဘဏ္ဍုကာသာဝ ဝသနော မံ နာမေန အာလပတိ, ကော နုခေါ အယံ ဘဝိဿတိ, မနုဿော ဝါ အမနုဿော ဝါတိ. ထေရော အာဟ,–

थेरांनी राजाला येत असताना पाहून, 'राजाने केवळ मलाच पाहावे, इतरांना नाही' असा संकल्प करून, 'तिस्स, तिस्स, इकडे या!' असे म्हटले. राजाने ते ऐकून विचार केला, 'या द्वीपात जन्मलेल्या कोणत्याही माणसाची मला केवळ तिस्स या नावाने हाक मारण्याची हिंमत नाही. पण हा फाटलेले वस्त्र परिधान केलेला, मुंडण केलेला आणि काषाय वस्त्र नेसलेला माणूस मला नावाने हाक मारत आहे. हा कोण असावा बरं, माणूस की अमानुष?' थेर म्हणाले –

သမဏာ မယံ မဟာရာဇ, ဓမ္မရာဇဿ သာဝကာ;

တဝေဝ အနုကမ္ပာယ, ဇမ္ဗုဒီပါ ဣဓာဂတာတိ.

हे महाराज! आम्ही श्रमण आहोत, धर्मराजाचे (बुद्धांचे) श्रावक आहोत. तुमच्यावर अनुकंपा करण्यासाठीच आम्ही जंबुद्वीपाहून येथे आलो आहोत.

တဒါ စ ဒေဝါနံ ပိယတိဿော ရာဇာ အသောကရညာ ပေသိတေန အဘိသေကေန ဧကမာသာဘိသိတ္တော အဟောသိ. ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ ဟိဿ အဘိသေကမကံသု. သော စ အသောကရညာ ပေသိတေ ဓမ္မပဏ္ဏာကာရေ ရတနတ္တယဂုဏပ္ပဋိသံယုတ္တံ သာသနပ္ပဝတ္တိံ အစိရသုတံ အနုဿရမာနော တံ ထေရဿ သမဏာ မယံ မဟာရာဇ, ဓမ္မရာဇဿ သာဝကာတိ ဝစနံ သုတွာ အယျာ နုခေါ အာဂတာတိ တာဝဒေဝ အာဝုဓံ နိက္ခိပိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ သမ္မောဒနီယံ ကထံ ကထယမာနော. ယထာဟ,–

आणि त्यावेळी राजा देवानंपिय तिस्स याला सम्राट अशोकाने पाठवलेल्या अभिषेकाने अभिषिक्त होऊन एक महिना झाला होता. कारण वैशाख पौर्णिमेला त्याचा राज्याभिषेक करण्यात आला होता. सम्राट अशोकाने पाठवलेल्या धम्म-भेटवस्तूंमध्ये त्रिरत्नांच्या गुणांशी संबंधित असलेल्या शासनाच्या प्रवृत्तीचे नुकतेच ऐकलेले स्मरण करत, त्याने थेरांचे 'हे महाराज! आम्ही श्रमण आहोत, धर्मराजाचे श्रावक आहोत' हे वचन ऐकले आणि 'अरे, आर्य आले आहेत काय!' असे म्हणून लगेचच आपले शस्त्र खाली ठेवले आणि एका बाजूला बसून मैत्रीपूर्ण संभाषण करू लागला. जसे म्हटले आहे –

အာဝုဓံ နိက္ခိပိတွာန, ဧကမန္တံ ဥပါဝိသိ;

နိသဇ္ဇ ရာဇာ သမ္မောဒိ, ဗဟုံ အတ္ထူပသဉှိတန္တိ.

शस्त्र खाली ठेवून तो एका बाजूला बसला. बसून राजाने अत्यंत अर्थपूर्ण आणि हितकारक असे संभाषण केले.

သမ္မောဒနီယံ ကထဉ္စ ကုရုမာနေယေဝ တသ္မိံ တာနိပိ စတ္တာလီသပုရိသသဟဿာနိ အာဂန္တွာ သမ္ပရိဝါရေသုံ. တဒါထေရော ဣတရေပိ ဆ ဇနေ ဒဿေသိ. ရာဇာ ဒိသွာ ဣမေ ကဒါ အာဂတာတိ အာဟ. မယာ သဒ္ဓိံယေဝ မဟာရာဇာတိ. ဣဒါနိ ပန ဇမ္ဗုဒီပေ အညေပိ ဧဝရူပါ သမဏာ သန္တီတိ. သန္တိ [Pg.21] မဟာရာဇ ဧတရဟိဇမ္ဗုဒီပေါ ကာလာဝပဇ္ဇောတော ဣသိဝါတပဋိဝါတော, တသ္မိံ–

तो मैत्रीपूर्ण संभाषण करत असतानाच, ते चाळीस हजार लोकही तेथे आले आणि त्यांनी त्यांना वेढले. तेव्हा थेरांनी इतर सहा जणांनाही प्रकट केले. राजाने त्यांना पाहून विचारले, 'हे कधी आले?' 'माझ्यासोबतच, महाराज!' 'पण आता जंबुद्वीपामध्ये असे इतरही श्रमण आहेत का?' 'आहेत महाराज! सध्या जंबुद्वीप काषाय वस्त्रांनी प्रकाशमान आहे आणि ऋषींच्या वाऱ्याने सुवासित आहे, त्यामध्ये –'

တေဝိဇ္ဇာ ဣဒ္ဓိပတ္တာ စ, စေတောပရိယကောဝိဒါ;

ခီဏာသဝါ အရဟန္တော, ဗဟူ ဗုဒ္ဓဿ သာဝကာတိ.

त्रिविद्या प्राप्त केलेले, ऋद्धी प्राप्त केलेले, परचित्तज्ञान जाणणारे, क्षीणासव अर्हत असलेले बुद्धांचे अनेक श्रावक आहेत.

ဘန္တေ ကေန အာဂတတ္ထာတိ. နေဝ မဟာရာဇ ဥဒကေန, န ထလေနာတိ. ရာဇာ အာကာသေန အာဂတာတိ အညာသိ. ထေရော အတ္ထိ နုခေါ ရညော ပဿာဝေယျတ္တိကန္တိ ဝီမံသနတ္ထာယ အာသန္နံ အမ္ဗရုက္ခံ အာရဗ္ဘ ပဉှံ ပုစ္ဆိ, –

'भंते, आपण कशाने आलात?' 'महाराज, पाण्यानेही नाही आणि जमिनीनेही नाही.' राजाने ओळखले की ते आकाशमार्गाने आले आहेत. राजाची बुद्धिमत्ता तपासण्यासाठी थेरांनी जवळच असलेल्या आंब्याच्या झाडाचा संदर्भ घेऊन प्रश्न विचारला –

ကိန္နာမော မဟာရာဇ အယံ ရုက္ခောတိ. အမ္ဗရုက္ခော နာမ ဘန္တေတိ. ဣမံ ပန မဟာရာဇ အမ္ဗံ မုဉ္စိတွာ အညော အမ္ဗော အတ္ထိ ဝါ နတ္ထိ ဝါတိ. အတ္ထိ ဘန္တေ အညေပိ ဗဟူ အမ္ဗရုက္ခာတိ. ဣမဉ္စ အမ္ဗံ တေ စ အမ္ဗေ မုဉ္စိတွာ အတ္ထိ နုခေါ မဟာရာဇ အညေ ရုက္ခာတိ. အတ္ထိ ဘန္တေ, တေ ပန န အမ္ဗရုက္ခာတိ. အညေ စ အမ္ဗေ အနမ္ဗေ စ မုဉ္စိတွာ အတ္ထိ ပန အညော ရုက္ခောတိ. အယမေဝ ဘန္တေ အမ္ဗ ရုက္ခောတိ. သာဓု မဟာရာဇ ပဏ္ဍိတောသီတိ.

“महाराज, या वृक्षाचे नाव काय आहे?” “भन्ते, हा आंब्याचा वृक्ष आहे.” “महाराज, या आंब्याला सोडून दुसरा आंबा आहे की नाही?” “भन्ते, इतरही अनेक आंब्याचे वृक्ष आहेत.” “महाराज, या आंब्याला आणि त्या इतर आंब्यांना सोडून इतर काही वृक्ष आहेत का?” “भन्ते, आहेत, पण ते आंब्याचे वृक्ष नाहीत.” “इतर आंब्यांच्या आणि जे आंब्याचे नाहीत त्या वृक्षांना सोडून आणखी दुसरा एखादा वृक्ष आहे का?” “भन्ते, हाच तो आंब्याचा वृक्ष आहे.” “साधू महाराज! आपण बुद्धिमान आहात.”

အတ္ထိ ပန မဟာရာဇ တေ ဉာတကာတိ. အတ္ထိ ဘန္တေ ဗဟူဇနာတိ. တေ မုဉ္စိတွာ ကေစိ အညာတကာပိ အတ္ထိ မဟာရာဇာတိ. အညာတကာ ဘန္တေ ဉာတကေဟိ ဗဟုတရာတိ. တဝဉာတကေ စ အညာတကေ စ မုဉ္စိတွာ အတ္ထညော ကောစိ မဟာရာဇာတိ. အဟမေဝ ဘန္တေတိ. သာဓု မဟာရာဇ အတ္တာ နာမ အတ္တနော နေဝ ဉာတကော န အညာတကောတိ.

“महाराज, आपले काही नातेवाईक आहेत का?” “भन्ते, अनेक लोक आहेत.” “महाराज, त्यांना सोडून काही अनोळखी लोकही आहेत का?” “भन्ते, नातेवाईकांपेक्षा अनोळखी लोक खूप जास्त आहेत.” “महाराज, आपल्या नातेवाईकांना आणि अनोळखी लोकांना सोडून इतर कोणी आहे का?” “भन्ते, मी स्वतःच आहे.” “साधू महाराज! स्वतः हा स्वतःचा नातेवाईकही नसतो आणि अनोळखीही नसतो.”

အထ ထေရော ပဏ္ဍိတော ရာဇာ သက္ခိဿတိ ဓမ္မံ အညာတုန္တိ စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တံ ကထေသိ. ကထာပရိယောသာနေ ရာဇာ တီသု သရဏေသု ပတိဋ္ဌဟိ သဒ္ဓိံ စတ္တာလီသာယ ပါဏသဟဿေဟီတိ. တတော ပရံ ယံ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ တံ သမန္တပါသာဒိကာဒီသု ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

त्यानंतर, राजा बुद्धिमान आहे आणि धम्म समजून घेण्यास समर्थ आहे, असे जाणून थेरांनी ‘चूळहत्थिपदोपम सुत्त’ सांगितले. उपदेशाच्या शेवटी, राजा चाळीस हजार प्राण्यांसह त्रिशरणात प्रतिष्ठित झाला. त्यानंतर जे काही सांगायचे आहे, ते ‘समंतपासादिका’ इत्यादी ग्रंथांमध्ये सांगितलेल्या पद्धतीने जाणून घ्यावे.

ဣစ္စေဝံ သီဟဠဒီပေ သာသနာနုဂ္ဂဟဏ မဟိန္ဒတ္ထေရတော အာဂတာ [Pg.22] သိဿပရမ္ပရာ ဗဟူ ဟောန္တိ, ဂဏနပထံ ဝီတိ ဝတ္တာ. ကထံ. မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရဿ သိဿော အရိဋ္ဌော နာမ ထေရော, တဿ သိဿော တိဿဒတ္တော, တဿ သိဿော ကာဠသုမနော, တဿ သိဿော ဒီဃော, တဿ သိဿော ဒီဃ သုမနော, တဿ သိဿော ကာဠသုမနော, တဿ သိဿော နာဂေါ, တဿ သိဿော ဗုဒ္ဓရက္ခိတော, တဿ သိဿော တိဿော, တဿ သိဿော ရေဝေါ, တဿ သိဿော သုမနော, တဿ သိဿော စူဠနာဂေါ, တဿ သိဿော ဓမ္မပါလိ ဧတာ, တဿ သိဿော ခေမော, တဿ သိဿော ဥပလိဿော, တဿ သိဿော ဖုဿဒေဝေါ, တဿ သိဿော သုမနော, တဿ သိဿော မဟာပဒုမော, တဿ သိဿော မဟာသီဝေါ, တဿ သိဿော ဥပါလိ, တဿ သိဿော မဟာနာဂေါ, တဿ သိဿော အဘယော, တဿ သိဿော တိဿော, တဿ သိဿော သုမနော, တဿ သိဿော စူဠာဘယော, တဿ သိဿော တိဿော, တဿ သိဿော စူဠဒေဝေါ, တဿ သိဿော သီဝေါတိ. အယံ ယာဝ ပေါတ္ထကာရုဠသင်္ခါတာ စတုတ္ထသင်္ဂီတိကာ, တာဝ ထေရပရမ္ပရာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

अशा प्रकारे, सिंहळद्वीपामध्ये शासनाचा अनुग्रह करणाऱ्या महिन्द थेरांपासून सुरू झालेली शिष्यपरंपरा खूप मोठी आहे, जी गणनेच्या पलीकडे आहे. ती कशी? महामहिन्द थेरांचे शिष्य अरिट्ठ नावाचे थेर होते, त्यांचे शिष्य तिस्सदत्त, त्यांचे शिष्य काळसुमन, त्यांचे शिष्य दीघ, त्यांचे शिष्य दीघसुमन, त्यांचे शिष्य काळसुमन, त्यांचे शिष्य नाग, त्यांचे शिष्य बुद्धरक्खित, त्यांचे शिष्य तिस्स, त्यांचे शिष्य रेव, त्यांचे शिष्य सुमन, त्यांचे शिष्य चूळनाग, त्यांचे शिष्य धम्मपालि, त्यांचे शिष्य खेम, त्यांचे शिष्य उपलिस्स, त्यांचे शिष्य फुस्सदेव, त्यांचे शिष्य सुमन, त्यांचे शिष्य महापदुम, त्यांचे शिष्य महासीव, त्यांचे शिष्य उपाली, त्यांचे शिष्य महानाग, त्यांचे शिष्य अभय, त्यांचे शिष्य तिस्स, त्यांचे शिष्य सुमन, त्यांचे शिष्य चूळाभय, त्यांचे शिष्य तिस्स, त्यांचे शिष्य चूळदेव, आणि त्यांचे शिष्य सीव हे होत. ही थेरपरंपरा ग्रंथात लिहिली जाईपर्यंत म्हणजेच चौथ्या संगीतीपर्यंतची आहे असे समजावे.

ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌကထာယံ,– ယာဝဇ္ဇဘနာ တေသံယေဝ အန္တေဝါသိကပရမ္ပရဘူတာယ အာစရိယပရမ္ပရာယ အာဘတန္တိတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

अट्ठकथेमध्ये असे म्हटले आहे की – आजतागायत त्यांच्याच अंत्यवासी (शिष्य) परंपरेतून आलेल्या आचार्य परंपरेने हे आणले आहे, असे समजावे.

ဧဝံ တေသံ သိဿပရမ္ပရဘူတာ အာစရိယပရမ္ပရာ ယာဝဇ္ဇတနာ သာသနေ ပါကဋာ ဟုတွာ အာဂစ္ဆန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗ.

अशा प्रकारे, त्यांची शिष्यपरंपरा असलेली ही आचार्यपरंपरा आजतागायत शासनात प्रसिद्ध होऊन चालत आली आहे, असे समजावे.

သာသနေ ဝိနယဓရေဟိ နာမ တိလက္ခဏသမ္ပန္နေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ. တီဏိ ဟိ ဝိနယဓရဿ လက္ခဏာနိ ဣစ္ဆိ တဗ္ဗာနိ. ကတမာနိ တီဏိ. သုတ္တဉ္စဿ သွာဂတံ ဟောတိ သုပ္ပဝတ္တိ သုဝိနိစ္ဆိတံ သုတ္တတော အနုဗျဉ္ဇနတောတိ ဣဒမေကံ လက္ခဏံ, ဝိနယေ ခေါ ပန ဌိတော ဟောတိ အသံဟီရောတိ ဣဒံ ဒုတိယံ, အာစရိယပရမ္ပရာ ခေါ ပနဿ သုဂ္ဂဟိတာ ဟောတိ သုမနသိကတာ သုပဓာရိတာတိ ဣဒံ တတိယံ.

शासनात विनयधरांनी तीन लक्षणांनी युक्त असावे. कारण विनयधराची तीन लक्षणे अपेक्षित असतात. ती तीन कोणती? त्याचे सुत्त सु-आगत, सु-प्रवृत्त आणि सुत्तानुसार व व्यंजनानुसार सु-विनिश्चित असावे, हे पहिले लक्षण आहे; तो विनयात स्थिर असावा आणि विचलित न होणारा असावा, हे दुसरे लक्षण आहे; आणि त्याची आचार्यपरंपरा सु-गृहीत, सु-मनसिकृत आणि सु-अवधारित असावी, हे तिसरे लक्षण आहे.

တတ္ထ [Pg.23] အာစရိယပရမ္ပရာ ခေါ ပနဿ သုဂ္ဂဟိတာ ဟောတီတိ ထေရပရမ္ပရာ ဝံသပရမ္ပရာ စဿ သုဋ္ဌုဂဟိတာ ဟောတိ. သုမနသိကတာတိ သုဋ္ဌု မနသိကတာ, အာဝဇ္ဇိတမတ္တေ ဉဇ္ဇလိ တပ္ပဒီပေါ ဝိယ ဟောတိ.

त्यात, ‘त्याची आचार्यपरंपरा सु-गृहीत असावी’ म्हणजे त्याची थेरपरंपरा आणि वंशपरंपरा चांगल्या प्रकारे ग्रहण केलेली असावी. ‘सु-मनसिकृत’ म्हणजे चांगल्या प्रकारे मनात ठसवलेली, जेणेकरून केवळ विचार करताच ती प्रज्वलित दिव्याप्रमाणे स्पष्टपणे समजून येते.

သုပဓာရိတာတိ သုဋ္ဌု ဥပဓာရိတာ, ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓိတော အတ္ထတော ကာရဏတော စ ဥပ ဓာရိတာ. အတ္တနော မတိံ ပဟာယ အာစရိယသုဒ္ဓိယာ ဝတ္တာ ဟောတိ, မယှံ အာစရိယော အသုကာစရိယဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှိ, သော အသုကဿာတိ ဧဝံ သဗ္ဗံ အာစရိယပရမ္ပရံ ထေရ ဝါဒင်္ဂံ အာဟရိတွာ ယာဝ ဥပါလိတ္ထေရော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှီတိ ပါပေတွာ ဌပေတိ. တတောပိ အာဟရိတွာ ဥပါလိတ္ထေရော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှိ, ဒါသကတ္ထေရော အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ ဥပါလိတ္ထေရဿ, သောဏကတ္ထေရော အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ ဒေါသကတ္ထေရဿ, သိဂ္ဂဝတ္ထေရော အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ သောဏကတ္ထေရဿ, မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ သိဂ္ဂဝတ္ထေရဿ စဏ္ဍ ဝဇ္ဇိတ္ထေရဿ စာတိ ဧဝံ သဗ္ဗံ အာစရိယပရမ္ပရံ ထေရဝါဒင်္ဂံ အာဟရိတွာ အတ္တနော အာစရိယံ ပါပေတွာ ဌပေတိ. ဧဝံ ဥဂ္ဂဟိတာ ဟိ အာစရိယပရမ္ပရာ သုဂ္ဂဟိတာ ဟောတိ.

‘सु-अवधारित’ म्हणजे चांगल्या प्रकारे समजून घेतलेली, जी पूर्व-अपर संबंधावरून, अर्थावरून आणि कारणावरून निश्चित केलेली असते. स्वतःचे मत सोडून आचार्यांच्या शुद्धतेनुसार बोलणारा असावा, जसे की ‘माझ्या आचार्यांनी अमुक आचार्यांच्या जवळून ग्रहण केले, त्यांनी अमुक आचार्यांच्या जवळून...’ अशा प्रकारे संपूर्ण थेरवादी आचार्यपरंपरेला अनुसरून, उपाली थेरांनी सम्यक्संबुद्धांच्या जवळून ग्रहण केले, इथपर्यंत ती परंपरा पोहोचवून स्थापित करतो. तिथून पुढे आणून – उपाली थेरांनी सम्यक्संबुद्धांच्या जवळून ग्रहण केले, दासक थेरांनी आपले उपाध्याय उपाली थेरांच्या जवळून, सोणक थेरांनी आपले उपाध्याय दासक थेरांच्या जवळून, सिग्गव थेरांनी आपले उपाध्याय सोणक थेरांच्या जवळून, मोग्गलिपुत्त तिस्स थेरांनी आपले उपाध्याय सिग्गव थेर आणि चण्डवज्जी थेरांच्या जवळून ग्रहण केले – अशा प्रकारे संपूर्ण थेरवादी आचार्यपरंपरेला अनुसरून आपल्या आचार्यांपर्यंत ती परंपरा पोहोचवून स्थापित करतो. अशा प्रकारे ग्रहण केलेली आचार्यपरंपरा हीच ‘सु-गृहीत’ असते.

ဧဝံ အသက္ကောန္တေန ပန ဒွေ တယော ပရိဝဋ္ဋာ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ. သဗ္ဗပစ္ဆိမေန ဟိ နယေန ယထာ အာစရိယော စ အာစရိယာစရိယော စ ပါဠိဉ္စ ပရိပုဉ္ဆဉ္စ ဝဒန္တိ, တထာ ဉာတုံ ဝတ္တတီတိ.

परंतु, असे करण्यास असमर्थ असलेल्याने दोन किंवा तीन पिढ्यांची परंपरा ग्रहण करावी. कारण अत्यंत कनिष्ठ पद्धतीने का होईना, आपले आचार्य आणि आचार्यांचे आचार्य पाळी आणि परिपुच्छा (चर्चा) कशी सांगतात, हे जाणून घेणे योग्य ठरते.

ယထာ ဝုတ္တတ္ထေရပရမ္ပရာ ပန ဘဂဝတော ဓရမာနကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပေါတ္ထကာရုဠာ မုခပါဌေနေဝ ပိဋကတ္တယံ ဓာရေသုံ, ပရိပုဏ္ဏံ ပန ကတွာ ပေါတ္ထကေ လိခိတွာ န ဌပေန္တိ. ဧဝံ မဟာထေရာ ဒုက္ကရကမ္မံ ကတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိံသု. တတြိဒံ ဝတ္ထု,–

वर उल्लेखिलेल्या थेरपरंपरेने भगवंतांच्या हयातीपासून सुरू करून ते ग्रंथात लिहिले जाईपर्यंत केवळ मुखोद्गत करूनच तिपिटक धारण केले, परंतु ते पूर्ण करून पुस्तकात लिहून ठेवले नव्हते. अशा प्रकारे महाथेरांनी अत्यंत कठीण कार्य करून शासनाचे रक्षण केले. त्याविषयीची ही कथा अशी –

သီဟဠဒီပေ ကိရ စဏ္ဍာလတိဿဘယေန သင်္ခုဗ္ဘိတွာ ဒေဝေါ [Pg.24] စ အဝဿိတွာ ဒုဗ္ဘိက္ခဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တဒါ အက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အာဂန္တွာ တုမှေ ဘန္တေ ပိဋကံ ဓာရေတုံ န သက္ခိဿထ, နာဝံ ပန အာရူဟိတွာ ဇမ္ဗုဒီပံ ဂစ္ဆထ, သစေ နာဝါ အပ္ပဟောနကာ ဘဝေယျ, ကဋ္ဌေန ဝါ ဝေဠုနာ ဝါ တရထ, အဘယတ္ထာယ ပန မယံ ရက္ခိဿာမာတိ အာဟ.

असे म्हटले जाते की, सिंहळद्वीपामध्ये चंडालतिस्सच्या भयाने खळबळ उडाली आणि पाऊस न पडल्यामुळे दुष्काळाचे भय निर्माण झाले. तेव्हा देवांचा राजा सक्क याने येऊन म्हटले, ‘भन्ते, आपण पिटक धारण करण्यास समर्थ असणार नाही. म्हणून आपण नौकेत बसून जम्बुद्वीपामध्ये जावे. जर नौका अपुरी पडली, तर लाकडाच्या किंवा बांबूच्या साहाय्याने समुद्र पार करावा. आपल्या सुरक्षेसाठी आम्ही आपले रक्षण करू.’

တဒါ သဋ္ဌိမတ္တာ ဘိက္ခူ သမုဒ္ဒတီရံ ဂန္တွာ ပုန ဧတဒဟောသိ,– မယံ ဇမ္ဗုဒီပံ န ဂစ္ဆိဿာမ, ဣဓေဝ ဝသိတွာ တေပိဋကံ ဓာရိဿာမာတိ. တတော ပစ္ဆာ နာဝါ တိတ္ထတော နိဝတ္တိတွာ သီဟဠဒီပေကဒေသံ မလယဇနပဒံ ဂန္တွာ မူလဖလာဒီဟိယေဝ ယာပေတွာ သဇ္ဈာယံ အကံသု. ဆာတကဘယေန အတိပီဠိတာ ဟုတွာ ဧဝမ္ပိ ကာတုံ အသက္ကောန္တော ဝါဠုကတလေ ဥရံ ဌပေတွာ သီသေန သီသံ အဘိမုခံ ကတွာ ဝါစံ အနိစ္ဆာရေတွာ မနသာယေဝ အကံသု. ဧဝံ ဒွါဒသဝဿာနိ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌကထာယ တေပိဋကံ ရက္ခိတွာ သာသနံ အနုဂ္ဂဟေသုံ.

तेव्हा सुमारे साठ भिक्खू समुद्रकिनाऱ्यावर गेले आणि त्यांना पुन्हा असा विचार आला – ‘आम्ही जम्बुद्वीपामध्ये जाणार नाही, इथेच राहून तिपिटक धारण करू.’ त्यानंतर ते बंदरावरून परत फिरले आणि सिंहळद्वीपाच्या एका भागात असलेल्या मलय जनपदात जाऊन केवळ कंदमुळे व फळे खाऊन जीवन कंठत त्यांनी पठण केले. भुकेने अत्यंत पीडित झाल्यामुळे जेव्हा त्यांना तसे करणेही अशक्य झाले, तेव्हा त्यांनी वाळूवर छाती टेकवून, एकमेकांकडे डोके करून, तोंडातून शब्द न काढता केवळ मनानेच मनन केले. अशा प्रकारे त्यांनी बारा वर्षे अट्ठकथेसह तिपिटकाचे रक्षण केले आणि शासनावर अनुग्रह केला.

ဒွါဒသဝဿေသု ပန အတိက္ကန္တေသု တံ ဘယံ ဝူပသမိတွာ ပုဗ္ဗေ ဇမ္ဗုဒီပံ ဂစ္ဆန္တာ သတ္တဘိက္ခုသတာ အာဂန္တွာ သီဟဠဒီပေကဒေသံ ရာမဇနပဒေ မဏ္ဍလာရာမဝိဟာရံ အာပဇ္ဇိံသု. တေပိ သဋ္ဌိမတ္တာ ဘိက္ခူ တမေဝ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အညမညံ သမ္မန္တေတွာ သဇ္ဈာယိံသု. တဒါ အညမညံ သမေန္တိ, န ဝိရုဇ္ဈန္တိ, ဂင်္ဂါဒကေန ဝိယ ယမုနောဒကံ သံသန္ဒေန္တိ. ဧဝံ ပိဋကတ္တယံ မုခပါဌေနေဝ ဓာရေတွာ မဟာထေရာ ဒုက္ကရကမ္မံ ကရောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

परंतु बारा वर्षे उलटून गेल्यावर ते भय (दुष्काळ) शांत झाले आणि पूर्वी जंबुद्वीपाकडे जाणाऱ्या सातशे भिक्खूंनी येऊन सिंहलद्वीपातील एका भागात असलेल्या रामजनपदातील मंडलाराम विहारात प्रवेश केला. ते साठ भिक्खू देखील त्याच विहारात गेले आणि त्यांनी परस्परांशी सल्लामसलत करून (धम्माचे) पठण केले. तेव्हा ते परस्परांशी सहमत झाले, त्यांच्यात कोणताही विरोध नव्हता, जणू गंगेच्या पाण्यात यमुनेचे पाणी मिसळावे तसे ते एकरूप झाले. अशा प्रकारे, महाथेरांनी केवळ मुखोद्गत करून (पाठांतराने) त्रिपिटक धारण केले, हे अत्यंत कठीण कार्य त्यांनी केले, असे जाणावे।

ယမ္ပိ ပရိယတ္တိံ ဧကပဒမတ္တမ္ပိ အဝိရဇ္ဈိတွာ ဓာရေန္တိ, တံ ဒုက္ကရကမ္မမေဝ.

जरी ते परियत्तीचे (बुद्धवचनाचे) एका शब्दाचाही फरक न पडता धारण करतात, हे देखील अत्यंत कठीण कार्यच आहे।

သီဟဠဒီပေ ကိရ ပုနဗ္ဗသုကဿ နာမ ကုဋုမ္ဗိကဿ ပုတ္တော တိဿတ္ထေရော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဣမံ ဇမ္ဗုဒီပံ အာဂန္တွာ ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆန္တော နာဝံ အဘိရူဟနတိတ္ထေ ဧကသ္မိံ ပဒေ ဥပ္ပန္နကင်္ခေါ ယောဇနသတမဂ္ဂံ နိဝတ္တိတွာ အာစရိယဿ သန္တိကံ အာဂစ္ဆန္တော [Pg.25] အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကဿ ကုဋုမ္ဗိကဿ ပဉှံ ကထေသိ. သော ပသီဒိတွာ သတသဟဿဂ္ဃနကံ ကမ္ပလံ အဒါသိ. သောပိ တံ အာဟရိတွာ အာစရိယဿ အဒါသိ. ထေရော ဝါ သိယာ ကောဋ္ဋေတွာ နိသီဒနဋ္ဌာနေ ပရိဘဏ္ဍံ ကာရေသိ. ကိမတ္ထာယာတိ. ပစ္ဆိမာယ ဇနတာယ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ,– အမှာကံ ဂတမဂ္ဂံ အာဝဇ္ဇိတွာ အနာဂတေ သဗြဟ္မစာရိနော ပဋိပတ္တိံ ပူရေတဗ္ဗံ မညိဿန္တီတိ. တိဿတ္ထေရောပိ အာစရိယဿ သန္တိကေ ကင်္ခံ ဆိန္ဒိတွာ သီဟဠဒီပမေဝ သကဋ္ဌာနံ အာဂမာသီတိ. ဣစ္စေဝံ ပရိယတ္တိံ ဧကပဒမတ္တမ္ပိ အဝိရဇ္ဈိတွာ ဓာရဏမ္ပိ ဒုက္ကရကမ္မမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

असे ऐकिवात आहे की, सिंहलद्वीपामध्ये पुनब्बसु नावाच्या एका गृहपतीचा मुलगा तिस्स थेर याने बुद्धवचन शिकून या जंबुद्वीपात आले आणि योनक धम्मरक्खित थेरांच्या जवळ बुद्धवचन शिकून परत जात असताना, नौकेवर चढण्याच्या घाटावर (बंदरावर) एका शब्दाबद्दल शंका निर्माण झाल्यामुळे शंभर योजनेचा मार्ग मागे फिरून ते आचार्यांच्या जवळ आले. वाटेत त्यांनी एका गृहपतीच्या प्रश्नाचे उत्तर दिले. त्याने प्रसन्न होऊन एक लाख मूल्य असलेली घोंगडी (कंबळ) त्यांना दिली. त्यांनी ती आणून आचार्यांना दिली. थेरांनी ती कुटून (किंवा कापून) बसण्याच्या जागेभोवती आच्छादन (परिमंडळ) तयार केले. कशासाठी? तर भावी पिढीवर अनुग्रह करण्यासाठी. त्यांच्या मनात असा विचार आला असावा की, 'आमच्या गेलेल्या मार्गाचा विचार करून भविष्यातील सब्रह्मचारी (सहभिक्खू) प्रतिपत्ती पूर्ण करणे आवश्यक मानतील.' तिस्स थेरांनी देखील आचार्यांच्या जवळ आपली शंका दूर करून सिंहलद्वीपातच आपल्या मूळ स्थानी परत गेले. अशा प्रकारे, परियत्तीचे एका शब्दाचाही फरक न पडता धारण करणे हे देखील अत्यंत कठीण कार्यच आहे, असे समजले पाहिजे।

ယမ္ပိ ယေဘုယျေန ပဂုဏံ န ကရောန္တိ, တဿ အနန္တရဓာနတ္ထာယ အသမ္မောသတ္ထာယ ဥဂ္ဂဟဓာရဏာဒိဝသေန ရက္ခနမ္ပိ ကရောန္တိ, တံ ဒုက္ကရကမ္မမေဝ.

तसेच जे (बुद्धवचन) बहुतांश लोक कंठस्थ करत नाहीत, ते नष्ट होऊ नये आणि विसरले जाऊ नये म्हणून शिकणे, धारण करणे इत्यादींद्वारे त्याचे रक्षण करणे, हे देखील अत्यंत कठीण कार्यच आहे।

သီဟဠဒီပေယေဝ ကိရ မဟာဘယေ ဧကဿေဝ ဘိက္ခုနော မဟာနိဒ္ဒေသော ပဂုဏော အဟောသိ. အထ စတုနိကာယိကတိဿတ္ထေရဿ ဥပဇ္ဈာယော မဟာတိပိဋကတ္ထေရော နာမ မဟာရက္ခိတတ္ထေရံအာဟ,– အာဝုသော မဟာရက္ခိတ အသုကဿ သန္တိကေ မဟာနိဒ္ဒေသံ ဂဏှာဟီတိ. ပါပေါကိရာယံ ဘန္တေ န ဂဏှာမီတိ. ဂဏှာဝုသော အဟံ တေ သန္တိကေ နိသီဒိဿာမီတိ. သာဓု ဘန္တေ တုမှေသု နိသိန္နေသု ဂဏှိဿာမီတိ ပဋ္ဌပတွာ ရတ္တိန္ဒိဝံ နိရန္တရံ ပရိယာပုဏန္တော ဩသာနဒိဝသေ ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ ဣတ္ထိံ ဒိသွာ ဘန္တေ သုတံယေဝ မေ ပုဗ္ဗေ, သစာဟံ ဧဝံ ဇာနေယျံ, န ဤဒိသဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏေယျန္တိ အာဟ. တဿ ပန သန္တိကေ ဗဟူ မဟာထေရာ ဥဂ္ဂဏှိတွာ မဟာနိဒ္ဒေသံ ပတိဋ္ဌာပေသုံ. ဧဝံ ယံ ယေဘုယျေန ပဂုဏံ န ကရောန္တိ, တဿ အနန္တရဓာနတ္ထာယ အသမ္မောသတ္တာယ ဥဂ္ဂဟဓာရဏာဒိဝသေန ရက္ခနမ္ပိ ဒုက္ကရကမ္မံ ယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

असे ऐकिवात आहे की, सिंहलद्वीपामध्येच महाभयाच्या (दुष्काळाच्या) वेळी केवळ एकाच भिक्खूला 'महानिद्देस' कंठस्थ होता. तेव्हा चतुरनिकायिक तिस्स थेरांचे उपाध्याय महातिपिटक थेर यांनी महारक्खित थेरांना म्हटले, 'आयुष्यमान महारक्खित! अमुक भिक्खूच्या जवळ जाऊन महानिद्देस शिकून घे.' त्यांनी उत्तर दिले, 'भंते! तो पापी (दुराचारी) आहे असे ऐकले आहे, मी त्याच्याकडून शिकणार नाही.' उपाध्याय म्हणाले, 'आयुष्यमान! तू शिकून घे, मी तुझ्या शेजारी बसेन.' ते म्हणाले, 'ठीक आहे भंते, आपण बसणार असाल तर मी शिकेन.' असे म्हणून त्यांनी सुरुवात केली आणि रात्रंदिवस सतत अभ्यास करून शेवटच्या दिवशी पलंगाच्या खाली एका स्त्रीला पाहून ते म्हणाले, 'भंते! मी पूर्वी केवळ ऐकले होते, जर मला हे आधी माहीत असते, तर मी अशा व्यक्तीकडून धम्माचे शिक्षण घेतले नसते.' परंतु त्यांच्याकडून अनेक महाथेरांनी शिकून घेऊन महानिद्देस सुरक्षित ठेवला. अशा प्रकारे, जे बहुतांश लोक कंठस्थ करत नाहीत, ते नष्ट होऊ नये आणि विसरले जाऊ नये म्हणून शिकणे, धारण करणे इत्यादींद्वारे त्याचे रक्षण करणे हे देखील अत्यंत कठीण कार्यच आहे, असे समजले पाहिजे।

ဣစ္စေဝံ ဘဂဝတော ဓရမာနကာလတော ပဘုတိ စိရကာလံ ယထာဝုတ္တမဟာထေရပရမ္ပရာ ပရိယတ္တိံ မုခပါဌေနေဝ ဓာရေသုံ[Pg.26]. အဟောဝတ ပေါရာဏိကာနံ မဟာထေရာနံ သတိပညာသမာဓိဝေပုလ္လတာယ ဟိ တေ မုခပါဌေနေဝ ဓာရေတု သက္ကာတိ. မုခပါဌေနေဝ ပေါရာဏကတ္ထေရာနံ ပရိယတ္တိဓာရဏံ ပဉ္စနဝုတာဓိကာနိ စတုသတာနိ အဟောသိ.

अशा प्रकारे, भगवंतांच्या हयातीपासून दीर्घकाळापर्यंत पूर्वोक्त महाथेरांच्या परंपरेने परियत्ती केवळ मुखोद्गत करून (पाठांतराने) धारण केली. प्राचीन महाथेरांच्या स्मृती, प्रज्ञा आणि समाधीच्या समृद्धीमुळेच ते केवळ मुखोद्गत करून धारण करू शकले, हे किती आश्चर्यकारक आहे! प्राचीन थेरांनी केवळ मुखोद्गत करून परियत्ती धारण करण्याचा हा काळ चारशे पंच्याण्णव (४९५) वर्षे होता।

ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနတော မဟာဝံသသာရတ္ထသင်္ဂဟေသု အာဂတနယေန ဇိနစက္ကေ ပဏ္ဏာဿာဓိကေ စတုသတေ သမ္ပတ္တေ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ရာဇူနံ အဋ္ဌာရသမကော’သဒ္ဓါတိဿဿ နာမ ရညော ပုတ္တော ဝဋ္ဋဂါမဏိ နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ပတွာ ဆဝဿကာလေ အနာဂတေ သတ္တာ ဟီနသတိပညာသမာဓိကာ ဟုတွာ န သက္ခိဿန္တိ မုခပါဌေန ဓာရေတုန္တိ ဥပပရိက္ခိတွာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေဟိ မဟာထေရေဟိ အနုပုဗ္ဗေန အာဂတာ ပဉ္စမတ္တာ မဟာထေရသတာ ဝဋ္ဋဂါမဏိရာဇာနံ နိဿာယ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေကဒေသေ မလယဇနပဒေ အာလောကလေဏေ အဋ္ဌကထာယ သဟပိဋကတ္တယံ ပေါတ္ထကေ အာရောပေသုံ.

भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर, महावंश आणि सारत्थसंग्रह या ग्रंथांमधील उल्लेखांनुसार, जिनचक्रात (बुद्ध संवतामध्ये) चारशे पन्नास (४५०) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, तांबपण्णिद्वीपामध्ये (श्रीलंकेत) राजांपैकी अठरावा, सद्धातिस्स राजाचा मुलगा वट्टगामणी नावाचा राजा गादीवर आला. त्याच्या राज्याभिषेकानंतर सहा वर्षांनी, 'भविष्यात लोकांची स्मृती, प्रज्ञा आणि समाधी क्षीण होईल आणि ते मुखोद्गत करून (पाठांतराने) हे धारण करू शकणार नाहीत,' असा विचार करून, पूर्वी उल्लेखिलेल्या महाथेरांच्या परंपरेने आलेल्या सुमारे पाचशे महाथेरांनी राजा वट्टगामणीच्या आश्रयाने तांबपण्णिद्वीपातील एका भागात असलेल्या मलय जनपदातील आलोकलेण (आलुविहार) येथे अट्ठकथांसह त्रिपिटक ग्रंथात लिहून ठेवले (ग्रंथारूढ केले)।

တဉ္စ ယထာဝုတ္တသင်္ဂီတိယော ဥပနိဓာယ စတုတ္ထသင်္ဂီတိယေဝ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ သာရတ္ထဒီပနိယံ နာမ ဝိနယဋီကာယံ,– စတုတ္ထသင်္ဂီတိသဒိသာ ဟိ ပေါတ္ထကာရောဟသင်္ဂီတီတိ.

आणि पूर्वोक्त संगीतींच्या तुलनेत तिला 'चौथी संगीती' असेच म्हटले पाहिजे, हे जाणावे. विनयटीका असलेल्या 'सारत्थदीपनी' मध्ये असे म्हटले आहे की, 'ग्रंथारूढ करण्याची ही संगीती चौथ्या संगीतीसारखीच आहे।'

သီဟဠဒီပေ ပန ဝဋ္ဋဂါမဏိရာဇာ မရမ္မရဋ္ဌေ သိရိခေတ္တနဂရေ ဧကော နာမ ကုက္ကုဋသီသရာဇာ စ ဧကကာလေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. အမရပုရမာပကဿ ရညော ကာလေ သီဟဠဒီပဘိက္ခုဟိ ဣဓ ပေသိတသန္ဒေသကထာယံ ပန တေတ္တိံသာဓိကစတုသတေ သမ္ပတ္တေ ပေါတ္ထကာရုဠံ အကံသူတိ အာဂတံ. ဝုတ္တဉှေတံ တတ္ထ,– တေတ္တိံသာဓိကစတုဝဿသတပရိမာဏကာလန္တိ.

सिंहलद्वीपामध्ये राजा वट्टगामणी आणि मरम्मरठ्ठ (म्यानमार) मधील सिरिखेत्त नगरात कुक्कुटसीस नावाचा राजा एकाच वेळी राज्य करत होते. अमरपूर वसवणाऱ्या राजाच्या काळात सिंहलद्वीपातील भिक्खूंनी येथे पाठवलेल्या संदेशात असे म्हटले आहे की, चारशे तेहतीस (४३३) वर्षे पूर्ण झाल्यावर त्यांनी ते ग्रंथारूढ केले. तेथे असे म्हटले आहे की, 'चारशे तेहतीस वर्षांच्या कालावधीत।'

ဣဒံ သီဟဠဒီပေ ယာဝ ပေါတ္ထကာရုဠှာ

हे सिंहलद्वीपामध्ये ग्रंथारूढ होईपर्यंतचे

သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

शासनाचे (धम्माचे) प्रस्थापन होय।

အထာပရံ [Pg.27] ဇမ္ဗုဒီပေ သီဟဠဒီပေ စ ဘိက္ခူ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂဏဝသေန ဘိဇ္ဇိံသု, ယထာ အနောတတ္တဒဟတော နိက္ခမနနဒိယာ ဂင်္ဂါယမုနာဒိဝသေန ဘိဇ္ဇန္တီတိ. တတ္ထ ဇမ္ဗုဒီပေ ဂဏာနံ ဘိဇ္ဇမာနတံ ဥပရိယေဝ ဝက္ခာမ.

त्यानंतर, जंबुद्वीप आणि सिंहलद्वीपामध्ये भिक्खू वेगवेगळ्या गणांमध्ये (पंथांमध्ये) विभागले गेले, ज्याप्रमाणे अनोतत्त सरोवरातून निघणाऱ्या नद्या गंगा, यमुना इत्यादी रूपाने विभागल्या जातात. त्यापैकी जंबुद्वीपातील गणांचे विभाजन आम्ही पुढे सांगू।

သီဟဠဒီပေ ပန ဂဏာနံ ဘိဇ္ဇမာနတာ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ကထံ. သီဟဠဒီပေ ဟိ သာသနဿ ပတိဋ္ဌမာနကာလတော အဋ္ဌာရသာဓိ ကဒွိဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ဝဋ္ဋဂါမဏိရညာ ကာရာဝိတေ အဘယဂိရိဝိဟာရေ ပရိဝါရခန္ဓကံ ပါဌတော စ အတ္ထတော စ ဝိပလ္လာသံ ကတွာ မဟာဝိဟာရဝါသိဂဏတော ပုထု ဟုတွာ ဧကော ဂဏော ဘိဇ္ဇိ, သော အဘယဂိရိဝါသိဂဏော နာမ, ဓမ္မရုစိဂဏောတိ စ တဿေဝ နာမံ.

सिंहलद्वीपामध्ये गणांचे विभाजन अशा प्रकारे पाहावे. कसे? सिंहलद्वीपामध्ये शासनाच्या प्रस्थापनेपासून दोन्शे अठरा (२१८) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, राजा वट्टगामणीने बांधलेल्या अभयगिरी विहारात 'परिवार खंधक' च्या पाठात आणि अर्थात बदल करून, महाविहारवासी गणापासून वेगळा होऊन एक नवीन गण निर्माण झाला. त्याला 'अभयगिरीवासी गण' असे म्हणतात, आणि त्याचेच दुसरे नाव 'धम्मरुची गण' असे आहे।

အဘယဂိရိဝါသိဂဏဿ ဘိဇ္ဇမာနတော ဒွေစတ္တာလီသာဓိကတိဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ မဟာသေနေန နာမ ရညာ ကာရာပိတေ ဇေတဝနဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဥဘတောဝိသင်္ဂပါဌေ ဝိပရီတဝသေန အဘိသင်္ခရိတွာ အဘယဂိရိဝါသိဂဏတော ဝိသုံ ဧကော ဂဏော အဟောသိ, သော ဇေတဝနဝါသိဂဏော နာမ, သာဂလိယဂဏောတိ စ တဿေဝ နာမံ.

अभयगिरीवासी गणापासून वेगळे झाल्यावर, तीनशे बेचाळीस (३४२) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, राजा महासेनाने बांधलेल्या जेतवन विहारात भिक्खूंनी दोन्ही बाजूंच्या पाठांमध्ये विपरीत बदल करून, अभयगिरीवासी गणापासून वेगळा असा एक नवीन गण स्थापन केला. त्याला 'जेतवनवासी गण' असे म्हणतात, आणि त्याचेच दुसरे नाव 'सागलिय गण' असे आहे।

ဇေတဝန ဝါသိဂဏဿ ဘိဇ္ဇမာနကာလတော ဧကပညာသဝဿာဓိကာနံ တိဏ္ဏံ ဝဿသတာနံ ဥပရိ ကုရုန္ဒဝါသိနော စ ကောလမ္ဗဝါသိနော စ ဘိက္ခူ ဘာဂိနေယျံ ဒါဌာပတိံ နာမ ရာဇာနံ နိဿာယ ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိဝါရခန္ဓကပါဌေ ဝိပရီတဝသေန အဘိသင်္ခရိတွာ ဝုတ္တေဟိ ဒွီဟိ ဂဏေဟိ ဝိသုံ ဟုတွာ မဟာဝိဟာရ ဝါသိဂဏှတ္တမံ တုလယိတွာ ဥပဓာရေတွာ မဟာဝိဟာရနာမံ ဂဟေတွာ ဧကော ဂဏော ဘိဇ္ဇိ. ဧဝံ သီဟဠဒီပေ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရာဒီနံ ဝံသဘူတေန မဟာဝိဟာရဝါသိ ဂဏေန သဒ္ဓိံ စတ္တာရော ဂဏာ ဘိဇ္ဇိံသု.

जेतवनवासी गणाच्या फुटीच्या काळापासून ३५१ वर्षांनंतर, कुरुन्दवासी आणि कोलम्बवासी भिक्खूंनी (आपल्या) भाच्या दाठापति नावाच्या राजाचा आश्रय घेऊन, उभतोविभंग, परिवार आणि खन्धक यांच्या पाठांचे विपरीत पद्धतीने संपादन केले. त्यांनी आधी उल्लेखिलेल्या दोन गणांपासून वेगळे होऊन, महाविहारवासी गणाच्या श्रेष्ठतेची तुलना व विचार करून 'महाविहार' हे नाव धारण केले आणि अशा प्रकारे एक नवीन गण विभक्त झाला. अशा रीतीने सिंहळद्वीपामध्ये महामहिंद थेरादींच्या परंपरेतील महाविहारवासी गणासह एकूण चार गण विभक्त झाले.

တတ္ထ မဟာဝိဟာရဝါသိ ဂဏောယေဝ ဧကော ဓမ္မဝါဒီ အဟောသိ, သေသာ ပန အဓမ္မဝါဒိနော. တေ စ တယော အဓမ္မဝါဒိနော ဂဏာ ဘူတတ္ထံ ပဟာယ အဘူတတ္ထေန ဓမ္မံ အဂရုံ ကတွာ စရိံသူတိ [Pg.28] ဝစနတော သီဟဠဒီပေ အဓမ္မဝါဒိနော တယောပိ အလဇ္ဇိနော ဂဏာ ပရိမဏ္ဍလသုပ္ပဋိစ္ဆန္နာဒိသိက္ခာပဒါနိ အနာဒိယိတွာ ဝိစရိံသု. တတော ပဋ္ဌာယ သာသနေ ဧကစ္စာနံ ဘိက္ခူနံ နာနပ္ပကာရဝသေန နိဝါသနပါရုပနာဒီနိ ဒိဿန္တိတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

त्यांपैकी केवळ महाविहारवासी गणच एकटा धम्मवादी होता, तर उर्वरित इतर अधम्मवादी होते. 'आणि ते तीन अधम्मवादी गण सत्य अर्थाचा त्याग करून असत्य अर्थाने धम्माला महत्त्व न देता वागले' या वचनानुसार, सिंहळद्वीपातील ते तिन्ही अधम्मवादी अलज्जी (निर्लज्ज) गण परिमण्डल, सुप्पटिच्छन्न इत्यादी सिक्खापदांचे (नियमांचे) पालन न करता वागू लागले. तेव्हापासून बुद्ध शासनामध्ये काही भिक्खूंच्या वस्त्र नेसण्याच्या आणि पांघरण्याच्या पद्धतींमध्ये विविध प्रकार दिसून येतात, असे समजावे.

အဓမ္မဝါဒိဂဏာနံ ဘိဇ္ဇမာနကာလတော သတ္တဝီသာဓိကာနံ ပဉ္စသတာနံ ဝဿာနဉ္စ ဥပရိ သိရိသံဃဗောဓိ နာမ ရာဇာ မဟာဝိဟာရ ဂဏဿ ပက္ခော ဟုတွာ အဓမ္မဝါဒိနာ တယော ဂဏေ နိဂ္ဂဟိတွာ ဇိနသာသနံ ပဂ္ဂဟေသိ. သော စ သိရိသံဃ ဗောဓိရာဇာ အမှာကံ မရမ္မရဋ္ဌေ အရိမန္ဒနနဂရေ အနုရုဒ္ဓေန နာမ ရညာ သမကာလဝသေန ရဇ္ဇသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိ.

अधम्मवादी गणांच्या फुटीच्या काळापासून ५२७ वर्षांनंतर, सिरिसंघबोधी नावाचा राजा महाविहार गणाचा समर्थक बनला आणि त्याने अधम्मवादी तिन्ही गणांचे दमन करून जिनशासनाला (बुद्ध शासनाला) उन्नत केले. त्या सिरिसंघबोधी राजाने आमच्या मरम्म देशातील (म्यानमारमधील) अरिमन्दन नगरातील अनुरुद्ध नावाच्या राजाच्या समकालीन राहून राज्यवैभवाचा उपभोग घेतला.

တတော ပစ္ဆာ သီဟဠဒီပေ ဝေါဟာရကတိဿဿ နာမ ရညော ကာလေ ကပိလေန နာမ အမစ္စေန သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ မဟာဝိဟာရ ဝါသိနော ဘိက္ခူ နိဿာယ အဓမ္မဝါဒိဂဏေ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဇိနသာသနံ ပဂ္ဂဏှာတိ.

त्यानंतर, सिंहळद्वीपामध्ये वोहारिकतिस्स नावाच्या राजाच्या काळात, त्याने कपिल नावाच्या मंत्र्याशी सल्लामसलत करून आणि महाविहारवासी भिक्खूंचा आश्रय घेऊन अधम्मवादी गणांचे दमन केले व जिनशासनाला उन्नत केले.

တတော ပစ္ဆာ စ ဂေါဋ္ဌာဘယဿ နာမ ရညော ကာလေ အဘယဂိရိ ဝါသိနော ဘိက္ခူ ပရသမုဒ္ဒံ ပဗ္ဗာဇေတွာ မဟာဝိဟာရ ဝါသိနော ဘိက္ခူ နိဿာယ သာသနံ ဝိသောဓယိ.

आणि त्यानंतर, गोठ्ठाभय नावाच्या राजाच्या काळात, त्याने अभयगिरिवासी भिक्खूंना समुद्रापार हद्दपार करून आणि महाविहारवासी भिक्खूंचा आश्रय घेऊन शासनाचे शुद्धीकरण केले.

တတော ပစ္ဆာပိ ဂေါဋ္ဌာဘယရညော ပုတ္တဘူတဿ မဟာသေနဿ နာမ ရညော ကာလေ အဘယဂိရိဝါသီနံ ဘိက္ခူနံ အဗ္ဘန္တရေ သံဃမိတ္တော နာမ ဧကော ဘိက္ခု ရညော ပဓာနာစရိယော ဟုတွာ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရာဒီနံ အရဟန္တာနံ နိဝါသဋ္ဌာနဘူတံ မဟာဝိဟာရာရာမံ ဝိနဿိတုံ မဟာသေနရညာ မန္တေတွာ အာရဘိ. တဒါ နဝဝဿာနိ မဟာဝိဟာရေ ဘိက္ခု သညော အဟောသိ. အဟောဝတ မဟာထေရာနံ မဟိဒ္ဓိကာနံ နိဝါသဋ္ဌာနံ အလဇ္ဇိနော ဘိက္ခူ ဝိနဿာပေသုံ, သုဝဏ္ဏဟံဿာနံ နိဝါသဋ္ဌာနံ ကာကာ ဝိယာတိ.

त्यानंतरही, गोठ्ठाभय राजाचा पुत्र असलेल्या महासेन नावाच्या राजाच्या काळात, अभयगिरिवासी भिक्खूंमधील संघमित्त नावाचा एक भिक्खू राजाचा मुख्य आचार्य बनला. त्याने महामहिंद थेरादी अरहंतांचे निवासस्थान असलेल्या महाविहार आरामाचा विनाश करण्यासाठी महासेन राजाशी सल्लामसलत करून सुरुवात केली. तेव्हा नऊ वर्षांपर्यंत महाविहारामध्ये भिक्खूंची उपस्थिती नव्हती. अरेरे! महाऋद्धिवान महाथेरांचे निवासस्थान असलेल्या या जागेचा अलज्जी भिक्खूंनी विनाश केला, जणू सुवर्णहंसांच्या निवासस्थानाचा कावळ्यांनी नाश करावा!

ဇေတဝနဝါသီနဉ္စ ဘိက္ခူနံ အဗ္ဘန္တရေ ဧကော တိဿော နာမ ဘိက္ခု တေနေဝ ရညာ မန္တေတွာ မဟာဝိဟာရေ သီမံ သမူဟနိ[Pg.29]. အဆေကတ္တာ ပန တေသံ သီမသမူဟနကမ္မံ န သမ္ပဇ္ဇီတိ. အဟောဝတ ဒုဿီလာနံ ပါပကာနံ ကမ္မံ အစ္ဆရိယံ, သေယျထာပိ နာမ သာခမိဂေါ အဂ္ဂဂ္ဃော ကာသိဝတ္ထံ မဟဂ္ဃံ ဘိန္နတိ, ဧဝမေဝ ဘိန္ဒိတဗ္ဗဝတ္ထုနာ ဘေဒကပုဂ္ဂလော အတိဝိယ ဒူရော အဟောသီတိ. ဘဝန္တိ စေတ္ထ, –

आणि जेतवनवासी भिक्खूंमधील तिस्स नावाच्या एका भिक्खूने त्याच राजाशी सल्लामसलत करून महाविहारातील सीमा नष्ट केली. परंतु, अकुशलतेमुळे त्यांचे सीमा नष्ट करण्याचे कार्य यशस्वी झाले नाही. अरेरे! दुःशील आणि पापी लोकांचे कृत्य किती विचित्र आहे! ज्याप्रमाणे एखादा माकड अत्यंत मौल्यवान अशा काशीच्या वस्त्राला फाडून टाकतो, त्याचप्रमाणे भेद करण्यायोग्य वस्तूपासून तो भेद करणारा व्यक्ती अत्यंत दूर गेला होता. या संदर्भात खालील गाथा आहेत –

ယထာ သာခမိဂေါ ပါပေါ, အပ္ပဂ္ဃောယေဝ ကာသိကံ;

မဟဂ္ဃံ ကစ္စ ဘိန္နံဘိန္နံ, မဟုဿာဟေန ဆိန္ဒတိ.

ज्याप्रमाणे तुच्छ असलेला पापी माकड, मौल्यवान काशीच्या वस्त्राला अत्यंत उत्साहाने तुकडे तुकडे करून फाडून टाकतो,

ဧဝံ အဓမ္မဝါဒီ ပါပေါ, ဓမ္မဝါဒိဂဏံ သုဘံ;

မဟုဿာဟေန ဘိန္ဒယိ, အဟော အစ္ဆရိယော အယံ.

त्याचप्रमाणे पापी अधम्मवादी व्यक्ती कल्याणकारी धम्मवादी गणाला मोठ्या उत्साहाने विभक्त करतो; हे किती आश्चर्यकारक आहे!

အာရကာ ဒူရတော အာသုံ, ဘိန္ဒိတဗ္ဗေဟိ ဘေဒကာ;

ဘူမိတောဝ ဘဝဂ္ဂန္တော, အဟော ကမ္မံ အဇာနတန္တိ.

भेद करणारे लोक भेद करण्यायोग्य गोष्टींपासून अत्यंत दूर असतात, जणू पृथ्वीपासून भवाग्र (ब्रह्मलोक) दूर असावा! अज्ञानाचे कृत्य किती आश्चर्यकारक आहे!

ဣစ္စေဝံ အဓမ္မဝါဒိဂဏာနံ ဗလဝတာယ ဓမ္မဝါဒိဂဏော ပရိဟာယတိ. ယထာ ဟိ ဂိဇ္ဈသကုဏဿ ပက္ခဝါတေန သုဝဏ္ဏဟံသာ ပကတိယာ ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ, ဧဝမေဝ အဓမ္မဝါဒီနံ ဗလဝတာယ ဓမ္မဝါဒီ ပရိဟာယတိ. ဗျဂ္ဃဝနေ ဝိယ သုဝဏ္ဏမိဂေါ နိလ္လယိတွာ ဂေါစရံ ဂဏှာတိ, ယထာရုစိဝသေန ဓမ္မံ စရိတုံ ဩကာသံ န လဘိ.

अशा प्रकारे, अधम्मवादी गणांच्या प्रबळतेमुळे धम्मवादी गणाचा ऱ्हास होतो. ज्याप्रमाणे गिधाडाच्या पंखांच्या वाऱ्यामुळे सुवर्णहंस स्वाभाविकपणे राहू शकत नाहीत, त्याचप्रमाणे अधम्मवाद्यांच्या प्रबळतेमुळे धम्मवाद्यांचा ऱ्हास होतो. वाघांच्या जंगलात सुवर्णमृग ज्याप्रमाणे लपून-छपून चारा शोधतो, त्याप्रमाणे त्यांना आपल्या इच्छेनुसार धम्माचे आचरण करण्याची संधी मिळत नाही.

သီဟဠဒီပေ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနတော ဒွိသတ္တတာဓိကာနံ စတုသတာနံ ဝဿသဟဿာနဉ္စ ဥပရိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပရိနိဗ္ဗာနတော အဋ္ဌသတ္တသတာဓိကာနံ ဝဿသဟဿာနံ ဥပရိ မဟာရာဇာ နာမ ဘူပါလော ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သော ပန ရာဇာ ဉဒုမ္ဗရဂိရိဝါသိကဿပတ္ထေရဂ္ဂမုခါ မဟာဝိဟာရဝါသိနော ဘိက္ခူ တမေဝ ရာဇာနံ နိဿာယ သာသနေ မလံ ဝိသောဓေသုံ, ယထာ ဟေရညိကော ဟိရညေ မလန္တိ.

सिंहळद्वीपामध्ये शासनाच्या स्थापनेपासून १४७२ वर्षांनंतर आणि सम्यक्संबुद्धांच्या परिनिर्वाणापासून १७७८ वर्षांनंतर 'महाराज' नावाच्या राजाने राज्य केले. त्या राजाच्या काळात, उदुम्बरगिरिवासी कस्सप थेरांच्या नेतृत्वाखालील महाविहारवासी भिक्खूंनी त्याच राजाचा आश्रय घेऊन शासनातील मळ दूर केला, ज्याप्रमाणे सोनार सोन्यातील मळ दूर करतो.

မဟာဝိဟာရဝါသိဂဏတော အညေ အဓမ္မဝါဒိနာ ဥပ္ပဗ္ဗာ ဇေတွာ [Pg.30] ဝိသောဓေသုံ. သော စ မဟာရာဇာ အမှာကံ မရမ္မရဋ္ဌေ အရိမဒ္ဒနနဂရေ နရပတိစညိသူနာ နာမ ရညာ သမကာလ ဝသေန ရဇ္ဇံ ကာရေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

त्यांनी महाविहारवासी गणाव्यतिरिक्त इतर अधम्मवाद्यांना संघातून निष्कासित करून शासनाचे शुद्धीकरण केले. आणि त्या महाराजांनी आमच्या मरम्म देशातील अरिमन्दन नगरातील 'नरपतिचञ्ञिसूनू' नावाच्या राजाच्या समकालीन राहून राज्य केले, असे समजावे.

တတော ပစ္ဆာ ဝိ ဝိဇယဗာဟုရာဇာနံ ပရက္ကမဗာဟုရာဇာနဉ္စ နိဿာယ မဟာဝိဟာရ ဝါသိနော ဘိက္ခူ သာသနံ ပရိသုဒ္ဓံ အကံသု, အဓမ္မဝါဒိနော သဗ္ဗေပိ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေတွာ မဟာဝိဟာရဝါသိဂဏောယေဝ ဧကော ပတိဋ္ဌဟိ, ယထာ အဗ္ဘာဒိဥပက္ကိလေသမလေဟိ ဝိမုတ္တော နိသာနာထောတိ.

त्यानंतरही, विजयबाहू राजा आणि पराक्रमबाहू राजा यांचा आश्रय घेऊन महाविहारवासी भिक्खूंनी शासनाला अत्यंत शुद्ध केले. त्यांनी सर्व अधम्मवाद्यांना संघातून निष्कासित केले आणि केवळ महाविहारवासी गणच प्रस्थापित राहिला, ज्याप्रमाणे ढग इत्यादी उपक्लेशांपासून मुक्त झालेला चंद्र शोभून दिसतो.

သိရိသံဃဗောဓိရာဇာ ဝေါဟာရိကတိဿရာဇာ ဂေါဋ္ဌာဘယရာဇာတိ ဧတေ ရာဇာနော သာသနံ ဝိသောဓေန္တောပိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဓမ္မဝါဒိဂဏာနံ အဝိနဿနတော သာသနံ ပရိသုဒ္ဓံ န တာဝ အဟောသိ. သိရိသံဃဗောဓိရညော မဟာရညော ဝိဇယဗာဟုရညော ပရက္ကမဗာဟုရညောတိ ဧတေသံယေဝ ရာဇူနံ ကာလေ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဓမ္မဝါဒီနံ ဝိနဿနတော သာသနံ ပရိသုဒ္ဓံ အဟောသိ. တဒါ ပန အဓမ္မဝါဒိနာ သီသမ္ပိ ဥဋ္ဌဟိတုံ န သက္ကာ, ယထာ အရုဏုဂ္ဂေ ကောသိယာတိ.

सिरिसंघबोधी राजा, वोहारिकतिस्स राजा आणि गोठ्ठाभय राजा या राजांनी शासनाचे शुद्धीकरण केले असले तरी, अधम्मवादी गणांचा पूर्णपणे विनाश न झाल्यामुळे तोपर्यंत शासन पूर्णपणे शुद्ध झाले नव्हते. सिरिसंघबोधी राजा, महाराज, विजयबाहू राजा आणि पराक्रमबाहू राजा या राजांच्याच काळात अधम्मवाद्यांचा पूर्णपणे विनाश झाल्यामुळे शासन पूर्णपणे शुद्ध झाले. तेव्हा अधम्मवाद्यांना डोके वर काढणेही शक्य नव्हते, ज्याप्रमाणे सूर्योदयाच्या वेळी घुबडाला शक्य नसते.

အပရဘာဂေ ပန စိရံ ကာလံ အတိက္ကန္တေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာနံ ဝိဇာတိယာနံ ဘယေန လင်္ကာဒီပေ သာသနံ ဩသက္ကိတွာ ဂဏပူရဏမတ္တဿပိ ဘိက္ခုသံဃဿ အဝိဇ္ဇမာနတာယ မဟာဝိဇယဗာဟုရညော ကာလေ ရာမညဒေသတော သံဃံ အာနေတွာ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

परंतु, नंतरच्या काळात दीर्घ काळ लोटल्यावर, मिथ्यादृष्टी परकीयांच्या भयामुळे लंकाद्वीपामध्ये शासनाचा ऱ्हास झाला आणि उपसंपदा विधीसाठी आवश्यक असलेल्या भिक्खू संघाचाही अभाव निर्माण झाल्यामुळे, महाविजयबाहू राजाच्या काळात रामञ्ञ देशातून भिक्खू संघ आणून शासनाची पुनर्स्थापना करण्यात आली.

တတော ပစ္ဆာ စ ဝိမလဓမ္မသူရိယဿ နာမ ရညော ကာလေ ရက္ခာပုရရဋ္ဌတော သံဃံ အာနေတွာ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တတော ပစ္ဆာ စ ဝိမလဿ နာမ ရညော ကာလေ တတောယေဝ သံဃံ အာနေတွာ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တတော ပစ္ဆာ စ ကိတ္တိဿိရိရာဇသီဟဿ နာမ ရညော ကာလေ သျာမရဋ္ဌတော သံဃံ အာနေတွာ တထေဝ အကာသီတိ.

त्यानंतर विमलधम्मसूरिय नावाच्या राजाच्या काळात रक्खापूर राज्यातून संघ आणून शासनाची प्रतिष्ठापना केली. त्यानंतर विमल नावाच्या राजाच्या काळात तेथूनच संघ आणून शासनाची प्रतिष्ठापना केली. त्यानंतर कीर्तिश्रीराजसिंह नावाच्या राजाच्या काळात श्याम देशातून संघ आणून त्याचप्रमाणे केले.

အယံ သီဟဠဒီပေ သာသနဿ ဩသက္ကနကထာ.

ही सीहळदीपात शासनाच्या ऱ्हासाची कथा आहे.

တတော [Pg.31] ပစ္ဆာ ဇိနသာသနေ နဝုတာဓိကေ အဋ္ဌဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ဗုဒ္ဓဒါသဿ နာမ ရညော ကာလေ ဧကော ဓမ္မ ကထိကတ္ထေရော ဌပေတွာ ဝိနယပိဋကံ အဘိဓမ္မပိဋကဉ္စ အဝသေသံ သုတ္တန္တပိဋကံ သီဟဠဘာသာယ ပရိဝတ္တိတွာ အဘိသင်္ခရိတွာ ဌပေသိ. တဉ္စ ကာရဏံ စူဠဝံသေ ဝုတ္တံ.

त्यानंतर जिनशासनाला आठशे नव्वद वर्षे पूर्ण झाल्यावर बुद्धदास नावाच्या राजाच्या काळात एका धम्मकथिक थेरांनी विनयपिटक आणि अभिधम्मपिटक वगळून उर्वरित सुत्तंतपिटक सीहळ भाषेत अनुवादित करून व संपादित करून ठेवले. आणि ती घटना चूळवंसात सांगितली आहे.

တဿ ကိရ ဗုဒ္ဓဒါသဿ ရညော ပုတ္တာ အသီတိမတ္တာ အသီတိမဟာသာဝကာနံ နာမေနေဝ ဝေါဟာရိတာ အဟေသုံ. တေသု ပုတ္တေသု သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ နာမေန ဝေါဟာရိတော ဧကော ဥပတိဿော နာမ ရာဇကုမာရော ပိတရိ ဒေဝင်္ဂတေ ဒွေစတ္တာလီသဝဿာနိ ရဇ္ဇံ ကရေသိ.

असे म्हटले जाते की, त्या बुद्धदास राजाचे सुमारे ऐंशी पुत्र होते, ज्यांना ऐंशी महाश्रावकांच्या नावांनीच ओळखले जात असे. त्या पुत्रांपैकी सारिपुत्त थेरांच्या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या उपतिस्स नावाच्या एका राजकुमाराने, पित्याचे निधन झाल्यावर बेचाळीस वर्षे राज्य केले.

တတော ပစ္ဆာ ကနိဋ္ဌော မဟာနာမော နာမ ရာဇကုမာရော ဒွါဝီသဝဿာနိ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဿ ရညော ကာလေ ဇိန စက္ကေ တေတ္တိံသာဓိကနဝသတဝဿေ သီဟဠဒီပေ ဆသဋ္ဌိမတ္တာနံ ရာဇူနံ ပူရဏကာလေ ဗုဒ္ဓဃောသော နာမ ထေရော သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ သီဟဠဘာသာယ လိခိတေ အဋ္ဌကထာဂန္ထေ မာဂဓဘာသာယ ပရိဝတ္တိတွာ လိခိ.

त्यानंतर धाकटा भाऊ महानाम नावाच्या राजकुमाराने बावीस वर्षे राज्य केले. त्या राजाच्या काळात, जिनचक्रात नऊशे तेहतीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर आणि सीहळदीपातील सुमारे ६६ राजांचा काळ पूर्ण झाल्यावर, बुद्धघोष नावाचे थेर सीहळदीपात गेले आणि त्यांनी सीहळ भाषेत लिहिलेले अट्ठकथा ग्रंथ मागधी भाषेत अनुवादित करून लिहिले.

သော ပန မဟာနာမ ရာဇာ အမှာကံ မရမ္မရဋ္ဌေ သိရိပစ္စယနဂရေ သဝိလညိကြောဝိ နာမကေန ရညာ သမကာလော ဟုတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ပရိတ္တနိဒ္ဒါနေ ပန ဗြူမဝိ?ထီ? နာမကေန ရညာ သမကာလော ဟုတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေသီတိ ဝုတ္တံ. တံ န ယုဇ္ဇတိယေဝ.

तो महानाम राजा आमच्या मरामरठ्ठ देशातील सिरिपच्चय नगरातील सविळञ्ञिक्रोवि नावाच्या राजाचा समकालीन होऊन राज्य करत होता. परंतु 'परित्तनिदान' ग्रंथात तो ब्रूमविथी नावाच्या राजाचा समकालीन होऊन राज्य करत होता असे म्हटले आहे. ते योग्य वाटत नाही.

သီဟဠဒီပေ ပန ကိတ္တိဿိရိမေဃော နာမ ရာဇာ ဟုတွာ နဝမေ ဝဿေ တသ္မိံယေဝ ဒီပေ ရာဇူနံ ဒွါသဋ္ဌိမတ္တာနံ ပူရဏကာလေ ဇိနစက္ကေ တိံသာဓိကေ အဋ္ဌသတဝဿေ ဇမ္ဗုဒီပေ ကလိင်္ဂပုရတော ကုဟသိဝဿ နာမ ရညော ဇာမာတာ ဒန္တကုမာရော ဟေမမာလံ နာမ ရာဇဓီတံ ဂဟေတွာ ဒါဌာဓာတုံ ထေနေတွာ နဝါယ တရိတွာ သီဟဠဒီပံ အဂမာသိ. ဇိနစက္ကေ တိံသာဓိကအဋ္ဌဝဿသတေ ဇေဋ္ဌတိဿရာဇာ နဝဝဿာနိ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ.

सीहळदीपात कीर्तिश्रीमेघ नावाचा राजा असताना, त्याच्या नवव्या वर्षी, त्याच द्वीपातील सुमारे ६२ राजांचा काळ पूर्ण झाल्यावर आणि जिनचक्रात आठशे तीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर, जम्बुदीपातील कलिंगपुरातून कुहसिव नावाच्या राजाचा जावई दंतकुमार हा हेममाला नावाच्या राजकन्येला सोबत घेऊन आणि दाढाधातू गुप्तपणे घेऊन, नौकेने प्रवास करत सीहळदीपात आला. जिनचक्रात आठशे तीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर जेट्ठतिस्स राजाने नऊ वर्षे राज्य केले.

ဗုဒ္ဓဒါသရာဇာ [Pg.32] ဧကူနတိံသတိ ဝဿာနိ ဥပလိဿရာဇာ စဒွိစတ္တာလီသဝဿာနိ မဟာနာမရာဇာ ဒွါဝီသဝဿာနီတိ သဗ္ဗာနိ သမ္ပိဏ္ဍိတွာ ဇိနသာသနံ ဒွတ္တိံသာဓိကနဝဝဿသတပ္ပမာဏံ ဟောတိ.

बुद्धदास राजाने एकोणतीस वर्षे, उपतिस्स राजाने बेचाळीस वर्षे आणि महानाम राजाने बावीस वर्षे राज्य केले; हे सर्व एकत्र मिळून जिनशासनाचे नऊशे बत्तीस वर्षे एवढे प्रमाण होते.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ ယဒါ ဒွီဟိ ဝဿေဟိ ဦနံ အဟောသိ, တဒါ မဟာနာမရညော ကာလေ တိံသာဓိကနဝဝဿသတမတ္တေ သာသနေ ဗုဒ္ဓဃောသော နာမ ထေရော လင်္ကာဒီပံ အဂမာသိ.

आणि त्या काळात जेव्हा दोन वर्षे कमी होती, तेव्हा महानाम राजाच्या काळात, शासनाची सुमारे नऊशे तीस वर्षे झाली असताना, बुद्धघोष नावाचे थेर लंकादीपात गेले.

အမရပုရမာပကဿ ရညော ကာလေ သီဟဠဒီပိကေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပေသိတသန္နေသပဏ္ဏေ ပန ဆပဏ္ဏာသာဓိကနဝဝဿသတာတိက္ကန္တေ သူတိ ဝုတ္တံ.

अमरपूर वसवणाऱ्या राजाच्या काळात सीहळदीपातील भिक्खूंनी पाठवलेल्या संदेशपत्रात मात्र नऊशे छप्पन्न वर्षे उलटून गेल्यावर असे म्हटले आहे.

ဧတ္ထ ဌတွာ ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံသင်္ခေပမတ္တံ ဝက္ခာမ. ကထံ. သီဟဠဘာသက္ခရေဟိ ပရိဝတ္တိတံ ပရိယတ္တိသာသနံ မာဂဓသာသက္ခရေန ကော နာမ ပုဂ္ဂလော ပရိဝတ္တိတုံ သက္ခိဿတီတိ မဟာထေရာ နိမန္တယိတွာ တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ ဃောသံ ဒေဝပုတ္တံ ဒိသွာ သဒ္ဓိံ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန တံ ယာစိတွာ ဗောဓိရုက္ခသမီပေ ဃောသဂါမေ ကေသဿ နာမ ဗြာဟ္မဏဿ ကေသိယာ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှာပေသုံ. ခါဒထ ဘောန္တော ပိဝထ ဘောန္တောတိအာဒိနာ ဗြာဟ္မဏာနံ အညမညံ ဃောသကာလေ ဝိဇာယနတ္တာ ဃောသောတိ နာမံ အကာသိ. သတ္တဝဿိကကာလေ သော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ အဟောသိ.

येथे थांबून आपण बुद्धघोष थेरांच्या उत्पत्तीचा संक्षिप्त वृत्तांत सांगू. तो कसा? सीहळ भाषेच्या अक्षरांमध्ये अनुवादित केलेले परियत्ति शासन मागधी भाषेच्या अक्षरांमध्ये कोणती व्यक्ती अनुवादित करू शकेल? असा विचार करून महाथेरांनी आमंत्रण दिले आणि तावतिंस भवनात जाऊन घोष नावाच्या देवपुत्राला पाहिले. देवांचा राजा सक्क याच्यासह त्याला विनंती करून, त्यांनी बोधिवृक्षाजवळ असलेल्या घोषगामात केस नावाच्या ब्राह्मणाच्या आणि केसी नावाच्या ब्राह्मणीच्या कुशीत त्याला प्रतिसंधी घ्यायला लावली. 'खा, महाशयांनो! प्या, महाशयांनो!' इत्यादी प्रकारे ब्राह्मणांच्या परस्परांच्या कोलाहलाच्या वेळी त्याचा जन्म झाल्यामुळे त्याचे नाव 'घोष' ठेवले गेले. सात वर्षांचा असताना तो तिन्ही वेदांमध्ये पारंगत झाला.

အထ ခေါ ဧကေန အရဟန္တေန သဒ္ဓိံ ဝေဒကထံ သလ္လပန္တော တံ ကထံ နိဋ္ဌာပေတွာ ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ အဗျာကတာ ဓမ္မာတိအာဒိနာ ပရမတ္ထဝေဒံ နာမ ဗုဒ္ဓမန္တံ ပုစ္ဆိ. တဒါ သော သုတွာ ဥဂ္ဂဏှိတုကာမော ဟုတွာ တဿ အရဟန္တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒေဝသိကံ ဒေဝသိကံ ပိဋကတ္တယံ သဋ္ဌိမတ္တေဟိ ပဒသဟဿေဟိ သဇ္ဈာယံ အကာသိ, ဝါစုဂ္ဂတံ အကာသိ. ဧကမာသေနေဝ တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ ပါရဂူ အဟောသိ.

त्यानंतर एका अरहंतांसोबत वेदकथेवर चर्चा करत असताना, त्यांनी ती चर्चा संपवून 'कुसला धम्मा, अकुसला धम्मा, अब्याकता धम्मा' इत्यादी प्रकारे परमार्थवेद नावाचा बुद्धमंत्र विचारला. तेव्हा तो ऐकून, तो शिकण्याची इच्छा धरून, तो त्या अरहंतांच्या जवळ प्रव्रजित झाला आणि दररोज सुमारे साठ हजार पदांसह तिन्ही पिटकांचे सज्झाय केले, ते मुखोद्गत केले. केवळ एका महिन्यातच तो तिन्ही पिटकांमध्ये पारंगत झाला.

တတော [Pg.33] ပစ္စာ ရဟော ဧကကောဝ နိသိန္နဿ ဧတဒဟောသိ,– ဗုဒ္ဓဘာသိတေ ပိဋကတ္တယေ မမ ဝါ ပညာ အဓိကာ, ဥဒါဟု ဥပဇ္ဈာယဿ ဝါတိ. တံ ကာရဏံ ဉတွာ ဥပဇ္ဈာစရိယော နိဂ္ဂဟံ ကတွာ ဩဝဒိ. သော သံဝေဂပ္ပတ္တော ဟုတွာ ခမာပေတုံ ဝန္ဒိ. ဥပဇ္ဈာစရိယော တွံ အာဝုသော သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ ပိဋကတ္တယံ သီဟဠဿာသက္ခရေန လိခိတံ မာဂဓဘာသက္ခရေန လိခါဟိ, ဧဝံ သတိ အဟံ ခမိဿာမီတိ အာဟ.

त्यानंतर एकांतात एकटाच बसलेला असताना त्याला असा विचार आला की, 'बुद्धभाषित तिन्ही पिटकांमध्ये माझी प्रज्ञा अधिक आहे की माझ्या उपाध्यायांची?' हे कारण जाणून घेऊन उपाध्याय आचार्यांनी त्याला निग्रहित करून उपदेश केला. तो संवेगाला प्राप्त झाला आणि क्षमा मागण्यासाठी त्याने वंदन केले. उपाध्याय आचार्य म्हणाले, 'हे आवुसो, तू सीहळदीपात जाऊन सीहळ अक्षरांमध्ये लिहिलेले तिन्ही पिटक मागधी भाषेच्या अक्षरांमध्ये लिही, असे केल्यास मी तुला क्षमा करीन.'

ဗုဒ္ဓဃောသော စ ပိတရံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဘာဝတော မောစေတွာ အာစရိယဿ ဝစနံ သိရသာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပိဋကတ္တယံ လိခိတုံ သီဟဠဒီပံ နာဝါယ အဂမာသိ. တဒါ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ တီဟိ ဒိဝသေဟိ တရန္တေ ဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရော စ သီဟဠဒီပတော နာဝါယ အာဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဒေဝါန အာနုဘာဝေန အညမညံ ပဿိတွာ ကာရဏံ ပုစ္ဆိတွာ ဇာနိ. ဇာနိတွာ စ ဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရော ဧဝမာဟ,- မယာ အာဝုသော ကတော ဇိနာလင်္ကာရော အပ္ပဿာရောတိ မညိတွာ ပိဋကတ္တယံ ပရိဝတ္တိတုံ လိခိတုံ ဩကာသံ နာဒါသုံ, တွံ ပန ပိဋကတ္တယံ သံဝဏ္ဏေဟီတိ ဝတွာ အတ္တနော သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန ဒိန္နံ ဟရိတကိဖလံ အယောမယလေခန ဒဏ္ဍံ နိသိတသိလဉ္စ ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရဿ အဒါသိ. ဧဝံ တေသံ ဒွိန္နံ ထေရာနံ အညမညံ သလ္လပန္တာနံယေဝ နာဝါ သယမေဝ အပနေတွာ ဂစ္ဆိံသု.

आणि बुद्धघोषांनी आपल्या पित्याला मिथ्यादृष्टीतून मुक्त केले आणि आचार्यांचे वचन शिरसावंद्य मानून तिन्ही पिटक लिहिण्यासाठी ते नौकेने सीहळदीपाकडे निघाले. तेव्हा समुद्राच्या मध्यभागी तीन दिवस प्रवास करत असताना, बुद्धदत्त थेर सीहळदीपातून नौकेने येत होते. वाटेत देवांच्या प्रभावाने त्यांनी एकमेकांना पाहिले आणि कारण विचारून जाणून घेतले. हे जाणून घेऊन बुद्धदत्त थेर असे म्हणाले, 'हे आवुसो, मी रचलेला 'जिनालंकार' हा अल्प महत्त्वाचा आहे असे मानून त्यांनी मला तिन्ही पिटकांचे भाषांतर व लेखन करण्याची संधी दिली नाही. परंतु तू मात्र तिन्ही पिटकांवर भाष्य कर.' असे सांगून त्यांनी देवांचा राजा सक्क याने दिलेले हिरड्याचे फळ, लोखंडी लेखणी आणि सतेज करण्याची शिला बुद्धघोष थेरांना दिली. अशा प्रकारे त्या दोन्ही थेरांमध्ये परस्परांशी संभाषण चालू असतानाच, नौका स्वतःहून पुढे निघून गेल्या.

ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရော စ သီဟဠဒီပံ ပတွာ ပဌမံ သံဃပါလတ္ထေရံ ပဿိတွာ ပိဋကတ္တယံ မာဂဓဘာသက္ခရေန ပရိဝတ္တေတုံ အာဂတောမှီတိ ကာရဏံ အာရောစေတွာ သီဟဠဘိက္ခူ စ သီလေ ပတိဋ္ဌာယာတိအာဒိဂါထံ နိယျာဒေတွာ ဣမိဿာ ဂါထာယ အတ္ထံ ပိဋကတ္တယံ အာလောလေတွာ သံဝဏ္ဏေဟီတိ ဥယျောဇေသုံ, တသ္မိံယေဝ ဒိဝသေ သာယနှကာလတော ပဋ္ဌာယ ယထာဝုတ္တဂါထံ ပမုခံ ကတွာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ အကာသိ. ကတွာ တံ ကမ္မံ နိပ္ဖာဒေတွာ တဿ ဉာဏပ္ပဘဝံ ဝီမံသေတုကာမော ဒေဝါနမိန္ဒော တဉ္စ ဂန္ထံ အန္တရဓာပေသိ. ပုနာပိ ထေရော အကာသိ[Pg.34]. တထေဝ ဒေဝါနမိန္ဒော အန္တရဓာပေသိ. ပုနာပိ ထေရော အကာသိ. ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ကာရာပေတွာ ပုဗ္ဗဂန္ထေပိ ဒဿေသိ. တိဏ္ဏမ္ပိ ဂန္ထာနံ အညမညံ ဧကပဒမတ္တေနပိ ဝိသေသတာ နတ္ထိ သံဃပါလတ္ထေရော စ တံ အာရာဓယိတွာ ပိဋကတ္တယံ နိယျာဒေသိ. ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သံဃပါလတ္ထေရဿ ယာစနံ အာရဗ္ဘ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ ကတောတိ အာဂတံ. ဗုဒ္ဓဃောသုပ္ပတ္တိကထာယံ ပန သံဃရာဇတ္ထေရဿ အာယာစနံ အာရဗ္ဘာတိ အာဂတံ.

आणि बुद्धघोष थेर सिंहलद्विपावर पोहोचून, सर्वप्रथम संघपाल थेरांना भेटले आणि 'मी त्रिपिटकाचे मागधी भाषेच्या अक्षरांमध्ये परिवर्तन करण्यासाठी आलो आहे' असे कारण त्यांना सांगितले. तेव्हा सिंहली भिक्खूंनी 'सीले पतिट्ठाया' (शीलामध्ये प्रतिष्ठित होऊन) इत्यादी गाथा त्यांच्याकडे सोपवून, 'या गाथेचा अर्थ त्रिपिटकाचे मंथन करून स्पष्ट करा' असे सांगून त्यांना प्रवृत्त केले. त्याच दिवशी संध्याकाळपासून सुरुवात करून, त्यांनी वर उल्लेखिलेल्या गाथेला प्रमुख मानून 'विशुद्धिमग्ग' (विशुद्धिमार्ग) हा ग्रंथ रचला. ते कार्य पूर्ण झाल्यावर, त्यांच्या ज्ञानप्रभेची परीक्षा घेण्याच्या इच्छेने देवांचा राजा इंद्राने तो ग्रंथ अदृश्य केला. थेरांनी पुन्हा तो ग्रंथ रचला. देवांच्या राजाने तो पुन्हा तसाच अदृश्य केला. थेरांनी पुन्हा तिसऱ्यांदा तो ग्रंथ रचला. अशा प्रकारे तीन वेळा लिहून घेतल्यावर, इंद्राने पूर्वीचे ग्रंथही प्रकट केले. त्या तिन्ही ग्रंथांमध्ये परस्परांमध्ये एका शब्दाचाही फरक नव्हता. संघपाल थेरांनी त्यांना संतुष्ट करून त्रिपिटक त्यांच्या स्वाधीन केले. अशा प्रकारे, 'विशुद्धिमग्ग' ग्रंथात संघपाल थेरांच्या विनंतीवरून 'विशुद्धिमग्ग' रचला गेला, असे आले आहे. परंतु 'बुद्धघोषुप्पत्तिकथा' मध्ये संघराज थेरांच्या विनंतीवरून तो रचला गेला, असे आले आहे.

အယံ ဗုဒ္ဓဃောသုပ္ပတ္တိကထာယံ အာဂတနယေန ဒဿိတဗုဒ္ဓဃောသုပ္ပတ္တိကထာသင်္ခေပေါ.

हा 'बुद्धघोषुप्पत्तिकथा' मध्ये आलेल्या पद्धतीनुसार दर्शविलेला बुद्धघोषांच्या उत्पत्तीच्या कथेचा संक्षेप आहे.

စူဠဝံသေ ပနေဝံ အာဂတော. ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရော နာမ မဟာဗောဓိရုက္ခသမီပေ ဧကသ္မိံ ဗြာဟ္မဏဂါမေ ဝိဇာတော တိဏ္ဏမ္ပိ ဝေဒါနံ ပါရဂူ အဟောသိ တေသု တေသု ဝါဒေသု စ အတိဆေကော. သော အညေဟိ စ သဒ္ဓိံ ပုစ္ဆာဗျာကရဏကမ္မံ ကတ္တုကာမော ဇမ္ဗုနီပတလေ အာဟိဏ္ဍန္တော ဧကံ ဝိဟာရံ ပတွာ တသ္မိံ ဝါ အာဂန္တုကဘာဝေန နိသီဒိ. တသ္မိဉ္စ ဝိဟာရေ ရေဝတော နာမ ထေရော ဝသိ. တေန ထေရေန သဒ္ဓိံ ဘလ္လပန္တော သော ဗြာဟ္မဏမာဏဝေါ တီသု ဝေဒေသု အလောလေတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ထေရော ဗျာကာသိ. ထေရဿ ပန ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ မာဏဝေါ န သက္ကာ ဗျာကာတုံ. အထ မာဏဝေါ ပုစ္ဆိ,–ကော နာမာယံ ဘန္တေ မန္တောတိ. ဗုဒ္ဓမန္တော နာမာယန္တိ ဝုတ္တေ ဥဂ္ဂဏှိတုကာမော ဟုတွာ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပိဋကတ္တယံ ဥဂ္ဂဏှိ. အစိရနေဝ တိဏ္ဏမ္ပိ ပိဋကာနံ ပါရဂူ အဟောသိ. ဗုဒ္ဓဿေဝ ဃောသော ယဿ အတ္ထီတိ ဗုဒ္ဓဃောသောတိ နာမေန ပါကဋော အဟောသိ.

परंतु 'चूलवंस' मध्ये असे आले आहे. बुद्धघोष थेर नावाचे विद्वान महाबोधी वृक्षाच्या जवळील एका ब्राह्मण गावात जन्मले होते. ते तिन्ही वेदांचे पारंगत होते आणि विविध शास्त्रार्थांमध्ये अत्यंत निपुण होते. ते इतरांशी प्रश्नोत्तरांचे कार्य करण्याच्या इच्छेने जंबूद्दीपामध्ये फिरत असताना एका विहारात पोहोचले आणि तिथे अतिथी म्हणून बसले. त्या विहारात रेवत नावाचे थेर राहत होते. त्या थेरांशी संवाद साधताना, त्या ब्राह्मण तरुणाने तिन्ही वेदांमधून प्रश्न विचारले. विचारलेल्या प्रत्येक प्रश्नाचे थेरांनी उत्तर दिले. परंतु थेरांनी विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर तो तरुण देऊ शकला नाही. तेव्हा त्या तरुणाने विचारले, 'भंते, हा कोणता मंत्र आहे?' 'हा बुद्धमंत्र आहे,' असे सांगितल्यावर, तो शिकण्याची इच्छा धरून त्याने थेरांच्या सन्निध प्रवज्जा घेतली आणि त्रिपिटकाचे अध्ययन केले. लवकरच ते तिन्ही पिटकांचे पारंगत झाले. 'ज्याचा आवाज बुद्धांसारखाच गंभीर आहे,' म्हणून ते 'बुद्धघोष' या नावाने प्रसिद्ध झाले.

ဗုဒ္ဓဃောသော စ အာယသ္မတော ရေဝတဿ သန္တိကေ နိသီဒန္တော ဉာဏောဒယံ နာမ ဂန္ထံ အဋ္ဌဿာလိနိဉ္စ နာမ ဂန္ထံ အကာသိ. တတော ပစ္ဆာ ပရိတ္တဋ္ဌကထံ ကတ္တုကာမော ဟုတွာ အာရဘိ. တဒါ အာစရိယော ဧဝမာဟ,– ဇမ္ဗုဒီပေ ပန အာဝုသော ပါဠိမတ္တံယေဝ အတ္ထိ, အဋ္ဌကထာ ပန နတ္ထိ, အာစရိယဝါဒေါ စ [Pg.35] ဘိန္နော ဟုတွာ အတ္ထိ, တေနေဝ မဟာမဟိန္ဓတ္ထေရေန အာနိတာ အဋ္ဌကထာ တီသု စ သင်္ဂီတီသု အာရုဠော ပါဠိယော သာရိပုတ္တတ္ထေရာဒီဟိ ဒေသိတော ကထာမဂ္ဂေါ သီဟဠဒီပေ အတ္ထိ, တွံ ဂန္တွာ မာဂဓဘာသက္ခရေန လိခေဟီတိ ဥယျောဇိယမာနော ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရော သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ အနုရာဓပုရေ မဟာဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ သံဃပါလတ္ထေရဿ သန္တိကေ သဒ္ဓိံ သီဟဠဋ္ဌကထာယ ထေရဝါဒေ သုတွာ အဋ္ဌကထံ ကရိဿမီတိ အာရောစေသိ. သီဟဠဘိက္ခူ စ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သီလေ ပတိဋ္ဌာယာတိအာဒိ ဂါထာ နိယျာဒေသုံ. ဗုဒ္ဓဃောသော စ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌကထာယ ပိဋကတ္တယံ သင်္ခိပိတွာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ အကာသိ.

आणि बुद्धघोषांनी आयुष्यमान रेवतांच्या सन्निध राहून 'ज्ञानोदय' नावाचा ग्रंथ आणि 'अट्ठसालिनी' नावाचा ग्रंथ रचला. त्यानंतर त्यांनी संक्षिप्त अट्ठकथा लिहिण्याची इच्छा धरून कामाला सुरुवात केली. तेव्हा आचार्यांनी असे म्हटले, 'हे आवुसो, जंबूद्दीपामध्ये केवळ पाळि (मूळ पाठ) उपलब्ध आहे, परंतु अट्ठकथा नाही, आणि आचार्यांचे मतप्रवाहही भिन्न झाले आहेत. म्हणूनच, महामहिंद थेरांनी नेलेली अट्ठकथा आणि तिन्ही संगीतींमध्ये गायलेली पाळि, तसेच सारिपुत्त थेर इत्यादींनी उपदेशिलेला कथा मार्ग सिंहलद्विपात उपलब्ध आहे. तू तिथे जाऊन मागधी भाषेच्या अक्षरांमध्ये ते लिहून काढ.' अशा प्रकारे प्रवृत्त केले गेलेले बुद्धघोष थेर सिंहलद्विपात गेले आणि अनुराधपुरातील महाविहारात प्रवेश करून, संघपाल थेरांच्या सन्निध सिंहली अट्ठकथेसह थेरवाद ऐकून, 'मी अट्ठकथा रचेन,' असे त्यांनी सांगितले. तेव्हा सिंहली भिक्खूंनी पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीनेच 'सीले पतिट्ठाया' इत्यादी गाथा त्यांच्याकडे सोपविल्या. आणि बुद्धघोषांनी अट्ठकथेसह त्रिपिटकाचा संक्षेप करून 'विशुद्धिमग्ग' रचला.

ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကော အန္တရဓာပေတွာ တိက္ခတ္တုံ ကာရာပေသိ. သံဃပါလတ္ထေရောပိ အရာဓယိတွာ ပိဋကတ္တယံ နိယျာဒေသီတိ.

पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीनेच शक्राने (इंद्राने) तो ग्रंथ अदृश्य करून तीन वेळा लिहून घेतला. संघपाल थेरांनीही संतुष्ट होऊन त्रिपिटक त्यांच्या स्वाधीन केले.

ကိဉ္စာပိ နာနာ ဂန္ထေသု နာနာကာရေဟိ ဗုဒ္ဓဃောသုပ္ပတ္တိ အာဂတာ, တထာပိ ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရဿ သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ ပိဋကတ္တယဿ လိခနံ အဋ္ဌကထာနဉ္စ ကရဏမေဝ ပမာဏန္တိ မနောကိလိဋ္ဌံ န ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗန္တိ. ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရော ဝိကဋတ္တယံ လိခိတွာ ဇမ္ဗုဒီပံ ပစ္စာဂမာသိ.

जरी वेगवेगळ्या ग्रंथांमध्ये वेगवेगळ्या प्रकारे बुद्धघोषांची उत्पत्ती आली असली, तरी बुद्धघोष थेरांचे सिंहलद्विपात जाणे, त्रिपिटकाचे लेखन करणे आणि अट्ठकथांची रचना करणे हेच प्रमाण मानले पाहिजे, मनात कोणताही संशय उत्पन्न करू नये. बुद्धघोष थेर ग्रंथत्रयी लिहून जंबूद्दीपामध्ये परत आले.

ဣစ္စေဝံ ပါဠိဘာသာယ ပရိယတ္တိံ ပရိဝတ္တိတွာ ပစ္ဆာ အာစရိယပရမ္ပရသိဿာနုသိဿဝသေန သီဟဠဒီပေ ဇိနစက္ကံ မဇ္ဈန္တိ ကံသုမာသီ ဝိယ အတိဒိဗ္ဗတိ, အနေကကောဋိပ္ပမာဏေဟိ သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိအရဟန္တေဟိ လင်္ကာဒီပံ အတိသောဘတိ, သဗ္ဗပါလိဖုလ္လေန တိယောဇနိကပါရိစ္ဆတ္တကရုက္ခေန တာဝတိံသဘဝနံ ဝိယ သတပတ္တပဒုမာဒီဟိ မဟာပေါက္ခရဏီ ဝိယ တေသု တေသု ဌာနေသု မဂ္ဂမဟာမဂ္ဂအာပကဃရဒွါရတိတ္ထဝနပဗ္ဗတဂုဟမန္ဒိရဝိဟာရသာလာဒီသု အလဒ္ဓမဂ္ဂဖလဋ္ဌာနံ နာမ ကိဉ္စိ နတ္ထိ, ထောကံ အာဂမေတွာ ပိဏ္ဍာယ ပတိဋ္ဌမာနပဒေသေပိ မဂ္ဂဖလာနိ လဘိံသုယေဝ.

अशा प्रकारे पाळि भाषेतील परियत्तीचे (धम्मशिक्षणाचे) परिवर्तन करून, नंतर आचार्यपरंपरा आणि शिष्य-प्रशिष्यांच्या माध्यमातून सिंहलद्विपात जिनचक्र (बुद्धशासन) माध्यान्हाच्या सूर्याप्रमाणे अत्यंत तळपू लागले. अनेक कोटींच्या संख्येतील सोतापन्न, सकदागामी, अनागामी आणि अरहंतांमुळे लंकाद्वीप अत्यंत शोभून दिसू लागले. सर्व बाजूंनी बहरलेल्या तीन योजन विस्ताराच्या पारिजातकाच्या वृक्षाने तावतिंस देवलोक जसा शोभतो, किंवा शेकडो पाकळ्यांच्या कमळांनी एखादी मोठी पुष्करणी जशी शोभते, त्याप्रमाणे त्या त्या ठिकाणी — मार्ग, महामार्ग, नद्या, घरांचे दरवाजे, घाट, वने, पर्वत, गुहा, प्रासाद, विहार, शाळा इत्यादींमध्ये — अशी कोणतीही जागा नव्हती जिथे मार्ग आणि फल प्राप्त झाले नसेल. अगदी थोडा वेळ थांबून पिंडपातासाठी उभे राहण्याच्या ठिकाणीही लोकांनी मार्ग आणि फल प्राप्त केलेच.

မဂ္ဂဖလာနိ သစ္ဆိကရောန္တာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဗာဟုလ္လတာယ အယံ [Pg.36] ပုထုဇ္ဇနော အယံ ပုထုဇ္ဇနောတိ အင်္ဂုလိံ ပသာရေတွာ ဒဿေတဗ္ဗော ဟောတိ. ဧကသ္မိံ ကာလေ သီဟဠဒီပေ ပုထုဇ္ဇန ဘိက္ခု နာမ နတ္ထိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ, ဧကဝါရံ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခု နာမ နတ္ထီတိ.

मार्ग आणि फल साक्षात करणाऱ्या व्यक्तींच्या बहुसंख्येमुळे, 'हा पृथग्जन (सामान्य माणूस) आहे, हा पृथग्जन आहे' असे बोट दाखवून दर्शवावे लागत असे. एका काळी सिंहलद्विपात पृथग्जन भिक्खू नावाचा कोणी नव्हताच. म्हणूनच 'विभंग-अट्ठकथा' मध्ये म्हटले आहे की, एका काळी तिथे पृथग्जन भिक्खू नावाचा कोणी नव्हताच.

အဘိညာလာဘီနံ ကိရ မဟိဒ္ဓိကာနံ ဂမနာဂမနဝသေန သူရိယောဿာသံ အလဘိတွာ ဓညကောဋ္ဋကာ မာတုဂါမာ ဓညကောဋ္ဋိတုံ ဩကာသံ န လဘိံသု.

असे म्हटले जाते की, अभिज्ञा प्राप्त आणि महाऋद्धीशाली भिक्खूंच्या आकाशातील सततच्या येण्या-जाण्यामुळे सूर्याचा प्रकाश न मिळाल्याने, धान्य कांडणाऱ्या स्त्रियांना धान्य कांडण्याची संधी मिळत नसे.

ဒေဝလောကတော သုမနသာမဏေရော ဒက္ခိဏက္ခကံ သီဟဠဒီပံ အနေတွာ တဿ ပါဋိဟာရိယံ ဒဿနဝသေန ဥဒ္ဓကဗိန္ဓူဟိ တိယောဇနသတံ သကလမ္ပိ လင်္ကာဒီပံ ဗျာပတွာ ဘဂဝတာ ပရိဘုတ္တစေတိယင်္ဂဏံ ဝိယ ဟုတွာ နဝါယ ဂစ္ဆန္တာ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကတော နာဠိကေရမတ္တမ္ပိ ဒိသွာ သကလင်္ကာဒီပံ ပူဇေန္တိ, မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရဿ သန္တိကေ အရိဋ္ဌတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တာ ဘိက္ခုသတာ ပဌမံ တာဝ ဝိနယပိဋကံ ဥဂ္ဂဏှိံသူတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ လင်္ကာဒီပံ ဇိနစက္ကဿ ပတိဋ္ဌာနံ ဟုတွာ ဝရဒီပန္တိ နာမံ ပဋိလဘိ.

देवललोकातून सुमन सामणेरांनी भगवंतांची उजवी जत्रू (अस्थिधातू) सिंहलद्विपात आणली. त्याच्या प्रातिहार्याच्या दर्शनाने, पाण्याच्या थेंबांनी तीनशे योजन विस्तारलेले संपूर्ण लंकाद्वीप व्यापून टाकले आणि ते भगवंतांनी उपभोगलेल्या चैत्य अंगणासारखे पवित्र झाले. नौकेने प्रवास करणाऱ्यांना महासागरात पाण्यातून नारळाएवढाही भाग दिसला तरी ते संपूर्ण लंकाद्वीप पूजनीय मानत असत. महामहिंद थेरांच्या सन्निध अरिट्ठ थेरांसह सुमारे पाचशे भिक्खूंनी सर्वप्रथम विनयपिटकाचे अध्ययन केले. या सर्व कारणांमुळे लंकाद्वीप हे जिनचक्राचे (बुद्धशासनाचे) अधिष्ठान बनले आणि त्याला 'वरद्वीप' (श्रेष्ठ द्वीप) हे नाव प्राप्त झाले.

သီဟဠဒီပေယေဝ ပိဋကတ္တယံ ပေါတ္ထကာရုဠဝသေန ပတိဋ္ဌာပေတွာ တတော ပစ္ဆာ စောရနာဂဿ နာမ ရညော ကာလေ သကလလင်္ကာဒီပံ ဒုဗ္ဘိက္ခဘယေန ပီဠေတွာ ပိဋကတ္တယံ ဓာရေန္တာ ဘိက္ခူ ဇမ္ဗုဒီပံ အာဂမံသု. အနာဂန္တွာ တတ္ထေဝ ဌိတာပိ ဘိက္ခူ ဆာတကဘယေန ပီဠေတွာ ဥဒရပဋလံ ဗန္ဓိတွာ ကုစ္ဆိံ ဝါလုကရာသိမှိ ဌပေတွာ ပိဋကတ္တယံ ဓာရေသုံ.

सिंहलद्वीपामध्येच (श्रीलंकेत) त्रिपिटक ग्रंथारूढ करून (पुस्तकरूपात लिहून) प्रस्थापित केल्यानंतर, त्यानंतर चोरनाग नावाच्या राजाच्या काळात संपूर्ण लंकाद्वीप दुष्काळाच्या भयाने पीडित झाले असता, त्रिपिटक धारण करणारे भिक्खू जम्बुद्वीपात (भारतात) आले. जे भिक्खू आले नाहीत आणि तिथेच राहिले, त्यांनीही उपासमारीच्या भयाने पीडित असूनही, पोटाला पट्टी बांधून आणि आपले पोट वाळूच्या ढिगाऱ्यावर ठेवून त्रिपिटक धारण केले (सुरक्षित ठेवले).

ကုဋ ကဏ္ဏတိဿဿ ရညော ကာလေယေဝ ဒုဗ္ဘိက္ခဘယံ ဝူပသမိတွာ ဇမ္ဗုဒီပတော ဘိက္ခူ ပုန ဂန္တွာ သီဟဠဒီပေ ဌိတေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ မဟာဝိဟာရေ ပိဋကတ္တယံ အဝိရောဓာပေတွာ သမသမံ ကတွာ ဌပေသုံ. ဌပေတွာ စ ပန သီဟဠဒီပေယေဝ သုဋ္ဌု ဓာရေသုံ.

कुट कण्णतिस्स राजाच्या काळातच दुष्काळाचे भय शांत झाल्यावर, जम्बुद्वीपातून भिक्खू पुन्हा गेले आणि सिंहलद्वीपामध्ये राहिलेल्या भिक्खूंसोबत महाविहारामध्ये त्रिपिटकाची पडताळणी करून, त्यात कोणताही विरोध (विसंगती) न ठेवता ते समान करून प्रस्थापित केले. आणि प्रस्थापित करून पुन्हा सिंहलद्वीपामध्येच ते चांगल्या प्रकारे धारण केले.

တတ္ထေဝ အဋ္ဌကထာယော ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရော မာဂဓဘာသာယ ပရိဝတ္တေတွာ ဝိရစိ. ပစ္ဆာ စ ယေဘုယျေန တတ္ထေဝ အဋ္ဌကထာဋီကာအနုမဓုလက္ခဏဂဏ္ဌိဂန္ထန္တရာနိ [Pg.37] အကံသု. ပုန သာသနံ နဘေ ရဝိန္ဒုဝ ပါကဋန္တိ.

तिथेच बुद्धघोष थेरांनी अट्ठकथांचे मागधी भाषेत (पालीत) परिवर्तन करून त्यांची रचना केली. आणि त्यानंतर बहुतांश तिथेच अट्ठकथांच्या टीका, अनुटीका, मधुलक्षण, गंठि आणि इतर ग्रंथांची रचना केली गेली. त्यामुळे पुन्हा शासन (बुद्धवचन) आकाशातील सूर्य आणि चंद्राप्रमाणे प्रकट झाले.

တတ္ထ ဗုဒ္ဓဝံသဋ္ဌကထံ ဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရေ အကာသိ. ဣတိဝုတ္တောဒါနစရိယာပိဋကထေရာထေရီဝိမာနဝတ္ထုပေတဝတ္ထုနေတ္တိအဋ္ဌကထာယော အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရော အကာသိ. သော စ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရော သီဟဠဒီပဿ သမီပေ ဒမိလရဋ္ဌေ ဗဒရတိတ္ထမှိ နိဝါသိတတ္တာ သီဟဠဒီပေယေဝ သင်္ဂဟေတွာ ဝတ္တဗ္ဗော.

त्यात बुद्धवंस-अट्ठकथा बुद्धदत्त थेरांनी रचली. इतिवुत्तक, उदान, चरियापिटक, थेरगाथा, थेरीगाथा, विमानवत्थु, पेतवत्थु आणि नेत्ति यांच्या अट्ठकथा आचार्य धम्मपाल थेरांनी रचल्या. आणि ते आचार्य धम्मपाल थेर सिंहलद्वीपाच्या जवळ तमिळ देशातील बदरतिथ्थ येथे राहत असल्यामुळे, त्यांचा सिंहलद्वीपामध्येच समावेश करून उल्लेख केला पाहिजे.

ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဋ္ဌကထံ မဟာနာမော နာမ ထေရော အာကာသိ. မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထံ ဥပသေနော နာမ ထေရော အကာသိ. အဘိဓမ္မဋီကံ ပန အာနန္ဒတ္ထေရော အကာသိ. သာ စ သဗ္ဗာသံ ဋီကာနံ အာဒိဘူတတ္တာ မူလဋီကာတိ ပါကဋာ.

पटिसम्भिदामग्ग-अट्ठकथा महानाम नावाच्या थेरांनी रचली. महानिद्देस-अट्ठकथा उपसेन नावाच्या थेरांनी रचली. आणि अभिधम्म-टीका आनंद थेरांनी रचली. ती सर्व टीकांमध्ये पहिली (आदिभूत) असल्यामुळे 'मूलटीका' म्हणून प्रसिद्ध आहे.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဿ မဟာဋီကံ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယ ဋီကံ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ဋီကံ သံယုတ္တနိကာယဋ္ဌကထာယ ဋီကဉှာတိ ဣမာယော အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရော အကာသိ.

विसुद्धिमग्गाची महाटीका, दीघनिकाय-अट्ठकथेची टीका, मज्झिमनिकाय-अट्ठकथेची टीका आणि संयुत्तनिकाय-अट्ठकथेची टीका या सर्वांची रचना आचार्य धम्मपाल थेरांनी केली.

သာရတ္ထဒီပနိံ နာမ ဝိနယဋီကံ အင်္ဂုတ္တရနိကာယဋီကဉ္စ ပရက္ကမဗာဟုရညာ ယာစိတော သာရိပုတ္တတ္ထေရော အကာသိ. ဝိမတိဝိနောဒနိံ နာမ ဝိနယဋီကံ ဒမိလရဋ္ဌဝါသိကဿပတ္ထေရော အကာသိ.

पराक्रमबाहू राजाने याचना केल्यावर सारत्थदीपनी नावाची विनय-टीका आणि अङ्गुत्तरनिकाय-टीका सारिपुत्त थेरांनी रचली. विमतिविनोदनी नावाची विनय-टीका तमिळ देशात राहणाऱ्या कस्सप थेरांनी रचली.

အနုဋီကံ ပန အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရော. သာ စ မူလဋီကာယ အနုတ္တာနတ္ထာနိ ဥတ္တာနာနိ သံဝဏ္ဏိတတ္တာ အနုဋီကာ တိဝုစ္စတိ.

आणि अनुटीका आचार्य धम्मपाल थेरांनी रचली. ती मूलटीकेतील अस्पष्ट अर्थ स्पष्ट करून वर्णन करत असल्यामुळे तिला 'अनुटीका' असे म्हटले जाते.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဿ စူဠဋီကံ မခုဒီပနိဉ္စ အညေတရာ ထေရာ အကံသု. သာ စ မူလဋီကာယ အတ္ထာဝသေသာတိ စ အနုတ္တာနတ္ထာတိ စ ကတွာ မူလဋီကာယ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ ကတတ္တာ မဓုရ သတ္တာ စ မဓုဒီပနိန္တိ ဝုစ္စတိ. မောဟဝိစ္ဆေဒနိံ ပန လက္ခဏဂန္ထံ ကဿပတ္ထေရော အကာသိ.

विसुद्धिमग्गाची चूलटीका आणि मखुदीपनी इतर थेरांनी रचली. ती मूलटीकेतील उर्वरित अर्थ आणि अस्पष्ट अर्थ स्पष्ट करून, मूलटीकेशी सुसंगत करून रचल्यामुळे आणि मधुर असल्यामुळे तिला 'मधुदीपनी' म्हटले जाते. आणि मोहविच्छेदनी नावाचा लक्षणग्रंथ कस्सप थेरांनी रचला.

အာဘိဓမ္မာဝတာရံ ပန ရုပါရူပဝိဘာဂံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဉ္စ ဗုဒ္ဓ ဒတ္တတ္ထေရော. ဝိနယသင်္ဂဟံ သာရိပုတ္တတ္ထေရော. ခုဒ္ဒသိက္ခံ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော[Pg.38]. ပရမတ္ထဝိနိစ္ဆယံ နာမရူပပရိစ္ဆေဒံ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဉ္စ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော. သစ္စသင်္ခေပံ ဓမ္မပါလတ္ထေရော. ခေမံ ခေမတ္ထေရော. တေ စ သင်္ခေပတော သံဝဏ္ဏိတတ္တာ သုခေန စ လက္ခဏိယတ္တာ လက္ခဏဂန္ထာတိ ဝုစ္စန္တိ.

अभिधम्मावतार, रूपारूपविभाग आणि विनयविनिच्छय बुद्धदत्त थेरांनी रचले. विनयसंग्रह सारिपुत्त थेरांनी रचला. खुद्दसिक्खा धम्मसिरि थेरांनी रचली. परमत्थविनिच्छय, नामरूपपरिच्छेद आणि अभिधम्मत्थसंग्रह अनुरुद्ध थेरांनी रचले. सच्चसंखेप धम्मपाल थेरांनी रचला. खेमपकरण खेम थेरांनी रचले. हे सर्व संक्षेपाने वर्णन केलेले असल्यामुळे आणि सहज समजण्याजोगे असल्यामुळे यांना 'लक्षणग्रंथ' म्हटले जाते.

တေသံ ပန သံဝဏ္ဏနာသု အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဿ ပေါရာဏဋီကံ နဝဝိမလဗုဒ္ဓိတ္ထေရော အကာသိ. သစ္စံသင်္ခေပနာမရူပပရိစ္ဆေဒခေမာအဘိဓမ္မာဝတာရာနံ ပေါရာဏဋီကံ ဝါစိဿရမဟာသာမိတ္ထေရော. ပရမတ္ထဝိနိစ္ဆယဿ ပေါရာဏဋီကံ မဟာဗောဓိတ္ထေရော.

त्यांच्या वर्णनांमध्ये (टीकांमध्ये), अभिधम्मत्थसंग्रहाची जुनी टीका (पोराणटीका) नवविमलबुद्धी थेरांनी रचली. सच्चसंखेप, नामरूपपरिच्छेद, खेम आणि अभिधम्मावतार यांची जुनी टीका वाचिस्सर महासामी थेरांनी रचली. परमत्थविनिच्छयाची जुनी टीका महाबोधी थेरांनी रचली.

အဘိဓမတ္ထသင်္ဂဟာဘိဓမ္မာဝတာရာဘိနဝ ဋီကာယော သုမင်္ဂလသာမိတ္ထေရော. သစ္စသင်္ခေပါဘိနဝဋီကံ အရညဝါသိတ္ထေရော. နာမရူပပရိစ္ဆေဒါဘိနဝဋီကံ မဟာသာမိတ္ထေရော. ပရမတ္ထဝိနိစ္ဆယာဘိနဝဋီကံ အညတရတ္ထေရော. ဝိနယဝိနိစ္ဆယဋီကံ ရေဝတတ္ထေရော. ခုဒ္ဒသိက္ခာယ ပုရာဏဋီကံ မဟာယသတ္ထေရော. တာယယေဝ အဘိနဝဋီကံ သံဃရက္ခိတတ္ထေရောတိ.

अभिधम्मत्थसंग्रह आणि अभिधम्मावतार यांच्या नवीन टीका (अभिनव टीका) सुमंगलसामी थेरांनी रचल्या. सच्चसंखेपाची नवीन टीका अरण्यवासी थेरांनी रचली. नामरूपपरिच्छेदाची नवीन टीका महासामी थेरांनी रचली. परमत्थविनिच्छयाची नवीन टीका इतर एका थेरांनी रचली. विनयविनिच्छय-टीका रेवत थेरांनी रचली. खुद्दसिक्खेची जुनी टीका महायस थेरांनी रचली. आणि तिचीच नवीन टीका संघरक्खित थेरांनी रचली.

ဝဇိရဗုဒ္ဓိံ နာမ ဝိနယဂဏ္ဌိပဒတ္ထံ ဝဇိရဗုဒ္ဓိတ္ထေရော. စူဠဂဏ္ဌိံ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိံ မဟာဂဏ္ဌိဉ္စ သီဟဠဒီပဝါသိနော ထေရာ. တေ စ ပဒက္ကမေန အသံဝဏ္ဏေတွာ အနုတ္တာနတ္ထာယေဝ သံဝဏ္ဏိတတ္တာ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထာတိ ဝုစ္စန္တိ.

वजिरबुद्धी नावाचा विनय-गंठिपदार्थ (कठीण शब्दांचा अर्थ) वजिरबुद्धी थेरांनी रचला. चूलगंठि, मज्झिमगंठि आणि महागंठि सिंहलद्वीपामध्ये राहणाऱ्या थेरांनी रचले. आणि त्यांनी शब्दांच्या क्रमाने वर्णन न करता केवळ अस्पष्ट अर्थांचेच वर्णन केल्यामुळे त्यांना 'गंठिपदार्थ' म्हटले जाते.

အဘိဓာနပ္ပဒီပိကံ ပန မဟာမောဂ္ဂလာနတ္ထေရော. အတ္ထဗျက္ခာနံ စူဠဗုဒ္ဓတ္ထေရော. ဝုတ္တောဒယံ သမ္ဗန္ဓစိန္တနံ သုဗောဓာလင်္ကာရဉ္စ သံဃရက္ခိတတ္ထေရော. ဗျာကရဏံ မောဂ္ဂလာနတ္ထေရော.

अभिधानप्पदीपिका महामोग्गल्लान थेरांनी रचली. अत्थब्याक्खान चूलबुद्ध थेरांनी रचले. वुत्तोदय, सम्बन्धचिन्तन आणि सुबोधालङ्कार संघरक्खित थेरांनी रचले. व्याकरण मोग्गल्लान थेरांनी रचले.

မဟာဝံသံ စူဠဝံသံ ဒီပဝံသံ ထူပဝံသံ ဗောဓိဝံသံ ဓာတုဝံ သဉ္စ သီဟဠဒီပဝါသိနော ထေရာ. ဒါဌာဓာတုဝံသံ ပန ဓမ္မကိတ္တိတ္ထေရော အကာသိ. ဧတေ စ ပါဠိမုတ္တကဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ဂန္ထန္တရာတိ ဝုစ္စန္တိ.

महावंस, चूलवंस, दीपवंस, thūpavaṃsa (थूपवंस), बोधिवंस आणि धातुवंस सिंहलद्वीपामध्ये राहणाऱ्या थेरांनी रचले. दाठाधातुवंस धम्मकित्ती थेरांनी रचला. आणि हे ग्रंथ पाळी (मूळ बुद्धवचन) सोडून इतर स्वरूपात रचले गेल्यामुळे त्यांना 'ग्रंथांतर' (इतर ग्रंथ) म्हटले जाते.

ဣစ္စေဝံ ဗုဒ္ဓဃောသာဒယော ထေရ ဝရာ ယထာဗလံ ယထာသတ္တိံ ပရိယတ္တိံ သာသနံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ဗဟူဟိ မူလေဟိ ဗဟုဟိသာခါဟိ ဗဟူဟိ စ ဝိဋပေဟိ ဥပတ္ထမ္ဘိယမာနော ဝေပုလ္လမာ ပဇ္ဇမာနော [Pg.39] မဟာနိဂြောဓရုက္ခော ဝိယ ထိရံ ဟုတွာ စိရကာလံ တိဋ္ဌတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

अशा प्रकारे, बुद्धघोष इत्यादी श्रेष्ठ थेरांनी आपापल्या शक्ती व क्षमतेनुसार परियत्ती शासनाला (धम्मशिक्षणाला) आधार दिला, ज्यामुळे अनेक मुळे, अनेक शाखा आणि अनेक उपशाखांनी युक्त अशा विस्तार पावणाऱ्या एका मोठ्या वडाच्या झाडाप्रमाणे हे शासन स्थिर होऊन दीर्घकाळ टिकून राहील, असे जाणावे.

ဣဒံ သီဟဠဒီပေ ပေါတ္ထကာရုဠှတော ပစ္ဆာ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे सिंहलद्वीपामध्ये ग्रंथारूढ झाल्यानंतर शासनाचे प्रस्थापन होय.

ဧတေပိ စ မဟာထေရော, ယထာသတ္တိံ ယထာဗလံ;

အဋ္ဌကထာဒယော ကတွာ, မစ္စုမုခံ ဥပါဂမုံ.

हे महाथेर देखील, आपापल्या शक्ती व क्षमतेनुसार अट्ठकथा इत्यादींची रचना करून मृत्यूच्या मुखात गेले (काळाच्या पडद्याआड गेले).

သေယျထာပိ စ လောကသ္မိံ, ဩဘာသိတွာန စန္ဒိမာ;

အာဝဟိတွာန သတ္တာနံ, ဟိတံ အတ္ထံဝ ဂစ္ဆတိ.

ज्याप्रमाणे या जगात चंद्र प्रकाश देऊन, प्राण्यांचे हित आणि कल्याण करून मावळतो (अस्त पावतो),

ဧဝမေဝ မဟာထေရာ, ဉာဏောဘာသေဟိ ဘာသိယ;

အာဝဟိတွာန သတ္တာနံ, ဟိတံ အတ္ထံဝ ဂစ္ဆတိ.

त्याचप्रमाणे हे महाथेर ज्ञानाच्या प्रकाशाने प्रकाशमान होऊन, प्राण्यांचे हित आणि कल्याण करून निघून गेले.

ဣတိ သာသနဝံသေ သီဟဠဒီပိကသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

अशा प्रकारे, सासनवंस मधील सिंहलद्वीप शासनवंस कथेचा मार्ग समाप्त झाला.

နာမ ဒုတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

नावाचा दुसरा परिच्छेद.

၃. သုဝဏ္ဏဘူမိသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

३. सुवण्णभूमी शासनवंस कथेचा मार्ग.

၃. ဣဒါနိ ယထာဌပိတမာတိကာဝသေန သုဝဏ္ဏဘူမိ ရဋ္ဌေ သာသနဝံသကထာမဂ္ဂဿ ဝတ္ထုံ ဩကာသော အနုပ္ပတ္ထော, တသ္မာ သုဝဏ္ဏဘူမိရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂံ အာရဘိဿာမိ.

३. आता ठरवलेल्या मातृकेनुसार (अनुक्रमणिकेनुसार) सुवण्णभूमी देशातील शासनवंस कथेच्या विषयाची वेळ आली आहे, म्हणून मी सुवण्णभूमी देश शासनवंस कथेचा मार्ग सुरू करतो.

တတ္ထ သုဝဏ္ဏဘူမီတိ တီသု ရာမညရဋ္ဌေသု ဧကဿ နာမံ. တီဏိဟိ ရာမညရဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ ဟံသာဝတီမုတ္တိမသုဝဏ္ဏဘူမိဝသေန ဧကဒေသေန သဗ္ဗမ္ပိ ရာမညရဋ္ဌံ ဂဟေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပန ဥက္ကလာပဇနပဒေ တပုဿဘလ္လိကေ အာဒိံ ကတွာ ဘဂဝတော အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ သတ္တသတ္တာဟေသု အတိက္ကန္တေသုယေဝ အာသာဠှိမာသဿ ဇုဏှပက္ခပဉ္စမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ရာမညရဋ္ဌေ သာသနံ ပတိဋ္ဌတိ.

तेथे 'सुवण्णभूमी' हे तीन रामञ्ञ देशांपैकी एकाचे नाव आहे. हंसावती, मुत्तिम आणि सुवण्णभूमी या भेदाने तीन रामञ्ञ देश आहेत; त्यामुळे एका अंशाने (एकदेशरूपाने) संपूर्ण रामञ्ञ देशच ग्रहण केला पाहिजे. तेथे उक्क्लाप जनपदातील तपुस्स आणि भल्लिक यांच्यापासून सुरुवात करून, भगवंतांच्या संबोधी प्राप्तीनंतर सात आठवडे उलटून गेल्यावरच, आसाळ्ह (आषाढ) महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या पाचव्या दिवसापासून रामञ्ञ देशात शासनाची (बुद्ध शासनाची) प्रतिष्ठापना झाली.

ဣဒံ ရာမညရဋ္ဌေ ပဌမံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

ही रामञ्ञ देशातील शासनाची पहिली प्रतिष्ठापना होय.

ဘဂဝတော [Pg.40] အဘိသမ္ဗုဒ္ဓကာလတော ပုဗ္ဗေယေဝ အပရဏ္ဏကရဋ္ဌေ သုဘိန္နနဂရေ တိဿရညော ကာလေ ဧကဿ အမစ္စဿ တိဿော ဇယော စာတိ ဒွေပုတ္တာ အဟေသုံ. တေ ဂိဟိဘာဝေ သံဝေဂံ လဘိတွာ မဟာသမုဒ္ဒဿ သမီပေ ဂဇ္ဇဂိရိမှိ နာမ ပဗ္ဗတေ ဣတ္ထုသိပဗ္ဗံ ပဗ္ဗဇိတွာ နိသီဒိသုံ. တဒါ နာဂိယာ ဝိဇ္ဇာဓရော သန္တဝံ ကတွာ ဒွေ အဏ္ဍာနိ ဝိဇာယိတွာ သာ နာဂီ လဇ္ဇာယ တာနိ ဝိဇဟိတွာ ဂစ္ဆိ.

भगवंतांच्या संबोधी प्राप्तीपूर्वीच, अपरण्णक देशातील सुभिन्न नगरात राजा तिस्स याच्या काळात, एका अमात्याला तिस्स आणि जय नावाचे दोन पुत्र होते. त्यांनी गृहस्थभावात (संसारात) संवेग (वैराग्य) प्राप्त करून, महासागराजवळील गज्जगिरी नावाच्या पर्वतावर ऋषी-प्रव्रज्या घेऊन वास्तव्य केले. त्यावेळी एका विद्याधराने नागिणीशी संबंध ठेवल्यामुळे तिने दोन अंडी दिली, आणि ती नागिण लज्जेमुळे ती अंडी सोडून निघून गेली.

တဒါ ဇေဋ္ဌော တိဿကုမာရော တာနိ လဘိတွာ ကနိဋ္ဌေန သဒ္ဓိံ ဝိဘဇိတွာ ဧကံ ဧကဿ သန္တိကေ ဌပေသိ. ကာလေ အတိက္ကန္တေ တေဟိ အဏ္ဍေဟိ ဒွေ မနုဿာ ဝိဇာယိံသု. တေ ဒသ ဝဿဝယေ သမ္ပတ္တေ ကနိဋ္ဌဿ အဏ္ဍတော ဝိဇာယနဒဟရော ကာလံ ကတွာ မဇ္ဈိမဒေသေ မိထိလနဂရေ ဂဝံပတိ နာမ ကုမာရော ဥပဇ္ဇိ. သော သတ္တဝဿိကကာလေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ နိယျာဒေတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ အစိရေနေဝ အရဟာ အဟောသိ.

तेव्हा ज्येष्ठ तिस्सकुमाराने ती अंडी मिळवून धाकट्या भावासोबत वाटून घेतली आणि प्रत्येकाने एक-एक आपल्याजवळ ठेवले. काळ सरल्यावर त्या अंड्यांमधून दोन मनुष्य बाळ जन्माला आले. ते दहा वर्षांचे झाले असता, धाकट्या भावाच्या अंड्यातून जन्माला आलेला मुलगा मृत्यू पावून, मध्यमदेशातील मिथिला नगरात 'गवंपति' नावाचा कुमार म्हणून जन्माला आला. त्याने वयाच्या सातव्या वर्षी बुद्ध भगवंतांच्या चरणी स्वतःला समर्पित केले आणि प्रव्रज्या घेऊन तो लवकरच अर्हत झाला.

ဇေဋ္ဌဿ ပန အဏ္ဍတော ဝိဇာယနဒဟရော ဒွါဒသဝဿိကကာလေ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အာဂန္တွာ ရာမညရဋ္ဌေ သုဓမ္မပုရံ နာမ နဂရံ မာပေတွာ သီဟရာဇာတိ နာမေန တတ္ထ ရဇ္ဇံ ကာရာပေသိ. သိလာလောနေ ပန သိရိမာသောကောတိ နာမေနာတိ ဝုတ္တံ. ဂဝံပတိတ္ထေရော စ အတ္တနာ မာတရံ ဒဋ္ဌုကာမော မိထိလနဂရတော အာဂန္တုံ အာရဘိ. တဒါ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ မာတုယာ ကာလင်္ကတဘာဝံ ဉတွာ ဣဒါနိ မေ မာတာ ကုဟိံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဝဇ္ဇန္တော ဗာဟုလ္လေန နေသာဒကေဝဋ္ဋာနံ နိဝါသနဋ္ဌာနဘူတေ ဒေသေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဉတွာ သစာဟံ ဂန္တွာ န ဩဝါဒေယျံ, မာတာ မေ အပါယဂမနိယံ အပုညံ ဝိစိနိတွာ စတူသု အပါယေသု ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ စိန္တေတွာ ဘဂဝန္တံ ယာစိတွာ ရာမညရဋ္ဌံ ဝေဟာသမဂ္ဂေန အာဂစ္ဆိ. ရာမညရဋ္ဌေ သုဓမ္မပရံ ပတွာ အတ္တနော [Pg.41] ဘာတုနာ သီဟရာဇေန သဒ္ဓိံ ရဋ္ဌဝါသီနံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ.

तर ज्येष्ठ भावाच्या अंड्यातून जन्माला आलेला मुलगा बारा वर्षांचा असताना, देवांचा राजा सक्क याने येऊन रामञ्ञ देशात 'सुधम्मपूर' नावाचे नगर वसवले आणि तेथे त्याला 'सीहराजा' (सिंहराज) या नावाने राज्य करायला लावले. परंतु शिलालेखात त्याचे नाव 'सिरिमासोक' असे सांगितले आहे. आणि गवंपति थेरांनी आपल्या मातेला पाहण्याच्या इच्छेने मिथिला नगरातून येण्यास सुरुवात केली. तेव्हा दिव्यचक्षूने आपल्या मातेच्या मृत्यूची बातमी जाणून, "आता माझी माता कोठे जन्माला आली आहे?" असा विचार करत असताना, ती प्रामुख्याने पारधी आणि कोळी लोकांच्या वस्तीच्या ठिकाणी जन्माला आली आहे हे त्यांना समजले. "जर मी जाऊन तिला उपदेश केला नाही, तर माझी माता अपायगामी (दुर्गतीला नेणारे) अपुण्य (पाप) गोळा करून चार अपायांमध्ये जन्माला येईल," असा विचार करून, त्यांनी भगवंतांना विनंती केली आणि ते आकाशमार्गाने रामञ्ञ देशात आले. रामञ्ञ देशातील सुधम्मपूर येथे पोहोचून त्यांनी आपला भाऊ सीहराजा याच्यासह देशवासीयांना धम्म उपदेश केला आणि त्यांना पंचशीलात प्रतिष्ठित केले.

အထ သီဟရာဇာ အာဟ, လောကေသု ဘန္တေ တွမသိ အဂ္ဂတရော ပုဂ္ဂလောတိ. န မဟာရာဇ အဟံ အဂ္ဂတရော, တီသု ပန ဘဝေသု သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ မကုဋသင်္ကာသော ဂေါတမော နာမ မယှံ သတ္ထာ အတ္ထိ, ဣဒါနိ မဇ္ဈိမဒေသံ ရာဇဂဟံ ပဋိဝသတီတိ. ဧဝံ ပန ဘန္တေ သတိ တုမှာကံ အာစရိယံ မယံ ဒဋ္ဌုံ အရဟာမ ဝါ နော ဝါတိ ပုစ္ဆိ. ဂဝံပတိတ္ထေရောစ အာမ မဟာရာဇ အရဟထ ဘဂဝန္တံ ဒဋ္ဌုံ, အဟံ ယာစိတွာ အာဂစ္ဆာမီတိ ဝတွာ ဘဂဝန္တံ ယာစိ. ဘဂဝါ စ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ အဋ္ဌမေ ဝဿေ သဒ္ဓိံ အနေကသတဘိက္ခူဟိ ရာမညရဋ္ဌေ သုခမ္မပုရံ အာကာသေန အာဂမာသိ. ရာဇဝံသေ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ အာဂမာသီတိ ဝုတ္တံ. သိလာလေခနေ ပန ဝီသတိသဟဿမတ္တေဟိ ဘိက္ခူဟီတိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ဘဂဝါ သပရိသောယေဝ အာဂစ္ဆိ, န ဧကကောတိ ဧတ္တကမေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, တသ္မာ နာနာ ဝါဒတံ ပဋိစ္စ စိတ္တဿာကုလိတာ န ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာတိ.

तेव्हा सीहराजा म्हणाला, "भंते! या लोकांमध्ये आपणच सर्वश्रेष्ठ व्यक्ती आहात." गवंपति थेर म्हणाले, "नाही महाराज, मी सर्वश्रेष्ठ नाही. परंतु तिन्ही लोकांमध्ये सर्व प्राण्यांच्या मुकुटासमान असणारे 'गोतम' नावाचे माझे शास्ता (गुरू) आहेत, ते सध्या मध्यमदेशातील राजगृहात वास्तव्य करत आहेत." "भंते, जर असे आहे, तर आम्ही आपल्या आचार्यांचे दर्शन घेण्यास पात्र आहोत की नाही?" असे त्याने विचारले. आणि गवंपति थेर म्हणाले, "होय महाराज, तुम्ही भगवंतांचे दर्शन घेण्यास पात्र आहोत. मी त्यांना विनंती करून येतो," असे सांगून त्यांनी भगवंतांना विनंती केली. आणि भगवंत संबोधी प्राप्तीनंतरच्या आठव्या वर्षी अनेक शेकडो भिक्खूंसह आकाशमार्गाने रामञ्ञ देशातील सुधम्मपूर येथे आले. राजवंशाच्या इतिहासात ते पाचशे भिक्खूंसह आले असे म्हटले आहे. तर शिलालेखात सुमारे वीस हजार भिक्खूंसह आले असे म्हटले आहे. येथे, ज्याअर्थी भगवंत आपल्या परिषदेसह आले होते, एकटे नाही, एवढेच स्वीकारले पाहिजे; त्यामुळे वेगवेगळ्या मतांमुळे मनात संभ्रम निर्माण करू नये.

အထ အာဂန္တွာ ရတနမဏ္ဍပေ နိသီဒိတွာ သရာဇိကာနံ ရဋ္ဌဝါသီနံ အမတရသံ အဒါသိ. တီသု သရဏေသု ပဉ္စသု စ သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ. အထ ဘဂဝါ ဒဿနတ္ထာယ အာဂတာနံ ဆန္နံ တာပသာနံ ဆ ကေသဓာတုယော ပူဇနတ္ထာယ အဒါသိ. တတော ပစ္ဆာသတ္တတိံသဝဿာနိ ပူရေတွာ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေပိ ဘဂဝတော အဓိဋ္ဌာနာနုရူပေန စိတကဋ္ဌာနတော တေတ္တိံသ ဒန္တေ ဂဟေတွာ ဂဝံပတိတ္ထေရော သုဓမ္မပုရံ အာနေတွာ သီဟရညော ဒတွာ တေတ္တိံသစေတိယာနိ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ဧဝံ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနတော အဋ္ဌမေယေဝ ဝဿေ ဂဝံပတိတ္ထေရော ရာမည ရဋ္ဌေ သုဓမ္မပုရေ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

त्यानंतर त्यांनी तेथे येऊन रत्नमंडपात आसनस्थ होऊन राजासह सर्व देशवासीयांना अमृतरस (धम्मामृत) प्रदान केला. त्यांना त्रिशरण आणि पंचशीलात प्रतिष्ठित केले. त्यानंतर भगवंतांनी दर्शनासाठी आलेल्या सहा तापसांना पूजनासाठी सहा केशधातू दिल्या. त्यानंतर सदतीस (३७) वर्षे पूर्ण करून भगवंतांच्या परिनिर्वाण समयी देखील, भगवंतांच्या अधिष्ठानानुसार चितेच्या ठिकाणाहून तेहतीस (३३) दंतधातू घेऊन गवंपति थेरांनी त्या सुधम्मपूर येथे आणल्या आणि सीहराजाला देऊन तेहतीस चेतिय (स्तूपांची) स्थापना केली. अशा प्रकारे भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर आठव्याच वर्षी गवंपति थेरांनी रामञ्ञ देशातील सुधम्मपूर येथे शासनाची स्थापना केली.

ဣဒံ ရာမညရဋ္ဌေ ဒုတိယံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

ही रामञ्ञ देशातील शासनाची दुसरी प्रतिष्ठापना होय.

ဘဂဝတော [Pg.42] ပရိနိဗ္ဗုတပဉ္စတိံသာဓိကာနံ ဒွိန္နံ သတာနံ ဥပရိသုဝဏ္ဏဘူမိံ နာမ ရာမညရဋ္ဌံ အာဂန္တွာ သောဏတ္ထေရော ဥတ္တရတ္ထေရောစာတိ ဒွေ ထေရာ ပဉ္စဝဂ္ဂကမ္မာရဟေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသုံ. တေ စ ထေရာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာတိ အဋ္ဌကထာယံ အာဂတာ.

भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर दोनशे पस्तीस (२३५) वर्षांनंतर, सुवण्णभूमी नावाच्या रामञ्ञ देशात येऊन सोण थेर आणि उत्तर थेर या दोन थेरांनी, पंचवर्गीय संघकर्मासाठी पात्र असलेल्या भिक्खूंसह शासनाची प्रतिष्ठापना केली. आणि ते थेर महामोग्गलिपुत्ततिस्स थेरांचे सद्धि विहारि (शिष्य) होते, असे अट्ठकथेत आले आहे.

တပုဿဘလ္လိကေ ဂဝံပတိတ္ထေရဉ္စ ပဋိစ္စ သာသနံ တာဝ ပတိဋ္ဌဟိ. တဉ္စ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဩဂါဟေတွာ ယေ ယေ ပန သဒ္ဓါ ပသန္နာ, တေ တေ အတ္တနော ဣစ္ဆာဝသေနေဝ သာသနံ ပသီဒိံသု. ပစ္ဆာ ပန သောဏုတ္တရတ္ထေရာ မဟုဿာဟေန အာစရိယ အာဏတ္တိယာ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာပနတ္ထာယ ဥဿုက္ကံ အာပန္နာ ပတိဋ္ဌာပေသုံ. တေန အဋ္ဌကထာယံ ဧတံ ရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဧတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေဟီတိ ကာရိတပစ္စယဝသေန အာဏတ္တိဝိဘတ္တိဝသေနစ ဝုတ္တံ.

तपुस्स-भल्लिक आणि गवंपति थेरांच्या माध्यमातून तोपर्यंत शासनाची स्थापना झाली होती. परंतु ते पूर्णपणे सर्वव्यापी झाले नव्हते; जे जे लोक श्रद्धावान व प्रसन्न होते, त्यांनी आपापल्या इच्छेनुसार शासनावर श्रद्धा ठेवली. परंतु नंतर सोण आणि उत्तर थेरांनी मोठ्या उत्साहाने, आचार्यांच्या आज्ञेने शासनाच्या प्रतिष्ठापनेसाठी उत्सुक होऊन त्याची स्थापना केली. म्हणूनच अट्ठकथेत "या देशात जाऊन येथे शासनाची स्थापना कर" असे प्रयोजक प्रत्यय आणि आज्ञार्थी विभक्तीच्या रूपाने म्हटले आहे.

တဒါ ပန သုဝဏ္ဏဘူမိရဋ္ဌေ သုဓမ္မပုရေ သိရိမာသောကော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဉ္စ သုဓမ္မပုရံ နာမ ကေလာသပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ဒက္ခိဏာယ အနုဒိသာယ ပုဗ္ဗဍ္ဎဘာဂေန ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ အပရဍ္ဎဘာဂေန ဘူမိတလေ တိဋ္ဌတိ. တံယေဝ ဂုဠပါစကာနံ မဿာနံ ဂေဟသဒိသာနိ ဂေဟာနိ ယေဘုယျေန, တေနေဝ ဂေါဠမိတ္တိက နာမေနာပိ ဝေါဟာရိယတိ. တဿ ပန နဂရဿ မဟာသမုဒ္ဒသမီပေ ဌိတတ္တာ ဒကယက္ခိနီ သဗ္ဗဒါ အာဂန္တွာ ရာဇဂေဟေ ဇာတေ ဇာတေ ကုမာရေ ခါဒိ.

त्यावेळी सुवण्णभूमी देशातील सुधम्मपूर येथे 'सिरिमासोक' नावाचा राजा राज्य करत होता. आणि ते सुधम्मपूर केलास पर्वताच्या शिखरावर दक्षिण देशात असून, त्याचा पूर्व अर्धा भाग पर्वताच्या शिखरावर आणि पश्चिम अर्धा भाग जमिनीवर वसलेला आहे. तेथील घरे प्रामुख्याने गूळ बनवणाऱ्यांच्या घरांसारखी असल्यामुळे त्याला 'गोळमृत्तिका' या नावानेही ओळखले जाते. ते नगर महासागराजवळ असल्यामुळे, एक जल-यक्षिणी नेहमी तेथे येत असे आणि राजवाड्यात जन्माला येणाऱ्या प्रत्येक राजकुमाराला खाऊन टाकत असे.

သောဏုတ္တရတ္ထေရာနံ သမ္ပတ္တဒိဝသယေဝ ရာဇဂေဟေ ဧကံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. ဒကယက္ခိနီစ ခါဒိဿာမီတိ သဟ ပဉ္စဟိ ယက္ခိနိသတေဟိ အာဂတာ. တံ ဒိသွာ မနုဿာ ဘာယိတွာ မဟာဝိရဝံ ရဝန္တိ. တဒါ ထေရာ ဘယာနကံ သီဟသီသဝသေန ဧကသီသသရီရဒွယသမ္ဗန္ဓသဏ္ဌာနံ မနုသီဟရူပံ မာပေတွာ ဒဿေတွာ တံ ယက္ခိနိံ သပရိသံ ပလာပေသုံ.

सोणुत्तर थेरांच्या आगमनाच्या दिवशीच राजघराण्यात एका पुत्राचा जन्म झाला. 'मी (या बालकाला) खाईन' असे म्हणून दकयक्षिणी पाचशे यक्षिणींसह तेथे आली. तिला पाहून लोक भयभीत झाले आणि मोठा आक्रोश करू लागले. तेव्हा थेरांनी एका भयानक सिंहाचे डोके आणि दोन शरीरे जोडलेली असलेले एक नरसिंह रूप (मनुसीहरूप) ऋद्धीने निर्माण करून दाखवले आणि त्या यक्षिणीला तिच्या परिवारासह पळवून लावले.

ထေရာ စ ပုန ယက္ခိနိယာ အနာဂမနတ္ထာယ ပရိတ္တံ အကံသုတသ္မိဉ္စ သမာဂမေ အာဂတာနံ မနုဿာနံ ဗြဟ္မဇာလသုတ္တံ အဒေသယျုံ[Pg.43]. သဋ္ဌိမတ္တသဟဿာ သောတာပန္နာဒိပရာယနာ အဟေသုံ. ကုလဒါရကာနံ အဍ္ဎုဍ္ဎာနိ သဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု. ကုလဓီတာနံ ပန ဒိဃဍ္ဎသဟဿံ. ရာဇကုမာရာနံ ပဉ္စသတာဓိကသဟဿမတ္တံ ပဗ္ဗဇိံသု. အဝသေသာပိ မနုဿာ သရဏေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. ဧဝံ သော တတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသီတိ. ဝုတ္တဉ္စ အဋ္ဌကထာယံ,–

आणि थेरांनी पुन्हा यक्षिणी येऊ नये म्हणून परित्त पठण केले आणि त्या सभेत जमलेल्या लोकांना 'ब्रह्मजाल सुत्त' उपदेशिले. सुमारे साठ हजार लोक सोतापन्न इत्यादी मार्गांचे अधिकारी झाले. कुलीन मुलांपैकी साडेतीन हजार मुलांनी प्रवज्जा घेतली, तर कुलीन मुलींपैकी दीड हजार मुलींनी प्रवज्जा घेतली. सुमारे पंधराशे राजकुमारांनी प्रवज्जा घेतली. उर्वरित लोकही शरणात (त्रिशरणात) प्रतिष्ठित झाले. अशा प्रकारे त्यांनी तेथे बुद्ध शासनाची प्रतिष्ठापना केली. आणि अट्ठकथेत म्हटले आहे की –

သုဝဏ္ဏဘူမိံ ဂန္တွာန, သောဏုတ္တရာ မဟိဒ္ဓိကာ;

ပိသာစေ နိဒ္ဓမိတွာန, ဗြဟ္မဇာလေ မဒေသိသုန္တိ.

"महाऋद्धीवान सोण आणि उत्तर थेरांनी सुवर्णभूमीला जाऊन, पिशाचांना हाकलून दिले आणि ब्रह्मजाल सुत्ताचा उपदेश केला."

တတော ပဋ္ဌာယ ရာဇကုမာရာနံ သောဏုတ္တရနာမေဟိယေဝ နာမံ အကံသု. အဝသေသဒွါရကာနမ္ပိ ရက္ခသဘယတော ဝိမောစနတ္ထံ တာလပတ္တဘုဇပတ္တေသု ထေရေဟိ မာပိတံ မနုသီဟရူပံ ဒဿေတွာ မတ္ထကေ ဌပေသုံ. မနုဿာစ သိလာမယံ မနုသီဟရူပံ ကတွာ သုဓမ္မပုရဿ ဧသန္နေ ပဒေသေ ဌပေသုံ. တံ ယာဝဇ္ဇတနာ အတ္ထီတိ. ဣစ္စေဝံ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနတော ပဉ္စတိံသာဓိကေ ဒွိဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ သောဏုတ္တရတ္ထေရာ အာဂန္တွာ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ အနုဂ္ဂဟံ အကံသူတိ.

तेव्हापासून राजकुमारांचे नाव 'सोणुत्तर' असेच ठेवले जाऊ लागले. इतर बालकांनाही राक्षसांच्या भयापासून मुक्त करण्यासाठी, थेरांनी निर्माण केलेले नरसिंह रूप ताडपत्रावर किंवा भूर्जपत्रावर रेखाटून त्यांच्या डोक्यावर ठेवले जाऊ लागले. लोकांनी दगडाचे नरसिंह रूप बनवून ते सुधम्मपूरच्या ईशान्य दिशेला स्थापित केले. ते आजतागायत अस्तित्वात आहे. अशा प्रकारे, भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर दोनशे पस्तीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर सोणुत्तर थेरांनी येऊन बुद्ध शासनाची प्रतिष्ठापना केली आणि लोकांवर अनुग्रह केला.

ဣဒံ ရာမညရဋ္ဌေ တတိယံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे रामण्य देशात बुद्ध शासनाची तिसरी प्रतिष्ठापना होय.

တတော ပစ္ဆာ ဆသတာဓိကေ သဟဿေ သမ္ပတ္တေ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ သာသနဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ ရာမညရဋ္ဌံ ဒါမရိကစောရဘယေန ပဇ္ဇရရောဂဘယေန သာသနပစ္စတ္ထိကဘယေနစာတိ တီဟိ ဘယေဟိ အာကုလိတံ အဟောသိ. တဒါ စ တတ္ထ သာသနံ ဒုဗ္ဗလံ အဟောသိ, ယထာ ဥဒကေ မန္ဒေ တတြဇာတံ ဥပ္ပလံ ဥပ္ပလံ ဒုဗ္ဗလန္တိ. တတ္ထ ဘိက္ခူပိ သာသနံ ယထာ ကာမံ ပူရေတုံ န သက္ကာ.

त्यानंतर एक हजार सहाशे वर्षे पूर्ण झाल्यावर, पूर्वी सांगितलेल्या तीन कारणांमुळे बुद्ध शासनाचे उत्पत्तीस्थान असलेला रामण्य देश बंडखोर चोरांचे भय, महामारीचे (ज्वर रोग) भय आणि शासनाच्या शत्रूंचे भय या तीन भयांनी व्याकुळ झाला. तेव्हा तेथे बुद्ध शासन दुर्बल झाले, ज्याप्रमाणे पाणी कमी झाल्यावर त्यात उगवलेले कमळ दुर्बल होते. तेथे भिक्खू देखील इच्छेनुसार बुद्ध शासनाचे पालन करण्यास असमर्थ झाले.

သူရိယကုမာရဿ နာမ မနောဟရိရညော ပန ကာလေ သာသနံ အတိဝိယ ဒုဗ္ဗလံ အဟောသိ. ဇိနစက္ကေ ဧကဆသတာဓိကေ ဝဿသဟဿေ သမ္ပတ္တေ ကလိယုဂေစ ဧကူနဝီသတာဓိကေ [Pg.44] စတုဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ အရိမဒ္ဒနနဂရေ အနုရုဒ္ဓါ နာမ ရာဇာ တတော သဟ ပိဋကေန ဘိက္ခုသံဃံ အာနေသိ.

सूर्यकुमार नावाच्या मनोहर राजाच्या काळात तर बुद्ध शासन अत्यंत दुर्बल झाले होते. बुद्ध संवतात (जिनचक्र) एक हजार एकशे साठ वर्षे पूर्ण झाल्यावर आणि कलियुगात चारशे एकोणीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर, अरिमद्दन नगराचा अनुरुद्ध नावाचा राजा तेथून त्रिपिटकासह भिक्खू संघाला घेऊन आला.

တတော ပစ္ဆာ ဇိနစက္ကေ နဝါဓိကေ သတ္တသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ လင်္ကာဒီပေ သိရိသံဃဗောဓိပရက္ကမဗာဟုမဟာရာဇာ သာသနံ သောဓေသိ.

त्यानंतर बुद्ध संवतात एक हजार सातशे नऊ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, लंकाद्विपात श्रीसंघबोधी पराक्रमबाहू महाराजांनी बुद्ध शासनाचे शुद्धीकरण केले.

တတော ဆန္နံ ဝဿာနံ ဥပရိ ကလိယုဂေ ဒွတ္တိံသာဓိကေ ပဉ္စသတေ သမ္ပတ္တေ ဥတ္တရာဇီဝေါ နာမ ထေရော သာသနေ ပါကဋော အဟောသိ.

त्यानंतर सहा वर्षांनी, कलियुगात पाचशे बत्तीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर, उत्तराजीव नावाचे थेर बुद्ध शासनात प्रसिद्ध झाले.

သော ပန ရာမညရဋ္ဌဝါသိနော အရိယာဝံသတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော. အရိယာဝံသတ္ထေရော ပန ကပ္ပုင်္ဂနဂရဝါသိနော မဟာကာဠတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော. မဟာကာဠတ္ထေရော ပန သုဓမ္မပုရဝါသိနော ပြာနဒဿိတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော. အယံ ပန ဥတ္တရာဇီဝဆပ္ပဒတ္ထေရာနံ ဝံသဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တာ.

ते रामण्य देशातील रहिवासी असलेल्या अरियावंस थेरांचे सद्धिविहारिक (शिष्य) होते. अरियावंस थेर हे कप्पुंग नगरातील रहिवासी असलेल्या महाकाळ थेरांचे सद्धिविहारिक होते. महाकाळ थेर हे सुधम्मपूरचे रहिवासी असलेल्या प्राणदस्सी थेरांचे सद्धिविहारिक होते. ही परंपरा उत्तराजीव आणि छप्पद थेरांच्या वंशावर प्रकाश टाकण्यासाठी सांगितली आहे.

သော ပန ပြာနဒဿိတ္ထေရော လောကိယာဘိညာယော လဘိတွာ နိစ္စံ အဘိဏှံ ပါတောဝ မဂဓရဋ္ဌေ ဥရုဝေလနိဂမေ မဟာဗောဓိံ ဂန္တွာ မဟာဗောဓိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ပုန အာဂန္တွာ သုဓမ္မပုရေ ပိဏ္ဍာယ စရိ. ဣဒံ ထေရဿ နိဗဒ္ဓဝတ္တုံ. အယဉ္စ အတ္ထော သုဓမ္မပုရတော မဂဓရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဥရုဝေလနိဂမေ ဝါဏိဇကမ္မံ ကရောန္တာ တဒါကာရံ ပဿိတွာ ပစ္စာဂမနကာလေ သုဓမ္မပုရ ဝါသီနံ ကထေသုံ, တသ္မာ ဝိညာယတိ.

त्या प्राणदस्सी थेरांनी लौकिक अभिज्ञा प्राप्त केल्या होत्या. ते रोज सकाळी लवकर मगध देशातील उरुवेला गावातील महाबोधी येथे जात, महाबोधी प्रांगण झाडून स्वच्छ करत आणि पुन्हा सुधम्मपूरला येऊन पिंडपातासाठी फिरत असत. ही थेरांची नित्य दिनचर्या होती. ही गोष्ट सुधम्मपूरहून मगध देशात जाऊन उरुवेला गावात व्यापार करणाऱ्या व्यापाऱ्यांनी त्यांची ही कृती पाहिली आणि परत आल्यावर सुधम्मपूरच्या रहिवाशांना सांगितली, यावरून हे ज्ञात होते.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ ဥတ္တရာဇီဝတ္ထေရော ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿေန ဆပ္ပဒေန နာမ သာမဏေရေန သဒ္ဓိံ သီဟဠဒီပံ ဂစ္ဆိ. သီဟဠဒီပဝါသိနော စ ဘိက္ခူ မယံ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရဿ ဝံသိကာ ဘဝါမ, တုမှေပိ သောဏုတ္တရတ္ထေရာနံ ဝံသိကာ ဘဝထ, တသ္မာ မယံ ဧကဝံသိကာ ဘဝါမ သမာန ဝါဒိကာတိ ဝတွာ ဆပ္ပဒသာမဏေရဿ ဥပသမ္ပဒကမ္မံ အကံသု. တတော ပစ္ဆာ စေတိယ ဝန္ဒနာဒီနိ ကမ္မာနိ နိဋ္ဌာပေတွာ ဥတ္တရာဇီဝတ္ထေရော သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသင်္ခေန အရိမဒ္ဒနနဂရံ ပစ္စာဂမာဟိ.

आणि त्या काळात उत्तराजीव थेर वीस वर्षे पूर्ण झालेल्या छप्पद नावाच्या सामणेरासह सीहळद्विपाला गेले. सीहळद्विपातील भिक्खूंनी, "आम्ही महामहिंद थेरांच्या वंशातील आहोत आणि तुम्हीही सोणुत्तर थेरांच्या वंशातील आहात, म्हणून आपण एकाच वंशाचे आणि समान मताचे आहोत," असे म्हणून छप्पद सामणेराचा उपसंपदा विधी केला. त्यानंतर चैत्य वंदना इत्यादी कार्ये पूर्ण करून उत्तराजीव थेर भिक्खू संघासह अरिमद्दन नगरात परत आले.

ဆပ္ပဒဿ ပန ဧတဒဟောသိ,- သစာဟံ အာစရိယေန သဟ ဇမ္ဗုဒီပံ [Pg.45] ဂစ္ဆေယျံ, ဗဟူဟိ ဉာတိဗလိဗောဓေဟိ ပရိယတ္တုဂ္ဂဟဏေ အန္တရာယော ဘဝေယျ, တေန ဟိ သီဟဠဒီပေယေဝ ဝသိတွာ ပရိယတ္တိမုဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စာဂမိဿာမီတိ.

छप्पद भिक्खूंच्या मनात असा विचार आला – "जर मी आचार्यांसोबत जम्बुद्विपाला गेलो, तर अनेक नातेवाईकांच्या बंधनांमुळे परियत्ती ग्रहण करण्यात अडथळा येईल. म्हणून मी सीहळद्विपातच राहून परियत्तीचे अध्ययन करीन आणि मगच परत जाईन."

တတော အာစရိယဿ ဩကာသံ ယာစိတွာ သီဟဠဒီပေယေဝ ပဋိဝသိ. သီဟဠဒီပေ ဝသိတွာ ယာဝ လဒ္ဓတ္ထေရသမ္မုတိကာ ပရိယတ္တိံ ပရိယာပုဏိတွာ ပုန ဇမ္ဗုဒီပံ ပစ္စာဂန္တုကာမော အဟောသိ. အထ တဿ ဧတဒဟောသိ,– အဟံ ဧကကောဝ ဂစ္ဆန္တော သစေ မမ အာစရိယော နတ္ထိ, သစေပိ ဇမ္ဗုဒီပဝါသိနာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ဝိနယကမ္မံ ကာတုံ န ဣစ္ဆေယျံ, ဧဝံ သတိ ဝိသုံ ကမ္မံ ကာတုံ န သက္ကူဏေယျံ, တသ္မာ ပိဋကဓရေဟိ စတူဟိ ထေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္စေယျံ, ဣစ္စေတံ ကုသလန္တိ.

त्यानंतर आचार्यांची परवानगी घेऊन ते सीहळद्विपातच राहिले. सीहळद्विपात राहून थेर पदवी मिळेपर्यंत परियत्तीचे अध्ययन पूर्ण करून ते पुन्हा जम्बुद्विपात परत जाण्यास उत्सुक झाले. तेव्हा त्यांच्या मनात विचार आला – "मी एकटाच गेलो आणि माझे आचार्य तेथे नसतील, आणि जर मी जम्बुद्विपातील भिक्खू संघासोबत विनय कर्म करण्यास इच्छित नसेन, तर अशा परिस्थितीत मला स्वतंत्रपणे विनय कर्म करता येणार नाही. म्हणून मी त्रिपिटकधारी चार थेरांसह जावे, हेच योग्य होईल."

ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ တာမလိတ္တိဂါမဝါသိနာ သိဝလိတ္ထေရေန ကမ္ဗောဇရညော ပုတ္တဘူတေန တာမလိန္ဒတ္ထေရေန ကိဉ္စိပုရဝါသိနာ အာနန္ဒတ္ထေရေန ရာဟုလတ္ထေရေနစာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ ထေရေဟိ သဒ္ဓိံ နာဝါယ ပစ္စာဂစ္ဆိ. တေ စ ထေရာ ပိဋကဓရာ အဟေသုံ ဒက္ခာ ထာမသမ္ပန္နာ စ. တေသု ဝိသေသတော ရာဟုလတ္ထေရော ထာမသမ္ပန္နော. ကုသိမနဂရံ သမ္ပတ္တကာလေ ဥပကဋ္ဌဝဿူပဂမနကာလော ဟုတွာ အရိမဒ္ဒနနဂရေ အာစရိယဿ သန္တိကံ အသမ္ပာပုဏိတွာ ကုသိမနဂရယေဝ ဝဿံ ဥပဂမိံသု. တေသံ ဝဿူပဂမနဝိဟာရဝတ္ထု အာရာမပါကာရော စ ကုသိမနဂရဿ ဒက္ခိဏဒိသာသာဂေ ယာဝဇ္ဇတနာ အတ္ထိ.

असा विचार करून, तामलित्ती गावातील रहिवासी असलेले सिवली थेर, कंबोज राजाचे पुत्र असलेले तामलिंद थेर, किंचिपुरचे रहिवासी असलेले आनंद थेर आणि राहुल थेर, या चार थेरांसह ते नौकेने परत आले. ते थेर त्रिपिटकधारी, कुशल आणि सामर्थ्यवान होते. त्यांच्यामध्ये विशेषतः राहुल थेर अत्यंत सामर्थ्यवान होते. कुसिमनगरात पोहोचले तेव्हा वर्षावास जवळ आला होता, त्यामुळे अरिमद्दन नगरात आचार्यांच्या जवळ पोहोचू न शकल्याने त्यांनी कुसिमनगरातच वर्षावास केला. त्यांच्या वर्षावासाचे विहारस्थान आणि आरामाची भिंत कुसिमनगराच्या दक्षिण देशात आजतागायत अस्तित्वात आहे.

ဝဿံဝုဋ္ဌကာလေ ပန မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရေတွာ တေ ပဉ္စ ထေရာ အရိမဒ္ဒနနဂရံ အဂမံသု. ဥတ္တရာဇီဝတ္ထေရောစ အရိမဒ္ဒနနဂရ ဝါသီဟိ ဘိက္ခူဟိ ဝိသုံ ဟုတွာ သံဃကမ္မာနိ အကာသိ. ကိဉ္စာပိ စေတ္ထ ဥတ္တရာဇီဝတ္ထေရာဒယော သီဟဠဒီပတော ပစ္စာဂန္တွာ အရိမဒ္ဒနနဂရေ ဝသိတွာ သာသနံ အနုဂ္ဂဟေသုံ, ရာမညရဋ္ဌေ ပန ဇာတတ္တာ ပုဗ္ဗေ စ တတ္ထ နိဝါသတ္တာ ဣဓ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

वर्षावास संपल्यानंतर महाप्रवारणेने प्रवारणा करून ते पाच थेर अरिमद्दन नगराला गेले. उत्तरजीव थेरांनी देखील अरिमद्दन नगरात राहणाऱ्या भिक्खूंपेक्षा वेगळे होऊन संघकर्मे केली. जरी येथे उत्तरजीव थेर इत्यादींनी सिंहलद्वीपाहून परत येऊन अरिमद्दन नगरात राहून शासनाचा (धम्माचा) अनुग्रह केला, तरी रामञ्ञ देशात जन्मल्यामुळे आणि पूर्वी तेथे राहिल्यामुळे ते येथे दाखवले आहेत, असे समजावे।

တသ္မိဉ္စ [Pg.46] ကာလေ ဒလနဂရေ ပဒီပဇေယျဂါမေ ဇာတော သာရိပုတ္တော နာမ မဟလ္လကဿမဏေရော ဧကော အရိမဒ္ဒနနဂရံ ဂန္တွာ အာနန္ဒတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ပရိယတ္တိ ပရိယပုဏိ. သော ဗဟုဿုတော အဟောသိ ဒက္ခော ထာမသမ္ပန္နော စ. တမတ္ထံ သုတွာ နရပတိစညိသူရာဇာ စိန္တေသိ,- သစေသော အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမ္ပန္နော ဘဝေယျ, အာစရိယံ ကတွာ ဌပေဿာမိ အနုဂ္ဂဟေဿာမီတိ. ရာဇာ ဧဝံ စိန္တေတွာ ရာဇပုရိသေ ပေသေတွာ ဝီမံသာပေသိ. ရာဇပုရိသာ စ တဿ ဆိန္နပါဒင်္ဂုဋ္ဌဂ္ဂတံ ပဿိတွာ တမတ္ထံ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ တံ သုတွာ ဧဝံ ဝိကလင်္ဂပစ္စင်္ဂေါ ဘဝေယျ, ပဓာနာစရိယဋ္ဌာနေ ဌပေတုံ န ယုတ္တောတိ ကတွာ ပဓာနာစရိယဘာဝံ န အကာသိ. ပူဇာသက္ကာ ရမတ္တေနေဝ အနုဂ္ဂဟံ အကာသိ. ဧကသ္မိဉ္စ ကာလေ ဓမ္မဝိလာသောတိ လဉ္ဆံ ဒတွာ ရာမညရဋ္ဌေ သာသနံ သောဓေတွာ ပရိသုဒ္ဓံ ကရောဟီတိ ရာမညရဋ္ဌံ ပေသေသိ.

आणि त्या काळात दल नगरातील प्रदीपजेय्य गावात जन्मलेले सारिपुत्त नावाचे एक वृद्ध श्रमणेर अरिमद्दन नगरात गेले आणि आनंद थेरांच्या जवळ उपसंपदा ग्रहण करून त्यांनी परियत्तीचे (धम्मशिक्षणाचे) अध्ययन केले. ते बहुश्रुत, दक्ष आणि सामर्थ्यसंपन्न होते. ही गोष्ट ऐकून नरपतिचञ्ञिसूर राजाने विचार केला - 'जर हे अंगप्रत्यंगाने परिपूर्ण असतील, तर मी त्यांना आचार्य बनवून प्रस्थापित करीन आणि त्यांचा अनुग्रह घेईन.' राजाने असा विचार करून राजपुरुषांना पाठवून त्यांची तपासणी करवली. राजपुरुषांनी त्यांच्या पायाच्या अंगठ्याचा शेंडा तुटलेला पाहून ती गोष्ट राजाला सांगितली. राजाने ते ऐकून, 'अशा प्रकारे विकलांग असलेल्या व्यक्तीला प्रधानाचार्य पदावर प्रस्थापित करणे योग्य नाही' असे ठरवून त्यांना प्रधानाचार्य केले नाही. केवळ पूजा-सत्कारानेच त्यांचा अनुग्रह केला. आणि एका वेळी त्यांना 'धम्मविलास' अशी पदवी देऊन 'रामञ्ञ देशात शासनाचे (धम्माचे) शोधन करून ते परिशुद्ध करा' असे सांगून रामञ्ञ देशात पाठवले।

သောစ ရာမညရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဒလနဂရေ ဗဟုနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မ ဝိနယံ ဝါစေတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဟေသိ. တတ္ထ စ ရာမညမနုဿာ တဿ ဓမ္မဝိလာသတ္ထေရဿ သိဿာနုသိဿာ သီဟဠဘိက္ခု ဂဏာတိ ဝေါဟာရန္တိ. ဣစ္စေဝံ သီဟဠဒီပိကဿ အာနန္ဒတ္ထေရဿ သိဿံ ဓမ္မဝိလာသံ ပဋိစ္စ ရာမညရဋ္ဌေ သီဟဠဒီပတော သာသနဿ အာဂတမဂ္ဂေါတိ.

त्यांनी रामञ्ञ देशात जाऊन दल नगरात अनेक भिक्खूंना धम्म आणि विनय शिकवून शासनाचा (धम्माचा) उत्कर्ष केला. आणि तेथील रामञ्ञ देशातील लोक त्या धम्मविलास थेरांच्या शिष्य-प्रशिष्यांना 'सिंहल भिक्खू संघ' असे म्हणत असत. अशा प्रकारे, सिंहलद्वीपीय आनंद थेरांचे शिष्य धम्मविलास यांच्याद्वारे रामञ्ञ देशात सिंहलद्वीपाहून शासनाच्या (धम्माच्या) आगमनाचा मार्ग झाला।

ဣဒံ ရာမညရဋ္ဌေ စတုတ္ထံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे रामञ्ञ देशात शासनाचे (धम्माचे) चौथे प्रतिष्ठापन होय।

တသ္မိဉ္စ ကာလေ မုတ္တိမနဂရေ အဂ္ဂမဟေသိယာ အာစရိယာ ဗုဒ္ဓဝံသတ္ထေရမဟာနာဂတ္ထေရာ သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ မဟာဟာရဝါသိဂဏဝံသဘူတာနံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ပုန သိက္ခံ ဂဏှိတွာ မုတ္တိမနဂရံ ပစ္စာဂန္တွာ မုတ္တိမနဂရဝါသီတိ ဘိက္ခူဟိ ဝိသုံ ဟုတွာ သံဃကမ္မာနိ ကတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဟေသုံ. တေစ ထေရေ [Pg.47] ပဋိစ္စ ရာမညရဋ္ဌေ ပုန သီဟဠဒီပတော သာသနံ အာဂတန္တိ.

आणि त्या काळात muttim नगरात अग्र-महिषीचे (राणीचे) आचार्य बुद्धवंस थेर आणि महानाग थेर सिंहलद्वीपाला गेले आणि महाहारवासी गणवंशातील भिक्खूंच्या जवळ पुन्हा सिक्खा (दीक्षा) ग्रहण करून मुत्तिम नगरात परत आले. त्यांनी मुत्तिम नगरात राहणाऱ्या भिक्खूंपेक्षा वेगळे होऊन संघकर्मे केली आणि शासनाचा (धम्माचा) उत्कर्ष केला. आणि त्या थेरांच्या द्वारे रामञ्ञ देशात पुन्हा सिंहलद्वीपाहून शासन (धम्म) आले।

ဣဒံ ရာမညရဋ္ဌေ ပဉ္စမံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे रामञ्ञ देशात शासनाचे (धम्माचे) पाचवे प्रतिष्ठापन होय।

တတော ပစ္ဆာစ မုတ္တိမနဂရေ သေတိဘိန္ဒဿ ရညော မာတုယာ အာစရိယော မေဓင်္ကရော နာမ ထေရော သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ သီဟဠဒီပေ အရညဝါသီနံ မဟာထေရာနံ သန္တိကေ ပုန သိက္ခံ ဂဟေတွာ ပရိယတ္တိံ ပရိယာပုဏိတွာ သုဝဏ္ဏရဇတမယေ တိပုသီသစ္ဆန္နေ သေတိဘိန္ဒဿ ရညော မာတုယာ ကာရာဝိတေ ဝိဟာရေ နိသိဒိတွာ သာသနံ အနုဂ္ဂဟေသိ. လောကဒီပကသာရဉ္စ နာမ ဂန္ထံ အကာသိ. အထာပရိမ္ပိ မုတ္တိမနဂရေယေဝ သုဝဏ္ဏသောဘဏော နာမ ထေရော သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ မဟာဝိဟာရဝါသိဂဏဝံသဘူတာနံ ထေရာနံ သန္တိကေ ပုန သိက္ခံ ဂဟေတွာ မုတ္တိမနဂရမေဝ ပစ္စာဂစ္ဆိ.

त्यानंतर मुत्तिम नगरात सेतिभिन्द राजाच्या मातेचे आचार्य मेधंकर नावाचे थेर सिंहलद्वीपाला गेले आणि सिंहलद्वीपातील अरण्यवासी महाथेरांच्या जवळ पुन्हा सिक्खा ग्रहण करून, परियत्तीचे अध्ययन करून, सेतिभिन्द राजाच्या मातेने बांधलेल्या सोन्या-चांदीच्या आणि कथिल-शिशाचे छप्पर असलेल्या विहारात राहून त्यांनी शासनाचा (धम्माचा) अनुग्रह केला. त्यांनी 'लोकदीपकसार' नावाचा ग्रंथही लिहिला. त्यानंतर पुन्हा मुत्तिम नगरातीलच सुवण्णसोभण नावाचे थेर सिंहलद्वीपाला गेले आणि महाविहारवासी गणवंशातील थेरांच्या जवळ पुन्हा सिक्खा ग्रहण करून मुत्तिम नगरातच परत आले।

သော ပန ထေရော အရညေယေဝ ဝသိ. ဓုတင်္ဂဓရော စ အဟောသိ အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော သိက္ခာ ကာမော ဒက္ခော ထာမသမ္ပန္နော စ. သီဟဠဒီပေ ကလမ္ဗုမှိ နာမ ဇာတဿရေ ဥဒကုက္ခေပသီမာယံ အတိရေကပဉ္စဝဂ္ဂေန ဝနရတနံ နာမ သံဃရာဇံ ဥပဇ္ဈာယံ ကတွာ ရာဟုလဘဒ္ဒံ နာမ ဝိဇယဗာဟုရညော အာစရိယဘူတံ ထေရံ ကမ္မဝါစာစရိယံ ကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိ. သောစ ထေရော ပုနာဂန္တွာ မုတ္တိမနဂရေယေဝ ဝသိတွာ ဂဏံ ဝဍ္ဎေတွာ သာသနံ အနုဂ္ဂဟေသိ. ဧတေ စ ဒွေ ထေရေ ပဋိစ္စ ရာမညရဋ္ဌေ သီဟဠဒီပတော သာသနံ အာဂတံ.

ते थेर अरण्यातच राहिले. ते धुतंगधारी, अल्पेच्छ, संतुष्ट, लज्जाशील, कुक्कुच्चक (पापाची भीती बाळगणारे), शिक्षाप्रिय, दक्ष आणि सामर्थ्यसंपन्न होते. सिंहलद्वीपातील कलम्बु नावाच्या नैसर्गिक सरोवरात उदकुक्खेप सीमा (पाण्यातील सीमा) करून, पाचपेक्षा अधिक भिक्खूंच्या संघात, वनरतन नावाच्या संघराजांना उपाध्याय करून आणि विजयबाहू राजाचे आचार्य असलेल्या राहुलभद्द नावाच्या थेरांना कम्मवाचाचार्य करून त्यांनी उपसंपदा ग्रहण केली. ते थेर पुन्हा परत येऊन मुत्तिम नगरातच राहिले आणि त्यांनी संघाची वृद्धी करून शासनाचा (धम्माचा) अनुग्रह केला. या दोन्ही थेरांच्या द्वारे रामञ्ञ देशात सिंहलद्वीपाहून शासन (धम्म) आले।

ဣဒံ ရာမညရဋ္ဌေ ဆဋ္ဌံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे रामञ्ञ देशात शासनाचे (धम्माचे) सहावे प्रतिष्ठापन होय।

တတော ပစ္ဆာ သာသနဝသေန ဒွိဝဿာဓိကေ ဒွိသဟဿေ ကလိယုဂတော ဧကာသီတိကေ သမ္ပတ္တေ ဟံသာဝတီနဂရေ သိရိပရမမဟာဓမ္မရာဇာတိ [Pg.48] လဒ္ဓနာမော ဓမ္မစေတိယရာဇာ ကုသိမမဏ္ဍလေ ဟံသာဝတီမဏ္ဍလေ မုတ္တိမမဏ္ဍလေ စ ရဋ္ဌဝါသိနော သပဇံဝိယ ဓမ္မေန သမေန ရက္ခိတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သော စ ရာဇာ တီသု ပိဋကေသု စတူသု စ ဝေဒေသု ဗျာကရဏစ္ဆန္ဒာလင်္ကာရာဒီသု စ ဆေကော သိက္ခိတနာနာသိပ္ပော နာနာဘာသာသု စ ပသုတော သဒ္ဓါသီလာဒိဂုဏောပေတော ကုမုဒကုန္ဒသရဒစန္ဒိကာသမာနသိတပဇပတိဘူတော စ သာသနေ စ အတိပ္ပသန္နော အဟောသိ.

त्यानंतर, बुद्ध शासनाच्या (कालगणनेनुसार) दोन हजार दोन वर्षे (२००२) आणि कलियुगाचे ८१ वे वर्ष प्राप्त झाल्यावर, हंसवती नगरात 'सिरिपरममहाधम्मराजा' अशी पदवी मिळवलेले धम्मचेती राजे कुसिम मंडल, हंसवती मंडल आणि मुत्तिम मंडल येथील देशवासीयांचे आपल्या प्रजेप्रमाणे धम्माने व समतेने रक्षण करत राज्य करत होते. ते राजे तीन पिटक (तिपिटक), चार वेद, व्याकरण, छंद, अलंकार इत्यादींमध्ये निपुण, विविध कला शिकलेले, अनेक भाषांचे ज्ञाते, श्रद्धा व शील इत्यादी गुणांनी युक्त, पांढऱ्या कमळाप्रमाणे, कुंदाच्या फुलाप्रमाणे आणि शरद ऋतूतील चांदण्याप्रमाणे शुभ्र कीर्ती असलेले आणि शासनावर (धम्मावर) अत्यंत श्रद्धा असणारे होते।

ဧကသ္မိံ ကာလေ သော စိန္တေသိ, ဘဂဝတော သာသနံ နာမ ပဗ္ဗဇ္ဇဥပသမ္ပဒတာဝေန သမ္ဗန္ဓံ, ဥပသမ္ပဒဘာဝေါ စ သီမပရိသဝတ္ထု ဉတ္တိကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တီဟိ သမ္ဗန္ဓောတိ. ဧဝဉ္စ ပန စိန္တေတွာ သီမဝိနိစ္ဆယံ တဿံ ဝဏ္ဏနံ ဝိနယသင်္ဂဟံ တဿံဝဏ္ဏနံ သီမာလင်္ကာရ သီမသင်္ဂဟဉ္စ သဒ္ဒတော အတ္ထတော စ ပုနပ္ပုနံ ဥပပရိက္ခိတွာ အညမညံ သံသန္ဒိတွာ ပုဗ္ဗာပရံ တုလယိတွာ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော ဤဒိသော ဂန္ထကာရာနံ အဓိပ္ပာယော ဤဒိသောတိ ပဿိတွာ အမှာကံ ရာမညရဋ္ဌေ ဗဒ္ဓနဒီသမုဒ္ဒဇာတေဿရာဒယော သီမာယော ဗဟုကာပိ သမာနာ အယံ ပရိသုဒ္ဓါတိ ဝဝတ္ထပေတုံ ဒုက္ကရံ, ဧဝံ သတိ သီမပရိသာပရိသုဒ္ဓါ ဘဝိတုံ ဒုက္ကရာတိ ပဋိဘာတိ.

एका वेळी त्यांनी विचार केला, 'भगवंतांचे शासन हे प्रव्रज्या आणि उपसंपदेच्या भावनेशी संबंधित आहे, आणि उपसंपदा ही सीमा, परिषद, वस्तू (वत्थु) आणि ज्ञत्ति-कम्मवाचा (कर्मवाचा) यांच्या परिपूर्णतेशी संबंधित आहे.' असा विचार करून त्यांनी सीमा-विनिच्छय (सीमा-निश्चय) व त्यावरील भाष्य, विनयसंग्रह व त्यावरील भाष्य, सीमालंकार आणि सीमासंग्रह यांचे शब्दाने व अर्थाने वारंवार परीक्षण केले, परस्परांशी तुलना केली, पूर्व-पर संबंधांचे तोलमापन केले आणि 'भगवंतांचा अभिप्राय असा आहे, ग्रंथकारांचा अभिप्राय असा आहे' हे पाहून, 'आमच्या रामञ्ञ देशात बद्धसीमा, नदी, समुद्र, नैसर्गिक सरोवर इत्यादी सीमा अनेक असल्या तरी, ही सीमा पूर्णपणे शुद्ध आहे असे निश्चित करणे कठीण आहे. असे असताना, सीमा आणि परिषदेची शुद्धता असणे कठीण आहे' असे त्यांना वाटले।

တတော ပစ္ဆာ ရာမညရဋ္ဌေ တိပိဋကဓရဗျတ္တပ္ပဋိဗလတ္ထေရေဟိ မန္တေတွာ ရညော ပဋိဘာနာနုရူပံ သီမပရိသာ ပရိသုဒ္ဓါ ဘဝိတုံ ဒုက္ကရာတိ ထေရာ ဝိနိစ္ဆနိံသု.

त्यानंतर रामञ्ञ देशातील तिपिटकधारी, विद्वान आणि समर्थ थेरांशी चर्चा करून, राजाच्या विचारानुसार 'सीमा आणि परिषदेची शुद्धता असणे कठीण आहे' असा निर्णय थेरांनी दिला।

အထ ရာဇာ ဧဝမ္ပိ စိန္တေသိ,– အဟောဝတ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ ပတိဋ္ဌတိဿတီတိ ဂန္ထေသု ဝုတ္တောပိ သမာနော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတော စတုသဋ္ဌာဓိကဒွိသဟဿမတ္တေနေဝ ကာလေန သာသနေ မလံ ဟုတွာ ဥပသမ္ပဒကမ္မေ ကင်္ခါဋ္ဌာနံ တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇိ, ကထံ ပန ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီတိ. ဧဝံ ဓမ္မသံဝေဂံ ဥပ္ပာဒေတွာ ပုနာပိ ဧဝံ စိန္တေသိ,- ဧဝံ ဧတ္တကံ သာသနေ မလံ ဒိဿမာနောပိ [Pg.49] သမာနော ဥပသမ္ပဒကမ္မေ ကင်္ခါဋ္ဌာနံ ဒိဿမာနောပိ သမာနော ပရိသုဒ္ဓတ္ထာယ အနာရဘိတွာ မာဒိသော အပ္ပောဿုက္ကော မဇ္ဈတ္တော နိသီဒိတုံ အယုတ္တော, ဧဝဉှိ သတိ ဘဂဝတိ သဒ္ဓေါ ပသန္နောမှီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အနာပဇ္ဇေယျံ, တသ္မာ သာသနံ နိမ္မလံ ကာတုံ အာရဘိဿာမီတိ.

तेव्हा राजाने असाही विचार केला— 'अहो! सम्यक्संबुद्धांचे शासन पाच हजार वर्षे टिकून राहील, असे ग्रंथांमध्ये म्हटले गेले असले तरी, संबोधी प्राप्तीपासून केवळ दोन हजार चौसष्ट वर्षांच्या काळातच शासनात मळ (दोष) निर्माण होऊन उपसंपदा कर्मामध्ये संशयाची स्थिती उत्पन्न झाली आहे; तर मग पाच हजार वर्षे शासनाची प्रतिष्ठा कशी टिकून राहील?' अशा प्रकारे धर्मसंवेग उत्पन्न करून त्याने पुन्हा असा विचार केला— 'शासनात एवढा मळ दिसत असताना आणि उपसंपदा कर्मामध्ये संशयाची स्थिती दिसत असताना सुद्धा, त्याच्या शुद्धीकरणासाठी प्रयत्न न करता माझ्यासारख्याने निरुत्साही आणि तटस्थ राहून बसणे अयोग्य आहे. असे झाल्यास, 'मी भगवंतांवर श्रद्धा ठेवणारा व प्रसन्न असणारा आहे' असे म्हणण्यास मी पात्र ठरणार नाही. म्हणून मी शासनाला निर्मळ करण्यासाठी प्रयत्न सुरू करेन.'

ကုတော နုခေါ ဒါနိ သာသနံ အာဟရိတွာ ထိရံ ပတိဋ္ဌာ ပေယျန္တိ အာဝဇ္ဇန္တော ဧဝံ စိန္တေသိ,- ဘဂဝတော ကိရ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဆတ္တိံသာဓိကေ ဒွိသတေ သမ္ပတ္တေ မဟာမောဂ္ဂလိ ပုတ္တတိဿတ္ထေရော မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရံ ပေသေတွာ သီဟဠဒီပေ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ, တဒါ ဒေဝါနံ ပိယတိဿရာဇာ မဟာဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ အဒါသိ, သာသနဝရဉ္စ ဧကာသိတာဓိကာနိ ဒွိဝဿသတာနိ ဝိမလံ ဟုတွာ ပတိဋ္ဌဟိ, ဘိက္ခုသံဃောပိ မဟာဝိဟာရ ဝါသိဂဏဝသေန ဧကတောဝ အဋ္ဌာသိ, တတော ပစ္ဆာ အဘယဂိရိဝါသိဇေ တဝနဝါသိဝသေန ဒွေဓာ ဟုတွာ ဘိဇ္ဇိ, ဇိနစက္ကေ အဋ္ဌသတ္တသတာဓိကေ သဟဿေ သမ္ပတ္တေ သိရိသံဃဗောဓိပရက္ကမဗာဟုမဟာရာဇာ ဥဒုမ္ဗရဂိရိဝါသိ မဟာကဿပတ္ထေရပ္ပမုခံ မဟာဝိဟာရ ဝါသိဂဏံ အနုဂ္ဂဟေတွာ ယထာဝုတ္တေ ဒွေဂဏေ ဝိသောဓေသိ, သာသနံ နိမ္မလံ အကာသိ, တတော ပစ္ဆာ ဝိဇယဗာဟုပရက္ကမဗာဟုရာဇူနံ ဒွိန္နံ ကာလေပိ သာသနံ နိမ္မလံ ဟုတွာယေဝ အဋ္ဌာသိ, တေနေဝ ဗျတ္တပ္ပဋိဗလဘိက္ခူ အာယာစိတွာ သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ ပုန သိက္ခံ ဂဏှာ ပေဿာမိ, တေသံ ပန ပရမ္ပရဝသေန ပဝတ္တာနံ ဘိက္ခူနံ ဝသေန အမှာကံ ရာမညရဋ္ဌေ သာသနံ နိမ္မလံ ဟုတွာ ပတိဋ္ဌဟိဿတီတိ. ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ မောဂ္ဂလာနတ္ထေရံ သောမတ္ထေရဉ္စ သီဟဠဒီပံ ဂမနတ္ထာယ ယာစိ. ထေရာစ သာသနပ္ပဋိယတ္တကမ္မမိဒန္တိ မနသိကရိတွာ ပဋိညံ အကံသု.

आता कोठून शासन आणून ते दृढपणे प्रस्थापित करावे, याचा विचार करताना त्याने असा विचार केला— 'असे ऐकिवात आहे की, भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर दोनशे छत्तीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर महामोग्गलिपुत्ततिस्स थेरांनी महामहिंद थेरांना पाठवून सीहळदीपामध्ये शासन प्रस्थापित केले. तेव्हा देवानामप्रिय तिस्स राजाने महाविहार बांधून दान केला आणि ते श्रेष्ठ शासन दोनशे एक्याऐंशी वर्षे निर्मळ राहून टिकले. भिक्खू संघ देखील महाविहारवासी गणाच्या रूपाने एकजूट राहिला. त्यानंतर अभयगिरिवासी आणि जेतवनवासी अशा दोन गटांत विभागून तो दुभंगला. जिनचक्रात (बुद्ध संवतामध्ये) एक हजार सातशे आठ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, सिरिसंघबोधिपरक्कमबाहु महाराजांनी उदुंबरगिरिवासी महाकस्सप थेरांच्या प्रमुखतेखाली महाविहारवासी गणाला पाठिंबा देऊन, वर उल्लेखिलेल्या दोन्ही गटांचे शुद्धीकरण केले आणि शासन निर्मळ केले. त्यानंतर विजयबाहु आणि परक्कमबाहु या दोन्ही राजांच्या काळातही शासन निर्मळच राहिले. म्हणूनच, मी चतुर आणि समर्थ भिक्खूंना विनंती करून, त्यांना सीहळदीपात पाठवून पुन्हा शिक्षा ग्रहण करायला लावीन. आणि त्यांच्या परंपरेने चालत आलेल्या भिक्खूंच्या माध्यमातून आमच्या रामण्ण देशामध्ये शासन निर्मळ होऊन प्रस्थापित होईल.' असा विचार करून त्याने मोग्गलायन थेर आणि सोम थेर यांना सीहळदीपात जाण्यासाठी विनंती केली. थेरांनी देखील 'हे शासनाच्या सेवेचे कार्य आहे' असा विचार करून संमती दिली.

ရာဇာ စ ဒါဌာဓာတုပူဇနတ္ထာယ ဘိက္ခုသံဃဿ ပူဇနတ္ထာယ ဘူဝနေကဗာဟုရညော ပဏ္ဏာကာရတ္ထာယ ဒေယျဓမ္မပဏ္ဏာကာရဝတ္ထူနိ ပဋိယာဒေတွာ စိတြဒူတံ ရာမဒူတန္တိ ဣမေ ဒွေ အမစ္စေ ဒွီသု နာဝါသု နာယကဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ကလိယုဂေ သတ္တတိံသာဓိကေ အဋ္ဌဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ မာဃမာသဿ ပုဏ္ဏမိတော ဧကာဒသမိယံ သူရဝါရေ စိတြဒူတံ သဒ္ဓိံ မောဂ္ဂလာနတ္ထေရပ္ပမုခေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဧကာယ နာဝါယ ဂမာပေသိ. ဖဂ္ဂုဏမာသဿ အဋ္ဌမိယံ သီဟဠဒီပေ ကလမ္ဗုတိတ္ထံ ပါယာသိ.

आणि राजाने दंतधातूच्या पूजेसाठी, भिक्खू संघाच्या पूजेसाठी आणि भुवनैकबाहू राजाला भेट देण्यासाठी दानधर्म व भेटीच्या वस्तू तयार करून, चित्रदूत आणि रामदूत या दोन्ही अमात्यांना दोन नौकांचे प्रमुख म्हणून नियुक्त केले. कलियुगात आठशे सदतीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर, माघ महिन्याच्या पूर्णिमेनंतरच्या अकराव्या दिवशी (एकादशीला), रविवारी, राजाने चित्रदूताला मोग्गलायन थेरांच्या प्रमुखतेखालील भिक्खूंसह एका नौकेने रवाना केले. फाल्गुन महिन्याच्या अष्टमीला ती नौका सीहळदीपातील कलंबु (कोलंबो) बंदरात पोहोचली.

ရာမဒူတံ ပန တသ္မိံယေဝ ဝဿေ မာဃမာသဿ ပုဏ္ဏမိတော ဒွါဒသမိယံ စန္ဒဝါရေ သဒ္ဓိံ သောမတ္ထေရပ္ပမုခေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဧကာယ နာဝါယ ဂမာပေသိ. ဥဇုကံ ပန ဝါတံ အလဘိတွာ စိတြမာသဿ ဇုဏှပက္ခနဝမိယံ သီဟဠဒီပေ ဝလ္လိဂါမံ ပါယာသိ.

तर रामदूताला त्याच वर्षी माघ महिन्याच्या पूर्णिमेनंतरच्या बाराव्या दिवशी (द्वादशीला), सोमवारी, सोम थेरांच्या प्रमुखतेखालील भिक्खूंसह एका नौकेने रवाना केले. परंतु अनुकूल वारा न मिळाल्यामुळे, चैत्र महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या नवमीला ती नौका सीहळदीपातील वल्लिगाम येथे पोहोचली.

တတော ပစ္ဆာ တေပိ ဒွေ အမစ္စာ ဒွီသု နာဝါသု အာဘတာနိ ဒါတဗ္ဗပဏ္ဏာကာရဝတ္ထူနိ သန္ဒေသပဏ္ဏာနိ စ ဘူဝနေကဗာဟုရညော ဘိက္ခူသံဃဿ စ အဒါသိ. ရညာ ပေသိတဘိက္ခူနဉ္စ သန္ဒေသပဏ္ဏေ ကထိတနိယာမေနေဝ ကလျာဏိယံ နာမ နဒိယံ ဥဒကုက္ခေပသီမာယံ သာမဏေရဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပုန ဥပသမ္ပဒကမ္မံ အကံသု.

त्यानंतर त्या दोन्ही अमात्यांनी दोन नौकांवरून आणलेल्या भेटीच्या वस्तू आणि संदेशपत्रे भुवनैकबाहू राजाला आणि भिक्खू संघाला दिली. आणि राजाने पाठवलेल्या भिक्खूंना, संदेशपत्रात सांगितलेल्या नियमांनुसारच, कल्याणी नावाच्या नदीतील उदकुक्खेप सीमेमध्ये श्रामणेर भूमीवर प्रस्थापित करून पुन्हा उपसंपदा दिली.

ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ စ ဘူဝနေကဗာဟုရာဇာ နာနာပ္ပကာရေ ဘိက္ခူနံ သာရုပ္ပေ ပရိက္ခာရေ ဒတွာ ဣဒံ ပန အာမိသဒါနံ ယာဝ ဇီဝိတပရိယောသာနာယေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, နာမလဉ္ဆံ ပန န ဇီရိဿတီတိ ကတွာ ရာမဒူတဿ နာဝါယ ပခါနဘူတဿ သောမတ္ထေရဿ သိရိသံဃဗောဓိသာမီတိ နာမံ အဒါသိ. အဝသေသာနံ ပန ဒသန္နံ ထေရာနံ ကိတ္တိသိရိမေဃသာမိ ပရက္ကမဗာဟုသာမိ ဗုဒ္ဓဃောသသာမိ သီဟဠဒီပဝိသုဒ္ဓသာမိ ဂုဏရတနဓရသာမီ ဇိနာလင်္ကာရသာမိ ရတနမာလိသာမိ သဒ္ဓမ္မတေဇသာမိ ဓမ္မရာမသာမိ ဘူဝနေကဗာဟုသာမီတိ နာမာနိ အဒါသိ.

उपसंपदा झाल्यावर भुवनैकबाहू राजाने भिक्खूंना विविध प्रकारचे योग्य परिष्कार देऊन, 'हे भौतिक दान केवळ आयुष्य संपेपर्यंतच उपभोगता येईल, परंतु दिलेले नाव कधीही नष्ट होणार नाही' असा विचार करून, रामदूताच्या नौकेचे प्रमुख असलेल्या सोम थेरांना 'सिरिसंघबोधिसामी' असे नाव दिले. आणि उर्वरित दहा थेरांना 'कित्तिसिरिमेघसामी', 'परक्कमबाहुसामी', 'बुद्धघोससामी', 'सीहळदीपविसुद्धसामी', 'गुणरतनधरसामी', 'जिनालंकारसामी', 'रतनमालीसामी', 'saddhammatejasāmi' ऐवजी 'सद्धम्मतेजसामी', 'धम्मरामसामी' आणि 'भुवनेकबाहुसामी' अशी नावे दिली.

စိတြဒူတဿ [Pg.51] နာဝါယ ပခါနဘူတဿ မောဂ္ဂလာနတ္ထေရဿ ဓမ္မကိတ္တိလောကဂရုသာမီတိ နာမံ အဒါသိ. အဝသေသာနံ ပန သိရိဝနရတနသာမိ မင်္ဂလတ္ထေရဿာမိ ကလျာဏတိဿဿာမိ စန္ဒဂိရိသာမိ သိရိဒန္တဓာတုသာမိ ဝနဝါသိတိဿသာမိ ရတနလင်္ကာရသာမိ မဟာဒေဝသာမိ ဥဒုမ္ဗရဂိရိသာမိ စူဠာဘယတိဿသာမီတိ နာမာနိ အဒါသိ. ဗာဝီသတိယာ ပန ပစ္ဆာ သမဏာနံ နာမံ န အဒါသိ. အဘိနဝသိက္ခံ ပန သဗ္ဗေသံယေဝ အဒါသိ.

चित्रदूताच्या नौकेचे प्रमुख असलेल्या मोग्गलायन थेरांना 'धम्मकित्तिलोकगुरुसामी' असे नाव दिले. आणि उर्वरित थेरांना 'सिरिवनरतनसामी', 'मंगलथेरसामी', 'कल्याणतिस्ससामी', 'चंदगिरिसामी', 'सिरिदंतधातूसामी', 'vanavāsitissasāmi' ऐवजी 'वनवासितिस्ससामी', 'रतनलांकारसामी', 'महादेवासामी', 'उदुंबरगिरिसामी' आणि 'चूळाभयतिस्ससामी' अशी नावे दिली. त्या बावीस जणांनंतरच्या श्रमणांना मात्र नावे दिली नाहीत, परंतु नवीन शिक्षा मात्र सर्वांनाच दिली.

တတော ပစ္ဆာ စေတိယပူဇနာဒီနိ ကတွာ တံတံကိစ္စံ နိပ္ဖာဒေတွာ ပုန အာဂမံသု. ဘူဝနေကဗာဟုရာဇာ စိတြဒူတံ ဧဝမာဟ, ရာမာဓိပတိရညော ပဏ္ဏာကာရံ ပဋိဒါတုံ ဣစ္ဆာမိ, ပဋိဒူတဉ္စ ပေသေတုံ တာဝ တွံ အာဂမေဟီတိ. ဧဝံ ပန ဝတွာ ပစ္ဆာ အာဂမနကာလေ စဏ္ဍဝါတဘယေန မဟာသမုဒ္ဒမဇ္ဈေ နာဝါ အဝဂစ္ဆတိ. တေန သီဟဠရညာ ပေသိတနာဝါယ သဗ္ဗေ သန္နိပတိတွာ အာရုဟိတွာ အာဂစ္ဆန္တာ တီဏိ ဒိဝသာနိ အတိက္ကမိတွာ ပုန စဏ္ဍဝါတဘယေန အဂမ္ဘီရဋ္ဌာနေ သိလာယ ဃဋ္ဋေတွာ လဂ္ဂိတွာ ဂန္တုံ အသက္ကုဏိတွာ ဧကံ ဥဠုမ္ပံ ဗန္ဓိတွာ ဇင်္ဃေနေဝ အဂမံသု. သီဟဠရညော စ ဒူတော ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ ပစ္စာဂမာသိ. ဘိက္ခူသု စ ဘိက္ခူ အန္တရာမဂ္ဂေယေဝ မစ္စု အာဒါယ ဂစ္ဆတိ. အဟော အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာတိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ,–

त्यानंतर चैत्यपूजा इत्यादी करून आणि आपापली कामे पूर्ण करून ते परत निघाले. भुवनैकबाहू राजाने चित्रदूताला असे म्हटले— 'मला रामाधिपती राजाला परतीची भेट पाठवायची आहे आणि प्रतिदूतही पाठवायचा आहे, तोपर्यंत तू थांब.' असे म्हणून, नंतर परत येताना वादळी वाऱ्याच्या भयामुळे महासागराच्या मध्यभागी नौका बुडू लागली. त्यामुळे सीहळच्या राजाने पाठवलेल्या नौकेवर सर्वजण एकत्र येऊन चढले आणि परत येत असताना, तीन दिवस उलटल्यावर पुन्हा वादळी वाऱ्याच्या भयामुळे उथळ पाण्यात ती नौका एका खडकावर आदळली आणि अडकली. पुढे जाणे अशक्य झाल्यामुळे त्यांनी एक तराफा बांधला आणि पायीच पुढे गेले. सीहळच्या राजाचा दूत भेटवस्तू देऊन परत गेला. आणि भिक्खूंमधील काही भिक्खूंना वाटेतच मृत्यूने गाठले. अहो! संस्कार खरोखरच अनित्य आहेत! या संदर्भात खालील गाथा आहेत—

ဣမေသံ ပန အာရဒ္ဓံ, န ကိစ္စံ ယာဝ နိဋ္ဌိတံ;

န တာဝ အာဒိယိဿန္တိ, မစ္စု နတ္ထိ အာပေက္ခနာ.

यांनी जे कार्य सुरू केले होते, ते अद्याप पूर्ण झाले नव्हते; तोपर्यंतच मृत्यू त्यांना घेऊन गेला, कारण मृत्यू कोणाचीही वाट पाहत नाही.

နိက္ကာရုဏိကော ဟိ ဧသ, ဗလက္ကာရေန အာဒိယ;

ရောဒမာနံဝ ဉာတီနံ အနိစ္ဆန္တံဝ ဂစ္ဆတီတိ.

कारण हा मृत्यू अत्यंत निर्दयी आहे, तो बळजबरीने पकडून घेऊन जातो; नातेवाईक रडत असताना आणि स्वतःची इच्छा नसतानाही तो घेऊन निघून जातो.

ရာမာဓိပတိရာဇာစ တေသံ ဘိက္ခူနံ ပတ္တကာလေ ဟံသာဝတီနဂရဿ ပစ္ဆိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ နရသူရေန နာမ အမစ္စေန ပရိဘုတ္တေ ဂါမခေတ္တေ ပါဠိအဋ္ဌကထာဠီကာဒယော ပုနပ္ပုနံ ပဿိတွာ ဥပပရိက္ခိတွာ သီမသမူဟနသီမသမ္မုတိကမ္မာနိ ကာရပေသိ. သီဟဠဒီပေ ဘဂဝတာ နှာယိတပုဗ္ဗာယ ကလျာဏိယာ နာမ နဒိယံ ဥဒကုက္ခေပသီမံ ကတွာ တတ္ထ မဟာဝိဟာရဝါသီနံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပလဒ္ဓဥပသမ္ပဒဘာဝေဟိ ဘိက္ခူဟိ ကတတ္တာ ကလျာဏီသီမာတိ သမညံ အကာသိ. ဣစ္စေဝံ ရာမာဓိပတိရာဇာ ပတ္တလင်္ကေ ဘိက္ခူ နိဿာယ သာသနံ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌိတံ အကာသိ. ကလိယုဂဿ အဋ္ဌတိံသာဓိကအဋ္ဌဝဿသတကာလတော ယာဝ ဧကစတ္တာလီသာဓိကအဋ္ဌဝဿသတာ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဝံသေ အသီတိမတ္တာ ဂဏပါမောက္ခတ္ထေရာ အဟေသုံ. တေသံ သိဿဇာတာနိ ပန ဆဗ္ဗိသာဓိကာနိ ဒွိသတာနိ စတုသဟဿာနိ ဒသသဟဿာနိ အဟေသုံ. ဧဝံ ဘဂဝတော သာသနံ ရာမညရဋ္ဌေ ဝုဍ္ဎိံ ရာမညရဋ္ဌေ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠိံ ဝေပုလ္လမာပဇ္ဇိတိ.

आणि राजा रामाधिपती यांनी त्या भिक्खूंच्या आगमनाच्या वेळी, हंसवती नगराच्या पश्चिम भागात नरसूर नावाच्या अमात्याने उपभोगलेल्या ग्रामक्षेत्रात पालि, अट्ठकथा, टीका इत्यादींचे वारंवार अवलोकन व परीक्षण करून सीमा-समुहन (सीमा रद्द करणे) आणि सीमा-संमुती (सीमा निश्चित करणे) ही कर्मे करवून घेतली. सिंहलद्वीपामध्ये भगवंतांनी पूर्वी स्नान केलेल्या कल्याणी नावाच्या नदीत उदकुक्खेप-सीमा (जल-सीमा) करून, तेथे महाविहारवासी भिक्खूंच्या सन्निध उपसंपदा प्राप्त केलेल्या भिक्खूंद्वारे ती सीमा निश्चित केली गेल्यामुळे, तिला 'कल्याणी सीमा' असे नाव दिले. अशा प्रकारे, राजा रामाधिपती यांनी लंकाद्वीपातून आलेल्या भिक्खूंच्या आश्रयाने शासनाची उत्तम प्रकारे प्रतिष्ठापना केली. कलियुगाच्या ८३८ वर्षांपासून ते ८४१ वर्षांच्या काळापर्यंत त्या भिक्खूंच्या परंपरेत सुमारे ऐंशी गणप्रमुख थेर झाले. आणि त्यांच्या शिष्यांची संख्या चौदा हजार दोनशे सव्वीस (१४,२२६) एवढी झाली. अशा प्रकारे भगवंतांचे शासन रामञ्ञ देशामध्ये वृद्धी, विकास आणि विपुलतेला प्राप्त झाले.

ဣဒံ ရာမညရဋ္ဌေ သတ္တမံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

ही रामञ्ञ देशामध्ये शासनाची सातवी प्रतिष्ठापना होय.

ယဒါ ပန အရိမဒ္ဒနနဂရေ အနုရုဒ္ဓေါ နာမ ရာဇာ သုဓမ္မပုရံ သရာဇိကံ အဘိဘဝိတွာ ဝိဒ္ဓံသိ, တဒါ ရာမညရဋ္ဌံ ရာဇသုညံ ဟုတွာ ပတိဋ္ဌဟိ. ရာမညရဋ္ဌေ မုတ္တိမနဂရေ သောဏုတ္တရဝံသော ဧကော ဂဏော, သိဝလိဝံသော ဧကော, တာမလိန္ဒဝံသော ဧကော, အာနန္ဒဝံသော ဧကော, ဗုဒ္ဓဝံသော ဧကော, မဟာနာဂဝံသော ဧကောတိ ဆဂ္ဂဏာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု နာနာသံဝါသကာ နာနာနိကာယာ.

परंतु जेव्हा अरिमद्दन नगरात अनुरुद्ध नावाच्या राजाने सुधम्मपुराचा राजासह पराभव करून त्याचा विध्वंस केला, तेव्हा रामञ्ञ देश राजाविहीन होऊन राहिला. रामञ्ञ देशातील मुत्तिम नगरामध्ये सोणुत्तरवंश हा एक गण, सिंवलीवंश हा एक, तामलिन्दवंश हा एक, आनंदवंश हा एक, बुद्धवंश हा एक आणि महानागवंश हा एक, असे सहा गण वेगवेगळे होऊन नानासंवासक व नानानिकाय म्हणून अस्तित्वात राहिले.

ဓမ္မစေတိယရညာ ပန ကာရာပိတသာသနမ္ပိ အဘိဇ္ဇမာနံ ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. သမာနသံဝါသော ဧကနိကာယောယေဝ အဟောသိ. ဟံသာဝတီမုတ္တိမသုဝသေန တီဏိပိ ရာမညရဋ္ဌာနိ သုနာပရန္တ သင်္ခါတေန ဧကာဗဒ္ဓါနိ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ပုဗ္ဗေစ မရမ္မရဋ္ဌိန္ဒရာဇူနံ အာဏာပဝတ္တနဋ္ဌာနာနိ အဟေသုံ[Pg.53]. တသ္မာ မရမ္မရဋ္ဌတော ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ရာမညရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ကလျာဏီသီမာယံ ပုန သိက္ခံ ဂဏှိံသု. ဓမ္မစေတိယရညာကာရာဝိတသာသနံ သကလံ မရမ္မရဋ္ဌမ္ပိ ဗျာပေတွာ ဩဂါဟေတွာ တိဋ္ဌတိ.

परंतु राजा धम्मचेती यांनी प्रस्थापित केलेले शासन अभेद्य राहिले. ते समान संवासाचे आणि एकच निकाय बनले. हंसवती, मुत्तिम आणि सुव यांच्या प्रभावाने तिन्ही रामञ्ञ देश सुनापरंत या नावाने एकसंध होऊन राहिले. आणि पूर्वी ते मराम देशाच्या राजांच्या आज्ञाप्रवर्तनाचे स्थान होते. त्यामुळे मराम देशातून काही भिक्खूंनी रामञ्ञ देशात जाऊन कल्याणी सीमेमध्ये पुन्हा उपसंपदा ग्रहण केली. राजा धम्मचेती यांनी प्रस्थापित केलेले शासन संपूर्ण मराम देशामध्येही पसरून आणि व्यापून राहिले आहे.

ရာမညရဋ္ဌေ သောဏုတ္တရတ္ထေရာနံ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သုဓမ္မပုရေ မနောဟရိရညာ အရဟန္တာနံ သံဝိဇ္ဇမာနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတော ပစ္ဆာ ပန ဥတ္တရာ ဇီဝါရိယာဝံသမဟာကာဠပြာနဒဿိတ္ထေရာနံ ကာလေ လောကိယဇ္ဈာနာဘိညာလာဘိယောယေဝ သံဝိဇ္ဇံသူတိ. အဓုနာ ပန တီသုပိ ရာမညရဋ္ဌေသု ဓမ္မစေတိယရညာ ကာရာဝိတသာသနံယေဝ တိဋ္ဌတိ. ဧတ္ထစ ဟေတုဖလသမ္ဗန္ဓဝသေန အာဒိအန္တဝသေနေ စ သာသနဝံသံ ပညာယ တုလယိတွာ အာဒိတောဝ ဒဿိတေဟိ တီဟိ နယေဟိ ယထာပဝေဏီ ဃဋ္ဋိယတိ, တထာ ဂဏှေယျာတိ. အယဉ္စ သာသနဝံသော လဇ္ဇိပေသလသိက္ခာကာမာနံယေဝ ဝသေန ဝုတ္တော, နာလဇ္ဇီနံ ဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

रामञ्ञ देशामध्ये सोणुत्तर थेरांनी शासनाची प्रतिष्ठापना केल्याच्या काळापासून ते सुधम्मपुरातील राजा मनोहरीच्या काळापर्यंत अरहंतांचे अस्तित्व होते, असे जाणावे. त्यानंतर मात्र, उत्तर, जीवावरियवंश, महाकाळ आणि प्राणदस्सी थेरांच्या काळात केवळ लौकिक ध्यान आणि अभिज्ञा प्राप्त करणारेच अस्तित्वात होते. परंतु आता तिन्ही रामञ्ञ देशांमध्ये राजा धम्मचेती यांनी प्रस्थापित केलेले शासनच अस्तित्वात आहे. आणि येथे कार्यकारणभावाच्या संबंधाने आणि आदि-अंत या क्रमाने शासनवंशाचे प्रज्ञेने तोलमापन करून, सुरुवातीला दर्शविलेल्या तीन पद्धतींनी जशी परंपरा जुळते, तशी ती स्वीकारावी. आणि हा शासनवंश केवळ लज्जाशील, प्रियशील आणि शिक्षणाची इच्छा बाळगणाऱ्या भिक्खूंच्या संदर्भातच सांगितला आहे, लज्जाहीन भिक्खूंच्या संदर्भात नाही, असे समजावे.

တာယ စ ထေရပရမ္ပရာယ မုတ္တိမနဂရဝါသိမေဓင်္ကရတ္ထေရော လောကဒီပကသာရံ နာမ ဂန္ထံ အကာသိ. ဟံသာဝတီနဂရဝါသီ ပန အာနန္ဒတ္ထေရော မဓုသာရတ္ထဒီပနိံ နာမ အဘိဓမ္မဋီကာယ သံဝဏ္ဏနံ, ဟံသာဝတီနဂရဝါသီယေဝ ဓမ္မဗုဒ္ဓတ္ထေရော ကဝိဿာရံ နာမ ဆန္ဒောဝဏ္ဏနံ, ဟံသာဝတီနဂရဝါသီယေဝ သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရတ္ထေရော ပဋ္ဌာနသာရဒီပနိံ နာမ ပကရဏံ, တထေဝ အညတရော ထေရော အဖေဂ္ဂုသာရံ နာမ ဂန္ထံ အကာသိ. ဧဝံ အနေကပ္ပကာရာနံ ဂန္ထကာရာနံ မဟာထေရာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဟုတွာ သာသနံ ဩဂါဟေတွာ ဝိရူဠဋ္ဌာနံအဟောသီတိ.

आणि त्या थेर-परंपरेतील मुत्तिम नगरचे रहिवासी मेधंकर थेर यांनी 'लोकदीपकसार' नावाचा ग्रंथ रचला. हंसवती नगरचे रहिवासी आनंद थेर यांनी अभिधम्म टीकेचे स्पष्टीकरण करणारी 'मधुसारत्थदीपनी' नावाची टीका रचली; हंसवती नगरचेच रहिवासी धम्मबुद्ध थेर यांनी 'कविस्सार' नावाचे छंद-वर्णन रचले; हंसवती नगरचेच रहिवासी सद्धम्मालंकार थेर यांनी 'पट्ठानसारदीपनी' नावाचे प्रकरण रचले; तसेच दुसऱ्या एका थेरांनी 'अफेग्गुसार' नावाचा ग्रंथ रचला. अशा प्रकारे, अनेक प्रकारच्या ग्रंथकार महाथेरांचे निवासस्थान बनून हे शासन दृढमूल आणि विकसित झाले.

ဣတိ သာသနဝံသေ သုဝဏ္ဏဘူမိသာသနဝံသကထာမဂ္ဂါ နာမ

अशा प्रकारे, शासनवंशामध्ये 'सुवण्णभूमी शासनवंश कथा मार्ग' नावाचा

တတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

तिसरा परिच्छेद.

၄. ယောနကရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

४. योनक राष्ट्र शासनवंश कथा मार्ग

၄. ဣဒါနိ ပန ယောနကရဋ္ဌေ သာသနဿုပ္ပတ္တိံ ကထေဿာမိ[Pg.54]. ဘဂဝါ ဟိ ဝေနေယျဟိတာဝဟော ယောနကရဋ္ဌေ မမသာသနံ စိရကာလံ ပဘိဋ္ဌဟိဿတီတိ အာပေက္ခိတွာ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခု သံဃေန ဒေသစာရိကံ အာဟိဏ္ဍန္တော လဘုဉ္ဇံ နာမ နဂရံ အဂမာသိ. တဒါ ဧကော နေသာဒေါ ဟရိဖလံ ဒတွာ တံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဟရိဗီဇေ ခိပိတေ ပထဝိယံ အပတိတွာ အာကာသေယေဝ ပတိဋ္ဌာသိ. တံ ဒိသွာ သိတံ ပတွာကာသိ. တမတ္ထံ ဒိသွာ အာနန္ဒတ္ထေရော ပုစ္ဆိ. အနာဂတေ ခေါ အာနန္ဒ ဣမသ္မိံ ဌာနေ မမ ဓာတုစေတိယံ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ, သာသနံ ဝိရူဠမာပဇ္ဇိဿတီတိ ဗျာကာသိ. ဘဂဝတာ ပန ဟရိဖလဿ ဘုဉ္ဇိတဋ္ဌာနတ္တာဟရိဘုဉ္ဇောတိ တဿ ရဋ္ဌဿ နာမံ အဟောသိ. ဒွိန္နံ တာပသာနံ ဌပိတံ ဇလသုတ္တိကံ ပဋိစ္စ ယောနကာနံ ဘာသာယ လဘုဉ္ဇောတိ နာမံ အဟောသိ.

४. आता मी योनक राष्ट्रातील शासनाच्या उत्पत्तीविषयी सांगेन. विनेय लोकांचे कल्याण करणारे भगवंत, 'योनक राष्ट्रात माझे शासन दीर्घकाळ टिकून राहील' अशी अपेक्षा ठेवून भिक्खू संघासह देशचारिका करत 'लभुंज' नावाच्या नगरात गेले. तेव्हा एका व्याधाने त्यांना हरिफल (हिरड्याचे फळ) दिले. भगवंतांनी त्याचे सेवन करून त्याची बी टाकली असता, ती जमिनीवर न पडता आकाशातच स्थिर राहिली. ते पाहून भगवंतांनी स्मितहास्य केले. ते पाहून आनंद थेरांनी त्याचे कारण विचारले. भगवंतांनी सांगितले, 'हे आनंदा! भविष्यात या ठिकाणी माझे धातूचेत्य (धातू स्तूप) प्रस्थापित होईल आणि शासन विकसित होईल.' भगवंतांनी हरिफलाचे सेवन केल्याच्या स्थानामुळे त्या राष्ट्राचे नाव 'हरिभुंज' असे पडले. आणि दोन तापसांनी ठेवलेल्या जलसूत्राच्या आधारे योनक भाषेत त्याचे नाव 'लभुंज' असे झाले.

တဒါ တတ္ထ မပိန္နာယ နာမ ဧကိဿာ မာတိကာယ သမီပေ နိသိန္နော ဧကော လဝကုလိကဇေဋ္ဌကော အတ္တနော ပုတ္တံ သတ္တဝဿိကံ ဘဂဝတော နိယျာဒေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂဝသေန အစိရေနေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သတ္တဝဿိ ကဿစ သာမဏေရဿ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတဋ္ဌာနတံ ပဋိစ္စ ယောနကဘာသာယ ဧတံ ဌာနံ စင်္ဂမင်္ဃ ဣတိ ဝုစ္စတိ. စိရကာလ ဝသေန ဇင်္ဂမင်္ဃ ဣတိ ဝုစ္စတိ. တတော ပဋ္ဌာယယေဝ ယောနကရဋ္ဌေ သာသနံ ပတိဋ္ဌာတီတိ.

तेव्हा तेथे 'मपिन्ना' नावाच्या एका कालव्याच्या जवळ बसलेल्या एका लवकूलिक प्रमुखाने आपल्या सात वर्षांच्या मुलाला भगवंतांच्या स्वाधीन करून प्रव्रजित केले. कम्मट्ठानच्या अभ्यासाने त्याने लवकरच अरहंतपद प्राप्त केले. सात वर्षांच्या एका सामणेराने अरहंतपद साक्षात केल्याच्या स्थानामुळे योनक भाषेत या स्थानाला 'चंगमंघ' असे म्हटले जाते. दीर्घकाळानंतर अपभ्रंश होऊन त्याला 'जंगमंघ' असे म्हटले जाते. तेव्हापासूनच योनक राष्ट्रात शासनाची प्रतिष्ठापना झाली.

ဣဒံ ယောနကရဋ္ဌေ ပဌမံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

ही योनक राष्ट्रातील शासनाची पहिली प्रतिष्ठापना होय.

သာသနေ ပန ပဉ္စတိံသာဓိကေ ဒွိဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ မဟာရက္ခိတတ္ထေရော ယောနကရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ကမ္ဗောဇခေမာဝရ ဟရိဘုဉ္ဇာယုဒ္ဓယာဒီသု အနေကေသု ရဋ္ဌေသု သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေတိ. တာနိ ဟိ သဗ္ဗာနိ ရဋ္ဌာနိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေန္တေဟိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ယောနကလောကန္တိ ဩကာသကာလောကဝါစကေန သာမညသဒ္ဒေန ဝုတ္တံ. ပကတိ ဟေသာ ဂန္ထကာရာနံ ယေန [Pg.55] ကေနစာကာရေန အတ္ထန္တရဿ ဝိညာပနာတိ.

बुद्ध शासनाला २३५ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, महारक्खित थेर योनक राष्ट्रात गेले आणि त्यांनी कंबोज, खेमावर, हरिभुंज, अयुज्झय इत्यादी अनेक देशांमध्ये शासनाची प्रतिष्ठापना केली. या सर्व देशांचा एकत्रित उल्लेख करताना अट्ठकथाचार्यांनी 'योनकलोक' या अवकाश-काळ-लोकवाचक सामान्य शब्दाचा प्रयोग केला आहे. कारण ग्रंथकारांचा हा स्वभावच असतो की, ते कोणत्याही प्रकारे दुसऱ्या अर्थाचा बोध करून देतात.

မဟာရက္ခိတတ္ထေရော စ သဒ္ဓိံ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခူဟိ ပါဋလိပုတ္တတော အနိလပထမဂ္ဂေန ယောနကလောကံ အာဂန္တွာ ကာဠကာရာမသုတ္တေန ယောနကေ ပသာဒေသိ. သတ္တတိသဟဿာဓိကပါဏသတသဟဿံ မဂ္ဂဖလာလင်္ကာရံ အဒါသိ. သန္တိကေ စဿ ဒသသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု. ဧဝံ သော တတ္ထသာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တထာ စ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ,–

महारक्खित थेरांनी पाच भिक्खूंसह पाटलिपुत्राहून आकाशमार्गाने योनकलोकात (यवन देशात) येऊन 'काळकाराम सुत्ता'द्वारे योनक लोकांना प्रसन्न केले (बौद्ध धर्मात दीक्षित केले). त्यांनी एक लाख सत्तर हजार प्राण्यांना मार्ग आणि फळांचे अलंकार प्रदान केले. त्यांच्या सन्निध दहा हजार लोकांनी प्रव्रज्या घेतली. अशा प्रकारे त्यांनी तेथे बुद्ध शासनाची प्रतिष्ठापना केली. अट्ठकथेतही असे म्हटले आहे –

ယောနကရဋ္ဌံ တဒါ ဂန္တွာ, သော မဟာရက္ခိတော ဣသိ;

ကာဠကာရာမသုတ္တေန, တေ ပသာဒေသိ ယောနကေတိ.

त्या वेळी योनक राष्ट्रात जाऊन, त्या महारक्खित ऋषींनी (थेरांनी); काळकाराम सुत्ताद्वारे त्या योनक लोकांना प्रसन्न केले.

တတော ပဋ္ဌာယ တေသံ သိဿပရမ္ပရာ ဗဟူ ဟောန္တိ, ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ.

त्या काळापासून त्यांची शिष्यपरंपरा खूप मोठी झाली, जी गणनेच्या पलीकडे गेली.

ဣဒံ ယောနကရဋ္ဌေ မဟာရက္ခိတတ္ထေရာဒယော ပဋိစ္စ

हे योनक राष्ट्रात महारक्खित थेर इत्यादींच्या माध्यमातून

ဒုတိယံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

शासनाची दुसरी प्रतिष्ठापना होय.

ယောနကရဋ္ဌေ လကုန္နနဂရေ ဇိနစက္ကေ ပဉ္စဝဿသတေ မဏိမယံ ဗုဒ္ဓပ္ပဋိမံ မာပေတွာ ဝိသုကမ္မဒေဝပုတ္တော နာဂသေနတ္ထေရဿ အဒါသိ. နာဂေသေနတ္ထေရော စ တသ္မိံ ပဋိမမှိ ဓာတု အာဂန္တွာ ပတိဋ္ဌာတူတိ အဓိဋ္ဌာသိ. အဓိဋ္ဌာနဝသေနေဝ သတ္တဓာတုယော အာဂန္တွာ တတ္ထ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ပါဋိဟာရိယံ ဒဿေသုန္တိ ရာဇဝံသေ ဝုတ္တံ.

योनक राष्ट्रातील लकुन्न नगरात, बुद्ध शासनाच्या पाचशेव्या वर्षी, विसुकम्म देवपुत्राने एक मणीमय बुद्धमूर्ती निर्माण करून ती नागसेन थेरांना दिली. नागसेन थेरांनी त्या मूर्तीमध्ये (बुद्धांचे) धातू येऊन प्रतिष्ठित व्हावेत, असा अधिष्ठान केला. अधिष्ठानाच्या बळावरच सात धातू तेथे येऊन प्रतिष्ठित झाले आणि त्यांनी प्रातिहार्य (चमत्कार) दाखवले, असे राजवंशात म्हटले आहे.

တဉ္စ ဝစနံ မမ ပရိနိဗ္ဗာနတော ပဉ္စဝဿသတေ အတိက္ကန္တေ ဧတေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ မိလိန္ဒပဉှာယံ ဝုတ္တဝစနေန ကာလပရိမာဏဝသေန စ သမေတိ. ယောနကရဋ္ဌေ မိလိန္ဒရညော ကာလေ ဇိနစက္ကေ ပဉ္စဝဿသတေယေဝ နာဂသေနတ္ထေရံ ပဋိဿ ဇိနစက္ကံ ဝိရူဠံ ဟုတွာ ပတိဋ္ဌာသိ.

आणि ते वचन, 'माझ्या परिनिर्वाणानंतर पाचशे वर्षे उलटल्यावर हे उत्पन्न होतील' या 'मिलिंदपन्हा' मधील वचनाशी आणि कालमापनाच्या दृष्टीने सुसंगत आहे. योनक राष्ट्रात राजा मिलिंदाच्या काळात, बुद्ध शासनाच्या पाचशेव्या वर्षीच नागसेन थेरांच्या माध्यमातून जिनचक्र (बुद्ध शासन) वृद्धिंगत होऊन प्रतिष्ठित झाले.

ဣဒံ ယောနကရဋ္ဌေ နာဂသေနတ္ထေရံ ပဋိစ္စ တတိယံ

हे योनक राष्ट्रात नागसेन थेरांच्या माध्यमातून तिसरी

သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

शासनाची प्रतिष्ठापना होय.

ကလိယုဂေ [Pg.56] ပဉ္စသဋ္ဌိဝဿေလဘုဉ္ဇနဂရတော သင်္ကမိတွာ ကျုင်္ဂရနဂရေ မာပိကဿ ဗညာစောမင်္ဂရ နာမကဿ ရညော ကာလေ မဇ္ဈိမဒေသတော ကဿပတ္ထေရော ပဉ္စဟိ ထေရေဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆိ.

कलियुगाच्या पासष्टाव्या वर्षी लभुंज नगरातून स्थलांतर करून क्युंगर नगराची स्थापना करणाऱ्या 'बञ्ञाचोमंगर' नावाच्या राजाच्या काळात, मध्यदेशातून (मज्झिमदेसातून) कस्सप थेर इतर पाच थेरांसह आले.

တဒါ သော ရာဇာ ဝိဟာရံ ကတွာ တေသံ အဒါသိ. သီဟဠဒီပတော စ ဓာတုယော အာနေတွာ ဧကော ထေရော အာဂစ္ဆိ. ဓာတုတော ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပသီဒိတွာ လဘုဉ္ဇစေတိယ နိဓာနံ အကာသိ. တေ စ ထေရေ ပဋိစ္စ ယောနကရဋ္ဌေ သာသန ဝံသော အာဂတော.

तेव्हा त्या राजाने विहार बांधून तो त्यांना दान दिला. तसेच, सीहलद्वीपाहून (श्रीलंकेतून) धातू घेऊन एक थेर आले. धातूंचे प्रातिहार्य (चमत्कार) पाहून प्रसन्न होऊन त्यांनी लभुंज चेतियामध्ये (स्तूपात) ते धातू प्रस्थापित केले. आणि त्या थेरांच्या माध्यमातून योनक राष्ट्रात शासनवंश आला.

ဣဒံ ယောနကရဋ္ဌေ စတုတ္ထံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे योनक राष्ट्रात शासनाची चौथी प्रतिष्ठापना होय.

ကလိယုဂေ ဒွါသဋ္ဌာဓိကေ သတ္တသတေ သမ္ပတ္ထေ စိနရဋ္ဌိန္ဒော ရာဇာ အဘိဘဝိတွာ သကလမ္ပိ ယောနကရဋ္ဌံ သင်္ခုဗ္ဘိတံ ဟောတိ. တဒါ မဟာဓမ္မဂမ္ဘီရတ္ထေရော မဟာမေဓင်္ကရတ္ထေ ရောစာတိ ဒွေ ထေရော ယောနကရဋ္ဌတော သဒ္ဓိံ ဗဟူဟိ ဘိက္ခူဟိ သီဟဠဒီပံ အဂမံသု. တဒါ စ သီဟဠဒီပေ ဒုဗ္ဘိက္ခဘယေန အဘိဘူတော ဟုတွာ တတော သျာမရဋ္ဌေ သောက္ကတယနဂရံ ပုန အဂမံသု.

कलियुगाचे ७६२ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, चीन राष्ट्राच्या राजाने आक्रमण केल्यामुळे संपूर्ण योनक राष्ट्र अशांत झाले होते. तेव्हा महाधम्मगंभीर थेर आणि महामेधंकर थेर हे दोन थेर अनेक भिक्खूंसह योनक राष्ट्रातून सीहलद्वीपाला (श्रीलंकेला) गेले. परंतु, सीहलद्वीपात दुष्काळाच्या भयाने ग्रस्त होऊन तेथून ते पुन्हा स्याम राष्ट्रातील (थायलंडमधील) सोक्कतय नगरात गेले.

တတော ပစ္ဆာ လကုန္နနဂရံ ဂန္တွာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှန္တာနံ လဇ္ဇိပေသလာနံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ပုန သိက္ခံ ဂဏှိံသု. တေ စ ထေရော သျာမရဋ္ဌေ ယောနကရဋ္ဌေ စ သဗ္ဗတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသုန္တိ.

त्यानंतर लकुन्न नगरात जाऊन, शासनाचा सांभाळ करणाऱ्या शीलवान आणि प्रियशील भिक्खूंच्या सन्निध त्यांनी पुन्हा शिक्षा (उपसंपदा) ग्रहण केली. आणि त्या थेरांनी स्याम राष्ट्रात आणि योनक राष्ट्रात सर्वत्र बुद्ध शासनाची प्रतिष्ठापना केली.

ဣဒံ ယောနကရဋ္ဌေ ပတ္တလင်္ကေ ဒွေ ထေရေ ပဋိစ္စ ပဉ္စမံ

हे योनक राष्ट्रात पत्तलंक येथील दोन थेरांच्या माध्यमातून पाचवी

သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

शासनाची प्रतिष्ठापना होय.

ကလိယုဂေ ပဉ္စဝီသာဓိကေ အဋ္ဌဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ သိရိသဒ္ဓမ္မလောကပတိစက္ကဝတ္တိရာဇာ လဘုဉ္ဇစေတိယံ ပုန မဟန္တံ ကတွာ [Pg.57] တဿ စေတိယဿ သမီပေ စတ္တာရော ဝိဟာရေ ကာရာပေတွာ မဟာမေဓင်္ကရတ္ထေရဿ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ စ အဒါသိ. တဒါပိ တေ ဒွေ ထေရာ သာသနံ ပရိသုဒ္ဓံ ကတွာ ပတိဋ္ဌာပေသုန္တိ.

कलियुगाचे ८२५ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, राजा सिरीसद्धम्मलोकपतिचक्कवत्ती यांनी लभुंज चेतियाचा (स्तूपाचा) पुन्हा विस्तार केला आणि त्या चेतियाच्या जवळ चार विहार बांधून ते महामेधंकर थेर आणि सारिपुत्त थेर यांना दान दिले. तेव्हाही त्या दोन थेरांनी बुद्ध शासनाला परिशुद्ध करून त्याची प्रतिष्ठापना केली.

ဣဒံ ယောနကရဋ္ဌေ မဟာမေဓင်္ကရသာရိပုတ္တတ္ထေရေ

हे योनक राष्ट्रात महामेधंकर आणि सारिपुत्त थेरांच्या

ပဋိစ္စ ဆဋ္ဌံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

माध्यमातून सहावी शासनाची प्रतिष्ठापना होय.

ကလိယုဂေ တေစတ္တာလီသာဓိကေ နဝဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ဟံသာဝတီနဂရေ အနေကသေတိဘိန္ဒော နာမ ရာဇာ ယောနကရဋ္ဌံ အဘိဘဝိတွာ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ကတွာ ဗလိ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ အနုရုဒ္ဓဿ နာမ ရာဇကုမာရဿ ဒတွာ ဗဟူဟိ အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ တတ္ထ ဂန္တွာ အနုရာဇတာဝေန ရဇ္ဇံ ကာရာပေသိ. သာသနဉ္စ ဝိသောဓာပေတုံ သဒ္ဓမ္မစက္ကသာမိတ္ထေရံ တေန သဒ္ဓိံ ပဟိဏိ.

कलियुगाचे ९४३ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, हंसावती नगरातील 'अनेकसेतिभिंद' नावाच्या राजाने योनक राष्ट्रावर विजय मिळवून ते आपल्या ताब्यात घेतले. कर गोळा करण्यासाठी त्यांनी ते आपल्या ज्येष्ठ पुत्राला, 'अनुरुद्ध' नावाच्या राजकुमाराला दिले आणि अनेक मंत्र्यांसह तेथे जाऊन त्याला उपराजा म्हणून राज्य चालवण्यास सांगितले. तसेच, बुद्ध शासनाचे शुद्धीकरण करण्यासाठी त्यांनी 'सद्धम्मचक्कसामी' थेरांना त्यांच्यासोबत पाठवले.

အနေကသေတိဘိန္နော ကိရ ရာဇာ ယောနကရဋ္ဌံ ဝိဇယကာလေ ပဌမံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနဘူတမိဒန္တိ ကတွာ တံရဋ္ဌဝါသိနော ကရမရာနီတဘာဝေန န အဂ္ဂဟေသီတိ.

असे म्हटले जाते की, राजा अनेकसेतिभिंदाने योनक राष्ट्रावर विजय मिळवताना, 'हे बुद्ध शासनाच्या पहिल्या प्रतिष्ठापनेचे स्थान आहे' असे मानून त्या राष्ट्रातील रहिवाशांना युद्धबंदी म्हणून पकडले नाही.

ယထာဝုတ္တတ္ထေရဝံသေသု စ ဧကော လကုန္နနဂရေ အရညဝါသီ ထေရော တတ္ထ နဂရေ အဇ္ဇ အသုကသ္မိံ ဌာနေ ဧကော မတောတိ ဂိဟီနံ ကထေတွာ ယထာကထိတံ ဘူတံ ဟုတွာ အယံ အဘိညာလာဘီတိ ပါကဋော အဟောသိ.

वर उल्लेखिलेल्या थेरवंशांमध्ये, लकुन्न नगरातील एक अरण्यवासी थेर होते. त्यांनी गृहस्थांना 'आज या नगरात अमुक ठिकाणी एक व्यक्ती मृत झाली आहे' असे सांगितले आणि ते तंतोतंत खरे ठरले. यामुळे 'हे अभिज्ञा प्राप्त (दिव्यज्ञान प्राप्त) आहेत' म्हणून ते प्रसिद्ध झाले.

တသ္မိံယေဝ စ နဂရေ မဟာမင်္ဂလော နာမ ထေရော အနေကသေတိဘိန္ဒဿ ရညော ယုဇ္ဈိတုံ အာဂတကာလေ အနေကသေတိဘိန္ဒော ရာဇာ မံ ပက္ကောသိဿတိ, သမာနဇာတိကံ ဒူတံ ပေဿေဿတီတိ ပက္ကောသိတကာလတော ပဌမမေဝဝဒိ. ယထာဝုတ္တနိယာမေနေဝ ပက္ကောသနတော အယံ အဘိညာ လာဘီတိ ကိတ္တိ ဃောသော အဟောသိ.

त्याच नगरात महामंगल नावाचे एक थेर होते. जेव्हा राजा अनेकसेतिभिंद युद्धासाठी आला, तेव्हा 'राजा अनेकसेतिभिंद मला बोलावेल आणि माझ्याच दर्जाचा दूत पाठवेल' असे त्यांनी बोलावणे येण्यापूर्वीच सांगितले होते. सांगितलेप्रमाणेच बोलावणे आल्यामुळे 'हे अभिज्ञा प्राप्त आहेत' अशी त्यांची कीर्ती सर्वत्र पसरली.

တတ္ထ နဂရေ ဉာဏဝိလာသတ္ထေရော သင်္ချာပကာသကံ နာမ [Pg.58] ပကရဏံ အကာသိ. တံဠီကံ ပန ပတ္တလင်္ကတ္ထေရဿ ဝိဟာရေ ဝသန္တော သိရိမင်္ဂလောနာမ ထေရော အကာသိ.

त्या नगरात ज्ञानविलास थेरांनी 'संख्याप्रकाशक' नावाचा ग्रंथ लिहिला. आणि त्यावर टीका पत्तलंक थेरांच्या विहारात राहणाऱ्या सिरीमंगल नावाच्या थेरांनी लिहिला.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဒီပနိံ ပန သံညွတ္တအရညဝါသီ ဥတ္တရာရာမော နာမ ဧကော ထေရော. မင်္ဂလဒီပနိံ သိရိမင်္ဂလတ္ထေရော. ဥပ္ပာတသန္တိံ အညတရော ထေရော. တံ ကိရ ဥပ္ပာတသန္တိံ သဇ္ဈာယိတွာ စီနရညော သေနံ အဇိနီတိ. ဣစ္စေဝံ ယောနကရဋ္ဌေ အဘိညာလာဘီနံ ဂန္ထကာရာနဉ္စ ထေရာနံ အာနုဘာဝေန ဇိနသာသနံ ပရိသုဒ္ဓံ ဟုတွာ ပတိဋ္ဌာတိ. ဧဝံ ဟေတုဖလသမ္ဗန္ဓဝသေန အာဒိ အန္တ သမ္ဗန္ဓဝသေန စ ယထာဝုတ္တေဟိ တီဟိ နယေဟိ ထေရပရမ္ပရာ ဃဋ္ဋေတွာ ဂဟေတဗ္ဗာ.

'विसुद्धिमग्गदीपनी' हा ग्रंथ संञ्ञवत्त येथील अरण्यवासी उत्तराराम नावाच्या एका थेरांनी लिहिला. 'मंगलदीपनी' हा ग्रंथ सिरीमंगल थेरांनी लिहिला. 'उप्पातसंती' हा ग्रंथ एका दुसऱ्या थेरांनी लिहिला. असे म्हटले जाते की, त्या 'उप्पातसंती'चे पठण करून त्यांनी चीनच्या राजाच्या सैन्यावर विजय मिळवला होता. अशा प्रकारे योनक राष्ट्रात अभिज्ञा प्राप्त आणि ग्रंथकार थेरांच्या प्रभावाने जिनशासन (बुद्ध शासन) परिशुद्ध होऊन प्रतिष्ठित झाले. अशा प्रकारे कार्यकारणभावाच्या संबंधाने आणि आदि-अंत संबंधाने, वर सांगितलेल्या तीन पद्धतींनी थेरपरंपरा जोडून समजून घेतली पाहिजे.

ဣတိ သာသနဝံသေ ယောနကရဋ္ဌသာသနဝံသကထာ

अशा प्रकारे, शासनवंशातील योनक राष्ट्र शासनवंश कथा होय.

မဂ္ဂေါ နာမ စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ.

मार्ग नावाचा चौथा परिच्छेद.

၅. နဝဝါသီရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

५. नववासी राष्ट्र शासनवंश कथेचा मार्ग

၅. ဣဒါနိ ဝနဝါသီရဋ္ဌေ သိရိခေတ္တနဂရသာသနဝံသံ ဝက္ခာမိ. ဇိနစက္ကေ ဟိ ဧကာဓိကေ ဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ဇဋိလော သက္ကော နာဂေါ ဂရုဠော ကုမ္ဘဏ္ဍော စန္ဒီ ပရမီသွရောစာတိ ဣမေ သတ္တ သိရိခေတ္တံ နာမ နဂရံ မာပေသုံ. တတ္ထ ဒွတ္တပေါင်္ကော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဿ ကိရ တီဏိ အက္ခီနိ သန္တီတိ. တဒါ ဘဂဝတော သာဝကာ အရဟန္တာ တိသဟဿမတ္တာ တတ္ထ ဝသိံသု. သော ရာဇာ တေသံ အရဟန္တာနံ ဒေဝသိကံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပတ္ထမ္ဘိ. ဆ သရီရဓာတုယော စ ဧကေကံ ဧကေကသ္မိံ နိဒဟိတွာ ဆ စေတိဣယာနိ ကာရာပေသိ. ဒက္ခိဏဗာဟုံ ပန နိဒဟိတွာ ဧကမ္ပိ စေတိယံ ကာရာပေသိ.

५. आता मी वनवासी राष्ट्रातील सिरीखेत्त नगराच्या शासनवंशाचे वर्णन करतो. जिनचक्रात (बुद्ध संवतात) एकशे एक वर्षे पूर्ण झाल्यावर जटिला, सक्क, नाग, गरुळ, कुंभंड, चंदी आणि परमीसर या सात जणांनी सिरीखेत्त नावाचे नगर निर्माण केले. तेथे द्वत्तपोंक नावाच्या राजाने राज्य केले. असे म्हणतात की त्याला तीन डोळे होते. त्यावेळी भगवंतांचे सुमारे तीन हजार अरहंत श्रावक तेथे राहत होते. त्या राजाने त्या अरहंतांना दररोज चार प्रत्ययांनी (चतुर्प्रत्ययांनी) साहाय्य केले. त्याने सहा शरीरधातूंपैकी एकेक धातू एकेका चैत्यात ठेवून सहा चैत्ये बांधली. तसेच उजवा बाहू (हात) स्थापित करून एक चैत्य बांधले.

ဥဏှီသဓာတုံ ပန ကင်္ဂရန္နဂရတော အာနေတွာ ဧကမ္ပိ စေတိယံ ကာရာပေသိ. တံ ပန တာဝ န နိဋ္ဌိတံ. ပစ္ဆာ အနုရုဒ္ဓရာဇာ ဂဟေတွာ အရိမဒ္ဒနနဂရံ အာနေတွာ စညိင်္ခု နာမ စေတိယေ နိဓာနံ [Pg.59] အကာသိ. တသ္မာ ရက္ခိတတ္ထေရဿ အာဂမနတော ပုဗ္ဗေပိ သာသနံ ပတိဋ္ဌာသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတော ပစ္ဆာ သာသနံ ဒုဗ္ဗလံ ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ.

तसेच कंगरन नगरातून उष्णीषधातू (उण्हिसधातू) आणून एक चैत्य बांधले. परंतु ते तोपर्यंत पूर्ण झाले नव्हते. नंतर अनुरुद्ध राजाने तो घेऊन अरिमद्दन नगरात आणला आणि चञ्ञिंखु नावाच्या चैत्यात त्याची स्थापना केली. म्हणूनच, रक्खित थेरांच्या आगमनापूर्वीही तेथे शासन प्रस्थापित झाले होते, असे मानले पाहिजे. त्यानंतर शासन दुर्बळ होऊन राहिले.

ဣဒံ ဝနဝါသီရဋ္ဌေ ပဌမံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे वनवासी राष्ट्रात शासनाचे पहिले प्रस्थापन होय.

မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ပန ပေသိတော ရက္ခိတတ္ထေရော ဝနဝါသီရဋ္ဌံ ဂန္တွာ အာကာသေ ဌတွာ အနမတဂ္ဂပရိယာယကထာယ ဝနဝါသိကေ ပသာဒေသိ. ကထာပရိယောသာနေ ပနဿ သဋ္ဌိသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. သတ္တတိသဟဿမတ္တာ ပဗ္ဗဇိံသု. ပဉ္စဝိဟာရသတာနိ ပတိဋ္ဌာပေသုံ. ဧဝံ သော တတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တေနေဝ အဋ္ဌ ကထာယံ –

महामोग्गलिपुत्ततिस्स थेरांनी पाठवलेले रक्खित थेर वनवासी राष्ट्रात गेले आणि आकाशात उभे राहून त्यांनी 'अनमतग्ग-परियाय-कथा' (अनवराग्र उपदेश) द्वारे वनवासी लोकांना प्रसन्न केले. त्यांच्या उपदेशाच्या शेवटी साठ हजार लोकांना धम्माभिसमय (धम्मज्ञान) प्राप्त झाले. सुमारे सत्तर हजार लोकांनी प्रव्रज्या घेतली. त्यांनी पाचशे विहार प्रस्थापित केले. अशा प्रकारे त्यांनी तेथे शासन प्रस्थापित केले. म्हणूनच अट्ठकथेत म्हटले आहे –

ဂန္တွာန ရက္ခိတတ္ထေရော,ဝနဝါသိံ မဟိဒ္ဓိကော;

အန္တလိက္ခေ ဌိတော တတ္ထ,ဒေသေသိ အနမတဂ္ဂိယန္တိ ဝုတ္တံ.

"महान ऋद्धीवान रक्खित थेरांनी वनवासी देशात जाऊन, तेथे आकाशात उभे राहून अनमतग्गिय (अनवराग्र) धम्मदेशना केली," असे म्हटले आहे.

ဧဝံ ဝနဝါသီရဋ္ဌေ ပုဗ္ဗေယေဝ သာသနံ ဩဂါဟေတွာ ပတိဋ္ဌဟိ. န ပန တာဝ သကလံ ဗျာပေတွာ ပတိဋ္ဌဟိ.

अशा प्रकारे वनवासी राष्ट्रात पूर्वीच शासन खोलवर रुजून प्रस्थापित झाले होते. परंतु तोपर्यंत ते संपूर्ण भागात पसरून प्रस्थापित झाले नव्हते.

ဣဒံ တာဝ ဝနဝါသီရဋ္ဌေ သိရိခေတ္တနဂရေ ဒုတိယံ

हे वनवासी राष्ट्रातील सिरीखेत्त नगरात दुसरे

သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

शासनाचा प्रस्थापन होय.

ဇိနစက္ကေ ပန တေတ္တိံသာဓိကေ စတုဝဿသတေ ကုက္ကုဋ သီသော နာမ ဧကော ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဿ ရညော ကာလေ ဘဂဝတော သာဝကာ အရဟန္တာ ပဉ္စသတမတ္တာ အဟေသုံ. တေသမ္ပိ သော ရာဇာ ဒေဝသိကံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပတ္ထမ္ဘေသိ. သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိနော ပန ဂဏနပထံ [Pg.60] ဝီတိဝတ္တာ အဟေသုံ.

जिनचक्रात (बुद्ध संवतात) चारशे तेहतीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर कुक्कुटसीस नावाच्या एका राजाने राज्य केले. त्या राजाच्या काळात भगवंतांचे सुमारे पाचशे अरहंत श्रावक होते. त्या राजाने त्यांचीही दररोज चार प्रत्ययांनी सेवा केली. सोतापन्न, सकदागामी आणि अनागामी यांची संख्या तर मोजण्यापलीकडे (अगणित) होती.

ဣဒံ ဝနဝါသီရဋ္ဌေ သိရိခေတ္တနဂရေ ပရမ္ပရာဘတဝသေန

हे वनवासी राष्ट्रातील सिरीखेत्त नगरात परंपरेने चालत आलेले

တတိယံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

शासनाचा तिसरे प्रस्थापन होय.

ဣစ္စေဝံ ဝနဝါသီရဋ္ဌေ အနေကသတေဟိ အရဟန္တတ္ထေရေဟိ သာသနံ ပုဏ္ဏိန္ဒုသင်္ကာသံ ဟုတွာ အတိဝိယ ဝိဇ္ဇောတေသိ. သာသနိက ဂန္ထကာရာ ပန မဟာထေရာ တတ္ထ န သန္ဒိဿန္တိ. အရဟန္တတ္ထေရာ ပန ရာဇူနံ အာယာစနံ အာရဗ္ဘ ဓမ္မသတ္ထံ ဧကံ ဝိရစယိံသူတိ ပေါရာဏာ ဝဒန္တီတိ. ဣစ္စေဝံ–

अशा प्रकारे वनवासी राष्ट्रात अनेक शेकडो अरहंत थेरांच्या द्वारे शासन पूर्ण चंद्रासारखे अत्यंत प्रकाशित झाले. परंतु तेथे शासनाचे ग्रंथकार महाथेर दिसून येत नाहीत. प्राचीन लोक म्हणतात की, अरहंत थेरांनी राजांच्या विनंतीवरून एका धम्मसत्थाची (धर्मशास्त्राची) रचना केली होती. अशा प्रकारे –

တေစ ထေရာ မဟာပညာ,ပဂ္ဂဟေတွာန သာသနံ;

သူရိယော ဝိယ အတ္ထင်္ဂေါ,ဥပဂါ မစ္စုသန္တိကံ.

"ते महाप्रज्ञावान थेर शासनाचा विस्तार करून, सूर्याप्रमाणे मावळून मृत्यूच्या स्वाधीन झाले."

တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော,ယာဝ မစ္စု နစာဂတော;

တာဝ ပုညံ ကရေ နိစ္စံ,မာ ပမဇ္ဇေယျ သဗ္ဗဒါတိ.

"म्हणूनच, जोपर्यंत मृत्यू येत नाही, तोपर्यंत बुद्धिमान मनुष्याने नेहमी पुण्य करावे आणि कधीही प्रमाद करू नये."

ဣတိ သာသနဝံသေ ဝနဝါသီရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

अशा प्रकारे शासनवंशातील 'वनवासीराष्ट्र-शासनवंश-कथामार्ग'

နာမ ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

नावाचा पाचवा परिच्छेद समाप्त झाला.

၆. အပရန္တရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

६. 'अपरान्तराष्ट्र-शासनवंश-कथामार्ग'

၆. ဣဒါနိ ပန မရမ္မမဏ္ဍလေ အပရန္တရဋ္ဌေ သာသနဝံသံ ဝက္ခာမိ. အမှာကဉှိ မရမ္မရဋ္ဌေ သုပ္ပာဒကတိတ္ထေ ဝါဏိဇဂါမေ ဝသန္တေ စူဠပုဏ္ဏ မဟာပုဏ္ဏေဒွေ ဘာတိကေ ပဋိစ္စ ဘဂဝတော ဓရမာနဿေဝ အတိရေကဝီသတိဝဿကာလတော ပဘုတိ သာသနံ ပတိဋ္ဌာသိ. န ပန တာဝ ဗျာပေတွာ ပတိဋ္ဌာသိ. တေနေဝ ပုန သာသနဿ ပတိဋ္ဌာပနတ္ထာယ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော [Pg.61] ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရံ ပေသေသီတိ.

६. आता मी मरम्म मंडलातील अपरान्त राष्ट्रातील शासनवंशाचे वर्णन करतो. आमच्या मरम्म राष्ट्रातील सुप्पादक घाटावरील (सुप्पादकतीर्थ) वाणिज्यग्रामात राहणाऱ्या चूळपुण्ण आणि महापुण्ण या दोन भावांमुळे, भगवान हयात असतानाच त्यांच्या विसाव्या वर्षापासून शासन प्रस्थापित झाले होते. परंतु तोपर्यंत ते सर्वत्र पसरून प्रस्थापित झाले नव्हते. म्हणूनच पुन्हा शासनाच्या प्रस्थापनेसाठी महामोग्गलिपुत्ततिस्स थेरांनी योनक धम्मरक्खित थेरांना पाठवले.

ဘဂဝါ ပန လောဟိတစန္ဒနဝိဟာရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တသတ္တာဟာနိ နိသီဒိတွာ သမာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာနံ ဓမ္မရသံ အဒါသိ. သတ္တာဟေသု စ ဧကသ္မိံ အဟု စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. ပဉ္စသတမတ္တေဟိ စ ပါသာဒေဟိ အာဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ သစ္စဗန္ဓပဗ္ဗတေ နိသိန္နဿ သစ္စဗန္ဓဿ နာမ ဣသိနော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဆဟိ အဘိညာဟိ သဒ္ဓိံ အရဟတ္တံ ပါပေသိ. ဝါဏိဇဂါမေ စ ဣသိဒိန္နသေဋ္ဌိ အာဒီနမ္ပိ ဓမ္မရသံ ပါယေသိ. ဣစ္စေဝံ သစ္စဗန္ဓဣသိဒိန္နမဟာပုဏ္ဏာဒယော ပဋိစ္စ အမှာကံ မရမ္မမဏ္ဍလေ သာသနံ ပတိဋ္ဌာသိ.

भगवंतांनी लोहितचंदन विहाराचा स्वीकार करून, तेथे सात आठवडे (सत्तसप्ताह) बसून जमलेल्या देव आणि मनुष्यांना धम्मरसाचे दान दिले. त्या सात आठवड्यांपैकी एका दिवशी चौऱ्याऐंशी हजार प्राण्यांना धम्माभिसमय प्राप्त झाला. सुमारे पाचशे प्रासादांसह येत असताना, वाटेत सच्चबंध पर्वतावर बसलेल्या सच्चबंध नावाच्या ऋषीला धम्मदेशना देऊन त्यांनी सहा अभिज्ञांसह अरहंत पदाप्रत पोहोचवले. तसेच वाणिज्यग्रामात इसिदिन्न श्रेष्ठी इत्यादींनाही धम्मरसाचे पान करवले. अशा प्रकारे सच्चबंध, इसिदिन्न, महापुण्ण इत्यादींमुळे आमच्या मरम्म मंडलात शासन प्रस्थापित झाले.

ဣဒံ မရမ္မမဏ္ဍလေ အပရန္တရဋ္ဌေ ပဌမံ သာသနဿ

हे मरम्म मंडलातील अपरान्त राष्ट्रात शासनाचे पहिले

ပတိဋ္ဌာနံ.

प्रस्थापन होय.

ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗုတတော ပဉ္စတိံသာဓိကေ ဒွိဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ တတိယသင်္ဂီတိံ သင်္ဂါယိတွာ အဝသာနေ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော အတ္တနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရံ သဒ္ဓိံ စတူဟိ ဘိက္ခူဟိ အပရန္တရဋ္ဌံ ပေသေသိ. အပရန္တရဋ္ဌဉ္စ နာမ အမှာကံ မရမ္မမဏ္ဍလေ သုနာပရန္တရဋ္ဌမေဝ. တမတ္ထံ ပန ဟေဋ္ဌာ အဝေါစုမှာ.

भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर दोनशे पस्तीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर, तिसरी संगीती (धम्मपरिषद) घेऊन तिच्या शेवटी महामोग्गलिपुत्ततिस्स थेरांनी आपले सद्धिविहारिक योनक धम्मरक्खित थेरांना चार भिक्खूंसह अपरान्त राष्ट्रात पाठवले. अपरान्त राष्ट्र म्हणजे आमच्या मरम्म मंडलातील सुणापरान्त राष्ट्रच होय. याविषयी आम्ही आधीच सांगितले आहे.

ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရောပိ အပရန္တရဋ္ဌံ အာဂန္တွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တေန ရဋ္ဌဝါသီနံ ပသာဒေသိ. သတ္တတိမတ္တာနံ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မရသံ ပါယေသိ. ရဋ္ဌဝါသိနော စ ဗဟဝေါ သာသနေ ပဗ္ဗဇိံသု. ရာဇကုလတောပိ သဟဿမတ္တာ ပဗ္ဗဇိံသု. ဣတ္ထီနံ ပန အတိရေကသဋ္ဌိသဟဿမတ္တာ ပဗ္ဗဇိံသု. တဉ္စ န အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တန္တံ သုတွာ ပဗ္ဗဇန္တီနံ ဣတ္ထီနံ ဝသေန ဝုတ္တံ, အထ ခေါ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝစိရကာလာ သာသနံ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇန္တီနံ ဣတ္ထီနံ ဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကသ္မာတိ စေ, ဣတ္ထီနံ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေယေဝ ပဗ္ဗဇိတုံ ယုတ္တတ္တာ ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရေန [Pg.62] စ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုနီနံ အနာဂတတ္တာ. ဧဝံ စိရကာလံ အတိက္ကမိတွာ ပစ္ဆာ ဘိက္ခုနိယော အာဂန္တွာ တာသံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သီဟဠဒီပေ အနုဠာဒေဝိယော ပဗ္ဗဇိတကာလေ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရဿ သံဃမိတ္တာထေရိယာ ပက္ကောသနတာ ဣဓ ဉာပကာတိ. ဧဝံ ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရံ ပဋိစ္စ အပရန္တရဋ္ဌေ သတ္တာနံ ဗဟုပကာရော အဟောသိ. တေနေဝဋ္ဌကထာယံ–

योनकधम्मरक्खित थेरांनी देखील अपरान्त राष्ट्रात येऊन 'अग्निक्खन्धोपम सुत्ता'द्वारे तेथील रहिवाशांना प्रसन्न केले. सुमारे सत्तर हजार प्राण्यांना त्यांनी धम्मरसाचे प्राशन करविले. अनेक राष्ट्रवासीयांनी बुद्ध शासनात प्रव्रज्या घेतली. राजघराण्यातून देखील सुमारे एक हजार लोकांनी प्रव्रज्या घेतली. स्त्रियांमधून तर साठ हजारांहून अधिक जणींनी प्रव्रज्या घेतली. आणि हे केवळ 'अग्निक्खन्धोपम सुत्त' ऐकून प्रव्रज्या घेणाऱ्या स्त्रियांच्या संदर्भात म्हटलेले नाही, तर सुरुवातीपासून दीर्घकाळापर्यंत शासनावर प्रसन्न होऊन प्रव्रज्या घेणाऱ्या स्त्रियांच्या संदर्भात हे म्हटले आहे, असे समजावे. असे का? कारण स्त्रियांना भिक्खुणींच्या सन्निधच प्रव्रज्या घेणे योग्य असल्यामुळे आणि योनकधम्मरक्खित थेरांच्या सोबत भिक्खुणी आलेल्या नसल्यामुळे. अशा प्रकारे, दीर्घकाळ उलटून गेल्यावर नंतर भिक्खुणी आल्या आणि त्यांच्या सन्निध ज्यांनी प्रव्रज्या घेतली, त्यांच्या संदर्भात हे म्हटले आहे, असे समजावे. सिंहलद्विपात (श्रीलंकेत) अनुळा देवीच्या प्रव्रज्येच्या वेळी महामहिंद थेरांनी संघमित्ता थेरीला बोलावणे, हे येथे निदर्शक आहे. अशा प्रकारे, योनकधम्मरक्खित थेरांच्या आधारे अपरान्त राष्ट्रातील प्राण्यांचे मोठे कल्याण झाले. म्हणूनच अट्ठकथेत म्हटले आहे –

အပရန္တံ ဝိဂါဟိတွာ, ယောနကော ဓမ္မရက္ခိတော;

အဂ္ဂိက္ခန္ဓူပမေနေတ္ထ, ပသာဒေသိ ဇနေ ဗဟူတိ.

अपरान्त देशात प्रवेश करून, योनक धम्मरक्खितांनी येथे अग्निक्खन्धोपम सुत्ताद्वारे अनेक लोकांना प्रसन्न केले.

တတ္ထာယံ အဓိပ္ပာယ ဝိသေသော ဂဟေတဗ္ဗော. ကထံ. အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တန္တံ နာမ ဘိက္ခူနံ ပဋိပတ္တိဝသေန ဝုတ္တံ, တံ ဘိက္ခူနံယေဝ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ထေရောပိ တတ္ထ တံ ဒေသေသိ, တသ္မာ ပုဏ္ဏသစ္စဗန္ဓာဒယော ပဋိစ္စ ဘဂဝတော ဓရမာနဿ ဝီသတိဝဿကာလေယေဝ သာသနံ အပရန္တရဋ္ဌေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ကသ္မိဉ္စိ ကသ္မိဉ္စိ ဌာနေ ဘိက္ခူနံ သံဝိဇ္ဇမာနတ္တာ တေသံ ဘိက္ခူနံ သင်္ဂဟေတွာ ဒေသေတုံ ပစ္ဆာ အာဂတာနဉ္စ ဘိက္ခူနံ ပရိသုဒ္ဓါစာရတံ ဝိညာပေတုံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တံ ထေရော ဒေသေသီတိ. ဧဝဉ္စ သတိ အရိမဒ္ဒနနဂရေ သမဏကုတ္တကာနံ သံဝိဇ္ဇမာနဘာဝံ ဝက္ခမာနေန ဝစနေန သမေတိ.

येथे हा विशेष अभिप्राय ग्रहण केला पाहिजे. कसा? 'अग्निक्खन्धोपम सुत्त' हे भिक्खूंच्या आचरणाच्या संदर्भात सांगितले गेले आहे, ते भिक्खूंनाच उपदेशिणे योग्य आहे, थेरांनी देखील तेथे त्याचाच उपदेश केला. म्हणून पुण्ण, सच्चबंध इत्यादींच्या आधारे भगवान हयात असतानाच विसाव्या वर्षी अपरान्त राष्ट्रात शासन प्रस्थापित झाले होते आणि काही काही ठिकाणी भिक्खू विद्यमान असल्यामुळे, त्या भिक्खूंना एकत्रित करून उपदेश करण्यासाठी आणि नंतर आलेल्या भिक्खूंना त्यांच्या परिशुद्ध आचरणाची जाणीव करून देण्यासाठी थेरांनी अग्निक्खन्धोपम सुत्ताचा उपदेश केला. आणि असे असताना, अरिमद्दन नगरात 'समणकुत्तक' (ढोंगी श्रमण) विद्यमान असल्याच्या पुढे सांगण्यात येणाऱ्या विधानाशी हे सुसंगत ठरते.

ဣဒံ မရမ္မမဏ္ဍလေ အပရန္တရဋ္ဌေ ဒုတိယံ

हे मरम्ममंडलातील अपरान्त राष्ट्रात दुसरे

သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

शासनाची स्थापना होय.

ယသ္မာ ပန ဗုဒ္ဓေ, ဘဂဝါ ပုဏ္ဏတ္ထေရဿ ယာစနမာရဗ္ဘ အပရန္တရဋ္ဌံ အာဂန္တွာ ဝါဏိဇေ ဟိ ကာရိတေ စန္ဒနဝိဟာရေ ဝသိတွာ ဧကသ္မိံ သမယေ အာနန္ဒေန ပစ္ဆာသမဏေန တမ္ဗဒီပရဋ္ဌမ္ပိ ဒေသစာရိကံ အာဟိဏ္ဍိ. အာဟိဏ္ဍိတွာ အရိမဒ္ဒနနဂရဋ္ဌာနသမီပံ ပတွာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ဌတွာ အနာဂတေ ခေါ အာနန္ဒ ဣမသ္မိံ ပဒေသေ သမ္မုတိ နာမ ရာဇာ အရိမဒ္ဒနံ နာမ နဂရံ မာပေဿတိ[Pg.63], တသ္မိဉ္စ နဂရေ မမ သာသနံ ဝိရူဠံ ဟုတွာ ပတိဋ္ဌဟိဿတီတိ ဗျာကာသိ. အယမတ္ထော ပေါရာဏဝေဒပါတ္ထကေသု ဝုတ္တော.

परंतु, भगवान बुद्ध हयात असताना, त्यांनी पुण्ण थेरांच्या प्रार्थनेवरून अपरान्त राष्ट्रात येऊन, व्यापाऱ्यांनी बांधलेल्या चंदनविहारात वास्तव्य केले आणि एका वेळी आनंद थेरांना अनुगामी श्रमण म्हणून सोबत घेऊन तम्बदीप राष्ट्रात देखील धम्मयात्रा केली. चारिका करून अरिमद्दन नगराच्या स्थानाजवळ पोहोचून, पर्वताच्या शिखरावर उभे राहून त्यांनी भविष्य वर्तवले की, 'हे आनंदा! भविष्यात या प्रदेशात संमुती नावाचा राजा अरिमद्दन नावाचे नगर वसवेल आणि त्या नगरात माझे शासन वृद्धिंगत होऊन प्रस्थापित होईल.' हा अर्थ प्राचीन ग्रंथांमध्ये सांगितला आहे.

ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရော စ အပရန္တရဋ္ဌံ အာဂန္တွာ တမ္ဗဒီပရဋ္ဌမ္ပိ အာဟိဏ္ဍိတွာ တမ္ဗဒီပရဋ္ဌဝါသီနမ္ပိ ဓမ္မရသံ ပါယေသိယေဝ. အယမတ္ထော ခတ္တိယကုလတော ဧဝ ပုရိသသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသူတိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ဝိညာယတိ. တဒါ ဟိ အပရန္တရဋ္ဌေ ခတ္တိယော နတ္ထိ, တမ္ဗဒီပရဋ္ဌိန္ဒောယေဝ တံ အနုသာသေတွာ အတိ ဝသတိ, ခတ္တိယေ စ အာသန္တေ ကုတော ခတ္တိယကုလာနိ ဘဝိဿန္တိ, တေနေဝ တမ္ဗဒီပရဋ္ဌတော ပုရိသသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသူတိ ဝိညာတဗ္ဗံ. တသ္မာ တမ္ဗဒီပိကသာသနဝံသမ္ပိ ဣဓ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ.

आणि योनकधम्मरक्खित थेरांनी अपरान्त राष्ट्रात यायच्या आधी तम्बदीप राष्ट्रात देखील चारिका करून तम्बदीप राष्ट्रवासीयांना देखील धम्मरसाचे प्राशन करविलेच. हा अर्थ 'क्षत्रियकुलातूनच हजारो पुरुषांनी प्रव्रज्या घेतली' असे अट्ठकथेत म्हटलेले असल्यामुळे समजतो. कारण त्यावेळी अपरान्त राष्ट्रात क्षत्रिय नव्हते, तम्बदीप राष्ट्राचा राजाच त्यावर शासन करत राहत असे, आणि क्षत्रिय नसताना क्षत्रियकुले कोठून असणार? म्हणूनच तम्बदीप राष्ट्रातून हजारो पुरुषांनी प्रव्रज्या घेतली, असे समजले पाहिजे. म्हणून येथे तम्बदीपिका शासनवंसाचा देखील उल्लेख करणे योग्य आहे.

တေနိဒါနိ တမ္ဗဒီပိကာသာသနဝံသံ ပဝက္ခာမိ. အမှာကဉှိ မရမ္မမဏ္ဍလေ တမ္ဗဒီပရဋ္ဌေ အရိမဒ္ဒနနဂရေ သမ္မုတိရာဇာ နာမ ဘူပါလော ရဇ္ဇံ ကရေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အနုရုဒ္ဓရညာ သမထိ နာမကေ ဒေသေ နိသိန္နာနံ တိံသမတ္တာနံ သမဏကုတ္တကာနံ သဋ္ဌိသဟဿမတ္တာနံ သိဿာနံ ဩဝါဒံ ဒတွာ စရိံသု.

म्हणून आता मी तम्बदीपिका शासनवंसाचे वर्णन करतो. आमच्या मरम्ममंडलातील तम्बदीप राष्ट्रात, अरिमद्दन नगरात संमुती राजा नावाचा भूपाल राज्य करत होता. तेव्हापासून राजा अनुरुद्धाच्या काळापर्यंत, 'समथी' नावाच्या देशात राहणाऱ्या सुमारे तीस समणकुत्तकांनी (ढोंगी श्रमणांनी) आणि त्यांच्या सुमारे साठ हजार शिष्यांनी उपदेश देत आचरण केले.

တေသံ ပန သမဏကုတ္တကာနံ အယံ ဝါဒေါ,- သစေ ယော ပါဏာတိပါတံ ကရေယျ, သော ဤဒိသံ ပရိတ္တံ ဘဏန္တော တမှာ ပါပကမ္မာ ပရိမုစ္စေယျ, သစေ ပန ယော မာတာပိတရံ ဟန္တွာ အနန္တရိယကမ္မတော ပရိမုစ္စိတုကာမော ဘဝေယျ, ဤဒိသံ ပရိတ္တံ ဘဏေယျ, သစေပိ ပုတ္တဓိတာနံ အာဝါဟဝိဝါဟကမ္မံ ကတ္တုကာမော ဘဝေယျ, အာစရိယာနံ ပဌမံ နိယျာဒေတွာ အာဝါဟဝိဝါဟကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ, ယော ဣဒံ စာရိတ္တံ အတိက္ကမေယျ, ဗဟု အပုညံ ပသဝေယျာတိ ဧဝမာဒီဟိ မိစ္ဆာဝါဒေဟိ အတ္တနော အတ္တနော ဥပဂတာနံ ဩဝါဒံ အဒံသု. တမတ္ထံ သုတွာ အနုရုဒ္ဓရာဇာ ပရိစိတပုညော တေသံ ဝါဒံ န ရုစိ. အယံ တေသံ မိစ္ဆာဝါဒေါတိ.

त्या समणकुत्तकांचा असा वाद होता – 'जर कोणी प्राणातिपात केला, तर त्याने अशा प्रकारच्या परित्ताचे पठण केल्यास तो त्या पापकर्मातून मुक्त होईल; जर कोणी माता-पित्यांची हत्या करून आनंतर्य कर्मातून मुक्त होऊ इच्छित असेल, तर त्याने अशा परित्ताचे पठण करावे; जर कोणी आपल्या मुला-मुलींचे लग्न करू इच्छित असेल, तर आधी त्यांना आचार्यांच्या स्वाधीन करून मगच विवाह सोहळा करावा; जो या परंपरेचे उल्लंघन करेल, तो मोठे अपुण्य पदरी पाडून घेईल.' अशा प्रकारच्या मिथ्यावादांनी त्यांनी आपल्याकडे येणाऱ्या लोकांना उपदेश दिला. ही गोष्ट ऐकून, पूर्वपुण्यवान राजा अनुरुद्धाला त्यांचे मत रुचले नाही. 'हा त्यांचा मिथ्यावाद आहे' (असे त्याने मानले).

တဒါ [Pg.64] စ အရိမဒ္ဒနနဂရေ အရဟန္တော နာမ ထေရော အာဂန္တွာ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. အယံ အရဟန္တတ္ထေရဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ,– ရာဇဝံသာဂတပရိတ္တနိဒါနာဂတသာသနပ္ပဝေဏိယာဂတဝသေန တိဝိဓာ ဟောတိ.

आणि तेव्हा अरिमद्दन नगरात 'अरहंत' नावाचे थेर आले आणि त्यांनी शासनाची स्थापना केली. ही अरहंत थेरांची पार्श्वभूमी – राजवंशागत, परित्तनिदानागत आणि शासनप्रवेणीगत अशी तीन प्रकारची आहे.

တတ္ထာယံ ရာဇဝံသာဂတဋ္ဌုပ္ပတ္တိ,– တဒါ ဟိ သုနာပရန္တတမ္ဗဒီပရဋ္ဌေသု သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗဒါ ထိရံ သာသနံ န တာဝ ပတိဋ္ဌာသိ. တေနေဝ ဘဂဝတော ဗျာကတနိယာမေန သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေဿာမာတိ စိန္တေတွာ မဟာထေရာ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ သာသနံ အနုဂ္ဂဟိတုံ သမတ္ထံ ပုဂ္ဂလံ ဒေဟီတိ ယာစိံသု. သက္ကောစ ဒေဝါနမိန္ဒော တာဝတိံသဘဝနေ ဧကံ ဒေဝပုတ္တံ ယာစိတွာ ဧကိဿာ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှာပေသိ. ဒသမာသစ္စယေန ဝိဇာယနကာလေ သီလဗုဒ္ဓိ နာမ ထေရော အနုရက္ခိတွာ ဝယေ သမ္ပတ္တေ ပဗ္ဗာဇေသိ. တီသု ပိဋကေသု အတိဝိယ ဆေကော ဟုတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟန္တောတိ နာမေန ပါကဋော အဟောသိ.

त्यापैकी ही राजवंशागत पार्श्वभूमी आहे – कारण त्यावेळी सुनापरान्त आणि तम्बदीप राष्ट्रांमध्ये सर्वतोपरी आणि सर्वकाळ टिकणारे स्थिर शासन अजून प्रस्थापित झाले नव्हते. म्हणूनच भगवंतांनी वर्तवलेल्या भविष्यानुसार 'आम्ही शासन प्रस्थापित करू' असा विचार करून, महाथेरांनी देवांचा राजा सक्क याच्याकडे जाऊन, 'शासनाचा अनुग्रह करण्यास समर्थ अशी व्यक्ती द्या' अशी प्रार्थना केली. आणि देवांचा राजा सक्क याने तावतिंस भवनातील एका देवपुत्राला विनंती करून, एका ब्राह्मणीच्या गर्भात प्रतिसंधी ग्रहण करायला लावली. दहा महिन्यांनंतर प्रसूतीच्या वेळी 'शीलबुद्धी' नावाच्या थेरांनी त्याचे रक्षण केले आणि वय पूर्ण झाल्यावर त्याला प्रव्रज्या दिली. तिन्ही पिटकांमध्ये अत्यंत निपुण होऊन त्यांनी अरहंतपद प्राप्त केले. ते 'अरहंत' या नावाने प्रसिद्ध झाले.

သောစ ထေရော မရမ္မမဏ္ဍလေ ဇိနသာသနံ ဝိဇ္ဇောတာပေတုံ အရိမဒ္ဒနနဂရံ အာဂန္တွာ နဂရတော အဝိဒူရေ ဧကသ္မိံ အရညေ နိသီဒိ. တဒါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဧကံ နေသာဒံ ပလောဘေတွာ တဿ ထေရံ ဒဿေသိ. အထ နေသာဒဿ ဧတဒဟောသိ,– အယံ ပန အမနုဿော ယက္ခော ဘဝေယျ, သစေ ပန မနုဿော ဘဝေယျ, ဧဝံ သတိ မိလက္ခုဇာတိကော ဘဝေယျာတိ. ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ရညော ဒဿနတ္ထာယ နဂရံ အာနေသိ. ထေရော စ အဋ္ဌပရိက္ခာရေ ဂဟေတွာ အနုဂစ္ဆိ. နေသာဒါ စ ထေရံ အာနေတွာ ရညော ဒဿေသိ.

सोच थेर मरम्ममंडलात जिनशासनाला प्रकाशित करण्यासाठी अरिमद्दन नगरात आले आणि नगरापासून जवळच एका अरण्यात बसले. तेव्हा देवांचा राजा शक्राने एका व्याधाला मोहित करून त्याला त्या थेरांचे दर्शन घडवले. त्यानंतर त्या व्याधाच्या मनात असा विचार आला की, 'हा कोणी अमानुष यक्ष असावा, किंवा जर हा मनुष्य असेल, तर तो म्लेंच्छ जातीचा असावा.' असा विचार करून राजाला दाखवण्यासाठी तो त्यांना नगरात घेऊन आला. थेर आपले अष्टपरिष्कार घेऊन त्यांच्या मागे गेले. व्याधाने थेरांना आणून राजाला दाखवले.

ရာဇာ ဒိသွာ သန္တိန္ဒြိယော အယံ, န မိလက္ခုဇာတိကော, ဣမဿ အဗ္ဘန္တရေ သာရဓမ္မော အတ္ထိ မညေတိ လဒ္ဓသူရိယောဘာသံဝိယ ပဒုမံ ဖုလ္လစိတ္တံ ဟုတွာ ဝီမံသေတုကာမော ထေရံ အာဟ,– အတ္တနော သာရုပ္ပံ အာသနံ ဉတွာ နိသီဒါဟီတိ.

राजाने त्यांना पाहून विचार केला की, 'हे शांत इंद्रिये असलेले आहेत, म्लेंच्छ जातीचे नाहीत. यांच्या अंतरात श्रेष्ठ धर्म (सारधर्म) आहे.' सूर्याचा प्रकाश मिळाल्यावर उमललेल्या कमळाप्रमाणे प्रसन्न चित्त होऊन, त्यांची परीक्षा घेण्याच्या इच्छेने राजा थेरांना म्हणाला, 'आपल्यासाठी योग्य असलेले आसन पाहून त्यावर बसावे.'

ထေရော စ ရာဇပလ္လင်္ကံ အာရုဟိတွာ နသီဒိ. ရာဇာ စ အယံ အဂ္ဂါသနေ [Pg.65] နိသီဒိ, အဝဿံ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော ဘဝေယျာတိ စိန္တေတွာ တွံ ကဿ ဉာတိ, ကဿ ဘိဿော, ကုတော အာဂတောသီတိ ပုစ္ဆိ. ထေရော စ ဧဝမာဟ,– လောကသ္မိံ ယော နဝဂုဏသမ္ပန္နော ဘဂဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တဿာဟံ ဉာတိ, သောဘဂဝါယေဝ မမာစရိယော, ဘိက္ခုသံဃဿ နိသိန္နဋ္ဌာနတော အာဂတောမှီတိ.

आणि थेर राजाच्या सिंहासनावर चढून बसले. राजाने विचार केला की, 'हे श्रेष्ठ आसनावर बसले आहेत, त्यामुळे हे नक्कीच श्रेष्ठ पुरुष असावेत.' असा विचार करून त्याने विचारले, 'आपण कोणाचे नातेवाईक आहात? कोणाचे शिष्य आहात? आणि कोठून आला आहात?' तेव्हा थेर म्हणाले, 'जगात जे नवगुणसंपन्न भगवान सम्यक्संबुद्ध आहेत, त्यांचा मी नातेवाईक आहे. ते भगवानच माझे आचार्य आहेत आणि भिक्षुसंघाच्या निवासस्थानावरून मी आलो आहे.'

ရာဇာ စ သောမနဿပ္ပတ္တော ဟုတွာ အာဟ, တဝ အာစရိယေန ဒေသိတံ ဓမ္မံ ဧကဒေသတော ဒေသေဟီတိ. အထ ယထာ သိရိဓမ္မာသောကရညော နိဂြောဓသာမဏေရေန အပ္ပမာဒဓမ္မော ဒေသိတော, ဧဝံ အပ္ပမာဒဓမ္မံယေဝ ထေရော ဒေသေသိ.

तेव्हा राजा अत्यंत आनंदित होऊन म्हणाला, 'तुमच्या आचार्यांनी उपदेशिलेल्या धर्माचा काही भाग मला सांगा.' त्यानंतर, ज्याप्रमाणे राजा श्रीधर्माशोकाला निग्रोध सामणेराने अप्रमाद धर्माचा उपदेश केला होता, त्याचप्रमाणे थेरांनी देखील अप्रमाद धर्माचाच उपदेश केला.

ရာဇာ စ ပုန အာဟ,– ကုဟိံ ဒါနိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ နိသီဒတိ, တေန ပန ဒေသိတော ဓမ္မော ကတိပ္ပမာဏော, တဿ သာဝကာ ပန ကတိပ္ပမာဏာ, တုမှာဒိသာ အညေ အတ္ထိ ဝါ မာ ဝါတိ. ဣဒါနိ အမှာကံ အာစရိယော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပရိနိဗ္ဗုတော, ဓာတုယောယေဝ ဣဒါနိ အတ္ထိ, တေန ပန ဒေသိတော ဓမ္မော စတုရာသီတိဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿပ္ပမာဏော, သုဓမ္မပုရေ ပိဋကတ္တယံ ယုဂဠဝသေန တိံသဝိဓာ အတ္ထိ, မယာ အညော ပရမတ္ထ သမ္မုတိဝသေန ဒုဝိဓောပိ သံဃော အတ္ထီတိ.

राजाने पुन्हा विचारले, 'आता सम्यक्संबुद्ध कोठे राहतात? त्यांनी उपदेशिलेला धर्म किती प्रमाणात आहे? त्यांचे श्रावक किती प्रमाणात आहेत? आणि तुमच्यासारखे इतर आहेत की नाहीत?' (थेर म्हणाले,) 'आता आमचे आचार्य सम्यक्संबुद्ध परिनिर्वाण पावले आहेत, आता केवळ त्यांचे धातूच अस्तित्वात आहेत. त्यांनी उपदेशिलेला धर्म चौऱ्याऐंशी हजार धर्मस्कंधांच्या प्रमाणात आहे. सुधम्मपुरात त्रिपिटक जोड्यांच्या स्वरूपात तीस प्रकारचे आहे, आणि माझ्याशिवाय इतर, परमार्थ आणि संमुती या दोन प्रकारचा संघ देखील अस्तित्वात आहे.'

တံ သုတွာ ရာဇာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသန္နော ဟုတွာ ပုန အာရောစေသိ,– မမ ဘန္တေ ဣမသ္မိံ ပစ္စက္ခေ နတ္ထိ တယာ အညော နာထော, အဇ္ဇဘဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ မံ ဥပါသကောတိ ဓာရေဟိ, တဝ ဩဝါဒံ အဟံ သိရသာ ပဋိဂ္ဂဏှိဿာမီတိ.

ते ऐकून राजा अत्यंत प्रसन्न झाला आणि पुन्हा म्हणाला, 'भंते, या माझ्या प्रत्यक्ष राज्यात तुमच्याशिवाय दुसरा कोणताही त्राता नाही. आजपासून मला प्राण असेपर्यंत शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे. मी आपल्या उपदेशाचे शिरसावंद्य पालन करीन.'

တတော ပစ္ဆာ အရညကင်္ဂါရဟေ ဌာနေ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ အဒါသိ. သမဏကုတ္တကာနမ္ပိ ဝါဒံ ဘိန္ဒိ, ယထာ ပန သုဝဏ္ဏပါတိံ လဘိတွာ သုဝဏ္ဏဘာဇနံ လဘိတွာ မတ္တိကာဘာဇနန္တိ. သကလေပိ စ ရဋ္ဌေ သမဏကုတ္တကာနံ ဝါဒံ ဇဟာပေသိ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ သမဏကုတ္တကာ ဟီနလာဘာ ဟုတွာ ထေရဿ ဥပနာဟံ ဗန္ဓိံသု. တေ ပန သမဏကုတ္တကာ အရညေ နိဿာမိကာဝိယ [Pg.66] ကောလေယကာ သုနခါ အနာထာ ဟုတွာ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခံ လဘိံသု.

त्यानंतर त्याने अरण्यातील एका योग्य ठिकाणी विहार बांधून दिला. त्याने समणकुत्तकांचा (ढोंगी श्रमणांचा) वाद खोडून काढला, जसे की सोन्याचे ताट किंवा सोन्याचे भांडे मिळाल्यावर मातीचे भांडे टाकून दिले जाते. त्याने संपूर्ण राष्ट्रात समणकुत्तकांचा वाद सोडवून दिला. त्या काळात ते समणकुत्तक लाभहीन झाल्यामुळे थेरांबद्दल वैर बाळगू लागले. ते समणकुत्तक अरण्यात मालक नसलेल्या भटक्या कुत्र्यांप्रमाणे अनाथ होऊन शारीरिक आणि मानसिक दुःख भोगू लागले.

ရာဇာ စ တမတ္ထံ ဉတွာ ယထာ သမဏကုတ္တကာ နာဘိဘဝန္တိ, တထာ အာရက္ခံ ဌပေသိ. တေ စ သမဏကုတ္တကေ သေတဝတ္ထံ နိဝါသာပေတွာ အာဝုဓဂါဟယောဓဘာဝေန ရာဇကမ္မေ နိယောဇာပေသိ. ထေရော စ သာသနေ ပသန္နေ ဇနေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဥပသမ္ပာဒေတွာ သာသနံ ဝိသောဓာပေသိ. ရာဇာ စ ဣမသ္မိံ ရဋ္ဌေ ပေါရာဏိကာ ရာဇာနော သမဏကုတ္တကာနံ ဝါဒံ ဂဟေတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေသုံ, သစေ ဟိ ပန တေသံ အနတ္ထကရဇ္ဇံ ပုန ဂဏှာပေတုံ သက္ကုဏေယျံ, ဧဝံ သတိ အဟံ တေသံ အနတ္ထကရဇ္ဇံ အပနေတွာ သာတ္ထကရဇ္ဇံ ဂဏှာပေတုမိစ္ဆာမီတိ အနုသောစီတိ.

राजाने ही गोष्ट जाणून घेऊन, समणकुत्तक थेरांना त्रास देऊ शकणार नाहीत, अशी सुरक्षा व्यवस्था ठेवली. त्याने त्या समणकुत्तकांना पांढरे वस्त्र परिधान करायला लावून, शस्त्रधारी सैनिक म्हणून राजसेवेत नियुक्त केले. थेरांनी शासनावर श्रद्धा ठेवणाऱ्या लोकांना प्रवज्जा व उपसंपदा देऊन शासनाचे विशोधन केले. राजाने विचार केला की, 'या राज्यातील प्राचीन राजांनी समणकुत्तकांचा वाद स्वीकारून राज्य केले होते. जर मी त्यांचे ते अनर्थकारी राज्य पुन्हा बदलू शकलो, तर मी त्यांचे ते अनर्थकारी राज्य दूर करून त्यांना कल्याणकारी राज्य मिळवून देऊ इच्छितो,' असा त्याने विचार केला.

အယံ ပန ပရိတ္တနိဒါနာဂတဋ္ဌုပ္ပတ္တိ, –

ही तर परित्तनिदानात आलेली कथा आहे –

သီဟဠဒီပေ ကိရ ဝိပ္ပဝါသီနဂရေ နိသိန္နော ဧကော ဘိက္ခုဥပဒွါရာဝတီနဂရံ ဂန္တွာ ပရိယတ္တိံ ဥဂ္ဂဏှိ. တတော ပစ္ဆာ သုဓမ္မ ပုရံ ဂန္တွာ ပရိယတ္တိံ ဥဂ္ဂဏှိ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ သိရိခေတ္တနဂရေ ပါဋလိရုက္ခေ ဧကော ဂန္ထော အတ္ထီတိ သုတွာ သုဓမ္မပုရတော သိရိခေတ္တနဂရံ အဂမာသိ. အန္တရာမဂ္ဂေ လုဒ္ဓကော ထေရံ ပဿိတွာ အယံ ယက္ခောတိ မညိတွာ ဂဟေတွာ အနုရုဒ္ဓရညော ဒဿေသိ.

असे ऐकिवात आहे की, सिंहलद्विपातील विप्पवासी नगरात राहणारे एक भिक्षू उपद्वारावती नगरात गेले आणि त्यांनी तेथे परियत्तीचे अध्ययन केले. त्यानंतर त्यांनी सुधम्मपुरात जाऊन परियत्तीचे अध्ययन केले. त्या काळात सिरीखेत्त नगरात पाटली वृक्षाजवळ एक ग्रंथ आहे असे ऐकून, ते सुधम्मपुराहून सिरीखेत्त नगराकडे गेले. वाटेत एका व्याधाने थेरांना पाहिले आणि 'हा यक्ष आहे' असे समजून त्यांना पकडले व राजा अनुरुद्धाला दाखवले.

တဒါ ရာဇာ ထေရံ ပုစ္ဆိ,– ကော ပန တွန္တိ. အဟံ မဟာရာဇ ဂေါဘမဿ သာဝကောတိ. ပုန ရာဇာ ပုစ္ဆိ,–တိဏ္ဏံ ပန ရတနာနံ ကီဒိသောတိ. ထေရော အာဟ,– မဟောသဓပဏ္ဍိတောဝိယ မဟာရာဇ ဗုဒ္ဓေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဥမင်္ဂေါဝိယ ဓမ္မော, ဝိဒေဟသေနာ ဝိယ သံဃောတိ. ဧဝံ ဥပမာဟိ ပကာသိတော ရာဇာ ပုန ပုစ္ဆိ,–ကိံ နုခေါ ဣမေ ဂေါတမဿ သာဝကာတိ. န ခေါ မဟာရာဇ ဣမေ ဂေါတမဿ သာဝကာ, ဣမေ ပန အမှေဟိ ဝိသဘာဂါ သမဏကုတ္တကာယေ ဝါတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ တတော ပဋ္ဌာယ တေ သမဏကုတ္တကေ ဝိဇဟိ, တိဏံ ဝိယ နာတိမညိ. ပါဋလိရုက္ခသု သိရတောပိ [Pg.67] လဒ္ဓံ တေသံ ဂန္ထံ လဒ္ဓဋ္ဌာနေယေဝ အဂ္ဂိနာ ဈာပေသိ. တမ္ပိ ဌာနံ ယာဝဇ္ဇတနာ အဂ္ဂိဈာပနထလန္တိ ပါကဋန္တိ.

तेव्हा राजाने थेरांना विचारले, 'आपण कोण आहात?' 'महाराज, मी गोभमाचा श्रावक आहे.' राजाने पुन्हा विचारले, 'त्रिरत्नांचे स्वरूप कसे आहे?' थेर म्हणाले, 'महाराज, बुद्ध हे महौषध पंडितासारखे समजले पाहिजेत, धम्म हा बोगद्यासारखा आणि संघ हा विदेह सेनेसारखा समजला पाहिजे.' अशा उपमांनी स्पष्ट केल्यावर राजाने पुन्हा विचारले, 'तर मग हे गोतमाचे श्रावक आहेत काय?' 'नाही महाराज, हे गोतमाचे श्रावक नाहीत. हे तर आमच्यापेक्षा भिन्न असलेले ढोंगी श्रमण आहेत.' असे म्हटल्यावर, तेव्हापासून राजाने त्या ढोंगी श्रमणांचा त्याग केला आणि त्यांना गवतासारखे तुच्छ मानले. पाटली वृक्षावरून मिळालेला त्यांचा ग्रंथ, ज्या ठिकाणी तो मिळाला होता त्याच ठिकाणी अग्नीने जाळून टाकला. ते स्थान आजतागायत 'अग्निदाह स्थळ' म्हणून प्रसिद्ध आहे.

ထေရော စ ဝိမာန ဝတ္ထုံ ရညော ဒေသေသိ. ရာဇာ စ ပသီဒိတွာ သိရိခေတ္တနဂရတော အရိမဒ္ဒနနဂရံ ပစ္စာဂမနကာလေ အာနေသိ.

आणि थेरांनी राजाला 'विमानवत्थु' चा उपदेश केला. राजा प्रसन्न झाला आणि सिरीखेत्त नगराहून अरिमद्दन नगरात परतताना त्याने त्यांना सोबत आणले.

ဣဒံ ပန ပါဋလိသုသိရေ လဒ္ဓဂန္ထဿ ကာရဏံ,- တေသဉှိ သမဏကုတ္တကာနံ အဗ္ဘန္တရေ ဧကော ဥပါယစ္ဆေကော သမဏကုတ္တကော အတ္တနော ဝါဒါနုရူပံ ဂန္ထံ ကတွာ သိရိခေတ္တနဂရေ ဒွတ္တိံသရတနက္ခန္ဓဿ ပါဋလိရုက္ခဿ သုသိရေ ပဝေသေတွာ ပုနပ္ပုနံ ဥဒကေန တေမေတွာ မတ္တိကာယ လိမ္ပေတွာ ပုန တစံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဥဋ္ဌာပေသိ. တဒါ မယံ သုပိနေ ပါဋလိရုက္ခေ သာရဂန္ထော အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နော ဧကော အတ္ထီတိဣ ပဿာမာတိ ကောလာဟလံ ဥပ္ပာဒေသုံ. တံ သုတွာ ရာဇာ သိရိခေတ္တနဂရံ ဂန္တွာ တံ ပါဋလိရုက္ခံ ဘိန္ဒိတွာ ဂဝေသေန္တော တံ ဂန္ထံ လဘိ. ဂန္ထေ ပန သကဝါဒဝသေန သမဏကုတ္တကသာမညတာ ဤဒိသာယေဝ, ဧတေ ဂေါတမာသာဝကာ ဟောန္တိဣ, ဧတေသံယေဝ အာစာရော သဂ္ဂမဂ္ဂပထဘူတောတိ ဧဝမာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဝုတ္တံ. ရာဇာ စ ပသီဒိတွာ သမဏကုတ္တကာနံ ဗဟူနိ ဒါတဗ္ဗာနိ အဒါသိ. တတော ပစ္ဆာ ထေရဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ တံ အဂ္ဂိနာ ဈာပေသီတိ ဧဝံ သမဏကုတ္တကာနံ ဝစနံ သုတွာ သိရိခေတ္တနဂရံ ဂန္တွာ အရိမဒ္ဒနနဂရံ ပစ္စာဂစ္ဆန္တော ထေရံ အာနေသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အရိမဒ္ဒနနဂရံ သမ္ပတ္တကာလေ ဇေတဝနံ နာမ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ အဒါသိ. ထေရော စ တတ္ထ သာသာနံ ဝိသောဓေတွာ နိသီဒိ. ရာဇာ ဒေဝသိကံ ဥဒကံ အာနေတွာ အဂ္ဂမဟေသီ ပန ဒေဝသိကံယေဝ ပိဏ္ဍပါတံ အာနေတွာ ဘောဇေသိ. ဥပ္ပန္နကင်္ခါ ကာလေပိ တံတံကင်္ခါဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆီတိ.

आणि पाळि वृक्षाच्या ढोलीत ग्रंथ मिळण्याचे कारण हे आहे - त्या श्रमणकुत्तकांपैकी (ढोंगी श्रमणांपैकी) एक युक्तिबाज श्रमणकुत्तक आपल्या मतानुसार एक ग्रंथ तयार करून, सिरिखेत्त नगरातील बत्तीस हात घेर असलेल्या पाळि वृक्षाच्या ढोलीत तो ठेवून, वारंवार पाण्याने ओला करून, मातीने लिंपून आणि पुन्हा त्यावर साल उगवून उभा राहिला. तेव्हा 'आम्ही स्वप्नात पाहिले की पाळि वृक्षात अर्थ आणि व्यंजनांनी युक्त असा एक श्रेष्ठ ग्रंथ आहे' असा त्यांनी कोलाहल माजवला. ते ऐकून राजाने सिरिखेत्त नगरात जाऊन, त्या पाळि वृक्षाला फोडून शोध घेत असताना तो ग्रंथ मिळवला. त्या ग्रंथात मात्र स्वतःच्या मतानुसार श्रमणकुत्तकांचे सामान्यत्व अशा प्रकारे सांगितले होते की, 'हे गोतमाचे (बुद्धाचे) श्रावक आहेत, आणि यांचेच आचरण स्वर्गमार्गाचा मार्ग आहे' इत्यादी कारणांनी ते सांगितले होते. राजाने प्रसन्न होऊन श्रमणकुत्तकांना अनेक दाने दिली. त्यानंतर थेरांचे धम्मकथन ऐकून त्याने तो ग्रंथ अग्नीने जाळून टाकला. अशा प्रकारे श्रमणकुत्तकांचे बोलणे ऐकून सिरिखेत्त नगरात जाऊन, अरिमद्दन नगरात परत येत असताना त्यांनी थेरांना आणले, असे समजावे. अरिमद्दन नगरात पोहोचल्यावर त्यांनी जेतवन नावाचा विहार बांधून दिला. थेरांनी तेथे शासनाचे विशोधन करून वास्तव्य केले. राजा दररोज पाणी आणत असे आणि मुख्य राणी दररोज पिंडपात (भिक्षा) आणून भोजन देत असे. शंका उत्पन्न झाल्यावर त्या त्या शंकेच्या स्थानाविषयी ते विचारत असत.

အယံ ပန သာသနပ္ပဝေဏိယာဂတဋ္ဌုပ္ပတ္တိ,–

आणि ही शासन-परंपरेतून आलेली उत्पत्ती (इतिहास) आहे -

သုဓမ္မပုရေ ဟိ သမာပတ္တိလာဘီ အနောမဒဿီ နာမ ထေရော [Pg.68] သောဏုတ္တရတ္ထေရာနံ ဝံသာနုရုက္ခဏဝသေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခု သတေဟိ နိသီဒိ. တဿ ပန ပဓာနသိဿော အဓိသီလောနာမ, တဿ ပဓာနသိဿော ပြာနဒဿီ နာမ, တဿ ပဓာနသိဿော ကာဠော နာမ, တဿ ပဓာနသိဿော အရဟန္တော နာမ, တဿ ပဓာနသိဿော အရိယဝံသော နာမာတိ.

सुधम्मपुरात समापत्ती प्राप्त झालेले अनोमदस्सी नावाचे थेर सोणुत्तर थेरांच्या वंशाच्या रक्षणासाठी पाचशे भिक्खूंसह राहत असत. त्यांचे मुख्य शिष्य अधिसील नावाचे होते, त्यांचे मुख्य शिष्य प्राणदस्सी नावाचे होते, त्यांचे मुख्य शिष्य काळ नावाचे होते, त्यांचे मुख्य शिष्य अरहंत नावाचे होते, आणि त्यांचे मुख्य शिष्य अरियवंस नावाचे होते.

ဣဒဉ္စ ဝစနံ-ကော ပနေသ ဥတ္တရာဇီဝမဟာထေရောတိ. အယဉှိ ထေရော ရာမညဒေသိယပုတ္တော အရိယဝံသတ္ထေရဿ သိဿော. အရိယဝံသတ္ထေရော ပန ကပ္ပုင်္ဂနဂရဝါသီ မဟာကာဠတ္ထေရဿ သိဿော. သော ပန သုဓမ္မနဂရဝါသိနော ပြာနဒဿီ မဟာထေရဿ သိဿောတိ ကလျာဏီ သိလာလေခနေ ဝုတ္တဝစနေန န သမေတိ. ဧဝမ္ပိ သတိ ယထိစ္ဆိတ အဓိပ္ပာယော န နဿတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

आणि हे वचन - 'हे उत्तराजीव महाथेर कोण आहेत?' हे थेर रामञ्ञ देशातील रहिवासी असून अरियवंस थेरांचे शिष्य होते. अरियवंस थेर हे कप्पुङ्ग नगरातील रहिवासी महाकाळ थेरांचे शिष्य होते. ते सुधम्म नगरातील रहिवासी प्राणदस्सी महाथेरांचे शिष्य होते, असे कल्याणी शिलालेखात सांगितलेल्या वचनाशी जुळत नाही. असे असले तरी, इच्छित हेतू नष्ट होत नाही, असे समजावे.

ဧဝံ နာနာစရိယာနံ ဝါဒေါ နာနာကာရေန ဒိဿမာနောပိ အရဟန္တတ္ထေရဿ အရိမဒ္ဒနနဂရေ သာသနံ အနုဂ္ဂဟေတွာ ပတိဋ္ဌာနတာယေဝေတ္ထ ပမာဏန္တိ ကတွာ နာဝမညိတဗ္ဗော. သဗ္ဗေသဉှိ အာစရိယာနံ ဝါဒေပိ အရဟန္တတ္ထေရော အရိမဒ္ဒနနဂရံ အာဂန္တွာ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသီတိ အတ္ထော ဣစ္ဆိတဗ္ဗောယေဝါတိ.

अशा प्रकारे विविध आचार्यांचे मत वेगवेगळ्या प्रकारे दिसत असले तरी, अरहंत थेरांनी अरिमद्दन नगरात शासनाचा (धम्माचा) अनुग्रह करून त्याची स्थापना केली, हेच येथे प्रमाण मानून त्याचा अनादर करू नये. कारण सर्व आचार्यांच्या मतातही 'अरहंत थेरांनी अरिमद्दन नगरात येऊन शासनाची स्थापना केली' हाच अर्थ स्वीकारला पाहिजे.

အရဟန္တတ္ထေရော ပန မူလနာမေန ဓမ္မဒဿီတိ ပါကဋော သုဓမ္မပုရဝါသီ သီလဗုဒ္ဓိတ္ထေရဿ သိဿောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သော စ ထေရော ပုဗ္ဗေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇကာလတော စတူသု ဝေဒေသု သိက္ခိတသိပ္ပော. ပဗ္ဗဇိတွာ ပန သာဠကထံ ပိဋကတ္တယံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပါရံ ဂန္တွာ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋော. သောက္ကတယနဂရံ အနေတွာ မနုဿာ ပူဇေန္တိ. တတ္ထ ဒသဝဿာနိ ဝသိတွာ ပုန သုဓမ္မပုရံ အာဂန္တွာ အရညဝါသံ သမာဒိယိ.

अरहंत थेर हे मूळ नावाने 'धम्मदस्सी' म्हणून प्रसिद्ध होते आणि ते सुधम्मपुरातील रहिवासी सीलबुद्धी थेरांचे शिष्य होते, असे समजावे. ते थेर प्रव्रज्या घेण्यापूर्वीच चार वेदांमध्ये शिक्षित व निपुण होते. प्रव्रजित झाल्यावर त्यांनी साळ कथेसह तिपिटकाचे अध्ययन करून त्यात पारंगतता मिळवली आणि ते सर्वत्र प्रसिद्ध झाले. त्यांना सोक्कतय नगरात आणून लोकांनी त्यांची पूजा केली. तेथे दहा वर्षे राहून ते पुन्हा सुधम्मपुरात आले आणि त्यांनी अरण्यवासाचे (अरण्यात राहण्याचे) व्रत स्वीकारले.

တတော ပစ္ဆာ ဇိနစက္ကေ ဧကသဋ္ဌာဓိကေ ပဉ္စသတေ သဟဿေစ သမ္ပတ္တေ ကလိယုဂေ ဧကူနာသီတာဓိကေ တိသတေ သမ္ပတ္တေ အနုရုဒ္ဓရာဇာ ရဇ္ဇံ ပါပုဏိ. တဒါ အရိမဒ္ဒနနဂရေ သမဏကုတ္တကာ [Pg.69] မယံ ဂေါတမသာဝကာတိ ဝတွာ တိံသတိံသဝဂ္ဂါ ဟုတွာ နိသီဒိံသု. ဝဂ္ဂဝသေန ကိရ သဟဿမတ္တာတိ. အနုရုဒ္ဓရာဇာ စ တေသံ သမဏကုတ္တကာနံ အာဂါရိယာဗြဟ္မစရိယာဒီနိ သုတွာ န ပသီဒိ. ဧဝမ္ပိ ပဝေဏိယာ အာဂဘတ္တာ န ပဇဟိ. အရဟန္တံ ပန ထေရံ ပဿိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ တေသံ သမဏကုတ္တကာနံ နိဗဒ္ဓဝတ္တာနိ ဘိန္ဒိတွာ သာသနေ ပသီဒိ.

त्यानंतर बुद्ध संवताची १५६१ वर्षे आणि कलियुगाची ३७९ वर्षे पूर्ण झाल्यावर अनुरुद्ध राजाने राज्य प्राप्त केले. तेव्हा अरिमद्दन नगरात श्रमणकुत्तक 'आम्ही गोतमाचे (बुद्धाचे) श्रावक आहोत' असे सांगून तीस-तीसच्या गटात राहत असत. गटांच्या संख्येनुसार ते सुमारे एक हजार होते. अनुरुद्ध राजाने त्या श्रमणकुत्तकांच्या गृहस्थी आणि अब्रह्मचर्य इत्यादींविषयी ऐकून त्यांच्यावर श्रद्धा ठेवली नाही. तरीही परंपरेने चालत आल्यामुळे त्याने त्यांचा त्याग केला नाही. परंतु अरहंत थेरांना पाहिल्यावर, तेव्हापासून त्याने त्या श्रमणकुत्तकांच्या नियमित प्रथा मोडून काढल्या आणि तो बुद्धशासनात प्रसन्न (श्रद्धावान) झाला.

ဣဒံ မရမ္မမဏ္ဍလေ တမ္ဗဒီပရဋ္ဌေ အရိမဒ္ဒနနဂရေ အရဟန္တံ.

हे मरामंडलातील (म्यानमारमधील) तांबदीप राष्ट्रातील अरिमद्दन नगरात अरहंत

နာမ ထေရံ ပဋိစ္စ တတိယံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

नावाच्या थेरांच्या आधारे शासनाची (बुद्धशासनाची) तिसरी स्थापना होय.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ အရဟန္တတ္ထေရော အနုရုဒ္ဓရာဇာနံ အာဟ,-တီသု သာသနေသု ပရိယတ္တိသာသနေ တိဋ္ဌန္တေယေဝ ပဋိပတ္တိ သာသနံ တိဋ္ဌတိ, ပဋိပတ္တိသာသနေ တိဋ္ဌန္တေယေဝ ပဋိဝေဓသာသနံ တိဋ္ဌတိ, ယထာ ဟိ ဂုန္နံ သတေပိ သဟဿေပိ ဝိဇ္ဇမာနေ ပဝေဏိပ,လိကာယ ဓေနုယာ အသတိ သော ဝံသော သာပဝေဏီ န ဃဠီယတိဣ, ဧဝမေဝံ ဓုတင်္ဂဓရာနံ ဘိက္ခူနံ သတေပိ သဟဿေပိ ဝိဇ္ဇမာနေ ပရိယတ္တိယာ အန္တရဟိတာယ ပဋိဝေဓော နာမ န ဟောတိ, ယထာ ပန နိမိကုမ္ဘိယော ဇာနနတ္ထာယ ပါသာဏ ပိဋ္ဌေ အက္ခရေသု ဌပိတေသု ယာဝ အက္ခရာနိ ဓရန္တိ, တာဝ နိဓိကုမ္ဘိယော နဋ္ဌာ နာမ န ဟောန္တိ, ဧဝမေဝံ ပရိယတ္တိယာ ဓရမာနာယ သာသနံ အနန္တရဟိတံ နာမ ဟောတိ, ယထာ စ မဟတော တဠာကဿ ပါဠိယာ ထိရာယ ဥဒကံ န ဌဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဥဒကေ သတိ ပဒုမာဒီနိ ပုပ္ဖာနိ န ပုပ္ဖိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝမေဝံ မဟာတဠာကဿ ထိရပါဠိသဒိသေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ သတိ ဥဒကသဒိသာ ပဋိပတ္တိပူရကာ ကုလပုတ္တာ နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တေသု သတိ ပဒုမာဒိပုပ္ဖသဒိသော ပဋိဝေဓော နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ ဧကန္တတော ပရိယတ္တိမေဝ ပမာဏံ, တသ္မာ အန္တမသော ဒွီသု ပါတိမောက္ခသု ဝတ္တမာနေသုပိ သာသနံ အနန္တရဟိတမေဝ, ပရိယတ္တိယာ အန္တရဟိတာယ သုပ္ပဋိပန္နဿာပိ ဓမ္မာဘိသမယော နတ္ထိ, အနန္တရဟိတာယ ဧဝ ဓမ္မာဘိသမယော အတ္ထိ[Pg.70], ဣဒါနိပိ အမှာကံ ပရိယတ္တိသာသနံ ပရိပုဏ္ဏံ နတ္ထိ, သရီရဓာတုယော စ နတ္ထိ, တသ္မာ ယတ္ထ ပရိယတ္တိသာသနံ သရီရဓာတုယော စ အတ္ထိ, တတ္ထ ပဏ္ဏာကာရေန သဒ္ဓိံ ဒူတံ ပေသေတွာ အာနေတဗ္ဗာ, ဧဝံ သတိ အမှာကံ ရဋ္ဌေ ဇိနသာသနံ စိရကာလံ ပတိဋ္ဌဟိဿတီတိ.

आणि त्या वेळी अरहंत थेरांनी अनुरुद्ध राजाला सांगितले - 'तीन शासनांपैकी परियत्ति शासन (सिद्धांत/अध्ययन) टिकून राहिले तरच प्रतिपत्ति शासन (आचरण) टिकून राहते, आणि प्रतिपत्ति शासन टिकून राहिले तरच प्रतिवेध शासन (साक्षात्कार/ज्ञान) टिकून राहते. ज्याप्रमाणे शेकडो किंवा हजारो गायी असल्या तरी जर वंश टिकवून ठेवणारी गाय नसेल, तर तो वंश किंवा ती परंपरा पुढे चालू शकत नाही, त्याचप्रमाणे शेकडो किंवा हजारो धुतांगधारी भिक्खू असले तरी, जर परियत्ति (धम्मग्रंथ/अध्ययन) लुप्त झाली, तर प्रतिवेध (साक्षात्कार) होऊ शकत नाही. ज्याप्रमाणे गुप्त धनाच्या घागरी शोधण्यासाठी दगडावर कोरलेली अक्षरे जोपर्यंत टिकून राहतात, तोपर्यंत त्या धनाच्या घागरी नष्ट झाल्या असे म्हणता येत नाही, त्याचप्रमाणे परियत्ति टिकून असेपर्यंत शासन लुप्त झाले असे म्हणता येत नाही. आणि ज्याप्रमाणे मोठ्या तलावाची भिंत (पालि) मजबूत असेल तर पाणी टिकणार नाही असे म्हणता येत नाही, आणि पाणी असेल तर कमळासारखी फुले फुलणार नाहीत असे म्हणता येत नाही, त्याचप्रमाणे मोठ्या तलावाच्या मजबूत भिंतीसारखे त्रिपिटक बुद्धवचन अस्तित्वात असताना, पाण्यासारखे प्रतिपत्तीचे पालन करणारे कुलपुत्र नसतील असे म्हणता येत नाही, आणि ते असताना कमळाच्या फुलासारखा प्रतिवेध (साक्षात्कार) होणार नाही असे म्हणता येत नाही. अशा प्रकारे केवळ परियत्ति हेच प्रमाण आहे, म्हणून अगदी दोन प्रातिमोक्षांचे (भिक्खू आणि भिक्खुणी प्रातिमोक्ष) वाचन चालू असले तरी शासन लुप्त झालेले नसते. परियत्ति लुप्त झाल्यावर चांगल्या प्रकारे आचरण करणाऱ्यालाही धम्माचा साक्षात्कार (धम्माभिसमय) होत नाही, ती लुप्त न झाल्यावरच धम्माभिसमय होतो. सध्या आपल्याकडे परियत्ति शासन पूर्ण नाही आणि शरीराचे धातू (बुद्धांचे अस्थी अवशेष) देखील नाहीत. म्हणून जेथे परियत्ति शासन आणि शरीरधातू आहेत, तेथे नजराण्यासह दूत पाठवून ते आणले पाहिजेत. असे केल्यास आपल्या राष्ट्रात जिनशासन (बुद्धशासन) दीर्घकाळ टिकून राहील.'

ဧဝံ ပန ဘန္တေ သတိ ကတ္ထ ယာစိဿာမာတိ. သုဝဏ္ဏဘူမိရဋ္ဌေ မဟာရာဇ သုဓမ္မပုရေ တီဟိ ဝါရေဟိ ပိဋကတ္တယံ လိခိတွာ ဌပေသိ, သရီရဓာတုယော စ ဗဟူ တတ္ထ အတ္ထီတိ. ရာဇာ ဧဝံ ဘန္တေတိ ပဋိဂ္ဂဏှိတွာ ဗဟူ ပဏ္ဏာကာရေ ပဋိယာဒေတွာ ရာဇလေခနံ လိခိတွာ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ ဧကံ အမစ္စံ ဒူတံ ကတွာ ပေသေသိ.

“असे असेल तर, भन्ते, आम्ही कोठे याचना करावी?” “महाराज, सुवर्णभूमी राज्यातील सुधम्मपूर येथे तीन वेळा त्रिपिटक लिहून ठेवले गेले आहे, आणि तेथे अनेक शरीरधातू देखील आहेत.” राजाने “तसेच असो, भन्ते” असे स्वीकारून, अनेक नजराणे तयार केले, राजपत्र लिहिले आणि आठ गुणांनी युक्त अशा एका अमात्याला दूत बनवून पाठवले.

သုဓမ္မပုရိန္ဒော မနောဟရိ နာမ ရာဇာပိ မစ္ဆေရစိတ္တော ဟုတွာ တုမှာဒိသာနံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီနံ ဌာနေ ပိဋကတ္တယံ သရီရဓာတုယော စ ပဟိဏိတုံ န ယုတ္တာ, တိလောကဂ္ဂဿ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ သမ္မာဒိဋ္ဌီနံ ဌာနေယေဝ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ, ယထာ နာမ ကေသရသီဟရာဇဿ ဝသာ သုဝဏ္ဏပါတိယံယေဝ, န မတ္တိကာဘာဇနေတိ.

सुधम्मपूरचा राजा मनोहरि हा देखील मत्सरयुक्त चित्ताचा होऊन म्हणाला, “तुमच्यासारख्या मिथ्यादृष्टी लोकांच्या ठिकाणी त्रिपिटक आणि शरीरधातू पाठवणे योग्य नाही. कारण त्रिलोकश्रेष्ठ सम्यक्संबुद्धांचे शासन सम्यग्दृष्टी लोकांच्या ठिकाणीच प्रतिष्ठित होईल; जसे की केसरसिंहाची चरबी केवळ सोन्याच्या पात्रातच राहू शकते, मातीच्या पात्रात नाही.”

ဒူတာ ပစ္စာဂန္တွာ အနုရုဒ္ဓရညော တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. တံ သုတွာ အနုရုဒ္ဓရာဇာ ကုဇ္ဈိ, တတ္တကကပါလေ ပက္ခိတ္တတိလံဝိယ တဋ တဋာယိ.

दूतांनी परत येऊन राजा अनुरुद्धांना ती गोष्ट सांगितली. ते ऐकून राजा अनुरुद्ध क्रुद्ध झाले, आणि तापलेल्या तव्यावर टाकलेल्या तिळाप्रमाणे तडतडू लागले.

အထ ရာဇာ နဒီမဂ္ဂေန နာဝါနံ အသီတိသတသဟဿေဟိ နာဝိကာနံ ယောဓာနံ အဋ္ဌကောဋီဟိ သေနံ ဗျူဟိတွာ ထလမဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ စတူဟိ မဟာယောဓနာယကေဟိ ဟတ္ထီနံ အသီတိ သဟဿေဟိ အဿာနံ နဝုတိဣသတသဟဿေဟိ ယောဓာနံ အသီတိကောဋိယာ သေနံ ဗျူဟိတွာ သယမေဝ ယုဇ္ဈိတုံ သုဓမ္မပရံ ဂစ္ဆိ.

त्यानंतर राजाने नदीमार्गाने एक लाख ऐंशी हजार नौकांसह, आठ कोटी नाविक आणि योद्ध्यांचे सैन्य रचून, आणि भूमार्गाने चार महासेनापतींसह ऐंशी हजार हत्ती, नव्वद लाख घोडे आणि ऐंशी कोटी योद्ध्यांचे सैन्य रचून स्वतः युद्ध करण्यासाठी सुधम्मपूरकडे प्रस्थान केले.

တံ သုတွာ မနောဟရိရာဇာ သီတတသိတော ဟုတွာ အတ္တနော [Pg.71] ဗဟူ ယောဓေ သံဝိဒဟိတွာ သုဓမ္မပုရယေဝ ပဋိသေနံ ကတွာ နိသီဒိ.

ते ऐकून राजा मनोहरि भयभीत झाले आणि आपल्या अनेक योद्ध्यांना संघटित करून सुधम्मपूर येथेच प्रति-सैन्य उभे करून थांबले.

အထ အထဗ္ဗဏဝေဒေ အာဂတပ္ပယောဂဝသေန ပုနပ္ပုနံ ဝါယမန္တာပိ နဂရမူလံ ဥပသင်္ကမိတုံ န သက္ကာ. တဒါ ရာဇာ ဝေဒညုနော ပုစ္ဆိ,–ကသ္မာ ပနေတ္ထ နဂရမူလံ ဥပသင်္ကမိတုံ န သက္ကောမာတိ. ဝေဒညုနော အာဟံသု,-အထဗ္ဗဏဝေဒဝိဓာနံ မဟာရာဇ အတ္ထိ မညေတိ. အထ ရာဇာ ပထဝိယံ နိဒဟိတွာ မတကဠေဝရံ ဥဒ္ဓရိတွာ မဟာသမုဒ္ဒေ ခိပေသိ.

त्यानंतर अथर्ववेदात आलेल्या प्रयोगांच्या प्रभावामुळे वारंवार प्रयत्न करूनही नगराच्या सीमेपर्यंत पोहोचणे शक्य झाले नाही. तेव्हा राजाने वेदवेत्त्यांना विचारले, “आम्ही येथे नगराच्या सीमेपर्यंत का पोहोचू शकत नाही?” वेदवेत्ते म्हणाले, “महाराज, मला वाटते की येथे अथर्ववेदाचे विधान केले गेले आहे.” त्यानंतर राजाने जमिनीत पुरलेले मृत शरीर उकरून काढले आणि महासागरात फेकून दिले.

ဧကံ ကိရ မနုဿံ ဟိန္ဒုကုလံ ဇေင်္ဂုနာမကံ ကီဋံ ခါဒါပေတွာ တံ မာရေတွာ ဟတ္ထပါဒါဒီနိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ ဂဟေတွာ ဆိန္နဆိန္နာနိ ကတွာ နဂရဿ သာမန္တာ ပထဝိယံ နဒဟိတွာ ဌပေသိ. တဒါ ပန နဂရံ ဥပသင်္ကမိတုံ သက္ကာ. နဂရဉ္စ ပဝိသိတွာ အနုရုဒ္ဓရာဇာ မနောဟရိရာဇာနံ ဇီဝဂ္ဂါဟံ ဂဏှိ. သုဓမ္မပုရေ ပေါရာဏိကာနံ ရာဇူနံ ပဝေဏီအာဂတဝသေန ရတနမယမဉ္ဇူသာယံ ဌပေတွာ ပူဇိတံ သဟဓာတူဟိ ပိဋကတ္တယံ ဂဟေတွာ မနောဟရိရညော သန္တကာနံ ဒွတ္တိံသဟတ္ထီနံ ပိဋ္ဌိယံ အာရောပေတွာ အာနေသိ.

असे ऐकिवात आहे की, एका हिंदू कुळातील 'जेंगु' नावाच्या मनुष्याला कीटकांकडून चावून मारले गेले, आणि त्याचे हात-पाय इत्यादी अंगप्रत्यंग कापून, तुकडे करून नगराच्या सभोवताली जमिनीत पुरून ठेवले होते. त्यानंतरच नगरात प्रवेश करणे शक्य झाले. आणि नगरात प्रवेश करून राजा अनुरुद्धांनी राजा मनोहरिला जिवंत पकडले. सुधम्मपूरमध्ये प्राचीन राजांच्या परंपरेनुसार रत्नजडित पेटीत ठेवून पूजलेले, धातूंसह असलेले त्रिपिटक घेऊन, राजा मनोहरिच्या मालकीच्या बत्तीस हत्तींच्या पाठीवर लादून ते आणले.

အရိမဒ္ဒနနဂရံ ပန ပတွာ ဓာတုယော ရတနမယမဉ္ဇူသာယံ ဌပေတွာ သိရိသယနဂဗ္ဘေ ရတနမဉ္စေ သီသောပဒေသဿ သမီပေ ဌပေသိ. ပိဋကတ္တယမ္ပိ ရတနမယေ ပါသာဒေ ဌပေတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဥဂ္ဂဟဓာရဏာဒိအတ္ထာယ နိယျာဒေသိ. တတော ကိရ အာနီတံ ပိဋကတ္တယံ ဥဂ္ဂဏှန္တာနံ အရိယာနံ သဟဿမတ္တံ အဟောသီတိ.

अरिमद्दन नगरात पोहोचल्यावर, त्यांनी धातू रत्नजडित पेटीत ठेवून, आपल्या शयनगृहातील रत्नजडित मंचावर उशाशी ठेवल्या. त्रिपिटक देखील रत्नजडित महालात ठेवून, भिक्खू संघाला अध्ययन आणि धारणा इत्यादींसाठी सुपूर्द केले. त्यानंतर, तेथून आणलेल्या त्रिपिटकाचे अध्ययन करणाऱ्या आर्यांची संख्या सुमारे एक हजार झाली.

သုဓမ္မနဂရံ ဝိဇယိတွာ ပိဋကေန သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃံ အာနေတွာ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာပနံ ဇိနစက္ကေ ဧကာဓိကေ ဆသတေ ဝဿသဟဿေ ကလိယုဂေ စ သောဠသာဓိကေ စတုသတေ သမ္ပတ္တေတိ သိလာလေခနေသု ဝုတ္တံ.

सुधम्म नगर जिंकून, त्रिपिटकासह भिक्खू संघाला आणून शासनाची स्थापना बुद्ध संवताच्या १६०१ व्या वर्षी आणि कलियुगाच्या ४१६ व्या वर्षी झाली, असे शिलालेखांमध्ये म्हटले आहे.

အနုရုဒ္ဓရညော ကာလေ ပုညာနုဘာဝေန တိဣဏ္ဏံ ရတနာနံ ပရိပုဏ္ဏတ္တာ [Pg.72] ပုဏ္ဏဂါမောတိ သမညာ အဟောသိ. စိရကာလံ အတိက္ကန္တေ ဏ္ဏကာရံ လောပဝသေန မကာရဿ စ နိဂ္ဂဟိတ ဝသေန ပုဂမီတိ မရမ္မဘာသာယ ဝေါဟာရီယတီတိ အနာဂတဝံသရာဇဝံသေသု ဝုတ္တံ.

राजा अनुरुद्धांच्या काळात पुण्याच्या प्रभावाने त्रिरत्नांची परिपूर्णता असल्यामुळे 'पुण्णगाम' अशी संज्ञा प्राप्त झाली होती. दीर्घकाळ उलटून गेल्यावर, 'ण्ण' काराचा लोप झाल्यामुळे आणि 'म' काराच्या अनुस्वाराच्या प्रभावामुळे म्यानमार भाषेत याला 'पुगाम' असे म्हटले जाते, असे अनागतवंश आणि राजवंशांमध्ये सांगितले आहे.

အနုရုဒ္ဓရာဇာယေဝ စတ္တာရော မဟာယောဓေ သီဟဠဒီပံ ပေသေတွာ တတောပိ ပိဋကတ္တယံ အာနေသိ. သီဟဠဒီပတော အာနီတပိဋကတ္တယေန သုဓမ္မပုရတော အာနီတပိဋကတ္တယံ အညမညံ ယောဇေတွာ သံသန္ဒေတွာ အရဟန္တတ္ထေရော ဝီမံသေသိ. တဒါ ဂင်္ဂါဒကေနဝိယ ယမုနောဒကံ အညမညံ အနူနံ အနဓိကံ အဟောသိ. တေဟိ ပိဋကေဟိ အညာနိပိ ဝဍ္ဎေတွာ တိပိဋကဂဗ္ဘေ ဌပေတွာ ပူဇေသိ. တေသု တေသု ဌာနေသုပိ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

राजा अनुरुद्धांनीच चार महायोद्ध्यांना सिंहळद्वीपात पाठवून तेथूनही त्रिपिटक आणले. सिंहळद्वीपातून आणलेल्या त्रिपिटकाची सुधम्मपूरहून आणलेल्या त्रिपिटकाशी सांगड घालून आणि तुलना करून अरहंत थेरांनी त्याची पडताळणी केली. तेव्हा गंगेच्या पाण्याशी यमुनेचे पाणी मिळावे तसे ते एकमेकांशी तंतोतंत जुळले, त्यात काहीही कमी किंवा जास्त नव्हते. त्या त्रिपिटकांच्या आधारे इतर प्रती वाढवून, त्यांनी त्या त्रिपिटक-गृहात ठेवून त्यांची पूजा केली आणि वेगवेगळ्या ठिकाणी त्यांची स्थापना केली.

မနောဟရိရာဇာနမ္ပိ မြင်္ကပါ နာမ ဒေသေ ဥပဋ္ဌာကေဟိ သဟ ဌပေသိ. တဿ စ ကိရ ရညော မုခံ ဝိရဝိတွာ ကထံ သလ္လာပေန္တဿ မုခတော ဩဘာသော ပဇ္ဇလိတွာ နိက္ခမိ. သော ကဒါစိ ကဒါစိ အနုရုဒ္ဓရညော သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဂါရဝဝသေန ဝန္ဒနာဒီနိ အကာသိ. တဒါ အနုရုဒ္ဓရညော လောမဟံသော ဥပ္ပဇ္ဇိ ဥဗ္ဗိဂ္ဂေါ စ. တသ္မာ တဿ ရညော နိတ္ထေဇတ္ထာယ ဗုဒ္ဓရူပဿ စေတိယဿ ဘတ္တံ ပူဇေတွာ တံ ဂဟေတွာ မနောဟရိရညော ဘာဇေသိ. တဒါ တဿ တဒါနုဘာဝေါ အန္တရဓာယိ. မနောဟရိရာဇာ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိတွာ သံသာရေ သံသရန္တော ယာဝ နိဗ္ဗာနံ န ပါပုဏာမိ, တာဝ ပရဝသေ နာနုဝတ္တေယျန္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သုဓမ္မပုရတော အာဘတံ အတ္တနော သန္တကံ မနောမယ မဏိံ ဧကဿ သေဋ္ဌိနော သန္တိကေ ဝိက္ကိဏိတွာ လဒ္ဓမူလေန ပဉ္စဝါဟရဇတေန အဘုဇိတပလ္လင်္ကဝသေန ဧကံ မဟန္တံ ဗုဒ္ဓ ဗိမ္ဗံ ပရိနိဗ္ဗာနာကာရေန ဧကန္တိ ဒွေ ဗုဒ္ဓပ္ပဋိဗိမ္ဗာနိ ကာရာပေသိ. ယာဝဇ္ဇတနာ တာနိ သန္တီတိ. ဣစ္စေဝံ အနုရုဒ္ဓရာဇာ သုဓမ္မပုရတော [Pg.73] သီဟဠဒီပတော စ သာသနံ အာနေတွာ အရိမဒ္ဒနနဂရေ ပတိဋ္ဌာပေသီတိ.

राजा मनोहरि यांना देखील 'म्रंकपा' नावाच्या प्रदेशात सेवकांसह ठेवले. असे म्हणतात की, त्या राजाने तोंड उघडून संभाषण करताना त्यांच्या मुखातून एक दैदीप्यमान प्रकाश बाहेर पडत असे. ते कधी कधी राजा अनुरुद्धांच्या जवळ येऊन आदराने वंदना इत्यादी करत असत. तेव्हा राजा अनुरुद्धांच्या अंगावर रोमांच उभे राहत आणि ते भयभीत होत. म्हणून त्या राजाचे तेज नष्ट करण्यासाठी, त्यांनी बुद्धमूर्तीच्या चैत्याला नैवेद्य अर्पण केला आणि तो घेऊन राजा मनोहरि यांना खायला दिला. तेव्हा त्यांचा तो प्रभाव नाहीसा झाला. राजा मनोहरि यांना संवेग प्राप्त झाला आणि त्यांनी अशी प्रार्थना केली, “संसारात भ्रमण करत असताना जोपर्यंत मला निर्वाण प्राप्त होत नाही, तोपर्यंत मी पराधीन होऊ नये.” सुधम्मपूरहून आणलेला आपला स्वतःचा मनोमय मणी एका श्रेष्ठीला विकून, त्यातून मिळालेल्या पाच भार चांदीने, त्यांनी एक पद्मासनातील मोठी बुद्धमूर्ती आणि एक परिनिर्वाण अवस्थेतील बुद्धमूर्ती, अशा दोन बुद्धमूर्ती तयार करून घेतल्या. त्या मूर्ती आजतागायत तेथे आहेत. अशा प्रकारे, राजा अनुरुद्धांनी सुधम्मपूर आणि सिंहळद्वीपातून शासन आणून अरिमद्दन नगरात त्याची स्थापना केली.

ဣဒံ အမှာကံ မရမ္မမဏ္ဍလေ တမ္ဗဒီပရဋ္ဌေ အရိမဒ္ဒနနဂရေ

हे आमच्या म्यानमार मंडळातील ताम्रद्वीप राज्यातील अरिमद्दन नगरात...

အနုရုဒ္ဓရာဇာနံ ပဋိစ္စ စတုတ္ထံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

राजा अनुरुद्धांच्या माध्यमातून शासनाची चौथी स्थापना होय.

ဥတ္တရာဇီဝတ္ထေရောပိ သောဏုတ္တရာနံ ဝံသတော သာသနံ ဂဟေတွာ သုဓမ္မပုရတော အရိမဒ္ဒနနဂရံ အာဂန္တွာ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

उत्तराजीव थेरांनी देखील सोण आणि उत्तर यांच्या परंपरेतून शासन ग्रहण करून, सुधम्मपूरहून अरिमद्दन नगरात येऊन शासनाची स्थापना केली.

ဣဒံ အမှာကံ မရမ္မမဏ္ဍလေ တမ္ဗဒီပရဋ္ဌေ အရိမဒ္ဒနနဂရေ ဥတ္တရာဇီဝတ္ထေရံ ပဋိစ္စ ပဉ္စမံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे आमच्या म्यानमार मंडळातील ताम्रद्वीप राज्यातील अरिमद्दन नगरात उत्तराजीव थेरांच्या माध्यमातून शासनाची पाचवी स्थापना होय.

ဥတ္တရာဇီဝတ္ထေရဿ သီဟဠဒီပံ ဂတကာလေ တေန သဒ္ဓိံ ဂတံ ဆပ္ပဒံ နာမ သာမဏေရံ သီဟဠဒီပေယေဝ သီဟဠဒီပိကာ ပဗ္ဗဇိံသု. ပဗ္ဗဇိတွာ စ ဆပ္ပဒသာမဏေရော ပရိယတ္တိံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဒသဝဿံ တတ္ထ ဝသိတွာ အရိမဒ္ဒနနဂရံ ပစ္စာဂစ္ဆိ. သိဝလိတ္ထေရဉ္စ တာမလိန္ဒတ္ထေရဉ္စ အာနန္ဒတ္ထေရဉ္စ ရာဟုလတ္ထေ ရဉ္စ အနေသိ. တေ ပန ထေရာ တိပိဋကဓရာ ဟောန္တိ ဗျတ္တာ ဒက္ခာ စ. အယဉ္စတ္ထော ဝိတ္ထာရေန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော.

उत्तराजीव थेर सिंहलद्विपावर (श्रीलंकेत) गेले त्या वेळी, त्यांच्यासोबत गेलेल्या छप्पद नावाच्या सामणेराला सिंहलद्विपवासीयांनीच सिंहल परंपरेनुसार प्रवज्जित केले (उपसंपदा दिली). प्रवज्जित झाल्यावर छप्पद सामणेराने परियत्तीचे अध्ययन केले आणि तेथे दहा वर्षे राहून ते अरिमद्दन नगरात परत आले. त्यांनी सिवली थेर, तामलिन्द थेर, आनंद थेर आणि राहुल थेर यांनाही सोबत आणले. ते थेर तिपिटकधर, विद्वान आणि कुशल होते. हा वृत्तांत खाली सविस्तरपणे सांगितला आहे.

အရိမဒ္ဒနနဂရံ ပတွာ အရိမဒ္ဒန ဝါသီဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝိနယကမ္မာနိ အကတွာ ပုထု ဟုတွာ နိသီဒိံသု. နရပတိရာဇာ စ တေသု ထေရေသု အတိဝိယ ပသီဒိ. ဧရာဝတီနဒိယံ ဥဠုမ္ပံ ဗန္ဓိတွာ တတ္ထေဝ ဥပသမ္ပဒကမ္မံ ကာရာပေသိ. စိရကာလံ အတိက္ကမိတွာ သော ဂဏော ဝုဍ္ဎိ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇိ.

अरिमद्दन नगरात पोहोचून, त्यांनी अरिमद्दन येथील रहिवासी भिक्खूंसोबत विनय कर्मे न करता, स्वतंत्र होऊन वास्तव्य केले. नरपती राजा त्या थेरांवर अत्यंत प्रसन्न झाला. त्याने इरावती नदीत तराफा बांधून तेथेच उपसंपदा कर्म करविले. काही काळ उलटून गेल्यावर तो संघ वृद्धिंगत झाला.

နရပတိရာဇာ စ တေ ထေရေ သဒ္ဓိံ သံဃေန နိမန္တေတွာ မဟာဒါနံ အဒါသိ. တဒါ ဆဏေ အာကပ္ပသမ္ပန္နံ ရူပသောဘဂ္ဂပ္ပက္ကံ ဧကံ နာဋကိတ္တိံ ဒိသွာ ရာဟုလတ္ထေရော ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော လေပေ လဂ္ဂိတဝါနရောဝိယ ကဒ္ဒမေ လဂ္ဂိတမာတင်္ဂေါဝိယ စ ကာမ ဂုဏလေပကဒ္ဒမေသု လဂ္ဂိတော သာသနေ ဝိရမိတွာ ဟီ နာယာဝတ္တီတုံ အာရဘိ. မရဏန္တိ ကရောဂေန အဘိဘူတော ဝိယ [Pg.74] အတေကိစ္ဆော ဟုတွာ သေသတ္ထေရေသု ဩဝါဒံ ဒိန္နေသု ပိနာဒိယိ. တဒါ သေသတ္ထေရာ တံ ဧဝမာဟံသု,-မာ တွံ ဧကံ တံ ပဋိစ္စ သဗ္ဗေပိ အမှေ လဇ္ဇာပေတုံ န အရဟသိ, မာ ဣဓ ဟီနာယာ ဝတ္တေဟိ, မလ္လာရုဒီပံ ဂန္တွာ ယထာရုစိံ ကရောဟီတိ ပေသေသုံ. ရာဟုလတ္ထေရော စ ကုသိမတိတ္ထတော နာဝံ အာရုယှ မလ္လာရုဒီပံ အဂမာသိ. မလ္လာရုဒီပံ ပတ္တကာလေ မလ္လာရုရာဇာ ဝိနယံ ဇာနိတုကာမော သဟ ဋီကာယ ခုဒ္ဒသိက္ခာပကရဏံ တဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဧကပတ္တမတ္တံ မဏိံ အဒါသိ. သောစ တံ လဘိတွာ ဟီနာယာဝတ္တီတိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ,-

नरपती राजाने त्या थेरांना संघासह आमंत्रित करून महादान दिले. त्या उत्सवाच्या वेळी, उत्तम हावभाव असलेल्या आणि अत्यंत रूपवान अशा एका नर्तकीला पाहून राहुल थेरांचे चित्त तिच्यावर आसक्त झाले. डिंकाला चिकटलेल्या माकडाप्रमाणे आणि चिखलात रुतलेल्या हत्तीप्रमाणे, कामगुणांच्या चिखलात अडकून त्यांनी शासनाविषयी (भिक्खू जीवनाविषयी) विरक्त होऊन गृहस्थाश्रमाकडे (हीन भावाकडे) परतण्याची तयारी सुरू केली. जणू काही प्राणघातक आजाराने ग्रस्त झाल्याप्रमाणे ते असाध्य झाले आणि इतर थेरांनी उपदेश केला तरी त्यांनी तो ऐकला नाही. तेव्हा इतर थेर त्यांना म्हणाले, 'तुझ्या एकाच्या कारणाने आम्हा सर्वांना लज्जित करणे तुला योग्य नाही. येथे गृहस्थाश्रमात परत जाऊ नकोस, मल्लारुद्विपावर जाऊन तुझ्या इच्छेनुसार कर,' असे सांगून त्यांनी त्यांना पाठवून दिले. राहुल थेर कुसिम बंदरावरून नावेत बसून मल्लारुद्विपावर गेले. मल्लारुद्विपावर पोहोचल्यावर, विनय जाणून घेण्याची इच्छा असलेल्या मल्लारु राजाने टीकेसह 'खुद्दसिक्खा' ग्रंथाचे त्यांच्याकडून अध्ययन केले आणि त्यांना एका पात्राएवढा मोठा मणी दिला. त्यांनी तो प्राप्त करून गृहस्थाश्रम स्वीकारला. या संदर्भात खालील गाथा आहेत -

အတိဒူရေဝ ဟောတဗ္ဗံ, ဘိက္ခုနာ နာမ ဣတ္ထိဘိ;

ဣတ္ထိယော နာမ ဘိက္ခူနံ, ဘဝန္တိ ဣဓ ဝေရိနော.

भिक्खूने स्त्रियांपासून अत्यंत दूरच राहिले पाहिजे; कारण या जगात स्त्रिया भिक्खूंच्या शत्रू ठरतात.

တာဝ တိဋ္ဌန္တု ဒုပ္ပညာ, မယံ ပေါရာဏိကာပိ စ;

မဟာပညာ ဝိနာသံ, ပတ္တာ ဟရိတစာဒယော.

दुर्बुद्धी लोकांचे तर राहूच द्या, प्राचीन काळातील हरितच इत्यादींसारखे महाज्ञानी पुरुषसुद्धा विनाशाला प्राप्त झाले.

တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု, အန္တမသောဝ ဣတ္ထိဘိ;

ဝိဿာသံ န ကရေ လောကေ, ရာဂေါ စ ဒုပ္ပဝါရိတောတိ.

म्हणूनच, बुद्धिमान भिक्खूने या जगात स्त्रियांवर कधीही विश्वास ठेवू नये; कारण राग (आसक्ती) हा आवरण्यास अत्यंत कठीण आहे.

သေသေသု စ ထေရေသု ဆပ္ပဒေါ နာမ ထေရော ပဌမံ ကာလင်္ကတော. သိဝလိတာမလိန္ဒာနန္ဒတ္ထေရာယေဝ တယော ပရိယတ္တိဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိဝသေန သာသနံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အရိမဒ္ဒနနဂရေ နိသီဒိံသု. ဧကသ္မိဉ္စ ကာလေ ရာဇာ တေသံ တိဏ္ဏံ ထေရာနံ ဧကေကံ ဟတ္ထိံ အဒါသိ. သိဝလိတာမလိန္ဒတ္ထေရာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝနေ ဝိဿဇ္ဇာပေသုံ. အာနန္ဒတ္ထေရော ပန ကိဉ္စိပုရနဂရံ ပဟိဏိတွာ ဉာတကာနံ ဒေဟီတိ ကုသိမတိတ္ထံ ဂန္တွာ နာဝံ အာရောပေသိ. တံ ကာရဏံ ဉတွာ သိဝလိတာမလိန္ဒတ္ထေရာတံ ဧဝမာဟံသု,– မယံ ပန အာဝုသော ဟတ္ထီနံ သုခတ္ထာယ ဝနေ ဝိဿဇ္ဇေမ,တွံ ပန အဓမ္မိကံ ကရောသီတိ. ကိန္နာမ ဘန္တေ ဉာဘကာနံ သင်္ဂဟော န ဝဋ္ဋတိ, နနု ဉာတကာနဉ္စ သင်္ဂဟောတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တန္တိ.

उर्वरित थेरांमध्ये छप्पद नावाचे थेर सर्वप्रथम काळाच्या पडद्याआड गेले. सिवली, तामलिन्द आणि आनंद हे तिन्ही थेर परियत्तीचे अध्ययन आणि धारण करण्याच्या माध्यमातून शासनाला आधार देत अरिमद्दन नगरात राहिले. एका प्रसंगी राजाने त्या तिन्ही थेरांना एकेक हत्ती दिला. सिवली आणि तामलिन्द थेरांनी तो स्वीकारून जंगलात सोडून दिला. परंतु आनंद थेरांनी तो हत्ती कांचीपूर नगरात पाठवून आपल्या नातेवाईकांना देण्यासाठी कुसिम बंदरावर नेऊन नावेत चढवला. ही गोष्ट समजल्यावर सिवली आणि तामलिन्द थेरांनी त्यांना असे म्हटले, 'हे आवुसो, आम्ही हत्तींच्या सुखासाठी त्यांना जंगलात सोडले, पण तू तर अधार्मिक कृत्य करत आहेस.' (आनंद थेर म्हणाले,) 'भन्ते, नातेवाईकांचे साहाय्य करणे काय योग्य नाही? भगवंतांनी नातेवाईकांचे साहाय्य (ज्ञाती-संग्रह) करण्यास सांगितलेच आहे ना?'

ထေရာ [Pg.75] အာဟံသု,-သစေ တွံ အမှာကံ ဝစနံ နကရေယျာသိ,ဘဝ ဣစ္ဆာနုရူပံ ကရောဟိ, မယံ ပန တယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ န ကရိဿာမာတိ ဝိသုံ နိသီဒိံသု.

थेर म्हणाले, 'जर तू आमचे ऐकणार नसशील, तर तुझ्या इच्छेनुसार कर. आम्ही तुझ्यासोबत एकत्र राहणार नाही.' असे म्हणून ते स्वतंत्रपणे राहू लागले.

တတော ပဋ္ဌာယ ဒွေ ဂဏာ ဘိဇ္ဇိံသု. တတော ပစ္ဆာကာလေ အတိက္ကန္တေ တာမလိန္ဒတ္ထေရော ဗဟုဿုတာနံ ဗျတ္တိဗလာနံ သိဿာနံ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယ ဂဟဋ္ဌာနံ သန္တိကေ အယံ ဗဟုဿုတော အယံ မဟာပညောတိ ဧဝမာဒိနာ ဝစီဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေတိ, ဧဝံ ကတေ ကုလပုတ္တာ သုလဘပစ္စယဝသေန သာသနဿ ဟိတံ အာဝဟိဘုံသက္ခိဿန္တီတိ ကတွာ. တံ ကာရဏံ သုတွာ သိဝလိတ္ထေရော ဧဝမာဟ,- ကသ္မာ တွံ ဝစီဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပဋိကုစ္ဆိတံ ကမ္မံ ကရောသီတိ. ဘဂဝတာ အတ္တနော အတ္ထာယယေဝ ဝစီဝိညတ္တိံ ပဋိက္ခိတ္တာ, အဟံ ပန ပရေသံယေဝ အတ္ထာယ ဝစီဝိညတ္တိံသမုဋ္ဌာပေမိ, နာတ္တနော အတ္ထာယ, သာသနဿ ဟိ ဝေပုလ္လတ္ထာယ ဧဝံ ဝစီဝိညတ္တိံသမုဋ္ဌာပေမိ. သိဝလိတ္ထေရောပိ န တွံ မမ ဝစနံ ကရောသိ, ယံ ယံ တွံ ဣစ္ဆသိ, တံ တံ ကရောဟိ, အဟံ ပန တယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ နကရိဿာမီတိ ဝိသုံ ဟုတွာ သဒ္ဓိံ သကပက္ခေန နိသီဒိ. တတော ပဋ္ဌာယ တယော ဂဏာ ဘိဇ္ဇိံသု.

तेव्हापासून दोन संघ वेगळे झाले. त्यानंतर काही काळ उलटून गेल्यावर, तामलिन्द थेरांनी बहुश्रुत आणि विद्वान शिष्यांच्या कल्याणासाठी गृहस्थांच्या जवळ 'हा बहुश्रुत आहे, हा महाज्ञानी आहे' अशा प्रकारे वची-विज्ञप्ती (शब्दांद्वारे संकेत देणे) सुरू केली, जेणेकरून कुलपुत्रांना सहजपणे प्रत्यय (आवश्यक गोष्टी) मिळून ते शासनाचे कल्याण करू शकतील. ही गोष्ट ऐकून सिवली थेर म्हणाले, 'तू वची-विज्ञप्ती करून बुद्धांनी निषिद्ध मानलेले कृत्य का करत आहेस?' (तामलिन्द थेर म्हणाले,) 'भगवंतांनी स्वतःच्या फायद्यासाठी वची-विज्ञप्ती करण्यास मनाई केली आहे. मी तर इतरांच्या कल्याणासाठी वची-विज्ञप्ती करत आहे, स्वतःच्या फायद्यासाठी नाही. शासनाच्या विस्तारासाठीच मी अशी वची-विज्ञप्ती करत आहे.' सिवली थेर म्हणाले, 'तू माझे ऐकत नाहीस. तुला जे हवे आहे ते तू कर. मी तुझ्यासोबत एकत्र राहणार नाही.' असे म्हणून ते आपल्या पक्षासह वेगळे होऊन राहू लागले. तेव्हापासून तीन संघ वेगळे झाले.

ဧဝံ အရိမဒ္ဒနနဂရေ အရဟန္တတ္ထေရဿ ဧကော ဝံသော, သိဝလိတ္ထေရဿ ဧကော, တာမလိန္ဒတ္ထေရဿ ဧကော, အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဧကောတိ စတ္တာရော ဂဏာ အဟေသုံ.

अशा प्रकारे अरिमद्दन नगरात अरहंत थेरांचा एक संघ, सिवली थेरांचा एक, तामलिन्द थेरांचा एक आणि आनंद थेरांचा एक, असे चार संघ झाले.

တေသု အရဟန္တတ္ထေရဂဏော သုဓမ္မပုရတော ပဌမံ အာဂတတ္တာ ပုရိမဂဏောတိ ဝေါဟာရိယတိ, အညေ ပန ပစ္ဆာ အာဂတတ္တာ ပစ္ဆာဂဏာတိ.

त्यापैकी अरहंत थेरांचा संघ सुधम्मपुराहून सर्वप्रथम आल्यामुळे 'पूर्व संघ' (पहिला संघ) म्हणून ओळखला जातो, आणि इतर संघ नंतर आल्यामुळे 'उत्तर संघ' (नंतरचा संघ) म्हणून ओळखले जातात.

သိဝလိတ္ထေရော အရိမဒ္ဒနနဂရေ ယာဝီဇီဝံ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတွာ ကလိယုဂေ နဝုတာဓိကေ ပဉ္စဝဿသတေ ကာလေ ကာလမကာသိ.

सिवली थेरांनी अरिमद्दन नगरात आयुष्यभर शासनाचा सांभाळ करून कलियुगातील ५९० व्या वर्षी देहत्याग केला.

အာနန္ဒတ္ထေရော ပန အရိမဒ္ဒနနဂရေယေဝ စတုစတ္တာလီသ ဝဿာနိ [Pg.76] သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတွာ ဆနဝုတာဓိကေ ပဉ္စဝဿသတေ ကာလေ ကာလမကာသိ.

आनंद थेरांनी अरिमद्दन नगरातच चव्वेचाळीस वर्षे शासनाचा सांभाळ करून ५९६ व्या वर्षी देहत्याग केला.

တာမလိန္ဒတ္ထေရောပိ ယာဝဇီဝံ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတွာ အဋ္ဌန ဝုတာဓိကေ ပဉ္စဝဿသတေ ကာလေ ကာလမကာသီတိ. အဟော သင်္ခါရသဘာဝေါတိ.

तामलिन्द थेरांनीही आयुष्यभर शासनाचा सांभाळ करून ५९८ व्या वर्षी देहत्याग केला. अहो! संस्कारांचा स्वभाव कसा आहे!

သေယျထာဇဂရဿေဝ, နာဘိယာ စက္ကမဏ္ဍလေ;

လဂ္ဂေါ သသော သမိတွာပိ, ဒိသံ ဂစ္ဆတိ တံ မုခံ.

ज्याप्रमाणे अजगराच्या वेटोळ्यात अडकलेला ससा शांत झाला तरी, शेवटी त्याच्या मुखाच्या दिशेनेच (त्याच्या पोटातच) जातो.

တထေဝ သဗ္ဗသတ္တာပိ, မစ္စုစက္ကေသု လဂ္ဂိတာ;

ယာဝဇီဝမ္ပိ ဓာဝိတွာ, မစ္စုမုခံ ဥပါဂမုန္တိ.

त्याचप्रमाणे सर्व प्राणीही मृत्यूच्या चक्रात अडकलेले आहेत; ते आयुष्यभर धावले तरी शेवटी मृत्यूच्या मुखातच जातात.

ဣစ္စေဝံ အရိမဒ္ဒနပုရေ အရဟန္တေဟိ စ ဂန္ထကာရေဟိ စ ပုထုဇ္ဇနေဟိ ဇိနသာသနံ နဘေ စန္ဒောဝိယ ဝိဇ္ဇောတတိ.

अशा प्रकारे अरिमद्दनपुरात अरहंत, ग्रंथकार आणि सामान्य लोकांद्वारे जिन-शासन आकाशातील चंद्राप्रमाणे तळपत आहे.

တတ္ထ ဟိ ယဒါ အနုရုဒ္ဓရာဇာ သုဓမ္မပုရတော သာသနံ အာနေသိ, တဒါ အရဟန္တာ ဆသတသဟဿမတ္တာ အာဂတာ, သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိနော ပန ဂဏနပထံ ဝီတိ ဝတ္တာတိ.

तेथे जेव्हा अनुरुद्ध राजाने सुधम्मपुराहून शासन आणले, तेव्हा सुमारे सहा लाख अरहंत आले, तर सोतापन्न, सकदागामी आणि अनागामी यांची संख्या तर मोजण्यापलीकडे होती.

ဆတ္တဂုဟိန္ဒဿ နာမ ရညော ကာလေပိ ဟိမဝန္တေ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတတော အဋ္ဌ အရဟန္တာ ပိဏ္ဍာယ ရာဇဂေဟံ အာဂမံသု. ရာဇာ စ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍပါတေန ဘောဇေတွာ ဣဒါနိ ကုတော အာဂတတ္ထာဘိ ပုစ္ဆိ. ဟိမဝန္တေ မဟာရာဇ ဂန္ဓ မာဒနပဗ္ဗတတောတိ. အထ ရာဇာ အတိပ္ပသန္နော ဟုတွာ ဣဓ တေမာသံ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆထာတိ ယာစိတွာ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ အဒါသိ. တေမာသမ္ပိ အန္တောဂေဟေ နိမန္တေတွာ ပိဏ္ဍပါတေန ဘောဇေသိ.

छत्तगुहिंद नावाच्या राजाच्या काळातही हिमालयातील गंधमादन पर्वतावरून आठ अरहंत पिंडपातासाठी (भिक्षेसाठी) राजवाड्यात आले. राजाने त्यांचे पात्र घेऊन, त्यांना पिंडपाताने भोजन दिले आणि विचारले, 'आपण आता कोठून आला आहात?' (त्यांनी उत्तर दिले,) 'महाराज, हिमालयातील गंधमादन पर्वतावरून.' तेव्हा राजा अत्यंत प्रसन्न झाला आणि त्याने 'येथे तीन महिने वर्षावास करावा' अशी विनंती करून, (त्यांच्यासाठी) विहार बांधून दिला. त्याने तीन महिने त्यांना अंतःपुरात आमंत्रित करून पिंडपाताने भोजन दिले.

ဧကံ သမယံ အရဟန္တာနံ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ နန္ဒမူလဂုဟံ ဝိယ ဧကံ ဂုဟံ မာပေတွာ ဒဿေဟီတိ ယာစိ. တေ စ အရဟန္တာ နန္ဒမူလဂုဟံဝိယ ဧကံ ဂုဟံ ဣဒ္ဓိယာ မာပေတွာ ဒဿေသုံ[Pg.77]. ရာဇာ စ တာယ ဂုဟာယ သဒိသံ ဧကံ ဂုဟံ ကာရာပေသိ. နန္ဒမူလဂုဟာကာရေန ပန ကတတ္တာ နန္ဒာတိ နာမမ္ပိ အကာသိ. ဣစ္စေဝံ ဆတ္တဂုဟိန္ဒဿ ရညော ကာလေ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ နန္ဒမူလဂုဟတော အာဂန္တွာ အရဟန္တာ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသုံ.

एकदा त्याने अरहंतांना, 'गंधमादन पर्वतावरील नंदमूल गुहेसारखी एक गुहा निर्माण करून दाखवावी,' अशी विनंती केली. त्या अरहंतांनी आपल्या ऋद्धीने नंदमूल गुहेसारखी एक गुहा निर्माण करून दाखवली. राजानेही त्या गुहेसारखीच एक गुहा बांधली. ती नंदमूल गुहेच्या आकाराची बनवल्यामुळे त्याने तिचे नाव 'नंदा' असे ठेवले. अशा प्रकारे, छत्तगुहिंद राजाच्या काळात गंधमादन पर्वतावरील नंदमूल गुहेतून येऊन अरहंतांनी बुद्ध शासनाची स्थापना केली.

အရဟန္တဘာဝေါ စ နာမေသ ယထာဘူတံ ဇာနိတုံ ဒုက္ကရော, အနုပသမ္ပန္နာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဒဿနဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ, အရဟတ္တံ ဝါ ပတွာပိ ဝါသနာယ အပ္ပဇဟိတတ္တာ. အရဟာပိ ဟိ သမာနော အဟံ အရဟာတိ အနုပသမ္ပန္နာနံ ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အရဟတ္တံ ပတွာပိ ဧကစ္စော ဝါသနံ ပဇဟိတုံ န သက္ကာ, ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရဝတ္ထုစေတ္ထ ဉာပကံ. ဧဝံ လောကေ အရဟန္တ ဘာဝေါ ဇာနိတုံ ဒုက္ကရော. တေနေဝ မဟာကဿပတ္ထေရဿ ဥပဋ္ဌာကော ဧကော ဘိက္ခု အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ မဟာကဿပတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဝသိတွာပိ တဿ အရဟန္တ ဘာဝံ န ဇာနိ.

अरहंतभाव हा यथाभूत (जसा आहे तसा) जाणणे कठीण आहे; कारण अनुपसंपन्नांना (ज्यांची उपसंपदा झालेली नाही अशांना) उत्तरमनुष्यधर्माचे (अतींद्रिय गुणांचे) प्रदर्शन करण्यास मनाई केली आहे, किंवा अरहंतपद प्राप्त करूनही पूर्वसंस्कारांचा (वासनांचा) पूर्णपणे त्याग न झाल्यामुळे. कारण अरहंत असूनही 'मी अरहंत आहे' असे अनुपसंपन्नांना सांगणे योग्य नाही, आणि अरहंतपद प्राप्त करूनही काही जण आपल्या पूर्वसंस्कारांचा त्याग करू शकत नाहीत; पिलिंदवच्छ थेरांचे वृत्त (कथा) याचे उदाहरण आहे. अशा प्रकारे जगात अरहंतभाव जाणणे कठीण आहे. म्हणूनच, महाकस्सप थेरांचे उपस्थायक (सेवक) असलेले एक भिक्षू आपले उपाध्याय महाकस्सप थेरांच्या जवळ राहूनही त्यांचा अरहंतभाव जाणू शकले नाहीत.

မဟာကဿပတ္ထေရဉှိ ဧကေန သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန သဒ္ဓိံ အရညဝိဟာရတော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ အန္တရာမဂ္ဂေ ပတ္တာ ဒိပရိက္ခာရေ ဂဟေတွာ ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တောယေဝ ဧကောသဒ္ဓိ ဝိဟာရိကော ဧဝမာဟ,–လောကသ္မိံ ဘန္တေ အရဟာ အရဟာတိ ပါကဋော, သုတမတ္တောဝါဟံ ဘဝါမိ, န ကဒါစိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗောတိ. တံ သုတွာ ထေရော ပစ္ဆာ ပရိဝတ္တတွာ ဩလောကေန္တော ပရိက္ခာရေ အာဝုသော ဂဟေတွာ အရဟန္တဿ ပစ္ဆာဂစ္ဆန္တောယေဝ အရဟန္တဘာဝံ န ဇာနာတီတိ အာဟာတိ.

महाकस्सप थेर जेव्हा एका सद्धिंविहारिका (शिष्या) सोबत अरण्यविहारातून गावात पिंडपातासाठी जात होते, तेव्हा वाटेत पात्र आणि इतर परिष्कार घेऊन मागे चालणारा तो सद्धिंविहारिक म्हणाला— 'भंते, जगात अरहंत अरहंत असे प्रसिद्ध आहे, मी केवळ ऐकलेच आहे, कधी प्रत्यक्ष पाहिलेले नाही.' ते ऐकून थेरांनी मागे वळून पाहत म्हटले, 'आयुष्यमान, परिष्कार घेऊन अरहंताच्या मागे चालत असूनही तू अरहंतभाव जाणत नाहीस!'

အရိမဒ္ဒနနဂရေပိ သီလဗုဒ္ဓိပေါလ္လောင်္ကသုမေဓတ္ထေရာဒယောပိ အရဟန္တာယေဝ အဟေသုံ. နရပတိရာဇာ ဟိ ခဏိတ္တိ ပါဒပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ ပစ္စာဂမနကာလေ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကိဿာ မာတိကာယ မဏောဘာသံ ဒိသွာ ဣဓ ပုညံ ကာရေတုကာမော သက္ကော ဒဿေတိ မညေတိ မနသိကရိတွာ စေတိယံ ကာရာပေဿာမီတိ [Pg.78] တတ္ထ ရဋ္ဌဝါသီတိ သမံ ဘူမိဘာဂံ ကာရာပေသိ.

अरिमद्दन नगरातही सीलबुद्धी, पोल्लोंक, सुमेध थेर इत्यादी अरहंतच होते. नरपती राजा खणित्तिपाद पर्वतावर जाऊन परत येत असताना, वाटेत एका ओढ्यामध्ये मण्यांचा प्रकाश पाहून, 'येथे पुण्यकर्म करावे म्हणून बहुधा शक्राने हा प्रकाश दाखवला असावा' असा विचार करून, 'मी येथे चैत्य बांधीन' असे ठरवले आणि तेथील राष्ट्रवासीयांकडून (लोकांकडून) ती जमीन सपाट करून घेतली.

အထ ဧကော သီလဗုဒ္ဓိ နာမ ထေရော ဧဝမာဟ,– ပုညံ မဟာရာဇ ကရိဿမီတိ ဣဒံ ဘူမိပရိကမ္မံ ကာရာပေသိ, ဧဝံ ကာရာပေန္တဿ တေ အပုညံယေဝ ဘဝတိ, နောပုညန္တိ ဝတွာ ဗဟူ သတ္တာ မာ ကိလမန္တူတိ မနသိကတွာ ရညော ဒဏ္ဍကမ္မေန တဇ္ဇနတ္ထာယ ရညာ ဒိန္နံ ပိဏ္ဍပါတံ နဘုဉ္ဇိ. ရာဇာ စ သစေ တွံ မယာ ဒိန္နံ ပိဏ္ဍပါတံ အဘုဉ္ဇိတုကာမော ဘဝေယျာသိ, မမ ဝိဇိတေ ဝသန္တောယေဝ တွံ မမ ပိဏ္ဍပါတာ န မုစ္စေယျာသိ, ရဋ္ဌဝါသီဟိပိ ဒိန္နပိဏ္ဍပါတော မယှမေဝ သန္တကော, နနု နာမ မမ ပိဏ္ဍပါတံယေဝ တွံ ဘုဉ္ဇသီတိ အာဟ.

तेव्हा सीलबुद्धी नावाचे एक थेर म्हणाले, 'महाराज, मी पुण्य करीन असे म्हणून आपण हे भूमीचे काम करून घेत आहात, परंतु असे करून घेतल्याने आपल्याला अपुण्यच (पापच) मिळेल, पुण्य नाही.' 'अनेक प्राणी (लोक) त्रस्त होऊ नयेत' असा विचार करून, राजाला त्याच्या दंडात्मक कर्माची जाणीव करून देण्यासाठी त्यांनी राजाने दिलेला पिंडपात ग्रहण केला नाही. तेव्हा राजा म्हणाला, 'जर आपण माझ्याद्वारे दिलेला पिंडपात ग्रहण करू इच्छित नसाल, तरी माझ्या राज्यात राहत असताना आपण माझ्या पिंडपातापासून मुक्त होऊ शकत नाही. राष्ट्रवासीयांनी दिलेला पिंडपातही माझाच आहे. आपण शेवटी माझाच पिंडपात ग्रहण करत आहात ना?'

သီလဗုဒ္ဓိတ္ထေရောပိ သစေ အဟံ ဧဝံ ဘဝေယျာမိ, သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ ဝသိဿာမီတိ စိန္တေတွာ အရညေ ဝသိ.

सीलबुद्धी थेरांनीही विचार केला, 'जर असे असेल, तर मी सिंहलद्वीपात जाऊन राहीन,' आणि ते अरण्यात राहू लागले.

အထ တမတ္ထံ ဇာနိတွာ နဂရဒွါရေ အာရက္ခော ဧကော ယက္ခော ရညော အာဂတကာလေ အဘိမုခံ ဌိတောဝ ဘယာနကရူပံ နိသီဒိ. အထ နာနာဝိဇ္ဇာကမ္မေဟိ အပနေန္တောပိ န သက္ကာ အပနေတုံ.

तेव्हा ही गोष्ट जाणून, नगरद्वाराचे रक्षण करणारा एक यक्ष राजाच्या येण्याच्या वेळी त्याच्या समोरच भयानक रूप धारण करून बसला. त्यानंतर विविध मंत्र-तंत्रांच्या प्रयोगाने त्याला दूर करण्याचा प्रयत्न केला तरी त्याला दूर करणे शक्य झाले नाही.

အထ ရာဇာ နိမိတ္တပါဌကေ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ,-ကေန ကာရဏေန အယံ ယက္ခော ဣဓ နိသိန္နောတိ. တွံ မဟာရာဇ သီလဗုဒ္ဓိတ္ထေရံ အဂါရဝဝသေန ပုဗ္ဗေ ကထေသိ, ယက္ခာပိ ထေရေ အတိဝိယ ပသန္နာတိ အမှေဟိ သုတပုဗ္ဗာ, တံ ပဋိစ္စ ယက္ခော ဘယာနကရူပံ ဒဿေတွာ နိသိန္နော ဘဝိဿတီတိ အာဟ.

तेव्हा राजाने शकुन सांगणाऱ्यांना बोलावून विचारले, 'हा यक्ष येथे कोणत्या कारणाने बसला आहे?' त्यांनी सांगितले, 'महाराज, आपण पूर्वी सीलबुद्धी थेरांशी अनादराने बोललात. यक्षसुद्धा थेरांवर अत्यंत प्रसन्न असतात असे आम्ही ऐकले आहे. त्याच कारणाने यक्ष भयानक रूप दाखवून येथे बसला असावा.'

ရာဇာပိ အမစ္စေ အာဏာပေသိ ထေရံ ပက္ကာသထာတိ. ထေရော နာဂစ္ဆိ. သီဟဠဒီပံယေဝ ဂမိဿာမီတိ အာရဘိ. တမတ္ထံ သုတွာ ရာဇာ ဧကံ စတုရင်္ဂပစ္စယံ နာမ အမစ္စံ ပက္ကောသာပေတွာ တွံ ဂန္တွာ ထေရံ ပက္ကောသာဟီတိ ပေသေသိ. စတုရင်္ဂပစ္စယော စ ဆေကတာယ ဧကံ သုဝဏ္ဏမယံ ဗုဒ္ဓပ္ပဋိဗိမ္ဗံ နာဝါယ ဌပေတွာ မဟာသမုဒ္ဒတိတ္ထံ အဂမာသိ. အထ ထေရံ သမ္ပာပုဏိတွာ [Pg.79] ဣဒါနိ ဣဓ ဘဂဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဂမာသိ, သီလဗုဒ္ဓိတ္ထေရော ဘဂဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဒဿနတ္ထာယ အာဂစ္ဆတူတိ ဒူတံ ပေသေသိ. ထေရောပိ ဘဂဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဒဿနတ္ထာယ အာဂစ္ဆတူတိ ဝစနံ ပဋိက္ခိပိတုံ ဗုဒ္ဓဂါရဝဝသေန အဝိသဟတာယ အာဂစ္ဆီတိ.

राजानेही अमात्यांना आज्ञा दिली, 'थेरांना बोलवा.' परंतु थेर आले नाहीत. त्यांनी सिंहलद्वीपातच जाण्याची तयारी सुरू केली. ही गोष्ट ऐकून राजाने 'चतुरंगपच्चय' नावाच्या एका अमात्याला बोलावून, 'तू जाऊन थेरांना बोलावून आण,' असे सांगून पाठवले. चतुरंगपच्चयाने हुशारीने एक सोन्याची बुद्धप्रतिमा नौकेत ठेवली आणि तो महासागराच्या बंदरावर गेला. नंतर थेरांच्या जवळ पोहोचून त्याने दूत पाठवला की, 'आता येथे भगवान सम्यक्संबुद्ध आले आहेत, सीलबुद्धी थेरांनी भगवान सम्यक्संबुद्धांच्या दर्शनासाठी यावे.' थेरसुद्धा, 'भगवान सम्यक्संबुद्धांच्या दर्शनासाठी यावे' हे आमंत्रण बुद्ध आदरामुळे नाकारू न शकल्याने आले.

ပေါရာဏိကာနံဝ ထေရာနံ, ဗုဒ္ဓေ သဂါရဝံ ဣဓ;

ပဏ္ဍိတော ဂါရဝံ ဗုဒ္ဓေ, ကရေ ပသန္နစေတသာတိ.

ज्याप्रमाणे प्राचीन थेरांचा बुद्धांविषयी आदर होता, त्याचप्रमाणे बुद्धिमान मनुष्याने प्रसन्न चित्ताने बुद्धांविषयी आदर बाळगावा.

နာဝံ အဘိရူဟိတွာ ထေရော ဘဂဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝန္ဒနာမာနပူဇာသက္ကာရဒီနိ အကာသိ. ထေရဿ ဧဝံ ဝန္ဒနာမာနပူဇာသက္ကာရာဒီနိ ကရောန္တဿေဝ ဝေဂေန နာဝံ အာနေတွာ ဂစ္ဆိ. အထ စတုရင်္ဂပစ္စယော ဧဝမာဟ,– ဣဒါနိ ဘန္တေ တုမှာကံ အာစရိယဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတုံ ယုတ္တောတိ. ရာဇာ စ အမစ္စေဟိ ပရိဝါရိတော ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆိ. နာဝါယ ထေရဿ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ရာဇဂေဟံ အာနေသိ. ဒွါရံ ပတ္တကာလေ ယက္ခော ပထဝိယံ နိသီဒိတွာ ထေရံ ဝန္ဒိ.

नौकेवर चढून थेरांनी भगवान सम्यक्संबुद्धांची वंदना, मान, पूजा आणि सत्कार इत्यादी केले. थेर अशा प्रकारे वंदना, मान, पूजा आणि सत्कार करत असतानाच, त्याने वेगाने नौका वळवून पुढे नेली. तेव्हा चतुरंगपच्चय म्हणाला, 'भंते, आता आपल्या आचार्यांच्या म्हणजेच सम्यक्संबुद्धांच्या शासनाचा सांभाळ करणे आपल्यासाठी योग्य आहे.' राजाही अमात्यांसह त्यांच्या स्वागतासाठी सामोरा गेला. त्याने नौकेतून उतरवून थेरांचा हात धरून त्यांना राजवाड्यात आणले. दारापाशी पोहोचल्यावर यक्षाने जमिनीवर बसून थेरांना वंदन केले.

ရာဇာ ရာဇဂေဟံ ပတွာ ထေရံ နာနာဘောဇနေဟိ ဘောဇေသိ. ဧဝဉ္စ အဝေါစ,–အဇ္ဇတဂ္ဂေ ဘန္တေ တွမသိ မမာစရိယော, ဘဂဝတောဝ ဩဝါဒံ သိရသာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အနုဝတ္တိဿာမာတိ အတ္တနော ပဉ္စပုတ္တေပိ ထေရဿ အဒါသိ. တေ စ ပဉ္စကုမာရာ ထေရေန သဒ္ဓိံ အနုဝတ္တိံသု. ထေရော တေ ပက္ကောသေတွာ ဝိဟာရံ အဂမာသိ. အန္တရာမဂ္ဂေ ကပ္ပိယပထဝိယံ ပဉ္စ ပရိမဏ္ဍလာကာရာနိ လိခိတွာ တေသံ ရာဇကုမာရာနံ ဒဿေတွာ နိဝတ္တာပေသိ. ရာဇကုမာရာ ပဋိနိဝတ္တိတွာ တံ ကာရဏံ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ စ တုမှာကံ ပုညံ ကာရာပနတ္ထာယ ဒဿေတီတိ ဝတွာ တုလာဝသေန တေဟိ ရာဇကုမာရေဟိ သုဝဏ္ဏံ သမံ ကတွာ တေန သုဝဏ္ဏေန မူလံ ကတွာ ဘဂဝတော ဓရမာနကာလေ [Pg.80] ပဿေနဒိကောသလရညာ ကာရာပိတံ စန္ဒနပ္ပဋိဗိမ္ဗံဝိယ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဋိဗိမ္ဗံ ကာရာပေသိ.

राजाने राजगृहात पोहोचून थेरांना विविध प्रकारच्या भोजनाने संतुष्ट केले. आणि असे म्हटले, 'भन्ते! आजपासून आपण माझे आचार्य आहात, भगवंतांच्याच उपदेशाला शिरसावंद्य मानून मी त्याचे अनुकरण करीन.' असे म्हणून त्याने आपल्या पाच पुत्रांनाही थेरांच्या स्वाधीन केले. ते पाचही राजकुमार थेरांच्या सोबत चालू लागले. थेरांनी त्यांना बोलावून विहाराकडे प्रस्थान केले. वाटेत कप्पियभूमीवर (योग्य जमिनीवर) पाच वर्तुळाकार आकृत्या काढून त्या राजकुमारांना दाखवल्या आणि त्यांना परत पाठवले. राजकुमारांनी परत येऊन ती गोष्ट राजाला सांगितली. राजाने, 'तुमच्याकडून पुण्यकर्म करवून घेण्यासाठी ते असे दाखवत आहेत,' असे सांगून, तराजूच्या साहाय्याने त्या राजकुमारांच्या वजनाइतके सोने तोलून घेतले आणि त्या सोन्याच्या मूल्याने, भगवंतांच्या हयातीत राजा प्रसेनजित कोसलाने बनवून घेतलेल्या चंदनाच्या प्रतिमेप्रमाणे, प्रत्येकासाठी स्वतंत्र प्रतिमा तयार करवून घेतली.

တေသံ နိဓာနဋ္ဌာနဘူတာနိ ပဉ္စ စေတိယာနိပိ သက္ကော ကမ္မ ဝိဓာယကော ဟုတွာ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ဧတ္ထ စ ပုဗ္ဗေ ရညာ ပသီဒိတွာ ထေရဿ ရာဇကုမာရာ ဒိန္နာ, မူလံ ရတနတ္တယဿ ဒတွာ ပုန ရာဇကုမာရေ ဘူဇိဿေ ကာရေတုကာမတာယ ထေရော ဧဝံ သညံ အဒါသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

त्यांच्यासाठी ठेवण्याच्या जागा म्हणून पाच चैत्य देखील शक्राने (इंद्राने) स्वतः व्यवस्थापक बनून प्रस्थापित केले. येथे हे लक्षात घेतले पाहिजे की, पूर्वी राजाने प्रसन्न होऊन थेरांना राजकुमार दिले होते, परंतु त्रिरत्नाला मूल्य देऊन पुन्हा राजकुमारांना मुक्त करण्याची इच्छा असल्यामुळे थेरांनी अशी संज्ञा (खूण) दिली होती.

သော စ သီလဗုဒ္ဓိတ္ထေရော အရဟန္တဂဏဝံသောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

आणि ते शील बुद्धी थेर अर्हतगणाच्या वंशातील होते असे मानले पाहिजे.

အရိမဒ္ဒနနဂရေယေဝ နရပတိ ရညော ကာလေ ကဿပေါ နာမ ထေရော ဒေသစာရိကံ စရမာနော ပေါလ္လောင်္ကနာမကံ ဒေသံ, တဒဝသရိ. အထ ဒွေ မဟလ္လကပေါလ္လောင်္ကာ မနုဿာ ထေရေ အတိပ္ပသန္နတာယ ဒွေ ပုတ္တေ ဥပဋ္ဌာကတ္ထာယ နိယျာဒေသုံ.

अरीमद्दन नगरातच नरपती राजाच्या काळात कस्सप नावाचे थेर चारिका (धर्मयात्रा) करत असताना पोल्लोंक नावाच्या प्रदेशात पोहोचले. तेव्हा पोल्लोंक येथील दोन वृद्ध माणसांनी थेरांवर अत्यंत प्रसन्न होऊन आपल्या दोन पुत्रांना त्यांच्या सेवेसाठी समर्पित केले.

ပေါလ္လောင်္ကမနုဿာနံ အတိပ္ပသန္နတံ ပဋိစ္စ ထေရောပိ ပေါလ္လောင်္ကတ္ထေရောတိ ဝေါဟာရိယတိ. ယဒါ စ ပန သော ထေရော သီဟဠဒီပံ ဂန္တုကာမော အဟောသိ, တဒါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဗျဂ္ဃရူပံ မာပေတွာ ပိဋ္ဌိယာ ယာဝ မဟာသမုဒ္ဒတီရံ အာနေသိ. မဟာသမုဒ္ဒတီရံ ပန ပတွာ နာဝံ အဘိရူဟိတွာ ဝါဏိဇေဟိ သဒ္ဓိံ တရိ.

पोल्लोंकच्या लोकांच्या अत्यंत प्रसन्नतेमुळे थेरांना देखील 'पोल्लोंक थेर' असे म्हटले जाऊ लागले. जेव्हा ते थेर सिंहलद्वीपाला (श्रीलंकेला) जाण्यास उत्सुक झाले, तेव्हा देवांचा राजा शक्र याने वाघाचे रूप धारण करून त्यांना आपल्या पाठीवर बसवून महासागराच्या किनाऱ्यापर्यंत आणले. महासागराच्या किनाऱ्यावर पोहोचल्यावर ते जहाजात बसून व्यापाऱ्यांसोबत समुद्र पार केला.

မဟာသမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ပန ပတွာ သာ နာဝါ န ဂစ္ဆိ, နိစ္စလာဝ အဋ္ဌာသိ. အထ ဝါဏိဇာ မန္တေသုံ,-အမှာကံ နာဝါယ အလက္ခီ ပါပဇနော အတ္ထိ မညေတိ. ဧဝံ ပန မန္တေတွာ သလာကာဒါနံ အကံသု. ယာဝ တတိယမ္ပိ ထေရဿေဝ ဟတ္ထေ သလာကာ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မဝိပါကဝသေန နိပတိ. ဣဒံ ပန ထေရဿ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ,-ထေရော ဟိ တတော အတ္တဘာဝတော သတ္တမေ ဘဝေ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ကုလဒါရကော ဟုတွာ ကီဠနတ္ထာယ ဧကံ သုနခံ နဒိယံ ဩတာရေတွာ ဥဒကေ ကီဠမာပေသိ. ဧဝံ ကီဠမန္တံ သုနခံ သယမေဝ ဥရေန ဥဂ္ဂဟေတွာ တီရံ အာနေသီတိ ဧဝံ [Pg.81] ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မဝိပါကဝသေန ထေရဿေဝ ဟတ္ထေ သလာကာ နိပတိ.

परंतु महासागराच्या मध्यभागी पोहोचल्यावर ते जहाज पुढे गेले नाही, ते निश्चल उभे राहिले. तेव्हा व्यापाऱ्यांनी विचार केला, 'आमच्या जहाजात कोणीतरी अलक्ष्मी (अभागी) किंवा पापी माणूस असावा असे वाटते.' असा विचार करून त्यांनी शलाका (चिट्ठ्या) टाकल्या. पूर्व कर्माच्या विपाकामुळे (फळामुळे) तिसऱ्यांदाही थेरांच्याच हातात शलाका आली. थेरांचे हे पूर्वकर्म असे होते—ते थेर या जन्मापूर्वीच्या सातव्या जन्मात एका गावात कुलपुत्र (कुलीन बालक) असताना, त्यांनी खेळण्यासाठी एका कुत्र्याला नदीत उतरवले आणि पाण्यात खेळवले. अशा प्रकारे खेळणाऱ्या कुत्र्याला त्यांनी स्वतः छातीशी धरून किनाऱ्यावर आणले होते; या पूर्व कर्माच्या विपाकामुळे थेरांच्याच हातात शलाका पडली.

တဒါ ဝါဏိဇာ ဥဒကပိဋ္ဌေ ခိပိံသု. အထ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ကုမ္ဘီလရူပံ မာပေတွာ ပိဋ္ဌိယံ အာရောပေတွာ အာနေသိ. ထေရော ယက္ခဒီပံ ပတွာ အန္ဓစက္ခုကာနံ ယက္ခာနံ မေတ္တာနုဘာဝေန စက္ခုံ လဘာပေသိ. ယက္ခာ စ ထေရဿ ဂုဏံ ဉတွာ ဒွေ ယက္ခဘာတိကေ အဒံသု. ထေရော စ သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ မဟာစေတိယရူပံ လောဟပါသာဒရူပံ သရီရဓာတုံ မဟာဗောဓိဗိဇာနိ စ အာနေတွာ ပစ္စာဂမာသီတိ.

तेव्हा व्यापाऱ्यांनी त्यांना पाण्याच्या पृष्ठभागावर (समुद्रात) फेकून दिले. तेव्हा देवांचा राजा शक्र याने मगरीचे रूप धारण करून त्यांना आपल्या पाठीवर बसवून आणले. थेर यक्षद्वीपावर पोहोचले आणि त्यांनी आपल्या मैत्रीच्या प्रभावाने अंध यक्षांना दृष्टी मिळवून दिली. यक्षांनी थेरांचे गुण ओळखून दोन यक्ष बंधूंना त्यांच्या सेवेसाठी दिले. थेरांनी सिंहलद्वीपात जाऊन महाचैत्याची प्रतिकृती, लोहप्रासादाची प्रतिकृती, शरीरधातू आणि महाबोधीचे बीज आणून परत आले.

သုမေဓတ္ထေရော စ ဟလင်္ကဿ နာမ နဂရဿ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ မှတ္တိပါမေ ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယ ဒိန္နနာမိကေ ဝိဟာရေ ဝသိ. ဌာနဿ ပန နာမဝသေန ထေရဿောပိ ဒိန္နဝိဟာရော တွေဝ နာမံ အဟောသိ. သောပိ ထေရော ပံသုကူလိကော လဇ္ဇီပေသလော သိက္ခာကာမော ဈာနလာဘီ အရဟာယေဝ. သော ဟိ ဒေဝသိကံ ဒေဝသိကံ အဋ္ဌနဝယောဇနပ္ပမာဏေ ပါဒစေတိယံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိ. စေတိယင်္ဂဏဝတ္တဉ္စ အကာသိ. တတော အာဂန္တွာ မှတ္တိဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိ. ဣဒံ ထေရဿ နိဗဒ္ဓဝတ္တံ.

आणि सुमेध थेर हलंक नावाच्या नगराच्या दक्षिण देशात असलेल्या म्हत्ती गावाच्या पूर्व उपदिशेला 'दिन्न' नावाच्या विहारात राहत होते. त्या स्थानाच्या नावावरून थेरांचे नाव देखील 'दिन्नविहार' असेच पडले. ते थेर देखील पांसुकुलिक (चिंध्यांचे वस्त्र नेसणारे), लज्जाशील, विनयशील, शिक्षणाची इच्छा असणारे, ध्यान प्राप्त केलेले आणि अर्हतच होते. ते दररोज आठ-नऊ योजन अंतरावर असलेल्या पादचैत्यापाशी जाऊन वंदन करत असत. आणि चैत्य अंगणाची स्वच्छता (कर्तव्य) करत असत. तेथून परत आल्यावर ते म्हत्ती गावात पिंडपातासाठी (भिक्षेसाठी) फिरत असत. हे थेरांचे नित्य व्रत होते.

အပရာနိပိ ဝတ္ထူနိ ဗဟူနိ သန္တိ, သဗ္ဗာနိ ပန တာနိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဝတ္တဗ္ဗာနိပိ ဂန္ထပါရဝဘယေန န ဝက္ခာမ. သဗ္ဗာနိပိ ဟိ ဝုစ္စမာနာနိ အယံ သာသနဝံသပ္ပဒီပိကာ အတိပ္ပပဉ္စာ ဘဝိဿတိ.

इतरही अनेक कथा आहेत, परंतु ग्रंथाचा विस्तार होण्याच्या भयाने आम्ही त्या सर्व सविस्तर सांगत नाही. कारण त्या सर्व सांगितल्यास हा 'शासनवंसप्पदीपिका' ग्रंथ अत्यंत पाल्हाळिक (विस्तृत) होईल.

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဟိ ပရိနိဗ္ဗာနတော ယာဝဇ္ဇတနာ ထေရာနံ ပရမ္ပရဝသေန သံဃဋ္ဋေတွာ အာနယနမေဝေတ္ထ အဓိပ္ပေတံ. ယထာဝုတ္တာနိ ပန ဝတ္ထူနိ အဓုနာ အဘိညာလာဘီနံ ပုဂ္ဂလာနံ အခေတ္တဘာဝေန ပသင်္ဂဉာဏပ္ပဋိဗာဟဏတ္ထံ အရိမဒ္ဒနနဂရေ စ ဗဟူနံ အဘိညာလာဘီနံ ပုဂ္ဂလာနံ နိဝါသဋ္ဌာနတာ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ဘိက္ခုနီခန္ဓကဋ္ဌကထာယံ,–

सम्यक्संबुद्धांच्या परिनिर्वाणापासून आजतागायत थेरांच्या परंपरेनुसार (इतिहास) संकलित करून आणणे हाच येथे उद्देश आहे. परंतु वर सांगितलेल्या कथा सध्या अभिज्ञा प्राप्त व्यक्तींच्या अभावामुळे उद्भवणाऱ्या शंकांचे निरसन करण्यासाठी आणि अरीमद्दन नगरात अनेक अभिज्ञा प्राप्त व्यक्तींचे निवासस्थान होते हे दर्शवण्यासाठी सांगितल्या आहेत. आणि भिक्खुनीखंधक अट्ठकथेत (टीकेत) असे म्हटले आहे की—

ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တေဟိ ဝဿသဟဿံ သုက္ခဝိပဿကေဟိ ဝဿသဟဿံ [Pg.82] အနာဂါမီဟိ ဝဿသဟဿံ သကဒါဂါမီဟိ ဝဿသဟဿံ သောတာပန္နေဟိ ဝဿသဟဿန္တိ ဧဝံ ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ ပဋိဝေဓဓမ္မော ဌဿတီတိ.

प्रतिसंभिदा प्राप्त करणाऱ्यांद्वारे एक हजार वर्षे, सुक्खविपस्सक (शुष्कविपश्यक) द्वारे एक हजार वर्षे, अनागामींद्वारे एक हजार वर्षे, सकदागामींद्वारे एक हजार वर्षे आणि सोतापन्नांद्वारे एक हजार वर्षे, अशा प्रकारे पाच हजार वर्षे प्रतिवेधधर्म (साक्षात्कार धर्म) टिकून राहील.

ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ ပန သံယုတ္တနိကာယဋ္ဌကထာယဉ္စ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တေဟိ ဝဿသဟဿံ ဆဠာဘိညေဟိ ဝဿသဟဿံ တေဝိဇ္ဇေဟိ ဝဿသဟဿံ သုက္ခဝိပဿကေဟိ ဝဿသဟဿံ ပါတိမောက္ခေန ဝဿသဟဿန္တိ ဝုတ္တံ.

परंतु दीघनिकाय अट्ठकथा आणि संयुत्तनिकाय अट्ठकथेत—प्रतिसंभिदा प्राप्त करणाऱ्यांद्वारे एक हजार वर्षे, षडभिज्ञा (सहा अभिज्ञा) प्राप्त करणाऱ्यांद्वारे एक हजार वर्षे, त्रिविद्या प्राप्त करणाऱ्यांद्वारे एक हजार वर्षे, सुक्खविपस्सकांद्वारे एक हजार वर्षे आणि प्रातिमोक्षाद्वारे एक हजार वर्षे, असे म्हटले आहे.

အင်္ဂုတ္တရနိကာယဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိဘင်္ဂကထာယဉ္စ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဝဿသဟဿမေဝ ပဋိသမ္ဘိဒါ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောန္တိ, တတော ပရံ ဆ အဘိညာ, တတောပိ အသက္ကောန္တာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ တာပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ သုက္ခဝိပဿကာ ဟောန္တိ. ဧတေနေဝ နယေန အနာဂါမိနော သကဒါဂါမိနော သောတာပန္နာတိ ဝုတ္တံ.

परंतु अंगुत्तरनिकाय अट्ठकथा आणि विभंगकथेत—बुद्धांच्या परिनिर्वाणापासून केवळ एक हजार वर्षांपर्यंतच प्रतिसंभिदा उत्पन्न करण्यास सक्षम असतात, त्यानंतर सहा अभिज्ञा, त्यानंतर त्याही असमर्थ झाल्यावर तीन विद्या उत्पन्न होतात. काळ सरत असताना त्याही उत्पन्न करण्यास असमर्थ झाल्यावर ते सुक्खविपस्सक होतात. याच न्यायाने अनागामी, सकदागामी आणि सोतापन्न होतात, असे म्हटले आहे.

ဧဝံ နာနာနယေဟိ အဋ္ဌကထာယပိ အာဂတတ္တာ အဓုနာ လောကေ အရိယပုဂ္ဂလာ ဘဝိတုံ န သက္ကာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. အရိယာနမေဝ ခေတ္တဿ အဓုနာပိ သမ္ဘဝတော, သစေ အာရဒ္ဓဝိပဿကော ဘဝေယျ သော အရဟာ ဘဝိတုံ သက္ကာယေဝါတိ နိဋ္ဌမေတ္ထာဝဂန္တဗ္ဗံ. အဋ္ဌကထာသု ပန နာနာဘာဏကတ္ထေရာနံ နာနာဝါဒဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတ္တကေနေဝ ပန နာနာကာရေန ဝါဒေါ ဘိန္နောပိ သာသနံ ဘိဇ္ဇတိယေဝ. သာသနဿ အဘိန္နံယေဝ ဟိ ဧတ္ထ ပမာဏန္တိ.

अशा प्रकारे विविध मार्गांनी अट्ठकथेतही आलेले असल्यामुळे, 'सध्याच्या जगात आर्यपुद्गल (आर्य व्यक्ती) असणे शक्य नाही' असे म्हणता येणार नाही. कारण आर्यांचे क्षेत्र आजही अस्तित्वात असल्यामुळे, जर कोणी विपश्यनेचा आरंभ करणारा (आरद्धविपस्सक) असेल, तर तो अर्हत होण्यास सक्षम आहेच, असा निष्कर्ष येथे समजून घेतला पाहिजे. परंतु अट्ठकथांमध्ये विविध भाणक (पाठक) थेरांच्या वेगवेगळ्या मतांनुसार असे म्हटले आहे, हे लक्षात घेतले पाहिजे. केवळ अशा विविध प्रकारच्या मतभेदांमुळे जरी वाद भिन्न असला, तरी शासन खंडित होत नाही. कारण शासनाचे अखंडत्वच येथे प्रमाण आहे.

ဧဝံ မရမ္မမဏ္ဍလေ အရိမဒ္ဒနနဂရေ အနေကေဟိ အရဟန္တသတေဟိ သာသနံ ဝိဇ္ဇောတတိ. ဘဂဝတော ပန ပရိနိဗ္ဗာနတော တိံသာဓိကာနံ နဝဝဿသတာနံ ဥပရိ ပရမ္မရဋ္ဌေ သေဉိလညိကြောဓိနာမေန ရညာ သမကာလဝသေန သီဟဠဒီပေ ရဇ္ဇံ ပတ္တဿ မဟာနာမရညော ကာလေ ဗုဒ္ဓဃောသဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရေဟိ ပဘုတိ တေတေမဟာထေရာ တေတေဂန္ထေ အကံသု.

अशा प्रकारे मरम्ममंडलातील (म्यानमार) अरिमद्दन नगरात अनेक शेकडो अरहंतांमुळे शासन प्रकाशमान झाले. भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर नऊशे तीस वर्षांपेक्षा अधिक काळ उलटल्यावर, परम्मराष्ट्रात 'सेञिलञ्ञिक्रोधिन' नावाच्या राजाच्या समकालीन असलेल्या, सिंहलद्विपावर (श्रीलंका) राज्य प्राप्त करणाऱ्या महान नाम राजाच्या काळात, बुद्धघोष आणि बुद्धदत्त थेरांपासून सुरुवात करून त्या त्या महाथेरांनी त्या त्या ग्रंथांची रचना केली.

တတော ပစ္ဆာ သတိသမာဓိပညာမန္ဒဝသေန သုခါဝဗောဓနတ္ထံ [Pg.83] ဋီကာယော အကံသု. အရိမဒ္ဒနနဂရေ ဇိနစက္ကေသတ္တနဝုတာဓိကေ ဆသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ မူလဘူတေသု သဒ္ဒနယေသု သောတာရာနံ ဆေကတ္ထာယ မဟာသမုဒ္ဒေဝိယ အာနန္ဒော နာမ မဟာမစ္ဆော တီသု ပိဋကေသု သာဋ္ဌကထေသု ဝိလောလေတွာ အဂ္ဂဝံသော နာမ ထေရော သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ အကာသိ. အရိမဒ္ဒနနဂရေ ဟိ ဥတ္တရာဇီဝတ္ထေရာဒီနံ သီဟဠဒီပံ ဂမနတော ပုဗ္ဗေယေဝ တယော မဟာထေရာ ပရိယတ္တိဝိသာရဒါ, မဟာအဂ္ဂပဏ္ဍိတော, တဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ဒုတိယအဂ္ဂပဏ္ဍိတော, တဿ ဘာဂိနေယျော တတိယအဂ္ဂပဏ္ဍိတောတိ. တတိယအဂ္ဂပဏ္ဍိတော ပန အဂ္ဂဝံသောတိပိ ဝေါဟာရိယတိ.

त्यानंतर, स्मृती, समाधी आणि प्रज्ञेच्या मंदतेमुळे सहज आकलन व्हावे म्हणून त्यांनी टीकांची रचना केली. अरिमद्दन नगरात जिनचक्र (बुद्ध संवत) सोळाशे सत्त्याण्णव (१६९७) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, तिन्ही पिटकांच्या मूळ असलेल्या शब्दशास्त्रात (व्याकरणात) श्रोत्यांच्या निपुणतेसाठी, महासागरामध्ये 'आनंद' नावाच्या महामत्स्याप्रमाणे तिन्ही पिटके व त्यांच्या अट्ठकथांचे मंथन करून, 'अग्गवंस' नावाच्या थेरांनी 'सद्दनीतिप्पकरण' (सद्दनीति ग्रंथ) ची रचना केली. अरिमद्दन नगरात उत्तराजीव थेर इत्यादींच्या सिंहलद्विपावर जाण्यापूर्वीच, परियत्तीमध्ये (धम्मशिक्षणात) विशारद असलेले तीन महाथेर होते— महाअग्गपंडित, त्यांचे सद्धिविहारिक (शिष्य) द्वितीय अग्गपंडित आणि त्यांचे भाचे तृतीय अग्गपंडित. तृतीय अग्गपंडितांना 'अग्गवंस' असेही म्हटले जाते.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ အရိမဒ္ဒနနဂရဝါသိနော သဒ္ဒကောဝိဒါ ဗဟဝေါ သန္တီတိ ယာဝ လင်္ကာဒီပါ ကိတ္တိဃောသော ပတ္ထရိ. တသ္မာ သီဟဠဒီပိကာ သဒ္ဒကောဝိဒါ ဝီမံသေတုကာမာ ဟုတွာ အရိမဒ္ဒနနဂရံ အာဂမံသု. တဒါ အရိမဒ္ဒနနဂရဝါသိနော ဘိက္ခူ သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ ဒဿေသု.

आणि त्या काळात, अरिमद्दन नगरात राहणारे अनेक लोक शब्दशास्त्रात (व्याकरणात) कोविद (तज्ज्ञ) आहेत, अशी कीर्ती थेट लंकाद्विपापर्यंत पसरली. त्यामुळे सिंहलद्विपातील शब्दकोविद परीक्षा घेण्याच्या इच्छेने अरिमद्दन नगरात आले. तेव्हा अरिमद्दन नगरातील भिक्खूंनी त्यांना 'सद्दनीतिप्पकरण' हा ग्रंथ दाखवला.

သီဟဠဒီပိကာ စ တံ ဒိသွာ ဥပဓာရေန္တာ သဒ္ဒဝိသယေ အယံ ဂန္ထောဝိယ သီဟဠဒီပေ ဂန္ထော ဣတ္ထိ, ဣမသ္မိံ ပကရဏေ အာဂတဝိနိစ္ဆယမ္ပိ သကလံ န ဇာနိမှာတိ နာနာပ္ပကာရေဟိ ထောမေသုန္တိ ယာဝဇ္ဇဘနာ ကထာမဂ္ဂေါ န ဥပစ္ဆိန္နောတိ.

आणि सिंहलद्विपातील विद्वानांनी तो ग्रंथ पाहून व त्याचे परीक्षण करून, 'शब्दशास्त्राच्या विषयात या ग्रंथासारखा ग्रंथ सिंहलद्विपातही नाही; या ग्रंथात आलेले सर्व निर्णय तर आम्हाला माहीतच नव्हते,' अशा प्रकारे विविध प्रकारे त्याची प्रशंसा केली. ही चर्चा आजतागायत अखंडपणे सुरू आहे.

အရိမဒ္ဒနနဂရေ သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ ပစ္စာဂတော ဆပ္ပဒေါ နာမ သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလတ္ထေရော သဒ္ဒနယေ ဆေကတာယ သုတ္တနိဒ္ဒေသံ အကာသိ. ပရမတ္ထဓမ္မေ စ ဆေကတာယ သင်္ခေပဝဏ္ဏနံ နာမစာရဒီပကဉ္စ. ဝိနယေ ဆေကတာယ ဝိနယဂူဠတ္ထဒီပနိံ သီမာလင်္ကာရဉ္စ အကာသိ. အတ္တနာ ကထာနံ ဂန္ထာနံ နိဂမေ သဒ္ဓမ္မ ဇောတိပါလောတိ မူလနာမေန ဝုတ္တံ. ကုသိမနဂရေ ပန ဆပ္ပဒ ဂါမေ ဇာတတ္တာ ဌာနဿ နာမေန ဆပ္ပဒေါတိ ပါကဋော.

अरिमद्दन नगरातील, सिंहलद्विपावर जाऊन परत आलेले 'छप्पद' नावाचे सद्धम्मजोतिपाल थेर हे शब्दशास्त्रात (व्याकरणात) निपुण असल्यामुळे त्यांनी 'सुत्तनिद्देस' ची रचना केली. तसेच परमत्थधम्मात निपुण असल्यामुळे त्यांनी 'संखेपवण्णना' आणि 'नामचारदीपक' यांची रचना केली. विनयात निपुण असल्यामुळे त्यांनी 'विनयगूळत्थदीपनी' आणि 'सीमालंकार' यांची रचना केली. त्यांनी स्वतः रचलेल्या ग्रंथांच्या शेवटी (निगमनात) आपले मूळ नाव 'सद्धम्मजोतिपाल' असे सांगितले आहे. परंतु कुसिम नगरातील 'छप्पद' गावात जन्मल्यामुळे ते त्या स्थानाच्या नावावरून 'छप्पद' म्हणून प्रसिद्ध झाले.

ကုခနနဂရေ ပန ဆပ္ပဒေါတိ ဝေါဟာရိတောပိ ဧကော ထေရော အတ္ထိ. သော အလဇ္ဇီ ဒုဿီလော. ဧကစ္စေ ပန နာမသာမညလေသမတ္တေန ပတ္တလင်္ကံ သီလဝန္တံ ပေသလံ သိက္ခာကာမံ ဆပ္ပဒတ္ထေရံ အလဇ္ဇိဒုဿီလဘာဝေန ဥပဝဒန္တိ, ယထာ နာမ သာမညလေသမတ္တေန မလ္လပုတ္တံ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ အသမာစာရေနာတိ.

परंतु कुखन नगरात 'छप्पद' या नावाने ओळखले जाणारे आणखी एक थेर होते. ते निर्लज्ज आणि दुःशील (चारित्र्यहीन) होते. काही लोक केवळ नावाच्या साधर्म्यामुळे, लंकेला गेलेल्या, शीलवान, प्रिय आणि शिक्षणाची इच्छा बाळगणाऱ्या छप्पद थेरांवर निर्लज्ज व दुःशील असल्याचा खोटा आळ घालतात; ज्याप्रमाणे केवळ नावाच्या साधर्म्यामुळे आयुष्यमान दब्ब मल्लपुत्तांवर गैरवर्तनाचा आळ घालण्यात आला होता.

အရိမဒ္ဒနနဂရယေဝ အလောင်္ဂစညိသူနာမကဿ ရညော ကာလေ မဟာဝိမလဗုဒ္ဓိတ္ထေရော စူဠဝိမလဗုဒ္ဓိတ္ထေရောတိ ဒွေ ထေရာ ပရိယတ္တိဝိသာရဒါ အဟေသုံ. တေသု မဟာဝိမလဗုဒ္ဓိတ္ထေရော ကစ္စာယနဿ သံဝဏ္ဏနံ နျာသဂန္ထမကာသိ.

अरिमद्दन नगरातच 'अलोङ्गचञ्ञिसु' नावाच्या राजाच्या काळात महाविमलबुद्धी थेर आणि चूळविमलबुद्धी थेर नावाचे दोन परियत्तीमध्ये विशारद असलेले थेर होते. त्यांपैकी महाविमलबुद्धी थेरांनी कच्चायन व्याकरणाची व्याख्या असलेला 'न्यास' (न्यासग्रंथ) रचला.

ကေစိ ပန သီဟဠဒီပဝါသီ ဝိမလဗုဒ္ဓိတ္ထေရော တမကာသီတိ ဝဒန္တိ. စူဠဝိမလဗုဒ္ဓိတ္ထေရော ပန ဝုတ္တောဒယဿ ပေါရာဏဋီကမကာသိ. ဆန္ဒောသာရတ္ထဝိကာသိနိံ သဒ္ဓမ္မဉာဏတ္ထေရော အကာသိ. ဝစနတ္ထဇောတိံ ပန ဝေပုလ္လတ္ထေရော အကာသိ. နျာသဂန္ထဿပေါရာဏဋီကံ နရပတိရညော ကာလေ ဧကော အမစ္စော အကာသိ.

परंतु काही लोक म्हणतात की, सिंहलद्विपातील रहिवासी असलेल्या विमलबुद्धी थेरांनी त्याची रचना केली होती. तर चूळविमलबुद्धी थेरांनी 'वृत्तोदय' ग्रंथावर 'पोराणटीका' (प्राचीन टीका) लिहिली. 'छन्दोसारत्थविकासिनी' ची रचना सद्धम्मञाण थेरांनी केली. 'वचनत्थजोती' ची रचना वेपुल्ल थेरांनी केली. न्यासग्रंथावर 'पोराणटीका' नरपती राजाच्या काळात एका अमात्याने (मंत्र्याने) लिहिली.

သော ဟိ ရညော ဧကံ ဩရောဓံ ပဋိစ္စ ဇာတံ ဧကံ ဓီတရံ ဒိသွာ ဝါနရောဝိယ လေပေ လဂ္ဂိတော တိဿံ ပဋိဗန္ဓစိတ္တော ဟုတွာ လဂ္ဂိ. တမတ္ထံ ဇာနိတွာ ရာဇာ ဧဝမာဟ,– သစေ ဧတံ ဣစ္ဆေယျာသိ, ဧကံ ဂန္ထံ ပရိပုဏ္ဏဝိနိစ္ဆယံ ဂူဠတ္ထံ ကရောဟိ, သစေ တွံ တာဒိသံ ဂန္ထံ ကာတုံ သက္ကုဏေယျာသိ, ဧတံ လဘိဿသီတိ. အထ သော နျာသဿ သံဝဏ္ဏနံ ပေါရာဏဋီကံ အကာသိ.

तो राजाच्या एका अंतःपूरिकेपासून जन्मलेल्या एका कन्येला पाहून, डिंकाला चिकटलेल्या माकडाप्रमाणे तिच्यावर आसक्त झाला आणि त्याचे चित्त तिच्यात अडकले. ही गोष्ट समजल्यावर राजा त्याला म्हणाला— 'जर तुला ही हवी असेल, तर तू संपूर्ण निर्णय देणारा आणि गूढ अर्थ स्पष्ट करणारा एक ग्रंथ तयार कर. जर तू असा ग्रंथ तयार करू शकलास, तर तुला ही मिळेल.' तेव्हा त्याने न्यासग्रंथाची व्याख्या करणारी 'पोराणटीका' रचली.

တတော ပစ္ဆာ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဓီတရံ ဒတွာ ရဇ္ဇုဂ္ဂါဟာမစ္စဋ္ဌာနေ ဌပေသိ, ယံ မရမ္မဝေါဟာရေန သံပျင်္ဂဣတိ ဝုစ္စတိ. တေန ပန ကတတ္တာ သောပိ ဂန္ထော တံ နာမေန ဝုစ္စတိ. ကာရိကံ တဿာ စ သံဝဏ္ဏနံ ဆတ္တဂုဟိန္ဒဿ နာမ ရညော ကာလေဓမ္မသေနာပတိတ္ထေရော အကာသိ. တေန ကိရ ကာရပိတေ နန္ဒဂုဟာယ သမီပေ နန္ဒဝိဟာရေ နိသီဒိတွာ အကာသိ.

त्यानंतर, गृहस्थाश्रमात परतल्यावर राजाच्या कन्येला प्राप्त केले आणि राजाने त्याला 'रज्जुग्गाहामच्च' (कर गोळा करणारा मुख्य मंत्री) या पदावर नियुक्त केले, ज्याला मरम्म भाषेत 'संप्यङ्ग' असे म्हणतात. त्याने रचल्यामुळे तो ग्रंथही त्याच्याच नावाने ओळखला जातो. 'कारिका' आणि तिची व्याख्या 'छत्तगुहिंद' नावाच्या राजाच्या काळात धम्मसेनापती थेरांनी केली. त्यांनी ती स्वतः बांधलेल्या नंदगुहेजवळील नंदविहारात बसून रचली असे म्हणतात.

တသ္မိဉ္စကာလေ [Pg.85] ဂန္ထမာဒနပဗ္ဗတေ နန္ဒမူလဂုဟတော အရဟန္တာ အာဂန္တွာ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိံသု. တေသံ သမ္မုခေ ကတတ္တာ တေ စ ဂန္ထာ ပဏ္ဍိတေဟိ သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗာတိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ.

त्याच काळात गंधमादन पर्वतावरील नंदमूळ गुहेतून अरहंत येऊन त्या विहारात वर्षावास करत असत. त्यांच्या समक्ष हा ग्रंथ रचला गेल्यामुळे पंडितांनी या ग्रंथांना प्रमाण मानले पाहिजे, असे आचार्य म्हणतात.

ဝါစ္စဝါစကံ ပန ဓမ္မဒဿီ နာမ သာမဏေရော အကာသိ.

तर 'वाच्चवाचक' या ग्रंथाची रचना 'धम्मदस्सी' नावाच्या सामणेराने केली.

သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တံ ပန အရိမဒ္ဒနနဂရသမီပေ ဌိတဿ ခဏိတ္တိပါဒပဗ္ဗတဿ သမီပေ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ဝသန္တော သဒ္ဓမ္မသိရိ နာမ ထေရော အကာသိ. သောယေဝ ထေရော ဗြဟဇံ နာမ ဝေဒသတ္ထမ္ပိ မရမ္မဘာသာယ ပရိဝတ္တေသိ.

तर 'सद्दत्थभेदचिंता' या ग्रंथाची रचना अरिमद्दन नगराजवळ असलेल्या खणित्तिपाद पर्वताजवळील एका गावात राहणाऱ्या 'सद्धम्मसिरी' नावाच्या थेरांनी केली. त्याच थेरांनी 'ब्रहज' नावाच्या वेदशास्त्राचेही मरम्म (म्यानमार) भाषेत भाषांतर केले.

ဧကက္ခရကောသံ ပန သဒ္ဓမ္မကိတ္တိတ္ထေရော အကာသိ. သော ဟိ ကလိယုဂေ သတ္တာသီတာဓိကေ အဋ္ဌသတေ သမ္ပတ္တေ မိစ္ဆာ ဒိဋ္ဌိကာနံ ဇလုမသညိတာနံ ကုလာနံ ဘယေန သကလေပိ တမ္ဗဒီပရဋ္ဌေ သာသနောဘာသော မိလာယတိ. ဗဟူနိပိ ပေါတ္ထကာနိ အဂ္ဂိဘယေန နဿေသုံ.

तर 'एकक्खरकोस' ची रचना 'सद्धम्मकित्ती' थेरांनी केली. कलियुगात ८८७ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, 'जलुम' नावाच्या मिथ्यादृष्टी कुळांच्या भयाने संपूर्ण तांब्रद्वीप राष्ट्रात शासनाचा प्रकाश मावळू लागला होता. अनेक पुस्तकेही आगीच्या भयाने नष्ट झाली होती.

တဒါ တံ ပဝတ္တိံ ပဿိတွာ သစေ ပရိယတ္တိဓမ္မောဝိနဿေယျ, ပဋိပတ္တိဓမ္မောပိ နဿိဿတိ, ပဋိပတ္တိဓမ္မေ နဿန္တေ ကုတော ပဋိဝေဓဓမ္မော ဘဝိဿတီတိ သံဝေဂံ အပဇ္ဇိတွာ ဣမံ ဂန္ထံ အကာသီတိ တဋ္ဋိကာယံ ဝုတ္တံ.

तेव्हा ती परिस्थिती पाहून, 'जर परियत्तिधम्म नष्ट झाला, तर प्रतिपत्तिधम्मही नष्ट होईल; आणि प्रतिपत्तिधम्म नष्ट झाल्यावर प्रतिवेधधम्म कोठून असणार?' असा संवेग उत्पन्न होऊन त्यांनी या ग्रंथाची रचना केली, असे त्या टीकेत म्हटले आहे.

မုခမတ္တသာရံ သာဂရတ္ထေရော အကာသိ.

‘मुखमत्तसार’ ची रचना सागर थेरांनी केली.

ကလိယုဂေ ဧကာသီတာဓိကေ ပဉ္စသတေ သမ္ပတ္တေ ဧကံ ဒဟရပုတ္တံ ကာလင်္ကတံ ပဋိစ္စ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထယန္တဿ ဇေယျသိင်္ခနာမကဿ ရညော ပုတ္တော ကျစွာနာမကော ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ဓမ္မရာဇာတိပိ နာမလဉ္ဆံ ပဋိဂ္ဂဏှိ. တီသု ပန ပိဋကေသု ယထာဘူတံ ဝိဇာနကတာယ မရမ္မဝေါဟာရေန ကျစွာတိ ဝေါဟာရိယတိ.

कलियुगात ५८१ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, आपल्या एका लहान पुत्राच्या निधनामुळे संवेग प्राप्त करून प्रत्येकबुद्धत्वाची प्रार्थना करणाऱ्या 'जेय्यसिंह' नावाच्या राजाचा पुत्र 'क्यच्चा' नावाचा राजा राज्य करू लागला. त्याने 'धम्मराजा' ही पदवीही स्वीकारली. तिन्ही पिटकांचे यथार्थ ज्ञान असल्यामुळे मरम्म भाषेत त्याला 'क्यच्चा' असे म्हटले जाते.

သော စ ကိရ ရာဇာ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရေသု အတိဆေကတာယ ပိဋကတ္တယေ သာကစ္ဆမတ္တမ္ပိ ကာတုံ သမတ္ထော [Pg.86] နာမ နတ္ထီတိ ဥဂ္ဂဟိတတိပိဋကော ဟုတွာ ဘိက္ခုသံဃမ္ပိ ဒိဝသေ သတ္တဟိ ဝါရေဟိ ဂန္ထံ ဝါစေတိ.

असे म्हटले जाते की, तो राजा पाळि, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथांमध्ये अत्यंत निपुण असल्यामुळे, तिपिटकावर त्याच्याशी चर्चा करण्यास समर्थ असा कोणीही नव्हता. तो स्वतः तिपिटक आत्मसात केलेला बनला आणि भिक्खू संघालाही दिवसातून सात वेळा ग्रंथांचे अध्यापन करत असे.

ခဏိတ္တိပါဒပဗ္ဗတဿ သမီပေပိ ဧကံ တဠာကံ ကာရာပေတွာ တတ္ထ ရာဇာဂါရံ ကာရာပေတွာ တတ္ထ နိသီဒိတွာ ဂန္ထံ ဝါစေတိ. သဗ္ဗာနိ ပန ရာဇူနံ ကိစ္စာနိ ပုတ္တဿေဝ ဥပရာဇဿ နိယျာဒေသိ. ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဏှန္တာနံ ဩရောဓာနမတ္ထာယ သင်္ခေပတော သဒ္ဒဗိန္ဒုံ နာမ ပကရဏံ ပရမတ္ထဗိန္ဒုဉ္စ နာမ ပကရဏံ အကာသိ. တဿ ဟိ စိတ္တံ ပရိယတ္တိယံယေဝ ရမတိ. အညံ ပန ရာဇကိစ္စံ သုဏိတုမ္ပိ န ဣစ္ဆိ. အနုရုဒ္ဓရာဇာ အနာဂတေ အဟံ ရာဇာ ဘဝေယျာမိ, တဒါယေဝ ဣမာနိ တာဠိဗီဇာနိ ဥဋ္ဌဟန္တူတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ရောပေသိ. တာနိ တဿ ရညော ကာလေ ဥဋ္ဌဟိံသု. တေနေဝ အနုရုဒ္ဓရာဇာယေဝါယန္တိ ရဋ္ဌဝါသိနော သဉ္ဇာနိံသု. သမ္မုတိရာဇာ ဟိ အနုရုဒ္ဓရာဇာ ကျစွာရာဇာတိ ဣမေ တယော ဧကသန္တာနာတိ ဝဒန္တိ.

खणित्तिपाद पर्वताच्या जवळही त्याने एक तलाव बांधला आणि तिथे एक राजवाडा बांधून, तिथे बसून तो ग्रंथांचे अध्यापन करत असे. राजाची सर्व कर्तव्ये त्याने आपला मुलगा जो उपराज होता, त्याच्याकडे सोपवली. ग्रंथ शिकणाऱ्या अंतःपुरातील स्त्रियांसाठी त्याने संक्षेपाने 'सद्दबिंदु' नावाचा ग्रंथ आणि 'परमत्थबिंदु' नावाचा ग्रंथ रचला. कारण त्याचे चित्त केवळ परियत्तीमध्येच रमत असे. इतर कोणतेही राजकीय कार्य ऐकण्याचीही त्याची इच्छा नव्हती. अनुरुद्ध राजाने 'भविष्यात जेव्हा मी राजा होईन, तेव्हाच ही ताडाची बीजे उगवून वर येवोत' असा अधिष्ठान करून ती पेरली होती. ती त्या राजाच्या काळात उगवली. म्हणूनच, 'हा तोच अनुरुद्ध राजा आहे' असे राष्ट्रवासीयांनी ओळखले. संमुति राजा, अनुरुद्ध राजा आणि क्यच्च्वा राजा हे तिघे एकाच वंशाचे होते असे म्हणतात.

သော ရာဇာ ဧကမ္ပိ စေတိယံ အကာသိ, န တံ နိဋ္ဌံ အဂမာသိ, ပရိယတ္တိယံယေဝ ပရိစာရကတ္တာတိ ရာဇဝံသေ အာဂတံ. လောကသမ္မုတိဝသေန ကက္ခဠဒိနေ ဣဋ္ဌကာနိ ကာရာပေတွာ တသ္မိံယေဝ ဒိနေ ဘူမိသမံ ကတွာ တသ္မိံယေဝ ဒိနေ အညမ္ပိ သဗ္ဗံ ကာရာပေသိ. တေန မရမ္မဝေါဟာရေန ပြဿဒါ စေတိယန္တိ ယာဝဇ္ဇဘနာ ပါကဋံ.

त्या राजाने एक चेतिय देखील बांधले, परंतु ते पूर्ण झाले नाही, कारण तो केवळ परियत्तीच्या सेवेतच मग्न होता, असे राजवंशात आले आहे. लोकसमजुतीनुसार, एका कठीण दिवशी त्याने विटा तयार करवून घेतल्या, त्याच दिवशी जमीन समतल केली आणि त्याच दिवशी इतर सर्व कामेही करवून घेतली. म्हणूनच मरम्म भाषेत त्याला 'प्रस्सदा चेतिय' असे म्हणतात, जे आजतागायत प्रसिद्ध आहे.

တဿ ရညော ဧကာ ဓိဘာ ဝိဘတျတ္ထံ နာမ ဂန္ထံ အကာသီတိ.

त्या राजाच्या एका कन्येने 'विभत्त्यत्थ' नावाचा ग्रंथ रचला.

ပုဗ္ဗေ ကိရ အရိမဒ္ဒနနဂရေ ဥဂ္ဂဟဓာရဏာဒိဝသေန သာသနံ အတိဝိယ ဝိရူဠမာပဇ္ဇိ. အရိမဒ္ဒနနဂရေယေဝ ဟိ ဧကော ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော ဘိက္ခု ဂန္ထံ လိခိတုံ သိလာလေခနဒဏ္ဍေန ဣစ္ဆန္တော ရာဇဂေဟံ ပါဝိသိ. ရာဇာ ကေန အာဂတောသီတိ ပုစ္ဆိ. ဂန္ထံ လိခိတုံ သိလာလေခနဒဏ္ဍေန ဣစ္ဆန္တော အာဂတော မှီတိ. ဧဝံ မဟလ္လကော တွံ ဂန္ထံ မဟုဿာဟေန ပရိယာပုဏန္တောပိ [Pg.87] ဂန္ထေသု ဆေကဿ ဩကာသံ န ပဿာမိ, သစေ ဟိမုသလော အင်္ကုရံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ရူဟေယျ, ဧဝံ သတိ တွံ ဂန္ထေသု ဆေကတံ အာပဇ္ဇေယျာသီတိ အာဟ.

पूर्वी असे घडले की, अरिमद्दन नगरात धम्माचे ग्रहण आणि धारण इत्यादींमुळे शासन अत्यंत वृद्धिंगत झाले. अरिमद्दन नगरातच एक वृद्धपब्बजित भिक्खू ग्रंथ लिहिण्यासाठी पाषाणलेखन लेखणी मिळवण्याच्या इच्छेने राजवाड्यात गेले. राजाने विचारले, 'आपण कशासाठी आला आहात?' ते म्हणाले, 'ग्रंथ लिहिण्यासाठी पाषाणलेखन लेखणी मिळवण्याच्या इच्छेने मी आलो आहे.' राजा म्हणाला, 'आपण इतके वृद्ध आहात, आपण मोठ्या उत्साहाने ग्रंथ शिकत असलात तरी, मला आपल्यामध्ये ग्रंथात निपुण होण्याची शक्यता दिसत नाही. जर या लोखंडी मुसळाला अंकुर फुटून ते वाढू लागले, तरच आपण ग्रंथांमध्ये निपुणता प्राप्त करू शकाल.'

တတော ပစ္ဆာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဒေဝသိကံ ဒေဝသိကံ ဧကဒန္တကဋ္ဌပ္ပမာဏတ္တံ လေခနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ကစ္စာယနအဘိဓမ္မေတ္ထသင်္ဂဟပ္ပကရဏံ အာဒိံ ကတွာ အာစရိယဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှိ. သော အစိရေနေဝ ဂန္ထေသု ဆေကတံ ပတွာ မုသလေ ဇမ္ဗုရုက္ခင်္ကုရံ ဗန္ဓိတွာ ဥဿာပေတွာ ရာဇဂေဟံ ပါဝိသိ.

त्यानंतर ते विहारात गेले आणि दररोज एका दंतकाष्ठाच्या आकाराएवढे लेखन शिकून, कच्चायन व्याकरण आणि अभिधम्मत्थसंगह या ग्रंथांपासून सुरुवात करून आचार्यांच्या जवळ शिकू लागले. त्यांनी लवकरच ग्रंथांमध्ये निपुणता प्राप्त केली आणि मुसळाला जांभळाच्या झाडाचा अंकुर बांधून, तो वर उभारून ते राजवाड्यात गेले.

အထ တံ ရာဇာ ပုစ္ဆိ,-ကေနအာဂတောသီတိ. အယံ မဟာရဇ မုသလော အင်္ကုရံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ရူဟတီတိ အာစိက္ခိတုံ အာဂတောမှီတိ ဝုတ္တေ ရာဇာ ဧတဿ ဂန္ထေသု ဆေကတံ ပတ္တောမှီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ဇာနာသိ. တံ သစ္စံ ဝါ အလိကံ ဝါတိ ဝီမံသနတ္ထာယ မဟာထေရာနံ သန္တိကံ ပဟိဏိ. မဟာထေရာပိ ဂူဠဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိံသု. သောပိ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ဗျာကာသိ.

तेव्हा राजाने त्यांना विचारले, 'आपण कशासाठी आला आहात?' त्यांनी सांगितले, 'महाराज, या मुसळाला अंकुर फुटून ते वाढू लागले आहे, हे सांगण्यासाठी मी आलो आहे.' हे ऐकून राजाने ओळखले की, 'यांचा अर्थ असा आहे की मी ग्रंथांमध्ये निपुणता प्राप्त केली आहे.' हे खरे आहे की खोटे, याची परीक्षा घेण्यासाठी राजाने त्यांना महाथेरांच्या जवळ पाठवले. महाथेरांनीही त्यांना कठीण आणि गूढ प्रश्न विचारले. त्यांनी विचारलेल्या प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर दिले.

အထ သော ဘိက္ခု မဟာထေရေ ဧဝမာဟ,-တုမှေ ဘန္တေ မံ ဗဟူ ပုစ္ဆထ, အဟမ္ပိ တုမှေ ပုစ္ဆိတုံ ဣစ္ဆာမိ, ဩကာသံ ဒေထာတိ ယာစိတွာ အညသမာနစေတသိကန္တိ ဧတ္ထ အညသဒ္ဒဿ အဝဓျာပေက္ခတ္တာ အဝဓိပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒဿေထာတိ ပုစ္ဆိ. မဟာထေရာပိ ပုဗ္ဗေ အမနသိကတတ္တာ သီဃံ ဝိဿဇ္ဇိတုံ န သက္ခိံသု. ရာဇာ တမတ္ထံ သုတွာ တုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ ဒိသာ ပါမောက္ခနမေန အာစရိယဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သော ပန ဘိက္ခု အဂန္ထကာရကောပိ ဂန္ထကာရကောဝိယ ပစ္ဆိမာနံ ဇနတာနံ ဒိန္နောပဒေသဝသေန ဥပကာရံ ကတွာ သာသနေ ဥပ္ပဇ္ဇီတိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ,–

त्यानंतर त्या भिक्खूंनी महाथेरांना असे म्हटले, 'भंते, आपण मला खूप प्रश्न विचारले, माझीही आपल्याला विचारण्याची इच्छा आहे, कृपया मला परवानगी द्या.' अशी विनंती करून त्यांनी विचारले, 'अञ्ञसमानचेतसिक यामध्ये अञ्ञ हा शब्द अवधीची अपेक्षा ठेवणारा असल्यामुळे, त्याचे अवधीपद कोणते आहे ते स्पष्ट करून दाखवा.' महाथेरांनी पूर्वी यावर विचार न केल्यामुळे ते लगेच उत्तर देऊ शकले नाहीत. राजाने ही गोष्ट ऐकली तेव्हा तो अत्यंत प्रसन्न झाला आणि त्याने त्यांना 'दिसापामोक्ख' या नावाने आचार्यांच्या स्थानी प्रस्थापित केले. ते भिक्खू स्वतः ग्रंथकार नसले तरी, ग्रंथकाराप्रमाणेच त्यांनी पुढील पिढ्यांना दिलेल्या उपदेशांद्वारे शासनात मोठे योगदान दिले. या संदर्भात खालील गाथा आहेत–

အဟံ မဟလ္လကော ဟောမိ, ဒုပ္ပညော ပရိယတ္တိကံ;

ဥဂ္ဂဟံ မဟုဿာဟေန, န သက္ခိဿာမိ ဇာနိတုံ.

'मी वृद्ध आहे, मंदबुद्धी आहे, मोठ्या उत्साहाने प्रयत्न केला तरी मी परियत्तीचे ग्रहण करू शकणार नाही आणि ते जाणू शकणार नाही.'

ဧဝဉ္စ [Pg.88] နာတိမညေယျ,နာပ္ပောဿုက္ကတမာပဇ္ဇေ;

သဒ္ဓမ္မေ ဆေကကာမောဝ,ဥဿာဟံဝ ကရေ ပေါသော.

असा स्वतःचा अवमान करू नये आणि निरुत्साही होऊ नये. सद्धम्मामध्ये निपुण होण्याची इच्छा असणाऱ्या मनुष्याने नेहमी उत्साहच दाखवला पाहिजे.

ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော ဘိက္ခု,မဟလ္လကောပိ ဒုပ္ပညော;

အာပဇ္ဇိ ဆေကတံ ဓမ္မေ,တမပေက္ခန္တု သောတာရောတိ.

वृद्धावस्थेत प्रव्रजित झालेले भिक्खू, वृद्ध आणि मंदबुद्धी असूनही धम्मामध्ये निपुण झाले, हे श्रोत्यांनी लक्षात घ्यावे.

ပုဗ္ဗေ ကိရ အရိမဒ္ဒနနဂရေ မာတုဂါမာပိ ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဏှိံသု. ယေဘုယျေန ဥဂ္ဂဟဓာရဏာဒိဝသေန ပရိယတ္တိသာသနံ ပဂ္ဂဟေသုံ. မာတုဂါမာ ဟိ အညမညံ ပဿန္တာ တုမှေ ကိတ္တကံ ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဏှထ, ကိတ္တကံ ဂန္ထံ ဝါစုဂ္ဂတံ ကရောထာတိ ပုစ္ဆိ သုန္တိ.

पूर्वी असे म्हटले जाते की, अरिमद्दन नगरात स्त्रिया देखील ग्रंथांचे अध्ययन करत असत. बहुतांश स्त्रियांनी ग्रंथांचे ग्रहण आणि धारण करून परियत्ती शासनाला आधार दिला होता. स्त्रिया एकमेकींना भेटल्यावर विचारत असत, 'तुम्ही किती ग्रंथांचे अध्ययन केले आहे? किती ग्रंथ मुखोद्गत केले आहेत?'

ဧကော ကိရ မာတုဂါမော ဧကံ မာတုဂါ,မံ ပုစ္ဆိ,-တွံ ဣဒါနိ ကိတ္တကံ ဂန္ထံ ဝါစုဂ္ဂတံ ကရောသီတိ. အဟံ ပန ဣဒါနိ ဒဟရပုတ္တေဟိ ဗလိဗောဓတ္တာ ဗျာကုလံ ပတွာ ဗဟုံ ဂန္ထံ ဝါစုဂ္ဂတံ ကာတုံ နသက္ကာ,သမန္တမဟာပဋ္ဌာနေ ပန ကုသလတ္တိကမတ္တံဝ ဝါစုဂ္ဂတံ ကရောမီတိ အာဟာတိ.

असे म्हटले जाते की, एका स्त्रीने दुसऱ्या स्त्रीला विचारले, 'तू सध्या किती ग्रंथ मुखोद्गत करत आहेस?' तिने उत्तर दिले, 'मी सध्या लहान मुलांच्या संगोपनाच्या व्यापांमुळे व्यस्त असल्यामुळे जास्त ग्रंथ मुखोद्गत करू शकत नाही, परंतु समंतमहापट्ठानमधील केवळ कुसलत्तिक मुखोद्गत करत आहे.'

ဣဒမ္ပိ အရိမဒ္ဒနနဂရဝါသီနံ မာတုဂါမာနမ္ပိ ပရိယတ္တုဂ္ဂဟဏေ ဧကံ ဝတ္ထု,–

अरिमद्दन नगरवासी स्त्रियांच्या परियत्ती अध्ययनाविषयीची ही देखील एक कथा आहे–

ဧကံ ကိရ ဘိက္ခုံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဧကာ ဒွါဒသဝဿိကာ ဒဟရိတ္ထီ ပုစ္ဆိ,-ကိန္နာမောသိ တွံ ဘန္တေတိ. ခေမာနာမာဟန္တိ. ကထဉှိ ဘန္တေ ပုမာဝ သမာနော ဣတ္ထိလိင်္ဂေန နာမံ အကာသီတိ အာဟ. အထ အန္တောဂေဟေ နိသိန္နာ မာတာ သုတွာ ဓီတရံ အာဟ,-တွံ ရာဇာဒိဂဏဿ လက္ခဏံ န ဇာနာသီတိ. အာမ ဇာနာမိ, အယံ ပန ခေမသဒ္ဒေါ န ရာဇာဒိဂဏပက္ခံ ဘဇတီတိ. အထ [Pg.89] မာတာ ဧဝမာဟ,-အယံ ပန ခေမသဒ္ဒေါ ဧကဒေသေနေဝ ရာဇာဒိဂဏပက္ခံ ဘဇတီတိ.

असे म्हटले जाते की, पिंडपातासाठी फिरणाऱ्या एका भिक्खूंना एका बारा वर्षांच्या लहान मुलीने विचारले, 'भंते, आपले नाव काय आहे?' ते म्हणाले, 'माझे नाव खेमा आहे.' ती म्हणाली, 'भंते, आपण पुरुष असून स्त्रीलिंगी नाव कसे काय धारण केले आहे?' तेव्हा घरात बसलेल्या तिच्या आईने हे ऐकले आणि ती आपल्या मुलीला म्हणाली, 'तुला राजादिगणाचे लक्षण माहीत नाही का?' मुलगी म्हणाली, 'होय, मला माहीत आहे, परंतु हा खेम शब्द राजादिगणाच्या पक्षात येत नाही.' तेव्हा आईने सांगितले, 'हा खेम शब्द अंशतः राजादिगणाच्या पक्षात येतो.'

အယံ ပနေတ္ထ ဓီတု အဓိပ္ပာယော,-န ရာဇာဒိသဒ္ဒေါ ကဒါစိ ရာဇောတိ ပစ္စတ္တဝစနဝသေန ဩကာရန္တော ဒိဿတိ ဝိနာ ဒေဝရာဇောတိအာဒိသမာသဝိသယံ, ခေမသဒ္ဒေါ ပန ကတ္ထစိ ခေမောတိ စ ခေမန္တိ စ လိင်္ဂန္တရဝသေန ရူပန္တရံ ဒိဿတိ, တေနေဝ ခေမသဒ္ဒေါ န ရာဇာဒိဂဏောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

येथे मुलीचा अभिप्राय असा होता की– 'राजा' इत्यादी शब्द 'देवराजा' इत्यादी समासाचा विषय वगळता, प्रथमा विभक्तीत कधीही 'राजो' असा ओ-कारान्त दिसत नाही. परंतु 'खेम' शब्द काही ठिकाणी 'खेमो' आणि 'खेमं' अशा वेगवेगळ्या लिंगांनुसार रूप बदलताना दिसतो. म्हणूनच 'खेम' शब्द राजादिगणात येत नाही, असे समजले पाहिजे.

အယံ ပန မာတု အဓိပ္ပာယော,-ခေမသဒ္ဒေါ အဘိဓေယျလိင်္ဂတ္တာ တိလိင်္ဂကော,ယဒါ ပန သညာသဒ္ဒါဓိကာရေ ပစ္စတ္တဝစနဝသေန ခေမာတိ အာကာရန္တော ဒိဿတိ, တဒါ ဧကဒေသေန ခေမသဒ္ဒေါ ရာဇာဒိဂဏပက္ခံ ဘဇတီတိ.

परंतु आईचा अभिप्राय असा होता की– 'खेम' शब्द विशेषण असल्यामुळे तिन्ही लिंगांत चालतो. परंतु जेव्हा संज्ञा शब्दाच्या अधिकारात प्रथमा विभक्तीत तो 'खेमा' असा आ-कारान्त दिसतो, तेव्हा अंशतः 'खेम' शब्द राजादिगणाच्या पक्षात येतो.

ဣဒမ္ပိ ဧကံ ဝတ္ထု,–

ही देखील एक कथा आहे–

အရိမဒ္ဒနနဂရေ ကိရ ဧကဿ ကုဋုမ္ဗိကဿ ဧကော ပုတ္တော ဒွေ ဓီတရော အဟေသုံ. ဧကသ္မိဉ္စ ကာလေ ဃမ္မာဘိဘူတတ္တာ ဂေဟဿ ဥပရိတလေ နဟာယိတွာ နိသီဒိ. အထ ဧကာ ဒါသီ ဂေဟဿ ဟေဋ္ဌာ ဌတွာ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကရောန္တီ တဿ ကုဋုမ္ဗိကဿ ဂုယှဋ္ဌာနံ ဩလောကေသိ. တမတ္ထံ ဇာနိတွာ ကုဋုမ္ဗိကော သာခံ ဩလောကေသီတိ ဧကံ ဝါကျံ ဗန္ဓိတွာ ပုတ္တဿ ဒဿေသိ,ဣမဿ အတ္ထယောဇနံ ကရောဟီတိ. အထ ပုတ္တော အတ္ထယောဇနံ အကာသိ,-သာခံ ရုက္ခသာခံ ဩလေကေသိ ဥဒိက္ခတီတိ. အထ ပစ္ဆာ ဧကာယ ဓီတုယာ ဒဿေသိ, ဣမဿ အတ္ထယောဇနံ ကရောဟီတိ. သာပိ အတ္ထယောဇနံ အကာသိ,- သာ သုနခေါ ခံ အာကာသံ ဩလောကေသိ ဥဒိက္ခတီတိ. အထ ပစ္ဆာ ဧကာယ ဓီတုယာ ဒဿေသိ, ဣမဿ အတ္ထ ယောဇနံ ကရောဟီတိ. သာပိ အတ္ထယောဇနံ အကာသိ,-သာ ဣတ္ထီ ခံ အင်္ဂဇာတံ ဩလောကေသိ မုခံ ဥဒ္ဓံ ကတွာ ဩလောကေသီတိ.

अरीमद्दन नगरात एका कुटुंबिकाला (गृहस्थाला) एक मुलगा आणि दोन मुली होत्या असे म्हणतात. एकदा उन्हाने व्याकुळ झाल्यामुळे तो घराच्या वरच्या मजल्यावर स्नान करून बसला होता. तेव्हा एका दासीने घराच्या खाली उभे राहून काही काम करत असताना त्या कुटुंबिकाच्या गुप्त भागाकडे पाहिले. ती गोष्ट जाणून घेऊन कुटुंबिकाने 'शाखां ओलोकेसि' (फांदीकडे पाहिले) असे एक वाक्य तयार करून मुलाला दाखवले आणि सांगितले, 'याचा अर्थ स्पष्ट कर.' तेव्हा मुलाने अर्थ स्पष्ट केला—'शाखां म्हणजे झाडाच्या फांदीकडे, ओलोकेसि म्हणजे पाहिले.' त्यानंतर त्याने एका मुलीला दाखवले आणि सांगितले, 'याचा अर्थ स्पष्ट कर.' तिनेही अर्थ स्पष्ट केला—'सा म्हणजे कुत्रा, खं म्हणजे आकाशाकडे, ओलोकेसि म्हणजे पाहिले.' त्यानंतर त्याने दुसऱ्या मुलीला दाखवले आणि सांगितले, 'याचा अर्थ स्पष्ट कर.' तिनेही अर्थ स्पष्ट केला—'सा म्हणजे ती स्त्री, खं म्हणजे गुप्तांगाकडे, ओलोकेसि म्हणजे तोंड वर करून पाहिले.'

ဣဒမ္ပိ ဧကံ ဝတ္ထု,–

ही देखील एक कथा आहे—

ဧကော ကိရ သာမဏေရော ရတနပူရဝါသီ အရိမဒ္ဒနနဂရေ မာတုဂါမာပိ [Pg.90] သဒ္ဒနယေသု အတိကောဝိဒါတိ သုတွာ အဟံ တတ္ထ ဂန္တွာ ဇာနိဿာမီတိ အရိမဒ္ဒနနဂရံ ဂတော. အထ အန္တရာမဂ္ဂေ အရိမဒ္ဒနနဂရဿ သမီပေ ဧကံ ဒဟရိတ္ထိံ ကပ္ပာသဝတ္ထုံ ရက္ခိတွာ နိသိန္နံ ပဿိ. အထ သာမဏေရော တဿာ သန္တိကံ မဂ္ဂပုစ္ဆနတ္ထာယ ဂစ္ဆိ. အထ ဒဟရိတ္ထီ သာမဏေရံ ပုစ္ဆိ,-ကုတော အာဂတောသီတိ.

रतनपूरचा रहिवासी असलेला एक सामणेर, 'अरीमद्दन नगरातील स्त्रिया देखील व्याकरण नियमांमध्ये अत्यंत निपुण आहेत' असे ऐकून, 'मी तिथे जाऊन हे जाणून घेईन' या विचाराने अरीमद्दन नगराकडे गेला. त्यानंतर वाटेत अरीमद्दन नगराजवळ त्याने एका तरुण स्त्रीला कापसाच्या शेताचे रक्षण करत बसलेले पाहिले. तेव्हा तो सामणेर रस्ता विचारण्यासाठी तिच्याजवळ गेला. तेव्हा त्या तरुण स्त्रीने सामणेराला विचारले, 'आपण कोठून आला आहात?'

သာမဏေရော အာဟ,-ရတနပူရတော အဟံ အာဂစ္ဆတီတိ. ကုဟိံ ဂတောသီတိ ဝုတ္တေ အရိမဒ္ဒနနဂရံ ဂစ္ဆတီတိ အာဟ. အထ ဒဟရိတ္ထီ ဧဝမာဟ,-တွံ ဘန္တေ သဒ္ဒယောဂဝိနိစ္ဆယံ အနုပဓာရေတွာ ကထေသိ, အမှယောဂဋ္ဌာနေ ဟိ တွံ နာမ ယောဂသဒ္ဒေန ယောဇေတွာ ကထေသိ, နနု ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနေန နာမ ပရိပုဏ္ဏတ္ထေန အဝိရုဒ္ဓသဒ္ဒနယေန ပုဏ္ဏိန္ဒုသင်္ကာသေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ. အထ သာမဏေရော ခေတ္တဝတ္ထူနိ ရက္ခန္တီ ဒုဂ္ဂတာ ဒဟရိတ္ထီပိ တာဝ သဒ္ဒနယကောဝိဒါ ဟောတိ, ကိမင်္ဂံ ပန ဘောဂသမ္ပန္နာ မဟလ္လကိတ္ထိယောတိ လဇ္ဇိတွာ တတောယေဝ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပစ္စာဂမာသီတိ.

सामणेर म्हणाला, 'मी रतनपूरहून येत आहे.' 'कुठे जात आहात?' असे विचारले असता तो म्हणाला, 'अरीमद्दन नगराला जात आहे.' तेव्हा ती तरुण स्त्री अशी म्हणाली, 'भंते, आपण शब्दांच्या प्रयोगाचा विचार न करता बोललात. आमच्याशी जोडण्याच्या संदर्भात आपण 'योग' शब्दाचा प्रयोग करून बोललात. पंडितांचे वचन हे परिपूर्ण अर्थाने युक्त, व्याकरण नियमांशी सुसंगत आणि पूर्ण चंद्रासारखे असायला हवे, नाही का?' तेव्हा तो सामणेर, 'शेताचे रक्षण करणारी ही गरीब तरुण स्त्रीसुद्धा जर व्याकरण नियमांमध्ये इतकी निपुण आहे, तर मग ऐश्वर्यसंपन्न आणि ज्येष्ठ स्त्रियांबद्दल काय सांगावे!' असे विचार करून लज्जित झाला आणि तिथूनच मागे फिरून परत गेला.

ဣဒံ မရမ္မမဏ္ဍလေ တမ္ဗဒီပရဋ္ဌေ အရိမဒ္ဒနနဂရေ ထေရပရမ္ပရဝသေန သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे म्यानमार देशातील (मरम्ममंडळ) तांबदीप राष्ट्रातील अरीमद्दन नगरात थेर-परंपरेद्वारे शासनाची (बुद्ध शासनाची) स्थापना होय.

ဣဒါနိ မရမ္မမဏ္ဍလေယေဝ ဇေယျဝဍ္ဎနရဋ္ဌေ ကေတုမတီနဂရေ သာသနဝံသံ ဝက္ခာမိ.

आता मी म्यानमार देशातीलच जेय्यवड्ढन राष्ट्रातील केतुमती नगरातील शासनवंशाचे वर्णन करतो.

ကလိယုဂေ ဟိ ဒွိသတ္တတာဓိကေ အဋ္ဌဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ဇေယျဝဍ္ဎနရဋ္ဌေ ကေတုမတီနဂရေ မဟာသိရိဇေယျသူရော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ဧကံ အတိဆေကံ ဒေဝနာဂ နာမကံ ဧကံ ဟတ္ထိံ နိဿာယ ဝိဇိတံ ဝိတ္ထာရမကာသိ. တဿ ပန ရညော ကာလေ ကလိယုဂေ ဒွိနဝုတာဓိကေ အဋ္ဌဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ မဟာပရက္ကမော နာမ ထေရော သီဟဠဒီပတော နာဝါယ အာဂန္တွာ ကေတုမတီနဂရံ သမ္ပတ္တော. ရာဇာ စ ဒွါရာ ဝတီနဂရဿ [Pg.91] ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ မဟာဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တဿ အဒါသိ နိစ္စဘတ္တမ္ပိ. တသ္မိဉ္စ ဝိဟာရေ သီမံ သမ္မန္နိတွာ တိဿံ သီမာယံ တုလာဝသေန အတ္တနာ သမံ ကတွာ လောဟမယဗုဒ္ဓပ္ပဋိဗိမ္ဗံ ကာရာပေသိ. တဉ္စ ဗုဒ္ဓပ္ပဋိဗိမ္ဗိံ သမ္ပတ္တလင်္ကာဒီပန္တိ နာမေန ပါကဋံ အဟောသိ.

कलियुगात ८७२ वर्षे पूर्ण झाली असता, जेय्यवड्ढन राष्ट्रातील केतुमती नगरात महासिरीजेय्यसूरो नावाचा राजा राज्य करत होता. त्याने 'देवनाग' नावाच्या एका अत्यंत चतुर हत्तीच्या साहाय्याने आपल्या राज्याचा विस्तार केला. त्या राजाच्या काळात, कलियुगात ८९२ वर्षे पूर्ण झाली असता, महापरक्कम नावाचे थेर सिंहलद्वीपावरून (श्रीलंकेवरून) नौकेने येऊन केतुमती नगरात पोहोचले. राजाने द्वारावती नगराच्या दक्षिण दिशेला एक महाविहार बांधून तो त्यांना दान केला आणि रोजच्या भोजनाची (नित्यभत्ता) व्यवस्थाही केली. त्या विहारात सीमा निश्चित करून, त्या सीमेमध्ये तराजूच्या साहाय्याने स्वतःच्या वजनाइतकी धातू मोजून लोखंडाची बुद्धप्रतिमा तयार करवून घेतली. ती बुद्धप्रतिमा 'संपत्तलंकादीप' या नावाने प्रसिद्ध झाली.

တဿ ရညော ကာလေ သုရာမေရယသိက္ခာပဒံ ပဋိစ္စ ဝိပါဒေါ အဟောသိ. ကထံ. ဗီဇတော ပဋ္ဌာယာတိ သမ္ဘာရေ ပဋိယာ ဒေတွာ စာဋိယံ ပက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ တာလနာလိကေရာဒီနံ ပုပ္ဖရသော ပုပ္ဖတော ဂလိတာဘိနဝကာလတော ပဋ္ဌာယ စ န ပါတဗ္ဗောတိ ကင်္ခါဝိတရဏီဋီကာဒီသု ဝုတ္တဝစနေ အဓိပ္ပာယံ ဝိပလ္လာသတော ဂဟေတွာ တာလနာလိကေရာဒီနံ ရသော ဂလိတာဘိနဝတော ပဋ္ဌာယ ပိဝိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧကစ္စေ ဝဒန္တိ. ဧကစ္စေ ပန ဧဝံ ဝဒန္တိ,–တာလနာလိကေရာဒီနံ ရသော ဂလိတာဘိနဝကာလေ ပိဝိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ.

त्या राजाच्या काळात सुरामेरय (मद्यपान निषेध) शिकवणुकीच्या (सिक्खापदाच्या) संदर्भात वाद निर्माण झाला. तो कसा? 'बीजापासून' म्हणजे मद्य तयार करण्याचे साहित्य एकत्र करून ते मडक्यात टाकल्याच्या वेळेपासून, आणि ताड, नारळ इत्यादींच्या फुलांचा रस फुलांमधून नुकताच गळू लागल्याच्या वेळेपासून तो पिऊ नये, असे 'कंखावितरणी टीका' इत्यादी ग्रंथांमध्ये सांगितलेल्या वचनाचा चुकीचा अर्थ लावून काही जण म्हणतात की, ताड, नारळ इत्यादींचा रस नुकताच गळू लागल्याच्या वेळेपासून पिणे योग्य नाही. तर काही जण असे म्हणतात की, ताड, नारळ इत्यादींचा रस नुकताच गळू लागला असताना तो पिणे योग्य आहे.

တတ္ထ ပုဗ္ဗပက္ခေ အာစရိယာနံ အယမဓိပ္ပာယော,–

त्यामध्ये पूर्वपक्षातील आचार्यांचे असे मत होते की—

ဗီဇတော ပဋ္ဌာယာတိ ဧတ္ထ သမ္ဘာရေ ပဋိယာဒေတွာ စာဋိယံ ပက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ န ပါတဗ္ဗော. တာလနာလိကေရာဒီနံ ပုပ္ဖရသော စ ဂလိတာဘိနဝကာလတောယေဝ န ပါတဗ္ဗောတိ.

'बीजापासून' म्हणजे मद्य तयार करण्याचे साहित्य एकत्र करून ते मडक्यात टाकल्याच्या वेळेपासून ते पिऊ नये. आणि ताड, नारळ इत्यादींच्या फुलांचा रस फुलांमधून नुकताच गळू लागल्याच्या वेळेपासूनच तो पिऊ नये.

အယံ ပန အပရပက္ခေ အာစရိယာနမဓိပ္ပာယော,–

परंतु उत्तरपक्षातील (दुसऱ्या पक्षातील) आचार्यांचे असे मत होते की—

ဗီဇတော ပဋ္ဌာယာတိ ဧတ္ထ သမ္ဘာရေ ပဋိယာဒေတွာ စာဋိယံ ပက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ န ပါတဗ္ဗော. တာလနာလိကေရာဒီနံ သမ္ဘာရေဟိ ပဋိယာဒိတော ပုပ္ဖရသော ပုပ္ဖတော ဂလိတာဘိနဝကာလတော န ပါတဗ္ဗောတိ.

'बीजापासून' म्हणजे मद्य तयार करण्याचे साहित्य एकत्र करून ते मडक्यात टाकल्याच्या वेळेपासून ते पिऊ नये. ताड, नारळ इत्यादींच्या साहित्यापासून तयार केलेला फुलांचा रस फुलांमधून नुकताच गळू लागल्याच्या वेळेपासून पिऊ नये.

ဧဝံ တာလနာလိကေရာဒီနံ ရသော ဂလိတာဘိနဝကာလတော ပဋ္ဌာယ ပါတုံ ဝဋ္ဋတိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝိဝါဒံ ကရောန္တာနံ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ သမ္ပတ္တလင်္ကော မဟာပရက္ကမတ္ထေရော တာဒိသော ပိဝိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝိနိစ္ဆိန္ဒိ, သုရာဝိနိစ္ဆယဉ္စ နာမ ဂန္ထံ အကာသိ[Pg.92]. ဧဝံ ကေတုမတီနဂရံ မာပေန္တံ မဟာသိရိဇေယျသူရံ နာမ ရာဇာနံ နိဿာယ ကေတုမတိယံ သာသနံ ပတိဋ္ဌဟိ.

अशा प्रकारे, ताड, नारळ इत्यादींचा रस नुकताच गळू लागल्याच्या वेळेपासून पिणे योग्य आहे की नाही, याविषयी वाद घालणाऱ्यांच्या मध्ये बसून 'संपत्तलंका' महापरक्कम थेरांनी 'तसा रस पिणे योग्य आहे' असा निर्णय दिला आणि 'सुराविनिच्छय' नावाचा ग्रंथ लिहिला. अशा प्रकारे, केतुमती नगर वसवणाऱ्या महासिरीजेय्यसूरो नावाच्या राजाच्या आश्रयाने केतुमतीमध्ये शासनाची स्थापना झाली.

ဣဒံ မရမ္မမဏ္ဍလေယေဝ ကေတုမတီနဂရေ

हे म्यानमार देशातीलच केतुमती नगरातील

သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

शासनाच्या स्थापनेचे वर्णन होय.

ဣဒါနိ မရမ္မမဏ္ဍလေ တမ္ဗဒီပရဋ္ဌေယေဝ ခန္ဓပုရသာသနဝံသံ ဝက္ခာမိ.

आता मी म्यानमार देशातील तांबदीप राष्ट्रातीलच खंधपूर येथील शासनवंशाचे वर्णन करतो.

ကလိယုဂေ ဟိ စတုသဋ္ဌာဓိကေ ဆဝဿသတေ တယော ဘာတိကာ ကိတ္တိတရနာမကံ ရာဇာနံ ရဇ္ဇတော စာဝေတွာ ခန္ဓပုရနဂရေ ရဇ္ဇံ ကာရေသုံ. တဒါ ကိတ္တိတရနာမကဿ ရညော ဧကော ပုတ္တော စီနရဋ္ဌိန္ဒရာဇာနံ ယာစိတွာ ဗဟူဟိ သေနင်္ဂေဟိ ခန္ဓပုရနဂရံ သမ္ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ တီသု ပိဋကေသု ဆေကံ ဧကံ မဟာထေရံ ပက္ကောသေတွာ မန္တေသုံ. ထေရော ဧဝမာဟ,– ဇနပဒါယတ္တမိဒံ ကမ္မံ သမဏာနံ န ကပ္ပတိ ဝိစာရေတုံ, အဟမ္ပိ သမဏော, နာဋကေဟိ ပန သဒ္ဓိံ မန္တေထာတိ. အထ နာဋကေ ပက္ကောသေတွာ မန္တေသုံ. နာဋကာပိ သစေ ကာရဏံ နတ္ထိ, ဧဝံ သတိ ဖလံ န ဘဝေယျ, သစေ ပူတိ နတ္ထိ, မက္ခိကာ န သန္နိပတေယျုန္တိ ဂီတံ ဂါယိတွာ ဥဒကေ ကီဠန္တိ.

कलियुगात ६६४ वर्षे पूर्ण झाली असता, three भावांनी कित्तिीतर नावाच्या राजाला राज्यावरून पदच्युत करून खंधपूर नगरात राज्य केले. तेव्हा कित्तिीतर नावाच्या राजाच्या एका मुलाने चीन देशाच्या राजाकडे मदत मागून मोठ्या सैन्यासह खंधपूर नगराला वेढा घातला. तेव्हा त्यांनी तिन्ही पिटकांमध्ये (त्रिपिटकात) निपुण असलेल्या एका महाथेरांना बोलावून सल्लामसलत केली. थेर म्हणाले, 'हे कार्य राज्याशी संबंधित आहे, श्रमणांनी यात लक्ष घालणे योग्य नाही. मी देखील एक श्रमण आहे, आपण नटांशी (कलाकारांशी) सल्लामसलत करावी.' तेव्हा त्यांनी नटांना बोलावून सल्लामसलत केली. नट देखील, 'जर कारण नसेल तर त्याचे फळ मिळणार नाही, जर घाण नसेल तर माश्या गोळा होणार नाहीत' असे गाणे गात पाण्यात खेळू लागले.

အထ တေစ တယော ဘာတိကာ တံ သုတွာ ကိတ္တိတရနာမကံ ရာဇာနံ ဗန္ဓနာဂါရတော ဂဟေတွာ မာရေတွာ ဣဒါနိ ယံ ရဇ္ဇေ ဌပယိဿာမာတိ စိန္တေတွာ တုမှေ ဂစ္ဆထ, အယံ တဿ သီသော, ဣဒါနိ ဧသ ပရလောကံ ဂတောတိ သီသံ ဒဿေသုံ. အထ စီနရဋ္ဌသေနာယောပိ ဣဒါနိ ရာဇဝံသိကော နတ္ထိ, တေ နဟိ ယုဇ္ဈိတုံ န ဣစ္ဆာမ, ယံ ရဇ္ဇေ ဌပယိဿာမာတိ ကတွာ မယံ အာဂတာ, ဣဒါနိ သော နတ္ထီတိ ဝတွာ နိဝတ္တေတွာ အဂမံသု.

त्यानंतर त्या तिन्ही भावांनी ते ऐकून, कित्तितर नावाच्या राजाला कारागृहातून बाहेर काढून व त्याला मारून, 'आता आपण ज्याला राज्यावर बसवू इच्छितो' असा विचार करून, 'तुम्ही जा, हे त्याचे डोके आहे, आता तो परलोकात गेला आहे' असे सांगून डोके दाखवले. तेव्हा चीन देशाच्या सैन्यानेही, 'आता राजवंशातील कोणीही उरलेला नाही, आम्ही युद्ध करू इच्छित नाही, ज्याला आम्ही राज्यावर बसवण्यासाठी आलो होतो, तो आता अस्तित्वात नाही' असे म्हणून तेथून माघार घेतली आणि ते निघून गेले.

သော စ ထေရော နာဋကေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေထာတိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တတ္တာ ဘိက္ခုဘာဝတော န မောစေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉ္စေတံ,–

आणि त्या थेरांनी 'नटांशी चर्चा करावी' एवढेच म्हटल्यामुळे त्यांना भिक्खूभावातून मुक्त केले जात नाही, असे समजावे. आणि असे म्हटले आहे की,–

ပရိယာယောစ အာဏတ္တိ, တတိယေ ဒုတိယေ ပန;

အာဏတ္တိယေဝ သေသေသု, ဒွယမေတံ န လဗ္ဘတီတိ.

पर्याय आणि आज्ञा (आणत्ति) हे तिसऱ्या आणि दुसऱ्या (पाराजिकात) असतात; परंतु उर्वरित (पाराजिकांमध्ये) केवळ आज्ञाच असते, हे दोन्ही (पर्याय आणि आज्ञा) तेथे आढळत नाहीत.

တသ္မိံ ပန ခန္ဓပုရေ အရိမဒ္ဒနနဂရေ အရဟန္တဂဏဝံသိကာ ဆပ္ပဒဂဏဝံသိကာ အာနန္ဒ ဂဏဝံသိကာ စ ထေရာ ဗဟဝေါ ဝသန္တိ. တေဟိ ပန ကတဂန္ထော နာမ ကောစိ နတ္ထီတိ.

त्या खन्धपुरात (स्कंधपुरात) आणि अरिमद्दन नगरात अरहंत-गण-वंशातील, छप्पद-गण-वंशातील आणि आनंद-गण-वंशातील अनेक थेर निवास करत होते. परंतु, त्यांनी रचलेला कोणताही ग्रंथ उपलब्ध नाही.

ဣဒံ ခန္ဓပုရေ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे खन्धपुरातील (स्कंधपुरातील) शासनाचे (बुद्धशासनाचे) प्रस्थापन होय.

ဣဒါနိ မရမ္မမဏ္ဍလေ တမ္ဗဒီပရေဋ္ဌေယေဝ ဝိဇယပုရေ သာသနဝံသံ ဝက္ခာမိ.

आता मी मरम्ममंडलातील (म्यानमार) तम्बदीप प्रदेशातील विजयपूर येथील शासनवंशाचे वर्णन करतो.

ကလိယုဂေ ဟိ စတုသတ္တတာဓိကေ ဆဝဿသတေ သီဟသူရော နာမ ရာဇာ ဝိဇယပုရံ မာပေသိ. တတော ပစ္ဆာ ဒွီသု သံဝစ္ဆရေသု အတိက္ကန္တေသု စမုံနဒိယံ မတသေတိဘံ ဧကံ လဘိတွာ ဧကသေတိဘိန္နောတိ တဿ နာမံ ပါကဋံ အဟောသိ. တဿ ရညော ကာလေ ဝိဇယပုရေ သီလဝန္တာ လဇ္ဇီပေသလာ ဘိက္ခူ ဗဟဝေါ နတ္ထိ. အရိမဒ္ဒနနဂရတော အနုရုဒ္ဓရာဇကာလေ ရာဇဘယေန နိလီယိတွာ အဝသေသာ သမဏကုတ္တကာယေဝ ဗဟဝေါ အတ္ထိ. ပစ္ဆာ စူဠအရဟန္တတ္ထေရဒိဗ္ဗစက္ခုတ္ထေရာနံ အာဂတကာလေယေဝ လဇ္ဇီပေသလာ ဘိက္ခူ ဗလဝန္တာ ဟုတွာ ဂဏံ ဝဍ္ဎာပေသုံ. ရာဇာ စ ဒိဗ္ဗစက္ခုတ္ထေရံ အန္တေပုရံ ပဝေသေတွာ ဒေဝသိကံ ပိဏ္ဍပါတေန ဘောဇေသိ. အနုရုဒ္ဓရညာ တမ္ဗုလမဉ္ဇူသာယံ ဌပေတွာ ပူဇိတာ သတ္တ ဓာတုယော လဘိတွာ တာသံ ပဉ္စဓာတုယော စညိင်္ခုစေတိယေ နိဓာနံ အကာသိ. အဝသေသာ ပန ဒွေ ဓာတုယော ပုညဿ နာမ အမစ္စဿ ပူဇနတ္ထာယ နိယျာဒေသိ. သောစ အမစ္စော ဇေယျပုရေ ပုညစေတိယေ နိဓာနံ အကာသိ.

कलियुगात ६७४ व्या वर्षी सीहसूर नावाच्या राजाने विजयपूर वसवले. त्यानंतर दोन वर्षे उलटल्यावर चमू नदीत एक मृत पांढरा हत्ती मिळून आल्याने त्याचे नाव 'एकसेतिभिन्' (एक पांढरा हत्ती असलेला) असे प्रसिद्ध झाले. त्या राजाच्या काळात विजयपुरात शीलवान, लज्जावान आणि प्रियशील (लज्जीपेसल) भिक्खू फारसे नव्हते. अरिमद्दन नगरातून अनुरुद्ध राजाच्या काळात राजाच्या भयाने लपून राहिलेले उरलेले अनेक ढोंगी श्रमण (समणकुत्तक) तेथे होते. नंतर चूळअरहंत थेर आणि दिब्बचक्खु थेर यांच्या आगमनानंतरच लज्जावान व प्रियशील भिक्खू सामर्थ्यशाली झाले आणि त्यांनी संघाचा विस्तार केला. राजाने दिब्बचक्खु थेरांना अंतःपुरात प्रवेश देऊन दररोज पिंडपाताने (भोजनाने) संतुष्ट केले. अनुरुद्ध राजाने विड्याच्या डब्यात ठेवून पूजलेले सात धातू (शारीरिक अवशेष) मिळवून, त्यांपैकी पाच धातू चञ्ञिङ्खु चेतियात (स्तूपात) प्रस्थापित केले. उर्वरित दोन धातू 'पुञ्ञ' नावाच्या अमात्याला पूजनासाठी दिले. त्या अमात्याने जेय्यपुरात पुञ्ञ चेतियात ते प्रस्थापित केले.

တဒါ စ ကိရ သမဏကုတ္တကာ ဂဟဋ္ဌာဝိယ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာနံ [Pg.94] သန္တိကေ ဥပဋ္ဌာနံ အကံသု. ကလိယုဂေ စတုအသီတာဓိကေ ဆဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ သီသသူရရညော ဇေဋ္ဌ ပုတ္တော ဥဇနော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သော ပန အဝပင်္ကျာ နာမကေ ဒေသေ စမ္ပကကဋ္ဌမယေ သတ္တဝိဟာရေ ကာရာပေသိ. ဒွိ ဝဿာဓိကေ သတ္တဝဿသတေ ကာလေ တေ ဝိဟာရာ နိဋ္ဌံ အဂမံသု.

आणि असे म्हटले जाते की, त्या काळी ते ढोंगी श्रमण गृहस्थांप्रमाणेच राजे आणि राजमहामात्रांच्या (मंत्र्यांच्या) जवळ जाऊन त्यांची सेवा करत असत. कलियुगात ६८४ वे वर्ष आले असता, सीहसूर राजाचा ज्येष्ठ पुत्र 'उजन' नावाचा राजा राज्य करू लागला. त्याने अवपङ्क्या नावाच्या प्रदेशात चाफ्याच्या लाकडाचे (चम्पककाष्ठमय) सात विहार बांधले. ७०२ व्या वर्षी ते विहार पूर्ण झाले.

တေသု ဝိဟာရေသု စမ္ပကံ နာမ ပဓာနဝိဟာရံ အမစ္စပုတ္တဿ သုဓမ္မမဟာသာမိတ္ထေရဿ အဒါသိ. သော ပန ထေရော အရိမဒ္ဒနနဂရေ အရဟန္တတ္ထေရဿ ဝံသိကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

त्या विहारांपैकी 'चम्पक' नावाचा मुख्य विहार त्याने अमात्यपुत्र सुधम्ममहासामी थेरांना दिला. ते थेर अरिमद्दन नगरातील अरहंत थेरांच्या वंशातील होते, असे समजावे.

ဝေဠူဝနံ နာမ ပရိဝါရဝိဟာရံ ပန အာဘိဓမ္မိကဿ ဉာဏဓဇဿ နာမ ထေရဿ အဒါသိ. သောပိ အရဟန္တတ္ထေရဿ ဝံသိကော.

आणि 'वेळुवन' नावाचा उपविहार (परिवारविहार) अभिधम्माचे ज्ञाता असलेल्या 'ञाणधज' (ज्ञानध्वज) नावाच्या थेरांना दिला. तेही अरहंत थेरांच्या वंशातील होते.

ဇေတဝနံ နာမ ပရိဝါရဝိဟာရံ ပန သကလဝိနယပိဋကံ ဝါစုဂ္ဂတံ ကရောန္တဿ ဂုဏာရာမတ္ထေရဿ အဒါသိ. သော ပန ထေရော အရိမဒ္ဒနနဂရေယေဝ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဝံသိကော.

आणि 'जेतवन' नावाचा उपविहार संपूर्ण विनयपिटक मुखोद्गत असलेल्या 'गुणाराम' थेरांना दिला. ते थेर अरिमद्दन नगरातीलच आनंद थेरांच्या वंशातील होते.

ကုလဝိဟာရံ နာမ ပရိဝါရဝိဟာရံ အာဒိစ္စရံသိနော နာမ ထေရဿ အဒါသိ. သောပိ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဝံသိကောယေဝ.

आणि 'कुलविहार' नावाचा उपविहार 'आदिच्चरंसी' (आदित्यरश्मी) नावाच्या थेरांना दिला. तेही आनंद थेरांच्याच वंशातील होते.

သုဝဏ္ဏဝိဟာရံ နာမ ပရိဝါရဝိဟာရံ သုဓမ္မာလင်္ကာရဿ နာမ ထေရဿ အဒါသိ. သောပိ အာနန္ဒတ္ထေရဝံသိကောယေဝ.

आणि 'सुवण्णविहार' (सुवर्णविहार) नावाचा उपविहार 'सुधम्मालंकार' नावाच्या थेरांना दिला. तेही आनंद थेरांच्याच वंशातील होते.

နီစဂေဟံ နာမ ပရိဝါရဝိဟာရံ ဝရပတ္တဿ နာမ ထေရဿ အဒါသိ. သော ပန သုဓမ္မမဟာသာမိတ္ထေရဿ အန္တေဝါသိကော.

आणि 'नीचगेह' नावाचा उपविहार 'वरपत्त' नावाच्या थेरांना दिला. ते सुधम्ममहासामी थेरांचे अंतेवासी (शिष्य) होते.

ဒက္ခိဏကောဋိံ နာမ ပရိဝါရဝိဟာရံ သိရိပုညဝါသိနော နာမ ထေရဿ အဒါသိ. သောပိ သုဓမ္မမဟာသာမိတ္ထေရဿ အန္တေဝါသိကောတိ.

आणि 'दक्खिणकोटी' (दक्षिणकोटी) नावाचा उपविहार 'सिरiपुञ्ञवासी' (श्रीपुण्यवासी) नावाच्या थेरांना दिला. तेही सुधम्ममहासामी थेरांचे अंतेवासी होते.

တေသံ ဝိဟာရာနံ ဧသန္နဋ္ဌာနေ ရာဇာ သယမေဝ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ မဟာဗောဓိရုက္ခံ ရောပေသိ. တေသံ ဝိဟာရာနံ ပဋိ ဇဂ္ဂနတ္ထာယ ဗဟူနိပိ ခေတ္တဝတ္ထူနိ အဒါသိ အာရာမဂေါပက ကုလာနိ စ.

त्या विहारांच्या ईशान्य दिशेला राजाने स्वतः आपल्या हाताने महाबोधी वृक्षाचे रोपण केले. त्या विहारांच्या देखभालीसाठी त्याने अनेक शेतजमिनी (खेत्तवत्थू) आणि आरामरक्षक (बागेची राखण करणारे) कुटुंबेही दिली.

တေသံ [Pg.95] ပန ထေရာနံ သုဓမ္မပုရာရိမဒ္ဒနပုရဘိက္ခုဝံသိကတ္တာလဇ္ဇိပေသလတာ ဝိညာတဗ္ဗာ. တေနေဝ ဝိဇယပုရေ သာသနံ အတိဝိယ ပရိသုဒ္ဓံ အဟောသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

त्या थेरांचे सुधम्मपूर आणि अरिमद्दनपूर येथील भिक्खू वंशातील असल्यामुळे त्यांचे लज्जावान व प्रियशील असणे स्पष्ट होते. म्हणूनच विजयपुरात शासन (बुद्धशासन) अत्यंत परिशुद्ध झाले, असे समजावे.

တေသမ္ပိ သိဿပရမ္ပရာ အနေကသဟဿပ္ပမာဏာ အဟေသုံ. ဧဝံ လဇ္ဇီပေသလာနံယော ဘိက္ခူနံ သန္တိကာ ကေစိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ ကီဋာဂိရိမှိ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကာဝိယ အလဇ္ဇီ ဒုဿီလာ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု, သေယျထာပိ နာမ မဓုရမ္ဗရုက္ခတော အမ္ဗိလဖလန္တိ. တေ ပန ဗဟုအနာစာရံ စရိံသုယေဝ. ဣဒံ ပန တေသံ မူလဥပ္ပတ္တိ ဒဿနံ.

त्यांची शिष्यपरंपराही अनेक हजारांच्या संख्येने झाली. अशा प्रकारे, लज्जावान व प्रियशील भिक्खूंच्या जवळ राहणाऱ्या काही सद्धिविहारिकांमधून (शिष्यांमधून) कीटागिरी येथील अस्सजी आणि पुनब्बसू यांच्याप्रमाणे निर्लज्ज आणि दुःशील भिक्खू उत्पन्न झाले, जसे की गोड आंब्याच्या झाडाला आंबट फळ लागावे. त्यांनी अनेक अनाचार केले. हे त्यांच्या मूळ उत्पत्तीचे दर्शन आहे.

ရာဇာ ဟိ တဒါ တေသံ ဝိဟာရာနံ ပဋိဇဂ္ဂနတ္ထာယ ဗဟူနိ ခေတ္တဝတ္ထူနိ အဒါသိ. တေသု ခေတ္တဝတ္ထူသု ဗလိဝိစာရဏတ္ထာယ သုဓမ္မမဟာသာမိတ္ထေရော ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ အာရက္ခဏဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. အာရက္ခဏဘိက္ခူ ပန ဓမ္မာနုလောမဝသေန ကဿကာနံ ဩဝါဒါပေသိ, ခေတ္တဝတ္ထုသာမိဘာဂမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဏှာပေသိ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ ခေတ္တဝတ္ထူနိ ပဋိစ္စ ဘိက္ခူ ဝိဝါဒံ အကံသု. အထ တံ ဝိဝါဒံ သုတွာ သာသနဓရတ္ထေရော စ ဒွေ ပရက္ကမတ္ထေရာ စ တတော နိက္ခမိံသု. နိက္ခမိတွာ သာသနဓရတ္ထေရော ခဏိတ္တိ ပါဒပဗ္ဗတေ နိသီဒိ. ဒွေ ပရက္ကမတ္ထေရာ စ စင်္ဂကိင်္ဂပဗ္ဗတကန္ဒရေ နိသီဒိံသု. တေသဉှိ နိဝါသဋ္ဌာနတ္တာ ယာဝဇ္ဇတနာ တံ ဌာနံ ပရက္ကမဋ္ဌာနန္တိ ပါကဋံ အဟောသိ. တေ ပန ထေရာ ဧကစာရာတိ ဝေါဟာရိံသု. အဝသေသာ ပန ဘိက္ခူ ဂါမဝါသီဗဟုစာရာတိ ဝေါဟာရိံသု. တတော ပဋ္ဌာယ အရညဝါသီဂါမဝါသီဝသေန ဝိသုံ ဂဏာ ဟောန္တိ. ဝိဟာရဿ နိန္နာနံ ခေတ္တဝတ္ထူနံ ဗလိပ္ပဋိဂ္ဂါဟကဘိက္ခူနမ္ပိ သံဃဇာတိသမညာ အဟောသိ.

कारण राजाने तेव्हा त्या विहारांच्या देखभालीसाठी अनेक शेतजमिनी दिल्या होत्या. त्या शेतजमिनींवर कर (बली) गोळा करण्यासाठी सुधम्ममहासामी थेरांनी काही भिक्खूंना संरक्षणाच्या ठिकाणी नियुक्त केले. त्या रक्षक भिक्खूंनी धर्माच्या अनुषंगाने शेतकऱ्यांना उपदेश केला आणि शेतजमिनीच्या मालकीचा हिस्साही स्वीकारला. त्या काळात शेतजमिनींवरून भिक्खूंमध्ये वाद निर्माण झाला. तेव्हा तो वाद ऐकून सासनधर थेर आणि दोन परक्कम थेर तेथून निघून गेले. निघून गेल्यावर सासनधर थेर खणित्तीपाद पर्वतावर राहू लागले. आणि दोन परक्कम थेर चङ्गकिङ्ग पर्वताच्या गुहेत राहू लागले. त्यांच्या निवासस्थानामुळे आजतागायत ते स्थान 'परक्कमस्थान' म्हणून प्रसिद्ध आहे. ते थेर 'एकचारी' (एकांतात राहणारे) म्हणून ओळखले जाऊ लागले. उर्वरित भिक्खू मात्र 'गामवासी-बहुचारी' (गावात राहणारे व बहुतांशी फिरणारे) म्हणून ओळखले गेले. तेव्हापासून आरण्यवासी (अरण्यात राहणारे) आणि ग्रामवासी (गावात राहणारे) असे स्वतंत्र संघ निर्माण झाले. विहाराच्या सखल भागातील शेतजमिनींचा कर स्वीकारणाऱ्या भिक्खूंनाही संघजातीची संज्ञा प्राप्त झाली.

ကလိယုဂေ စတုဝဿာဓိကေ သတ္တသတေ ဥဇနဿ ရညော ဓရမာနဿေဝ ကနိဋ္ဌဘာတိကော ကျေစွာ နာမ ရာဇာ ကုမာရော ရဇ္ဇံ ဂဏှိ.

कलियुगात ७०४ व्या वर्षी, उजन राजा जिवंत असतानाच, त्याचा धाकटा भाऊ 'क्येच्वा' नावाच्या राजकुमार राजाने राज्य हाती घेतले.

အယံ ပန တဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ,– ဥဇနော နာမ ရာဇာ တွံ သမုဒ္ဒမဇ္ဈံ [Pg.96] နာမ ဂါမံ ဂန္တွာ တတ္ထ နိသီဒိတွာ တတြုပ္ပာဒဗလိံ ဘုဉ္ဇာဟီတိ နိယျာဒေသိ. သော ပန ရာဇကုမာရော လုဒ္ဒကမ္မေသုယေဝ အဘိရမ္မဏသီလော. ဧကသ္မိံ သမယေ ပိဂဝံ ဂန္တွာ ပစ္စာဂတကာလေ ရတ္တိယံ သုပိနံ ပဿိ,– သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အာဂန္တွာ ဥပေါသထသီလံ သမာဒိယာဟိ, ဧဝံ သတိ အစိရေနေဝ သေတိဘေ လဘိဿသတီတိ ဝတွာ တာဝတိံသဘဝနံ ပုန ဂတောတိ.

ही त्याची पार्श्वभूमी आहे - उजन नावाच्या राजाने त्याला, "तू समुद्रमज्झ नावाच्या गावात जाऊन तिथे राहा आणि तिथे मिळणारा कर भोग," असे सांगून पाठवले. तो राजकुमार मात्र शिकारीच्या क्रूर कर्मांमध्येच रमणारा होता. एका वेळी पिगवला जाऊन परत आल्यावर रात्री त्याने एक स्वप्न पाहिले - देवांचा राजा शक्र याने येऊन त्याला म्हटले, "तू उपोसथ शील ग्रहण कर, असे केल्यास तुला लवकरच पांढरे हत्ती मिळतील," असे सांगून तो पुन्हा तावतिंस भवनात निघून गेला.

သောစ ရာဇကုမာရော တတော ပဋ္ဌာယ ဥပေါသထသီလံ သမာဒိယိ. ပစ္ဆာ ကာလေပိ အတ္တနော ဟတ္ထေ ဂုထေန ကိလိန္နံ ဘဝတီတိ ပုန သုပိနံ ပဿိ. သော အစိရေနေဝ ပဉ္စ သေတိဘေ လဘိ. အထ ဧကော အမစ္စော ဂန္တွာ ရညော တမတ္ထံ အာရောစေသိ. ရာဇာ တုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ မမ ကိရ ဘောန္တော ကနိဋ္ဌဘာတိကော ပဉ္စ သေတိဘေ လဘီတိ ရာဇပုရိသာနံ မဇ္ဈေ သံဝဏ္ဏေသိ. အမစ္စော ပုန ရာဇကုမာရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ. ရာဇကုမာရောပိ မမ ဘာတိကော ရာဇာ အကထိတပုဗ္ဗံ ဝါစာပေယျံ ဝဒတီတိ အာရာဓယိတွာ ပုန ဂန္တွာ တမတ္ထံ ရညော အာရောစာပေသိ. ရာဇာပိ တထေဝ ဝဒတီတိ. တံ သုတွာ ရာဇကုမာရော ဘိယျောသော ပသီဒိ.

त्यानंतर त्या राजकुमाराने उपोसथ शील ग्रहण केले. नंतरच्या काळात त्याने पुन्हा स्वप्न पाहिले की त्याचे हात विष्ठेने माखलेले आहेत. त्याला लवकरच पाच पांढरे हत्ती मिळाले. तेव्हा एका अमात्याने जाऊन राजाला ही गोष्ट सांगितली. राजाने प्रसन्न चित्त होऊन राजपुरुषांच्या (दरबाऱ्यांच्या) मध्ये प्रशंसा केली की, "माझ्या धाकट्या भावाला पाच पांढरे हत्ती मिळाले आहेत." अमात्याने पुन्हा राजकुमाराकडे जाऊन ही गोष्ट सांगितली. राजकुमारानेही, "माझा भाऊ राजा पूर्वी कधीही न बोललेले प्रिय वचन बोलत आहे," असे मानून पुन्हा राजाकडे जाऊन ती गोष्ट विचारण्यास सांगितले. राजानेही तसेच म्हटले. ते ऐकून राजकुमार अधिकच प्रसन्न झाला.

ကသ္မာ ပန ဥဇနော ရာဇာ ကိတ္တိတရံ နာမ ရာဇကုမာရံ ကနိဋ္ဌဝေါဟာရေန န ဝဒတီတိ. ဧကသေတိဘိန္ဒော ဟိ ရာဇာ အပရဿ ရညော ဒေဝိံ ဂဗ္ဘိနိံ အာနေတွာ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ, ဌပေတွာ အစိရေနေဝ ဥဇနံ ဝိဇာယိ, တေနေဝ န ဥဇနော ဧကသေတိဘိန္ဒဿ ပုတ္တော, ကိတ္တိတရော နာမ ရာဇကုမာရောယေဝ ဧကသေတိဘိန္ဒဿ ပုတ္တော, တသ္မာ တံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ သော တံ ကနိဋ္ဌဝေါဟာရေန န ဝဒတီတိ.

पण उजन राजा कित्तितर नावाच्या राजकुमाराला 'धाकटा भाऊ' या नात्याने का संबोधित करत नव्हता? कारण एकसेतिभिंद राजाने दुसऱ्या राजाच्या एका गर्भवती राणीला आणून मुख्य राणीच्या (अग्रमहिषीच्या) स्थानावर बसवले होते. तिला आणल्यानंतर लवकरच तिने उजनला जन्म दिला. त्यामुळे उजन हा एकसेतिभिंद राजाचा मुलगा नव्हता, तर कित्तितर नावाचा राजकुमारच एकसेतिभिंद राजाचा खरा मुलगा होता. याच कारणामुळे तो त्याला 'धाकटा भाऊ' या नात्याने संबोधित करत नव्हता.

ကနိဋ္ဌော ပဉ္စသေတိဘေ လဘတီတိ သုတွာ ရာဇာ ဘာယိတွာ ကနိဋ္ဌဿ ရဇ္ဇံ ဥပနိယျာဒေသိ. ရာဇာ ရာဇဂေဟဿ ပစ္ဆိမဒွါရေန နိက္ခမိ. ကနိဋ္ဌော ပုရိမဒွါရေန ပါဝိသိ. ပဉ္စန္နံ ပန သေတိဘာနံ လဒ္ဓတ္တာ ပဉ္စသေတိဘိန္ဒောတိ ပါကဋော. မူလနာမံ ပနဿ [Pg.97] သီဟသူရောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဿ ရညော ကာလေ ဗဟူ အလဇ္ဇိနော ဂါမသာမန္တ ဝိဟာရေ ဝသိတွာ အနေကဝိဓံ အာနာစာရံ စရိံသု. သုဓမ္မပုရအရိမဒ္ဒနပုရတော ပရမ္ပရဝသေန အာဂတာ ဘိက္ခူပိ ဗဟူ လဇ္ဇိနော သိက္ခာကာမာ သန္တိ.

"धाकट्या भावाला पाच पांढरे हत्ती मिळाले आहेत" हे ऐकून राजा घाबरला आणि त्याने धाकट्या भावाला राज्य सोपवले. राजा राजवाड्याच्या पश्चिम दाराने बाहेर पडला आणि धाकटा भाऊ पूर्व दाराने आत शिरला. पाच पांढरे हत्ती मिळाल्यामुळे तो 'पंचसेतिभिंद' म्हणून प्रसिद्ध झाला. त्याचे मूळ नाव 'सिंहसूर' होते असे समजावे. त्या राजाच्या काळात अनेक निर्लज्ज (अलब्जी) लोक गावाजवळील विहारांमध्ये राहून अनेक प्रकारचे अनाचार करत असत. सुधम्मपूर आणि अरिमद्दनपूर येथून परंपरेने आलेले अनेक लज्जावान (शीलवान) आणि शिक्षणाची (सिक्खाची) इच्छा असणारे भिक्खूही होते.

အထ တဿ ရညော ဘတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇနကာလေ ဧကော သမဏကုတ္တကော အဋ္ဌ ပရိက္ခာရေ ဂဟေတွာ အာဂန္တွာ ရညော သမ္မုခေ အဋ္ဌာသိ. ကိမတ္ထာယ အာဂတောသီတိ ပုစ္ဆိတေ ပိဏ္ဍပါတတ္ထာယ အာဂတောမှီတိ အာဟ. အထ ရာဇာ သယံ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ အာရဘိတွာပိ အတိပ္ပသန္နတာယ ပန သုဝဏ္ဏပါတိယာ ပဋိယာဒိတံ သကလမ္ပိ ဘတ္တံ အဒါသိ. အထ ရာဇာ ဧဝံ စိန္တေသိ,– အယံ ဘိက္ခု ပိဏ္ဍပါတတ္ထာယ ဥပမဇ္ဈန္တိ ကယေဝ အာဂန္တွာ အဋ္ဌာသိ, န သော ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခု, အထ ခေါ အဘိညာလာဘီ အရဟာ ဘဝေယျ, မမ ပုညတ္ထာယ အာဂတော ဘဝေယျ မံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာတိ.

त्यानंतर, त्या राजाच्या भोजन करण्याच्या वेळी, एक ढोंगी श्रमण (शमणकुत्तक) आठ परिष्कार घेऊन आला आणि राजाच्या समोर उभा राहिला. "तू कशासाठी आला आहेस?" असे विचारले असता, त्याने "मी पिंडपातासाठी आलो आहे," असे सांगितले. तेव्हा राजाने स्वतः जेवण्यास सुरुवात केली असली तरी, अत्यंत प्रसन्न झाल्यामुळे सोन्याच्या पात्रात तयार केलेले सर्व भोजन त्याला दिले. तेव्हा राजाने असा विचार केला, "हा भिक्खू पिंडपातासाठी अगदी दुपारच्या वेळी येऊन उभा राहिला आहे, तो कोणी सामान्य (पुथुज्जन) भिक्खू नाही, तर तो अभिज्ञा प्राप्त केलेला अरहंत असावा. माझ्यावर अनुकंपा करून माझ्या पुण्यासाठीच तो आला असावा."

ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ဧကံ ရာဇပုရိသံ အာဏာပေသိ တဿ ပစ္ဆာ အနုဂန္တွာ ဩလောကေတုံ. သော ပန သမဏကုတ္တကော သယံ အလဇ္ဇိဘူတတ္တာဝ အတ္တနော ဘရိယာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တံ ဂဏှိ. တံ ဒိသွာ ရာဇပုရိသော ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဌမမေဝ ဧဝံ စိန္တေသိ,– သစေ ယထာဘူတံ အာရောစေယျံ, ရညော ပသာဒေါ ဝိနဿေယျ, ဧဝံ ပန အနာရောစေတွာ ယထာ ရညော ပဿာဒေါ ဘိယျောသောမတ္တာယ ဘဝေယျ, မယှမ္ပိ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, သမဏကုတ္တကောပိ ရာဇပရာဓတော ဝိမုစ္စေယျ, ဧဝံ အာရောစေဿာမီတိ. ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ အဟံ မဟာရာဇ တံ အနုဂန္တွာ ဩလောကေသိ, အထ မမ ဧဝံ ဩလောကေန္တဿဝ အန္တရဓာယီတိ အာရောစေသိ. ရာဇာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသီဒိတွာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ယထာဟံ မညမိ, တထာ အဝိရဇ္ဈနမေဝတန္တိ တိက္ခတ္တုံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ, ရာဇပုရိသဿ စ ဒါတဗ္ဗံ အဒါသိ.

असा विचार करून त्याने एका राजपुरुषाला त्याच्या मागे जाऊन पाहण्याची आज्ञा दिली. तो ढोंगी श्रमण स्वतः निर्लज्ज असल्यामुळे, त्याच्या पत्नीने समोर येऊन त्याचे पात्र घेतले. ते पाहून राजपुरुषाने राजाकडे जाताना आधी असा विचार केला, "जर मी खरी गोष्ट सांगितली, तर राजाची श्रद्धा नष्ट होईल. असे न सांगता, जर राजाची श्रद्धा अधिक वाढेल असे सांगितले, तर मलाही लाभ होईल आणि तो ढोंगी श्रमणही राजाच्या अपराधातून मुक्त होईल. मी असेच सांगेन." असा विचार करून त्याने राजाला सांगितले, "महाराज, मी त्याच्या मागे जाऊन पाहिले, पण मी पाहत असतानाच तो अंतर्धान पावला!" राजा अधिकच प्रसन्न झाला आणि हात पसरून, "मी जसा विचार केला होता, तसेच घडले, यात काही चूक नाही!" असे तीन वेळा म्हणाला आणि त्याने त्या राजपुरुषाला बक्षीस दिले.

တသ္မိံယေဝ ဒိဝသေ ဧကော အမစ္စော ရညော ပဏ္ဏာကာရတ္ထာယ [Pg.98] ဝေလာဟကံ နာမ ဧကံ တုရင်္ဂမံ အဒါသိ. အထ ရာဇာ မမ ပုညာနုဘာဝေန ဧသ လဒ္ဓေါတိ သမ္ပဟံသိ. တံ ပန တုရင်္ဂမံ အာရောဟိတွာ ဧကံ ဟတ္ထာရောဟံ ပါဇာပေသိ. အထ မဟာဇနဿ ဩလောကေန္တဿ ဟတ္ထာရောဟဿ သီသေဝေဋ္ဌနဒုဿံယေဝ ပဿိတွာ အာကာသေ ပက္ခန္ဓော ဗကောဝိယ ပညာယတိ. သော ပန တုရင်္ဂမော ပါတောဝ ဝိဇယပုရတော ဂစ္ဆန္တော ပဗ္ဗတဗ္ဘန္တရနဂရံ သာယနှသမယေ ပါပုဏိ. အဗ္ဘ ဝိဇဗ္ဘနအဿောတိပိ နာမံ အကာသိ.

त्याच दिवशी एका अमात्याने राजाला भेट म्हणून 'वलाहक' नावाचा एक घोडा दिला. तेव्हा राजाने "माझ्या पुण्याच्या प्रभावाने हा मला मिळाला आहे" असे म्हणून आनंद व्यक्त केला. त्या घोड्यावर एका स्वाराला बसवून त्याला पळवण्यास सांगितले. तेव्हा लोक पाहत असताना, त्या स्वाराच्या डोक्याचे पागोटेच फक्त दिसत होते आणि तो आकाशात उडणाऱ्या बगळ्यासारखा दिसत होता. तो घोडा सकाळी विजयपूरहून निघून संध्याकाळच्या वेळी पर्वताच्या आतील नगरात पोहोचला. त्याला 'अब्भविजब्भन अश्व' (मेघात विहार करणारा घोडा) असेही नाव दिले गेले.

ဣစ္စေဝံ သမဏကုတ္တကာ ဒါရမ္ပိ ပေါသေသုံ, ပဂေဝ ဣတရံ အနာစာရံ. တေနေဝ တေ သမဏကုတ္တကာ ရညော မလ္လရင်္ဂမ္ပိ ပဝိသိတွာ မလ္လံ ယုဇ္ဈေသုံ. တေသု ပန သမဏကုတ္တကေသု ဩဝိစင်္ဂါခုံသံဃဇော နာမ သမဏကုတ္တကော မလ္လကမ္မေ အတိဝိယ ဆေကော အဓိကော. သော ကိရ သံဝစ္ဆရေ သံဝစ္ဆရေ ရညော မလ္လရင်္ဂေ ဇယိတွာ ပန္နရသ ဝါ ဝီသတိ ဝါ အဿေ ပဋိလဘီတိ.

अशा प्रकारे ते ढोंगी श्रमण पत्नीचेही पालनपोषण करत असत, मग इतर अनाचारांचे काय सांगावे! म्हणूनच ते ढोंगी श्रमण राजाच्या कुस्तीच्या मैदानात (मल्लरंगात) उतरून कुस्तीही खेळत असत. त्या ढोंगी श्रमणांमध्ये 'ओविचंगाखुं संघज' नावाचा ढोंगी श्रमण कुस्तीच्या कलेत अत्यंत चतुर आणि श्रेष्ठ होता. तो दरवर्षी राजाच्या कुस्तीच्या मैदानात जिंकून पंधरा किंवा वीस घोडे मिळवत असे.

ရတနပူရနဂရေ မလ္လကမ္မေ အတိဆေကော အဓိကော ဧကော ကမ္ဗောဇကုလော အတ္ထိ. သော ရတနပူရနဂရေ ဇေယျပုရနဂရ စ အတ္တနာ သမထာမံ မလ္လပုရိသံ အသဘိတွာ ဝိဇယ ပုရံ အာဂန္တွာ စမ္ပကဝိဟာရဿ ဒွါရသမီပေ မလ္လသဘာမဏ္ဍပေ ပဝိသိတွာ မလ္လကမ္မံ ကာတုံ ဣစ္ဆာမီတိ ရညော အာရောစေသိ. အထ ရာဇာ တံ သံဃဇံ အာမန္တေတွာ ဧဝမာဟ,- ဣဒါနိ ဘော တွံ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ မလ္လယုဒ္ဓံ ကာတုံ သက္ခိဿသီတိ. အာမမဟာရာဇ ပုဗ္ဗေ အဟံ ဒဟရေ ဟုတွာ ကီဠနတ္ထာယယေဝ မလ္လကမ္မံ အကာသိံ, ဣဒါနိ ပန ဧကူနသတ္တတိဝဿော အဟံ ဣတော ပစ္ဆာ မလ္လယုဒ္ဓံ ကာတုံ သက္ခိဿာမိ ဝါ မာ ဝါတိ န ဇာနာမိ, ဣဒါနိ ပရပက္ခံ မလ္လပုရိသံ မလ္လကမ္မေန မာရေဿာမီတိ ဝဒတိ.

रतनपूर नगरात कुस्तीच्या कलेत अत्यंत चतुर आणि श्रेष्ठ असा एक कंबोज कुळातील मनुष्य होता. त्याने रतनपूर नगर आणि जेयपूर नगर येथे आपल्या तोडीचा कोणताही मल्ल न मिळाल्यामुळे, तो विजयपूरला आला आणि चंपक विहाराच्या दाराजवळ असलेल्या मल्लसभा मंडपात प्रवेश करून, "मला कुस्ती खेळण्याची इच्छा आहे," असे राजाला सांगितले. तेव्हा राजाने त्या संघजला बोलावून विचारले, "हे भद्र, आता तू याच्याशी कुस्ती खेळू शकशील का?" त्याने म्हटले, "होय महाराज, पूर्वी मी तरुण असताना केवळ मनोरंजनासाठी कुस्ती खेळत असे. पण आता मी एकोणसत्तर वर्षांचा झालो आहे. यापुढे मी कुस्ती खेळू शकेन की नाही हे मला माहीत नाही, पण आता मी प्रतिस्पर्धी मल्लाला कुस्तीच्या डावाने मारून टाकीन."

အထ ရာဇူနံ မလ္လကမ္မံ နာမ ကီဠနတ္ထာယယေဝ ဘဝတိ, မာ မာရေတုံ ဥဿာဟံ ကရောဟီတိ ဝတွာ အညမညံ မလ္လယုဒ္ဓံ ကာရာပေသိ[Pg.99]. သပရိသဿ ရညော ဩလောကေန္တဿေဝ တေ မလ္လာကာရေန နစ္စိတွာ အညမညံ သမီပံ ဥပဂစ္ဆိံသု. အထ သံဃဇော မလ္လော ကမ္ဗောဇမလ္လဿ ပါဒေန ပဟရဏာကာရံ ဒဿေတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထမုဋ္ဌိနာ ကပါလေ ပဟာရံ အဒါသိ. အထ ကမ္ဗောဇမလ္လဿ မုခံ ပစ္ဆတော အဟောသိ. တဒါ သပရိသော ရာဇာ ဤဒိသာ ပန ဝိမုခတော မရဏမေဝ သေယျော ဣဒါနိ ပန ဣမံ ပဿိတုံ န ဝိသဟာမီတိ ဝဒတိ. ပုန သံဃဇော ဝါမဟတ္ထ မုဋ္ဌိနာ ပဟာရံ အဒါသိ. အထ ကမ္ဗောဇမလ္လဿ မုခံ ပရိဝဋ္ဋေတွာ ယထာ ပုဗ္ဗေ, တထာ ပတိဋ္ဌာသိ.

त्यानंतर, 'राजांसाठी मल्लविद्या (कुस्ती) ही केवळ मनोरंजनासाठीच असते, मारण्याचा प्रयत्न करू नका' असे सांगून त्यांनी एकमेकांमध्ये मल्लयुद्ध करविले. आपल्या परिवारासह राजे पाहत असतानाच, त्यांनी मल्लांच्या रूपात नृत्य करत एकमेकांच्या जवळ गेले. त्यानंतर संघज मल्लाने कंबोज मल्लाला पायाने प्रहार करण्याचा अभिनय दाखवून उजव्या हाताच्या मुठीने त्याच्या कपाळावर प्रहार केला. तेव्हा कंबोज मल्लाचे तोंड पाठीमागे फिरले. तेव्हा परिवारासह राजे म्हणाले, 'अशा प्रकारे तोंड फिरवून राहण्यापेक्षा मरणच बरे, आता मी हे पाहू शकत नाही.' पुन्हा संघजाने डाव्या हाताच्या मुठीने प्रहार केला. तेव्हा कंबोज मल्लाचे तोंड फिरून पूर्वीसारखेच पूर्ववत झाले.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ သပရိသော ခတ္တိယော တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ ဒွေ အဿေ တိံသမတ္တာနိ ဝတ္တာနိ သတကဟာပဏဉ္စ အဒါသီတိ. ဣဒဉ္စ ဝစနံ ပေါရာဏပေါတ္ထကေသု အာဂတတ္တာ သာဓုဇနာနဉ္စ သံဝေဇနိယဋ္ဌာနတ္တာ ဝုတ္တံ. ဌပေတွာ ဟိ သံဝေဂလာဘံ နတ္ထိ အညံ ကိဉ္စိ ပယောဇနန္တိ.

आणि त्या वेळी आपल्या परिवारासह क्षत्रिय राजाने ते आश्चर्य पाहून दोन घोडे, सुमारे तीस वस्त्रे आणि शंभर कहापण दिले. आणि हे वचन प्राचीन ग्रंथांमध्ये आलेले असल्यामुळे आणि सज्जनांसाठी संवेजनीय (वैराग्य उत्पन्न करणारे) स्थान असल्यामुळे सांगितले गेले आहे. कारण संवेग (वैराग्य) प्राप्त करण्याव्यतिरिक्त दुसरा कोणताही हेतू नाही.

ကလိယုဂေ တေရသာဓိကေ သတ္တဝဿသတေ ဝိဇယပုရေယေဝ တဿ ပုတ္တော ကိတ္တိတရနာမကော ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ဝိတရာ သဒိသနာမဝသေနေဝ သီဟသူရောတိ နာမံ ပဋိဂ္ဂဏှိ. ပိတု ရညော ကာလေ လဒ္ဓေသု ပဉ္စသု သေတိဟေသု စတုန္နံယေဝ အဝသေသတ္တာ စတုသေတိဘိန္ဒောတိ နာမံ ပါကဋံ. တေနေ ဝါဟ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာဋီကာယံ စတုသေတိဘိန္ဒောတိ. တဿ ရညော ကာလေ စတုရင်္ဂဗလော နာမ မဟာအမစ္စော ဂန္ထကောဝိဒေါ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာသံ ဝဏ္ဏနံ အကာသိ. သော ပန သကလဗျာကရဏဝနာသင်္ဂဉာဏာစာရီ အဟောသိ.

कलियुगात ७१३ व्या वर्षी विजयपूर येथेच त्यांचा मुलगा कीर्तिधर नावाच्या राजाने राज्य केले. 'वितरा' सारख्या नावाच्या साधर्म्यामुळे त्यांनी 'सिंहसूर' हे नाव धारण केले. त्यांचे वडील राजा यांच्या काळात मिळालेल्या पाच पांढऱ्या हत्तींपैकी केवळ चारच शिल्लक राहिल्यामुळे ते 'चतुसेतिभिंदो' (चार पांढऱ्या हत्तींचे स्वामी) या नावाने प्रसिद्ध झाले. म्हणूनच अभिधानप्पदीपिकाटीकेमध्ये 'चतुसेतिभिंदो' असे म्हटले आहे. त्या राजाच्या काळात चतुरंगबल नावाच्या ग्रंथकोविद (ग्रंथनिपुण) महाअमात्याने 'अभिधानप्पदीपिकासंवण्णना' हा ग्रंथ लिहिला. ते संपूर्ण व्याकरणरूपी वनात संचार करणारे ज्ञान आणि आचरणाने युक्त होते.

ဧကသ္မိဉ္စ သမယေ ရာဇာ ဧကံ မဟန္တံ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ အသုကရညာ အယံ ဝိဟာရော ကာရာပိတော, ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ သီလဝန္တာယေဝ နိသီဒန္တူတိ ကောလာဟလံ ဥပ္ပာဒေသိ. အထ သာစညိနာမဂါမဝါသီ ဧကော ထေရော အာဂန္တွာ နိသီဒိ.

आणि एका वेळी राजाने एक मोठा विहार बांधून, 'हा विहार अमुक राजाने बांधला आहे, या विहारात केवळ शीलवान भिक्खूंनीच बसावे' अशी घोषणा केली. तेव्हा साचञ्ञी नावाच्या गावातील एक थेर येऊन तेथे बसले.

အယံ [Pg.100] ပန တဿ ထေရဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ,–

आणि ही त्या थेरांची पार्श्वभूमी (इतिहास) आहे –

သာစညိဂါမေ ကိရ ဧကော ဂဟပတိ အတ္တနော ပုတ္တံ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏတ္ထာယ ဝိဟာရေ ဧကဿ ဘိက္ခုဿ သန္တိကေ နိယျာဒေသိ. ပုတ္တဿ ပန ဝိဟာရံ အဂန္တုကာမဿ တဇ္ဇနတ္ထာယ သကဏ္ဋကဂစ္ဆဿ ဥပရိ ခိပတိ. သော စ ဒဟရော နိက္ခမိတွာ ဂေဟံ အနာဂတွာ ဝိဟာရေယေဝ နိသီဒိ. မာတာပိတူနံ သန္တိကံ အနာဂန္တွာ ထောကံ ထောကံ ဒူရံ ဂန္တွာ သာမဏေရ ဘူမိတော ဥပသမ္ပဒဘူမိံ ပတွာ အရိမဒ္ဒနနဂရံ ဂစ္ဆိ. အတိပညဝန္တတာယ ပန ပတ္တပ္ပတ္တဋ္ဌာနေ မဟာထေရော သင်္ဂဏှိံသု. တေနေဝေသ သကလမရမ္မရဋ္ဌေ ပါကဋော အဟောသိ. အထ မာတာပိတရော ပုတ္တဿ အာဂမနံ အပေက္ခိတွာယေဝ နိသီဒိံသု. တမတ္ထံ ပန သုတွာ ဧသ အမှာကံ ပုတ္တော ဘဝိဿတိ ဝါ နော ဝါတိ ဝီမံသိတုကာမော ပိတာ အနုဂစ္ဆိ. အရိမဒ္ဒနနဂရေ တံ သမ္ပာပုဏိတွာ ဥပဋ္ဌပေတွာ နိသီဒိ. သောပိ ဘိက္ခု ယထာဥပဋ္ဌာနေနေဝ သန္တပ္ပေတွာ ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဏှိ. အပရသ္မိံ ပန ကာလေသော ဘိက္ခု အဇ္ဇ သူပေါ အပ္ပလောဏောတိအာဒိနာ ပုနပ္ပုနံ ဘဏတိ.

असे ऐकिवात आहे की, साचञ्ञी गावात एका गृहपतीने आपल्या मुलाला शिल्प (विद्या) शिकण्यासाठी विहारातील एका भिक्खूंच्या स्वाधीन केले. परंतु मुलाला विहारात जाण्याची इच्छा नसल्यामुळे, त्याला घाबरवण्यासाठी तो त्याला काट्यांच्या झुडपावर फेकत असे. तो लहान मुलगा घरातून निघून घरी न जाता विहारातच राहिला. आई-वडिलांकडे न जाता तो हळूहळू दूर निघून गेला आणि सामणेर अवस्थेतून उपसंपदा अवस्था प्राप्त करून अरिमद्दन नगरात गेला. अत्यंत बुद्धिमान असल्यामुळे, तो ज्या ज्या ठिकाणी गेला, तेथील महाथेरांनी त्याचा स्वीकार केला. म्हणूनच तो संपूर्ण मरम्म (म्यानमार) देशात प्रसिद्ध झाला. त्यानंतर आई-वडील मुलाच्या येण्याची वाट पाहतच राहिले. ती गोष्ट ऐकून, 'हा आमचा मुलगा असेल की नाही' अशी परीक्षा घेण्याच्या इच्छेने वडील त्याच्या मागे गेले. अरिमद्दन नगरात त्याला गाठून, त्याची सेवा करत ते तेथे राहिले. तो भिक्खू देखील योग्य सेवेने संतुष्ट होऊन ग्रंथांचा अभ्यास करू लागला. परंतु नंतरच्या काळात तो भिक्खू 'आज आमटीत मीठ कमी आहे' इत्यादी गोष्टी वारंवार बोलू लागला.

အထ ပိတာ ဧဝမာဟ,- န ပုဗ္ဗေ ပိယပုတ္တက တယာ ဤဒိသံ ဝစနံ ကထိတံ, ဣဒါနိ ပန တွံ အဘိဏှံ ဤဒိသံ ဝစနံ ဆဏသိ, ကာရဏမေတ္ထ ကိန္တိ ပုစ္ဆိ. ပုဗ္ဗေ ဂန္ထေသု ဆေကတ္တံ အပ္ပတွာ ဂန္ထေသု ဆေကတ္ထံ ဗျာပန္နစိတ္တတာယ န ဝုတ္တံ, ဣဒါနိ ပန မယာ ဣစ္ဆိတော အတ္ထော မတ္ထကံ ပတ္တော, တသ္မာ ကာယဗလပရိဂ္ဂဟဏတ္ထာယ မယာ ဤဒိသံ ဝစနံ ဝုတ္တန္တိ ဝဒတိ. တံ ဝစနံ သုတွာ ပိတာ မာတုယာ သန္တိကံ ဂမနတ္ထာယ ဩကာသံ ယာစိတွာ ပိတရာ သဒ္ဓိံ သကဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တော ဝိဇယပုရံ စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ပါဝိသိ.

तेव्हा वडील म्हणाले, 'प्रिय पुत्रा, पूर्वी तू कधी असे बोलला नव्हतास, पण आता तू वारंवार असे शब्द बोलतोस, याचे काय कारण आहे?' असे विचारले. (भिक्खू म्हणाला), 'पूर्वी ग्रंथांमध्ये निपुणता प्राप्त न झाल्यामुळे आणि ग्रंथांच्या अभ्यासात चित्त गुंतलेले असल्यामुळे मी असे बोललो नाही. परंतु आता मला अपेक्षित असलेला अर्थ पूर्ण झाला आहे, म्हणून शरीराचे बळ टिकवून ठेवण्यासाठी मी असे बोललो.' ते ऐकून वडिलांनी आईकडे जाण्यासाठी परवानगी मागितली आणि वडिलांसह आपल्या गावी परत येत असताना त्यांनी चेतिय (चैत्य) वंदना करण्यासाठी विजयपूरमध्ये प्रवेश केला.

တဒါ ရညာ ဝုတ္တဝစနံ သုတွာ တသ္မိံ ဝိဟာရေ အရုဟိတွာ နိသီဒိ[Pg.101]. အာရက္ခပုရိသာ စ တံ ဘိက္ခုံ ဝိဟာရေ နိသိန္နံ ဒိသွာ တမတ္ထံ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ စ စတုရင်္ဂဗလံ အမစ္စံ အာဏေပေသိ,-ဂန္တွာ တဿ ဘိက္ခုဿ ဉာဏထာမံ ဥပဓာရေဟီတိ. စတုရင်္ဂဗလော စ ဂန္တွာ တံ ဘိက္ခုံ ဂူဠဂူဠဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိ. သောပိ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. စတုရင်္ဂဗလော စ တမတ္ထံ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ တုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ တံ ဝိဟာရံ တဿ ဘိက္ခုဿ အဒါသိ. တဿ ပန ဘိက္ခုဿ ဒဟရကာလေ သကဏ္ဋကဂစ္ဆေ ပိတုနော ခိပနံ ပဋိစ္စ ကဏ္ဍကခိပတ္ထေရောတိ သမညာ အဟောသိ, မူလနာမံ ပနဿ နာဂိတောတိ. သောတသ္မိံ ဝိဟာရေ နိသီဒိတွာ သဒ္ဒသာရတ္ထဇလိနိံ နာမ ဂန္ထံ အကာသိ. တဿ ကိရ ထေရဿ ကာလေ တသ္မိံ နဂရေ အာရဒ္ဓ ဝိပဿနာဓုရာ မဟလ္လကာ ဘိက္ခူ သဟဿမတ္တာ အဟေသုံ. အာရဒ္ဓဂန္ထဓုရာ ပန ဒဟရဘိက္ခူ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ.

तेव्हा राजाने केलेल्या घोषणेविषयी ऐकून ते त्या विहारात जाऊन बसले. रक्षकांनी त्या भिक्खूंना विहारात बसलेले पाहून ती गोष्ट राजाला सांगितली. राजाने चतुरंगबल अमात्याला आज्ञा दिली, 'जाऊन त्या भिक्खूंच्या ज्ञानाची परीक्षा घे.' चतुरंगबलाने जाऊन त्या भिक्खूंना अत्यंत कठीण आणि गूढ प्रश्न विचारले. त्यांनीही विचारलेल्या प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर दिले. चतुरंगबलाने ती गोष्ट राजाला सांगितली. राजाने प्रसन्न होऊन तो विहार त्या भिक्खूंना दान केला. त्या भिक्खूंच्या लहानपणी वडिलांनी त्यांना काट्यांच्या झुडपात फेकल्यामुळे त्यांना 'कण्टकखिपत्थेर' (काट्यात फेकलेले थेर) असे नाव पडले होते, परंतु त्यांचे मूळ नाव 'नागित' असे होते. त्यांनी त्या विहारात राहून 'सद्दसारत्थजालिनी' नावाचा ग्रंथ लिहिला. असे म्हणतात की, त्या थेरांच्या काळात त्या नगरात विपश्यना धुरंधर असलेले वृद्ध भिक्खू सुमारे एक हजार होते. तर ग्रंथ धुरंधर असलेले तरुण भिक्खू तर मोजता न येण्याइतके (असंख्य) होते.

တဿ ပန ပိတရမ္ပိ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. တေနေဝ တံ ဂါမံ သေဋ္ဌိဂါမောတိ နာမေန ဝေါဟရိံသု.

राजाने त्यांच्या वडिलांनाही श्रेष्ठी (शेटजी) पदावर नियुक्त केले. म्हणूनच त्या गावाला 'सेट्ठिगाम' (श्रेष्ठीग्राम) या नावाने ओळखले जाऊ लागले.

ကစ္စာယနဝဏ္ဏနံ ပန ဝိဇယပုရေယေဝ အဘယဂိရိပဗ္ဗတေ နိသိန္နော မဟာဝိဇိတာပီ နာမ ထေရော အကာသိ. ဝါစကော ပဒေသမ္ပိ သောယေဝ အကာသိ. သဒ္ဒဝုတ္တိံ ပန သဒ္ဓမ္မဂုရုတ္ထေရော အကာသိ.

तसेच 'कच्चायनवण्णना' हा ग्रंथ विजयपूर येथील अभयगिरी पर्वतावर राहणाऱ्या महाविजितापी नावाच्या थेरांनी लिहिला. 'वाचकोपदेस' हा ग्रंथही त्यांनीच लिहिला. तर 'सद्दवुत्ति' हा ग्रंथ सद्धम्मगुरु थेरांनी लिहिला.

ဣစ္စေဝံ ဝိဇယပုရေ အနေကေဟိ ဂန္ထကာရေဟိ သာသနံ ဝိပုလံ အဟောသိ.

अशा प्रकारे, विजयपूरमध्ये अनेक ग्रंथकारांमुळे बुद्ध शासन अत्यंत विस्तृत झाले.

ကလိယုဂေ ပန ပဉ္စာသီတာဓိကေ ဆဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ အသင်္ခယာစောယောန္နာမကော ရာဇာ ဇေယျပုရနဂရံ မာပေတွာ တတ္ထ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တတ္ထ ပန ရာဇူနံ ကာလေ ထေရေဟိ ကတဂန္ထော နာမ နတ္ထိ.

कलियुगात ६८५ व्या वर्षी असंखयाचोय नावाच्या राजाने जेय्यपूर नगर वसवून तेथे राज्य केले. परंतु तेथील राजांच्या काळात थेरांनी लिहिलेला कोणताही ग्रंथ अस्तित्वात नाही.

ကလိယုဂေ ဆဗ္ဗိသာဓိကေ သတ္တဝဿသတေ ဝေသာခမာသေ ဇေယျပုရနဂရံ ဝိနဿိ. တသ္မိံယေဝ သံဝစ္ဆရေ ဇေဋ္ဌမာသေ ဝိဇယပုရံ ဝိနဿိ. တသ္မိံယေဝ သံဝစ္ဆရေ ဖဂ္ဂုနမာသေ သတွိဝရာဇာ [Pg.102] ရတနပူရံ နာမ နဂရံ မာပေတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေသီတိ.

कलियुगात ७२६ व्या वर्षी वैशाख महिन्यात जेय्यपूर नगर नष्ट झाले. त्याच वर्षी ज्येष्ठ महिन्यात विजयपूर नष्ट झाले. त्याच वर्षी फाल्गुन महिन्यात सत्विव राजाने रतनपूर नावाचे नगर वसवून तेथे राज्य केले.

ဣဒံ ဝိဇယပုရဇေယျပုရေသု သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे विजयपूर आणि जेय्यपूर येथील बुद्ध शासनाचे प्रस्थापन आहे.

ဣဒါနိ မရမ္မမဏ္ဍလေ တမ္ဗနီပရဋ္ဌေယေဝ ရတနပူရနဂရေ သာသနဝံသံ ဝက္ခာမိ.

आता मी मरम्म मंडळातील (म्यानमार देश) तम्बनीप राष्ट्रातील रतनपूर नगरातील शासनवंशाचे वर्णन करतो.

ကလိယုဂေ ဟိ အဋ္ဌာသီတာဓိကေ သတ္တဝဿသတေ နရပတိရညော ဓိတာယ သဒ္ဓိံ အလောင်္ဂစညိသူရညော ပုတ္တော အာနန္ဒသူရိယော နာမ သန္ထဝံ ကတွာ ဧကံ (သိဒ္ဓိကံ နာမ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. သော ဝယေ သမ္ပတ္တေ ရဇ္ဇသမ္ပတ္တိံ လဘိ. တတော ပဘုတိ ယာဝ မြေနစောဒိဃာ ရညာ အရိမဒ္ဒနနဂရေ ရဇ္ဇံ အကံသု). တတော ပစ္ဆာ သိရိသုဓမ္မရာဇာဓိပတီတိ လဒ္ဓနာမော သတွိဝရာဇာ ရတနပူရနဂရေ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဿ ရညော ကာလေ ကလိယုဂေ ဧကနဝုတာဓိကေ သတ္တဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ လင်္ကာဒီပတော သိရိသဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရတ္ထေရော သီဟဠမဟာသာမိတ္ထေရောစာတိ ဣမေ ဒွေ ထေရာ ပဉ္စ သရီရဓာတုယော အာနေတွာ နာဝါယ ကုသိမတိတ္ထံ ပါပုဏိတွာ ရာမညရဋ္ဌေ ဗညာရနိ နာမေန ရညာ နိဝါရိတာ အနိသီဒိသွာ တတော သောယေဝ ရာဇာ ထေရေ ယာဝ သိရိခေတ္တနဂရာ ပဟိဏိ. တမတ္ထံ ဉတွာ ရတနပူရိန္ဒော ရာဇာ စတ္တာလီသာယ နာဝါဟိ ယာဝ သိရိခေတ္တနဂရံ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ အာနေသိ. အာနေတွာ စ မဟာနဝဂါမံ ပတ္တကာလေ သဟ ဩရောဓေဟိ အမစ္စေဟိ စ သယမေဝ ရာဇာ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆိ. ရတနပူရံ ပ္ပန ပတ္တကာလေ မဟာပထဝီ စလိ, ပဋိနာဒဉ္စ နဒိ. တဒါ ရာဇာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တိလောကဂ္ဂဿ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိဿာမီတိ စိန္တေတွာ သရီရဓာတုံ အာနေတွာ ဣဓ ပတ္တကာလေ အယံ မဟာပထဝီ စလတိ, ပဋိနာဒဉ္စ နဒတိ, ဣဒံ [Pg.103] အမှာကံ ရဋ္ဌေ ဇိနသာသနဿ စိရကာလံ ပတိဋ္ဌာနဘာဝေ ပုဗ္ဗနိမိတ္တန္တိ သယမေဝ နိမိတ္တပါဌံ အကာသိ.

कलियुगात सातशे अठ्ठ्याऐंशी (७८८) वर्षे झाली असता, नरपती राजाच्या कन्येसोबत अलोंगचञ्ञिसूर राजाचा पुत्र आनंदसूरि याने संबंध ठेवून एका सिद्धिक नावाच्या पुत्राला जन्म दिला. तो वयात आल्यावर त्याने राज्यसंपत्ती प्राप्त केली. तेव्हापासून म्रेनचोदिघा राजापर्यंत त्यांनी अरिमद्दन नगरात राज्य केले. त्यानंतर 'सिरिसुधम्मराजाधिपती' असे नाव मिळवलेल्या सत्विव राजाने रतनपूर नगरात राज्य केले. त्या राजाच्या काळात, कलियुगात सातशे एक्क्याण्णव (७९१) वर्षे झाली असता, लंकाद्वीपाहून सिरिसद्धम्मालंकार थेर आणि सीहळमहासामी थेर या दोन थेरांनी पाच शरीर-धातू आणून, नौकेने कुसिम बंदरात पोहोचले. रामञ्ञ देशात बञ्ञारनी नावाच्या राजाने त्यांना प्रतिबंध केल्यामुळे ते तेथे न थांबता, त्यानंतर त्याच राजाने त्या थेरांना सिरिखेत्त नगरापर्यंत पाठवले. ही गोष्ट समजल्यावर रतनपूरचा राजा चाळीस नौकांसह सिरिखेत्त नगरापर्यंत सामोरा गेला आणि त्यांना घेऊन आला. त्यांना घेऊन महानवगाम येथे पोहोचल्यावर, राजा स्वतः आपल्या अंतःपुरातील स्त्रियांसह आणि अमात्यांसह सामोरा गेला. रतनपूर येथे पोहोचल्यावर महापृथ्वी कंपित झाली आणि प्रतिध्वनी घुमला. तेव्हा राजाने, "मी त्रैलोक्यातील सर्वश्रेष्ठ सम्यक्संबुद्धांच्या शासनाचा उत्कर्ष करीन," असा विचार करून, "शरीर-धातू येथे आणून पोहोचल्यावर ही महापृथ्वी कंपित होत आहे आणि प्रतिध्वनी घुमत आहे, हे आमच्या देशात जिनशासनाची (बुद्धशासनाची) दीर्घकाळ स्थापना होण्याचे पूर्वनिमित्त आहे," असे स्वतःच त्या चिन्हाचे भाकीत केले.

တာဝ တိဋ္ဌတု ဇီဝမာနဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အာနုဘာဝေါ, အဟောဝတ သရီရဓာတုယာယေဝ အနုဘာဝေါတိ ဗဟုရဋ္ဌ ဝါသိနော ပသိဒိံသု. ဟောန္တိ စေတ္ထ, –

"जीवंत असणाऱ्या सम्यक्संबुद्धांचा प्रभाव तर दूरच राहो, अहाहा! हा केवळ त्यांच्या शरीर-धातूंचाच प्रभाव आहे!" असे म्हणून देशातील अनेक रहिवासी प्रसन्न झाले. या संदर्भात खालील गाथा आहेत –

သရီရဓာတုယာ တာဝ, မဟန္တောစ္ဆရိယော ဟောတိ;

ကာ ကထာ ပန ဗုဒ္ဓဿ, ဇီဝမာနဿ သေဋ္ဌဿ.

"केवळ शरीर-धातूंचाच एवढा मोठा चमत्कार होतो; मग त्या सर्वश्रेष्ठ, जिवंत असणाऱ्या बुद्धांबद्दल काय सांगावे!"

ဧဝံ အနုဿရိတွာန, ဥပ္ပာဒေယျ ပသာဒကံ;

ဗုဒ္ဓဂုဏေသု ဗာဟုလ္လံ, ဂါရဝဉ္စံ ကရေ ဇနောတိ.

"असे अनुस्मरण करून लोकांनी मनात प्रसन्नता निर्माण करावी आणि बुद्धगुणांविषयी अत्यंत आदर व गौरव बाळगावा."

ကလိယုဂေ ဒွေနဝုတာဓိကေ သတ္တဝဿသတေ တာ ပဉ္စ ဓာတုယော နိဒဟိတွာ ဇေယျပုရနဂရတော ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ သမဘူမိဘာဂေ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တဉ္စ စေတိယံ ရတနစေတိယန္တိ ပညာပေသိ, ဟတ္ထိရူပဗာဟုလ္လတာယ ပန အနေကိဘိန္ဒောတိ ပါကဋံ ဟောတိ. တီဟိ သိရိဂဗ္ဘေဟိ သတ္တဟိ ဒွါရေဟီ စ အလင်္ကတံ နာမ မဟာဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ ဒွိန္နံ သီဟဠဒီပိကတ္ထေရာနံ အဒါသိ. တတော ပစ္ဆာ တေသု မဟန္တတ္ထေရော သကဝိဟာရသမီပေ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ အတ္တနော သိဿေပိ အပ္ပဝေသေတွာ လဇ္ဇီပေသလဗဟုဿုတသိက္ခာကာမေဟိ သဗ္ဗေဟိ တီဟိ ထေရေဟိ သဒ္ဓိံ သီမံ သမ္မန္နတိ. ဣစ္စေဝံ သီမသမ္မုတိပရိယတ္တိဝါစနာဒိကမ္မေဟိ မရမ္မရဋ္ဌေ သာသနံ ဝိရူဠံ ကတွာ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

कलियुगात सातशे ब्याण्णव (७९२) वर्षे झाली असता, त्या पाच धातूंची प्रतिष्ठापना करून, जेय्यपूर नगराच्या पश्चिम देशात एका सपाट जमिनीवर एक चेतिय (स्तूप) प्रस्थापित केले. आणि त्या चेतियला 'रतनचेतिय' असे नाव दिले, परंतु हत्तींच्या मूर्तींच्या विपुलतेमुळे ते 'अनेकिभिंदो' या नावाने प्रसिद्ध झाले. तीन गर्भगृह आणि सात द्वारांनी सुशोभित असा एक महाविहार बांधून, तो सीहळदीपिक (श्रीलंकेतील) दोन थेरांना दान केला. त्यानंतर, त्यांच्यातील ज्येष्ठ थेरांनी आपल्या विहाराजवळ पर्वताच्या शिखरावर आपल्या शिष्यांनाही प्रवेश न देऊ देता, लज्जाशील, शीलवान, बहुश्रुत आणि शिक्षणाची इच्छा बाळगणाऱ्या इतर सर्व तीन थेरांसह मिळून सीमेचे निर्धारण (सीमा संमत्ती) केले. अशा प्रकारे, सीमा-निर्धारण आणि परियत्ती-वाचन इत्यादी कार्यांद्वारे त्यांनी मरम्म देशात शासनाचा विस्तार करून त्याची स्थापना केली.

ဣဒံ မရမ္မမဏ္ဍလေ ရတနပူရနဂရေ သီဟဠဒီပိကေ

हे मरम्म मंडलातील रतनपूर नगरात सीहळदीपिक

ဒွေ ထေရေ ပဋိစ္စ ပဌမံ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

दोन थेरांना अनुसरून शासनाची पहिली स्थापना होय.

ကလိယုဂေ ဆဗ္ဗီသာဓိကေ သတ္တဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ဖဂ္ဂုနမာသေ သတွဝရာဇာ ရတနပူရနဂရံ မာပေသိ. တဿ ရညော [Pg.104] ကာလေ ဇေယျပုရနဂရေ ဧကာ ပူပိကာ ဣတ္ထီ အလဇ္ဇိနော ဧကဿ ဘိက္ခုဿ သန္တိကေ ဓနံ ဥပနိဒဟိ. အပရဘာဂေသာ တံ ဓနံ ယာစိ. အထ သော ဘိက္ခု တဝ ဓနံ အဟံ န ပဋိဂ္ဂဏှာမီတိ မုသာ ဘဏတိ. ဧဝံ ဝိဝါဒံ ကတွာ တံ ကာရဏံ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ပက္ကောသာပေတွာ သယမေဝ တံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆိ,-တွံ ဘန္တေ တဿာ ဣတ္ထိယာ ဓနံ ပဋိဂ္ဂဏှာသိ ဝါ မာ ဝါတိ. အဟံ မဟာရာဇ သမဏော အလိကံ ဘဏိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, န ပဋိဂ္ဂဏှာမီတိ ဝဒတိ. တံ ကာရဏံ ရာဇာ စ ပုနပ္ပုနံ ပုစ္ဆိတွာ ဝီမံသန္တော ဘိက္ခုဿ ကေရာဋိကဘာဝံ ဇာနိတွာ တံ သမဏော သမာနော ဘဂဝတော ပညတ္တံ သိက္ခာပဒံ အက္ကမိတွာ မုသာ ဘဏတီတိ ကုဇ္ဈိတွာ သယမေဝ အပရာဓာနုရူပံ သီယံ ဆိန္ဒိတွာ ရာဇဂေဟတော ဟေဋ္ဌာ ခိပိ.

कलियुगात सातशे सव्वीस (७२६) वर्षे झाली असता, फाल्गुन महिन्यात, सत्वव राजाने रतनपूर नगराची स्थापना केली. त्या राजाच्या काळात, जेय्यपूर नगरात एका केक विकणाऱ्या स्त्रीने एका निर्लज्ज भिक्खूजवळ आपले धन ठेव म्हणून ठेवले. नंतरच्या काळात तिने ते धन परत मागितले. तेव्हा तो भिक्खू "मी तुझे धन घेतलेच नाही," असे असत्य बोलला. अशा प्रकारे वाद निर्माण झाल्यावर तिने ती बाब राजाला कळवली. राजाने त्या भिक्खूला बोलावून स्वतः विचारले, "भंते, आपण त्या स्त्रीचे धन स्वीकारले होते की नाही?" तो म्हणाला, "महाराज, मी श्रमण आहे, मला असत्य बोलणे योग्य नाही; मी धन स्वीकारले नाही." राजाने त्या प्रकरणाची वारंवार चौकशी करून आणि तपास करून त्या भिक्खूचा कपटीपणा ओळखला. "हा श्रमण असूनही भगवंतांनी प्रज्ञप्त केलेल्या शिक्षापदाचे उल्लंघन करून असत्य बोलत आहे," या विचाराने संतप्त होऊन, राजाने स्वतःच त्याच्या गुन्ह्याला अनुरूप त्याचे डोके कापून त्याला राजवाड्यावरून खाली फेकून दिले.

တဉ္စ ကာရဏံ သကလမရမ္မရဋ္ဌေ ပါကဋံ. အလဇ္ဇီဘိက္ခူပိ အညေ ပါပကမ္မံ ကာတုံ န ဝိသဟိံသု. ရညာ ဘာယိတွာယေဝ သိက္ခာပဒံ န အက္ကမေသုံ.

आणि ती घटना संपूर्ण मरम्म देशात प्रसिद्ध झाली. इतर निर्लज्ज भिक्खूंनीही पापकृत्य करण्याचे धाडस केले नाही. राजाच्या भयानेच त्यांनी शिक्षापदांचे उल्लंघन केले नाही.

ကလိယုဂေ တိံသာဓိကေ သတ္တဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ မင်္ဂကြိစွာစောင်္က နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သော ပန ရာဇာ ရဋ္ဌဝါသီနံ သုခတ္ထာယ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ တာလဝဏ္ဋံ ဂဟေတွာ ရာဇဂေဟံ ပဋိဂ္ဂဏှိ. သော စ ရာဇာ သက္ကရာဇေ ပဉ္စစတ္တာလီသာဓိကေ သတ္တဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ စညိင်္ခုံ နာမ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ယင်္ဂရနာမကဿ သိလာပဗ္ဗတဿ သမီပေ ပေါရာဏိကံ ဧကံ စေတိယံ နဒီဥဒကံ ဘိန္ဒိ. တဒါ သကရဏ္ဍကာ ပဉ္စ ဓာတုယော ဥဒကေ နိမ္မုဇ္ဇန္တိယော ဧရာပထော နာမ နာဂေါ ဂဟေတွာ ပစ္ဆာ စညိင်္ခုံ နာမ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေဿာမီတိ ရညာ အာရဒ္ဓကာလေယေဝ ဒါဌာနာဂဿ နာမ ထေရဿ သဟ ကရဏ္ဍကေန ပဉ္စ ဓာတုယော နိယျာဒေသိ. သော စ ထေရော ရညော အဒါသိ. ရာဇာ ဒွေ ဓာတုယော မုဋ္ဌောစေတိယေ နိဓာနံ အကာသိ. တိဿော ပန စညိင်္ခုံ စေတိယေတိ ပေါရာဏပေါတ္ထကေသု ဝုတ္တံ.

कलियुगात सातशे तीस (७३०) वर्षे झाली असता, मंगक्रिच्वाचोंग नावाच्या राजाने राज्य केले. त्या राजाने राष्ट्रवासीयांच्या सुखासाठी शुभ संकेत मानून, ताडाचा पंखा हाती घेऊन राजवाड्यात प्रवेश केला. आणि त्या राजाने शक संवत सातशे पंचेचाळीस (७४५) वर्षे झाली असता, चञ्ञिंखु नावाचे चेतिय प्रस्थापित केले. यंगर नावाच्या शिलापर्वताजवळ असलेल्या एका प्राचीन चेतियला नदीच्या पाण्याने हानी पोहोचवली. तेव्हा करंडकासह पाण्यात बुडणाऱ्या पाच धातूंना एरापथ नावाच्या नागाने वाचवले, आणि नंतर "मी चञ्ञिंखु नावाचे चेतिय प्रस्थापित करीन" असे राजाने कार्य आरंभले असतानाच, दाठानाग नावाच्या थेरांकडे करंडकासह त्या पाच धातू सुपूर्द केल्या. आणि त्या थेरांनी त्या राजाला दिल्या. राजाने दोन धातू मुठ्ठोचेतिय मध्ये प्रस्थापित केल्या आणि तीन धातू चञ्ञिंखु चेतियमध्ये प्रस्थापित केल्या, असे प्राचीन ग्रंथांमध्ये सांगितले आहे.

သော [Pg.105] ရာဇာ ကုမာရကာလေ သိက္ခာပကဿ အာစရိယဿ သေတစ္ဆတ္တံ ဒတွာ သံဃနာယကဋ္ဌာနံ နိယျာဒေသိ. ခေမာစာရော နာမ ဧကော ထေရော ရတ္တိဘာဂေ မဇ္ဈန္တိကကာလေ စေတိယင်္ဂဏေ ဩလမ္ဗေတွာ ဌပိတံ ဘေရိံ အနေကဝါရံ ပဟရိ. အထ ရာဇာ ရာဇဂေဟတောယေဝ သုတွာ ယထာဌပိတန္တိယာမဝသေန ဝိဟာရေ ကောစိ ဘိက္ခု ကာလံ ကတော ဘဝေယျာတိ မညိတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆာဟီတိ ဒူတံ ပေသေသိ. ဒူတော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ကာရဏံ ပုစ္ဆိ. ဘိက္ခူ စ ဧဝမာဟံသု,- န အမှေသု ကာလင်္ကတဘိက္ခု နာမ အတ္ထိ, အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဣဒါနိ ကာလင်္ကတောတိ ဗဟူနံ မနုဿာနံ ဉာပနတ္ထာယ ဘေရိံ ပဟရိမှာတိ. ပုန ရာဇာ ဘိက္ခူ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ,-ကသ္မာ ပန ဘန္တေ တုမှေ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ကာလင်္ကတဘာဝံ ဇာနာထာတိ. အထ ဘိက္ခူ ဧဝမာဟံသု,-ဘဂလတော ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ သာသနံ ရက္ခိဿာမီတိ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ပဋိညံ ကတွာပိ ဣဒါနိ သာသနေ ဝသန္တာနံ အမှာကံ အနုပါလနကမ္မံ နာမ ကိဉ္စိ န အကာသိ, သစေ ပန သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဇီဝမာနော ဘဝေယျ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ ပဋိညံ ဒဠံ ကတွာ ဣဒါနိ အပ္ပောဿုက္ကော န ဘဝေယျ. ဣဒါနိ ပန သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ အာရက္ခဏကမ္မံ နာမ ကိဉ္စိ န ဒိဿတိ, တသ္မာ ဣဒါနိ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ကာလင်္ကတောတိ ဇာနိမှာတိ.

त्या राजाने आपल्या बालपणी शिकवणाऱ्या आचार्यांना श्वेतछत्र देऊन संघनायक पदावर नियुक्त केले. खेमाचार नावाच्या एका थेरांनी रात्रीच्या वेळी मध्यरात्रीच्या सुमारास चैत्य अंगणात टांगून ठेवलेला नगारा अनेक वेळा वाजवला. तेव्हा राजाने राजवाड्यातूनच तो आवाज ऐकून, ठरवलेल्या प्रहराच्या संकेतानुसार विहारात कोणा भिक्खूचे निधन झाले असावे असा विचार करून, 'विहारात जाऊन विचारपूस कर' असे सांगून दूताला पाठवले. दूताने विहारात जाऊन कारण विचारले. तेव्हा भिक्खू म्हणाले, 'आमच्यामध्ये कोणाही भिक्खूचे निधन झालेले नाही, तर देवराज सक्क आता मरण पावले आहेत, हे अनेक लोकांना कळावे म्हणून आम्ही नगारा वाजवला.' पुन्हा राजाने भिक्खूंना बोलावून विचारले, 'भंते, आपण देवराज सक्क यांच्या मृत्यूविषयी कसे काय जाणता?' तेव्हा भिक्खू म्हणाले, 'भगवंतांच्या परिनिर्वाण समयी मी शासनाचे रक्षण करीन अशी प्रतिज्ञा देवराज सक्क यांनी केली असूनही, आता शासनात राहणाऱ्या आमचे त्यांनी काहीही संरक्षण केले नाही. जर देवराज सक्क जिवंत असते, तर सम्यक्संबुद्धांच्या समोर केलेली प्रतिज्ञा दृढ करून आता ते उदासीन राहिले नसते. आता देवराज सक्क यांचे कोणतेही रक्षण करण्याचे कार्य दिसत नाही, म्हणून आता देवराज सक्क मरण पावले आहेत, असे आम्ही जाणले.'

ရာဇာ တံ သုတွာ ခေမာစာရတ္ထေရဿ ပသီဒိတွာ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ အဒါသိ. သော စ ထေရော သုဓမ္မပုရဝါသီနံ သီဟဠဝံသိကာနံ မဟာထေရာနံ ဝံသေ ဘဝတိ လဇ္ဇီ ပေသလော ဟောတီတိ.

राजाने ते ऐकून खेमाचार थेरांवर प्रसन्न होऊन एक विहार बांधून दिला. आणि ते थेर सुधम्मपूरचे रहिवासी असलेल्या सिंहळ वंशाच्या महाथेरांच्या वंशातील होते, जे लज्जावान आणि प्रियशील होते.

ရတနပူရနဂရေယေဝ အဓိကရညော ကာလေ ရတနပူရနဂရဿ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ မဟာသေတုံ ကာရာပေသိ. တဿ [Pg.106] ပန အာစရိယော သံဃရာဇာ လဇ္ဇီပက္ခံ န ဘဇတိ. တေနေဝ ထေရပရမ္ပရာယ ဧသ န သင်္ဂဟိတဗ္ဗော.

रतनपूर नगरातच अधिकराजाच्या काळात रतनपूर नगराच्या दक्षिण दिशेला एक मोठा पूल बांधण्यात आला. त्यांचे आचार्य संघराज हे लज्जावान पक्षाचे समर्थन करत नसत. म्हणूनच थेर परंपरेत त्यांचा समावेश केला जाऊ नये.

တဿ ရညော ကာလေ ဆသဋ္ဌာဓိကေ သတ္တဝဿသတေ ကလိယုဂေ ရာဇာဓိရာဇာ နာမ ရာမညရဋ္ဌိန္ဒော ဘူပါလောတိ သဟဿပ္ပမာဏာသု နာဝါသု သဋ္ဌိသတသဟဿေဟိ ယောဓေဟိ သဒ္ဓိံ နဒီမဂ္ဂေန ယုဇ္ဈနတ္ထာယ ရတနပူရာဘိမုခံ အာဂတော.

त्या राजाच्या काळात, कलियुगाच्या ७६६ व्या वर्षी, रामण्ण देशाचा राजा 'राजाधिराज' नावाचा भूपाल हजारो नौकांमध्ये साठ लाख योद्ध्यांसह नदीच्या मार्गाने युद्ध करण्यासाठी रतनपूरच्या दिशेने आला.

အထ အဓိကရာဇာ ဗဟဝေါ အမစ္စေစ ဘိက္ခူ စ သန္နိပါတာပေတွာ မန္တေသိ,-ဣဒါနိ ရာမညရဋ္ဌိနော ရာဇာ ယုဇ္ဈနတ္ထာယ ဣဓ အာဂစ္ဆတိ, ယုဒ္ဓံ အကတွာ ကေနုပါယေန တံ ပဋိနိဝတ္တာပေတုံ သက္ခိဿာမာတိ. အထ သဗ္ဗေ ကိဉ္စိ အကထေတွာ တုဏှီဘာဝေနေဝ နိသီဒိံသု.

तेव्हा अधिकराजाने अनेक अमात्य आणि भिक्खूंना एकत्र बोलावून सल्लामसलत केली, 'आता रामण्ण देशाचा राजा युद्ध करण्यासाठी येथे येत आहे, युद्ध न करता कोणत्या उपायाने आपण त्याला परत पाठवू शकू?' तेव्हा सर्वजण काहीही न बोलता शांतच बसून राहिले.

အထ ဇာတဝဿေန ဧကတ္တိံသဝဿိကော ဥပသမ္ပဒါဝသေန ပန ဧကာဒသဝဿိကော ဧကော ဘိက္ခု ဧဝမာဟ,-ဧကော ပန ရာမညရဋ္ဌိန္ဒော ရာဇာဓိရာဇာ တာဝ တိဋ္ဌတု, သစေ သကလေပိ ဇမ္ဗုဒီပေ သဗ္ဗေ ရာဇာနော အာဂစ္ဆေယျုံ, ဧဝမ္ပိ ကထာသလ္လာပေနေဝ ယုဒ္ဓံ အကတွာ ပဋိနိဝတ္တာပေသုံ သက္ကောမီတိ.

तेव्हा वयाने ३१ वर्षे आणि उपसंपदेच्या दृष्टीने ११ वर्षे झालेल्या एका भिक्खूंनी असे म्हटले, 'एकटा रामण्ण देशाचा राजा राजाधिराज तर राहू द्या, जर संपूर्ण जंबुद्विपातील सर्व राजे जरी आले, तरीही मी केवळ संभाषणानेच युद्ध न करता त्यांना परत पाठवू शकेन.'

အထ အဓိကရာဇာ တုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ အာဟ,- ယထာ ဘန္တေ တွံ သက္ကောသိ ရာဇာဓိရာဇံ ယထာသလ္လာပေန ပဋိနိ ဝတ္ထာပေတုံ, တထာ ကရောဟီတိ.

तेव्हा अधिकराजाने प्रसन्न चित्त होऊन म्हटले, 'भंते, आपण ज्याप्रमाणे राजाधिराजाला संभाषणाने परत पाठवू शकता, त्याप्रमाणे करावे.'

အထ သော ဘိက္ခု မေတ္တာသန္ဒေသပဏ္ဏံ ပေသေတွာ ဩကာသံ ယာစိ တဿ ရာဇာဓိရာဇဿ သန္တိကံ ပဝိသိတုကာမော. ရာဇာဓိရာဇာ စ တဿ ဘိက္ခုဿ မေတ္တာသန္ဒေသပဏ္ဏံ ပဿိတွာ တံ ဘိက္ခုံ သီင်္ဃံ အာနေထာတိ ဒူတံ ပေသေသိ. ဒူတော အာနေတွာ ရညော ဒဿေသိ. အထ သော ဘိက္ခု ရာဇာဓိရာဇံ ဓမ္မဒေသနာယ ဩဝါဒံ ဒတွာ သကဋ္ဌာနံ ပဋိနိဝတ္တာပေသိ. အယဉ္စ [Pg.107] ဘိက္ခု အရိမဒ္ဒနနဂရေ စတူသု ဂဏေသု အရဟန္တဂဏဝံသော သိက္ခာကာမော လဇ္ဇီ ပေသလော. အရိမဒ္ဒနနဂရေ စာဂဟေ နာမ ဒေသေ ပန ဇာတတ္တာ စာဂြုဟိ ဘိက္ခူတိ ဝေါဟာရိယတိ.

तेव्हा त्या भिक्खूंनी मैत्रीचा संदेश असलेले पत्र पाठवून त्या राजाधिराजाच्या जवळ जाण्याची परवानगी मागितली. राजाधिराजाने त्या भिक्खूंचे मैत्रीचे पत्र पाहून 'त्या भिक्खूंना त्वरित घेऊन या' असा निरोप देऊन दूत पाठवला. दूताने त्यांना आणून राजासमोर सादर केले. तेव्हा त्या भिक्खूंनी राजाधिराजाला धम्मदेशनेद्वारे उपदेश देऊन त्याला त्याच्या स्वतःच्या ठिकाणी परत पाठवले. आणि हे भिक्खू अरिमद्दन नगरातील चार गणांपैकी अरहंत गण वंशातील, शिक्षणाची इच्छा असणारे, लज्जावान आणि प्रियशील होते. अरिमद्दन नगरातील 'चागह' नावाच्या प्रदेशात जन्मल्यामुळे त्यांना 'चाग्रुही भिक्खू' असे म्हटले जाते.

ကလိယုဂေ အဋ္ဌာသီတာဓိကေ သတ္တဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ မိညှင်္ဂ ဓမ္မရာဇာ ရတနပူရေယေဝ ရဇ္ဇံ သမ္ပတ္တော. တဿ ရညော ကာလေ သီဟဠဒီပတော ဒွေ မဟာထေရာ ရတနပူရံ အာဂန္တွာ သာသနံ အနုဂ္ဂဟေတွာ နိသီဒိံသု.

कलियुगाच्या ७८८ व्या वर्षी मिञ्हंग धम्मराजा रतनपूर येथेच राज्यावर आला. त्या राजाच्या काळात सिंहळद्वीपावरून दोन महाथेर रतनपूरला आले आणि शासनावर अनुग्रह करून राहिले.

တဒါ ကလိယုဂေ အဋ္ဌသတေ သမ္ပုဏ္ဏေ ပေါရာဏကံ ကလိယုဂံ အပနေတွာ အဘိနဝံ ဌပေတုံ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော. အထ စာဂြိဟိ ထေရော စ ရာဇဝိဟာရဝါသိတ္ထေရော စ ဧဝမာဟံသု,- အပနီတဗ္ဗကာလေ မဟာရာဇ သမ္ပတ္တေ အနပနေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ.

तेव्हा कलियुगाची ८०० वर्षे पूर्ण झाल्यावर, जुने कलियुग दूर करून नवीन स्थापित करण्याची वेळ आली. तेव्हा चाग्रिही थेर आणि राजविहारवासी थेर असे म्हणाले, 'महाराज, दूर करण्याची वेळ आली असताना ते दूर न करणे योग्य नाही.'

အထ ရာဇာ ပုန ဧဝမာဟ,-အပနီတဗ္ဗေ သမ္ပတ္တေ အနပနေတွာ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ဝသန္တဿ ကော ဒေါသောတိ. သစေ အပနီတဗ္ဗေ သမ္ပတ္တေ အနပနေတွာ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ နိသီဒေယျ, ရဋ္ဌဝါသီနံ ဒုက္ခံ ဘဝိဿတီတိ ဝေဒသတ္ထေသု အာဂတံ, သက္ကရာဇံ အပနေန္တောပိ ရာဇာ တသ္မိံယေဝ ဝဿေ ဒိဝင်္ဂတော ဘဝေယျာတိ အာဟံသု.

तेव्हा राजाने पुन्हा विचारले, 'दूर करण्याची वेळ आली असताना ते दूर न करता त्याकडे दुर्लक्ष करून राहण्यात काय दोष आहे?' तेव्हा त्यांनी सांगितले, 'जर दूर करण्याची वेळ आली असताना ते दूर न करता दुर्लक्ष करून राहिले, तर राष्ट्रवासीयांना दुःख होईल असे वेदशास्त्रात आले आहे, आणि शकराजाला दूर करणारा राजा देखील त्याच वर्षी स्वर्गवासी होईल.'

အထ ရာဇာ သတ္တာနံ သုခံ လဘီယမာနတံ ဇာနန္တောယေဝ မာဒိသော အတ္တနော ဘယံ အပေက္ခိတွာ အပနီတဗ္ဗံ အနပနေတွာ နိသီဒိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ကမ္မံ ခီယိတွာပိ မမ အဂုဏံ လောကေ ပတ္ထရိတွာ ပတိဋ္ဌဟိဿတီတိ မနသိကရိတွာ သက္ကရာဇေ အဋ္ဌဝဿသတေ သမ္ပုဏ္ဏေ ဗသျုဆိဒြမုနိသချံ အပနေတွာ စမ္မာဝသေသံ ဌပေသိ. အထ မဟာမဏ္ဍပံ ကာရာပေတွာ မဟာဆဏံ ကတွာ မဟာဒါနမ္ပိ အဒါသိ.

तेव्हा राजाने 'प्राण्यांना सुख मिळावे हे जाणत असताना, माझ्यासारख्याने स्वतःच्या भयाचा विचार करून जे दूर करायचे आहे ते दूर न करता बसून राहणे योग्य नाही; माझे आयुष्य संपले तरी माझा अपकीर्तीचा डाग जगात पसरून राहील' असा विचार करून, शक संवताची ८०० वर्षे पूर्ण झाल्यावर 'बस्युछिद्रमुनिसख्य' दूर करून केवळ चर्ममात्र शिल्लक ठेवले. त्यानंतर एक मोठा मंडप बांधून, मोठा उत्सव करून महादान दिले.

စာဂြိဟိထေရော ရာဇဝိဟာရ ဝါသိတ္ထေရောစာတိ အရိမဒ္ဒန နဂရေ [Pg.108] အရဟန္တဂဏာံသိကော လဇ္ဇီ ပေသလော သိက္ခာကာမော.

चाग्रिही थेर आणि राजविहारवासी थेर हे अरिमद्दन नगरातील अरहंत गण वंशातील, लज्जावान, प्रियशील आणि शिक्षणाची इच्छा असणारे होते.

ဤဒိသံ ပန ဝစနံ သာသနပ္ပဋိယတ္တတ္တာ စ ရဋ္ဌဝါသိကာယတ္တတ္တာ စ ဓမ္မာနုလောမဝသေန ဝုတ္တံ.

असे वचन शासनाच्या व्यवस्थेसाठी आणि राष्ट्रवासीयांच्या कल्याणासाठी धम्मानुकूलतेने सांगितले गेले आहे.

ကလိယုဂေ စတုဝဿာဓိကေ အဋ္ဌသတေ မဟာနရပတိ ရာဇာ ရတနပူရနဂရေ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သော စ ရာဇာ ထူပါရာမစေတိယံ ကာရာပေသိ. တဿ ပန အာစရိယော မဟာသာမိတ္ထေရော နာမ. သော ပန ထေရော သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ သီဟဠိန္ဒဿ ရညော အာစရိယဿ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သန္တိကေ သိက္ခံ ဂဟေတွာ ပစ္စာဂတတ္ထေရဝံသိကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တဿ ရညော ကာလေ ရတနပူရနဂရေ မဟာအရိယဝံသော နာမ ဧကော ထေရော အတ္ထိ. သော ပန ပရိယတ္တိဝိသာရဒေါ အရိမဒ္ဒနနဂရေ ဆပ္ပဒဂဏတော အာဂတဝံသိကော.

कलियुगाच्या ८०४ थ्या वर्षी महानरपती राजाने रतनपूर नगरात राज्य केले. आणि त्या राजाने थूपाराम चैत्य बांधले. त्यांचे आचार्य महासामी थेर नावाचे होते. ते थेर सिंहलद्वीपाला जाऊन सिंहल देशाच्या राजाचे आचार्य सारिपुत्त थेर यांच्याकडून शिक्षण घेऊन परत आलेल्या थेरांच्या वंशातील होते असे समजावे. त्या राजाच्या काळात रतनपूर नगरात महाअरियवंस नावाचे एक थेर होते. ते परियत्तीमध्ये निष्णात असून अरिमद्दन नगरातील छप्पद गणातून आलेल्या वंशातील होते.

ဧကသ္မိံ သမယေ ဇေယျပုရနဂရံ ဂန္တွာ ရေင်္ဂ ဣတိ ပါကဋဿ မဟာထေရဿ သန္တိကေ သဒ္ဒနယံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ နိသီဒိ. သော ပန ကိရ မဟာထေရော အညေဟိ သဒ္ဓိံ ယံဝါ တံဝါ ကထံ အသလ္လပိတုကာမတာယ မုခေ ဥဒကံ ဌပေတွာ ယေဘုယျေန နိသီဒတိ. တေနေဝေသ မရမ္မဝေါဟာရေန ရေင်္ဂု ဣတိ ပါကဋော အဟောသိ.

एका वेळी जेय्यपुर नगरात जाऊन 'रेङ्ग' या नावाने प्रसिद्ध असलेल्या महाथेरांच्या सन्निध व्याकरण पद्धतीचे (शब्दशास्त्राचे) अध्ययन करण्यासाठी ते राहिले. असे म्हणतात की, ते महाथेर इतरांशी निरर्थक संभाषण न करण्याच्या इच्छेने तोंडात पाणी धरून बहुतांश वेळ बसत असत. याच कारणामुळे म्यानमारच्या (मरम्म) भाषेत ते 'रेङ्गु' या नावाने प्रसिद्ध झाले.

သော ကိရ အရိယဝံသတ္ထေရော ရေင်္ဂုံ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္ထံ ဝါစာပေတု ဩကာသံ ယာစိဿာမီတိ ဥပဂစ္ဆန္တောပိ ကထာသလ္လာပံ အကတွာ ဒွေ အဟာနိ ဝတ္တံ ပရိပူရေတွာယေဝ ပစ္စာဂစ္ဆိ. တတိယဒိဝသေ ပန စမ္မခဏ္ဍံ အာကောဋုနတ္တာ သဒ္ဒံ သုတွာ မုခတော ဥဒကံ ဥဂ္ဂိရိတွာ ကာရဏံ ပုစ္ဆိ. ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဟဏတ္ထာယ အာဂတဘာဝံ အာရောစေသိ.

ते प्रसिद्ध अरियवंस थेर, रेङ्गु थेरांच्या जवळ ग्रंथाचे अध्यापन करण्याची परवानगी मागण्यासाठी गेले असताही, काहीही संभाषण न करता दोन दिवस आपले कर्तव्य पूर्ण करूनच परत आले. परंतु तिसऱ्या दिवशी, चर्मखंड (कातड्याचे आसन) झटकण्याचा आवाज ऐकून महाथेरांनी तोंडातून पाणी बाहेर टाकले आणि कारण विचारले. तेव्हा त्यांनी ग्रंथ अध्ययनासाठी आलो असल्याचे सांगितले.

အထ ထေရော ဧဝမာဟ,-အဟံ အာဝုသော ဒိဝသေ ဒိဝဝသေ တိက္ခတ္တုံ ဂန္ထံ ဝါစေမိ, မဇ္ဈန္တိ ကာတိက္ကမကာလေပိ ပညစေတိယံ ဂန္တွာ စေတိယင်္ဂဏေ သမ္မဇ္ဇနကိစ္စံ ကရောမိ, ဩကာသံ [Pg.109] န လဘာမိ, ဧဝမ္ပိ တွံ ဗဟူဂန္ထေ ဥဂ္ဂဟေတွာပိ အာစရိယေဟိ ဒိန္နောပဒေသံ အလဘိတွာ ပုန မမ သန္တိကံ အာဂစ္ဆသိ, တသ္မာယင်္ဂဏေ သမ္မဇ္ဇနဝတ္တံ တာဝကာလိကံ ဝိကောပေတွာ ဂန္ထုဂ္ဂဟဏတ္ထာယ ဩကာသံ ဒဿာမီတိ ဝတွာ အဘိဓမ္မတ္ထဝိသာဝိနိံ နာမ လက္ခဏဋီကံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိ. နာနာနယေဟိ ဥပဒေသံ ဒတွာ ဝါစေသိ. ဝါစေတွာ စ တတိယဒိဝသေ အာစရိယဿ သန္တိကံ နာဂစ္ဆိ. မဟာထေရောပိ ကာရဏံ အကလ္လတာယ အနာဂတော ဘဝေယျာတိ မညိတွာ ပုစ္ဆနတ္ထာယ ဘိက္ခူ ပေသေသိ.

तेव्हा थेर असे म्हणाले, 'हे आवुसो, मी दररोज तीन वेळा ग्रंथाचे अध्यापन करतो. मध्यान्ह उलटून गेल्यावरही पञ्ञचेतियात (प्रज्ञा चैत्यात) जाऊन चैत्य अंगणात झाडलोटीचे काम करतो, मला वेळ मिळत नाही. असे असूनही, तू अनेक ग्रंथांचे अध्ययन केले असूनही आचार्यांकडून मिळालेला उपदेश न मिळाल्यामुळे पुन्हा माझ्याकडे आला आहेस. म्हणून अंगण झाडण्याचे माझे कर्तव्य तात्पुरते बाजूला ठेवून मी तुला ग्रंथ अध्ययनासाठी वेळ देईन.' असे सांगून त्यांनी 'अभिधम्मत्थविसाविनी' नावाची लक्षणटीका शिकवली. त्यांनी विविध पद्धतींनी उपदेश देऊन अध्यापन केले. अध्यापन पूर्ण झाल्यावर तिसऱ्या दिवशी ते आचार्यांच्या जवळ आले नाहीत. महाथेरांनीही 'अस्वस्थतेमुळे ते आले नसावेत' असा विचार करून विचारपूस करण्यासाठी भिक्खूंना पाठवले.

အရိယဝံသတ္ထေရောစ အာစရိယဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမီတိ အာဂတော, အန္တရာမဂ္ဂေယေဝ ဒူတဘိက္ခူ ပဿိတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ မဟာထေရဿ သန္တိကံ အာဂမံသု. အာစရိယဿ သန္တိကံ ပတွာ အာစရိယာ အရိယဝံသတ္ထေရံ ပုစ္ဆိ,-ကသ္မာ ပန တွံ န ဥဂ္ဂဟဏတ္ထာယ အာဂတောသီတိ. အဟံ ဘန္တေ တုမှေဟိ ဒိန္နောပဒေသံ နိဿာယ ဣဒါနိ သဗ္ဗံ နယံ ဇာနာမီတိ. အထ အာစရိယော အာဟ, ယံ ပန ဂန္ထံ နိဿာယ တွံ ဆေကတံ ပတ္တောသိ, တဿ သံဝဏ္ဏနံ ကတွာ ဥပကာရံ ကရောဟီတိ. အထ အရိယဝံသတ္ထေရော အာစရိယဿ ဝစနံ သိရသာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝိနိယာ မဏိသာရမဉ္ဇူသံ နာမ အနုသံဝဏ္ဏနံ အကာသိ. နိဋ္ဌိတနိဋ္ဌိတပါဠံ ဥပေါသထဒိဝသေ ဥပေါသထဒိဝသေ ပုညစေတိယဿ စေတိယင်္ဂဏေ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈေ ဝါစာပေတွာ သုဏာပေသိ,- သစေ ကောစိ ဒေါသော အတ္ထိ, တံ ဝဒထာတိ.

आणि अरियवंस थेर आचार्यांच्या जवळ जाण्यासाठी निघाले होते. वाटेतच त्यांनी दूत म्हणून आलेल्या भिक्खूंना पाहिले आणि त्यांच्यासोबत ते महाथेरांच्या जवळ आले. आचार्यांच्या जवळ पोहोचल्यावर आचार्यांनी अरियवंस थेरांना विचारले, 'तू अध्ययनासाठी का आला नाहीस?' तेव्हा ते म्हणाले, 'भन्ते, आपण दिलेल्या उपदेशाच्या आधारे आता मला सर्व पद्धती (नय) समजल्या आहेत.' तेव्हा आचार्य म्हणाले, 'ज्या ग्रंथाच्या आधारे तू नैपुण्य प्राप्त केले आहेस, त्यावर टीका (अनुसंवरणना) लिहून उपकार कर.' तेव्हा अरियवंस थेरांनी आचार्यांचे वचन शिरसावंद्य मानून 'अभिधम्मत्थविभाविनी' वर 'मणिसारमञ्जूसा' नावाची अनुटीका लिहिली. जसा जसा एकेक भाग पूर्ण होत गेला, तसा तसा प्रत्येक उपोसथ दिवशी पुण्य चैत्याच्या (पुञ्ञचेतिय) अंगणात भिक्खू संघाला एकत्रित करून, भिक्खू संघाच्या मध्ये त्याचे वाचन करून ते ऐकवत असत आणि म्हणत, 'जर काही दोष असेल, तर तो सांगा.'

အထ အရိမဒ္ဒနနဂရတော စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဧကော ဘိက္ခု အာဂန္တွာ ပရိသကောဋိယံ သုဏိတွာ နိသီဒိ. အထ သော ဘိက္ခု ဒွေ ဝါရံ ဧဧဣတိ သဒ္ဒံ အကာသိ. တံ ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ဌပေသိ. နိဝါသနဋ္ဌာနဉ္စ ပုစ္ဆိ. အရိယဝံသတ္ထေရောပိ သကဝိဟာရံ ပတွာ တသ္မိံ ဌာနေ ဥပဓာရောန္တော ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဧကဿ အတ္ထဿ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တတ္တာ ပုနရုတ္တိဒေါသော ဒိဿတိ, ဧကသ္မိံ [Pg.110] ဌာနေ ဣမံ ဂန္ထန္တိ ပုလ္လိင်္ဂရူပေန ဝတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဣဒံ ဂန္ထန္တိ နပုံသကလိင်္ဂေန ဝုတ္တတ္တာ လိင်္ဂဝိရောဓိဒေါသော ဒိဿတိ.

तेव्हा अरिमद्दन नगरातून चैत्य वंदनेसाठी एक भिक्खू आले आणि सभेच्या एका टोकाला बसून ऐकू लागले. तेव्हा त्या भिक्खूंनी दोन वेळा 'ए-ए' असा नापसंतीचा आवाज केला. अरियवंस थेरांनी तो भाग लक्षात ठेवून घेतला आणि त्यांच्या राहण्याचे ठिकाण विचारले. अरियवंस थेरांनीही आपल्या विहारात परतल्यावर त्या भागाचे परीक्षण केले असता, एका ठिकाणी एकाच अर्थाची दोनदा पुनरावृत्ती झाल्यामुळे पुनरुक्ती दोष दिसून आला, आणि एका ठिकाणी 'इमं गन्थं' (हा ग्रंथ) असे पुल्लिंगी रूपात सांगण्याऐवजी 'इदं गन्थं' असे नपुंसकलिंगी रूपात सांगितल्यामुळे लिंगविरोध दोष दिसून आला.

အထ တံ ပုဂ္ဂလံ ပက္ကောသာပေတွာ ဧဝမာဟ,-အဟံ အာဝုသော ဣမံ ဂန္ထံ မဟုဿာဟေန ကရောမိ, တဉ္စ ဝိဝေကကာလေ ရတ္တိဘာဂေယေဝ ပေါတ္ထကံ ပတ္ထရိတွာ လိခါမိ, ဧဝံ မဟုဿာဟေန ကရောန္တမ္ပိ တွံ အရုစ္စနာကာရေန သဒ္ဒံ ကရောသိ, ကီဒိသံ ပန ဒေါသံ သုတွာ ဧဝံ ကရောသီတိ ပုစ္ဆိ. အထ သော ဘိက္ခု ဧဝမာဟ,- တယော ဘန္တေ မဟုဿာဟေန ကတေ ဂန္ထေ ဒေါသဝသေန ဗဟုဝတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနံ နတ္ထိ, သဒ္ဒတောစေဝ အတ္ထတော စ ပရိပုဏ္ဏောယေဝေသ ဂန္ထော, အထ ခေါ ပန ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဧကဿ အတ္ထဿ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တတ္တာ ပုရနုတ္တိဒေါသော ဒိဿတိ, ဧကသ္မိံ ပန ဣမံ ဂန္ထန္တိ ပုလ္လိင်္ဂေန ဝတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဣဒံ ဂန္ထန္တိ နပုံသကလိင်္ဂေန ဝုတ္တတ္တာ လိင်္ဂဝိရောဓိဒေါသော ဒိဿတိ, ဧဝံ ဧတ္တကံယေဝ ဒေါသံ ဒိသွာ ဤဒိသံ အရုစ္စနာကာရံ ဒဿေမီတိ.

तेव्हा त्यांनी त्या भिक्खूला बोलावून घेतले आणि असे म्हणाले, 'हे आवुसो, मी हा ग्रंथ अत्यंत परिश्रमाने तयार करत आहे, आणि एकांत समयात, रात्रीच्या वेळीच पुस्तक उघडून लिहितो. अशा प्रकारे अत्यंत परिश्रमाने करत असतानाही तू नापसंती दर्शवणारा आवाज केलास. असा कोणता दोष ऐकून तू असे केलेस?' तेव्हा त्या भिक्खूंनी सांगितले, 'भन्ते, आपल्या अत्यंत परिश्रमाने तयार केलेल्या या ग्रंथात दोषाच्या दृष्टीने फारसे काही बोलण्यासारखे नाही. हा ग्रंथ शब्दाच्या आणि अर्थाच्या दृष्टीने परिपूर्णच आहे. परंतु एका ठिकाणी एकाच अर्थाची दोनदा पुनरावृत्ती झाल्यामुळे पुनरुक्ती दोष दिसून येतो, आणि एका ठिकाणी 'इमं गन्थं' असे पुल्लिंगी रूपात सांगण्याऐवजी 'इदं गन्थं' असे नपुंसकलिंगी रूपात सांगितल्यामुळे लिंगविरोध दोष दिसून येतो. अशा प्रकारे केवळ एवढाच दोष पाहून मी अशी नापसंती दर्शवली.'

အထ အရိယဝံသတ္ထေရော တုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ အတ္တနော သရီရပါရုပိတံ ဒုပဋ္ဋစီဝရံ ဣမိနာဟံ တဝ ဉာဏံ ပူဇေမီတိ ဝတွာ အဒါသိ. ပစ္ဆာကာလေ အဓိကရာဇာ တမတ္ထံ သုတွာ နာမ လဉ္ဆံ အဒါသိ.

तेव्हा अरियवंस थेर प्रसन्नचित्त झाले आणि त्यांनी स्वतःच्या अंगावर पांघरलेले दुपदरी चीवर 'याने मी तुझ्या ज्ञानाची पूजा करतो,' असे सांगून त्यांना दिले. नंतरच्या काळात, अधिक राजाने ही गोष्ट ऐकून त्यांना सन्मानपूर्वक पदवी दिली.

သော စ အရိယဝံသတ္ထေရော မဏိဒီပံ နာမ ဂန္ထံ ဂန္ထာ ဘရဏဉ္စေဝ ဇာတကဝိသောဓနဉ္စ ပါဠိဘာသာယ အကာသိ. အနုဋီကာယ ပန အတ္ထယောဇနံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ.

आणि त्या अरियवंस थेरांनी 'मणीदीप' नावाचा ग्रंथ, 'गंथाभरण' आणि 'जातकविसोधन' हे ग्रंथ पाळी भाषेत लिहिले. तसेच अनुटीकेचे अर्थयोजन (स्पष्टीकरण) म्यानमारच्या (मरम्म) भाषेत केले.

ဧကံ သမယံ အဓိကရာဇာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏိ. ထေရော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ နိဋ္ဌိတကာလေ ယာနဗလိံ သုခတ္ထာယ ယာစိ. ရာဇာ အဒတွာ နာဝံ အဘိရူဟိတွာ ပစ္စာဂစ္ဆိ. အန္တရာမဂ္ဂေ နာဝါယ ဖိယံ ဧကော သံသုမာရော မုခေန ဂဏှိတွာ နိစ္စလံ ကတွာ ဌပေသိ. ထေရေန ယာစိတံ ယာနဗလိံ ဒဒါမီတိ မဟာသဒ္ဒံ ကတွာ ရာဇပုရိသေ တိက္ခတ္တုံ နိစ္ဆာရေသိ. အထ သံသုမာရော နာဝံ မုဉ္စိတွာ ဂစ္ဆိ. ဧကသ္မိဉ္စ ကာလေ ရာဇာ ဝိဟာရံ နိက္ခမိ. အထ [Pg.111] ဧကော ဟတ္ထိနီ ဝိဟာရသမီပေ ဗန္ဓိတွာ ဌပေသိ. သာ ဗောဓိရုက္ခသာခံ ဆိန္ဒိတွာ ခါဒိ. သာ တတ္ထေဝ ဘူမိယံ ပတိ. အထ ထေရော သစ္စကိရိယံ ကတွာ မေတ္တာဘာဝနံ ဘာဝေတွာ မေတ္တောဒကေန ဘိဉ္စိ. တံ ခဏညေဝ သာ ဥဋ္ဌဟိ. ရာဇာ စ တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ တဿာ အဂ္ဃနကမူလံ ဒတွာ ဝိဟာရတော နဒီ တိတ္ထံ ဂမနမဂ္ဂေ သိလာပဋ္ဋံ စိနိတွာ သေတုံ အကာသီတိ.

एका वेळी अधिक राजाने विहारात जाऊन धम्म ऐकला. थेरांनी धम्मदेशना पूर्ण केल्यावर लोकांच्या सुखासाठी वाहन-कर माफ करण्याची याचना केली. राजाने तो न देताच नौकेत बसून परत प्रवास सुरू केला. वाटेत एका मगरीने नौकेचे वल्हे आपल्या तोंडात पकडले आणि नौका जागच्या जागी स्थिर करून ठेवली. तेव्हा राजाने 'थेरांनी मागितलेला वाहन-कर मी देतो!' अशी मोठ्या आवाजात घोषणा करून राजपुरुषांना तीन वेळा ओरडून सांगण्यास सांगितले. तेव्हा मगरीने नौका सोडून दिली आणि ती निघून गेली. आणि एका वेळी राजा विहारातून बाहेर पडला. तेव्हा एक हत्तीण विहाराजवळ बांधून ठेवली होती. तिने बोधिवृक्षाची फांदी तोडून खाल्ली. त्यामुळे ती तिथेच जमिनीवर कोसळली. तेव्हा थेरांनी सत्यक्रिया (सच्चक्रिया) करून, मैत्रीभावनेचा अभ्यास करून, मैत्रीजलाने तिला सिंचित केले. त्याच क्षणी ती उठून उभी राहिली. राजाने हे आश्चर्य पाहून तिचे मूल्य देऊन विहारापासून नदीच्या घाटापर्यंत जाणाऱ्या मार्गावर शिळा रचून पूल बांधला.

သဒ္ဓမ္မကိတ္တိတ္ထေရော ပန အရိယဝံသတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ဇေတဝနဝိဟာရဝါသီ. တေ ပန ထေရာ ဆပ္ပဒဂဏဝံသိကာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

सद्धम्मकित्ती थेर हे अरियवंस थेरांचे सद्धिविहारिक (शिष्य) आणि जेतवन विहारात राहणारे होते. ते थेर 'छप्पदगण' वंशाचे होते असे मानले पाहिजे.

ကလိယုဂေ ဒွေစတ္တာလီသာဓိကေ အဋ္ဌဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ရတနပူရနဂရေယေဝ သိရိသုဓမ္မရာဇာဓိပတိ နာမ ဒုတိယာဓိကရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ ပဗ္ဗတဗ္ဘန္တရနဂရတော မဟာသီလဝံသော နာမ ထေရော ပဉ္စစတ္တာလီသာဓိကေ အဋ္ဌဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ သုမေဓကထံ ကဗျာလင်္ကာရဝသေန ဗန္ဓိတွာ ဗုဒ္ဓါလင်္ကာရဉ္စ နာမ ကဗျာလင်္ကာရံ ပဗ္ဗတဗ္ဘန္တရပ္ပဋိသံယုတ္တဉ္စေဝ ကဗျာလင်္ကာရံ ဗန္ဓိတွာ တေ ဂဟေတွာ ရတနပူရနဂရံ အာဂစ္ဆိ.

कलियुगाचे ८४२ वे वर्ष आले असता, रतनपूर नगरातच सिरिसुधम्मराजाधिपती नावाच्या दुसऱ्या अधिराजाने राज्य केले. आणि त्या काळात, पर्वतब्भन्तर नगरातून महासीलवंस नावाचे थेर, कलियुगाचे ८४५ वे वर्ष आले असता, सुमेध कथेला काव्यालंकाराच्या रूपाने रचून, आणि 'बुद्धालंकार' नावाचा काव्यालंकार तसेच पर्वतब्भन्तर-प्रतिसंयुक्त काव्यालंकार रचून, ते घेऊन रतनपूर नगरात आले.

အထ ရာဇာ ထူပါရာမစေတိယဿ ဧသန္နဋ္ဌာနေ ရတနဝိမာနဝိဟာရေ နိသီဒါပေသိ. သော စ ထေရော တတ္ထ သောတာရာနံ ပရိယတ္တိံ ဝါစေတွာ နိသီဒိ. သော စ ထေရော တတ္ထ နိသိန္နာနံ ထေရာနံ အဋ္ဌမကော ဟောတိ. သော စ မဟာသီလဝံသတ္ထေရော ကလိယုဂဿ ပန္နရသာဓိကေ အဋ္ဌဝဿသတေ ဇာတော. တိံသဝဿကာလေ ရတနပူရနဂရံ အာဂတောတိ ပေါရာဏပေါတ္ထကေသု ဝုတ္တံ. သော ပန ထေရော နေတ္တိပါဠိယာ အတ္ထ ယောဇနံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ ပါရာယနဝတ္ထုဉ္စ.

तेव्हा राजाने त्यांना थूपाराम चैत्याच्या जवळ असलेल्या रतनविमान विहारात राहण्याची व्यवस्था केली. आणि ते थेर तेथे श्रोत्यांना परियत्ती शिकवत राहिले. ते थेर तेथे राहणाऱ्या थेरांमध्ये आठवे होते. ते महासीलवंस थेर कलियुगाच्या ८१५ व्या वर्षी जन्मले होते आणि वयाच्या तिसाव्या वर्षी ते रतनपूर नगरात आले, असे प्राचीन ग्रंथांमध्ये म्हटले आहे. तसेच त्या थेरांनी 'नेत्तिपाळि'ची अर्थ-योजना आणि 'पारायणवत्थु' म्यानमार (मरम्म) भाषेत रचले.

ရတနပူရနဂရေယေဝ ရဋ္ဌသာရော နာမ ဧကော ထေရော အတ္ထိ, မဟာသီလဝံသတ္ထေရေန သမညာဏထာမော. သော ပန ရတနပူရနဂရေယေဝ [Pg.112] ကလိယုဂဿ တိံသာဓိကေ အဋ္ဌဝဿသတေ ကာလေ ဇာတော. ဘူရိဒတ္တဇာတကံ ဟတ္ထိပါလဇာတကံ သံဝရဇာတကဉ္စ ကဗျာလင်္ကာရဝသေန ဗန္ဓိ အညဉ္စ အနေကဝိဓံ ကဗျာလင်္ကာရံ. တေ ပန ဒွေ ထေရာ ကဗျာလင်္ကာရကာ ရကာတိ ထေရပရမ္ပရာယ ပဝေသေတွာ န ဂဏေန္တိ ပေါရာဏာ.

रतनपूर नगरातच रठ्ठसार नावाचे एक थेर होते, जे ज्ञान आणि सामर्थ्यात महासीलवंस थेरांच्या समान होते. त्यांचा जन्म रतनपूर नगरातच कलियुगाच्या ८३० व्या वर्षी झाला होता. त्यांनी भूरिदत्त जातक, हत्थिपाल जातक आणि संवर जातक यांची काव्यालंकाराच्या रूपाने रचना केली, तसेच इतरही अनेक प्रकारचे काव्यालंकार रचले. परंतु, ते दोन्ही थेर काव्यालंकार रचणारे असल्यामुळे, प्राचीन आचार्य त्यांना थेर-परंपरेत समाविष्ट करून त्यांची गणना करत नाहीत.

ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ သမဏာနံ ဥပေါသထိကာနဉ္စ ကဗျာလင်္ကာရံ ဗန္ဓိတုံ ဝါစေတုံ ဝါ ကပ္ပာကပ္ပဝိစာရဏံ ဝတ္တုံ ဩကာသော လဒ္ဓေါ, သာသနဝံသံ ပန ဝတ္တုံ ဩကာသဿ အတိဝိတ္ထာရောဝသေသတ္တာ တံ အဝတွာ အဇ္ဈုပေက္ခိဿာမ. ဥပေါသထဝိနိစ္ဆယေ ပန နစ္စဂီတာဒိသိက္ခာပဒဿ ဝိသယေ ဝိတ္ထာရေန မယံ အဝေါစုမှာ.

आणि येथे जरी श्रमणांना आणि उपोसथ पाळणाऱ्यांना काव्यालंकार रचणे किंवा शिकवणे योग्य की अयोग्य याविषयी विचार मांडण्याची संधी असली, तरी शासनवंशाचा (सासनवंस) विस्तार खूप मोठा होईल म्हणून आम्ही ते न सांगता त्याकडे दुर्लक्ष करू. परंतु, 'उपोसथविनिच्छय' मध्ये आम्ही नृत्य, गीत इत्यादी सिक्खापदाच्या विषयावर सविस्तरपणे सांगितले आहे.

ကလိယုဂဿ ဂတေ တေသဋ္ဌာဓိကေ အဋ္ဌဝဿသတေ ရတနပူရနဂရေယေဝ သိရိတြိဘဝနာဒိတျနရပတိပဝရမဟာဓမ္မ ရာဇာဓိပတိရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဿ ရညော ကာလေတိသာသနဓဇော နာမ ဘိက္ခု သဒ္ဓမ္မကိတ္တိတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဏှိ. အထ အရိမဒ္ဒနနဂရတော ဧကော မဟာထေရောသောတုနံ ဝါစိတွာ ရတနပူရနဂရေ နိသီဒိဿာမီတိ အာဂတော. အထ သဒ္ဓမ္မကိတ္တိတ္ထေရဿ ဂန္ထံ ဝါစေန္တဿေဝ ဝိဟာရဿ ဟေဋ္ဌာ နိသီဒိတွာ သော မဟာထေရော သဒ္ဒံ သုဏိတွာ ဧဝံ စိန္တေသိ,-ဧတဿ သန္တိကေ အဟံ နဝကဋ္ဌာနေ ဌတွာ ထောကံ ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဏှိဿာမီတိ. အထ သော မဟာထေရော သဒ္ဓမ္မကိတ္တိတ္ထေရဿ သန္တိကံ ပဝိသိတွာ ဂန္ထံ ဝါစာပေတုံ ဩကာသံ ယာစိ. အထ သဒ္ဓမ္မကိတ္တိတ္ထေရော ဝဿပမာဏံ ပုစ္ဆိတွာ တွံ ဘန္တေ မယာ ဝုဍ္ဎတရောသီတိ အာဟ. အဟံ တယာ ဝုဍ္ဎတရောပိ သမာနော နဝကဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဏှိဿာမီတိ အာဟ. အထ သဒ္ဓမ္မကိတ္တိတ္ထေရော တဿ ဂန္ထံ ဝါစေသိ. အတိပသီဒိတွာ ပန တံ မဟာထေရံ မဟာသာဓုဇ္ဇနောတိ နာမေန ဝေါဟာရတိ.

कलियुगाची ८६३ वर्षे उलटून गेल्यावर, रतनपूर नगरातच सिरित्रिभवनादित्यनरपतिप्रवरमहाधम्मराजाधिपती राजाने राज्य केले. त्या राजाच्या काळात तिसासनधज नावाच्या भिक्खूने सद्धम्मकित्ती थेरांच्या जवळ ग्रंथांचे अध्ययन केले. तेव्हा अरिमद्दन नगरातून एक महाथेर, श्रोत्यांना शिकवून रतनपूर नगरात निवास करू, या विचाराने आले. तेव्हा सद्धम्मकित्ती थेर ग्रंथ शिकवत असतानाच, विहाराच्या खाली बसून त्या महाथेरांनी तो आवाज ऐकला आणि असा विचार केला - "मी यांच्याजवळ नवशिक्याप्रमाणे राहून थोडे ग्रंथ शिकेन." नंतर त्या महाथेरांनी सद्धम्मकित्ती थेरांच्या जवळ जाऊन ग्रंथ शिकवण्याची विनंती केली. तेव्हा सद्धम्मकित्ती थेरांनी त्यांच्या वर्षांची संख्या विचारून म्हटले, "भन्ते, आपण माझ्यापेक्षा ज्येष्ठ आहात." त्यावर ते म्हणाले, "मी तुमच्यापेक्षा ज्येष्ठ असलो तरी नवशिक्याप्रमाणे राहून ग्रंथ शिकेन." तेव्हा सद्धम्मकित्ती थेरांनी त्यांना ग्रंथ शिकवला. आणि अत्यंत प्रसन्न होऊन त्यांनी त्या महाथेरांना 'महासाधुज्जन' या नावाने संबोधले.

အထ [Pg.113] ပစ္ဆာ မရမ္မရဋ္ဌံ ကလိယုဂဿ ပဉ္စာသီတာဓိကအဋ္ဌသတကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဋ္ဌာသီတာဓိကအဋ္ဌသတဝဿကာလံ နာနာဘယေဟိ သင်္ခုဗ္ဘိတံ အဟောသိ. တဒါ ကမ္ဗောဇရဋ္ဌတော သိဟနိသွာ နာမ ဘိန္နကုတော အာဂန္တွာ ရတန ပူရနဂရေ ရဇ္ဇံ ဂဏှိ. အထ သော ဧဝံ စိန္တေသိ,- ဘိက္ခူ အဒါရာ အပုတ္တိကာ ဟုတွာ ပုန သိဿေ ပေါသေတွာ ပရိဝါရံ ဂဝေသန္တိ, သစေ ဘိက္ခူ ပရိဝါရံ ဝိစိနိတွာ ရာဇဘာဝံ ဂဏှေယျုံ, ဧဝံ သတိ ရဇ္ဇံ ဂဟေတုံ သက္ခိဿန္တိ, ဣဒါနေဝ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ မာရေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ တောဝိသီလူ နာမကေ ခေတ္တဝနေ ဗဟူ မဏ္ဍပေ ကာရာပေတွာ ဂေါမဟိသကုက္ကုဋသူကရာဒယော မာရာပေတွာ ဘိက္ခူ ဘောဇေဿာမီတိ ဝတွာ ဇေယျပုရဝိဇယပုရရတနပူရနဂရေသု သဗ္ဗေ မဟာထေရေ ဗဟူဟိ အန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ ပက္ကောသာပေတွာ တေသု မဏ္ဍပေသု နိသီဒါပေတွာ ဟတ္ထိအဿာဒိသေနင်္ဂေဟိ ပရိဝါရေတွာ မာရေသိ. တဒါ ကိရ တိသဟဿပ္ပမာဏာ ဘိက္ခူ မရိံသူတိ. ဘိက္ခူ စ မာရေတွာ ဗဟူပိ ပေါတ္ထကေ အဂ္ဂိနာ ဈာပေသိ, စေတိယာနိပိ ဘေဒါပေသိ. အဟောဝတ ပါပဇနဿ ပါပကမ္မန္တိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ,-

त्यानंतर म्यानमार देश कलियुगाच्या ८८५ व्या वर्षापासून ते ८८८ व्या वर्षापर्यंत विविध भयांनी खळबळलेला होता. तेव्हा कंबोज देशातून 'सीहनीस्वा' नावाचा एक बंडखोर आला आणि त्याने रतनपूर नगराचे राज्य बळकावले. तेव्हा त्याने असा विचार केला - "भिक्खू हे पत्नी नसलेले आणि अपत्य नसलेले असतात, तरीही ते शिष्यांचे पालनपोषण करून आपला परिवार वाढवतात. जर भिक्खूंनी आपला परिवार एकत्र करून राजपद मिळवण्याचा प्रयत्न केला, तर ते राज्य बळकावू शकतील. म्हणून आताच भिक्खूंना पकडून मारून टाकणे योग्य ठरेल." असा विचार करून त्याने 'तोविसीलू' नावाच्या शेत-वनात अनेक मंडप उभारले, गायी, म्हशी, कोंबड्या, डुक्कर इत्यादी प्राण्यांना मारून "मी भिक्खूंना भोजन देणार आहे" असे सांगून जेय्यपूर, विजयपूर आणि रतनपूर नगरातील सर्व महाथेरांना त्यांच्या अनेक शिष्यांसह बोलावले. त्यांना त्या मंडपांमध्ये बसवून हत्ती, घोडे इत्यादी सैन्याने वेढून मारून टाकले. असे म्हणतात की, तेव्हा सुमारे तीन हजार भिक्खू मारले गेले. भिक्खूंना मारल्यानंतर त्याने अनेक ग्रंथ आगीत जाळून टाकले आणि चैत्यही नष्ट केले. अहो! त्या पापी माणसाचे हे किती घोर पापकर्म! याविषयी असे म्हटले आहे -

သာသနံ နာမ ရာဇာနံ, နိဿာယ တိဋ္ဌတေ ဣဓ;

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကရာဇာနော, သာသနံ ဒူသေန္တိ သတ္ထုနော.

या जगात बुद्ध शासन हे राजाच्या आश्रयाने टिकून राहते; मिथ्यादृष्टी राजे शास्त्यांच्या शासनाला दूषित करतात.

သမ္မာဒိဋ္ဌီ စ ရာဇာနော, ပဂ္ဂဏှန္တေဝ သာသနံ;

ဧဝဉ္စ သတိ အာကာသေ, ဥလူရာဇာဝ ဒိဗ္ဗတီတိ.

आणि सम्यग्दृष्टी राजे शासनाला पाठबळ देतात; आणि असे झाले असता, ते आकाशात चंद्राप्रमाणे चमकतात.

အထ ကလိယုဂေ ဧကဝဿာဓိကေ နဝဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ အာကာသေ ဗဟူဟိ တာရကာဟိ ဓူမာ နိက္ခမိံသု. စညိင်္ခုစေတိယေပိ ဗုဒ္ဓပ္ပဋိဗိမ္ဗဿ အက္ခိကူပတော ဥဒကဓာရာနေတ္တဇလာနိဝိယ နိက္ခမိံသူတိ ရာဇဝံသေ ဝုတ္တံ.

तेव्हा कलियुगाचे ९०१ वे वर्ष आले असता, आकाशात अनेक ताऱ्यांमधून धूर निघू लागला. आणि चञ्ञिङ्खु चैत्यातही बुद्धप्रतिमेच्या डोळ्यांतून अश्रूंसारख्या पाण्याच्या धारा निघू लागल्या, असे राजवंशात म्हटले आहे.

အထ [Pg.114] သဒ္ဓမ္မကိတ္တိတ္ထေရော သဒ္ဓိံ မဟာသာဓုဇ္ဇနတိသာယ နဓဇတ္ထေရေဟိ ကေတုမတီနဂရံ အဂမာသိ. ရဋ္ဌသာရတ္ထေရောပိ သိရိခေတ္တနဂရံ သယမေဝ အဂမာသီတိ ပေါရာဏပေါတ္ထကေသု ဝုတ္တံ. တံ ပန ရာဇဝံသေ သိရိခေတ္တနဂရိန္ဒော သတွ ဝရာဇာ တံ အာနေသီတိ ဝုတ္တဝစနေန န သမေတိ.

तेव्हा सद्धम्मकित्ती थेर हे महासाधुज्जन आणि तिसासनधज थेरांसह केतुमती नगरात गेले. रठ्ठसार थेर देखील स्वतःच सिरिखेत्त नगरात गेले, असे प्राचीन ग्रंथांमध्ये म्हटले आहे. परंतु, राजवंशातील "सिरिखेत्त नगराचा राजा सत्वव याने त्यांना आणले" या विधानाशी हे जुळत नाही.

သဒ္ဓမ္မကိတ္တိတ္ထေရောပိ ကေတုမတီနဂရေ ကာလင်္ကတော. တတော ပစ္ဆာ ထောကံ ကာလံ အတိက္ကမိတွာ မဟာသာဓုဇ္ဇနတ္ထေရော တတ္ထေဝ ကာလမကာသိ.

सद्धम्मकित्ती थेर देखील केतुमती नगरातच काळवश झाले. त्यानंतर काही काळ उलटून गेल्यावर महासाधुज्जन थेर देखील तेथेच काळवश झाले.

တိသာသနဓဇတ္ထေရော ပန ကလိယုဂေ ဒွါဒသာဓိကေ နဝဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ဟံသာဝတီနဂရေ အနေကသေတိဘိန္ဒဿ ရညော ကာလေ ကေတုမတီနဂရတော ဟံသာဝတီနဂရံ အဂမာသိ.

आणि तिसासनधज थेर कलियुगाचे ९१२ वे वर्ष आले असता, हंसावती नगरात 'अनेकसेतिभिन्द' राजाच्या काळात, केतुमती नगरातून हंसावती नगरात गेले.

တတော ပစ္ဆာ တိစတ္တာလီသဝဿိကော ဟုတွာ ကလိယုဂေ တေရသာဓိကေ နဝဝဿသတေ မိင်္ဃ ဗြဟ္မနရပတိရညောကာလေ ပုန ဇေယျပုရနဂရံ သမ္ပတ္တော ဟုတွာ ဇေတဝနဝိဟာရသမီပေ ဧကိဿံ ဂုဟာယံ ဒိသီဒိ. မဟာအရိယဝံသဂဏိကဿ ဇေတဝနတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဥပသင်္ကမိ.

त्यानंतर वयाच्या ४३ व्या वर्षी, कलियुगाच्या ९१३ व्या वर्षी, मिंघ ब्रह्मणरपति राजाच्या काळात, ते पुन्हा जेय्यपूर नगरात आले आणि त्यांनी जेतवन विहाराच्या जवळ एका गुहेत निवास केला. तसेच ते महाअरियवंस गणाचे जेतवन थेर यांच्याकडे गेले.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ ဇေတဝနတ္ထေရော ဂိလာနော ဟုတွာ မယိ ကာလင်္ကတေ မမ ဌာနံ အဓုနာ ဟံသာဝတီနဂရတော အာဂတော တိသာသနဓဇော နာမ ထေရော ပရိဂ္ဂဏှိတုံ သမတ္ထော ဘဝိဿတိ, တဿ နိယျာဒေဿာမီတိ စိန္တေသိ. တသ္မိံ ခဏေ တိသာသနဓဇတ္ထေရော ပုရိမယာမေ သုပိနံ မဿိ,– မတကဠေဝရံ သမီပံ အာဂစ္ဆတီတိ, မဇ္ဈိမယာမေ ပန တံ မတကဠေဝရံ ဂုဟာယံ ပဝိသတီတိ, ပစ္ဆိမယာမေ မတကဠေဝရဿ မံသံ သတ္ထေန ဆိန္ဒတီတိ. အထ သုပိနံ ပဿိတဘာဝံ အတ္တနော သမီပေ သယန္တဿ ဧကဿ သာမဏေရဿ အာရောစေသိ. အာရောစေတွာ စ ပရိတ္တံ ဘဏေတွာ နိသီဒန္တဿေဝ ဇေတဝနတ္ထေရော တံ ပက္ကောသိတွာ ဇေတဝနဝိဟာရံ တဿ နိယျာဒေသိ. တိသာသနဓဇတ္ထေရော စ ဇေတဝနဝိဟာရေ နိသီဒိတွာ [Pg.115] ဂန္ထံ ဝါစေတွာ နိသီဒိ. မိင်္ဃ ဗြဟ္မနရပတိရာဇာ စ တဿ အနုဂ္ဂဟိတံ အကာသိ.

आणि त्या काळी जेतवन थेर आजारी झाले असता, त्यांनी विचार केला की, 'माझ्या मृत्यूनंतर (काळ केल्यानंतर), आता हंसावती नगरातून आलेले तिसासनधज नावाचे थेर माझे स्थान सांभाळण्यास समर्थ होतील, म्हणून मी हे स्थान त्यांच्याकडे सोपवीन.' त्याच क्षणी तिसासनधज थेरांनी रात्रीच्या पहिल्या प्रहरात एक स्वप्न पाहिले की—एक मृत शरीर जवळ येत आहे; मध्यम प्रहरात ते मृत शरीर गुहेत प्रवेश करत आहे; आणि अंतिम प्रहरात त्या मृत शरीराचे मांस शस्त्राने कापले जात आहे. त्यानंतर त्यांनी स्वप्न पाहिल्याची ही गोष्ट आपल्याजवळ झोपलेल्या एका सामणेराला सांगितली. ती सांगून आणि परित्त पठण करून ते बसले असतानाच, जेतवन थेरांनी त्यांना बोलावून घेतले आणि जेतवन विहार त्यांच्या स्वाधीन केला. तिसासनधज थेर जेतवन विहारात राहून ग्रंथांचे अध्यापन करू लागले. आणि मिंघ ब्रह्मणपती राजाने त्यांच्यावर अनुग्रह केला.

ပစ္ဆာ ကလိယုဂေ သောဠသာဓိကေ နဝဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ဟံသာဝတီနဂရိန္ဒော အနေကသေတိဘိန္ဒော နာမ ရာဇာ ရတနပူရနဂရံ ဝိဇယိတွာ ဧကံ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တဿ အဒါသိ.

नंतर, कलियुगातील नऊशे सोळा (९१६) वर्षे पूर्ण झाली असता, हंसावती नगराचा राजा अनेकसेतिभिंद याने रतनपूर नगर जिंकून एक विहार बांधला आणि तो त्यांना दान केला.

သော စ တိသာသနဓဇတ္ထေရော အရိမဒ္ဒနနဂရေ အရဟန္တ ဂဏဝံသိကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

आणि ते तिसासनधज थेर अरिमद्दन नगरातील अरहंत गणवंशाचे (परंपरेचे) होते, असे समजले पाहिजे.

တဿ ပန သိဿာ အနေကသတပ္ပမာဏာ လဇ္ဇိနော အဟေသုံ. တေသု ပန သိဿေသု ဝရဗာဟုတ္ထေရော ဘူမိနိခါနေန ဂရဝါသိတ္ထေရော မဟာရဋ္ဌဂါမဝါသိနော တယော မဟာထေရာတိ ဣမေ ပဉ္စ ထေရာ ဝိသေသတော ပရိယတ္တိကောဝိဒါတိ.

त्यांचे शेकडो शिष्य लज्जी (शीलवान) होते. त्या शिष्यांमध्ये वरबाहू थेर, भूमिनिखान येथील गरवासी थेर आणि महारठ्ठ गावातील तीन महाथेर, हे पाच थेर विशेषतः परियत्तीमध्ये (धम्मशास्त्रात) निपुण होते.

တိသာသနဓဇတ္ထေရော စ မဟလ္လကကာလေ အနာပါန သတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဝိဝေကဋ္ဌာနံ ဂဏှိ. တဒါ ဇေတဝနဂဏာဒယော အရဟန္တ ဂဏဝံသာယေဝ. အပရဘာဂေယေဝ တေသံ သိဿာနုသိဿပရမ္ပရာသု ကေစိ ဘိက္ခူ သိရစ္ဆာဒနံ နာနာဝဏ္ဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတဉ္စ တာလဝဏ္ဋံ ဂဟေတွာ အာစာရဝိကာရံ အာပဇ္ဇိံသု.

आणि तिसासनधज थेरांनी वृद्धपकाळी आनापानसती कम्मट्ठान घेऊन अरण्यात प्रवेश केला आणि एकांत स्थान पत्करले. त्यावेळी जेतवन गणादी हे अरहंत गणवंशाचेच होते. परंतु नंतरच्या काळात, त्यांच्या शिष्य-प्रशिष्यांच्या परंपरेतील काही भिक्खूंनी डोक्यावर छत्री आणि विविध रंगांनी सुशोभित केलेले तालवृंत (पंखा) घेऊन आचारात विकृती आणली.

ကလိယုဂေ ဧကဝဿာဓိကေ သဟဿေ သမ္ပတ္တေ ဥက္ကံသိကော နာမ ရာဇာ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တိသာသနဓဇတ္ထေရဿ သိဿဘူတဿ ဝရဗာဟုတ္ထေရဿ သိဿဘူတဿ မဟာရတနာကရဿ နာမ ထေရဿ အဒါသိ.

कलियुगातील एक हजार एक (१००१) वर्षे पूर्ण झाली असता, उक्कंसिक नावाच्या राजाने एक विहार बांधून तो तिसासनधज थेरांचे शिष्य असलेल्या वरबाहू थेरांचे शिष्य असणाऱ्या महारतनाकर नावाच्या थेरांना दान केला.

သော စ မဟာရတနာကရတ္ထေရော ဥက္ကံသိကရညော သိရိသုဓမ္မရာဇာမဟာဓိပတီတိ နာမလဉ္ဆံ ဆန္ဒာလင်္ကာရသဒ္ဒနေတ္တိ နယေဟိ အလင်္ကရိတွာ ဒဿိတံ ရဇိန္ဒရာဇနာမာဘိဓေယျာဒီပနိံ နာမ ဂန္ထံ အကာသိ.

आणि त्या महारतनाकर थेरांनी उक्कंसिक राजाच्या 'सिरिसुधम्मराजामहाधिपती' या पदवीला छंद, अलंकार आणि सद्दनेत्ती (व्याकरण) च्या नियमांनी अलंकृत करून दर्शविणारा 'राजिंदराजनामाभिधेय्यदीपनी' नावाचा ग्रंथ रचला.

တဉ္စ ဂန္ထံ ပရိဝိသောဓနတ္ထာယ တိရောပဗ္ဗတာဘိဓေယျဿ မဟာထေရဿ နိယျာဒေသိ. တိသာသနဓဇတ္ထေရဿ သိဿဘူတေသု [Pg.116] မဟာရဋ္ဌဂါမဝါသီသု တီသု ဘာတိကတ္ထေရေသု ဇေဋ္ဌော တိံသဂုဟာသုဝသန္တော ပရိယတ္တိံ ဝါစေတွာ နိသီဒိ. သတွဝရာဇာ စ တသ္မိံ ထေရေ အတိဝိယ ပသန္နော အဟောသိ. ညောင်္ကရမိ နာမကဿ ရညော ကာလေပိ စူဠပိတာ ဧကံ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တဿေဝ အဒါသိ. ဥက္ကံသိကရညော ကာလေပိ မင်္ဂဝံနာမကေ ပဗ္ဗတေ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တဿေဝ အဒါသိ.

आणि तो ग्रंथ शुद्धीकरणासाठी त्यांनी तिरोपब्बत नावाच्या महाथेरांकडे सोपवला. तिसासनधज थेरांचे शिष्य असलेल्या महारठ्ठ गावातील तीन बंधू थेरांपैकी सर्वात मोठे (जेष्ठ) थेर तिंसगुहा येथे राहून परियत्तीचे अध्यापन करत असत. आणि सत्वव राजा त्या थेरांवर अत्यंत प्रसन्न होता. ञोंगकरमी नावाच्या राजाच्या काळातही चुलत्याने एक विहार बांधून तो त्यांनाच दिला. उक्कंसिक राजाच्या काळातही मंगव नावाच्या पर्वतावर एक विहार बांधून तो त्यांनाच दिला.

တေသု မဟာရဋ္ဌဂါမဝါသိတ္ထေရေသု မဇ္ဈိမတ္ထေရောပိ တိသာသနဓဇတ္ထေရဿ ဇေဋ္ဌဘာတိကတ္ထေရဿ စ နိဝါသဋ္ဌာနဘူတေ ဇေတဝနဝိဟာရေယေဝ ဂန္ထံ ဝါစေတွာ နိသီဒိ. ကနိဋ္ဌတ္ထေရောပိ တေသံ နိဝါသဋ္ဌာနဘူတေသုယေဝ ဝိဟာရေသု ဂန္ထံ ဝါစေတွာ နိသီဒိ. ဧတ္ထ စ တိသာသနဓဇတ္ထေရော နာမ လဇ္ဇိအလဇ္ဇိဝသေန ဒုဗ္ဗိဓော. ယထာဝုတ္တတ္ထေရော ပန လဇ္ဇီယေ ဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အလဇ္ဇီ ပန ဣမသ္မိံ ထေရပရမ္ပရာဒဿနေ န ဣစ္ဆိ တဗ္ဗော. အလဇ္ဇီဘူတဿ ပန တိသာသနဓဇတ္ထေရဿ ဝတ္ထုံ ဣဓ အဝတွာ အဇ္ဈုပေက္ခိဿာမ, ပယောဇနာဘာဝါ ဂန္ထဿ စ ပပဉ္စူပဂမနတ္တာတိ.

त्या महारठ्ठ गावातील थेरांपैकी मधले थेर देखील तिसासनधज थेर आणि त्यांच्या जेष्ठ बंधू थेरांचे निवासस्थान असलेल्या जेतवन विहारातच ग्रंथांचे अध्यापन करत राहिले. सर्वात लहान थेर देखील त्यांच्या निवासस्थान असलेल्या विहारांमध्येच ग्रंथांचे अध्यापन करत राहिले. आणि येथे 'तिसासनधज थेर' या नावाचे लज्जी (शीलवान) आणि अलज्जी (शीलहीन) असे दोन प्रकार आहेत. वर उल्लेख केलेले थेर हे लज्जी (शीलवान) होते, असेच समजले पाहिजे. परंतु अलज्जी थेरांचा या थेर-परंपरेच्या वर्णनात समावेश करणे इष्ट नाही. म्हणून अलज्जी झालेल्या तिसासनधज थेराची कथा येथे न सांगता आम्ही त्याकडे दुर्लक्ष करत आहोत, कारण त्याचा काही उपयोग नाही आणि त्यामुळे ग्रंथाचा विस्तारच वाढेल.

ယောဂိရင်္ဂ နာမကဿ ရညော ကာလေ ဇေယျပုရေ သုဝဏ္ဏဂုဟဝါသီ မဟာထေရော ဒက္ခိဏာရာမဝိဟာရဝါသီ မဟာထေရော စတုဘူမိကဝိဟာရဝါသီ မဟာထေရော တောင်္ဂဘီလူ ဝိဟာရဝါသီ မဟာထေရော စ တိသာသနဓဇမဟာထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာယေဝ. တေသံ ပန ဝတ္ထုမ္ပိ ဂန္ထဝိတ္ထာရဘယေန န ဝဒါမ. လဇ္ဇိဂဏဝံသိကာ ဧတေတိ ဝိဇာနနမေဝ ဟေတ္ထ ပမာဏန္တိ.

योगिरंग नावाच्या राजाच्या काळात जेय्यपूर येथे सुवण्णगुहावासी महाथेर, दक्खिणाराम विहारवासी महाथेर, चतुभूमिक विहारवासी महाथेर आणि तोङ्गभीलू विहारवासी महाथेर हे सर्व तिसासनधज महाथेरांचे सद्धि विहारिका (शिष्य) होते. परंतु ग्रंथाचा विस्तार होण्याच्या भयाने आम्ही त्यांची कथा येथे सांगत नाही. ते लज्जी (शीलवान) गणवंशाचे होते, एवढे जाणणेच येथे पुरेसे आहे.

ကလိယုဂေ ဧကသဋ္ဌာဓိကေ နဝဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ဖဂ္ဂုနမာသဿ ဇုဏှပက္ခဒုတိယဒိဝသေ သုက္ကဝါရေ ရတနပူရနဂရံ ဒုတိယံ မာပေတွာ ညောဂီရင်္ဂ နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သီဟသူရဓမ္မရာဇာတိပိ နာမလဉ္ဆံ ပဋိဂ္ဂဏှိ. တောစဘီလူ ဝိဟာရဝါသီမဟာထေရံ [Pg.117] ဥဒ္ဒိဿ စတုဘူမိကဝိဟာရံ ကာရာပေသိ. စတ္တာရိ မဟာမုနိစေတိယာနိပိ ကာရာပေသိ. ဝိဟာရ စေတိယေသု အနိဋ္ဌိတေသုယေဝ သိန္နီနဂရံ နိက္ခမိတွာ တတ္ထ ဝေရံ ဝူပသမာပေတွာ ပစ္စာဂတကာလေ သင်္ခါရသဘာဝံ အနတိက္ကမနတော ဒိဝင်္ဂတော အဟောသိ. အဟောဝတ သင်္ခါရဓမ္မာတိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ,–

कलियुगातील नऊशे साठ आणि एक (९६१) वर्षे पूर्ण झाली असता, फाल्गुन महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या द्वितीयेला शुक्रवारी, रतनपूर नगर दुसऱ्यांदा वसवून ञोगीरंग नावाच्या राजाने राज्य केले. त्याने 'सीहसूरधम्मराजा' ही पदवी देखील धारण केली. त्याने तोचभीलू विहारवासी महाथेरांच्या उद्देशाने चतुभूमिक विहार बांधला. त्याने चार महामुनी चैत्य देखील बांधले. विहार आणि चैत्य अपूर्ण असतानाच, तो सिन्नी नगराकडे निघाला आणि तेथील वैर शांत करून परत येत असताना, संस्कारांच्या स्वभावाचे उल्लंघन न करू शकल्यामुळे तो स्वर्गवासी झाला. अहो! संस्कार धर्म खरोखरच अनित्य आहे! याविषयी येथे म्हटले आहे—

သေယျထာ ဝါဏိဇာနံဝ, ဃရဂေါဠိကရူပကံ;

တံတံဒိသံ ဘမိတွာဝ, သီသံ ဌပေတိ ဥတ္တရံ;

ज्याप्रमाणे व्यापाऱ्यांच्या घरातील पाल वेगवेगळ्या दिशांना फिरून शेवटी आपले डोके उत्तरेकडे ठेवते;

ဧဝံ လောကမှိ သတ္တာ စ, သန္ဓိစုတီနမန္တရေ;

ယထာ တထာ ဘမိတွာဝ, အန္တေ ဌပေန္တိ သန္တနုန္တိ;

त्याचप्रमाणे या जगातील प्राणी देखील जन्म आणि मृत्यूच्या दरम्यान इकडेतिकडे भटकून शेवटी शांत होतात (आपल्या प्रवाहाचा अंत करतात).

ကလိယုဂေ သတ္တသဋ္ဌာဓိကေ နဝဝဿသတေ ဖဂ္ဂုနမာသဿ ကာဠပက္ခတေရသမိယံ တဿ ဇေဋ္ဌပုတ္တော ပိတု သန္တကံ ရဇ္ဇံ ဂဏှိ. မဟာဓမ္မရာဇာတိ နာမလဉ္ဆမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဏှိ. ပိတု ကာလေ အနိဋ္ဌိတာနိ စေတိယာနိ ပုန ကာရာပေသိ. စတုဘူမိကဝိဟာရဉ္စ နိဋ္ဌံ ဂမာပေတွာ တောဝိဘီလူ မဟာထေရဿ ပရလောကံ ဂန္တွာ အဝိဇ္ဇမာနတာယ စတုဘူမိကဝိဟာရဝါသီ မဟာထေရဿ ဒဿာမီတိ အန္တေပုရံ ပက္ကောသာပေသိ. ထေရော ဒွေ ဝါရာနိ ပက္ကောသိယမာနောပိ နာဂစ္ဆိ. တတိယ ဝါရေ ပန ဗဟူ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ အန္တေပုရံ ဂန္တွာ ပဝိသထ, န ဟိ သက္ကာ ရညာ ပက္ကောသိတေ ပဋိက္ခိပိတုန္တိ အာဟံသု.

कलियुगातील नऊशे साठ आणि सात (९६७) वर्षे पूर्ण झाली असता, फाल्गुन महिन्याच्या कृष्ण पक्षाच्या त्रयोदशीला, त्याच्या ज्येष्ठ पुत्राने पित्याचे राज्य स्वीकारले. त्याने 'महाधम्मराजा' ही पदवी देखील धारण केली. पित्याच्या काळात अपूर्ण राहिलेले चैत्य त्याने पुन्हा बांधले. आणि चतुभूमिक विहार पूर्ण करून, तोविभीलू महाथेर परलोकात गेल्यामुळे हयात नसल्याने, 'मी हा विहार चतुभूमिक विहारवासी महाथेरांना देईन,' असे म्हणून त्याने त्यांना राजवाड्यात बोलावून घेतले. थेरांना दोनदा बोलावूनही ते आले नाहीत. परंतु तिसऱ्या वेळी, अनेक सद्धि विहारिकांनी त्यांना सांगितले की, 'राजवाड्यात जाऊन प्रवेश करा, कारण राजाने बोलावले असता नकार देणे योग्य नाही.'

အထ ထေရော ဧဝမာဟ,- အဟံ အာဝုသော ရဋ္ဌပီဠနပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဣစ္ဆာမိ, ဧဝမ္ပိ သစေ တုမှေ ဣစ္ဆထ ရညော သန္တိကံ ဂန္တုံ, ဧဝံ သတိ ဣဒါနိ ရညော သန္တိကံ အဟံ ဂမိဿာမီတိ အန္တေပုရံ ပါဝိသိ. ပဝိသိတွာ ရညာ သဒ္ဓိံ သလ္လာပံ ကတွာ အယံ ဝိဟာရော အရညဝါသီနံ ဘိက္ခူနံ အသပ္ပာယောတိ ပဋိက္ခိပိ. ဧဝံ ပန ဘန္တေ သတိ တသ္မိံ ဝိဟာရေ နိသီဒိယမာနံ ထေရံ ဥပဒိဿထာတိ[Pg.118]. ခဏိတ္တိပါဒဝိဟာရဝါသီ မဟာရာဇ ထေရော ပရိယတ္တိဝိဿာရဒေါ သိက္ခာကာမော, တဿ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. အထ ရာဇာ တဿ ဝိဟာရံ အဒါသိ. မဟာသံဃနာထောတိ နာမလဉ္ဆမ္ပိ အဒါသိ. သော တတ္ထ ပရိယတ္တိံ ဝါစေတွာ နိသီဒိ.

तेव्हा थेर असे म्हणाले - "आयुष्यमान, मी राष्ट्राला पीडा देणारे पिंडपात (भोजन) ग्रहण करू इच्छित नाही. तरीही, जर तुमची राजाकडे जाण्याची इच्छा असेल, तर अशा वेळी मी आता राजाकडे जाईन." असे सांगून त्यांनी अंतःपुरात प्रवेश केला. प्रवेश करून राजाशी संवाद साधल्यानंतर, "हा विहार अरण्यवासी भिक्खूंसाठी अयोग्य आहे," असे सांगून त्यांनी तो नाकारला. "भन्ते, जर असे असेल, तर त्या विहारात राहण्यासाठी एखाद्या थेरांचे नाव सुचवावे." "महाराज, खणित्तिपाद विहारात राहणारे थेर हे परियत्तीमध्ये विशारद आणि शिक्षाकाम (सदाचारी) आहेत, त्यांना हा विहार देणे योग्य ठरेल." तेव्हा राजाने त्यांना तो विहार दिला. तसेच 'महासंघनाथ' ही पदवी देखील दिली. त्यांनी तेथे राहून परियत्तीचे अध्यापन केले.

တဿ ပန ဝိဟာရဿ ပရိဝါရဘူတေသု စတ္တာလီသာယ ဝိဟာရေသု ဥတ္တရာယ အနုဒိသာယ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တော ဝရာဘိသံဃနာထော နာမ ထေရော မဏိကုဏ္ဍလဝတ္ထုံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ. ပစ္ဆိမာယ အနုဒိသာယ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တော ဧကော ထေရော သတ္တရာဇဓမ္မဝတ္ထုံ အကာသိ.

त्या विहाराच्या सभोवतालच्या चाळीस विहारांपैकी, उत्तर दिशेला असलेल्या एका विहारात राहणाऱ्या 'वराभिसंघनाथ' नावाच्या थेरांनी 'मणिकुंडलवत्थु' (मणिकुंडल कथा) हा ग्रंथ मराम (बर्मी) भाषेत लिहिला. पश्चिम दिशेला असलेल्या एका विहारात राहणाऱ्या एका थेरांनी 'सत्तराजधम्मवत्थु' (सप्तराजधर्म कथा) हा ग्रंथ लिहिला.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ ဘာမအင်္ကျော အာစာရအင်္ကျောတိ ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနဉ္စ လောကဓမ္မေသု ဆေကတာယ ဒွေ ဝိဟာရေ ကတွာ အဒါသိ. တေ ပန ဒွေ ထေရာ ဝေဒသတ္ထကောဝိဒါ, ပရိယတ္တိပဋိပတ္တီသု ပန မန္ဒာ, ရာမညရဋ္ဌတော အာဂတာ. တေ ပန ထေရပရမ္ပရာယ န ဂဏန္တိ ပေါရာဏာ.

आणि त्या काळात, 'भामअंक्य' आणि 'आचारअंक्य' या दोन भिक्खूंच्या लोकधम्मातील (लौकिक व्यवहारातील) कुशलतेमुळे (राजाने) दोन विहार बांधून दिले. ते दोन्ही थेर वेदशास्त्रात कोविद (पारंगत) होते, परंतु परियत्ती आणि पतिपत्ती (धम्म सिद्धांत आणि आचरण) मध्ये मंद होते, आणि ते रामञ्ञ देशातून आले होते. प्राचीन परंपरेनुसार थेर-परंपरेत त्यांची गणना केली जात नाही.

ကလိယုဂေ တိသတ္တတာဓိကေ နဝဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ မဟာမုနိစေတိယဿ ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေ စတ္တာရော ဝိဟာရေ ကာရာပေတွာ စတုန္နံ ထေရာနံ အဒါသိ. တေ စ ထေရာ တတ္ထ နိသီဒိတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိံသု.

कलियुगात ९७३ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, महामुनी चेतियाच्या (चैत्याच्या) पूर्व दिशेला चार विहार बांधून ते चार थेरांना देण्यात आले. आणि त्या थेरांनी तेथे राहून शासनाचा (बुद्ध शासनाचा) विस्तार केला.

တသ္မိံယေဝ ကာလေ ဗဒရဝနဝါသီ နာမ ဧကောပိ ထေရော အတ္ထိ. သောပိ ပရိယတ္တိဝိသာရဒေါ ဆပ္ပဒဝံသိကော. သော စ ထေရော ယာဝဇီဝံ ယထာဗလံ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတွာ ဒုတိယဘဝေ စလင်္ဂနဂရေ ဧကိဿာ ဣတ္ထိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. ဒသမာသစ္စယေန ကလိယုဂေ စတ္တာလီသာဓိကေ နဝဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ဗုဓဝါရေ ဝိဇာယိတွာ တေရသဝဿိကကာလေ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပရိယတ္တိံ ဥဂ္ဂဏှိ. သိရိခေတ္တနဂရိန္ဒော ရာဇာ သိရိခေတ္တနဂရံ အာနေတွာ သိရိခေတ္တနဂရေ သာမဏေရောတိ နာမေန ပါကဋော ဟုတွာ ကလိယုဂေ စတုပဏ္ဏာသာဓိကေ [Pg.119] နဝဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ပန္နရသဝဿိကကာလေ ဝေဿန္တရဇာဘကံ ကဗျာလင်္ကာရဝသေန ဗန္ဓိ. ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿကာလေ သိရိခေတ္တနဂရေယေဝ သိရိခေတ္တနဂရိန္ဒော ဝေရဝိဇယော နာမ ရာဇာ အနုဂ္ဂဟေတွာ ဥပသမ္ပဒဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာတိ. ပစ္ဆိမပက္ခာဓိကော နာမ ရာဇာ သိရိခေတ္တနဂရံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ အကာသိ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ တံ ထေရံ အာနေတွာ ရတနပူရနဂရေ ဝသာပေသိ. သူရကိတ္တိ နာမ ရညော ကနိဋ္ဌဘာတိကော ဧရာဝတီနဒီတီရေ စတုဘူမိကဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တဿ ထေရဿ အဒါသိ. ရာဇာ စ တိပိဋကာလင်္ကာရောတိ နာမလဉ္ဆံ အဒါသိ.

त्याच काळात 'बदरवनवासी' नावाचे एक थेर देखील होते. ते देखील परियत्तीमध्ये विशारद आणि 'छप्पदवंस' (छप्पद वंशाचे) होते. त्या थेरांनी आयुष्यभर आपल्या शक्तीनुसार शासनाचा विस्तार केला आणि दुसऱ्या जन्मात चलंग नगरातील एका स्त्रीच्या गर्भात प्रतिसंधी (पुनर्जन्म) घेतली. दहा महिन्यांनंतर, कलियुगात ९४० वर्षे पूर्ण झाल्यावर, बुधवारी त्यांचा जन्म झाला. वयाच्या तेराव्या वर्षी त्यांनी शासनात प्रव्रज्या घेतली आणि परियत्तीचे अध्ययन केले. सिरिखेत्त नगराच्या राजाने त्यांना सिरिखेत्त नगरात आणले. ते सिरिखेत्त नगरात 'सामणेर' या नावाने प्रसिद्ध झाले. कलियुगात ९५४ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, वयाच्या पंधराव्या वर्षी त्यांनी 'वेस्न्तर जातक' काव्यालंकार रूपाने रचले. वयाची वीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर, सिरिखेत्त नगरातच सिरिखेत्तचा राजा 'वेरविजय' याने त्यांना अनुग्रह देऊन उपसंपदा भूमीत प्रतिष्ठित केले. 'पच्छिमपक्खाधिक' नावाच्या राजाने सिरिखेत्त नगर आपल्या ताब्यात घेतले. आणि त्या काळात त्या थेरांना आणून रतनपूर नगरात वास्तव्यास ठेवले. राजाचा धाकटा भाऊ 'सूरकित्ती' याने इरावती नदीच्या तीरावर एक चार मजली विहार बांधून त्या थेरांना दिला. आणि राजाने त्यांना 'तिपिटकालंकार' ही पदवी दिली.

ကလိယုဂေ ဝဿသဟဿေ သမ္ပတ္တေ ဖဂ္ဂုနမာသဿ ပုဏ္ဏမိယံ သဋ္ဌိဝဿိကော ဟုတွာ တိရိယပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ အရညဝါသံ ဝသိ. ဒွေ ဝဿာဓိကေ ဝဿသဟဿေ ရာဇာ တသ္မိံ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တဿေဝ ထေရဿ အဒါသိ. သော ပန တိပိဋကာလင်္ကာရတ္ထေရော သိရိခေတ္တနဂရေ နဝင်္ဂကန္ဒရေ ပတ္တလင်္ကဿ အတုလဝံသတ္ထေရဿ ဝံသိကော. သိရိခေတ္တနဂရေ နဝင်္ဂကန္ဒရေ သုဝဏ္ဏဝိဟာရေ ဝသန္တဿ ထေရဿ ကိတ္တိဃောသော သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထရိ. ဇေယျပုရေ ဧရာဝတီနဒီတီရေ စတုဘူမိကဝိဟာရေ ဝသနကာလေ အဋ္ဌသာလိနိယာ အာဒိတော ဝီသတိ ဂါထာနံ သံဝဏ္ဏနံ အကာသိ. သူရကိတ္တိနာမကဿ ကနိဋ္ဌဘာတိကဿ ယာစနမာရဗ္ဘ ယသဝဍ္ဎနဝတ္ထုဉ္စ အကာသိ. တိရိယပဗ္ဗတေ ဝသနကာလေ ဝိနယာလင်္ကာရဋီကံ အကာသိ. ပစ္ဆိမပက္ခာဓိကရညော ကာလေ မဟာသံဃနာထတ္ထေရံ သံဃရာဇဘာဝေ ဌပေသိ. သော စ သံဃရာဇာ အတိဝိယ ပရိယတ္တိ ဝိသာရဒေါ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ ရတနပူရနဂရေပိ အရိယာလင်္ကာရတ္ထရော နာမ ဧကော အတ္ထိ. သော ပန တိပိဋကာလင်္ကာရတ္ထေရေန သမညာဏထာမော. ဝယသာပိ သမာနဝဿိကာ.

कलियुगात १००० वर्षे पूर्ण झाल्यावर, फाल्गुन महिन्याच्या पूर्णिमेला, वयाची साठ वर्षे पूर्ण झाल्यावर ते तिरिय पर्वतावर गेले आणि अरण्यवास करू लागले. १००२ व्या वर्षी राजाने तेथे एक विहार बांधून त्याच थेरांना दिला. ते तिपिटकालंकार थेर सिरिखेत्त नगरातील नवंगकंदरातील पत्तलंका येथील 'अतुलवंस' थेरांच्या वंशातील होते. सिरिखेत्त नगरातील नवंगकंदरातील सुवर्णविहारात राहणाऱ्या त्या थेरांचा कीर्तीघोष सर्वत्र पसरला. जेय्यपूर येथे इरावती नदीच्या तीरावर चार मजली विहारात राहत असताना त्यांनी 'अट्ठसालिनी' च्या सुरुवातीच्या वीस गाथांचे भाष्य केले. 'सूरकित्ती' नावाच्या धाकट्या भावाच्या विनंतीवरून त्यांनी 'यसवड्ढनवत्थु' (यशवर्धन कथा) देखील रचली. तिरिय पर्वतावर राहत असताना त्यांनी 'विनयालंकार टीका' रचली. पच्छिमपक्खाधिक राजाच्या काळात त्यांनी 'महासंघनाथ' थेरांना संघराज पदावर प्रस्थापित केले. आणि ते संघराज परियत्तीमध्ये अत्यंत विशारद होते. आणि त्या काळात रतनपूर नगरात देखील 'अरियालंकार' नावाचे एक थेर होते. ते तिपिटकालंकार थेरांच्या समान ज्ञान आणि सामर्थ्य असणारे होते. वयाने देखील ते समवयस्क होते.

တေသု တိပိဋကာလင်္ကာရတ္ထေရော ဂန္ထန္တရဗဟုဿုတဋ္ဌာနေ [Pg.120] အဓိကော, အရိယာလင်္ကာရတ္ထေရော ပန ဓာတုပစ္စယဝိဘာဂဋ္ဌာနေ အဓိကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပစ္ဆာ ပန ဥက္ကံသိကရညောကာလေ တေပိ ဒွေ ထေရာ ရညော အာစရိယာ ဟုတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိံသု. တေသု အရိယာလင်္ကာရတ္ထေရော အပရဘာဂေ ကာလင်္ကရိတွာ တဿ ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ဒုတိယာရိယာလင်္ကာရတ္ထေရဿ ရာဇမဏိစူဠစေတိယဿ သမီပေ ဒက္ခိဏဝနာရာမံ နာမ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ အဒါသိ.

त्यांच्यामध्ये तिपिटकालंकार थेर हे विविध ग्रंथांच्या बहुश्रुततेमध्ये श्रेष्ठ होते, तर अरियालंकार थेर हे धातू आणि प्रत्यय यांच्या विभागात श्रेष्ठ होते, असे जाणावे. नंतर, 'उक्कंसिक' राजाच्या काळात ते दोन्ही थेर राजाचे आचार्य बनले आणि त्यांनी शासनाचा विस्तार केला. त्यांच्यापैकी अरियालंकार थेर नंतरच्या काळात कालवश झाल्यावर, त्या थेरांचे सद्धि विहारिक (शिष्य) असणाऱ्या 'दुसऱ्या अरियालंकार' थेरांसाठी राजमणीचूळ चेतियाच्या जवळ 'दक्खिणवनाराम' नावाचा विहार बांधून देण्यात आला.

ဥက္ကံသိကော နာမ ရာဇာ ပန သာသနေ ဗဟုပ္ပကာရော. သော စ ကလိယုဂေ ဆနဝုတာဓိကေ နဝဝဿသတေ ရဇ္ဇံ ပတ္တော. ရဇ္ဇံ ပန ပတွာ သိရိဓမ္မာသောကရာဇာဝိယ စတ္တာရိ ဝဿာနိ အတိက္ကမိတွာ မုဒ္ဓါဘိသေကံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သိရိသုဓမ္မ ရာဇာမဟာဓိပတီတိ နာမလဉ္ဆမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဏှိ. ဧကသ္မိံ ပန သမယေ ဟံသာဝတီနဂရံ ဂန္တွာ တတ္ထ နိသီဒိ. အထ ရာမညရဋ္ဌဝါသိနော ဧဝမာဟံသု,- မရမ္မိကဘိက္ခူ နာမ ပရိယတ္တိကောဝိဒါ ဝေဒသတ္ထညုနော နတ္ထီတိ. တံ သုတွာ ရာဇာ စတုဘူမိကဝိဟာရဝါသိတ္ထေရဿ သန္တိကံ သာသနံ ပေသေသိ,-တိံသဝဿိကာ စတ္တာလီသဝဿိကာ ဝါ ပရိယတ္တိကောဝိဒါ ဝေဒသတ္ထညုနော ဘိက္ခူ ရာမညရဋ္ဌံ မမ သန္တိကံ ပေသေထာတိ. အထ စတုဘူမိ ကဝိဟာရဝါသိတ္ထေရော တိပိဋကာလင်္ကာရံ တိလောကာလင်္ကာရံ တိသာသနာလင်္ကာရဉ္စ သဒ္ဓိံ တိံသမတ္ထေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပေသေသိ. ဟံသာဝတီနဂရံ ပန ပတွာ မောဓောစေတိယဿ ပုရတ္ထိမဘာဂေ ဝိဟာရေ ကာရာပေတွာ တေသံ အဒါသိ.

परंतु 'उक्कंसिक' नावाचा राजा शासनासाठी अत्यंत उपकारक होता. तो कलियुगात ९९६ वर्षे पूर्ण झाल्यावर राज्यावर आला. राज्य प्राप्त केल्यावर, राजा सिरिधम्मासोकाप्रमाणे चार वर्षे उलटून गेल्यावर त्याने मूर्धाभिषेक स्वीकारला आणि 'सिरिसुधम्म राजामहाधिपती' ही पदवी देखील स्वीकारली. एका वेळी तो हंसावती नगरात गेला आणि तेथे राहू लागला. तेव्हा रामञ्ञ देशातील रहिवासी असे म्हणाले - "मराम भिक्खूंमध्ये परियत्तीमध्ये कोविद आणि वेदशास्त्राचे ज्ञाते कोणीही नाहीत." ते ऐकून राजाने चतुर्भूमिक विहारात राहणाऱ्या थेरांकडे संदेश पाठवला - "तीस किंवा चाळीस वर्षांचे, परियत्तीमध्ये कोविद आणि वेदशास्त्राचे ज्ञाते असणारे भिक्खू रामञ्ञ देशात माझ्याकडे पाठवावेत." तेव्हा चतुर्भूमिक विहारात राहणाऱ्या थेरांनी तिपिटकालंकार, तिलोकालंकार आणि तिसासनालंकार यांना तीस इतर भिक्खूंसह पाठवले. हंसावती नगरात पोहोचल्यावर, मोधो चेतियाच्या पूर्व भागात विहार बांधून ते त्यांना देण्यात आले.

ဥပေါသထဒိဝသေသု သုဓမ္မသာလာယံ ရာမညရဋ္ဌဝါသိနော ပရိယတ္တိကောဝိဒေ ဝေဒသတ္ထညုနော သန္နိပါတာပေတွာ တေဟိ တီဟိ ထေရေဟိ သဒ္ဓိံ ကထာသလ္လာပံ ကာရာပေသိ. အထ ရာမညရဋ္ဌဝါသိနော ဘိက္ခူ ဧဝမာဟံသု,– ပုဗ္ဗေ ပန မယံ မရမ္မရဋ္ဌေ ပရိယတ္တိကောဝိဒါ ဝေဒသတ္တညုနော နတ္ထီတိ မညာမ, ဣဒါနိ မရမ္မရဋ္ဌဝါသိနော အတိဝိယ ပရိယတ္တိ ကောဝိဒါ [Pg.121] ဝေဒသတ္ထညုနောတိ. အပရဘာဂေ ကလိယုဂေ ဆနဝုတာဓိကေ နဝဝဿသတေ သမ္ပတ္တေ ရာဇာ ရတနပူရနဂရံ ပစ္စာဂစ္ဆိ.

उपोसथाच्या दिवशी सुधम्मा शालेमध्ये रामञ्ञ देशातील परियत्ती-कोविद (परियत्तीत निपुण) आणि वेदशास्त्रज्ञांना एकत्रित करून, त्या तीन थेरांसोबत संभाषण करविले. तेव्हा रामञ्ञ देशातील भिक्खू असे म्हणाले, 'पूर्वी तर आम्ही असे मानत होतो की मरम्म देशात परियत्ती-कोविद आणि वेदशास्त्रज्ञ नाहीत; परंतु आता (आम्हाला समजले की) मरम्म देशातील रहिवासी अत्यंत परियत्ती-कोविद आणि वेदशास्त्रज्ञ आहेत.' नंतरच्या काळात, कलियुग ९९६ वर्षे पूर्ण झाल्यावर राजा रतनपूर नगरात परत आला.

တေပိ ထေရာ ပစ္စာဂန္တုကာမာ ရာမညရဋ္ဌေ ပဓာနဘူတဿ တိလောကဂရူတိ နာမဓေယျဿ မဟာထေရဿ သန္တိကံ ဝန္ဒနတ္ထာယ အဂမံသု.

ते थेरसुद्धा परत जाण्याची इच्छा असणारे असल्याने, रामञ्ञ देशातील प्रमुख असणाऱ्या 'तिलोकगुरू' नावाच्या महाथेरांच्या दर्शनासाठी (वंदना करण्यासाठी) त्यांच्याकडे गेले.

တဒါ တိလောကဂရုတ္ထေရောပိ တေဟိ သဒ္ဓိံ သလ္လာပံ ကတွာ ဧဝမာဟ,-တုမှေသု ပန တိပိဋကာလင်္ကာရတ္ထေရော ပဌမံ အာဝါသဝိဟာရံ လဘိဿတီတိ. ကသ္မာ ပန ဘန္တေ ဧဝမ ဝေါစာတိ ဝုတ္တေ အယံ ပန ပိဏ္ဍာယ စရန္တောပိ အန္တရာမဂ္ဂေ ဝေဠုဝေတ္တာဒီနိ လဘိတွာ ဂဟေတွာ ဝိဟာရေ ပဋိသင်္ခရဏံ အကာသိ, တသ္မာဟံ ဧဝံ ဝဒါမိ, လောကေ ဝိဟာရေ ပဋိသင်္ခရဏသီလာ ဘိက္ခူ သီဃမေဝ အာဝါသဝိဟာရံ လဘန္တီတိ ဟိ ပေါရာဏတ္ထေရာ အာဟံသူတိ အာဟ.

तेव्हा तिलोकगुरू थेरांनीही त्यांच्याशी संभाषण करून असे म्हटले, 'तुमच्यामध्ये तिपिटकालंकार थेरांना सर्वात आधी आवास-विहार प्राप्त होईल.' 'भंते, आपण असे का म्हणालात?' असे विचारले असता (ते म्हणाले), 'हा (थेर) पिंडाचारासाठी फिरत असतानाही वाटेत बांबू, वेत इत्यादी मिळवून व घेऊन विहाराची दुरुस्ती करत असे. म्हणून मी असे म्हणतो. जगात जे भिक्खू विहारांची दुरुस्ती करण्याच्या स्वभावाचे असतात, त्यांना लवकरच आवास-विहार प्राप्त होतो, असे प्राचीन थेरांनी म्हटले आहे.'

တေပိ ရတနပူရနဂရံ ပစ္စာဂစ္ဆိံသု. တိလောကဂရုတ္ထေရဿ ဝစနာနုရူပမေဝ တိပိဋကာလင်္ကာရတ္ထေရော သဗ္ဗပဌမံ အာဝါသဝိဟာရံ လဘီတိ.

तेसुद्धा रतनपूर नगरात परत आले. तिलोकगुरू थेरांच्या वचनानुसारच तिपिटकालंकार थेरांना सर्वात आधी आवास-विहार प्राप्त झाला.

ကလိယုဂေ ပန နဝဝဿာဓိကေ ဝဿသဟဿေ သမ္ပတ္တေ ရညော ကနိဋ္ဌော ကာလမကာသိ. အထံ ရညော ပုတ္တော ဥစ္စနဂရဘောဇကော ဗာလဇနေဟိ သန္ထဝံ ကတွာ တေသံ ဝစနံ အာဒိယိတွာ ပစ္စူသကာလေ ပိတရံ ဃာတေတုကာမော အန္တေပုရံ သဟသာ ပါဝိသိ.

कलियुग १००९ वर्षे पूर्ण झाल्यावर राजाचा धाकटा भाऊ कालवश झाला. त्यानंतर राजाचा मुलगा, जो उच्चनगरचा प्रशासक होता, त्याने मूर्ख लोकांशी मैत्री केली आणि त्यांचे ऐकून पहाटेच्या वेळी आपल्या वडिलांचा वध करण्याच्या इच्छेने तो अचानक अंतःपुरात शिरला.

ရာဇာဝ အနဂ္ဃံ မုဒ္ဒိကံ ဂဟေတွာ နန္ဒဇေယျေန နာမ အမစ္စေန ရာဇယောဓေန နာမ အမစ္စေနစ သဒ္ဓိံ အညတရဝေသေန နဂရတော နိက္ခမိတွာ ရဇတဝါလုကနဒိံ သမ္ပတ္တော.

राजाने एक अमूल्य राजमुद्रा (अंगठी) घेतली आणि नंदजेय्य नावाच्या अमात्यासह व राजयोध नावाच्या अमात्यासह वेषांतर करून नगरातून बाहेर पडून तो रजतवालुका नदीपाशी पोहोचला.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ ဧကော သာမဏေရော မာတာပိတူနံ ဂေဟေ ပိဏ္ဍပါတံ အာနေဿာမီတိ ခုဒ္ဒကနာဝါယ နဒိယံ အာဂစ္ဆိ. အထ [Pg.122] တံ သာမဏေရံ ဒိသွာ ရာဇာ ဧဝမာဟ,- အမှေ ဘန္တေ ပရတီရံ နာဝါယ အာနေဟီတိ. သာမဏေရော စ အာဟ,-သစေ ဥပါသက တုမှေ ပရတီရံ အာနေယျံ, ဘတ္တကာလံ အတိက္ကမေယျန္တိ. အထ ရာဇာ အမှေယေဝ သီဃံ အာနေဟိ, ဣမံ မုဒ္ဒိကံ ဒဿာမီတိ အဿာသေတွာ အာနေတုံ ဩကာသံ ယာစိ. အထ သာမဏေရော ကာရုညပ္ပတ္တံ ဝစနံ သုတွာ ပရတီရံ အာနေသိ.

आणि त्याच वेळी, एक सामणेर आपल्या आई-वडिलांच्या घरी भिक्षा घेऊन जाण्यासाठी एका लहान नावेने नदीत आला. तेव्हा त्या सामणेराला पाहून राजा म्हणाला, 'भंते, आम्हाला नावेने पलीकडच्या तीरावर घेऊन चला.' सामणेर म्हणाला, 'उपासका, जर मी तुम्हाला पलीकडच्या तीरावर नेले, तर माझी भोजनाची वेळ टळून जाईल.' तेव्हा राजाने 'आम्हाला लवकर पलीकडे ने, मी तुला ही राजमुद्रा देईन' असे आश्वासन देऊन नेण्याची विनंती केली. तेव्हा सामणेराने ते करुणाजनक शब्द ऐकून त्यांना पलीकडच्या तीरावर पोहोचवले.

အထ စတုဘူမိကဝိဟာရံ ပတွာ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ထေရဿ သဗ္ဗမ္ပိ ကာရဏံ အာရောစေတွာ ဧဝမာဟ,-သစေ ဘန္တေ အမှေ ဂဏှိတုံ အာဂစ္ဆယျ, တေ နိဝါရေထာတိ. ထေရောစ မယံ မဟာရာဇ သမဏာ န သက္ကာ ဧဝံ နိဝါရေတုံ, ဧဝမ္ပိ ဧကော ဥပါယော အတ္ထိ,-နိသိန္နဝိဟာရဝါသိတ္ထေရော ပန ဂိဟိကမ္မေသု အတိဝိယ ဆေကော, တံ ပက္ကောသေတွာ ကာရဏံ စိန္တေတုံ ယုတ္တန္တိ. အထ တံ ပက္ကောသေတွာ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ရာဇာ ဣဒမဝေါ စ,- သစေ ဘန္တေ အမှေ ဂဏှိတုံ အာဂစ္ဆေယျုံ, အထ ကေနစိဒေဝ ဥပါယေန တေ နိဝါရေထာတိ. အထ သော ထေရော ဧဝမာဟ,-တေန ဟိ မဟာရာဇ မာ ကိဉ္စိ သောစိ မာဘာယိ ဝိဟာရမဇ္ဈေ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ နိသီဒထာတိ ဝတွာ ပိဏ္ဍာယ အစရန္တေ ဘိက္ခုသာမဏေရေ သန္နိပါတာပေတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒဏ္ဍဟတ္ထာ ဟုတွာ ဧကဿပိ ပုရိသဿ ဝိဟာရံ ပဝိသိတုံ ဩကာသံ မာ ဒေထာတိ ဝတွာ သေနံဝိယ ဗျူဟေသိ. သာမန္တဝိဟာရေသုပိ ဝသန္တေ ဘိက္ခုသာမဏေရေ ပက္ကောသိ. တဒါ ကိရ အာဂန္တွာ သန္နိပါတာနံ ဘိက္ခုသာမဏေရာနံ အတိရေကသဟဿမတ္တံ အဟောသိ. ထေရော တေ ဝိဟာရေ ဒွါရကောဋ္ဌကေသု အာဂတမဂ္ဂေ စ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒဏ္ဍဟတ္ထာ ဟုတွာ အာရက္ခဏတ္ထာယ ဌပေသိ, ယထာ ဝဍ္ဎကီ သူကရော ဗျဂ္ဃဿ နိဝါရဏတ္ထာယ ဝိသုံ ဝိသုံ သူကရေ သံဝိဓာယ ဌပေသီတိ. အထ ပုတ္တဿ ယောဓာပိ ရာဇာနံ ဂဟေတုံ န သက္ကာ, ဘိက္ခု သာမဏေရာနံ [Pg.123] ဂါရဝဝသေန ဗလက္ကာရေန မာရေတွာ ပဝိသိတုံ န ဝိသဟန္တိ, ဘိက္ခု သာမဏေရာနံ ဗာဟုလ္လတာယ စ.

त्यानंतर चतुर्भुमिक विहारात पोहोचून, त्या विहारातील थेरांना सर्व हकीकत सांगून राजा म्हणाला, 'भंते, जर आम्हाला पकडण्यासाठी कोणी आले, तर तुम्ही त्यांना रोखा.' थेर म्हणाले, 'महाराज, आम्ही श्रमण आहोत, आम्ही अशा प्रकारे रोखू शकत नाही. तरीही एक उपाय आहे. निसिन्न विहारात राहणारे थेर गृहस्थांच्या कामात अत्यंत चतुर आहेत. त्यांना बोलावून यावर विचार करणे योग्य होईल.' त्यानंतर त्यांना बोलावून आणि ती हकीकत सांगून राजाने असे म्हटले, 'भंते, जर आम्हाला पकडण्यासाठी ते आले, तर कोणत्याही उपायाने त्यांना रोखा.' तेव्हा ते थेर म्हणाले, 'तसे असेल तर महाराज, काळजी करू नका, घाबरू नका. विहाराच्या मध्यभागी असलेल्या श्रीगर्भामध्ये (मुख्य खोलीत) जाऊन बसा.' असे सांगून त्यांनी भिक्षेसाठी न गेलेल्या भिक्खू व सामणेरांना एकत्र बोलावले आणि 'प्रत्येकाने हातात काठी घेऊन वेगवेगळ्या ठिकाणी उभे राहावे आणि एकाही माणसाला विहारात प्रवेश करू देऊ नये,' असे सांगून सैन्यासारखी व्यूहरचना केली. त्यांनी शेजारच्या विहारांमध्ये राहणाऱ्या भिक्खू व सामणेरांनाही बोलावले. तेव्हा तेथे येऊन एकत्र झालेल्या भिक्खू व सामणेरांची संख्या एक हजाराहून अधिक झाली. थेरांनी त्यांना विहाराच्या प्रवेशद्वारांवर आणि येण्याच्या मार्गांवर हातात काठ्या देऊन संरक्षणासाठी वेगवेगळ्या ठिकाणी उभे केले; ज्याप्रमाणे एका चतुर डुकराने वाघाला रोखण्यासाठी डुकरांना वेगवेगळ्या ठिकाणी नियोजित करून उभे केले होते. त्यामुळे मुलाचे सैनिकही राजाला पकडू शकले नाहीत, कारण भिक्खू व सामणेरांबद्दलच्या आदरामुळे आणि भिक्खू-सामणेरांच्या मोठ्या संख्येमुळे ते बळजबरीने त्यांना मारून आत शिरण्याचे धाडस करू शकले नाहीत.

တသ္မိံယေဝ သံဝစ္ဆရေ အဿယုဇမာသဿ ကာဠပက္ခပဉ္စမိတော ယာဝ ကတ္တိကမာသဿ ကာဠပက္ခပဉ္စမီ ဝိဟာရေယေဝ ရာဇာ နိလီယိတွာ နိသီဒိ. အထ အန္တေပုရဝါသိကာ အမစ္စာ ပုတ္တံ အပနေတွာ ရာဇာနံ အာနေတွာ ရဇ္ဇေ ဌပေသုံ. ရာဇာ စ ပုန ရဇ္ဇံ ပတွာ ဝိဟာရေ နိသိန္နကာလေ မာ ဘာယိ မဟာရာဇ တွံ ဇိနေဿတီတိ ရညော အာရောစေန္တဿ ဝေဒသတ္ထညုနော ဧကဿ ဘိက္ခုဿ စညိင်္ခုစေတိယဿ ဧသန္နဋ္ဌာနေ ဧကံ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ အဒါသိ. ဓမ္မနန္ဒရာဇဂုရူတိ နာမလဉ္ဆမ္ပိ အဒါသိ. တဿ ပန ဝိဇာတဋ္ဌာနဘူတံ ဂါမံ နိဿာယ မရမ္မဝေါဟာရေန ‘ယေ နေ နာ သေ ယာံ ဝ’ ဣတိ သမညာ အဟောသိ.

त्याच वर्षी, आश्विन महिन्याच्या कृष्ण पक्षाच्या पंचमीपासून कार्तिक महिन्याच्या कृष्ण पक्षाच्या पंचमीपर्यंत राजा विहारातच लपून राहिला. त्यानंतर अंतःपुरात राहणाऱ्या अमात्यांनी मुलाला दूर केले आणि राजाला परत आणून राज्यावर बसवले. राजाने पुन्हा राज्य प्राप्त केल्यावर, विहारात लपून बसलेले असताना 'महाराज, घाबरू नका, तुमचा विजय होईल' असे सांगणाऱ्या एका वेदशास्त्रज्ञ भिक्खूला चञ्ञिङ्खु चैत्याच्या जवळ एक विहार बांधून दिला. तसेच त्यांना 'धम्मानंद राजगुरु' ही पदवी देखील दिली. त्यांच्या जन्मस्थानाचा गाव असलेल्या गावावरून मरम्म (बर्मी) भाषेत 'ये ने ना से यां व' अशी संज्ञा (नाव) पडली.

ရာဇာ စ ပုန ရဇ္ဇံ ပတွာ တသ္မိံယေဝ သံဝစ္ဆရေ ကတ္တိကမာသဿ ကာဠပက္ခစုဒ္ဒသမိယံ သဗ္ဗေပိ မဟာထေရေ နိမန္တေတွာ ရာဇဂေဟံ ပဝေသေတွာ ပိဏ္ဍပါတေန ဘောဇေသိ. အထ ရာဇာ ဧဝမာဟ,-စတုဘူမိကဝိဟာရဝါသိတ္ထေရော သမ္ပရာယိကတ္ထာဝဟော အာစရိယော, နိသိန္နဝိဟာရဝါသိတ္ထေရော ပန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကတ္ထာဝဟောတိ ဧဝံ ရာဇာဝံသေ ဝုတ္တံ. ပေါရာဏပေါတ္ထကေသု ပန စတုဘူမိကဝိဟာရ ဝါသိတ္ထေရော ဧကန္တသမဏော အာစရိယော, နိသိန္နဝိဟာရဝါသိတ္ထေရော ပန ယောဓာရဟော ယောဓကမ္မေ ဆေကောတိ ရာဇာ အဟာတိ ဝုတ္တံ. ရာဇာ ကိရ သမ္ပရာယိကတ္ထံ အနုပေက္ခိတွာ ဒိန္နကာလေ နိသိန္နဝိဟာရတ္ထေရဿ န အဒါသိ, ကဒါစိ ကဒါစိ ပန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကတ္ထံ အနုပ္ပေက္ခိတွာ တဿ ဝိသုံ အဒါသီတိ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ နိသိန္နဝိဟာရ ဝါသိတ္ထေရော ရညော ဘီယေဟိ နိဝါရဏတ္ထာယ အာရက္ခံ အကာသိ, န ပရေသံ ဝိဟေဌနတ္ထာယ, အာဏတ္တိကပ္ပယောဂါ စ န ဒိဿတိ, တသ္မာ နတ္ထိ အာပတ္တိဒေါသော. သဒ္ဓါတိဿရညော ဘယေဟိ [Pg.124] နိဝါရဏတ္ထံ အရဟန္တေဟိ ထေရေဟိ ကတပ္ပယောဂေါဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

आणि राजाने पुन्हा राज्य प्राप्त केल्यावर, त्याच वर्षी कार्तिक महिन्याच्या कृष्ण पक्षाच्या चतुर्दशीला सर्व महाथेरांना आमंत्रित करून, राजवाड्यात बोलावून त्यांना भोजन (पिंडपात) दिले. तेव्हा राजा असे म्हणाला, 'चतुर्भुमिक विहारात राहणारे थेर हे पारलौकिक कल्याणाचे (संपरायिक अर्थाचे) वहन करणारे आचार्य आहेत, आणि निसिन्न विहारात राहणारे थेर हे ऐहिक कल्याणाचे (दृष्टधार्मिक अर्थाचे) वहन करणारे आहेत.' असे राजवंशात म्हटले आहे. परंतु प्राचीन ग्रंथांमध्ये असे म्हटले आहे की, 'चतुर्भुमिक विहारात राहणारे थेर हे एकांतप्रिय श्रमण आचार्य आहेत, आणि निसिन्न विहारात राहणारे थेर हे योद्ध्यासारखे आणि युद्धकार्यात चतुर आहेत, असे राजा म्हणाला.' राजाने पारलौकिक कल्याणाचा विचार न करता दान देण्याच्या वेळी निसिन्न विहारातील थेरांना दिले नाही, परंतु कधीकधी ऐहिक कल्याणाचा विचार करून त्यांना स्वतंत्रपणे दिले. आणि येथे, ज्याअर्थी निसिन्न विहारात राहणाऱ्या थेरांनी राजाचे भीतीपासून रक्षण करण्यासाठी सुरक्षा केली, इतरांना त्रास देण्यासाठी नाही, आणि यात हिंसेची कोणतीही आज्ञा दिसत नाही, म्हणून त्यांना कोणताही आपत्तीदोष (विनय नियमांचा भंग) लागत नाही. हे राजा सद्धातिस्सच्या भीतीचे निवारण करण्यासाठी अरहंत थेरांनी केलेल्या कृतीसारखेच मानले पाहिजे.

စတုဘူမိကဝိဟာရ ဝါသိတ္ထေရော ပန ခဏိတ္တိပါဒဂါမေ ဇာတော, အရိမဒ္ဒနပုရေ အရဟန္တတ္ထေရဂဏပ္ပဘဝေါ, ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂန္တွာ အညေသံ ဘိက္ခူနံ အာစာရံ ယထာဘူတံ ဇာနိတွာ တေဟိ စတုပစ္စယသမ္ဘောဂေါ န ကဘပုဗ္ဗော, အန္တမသော ဥဒကမ္ပိ န ပိဝိတပုဗ္ဗော, တံတံဋ္ဌာနမ္ပိ စမ္မခဏ္ဍံ ဂဟေတွာယေဝ ဂမနသီလော. ဥက္ကံသိကရာဇာ ပန သိရိခေတ္တနဂရေ ဒွတ္တပေါင်္ကရညာ ကာရာဝိတစေတိယသဏ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ရာဇမဏိစူဠံ နာမ စေတိယံ အကာသိ. တံ ပန စေတိယံ ပရိမဏ္ဍလတော တိဟတ္ထသတပ္ပမာဏံ, ဥဗ္ဗေဓတောပိ ဧတ္တကမေဝ. တဿ ပန စေတိယဿ စတူသု ပဿေသု စတ္တာရော ဝိဟာရေပိ ကာရာပေသိ, ပုရတ္ထိမပဿေ ပုဗ္ဗဝနာရာမော နာမ ဝိဟာရော, ဒက္ခိဏပဿေ ပန ဒက္ခိဏဝနာရာမော နာမ, ပစ္ဆိမပဿေ ပစ္ဆိမဝနာရာမော နာမ, ဥတ္တရပဿေ ဥတ္တရဝနာရာမော နာမ. တေသု စတူသု ဝိဟာရေသု ဥတ္တရဝနာရာမော နာမ ဝိဟာရော အသနိပါဘဂ္ဂိနာ ဍယှိတွာ ဝိနဿိ. အဝသေသေ ပန တယော ဝိဟာရေ ပရိယတ္တိကောဝိဒါနံ တိဏ္ဏံ မဟာထေရာနံ အဒါသိ. နာမ လဉ္ဆမ္ပိ တေသံ အဒါသိ. ပစ္ဆိမဿ ရညော ကာလေယေဝ ဥတ္တရပဿေ ဝိဟာရံ ကာရာပေသိ.

चतुभूमिकविहारवासी थेर हे खणित्तिपाद गावात जन्मले होते. ते अरिमद्दनपुरात अरहंत थेरांच्या समूहातून उदयास आले होते. ते जेथे कुठे जात, तेथे इतर भिक्खूंचे आचरण यथार्थपणे जाणून घेतल्यानंतर, त्यांनी त्यांच्याकडून कधीही चतुप्रत्ययांचा उपभोग घेतला नव्हता, अगदी पाणीसुद्धा कधी प्यायले नव्हते. ते त्या त्या ठिकाणी केवळ चर्मखंड (कातड्याचे आसन) घेऊनच जाण्याच्या स्वभावाचे होते. उक्कंसिक राजाने सिरिखेत्त नगरात द्वत्तपोंग राजाने बांधलेल्या चेतियाचा आकार घेऊन 'राजमणीचुळ' नावाचे चेतिय बांधले. ते चेतिय परिघाने तीनशे हात प्रमाणाचे होते आणि उंचीनेही तितकेच होते. त्या चेतियाच्या चारही बाजूंना त्यांनी चार विहारही बांधले; पूर्व दिशेला 'पुब्बवनाराम' नावाचा विहार, दक्षिण दिशेला 'दक्खिणवनाराम' नावाचा, पश्चिम दिशेला 'पच्छिमवनाराम' नावाचा आणि उत्तर दिशेला 'उत्तरवनाराम' नावाचा विहार. त्या चार विहारांपैकी 'उत्तरवनाराम' नावाचा विहार वीज पडून जळून नष्ट झाला. उरलेले तीन विहार त्यांनी परियत्तीमध्ये निष्णात असलेल्या तीन महाथेरांना दिले. त्यांनी त्यांना नाममुद्रा (पदव्या) देखील दिल्या. नंतरच्या राजाच्या काळातच उत्तर दिशेला विहार बांधण्यात आला.

တသ္မိံ ပန စေတိယေ ဆတ္တံ အနာရောပေတွာယေဝ သော ရာဇာ ဒိဝင်္ဂတော. တေသု ပန စတူသု ဝိဟာရေသု နိသိန္နာနံ ထေရာနံ ဒက္ခိဏဝနာရာမဝိဟာရဝါသီမဟာထေရော ကစ္စာယနဂန္ထဿ အတ္ထံ ဆဗ္ဗိဓေဟိ သံဝဏ္ဏနာနယေဟိ အလင်္ကရိတွာ မရမ္မဘာသာယ သံဝဏ္ဏေသိ. ပစ္ဆိမဝနာရာမဝိဟာရ ဝါသိတ္ထေရော ပန နျာသဿ သံဝဏ္ဏနံ ဆဟိ နယေဟိ အလင်္ကရိတွာ အကာသိ.

परंतु त्या चेतियवर छत्र न चढवताच तो राजा स्वर्गवासी झाला. त्या चार विहारांमध्ये राहणाऱ्या थेरांपैकी, दक्खिणवनाराम विहारात राहणाऱ्या महाथेरांनी कच्चायन ग्रंथाचा अर्थ सहा प्रकारच्या संवर्णन पद्धतींनी अलंकृत करून मराम भाषेत (बर्मी भाषेत) संवर्णन केले. आणि पच्छिमवनाराम विहारात राहणाऱ्या थेरांनी 'न्यास' ग्रंथाचे संवर्णन सहा पद्धतींनी अलंकृत करून केले.

ကလိယုဂေ ပန ဒသဝဿာဓိကေ သဟဿေ သမ္ပတ္တေ တဿ [Pg.125] ရညော ပုတ္တော သိရိနန္ဒသုဓမ္မရာဇာပဝရာဓီပတိ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ပိတုနော ရာဇဂေဟံ ဘိန္ဒိတွာ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တိလောကာလင်္ကာရဿ နာမ မဟာထေရဿ အဒါသိ. တိလောကာလင်္ကာရတ္ထေရော စ နာမ တိပိဋကာလင်္ကာရတ္ထေရေန သမညာဏထာမဿ အရိယာလင်္ကာရတ္ထေရဿ သိဿောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အယဉ္စတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတော. ဇေယျပုရေ စတုဘူမိကအတုလဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ ဒါဋ္ဌာနာဂရာဇဂုရုတ္ထေရဿ အဒါသိ. သော စ ထေရော နိရုတ္တိသာရမဉ္ဇူသံ နာမ နျာသသံဝဏ္ဏနံ အကာသီ.

कलियुगात एक हजार दहा वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्या राजाचा मुलगा सिरिनंदसुधम्मराजापवराधिपती याने राज्य केले. त्याने आपल्या वडिलांचा राजवाडा पाडून तेथे विहार बांधला आणि तो 'तिलोकालंकार' नावाच्या महाथेरांना दिला. तिलोकालंकार थेर हे तिपिटकालंकार थेरांच्या समान ज्ञान व सामर्थ्य असलेल्या अरियालंकार थेरांचे शिष्य होते, असे जाणावे. हा अर्थ खाली दर्शविला आहे. जेय्यपुरात 'चतुभूमिक अतुल विहार' बांधून तो दाट्ठानागराजगुरु थेरांना दिला. आणि त्या थेरांनी 'निरुत्तिसारमंजूसा' नावाची न्यास-संवर्णन (टीका) लिहिली.

ကလိယုဂေ ဒွါဒသာဓိကေ ဝဿသဟဿေ သမ္ပတ္တေ ဖဂ္ဂုနမာသေ သောတာပန္နာ နာမ အာရက္ခဒေဝတာ အညတ္ထ ဂမိဿာမာတိ အာဟံသူတိ နဂရာ သုပိနံ ပဿန္တာ ဟုတွာ ဗဟူသန္နိပတိတွာ ဒေဝပူဇံ အကံသု. ဒေဝတာနံ ပန သင်္ကမနံ နာမ နတ္ထိ, ပုဗ္ဗနိမိတ္တမေဝတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

कलियुगात एक हजार बारा वर्षे पूर्ण झाल्यावर, फाल्गुन महिन्यात, 'सोतापन्ना' नावाच्या रक्षक देवतेने 'आम्ही इतरत्र जाणार आहोत' असे सांगितले, असे स्वप्न नगरवासीयांनी पाहिले आणि मोठ्या संख्येने एकत्र येऊन त्यांनी देवपूजा केली. परंतु देवतांचे असे स्थलांतर होत नसते, ते केवळ एक पूर्वनिर्मित्त होते, असे जाणावे.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ စိနရညော ယောဓာ အာဂန္တွာ မရမ္မရဋ္ဌံ ဒူသေသုံ. သာသနံ အဗ္ဘပ္ပဋိစ္ဆန္နော ဝိယ စန္ဒော ဒုဗ္ဗလံ အဟောသိ.

आणि त्या काळात चीनच्या राजाच्या सैनिकांनी येऊन मराम देशाचा नाश केला. ढगांनी झाकलेल्या चंद्राप्रमाणे धम्मशासन दुर्बळ झाले.

ကလိယုဂေ တေဝီသာဓိကေ ဝဿသဟဿေ သမ္ပတ္တေ တဿ ရညော ကနိဋ္ဌော မဟာပဝရဓမ္မရာဇာလောကာဓိပတိ နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ လောကသင်္ကေတဝသေန ပုညံ မန္ဒံ ဘဝိဿတီတိ ဝေဒသတ္ထညူဟိ အာရောစိတတ္တာ လောကသင်္ကေတဝသေနေဝ အဘိနဝပုညုပ္ပာဒနတ္ထံ ခန္ဓဝါရဂေဟံ ကာရာပေတွာ တာဝကာလိကဝသေန သင်္ကမိတွာ နိသီဒိ. တတော အပရဘာဂေ ဥတ္တရဂေဟံ ဘိန္ဒိတွာ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ ဧကဿ မဟာထေရဿ အဒါသိ.

कलियुगात एक हजार तेवीस वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्या राजाचा धाकटा भाऊ 'महापवरधम्मराजालोकाधिपती' नावाच्या राजाने राज्य केले. त्या काळात लोकसंकेतानुसार पुण्य कमी होईल, असे वेदशास्त्रज्ञांनी सांगितल्यामुळे, लोकसंकेतानुसारच नवीन पुण्याचा उदय करण्यासाठी त्यांनी एक तात्पुरते घर बांधले आणि तात्पुरत्या स्वरूपात तेथे जाऊन वास्तव्य केले. त्यानंतर, उत्तर गृह पाडून त्याच ठिकाणी त्यांनी विहार बांधला आणि तो एका महाथेरांना दिला.

ဒက္ခိဏဂေဟံ ပန နဂရဿ ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ အဂ္ဂဏမ္မာလင်္ကာရတ္ထေရဿ အဒါသိ. သော စ ထေရော ကစ္စာယနဂန္ထဿစေဝ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဿ စ မာတိကာဓာတုကထာယမကပဋ္ဌာနာနဉ္စ [Pg.126] အတ္ထံ မရမ္မဘာသာယ ယောဇေသိ.

दक्षिण गृह पाडून नगराच्या पूर्व दिशेला विहार बांधला आणि तो अग्गधम्मालंकार थेरांना दिला. आणि त्या थेरांनी कच्चायन ग्रंथाचा, अभिधम्मत्थसंगहाचा आणि मातिका, धातुकथा, यमक व पट्ठान यांचा अर्थ मराम भाषेत अनुवादित केला.

ဥပရာဇာ စ မဟာသေတုနော ပမုခေ ဌာနေ သောဝဏ္ဏမယဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ ဥတ္တရဂေဟဝိဟာရ ဝါသိတ္ထေရဿ အန္တေဝါသိကဿ ဇိနာရာမတ္ထေရဿ အဒါသိ. တသ္မိံယေဝ ဌာနေ နာနာရတနဝိစိတြံ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တဿေဝ ထေရဿ အန္တေဝါသိကဿ ဂုဏဂန္ဓတ္ထေရဿ အဒါသိ.

उपराजाने महासेतूच्या समोरच्या भागात सुवर्णमय विहार बांधला आणि तो उत्तरगृहविहारवासी थेरांचे अंतेवासिक (शिष्य) असलेल्या जिनाराम थेरांना दिला. त्याच ठिकाणी विविध रत्नांनी सुशोभित असा विहार बांधून तो त्याच थेरांचे अंतेवासिक असलेल्या गुणगंध थेरांना दिला.

သော ပန ထေရော ‘ဆိန ဝ္ဍိန’ ဂါမေ ဝိဇာတော. ဝယေ ပန သမ္ပတ္တေ ရတနပူရနဂရံ ဂန္တွာ ပရိယတ္တိံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တတော ပုန နိဝတ္တိတွာ ဗဒုနနဂရေ ဗဒရဂါမေ နိသီဒိတွာ ပစ္ဆာ ‘ဆိန ဝ္ဍိန’ ဂါမေ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ကိလမထော ဟုတွာ ဝသတိ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ ဂါမေ မောက္ခဿ နာမ ပုရိသဿ သန္တိကေ ဧကံ အနဂ္ဃံ မဏိံ ရာဇာ လဘိတွာ အတိဝ မမာယိ. ‘ဆိန ဝ္ဍိန’ မောက္ခမဏီတိ ပါကဋော အဟောသိ.

ते थेर 'छिन वढिन' गावात जन्मले होते. तरुण वयात त्यांनी रतनपूर नगरात जाऊन परियत्तीचे अध्ययन केले, तेथून परत येऊन बदुन नगरातील बदर गावात वास्तव्य केले आणि नंतर 'छिन वढिन' गावात चार प्रत्ययांच्या अभावामुळे कष्ट सहन करत राहिले. त्या काळात, त्या गावातील 'मोक्ख' नावाच्या माणसाकडून राजाला एक अमूल्य मणी मिळाला, ज्याच्यावर राजाने अत्यंत प्रेम केले. तो 'छिन वढिन मोक्खमणी' म्हणून प्रसिद्ध झाला.

အထ ဥတ္တရဂေဟဝိဟာရဝါသိတ္ထေရော အာဟ,- ‘ဆိန ဝ္ဍိန’ ဂါမကေ န မဏိယေဝ အနဂ္ဃံ, အထ ခေါ ဧကောပိ ထေရော ဂုဏဂန္ဓော နာမ ပရိယတ္တိကောဝိဒေါ အနဂ္ဃောယေဝါတိ.

तेव्हा उत्तरगृहविहारवासी थेर म्हणाले, 'छिन वढिन गावात केवळ मणीच अमूल्य नाही, तर परियत्तीमध्ये निष्णात असलेले गुणगंध नावाचे एक थेर देखील अमूल्यच आहेत.'

အထ တံ သုတွာ ရာဇာ တံ ပက္ကောသေတွာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ပူဇံ အကာသိ.

तेव्हा ते ऐकून राजाने त्यांना बोलावून घेतले आणि चार प्रत्ययांनी त्यांचा सांभाळ करून त्यांचा आदर-सत्कार केला.

သဟဿောရောဓဂါမေ ဂုဏသာရော နာမ ထေရော ပလိဏဂါမေ သုဇာတော နာမ ထေရော စ ဂုဏဂန္ဓတ္ထေရဿ သိဿာယေဝ အဟေသုံ.

सहस्सोरोध गावातील 'गुणसार' नावाचे थेर आणि पलिण गावातील 'सुजात' नावाचे थेर हे गुणगंध थेरांचेच शिष्य होते.

ဧကသ္မိဉ္စ ကာလေ တိရိယပဗ္ဗတဝိဟာရဝါသီမဟာထေရော ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ အဂ္ဂဓမ္မာလင်္ကာရတ္ထေရံ ကီဠနဝသေန ဧဝမာဟ,- အမှေသု အာဝုသော အန္တရဓာရယမာနေသု တွံ လောကေ ဧကော ဂန္ထကောဝိဒတ္ထေရော ဘဝိဿသိ မညေတိ. အထ အဂ္ဂဓမ္မာလင်္ကာရော စ ဧဝမာဟ,-တုမှေသု ဘန္တေ အန္တရဓာရယမာနေသု မယံ ဂန္ထကောဝိဒါန ဘဝေယျာမကော နာမ [Pg.127] ပုဂ္ဂလော လောကေ ဂန္ထကောဝိဒေါ ဘဝိဿတီတိ. ပေါရာဏပေါတ္ထကေသု ပန အရိယာလင်္ကာရတ္ထေရော နနု ပနိဒါနိ မယံ ဂန္ထကောဝိဒါ န တာဝ ဘဝါမာတိ ဧဝမာဟာတိ ဝုတ္တံ. သော အဂ္ဂဓမ္မာလင်္ကာရတ္ထေရောယေဝ ရညာ ယာစိတော ရာဇဝံသ. သင်္ခေပမ္ပိ အကာသိ. သော ပ္ပန ထေရော အမစ္စပုတ္တော.

आणि एके काळी तिरियपब्बतविहारवासी महाथेर भिक्खू संघाच्या मध्ये अग्गधम्मालंकार थेरांना थट्टेने म्हणाले, 'हे आवुसो, आमच्या अंतर्धानानंतर तूच या जगात एकमेव ग्रंथ-निष्णात थेर असशील, असे मला वाटते.' तेव्हा अग्गधम्मालंकार म्हणाले, 'भन्ते, तुमच्या अंतर्धानानंतर जर आम्ही ग्रंथ-निष्णात झालो नाही, तर जगात कोणता बरं व्यक्ती ग्रंथ-निष्णात होईल?' परंतु जुन्या पुस्तकांमध्ये असे म्हटले आहे की, अरियालंकार थेर म्हणाले होते, 'काय आता आम्ही अजून ग्रंथ-निष्णात झालो नाही का?' त्या अग्गधम्मालंकार थेरांनीच राजाच्या विनंतीवरून 'राजवंश संक्षेप' देखील लिहिला. ते थेर एका अमात्याचे पुत्र होते.

ဧကသ္မိဉ္စ ကာလေ ဟီနာယာဝတ္တကော ဧကော မဟာအမစ္စော ရညော သန္တိကာ အတ္တနာ ဥပလဒ္ဓပရိဘောဂံ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ အဂ္ဂဓမ္မာလင်္ကာရတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ သလ္လာပံ အကာသိ. သလ္လာပံ ပန ကတွာ သဗ္ဗံ ပရိဘောဂံ ထေရဿ ဒဿေတွာ သစေ ဘန္တေ တွံ ဂိဟိ ဘဝေယျာသိ, ဧတ္တကံ ပရိဘောဂံ လဘိဿတီတိ အာဟ. ထေရောပိ ဧဝမာဟ,-တုမှာကံ ပန ဧတ္တကော ပရိဘောဂေါ အမှာကံ သမဏာနံ ဝစ္စကုဋိံ အသုဘဘာဝနံ ဘာဝေတွာ ပဝိသန္တာနံ ပုညံ ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိန္တိ. ကိဉ္စာပိ ဣဒဉ္စ ပန ဝစနံ သာသနဝံသေ အပ္ပဓာနံ ဟောတိ, ပုဗ္ဗာစရိယသီဟေဟိ ပန ဝုတ္တ ဝစနံ ယာဝ အပါဏကောဋိကာ သရိတဗ္ဗမေဝါတိ မနသိကရောန္တေန ဝုတ္တန္တိ.

एका वेळी, गृहस्थ जीवनाकडे परतणारा एक महाअमात्य राजाकडून स्वतःला मिळालेले सर्व उपभोग्य साहित्य घेऊन विहारात आला आणि त्याने अग्गधम्मालंकार थेरांशी संवाद साधला. संवाद साधून आणि सर्व उपभोग्य वस्तू थेरांना दाखवून तो म्हणाला, "भन्ते, जर आपण गृहस्थ झालात, तर आपल्याला एवढे उपभोग्य साहित्य मिळेल." थेरही असे म्हणाले, "तुमचा हा एवढा उपभोग, आमच्यासारख्या श्रमणांच्या, जे अशुभाची भावना (अशुभभावना) करत शौचकूपात प्रवेश करतात, त्यांच्या पुण्याच्या सोळाव्या भागाच्या बरोबरीचाही नाही." जरी हे वचन 'सासनवंस' (शासनवंश) ग्रंथात अप्रधान (गौण) असले, तरी पूर्वाचार्यांनी सांगितलेले हे वचन जोपर्यंत प्राणांत होत नाही तोपर्यंत स्मरणात ठेवण्यासारखेच आहे, असा विचार करून त्यांनी हे सांगितले आहे.

ကလိယုဂေ ပန စတုတ္တိံသာဓိကေ ဝဿသဟဿေ သမ္ပတ္တေ တဿ ပုတ္တော နရာဝရော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. မဟာသီဟသူရဓမ္မရာဇာတိ နာမလဉ္ဆံ ပဋိဂ္ဂဏှိ. တဿ ရညော ကာလေ ‘သီ ခေါံ’ စေတိယဿ သမီပေ ဇေတဝနဝိဟာရေ ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဏှန္တော ဧကော ဒဟရဘိက္ခု ဂန္ထဆေကောပိ သမာနော ဗာလကာလေ ဗာလစိတ္တေန အာကုလိတော ဟုတွာ ဝစ္စကူပေ ဝါတာတပေဟိ ဗဟိသုက္ခဘာဝေန ပဋိစ္ဆာဒိတေ ဒဏ္ဍေန အာလုလိတွာ ဒုဂ္ဂန္ဓောဝိယ စိတ္တသန္တာနေ ပရိယတ္တိဝါတာတပေဟိ ဗဟိသုက္ခဘာဝေန ပဋိစ္ဆာဒိတေ ကေနစိဒေဝ ရူပါရမ္မဏာဒိနာ အာလုလိတွာ ကိလေသသတ္တိသင်္ခါတော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဝါယိတွာ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီတိ စိန္တေတွာ ဂိဟိဝတ္ထာနိ ဂဟေတွာ သဒ္ဓိံ သဟာယဘိက္ခုဟိ နဒီတိတ္ထံ အဂမာသိ. အန္တရာမဂ္ဂေ [Pg.128] တာဝ ဘိက္ခုဘာဝေနေဝ စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီတိ ဂိဟိဝတ္ထာနိ သဟာယကာနံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ စေတိယပ္ပမုခေ လေဏံ ပဝိသိတွာ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိ. အထ ဧကာ ဒဟရိတ္ထီ စေတိယင်္ဂဏံ အာဂန္တွာ ဗဟိ လေဏံ နိသီဒိသွာ ဥဒကံ သိဉ္စိတွာ ပတ္ထနံ အကာသိ,-ဣမိနာ ပုညကမ္မေန သဗ္ဗေဟိ အပါယာဒိနုက္ခေဟိ မောစေယျာမိ, ဘဝေ ဘဝေ စ ဟီနာယာဝတ္တကဿ ပုရိသဿ ပါဒစာရိကာ န ဘဝေယျာမီတိ.

कलियुगातील एक हजार चौतीस (१०३४) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्याचा मुलगा 'नरावर' नावाचे राजे राज्य करू लागले. त्यांनी 'महासीहसूरधम्मराजा' ही पदवी धारण केली. त्या राजाच्या काळात, 'सी खों' चैत्याच्या जवळ असलेल्या जेतवन विहारात ग्रंथांचा अभ्यास करणारा एक तरुण भिक्खू, जो ग्रंथांमध्ये निपुण असूनही, बालपणीच्या चंचल मनामुळे व्याकुळ झाला. ज्याप्रमाणे शौचकूपातील विष्ठा वारा आणि उन्हामुळे वरून सुकलेली दिसते, पण काठीने ढवळल्यावर दुर्गंधी सुटते; त्याचप्रमाणे त्याच्या चित्तसंतानामध्ये (चित्तप्रवाहात) परियत्तीच्या (धम्मशिक्षणाच्या) वारा आणि उन्हामुळे वरून सुकलेल्या क्लेशांना जेव्हा एखाद्या रूप-आरंमणाने (रूप-विषयाने) ढवळून काढले, तेव्हा क्लेशरूपी शक्तीची दुर्गंधी पसरली. मग त्याने 'मी गृहस्थ जीवनाकडे परत जाईन' असा विचार केला आणि गृहस्थाचे कपडे घेऊन आपल्या सोबती भिक्खूंसह तो नदीच्या घाटावर गेला. वाटेत, "तोपर्यंत मी भिक्खू रूपातच चैत्याची वंदना करतो" असा विचार करून त्याने गृहस्थाचे कपडे आपल्या मित्रांच्या हातात दिले आणि चैत्याच्या समोरील लेण्यात (गुहेत) प्रवेश करून, वंदना करून तो बसला. तेव्हा एक तरुण स्त्री चैत्याच्या अंगणात आली, लेण्याच्या बाहेर बसली, पाणी शिंपडले आणि तिने अशी प्रार्थना केली: "या पुण्यकर्माने मी सर्व अपाय इत्यादी दुःखांतून मुक्त व्हावे, आणि जन्मोजन्मी मी गृहस्थ जीवनाकडे परतणाऱ्या पुरुषाची पत्नी (सहचारिणी) होऊ नये."

အထ တံ သုတွာ ဒဟရဘိက္ခု ဧဝံ စိန္တေသိ,-ဣဒါနိ အဟံဟီနာယာဝတ္တိဿာမီတိ စိန္တေတွာ အာဂတော, အယမ္ပိ ဒဟရိတ္ထီ ဟီနာယာဝတ္တကဿ ပုရိသဿ ပါဒစာရိကာ န ဘဝေယျာ မီတိ ပတ္ထနံ အကာသိ, ဣဒါနိ တံ ဒဟရိတ္ထိံ ကာရဏံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ. ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ဗဟိ လေဏံ နိက္ခမိတွာ တံ ဒဟရိတ္ထိံကာရဏံ ပုစ္ဆိ,-ကသ္မာ ပန တွံ ဟီနာယာဝတ္တကဿ ပုရိသဿ ပါဒစာရိကာ န ဘဝေယျာမီတိ ပတ္ထနံ ကရောသီတိ. ဟီနာယာဝတ္တကဿ ဘန္တေ ပုရိသဿ ပါဒစာရိကာ န ဘဝေယျာမီတိ ဝုတ္တဝစနံ ဗာလပုရိသဿ ပါဒစာရိကာ န ဘဝေယျာမီတိ ဝုတ္တဝစနေန နာနာ န ဟောတိ, သဒိသတ္ထကမေဝါတိ နနု ဟီနာယာ ဝတ္တကော ဗာလောယေဝ နာမ, သစေ ပန ဘန္တေ ဟီနာယာဝတ္တကော ဗာလော နာမ န ဘဝေယျ, ကော နာမ လောကေ ဗာလော ဘဝေယျ, ဘိက္ခု နာမ ဟိ ပရေဟိ ဒိန္နံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သုခံ ဝသတိ, သစေ ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဏှိတု ကာမော ဘဝေယျ, ယထာကာမံယေဝ ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဏှိတုံ ဩကာသံ လဘတိ, ဧဝံ ပန အဟုတွာ အလသိကောယေဝ ဘုဉ္ဇိတွာ သယိတွာ နိသီဒိတုံ ဣစ္ဆေယျ, ဧဝမ္ပိ ယထာကာမံ ဘုဉ္ဇိတုံ သယိတုံ ဩကာသံ လဘတိ, ဧဝမ္ပိ သမာနော ပရဿ ဒါသော ဘဝိဿာမိ, ဒါရဿ ကိံကရော ဘဝိဿာမီတိ အကထေန္တောပိ ကထေန္တောဝိယ ဟုတွာ ဟီနာယာဝတ္တေယျ, သော လောကေ အညေဟိ ဗာလေဟိ အဓိကော ဗာလောတိ အဟံ မညာမိ, သစေ ပန ဗာလတရဿ ဘရိယာ ဘဝေယျ, အဟံ ဗာလတရီ ဘဝေယျန္တိ [Pg.129] ဝုတ္တေ သော ဒဟရဘိက္ခု သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိတွာ ဗဟိနဂရဒွါရံ နိက္ခမိတွာ ဝါနရဂဏေန ဝိနာ ဈာယန္တောဝိယ ဝါနရော ဈာယိတွာ နိသီဒိ.

तेव्हा ते ऐकून त्या तरुण भिक्खूने असा विचार केला: "मी आता गृहस्थ जीवनाकडे परत जाण्याचा विचार करून आलो आहे, आणि ही तरुण स्त्री 'मी गृहस्थ जीवनाकडे परतणाऱ्या पुरुषाची पत्नी होऊ नये' अशी प्रार्थना करत आहे. आता मी या तरुण स्त्रीला याचे कारण विचारतो." असा विचार करून तो लेण्याच्या बाहेर आला आणि त्याने त्या तरुण स्त्रीला कारण विचारले, "तू 'मी गृहस्थ जीवनाकडे परतणाऱ्या पुरुषाची पत्नी होऊ नये' अशी प्रार्थना का करत आहेस?" ती म्हणाली, "भन्ते, 'मी गृहस्थ जीवनाकडे परतणाऱ्या पुरुषाची पत्नी होऊ नये' हे म्हणणे आणि 'मी मूर्ख पुरुषाची पत्नी होऊ नये' हे म्हणणे यात काही फरक नाही, दोन्हीचा अर्थ एकच आहे. कारण गृहस्थ जीवनाकडे परतणारा मनुष्य मूर्खच असतो. भन्ते, जर गृहस्थ जीवनाकडे परतणारा मनुष्य मूर्ख नसेल, तर या जगात मूर्ख कोण असेल? कारण भिक्खू हा इतरांनी दिलेले चीवर, पिंडपात आणि सेनासनाचा उपभोग घेऊन सुखाने राहतो. जर त्याला ग्रंथांचा अभ्यास करायचा असेल, तर त्याला इच्छेनुसार अभ्यास करण्याची संधी मिळते. जर तसे न करता, आळशी बनून फक्त खाणे, झोपणे आणि बसणे एवढीच त्याची इच्छा असेल, तरीही त्याला इच्छेनुसार खाण्याची आणि झोपण्याची संधी मिळते. असे असतानाही, 'मी दुसऱ्याचा दास होईन, पत्नीचा चाकर होईन' असे न बोलताही बोलल्यासारखे करून जो गृहस्थ जीवनाकडे परत जातो, तो या जगातील इतर मूर्खांपेक्षाही मोठा मूर्ख आहे, असे मला वाटते. आणि जर मी अशा महामूर्खाची पत्नी झाले, तर मी त्याच्यापेक्षाही मोठी मूर्ख ठरेन." हे ऐकून तो तरुण भिक्खू संवेगाला (तीव्र वैराग्याला) प्राप्त झाला. तो शहराच्या वेशीबाहेर गेला आणि वानरांच्या टोळीपासून दूर गेलेल्या आणि चिंताग्रस्त झालेल्या वानराप्रमाणे विचार करत बसला.

အထ သဟာယကာ အာဂန္တွာ ဂိဟိဝတ္ထာနိ ဂဏှာဟီတိ ပက္ကောသိံသု. တသ္မိံ ကာလေ သော ဒဟရဘိက္ခု အာဂစ္ဆထ ဘဝန္တောတိ ဝတွာ သဗ္ဗံ ကာရဏံ တေသံ အာစိက္ခိတွာ ဣဒါနိ ပန ဘဝန္တော ဟီနာယာဝတ္တေဟီတိ သစေ ယော ကောစိ အာဂန္တွာ မမ သီသံ မုဂ္ဂရေန ပဟာရေယျ, ဧဝံ သန္တေပိ ဟီနာယာဝတ္တိတုံ န ဣစ္ဆာမိ, ဣတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဇီဝိတပရိယန္တာ ဟီနာယာဝတ္တိတုံ မနသာပိ န စိန္တယိဿာမီတိ ဝတွာ ဧရာဝတီနံဒိံ တရိတွာ ဇေယျပုရံ အဂမာသိ. တဒါ ကိရ ဒဟရိတ္ထီ ဒေဝလာဘဝယျ, န မနုဿိတ္ထီတိ ဝဒန္တိ ပဏ္ဍိတာတိ.

नंतर त्याचे सोबती आले आणि त्यांनी त्याला हाक मारली, "ये, गृहस्थाचे कपडे घे." त्या वेळी तो तरुण भिक्खू म्हणाला, "मित्रांनो, या." आणि त्याने त्यांना सर्व कारण सांगितले. "आता तुम्हीच सांगा, जर कोणी येऊन माझ्या डोक्यावर मुद्गराने (हातोड्याने) प्रहार केला, तरीही मी गृहस्थ जीवनाकडे परत जाण्याची इच्छा करणार नाही. आजपासून माझ्या आयुष्याच्या अंतापर्यंत मी गृहस्थ जीवनाकडे परत जाण्याचा मनात विचारही करणार नाही." असे सांगून त्याने इरावती नदी पार केली आणि तो जेय्यपूरला गेला. पंडित म्हणतात की, ती तरुण स्त्री प्रत्यक्षात देवलोकातील देवी असावी, मानवी स्त्री नव्हती.

ဇေယျပုရံ ပန ပတွာ ပရိယတ္တိကောဝိဒါနံ မဟာထေရာနံ သန္တိကေ နယံ ဂဟေတွာ ပုညစေတိယဿ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ နိသီဒိ. ပရိယတ္တိံ ဝါစေတွာ အထ ကမေန တံတံဒိသာဟိ ဘိက္ခုသာမဏေရာ အာဂန္တွာ တဿ သန္တိကေ ပရိယတ္တိံ ဥဂ္ဂဏှိံသု. အာဝါသံ ပန အလဘိတွာ ကေစိ ဘိက္ခုသာမဏေရာ ဆတ္တာနိပိ ဆာဒိတွာ နိသီဒိံသု.

जेय्यपूरला पोहोचल्यावर, परियत्तीमध्ये निपुण असलेल्या महाथेरांच्या मार्गदर्शनाखाली त्याने ज्ञान संपादन केले आणि तो पुण्यचैत्याच्या दक्षिण देशात असलेल्या एका विहारात राहू लागला. तो परियत्ती शिकवू लागला, आणि हळूहळू वेगवेगळ्या दिशांहून भिक्खू आणि सामणेर त्याच्याकडे येऊन परियत्तीचा अभ्यास करू लागले. राहण्यासाठी जागा (आवास) न मिळाल्यामुळे काही भिक्खू आणि सामणेर छत्र्या लावून बसत असत.

ဧကသ္မိံ ကာလေ ရာဇာ နိက္ခမိတွာ ပုညစေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီတိ စေတိယင်္ဂဏံ ပါဝိသိ. အထ ဆတ္တာနိ ဆာဒေတွာ နိသိန္နေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ဂုဟာယ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တဿ ဘိက္ခုဿ အဒါသိ. တိလောကဂရူတိပိ နာမလဉ္ဆံ အဒါသိ. သုခဝေါဟာရတ္ထံ ပန ကကာရလောပံ ကတွာ တိလောဂရူတိ ဝေါဟရိံသု.

एका वेळी राजा पुण्यचैत्याची वंदना करण्यासाठी बाहेर पडला आणि त्याने चैत्याच्या अंगणात प्रवेश केला. तेव्हा छत्र्या लावून बसलेल्या भिक्खूंना पाहून त्याने गुहेसह एक विहार बांधून घेतला आणि तो त्या भिक्खूंना दान केला. त्याने त्यांना 'तिलोकगरू' (त्रिलोकगुरू) ही पदवी देखील दिली. परंतु, उच्चारणाच्या सुलभतेसाठी 'क' काराचा लोप करून लोक त्यांना 'तिलोगरू' असे म्हणू लागले.

တဿ ပန သဒ္ဓိဝိဟာရိကော သတ္တဝဿိကော တေဇောဒီပေါ နာမ ဘိက္ခု ပရိတ္တဋီကံ အကာသိ. အပရဘာဂေ ပန တိလောကာလင်္ကာရောတိ နာမလဉ္ဆံ အဒါသိ. ဧဝံ တေဇေဒီပေါ နာမ ဘိက္ခု နရာဝရရညော ကာလေ ပရိတ္တဋီကံ အကာသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ပစ္ဆိမပက္ခာဓိကရညော ကာလေတိ ဝဒန္တိ.

त्यांच्याच सद्धिविहारी असलेल्या सात वर्षांची दीक्षा घेतलेल्या 'तेजोदीप' नावाच्या भिक्खूने 'परित्तटीका' (परित्त ग्रंथावरील टीका) लिहिली. नंतरच्या काळात त्यांना 'तिलोकालङ्कार' (त्रिलोकालंकार) ही पदवी देण्यात आली. अशा प्रकारे, तेजोदीप नावाच्या भिक्खूने नरावर राजाच्या काळात 'परित्तटीका' लिहिली, असे समजले पाहिजे. काही लोक मात्र हे 'पश्चिमपक्षाधिक' राजाच्या काळात झाले असे म्हणतात.

ဧကသ္မိံ [Pg.130] ပန ကာလေ တိရိယပဗ္ဗတဝိဟာရဝါသီမဟာထေရော ပါဒစေတိယံ ဝန္ဒနတ္ထာယ ဂန္တွာ ပစ္စာဂတကာလေ ကုခနနဂရေ သုဝဏ္ဏဂုဟာယံ ဇမ္ဗုဓဇတ္ထေရဿ သန္တိကံ ပဝိသိတွာ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လာပံ အကာသိ. တေ စ မဟာထေရာ အညမညံ ပဿိတွာ သလ္လပိတွာ အတိဝိယ ပမောဒိံသု. လောကသ္မိဉှိ ဗာလော ဗာလေန ပဏ္ဍိတော ပဏ္ဍိတေန သဒ္ဓိံ အတိဝိယ ပမောဒတီတိ. တေ စ ဒွေ ထေရာ သမာနဝဿိကာ. တိရိယပဗ္ဗတဝိဟာရ ဝါသီမဟာထေရော တေန သဒ္ဓိံ သလ္လာပံ ကတွာ ပစ္စာဂစ္ဆိ. ဇမ္ဗုဓဇတ္ထေရော စ မဂ္ဂံ အစိက္ခိတုံ အနုဂစ္ဆိ. အထ တိရိယပဗ္ဗတဝိဟာရဝါသီမဟာထေရော ဇမ္ဗုဓဇတ္ထေရံ အာဟ,- အဟံ ဘန္တေ ရာဇဝလ္လဘော ဟောမိ ရာဇဂုရု,တွံယေဝ မမ ပုရတော ဂစ္ဆာဟီတိ. အထ ဇမ္ဗုဓဇတ္ထေရောပိ တိရိယပဗ္ဗတဝိဟာရဝါသိတ္ထေရံ အာဟ,-တွံ ဘန္တေ ရာဇဝလ္လဘော ဘဝသိရာဇဂုရု, လောကေ ရာဇဂုရု နာမ ပဓာနဘာဝေ ဌိတော, တသ္မာ တွံယေဝ မမ ပုရတော ဂစ္ဆာဟီတိ. ဧတ္ထ စ ဒွေပိ မဟာထေရာ အညမညံ ဂါရဝဝသေန လောကဝတ္တံ အပေက္ခိတွာ ဧဝမာဟံသူတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တိရိယပဗ္ဗတဝိဟာရဝါသီမဟာထေရောပိ ရတနပူရနဂရံ ပတွာ ရာဇဝံသပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ အရညဝါသံ ဝသိ.

एका प्रसंगी, तिरियपब्बतविहारवासी महाथेर पादचेतिय (पादचैत्य) वंदनेसाठी गेले आणि परतताना कुखन नगरातील सुवण्णगुहेत जम्बुध्वज थेरांच्या सन्निध जाऊन त्यांनी त्यांच्याशी संभाषण केले. ते दोन्ही महाथेर एकमेकांना पाहून आणि संभाषण करून अत्यंत आनंदित झाले. कारण जगात मूर्ख मूर्खासोबत आणि पंडित पंडितासोबत अत्यंत आनंदित होतो. ते दोन्ही थेर समान वर्षांचे (समान दीक्षा वय असलेले) होते. तिरियपब्बतविहारवासी महाथेरांनी त्यांच्याशी संभाषण करून प्रस्थान केले. आणि जम्बुध्वज थेर त्यांना मार्ग दाखवण्यासाठी मागे-मागे गेले. तेव्हा तिरियपब्बतविहारवासी महाथेर जम्बुध्वज थेरांना म्हणाले, 'भन्ते, मी राजाचा प्रिय (राजवल्लभ) आणि राजगुरु आहे, आपणच माझ्या पुढे चालावे.' तेव्हा जम्बुध्वज थेरांनीही तिरियपब्बतविहारवासी थेरांना म्हटले, 'भन्ते, आपण राजाचे प्रिय आणि राजगुरु आहात. जगात राजगुरु हे मुख्य पदावर असतात, म्हणून आपणच माझ्या पुढे चालावे.' येथे दोन्ही महाथेरांनी एकमेकांबद्दलच्या आदरामुळे आणि लोकव्यवहाराचा विचार करून असे म्हटले, असे समजावे. तिरियपब्बतविहारवासी महाथेरही रतनपूर नगरात पोहोचून राजवंस पर्वतावर गेले आणि तेथे अरण्यवास करू लागले.

အထ ဥက္ကံသိကရာဇာ ကနိဋ္ဌေန သူရကိတ္တိနာမေန သဒ္ဓိံ မန္တေသိ,-သစေ တွံ ဝနေ ထေရံ ပဌမံ ပဿသိ, တွံယေဝ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ ထေရဿ ဒဒါဟိ, သစေ ပနာဟံ ပဌမံ ပဿေယျ, အဟံ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ ဒဒါမီတိ.

तेव्हा उक्कंसिक राजाने आपला धाकटा भाऊ सूरकित्ती याच्याशी विचारविनिमय केला, 'जर तू वनात थेरांना प्रथम पाहिलेस, तर तूच विहार बांधून थेरांना अर्पण कर; आणि जर मी प्रथम पाहिले, तर मी विहार बांधून अर्पण करेन.'

အထ ကနိဋ္ဌာ ပဌမံ ပဿိတွာ တိရိယပဗ္ဗတကန္ဒရေ ဇေတဝနံ နာမ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ အဒါသိ. ဣဒဉ္စ ဝစနံ သာဓုဇ္ဇနာနံ ဂုဏံ ဧဝကာရံ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တေန ပုညကမ္မေန တေန ပီတိသောမနဿေန သတ္တက္ခတ္တုံ ဒေဝရဇ္ဇသမ္ပတ္တိံ သတ္တက္ခတ္တုံ မနုဿရဇ္ဇသမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘီတိ ဝုတ္တတ္တာ သာဓုဇ္ဇနာနံ ဂုဏံ အနုဿရိတွာ ပုညဝိသေသလာဘတ္ထာယ ဝုတ္တံ.

तेव्हा धाकट्या भावाने त्यांना प्रथम पाहिले आणि तिरियपब्बतच्या दरीत जेतवन नावाचा विहार बांधून अर्पण केला. आणि हे वचन सज्जनांच्या गुणांमुळे अशा प्रकारे प्रीती आणि सोमनस्य (प्रसन्नता) उत्पन्न करते; त्या पुण्यकर्माने आणि त्या प्रीती-सोमनस्याने सात वेळा देवराज्याची संपत्ती आणि सात वेळा मनुष्यराज्याची संपत्ती प्राप्त केली, असे म्हटल्यामुळे, सज्जनांच्या गुणांचे स्मरण करून विशेष पुण्याच्या लाभासाठी हे सांगितले गेले आहे.

တိရိယပဗ္ဗတဝိဟာရဝါသီမဟာထေရော စ ဇမ္ဗုဓဇတ္ထေရဿ [Pg.131] ဂုဏံ ဥက္ကံသိကရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ စ အတိဝိယ ပသီဒိတွာ ဇမ္ဗုဓဇောတိ မူလနာမေ ဒီပသဒ္ဒေန ယောဇေတွာ ဇမ္ဗုဒီပဓဇောတိ နာမလဉ္ဆံ အဒါသိ.

आणि तिरियपब्बतविहारवासी महाथेरांनी जम्बुध्वज थेरांचे गुण उक्कंसिक राजाला सांगितले. राजा अत्यंत प्रसन्न झाला आणि त्याने 'जम्बुध्वज' या मूळ नावाशी 'दीप' शब्द जोडून 'जम्बुदीपध्वज' अशी पदवी दिली.

ဇမ္ဗုဓဇတ္ထေရော စ နာမ ဓမ္မနန္ဒတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ. ဓမ္မနန္ဒတ္ထေရော စ ဇောတိပုညတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော. တေ စ ထေရာ အရဟန္တဂဏဝံသိကာ.

जम्बुध्वज थेर हे धम्मानंद थेरांचे सद्धिविहारिक (शिष्य) होते. आणि धम्मानंद थेर हे जोतिपुण्य थेरांचे सद्धिविहारिक होते. ते सर्व थेर अरहंत गणाच्या वंशातील होते.

ဇမ္ဗုဓဇတ္ထေရော ပန ဝိနယပါဠိယာ အဋ္ဌကထာယ စ အတ္ထ ယောဇနံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ. မဏိရတနော နာမ ပန ထေရော အဋ္ဌသာလိနီသမ္မောဟဝိနောဒနီကင်္ခါဝိတရဏီအဋ္ဌကထာနံ အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝနီသင်္ခပဝဏ္ဏနာဠီကာနဉ္စ အတ္ထံ မရမ္မ ဘာသာယ ယောဇေသိ.

जम्बुध्वज थेरांनी विनयपाळी आणि तिच्या अट्ठकथेचा अर्थ म्यानमार भाषेत (मरम्म भाषेत) स्पष्ट केला. मणिरतन नावाच्या थेरांनी अट्ठसालिनी, सम्मोहविनोदनी आणि कंखावितरणी या अट्ठकथांचा तसेच अभिधम्मत्थविभावनी, संखपवण्णना आणि टीकांचा अर्थ म्यानमार भाषेत स्पष्ट केला.

မူလာဝါသဂါမေ စ ပုဗ္ဗာရာမဝိဟာရဝါသိတ္ထေရော ဂူဠတ္ထ ဒီပနိံ နာမ ဂန္ထံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဂဏ္ဌိပဒတ္ထဉ္စ မူလဘာသာယ အကာသိ, နေတ္တိပါဠိယာ စ အတ္ထံ မရမ္မဘာသာယ ယောဇေသိ. သော ပန ထေရော ပုဗ္ဗေ ဂါမဝါသီ ဟုတွာ သီသဝေဌနတာလပတ္တာနိ ဂဟေတွာ အာစရိယပ္ပဝေဏီဝသေန ဝိနယဝိလောမာစာရံ စရိ. ပစ္ဆာ ပန တံ အာစာရံ ဝိဿဇ္ဇိတွာ အရညဝါသံ ဝသိ. သောပိ ထေရော ဂမ္ဘီရဉာဏိကော သဒ္ဒတ္ထနယေသု အတိဝိယ ဆေကော.

आणि मूलावास गावातील पुब्बाराम विहारवासी थेरांनी 'गूळत्थदीपनी' नावाचा ग्रंथ आणि 'विसुद्धिमाग-गण्ठिपदत्थ' मूळ भाषेत (पाली भाषेत) रचला, आणि 'नेत्तिपाळी'चा अर्थ म्यानमार भाषेत स्पष्ट केला. ते थेर पूर्वी ग्रामवासी होते आणि डोक्याला पागोटे बांधून व ताडपत्रे घेऊन आचार्यांच्या परंपरेनुसार विनयविरोधी आचरण करत असत. परंतु नंतर त्यांनी ते आचरण सोडून दिले आणि ते अरण्यवासात राहू लागले. ते थेर देखील गंभीर ज्ञानी आणि शब्द व अर्थाच्या नियमांमध्ये अत्यंत निपुण होते.

ကလိယုဂေ ပန ပဉ္စတိံသာဓိကေ ဝဿသဟဿေ သမ္ပတ္တေ ကနိဋ္ဌော သိရိပဝရမဟာဓမ္မရာဇာ နာမ ဘူပါလော ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ဒဗ္ဗိမုခဇာတဿရေ ပန ဂေဟံ ကာရာပေတွာ နိသီဒနတော ဒဗ္ဗိမုခဇာတဿရောတိ နာမံ ပါကဋံ အဟောသိ. တသ္မိံ ပန ဇာတဿရေ ဇေယျဘူမိကိတ္တိံ နာမ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ သိရိသဒ္ဓမ္မပါလတ္ထေရဿ အဒါသိ. ဗဟူနမ္ပိ ဂါမဝါသီ အရညဝါသီ ဘိက္ခူနံ အနုဂ္ဂဟံ အကာသိ. ရတနပူရနဂရသ္မိဉှိ ဒသသု ‘ဉျ္ौံ ယာံ’ ရာဇာံသေသု ပ္ပစ္ဆိမာ ပဉ္စ ရာဇာနော အဝိစိနိတွာယေဝ အလဇ္ဇီလဇ္ဇီမိဿကဝသေန သာသနံ ပဂ္ဂဏှိံသု. တဒါ [Pg.132] ဇိနသာသနံ အဗ္ဘန္တရေ စန္ဒောဝိယ အတိပရိသုဒ္ဓံ န အဟောသိ. ဧဝမ္ပိ လဇ္ဇိနော အတ္တနော အတ္တနော ဝံသာနုရက္ခဏဝသေန ဓမ္မံ ပူရေတုံ အနိဝါရိတတ္တာ လဇ္ဇီဂဏဝံသော န ဆိဇ္ဇတိ. တထာ အလဇ္ဇိနောပိ အတ္တနော အတ္တနော အာစရိယပ္ပဝေဏီဝသေန ဝိစရိံသု, တေန အလဇ္ဇီဂဏဝံသောပိ န ဆိဇ္ဇတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဿ ရညော ကာလေ ဒေဝစက္ကောဘာသော နာမ ဧကော ထေရော အတ္ထိ, ဝေဒသတ္ထညူ ပိဋကေသု ပန မန္ဒောတိ.

कलियुगात एक हजार पस्तीस वर्षे (१०३५) पूर्ण झाल्यावर, कनिष्ठ सिरिपवरमहाधम्मराजा नावाच्या राजाने राज्य केले. दब्बीमुख जातस्सर (तलाव) येथे घर बांधून राहिल्यामुळे तो 'दब्बीमुखजातस्सर' या नावाने प्रसिद्ध झाला. त्याने त्या तलावाजवळ 'जेय्यभूमिकित्ती' नावाचा विहार बांधून सिरिसद्धम्मपाल थेरांना अर्पण केला. त्याने अनेक ग्रामवासी आणि अरण्यवासी भिक्खूंनाही साहाय्य (अनुग्रह) केले. रतनपूर नगरातील दहा 'ञ्यौंग यान' (ñyौṃ yāṃ) राजवंशातील शेवटच्या पाच राजांनी कोणताही विचार न करता, लज्जाहीन (अलज्जी) आणि लज्जावान (लज्जी) यांच्या मिश्रणाने शासनाला (बुद्धशासनाला) राजाश्रय दिला. तेव्हा जिनशासन आतून चंद्रासारखे अत्यंत शुद्ध नव्हते. असे असूनही, लज्जावान भिक्खूंनी आपापल्या वंशाच्या रक्षणासाठी धर्माचे पालन करण्याचे सोडले नसल्यामुळे, लज्जावान भिक्खूंचा संघवंश (लज्जी गणवंश) खंडित झाला नाही. तसेच लज्जाहीन भिक्खूही आपापल्या आचार्यांच्या परंपरेनुसार वागत राहिले, त्यामुळे लज्जाहीन भिक्खूंचा संघवंशही (अलज्जी गणवंशही) खंडित झाला नाही, असे समजावे. त्या राजाच्या काळात देवचक्कोभास नावाचे एक थेर होते, जे वेदशास्त्रांचे ज्ञाते होते परंतु पिटकांमध्ये (त्रिपिटकात) मंद (अल्पज्ञानी) होते.

ကလိယုဂေ ပန အဋ္ဌတိံသာဓိကေ ဝဿသဟဿေ သမ္ပတ္တေ ဝေသာခမာသဿ ကာဠပက္ခအဋ္ဌမိတော ပဋ္ဌာယ လောကသင်္ကေတဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဘယံ နိဝါရေတုံ နဝဂုဟာယံ တေန ဒေဝစက္ကောဘာသတ္ထေရေန ကထိတနိယာမေန ပဌမံ မရမ္မိကဘိက္ခူ ပဋ္ဌာနပ္ပကရဏံ ဝါစာပေသိ. တတော ပစ္ဆာ ဇေဋ္ဌမာသဿ ဇုဏှပက္ခပါဋိပဒဒိဝသတော ရာမညရဋ္ဌဝါသိကေ ဘိက္ခူ ပဋ္ဌာနပ္ပကရဏံ ဝါစာပေသိ. မဟာဆဏဉ္စ ကာရာပေသိ. ရဋ္ဌဝါသိနောပိ ဗဟုပူဇာသက္ကာရံ ကာရာပေသိ. တဿ ကိရ ရညော ကာလေ ပေါတ္ထကံ အဋ္ဌိဘလ္လိကရုက္ခနိယျာသေဟိ ပရိမဋ္ဌံ ကတွာ မနောသိလာယ လိခိတွာ သုဝဏ္ဏေန လိမ္ပေတွာ ပိဋကံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇ္ဇတနာ ဣဒံ ပေါတ္ထကကမ္မံ မရမ္မရဋ္ဌေ အကံသူတိ.

कलियुगात एक हजार अडतीस वर्षे (१०३८) पूर्ण झाल्यावर, वैशाख महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील अष्टमीपासून, लोकसंकेतानुसार उत्पन्न होणारे भय दूर करण्यासाठी, नवीन गुहेत त्या देवचक्कोभास थेरांनी सांगितलेल्या पद्धतीनुसार, प्रथम म्यानमारच्या भिक्खूंकडून पट्ठानप्रकरणाचे (पट्ठानपकरण) वाचन करवून घेतले. त्यानंतर ज्येष्ठ महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील प्रतिपदेपासून रामञ्ञ देशातील भिक्खूंकडून पट्ठानप्रकरणाचे वाचन करवून घेतले. आणि मोठा उत्सव साजरा केला. देशातील रहिवाशांकडूनही मोठा पूजा-सत्कार करवून घेतला. असे म्हटले जाते की, त्या राजाच्या काळात ग्रंथाला अठ्ठिभल्लिक वृक्षाच्या रसाने घासून, मनःशिलेने लिहून आणि सोन्याचा लेप देऊन पिटक (त्रिपिटक) प्रस्थापित केले गेले. तेव्हापासून आजतागायत म्यानमार देशात हे ग्रंथलेखनाचे कार्य (पुस्तककर्म) केले जाते.

ကလိယုဂေ သဋ္ဌာဓိကေ ဝဿသဟဿေ သမ္ပတ္တေ (အဿယုဇမာသဿ ကာဠပက္ခဆဋ္ဌမိယံ အင်္ဂါရဝါရေ) တဿ ပုတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သိရိဟာသီဟသူရသုဓမ္မရာဇာတိ နာမလဉ္ဆမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဏှိ. ပိတု ရညော ဂေဟဋ္ဌာနေ စေတိယံ ကာရာပေသိ. တဿ ပန မာရဇေယျရတနန္တိ သမညာ အဟောသိ. တဿ ပန ရညော ကာလေ သလ္လာဝတိယာ နာမ နဒိယာ ပစ္ဆိမဘာဂေ တုန္နနာမကေ ဂါမေ ဂုဏာဘိလင်္ကာရော နာမ ထေရော သာမဏေရာနံ ဂါမဂ္ဂဝေသနကာလေ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကာရာပေတွာ [Pg.133] သီသဝေဌနတာလပတ္တာနိ ပန န ဂဏှာပေတွာ တာလဝဏ္ဋမေဝ ဂဏှာပေသိ. ဧကော ဂဏော ဟုတွာ သပရိဝါရေန သဒ္ဓိံ တုန္နဂါမေ နိသီဒိ. တုန္နဂဏောတိ တဿ သမညာ အဟောသိ. သော ပန ထေရော ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရေသု အဓိပ္ပာယံ ယထာဘူတံ န ဇာနာတိ, အဘိဓမ္မပိဋကံယေဝ သိဿာနံ ဝါစေတွာ နိသီဒိ.

कलियुगातील एक हजार साठ वर्षे पूर्ण झाल्यावर (अश्विन महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील षष्ठीला, मंगळवारी) त्यांच्या पुत्राने राज्य केले. त्यांनी 'सिरिहासीहसूरसुधम्मराजा' (श्रीसिंहसूरसुधर्मराज) ही पदवी देखील स्वीकारली. त्यांनी आपल्या पिता राजाच्या घराच्या ठिकाणी एक चेतिय (चैत्य) बांधले. त्याला 'मारजेय्य रतन' (मारविजय रत्न) असे नाव मिळाले. त्या राजाच्या काळात, सल्लावती नावाच्या नदीच्या पश्चिम भागात, तुन्न नावाच्या गावात गुणाभिलंकार नावाचे थेर (स्थवीर) राहत होते. त्यांनी सामणेरांना (श्रामणेरांना) गावात प्रवेश करताना एका खांद्यावर उत्तरासंग (उत्तरासंग वस्त्र) पांघरण्यास सांगितले, परंतु डोक्याला वेढणे (पगडी) आणि ताडपत्रे न घेता केवळ ताडपत्राचा पंखा (तालवृंत) घेण्यास सांगितले. ते आपल्या परिवारासह एक स्वतंत्र गण (समूह) बनवून तुन्न गावात राहिले. त्याला 'तुन्नगण' असे नाव मिळाले. ते थेर पाळी, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथांमधील खरा अभिप्राय (यथाभूत अर्थ) जाणत नव्हते; ते केवळ अभिधम्मपिटकच आपल्या शिष्यांना शिकवून राहत असत.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ ကေတုမတီနဂရေ နိသိန္နာ ဗဒ္ဓန္နာ ဗုဒ္ဓင်္ကုရတ္ထေရ စိတ္တတ္ထေရာ, ဒီပယင်္ဂနဂရေ ဥဠုဂါမေ နိသိန္နော သုနန္ဒတ္ထေရော, တလုပ္ပနဂရေ ဇေယျဗဟုအန္ဓဂါမေ ကလျာဏတ္ထေရောတိ ဣမေ စတ္တာရော ထေရာ သာမဏေရာနံ ဂါမပ္ပဝေသနကာလေ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ အကာရာပေတွာ သီသဝေဌနတာလပတ္တာနိ အဂ္ဂဏှာပေတွာ စီဝရံ ပါရုပါပေတွာ တာလဝဏ္ဋံ ဂဏှာပေတွာ သကလကဂဏံ ဩဝါဒံ ကတွာ နိသီဒိံသု. တေ ပန ထေရာ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရေသု အဓိပ္ပာယံ ယထာဘူဘံ ဇာနိံသု, တီသုပိ ပိဋကေသု ကောဝိဒါ အဟေသုံ. ဣစ္စေဝံ သိရိမဟာသီဟသူရသုဓမ္မရညော ကာလေ ပါရုပနဘိက္ခူဟိ နာနာ ဟုတွာ ဝိရူပံ အာပဇ္ဇိတွာ ဧကံသိကဂဏော နာမ ဝိသုံ ဘိဇ္ဇိ, ယထာ ပန အယမလံ အယတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဝိသဒိသံ ဟုတွာ ဝိရုဒ္ဓံ ဟောတီတိ. ဧဝံ ဘိဇ္ဇမာနာပိ ဂဏာ ရာဇာ ပမာဒေါ အနုဿုက္ကော ဟုတွာ အတ္တနော အတ္တနော ရုစိဝသေနေဝ စရိတွာ နိသီဒိံသု.

आणि त्या काळात, केतुमती नगरात राहणारे बुद्धंकुर थेर आणि चित्त थेर, दीपयंग नगरातील उळू गावात राहणारे सुनंद थेर, आणि तलुप्प नगरातील जेय्यबहुअंध गावात राहणारे कल्याण थेर, या चार थेरांनी सामणेरांना गावात प्रवेश करताना एका खांद्यावर उत्तरासंग न ठेवता, डोक्याला वेढणे व ताडपत्रे न घेता, संपूर्ण चीवर पांघरण्यास (दोन्ही खांदे झाकून) आणि ताडपत्राचा पंखा घेण्यास सांगितले, आणि संपूर्ण गणाला उपदेश देऊन ते राहिले. ते थेर पाळी, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथांमधील खरा अभिप्राय चांगल्या प्रकारे जाणत होते आणि तिन्ही पिटकांमध्ये (त्रिपिटकात) निष्णात होते. अशा प्रकारे, सिरिमहासीहसूरसुधम्म राजाच्या काळात, चीवर पांघरणाऱ्या (पारुपन) भिक्खूंपासून वेगळे होऊन आणि विकृत रूप धारण करून 'एकांसिक गण' (एका खांद्यावर वस्त्र ठेवणारा समूह) नावाचा एक वेगळा गट फुटला; ज्याप्रमाणे लोखंडाचा गंज लोखंडातूनच निर्माण होऊन त्याला नष्ट करतो आणि त्याच्या विरुद्ध होतो, त्याप्रमाणे हे घडले. अशा प्रकारे गट फुटत असतानाही, राजा प्रमादी (उदासीन) आणि निरुत्साही राहिल्यामुळे, ते आपापल्या आवडीनुसार वागत राहिले.

တေသု စ ဒွီသု ဂဏေသု ပါရုပနဂဏေ ထေရာ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရေသု နီတတ္ထဝသေန ဝုတ္တံ ဝစနံ နိဿာယ နိက္ကင်္ခါ နိဒ္ဒေါသာဝ ဟုတွာ နိသီဒိံသု. ဧကံသိကဂဏေ ပန ထေရာ အတ္တနော အတ္တနော ဝါဒေါ န ပါဠိယံ န စ အဋ္ဌကထာသု နေဝ ဋီကာသု နာပိ ဂန္ထန္တေရေသု ဒိဿတိ, ဣမမတ္ထံ အဇာနန္တာ ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ ဝတွာ ကေစိ ပန သကသကသိဿာနံ ဩဝါဒံ အဒံသု. ဧဝရူပါပိ သိဿာ ဩဝါဒံ ပဋိဂ္ဂဏှိံသု.

त्या दोन्ही गणांपैकी, पारुपन गणातील (चीवर पांघरणाऱ्या) थेरांनी पाळी, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथांमध्ये स्पष्ट केलेल्या अर्थाचा (नीतार्थ) आश्रय घेऊन, शंकारहित आणि निर्दोष होऊन वास्तव्य केले. परंतु एकांसिक गणातील थेरांचा स्वतःचा मतप्रवाह (वाद) न पाळीमध्ये, न अट्ठकथांमध्ये, न टीकांमध्ये आणि न इतर ग्रंथांमध्ये दिसून येत होता. हा अर्थ न समजता, "हेच सत्य आहे, इतर सर्व व्यर्थ आहे" असे म्हणून काहींनी आपापल्या शिष्यांना उपदेश दिला. आणि अशा प्रकारच्या शिष्यांनीही तो उपदेश स्वीकारला.

ကေစိ ပန ပါဠိယာဒီသု သကဝါဒဿ အနာဂတဘာဝံ ဉတွာယေဝ [Pg.134] အပရိသုဒ္ဓစိတ္တာ ဟုတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော မုခံ အနောလောကေတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿေဝ ဘဂဝတော ဂုဏံ အနုဿရိတွာ သကဝါဒေ အာကာသေ ပသာရိတ ဟတ္ထောဝိယ အပ္ပတိဋ္ဌာနောတိ ဇာနိတွာယေဝ အမှာကံ ဝါဒေါ သမ္ပတ္တလင်္ကဿ သဒ္ဓမ္မစာရိတ္ထေရဿ ဝံသပ္ပဘဝေါတိ အနိဿာယဘူဘမ္ပိ နိဿယံ အကံသု. အဘူတေန မဟာထေရံ သီလဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခိံသု. ဖျသီနာမကေ ဂါမေ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိ ကတ္ထံ အနပေက္ခန္တဿ ဟီနာယာဝတ္တကဿ ဒုဿီလဿ ဥပါသကဿ လဉ္ဇံ ဒတွာ အမှာကံ ဝါဒါနုရူပံ ဧကံ ဂန္ထံ ကရောဟီတိ ဥယျောဇေတွာ အနာဂတေ အနုဘဝိယမာနဒုက္ခတော အဘာယိတွာ နိဿယံ ဂဝေသိံသူတိ.

परंतु काहींनी पाळी इत्यादींमध्ये आपल्या मताचा उल्लेख नसल्याचे जाणूनही, अपवित्र चित्त ठेवून, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांच्या मुखाकडे न पाहता (त्यांच्या उपदेशाकडे दुर्लक्ष करून), सम्यक्संबुद्ध भगवंतांच्या गुणांचे स्मरण न करता, आपले मत आकाशात पसरलेल्या हाताप्रमाणे निराधार आहे हे जाणूनही, "आमचे मत हे लंकेहून आलेल्या सद्धम्मचारि थेरांच्या परंपरेतून निर्माण झाले आहे" असा खोटा आधार घेतला. त्यांनी शीलवान महाथेरांवर खोटे आरोप केले. फ्यसी नावाच्या गावात, इहलोक आणि परलोकाची पर्वा न करणाऱ्या, हीन मार्गाला लागलेल्या आणि दुःशील असलेल्या एका उपासकाला लाच देऊन, "आमच्या मताला अनुकूल असा एक ग्रंथ तयार कर" असे सांगून त्याला प्रवृत्त केले; आणि भविष्यात भोगाव्या लागणाऱ्या दुःखाची भीती न बाळगता त्यांनी असा खोटा आधार शोधला.

တသ္မိံဉ္စ ကာလေ နိဂြောဓပါဠိသုဝဏ္ဏဝိဟာရဝါသိတ္ထေရော ဂါမဝါသီဘိက္ခု ဂဏံ သမိတိံ ကတွာ တဿ နာယကော ဟုတွာ သီသဝေဌနံ အဓာရေန္တာ အမင်္ဂလဘိက္ခူ သာသနေ မာတိဋ္ဌန္တူတိ အရညဝါသီနံ ဘိက္ခူနံ ဂန္ထံ ဝိကောပေတွာ တတော တတော ပဗ္ဗဇေသုံ. အထ ဟတ္ထိသာလဂါမဿ ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယ သေဋ္ဌိတဠာကဿ ဒက္ခိဏာယ အနုဒိသာယ ဝိဟာရေ နိသိန္နေ အတိရေကပဏ္ဏာသဘိက္ခူပိ ပဗ္ဗာဇေဿာမာသိ စိန္တေတွာ ဂါမဝါသီဘိက္ခူ သန္နဟိတွာ အဂမာသိ. အထ ရာဇာ တမတ္ထံ သုတွာ ဂါမဝါသီဂဏောပိ ဧကော, အရညဝါသီဂဏောပိ ဧကော, ဂါမဝါသီဘိက္ခူ အရညဝါသီဘိက္ခူ ဝိဟေဌေသုံ န သက္ကာ, သကသကဝါဒဝသေန သကသကဋ္ဌာနေ နိသီဒိ တဗ္ဗန္တိ ရာဇလေခနံ ပေသေသိ. အထ အရညဝါသီဘိက္ခူ သုခံ ဝသိတုံ ဩကာသံ လဘိံသု.

आणि त्या काळात, निग्रोधपाळी सुवण्ण विहारात राहणाऱ्या थेरांनी ग्रामवासी भिक्खूंच्या गणाची एक सभा बोलावली आणि त्याचे नायक बनून, "डोक्याला वेढणे (पगडी) न घालणारे हे अमंगल भिक्खू शासनात राहू नयेत" असे म्हणून अरण्यवासी भिक्खूंच्या समूहाला त्रास दिला आणि त्यांना तेथून हाकलून दिले. त्यानंतर, हत्थिसाल गावाच्या पूर्व दिशेला आणि सेट्ठि तलावाच्या दक्षिण दिशेला असलेल्या विहारात राहणाऱ्या पन्नासपेक्षा जास्त भिक्खूंनाही हाकलून द्यावे, असा विचार करून ग्रामवासी भिक्खू एकत्र येऊन तेथे गेले. तेव्हा राजाने ही गोष्ट ऐकून, "ग्रामवासी गण देखील एक आहे आणि अरण्यवासी गण देखील एक आहे. ग्रामवासी भिक्खूंनी अरण्यवासी भिक्खूंना त्रास देऊ नये. प्रत्येकाने आपापल्या मतानुसार आपापल्या ठिकाणी राहावे," असे राजपत्र (शाही आदेश) पाठवले. त्यानंतर अरण्यवासी भिक्खूंना सुखाने राहण्याची संधी मिळाली.

ကလိယုဂေ ဆသတ္တတာဓိကေ ဝဿသဟဿေ သမ္ပတ္တေ တဿ ရညော ပုတ္တော မဟာသီဟသူရဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သောယေဝ သူရဇ္ဇရာဇာတိ စ သေတိဘိန္ဒောတိ စ ဝေါဟာရိယတိ.

कलियुगातील एक हजार शहात्तर वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्या राजाच्या पुत्राने 'महासीहसूरधम्मराजाधिराज' या नावाने राज्य केले. त्यांनाच 'सूरज्जराजा' आणि 'सेतिभिंदो' (श्वेतहस्तिस्वामी) असे देखील म्हटले जाते.

တဿ [Pg.135] ရညော ကာလေ သုဝဏ္ဏယာနောလောကနဂါမဝါသီဥက္ကံသမာလံ နာမ ထေရံ အန္တောယုဓနာယကော ဧကော အမစ္စော အာနေတွာ ရတနပူရနဂရံ ပတွာ သုဝဏ္ဏကုက္ကုဋာစလေ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ ဌပေသိ.

त्या राजाच्या काळात, सुवण्णयानलोकन गावातील रहिवासी असलेल्या उक्कंसमाल नावाच्या थेरांना एका सेनापती (अंतोयुधनायक) अमात्याने आणले आणि रतनपूर नगरात पोहोचून सुवण्णकुक्कुटाचल पर्वतावर एक विहार बांधून त्यांना तेथे स्थापित केले.

သော ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရေသု အတိဝိယ ဆေကော. ဝဏ္ဏဗောဓနံ နာမ လိခနနယဉ္စ အကာသိ. တဿ ဂါမဿ ရာဇူဟိ ဒိန္နဝသေန စေတိယဇဂ္ဂနကမ္မေ ယုတ္တကုလတ္တာ ပန ရညော အာစရိယဋ္ဌာနေ အဋ္ဌပေတွာ အန္တောယုဓနာယ ကဿေဝ ပူဇနတ္ထာယ နိယျာဒေသိ. တဿာပိ ရညော ကာလေ သာမဏေရေဟိ ဂါမပ္ပဝသနကာလေ ပါရုပေတွာ ပဝိသိတဗ္ဗန္တိ ဧကစ္စေ ဝဒိံသု. ဧကစ္စေ ပန ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာ ပဝိသိတဗ္ဗန္တိ ဝဒိံသု. ဧဝံ အညမညံ ကလဟံ အကံသု.

ते पाळी, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथांमध्ये अत्यंत निपुण होते. त्यांनी 'वण्णबोधन' नावाचा लेखनपद्धतीचा ग्रंथ देखील लिहिला. त्या गावातील राजांनी दिलेल्या दानामुळे चैत्याच्या देखभालीच्या कामात गुंतलेल्या कुळातील असल्यामुळे, राजाने त्यांना आचार्य पदावर न ठेवता, केवळ त्या सेनापतीच्या पूजेसाठीच (सेवेसाठी) सोपवले. त्या राजाच्या काळात देखील, "सामणेरांनी गावात प्रवेश करताना चीवर पांघरूनच प्रवेश करावा," असे काही जण म्हणत असत. तर काही जण म्हणत की, "एका खांद्यावर उत्तरासंग ठेवूनच प्रवेश करावा." अशा प्रकारे त्यांनी आपापसात वाद घातला.

တတ္ထ ဥက္ကံသမာလာနာမကော ထေရော ပါရုပနဂဏေ ပဓာနော ဟုတွာ နာနာဂန္ထေသု ပါရုပနဝတ္တမေဝ အာဂတန္တိ ပကာသိံသု. ဧကံသိကဂဏေ ပန တိရိယပဗ္ဗတဝိဟာရဝါသီမဟာထေရာ အာစရိယပ္ပဝေဏီဒဿနဝသေန ပါရုပနဝါဒံ ပဋိက္ခိပိံသု.

त्यामध्ये, उक्कंसमाल नावाचे थेर हे पारुपन गणाचे (चीवर पांघरणाऱ्यांचे) प्रमुख बनले आणि त्यांनी विविध ग्रंथांमध्ये चीवर पांघरण्याचाच नियम आला आहे, असे घोषित केले. तर दुसरीकडे, एकांसिक गणातील तिरियपब्बत विहारात राहणाऱ्या महाथेरांनी आचार्य परंपरेचा दाखला देऊन चीवर पांघरण्याच्या मताचा निषेध केला.

အထ ရာဇာ စ ဖလိကခစိတဝိဟာရဝါသိတ္ထေရံ မေဃုစ္စနဝိဟာရဝါသိတ္ထေရံ သုဟတ္ထတ္ထေရံ ဗုဒ္ဓင်္ကုရတ္ထေရဉ္စာတိ ဣမေ စတ္တာရော ထေရေ ဝိနယဝိနိစ္ဆကဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ဒွေ ပက္ခာ အတ္တနော အတ္တနော ဝါဒံ ဒဿေန္တူတိ အာဟ.

त्यानंतर राजाने फलिकखचित विहारात राहणारे थेर, मेघुच्चन विहारात राहणारे थेर, सुहत्थ थेर आणि बुद्धंकुर थेर या चार थेरांना विनय-निर्णय (विनयविनिच्छय) पदावर नियुक्त केले आणि दोन्ही पक्षांना आपापली मते मांडण्यास सांगितले.

တေ စ စတ္တာရော ထေရာ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရေသု အကောဝိဒါ. တေသဉှိ ဌပေတွာ ရာဇဝလ္လဘမတ္တံ အညော ကောစိ ဂုဏဝိသေသော နတ္ထိ ရာဇဂုရုဘာဝတ္ထာယ, ယထာ ဗျဂ္ဃာ ရုက္ခဂစ္ဆလတာဒိပ္ပဋိစ္ဆန္နေ ဒုဂ္ဂဋ္ဌာနေ နိသိန္နေ မိဂေ ခုဒ္ဒကတ္တာ ဒုဗ္ဗလေပိ ဂဏှေတုံ န သက္ကောန္တိ, ဧဝမေဝ တေ ဧကံသိကတ္ထေရေ [Pg.136] ရာဇာနံ နိဿာယ ဌိတေ ဂန္ထေသု အနာဂတတ္တာ ဒုဗ္ဗလေပိ ဝါဒဝသေန အဘိဘဝိတုံ န သက္ခိံသု. တေနေဝ ပရသေနာယ ဗလဝတံ ဇာနိတွာ နိပစ္စကာရံ ဒဿေတွာ ဝေရံ သမေတွာ နိသိန္နော ပဏ္ဍိတယောဓောဝိယ ဝါဒံ နိဋ္ဌံ အပ္ပာပေတွာယေဝ ပါရုပနဂဏာ နိသီဒိံသူတိ.

आणि ते चार थेर पाळि, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथांमध्ये अकुशल होते. राजाचे प्रिय असण्याव्यतिरिक्त (राजवल्लभ असण्याव्यतिरिक्त) त्यांच्याकडे राजगुरु होण्यासाठी दुसरा कोणताही विशेष गुण नव्हता. ज्याप्रमाणे वाघ, झाडे, झुडपे, वेली इत्यादींनी आच्छादित दुर्गम ठिकाणी बसलेल्या हरणांना, ते लहान आणि दुर्बळ असले तरीही, पकडू शकत नाहीत; त्याचप्रमाणे, ते (पारुपन थेर) राजाचा आश्रय घेऊन राहिलेल्या त्या एकांसिक थेरांना, ग्रंथांमध्ये (त्यांच्या मताचा) उल्लेख नसूनही आणि ते दुर्बळ असूनही, वादाच्या द्वारे पराभूत करू शकले नाहीत. म्हणूनच, शत्रूच्या सैन्याचे बळ जाणून, नम्रता दाखवून आणि वैर शांत करून बसलेल्या चतुर योद्ध्याप्रमाणे, पारुपन पंथाचे थेर वादाचा शेवट न करताच शांत बसले.

ကလိယုဂေ ပန ပဉ္စနဝုတာဓိကေ ဝဿသဟဿေ သမ္ပတ္တေ တဿ ပုတ္တော မဟာရာဇာဓိပတိ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ပစ္ဆာ ပန ကာလေ တေရသာဓိကေ သတေ ဝဿသဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ ရာမညရဋ္ဌိနော ရာဇာ တံ အဘိဘဝိတွာဝ အနီတတ္တာ ပတ္တဟံသာဝတီတိ ပါကဋံ အဟောသိ.

कलियुगाची एक हजार पंच्याण्णव वर्षे पूर्ण झाल्यावर त्यांचा मुलगा 'महाराजाधिपती' नावाचा राजा राज्य करू लागला. नंतरच्या काळात, एक हजार एकशे तेरा वर्षे पूर्ण झाल्यावर रामञ्ञ देशाच्या राजाने त्यांचा पराभव करून त्यांना आणल्यामुळे 'पत्तहंसावती' म्हणून प्रसिद्ध झाले.

တဿ ရညော ကာလေ ကုခနနဂရေ ဇာလယုတ္တ ဂါမတော ဉာဏဝရံ နာမ ထေရံ အာနေတွာ အာစရိယဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သော ပန ထေရော ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရေသု အတိဝိယ ဆေကော. သုဓမ္မသဘာယံ ပရိယတ္တိဝါစကာနံ သောတာရာနံ အတ္ထာယ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟပ္ပကရဏဿ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထံ ပဌမံ အကာသိ. တတော ပစ္ဆာ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထံ သုရာဝိနိစ္ဆယဉ္စ အကာသိ. တတော ပစ္ဆာ တေန ရညာ ယာစိတော အဘိဓာနပ္ပဋီပိကာယ အတ္ထံ မရမ္မဘာသာယ ယောဇေသိ. ရညော နာမလဉ္ဆံ ဆန္ဒောလင်္ကာရသဒ္ဒနေတ္တိဝိဒဂ္ဂဒဏ္ဍီဗျဉ္ဇီနနယေဟိ အလင်္ကရိတွာ ရာဇာဓိရာဇနာမတ္ထပ္ပကာသိနိံ နာမ ဂန္ထမ္ပိ အကာသိ.

त्या राजाच्या काळात, कुखन नगरातील जालयुत्त गावातून 'ञाणवर' नावाच्या थेरांना आणून त्याने त्यांना आचार्यांच्या स्थानी प्रस्थापित केले. ते थेर पाळि, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथांमध्ये अत्यंत निपुण होते. त्यांनी सुधम्मा सभेत परियत्ति (धम्मग्रंथ) शिकवणाऱ्या आणि ऐकणाऱ्यांच्या कल्याणासाठी सर्वप्रथम 'अभिधम्मत्थसंगह' ग्रंथाचा 'गंठिपदत्थ' (कठीण शब्दांचा अर्थ) लिहिला. त्यानंतर त्यांनी 'अट्ठसालिनी' ग्रंथाचा 'गंठिपदत्थ' आणि 'सुराविनिच्छय' लिहिला. त्यानंतर त्या राजाने विनंती केल्यावरून त्यांनी 'अभिधानप्पदीपिका'चा अर्थ मरम्म भाषेत (बर्मी भाषेत) अनुवादित केला. राजाच्या बिरुदाला छंद, अलंकार, सद्दनेत्ति, विदग्धदंडी आणि व्यंजन नियमांनी अलंकृत करून त्यांनी 'राजाधिराजनामत्थप्पकासिनी' नावाचा ग्रंथही लिहिला.

ရာဇာ ဟတ္ထိသာလနာမကေ ဒေသေ ကာရာပိတဂေဟံ ဘိန္ဒိတွာ သတပ္ပမာဏေ ဝိဟာရေ ကာရာပေတွာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝိဟာရာနံ ကိတ္တိဇေယျဝါသဋ္ဌာပနန္တိ နာမာနိ ပညာပေတွာ တဿေဝ ထေရဿ အဒါသိ. ဝိဟာရနာမေနေဝ စ ထေရဿာပိ တံသမညာ အဟောသိ.

राजाने 'हत्थिसाल' नावाच्या ठिकाणी असलेले कारागृह पाडून शंभर विहार बांधले आणि त्या सर्व विहारांना 'कित्तिजेय्यवासट्ठापन' असे नाव देऊन ते त्याच थेरांना दान केले. विहाराच्या नावावरूनच त्या थेरांनाही तीच संज्ञा (नाव) प्राप्त झाली.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ အကျကရညော ပိတုရညော စ ကာလေ တေသံ [Pg.137] ဒွိန္နံ ဂဏာနံ ဝိဝါဒဝသေန အဝိပ္ပကတဝစနံ ပုန ဝိဝါဒဿ ဝူပသမနတ္ထာယ အတ္တနော အတ္တနော ဝါဒံ ကထာပေသိ. ပါရုပနဂဏေ သော ထေရော ပဓာနော ဟုတွာ ဧကံသိကဂဏေ ပန ပါသံသတ္ထေရော ပဓာနော ဟုတွာ ယထာယုဒ္ဓံ အကာသိ. အထ ရာဇာ အတိဝိယ ရာဇဝလ္လဘံ ဇေယျဘူမိသုဝဏ္ဏဝိဟာရဝါသိတ္ထေရံ တေသံ ဝါဒဿ ဝိနိစ္ဆိန္ဒနတ္ထာယ ဝိနယစရေဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

आणि त्या काळात, अक्यक राजा आणि त्याच्या वडिलांच्या काळातील त्या दोन्ही पंथांच्या वादाचा न सुटलेला मुद्दा पुन्हा शांत करण्यासाठी, राजाने त्यांना आपापली बाजू मांडण्यास सांगितले. पारुपन पंथात ते थेर प्रमुख होते आणि एकांसिक पंथात 'पासंस' थेर प्रमुख होते; त्यांनी युद्धाप्रमाणे (वादाचे) युद्ध केले. तेव्हा राजाने, आपला अत्यंत प्रिय असलेला 'जेय्यभूमिसुवण्णविहार' येथे राहणाऱ्या थेरांना त्यांच्या वादाचा निवाडा करण्यासाठी 'विनयचर' (विनय-निर्णायक) च्या पदावर नियुक्त केले.

ကိဉ္စာပိ သော ပန ထေရော ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရေသု ထောကံယေဝ ဇာနကတ္တာ ပရိယတ္တိကောဝိဒေသု အဗ္ဗောဟာရိကောယေဝ အဟောသိ, ရာဇဝလ္လဘတ္တာ ပန ရာဇာ ယထာဘူတံ အဇာနိတွာ ဝိနယဓရဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ယထာ ပန အယံ ပုရတ္ထိမဒိသာ, အယံ ပန ပစ္ဆိမဒိသာဘိ ဧဝမာဒိနာ ဒိသာဝဝတ္ထာနမတ္တံယေဝ ကာတုံ သမတ္ထံ နင်္ဂလကောဋိယာ သံဝဍ္ဎန္တံ ပရိသုံ ရာဇာဂါရေ ဓမ္မဝိနိစ္ဆကာမပစ္စဋ္ဌာနေ ဌပေတိ, ဧဝမေဝ ရာဇာ အယံ ဤဒိသော အယံ ဤဒိသောတိ အဇာနိတွာ ဝိနယဓရဋ္ဌာနေ ဌပိတတ္တာ သော ဇေယျဘူမိသုဝဏ္ဏဝိဟာရဝါသိတ္ထေရော တေသံ ဒွိန္နံ ပက္ခာနံ ဒွီသု ဝါဒေသု အယံ ဘူတော အယံ အဘူတောတိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ, အဒွါရဃရေ ပဝိဋ္ဌကာလေဝိယ တဒါ အဟောသိ. သေယျထာပိ နာမ မဟိသော အတ္တနော သမီပေ ဌတွာ ဒေဝဂီတံ ဂါယိတွာ ဒေဝဝီဏံ ဝါဒေန္တဿ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗဿ ဝေဠုသလာကံ ပဟရန္တဿ စ ဂါမဒါရကဿ သဒ္ဒေသု ကိဉ္စိ ဝိသေသံ န ဇာနာတိ, ဧဝမိဒံ သမ္ပဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ရာဇာ မမ ဝိဇိတေ ယေယေဘိက္ခူ ယံယံဣစ္ဆန္တိ, တေတေဘိက္ခူ တံတံစရိတွာ ယထာကမ္မံ နိသီဒန္တူတိ ရာဇလေခနံ ဌပေသိ. တေသံ ဝိဝါဒေါ တဒါ န ဝူပသမိ.

जरी ते थेर पाळि, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथांचे थोडेच ज्ञान असणारे असल्यामुळे धम्मग्रंथांच्या विद्वानांमध्ये नगण्यच होते, तरीही राजाने ते आपले प्रिय असल्यामुळे, खरी परिस्थिती न जाणता त्यांना 'विनयधर' च्या पदावर नियुक्त केले. ज्याप्रमाणे, 'ही पूर्व दिशा आहे, ही पश्चिम दिशा आहे' इत्यादी केवळ दिशा ठरवण्यास समर्थ असलेल्या आणि नांगराच्या टोकावर वाढलेल्या (अडाणी) माणसाला राजा राजवाड्यात न्यायनिवाडा करणाऱ्या अमात्याच्या पदावर नियुक्त करतो; त्याचप्रमाणे, राजाने 'हा असा आहे, तो तसा आहे' हे न जाणता विनयधराच्या पदावर नियुक्त केल्यामुळे, तो जेय्यभूमिसुवण्णविहारवासी थेर त्या दोन्ही पक्षांच्या दोन वादांमध्ये 'हे सत्य आहे, हे असत्य आहे' असे सांगण्यास असमर्थ ठरला. त्याची अवस्था तेव्हा दरवाजा नसलेल्या घरात प्रवेश केल्यासारखी झाली. ज्याप्रमाणे एखादा रेडा आपल्याजवळ उभे राहून देवगीत गाणाऱ्या आणि देववीणा वाजवणाऱ्या देवगंधर्वाच्या आवाजात आणि बांबूची काठी मारणाऱ्या गावातील मुलाच्या आवाजात काहीच फरक समजू शकत नाही, तसेच हे समजले पाहिजे. त्यानंतर राजाने, "माझ्या राज्यात जे भिक्खू ज्या गोष्टीची इच्छा करतात, त्या त्या भिक्खूंनी तसे आचरण करून आपापल्या कर्माप्रमाणे राहावे," असा राजलेख जारी केला. त्यांचा वाद तेव्हा शांत झाला नाही.

အပရဘာဂေ တေရသာဓိကေ သတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ ရတနပူရနဂရံ ဝိနဿိ.

नंतरच्या काळात, एक हजार एकशे तेरा वर्षे पूर्ण झाल्यावर रतनपूर नगर नष्ट झाले.

တတော ပစ္ဆာ ဒုတိယေ သံဝစ္ဆရေ ရတနသိခနဂရမာပကော ရာဇာ ရာမညရဋ္ဌိန္ဒဿ ရညော သေနံ ယဝခေတ္တတော စာတကသကုဏံဝိယ [Pg.138] အတ္တနော ပုညနုဘာဝေန မရမ္မရဋ္ဌတော နီဟရိတွာ သကလမ္ပိ ရာမညရဋ္ဌံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ကတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ.

त्यानंतर दुसऱ्या वर्षी, रतनसिख नगराची स्थापना करणाऱ्या राजाने रामञ्ञ देशाच्या राजाच्या सैन्याला, जवच्या शेतातून चातक पक्षाला हाकलून द्यावे त्याप्रमाणे, आपल्या पुण्याच्या प्रभावाने मरम्म देशातून बाहेर हाकलून दिले आणि संपूर्ण रामञ्ञ देश आपल्या ताब्यात घेऊन राज्य केले.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ သကလမရမ္မရဋ္ဌဝါသီနံ စိတ္တံ ပသာဒေသိ, ယထာ နာမ သူရိယာတပေန မိလာယန္တာနံ ကုမုဒါနံ အနောတတ္တောဒကေန သိဉ္စိတွာ ဟရိတတ္တံ ပါပေတိ, ဧဝမေဝ ရာမညရဋ္ဌိန္ဒဿ သေနာဗလာတပေဟိ ဒုက္ခပ္ပတ္တာနံ မရမ္မရဋ္ဌဝါသီနံ ဂဟဋ္ဌာနဉ္စေဝ ဘိက္ခူနဉ္စ အတ္တနော ပုညာနောတတ္တောဒကေန ဆိဉ္စိတွာ ကာယိကစေတသိကဝသေန ဒုဝိဓမ္ပိ သုခံ ဥပ္ပာဒေသိ.

आणि त्या काळात त्याने संपूर्ण मरम्म देशवासीयांचे चित्त प्रसन्न केले. ज्याप्रमाणे सूर्याच्या उन्हाने कोमेजलेल्या कमळांना अनोतत्त सरोवराच्या पाण्याने सिंचन करून पुन्हा टवटवीत केले जाते; त्याचप्रमाणे, रामञ्ञ देशाच्या राजाच्या सैन्याच्या बळाच्या उन्हाने दुःखी झालेल्या मरम्म देशातील गृहस्थ आणि भिक्खूंना आपल्या पुण्यरूपी अनोतत्त सरोवराच्या पाण्याने सिंचन करून शारीरिक आणि मानसिक अशा दोन्ही प्रकारचे सुख प्राप्त करून दिले.

သကလမရမ္မရဋ္ဌဝါသိနော စ အယံ အမှာကံ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တောတိ ဝေါဟာရိံသု. အထ ဧကသ္မိံ မာသေ စတူသု ဥပေါသထဒိဝသေသု ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ အန္တေပုရေ ပဝေသေတွာ ပိဏ္ဍပါတေန ဘောဇေသိ. ရာဇောရောဓာမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ဥပဝသိ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ရာဇောရောဓာမစ္စာနံ ဂုဏတ္တယပါဌံ သဟ အတ္ထယောဇနာနယေန ဝါစဂ္ဂတံ ကာရာပေသိ.

आणि संपूर्ण मरम्म देशवासीय "हा आमचा राजा बोधिसत्व आहे" असे म्हणू लागले. त्यानंतर, एका महिन्यात येणाऱ्या चार उपोसथ दिवशी भिक्खूसंघाला आमंत्रित करून, अंतःपुरात प्रवेश देऊन पिंडपाताने भोजन दिले. राजाने आपल्या राण्या आणि अमात्यांसह उपोसथ व्रत पाळले. त्याने सर्व राण्या आणि अमात्यांना अर्थाच्या स्पष्टीकरणासह 'गुणत्तयपाठ' मुखोद्गत करवून घेतला.

အထ ဗေလုဝဂါမဝါသီယသတ္ထေရံ အနေတွာ အတ္တနော အာစရိယဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. မဟာအတုလယသဓမ္မရာဇဂုရူတိ နာမလဉ္ဆမ္ပိ အဒါသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပန အတုလတ္ထေရောတိ နာမေန ပါကဋော အဟောသိ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ ပါရုပနဂဏပက္ခာပလိဏဂါမဝါသီသုဇာတတ္ထေရာဒယော သာမဏေရာနံ ဂါမပ္ပဝေသနကာလေ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပဝိသိတဗ္ဗန္တိ အက္ခရံ လိခိတွာ ရညော သန္တိကံ သန္ဒေသပဏ္ဏံ ပဝေသေတိ.

त्यानंतर, बेलुव गावातील रहिवासी 'यस' थेरांना आणून त्याने त्यांना आपल्या आचार्यांच्या स्थानी प्रस्थापित केले आणि त्यांना 'महाअतुलयसधम्मराजगुरु' ही पदवी दिली. तेव्हापासून ते 'अतुल थेर' या नावाने प्रसिद्ध झाले. आणि त्या काळात, पारुपन पंथाचे समर्थक आणि पलिण गावातील रहिवासी असलेले 'सुजात' थेर इत्यादींनी, "सामणेरांनी गावात प्रवेश करताना चीवर पांघरूनच प्रवेश करावा," असे पत्र लिहून राजाकडे संदेश पाठवला.

အထ ဧကံသိကဂဏပက္ခာပိ အတုလတ္ထေရာဒယော ပုဗ္ဗေသံ ရာဇူနံ ကာလေ အဓိကရဏံ ဝူပသမိ, ဣဒါနိ ဝူပသမိတကမ္မံ ပုန န ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗန္တိ လေခနံ လိခိတွာ ရညော သန္တိကံ ပေသေသိ.

तेव्हा एकांसिक पंथाचे समर्थक असलेल्या अतुल थेर इत्यादींनीही, "पूर्वीच्या राजांच्या काळात हा वाद शांत झाला होता, आता शांत झालेल्या प्रकरणाला पुन्हा उपस्थित करू नये," असे पत्र लिहून राजाकडे पाठवले.

အထ ရာဇာ ဒွိန္နံ ပက္ခာနံ သကသကဝါဒံ ကထေတုကာမောပိ [Pg.139] ဣဒါနိ ရာဇပ္ပဋိသံယုတ္တံ ကမ္မံ ဗဟု အတ္ထိ, တိဋ္ဌသု တာဝ သာသနပ္ပဋိသံယုတ္တံ ကမ္မံ, ရာဇပ္ပဋိသံယုတ္တမေဝ ကမ္မံ ပဌမံ အာရဘိဿာမိ, ပစ္ဆာ သာသနပ္ပဋိသံယုတ္တံ ကမ္မံ ကရိဿာမီတိ ရာဇလေခနံ ဌပေသိ. အပရဘာဂေ ပန ရာဇာ ဧဝံ အာဏံ ဌပေသိ,-ဣဒါနိ မမ ဝိဇိတေ သဗ္ဗေပိ ဘိက္ခူ မမ အာစရိယဿ မတိံ အနုဝတ္တိတွာ စရန္တူတိ.

त्यानंतर राजाने दोन्ही पक्षांचे आपापले मत ऐकण्याची इच्छा असूनही, 'सध्या राज्यकारभाराशी संबंधित कामे खूप आहेत, तोपर्यंत धम्मशासनाशी संबंधित कामे बाजूला राहू देत, मी आधी राज्यकारभाराशी संबंधित कामेच हाती घेईन, नंतर धम्मशासनाशी संबंधित कामे करेन,' असे म्हणून राजलेख बाजूला ठेवला. परंतु नंतरच्या काळात राजाने अशी आज्ञा जारी केली की, 'आता माझ्या राज्यात सर्वच भिक्खूंनी माझ्या आचार्यांच्या मताचे अनुकरण करून आचरण करावे.'

အထ ပါရုပနဂဏဘိက္ခူပိ ဧကံသိကဂဏံ အနုဝတ္တေသုံ ရညော အာဏာဝသေန. သဟဿောရောဓဂါမေ ပန ဒွေ မဟာထေရာ အတ္တနော ပရိသံ ပါရုပနဝသေနေဝ ဂါမပ္ပဝေသနဝတ္တံ ပရိပူရိတဗ္ဗန္တိ ဩဝဒိတွာ နိသီဒိံသု.

त्यानंतर राजाच्या आज्ञेमुळे पारुपन पंथाच्या भिक्खूंनीही एकांसिक पंथाचे अनुकरण केले. परंतु सहस्सोरोध गावात दोन महाथेरांनी आपल्या अनुयायांना, 'पारुपन पद्धतीनेच (दोन्ही खांद्यांवर चीवर पांघरूनच) गावात प्रवेश करण्याचे व्रत पूर्ण केले पाहिजे,' असा उपदेश देऊन ते तेथेच राहिले.

တဒါ ရညော အာစရိယော ယသတ္ထေရော တမတ္ထံ သုတွာတေ ပက္ကောသာပေသိ. တေ စ အာဂန္တွာ နဂရံ သမ္ပတ္တကာလေ ဧကော ဥပါသကော ပသန္နော ဟုတွာ တေသံ ထေရာနံ ပိဏ္ဍပါတေန ဥပဋ္ဌဟိ. အထ အတုလတ္ထေရော တေ မဟာထေရေ ဒူရဋ္ဌာနတော ဝါလုကံ အာနေတွာ တဿ ဥပါသကဿ ဂေဟသမီပေ ဩကိရာပေသိ. ဣဒံ ဝိနယဓမ္မဿ အနနုလောမဝသေန စရန္တာနံ ဒဏ္ဍကမ္မန္တိ ကောလာဟလမ္ပိ ဥပ္ပာဒေသိ. အထ တေသံ ဝါလုကံ အာဟရန္တာနံယေဝ အညမညံ သလ္လပေသုံ,-ဣဒါနိ ဘန္တေ ဝိနယဓမ္မာနုလောမဝသေန အာစရန္တာနံ အမှာကံ ဤဒိသံ ကမ္မံ အသာရုပ္ပံ, အဟော အစ္ဆရိယဓမ္မော လောကောတိ ဧကော ထေရော အာဟ. အထ ပန ဧကော ထေရော ဧဝမာဟ,-ဣဒါနိ အာဝုသော လောကပါလာ ဒေဝါ ဤဒိသံ အဓမ္မကမ္မံ ဒိသွာယေဝ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ အပ္ပောဿုကာ နိသီဒိတုံ န သက္ကာ, ဣဒါနိ လောကပါလာ ဒေဝါ ပမဇ္ဇိတွာ နိသီဒန္တိ မညေတိ.

तेव्हा राजाचे आचार्य यसतथेरांनी ही गोष्ट ऐकून त्यांना बोलावून घेतले. ते आल्यावर नगरात पोहोचले तेव्हा एक उपासक प्रसन्न होऊन त्या थेरांची पिंडपाताने सेवा करू लागला. त्यानंतर अतुलतथेरांनी त्या महाथेरांना दूरवरून वाळू आणायला लावून त्या उपासकाच्या घराजवळ ओतायला लावली. 'विनयधम्माच्या विरुद्ध आचरण करणाऱ्यांना ही शिक्षा (दंडकर्म) आहे,' असा कोलाहलही त्यांनी माजवला. त्यानंतर ते वाळू आणत असतानाच आपापसात बोलू लागले. एक थेर म्हणाले, 'भंते, आता विनयधम्मानुसार आचरण करणाऱ्या आपल्यासाठी असे कर्म अयोग्य आहे. अहो, जगाचा हा काय आश्चर्यकारक नियम आहे!' त्यावर दुसऱ्या एका थेरांनी असे म्हटले, 'आवुसो, आता लोकपाल देवांनी असे अधर्मकर्म पाहूनही दुर्लक्ष करून उदासीन राहणे शक्य नाही. मला वाटते, आता लोकपाल देव गाफील होऊन बसले आहेत.'

တသ္မိံယေဝ ခဏေ ဝေဂေန မေဃော ဥဋ္ဌဟိတွာ အတုလတ္ထေရဿ ဝိဟာရေ ရာဇဂေဟေ စ ဧကက္ခဏေ အသနိယော နိပတိံသု. ဧဝံ သမာနောပိ သော ထေရော အတိမာနထဒ္ဓတာယ သတိံ န လဘိ.

त्याच क्षणी वेगाने ढग दाटून आले आणि अतुलतथेरांच्या विहारावर व राजवाड्यावर एकाच वेळी विजा कोसळल्या. असे झाले तरीही तो थेर अत्यंत गर्वामुळे शुद्धीवर आला नाही.

ပုန [Pg.140] ရာဇာ ဣဒါနိ မမ ဝိဇိတေ သဗ္ဗေပိ ဘိက္ခူ မမ အာစရိယဿ မတိံ အနုဝတ္တန္တိ ဝါ မာ ဝါတိ အမစ္စေ ပုစ္ဆိ. အမစ္စာပိ ဧဝံ ရညော အာရောစေသုံ,-ဣဒါနိ မဟာရာဇ ကုခနနဂရေ နီပဂါမေ နိသိန္နော ဧကော မဟာထေရော မုနိန္ဒဃောသော နာမ အတ္ထိ, သော ပါရုပနဝသေန အတ္တနော ပရိသံ ဩဝါဒေတွာ ဗဟုဂုဏံ ဥပ္ပာဒေတွာ နိသီဒတီတိ.

पुन्हा राजाने, 'आता माझ्या राज्यात सर्वच भिक्खू माझ्या आचार्यांच्या मताचे अनुकरण करत आहेत की नाही?' असे अमात्यांना विचारले. अमात्यांनीही राजाला असे सांगितले, 'महाराज, आता कुखन नगरातील नीप गावात मुनिंदघोष नावाचे एक महाथेर राहत आहेत, ते पारुपन पद्धतीनेच आपल्या अनुयायांना उपदेश देऊन, त्यांच्यात सद्गुण निर्माण करून राहत आहेत.'

အထ ရာဇာ ဧဝမာဟ,-တံ ပက္ကောသေတွာ သုဓမ္မသသာယံ မဟာထေရေ သန္နိပါဘာပေတွာ တဿ ထေရဿ ဝိနယ ပဏ္ဏတ္တိံ ယထာဘူတံ အဇာနန္တဿ ယထာဘူတံ သဘာဝံ ဒဿေတွာ ဩဝါဒေန္တူတိ.

त्यावर राजाने असे म्हटले, 'त्यांना बोलावून घेऊन, सुधम्मा सभेत महाथेरांना एकत्र जमवून, विनय प्रज्ञप्ती यथार्थपणे न जाणणाऱ्या त्या थेराला यथार्थ सत्य दाखवून उपदेश करावा.'

အထ အမစ္စာ တထာ အကံသု. မဟာထေရာ စ သုဓမ္မသဿယံ သန္နိပတိတွာ တံ ပက္ကောသေတွာ ဩဝဒိံသု. တေသု ပန မဟာထေရေသု ဧကော ထေရော ဘူပါလဿ သံဃရညော စ မုခံ ဩလောကေတွာ ဘဂဝတော ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မုခံ အနောလောကေတွာ မုနိန္ဒဃောသတ္ထေရံ ဧဝမာဟ,- ဣဒါနိ အာဝုသော ဣမသ္မိံ မရမ္မရဋ္ဌေ သဗ္ဗေပိ ဘိက္ခူ ဘူပါလဿ သံဃဿ ရညော စ အာဏံ အနုဝတ္တိတွာ ဧကံသိကာယေဝ အဟေသုံ, တွံယေဝ ဧကော သဒ္ဓိံ ပရိသာယ ပါရုပနဝတ္ထံ စရိတွာ နိသီဒသိ, ကသ္မာ ပန တွံ မာနထဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဤဒိသံ အနာစာရံ အဝိဇဟိတွာ တိဋ္ဌသီတိ.

त्यानंतर अमात्यांनी तसेच केले. महाथेरांनी सुधम्मा सभेत एकत्र जमून त्यांना बोलावून उपदेश केला. परंतु त्या महाथेरांपैकी एका थेराने राजाचे आणि संघराजाचे तोंड पाहून, परंतु भगवान सम्यक्संबुद्धांच्या मुखाकडे न पाहता, मुनिंदघोष थेरांना असे म्हटले, 'आवुसो, आता या मरामर देशात सर्वच भिक्खू राजाच्या आणि संघराजाच्या आज्ञेचे पालन करून एकांसिक झाले आहेत, तू एकटाच आपल्या अनुयायांसह पारुपन वस्त्र परिधान करून वावरत आहेस, मग तू गर्वाने ताठर होऊन असा अनाचार न सोडता का राहिला आहेस?'

အထ မုနိန္ဒဃောသတ္ထေရော တဿ ထေရဿ မုခံ ဥဇုကံ ဩလောကေတွာ ဧဝမာဟ,- တွံ လဇ္ဇီပေသလော သိက္ခာကာမောတိ ပုဗ္ဗေ မယာ သုတပုဗ္ဗော, ဤဒိသော ပန ပုဂ္ဂလော ဤဒိသံ ဝစနံ ဝတ္တုနံ ယုတ္တော,ဤဒိသဿ ဟိ ပုဂ္ဂလဿ ဤဒိသံ ဝစနံ အဿာရုပ္ပံ, သစေ တွံ အယံ အပ္ပပုညော နိတ္တေဇော အနာထောတိ မံ မညိတွာ အဂါရဝဝသေန ဝတ္တုံ ဣစ္ဆေယျာသိ, ဧဝံ သန္တေပိ မမာစရိယဿ မုခံ ဩလောကေတွာ မမာစရိယဿ ဂုဏံ ဇာနိတွာ တဿ သိဿောယန္တိ အနုဿရိတွာ ဤဒိသံ ဝစနံ အဓမ္မိကံ ဝတ္တုံ န သက္ကာတိ.

तेव्हा मुनिंदघोष थेरांनी त्या थेराच्या मुखाकडे थेट पाहून असे म्हटले, 'तुम्ही लज्जावान, शीलवान आणि शिक्षणाची इच्छा बाळगणारे आहात, असे मी पूर्वी ऐकले होते. परंतु अशा व्यक्तीला असे बोलणे योग्य नाही, कारण अशा व्यक्तीसाठी असे बोलणे अत्यंत अयोग्य आहे. जर तुम्ही मला अल्पपुण्यवान, निस्तेज आणि अनाथ समजून अनादराने बोलू इच्छित असाल, तरीही माझ्या आचार्यांच्या मुखाकडे पाहून, माझ्या आचार्यांचे गुण जाणून, 'हा त्यांचा शिष्य आहे' याचे स्मरण करून तुम्हाला असे अधार्मिक वचन बोलणे योग्य नाही.'

အထ [Pg.141] သော ထေရော တံ ပုစ္ဆိ,-ကော ပန တဝါစရိယောတိ. အထ သုခမ္မသဘာယံ ဌပိတံ ဗုဒ္ဓရူပံ ဝဒ္ဒိတွာ အယံ မမာစရိယောတိ အာဟ. မမာသရိယောတိ ဝတွာ ပန ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ အဟံ ဘန္တေ ယာဝ ဇီဝိတပရိယောသာနာ မမ ဇီဝိတံယေဝ ပရိစ္စဇိဿာမိ, ဘဂဝတော ပနတိ လောကဂ္ဂဿ သိက္ခာပဒံ န ဝိဇဟိဿာမီတိ အာရောစေသိ.

तेव्हा त्या थेराने त्यांना विचारले, 'तर मग तुमचे आचार्य कोण आहेत?' तेव्हा सुधम्मा सभेत ठेवलेल्या बुद्धमूर्तीला वंदन करून ते म्हणाले, 'हे माझे आचार्य आहेत.' 'हे माझे आचार्य आहेत,' असे म्हणून भिक्खू संघाच्या मध्ये उभे राहून, एका खांद्यावर उत्तरासंग करून, उकिडवे बसून आणि हात जोडून ते म्हणाले, 'भंते, मी माझ्या आयुष्याच्या शेवटापर्यंत माझ्या प्राणांचाही त्याग करेन, परंतु लोकोत्तर भगवंतांच्या शिक्षापदाचा त्याग करणार नाही.'

အထ ရာဇာ တမတ္ထံ သုတွာ မာနထဒ္ဓေါ ဧသော မမ ဝိဇိတေ နိသီဒါပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ရဋ္ဌန္တရံ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ရာဇာဏာယ ရဋ္ဌန္တရံ ပေသေသိ.

त्यानंतर राजाने ही गोष्ट ऐकून, 'हा गर्वाने ताठर झालेला मनुष्य माझ्या राज्यात राहण्यास योग्य नाही, याला दुसऱ्या देशात हद्दपार केले पाहिजे,' असे ठरवून राजाच्या आज्ञेने त्याला दुसऱ्या देशात पाठवून दिले.

ရာဇပုရိသာ စ တံ ပက္ကောသေတွာ ရဋ္ဌန္တရံ အာနေသိ. ဗဟင်္ဂံ နာမ ဒေသံ ပတွာ ဗဟင်္ဂနာယကော ပုရိသော ရာဇပုရိသာနံ လဉ္ဇံ ဒတွာ ဧဝမာဟ,- အယံ ပန ဘောန္တော မရမ္မရဋ္ဌဿ ပရိယန္တပ္ပဒေသော, ဣဓေဝ ဌပေတွာ တုမှေ နိဝတ္တထာတိ.

आणि राजपुरुषांनी त्यांना ताब्यात घेऊन दुसऱ्या देशात आणले. बहंग नावाच्या प्रदेशात पोहोचल्यावर, बहंगच्या नायकाने राजपुरुषांना लाच देऊन असे म्हटले, 'महाशय, हा मरामर देशाचा सीमावर्ती प्रदेश आहे, यांना येथेच ठेवून तुम्ही परत जा.'

ရာဇ ပုရိသာပိ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ တတ္ထေဝ ဌပေတွာ နိဝတ္တိံသု. ထေရောပိ စတူဟိ ဒိသာဟိ အာဂတာနံ ဘိက္ခုသာမဏေရာနံ ပါရုပနဝသေန ဩဝါဒံ ဒတွာ ပရိယတ္တိံ ဝါစေတွာ တတ္ထ နိသီဒိ. အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဂန္ထဿ အတ္ထယောဇနမ္ပိ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ.

राजपुरुषांनीही लाच घेतली आणि त्यांना तेथेच सोडून ते परत गेले. थेरांनीही चारही दिशांनी आलेल्या भिक्खू आणि सामणेरांना पारुपन पद्धतीनुसार उपदेश देऊन आणि परियत्ती शिकवून तेथेच वास्तव्य केले. त्यांनी 'अभिधम्मत्थसंगह' ग्रंथाचे अर्थयोजन मरामर भाषेतही केले.

အပရဘာဂေ ရာဇာ တမတ္ထံ သုတွာ ဣဒါနိ သော ထေရော မမ ဝိဇိတပရိယန္တေယေဝ နိသီဒိတွာ အမှေဟိ အနိစ္ဆိတံ နိဝါရိတံ ကမ္မံ ကတွာ နိသီဒိ, တံ ပက္ကောသထာတိ အာဟ.

नंतरच्या काळात राजाने ही गोष्ट ऐकून म्हटले, 'आता तो थेर माझ्या राज्याच्या सीमेवरच राहून, आम्ही नापसंत केलेले आणि प्रतिबंधित केलेले काम करून राहत आहे, त्यांना बोलावून आणा.'

ရာဇဒူတာ စ တတ္ထ ဂန္တွာ ပက္ကောသိံသု. ထေရော စ ဣဒါနိ မံ ရာဇာ မာရေတုကာမောတိ မညိတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခိတွာ ဂိဟိဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆိ. နဂရံ ပန အာဂန္တွာ ပတ္တကာလေ ရညော သန္တိကံ အာနေသိ.

राजदूतांनी तेथे जाऊन त्यांना बोलावले. थेरांनी, 'आता राजा मला मारू इच्छितो,' असे समजून भिक्खूभाव सोडून दिला, गृहस्थाचे वस्त्र परिधान केले आणि ते त्यांच्यासोबत आले. नगरात आल्यावर त्यांना राजाच्या समोर आणण्यात आले.

အထ ရာဇာ ဧဝမာဟ,-တွံ ဘိက္ခု ဟုတွာ ဂဏံ ဝဍ္ဎာပေတွာ နိသီဒသီတိ မယာ သုတံ, ကသ္မာ ပနိဒါနိ ဂိဟိ ဘဝသီတိ. သစေ [Pg.142] တွံ မဟာရာဇ မံ မာရေတုကာမော ပက္ကောသေယျာသိ, ဧဝံ သတိ ယဒိ သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဌိတံ မံ မာရေယျာသိ, တဝ ဘာရိယံ ကမ္မံ ဘဝိဿတီတိ မနသိကရိတွာ တဝ ကမ္မဿ အဘာရိယတ္ထာယ သိက္ခံ ပစ္စက္ခိတွာ အာဂတောမှိ, သစေ မံ မာရေတုကာမောသိ, မာရေဟီဟိ. ရာဇာ စ တံ ဗန္ဓနာဂါရေ ဌပေတွာ သျာမရဋ္ဌံ ယုဇ္ဈနတ္ထာယဂစ္ဆိ. ယဇ္ဈနတ္ထာယ ပန ဂန္တွာ ပစ္စာဂတကာလေ အန္တရာမဂ္ဂေဝ ဒိဝင်္ဂတော အဟောသီတိ.

तेव्हा राजे असे म्हणाले, 'तुम्ही भिक्खू होऊन संघाची वृद्धी करत राहत होता, असे मी ऐकले आहे; मग आता तुम्ही गृहस्थ का होत आहात?' (त्यावर त्यांनी उत्तर दिले) 'महाराज, जर आपण मला मारण्याच्या इच्छेने बोलावले असेल, आणि अशा वेळी जर आपण मला सिक्खाचा त्याग न केलेल्या अवस्थेत मारले असते, तर ते आपल्यासाठी अत्यंत गंभीर कर्म झाले असते, असा विचार करून आपल्या कर्माचे गांभीर्य टाळण्यासाठी मी सिक्खाचा त्याग करून आलो आहे. जर आपण मला मारू इच्छित असाल, तर मारून टाका.' राजांनी त्यांना कारागृहात ठेवून श्याम देशाशी युद्ध करण्यासाठी प्रस्थान केले. युद्धासाठी जाऊन परत येत असताना वाटेतच राजांचा मृत्यू झाला.

ကလိယုဂေ ပန ဒွါဝီသာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ တဿ ဇေဋ္ဌပုတ္တော သိရိပဝရမဟာဓမ္မရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ရတနသိခနဂရတော သင်္ကမေတွာ ဇေယျပုရံ ဒုတိယံ မာပိတတ္တာ ဇေယျပုရမာပေကော ရာဇာတိပိ တဿ သမညာ အဟောသိ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ မဟာပဗ္ဗတဗ္ဘန္တရနဂရဝါသိံ ဉာဏတ္ထေရံ အာနေတွာ အာစရိယဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သောကိရ ထေရော ဂမ္ဘီရပညော ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ နဝ ဝါ ဒသ ဝါ ဘာဏဝါရေ ဝါစုဂ္ဂတံ ကာတုံ သမတ္ထော အဟောသိ. အဘိနဝေါပသမ္ပန္နကာလေယေဝ ပဒဝိဘာဂဂန္ထံ နျာသသံ ဝဏ္ဏနံ ယမကသံဝဏ္ဏနံ မဟာပဋ္ဌာနသံဝဏ္ဏနဉ္စ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ. ရာဇာ မဟာဘူမိရမ္မဏိယဝိဟာရံ နာမ ကာရာပေတွာ တဿေဝ အဒါသိ. ဉာဏာလင်္ကာရမဟာဓမ္မရာဇဂုရူ တိပိ နာမလဉ္ဆံ အဒါသိ.

कलियुगात (म्यानमारच्या कालगणनेनुसार) ११२२ वर्षे पूर्ण झाल्यावर त्यांच्या ज्येष्ठ पुत्राने, 'सिरिपवरमहाधम्मराजा' या नावाने राज्य केले. रतनसिख नगरातून स्थलांतर करून त्यांनी दुसऱ्यांदा जेय्यपूर वसविले असल्यामुळे त्यांना 'जेय्यपुरमपेक राजे' (जेय्यपूर वसविणारे राजे) अशीही संज्ञा मिळाली. त्या काळात त्यांनी महापब्बतब्भन्तर नगरात राहणाऱ्या ञाण थेरांना आणून आचार्य पदावर स्थापित केले. ते गंभीर प्रज्ञा असलेले थेर एका दिवसात नऊ किंवा दहा भाणवार मुखोद्गत करण्यास समर्थ होते, असे म्हणतात. नवीन उपसंपदा मिळालेल्या काळातच त्यांनी 'पदविभागग्रंथ', 'न्याससंवरण्णना', 'यमकसंवरण्णना' आणि 'महापट्ठानसंवरण्णना' हे ग्रंथ म्यानमार भाषेत (मरम्म भाषेत) लिहिले. राजांनी 'महाभूमिरम्मणीय विहार' नावाचा विहार बांधून त्यांनाच दान दिला आणि त्यांना 'ञाणालङ्कारमहाधम्मराजगुरू' अशी पदवी दिली.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ ပါရုပနဂဏေ ထေရာ ဧဝံ စိန္တေသုံ,- ဣဒါနိ ပန အမှာကံ ပက္ခိကော ထေရော ရညော အာစရိယော အဟောသိ, ဣဒါနိ မယံ ပတိဋ္ဌာနံ လဘာမာတိ. ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ သာမဏေရာနံ ဂါမပ္ပဝေသနကာလေ စီဝရံ ပါရုပေတွာ ပဝိသိတဗ္ဗန္တိ သန္ဒေသပဏ္ဏံ ရညော သန္တိကံ ပဝေသေသိ. အထ အတုလတ္ထေရော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဝူပသမိတံ ကမ္မမိဒန္တိ သန္ဒေသပဏ္ဏံ ရညော သန္တိကံ ပဝေသေသိ. တေနေဝ အညမညံ ပဋိဝစနဝသေန ဒဿေတုံ ဩကာသံ န လဘိံသူတိ.

त्या काळात पारुपन पंथातील थेरांनी असा विचार केला की, 'आता तर आमच्या पक्षाचे थेर राजांचे आचार्य झाले आहेत, आता आपल्याला राजाश्रय मिळेल.' असा विचार करून त्यांनी 'सामणेरांनी गावात प्रवेश करताना चीवर दोन्ही खांद्यांवर पांघरूनच प्रवेश करावा' असे सांगणारे पत्र राजांकडे पाठवले. तेव्हा अतुल थेरांनी 'हे प्रकरण पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीने आधीच निकाली काढलेले आहे' असे सांगणारे पत्र राजांकडे पाठवले. त्यामुळे त्यांना एकमेकांना प्रत्युत्तर देण्याची संधी मिळाली नाही.

တတော ပစ္ဆာ ကလိယုဂေ ပဉ္စဝီသဝဿာဓိကေ သတေ သဟဿေ [Pg.143] စ သမ္ပတ္တေ တဿ ရညော သိရိပဝရသုဓမ္မမဟာရာဇိန္ဒာဓိပတိ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ရတနပူရံ ပန တတိယံ မာပကတ္တာ ရတနပူရမာပကောတိ ဧကဿ ပန ဆဒ္ဒန္တနာဂရာဇဿ သာမိဘူတတ္တာ သေတိဘိန္ဒောတိ စ သမညာ အဟောသိ. စရစ္စ ဂါမဝါသီစန္ဒာဝရံ နာမ ထေရံ အာနေတွာ အတ္တနော အာစရိယဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သူမိကိတ္တိအတုလံ နာမ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တဿ အဒါသိ. ဇမ္ဗုဒီပအနန္တဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရူတိပိ နာမလဉ္ဆံ အဒါသိ. တဿ ရညော ကာလေ ဧကစ္စေ မနုဿာ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသာ အဟေသုံ, တေပိ ပက္ကောသာပေတွာ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာပေသိ. တဿ ပန ရညော ကာလေ ဧကံသိကဂဏံ အဘိဘဝိတုံ ဩကာသံ န လဘိံသူတိ.

त्यानंतर कलियुगात ११२५ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्या राजांचे पुत्र 'सिरिपवरसुधम्ममहाराजिन्दाधिपती' या नावाने राज्य करू लागले. रतनपूर हे नगर तिसऱ्यांदा वसविले असल्यामुळे त्यांना 'रतनपूरमापक' आणि एका छद्दन्त हत्तीचा (पांढऱ्या हत्तीचा) स्वामी असल्यामुळे त्यांना 'सेतिभिन्दो' अशीही संज्ञा होती. त्यांनी 'चंदावर' नावाच्या ग्रामवासी थेरांना आणून आपल्या आचार्य पदावर स्थापित केले. त्यांनी 'सूमिकित्तिअतुल' नावाचा विहार बांधून त्यांना दान दिला आणि त्यांना 'जम्बुदीपअनन्तधजमहाधम्मराजगुरू' अशी पदवी दिली. त्या राजांच्या काळात काही लोक चुकीच्या दृष्टीचे (दृष्टिविपर्यास झालेले) झाले होते, त्यांनाही बोलावून त्यांनी सम्यक् दृष्टी ग्रहण करायला लावली. त्या राजांच्या काळात एकंसिक पंथाला वर्चस्व गाजवण्याची संधी मिळाली नाही.

တတော ပစ္ဆာ ကလိယုဂေ အဋ္ဌတိံသာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ တဿ ရညော ပုတ္တော မဟာဓမ္မေ ရာဇာဓိရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. နဂရဿ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ပဉ္စဘူမိကဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ ဇေယျဘူမိဝါသာတုလနာမေန ပညာပေတွာ မာရာဝဋ္ဋနဿ နာမ ထေရဿ အဒါသိ. ဂုဏမုနိန္ဒာဘိသာသနဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရူတိပိ နာမလဉ္ဆံ အဒါသိ.

त्यानंतर कलियुगात ११३८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्या राजांचे पुत्र 'महाधम्मे राजाधिराजा' या नावाने राज्य करू लागले. त्यांनी नगराच्या दक्षिण दिशेला पाच मजली विहार बांधून, त्याला 'जेय्यभूमिवासअतुल' असे नाव देऊन तो 'मारावट्टन' नावाच्या थेरांना दिला. तसेच त्यांना 'गुणमुनिन्दाभिसासनधजमहाधम्मराजाधिराजगुरू' अशी पदवी दिली.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ နန္ဒမာလော နာမ ထေရော စလင်္ဂနဂရဿ ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေ ဝိဟာရေ နိသီဒိတွာ ဗဟူနံ ဘိက္ခုသာမဏေရာနံ ဂန္ထံ ဝါစေသိ. သာမဏေရာနံ ဂါမပ္ပဝေသနကာလေ ပါရုပနဝတ္တမေဝ ပရိပူရေတွာ ပဝိသိတဗ္ဗံ, ဧကံသိကဝတ္တံ ပန နေဝ ပါဠိယံ န အဋ္ဌကထာယံ န စ ဋီကာသု နာပိ ဂန္ထန္တရေသု ဒိဿတိ, န ဓမ္မာနုလောမန္တိ ဩဝါဒံ အဘိဏှံ အဒါသိ. ပါဠိအဋ္ဌကထာဒီသု အာဂတဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ ဧကမ္ပိဂန္ထံ အကာသိ.

त्या काळात 'नंदमाल' नावाचे थेर चलंग नगराच्या पूर्व दिशेला असलेल्या विहारात राहून अनेक भिक्खू व सामणेरांना ग्रंथांचे अध्यापन करत असत. 'सामणेरांनी गावात प्रवेश करताना दोन्ही खांदे झाकण्याच्या (पारुपन) नियमाचेच पूर्ण पालन करून प्रवेश केला पाहिजे; एक खांदा उघडा ठेवण्याचा (एकंसिक) नियम पाळीमध्ये, अट्ठकथांमध्ये, टीकांमध्ये किंवा इतर कोणत्याही ग्रंथात आढळत नाही आणि तो धर्माला अनुसरूनही नाही,' असा उपदेश ते वारंवार देत असत. पाळी आणि अट्ठकथा इत्यादींमध्ये आलेले निर्णय दर्शवून त्यांनी एक ग्रंथही लिहिला.

အထ ဧကံသိကဂဏိကာ ဘိက္ခူ တံ ဂန္ထံ ရညော သန္တိကံ ပဝေသိံသု ဒေါသာဝိကရဏတ္ထာယ. တသ္မိဉ္စ ကာလေ ရာဇာ ဧဝရူပံ သုပိနံ ပဿိ, -သက္ကော ဟိ ဒေဝရာဇာ သေတဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ [Pg.144] သေတာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကရိတွာ သေတကုသုမာနိ ပိလန္ဒိတွာ ရညော သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဧဝမာဟ,- အပရန္တရဋ္ဌေဟိ မဟာရာဇ နမ္ပဒါနဒီတီရေ ပါဒစေတိယေ ဗဟူနိ တိဏာနိ ဥဋ္ဌဟိတွာ အညမညံ မူလေန မူလံ ခန္ဓေန ခန္ဓံ ပတ္တေန ပတ္တံ သမ္ပန္ဓိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတာနိ, တာနိ ပန ပုဗ္ဗရာဇူဟိ ယထာဘူတံ အဇာနန္တေဟိ အဝိသောဓိတာနိ, ဣဒါနိ ပန တယာ ယထာဘူတံ ဇာနန္တေန ပရိသုဒ္ဓံ ကတ္တုကာမေန ဝိသောဓိတဗ္ဗာနိ, တတ္ထစ ဧကော ဘိက္ခု အာဂန္တွာ ဥပဒေသနယံ ဒဿတီတိ.

तेव्हा एकंसिक पंथाच्या भिक्खूंनी त्या ग्रंथातील दोष दाखवण्यासाठी तो ग्रंथ राजांकडे पाठवला. त्या काळात राजांना असे एक स्वप्न पडले: देवराज शक्राने पांढरे वस्त्र परिधान करून, पांढऱ्या अलंकारांनी नटून आणि पांढरी फुले माळून राजांकडे येऊन असे म्हटले, 'महाराज, अपरान्त देशात नम्पदान नदीच्या तीरावर असलेल्या पादचैत्याजवळ खूप गवत उगवले आहे, जे एकमेकांच्या मुळाशी मूळ, खोडाशी खोड आणि पानाशी पान गुंफून पसरले आहे आणि त्याने ते चैत्य झाकून टाकले आहे. पूर्वीच्या राजांनी सत्य परिस्थिती न जाणल्यामुळे ते स्वच्छ केले नाही. आता मात्र सत्य जाणणाऱ्या आणि ते शुद्ध करण्याची इच्छा असणाऱ्या आपण ते स्वच्छ केले पाहिजे. आणि तिथे एक भिक्खू येऊन आपल्याला उपदेशाचा मार्ग दाखवेल.'

ဧဝံ ပန သုပိနံ ပဿိတွာ နန္ဒမာလံ နာမ ထေရံ ပက္ကောသာပေတွာ ရတနပူရနဂရဿ ဧသန္နဋ္ဌာနေ ဥဒကကီဠနတ္ထာယ ကာရာပိတေ ရာဇဂေဟေ ဝသာပေသိ.

असे स्वप्न पाहून राजांनी नंदमाल नावाच्या थेरांना बोलावून घेतले आणि रतनपूर नगराच्या ईशान्य दिशेला जलक्रीडेसाठी बांधलेल्या राजगृहात त्यांना मुक्कामास ठेवले.

အထ ထေရော သာမဏေရာနံ ဂါမပ္ပဝေသနကာလေ ပါရုပနဝသေန ပဝိသိတဗ္ဗန္တိ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရေဟိ ရာဇာနံ ဇာနာပေသိ, ယထာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော သိရိဓမ္မာသောကရာဇာနံ သမ္မာဝါဒန္တိ. အထ ရာဇာ ပရိစိတ ပါရမီပုညသမ္ဘာရော မဟာဉာဏော ဇာနာသိ,-ပါရုပနဝါဒေါယေဝ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရေသု အာဂတော, ဧကံသိကဝါဒေါ ပန တေသု ကတ္ထစိပိ န အာဂတောတိ. ဧဝံ ပန ဇာနိတွာ ရညော ဂေဟေ ဒွေ ပက္ခေ ထေရေ သန္နိပါတာပေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဝါဒံ ကထာပေသိ.

तेव्हा थेरांनी पाळी, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथांच्या आधारे राजांना पटवून दिले की, सामणेरांनी गावात प्रवेश करताना दोन्ही खांदे झाकूनच प्रवेश केला पाहिजे; ज्याप्रमाणे महामोग्गलिपुत्ततिस्स थेरांनी राजा सिरिधम्मासोकाला सम्यक् वादाची जाणीव करून दिली होती. तेव्हा पारमिता आणि पुण्याचा संचय केलेल्या व महाज्ञानी असलेल्या राजांनी जाणले की, 'पारुपन वादच पाळी, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथांमध्ये आलेला आहे, तर एकंसिक वाद यांपैकी कुठेही आलेला नाही.' असे जाणून राजांनी आपल्या महालात दोन्ही पक्षांच्या थेरांना एकत्र बोलावले आणि त्यांना आपापली बाजू मांडण्यास सांगितले.

အထ ဧကံသိကတ္ထေရော ဧဝမာဟံသု,-တုမှာကံ ပါရုပနဝါဒေါ ကတ္ထ အာဂတောတိ. တဒါ ပါရုပနတ္ထေရာ ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပိဿာမီတိအာဒိနာ နယေန ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရေသု ပါရုပနဝါဒေါ အာဂတောတိ အာဟံသု. တတော ပစ္ဆာ ပါရုပနတ္ထေရာ ဧဝမာဟံသု,-တုမှာကံ ပန ဧကံသိကဝါဒေါ ကတ္ထ အာဂတောတိ. တဒါ တေ ဧကံသိကတ္ထေရာ အဒွါရဃရံ ပဝိဋ္ဌကာလောဝိယ ရတ္တိဘာဂေ မဟာဝနမဂ္ဂေ ဂမနကာလောဝိယ စ ဟုတွာ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ. မုခံ နာမ ကထနတ္ထာယ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ဟောတီတိ [Pg.145] ဝုတ္တတ္တာ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဝဒန္တာပိ ရာဇာနံ အာရာဓေတုံ န သက္ခိံသု.

तेव्हा एकांसिक थेरांनी असे विचारले, "तुमचा पारुपनवाद कोठे आला आहे?" तेव्हा पारुपन थेरांनी "परिमंडल (भोवताली व्यवस्थित) पांघरावे" इत्यादी नियमांनुसार पाळि, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथांमध्ये पारुपनवाद आला आहे, असे सांगितले. त्यानंतर पारुपन थेरांनी असे विचारले, "पण तुमचा एकांसिकवाद कोठे आला आहे?" तेव्हा ते एकांसिक थेर, जणू काही दरवाजा नसलेल्या घरात प्रवेश केल्यासारखे किंवा रात्रीच्या वेळी महावनाच्या मार्गावरून चालल्यासारखे होऊन, काहीही बोलू शकले नाहीत. "मुख हे बोलण्यासाठी आणि खाण्यासाठी असते" असे म्हटल्यामुळे ते काहीतरी बोलत राहिले, तरीही राजाला संतुष्ट करू शकले नाहीत.

ရာဇာ စ ထေရံ နိဿာယ ဝိနယေ ကောသလ္လတာယ ပါဠိယံ ဤဒိသောယေဝ အာဂတော, အဋ္ဌကထာဒီသု ဤဒိသောယေဝါတိ ဝတွာ တုမှာကံ ဧကံသိကဝါဒေါ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရေသု န ဒိဿတိ, ဧဝမ္ပိ သမာနာ ကသ္မာ ဤဒိသံ ဝတ္တံ အကံသူတိ ပုစ္ဆိ. အထ တေ ဧကံသိကတ္ထေရာ စတုဟတ္ထဂဗ္ဘေ သဟောဍ္ဍေန ဂဟိတစောရာဝိယ မနုဿေဟိ ဂတိတကာကာဝိယ စ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျတာယ သဗ္ဗဒိသာသု ဩလောကေတွာယေဝ အမှာကံ စာရိတ္တံ ပါဠိအာဒီသု န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ, အထ ခေါ ပန အာစရိယပ္ပဝေဏီဝသေနေဝ စရိမှာတိ ဝတွာ ပရာဇယံ ပတွာ ပါရုပနပက္ခေယေဝ ပဝိသိံသူတိ. ရာဇာ စ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူ ပါရုပနဝတ္တမေဝ ကာရာပေတုံ သာမဏေရာနံ ဩဝဒန္တူတိ ရာဇာဏံ ဌပေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဧကံသိကပက္ခာထေရာ အရုဏုဂ္ဂမနကာလေ ကောသိယာဝိယ သီသံ ဥဋ္ဌဟိတုမ္ပိ န သက္ကာတိ.

आणि राजाने थेरांच्या विनयातील कुशलतेचा आश्रय घेऊन, "पाळिमध्ये असेच आले आहे, अट्ठकथा इत्यादींमध्ये असेच आले आहे" असे म्हणून, "तुमचा एकांसिकवाद पाळि, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथांमध्ये दिसत नाही, असे असतानाही तुम्ही अशी वर्तणूक का केली?" असे विचारले. तेव्हा ते एकांसिक थेर, जणू काही चार हातांच्या खोलीत पुराव्यासह पकडलेल्या चोरासारखे आणि माणसांनी घेरलेल्या कावळ्यासारखे होऊन, काहीही बोलण्यास असमर्थ असल्यामुळे सर्व दिशांना पाहू लागले आणि "आमचे आचरण पाळि इत्यादींमध्ये पूर्वी कधी पाहिलेले नाही, परंतु आम्ही केवळ आचार्य परंपरेनुसारच आचरण केले," असे सांगून पराभव स्वीकारून पारुपन पक्षातच सामील झाले. आणि राजाने आजपासून भिक्खूंनी पारुपन नियमांचेच पालन करावे आणि सामणेरांना तसा उपदेश करावा, असा राजआदेश जारी केला. तेव्हापासून एकांसिक पक्षाचे थेर पहाटेच्या वेळी घुबडाप्रमाणे आपले डोके वर काढण्यासही असमर्थ झाले.

သောကသရဘူမဟာစေတိယဿ ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေ ဒွီဟိ ပါသာဒေဟိ အလင်္ကတံ စတုဘူမိကံ ဘူမိကိတ္တိဝိရာမံ နာမ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ နန္ဒမာလတ္ထေရဿ အဒါသိ, နရိန္ဒာဘိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရူတိ နာမလဉ္ဆမ္ပိ အဒါသိ. သော ပန ထေရော ဆပ္ပဒဝံသိကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဘိနဝေါပသမ္ပန္နကာလေယေဝ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဿ သုတ္တသင်္ဂဟဿ မဟာဝဂ္ဂဋ္ဌကထာယ စ အတ္ထယောဇနံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ, သာသနသုဒ္ဓိဒီပိကံ နာမ ဂန္ထမ္ပိ အကာသီတိ.

सोकसरभू महाचेतियाच्या पूर्व दिशेला दोन प्रासादांनी सुशोभित असलेला चार मजली 'भूमिकित्तिविराम' नावाचा विहार बांधून नंदमाल थेरांना दिला, आणि त्यांना 'नरिंदाभिधजमहाधम्मराजाधिराजगुरू' ही पदवी देखील दिली. ते थेर 'छप्पदवंशीय' समजावेत. त्यांनी नवीन उपसंपदा मिळालेल्या काळातच 'विनयविनिच्छय', 'सुत्तसंग्रह' आणि 'महावग्ग-अट्ठकथा' यांची अर्थयोजना म्यानमार भाषेत (मरम्म भाषेत) केली, तसेच 'सासनसुद्धिदीपिका' नावाचा ग्रंथही लिहिला.

တတော ပစ္ဆာ ကလိယုဂေ တေစတ္တာလီသာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ ဖဂ္ဂုနမာသဿ ကာဠပက္ခပန္န ရသမိယံ ရတနသိခမာပကဿ ရညော မဇ္ဈိမပုတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေသိ[Pg.146].

त्यानंतर कलियुगात एक हजार एकशे त्रेचाळीस (११४३) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, फाल्गुन महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील पंचदशीला (अमावास्येला) 'रतनसिखमापक' राजाच्या मध्यम पुत्राने राज्य केले.

တဒါ ရာဇာ ဧဝံ စိန္တေသိ,-ဧကံသိကပါရုပနဝသေန ဥပ္ပန္နော ဝိဝါဒေါ ပုဗ္ဗေသံ ရာဇူနံ ကာလေ ဝူပသမိတုံ န သက္ကာ, သိရိပဝရသုဓမ္မမဟာရာဇိန္ဒာဓိပတိနော ကာလေပိ ရာဇဂေဟေ သန္နိပါတာပေတွာ ရညော သမ္မုခေ ကထာပိတတ္တာ ဝိဿဋ္ဌေန ကထေတုံ ဩကာသဿ အလဒ္ဓတ္တာ ယထာကာမံ ဝတ္တုံ အဝိသဟတ္တာ ပရာဇယော အဟောသီတိ လေသံ ဩဍ္ဍတုံ ဩကာသော ဘဝေယျမယှံ ပန ကာလေ ဤဒိသံ အကတွာ တေသံ တေသံ ထေရာနံ ဝိဟာရေ ဒူတံ ပေသေတွာ သကသကဝါဒံ ကထာ ပေဿာမိ, ဧဝဉှိ သတိ တေတေထေရာ ဝိဿဋ္ဌာ ဟုတွာ ကထေဿန္တီတိ.

तेव्हा राजाने असा विचार केला, "एकांसिक आणि पारुपन यावरून निर्माण झालेला वाद पूर्वीच्या राजांच्या काळात शांत होऊ शकला नाही. 'सिरिपवरसुधम्ममहाराजिंदाधिपती'च्या काळातही राजवाड्यात सभा बोलावून राजाच्या समोर चर्चा घडवून आणल्यामुळे, मोकळेपणाने बोलण्याची संधी न मिळाल्याने आणि इच्छेनुसार बोलण्यास असमर्थ ठरल्यामुळे पराभव झाला, असा बहाणा करण्याची संधी त्यांना मिळाली असती. परंतु माझ्या काळात असे न करता, मी त्या त्या थेरांच्या विहारात दूत पाठवून त्यांना आपापले मत मांडण्यास सांगेन. कारण असे केल्याने ते थेर मोकळेपणाने आपले मत मांडू शकतील."

ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ အန္တောယုဓနာယကံ အမစ္စံ ပဓာနံ ကတွာ တေသံ တေသံ ထေရာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ အာရောစာပေသိ,-သကသကဝါဒံ ဝိဿဋ္ဌာ ဟုတွာ ဝဒထာတိ. အထ ဧကံသိကဂဏိကာ ထေရာ အမှေဟိ ဝုတ္တဝစနံ ပါဠိအာဒီသု န ဒိဿတိ, အထ ခေါ ပန အာစရိယပ္ပဝေဏီဝသေနေဝ မယံ စရိမှာတိ အနုဇာနိံသု.

असा विचार करून, सेनापती अमात्याला प्रमुख करून त्या त्या थेरांच्या जवळ पाठवून असा संदेश दिला, "तुम्ही मोकळेपणाने आपापले मत मांडा." तेव्हा एकांसिक पंथाच्या थेरांनी मान्य केले की, "आम्ही सांगितलेले वचन पाळि इत्यादी ग्रंथांमध्ये आढळत नाही, परंतु आम्ही केवळ आचार्य परंपरेनुसारच आचरण केले."

မဟာရာဇာ စ ဧဝံ ထေရာနံ အနုဇာနနေ သတိ ကိဉ္စိ ကတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဣဒါနိ ပရိမဏ္ဍလသုပ္ပဋိစ္ဆန္နသိက္ခာပဒါနိ အဝိကောပေတွာ သာမဏေရာ ဂါမံ ပဝိသန္တူတိ ရာဇလေခနံ တတ္ထ တတ္ထ ပေသေသိ.

आणि महाराजांनी, "थेरांनी असे मान्य केल्यावर आता काहीही करणे बाकी नाही, आता सामणेरांनी परिमंडल आणि सुप्पटिच्छन्न (व्यवस्थित झाकलेले) या सिक्खापदांचे उल्लंघन न करता गावात प्रवेश करावा," असा राजलेख ठिकठिकाणी पाठवला.

အပရဘာဂေ ပန သဟဿောရောဓဂါမတော ဥပသမ္ပဒါ ဝဿေန သတ္တဝဿိကံ ဉာဏံ နာမ ဘိက္ခုံ အာနေတွာ အန္တောယုဓဝိဟာရံ နာမ ကာရာပေတွာ တဿ အဒါသိ, ဉာဏာဘိသာသနဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရူတိ နာမလဉ္ဆမ္ပိ အဒါသိ. အထ ရညာ ယာစိတော ရာဇာဘိသေကဂန္ထံ ပရိသောဓေတွာ မရမ္မဘာသာယ အတ္ထံ ယောဇေသိ.

त्यानंतरच्या काळात, सहस्सरोध गावातून उपसंपदेने सात वर्षांचे ज्येष्ठत्व असलेले 'ज्ञान' नावाच्या भिक्खूंना आणून, 'अंतोयुधविहार' नावाचा विहार बांधून त्यांना दिला, आणि त्यांना 'ज्ञानाभिसासनध्वजमहाधम्मराजगुरू' ही पदवी देखील दिली. त्यानंतर राजाच्या विनंतीवरून त्यांनी 'राजाभिषेक' ग्रंथाचे संपादन करून म्यानमार भाषेत (मरम्म भाषेत) त्याचा अर्थ स्पष्ट केला.

အပရဘာဂေ ဘဂဝါ ဓရမာနောယေဝ အာဂန္တွာ စတုန္နံ ယက္ခာနံ ဒမေတွာ တေဟိ ဒိန္နံ မံသောဒနံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပဗ္ဗတသာမန္တဒေသံ [Pg.147] ဂန္တွာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တံ ဌာနံ ဩလောကေတွာ သိတံ ပါတွာကာသိ. အထ အာနန္ဒတ္ထေရော ကာရဏံ ပုစ္ဆိ. အနာဂတေ ခေါ အာနန္ဒ ဣမသ္မိံ ဒေသေ မဟာနဂရံ ဘဝိဿတိ, စတ္တာရော စ ဣမေ ယက္ခာ တသ္မိံ နဂရေ ရာဇာနော ဘဝိဿန္တီတိ ဗျာကာသိ.

त्यानंतरच्या काळात, भगवान हयात असतानाच येथे आले आणि चार यक्षांचे दमन करून, त्यांनी दिलेला मांसाहार स्वीकारून, पर्वताच्या जवळील प्रदेशात जाऊन त्याचे ग्रहण केले आणि त्या स्थानाकडे पाहून मंदस्मित केले. तेव्हा आनंद थेरांनी याचे कारण विचारले. (भगवान म्हणाले,) "आनंदा, भविष्यात या प्रदेशात एक महान नगर अस्तित्वात येईल, आणि हे चार यक्ष त्या नगरात राजे होतील," असे भाकीत त्यांनी वर्तवले.

ယထာဗျာကတနိယာမေနေဝ ကလိယုဂေ စတုစတ္တာလီသာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ မာဃမာသဿ ကာဠပက္ခဒွါဒသမိယံ အင်္ဂါရဝါရေ ဥတ္တရဖဂ္ဂုနီနက္ခတ္တေန ယောဂေ အမရပုရံ နာမ မဟာရာဇဋ္ဌာနီနဂရံ မာပေသိ.

भाकीत केल्याप्रमाणेच, कलियुगात एक हजार एकशे चव्वेचाळीस (११४४) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, माघ महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील द्वादशीला, मंगळवारी, उत्तराफाल्गुनी नक्षत्राच्या योगावर 'अमरपूर' नावाचे महाराजधानीचे नगर वसवले.

သိရိပရဝိဇယာနန္တယသတြိဘဝနာဒိတျာဓိပတိပဏ္ဍိတမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာတိ နာမလဉ္ဆမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဏှိ.

त्यांनी 'सिरिपरविजयानंतयसत्रिभवनादित्याधिपतिपंडितमहाधम्मराजाधिराज' ही पदवी देखील स्वीकारली.

အဂ္ဂမဟေသိယာ ကာရာပိတံ ဇေယျဘူမိဝိဟာရကိတ္တိနာမကံ ဝိဟာရံ ဂုဏာဘိလင်္ကာရသဒ္ဓမ္မမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတ္ထေရဿ အဒါသိ, ယော ‘မေ ဩ သယာဍော’ ဣတိ ဝုစ္စတိ.

मुख्य राणीने बांधलेला 'जेय्यभूमिविहारकित्ती' नावाचा विहार 'गुणाभिलंकारसद्धम्ममहाधम्मराजाधिराजगुरू' थेरांना दिला, ज्यांना 'मे ओ सयाडो' असे म्हटले जाते.

ကန္နီနဂရဘောဇကာယ ရာဇကညာယ ကာရာပိတံ ဝိဟာရရမဏီယဝိရာမံ နာမ ဝိဟာရံ ဂုဏမုနိန္ဒာဓိပတိ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတ္ထေရဿ အဒါသိ, ယော ‘မာံ လေ သယာဍော’ ဣတိ ဝုစ္စတိ.

कन्नी नगराची जहागीरदार असलेल्या राजकन्येने बांधलेला 'विहाररमणीयविराम' नावाचा विहार 'गुणमुनिंदाधिपति महाधम्मराजाधिराजगुरू' थेरांना दिला, ज्यांना 'मांग ले सयाडो' असे म्हटले जाते.

ဥပရညော ဒေဝိယာ ကာရာပိတံ မင်္ဂလာဝိရာမံ နာမ ဝိဟာရံ တိပိဋကသဒ္ဓမ္မသာမိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတ္ထေရဿ အဒါသိ, ယော ‘သောံ ဌာ သယာဍော’ ဣတိ ဝုစ္စတိ.

उपराजाच्या राणीने बांधलेला 'मंगलाविराम' नावाचा विहार 'तिपिटकसद्धम्मसामिमहाधम्मराजाधिराजगुरू' थेरांना दिला, ज्यांना 'सोंग था सयाडो' असे म्हटले जाते.

မဇ္ဈိမဂေဟဝါသိဒေဝိယာ ကာရာပိတံ မင်္ဂလာဝါသာတုလံ နာမ ဝိဟာရံ ဉာဏဇမ္ဗုဒီပအနန္တဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတ္ထေရဿ အဒါသိ, ယော ‘မေံ ဇွာ သယာဍော’ ဣတိ ဝုစ္စတိ.

मध्यमगृहातील राणीने बांधलेला 'मंगलावासअतुल' नावाचा विहार 'ज्ञानजंबुदीपअनंतध्वजमहाधम्मराजाधिराजगुरू' थेरांना दिला, ज्यांना 'मेंग ज्वा सयाडो' असे म्हटले जाते.

ဣမေ ပ္ပန စတ္တာရော မဟာထေရေ သံဃရာဇဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

आणि या चार महाथेरांना संघराज पदावर नियुक्त केले.

ဥတ္တရဂေဟဝါသိဒေဝိယာ ကာရာပိတံ မင်္ဂလဘူမိကိတ္တိံ နာမ [Pg.148] ဝိဟာရံ ကဝိန္ဒာဘိသဒ္ဓမ္မဓရဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရဿ အဒါသိ, ယော ‘ဉျောံ ကာံ သယာဍော’ ဣတိ ဝုစ္စတိ.

उत्तरगृहातील राणीने बांधलेला 'मंगलभूमिकित्ती' नावाचा विहार 'कविंदाभिसद्धम्मधरध्वजमहाधम्मराजगुरू' थेरांना दिला, ज्यांना 'न्योंग कांग सयाडो' असे म्हटले जाते.

သိရိခေတ္တနဂရဘောဇကေန ရာဇကုမာရေန ကာရာပိတံ အတုလဘူမိဝါသံ နာမ ဝိဟာရံ ကဝိန္ဒာဘိသဒ္ဓမ္မပဝရမဟာဓမ္မ ရာဇဂုရုတ္ထေရဿ အဒါသိ, ယော ‘သွေ ဋောံ သယာဍော’ ဣတိ ဝုစ္စတိ.

सिरिखेत्त नगराचे भोग (प्रशासन) पाहणाऱ्या राजकुमाराने बांधलेला 'अतुलभूमिवास' नावाचा विहार कविन्दाभिसद्धम्मपवरमहाधम्मराजगुरु थेरांना दिला, ज्यांना 'स्वे टोँ सयाडो' असे म्हटले जाते.

အန္တောအမစ္စေန ဧကေန ကာရာပိတံ ဝိဟာရံ ဉာဏာလင်္ကာရသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရဿ အဒါသိ, ယော ‘သေံ ဋေ သယာဍော’ ဣတိ ဝုစ္စတိ.

एका अंतःअमात्याने बांधलेला विहार ञाणालङ्कारसद्धम्मधजमहाधम्मराजगुरु थेरांना दिला, ज्यांना 'सेँ टे सयाडो' असे म्हटले जाते.

ဝါမဗလနာယကေနာမစ္စေန ကာရာပိတံ ဝိဟာရံ ပရမသိရိဝံသဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရဿ အဒါသိ, ယော ‘မေ ဌီ သယာဍော’ ဣတိ ဝုစ္စတိ.

डाव्या सैन्याचे सेनापती असलेल्या अमात्याने बांधलेला विहार परमसीरिवंसधजमहाधम्मराजगुरु थेरांना दिला, ज्यांना 'मे ठी सयाडो' असे म्हटले जाते.

ဓမ္မဝိနိစ္ဆကေန ဧကေနာမစ္စေန ကာရာပိတံ ဝိဟာရံ ကဝိန္ဒ သာရဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတ္ထေရဿ အဒါသိ, ယော ‘လောကာ မှာံ ကေံ သယာဍော’ ဣတိ ဝုစ္စတိ.

न्यायमूर्ती (धम्मविनिच्छक) असलेल्या एका अमात्याने बांधलेला विहार कविन्दसारधजमहाधम्मराजाधिराजगुरु थेरांना दिला, ज्यांना 'लोका म्हाँ केँ सयाडो' असे म्हटले जाते.

ဣစ္စေဝံ ပရိယတ္တိကောဝိဒါနံ အနေကာနံ မဟာထေရာနံ သဒ္ဓိံ နာမလဉ္ဆေန ဝိဟာရံ ဒတွာ အနုဂ္ဂဟံ အကာသိ. ယသ္မာ ပန သဗ္ဗေသံ ထေရာနံ နာမံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ကထိတေ အယံ သာသနဝံသပ္ပဒီပိကကထာ အတိပ္ပပဉ္စာ ဘဝိဿတိ, တသ္မာ ဣဓ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ ဝက္ခာမာတိ.

अशा प्रकारे, परियत्तीमध्ये निपुण असलेल्या अनेक महाथेरांना पदव्यांसह विहार देऊन त्यांनी अनुग्रह केला. परंतु, जर सर्व थेरांच्या नावांचा उल्लेख करून स्वतंत्रपणे सांगितले, तर हा 'सासनवंसप्पदीपिका' इतिहास अत्यंत विस्तृत होईल; म्हणून येथे त्याकडे दुर्लक्ष करून केवळ जे सांगणे आवश्यक आहे तेच मी सांगेन.

ပစ္ဆာဘာဂေ စတ္တာရော မဟာထေရာ ရာဇာဒုဗ္ဗလတာယ ယထာကာမံ သာသနံ ဝိသောဓေတုံ သက္ခိဿန္တီတိ မညိတွာ ပုန အဋ္ဌ ထေရေ ဧတေဟိ စတူဟိ မဟာထေရေဟိ သဒ္ဓိံ သာသနံ ဝိသောဓာပေတုံ သံဃနာယကဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သေယျထိဒံ, ကဝိန္ဒာဘိသဒ္ဓမ္မပဝရမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရော, တိပိဋကာလင်္ကာရဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရော, စက္ကိန္ဒာဘိဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရာ, ပရမသိရိဝံသဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရော, ဇနိန္ဒာဘိပဝရမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရော, မဟာဉာဏာဘိဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရော[Pg.149], ဉာဏာလင်္ကာရသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုထေရော, ဉာဏာဘိသာသနဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရောတိ.

नंतरच्या काळात, राजाच्या दुर्बलतेमुळे चार महाथेर इच्छेनुसार शासनाचे (धम्माचे) विशोधन करण्यास समर्थ होणार नाहीत, असा विचार करून, शासनाचे विशोधन करण्यासाठी या चार महाथेरांसह आणखी आठ थेरांना संघनायक पदावर नियुक्त केले. ते खालीलप्रमाणे आहेत: कविन्दाभिसद्धम्मपवरमहाधम्मराजगुरु थेर, तिपिटकालङ्कारधजमहाधम्मराजगुरु थेर, चक्किन्दाभिधजमहाधम्मराजगुरु थेर, परमसीरिवंसधजमहाधम्मराजगुरु थेर, जनिन्दाभिपवरमहाधम्मराजगुरु थेर, महाञाणाभिधजमहाधम्मराजगुरु थेर, ञाणालङ्कारसद्धम्मधजमहाधम्मराजगुरु थेर आणि ञाणाभिसासनधजमहाधम्मराजगुरु थेर.

အထ အရဟာပိ သမာနော နိဿယမုစ္စကင်္ဂဝိကလော ဝိနာနိဿယာစရိယေန ဝသိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဇာနိတွာ နိဿယာ စရိယပ္ပဟောနကာနံ ထေရာနံ နိဿယင်္ဂါနိ နိဿယမုစ္စကာရဟာနံ နိဿယမုစ္စကင်္ဂါနိ ပရိပူရာပေတွာ နိဿိတကာနံ နိဿယံ ဂဏှိတွာဝ နိသီဒါပေသိ.

त्यानंतर, जरी एखादा अर्हत असला, तरी जर तो आश्रयमुक्तीच्या गुणांनी रहित असेल, तर आश्रय-आचार्याशिवाय (निसयाचार्याशिवाय) राहणे योग्य नाही, हे जाणून; आश्रय देण्यास समर्थ असलेल्या थेरांचे आश्रय-गुण (निसय-अंग) आणि जे आश्रयमुक्त होण्यास पात्र आहेत त्यांचे आश्रयमुक्तीचे गुण (निसयमुच्चक-अंग) पूर्ण करवून, आश्रितांचा आश्रय स्वीकारूनच त्यांना प्रस्थापित केले.

တတော ပစ္ဆာ ကလိယုဂေ ပညာသာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေဝ သမ္ပတ္တေ ဉာဏာဘိသာသနဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရံယေဝ ဧကံ သံဃရာဇဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ သောယေဝ ဧကော သံဃနာယကော ဟုတွာ သာသနံ ဝိသောဓယိ.

त्यानंतर, कलियुगात एक हजार एकशे पन्नास वर्षे (११५०) पूर्ण झाल्यावर, त्यांनी केवळ ञाणाभिसासनधजमहाधम्मराजगुरु थेरांनाच संघराज पदावर नियुक्त केले. तेव्हापासून त्यांनीच एकटे संघनायक बनून शासनाचे विशोधन केले.

တတော ပစ္ဆာ ဧကပဏ္ဏာသာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ ဖဂ္ဂုနမာသေ မဟာမုနိစေတိယဿ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ဒွီဟိ ဣဋ္ဌကမယေဟိ ပါကာရေဟိ ပရိက္ခိတ္တံ ပဉ္စဘူမိကံ အသောကာရာမေ ရတနဘူမိကိတ္တိံ နာမ ဝိဟာရံ အတိမဟန္တံ ကာရာပေတွာ ဉာဏာဘိသာသနဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရဿ အဒါသိ. ဉာဏာဘိဝံသဓမ္မသေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရူတိ နာမလဉ္ဆမ္ပိ ပုန အဒါသိ. တတော အညာနိ ဇေယျဘူမိဝိဟာရကိတ္တိမင်္ဂလဝိရာမာဒယော အနေကေပိ ဝိဟာရေ တဿေဝ အဒါသိ.

त्यानंतर, कलियुगात एक हजार एकशे एकावन्न वर्षे (११५१) पूर्ण झाल्यावर, फाल्गुन महिन्यात, महामुनी चैत्याच्या दक्षिण देशात, दोन विटांच्या तटबंदीने वेढलेला, अशोकाराममध्ये 'रतनभूमिकित्ती' नावाचा पाच मजली अत्यंत विशाल विहार बांधून त्यांनी तो ञाणाभिसासनधजमहाधम्मराजगुरु थेरांना दिला. तसेच त्यांना पुन्हा 'ञाणाभिवंसधम्मसेनापतीमहाधम्मराजाधिराजगुरु' ही पदवी देखील दिली. त्यानंतर त्यांनी जेय्यभूमिविहार, कित्तिमंगलविराम इत्यादी इतर अनेक विहार देखील त्यांनाच दिले.

သော ပန တေသု ဝိဟာရေသု ဝါရေန နိသီဒိတွာ ပရိယတ္တိံ ဝါစေသိ. ဥဘတောဝိဘင်္ဂါနိပိ ဝါစုဂ္ဂတံ အကာသိ. နိစ္စံယေဝ ဧကာသနိကဓုဇင်္ဂံ သမာဒိယိ.

त्यांनी त्या विहारांमध्ये आळीपाळीने राहून परियत्तीचे (धम्मग्रंथांचे) अध्यापन केले. त्यांनी दोन्ही विभंग (भिक्खू विभंग आणि भिक्खुनी विभंग) मुखोद्गत केले आणि नेहमीच 'एकासनिक' धुतंगाचे पालन केले.

သော ပန ထေရော ဥပသမ္ပဒါဝဿေန ပဉ္စဝဿိကော ဟုတွာ ပုဗ္ဗေဝ သံဃရာဇဘာဝတော ပေဋကာလင်္ကာရ နာမ နေတ္တိသံဝဏ္ဏနံ အဘိနဝဋီကံ အကာသိ. အဋ္ဌဝဿိဣကကာလေ သံဃရာဇာ အဟောသိ. သံဃရာဇာ ဟုတွာ သာဓုဇ္ဇနဝိလာသိနိံ နာမ [Pg.150] ဒီဃနိကာယဋီကံ အကာသိ. အရိယဝံသာလင်္ကာရံ နာမ ဂန္ထဉ္စ အကာသိ. မဟာဓမ္မရညာ ယာစိတော ဇာတကဋ္ဌကထာယ အတ္ထယောဇနံ စတုသာမဏေရဝတ္ထုံ ရာဇောဝါဒဝတ္ထုံ တိဂုမ္ဘထောမနံ ဆဒ္ဒန္တနာဂရာဇုပ္ပတ္တိကထံ ရာဇာဓိရာဇ ဝိလာသိနိံ နာမ ဂန္ထဉ္စာတိ ဧဝမာဒယောပိ အကာသိ.

त्या थेरांनी उपसंपदेची पाच वर्षे पूर्ण झाल्यावर, संघराज बनण्यापूर्वीच, नेत्तिपकरणाची 'पेटकालंकार' नावाची अभिनव टीका (नेत्तिसंवरण) लिहिली. उपसंपदेची आठ वर्षे पूर्ण झाल्यावर ते संघराज बनले. संघराज बनल्यावर त्यांनी दीघनिकायची 'साधुज्जनविलासिनी' नावाची टीका लिहिली आणि 'अरियवंसालंकार' नावाचा ग्रंथ देखील लिहिला. महाधम्मराजाच्या विनंतीवरून त्यांनी जातक-अट्ठकथेची 'अत्थयोजना', 'चतुसामणेरवत्थु', 'राजोवादवत्थु', 'तिगुम्भथोमन', 'छद्दन्तनागराजुप्पत्तिकथा' आणि 'राजाधिराजविलासिनी' नावाचा ग्रंथ अशा अनेक ग्रंथांची रचना केली.

ကလိယုဂေ ပန ဒွါသဋ္ဌာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ သီဟဠဒီပတော အမ္ပဂဟပတိဿော, မဟာဒမ္ပော, ကောစ္ဆ ဂေါဓော, ဗြာဟ္မဏဝတ္တော, ဘောဂဟဝတ္တော, ဝါတုရဂမ္မောတိ ဣမေ ဆ သာမဏေရာ ဒသ ဓာတုယော ဓမ္မပဏ္ဏာ ကာရတ္ထာယ အာနေတွာ အမရပုရံ နာမ မဟာရာဇဋ္ဌာနီနဂရံ အာဂတာ သဒ္ဓိံ ဧကေန ဥပါသကေန.

कलियुगात एक हजार एकशे बासष्ट वर्षे (११६२) पूर्ण झाल्यावर, सीहळद्वीपावरून (श्रीलंकेवरून) अम्पगहपतिस्सो, महादम्पो, कोच्छगोधो, ब्राह्मणवत्तो, भोगहवत्तो आणि वातुरगम्मो हे सहा सामणेर दहा धातू (शारीरिक अवशेष) आणि धम्मग्रंथ घेऊन एका उपासकासह अमरपूर नावाच्या राजधानीच्या महानगरात आले.

အထ ဉာဏာဘိဝံသဓမ္မသေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုနာ သံဃရညာ ဥပဇ္ဈာယေန ကဝိန္ဒာဘိသဒ္ဓမ္မဓရဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရေန ဇနိန္ဒာဘိဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရေန မုနိန္ဒဃောသမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရေနာတိ ဧဝမာဒီဟိ ရာဇဂုရုတ္ထေ ရေဟိ ကမ္မဝါစရိယေဟိ ဟတ္ထိရဇ္ဇုသုဝဏ္ဏဂုဟသီမာယံ ဥပသမ္ပဒကမ္မံ ကာရာပေသိ, ဥပါသကဉ္စ သာမဏေရဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာပေသိ, တတော ပစ္ဆာ စ အနေကဝါရံ အာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ပုန သိက္ခံ ဂဏှာပေသိ, သာမဏေရာနဉ္စ ဥပသမ္ပဒကမ္မံ ကာရာပေသိ, ဥပါသကာနဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇကမ္မန္တိ.

त्यानंतर, संघराज ञाणाभिवंसधम्मसेनापतीमहाधम्मराजाधिराजगुरु हे उपाज्झाय (उपाध्याय) असताना आणि कविन्दाभिसद्धम्मधरधजमहाधम्मराजगुरु थेर, जनिन्दाभिधजमहाधम्मराजगुरु थेर, मुनिन्दघोसमहाधम्मराजगुरु थेर इत्यादी राजगुरु थेरांना कम्मवाचाचार्य करून, हत्थिरज्जुसुवण्णगुहा सीमेमध्ये उपसंपदा विधी करवून घेतला आणि त्या उपासकाला सामणेर भूमीमध्ये प्रस्थापित केले. त्यानंतर, अनेकदा आलेल्या भिक्खूंना पुन्हा शिक्षा (नियम) ग्रहण करवून घेतली, सामणेरांचा उपसंपदा विधी करवून घेतला आणि उपासकांचा प्रव्रज्या विधी करवून घेतला.

အပရဘာဂေ ပန ကလိယုဂေ ဆစတ္တာလီသာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ ပိတုရညော အာစရိယပုဗ္ဗော အတုလော နာမ ထေရော စီဝရပဋလံ ဥပရိသံဃာဋိံ ကတွာ ဥရဗန္ဓနဝတ္ထံ ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တတ္တာ သာမဏေရာနံ ဂါမပ္ပဝသေနကာလေ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာ ဥရဗန္ဓနဝတ္ထံ ဗန္ဓိတွာယေဝ ပဝိသိတဗ္ဗန္တိ ဒဠံ ကတွာ ရညော သန္တိကံ လေခနံ ပဝေသေသိ.

नंतरच्या काळात, कलियुगात एक हजार एकशे शेचाळीस वर्षे (११४६) पूर्ण झाल्यावर, राजाच्या वडिलांचे माजी आचार्य असलेले 'अतुल' नावाचे थेर यांनी, 'चूळगण्ठिपद' ग्रंथात "चीवरपटलाला संघातच्या वर करून छातीभोवती पट्टी बांधावी" असे म्हटले असल्यामुळे, "सामणेरांनी गावात प्रवेश करताना उत्तरासंग (खांद्यावरील वस्त्र) एका खांद्यावर घेऊन आणि छातीभोवती पट्टी बांधूनच प्रवेश केला पाहिजे" यावर ठाम राहून राजाकडे पत्र पाठवले.

အထ ရာဇာ တံ သုတွာ မဟာထေရေ သုဓမ္မသဘာယံ သန္နိပါတာပေတွာ [Pg.151] အတုလတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ သာကစ္ဆံ ကာရာပေသိ. အထ အတုလတ္ထေရော စီဝရပဋလံ ဥပရိသံဃာဋိံ ကတွာ ဥရဗန္ဓနဝတ္ထံ ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ အာဂတပါဌံ ဒဿေတွာ သာမဏေရာနံ ဂါမပ္ပဝေသနကာလေ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာ ဥရဗန္ဓနဝတ္ထံ ဗန္ဓိတွာ ပဝိသိတဗ္ဗန္တိ အာဟ.

त्यानंतर राजाने ते ऐकून, सुधम्मा सभेमध्ये महाथेरांना एकत्रित बोलावून अतुल थेरांसोबत चर्चा घडवून आणली. तेव्हा अतुल थेरांनी 'चूळगण्ठिपद' ग्रंथात आलेला "चीवरपटलाला संघातच्या वर करून छातीभोवती पट्टी बांधावी" हा पाठ दाखवून, "सामणेरांनी गावात प्रवेश करताना उत्तरासंग एका खांद्यावर घेऊन आणि छातीभोवती पट्टी बांधूनच प्रवेश केला पाहिजे" असे सांगितले.

အထ မဟာထေရာ တံ ပုစ္ဆိံသု,-ဤဒိသော အဓိပ္ပာယော အညတ္ထ ဒိဿတိ ဝါ မာ ဝါတိ. အထ အတုလတ္ထေရော ဧဝမာဟ,-အညတ္ထ ပန ဤဒိသော အဓိပ္ပာယော န ဒိဿတီတိ. ဧဝံ ဟောတု, အယံ ဂန္ထော ကေန ကတောတိ. သီဟဠဒီပေ အနုရာဓပုရဿ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ပေါက္ကန္တိ ဂါမေ အရဟန္တေန မောဂ္ဂလာနတ္ထေရေနာတိ. အယမတ္ထော ကထံ ဇာနိတဗ္ဗောတိ. ပိဋကတ္တယလက္ခဏဂန္ထေ အာဂတတ္တာတိ. အယဉ္စ ပိဋကတ္တယ လက္ခဏဂန္ထော ကုတော လဒ္ဓေါတိ. ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရေန ကိရ သီဟဠဒီပတော အာနီတတ္တာ တတော, အယဉှိ ဂန္ထော သီဟဠဒီပတော အတ္တနာ အာနီတေသု ဂန္ထေသု အသုကော ဂန္ထော အသုကေန ထေရေန ကတောတိ ဝိညာပနတ္ထာယ ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရေန ကတော, ဣဒါနာယံ ဂန္ထော အမှာကံ ဟတ္ထေ သံဝိဇ္ဇတီတိ. သစေ ဣဒါနာယံ ဂန္ထော တုမှာကံ ဟတ္ထေ သံဝိဇ္ဇတိ, အမှာကံ ဒဿေဟီတိ. ပဿထာဝုသော အယမမှာကံ ဟတ္ထေ ဂန္ထောတိ ဒဿေသိ. အထ မဟာထေရေဟိ သံဃရာဇပ္ပမုခေဟိ တသ္မိံ ဂန္ထေ ပဿိတေ ဝိနယဂဏ္ဌိပဒံ သီဟဠဒီပေ ပရက္ကမဗာဟုရညော ကာလေ မောဂ္ဂလာနတ္ထေရော အကာသီတိ အာဂတံ, န စူဠဂဏ္ဌိပဒံ သီဟဠဒီပေ အနုရာဓပုရဿဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ပေါက္ကန္တိဂါမေ အရဟာ မောဂ္ဂလာနတ္ထေရော အကာသီတိ.

तेव्हा महाथेरांनी त्यांना विचारले, "असा अभिप्राय इतर कोठे आढळतो की नाही?" तेव्हा अतुलथेर असे म्हणाले, "इतर कोठेही असा अभिप्राय आढळत नाही." "असे असू दे, हा ग्रंथ कोणी रचला आहे?" "सिंहळद्विपातील अनुराधपूरच्या दक्षिण दिशेला असलेल्या पोक्कंती गावात अरहंत मोग्गल्लानथेरांनी." "हा विषय कसा जाणावा?" "त्रिपिटकलक्षण ग्रंथात आल्यामुळे." "आणि हा त्रिपिटकलक्षण ग्रंथ कोठून मिळाला?" "असे ऐकिवात आहे की, बुद्धघोषथेरांनी सिंहळद्विपातून आणल्यामुळे तेथून मिळाला. कारण हा ग्रंथ सिंहळद्विपातून स्वतः आणलेल्या ग्रंथांमध्ये अमुक ग्रंथ अमुक थेरांनी रचला आहे, हे स्पष्ट करण्यासाठी बुद्धघोषथेरांनी तयार केला होता. आता हा ग्रंथ आमच्याकडे उपलब्ध आहे." "जर आता हा ग्रंथ तुमच्याकडे उपलब्ध आहे, तर आम्हाला दाखवा." "आयुष्यमानांनो, हा आमच्याकडे असलेला ग्रंथ पहा," असे म्हणून त्यांनी तो दाखवला. तेव्हा संघराजांच्या प्रमुखतेखाली महाथेरांनी तो ग्रंथ पाहिला असता, त्यात असे आढळले की, 'विनयगण्ठिपद' हा ग्रंथ सिंहळद्विपात पराक्रमबाहू राजाच्या काळात मोग्गल्लानथेरांनी रचला होता, 'चूळगण्ठिपद' हा ग्रंथ सिंहळद्विपातील अनुराधपूरच्या दक्षिण दिशेला असलेल्या पोक्कंती गावातील अरहंत मोग्गल्लानथेरांनी रचला नव्हता.

အထ ထေရာ ဧဝမာဟံသု,-ကသ္မာ ပန ပိဋကတ္တယလက္ခဏဂန္ထေ အနာဂတမ္ပိ အာဂတံဝိယ ကတွာ မုသာ ဝဒထ, န နု တုမှာကမ္ပိ ဧကံသိကဘိက္ခူနံ မုသာဝါဒသိက္ခာပဒံ အတ္ထီတိ. အထ အတုလတ္ထေရော ဥတ္တရိံ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ လုဒ္ဒကဿ [Pg.152] ဝါကုရေ ဗန္ဓမိဂေါဝိယ ဖန္ဒမာနော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ, သဟောဍ္ဍေန ဂဟိတောဝိယ စောရော သဟမုသာဝါဒကမ္မေန သော ထေရော ဂဟိတော အဟောသီတိ.

तेव्हा थेर असे म्हणाले, "मग त्रिपिटकलक्षण ग्रंथात जे आलेले नाही, ते आल्यासारखे करून तुम्ही खोटे का बोलता? एकांसिक भिक्खूंनो, तुमच्यासाठीही मुसावादाचे (असत्य बोलण्याचे) शिक्षापद नाही काय?" तेव्हा अतुलथेर पुढे काही बोलण्यास असमर्थ ठरल्यामुळे, शिकाऱ्याच्या जाळ्यात अडकलेल्या हरणासारखे तडफडत राहिले. चोरीच्या मालासह पकडलेल्या चोराप्रमाणे ते थेर आपल्या असत्य बोलण्याच्या कर्मासह पकडले गेले.

ဣဒံ ဣမဿ အတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထာယ ဝတ္ထု, –

या विषयाचे स्पष्टीकरण करण्यासाठी ही कथा आहे –

ဣမသ္မိံ ကိရ ရဋ္ဌေ ဧကော ဇနပဒဝါသီပုရိသော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အမရပုရံ နာမ မဟာရာဇဋ္ဌာနီနဂရံ အာဂစ္ဆိ. အာဂန္တွာ စ ပစ္စာဂတကာလေ အန္တရာမဂ္ဂေ ပါထေယျံ ခယံ အဟောသိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ,- ဣဒါနိ မမ ပါထေယျံ ခယံ အဟောသိ, ဣမသ္မိံ ကိရ ရဋ္ဌေ သဟဿောရောဓဂါမေ လဒ္ဓဝရော နာမ မဟာသေဋ္ဌိ သဗ္ဗတ္ထ ဘူတလေ အတိဝိယ ပါကဋော. တဿာဟံ ဉာတီတိ ဝဉ္စေတွာ ကထေဿာမိ, ဧဝံ သတိ တေန မဟာသေဋ္ဌိနာ မိတ္တသန္ထဝံ ကာတုံ တေတေဂါမိကာ မနုဿာ မမ ဗဟု လာဘံ ဒဿန္တိ, တဒါ ပါထေယျေန အကိစ္ဆော ဘဝိဿာမီတိ. ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တဂါမေသု မဟာဘောဂါနံ ဂေဟံ ဝိစိနေတွာ မဟာဘောဂါနံ သန္တိကံ ပဝိသိတွာ ကထာသလ္လာပံ အကာသိ.

असे ऐकिवात आहे की, या देशात एक ग्रामीण माणूस काही कामानिमित्त अमरपूर नावाच्या राजधानीच्या महानगरात आला. आल्यानंतर परत जाताना वाटेत त्याची शिदोरी संपली. तेव्हा त्याच्या मनात असा विचार आला, "आता माझी शिदोरी संपली आहे. या देशातील सहस्सरोध गावात लद्धवर नावाचा महाश्रेष्ठ संपूर्ण पृथ्वीवर अत्यंत प्रसिद्ध आहे. मी त्याचा नातेवाईक आहे असे खोटे सांगून फसवणूक करेन. असे केल्यास, त्या महाश्रेष्ठीशी मैत्री करण्यासाठी त्या त्या गावातील लोक मला भरपूर दान-धर्म करतील, तेव्हा शिदोरीअभावी मला त्रास होणार नाही." असा विचार करून, त्याने वाटेत लागणाऱ्या गावांमध्ये श्रीमंत लोकांची घरे शोधली आणि त्या श्रीमंतांकडे जाऊन त्यांच्याशी संभाषण केले.

အထ တေတေဂါမိကာ တွံ ကုတော အာဂတော, ကုဟိံ ဂမိဿသိ, ကဿ ဉာတိ,ကော ဝါ တွန္တိ ပုစ္ဆိံသု. အမရပူရမဟာရာဇဋ္ဌာနီနဂရတော အာဂတော, သဟဿောရောဓဂါမံ ဂမိဿာမိ, သဟဿောရောဓဂါမေ လဒ္ဓဝရဿ နာမ မဟာသေဋ္ဌိနော ဇာမာတာ ဓနဝဍ္ဎကော နာမာဟန္တိ အာဟ.

तेव्हा त्या त्या गावातील लोकांनी त्याला विचारले, "तू कोठून आला आहेस? कोठे जाणार आहेस? कोणाचा नातेवाईक आहेस आणि तू कोण आहेस?" त्याने सांगितले, "मी अमरपूर राजधानीच्या महानगरातून आलो आहे, सहस्सरोध गावाला जाणार आहे. सहस्सरोध गावातील लद्धवर नावाच्या महाश्रेष्ठीचा मी जावई असून माझे नाव धनवड्ढक आहे."

အထ တေတေဂါမိကာ လဒ္ဓဝရေန မဟာသေဋ္ဌိနာ မိတ္တသန္ထဝံ ကာတုံ နာနာဘောဇနေဟိ ဘောဇေသုံ. အညေဟိပိ ဗဟူဟိ ပဏ္ဏာကာရေဟိ သင်္ဂဟံ အကံသု. ဣမိနာဝ နယေန သမ္ပတ္တ သမ္ပတ္တဂါမေသု ဝဉ္စေတွာ အတ္တနော ဂုဏံ ကထေတွာ အဒ္ဓါန မဂ္ဂံ တရိ. ပစ္ဆာ ပန သဟဿောရောဓဂါမံ သမ္ပတ္တော. သော သဟဿောရောဓဂါမံ န သမ္ပတ္တပုဗ္ဗော. လဒ္ဓဝရော မဟာသေဋ္ဌိ တေန န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော. သဟဿောရောဓဂါမံ သမ္ပတ္တေယေဝ အယံ ကိံ နာမ ဂါမောတိ အပုစ္ဆိတွာယေဝ တသ္မိံ ဂါမေ မဟာဘောဂတရဿ [Pg.153] မဟာဂေဟံ ဝိစိနန္တော တဿေဝ လဒ္ဓဝရဿ သေဋ္ဌိနော မဟန္တံ ဂေဟံ ပဿိတွာ လဒ္ဓဝရဿ သေဋ္ဌိနော သန္တိကံ ပဝိသိတွာ တေန သဒ္ဓိံ ကထာသလ္လာပံ အကာသိ.

तेव्हा त्या त्या गावातील लोकांनी लद्धवर महाश्रेष्ठीशी मैत्री जोडण्यासाठी त्याला विविध प्रकारच्या भोजनांनी तृप्त केले. इतरही अनेक प्रकारच्या भेटी देऊन त्याचा आदरसत्कार केला. याच पद्धतीने वाटेत लागणाऱ्या गावांमध्ये लोकांना फसवून आणि स्वतःचे गुणगान गाऊन त्याने लांबचा रस्ता पार केला. नंतर तो सहस्सरोध गावात पोहोचला. तो पूर्वी कधीही सहस्सरोध गावात गेला नव्हता. लद्धवर महाश्रेष्ठीला त्याने पूर्वी कधीही पाहिले नव्हते. सहस्सरोध गावात पोहोचल्यावर, "हे कोणते गाव आहे?" असे कोणालाही न विचारता, त्या गावातील सर्वात श्रीमंत व्यक्तीचे मोठे घर शोधत असताना, त्याला त्याच लद्धवर श्रेष्ठीचे मोठे घर दिसले. तो लद्धवर श्रेष्ठीच्या जवळ गेला आणि त्याने त्यांच्याशी संभाषण सुरू केले.

အထ မဟာသေဋ္ဌိ တံ ပုစ္ဆိ,-တွံ ကုတော အာဂတော, ကုဟိံ ဂမိဿသိ, ကဿ ဉာတိ,ကော တွန္တိ. အမရပုရမဟာရာဇဋ္ဌာနီနဂရတော သာမိ အာဂတော, သဟဿောရောဓဂါမံ ဂမိဿာမိ, သဟဿောရောဓဂါမေ လဒ္ဓဝရဿ နာမ မဟာသေဋ္ဌိနော ဇာမာတာ, ဓနဝဍ္ဎကော နာမာဟန္တိ အာဟ.

तेव्हा महाश्रेष्ठींनी त्याला विचारले, "तू कोठून आला आहेस? कोठे जाणार आहेस? कोणाचा नातेवाईक आहेस आणि तू कोण आहेस?" तो म्हणाला, "स्वामी, मी अमरपूर राजधानीच्या महानगरातून आलो आहे, सहस्सरोध गावाला जाणार आहे. सहस्सरोध गावातील लद्धवर नावाच्या महाश्रेष्ठीचा मी जावई असून माझे नाव धनवड्ढक आहे."

အထ မဟာသေဋ္ဌိ တဿ မုခံ ဥဇုံ ဩလောကေတွာ အယံ မာဏဝ သဟဿောရောဓဂါမောယေဝ, အဟမ္ပိ လဒ္ဓဝရော နာမ မဟာသေဋ္ဌိ, မမ ဓီတရော သန္တိ, တာပိ သဿာမိကာယေဝ ဟောန္တိ, ဣဒါနိ တာ သကသကဿာမိကာနံယေဝ သန္တိကေ ဝသန္တိ, န တွံ ကဒါစိ မယာ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, ကေန ကာရဏေန ကုတော အာဂန္တွာ မမ ဇာမာတာ ဘဝသီတိ ပုစ္ဆိ.

तेव्हा महाश्रेष्ठींनी त्याच्या चेहऱ्याकडे थेट पाहत विचारले, "हे तरुणा, हे सहस्सरोध गावच आहे आणि मीच लद्धवर नावाचा महाश्रेष्ठ आहे. मला मुली आहेत, पण त्या सर्व विवाहित आहेत आणि सध्या त्या आपापल्या पतींसोबतच राहतात. मी तुला पूर्वी कधीही पाहिलेले नाही. मग कोणत्या कारणाने आणि कोठून येऊन तू माझा जावई झाला आहेस?"

အထ သော မ္မနုဿေဟိ အနုဗန္ဓိယမာနောဝိယ မိဂေါ သကလမ္ပိ ကာယံ ဖန္ဒာပေတွာ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝစနံ အဇာနိတွာ အလဒ္ဓပ္ပတိဋ္ဌာနတာယ ဧဝံ သတိ ကုတော အာဂတော, ကုဟိံ ဂမိဿာမိ, ကဿ ဉာတိ, ကော ဝါ အဟန္တိ ဣဒါနိ န ဇာနာမိ, သဗ္ဗဒိသာ သမ္မုယှာမိ, ခမာဟိ မမ အပရာဓံ, ဣတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဇီဝိတပရိယောသာနာ န ဝဉ္စေဿာမိ, ဝဉ္စေတုံ န ဝိသဟာမိ, ဣဒါနိ အတိဝိယ ဘာယာမိ, မာ ကိဉ္စိ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောဟီတိ ဝတွာ ဝေဂေန ဥဋ္ဌဟိတွာ ပလာယီတိ.

तेव्हा तो, माणसांनी पाठलाग केलेल्या हरणासारखा आपले संपूर्ण शरीर थरथर कापत, काय बोलावे हे न सुचल्यामुळे आणि कोणताही आधार न उरल्यामुळे म्हणाला, "असे असेल तर मी कोठून आलो, कोठे जाणार, कोणाचा नातेवाईक आणि मी स्वतः कोण आहे, हेच मला आता समजेनासे झाले आहे. मला सर्व दिशा अंधकारमय वाटत आहेत. माझा अपराध क्षमा करा. आजपासून मी माझ्या आयुष्याच्या शेवटपर्यंत कोणालाही फसवणार नाही, फसवण्याचे धाडस करणार नाही. आता मला खूप भीती वाटत आहे, मला कोणतीही शिक्षा करू नका." असे बोलून तो वेगाने उठला आणि पळून गेला.

ဣစ္စေဝံ အတုလတ္ထေရော ဒုမ္မုခေါ ဟုတွာ ယံဝါတံဝါ မုခါရူဠံ ဝိလပိတွာ သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိ.

अशा प्रकारे, अतुलथेर खजील होऊन, तोंडाला येईल ते बरळत संघामध्ये बसून राहिले.

အယံ အတုလတ္ထေရဿ ပဌမော ပရာဇယော.

हा अतुलथेरांचा पहिला पराभव होता.

တတော ပစ္ဆာ ခလိတွာ ကဒ္ဒမေ ပတိတံ ပုရိသံ ပုန ဥပရိ အက္ကမန္တာဝိယ ပုန မဟာထေရာ ဧဝံ ပုစ္ဆိံသု,-ဣဒံ ဘန္တေ တဝ စူဠဂဏ္ဌိပဒံ နာမ တီသု ဝိနယမဟာဋီကာသု သာဓကဝသေန ဒဿိတံ [Pg.154] စူဠဂဏ္ဌိပဒံ ဥဒါဟု အပရန္တိ. တီသု ဝိနယမဟာဋီကာသု သာဓကဝသေန ဒဿိတံ စူဠဂဏ္ဌိပဒံယေဝ ဣဒန္တိ. ဧဝံသတိ ကသ္မာ တဝ စူဠဂဏ္ဌိပဒေယေဝ ဝုတ္တဉှိ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ, ဝုတ္တဉှိ သာရတ္ထဒီပနီဋီကာယံ, တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ဝိမတိ ဝိနောဒနီဋီကာယန္တိ တာသံ ဝိနယမဟာဋီကာနံ ပစ္ဆာ ဟုတွာ တိဿော ဝိနယမဟာဋီကာယော သာဓကဝသေန ဒဿိတာတိ. ဧဝံ ပန ပုစ္ဆန္တော သော မယာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ တီသု ဝိနယမဟာဋီကာသု သာဓကဝသေန ဒဿိတံ စူဠဂဏ္ဌိပဒံယေဝ ဣဒန္တိ ဝစနံ သစ္စမေဝါတိ မုခါသုညတ္ထာယ ပုနပ္ပုနံ ဝဒိ.

त्यानंतर, चिखलात घसरून पडलेल्या माणसाला पुन्हा वरून तुडवावे त्याप्रमाणे, महाथेरांनी पुन्हा असे विचारले— 'भन्ते, हे आपले चूळगण्ठिपद नावाचे पुस्तक, तीन विनयमहाटीकांमध्ये प्रमाण म्हणून दर्शविलेले चूळगण्ठिपद आहे की दुसरे काही?' 'तीन विनयमहाटीकांमध्ये प्रमाण म्हणून दर्शविलेले चूळगण्ठिपदच हे आहे.' (असे त्याने उत्तर दिले). 'असे असेल तर, तुमच्या चूळगण्ठिपदामध्येच— वजिरबुद्धिटीकेत म्हटले आहे, सारत्थदीपनीटीकेत म्हटले आहे, तसेच विमतिविनोदनीटीकेत म्हटले आहे— असे म्हणून, त्या विनयमहाटीकांनंतर निर्माण होऊनही, त्या तीन विनयमहाटीकांना प्रमाण म्हणून का दर्शविले आहे?' असे विचारले असता, त्याने आपले तोंड रिकामे पडू नये (लाज वाचवण्यासाठी) म्हणून पुन्हा पुन्हा सांगितले की, 'मी पूर्वी म्हटलेले की तीन विनयमहाटीकांमध्ये प्रमाण म्हणून दर्शविलेले चूळगण्ठिपदच हे आहे, हे वचन सत्यच आहे.'

ဣဒဉ္စ ဣမဿ အတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထာယ ဝတ္ထု, –

या विषयाचे स्पष्टीकरण करण्यासाठी ही कथा आहे—

ဧကော ကိရ ပုရိသော ဧကေန သဟာယေန သဒ္ဓိံ ပုတ္တဒါရပေါသနတ္ထာယ ရညော ဘတိံ ဂဟေတွာ ယုဒ္ဓကမ္မံ ကာတုံ သင်္ဂါမံ ဂစ္ဆတိ. အထ ပရသေနာယ ယုဇ္ဈိတွာ ပရသေနာ အဘိဘဝိတွာ သဗ္ဗေ မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော အဘိမုခဋ္ဌာနံ ပလာယိံသု. အထ သောပိ ပုရိသော တေန သဟာယေန သဒ္ဓိံ အတ္တနော အဘိမုခဋ္ဌာနံ ပလာယိ. တောကံ ပလာယိတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ပရသေနာဟိ ပဟရိတဒဏ္ဍေန မုစ္ဆိတော ဟုတွာ သော ပုရိသော တေန သဒ္ဓိံ ဂန္တုံ န သက္ကာ, အန္တမသော နိသီဒိတုမ္ပိ န သက္ကာ.

असे ऐकिवात आहे की, एक माणूस आपल्या पत्नी आणि मुलांच्या पोषणासाठी राजाकडून वेतन घेऊन आपल्या एका मित्रासोबत युद्ध करण्यासाठी संग्रामात गेला. त्यानंतर शत्रूच्या सैन्याशी युद्ध करताना, शत्रूच्या सैन्याने पराभूत केल्यामुळे सर्व लोक आपापल्या देशाच्या दिशेने पळून गेले. तेव्हा तो माणूसही आपल्या मित्रासोबत आपल्या देशाच्या दिशेने पळाला. थोडे पळाल्यानंतर, वाटेत शत्रूच्या सैन्याने केलेल्या काठीच्या प्रहारामुळे तो माणूस मूर्च्छित झाला आणि त्याला आपल्या मित्रासोबत पुढे जाणे शक्य झाले नाही, अगदी बसणेही शक्य झाले नाही.

အထ သဟာယဿ ဧတဒဟောသိ,-ဣဒါနိ အယံ အတိဝိယ ဗာဠဂိလာနော ဟောတိ မရဏာသန္နော, သစာဟံ တဿ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ဣဓေဝ နိသီဒေယျံ, ဝေရိနော အာဂန္တွာ မံ ဂဏှိဿန္တီတိ. ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ဂိလာနဿ သန္တကာနိ ကဟာပဏဝတ္ထာဒီနိ ဂဟေတွာ တံ တတ္ထေဝ ဌပေတွာ ဂစ္ဆတိ. သကဋ္ဌာနသမီပံ ပန ပတ္တဿ တဿ ဧတဒဟောသိ,- သစေ တံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဌပေတွာ အာဂစ္ဆာမီတိ ဝဒေယျံ, တဿ ဉာတကာ မမ ဥပရိ ဒေါသံ ရောပေဿန္တိ, ဣဒါနိ သော မရိတွာ အဟံ ဧကကောဝ အာဂစ္ဆာမီတိ ဝဒိဿာမီတိ. သကဋ္ဌာနံ ပန ပတွာ တဿ ဘရိယာ တဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ မယှံ ပန သာမိကော [Pg.155] ကုဟိံ ဂတော, ကတ္ထ ဌပေတွာ တွံ ဧကကောဝ အာဂစ္ဆသီတိ ပုစ္ဆိ. တဝ အယျေ သာမိကော ပရေသံ အာဝုဓေန ပဟရိတွာ ကာလင်္ကတော, ဣမာနိ တဝ သာမိကဿ သန္တကာနီတိ ဝတွာ ကဟာပဏဝတ္ထာဒီနိ ဒတွာ မာ သောစိ မာ ပရိဒေဝိ, ဣဒါနိ မတကဘတ္တံ ဒတွာ ပုညဘာဂံယေဝ ဘာဇေဟီတိ သမဿာသေသိ. အထ သာ တာနိ ဂဟေတွာ ရောဒိတွာ မတကဘတ္တံ ဒတွာ ပုညဘာဂံ ဘာဇေသိ.

तेव्हा त्याच्या मित्राच्या मनात असा विचार आला— 'आता हा अत्यंत आजारी आणि मरणासन्न झाला आहे. जर मी याची सेवा करत येथेच बसून राहिलो, तर शत्रू येऊन मला पकडतील.' असा विचार करून, त्याने त्या आजारी माणसाचे कार्षापण (पैसे), वस्त्रे इत्यादी वस्तू घेतल्या आणि त्याला तिथेच सोडून तो निघून गेला. आपल्या गावाजवळ पोहोचल्यावर त्याच्या मनात विचार आला— 'जर मी असे सांगितले की मी त्याला वाटेत सोडून आलो आहे, तर त्याचे नातेवाईक माझ्यावर दोषारोप करतील. म्हणून आता मी असे सांगेन की तो मरण पावला आणि मी एकटाच परत आलो आहे.' आपल्या गावी पोहोचल्यावर, त्या माणसाची पत्नी त्याच्याकडे आली आणि तिने विचारले— 'माझे पती कुठे गेले? त्यांना कुठे सोडून तुम्ही एकटेच परत आला आहात?' त्याने सांगितले, 'आर्ये, तुमचे पती शत्रूंच्या शस्त्रांच्या प्रहारामुळे मरण पावले. या तुमच्या पतीच्या वस्तू आहेत,' असे म्हणून त्याने कार्षापण, वस्त्रे इत्यादी दिले आणि तिचे सांत्वन करत म्हणाला, 'शोक करू नकोस, रडू नकोस. आता मृत व्यक्तीसाठी दान (मृतकभक्त) देऊन पुण्याचा वाटा वाटून घे.' त्यानंतर तिने त्या वस्तू घेतल्या, रडली आणि मृतकभक्त देऊन पुण्याचा वाटा वाटून घेतला.

အပရဘာဂေ ပန ထောကံ ကာလံ အတိက္ကန္တေ ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော သကဂေဟံ အာဂစ္ဆတိ. ဘရိယာပိ တံ န သဒ္ဒဟိ. အဟံ န ကာလင်္ကတော, ဂိလာနံယေဝ မံ ဌပေတွာ သော မမ သန္တကာနိ ဂဟေတွာ ဂတော, သစေ မံ တွံ န သဒ္ဒဟသိ, အဟံ အန္တောဂဗ္ဘေ နိလီယိတွာ နိသီဒိဿာမိ, တံ ပက္ကောသေတွာ ပုစ္ဆာဟီတိ အာဟ.

काही काळानंतर, तो आजारी माणूस बरा होऊन आपल्या घरी परत आला. पण त्याच्या पत्नीने त्याच्यावर विश्वास ठेवला नाही. तो म्हणाला, 'मी मरण पावलो नाही. मला आजारी अवस्थेत सोडून तो माझ्या वस्तू घेऊन निघून गेला होता. जर तुझा माझ्यावर विश्वास नसेल, तर मी आतल्या खोलीत लपून बसतो. तू त्याला बोलावून विचारून घे.'

အထ သာ တံ ပက္ကောသေတွာ ဗဟိ ဂဗ္ဘေ နိသီဒိတွာ ပုစ္ဆိ,-မမ သာမိ သာမိကော ကာလင်္ကတောတိ တံ သစ္စံ ဝါ အလိကံ ဝါတိ. သစ္စမေဝေတံ, ယံ တဝ သာမိကော ကာလင်္ကတောတိ.

त्यानंतर तिने त्याला बोलावले आणि खोलीच्या बाहेर बसून विचारले— 'माझे पती मरण पावले, हे सत्य आहे की खोटे?' तो म्हणाला, 'हे अगदी सत्यच आहे की तुमचे पती मरण पावले आहेत.'

အထ သော ပုရိသော ဗဟိ ဂဗ္ဘံ နိက္ခမိတွာ အင်္ဂုလိံ ပသာရေတွာ န ဣဒါနိ ဘောသမ္မ အဟံ ကိဉ္စိ မတ္တောပိ မရာမိ, ကသ္မာ ပန အမရန္တံယေဝ မံ မတော ဧသောတိ ဝဒေသီတိ. အထ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗဿ ကာရဏဿ အဒိဿနတော မုခါသုညတ္ထာယ အင်္ဂုလိံ ပသာရေတွာ ဥဇုံ ဩလောကေတွာ ဣဒါနိ တွံ ဣဓ အာဂန္တုံ သမတ္ထောပိ မတောယေဝ, မတောတိ မယာ ဝုတ္တ ဝစနံ သစ္စံယေဝ, နာဟံ ကိဉ္စိ အလိကံ ဝဒါမီတိ အာဟ. ဧဝံ သော ပုနပ္ပုနံ ဝဒန္တောပိ ဇီဝမာနကဿ သံဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပစ္စက္ခေယေဝ စ တဿ ဌိတတ္တာ ကောစိပိ တဿ ဝစနံ န သဒ္ဒဟိ, ပရာဇယံယေဝ သော ပတ္တောတိ.

तेव्हा तो माणूस खोलीच्या बाहेर आला आणि बोट दाखवून म्हणाला— 'अरे मित्रा, मी तर अजिबात मरलो नाही, मग मी जिवंत असतानाही तू मला मेला आहेस असे का सांगत आहेस?' तेव्हा बोलण्यासाठी कोणतेही कारण न सुचल्यामुळे, आपले तोंड रिकामे पडू नये (लाज वाचवण्यासाठी) म्हणून त्याने बोट दाखवून सरळ पाहत म्हटले— 'जरी तू आता इथे येण्यास समर्थ असलास, तरी तू मेलाच आहेस. मी म्हटलेले वचन की तू मेला आहेस, हे सत्यच आहे. मी काही खोटे बोलत नाही.' अशा प्रकारे त्याने पुन्हा पुन्हा सांगितले तरीही, तो माणूस जिवंत असल्यामुळे आणि प्रत्यक्ष समोर उभा असल्यामुळे कोणीही त्याच्या बोलण्यावर विश्वास ठेवला नाही आणि शेवटी त्याचा पराभवच झाला.

ဣစ္စေဝံ [Pg.156] အတုလတ္ထေရော မုခါသုညတ္ထာယ ဝဒန္တောပိ ကောစိ န သဒ္ဒဟိ, ပရာဇယံယေဝ သော ပတ္တောတိ.

अशा प्रकारे, अतुल थेरांनी आपले तोंड रिकामे पडू नये (लाज वाचवण्यासाठी) म्हणून सांगितले तरीही कोणी त्यांच्यावर विश्वास ठेवला नाही आणि त्यांचा पराभवच झाला.

အယံ အတုလတ္ထေရဿ ဒုတိယော ပရာဇယော.

हा अतुल थेरांचा दुसरा पराभव होता.

ပုနပိ သေယျထာပိ လုဒ္ဒကော ကုဉ္ဇရံ ဒိသွာ ဧကေန ဝါရေန ဥသုနာ ဝိဇ္ဈိတွာ ပတန္တမ္ပိ ကုဉ္ဇရံ ပုန အနုဋ္ဌာဟနတ္ထာယ ကတိပယဝါရေဟိ ဥသူဟိ ဝိဇ္ဈတိ, ဧဝမေဝ ဧကဝါရေနေဝ ပရာဇယံ ပတ္တံ ပန ဝါဒဿ အနုက္ခိပနတ္ထာယ ကတိပယဝါရေဟိ ပရာဇယံ ပါပေတုံ ပါရုပနဝါဒိနော မဟာထေရာ ဧဝမာဟံသု,- တဝ စူဠဂဏ္ဌိပဒေယေဝ သာမဏေရာနံ ပရိမဏ္ဍလသုပ္ပဋိစ္ဆန္နာဒီနိ ဝတ္တာနိ အဘိန္ဒိတွာယေဝ ပဝိသိတဗ္ဗောတိ ပုဗ္ဗေ ဝတွာ စီဝရပဋလဥပရိသံဃာဋိံ ကတွာ ဥရဗန္ဓနဝတ္ထံ ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ ပန ဝုတ္တံ, ကသ္မာ ပန ပုဗ္ဗေန အပရံ အသံသန္ဒိတွာ ဝုတ္တံ, တုမှာကံ ဝါဒေ ပဋိသရဏဘူတာနံ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဂန္ထန္တရာနံ နတ္ထိတာယ အမှာကံ ပဋိသရဏဘူတံ စူဠဂဏ္ဌိပဒန္တိ ဝဒထ, တုမှာကံ ပဋိသရဏဘူတာ စူဠဂဏ္ဌိပဒတောယေဝ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝတွာ သဟ နိလီယနဋ္ဌာနေန ဂဟိတံ စောရံ ဝိယ သဟ နိဿယေန အဓမ္မဝါဒိနော ဂဏှိံသု.

पुन्हा, ज्याप्रमाणे एखादा शिकारी हत्तीला पाहून एकाच बाणाने त्याला विंधून पाडतो, तरीही तो हत्ती पुन्हा उठू नये म्हणून त्याला आणखी काही बाणांनी विंधतो, त्याचप्रमाणे, एकाच वेळी पराभूत झालेल्याला, त्याचा वाद पुन्हा उभा राहू नये म्हणून आणखी काही वेळा पराभूत करण्यासाठी पारुपनवादी महाथेर असे म्हणाले— 'तुमच्याच चूळगण्ठिपदामध्ये— सामणेरांनी परिमंडल आणि सुपटिच्छन्न इत्यादी नियमांचा भंग न करताच प्रवेश करावा, असे आधी सांगून, नंतर चीवराच्या थरावर संघात करून उरबंधन बांधावे असे म्हटले आहे. मग आधीच्या विधानाशी नंतरचे विधान विसंगत का आहे? तुमच्या वादात आधारभूत असणारे पालि, अट्ठकथा, टीका आणि इतर ग्रंथ नसल्यामुळे तुम्ही म्हणता की आमचा आधार चूळगण्ठिपद आहे, पण तुमच्या आधारभूत चूळगण्ठिपदातूनच भीती निर्माण होत आहे,' असे सांगून, लपण्याच्या जागेसह पकडलेल्या चोराप्रमाणे, त्यांनी त्या अधम्मवादी लोकांना त्यांच्या आधारासह पकडले.

ဣဒံ ဣမဿ အတ္ထဿ အဝိဘာဝတ္ထာယ ဝတ္ထု, –

या विषयाचे स्पष्टीकरण करण्यासाठी ही कथा आहे—

အတီတေ ကိရ ဗာရာဏသိတော အဝိဒူရေ နဒီတီရေ ဂါမကေ ပါဋလိ နာမ နဋမစ္စော ဝသတိ. သော ဧကသ္မိံ ဥဿဝ ဒိဝသေ ဘရိယမာဒါယ ဗာရာဏသိံ ပဝိသိတွာ နစ္စိတွာ ဝီဏံ ဝါဒိတွာ ဂါယိတွာ ဓနံ လဘိတွာ ဥဿဝပရိယောသာနေ ဗဟု သုရာဘတ္တံ ဂါဟာပေတွာ အတ္တနော ဂါမံ ဂစ္ဆန္တော နဒီတီရံ ပတွာ နဝေါဒကံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တော သုရံ ဝိဝန္တော နိသီဒိတွာ မတ္တော ဟုတွာ အတ္တနော ဗလံ အဇာနန္တော မဟာဝီဏံ ဂီဝါယ ဗန္ဓိတွာ နဒိံ ဩတရိတွာ ဂမိဿာမီတိ ဘရိယံ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ နဒိံ ဩတရိ. ဝီဏာဆိဒ္ဒေဟိ ဥဒကံ [Pg.157] ပါဝိသိ. အထ နံ သာ ပီဏာ ဥဒကေ ဩသီဒါပေသိ. ဘရိယာ ပနဿ ဩသီဒနဘာဝံ ဉတွာ တံ ဝိဿဇ္ဇိတွာ ဥတ္တရိတွာ နဒီတီရေ အဋ္ဌာသိ. နဋပါဋလိ သကိံ ဥမ္မုဇ္ဇတိ, သကိံ နိမ္မုဇ္ဇတိ, ဥဒကံ ပဝိသိတွာ ဥဒ္ဓုမာတဥဒရော အဟောသိ. အထဿ ဘရိယာ စိန္တေသိ,-မယှံ သာမိကော ဣဒါနိ မရိဿတိ, ဧကံ ဂီတံ ယာစိတွာ ပရိသမဇ္ဈေ တံ ဂါယန္တီ ဇီဝိတံ ကပ္ပေဿာမီတိ စိန္တေတွာ သာမိ တွံ ဥဒကေ နိမ္မုဇ္ဇသိ, ဧကံ မေ ဂီတံ ဒေဟိ, တေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေဿာမီတိ ဝတွာ–

असे म्हणतात की, भूतकाळात वाराणसीपासून जवळच नदीकाठच्या एका गावात पाटली नावाचा एक नटराज (नट-अमात्य) राहत होता. एका उत्सवाच्या दिवशी तो आपल्या पत्नीला सोबत घेऊन वाराणसीला गेला. तिथे त्याने नृत्य करून, वीणा वाजवून आणि गाणे गाऊन भरपूर धन मिळवले. उत्सव संपल्यावर त्याने भरपूर मद्य आणि अन्न विकत घेतले. आपल्या गावाकडे परत जात असताना नदीकाठी पोहोचल्यावर त्याला नदीला आलेले नवीन पाणी दिसले. तिथे बसून तो अन्न खाऊ लागला आणि मद्य पिऊ लागला. मद्याच्या नशेत धुंद झाल्यामुळे स्वतःच्या शक्तीचा अंदाज न आल्याने, त्याने आपली मोठी वीणा गळ्यात बांधली आणि 'मी नदी पार करून जाईन' असे म्हणून पत्नीचा हात धरून तो नदीत उतरला. वीणेच्या छिद्रांमधून पाणी आत शिरले. त्यामुळे त्या वीणेने त्याला पाण्यात बुडवायला सुरुवात केली. पती बुडत असल्याचे पाहून पत्नीने त्याला सोडून दिले आणि ती नदीबाहेर पडून नदीकाठावर उभी राहिली. तो नट पाटली कधी वर येत होता तर कधी पाण्यात बुडत होता. पोटात पाणी गेल्यामुळे त्याचे पोट फुगले. तेव्हा त्याच्या पत्नीने विचार केला, 'माझे पती आता मरणार आहेत. मी त्यांच्याकडून एखादे गाणे मागून घेते, जेणेकरून लोकांमध्ये ते गाऊन मी माझी उपजीविका करू शकेन.' असा विचार करून ती म्हणाली, 'स्वामी, तुम्ही पाण्यात बुडत आहात, मला एखादे गाणे द्या, ज्याच्या आधारे मी माझी उपजीविका करेन.' असे म्हणून ती म्हणाली—

ဗဟုဿုတံ စိတ္တကထံ, ဂင်္ဂါ ဝဟတိ ပါဋလိံ;

ဝုယှမာနကံ ဘဒ္ဒန္တေ, ဧကံ မေ ဒေဟိ ဂါထကန္တိ.

अनेक विषयांचे ज्ञान असणाऱ्या आणि मधुर बोलणाऱ्या पाटलीला गंगा वाहून नेत आहे. हे भदन्त (स्वामी), वाहून जात असताना मला एक गाथा (गाणे) द्या.

အထ နံ နဋပါဋလိ ဘဒ္ဒေ ကထံ တဝ ဂီတံ ဒဿာမိ, ဣဒါနိ မဟာဇနဿ ပတိသရဏဘူတံ ဥဒကံ မံ မာရေတီတိ ဝတွာ–

त्यावर तो नट पाटली म्हणाला, 'कल्याणी, मी तुला गाणे कसे देऊ? आता हे पाणी, जे सर्व लोकांचे आश्रयस्थान आहे, तेच माझा जीव घेत आहे.' असे म्हणून तो म्हणाला—

ယေန သိဉ္စန္တိ ဒုက္ခိတံ, ယေန သိဉ္စန္တိ အာတုရံ;

တဿ မဇ္ဈေ မရိဿာမိ, ဇာတံ သရဏတော ဘယန္တိ.

ज्या पाण्याने दुःखी आणि आजारी माणसांवर शिंपडण केले जाते (त्यांना शांत केले जाते), त्याच पाण्याच्या प्रवाहात मी मरणार आहे. जे आश्रयस्थान होते, तिथूनच आता भय निर्माण झाले आहे.

အထ အတုလတ္ထေရော အတ္တနော ပတိသရဏဘူတာ စူဠဂဏ္ဌိပဒတော ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အဇာနိတွာ အဓောမုခေါ ဟုတွာ ပရာဇာယံ ပတ္တောတိ.

त्यानंतर अतुल थेरांना स्वतःचे आश्रयस्थान असलेल्या 'चूळगण्ठिपद' ग्रंथापासूनच भय निर्माण झाले. काय बोलावे हे न सुचल्यामुळे त्यांनी मान खाली घातली आणि आपला पराभव स्वीकारला.

အယံ အတုလတ္ထေရဿ တတိယော ပရာဇယော.

हा अतुल थेरांचा तिसरा पराभव होता.

အထ ရာဇာ တေသံ ဒွိန္နံ ပက္ခာနံ ဝစနံ သုတွာ စူဠဂဏ္ဌိပဒဿ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓိဒေါသဟိ အာကုလတ္တာ သုတ္တသုတ္တာနုလောမာဒီသု အပ္ပဝိဋ္ဌတ္တာ အာဂမသုဒ္ဓိယာ စ အဘာဝတော ပရောဝဿသတံ စိရံ ဌိတဿ ဂေဟဿဝိယ အတိဒုဗ္ဗလဝသေန အထိရတံ ဇာနိတွာ ဣဒါနိ သာသနံ ပရိသုဒ္ဓံ ဘဝိဿတီတိ သောမနဿပ္ပတ္တော ဟုတွာ မမ ဝိဇိတေ သဗ္ဗေပိ ဘိက္ခူ ပါရုပနဝသေန သမာနဝါဒိကာ ဟောန္တူတိ အာဏံ ဌပေသိ. တတော [Pg.158] ပဋ္ဌာယ ယာဝဇ္ဇတနာ သကလေပိ မရမ္မရဋ္ဌေ ပါရုပနဝသေန သမာနဝါဒိကာ ဘဝန္တီတိ.

त्यानंतर राजाने दोन्ही बाजूंचे म्हणणे ऐकून घेतले. 'चूळगण्ठिपद' या ग्रंथात पूर्व-अपर (आधीच्या आणि नंतरच्या) विसंगतींचे दोष असल्यामुळे, तो सुत्त आणि सुत्तानुलोम (सुत्तांशी सुसंगत नियम) इत्यादींमध्ये समाविष्ट नसल्यामुळे आणि आगमशुद्धीचा (मूळ आगमांच्या शुद्धतेचा) अभाव असल्यामुळे, शंभर वर्षांपेक्षा जुन्या झालेल्या घराप्रमाणे तो अत्यंत दुर्बल आणि अस्थिर आहे, हे राजाने ओळखले. 'आता बुद्धशासन पूर्णपणे शुद्ध होईल' या विचाराने राजाला अत्यंत आनंद झाला. त्याने अशी आज्ञा जारी केली की, 'माझ्या राज्यात सर्व भिक्खूंनी चीवर परिधान करण्याच्या (पांघरण्याच्या) पद्धतीबाबत समान मताचे असावे.' तेव्हापासून आजतागायत संपूर्ण म्यानमार देशात (मरम्मरठ्ठ) सर्व भिक्खू चीवर परिधान करण्याच्या पद्धतीबाबत समान मताचे आहेत.

အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ,-တေသဉှိ ဒွိန္နံ ပက္ခာနံ သန္နိပတိတွာ ဝစနပ္ပဋိဝစန ဝသေန ဝိဝါဒကထာ ဝိတ္ထာရေန ဝုစ္စမာနာ ဆပဉ္စသာဏဝါရမတ္တမ္ပိ ပတွာ နိဋ္ဌံ န ပါပုဏေယျ. ယသ္မာ ပန သဗ္ဗံ အနဝသေသေတွာ ဝုစ္စမာနံ အယံ သာသနဝံသပ္ပဋီပိကာ အတိပ္ပပဉ္စာ ဘဝိဿတိ, တသ္မာ ဧတ္ထ ဣစ္ဆိတမတ္တမေဝ ဒဿယိတွာ အဇ္ဈုပေက္ခာမာတိ.

येथे हा संक्षिप्त सारांश आहे—कारण त्या दोन्ही पक्षांच्या एकत्र येऊन झालेल्या वादविवादाची आणि युक्तिवादांची चर्चा जर सविस्तरपणे सांगितली, तर पाच-सहा सत्रे (किंवा वाचन) होऊनही ती संपणार नाही. परंतु, जर सर्व काही न वगळता सांगितले, तर हा 'शासनवंसदीपिका' ग्रंथ अतिशय पाल्हाळिक (विस्तृत) होईल. म्हणून येथे केवळ आवश्यक तेवढेच दर्शवून आम्ही इतर गोष्टींकडे दुर्लक्ष करत आहोत.

ဉာဏာဘိဝံသဓမ္မသေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇ ဂုရု ပန သံဃရာဇာ မဟာထေရော သီဟဠဒီပေ အမရပုရနိကာယိကာနံ ဘိက္ခူနံ အာဒိဘူတော အာစရိယော ဗဟူပကာရော. အမရပုရနိကာယောတိ တတ္ထေရပ္ပဘဝေါတိ.

ज्ञानभिवंस धम्मसेनापती महाधम्मराजाधिराजगुरु संघराज महाथेर हे सिंहलद्वीपातील (श्रीलंका) अमरपूर निकायातील भिक्खूंचे मूळ आचार्य आणि अत्यंत उपकारकर्ते होते. अमरपूर निकायाचा उगम याच महाथेरांपासून झाला आहे.

ကလိယုဂေ ပန ဧကာသီတာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ တဿ ရညော နတ္တာ သိရိတြိဘဝနာဒိတျပဝရပဏ္ဍိတမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သော ပန အမရပုရတော သင်္ကမိတွာ ရတနပူရံ စတုတ္ထံ မာပေသိ. တဿ ရညော ကာလေ ဂုဏမုနိန္ဒာဓိပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတ္ထေရဿ သီဿံ သဇီဝဂါမဝါသိံ သီလာစာရံ နာမ ထေရံ အရညဝါသီနံ ဘိက္ခူနံ ပါမောက္ခဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ရာဇာဂါရနာမကေ ဒေသေ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တဿေဝ အဒါသိ.

कलियुगात (म्यानमार संवतानुसार) एक हजार आठशे एक्क्याऐंशी (११८१) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्या राजाच्या नातवाने, ज्यांचे नाव 'सिरित्रिभवनादित्यपवरपंडितमहाधम्मराजाधिराज' होते, राज्य केले. त्यांनी अमरपूरहून स्थलांतर करून चौथ्यांदा रतनपूर वसवले. त्या राजाच्या काळात, त्यांनी 'गुणमुनिंदाधिपतिमहाधम्मराजाधिराजगुरु' थेरांचे शिष्य, सजीवगामचे रहिवासी असणाऱ्या 'सीलाचार' नावाच्या थेरांना अरण्यवासी (वनवासी) भिक्खूंच्या प्रमुखपदी नियुक्त केले. राजागार नावाच्या ठिकाणी एक विहार बांधून तो त्यांनाच दान केला.

ကလိယုဂေ ဧကာသီတာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ စလင်္ဂပုရတော ပညာသီဟံ နာမ ထေရံ အာနေတွာ အသောကာရာမေ ရတနဘူမိကိတ္တိဝိဟာရေ ပတိဋ္ဌာပေသိ, မုနိန္ဒာဘိသိရိသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရူတိ နာမလဉ္ဆမ္ပိ အဒါသိ.

कलियुगात एक हजार आठशे एक्क्याऐंशी (११८१) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्यांनी चलंगपूरहून 'पञ्ञासीह' नावाच्या थेरांना आणून अशोकाराम येथील 'रतनभूमिकित्ती' विहारात स्थापित केले आणि त्यांना 'मुनिन्दाभिसिरिसद्धम्मधजमहाधम्मराजाधिराजगुरु' ही पदवी देखील बहाल केली.

ကလိယုဂေ စတူသီသာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ မုနိန္ဒာဘိဝံသဓမ္မသေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရူတိ နာမလဉ္ဆံ ဒတွာ မဟာဇေယျဘူမိဝိဟာရရမ္မဏီယံ နာမ ဝိဟာရံ [Pg.159] ဒတွာ တံယေဝ မဟာထေရံ သံဃရာဇဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

कलियुगात एक हजार आठशे चौर्याऐंशी (११८४) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्यांनी 'मुनिन्दाभिवंसधम्मसेनापतीमहाधम्मराजाधिराजगुरु' ही पदवी देऊन आणि 'महाजेय्यभूमीविहाररमणीय' नावाचा विहार दान करून, त्याच महाथेरांना संघराज पदावर नियुक्त केले.

ဧကသ္မိဉ္စ သမယေ မဟာထေရေ ရာဇာ ပုစ္ဆိ,-စတဿော ဒါဌာ နာမ စတ္တာလီသာယ ဒန္တေသု အန္တောဂဓာ ဝါ, ဥဒါဟု စတ္တာလီသာယ ဒန္တေဟိ ဝိသုံ ဘူတာတိ ပုစ္ဆိ.

एका प्रसंगी राजाने महाथेरांना विचारले, 'चार सुळे (दाढा) हे चाळीस दातांमध्येच समाविष्ट आहेत की ते चाळीस दातांपेक्षा वेगळे आहेत?'

အထ ဧကစ္စေ ထေရာ ဧဝမာဟံသု,-စတဿော ဒါဌာ နာမ စတ္တာလီသာယ ဒန္တေသု အန္တောဂဓာတိ. ဧကစ္စေ ပန စတဿော ဒါဌာ နာမ စတ္တာလီသာယ ဒန္တေဟိ ဝိသုံ ဘူတာတိ အာဟံသု. အထ ရာဇာ ဂန္ထံ အာဟရထာတိ အာဟ. အထ အန္တောဂဓဝါဒိကာ ထေရာ ဂန္ထံ အာဟရိံသု,- အညေသံ ပရိပုဏ္ဏဒန္တာနမ္ပိ ဒွတ္တိံသဒန္တာ ဟောန္တိ, ဣမဿ ပန စတ္တာလီသံ ဘဝိဿန္တီတိ စ.

तेव्हा काही थेर म्हणाले, 'चार सुळे हे चाळीस दातांमध्येच समाविष्ट आहेत.' तर काही थेर म्हणाले, 'चार सुळे हे चाळीस दातांपेक्षा वेगळे आहेत.' त्यावर राजा म्हणाला, 'ग्रंथ (पुरावा) सादर करा.' तेव्हा 'समाविष्ट आहेत' असे मानणाऱ्या थेरांनी ग्रंथ सादर केला, ज्यात म्हटले होते—'इतर पूर्ण दात असणाऱ्या व्यक्तींचे बत्तीस दात असतात, परंतु यांच्याकडे (महापुरुषाकडे) चाळीस दात असतील.'

ဒန္တာတိ ပရိပုဏ္ဏဒန္တဿ ဒွတ္တိံသဒန္တဋ္ဌိကာနိ. တေပိ ဝဏ္ဏတော သေတာ, သဏ္ဌာနတော အနေကသဏ္ဌာနာ. တေသဉှိ ဟေဋ္ဌိမာယ တာဝ ဒန္တပါဠိယာ မဇ္ဈေ စတ္တာရော ဒန္တာ မတ္တိကာပိဏ္ဍေ ပဋိပါဋိယာ ဌပိတအာလာဗုဗီဇသဏ္ဌာနာ, တေသံ ဥဘောသု ပဿေသု ဧကေကော ဧကမူလကော ဧကကောဋိကော မလ္လိကမကုဠသဏ္ဌာနော, တတော ဧကေကော ဒွိမူလကော ဒွိကောဋိကော ယာနကဥပတ္ထမ္ဖိနိသဏ္ဌာနော, တတော ဒွေ ဒွေ တိမူလကာ တိကောဋိကာ, တတော ဒွေ ဒွေ စတုမူလကာ စတုကောဋိကာတိ. ဥပရိမာယ ဒန္တပါဠိယာပိ ဧသေဝ နယောတိ စ.

‘दात’ म्हणजे पूर्ण दात असणाऱ्या व्यक्तीची बत्तीस दातांची हाडे होय. ते रंगाने पांढरे आणि आकाराने विविध प्रकारचे असतात. त्यापैकी, खालच्या दातांच्या ओळीत मध्यभागी असलेले चार दात हे मातीच्या गोळ्यात ओळीने ठेवलेल्या भोपळ्याच्या बियांसारख्या आकाराचे असतात. त्यांच्या दोन्ही बाजूंना प्रत्येकी एक दात हा एक मूळ आणि एक टोक असलेला, मोगऱ्याच्या कळीसारख्या आकाराचा असतो. त्यानंतर प्रत्येकी एक दात हा दोन मुळे आणि दोन टोके असलेला, रथाच्या टेकूच्या आकाराचा असतो. त्यानंतर प्रत्येकी दोन दात हे तीन मुळे आणि तीन टोके असलेले असतात, आणि त्यानंतर प्रत्येकी दोन दात हे चार मुळे आणि चार टोके असलेले असतात. वरच्या दातांच्या ओळीबाबतही हाच नियम लागू होतो.

တဿ ကိရ ဥတ္တရောဋ္ဌအပ္ပကတာယ တိရိယံ ဖာလေတွာ အပနီတဒ္ဓံဝိယ ခါယတိ, စတ္တာရော ဒန္တေ ဒွေ စ ဒါဌာ န ဆာဒေတိ, တေန နံ ဩဋ္ဌဒ္ဓေါတိ ဝေါဟရန္တီတိ စ.

असे म्हणतात की, त्याचा वरचा ओठ अपूर्ण असल्यामुळे तो आडवा फाटलेला आणि अर्धा काढून टाकल्यासारखा दिसत होता. तो चार दात आणि दोन सुळे झाकू शकत नव्हता, म्हणूनच लोक त्याला 'ओठफाट्या' (ओट्ठद्ध) असे म्हणत असत.

တတ္ထ တဿာတိ လိစ္ဆဝိနော နာမ ရာဇကုမာရဿ, ဥတ္တရောဋ္ဌအပ္ပကတာယာတိ ဥပရိ ဩဋ္ဌဿ အပ္ပကတာယ. အပနီတဒ္ဓံ ဝိယာတိ ဥပရိ ဩဋ္ဌဿ ဥပဍ္ဎဘာဂံ အပနီတံ ဝိယ ခါယတီတိ အတ္ထော. န ဆာဒေတီတိ ဥပရိ ဩဋ္ဌဿ ဥပဍ္ဎဘာဂေ ပန န ပဋိစ္ဆာဒေတိ. တေနာဟိ ယေန စတ္တာရော ဒန္တေ ဒွေ စ ဒါဌာ န ဆာဒေတိ, တေန နံ လိစ္ဆဝီရာဇကုမာရံ ဩဋ္ဌဒ္ဓေါတိ ဝေါဟရန္တီတိ[Pg.160]. ဧဝံ အန္တောဂဓဝါဒေဟိ ထေရေဟိ ဂန္ထံ အာဟရိတွာ ဒဿိတေ သဗ္ဗေပိ တသ္မိံ ဝါဒေ ပတိဋ္ဌဟိံသူတိ.

तेथे 'त्याचे' म्हणजे लिच्छवी नावाच्या राजकुमाराचे; 'उत्तरी ओठ अपूर्ण असल्यामुळे' म्हणजे वरचा ओठ अपूर्ण असल्यामुळे. 'काढून टाकल्यासारखा' म्हणजे वरच्या ओठाचा अर्धा भाग काढून टाकल्यासारखा दिसतो, असा अर्थ आहे. 'झाकत नाही' म्हणजे वरच्या ओठाच्या अर्ध्या भागाला तो झाकत नाही. ज्या अर्थी तो (ओठ) चार दात आणि दोन सुळे झाकत नाही, त्या अर्थी त्या लिच्छवी राजकुमाराला 'ओठ्ठद्ध' (दुभंगलेल्या ओठाचा) असे म्हणतात. अशा प्रकारे अंतर्भूत मतांसह थेरांनी ग्रंथ सादर करून दाखविल्यावर, सर्वजण त्या मतावर ठाम राहिले.

ဧကသ္မိဉ္စ ကာလေ ရာဇာ မန္တိနိံ အမစ္စံ ပုစ္ဆိ,-ပုဗ္ဗရာဇူဟိ ဝိဟာရဿ စေတိယဿ ဝါ ဒိန္နာနိ ခေတ္တဝတ္ထုအာဒီနိ ပစ္ဆိမရာဇူနံ ကာလေ ယထာဒိန္နံ တာနိ ပတိဋ္ဌဟန္တိ ဝါ မာ ဝါတိ.

आणि एका वेळी राजाने मंत्री व अमात्यांना विचारले, "पूर्वीच्या राजांनी विहाराला किंवा चैत्याला दिलेली शेतजमीन इत्यादी दाने, नंतरच्या राजांच्या काळात जशी दिली होती तशीच राहतात की नाही?"

အထ မန္တိနိအာမစ္စော ဧဝံ ကထေသိ,- သံဃိကာယ ဘူမိယာ ပုဂ္ဂလိကာနိ ဗီဇာနိ ရောပယန္တိ, ဘာဂံ ဒတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနီတိ ဒသကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဧကော ကောဋ္ဌာသော ဘူမိဿာမိကာနံ ဒါတဗ္ဗောတိ စ ဝိနယပါဠိအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တတ္တာ ပုဗ္ဗေ ဧကေန ရညာ ဒိန္နာနိ ခေတ္တဝတ္ထုအာဒီနိ ပစ္ဆာ ဧကဿ ရညော ကာလေ ယထာဒိန္နံ ဌိတာနိ. ဧတ္ထ ဟိ သံဃိကာယ ဘူမိယာတိ ဝုတ္တတ္တာ လာဘသီမာယံဝိယ ဗလိံယေဝ အဒတွာ သဟ ဘူမိယာ ဒိန္နတ္တာ ပဝေဏီဝသေန သံဃိကာ ဘူမိ အတ္ထီတိ ဝိညာယတိ. ဧတ္ထစ ပဋိဂ္ဂါဟကေသု မတေသု တဒညော စတုဒ္ဒိသသံဃော အနာဂတသံဃော စ ဣဿရော, တဿ သန္တကော, တေန ဝိစာရေတဗ္ဗောတိ.

तेव्हा मंत्री व अमात्यांनी असे सांगितले, "संघाच्या भूमीवर वैयक्तिक बियाणे पेरल्यास, हिस्सा देऊन तिचा उपभोग घ्यावा, म्हणजेच दहा भाग करून एक भाग भूमीच्या मालकाला (संघाला) दिला पाहिजे, असे विनयपाळि-अट्ठकथांमध्ये सांगितले असल्यामुळे, पूर्वी एका राजाने दिलेली शेतजमीन इत्यादी दाने नंतरच्या राजाच्या काळातही जशीच्या तशीच राहतात. येथे 'संघाची भूमी' असे म्हटल्यामुळे, केवळ कर न देता, भूमीसह दान दिल्यामुळे परंपरेने ती संघाची भूमी आहे असे समजले जाते. आणि येथे दान स्वीकारणारे मृत पावले असता, त्याव्यतिरिक्त इतर चातुर्दिश संघ आणि अनागत (भविष्यातील) संघ हाच तिचा स्वामी असतो, ती त्याचीच मालमत्ता असते आणि त्यानेच तिची व्यवस्था पाहावी."

စေတိယ ပဒီပတ္ထာယ ပဋိသင်္ခါရဏတ္ထာယ ဝါ ဒိဣန္နအာရာမောပိ ဇဂ္ဂိတဗ္ဗော, ဝေတ္တနံ အတွာပိ ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗောတိ စေတိယေ ဆတ္တံ ဝါ ဝေဒိကံ ဝါ ဇိဏ္ဏံ ဝါ ပဋိသင်္ခရောန္တေန သုဓာကမ္မာဒီနိ ဝါ ကရောန္တေန စေတိယဿ ဥပနိက္ခေပတော ကာရေတဗ္ဗန္တိ စ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ပုဗ္ဗရာဇူဟိ စေတိယဿ ဒိန္နာနိ ခေတ္တဝတ္ထုအာဒီနိ ပစ္ဆိမရာဇူနံ ကာလေပိ စေတိယသန္တကသာဝေနေဝ ဌိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

चैत्याच्या दिव्यासाठी किंवा दुरुस्तीसाठी दिलेला आराम (उद्यान) देखील सांभाळला पाहिजे, वेतन देऊनही त्याचा सांभाळ करवून घेतला पाहिजे. चैत्याचे छत्र किंवा वेदिका किंवा जीर्ण भागाची दुरुस्ती करताना किंवा चुना लावणे इत्यादी कामे करताना ती चैत्याच्या निधीतूनच करवून घेतली पाहिजेत, असे अट्ठकथेमध्ये सांगितले असल्यामुळे, पूर्वीच्या राजांनी चैत्याला दिलेली शेतजमीन इत्यादी दाने नंतरच्या राजांच्या काळातही चैत्याचीच मालमत्ता म्हणून राहिली आहेत, असे जाणावे.

အထာပရမ္ပိ ပုစ္ဆိ,- ကဒါ ကဿ ရညော ကာလေ အာဒိံ ကတွာ ခေတ္တဝတ္ထုအာဒီနိ ဝိဟာရဿ စေတျဿ ဝါ ဒိန္နာနီတိ.

त्यानंतर त्याने आणखी विचारले, "कधी आणि कोणत्या राजाच्या काळापासून सुरुवात होऊन विहाराला किंवा चैत्याला शेतजमीन इत्यादी दाने दिली गेली?"

အထ မန္တိနမစ္စော ဧဝမာဟ,-ပုရိမကပ္ပေသု ပုရိမာနံ ရာဇူနံ ကာလေပိ ဝိဟာရဿ စေတိယဿ ဝါ ဒိန္နာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ, တေနေဝ သုဇာတဿ နာမ ဘဂဝတော အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော [Pg.161] စက္ကဝတ္တိရာဇာ သဒ္ဓိံ သတ္တဟိ ရတနေဟိ ဒွိသဟဿေ ခုဒ္ဒကဒီပေ စတ္တာရော မဟာဒီပေ စ အဒါသိ, ရဋ္ဌဝါသိနော စ အာရာမဂေါပကကိစ္စံ ကာရာပေသီတိ ဂန္ထေသု အာဂတံ, တသ္မာ စိရကာလတောယေဝ ပဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗရာဇူဟိ ခေတ္တဝတ္ထုအာဒိနိ ဒိန္နာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

तेव्हा मंत्री व अमात्यांनी असे म्हटले, "पूर्व कल्पामध्ये पूर्वीच्या राजांच्या काळातही विहाराला किंवा चैत्याला दाने दिली गेली होती, असे जाणावे. म्हणूनच सुजात नावाच्या भगवंतांना आमच्या बोधिसत्त्वांनी चक्रवर्ती राजा असताना सात रत्नांसह दोन हजार लहान बेटे आणि चार मोठे महाद्वीप दान दिले होते, आणि राष्ट्रनिवासी लोकांकडून आरामाच्या रक्षकाचे काम करवून घेतले होते, असे ग्रंथांमध्ये आले आहे. म्हणून अतिशय प्राचीन काळापासूनच पूर्वीच्या राजांनी शेतजमीन इत्यादी दाने दिली आहेत, असे जाणावे."

ရာဇဝံသေသုပိ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနတော ဝဿသတာနံ ဥပရိ သိရိခေတ္တနဂရေ ဧကာယ အာပူပိကာယ ပဉ္စကရီသ မတ္တံ ခေတ္တံ ဧကဿ ထေရဿ ဒိန္နံ, တံ ဒွတ္တပေါင်္ကော နာမ ရာဇာ ဝိလုမ္ပိတွာ ဂဏှိ. အထ ပဟာရဃဏ္ဋဘေရိယော ပဟရိတာပိ သဒ္ဒံ န အကံသု. ရညော ကုန္တစက္ကမ္ပိ ယထာ ပုဗ္ဗေ, တထာ ပေသိတဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆိ. အထ တံ ကာရဏံ ဉတွာ အာပူပိကာယ ယထာဒိန္နမေဝ ထေရဿ နိယျာဒေသီတိ.

राजवंशांच्या इतिहासातही, भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर शेकडो वर्षांनी सिरीखेत्त नगरात एका अपूपिकेने (पिठाचे पदार्थ विकणाऱ्या स्त्रीने) एका थेरांना सुमारे पाच करीस जमीन दान दिली होती, ती 'द्वत्तपोंक' नावाच्या राजाने बळकावून घेतली. तेव्हा वाजवलेले घंटे आणि नगारे वाजवूनही त्यांनी आवाज केला नाही. राजाचे कुंतचक्र देखील पूर्वीप्रमाणे पाठवलेल्या ठिकाणी गेले नाही. तेव्हा ते कारण जाणून घेऊन, त्याने ती जमीन अपूपिकेने जशी दिली होती तशीच पुन्हा त्या थेरांना सोपवून दिली.

ကလိယုဂေ ပန နဝနဝုတာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ တဿ ကနိဋ္ဌော သိရိပဝရာဒိတျလောကာပေတိ ဝိဇယမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာနာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ, သော ပန ရာဇာ ရတနပူရတော သင်္ကမိတွာ အမရပုရံ ဒုတိယံ မာပေသိ. တဿ ရညော ရဇ္ဇံ ပတ္တသံဝစ္ဆရေယေဝ ဇေဋ္ဌမာသဿ ဇုဏှပက္ခပဉ္စမိယံ ရတနပူရနဂရေ မာရဝိဇယရတနသုဓမ္မာယ နာမ ပိဋကသာလာယ သူရိယဝံသဿ နာမ ထေရဿ ပရိသမဇ္ဈေ ရာဇလေခနံ ဝါစာပေတွာ သံဃရဇ္ဇံ နိယျာဒေသိ. သူရိယဝံသာဘိသိရိပဝရာလင်္ကာရဓမ္မသေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရူတိ နာ မလဉ္ဆမ္ပိ အဒါသိ.

कलियुगात एक हजार नऊशे नव्व्याण्णव (१९९९) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्याच्या धाकट्या भावाने 'सिरिपवरादित्यलोकापेति विजयमहाधम्मराजाधिराज' या नावाने राज्य केले. त्या राजाने रतनपूरहून स्थलांतर करून अमरपूर नावाचे दुसरे नगर वसवले. त्या राजाने राज्य प्राप्त केलेल्या वर्षातच, ज्येष्ठ महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या पंचमीला रतनपूर नगरात 'मारविजयरतनसुधम्मा' नावाच्या पिटकशाळेत सूरियवंस नावाच्या थेरांच्या परिषदेच्या मध्यभागी राजलेख वाचून दाखवून संघराज्य सोपवले. आणि त्यांना 'सूरियवंसाभिसिरिपवरालंकारधम्मसेनापतिमहाधम्मराजाधिराजगुरु' ही पदवी देखील दिली.

သော ပန ထေရော ကလိယုဂေ ပဉ္စဝီသာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေ စ သမ္ပတ္တေ မိဂသိရမာသဿ ဇုဏှပက္ခသတ္တမိယံ သုတ္တဝါရေ ဝါလုကဝါပိဂါမေ ပဋိသန္ဓိယာ ဝိဇာတောတိသတ္တတိဝယံ သမ္ပတ္တေ သံဃရဇ္ဇံ ပတ္တော သန္တိန္ဒြိယော ခန္တီ ဓမ္မော သိက္ခာကာမော ပရိယတ္တိဝိဟာရဒေါ တိပိဋကာလင်္ကာရမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရဿ သိဿော. သော ပန ကလိယုဂေ ပန္နရသာဓိကေ [Pg.162] ဒွိဝဿသတေ သဟဿေစ သမ္ပတ္တေ တဿ ရညော ကာလေယေဝ မစ္စုဝသံ ပတ္တော.

ते थेर कलियुगात एक हजार एकशे पंचवीस (११२५) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, मार्गशीर्ष महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या सप्तमीला, शुक्रवारच्या दिवशी वालुकवापि गावात जन्माला आलेले असून, त्र्याहत्तर वर्षे वय पूर्ण झाल्यावर संघराज्याला प्राप्त झाले. ते शांत इंद्रिये असलेले, क्षमाशील, धर्माचे आचरण करणारे, शिक्षणाची इच्छा बाळगणारे, परियत्तीमध्ये निष्णात आणि 'तिपिटकालंकारमहाधम्मराजगुरु' थेरांचे शिष्य होते. ते कलियुगात एक हजार दोनशे पंधरा (१२१५) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्याच राजाच्या काळात मृत्यूच्या स्वाधीन झाले.

အထ ရာဇာ အနေကသဟဿေဟိ ပါသာဒေဟိ အဘူတပုဗ္ဗေဟိ အစ္ဆရိယကမ္မေဟိ သရီရဈာပနကိစ္စံ အကာသိ. အထ ကလိယုဂေ သေဠသာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေစ သမ္ပတ္တေ တဿ မဟာထေရဿ သိဿံ ဉေယျဓမ္မံ နာမ ထေရံ ပုန သံဃရာဇဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ပဌမံ ဉေယျဓမ္မာလင်္ကာရဓမ္မ သေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရူတိ နာမလဉ္ဆံ အဒါသိ. တတော ပစ္ဆာ ဒုတိယံ ဉေယျဓမ္မာဘိဝံသသိရိပဝရာလင်္ကာရဓမ္မသေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇ- ဂုရူတိ နာမလဉ္ဆံ အဒါသိ.

त्यानंतर राजाने अनेक हजार प्रासादांसह, अभूतपूर्व आणि आश्चर्यकारक कृत्यांनी त्यांच्या शरीराचा अंत्यसंस्कार विधी केला. त्यानंतर कलियुगात एक हजार एकशे सोळा (१११६) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्या महाथेरांचे शिष्य 'ञेय्यधम्म' नावाच्या थेरांना पुन्हा संघराज पदावर प्रस्थापित केले. प्रथम त्यांना 'ञेय्यधम्मालंकारधम्मसेनापतिमहाधम्मराजाधिराजगुरु' ही पदवी दिली. त्यानंतर दुसरी 'ञेय्यधम्माभिवंससिरिपवरालंकारधम्मसेनापतिमहाधम्मराजाधिराजगुरु' ही पदवी दिली.

သော ပန ထေရော ကလိယုဂေ ဧကသဋ္ဌာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေစ ဒေဝသူရဂါမေ ပဋိသန္ဓိယာ ဝိဇာတော ဟုတွာ အသီတာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေစ ပဌမအာသာဠိမာသဿ ဇုဏှပက္ခစုဒ္ဒသမိယံ ဥပသမ္ပဒဘူမိံ ပတ္တော.

ते थेर कलियुगात एक हजार एकशे एकसष्ट (११६१) वर्षे पूर्ण झाल्यावर देवसूर गावात जन्माला आलेले असून, एक हजार एकशे ऐंशी (११८०) वर्षे पूर्ण झाल्यावर, पहिल्या आषाढ महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या चतुर्दशीला उपसंपदेला प्राप्त झाले.

တဿ ရညော ကာလေ ကလိယုဂေ နဝနဝုတာဓိကေ ဝဿသတေ သဟဿေစ သမ္ပတ္တေ သီဟဠဒီပတော ပညာတိဿော နာမ ထေရော သဒ္ဓိံ သုနန္ဒေန နာမ ဘိက္ခုနာ ဣန္ဒသာရေန နာမ သာမဏေရေန ဧကေန ဥပါသကေန ဧကေန ဒါရကေနစ အမရပုရံ နာမ နဂရံ သမ္ပတ္တော. အထ သံဃရာဇာ တေသံ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟေန ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေစ အနုဂ္ဂဟေသိ. တေသု အပရဘာဂေ ကလိယုဂေ ဒွိဝဿာဓိကေ ဒွိသတေ ဝဿသဟဿေစ သမ္ပတ္တေ ပညာတိဿတ္ထေရော ဇရရောဂေန အဘိဘူတတ္တာ သင်္ခါရဓမ္မာနံ သဘာဝံ အနတိဝတ္တတ္တာ ကာလမကာသိ. တဿ ပုန သိက္ခံ ဂဏှိဿာမီတိ ပရိဝိတက္ကော မတ္ထကံ အပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဝိနဿယိ. တေနာဟဘဂဝါ, –

त्या राजाच्या काळात, कलियुगातील ११९९ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, सिंहलद्वीपावरून (श्रीलंकेतून) प्रज्ञातिस्स नावाचे थेर, सुनंद नावाच्या भिक्खूंसह, इंदसार नावाच्या सामणेरासह, एका उपासकासह आणि एका बालकासह अमरपूर नावाच्या नगरात आले. तेव्हा संघराजांनी त्यांना प्रत्यय-अनुग्रहाने (भौतिक साहाय्याने) आणि धम्म-अनुग्रहाने उपकृत केले. त्यानंतरच्या काळात, कलियुगातील १२०२ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, प्रज्ञातिस्स थेर हे वृद्धत्व आणि आजाराने ग्रस्त झाल्यामुळे, संखारधम्मांच्या (संस्कारधम्मांच्या) स्वभावाचे उल्लंघन करू न शकल्याने कालवश झाले. 'मी पुन्हा शिक्षा (प्रशिक्षण) ग्रहण करीन' हा त्यांचा विचार पूर्णत्वास न पोहोचताच नष्ट झाला. म्हणूनच भगवंतांनी म्हटले आहे –

အစိန္တိတမ္ပိ [Pg.163] ဘဝတိ, စိန္တိ တမ္ပိ ဝိနဿတိ;

န ဟိ စိန္တာမယာ ဘောဂါ, ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါတိ.

"न विचार केलेले (अकल्पित) देखील घडते, आणि विचार केलेले देखील नष्ट होते; कारण स्त्री किंवा पुरुषाचे भोग (सुख-साधने) केवळ इच्छेनुसार (विचाराने) प्राप्त होत नाहीत."

ဣမသ္မိံ ပန လောကေ ပဏ္ဍိတော ပုညံ ကတ္တုကာမော အဘိတ္ထရေဝ ကရေယျ. ကော နာမ ဇညာ အဇ္ဇေ ဝါ သုဝေ ဝါ ပရသုဝေ ဝါ မရဏံ ဘဝိဿဘီတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ, –

परंतु या जगात, पुण्य करण्याची इच्छा असणाऱ्या पंडिताने (शहाण्या माणसाने) ते त्वरेने केले पाहिजे. कोण जाणे, आज, उद्या किंवा परवा मृत्यू येईल! म्हणूनच भगवंतांनी म्हटले आहे –

အဘိတ္ထရေထ ကလျာဏေ, ပါပါ စိတ္တံ နိဝါရယေ;

ဒန္ဒဉှိ ကရတော ပုညံ, ပါပသ္မိံ ရမတီ မနောတိ.

"कल्याणकारी (चांगल्या) कामात घाई करावी, चित्ताला पापापासून परावृत्त करावे; कारण पुण्य करण्यात दिरंगाई करणाऱ्याचे मन पापात रममाण होते."

အထ မဟာရာဇာ တဿ သရီရဈာပနကိစ္စံ ဗဟူဟိ သာဓုကီဠနသဘာယေဟိ အကာသိ. တတော ပစ္ဆာ သုနန္ဒဿ နာမ ဘိက္ခုဿ ပုန သိက္ခံ အဒါသိ. သာမဏေရံ ပန ဥပသမ္ပဒဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ဒါရကဉ္စ သာမဏေရဘူမိယန္တိ.

त्यानंतर महाराजांनी त्यांच्या पार्थिवाचे अंत्यसंस्कार अनेक प्रकारच्या धार्मिक उत्सवांसह केले. त्यानंतर, त्यांनी सुनंद नावाच्या भिक्खूला पुन्हा शिक्षा (प्रशिक्षण) दिली, सामणेराला उपसंपदा भूमीवर (उपसंपदेमध्ये) प्रतिष्ठित केले आणि बालकाला सामणेर दीक्षेत प्रतिष्ठित केले.

တေ ပန မဟာရာဇာ ကလိယုဂေ တိဝဿာဓိကေ ဒွိသတေ သဟဿေစ သမ္ပတ္တေ မာဃမာသေ ဗဟူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ တာနိတာနိ သဗ္ဗာနိ ကမ္မာနိ တီရေတွာ ကုသိမနဂရဇေဋ္ဌဿ ဧကဿ အမစ္စဿ ဘာရံ ကတွာ တဿေဝ သဗ္ဗာနိ ကိစ္စာနိ နိယျာဒေတွာ သီဟဠဒီပံ ပဟိဏီတိ.

त्या महाराजांनी, कलियुगातील १२०३ वर्षे पूर्ण झाल्यावर माघ महिन्यात, अनेक साधनांनी साहाय्य करून ती सर्व कामे पूर्ण केली आणि कुसिमनगरच्या एका ज्येष्ठ अमात्यावर (मंत्र्यावर) जबाबदारी सोपवून, त्यालाच सर्व कर्तव्ये सुपूर्द करून सिंहलद्वीपाकडे रवाना केले.

သံဃရာဇာမဟာထေရော ပန သာသနဿ စိရဋ္ဌိတတ္ထာယ သောတာရာနံ သုခပ္ပဋိဗောဓနတ္ထာယ နာနာဂန္ထေဟိ ပါဌံ ဝိသောဓေတွာ သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ နာမ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယ အတ္ထယောဇနံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ. ဗဟူနံ သိဿာနံ ပရိယတ္တိဝါစနဝသေန ဇိနသာသနဿ အနုဂ္ဂဟံ အကာသီတိ.

संघराज महाथेरांनी तर, बुद्ध शासनाच्या चिरस्थायी अस्तित्वासाठी आणि श्रोत्यांच्या सुलभ आकलनासाठी, विविध ग्रंथांमधून पाठांचे शुद्धीकरण करून 'सद्धम्मपज्जोतिका' नावाच्या महानिद्देस-अट्ठकथेचे अर्थयोजन (स्पष्टीकरण) म्यानमार (बर्मी) भाषेत केले. त्यांनी अनेक शिष्यांना परियत्ती शिकवून जिनशासनाचा अनुग्रह केला.

အပရဘာဂေ ကလိယုဂေ အဋ္ဌဝဿာဓိကေ ဒွိသကေ သဟဿေစ သမ္ပတ္တေ မိဂသိရမာသဿ ဇုဏှပက္ခအဋ္ဌမိယံ တဿ ပုတ္တော သီရိပဝရာဒိတျဝိဇယာနန္တယသမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဒါ သူရိယဝံသာဘိသိရိပဝရာလင်္ကာရဓမ္မသေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု- မဟာထေရဿ သိဿံ ပညာဇောတာဘိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတ္ထေရံ [Pg.164] သံဃရာဇဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

त्यानंतरच्या काळात, कलियुगातील १२०८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर मार्गशीर्ष महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील अष्टमीला, त्यांच्या पुत्राने, 'सिरिपवरादित्यविजयानंतयसमहाधम्मराजाधिराज' नावाच्या राजाने राज्य केले. तेव्हा त्यांनी 'सूरियवंसाभिसिरिपवरालंकारधम्मसेनापतिमहाधम्मराजाधिराजगुरु' महाथेरांचे शिष्य असलेल्या 'पञ्ञाजोताभिधजमहाधम्मराजाधिराजगुरु' थेरांना संघराज पदावर नियुक्त केले.

သောပိ သီလဝါ ပရိယတ္တိကောဝိဒေါ သိက္ခာကာမော လဇ္ဇီပေသလော. အင်္ဂုတ္တရနိကာယပါဠိယာ တဒဋ္ဌကထာယစ အတ္ထ ယောဇနံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ.

ते देखील शीलवान, परियत्तीमध्ये निपुण, शिक्षेची (प्रशिक्षणाची) इच्छा असणारे, लज्जाशील आणि मृदू स्वभावाचे होते. त्यांनी अंगुत्तरनिकाय पाळी आणि त्याच्या अट्ठकथेचे अर्थयोजन म्यानमार (बर्मी) भाषेत केले.

တဿ ရညော ကာလေ ဉေယျဓမ္မာဘိဝံသသိရိပဝရာလင်္ကာရဓမ္မသေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇ- ဂုရုတ္ထေရော သဒ္ဓမ္မဝိလာသိနိယာ နာမ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဋ္ဌကထာယ အတ္ထယောဇနံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ.

त्या राजाच्या काळात, 'ञेय्यधम्माभिवंससिरिपवरालंकारधम्मसेनापतिमहाधम्मराजाधिराजगुरु' थेरांनी 'सद्धम्मविलासिनी' नावाच्या पटिसंभिदामग्ग-अट्ठकथेचे अर्थयोजन म्यानमार (बर्मी) भाषेत केले.

မဏိဇောတသဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတ္ထေရောသံယုတ္တ- နိကာယပါဠိယာ တဒဋ္ဌကထာယစ အတ္ထယောဇနံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ.

'मणिजोतसद्धम्मालंकारमहाधम्मराजाधिराजगुरु' थेरांनी संयुत्तनिकाय पाळी आणि त्याच्या अट्ठकथेचे अर्थयोजन म्यानमार (बर्मी) भाषेत केले.

မေဓာဘိဝံသသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတ္ထေရော ဒီဃနိကာယပါဠိယာ တဒဋ္ဌကထာယစ အတ္ထယောဇနံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ.

'मेधाभिवंससद्धम्मदजमहाधम्मराजाधिराजगुरु' थेरांनी दीघनिकाय पाळी आणि त्याच्या अट्ठकथेचे अर्थयोजन म्यानमार (बर्मी) भाषेत केले.

ဉေယျဓမ္မာဘိဝံသသိရိပဝရာလင်္ကာရဓမ္မသေနာပတိမဟာ ဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတ္ထေရဿ သိဿော ဥပသမ္ပဒါဝသေန ပဉ္စဝဿိကော ပညာသာမိ နာမာဟံ သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာနာမကဿဂန္ထဿ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝဏ္ဏနံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိံ. ဒသဝဿိကကာလေ ပန အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာသံဝဏ္ဏနာယ အတ္ထယောဇနံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိံ. တဿာစ ပါဌံ ဗဟူဟိ ဂန္ထေဟိ သံသဒ္ဒိတွာ ဝိသောဓေသိန္တိ.

'ञेय्यधम्माभिवंससिरिपवरालंकारधम्मसेनापतिमहाधम्मराजाधिराजगुरु' थेरांचे शिष्य, उपसंपदेच्या दृष्टीने पाच वर्षांचे (पाच वर्षांची उपसंपदा असलेले) 'पञ्ञासामी' नावाच्या मी, 'सद्दत्थभेदचिंता' नावाच्या ग्रंथाच्या कठीण शब्दांच्या अर्थाचे स्पष्टीकरण (गंठिपदत्थवण्णना) म्यानमार (बर्मी) भाषेत केले. तसेच दहा वर्षांची उपसंपदा असताना, 'अभिधानप्पदीपिका-संवण्णना' चे अर्थयोजन म्यानमार (बर्मी) भाषेत केले आणि त्याचा पाठ अनेक ग्रंथांशी पडताळून पाहून शुद्ध केला.

အပရဘာဂေ သက္ကရာဇေ စုဒ္ဒသာဓိကေ ဒွိသတေ သဟဿေစ သမ္ပတ္တေ အယံ အမှာကံ ဓမ္မိကော ရာဇာ အနေကသတဇာတီသု ဥပစိတပုညာနုဘာဝေန ဇိနသာသနဿ ပဂ္ဂဏှနတ္ထာယ သမ္မာဒေဝလောကပါလေဟိ ဥယျောဇိယနောဝိယရဇ္ဇသမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘိ. ဒသဗလဿသာသနံ ပဂ္ဂဏှိတုကာမဿ ဓမ္မရာဇဿ မနောရထော မတ္ထကံ ပတ္တော အဟောသိ. မရိယာဒံ ဘိန္ဒိတွာ ဒိန္နကတမဂ္ဂံဝိယ ဥဒကံ လဒ္ဓေါကာသတာယ သဒ္ဓါ မဟောဃော [Pg.165] အဝတ္ထရိတွာ တိဋ္ဌတိ. စတ္တာရိစ ဝဿာနိ အတိက္ကမိတွာ ဗေသာခမာသေ ပဉ္စကကုဓဘဏ္ဍာဒီဟိ အနေကေဟိ ရာဇဘောဂ္ဂဘဏ္ဍေဟိ ပရိဝါရေတွာ ဥဒုမ္ဗရဘဒ္ဒပိဋ္ဌေ သဒ္ဓိံ မဟေသိယာ အဘိသေကံ ပတ္တော. တေနာဝေါစုမှာ နာဂရာဇုပ္ပတ္တိကထာယံ,-

त्यानंतरच्या काळात, म्यानमार शकातील १२१४ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, आमच्या या धार्मिक राजांनी, अनेक शेकडो जन्मांमध्ये संचित केलेल्या पुण्याच्या प्रभावाने, जिनशासनाचा (बुद्ध शासनाचा) उत्कर्ष करण्यासाठी, जणू सम्यक् देवलोकपालांनी प्रेरित केल्याप्रमाणे राज्यसंपत्ती प्राप्त केली. दसबलांच्या (बुद्धांच्या) शासनाचा उत्कर्ष करण्याची इच्छा असणाऱ्या या धम्मराजांची मनोकामना पूर्णत्वास पोहोचली. मर्यादा ओलांडून मार्ग काढणाऱ्या पाण्याच्या महापुराप्रमाणे, संधी मिळाल्यामुळे त्यांच्या श्रद्धेचा महापूर सर्वत्र पसरून राहिला आहे. आणि चार वर्षे उलटून गेल्यावर, वैशाख महिन्यात, पाच राजचिन्हांसह आणि अनेक राजोपयोगी वस्तूंनी वेढलेले असताना, उदुंबर भद्रपीठावर आपल्या राणीसह त्यांनी राज्याभिषेक करून घेतला. म्हणूनच आम्ही 'नागराज-उत्पत्ती-कथा' मध्ये म्हटले आहे –

မဟာပုညောဝ ရာဇာယံ, ကဋ္ဌဋဃေဝ အာဂတေ;

သက္ကရာဇေ ဟိ သမ္ပတ္တိံ, ပတွာ ဒါနေ ရတော ဝတေ.

"हे राजे अत्यंत महापुण्यवान आहेत, जे कठीण समय आला असताही, म्यानमार शकात राज्यसंपत्ती प्राप्त करून खरोखरच दानात मग्न राहतात."

တဒါ စတ္တာရိ ဝဿာနိ, အတိက္ကမိတွာ ဝိသာဓိကေ;

သဒ္ဓိံ မဟေသိယာ သေကံ, ပတ္တော ဟုတွာ မဟာတလေ.

"तेव्हा चार वर्षे उलटून गेल्यावर (शकाच्या विसाव्या वर्षाच्या सुमारास), या पृथ्वीतलावर आपल्या राणीसह राज्याभिषेक प्राप्त करून,"

ဇိနစက္ကဉ္စ ဇောတေသိ, မဟာသောကာဒယော ယထာ;

အလဇ္ဇိနောစ နိဂ္ဂယှ, ပဂ္ဂဟေတွာန လဇ္ဇိနော.

"जसे महान सम्राट अशोक इत्यादींनी केले होते, तसेच निर्लज्ज (अधर्मी) लोकांचे दमन करून आणि लज्जाशील (शीलवान) लोकांचा आदर-सत्कार करून त्यांनी जिनचक्राला (बुद्ध शासनाला) प्रकाशित केले."

ရဋ္ဌေစ ဒါနသီလေသု, ဘာဝနာယာဘိယုဉ္စယေ;

နိမိရာဇာဒယော ယထာတိ.

"आणि जसे निमि राजा इत्यादींनी केले होते, तसेच त्यांनी आपल्या राष्ट्राला दान, शील आणि भावनेमध्ये (ध्यानामध्ये) प्रवृत्त केले."

တဒါ ယသ္မာ အလဇ္ဇိနော နိဂ္ဂဟိတဗ္ဗပုဂ္ဂလေ အဝီစိနရကေ နိက္ခိပန္တောဝိယ နိဂ္ဂဟကမ္မံ အကာသိ, တသ္မာ တေ အလဒ္ဓေါကာသာ နိလီယန္တိ, ယထာ အရုဏုဂ္ဂမနကာလေ ကောသိယာတိ. တေနာဝေါစုမှာ နာဂရာဇုပ္ပတ္တိကထာယံ,-

तेव्हा ज्या अर्थी त्यांनी निर्लज्ज आणि निंदनीय व्यक्तींना जणू अवीची नरकात फेकावे अशा प्रकारे दमन करण्याचे कार्य केले, त्यामुळे त्यांना कोणतीही संधी न मिळाल्याने ते लपून राहिले, जसे अरुणोदयाच्या वेळी घुबड लपून राहते. म्हणूनच आम्ही 'नागराज-उत्पत्ती-कथा' मध्ये म्हटले आहे –

တဒါ ပန ဇိနစက္ကံ, နဘေ စန္ဒောဝ ပါကဋံ;

အလဇ္ဇိနော နိလီယန္တိ, အရုဏုဂ္ဂေဝ ကောသိယာတိ.

"तेव्हा जिनचक्र (बुद्ध शासन) आकाशातील चंद्राप्रमाणे प्रकट झाले; आणि निर्लज्ज लोक लपून राहिले, जसे अरुणोदयाच्या वेळी घुबड लपून राहते."

ယသ္မာစ လဇ္ဇိနော ပဂ္ဂဟိတဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ဘဝဂ္ဂေဥက္ခိပန္တောဝိယ ပဂ္ဂဟကမ္မံ ကရောတိ, တသ္မာ တေ လဒ္ဓေါကာသာ ဥဋ္ဌိတသီသာ နိရာသင်္ကာ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ, ယထာ စန္ဒိမသူရိယာလောကာနံ ပဋိလဒ္ဓကာလေ အာဒိကပ္ပိကာတိ. တေနာဝေါစုမှာ, –

आणि ज्या अर्थी त्यांनी लज्जाशील (शीलवान) आणि आदरणीय व्यक्तींना जणू भवाग्रावर (ब्रह्मलोकावर) चढवावे अशा प्रकारे त्यांचा आदर-सत्कार करण्याचे कार्य केले, त्यामुळे त्यांना योग्य संधी मिळाल्याने ते ताठ मानेने आणि निर्भय होऊन राहू लागले, जसे चंद्र आणि सूर्याचा प्रकाश मिळाल्यावर सृष्टीच्या सुरुवातीचे (आदिकल्पिक) लोक आनंदी झाले होते. म्हणूनच आम्ही म्हटले आहे –

တဒါပိစ [Pg.166] ဇိနစက္ကံ, ခေ ဘာဏုမာဝ ပါကဋံ;

လဇ္ဇိနောပိ ဥဋ္ဌဟန္တိ, ဩဘာလဒ္ဓေဝ ကပ္ပိကာတိ.

"आणि तेव्हा जिनचक्र (बुद्ध शासन) आकाशातील सूर्याप्रमाणे प्रकट झाले; आणि लज्जाशील (शीलवान) लोक देखील प्रगतीपथावर आले, जसे प्रकाश मिळाल्यावर सृष्टीच्या सुरुवातीचे लोक आनंदी झाले होते."

တေပိဋကမ္ပိ နဝင်္ဂံ ဗုဒ္ဓဝစနံ စိရဋ္ဌိတိကံ ကတ္တုကာမော ပရိယတ္တိဝိဿရဒေဟိ မဟာထေရေဟိ ဝိသောဓာပေတွာ လေခကာနံ ဘတိံ ဒတွာ ကဏ္ဌဇမုဒ္ဓဇာဒိဝိဓာနံ သိထိလဓနိတာဒိဝိဓာနဉ္စ ပုနပ္ပုနံ ဝိစာရေတွာ အန္တမသော ပရိစ္ဆေဒလေခမတ္တမ္ပိ အဝိရာဓေတွာ အန္တေပုရံ ပဝိသေတွာ သုဝဏ္ဏမယေသု လောဟမယေသုစ ပေါတ္ထကေသု လိခါပေသိ. ဉာဏထာမသမ္ပန္နေစ ဘိက္ခူ ဝိစိနေတွာ ယထာဗလံ ဝိနယပိဋကံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဓာရေတိ ဝါစုဂ္ဂတံ ကာရာပေတိ. အဂ္ဂမဟေသိံ အာဒိံ ကတွာ သကလ ဩရောဓာဒယော ဗဟူ ရာဇသေဝကာ အမစ္စာဒယော နာဂရိကေစ ယထာဗလံ သုတ္တန္တပိဋကံ အဘိဓမ္မပိဋကဉ္စ ဝိသုံ ဝိသုံ ဧကေကသုတ္တမာတိကာပဒဘာဇနီစိတ္တဝါရာဒိဝသေန ဝိဘာဇေတွာ ဓာရေတိ ဝါစုဂ္ဂတံ ကာရာပေတိ. သယဉ္စ အနတ္တလက္ခဏာဒိကံ အနေကဝိဓံ သုတ္တံ ဒေဝသိကံ သဇ္ဈာယံ ကရောတိ. ဇိနသာသနဿ စိရဋ္ဌိတတ္ထာယသကလဝိဇိတေစ အရညဝါသီနံ ဘိက္ခူနံ အဿမဿ သမန္တတော ပဉ္စဓနုသတပ္ပမာဏေ ဌာနေထလဒကစရာနံ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ အဘယံ အဒါသိ. ပရိယတ္တိ ဝိသာရဒါနဉ္စ ထေရာနုထေရာနံ မာတာပိတာဒယော ဉာတကေ သဗ္ဗရာဇကိစ္စတော ဗလိကမ္မတောစ မောစာပေတွာ ယထာသုခံ ဝသာပေတိ. ဧကာဟေနေဝါပိ သဟဿမတ္တေ ကုလပုတ္တေ ပဗ္ဗဇူပသမ္ပဒဘူမီသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိ. အညာနိပိ ဗဟူနိ ပုညကမ္မာနိ ကရောတိ. ကတွာစ ဝိဝဋ္ဋမေဝ ပတ္ထေတိ, နော ဝဋ္ဋံ. အညေစ ဩရောဓာဒယော တုမှေ ယာနိ ကာနိစိ ပုညကမ္မာနိ ကတွာ ဝိဝဋ္ဋမေဝ ပတ္ထေတ, မာ ဝဋ္ဋန္တိ အဘိဏှံ ဩဝဒတိ. အနိစ္စလက္ခဏာဒိသံယုတ္တာယ ဓမ္မကထာယ နိစ္စံ ဩဝဒတိ. သယမ္ပိ သမထဝိပဿနာသု နိစ္စာရဒ္ဓံ အကာသိ. ရာဇူနံ ပန ရဋ္ဌသာမိကာနံ ဓမ္မတာယ ကိစ္စဗာဟုလ္လတာယ ကဒါစိ ကဒါစိ ဩကာသံ န လဘတိ ကမ္မဋ္ဌာနမနုယုဉ္ဇိတုံ, ဧဝမ္ပိ သမာနော သရီရမလပရိဇဂ္ဂနကာလေပိ ကမ္မဋ္ဌာနမနုယုဉ္ဇတိယေဝ, န မောဃဝသေန ကာလံ ခေပေတိ. လောကေ ဟိ အမင်္ဂလသမ္မတာနိပိ မနုဿသီသကပါလဋ္ဌိအာဒီနိ သုသာသနတော အာနေတွာ ဒန္တကဋ္ဌာဒီနိ ဝါ တံသဒိသာနိ ကာရာပေတွာ အတ္တနော သမီပေ ဌပေတွာ အဋ္ဌိကာဒိဘာဝနာမယပုညံ ဝိစိနာတိ.

त्रिपिटक आणि नऊ अंगांनी युक्त बुद्धवचन दीर्घकाळ टिकून राहावे या इच्छेने, पर्यत्तीमध्ये (शास्त्रात) निष्णात असलेल्या महाथेरांकडून त्याचे संपादन (विशोधन) करवून घेतले, लेखकांना वेतन देऊन कंठज, मूर्धज इत्यादी उच्चारविधी आणि शिथिल, धनीत इत्यादी विधींचा वारंवार विचार करून, अगदी परिच्छेद लेखनातही चूक न करता, अंतःपुरात प्रवेश करून सोन्याच्या आणि तांब्याच्या (लोहमय) पत्र्यांवर (पुस्तकांवर) ते लिहवून घेतले. ज्ञान आणि सामर्थ्याने संपन्न अशा भिक्खूंची निवड करून, त्यांच्या क्षमतेनुसार विनयपिटक वेगवेगळे कंठस्थ करवून घेतले आणि त्याचे पाठांतर करवून घेतले. अग्रमहिषी (मुख्य राणी) पासून सुरुवात करून सर्व अंतःपुरातील स्त्रिया, अनेक राजसेवक, अमात्य इत्यादी आणि नागरिकांना त्यांच्या क्षमतेनुसार सुत्तपिटक आणि अभिधम्मपिटक वेगवेगळे, एकेका सूत्राच्या, मातृकेच्या (मातिका), पदभाजन आणि चित्तवार इत्यादींच्या विभाजनानुसार कंठस्थ करवून घेतले व पाठांतर करवून घेतले. आणि स्वतः (राजाने) अनत्तलक्षण (अनात्मलक्षण) इत्यादी अनेक प्रकारच्या सूत्रांचे दररोज पठण (सज्झाय) केले. जिनशासनाच्या (बुद्धशासनाच्या) दीर्घकाळ अस्तित्वासाठी, संपूर्ण राज्यात अरण्यवासी भिक्खूंच्या आश्रमाच्या सभोवताली पाचशे धनुष्य अंतराच्या मर्यादेत राहणाऱ्या, जमिनीवर आणि पाण्यात राहणाऱ्या सर्व प्राण्यांना अभयदान दिले. आणि पर्यत्तीमध्ये विशारद (निष्णात) असलेल्या थेर आणि अनुथेरांच्या माता-पिता इत्यादी नातेवाईकांना सर्व शासकीय कर्तव्यांतून आणि करांमधून (बली) मुक्त करून सुखपूर्वक राहण्याची व्यवस्था केली. एकाच दिवसात सुमारे एक हजार कुलपुत्रांना प्रवज्जा आणि उपसंपदा भूमीवर प्रस्थापित करून शासनाचा (धम्माचा) उत्कर्ष केला. इतरही अनेक पुण्यकर्मे त्यांनी केली. आणि ती करून त्यांनी केवळ विवट्ट (संसारचक्रातून मुक्ती/निर्वाण) चीच प्रार्थना केली, वट्ट (संसारचक्र) ची नाही. आणि अंतःपुरातील इतरांनाही 'तुम्ही जी काही पुण्यकर्मे कराल, त्याद्वारे केवळ विवट्टचीच आकांक्षा करा, वट्टची नाही' असा वारंवार उपदेश केला. अनित्यलक्षणादींनी युक्त अशा धम्मकथेने ते नेहमी उपदेश करत असत. स्वतः देखील त्यांनी समथ आणि विपश्यनेमध्ये नेहमी उद्योग (प्रयत्न) केला. परंतु राजांच्या आणि राष्ट्रस्वामींच्या स्वभावानुसार कामाच्या व्यापांमुळे कधीकधी त्यांना कम्मट्ठानाचा (कर्मस्थान/ध्यान) अभ्यास करण्यास वेळ मिळत नसे, असे असूनही ते शरीराची स्वच्छता करण्याच्या वेळी देखील कम्मट्ठानाचा अभ्यास करत असत, आणि आपला वेळ व्यर्थ घालवत नसत. कारण जगात अमंगल मानल्या गेलेल्या मानवी कवटीच्या हाडांसारख्या गोष्टी स्मशानातून आणून, दात घासण्याच्या काड्या (दंतकाष्ठ) किंवा त्यासारख्या वस्तू बनवून स्वतःजवळ ठेवत असत आणि अस्थी-भावना (अशुभा भावना) करून पुण्याचा संचय करत असत.

တဒါ ပန အမှာကံ အာစရိယဝရံ ပရိယတ္တိဝိသာရဒံ တိက္ခ ဇဝနဂစ္ဆိရာဒိဉာဏောပေတံ ဝိစိတြဓမ္မဒေသနာကထံ သကလ မရမ္မိကဘိက္ခူနံ ဩနမိတဋ္ဌာနဘူတံ ဝုဒ္ဓါပစာယိံ ရူပသောဘဂ္ဂပတ္တံ ယုတ္တဝါဒိကံ ဉေယျဓမ္မာဘိမုနိဝရဉာဏကိတ္တိသိရိဓဇဓမ္မသေနာပတိ- မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရူတိ တတိယံ လဒ္ဓလဉ္ဆံ တံ ဘိက္ခုသံဃာနံ သကလရဋ္ဌဝါသီနံ ပါမောက္ခဘာဝေ ပတိဋ္ဌာပေသိ အသောကမဟာရာဇာဝိယ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရံ. တေနာဝေါစုမှာ နာဂရာဇုပ္ပတ္တိကထာယံ,–

त्या वेळी, सम्राट अशोकाने ज्याप्रमाणे महामोग्गलिपुत्त तिस्स थेरांना प्रस्थापित केले होते, त्याप्रमाणे त्यांनी (राजाने) आमचे श्रेष्ठ आचार्य, पर्यत्तीमध्ये निष्णात, तीक्ष्ण आणि शीघ्र गती असणाऱ्या ज्ञानाने युक्त, विविध धम्मदेशना करणाऱ्या, सर्व म्यानमारच्या (मरम्म) भिक्खूंचे आदरस्थान असलेल्या, वृद्धांचा आदर करणाऱ्या, रूपसौंदर्याने संपन्न, युक्तवादी (योग्य बोलणारे) आणि 'ज्ञेयधम्माभिमुनिवरज्ञानकीर्तिश्रीध्वजधम्मसेनापती-महाधम्मराजाधिराजगुरू' ही तिसरी पदवी प्राप्त केलेल्या त्या थेरांना भिक्खू संघाच्या आणि संपूर्ण राष्ट्रवासीयांच्या प्रमुखपदी (प्रमुख थेर म्हणून) प्रस्थापित केले. म्हणूनच आम्ही 'नागराज-उत्पत्ती-कथा' मध्ये म्हटले आहे –

တဒါစ ဘိက္ခုသံဃာနံ, ထေရံ ပါမောက္ခဘာဝကေ;

ဉေယျာဒိလဒ္ဓလဉ္ဆံ တံ, ပတိဋ္ဌာပေသိ သာဓုကန္တိ.

त्या वेळी भिक्खू संघाच्या प्रमुखपदी, 'ज्ञेय' इत्यादी पदव्या प्राप्त केलेल्या त्या थेरांना त्यांनी चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित केले.

တဒါစ အမှာကံ ဓမ္မိကမဟာရာဇာ သက္ကရာဇေ ဧကူနဝီသတာဓိကေ သဟဿေ ဒွိသတေစ သမ္ပတ္တေ မန္တလာချာတာစလဿ သမီပေ သုဘူမိလက္ခဏောပေတံ ဧကနိပါတတိတ္ထမိဝ ဗဟုဇနနယနဝိဟင်္ဂါနံ သဗ္ဗနဂရာလင်္ကာရေဟိ ပရိက္ခိတ္တံ မနုဿာနံ စက္ခုလောလတာဇနကံ နာနာရတနေဟိ သမ္ပုဏ္ဏံ နာနာ ဝေရဇ္ဇဝါဏိဇာနံ ပုဋဘေဒနဋ္ဌာနဘူတံ ရတနပုဏ္ဏနာမကံ မဟာရာဇဋ္ဌာနိကံ မာပေသိ, မန္ဓာတုဝိယ ရာဇဂဟံ, သုဒဿနော ဝိယစ ကုသာဝတီနဂရန္တိ. တေနာဝေါစုမှာ နာဂရာဇုပ္ပတ္တိကထာယံ,–

आणि त्या वेळी, आमचे धम्मिक महाराज यांनी शक संवत १२१९ (एकूणविसाधिक एक हजार दोनशे) आले असता, मंतला नावाच्या पर्वताजवळ, उत्तम भूमीच्या लक्षणांनी युक्त, अनेक लोकांच्या डोळ्यांरूपी पक्ष्यांसाठी एकाच ठिकाणी उतरण्याच्या घाटासारखे (तीर्थ), सर्व नगराच्या अलंकारांनी वेढलेले, मनुष्यांच्या डोळ्यांना आकर्षित करणारे, विविध रत्नांनी परिपूर्ण, वेगवेगळ्या देशांतील व्यापाऱ्यांचे व्यापार केंद्र (पुटभेदन स्थान) असलेले, 'रतनपुण्ण' नावाचे महान राजधानीचे शहर वसवले; ज्याप्रमाणे मान्धाता राजाने राजगह आणि सुदस्सन राजाने कुसावती नगर वसवले होते. म्हणूनच आम्ही 'नागराज-उत्पत्ती-कथा' मध्ये म्हटले आहे –

တဒါ ကဋ္ဌဋဈေ သမ္ပတ္တေ, မန္တလာချာစလဿစ;

ဧရာဝတီတိ နာမာယ, မာပေသိ သမီပေ နဂရံ.

त्या वेळी शक संवत १२१९ आले असता, मंतला नावाच्या पर्वताच्या आणि इरावती नावाच्या नदीच्या जवळ त्यांनी नगर वसवले.

သုဘူမိလက္ခဏောပေတံ[Pg.168], ရတနပုဏ္ဏနာမကံ;

ရာဇဂဟံဝ မန္ဓာတု, အကိရမ္မဏိယံ သုဘန္တိ.

उत्तम भूमीच्या लक्षणांनी युक्त, 'रतनपुण्ण' नावाचे, मान्धाता राजाच्या राजगहाप्रमाणे अत्यंत रमणीय आणि शुभ नगर वसवले.

သေယျထာပိ နာမ လောကေ အာလောကတ္ထိကာနံ သတ္တာနံ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပာဒေန္တော ဥပကရောန္တော ဥဒယပဗ္ဗတတော သဟဿရံသီ ဒိဝါကရော ဥဋ္ဌဟတိ, ဧဝမေဝံ မရမ္မရဋ္ဌိကာနံ လဇ္ဇီပေသလာနံ သိက္ခာကာမာနံ ဘိက္ခူနံ ဂိဟီနဉ္စ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပာဒေန္တော ဥပကာရောန္တော အယံ ဓမ္မိကောရာဇာ ဣမသ္မိံ မရမ္မရဋ္ဌေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ज्याप्रमाणे या जगात प्रकाशाची इच्छा करणाऱ्या प्राण्यांना प्रीती आणि आनंद उत्पन्न करत, त्यांच्यावर उपकार करत उदय पर्वतावरून सहस्र किरणांनी युक्त सूर्य उगवतो; त्याचप्रमाणे म्यानमार देशातील लज्जाशील, शीलवान आणि शिक्षणाची (धम्माची) इच्छा असणाऱ्या भिक्खूंच्या व गृहस्थांच्या मनात प्रीती आणि आनंद उत्पन्न करत, त्यांच्यावर उपकार करत हा धम्मिक राजा या म्यानमार देशात उत्पन्न झाला.

ဣမဉ္စ ဓမ္မိကရာဇာနံ နိဿာယ မရမ္မရဋ္ဌေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ အတိဝိယ ဇောတေတိ. ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇတိ.

आणि या धम्मिक राजाचा आश्रय घेऊन म्यानमार देशात सम्यक संबुद्धांचे शासन अत्यंत प्रदीप्त झाले आहे. ते वृद्धी, प्रगती आणि विशालतेला प्राप्त होत आहे.

သာသနဉ္စ နာမေတံ ရာဇာနံ နိဿာယ တိဋ္ဌတီတိ. အယံ ဓမ္မိကရာဇာယေဝ န သာသနဿူပကာရော ဓမ္မစာရီ ဓမ္မမာနီ, အပိစ ခေါ ဓမ္မိကရာဇာနံ နိဿိတာပိ သဗ္ဗရဋ္ဌဝါသိကာ သာသနဿူပကာရာယေဝ ဓမ္မစာရိနော ဓမ္မမာနိနော ရာဇာနုဂတာ ဟုတွာ. တေနေဝါဟ မဟာဗောဓိဇာတကာဒီသု, –

आणि हे शासन राजाचा आश्रय घेऊनच टिकून राहते. केवळ हा धम्मिक राजाच शासनाचा उपकारक, धम्माचे आचरण करणारा आणि धम्माचा आदर करणारा नाही, तर धम्मिक राजाचा आश्रय घेतलेले सर्व राष्ट्रवासीय देखील राजाचे अनुकरण करून शासनाचे उपकारक, धम्माचे आचरण करणारे आणि धम्माचा आदर करणारे बनले आहेत. म्हणूनच महाबोधी जातक इत्यादींमध्ये म्हटले आहे –

ဂဝဉ္စေ တရမာနာနံ, ဥဇုံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ;

သဗ္ဗာ ဂါဝီ ဥဇုံ ယန္တိ, နေတ္တေ ဥဇုံ ဂတေ သတိ.

नदी पार करणाऱ्या गाईंच्या कळपामध्ये जर मुख्य बैल सरळ मार्गाने गेला, तर नेता सरळ गेल्यामुळे इतर सर्व गाई देखील सरळ मार्गाने जातात.

ဧဝမေဝ မနုဿေသု, ယော ဟောတိ သေဋ္ဌသမ္မတော;

သော စေပိ ဓမ္မံ စရတိ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာ;

သဗ္ဗရဋ္ဌံ သုခံ သေတိ, ရာဇာ စေ ဟောတိ ဓမ္မိကောတိ.

त्याचप्रमाणे मनुष्यांमध्ये जो श्रेष्ठ मानला जातो, तो जर धम्माचे आचरण करत असेल, तर इतर प्रजा देखील त्याचेच अनुकरण करते. जर राजा धम्मिक (धर्माचरणी) असेल, तर संपूर्ण राष्ट्र सुखाने नांदते.

ဝိသေသတော ပန ဒုတိယံ အမရပုရံ မာပေန္တဿ မဟာဓမ္မရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ အဇ္ဇဝမဒ္ဒဝသောဟဇ္ဇာဒိဂုဏယုတ္တာယ ဓိတာ အမှာကံ ရညော အဂ္ဂမဟေသီ သမ္မာစာရိနီ ပတိဗ္ဗတာ. သဗ္ဗနာရီနံ အဂ္ဂဘာဝံ ပတ္တာပိ သမာနာ ကာမဂုဏသင်္ခါတေန သုရာမဒေန အပ္ပမဇ္ဇိတွာ ပုညကမ္မေသု အပ္ပမာဒဝသေန နိစ္စာရဒ္ဓဝီရိယာ ဟောတိ. နိစ္စံ ပရိယတ္တိယာ ဥဂ္ဂဟဏံ အကာသိ. ဝေဒပါရဂူစ [Pg.169] အဟောသိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ အတိဝိယ ပသန္နာ အညာပိ ဩရောဓာဒယော မဟာဓမ္မရညော ဩဝါဒေ ဌတွာ ဓမ္မံ စရိံသု. သာသနံ ပသီဒိံသုယေဝ. ဥပရာဇာပိ မဟာဓမ္မရာဇဿ ဧကမာတာပီတိကော မဟာဓမ္မရာဇိစ္ဆာယ အဝိရောဓေတွာယေဝ သကလရဋ္ဌဝါသီနံ ဂိဟီနံ ဘိက္ခူနဉ္စ အတ္ထဟိတမာဝဟတိ, သေယျထာပိ စက္ကဝတ္တိရညော သန္တိကေ ဇေဋ္ဌပုတ္တော ထာမဇဝသမ္ပန္နော အတိသူရော ဥဋ္ဌာနဝီရိယော. အညေပိ အမစ္စာ အနေကသဟဿပ္ပမာဏာ မဟာဓမ္မရညာ လဒ္ဓေသု လဒ္ဓေသု ဌာနန္တရေသု ဌိတာ မဟာဓမ္မရညော တံ တံ ကိစ္စမာဝဟန္တိ ပုညကမ္မေသု အဘိရမန္တိ. သကလရဋ္ဌဝါသိနောစ မနုဿာ ဒါနသီလဘာဝနာသုယေဝ စိတ္တံ ဌပေန္တိ. ဘိက္ခူစ သံဃရာဇပ္ပမုခါဒယော ထေရနဝမဇ္ဈိမာ ဂန္ထဓုရဝိပဿနာဓုရေသု အဘိယုဉ္ဇန္တိ.

विशेषतः, दुसऱ्या अमरपुराची स्थापना करणाऱ्या महाधर्मराजाच्या, आर्जव (सरळपणा), मार्दव (मृदुता) आणि सौहार्द (मैत्री) इत्यादी गुणांनी युक्त असलेल्या मुख्य राणीची (अग्गमहेसी) कन्या ही आमच्या राजाची मुख्य राणी (अग्गमहेसी) असून ती सदाचारी व पतिव्रता आहे. सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ स्थान प्राप्त करूनही, ती कामगुणांनी युक्त अशा सुरामदाने (मद्याच्या नशेत) प्रमाद न करता, पुण्यकर्मांमध्ये अप्रमादाने (जागरूकतेने) नेहमी उद्योगशील (नित्य आरब्धवीर्य) असते. तिने नेहमी परियत्तीचे (बुद्धवचनांचे) ग्रहण (अभ्यास) केले आणि ती वेदांमध्ये (किंवा ग्रंथांमध्ये) पारंगत झाली. सम्यक्संबुद्धांच्या शासनावर अत्यंत प्रसन्न होऊन, इतरही अंतःपुरातील स्त्रियांनी महाधर्मराजाच्या उपदेशात राहून धर्माचे आचरण केले. त्यांनी शासनावर श्रद्धाच ठेवली. उपराज (युवराज) देखील, जो महाधर्मराजाचा सख्खा भाऊ (एकाच माता-पित्यापासून जन्मलेला) आहे, महाधर्मराजाच्या इच्छेचा विरोध न करताच संपूर्ण राष्ट्रवासी गृहस्थ आणि भिक्खूंच्या हित व कल्याणासाठी कार्य करतो; जसे की चक्रवर्ती राजाच्या जवळ असलेला त्याचा ज्येष्ठ पुत्र, जो बलवान, अत्यंत शूर आणि उद्योगशील असतो. महाधर्मराजाकडून मिळालेल्या वेगवेगळ्या पदांवर नियुक्त असलेले इतर हजारो अमात्य (मंत्री) देखील महाधर्मराजाची ती ती कामे पार पाडतात आणि पुण्यकर्मांमध्ये रममाण होतात. आणि संपूर्ण राष्ट्रवासी लोक दान, शील आणि भावनेमध्येच आपले चित्त स्थिर करतात. संघराजांच्या प्रमुखतेखालील थेर (ज्येष्ठ), नव (नवीन) आणि मज्झिम (मध्यम) भिक्खू हे ग्रंथधुर (अभ्यास) आणि वियश्यनाधुर (साधना) यांमध्ये मग्न असतात.

ဧဝမေကဿ သာဓုဇ္ဇနဿ ဂုဏံ မဟန္တေန ဥဿာဟေန ကထေန္တောပိ ဒုက္ကရံတာဝ နိဋ္ဌံ ပါပေတုံ, ဘဂဝတော ပန တိလောကဂ္ဂဿ အနေကသဟဿပါရမိတာနုဘာဝေန ပဝတ္တံ ဂုဏံ ကော နာမ ပုဂ္ဂလော သက္ခိဿတိ နိဋ္ဌံ ပါပေတွာ ကထေတုန္တိ. ဧဝံ မဟာဓမ္မရာဇဿစ အဂ္ဂမဟေသိယာစေဝ ဥပရာဇာဒီနဉ္စ ဂုဏေ ဝိဿဋ္ဌေန ဝိတ္ထာရတော ကထိယမာနေ ဣမိဿာ သာသနဝံသပ္ပဒီပိကာယ အနေကသတဘာဏဝါရမတ္တမ္ပိ ပတွာ ပရိယန္တော န ပညာယေယျ, ယသ္မာစ အတိပ္ပပဉ္စာ ဘဝေယျ, တသ္မာ သင်္ခေပေနေဝါယံ ကထိတာ သာဓုဇ္ဇနာနံ မဟာပုညမယာယ ပီတိယာ အနုမောဒနတ္ထာယ. ဣဒဉှိ သုဏန္တေဟိ သာဓုဇ္ဇနေဟိ အနုမောဒိတဗ္ဗံ,- အသုကသ္မိံ ကိရ ကာလေ အသုကသ္မိံ ရဋ္ဌေ အသုကော နာမ ရာဇာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတွာ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠိံ ဝေပုလ္လမာပဇ္ဇိ, သေယျထာပိ နာမ ရုက္ခော ဘူမောဒကာနံ နိဿာယ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠိံ ဝေပုလ္လမာပဇ္ဇီတိ.

अशा प्रकारे, एका सज्जन व्यक्तीच्या गुणांचे मोठ्या उत्साहाने वर्णन केले तरी त्याचा अंत करणे कठीण आहे; मग तिन्ही लोकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भगवंतांच्या, अनेक हजार पारमितांच्या प्रभावाने प्रवृत्त झालेल्या गुणांचे वर्णन करून कोणती व्यक्ती त्याचा अंत गाठण्यास समर्थ होईल? अशा प्रकारे, महाधर्मराज, मुख्य राणी आणि उपराज इत्यादींच्या गुणांचे सविस्तर व विस्तृत वर्णन केले तर या 'शासनवंसप्रदीपिका' ग्रंथाचे अनेक शेकडो भाणवार (अध्याय/भाग) होऊनही त्याचा अंत दिसणार नाही, आणि यामुळे अतिविस्तार होईल; म्हणूनच सज्जनांच्या महापुण्यमय प्रीतीच्या अनुमोदनासाठी ही कथा संक्षेपानेच सांगितली आहे. कारण हे ऐकणाऱ्या सज्जनांनी याचे अनुमोदन केले पाहिजे की, 'अमुक एका काळात, अमुक एका राष्ट्रात, अमुक नावाच्या राजाने शासनाचा स्वीकार (आश्रय) करून वृद्धी, वाढ आणि विपुलता प्राप्त केली, ज्याप्रमाणे एखादा वृक्ष जमीन आणि पाण्याच्या आधाराने वृद्धी, वाढ आणि विपुलता प्राप्त करतो.'

ဣမဿ ရညော ကာလေ ဉေယျဓမ္မာဘိမုနိဝရညာဏကိတ္တိ သိရိဓဇဓမ္မသေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု နာမ သံဃရာဇာ [Pg.170] မဟာထေရော ရညာ အဘိယာစိတော သုရာဇမဂ္ဂဒီပနိံ နာမ ဂန္ထံ အကာသိ. မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ အတ္ထံ သိဿာနံ ဝါစေတွာ ယထာဝါစိတနိယာမေန အတ္ထယောဇနာနယံ ပေါတ္ထကေ အာရောပါပေသိ.

या राजाच्या काळात, 'ज्ञेयधम्माभिमुनिवरज्ञाणकित्ति सिरिधजधम्मसेनापतिमहाधम्मराजाधिराजगुरु' नावाच्या संघराज महाथेरांनी राजाने विनंती केल्यावरून 'सुराजमग्गदीपनी' नावाचा ग्रंथ लिहिला. त्यांनी मज्झिमनिकायाच्या अट्ठकथेचा (टीकेचा) अर्थ शिष्यांना शिकवून, शिकवलेल्या पद्धतीनुसार अर्थयोजनेचा मार्ग पुस्तकात लिहून घेतला.

မေဓာဘိဝံသသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု နာမ မဟာထေရော ဇာတကပါဠိယာ အတ္ထယောဇနာနယံ မရမ္မဘာသာယ အကာသိ.

'मेधाभिवंससद्धम्मधजमहाधम्मराजाधिराजगुरु' नावाच्या महाथेरांनी जातकपाळीच्या अर्थयोजनेचा मार्ग म्यानमार (ब्रह्मी) भाषेत तयार केला.

သံဃရာဇဿ သိဿော ပညာသာမိသိရိကဝိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရူတိ ရညာ လဒ္ဓနာမလဉ္ဆော သောယေဝါဟံ ဓမ္မ ရညာ အဂ္ဂမဟေသိယာစ အဘိယာစိတော သီလကထံ နာမ ဂန္ထံ ဥပါယကထံ နာမ ဂန္ထဉ္စ အကာသိံ. ရညော အာစရိယဘူတေန ဒိသာပါမောက္ခေန နာမ ဥပါသကေန အဘိယာစိတော သောယေဝါတံ အက္ခရဝိသောဓနိံ နာမ ဂန္ထံ အာပတ္တိဝိနိစ္ဆယံ နာမ ဂန္ထဉ္စ. တထာ သံဃရညာ စောဒိတော သောယေ ဝါဟံ နာဂရာဇုပ္ပတိကထံ ဝေါဟာရတ္ထဘေဒဉ္စ ဝိဝါဒဝိနိစ္ဆယဉ္စ အကာသိံ. တထာ ပဉ္စဇမ္ဗုဂါမဘောဇကေန လေခကာမစ္စေန ဒွီဟိစ အာရောစနလေခကာမစ္စေဟိ အဘိယာစိတော သော ယေဝါဟံ ရာဇသေဝကဒီပနိံ နာမ ဂန္ထံ အကာသိံ. တထာ ဒီဃနာဝါနဂရဘောဇကေန မဟာအမစ္စေန အဘိယာစိတော သောယေဝါဟံ နိရယကထာဒီပကံ နာမ ဂန္ထံ အကာသိံ. တထာ သိလာလေဍ္ဍုကနာမကေန ဥပါသကေန အဘိယာစိတော သောယေဝါဟံ ဥပေါသထဝိနိစ္ဆယံ နာမ ဂန္ထံ အကာသိံ. တထာ ဗဟူဟိ သောတုဇနေဟိ အဘိယာစိတော သောယေဝါဟံ သဒ္ဒနီတိယာ သံဝဏ္ဏနံ ပါဠိဘာသာယ အကာသိန္တိ.

संघराजांचे शिष्य, ज्यांना राजाकडून 'पञ्ञासामिसिरिकविधजमहाधम्मराजाधिराजगुरु' ही पदवी मिळाली होती, अशा मी स्वतः धर्मराजा आणि मुख्य राणी यांनी विनंती केल्यावरून 'शीलकथा' नावाचा ग्रंथ आणि 'उपायकथा' नावाचा ग्रंथ लिहिला. राजाचे आचार्य असलेल्या 'दिसापामोक्ख' नावाच्या उपासकाने विनंती केल्यावरून मी 'अक्खरविसोधनी' नावाचा ग्रंथ आणि 'आपत्तिविनिच्छय' नावाचा ग्रंथ लिहिला. तसेच, संघराजांनी प्रेरित केल्यावरून मी 'नागराजुप्पत्तिकथा', 'वोहारत्थभेद' आणि 'विवादविनिच्छय' हे ग्रंथ लिहिले. तसेच, पंचजम्बुगामाचे अधिकारी असलेल्या लेखक-अमात्याने आणि दोन निवेदन-लेखक अमात्यांनी विनंती केल्यावरून मी 'राजसेवकदीपनी' नावाचा ग्रंथ लिहिला. तसेच, दीघनावानगराचे अधिकारी असलेल्या महाअमात्याने विनंती केल्यावरून मी 'निरयकथादीपक' नावाचा ग्रंथ लिहिला. तसेच, 'सिलालेड्डुक' नावाच्या उपासकाने विनंती केल्यावरून मी 'उपोसथविनिच्छय' नावाचा ग्रंथ लिहिला. तसेच, अनेक श्रोत्यांनी विनंती केल्यावरून मी 'सद्दनीति'ची टीका (संवण्णना) पाळी भाषेत लिहिली.

ဧကသ္မိဉ္စ သမယေ ကလိယုဂေ ဝီသာဓိကေ ဒွိသတေ သဟဿေစ သမ္ပတ္တေ ရညော ဧတဒဟောသိ,- ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနေ ကေသဉ္စိ ဘိက္ခူနံ သာမဏေရာနဉ္စ ကုလဒူသနာဒိအသာရုပ္ပကမ္မေဟိ ဥပ္ပာဒိတာ စတ္တာရော ပစ္စယာ ဗဟူ ဒိဿန္တိ[Pg.171], ကေစိပိ အလဇ္ဇီ ပုဂ္ဂလာ ဇာတရူပါဒိနိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုမ္ပိသာဒိယန္တိ, ကေစိပိ ဝိနာ ပစ္စယံ ဝိကာလေ တမ္ဗုလံ ခါဒန္တိ, သန္နိဓိဉ္စ ကတွာ ဓူမာနိစ ပိဝန္တိ, အဂိလာနာ ဟုတွာ သဥပါဟနာ ဂါမံ ပဝိသန္တိ, ဆတ္တံ ဓာရေန္တိ, အညေပိ အဝိနယာနုလောမာစာရေ စရန္တိ, ဣဒါနိ ဘိက္ခူနံ သာမဏေရာနဉ္စ ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခေ ဗုဒ္ဓံ သက္ခိံ ကတွာ ဣမေ အနာစာရေ န စရိဿာမာတိ ပဋိညံ ကာရာပေတွာ ဘဂဝတော သိက္ခာပဒါနိ ရက္ခာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝဉ္စ သတိ ဘိက္ခူ သာမဏေရာစ မယံ ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခေ ဧဝံ ပဋိညံ ကရောမ, ပဋိညဉ္စ ကတွာ ဝိကာရံ အာပဇ္ဇန္တာနံ အမှာကံ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဣမသ္မိံယေဝ ပစ္စက္ခေ ကိဉ္စိ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ ပစ္စက္ခဘယံ အပေက္ခိတွာ တေ သိက္ခာပဒံ ရက္ခိဿန္တီတိ. ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ဘိက္ခူနံ သာမဏေရာနဉ္စ ဧဝံ ပဋိညံ ကာရာပေတုံ ယုဇ္ဇတိ ဝါ မာ ဝါတိ မယံ န ဇာနာမ, ဣဒါနိ သံဃရာဇာဒယော မဟာထေရေ သန္နိပါတာပေတွာ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုန စိန္တေသိ.

आणि एका वेळी, कलियुगातील एक हजार दोनशे वीस (१२२०) वर्षे पूर्ण झाल्यावर राजाच्या मनात असा विचार आला की — 'सध्या बुद्ध भगवंतांच्या शासनात काही भिक्खू आणि सामणेरांचे कुलदूषण (कुलांना दूषित करणे) इत्यादी अयोग्य कर्मांद्वारे मिळवलेले चार प्रत्यय (चीवर, पिंडपात, सेनासन, ग्लानप्रत्यय-भेषज) मोठ्या प्रमाणावर दिसून येत आहेत. काही निर्लज्ज व्यक्ती सोन्या-चांदीसारख्या निस्सग्गिय (त्याज्य) वस्तूंचाही स्वीकार करतात. काही जण कारणाशिवाय विकाल (अवेळी) तांबूल (पान) खातात, आणि साठा करून धूम्रपान करतात. आजारी नसतानाही पादत्राणे घालून गावात प्रवेश करतात, छत्री धरतात आणि इतरही विनयविरोधी आचरण करतात. आता भिक्खू आणि सामणेरांकडून बुद्धांच्या समोर, बुद्धांना साक्षी ठेवून 'आम्ही हे अनाचार करणार नाही' अशी प्रतिज्ञा करून घेऊन भगवंतांच्या शिक्षापदांचे रक्षण करवून घेणे योग्य ठरेल. असे केल्यास, 'आम्ही बुद्धांच्या समोर अशी प्रतिज्ञा केली आहे, आणि प्रतिज्ञा करूनही जर आम्ही त्यात बिघाड केला, तर आम्हाला याच जन्मात (अत्तभावात) आणि प्रत्यक्ष डोळ्यांसमोर काहीतरी भय निर्माण होईल' अशा प्रत्यक्ष भयाची अपेक्षा ठेवून ते शिक्षापदांचे रक्षण करतील.' परंतु असा विचार करून, 'भिक्खू आणि सामणेरांकडून अशी प्रतिज्ञा करून घेणे योग्य आहे की नाही, हे आम्हाला माहीत नाही; म्हणून आता संघराजांसह इतर महाथेरांना एकत्र बोलावून मी त्यांना विचारतो,' असा त्याने पुन्हा विचार केला.

အထ သဗ္ဗေပိ မဟာထေရေ သံဃရာဇဿ ဝိဟာရေ သန္နိပါတာပေတွာ ဣမံ ကာရဏံ ပုစ္ဆထာတိ အမစ္စေ အာဏာပေသိ. အထ အမစ္စာ မဟာထေရေ သန္နိပါတာပေတွာ ပုစ္ဆိံသု,-ဣဒါနိ ဘန္တေ သာသနေ ဘိက္ခူနံ သာမဏေရာနဉ္စ အဝိနယာနုလောမာစာရာနိ ဒိသွာ ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခေ ဗုဒ္ဓံ သက္ခိံ ကတွာ ရာဇာ ယထာ ဣမေ အနာစာရေ န စရိဿာမာတိ ပဋိညံ ကာရာပေတွာ ဘဂဝတော သိက္ခာပဒါနိ ရက္ခာပေတုံ ဣစ္ဆတိ, တထာ ကာရာပေတုံ ယုဇ္ဇတိ ဝါ မာ ဝါတိ.

त्यानंतर, 'सर्व महाथेरांना संघराजांच्या विहारात एकत्र बोलावून या विषयावर विचारा,' अशी त्याने अमात्यांना (मंत्र्यांना) आज्ञा दिली. त्यानंतर अमात्यांनी महाथेरांना एकत्र बोलावून विचारले, 'भंते, सध्या शासनात भिक्खू आणि सामणेरांचे विनयविरोधी आचरण पाहून, बुद्धांच्या समोर बुद्धांना साक्षी ठेवून 'आम्ही हे अनाचार करणार नाही' अशी प्रतिज्ञा त्यांच्याकडून करून घेऊन राजा भगवंतांच्या शिक्षापदांचे रक्षण करवून घेऊ इच्छितो. तर तशी प्रतिज्ञा करून घेणे योग्य आहे की नाही?'

အထ သံဃရာဇပ္ပမုခါဒယော မဟာထေရာ ဧဝမာဟံသု,- ယသ္မာ သာသနဿ ပရိသုဒ္ဓဘာဝံ ဣစ္ဆန္တော ဧဝံ ကရောတိ, တသ္မာ တထာ ကာရာပေတုံ ယုဇ္ဇတီတိ.

तेव्हा संघराज-प्रमुखादी महाथेर असे म्हणाले, "ज्याअर्थी शासनाची परिशुद्धता इच्छिणारे असे करत आहेत, त्याअर्थी तसे करवून घेणे योग्यच आहे."

ပဏ္ဍိတာဘိဓဇမုနိန္ဒဃောသမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရာဒယော ပန ကတိပယတ္ထေရာ ဧဝမာဟံသု, – ဣဒါနိ ဘိက္ခူ နာမ သဒ္ဓါဗလာဒီနံ [Pg.172] ထောကတာယ ဘဂဝတော အာဏာသင်္ခါတံ သစိတ္တကာစိတ္တကာပတ္တိဣံ အာပဇ္ဇိတွာ ဘဂဝတာယေဝ အနုညာတေဟိ ဒေသနာဝုဋ္ဌာနကမ္မေဟိ ပဋိကရိတွာ သီလံ ပရိသုဒ္ဓံ ကတွာ လဇ္ဇီပေသလဘာဝံ ကရောန္တိ, န ကဒါစိ အာပတ္တိံ အနာပဇ္ဇိတွာ, တသ္မာ ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တံ ကမ္မံ သဉ္စိစ္စန ဝီတိက္ကမိဿာမာတိ ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခေ ပဋိညာကရဏံ အတိဘာရိယံ ဟောတိ, သစေပိ ပုဗ္ဗေ ပဋိညံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဝိသံဝါဒေယျ, ဧဝံ သတိ ပဋိဿဝဝိသံဝါဒေ သုဒ္ဓစိတ္တဿ ဒုက္ကဋံ ပဋိဿဝက္ခဏေဧဝ ပါစိတ္တိ ဣတရဿစာတိ ဝစနတော တံ တံ အာပတ္တိံ ပဋိဿဝဝိသံဝါဒနဒုက္ကပေတ္တိယာ သဟေဝ အာပဇ္ဇေယျ, အထ ပဋိညာကရဏတောယေဝ အာပတ္တိဗဟုလတာ ဘဝေယျ, ယထာ ပန ရောဂံ ဝူပသမိတုံ အသပ္ပာယဘေသဇ္ဇံ ပဋိသေဝတိ, အထဿ ရောဂေါ အဝူပသမိတွာ အတိက္ကမေယျ, ဧဝံ အာပတ္တိံ အနာပဇ္ဇိတုကာမော ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခေ ပဋိညံ ကရောတိ, အထဿ အာပတ္တိဗဟုလာယေဝ ဘဝေယျာတိ, ကိဉ္စ ဘိယျော အဘယဒဿာဝိနော ဘိက္ခူ အနေကသတဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခေ အနေကသတဝါရာနိပိ ပဋိညံ ကတွာ သိက္ခာပဒံ ဝီတိက္ကမိတုံ ဝိသဟိဿန္တိယေဝါတိ.

परंतु, पंडिताभिधजमुनिंदघोस महाधम्मराजगुरु थेरादी काही थेर असे म्हणाले, "सध्या भिक्खू हे श्रद्धा-बलादींच्या अल्पतेमुळे भगवंतांच्या आज्ञारूप सचित्तक व अचित्तक आपत्तीला प्राप्त होऊन, भगवंतांनीच अनुमती दिलेल्या देशना व वुट्ठान (निवारण) कर्मांद्वारे त्याचे प्रायश्चित्त करून आपले शील परिशुद्ध करतात आणि लज्जी व पेसल (विनयशील) भाव राखतात; कधीही आपत्तीला प्राप्त न होता राहणे त्यांना शक्य नाही. म्हणून, 'भगवंतांनी निषिद्ध केलेल्या कर्माचे आम्ही जाणूनबुजून उल्लंघन करणार नाही' अशी बुद्धांच्या समोर प्रतिज्ञा करणे अत्यंत कठीण (अतिभारिय) आहे. जर पूर्वी प्रतिज्ञा करून नंतर तिचे उल्लंघन केले, तर अशा वेळी 'प्रतिज्ञेचा भंग केल्यास शुद्ध चित्त असलेल्याला दुक्कट (दुष्कृत) आपत्ती आणि अशुद्ध चित्त असलेल्याला प्रतिज्ञेच्या क्षणीच पाचित्तिय आपत्ती होते' या वचनानुसार, तो त्या त्या आपत्तीला प्रतिज्ञा-भंगाच्या दुक्कट आपत्तीसहच प्राप्त होईल. त्यामुळे प्रतिज्ञा केल्यामुळेच आपत्तींचे बाहुल्य होईल. ज्याप्रमाणे रोगाचे शमन करण्यासाठी अहितकारक औषध घेतले असता, त्याचा रोग बरा न होता उलट वाढतो, त्याचप्रमाणे आपत्तीला प्राप्त न होण्याची इच्छा धरून जो बुद्धांच्या समोर प्रतिज्ञा करतो, त्याला उलट अधिकच आपत्ती प्राप्त होतील. शिवाय, भीती न बाळगणारे भिक्खू अनेक शेकडो बुद्धांच्या समोर अनेक शेकडो वेळा प्रतिज्ञा करूनही सिक्खापदांचे उल्लंघन करण्याचे धाडस करतीलच."

အထ သံဃရာဇာ မဟာထေရော အတ္တနော သိဿံ ပညာသာမိသိရိကဝိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုံ နာမ မံ ဥယျောဇေသိ, တဿ ထေရဿ ဝစနေ ပဋိဝစနံ ဒါတုံ.

तेव्हा संघराज महाथेरांनी, त्या थेरांच्या वचनाला प्रत्युत्तर देण्यासाठी, आपले शिष्य 'पञ्ञासामिसिरिकविधजमहाधम्मराजाधिराजगुरु' नावाच्या मला नियुक्त केले.

အထာဟံ ဧဝံ ဝဒါမိ,- ဒွေ ပုဂ္ဂလာ အဘဗ္ဗာ သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘိက္ခူစ ဘိက္ခုနိယောစ အရိယာ ပုဂ္ဂလာ, ဒွေ ပုဂ္ဂလာ သဗ္ဗာ သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘိက္ခူစ ဘိက္ခုနိယောစ ပုထုဇ္ဇနာတိ ပရိဝါရပါဠိယံ ဝုတ္တတ္တာ အရိယပုဂ္ဂလာနံဝိယ ပုထုဇ္ဇနာနံ ဝိဿဋ္ဌေန ပဋိညံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ မနသိကရိတွာ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခူနံ ပဋိညာကရဏံ အတိဘာရိယန္တိ ဝေဒေယျစေ, သဗ္ဗေဟိပိ အရိယပုထုဇ္ဇနေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဥပသမ္ပဒါမာဠကေ အာဒိတောဝ [Pg.173] စတ္တာရိ အကရဏီယာနိ အာစိက္ခိတဗ္ဗာနီတိ ဝုတ္တေသု စတူသု အကရဏီယေသု အန္တမသော တိဏသလာကံ ဥပါဒါယ ယော ဘိက္ခု ပါဒံ ဝါ ပါဒါရဟံ ဝါ အတိရေကပါဒံ ဝါ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယတိ, အဿမဏော ဟောတိ အသကျပုတ္တိယောတိ, အန္တမသော ကုန္တကိပိလ္လိကံ ဥပါဒါယ ယော ဘိက္ခု သဉ္စိစ္စ မနုဿဝိဂ္ဂဟံ ဇီဝိတံ ဝေါရောပေသိ, အန္တမသော ဂဗ္ဘပါတနံ ဥပါဒါယ အဿမဏော ဟောတိ အသကျပုတ္တိယောတိ, အန္တမသော သုညာဂါရေ အဘိရမာမီတိ ယော ဘိက္ခုပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော အသန္တံ အဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတိ, အဿမဏော ဟောတိ အသကျပုတ္တိယောတိစ ဥပဇ္ဈာစရိယေန ဩဝဒိယမာနေဟိ အဘိနဝေါပသမ္ပန္နေဟိ အာမ ဘန္တေတိ ပဋိညာကထာယေဝ. သာမဏေရေဟိပိ ပဗ္ဗဇ္ဇက္ခဏေယေဝ ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကေ ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမီတိအာဒိနာ ပဌမံ ပဋိညာ ကတာယေဝ. တထာ ဘိက္ခူဟိ တံတံအာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ဒေသနာယ ပဋိကရဏကာလေ သာဓု သုဋ္ဌု ဘန္တေ သံဝရိဿာမီတိ အဘိဏှံ ပဋိညာ ကတာယေဝ. သာမဏေရေဟိပိ ဥပဇ္ဈာစရိယဿ သန္တိကေ သိက္ခာဂ္ဂဟဏကာလေပိ ပါဏာတိပါတာဝေရ မဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမီတိအာဒိနာ အဘိဏှံ ပဋိညာ ကတာယေဝ. တာဟိ ပန ပဋိညာဟိ အဘာယိတွာ ဣတောယေဝ ဘာယာမီတိ ဝုတ္တဝစနံ အစ္ဆရိယံဝိယ ဟုတွာ ခါယတိ. ဣမာယ ဟိ ပဋိညာယ တာသံ ပဋိညာနံ ဝိသေသတာ န ဒိဿတီတိ.

तेव्हा मी असे म्हणालो, "दोन प्रकारचे पुद्गल (व्यक्ती) जाणूनबुजून आपत्तीला प्राप्त होण्यास असमर्थ (अभव्य) असतात - भिक्खू आणि भिक्खुनी जे अरिय (आर्य) पुद्गल आहेत; आणि दोन प्रकारचे पुद्गल जाणूनबुजून सर्व आपत्तींना प्राप्त होण्यास समर्थ असतात - भिक्खू आणि भिक्खुनी जे पुथुज्जन (सामान्य लोक) आहेत, असे परिवारपाळीमध्ये म्हटले असल्यामुळे, 'आर्य पुद्गलांप्रमाणे पुथुज्जनांना मोकळेपणाने प्रतिज्ञा करणे योग्य नाही' असा विचार करून जर पुथुज्जन भिक्खूंचे प्रतिज्ञा करणे अत्यंत कठीण मानले जात असेल, तर सर्वच या दोन्ही प्रकारच्या भिक्खूंनी उपसंपदा माळकामध्ये सुरुवातीलाच 'चार अकरणीय' (न करण्याजोग्या गोष्टी) सांगाव्यात, असे म्हटले आहे. त्या चार अकरणीयांमध्ये - अगदी गवताच्या काडीपासून घेऊन, जो भिक्खू पाद (एक चतुर्थांश कहापण) या मूल्याचे किंवा त्याहून अधिक न दिलेले चोरीच्या उद्देशाने घेतो, तो श्रमण राहत नाही व शाक्यपुत्रीय राहत नाही; अगदी मुंगीसारख्या लहान प्राण्यापासून घेऊन, जो भिक्खू जाणूनबुजून मनुष्याचा जीव घेतो किंवा गर्भपात करवतो, तो श्रमण राहत नाही व शाक्यपुत्रीय राहत नाही; अगदी 'मी शून्य घरामध्ये रममाण होतो' असे म्हणून, जो पापी इच्छेचा व वासनेने ग्रासलेला भिक्खू असत्य व अभूत अशा उत्तर-मनुष्यधर्माचा दावा करतो, तो श्रमण राहत नाही व शाक्यपुत्रीय राहत नाही - अशा प्रकारे उपाध्यायांद्वारे उपदेश केला जात असताना नवीन उपसंपन्न झालेल्या भिक्खूंकडून 'होय, भंते' अशी प्रतिज्ञा वदवून घेतली जातेच. सामणेरांनीही प्रव्रज्येच्या क्षणीच उपाध्यायांच्या सन्निध 'पाणातिपाता वेरमणी सिक्खापदं समादियामि' इत्यादी रूपाने पहिली प्रतिज्ञा केलेलीच असते. तसेच भिक्खूंनी त्या त्या आपत्तीला प्राप्त होऊन देशनेद्वारे त्याचे निवारण करताना 'साधू, सुठ्ठू भंते, मी संयम राखीन' अशी वारंवार प्रतिज्ञा केलेलीच असते. सामणेरांनीही उपाध्यायांच्या सन्निध सिक्खा ग्रहण करताना 'पाणातिपाता वेरमणी सिक्खापदं समादियामि' इत्यादी रूपाने वारंवार प्रतिज्ञा केलेलीच असते. त्या प्रतिज्ञांची भीती न बाळगता, 'आम्ही यालाच भितो' असे म्हणणे आश्चर्यकारक वाटते. कारण या प्रतिज्ञेमध्ये आणि त्या प्रतिज्ञांमध्ये काही विशेष फरक दिसत नाही."

အယံ ပနေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနတ္ထော,- ပဋိဿဝဒုက္ကဋာပတ္တိ နာမ သာဝတ္ထိယံ ပဿေနဒိကောသလရညာ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆာဟီတိ အာယာစိတေ သာဓူတိ ပဋိဇာနိတွာ လာဘဗဟုလတံ ပဋိစ္စ အန္တရာမဂ္ဂေ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ပဋိဿဝဝိသံဝါဒနပစ္စယာ ဥပနန္ဒံ နာမ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ပညတ္တာ. သမန္တပါသာဒိကဉ္စ နာမ ဝိနယဋ္ဌကထာယ ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ [Pg.174] ပဋိဿဝေစ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ဣမံ တေမာသံ ဣဓ ဝဿံ ဝသထာတိ ဧတဿေဝ ပဋိဿဝေ အာပတ္တိ, ဣမံ တေမာသံ ဘိက္ခံ ဂဏှထ, ဥဘောပိ မယံ ဝဿံ ဝသိဿာမ, ဧကတော ဥဒ္ဒိဿာပေဿာမာတိ ဧဝမာဒိနာပိ တဿ တဿ ပဋိဿဝေ ဒုက္ကဋံ, တဉ္စ ခေါ ပဌမံ သုဒ္ဓစိတ္တဿ ပစ္ဆာ ဝိသံဝါဒနပစ္စယာ, ပဌမမ္ပိ အသုဒ္ဓ စိတ္တဿ ပန ပဋိဿဝေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝုတ္တံ.

"येथे हा निष्कर्ष आहे - प्रतिज्ञा-भंगाची दुक्कट आपत्ती ही, सावत्थीमध्ये राजा पसेनदी कोसल याने 'या विहारात वर्षावास करा' अशी विनंती केली असता, 'ठीक आहे' अशी प्रतिज्ञा करून, अधिक लाभाच्या आशेने वाटेत दुसऱ्याच विहारात वर्षावास केल्यामुळे, प्रतिज्ञेचा भंग केल्याच्या कारणावरून उपनंद नावाच्या भिक्खूला उद्देशून प्रज्ञप्त करण्यात आली होती. आणि 'समंतपासादिका' नावाच्या विनय-अट्ठकथेतील 'वस्सूपनायिकक्खंधक' वर्णनात, 'प्रतिज्ञा भंगात दुक्कट आपत्ती होते' याविषयी असे म्हटले आहे की, केवळ 'या तीन महिन्यांत येथे वर्षावास करा' या प्रतिज्ञेच्या भंगातच आपत्ती होते असे नाही, तर 'या तीन महिन्यांत भिक्षा ग्रहण करा, आपण दोघेही वर्षावास करू, एकत्र उद्देशून दान देऊ' इत्यादी प्रकारच्या त्या त्या प्रतिज्ञेच्या भंगातही दुक्कट आपत्ती होते. आणि ती सुरुवातीला शुद्ध चित्त असून नंतर प्रतिज्ञा-भंग केल्यामुळे होते; परंतु सुरुवातीलाच अशुद्ध चित्त ठेवून प्रतिज्ञा केल्यास 'पाचित्तिय' आपत्ती होते, असे म्हटले आहे."

ဣစ္စေဝံ ဘိက္ခူနံ အညမညံ ဒါယကေဟိစ သဒ္ဓိံ ပဋိဇာနိတွာ ဝိသံဝါဒနပစ္စယာ အညေသံ အတ္ထဟိတဘေဒေယေဝ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဝုတ္တာ, န အတ္တနော ဣစ္ဆာဝသေန သယမေဝ အဟံ ဘုဉ္ဇိဿာမိ သယိဿာမီတိ ဧဝမာဒိနာ ဝတွာ ယထာဝုတ္တာနုရူပံ အကတွာ ဝိသံဝါဒနေတိ. သစေ ပန ဘိက္ခုသာမဏေရာနံ ပဌမမေဝ အာမ ဘန္တေတိအာဒိနာ ပဋိညံ ကတွာ ပစ္ဆာ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန တံတံအာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော သဟ ပဋိဿဝဝိသံဝါဒေန ဒုက္ကဋာပတ္တိယာ အာပဇ္ဇေယျ, ဧဝံ သတိ တတ္ထ တတ္ထ သိက္ခာပဒေသု ဒွေ ဒွေ အာပတ္တိယော ပညာပေယျ, န စ ဧဝမ္ပိ ပညတ္တာ, တေနေဝ ပဋိဿဝဒုက္ကဋာပတ္တိ နာမ ပရေသံ သန္တိကေ ပရေသံ မတိံ ဂဟေတွာ ပဋိဇာနိတွာ ဝိသံဝါဒနဋ္ဌာနေယေဝ ပညတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

"अशा प्रकारे, भिक्खूंनी परस्परांशी किंवा दायकांशी प्रतिज्ञा करून तिचा भंग केल्यामुळे, इतरांच्या हितसंबंधांना बाधा पोहोचल्यासच दुक्कट आपत्ती सांगितली आहे; स्वतःच्या इच्छेनुसार स्वतःच 'मी जेवीन, मी झोपेन' इत्यादी बोलून, सांगितल्याप्रमाणे न केल्याने होणाऱ्या प्रतिज्ञा-भंगात नाही. जर भिक्खू आणि सामणेरांनी सुरुवातीलाच 'होय, भंते' अशी प्रतिज्ञा करून, नंतर काही कारणास्तव त्या त्या आपत्तीला प्राप्त होताना, प्रतिज्ञा-भंगाच्या दुक्कट आपत्तीलाही प्राप्त व्हावे लागले असते, तर अशा वेळी त्या त्या सिक्खापदांमध्ये दोन-दोन आपत्ती प्रज्ञप्त कराव्या लागल्या असत्या; परंतु तशा प्रज्ञप्त केलेल्या नाहीत. म्हणूनच, प्रतिज्ञा-भंगाची दुक्कट आपत्ती ही इतरांच्या सन्निध, इतरांचे मत मान्य करून प्रतिज्ञा केल्यावर तिचा भंग करण्याच्या बाबतीतच प्रज्ञप्त केली आहे, असे समजले पाहिजे."

ဣဒါနိ ရာဇာ သာသနဿ သုဒ္ဓိံ ဣစ္ဆန္တော ဣမိနာ ဥပါယေန ဘိက္ခုသာမဏေရာနံ သီလံ သံဝရာပေန္တော ပစ္စက္ခသမ္ပရာယိကဘယံ အနုပေက္ခိတွာ သံဝရံ အာပဇ္ဇေယျုန္တိ စိန္တေတွာ ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခေ ပဋိညံ ကာရာပိတတ္တာ န ကောစိ ဒေါသော ဒိဿတိ. ဘိက္ခုသာမဏေရာနမ္ပိ ဘိယျောသောမတ္တာယသီလံ သံဝရိတွာ သီလပရိသုဒ္ဓိ ဘဝေယျာတိ. အထ ရာဇာ သဗ္ဗေသံ ဘိက္ခုသာမဏေရာနံ ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခေ ပဋိညံ ကာရာပေတွာ သီလံ ရက္ခာပေသီတိ.

आता, शासनाची शुद्धी इच्छिणाऱ्या राजाने या उपायाने भिक्खू आणि सामणेरांच्या शीलाचे संवरण करवून, प्रत्यक्ष व पारलौकिक भयाचा विचार करून त्यांनी संवराचे (संयमाचे) पालन करावे असा विचार केला; आणि बुद्धांच्या समोर प्रतिज्ञा करवून घेतल्यामुळे यात कोणताही दोष दिसत नाही. भिक्खू आणि सामणेरांनीही अधिक प्रमाणात शीलाचे संवरण करून शीलपरिशुद्ध व्हावे (हा यामागील हेतू होता). त्यानंतर राजाने सर्व भिक्खू आणि सामणेरांकडून बुद्धांच्या समोर प्रतिज्ञा करवून घेऊन शीलाचे रक्षण करविले.

ဣစ္စေဝံ ဣမဿ ရညော ကာလေ ပုဗ္ဗေ အလဇ္ဇိနောပိ သမာနာ ဘယံ အနုပေက္ခိတွာ ယေဘုယျေန လဇ္ဇိနောဝ ဘဝန္တီတိ.

अशा प्रकारे, या राजाच्या काळात पूर्वी जे निर्लज्ज (शीलहीन) होते, तेसुद्धा भयाचा विचार करून बहुतांश करून लज्जावान (शीलवान) बनले.

ဗုဒ္ဓဿ [Pg.175] ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနတော တိသတာဓိကာနံ ဒွိဝဿသဟဿာနံ ဥပရိ နဝုတိမေ သံဝစ္ဆရေ ဗဟိနဒီတီရေ ဂါမသီမတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အန္တောဥဒကုက္ခေပါ, တာဝ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဘိက္ခူနံ သုခေန ဂမနတ္ထာယ ဂဟဋ္ဌာ ဂါမသီမာယ ဥဒကုက္ခေပသီမံ သမ္ဗန္ဓိတွာ သေတုံ အကံသု.

बुद्ध भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर दोन हजार तीनशे नव्वद (२३९०) वर्षांनंतर, नदीच्या बाहेरील तीरावर गावच्या सीमेपासून सुरू करून पाण्यातील मर्यादेपर्यंत (उदकुक्खेप सीमेपर्यंत) विनय कर्म करणाऱ्या भिक्खूंच्या सुलभ गमनासाठी गृहस्थांनी गावच्या सीमेला उदकुक्खेप सीमेशी जोडून एक पूल बांधला.

အထ တတ္ထ ဉာဏာလင်္ကာရသုမနမဟာဓမ္မရာဇဂုရုဂဏာ စရိယနာမကော ထေရော ဥပသမ္ပဒါဒိဝိနယကမ္မာနိ ကတိပယ ဝဿေသု အကာသိ.

त्यानंतर तिथे 'ज्ञानालंकार सुमन महाधम्मराजगुरु गणाचार्य' नावाच्या थेरांनी काही वर्षे उपसंपदा इत्यादी विनय कर्मे केली.

ဓီရာနန္ဒတ္ထေရော ပန တတ္ထ သင်္ကရဒေါသော ဟောတီတိ ကမ္မံ ကာတုံ န ဣစ္ဆတိ. တထာ ပဋ္ဌာယ ယေ ယေ ဉာဏာလင်္ကာရသုမနမဟာဓမ္မရာဇဂုရုဂဏာစရိယဿ မတိံ ရုစ္စန္တိ, တေ တေ တဿ ပက္ခိကာ ဘဝန္တိ. ယေ ယေ ပန ဓီရာနန္ဒတ္ထေရဿမတိံ ရုစ္စန္တိ, တေတေ တဿ ပက္ခိကာ ဘဝန္တိ. ဧဝံလင်္ကာဒီပေ အမရပုရနိကာယိကာ ဘိက္ခူ. ဒွေဓာ ဘိန္ဒိတွာ တိဋ္ဌန္တိ.

परंतु धीरानंद थेरांना तिथे संकर दोष (मिश्रण दोष) होतो असे वाटल्याने ते कर्म करण्याची इच्छा नव्हती. तेव्हापासून ज्यांना ज्यांना ज्ञानालंकार सुमन महाधम्मराजगुरु गणाचार्यांचे मत पटले, ते त्यांच्या पक्षाचे झाले; आणि ज्यांना ज्यांना धीरानंद थेरांचे मत पटले, ते त्यांच्या पक्षाचे झाले. अशा प्रकारे श्रीलंका द्वीपातील अमरपूर निकायाचे भिक्खू दोन गटांत विभागले गेले.

အထ ဓီရာနန္ဒပက္ခေ ဘိက္ခု တပ္ပက္ခိကဿ သီလက္ခန္ဓတ္ထေရဿ သိဿေ ဓမ္မက္ခန္ဓဝနရတနဘိက္ခူ အမှာကံ ဇမ္ဗုဒီပေ ရတနပုဏ္ဏနဂရံ ပေသေသုံ သံဃရာဇမဟာထေရဿ သန္တိကေ ဩဝါဒဿ ပဋိဂ္ဂါဟဏတ္ထာယ. တေ စ ကလိယုဂေ အဋ္ဌာရသာဓိကေ ဒွိဝဿသတေ သဟဿေစ သမ္ပတ္တေ ကတ္တိကမာသဿ ဇုဏှပက္ခအဋ္ဌမိယံ သီဟဠဒီပတော နိက္ခမိတွာ အာဂစ္ဆန္တာ ဧကူနဝီသာဓိကေ ဒွိဝဿသတေ သဟဿေစ သမ္ပတ္တေ ဖဂ္ဂုနမာသဿ ဇုဏှပက္ခသတ္တမိယံ ရတနပုဏ္ဏနဂရံ သမ္ပတ္တာ.

त्यानंतर धीरानंद पक्षातील भिक्खूंनी, त्यांच्याच पक्षातील शीलक्खंध थेरांचे शिष्य असलेल्या धम्मक्खंध आणि वनरतन भिक्खूंना आमच्या जम्बुद्वीपातील रतनपुण्ण नगरात संघराज महाथेरांकडून उपदेश ग्रहण करण्यासाठी पाठवले. ते कलियुग १२१८ मध्ये कार्तिक महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या अष्टमीला सिंहलद्वीपावरून निघून प्रवास करत कलियुग १२१९ मध्ये फाल्गुन महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या सप्तमीला रतनपुण्ण नगरात पोहोचले.

အထ ဓမ္မရာဇာ သံဃရာဇဿ အာရာမေ စတုဘူမိကံ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တတ္ထ တေ ဝသာပေသိ. စတူဟိ ပစ္စယေဟိစ သင်္ဂဟံ အကာသိ. သံဃရာဇာစ တေသံ ဒွိန္နံ ပက္ခိကာနံ ဝစနံ သုတွာ ဗဟူဟိ ဂန္ထေဟိ သံသန္ဒိတွာ ဝိဝါဒံ ဝိနိစ္ဆိန္ဒိ. တာဒိသေ ဌာနေ သင်္ကရဒေါသဿ အတ္ထိဘာဝံ ပကာသေတွာ သန္ဒေသပဏ္ဏမ္ပိ တေသံ အဒါသိ.

त्यानंतर धम्मराजांनी संघराजांच्या आरामात चार मजली विहार बांधून तिथे त्यांना राहण्याची सोय केली आणि चार प्रत्ययांनी (चीवर, पिंडपात, सेनासन, ग्लानप्रत्यय-भेषज) त्यांचा सत्कार केला. संघराजांनी त्या दोन्ही पक्षांचे म्हणणे ऐकून, अनेक ग्रंथांशी पडताळून पाहून त्या विवादाचा निवाडा केला. अशा ठिकाणी संकर दोषाचे अस्तित्व स्पष्ट करून त्यांनी त्यांना एक संदेशपत्र देखील दिले.

မဟာဓမ္မရာဇာစ [Pg.176] တေသံ ပုန သိက္ခံ သံဃရာဇဿ သန္တိကေ ဂဏှာပေတွာ ပိဋကတ္တယပေါတ္ထကာဒီနိ ဒါတဗ္ဗဝတ္ထူနိ ဒတွာ တသ္မိံယေဝ သံဝစ္ဆရေ ပဌမအာသာဠိမာသဿ ကာဠပက္ခဒသမိယံ နာဝါယ တေ ပေသေသိ.

आणि महाधम्मराजांनी त्यांना संघराजांच्या सन्निध पुन्हा शिक्षण देववून, त्रिपिटक ग्रंथ इत्यादी दान देण्याच्या वस्तू देऊन, त्याच वर्षी पहिल्या आषाढ महिन्याच्या कृष्ण पक्षाच्या दशमीला त्यांना नौकेने रवाना केले.

တတော ပစ္ဆာစ ဉာဏာလင်္ကာရသုမနမဟာဓမ္မရာဇဂုရုဂဏာစရိယပက္ခေ ဘိက္ခူပိ တပ္ပက္ခိကဿ ပညာမောလိတ္ထေရဿ သိဿေ ဝိမလဇောတိဓမ္မနန္ဒဘိက္ခူ ပေသေသုံ သဒ္ဓိံ အရိယာလင်္ကာရေန နာမ သာမဏေရေန စတူဟိစ ဥပါသကေဟိ. တေစ ကလိယုဂေ ဝီသာဓိကေ ဒွိသတေ သဟဿေစ သမ္ပတ္တေ ကတ္တိကမာသဿ ဇုဏှပက္ခပဉ္စမိယံ သမ္ပတ္တာ.

त्यानंतर, ज्ञानालंकार सुमन महाधम्मराजगुरु गणाचार्य पक्षातील भिक्खूंनीसुद्धा त्यांच्याच पक्षातील पञ्ञामोलि (प्रज्ञामौलि) थेरांचे शिष्य असलेल्या विमलजोति आणि धम्मानंद भिक्खूंना, 'अरियालंकार' नावाच्या सामणेरासह आणि चार उपासकांसह पाठवले. ते कलियुग १२२० मध्ये कार्तिक महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या पंचमीला पोहोचले.

တဒါပိ သံဃရာဇဿ အာရာမေယေဝ ဧကံ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ တေ ဝသာပေသိ. စတူဟိ ပစ္စယေဟိစ သင်္ဂဟံ အကာသိ. သံဃရာဇာပိ ပုန ဝိနိစ္ဆယံ အဒါသိ ယထာဝုတ္တနယေန. ဓမ္မရာဇာ တေသမ္ပိ ဘိက္ခူနံ သံဃရာဇဿ သန္တိကေ ပုန သိက္ခံ ဂဏှာပေတွာ သာမဏေရဉ္စ ဥပသမ္ပာဒေတွာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သင်္ဂဟံ ကတွာ ပဟိဏိ.

तेव्हाही संघराजांच्या आरामातच एक विहार बांधून त्यांना तिथे राहण्याची सोय केली आणि चार प्रत्ययांनी त्यांचा सत्कार केला. संघराजांनीही पूर्वोक्त पद्धतीनेच पुन्हा निवाडा दिला. धम्मराजांनी त्या भिक्खूंनाही संघराजांच्या सन्निध पुन्हा शिक्षण देववून, सामणेराला उपसंपदा देऊन आणि चार प्रत्ययांनी त्यांचा सत्कार करून रवाना केले.

တတော ပစ္ဆာစ ကလိယုဂေ ဗာဝီသာဓိကေ ဒွိဝဿသတေ သဟဿေစ သမ္ပတ္တေ မာဃမာသဿ ကာဠပက္ခဧကာဒသမိယံ သီဟဠဒီပတောယေဝ ဒွေ ဘိက္ခူ တယော သာမဏေရာ စတ္တာရော ဥပါသကာ သရဇတသုဝဏ္ဏကရဏ္ဍကံ သရဇတသုဝဏ္ဏစေတိယဒါတုံ ဟတ္ထိဒန္တမယံ ဗုဒ္ဓရူပံ မဟာဗောဓိပတ္တာနိ မဟာဗောဓိတစံ မဟာဗောဓိပတိဋ္ဌာနသူမိံ သီဟဠဒက္ခိဏသာခါဗောဓိပတ္တာနိ ဒုတိယသတ္တာဟအနိမိသဋ္ဌာနဘူမိဉ္စ ဓမ္မပဏ္ဏာကာရတ္ထာယ ဂဟေတွာ ရတနပုဏ္ဏံ နာမ မဟာရာဇဋ္ဌာနီနဂရံ သမ္ပတ္တာ. တေသမ္ပိ ဓမ္မရာဇာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သင်္ဂဟံ ကတွာ သံဃရညော အာရာမေ ဝသာပေသိ. ဘိက္ခုနဉ္စ ပုန သိက္ခံ ဂဏှာပေသိ. သာမဏေရာနဉ္စ ဥပသမ္ပဒကမ္မံ ဂဟဋ္ဌာနဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇကမ္မံ ဂဏှာပေသိ.

त्यानंतर, कलियुग १२२२ मध्ये माघ महिन्याच्या कृष्ण पक्षाच्या एकादशीला सिंहलद्वीपावरूनच दोन भिक्खू, तीन सामणेर आणि चार उपासक हे चांदी व सोन्याचे करंडक, चांदी व सोन्याचे चैत्य धातू, हस्तिदंताची बुद्धमूर्ती, महाबोधीची पाने, महाबोधीची साल, महाबोधीच्या अधिष्ठानाची माती, सिंहलद्वीपातील दक्षिण शाखा बोधीची पाने आणि दुसऱ्या सप्ताहातील अनिमिश स्थानाची माती धम्म-भेट म्हणून घेऊन रतनपुण्ण नावाच्या राजधानीच्या नगरात पोहोचले. धम्मराजांनी त्यांचाही चार प्रत्ययांनी सत्कार करून संघराजांच्या आरामात राहण्याची सोय केली. त्यांनी भिक्खूंना पुन्हा शिक्षण देववले, सामणेरांचे उपसंपदा कर्म करवून घेतले आणि गृहस्थांना प्रव्रज्या दिली.

ဣစ္စေဝံ မရမ္မရဋ္ဌေ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇ္ဇတနာ [Pg.177] သာသနဿ ထေရပရမ္ပရဝသေန ပတိဋ္ဌာနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

अशा प्रकारे, मरामर राष्ट्रात (म्यानमारमध्ये) भगवंतांच्या परिनिर्वाणापासून आजतागायत थेर परंपरेद्वारे धम्मशासनाची प्रतिष्ठापना झाली आहे, असे समजावे.

ဣစ္စေဝံ မရမ္မမဏ္ဍလေ အရိမဒ္ဒနပုရေ အရဟန္တတ္ထေရဂဏော ဥတ္တရာဇီဝတ္ထေရဆပ္ပဒတ္ထေရဂဏော သိဝလိတ္ထေရဂဏော အာနန္ဒတ္ထေရဂဏော တာမလိန္ဒတ္ထေရဂဏောတိ ပဉ္စ ဂဏာ အဟေသုံ.

अशा प्रकारे, मरामर मंडळातील अरिमद्दनपुरात अरहंत थेर गण, उत्तराजीव थेर व छप्पद थेर गण, सीवलि थेर गण, आनंद थेर गण आणि तामलिंद थेर गण असे पाच गण (गट) होते.

ဣဒါနိ အရိမဒ္ဒနနဂရေ ပဉ္စဂဏတော ပဋ္ဌာယ ဝိဇယပုရဇေယျပုရရတနပူရေသု ထေရပရမ္ပရဝသေန သာသနဿ အနုက္ကမေန အာဂတဘာဝံ ဒဿယိဿာမိ. သိရိခေတ္တနဂရေ ဟိ ‘သော ယာံ နောံ’ နာမ ရာဇာ ပရက္ကမဝံသိကဿ သာရဒဿိတ္ထေရဿ အန္တေဝါသိကံ သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိတ္ထေရံ အတ္တနော အာစရိယံ ကတွာ ပူဇေသိ.

आता, अरिमद्दन नगरातील पाच गणांपासून सुरू करून विजयपूर, जेय्यपूर आणि रतनपूर येथे थेर परंपरेच्या माध्यमातून धम्मशासनाचा अनुक्रमाने झालेला विकास मी दर्शवीन. सिरिखेत्त नगरात 'सो यां नों' नावाच्या राजाने पराक्रमवंशीय सारदस्सी थेरांचे अंतेवासी (शिष्य) असलेल्या सद्धम्मट्ठिति थेरांना आपले आचार्य बनवून त्यांचा आदरसत्कार केला.

ကလိယုဂဿ စတုဝဿာဓိကအဋ္ဌသတကာလေ သိရိခေတ္တနဂရတော အာဂန္တွာ သော ရတနပူရေ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. အထ အတ္တနော ပုတ္တံ အနေကိဘံ နာမ ရာဇကုမာရံ မဟာရာဇ နာမေန သိရိခေတ္တနဂရံ ဘုဉ္ဇာပေသိ. ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ‘ကူ ဝ္ဌေ ဋ-ယော မော’ နဂရံ, ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ ‘ဖော ခေါံ’ နာမ ဌာနံ, ဥတ္တရဒိသာဘာဂေ ‘မ လောံ’ နဂရံ, ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေ ‘ကောံ ခေါံ’ နာမ ဌာနံ, ဧတ္ထန္တရေ နိသိန္နာနံ ဂိဟီနံ မမ ပုတ္တဿ အာဏာ ပဝတ္တတု, ဘိက္ခူနံ မမာစရိယဿ သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိတ္ထေရဿ အာဏာ ပဝတ္တတူတိ နိယျာဒေသိ.

कलियुग ८०४ मध्ये सिरिखेत्त नगरावरून yeऊन त्याने रतनपूर येथे राज्य केले. त्यानंतर त्याने आपल्या 'अनेकिभ' नावाच्या राजकुमार पुत्राला 'महाराज' या नावाने सिरिखेत्त नगराचा शासक बनवले. दक्षिण दिशेला 'कू वठे ट-यो मो' नगर, पश्चिम दिशेला 'फो खों' नावाचे स्थान, उत्तर दिशेला 'मा लों' नगर आणि पूर्व दिशेला 'कों खों' नावाचे स्थान, या दरम्यान राहणाऱ्या गृहस्थांवर माझ्या पुत्राची आज्ञा चालावी आणि भिक्खूंवर माझे आचार्य सद्धम्मट्ठिति थेरांची आज्ञा चालावी, असे त्याने घोषित केले.

တဿစ သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိတ္ထေရဿ အရိယဝံသတ္ထေရော မဟာသာမိတ္ထေရောတိ ဒွေ သိဿာ အဟေသုံ. တေသု မဟာသာမိတ္ထေရော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန သာသနဝံသံ အာနေဿာမီတိ သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ သီဟဠဒီပတော သဒ္ဓိံ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓမ္မစာရိံ နာမ ထေရံ အာနေတွာ အဘိနဝသိက္ခံ ဂဏှိတွာ သိရိခေတ္တနဂရေ သီဟဠဒီပဝံသိကံ သာသနံ ဝဍ္ဎာပေတွာ နိသီဒိ. တဿ မဟာသာရိတ္ထေရဿ သိဿော အတုလဝံသော နာမ ထေရော စတူသု ဒိသာသု အဟိဏ္ဍိတွာ ပရိယတ္တိံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သိရိခေတ္တနဂရေယေဝ [Pg.178] တမ္ဗုလဘုဉ္ဇမာတိကာသမီပေ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတွာ နိသီဒိ. တဿ အတုလဝံသတ္ထေရဿ သိဿော ရတနရံသီ နာမ ထေရောစ ပရိယတ္တိဝေသာရဇ္ဇံ ပတွာ သိရိခေတ္တနဂရေယေဝ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတွာ နိသီဒိ. တဿစ ရတနရံ သိတ္ထေရဿ သိဿော သတွဝဓမ္မရာဇဿ အာစရိယော အဘိသင်္ကေတော နာမ ထေရော ပရိယတ္တိဝေသာရဇ္ဇံ ပတွာ သိရိခေတ္တနဂရယေဝ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတွာ နိသီဒိ. တဿ ပန သိဿော မုနိန္ဒဃောသော နာမ ထေရော အတ္ထိ. ကလိယုဂေ သတ္တတာဓိကေ နဝသတေ သမ္ပတ္တေ ပစ္ဆိမပက္ခာဓိကရာဇာ သိရိခေတ္တနဂရံ အဘိဘဝိတွာ နန္ဒယောဓေန နာမ အမစ္စေန သဒ္ဓိံ တံ မုနိန္ဒဃောသတ္ထေရံ အာနေတွာ ရတနပူရေ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

आणि त्या सद्धम्मट्ठिति थेरांचे अरियवंस थेर आणि महासामि थेर नावाचे दोन शिष्य होते. त्यांपैकी महासामि थेरांनी पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीने 'मी शासनवंश आणणार' असा विचार करून सिंहलद्विपाला जाऊन, सिंहलद्विपावरून पाच भिक्खूंसह सद्धम्मचारी नावाच्या थेरांना आणले, नवीन दीक्षा ग्रहण केली आणि सिरिखेत्त नगरात सिंहलद्विपीय परंपरेच्या शासनाचा विस्तार करून ते तेथे राहिले. त्या महासारि थेरांचे शिष्य अतुलवंस नावाचे थेर चारही दिशांना फिरून, परियत्तीचे अध्ययन करून सिरिखेत्त नगरातच तम्बुलभुंजमातिका जवळ शासनाचा सांभाळ करत राहिले. त्या अतुलवंस थेरांचे शिष्य रतनरंसी नावाचे थेर देखील परियत्तीमध्ये प्राविण्य मिळवून सिरिखेत्त नगरातच शासनाचा सांभाळ करत राहिले. आणि त्या रतनरंसी थेरांचे शिष्य, जे सत्ववधम्मराजाचे आचार्य होते, अभिसंकेत नावाचे थेर परियत्तीमध्ये प्राविण्य मिळवून सिरिखेत्त नगरातच शासनाचा सांभाळ करत राहिले. त्यांचे शिष्य मुनिन्दघोस नावाचे थेर होते. कलियुगातील ९७० वर्षे पूर्ण झाल्यावर, पश्चिमेकडील राजाने सिरिखेत्त नगरावर विजय मिळवून, नन्दयोध नावाच्या अमात्यासह त्या मुनिन्दघोस थेरांना आणून रतनपूर येथे प्रस्थापित केले.

သော ကိရ ပစ္ဆိမပက္ခာဓိကရာဇာ ဧဝံ ကထေသိ,- အဟံ သိရိခေတ္တနဂရံ လဘိတွာ ဧကံယေဝ ဘိက္ခုံ ဧကံယေဝ ဂိဟိံ လဘာမီတိ.

असे म्हटले जाते की, त्या पश्चिमेकडील राजाने असे म्हटले होते की, - 'मी सिरिखेत्त नगर मिळवून केवळ एकच भिक्खू आणि एकच गृहस्थ मिळवला आहे.'

သော ပန ထေရော သာမဏေရနာမေန မုနိန္ဒဃောသော နာမ. ဥပသမ္ပန္နကာလေ ပန မာတုလဘူတဿ ထေရဿ နာမေန ဥပါလိ နာမ. ဒိန္နနာမေန ပန တိပိဋကာလင်္ကာရော နာမ. တိရိယပဗ္ဗတဝိဟာရေ ပန ဝါသတ္တာ ဌာနနာမေန တိရိယပဗ္ဗတတ္ထေရော နာမ.

ते थेर श्रामणेर अवस्थेत 'मुनिन्दघोस' या नावाने ओळखले जात होते. उपसंपदेच्या वेळी त्यांच्या मामा असलेल्या थेरांच्या नावावरून त्यांचे नाव 'उपालि' असे ठेवण्यात आले. दिलेल्या पदवीच्या नावाने ते 'तिपिटकालङ्कार' म्हणून ओळखले जात. आणि तिरियपब्बत विहारात राहिल्यामुळे, त्या स्थानाच्या नावावरून त्यांना 'तिरियपब्बत थेर' असे म्हटले जाई.

သော ကိရ ဧရာဝတီနဒီတီရေ စတုဘူမိကဝိဟာရေ ပဌမံ နိသီဒိတွာ ပစ္ဆာ ကလိယုဂဿ ဝဿသဟဿေ ကာလေသဋ္ဌိဝဿာယုကော ဟုတွာ တိရိယပဗ္ဗတဝိဟာရေ နိသီဒိ. သာမဏေရကာလေ သော ဇလုမသျာမဘယေန ရတနပူရတော နိက္ခမိတွာ ကေတုမတီနဂရံ ပတွာ တတ္ထ တိသာသနဓဇတ္ထေရဿ သိဿဘူတဿ ဓမ္မရာဇဂုရုတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဏှိံ. ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာသု အတိဆေကတာယ ဒဟရကာလေယေဝစ ဝေဿန္တရဇာတကံ ကဗျာလင်္ကာရေန ဗန္ဓိတွာ ကထနတော အတိဝိယ ပါကဋော အဟောသိ. တဿ ပန [Pg.179] ထေရဿ သိဿော ဥစ္စနဂရဝါသီ မဟာတိဿတ္ထေရောတိ သင်္ဂိရဇနပဒေ အရညဝါသံ ဝသိတွာ ပရိယတ္တိံ ဝါစေတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိ. တဿ ပန သိဿော ရေမိနဂါမေ ဂါမဝါသီ စန္ဒတ္ထေရော နာမ. တဿ သိဿော တံဂါမဝါသီ ဂုဏသိရိတ္ထေရော နာမ. တဿ သိဿော တံဂါမဝါသီ ကလျာဏဓဇတ္ထရော နာမ. သော ပန ထေရော ပဒုမနဂရေ သဟဿောရောဓဗောဓောဒဓိဂါမေသု ပရိယတ္တိံ ဝါစေတွာ နိသီဒိ. တဿ သိဿော ဗောဓောဒဓိဂါမဝါသိနော ဣန္ဒောဘာသကလျာဏစက္ကဝိမလာစာရတ္ထေရာ သဟဿောရောဓဂါမဝါသိနော ဂုဏသာရစန္ဒသာရတ္ထေရာ ဝံတုမဂါမဝါသီ ဝရဧသိတ္ထေရော ကန္နိနဂရေ ဇရရာဇဂါမ ဝါသီ ဂုဏသိရိတ္ထေရောစာတိ ဣမေ ထေရာ ကလျာဏဓဇတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပုန သိက္ခံ ဂဟေတွာ ပရိယတ္တိံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကောဝိဒါ အဟေသုံ.

ते सुरुवातीला इरावती नदीच्या तीरावरील चतुर्भुमिक विहारात राहिले आणि नंतर कलियुगाच्या एक हजार वर्षांच्या काळात, वयाची साठ वर्षे पूर्ण झाल्यावर तिरियपब्बत विहारात राहिले. श्रामणेर असताना, ते जलुम-श्यामच्या भयाने रतनपूरहून निघून केतुमती नगरात पोहोचले आणि तेथे तिसासनधज थेरांचे शिष्य असलेल्या धम्मराजगुरु थेरांच्या जवळ ग्रंथांचे अध्ययन केले. पालि, अट्ठकथा आणि टीका यांमध्ये अत्यंत निपुण असल्यामुळे आणि तरुण वयातच वेस्सन्तर जातकाची काव्यरूपात रचना करून त्याचे कथन केल्यामुळे ते अत्यंत प्रसिद्ध झाले. त्या थेरांचे शिष्य उच्चनगरचे रहिवासी महातिस्स थेर यांनी संगिर जनपदात अरण्यवास करून, परियत्तीचे अध्यापन करून शासनाचा सांभाळ केला. त्यांचे शिष्य रेमि गावातील ग्रामवासी चन्द थेर होते. त्यांचे शिष्य त्याच गावातील गुणसिरि थेर होते. त्यांचे शिष्य त्याच गावातील कल्याणधज थेर होते. ते थेर पदुमनगरात, सहस्सरोध आणि बोधोदधि गावांमध्ये परियत्तीचे अध्यापन करत राहिले. त्यांचे शिष्य - बोधोदधि गावातील रहिवासी इन्दोभास, कल्याणचक्क आणि विमलाचार थेर; सहस्सरोध गावातील रहिवासी गुणसार आणि चन्दसार थेर; वन्तुम गावातील रहिवासी वरएसी थेर; आणि कन्नि नगरातील जरराज गावातील रहिवासी गुणसिरि थेर - या सर्व थेरांनी कल्याणधज थेरांच्या जवळ पुन्हा दीक्षा घेऊन आणि परियत्तीचे अध्ययन करून प्राविण्य मिळवले.

တဿေဝ ကလျာဏဓဇတ္ထေရဿ သိဿော သင်္ဂိရဇနပဒေ သမိဝနဂါမေ နိသိန္နော ဓမ္မဓရော နာမ ထေရော မဟလ္လကကာလေ ပဒုမနဂရေ ကုသုမမူလဂါမေ နိသီဒိတွာ ဂန္ထံ ဝါစေတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိ.

त्याच कल्याणधज थेरांचे शिष्य, जे संगिर जनपदातील समिव गावामध्ये राहत होते, धम्मधर नावाचे थेर वृद्धपकाळात पदुमनगरातील कुसुममूल गावामध्ये राहून ग्रंथांचे अध्यापन करत शासनाचा सांभाळ करते झाले.

တေသု ဂုဏသိရိတ္ထေရော အမရပုရမာပကဿ ရညော ကာလေ ဂုဏာဘိလင်္ကာရသဒ္ဓမ္မမဟာရာဇာဓိရာဇဂုရူတိ နာမလဉ္ဆံ ဂဏှိတွာ ဇေယျဘူမိဝါသကိတ္တိဝိဟာရေ ပဋိဝသိ.

त्यांपैकी गुणसिरि थेरांनी अमरपूर वसवणाऱ्या राजाच्या काळात 'गुणाभिलङ्कारसद्धम्ममहाराजाधिराजगुरु' ही पदवी प्राप्त करून जेय्यभूमीतील कीर्ति विहारात निवास केला.

တဿ ပန ထေရဿ သိဿော ဉာဏာဘိဝံသဓမ္မသေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဂုရု နာမ မဟာထေရော. တဿေဝ ရညော ကာလေ သံဃရာဇာ အဟောသိ. သော ပန ထေရော သီဟဠဒီပေ အမရပုရနိကာယိကာနံ ပဘဝေါ. ဂုဏာဘိလင်္ကာရသဒ္ဓမ္မမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတ္ထေရဿေဝ သိဿော တိပိဋကာလင်္ကာရမဟာဓမ္မရာဇဂုရု နာမ ထေရော. တဿ သိဿော သူရိယဝံသာဘိသိရိပဝရာလင်္ကာရဓမ္မသေနာပတိ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု နာမ ထေရော အမရပုရဒုတိယမာပကဿ ရညော ကာလေ [Pg.180] သံဃရာဇာ အဟောသိ. တဿ ပန သိဿော ဉေယျ ဓမ္မာဘိဝံသမုနိဝရဉာဏကိတ္တိသိရိပဝရာလင်္ကာရဓမ္မသေနာပတိ- မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု မဟာထေရော ဒုတိယံ အမရပုရမာပကဿ ရတနပုဏ္ဏမာပကဿစ ရညော ကာလေသု သံဃ ရာဇာ အဟောသိ. သော ပန ဉာဏာဘိဝံသဓမ္မသေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတ္ထေရဿ သံဃရညော သိဿောပိ ဝရဧသိတ္ထေရဿ သိဿောစ အဟောသိ.

त्या थेरांचे शिष्य 'ञाणाभिवंसधम्मसेनापतिमहाधम्मराजगुरु' नावाचे महाथेर होते. ते त्याच राजाच्या काळात संघराज झाले. ते थेर सिंहलद्विपातील अमरपूर निकायाचे प्रवर्तक होते. गुणाभिलङ्कारसद्धम्ममहाधम्ममहाराजाधिराजगुरु थेरांचेच शिष्य 'तिपिटकालङ्कारमहाधम्मराजगुरु' नावाचे थेर होते. त्यांचे शिष्य 'सूरियवंसाभिसिरिपवरालङ्कारधम्मसेनापति महाधम्ममहाराजाधिराजगुरु' नावाचे थेर अमरपूरचे दुसरे संस्थापक असलेल्या राजाच्या काळात संघराज झाले. त्यांचे शिष्य 'ञेय्यधम्माभिवंसमुनिवरञाणकित्तिसिरिपवरालङ्कारधम्मसेनापति-महाधम्ममहाराजाधिराजगुरु' महाथेर हे दुसऱ्यांदा अमरपूर वसवणाऱ्या आणि रतनपुण्ण वसवणाऱ्या राजांच्या काळात संघराज झाले. ते संघराज ञाणाभिवंसधम्मसेनापतिमहाधम्ममहाराजाधिराजगुरु थेरांचे शिष्य आणि वरएसी थेरांचे देखील शिष्य होते.

အယံ သီဟဠဒီပတော သဗ္ဗပစ္ဆိမာဂတေဟိ သဒ္ဓမ္မစာရီမဟာသာမိတ္ထေရေဟိ ယာဝ အမှာကံ အာစရိယာ ထေရပရမ္ပရာ ဒဿနကထာ.

ही सिंहलद्विपावरून सर्वात शेवटी आलेल्या सद्धम्मचारी महासामि थेरांपासून ते आमच्या आचार्यांपर्यंतच्या थेर-परंपरेचे दर्शन घडवणारी कथा आहे.

အယမ္ပိ အပရာ ထေရပရမ္ပရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဆပ္ပဒတ္ထေရဝံသိကော သဒ္ဓမ္မကိတ္တိ နာမ ထေရော ဇေယျပုရံ အာဂန္တွာ စတုဒီပဘူမိဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ မဟာအရိယဝံသတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပရိယတ္တိံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တတော ပစ္ဆာ ဇေတဝနဝိဟာရံ သင်္ကမိတွာ တတ္ထ နိသီဒိတွာ ပရိယတ္တိံ ဝါစေတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိ.

ही दुसरी देखील थेर-परंपरा जाणून घ्यावी. छप्पद थेरांच्या परंपरेतील सद्धम्मकित्ति नावाचे थेर जेय्यपूर येथे आले आणि चतुद्दीपभूमी स्थानावर राहून महाअरियवंस थेरांच्या जवळ परियत्तीचे अध्ययन केले, त्यानंतर जेतवन विहारात जाऊन तेथे राहून परियत्तीचे अध्यापन करत शासनाचा सांभाळ करते झाले.

တဿ သဒ္ဓမ္မကိတ္တိတ္ထေရဿ သိဿော တိသာသနဓဇော နာမ. တဿ သိဿော ဓမ္မရာဇဂုရု နာမ. တဿ သိဿော မုနိန္ဒဃောသော နာမ. တဿ သိဿော မဟာတိဿော နာမ. တဿ သိဿော စန္ဒပညော နာမ. တဿ သိဿော ဂုဏသိရိ နာမ. တဿ သိဿော ဉာဏဓဇော နာမ. တဿ သိဿော ဓမ္မဓရော နာမ. တဿ သိဿော ဣန္ဒောဘာသော နာမ. တတော ပဋ္ဌာယ ကလျာဏစက္က ဝိမလာစာရ ဂုဏသာရ စန္ဒသာရ ဝရဧသီ ဂုဏသိရိ ဉာဏာဘိဝံသ ဉေယျဓမ္မာဘိဝံသတ္ထေရာနံ ဝသေန သာသနဝံသော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

त्या सद्धम्मकित्ति थेरांचे शिष्य तिसासनधज नावाचे होते. त्यांचे शिष्य धम्मराजगुरु नावाचे होते. त्यांचे शिष्य मुनिन्दघोस नावाचे होते. त्यांचे शिष्य महातिस्स नावाचे होते. त्यांचे शिष्य चन्दपञ्ञ नावाचे होते. त्यांचे शिष्य गुणसिरि नावाचे होते. त्यांचे शिष्य ञाणधज नावाचे होते. त्यांचे शिष्य धम्मधर नावाचे होते. त्यांचे शिष्य इन्दोभास नावाचे होते. तिथून पुढे कल्याणचक्क, विमलाचार, गुणसार, चन्दसार, वरएसी, गुणसिरि, ञाणाभिवंस आणि ञेय्यधम्माभिवंस थेरांच्या परंपरेनुसार शासनवंश समजून घ्यावा.

အယံ ပတ္တလင်္ကဿ ဆပ္ပဒတ္ထေရဿ သိဿဘူတာ သဒ္ဓမ္မကိတ္တိတ္ထေရတော ပဋ္ဌာယ ထေရပရမ္ပရဒဿနကထာ.

ही पत्तलङ्क येथील छप्पद थेरांचे शिष्य असलेल्या सद्धम्मकित्ति थेरांपासून सुरू होणारी थेर-परंपरेची कथा आहे.

ဣဒံ ရတနပုဏ္ဏနဂရေ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနံ.

हे रतनपुण्ण नगरातील शासनाचे प्रस्थापन होय.

ဧဝံ အပရန္တရဋ္ဌသင်္ခါတေန ဧကဒေသေန သကလမ္ပိ မရမ္မရဋ္ဌံ [Pg.181] ဂဟေတွာ သာသနဝံသော ဒဿေတဗ္ဗော. ဘဂဝါပိ ဟိ အပရန္တရဋ္ဌေ စန္ဒနဝိဟာရေ ဝသိတွာ တမ္ဗဒီပရဋ္ဌေ တံတံဒေသမ္ပိ ဣဒ္ဓိယာ စရိတွာ သတ္တာနံ ဓမ္မံ ဒေသေသိယေဝါတိ.

अशा प्रकारे, अपरान्तराष्ट्र नावाच्या एका भागाने संपूर्ण मरम्मराष्ट्राला ग्रहण करून शासनवंश दर्शविला पाहिजे. कारण भगवान सुद्धा अपरान्तराष्ट्रातील चन्दनविहारात राहून, तम्बदीपराष्ट्रातील त्या-त्या प्रदेशांत ऋद्धीने संचार करून प्राण्यांना धम्माचा उपदेश करते झाले.

ဣတိ သာသနဝံသေ အပရန္တရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

अशा प्रकारे, शासनवंशातील 'अपरान्तराष्ट्र शासनवंश कथा मार्ग'

နာမ ဆဋ္ဌော ပရိစ္ဆေဒေါ.

नावाचा हा सहावा परिच्छेद समाप्त झाला.

၇. ကသ္မိရဂန္ဓာရရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

७. काश्मीर-गन्धार राष्ट्र शासनवंश कथा मार्ग.

၇. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမာတိကာဝသေန ကသ္မီရဝန္ဓာရရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂံ ဝတ္တုံ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော, တသ္မာ တံ ဝက္ခာမိ.

७. आता, पूर्वोक्त मातृकेनुसार काश्मीर-गन्धार राष्ट्रातील शासनवंश कथा मार्ग सांगण्याची वेळ आली आहे, म्हणून मी ते सांगतो.

တတိယသင်္ဂီတာဝသာနေ ဟိ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော မဇ္ဈန္တိ ကတ္ထေရံ ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌံ ပေသေသိ,-တွံ ဧတံ ရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဧတ္ထ သာသနံ ပဘိဋ္ဌာပေဟီတိ. ဧတ္ထ စ ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌံ နာမ စီနရဋ္ဌသမီပေ တိဋ္ဌတိ. တေနေဝ ဟိ အဓုနာ ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌဝါသိနော စိနရဋ္ဌဝါသိနောစ မနုဿာ အရဝါဠဿ နာမ နာဂရာဇဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇ္ဇတနာ နာဂရူပံ ကတွာ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ သက္ကရောန္တိ, ဝတ္ထဘာဇနာဒီသုပိ နာဂရူပမေဝ တေ ယေဘုယျေန ကရောန္တီတိ.

तिसऱ्या संगीतीच्या समाप्तीनंतर, महामोग्गलिपुत्ततिस्स थेरांनी मज्झन्तिक थेरांना काश्मीर-गन्धार राष्ट्रात पाठवले की—'तुम्ही या राष्ट्रात जाऊन येथे शासनाची स्थापना करा.' आणि येथे काश्मीर-गन्धार राष्ट्र हे चीन राष्ट्राच्या जवळ आहे. म्हणूनच, आजतागायत काश्मीर-गन्धार राष्ट्रातील आणि चीन राष्ट्रातील लोक अरवाळ नावाच्या नागराजाच्या उत्पत्तीच्या काळापासून आजपर्यंत नागाचे रूप बनवून त्याचा मान, पूजा व सत्कार करतात; कपडे, भांडी इत्यादींवरही ते बहुधा नागाचेच रूप बनवतात.

သောစ မဇ္ဈန္တိကတ္ထေရောပိ စတူဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အတ္ထ ပဉ္စမော ဟုတွာ ပါဋလိပုတ္တတော ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဟိမဝတိ အရဝါဠဒဟဿ ဥပရိ ဩတရိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌေ သဿပါကသမယေ အရဝါဠော နာမ နာဂရာဇာ အရဝါဠဒဟေ နိသီဒိတွာ ကရကဝဿံ နာမ ဝဿာပေတွာ သဿံ ဟရာပေတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပေသိ. တေရောစ အရဝါဠဒဟဿ ဥပရိ ဩတရိတွာ အရဝါဠဒဟပိဋ္ဌိကံ စင်္ကမတိပိ တိဋ္ဌတိပိ နိသီဒတိပိ သေယျမ္ပိ ကပ္ပေတိ. နာဂမာဏဝကာ တံ ဒိသွာ အရဝါဠဿ နာဂရာဇဿ အာရောစေသုံ, - မဟာရာဇ ဧကော ဆိန္နဘိန္နပဋဓရော ဘဏ္ဍုကာသာဝဝသနော အမှာကံ ဥဒကံ ဒူသေတီတိ. တဒါ ပန ထေရော အတ္တာနံယေဝ [Pg.182] နာဂါနံ ဒဿေတိ. နဂရာဇာ တာဝဒေဝ ကောဓာဘိဘူတော နိက္ခမိတွာ ထေရံ ဒိသွာ မက္ခံ အဿဟမာနော အန္တလိက္ခေ အနေကာနိ ဘိံသနကာနိ နိမ္မိနိ. တတော တတော ဘုသာဝါတာ ဝါယန္တိ, ရုက္ခာ ဆိဇ္ဇန္တိ, ပဗ္ဗတကူဋာ ပတန္တိ မေဃာဂဇ္ဇန္တိ, ဝိဇ္ဇုံလတာ နိစ္ဆရန္တိ, အသနိယော ဖလန္တိ, ဘိန္နံ ဝိယ ဂဂနံ ဥဒကံ ပဂ္ဃရတိ, ဘယာနကရူပါ နာဂကုမာရာ သန္နိပတန္တိ, သယမ္ပိ ဓူမာယတိ ပဇ္ဇလတိ, ပဟရဏဝုဋ္ဌိယော ဝိဿဇ္ဇေတိ, ကော အယံမုဏ္ဍကော ဆိန္နဘိန္နပဋဓရောတိအာဒီဟိ ဖရုသဝစနေဟိ ထေရံ သန္တဇ္ဇေတိ, ဧထ ဂဏှထ ဟနထ နိဒ္ဓမထ ဣမံ သမဏန္တိ နာဂဗလံ အာဏာပေသိ.

ते मज्झन्तिक थेर सुद्धा इतर चार भिक्खूंसह स्वतः पाचवे होऊन पाटलीपुत्रातून आकाशात उडून हिमालयातील अरवाळ सरोवरावर उतरले. त्या वेळी काश्मीर-गन्धार राष्ट्रात पीक पिकण्याच्या वेळी, अरवाळ नावाचा नागराज अरवाळ सरोवरात बसून गारांचा पाऊस पाडत असे आणि पीक वाहून नेऊन महासागरात पोहोचवत असे. आणि थेर अरवाळ सरोवरावर उतरून, अरवाळ सरोवराच्या पृष्ठभागावर चंक्रमण करत होते, उभे राहत होते, बसत होते आणि शयनही करत होते. नागपुत्रांनी त्यांना पाहून अरवाळ नागराजाला सांगितले— 'महाराज, एक फाटके-तुटके वस्त्र परिधान केलेला, मुंडण केलेला आणि काषाय वस्त्र नेसलेला मनुष्य आमचे पाणी दूषित करत आहे.' तेव्हा थेरांनी स्वतःला नागांसमोर प्रकट केले. नागराज लगेचच क्रोधाने अभिभूत होऊन बाहेर पडला आणि थेरांना पाहून आपला संताप सहन न झाल्याने त्याने आकाशात अनेक भयानक रूपे निर्माण केली. चहूबाजूंनी सोसाट्याचा वारा वाहू लागला, झाडे उन्मळून पडू लागली, पर्वतांची शिखरे कोसळू लागली, ढग गर्जू लागले, विजा चमकू लागल्या, कडकडाट होऊ लागला, जणू आकाश फाटून पाणी कोसळत होते, भयानक रूपांचे नागकुमार एकत्र आले, तो स्वतःही धूर आणि ज्वाला ओकू लागला, शस्त्रांचा वर्षाव करू लागला. 'हा मुंडण केलेला, फाटके-तुटके वस्त्र नेसलेला कोण आहे?' अशा कठोर शब्दांत तो थेरांना धमकावू लागला आणि त्याने नागसेनेला आज्ञा दिली— 'या, या श्रमणाला पकडा, मारा आणि हाकलून द्या!'

ထေရော သဗ္ဗံ တံ ဘိံသနကံ အတ္တနော ဣဒ္ဓိဗလေန ပဋိဗာဟိတွာ နာဂရာဇာနံ အာဟ,–

थेरांनी आपल्या ऋद्धीबलाने तो सर्व भयानक प्रकार रोखून धरला आणि नागराजाला म्हणाले—

သဒေဝကောပိ စေ လောကော, အာဂန္တွာ တာသယေယျ မံ;

န မေ ပဋိဗလော အဿ, ဇနေတုံ ဘယဘေရဝံ.

'देवलोकासह जरी सर्व जग येऊन मला घाबरवू लागले, तरी माझ्यामध्ये भय आणि दहशत निर्माण करण्यास ते समर्थ होणार नाही.'

သစေပိ တွံ မဟိံ သဗ္ဗ, သသမုဒ္ဒံ သပဗ္ဗတံ;

ဥက္ခိပိတွာ မဟာနာဂ, ခိပေယျာသိ မမူပရိ.

'हे महानागा! समुद्रासह आणि पर्वतांसह ही संपूर्ण पृथ्वी जरी तू उचलून माझ्यावर फेकलीस,'

နေဝ မေ သက္ကုဏေယျာသိ, ဇနေတုံ ဘယဘေရဝံ;

အညဒတ္ထု တဝေဝဿ, ဝိဃာတော ဥရဂါဓိပါတိ.

'तरीही तू माझ्यामध्ये भय आणि दहशत निर्माण करू शकणार नाहीस; उलट, हे सर्पराज! यात तुझाच विनाश होईल.'

ဧဝံ ဝုတ္တေ နာဂရာဇာ ဝိဟတာနုဘာဝေါ နိပ္ဖလဝါယာမော ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော အဟောသိ.

असे म्हटले असता, नागराजाचा प्रभाव नष्ट झाला, त्याचे प्रयत्न निष्फळ ठरले आणि तो दुःखी व खिन्न झाला.

တံ ထေရော တင်္ခဏာနုရူပါယ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ တီသု သရဏေသု ပဉ္စသုစ သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ သဒ္ဓိံ စတုရာသီတိယာ နာဂသဟဿေဟိ. အညေပိ ဗဟူ ဟိမဝန္တဝါသိနော ယက္ခာစ ဂန္ဓဗ္ဗာစ ကုမ္ဘဏ္ဍာစ ထေရဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ သရဏေသုစ သီလေသုစ ပတိဋ္ဌဟိံသု. ပဉ္စကောပိ ယက္ခော သဒ္ဓိံ ဘရိယာယ ယက္ခိနိယာ ပဉ္စဟိစ ပုတ္တသတေဟိ ပဌမေ [Pg.183] ဖလေ ပတိဋ္ဌိတော. အထာယသ္မာ မဇ္ဈန္တိ ကတ္ထေရော သဗ္ဗေနာဂယက္ခရက္ခသေ အာမန္တေတွာ ဧဝမာဟ,-

थेरांनी त्याला त्या वेळच्या प्रसंगाला अनुरूप अशा धम्मकथेने उपदेश केला, धम्मात समाविष्ट केले, उत्साहित केले आणि आनंदित केले; तसेच चौऱ्याऐंशी हजार नागांसह त्याला त्रिशरण आणि पंचशीलात प्रस्थापित केले. हिमालयात राहणारे इतरही अनेक यक्ष, गंधर्व आणि कुंभांड थेरांचा धम्मोपदेश ऐकून त्रिशरण आणि पंचशीलात प्रस्थापित झाले. पंचक नावाचा यक्ष सुद्धा आपली पत्नी यक्षिणी आणि पाचशे पुत्रांसह पहिल्या फळात प्रस्थापित झाला. त्यानंतर आयुष्यमान मज्झन्तिक थेरांनी सर्व नाग, यक्ष आणि राक्षसांना संबोधित करून असे म्हटले—

မာဒါနိ ကောဓံ ဇနယိတ္ထ, ဣတော ဥဒ္ဓံ ယထာ ပုရေ;

သဿဃာတဉ္စ မာ ကတ္ထ, သုခကာမာ ဟိ ပါဏိနော;

ကရောထ မေတ္တံ သတ္တေသု, ဝသန္တု မနုဇာ သုခန္တိ.

'आता यापुढे पूर्वीसारखा क्रोध करू नका; पिकांचा नाश करू नका, कारण सर्व प्राणी सुखाची इच्छा करतात. प्राण्यांवर मैत्री करा आणि मनुष्य सुखाने राहोत.'

တေ သဗ္ဗေပိ သာဓု ဘန္တေတိ ထေရဿ ဝစနံ ပဋိဿုဏိတွာ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇိံသု. တံ ဒိဝသမေဝ နာဂရာဇဿ ပူဇာသမယော ဟောတိ. အထ နာဂရာဇာ အတ္တနော ရတနမယံ ပလ္လင်္ကံ အာဟရာပေတွာ ထေရဿ ပညပေသိ. နိသီဒိ ထေရော ပလ္လင်္ကေ. နာဂရာဇာပိ ထေရံ ဗီဇယမာနော သမီပေ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌဝါသိနော အာဂန္တွာ ထေရံ ဒိသွာ အမှာကံ နာဂရာဇတောပိ ထေရော မဟိဒ္ဓိကတရောတိ ထေရမေဝ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နာ. ထေရော တေသံ အာသိဝိသောပမသုတ္တံ ကထေသိ. သုတ္တပရိယောသာနေ အသီတိယာပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. ကုလသတသဟဿဉ္စ ပဗ္ဗဇိ. တတော ပဘုတိ စ ကသ္မီရဂန္ဓာရော ယာဝဇ္ဇေတနာ ကာသာဝပဇ္ဇောတာ ဣသိဝါတပဋိဝါတာဧဝ.

त्या सर्वांनी 'साधू, भन्ते!' असे म्हणून थेरांचे वचन स्वीकारले आणि उपदेशानुसार आचरण केले. त्याच दिवशी नागराजाच्या पूजेची वेळ होती. तेव्हा नागराजाने आपला रत्नजडित पलंग आणवून थेरांसाठी मांडला. थेर त्या पलंगावर बसले. नागराजही थेरांना वारा घालत जवळच उभा राहिला. त्या क्षणी काश्मीर-गन्धार राष्ट्रातील लोक तेथे आले आणि थेरांना पाहून 'हे थेर आमच्या नागराजापेक्षाही अधिक ऋद्धीमान आहेत' असे म्हणून थेरांनाच वंदन करून बसले. थेरांनी त्यांना आसीविसोपम सुत्त सांगितले. सुत्ताच्या समाप्तीनंतर ऐंशी हजार प्राण्यांना धम्माचा साक्षात्कार झाला. आणि एक लाख कुळांतील लोकांनी प्रवज्जा घेतली. तेव्हापासून आजतागायत काश्मीर-गन्धार हे काषाय वस्त्रांनी प्रकाशमान आणि ऋषींच्या वाऱ्याने पावन झालेले आहे.

ဂန္တွာ ကသ္မီရဂန္ဓာရံ, ဣသိ မဇ္ဈန္တိကော တဒါ;

ဒုဋ္ဌံ နာဂံ ပသာဒေတွာ, မောစေသိ ဗန္ဓနာ ဗဟူတိ.

'त्या वेळी ऋषी मज्झन्तिक यांनी काश्मीर-गन्धार येथे जाऊन, दुष्ट नागाला शांत केले आणि अनेकांना बंधनातून मुक्त केले.'

အဓုနာ ပန ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌေ သာသနဿ အတ္ထင်္ဂတဿဝိယ သူရိယဿ ဩဘာသော န ပညာယတိ, တသ္မာ တတ္ထ သာသနဿ ပတိဋ္ဌာနေ ဝိတ္ထာရေန ဝတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထီတိ.

परंतु आता काश्मीर-गन्धार राष्ट्रात मावळत्या सूर्याप्रमाणे शासनाचा प्रकाश दिसत नाही, म्हणून तेथील शासनाच्या प्रस्थापनेविषयी सविस्तर बोलण्याची आवश्यकता नाही.

ဣတိ သာသနဝံသေ ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

अशा प्रकारे, शासनवंशातील 'काश्मीर-गन्धार राष्ट्र शासनवंश कथा मार्ग'

နာမ သတ္တမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

नावाचा हा सातवा परिच्छेद समाप्त झाला.

၈. မဟိံသကရဋ္ဌဿာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

८. महिसक राष्ट्र शासनवंश कथा मार्ग.

၈. ဣဒါနိ [Pg.184] ယထာဝုတ္တမာတိကာဝသေန မဟိံသကရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂံ ဝတ္တုံ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော, တသ္မာ တံ ဝက္ခာမိ.

८. आता, पूर्वोक्त मातृकेनुसार महिसक राष्ट्रातील शासनवंश कथा मार्ग सांगण्याची वेळ आली आहे, म्हणून मी ते सांगतो.

တတိယသင်္ဂီတာဝသာနေ ဟိ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော မဟာရေဝတ္ထေရံ မဟိံသကမဏ္ဍလံ ပေသေသိ,- တွံ ဧတံ ရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဧတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေဟီတိ.

तिसऱ्या संगीतीच्या समाप्तीनंतर, महामोग्गलिपुत्ततिस्स थेरांनी महारेव थेरांना महिसकमंडलात पाठवले की—'तुम्ही या राष्ट्रात जाऊन येथे शासनाची स्थापना करा.'

သောစ အတ္တပဉ္စမော ဟုတွာ မဟိံသကမဏ္ဍလံ အဂမာသိ ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ပဉ္စဝဂ္ဂေါ ဂဏော အလံ ဥပသမ္ပဒကမ္မာယာတိ မညမာနော. ထေရော မဟိံသကမဏ္ဍလံ ဂန္တွာ ဒေဝဒူတသုတ္တံ ကထေသိ. သုတ္တပရိယောသာနေ စတ္တာလီသပါဏသဟဿာနိ ဓမ္မစက္ခုံ ပ္ပဋိလဘိံသု. စတ္တာလီသံယေဝ ပါဏသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု.

ते स्वतःसह पाचवे होऊन (पाच भिक्खूंच्या संघात) महिंसकमंडल देशात गेले, कारण 'सीमावर्ती जनपदांमध्ये पाच जणांचा संघ उपसंपदा कर्मासाठी पुरेसा आहे' असा त्यांनी विचार केला होता. थेरांनी महिंसकमंडलात जाऊन 'देवदूत सुत्त' सांगितले. सुत्ताच्या समाप्तीनंतर चाळीस हजार प्राण्यांना धम्मचक्षू प्राप्त झाला. आणि चाळीस हजार लोकांनीच प्रव्रज्या घेतली.

ဂန္တွာန ရဋ္ဌံ မဟိံသံ, မဟာရေဝေါ မဟိဒ္ဓိကော;

စောဒေတွာ ဒေဝဒူတေဟိ, မောစေသိ ဗန္ဓနာ ဗဟူတိ.

महिंसक राष्ट्रात जाऊन, महाऋद्धीवान महादेवांनी (महारेवांनी) देवदूतांच्या (सुत्ताच्या) माध्यमातून जागृत करून अनेकांना बंधनातून मुक्त केले.

အဓုနာ ပန တတ္ထ သာသနဿ အဗ္ဘေဟိဝိယ ပဋိစ္ဆန္နဿ သူရိယဿ ဩကာသော ဒုဗ္ဗလော ဟုတွာ ပညာယတိ.

परंतु आता तेथे, ढगांनी झाकलेल्या सूर्याप्रमाणे शासनाचा (धम्माचा) प्रभाव दुर्बळ झालेला दिसून येतो.

ဣတိ သာသနဝံသေ မဟိံသကရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

अशा प्रकारे, सासनवंसातील 'महिंसक राष्ट्र सासनवंस कथा मार्ग'...

နာမ အဋ္ဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

...नावाचा आठवा परिच्छेद समाप्त झाला.

၉. မဟာရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

९. महाराष्ट्र सासनवंस कथा मार्ग

၉. ဣတော ပရံ မဟာရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂံ ကထယိဿာမိ ယထာဝုတ္တမာတိကာဝသေန.

९. यानंतर, मी पूर्वोक्त मातृकेनुसार (अनुक्रमणिकेनुसार) 'महाराष्ट्र सासनवंस कथा मार्ग' सांगेन.

တတိယသင်္ဂီတာဝသာနေ ဟိ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော မဟာဓမ္မရက္ခိတ္ထေရံ မဟာရဋ္ဌံ ပေသေသိ,-တွံ ဧတံ ရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဧတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသီတိ.

तिसऱ्या संगीतीच्या समाप्तीनंतर, महामोग्गलिपुत्त तिस्स थेरांनी महाधम्मरक्खित थेरांना महाराष्ट्रात पाठवले की, 'तुम्ही या राष्ट्रात जाऊन येथे शासनाची प्रतिष्ठापना करावी.'

မဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရောစ အတ္တပဉ္စမော ဟုတွာ မဟာရဋ္ဌံ ဂန္တွာ မဟာနာရဒကဿပဇာတကကထာယ မဟာရဋ္ဌကေ ပသာဒေတွာ [Pg.185] စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ မဂ္ဂဖလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ. တေရသသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု. ဧဝံ သော တတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

महाधम्मरक्खित थेर देखील स्वतःसह पाचवे होऊन महाराष्ट्रात गेले आणि त्यांनी 'महानारदकस्सप जातक' कथेद्वारे महाराष्ट्रातील लोकांना प्रसन्न करून चौऱ्याऐंशी हजार प्राण्यांना मार्ग आणि फलांवर प्रतिष्ठित केले. तेरा हजार लोकांनी प्रव्रज्या घेतली. अशा प्रकारे त्यांनी तेथे शासनाची प्रतिष्ठापना केली.

မဟာရဋ္ဌံ ဣသိ ဂန္တွာ, သော မဟာ ဓမ္မရက္ခိတော;

ဇာတကံ ကထယိတွာန, ပသာဒေသိ မဟာဇနန္တိ.

त्या ऋषी महाधम्मरक्खितांनी महाराष्ट्रात जाऊन, जातक कथा सांगून महाजन समूहाला प्रसन्न केले.

တတ္ထ ကိရ မနုဿာ ပုဗ္ဗေ အဂ္ဂိဟုတာဒိမိစ္ဆာကမ္မံ ယေဘုယျေန အကံသု. တေနေဝ ထေရော မဟာနာရဒကဿပဇာတကကထံ ဒေသေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ တတ္ထ မနုဿာ ဇာတက ကထံ ယေဘုယျေန သောတုံ အတိဝိယ ဣစ္ဆန္တိ. ဘိက္ခူစ ယေဘုယျေန ဂဟဋ္ဌာနံ ဇာတကကထံယေဝ ဒေသေန္တိ. ဝိသေသတော ပန ဝဿန္တရဇာတကကထံ တေ မနုဿာ ဗဟူဟိ ဒါတဗ္ဗဝတ္ထူဟိ ပူဇေတွာ သုဏန္တိ.

तेथे पूर्वी लोक प्रामुख्याने अग्निहोत्र इत्यादी मिथ्याकर्मे करत असत. म्हणूनच थेरांनी 'महानारदकस्सप जातक' कथेचा उपदेश केला. तेव्हापासून तेथील लोक प्रामुख्याने जातक कथा ऐकण्याची अत्यंत इच्छा धरतात. आणि भिक्खू देखील प्रामुख्याने गृहस्थांना जातक कथेचाच उपदेश करतात. विशेषतः 'वेस्सन्तर जातक' कथा ते लोक अनेक दानवस्तू अर्पण करून ऐकतात.

တဉ္စ မဟာရဋ္ဌံ နာမ သျာမရဋ္ဌသမီပေ ဌိတံ, တေနေဝ သျာမရဋ္ဌဝါသိနောပိ ဘိက္ခူ ဂဟဋ္ဌာစ ယေဘုယျေန သောတုံ ဣစ္ဆန္တီတိ. မဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရောပိ မဟာရဋ္ဌဝါသီဟိ သဒ္ဓိံ သကလသျာမရဋ္ဌဝါသီနံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, အမတရသံ ပါယေသိ, ယထာ ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရော အပရန္တရဋ္ဌံ ဂန္တွာ သကလမရမ္မရဋ္ဌဝါသီနန္တိ.

आणि ते महाराष्ट्र श्याम देशाच्या (थायलंडच्या) जवळ स्थित आहे, म्हणूनच श्याम देशातील भिक्खू आणि गृहस्थ देखील प्रामुख्याने (जातक कथा) ऐकण्याची इच्छा धरतात. महाधम्मरक्खित थेरांनी देखील महाराष्ट्रातील लोकांसोबतच संपूर्ण श्याम देशातील रहिवाशांना धम्माचा उपदेश केला आणि त्यांना अमृतरस पाजला, ज्याप्रमाणे योनकधम्मरक्खित थेरांनी अपरान्त राष्ट्रात जाऊन संपूर्ण मराम (म्यानमार) देशातील रहिवाशांना उपदेश केला होता.

ယံ ပန ယောနကရဋ္ဌသာသနဝံသကထာယံ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ သဗ္ဗံ ဧတ္ထာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံယေဝ, တေဟိ တဿ ဧကသဒိသတ္တေန ဌိတတ္တာတိ. တထာ ဟိ နာဂသေနတ္ထေရောပိ ယောနကရဋ္ဌေ ဝသိတွာ သျာမရဋ္ဌာဒီသုပိ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ယောနကရဋ္ဌဝါသိနော မဟာဓမ္မဂမ္ဘီရတ္ထေရမဟာမေဓင်္ကရတ္ထေရာစ သဒ္ဓိံ ဗဟူဟိ ဘိက္ခူဟိ သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ တတော ပုနာဂန္တွာ သျာမရဋ္ဌေ သောက္ကတယနဂရံ ပတွာ တတ္ထ နိသီဒိတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတွာ ပစ္ဆာ လကုန္နနဂရေ နိသီဒိတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိ. ဧဝံ ယောနကရဋ္ဌေ သာသနံ ဌိတံ သျာမာဒီသုပိ ဌိတံယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

योनक राष्ट्र सासनवंस कथेत जे काही सांगितले आहे, ते सर्व येथेही तसेच समजले पाहिजे, कारण ते दोन्ही एकमेकांसारखेच आहेत. तसेच, नागसेन थेरांनी देखील योनक राष्ट्रात राहून श्याम देश इत्यादींमध्ये शासनाची प्रतिष्ठापना केली. योनक राष्ट्रातील रहिवासी महाधम्मगंभीर थेर आणि महामेधंकर थेर अनेक भिक्खूंसह सिंहलद्वीपात गेले आणि तेथून परत येऊन श्याम देशातील सोक्कतय नगरात पोहोचले; तेथे राहून त्यांनी शासनाचा विस्तार केला आणि नंतर लकुन्न नगरात राहून शासनाचा विस्तार केला. अशा प्रकारे योनक राष्ट्रात प्रस्थापित झालेले शासन श्याम देश इत्यादींमध्येही प्रस्थापित झाले, असे समजावे.

ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနတော ဒွိသတာဓိကာနံ ဒွိန္နံ ဝဿသဟဿာနံ [Pg.186] ဥပရိ နဝုတိမေ ဝဿ သီဟဠဒီပေ ရဇ္ဇံ ပတ္တဿ ကိတ္တိဿိရိရာဇသီဟမဟာရာဇဿ အဘိသေကတော တတိယေ ဝဿေ တေနေဝ ကိတ္တိဿိရိရာဇသီဟမဟာရညာ ပဟိတပဏ္ဏာကာရသာသနံ အာဂမ္မ သရာမာဓိပတိဓမ္မိကမဟာရာဇာဓိရာဇေနာဏတ္တေဟိ လင်္ကာဒီပံ အာဂတေဟိ ဥပါလိတ္ထေ ရာဒီဟိ ပတိဋ္ဌာပိတော ဝံသော ဥပါလိဝံသောတိ ပါကဋော. သောစ ဒုဝိဓော ပုဗ္ဗာရာမဝိဟာရဝါသီအဘယဂိရိဝိဟာရဝါသီဝသေနာတိ. ဧဝံ မဟာနဂရယောနကလျာမရဋ္ဌေသု သာသနံ ထိရံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

भगवान बुद्धांच्या परिनिर्वाणानंतर दोन हजार दोनशे नव्वदाव्या (२२९०) वर्षी, सिंहलद्वीपात राज्य प्राप्त झालेल्या कीर्तिश्री राजसिंह महाराजांच्या अभिषेकाच्या तिसऱ्या वर्षी, त्याच कीर्तिश्री राजसिंह महाराजांनी पाठवलेल्या भेटवस्तू आणि पत्रावरून, सराम (शाम) देशाचे अधिपती धम्मिक महाराजधिराजांच्या आज्ञेने लंकाद्वीपात आलेल्या उपाली थेर इत्यादींनी प्रस्थापित केलेली परंपरा 'उपाली वंश' म्हणून प्रसिद्ध आहे. आणि तो पुब्बाराम विहारवासी आणि अभयगिरी विहारवासी यांच्या भेदाने दोन प्रकारचा आहे. अशा प्रकारे महानगरी, योनक आणि श्याम राष्ट्रांमध्ये शासन स्थिर होऊन राहिले आहे, असे जाणावे.

ဣတိ သာသနဝံသေ မဟာရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ နာမ

अशा प्रकारे, सासनवंसातील 'महाराष्ट्र सासनवंस कथा मार्ग' नावाचा...

နဝမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

...नववा परिच्छेद समाप्त झाला.

၁၀. စိနရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ

१०. चीन राष्ट्र सासनवंस कथा मार्ग

၁၀. တတော ပရံ ပဝက္ခာမိ စီနရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂံ ယထာဋ္ဌဝိတမာတိကာဝသေန.

१०. यानंतर, मी पूर्वोक्त मातृकेनुसार 'चीन राष्ट्र सासनवंस कथा मार्ग' सांगेन.

တတိယသင်္ဂီတာဝသာနေ ဟိ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော မဇ္ဈိမတ္ထေရံ စိနရဋ္ဌံ ပေသေသိ,-တွံ ဧတံ ရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဧတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေဟီတိ.

तिसऱ्या संगीतीच्या समाप्तीनंतर, महामोग्गलिपुत्त तिस्स थेरांनी मज्झिम थेरांना चीन राष्ट्रात पाठवले की, 'तुम्ही या राष्ट्रात जाऊन येथे शासनाची प्रतिष्ठापना करावी.'

မဇ္ဈိမတ္ထေရောစ ကဿပဂေါတ္တရေန အဠကရေဝတ္ထေရေန ဒုန္ဒဘိယတ္ထေရေန မဟာရေဝတ္ထေရေနစ သဒ္ဓိံ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ပဉ္စစီနရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တကထာယတံ ဒေသံ ပသာဒေတွာ အသီတိပါဏကောဋိယော မဂ္ဂဖလရတနာနိ ပဋိလာဘေသိ. ပဉ္စပိစ တေ ထေရာ ပဉ္စရဋ္ဌာနိ ပသာဒေသုံ. ဧကမေကဿ သန္တိကေ သဟဿမတ္တာ ပဗ္ဗဇိံသု. ဧဝံ တေ တတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသုံ.

मज्झिम थेरांनी कस्सपगोत्त, अळकरेवत थेर, दुन्दुभिय थेर आणि महारेवत थेर यांच्यासह हिमवंत प्रदेशातील पाच चीन राष्ट्रांमध्ये जाऊन, 'धम्मचक्कपवत्तन सुत्त' कथेने त्या देशाला प्रसन्न केले आणि ऐंशी कोटी प्राण्यांना मार्ग आणि फलरूपी रत्ने प्राप्त करून दिली. त्या पाचही थेरांनी पाच राष्ट्रांना प्रसन्न केले. प्रत्येकाच्या जवळ सुमारे एक-एक हजार लोकांनी प्रव्रज्या घेतली. अशा प्रकारे त्यांनी तेथे शासनाची प्रतिष्ठापना केली.

ဂန္တွာ မဇ္ဈိမတ္ထေရော, ဟိမဝန္တံ ပသာဒယိ;

ယက္ခသေနံ ပကာသေန္တော, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနန္တိ.

मज्झिम थेरांनी हिमवंतामध्ये जाऊन, यक्षसेनेला 'धम्मचक्कपवत्तन' सुत्ताचा उपदेश करून प्रसन्न केले.

တတ္ထ ကိရ မနုဿာ ယေဘုယျေန စန္ဒီပရမီသွာရာနံ ယက္ခာနံ ပူဇံ [Pg.187] ကရောန္တိ. တေနေဝ တေ ပဉ္စ ထေရာ တေသံ ယက္ခသေနံ ပကာသယိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသုံ. ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌံ ပန ကဒါစိ ကဒါစိ စီနရဋ္ဌိန္ဒဿ ဝိဇိတံ ဟောတိ, ကဒါစိ ကဒါစိ ပန ဝိသုံ ဟောတိ. တဒါ ပန ဝိသုံယေဝ အဟောသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

तेथे पूर्वी लोक प्रामुख्याने चंडी आणि परमेश्वर इत्यादी यक्षांची पूजा करत असत. म्हणूनच त्या पाच थेरांनी त्यांना यक्षसेना प्रकट करून धम्माचा उपदेश केला. काश्मीर-गंधार राष्ट्र कधी कधी चीनच्या राजाच्या अधिपत्याखाली असायचे, तर कधी कधी स्वतंत्र असायचे. परंतु त्या वेळी ते स्वतंत्रच होते, असे समजावे.

စီရနဋ္ဌေ ပန ဘဂဝတော သာသနံ ဒုဗ္ဗလံယေဝ ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ, န ထိရံ ဟုတွာ. တေနေဝ ဣဒါနိ တတ္ထ ကတ္ထစိယေဝ သာသနံ ဆာယာမတ္တံဝ ပညာယတိ, ဝါတဝေဂေန ဝိကိဏ္ဏအဗ္ဘံဝိယ တိဋ္ဌတီတိ.

परंतु चीन राष्ट्रात भगवंतांचे शासन दुर्बळच राहिले, ते स्थिर होऊ शकले नाही. म्हणूनच आज तेथे काही ठिकाणीच शासनाची केवळ सावली उरलेली दिसते, जी वाऱ्याच्या वेगाने विखुरलेल्या ढगांसारखी टिकून आहे.

ဣတိ သာသနဝံသေ စီနရဋ္ဌသာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ နာမ

अशा प्रकारे, सासनवंसातील 'चीन राष्ट्र सासनवंस कथा मार्ग' नावाचा...

ဒသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

...दहावा परिच्छेद समाप्त झाला.

ဧဝံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သာသနဝံသကထာမဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

अशा प्रकारे, संपूर्ण सासनवंस कथा मार्ग समाप्त झाला.

ဧတ္တာဝတာစ –

आणि एवढ्यानेच –

လင်္ကာဂတေန သန္တေန, စိတြဉာဏေန ဘိက္ခုနာ;

သရဏင်္ကရနာမေန, သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိကာမိနာ.

लंकेहून आलेल्या, शांत, विविध ज्ञानाने युक्त आणि सद्धम्माच्या स्थिरतेची इच्छा धरणाऱ्या, सरणंकर नावाच्या भिक्खूने,

ဒူရတောယေဝ ဒီပမှာ, သုမင်္ဂလေန ဇောတိနာ;

ဝိသုဒ္ဓသီလိနာစေဝ, ဒီပန္တရဋ္ဌဘိက္ခုနာ.

तसेच दूरच्या द्वीपावरून आलेल्या, सुमंगल नावाच्या तेजस्वी, विशुद्ध शील असणाऱ्या आणि दुसऱ्या द्वीपातील भिक्खूने,

အညေဟိစာဘိယာစိတော, ပညာသာမီတိ နာမကော;

အကာသိံ သုဋ္ဌုကံ ဂန္ထံ, သာသနဝံသပ္ပဒီပိကံ.

आणि इतरांनी देखील प्रार्थना केल्यामुळे, 'पञ्ञासामी' (प्रज्ञास्वामी) नावाच्या मी, हा 'सासनवंसप्पदीपिका' नावाचा उत्तम ग्रंथ रचला.

ဒွိသတေစ သဟဿေစ, တေဝီသာဓိကေ ဂတေ;

ပုဏ္ဏာယံ မိဂသီရဿ, နိဋ္ဌံ ဂတာဝ သဗ္ဗသော.

दोन हजार दोनशे तेवीस वर्षे उलटून गेल्यावर, मार्गशीर्ष महिन्याच्या पौर्णिमेला हे सर्वतोपरी पूर्ण झाले.

ကောစိ ဧတ္ထေဝ ဒေါသော စေ, ပညာယတိ သုစိတ္တကာ;

တံ ခမန္တု စ သုဒ္ဓိယာ, ဂဏှန္တု ယုတ္တိကံ ဟဝေတိ.

हे शुद्ध चित्त असलेल्या सुज्ञांनो, जर यात काही दोष दिसून आला, तर शुद्ध भावनेने त्याची क्षमा करावी आणि जे युक्तियुक्त असेल तेच ग्रहण करावे.