Tipiṭaka Translation

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.

Mahāvaṃsapāḷi

Đại sử Pāḷi

Pathamapariccheda

Chương thứ nhất

Mahiyaṅgaṇāgamanaṃ

Chuyến viếng thăm Mahiyaṅgaṇa

Namassitvāna [Pg.1] sambuddhaṃ, susuddhaṃ suddhavaṃsajaṃ;

Mahāvaṃsaṃ pavakkhāmi, nānānūnādhikārikaṃ.

Sau khi đảnh lễ bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, đấng hoàn toàn thanh tịnh, sanh trong dòng dõi thanh tịnh; tôi sẽ thuật lại bộ Đại sử, với các chi tiết đa dạng, không thiếu sót cũng không dư thừa.

Porāṇehi kato’peso, ativitthārito kvaci;

Atīva kvaci saṃkhitto, anekapunaruttako.

Tác phẩm này do người xưa thực hiện, có chỗ quá chi tiết, có chỗ lại quá vắn tắt, và có nhiều sự lặp lại.

Vajjitaṃ tehi dosehi, sukhaggahaṇadhāraṇaṃ;

Pasādasaṃvegakaraṃ, sutito ca upāgataṃ.

Tránh khỏi những lỗi lầm ấy, (tác phẩm này) dễ tiếp thu và ghi nhớ, tạo nên niềm tịnh tín và xúc cảm, và được truyền lại theo truyền thống.

Pasādajanake ṭhāne, tathā saṃvegakārake;

Janayanto pasādañca, saṃvegañca suṇātha taṃ.

Ở những đoạn tạo nên niềm tịnh tín, cũng như ở những đoạn gây xúc cảm, (tác phẩm này) sẽ khơi dậy niềm tịnh tín và xúc cảm. Xin hãy lắng nghe.

Dīpaṅkarañhi sambuddhaṃ, passitvā no jino purā;

Lokaṃ dukkhā pamocetuṃ, bodhāya paṇidhiṃ akā.

Trong quá khứ, bậc Chiến Thắng của chúng ta, sau khi gặp Đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Dīpaṅkara (Nhiên Đăng), đã phát nguyện thành tựu giác ngộ để giải thoát thế gian khỏi khổ đau.

Tato tañceva sambuddhaṃ, koṇḍaññaṃ maṅgalaṃ muniṃ;

Sumanaṃ revataṃ buddhaṃ, sobhitañca mahāmuniṃ.

Sau đó là các bậc Chánh Đẳng Chánh Giác Koṇḍañña (Kiều-trần-như), bậc hiền triết Maṅgala (Man-già-la), Đức Phật Sumana (Tu-ma-na), Revata (Ly-bà-đa), và bậc đại hiền triết Sobhita (Tô-bệ-đa).

Anomadassiṃ sambuddhaṃ, padumaṃ nāradaṃ jinaṃ;

Padumuttarasambuddhaṃ, sumedhañca tathāgataṃ.

Bậc Chánh Đẳng Chánh Giác Anomadassi (A-nậu-ma-đà-thấp), bậc Chiến Thắng Paduma (Bà-đầu-ma), Nārada (Na-lan-đà), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác Padumuttara (Bà-đầu-ma-du-đa-la), và đấng Như Lai Sumedha (Tu-di-đà).

Sujātaṃ piyadassiñca, atthadassiñca nāyakaṃ;

Dhammadassiñca siddhatthaṃ, tissaṃ phussajinaṃ tathā.

Các vị Sujāta (Thiện-sanh), Piyadassi (Hỷ-kiến), và bậc Đạo Sư Atthadassi (Nghĩa-kiến), Dhammadassi (Pháp-kiến) và Siddhattha (Tất-đạt-đa), cũng như Tissa (Đế-sa) và bậc Chiến Thắng Phussa (Phất-sa).

Vipassiṃ sikhīsambuddhaṃ, sambuddhaṃ vessabhuṃ vibhuṃ;

Kakusandhañca sambuddhaṃ, koṇāgamanameva ca.

Vị Vipassī (Tỳ-bà-thi), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác Sikhī (Thi-khí), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, đấng Toàn Năng Vessabhū (Tỳ-xá-bà), và bậc Chánh Đẳng Chánh Giác Kakusandha (Câu-lưu-tôn), và cả vị Koṇāgamana (Câu-na-hàm-mâu-ni).

10.

10.

Kassapaṃ sugatañca’me, sambuddhe catuvīsati;

Ārādhetvā mahāvīro, tehi bodhāya byākato.

Và đấng Thiện Thệ Kassapa (Ca-diếp). Sau khi phụng sự hai mươi bốn vị Chánh Đẳng Chánh Giác này, bậc Đại Hùng đã được các Ngài thọ ký cho quả vị giác ngộ.

11.

11.

Puretvā [Pg.2] pāramī sabbā, patvā sambodhimuttamaṃ;

Uttamo gotamo buddho, satte dukkhā pamocayi.

Sau khi viên mãn tất cả các pháp ba-la-mật, chứng đắc quả vị Chánh Đẳng Chánh Giác vô thượng, Đức Phật Gotama tối thượng đã giải thoát chúng sanh khỏi khổ đau.

12.

12.

Magadhesu ruvelāyaṃ, bodhimūle mahāmuni;

Visākhapuṇṇamāyaṃ so, patto sambodhimuttamaṃ.

Tại xứ Magadha (Ma-kiệt-đà), ở Uruvelā (Ưu-lâu-tần-loa), dưới cội Bồ-đề, bậc Đại Hiền Triết vào ngày rằm tháng Visākha đã chứng đắc quả vị Chánh Đẳng Chánh Giác vô thượng.

13.

13.

Sattāhāni tahiṃ satta, so vimuttisukhaṃ paraṃ;

Vindantaṃ madhurattañca, dassayanto vasī vasi.

Ngài, bậc Tự Tại, đã an trú tại nơi ấy trong bảy tuần lễ, hưởng thụ niềm an lạc giải thoát tối thượng và thể hiện sự ngọt ngào của nó.

14.

14.

Tato bārāṇasiṃ gantvā, dhammacakkaṃ pagattayi;

Tattha vassa vasanto’va, saṭṭhiṃ arahataṃ akā.

Sau đó, Ngài đi đến Bārāṇasī (Ba-la-nại) và chuyển Pháp luân. Trong khi an cư mùa mưa tại đó, Ngài đã độ cho sáu mươi vị thành A-la-hán.

15.

15.

Te dhammadesanatthāya, vissajjetvāna bhikkhavo;

Vinetvā ca tato tiṃsa-sahā ye bhaddavaggiye.

Sau khi phái các vị Tỳ-kheo ấy đi để thuyết giảng Chánh pháp, Ngài lại giáo hóa ba mươi vị thiện hữu trong nhóm Bhaddavaggiya (Hiền Giả).

16.

16.

Sahassajaṭile nātho, vinetuṃ kassapādike;

Hemante uruvelāyaṃ, vasite paripācayaṃ.

Để giáo hóa một ngàn vị đạo sĩ bện tóc do Kassapa (Ca-diếp) lãnh đạo, Đức Thế Tôn đã an trú tại Uruvelā trong mùa đông, làm cho họ được thuần thục.

17.

17.

Uruvelakassapassa, mahāyaññe upaṭṭhite;

Tassa’ttano nāgamane, icchācāraṃ vijāniya.

Khi đại lễ tế đàn của Uruvelā Kassapa sắp diễn ra, biết được ý muốn của ông ta về việc Ngài không đến,

18.

18.

Uttarakuruto bhikkhaṃ, āharitvā rimaddano;

Anotattadahe bhutvā, sāyanhasamaye sayaṃ.

bậc Chế Ngự Kẻ Thù đã tự mình đi khất thực từ Uttarakuru (Bắc-câu-lưu-châu), dùng bữa bên hồ Anotatta (A-nậu-đạt), và vào buổi chiều,

19.

19.

Bodhito navame māse, phussapuṇṇamiyaṃ jino;

Laṅkādīpaṃ visodhetuṃ, laṅkādīpamupāgami.

Vào tháng thứ chín sau khi thành đạo, nhằm ngày rằm tháng Phussa (tháng Chạp), bậc Chiến Thắng đã đến đảo Laṅkā (Tích Lan) để thanh tịnh hòn đảo này.

20.

20.

Sāsanujjotanaṃ ṭhānaṃ, laṃkā ñātā jinena hi;

Yakkhapuṇṇāya laṅkāya, yakkhā nibbā siyāti ca.

Bởi vì bậc Chiến Thắng biết rằng Laṅkā là nơi mà giáo pháp sẽ tỏa sáng, và (Ngài cũng biết rằng) các dạ-xoa cần phải bị trục xuất khỏi Laṅkā, nơi đang đầy dẫy dạ-xoa.

21.

21.

Ñātova laṅkāmajjhamhi, gaṅgābhīre manorame;

Tiyojanāya te ramme, ekayojanavitthate.

Được biết rằng, ở giữa đảo Laṅkā, bên bờ sông Gaṅgā thơ mộng, trong một khu vực dễ chịu dài ba do-tuần và rộng một do-tuần,

22.

22.

Mahānāgavanuyyāne, yakkhasaṅgāmabhūmiyā;

Laṅkādīpaṭṭhayakkhānaṃ, mahāyakkhasamāgamo.

trong khu vườn Mahānāgavana, nơi chiến địa của các dạ-xoa, có một cuộc đại hội của các dạ-xoa sống trên đảo Laṅkā.

23.

23.

Upāgato taṃ sugato, mahāyakkhasamāgamaṃ;

Samāgamassa majjhamhi, tattha tesaṃ siropari.

Đấng Thiện Thệ đã đến cuộc đại hội dạ-xoa ấy. Ngay giữa nơi hội họp, tại đó, trên đầu của chúng,

24.

24.

Mahiyaṅgaṇathūpassa, ṭhāne vehāyasaṃ jino;

Vuṭṭhivātandhakāresi, tesaṃ saṃvejanaṃ akā.

tại địa điểm (sau này là) tháp Mahiyaṅgaṇa, bậc Chiến Thắng lơ lửng trên không trung đã tạo ra mưa, gió, và bóng tối, khiến cho chúng kinh hãi.

25.

25.

Te bhayaṭṭhā’bhayaṃ yakkhā, ayācuṃ abhayaṃ jinaṃ;

Jino abhayado āha, yakkhe te’ti bhayaddīte.

Các dạ-xoa ấy, bị nỗi sợ hãi xâm chiếm, đã cầu xin bậc Chiến Thắng ban cho sự an ổn. Bậc Chiến Thắng, đấng ban cho sự an ổn, đã nói với các dạ-xoa đang kinh hoàng vì sợ hãi rằng:

26.

26.

Yakkhā [Pg.3] bhayaṃ vo dukkhañca, harissāmi idaṃ ahaṃ;

Tumhe nisajjaṭhānaṃ me, samaggā detha no idha.

‘Này các dạ-xoa, Ta sẽ xua tan nỗi sợ hãi và khổ đau này cho các ngươi. Tất cả các ngươi hãy cùng nhau nhường cho Ta một chỗ ngồi tại đây.’

27.

27.

Āhu te sugataṃ yakkhā, dema mārisa te idha;

Sabbepi sakalaṃ dīpaṃ, dehi no abhayaṃ tuvaṃ.

Bọn dạ xoa bạch với đấng Thiện Thệ rằng: ‘Thưa ngài, chúng tôi xin dâng cúng toàn thể hòn đảo này cho ngài. Xin ngài hãy ban cho chúng tôi sự an ổn.’

28.

28.

Bhayaṃ sītaṃ tamaṃ tesaṃ, hantvā taṃ dinnabhūmiyaṃ;

Cammakkhandhaṃ attharitvā, tatthā’ sīno jino tato.

Sau khi đã xua tan sự sợ hãi, giá lạnh, và bóng tối của chúng, trên mảnh đất đã được dâng cúng, đấng Chiến Thắng đã trải tấm da và ngự trên đó.

29.

29.

Cammakkhaṇḍaṃ pasāresi, ādittaṃ taṃ samantato;

Ghammābhibhūtā te bhītā, ṭhitā ante samantato.

Ngài đã trải rộng tấm da, và nó bốc cháy rực lửa khắp bốn phía. Bị sức nóng thiêu đốt và kinh hãi, chúng đứng ở rìa xung quanh.

30.

30.

Giridīpaṃ tato nātho, rammaṃ tesaṃ idhā’nayi;

Tesu tattha paviṭṭhesu, yathāṭhāne ṭhapesi ca.

Bấy giờ, đấng Hộ Trì đã mang hòn đảo Giridīpa xinh đẹp đến đây cho chúng. Khi chúng đã vào trong đó, Ngài đã đặt hòn đảo lại vị trí cũ.

31.

31.

Nātho taṃ saṃkhipi dhammaṃ, tadā devā samāgamuṃ;

Tasmiṃ samāgame tesaṃ, satthā dhamma madesayi.

Khi đấng Hộ Trì đã cuốn tấm da lại, bấy giờ chư thiên đã hội họp. Trong buổi hội họp ấy, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng Chánh Pháp.

32.

32.

Nekesaṃ pāṇakoṭīnaṃ, dhammābhisamayo ahu;

Saraṇesu ca sīlesu, ṭhitā āsuṃ asaṃkhiyā.

Nhiều triệu chúng sanh đã chứng ngộ Chánh Pháp. Vô số chúng sanh đã được an trú trong Tam Quy và Ngũ Giới.

33.

33.

Sotāpattiphalaṃ patvā, sele sumanakūṭake;

Mahāsumanadevindo, pūjiyaṃ yāci pūjiyaṃ.

Đại thiên vương Sumana, sau khi đã chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn trên núi Sumanakūṭa, đã thỉnh cầu bậc Đáng Cúng Dường một vật để cúng dường.

34.

34.

Siraṃ parāmasitvāna, nīlāmalasiroruho;

Pāṇimatteadā kese, tassa pāṇa hito jino.

Đấng Chiến Thắng, vì lợi ích của chúng sanh ấy, đã đưa tay xoa đầu có mái tóc trong xanh và ban cho một nắm tóc.

35.

35.

So taṃ suvaṇṇacaṅkoṭa-varenādāya satthuno;

Nisinnaṭṭhānaracite, nānāratanasañcaye.

Vị ấy đã cung kính thọ nhận xá lợi tóc của bậc Đạo Sư trong một chiếc hộp vàng quý báu, tại nơi Ngài đã ngự, được xây dựng trên một đống các loại châu báu.

36.

36.

Sabbato sattaratane, te ṭhapetvā siroruhe;

So indanīlathūpena, pidahesi namassi ca.

Sau khi đặt những sợi tóc xá lợi lên trên đống bảy loại báu vật, vị ấy đã dùng một bảo tháp bằng ngọc bích để che lại và đã thành kính đảnh lễ.

37.

37.

Parinibbutamhi sambuddhe, citakato ca iddhiyā;

Ādāya jinagīvaṭṭhiṃ, thero sarabhūnāmako.

Khi đấng Chánh Đẳng Giác đã nhập Niết Bàn, vị trưởng lão tên là Sarabhū đã dùng thần thông lấy xương cổ của đấng Chiến Thắng từ giàn hỏa thiêu.

38.

38.

Therassa sāriputtassa, sisso ānīya cetiye;

Tasmiṃyeva ṭhapetvāna, bhikkhūhi parivārito.

Vị ấy là đệ tử của trưởng lão Sāriputta, đã mang xá lợi đến bảo tháp, và cùng với các vị tỳ-khưu vây quanh, đã tôn trí xá lợi vào chính nơi đó.

39.

39.

Chādāpetvā medavaṇṇa-pāsāṇehi mahiddhiko;

Thūpaṃ dvādasahatthuccaṃ, kārāpetvāna pakkami.

Vị trưởng lão có đại thần thông ấy đã cho dùng những phiến đá màu mỡ để bao bọc lại, và cho xây một bảo tháp cao mười hai hắc-tay, rồi đã ra đi.

40.

40.

Devānaṃpiyatissassa, rañño bhātukudhārako;

Uddhacūḷābhayo nāma, disvā cetiya mabbhutaṃ.

Người em trai của đức vua Devānaṃpiyatissa, tên là Uddhacūḷābhaya, sau khi nhìn thấy bảo tháp kỳ diệu,

41.

41.

Taṃ [Pg.4] chādayitvā kāresi, tiṃsahatthucca cetiyaṃ;

Maddanto damiḷe rājā, tatraṭṭho dukkhagāmaṇi.

đã cho bao bọc lại và xây một bảo tháp cao ba mươi hắc-tay. Đức vua Duṭṭhagāmaṇi, trong khi ở tại nơi ấy để chinh phạt người Damiḷa,

42.

42.

Asītihatthaṃ kāresi, tassa kañjukacetiyaṃ;

Mahiyaṅgaṇathūpoya-meso evaṃ patiṭṭhito.

đã cho xây một bảo tháp bao bọc bên ngoài cao tám mươi hắc-tay. Bảo tháp Mahiyaṅgaṇa này đã được thiết lập như vậy.

43.

43.

Evaṃ dīpamimaṃkatvā, manussārahamissaro;

Uruvelamagā dhīro, uruvīra parakkamoti.

Như vậy, đấng Tự Tại, bậc Trí Giả có năng lực hùng mạnh, sau khi đã làm cho hòn đảo này trở thành nơi thích hợp cho loài người, đã đi đến Uruvelā.

Mahiyaṅgaṇāgamanaṃ niṭṭhitaṃ.

Chương về chuyến viếng thăm Mahiyaṅgaṇa đến đây là kết thúc.

Nāgadīpāgamana

Chuyến viếng thăm Nāgadīpa

44.

44.

Mahākāruṇiko satthā, sabbalokahite rato;

Bodhito pañcame vasse, vasaṃ jetavane jino.

Bậc Đạo Sư, đấng Đại Bi, người luôn hoan hỷ vì lợi ích của toàn thể thế gian, vào năm thứ năm sau khi giác ngộ, đấng Chiến Thắng đang an trú tại tu viện Jetavana.

45.

45.

Mahodarassa nāgassa, tathā cūḷodarassa ca;

Mātulabhāgineyyānaṃ, maṇipallaṅkahetukaṃ.

Của hai vị long vương Mahodara và Cūḷodara, là cậu và cháu, vì nguyên nhân là một chiếc ngai báu bằng ngọc.

46.

46.

Disvā sapārisajjānaṃ, saṅgāmaṃ paccupaṭṭhitaṃ;

Sambuddho cittamāsassa, kāḷapakkhe uposathe.

Đấng Chánh Đẳng Giác, khi thấy một trận chiến sắp xảy ra giữa họ cùng với tùy tùng, vào ngày lễ Uposatha, trong kỳ hắc nguyệt của tháng Citta,

47.

47.

Pātoyeva samādāya, pavaraṃ pattacīvaraṃ;

Anukampāya nāgānaṃ, nāgadīpamupāgami.

vào lúc sáng sớm, đã mang y bát cao quý, vì lòng bi mẫn đối với các loài rồng, đã đi đến đảo Nāgadīpa.

48.

48.

Mahādaro’piso nāgo, tadā rājā ahiddhiko;

Samudde nāgabhavane, dasaddhasatayojane.

Vị long vương Mahodara này bấy giờ là một vị vua có đại thần thông, trị vì một vương quốc của loài rồng trong đại dương, rộng năm trăm do-tuần.

49.

49.

Kaṇiṭṭhikā tassa kaṇhā, vaḍḍhamānamhi pabbate;

Nāgarājassa dinnā’si, tassa cūḷodaro suto.

Em gái của vị ấy là Kaṇhā, đã được gả cho một vị long vương ở núi Vaḍḍhamāna. Cūḷodara là con trai của vị long vương ấy.

50.

50.

Tassa mātā mahāmātu, maṇipallaṅkamuttamaṃ;

Datvā kālakatā nāgī, mātulena tathā hi so.

Mẹ của vị ấy, một vị long nữ, sau khi trao lại chiếc ngai báu tuyệt vời của ông ngoại, đã qua đời. Vì thế, đã có cuộc chiến với người cậu.

51.

51.

Ahosi bhāgineyyassa, saṅgāmo paccupaṭṭhito;

Pabbateyyā’pi nāgā te, ahesuñhi mahiddhikā.

Một cuộc chiến đã sắp xảy ra với người cháu. Những loài rồng ở vùng núi ấy cũng quả thật có đại thần thông.

52.

52.

Samiddhisumano nāma, devo jetavane ṭhitaṃ;

Rājāyatanamādāya, attano bhavanaṃ subhaṃ.

Một vị trời tên là Samiddhisumana, người đã được an trú tại tu viện Jetavana, đã lấy cây Rājāyatana, là nơi ở xinh đẹp của mình,

53.

53.

Buddhānumatiyāyeva, chattākāraṃ jinopari;

Dhārayanto upāgañchi, ṭhānaṃ taṃ pubbavuṭṭhakaṃ.

với sự cho phép của Đức Phật, đã che trên đầu đấng Chiến Thắng như một chiếc lọng, và đã đi đến nơi mà vị ấy đã từng ở trong tiền kiếp.

54.

54.

Devo [Pg.5] hi so nāgadīpe, manusso’nantare bhave;

Ahosi rājāyatana-ṭhitaṭhāne sa addasa.

Bởi vì vị trời ấy, trong một tiền kiếp, đã là một con người ở đảo Nāgadīpa. Vị ấy đã nhìn thấy cây Rājāyatana đứng ở nơi đó.

55.

55.

Paccekabuddha bhuñjante, disvā cittaṃ pasādiya;

Pattasodhanasākhāyo, tesaṃ pādāsi tena so.

Vị ấy, sau khi nhìn thấy các vị Phật Độc Giác đang thọ thực, tâm sanh tịnh tín, đã dâng cúng đến các Ngài những nhánh cây để làm sạch bình bát.

56.

56.

Nibbattitasmiṃ rukkhasmiṃ, jetuyyāne manorame;

Dvārakoṭṭhakapassamhi, pacchā bahi ahosi so.

Khi cây ấy mọc lên ở trong khu vườn Jetavana khả ái, về sau nó đã ở bên ngoài, gần cổng thành.

57.

57.

Devātidevo devassa, tassa vuddhiñca passiya;

Idaṃ ṭhāna hitatthañca, taṃ sarukkhaṃ idhānayi.

Vị Thiên Trung Thiên, khi thấy được sự tăng trưởng của vị trời ấy và vì lợi ích cho nơi này, đã mang cây ấy đến đây.

58.

58.

Saṅgāmamajjhe ākāse, nisinno tattha nāyako;

Tamaṃ tamonudo tesaṃ, nāgānaṃ hiṃsanaṃ akā.

Vị Đạo Sư, bậc xua tan bóng tối, đã ngự trên hư không giữa trận chiến, và Ngài đã tạo ra bóng tối để ngăn chặn sự hung hãn của các loài rồng ấy.

59.

59.

Assāsento bhayaṭṭe te, ālokaṃ paviddhaṃsayi;

Te disvā sugataṃ tuṭṭhā, pāde vandiṃsu satthuno.

Ngài đã an ủi những chúng sanh đang kinh hoàng sợ hãi và đã phá tan bóng tối bằng ánh sáng. Khi nhìn thấy đức Thiện Thệ, chúng hoan hỷ đảnh lễ dưới chân của bậc Đạo Sư.

60.

60.

Tesaṃ dhammamadesesi, sāmaggikaraṇaṃ jino;

Ubho’pi te patītā taṃ, pallaṅkaṃ munino aduṃ.

Bậc Chiến Thắng đã thuyết giảng cho họ về Pháp hòa hợp. Cả hai bên đều hoan hỷ và đã dâng chiếc ngai báu ấy lên cho bậc Hiền Triết.

61.

61.

Satthā bhūmigato tattha, pasīdisvāna āsane;

Tehi dibbannapānehi, nāgarājehi tappito.

Bậc Đạo Sư sau khi xuống mặt đất, đã an tọa trên bảo tọa. Các vị long vương đã làm cho Ngài hài lòng bằng các món ăn thức uống của chư thiên.

62.

62.

Te jalaṭṭhe talaṭṭhe ca, bhujage’sītikoṭiyo;

Saraṇesu ca sīlesu, patiṭṭhāpesi nāyako.

Vị Đạo Sư đã an lập tám mươi ức loài rồng, cả dưới nước lẫn trên cạn, vào nơi quy y và giới luật.

63.

63.

Mahodarassa nāgassa, mātulo maṇiakkhiko;

Kalyāṇiyaṃ nāgarājā, yuddhaṃ kātuṃ tahiṃ gato.

Cậu của long vương Mahodara là Maṇiakkhika, vị long vương ở Kalyāṇī, cũng đã đến đó để tham chiến.

64.

64.

Buddhagāmamhi paṭhame, sutvā saddhammadesanaṃ;

Ṭhito saraṇasīlesu, tatthā’yāci tathāgataṃ.

Trong chuyến viếng thăm đầu tiên của đức Phật, sau khi nghe diệu pháp, vị ấy đã an trú trong quy y và giới luật, và tại đó đã thỉnh cầu đức Như Lai.

65.

65.

Mahatī anukampāno, katā nātha tayā ayaṃ;

Tavānāgamane sabbe, mayaṃ bhasmī bhavāmahe.

Bạch Thế Tôn, Ngài đã thể hiện lòng bi mẫn vĩ đại này. Nếu Ngài không đến, tất cả chúng con đã trở thành tro bụi.

66.

66.

Anukampā mahī pite, visuṃ hotu mahodaya;

Punarāgamanenettha, vāsabhūmiṃ mamā mama.

Xin lòng bi mẫn vĩ đại của Ngài cũng hãy đặc biệt hướng đến con, ôi bậc Đại Hưng Thịnh. Xin Ngài hãy trở lại nơi đây, đến nơi ở của chính con.

67.

67.

Adhivāsayitvā bhagavā, tuṇhibhāve nidhāgamaṃ;

Patiṭṭhāpesi tattheva, rājāyatanacetiyaṃ.

Đức Thế Tôn đã im lặng nhận lời cho chuyến viếng thăm trong tương lai, và Ngài đã thiết lập ngay tại đó bảo tháp Rājāyatana.

68.

68.

Tañcapi [Pg.6] rājāyatanaṃ, pallañcaṅka mahārahaṃ;

Appesi nāgarājūnaṃ, lokanātho namassituṃ.

Bậc Lãnh Đạo Thế Gian đã trao lại cây Rājāyatana và chiếc ngai báu quý giá ấy cho các vị long vương để họ đảnh lễ.

69.

69.

Paribhogacetiyaṃ mayhaṃ, nāgarājā namassatha;

Taṃ bhavissati votātā, hitāya ca sukhāya ca.

Hỡi các long vương, hãy đảnh lễ bảo tháp vật dụng này của Ta. Này các con, điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc cho các con.

70.

70.

Iccevamādiṃ sugato, nāgānaṃ anusāsanaṃ;

Katvā jetavanaṃ eva, gato lokānukampakoti.

Sau khi ban những lời giáo huấn như vậy cho các loài rồng, đức Thiện Thệ, bậc có lòng bi mẫn với thế gian, đã trở về lại Jetavana.

Nāgadīpāgamanaṃ

Chuyến viếng thăm Nāgadīpa.

Kalyāṇāgamanaṃ

Chuyến viếng thăm Kalyāṇī.

71.

71.

Tato so tatiye vasse,Nāgindo maṇiakkhiko;

Upasaṅkamma sambuddhaṃ,Satasaṅghaṃ nimantayi.

Sau đó, vào năm thứ ba, long vương Maṇiakkhika đã đến đảnh lễ đức Phật Toàn Giác và thỉnh mời Ngài cùng với chư Tăng.

72.

72.

Bodhito aṭṭhame vasse, vasaṃ jetavane jino;

Nātho pañcahi bhikkhūnaṃ, satehi parivārito.

Vào năm thứ tám sau khi giác ngộ, bậc Chiến Thắng, vị Hộ Trì, đang ngự tại Jetavana, với năm trăm vị tỳ-khưu vây quanh.

73.

73.

Dutiye divase bhatta-kāle ārocite jino;

Ramme vesākhamāsamhi, puṇṇamāyaṃ munissaro.

Vào ngày thứ hai, khi giờ thọ thực được thông báo, trong tháng Vesākha tươi đẹp, vào ngày rằm, bậc Tối Thắng trong các Hiền Triết.

74.

74.

Tattheva pārupitvāna, saṅghāṭiṃ pattamādiya;

Āgā kalyāṇidesaṃ taṃ, maṇiakkhinivesanaṃ.

Ngài đã đắp y tăng-già-lê, mang theo bình bát, và ngự đến xứ Kalyāṇī, nơi ở của Maṇiakkhika.

75.

75.

Kalyāṇi cetiyaṭhāne, kate ratanamaṇḍape;

Mahārahamhi pallaṅke, sahasaṅghenu’pāvisi.

Tại địa điểm của bảo tháp Kalyāṇī, trong một ngôi đình bằng châu báu được dựng lên, Ngài đã cùng với chư Tăng an tọa trên một chiếc ngai quý giá.

76.

76.

Dibbehi khajjabhojjehi, sagaṇo sagaṇaṃ jinaṃ;

Nāgarājā dhammarājaṃ, santappesi sumānaso.

Với tâm hoan hỷ, vị long vương cùng với quyến thuộc đã cúng dường các món ăn cứng và mềm của chư thiên để làm hài lòng bậc Pháp Vương cùng với chư Tăng.

77.

77.

Tattha dhammaṃ desayitvā, satthā lonukampako;

Uggantvā sumane kūṭe, padaṃ dassesi nāyako.

Sau khi thuyết pháp tại đó, bậc Đạo Sư, đấng bi mẫn với thế gian, đã bay lên đỉnh núi Sumana và vị Lãnh Đạo đã lưu lại dấu chân của mình.

78.

78.

Tasmiṃ pabbatapādamhi, sahasaṅgho yathāsukhaṃ;

Divā vihāraṃ katvāna, dīghavāpi mupāgami.

Tại chân núi ấy, Ngài cùng với chư Tăng đã an trú ban ngày một cách thoải mái, sau đó Ngài đã đến Dīghavāpi.

79.

79.

Tattha [Pg.7] cetiyaṭhānamhi, sasaṅghova nisīdiya;

Samādhiṃ appayī nātho, ṭhānāgāravapattiyā.

Tại nơi bảo tháp ở đó, Ngài đã ngồi xuống cùng với chư Tăng. Vị Hộ Trì đã nhập định để thể hiện sự tôn trọng đối với nơi ấy.

80.

80.

Tato vuṭṭhāya ṭhānamhā, ṭhānāṭhānesu kovido;

Mahāmeghavanārāma-ṭhānamāga mahāmuni.

Sau khi xuất khỏi nơi đó, bậc Đại Hiền Triết, người thông thạo về nơi nên đến và không nên đến, đã đi đến địa điểm của khu vườn Mahāmeghavana.

81.

81.

Mahābodhiṭhitaṭhāne, nisīditvā sasāvako;

Samādhiṃ appayī nātho, mahāthūpaṭhite tathā.

Tại nơi cây Đại Bồ Đề sẽ được trồng, Ngài đã ngồi xuống cùng với các đệ tử. Vị Hộ Trì đã nhập định, và cũng làm như vậy tại nơi của Đại Bảo Tháp.

82.

82.

Thūpārāmamhi thūpassa, ṭhitaṭhāne tatheva ca;

Samādhito’tha vuṭṭhāya, silācetiyaṭhānago.

Và cũng như vậy tại nơi bảo tháp ở Thūpārāma. Sau đó, xuất khỏi thiền định, Ngài đã đi đến địa điểm của Silācetiya.

83.

83.

Sahāgate devagaṇo, gaṇī samanusāsiya;

Tato jetavanaṃ buddho, buddhasabbatthako agā.

Sau khi đã giáo huấn hội chúng chư thiên cùng đến, Đức Phật, bậc thông suốt tất cả, đã đi đến Kỳ Viên tịnh xá.

84.

84.

Evaṃ laṅkāya nātho, hitamamitamatī āyatiṃ pekkhamāno;

Tasmiṃ kālamhi laṃkāsurabhujagagaṇādīnamatthañca passaṃ;

Āgā tikkhattumetaṃ ativipuladayo lokadīpo sudīpaṃ;

Dīpo tenāyamāsi sujanabahumano dhammadīpāva bhāsīti.

Như vậy, bậc Lãnh Đạo, với trí tuệ vô lượng, vì lợi ích (của Laṅkā), đã nhìn thấy tương lai; và vào lúc ấy, thấy được lợi ích cho các chúng a-tu-la, rồng, v.v... ở Laṅkā, Ngọn Đèn của thế gian, với lòng bi mẫn vô cùng rộng lớn, đã đến hòn đảo tốt đẹp này ba lần. Do đó, hòn đảo này đã trở thành nơi được nhiều người thiện lành quý mến và tỏa sáng như ngọn đèn của Chánh pháp.

Kalyāṇāgamanaṃ

Chuyến viếng thăm Kalyāṇī.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện lành.

Tathāgatābhigamanaṃ nāma

Tên là Chuyến Viếng Thăm Của Đức Như Lai.

Paṭhamo paricchedo.

Chương Thứ Nhất.

Dutiyapariccheda

Chương Thứ Hai.

Mahāsammatavaṃsa

Dòng Dõi Vua Mahāsammata.

Mahāsammata [Pg.8] rājassa, vaṃsajo hi mahāmuni;

Kappassādimhi rājā’si, mahāsammatanāmako.

Bậc Đại Giác Ngộ quả thật là hậu duệ của vua Mahāsammata. Vào lúc khởi đầu của kiếp, có vị vua tên là Mahāsammata.

Rojo ca vararojo ca, tathā kalyāṇakā duve;

Uposatho ca mandhātā, carako’pacarā duve.

Rojo và Vararojo, cũng vậy là hai vị Kalyāṇa (Kalyāṇa và Varakalyāṇa); Uposatha và Mandhātā, và hai vị Caraka và Upacara.

Cetīyo mucalo ceva, mahāmūcalanāmako;

Mucalindo sāgaro ceva, sāgaro deva vanāmako.

Cetīya và Mucala, vị tên là Mahāmucala; Mucalinda và Sāgara, và vị Sāgaradeva.

Bharato bhagīratho ceva, ruci ca suruci pica;

Patāpo mahāpatāpo, panādā ca tathā duve.

Bharata và Bhagīratha, cũng như Ruci và Suruci; Patāpa, Mahāpatāpa, và cũng vậy là hai vị Panāda (Panāda và Mahāpanāda).

Sudassano ca neru ca, tathā eva duve duve;

Pacchimā cā’ti rājāno, tassa puttapaputtakā.

Sudassana và Neru, mỗi vị cũng vậy có hai (Sudassana, Mahāsudassana; Neru, Mahāneru); và các vị vua cuối cùng. (Tất cả) là con cháu của vị ấy.

Asaṃkhiyāyukā ete, aṭṭhavīsati bhūmipā;

Kusāvatiṃ rājagahaṃ, mithilañcāpi āvasuṃ.

Hai mươi tám vị vua này có tuổi thọ không thể đếm được; các vị ấy đã trị vì tại Kusāvatī, Rājagaha, và cả Mithilā.

Tato satañca rājano, chappaññāsa ca saṭṭhi ca;

Caturāsīti sahassāni, chattiṃsā ca tato pare.

Sau đó là một trăm vị vua, rồi năm mươi sáu, và sáu mươi; tám mươi bốn ngàn, và sau đó là ba mươi sáu.

Dvattiṃsa aṭṭhavīsā ca, dvāvīsati tato pare;

Aṭṭhārasa sattarasa, pañcadasa catuddasa.

Ba mươi hai và hai mươi tám, sau đó là hai mươi hai; mười tám, mười bảy, mười lăm, mười bốn.

Nava satta dvādasa ca, pañcavīsa tatopare;

Pañcavīsaṃ dvādasa ca, dvādasañca navā pica.

Chín, bảy, và mười hai, sau đó là hai mươi lăm; hai mươi lăm và mười hai, và cũng mười hai và chín.

10.

10.

Caturāsītisahassāni, makhādevādikāpi ca;

Caturāsītisahassāni, kaḷārājanakādayo.

Tám mươi bốn ngàn (vị vua) bắt đầu với Makhādeva, và tám mươi bốn ngàn (vị vua) bắt đầu với Kaḷārajanaka.

11.

11.

Soḷasa yāva okkātaṃ, paputtā rāsito ime;

Visuṃ visuṃ pure rajjaṃ, kamato anusāsisuṃ.

Mười sáu vị con cháu (của Kaḷārajanaka) cho đến Okkāka, những vị này đã lần lượt cai trị vương quốc ở các thành phố riêng biệt.

12.

12.

Okkāmukho jeṭṭhaputto, okkākasā’si bhūpati;

Nipuro candīmā candaṃ-mukho ca sivi sañjayo.

Okkāmukha là con trưởng của vua Okkāka. (Các hậu duệ là) Nipura, Candimā, Candamukha, Sivi, và Sañjaya.

13.

13.

Vessantara [Pg.9] mahārājā, jālī ca sīhavāhano;

Sīhassaro ca iccete, tassa putta pa puttakā.

Đại vương Vessantara, Jālī và Sīhavāhana, và Sīhassara; những vị này là con cháu của vị ấy.

14.

14.

Dveasīti sahassāni, sīhassarassa rājino;

Putta pa putta rājāno, jayaseno tadantimo.

Có tám mươi hai ngàn vị vua là con cháu của vua Sīhassara; Jayasena là vị cuối cùng trong số đó.

15.

15.

Ete kapilavatthusmiṃ, sakyarājāti vissutā;

Sīhahanu mahārājā, jayasenassa atrajo.

Những vị này ở Kapilavatthu nổi tiếng là các vị vua dòng Sākya. Đại vương Sīhahanu là con trai của Jayasena.

16.

16.

Jayasenassa dhītā ca, nāmenā’si yasodharā;

Devadaye devadaha-sakko nāmā’si bhūpati.

Con gái của Jayasena tên là Yasodharā. Ở Devadaha, có một vị vua dòng Sākya tên là Devadaha.

17.

17.

Añjano cā’tha kaccānā, āsuṃ tassa sutā duve;

Mahesīcā’si kaccānā, rañño sīhahanussa sā.

Añjana và Kaccānā là hai người con của vị ấy. Nàng Kaccānā ấy là hoàng hậu của vua Sīhahanu.

18.

18.

Āsī añjanasakkassa, mahesī sā yasodharā;

Añjanassa duve dhītā, māyā cātha pajāpati.

Nàng Yasodharā ấy là hoàng hậu của Añjana dòng Sākya. Añjana có hai người con gái là Māyā và Pajāpati.

19.

19.

Puttā duve daṇḍapāṇī, suppabuddho ca sākiyo;

Pañca puttā duve dhītā, āsuṃ sīhahanussare.

(Añjana có) hai người con trai là Daṇḍapāṇī và Suppabuddha dòng Sākya. Vua Sīhahanu có năm người con trai và hai người con gái.

20.

20.

Suddhodano dhotodano, sakkasukkamitodano;

Amitā pamitācā’ti, ime pañca imā duve.

Suddhodana, Dhotodana, Sakkodana, Sukkodana, và Amitodana; Amitā và Pamitā. Đây là năm vị (con trai) và hai vị (con gái).

21.

21.

Suppabuddhassa sakkassa, mahesī amitā ahu;

Tassā’suṃ bhaddakaccānā, devadatto duve sutā.

Amitā trở thành hoàng hậu của Suppabuddha dòng Sākya. Bà có hai người con là Bhaddakaccānā và Devadatta.

22.

22.

Māyā mahāpajāpati ceva, suddhodana mahesīyo;

Suddhodana mahārañño, putto māyāya so jino.

Māyā và Mahāpajāpati là các hoàng hậu của Suddhodana. Bậc Chiến Thắng ấy là con trai của đại vương Suddhodana và hoàng hậu Māyā.

23.

23.

Mahā sammatavaṃsamhi, asambhinne mahāmuni;

Evaṃ pavatte sañjāto, sabba khatthiya muddhani.

Trong dòng dõi Mahāsammata không bị gián đoạn, bậc Đại Mâu Ni đã sanh ra như thế, đứng đầu tất cả các dòng dõi Sát-đế-lỵ.

24.

24.

Siddhatthassa kumārassa, bodhisattassa sā ahu;

Mahesī bhaddakaccānā, putto tassā’si rāhulo.

Bà Bhaddakaccānā là chánh phi của thái tử Siddhattha, vị Bồ-tát; con trai của bà là Rāhula.

25.

25.

Bimbisāro ca siddhattha-kumāro ca sahāyakā;

Ubhinnaṃ pitaro cāpi, sahāyāeva te ahuṃ.

Vua Bimbisāra và thái tử Siddhattha là bạn bè; cha của cả hai vị cũng là bạn của nhau.

26.

26.

Bodhisatto bimbisārā, pañcavassādhiko ahu;

Ekūnatiṃso vayasā, bodhisatto’bhinikkhami.

Bồ-tát lớn hơn vua Bimbisāra năm tuổi; vào năm hai mươi chín tuổi, Bồ-tát đã xuất gia.

27.

27.

Padahitvāna [Pg.10] chabbassaṃ, bodhiṃ patvā kamena ca;

Pañcatiṃso tha vayasā, bimbisāramupāgami.

Sau khi đã tinh tấn trong sáu năm và tuần tự chứng đắc Bồ-đề, bấy giờ vào năm ba mươi lăm tuổi, Ngài đã đến gặp vua Bimbisāra.

28.

28.

Bimbisāro pannarasa-vasso’tha pītaraṃ sayaṃ;

Abhisitto mahāpañño, patto rajjassa tassa tu.

Bấy giờ, vua Bimbisāra, bậc đại trí, vào năm mười lăm tuổi, đã được vua cha làm lễ quán đảnh và đã kế thừa vương quốc.

29.

29.

Patte soḷasame vasse, satthā dhammamadesayi;

Dvāpaññāseva vassāni, rajjaṃ kāresi so pana.

Vào năm thứ mười sáu (trị vì), bậc Đạo Sư đã thuyết Pháp cho vua. Vị vua ấy đã trị vì vương quốc trong năm mươi hai năm.

30.

30.

Rajje samā pannarasa, pubbe jinasamāgamā;

Sattatiṃsa samā tassa, dharamāne tathāgate.

Trong thời gian trị vì của vua, có mười lăm năm trước khi gặp bậc Chánh Giác, và ba mươi bảy năm trong khi đức Như Lai còn tại thế.

31.

31.

Bimbisārasuto’jāta-sattutaṃ ghātīyā’mati;

Rajjaṃ dvattiṃsavassāni, mahāmittaddukārayī.

Ajātasattu, con trai của vua Bimbisāra, kẻ ngu si đã giết cha mình; kẻ phản bạn vĩ đại ấy đã trị vì vương quốc trong ba mươi hai năm.

32.

32.

Ajātasattuno vasse, aṭṭhame muni nibbuto;

Pacchā so kārayī rajjaṃ, vassāni catuvīsati.

Vào năm thứ tám của triều đại Ajātasattu, bậc Mâu Ni nhập Niết-bàn. Sau đó, vị vua ấy trị vì vương quốc thêm hai mươi bốn năm nữa.

33.

33.

Tathāgato sakalalokaggataṃ gato;

Aniccatāva samavaso upāgato;

Iti’dha yo bhayajananiṃ aniccataṃ,Avekkhate sa bhavati dukkhapāragūti.

Đức Như Lai đã đi đến đỉnh cao của tất cả các thế giới; Ngài đã thuận theo sự vô thường. Vì vậy, ở đời này, người nào quán xét sự vô thường, vốn sanh ra sợ hãi, người ấy sẽ trở thành người vượt qua khổ đau.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người thiện lành.

Mahāsammatavaṃso nāma

Có tên là Dòng Dõi Vua Mahāsammata.

Dutiyo paricchedo.

Chương Thứ Hai.

Tatiya pariccheda

Chương Thứ Ba.

Paṭhamadhammasaṃgīti

Cuộc Kết Tập Giáo Pháp Lần Thứ Nhất.

Pañcanetto [Pg.11] jino pañca-cattālīsasamā’samo;

Ṭhatvā sabbāni kiccāni, katvā lokassa sabbathā.

Bậc Chánh Giác, đấng có năm loại tuệ nhãn, vô song, đã tại thế trong bốn mươi lăm năm, hoàn thành tất cả phận sự cho thế gian về mọi phương diện.

Kusinārāyayamaka-sālānamantare vare;

Vesākhapuṇṇamāyaṃ so, dīpo lokassa nibbuto.

Tại Kusinārā, giữa hai cây Sāla song thọ quý báu, vào ngày rằm tháng Vesākha, ngọn đèn của thế gian ấy đã tịch diệt.

Saṅkhyāpathamatikkantā, bhikkhū tattha samāgatā;

Khattiyā brāhmaṇā vassā, suddhā devā tatheva ca.

Vô số các vị Tỳ-kheo đã tụ hội tại nơi ấy; cũng như các hàng Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, Thủ-đà-la, và cả chư thiên.

Sattasatasahassāni, tesu pāmokkhabhikkhavo;

Thero mahākassapova, saṅghatthero tadā ahu.

Trong số ấy, có bảy trăm ngàn vị Tỳ-kheo là những vị lãnh đạo; và Trưởng lão Mahākassapa chính là vị Thượng tọa của Tăng đoàn vào lúc bấy giờ.

Satthusarīrasārīra-dhātukiccāni kāriya;

Icchanto so mahāthero, satthu dhammaciraṭṭhitiṃ.

Vị Đại Trưởng lão ấy, sau khi đã thực hiện các nghi lễ đối với xá-lợi kim thân của bậc Đạo Sư, và mong muốn cho Giáo pháp của Ngài được trường tồn.

Lokanāthe dasabale, sattāhaparinibbute;

Dubbhāsitaṃ subhaddassa, buddhassa vacanaṃ saraṃ.

Khi bậc Lãnh đạo Thế gian, đấng Thập Lực, đã nhập Niết-bàn được bảy ngày, ngài nhớ lại lời nói xấu xa của Subhadda và lời dạy của đức Phật.

Saraṃ cīvaradānañca, samatte ṭhapanaṃ tathā;

Saddhammaṭhapanatthāya, muninā’nuggahaṃ kataṃ.

Ngài cũng nhớ lại việc dâng y, việc được đặt ngang hàng (với đức Phật), và sự ưu ái mà bậc Mâu Ni đã ban cho ngài vì mục đích thiết lập Chánh pháp.

Kātuṃ saddhammasaṃgītiṃ, sambuddhānamate yati;

Navaṅgasāsanadhare, sabbaṅgasamupāgate.

Để kết tập Chánh pháp theo ý của các bậc Chánh Đẳng Giác, vị tu sĩ đã tìm chọn các vị thông thuộc Cửu phần Giáo pháp, hội đủ mọi phẩm hạnh.

Bhikkhū pañcasateyeva, mahākhīṇāsave vare;

Sammanni ekenūne tu, ānandattherakāraṇā.

Ngài đã chọn đúng năm trăm vị Tỳ-kheo, là những bậc A-la-hán vĩ đại và cao quý, nhưng thiếu một vị, vì lý do của Trưởng lão Ānanda.

10.

10.

Puna ānandattherā’pi, bhikkhūhi abhiyācito;

Sammanni kātuṃ saṃgītiṃ, sā na sakkā hi taṃ vinā.

Sau đó, Trưởng lão Ānanda, được các vị Tỳ-kheo thỉnh cầu, cũng đã đồng ý tham gia cuộc kết tập, vì cuộc kết tập quả thật không thể thực hiện được nếu thiếu ngài.

11.

11.

Sādhukīḷanasattāhaṃ, sattāhaṃ dhātubhājanaṃ;

Iccaddhamāsaṃ khepetvā, sabbalokānukampakā.

Những vị có lòng bi mẫn với toàn thế gian, sau khi đã trải qua bảy ngày cử hành lễ hội (cúng dường) và bảy ngày phân chia xá-lợi, tức là nửa tháng.

12.

12.

Vassaṃ vasaṃ rājagahe, kassāma dhammasaṅgahaṃ;

Nāññehi tatta vatthabba-miti katvāna nicchayaṃ.

Các ngài đã quyết định rằng: 'Chúng ta sẽ an cư mùa mưa tại Rājagaha và thực hiện việc kết tập Giáo pháp; không có vị nào khác được phép ở tại đó.'

13.

13.

Sokāturaṃ [Pg.12] tattha tattha, assāsento mahājanaṃ;

Jambudīpamhi te therā, vicaritvāna cārikaṃ.

Các vị Trưởng lão ấy, sau khi đã du hành khắp cõi Jambudīpa, an ủi quần chúng đang sầu não khắp nơi.

14.

14.

Āsaḷhisukkapakkhamhi, sukkapakkhaṭhitatthikā;

Upāgamuṃ rājagahaṃ, sampannacatupaccayaṃ.

Vào thượng tuần tháng Āsaḷhi, với mong muốn củng cố phương diện trong sáng (của giáo pháp), các ngài đã đến thành Rājagaha, nơi có đầy đủ bốn món vật dụng.

15.

15.

Tattheva vassūpagatā, te mahākassapādayo;

Therā thiraguṇūpetā, sambuddhamatakovidā.

Tại chính nơi ấy, các vị Trưởng lão, đứng đầu là ngài Đại Ca-diếp, là những bậc có đức hạnh vững chắc, thông suốt giáo lý của bậc Chánh Đẳng Giác, đã an cư mùa mưa.

16.

16.

Vassānaṃ paṭhamaṃ māsaṃ, sabbasenāsanesu’pi;

Kāresuṃ paṭisaṅkhāraṃ, vatvānā’jātasattuno.

Trong tháng đầu tiên của mùa an cư, sau khi đã thưa với vua A-xà-thế, các ngài đã cho tiến hành việc sửa chữa tất cả các trú xứ.

17.

17.

Vihārapaṭisaṅkhāre, niṭṭhite ahu bhūpati;

Idāni dhammasaṃgītiṃ, karissāmi mayaṃ iti.

Khi việc sửa chữa các tự viện đã hoàn tất, các vị Trưởng lão đã thưa với đức vua rằng: 'Bây giờ chúng con sẽ tiến hành kết tập Pháp bảo'.

18.

18.

Kattabbaṃ kintipuṭṭhassa, nisajjaṭhānamādisuṃ;

Rājā katthāti pucchitvā, vuttaṭhānamhi tehi so.

Khi vua hỏi: 'Cần phải làm gì?', các ngài đã chỉ ra một nơi để ngồi. Sau khi vua hỏi: 'Ở đâu?', ngài đã (cho làm) tại nơi được các vị ấy chỉ bảo.

19.

19.

Sīghaṃ vebhāraselassa, passe kāresi maṇḍapaṃ;

Sattapaṇṇiguhādvāre, rammaṃ devasabhopamaṃ.

Nhà vua đã nhanh chóng cho xây dựng một đại giảng đường ở cạnh núi Vebhāra, tại cửa động Sattapaṇṇi, một nơi khả ái, giống như đại hội trường của chư thiên.

20.

20.

Sabbathā maṇḍayitvā taṃ, attharāpesi tattha so;

Bhikkhūnaṃ gaṇanāyeva, anagghattharaṇāni ca.

Sau khi cho trang hoàng đại giảng đường ấy một cách toàn diện, nhà vua đã cho trải tại đó những tấm thảm vô giá, đúng theo số lượng của các vị Tỳ-khưu.

21.

21.

Nissāya dakkhiṇaṃ bhāgaṃ, uttarāmukhamuttamaṃ;

Therāsanaṃ supaññattaṃ, āsi tattha mahārahaṃ.

Tại đó, ở phía nam, một pháp tọa cao quý dành cho vị Trưởng lão đã được chuẩn bị chu đáo, hướng mặt về phía bắc.

22.

22.

Tasmiṃ maṇḍapamajjhasmiṃ, puratthamukhamuttamaṃ;

Dhammāsanaṃ supaññattaṃ, ahosi sugatārahaṃ.

Ở giữa đại giảng đường ấy, một pháp tọa cao quý, xứng đáng với bậc Thiện Thệ, đã được chuẩn bị chu đáo, hướng mặt về phía đông.

23.

23.

Rājā’rocayi therānaṃ, kammaṃ no niṭṭhitaṃ iti;

Te therā theramānanda-mānandakaramabravuṃ.

Nhà vua đã thông báo cho các vị Trưởng lão rằng: 'Công việc của trẫm đã hoàn tất'. Các vị Trưởng lão ấy đã nói với Trưởng lão Ānanda những lời không mấy vui vẻ.

24.

24.

Sve sannipāto ānanda, sekhena gamanaṃ tahiṃ;

Na yuttante sadatthe tvaṃ, appamatto tato bhava.

'Này Ānanda, ngày mai là ngày đại hội. Việc một vị hữu học đi đến đó là không thích hợp. Vì vậy, ngươi hãy vì lợi ích của chính mình mà trở nên không dể duôi.'

25.

25.

Iccevaṃ codito thero, katvāna vīriyaṃ samaṃ;

Iriyāpathato muttaṃ, arahattamapāpuṇi.

Được thúc giục như vậy, vị Trưởng lão, sau khi đã nỗ lực tinh tấn một cách quân bình, đã chứng đắc A-la-hán quả, trong lúc thoát ra khỏi các oai nghi.

26.

26.

Vassānaṃ dutiye māse, dutiye divase pana;

Rucire maṇḍape tasmiṃ, therā sannipatiṃsu te.

Vào ngày thứ hai của tháng thứ hai trong mùa an cư, các vị Trưởng lão ấy đã tụ hội tại đại giảng đường lộng lẫy đó.

27.

27.

Ṭhapetvā’nandattherassa, anucchavikamāsanaṃ;

Āsanesu nisīdiṃsu, arahanto yathārahaṃ.

Sau khi đã dành riêng một chỗ ngồi thích hợp cho Trưởng lão Ānanda, các vị A-la-hán đã an tọa vào các chỗ ngồi theo thứ tự hạ lạp.

28.

28.

Thero’rahattapattiṃ [Pg.13] so, ñāpetuṃ tehi nāgamā;

Kuhiṃ ānandatthero’ti, vuccamāne tu kehici.

Vị Trưởng lão ấy, để cho các vị kia biết về sự chứng đắc A-la-hán của mình, đã không đi cùng với họ. Khi có người hỏi rằng: 'Trưởng lão Ānanda ở đâu?'

29.

29.

Nimmujjitvā pathaviyā, gantvā jotipathena vā;

Nisīdi thero ānando, attano ṭhapitāsane.

Trưởng lão Ānanda, bằng cách độn thổ hoặc đi bằng đường hư không, đã đến và an tọa trên chỗ ngồi đã được dành sẵn cho ngài.

30.

30.

Upālithero vinaye, sesadhamme asesake;

Ānandattheramakaruṃ, sabbe therā dhurandhare.

Tất cả các vị Trưởng lão đã chọn Trưởng lão Upāli làm bậc có thẩm quyền về Luật tạng, và Trưởng lão Ānanda làm bậc có thẩm quyền về tất cả phần Pháp còn lại.

31.

31.

Mahāthero sakattānaṃ, vinayaṃ pucchituṃ sayaṃ;

Sammannu’pālithero ca, vissajjetuṃ tameva tu.

Vị Đại Trưởng lão (Mahākassapa) đã tự mình đảm nhận việc hỏi về Luật tạng, và ngài cũng đã chỉ định Trưởng lão Upāli đảm nhận việc trả lời về chính Luật tạng ấy.

32.

32.

Therāsane nisīditvā, vinayaṃ tamapucchi so;

Dhammāsane nisīditvā, vissajjesi tameva so.

Ngồi trên pháp tọa của vị Trưởng lão, ngài (Mahākassapa) đã hỏi về Luật tạng. Ngồi trên pháp tọa của người thuyết Pháp, ngài (Upāli) đã trả lời về chính Luật tạng ấy.

33.

33.

Vinayaññūnamaggena, vissajjitakamena te;

Sabbe sajjhāyamakaruṃ, vinayaṃ nayakovidā.

Theo cách thức đã được trả lời bởi bậc đứng đầu trong những người thông hiểu Luật tạng, tất cả các vị Trưởng lão, những bậc thông thạo phương pháp, đã cùng nhau trùng tụng lại Luật tạng.

34.

34.

Aggaṃ bahussutādīnaṃ, kosārakkhaṃ mahesino;

Sammannitvāna attānaṃ, thero dhammamapucchi so.

Vị Trưởng lão (Mahākassapa), sau khi đã chỉ định (ngài Ānanda), bậc đứng đầu trong hàng đa văn và là người giữ gìn kho tàng Pháp bảo của bậc Đại Giác, đã hỏi về Pháp bảo.

35.

35.

Tathā sammanniya’ttānaṃ, dhammāsanāgato sayaṃ;

Vissajjesi tamānanda-tthero dhammamasesato.

Được chỉ định như vậy, Trưởng lão Ānanda đã tự mình bước đến pháp tọa và đã trả lời về Pháp bảo ấy một cách trọn vẹn.

36.

36.

Vedehamuninā tena, vissajjitakamena te;

Sabbe sajjhāyamakaruṃ, dhammaṃ dhammatthakovidā.

Theo cách thức đã được trả lời bởi bậc Thánh nhân xứ Vedeha ấy, tất cả các vị Trưởng lão, những bậc thông suốt Pháp và nghĩa của Pháp, đã cùng nhau trùng tụng lại Pháp bảo.

37.

37.

Evaṃ sattahi māsehi, dhammasaṃgīti niṭṭhitā;

Sabbalokahitatthāya, sabbalokahi tehi sā.

Như vậy, trong bảy tháng, cuộc kết tập Pháp bảo đã được hoàn tất bởi các ngài, vì sự lợi ích và hạnh phúc cho toàn thể thế gian.

38.

38.

Mahākassapatherena, idaṃ sugatasāsanaṃ;

Pañcavassasahassāni, samatthaṃ vattane kataṃ.

Do Trưởng lão Đại Ca-diếp, giáo pháp này của bậc Thiện Thệ đã được làm cho có khả năng tồn tại trong năm nghìn năm.

39.

39.

Atīva jātapāmojjā, sandhārakajalantikā;

Saṃgītipariyosāne, chaddhākampi mahāmahī.

Vào lúc kết thúc cuộc kết tập, với niềm hân hoan tột độ phát sinh, đại địa cho đến tận bờ đại dương đã rung chuyển theo sáu cách.

40.

40.

Acchariyāni cā’hesuṃ, lokenekāninekadhā;

Thereheva katattā ca, theriyāyaṃ paramparā.

Nhiều điều kỳ diệu và đa dạng đã xảy ra trên thế gian. Và bởi vì cuộc kết tập này được thực hiện bởi các vị Trưởng lão, nên truyền thống này được gọi là Theriya (Trưởng Lão Bộ).

41.

41.

Paṭhamaṃ saṅgahaṃ katvā, sabbalokahitaṃ bahuṃ;

Te yāvatāyukaṃ ṭhatvā, therā sabbepi nibbutā.

Sau khi đã thực hiện cuộc kết tập lần thứ nhất, vì lợi ích to lớn cho toàn thể thế gian, tất cả các vị Trưởng lão ấy, sau khi sống cho đến hết tuổi thọ, đã nhập Niết-bàn.

42.

42.

Therā’pi [Pg.14] te matipadīpahatandhakārā,Lokandhakārahananamhi mahāpadīpā;

Nibbāpitā maraṇaghoramahānilena,Tenāpi jīvitamadaṃ matimā jaheyyāti.

Cả những vị Trưởng lão ấy, những người đã xua tan bóng tối vô minh bằng ngọn đèn trí tuệ, những ngọn đèn vĩ đại phá tan bóng tối của thế gian, cũng đã bị dập tắt bởi cơn gió lớn khủng khiếp của cái chết. Vì lẽ đó, người có trí nên từ bỏ niềm kiêu hãnh về sự sống.

Sujanappasādaṃsaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn ra vì sự hoan hỷ thanh tịnh và niềm cảm xúc của những người thiện lành.

Paṭhamadhammasaṃgītināma

Chương có tên là Kết tập Pháp bảo lần thứ nhất.

Tatiyo paricchedo.

Chương thứ ba.

Catuttha pariccheda

Chương thứ tư.

Dutiya saṃgīti

Cuộc kết tập lần thứ nhì.

Ajātasattu putto taṃ, ghātetvā’dāyi bhaddako;

Rajjaṃ soḷasavassāni, kāresi mittadūbhiko.

Udāyibhadda, con trai của vua A-xà-thế, đã giết cha; kẻ phản trắc ấy đã trị vì vương quốc trong mười sáu năm.

Udayabhadda putto taṃ, ghātetvā anuruddhako;

Anuruddhassa putto taṃ, ghātetvā muṇḍanāmako.

Con trai của Udayabhadda là Anuruddha đã giết cha; con trai của Anuruddha là Munda cũng đã giết cha.

Mittadduno dummatino, te’pi rajjamakārayuṃ;

Tesaṃ ubhinnaṃ rajjesu, aṭṭhavassāna’tikkamuṃ.

Những kẻ phản trắc, ác tâm ấy cũng đã trị vì; trong vương quyền của cả hai người, tám năm đã trôi qua.

Muṇḍassa putto pitaraṃ, ghātetvā nāgadāsako;

Catuvīsativassāni, rajjaṃ kāresi pāpako.

Nāgadāsaka, con trai của Munda, đã giết cha mình; kẻ tội lỗi ấy đã trị vì vương quốc trong hai mươi bốn năm.

Pitughātakavaṃso’ya, mītikuddhā’tha nāgarā;

Nāgadāsaka rājānaṃ, apanetvā samāgatā.

Các thị dân tức giận vì cho rằng: ‘Đây là dòng dõi của những kẻ giết cha,’ đã cùng nhau tập hợp lại và truất phế vua Nāgadāsaka.

Susunāgoti paññātaṃ, amaccaṃ sādhusammataṃ;

Rajje samabhisiñjiṃsu, sabbesaṃ hitamānasā.

Với tâm mong cầu lợi ích cho tất cả, họ đã tôn vị đại thần được mọi người kính trọng, tên là Susunāga, lên ngôi vua.

So [Pg.15] aṭṭhārasavassāni, rājā rajjamakārayi;

Kāḷāso ko tassa putto, aṭṭhavīsati kārayi.

Vị vua ấy đã trị vì mười tám năm; con trai của ông là Kālāsoka đã trị vì hai mươi tám năm.

Atīte dasame vasse, kāḷāsokassa rājino;

Sambuddhaparinibbānā, evaṃ vassasataṃ ahu.

Vào năm thứ mười của triều đại vua Kālāsoka, như vậy là một trăm năm đã trôi qua kể từ khi Đức Phật nhập Niết Bàn.

Tadā vesāliyā bhikkhū, anekā vajjiputtakā;

Siṅgīloṇaṃ dvaṅgulañca, tathā gāmantarammi ca.

Khi ấy, nhiều vị tỳ-kheo Vajjiputtaka ở Vesālī (đã chủ trương các điều): việc trữ muối trong sừng, việc dùng bữa sau ngọ hai ngón tay, và việc đi sang làng khác.

10.

10.

Āvāsā’numatā’ciṇṇaṃ, amathitaṃ jalogi ca;

Nisīdanaṃ adasakaṃ, jātarūpādikaṃ iti.

Việc hành lễ riêng theo trú xứ, việc xin phép sau, việc theo tiền lệ, sữa chưa đông và nước trái cây lên men, tọa cụ không có viền, và vàng bạc.

11.

11.

Dasavatthūni dīpesuṃ, kappantīti alajjīno;

Taṃ sutvāna yasatthero, evaṃ vajjīsu cārikaṃ.

Những kẻ vô liêm sỉ ấy đã tuyên bố mười điều này là hợp lệ. Nghe được điều đó, trưởng lão Yasa, khi ấy đang du hành trong xứ Vajjī.

12.

12.

Chaḷabhiñño balappatto, yaso kākaṇḍakatrajo;

Taṃ sametuṃ saussāho, tatthāgami’mahāvanaṃ.

Trưởng lão Yasa, con trai của Kākaṇḍaka, người đã đắc Lục thông và đạt được các năng lực, với lòng nhiệt thành muốn dẹp yên việc này, đã đi đến Đại Lâm (Mahāvana) ở đó.

13.

13.

Ṭhapetvā’posathagge te, kaṃsapātiṃ sahodhakaṃ;

Kahāpaṇādiṃ saṅghassa, detha’nā’hu upāsake.

Họ đặt một cái bát đồng chứa đầy nước trong phòng Bố-tát và nói với các vị cận sự nam: ‘Hãy cúng dường tiền bạc, v.v... cho Tăng chúng.’

14.

14.

Na kappate taṃ mā detha, iti thero savārayi;

Paṭisāraṇīyaṃ kammaṃ, yasattherassa te karuṃ.

Vị trưởng lão đã ngăn cản và nói: ‘Điều đó không hợp lệ, xin quý vị đừng cúng dường.’ Họ bèn thực hiện hành vi Paṭisāraṇīya (yêu cầu sám hối) đối với trưởng lão Yasa.

15.

15.

Yācitvā anudūtaṃ so, saha tena puraṃ gato;

Attano dhammavādittaṃ, saññāpetvā’ga sāgare.

Ngài xin một vị đi cùng, và cùng vị ấy vào thành phố; sau khi tuyên bố lập trường đúng Chánh pháp của mình, ngài đã đi đến Sāgara.

16.

16.

Anudūtavaco sutvā, tamukkhipitumāgatā;

Parikkhipiya aṭṭhaṃsu, saraṃ therassa bhikkhavo.

Nghe lời của vị tỳ-kheo đồng hành, các vị tỳ-kheo kia đã đến để thực hiện hành vi khai trừ ngài. Họ đã đứng vây quanh hồ nước của vị trưởng lão.

17.

17.

Thero uggamma nabhasā, gantvā kosambiyaṃ tato;

Pāveyyakā vantikānaṃ, bhikkhūnaṃ santikaṃ lahuṃ.

Vị trưởng lão bay lên không trung, từ đó đi đến Kosambī, rồi nhanh chóng hướng về các vị tỳ-kheo ở Pāveyya và Avanti.

18.

18.

Vesesi dūtetu sayaṃ, gantvā’ho gaṅgapabbataṃ;

Āha sambhūtattherassa, taṃ sabbaṃ sāṇavāsino.

Ngài đã gửi các sứ giả đi, còn tự mình thì đến núi Ahogaṅga; ngài đã kể lại toàn bộ sự việc cho trưởng lão Sambhūta Sāṇavāsī.

19.

19.

Pāveyyakā saṭṭhitherā, asitā’vantikāpi ca;

Mahākhīṇāsavā sabbe, ahogaṅgamhi otaruṃ.

Sáu mươi vị trưởng lão từ Pāveyya, và tám mươi vị từ Avanti, tất cả đều là những bậc đại lậu tận, đã cùng tụ họp tại Ahogaṅga.

20.

20.

Bhikkhavo sannipatitā, sabbe tattha tato tato;

Āsuṃ navutisahassāni, mantetvā akhilā’pi te.

Các vị tỳ-kheo từ khắp nơi đã tụ họp về đó, tổng cộng có chín mươi ngàn vị. Sau khi tất cả đã bàn bạc với nhau.

21.

21.

Soreyya [Pg.16] revatattheraṃ, bahussuta manāsavaṃ;

Taṃ kālapamukhaṃ ñatvā, passituṃ nikkhamiṃsu taṃ.

Biết rằng trưởng lão Revata ở Soreyya, một vị đa văn, vô lậu, là người đứng đầu vào thời điểm đó, họ đã lên đường để đến gặp ngài.

22.

22.

Thero tammantanaṃ sutvā, vesāliṃ gantumeva so;

Icchanto phāsugamanaṃ, tato nikkhami taṅkhaṇaṃ.

Vị trưởng lão, khi nghe về cuộc bàn bạc của họ, cũng muốn đi đến Vesālī. Mong muốn một chuyến đi thuận lợi, ngài đã khởi hành từ nơi đó ngay lập tức.

23.

23.

Pāto pātova nikkhanta-ṭṭhānaṃ tena mahattanā;

Sāyaṃ sāyamupentānaṃ, sahajotiyamaddasuṃ.

Do năng lực vĩ đại của ngài, nơi ngài rời đi vào mỗi buổi sáng, thì các vị tỳ-kheo đi theo đến nơi vào mỗi buổi chiều. Cuối cùng, họ đã gặp được ngài tại Sahajāti.

24.

24.

Tattha sambhūtattherena, yasatthero niyojito;

Saddhammasavanante taṃ, revatathera muttamaṃ.

Tại đó, trưởng lão Yasa đã được trưởng lão Sambhūta chỉ định, vào cuối một buổi pháp thoại, để đến hỏi vị trưởng lão tối thượng Revata.

25.

25.

Upecca dasavatthūni, pucchi thero paṭikkhipi;

Sutvā’dhikaraṇaṃ tañca, nisedhemāti abravi.

Sau khi đến gần, ngài đã hỏi về mười điều. Vị trưởng lão (Revata) đã bác bỏ chúng. Và khi nghe về cuộc tranh cãi ấy, ngài nói: ‘Chúng ta hãy dẹp yên việc này.’

26.

26.

Pāpāpi pakkhaṃ pekkhantā, revatatthera muttamaṃ;

Sāmaṇakaṃ parikkhāraṃ, paṭiyādiya te bahuṃ.

Những kẻ xấu ác kia, mong muốn lôi kéo vị trưởng lão tối thượng Revata về phía mình, cũng đã chuẩn bị rất nhiều vật dụng của sa-môn.

27.

27.

Sīghaṃ nāvāya gantvāna, sahajātisamīpagā;

Karonti bhattavissaggaṃ, bhattakāle upaṭṭhite.

Họ đã nhanh chóng đi thuyền đến gần Sahajāti; và khi đến giờ thọ thực, họ đã dâng cúng vật thực.

28.

28.

Sahajātiṃ āvasanto, sāḷathero vicintiyā;

Pāveyyakā dhammavādī, iti passi anāsavo.

Trưởng lão Sāḷha, bậc vô lậu, khi đang trú tại Sahajāti, sau khi suy xét đã thấy rằng: ‘Chư vị Pāveyyaka là những người nói đúng Chánh Pháp.’

29.

29.

Upecca taṃ mahābrahmā, dhamme niṭṭhāti abravi;

Niccaṃ dhamme ṭhitattaṃ so, attano tassa abravi.

Vị đại Phạm thiên đã đến gần vị ấy và nói rằng (vị trưởng lão) đã vững chắc trong Chánh Pháp. Vị ấy (trưởng lão) cũng đã nói với vị Phạm thiên kia về sự kiện bản thân mình luôn luôn an trú trong Chánh Pháp.

30.

30.

Te parikkhāramādāya, revatattheramaddasuṃ;

Thero na gaṇhi tappakkha-gāhī sissaṃ paṇāmayī.

Họ đã mang theo vật dụng và đã đến gặp trưởng lão Revata. Vị trưởng lão đã không nhận (vật dụng) và đã đuổi người đệ tử đã đứng về phía họ.

31.

31.

Vesāliṃ te tato gantvā, tato pupphapuraṃ gatā;

Vadiṃsu kāḷāsokassa, narindassa alajjīno.

Từ đó, những kẻ không biết hổ thẹn ấy đã đi đến Vesālī, rồi từ đó đi đến thành Pupphapura. Họ đã tâu bày với quốc vương Kālāsoka.

32.

32.

Satthussa no gandhakuṭiṃ, gopayanto mayaṃ tahiṃ;

Mahāvanavihārasmiṃ, vasāma vajjībhūmiyaṃ.

‘Chúng tôi đang trú tại tu viện Mahāvana ở xứ Vajjī để trông nom hương thất của Bậc Đạo Sư của chúng ta.’

33.

33.

Gaṇhissāma vihāra’nti, gāmavāsikasikkhavo;

Āgacchanti mahārāja, maṭisedhaya te iti.

‘Tâu Đại vương, các vị tỳ khưu trú tại làng mạc đang đến với ý định: ‘Chúng ta sẽ chiếm lấy tu viện.’ Xin ngài hãy ngăn cản họ.’

34.

34.

Rājānaṃ duggahitaṃ te, katvā vesālimāgamuṃ;

Revatatthera mūlamhi, sahajātiyamettha tu.

Họ đã làm cho nhà vua hiểu sai lạc, rồi đã trở về Vesālī. Trong khi ấy, tại đây ở Sahajāti, (các vị trưởng lão khác) đã đến nơi trưởng lão Revata.

35.

35.

Bhikkhū [Pg.17] satasahassāni, ekādasa samāgatā;

Navutiñca sahassāni, ahu taṃ vatthu santiyā.

Đã có một triệu một trăm chín mươi ngàn vị tỳ khưu tụ hội lại để giải quyết vấn đề ấy.

36.

36.

Mūlaṭṭhehi vinā vatthu-samanaṃ neva rocayi;

Thero sabbepi bhikkhū te, vesālimāgamuṃ tato.

Vị trưởng lão đã không chấp thuận việc giải quyết vấn đề mà không có mặt những người khởi xướng. Do đó, tất cả các vị tỳ khưu ấy đã đi đến Vesālī.

37.

37.

Duggahitova so rājā, tatthāmacce apesayi;

Mūḷā devānubhāvena, aññattha agamiṃsu te.

Vị vua ấy, do đã hiểu sai lạc, đã phái các vị quan đại thần đến đó. Do oai lực của chư thiên, họ đã bị lạc hướng và đã đi đến một nơi khác.

38.

38.

Pesetvā te mahīpālo, taṃ rattiṃ supinenaso;

Apassi sakamattānaṃ, pakkhittaṃ lohakumbhiyaṃ.

Sau khi đã phái họ đi, vào đêm hôm ấy, vị quốc vương đã thấy trong giấc mộng chính mình bị ném vào một cái vạc bằng sắt.

39.

39.

Atibhīto ahu rājā, tamassā setu māgamā;

Bhaginī nandatherī tu, ākāsena anāsavā.

Nhà vua đã trở nên vô cùng khiếp sợ. Để an ủi vua, người em gái của vua là trưởng lão ni Nandā, một bậc vô lậu, đã đi đến bằng đường không.

40.

40.

Bhāriyaṃ te kataṃ kammaṃ, dhammike’yye khamāpaya;

Pakkho tesaṃ bhavitvā tvaṃ, kuru sāsanapaggahaṃ.

‘Huynh đã tạo một nghiệp rất nặng. Hãy xin các bậc thánh nhân chân chánh tha thứ. Huynh hãy trở thành người ủng hộ các vị ấy và hãy hộ trì giáo pháp.’

41.

41.

Evaṃ kate sotthi tuyhaṃ, hessatīti apakkami;

Pasāteyeva vesāliṃ, gantuṃ nikkhami bhūpati.

‘Làm như vậy thì huynh sẽ được an lành.’ (Nói xong), nàng đã ra đi. Ngay sáng hôm sau, đức vua đã khởi hành để đi đến Vesālī.

42.

42.

Gantvā mahāvanaṃ bhikkhū-saṅghaṃ so sannipātiya;

Sutvā ubhinnaṃ vādañca, dhammapakkhañca rociya.

Sau khi đến Mahāvana, vua đã triệu tập Tăng chúng. Sau khi lắng nghe luận điểm của cả hai bên và chấp thuận phe đúng Chánh Pháp,

43.

43.

Khamāpetvā dhammike te, bhikkhū sabbe mahīpati;

Attano dhammapakkhattaṃ, vatvā tumhe yathāruci.

Vị quốc vương đã xin tất cả các vị tỳ khưu chân chánh ấy tha thứ, và sau khi tuyên bố mình đứng về phía Chánh Pháp, đã nói rằng: ‘Quý ngài, tùy theo ý muốn...’

44.

44.

Sampaggahaṃ sāsanassa, karothāti ca bhāsiya;

Datvā ca tesaṃ ārakkhaṃ, agamāsi sakaṃ puraṃ.

‘...xin hãy thực hiện việc hộ trì giáo pháp.’ Sau khi nói như vậy và sắp đặt việc bảo vệ cho các vị ấy, vua đã trở về kinh thành của mình.

45.

45.

Nicchetuṃ tāni vatthūni, saṅgho sannipatī tadā;

Anaggāni tattha bhassāni, saṅghamajjhe ajāyisuṃ.

Khi ấy, Tăng chúng đã tụ họp để quyết định các vấn đề đó. Giữa Tăng chúng, đã phát sinh những lời nói vô bổ, không có hồi kết.

46.

46.

Tato so revatatthero, sāvetvā saṅghamajjhago;

Ubbhāhikāya taṃ vatthuṃ, sametuṃ nicchayaṃ akā.

Bấy giờ, trưởng lão Revata, sau khi đi vào giữa Tăng chúng, đã tuyên bố quyết định giải quyết vấn đề ấy bằng phương pháp ủy nhiệm (ubbāhikā).

47.

47.

Pācinakeca caturo, caturo pāveyyakepi ca;

Ubbhāhikāya sammanni, bhikkhū taṃ vatthu santiyā.

Để giải quyết vấn đề ấy, ngài đã chọn ra một ủy ban gồm bốn vị tỳ khưu từ phương Đông và bốn vị từ xứ Pāveyya.

48.

48.

Sabbakāmī ca sāḷho ca, khujjasobhitanāmako;

Vāsabhagāmiko cāti, thero pācinakā ime.

Các vị trưởng lão từ phương Đông là: Sabbakāmī, Sāḷha, vị có tên là Khujjasobhita, và Vāsabhagāmika.

49.

49.

Revato [Pg.18] sāṇasambhūto,Yaso kākoṇḍakatrajo;

Sumano cāti cattāro,Therā pāveyyakā ime.

Các vị trưởng lão từ xứ Pāveyya là: Revata, Sāṇasambhūta, Yasa là con trai của (bà-la-môn) Kākoṇḍaka, và Sumana, là bốn vị này.

50.

50.

Sametuṃ tāni vatthūni, appasaddaṃ anākulaṃ;

Agamuṃ vālukārāmaṃ, aṭṭhattherā anāsavā.

Để giải quyết các vấn đề ấy tại một nơi yên tĩnh, không ồn ào, tám vị trưởng lão vô lậu đã đi đến tu viện Vālukārāma.

51.

51.

Daharenā’ji te nettha, paññatte āsane subhe;

Nisīdiṃsu mahātherā, mahāmuni mataññuno.

Tại nơi ấy, trên những chỗ ngồi tốt đẹp đã được vị (tỳ khưu) trẻ Ajita chuẩn bị, các vị đại trưởng lão, những bậc thấu hiểu ý của Đức Đại Giác Ngộ, đã an tọa.

52.

52.

Tesu vatthūsu ekekaṃ, kamato revato mahā;

Thero theraṃ sabbakāmiṃ, pucchi pucchāsu kovido.

Vị đại trưởng lão Revata, bậc thiện xảo trong việc chất vấn, đã tuần tự hỏi trưởng lão Sabbakāmī về từng điểm một trong các vấn đề ấy.

53.

53.

Sabbakāmī mahāthero, tena puṭṭho’tha byākari;

Sabbāni tāni vatthūni, na kappantīti suttato.

Bấy giờ, đại trưởng lão Sabbakāmī, khi được vị ấy hỏi, đã trả lời rằng: ‘Tất cả những điều ấy đều không được phép, chiếu theo Kinh điển.’

54.

54.

Nihanitvā’dhikaraṇaṃ, taṃ te tattha yathākkamaṃ;

Tatheva saṅghamajjhepi, pucchāvissajjanaṃ karuṃ.

Sau khi đã giải quyết tranh chấp ấy tại đó theo đúng trình tự, họ cũng đã thực hiện việc hỏi và đáp tương tự như vậy ở giữa Tăng chúng.

55.

55.

Niggahaṃ pāpabhikkhūnaṃ, dasavatthukadīpanaṃ;

Tesaṃ dasasahassānaṃ, mahāthero akaṃsu te.

Các vị đại trưởng lão ấy đã thực hiện việc khiển trách mười ngàn vị tỳ khưu xấu ác đó và làm sáng tỏ mười điều (phi pháp).

56.

56.

Sabbakāmī puthaviyā, saṅghatthero tadā ahu;

So vīsaṃ vassasatiko, tadā’si upasampadā.

Vào lúc ấy, trưởng lão Sabbakāmī là vị Tăng trưởng lão (cao hạ nhất) trên toàn cõi đất. Khi ấy, ngài đã được một trăm hai mươi tuổi hạ kể từ khi thọ cụ túc giới.

57.

57.

Sabbakāmī ca sāḷho ca,Revato khujjasobhito;

Yaso kākoṇḍakasuto,Sambhūto sāṇavāsiko.

(Các vị trưởng lão là) Sabbakāmī và Sāḷha, Revata, Khujjasobhita, Yasa là con trai của Kākoṇḍaka, và Sambhūta Sāṇavāsī.

58.

58.

Therā ānandattherassa, ete saddhivihārino;

Vāsabhagāmiko ceva, sumano ca duve pana.

Hai vị này là Vāsabhagāmika và Sumana, là các vị đồng trú của trưởng lão Ānanda.

59.

59.

Therā’nuruddhattherassa, ete saddhivihārino;

Aṭṭha therā’pi dhaññā te, diṭṭhapubbā tathāgataṃ.

Các vị này là những vị đồng trú của trưởng lão Anuruddha. Tám vị trưởng lão may mắn ấy cũng đã từng diện kiến đức Như Lai.

60.

60.

Bhikkhū satasahassāni, dvādasāsuṃ samāgatā;

Sabbesaṃ revatatthero, bhikkhūnaṃpamukhotadā.

Mười hai trăm ngàn vị tỳ-khưu đã tụ hội. Vào lúc ấy, trưởng lão Revata là vị đứng đầu của tất cả các tỳ-khưu.

61.

61.

Tato [Pg.19] so revatatthero, saddhammaṭṭhitiyā ciraṃ;

Kāretuṃ dhammasaṃgītiṃ, sabbabhikkhusamūhato.

Bấy giờ, vị trưởng lão Revata ấy, vì sự trường tồn của Chánh pháp, đã từ toàn thể Tăng chúng để thực hiện cuộc kết tập Pháp.

62.

62.

Pabhinnatthādiñāṇānaṃ, piṭakattayadhārinaṃ;

Satāni sattabhikkhūnaṃ, arahantānamuccini.

Ngài đã chọn ra bảy trăm vị tỳ-khưu A-la-hán, là những bậc thông suốt các pháp phân tích và làu thông Tam Tạng.

63.

63.

Te sabbe vālukārāme, kāḷāsokena rakkhitā;

Revatattherapāmokkhā, akaruṃ dhammasaṅgahaṃ.

Tất cả các vị ấy, với trưởng lão Revata là vị chủ tọa, được vua Kāḷāsoka bảo hộ, đã thực hiện việc kết tập Pháp tại tu viện Vālukārāma.

64.

64.

Pubbe kataṃ tathā eva, dhammaṃ pacchā ca bhāsitaṃ;

Ādāya niṭṭhapesuṃ taṃ, etaṃ māsehi aṭṭhahi.

Cũng giống như đã được thực hiện trước đây, các ngài đã hoàn tất cuộc kết tập ấy trong vòng tám tháng.

65.

65.

Evaṃ dutiyasaṃgītiṃ, katvā tepi mahāyasā;

Therā dosakkhayaṃ pattā, pattākālena nibbutiṃ.

Sau khi đã thực hiện cuộc kết tập lần thứ hai như vậy, các vị trưởng lão đại danh tiếng ấy, những bậc đã đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc, đã nhập Niết-bàn theo thời gian.

66.

66.

Iti paramamatīnaṃ pattipattabbakānaṃ,Tibhavahitakarānaṃ lokanātherasānaṃ;

Sumariyamaraṇaṃ taṃ saṅkhatā sārakattaṃ,Parigaṇiyamasesaṃ appamatto bhaveyyāti.

Như vậy, người không phóng dật nên luôn ghi nhớ về sự viên tịch của các bậc trưởng lão, những vị lãnh đạo thế gian, những bậc có trí tuệ tối thượng, đã chứng đắc những gì cần chứng đắc, đã hành động vì lợi ích của ba cõi, và nên thấu triệt toàn bộ bản chất cốt lõi của các pháp hữu vi.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate

Được soạn ra vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành.

Mahāvaṃse dutiyasaṃgīti nāma

Trong Đại Sử, (chương) tên là Kết tập lần thứ hai.

Catuttho paricchedo.

Chương thứ tư.

Pañcama pariccheda

Chương thứ năm

Tatiyadhammasaṃgīti

Cuộc kết tập Pháp lần thứ ba

Yā mahākassapādīhi[Pg.20], mahātherehi ādito;

Katā saddhamma saṃgīti, theriyā’ti pavuccati.

Cuộc kết tập Chánh pháp do các vị đại trưởng lão đứng đầu là ngài Mahākassapa thực hiện vào lúc ban đầu được gọi là phái Trưởng Lão (Theriyā).

Eko’va theravādo so, ādivassasate ahu;

Aññācariyavādātu, tato oraṃ ajāyisuṃ.

Trong một trăm năm đầu tiên, chỉ có một phái Trưởng Lão duy nhất. Các học thuyết của những vị thầy khác đã phát sinh sau đó.

Tehi saṃgītikārehi, therehi dutiyehi te;

Niggahitā pāpabhikkhū, sabbe dasasahassakā.

Tất cả mười ngàn vị tỳ-khưu xấu ác ấy đã bị các vị trưởng lão trong cuộc kết tập lần thứ hai khiển trách.

Akaṃsā’cariyavādaṃ te, mahāsaṃgītināmakā;

Tato gokulikā jātā, ekabbohārikāpi ca.

Các vị ấy đã lập ra một học thuyết riêng gọi là Đại Chúng Bộ (Mahāsaṅgīti). Từ đó, phái Kê Dận (Gokulikā) và phái Nhất Thuyết (Ekabbohārikā) đã phát sinh.

Gokulikehi paṇṇatti-vādā bāhulikāpi ca;

Cetiyavādā tesveva, samatāsaṅghikā cha te.

Từ phái Kê Dận (Gokulikā) phát sinh ra phái Thuyết Chế Định (Paṇṇattivādā) và phái Đa Văn (Bāhulikā); và cũng từ họ mà có phái Chế Đa Sơn (Cetiyavādā). Sáu phái này đều thuộc Đại Chúng Bộ.

Punāpi theravādehi, mahiṃsāsakabhikkhavo;

Vajjīputtakabhikkhū ca, duve jātā ime khalu.

Lại nữa, từ phái Trưởng Lão (Theravāda), thật vậy, đã phát sinh ra hai phái này là các tỳ-khưu Mahiṃsāsaka và các tỳ-khưu Vajjīputtaka.

Jātā’tha dhammuttariyā, bhadrayānikabhikkhavo;

Channāgārā sammitiyā, vajjīputtiyabhikkhūti.

Từ các tỳ-khưu Vajjīputtaka lại phát sinh ra các tỳ-khưu Dhammuttariyā, Bhadrayānika, Channāgārā, và Sammitiyā.

Mahiṃsāsakabhikkhūhi, bhikkhū sabbattha vādino;

Dhammaguttiyabhikkhū ca, jātā khalu ime duve.

Từ các tỳ-khưu Mahiṃsāsaka, thật vậy, đã phát sinh ra hai phái này là các tỳ-khưu Sabbatthavādī và các tỳ-khưu Dhammaguttiya.

Jātā sabbatthivādīhi, kassapiyā tato pana;

Jātā saṅkantikā bhikkhū, suttavādā tato pana.

Từ phái Sabbatthivādī phát sinh ra phái Kassapiyā; rồi từ đó lại phát sinh ra các tỳ-khưu Saṅkantikā; rồi từ đó lại có phái Suttavādā.

10.

10.

Theravādena saha te, honti dvādasi’mepi ca;

Pubbe vuttachavādā ca, iti aṭṭhārasā khilā.

Cùng với phái Trưởng Lão (Theravāda), các phái này là mười hai. Và sáu phái đã nói ở trước, như vậy tổng cộng là mười tám phái.

11.

11.

Sattarasāpi dutiye, jātā vasassate iti;

Aññācariyavādā tu, tato oramajāyisuṃ.

Như vậy, mười bảy phái đã phát sinh trong thế kỷ thứ hai. Còn các học thuyết của những vị thầy khác thì đã phát sinh sau đó.

12.

12.

Hematā [Pg.21] rājagiriyā, tathā siddhatthikāpi ca;

Pubbaseliyabhikkhū ca, tathā aparaseliyā.

Các phái Hemavata, Rājagiriyā, và cả Siddhatthikā; các tỳ-khưu Pubbaseliyā và cả Aparaseliyā.

13.

13.

Vājiriyā cha etehi, jambudīpamhi bhinnakā;

Dhammaruci ca sāgaliyā, laṃkādīpamhi bhinnakā.

Cùng với phái Vājiriyā, sáu phái này là những tông phái ly khai tại cõi Diêm-phù-đề (Jambudīpa). Còn phái Dhammaruci và Sāgaliyā là những tông phái ly khai tại đảo Laṅkā.

Ācariyakulavādakathā niṭṭhitā.

Phần kể về các học thuyết của các tông phái đến đây là kết thúc.

Dhammāsokābhiseka

Lễ đăng quang của vua Dhammāsoka

14.

14.

Kāḷāsokassa puttā tu, ahesuṃ dasabhātikā;

Bāvīsatiṃ te vassāni, rajjaṃ samanusāsisuṃ.

Các người con của vua Kāḷāsoka là mười anh em. Họ đã cùng nhau trị vì vương quốc trong hai mươi hai năm.

15.

15.

Nava nandā tato āsuṃ, kameneva narādhipā;

Te’pi bāvīsavassāni, rajjaṃ samanusāsisuṃ.

Sau đó, có chín vị vua Nanda nối tiếp nhau; các vị ấy cũng đã trị vì vương quốc trong hai mươi hai năm.

16.

16.

Moriyānaṃ khattiyānaṃ, vaṃse jātaṃ siridharaṃ;

Candaguttoti paññātaṃ, cāṇakko brāhmaṇo tato.

Khi ấy, có vị Bà-la-môn tên là Cāṇakka đã phò trợ một người con trai quang vinh, sanh trong dòng dõi Sát-đế-lỵ Moriya, được biết đến với tên gọi là Candagutta.

17.

17.

Navamaṃ dhananandaṃ taṃ, ghātetvā caṇḍakodhasā;

Sakale jambudīpasmiṃ, rajje samabhisiñcī so.

Vị ấy (Cāṇakka), với cơn phẫn nộ dữ dội, đã giết chết vị vua thứ chín tên là Dhanananda, và đã làm lễ đăng quang cho người ấy (Candagutta) lên ngôi vua trên toàn cõi Diêm-phù-đề.

18.

18.

So catuvīsavassāniṃ, rājā rajjamakārayi;

Tassa putto bindusāro, aṭṭhavīsati kārayi.

Vị vua ấy (Candagutta) đã trị vì vương quốc trong hai mươi bốn năm. Con trai của ông là Bindusāra đã trị vì trong hai mươi tám năm.

19.

19.

Bindusārasutā āsuṃ, sataṃ eko ca vissutā;

Asoko āsi tesaṃ tu, puññatejobaliddhiko.

Vua Bindusāra có một trăm lẻ một người con trai nổi tiếng. Trong số ấy, Asoka là người có phước đức, uy lực, và sức mạnh.

20.

20.

Vemātike bhātaro so, hantvā ekūnakaṃ sataṃ;

Sakale jambudīpasmiṃ, ekarajjamapāpuṇi.

Vị ấy (Asoka) đã giết chết chín mươi chín người anh em cùng cha khác mẹ và đã giành được quyền cai trị duy nhất trên toàn cõi Diêm-phù-đề.

21.

21.

Jinanibbānato pacchā, pure tassābhisekato;

Sāṭṭhārasaṃ vassasata-dvayamevaṃ vijāniya.

Nên biết rằng, khoảng thời gian từ sau khi Đức Chánh Giác nhập Niết-bàn cho đến trước lễ đăng quang của vị ấy (Asoka) là hai trăm mười tám năm.

22.

22.

Patvā catūhi vassehi, ekarajjaṃ mahāyaso;

Pure pāṭaliputtasmiṃ, attānamabhisecayi.

Sau khi giành được quyền cai trị duy nhất được bốn năm, vị vua lừng danh ấy đã tự mình làm lễ đăng quang tại thành Pāṭaliputta.

23.

23.

Tassā’bhisekena [Pg.22] samaṃ, ākāse bhūmiyaṃ tathā;

Yojane yojane āṇā, niccaṃ pavattitā ahu.

Cùng lúc với lễ đăng quang của vị ấy, quyền lực của ông đã thường xuyên được thi hành một do-tuần lên không trung và một do-tuần xuống lòng đất.

24.

24.

Anotatto dakākāje, aṭṭhanesuṃ dine dine;

Devā devo akā tehi, saṃvibhāgaṃ janassaca.

Mỗi ngày, chư thiên mang đến tám gánh nước từ hồ Anotatta. Vị vua đã dùng nước ấy để phân phát cho dân chúng.

25.

25.

Nāgalatādantakaṭṭhaṃ, ānesuṃ himavantato;

Anekesaṃ sahassānaṃ, devā eva pahonakaṃ.

Chư thiên đã mang từ Hy-mã-lạp-sơn những cây tăm xỉa răng làm từ dây leo Nāgalatā, đủ dùng cho nhiều ngàn người.

26.

26.

Agadā’malakañceva, tathāgada haritakaṃ;

Tato’va amapakkañca, vaṇṇagandharasuttamaṃ.

Cũng từ nơi ấy, (chư thiên mang đến) những quả a-ma-la dược thảo và ha-ri-ta-ka dược thảo, cả sống lẫn chín, có màu sắc, hương thơm, và vị ngon tuyệt hảo.

27.

27.

Pañcavaṇṇāni vatthāni, tatthapuñjanapaṭṭakaṃ;

Pītañca dibbapānañca, chaddantadahato maru.

Chư thiên từ hồ Chaddanta mang đến những tấm vải năm màu, một chiếc khăn lau mặt, một y phục màu vàng, và một thức uống của chư thiên.

28.

28.

Marantā nagare tasmiṃ, migasūkarapakkhino;

Āgantvāna mahānasaṃ, sayameva maranti ca.

Trong thành phố ấy, các loài nai, heo rừng, và chim chóc, khi sắp chết, tự chúng đi đến nhà bếp lớn và chết ở đó.

29.

29.

Gāvo tattha carāpetvā, vajamānenti dīpino;

Khetta vatthutaḷākādiṃ, pālenti migasūkarā.

Báo đốm lùa đàn bò đi ăn cỏ rồi dẫn chúng trở về. Nai và heo rừng thì canh giữ các cánh đồng, đất đai, và ao hồ.

30.

30.

Sumanaṃ pupphapaṭakaṃ, abhuttaṃ dibbamuppalaṃ;

Vilepanaṃ añjanañca, nāgānāgāvimānato.

Các vị Long vương từ cung điện của loài rồng mang đến một giỏ hoa Sumana, một đóa sen trời tinh khiết, thuốc xoa và thuốc nhỏ mắt.

31.

31.

Sālivāhasahassāni, navutiṃ tu suvā pana;

Chaddantadahatoyeva, āhariṃsu dine dine.

Hằng ngày, các con vẹt mang về từ hồ Chaddanta chín mươi ngàn xe lúa.

32.

32.

Te sālinitthusakaṇe, akhaṇḍetvāna taṇḍule;

Akaṃsu mūsikā tehi, bhattaṃ rājakule ahu.

Những con chuột đã tách trấu và cám khỏi những hạt lúa ấy mà không làm gãy hạt gạo. Nhờ đó, hoàng gia có được cơm nấu.

33.

33.

Akaṃsu sassataṃ tassa, madhūni madhumakkhikā;

Tathā kammārasālāsu, acchākūṭāni pātayuṃ.

Những con ong mật đã liên tục làm ra mật ong cho vị ấy. Tương tự, trong các lò rèn, những con gấu đã vung búa.

34.

34.

Karavikā sakuṇikā, manuññamadhurassarā;

Akaṃsu tassā’gantvāna, rañño madhuravassitaṃ.

Những con chim ca-lăng-tần-già với giọng hót du dương ngọt ngào đã bay đến và cất tiếng hót cho đức vua nghe.

35.

35.

Rājā’bhisitto so’soko,Kumāraṃ tissasavhayaṃ;

Kaṇiṭṭhaṃ saṃsodariyaṃ, uparajje’bhisecayi.

Vua Asoka sau khi đăng quang đã tấn phong người em trai út cùng mẹ, hoàng tử Tissa, làm phó vương.

Dhammāsokābhiseko niṭṭhito

Dứt điểm về lễ đăng quang của vua Dhammāsoka.

Nigrodhasāmaṇera dassana

Sự việc thấy Sa-di Nigrodha.

36.

36.

Pitā [Pg.23] saṭṭhisahassāni, brāhmaṇe brahmapakkhike;

Bhojesi sopi teyeva, tīṇi vassāni bhojayi.

Phụ thân của ông đã cúng dường sáu mươi ngàn vị Bà-la-môn thuộc phái Bà-la-môn. Vị ấy (Asoka) cũng đã cúng dường cho họ trong suốt ba năm.

37.

37.

Disvā’nupasamaṃ tesaṃ, asoko parivesane;

Viceyya dānaṃ dassanti, amacce sanniyojiya.

Khi thấy sự thiếu trang nghiêm của họ trong lúc thọ thực, vua Asoka đã chỉ định các vị quan lại với nhiệm vụ: ‘Hãy xem xét rồi hãy cúng dường.’

38.

38.

Āṇāpayitvā matimā, nānāpāsaṇḍike visuṃ;

Vīmaṃsitvā nisajjāya, bhojāpetvā visajjayi.

Vị vua thông thái ấy đã ra lệnh cho mời riêng các tu sĩ thuộc nhiều giáo phái khác nhau, xem xét họ qua cách ngồi, rồi cho họ ăn và tiễn họ đi.

39.

39.

Kāle vātāyanagato, santaṃ racchāgataṃ yatiṃ;

Nigrodhasāmaṇeraṃ so, disvā cittaṃ pasādayi.

Vào lúc ấy, khi đang đứng ở cửa sổ, nhà vua nhìn thấy một vị tu sĩ an tịnh đang đi trên đường, đó là Sa-di Nigrodha, và tâm của ngài trở nên thanh tịnh.

40.

40.

Bindusārassa puttānaṃ, sabbesaṃ jeṭṭhabhātuno;

Sumanassa kumārassa, putto so hi kumārako.

Vị Sa-di trẻ tuổi ấy chính là con trai của hoàng tử Sumana, người anh cả trong số tất cả các con trai của vua Bindusāra.

41.

41.

Asoko pitarā dinnaṃ, rajjamujjeniyañhi so;

Hitvā’gato pupphapuraṃ, bindusāre gilānake.

Khi vua Bindusāra lâm bệnh, Asoka đã rời bỏ vương quốc Ujjeni do phụ thân ban cho và trở về thành Pupphapura.

42.

42.

Katvā puraṃ sakāyattaṃ, mate pitari bhātaraṃ;

Ghātetvā jeṭṭhakaṃ rajjaṃ, aggahesi pure vare.

Sau khi phụ thân qua đời, ông đã nắm quyền kiểm soát kinh thành, giết chết người anh cả, và chiếm lấy vương quyền tại thành phố cao quý ấy.

43.

43.

Sumanassa kumārassa, devī tannāmikā tato;

Gabbhinī nikkhamitvāna, pācinadvārato bahi.

Bấy giờ, hoàng hậu cùng tên của thái tử Sumana, đang mang thai, đã đi ra ngoài từ cổng thành phía đông.

44.

44.

Caṇḍālagāma magamā, tattha nigrodhadevatā;

Tamālapiyanāmena, mā patvā gharakaṃ adā.

Bà đã đi đến một ngôi làng của hạng tiện dân. Tại đấy, một vị thần cây đa tên là Tamālapiya đã hóa hiện và ban cho một ngôi nhà nhỏ.

45.

45.

Tadahe’va varaṃ puttaṃ, vijāyitvā sutassa sā;

Nigrodhoti akā nāmaṃ, devatā nuggahānugā.

Ngay trong ngày ấy, sau khi sanh được một người con trai ưu tú, bà ấy, để đáp lại sự giúp đỡ của vị thần, đã đặt tên cho con trai là Nigrodha.

46.

46.

Disvā taṃ jeṭṭhacaṇḍālo, attano sāminiṃ viya;

Maññanto taṃ upaṭṭhāsi, sattavassāni sādhukaṃ.

Người đứng đầu hạng tiện dân, sau khi nhìn thấy bà, đã xem bà như là chủ mẫu của mình và đã tận tình phục vụ bà trong suốt bảy năm.

47.

47.

Taṃ mahāvaruṇo thero, tadā disvā kumārakaṃ;

Upanissaya sampannaṃ, arahā pucchi mātaraṃ.

Bấy giờ, trưởng lão Mahāvaruṇa, một vị A-la-hán, khi nhìn thấy cậu bé có đầy đủ duyên lành, đã hỏi người mẹ.

48.

48.

Pabbājesi khuragge so, arahattamapāpuṇi;

Dassanāyo’pa gacchanto, so tato mātudeviyā.

Ngài đã cho cậu xuất gia, và ngay khi lưỡi dao cạo vừa chạm đến tóc, cậu đã chứng đắc quả A-la-hán. Sau đó, vị ấy đi đến để thăm hoàng mẫu.

49.

49.

Dakkhiṇena ca dvārena, pavisitvā puruttamaṃ;

Taṃ gāmagāmimaggena, yāti rājaṅgaṇe tadā.

Và sau khi đi vào kinh thành tối thắng bằng cổng phía nam, khi ấy vị ấy đi đến sân triều bằng con đường chính của làng.

50.

50.

Santāya [Pg.24] iriyā yasmiṃ, pasīdi samahīpati;

Pubbe’va sannivāsena, pemaṃ tasmiṃ ajāyatha.

Vị đại đế đã phát sanh tín tâm nơi oai nghi an tịnh của vị ấy. Do duyên chung sống trong quá khứ, tình thương mến đối với vị ấy đã khởi lên.

51.

51.

Pubbe kira tayo āsuṃ, bhātaro madhu vāṇijā;

Eko madhuṃ vikkiṇāti, āharanti madhuṃ duve.

Tương truyền rằng, trong quá khứ có ba anh em là những người buôn mật ong. Một người bán mật ong, hai người kia thì đi lấy mật.

52.

52.

Eko paccekasambuddho, vaṇarogāturo ahu;

Añño paccekasambuddho, tadatthaṃ madhuvatthiko.

Có một vị Phật Độc Giác bị bệnh ghẻ lở. Một vị Phật Độc Giác khác, vì lợi ích cho vị kia, đã cần đến mật ong.

53.

53.

Piṇḍacārikavattena, nagaraṃ pāvisī tadā;

Titthaṃ jalatthaṃ gacchanti, ekā ceṭī tamaddasa.

Khi ấy, vị ấy đi vào thành để khất thực. Một người nữ tỳ đang đi đến bến nước đã nhìn thấy ngài.

54.

54.

Pucchitvā madhukāmattaṃ, ñatvā hatthena ādisi;

Eso madhvāpaṇo bhante, tattha gacchā’ti abravi.

Sau khi hỏi và biết được ngài muốn có mật ong, cô đã dùng tay chỉ và nói: 'Bạch ngài, kia là tiệm bán mật ong, xin ngài hãy đi đến đấy.'

55.

55.

Tattha pattassa buddhassa, vāṇijo so pasādavā;

Vissandayanto mukhato, pattapuraṃ madhuṃ adā.

Đối với vị Phật đã đến đấy, người thương buôn ấy với lòng tín thành đã dâng cúng một bát mật ong đầy tràn đến miệng bát.

56.

56.

Puṇṇañca uppatantañca, patitañca mahītale;

Disvā madhuṃ pasanno so, evaṃ paṇidahī tadā.

Nhìn thấy mật ong đầy bát, trào lên, và rơi xuống mặt đất, người ấy với lòng hoan hỷ khi ấy đã phát nguyện như vầy:

57.

57.

Jambudīpe ekarajjaṃ, dānenā’nena hotu me;

Ākāse yojane āṇā, bhūmiyaṃ yojaneti ca.

Với vật thí này, nguyện cho con được làm vua độc nhất cõi Diêm-phù-đề. Và nguyện cho quyền lực của con vang xa một do-tuần trên không và một do-tuần trên mặt đất.

58.

58.

Bhātare āgate āha, edisassa madhuṃ adaṃ;

Anumodatha tumhe taṃ, tumhākañca yato madhu.

Khi những người anh em trở về, người ấy nói: 'Tôi đã dâng mật ong cho một bậc như thế. Các anh hãy tùy hỷ việc ấy, vì mật ong này cũng là của các anh.'

59.

59.

Jeṭṭho āha atuṭṭho so,Caṇḍālo nūna sosiyaṃ;

Nivāsentīti caṇḍālā,Kāsāyāni sadā iti.

Người anh cả không hoan hỷ, đã nói rằng: 'Chắc chắn người ấy phải là một kẻ tiện dân, vì những kẻ tiện dân luôn luôn mặc y màu cà-sa như vậy.'

60.

60.

Majjho paccekabuddhaṃ taṃ, khipapāraṇṇave iti;

Pattidānavaco tassa, sutvā te cānumodisuṃ.

Người anh giữa nói: 'Hãy ném vị Phật Độc Giác ấy qua bên kia đại dương.' Sau khi nghe lời chia phước của người em, họ cũng đã tùy hỷ.

61.

61.

Āpaṇā desikaṃ yātu, devittaṃ tassa patthayi;

Ādissamānasandhi ca, rūpaṃ atimanoramaṃ.

Người em đã nguyện cho người chỉ tiệm được sanh làm thiên nữ, có các khớp xương không thể nhìn thấy và có một thân hình vô cùng xinh đẹp.

62.

62.

Asoko madhudo’sandhi-mittādevī tu ceṭikā;

Caṇḍālavādī nigrodho, tisso so pāravādiko.

Người dâng mật ong là vua A-dục, người nữ tỳ là hoàng hậu Asandhimittā, người nói 'tiện dân' là Nigrodha, và người nói 'bên kia đại dương' là Tissa.

63.

63.

Caṇḍālavādī caṇḍāla-gāme āsi yato tu so;

Patthesi mokkhaṃ mokkhañca, satta vassova pāpuṇi.

Bởi vì người nói 'tiện dân' nên đã ở trong làng của hạng tiện dân. Vị ấy đã mong cầu sự giải thoát, và đã đạt được giải thoát ngay khi mới bảy tuổi.

64.

64.

Niviṭṭhapemo [Pg.25] tasmiṃ so, rājā’ti turito tato;

Pakkosāpesi taṃ so tu, santavuttī upāgami.

Vị vua ấy, với tình thương mến đã khởi lên đối với vị sa-di, bèn vội vàng cho triệu ngài đến. Vị ấy, với cử chỉ an tịnh, đã đi đến.

65.

65.

Nisida tātā’nurūpe, āsane tā’ha bhūpati;

Adisvā bhikkhumaññaṃ so, sīhāsanamupāgami.

Nhà vua nói: 'Này con, hãy ngồi vào một chỗ ngồi thích hợp.' Không nhìn thấy vị tỳ-kheo nào khác, vị ấy đã đi đến ngai vàng.

66.

66.

Tasmiṃ pallaṅkamāyāte, rājāiti vicintayi;

Ajjā’yaṃ sāmaṇero me, ghare hessati sāmiko.

Khi vị ấy đến gần ngai vàng, nhà vua đã suy nghĩ rằng: 'Hôm nay, vị sa-di này sẽ là người chủ trong nhà của ta.'

67.

67.

Ālambitvā karaṃ rañño, so pallaṅke samāruhi;

Nisīdi rājapallaṅke, setacchattassa heṭṭhato.

Vị ấy nắm lấy tay của nhà vua rồi bước lên ngai vàng. Vị ấy đã ngồi trên ngai vàng của vua, bên dưới lọng trắng.

68.

68.

Disvā tathā nisinnaṃ taṃ, asoko so mahīpati;

Sambhāvetvāna guṇato, tuṭṭho’tīva tadā ahu.

Nhìn thấy vị ấy ngồi như vậy, vị đại đế A-dục ấy, do tôn kính các đức hạnh của ngài, khi ấy đã trở nên vô cùng hoan hỷ.

69.

69.

Attano paṭiyattena, khajjabhojjena tappiya;

Sambuddhadesitaṃ dhammaṃ, sāmaṇeramapucchitaṃ.

Sau khi làm cho vị sa-di thỏa mãn với các món ăn cứng và mềm đã được chuẩn bị cho chính mình, nhà vua đã hỏi vị sa-di về Giáo pháp do đấng Chánh Đẳng Giác thuyết giảng.

70.

70.

Tassa’ppamādavaggaṃ so, sāmaṇero abhāsatha;

Taṃ sutvā bhūmipālo so, pasanno jinasāsane.

Vị sa-di ấy đã nói cho vua nghe về Phẩm Không Dễ Duôi. Sau khi nghe điều ấy, vị quốc vương đã phát sanh tín tâm nơi giáo pháp của đấng Chiến Thắng.

71.

71.

Aṭṭha te niccabhattāni, dammi tātā’ti āha taṃ;

Upajjhāyassa me rāja, tāni dammīti āha so.

Vua nói với vị ấy: 'Này con, ta xin cúng dường cho con tám phần vật thực thường xuyên.' Vị ấy thưa rằng: 'Tâu đại vương, con xin dâng những phần ấy cho vị thầy tế độ của con.'

72.

72.

Puna aṭṭhasu dinnesu, tāna’dā cariyassa so;

Puna aṭṭhasu dinnesu, bhikkhusaṅghassa tāna’dā.

Khi được cúng dường thêm tám phần nữa, vị ấy đã dâng chúng cho vị thầy giáo thọ của mình. Khi lại được cúng dường thêm tám phần nữa, vị ấy đã dâng chúng cho Tăng chúng.

73.

73.

Puna aṭṭhasu dinnesu, adhivāsesi buddhimā;

Dvattiṃsabhikkhū ādāya, dutiyadivase gato.

Khi tám phần được dâng cúng thêm, bậc trí tuệ đã chấp nhận. Vào ngày thứ hai, ngài đã đi cùng với ba mươi hai vị tỳ khưu.

74.

74.

Sahatthā tappito raññā, dhammaṃ desiya bhūpatiṃ;

Saraṇesu ca sīlesu, ṭhapesi samahājanaṃ.

Được đức vua tự tay phục vụ cho đến khi hài lòng, ngài đã thuyết giảng Chánh pháp cho vị vua. Ngài đã an lập vị vua cùng với đại chúng trong Tam quy và Ngũ giới.

Nigrodhasāmaṇeradassanaṃ

Sự gặp gỡ Sa-di Nigrodha.

Sāsanappavesa

Sự đi vào Giáo pháp.

75.

75.

Tato rājā pasanno so, diguṇena dine dine;

Bhikkhū saṭṭhisahassāni, anupubbenu’paṭhahi.

Từ đó, vị vua ấy với lòng tịnh tín, mỗi ngày lại tăng gấp đôi, đã tuần tự hộ độ sáu mươi ngàn vị tỳ khưu.

76.

76.

Tatthiyānaṃ sahassāni, nikaḍḍhitvāna saṭṭhiso;

Saṭṭhibhikkhusahassāni, ghare niccamabhojayi.

Sau khi đã trục xuất sáu mươi ngàn người ngoại đạo, ngài đã thường xuyên dâng vật thực cho sáu mươi ngàn vị tỳ khưu tại hoàng cung.

77.

77.

Saṭṭhibhikkhusahassāni[Pg.26], bhojetuṃ turito hi so;

Paṭiyādāpayitvāna, khajjabhojjaṃ mahārahaṃ.

Vị ấy quả thật đã nhanh chóng cho chuẩn bị các vật thực quý giá để dâng cúng cho sáu mươi ngàn vị tỳ khưu.

78.

78.

Bhūsāpetvāna nagaraṃ, gantvā saṅghaṃ nimantiya;

Gharaṃ netvāna bhojetvā, datvā sāmaṇakaṃ bahuṃ.

Sau khi đã cho trang hoàng thành phố, ngài đi đến thỉnh mời chư Tăng, đưa về hoàng cung, dâng vật thực, và cúng dường nhiều vật dụng của sa-môn.

79.

79.

Satthārā desito dhammo, kittakoti apucchatha;

Byākāsi moggaliputto, tissatthero tadassataṃ.

Vua đã hỏi: 'Pháp do bậc Đạo Sư thuyết giảng là bao nhiêu?' Trưởng lão Tissa, con trai của bà Moggalī, đã giải đáp về số lượng ấy.

80.

80.

Sutvāna caturāsīti, dhammakkhandhā’ti so’bravi;

Pūjemi te’haṃ paccekaṃ, vihārenā’ti bhūpati.

Sau khi nghe (trưởng lão) nói rằng có tám mươi bốn ngàn pháp uẩn, vị vua đã thưa rằng: 'Con sẽ cúng dường mỗi một pháp uẩn bằng một ngôi tịnh xá.'

81.

81.

Datvā tadā channavuti-dhanakoṭiṃ mahīpati;

Puresu caturāsīti-sahassesu mahītale.

Khi ấy, vị vua đã cho ra chín mươi sáu koṭi tiền tại tám mươi bốn ngàn thành phố trên khắp mặt đất.

82.

82.

Tattha tatthe’va rājūhi, vihāre ārabhāpayi;

Sayaṃ asokārāmaṃ tu, kārāpetuṃ samārabhi.

Ngài đã cho các vị vua (chư hầu) khởi công xây dựng các ngôi tịnh xá tại chính những nơi ấy. Còn chính ngài thì đã bắt đầu cho xây dựng ngôi chùa Asokārāma.

83.

83.

Ratanattayanigrodha-gilānānanti sāsane;

Paccekaṃ satasahassaṃ, so dāpesi dine dine.

Mỗi ngày, vị ấy đã cho cúng dường một trăm ngàn cho Tam Bảo, một trăm ngàn cho sa-di Nigrodha, và một trăm ngàn cho các bệnh nhân trong Giáo pháp.

84.

84.

Dhanena buddhadinnena, thūpapūjā anekadhā;

Anekesu vihāresu, aneke akaruṃ sadā.

Với số tiền được dâng cúng cho Đức Phật, nhiều người đã luôn luôn thực hiện nhiều loại cúng dường bảo tháp tại nhiều ngôi tịnh xá.

85.

85.

Dhanena dhammadinnena, paccaye caturo vare;

Dhammadharānaṃ bhikkhūnaṃ, upanetuṃ sadā narā.

Với số tiền được dâng cúng cho Chánh pháp, những người (được giao phó) đã luôn luôn dâng cúng bốn món vật dụng cao quý cho các vị tỳ khưu thông thuộc Chánh pháp.

86.

86.

Anotattodakājesu, saṅghassa caturo adā;

Te piṭakānaṃ therānaṃ, saṭṭhiye’kaṃ dine dine.

Ngài đã dâng cúng bốn bình nước từ hồ Anotatta cho chư Tăng. Mỗi ngày, một bình được dâng cho sáu mươi vị trưởng lão Tam Tạng.

87.

87.

Ekaṃ asandhimittāya, deviyā tu adāpayi;

Sayaṃ pana duveyeva, paribhuñji mahīpati.

Ngài đã cho dâng một bình cho hoàng hậu Asandhimittā. Còn chính vị vua thì chỉ dùng hai bình.

88.

88.

Saṭṭhibhikkhusahassānaṃ, dantakaṭṭhaṃ dine dine;

Soḷasitthisahassānaṃ, adā nāgalatāvhayaṃ.

Mỗi ngày, ngài đã dâng cúng tăm xỉa răng cho sáu mươi ngàn vị tỳ khưu, và đã ban loại (tăm) gọi là Nāgalatā cho mười sáu ngàn cung nữ.

89.

89.

Athekadivasaṃ rājā, catusambuddhadassinaṃ;

Kappāyukaṃ mahākāḷaṃ, nāgarājaṃ mahiddhikaṃ.

Rồi một ngày nọ, đức vua (đã nghe về) vị long vương Mahākāḷa, người có đại thần lực, có tuổi thọ một kiếp, và đã thấy bốn vị Chánh Đẳng Giác.

90.

90.

Suṇitvā tamānetuṃ, soṇḍasaṅkhalibandhanaṃ;

Pesayitvā tamānetvā, setacchattassa heṭṭhato.

Sau khi nghe (về vị ấy), ngài đã gửi đi (sứ giả) với xiềng xích thần thông để đưa vị ấy đến. Sau khi đã đưa vị ấy đến, (ngài đã cho vị ấy ngồi) bên dưới lọng trắng.

91.

91.

Pallaṅkamhi nisīdetvā, nānāpupphehi pūjiya;

Soḷasitthisahassehi, parivāriya abravi.

Sau khi đã cho (long vương) ngồi trên ngai, cúng dường bằng nhiều loại hoa, và được vây quanh bởi mười sáu ngàn cung nữ, ngài đã nói.

92.

92.

Saddhammacakkavattissa[Pg.27], sambuddhassa mahesino;

Rūpaṃ anantañāṇassa, dassehi mama bho iti.

'Hỡi ngài, xin hãy cho tôi xem hình ảnh của bậc Chánh Đẳng Giác, bậc Đại Sĩ, bậc Chuyển Luân Thánh Vương Chánh pháp, bậc có trí tuệ vô biên.'

93.

93.

Dvattiṃsalakkhaṇūpetaṃ, asītibyañjanujjalaṃ;

Byāmappabhāparikkhittaṃ, ketumālāhi sobhitaṃ.

(Hình ảnh) được trang bị ba mươi hai tướng tốt, rực rỡ với tám mươi vẻ đẹp phụ, được bao quanh bởi hào quang một sải tay, và rạng rỡ với vầng hào quang trên đỉnh đầu.

94.

94.

Nimmāsi nāgarājā so, buddharūpaṃ manoharaṃ;

Taṃ disvā’ti pasādassa, vimhayassa ca pūrito.

Vị long vương ấy đã hóa hiện hình ảnh Đức Phật đẹp đẽ. Sau khi thấy hình ảnh ấy, vua tràn đầy lòng tịnh tín và sự kinh ngạc vô cùng.

95.

95.

Etena nimmitaṃ rūpaṃ, īdisaṃ kīdisaṃ nukho;

Tathāgatassa rūpanti, āsi pitunnatunnato.

'Nếu hình ảnh được hóa hiện bởi vị này đã đẹp như thế này, thì hình ảnh của chính Đức Như Lai sẽ như thế nào nhỉ?' (Nghĩ vậy), ngài tràn ngập niềm vui và sự hân hoan.

96.

96.

Akkhipūjanti saññātaṃ, taṃ sattāhaṃ nirantaraṃ;

Mahāmahaṃ mahārāja, kārāpesi mahiddhiko.

Vị đại vương có đại thần lực ấy đã cho tổ chức một đại lễ liên tục trong bảy ngày, được biết đến là 'Lễ cúng dường bằng mắt'.

97.

97.

Evaṃ mahānubhāvo ca, saddho cāpi mahīpati;

Thero ca moggaliputto, diṭṭhā pubbe vasīhi te.

Như vậy, vị vua có đại oai lực và đức tin, và Trưởng lão Moggaliputta, đã được các bậc tự tại ấy thấy trước đây.

Sāsanappaveso niṭṭhito.

Dứt chương Sự đi vào Giáo pháp.

Moggaliputtatissatherādayo

Trưởng lão Moggaliputtatissa và các vị khác.

98.

98.

Dutiye saṅgahe therā, pekkhantā’nāgatehi te;

Sāsanopaddavaṃ tassa, rañño kālamhi addasuṃ.

Trong kỳ kết tập thứ hai, các vị trưởng lão ấy, khi nhìn vào tương lai, đã thấy trước sự nguy hại cho Giáo pháp trong thời của vị vua ấy.

99.

99.

Pekkhāntā sakale loke, tadupaddavaghātakaṃ;

Tissabrahmānamaddakkhuṃ, aciraṭṭhāyi jīvitaṃ.

Trong khi tìm kiếm khắp thế gian người có thể dẹp tan tai họa ấy, họ đã nhìn thấy Phạm thiên Tissa, người có mạng sống không tồn tại lâu dài.

100.

100.

Tesaṃ samupasaṅkamma, āyāciṃsu mahāpatiṃ;

Manussesu’papajjitvā, tadupaddavaghātanaṃ.

Sau khi đến gần vị ấy, họ đã thỉnh cầu bậc Đại chủ rằng: ‘Sau khi sanh vào cõi người, ngài hãy dẹp tan tai họa ấy.’

101.

101.

Adā paṭiññaṃ tesaṃ so, sāsanujjotanatthiko;

Siggavaṃ caṇḍavajjiñca avocuṃ dahare yati.

Vị ấy, với mong muốn làm rạng rỡ giáo pháp, đã hứa khả với họ. (Các vị trưởng lão) đã nói với hai vị tu sĩ trẻ tuổi là Siggava và Caṇḍavajji.

102.

102.

Aṭṭhārasādikā vassa-satā upari hessati;

Upaddavo sāsanassa, na sambhossāma taṃ mayaṃ.

Sau một trăm mười tám năm nữa, sẽ có một tai họa cho giáo pháp, và chúng ta sẽ không thể giải quyết được việc ấy.

103.

103.

Imaṃ tumhā’dhikaraṇaṃ, nopagañchittha bhikkhavo;

Daṇḍakammārahā tasmā, daṇḍakammapadañhi vo.

Này các Tỳ khưu, các ngươi chớ nên dính líu vào vụ tranh chấp này. Vì thế, các ngươi đáng bị xử phạt, vì đây quả là một trường hợp đáng bị xử phạt đối với các ngươi.

104.

104.

Sāsanujjotanatthāya, tissabrahmā mahāpati;

Moggalibrāhmaṇaghare, paṭisandhiṃ gahessati.

Vì mục đích làm rạng rỡ giáo pháp, Phạm thiên Tissa, bậc Đại chủ, sẽ tái sanh trong nhà của Bà-la-môn Moggali.

105.

105.

Kāle [Pg.28] tumhesu eko taṃ, pabbājetu kumārakaṃ;

Eko taṃ buddhavacanaṃ, uggaṇhāpetu sādhukaṃ.

Đến thời điểm thích hợp, một trong hai vị hãy xuất gia cho cậu bé ấy; vị còn lại hãy dạy cho cậu ấy học kỹ lưỡng lời Phật dạy.

106.

106.

Ahu upālitherassa,Thero saddhivihāriko;

Dāsako soṇako tassa,Dve therā soṇakassime.

Đã có Trưởng lão Dāsaka là vị đệ tử sống chung với Trưởng lão Upāli. Soṇaka là (đệ tử) của vị ấy. Hai vị Trưởng lão này (Siggava và Caṇḍavajji) là (đệ tử) của Soṇaka.

107.

107.

Ahu vesāliyaṃ pubbe-dāsako nāma sotthiyo;

Tisissasatajeṭṭho so, vasaṃ ācariyantike.

Thuở xưa ở Vesālī, có một vị Bà-la-môn tên là Dāsaka. Vị ấy là người đứng đầu của ba trăm học trò, sống gần thầy của mình.

108.

108.

Dvādasavassikoyeva, vedapāragato caraṃ;

Sasisso vālikārāme, vasantaṃ katasaṅgahaṃ.

Chỉ mới mười hai tuổi, đã thông suốt Phệ-đà, trong khi đi cùng với các học trò, (cậu ấy đã thấy) vị đã thực hiện kết tập (kinh điển) đang trú tại tu viện Vālikārāma.

109.

109.

Upālitheraṃ passitvā, nisīditvā tadantike;

Vedesu gaṇṭhiṭhānāni, pucchi so tāni byākari.

Sau khi nhìn thấy Trưởng lão Upāli và ngồi xuống gần ngài, cậu ấy đã hỏi về những điểm khúc mắc trong kinh Phệ-đà, và ngài đã giải thích những điều ấy.

110.

110.

Sabbadhammānupatito, ekadhammo hi māṇava;

Sabbe dhammā osaranti, ekadhammo hi ko nu so.

(Trưởng lão hỏi:) ‘Này chàng thanh niên, có một pháp mà tất cả các pháp đều quy về, tất cả các pháp đều hợp lại nơi đó. Vậy pháp duy nhất ấy là gì?’

111.

111.

Iccāha nāmaṃ sandhāya, thero māṇavako tu so;

Nā’ññāsi pucchito manto, buddhamantoti bhāsito.

Vị Trưởng lão đã nói như vậy, ám chỉ đến ‘danh.’ Nhưng chàng thanh niên ấy, khi được hỏi về câu thần chú đó, đã không biết. (Trưởng lão) nói rằng đó là ‘thần chú của Phật.’

112.

112.

Dehīti āha so āha, dema no vesadhārino;

Guruṃ āpucchi mantatthaṃ, mātaraṃ pitaraṃ tathā.

(Cậu bé) nói: ‘Xin hãy ban cho con.’ Vị (Trưởng lão) nói: ‘Chúng ta không ban cho người mang y phục thế tục.’ (Cậu bé) đã hỏi thầy mình, cũng như cha và mẹ, về ý nghĩa của câu thần chú ấy.

113.

113.

Māṇavānaṃ satehe’sa, tīhi therassa santike;

Pabbajitvāna kālena, upasampajji māṇavo.

Chàng thanh niên này, cùng với ba trăm thanh niên khác, đã xuất gia với vị Trưởng lão. Theo thời gian, chàng thanh niên ấy đã thọ cụ túc giới.

114.

114.

Khīṇāsavasahassaṃ so, dāsakattherajeṭṭhakaṃ;

Upālithero vācesi, sakalaṃ piṭakattayaṃ.

Trưởng lão Upāli đã dạy toàn bộ Tam Tạng cho một ngàn vị lậu tận hoặc, với Trưởng lão Dāsaka là vị đứng đầu.

115.

115.

Gaṇanā vītivattā te, sesā’riya puthujjanā;

Piṭakānuggahitāni, yehi therassa santike.

Không thể đếm xuể là số những vị Thánh còn lại và các phàm nhân đã được vị Trưởng lão chỉ dạy Tam Tạng.

116.

116.

Kāsīsu kosalo nāma, satthavāhasuto ahu;

Giribbajaṃ vaṇijjāya, gato mātāpitūhi so.

Tại xứ Kāsī, có con trai của một người trưởng đoàn thương buôn tên là Kosala. Cậu đã cùng cha mẹ đi đến Giribbaja để buôn bán.

117.

117.

Agā veḷuvanaṃ pañca-dasavaso kumārako;

Māṇavaṃ pañcapaññāsa, parivāriya taṃ gatā.

Chàng thiếu niên mười lăm tuổi đã đi đến Trúc Lâm (Veḷuvana). Năm mươi lăm thanh niên đã đi theo vây quanh cậu.

118.

118.

Sagaṇaṃ dāsakaṃ theraṃ, tattha disvā pasīdiya;

Pabbajjaṃ yāci so āha, tavā’puccha guruṃ iti.

Tại đó, sau khi nhìn thấy Trưởng lão Dāsaka cùng với tăng chúng của ngài và phát sanh tín tâm, cậu đã xin xuất gia. Vị (Trưởng lão) nói rằng: ‘Hãy xin phép cha mẹ của con.’

119.

119.

Bhattattayamabhuñjitvā[Pg.29], soṇako so kumārako;

Mātāpitūhi kāretvā, pabbajjānuññamāgato.

Chàng thiếu niên Soṇaka ấy, sau khi không ăn trong ba bữa, đã khiến cha mẹ đồng ý và đã trở lại với sự cho phép để được xuất gia.

120.

120.

Saddhiṃ tehi kumārehi, dāsakattherasantike;

Pabbajjaṃ upasampajja, uggaṇhi piṭakattayaṃ.

Cùng với những chàng thiếu niên ấy, ở nơi Trưởng lão Dāsaka, (cậu) đã xuất gia và thọ cụ túc giới, rồi học thuộc Tam Tạng.

121.

121.

Khīṇāsavasahassassa, therasissa gaṇassa so;

Ahosi piṭakaññussa, jeṭṭhako soṇako yati.

Vị tu sĩ Soṇaka ấy đã trở thành người đứng đầu, thông suốt Tam Tạng, trong số một ngàn vị đệ tử lậu tận hoặc của vị Trưởng lão.

122.

122.

Ahosi siggavo nāma, pure pāṭalināmako;

Paññavā’maccatanayo, aṭṭhārasasamo tu so.

Tại thành phố tên là Pāṭali(putta), có một người tên là Siggava. Vị ấy là người con trai thông tuệ của một vị bộ trưởng, và lúc ấy được mười tám tuổi.

123.

123.

Pāsādesu vasaṃ tīsu, chaḷaḍḍhautusādhusu;

Amaccaputtaṃ ādāya, caṇḍavajjiṃ sahāyakaṃ.

Sống trong ba cung điện thích hợp cho ba mùa, (Siggava) đã cùng đi với con trai của một vị bộ trưởng, là bạn của mình tên là Caṇḍavajji.

124.

124.

Purisānaṃ dasaddhehi, satehi parivārito;

Gantvāna kukkuṭārāmaṃ, soṇakattheramaddasa.

Được vây quanh bởi năm trăm người, (họ) đã đi đến tu viện Kukkuṭārāma và nhìn thấy Trưởng lão Soṇaka.

125.

125.

Samāpattisamāpannaṃ, nisinnaṃ saṃvutindriyaṃ;

Vandi tenālapantaṃ taṃ, ñatvā saṅghamapucchitaṃ.

Họ đã đảnh lễ ngài, người đang ngồi nhập định, với các căn được chế ngự. Khi thấy ngài không nói chuyện với mình, họ đã hỏi chư Tăng.

126.

126.

Samāpattisamāpannā, nālapantī’ti āhu te;

Kathannu vuṭṭhahantīti, vuttā āhaṃsu bhikkhavo.

Họ (các Tỳ khưu) nói: ‘Những vị đã nhập định thì không nói chuyện.’ Khi được hỏi: ‘Vậy làm thế nào các ngài xuất định?’, các vị Tỳ khưu đã trả lời.

127.

127.

Pakkosanāya satthussa, saṅghapakkosanāya ca;

Yathā kālaparicchedā, āyukkhayavasena ca.

(Các ngài xuất định) do lời triệu gọi của bậc Đạo Sư, do lời triệu gọi của Tăng chúng, theo thời gian đã định trước, và do mạng căn đã hết.

128.

128.

Vuṭṭhahantīti vatvāna, tesaṃ disvo’panissayaṃ;

Pāhesuṃ saṅghavacanaṃ, vuṭṭhāya sa tahiṃ agā.

Sau khi nói rằng ‘Các ngài xuất định (như vậy),’ và thấy được duyên lành của họ, các vị (Tỳ khưu) đã gửi lời của Tăng chúng (đến Trưởng lão). Vị ấy, sau khi xuất định, đã đi đến đó.

129.

129.

Kumāro pucchi kiṃ bhante, nālapitthāti āha so;

Bhuñjimha bhuñjitabbanti, āha bhojetha no api.

Vị hoàng tử hỏi: “Thưa ngài, tại sao ngài không nói?” Vị ấy đáp: “Chúng tôi đã thọ thực, (đây là) giờ thọ thực.” (Hoàng tử) nói: “Vậy cũng hãy cho chúng tôi dùng bữa.”

130.

130.

Āha amhādise jāhe, sakkā bhojayituṃ iti;

Mātāpitu anuññāya, so kumārotha siggavo.

(Trưởng lão) nói: “Có thể cúng dường cho những người như chúng tôi.” Bấy giờ, sau khi được cha mẹ cho phép, vị hoàng tử ấy đã nhanh chóng (sắp đặt).

131.

131.

Caṇḍavajjī ca tepañca-satāni purisāpi ca;

Pabbajjitvo’pasampajjuṃ, soṇattherassa santike.

Và Caṇḍavajjī cùng với năm trăm người kia, đã xuất gia và thọ cụ túc giới, dưới sự tế độ của trưởng lão Soṇa.

132.

132.

Upajjhāyantikeyeva, te duve piṭakattayaṃ;

Uggahesuñca kālena, chaḷabhiññaṃ labhiṃsu ca.

Ở nơi vị thầy tế độ, cả hai vị ấy đã học thuộc Tam Tạng, và theo thời gian, đã chứng đắc sáu pháp thần thông.

133.

133.

Ñatvā [Pg.30] tissa paṭisandhiṃ, tato pabhuti siggavo;

Thero so sattavassāni, taṃ gharaṃ upasaṅkami.

Biết được sự tái sanh của Tissa, kể từ đó, vị trưởng lão Siggava ấy đã đi đến ngôi nhà đó trong suốt bảy năm.

134.

134.

Gacchāti vācāmattampi, sattavassāni nālabhi;

Alattha aṭṭhame vasse, gacchāti vacanaṃ tahiṃ.

Trong bảy năm, ngài đã không nhận được dù chỉ một lời nói ‘mời đi’; vào năm thứ tám, ngài mới nhận được lời ‘mời đi’ ở nơi ấy.

135.

135.

Taṃ nikkhamantaṃ pavisanto, disvā moggalibrāhmaṇo;

Kiñci laddhaṃ ghare noti, pucchi āmāti so’bravi.

Khi thấy ngài đang đi ra trong lúc mình đi vào, Bà-la-môn Moggali hỏi: “Có nhận được gì trong nhà không?” Vị ấy đáp: “Có”.

136.

136.

Gharaṃ gantvāna pucchitvā, dutiye divase tato;

Musāvādena niggaṇhi, theraṃ gharamupāgataṃ.

Sau khi về nhà và hỏi han, vào ngày thứ hai, ông ta đã khiển trách vị trưởng lão đến nhà bằng lời nói dối.

137.

137.

Therassa vacanaṃ sutvā, so pasannamano dvijo;

Attano pakatena’ssa, niccaṃ bhikkhaṃ pavattayi.

Sau khi nghe lời của trưởng lão, vị Bà-la-môn ấy với tâm hoan hỷ, đã tự mình sắp đặt để thường xuyên cúng dường vật thực đến ngài.

138.

138.

Kamena’ssa pasīdiṃsu, sabbe’pi gharamānusā;

Bhojāpesi dijo niccaṃ, nisīdāpiya taṃ ghare.

Dần dần, tất cả những người trong nhà cũng đều có tín tâm nơi ngài. Vị Bà-la-môn thường xuyên thỉnh ngài ngồi trong nhà và dâng cúng vật thực.

139.

139.

Evaṃ kamena gacchanto, kāle soḷasavassiko;

Ahu tissakumāro so, tivedodadhipārago.

Thời gian dần trôi qua như vậy, hoàng tử Tissa ấy đã được mười sáu tuổi, là người đã thông suốt biển học của ba tập Vệ-đà.

140.

140.

Thero kathāsamuṭṭhānaṃ, hessate’va ghare iti;

Āsanāni na dassesi, ṭhapetvā māṇavāsanaṃ.

Vị trưởng lão, với suy nghĩ rằng: “Chắc chắn sẽ có một cuộc pháp đàm khởi lên trong nhà,” đã không cho thấy các chỗ ngồi, ngoại trừ chỗ ngồi của người thanh niên.

141.

141.

Brahmalokagatattāva, sucikāmo ahosi so;

Tasmā so tassa pallaṅko, vāsayitvā lagīyati.

Vì đã từ cõi Phạm thiên đến, vị ấy là người ưa thích sự trong sạch. Do đó, chiếc ghế của vị ấy, (dù) được phủ bọc, vẫn bị bám dính (bụi bẩn).

142.

142.

Aññāsanaṃ apassanto, ṭhite there sasambhamo;

Tassa taṃ āsanaṃ tassa, paññapesi ghare jano.

Không nhìn thấy chỗ ngồi nào khác, trong khi vị trưởng lão đang đứng, người trong nhà với lòng tôn kính đã soạn dọn chính chỗ ngồi của vị ấy (Tissa) cho ngài.

143.

143.

Disvā tattha nisinnaṃ taṃ, āgammā’cariyantikā;

Kujjhitvā māṇavo vācaṃ, amanāpaṃ udīrayi.

Khi từ chỗ thầy học trở về, thấy ngài đang ngồi ở đó, người thanh niên nổi giận và thốt ra những lời không vừa ý.

144.

144.

Thero māṇava kiṃ mantaṃ, jānāsīti tamabravi;

Tameva pucchaṃ therassa, pacchā rocesi māṇavo.

Vị trưởng lão hỏi người thanh niên ấy: “Này thanh niên, anh biết bộ kinh nào?” Về sau, người thanh niên cũng hỏi lại vị trưởng lão chính câu hỏi ấy.

145.

145.

Jānāmīti paṭiññāya, there theraṃ apucchiso;

Gaṇṭhiṭhānāni vedesu, tassa thero’tha byākari.

Sau khi vị trưởng lão xác nhận: “Ta biết,” người thanh niên đã hỏi ngài về những điểm khúc mắc trong các tập Vệ-đà, và rồi vị trưởng lão đã giải thích cho cậu ta.

146.

146.

Gahaṭṭhoyeva [Pg.31] thero so,Vedapāragato ahu;

Na byākareyya kiṃ tassa,Pabhinnapaṭisambhido.

Vị trưởng lão ấy, ngay khi còn là người tại gia, đã là bậc thông suốt Vệ-đà; huống nữa (nay) là bậc đã chứng đắc các pháp Vô ngại giải, tại sao ngài lại không thể giải thích cho cậu ta?

Yassa cittaṃ uppajjati na nirujjhati,Tassa cittaṃ nirujjhissati;

Na uppajjissati,Yassa vā pana cittaṃ nirujjhisati na uppajjissati;

Tassa cittaṃ uppajjati, na nirujjhatīti.

Đối với người nào tâm sanh khởi mà không diệt tận, phải chăng tâm của người ấy sẽ diệt tận mà không sanh khởi? Hay đối với người nào tâm sẽ diệt tận mà không sanh khởi, phải chăng tâm của người ấy sanh khởi mà không diệt tận?

147.

147.

Taṃ cittayamake pañhaṃ, pucchi thero visārado;

Andhakāro viya ahu, tassa so tamavoca so.

Vị trưởng lão uyên bác đã hỏi câu hỏi ấy trong bộ Song Đối về Tâm (Cittayamaka). Đối với người thanh niên, (câu hỏi ấy) giống như bóng tối. Vị trưởng lão bèn nói với cậu ta.

148.

148.

Bhikkhuko nāma mantoti, buddha mantoti so bravi;

Dehīti vutte novesa-dhārino dammi taṃ iti.

(Cậu ta hỏi): “Đây là kinh của tỳ-kheo chăng?” Vị ấy đáp: “Đây là kinh của Đức Phật.” Khi được yêu cầu: “Xin hãy trao cho tôi,” (ngài nói): “Ta không trao nó cho người mang y phục như thế này.”

149.

149.

Mātāpitūhi’nuññāto, mantatthāya sa pabbajji;

Kammaṭṭhānamadā thero, pabbājetvā yathārahaṃ.

Được cha mẹ cho phép, vị ấy đã xuất gia vì mục đích học kinh điển. Sau khi cho xuất gia một cách hợp thức, vị trưởng lão đã ban cho một đề mục thiền định.

150.

150.

Bhāvanaṃ anuyuñjanto, acirena mahāmatī;

Sotāphattiphalaṃ patto, thero ñatvāna taṃ tathā.

Vị ấy, bậc có trí tuệ lớn, chuyên tâm tu tập thiền định, không bao lâu đã chứng đắc quả vị Nhập Lưu. Vị trưởng lão biết được việc ấy như vậy.

151.

151.

Pesesi caṇḍavajjissa, therassantikamuggahaṃ;

Kātuṃ suttābhidhammānaṃ, sotatthā’kātaduggahaṃ.

(Ngài) đã gửi vị ấy đến chỗ trưởng lão Caṇḍavajji để học Kinh tạng và A-tỳ-đạt-ma tạng. Ở nơi đó, vị ấy đã thực hiện việc học tập ấy.

152.

152.

Tato so tissadaharo, ārabhitvā vipassanaṃ;

Chaḷabhiñño ahu kāle, therabhāvañca pāpuṇi.

Từ đó, vị Tissa trẻ tuổi, sau khi thực hành thiền quán, theo thời gian đã trở thành bậc Lục thông và đã đạt đến quả vị trưởng lão.

153.

153.

Atīva pākaṭo āsi, cando’va sūriyo’vaso;

Loko tassa vaco’maññī, sambuddhassa vacopiya.

Vị ấy đã trở nên vô cùng nổi tiếng, giống như mặt trăng, giống như mặt trời. Thế gian xem lời nói của ngài cũng như lời nói của bậc Chánh Đẳng Giác.

Moggaliputtatissatherodayo niṭṭhīto.

Phần nói về sự xuất hiện của trưởng lão Moggaliputtatissa đến đây là kết thúc.

154.

154.

Ekāhaṃ [Pg.32] uparājā so, adakkhi migavaṃ gato;

Kīḷamāne mige’raññe, disvā etaṃ vicintayi.

Một hôm, vị phó vương ấy đi săn và đã nhìn thấy những con nai đang vui đùa trong rừng. Thấy vậy, ông suy nghĩ điều này.

155.

155.

Migāpi evaṃ kiḷanti, araññe tiṇagocarā;

Na kiḷissanti kiṃ bhikkhū, sukhāhāravihārino.

“Ngay cả loài nai ăn cỏ trong rừng cũng vui đùa như thế này; tại sao các vị tỳ-kheo, những người có thức ăn và trú xứ thoải mái, lại không vui đùa?”

156.

156.

Attano cintitaṃ rañño, ārocesi gharaṃ gato;

Saññāpetuṃ tu sattāhaṃ, rajjaṃ tassa adāsi so.

Về đến nhà, ông đã trình bày suy nghĩ của mình cho đức vua. Để làm cho ông ta hiểu rõ, đức vua đã trao vương quyền cho ông ta trong bảy ngày.

157.

157.

Anubhohi ime rajjaṃ, sattāhaṃ tvaṃ kumāraka;

Tato taṃ ghātayissāmi, icca’voca mahīpati.

Này hoàng tử, ngươi hãy hưởng thụ vương quốc này trong bảy ngày; Sau đó, ta sẽ giết ngươi, vị vua đã nói như vậy.

158.

158.

Āhā’ti tamhi sattāhe,Tvaṃ kenā’si kiso iti;

Maraṇassa bhayenāti,Vutte rājā’ha taṃ puna.

Vào ngày thứ bảy ấy, (vua) hỏi: 'Tại sao ngươi lại gầy gò như vậy?'; Khi (hoàng tử) đáp: 'Vì sợ chết', nhà vua lại nói với vị ấy.

159.

159.

Sattāhā’haṃ marissaṃti, tvaṃ na kīḷi ime kathaṃ;

Kīḷissanti yati tāta, sadā maraṇasaññino.

Biết rằng: 'Ta sẽ chết trong bảy ngày', làm sao ngươi lại không vui chơi? Này con, làm sao các vị tu sĩ, những người luôn luôn có tưởng niệm về sự chết, lại có thể vui chơi được?

160.

160.

Iccevaṃ bhākarā vutto, sāsanasmiṃ pasīdi so;

Kālena migavaṃ gantvā, theramadakkhi saññataṃ.

Được người anh nói như vậy, vị ấy có lòng tịnh tín nơi giáo pháp; Sau một thời gian, khi đi đến lộc uyển, vị ấy đã nhìn thấy một vị trưởng lão tự chế.

161.

161.

Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ, so mahādhammarakkhitaṃ;

Sālasākhāya nāgena, bījayanta manāsavaṃ.

Vị ấy đã thấy ngài Mahādhammarakkhita, bậc vô lậu, đang ngồi dưới gốc cây, được một vị rồng (nāga) dùng một cành cây sala để quạt.

162.

162.

Ayaṃ thero viyā’hampi, pabbajja jina sāsane;

Viharissaṃ kadā raññe, iti cintayi paññavā.

Vị hiền trí ấy đã suy nghĩ rằng: 'Giống như vị trưởng lão này, ta cũng sẽ xuất gia trong giáo pháp của đấng Chiến Thắng; bao giờ ta sẽ được an trú trong rừng?'

163.

163.

Thero tassa pasādatthaṃ,Upatitvā vihāyasā;

Gantvā asokārāmassa,Pokkharañño jale ṭhito.

Vị trưởng lão, vì muốn làm cho vị ấy phát sinh đức tin, đã bay lên không trung, đi đến tu viện Asokārāma, và đứng trên mặt nước của hồ sen.

164.

164.

Ākāse ṭhapayitvāna, cīvarāni varāni so;

Ogāhitvā pokkharaṇī, gattāni parisiñcatha.

Vị ấy, sau khi đặt những y phục cao quý của mình trên không trung, đã đi xuống hồ sen và tắm rửa thân thể.

165.

165.

Taṃ [Pg.33] iddhiṃ uparājā so, disvā’tīva pasīdiya;

Ajjeva pabbajissaṃti, buddhiṃcā’kāsi buddhimā.

Vị phó vương ấy, sau khi nhìn thấy thần thông ấy, đã vô cùng hoan hỷ; và vị hiền trí đã quyết định rằng: 'Ngay hôm nay ta sẽ xuất gia.'

166.

166.

Upasaṅkamma rājānaṃ, pabbajjaṃ yāci sādaro;

Nivāretumasakkonto, tamādāya mahīpati.

Vị ấy đến gần nhà vua, kính cẩn xin được xuất gia; Nhà vua, không thể ngăn cản, đã đưa vị ấy đi.

167.

167.

Mahatā parivārena, vihāramagamā sayaṃ;

Pabbaji so mahādhamma-rakkhitattherasantike.

Với đoàn tùy tùng đông đảo, chính nhà vua đã đi đến tu viện; Vị ấy đã xuất gia dưới sự chứng giám của trưởng lão Mahādhammarakkhita.

168.

168.

Saddhiṃ tena catusata-sahassāni narāpi ca;

Anupabbajitānantu, gaṇanā ca na vajjati.

Cùng với vị ấy, bốn trăm ngàn người cũng đã xuất gia; và số lượng những người xuất gia theo sau thì không thể kể xiết.

169.

169.

Bhāgineyyo narindassa, aggi brahmāti vissuto;

Ahosi rañño dhītāya, saṅghamittāya sāmiko.

Cháu trai của nhà vua, tên là Aggibrahmā, là chồng của công chúa Saṅghamittā, con gái của nhà vua.

170.

170.

Tassā tassa suto cāpi,Sumano nāma nāmaso;

Yācitvā so’pi rājānaṃ,Uparājena pabbaji.

Con trai của họ, tên là Sumana, cũng đã xin phép nhà vua và xuất gia cùng với vị phó vương.

171.

171.

Uparājassa pabbajjā, tassā’sokassa rājino;

Catutthe āsivassesā, mahājanahitodayā.

Việc xuất gia của vị phó vương, mang lại lợi ích cho đại chúng, đã diễn ra vào năm thứ tư của triều đại vua Asoka.

172.

172.

Tattheva upasampanno, sampannaupanissayo;

Ghaṭento uparājā so, chaḷa’bhiñño’rahā ahu.

Ngay tại nơi đó, vị ấy đã thọ cụ túc giới, là người có đầy đủ duyên lành; vị phó vương ấy, sau khi nỗ lực, đã trở thành một vị A-la-hán với sáu loại thắng trí.

173.

173.

Vihāre tesamāraddhe, sabbe sabbapuresupi;

Sādhukaṃ tīhi vassehi, niṭṭhāpesuṃ manorame.

Khi việc xây dựng các tu viện được họ khởi công trong tất cả các thành phố, họ đã hoàn thành tốt đẹp các tu viện khả ái ấy trong vòng ba năm.

174.

174.

Therassa indaguttassa, kammādiṭṭhāyakassa tu;

Iddhiyā cā’su niṭṭhāsi, asokārāmasavhayo.

Riêng tu viện tên là Asokārāma đã được nhanh chóng hoàn thành nhờ vào thần thông của trưởng lão Indagutta, vị giám sát công trình.

175.

175.

Janena paribhuttesu, ṭhānesu ca tahiṃ tahiṃ;

Cetiyāni akāresi, ramaṇīyāni bhūpati.

Tại những nơi đây đó, ở những địa điểm được dân chúng sử dụng, nhà vua đã cho xây dựng những bảo tháp (cetiya) đẹp đẽ.

176.

176.

Purehi caturāsīti-sahassehi samantato;

Lekhe ekāhamānesuṃ, vihārā niṭṭhitā iti.

Từ tám mươi bốn ngàn thành phố ở khắp nơi, các bức thư đã được đưa đến trong cùng một ngày, báo rằng: 'Các tu viện đã được hoàn thành.'

177.

177.

Lekhe sutvā mahārājā, mahātejiddhi vikkamo;

Kātukāmo sakiṃyeva, sabbārāma mahāmahaṃ.

Sau khi nghe tin từ các bức thư, vị đại vương, người có đại oai lực, thần thông, và dũng mãnh, đã mong muốn tổ chức một đại lễ cho tất cả các tu viện cùng một lúc.

178.

178.

Pure bheriṃ carāpesi, sattame divase ito;

Sabbārāmamaho hotu, sabbadesesu ekadā.

Vị ấy cho đánh trống trong thành phố (để loan báo): 'Kể từ hôm nay, vào ngày thứ bảy, sẽ có một lễ hội cho tất cả các tu viện trong tất cả các xứ, diễn ra cùng một lúc.'

179.

179.

Yojane [Pg.34] yojane dentu, mahādānaṃ mahītale;

Karontu gāmārāmānaṃ, maggānañca vibhūsanaṃ.

'Cứ mỗi do-tuần trên mặt đất, hãy thực hiện việc bố thí lớn lao; Hãy trang hoàng các làng mạc, tu viện, và đường sá.'

180.

180.

Vihāresu ca sabbesu, bhikkhusaṅghassa sabbathā;

Mahādānāni vattentu, yathākālaṃ yathābalaṃ.

'Và trong tất cả các tu viện, hãy dâng cúng những vật thí lớn lao đến chư Tăng trong mọi cách, đúng thời và tùy theo khả năng.'

181.

181.

Dīpamālā pumphamālā-laṅkārehi tahiṃ tahiṃ;

Tūriyehi ca sabbehi, upahāraṃ anekadhā.

'Với sự trang hoàng bằng những tràng đèn và tràng hoa ở nơi này nơi kia, và với tất cả các loại nhạc cụ, hãy thực hiện việc cúng dường bằng nhiều cách.'

182.

182.

Uposathaṅgānā’dāya, sabbe dhammaṃ suṇantu ca;

Pūjāvisesena’neke ca, karontu tadahepi ca.

'Sau khi thọ trì các chi phần của ngày Bố-tát (Uposatha), tất cả mọi người hãy lắng nghe Chánh pháp; và vào ngày ấy, cũng hãy thực hiện nhiều loại cúng dường đặc biệt.'

183.

183.

Sabbe sabbattha sabbathā, yathāṇattādhikāpi ca;

Pūjā sampaṭiyādesuṃ, devalokamanoramā.

Tất cả mọi người, ở mọi nơi, bằng mọi cách, đã chuẩn bị các lễ vật cúng dường theo như lệnh truyền và còn hơn thế nữa, (làm cho chúng) đẹp đẽ như cõi trời.

184.

184.

Tasmiṃ dine mahārājā, sabbālaṅkāra bhūsito;

Sahorodho sahāmacco, balogha parivārito.

Vào ngày hôm đó, vị đại vương, được trang hoàng với tất cả các đồ trang sức, cùng với hậu cung, các vị đại thần, và được vây quanh bởi đoàn quân đông đảo.

185.

185.

Agamāsi sakārāmaṃ, bhindanto viya mediniṃ;

Saṅghamajjhamhi aṭṭhāsi, vanditvā saṅghamuttamaṃ.

đã đi đến tu viện của mình, dường như làm vỡ tung mặt đất; Vị ấy đã đứng giữa Tăng chúng, sau khi đã đảnh lễ Tăng đoàn tối thượng.

186.

186.

Tasmiṃ samāgame āsuṃ, asīti bhikkhukoṭi yo;

Ahesuṃ satasahassaṃ, tesu khīṇāsavā yati.

Trong cuộc hội họp đó, có tám mươi ức (koṭi) vị tỳ-khưu; trong số đó, có một trăm ngàn vị là những bậc tu sĩ đã đoạn tận các lậu hoặc.

187.

187.

Navuti bhikkhusahassāni, ahū bhikkhuniyo tahiṃ;

Khiṇāsavā bhikkhuniyo, sahassaṃ āsu tāsu tu.

Ở nơi ấy, đã có chín mươi ngàn vị tỳ-khưu và các vị tỳ-khưu-ni. Trong số các vị tỳ-khưu-ni ấy, đã có một ngàn vị là bậc lậu tận.

188.

188.

Lokavivaraṇaṃ nāma, pāṭihīraṃ akaṃsu te;

Khīṇāsavā pasādatthaṃ, dhammāsokassa rājino.

Các vị lậu tận ấy đã thực hiện thần thông tên là ‘hiển lộ thế gian’ vì mục đích làm cho đức vua Dhammāsoka phát sanh đức tin.

189.

189.

Caṇḍāsokoti ñāyittha, pubbe pāpena kammunā;

Dhammāsokoti ñāyittha, pacchā puññena kammunā.

Trước kia, do nghiệp ác, vị ấy được biết là Caṇḍāsoka (A-dục hung bạo). Về sau, do nghiệp thiện, vị ấy được biết là Dhammāsoka (A-dục của Chánh Pháp).

190.

190.

Samuddapariyantaṃ so, jambudīpaṃ samantato;

Passi sabbe vihāre ca, nānāpūjā vibhūsite.

Vị ấy đã nhìn thấy toàn thể cõi Diêm-phù-đề cho đến tận bờ biển, và tất cả các ngôi tự viện được trang hoàng với nhiều sự cúng dường khác nhau.

191.

191.

Atīva tuṭṭho te disvā, saṅghaṃ pucchi nisīdiya;

Kassa bhante pariccāgo, mahāsugata sāsane.

Sau khi nhìn thấy các điều ấy, đức vua vô cùng hoan hỷ, đã ngồi xuống và hỏi chư Tăng: ‘Kính bạch chư Đại đức, trong giáo Pháp của bậc Đại Thiện Thệ, sự cúng dường của ai là to lớn?’

192.

192.

Thero so moggaliputto, rañño pañhaṃ viyākari;

Dharamāne’pi sugate, natthi cāgī tayāsamo.

Vị Trưởng lão Moggalipputta ấy đã trả lời câu hỏi của đức vua: ‘Ngay cả khi bậc Thiện Thệ còn tại thế, cũng không có người thí chủ nào sánh bằng ngài.’

193.

193.

Taṃ sutvā vacanaṃ bhiyyo, tuṭṭho rājā apucchi taṃ;

Buddhasāsana dāyādo, hoti kho mādiso iti.

Sau khi nghe lời nói ấy, đức vua lại càng hoan hỷ hơn và đã hỏi vị ấy rằng: ‘Vậy một người như tôi có trở thành người thừa kế giáo Pháp của Đức Phật không?’

194.

194.

Thero [Pg.35] tu rājaputtassa, mahindassū’panissayaṃ;

Tatheva rājadhītāya, saṅghamittāya pekkhiya.

Vị Trưởng lão, sau khi đã nhận thấy được duyên lành của hoàng tử Mahinda và cũng tương tự như thế đối với công chúa Saṅghamittā,

195.

195.

Sāsanassā’bhi vuddhiñca, taṃ hetukama vekkhiya;

Paccābhāsatha rājānaṃ, so sāsanadhurandharo.

và sau khi đã thấy trước được sự phát triển của giáo Pháp do nhân duyên ấy, vị gánh vác trọng trách của giáo Pháp ấy đã trả lời đức vua.

196.

196.

Tādiso’pi mahācāgī, dāyādo sāsanassa na;

Paccayadāyako’cceva, vuccate manujādhīpa.

‘Tâu Đại vương, người cai trị nhân loại, một vị đại thí chủ như thế vẫn không phải là người thừa kế của giáo Pháp; vị ấy chỉ được gọi là người cúng dường các vật dụng.’

197.

197.

Yo tu puttaṃ dhītaraṃ vā,Pabbajjāpeti sāsane;

So sāsanassa dāyādo,Hoti no dāyako api.

‘Còn người nào cho con trai hoặc con gái của mình xuất gia trong giáo Pháp, người ấy là người thừa kế của giáo Pháp, chứ không chỉ là người cúng dường.’

198.

198.

Atha sāsana dāyāda-bhāvamicchaṃ mahīpati;

Mahindaṃ saṅghamittañca, ṭhite tatra apucchatha.

Bấy giờ, đức vua, bậc chúa tể, mong muốn trở thành người thừa kế của giáo Pháp, đã hỏi Mahinda và Saṅghamittā đang đứng ở nơi ấy.

199.

199.

Pabbajissatha kiṃ tātā, pabbajjā mahatī matā;

Pituno vacanaṃ sutvā, pitaraṃ te abhāsisuṃ.

‘Này các con thân yêu, các con có xuất gia không? Sự xuất gia được xem là cao quý.’ Sau khi nghe lời của phụ thân, họ đã thưa với phụ thân rằng.

200.

200.

Ajjeva pabbajissāma, sace tvaṃ deva icchasi;

Amhañca lābho tumhañca, pabbajjāya bhavissati.

‘Nếu tâu thiên tử, ngài mong muốn, chúng con sẽ xuất gia ngay hôm nay. Nhờ sự xuất gia này, đó sẽ là lợi ích cho chúng con và cũng là lợi ích cho ngài.’

201.

201.

Uparājassa pabbajja-kālabho pabhutīhi so;

Sā cāpi aggibrahmassa, pabbajjā katanicchayā.

Kể từ khi vị phó vương xuất gia, vị ấy (Mahinda) đã có ý định. Và vị nữ nhân kia (Saṅghamittā) cũng vậy, kể từ khi Aggibrahmā xuất gia, đã có quyết định (xuất gia).

202.

202.

Uparajjaṃ mahīndassa, dātukāmo’pi bhūpati;

Tato’pi adhikāsā’ti, pabbajjaṃyeva rocayi.

Mặc dù đức vua muốn trao chức vị phó vương cho Mahinda, nhưng (Mahinda) chỉ ưa thích sự xuất gia, vì (nghĩ rằng) ‘có sự hy vọng cao thượng hơn thế nữa.’

203.

203.

Piyaṃ puttaṃ mahindañca, buddhirūpabaloditaṃ;

Pabbajjā pesi samahaṃ, saṅgha mittañca dhītaraṃ.

Với nghi lễ trọng thể, đức vua đã cho xuất gia người con trai thân yêu là Mahinda, người được phú bẩm trí tuệ, sắc đẹp, và sức mạnh, và người con gái là Saṅghamittā.

204.

204.

Tadā vīsativasso so, mahindo rājanandano;

Saṅghamittā rājadhītā, aṭṭhārasasamā tadā.

Vào lúc ấy, hoàng tử Mahinda được hai mươi tuổi. Vào lúc ấy, công chúa Saṅghamittā được mười tám tuổi.

205.

205.

Tadaheva ahu tassa, pabbajjā upasampadā;

Pabbajjā sikkhādānañca, tassā ca tadahu ahu.

Vào chính ngày ấy, vị ấy (Mahinda) đã được xuất gia và thọ cụ túc giới. Và vào ngày ấy, vị nữ nhân kia (Saṅghamittā) cũng đã được xuất gia và truyền trao học giới.

206.

206.

Upajjhāyo kumārassa, ahu moggalisavhayo;

Pabbājesi mahādeva-tthero majjhantiko pana.

Vị thầy tế độ của hoàng tử là ngài có tên Moggali(putta). Trưởng lão Mahādeva đã làm lễ xuất gia, và còn có Trưởng lão Majjhantika.

207.

207.

Kammavācaṃ akā tasmiṃ, so’pasampadamaṇḍale;

Arahattaṃ mahindo so, patto sapaṭisambhidaṃ.

Vị ấy (Majjhantika) đã tuyên đọc nghiệp sự trong giới đàn cụ túc ấy. Ngài Mahinda ấy đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích.

208.

208.

Saṅghamittā’hu’pajjhāyā[Pg.36], dhammapālāti vissutā;

Ācariyā āyupāli, kāle sā’si anāsavā.

Vị thầy tế độ của Saṅghamittā là ni sư nổi danh Dhammapālā. Vị thầy A-xà-lê là ni sư Āyupālī. Theo thời gian, vị ni ấy (Saṅghamittā) đã trở thành bậc vô lậu.

209.

209.

Ubho sāsanapajjotā, laṃkādīpopakārino;

Chaṭṭhe vasse pabbajiṃsu, dhammāsokassa rājino.

Cả hai vị, những ngọn đèn của giáo Pháp, những người mang lại lợi ích cho đảo Laṅkā, đã xuất gia vào năm thứ sáu của triều đại vua Dhammāsoka.

210.

210.

Mahāmahindo vassehi, tīhi dīpappasādako;

Piṭakattayaṃ muggaṇhi, upajjhāyassa santike.

Đại đức Mahinda, người mang lại đức tin cho hòn đảo, trong vòng ba năm đã học thuộc Tam Tạng từ nơi vị thầy tế độ của mình.

211.

211.

Sā bhikkhunī candalekhā, mahindo bhikkhū sūriyo;

Sambuddha sāsanākāsaṃ, te sadā sobhayuṃ tadā.

Vị tỳ-khưu-ni ấy (Saṅghamittā) giống như vầng trăng, vị tỳ-khưu Mahinda giống như mặt trời. Vào lúc ấy, họ đã luôn luôn làm rực rỡ bầu trời giáo Pháp của bậc Chánh Đẳng Giác.

212.

212.

Vane pāṭaliputtamhā, vane vanacaro caraṃ;

Kuntakinnariyā saddhiṃ, saṃvāsaṃ kappayī kira.

Tương truyền rằng, trong một khu rừng gần Pāṭaliputta, một người sống trong rừng, trong khi đi lang thang, đã chung sống với một nàng Kuntakinnarī.

213.

213.

Tena saṃvāsamanvāya,Sā putte janayī duve;

Tisso jeṭṭho kaṇiṭṭho tu,Sumitto nāma nāmato.

Do sự chung sống với người ấy, nàng đã sanh ra hai người con trai. Người anh tên là Tissa, còn người em tên là Sumitta.

214.

214.

Mahāvaruṇattherassa, kāle pabbajja santike;

Arahattaṃ pāpuṇiṃsu, chaḷabhiññaṃ guṇaṃ ubho.

Vào một thời điểm, sau khi xuất gia dưới sự tế độ của Trưởng lão Mahāvaruṇa, cả hai vị đã đắc quả A-la-hán, phẩm chất của sáu loại thắng trí.

215.

215.

Pāde kīṭavisenā’si, phuṭṭho jeṭṭho savedano;

Āha puṭṭho kaṇiṭṭhena, bhesajjaṃ pasataṃ ghaṭaṃ.

Người anh bị một loài côn trùng có nọc độc cắn vào chân và cảm thấy đau đớn. Khi được người em hỏi, vị ấy đã nói: ‘Một hũ bơ sữa là thuốc chữa.’

216.

216.

Rañño nivedanaṃ thero, gilānavattato’pi so;

Sappisatthañca caraṇaṃ, pacchābhattaṃ paṭikkhipi.

Vị Trưởng lão (người anh) đã từ chối việc thông báo cho đức vua, mặc dù đó là phận sự đối với người bệnh, và (từ chối) việc thoa bơ sữa lên chân sau giờ ngọ.

217.

217.

Piṇḍāya ce caraṃ sappiṃ, labhase tvaṃ tamāhara;

Icchāha tissathero so, sumittaṃ theramuttamaṃ.

Nếu trong khi đi khất thực, ngài có nhận được bơ sữa, xin hãy mang về; trưởng lão Tissa đã nói như vậy với trưởng lão Sumitta cao quý.

218.

218.

Piṇḍāya caratā tena, na laddhaṃ pasataṃ ghataṃ;

Sappikumbhasatenāpi, byādhijāto asādhiyo.

Trong khi vị ấy đi khất thực, đã không nhận được dù chỉ một vốc bơ sữa; căn bệnh đã phát sinh không thể chữa khỏi dù cho có hàng trăm hũ bơ sữa.

219.

219.

Teneva byādhinā thero, patto āyukkhayantikaṃ;

Ovaditvāppamādena, nibbātuṃ mānasaṃ akā.

Chính vì căn bệnh ấy, vị trưởng lão đã đi đến cuối tuổi thọ; sau khi khuyên dạy với sự không dể duôi, ngài đã quyết tâm nhập Niết-bàn.

220.

220.

Ākāsamhi nisīditvā, tejodhātuvasena so;

Yathāruci adhiṭṭhāya, sarīraṃ parinibbuto.

Sau khi ngồi trên không trung, bằng năng lực của hỏa đại, ngài đã chú nguyện thân thể theo ý muốn và nhập diệt.

221.

221.

Jālāsarīrā nikkhamma, nimmaṃsachārikaṃ ḍahi;

Therassa sakalaṃ kāyaṃ, aṭṭhikānituno ḍahi.

Ngọn lửa từ thân thể phát ra, đã thiêu rụi phần tro không còn thịt; đã thiêu rụi toàn bộ thân thể của vị trưởng lão, nhưng không thiêu đốt xương cốt.

222.

222.

Sutvā [Pg.37] nibbūtimetassa, tissatherassa bhūpati;

Agamāsi sakārāmaṃ, janogha parivārito.

Nghe tin trưởng lão Tissa này nhập diệt, đức vua, được đám đông dân chúng vây quanh, đã đi đến ngôi tự viện của mình.

223.

223.

Hattikkhandhagato rājā, tānaṭṭhina’varopiya;

Kāretvā dhātusakkāraṃ, saṅghaṃ byādhimapucchitaṃ.

Đức vua, ngự trên lưng voi, đã cho thỉnh xá lợi của ngài xuống; sau khi thực hiện sự tôn kính xá lợi, đã hỏi Tăng chúng về căn bệnh.

224.

224.

Taṃ sutvā jātasaṃvego, puradvāresu kāriya;

Sudhācitā pokkharaṇī, bhesajjānañca pūriya.

Nghe điều ấy, đức vua khởi lòng xúc động, đã cho xây các hồ nước trát vữa ở các cổng thành và cho đổ đầy thuốc men vào đó.

225.

225.

Pāpesi bhikkhusaṅghassa, bhesajjāni dine dine;

Mā hotu bhikkhusaṅghassa, bhesajjaṃ dullabhaṃ iti.

Ngài đã cho gửi thuốc men đến cho Tăng chúng của chư Tăng mỗi ngày, (với ý nghĩ rằng): 'Mong rằng thuốc men sẽ không khó tìm đối với Tăng chúng của chư Tăng.'

226.

226.

Sumittathero nibbāyi, caṅkamanto’va caṅkame;

Pasīdi sāsane’tīva, tenāpi ca mahājano.

Trưởng lão Sumitta đã nhập Niết-bàn trong khi đang kinh hành trên đường kinh hành; do đó, đại chúng lại càng thêm tín thành đối với giáo pháp.

227.

227.

Kuntiputtā duve therā,Te lokahitakārino;

Nibbāyiṃsu asokassa,Rañño vassamhi aṭṭhame.

Hai vị trưởng lão, con trai của bà Kunti, là những người làm lợi ích cho thế gian, đã nhập Niết-bàn vào năm thứ tám của vua Asoka.

228.

228.

Tato pabhuti saṅghassa, lābho’tīva mahā ahu;

Pacchā pasannā ca janā, yasmā lābhaṃ pavattayuṃ.

Kể từ đó, lợi lộc của Tăng chúng trở nên vô cùng to lớn; bởi vì những người có đức tin về sau đã khởi xướng việc cúng dường.

229.

229.

Pahīnalābhasakkārā, titthiyā lābhakāraṇā;

Sayaṃ kāsāyamādāya, vasiṃsu saha bhikkhūhi.

Các người theo ngoại đạo, bị suy giảm lợi lộc và danh vọng, vì lý do lợi lộc, đã tự mình khoác y cà-sa và sống chung với các vị Tỳ-khưu.

230.

230.

Yathāsakañca te vādaṃ, buddhavādo’ti dīpayuṃ;

Yathāsakañca kiriyā, akariṃsu yathāruci.

Và họ đã tuyên bố học thuyết của riêng mình là lời dạy của Đức Phật; và họ đã thực hành các nghi lễ của riêng mình theo ý thích.

231.

231.

Tato moggaliputto so,Thero thira guṇodayo;

Sāsanabbudamuppannaṃ,Disvā tamatikakkhalaṃ.

Bấy giờ, trưởng lão Moggaliputta, người là nguồn gốc của những phẩm hạnh vững chắc, khi thấy một khối u ác độc đã phát sinh trong giáo pháp.

232.

232.

Tasso’pasamane kālaṃ, dīghadassī avekkhiya;

Datvā mahindatherassa, mahābhikkhugaṇaṃ sakaṃ.

Vị trưởng lão có tầm nhìn xa, sau khi quan sát thời điểm để dẹp yên việc ấy, đã giao phó Tăng chúng đông đảo của mình cho trưởng lão Mahinda.

233.

233.

Uddhaṃ gaṅgāya eko’va, ahogaṅgamhi pabbate;

Vihāsi sattavassāni, viveka manubrūhayaṃ.

Ngài đã sống một mình trong bảy năm trên núi Ahogaṅga, ở thượng nguồn sông Hằng, tu tập đời sống viễn ly.

234.

234.

Titthiyānaṃ bahucattā ca, dubbaccattā ca bhikkhavo;

Tesaṃ kātuṃ na sakkhiṃsu, dhammena paṭisedhanaṃ.

Do những người theo ngoại đạo quá đông và khó kiểm soát, các vị Tỳ-khưu đã không thể loại trừ họ theo đúng Chánh pháp.

235.

235.

Teneva [Pg.38] jambudīpamhi, sabbārāmesu bhikkhavo;

Sattavassāni nākaṃsu, uposatha pavāraṇaṃ.

Chính vì lý do đó, trong tất cả các tự viện ở cõi Diêm-phù-đề, các vị Tỳ-khưu đã không thực hiện lễ Bố-tát và Tự-tứ trong bảy năm.

236.

236.

Taṃ sutvā mahārājā, dhammāsoko mahāyaso;

Ekaṃ amaccaṃ pesesi, asokārāma muttamaṃ.

Nghe tin ấy, đại vương Dhammāsoka vĩ đại, đã phái một vị quan đến ngôi tự viện Asokārāma cao quý.

237.

237.

Gantvā’dhikaraṇaṃ etaṃ, vupasamma uposathaṃ;

Kārehi bhikkhusaṅghena, pamā’rāme tuvaṃ iti.

(Nhà vua phán rằng): 'Ngươi hãy đi, giải quyết sự tranh chấp này, và hãy khiến cho Tăng chúng của chư Tỳ-khưu thực hiện lễ Bố-tát trong ngôi tự viện của ta.'

238.

238.

Gantvāna sannipātetvā, bhikkhusaṅghaṃ sadummati;

Uposathaṃ karothāti, sāvesi rājasāsanaṃ.

Vị quan ngu muội ấy, sau khi đến và tập hợp Tăng chúng của chư Tỳ-khưu, đã truyền lệnh của nhà vua rằng: 'Hãy thực hiện lễ Bố-tát.'

239.

239.

Uposathaṃ tittiyehi, na karoma mayaṃ iti;

Avo ca bhikkhusaṅgho taṃ, amaccaṃ mūḷhamānasaṃ.

'Chúng tôi không thực hiện lễ Bố-tát cùng với những người theo ngoại đạo,' Tăng chúng của chư Tỳ-khưu đã nói với vị quan có tâm trí mê muội ấy.

240.

240.

So’macco katipayānaṃ, therānaṃ paṭipāṭiyā;

Acchindi asinā sīsaṃ, kāremīti uposathaṃ.

Vị quan ấy, với ý nghĩ 'Ta sẽ khiến họ thực hiện lễ Bố-tát,' đã dùng gươm chặt đầu một vài vị trưởng lão theo thứ tự.

241.

241.

Rājabhātā tissatthero, taṃ disvā kiriyaṃ lahuṃ;

Gantvāna tassa āsanne, sāsanamhi nisidi so.

Em trai của nhà vua, trưởng lão Tissa, thấy hành động đó, đã nhanh chóng đi đến và ngồi xuống gần vị quan ấy trên chỗ ngồi của mình.

242.

242.

Theraṃ disvā amacco so, gantvā rañño nivedayi;

Sabbaṃ pavattiṃ taṃ sutvā, jātadāho mahīpati.

Vị quan ấy, khi thấy vị trưởng lão, đã đi đến và báo cho nhà vua; nghe toàn bộ sự việc, đức vua vô cùng đau khổ.

243.

243.

Sīghaṃ gantvā bhikkhusaṅghaṃ, pucchi ubbiggamānaso;

Evaṃ katena kammena, kassa pāpaṃ siyā iti.

Ngài nhanh chóng đi đến Tăng chúng của chư Tỳ-khưu, với tâm trí bối rối, và hỏi rằng: 'Với hành động đã được thực hiện như vậy, tội lỗi này thuộc về ai?'

244.

244.

Tesaṃ apaṇḍitā keci, pāpaṃ tuyhanti keci tu;

Ubhinnaṃcā’ti āhaṃsu, natthi tuyhanti paṇḍitā.

Trong số họ, một số người thiếu trí tuệ nói: 'Tội lỗi thuộc về ngài.' Một số khác lại nói: 'Thuộc về cả hai.' Những người có trí tuệ nói: 'Ngài không có tội.'

245.

245.

Taṃ sutvā’ha mahārājā, samattho atthi bhikkhuna;

Vimatiṃ me vinodetvā, kātuṃ sāsanapaggahaṃ.

Nghe vậy, đại vương nói: 'Có vị Tỳ-khưu nào có khả năng xua tan mối nghi ngờ của ta và hộ trì giáo pháp không?'

246.

246.

Atthi moggaliputto so,Tissatthero rathesabha;

Icchāha saṅgho rājānaṃ,Rāja tatthā’si sādaro.

'Có trưởng lão Moggaliputta Tissa, một bậc lãnh đạo,' Tăng chúng thưa với nhà vua. Nhà vua đã tỏ lòng kính trọng lớn đối với ngài.

247.

247.

Visuṃ bhikkhusahassena, caturo parivārite;

Thero narasahassena, amacce caturo tathā.

Bốn vị quan, mỗi vị được một ngàn người hộ tống; cũng vậy, bốn vị (sứ giả) được một ngàn vị tỳ khưu hộ tống riêng biệt đến vị Trưởng Lão.

248.

248.

Tadaheyeva pesesi, attano vacanena so;

Theraṃ ānetu me tehi, tathā vutte sanāgami.

Vào chính ngày hôm ấy, vị ấy (nhà vua) đã phái (sứ giả) đi với lời nhắn của mình: 'Hãy đưa Trưởng Lão đến cho ta.' Khi được nói như vậy, (vị Trưởng Lão) đã không đến.

249.

249.

Taṃ [Pg.39] sutvā puna aṭṭha’ttha, there’macce ca pesayi;

Visuṃ sahassapurise, pubbe viya sanāgami.

Nghe vậy, (nhà vua) lại phái đi tám vị trưởng lão và tám vị quan, mỗi vị cùng với một ngàn người. Giống như trước, (vị Trưởng Lão) đã không đến.

250.

250.

Rājā pucchi kathaṃ thero, āgaccheyya nu kho iti;

Bhikkhū āhaṃsu therassa, tassa’gamanakāraṇaṃ.

Nhà vua hỏi rằng: 'Vậy làm thế nào để vị Trưởng Lão có thể đến?' Các vị tỳ khưu đã nói (cho vua biết) lý do để vị Trưởng Lão ấy đến.

251.

251.

Hoti bhante upatthambho, kātuṃ sāsanapaggahaṃ;

Iti vutte mahārāja, thero essati so iti.

'Tâu Đại vương, khi được thưa rằng: 'Bạch ngài, có sự hỗ trợ để chấn hưng giáo pháp,' thì vị Trưởng Lão ấy sẽ đến.'

252.

252.

Punāpi thero’macce ca, rājā soḷasa soḷasa;

Visuṃ sahassa purise, tathā vatvāna pesayi.

Một lần nữa, nhà vua lại phái đi mười sáu vị trưởng lão và mười sáu vị quan, mỗi vị cùng với một ngàn người, sau khi đã dặn dò như vậy.

253.

253.

Thero mahallatte’pi, nārohissati yānakaṃ;

Theraṃ gaṅgāya nāvāya, ānethā’ti ca abravi.

Và (nhà vua) đã nói rằng: 'Dù đã cao tuổi, vị Trưởng Lão sẽ không lên xe cộ. Hãy đưa Trưởng Lão về bằng thuyền trên sông.'

254.

254.

Gantvā te taṃ tathā’vocuṃ,So taṃ sutvā’va uṭṭhahi;

Nāvāya theraṃ ānesuṃ,Rājā paccuggamī tahiṃ.

Sau khi đến, họ đã thưa với ngài như vậy. Vừa nghe xong, ngài liền đứng dậy. Họ đã đưa Trưởng Lão về bằng thuyền. Nhà vua đã đến đó để nghênh đón.

255.

255.

Jāṇumattaṃ jalaṃ rājo’gahetvā dakkhiṇaṃ karaṃ;

Nāvāya otarantassa, therassā’dāsi gāravo.

Với lòng tôn kính, nhà vua đã lội xuống nước sâu đến đầu gối và đưa tay phải cho vị Trưởng Lão đang bước ra khỏi thuyền.

256.

256.

Dakkhiṇaṃ dakkhiṇeyyo so, karaṃ rañño’nukampako;

Ālambitvā’nukampāya, thero nāvāya otari.

Vị Trưởng Lão ấy, bậc đáng được cúng dường và có lòng bi mẫn, vì lòng bi mẫn đã nắm lấy tay phải của nhà vua rồi bước ra khỏi thuyền.

257.

257.

Rājā theraṃ nayitvāna, uyyānaṃ rativaḍḍhanaṃ;

Therassa pāde dhovitvā, makkhetvā ca nisīdiya.

Nhà vua, sau khi đưa Trưởng Lão đến ngự uyển Rativaḍḍhana, đã rửa chân và xoa dầu thơm cho Trưởng Lão, rồi ngồi xuống.

258.

258.

Samatthabhāvaṃ therassa, vīmaṃsanto mahīpati;

Daṭṭhukāmo ahaṃ bhante, pāṭihīranti abravi.

Vị quốc vương, muốn thử nghiệm năng lực của Trưởng Lão, đã thưa rằng: 'Bạch ngài, con muốn xem một thần thông.'

259.

259.

Kanti vutte mahīkampaṃ, āha taṃ puna rāhaso;

Sakalāye’ka desāya, kataraṃ daṭṭhumicchasi.

Khi được hỏi 'Thần thông gì?', (nhà vua) đáp 'một trận động đất'. Vị (Trưởng Lão) ấy lại hỏi vua: 'Ngài muốn xem (động đất) toàn bộ hay một khu vực?'

260.

260.

Ko dukkaroti pucchitvā, eka desāya kampanaṃ;

Dukkaranti suṇitvāna, taṃ duṭṭhukāmataṃ bravī.

Sau khi hỏi 'Việc nào khó hơn?', và nghe (đáp) rằng 'Làm rung chuyển một khu vực là khó hơn', (nhà vua) đã bày tỏ ý muốn xem việc ấy.

261.

261.

Rathaṃ assaṃ manussañca, pātiñcodaka pūritaṃ;

Thero yojana sīmāya, antaramhi catuddise.

Vị Trưởng Lão (đã cho đặt) một cỗ xe, một con ngựa, một người, và một cái bát đầy nước, ở bốn hướng bên trong ranh giới một do tuần.

262.

262.

Ṭhapāpetvā [Pg.40] tadaḍḍhehi, saha taṃ yojanaṃ mahiṃ;

Cālesi iddhiyā tatra, nisinnassa ca dassayi.

Sau khi cho đặt (các vật ấy) cùng với một nửa của chúng (trong ranh giới), ngài đã dùng thần thông làm rung chuyển vùng đất một do tuần ấy và cho vị (vua) đang ngồi đó xem.

263.

263.

Tenā’maccena bhikkhūnaṃ, maraṇena’ttanopi ca;

Pāpassa’tthitta natthittaṃ, theraṃ pucchi mahīpati.

Vị quốc vương đã hỏi Trưởng Lão về sự có hay không có tội lỗi (của mình) liên quan đến cái chết của các vị tỳ khưu do vị quan kia (gây ra) và (sự liên can) của chính mình.

264.

264.

Paṭicca kammaṃ natthīti, kiliṭṭhaṃ cetanaṃ vinā;

Thero bodhesi rājānaṃ, vatvā tittirajātakaṃ.

Vị Trưởng Lão đã khai thị cho nhà vua bằng cách kể chuyện bổn sanh Tittira, (giải thích rằng): 'Không có nghiệp quả nếu không có tư tâm ô nhiễm.'

265.

265.

Vasanto tattha sattāhaṃ, rājuyyāne manorame;

Sikkhāpesi mahīpālaṃ, sambuddhasamayaṃ subhaṃ.

Trong khi ở tại ngự uyển xinh đẹp ấy bảy ngày, ngài đã dạy cho vị quốc vương giáo lý cao đẹp của bậc Chánh Đẳng Giác.

266.

266.

Tasmiṃyeva ca sattā he, duve yakkhe mahīpati;

Pesetvā mahiyaṃ bhikkhū, asese sannipātayi.

Và cũng trong tuần lễ ấy, vị quốc vương đã phái hai vị dạ xoa đi triệu tập tất cả không sót một vị tỳ khưu nào trong xứ.

267.

267.

Sattame divase gantvā, sakārāmaṃ manoramaṃ;

Kāresi bhikkhusaṅghassa, sannipātamasesato.

Vào ngày thứ bảy, sau khi đến ngôi tự viện xinh đẹp của mình, (nhà vua) đã tổ chức một cuộc hội họp toàn thể Tăng chúng tỳ khưu.

268.

268.

Therena saha ekante, nisinno sāṇiantare;

Ekekaladdhike bhikkhu, pakkositvāna santikaṃ.

Ngồi cùng với Trưởng Lão ở một nơi riêng biệt, sau một bức màn, (nhà vua) đã cho gọi các vị tỳ khưu theo từng giáo phái khác nhau đến gần.

269.

269.

Kiṃvādī sugato bhante, iti pucchi mahīpati;

Te sassatādikaṃ diṭṭhiṃ, byākariṃsu yathāsakaṃ.

Vị quốc vương hỏi rằng: 'Bạch ngài, đấng Thiện Thệ chủ trương thuyết gì?' Họ đã trình bày các tà kiến như thường kiến, v.v..., mỗi người theo (quan điểm) của mình.

270.

270.

Te micchādiṭṭhike sabbe, rājā uppabbājāpayī;

Sabbe saṭṭhisahassāni, āsuṃ uppabbajāpitā.

Nhà vua đã cho trục xuất tất cả những người có tà kiến ấy. Tổng cộng có sáu mươi ngàn người đã bị trục xuất.

271.

271.

Apucchi dhammike bhikkhū, kiṃvādī sugato iti;

Vibhajjavādī tāhaṃsu, taṃ theraṃ pucchi bhūpati.

(Nhà vua) hỏi các vị tỳ khưu chân chánh: 'Đấng Thiện Thệ chủ trương thuyết gì?' Họ đáp: '(Ngài là) người theo Phân Tích Thuyết (Vibhajjavādī).' Vị quốc vương bèn hỏi Trưởng Lão về điều đó.

272.

272.

Vibhajjavādī sambuddho,Hoti bhante’ti āha so;

Thero’ āmā’ti taṃ sutvā,Rājā tuṭṭhamano tadā.

Vị ấy (nhà vua) hỏi: 'Bạch ngài, có phải bậc Chánh Đẳng Giác là người theo Phân Tích Thuyết không?' Trưởng Lão đáp: 'Đúng vậy.' Nghe vậy, nhà vua bấy giờ lấy làm hoan hỷ.

273.

273.

Saṅgho pisodhito yasmā,Tasmā saṅgho uposathaṃ;

Karotu bhante iccevaṃ,Vatvā therassa bhūpati.

Vị quốc vương thưa với Trưởng Lão rằng: 'Bạch ngài, vì Tăng chúng đã được thanh lọc, do đó, xin Tăng chúng hãy làm lễ Bố-tát (Uposatha).'

274.

274.

Saṅghassa rakkhaṃ datvāna, nagaraṃ pāvisī subhaṃ;

Saṅgho samaggo hutvāna, tadā’kāsi uposathaṃ.

Sau khi sắp đặt việc bảo vệ cho Tăng chúng, (nhà vua) đã đi vào thành phố xinh đẹp. Tăng chúng, sau khi đã hòa hợp, bấy giờ đã làm lễ Bố-tát.

275.

275.

Thero [Pg.41] aneka saṅkhamhā, bhikkhusaṅghā visārade;

Chaḷabhiññe tepiṭake, pabhinnapaṭisambhide.

Từ trong Tăng chúng tỳ khưu đông vô số, vị Trưởng Lão (đã chọn ra những vị) thông thái, chứng đắc Lục thông, tinh thông Tam tạng, và đạt được Tứ vô ngại giải.

276.

276.

Bhikkhusahassaṃ uccini, kātuṃ saddhammaṃ saṅgahaṃ;

Tehi asokārāmamhi, akā saddhamma saṅgahaṃ.

Ngài đã chọn ra một ngàn vị tỳ khưu để tiến hành kết tập chánh pháp. Cùng với các vị ấy, ngài đã tiến hành kết tập chánh pháp tại tu viện Asokārāma.

277.

277.

Mahākassapatthero ca, yasatthero ca kārayuṃ;

Yathā te dhamma saṃgītiṃ, tissattheropi taṃ tathā.

Như trưởng lão Mahākassapa và trưởng lão Yasa đã thực hiện cuộc kết tập Pháp, trưởng lão Tissa cũng đã thực hiện như vậy.

278.

278.

Tathāvatthuppakaraṇaṃ, paravādappamaddanaṃ;

Abhāsi tissatthero ca, tasmiṃ saṃgīti maṇḍale.

Cũng vậy, trong hội đồng kết tập ấy, trưởng lão Tissa đã thuyết giảng bộ Luận Sự (Kathāvatthu), là bộ luận phá tan các tà thuyết.

279.

279.

Evaṃ bhikkhusahassena, rakkhāya’soka rājino;

Ayaṃ navahi māsehi, dhamma saṃgīti niṭṭhitā.

Như vậy, cuộc kết tập Pháp này, với một ngàn vị tỳ-khưu, dưới sự bảo hộ của vua Asoka, đã được hoàn tất trong chín tháng.

280.

280.

Rañño sattarase vasse, dvāsattatisamo isi;

Mahāpavāraṇāya’so, saṃgīti taṃ samāpayi.

Vào năm thứ mười bảy của đức vua, vị hiền triết bảy mươi hai tuổi đã kết thúc cuộc kết tập ấy vào ngày Đại Tự Tứ (Mahāpavāraṇā).

281.

281.

Sādhukāraṃ dadantīva, sāsanaṭṭhiti kāraṇaṃ;

Saṃgīti pariyosāne, akammittha mahāmahī.

Vào lúc kết thúc cuộc kết tập, đại địa đã rung chuyển, dường như tán thán 'Lành thay!' vì sự kiện thiết lập Giáo Pháp.

282.

282.

Hitvā seṭṭhaṃ brahmavimānampi manuññaṃ;

Jegucchaṃ so sāsanahetunaralokaṃ;

Āgammā’kā sāsanakiccaṃ katakicco;

Konāma’ñño sāsanakiccamhi pamajjeti.

Vị ấy đã từ bỏ cả cung điện Phạm thiên cao quý và đáng ưa thích, vì Giáo Pháp mà đến cõi người đáng nhàm chán. Sau khi đến, ngài đã làm phận sự cho Giáo Pháp, đã hoàn thành những gì cần làm. Vậy thì còn ai khác lại có thể xao lãng trong phận sự đối với Giáo Pháp?

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử (Mahāvaṃsa), được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành.

Tatiyadhammasaṃgīti nāma

Cuộc Kết Tập Pháp Lần Thứ Ba.

Pañcamo paricchedo.

Chương Thứ Năm.

Chaṭṭhapariccheda

Chương Thứ Sáu

Vijayāgamanaṃ

Sự Xuất Hiện Của Vijaya

Vaṅgesu [Pg.42] vaṅganagare, vaṅgarājā ahu pure;

Kāliṅgarañño dhītā’si, mahesī tassa rājino.

Thuở xưa, tại thành Vaṅga ở xứ Vaṅga, có một vị vua xứ Vaṅga. Con gái của vua xứ Kāliṅga là hoàng hậu của vị vua ấy.

So rājā deviyā tassā, ekaṃ alabhi dhītaraṃ;

Nemittābyākaruṃ tassā, saṃvāsaṃ magarājinā.

Vị vua ấy cùng với hoàng hậu sinh được một người con gái. Các nhà tiên tri đã tiên đoán về nàng rằng nàng sẽ chung sống với một chúa sơn lâm.

Atīva rūpiniṃ āsi, atīva kāmagiddhinī;

Devena deviyā’cāpi, lajjāyā’si jagucchitā.

Nàng vô cùng xinh đẹp, và cũng vô cùng ham muốn dục lạc. Vì xấu hổ, cả đức vua và hoàng hậu đều xa lánh nàng.

Ekākinī sā nikkhamma, serīcārasukhatthinī;

Satthena saha aññātā, agā magadhagāminā.

Mong muốn sự sung sướng của cuộc sống tự do, nàng đã một mình ra đi, không ai nhận ra, và nhập vào một đoàn thương buôn đi đến xứ Magadha.

Lāḷaraṭṭhe aṭaviyā, sīho satthamabhiddhavi;

Aññattha sesā dhāviṃsu, sīhagatadisantusā.

Tại một khu rừng ở xứ Lāḷa, một con sư tử đã tấn công đoàn thương buôn. Những người khác chạy trốn tứ tán, còn nàng thì đi về phía con sư tử.

Gaṇhitvā gocaraṃ sīho, gacchaṃ disvā tamā’rato;

Ratto upāgalālento, laṅgulaṃ pattakaṇṇako.

Con sư tử, sau khi bắt được mồi, đang đi thì trông thấy nàng từ xa. Nó trở nên say đắm, vẫy đuôi và cụp tai, rồi tiến lại gần.

Sā taṃ disvā saritvāna, nemittavacanaṃ sutaṃ;

Abhītā tassa aṅgāni, rañjayanti parāmasi.

Nàng nhìn thấy nó, nhớ lại lời tiên tri đã nghe, không chút sợ hãi, nàng vuốt ve các chi của nó một cách trìu mến.

Tassā phassenā’ti ratto, piṭṭhiṃ āropiyā’sutaṃ;

Sīho sakaṃ guhaṃ netvā, tāya saṃvāsamācari.

Vô cùng say đắm bởi sự vuốt ve của nàng, con sư tử nhanh chóng đặt nàng lên lưng, đưa về hang của mình và chung sống với nàng.

Tena saṃvāsamanvāya, kālena yamake duve;

Puttañca dhītarañcāti, rājadhītā janesi sā.

Do sự chung sống ấy, đến thời gian thích hợp, nàng công chúa đã sinh ra một cặp song sinh, một trai và một gái.

10.

10.

Puttassa hatthapādā’suṃ, sīhākārā tato akā;

Nāmena sīhabāhuṃ taṃ, dhītaraṃ sīhasīvaliṃ.

Tay và chân của người con trai có hình dạng giống như của sư tử, do đó nàng đặt tên cho con trai là Sīhabāhu và con gái là Sīhasīvalī.

11.

11.

Putto soḷasavasso so, mātaraṃ pucchi saṃsayaṃ;

Tuvaṃ pitā ca no amma, kasmā visadisā iti.

Khi người con trai được mười sáu tuổi, chàng đã hỏi mẹ mình với sự hoài nghi: 'Thưa mẹ, tại sao mẹ và cha của chúng con lại khác nhau như vậy?'

12.

12.

Sā sabbamabravī tassa, kiṃnayāmā’ti so’bravi;

Guhaṃ thaketitāto te, pāsāṇenāti sā’bravi.

Nàng kể cho chàng nghe mọi chuyện. Chàng nói: 'Tại sao chúng ta không rời khỏi đây?' Nàng đáp: 'Cha của con dùng một tảng đá để chặn cửa hang lại.'

13.

13.

Mahāguhāya [Pg.43] thakanaṃ, khandhenā’dāya so akā;

Ekāhene’va paññāsa-yojanāni gatāgataṃ.

Chàng vác tảng đá lớn chặn cửa hang trên vai, và trong một ngày đã đi đi về về một quãng đường năm mươi do-tuần.

14.

14.

Gocarāya gahe sīhe, dakkhiṇasmiñhi mātaraṃ;

Vāme kaṇiṭṭhiṃ katvāna, tayo sīghaṃ apakkamī.

Khi con sư tử đã đi kiếm mồi, chàng đặt mẹ bên vai phải, em gái bên vai trái, và cả ba người nhanh chóng rời đi.

15.

15.

Nivāsetvāna sākhaṃ te, paccantaṃ gāmamāgamuṃ;

Tatthāsi rājidhītāya, mātulassa suto tadā.

Họ dùng cành cây làm y phục rồi đi đến một ngôi làng ở biên giới. Lúc bấy giờ, tại đó có con trai của người cậu ruột của nàng công chúa.

16.

16.

Senāpati vaṅgarañño, ṭhito paccanta gāmako;

Nisinnovaṭamūlaleso, kammantaṃ saṃvidhāyakaṃ.

Vị này là một vị tướng của vua xứ Vaṅga, đang đóng quân tại ngôi làng biên giới ấy. Vị ấy đang ngồi dưới gốc một cây đa để giám sát công việc.

17.

17.

Disvā te pucchite’vocuṃ, aṭavī vāsino mayaṃ;

Iti so dāpayī tesaṃ, vatthāni dhajinī pati.

Nhìn thấy họ, vị tướng quân hỏi, và họ trả lời: 'Chúng tôi là những người sống trong rừng.' Nghe vậy, vị tướng cho họ y phục.

18.

18.

Tānā’hesuṃ uḷārāni, bhattaṃ paṇṇesu dāpayi;

Sovaṇṇabhājananā’suṃ, tesaṃ puññena tāni ca.

Những y phục ấy trở nên lộng lẫy. Vị ấy cho người dọn thức ăn trên lá, và nhờ phước báu của họ, những chiếc lá ấy cũng biến thành những chiếc bát bằng vàng.

19.

19.

Tena so vimhito pucchi, ke tumheti camūpati;

Tassa sā jātigottāni, rājadhītā nivedayi.

Ngạc nhiên vì điều đó, vị tướng quân hỏi: 'Quý vị là ai?' Nàng công chúa bèn cho ông biết về dòng dõi và gia tộc của mình.

20.

20.

Pitucchā dhītaraṃ taṃ so, ādāya dhajinī pati;

Gantvāna vaṅganagaraṃ, saṃvāsaṃ tāya kappayi.

Vị tướng quân ấy đã đem người con gái của cậu mình đi đến thành Vanga và đã chung sống với nàng.

21.

21.

Sīho sīghaṃ guhaṃ gantvā, te adisvā tayo jane;

Aṭṭito puttasokena, na ca khādi na cā’pivi.

Con sư tử đã nhanh chóng đi về hang, không thấy ba người ấy, bị sầu muộn vì con, nó đã không ăn cũng không uống.

22.

22.

Dārake te gavesanto, agā paccantagāmake;

Ubbāsīyati so so’va, yaṃyaṃ gāmamupeti so.

Trong khi tìm kiếm các con, nó đã đi đến các làng ở biên địa. Bất cứ làng nào nó đi đến, làng ấy đều trở nên hoang vắng.

23.

23.

Paccantavāsino gantvā, rañño taṃ paṭivedayuṃ;

Sīho piḷeti te raṭṭhaṃ, taṃ deva paṭisedhaya.

Dân chúng ở biên địa đã đi đến và tâu lên đức vua điều ấy: "Có con sư tử đang tàn phá xứ sở của ngài. Tâu thiên tử, xin ngài hãy ngăn chặn nó."

24.

24.

Alakaṃ nisedhakaṃ tassa, hatthikkhandhagataṃ pure;

Ādetu sīhadāyīti, sahassaṃ so pacārayi.

Do không tìm được người ngăn chặn nó, đức vua ngự trên lưng voi ở trong thành và cho loan báo một ngàn (tiền vàng) cho người bắt được sư tử.

25.

25.

Tatheva dvesahassāni, tīṇicā’pi narissaro;

Dvīsu vāresu vāresi, mātā sīhabhujaṃ hitaṃ.

Cũng như thế, vị chúa của loài người (đã loan báo) hai ngàn và cả ba ngàn. Trong hai lần, người mẹ vì muốn điều tốt lành đã ngăn cản Sīhabhuja.

26.

26.

Aggahi tatiye vāre, sīhabāhu apucchiya;

Mātaraṃ tisahassaṃ taṃ, ghātetuṃ pitaraṃ sakaṃ.

Vào lần thứ ba, Sīhabāhu đã không hỏi mẹ mà nhận lấy ba ngàn ấy để giết cha của mình.

27.

27.

Rañño kumāraṃ dassesuṃ, taṃ rājā idha mabravi;

Gahito yadi sīho te, dammi raṭṭhaṃ tadeva te.

Họ đã dẫn hoàng tử đến cho đức vua. Đức vua đã nói với vị ấy như sau: "Nếu con sư tử bị ngươi bắt, ta sẽ trao chính vương quốc này cho ngươi."

28.

28.

So [Pg.44] taṃ gantvā guhādvāraṃ, sīhaṃ disvāva ārakā;

Entaṃ puttasinehena, vijjhituṃ taṃ saraṃ khipi.

Vị ấy đã đi đến cửa hang, và từ xa đã trông thấy con sư tử đang đi đến với lòng thương con. Vị ấy đã bắn một mũi tên để giết nó.

29.

29.

Saro naḷātamāhacca, mettacittena thassa tu;

Kumārapādamūle’va, nivatto pati bhūmiyaṃ.

Mũi tên đã trúng vào trán, nhưng do tâm từ của nó, mũi tên đã quay trở lại và rơi xuống đất ngay dưới chân của hoàng tử.

30.

30.

Tathā’si yāva tatiyaṃ, tato kujjhimigāmipo;

Tato khitto sarotassa, kāyaṃ nibbijja nikkhami.

Việc ấy đã xảy ra như thế cho đến lần thứ ba. Bấy giờ, con thú chúa đã nổi giận. Khi ấy, mũi tên do vị ấy bắn ra đã xuyên qua thân mình nó và đi ra ngoài.

31.

31.

Sakesaraṃ sīhasīsaṃ, ādāya sapuraṃ agā;

Matassa vaṅgarājassa, sattāhāni tadā ahu.

Vị ấy đã mang cái đầu sư tử có cả bờm về thành của mình. Khi ấy, đã được bảy ngày kể từ khi đức vua xứ Vanga băng hà.

32.

32.

Rañño aputtakattā ca, patītā cassa kammunā;

Sutvā ca rañño nattuttaṃ, sañjānitvā ca mātaraṃ.

Do đức vua không có con trai, và do hài lòng với hành động của vị ấy, và do nghe được rằng vị ấy là cháu của đức vua, và do nhận ra được mẹ của vị ấy,

33.

33.

Amaccā sannipatitā, akhilā ekamānasā;

Sīhabāhu kumārassa, rājā hohīti abravuṃ.

các vị quan đại thần đã tụ họp lại, tất cả đều đồng một lòng, đã nói với hoàng tử Sīhabāhu rằng: "Xin ngài hãy làm vua."

34.

34.

So rajjaṃ sampaṭicchitvā, datvā mātu patissa taṃ;

Sīhasīvalimādāya, jātabhūmiṃ gato sayaṃ.

Vị ấy đã chấp nhận vương quốc, rồi trao lại cho chồng của mẹ mình. Vị ấy đã đem theo Sīhasīvali và tự mình đi về nơi chôn nhau cắt rốn.

35.

35.

Nagaraṃ tattha māpesi, ahu sīhapuranti taṃ;

Araññe yojanasate, gāme cāpi nivesayi.

Ở nơi ấy, vị ấy đã cho xây dựng một thành phố, thành phố ấy có tên là Sīhapura. Trong khu rừng rộng một trăm do-tuần, vị ấy cũng đã cho thiết lập các làng mạc.

36.

36.

Lāḷaraṭṭhe pure tasmiṃ, sīhabāhunarādhipo;

Rajjaṃ kāresi katvāna, mahesiṃ sīhasīvaliṃ.

Tại thành phố ấy ở xứ Lāḷa, đức vua Sīhabāhu đã trị vì vương quốc, sau khi đã lập Sīhasīvali làm hoàng hậu.

37.

37.

Mahesī soḷasakkhattuṃ, yamake ca duve duve;

Putte janayi kālesā, vijayo nāma jeṭṭhako.

Vị hoàng hậu ấy, trong mười sáu lần, đã lần lượt hạ sinh các con trai, mỗi lần là một cặp song sinh. Người con trưởng tên là Vijaya.

38.

38.

Sumitto nāma dutiyo, sabbe dvattiṃsa puttakā;

Kālena vijayaṃ rājā, uparajje’bhi secayi.

Người thứ hai tên là Sumitta, tất cả có ba mươi hai người con trai. Đến thời điểm thích hợp, đức vua đã làm lễ tấn phong cho Vijaya lên chức phó vương.

39.

39.

Vijayo visamācāro, āsi tamparisāpi ca;

Sāhasāni anekāni, dussahāni kariṃsute.

Vijaya có hành vi xấu xa, và đoàn tùy tùng của ông ta cũng vậy. Họ đã gây ra nhiều hành động bạo lực không thể dung thứ được.

40.

40.

Kuddho mahājano rañño, tamatthaṃ paṭivedayi;

Rājā te saññapetvāna, puttaṃ ovadi sādhukaṃ.

Dân chúng phẫn nộ đã tâu trình sự việc ấy lên đức vua. Đức vua đã cho gọi con trai đến và khuyên răn một cách tốt đẹp.

41.

41.

Sabbaṃ tatheva dutiyaṃ, ahosi tatiyaṃ pana;

Kuddho mahājano āha, puttaṃ ghātehi te iti.

Lần thứ hai, mọi việc cũng diễn ra như thế. Nhưng đến lần thứ ba, dân chúng phẫn nộ đã nói rằng: "Xin hãy giết con trai của ngài đi."

42.

42.

Rājā’thavijayaṃ tañca, parivārañca tassa taṃ;

Sattasatāni purise, kāretvā addhamuṇṇake.

Bấy giờ, đức vua đã cho cạo nửa đầu của Vijaya và đoàn tùy tùng của ông ta, gồm bảy trăm người,

43.

43.

Nāvāya [Pg.45] pakkhipāpetvā, vissajjāpesi sāgare;

Tathā tesaṃ bhariyāyo, tatheva ca kumārake.

rồi cho đưa họ lên một chiếc thuyền và cho thả ra biển. Vợ của họ cũng như thế, và con cái của họ cũng như thế.

44.

44.

Visuṃ visuṃ te vissaṭṭhā, purisitthikumārakā;

Visuṃ visuṃ dīpakasmiṃ, okkamiṃsu vasiṃsu ca.

Những người đàn ông, đàn bà, và trẻ con ấy đã được thả đi riêng rẽ. Họ đã cập bến và đã cư ngụ ở những hòn đảo riêng biệt.

45.

45.

Naggadīpoti ñāyittha, kumārokkantadīpako;

Bhariyokkantadīpo tu, mahindadīpako iti.

Hòn đảo nơi những đứa trẻ cập bến được biết đến với tên gọi là Naggadīpa. Còn hòn đảo nơi những người vợ cập bến thì (được gọi là) Mahilādīpa.

46.

46.

Suppārake paṭṭanamhi, vijayo pana okkami;

Parisā sāhasene’ttha, bhīto nāvaṃ punā’ruhi.

Còn Vijaya thì đã cập bến tại hải cảng Suppāraka. Do hành vi bạo lực của đoàn tùy tùng ở nơi ấy, ông ta đã sợ hãi và đã lên thuyền trở lại.

47.

47.

Laṃkāyaṃ vijayasanāmako kumāro;

Otiṇṇo thiramati tambapaṇṇidīpe;

Sālānaṃ yamakaguṇānamantarasmiṃ;

Nibbātuṃ sayitadine tathāgatassa.

Vị hoàng tử tên là Vijaya, người có trí tuệ vững vàng, đã cập bến tại Laṅkā, trên hòn đảo Tambapaṇṇi, vào đúng ngày đức Như Lai nằm xuống để nhập Niết Bàn giữa hai cây Sāla song đôi.

Sujanapasādasaṃve gatthāyakate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ thanh tịnh và xúc động của những người thiện lành.

Vijayāgamanaṃnāma

(Chương) có tên là Sự Xuất Hiện Của Vijaya.

Chaṭṭhāparicchedo.

Chương thứ sáu.

Sattama pariccheda

Chương thứ bảy.

Vijayābhiseko

Lễ đăng quang của Vijaya.

Sabbalokahītaṃ [Pg.46] katvā, patvā santikaraṃ padaṃ;

Parinibbānamañcamhi, nipanno lokanāyako.

Đã làm lợi ích cho toàn cõi, đạt đến ngôi vị an bình, bậc Lãnh Đạo Thế Gian nằm nghỉ trên giường Vô Dư Niết Bàn.

Devatāsannipātamhi, mahantamhi mahāmuni;

Sakka tatrasamīpaṭṭhaṃ, avoca vadataṃ varo.

Trong đại hội chư thiên, bậc Đại Giác, người ưu việt trong các diễn giả, đã nói với Sakka đang đứng gần đó.

Vijayo lāḷāvisayā, sīhabāhunarindajo;

Esalaṅkādhanupatto, sattabhaccasatānugo.

Vijaya, con trai của vua Sīhabāhu từ xứ Lāḷā, đã đến Laṅkā này, cùng với bảy trăm tùy tùng.

Patiṭṭhahissati devindaṃ, laṃkāyaṃ mama sāsanaṃ;

Tasmā saparivāraṃ taṃ, rakkhalaṃkañca sādhukaṃ.

Này Thiên Đế, giáo pháp của ta sẽ được thiết lập ở Laṅkā. Vì vậy, hãy bảo hộ chu đáo cho người ấy cùng đoàn tùy tùng và cả xứ Laṅkā.

Tathāgatassa devindo, vaco sutvāva sādaro;

Devassuppalavaṇṇassa, laṃkārakkhaṃ samappayi.

Thiên Đế, sau khi kính cẩn lắng nghe lời của Như Lai, đã giao phó việc bảo hộ Laṅkā cho vị trời Uppalavaṇṇa.

Sakkena vuttamattoso, laṅkāmāgammasajjukaṃ;

Paribbājaka vesena, rukkhamūla mūpavisiṃ.

Ngay khi được Sakka truyền dạy, vị ấy liền đến Laṅkā, trong hình dạng một du sĩ, ngồi xuống dưới một gốc cây.

Vijayasammukhā sabbe,Taṃ upacca apucchisuṃ;

Ayaṃ bho konu dīpotī,Laṃkādīpoti so bravi.

Tất cả đoàn tùy tùng của Vijaya đến gần vị ấy và hỏi: 'Thưa ngài, đây là đảo gì vậy?' Vị ấy đáp: 'Đây là đảo Laṅkā.'

Na santi manujā hettha, na ca hessati vo bhayaṃ;

Iti vatvā kuṇḍīkāya, te jalena nisiñciya.

'Ở đây không có người, và các ngươi sẽ không gặp nguy hiểm.' Nói vậy xong, vị ấy lấy nước từ bình của mình rảy lên họ.

Suttañca tesaṃ hatthesu, lagetvānabhasā’gamā;

Dassesi soṇirūpena, parivārikayakkhinī.

Và sau khi buộc chỉ vào tay họ, vị ấy bay lên không trung. Một nữ dạ xoa tùy tùng hiện ra dưới hình dạng một con chó.

10.

10.

Eko taṃ vāriyantopi, rājaputtena anvagā;

Gāmamhi vijjamānamhi, bhavanti sunakhā iti.

Một người, dù bị hoàng tử ngăn cản, vẫn đi theo nó, nghĩ rằng: 'Nơi nào có làng, nơi đó có chó.'

11.

11.

Tassā ca sāmīnī tattha, kuveṇīnāma yakkhinī;

Nisīdi rukkhamūlamhi, kantanti tāpasī viya.

Chủ của nó, một nữ dạ xoa tên là Kuveṇī, đang ngồi ở đó, dưới một gốc cây, kéo sợi như một nữ tu khổ hạnh.

12.

12.

Disvāna [Pg.47] so pokkharaṇī, nisinnaṃ tañca tāpasiṃ;

Tattha nhātvā pivitvā ca, ādāya ca mulāliyo.

Người ấy thấy một cái hồ và nữ tu khổ hạnh đang ngồi đó; sau khi tắm và uống nước ở đó, và lấy cả củ sen và ngó sen...

13.

13.

Vāriñca pokkhareheva, vuṭṭhāsi sātamabravi;

Bhakkho’si mama tiṭṭhāti, aṭṭhā baddho vaso naro.

...và nước cùng lá sen, người ấy bước lên. Mụ ta nói với người ấy: 'Ngươi là mồi của ta, đứng lại!' Người đàn ông đứng đó, bị bắt và chịu khuất phục.

14.

14.

Parittasutta tejena, bhakkhituṃ sā na sakkuṇī;

Yāciyantopi taṃ suttaṃ, nā’dāyakkhiniyā naro.

Nhờ năng lực của sợi chỉ hộ mệnh, mụ ta không thể ăn thịt người ấy. Dù bị mụ dạ xoa van xin, người đàn ông cũng không đưa sợi chỉ cho mụ.

15.

15.

Taṃ gahetvā suruṅgāyaṃ, rudantaṃ yakkhinī khipi;

Evaṃ ekekaso tattha, khipī sattasatānipi.

Nữ dạ xoa bắt lấy người ấy đang khóc lóc và ném vào một hang động. Cứ như thế, mụ ta đã ném tất cả bảy trăm người vào đó.

16.

16.

Anāyantesu sabbesu, vijayo bhayasaṃkito;

Nantapañcāyudho gantvā, disvā pokkharaṇiṃ subhaṃ.

Khi tất cả mọi người không trở về, Vijaya, lòng đầy lo sợ, đã trang bị năm thứ vũ khí và đi đến, thấy một cái hồ xinh đẹp.

17.

17.

Apassa muttiṇṇapadaṃ, passaṃ tañceva tāpasiṃ;

‘‘Imāya khalu bhaccā me, gahitānu’’ti cintiya.

Chàng không thấy dấu chân đi ra, chỉ thấy nữ tu khổ hạnh ấy, và nghĩ rằng: 'Chắc chắn tùy tùng của ta đã bị người này bắt giữ.'

18.

18.

Kiṃ na passasi bhacce me,Hoti tvaṃ iti āhataṃ;

‘‘Kiṃ rājaputta bhaccehi,Piva nahāyā’’ti āhasā.

Chàng nói với mụ: 'Này bà, bà có thấy tùy tùng của tôi không?' Mụ ta đáp: 'Thưa hoàng tử, cần gì đến tùy tùng? Hãy uống nước và tắm đi.'

19.

19.

Yakkhinī tāva jānāti, mama jātinti nicchito;

Saṅghaṃ sanāmaṃ sāvetvā, dhanuṃ sandhāyu’ pāgato.

Chàng quả quyết: 'Mụ ta biết cả dòng dõi của ta, chắc chắn là một dạ xoa.' Chàng xưng tên và dòng họ, rồi giương cung tiến lại gần.

20.

20.

Yakkhiṃ ādāya gīvāya, nārā ca valayena so;

Vāmahatthena kesesu, gahetvā dakkhiṇe na tu.

Chàng dùng dây cung tròng vào cổ nữ dạ xoa, tay trái túm lấy tóc, còn tay phải thì...

21.

21.

Ukkhipitvā asiṃāha, ‘‘bhacce me dehi dāsitaṃ;

Māremī’’ti bhayaṭṭāsā, jīvitaṃ yāci yakkhinī.

...giơ gươm lên và nói: 'Này tiện tỳ, hãy trả lại tùy tùng cho ta, nếu không ta sẽ giết ngươi!' Bị kinh hãi, nữ dạ xoa xin tha mạng.

22.

22.

Jīvitaṃ dehi me sāmi, rajjaṃ dajjāmi te ahaṃ;

Karissami’tti kiccañca, kiccaṃ aññaṃ yathicchitaṃ.

'Xin tha mạng cho tôi, thưa chúa công! Tôi sẽ dâng cho ngài một vương quốc, sẽ làm phận sự của người phụ nữ và bất cứ việc gì khác theo ý ngài.'

23.

23.

Adubbhātthāya sapathaṃ, so taṃ yakkhiṃ akārayi;

‘‘Ānehi bhacce sīgha’’nti, vuttamattāva sā’nayi.

Để không bị phản bội, chàng bắt nữ dạ xoa phải thề. Vừa khi chàng ra lệnh: 'Hãy mau mang tùy tùng của ta đến đây!', mụ ta liền mang họ đến.

24.

24.

‘‘Ime jātā’’ti vuttāsā,Taṇḍulādiṃ viniddisi;

Bhakkhitānaṃ vāṇijānaṃ,Nāvaṭṭhaṃ vivikhaṃ bahuṃ.

Khi được cho biết: 'Những người này đang đói', mụ ta chỉ cho thấy gạo và các vật dụng khác, cùng nhiều hàng hóa trên các con tàu của những thương nhân đã bị ăn thịt.

25.

25.

Bhaccā [Pg.48] te sādhayitvāna, bhattāni byañjanānica;

Rājā puttaṃ bhojayitvā, sabbecāpi abhuñjisuṃ.

Những người tùy tùng ấy nấu cơm và các món ăn, dâng lên cho hoàng tử, rồi sau đó tất cả họ cùng ăn.

26.

26.

Dāpitaṃ vijayena’ggaṃ, yakkhī bhuñjiya pīṇitā;

Soḷasavassikaṃ rūpaṃ, māpayitvā manoharaṃ.

Nữ dạ xoa ăn phần ngon nhất do Vijaya ban cho và cảm thấy hài lòng, mụ hóa thành hình dạng một thiếu nữ mười sáu tuổi xinh đẹp...

27.

27.

Rājaputta mupagañchi, sabbābharaṇabhūsitā;

Māpesi rukkhamūlasmiṃ, sayanañca mahārahaṃ.

...trang sức lộng lẫy, đến gần hoàng tử. Dưới gốc cây, mụ tạo ra một chiếc giường lộng lẫy.

28.

28.

Sāṇiyā suparikkhittaṃ, vitānasamalaṅkataṃ;

Taṃ disvā rājatanayo, pekkhaṃ atthamanāgataṃ.

Được bao bọc kỹ lưỡng bởi bức màn, được trang hoàng với tấm lọng che; vị vương tử sau khi thấy điều ấy, đã nhìn thấy lợi ích trong tương lai.

29.

29.

Katvāna tāyanāvāyaṃ, nipajja sayane sukhaṃ;

Sāṇī parikkhipitvāna, sabbe bhaccā nipajjisuṃ.

Sau khi đã thực hiện việc bảo vệ cho họ, ngài đã nằm xuống một cách thoải mái trên giường; sau khi đã vây quanh bằng bức màn, tất cả các người hầu cũng đã nằm xuống.

30.

30.

Rattiṃ tūriyasaddañca, sutvā gītaravañca so;

Apucchi sahasemānaṃ, kiṃ saddo iti yakkhiniṃ.

Vào ban đêm, sau khi nghe tiếng nhạc và cả tiếng hát, vị ấy đã hỏi nữ dạ xoa đang nằm cùng mình rằng: 'Tiếng động gì vậy?'

31.

31.

Rajjañca sāmino deyyaṃ, sabbe yakkhe ca ghātiya;

Manussā vāsakaraṇā, yakkhā maṃ ghātayantihi.

Vương quốc nên được trao cho chúa của ta, và tất cả các dạ xoa nên bị giết đi; vì mục đích lập nên nơi ở cho loài người, các dạ xoa sẽ giết ta.

32.

32.

Iti cintiya yakkhī sā, abravi rājanandanaṃ;

Sīrīsavatthunā metaṃ, sāmi yakkhapuraṃ idha.

Sau khi suy nghĩ như vậy, nữ dạ xoa ấy đã nói với vị vương tử rằng: 'Thưa chúa công, thành phố dạ xoa ở đây của chúng ta tên là Sīrīsavatthu.'

33.

33.

Tattha jeṭṭhassa yakkhassa, laṃkānagaravāsinī;

Kumārikā idhā’nītā, tassā mātā ca āgatā.

Ở đó, một thiếu nữ, cư dân của thành Laṅkā, đã được mang đến đây cho vị dạ xoa trưởng; mẹ của cô ấy cũng đã đến.

34.

34.

Āvāha maṅgale tattha, idhāpi ussave mahā;

Vattate tattha saddoyaṃ, mahāhesa samāgamo.

Ở đó có lễ cưới, ở đây cũng có đại lễ hội; tiếng động ấy đang diễn ra ở đó, đây là một cuộc tụ họp lớn.

35.

35.

Ajjeva yakkhe ghātehi,Na hi sakkhā ito paraṃ;

So āhā’dissa mānete,Ghātessāmi kathaṃ ahaṃ.

'Hãy giết các dạ xoa ngay hôm nay, vì sau này sẽ không thể làm được.' Vị ấy nói: 'Khi không nhìn thấy họ, làm sao ta có thể giết họ được?'

36.

36.

Yattha saddaṃ karissāma, tena saddena ghātaya;

Āyudhaṃ me’nubhāvena, tesaṃ kāye patissati.

'Bất cứ nơi nào chúng tôi tạo ra tiếng động, hãy dùng tiếng động đó (làm hiệu) mà giết; nhờ vào uy lực của tôi, vũ khí sẽ rơi xuống thân thể của họ.'

37.

37.

Tassā sutvā tathā katvā, sabbe yakkhe aghātayi;

Sayampi laddhavijayo, yakkharāja pasādhanaṃ.

Sau khi nghe lời nàng và làm theo như vậy, ngài đã giết tất cả các dạ xoa; chính ngài, sau khi đã giành được chiến thắng, đã lấy trang phục của vua dạ xoa.

38.

38.

Pasādhanehi sesehi, taṃtaṃ bhaccaṃ pasādhayi;

Katipahaṃ vasitve’ttha, tambapaṇṇimupāgami.

Với những đồ trang sức còn lại, ngài đã trang điểm cho các người hầu của mình; sau khi đã ở đó vài ngày, ngài đã đi đến Tambapaṇṇi.

39.

39.

Māpayitvā [Pg.49] tampapaṇṇi-nagaraṃ vijayo tahiṃ;

Vasī yakkhiniyā saddhiṃ, amacca parivārito.

Sau khi đã sáng lập thành phố Tambapaṇṇi, Vijaya đã ở đó cùng với nữ dạ xoa, được các vị bộ trưởng vây quanh.

40.

40.

Nāvāya bhūmimotiṇṇā, vijayapamukhā tadā;

Kilantā pāṇinābhūmiṃ, ālambiya nisīdisuṃ.

Khi ấy, sau khi từ thuyền bước xuống đất liền, những người do Vijaya dẫn đầu, vì mệt mỏi, đã ngồi xuống, chống tay xuống đất.

41.

41.

Tambabhūmirajophuṭṭho, tambopāṇi yato ahuṃ;

So desoceva dīpo ca, tena tannāmako ahu.

Vì tay của họ trở nên có màu đồng do chạm vào bụi đất màu đồng, do đó, vùng đất ấy và cả hòn đảo ấy đã có tên như vậy.

42.

42.

Sīhabāhu narindo so, sīhamādinnavā iti;

Sīhaḷo tena sambandhā, ete sabbepi sīhaḷā.

Vị vua Sīhabāhu ấy, vì đã bắt được sư tử, nên được gọi là Sīhaḷa; do mối liên hệ với ngài, tất cả những người này cũng là người Sīhaḷa.

43.

43.

Tattha tattha ca gāme te, tassā’maccā nivesayuṃ;

Anurādhagāmaṃ tannāmo, kadamba nadīyantike.

Và các vị bộ trưởng của ngài đã thành lập các ngôi làng ở nơi này nơi kia; ngôi làng tên là Anurādhagāma ở gần sông Kadamba.

44.

44.

Gambhīranadīyā tīre, upatisso purohito;

Upatissagāmaṃ māpesi, anurādhassa uttare.

Trên bờ sông Gambhīra, vị giáo sĩ Upatissa đã sáng lập làng Upatissagāma, ở phía bắc của làng Anurādha.

45.

45.

Aññe tayo amaccā te, māpayiṃsu visuṃ visuṃ;

Ujjeniṃ uruvelañca, vijitaṃ nagaraṃ tathā.

Ba vị bộ trưởng khác đã sáng lập riêng rẽ các thành phố Ujjenī, Uruvelā, và cũng như thành Vijita.

46.

46.

Nivāsetvā janapadaṃ, sabbe’maccā samaccataṃ;

Avocuṃ rājatanayā, sāmi rajjebhisecaya.

Sau khi đã định cư cho xứ sở, tất cả các vị bộ trưởng đã tập hợp lại và nói với vị vương tử rằng: 'Thưa chúa công, xin ngài hãy đăng quang lên ngôi vua.'

47.

47.

Iti vutto rājaputto, na icchi abhisecanaṃ;

Vinā khattiyakaññāya, abhisekaṃ mahesiyā.

Được nói như vậy, vị vương tử đã không mong muốn lễ đăng quang nếu không có một thiếu nữ dòng dõi Sát-đế-lỵ để tấn phong làm hoàng hậu.

48.

48.

Athāmaccā sāmino he, abhiseka katā darā;

Dukkaresupi kiccesu, tadatthabhirutā tigā.

Bấy giờ, các vị bộ trưởng của chúa công, vì mong muốn lễ đăng quang của ngài, đã nhiệt thành vì mục đích ấy ngay cả trong những công việc khó khăn.

49.

49.

Paṇṇākāre mahāsāre, maṇimuttādike bahū;

Gāhāpayitvā pāhesuṃ, dakkhiṇaṃ madhuraṃ puraṃ.

Họ đã cho mang nhiều tặng phẩm quý giá, như ngọc báu, trân châu, và những thứ tương tự, rồi gửi đến thành Madhurā ở phương nam.

50.

50.

Paṇḍurājassa dhītatthaṃ, sāmino sāmibhattino;

Aññesaṃ cāpi dhītatthaṃ, amaccānaṃ janassa ca.

Vì con gái của vua Paṇḍu cho chúa công của họ, và cũng vì con gái của những người khác cho các vị bộ trưởng và dân chúng.

51.

51.

Sīghaṃ nāvāya gantvāna, dūtā te madhuraṃ puraṃ;

Paṇṇākāre ca lekhañca, tassa rañño adassayuṃ.

Sau khi đi nhanh bằng thuyền đến thành Madhurā, các sứ giả ấy đã trình các tặng phẩm và bức thư cho vị vua đó.

52.

52.

Tato rājāamaccehi, mantayitvā sadhītaraṃ;

Pāhetukāmo’maccānaṃ, aññesaṃ cāpi dhītaro.

Bấy giờ, nhà vua, sau khi đã bàn bạc với các vị bộ trưởng, đã muốn gửi đi con gái của mình, và cả con gái của các vị bộ trưởng và những người khác.

53.

53.

Laddhā ūnasataṃ kaññā, athabheriṃ carāpayi;

Laṃkāya dhītugamanaṃ, icchamānā narā idha.

Sau khi đã nhận được thiếu một trăm thiếu nữ, bấy giờ ngài cho đánh trống loan báo: 'Những người ở đây mong muốn cho con gái đi đến Laṅkā...'

54.

54.

Nivāsayitvā [Pg.50] diguṇaṃ, gharadvāresu dhītaro;

Ṭhapentu tena liṅgena, ādīyissāmitā iti.

'...hãy cho con gái của mình mặc y phục gấp đôi và đứng ở cửa nhà; qua dấu hiệu đó, ta sẽ nhận lấy họ.'

55.

55.

Evaṃ laddhā bahūkaññā, tappayitvāna taṃ kulaṃ;

Sampannasabbālaṅkāraṃ, dhītaraṃ sampaṭicchadaṃ.

Sau khi đã nhận được nhiều thiếu nữ như vậy và làm hài lòng các gia đình ấy, ngài đã gửi đi con gái của mình, người được trang bị đầy đủ mọi đồ trang sức, cùng với của hồi môn.

56.

56.

Sabbā tā laddhasakkārā, kaññāyo ca yathārahaṃ;

Rājārahe ca hatthassa-rathapessiya kārake.

Tất cả các thiếu nữ ấy đã nhận được sự tôn trọng xứng đáng, và cả những người thợ thủ công, những người phục vụ, những người quản tượng, ngựa, và xe ngựa xứng đáng với nhà vua.

57.

57.

Aṭṭhārasannaṃ seṇīnaṃ, sahassañca kulāni so;

Lekhaṃ datvāna pesesi, vijayassa jitā’rino.

Ngài đã gửi đi một ngàn gia đình thuộc mười tám phường hội, sau khi trao một bức thư, đến cho Vijaya, người đã chiến thắng kẻ thù.

58.

58.

Sabboso’tarī nāvāhi, mahātitthe mahājano;

Teneva paṭṭanaṃ tañhi, mahātitthaṃti vuccati.

Tất cả đại chúng ấy đã xuống khỏi các chiếc thuyền tại bến lớn. Do đó, thương cảng ấy được gọi là Mahātittha.

59.

59.

Vijayassa sutodhītā, tassā yakkhiniyā ahu;

Rājakaññāgamaṃ sutvā, vijayo āha yakkhiniṃ.

Do nữ dạ-xoa ấy, một người con trai và một người con gái đã được sanh ra cho Vijaya. Sau khi nghe về việc công chúa đến, Vijaya đã nói với nữ dạ-xoa.

60.

60.

‘‘Gaccha dāni tuvaṃ bhoti, ṭhapetvā puttake duve;

Manussā amanussehi, bhāyintīhi sadā’’ iti.

‘Này bà, bây giờ bà hãy đi, sau khi để lại hai đứa con. Vì rằng loài người luôn luôn sợ hãi loài phi nhân.’

61.

61.

Sutvā taṃ yakkhabhayato, bhītaṃ taṃ āha yakkhiniṃ;

Mā cintayi sāhassena, dāpayissāmi te baliṃ.

Sau khi nghe điều ấy, ngài đã nói với nữ dạ-xoa đang sợ hãi vì lo sợ loài dạ-xoa: ‘Chớ lo lắng, ta sẽ khiến lễ vật một ngàn được dâng đến cho bà.’

62.

62.

Punappunaṃ taṃ yācitvā, ubho ādāya puttake;

Bhītāpi sā agatiyā, laṃkāpuramupāgami.

Sau khi đã năn nỉ ngài nhiều lần, bà ấy đã đem theo cả hai đứa con. Mặc dù sợ hãi và không còn nơi nương tựa, bà ấy đã đi đến thành Laṅkāpura.

63.

63.

Putte bihi nisīdetvā, sayaṃ pāvisi taṃ puraṃ;

Sañjānitvāna taṃ yakkhiṃ, bhītā corīti saññito.

Sau khi để các con ngồi ở bên ngoài, chính bà ấy đã đi vào thành phố ấy. Sau khi nhận ra nữ dạ-xoa ấy, do sợ hãi, (dân chúng) đã nhận biết (bà ấy) là kẻ do thám.

64.

64.

Saṃkhubhiṃsu pure yakkhā, eko sāhasiko pana;

Ekapāṇippahārena, vilayaṃ nayi yakkhiniṃ.

Các dạ-xoa ở trong thành đã bị náo động. Tuy nhiên, một người hung bạo đã dùng một cú đánh bằng tay duy nhất để đưa nữ dạ-xoa đến chỗ bị tiêu diệt.

65.

65.

Tassātu mātulo yakkho, nikkhamma nagarā bahi;

Disvā te dārake pucchi, tumhe kassa sutā iti.

Vị dạ-xoa là cậu của bà ấy đã đi ra khỏi thành. Sau khi nhìn thấy các đứa trẻ ấy, ông ta đã hỏi: ‘Các ngươi là con của ai?’

66.

66.

Kuveṇiyā’ti sutvā’ha, mātā vo māritā idha;

Tumhepi disvā māreyyuṃ, palāyatha lahuṃ iti.

Sau khi nghe ‘(con) của Kuveṇī,’ ông ta đã nói: ‘Mẹ của các ngươi đã bị giết ở đây. Nếu nhìn thấy, họ cũng sẽ giết các ngươi. Hãy mau mau trốn đi.’

67.

67.

Āguṃ sumanakūṭaṃ te, palāyitvā tato lahuṃ;

Vāsaṃ kappesi jeṭṭho so, vuddho tāya kaṇiṭṭhiyā.

Sau khi nhanh chóng trốn khỏi nơi ấy, họ đã đi đến Sumanakūṭa. Sau khi đã trưởng thành, người anh đã chung sống với người em gái ấy.

68.

68.

Puttadhītāhi [Pg.51] vaḍḍhitvā, rājānuññāya te vasuṃ;

Tattheva malaye eso, pulindānañhi sambhavo.

Sau khi gia tăng con trai và con gái, họ đã sinh sống ở ngay tại vùng Malaya với sự cho phép của đức vua. Đây chính là nguồn gốc của bộ tộc Pulinda.

69.

69.

Paṇḍurājassa dūtā te, paṇṇākāraṃ samappayuṃ;

Vijayassa kumārassa, rājādhikārikā ca tā.

Các sứ giả của đức vua Paṇḍu ấy đã dâng tặng lễ vật đến vương tử Vijaya và các vị quan chức của đức vua.

70.

70.

Katvā sakkārasammānaṃ, dūtānaṃ vijayo pana;

Adā yāthārahaṃ kaññā, amaccānaṃ janassa ca.

Sau khi đã tỏ lòng hiếu khách và tôn trọng đối với các sứ giả, Vijaya đã ban tặng các thiếu nữ một cách thích hợp cho các vị bộ trưởng và cho dân chúng.

71.

71.

Yathā vidhi ca vijayaṃ, sabbe maccāsamāgatā;

Rajjesamabhisiñciṃsu, kariṃsuca mahāchaṇaṃ.

Sau khi tất cả các vị bộ trưởng đã hội họp, họ đã làm lễ tấn phong Vijaya lên vương vị theo nghi thức và đã tổ chức một đại lễ hội.

72.

72.

Tato so vijayo rājā, paṇḍurājassa dhītaraṃ;

Mahatā parihārena, mahesitte’bhisecayi.

Sau đó, đức vua Vijaya ấy đã làm lễ tấn phong con gái của đức vua Paṇḍu lên ngôi vị chánh hậu với nghi lễ trọng thể.

73.

73.

Dhanāna’dā amaccānaṃ, adāsi sasurassatu;

Anuvassaṃ saṅkhamuttaṃ, satasahassa dvayārahaṃ.

Ngài đã ban tặng của cải cho các vị bộ trưởng. Và hằng năm, ngài đã dâng tặng cho nhạc phụ của ngài những con ốc xà cừ và ngọc trai trị giá hai trăm ngàn.

74.

74.

Hitvā pubbācaritaṃ visamaṃ samena;

Dhammena laṃkamakhilaṃ anusāsamāno;

So tamapaṇṇinagare vijayo narindo;

Rajjaṃ akārayi samā khalu aṭṭhatiṃsā’ti.

Sau khi đã từ bỏ hành vi sai trái trước đây, vị vua Vijaya ấy đã cai trị toàn thể xứ Laṅkā một cách công bằng và đúng theo Chánh Pháp. Ngài đã trị vì vương quốc ở tại thành Tāmapaṇṇi trong ba mươi tám năm.

Sujanapasādasaṃve gatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện.

Vijayābhiseko nāma

Có tên là Lễ Tấn Phong Của Vijaya.

Sattamo paricchedo.

Chương Thứ Bảy.

Aṭṭhama pariccheda

Chương Thứ Tám

Paṇḍuvāsudevābhiseko

Lễ Tấn Phong Của Paṇḍuvāsudeva

Vijayo [Pg.52] so mahārājā, vasse antimake ṭhito;

Iti cintayi ‘‘vuddho’haṃ, na ca vijjati me suto.

Vị đại vương Vijaya ấy, trong năm cuối cùng của cuộc đời, đã suy nghĩ như sau: ‘Ta đã già, và ta không có con trai.’

Kicchena vāsitaṃ raṭṭhaṃ, nasseyya mama accaye;

Āṇāpeyyaṃ rajjahetu-sumittaṃ bhātaraṃ mama.

‘Vương quốc được gầy dựng một cách khó khăn này sẽ bị hủy diệt sau khi ta qua đời. Vì lợi ích của vương quốc, ta nên cho mời Sumitta, em trai của ta.’

Athā’maccehi mantetvā, lekhaṃ tattha visajjayi;

Lekhaṃ datvāna vijayo, na cirena divaṅgato.

Sau đó, sau khi đã bàn bạc với các vị bộ trưởng, ngài đã gửi một lá thư đến nơi ấy. Sau khi đã trao lá thư, Vijaya đã băng hà không lâu sau đó.

Tasmiṃ mate amaccā te, pekkhantā khattiyāgamaṃ;

Upatissagāme ṭhatvāna, raṭṭhaṃ samunusāsisuṃ.

Sau khi ngài qua đời, các vị bộ trưởng ấy, trong khi chờ đợi sự quang lâm của vị Sát-đế-lỵ, đã lưu trú tại làng Upatissa và cùng nhau cai trị đất nước.

Mate vijayarājamhi, khattiyāgamanā purā;

Ekaṃ vassaṃ ayaṃ laṃkā-dīpo āsi arājako.

Sau khi đức vua Vijaya băng hà, trước khi vị Sát-đế-lỵ quang lâm, hòn đảo Laṅkā này đã không có vua trong một năm.

Tasmiṃ sīhapure tassa, sīhabāhussa rājino;

Accayena sumitto so, rājā tassa suto ahu.

Tại thành Sīhapura ấy, sau khi đức vua Sīhabāhu qua đời, người con trai của ngài là Sumitta đã trở thành vị vua.

Tassa puttā tayo āsuṃ, maddarājassa dhītuyā;

Dūtā sīhapuraṃ gantvā, rañño lekhaṃ adaṃsu te.

Ngài có ba người con trai với con gái của đức vua xứ Madda. Các sứ giả ấy, sau khi đã đi đến Sīhapura, đã dâng lá thư lên đức vua.

Lekhaṃ sutvāna so rājā, putte āmantayī tayo;

Ahaṃ mahallako tātā, eko tumhesu gacchatu.

Sau khi nghe (nội dung) lá thư, vị vua ấy đã cho gọi ba người con trai và nói: ‘Này các con, ta đã già. Một người trong số các con hãy đi.’

Laṃkaṃ nekaguṇaṃ kantaṃ, mama bhātussa santakaṃ;

Tassa’cca yena tattheva, rajjaṃ kāretu sobhanaṃ.

Đảo Laṅkā đáng yêu, có nhiều phẩm chất tốt, là sở hữu của anh trai ta. Sau khi vị ấy qua đời, hãy trị vì vương quốc tốt đẹp ngay tại đó.

10.

10.

Kaṇiṭṭhako paṇḍuvāsu-devo rājakumārako;

‘‘Gamissāmīti cintetvā, ñatvā sotthi gatampi ca.

Vương tử Paṇḍuvāsudeva, người em út, đã suy nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đi,’ và cũng đã biết về chuyến đi an toàn (của Vijaya).

11.

11.

Pitarā samanuññāto, dvattiṃsāmacca dārake;

Ādāya āruhī nāvaṃ, paribbājakaliṅgavā.

Được vua cha cho phép, vị ấy đã dẫn theo ba mươi hai người con trai của các vị đại thần, trong y phục của một vị du sĩ, rồi lên thuyền.

12.

12.

Mahākandaranajjā te, mukhadvāramhi otaraṃ;

Te paribbājake disvā, jano sakkari sādhukaṃ.

Họ đã cập bến tại cửa sông Mahākandara. Khi thấy các vị du sĩ ấy, dân chúng đã cung kính một cách tốt đẹp.

13.

13.

Pucchitvā [Pg.53] nagaraṃ ettha, upayantaṃ kamena te;

Upatissa gāmaṃ sampattā, devatā paripālitā.

Sau khi hỏi về thành phố ở đây, họ đã tuần tự đi đến và, được chư thiên hộ trì, đã đến làng Upatissa.

14.

14.

Amaccā’numato’macco, pucchi nemittakā tahiṃ;

Khattiyā’gamanaṃ tassa, so byākāsi paraṃpi ca.

Vị đại thần được các đại thần khác chấp thuận đã hỏi các nhà tiên tri ở đó về sự xuất hiện của một vị Sát-đế-lỵ. Vị ấy đã tiên đoán về điều đó và cả những điều sau này nữa.

15.

15.

Sattame dīvaseyeva, āgamissati khattiyo;

Buddhasāsana metassa, vaṃsajo’va ṭhapessati.

‘Ngay vào ngày thứ bảy, một vị Sát-đế-lỵ sẽ đến, và một hậu duệ của vị này sẽ thiết lập Phật giáo.’

16.

16.

Sattame divaseyeva, te paribbājake tahiṃ;

Patte disvāna pucchitvā, amaccā te vijāniya.

Ngay vào ngày thứ bảy, khi thấy các vị du sĩ ấy đã đến đó, các vị đại thần sau khi hỏi han đã biết rõ (sự việc).

17.

17.

Taṃ paṇṇuvāsudevaṃ te, laṃkārajjena appayuṃ;

Mahesiyā abhāvāso, na tāva abhisecayi.

Họ đã trao vương quyền Laṅkā cho vị Paṇḍuvāsudeva ấy. Nhưng vì không có hoàng hậu, nên ông vẫn chưa được làm lễ đăng quang.

18.

18.

Amitodanasakkassa, paṇḍusakko suto ahu;

Ñatvā vināsaṃ sakyānaṃ, so ādāya sakaṃ janaṃ.

Vua Amitodana dòng Sakya có một người con trai tên là Paṇḍu. Biết được sự diệt vong của dòng họ Sakya, ông đã dẫn theo dân của mình.

19.

19.

Gantvā aññāpadesena, gaṅgāpāraṃ tahiṃ puraṃ;

Māpetvā tattha kāresi, rajjaṃ tassa sute labhi.

Đi đến một vùng đất khác bên kia sông Hằng, ông đã cho xây dựng một thành phố ở đó và trị vì vương quốc. Ông có được những người con.

20.

20.

Dhītā kaṇiṭṭhitā āsi, bhaddakaccāna nāmikā;

Sabbalakkhaṇasampannā, surūpā abhipatthitā.

Ông có một người con gái út tên là Bhaddakaccānā, nàng hội đủ mọi tướng tốt, xinh đẹp, và được nhiều người ao ước.

21.

21.

Tadatthaṃ sattarājāno, paṇṇākāre mahārahe;

Pesesuṃ rājino tassa, bhīto rājūhi so pana.

Vì nàng, bảy vị vua đã gửi những tặng phẩm quý giá đến vua cha. Nhưng ông, vì sợ hãi các vị vua kia,

22.

22.

Ñatvāna sotthigamanaṃ, abhisekaphalampi ca;

Sahadvattiṃsa itthīhi, nāvaṃ āropiyā’sutaṃ.

biết được về một chuyến đi an toàn và kết quả là lễ đăng quang, đã nhanh chóng đưa con gái mình cùng với ba mươi hai người phụ nữ khác lên thuyền.

23.

23.

Gaṅgāya khipi gaṇhātu, pahu me dhītaraṃ iti;

Gahetuṃ te na sakkhiṃsu, nāvāsāpana sīghagā.

Ông đã thả thuyền xuống sông Hằng và nói rằng: ‘Ai có thể, hãy nhận lấy con gái ta.’ Họ đã không thể bắt được, vì con thuyền ấy đi rất nhanh.

24.

24.

Dutiye divaseyeva, goṇāgāmaka paṭṭanaṃ;

Pattāpabbajitā kārā, sabbā tā tattha otaruṃ.

Ngay vào ngày thứ hai, thuyền đã đến cảng Goṇagāmaka. Trong y phục của những nữ tu sĩ, tất cả họ đã lên bờ tại đó.

25.

25.

Pucchitvā nagaraṃ ettha, tā kamenopayantiyo;

Upatissagāmaṃ sampattā, devatā paripālitā.

Sau khi hỏi về thành phố ở đây, họ đã tuần tự đi đến và, được chư thiên hộ trì, đã đến làng Upatissa.

26.

26.

Nemittakassa vacanaṃ, sutvā tatthā’gatā tu tā;

Disvā amacco pucchitvā, ñatvā rañño samappayi.

Nghe lời của nhà tiên tri, họ đã đến đó. Vị đại thần khi thấy, đã hỏi han, và sau khi biết rõ, đã dâng họ lên cho vua.

27.

27.

Taṃ paṇḍuvāsudevaṃ te, amaccā suddhabuddhino;

Rajje samabhisiñciṃsu, puṇṇasabbamanorathaṃ.

Các vị đại thần có trí tuệ trong sáng ấy đã làm lễ đăng quang cho vị Paṇḍuvāsudeva, người đã được viên mãn mọi ước nguyện, lên ngôi vua.

28.

28.

Subhaddakaccāna [Pg.54] manomarūpiniṃ;

Mahesībhāve abhisiñciya’ttano;

Sahagatā tāya padāsi attanā;

Sahāgatānaṃ vasi bhūmipo sukhantī.

Vị vua đã làm lễ tấn phong cho nàng Bhaddakaccānā xinh đẹp làm hoàng hậu của mình. Ông đã ban những người phụ nữ đi cùng nàng cho những người đã đi cùng mình. Vị vua đã sống một cách an lạc.

Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành.

Paṇḍuvāsudevābhiseko nāma

Chương có tên là Lễ Đăng Quang của Paṇḍuvāsudeva.

Aṭṭhamo paricchedo.

Chương thứ tám.

Navama pariccheda

Chương thứ chín.

Abhayābhiseko

Lễ Đăng Quang của Abhaya.

Mahesī janayī putte, dasa ekañca dhītaraṃ;

Sabbajeṭṭho’bhayo nāma, cittānāma kaniṭṭhikā.

Hoàng hậu đã sinh mười người con trai và một người con gái. Người con cả tên là Abhaya, người con gái út tên là Cittā.

Passitvā taṃ viyākaṃsu, brāhmaṇā mantapāragā;

‘‘Rajjahetu suto assā, ghātayissati mātule’’.

Sau khi xem tướng nàng, các vị Bà-la-môn thông thạo chú thuật đã tiên đoán: ‘Vì vương quyền, con trai của nàng sẽ giết các cậu của mình.’

Ghātessāmi kaniṭṭhinti, nicchite bhātarā’bhayo;

Vāresi kāle vāsesuṃ, gehaṃ taṃ ekathuṇike.

Khi các anh trai quyết định: ‘Chúng ta sẽ giết em gái út,’ Abhaya đã ngăn cản họ. Vào thời điểm thích hợp, họ đã cho nàng ở trong một căn phòng một cột.

Rañño ca sirigabbhena, tassa dvāramakārayuṃ;

Anto ṭhapesuṃ ekañca, dāsiṃ narasataṃ bahi.

Họ đã làm một lối vào cho căn phòng đó từ phòng ngủ của nhà vua. Họ đặt một nữ tỳ ở bên trong và một trăm người lính canh gác ở bên ngoài.

Rūpenu’mmādayī nare, diṭṭhamattāva sāyato;

Tato ummādacittā’ti, nāmaṃ sopapadaṃ labhi.

Vì nàng làm cho những người đàn ông mê mẩn bởi vẻ đẹp của mình ngay khi vừa nhìn thấy, do đó nàng đã có thêm biệt danh là Ummādacittā.

Sutvāna laṃkāgamanaṃ, bhaddakaccānadeviyā;

Mātarā coditā puttā, ṭhapetve’kañca āgamuṃ.

Nghe tin hoàng hậu Bhaddakaccānā đến Laṃkā, các hoàng tử được mẹ thúc giục, ngoại trừ một người, đã cùng nhau đến.

Disvāna te paṇḍuvāsu-devaṃ laṅkindamāgatā;

Disvāna taṃ kaniṭṭhiñca, roditvā saha tāya ca.

Khi đến nơi, họ thấy vua Paṇḍuvāsudeva của xứ Laṃkā; và khi thấy người em gái út, họ đã cùng nàng khóc than.

Raññā sukatasakkārā, rañño’nuññāya cārikaṃ;

Cariṃsu laṃkādīpamhi, nivasuñca yathāruciṃ.

Được nhà vua tiếp đãi trọng hậu, và với sự cho phép của vua, họ đã đi chu du khắp đảo Laṃkā và định cư ở những nơi họ thích.

Rāmena [Pg.55] vusitaṭhānaṃ, rāmagoṇanti vuccati;

Uruvelā’nurādhānaṃ, nivāsā ca tathā tathā.

Nơi ở của Rāma được gọi là Rāmagoṇa; nơi ở của Uruvelā và Anurādha cũng được gọi theo tên của họ.

10.

10.

Tathā vijitadīghāyu-rohaṇānaṃ nivāsakā;

Vijitagāmo dīghāyu-rohaṇanti ca vuccati.

Tương tự, nơi ở của Vijita, Dīghāyu, và Rohaṇa được gọi là Vijitagāma, Dīghāyu, và Rohaṇa.

11.

11.

Kāresi anurādho so, vāpiṃ dakkhiṇato tato;

Kārāpetvā rājagehaṃ, tattha vāsamakappayī.

Vị Anurādha ấy đã cho xây một hồ chứa nước; sau đó, ở phía nam hồ, ông cho xây một cung điện và cư ngụ tại đó.

12.

12.

Mahārājā paṇḍuvāsu-devo jaṭṭhasutaṃ sakaṃ;

Abhayaṃ uparajjamhi, kāle samabhisecayi.

Đại vương Paṇḍuvāsudeva, vào thời điểm thích hợp, đã làm lễ tấn phong cho trưởng tử của mình là Abhaya lên ngôi vị phó vương.

13.

13.

Dīghāyussa kumārassa, tanayo dīghagāmaṇi;

Sutvā ummādacittaṃ taṃ, tassaṃ jātakutūhalo.

Dīghagāmaṇi, con trai của hoàng tử Dīghāyu, khi nghe nói về nàng Ummādacittā, đã nảy sinh lòng hiếu kỳ về nàng.

14.

14.

Gahetvā’patissa gāmaṃ, taṃ apassi manujādhipaṃ;

Adā sahoparājena, rājupaṭṭhānamassaso.

Chàng đã đến làng Upatissa và yết kiến nhà vua; cùng với vị phó vương, chàng đã phụng sự đức vua.

15.

15.

Gavakkhābhimukhaṭṭhāne, taṃ upecca ṭhitaṃ tusā;

Disvāna gāmiṇiṃ cittā, rattacittā’ha dāsikaṃ.

Khi thấy Gāmiṇi đến và đứng ở nơi đối diện cửa sổ, nàng Cittā, với trái tim rung động, đã nói với người tỳ nữ của mình.

16.

16.

‘‘Ko eso’’ti tato sutvā,Mātulassa sutoiti;

Dāsiṃ tattha niyojesi,Saddhiṃkatvāna so tato.

Khi hỏi: 'Người đó là ai?', và nghe rằng: 'Là con trai của cậu', nàng đã giao nhiệm vụ cho người tỳ nữ. Sau đó, chàng đã thỏa thuận với tỳ nữ ấy.

17.

17.

Gavakkhamhi ḍasāpetvā, rattiṃ kakkaṭayantakaṃ;

Āruyha chindayitvāna, kavāṭaṃ tena pāvisi.

Vào ban đêm, chàng cho móc một chiếc thang câu vào cửa sổ; sau khi leo lên và phá vỡ cánh cửa, chàng đã vào bên trong bằng cách đó.

18.

18.

Tāya saddhiṃ vasitvāna, paccūseyeva nikkhami;

Evaṃ niccaṃ vasī tattha, chiddābhāvā apākaṭo.

Sau khi ở cùng với nàng, chàng rời đi vào lúc rạng đông. Cứ như thế, chàng thường xuyên ở đó mà không bị phát hiện do kế hoạch không có sơ hở.

19.

19.

Sā tena aggahī gabbhaṃ, gabbhe pariṇate tato;

Mātu ārocayī dāsī, mātā pucchiya dhītaraṃ.

Nàng đã mang thai với chàng. Khi cái thai đã lớn, người tỳ nữ bèn báo cho mẹ nàng. Người mẹ liền tra hỏi con gái.

20.

20.

Rañño ārocayī rājā, amantetvā sute’brahmā;

Posiyoso’pi amhehi, deva tasseva taṃ iti.

(Người mẹ) đã tâu lên nhà vua. Nhà vua triệu tập các hoàng tử và họ đã tâu rằng: 'Thưa đức vua, chàng ấy cũng được chúng ta nuôi dưỡng, xin hãy để nàng thuộc về chàng.'

21.

21.

Putto ce mārayissāma, ta’nti tassa adaṃsu taṃ;

Sā sūtikālasampatte, sūti gehañca pāvisiṃ.

Họ đã gả nàng cho chàng với điều kiện: 'Nếu sinh con trai, chúng ta sẽ giết nó.' Khi đến kỳ sinh nở, nàng đã vào nhà hộ sinh.

22.

22.

Saṅkitvā [Pg.56] gopakaṃ cittaṃ, kālavelañca dāsakaṃ;

Tasmiṃ kamme nissāyā’ti, gāmaṇi paricārake.

Nàng Cittā, vì nghi ngờ (các anh trai), đã dựa vào người lính canh tên Citta và người nô lệ tên Kālavela, là những người hầu cận của Gāmaṇi, trong công việc này.

23.

23.

Te paṭiññaṃ adente te, rājaputtā aghātayuṃ;

Yakkhā hutvāna rakkhiṃsu, ubho gabbhe kumārakaṃ.

Khi hai người ấy không chịu hứa (giết đứa bé), các hoàng tử đã giết họ. Sau khi chết, cả hai trở thành dạ xoa và bảo vệ cho hoàng tử trong bụng mẹ.

24.

24.

Aññaṃ upavijaññaṃ sā, sallakkhā pesi dāsiyā;

Cittā sā janayī puttaṃ, sā itthi pana dhītaraṃ.

Nàng đã để ý một người phụ nữ khác cũng sắp sinh và đã sai một tỳ nữ đến. Nàng Cittā sinh được một con trai, còn người phụ nữ kia thì sinh một con gái.

25.

25.

Cittaṃ sahassaṃ dāpetvā, tassā puttaṃ sakampi ca;

Āṇāpetvā dhītaraṃ taṃ, nipajjāpesi santike.

Nàng Cittā đã cho người phụ nữ kia một ngàn đồng và cả đứa con trai của mình, rồi cho mang đứa con gái của người ấy đến và đặt nằm cạnh mình.

26.

26.

Dhītā laddhā’ti sutvāna, tuṭṭhā rājasutā ahuṃ;

Mātā ca mātumātā ca, ubho pana kumārakaṃ.

Nghe tin một bé gái đã được sinh ra, các hoàng tử đều vui mừng. Tuy nhiên, cả mẹ và bà ngoại của đứa bé trai...

27.

27.

Mātāmahassa nāmañca, jeṭṭhassa mātulassa ca;

Ekaṃ katvā tamakaruṃ, paṇḍukābhayanāmakaṃ.

...đã kết hợp tên của ông ngoại và tên của người cậu cả để đặt tên cho cậu là Paṇḍukābhaya.

28.

28.

Laṃkā pālo paṇḍuvāsu-devo rajjamakārayi;

Tiṃsa vassamhi jātamhi, mato so paṇḍukābhaye.

Vua Paṇḍuvāsudeva, người bảo hộ xứ Laṃkā, đã trị vì. Ngài qua đời vào năm thứ ba mươi (của triều đại), khi Paṇḍukābhaya được sinh ra.

29.

29.

Tasmiṃ matasmiṃ manujādhipasmiṃ,Sabbe samāgamma narindaputtā;

Tassābhayassābhayadassa bhātu,Rājābhisekaṃ akaruṃ uḷārāti.

Khi vị vua ấy qua đời, tất cả các hoàng tử đã cùng nhau hội họp và cử hành lễ tấn phong trọng thể cho người anh của họ là Abhaya, người ban cho sự an ổn.

Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người tốt.

Abhayābhiseko nāma

Chương có tên là Lễ Tấn Phong của Abhaya

Navamo paricchedo.

Chương thứ chín.

Dasama pariccheda

Chương thứ mười.

Paṇḍukābhayābhiseko

Lễ Tấn Phong của Paṇḍukābhaya.

Ummādacittāyāṇattā[Pg.57], dāsī ādāya dārakaṃ;

Samugge pakkhipitvāna, dvāramaṇḍala ke agā.

Theo lệnh của Ummādacittā, người tỳ nữ đã bế đứa trẻ, đặt vào trong một cái giỏ, và đi đến Dvāramaṇḍalaka.

Rājaputtā ca migavaṃ, gatā tumbarakandare;

Disvā dāsiṃ kuhiṃ yāsi, kiṃ me kanti ca pucchisuṃ.

Các vương tử đi săn bắn, đến hang Tumbarakandara; thấy người nữ tỳ, họ đã hỏi: ‘Nàng đi đâu, và mang theo gì vậy?’

Dvāramaṇḍalakaṃ yāmi, dhītumeguḷapūvakaṃ;

Iccāha oropehīti, rājaputtaṃ kamabravuṃ.

Nàng đáp: ‘Tôi đi đến Dvāramaṇḍalaka, mang bánh mật cho con gái tôi.’ Các vương tử đã nói rằng: ‘Hãy đặt nó xuống.’

Citto ca kālavelo ca, tassā’rakkhāya niggatā;

Mahantaṃ sūkaravesaṃ, taṃ khaṇaṃyeva dassayuṃ.

Cả Citta và Kālaveḷa, đã đi ra để bảo vệ nàng; ngay lúc ấy, họ đã hiện ra dưới hình dạng một con heo rừng lớn.

Te taṃ samanubandhiṃsu, sāsamādāya tatra’gā;

Dārakañca sahassañca, āyuttassa adāraho.

Họ đã đuổi theo con vật ấy, còn nàng, mang theo đứa bé và một ngàn (tiền), đã đến nơi ấy và bí mật trao cho người được chỉ định.

Tasmiṃyeva dine tassa, bhariyā janayī sutaṃ;

Yamake janayī putte, bhariyaṃ me’ti positaṃ.

Vào chính ngày hôm ấy, vợ của vị ấy đã sanh một người con trai. Nàng đã nuôi dưỡng các con trai như thể sinh đôi, và đứa bé được nuôi dưỡng như con của mình.

So sattavassiko cā’si, taṃ vijāniya mātulā;

Gantuṃ sarasi kīḷante, dārake ca payojayuṃ.

Khi cậu được bảy tuổi, các người cậu, biết được điều ấy, đã thuê những đứa trẻ khác để (giết cậu) trong lúc chúng đang chơi đùa trong hồ.

Jalaṭṭhaṃ rukkhasusiraṃ, jalacchāditachiddakaṃ;

Nimujjamāno chiddena, pavisitvā ciraṭṭhito.

Có một thân cây rỗng đứng trong nước, với lỗ hổng bị nước che khuất. Cậu đã lặn xuống, đi vào qua lỗ hổng, và ở lại đó một lúc lâu.

Tato tatheva nikkhamma, kumāre sesadārake;

Upacca pucchiyantopi, vañceta’ññavacohi so.

Sau đó, khi đi ra từ nơi ấy bằng cùng một cách, dù bị những đứa trẻ khác đến gần và tra hỏi, cậu đã đánh lừa chúng bằng những lời lẽ khác.

10.

10.

Manussehā’gateheso, nivāsetvāna vatthakaṃ;

Kumāro vārimo gayha, susiramhi ṭhito ahu.

Khi những người (của các cậu) đến, vương tử này, sau khi mặc y phục, đã xuống nước và đứng ở trong hốc cây.

11.

11.

Vatthakāni gaṇetvāna, māretvā sesadārake;

Gantvā ārocayuṃ sabbe, dārakā māritā iti.

Sau khi đếm y phục và giết những đứa trẻ còn lại, họ đã đi và báo rằng: ‘Tất cả những đứa trẻ đã bị giết.’

12.

12.

Gatesu [Pg.58] tesu so gantvā, āyuttakagharaṃ sakaṃ;

Vasaṃ assāsito tena, ahū dvādasavassiko.

Sau khi họ đã đi, cậu trở về nhà của người quản gia. Sống ở đó và được ông ấy an ủi, cậu đã được mười hai tuổi.

13.

13.

Puna sutvāna jīvantaṃ, kumāraṃ tassa mātulaṃ;

Tattha gopālake sabbe, māretuṃ sanniyojayuṃ.

Một lần nữa, khi nghe tin vương tử còn sống, các người cậu của cậu đã ra lệnh cho tất cả những người chăn bò ở đó phải giết cậu.

14.

14.

Tasmiṃ ahani gopālā, laddhā ekaṃ catuppadaṃ;

Aggiṃ āharituṃ gāmaṃ, pesetuṃ taṃ kumārakaṃ.

Vào ngày ấy, những người chăn bò, sau khi bắt được một con thú bốn chân, đã sai vương tử ấy vào làng để lấy lửa.

15.

15.

So gantvā gharamāyutta-puttakaṃyeva pesayi;

Pādā rujanti me tehi, aggiṃ gopālasantikaṃ.

Cậu đi đến nhà người quản gia và sai con trai của ông ấy đi, nói rằng: ‘Chân của ta bị đau, ngươi hãy mang lửa đến cho những người chăn bò.’

16.

16.

Tattha aṅgāra maṃsañca,Khādissasi tuvaṃ iti;

Ne si so taṃ vaco sutvā,Aggiṃ gopālasantikaṃ.

‘Ở đó, ngươi sẽ được ăn thịt nướng trên than hồng.’ Nghe lời ấy, cậu ta đã mang lửa đến cho những người chăn bò.

17.

17.

Tasmiṃ khaṇe pesitā te, parikkhipiya mārayuṃ;

Sabbe gope mārayitvā, mātulānaṃ nivedayuṃ.

Vào lúc ấy, những người được sai đi đã bao vây và giết (cậu bé ấy). Sau khi giết tất cả những người chăn bò, họ đã báo lại cho các người cậu.

18.

18.

Tatho soḷasavassaṃ taṃ, vijāniṃsu ca mātulā;

Mātā sahassañcā’dāsi, tassā rakkhañca ādisi.

Sau đó, khi cậu được mười sáu tuổi, các người cậu lại biết được (cậu còn sống). Người mẹ đã cho một ngàn (tiền) và ra lệnh bảo vệ cậu.

19.

19.

Āyutto mātusandesaṃ, sabbaṃ tassa nivediya;

Datvā dāsaṃ sahassañca, pesesi paṇḍulantikaṃ.

Người quản gia, sau khi báo cho cậu toàn bộ lời nhắn của mẹ, đã trao cho cậu một ngàn người phục vụ và gửi cậu đến chỗ ông Paṇḍula.

20.

20.

Paṇḍulabrāhmaṇo nāma, bhogavā vedapārago;

Dakkhiṇasmiṃ disābhāge, vasī paṇḍulagāmake.

Một vị Bà-la-môn tên là Paṇḍula, giàu có và thông thạo kinh Vệ-đà, đã sống ở làng Paṇḍula trong vùng phía nam.

21.

21.

Kumāro tattha gantvāna, passi paṇḍulabrāhmaṇaṃ;

‘‘Tvaṃ paṇḍukābhayo tāta’’, iti pucchiya byākate.

Vương tử sau khi đến đó, đã gặp vị Bà-la-môn Paṇḍula. Vị ấy hỏi: ‘Này con, có phải con là Paṇḍukābhaya không?’, và (danh tánh) đã được xác nhận.

22.

22.

Tassa katvāna sakkāraṃ, āha rājā bhavissasi;

Samasattativassāni, rajjaṃ tvaṃ kārayissasi.

Sau khi tỏ lòng tôn kính với cậu, vị ấy nói: ‘Con sẽ trở thành vua. Con sẽ trị vì vương quốc trong suốt bảy mươi năm.’

23.

23.

Sippaṃ uggaṇha tātāti, sippuggahamakārayī;

Candena tassa puttena, khippaṃ sippaṃ samāpitaṃ.

Vị ấy nói: ‘Này con, hãy học các nghề thuật,’ và đã cho cậu theo học. Cùng với Canda, con trai của vị ấy, cậu đã nhanh chóng hoàn tất việc học các nghề thuật.

24.

24.

Adā satasahassaṃ so, yodhasaṅgahakāraṇā;

Yodhesu saṅgahitesu, tena pañcasatesu so.

Vị ấy đã cho một trăm ngàn (tiền) để chiêu mộ binh lính. Khi năm trăm binh lính đã được ông quy tụ,

25.

25.

Siyuṃ yāya gayitāni, paṇṇāni kanakāni taṃ;

Mahesiṃ kurucandañca, mama puttaṃ purohitaṃ.

(Vị ấy nói): ‘Những chiếc lá này sẽ trở thành vàng cho con. Hãy lập con gái ta (làm) hoàng hậu, và Canda, con trai ta, (làm) quốc sư.’

26.

26.

Ibhi [Pg.59] vatvā dhanaṃ datvā, sayodhaṃ nihari tato;

So nāmaṃ sāvayitvāna, tato nikkhamma puññavā.

Sau khi nói như vậy và trao cho của cải, vị ấy đã tiễn cậu cùng với binh lính đi khỏi nơi đó. Vị hoàng tử có phước đức ấy, sau khi đã loan báo danh tiếng của mình, đã khởi hành từ nơi ấy.

27.

27.

Laddhabalo nagarake, kāsapabbata santike;

Sattasatāni purise, sabbesaṃ bhojanāni ca.

Sau khi đã có được lực lượng, tại một thị trấn nhỏ gần núi Kāsapabbata, cậu đã thu nạp được bảy trăm người và có được lương thực cho tất cả bọn họ.

28.

28.

Tato narasahassena, dvisatena kumārako;

Girikaṇḍa pabbataṃ nāma, agamā parivārito.

Sau đó, vương tử, được một ngàn hai trăm người vây quanh, đã đi đến ngọn núi tên là Girikaṇḍa.

29.

29.

Girikaṇḍasivo nāma, paṇḍukābhaya mātulo;

Taṃ paṇḍuvāsudevena, dinnaṃ bhuñjati desakaṃ.

Một người tên là Girikaṇḍasiva, là cậu của Paṇḍukābhaya, đang cai quản vùng đất đã được vua Paṇḍuvāsudeva ban cho.

30.

30.

So karisasataṃ pakkaṃ, tadā lāveti khattiyo;

Tassa dhītā rūpavatī, pālī nāmā’si khattiyā.

Vị chiến sĩ ấy lúc bấy giờ đang cho gặt một trăm karīsa lúa chín. Ông có một người con gái xinh đẹp, một công nương tên là Pālī.

31.

31.

Sā mahāparivārena, yānamāruyha sobhanaṃ;

Pitubhattaṃ gāhayitvā, lāvakānañca gacchati.

Nàng cùng với đoàn tùy tùng đông đảo, lên một cỗ xe lộng lẫy, mang theo cơm cho cha và những người thợ gặt, rồi đi đến chỗ họ.

32.

32.

Kumārassa manussānaṃ, disvā tattha kumārikaṃ;

Ārocesuṃ kumārassa, kumāro sahasā’gato.

Những người của hoàng tử, sau khi nhìn thấy cô thiếu nữ ở đấy, đã trình báo cho hoàng tử. Hoàng tử đã vội vã đi đến.

33.

33.

Dvedhā taṃ parisaṃ katvā, sataṃ yānamapesayi;

Tadantikaṃ saparisā, kattha yāsīti pucchitaṃ.

Sau khi chia đoàn tùy tùng ấy làm hai, ngài đã cho một trăm cỗ xe đi trước. Cùng với đoàn tùy tùng, ngài đã đi đến gần nàng và hỏi: “Nàng đi đâu vậy?”

34.

34.

Tāya vuttetu sabbasmiṃ, tassaṃsāratta mānaso;

Attano saṃvibhāgatthaṃ, bhantenā’yāci khattiyo.

Khi tất cả sự việc được nàng trình bày, vị Sát-đế-lỵ có tâm quyến luyến nơi nàng đã xin nàng một phần (vật thực) cho chính mình.

35.

35.

Sāsamoruyha yānamhā, adā sovaṇṇapātiyā;

Bhattaṃ nigrodha mūlasmiṃ, rājaputtassa khattiyā.

Nàng công nương Sát-đế-lỵ ấy, sau khi xuống khỏi cỗ xe, đã dâng vật thực trong cái bát bằng vàng cho vị hoàng tử ở tại gốc cây đa.

36.

36.

Gaṇhi nigrodhapaṇṇāni, bhojetuṃ sesake jane;

Sovaṇṇabhājanānā’suṃ, tāni paṇṇāni taṃ khaṇe.

Nàng đã lấy những chiếc lá đa để cho những người còn lại dùng bữa. Vào khoảnh khắc ấy, những chiếc lá kia đã trở thành những vật đựng bằng vàng.

37.

37.

Tāni disvā rājaputto, saritvā dijabhāsitaṃ;

Mahesibhāva yoggāme, kaññāladdhāti tussiso.

Sau khi nhìn thấy những vật ấy, vị hoàng tử, trong khi nhớ lại lời nói của vị Bà-la-môn, đã hoan hỷ rằng: “Ta đã tìm được cô gái xứng đáng với địa vị hoàng hậu.”

38.

38.

Sabbe bhojāpayī tesā, taṃ na khīyittha bhojanaṃ;

Ekassa paṭiviso’va, gahito tattha dissatha.

Nàng đã cho tất cả bọn họ dùng bữa. Thức ăn ấy đã không vơi cạn. Phần ăn được lấy ra ở đấy dường như chỉ là phần của một người.

39.

39.

Evaṃ puññaguṇūpetā, sukumārī kumārikā;

Suvaṇṇapāli nāmena, tatoppabhuta āsi sā.

Như vậy, cô thiếu nữ thanh tú, người được phú cho các phẩm chất của phước báu, từ lúc ấy trở đi đã có tên là Suvaṇṇapāli.

40.

40.

Taṃ [Pg.60] kumāra gahetvāna, yānamāruyha khattiyo;

Mahabbala paribyūḷho, anusaṃṇī apakkami.

Vị hoàng tử Sát-đế-lỵ, sau khi đưa nàng lên cỗ xe, được hộ tống bởi đại quân, đã lặng lẽ ra đi.

41.

41.

Taṃ sutvāna pitā tassā, nare sabbe apesayi;

Te gantvā kalahaṃ katvā, tajjitā tehi āgamuṃ.

Sau khi nghe điều ấy, người cha của nàng đã phái đi tất cả người của mình. Sau khi đi đến và gây ra cuộc giao tranh, họ đã bị những người kia đe dọa rồi trở về.

42.

42.

Kalahanagaraṃ nāma, gāmo tattha kate ahu;

Taṃ sutvā bhātaro tassā, pañcayuddhāyu’pāgamuṃ.

Ngôi làng được tạo lập ở đấy đã có tên là Kalahanagara. Sau khi nghe điều ấy, năm người anh của nàng đã đến để giao chiến.

43.

43.

Sabbe te paṇḍulasuto, candoyeva aghātayi;

Lohita vāhakhaṇḍoti, tesaṃ yuddhamahī ahu.

Người con trai của Paṇḍula, cũng chính là Canda, đã giết chết tất cả bọn họ. Vùng đất chiến trận của họ đã trở thành Lohitavāhakhaṇḍa.

44.

44.

Mahatā bala kādhayana,Tato so paṇḍukābhayo;

Gaṅgāya pārime tire,Doḷapabbatakaṃ agā.

Từ đấy, vị Paṇḍukābhaya ấy, với một lực lượng quân đội hùng mạnh, đã đi đến núi Doḷa ở bờ bên kia của sông Gaṅgā.

45.

45.

Tattha cattāri vassāni, vasi taṃ tattha mātulā;

Sutvā ṭhapetvā rājānaṃ, taṃ yuddhatthamupāgamuṃ.

Vị ấy đã sống ở đấy bốn năm. Sau khi nghe biết điều ấy, những người cậu ở đấy, ngoại trừ đức vua, đã đến nơi ấy để giao chiến.

46.

46.

Khandhāvāraṃ nivesetvā, dhūmarakkhāga santike;

Bhāgineyyena yujjhiṃsu, bhāgineyyo tu mātule.

Sau khi thiết lập doanh trại ở gần núi Dhūmarakkha, họ đã giao chiến với người cháu trai. Và người cháu trai (đã giao chiến) với những người cậu.

47.

47.

Anubandhī oragaṅgaṃ, malāpetvā nivattiya;

Tesañca khandhāvāramhi, duve vassāni so vasī.

Sau khi truy đuổi đến bờ bên này của sông Gaṅgā và sau khi khiến họ bị tiêu diệt, ngài đã quay trở lại. Và ngài đã sống ở tại doanh trại của họ trong hai năm.

48.

48.

Gantvo’patissagāmaṃ te, tamatthaṃ rājino’bravuṃ;

Rājālekhaṃ kumārassa, sarahassaṃ sapāhiṇi.

Sau khi đi đến làng Upatissa, họ đã trình báo sự việc ấy cho đức vua. Đức vua đã gửi một bức thư bí mật cho vị hoàng tử.

49.

49.

‘‘Puñjassu pāragaṅgaṃ tvaṃ, mā’gā oraṃtato’’iti;

Taṃ sutvā tassa kujjiṃsu, bhātaro nava rājino.

“Ngươi hãy hưởng thụ (vùng đất) ở bên kia sông Gaṅgā, từ đấy chớ đi đến bờ bên này.” Sau khi nghe điều ấy, chín người em của đức vua đã tức giận với vị ấy.

50.

50.

Upatthambho tvamevā’si, ciraṃ tassa idāni tu;

Raṭṭhaṃ dadāsi tasmā tvaṃ, māressāmā’ti abravuṃ.

Họ đã nói rằng: “Bấy lâu nay, chính ngài là người hỗ trợ cho nó. Còn bây giờ, ngài lại trao cho vương quốc. Vì thế, chúng tôi sẽ giết ngài.”

51.

51.

So tesaṃ rajjamappesi, te tissaṃ nāma bhātaraṃ;

Sabbeva sahitā’kaṃsu, rajjassa parināyakaṃ.

Vị ấy đã trao vương quốc cho họ. Tất cả bọn họ cùng nhau đã đưa người em tên là Tissa lên làm người lãnh đạo vương quốc.

52.

52.

Eso vīsativassāni, abhayo’bhaya dāyako;

Tattho’patissagāmamhi, rājā rajjamakārayi.

Vị Abhaya này, người ban cho sự không sợ hãi, đã trị vì vương quốc trong hai mươi năm ở tại làng Upatissa ấy với vai trò là một vị vua.

53.

53.

Vasanti [Pg.61] dhūmarakkhāge, sare tumbariyaṅgaṇe;

Carate vaḷavā rupā, yakkhī cetiyanāmikā.

Một nữ dạ-xoa tên là Cetiyā, trong hình dạng của một con ngựa cái, thường đi lại và sinh sống ở tại núi Dhūmarakkha, ở tại hồ nước trong khu vườn Tumbariya.

54.

54.

Eko disvāna senaṅgaṃ, uttapādaṃ manoramaṃ;

Ārocesi kumārassa, vaḷave’ttī’disī iti.

Một người trong quân đội, sau khi nhìn thấy con ngựa cái có đôi chân trắng và xinh đẹp, đã trình báo cho hoàng tử rằng: “Có một con ngựa cái như thế này.”

55.

55.

Kumāro rasmimādāya, gahetuṃ taṃ upāgami;

Pacchato agataṃ disvā, bhītā tejena tassasā.

Hoàng tử, sau khi cầm lấy dây cương, đã đi đến để bắt nó. Sau khi nhìn thấy ngài đi đến từ phía sau, nó đã hoảng sợ bởi uy lực của vị ấy.

56.

56.

Dhāvi’nantaradhāyitvā, dhāvanti manubandhiso;

Dhāvamānā saraṃ haṃ sā, sattakkhattuṃ parikkhipi.

Nó đã chạy và biến mất. Ngài đã đuổi theo nó đang chạy. Trong khi chạy, nó đã chạy vòng quanh hồ nước ấy bảy lần.

57.

57.

Otaritvā mahāgaṅgaṃ, uttaritvā tato pana;

Dhumarakkhaṃ pabbataṃ taṃ, sattakkhattuṃ parikkhipi.

Sau khi đi xuống sông Mahāgaṅgā và sau khi đi lên khỏi đấy, nó lại chạy vòng quanh ngọn núi Dhūmarakkha ấy bảy lần.

58.

58.

Taṃ saraṃ puna tikkhattuṃ, parikkhipi tato puna;

Gaṅgaṃ kacchakatitthena, samotari tahiṃ tu so.

Nó lại chạy vòng quanh hồ nước ấy ba lần. Rồi sau đó, nó đã đi xuống sông Gaṅgā ở tại bến Kacchaka. Và ở đấy, ngài đã bắt kịp nó.

59.

59.

Gahesitaṃ vāladhismiṃ, tālapattañca toyagaṃ;

Tassa puññānubhāvena, so ahosi mahā asi.

Ngài đã nắm lấy lông đuôi của nó và một chiếc lá cọ ở dưới nước. Do năng lực phước báu của vị ấy, chiếc lá ấy đã trở thành một thanh gươm lớn.

60.

60.

Uccāresi asiṃ dajjaṃ, ‘‘māromī’’ti tamāha sā;

Rajjaṃ gahetvā te dajjaṃ, sāmi māmaṃ amārayi.

Ngài đã giơ thanh gươm lên để chém. Nó đã nói với ngài rằng: “Tôi chết mất! Tôi sẽ chiếm lấy vương quốc và trao cho ngài. Thưa ngài, xin đừng giết tôi.”

61.

61.

Gīvāya taṃ gahetvā so, vijjhitvā asikoṭiyā;

Nāsāya rajjuyā bandhi, sā ahosi vasānugā.

Sau khi nắm lấy cổ của nó, ngài đã đâm nó với mũi gươm và đã buộc một sợi dây vào mũi của nó. Nó đã trở nên phục tùng.

62.

62.

Gantvā taṃ dhumarakkhaṃ so, tamāruyha mahabbalo;

Tattha cattāri vassāni, dhūmarakkhana ge vasi.

Vị đại lực ấy đi đến cây Dhumarakkha, leo lên cây ấy. Ở đó, vị ấy đã sống trong ngôi nhà trên cây Dhumarakkha trong bốn năm.

63.

63.

Tato nikkhamma sabalo, āgammā’riṭṭhapabbataṃ;

Suddhikālamapekkhanto, tattha sattasamāvasi.

Từ đó, cùng với quân lính đi ra, đến núi Ariṭṭha. Trong khi chờ đợi thời điểm thích hợp, vị ấy đã ở đó bảy năm.

64.

64.

Dve mātule ṭhapetvāna, tassa sesaṭṭhamātulā;

Yuddhasajjā ariṭṭhaṃ taṃ, upasaṅkamma pabbataṃ.

Để lại hai người cậu, tám người cậu còn lại của vị ấy, sẵn sàng chiến đấu, đã tiến đến ngọn núi Ariṭṭha ấy.

65.

65.

Khandhāvāraṃ nagarake, nivesetvā camūpatiṃ;

Datvā parikkhipāpesuṃ, samantā’riṭṭhapabbataṃ.

Họ đã cho đóng trại quân ở một thành phố nhỏ, giao cho vị tướng, và cho bao vây xung quanh núi Ariṭṭha.

66.

66.

Yakkhiniyā mantayitvā, tassā vacanayuttiyā;

Datvā rājaparikkhāraṃ, paṇṇākārā yuvāni ca.

Sau khi bàn bạc với nữ dạ-xoa, theo lời khuyên của nàng, vị ấy đã trao các vật dụng của hoàng gia và các lễ vật cho các thanh niên.

67.

67.

‘‘Gaṇhātha [Pg.62] sabbāne’tāni, khamāpessāmi vo ahaṃ’’;

Iti vatvāna pesesi, kumāro purato balaṃ.

“Hãy nhận lấy tất cả những thứ này, ta sẽ tha thứ cho các ngươi”. Sau khi nói như vậy, vị hoàng tử đã phái quân lính đi trước.

68.

68.

Gaṇhissāmi paviṭṭhanti, vissaṭṭhesu tu tesu so;

Āruyha yakkhavaḷavaṃ, mahābalapurakkhato.

Khi họ đã mất cảnh giác (nghĩ rằng) “Chúng ta sẽ bắt khi họ vào”, vị ấy, cưỡi con ngựa cái dạ-xoa, được hộ tống bởi đạo quân hùng mạnh.

69.

69.

Yuddhāya pāvisi yakkhī, mahārāva marāpisā;

Anto bahibalañcassa, ukkuṭṭhiṃ mahatiṃ akā.

Vị ấy xông vào trận chiến. Nữ dạ-xoa đã gây ra tiếng gầm lớn. Quân lính bên trong và bên ngoài của vị ấy đã tạo ra một tiếng reo hò lớn.

70.

70.

Kumārapurisā sabbe, parasenā nare bahū;

Ghātetvā mātule ca’ttha, sīsarāsiṃ akaṃsu te.

Tất cả binh lính của hoàng tử, sau khi giết nhiều người của quân địch và tám người cậu, họ đã tạo ra một đống đầu.

71.

71.

Senāpati pālayitvā, gumbaṭṭhānaṃ sapāvisi;

Senāpati gumbako’ti, tena esa pavuccati.

Vị tướng quân sau khi chạy trốn đã vào một nơi có bụi rậm. Do đó, nơi ấy được gọi là Senāpatigumbaka.

72.

72.

Upariṭṭhamātulasiraṃ, sīsarāsiṃ sapassiya;

Lāburāsī’va icchāha, tenā’si lābugāmako.

Sau khi nhìn thấy cái đầu của người cậu ở trên cùng đống đầu, vị ấy đã nói: “Giống như một đống bầu”. Do đó, nơi ấy đã trở thành Lābugāmaka.

73.

73.

Evaṃ vijitasaṅgāmo, tato so paṇḍukābhayo;

Ayyakassā’nurādhassa, vasanaṭhānamāgami.

Như vậy, sau khi chiến thắng trận chiến, từ đó vị Paṇḍukābhaya ấy đã đến nơi ở của ông ngoại là Anurādha.

74.

74.

Attano rājagehaṃ so, tassa datvāna ayyako;

Aññatthavāsaṃ kappesi, so tu tasmiṃ ghare vasi.

Vị ông ngoại ấy, sau khi trao cung điện của mình cho vị ấy, đã sắp đặt một nơi ở khác. Còn vị ấy đã sống trong ngôi nhà đó.

75.

75.

Pucchāpetvāna nemittaṃ, vatthuvijjā’viduṃ tathā;

Nagaraṃ pavaraṃ tasmiṃ, gāmeyeva amāpayi.

Sau khi cho hỏi nhà tiên tri và người am hiểu khoa học về địa điểm, vị ấy đã cho xây dựng một thành phố tuyệt vời ngay tại ngôi làng đó.

76.

76.

Nivāsattā’nurādhānaṃ, anurādhapuraṃ ahu;

Nakkhattenā’nurādhena, patiṭṭhāpita tāya ca.

Vì là nơi ở của những người tên Anurādha, nó đã trở thành Anurādhapura; và cũng vì nó được thành lập dưới chòm sao Anurādha.

77.

77.

Āṇāpetvā mātulānaṃ, chattaṃ jātassare idha;

Dhovāpetvā dhārayitvā, taṃ sareyeva vārinā.

Sau khi ra lệnh cho các người cậu mang chiếc lọng đến đây tại hồ Jātassara, sau khi cho rửa sạch bằng nước ngay tại hồ đó và đội lên.

78.

78.

Attano abhisekaṃ so, kāresi paṇḍukābhayo;

Suvaṇṇapāliṃ deviṃ taṃ, mahesitte bhisecayi.

Vị Paṇḍukābhaya ấy đã thực hiện lễ đăng quang cho chính mình. Vị ấy đã làm lễ tấn phong cho nàng công chúa Suvaṇṇapāli lên ngôi hoàng hậu.

79.

79.

Adā candakumārassa, porohiccaṃ yathāvidhi;

Ṭhānantarāni sesānaṃ, bhaccānañca yathārahaṃ.

Vị ấy đã ban chức vụ quốc sư cho Candakumāra theo đúng nghi thức, và các chức vụ khác cho những thuộc hạ còn lại tùy theo công trạng.

80.

80.

Mātuyā upakārattā, attano ca mahīpatiṃ;

Aghātayitvā jeṭṭhaṃ taṃ, mātulaṃ abhayaṃ pana.

Vì sự giúp đỡ của mẹ và của chính mình, vị vua đã không giết người cậu cả là Abhaya.

81.

81.

Rattirajjaṃ adā tassa, ahu nagaraguttiko;

Tadupādāya nagare, ahū nagaraguttiko.

Vị ấy đã ban cho người cậu quyền cai trị ban đêm, và vị ấy đã trở thành người bảo vệ thành phố. Kể từ đó, trong thành phố đã có chức vụ người bảo vệ thành phố.

82.

82.

Sassuraṃ [Pg.63] taṃ aghātetvā, girikaṇḍasivampi ca;

Girikaṇṇadesaṃ tasse’va, mātulassa adāsi so.

Không giết người cha vợ là Girikaṇḍasiva, vị ấy đã ban vùng Girikaṇṇa cho chính người cậu ấy.

83.

83.

Saraṃ tañca khaṇāpetvā, kārāpesi bahū dakaṃ;

Jaye jalassa gāhena, jayavāpīti ahutaṃ.

Và sau khi cho đào cái hồ ấy và cho chứa đầy nước, do việc lấy nước vào ngày chiến thắng, nó được gọi là Jayavāpi.

84.

84.

Kālavelaṃ nivāsesi, yakkhaṃpura puratthime;

Yakkhaṃ tu cittarājaṃ taṃ, heṭṭho abhayavāpiyā.

Vị ấy đã cho dạ-xoa Kālavela ở phía đông thành phố. Còn dạ-xoa Cittarāja thì ở phía dưới hồ Abhaya.

85.

85.

Pubbopakāriṃ dāsiṃ taṃ, nibbattaṃ yakkhayoniyā;

Purassa dakkhiṇadvāre, so kataññū nivāsayi.

Người nữ tỳ đã giúp đỡ trước đây, tái sanh trong loài dạ-xoa, vị ấy, người biết ơn, đã cho ở tại cổng phía nam của thành phố.

86.

86.

Anto narindavatthussa, vaḷavāmukhayakkhiniṃ;

Nivāsesi baliṃ tesaṃ, aññesañcānuvassakaṃ.

Bên trong khu đất của nhà vua, vị ấy đã cho nữ dạ-xoa Vaḷavāmukha ở. Vị ấy đã ban lễ vật cho họ và cho những người khác hàng năm.

87.

87.

Dāpesi chaṇakāle tu, cittarājena so saha;

Samāsane nisīditvā, dibbamānusanāṭakaṃ.

Còn vào những dịp lễ hội, vị ấy đã cho (tổ chức). Vị ấy cùng với Cittarāja, sau khi ngồi trên cùng một chỗ ngồi, (xem) các vở kịch của chư thiên và loài người.

88.

88.

Kārento’bhirami rājā, ratikhiḍḍā samappito;

Dvāragāme ca caturo, bhayavāpiñca kārayi.

Vị vua, tận hưởng niềm vui và trò chơi, đã vui thích trong khi cho thực hiện (các việc này). Vị ấy đã cho xây bốn làng ở cổng và hồ Abhaya.

89.

89.

Mahāsusānaghātanaṃ, pacchimarājiniṃ tathā;

Vessavaṇassa nigrodhaṃ, byādhidevassa tālakaṃ.

Nơi hành quyết và nghĩa địa lớn, cũng như vườn Pacchimarājinī, cây đa của Vessavaṇa, cây cọ của vị thần bệnh tật.

90.

90.

Yonasabhāga vatthuñca, mahejjagharameva ca;

Etāni pacchimadvāra-disābhāge nivesayi.

Và khu đất dành cho người Yona, và ngôi nhà tế lễ lớn; những nơi này vị ấy đã cho thiết lập ở khu vực cổng phía tây.

91.

91.

Pañcasatāni caṇḍāla-purise purasodhake;

Duvesatāni caṇḍāla-purise vaccasodhake.

(Vị ấy đã bổ nhiệm) năm trăm người hạ tiện làm công việc dọn dẹp thành phố, hai trăm người hạ tiện làm công việc dọn dẹp nhà vệ sinh.

92.

92.

Diyaḍḍhasatacaṇḍāle, matanīhārake’pi ca;

Susāna gopacaṇḍāle, tattakeyeva ādisi.

Ngài đã chỉ định một trăm năm mươi người Chiên-đà-la, những người dọn dẹp xác chết; và cũng chỉ định số lượng tương tự cho những người Chiên-đà-la canh giữ nghĩa địa.

93.

93.

Tesaṃ gāmaṃ nivesesi, susānā pacchimuttare;

Yathā vihitakammāni, tāni niccaṃ akaṃsute.

Ngài đã thiết lập một ngôi làng cho họ ở phía tây bắc của nghĩa địa; họ đã luôn luôn thực hiện các công việc đã được phân công.

94.

94.

Tassa caṇḍālagāmassa, pubbuttaradisāya tu;

Nīcasusānakaṃ nāma, caṇḍālānamakārayi.

Và ở hướng đông bắc của làng Chiên-đà-la ấy, ngài đã cho xây dựng một nghĩa địa cho những người Chiên-đà-la, tên là Nīcasusānaka.

95.

95.

Tassuttare susānassa, pāsāṇapabbatantare;

Āvāsapālijhādhānaṃ, tadā āsi nivesitā.

Về phía bắc của nghĩa địa ấy, giữa núi đá, khi ấy đã được thiết lập nơi ở của những người canh giữ pháp trường.

96.

96.

Taduttare [Pg.64] disābhāge, yāva gāmaṇi vāpiyā;

Tāpasānaṃ anekesaṃ, assamo āsi kārito.

Ở vùng phía bắc nơi ấy, cho đến tận hồ Gāmaṇi, một tu viện đã được xây dựng cho nhiều vị khổ hạnh.

97.

97.

Tasseva ca susānassa, puratthimadisāya tu;

Jotiyassa nigaṇṭhassa, gharaṃ kāresi bhūpati.

Và ở hướng đông của chính nghĩa địa ấy, đức vua đã cho xây một ngôi nhà cho vị Ni-kiền-tử tên là Jotiya.

98.

98.

Tasmiṃyeva desasmiṃ, nigaṇṭho girināmako;

Nānāpāsaṇḍakā ceva, vasiṃsu samaṇā bahū.

Cũng trong vùng đất ấy, vị Ni-kiền-tử tên là Giri và nhiều vị sa-môn thuộc các giáo phái khác nhau đã cư ngụ.

99.

99.

Tattheva ca devakulaṃ, akāresi mahīpati;

Kubhaṇḍassa nigaṇṭhassa, taṃnāmakamahositaṃ.

Cũng tại nơi ấy, đức vua đã cho xây một ngôi đền cho vị Ni-kiền-tử Kumbhaṇḍa, và nơi ấy đã trở thành một nơi ở lớn được đặt theo tên của vị này.

100.

100.

Tato tu pacchime bhāge, jhādhapālipuratthime;

Micchādiṭṭhikulānaṃ tu, vasī pañcasataṃ tahiṃ.

Và ở phía tây nơi ấy, về phía đông của nơi ở của những người canh giữ pháp trường, năm trăm gia đình theo tà kiến đã cư ngụ tại đó.

101.

101.

Paraṃ jotiyagehamhā, oraṃ gāmaṇi vāpiyā;

So paribbājakārāmaṃ, kārāpesi tatheva ca.

Bên kia nhà của Jotiya, và phía bên này của hồ Gāmaṇi, ngài cũng đã cho xây dựng một tu viện cho các vị du sĩ ngoại đạo.

102.

102.

Ājīvakānaṃ gehañca, brāhmaṇavaṭṭameva ca;

Sivikā sotthisālā ca, akāresi tahiṃ tahiṃ.

Ngài cũng đã cho xây dựng chỗ này chỗ kia một ngôi nhà cho các vị Ājīvaka, một nơi ở cho các vị Bà-la-môn, một nhà kiệu và một nhà phước.

103.

103.

Dasavassābhiseko so, gāmasīmā nivesayi;

Laṃkādīpamhi sakale, laṃkindo paṇḍukābhayo.

Mười năm sau lễ đăng quang, vị vua của Laṅkā là Paṇḍukābhaya đã thiết lập ranh giới các làng trên toàn đảo Laṅkā.

104.

104.

So kālavelacittehi, dissamānehi bhūpati;

Sahā’nu bhosi sampatiṃ, yakkhabhūtasahāya vā.

Vị vua ấy đã cùng hưởng sự thịnh vượng với Kālavela và Citta, những vị có thể hiện hình, cùng với những người bạn dạ-xoa và quỷ thần của mình.

105.

105.

Paṇḍukābhayarañño ca, abhayassa ca antare;

Rājasuññāni vassāni, ahesuṃ dasasatta ca.

Giữa thời của vua Paṇḍukābhaya và vua Abhaya, đã có mười bảy năm không có vua trị vì.

106.

106.

So paṇḍukābhayamahīpati sattatiṃsa–Vasso’dhigamma dhitimā dharaṇī patittaṃ;

Ramme anunamanurādhapure samiddhe;

Vassāni akārayi rajjametthāti.

Vị vua Paṇḍukābhaya kiên định ấy, sau khi đạt được quyền cai trị trái đất vào năm ba mươi bảy tuổi, đã trị vì bảy mươi năm tại thành Anurādhapura thịnh vượng và diễm lệ, không hề thua kém nơi nào.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

(Chương này) trong Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người tốt.

Paṇḍukābhayābhisekonāma

Tên là Lễ Đăng Quang của Paṇḍukābhaya.

Dasamo paricchedo.

Chương thứ mười.

Ekādasama pariccheda

Chương thứ mười một.

Devānaṃpiyatissābhiseko

Lễ Đăng Quang của Devānaṃpiyatissa.

Tassaccaye [Pg.65] tassa suto, muṭasivo’ti vissuto;

Suvaṇṇapāliyā putto, patto rajjamanākulaṃ.

Sau khi vua ấy băng hà, con trai của ngài, con của hoàng hậu Suvaṇṇapāli, tên là Muṭasiva, đã lên ngôi một cách yên bình.

Mahāmeghavanuyyānaṃ, nāmanugaguṇoditaṃ;

Phalapupphatarupetaṃ, so rājā kārayi subhaṃ.

Vị vua ấy đã cho xây dựng khu vườn Mahāmeghavana xinh đẹp, tràn đầy cây trái và hoa, với những phẩm chất xứng với tên gọi của nó.

Uyyānaṭhānaggahaṇe, mahāmegho akālajo;

Pāvassitena uyyānaṃ, mahāmeghavanaṃ ahu.

Vào lúc chọn địa điểm làm vườn, một đám mây lớn trái mùa đã đổ mưa xuống; do đó, khu vườn được gọi là Mahāmeghavana.

Saṭṭhivassāni muṭasivo, rājā rājjamakārayi;

Anurādhe puravare, laṃkā bhuvadane subhe.

Vua Muṭasiva đã trị vì sáu mươi năm tại thành phố Anurādha tuyệt vời, dung mạo xinh đẹp của xứ Laṅkā.

Tassa puttā dasā’hesuṃ, aññamaññahitesino;

Duve dhītā cā’nukulā, kulānucchavikā ahū.

Ngài có mười người con trai, luôn quan tâm đến lợi ích của nhau; và hai người con gái hiền thục, xứng đáng với gia tộc.

Devānaṃ piyatissoti, vissuto dutiyo suto;

Tesu bhātūsu sabbesu, puññāpaññādhiko ahu.

Người con trai thứ hai, tên là Devānaṃpiyatissa, là người vượt trội hơn tất cả các anh em về phước đức và trí tuệ.

Devānaṃ piyatisso so, rājā’si pituaccaye;

Tassā’bhisekena samaṃ, bahūna’cchariyāna’huṃ.

Vị Devānaṃpiyatissa ấy đã trở thành vua sau khi vua cha băng hà. Cùng lúc với lễ đăng quang của ngài, nhiều điều kỳ diệu đã xảy ra.

Laṃkādīpamhi sakale, nidhayo ratanāni ca;

Antoṭhitāni uggantvā, pathavītalamāruhuṃ.

Trên khắp đảo Laṅkā, các kho tàng và châu báu được chôn giấu bên trong đã trồi lên trên mặt đất.

Laṃkādīpasamīpamhi, bhinnanāvāgatāni ca;

Tatrajātāni ca thalaṃ, ratanāni samāruhuṃ.

Gần đảo Laṅkā, những châu báu từ các con tàu bị đắm và những châu báu được sinh ra ở đó (dưới biển) đã trồi lên trên đất liền.

10.

10.

Chātapabbatapādamhi, tisso ca veḷuyaṭṭhiyo;

Jātārathapatodena, samānā parimāṇato.

Tại chân núi Chāta, đã mọc lên ba thân tre, có kích thước bằng một cây gậy thúc xe.

11.

11.

Tāsu ekālatāyaṭṭhi, rajatā’bhā tahiṃ latā;

Suvaṇṇāvaṇṇārucirā, dissantetā manoramā.

Trong số ấy, có một cây gậy hình dây leo, trên đó dây leo có ánh bạc; (chúng) có màu sắc vàng ròng rực rỡ, trông thật đẹp mắt.

12.

12.

Ekā kusumā yaṭṭhītu, kusumāni tahiṃ pana;

Nānāni nānāvaṇṇāni, dissante’ti phuṭāni ca.

Một cây gậy khác là gậy hoa, trên đó có những bông hoa; nhiều loại, nhiều màu sắc, trông như đang nở rộ.

13.

13.

Ekāsakuṇayaṭṭhitu[Pg.66], tahiṃ pakkhimigā bahū;

Nānā ca nānāvaṇṇā ca, sajīvā viya dissare.

Một cây gậy khác là gậy chim, trên đó có nhiều chim và thú; nhiều loại và nhiều màu sắc, trông như còn sống.

14.

14.

Bhayagajarathāmalakā, valayaṅguliveṭhakā;

Kakudhaphalāpākatikā, iccetā aṭṭhajātiyo.

Ngựa, voi, xe, quả amla, vòng tay, nhẫn, quả cây kakudha, và loại thông thường; đó là tám loại (ngọc trai).

15.

15.

Muttāsamudā uggantvā, tīre vaṭṭi viya ṭhitā;

Devānaṃ piyatissassa, sabbaṃ puññavijambhitaṃ.

Những viên ngọc trai từ biển trồi lên, đứng trên bờ như một hàng rào; tất cả (điều này) là sự biểu hiện phước báu của vua Devānampiyatissa.

16.

16.

Indanīlaṃ veḷuriyaṃ, lohitaṅkamaṇidhi’me;

Rajatāni pane’tāni, muttā tā tāvayaṭṭhiyo.

Ngọc lam, ngọc lưu ly, và hồng ngọc – những loại đá quý này; và những vật bằng bạc này, những viên ngọc trai kia, và những cây gậy kia (đã xuất hiện).

17.

17.

Sattahabbhantareyeva, rañño santikamāharuṃ;

Tāni disvā patīto so, rājā iti vicintayi.

Chỉ trong vòng bảy ngày, họ đã mang (những báu vật ấy) đến trước mặt đức vua. Sau khi nhìn thấy chúng, đức vua ấy, lòng đầy hoan hỷ, đã suy nghĩ như sau.

18.

18.

Ratanāni anagghāni, dhammāsoko imānime;

Sahāyo’rahatenā’ñño, tassa dassaṃ imāna’to.

Không ai khác ngoài bạn của ta là vua Dhammāsoka xứng đáng với những báu vật vô giá này. Do đó, ta sẽ dâng tặng những vật này cho vị ấy.

19.

19.

Devānaṃ piyatisso ca, dhammāsoko ca te ime;

Dve adiṭṭhasahāyāhi, cirappabhuti bhūpati.

Vua Devānampiyatissa và vua Dhammāsoka, hai vị vua này, từ lâu đã là những người bạn chưa từng gặp mặt.

20.

20.

Bhāgineyyaṃ mahāriṭṭhaṃ, amaccaṃ pamukhaṃ tato;

Dijaṃ amaccaṃ gaṇataṃ, rājā te caturo jane.

Khi ấy, đức vua (đã chọn) bốn người này: người cháu tên là Mahāriṭṭha, vị tể tướng, một vị quan Bà-la-môn, và một vị quan kế toán.

21.

21.

Dūto katvāna pāhesi, baloghaparivārite;

Gāhā petvā anagghāni, ratanāni imāni so.

Vị vua ấy, sau khi cho lấy những báu vật vô giá này, đã cử họ làm sứ giả, được hộ tống bởi một đoàn quân đông đảo.

22.

22.

Maṇijātī ca tisso tā, tisso ca rathayaṭṭhiyo;

Saṅkhañca dakkhiṇāvattaṃ, muttā jātī ca aṭṭha tā.

Ba loại đá quý ấy, ba cây gậy ấy, một chiếc ốc xoay về bên phải, và tám loại ngọc trai ấy (là những vật được gửi đi).

23.

23.

Āruyha jambukolamhi, nāvaṃ sattadinena te;

Sukhena titthaṃ laddhāna, sattāhena tato puna.

Họ đã lên tàu ở Jambukola, và trong bảy ngày đã đến bến cảng một cách an toàn. Rồi từ đó, lại mất thêm bảy ngày nữa.

24.

24.

Pāṭaliputtaṃ gantvāna, dhammāsokassa rājino;

Adaṃsu paṇṇākārete, disvā tāni pasīdi so.

Sau khi đến Pāṭaliputta, họ đã dâng những lễ vật ấy lên vua Dhammāsoka. Nhìn thấy chúng, đức vua rất hài lòng.

25.

25.

Ratanāni’disānettha, natthi me iti cintiya;

Adā senāpatiṭṭhānaṃ, tuṭṭho’riṭṭhassa bhūpati.

Nghĩ rằng: ‘Những báu vật như thế này ta không có ở đây,’ đức vua, lòng đầy vui mừng, đã ban cho Ariṭṭha chức vị thống lĩnh.

26.

26.

Porohiccabrāhmaṇassa, daṇḍanāyataṃ pana;

Adāsi tassā’maccassa, seṭṭhittaṃ gaṇakassa tu.

Vị ấy đã ban chức thẩm phán cho vị quan Bà-la-môn, và chức trưởng phường hội cho vị quan kế toán.

27.

27.

Tesaṃ anappake bhoge, datvā vāsagharāni ca;

Mahāmaccehi mantento, passitvā paṭipābhataṃ.

Sau khi ban cho họ nhiều của cải và nhà ở, và sau khi hội ý với các đại thần, vị vua đã xem xét về món quà đáp lễ.

28.

28.

Vālabījanī [Pg.67] muṇhisaṃ, khaggaṃ chattañca pādukaṃ;

Moḷiṃ vataṃ sapāmaṅgaṃ, bhiṅkāraṃ haricandanaṃ.

Phất trần, khăn đội đầu, gươm, lọng, và dép; mão, trâm cài tóc, bình vàng, và gỗ đàn hương vàng.

29.

29.

Adhovimaṃ vatthakoṭiṃ, mahagghaṃ hatthapuñchaniṃ;

Nāgā’haṭaṃ añjanañca, aruṇābhañca mattikaṃ.

Một tấm vải không có đường may, một chiếc khăn tay quý giá; thuốc vẽ mắt do loài Nāga mang đến, và đất sét có màu rạng đông.

30.

30.

Anotattodakañceva, gaṅgāsalilameva ca;

Saṅkhañca nandiyāvaṭṭaṃ, vaḍḍhamānaṃ kumārikaṃ.

Nước từ hồ Anotatta, và nước từ sông Hằng; một chiếc ốc Nandiyāvaṭṭa, và một thiếu nữ dòng dõi cao quý.

31.

31.

Hemabhojanakaṇḍañca, sivikañca mahārahaṃ;

Harīṭakaṃ āmalakaṃ, mahagghaṃ amatosadhaṃ.

Một bộ đồ ăn bằng vàng, một chiếc kiệu quý giá; quả harīṭaka, quả āmalaka, và một loại thuốc trường sinh quý giá.

32.

32.

Sukāhaṭānaṃ sālīnaṃ, saṭṭhivāhasatāni ca;

Abhiseko pakaraṇaṃ, parivāravisesitaṃ.

Sáu ngàn xe gạo do vẹt mang đến; và những vật dụng đặc biệt dùng cho lễ đăng quang.

33.

33.

Datvā kāle bhahāyassa, paṇṇākāre narissaro;

Dūte pāhesisaddhamma-paṇṇākāramimampica.

Sau khi trao những lễ vật ấy cho người bạn của mình vào thời điểm thích hợp, vị vua chúa đã cử các sứ giả đi, cùng với món quà Chánh Pháp này.

34.

34.

Ahaṃ buddhañca dhammañca, saṅghañca saraṇaṃ gato;

Upāsakattaṃ desesiṃ, sakyaputtassa sāsane.

Ta đã quy y Phật, quy y Pháp, và quy y Tăng; ta đã tuyên bố là một người cận sự nam trong giáo pháp của đấng Thích Tử.

35.

35.

Tvampimāni ratanāni, uttamāni naruttama;

Cittaṃ pasādayitvāna, saddhāya saraṇaṃ vaja.

Hỡi bậc nhân chủ, ngài cũng vậy, hãy làm cho tâm ý trong sạch đối với những báu vật tối thượng này, và hãy với lòng tin mà đi đến nơi nương tựa.

36.

36.

‘‘Karotha me sahāyassa, abhisekaṃ puno’’ iti;

Vatvā sahayā’maccete, sakkaritvā ca pesayi.

Nói rằng: ‘Hãy cử hành lễ đăng quang một lần nữa cho người bạn của ta,’ và sau khi trọng đãi các vị quan thân hữu ấy, vị vua đã phái họ đi.

37.

37.

Pañcamāse vasitvāna, te maccā’tivasakkatā;

Vesākhasukkhapakkhādi-dine dūtā viniggatā.

Sau khi ở lại năm tháng và được trọng đãi hết mực, các vị sứ giả ấy đã khởi hành vào ngày đầu tiên của thượng tuần tháng Vesākha.

38.

38.

Tāmalittiyamāruyha, nāvaṃ tejambukolake;

Oruyha kūpaṃ passiṃsu, patvā dvādasiyaṃ idha.

Họ lên tàu ở Tāmalitti, và vào ngày thứ mười hai đã đến đây, cập bến ở Jambukola, và đã nhìn thấy giếng nước.

39.

39.

Adaṃsu paṇṇākāre te, dūtā laṃkādīpassate;

Tesaṃ mahantaṃ sakkāraṃ, laṃkāpati akārayi.

Các vị sứ giả ấy đã dâng lễ vật lên cho vị chúa đảo Laṅkā. Vị vua của Laṅkā đã cho thực hiện sự trọng đãi lớn lao đối với họ.

40.

40.

Te maggasiramāsassa, ādicandodayejine;

Abhisittañca laṃkindaṃ, amaccā sāmibhattino.

Những vị quan trung thành ấy đã làm lễ đăng quang cho vị vua của Laṅkā vào ngày trăng mới của tháng Maggasira.

41.

41.

Dhammāsokassa vacanaṃ, vatvā sāmi hiteratā;

Punopi abhisiñciṃsu, laṃkāhitasukherataṃ.

Các vị quan, những người vui thích trong lợi ích của chúa tể, sau khi truyền đạt lời của vua Dhammāsoka, lại làm lễ quán đảnh cho vị vua, người vui thích trong lợi ích và hạnh phúc của xứ Laṅkā.

42.

42.

Vesākhe [Pg.68] narapati puṇṇamāyamevaṃ;

Devānaṃ piyavacano pagūḷanāmo;

Laṃkāyaṃ pavītatapīti ussavāyaṃ;

Attānaṃ janasukhado’bhisecayī soti.

Vào ngày rằm tháng Vesākha, vị vua ấy, người có lời nói được chư thiên yêu mến, người có danh xưng nổi tiếng, người mang lại hạnh phúc cho dân chúng, đã tự mình làm lễ quán đảnh trong một lễ hội tràn ngập niềm vui ở xứ Laṅkā.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn tác vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện.

Devānaṃpiyatissābhisekonāma

Chương có tên là Lễ Quán Đảnh của Devānaṃpiyatissa.

Ekādasamo paricchedo.

Chương thứ mười một.

Dvādasama pariccheda

Chương thứ mười hai.

Nānādesapasādo

Sự Tịnh Tín ở Nhiều Xứ.

Thero moggaliputto so, jinasāsana jotako;

Niṭṭhāpetvāna saṃgītiṃ, pekkhamāno anāgataṃ.

Vị trưởng lão Moggaliputta ấy, người làm rạng rỡ giáo pháp của Đấng Chiến Thắng, sau khi kết thúc cuộc kết tập, đã nhìn thấy trước tương lai.

Sāsanassa patiṭṭhānaṃ, paccantesu avekkhiya;

Pesesi kattike māse, tete there tahiṃ tahiṃ.

Thấy trước sự thiết lập giáo pháp ở các vùng biên địa, ngài đã phái các vị trưởng lão ấy đến những nơi ấy vào tháng Kattika.

Theraṃ kasmīragandhāraṃ, majjhantikamapesayi;

Apesayī mahādeva-ttheraṃ mahisamaṇḍalaṃ.

Ngài đã phái trưởng lão Majjhantika đến Kasmīra và Gandhāra; ngài đã phái trưởng lão Mahādeva đến Mahisamaṇḍala.

Vanavāsiṃ apesayi, theraṃ rakkhitanāmakaṃ;

Tathā’parantakaṃ yona-dhammarakkhitanāmakaṃ.

Ngài đã phái trưởng lão tên là Rakkhita đến Vanavāsi; và cũng vậy, (phái) trưởng lão tên là Yona-Dhammarakkhita đến Aparantaka.

Mahāraṭṭhaṃ mahādhamma-rakkhitatthera nāmakaṃ;

Mahārakkhita theraṃ taṃ, yona lokamapesayi.

Ngài đã phái trưởng lão tên là Mahādhammarakkhita đến Mahāraṭṭha; và ngài đã phái vị trưởng lão Mahārakkhita đến xứ Yona.

Pesesi majjhimaṃ theraṃ, himavantapadesakaṃ;

Suvaṇṇabhūmiṃ there dve, soṇamuttara meva ca.

Ngài đã phái trưởng lão Majjhima đến vùng Himavanta; và đến Suvaṇṇabhūmi, ngài phái hai vị trưởng lão là Soṇa và Uttara.

Mahāmahindattheraṃ taṃ, thera iṭṭiyamuttiyaṃ;

Sambalaṃ bhaddasālañca, sake saddhivihārike.

Vị trưởng lão Mahāmahinda, cùng với các vị trưởng lão Iṭṭiya, Uttiya, Sambala, và Bhaddasāla, là những vị đệ tử của ngài.

Laṃkādīpe [Pg.69] manuññamhi, manuññaṃ jinasāsanaṃ;

Patiṭṭhāpetha tumhe’ti, pañca there apesayi.

Với lời dặn: 'Các ông hãy thiết lập giáo pháp xinh đẹp của Đấng Chiến Thắng trên hòn đảo Laṅkā xinh đẹp', ngài đã phái năm vị trưởng lão đi.

Tadā kasmīragandhāre, pakkaṃ sassaṃ mahiddhiko;

Aravālo nāgarājā, vassaṃ karakasaññitaṃ.

Khi ấy ở Kasmīra và Gandhāra, mùa màng đang chín rộ, long vương Aravāla có đại thần lực (đã gây ra) một trận mưa đá.

10.

10.

Vassā petvā samuddasmiṃ, sabbaṃ khipatidāruṇo;

Tatra majjhantikatthero, khippaṃ gantvā vihāyasā.

Sau khi gây mưa, (vị long vương) tàn ác ấy ném tất cả xuống biển. Trưởng lão Majjhantika đã nhanh chóng đi đến nơi đó bằng hư không.

11.

11.

Aravāladahevāri-piṭṭhe caṅkamanādike;

Akāsi disvā taṃnāgā, ruṭṭhārañño nivedayuṃ.

Ngài đã thực hiện việc kinh hành và các việc khác trên mặt nước hồ Aravāla. Các loài rồng thấy vậy, nổi giận, đã báo cho vua của chúng.

12.

12.

Nāgarājā’tharuṭṭho so, vividhā bhisikā’kari;

Vātā mahantā vāyanti, megho gajjati vassati.

Bấy giờ, vị long vương ấy nổi giận, đã tạo ra nhiều điều kinh hoàng: những cơn gió lớn thổi, mây gầm thét và mưa tuôn.

13.

13.

Phalantya’saniyo vijju, niccharanti tato tato;

Mahiruhā pabbatānaṃ, kūṭāni papatanti ca.

Sấm sét giáng xuống, chớp lóe lên từ khắp nơi; cây cối và các đỉnh núi sụp đổ.

14.

14.

Virūparūpā nāgā ca, bhiṃsāpenti samantato;

Sayaṃ dhupāyati jalati, akkosanto anekadhā.

Và các loài rồng với hình thù kỳ dị hăm dọa từ mọi phía; tự mình (long vương) phun khói và lửa, la hét bằng nhiều cách.

15.

15.

Sabbaṃ taṃ iddhiyā thero, paṭibāhiya bhiṃsanaṃ;

Avoca nāgarājaṃ taṃ, dassento balamuttamaṃ.

Vị trưởng lão đã đẩy lui tất cả sự hăm dọa đó bằng thần lực của mình, và thể hiện sức mạnh tối thượng, ngài đã nói với vị long vương ấy.

16.

16.

Sadeva kopi ce loko, āgantvā tāsayeyya maṃ;

Na me paṭibalo assa, janetuṃ bhayabheravaṃ.

'Nếu toàn thể thế giới cùng với chư thiên đến để hăm dọa ta, họ cũng không có khả năng tạo ra sự sợ hãi kinh hoàng cho ta.'

17.

17.

Sace’pi tvaṃ mahiṃ sabbaṃ, sasamuddaṃ sapabbataṃ;

Ukkhipitvā mahānāga, khipeyyāsi mamo’pari.

'Hỡi đại long vương, ngay cả nếu ngươi nhấc toàn thể trái đất cùng với biển cả và núi non lên rồi ném lên trên ta.'

18.

18.

Neva me sakkuṇeyyāsi, janetuṃ bhayabheravaṃ;

Aññadatthu tave‘va’ssa, vighāto uragādhipa.

'Ngươi cũng không thể tạo ra sự sợ hãi kinh hoàng cho ta; trái lại, hỡi chúa tể loài rắn, chính ngươi sẽ bị hủy hoại.'

19.

19.

Taṃsutvā nimmadassa’ssa, thero dhammamadesayi;

Tato saraṇasīlesu, nāgarājā patiṭṭhahi.

Nghe điều đó, vị long vương đã hết kiêu mạn, và vị trưởng lão đã thuyết pháp cho ông. Sau đó, vị long vương đã an trú trong tam quy và ngũ giới.

20.

20.

Tatheva caturāsīti-sahassāni bhujaṅgamā;

Himavanteva gandhabbā, yakkhā kumbhaṇḍakā bahū.

Cũng như vậy, tám mươi bốn ngàn loài rắn, và nhiều vị càn-thát-bà, dạ-xoa, và cưu-bàn-trà ở vùng Himavanta (cũng đã an trú trong tam quy và ngũ giới).

21.

21.

Paṇḍako nāma yakkho tu, saddhiṃhārita yakkhiyā;

Pañcasatehi puttehi, phalaṃ pāpuṇi ādikaṃ.

Còn vị dạ-xoa tên là Paṇḍaka, cùng với nữ dạ-xoa Hāritā và năm trăm người con của họ, đã chứng đắc Sơ quả.

22.

22.

‘‘Mā’’dāni [Pg.70] kodhaṃ janiyittha, ito uddhaṃ yathāpure;

Sasaghātañca mā’kattha, sukhakāmāhi pāṇino.

'Từ nay về sau, các vị đừng khởi lên sân hận như trước đây, và đừng phá hoại mùa màng, vì chúng sanh đều mong cầu hạnh phúc.'

23.

23.

Karotha mettaṃ sattesu, vasantu manujā sukhaṃ;

Iti tenā’nusiṭṭhā te, tatheva paṭipajjisuṃ.

'Hãy thực hành tâm từ đối với chúng sanh, hãy để loài người được sống an lạc.' Được ngài khuyên dạy như vậy, họ đã thực hành đúng như thế.

24.

24.

Tato ratanapallaṅke, theraṃ so uragādhipo;

Nisīdāpiya aṭṭhāsi, bījamāno tadantike.

Sau đó, vị long vương ấy đã mời vị trưởng lão an tọa trên ngai báu, rồi đứng hầu quạt ở bên cạnh ngài.

25.

25.

Tadā kasmīragandhāra-vāsino manujā’gatā;

Nāgarājassa pūjatthaṃ, mantvā theraṃ mahiddhikaṃ.

Lúc bấy giờ, dân chúng trú ở xứ Kasmīra và Gandhāra đã đến để cúng dường Long vương, và họ đã nghĩ rằng vị trưởng lão là bậc có đại thần lực.

26.

26.

Theramevā’bhi vādetvā, ekamantaṃ nisīdisuṃ;

Tesaṃ dhammamadesesi, thero āsivisopamaṃ.

Họ đã đảnh lễ chính vị trưởng lão rồi ngồi xuống một bên. Vị trưởng lão đã thuyết giảng cho họ bài kinh ví dụ con rắn độc.

27.

27.

Asītiyā sahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu;

Satasahassa purisā, pabbajuṃ therasantike.

Tám mươi ngàn người đã có sự thâm nhập Chánh pháp. Một trăm ngàn người nam đã xuất gia nơi vị trưởng lão.

28.

28.

Tatoppabhupati kasmira-gandhāraṃ te idānipi;

Āsuṃ kāsāva pajjotā, vatthuttayaparāyanā.

Kể từ đó cho đến nay, xứ Kasmīra và Gandhāra đã được rực rỡ bởi màu y ca-sa và dân chúng đã quy ngưỡng Tam Bảo.

29.

29.

Gantvā mahādevatthero, desaṃ mahisamaṇḍalaṃ;

Suttantaṃ devadūtaṃ so, kathesi janamajjhago.

Trưởng lão Mahādeva đã đi đến xứ Mahisamaṇḍala. Ngài đã thuyết giảng kinh Thiên Sứ ở giữa dân chúng.

30.

30.

Cattālīsa sahassāni, dhammacakkhuṃ visodhayuṃ;

Cattālīsa sahassāni, pabbajiṃsu tadantike.

Bốn mươi ngàn người đã thanh tịnh được pháp nhãn. Bốn mươi ngàn người đã xuất gia nơi ngài.

31.

31.

Gantvā’tha rakkhitatthero, vanavāsiṃ nabhe ṭhito;

Saṃyuttamanamataggaṃ, kathesi janamajjhago.

Khi ấy, trưởng lão Rakkhita đã đi đến xứ Vanavāsi. Đứng trên hư không, ngài đã thuyết giảng phẩm kinh Tương Ưng Vô Thỉ ở giữa dân chúng.

32.

32.

Saṭṭhi narasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu;

Sattatiṃsa sahassāni, pabbajiṃsu tadantike.

Sáu mươi ngàn người đã có sự thâm nhập Chánh pháp. Ba mươi bảy ngàn người đã xuất gia nơi ngài.

33.

33.

Vihārānaṃ pañcasataṃ, tasmiṃdese patiṭṭhahi;

Patiṭṭhāpesi tatthevaṃ, thero so jinasāsanaṃ.

Năm trăm ngôi tự viện đã được thành lập ở xứ ấy. Vị trưởng lão ấy đã thiết lập giáo pháp của đấng Chiến Thắng ở nơi đó như vậy.

34.

34.

Gantvā’parantakaṃ thero, yonako dhammarakkhito;

Aggikkhandhopamaṃ suttaṃ, kathetvā janamajjhago.

Vị trưởng lão người Hy Lạp, ngài Dhammarakkhita, đã đi đến xứ Aparantaka. Ngài đã thuyết giảng kinh Ví Dụ Đống Lửa Lớn ở giữa dân chúng.

35.

35.

Sattatiṃsa sahassāni, pāṇe tattha samāgate;

Dhammāmatamapāyesi, dhammā dhammesu kovido.

Vị trưởng lão, bậc thông suốt các pháp, đã ban cho ba mươi bảy ngàn chúng sanh hội họp ở đấy được uống vị cam lồ bất tử của Chánh pháp.

36.

36.

Purisānañca sahassañca, itthiyo ca tato’dhikā;

Khattiyānaṃ kulāyeva, nikkhamitvāna pabbajuṃ.

Một ngàn người nam và nhiều hơn thế nữa là nữ nhân, từ các gia đình Sát-đế-lỵ, đã từ bỏ gia đình và xuất gia.

37.

37.

Mahāraṭṭhamisī [Pg.71] gantvā, so mahādhammarakkhito;

Mahānāradakassapavhaṃ, jātakaṃ kathayī tahiṃ.

Vị ẩn sĩ Mahādhammarakkhita ấy đã đi đến xứ Mahāraṭṭha. Ở đấy, ngài đã thuyết giảng chuyện Bổn sanh Mahānāradakassapa.

38.

38.

Maggaphalaṃ pāpuṇiṃsu, caturāsīti sahassakā;

Terasantu sahassāni, pabbajiṃsu tadantike.

Tám mươi bốn ngàn người đã chứng đắc Đạo và Quả. Mười ba ngàn người đã xuất gia nơi ngài.

39.

39.

Gantvāna yonavisayaṃ, so mahādhammarakkhito isi;

Kāḷakārāma suttantaṃ, kathesi janamajjhago.

Vị ẩn sĩ Mahārakkhita ấy đã đi đến xứ sở của người Hy Lạp. Ngài đã thuyết giảng kinh Kāḷakārāma ở giữa dân chúng.

40.

40.

Pāṇasata sahassāni, sahassāni ca sattati;

Maggaphalaṃ pāpuṇiṃsu, dasa sahassāni pabbajuṃ.

Một trăm bảy mươi ngàn chúng sanh đã chứng đắc Đạo và Quả. Mười ngàn người đã xuất gia.

41.

41.

Gantvā catūhi therehi, desesi majjhimo isi;

Himavantapadesasmiṃ, dhammacakkapavattanaṃ.

Vị ẩn sĩ Majjhima cùng với bốn vị trưởng lão đã đi đến vùng Hy-mã-lạp-sơn và thuyết giảng kinh Chuyển Pháp Luân.

42.

42.

Maggaphalapāpuṇiṃsu, asītipāṇa koṭiyo;

Visuṃ te pañcaraṭṭhāni, pañcatherā pasādayuṃ.

Tám mươi ức chúng sanh đã chứng đắc Đạo và Quả. Năm vị trưởng lão đã làm cho năm xứ sở riêng biệt phát sinh tín tâm.

43.

43.

Purisasatasahassāni, ekekasseva santike;

Pabbajiṃsu pasādena, sammāsambuddha sāsane.

Nơi mỗi một vị trưởng lão, một trăm ngàn người nam đã xuất gia với đức tin trong giáo pháp của bậc Chánh Đẳng Giác.

44.

44.

Saddhiṃ uttaratherena, soṇatthero mahiddhiko;

Suvaṇṇabhūmiṃ agamā, tasmiṃ tu samaye pana.

Trưởng lão Soṇa, bậc có đại thần lực, cùng với trưởng lão Uttara đã đi đến Suvaṇṇabhūmi. Tuy nhiên, vào lúc bấy giờ,

45.

45.

Jāte jāte rājagehe, dārake ruddarakkhasī;

Samuddato nikkhamitvā, bhakkhitvā pana gacchati.

Mỗi khi có đứa trẻ được sinh ra trong hoàng cung, một nữ dạ-xoa hung dữ từ biển đi lên, ăn thịt đứa trẻ rồi lại bỏ đi.

46.

46.

Tasmiṃ khaṇe rājagehe,Jāto hoti kumārako;

There manussā passitvā,Rakkhasānaṃ sahāyakā.

Vào khoảnh khắc ấy, một hoàng tử đã được sinh ra trong hoàng cung. Dân chúng nhìn thấy các vị trưởng lão, nghĩ rằng các ngài là bạn đồng hành của các loài dạ-xoa.

47.

47.

Iti cintiya māretuṃ, sā yuvā upasaṅkamuṃ;

‘‘Kimetanti’’ca pucchitvā, theraṃ te eva māhute.

Nghĩ như vậy, họ đã tiến đến để giết các ngài. Và sau khi hỏi: ‘Việc này là gì?’, họ đã nói với vị trưởng lão như vầy.

48.

48.

Samaṇā mayaṃ himavantā, na rakkhasi sahāyakā;

Rakkhasī sā saparisā, nikkhantā hoti sāgarā.

Các ngài đáp: ‘Chúng tôi là các sa-môn từ Hy-mã-lạp-sơn, không phải là bạn đồng hành của dạ-xoa.’ Lúc ấy, nữ dạ-xoa kia cùng với đoàn tùy tùng đã từ biển đi lên.

49.

49.

Taṃ disvāna mahārāvaṃ, viraviṃsu mahājanā;

Diguṇe rakkhase thero, māpayitvā bhayānake.

Thấy nữ dạ-xoa ấy, đám đông dân chúng đã la hét lớn tiếng. Vị trưởng lão đã hóa hiện ra các dạ-xoa đáng sợ với số lượng gấp đôi.

50.

50.

Taṃ [Pg.72] rakkhasiṃ saparisaṃ, parikkhipi samantato;

Idaṃ imehi uddhanti, mantvā bhītā palāyisā.

Ngài đã bao vây nữ dạ-xoa ấy cùng đoàn tùy tùng từ mọi phía. Nghĩ rằng: ‘Nơi này đã bị những kẻ này chiếm cứ,’ chúng kinh sợ và bỏ chạy.

51.

51.

Tassa desassa ārakkhaṃ, ṭhapetvāna samantato;

Tasmiṃ samāgame thero, brahmajālamadesayi.

Sau khi thiết lập sự hộ trì ở khắp mọi nơi cho xứ sở ấy, vị trưởng lão đã thuyết giảng kinh Phạm Võng trong buổi hội chúng đó.

52.

52.

Saraṇesu ca sīlesu, aṭṭhaṃsu bahavo janā;

Saṭṭhiyā tu sahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu.

Nhiều người đã được an lập trong các pháp quy y và giới luật. Và sáu mươi ngàn người đã có sự thâm nhập Chánh pháp.

53.

53.

Aḍḍhuḍḍhāni sahassāni, pabbajuṃ kuladārakā;

Pabbajiṃsu diyaḍḍhantu, sahassaṃ kuladhītaro.

Ba ngàn năm trăm thiện nam tử đã xuất gia. Một ngàn năm trăm thiện nữ nhân đã xuất gia.

54.

54.

Tatoppabhuti sañjāte, rājagehe kumārake;

Nāmaṃ kariṃsu rājāno, soṇuttara sanāmake.

Kể từ đó, khi một vị hoàng tử được sanh ra trong hoàng cung, các vị vua đã đặt tên cho vị ấy là Soṇuttara, cùng tên (với vị trưởng lão).

55.

55.

Mahājanassāpi jinassa kaḍḍhanaṃ;

Vihāya pattaṃ amataṃ sukhampite;

Kariṃsu lokassa hitaṃ tahiṃ tahiṃ;

Bhaveyya yo lokahite pamādavāti.

Ngay cả sự lôi kéo của đại chúng và của đức Chánh Giác, họ cũng từ bỏ; họ đã đạt được hạnh phúc bất tử; họ đã làm lợi ích cho thế gian ở nơi này nơi kia. Ai có thể lơ là trong việc mưu cầu lợi ích cho thế gian?

Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì mục đích tạo niềm tịnh tín và sự xúc động cho người thiện,

Nānādesapasādo nāma dvādasamo paricchedo.

Chương thứ mười hai, tên là Niềm Tịnh Tín Ở Nhiều Xứ.

Terasama pariccheda

Chương thứ mười ba

Mahindāgamano

Sự quang lâm của ngài Mahinda

Mahāmahindatthero so, tadā dvādasavassiko;

Upajjhāyena āṇatto, saṅghena ca mahāmatī.

Lúc bấy giờ, vị Đại Trưởng lão Mahinda, bậc đại trí, được mười hai tuổi, đã được thầy tế độ và Tăng chúng truyền lệnh.

Laṃkādīpaṃ pasādetuṃ,Kālaṃ pekkhaṃ vicintayī;

‘‘Vuḍḍho muṭasivo rājā,Rājā hotu suto’’ iti.

Để làm cho đảo Laṅkā có niềm tin, ngài đã chờ đợi thời điểm và suy nghĩ rằng: 'Vua Muṭasiva đã già, mong rằng con trai của ông sẽ trở thành vua'.

Tadantare [Pg.73] ñātigaṇaṃ, daṭṭhuṃ katvāna mānasaṃ;

Upajjhāyañca saṅghañca, vanditvā puccha bhūpatiṃ.

Trong khi đó, ngài khởi lên ý định đi thăm nhóm quyến thuộc. Sau khi đảnh lễ thầy tế độ và Tăng chúng, ngài đã xin phép đức vua.

Ādāya caturo there, saṅghamittāya atrajaṃ;

Sumanaṃ sāmaṇerañca, chaḷābhiññaṃ mahiddhikaṃ.

Ngài đã dẫn theo bốn vị trưởng lão, và vị sa-di Sumana, con trai của (cô) Saṅghamittā, người có sáu thắng trí và đại thần lực.

Ñātīnaṃ saṅgahaṃ kātuṃ, agamā dakkhiṇāgiriṃ;

Tato tattha carantassa, chammāsā samatikkamuṃ.

Để giúp đỡ quyến thuộc, ngài đã đi đến núi Dakkhiṇāgiri. Từ đó, trong khi ngài du hành ở nơi ấy, sáu tháng đã trôi qua.

Kamena vedisagiriṃ, nagaraṃ mātudeviyā;

Sampatvā mataraṃ passi, devī disvā piyaṃ sutaṃ.

Tuần tự, sau khi đến thành phố Vedisagiri của thân mẫu, ngài đã gặp mẹ. Bà hoàng (Devī), sau khi thấy người con trai yêu quý,

Bhojayitvā saparisaṃ, attanāyeva kāritaṃ;

Vihāraṃ cetiyagiriṃ, theraṃ āropayī subhaṃ.

(Bà) đã cúng dường vật thực cho ngài cùng với đoàn tùy tùng, và đã mời vị trưởng lão lên ngôi tịnh xá Cetiyagiri xinh đẹp do chính mình đã cho xây dựng.

Avantiraṭṭhaṃ bhuñjanto, pitarā dinnamattano;

So asoka kumāro hi, ujjenīgamanā purā.

Thật vậy, chính hoàng tử Asoka ấy, trước khi đi đến Ujjenī, trong khi cai trị xứ Avanti do vua cha ban cho mình,

Vedise nagare vāsaṃ, upagantvā tahiṃ subhaṃ;

Devinnāma labhitvāna, kumāriṃ seṭṭhidhītaraṃ.

đã đến ở tại thành phố Vedisa, và ở đó đã cưới được một cô thiếu nữ xinh đẹp tên là Devī, con gái của một vị trưởng giả.

10.

10.

Saṃvāsaṃ tāya kappesi, gabbhaṃ gaṇhiya tena sā;

Ujjeniyaṃ kumāraṃ taṃ, mahindaṃ janayī subhaṃ.

Chàng đã sống chung với nàng. Sau khi thụ thai do chàng, nàng ấy đã sanh ra vị hoàng tử khôi ngô tên là Mahinda ở tại Ujjenī.

11.

11.

Vassadvayamatikkamma, saṅghamittañca dhītaraṃ;

Tasmiṃ kāle vasati sā, vedise nagare tahiṃ.

Sau khi hai năm trôi qua, người con gái Saṅghamittā (cũng được sanh ra). Vào thời điểm đó, bà ấy đang sống ở tại thành phố Vedisa.

12.

12.

Thero tattha nisīditvā, kālaññū iti cintayi;

Pitarā me samāṇattaṃ, abhiseka mahussavaṃ.

Vị trưởng lão, người biết thời điểm, sau khi ngồi xuống ở đó, đã suy nghĩ như vầy: 'Đại lễ đăng quang đã được cha ta truyền lệnh.'

13.

13.

Devānaṃpiyatisso so, mahārājā’nubhotu ca;

Vatthuttayaguṇe cāpi, sutvā jānātu dūhato.

Mong rằng vị đại vương Devānaṃpiyatissa ấy sẽ cử hành (đại lễ), và cũng mong rằng sau khi nghe, ngài sẽ biết được những phẩm hạnh của Tam Bảo từ xa.

14.

14.

Ārohatu missanagaṃ, jeṭṭhamāsassu’posathe;

Tadaheva gamissāma, laṃkādīpavaraṃ mayaṃ.

Mong rằng ngài sẽ đi lên núi Missaka vào ngày lễ uposatha của tháng Jeṭṭha. Vào chính ngày đó, chúng ta sẽ đi đến hòn đảo Laṅkā cao quý.

15.

15.

Mahindo upasaṅkamma, mahindatthera muttamaṃ;

Yāhi laṃkaṃ pasādetuṃ, sambuddhenā’si byākato.

(Thiên vương) Mahinda (Sakka) sau khi đến gần vị trưởng lão Mahinda cao quý, đã nói: 'Hãy đi để làm cho Laṅkā có niềm tin, ngài đã được đức Chánh Đẳng Giác thọ ký.'

16.

16.

Mayampi tatthupatthambhā, bhavissāmā’ti abravi;

Deviyā bhaginī dhītu-putto bhaṇḍuka nāmako.

Ngài đã nói: 'Chúng tôi cũng sẽ là những người hỗ trợ ở đó.' Con trai của con gái của người chị của bà Devī, tên là Bhaṇḍuka,

17.

17.

Therena deviyā dhammaṃ, sutvā desitameva tu;

Anāgāmiphalaṃ patvā, vasi therassa santike.

sau khi nghe giáo pháp do vị trưởng lão thuyết giảng cho bà Devī, đã đạt được quả vị Bất Lai và đã sống gần bên vị trưởng lão.

18.

18.

Tattha [Pg.74] māsaṃ vasitvāna, jeṭṭhamāsassu’ posathe;

Thero catūhi therehi, sumanenā’tha bhaṇḍunā.

Sau khi đã ở đó một tháng, vào ngày lễ uposatha của tháng Jeṭṭha, vị trưởng lão cùng với bốn vị trưởng lão, với Sumana, và với Bhaṇḍuka,

19.

19.

Saddhiṃ tena gahaṭṭhena, na rato ñātihetunā;

Tasmā vihārā ākāsaṃ, uggantvā so mahiddhiko.

cùng với người tại gia ấy (Bhaṇḍuka), vị có đại thần lực ấy, người không luyến ái vì lý do quyến thuộc, đã từ ngôi tịnh xá ấy bay lên vào hư không.

20.

20.

Khaṇeneva idhāgamma, ramme missaka pabbate;

Aṭṭhāsi vilukūṭamhi, rucirambatthale vare.

Trong khoảnh khắc, ngài đã đến đây, trên ngọn núi Missaka khả ái, và đã đứng lại trên đỉnh Silakūṭa, tại nơi Ambatthala cao quý và xinh đẹp.

21.

21.

Laṃkāpasāda guṇena viyākato so;

Laṃkāhitāya muninā sayitena ante;

Laṃkāya satthusadiso hitahetu tassā;

Laṃkāmarūhi mahito’bhinisīdi tattāti.

Ngài, người đã được bậc Mâu-ni thọ ký vào lúc cuối cùng vì lợi ích của Laṅkā với phẩm hạnh làm cho Laṅkā có niềm tin, người giống như bậc Đạo Sư đối với Laṅkā, là nguyên nhân lợi ích cho xứ ấy, và được chư thiên ở Laṅkā tôn kính, đã ngồi xuống ở đó.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì mục đích tạo niềm tịnh tín và sự xúc động cho người thiện,

Mahindāgamano nāma

tên là Sự Quang Lâm Của Ngài Mahinda

Terasamo paricchedo.

chương thứ mười ba.

Cuddasama pariccheda

Chương thứ mười bốn

Nagarappavesano

Sự đi vào thành

Devānaṃpiyatisso so, rājā salilakīḷitaṃ;

Datvā nagaravāsīnaṃ, migavaṃ kīḷituṃ agā.

Vị vua Devānaṃpiyatissa ấy, sau khi ban cho dân chúng trong thành cuộc vui chơi dưới nước, đã đi săn bắn.

Cattālīsasahassehi, narehi parivārito;

Dhāvanto padasāyeva, agamā missakaṃ nagaṃ.

Được bao quanh bởi bốn mươi ngàn người, (vua) đi bộ nhanh chóng đến núi Missaka.

There dassetumicchanto, devo tasmiṃ mahīdhare;

Gumbhaṃbhakkhayamāno’va, aṭṭhā gokaṇṇarūpavā.

Vị trời muốn hiện ra ở đó, trên ngọn núi lớn ấy, đã đứng lại trong hình dạng một con nai đang ăn bụi cây.

Rājā disvā ‘‘pamattaṃ taṃ, na yuttaṃ vijjhituṃ’’ iti;

Jiyā saddamakādhāpi, gokaṇṇo pabbatantaraṃ.

Nhà vua thấy (con nai) và nghĩ rằng: ‘Không nên bắn nó khi nó đang lơ đễnh.’ (Vua) bèn bật dây cung tạo ra tiếng động. Con nai (chạy) vào trong núi.

Rājā’nudhāvi [Pg.75] sodhiṃ, therānaṃ santikaṃ gato;

There diṭṭhe narindena, sayamantaradhāyiso.

Nhà vua đuổi theo nó. (Con nai) đi đến gần các vị trưởng lão. Khi vị vua nhìn thấy các vị trưởng lão, nó tự biến mất.

Thero ‘‘bahūsu diṭṭhesu, atibhāyissatī’’ tiso;

Attānameva dassesi, passitvā taṃ mahīpatiṃ.

Vị trưởng lão, khi thấy vị vua, nghĩ rằng: ‘Nếu thấy nhiều người, (vua) sẽ quá sợ hãi.’ Vì vậy, ngài chỉ hiện mình ra.

Bhīto aṭṭhāsi taṃ thero, ‘‘ehi tissāti abravi;

Tissā’ti vacaneneva, rājā yakkho’’ti cintayī.

(Vua) đứng lại, sợ hãi. Vị trưởng lão nói với vua: ‘Hãy lại đây, Tissa.’ Chỉ vì lời gọi ‘Tissa’, nhà vua nghĩ rằng: ‘(Đây là) một dạ-xoa.’

Samaṇā mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakā;

Tameva anukampāya, jambudīpā idhāgatā.

‘Tâu đại vương, chúng tôi là các sa-môn, đệ tử của đức Pháp Vương. Vì lòng bi mẫn đối với ngài, chúng tôi đã từ cõi Diêm-phù-đề đến đây.’

Iccāha thero taṃ sutvā, rājā vītabhayo ahu;

Saritvā sakhīsandesaṃ, ‘‘samāṇā’’ iti nicchito.

Vị trưởng lão đã nói như vậy. Nghe điều đó, nhà vua hết sợ hãi. Nhớ lại thông điệp của người bạn, vua xác quyết rằng: ‘(Đây là) các sa-môn.’

10.

10.

Dhanuṃ sarañca nikkhippa, upasaṅkamma taṃ isiṃ;

Sammodamāno therena, so nisīdi tadantike.

Đặt cung và tên xuống, (vua) đến gần vị ẩn sĩ ấy. Sau khi trò chuyện thân mật với vị trưởng lão, vua ngồi xuống bên cạnh ngài.

11.

11.

Tadā tassa manussā te, āgamma parivārayuṃ;

Tadā sese cha dassesi, mahāthero sahāgate.

Lúc ấy, những người của vua đến và vây quanh. Bấy giờ, vị đại trưởng lão cho hiện ra sáu vị còn lại đã cùng đến.

12.

12.

Te disvā abravī rājā, ‘‘kadā’’ me āgatā iti;

‘‘Mayā saddhiṃ’’ti therena, vutte pucchi idaṃ puna.

Thấy họ, nhà vua hỏi: ‘Các vị này đến khi nào?’ Khi vị trưởng lão trả lời: ‘Cùng với tôi,’ vua lại hỏi điều này.

13.

13.

‘‘Santi īdisakā aññe, jambudīpe yatī’’ iti;

Āha ‘‘kāsāvapajjo to, jambudīpo tahiṃ pana.

‘Ở Diêm-phù-đề có những vị tu sĩ khác như thế này không?’ (Trưởng lão) đáp: ‘Cõi Diêm-phù-đề rực rỡ với những chiếc y cà-sa.’

14.

14.

Tevijjā iddhippattā ca, cetopariyakovidā;

‘‘Dibbasotā’rahanto ca, bahū buddhassa sāvakā’’.

‘(Ở đó) có nhiều đệ tử của đức Phật là những bậc A-la-hán, bậc Tam minh, bậc đắc thần thông, bậc thông thạo tha tâm trí, và bậc có thiên nhĩ thông.’

15.

15.

Pucchi ‘‘kenāgatatthā’’ti, na thalena na vārinā;

Āgatamhā’’ti vutte so, vijāni nabhasāgamaṃ.

(Vua) hỏi: ‘Các ngài đến đây bằng cách nào?’ Khi được trả lời: ‘Chúng tôi không đến bằng đường bộ cũng không bằng đường thủy,’ vua biết rằng họ đã đến bằng đường không.

16.

16.

Vīmaṃsaṃso mahāpañño, kaṇhaṃ pañhamapucchitaṃ;

Puṭṭho puṭṭho viyākāsi, taṃtaṃ pañhaṃ mahīpati.

Để thử thách (vua), bậc đại trí tuệ đã hỏi một câu hỏi tế nhị. Mỗi khi được hỏi, vị vua đã giải đáp từng câu hỏi ấy.

17.

17.

Rukkhoyaṃ rājakinnāmo, añño nāma ayaṃ taru;

Imaṃ muñciya attha’mbo, santi ambatarū bahuṃ.

‘Tâu đại vương, cây này tên là gì?’ ‘Thưa ngài, đây là cây xoài.’ ‘Ngoài cây này ra, có cây xoài nào khác không?’ ‘Thưa ngài, có nhiều cây xoài.’

18.

18.

Imañca ambaṃ teca’mbe, muñciyatthi mahīruhā;

Santi bhante bahu rukkhā, anambāpana te taru.

‘Ngoài cây xoài này và những cây xoài kia, có cây nào khác không?’ ‘Thưa ngài, có nhiều cây khác, nhưng chúng không phải là cây xoài.’

19.

19.

Aññe [Pg.76] ambe anambe ca, muñciya’tthi mahīruhā;

Ayaṃ bhante ambarukkho, paṇḍito’si narissara.

‘Ngoài những cây xoài và những cây không phải xoài, có cây nào khác không?’ ‘Thưa ngài, chính là cây xoài này.’ ‘Tâu chúa tể loài người, ngài thật là bậc trí tuệ.’

20.

20.

Santi te ñātakā rāja, santi bhante bahujjanā;

Santi aññātakā rāja, santi te ñātito bahū.

‘Tâu đại vương, ngài có bà con quyến thuộc không?’ ‘Thưa ngài, có nhiều người.’ ‘Tâu đại vương, có những người không phải là bà con quyến thuộc của ngài không?’ ‘Thưa ngài, họ còn nhiều hơn bà con quyến thuộc.’

21.

21.

Ñātake te ca aññe ca, muñciya’ññopi atthi nu;

‘‘Bhante’’ hameva sādhu tvaṃ, paṇḍito’si narissara.

‘Ngoài bà con quyến thuộc và những người khác, có còn ai nữa không?’ ‘Thưa ngài, chính là tôi đây.’ ‘Lành thay! Tâu chúa tể loài người, ngài thật là bậc trí tuệ.’

22.

22.

Paṇḍito’ti viditvāna, cūḷahatthipadopamaṃ;

Suttantaṃ desayī thero, mahīpassa mahāmatī.

Biết rằng (vua) là người trí tuệ, vị trưởng lão, bậc đại trí, đã thuyết giảng bài kinh Tiểu Dụ Dấu Chân Voi cho vị vua.

23.

23.

Desanāpariyosāne, saddhiṃ tehi narehi so;

Cattālīsasahassehi, saraṇesu patiṭṭhahi.

Vào cuối bài pháp, vua cùng với bốn mươi ngàn người ấy đã an trú trong các pháp quy y.

24.

24.

Bhattā’bhīhāraṃ sāyanhe, rañño abhiharuṃ tadā;

‘‘Na bhuñjissa’’nti dāni me, iti janammi bhūpati.

Lúc ấy vào buổi chiều, người ta dâng vật thực lên cho vua. Vị vua nghĩ rằng: ‘Bây giờ các vị này sẽ không dùng bữa.’

25.

25.

Pucchituṃyeva yuttanti, bhattenā’pucchite isi;

Na bhuñjāma idānī’ti, vutte kālañca pucchiso.

Nghĩ rằng nên hỏi, (vua) đã hỏi vị ẩn sĩ về vật thực. Khi được trả lời: ‘Bây giờ chúng tôi không dùng bữa,’ vua bèn hỏi về thời gian (thọ thực).

26.

26.

Kālaṃ vutte’bravi evaṃ, ‘‘gacchāma nagaraṃ’’iti;

Tuvaṃ gaccha mahārāja, vasissāma mayaṃ idha.

Khi thời gian được nói rõ, (vua) nói như vầy: ‘Chúng ta hãy đi vào thành.’ (Trưởng lão đáp:) ‘Tâu đại vương, ngài hãy đi, chúng tôi sẽ ở lại đây.’

27.

27.

Evaṃ sati kumāro’yaṃ, amhehi saha gacchatu;

Ayañhi āgataphalo, rāja viññātasāsano.

‘Nếu vậy, vị hoàng tử này hãy đi cùng với chúng tôi. Tâu đại vương, vị này đã chứng đắc quả vị, đã hiểu rõ giáo pháp.’

28.

28.

Apekkhamāno pabbajjaṃ, vasata’mhākamantike;

Idāni pabbajessāma, imaṃ tvaṃ gaccha bhūmipa.

‘(Vị ấy) mong muốn xuất gia, đang ở gần chúng tôi. Bây giờ chúng tôi sẽ cho vị này xuất gia. Tâu đức vua, ngài hãy đi.’

29.

29.

Pāto rathaṃ pesayissaṃ, tumhe tattha ṭhitā puraṃ;

Yāthā’ti there vanditvā, bhaṇḍuṃnetva’ka mantakaṃ.

“Sáng mai, ta sẽ gởi xe đến, các ngài hãy ở tại đó và đi vào thành.” (Nói xong), vua đảnh lễ các vị trưởng lão, rồi đưa Bhaṇḍu đi để bàn bạc riêng.

30.

30.

Pucchi therādhikāraṃso, rañño sabbamabhāsi so;

Theraṃ ñatvā’ti tuṭṭhoso, ‘‘lābhā me’’iti cintayi.

Vua đã hỏi (Bhaṇḍu) về sự việc liên quan đến các vị trưởng lão. Vị ấy (Bhaṇḍu) đã trình bày tất cả với đức vua. Sau khi biết về vị trưởng lão, vua rất hoan hỷ và suy nghĩ rằng: “Thật là lợi ích cho ta.”

31.

31.

Bhaṇḍussa gīhibhāvena, gatāsaṅko narissaro;

Aññāsi narabhāvaṃ so, ‘‘pabbājema imaṃ’’ iti.

Do Bhaṇḍu là một người tại gia, vị chúa của loài người (đức vua) đã hết lòng nghi ngờ. Vua đã biết được (các vị trưởng lão) là người và (nghĩ rằng): “Chúng ta hãy cho người này xuất gia.”

32.

32.

Thero taṃ gāmasīmāyaṃ, tasmiṃyeva khaṇe akā;

Bhaṇḍukassa kumārassa, pabbajjamupasampadaṃ.

Vị trưởng lão đã thực hiện lễ xuất gia và lễ cụ túc cho hoàng tử Bhaṇḍuka ngay trong khoảnh khắc ấy, tại ranh giới của làng đó.

33.

33.

Tasmiṃyeva [Pg.77] khaṇe so ca, arahattamapāpuṇi;

Sumanaṃ sāmaṇeraṃ taṃ, thero āmantayī tato.

Và ngay trong khoảnh khắc ấy, vị ấy (Bhaṇḍuka) đã chứng đắc quả A-la-hán. Sau đó, vị trưởng lão gọi vị sa-di Sumana.

34.

34.

Dhammasavanakālaṃ tvaṃ, ghosehī’’ti apucchiso;

Sāvento kittakaṃ ṭhānaṃ, bhante ghosema’haṃ iti.

(Vị trưởng lão nói): “Con hãy loan báo thời nghe Pháp.” Vị ấy (Sumana) hỏi rằng: “Bạch ngài, con phải loan báo cho nơi nào nghe được?”

35.

35.

‘‘Sakalaṃ tambapaṇṇī’’ti, vutte therena iddhiyā;

Sāvento sakalaṃ laṃkaṃ, dhammakālamaghosayī.

Khi vị trưởng lão nói: “Toàn thể xứ Tambapaṇṇi,” (vị sa-di) bằng thần thông đã làm cho toàn thể đảo Laṅkā nghe được và đã loan báo thời Pháp.

36.

36.

Rājā nāgacatutteso, soṇṇipasse nisīdiya;

Bhuñjanto taṃ ravaṃ sutvā, therantika mapesayi.

Đức vua cùng với bốn mươi bốn ngàn người, đang ngồi ở sườn núi Soṇṇa. Trong khi đang dùng bữa, vua nghe được âm thanh ấy và đã gởi (sứ giả) đến chỗ vị trưởng lão.

37.

37.

‘‘Upaddavo nu atthī’’ti, āha natthi uddavo;

Sotuṃ sambuddhavacanaṃ, kālo ghosāpito iti.

(Sứ giả) hỏi rằng: “Phải chăng có tai họa gì?” (Vị trưởng lão đáp): “Không có tai họa nào cả. Đây là thời điểm được loan báo để lắng nghe lời dạy của bậc Chánh Đẳng Giác.”

38.

38.

Sāmaṇera ravaṃ sutvā, bhummādevā aghosayuṃ;

Anukkamena so saddo, brahmalokaṃ samāruhi.

Nghe được tiếng của vị sa-di, các vị địa thiên đã loan báo tiếp. Lần lượt như thế, âm thanh ấy đã vang lên đến cõi Phạm thiên.

39.

39.

Tena ghosena devānaṃ, sannipāto mahā ahu;

Samacittasuttaṃ desesi, thero tasmiṃ samāgame.

Nhờ lời loan báo ấy, đã có một cuộc hội họp lớn của chư thiên. Trong cuộc hội họp đó, vị trưởng lão đã thuyết giảng kinh Samacitta.

40.

40.

Asaṃkhiyānaṃ devānaṃ, dhammābhisamayo ahu;

Bahū nāgā supaṇṇā ca, saraṇesu patiṭṭhayuṃ.

Vô số chư thiên đã chứng ngộ Chánh pháp. Nhiều vị long vương và kim xí điểu đã được an lập trong tam quy.

41.

41.

Yathedaṃ sāriputtassa, suttaṃ therassa bhāsato;

Tathā mahindattherassa, ahu devasamāgamo.

Giống như khi trưởng lão Sāriputta thuyết giảng bài kinh này, cũng vậy, đã có một cuộc hội họp của chư thiên (đến nghe) trưởng lão Mahinda.

42.

42.

Rājā pabhā te pāhesi, rathaṃ sārathi so gato;

‘‘Ārohatha rathaṃ yāma, nagaraṃ’’ iti te’bravi.

Vào buổi sáng, đức vua đã gởi một cỗ xe. Người đánh xe đã đi đến và nói với các vị rằng: “Xin mời các ngài lên xe, chúng ta hãy đi vào thành.”

43.

43.

Nā’rohāma rathaṃ gaccha, gacchāma tava pacchato;

Iti vatvāna pesetvā, sārathiṃ sumanorathaṃ.

(Các vị đáp): “Chúng tôi không lên xe. Ông cứ đi, chúng tôi sẽ đi theo sau ông.” Nói như vậy rồi, các vị cho người đánh xe đi trước.

44.

44.

Vehāsamabbhugantvā, te nagarassa puratthato;

Paṭhamatthūpaṭṭhānamhi, otariṃsu mahiddhikā.

Các vị có đại thần thông ấy đã bay lên không trung rồi đáp xuống ở phía đông của thành phố, tại địa điểm (sau này là) ngôi tháp đầu tiên.

45.

45.

Therehi paṭhamotiṇṇa-ṭhānamhi katacetiyaṃ;

Ajjāpi vuccate tena, evaṃ paṭhamacetiyaṃ.

Ngôi bảo tháp được xây dựng tại nơi các vị trưởng lão đáp xuống lần đầu tiên, vì lý do đó, cho đến ngày nay vẫn được gọi là Paṭhamacetiya (Bảo tháp Đầu tiên).

46.

46.

Raññā theraguṇaṃ sutvā, sabbā antepuritthiyo;

Theradassanamicchiṃsu, yasmā tasmāmahīpati.

Bởi vì sau khi nghe đức vua kể về các đức hạnh của vị trưởng lão, tất cả các cung nữ trong nội cung đều mong muốn được diện kiến ngài, do đó, vị đại vương...

47.

47.

Anto’va [Pg.78] rājavatthussa, rammaṃ kāresi maṇḍapaṃ;

Setehi vatthapupphehi, chāditaṃ samalaṅkataṃ.

...đã cho dựng một gian đình đẹp đẽ ngay trong khuôn viên hoàng cung, được che phủ và trang hoàng lộng lẫy bằng vải trắng và hoa trắng.

48.

48.

Uccaseyyāviramaṇaṃ, sutattā therasantike;

Kaṅkhī ‘‘uccāsane thero, nisīdideyyanunoti ca.

Vì đã được nghe vị trưởng lão thuyết về việc từ bỏ chỗ ngồi cao sang, đức vua đã hoài nghi rằng: “Liệu vị trưởng lão có ngồi trên chỗ ngồi cao hay không?”

49.

49.

Tadantare sārathi so, there disvā tahiṃ ṭhite;

Cīvaraṃ pārupante te, ativimhita mānaso.

Trong khi đó, người đánh xe thấy các vị trưởng lão đang đứng ở nơi ấy. (Thấy) các vị đang đắp y, tâm trí ông vô cùng kinh ngạc.

50.

50.

Gantvā rañño nivedesi, sutvā sabbaṃ mahīmati;

‘‘Nisajjaṃ na karissanti, pīṭhakesū’’ti nicchito.

(Người đánh xe) đi đến và trình báo với đức vua. Sau khi nghe toàn bộ sự việc, vị đại vương quả quyết rằng: “Các vị sẽ không ngồi trên ghế.”

51.

51.

‘‘Susādhu bhummattharaṇaṃ, paññāpethā’’ti bhāsiya;

Gantvā paṭipathaṃ there, sakkaccaṃ abhivādiya.

(Vua) phán rằng: “Tốt lắm, hãy chuẩn bị chỗ trải trên mặt đất.” Rồi vua đi ra để nghênh đón các vị trưởng lão và đã thành kính đảnh lễ.

52.

52.

Mahāmahindattherassa, hatthato pattamādiya;

Sakkārapūjāvidhinā, puraṃ theraṃ pavesayi.

(Vua) đã nhận lấy bình bát từ tay của Đại trưởng lão Mahinda, và với nghi thức tôn kính cúng dường, đã thỉnh vị trưởng lão vào thành.

53.

53.

Disvā āsanapaññattiṃ, nemittā byākaruṃ iti;

‘‘Gahitā pathavī’mehi, dīpe hessanti issarā.

Thấy việc chuẩn bị chỗ ngồi (trên mặt đất), các nhà tiên tri đã tuyên đoán rằng: “Mặt đất đã được các vị này chiếm ngự. Các vị sẽ là những người chủ trên hòn đảo này.”

54.

54.

Narindo pūjayanto te, there antepuraṃ nayi;

Tattha te dussapīṭhesuṃ, nisīdiṃsu yathārahaṃ.

Đức vua đã tôn kính dẫn các vị trưởng lão vào nội cung. Tại đó, các vị đã an tọa trên những chiếc ghế bằng vải, theo thứ tự hạ lạp.

55.

55.

Te yāgukhajjabhojjehi, sayaṃ rājā atappayi;

Niṭṭhite bhattakiccamhi, sayaṃ upanisīdiya.

Chính đức vua đã dâng cúng cháo, các món ăn cứng và mềm để làm các vị hài lòng. Sau khi việc thọ thực hoàn tất, chính vua đã ngồi xuống gần bên.

56.

56.

Kaniṭṭhassoparājassa, mahānāgassa jāyikaṃ;

Vasantiṃ rājagehe’va, pakkosā pesicā’nulaṃ.

Vua đã cho triệu Anulā, vợ của người em trai là phó vương Mahānāga, người đang sống ngay trong hoàng cung.

57.

57.

Āgamma anulādevī, pañca itthisatehi sā;

Therevandiya pūjetvā, ekamantamupāvisi.

Công nương Anulā cùng với năm trăm phụ nữ đã đến, đảnh lễ và cúng dường các vị trưởng lão, rồi ngồi xuống một bên.

58.

58.

Petavatthuṃ vimānañca, saccasaṃyuttameva ca;

Desesi thero tā itthī, paṭhamaṃ phalamajjhaguṃ.

Vị trưởng lão đã thuyết giảng về Chuyện Ngạ Quỷ (Petavatthu), Chuyện Thiên Cung (Vimānavatthu), và Tương Ưng Sự Thật (Saccasaṃyutta). Các người phụ nữ ấy đã chứng đắc quả vị đầu tiên.

59.

59.

Hiyyo diṭṭhamanussehi, sutvā theraguṇe bahū;

Theradassanamicchantā, samāgantvāna nāgarā.

Dân chúng trong thành, nghe những người đã thấy ngài hôm qua kể lại nhiều đức hạnh của Trưởng lão, và vì mong muốn diện kiến ngài, đã cùng nhau tụ tập.

60.

60.

Rājadvāre mahāsaddaṃ, akaruṃ taṃ mahīpati;

Sutvā pucchiya jānitvā, āha tesaṃ hitatthiko.

Họ đã làm huyên náo lớn tại cổng hoàng cung. Vị quốc vương, sau khi nghe thấy, đã hỏi và biết được sự việc, và vì mong muốn lợi ích cho họ, đã nói (như sau).

61.

61.

Sabbesaṃ [Pg.79] idha sambādho, sālāmaṅgalahatthino;

Sodhetha tattha dakkhanti, there’me nāgarā’iti.

(Nhà vua nói): 'Ở đây chật chội cho tất cả mọi người. Hãy dọn dẹp sảnh đường của voi báu. Ở đó, những người dân này sẽ được diện kiến các vị Trưởng lão'.

62.

62.

Sodhetvā hatthisālaṃ taṃ, vitānādīhi sajjukaṃ;

Alaṅkaritvā sayane, paññapesuṃ yathārahaṃ.

Sau khi dọn dẹp sảnh đường của voi, họ trang hoàng với lọng che và các vật dụng khác, và chuẩn bị các chỗ ngồi một cách thích đáng.

63.

63.

Sathero tattha gantvāna, mahāthero nisīdiya;

So devadūtasuttantaṃ, kathesī kathiko mahā.

Vị Đại Trưởng lão, nhà thuyết pháp vĩ đại, cùng với các vị Trưởng lão khác đi đến nơi ấy, sau khi đã an tọa, ngài đã thuyết giảng bài kinh Thiên Sứ.

64.

64.

Taṃ sutvāna pasīdiṃsu, nagarā te samāgatā;

Tesu pāṇasahassaṃtu, paṭhamaṃ phalamajjhagā.

Sau khi nghe bài pháp ấy, những người dân trong thành đã tụ tập ở đó đều phát sinh tín tâm. Trong số họ, một ngàn người đã chứng đắc quả vị thứ nhất.

65.

65.

Laṃkādīpe so satthukappo akappo;

Laṃkādhiṭṭhāne dvīsu ṭhānesu thero;

Dhammaṃ bhāsitvā dīpabhāsāya evaṃ;

Saddhammo tāraṃ kārayī dīpadīpoti.

Trên đảo Laṃkā, vị Trưởng lão ấy, bậc vô song, giống như bậc Đạo Sư. Tại hai nơi trong kinh thành Laṃkā, ngài đã thuyết giảng Chánh pháp bằng ngôn ngữ của hòn đảo. Như vậy, ngọn đuốc của hòn đảo đã làm cho Chánh pháp được vững bền.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và cảm xúc của những người thiện lành.

Nagarappavesano nāma

Tên gọi là (chương) Nhập Thành.

Cuddasamo paricchedo.

Chương thứ mười bốn.

Pañcadasama pariccheda

Chương thứ mười lăm.

Mahāvihāra paṭiggahako

(Chương) Thọ nhận Đại Tịnh xá.

Hatthisālāpi sambādhā, iti tattha samāgatā;

Te nandanavane ramme, dakkhiṇadvārato bahi.

Sảnh đường của voi cũng trở nên chật chội. Vì vậy, những người đã tụ tập ở đó đã đi đến khu vườn Nandana xinh đẹp, ở bên ngoài cổng phía nam.

Rājuyyāne ghanacchāye, sītale nīlasaddale;

Paññāpesuṃ āsanāni, therānaṃ sādarā narā.

Trong ngự uyển, nơi có bóng mát, không khí trong lành, và cỏ xanh, những người dân đã thành kính chuẩn bị các chỗ ngồi cho các vị Trưởng lão.

Nikkhamma dakkhiṇadvārā, thero tattha nisīdi ca;

Mahākulīnā cā’gamma, itthiyo bahukā tahiṃ.

Vị Trưởng lão đi ra từ cổng phía nam và an tọa tại nơi ấy. Và nhiều phụ nữ thuộc các gia đình quyền quý cũng đã đến đó.

Theraṃ [Pg.80] upanisīdiṃsu, uyyānaṃ pūrayantiyo;

Bālapaṇḍitasuttantaṃ, tāsaṃ thero adesayi.

Họ ngồi xuống gần vị Trưởng lão, đông đến nỗi đầy cả khu vườn. Vị Trưởng lão đã thuyết giảng cho họ bài kinh Kẻ Ngu và Người Trí.

Sahassaṃ itthiyo tāsu, paṭhamaṃ phalamajjhaguṃ;

Evaṃ tattheva uyyāne, sāyaṇhasamayo ahu.

Trong số họ, một ngàn người phụ nữ đã chứng đắc quả vị thứ nhất. Cứ như thế, ngay tại khu vườn ấy, trời đã về chiều.

Tato therā nikkhamiṃsu, ‘‘yāma taṃ pabbataṃ’’ iti;

Rañño paṭinivedesuṃ, sīghaṃ rājā upāgami.

Sau đó, các vị Trưởng lão rời đi và nói: 'Chúng tôi sẽ đi đến ngọn núi kia.' Người hầu đã báo lại cho nhà vua, và nhà vua nhanh chóng đến.

Upāgammā’bravī theraṃ, ‘‘sāyaṃ dūro ca pabbato;

Idheva nandanuyyāne, nivāso phāsuko iti.

Sau khi đến gần, nhà vua bạch với Trưởng lão: 'Trời đã về chiều, và ngọn núi thì ở xa. Xin ngài hãy an trú ngay tại vườn Nandana này, nơi đây rất tiện nghi'.

Purassa accāsannattā, ‘‘asāruppa’’nti bhāsite;

‘‘Mahāmeghavanuyyānaṃ, nātidūrāti santike.

Khi Trưởng lão nói: 'Nơi này không thích hợp vì quá gần thành phố', nhà vua thưa: 'Khu vườn Mahāmeghavana không quá xa cũng không quá gần'.

Rammaṃ chāyūdakūpetaṃ, nivāso tattha rocatu;

Nivattitabbaṃ bhante’’nti, thero tattha nivattayi.

'Nơi ấy rất đẹp, có đủ bóng mát và nước. Xin ngài hãy vui lòng an trú tại đó. Kính bạch Đại đức, xin ngài hãy quay lại.' Và vị Trưởng lão đã quay lại nơi đó.

10.

10.

Tasmiṃ nivattaṭhānamhi, kadambanadiyantike;

Nivattacetiyaṃ nāma, kataṃ vuccati cetiyaṃ.

Tại nơi ngài đã quay lại, gần sông Kadamba, người ta nói rằng một bảo tháp đã được xây dựng, tên là Nivattacetiya (Bảo tháp Quay Về).

11.

11.

Taṃ nandanā dakkhiṇena, nayaṃ theraṃ rathesabho;

Mahāmeghavanuyyānaṃ, pācinadvārakaṃ nayi.

Vị chúa tể (nhà vua), dẫn đường cho Trưởng lão từ phía nam vườn Nandana, đã đưa ngài đến cổng phía đông của khu vườn Mahāmeghavana.

12.

12.

Tattha rājaghare ramme, mañcapīṭhāni sādhukaṃ;

Sādhūti santharāpetvā, ‘‘vasate’tta sukhaṃ’’ iti.

Tại đó, trong ngôi nhà nghỉ hoàng gia xinh đẹp, sau khi đã cho người sửa soạn giường và ghế một cách chu đáo, nhà vua nói: 'Xin các ngài hãy an trú tại đây một cách thoải mái'.

13.

13.

Rājā there’bhivādetvā, amaccaparivārito;

Puraṃ pāvisi therā tu, taṃ rattiṃ tattha te vasuṃ.

Nhà vua, cùng với các vị quan đại thần tùy tùng, sau khi đảnh lễ các vị Trưởng lão, đã đi vào thành. Còn các vị Trưởng lão đã an trú tại đó trong đêm ấy.

14.

14.

Pabhāteyeva pupphāni, gāhetvā dharaṇīpati;

There upacca vanditvā, pūjetvā kusumehi ca.

Vào lúc rạng đông, vị quốc vương cầm theo hoa, đã đến gần các vị Trưởng lão, đảnh lễ và cúng dường hoa.

15.

15.

Pucchi kacci sukhaṃ vuṭṭhaṃ, uyyānaṃ phāsukaṃ iti;

Sukhaṃ vutthaṃ mahārāja, uyyānaṃ yati phāsukaṃ.

(Nhà vua) hỏi: 'Các ngài đã an trú thoải mái chứ? Khu vườn có tiện nghi không?' (Trưởng lão đáp): 'Tâu Đại vương, chúng tôi đã an trú thoải mái. Khu vườn này thích hợp cho các vị tu sĩ'.

16.

16.

Ārāmo kappate bhante, saṅghassā’’ti apucchi so;

‘‘Kappate’’iti vatvāna, kappākappesu kovido.

Nhà vua hỏi: 'Kính bạch Đại đức, một khu vườn có được phép (dâng cúng) cho Tăng đoàn không?' Vị Trưởng lão, bậc thông suốt những điều được phép và không được phép, đáp rằng: 'Được phép'.

17.

17.

Thero veḷuvanārāma, paṭiggahaṇamabravi;

Taṃ sutvā abhihaṭṭho so, tuṭṭhahaṭṭho mahājano.

Vị Trưởng lão đã kể lại việc (Đức Phật) thọ nhận tịnh xá Trúc Lâm. Nghe vậy, nhà vua vô cùng hoan hỷ, và dân chúng cũng vui mừng phấn khởi.

18.

18.

Therānaṃ [Pg.81] vandanatthāya, devī tu anulāgatā;

Saddhiṃ pañcasatitthīhi, dutiyaṃ phalamajjhagā.

Hoàng hậu Anulā, cùng với năm trăm người phụ nữ, đã đến để đảnh lễ các vị Trưởng lão, và đã chứng đắc quả vị thứ hai.

19.

19.

Sā pañcasatā devī, anulā’ha mahīpati;

‘‘Pabbajissāma devā’’ti, rājā theramavoca so.

Vị phu nhân Anulā cùng năm trăm vị (phụ nữ) kia thưa với đức vua rằng: “Tâu Đại vương, chúng tôi sẽ xuất gia.” Vị vua ấy đã bạch lại với Trưởng lão.

20.

20.

Pabbājetha imāyo’’ti, thero āha mahīpatiṃ;

‘‘Na kappati mahārāja, pabbājetuṃ thiyo hino.

(Vua thưa:) “Xin ngài hãy cho họ xuất gia.” Trưởng lão đã nói với đức vua rằng: “Tâu Đại vương, chúng tôi không được phép cho phụ nữ xuất gia.”

21.

21.

Atthi pāṭaliputtasmiṃ, bhikkhunī me kaniṭṭhikā;

Saṅghamittāti nāmena, vissutā sā bahussutā.

Tại thành Pāṭaliputta (Hoa Thị), có em gái của tôi là một vị Tỳ-khưu-ni. Vị ấy tên là Saṅghamittā, là bậc nổi danh và đa văn.

22.

22.

Narindasamaṇindassa, mahābodhidumindato;

Dakkhiṇaṃ sākhamādāya, tathā bhikkhuniyo varā.

Từ cây Bồ-đề vĩ đại của đấng Nhân vương và Sa-môn vương, sau khi lấy được nhánh cây phía nam, cùng với các vị Tỳ-khưu-ni ưu tú.

23.

23.

Āgacchatū’ti pesehi, rañño no pitu santikaṃ;

Pabbājessati sā therī, āgatā itthiyo imā.

Ngài hãy phái người đến chỗ phụ vương của chúng tôi, vị vua, (với thông điệp rằng): ‘Xin cho cô ấy đến.’ Khi đã đến, vị Trưởng lão ni ấy sẽ cho những người phụ nữ này xuất gia.

24.

24.

‘‘Sādhu’’ti vatvā gaṇhitvā, rājā bhiṅkāramuttamaṃ;

‘‘Mahāmeghavanuyyānaṃ, dammi saṅghassi’maṃ iti.

Sau khi nói: “Lành thay,” nhà vua đã lấy bình nước quý báu và nói rằng: “Con xin dâng khu vườn Mahāmeghavana này đến cho Tăng đoàn.”

25.

25.

Mahindatherassa kare, dakkhiṇodakamā’kirī;

Mahiyā patite toye, akampittha mahā mahī.

Ngài đã rưới nước cúng dường vào tay của Trưởng lão Mahinda. Khi nước rơi xuống mặt đất, đại địa đã rúng động.

26.

26.

‘‘Tasmā kampati bhūmī’’ti, bhūmipālo apucchi taṃ;

Patiṭṭhitattā dīpamhi, sāsanassā’ti so bravi.

Vị hộ quốc vương đã hỏi ngài rằng: “Vì sao mặt đất rúng động?” Vị ấy đáp rằng: “Vì Giáo Pháp đã được thiết lập ở hòn đảo này.”

27.

27.

Therassa upanāmesi, jātipupphāni jātimā;

Thero rājagharaṃ gantvā, tassa dakkhiṇato ṭhito.

Bậc vương giả đã dâng cúng những đóa hoa lài đến Trưởng lão. Trưởng lão đi đến hoàng cung, đứng ở phía nam của nơi ấy.

28.

28.

Rukkhamhi picule aṭṭha, pupphamuṭṭhī samokirī;

Tatthāpi puthavī kampi, puṭṭho tassā’ha kāraṇaṃ.

Ngài đã rải tám nắm hoa lên cây picula. Ở nơi ấy, mặt đất cũng rúng động. Khi được hỏi, ngài đã nói lên nguyên nhân của việc ấy.

29.

29.

Ahosi tiṇṇaṃ buddhānaṃ, kāle’pi idha mālako;

Narindasaṅghakammatthaṃ, bhavissati idānipi.

Vào thời của ba vị Phật quá khứ, nơi đây cũng đã là một đài đất (mālaka). Và ngay cả bây giờ, nơi đây cũng sẽ là nơi dành cho các Tăng sự của Tăng đoàn cùng với đức vua.

30.

30.

Rājagehā uttarato, cārupokkharaṇiṃ agā;

Tattakā neva pupphāni, thero tatthāpi okiri.

Ngài đã đi đến hồ sen xinh đẹp ở phía bắc của hoàng cung. Ở nơi ấy, Trưởng lão cũng đã rải xuống cùng số lượng hoa như vậy.

31.

31.

Tatthā’pi puthuvī kampi, puṭṭho tassā’ha kāraṇaṃ;

‘‘Jantaghara pokkharaṇī, ayaṃ hessati bhūmipa’’.

Ở nơi ấy, mặt đất cũng rúng động. Khi được hỏi, ngài đã nói lên nguyên nhân của việc ấy: “Tâu Hộ vương, nơi đây sẽ là hồ nước của nhà tắm hơi.”

32.

32.

Tasseva [Pg.82] rājagehassa, gantvāna dvārakoṭṭhakaṃ;

Tattakehe’va pupphehi, taṃ ṭhānaṃ pūjayī isi.

Vị ẩn sĩ đã đi đến tháp cổng của chính hoàng cung ấy và đã cúng dường nơi đó với cùng số lượng hoa như vậy.

33.

33.

Tatthāpi puthuvīkampi, haṭṭhalomo atīvaso;

Rājā taṃ kāraṇaṃ pucchi, thero tassā’ha kāraṇaṃ.

Ở nơi ấy, mặt đất cũng rúng động. Nhà vua vô cùng kinh hỷ, lông tóc dựng đứng, đã hỏi về nguyên nhân. Trưởng lão đã nói lên nguyên nhân của việc ấy.

34.

34.

Imamhi kappe buddhānaṃ, tiṇṇannaṃ bodhirukkhato;

Ānetvā dakkhiṇāsākhā, ropitā idha bhūmipa.

Tâu Hộ vương, trong kiếp này, các nhánh cây Bồ-đề phía nam của ba vị Phật đã được mang đến và trồng tại nơi đây.

35.

35.

Tathāgatassa amhākaṃ, bodhisākhāpi dakkhiṇā;

Imasmiṃyeva ṭhānamhi, patiṭṭhissati bhūmipa.

Tâu Hộ vương, nhánh cây Bồ-đề phía nam của đức Như Lai chúng ta cũng sẽ được thiết lập tại chính nơi này.

36.

36.

Tato’gamā mahāthero, mahāmucalamālakaṃ;

Tattakāneva pupphāni, tasmiṃ ṭhāne samokiri.

Sau đó, vị Đại Trưởng lão đã đi đến đài đất Mucala vĩ đại. Ngài đã rải cùng số lượng hoa như vậy tại nơi ấy.

37.

37.

Tathāpi puthavī kampi, puṭṭho tassā’ha kāraṇaṃ;

Saṅghassu posathā gāraṃ, idha hessati bhūmipa.

Mặt đất cũng lại rúng động. Khi được hỏi, ngài đã nói lên nguyên nhân của việc ấy: “Tâu Hộ vương, nơi đây sẽ là trai đường Bố-tát của chư Tăng.”

38.

38.

Pañhambamālakaṭṭhānaṃ, tato’gamā mahīpati;

Supakkaṃ ambapakkañca, vaṇṇagandharasuttamaṃ.

Sau đó, (nhà vua và Trưởng lão) đã đi đến nơi có đài đất Pañhamba; và (có) một quả xoài chín mọng, tuyệt hảo về màu sắc, hương thơm, và vị ngọt.

39.

39.

Mahantaṃ upanāmesi, rañño uyyānapālako;

Taṃ therassupanāmesi, rājā atimanoramaṃ.

Người giữ vườn của đức vua đã dâng lên (nhà vua) một quả xoài to lớn. Đức vua đã dâng quả xoài vô cùng hấp dẫn ấy đến Trưởng lão.

40.

40.

Thero nisīdanākāraṃ, dassesi janatā hito;

Attharāpesi tattheva, rājā attharaṇaṃ varaṃ.

Vị Trưởng lão, bậc hữu ích cho dân chúng, đã biểu lộ cử chỉ muốn ngồi xuống. Ngay tại nơi ấy, nhà vua đã cho trải một tấm tọa cụ quý báu.

41.

41.

Adā tattha nisinnassa, therassambaṃ mahīpati;

Thero taṃ paribhuñjitvā, ropanatthāya rājino.

Đức vua đã dâng quả xoài đến Trưởng lão đang ngồi ở nơi ấy. Sau khi thọ dụng xong, Trưởng lão, với mục đích trồng cây, (đã trao lại hột xoài) cho nhà vua.

42.

42.

Ambaṭṭhikaṃ adā rājā, taṃ sayaṃ tattha ropayi;

Hatthe tassoparithero, dhovi tassa viruḷhiyā.

(Trưởng lão) đã trao hột xoài. Nhà vua đã tự tay trồng nó xuống nơi ấy. Để cho nó nảy mầm, Trưởng lão đã rửa tay của ngài bên trên hột xoài.

43.

43.

Taṃ khaṇaṃyeva bījamhā, tamhā nikkhamma aṅkuro;

Kamenā’ti mahārukkho, pattapakkadharo ahu.

Ngay trong khoảnh khắc ấy, từ hạt giống đó một mầm non đã nhú lên; rồi tuần tự trở thành một cây đại thụ, mang đầy lá và quả.

44.

44.

Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā, parisā sā sarājikā;

Namassamānā aṭṭhāsi, there hatthatanuruhā.

Khi thấy được phép lạ ấy, hội chúng cùng với nhà vua, với lông tóc dựng đứng (vì hoan hỷ), đã đứng lại và đảnh lễ Trưởng lão.

45.

45.

Thero [Pg.83] tadā pupphamuṭṭhi, aṭṭha tattha samokiri;

Tathāpi puthavīkampi, puṭṭho tassā’ha kāraṇaṃ.

Khi ấy, Trưởng lão đã rải tám nắm hoa ở nơi đó. Mặt đất cũng lại rúng động. Khi được hỏi, ngài đã nói lên nguyên nhân của việc ấy.

46.

46.

Saṅghassappannalābhānaṃ, anekesaṃ narādhipa;

Saṅgammabhājanaṭhānaṃ, idaṃ ṭhānaṃ bhavissati.

Tâu Nhân chúa, nơi này sẽ là nơi tập trung và phân chia các vật phẩm cúng dường nhiều loại đã được dâng đến cho Tăng đoàn.

47.

47.

Tato gantvā catussāla-ṭhānaṃ tattha samokiri;

Tattakāneva pupphāni, kampi tatthāpi medinī.

Sau đó, ngài đi đến nơi có bốn đại sảnh và rải cùng số lượng hoa như vậy. Ở nơi ấy, mặt đất cũng rúng động.

48.

48.

Taṃ kampakāraṇaṃ pucchi, rājā thero viyākari;

Tiṇṇannaṃ pubbabuddhānaṃ, rājuyyāna paṭiggahe.

Nhà vua đã hỏi về nguyên nhân của sự rúng động ấy, và Trưởng lão đã giải thích: “Vào lúc ba vị Phật quá khứ nhận khu vườn của hoàng gia…”

49.

49.

Dāna vatthunā’haṭāni, dīpavāsīhi sabbato;

Idha ṭhapetvā bhojesuṃ, sasaṅghe sugate tayo.

Ba vị ấy, sau khi đã đặt ở đây các vật phẩm cúng dường được các cư dân của hòn đảo mang đến từ khắp mọi nơi, đã dâng vật thực lên bậc Thiện Thệ cùng với Tăng chúng.

50.

50.

Idāni pana ettheva, catussālā bhavissati;

Saṅghassa idha bhattaggaṃ, bhavissati narādhipa.

Thưa đức vua, nhưng bây giờ ngay tại nơi này, một tòa nhà bốn gian sẽ được xây dựng; ở đây sẽ là phạn xá cho Tăng chúng.

51.

51.

Mahathūpaṭhitaṭhānaṃ, ṭhānāṭhānavidūtato;

Agamāsi mahāthero, mahindo dīpadīpano.

Do sự hiểu biết về nơi nên và không nên, Đại Trưởng lão Mahinda, ngọn đèn của hòn đảo, đã đi đến địa điểm của Đại Tháp.

52.

52.

Tadā antoparikkhepe, rājuyyānassa khuddikā;

Kakudhavhā ahu vāpī, tasso’pari jalantike.

Khi ấy, bên trong khuôn viên của ngự uyển, có một cái hồ nhỏ tên là Kakudha; (sự việc xảy ra) ở trên đó, gần mặt nước.

53.

53.

Thūpārahaṃ thalaṭhānaṃ, ahu there tahiṃ gate;

Rañño campakapupphānaṃ, puṭakāna’ṭṭha āharuṃ.

Khi vị Trưởng lão đi đến đó, có một khu đất cao thích hợp cho việc xây tháp. (Lúc ấy) người ta đã mang đến cho đức vua tám giỏ hoa sứ.

54.

54.

Tāni campakapupphāni, rājā therassu’pānayi;

Thero campakapupphehi, tehi pūjesi taṃ phalaṃ.

Đức vua đã dâng những bông hoa sứ ấy lên vị Trưởng lão. Vị Trưởng lão đã dùng những bông hoa sứ ấy để cúng dường nơi đất ấy.

55.

55.

Tatthāpi puthavī kampi, rājā taṃ kampakāraṇaṃ;

Pucchi thero’nu pubbena, āhataṃ kampakāraṇaṃ.

Ở đó, mặt đất cũng rung chuyển. Đức vua đã hỏi về nguyên nhân của sự rung chuyển ấy. Vị Trưởng lão đã tuần tự nói về nguyên nhân của sự rung chuyển được hỏi.

56.

56.

Idaṃ ṭhānaṃ mahārāja, catubuddha nisevitaṃ;

Thūpārahaṃ hitatthāya, sukhatthāya ca pāṇinaṃ.

Tâu Đại vương, nơi này đã được bốn vị Phật viếng thăm, là nơi thích hợp để xây tháp vì lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh.

57.

57.

Imamhi kappe paṭhamaṃ, kakusandho jino ahu;

Sabba dhammavidū satthā, sabbalokānukampako.

Đầu tiên trong kiếp này, có đức Phật Toàn Giác Kakusandha, vị Đạo Sư thông suốt tất cả các pháp, bậc có lòng bi mẫn đối với toàn thể thế gian.

58.

58.

Mahātitthavhayaṃ āsi, mahāmeghavanaṃ idaṃ;

Nagaraṃ abhayaṃ nāma, puratthimadisāya’hu.

Khu vườn Mahāmeghavana này (khi ấy) được gọi là Mahātittha. Về hướng đông có thành phố tên là Abhaya.

59.

59.

Kadamba nadiyā pāre, tattha rājā’bhayo ahu;

Ojadīpoti nāmena, ayaṃ dīpo tadāahu.

Bên kia bờ sông Kadamba, ở đó có vị vua tên là Abhaya. Khi ấy, hòn đảo này có tên là Ojadīpa.

60.

60.

Rakkhasehi [Pg.84] janasse’ttha, rogo pajjarako ahu;

Kakusandho dasabalo, disvāna tadupaddavaṃ.

Ở đây, dân chúng bị một bệnh dịch tai hại gây ra bởi các loài dạ xoa. Đức Kakusandha, bậc Thập Lực, sau khi thấy được tai họa ấy,

61.

61.

Taṃ gantvā sattavinayaṃ, pavattiṃ sāsanassa ca;

Kātuṃ imasmiṃ dīpasmiṃ, karuṇā balacodito.

(Ngài đã quyết định) đi đến đó để chế ngự chúng sanh và để thiết lập giáo pháp trên hòn đảo này, do được thúc đẩy bởi sức mạnh của lòng bi mẫn.

62.

62.

Cattālīsasahassehi, tādīhi parivārito;

Nabhasā’gamma aṭṭhāsi, devakūṭamhi pabbate.

Được vây quanh bởi bốn mươi ngàn vị A-la-hán, Ngài đã đến bằng đường không và dừng lại trên ngọn núi Devakūṭa.

63.

63.

Sambuddhassā’nubhāvena, rogo pajjarako idha;

Upasanto mahārāja, dīpamhi sakale tadā.

Tâu Đại vương, khi ấy, nhờ oai lực của bậc Chánh Đẳng Giác, bệnh dịch tai hại ở đây đã được dập tắt trên toàn thể hòn đảo.

64.

64.

Kattha ṭhito adhiṭṭhāsi, narissara munissaro;

Sabbe maṃ ajja passantu, ojadīpamhi mānusā.

Đứng ở đó, bậc Chúa của loài người, bậc Chúa của các vị ẩn sĩ, đã phát nguyện: 'Mong rằng hôm nay tất cả những người trên đảo Ojadīpa hãy thấy ta.'

65.

65.

Āgantukāmā sabbeva, manussā mama santikaṃ;

Āgacchantu akicchena, khippañcāpi mahāmuni.

(Và bậc Đại ẩn sĩ nguyện rằng:) 'Tất cả những người muốn đến gần ta, mong rằng họ hãy đến một cách nhanh chóng và không gặp khó khăn.'

66.

66.

Obhāsayantaṃ munindaṃ taṃ, obhāsantañca pabbataṃ;

Rājā ca nāgarā ceva, disvā khippaṃ upāgamuṃ.

Sau khi thấy vị Chúa của các ẩn sĩ ấy đang tỏa hào quang và ngọn núi cũng đang tỏa sáng, cả đức vua và các thị dân đã nhanh chóng đi đến.

67.

67.

Devatā balidānatthaṃ, manussā ca tahiṃ gatā;

Devatā iti maññiṃsu, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ.

Những người đã đi đến đó để cúng tế cho các vị trời đã nghĩ rằng bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng với Tăng chúng là một vị trời.

68.

68.

Rājā so munirājaṃ taṃ, atihaṭṭho’bhi vādiya;

Nimantayitvā bhattena, ānetvā purasanti kaṃ.

Vị vua ấy, vô cùng hoan hỷ, sau khi đảnh lễ vị vua của các ẩn sĩ, đã thỉnh mời ngài dùng vật thực và đưa ngài về thành của mình.

69.

69.

Sasaṅghassa munindassa, nisajjārahamuttamaṃ;

Ramaṇīyamidaṃ ṭhāna-masambādhanti cintiya.

Nghĩ rằng: 'Nơi này khả ái và không chật chội, là nơi ngồi tối thượng thích hợp cho vị Chúa của các ẩn sĩ cùng Tăng chúng',

70.

70.

Kārite maṇḍape ramme, pallaṅkesu vare sutaṃ;

Nisīdāpesi sambuddhaṃ, sasaṅghaṃ idha bhūpati.

Vị vua đã thỉnh bậc Chánh Đẳng Giác cùng Tăng chúng an tọa ở đây, trong một gian sảnh khả ái đã được dựng lên, trên những chiếc ghế cao quý đã được trải sẵn.

71.

71.

Nisinnampi ca passantā, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ;

Dīpe manussā ānesuṃ, paṇṇākāre samantato.

Trong khi thấy bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng Tăng chúng đang an tọa, những người trên đảo đã mang đến những món quà từ khắp mọi nơi.

72.

72.

Attano khajjabhojjehi, tehi tehā’bhatehi ca;

Santappesi sasaṅghaṃ taṃ, rājā so lokanāyakaṃ.

Vị vua ấy đã cúng dường làm hài lòng bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng Tăng chúng bằng các món ăn cứng và mềm của mình và bằng những vật phẩm do dân chúng mang đến.

73.

73.

Idheva pacchābhattaṃ taṃ, nisinnassa jinassa so;

Mahā titthakamuyyānaṃ, rājā’dā dakkhiṇaṃ varaṃ.

Ngay tại đây, sau bữa ăn, vị vua ấy đã dâng cúng khu vườn Mahātitthaka như một lễ vật cao quý đến bậc Toàn Giác đang an tọa.

74.

74.

Akālapupphā [Pg.85] laṅkāre, mahātitthavane tadā;

Paṭiggahite buddhena, akampittha mahāmahī.

Khi (khu vườn) được đức Phật thọ nhận, đại địa đã rung chuyển, và khi ấy trong khu vườn Mahātittha ở Laṅkā, hoa trái mùa đã nở.

75.

75.

Ettheva so nisīditvā, dhammaṃ desesi nāyako;

Cattālīsa sahassāni, pattā maggaphalaṃ narā.

Sau khi ngồi ngay tại đây, bậc Lãnh Đạo đã thuyết pháp. Bốn mươi ngàn người đã đạt được đạo quả.

76.

76.

Divāvihāraṃ katvāna, mahātitthavane jino;

Sāyaṇhasamaye gantvā, bodhiṭhānārahaṃ mahi.

Bậc Toàn Giác, sau khi trú ban ngày trong khu vườn Mahātittha, vào buổi chiều đã đi đến mảnh đất thích hợp cho nơi cây Bồ-đề.

77.

77.

Nisinno tattha appetvā, samādhiṃ vuṭṭhito tato;

Iti cintayi sambuddho, hitatthaṃ dīpavāsinaṃ.

Ngồi ở đó, sau khi nhập định rồi xả khỏi định ấy, bậc Chánh Đẳng Giác, vì lợi ích của các cư dân trên đảo, đã suy nghĩ như vầy:

78.

78.

Ādāya dakkhiṇaṃ sākhaṃ, bodhito me sirīsato;

Āgacchatu rūpanandā, bhikkhunī sahabhikkhunī.

'Mong rằng Tỳ-khưu-ni Rūpanandā cùng với các Tỳ-khưu-ni khác hãy đến, mang theo nhánh phía nam từ cây Bồ-đề Sirīsa của ta.'

79.

79.

Tassa taṃ cittamaññāya, sā therī tadanantaraṃ;

Gahetvā tattha rājānaṃ, upasaṅkamma taṃ taruṃ.

Vị trưởng lão ni ấy, sau khi biết được tâm ý của ngài, ngay sau đó đã dẫn nhà vua đến gần cây ấy.

80.

80.

Lekhaṃ dakkhiṇasākhāya, dāpetvāna mahiddhikā;

Manosilāya chinnaṃ taṃ, ṭhitaṃ hemakaṭāhake.

Vị (nữ trưởng lão) có đại thần lực, sau khi cho vẽ một đường trên nhánh cây phía nam, nhánh cây ấy đã được cắt bằng hùng hoàng và được đặt đứng trong một cái chậu bằng vàng.

81.

81.

Iddhiyā bodhimādāya, sapañcasata bhikkhunī;

Idhā’netvā mahārāja, devatā parivāritā.

Thưa Đại vương, (vị trưởng lão ni) cùng với năm trăm vị tỳ-khưu-ni, được chư thiên vây quanh, đã dùng thần lực mang cây Bồ đề đến đây.

82.

82.

Sasuvaṇṇa kaṭāhaṃ taṃ, sambuddhena pasārite;

Ṭhapesi dakkhiṇe hatthe, taṃ gahetvā tathāgato.

Bà đã đặt (cây Bồ đề) cùng với chậu vàng vào bàn tay phải được đức Chánh Đẳng Giác duỗi ra. Đức Như Lai đã nhận lấy vật ấy.

83.

83.

Patiṭṭhāpetuṃ pādāsi, bodhiṃ rañño’bhayassa taṃ;

Mahātitthamhi uyyāne, patiṭṭhāpesi bhūpati.

Ngài đã trao cây Bồ đề ấy cho vua Abhaya để trồng. Vị quốc vương đã cho trồng (cây Bồ đề) trong khu vườn ở Mahātittha.

84.

84.

Tato gantvāna sambuddho,Ito uttarato pana;

Sirīsamālake ramme,Nisīditvā tathāgato.

Sau đó, đức Chánh Đẳng Giác đã đi từ nơi ấy. Rồi, ở về phía bắc của nơi này, tại Sirīsamālaka xinh đẹp, đức Như Lai đã ngự tọa.

85.

85.

Janassa dhammaṃ desesi, dhammābhisamayo tahiṃ;

Vīsatiyā sahassānaṃ, pāṇānaṃ āsi bhūmipa.

Ngài đã thuyết Pháp cho dân chúng. Tâu quốc vương, ở nơi ấy, sự thấu hiểu Chánh Pháp đã xảy đến cho hai mươi ngàn chúng sanh.

86.

86.

Tatopi uttaraṃ gantvā, thūparāmamahiṃ jino;

Nisinno tattha appetvā, samādhiṃ vuṭṭhito tato.

Từ nơi ấy đi về phía bắc, đức Chánh Giác đã đến Thūpārāma. Sau khi ngự tọa ở nơi ấy và nhập định, ngài đã xuất định.

87.

87.

Dhammaṃ [Pg.86] desesi sambuddho, parisāya tahiṃpana;

Dasapāṇa sahassāni, pattamaggaphalāna’huṃ.

Và ở nơi ấy, đức Chánh Đẳng Giác đã thuyết Pháp cho hội chúng. Mười ngàn chúng sanh đã chứng đắc các đạo và quả.

88.

88.

Attano dhammakaraṇaṃ, manussānaṃ namassituṃ;

Datvā saparivāraṃ taṃ, ṭhapetvā idha bhikkhuniṃ.

Sau khi ban tặng xá-lợi của ngài để cho nhân loại đảnh lễ, và sau khi lưu vị tỳ-khưu-ni ấy cùng với đoàn tùy tùng ở lại đây,

89.

89.

Saha bhikkhusahassena, mahādevañca sāvakaṃ;

Ṭhapetvā idha sambuddho, tato pācinato pana.

Đức Chánh Đẳng Giác, sau khi lưu lại đây vị đệ tử Mahādeva cùng với một ngàn vị tỳ-khưu, rồi ở về phía đông của nơi ấy,

90.

90.

Ṭhito ratanamālamhi, janaṃ samanusāsiya;

Sasaṅgho nabhamuggantvā, jambudīpaṃ jino agā.

Đã đứng ở Ratanamāla, sau khi giáo huấn dân chúng, đức Chánh Giác cùng với Tăng chúng đã bay lên không trung và đi đến cõi Diêm-phù-đề.

91.

91.

Imamhi kappe dutiyaṃ, koṇāgamana nāyako;

Ahu sabbavidū satthā, sabbalokānukampako.

Vị thứ hai trong kiếp này là đức Đạo Sư Koṇāgamana. Ngài là bậc Toàn Giác, bậc Đạo Sư, bậc có lòng bi mẫn đối với tất cả thế gian.

92.

92.

Mahānāmavhayaṃ āsi, mahāmeghavanaṃ idaṃ;

Vaḍḍhamānapuraṃ nāma, dakkhiṇāya disāya’hu.

Khu rừng Mahāmeghavana này (khi ấy) được gọi là Mahānāma. Ở phương nam có (thành phố) tên là Vaḍḍhamānapura.

93.

93.

Samiddho nāma nāmena, tattha rājā tadā ahu;

Nāmena varadīpo’ti, ayaṃ dīpo tadā ahu.

Khi ấy, có một vị vua ở nơi ấy tên là Samiddha. Hòn đảo này khi ấy có tên là Varadīpa.

94.

94.

Dubbuṭṭhupaddavo ettha, varadīpe tadā ahu;

Jino sakoṇāgamano, disvāna tadupaddavaṃ.

Khi ấy, trên hòn đảo Varadīpa này đã xảy ra tai họa hạn hán. Đức Chánh Giác Koṇāgamana, sau khi nhìn thấy tai họa ấy,

95.

95.

Taṃ hutvā sattavinayaṃ, pavattiṃ sāsanassa ca;

Kātuṃ imasmiṃ dīpasmīṃ, karuṇā balacodito.

Được thúc đẩy bởi năng lực của lòng bi mẫn, để thực hiện việc chế ngự chúng sanh và sự hưng thịnh của giáo pháp trên hòn đảo này,

96.

96.

Tiṃsa bhikkhusahassehi, tādīhi parivārito;

Nabhasā’gamma aṭṭhāsi, nabhe sumanakūṭake.

Được vây quanh bởi ba mươi ngàn vị tỳ-khưu là bậc như vậy, ngài đã đi bằng đường không và đứng lại trên không trung ở đỉnh Sumanakūṭa.

97.

97.

Sambuddhassā’nubhāvena, dubbuṭṭhi sā khayaṃ gatā;

Sāsanāntaradhānattā, suvuṭṭhi ca tadāahu.

Nhờ oai lực của đức Chánh Đẳng Giác, nạn hạn hán ấy đã chấm dứt. Do sự biến mất của tai họa, khi ấy đã có mưa thuận.

98.

98.

Tatta ṭhito adhiṭṭhāsi, narissaramunissaro;

Sabbeva ajja passantu, varadīpamhi mānusā.

Đứng ở nơi ấy, bậc Chúa Tể của các bậc Thánh, Chúa Tể của loài người đã phát nguyện: 'Hôm nay, mong rằng tất cả mọi người trên đảo Varadīpa hãy nhìn thấy (ta).'

99.

99.

Āgantukāmā sabbeva, manussā mama santikaṃ;

Āgacchantu akicchena, khippañcā’ti mahāmuni.

Bậc Đại Sĩ (đã phát nguyện rằng): 'Mong rằng tất cả những người muốn đến gần ta hãy đến một cách dễ dàng và nhanh chóng.'

100.

100.

Mahāsattaṃ munindaṃ taṃ, obhāsantañca pabbataṃ;

Rājā ca nāgarā ceva, disvā khippamupāgamuṃ.

Nhà vua và các thị dân, sau khi nhìn thấy bậc Đại Sĩ, bậc Chúa Tể của các bậc Thánh, và ngọn núi đang tỏa sáng, đã nhanh chóng đi đến.

101.

101.

Devatābalidānatthaṃ[Pg.87], manussā ca tahiṃ gatā;

Devatā iti maññiṃsu, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ.

Và những người đã đi đến nơi ấy để cúng dường chư thiên đã nghĩ rằng bậc Đạo Sư của thế gian cùng với Tăng chúng là một vị trời.

102.

102.

Rājā so munirājaṃ taṃ, atihaṭṭho’bhivādiya;

Nimantayitvā bhattena, ānetvā purasantikaṃ.

Vị vua ấy, vô cùng hoan hỷ, sau khi đảnh lễ bậc Vua của các bậc Thánh, đã thỉnh mời ngài dùng bữa và đã đưa ngài đến gần thành phố.

103.

103.

Sasaṅghassa munindassa, nisajjāraha muttamaṃ;

Ramaṇīyamidaṃ ṭhānaṃ, asambādhanti cintiya.

Sau khi suy nghĩ rằng: 'Nơi này thật khả ái và không chật chội, là nơi tối thượng thích hợp để bậc Chúa Tể của các bậc Thánh cùng Tăng chúng ngự tọa.'

104.

104.

Kārite maṇḍape ramme, pallaṅkesu varesu taṃ;

Nisīdāpayi sambuddhaṃ, sasaṅghaṃ idha bhūpati.

Vị quốc vương đã cho xây dựng một gian đình khả ái và đã thỉnh đức Chánh Đẳng Giác cùng Tăng chúng ngự tọa tại đây trên những chiếc sàng tọa cao quý.

105.

105.

Nisinnampi’dha passantā, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ;

Dīpe manussā ānesuṃ, paṇṇākāre samantato.

Những người trên đảo, khi nhìn thấy bậc Đạo Sư của thế gian cùng Tăng chúng đang ngự tọa tại đây, đã mang lễ vật đến từ khắp mọi nơi.

106.

106.

Attano khajjabhojjehi,Tehi tehā’bha tehi ca;

Santappesi sasaṅghaṃ taṃ,Rājā so loka nāyakaṃ.

Vị vua ấy đã làm cho bậc Đạo Sư của thế gian cùng Tăng chúng được mãn nguyện với các loại vật thực cứng và mềm của mình và với những vật phẩm khác.

107.

107.

Idheva pacchābhattaṃ taṃ, nisinnassa jinassa so;

Mahānāmakamuyyānaṃ, rājā’dā dakkhiṇaṃ varaṃ.

Ngay tại nơi đây, sau bữa ăn, vị vua ấy đã dâng cúng khu vườn Mahānāmaka như một vật phẩm cúng dường cao quý lên đức Chánh Giác đang ngự tọa.

108.

108.

Akālapupphālaṅkāre, mahānāmavane tadā;

Paṭiggahite buddhena, akampittha mahāmahī.

Khi khu rừng Mahānāmavana, được trang hoàng bởi những bông hoa trái mùa, được đức Phật thọ nhận, khi ấy đại địa đã rung chuyển.

109.

109.

Ettheva so nisīditvā, dhammaṃ desesi nāyako;

Tadā tiṃsa sahassāni, pattā maggaphalaṃ narā.

Vị Đạo Sư đã ngồi xuống ngay tại nơi ấy và thuyết giảng giáo pháp. Khi ấy, ba mươi ngàn người đã chứng đắc Đạo và Quả.

110.

110.

Divāvihāraṃ katvāna, mahānāmavane jino;

Sāyaṇhasamaye gantvā, pubbadhodhiṭhitaṃ mahiṃ.

Đấng Chiến Thắng, sau khi an trú ban ngày tại khu rừng Mahānāma, vào buổi chiều đã đi đến nơi mà cây Bồ-đề của vị Phật quá khứ đã đứng.

111.

111.

Nisinno tattha appetvā, samādhiṃ vuṭṭhito tato;

Iti cintesi sambuddho, hitatthaṃ dīpavāsinaṃ.

Ngài đã ngồi tại nơi ấy, nhập định, rồi sau đó xuất định. Bậc Chánh Đẳng Giác đã suy nghĩ như vầy vì lợi ích cho các cư dân của hòn đảo.

112.

112.

Ādāya dakkhiṇaṃ sākhaṃ, mamodumbarabodhito;

Āyātu kanakadattā, bhikkhunī sahabhikkhunī.

Mong rằng Tỳ-khưu-ni Kanakadattā, cùng với các vị Tỳ-khưu-ni khác, hãy mang nhánh phía nam từ cây Bồ-đề Udumbara của ta đến đây.

113.

113.

Tassa taṃ cittamaññāya, sā therī tadanantaraṃ;

Gahetvā tattha rājānaṃ, upasaṅkamma taṃ taruṃ.

Vị Trưởng lão ni ấy, biết được tâm niệm của Ngài, ngay sau đó đã cùng với đức vua ở nơi ấy đi đến gần cây Bồ-đề.

114.

114.

Lekhaṃ [Pg.88] dakkhiṇasākhāya, dāpetvāna mahiddhikā;

Manosilāya chinnaṃ taṃ, ṭhitaṃ hemakaṭāhake.

Vị Trưởng lão ni có đại thần thông đã cho vẽ một đường trên nhánh phía nam; nhánh cây ấy được cắt bằng hùng hoàng và được đặt đứng trong một chiếc chậu bằng vàng.

115.

115.

Iddhiyā bodhimādāya, sapañcasahabhikkhunī;

Idhāgantvā mahārāja, devatāparivāritā.

Thưa Đại vương, vị ấy đã dùng thần thông mang cây Bồ-đề, cùng với năm trăm vị Tỳ-khưu-ni, được chư thiên vây quanh, đến tại nơi đây.

116.

116.

Sasuvaṇṇakaṭāhaṃ taṃ, sambuddhena pasārite;

Ṭhapesi dakkhiṇe hatthe, taṃ gahetvā tathāgato.

Vị ấy đã đặt cây Bồ-đề cùng với chiếc chậu vàng vào bàn tay phải đang xòe ra của bậc Chánh Đẳng Giác. Bậc Như Lai, sau khi nhận lấy,

117.

117.

Patiṭṭhāpetuṃ rañño’dā, samiddhassa sataṃ tahiṃ;

Mahānāmamhi uyyāne, patiṭṭhāpesi bhūpati.

Ngài đã trao cho vị vua để trồng nó. Vị vua, người thịnh vượng và đức hạnh, đã trồng cây Bồ-đề tại khu vườn Mahānāma.

118.

118.

Tato gantvāna sambuddho, sirīsamālakuttare;

Janassa dhammaṃ desesi, nisinno nāgamālake.

Sau đó, bậc Chánh Đẳng Giác đã đi đến Sirīsamālaka cao quý. Ngài đã ngồi tại Nāgamālaka và thuyết giảng giáo pháp cho dân chúng.

119.

119.

Taṃ dhammadesanaṃ sutvā, dhammābhisamayo tahiṃ;

Vīsatiyā sahassānaṃ, pāṇānaṃ āsi bhūmipa.

Thưa đấng Hộ thế, sau khi nghe bài pháp thoại ấy, hai mươi ngàn chúng sanh đã thấu hiểu giáo pháp.

120.

120.

Pubbabuddhanisinnaṃ taṃ, ṭhānaṃ gantvā puruttaraṃ;

Nisinno tattha appetvā, samādhiṃ vuṭṭhito tato.

Ngài đã đi đến nơi mà vị Phật quá khứ đã ngồi trong thành phố tuyệt vời ấy. Ngài đã ngồi tại nơi ấy, nhập định, rồi sau đó xuất định.

121.

121.

Dhammaṃ desesi sambuddho, parisāya tahiṃ pana;

Dasapāṇasahassāni, pattā maggaphalaṃ ahuṃ.

Bậc Chánh Đẳng Giác đã thuyết giảng giáo pháp cho hội chúng tại nơi ấy. Mười ngàn chúng sanh đã chứng đắc Đạo và Quả.

122.

122.

Kāyabandhanadhātuṃ so, manussehi namassituṃ;

Datvā saparivāraṃ taṃ, ṭhapetvā idha bhikkhuniṃ.

Ngài đã ban tặng xá-lợi là dây thắt lưng để loài người đảnh lễ, và đã để lại vị Tỳ-khưu-ni ấy cùng với đoàn tùy tùng ở lại nơi đây.

123.

123.

Saha bhikkhusahassena, mahāsummañca sāvakaṃ;

Ṭhapetvā idha sambuddho, oraṃ ratanamālato.

Bậc Chánh Đẳng Giác đã để lại vị đệ tử Mahāsumma cùng với một ngàn vị Tỳ-khưu ở lại nơi đây, phía bên này của Ratanamāla.

124.

124.

Ṭhapetvā sudassane māle, janaṃ samanusāsiya;

Sasaṅgho nabhamuggamma, jambudīpaṃ jino agā.

Sau khi an vị họ tại Sudassanamāla và giáo huấn dân chúng, Đấng Chiến Thắng cùng với Tăng chúng đã bay lên không trung và đi đến cõi Diêm-phù-đề.

125.

125.

Imamhi kappe tatiyaṃ, kassapo gottato jino;

Ahu sabbavidū satthā, sabbalokānukampako.

Vị thứ ba trong kiếp này là Đấng Chiến Thắng thuộc dòng dõi Kassapa. Ngài là bậc Đạo Sư Toàn Tri, là đấng bi mẫn đối với tất cả thế gian.

126.

126.

Mahāmeghavanaṃ āsi, mahāsāgaranāmakaṃ;

Visālaṃ nāma nagaraṃ, pacchimāya disāya’hu.

Khu rừng Mahāmeghavana khi ấy có tên là Mahāsāgara. Thành phố tên là Visāla nằm ở phương tây.

127.

127.

Jayanto nāma nāmena, tattha rājā tadā ahu;

Nāmena maṇḍadīpoti, ayaṃ dīpo tadā ahu.

Khi ấy, có vị vua ở đó tên là Jayanta. Và hòn đảo này khi ấy có tên là Maṇḍadīpa.

128.

128.

Tadā [Pg.89] jayantarañño ca, rañño kaniṭṭhabhātu ca;

Yuddhaṃ upaṭṭhitaṃ āsi, bhiṃsanaṃ sattahiṃsanaṃ.

Khi ấy, một cuộc chiến tranh khủng khiếp, gây tổn hại cho chúng sanh, đã nổ ra giữa vua Jayanta và em trai của nhà vua.

129.

129.

Kassapo so dasabalo, tena yuddhena pāṇinaṃ;

Mahantaṃ byasanaṃ disvā, mahākāruṇiko muni.

Đức Kassapa, bậc Thập Lực, bậc Thánh nhân có lòng đại bi, khi thấy tai họa lớn lao cho các chúng sanh do cuộc chiến tranh ấy,

130.

130.

Taṃ hantvā sattavinayaṃ, pavattiṃ sāsanassa ca;

Kātuṃ imasmiṃ dīpasmiṃ, karuṇābalacodito.

Được thúc đẩy bởi sức mạnh của lòng bi mẫn, để chấm dứt cuộc chiến ấy, để giáo hóa chúng sanh, và để thiết lập giáo pháp trên hòn đảo này.

131.

131.

Vīsatiyā sahassehi, tādīhi parivārito;

Nabhasā’gamma aṭṭhāsi, subhakūṭamhi pabbate.

Được hai mươi ngàn vị A-la-hán như thế vây quanh, Ngài đã bay đến và đứng trên ngọn núi Subhakūṭa.

132.

132.

Tatraṭhito adhiṭṭhāsi, narissara munissaro;

‘‘Sabbe maṃ ajja passantu, maṇḍadīpamhi mānusā.

Đứng tại nơi ấy, bậc Chúa Tể của loài người, bậc Chúa Tể của các bậc Thánh nhân đã phát nguyện rằng: ‘Mong rằng hôm nay tất cả mọi người trên đảo Maṇḍadīpa hãy nhìn thấy ta.’

133.

133.

Āgantukāmā sabbeva, mānusā mama santikaṃ;

Āgacchantu akicchena, khippañcā’ti mahāmuni.

Bậc Đại Thánh nhân (phát nguyện rằng): ‘Mong rằng tất cả những ai muốn đến với ta hãy đến một cách nhanh chóng và không gặp trở ngại.’

134.

134.

Obhāsantaṃ munindaṃ taṃ, obhāsantañca pabbakaṃ;

Rājā ca nāgarā ceva, disvā khippaṃ upāgamuṃ.

Nhà vua và các thị dân, khi nhìn thấy bậc Chúa Tể của các Thánh nhân đang tỏa sáng và ngọn núi cũng đang tỏa sáng, đã nhanh chóng đi đến.

135.

135.

Attano attano patta-vijayāya janā bahū;

Devatā balidānatthaṃ, taṃ pabbatamupāgatā.

Nhiều người đã đến ngọn núi ấy để cúng dường chư thiên, mong cầu chiến thắng cho phe của mình.

136.

136.

Devatā iti maññiṃsu, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ;

Rājā ca so kumāro ca, yuddhamujjhiṃsu vimhitā.

Họ nghĩ rằng đó là một vị trời, (nhưng đó là) bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng với Tăng chúng. Nhà vua và vị hoàng tử ấy, vô cùng kinh ngạc, đã từ bỏ cuộc chiến.

137.

137.

Rājā so munirājaṃ taṃ, atihaṭṭho’bhivādiya;

Nimantayitvā bhattena, ānetvā purasantikaṃ.

Vị vua ấy, vô cùng hoan hỷ, đã đảnh lễ bậc Vua của các Thánh nhân, thỉnh mời Ngài dùng bữa, và đưa Ngài đến gần thành phố.

138.

138.

Sasaṅghassa munindassa, nisajjārahamuttamaṃ;

Ramaṇīyamidaṃ ṭhāna-masambādhanti cintiya.

Nghĩ rằng: ‘Nơi này thật khả ái và rộng rãi, là chỗ ngồi tối thượng xứng đáng cho bậc Chúa Tể của các Thánh nhân cùng với Tăng chúng.’

139.

139.

Kārite maṇḍape ramme, pallaṅkesu varesu taṃ;

Nisīdāpesi sambuddhaṃ, sasaṅghaṃ idha bhūpati.

Trong gian nhà tròn khả ái đã được xây dựng, trên những sàng tọa cao quý, vị quốc vương tại đây đã thỉnh đấng Chánh Đẳng Giác cùng Tăng chúng an tọa.

140.

140.

Nisinnampidha passantā, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ;

Dīpe manussā ānesuṃ, paṇṇākāre samantato.

Khi nhìn thấy bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng với Tăng chúng đang an tọa tại đây, những người dân ở trên đảo đã từ khắp nơi mang đến các vật tặng.

141.

141.

Attano khajjabhojjehi, tehi tehā’bhatehi ca;

Sasantappesi sasaṅghaṃ taṃ, rājā so lokanāyakaṃ.

Vị vua ấy đã làm cho bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng Tăng chúng được mãn nguyện với các món vật thực cứng và mềm của chính mình và với các món đã được những người kia mang đến.

142.

142.

Idhe’va pacchābhattaṃ taṃ, nisinnassa jinassa so;

Mahāsāgaramuyyānaṃ, rājā’dā dakkhiṇaṃ varaṃ.

Ngay tại đây, sau buổi thọ thực, trong khi đấng Chiến Thắng đang an tọa, vị vua ấy đã dâng cúng khu vườn Mahāsāgara như là vật cúng dường cao quý.

143.

143.

Akālapupphalaṅkāre[Pg.90], mahāsāgarakānane;

Paṭiggahite buddhena, akampittha mahāmahī.

Khi khu rừng Mahāsāgara, được trang hoàng với các loài hoa trái mùa, đã được đức Phật tiếp nhận thì đại địa đã rúng động.

144.

144.

Ettheva so nisīditvā, dhammaṃ desesi nāyako;

Tadā vīsaṃ sahassāni, sotāpattiphalaṃ narā.

Sau khi đã an tọa ngay tại nơi ấy, bậc Lãnh Đạo đã thuyết giảng Giáo pháp. Khi ấy, hai mươi ngàn người đã chứng đắc quả vị Nhập Lưu.

145.

145.

Divā vihāraṃ katvāna, mahāsāgarakānane;

Sāyanhe sugato gantvā, pubbabodhiṭṭhitaṃ mahiṃ.

Sau khi đã an trú ban ngày ở trong khu rừng Mahāsāgara, vào buổi chiều, đấng Thiện Thệ đã đi đến khu đất là nơi cây Bồ-đề của vị Phật quá khứ đã đứng.

146.

146.

Nisinno tattha appetvā, samādhiṃ vuṭṭhito tato;

Iti cintesi sambuddho, hitatthaṃ dīpavāsinaṃ.

Sau khi đã an tọa tại nơi ấy, nhập vào thiền định, và sau khi đã xuất khỏi thiền định, đấng Chánh Đẳng Giác đã suy nghĩ như vầy vì lợi ích cho các cư dân trên đảo:

147.

147.

Ādāya dakkhiṇaṃ sākhaṃ, mama nigrodhabodhito;

Sudhammā bhikkhunī etu, idāni sahabhikkhunī.

‘Mong sao Tỳ-khưu-ni Sudhammā, cùng với các vị Tỳ-khưu-ni khác, sau khi đã lấy nhánh phía nam từ cây Bồ-đề Nigrodha của ta, hãy đến đây ngay bây giờ.’

148.

148.

Tassa taṃ cittamaññāya, sā therī tadanantaraṃ;

Gahetvā tattha rājānaṃ, upasaṅkamma taṃ taruṃ.

Ngay sau đó, vị Trưởng lão ni ấy, sau khi đã biết được ý nghĩ ấy của ngài, đã cùng với đức vua ở nơi ấy đi đến gần cây Bồ-đề kia.

149.

149.

Lekhaṃ dakkhiṇasākhāya, dāpetvāna mahiddhikā;

Manosilāya chinnaṃ taṃ, ṭhitaṃ hemakaṭāyake.

Vị Trưởng lão ni có đại thần thông, sau khi cho vạch một đường trên nhánh cây phía nam, nhánh cây ấy đã được cắt bởi hùng hoàng và đã đứng vững ở trong chiếc chậu bằng vàng.

150.

150.

Iddhiyā bodhimādāya, sapañcasatabhikkhunī;

Idhānetvā mahārāja, devatāparivāritā.

Tâu đại vương, sau khi đã lấy cây Bồ-đề bằng thần thông, vị ấy cùng với năm trăm vị Tỳ-khưu-ni, được các vị trời hộ tống, đã mang cây Bồ-đề đến đây.

151.

151.

Sasuvaṇṇakaṭāhaṃ taṃ, sambuddhena pasārite;

Ṭhapesi dakkhiṇe hatthe, taṃ gahetvā tathāgato.

Vị ấy đã đặt cây Bồ-đề cùng với chiếc chậu bằng vàng lên trên bàn tay phải đã được đấng Chánh Đẳng Giác duỗi ra; đấng Như Lai đã nhận lấy vật ấy.

152.

152.

Patiṭṭhāpetuṃ rañño’dā, jayantassa sataṃ tahiṃ;

Mahāsāgaramuyyāne, patiṭṭhāpesi bhūpati.

Để cho thiết lập, ngài đã trao lại cho đức vua. Vị quốc vương đã cho thiết lập cây Bồ-đề của đấng Chiến Thắng tại nơi ấy, ở trong khu vườn Mahāsāgara.

153.

153.

Tato gantvāna sambuddho, nāgamāḷakauttare;

Dhanassa dhammaṃ desesi, nisinno’sokamāḷake.

Sau đó, đấng Chánh Đẳng Giác, sau khi đã đi về phía bắc của Nāgamāḷaka, đã an tọa tại Asokamāḷaka và thuyết giảng Giáo pháp cho Dhana.

154.

154.

Taṃ dhammadesanaṃ sutvā, dhammābhisamayo tahiṃ;

Ahu pāṇasahassānaṃ, catunnaṃ manujādhipa.

Tâu vị chúa tể của loài người, sau khi đã nghe bài thuyết giảng Giáo pháp ấy, sự thông hiểu Giáo pháp đã khởi lên cho bốn ngàn chúng sanh ở tại nơi ấy.

155.

155.

Pubbabuddhanisitaṃ taṃ, ṭhānaṃ gantvā punuttaraṃ;

Nisinno tattha appetvā, samādhiṃ vuṭṭhito tato.

Sau khi lại đi đến nơi cao quý ấy, là nơi chư Phật quá khứ đã ngồi, ngài đã an tọa tại đó, nhập vào thiền định, và sau khi đã xuất khỏi thiền định.

156.

156.

Dhammaṃ desesi sambuddho, parisāya tahiṃ pana;

Dasapāṇasahassāni, pattamaggaphalāna’huṃ.

Và rồi, đấng Chánh Đẳng Giác đã thuyết giảng Giáo pháp cho hội chúng ở tại nơi ấy. Mười ngàn chúng sanh đã chứng đắc các đạo và các quả.

157.

157.

Jalasāṭikadhātuṃ [Pg.91] so, manassehi namassituṃ;

Datvā saparivāraṃ taṃ;

Ṭhapetvā idha bhikkhunī.

Ngài đã ban cho xá-lợi là tấm lọc nước để cho người dân lễ bái, và đã để lại vị Tỳ-khưu-ni ấy cùng với đoàn tùy tùng ở tại đây.

158.

158.

Saha bhikkhusahassena, sabbanandiñca sāvakaṃ;

Ṭhapetvā nadīto oraṃ, so sudassanamāḷato.

Ngài đã để lại vị đệ tử Sabbanandi cùng với một ngàn vị Tỳ-khưu ở bên này bờ sông, từ Sudassanamāḷaka.

159.

159.

Somanasse māḷakasmiṃ, janaṃ samanusāsiya;

Saṅghena nabhamuggantvā, jambudīpaṃ jino agā.

Sau khi đã giáo huấn dân chúng tại Somanassamāḷaka, đấng Chiến Thắng cùng với Tăng chúng đã bay lên không trung và đã đi đến cõi Diêm-phù-đề.

160.

160.

Ahu imasmiṃ kappasmiṃ, catutthaṃ gotamo jino;

Sabbadhammavidū satthā, sabbalokānukampako.

Ở trong kiếp này, đã có vị Chiến Thắng thứ tư là Gotama, bậc Đạo Sư thông suốt tất cả các pháp, là đấng có lòng bi mẫn đối với toàn thể thế gian.

161.

161.

Paṭhamaṃ so idhāgantvā, yakkhaniddhamanaṃ akā;

Dutiyaṃ punarāgamma, nāgānaṃ damanaṃ akā.

Lần thứ nhất, sau khi đã đến đây, ngài đã thực hiện việc xua đuổi các loài dạ-xoa. Lần thứ hai, sau khi đã trở lại, ngài đã thực hiện việc nhiếp phục các loài nāga.

162.

162.

Kalyāṇiyaṃ maṇiakkhi nāgenā’bhinimantito;

Tatiyaṃ punarāgamma, sasaṅgho tattha bhuñjiya.

Lần thứ ba, sau khi đã trở lại do được vua nāga Maṇiakkhika thỉnh mời đến Kalyāṇī, ngài cùng với Tăng chúng đã thọ thực tại nơi ấy.

163.

163.

Pubbabodhiṭhitaṭhānaṃ, thūpaṭhānamidampi ca;

Paribhogadhātuṭhānañca, nisajjāyo’pabhuñjiya.

Ngài đã sử dụng các nơi ngồi là: nơi cây Bồ-đề của vị Phật quá khứ đã đứng, và cả nơi này là nền tháp, và nơi có xá-lợi vật dụng.

164.

164.

Pubbabuddhaṭhitaṭṭhānā, oraṃ gantvā mahāmuni;

Laṃkādīpe lokadīpo, manussābhāvato tadā.

Khi ấy, do không có người ở trên đảo Laṅkā, bậc Đại ẩn sĩ, ngọn đèn của thế gian, đã đi từ bên này của những nơi chư Phật quá khứ đã đứng.

165.

165.

Dīpaṭṭhaṃ devasaṅghañca, nāge samanusāsiya;

Sasaṅgho nabhamuggantvā, jambudīpaṃ jino agā.

Sau khi đã giáo huấn hội chúng chư thiên và các loài nāga ở trên đảo, đấng Chiến Thắng cùng với Tăng chúng đã bay lên không trung và đã đi đến cõi Diêm-phù-đề.

166.

166.

Evaṃ ṭhānamidaṃ rāja, catubuddhanisevitaṃ;

Tasmiṃ ṭhāne mahārāja, thūpo hessati’nāgate.

Tâu đức vua, như vậy nơi này đã được bốn vị Phật viếng thăm. Tâu đại vương, tại nơi ấy, trong tương lai sẽ có một ngôi tháp.

167.

167.

Buddhasārīradhātūnaṃ, doṇadhātunidhānavā;

Vīsaṃhatthasataṃ ucco, hemamālī’ti vissuto.

Ngôi tháp ấy sẽ chứa một đấu xá-lợi thân thể của đức Phật, cao một trăm hai mươi hắc-tay, và sẽ nổi danh là ‘Hemamālī’.

168.

168.

Ahameva kāressāmi, icchāha puthavissaro;

Idha aññāni kiccāni, bahūni tava bhūmipa.

Vị chúa tể của trái đất đã nói: ‘Chính ta sẽ cho xây dựng ngôi tháp.’ Tuy nhiên, tâu vị vua cai trị xứ sở, ở đây ngài còn có nhiều phận sự khác nữa.

169.

169.

Tāni kārehi nattāte, kāressati imaṃ pana;

Mahānāgassa te bhātu, uparājassa atrajo.

Cháu của ngài hãy thực hiện các việc ấy, còn việc này sẽ được thực hiện bởi con trai của em ngài là phó vương Mahānāga.

170.

170.

So yaṭṭhālayatissoti, rājā hessata’nāgate;

Rājā goṭṭhābhayo nāma, tassa putto bhavissati.

Vị ấy, tên là Yaṭṭhālayatissa, trong tương lai sẽ là vị vua. Vị vua tên là Goṭṭhābhaya sẽ là con trai của vị ấy.

171.

171.

Tassa [Pg.92] putto kākavaṇṇa-tisso nāma bhavissati;

Tassa rañño suto rāja, mahārājā bhavissati.

Con trai của vị ấy sẽ có tên là Kākavaṇṇatissa. Thưa đức vua, con trai của vị vua ấy sẽ là một vị đại vương.

172.

172.

Duṭṭhagāmaṇisaddena, pākaṭo’bhayanāmako;

Kāressatī’dha thūpaṃ so, mahā tejiddhivikkamo.

Vị ấy, nổi danh với tên gọi Duṭṭhagāmaṇi, cũng có tên là Abhaya, với đại oai lực, thần thông, và dũng mãnh, sẽ xây dựng bảo tháp tại nơi đây.

173.

173.

Iccāha thero therassa, vacane ne’ttha bhūpati;

Ussāpesi silāthambhaṃ, taṃ pavattiṃ likhāpiya.

Vị Trưởng lão đã nói như vậy. Theo lời của vị Trưởng lão, đức vua ở đây đã cho dựng một trụ đá và cho khắc câu chuyện ấy lên trên.

174.

174.

Rammaṃ mahāmeghavanaṃ, tissārāmaṃ mahāmahī;

Mahāmahindathero so, paṭiggayha mahiddhiko.

Vị Đại Trưởng lão Mahinda ấy, bậc có đại thần thông, sau khi đã tiếp nhận khu vườn Mahāmeghavana khả ái và ngôi tự viện Tissārāma trên mảnh đất rộng lớn.

175.

175.

Akampo kampayitvāna, mahiṃ ṭhānesu aṭṭhasu;

Piṇḍāya pavisitvāna, nagaraṃ sāgarūpamaṃ.

Bậc không lay chuyển, sau khi làm cho trái đất rung động ở tám nơi, và sau khi đi vào thành phố giống như biển cả để khất thực.

176.

176.

Rañño ghare bhattakiccaṃ, katvā nikkhamma mandiraṃ;

Nisajja nandanavane, aggikkhandhopamaṃ tahiṃ.

Sau khi đã thọ thực tại nhà vua và rời khỏi cung điện, ngài ngồi xuống tại vườn Nandanavana, ở nơi ấy, ngài thuyết bài kinh ví như khối lửa.

177.

177.

Suttaṃ janassa desetvā, sahassaṃ mānuse tahiṃ;

Pāpayitvā maggaphalaṃ, mahāmeghavane vasi.

Sau khi thuyết giảng bài kinh cho dân chúng, và giúp cho một ngàn người ở đó đạt được đạo quả, ngài đã an trú tại khu vườn Mahāmeghavana.

178.

178.

Tatiye divase thero, rājagehamhi bhuñjiya;

Nisajja nandanavane, desiyā’sivisopamaṃ.

Vào ngày thứ ba, vị Trưởng lão, sau khi thọ thực tại hoàng cung và ngồi xuống tại vườn Nandanavana, đã thuyết giảng bài kinh ví như loài rắn độc.

179.

179.

Pāpayitvā’bhisamayaṃ, sahassapurise tato;

Tissārāmaṃ agā thero, rājā ca sutadesano.

Sau khi giúp cho một ngàn người chứng ngộ, vị Trưởng lão đã đi đến Tissārāma, và đức vua, sau khi nghe pháp, cũng đi theo.

180.

180.

Theraṃ upanisīditvā, so pucchi jinasāsanaṃ;

Patiṭṭhitannu bhante’ti, na tāva manujā’dhipa.

Sau khi ngồi xuống gần vị Trưởng lão, vị ấy hỏi: 'Bạch ngài, giáo pháp của Đấng Chiến Thắng đã được thiết lập chưa?'. 'Thưa nhân chủ, vẫn chưa.'

181.

181.

Uposathādikammatthaṃ, jinā’ṇāya janādhipa;

Sīmāya idha baddhāya, patiṭṭhissati sāsanaṃ.

Thưa nhân chủ, vì mục đích thực hiện lễ Bố-tát và các phận sự khác theo lời dạy của Đấng Chiến Thắng, khi một ranh giới được kết tại đây, giáo pháp sẽ được thiết lập.

182.

182.

Icca’bravi mahāthero, taṃ rājā idamabravi;

Sambuddhā’ṇāya antohaṃ, vassissāmi jutindhara.

Vị Đại Trưởng lão đã nói như vậy. Đức vua đã thưa với ngài điều này: 'Thưa bậc quang huy, theo lời dạy của Đấng Chánh Đẳng Giác, trẫm sẽ hiến cúng khu vực bên trong thành.'

183.

183.

Tasmā katvā puraṃ anto-sīmaṃ bandhatha sajjukaṃ;

Iccā’bravi mahārājā, thero taṃ idhamabravi.

'Vì vậy, xin ngài hãy lấy thành phố làm khu vực bên trong và kết ranh giới một cách thích đáng.' Vị đại vương đã nói như vậy. Vị Trưởng lão đã thưa với ngài điều này:

184.

184.

Evaṃ sati tuvaṃyeva, pajāna puthavissara;

Sīmāya gamanaṭṭhānaṃ, bandhissāma mayaṃ hitaṃ.

'Nếu vậy, thưa chúa đất, chính ngài hãy xác định đường đi của ranh giới. Chúng tôi sẽ kết giới vì lợi ích cho chúng sanh.'

185.

185.

‘‘Sādhū’’ti [Pg.93] vatvā bhūmindo, devindo viya nandanā;

Mahāmeghavanārammā, pāvisi mandiraṃ sakaṃ.

Sau khi nói 'Lành thay', vị chúa đất, giống như thiên chủ từ vườn Nandanavana, đã từ khu vườn Mahāmeghavana đi vào cung điện của mình.

186.

186.

Catutthe divase thero, rañño gehamhi bhuñjiya;

Nisajja nandanavane, desesa’namanaggiyaṃ.

Vào ngày thứ tư, vị Trưởng lão, sau khi thọ thực tại nhà vua và ngồi xuống tại vườn Nandanavana, đã thuyết giảng kinh Anamataggiya.

187.

187.

Pāyetvā’matapānaṃ so, sahassapurise tahiṃ;

Mahāmeghavanārāmaṃ, mahāthero upāgami.

Sau khi cho một ngàn người ở đó uống vị cam lồ bất tử, vị Đại Trưởng lão đã đi đến khu vườn Mahāmeghavana.

188.

188.

Pāto bheriṃ carāpetvā, maṇḍayitvā puraṃ varaṃ;

Vihāragāmimaggañca, vihārañca samantato.

Vào buổi sáng, sau khi cho đánh trống và trang hoàng thành phố tuyệt vời, con đường dẫn đến tu viện, và khắp xung quanh tu viện.

189.

189.

Rathesabho rathaṭṭho so, sabbālaṅkārabhūsito;

Sahāmacco sahorodho, sayoggabalavāhano.

Vị chúa tể của các cỗ xe ấy, đứng trên xe của mình, được trang hoàng với tất cả đồ trang sức, cùng với các vị quan, các cung phi, cùng với đoàn tùy tùng, quân đội và xe cộ.

190.

190.

Mahatā parivārena, sakārāmamupāgami;

Tattha there upagantvā, vanditvā vandanārahe.

Với đoàn tùy tùng đông đảo, ngài đã đi đến khu vườn của mình. Tại đó, sau khi đến gần các vị Trưởng lão và đảnh lễ các bậc đáng đảnh lễ.

191.

191.

Saha therehi gantvāna, nadiyo’parititthakaṃ;

Tato kasanto agami, hemanaṅgalamādiya.

Sau khi cùng các vị Trưởng lão đi đến bến nước phía trên của dòng sông, từ đó ngài bắt đầu cày, cầm lấy một chiếc cày bằng vàng.

192.

192.

Mahāpadumo kuñjaro ca, ubho nāgā sumaṅgalā;

Suvaṇṇanaṅgale yuttā, paṭhame kuntamāḷake.

Voi Mahāpaduma và một con voi tốt lành khác, cả hai con voi tốt lành ấy được thắng vào chiếc cày bằng vàng tại cột hoa lài đầu tiên.

193.

193.

Caturaṅgamahā seno, saha therehi khattiyo;

Gahetvā naṅgalaṃ sītaṃ, dassayitvā arindamo.

Vị vua chiến sĩ, bậc nhiếp phục quân thù, cùng với bốn binh chủng hùng hậu và các vị Trưởng lão, đã cầm lấy chiếc cày và vạch ra luống cày.

194.

194.

Samalaṅkataṃ puṇṇaghaṭaṃ, nānārāgaṃ dhajaṃ subhaṃ;

Pātiṃ candanacuṇṇañca, soṇṇarajata daṇḍakaṃ.

Được vây quanh bởi những người nữ mang các bình nước đầy được trang hoàng, các lá cờ đẹp nhiều màu sắc, các bát đựng bột chiên đàn, và các cây gậy bằng vàng và bạc.

195.

195.

Ādāsaṃ pupphabharitaṃ, samuggaṃ kusumagghiyaṃ;

Toraṇakadalīchattādiṃ, gahititthi parivārito.

Gương soi, các hộp đầy hoa xứng đáng, các cổng chào, cây chuối, lọng, v.v..., ngài được vây quanh bởi những người nữ cầm các vật ấy.

196.

196.

Nānāturiya saṅghuṭṭho, balogha parivārito;

Thutimaṅgalagītehi, pūrayanto catuddisaṃ.

Với âm thanh của các loại nhạc cụ vang dội, được vây quanh bởi đoàn quân đông đảo, làm vang dội bốn phương trời với những bài ca tán dương và chúc tụng.

197.

197.

Sādhukāra ninādeti, celukkhepasatehi ca;

Mahatā chaṇapujāya, kasanto bhūmipo agā.

Với những tiếng reo 'Lành thay' vang dội và hàng trăm lần tung vải lên trời, với lễ hội cúng dường trọng thể, vị chúa đất đã tiếp tục cày.

198.

198.

Vihārañca purañceva, kurumāno padakkhiṇaṃ;

Sīmāya gamanaṭhānaṃ, nadiṃ patvā samāpayi.

Đi nhiễu theo chiều phải quanh cả tu viện và thành phố, ngài đã hoàn tất đường đi của ranh giới khi đến dòng sông.

199.

199.

Kenakena nimittena, sīmā ettha gatāti ce;

Evaṃ sīmāgataṭhānaṃ, icchamānā nibodhatha.

Nếu muốn biết ranh giới đã được xác định bởi những cột mốc nào, các vị hãy lắng nghe về những nơi mà ranh giới đã đi qua như sau.

200.

200.

Najjāpāsāṇatitthamhi[Pg.94], pāsāṇe kuḍḍavāṭakaṃ;

Tato kumbalavāṭaṃ taṃ, mahānipaṃ tato agā.

Tại bến Đá của dòng sông, (ranh giới đi đến) tảng đá Kuḍḍavāṭaka; từ đó đến Kumbalavāṭa, rồi từ đó đến cây Nipa lớn.

201.

201.

Tato kukudhapāḷiṅgo, mahāaṅgaṇago tato;

Tato khujjamadhulañca, maruttapokkharaṇiṃtato.

Từ đó đến Kukudhapāliṅga, rồi đến Mahāaṅgaṇa; từ đó đến Khujjamadhula, và rồi đến hồ Marutta.

202.

202.

Vijayārāma uyyāne, uttaradvārakoṭṭha go;

Gajakumbhaka pāsāṇaṃ, thusavaṭṭhika majjhago.

Trong vườn Vijayārāma, (ranh giới) đi đến cổng thành phía bắc; (rồi đến) tảng đá Gajakumbhaka, đi qua giữa Thusavaṭṭhika.

203.

203.

Abhaye balākapāsāṇaṃ, mahāsusāna majjhago;

Dīghapāsāṇakaṃ gantvā, kammāradeva gāmato.

Tại (hồ) Abhaya, (ranh giới đi đến) tảng đá Balāka, đi qua giữa nghĩa địa lớn; sau khi đến Dīghapāsāṇaka, (ranh giới đi) từ làng của người thợ rèn.

204.

204.

Nigrodha maṅgaṇaṃ gantvā, hiyagallasamīpake;

Diyāvasabrāhmaṇassa, devokaṃ pubbadakkhiṇaṃ.

Sau khi đến Nigrodhamaṅgaṇa, gần Hiyagalla; (ranh giới đi đến) ngôi đền của Bà-la-môn Diyāvasa ở phía đông nam.

205.

205.

Tato telumapāliṅgo,Tato tālacatukkago;

Assamaṇḍalavāmena,Dve kadambā ajāyisuṃ.

Từ đó đến Telumapāliṅga, rồi đến Tālacatukka; về phía trái của Assamaṇḍala, có hai cây gáo đã mọc lên.

206.

206.

Tato marumbatittaṅgo, tato uddhaṃ nidiṃ agā;

Paṭhama cetiya pācine, dve kadambā ajāyisuṃ.

Từ đó đến bến Marumba, rồi đi ngược dòng sông; ở phía đông của ngôi tháp đầu tiên, có hai cây gáo đã mọc lên.

207.

207.

Senindaguttarajjamhi, damiḷā dakasuddhikā;

Nadiṃ dūranti bandhitvā, nagarāsannamakaṃsu taṃ.

Trong thời trị vì của Senindagutta, những người Tamil, để thanh lọc nước, đã đắp đập ngăn sông ở nơi xa và đưa dòng sông ấy đến gần thành phố.

208.

208.

Jīva mānakadambañca, antosīmagataṃ ahu;

Mataka dambatīrena, sīmāuddakadambagā.

Và cây gáo Jīvamāna đã nằm bên trong giới; ranh giới đi đến cây gáo Uddaka, bên bờ của cây gáo Mataka.

209.

209.

Sīhasinā natitthena, uggantvā tīrato vajaṃ;

Pāsāṇatitthaṃ gantvāna, nimittaṃ ghaṭṭayi isi.

Đi lên từ bờ tại bến Sīhasināna, sau khi đến bến Đá, vị ẩn sĩ đã thiết lập cột mốc.

210.

210.

Nimittetu pane’tasmiṃ, ghaṭṭite devamānusā;

Sādhukāraṃ pavattesuṃ, sāsanaṃ suppatiṭṭhitaṃ.

Khi cột mốc này được thiết lập, chư thiên và nhân loại đã cất lên lời tán thán 'lành thay', (cho rằng) giáo pháp đã được khéo thiết lập.

211.

211.

Rañño dinnāya sītāya, nimitte parikittayi;

Dvattiṃsamāḷakatthañca, thūpārāmatthameva ca.

Ngài đã tuyên thuyết về các cột mốc của giới do nhà vua ban tặng, và cũng vì lợi ích của ba mươi hai Māḷaka và của Thūpārāma.

212.

212.

Nimitte kittayitvāna, mahāthero mahāmati;

Sīmantaranimitte ca, kittayitvā yathāvidhiṃ.

Sau khi tuyên thuyết các cột mốc, vị Đại Trưởng Lão, bậc Đại Trí, cũng đã tuyên thuyết các cột mốc bên trong giới theo đúng nghi thức.

213.

213.

Abandhī [Pg.95] sabbā sīmāyo, tasmiṃyeva dinevasī;

Mahāmahī akampittha, sīmābandhe samāpite.

Bậc Tự Tại đã kết tất cả các giới ngay trong ngày hôm đó; quả đại địa đã rung chuyển khi việc kết giới được hoàn tất.

214.

214.

Pañcame divase thero, rañño gehamhi bhuñjiya;

Nisajja nandanavane, suttantaṃ khajjanīyakaṃ.

Vào ngày thứ năm, vị Trưởng Lão, sau khi thọ thực tại nhà vua, đã ngồi tại vườn Nandana và thuyết bài kinh Khajjanīya.

215.

215.

Mahājanassa desetvā, sahassaṃ mānuse tahiṃ;

Pāyetvā amataṃ pānaṃ, mahāmeghavane vasī.

Sau khi thuyết giảng cho đại chúng, ngài đã cho một ngàn người ở đó uống thức uống bất tử, rồi ngài trú tại Mahāmeghavana.

216.

216.

Chaṭṭhepi divase thero, raññogehamhi bhuñjiya;

Nisajja nandanavane, sutta gomaya piṇḍikaṃ.

Vào ngày thứ sáu, vị Trưởng Lão, sau khi thọ thực tại nhà vua, đã ngồi tại vườn Nandana và thuyết bài kinh Gomayapiṇḍika.

217.

217.

Desayitvā desanaññū, mahassaṃyeva mānuse;

Pāpayitvā’bhisamayaṃ, mahā meghavane vasī.

Bậc thông hiểu pháp thoại, sau khi thuyết giảng, đã khiến cho một ngàn người đạt được sự chứng ngộ, rồi ngài trú tại Mahāmeghavana.

218.

218.

Sattamepi dine thero, rājagehamhi bhuñjiya;

Nisajja nandanavane, dhammacakkappavattanaṃ.

Vào ngày thứ bảy, vị Trưởng Lão, sau khi thọ thực tại nhà vua, đã ngồi tại vườn Nandana và thuyết kinh Chuyển Pháp Luân.

219.

219.

Suttantaṃ desayitvāna, sahassaṃyeva mānuse;

Pāpayitvā’bhisamayaṃ, mahā meghavane vasi.

Sau khi thuyết bài kinh ấy, ngài đã khiến cho một ngàn người đạt được sự chứng ngộ, rồi ngài trú tại Mahāmeghavana.

220.

220.

Evañhi aṭṭha navama-sahassāni jutindharo;

Kārayitvā’bhisamayaṃ, divaseheva sattati.

Như vậy, bậc Trì Giữ Ánh Sáng đã khiến cho tám ngàn chín trăm người đạt được sự chứng ngộ chỉ trong bảy ngày.

221.

221.

Taṃ mahānandanavanaṃ, vuccate tena tādinā;

Sāsanajotitaṭṭhāna-mīti jotivanaṃ iti.

Khu vườn Mahānandana ấy, bởi bậc Như Nhiên, được gọi là Jotivana, nghĩa là 'nơi giáo pháp được tỏa sáng'.

222.

222.

Tissarāmamhi kāresi,Rājā therassa ādito;

Pāsādaṃ sīghamukkāya,Sukkhā petvāna mattikā.

Tại Tissārāma, ngay từ đầu, nhà vua đã cho xây một lâu đài cho vị Trưởng Lão, sau khi cho làm khô nhanh chóng phần đất sét.

223.

223.

Pāsādo kāḷakābhāso,Āsi so tena taṃ tahiṃ;

Kāḷapāsāda pariveṇa-mīti saṅkhamupāgataṃ.

Lâu đài ấy có màu sắc đen, do đó nơi ấy đã được biết đến với tên gọi là Tịnh xá Lâu Đài Đen.

224.

224.

Tato mahābodhigharaṃ, lohapāsāda meva ca;

Salākaggañca kāresi, bhattasālañca sādhukaṃ.

Sau đó, ngài đã cho xây Bồ-đề điện, và cả Lâu đài Đồng; ngài cũng cho xây một cách tốt đẹp nhà phát thẻ và nhà ăn.

225.

225.

Bahūni [Pg.96] pariveṇāni, sādhu pokkharaṇīpi ca;

Rattiṭhāna divāṭhāna-pabhutīni ca kārayi.

Ngài đã cho xây nhiều tịnh xá, và cả những hồ sen tốt đẹp; và những nơi nghỉ ban đêm, những nơi nghỉ ban ngày, và các công trình tương tự.

226.

226.

Tassa nahānapāpassa, nhānapokkharaṇītaṭe;

Sunahātapariveṇanti, pariveṇaṃ pavuccati.

Trên bờ hồ tắm của ngài, có một tịnh xá được gọi là Tịnh xá Tắm Gội Tốt Đẹp.

227.

227.

Tassa caṅkamitaṭhāne, dīpa dīpassa sādhuno;

Vuccate pariveṇaṃ taṃ, dīghacaṅkamanaṃ iti.

Tại nơi kinh hành của ngài, bậc thiện trí, ngọn đèn của hòn đảo, có một tịnh xá được gọi là Nơi Kinh Hành Dài.

228.

228.

Aggaphalasamāpattiṃ, samāpajja yahiṃ tuso;

Phalagga pariveṇanti, etaṃ tena pavuccati.

Nơi nào ngài đã nhập vào sự chứng đắc thánh quả cao nhất, nơi ấy do đó được gọi là Tịnh xá Thánh Quả Tối Thượng.

229.

229.

Apassiya apassenaṃ, thero tattha nisīdiso;

Therā passaya pariveṇaṃ, etaṃ tena pavuccati.

Vị trưởng lão đã ngồi tại nơi đó, dựa vào một cái gối dựa; do đó, tịnh xá của vị trưởng lão được gọi là Tịnh xá Gối Dựa.

230.

230.

Bahū marugaṇā yattha, upāsiṃsu upaccataṃ;

Teneva taṃ marugaṇa-pariveṇanti vuccati.

Nơi nhiều đoàn người Maru đã đến và cư ngụ; do đó, nơi ấy được gọi là Tịnh xá Marugaṇa.

231.

231.

Senāpatitassa rañño, therassa dīghasandako;

Kāresi cūḷapāsādaṃ, mahāthambhehi aṭṭhahi.

Vị tướng quân của đức vua, tên là Dīghasanda, đã cho xây dựng cho vị trưởng lão một ngôi điện nhỏ với tám cây cột lớn.

232.

232.

Dīghasanda senāpati-pariveṇanti taṃ tahiṃ;

Vuccate pariveṇaṃ taṃ, pamukhaṃ pamukhākaraṃ.

Do đó, tịnh xá ấy, một công trình hàng đầu, được gọi là Tịnh xá Tướng quân Dīghasanda.

233.

233.

Devānaṃpiyavacano’paguḷanāmo,Laṃkāyaṃ paṭhamamimaṃ mahāvihāraṃ;

Rājā so sumatimahāmahindatheraṃ,Āgammā malamatimetthakārayitthāti.

Vị vua ấy, tên là Upaguḷa, người có lời nói được chư thiên yêu mến, sau khi đến với vị trưởng lão Mahāmahindā, bậc trí tuệ vĩ đại, đã cho xây dựng ngôi đại tự viện đầu tiên này tại Laṅkā, một nơi không còn ô uế.

Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được biên soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành.

Mahāvihārapaṭiggahako nāma

có tên là Sự Thọ Lãnh Đại Tự Viện.

Pannarasamo paricchedo.

Chương thứ mười lăm.

Soḷasama pariccheda

Chương thứ mười sáu.

Cetiyapabbatavihāra paṭiggahako

Sự Thọ Lãnh Tự Viện Cetiyapabbata.

Pure [Pg.97] caritvā piṇḍāya, karitvā janasaṅgahaṃ;

Rājagehamhi bhuñjanto, kārento rājasaṅgahaṃ.

Sau khi đi khất thực trong thành, tạo sự gần gũi với dân chúng; ngài thọ thực tại hoàng cung, tạo sự gần gũi với nhà vua.

Chabbasadivase thero, mahāmeghavane vasī;

Āsaḷhasukkapakkhassa, terase divase pana.

Vị trưởng lão đã ở tại Mahāmeghavana trong hai mươi sáu ngày; rồi vào ngày thứ mười ba của thượng tuần tháng Āsaḷha.

Rājagehamhi bhuñjitvā, mahārañño mahāmati;

Mahā’ppamādasuttantaṃ, desayitvā tato ca so.

Sau khi thọ thực tại hoàng cung của đức vua, bậc trí tuệ vĩ đại ấy đã thuyết bài kinh Đại Bất Phóng Dật, và sau đó ngài.

Vihārakaraṇaṃ icchaṃ, tattha cetiyapabbate;

Nikkhamma purimadvārā, agā cetiyapabbataṃ.

Với ý muốn xây dựng một tự viện tại núi Cetiyapabbata, ngài đã đi ra khỏi cổng phía đông và đi đến núi Cetiyapabbata.

Theraṃ tattha gataṃ sutvā, rathaṃ āruyha bhūpati;

Deviyo dve ca ādāya, therassānupadaṃ akā.

Nghe tin vị trưởng lão đã đến đó, đức vua lên xe, mang theo hai vị hoàng hậu, và đi theo dấu chân của vị trưởng lão.

Therā nāgacatukkamhi, nahātvā rahade tahiṃ;

Pabbatārohaṇatthāya, aṭṭhaṃsu paṭipāṭiyā.

Các vị trưởng lão, sau khi tắm trong hồ tại Nāgacatukka, đã đứng thành hàng để chuẩn bị lên núi.

Rājā rathā tado’ruyha, sabbe there’bhivādayi;

Uṇhe kilante kiṃrāja, āgatosī’ti ahute.

Bấy giờ, đức vua xuống xe, đảnh lễ tất cả các vị trưởng lão. Khi được hỏi: 'Thưa đại vương, vì sao ngài lại đến đây trong lúc trời nóng và mệt mỏi như thế này?'

Tumhākaṃ gamanāsaṅkī, āgatomhī’ti bhāsite;

Idheva vassaṃ vasituṃ, āgatamhā’ti bhāsiya.

(Nhà vua) đáp: 'Tôi đến vì lo ngại rằng các ngài sẽ ra đi.' (Vị trưởng lão) nói: 'Chúng tôi đến đây để an cư mùa mưa tại chính nơi này.'

Tassūpanāyikaṃ thero, khandhakaṃ khandhakovido;

Kathesi rañño taṃ sutvā, bhāgineyyo ca rājino.

Vị trưởng lão, bậc thông thạo các chương (Khandhaka), đã thuyết cho đức vua nghe một chương thích hợp với dịp này. Nghe xong, người cháu của đức vua.

10.

10.

Mahāriṭṭho mahāmacco, pañcapaññāsabhātuhi;

Saddhiṃ jeṭṭhakaniṭṭhehi, rājānamabhito ṭhito.

là vị đại thần Mahāriṭṭha, cùng với năm mươi lăm anh em, cả lớn lẫn nhỏ, đang đứng gần đức vua.

11.

11.

Yācitvā tadahu ceva, pabbajuṃ therasantike;

Pattārahattaṃ sabbepi, te khuragge mahāmatī.

Ngay trong ngày hôm đó, họ đã xin và xuất gia với vị trưởng lão. Tất cả những người có trí tuệ vĩ đại ấy đã đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa chạm đến.

12.

12.

Kantakacetiyaṭhāne, parito tadaheva so;

Kammāni ārabhāpetvā, leṇāni aṭṭhasaṭṭhiyo.

Ngay trong ngày hôm đó, nhà vua đã cho bắt đầu công việc tại địa điểm của tháp Kaṇṭaka, xây dựng sáu mươi tám hang động xung quanh.

13.

13.

Agamāsi [Pg.98] puraṃ rājā, therā tattheva te vasuṃ;

Kāle piṇḍāya nagaraṃ, pavisantā’nukampakā.

Đức vua trở về thành, còn các vị trưởng lão thì ở lại đó. Với lòng bi mẫn, các ngài vào thành khất thực vào đúng thời điểm.

14.

14.

Niṭṭhite leṇakammamhi, āsaḷhipuṇṇamāsiyaṃ;

Gantvā adāsi therānaṃ, rājā vihāradakkhiṇaṃ.

Khi công việc xây dựng các hang động hoàn tất, vào ngày rằm tháng Āsaḷha, đức vua đã đến và cúng dường tự viện đến các vị trưởng lão.

15.

15.

Dvattiṃsamāḷakānañca, vihārassa ca tassa kho;

Sīmaṃ sīmātigo thero, bandhitvā tadaheva so.

Ngay trong ngày hôm đó, vị trưởng lão, bậc đã vượt qua mọi giới hạn, đã thiết lập giới đàn (sīmā) cho ba mươi hai khu nhà nhỏ và cho chính tự viện ấy.

16.

16.

Tesaṃ pabbajjāpekkhānaṃ, akāsi upasampadaṃ;

Sabbesaṃ sabbapaṭhamaṃ, baddhe tumbarumāḷake.

Ngài đã làm lễ cụ túc giới cho những người mong muốn xuất gia, cho tất cả họ, trước hết tại khu nhà Tumbaru đã được thiết lập giới đàn.

17.

17.

Ete dvāsaṭṭhi arahanto, sabbe cetiyapabbate;

Tattha vassaṃ upagantvā, akaṃsu rājasaṅgahaṃ.

Sáu mươi hai vị A-la-hán này, tất cả đều ở tại Cetiyapabbata, đã an cư mùa mưa tại đó và nhận sự cúng dường của nhà vua.

18.

18.

Devamanussagaṇagaṇitaṃ taṃ,Tañca gaṇaṃ guṇavitthatakittiṃ;

Yānamupacca ca mānayamānā,Puññacayaṃ vipulaṃ akariṃsūti.

Các chúng chư thiên và nhân loại, sau khi đến và tôn kính Tăng đoàn ấy, một Tăng đoàn được chư thiên và nhân loại kính trọng, có danh tiếng lẫy lừng về đức hạnh, đã tạo nên vô lượng phước báu.

Sujanapasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được biên soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành.

Cetiyapabbatavihārapaṭiggahako nāma

có tên là Sự Thọ Lãnh Tự Viện Cetiyapabbata.

Soḷasamo paricchedo.

Chương thứ mười sáu.

Sattarasama pariccheda

Chương thứ mười bảy

Dhātuāgamano

Sự quang lâm của xá-lợi

Vutthavasso pavāretvā, kattikapuṇṇamāsiyaṃ;

Avoce’daṃ mahārājaṃ, mahāthero mahāmati.

Vị Đại Trưởng lão có trí tuệ vĩ đại, sau khi đã an cư mùa mưa và làm lễ Tự tứ, vào ngày rằm tháng Kattika, đã nói điều này với đức vua.

Ciradiṭṭho hi sambuddho, satthā no manujādhipa;

Anāthavāsaṃ avasimha, natthi no pūjiyaṃ idha.

Tâu chúa tể của loài người, đã lâu chúng con không được thấy bậc Chánh Đẳng Giác, vị Đạo Sư của chúng con. Chúng con đã sống không nơi nương tựa, ở đây không có gì để chúng con cúng dường.

‘‘Bhāsittha nanu bhanteme, sambuddho nibbuto’’ iti;

Āha dhātūsu diṭṭhesu, diṭṭho hoti jino’’ iti.

‘Bạch quý ngài, chẳng phải quý ngài đã nói rằng bậc Chánh Đẳng Giác đã nhập Niết-bàn rồi sao?’ (Vua hỏi). (Trưởng lão) đáp: ‘Khi xá-lợi được nhìn thấy, tức là bậc Chiến Thắng đã được nhìn thấy.’

Vidito [Pg.99] vo adhippāyo, thūpassa kāraṇe mayā;

Kāressāmi ahaṃ thūpaṃ, tumhe jānātha dhātuyo.

Trẫm đã biết ý định của quý ngài về việc xây dựng bảo tháp. Trẫm sẽ cho xây dựng bảo tháp, còn quý ngài hãy tìm biết về xá-lợi.

Mantehi sumanenāti, thero rājānamabravi;

Rājā’ha sāmaṇeraṃ taṃ, kuto lacchāma dhātuyo.

Vị Trưởng lão thưa với đức vua: ‘Hãy bàn với Sumana.’ Đức vua hỏi vị sa-di ấy: ‘Chúng ta sẽ lấy xá-lợi từ đâu?’

Vibhūsayitvā nagaraṃ, maggañca manujādhipa;

Uposathī sapariso, hatthiṃ āruyha maṅgalaṃ.

Tâu chúa tể của loài người, sau khi trang hoàng kinh thành và đường sá, ngài cùng với đoàn tùy tùng hãy thọ trì ngày Bố-tát, rồi ngự trên voi báu.

Setacchattaṃ dhārayanto, tālāvacarasaṃhito;

Mahānāgavanuyyānaṃ, sāyanhasamaye vaja.

Trong khi lọng trắng được che và có người hầu quạt, hãy đi đến ngự uyển Mahānāgavana vào buổi chiều.

Dhātubhedaññuno rāja, dhātuyo tattha lacchasi;

Icchāha sāmaṇero so, sumano taṃ sumānasaṃ.

Vị sa-di Sumana ấy đã nói với đức vua có tâm hoan hỷ rằng: ‘Tâu Đại vương, ở đó ngài sẽ nhận được xá-lợi từ một người am tường về xá-lợi.’

Thero’tha rājakulato, gantvā cetiyapabbataṃ;

Āmantiya sāmaṇeraṃ, sumanaṃ sumano gatiṃ.

Bấy giờ, vị Trưởng lão có tâm hoan hỷ, từ hoàng cung đi đến núi Cetiyapabbata, gọi sa-di Sumana, người có thiện thú, và bảo.

10.

10.

Ehi tvaṃ bhadra sumana, gantvā pupphapuraṃ varaṃ;

Ayyakaṃ te mahārājaṃ, evaṃ no vacanaṃ vada.

Này hiền giả Sumana, con hãy đến đây, hãy đi đến thành Pupphapura cao quý, và nói lời này của chúng ta với ông của con là đức vua.

11.

11.

Sahāyo te mahārāja, mahārājā maruppiyo;

Pasanno buddhasamaye, thūpaṃ kāretumicchati.

‘Tâu Đại vương, người bạn của ngài là đức vua Devanampiya, có đức tin trong giáo pháp của đức Phật, mong muốn cho xây dựng một bảo tháp.’

12.

12.

Munino dhātuyo dehi, pattaṃ bhuttañca satthunā;

Sarīradhātuyo santi, bahavo hi tavantike.

‘Xin hãy ban cho xá-lợi của bậc Mâu-ni, và chiếc bát mà đức Đạo Sư đã dùng. Vì rằng có nhiều xá-lợi của Ngài ở nơi ngài.’

13.

13.

Pattapūrā gahetvā tā, gantvā devapuraṃ varaṃ;

Sakkaṃ devānamindaṃ taṃ, evaṃ no vacanaṃ vada.

‘Sau khi nhận đầy bát các xá-lợi ấy, con hãy đi đến thành phố cao quý của chư thiên, và nói lời này của chúng ta với Sakka, vua của chư thiên.’

14.

14.

Tilokadakkhiṇeyyassa, dāṭhādhātu ca dakkhiṇā;

Tavantikamhi devinda, dakkhiṇakkhakadhātu ca.

‘Tâu Thiên chủ, xá-lợi răng bên phải và xá-lợi xương đòn bên phải của bậc đáng cúng dường trong ba cõi đang ở nơi ngài.’

15.

15.

Dāṭhaṃ tvameva pūjehi, akkhakaṃ dehi satthuno;

Laṃkādīpassa kiccesu, māpamajja surādhipa.

‘Chính ngài hãy cúng dường xá-lợi răng, còn xá-lợi xương đòn của đức Đạo Sư xin hãy ban cho. Tâu chúa tể của chư thiên, xin đừng xao lãng trong các công việc của đảo Laṅkā.’

16.

16.

‘‘Evaṃ bhante’’ti vatvā so, sāmaṇero mahiddhiko;

Taṅkhaṇaṃyeva agamā, dhammāsokassa santikaṃ.

Vị sa-di có đại thần lực ấy, sau khi thưa: ‘Xin vâng, bạch ngài,’ đã đi đến trước sự hiện diện của vua Dhammāsoka ngay trong khoảnh khắc ấy.

17.

17.

Sālamūlamhi ṭhapitaṃ, mahābodhiṃ tahiṃ sutaṃ;

Kattikacchaṇapūjāhi, pūjiyaṃ tañca addasa.

Ở đó, vị ấy cũng đã thấy cây Đại Bồ-đề được nghe nói đến, được đặt ở gốc cây Sāla, đang được cúng dường với các lễ vật của lễ hội Kattika.

18.

18.

Therassa [Pg.100] vacanaṃ vatvā, rājato laddhadhātuyo;

Pattapūraṃ gahetvāna, himavantamupāgami.

Sau khi nói lời của vị Trưởng lão và nhận được xá-lợi từ đức vua, vị ấy đã lấy đầy một bát và đi đến núi Himavanta.

19.

19.

Himavante ṭhapetvāna, sadhātuṃ pattamuttamaṃ;

Devindasantikaṃ gantvā, therassa vacanaṃ bhaṇi.

Sau khi đặt chiếc bát cao quý chứa xá-lợi ở núi Himavanta, vị ấy đi đến trước sự hiện diện của Thiên chủ và nói lời của vị Trưởng lão.

20.

20.

Cūḷāmaṇi cetiyamhā, gahetvā dakkhiṇakkhakaṃ;

Sāmaṇerassa pādāsi, sakko devānamissaro.

Sakka, chúa tể của chư thiên, đã lấy xá-lợi xương đòn bên phải từ bảo tháp Cūḷāmaṇi và trao cho vị sa-di.

21.

21.

Taṃ dhātuṃ dhātupattañca, ādāya sumano tato;

Āgamma cetiyagiriṃ, therassa’dāsi taṃ yati.

Vị tu sĩ Sumana ấy, sau khi từ đó mang theo xá-lợi ấy và bát xá-lợi, đã trở về núi Cetiyagiri và dâng lên vị Trưởng lão.

22.

22.

Mahānāgavanuyyānaṃ, vuttenā vidhinā’gamā;

Sāyanhāsamaye rājā, rājasenā purakkhato.

Vào buổi chiều, đức vua, với quân đội hoàng gia đi trước, đã đến ngự uyển Mahānāgavana theo nghi thức đã được chỉ dạy.

23.

23.

Ṭhapesi dhātuyo sabbā, thero tattheva pabbate;

Missakaṃ pabbataṃ tasmā, āhu cetiya pabbataṃ.

Vị Trưởng lão đã đặt tất cả xá-lợi trên ngọn núi ấy. Do đó, người ta gọi núi Missaka là núi Cetiya (Bảo Tháp).

24.

24.

Ṭhapetvā dhātupattaṃ taṃ, thero cetiyapabbate;

Gahetvā akkhakaṃ dhātuṃ, saṅketaṃ sagaṇo’gamā.

Vị Trưởng lão, sau khi đặt bát xá-lợi ấy trên núi Cetiyapabbata, đã cầm lấy xá-lợi xương đòn và cùng với chư tăng đi đến nơi đã hẹn.

25.

25.

Sacāyaṃ munino dhātu, chattaṃ namatu me sayaṃ;

Jaṇṇukehi karīdhātu, dhātucaṅkoṭako ayaṃ.

‘Nếu đây là xá-lợi của bậc Mâu-ni, mong rằng lọng của trẫm tự cúi xuống, con voi hãy quỳ gối, và hộp xá-lợi này,

26.

26.

Sirasmiṃ me patiṭṭhātu, āgamma saha dhātuko;

Iti rājā vicintesi, cintitaṃ taṃ tathā ahu.

hãy bay lên cùng với xá-lợi và an vị trên đầu của trẫm.’ Đức vua đã suy nghĩ như vậy, và điều suy nghĩ ấy đã xảy ra đúng như thế.

27.

27.

Amatenā’bhisittova, ahu haṭṭho’ti bhūpati;

Sīsato taṃ gahetvāna, hatthikkhandhe ṭhapesitaṃ.

Vị quốc vương vô cùng hoan hỷ, như thể được rưới nước cam lồ. Sau khi cung thỉnh vật ấy từ trên đầu xuống, ngài đã đặt nó trên lưng voi.

28.

28.

Haṭṭho hattī kuñcanādaṃ, akā kampittha medinī;

Tato nāgo nivattitvā, sathera balavāhano.

Con voi hoan hỷ rống lên một tiếng, mặt đất đã rung chuyển. Sau đó, con voi cùng với vị trưởng lão và đoàn quân hộ tống đã quay trở lại.

29.

29.

Puratthimena dvārena, pavisitvā puraṃ subhaṃ;

Dakkhiṇena ca dvārena, nikkhamitvā tato puna.

Sau khi đi vào thành phố xinh đẹp bằng cửa phía đông, rồi lại đi ra bằng cửa phía nam.

30.

30.

Thūpārāme cetiyassa, ṭhānato pacchato kataṃ;

Pamojavatthuṃ gantvāna, bodhiṭhāne nivattiya.

Sau khi đi đến Pamojavatthu, được làm ở phía sau địa điểm của bảo tháp trong tu viện Thūpārāma, (voi) đã quay lại nơi cây Bồ-đề.

31.

31.

Puratthāvadano aṭhā, thūpaṭhānaṃ tadā hitaṃ;

Kadambapupphaādāri-vallīhi citakaṃ ahu.

Lúc bấy giờ, (voi) đứng quay mặt về hướng đông tại nơi thích hợp để xây tháp. Nơi ấy đã được trang hoàng bằng những dây leo mang hoa Kadamba.

32.

32.

Manussadevo [Pg.101] devehi, taṃ ṭhānaṃ rakkhitaṃ suciṃ;

Sodhāpetvā bhūsayitvā, taṅkhaṇaṃyeva sādhukaṃ.

Vị vua, cùng với chư thiên, đã cho dọn dẹp và trang hoàng nơi thanh tịnh được bảo vệ ấy ngay lập tức một cách tốt đẹp.

33.

33.

Dhātuṃ oropanatthāya, ārabhī hatthikkhandhato;

Nāgo na icchitaṃ rājā, theraṃ pucchittha taṃ manaṃ.

Khi (nhà vua) bắt đầu việc hạ xá-lợi từ trên lưng voi xuống, con voi đã không muốn. Nhà vua bèn hỏi vị trưởng lão về ý muốn ấy (của nó).

34.

34.

Attano khandhasamake, ṭhāne ṭhapanamicchati;

Dhātuoropanaṃ tena, na iṭṭhamī’ti so bravi.

Vị ấy nói: 'Nó muốn đặt (xá-lợi) ở một nơi cao bằng vai của nó; do đó, việc hạ xá-lợi xuống (thấp hơn) là điều nó không mong muốn'.

35.

35.

Āṇāpetvā khaṇaṃyeva,Sukkhāto’bhayavāpito;

Sukkhakaddama khaṇḍehi,Citā petvāna taṃ samaṃ.

Nhà vua ra lệnh ngay lập tức, cho lấy những tảng bùn khô từ hồ Abhaya đã được làm cạn, chất đống lên cho bằng (chiều cao vai của voi).

36.

36.

Alaṅkaritvāna bahudhā, rājā taṃ ṭhānamuttamaṃ;

Oropetvā hatthikkhandhā, dhātuṃ tattha ṭhapesitaṃ.

Sau khi trang hoàng nơi cao quý ấy bằng nhiều cách, nhà vua đã cho hạ xá-lợi từ lưng voi xuống và cho đặt ở đó.

37.

37.

Dhātārakkhaṃ saṃvidhāya, ṭhapetvā tattha hatthinaṃ;

Dhātuthūpassa karaṇe, rājā turitamānaso.

Sau khi sắp đặt việc bảo vệ xá-lợi và để con voi ở lại đó, nhà vua có tâm ý khẩn trương trong việc xây dựng tháp xá-lợi.

38.

38.

Bahū manusse yojetvā, itthikākaraṇe lahuṃ;

Dhātukiccaṃ vicintento, sāmacco pāvisī puraṃ.

Sau khi huy động nhiều người để nhanh chóng làm gạch, nhà vua cùng các vị quan đại thần đã đi vào thành, trong khi suy nghĩ về công việc liên quan đến xá-lợi.

39.

39.

Mahāmahindatthero tu, mahā meghavanaṃ subhaṃ;

Sagaṇo abhigantvāna, tattha vāsamakappayi.

Còn Đại trưởng lão Mahinda, sau khi cùng tăng đoàn của mình đi đến khu rừng Mahāmeghavana xinh đẹp, đã an trú ở đó.

40.

40.

Rattiṃ nāgo’nupariyāti, taṃ ṭhānaṃ so sadhātu kaṃ;

Bodhiṭhānamhi sālāya, divāṭhāti sadhātuko.

Vào ban đêm, con voi đi vòng quanh nơi có xá-lợi ấy. Vào ban ngày, nó đứng trong ngôi sala ở nơi cây Bồ-đề, cùng với xá-lợi.

41.

41.

Vatthussa tasso’parito, thūpaṃ theramatānu go;

Jaṅghāmattaṃ citāpetvā, katipāhena bhūpati.

Trong vài ngày, vị vua, theo ý của vị trưởng lão, đã cho xây bảo tháp trên nền đất ấy cao đến ống chân.

42.

42.

Tattha dhātupatiṭṭhānaṃ, ghosāpetvā upāgami;

Tato tato samanto ca, samāgami mahājano.

Sau khi cho loan báo về việc an vị xá-lợi ở đó, (nhà vua) đã đến. Và từ khắp mọi nơi xung quanh, đại chúng đã tụ hội.

43.

43.

Tasmiṃ samāgame dhātu, hatthikkhandhā nagāggatā;

Sattatālappamāṇamhi, dissanti nabhasiṭṭhitā.

Trong buổi tụ hội ấy, xá-lợi từ trên lưng voi đã bay lên, được nhìn thấy đang đứng trên không trung ở độ cao bảy cây tala.

44.

44.

Vimhāpayanti janataṃ, yamakaṃ pāṭihāriyaṃ;

Kaṇṇambamūle buddho’va, akari lomahaṃsanaṃ.

Làm cho dân chúng kinh ngạc, (xá-lợi) đã thực hiện song thông thần biến, một điều làm dựng tóc gáy, giống như đức Phật đã làm ở gốc cây xoài Ganda.

45.

45.

Tato [Pg.102] nikkhantajālāhi, jaladhārāhi cā’sakiṃ;

Ayaṃ obhāsitā’sittā, sabbālaṃkāmahī mahu.

Với những ngọn lửa và những dòng nước không ngừng phát ra từ đó, toàn thể đảo Lanka này đã được chiếu sáng và tưới tẩm.

46.

46.

Parinibbānamañcamhi, nipannena jinena hi;

Kataṃ mahāadhiṭṭhāna-pañcakaṃ pañcacakkhunā.

Thật vậy, năm đại nguyện đã được thực hiện bởi đấng Chiến Thắng, bậc có Ngũ nhãn, khi Ngài đang nằm trên giường nhập Vô dư Niết-bàn.

47.

47.

Gayhamānā mahābodhi sākhāsokena dakkhiṇā;

Chijjitvāna sayaṃyeva, patiṭṭhātu kaṭāhake.

Khi cành Bồ-đề lớn phía nam được vua A-dục nắm lấy, nguyện cho nó tự mình tách ra và an vị trong chiếc chậu vàng.

48.

48.

Patiṭṭhahitvā sā sākhā, chabbaṇṇarasmiyo subhā;

Rañjayantī disā sabbā, phalapattehi muccatu.

Sau khi an vị, nguyện cho cành cây ấy phát ra những tia sáng sáu màu rực rỡ từ quả và lá, làm rạng rỡ khắp mọi phương hướng.

49.

49.

Sasuvaṇṇakaṭāhā sā, uggantvāna manoramā;

Adissamānā sattāhaṃ, himagabbhamhi tiṭṭhatu.

Nguyện cho cành cây đẹp đẽ ấy, cùng với chậu vàng, sau khi bay lên, sẽ ở trong vùng mây tuyết, không được nhìn thấy trong bảy ngày.

50.

50.

Thūpārāme patiṭṭhantaṃ, mama dakkhiṇaakkhakaṃ;

Karotu nabhamuggantvā, yamayaṃ pāṭihāriyaṃ.

Nguyện cho xương đòn vai phải của ta, khi được an vị tại Thūpārāma, sẽ bay lên không trung và thực hiện song thông thần biến này.

51.

51.

Laṅkā laṅkārabhūtamhi, hemamālikacetiye;

Patiṭṭhahantiyo dhātu, doṇamattā pamāṇato.

Các xá-lợi, với số lượng một doṇa, khi được an vị tại bảo tháp Hemamālika, vật trang sức của Lanka,

52.

52.

Buddhavesadharā hutvā, uggantvā nabhasiṭṭhitā;

Patiṭṭhaṃ tu karitvāna, yamakaṃ pāṭihāriyaṃ.

nguyện sẽ mang hình tướng của đức Phật, bay lên và đứng trên không trung, thực hiện song thông thần biến rồi sau đó được an vị.

53.

53.

Adhiṭṭhānāni pañce’va, adhiṭṭhāsi tathāgato;

Akāsi tasmā sā dhātu, tadā taṃ pāṭihāriyaṃ.

Đấng Như Lai đã quyết nguyện năm điều như vậy; do đó, vào lúc đó, xá-lợi ấy đã thực hiện thần thông biến hóa ấy.

54.

54.

Ākāsā otaritvā sā, aṭṭhābhūpassa muddhani;

Atīvahaṭṭho taṃ rājā, patiṭṭhāpesi cetiye.

Sau khi từ không trung đi xuống, xá-lợi ấy đã đậu trên đầu của nhà vua. Vô cùng hoan hỷ, nhà vua đã an vị xá-lợi ấy trong bảo tháp.

55.

55.

Patiṭṭhitāya tassā ca, dhātuyā cetiye tadā;

Ahu mahābhūmicālo, abbhuto lomahaṃsano.

Và khi xá-lợi ấy được an vị trong bảo tháp vào lúc đó, đã có một trận động đất lớn, kỳ diệu và làm dựng tóc gáy.

56.

56.

Evaṃ acintiyā buddhā, buddhadhammā acintiyā;

Acintiye pasannānaṃ, vipāko hoti acintiyo.

Như vậy, các đức Phật là bất khả tư nghì, các pháp của Phật là bất khả tư nghì. Đối với những người có niềm tin vào điều bất khả tư nghì, quả báo cũng là bất khả tư nghì.

57.

57.

Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā, pasīdiṃsu jane janā;

Mattābhayo rājaputto, kaniṭṭho rājino pana.

Sau khi thấy thần thông biến hóa ấy, người người đều phát sinh tín tâm; và cả hoàng tử Mattābhaya, em trai của nhà vua.

58.

58.

Munissare pasīditvā, yācitvāna narissaraṃ;

Purisānaṃ sahassena, saha pabbajisāsane.

Có lòng tin nơi Đức Tối Thắng, sau khi thỉnh cầu đức vua, vị ấy đã cùng với một ngàn người nam xuất gia trong giáo pháp.

59.

59.

Cetārigāmato [Pg.103] cāpi, dvāramaṇḍalatopi ca;

Vihīrabījato cāpi, tathā gallakapiṭṭhito.

Cũng vậy, từ làng Cetāri, từ Dvāramaṇḍala, từ Vihīrabīja, và cũng từ Gallakapiṭṭhi.

60.

60.

Tatho’patissagāmā ca, pañca pañca satāni ca;

Pabbajuṃ dārakā haṭṭhā, jātasaddhā tathāgate.

Cũng vậy, từ làng Upatissa, và từ mỗi làng kia, năm trăm thanh niên, với lòng hoan hỷ và đức tin phát sanh nơi đấng Như Lai, đã xuất gia.

61.

61.

Evaṃ purā bāhirā ca, sabbe pabbajitā tadā;

Tiṃsa bhikkhusahassāni, ahesuṃ jinasāsane.

Như vậy, từ trong thành và bên ngoài, tất cả đã xuất gia vào lúc ấy; đã có ba mươi ngàn vị tỳ khưu trong giáo pháp của đấng Chiến Thắng.

62.

62.

Thūpārāme thūpavaraṃ, niṭṭhāpetvā mahīpati;

Ratanādīhi’nekehi, sadā pūjamakārayi.

Tại Thūpārāma, sau khi hoàn tất bảo tháp cao quý, đức vua đã luôn luôn cho thực hiện việc cúng dường với nhiều châu báu và các vật phẩm khác.

63.

63.

Rājorodhā khattiyā ca, amaccā nāgarā tathā;

Sabbe janapadā ceva, pujā’kaṃsu visuṃ visuṃ.

Các cung phi, các vị quý tộc, các quan đại thần, và cũng vậy, các thị dân, và tất cả dân chúng trong xứ, mỗi giới đã riêng biệt thực hiện việc cúng dường.

64.

64.

Thūpapubbaṅgamaṃ rājā, vihāraṃ tattha kārayi;

Thūpārāmoti tene’sa, vihāro vissuto ahu.

Đức vua đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá tại nơi ấy, với bảo tháp là công trình chính. Do đó, ngôi tịnh xá này đã trở nên nổi tiếng với tên gọi là Thūpārāma.

65.

65.

Sakadhātusarīrakena ce’vaṃ,Parinibbānagatopi lokanātho;

Janakāyahitaṃ sukhañca sammā,Bahudhā’kāsi ṭhite jine kathāvakāti.

Như vậy, dù đã nhập Vô Dư Niết Bàn, đấng Hộ Trì Thế Gian, thông qua xá-lợi thân của chính Ngài, vẫn thành tựu một cách chân chánh và đa dạng lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh. Huống chi là khi đấng Chiến Thắng còn tại thế!

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ thanh tịnh và xúc động của những người thiện.

Dhātuagamano nāma

Tên là Sự quang lâm của Xá-lợi.

Sattarasamo paricchedo.

Chương thứ mười bảy.

Aṭṭhārasama pariccheda

Chương thứ mười tám.

Mahābodhiggahaṇo

Sự tiếp nhận cây Đại Bồ Đề.

Mahābodhiñca theriñca, āṇāpetuṃ mahīpati;

Therena vuttavacanaṃ, saramāno sake ghare.

Đức vua, khi ở tại cung điện, nhớ lại lời của vị trưởng lão, đã có ý định thỉnh cây Đại Bồ Đề và vị trưởng lão ni.

Antovasse’ka divasaṃ, nisinno therasantike;

Sahā’maccehi mantetvā, bhāgineyyaṃ sayaṃ sakaṃ.

Vào một ngày trong mùa an cư, khi đang ngồi gần vị trưởng lão, sau khi đã bàn bạc với các quan đại thần về chính người cháu của mình,

Ariṭṭhanāmakā’maccaṃ[Pg.104], tasmiṃ kamme niyojituṃ;

Mantvā āmantayitvāna, idaṃ vacanamabravi.

Là vị đại thần tên Ariṭṭha, để bổ nhiệm vào công việc ấy, đức vua sau khi quyết định đã cho gọi vị ấy đến và nói lời này.

Tā sakkhissasi…, dhammāsokassa santikā;

Mahābodhiṃ saṅghamittaṃ, theriṃ ānayituṃ idha.

Này con, con có thể đi đến đức vua Dhammāsoka để thỉnh cây Đại Bồ Đề và trưởng lão ni Saṅghamittā về đây được không?

Sakkhissāmi ahaṃ deva, ānetuṃ taṃ duve tato;

Idhā’gato pabbajituṃ, sace lacchāmi mānada.

Tâu đại vương, người ban vinh dự, thần có thể mang hai báu vật ấy từ nơi đó về, nếu khi trở về đây, thần được phép xuất gia.

Evaṃ hotūti vatvāna, rājā taṃ tattha pesayi;

So therassa ca rañño ca, sāsanaṃ gayha vandiya.

Sau khi nói: 'Mong được như vậy', đức vua đã phái vị ấy đi. Vị ấy, sau khi đảnh lễ và tiếp nhận thông điệp của vị trưởng lão và của đức vua,

Assayujasukkapakkhe, nikkhanto dutiye’hani;

Sānuyutto jambukole, nāvamāruyha paṭṭane.

Đã cùng với đoàn tùy tùng khởi hành vào ngày thứ hai của thượng tuần tháng Assayuja, và đã lên thuyền tại cảng Jambukola.

Mahodamiṃ karitvāna, therādhiṭṭhānayogato;

Nikkhantadivaseyeva, rammaṃ pupphapuraṃ agā.

Nhờ vào năng lực từ sự chú nguyện của vị trưởng lão, vị ấy đã vượt qua đại dương và đến thành phố Pupphapura xinh đẹp ngay trong ngày khởi hành.

Tadā tu anulādevī, pañcakaññāsatehi ca;

Antepurikaitthīnaṃ, saddhiṃ pañcasatehi ca.

Vào lúc ấy, hoàng hậu Anulā, cùng với năm trăm thiếu nữ và năm trăm cung nữ,

10.

10.

Dasasīlaṃ samādāya, kāsāya vasanā suci;

Pabbajjāpekkhi nisekhā, pekkhanti theriyā’gamaṃ.

Đã thọ trì mười giới, mặc y cà sa, sống thanh tịnh, và trong khi chờ đợi sự xuất gia, họ mong ngóng sự quang lâm của vị trưởng lão ni.

11.

11.

Nagarasse’kadesamhi, ramme bhikkhunupassaye;

Kārāpite narindena, vāsaṃ kappesi subbatā.

Vị nữ nhân đức hạnh ấy đã cư ngụ trong một ni viện xinh đẹp, do đức vua cho xây dựng, tại một khu vực của kinh thành.

12.

12.

Upāsikāhi tāhe’sa, vutto bhikkhunupassayo;

Upāsikā vihāroti, tena laṃkāya vissuto.

Ni viện ấy được các vị nữ cận sự gọi là Upāsikā-vihāra, và do đó đã trở nên nổi tiếng ở Laṅkā.

13.

13.

Bhāgineyyo mahā’riṭṭho, dhammāsokassa rājino;

Appetvā rājasandesaṃ, therasandesa’mabravi.

Người cháu, đại thần Mahā Ariṭṭha, sau khi trình quốc thư lên đức vua Dhammāsoka, đã tâu lại thông điệp của vị trưởng lão.

14.

14.

Bhātujayā sahāyassa, rañño te rājakuñjara;

Ākaṅkhamānā pabbajjaṃ, niccaṃ vasati saññatā.

Tâu bậc vương giả, vợ của em trai đức vua, người bạn của ngài, đang mong muốn xuất gia và luôn sống trong sự thu thúc.

15.

15.

Saṅghamittaṃ bhikkhuniṃ taṃ, pabbājetuṃ visajjaya;

Tāya saddhiṃ mahābodhi-dakkhiṇasākhameva ca.

Xin ngài hãy phái tỳ khưu ni Saṅghamittā đến để truyền giới cho bà ấy, và cùng với vị ni ấy, xin hãy phái cả nhánh phía nam của cây Đại Bồ Đề.

16.

16.

Theriyā ca tamevatthaṃ, abravi therabhāsitaṃ;

Gantvā pitusamīpaṃ sā, therī theramataṃ bravī.

Vị ấy cũng đã nói lại với vị trưởng lão ni về cùng sự việc ấy, là lời của vị trưởng lão. Vị trưởng lão ni ấy, sau khi đến gần phụ thân, đã trình bày ý kiến của vị trưởng lão.

17.

17.

Āha [Pg.105] rājā tuvaṃ amma, apassanto kathaṃ ahaṃ;

Sokaṃ vinodayissāmi, puttanattaviyogajaṃ.

Đức vua nói: 'Này con gái yêu quý, không còn được thấy con, làm sao ta có thể xua tan nỗi sầu muộn sinh ra từ việc phải xa lìa con trai và cháu trai của ta?'

18.

18.

Āha sā me mahārāja, bhātuno vacanaṃ garu;

Pabbājanīyā ca bahū, gantabbaṃ tattha tena me.

Tâu đại vương, nàng ấy đã nói với thần: ‘Lời của huynh trưởng đối với tôi là trọng đại. Lại có nhiều người cần được xuất gia, do đó tôi phải đi đến nơi ấy.’

19.

19.

‘‘Satthaghātamanārahā, mahābodhimahīruhā;

Kathannu sākhaṃ gaṇissaṃ’’, iti rājā vicintayī.

‘Cây đại Bồ-đề không đáng bị dao búa chạm vào. Làm sao ta có thể lấy được một nhánh cây đây?’ – Đức vua đã suy nghĩ như vậy.

20.

20.

Amaccassa mahādeva-nāmakassa matena so;

Bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā, bhojetvā pucchi bhūpatiṃ.

Theo lời khuyên của vị đại thần tên là Mahādeva, vị quốc vương ấy đã thỉnh mời chúng Tăng, dâng cúng vật thực, rồi bạch hỏi.

21.

21.

Bhante laṃkaṃ mahābodhi, pesetabbā nu kho iti;

Thero moggaliputto so, pesetabbāti bhāsiya.

‘Bạch chư Đại đức, cây đại Bồ-đề có nên được gửi đến Laṅkā hay không?’ Vị Trưởng lão Moggalipputta ấy đã trả lời rằng: ‘Nên được gửi đi.’

22.

22.

Kataṃ mahāadhiṭṭhāna-pañcakaṃ pañcacakkhunā;

Ābhāsi rañño taṃ sutvā, tussitvā dharaṇīpati.

Ngài đã nói với đức vua về năm lời đại nguyện đã được thực hiện bởi bậc Ngũ Nhãn. Sau khi nghe điều ấy, vị chúa tể của giang sơn đã rất hoan hỷ.

23.

23.

Sattayojanikaṃ maggaṃ, so mahābodhigāminaṃ;

Sodhāpetvāna sakkaccaṃ, bhūsāpeti anekadhā.

Vị vua ấy đã cho dọn dẹp cẩn thận con đường dài bảy do-tuần dẫn đến cây đại Bồ-đề, và cho trang hoàng con đường ấy bằng nhiều cách.

24.

24.

Suvaṇṇaṃ nīharāpesi, kaṭāhakaraṇāya ca;

Vissakammo ca āgantvā, satulādhārarūpavā.

Đức vua đã cho mang vàng ra để làm một cái chậu. Và trời Vissakamma đã hiện đến, trong hình dạng của một người thợ kim hoàn.

25.

25.

‘‘Kaṭāhaṃ kiṃ pamāṇaṃ nu, karomī’ti apucchitaṃ;

‘‘Ñatvā pamāṇaṃ tvaṃyeva, karohi’’ iti bhāsiya.

Vị ấy đã hỏi rằng: ‘Tôi nên làm cái chậu với kích thước như thế nào?’ Đức vua đã trả lời rằng: ‘Chính ông hãy tự biết kích thước và làm đi.’

26.

26.

Suvaṇṇā gahetvāna, hatthena parimajjiya;

Kaṭāhaṃ taṅkhaṇaṃyeva, nimminitvāna pakkami.

Vị ấy đã lấy vàng, dùng tay vuốt qua, ngay lập tức tạo thành cái chậu, rồi biến mất.

27.

27.

Navahatthaparikkhepaṃ, pañcahatthaṃ gabhīrato;

Tihatthavikkhambhayutaṃ, aṭṭhaṅgulaghanaṃ subhaṃ.

Cái chậu ấy có chu vi chín hắc-thủ, sâu năm hắc-thủ, đường kính ba hắc-thủ, dày tám lóng tay, và rất đẹp đẽ.

28.

28.

Yuvassa hatthino soṇḍa-pamāṇamukhavaṭṭikaṃ;

Gāhā petvāna taṃ rājā, bālasurasamappakaṃ.

Vành miệng của chậu có kích thước bằng vòi của một con voi con, và sáng chói như mặt trời lúc rạng đông. Đức vua đã cho mang cái chậu ấy đi.

29.

29.

Sattayojanadīghāya, vitthatāyati yojanaṃ;

Senāya caturaṅginyā, mahābhikkhugaṇena ca.

Với bốn binh chủng và đoàn Tỳ-kheo đông đảo, đoàn rước dài bảy do-tuần và rộng một do-tuần.

30.

30.

Upagamma mahābodhiṃ, nānālaṅkārabhūsitaṃ;

Nānāratanacittaṃ taṃ, vividhaddhajamāliniṃ.

Đức vua đã đến gần cây đại Bồ-đề, vốn được trang hoàng với nhiều vật trang sức khác nhau, được điểm xuyết bằng nhiều loại bảo vật, cùng với các loại cờ phướn và tràng hoa đa dạng.

31.

31.

Nānākusumasaṃkiṇṇaṃ[Pg.106], nānāturiyaghositaṃ;

Senāya parivāretvā, parikkhipiya sāṇiyā.

Cây được rải đầy các loại hoa, vang dội với các loại nhạc khí. Đức vua cho quân đội vây quanh và cho dựng một bức màn che chung quanh.

32.

32.

Mahātherasahassena, pamukhena mahāgaṇe;

Raññaṃ pattābhisekānaṃ, sahassenā’dhikena ca.

Với một ngàn vị đại Trưởng lão dẫn đầu chúng Tăng đông đảo, và với hơn một ngàn vị vua đã làm lễ quán đảnh.

33.

33.

Attānaṃ parivāretvā, mahābodhiñca sādhukaṃ;

Olokesi mahābodhiṃ, paggahetvāna añjaliṃ.

Sau khi vây quanh bản thân mình và cây đại Bồ-đề một cách trang nghiêm, đức vua chắp tay cung kính và chiêm ngưỡng cây đại Bồ-đề.

34.

34.

Tassā dakkhiṇasākhāya, catuhatthapamāṇakaṃ;

Ṭhānaṃ khandhañca vajjetvā, sākhā antaradhāyisuṃ.

Ngoại trừ một khoảng dài bốn hắc-thủ của nhánh cây phía nam và phần thân cây, các nhánh cây khác đều biến mất.

35.

35.

Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā, patīto puthavīpati;

‘‘Pūjema’haṃ mahābodhiṃ, rajjenā’hi udīriya.

Nhìn thấy phép lạ ấy, vị chúa tể của giang sơn vô cùng hoan hỷ và thốt lên rằng: ‘Ta sẽ dâng cúng vương quốc của ta để tôn vinh cây đại Bồ-đề!’

36.

36.

Abhisiñci mahābodhīṃ, mahārajje mahīpati;

Pupphādīhi mahābodhiṃ, pūjetvāna padakkhiṇaṃ.

Vị quốc vương đã làm lễ quán đảnh cho cây đại Bồ-đề với cả vương quốc vĩ đại. Sau khi cúng dường cây đại Bồ-đề bằng hoa và các vật phẩm khác, ngài đã đi nhiễu quanh theo chiều phải.

37.

37.

Katvā aṭṭhasu ṭhānesu, vanditvāna katañjalī;

Suvaṇṇakhacite pīṭhe, nānāratanamaṇḍite.

Sau khi đi nhiễu quanh, ngài đã đảnh lễ ở tám nơi với hai tay chắp lại. Trên một chiếc ghế được khảm vàng và trang trí bằng nhiều loại bảo vật,

38.

38.

Svārohe yāva sāucce, taṃ suvaṇṇakaṭāhakaṃ;

Ṭhapāpetvāna āruyha, gahetuṃ sākhamuttamaṃ.

đức vua đã cho đặt cái chậu vàng ở một độ cao vừa tầm với. Sau đó, ngài bước lên để lấy nhánh cây cao quý.

39.

39.

Ādiyitvāna sovaṇṇa tulikāya manosilaṃ;

Lekhaṃ datvāna sākhāya, saccakriyamakā iti.

Lấy một cây cọ vàng và bột hùng hoàng, đức vua đã vạch một đường trên nhánh cây và thực hiện lời chân thật nguyện như sau:

40.

40.

‘‘Laṃkādīpaṃ yadi ito, gantabbaṃ urubodhiyā;

Nibbematiko buddhassa, sāsanamhi sace ahaṃ.

‘Nếu cây đại Bồ-đề này phải từ đây đi đến đảo Laṅkā, và nếu tôi có đức tin không lay chuyển vào giáo pháp của Đức Phật,

41.

41.

Sayaṃyeva mahābodhi-sākhāyaṃ dakkhiṇā subhā;

Chijjitvāna patiṭṭhātu, idha hemakaṭāhake.

thì nguyện cho nhánh cây Bồ-đề phía nam xinh đẹp này hãy tự mình tách ra và an vị ở đây, trong chiếc chậu vàng này.’

42.

42.

Lekhaṭhāne mahābodhi, chijjitvā sayameva sā;

Gandhakaddamapūrassa, kaṭāhasso’pariṭṭhitā.

Ngay tại vị trí có vạch kẻ, nhánh đại Bồ-đề ấy đã tự mình tách ra và đứng vững trên chiếc chậu đã được đổ đầy bùn thơm.

43.

43.

Mūlalekhāya upari, tiyaṅgulatiyaṅgule;

Dadaṃ manosilā lekhā, parikkhipi narissaro.

Phía trên đường vạch chính, vị chúa tể của loài người đã vạch thêm những đường bằng hùng hoàng bao quanh, cách nhau từng khoảng ba lóng tay.

44.

44.

Ādiyā thūlamūlāni, khuddakāni’tarāhi tu;

Nikkhamitvā dasa dasa, jālībhūtā niotaruṃ.

Đầu tiên, từ đường vạch chính, các rễ lớn mọc ra; rồi từ các đường vạch khác, các rễ nhỏ hơn, mỗi nơi mọc ra mười cái, đã đâm xuống và tạo thành một mạng lưới.

45.

45.

Taṃ [Pg.107] pāṭihāriyaṃ disvā, rājā’tīva pamodito;

Tatthevā’kāsi ukkuṭṭhiṃ, samantā parisāpi ca.

Nhìn thấy phép lạ ấy, đức vua vô cùng hoan hỷ. Ngay tại nơi đó, ngài đã reo mừng, và hội chúng xung quanh cũng cùng reo mừng.

46.

46.

Bhikkhusaṅgho sādhukāraṃ, tuṭṭhacitto pamodayi;

Celukkhepasahassāni, pavattiṃsu samantato.

Chúng Tỳ-kheo với tâm hoan hỷ đã vui mừng reo lên ‘Lành thay!’. Hàng ngàn tấm vải đã được tung lên vẫy chào ở khắp mọi nơi.

47.

47.

Evaṃ satena mūlānaṃ, tattha sā gandhakaddame;

Patiṭṭhāsi mahābodhi, pasādentī mahājanaṃ.

Như vậy, với một trăm cái rễ, nhánh đại Bồ-đề đã an vị ở đó trong lớp bùn thơm, làm phát sinh tín tâm nơi đông đảo quần chúng.

48.

48.

Tassā khandho dasahattho, pañcasākhā manoramā;

Catuhatthā catuhatthā, dasaḍḍhaphalamaṇḍitā.

Thân cây ấy cao mười hắc-tay, có năm cành đẹp đẽ. Mỗi cành dài bốn hắc-tay, được trang điểm bởi năm loại quả.

49.

49.

Sahassantu pasākhānaṃ, sākhānaṃ tāsamāsi ca;

Evaṃ āsi mahābodhi, manoharasiridharā.

Và từ những cành ấy lại có một ngàn cành con. Cây Đại Bồ-đề đã như vậy, mang vẻ đẹp làm say đắm lòng người.

50.

50.

Kaṭāhamhi mahābodhi-patiṭṭhitakkhaṇe mahī;

Akampi pāṭihīrāni, ahesuṃ vividhāni ca.

Vào khoảnh khắc cây Đại Bồ-đề được an vị trong chậu vàng, mặt đất đã rung chuyển, và nhiều phép lạ đã xảy ra.

51.

51.

Sayaṃ nādehi tūriyānaṃ, devesu mānusesu ca;

Sādhukāraninādeti, devabrahmagaṇassa ca.

Nhạc cụ ở cõi trời và cõi người tự chúng vang lên, và tiếng reo 'lành thay' của chúng chư Thiên và Phạm thiên cũng vang dội.

52.

52.

Meghānaṃ migapakkhinaṃ, yakkhādīnaṃ ravehi ca;

Ravehicamahīkampe, ekakolāhalaṃ ahu.

Cùng với tiếng gầm của mây, tiếng kêu của thú và chim, của các vị Dạ-xoa, và tiếng rung chuyển của mặt đất, đã có một tiếng huyên náo đồng loạt.

53.

53.

Bodhiyā phalapattehi, chabbaṇṇarasmiyo subhā;

Nikkhamitvā cakkavāḷaṃ, sakalā sobhayiṃsu ca.

Từ quả và lá của cây Bồ-đề, những tia sáng đẹp đẽ sáu màu đã phát ra, và làm rực rỡ toàn thể vũ trụ.

54.

54.

Sakaṭāhā mahābodhi, uggantvāna tato nabhaṃ;

Aṭṭhāsi himagabbhamhi, sattāhāni adassanā.

Cây Đại Bồ-đề cùng với chậu vàng từ đó bay lên không trung, an trú trong vùng mây tuyết, không thể nhìn thấy trong bảy ngày.

55.

55.

Rājā oruyha pīṭhamhā, taṃ sattāhaṃ tahiṃ vasaṃ;

Niccaṃ mahābodhipūjaṃ, akāsi ca anekadhā.

Đức vua bước xuống từ ngai vàng, đã ở lại đó trong bảy ngày ấy, và đã thực hiện việc cúng dường cây Đại Bồ-đề một cách liên tục và đa dạng.

56.

56.

Atīte tamhi sattāhe, sabbe himavalāvakā;

Pavisiṃsu mahābodhiṃ, sabbākā raṃsiyopi ca.

Khi bảy ngày ấy đã trôi qua, tất cả những đám mây tuyết và cả những tia sáng đủ mọi loại đã đi vào cây Đại Bồ-đề.

57.

57.

Suddhenakadisissittha, sākaṭāhe pattiṭṭhitā;

Mahājanassa sabbassa, mahābodhi manoramā.

Cây Đại Bồ-đề đẹp đẽ, được an vị trong chậu vàng, đã xuất hiện một cách trong sáng trước toàn thể đại chúng.

58.

58.

Pavattamhi mahābodhi, vividhe pāṭihāriye;

Vimhāpayanti janataṃ, pathavītalamoruhi.

Cây Đại Bồ-đề, trong khi đang diễn ra những phép lạ đa dạng làm cho dân chúng kinh ngạc, đã hạ xuống mặt đất.

59.

59.

Pāṭihirehi’nekehi[Pg.108], tehi so pīṇito puna;

Mahārājā mahābodhiṃ, mahārajjena pūjayi.

Vị Đại vương ấy, một lần nữa được hoan hỷ bởi nhiều phép lạ, đã cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng cả vương quốc.

60.

60.

Mahābodhiṃ mahārajje-nābhisiñciya pūjayaṃ;

Nānāpūjāhi sattāhaṃ, puna tattheva so vasi.

Sau khi làm lễ quán đảnh và cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng cả vương quốc với nhiều loại vật phẩm, vị ấy lại ở lại chính nơi đó trong bảy ngày.

61.

61.

Assayujasukkapakkhe, pannarasauposathe;

Aggahesi mahābodhiṃ, dvisattāhamaccaye tato.

Sau khi hai tuần đã trôi qua, vào ngày trai giới thứ mười lăm của thượng tuần tháng Assayuja, vị ấy đã tiếp nhận cây Đại Bồ-đề.

62.

62.

Assayujakāḷapakkhe, catuddasauposathe;

Rathe subhe ṭhapetvāna, mahābodhiṃ rathesabho.

Vào ngày trai giới thứ mười bốn của hạ tuần tháng Assayuja, vị vua bậc nhất sau khi đặt cây Đại Bồ-đề lên một cỗ xe lộng lẫy.

63.

63.

Pūjento taṃ dinaṃyeva, upanetvā sakaṃ puraṃ;

Alaṅkaritvā bahudhā, kāretvā maṇḍapaṃ subhaṃ.

Trong khi cúng dường ngay trong ngày đó, ngài đã đưa cây về kinh thành của mình, sau khi trang hoàng đa dạng và cho dựng một lễ đài lộng lẫy.

64.

64.

Kattikasukkapakkhassa, dine pāṭipade tahiṃ;

Mahābodhiṃ mahāsāla-mūle pācinate subhe.

Vào ngày đầu tiên của thượng tuần tháng Kattika, tại nơi đó, (ngài đã an vị) cây Đại Bồ-đề ở phía đông tốt đẹp, tại gốc cây Sa-la lớn.

65.

65.

Ṭhapāpetvāna kāresi, pūjā’nekā dine dine;

Gāhato sattarasame, vivase tu navaṅkirā.

Sau khi cho an vị, ngài đã thực hiện nhiều lễ cúng dường mỗi ngày. Nhưng vào ngày thứ mười bảy kể từ khi tiếp nhận, những chồi non (đã mọc lên).

66.

66.

Sakiṃ yevaajāyiṃsu, tassā’nekanarādhipo;

Tuṭṭhacitto mahābodhiṃ, puna rajjena pūjayi.

đã mọc lên cùng một lúc. Vị vua của nhiều người ấy, với tâm hoan hỷ, lại cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng vương quốc.

67.

67.

Mahārajje’bhi siñcitvā, mahābodhiṃ mahissaro;

Kāresi ca mahābodhi-pūjā nānappakārakaṃ.

Vị đại chúa, sau khi làm lễ quán đảnh cho cây Đại Bồ-đề bằng cả vương quốc, đã cho thực hiện việc cúng dường cây Đại Bồ-đề với nhiều loại khác nhau.

68.

68.

Iti kusumapure saresaraṃsā,Bahuvidhacārudhajākulāvisālā;

Surucirapavaroru bodhipūjā,Marunaracittavikāsinī ahosīti.

Như vậy, tại thành phố Hoa, lễ cúng dường cây Bồ-đề, với những tia sáng tuyệt hảo, rộng lớn và tràn ngập nhiều loại cờ phướn đẹp đẽ, một lễ cúng dường vô cùng đẹp đẽ, cao quý, và to lớn, đã làm cho tâm của chư Thiên và loài người hân hoan.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn tác vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành.

Mahābodhiggahaṇo nāma

Chương có tên là 'Việc Tiếp Nhận Cây Đại Bồ-đề'.

Aṭṭhārasamo paricchedo.

Chương thứ mười tám.

Ekūnavīsatima pariccheda

Chương thứ mười chín.

Bodhi āgamano

Sự Quang Lâm Của Cây Bồ-đề.

Mahābodhirakkhaṇatthaṃ[Pg.109], aṭṭhārasa rathe sabho;

Devakulāni datvāna, aṭṭhāmaccā kulāni ca.

Vì mục đích bảo vệ cây Đại Bồ-đề, vị vua bậc nhất đã ban mười tám gia tộc hoàng gia và tám gia tộc bộ trưởng.

Aṭṭha brāhmaṇakulāni, aṭṭha vassakulāni ca;

Gopakānaṃ taracchānaṃ, kuliṅgānaṃ kulāni ca.

Tám gia tộc Bà-la-môn, tám gia tộc thương nhân, cùng các gia tộc của những người chăn bò, và các gia tộc Taraccha và Kuliṅga.

Tatheva pesakārānaṃ, kumbhakārānameva ca;

Sabbe sañcāpi senīnaṃ, nāgayakkhānameva ca.

Tương tự như vậy, (các gia tộc) của những người thợ dệt và thợ gốm, và của tất cả các phường hội, và của các vị Long vương và Dạ-xoa.

Hemasajjughaṭeceva, datvā aṭṭhaṭṭha mānado;

Āropetvā mahābodhiṃ, nāvaṃ gaṅgāya bhūsitaṃ.

Vị vua ban tặng danh dự, sau khi đã ban cho mỗi gia tộc tám bình vàng và bạc, đã đưa cây Đại Bồ-đề lên một chiếc thuyền được trang hoàng trên sông Hằng.

Saṅghamitta mahātherī, sahe kadasa bhikkhuniṃ;

Tathevā’ropayitvāna, ariṭṭhapamukhepi ca.

Đại Trưởng lão ni Saṅghamittā cùng với mười một vị tỳ-khưu-ni, và cả các vị do Ariṭṭha dẫn đầu, cũng đã lên thuyền như thế.

Nagarā nikkhamitvāna, viñjāṭavimaticcaso;

Tāmalitthiṃ anuppatto, sattāhene’va bhūpati.

Sau khi ra khỏi thành, vượt qua khu rừng Vindhya, đức vua đã đến Tāmalitti chỉ trong bảy ngày.

Accuḷā rāhi pūjāyi, devānāgānarāpi ca;

Mahābodhiṃ pūjayantā, sattāhena’vupāgamuṃ.

Chư thiên, loài nāga, và loài người, trong khi cúng dường cây Đại Bồ-đề với những vật phẩm cúng dường to lớn, cũng đã đến nơi trong bảy ngày.

Mahāsamuddatīramhi, mahābodhiṃ mahīpati;

Ṭhapāpetvāna pūjesi, mahārajjena so puna.

Trên bờ đại dương, sau khi đã cho đặt cây Đại Bồ-đề, vị vua ấy lại cúng dường bằng cả vương quyền.

Mahābodhiṃ mahārajje, abhisiñcīyakāmado;

Aggasira sukkapakkhe, dine pāṭipade tato.

Sau đó, vào ngày mồng một thượng tuần tháng Migasira, do mong muốn làm lễ quán đảnh cho cây Đại Bồ-đề với vương quyền to lớn,

10.

10.

Uccāretuṃ mahābodhiṃ, tehiyeva’ṭṭha aṭṭhahi;

Sālamūlamhi dinnehi, dhātuggatakulehi so.

Vị ấy đã cho nâng cây Đại Bồ-đề lên bởi chính tám người từ tám gia tộc đã được ban (xá-lợi) ở Sālamūla.

11.

11.

Ukkhipitvā mahābodhiṃ, galamattaṃ jalaṃ tahiṃ;

Ogāhetvā sanāvāya, patiṭṭhāpayi sādhukaṃ.

Sau khi đã nâng cây Đại Bồ-đề lên, (vua) đã lội xuống nước sâu đến cổ ở nơi ấy và đã cho an vị cây một cách trang nghiêm trên thuyền.

12.

12.

Nāvaṃ [Pg.110] āropayitvā taṃ, mahātheriṃ satherikaṃ;

Mahāriṭṭhaṃ mahāmaccaṃ, idaṃ vacanamabravi.

Sau khi đã cho vị Đại Trưởng lão ni cùng các vị trưởng lão ni lên thuyền ấy, (vua) đã nói lời này với vị đại thần Mahāriṭṭha.

13.

13.

‘‘Ahaṃ rajjena tikkhattuṃ, mahābodhimapūjayiṃ;

Eva mevā’bhi pūjetu, rājā rajjena me sakhā’’.

‘Ta đã ba lần cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng vương quyền. Cũng như vậy, mong rằng đức vua, người bạn của ta, cũng hãy cúng dường bằng vương quyền’.

14.

14.

Idaṃ vatvā mahārājā, tīre pañjaliko ṭhito;

Gacchamānaṃ mahābodhiṃ, passaṃ assūnivattayi.

Sau khi nói lời này, vị đại vương đứng chắp tay trên bờ, trong khi nhìn cây Đại Bồ-đề đang rời đi, đã rơi nước mắt.

15.

15.

Mahābodhi viyogena,Dhammā soko sasokavā;

Kannitvā paridevitvā,Agamāsi sakaṃ puraṃ.

Do sự chia ly với cây Đại Bồ-đề, vua Dhammāsoka trở nên sầu muộn. Sau khi đã khóc lóc và than van, ngài đã trở về kinh thành của mình.

16.

16.

Mahābodhi samāruḷhā, nāvāpakkhandhī toyadhiṃ;

Samantā yojane vicī, sannisīdi mahaṇṇave.

Chiếc thuyền chở cây Đại Bồ-đề đã lao ra biển. Những con sóng trong phạm vi một do-tuần xung quanh đã lắng xuống trong đại dương.

17.

17.

Pupphiṃsu pañcavaṇṇāni, padumāni samantato;

Antalikkhe pavajjiṃsu, aneka tūriyāni ca.

Những đóa hoa sen năm màu đã nở rộ khắp xung quanh. Và ở trên không trung, nhiều loại nhạc cụ đã vang lên.

18.

18.

Devatāhi anekāhi, pūjā’nekā pavattitā;

Gahetuñca mahābodhi, nāgā’kāsuṃ vikubbanaṃ.

Nhiều sự cúng dường đã được các vị chư thiên tiến hành. Và để chiếm lấy cây Đại Bồ-đề, loài nāga đã thi triển thần thông.

19.

19.

Saṅghamittā mahātheri, abhiññābalapāragā;

Supaṇṇarūpā hutvāna, te tāsesi mahorage.

Đại Trưởng lão ni Saṅghamittā, bậc đã thông suốt năng lực thắng trí, sau khi hóa thành hình dạng chim supaṇṇa, đã làm cho các đại xà ấy kinh sợ.

20.

20.

Te tāsitā mahātheriṃ, yācitvāna mahoragā;

Nayitvāna mahābemadhiṃ, bhujaṅgabhavanaṃ tato.

Các đại xà ấy, bị kinh sợ, sau khi đã thỉnh cầu vị Đại Trưởng lão ni, sau đó đã mang cây Đại Bồ-đề đến cung điện của loài rắn.

21.

21.

Sattāhaṃ nāgarajjena, pūjāhi vividhāhi ca;

Pūjayitvāna ānetvā, nāvāyaṃ ṭhapayiṃsu te.

Trong bảy ngày, sau khi đã cúng dường bằng vương quyền của loài nāga và với nhiều vật phẩm cúng dường khác nhau, chúng đã mang (cây Bồ-đề) trở lại và đặt lên thuyền.

22.

22.

Tadaheva mahābodhi, jambukolamidhagamā;

Devānaṃpiyatisso tu, rājā lokahite rato.

Chính vào ngày hôm ấy, cây Đại Bồ-đề đã đến Jambukola tại đây. Còn vua Devānaṃpiyatisso, vị vua vui thích trong lợi ích của thế gian,

23.

23.

Sumanā sāmaṇeramhā, pubbe sutatadāgamo;

Maggasirādidinagho, pabhuti vacasādaro.

(Vua) trước đây đã nghe tin về sự kiện ấy từ sa-di Sumana, từ ngày đầu của tháng Migasira, đã chú tâm đến lời báo tin.

24.

24.

Uttaradvārato [Pg.111] yāva, jambukolaṃ mahāpathaṃ;

Vibhūsayitvā sakalaṃ, mahābodhigatāsayo.

Với tâm hướng về cây Đại Bồ-đề, (vua) đã cho trang hoàng toàn bộ con đường lớn từ cửa Bắc cho đến Jambukola.

25.

25.

Samuddāsanasālāya, ṭhāne ṭhatvā mahaṇṇave;

Āgacchantaṃ mahābodhiṃ, mahātheriddhiyā’ddasa.

Đứng tại nơi của ngôi sala Samuddāsana nhìn ra đại dương, (vua) đã nhìn thấy cây Đại Bồ-đề đang đến nhờ vào thần lực của vị Đại Trưởng lão.

26.

26.

Tasmiṃṭhāne katā sālā, pakā setuṃ tamabbhutaṃ;

Samuddāsanasālāti, nāmenā‘si’dha pākaṭā.

Ngôi sala được xây dựng tại nơi ấy để công bố điều kỳ diệu đó, đã trở nên nổi tiếng ở đây với tên gọi là Samuddāsanasālā.

27.

27.

Mahātherānubhāvena, saddhiṃ therehi tehi ca;

Tadaheva’gamā rājā, jambukolaṃ sa senako.

Nhờ oai lực của vị Đại Trưởng lão và cùng với các vị trưởng lão ấy, chính vào ngày hôm đó, đức vua cùng với quân đội đã đến Jambukola.

28.

28.

Mahābodhā gamepīti-vegenu’nno udānayaṃ;

Galappamāṇaṃ salilaṃ, vigāhetvā suviggaho.

Được dâng tràn bởi niềm hỷ lạc mãnh liệt trước sự quang lâm của cây Đại Bồ-đề, vị vua có thân hình đẹp đẽ, trong khi thốt lên lời cảm hứng, đã lội xuống nước sâu đến cổ.

29.

29.

Mahābodhiṃ soḷasahi, kulehi saha muddhanā;

Ādāyo’ropayitvāna, velāyaṃ maṇḍape subhe.

(Vua) cùng với mười sáu gia tộc, sau khi đã đội cây Đại Bồ-đề trên đầu, đã rước lên và cho an vị trong một ngôi đình tráng lệ trên bờ biển.

30.

30.

Ṭhapayitvāna laṃkindo, laṃkārajjena pūjayi;

Soḷasannaṃ samappetvā, kulānaṃ rajjamattano.

Sau khi đã an vị (cây Bồ-đề), vị vua của Laṅkā đã cúng dường bằng vương quyền Laṅkā, sau khi đã trao vương quyền của chính mình cho mười sáu gia tộc.

31.

31.

Sayaṃ dovārikaṭhāne, ṭhatvāna divase tayo;

Tattheva pūjaṃ kāresi, vividhaṃ manujādhipo.

Vị chúa tể của loài người, sau khi tự mình đứng ở vị trí người gác cổng trong ba ngày, đã cho thực hiện nhiều sự cúng dường khác nhau chính tại nơi ấy.

32.

32.

Mahābodhiṃ dasamiyaṃ, āropetvā rathesubhe;

Ānayanto manussindo, dumindaṃ taṃ ṭhapāpayi.

Vào ngày thứ mười, sau khi đã cho đặt cây Đại Bồ-đề lên một cỗ xe tráng lệ, vị vua của loài người, trong khi rước đi, đã cho an vị vị vua cây ấy.

33.

33.

Pācinassa vihārassa, ṭhāne ṭhānavicakkhaṇo;

Pātarāsaṃ pavattesi, sasaṅghassa janassa so.

Vị ấy, bậc thông thạo về các địa điểm, đã cho tiến hành bữa ăn sáng tại nơi của tu viện phía Đông cho dân chúng cùng với Tăng đoàn.

34.

34.

Mahāmahindathere’ttha, kataṃ dasabalena taṃ;

Kathesi nāgadamanaṃ, rañño tassa asesato.

Tại đây, Đại Trưởng lão Mahinda đã thuyết giảng cho vị vua ấy một cách đầy đủ về sự nhiếp phục loài nāga, việc đã được thực hiện bởi Bậc Thập Lực.

35.

35.

Therassa sutvā kāretvā, saññāṇāni tahiṃ tahiṃ;

Paribhuttesu ṭhānesu, nisajjādīhi satthunā.

Sau khi nghe lời của vị Trưởng lão, (nhà vua) đã cho làm các dấu hiệu tại những nơi đây đó, là những địa điểm đã được đức Đạo Sư sử dụng để ngồi xuống và các việc khác.

36.

36.

Tivakkassa brāhmaṇassa, gāmadvāre ca bhūpati;

Ṭhapāpetvā mahābodhiṃ, ṭhānesu tesu tesu ca.

Vị quốc vương đã cho trồng cây Đại Bồ-đề tại cổng làng của vị Bà-la-môn Tivakka và tại những nơi chốn ấy.

37.

37.

Suddhavāluka santhāre, nānāpupphasamākule;

Paggahitadhaje magge, pupphagghikavibhūsite.

(Trên) con đường được rải cát trắng tinh, tràn ngập các loại hoa, được dựng các lá cờ, và được trang hoàng với các cổng chào kết bằng hoa.

38.

38.

Mahābodhiṃ [Pg.112] pūjayanto, rattindiva matandito;

Ānayitvā cuddasiyaṃ, anurādha purantikaṃ.

Vị ấy không mệt mỏi đã cúng dường cây Đại Bồ-đề cả ngày lẫn đêm, và vào ngày thứ mười bốn đã đưa (cây) đến gần kinh thành Anurādha.

39.

39.

Vaḍḍhamānakacchāyāya, puraṃ sādhu vibhūsitaṃ;

Uttarena ca dvārena, pūjayanto pavesiya.

Vị ấy đã cho rước (cây Bồ-đề) vào kinh thành được trang hoàng lộng lẫy ở tại sân Vaḍḍhamānaka qua cổng phía bắc, trong khi đang thực hiện việc cúng dường.

40.

40.

Dakkhiṇena ca dvārena, nikkhamitvā pavesiya;

Mahā meghavanārāmaṃ, catubuddhanisevitaṃ.

Sau khi đi ra bằng cổng phía nam, vị ấy đã cho rước (cây Bồ-đề) vào khu vườn Mahāmeghavana vĩ đại, là nơi đã được bốn vị Phật viếng thăm.

41.

41.

Sumanasseva vacasā, padesaṃ sādhusaṅkhataṃ;

Pubbabodhiṭhitaṭṭhānaṃ, upanetvā manoramaṃ.

Theo lời của (sa-di) Sumana, vị ấy đã đưa (cây Bồ-đề) đến địa điểm đáng ưa thích đã được chuẩn bị chu đáo, là nơi các cây Bồ-đề trong quá khứ đã đứng.

42.

42.

Kulehi so soḷasahi, rājā laṅkāradhārihi;

Oropetvā mahābodhiṃ, patiṭṭhā petu mossajji.

Nhà vua ấy cùng với mười sáu gia tộc đang cầm giữ các vật trang sức, sau khi đã hạ cây Đại Bồ-đề xuống, đã buông ra để cho cây được an vị.

43.

43.

Hatthato muttamattasā, asītiratanaṃ nabhaṃ;

Uggantvāna ṭhitā muñci, chabbaṇṇā rasmiyo subhā.

Ngay khi vừa được buông ra khỏi tay, (cây Bồ-đề) đã bay vút lên không trung tám mươi hắc-tay, đứng yên tại đó và tỏa ra những tia sáng sáu màu rực rỡ.

44.

44.

Dīpe patthariyā’hacca, brahmalokaṃ ṭhitā ahu;

Sūriyatthaṅgamanāyāva, rasmiyo tā manoramā.

Những tia sáng đáng ưa thích ấy đã lan tỏa khắp hòn đảo, vươn đến tận cõi trời Phạm Thiên và tồn tại cho đến khi mặt trời lặn.

45.

45.

Purisā dasasahassāni, pasannā pāṭihāriye;

Vipassitvānā’rahatthaṃ, patvāna idha pabbajuṃ.

Mười ngàn người, với tâm tịnh tín bởi phép lạ, đã tu tập minh sát, đắc quả A-la-hán, và đã xuất gia tại nơi đây.

46.

46.

Orohitvā mahābodhi, sūriyatthaṅgame tato;

Rohiṇiyā patiṭṭhāsi, mahiyaṃ kampi medinī.

Sau đó, vào lúc mặt trời lặn, cây Đại Bồ-đề đã hạ xuống và an vị trên mặt đất dưới chòm sao Rohiṇī. Trái đất đã rung chuyển.

47.

47.

Mūlāni tāni uggantvā, kaṭāhamukhavaṭṭito;

Vinandhantā kaṭāhaṃ taṃ, otariṃsu mahītalaṃ.

Những rễ cây ấy đã mọc ra từ vành miệng của chiếc chậu, xuyên thủng chiếc chậu ấy, và đâm sâu xuống lòng đất.

48.

48.

Patiṭṭhitaṃ mahābodhiṃ, janā sabbe samagatā;

Gandhamālādi pūjāhi, pūjayiṃsu samantato.

Tất cả dân chúng đã tụ hội lại và từ khắp bốn phía đã cúng dường cây Đại Bồ-đề đã được an vị bằng các vật phẩm như hương, hoa, và các thứ khác.

49.

49.

Mahāmegho pavassittha, himagabbhā samantato;

Mahābodhiṃ chādayiṃsu, sītalāni ghanāni ca.

Một đám mây lớn đã trút mưa xuống. Từ khắp bốn phía, những đám mây dày đặc và mát lạnh, chứa đầy sương mù, đã bao phủ cây Đại Bồ-đề.

50.

50.

Sattāhāni mahābodhiṃ, tahiṃyeva adassanā;

Himagabbhe sannisīdi, pasādajananī jane.

Trong bảy ngày, cây Đại Bồ-đề đã ở yên tại đó, không thể nhìn thấy, ẩn mình trong màn sương mù, làm phát sinh niềm tịnh tín trong dân chúng.

51.

51.

Sattāhā tikkame meghā, sabbe apagamiṃsu te;

Mahābodhi ca dissittha, chabbaṇṇā raṃsiyopi ca.

Khi bảy ngày đã trôi qua, tất cả những đám mây ấy đều tan đi; và cây Đại Bồ-đề cùng với những tia sáng sáu màu đã hiện ra.

52.

52.

Mahāmahindattheroca, saṅghamittā ca bhikkhunī;

Tatthā’gañchuṃsaparisā, rājā saparisopi ca.

Đại Trưởng lão Mahinda và Tỳ-khưu-ni Saṅghamittā cùng với đoàn tùy tùng của họ đã đến nơi ấy, và nhà vua cũng đến cùng với đoàn tùy tùng của mình.

53.

53.

Khattiyā [Pg.113] kājaraggāme, candanaggāma khattiyā;

Tivakka brāhmaṇo ceva, dīpavāsī janāpi ca.

Các vị Sát-đế-lỵ ở làng Kājara, các vị Sát-đế-lỵ ở làng Candana, và cả vị Bà-la-môn Tivakka, cùng với dân chúng trên đảo cũng (đã đến).

54.

54.

Devānubhāvenā’gañchuṃ, mahābodhi mahussukkā;

Mahāsamāgame tasmiṃ, pāṭihāriyavimhite.

Nhờ oai lực của chư thiên, họ đã đến dự đại lễ hội của cây Đại Bồ-đề, trong cuộc đại hội ấy, họ đã kinh ngạc trước phép lạ.

55.

55.

Pakkaṃ pācinasākhāya, pekkhataṃ pakka’makkhataṃ;

Thero patantamādāya, ropetuṃ rājino adā.

Trong khi mọi người đang nhìn, một quả chín không tì vết từ cành phía đông (rơi xuống). Vị Trưởng lão đã nhặt lấy quả đang rơi và trao cho nhà vua để trồng.

56.

56.

Paṃsūnaṃ gandhamissānaṃ, puṇṇe soṇṇa kaṭāhake;

Mahāsanassa ṭhāne taṃ, ṭhapitaṃ ropa’yissaro.

Vị chúa tể đã trồng quả ấy, sau khi đặt nó vào trong một chiếc chậu bằng vàng chứa đầy đất đã được trộn với hương liệu, tại nơi có pháp tòa lớn.

57.

57.

Pekkhataṃyeva sabbesaṃ, uggantvā aṭṭha aṅkurā;

Jāyiṃsu bodhitaruṇā, aṭṭhaṃsu catuhatthakā.

Ngay trong khi tất cả mọi người đang nhìn, tám mầm non đã mọc lên; những cây Bồ-đề non đã sinh trưởng và đứng cao bốn hắc-tay.

58.

58.

Rājā te bodhitaruṇe, disvā vimhitamānaso;

Setacchattena pūjesi, abhisekamadāsi ca.

Nhà vua, khi nhìn thấy những cây Bồ-đề non ấy, tâm trí đầy kinh ngạc, đã cúng dường bằng một chiếc lọng trắng và đã thực hiện lễ quán đảnh.

59.

59.

Patiṭṭhāpesi aṭṭhannaṃ, jambukolamhi paṭṭane;

Mahābodhi ṭhita ṭhāne, nāvāyo rohane tadā.

Vị ấy đã cho trồng một trong tám (cây con) tại thương cảng Jambukola, ở nơi cây Đại Bồ-đề đã đứng khi được trồng xuống từ con tàu lúc bấy giờ.

60.

60.

Tivakkabrāhmaṇagāme, thūpārāme tatheva ca;

Issarasamaṇārāme, paṭhame cetiyaṅgaṇe.

(Và các cây khác được trồng) tại làng của Bà-la-môn Tivakka, cũng như tại tu viện Thūpārāma, tại tu viện Issarasamaṇa, và tại sân của ngôi tháp đầu tiên.

61.

61.

Cetiya pabbatā rāme, tathā kājaragāmake;

Candanagāmake cāti, ekekaṃ bodhilaṭṭhikaṃ.

Và mỗi nơi một cây Bồ-đề non (đã được trồng) tại tu viện ở núi Cetiya, cũng như tại làng Kājara, và tại làng Candana.

62.

62.

Sesā catupakkajātā, dvattiṃsa bodhilaṭṭhiyo;

Samantā yojanaṭhāne, vihāresu tahiṃ tahiṃ.

Ba mươi hai cây Bồ-đề non còn lại, mọc lên từ bốn quả khác, (đã được trồng) tại các tu viện đây đó trong phạm vi một do-tuần xung quanh.

63.

63.

Dīpāvāsī janasseva, hitatthāya patiṭṭhite;

Mahābodhi dumindamhi, sammāsambuddha tejasā.

Do oai lực của bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, (những cây con) từ cây Đại Bồ-đề, vua của các loài cây, đã được trồng vì lợi ích của dân chúng trên đảo.

64.

64.

Anulāsāsa parisā, saṅghamittāya theriyā;

Santike pabbajitvāna, arahattamapāpuṇi.

Bà Anulā và đoàn tùy tùng, sau khi đã xuất gia với Trưởng lão ni Saṅghamittā, đã chứng đắc quả vị A-la-hán.

65.

65.

Ariṭṭho so pañcasata-parivāro ca khattiyo;

Therantike pabbajitvā, arahattamapāpuṇi.

Vị Sát-đế-lỵ Ariṭṭha ấy cùng với đoàn tùy tùng năm trăm người đã xuất gia nơi vị Trưởng lão và đã chứng đắc A-la-hán quả.

66.

66.

Yāni seṭṭhikulāna’ṭṭha-mahābodhimidhāharuṃ;

Bodhāharakulānīti, tāni tena pavuccare.

Tám gia tộc trưởng giả nào đã mang cây Đại Bồ-đề đến đây, do đó, các gia tộc ấy được gọi là các gia tộc mang cây Bồ-đề.

67.

67.

Upāsikā vihāroti, ñāte bhikkhunupassaye;

Sasaṅghā saṅghamittā sā, mahātherī tahiṃ vasi.

Vị Đại Trưởng lão ni Saṅghamittā ấy cùng với Tăng chúng đã trú ngụ tại đó, trong tu viện Ni được biết đến với tên gọi là tu viện Upāsikā.

68.

68.

Agārattayapāmokkhe[Pg.114], agāre tattha kārayi;

Dvādasa tesu ekasmiṃ, mahāgāre ṭhapāpayi.

Ngài đã cho xây dựng mười hai ngôi nhà tại đó. Trong một ngôi nhà lớn trong số ấy, ngài đã cho thiết lập ba ngôi nhà chính.

69.

69.

Mahābodhisametāya, nāvāya kūpayaṭṭhikaṃ;

Ekasmiṃ piya mekasmiṃ, arittaṃ tehi teviduṃ.

Trong một ngôi nhà, họ đã đặt cột buồm của con tàu đã cùng đến với cây Đại Bồ-đề; trong một ngôi nhà khác, họ đã đặt bánh lái. Do đó, người ta biết đến chúng (với những tên gọi ấy).

70.

70.

Jāte aññanikāyepi, agārā dvādasāpi te;

Hatthāḷaka bhikkhunīhi, vaḷañjayiṃsu sabbadā.

Ngay cả khi các bộ phái khác đã phát sinh, mười hai ngôi nhà ấy vẫn luôn được các vị Tỳ-khưu-ni của phái Hatthāḷhaka sử dụng.

71.

71.

Rañño maṅgalahatthi so, vicaranto yathāsukhaṃ;

Purassa ekapassamhi, kandarantamhi sītale.

Con voi báu của đức vua, trong khi đi lang thang tùy thích, (đã dừng lại) ở một bên của thành phố, trong một hang động mát mẻ.

72.

72.

Kadambapupphagumbante, aṭṭhāsi gocaraṃ caraṃ;

Hatthiṃ tattharataṃ ñatvā, akaṃsu tattha āḷhakaṃ.

Nó đã đứng lại ở rìa một bụi cây Kadamba đang trổ hoa, trong khi đang đi tìm thức ăn. Biết được con voi thích thú nơi ấy, người ta đã xây một chuồng voi tại đó.

73.

73.

Atheka divasaṃ hatthī, nagaṇhi kabaḷāni so;

Dīpappasādakaṃ theraṃ, rājā so pucchitaṃ mataṃ.

Rồi một ngày nọ, con voi ấy đã không nhận lấy các vắt thức ăn. Đức vua đã hỏi ý kiến của vị Trưởng lão, người đã làm cho hòn đảo được trong sáng.

74.

74.

Kadambapupphagumbasmiṃ, thūpassa karaṇaṃ karī;

Icchatīti mahāthero, mahārājassa abravi.

Vị Đại Trưởng lão đã thưa với đức vua rằng: 'Con voi muốn việc xây dựng một bảo tháp được thực hiện tại bụi cây Kadamba đang trổ hoa.'

75.

75.

Sadhātukaṃ tattha thūpaṃ, thūpassa gharameva ca;

Khippaṃ rājā akāresi, niccaṃ janahiterato.

Đức vua, người luôn hoan hỷ trong việc mưu cầu lợi ích cho dân chúng, đã nhanh chóng cho xây dựng tại đó một bảo tháp có chứa xá-lợi và một ngôi tháp điện.

76.

76.

Saṅghamittā mahātherī, suññāgārābhilāsinī;

Ākiṇṇattā vihārassa, vussamānassa tassa sā.

Vị Đại Trưởng lão ni Saṅghamittā, người ưa thích nơi ở vắng vẻ, do tu viện ấy, nơi bà đang trú ngụ, đã trở nên đông đúc,

77.

77.

Vuddhatthinī sāsanassa, bhikkhunīnaṃ hitāya ca;

Bhikkhunupassayaṃ aññaṃ, icchamānā vicakkhaṇā.

vị ni thông thái ấy, mong muốn sự tăng trưởng của giáo pháp và lợi ích cho các Tỳ-khưu-ni, đã mong muốn một tu viện Ni khác.

78.

78.

Gantvā cetiyagehaṃ taṃ, pavivekasukhaṃ bhusaṃ;

Divāvihāraṃ kappesi, vihārakusalā’malā.

Vị ni trong sạch, thiện xảo trong việc trú ngụ, đã đi đến tháp điện ấy và đã thực hiện việc an trú ban ngày, (hưởng) niềm vui của sự độc cư một cách trọn vẹn.

79.

79.

Theriyā vandanatthāya, rājā bhikkhunupassayaṃ;

Gantvā tattha gataṃ sutvā, gantvāna tattha vandiya.

Đức vua, để đảnh lễ vị Trưởng lão ni, đã đi đến tu viện Ni. Nghe tin bà đã đi đến nơi kia, ngài đã đi đến đó và đảnh lễ.

80.

80.

Sammoditvā tāya saddhiṃ, tatthāgamanakāraṇaṃ;

Tassā ñatvā adhippāyaṃ, adhippāya vidū vidū.

Sau khi trò chuyện thân mật với bà, vị vua thông thái, người thấu hiểu ý định, đã biết được ý định của bà và lý do bà đến đó.

81.

81.

Samantā thūpagehassa, rammaṃ bhikkhunupassayaṃ;

Devānaṃpiyatisso so, mahārājā akārayi.

Đại vương Devānaṃpiyatissa ấy đã cho xây dựng một tu viện Ni khả ái ở xung quanh tháp điện.

82.

82.

Hatthāḷhakasamīpamhi[Pg.115], kato bhikkhunupassayo;

Hatthāḷhakavihāroti, vissuto āsi tena so.

Tu viện Ni được xây dựng ở gần chuồng voi Hatthāḷhaka; do đó, nó đã trở nên nổi tiếng với tên gọi là tu viện Hatthāḷhaka.

83.

83.

Sumittā saṅghamittā sā, mahātherī mahāmatī;

Tasmiñhi vāsaṃ kappesi, ramme bhikkhunupassaye.

Vị Đại Trưởng lão ni Saṅghamittā, người bạn tốt, bậc đại trí, đã an trú trong tu viện Ni khả ái ấy.

84.

84.

Evaṃ laṃkā lokahitaṃ sāsanavuddhiṃ;

Saṃsodhento esa mahābodhi dumindo;

Laṃkādīpe ramme mahāmeghavanasmiṃ,Aṭṭhā sīghaṃ kālamanekabbhūtayuttoti.

Như vậy, vị vua cây Đại Bồ-đề này, trong khi thanh lọc (giáo pháp) vì lợi ích của thế gian và sự tăng trưởng của giáo pháp ở Laṅkā, đã nhanh chóng an vị tại khu vườn Mahāmeghavana khả ái ở đảo Laṅkā, cùng với nhiều phép lạ, trong một thời gian dài.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

(Được soạn) trong bộ Đại Sử vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện trí.

Bodhiāgamano nāma

Tên gọi là Sự Đến Của Cây Bồ-đề

Ekūnavīsatimo paricchedo.

Chương thứ Mười Chín.

Vīsatima pariccheda

Chương thứ Hai Mươi

Theraparinibbānaṃ

Sự Bát-niết-bàn của vị Trưởng lão

Aṭṭhārasamhi vassamhi, dhammāsokassa rājino;

Mahāmeghavanārāme, mahābodhi patiṭṭhati.

Vào năm thứ mười tám của đức vua Dhammāsoka, cây Đại Bồ-đề được an vị tại khu vườn Mahāmeghavana.

Tato dvādasame vasse, mahesī tassa rājino;

Piyā asandhīmittā sā, matā sambuddhamāmakā.

Sau đó, vào năm thứ mười hai, vị hoàng hậu khả ái của đức vua ấy, tên là Asandhimittā, một tín đồ của đấng Chánh Đẳng Giác, đã qua đời.

Tato catutthe vassamhi, dhammāsoko mahīpati;

Tissarakkha mahesitte, ṭhapesi visamāsayaṃ.

Sau đó, vào năm thứ tư, quốc vương Dhammāsoka đã tấn phong Tissarakkhā, người có ý định xấu xa, lên ngôi vị hoàng hậu.

Tato tu tatiye vasse, sābālā rūpamāninī;

‘‘Mayāpi ca ayaṃ rājā, mahābodhiṃ ma māyati’’.

Sau đó, vào năm thứ ba, người đàn bà ngu dốt và kiêu hãnh về nhan sắc ấy (đã nghĩ rằng): 'Đức vua này yêu cây Đại Bồ-đề hơn cả ta'.

Iti kodhavasaṃ gantvā, attano’nattha kārikā;

Maṇḍukaṇṭakayogena, mahābodhi maghā tayi.

Do đó, đi đến chỗ bị cơn giận chi phối, người gây ra sự bất hạnh cho chính mình ấy đã hủy hoại cây Đại Bồ-đề bằng cách dùng một chiếc gai mandu.

Tato [Pg.116] ca tutthevassamhi, dhammā soko mahāyaso;

Anicca tāva saṃpatto, sattatiṃsasamā ime.

Và sau đó, vào năm thứ ba mươi bảy, vua Dhammāsoka đại danh tiếng đã băng hà. Những vị này (các trưởng lão) có ba mươi bảy tuổi hạ.

Devānaṃ piyatisso tu, rājā dhammaguṇe rato;

Mahāvihāre navakammaṃ, tathā cetiyapabbate.

Vua Devānampiyatissa, người ưa thích các đức hạnh của Giáo Pháp, (đã cho thực hiện) công việc mới ở tu viện Mahāvihāra và cũng như vậy ở núi Cetiyapabbata.

Thūpārāme navakammaṃ, niṭṭhāpetvā yathārahaṃ;

Dīpappasādakaṃ theraṃ, pucchi pucchitakovidaṃ.

Sau khi hoàn tất công việc mới ở Thūpārāma một cách thích đáng, ngài đã hỏi vị Trưởng lão, người làm trong sáng hòn đảo, bậc thiện xảo trong việc được hỏi.

Kārāpessamahaṃ bhante, vihāresu bahū idha;

Patiṭṭhāpetuṃ thūpesu, kathaṃ lacchāma dhātuyo.

Kính bạch ngài, con sẽ cho xây dựng nhiều tu viện ở đây. Làm thế nào chúng con có thể có được xá-lợi để tôn trí trong các bảo tháp?

10.

10.

Sambuddhapattaṃ pūretvā, sumanenā’haṭā idha;

Cetiyapabbate rāja, ṭhapitā atthi dhātuyo.

Tâu đại vương, có các xá-lợi đã được tôn trí ở núi Cetiyapabbata, là những xá-lợi do sa-di Sumana mang đến đây sau khi làm đầy bình bát của đức Phật Toàn Giác.

11.

11.

Hatthikkhandhe ṭhapetvā tā, dhātuyo idha āhara;

Iti vutto satherena, tathā āhari dhātuyo.

Hãy đặt các xá-lợi ấy lên lưng voi và mang đến đây. Được vị Trưởng lão nói như vậy, nhà vua đã mang các xá-lợi đến theo cách ấy.

12.

12.

Vihāre kārayitvāna, ṭhāne yojanayojane;

Dhātuyo tattha thūpesu, nidhāpesi yathārahaṃ.

Sau khi cho xây dựng các tu viện ở những nơi cách nhau mỗi do-tuần, nhà vua đã cho an vị các xá-lợi vào các bảo tháp ở đó một cách thích đáng.

13.

13.

Sambuddhabhuttapattaṃ tu, rājavatthughare subhe;

Ṭhapayitvāna pūjesi, nānāpūjāhi sabbadā.

Còn bình bát mà đức Phật Toàn Giác đã dùng, sau khi cho tôn trí ở trong cung điện hoàng gia xinh đẹp, nhà vua đã luôn luôn cúng dường bằng nhiều vật phẩm cúng dường khác nhau.

14.

14.

Pañcasatehi’ssareti, mahātherassa santike;

Pabbajjavasitaṭhāne, issarasamaṇako ahu.

Nơi mà năm trăm vị quyền quý đã xuất gia với sự hiện diện của ngài Đại Trưởng lão đã trở thành (tu viện) Issarasamaṇaka.

15.

15.

Pañcasatehi vassehi, mahātherassa santike;

Pabbajjavasitaṭhāne, tathā vassagiri ahu.

Tương tự, nơi mà năm trăm vị thuộc giai cấp Vessa đã xuất gia với sự hiện diện của ngài Đại Trưởng lão đã trở thành (tu viện) Vassagiri.

16.

16.

Yā yā mahāmahindena, therena vasitā guhā;

Sapabbatavihāresu, sā mahindaguhā ahu.

Bất cứ hang động nào trong các tu viện trên núi mà ngài Trưởng lão Mahāmahiṇḍa đã ở, hang động ấy đã trở thành (được gọi là) Mahindaguhā.

17.

17.

Mahāvihāraṃ paṭhamaṃ, dutiyaṃ cetiyavhayaṃ;

Thūpārāmaṃ tu tatiyaṃ, thūpapubbaṅgamaṃ subhaṃ.

Thứ nhất là Mahāvihāra, thứ hai là (tu viện) có tên Cetiyavihāra, thứ ba là Thūpārāma, nơi tốt đẹp có bảo tháp là hàng đầu.

18.

18.

Catutthaṃ tu mahābodhi-patiṭṭhāpanameva ca;

Thūpaṭhānīyabhūtassa, pañcamaṃ pana sādhukaṃ.

Thứ tư là việc tôn trí cây Đại Bồ-đề. Và thứ năm là (việc) tốt đẹp tại nơi đã trở thành địa điểm của bảo tháp.

19.

19.

Mahācetiyaṭhānamhi, silāthūpassa cāruno;

Sambuddhagīvādhātussa, patiṭṭhāpanameva ca.

...(tức là) việc tôn trí xá-lợi xương cổ của đức Phật Toàn Giác trong bảo tháp bằng đá xinh đẹp tại địa điểm của Đại Bảo Tháp.

20.

20.

Issarasamaṇaṃ [Pg.117] chaṭṭhaṃ, tissavāpintusattamaṃ;

Aṭṭhamaṃ paṭhamaṃ thūpaṃ, navamaṃ vassagirivhayaṃ.

Thứ sáu là (tu viện) Issarasamaṇa, thứ bảy là hồ Tissavāpi, thứ tám là Bảo tháp Thứ nhất, thứ chín là (tu viện) có tên Vassagiri.

21.

21.

Upāsikāvhayaṃ rammaṃ, tathā hatthāḷhakavhayaṃ;

Bhikkhunupassake dve’me, bhikkhunī phāsukāraṇā.

(Nhà vua đã cho xây) hai ni viện này là (ni viện) Upāsikā xinh đẹp và (ni viện) có tên Hatthāḷhaka, vì sự an lạc của các vị tỳ-khưu-ni.

22.

22.

Hatthāḷhake osaritvā, bhikkhunīnaṃ upassaye;

Gantvāna bhikkhusaṅghena, bhattaggahaṇakāraṇā.

Vì lý do nhận vật thực cùng với Tăng chúng tỳ-khưu, sau khi đã đi đến ni viện của các tỳ-khưu-ni tại Hatthāḷhaka,

23.

23.

Hattasālaṃ sūpahāraṃ, mahāpāḷikanāmakaṃ;

Sabbupakaraṇūpetaṃ, sampattaparicārikaṃ.

(nhà vua đã cho xây) trai đường có tên là Mahāpāḷi, nơi có các món ăn và cà-ri, được trang bị đầy đủ mọi vật dụng, và có các người phục vụ sẵn sàng.

24.

24.

Tathā bhikkhusahassassa, saparikkhāramuttamaṃ;

Pavāraṇāya dānañca, anuvassakameva ca.

Và cũng như vậy, (nhà vua đã thiết lập) việc cúng dường vào lễ Pavāraṇā hàng năm cho một ngàn vị tỳ-khưu, gồm những vật dụng tốt nhất.

25.

25.

Nāgadīpe jambukola-vihāraṃ ta mhipaṭṭane;

Tissamahāvihārañca, pācīnārāma meva ca.

(Nhà vua đã cho xây) tu viện Jambukola-vihāra ở thương cảng tại Nāgadīpa, và Tissamahāvihāra, và cả Pācīnārāma.

26.

26.

Iti etāni kammāni, laṃkājanahitatthiko;

Devānaṃpiyatisso so, laṃkindo puññapaññavā.

Vị vua của Laṅkā ấy, Devānampiyatissa, người có phước báu và trí tuệ, người mong muốn lợi ích cho dân chúng Laṅkā, (đã thực hiện) những công việc này như vậy.

27.

27.

Paṭhameyeva vassamhi, kārāpesi guṇappiyo;

Yāva jīvantunekāni, puññakammāni ācini.

Vị vua yêu mến đức hạnh ấy đã cho thực hiện (những việc này) ngay trong năm đầu tiên (của triều đại). Cho đến trọn đời, ngài đã tích lũy vô số công đức.

28.

28.

Ayaṃ dīpo ahu ṭhito, vijite tassa rājino;

Vassāni cattālīsaṃ so, rājā rajjamakārayi.

Hòn đảo này đã được thiết lập vững chắc trong lãnh thổ của vị vua ấy. Vị vua ấy đã trị vì trong bốn mươi năm.

29.

29.

Tassa’cca ye taṃ kaniṭṭho, uttiyo iti vissuto;

Rājaputto aputtaṃ taṃ, rajjaṃ kāresi sādhukaṃ.

Sau khi vị vua ấy băng hà, người em trai của ngài, vị hoàng tử nổi tiếng tên là Uttiya, đã cai trị vương quốc một cách tốt đẹp, vì ngài không có con trai.

30.

30.

Mahāmahindatthero tu, jinasāsanamuttamaṃ;

Pariyattiṃ paṭipattiṃ, paṭivedhañca sādhukaṃ.

Về phần ngài Đại Trưởng lão Mahāmahiṇḍa, ngài đã (làm sáng tỏ) giáo pháp tối thượng của Đấng Chiến Thắng: pháp học, pháp hành, và pháp thành một cách tốt đẹp.

31.

31.

Laṃkādīpamhi dīpetvā, laṃkādīpo mahāgaṇi;

Laṃkāyaso satthu kappo, katvā laṃkāhitaṃ bahuṃ.

Sau khi làm sáng tỏ (giáo pháp) ở đảo Laṅkā, vị Trưởng lão vĩ đại, ngọn đèn của đảo Laṅkā, người có danh tiếng ở Laṅkā, người giống như đức Đạo Sư, đã thực hiện nhiều điều lợi ích cho Laṅkā.

32.

32.

Tassa uttiyarājassa, jayavassamhi aṭṭhame;

Antovassaṃ saṭṭhivasso, cetiyapabbate vasaṃ.

Vào năm trị vì thứ tám của vua Uttiya, trong mùa an cư, khi được sáu mươi tuổi, ngài (Trưởng lão) đang cư ngụ tại Cetiyapabbata.

33.

33.

Assayujassa māsassa, sukkapakkhaṭhame dine;

Parinibbāyite netaṃ, dinaṃ tannāmakaṃ ahu.

Vào ngày thứ tám của nửa tháng sáng trong tháng Assayuja, vị lãnh đạo ấy đã nhập Niết-bàn. Ngày ấy đã trở thành (ngày) mang tên của ngài.

34.

34.

[Nibbutassa [Pg.118] mahindassa, aṭṭhamiyaṃ dine pana,Tena taṃ divasaṃ nāma, aṭṭhamiyāti sammataṃ.]

[Và vào ngày thứ tám, khi ngài Mahinda đã tịch diệt, do đó, ngày ấy được xem là ngày thứ tám (Aṭṭhamī).]

35.

35.

Taṃ sutvā uttiyo rājā, sokasallasamappito;

Gantvāna theraṃ vanditvā kanditvā bahudhā bahuṃ.

Nghe tin ấy, vua Uttiya, bị mũi tên sầu muộn xuyên thấu, đã đi đến, đảnh lễ ngài Trưởng lão, và đã khóc than rất nhiều theo nhiều cách.

36.

36.

Āsittagandhatelāya, bahuṃ sovaṇṇadoṇiyā;

Theradebhaṃ khipāpetvā, taṃ doṇiṃ sādhuphussitaṃ.

Sau khi đã cho đặt nhục thân của vị Trưởng Lão vào trong một cái máng lớn bằng vàng được đổ đầy dầu thơm, cái máng ấy đã được niêm phong kỹ lưỡng.

37.

37.

Sovaṇṇakūṭāgāramhi, ṭhapāpetvā alaṅkate;

Kūṭāgāraṃ gāhayitvā, kārento sādhukīḷitaṃ.

Sau khi đã cho đặt (cái máng) vào trong một tòa điện thờ bằng vàng được trang hoàng, (nhà vua) đã cho khiêng tòa điện thờ ấy đi và đã tổ chức một cuộc lễ hội long trọng.

38.

38.

Mahatā ca janoghena, āgatenatato tato;

Mahatā ca baloghena, kārento pūjanāvidhiṃ.

Cùng với một đám đông dân chúng vĩ đại đã đến từ khắp nơi và cùng với một đoàn quân hùng hậu, (nhà vua) đã cho cử hành nghi thức cúng dường.

39.

39.

Alaṅkatena maggena, bahudhā’laṅkataṃ puraṃ;

Ānayitvāna nagare, cāretvā rājavīthiyo.

Sau khi đã đưa (tòa điện thờ) vào trong kinh thành được trang hoàng theo nhiều cách, (nhà vua) đã cho rước đi qua các đường phố hoàng gia trên con đường đã được trang trí.

40.

40.

Mahāvihāraṃ ānetvā, ettha pañhambamāḷake;

Kuṭāgāraṃ ṭhapāpetvā, sattāhaṃ so mahīpati.

Vị quốc vương ấy, sau khi đã đưa (tòa điện thờ) đến Đại Tự, đã cho đặt tòa điện thờ tại đây, trên sân Pañhambamāḷaka, trong bảy ngày.

41.

41.

Toraṇaddhajapupphehi, gandhapuṇṇaghaṭehi ca;

Vihārañca samantā ca, maṇḍihaṃ yojanattayaṃ.

Ngôi tự viện và khu vực xung quanh trong phạm vi ba do tuần đã được trang hoàng với các cổng chào, cờ phướn, hoa lá, và với các bình đầy hương liệu.

42.

42.

Ahu rājānubhāvena, dīpantu sakalaṃ pana;

Ānubhāvena devānaṃ, tathevā’laṅkataṃ ahu.

Do oai lực của nhà vua, (khu vực ấy) đã được (trang hoàng). Tuy nhiên, toàn thể hòn đảo, do oai lực của chư thiên, cũng đã được trang hoàng như vậy.

43.

43.

Nānāpūjaṃ kārayitvā, sattāhaṃ so mahīpati;

Puratthimadisābhāge, therānaṃ baddhamāḷake.

Vị quốc vương ấy, sau khi đã cho thực hiện các lễ cúng dường khác nhau trong bảy ngày, tại phía đông, trên sân được xây dựng cho các vị Trưởng Lão.

44.

44.

Kāretvā gandhacitakaṃ, mahāthūpaṃ padakkhiṇaṃ;

Karonto tattha netvā taṃ, kūṭāgāraṃ manoramaṃ.

(Nhà vua) đã cho dựng một giàn hỏa táng bằng gỗ thơm, và trong khi đi nhiễu quanh Đại Tháp, ngài đã đưa tòa điện thờ xinh đẹp ấy đến đó.

45.

45.

Citakamhi ṭhapāpetvā, sakkāraṃ antimaṃ akā;

Cetiyañcettha kāresi, gāhā petvāna dhātuyo.

Sau khi đã cho đặt (tòa điện thờ) lên giàn hỏa táng, ngài đã thực hiện các nghi lễ tôn kính cuối cùng. Và tại đây, sau khi đã cho thu nhặt xá lợi, ngài đã cho xây dựng một bảo tháp.

46.

46.

Upaḍḍhadhātuṃ [Pg.119] gāhetvā, cetiye pabbatepi ca;

Sabbesu ca vihāresu, thūpe kāresi khattiyo.

Vị vua dòng Sát-đế-lỵ ấy, sau khi đã lấy một nửa số xá lợi, đã cho xây dựng các bảo tháp tại Cetiyapabbata và tại tất cả các ngôi tự viện.

47.

47.

Isino dehanikkhepa-kataṭhānañhi tassa taṃ;

Vuccate bahumānena, isibhūmaṅganaṃ iti.

Thật vậy, nơi mà nhục thân của vị tiên nhân đã được đặt xuống ấy được gọi với lòng tôn kính lớn lao là Isibhūmaṅgana (Sân Tiên Nhân).

48.

48.

Tato pabhutya’riyānaṃ, samantā yojanattaye;

Sarīraṃ āharitvāna, tamhi desamhi ḍayhati.

Kể từ đó, nhục thân của các bậc Thánh nhân từ khu vực xung quanh trong phạm vi ba do tuần, sau khi được đưa về, đều được hỏa táng tại nơi ấy.

49.

49.

Saṅghamittā mahātherī, mahā’bhiññā mahāmatī;

Katvā sāsanakiccāni, tathā lokahitaṃ bahuṃ.

Vị Đại Trưởng Lão Ni Saṅghamittā, bậc có đại thần thông, đại trí tuệ, sau khi đã hoàn thành các phận sự của giáo pháp và cũng như nhiều việc lợi ích cho thế gian.

50.

50.

Ekūnasaṭṭhivassā sā, uttiyasse’va rājino;

Vassamhi navame kheme, hatthāḷhakaupassaye.

Vị ni ấy, vào năm thứ năm mươi chín tuổi, trong năm thứ chín an bình của triều vua Uttiya, tại ni viện Hatthāḷhaka.

51.

51.

Vasantī parinibbāyī, rājā tassāpi kārayi;

Therassa viya sattāhaṃ, pūjāsakkāra muttamaṃ.

Trong khi đang trú ngụ (tại đó), đã nhập diệt. Nhà vua cũng đã cho tổ chức lễ cúng dường và tôn kính tối thượng cho vị ni ấy trong bảy ngày, giống như đã làm cho vị Trưởng Lão.

52.

52.

Sabbā alaṅkatā laṃkā, therassa viya āsi ca;

Kūṭāgāragataṃ theri-dehaṃ sattadinaccaye.

Toàn thể xứ Laṅkā đã được trang hoàng, cũng giống như trường hợp của vị Trưởng Lão. Vào cuối bảy ngày, nhục thân của vị Trưởng Lão Ni được đặt trong một tòa điện thờ.

53.

53.

Nikkhāmetvāna nagaraṃ, thūparāma puratthato;

Cittasālā samīpamhi, mahābodhipa dassaye.

(Nhà vua) đã cho đưa (nhục thân) ra khỏi kinh thành, đến phía đông của Thūpārāma, gần Cittasālā, tại nơi có thể nhìn thấy cây Đại Bồ Đề.

54.

54.

Theriyā vuṭṭhaṭhānamhi, aggikicca makārayi;

Thūpañca tattha kāresi, uttiyo so mahīpati.

Vị quốc vương Uttiya ấy đã cho thực hiện nghi lễ hỏa táng tại nơi đã được chỉ định cho vị Trưởng Lão Ni. Và ngài cũng đã cho xây dựng một bảo tháp tại đó.

55.

55.

Pañcāpi te mahātherā, therāriṭṭhādayopi ca;

Tathā’neka sahassāni, bhikkhu khīṇāsavāpi ca.

Cả năm vị Đại Trưởng Lão ấy, và các vị Trưởng Lão bắt đầu với ngài Ariṭṭha, cũng như nhiều ngàn vị Tỳ khưu đã là bậc Lậu Tận.

56.

56.

Saṅghamittā pabhutiyo, tā ca dvādasatheriyo;

Khīṇāsavā bhikkhuniyo, sahassāni bahūni ca.

Bắt đầu với ngài Saṅghamittā, mười hai vị Trưởng Lão Ni ấy, và nhiều ngàn vị Tỳ khưu ni đã là bậc Lậu Tận.

57.

57.

Bahussutā mahāpaññā, vinayādijānāgamaṃ;

Jotayitvāna kālena, payātā’niccatāvasaṃ.

(Các vị ấy) là những bậc đa văn, có trí tuệ lớn, am tường Luật tạng và các kinh điển khác, sau khi đã làm rạng rỡ (giáo pháp) trong một thời gian, đã theo lẽ vô thường (viên tịch).

58.

58.

Dasavassāni so rājā, rajjaṃ kāresi uttiyo;

Evaṃ aniccatā esā, sabbalokavināsinī.

Vị vua Uttiya ấy đã trị vì vương quốc trong mười năm. Như vậy, sự vô thường này là thứ hủy diệt tất cả các thế giới.

59.

59.

Taṃ [Pg.120] etaṃ atisāhasaṃ atibalaṃ na vāriyaṃ naro;

Jānantopi aniccataṃ bhavagate nibbindateneva ca;

Nibbindo viratiṃ ratiṃ na kurute pāpehi puññehi ca;

Tasse’sāatimohajālabalatājānampi sammuyhatīti.

Sự vô thường này thật táo bạo, thật mạnh mẽ, con người không thể ngăn cản. Dù biết về lẽ vô thường, người ta vẫn không nhàm chán đối với sự hiện hữu trong các cõi. Vì không nhàm chán, người ta không tìm thấy niềm vui trong việc từ bỏ điều ác và làm điều thiện. Đối với người như vậy, sức mạnh của tấm lưới si mê vĩ đại này làm mê mờ ngay cả người có trí.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn ra vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành.

Theraparinibbānaṃ nāma

có tên là Sự Viên Tịch Của Các Vị Trưởng Lão.

Vīsatimo paricchedo.

Chương Thứ Hai Mươi.

Ekavīsatima pariccheda

Chương Thứ Hai Mươi Mốt

Vañca rājako

Năm Vị Vua

Uttiyassa [Pg.120] kaniṭṭho tu, mahāsivo tadaccaye;

Dasa vassāni kāresi, rajjaṃ sujana sevako.

Sau khi vua Uttiya băng hà, em trai của ngài là Mahāsiva, một người phục vụ cho những người thiện lành, đã trị vì vương quốc trong mười năm.

Bhaddasālamhi so there, pasīditvā manoramaṃ;

Kāresi purimāyantu, vihāraṃ nagaraṅgaṇaṃ.

Vị trưởng lão ấy, với tâm hoan hỷ, đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá khả ái tại Bhaddasāla, trong khu vực phía đông của kinh thành.

Mahāsivakaniṭṭho tu, suratisso tadaccaye;

Dasavassāni kāresi, rajjaṃ puññesu sādaro.

Sau khi vị vua ấy băng hà, người em trai của Mahāsiva là Suratissa, một người có lòng nhiệt thành đối với các việc phước thiện, đã trị vì trong mười năm.

Dakkhiṇāya disāyaṃ so, vihāraṃ nagaraṃ gaṇaṃ;

Purimāya hatthikkhandhañca, gokaṇṇagirimeva ca.

Vị ấy đã xây dựng tịnh xá Nagaraṅgaṇa ở phương nam, tịnh xá Hatthikkhandha và Gokaṇṇagiri ở phương đông.

Vaṅguttare pabbatamhi, pācina pabbatavhayaṃ;

Raheṇakasamīpamhi, tathā koḷambakāḷakaṃ.

Trên núi Vaṅguttara, ngài đã xây tịnh xá tên là Pācinapabbata; và gần Raheṇaka, ngài đã xây tịnh xá Koḷambakāḷaka.

Ariṭṭhapāde maṃ gulakaṃ, purimāya’ccha gallakaṃ;

Girinelapanāyakaṇḍaṃ, nagarassuttharāya tu.

Ngài đã xây tịnh xá Maṅgulaka tại Ariṭṭhapāda, tịnh xá Acchagallaka ở phía đông; còn ở phía bắc của kinh thành là tịnh xá Girinelapanāyakaṇḍa.

Pañcasatā [Pg.121] neva mādi-vihāre puthavī pati;

Gaṅgāya orapārañhi, laṃkādīpe tahiṃ tahiṃ.

Vị quốc vương ấy đã cho xây dựng năm trăm ngôi tịnh xá như thế ở nơi này nơi kia trên đảo Laṅkā, trên cả hai bờ của sông Gaṅgā.

Pure rajjā ca rajje ca, saṭṭhīvassāni sādhukaṃ;

Kāresi ramme dhammena, ratanattaya gāravo.

Với lòng tôn kính Tam Bảo, vị ấy đã sống một cách tốt đẹp theo chánh pháp trong sáu mươi năm, cả trước khi lên ngôi và trong khi trị vì.

Suvaṇṇapiṇḍatissoti, nāmaṃ rajjā tassā ahu;

Suratissoti nāmantu, tassā’purajjapattiyā.

Tên của vị vua ấy là Suvaṇṇapiṇḍatissa; còn tên Suratissa là của ngài trước khi lên ngôi.

10.

10.

Assanāvikaputtā dve, damiḷā senaguttikā;

Suratissamahīpālaṃ, taṃ gahetvā mahabbalā.

Hai người Damiḷa tên là Sena và Guttika, con của một người buôn ngựa, có đại quân lực, đã bắt giữ vua Suratissa.

11.

11.

Duve vīsativassāni, rajjaṃ dhammena kārayuṃ;

Te gahetvā aselo tu, muṭasivassa atrajo.

Họ đã trị vì theo chánh pháp trong hai mươi hai năm. Về sau, Asela, con trai của vua Muṭasiva, đã bắt giữ họ.

12.

12.

Sodariyānaṃ bhātūnaṃ, navamo bhatuko tato;

Anurādhapure rajjaṃ, dasavassāni kārayi.

Vị ấy là người em thứ chín trong số các anh em cùng mẹ. Sau đó, ngài đã trị vì ở Anurādhapura trong mười năm.

13.

13.

Coḷaraṭṭhā idha gamma, rajjatthaṃ ujujātiko;

Eḷāro nāma damiḷo, gahetvā’selabhūpatiṃ.

Một người Damiḷa tên là Eḷāra, thuộc dòng dõi cao quý, từ xứ Coḷa đến đây vì mục đích chiếm ngôi, đã bắt giữ vua Asela.

14.

14.

Vassāni cattārīsañca, cattāri ca akārayi;

Rajjaṃ vohārasamaye, majjhatto mittasattusu.

Vị ấy đã trị vì trong bốn mươi bốn năm, giữ thái độ công bằng đối với bạn và thù trong khi xét xử.

15.

15.

Sayanassa siropasse, ghaṇṭaṃ sudīghayottakaṃ;

Lambāpesi vīrāvetuṃ, icchantehi vinicchayaṃ.

Vị ấy đã cho treo một cái chuông có sợi dây rất dài ở phía đầu giường ngủ của mình, để cho những người muốn được xét xử có thể rung lên.

16.

16.

Eko putto ca dhītā ca, ahesuṃ tassa rājino;

Rathena tissavāpiṃ so, gacchanto bhūmipālajo.

Vị vua ấy có một người con trai và một người con gái. Một hôm, người con trai của vua đang đi xe ngựa đến hồ Tissa.

17.

17.

Taruṇaṃ vacchakaṃ magge, nipannaṃ sahadhenukaṃ;

Gīvaṃ akkammacakkena, asañcicca aghātayi.

Vị ấy đã vô ý giết một con bê con đang nằm trên đường cùng với bò mẹ bằng cách cho bánh xe cán qua cổ nó.

18.

18.

Gantvāna dhenughaṇṭaṃ taṃ, ghaṭṭesi ghaṭṭitāsayā;

Rājā teneva cakkena, sīsaṃ puttassa chedayi.

Con bò mẹ đi đến và rung chuông. Nhà vua đã cho chặt đầu con trai mình bằng chính bánh xe đó.

19.

19.

Dijapotaṃ tālarukkhe, eko sappo abhakkhayi;

Tampotamātā sakuṇī, gantvā ghaṇṭamaghaṭṭayi.

Một con rắn đã ăn thịt một con chim non trên cây cọ. Con chim mẹ của chim non ấy đã bay đến và rung chuông.

20.

20.

Āṇāpetvāna taṃ rājā, kucchiṃ tassa vidāḷiya;

Potaṃ taṃ nīharāpetvā, tāle sappamasappayi.

Nhà vua, sau khi ra lệnh, đã cho mổ bụng con rắn, lấy con chim non ra, và cho treo con rắn lên cây cọ.

21.

21.

Ratanaggassa [Pg.122] ratana-ttayassa guṇasārataṃ;

Ajānantopi so rājā, cārittamanupālayaṃ.

Vị vua ấy, mặc dù không biết bản chất quý báu của các đức hạnh của Tam Bảo tối thượng, nhưng vẫn tuân theo truyền thống.

22.

22.

Cetiyadabbataṃ gantvā, bhikkhusaṅghaṃ pavāriya;

Āgacchanto rathagato, rathassa yugakoṭiyā.

Một hôm, sau khi đến núi Cetiya và thỉnh mời Tăng chúng, trong khi đang ngồi trên xe trở về, ngài đã dùng đầu càng xe của mình,

23.

23.

Akāsi jinathūpassa,Ekadesassa bhañjanaṃ;

Amaccā ‘‘deva thūpono,Tayā bhinno’ti āhu taṃ.

làm vỡ một phần của bảo tháp của Đức Phật. Các vị quan tâu với ngài rằng: 'Tâu bệ hạ, bảo tháp của chúng ta đã bị bệ hạ làm vỡ.'

24.

24.

Asañcicca kate‘pe’sa, rājā oruyha sandanā;

‘‘Cakkena mama sīsampi, chindathā’ti pathesayi.

Mặc dù đã làm việc đó không cố ý, vị vua này vẫn bước xuống xe, nằm xuống và nói: 'Hãy dùng bánh xe chặt cả đầu của ta.'

25.

25.

‘‘Parahiṃsaṃ mahārāja, satthā no neva icchati;

Thūpaṃ pākatikaṃ katvā, khamāpehī’’ti āhu taṃ.

Họ tâu với ngài: 'Tâu Đại vương, bậc Đạo sư của chúng ta không hề mong muốn việc làm hại người khác. Xin ngài hãy cho sửa chữa bảo tháp lại như cũ và sám hối.'

26.

26.

Te ṭhapetuṃ pañcadasa, pāsāṇe patite tahiṃ;

Kahāpaṇa sahassāni, adā pañcadase vaso.

Để đặt lại mười lăm viên đá đã bị rơi ở đó, vị vua đã ban mười lăm ngàn đồng kahāpaṇa.

27.

27.

Akā mahallikā vīhiṃ, so setuṃ ātape khipi;

Devo akāle vassitvā, tassā vihiṃ atemayi.

Một bà lão đang phơi lúa dưới nắng. Trời đã mưa trái mùa và làm ướt lúa của bà.

28.

28.

Vīhiṃ gahetvā gantvā sā, ghaṇṭaṃ taṃ samaghaṭṭayi;

Akālavassaṃ sutvā taṃ, vissajjetvā tamattikaṃ.

Bà lão ấy đã mang lúa đến và rung chuông. Sau khi nghe về trận mưa trái mùa và cho người kiện cáo ấy lui về,

29.

29.

Rājā dhammamhi vattanto, ‘‘kāle vassaṃ labhe’’iti;

Tassā vinicchayatthāya, upavāsaṃ nipajji so.

vị vua, người sống theo chánh pháp, đã nằm xuống để giữ trai giới nhằm xét xử cho bà lão, với ý nghĩ: 'Mong rằng mưa sẽ rơi đúng mùa.'

30.

30.

Baliggāhī devaputto, rañño tejena otthaṭo;

Gantvā cātumahārāja-santikaṃ taṃ nivedayi.

Vị thiên tử hộ pháp, bị nóng bởi uy lực của nhà vua, đã đi đến nơi ở của Tứ Đại Thiên Vương và trình báo việc đó.

31.

31.

Te tamādāya gantvāna, sakkassa paṭivedayuṃ;

Sakko pajjunnamāhuya, kāle vassaṃ upādiyi.

Họ đã dẫn vị thiên tử ấy đến và trình báo lên vua trời Sakka. Vua Sakka đã triệu tập thần mưa Pajjunna và ra lệnh cho mưa rơi đúng mùa.

32.

32.

Baliggāhī devaputto, rājino taṃ nivedayi;

Tatoppabhuti taṃ rajje, divā devo na vassatha.

Vị thiên tử thâu thuế đã tâu điều ấy lên đức vua. Từ đó trở đi, trong vương quốc ấy, trời đã không mưa vào ban ngày.

33.

33.

Rattiṃ devo’nu sattāhaṃ, vassiyāmamhi majjhime;

Puṇṇāna’hesuṃ sabbattha, khuddakā vāṭakānipi.

Trời đã mưa liên tục trong bảy ngày vào canh giữa ban đêm. Khắp mọi nơi, ngay cả những cái ao nhỏ cũng đều được đầy nước.

34.

34.

Agatigamanadoso [Pg.123] muttamattena eso,Anupahata kudiṭṭhipīdisiṃ pāpuṇī’ddhiṃ;

Agatigamanadosaṃ suddhadiṭṭhisamāno,Kathamidhahi manusso buddhimā no jaheyyāti.

Chỉ nhờ từ bỏ lỗi lầm của việc đi theo đường tà, người này, dù có tà kiến không bị tổn hại, cũng đã đạt được thần thông như vậy. Vậy thì, làm sao một người có trí tuệ, có chánh kiến, lại không từ bỏ lỗi lầm của việc đi theo đường tà ở đời này?

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện

Pañcarājako nāma

có tên là Năm Vị Vua

Ekavīsatimo paricchedo.

Chương thứ hai mươi mốt.

Bāvīsatima pariccheda

Chương thứ hai mươi hai

Gāmaṇikumāra suti

Sự ra đời của vương tử Gāmaṇi

Eḷāraṃ ghātayitvāna, rājā’hu duṭṭhagāmaṇi;

Tadattha dīpanatthāya, anupubbakathā ayaṃ.

Sau khi đã giết Eḷāra, Duṭṭhagāmaṇi đã trở thành vua. Để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, đây là câu chuyện tuần tự.

Devānaṃ piyatissassa, rañño dutiyabhātiko;

Uparājā mahānāgo, nāmānu bhātuno piyo.

Vị phó vương tên là Mahānāga là người em trai thứ hai của đức vua Devānaṃpiyatissa và được người anh yêu mến.

Rañño devī saputtassa, bālā rajjābhikāmini;

Uparājavadhatthāya, jātacittā nirantaraṃ.

Vị hoàng hậu của đức vua, một người đàn bà ngu xuẩn có con trai, luôn mong muốn vương quốc, đã liên tục khởi tâm muốn giết vị phó vương.

Vāpiṃ taracchanāmaṃ sā, kārāpentassa pāhiṇi;

Ambaṃ visena yojetvā, ṭhapetvā ambamatthake.

Bà ta đã gửi một quả xoài, sau khi đã tẩm độc và đặt ở trên cùng của những quả xoài khác, đến ông ấy đang cho xây dựng hồ chứa nước tên là Taraccha.

Tassā putto sahagato, uparājena bālako;

Bhājane vivaṭeyeva, taṃ ambaṃ khādiyā’mari.

Đứa con trai nhỏ của bà ta, đi cùng với vị phó vương, ngay khi vật đựng được mở ra, đã ăn quả xoài ấy và chết.

Uparājā tatoyeva, sadāra bala vāhano;

Rakkhihuṃ sakamattānaṃ, rohaṇā’bhimukho agā.

Do đó, vị phó vương, cùng với vợ, quân đội, và đoàn tùy tùng, đã đi về hướng Rohaṇa để bảo vệ bản thân.

Yaṭṭhālaya vihārasmiṃ, mahesī tassa gabbhinī;

Puttaṃ janesi so tassa, bhātu nāma makārayi.

Tại tu viện Yaṭṭhālaya, hoàng hậu của ông đang mang thai đã hạ sanh một người con trai. Ông đã đặt tên cho người con ấy theo tên của người anh.

Tato [Pg.124] gantvā rohaṇaṃ so,Issaro rohaṇe’khilo;

Mahā bhāgo mahā gāme,Rajjaṃ kāresi khattiyo.

Sau đó, vị chiến sĩ ấy đi đến Rohaṇa, đã trở thành người cai trị toàn cõi Rohaṇa. Vị có đại phước ấy đã trị vì vương quốc tại Mahāgāma.

Kāresi so nāgamahā-vihāraṃ sakanāmakaṃ;

Uddhakandarakādī ca, pihāre kārayī bahū.

Vị ấy đã cho xây dựng tu viện Nāgamahāvihāra theo tên của mình, và cũng đã cho xây dựng nhiều tu viện khác như Uddhakandaraka và các nơi khác.

10.

10.

Yaṭṭhālaya katisso so, tassa putto tadaccaye;

Hattheva rajjaṃ kāresi, tassa putto’bhayo tathā.

Sau khi ông qua đời, người con trai của ông là Yaṭṭhālayakatissa đã trị vì vương quốc tại chính nơi ấy. Tương tự, người con trai của ông này là Abhaya cũng vậy.

11.

11.

Goṭṭhābhayasuto kāka-vaṇṇatissoti vissuho;

Tadaccaye tattha rajjaṃ, so akāresi khattiyo.

Sau khi vị này qua đời, người con trai của Goṭṭhābhaya, vị chiến sĩ nổi danh là Kākavaṇṇatissa, đã trị vì vương quốc tại nơi ấy.

12.

12.

Vihāradevi nāmā’si, mahesī tassa rājino;

Saddhassa saddhāsampannā, dhītā kalyāṇi rājino.

Vị hoàng hậu của đức vua có tín tâm ấy tên là Vihāradevī. Bà là người con gái có tín tâm của đức vua xứ Kalyāṇi.

13.

13.

Kalyāṇiyaṃ narindo hi, tisso nāmāsi khattiyo;

Devisaññogajanita-ko potassa kaniṭṭhako.

Thật vậy, tại Kalyāṇi có một vị vua, một chiến sĩ tên là Tissa. Cơn giận của ông đã phát sinh do mối quan hệ của người em trai với hoàng hậu.

14.

14.

Bhīto tato palāyitvā, ayyauttiya nāmako;

Aññattha vasi so deso, tena taṃ nāmako ahu.

Vị ấy tên là Ayya Uttiya, do sợ hãi nên đã trốn khỏi nơi đó và sống ở một nơi khác. Vùng đất ấy đã có tên như vậy là do ông.

15.

15.

Datvā rahassalekhaṃ so, bhikkhuvesadharaṃ naraṃ;

Pāhesi deviyā gantvā, rājadvāre ṭhito tuso.

Vị ấy đã trao một bức mật thư cho một người đàn ông giả dạng tỳ khưu và đã phái đi đến hoàng hậu. Người ấy đã đi và đứng ở cổng cung điện.

16.

16.

Rāja gehe arahatā, bhuñjamānena sabbadā;

Aññāyamāno therena, rañño gharamupāgami.

Trong khi vị A-la-hán luôn luôn đang thọ thực trong hoàng cung, người ấy đã đi vào nhà của đức vua mà không bị vị trưởng lão nhận ra.

17.

17.

Therena saddhiṃ bhuñjitvā, rañño saha viniggame;

Pātesi bhūmiyaṃ lekhaṃ, pekkhamānāya deviyā.

Sau khi đã thọ thực cùng với vị trưởng lão, trong lúc đi ra cùng với đức vua, người ấy đã làm rơi bức thư xuống đất, trong tầm nhìn của hoàng hậu.

18.

18.

Saddena tena rājānaṃ, nivattitvā vilokayaṃ;

Ñatvāna lekhasandesaṃ, kuddho therassa dummati.

Do tiếng động ấy, đức vua đã quay lại và nhìn. Sau khi biết được nội dung bức thư, vị vua ngu muội đã nổi giận với vị trưởng lão.

19.

19.

Theraṃ taṃ purisaṃ tañca, mārāpetvāna kodhasā;

Samuddasmiṃ khipāpesi, kujjhitvā tena devatā.

Do tức giận, ông đã cho giết vị trưởng lão và người đàn ông ấy, rồi cho ném xác xuống biển. Do việc ấy, các vị trời đã nổi giận.

20.

20.

Samuddeno’ttharā pesuṃ, taṃ desaṃ sotubhūpati;

Attano dhītaraṃ yuddhaṃ, deviṃ nāma surupiniṃ.

Biển đã tràn vào vùng đất ấy. Do đó, vị vua kia đã đặt người con gái của mình tên là Devī, một người xinh đẹp,

21.

21.

Likhitvā rājadhītāti, sovaṇṇakkhaliyā lahuṃ;

Nisīdāpiya tattheva, samuddasmiṃ vissajjayi.

sau khi cho viết 'công chúa' lên một cái hòm bằng vàng, đã nhanh chóng cho nàng ngồi vào trong đó và thả trôi ra biển.

22.

22.

Okkantaṃ [Pg.125] taṃ tato laṃke-kākavaṇṇo mahīpati;

Abhisecayi tenā’si, vihāropapadavhayā.

Sau đó, khi nàng trôi dạt đến Laṅkā, đức vua Kākavaṇṇa đã làm lễ tấn phong cho nàng. Do đó, nàng có tên gọi với tiếp đầu ngữ là Vihāra.

23.

23.

Tissa mahāvihārañca, tathā cittalapabbataṃ;

Gamitthavāliṃ kuṭāliṃ, vihāre evamādike.

Và Tissamaha Vihāra, cũng như Cittalapabbata; Gamitthavāli, Kuṭāli, và các ngôi tịnh xá tương tự như vậy.

24.

24.

Kāretvā supasannena, manasāratanattaye;

Upaṭṭhahi tadā saṅghaṃ, paccayehi catūhi so.

Sau khi đã cho xây cất (các ngôi tịnh xá), với tâm ý vô cùng trong sạch nơi Tam Bảo, khi ấy vị ấy đã hộ độ chư Tăng bằng bốn món vật dụng.

25.

25.

Koṭipabbata nāmamhi, vihāre sīlavattimā;

Tadā ahu sāmaṇero, nānāpuññakaro sadā.

Vào lúc ấy, tại ngôi tịnh xá tên là Koṭipabbata, có một vị sa-di giữ gìn giới hạnh, luôn luôn thực hiện nhiều loại phước thiện khác nhau.

26.

26.

Sukhenārohaṇatthāya, akāsa cetiyaṅgaṇe;

Ṭhapesi tīṇi pāsāṇe, pāsāṇa phalakāni so.

Để cho việc đi lên được dễ dàng, vị ấy đã đặt ba phiến đá ở sân bảo tháp.

27.

27.

Adā pānīya dānañca, vattaṃ saṅghassa cā’kari;

Sadā kilantakāyassa, tassā’bodho mahā ahu.

Vị ấy đã thực hiện việc bố thí nước uống và đã làm phận sự đối với chư Tăng. Do thân thể luôn luôn mệt mỏi, một cơn trọng bệnh đã phát sanh đến vị ấy.

28.

28.

Sivikāya kamānetvā, bhikkhavo katavedino;

Silāpassaya pariveṇe, tissārāme upaṭṭhahuṃ.

Các vị tỳ khưu biết ơn đã mang vị ấy đi trên kiệu và đã chăm sóc ở cốc Silāpassaya tại tu viện Tissārāma.

29.

29.

Sadā vihāradevīsā, rājagehe susaṅkhate;

Purebhattaṃ mahādānaṃ, datvā saṅghassa saññatā.

Vị hoàng hậu Vihāradevī ấy, người có sự thu thúc, luôn luôn sau khi đã thực hiện việc cúng dường trọng đại đến chư Tăng vào buổi sáng tại hoàng cung được chuẩn bị chu đáo.

30.

30.

Pacchābhattaṃ gandhamālaṃ, bhesajjavasanāni ca;

Gāhayitvā gatā’rāmaṃ, sakkaroti yathārahaṃ.

Vào buổi chiều, sau khi đã mang theo hương, hoa, dược phẩm, và y phục, bà đi đến tu viện và thực hiện sự cúng dường một cách xứng đáng.

31.

31.

Tadā tatheva katvā sā, saṅghattherassa santike;

Nisīdi dhammaṃ desento, thero taṃ idha mabravi.

Vào lúc ấy, sau khi đã làm như thế, bà đã ngồi xuống gần bên vị Trưởng Lão Tăng. Vị Trưởng Lão đang thuyết Pháp đã nói với bà điều này.

32.

32.

‘‘Mahāsampatti tumhehi, laddhā’yaṃ puññakammunā;

Appamādo’va kātabbo, puññakamme idānipi’’.

‘Tài sản to lớn này đã được bà đạt được là do các phước nghiệp. Ngay cả bây giờ, sự không dể duôi trong các phước nghiệp cần phải được thực hành.’

33.

33.

Evaṃ vutte tu sā āha, ‘‘kiṃ sampatti ayaṃ idha;

Yesaṃ no dārakā natthi, vañjhāsampatti tena no’’.

Khi được nói như vậy, bà ấy thưa rằng: ‘Tài sản này ở đây là gì, khi mà chúng tôi không có con cái? Do đó, tài sản của chúng tôi là tài sản của người son sẻ.’

34.

34.

Chaḷabhiñño mahāthero, puttalābhamavekkhiya;

‘‘Gilānaṃ sāmaṇeraṃ taṃ, passadevī’’ti abravi.

Vị Đại Trưởng Lão, bậc có sáu thắng trí, sau khi đã thấy trước việc bà sẽ được một người con, đã nói rằng: ‘Tâu hoàng hậu, hãy đi xem vị sa-di đang bị bệnh kia.’

35.

35.

Sā gantvā’sanna maraṇaṃ, sāmaṇeramavoca taṃ;

‘‘Patthehi mama puttattaṃ, sampattī mahatī hi no’’.

Bà ấy đi đến và nói với vị sa-di đang gần kề cái chết ấy rằng: ‘Xin hãy phát nguyện làm con của tôi, vì tài sản của chúng tôi rất to lớn.’

36.

36.

Na [Pg.126] icchatīti ñatvāna, tadatthaṃ mahatiṃ subhaṃ;

Pupphapūjaṃ kārayitvā, puna yāci sumedhasā.

Sau khi biết rằng vị ấy không mong muốn, người phụ nữ trí tuệ ấy vì mục đích đó đã cho thực hiện một buổi cúng dường hoa to lớn và tốt đẹp, rồi lại thỉnh cầu lần nữa.

37.

37.

Evampa’nicchamānassa, atthāyu’pāyakovidā;

Nānā bhesajja vatthāni, saṅghe datvā’tha yācitaṃ.

Dù vậy, khi vị ấy vẫn không mong muốn, bà là người khéo léo trong phương tiện, vì lợi ích (của vị ấy), sau khi đã dâng cúng nhiều loại dược phẩm và vật dụng đến chư Tăng, đã thỉnh cầu.

38.

38.

Patthesi so rājakulaṃ, sā taṃ ṭhānaṃ anekadhā;

Alaṅkaritvā vanditvā, yānamāruyha pakkami.

Vị ấy đã phát nguyện (sanh vào) hoàng tộc. Bà ấy, sau khi đã trang hoàng nơi ấy bằng nhiều cách và đã đảnh lễ, đã lên xe và ra đi.

39.

39.

Tato cuto sāmaṇero, gacchamānāya deviyā;

Tassā kucchimhi nibbatti, taṃ jāniya nivattisā.

Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị sa-di đã tái sanh vào trong bụng của hoàng hậu đang trên đường đi. Bà ấy, sau khi biết được điều đó, đã quay trở lại.

40.

40.

Rañño taṃ sāsanaṃ datvā, raññā saha punā’gamā;

Sarīrakiccaṃ kāretvā, sāmaṇerassu’bhopite.

Sau khi đã gửi tin ấy đến đức vua, bà đã cùng với đức vua trở lại. Cả hai vị ấy đã cho thực hiện các nghi lễ hỏa táng cho vị sa-di.

41.

41.

Tasmiṃyeva pariveṇe, vasantā santamānasā;

Mahādānaṃ pavattesuṃ, bhikkhusaṅghassa sabbadā.

Trong khi đang trú ngụ tại chính ngôi cốc ấy với tâm ý an tịnh, họ đã luôn luôn thực hiện việc cúng dường trọng đại đến chư Tăng.

42.

42.

Tasse’vaṃ dohaḷo āhi, mahā puññāya mātuyā;

‘‘Usabhamattaṃ madhugaṇḍaṃ, katvā ussīsake sayaṃ.

Cơn nghén như vầy đã khởi lên cho người mẹ có phước lớn ấy: ‘Sau khi đã làm một tảng mật ong lớn bằng con bò đực để tự mình gối đầu.’

43.

43.

Vāmetarena passena, nipannāsayane subhe;

Dvādasannaṃ sahassānaṃ, bhikkhūnaṃ dinnasesakaṃ.

‘Nằm nghiêng về phía bên trái trên chiếc giường tốt đẹp, (bà muốn dùng) phần còn lại của vật thực đã được dâng cúng cho mười hai ngàn vị tỳ khưu.’

44.

44.

Madhuṃ bhuñjitukāmā’si, atha eḷāra rājino;

Yodhāna maggayodhassa, sīsacchinnāsidevanaṃ.

Bà đã có ý muốn ăn mật ong ấy. Và rồi, (bà có ý muốn uống) nước rửa thanh gươm đã chặt đầu vị tướng lãnh của các chiến binh của vua Eḷāra.

45.

45.

Tasseva sīse ṭhatvāna, pātuñceva akāmayi;

Anurādha purasseva, uppalakkhettato pana.

Và bà cũng đã mong muốn được uống (nước ấy) sau khi đã đứng trên chính cái đầu ấy. Lại nữa, từ cánh đồng hoa súng của chính thành Anurādhapura.

46.

46.

Ānītuppalamālañca, amilā taṃ pilandhituṃ;

Taṃ devī rājino āha, nemitte pucchi bhūpati.

Bà muốn trang điểm vòng hoa súng không héo tàn đã được mang về (từ đó). Hoàng hậu đã thưa với đức vua điều ấy. Vị quốc vương đã hỏi các nhà tiên tri.

47.

47.

Taṃ sutvā āhu nemittā, ‘‘deviputto nighātiya;

Damiḷe katve’karajjaṃ, sāsanaṃ jotayissati’’.

Sau khi nghe điều ấy, các nhà tiên tri đã nói: ‘Con trai của hoàng hậu, sau khi đã chinh phục người Damiḷa và thống nhất vương quốc, sẽ làm cho Giáo Pháp được tỏa sáng.’

48.

48.

Edisaṃ madhugaṇḍaṃ so, dasseti tassa īdisiṃ;

Sampattiṃ deti rājā’’ti, ghosāpesi mahīpati.

Vị quốc vương đã cho loan báo rằng: ‘Người nào chỉ cho thấy một tảng mật ong như vậy, đức vua sẽ ban cho người ấy một tài sản tương xứng.’

49.

49.

Goṭṭhasamuddavelante, madhupuṇṇaṃ nikujjitaṃ;

Nāvaṃ ñatvāna ācikkhi, rañño janapade naro.

Một người dân trong xứ, sau khi biết được có một chiếc thuyền bị lật úp chứa đầy mật ong ở bờ biển Goṭṭhasamudda, đã báo cho đức vua.

50.

50.

Rājā [Pg.127] deviṃ tahiṃ netvā, maṇḍapamhi susaṅkhate;

Yathicchithaṃ tāya madhuṃ, paribhogamakārayi.

Đức vua, sau khi đã đưa hoàng hậu đến nơi ấy, đã cho bà dùng mật ong theo như ý muốn ở tại một gian nhà được chuẩn bị chu đáo.

51.

51.

Itare dohaḷe tassā, sampādetuṃ mahīpati;

Veḷusumana nāmaṃ taṃ, yodhaṃ tattha niyojayi.

Để hoàn thành các cơn nghén khác của bà, vị quốc vương đã giao phó nhiệm vụ ấy cho vị chiến binh tên là Veḷusumana.

52.

52.

So’nurādhapuraṃ gantvā, rañño maṅgalavājino;

Gopakena akā mettiṃ, tassa kiccañca sabbadā.

Vị ấy, sau khi đã đi đến Anurādhapura, đã kết bạn với người giữ con ngựa báu của đức vua và đã luôn luôn làm công việc của người ấy.

53.

53.

Tassa vissattha taṃ ñatvā, pātova uppalāna’siṃ;

Kadambanadiyā tīre, ṭhapetvāna asaṅkito.

Biết được sự tin cậy của người ấy, vào buổi sáng, vị ấy đã không do dự đặt thanh gươm hoa sen xanh xuống trên bờ sông Kadamba.

54.

54.

Assaṃ netvā tamāruyha, gaṇhitvāna uppalāna’siṃ;

Nivedayitvāna attānaṃ, assavegena pakkami.

Dẫn con ngựa đến và leo lên, vị ấy lấy thanh gươm hoa sen xanh, tự giới thiệu mình, rồi ra đi với tốc độ của con ngựa.

55.

55.

Sutvā rājā gahetuṃ taṃ, mahā yodhānapesayi;

Dutiyaṃ sammathaṃ assaṃ, āruyha sonudhāpitaṃ.

Nghe vậy, đức vua đã phái các đại dũng sĩ đi để bắt giữ người ấy. Người kia đã cỡi con ngựa thứ hai có cùng sức mạnh và đuổi theo.

56.

56.

So gumbanissito assa-piṭṭheyeva nisīdiya;

Entassa piṭṭhito tassa, ubbayhā’siṃ pasārayi.

Người ấy nấp trong bụi cây, ngồi ngay trên lưng ngựa, và khi người kia đến từ phía sau, đã rút gươm ra và vung lên.

57.

57.

Assavegenayantassa, sīsaṃ chijja ubhohaye;

Sīsañcā’dāya sāyaṃ so, mahāgāmamupāgami.

Khi người kia đang đến với tốc độ của ngựa, đầu của cả hai đã bị chặt đứt. Vào buổi chiều, người ấy mang theo cái đầu và đi đến làng Mahāgāma.

58.

58.

Dohaḷe te ca sā devī, paribhuñji yathāruci;

Rājā yodhassa sakkāraṃ, kārāpesi yathārahaṃ.

Và vị hoàng hậu ấy đã thỏa mãn cơn thèm muốn của mình theo ý thích. Đức vua đã cho thực hiện việc ban thưởng cho người dũng sĩ một cách xứng đáng.

59.

59.

Sā devī samaye dhaññaṃ, janayī puttamuttamaṃ;

Mahārājakule tasmiṃ, ānando ca mahā ahu.

Đến thời, vị hoàng hậu may mắn ấy đã sanh hạ một người con trai ưu tú. Trong hoàng tộc vĩ đại ấy đã có niềm vui lớn lao.

60.

60.

Tassa puññānubhāvena, tadaheva upāgamuṃ;

Nānāratanasampuṇṇā, sattanāvā tato tato.

Do oai lực phước báu của vị ấy, ngay trong ngày đó, bảy chiếc thuyền chở đầy các loại bảo vật khác nhau đã từ khắp nơi đi đến.

61.

61.

Tasseva puññatejena, chaddantakulato karī;

Hatthicchāpaṃ āharitvā, ṭhapetvā idha pakkami.

Cũng do oai lực phước báu của chính vị ấy, một con voi từ dòng dõi Chaddanta đã mang một con voi con đến, đặt nó ở đây rồi ra đi.

62.

62.

Taṃ titthasaratīramhi, disvā gumbantare ṭhitaṃ;

Kaṇḍulavho bālisiko, rañño ācikkhi tāvade.

Nhìn thấy nó đang đứng trong bụi cây ở bờ hồ tại bến nước, một người đánh cá tên là Kaṇḍula đã lập tức báo cho đức vua.

63.

63.

Pesetvā’cariye rājā, tamāṇāpiya posayi;

Kaṇḍulo iti ñāyittha, diṭṭhattā kaṇḍulena so.

Đức vua phái các vị huấn luyện viên đến, cho mang nó về và nuôi dưỡng. Nó được biết đến với tên là Kaṇḍula, vì đã được Kaṇḍula nhìn thấy.

64.

64.

‘‘Suvaṇṇabhājanādīnaṃ[Pg.128], puṇṇā nāvā idhāgatā’’;

Iti rañño nivedasuṃ, rājā tānā’harāpayi.

Họ đã tâu với đức vua rằng: ‘Những chiếc thuyền chở đầy các vật dụng bằng vàng, v.v... đã đến đây.’ Đức vua đã cho mang chúng về.

65.

65.

Puttassa nāmakaraṇe, maṅgalamhi mahīpati;

Dvādasa sahassasaṅkhaṃ, bhikkhusaṅghaṃ nimantiya.

Trong lễ đặt tên tốt lành cho hoàng tử, đức vua đã thỉnh mời Tăng chúng gồm mười hai ngàn vị.

66.

66.

Evaṃ cintesi ‘‘yadime, putto laṃkātale’khile;

Rajjaṃ gahetvā sambuddha-sāsanaṃ jotayissati.

Vị ấy đã suy nghĩ như vầy: ‘Nếu con trai của ta, sau khi chiếm được vương quyền trên toàn cõi Laṅkā, sẽ làm rạng rỡ giáo pháp của bậc Chánh Đẳng Giác,

67.

67.

Aṭṭhuttarasahassañca, bhikkhavo pavisantu ca;

Sabbe te uddhapattañca, cīvaraṃ pārapantu ca.

thì một ngàn lẻ tám vị Tỳ khưu hãy bước vào, và tất cả các vị ấy hãy đắp y trọn vẹn và mang bát hướng lên trên.

68.

68.

Paṭhamaṃ dakkhiṇaṃ pādaṃ, ummāranto ṭhapentu ca;

Ekacchattayutaṃ dhamma-karaṇaṃ nīharantu ca.

Và các vị ấy hãy đặt chân phải trước khi bước qua ngưỡng cửa, và hãy mang ra hộp đựng Pháp bảo có một lọng che duy nhất.

69.

69.

Gotamo nāma thero ca, patiggaṇhātu puttakaṃ;

So ca saraṇasikkhā yo, detu’’ sabbaṃ tathā ahu.

Và vị Trưởng lão tên Gotama hãy nhận lấy đứa con trai, và vị ấy hãy truyền trao quy y và học giới.’ Tất cả đã diễn ra như vậy.

70.

70.

Sabbaṃ nimittaṃ disvāna, tuṭṭhacitto mahīpati;

Datvā saṅghassa pāyāsaṃ, nāmaṃ puttassa kārayi.

Nhìn thấy tất cả các điềm lành, đức vua với tâm hoan hỷ đã dâng cháo sữa lên Tăng chúng và cho đặt tên con trai.

71.

71.

Mahāgāme nāyakattaṃ, pitunāmañca ekato;

Ubho katvāna ekajjhaṃ, gāmaṇiabhayo iti.

Kết hợp cả hai, chức vị lãnh đạo ở Mahāgāma và tên của phụ thân, thành một, (đặt tên là) Gāmaṇi Abhaya.

72.

72.

Mahāgāmaṃ pavisitvā, navame divase tato;

Saṅgamaṃ deviyā kāsi, tena gabbhamagaṇhi sā.

Sau khi vào làng Mahāgāma, vào ngày thứ chín sau đó, vị ấy đã kết hôn với công chúa Devī, và do đó nàng đã thọ thai.

73.

73.

Kāle jātaṃ sutaṃ rājā, tissanāmaṃ akārayi;

Mahatā parihārena, ubhato vaḍḍhiṃsu dārakā.

Khi đến thời, đức vua đã đặt tên cho người con trai được sinh ra là Tissa. Cả hai đứa trẻ đã lớn lên với sự chăm sóc chu đáo.

74.

74.

Sitthappavesamaṅgala-kāle dvinnampi sādaro;

Bhikkhusatānaṃ pañcanaṃ, dāpayitvāna pāyasaṃ.

Vào dịp lễ mớm cơm cho cả hai, với lòng tôn kính, vị ấy đã cho dâng cháo sữa lên năm trăm vị Tỳ khưu.

75.

75.

Tehi upaḍḍhe bhuttamhi, gahetvā thokathokakaṃ;

Sovaṇṇasarakene’saṃ, deviyā saha bhūpati.

Khi các vị ấy đã dùng được một nửa, đức vua cùng với hoàng hậu đã lấy một ít từ phần còn lại, đặt vào trong một cái đĩa bằng vàng cho chúng.

76.

76.

‘‘Sambuddhasāsanaṃ tumhe, yadi chaḍḍetha puttakā;

Mā jīratu kucchigataṃ, idaṃ vo’’ti apāpayi.

Và cho chúng ăn với lời rằng: ‘Này các con, nếu các con từ bỏ giáo pháp của bậc Chánh Đẳng Giác, thì phần này vào trong bụng các con đừng được tiêu hóa.’

77.

77.

Viññāya bhāsitatthaṃ te, ubho rājakumārakā;

Pāyāsaṃ taṃ abhuñjiṃsu, tuṭṭhacittā’mataṃ viya.

Hiểu được ý nghĩa của lời nói, cả hai vị hoàng tử với tâm hoan hỷ đã ăn phần cháo sữa ấy như thể là cam lồ.

78.

78.

Dasa dvādasavassesu, tesu vīmaṃsanatthiko;

Tatheva bhikkhū bhojetvā, tesaṃ ucchiṭṭhamodanaṃ.

Khi chúng được mười và mười hai tuổi, để thử thách, vị ấy cũng đã cúng dường các vị Tỳ khưu như thế và lấy phần cơm còn lại của các vị ấy.

79.

79.

Gāhayitvā [Pg.129] taṭṭakena, ṭhapāpetvā tadantike;

Tibhāgaṃ kārayitvāna, idha māha mahīpati.

Cho người lấy phần cơm ấy bằng một cái đĩa và đặt gần chúng, đức vua đã cho chia làm ba phần và nói ở đây rằng:

80.

80.

‘‘Kuladevatānaṃ no tātā, bhikkhūnaṃ vimukhā mayaṃ;

Na hessāmā’’ti cintetvā, bhāgaṃ bhuñjathi’manti ca.

‘Này các con, hãy suy nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ không bao giờ quay lưng lại với các vị Tỳ khưu, là những vị trời của gia tộc chúng ta,” rồi hãy ăn phần này.’

81.

81.

‘‘Dve bhātaro mayaṃ niccaṃ, aññamaññamadūbhakā;

Bhavissāmā’’ti cintetvā, bhāgaṃ bhuñjithi’manti ca.

‘Và hãy suy nghĩ rằng: “Hai anh em chúng ta sẽ luôn luôn không làm hại lẫn nhau,” rồi hãy ăn phần này.’

82.

82.

Amataṃ viya bhuñjiṃsu, te dve bhāge ubhopi ca;

‘‘Na yujjhissāma damiḷehi’’, iti bhuñjathi’maṃ iti.

Cả hai đã ăn hai phần ấy như thể là cam lồ. (Vị ấy nói): ‘Hãy nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ không giao chiến với người Damiḷa,” rồi hãy ăn phần này.’

83.

83.

Evaṃ vuttetu tisso so, pāṇinā khipi bhojanaṃ;

Gāmaṇibhattapiṇḍaṃ tu, khipitvā sayanaṃ gato.

Khi được nói như vậy, Tissa ấy đã dùng tay hất đổ thức ăn; hất đổ vắt cơm của Gāmaṇi xong, chàng đi đến giường nằm.

84.

84.

Saṃkucitvā hatthapādaṃ, nipajji sayena sayaṃ;

Devī gantvā tosayantī, gāmaṇiṃ etadabravi.

Co tay chân lại, chàng tự mình nằm xuống trên giường. Hoàng hậu đi đến, trong khi an ủi, đã nói điều này với Gāmaṇi.

85.

85.

Pasāritaṅgo sayane, kiṃ nasesi sukhaṃ suta;

‘‘Gaṅgāpāramhi damīḷā, ito goṭṭhamahodadhi.

Tại sao con không duỗi thẳng người nằm thoải mái trên giường? ‘Ở bên kia sông Gaṅgā là người Damīḷa, từ đây là biển lớn Goṭṭha.’

86.

86.

Kathaṃ pasāritaṅgo’haṃ, nipajjāmī’ti so bravi;

Sutvāna tassādhippāyaṃ, tuṇhī āsi mahīpati.

Chàng đã nói: ‘Làm sao con có thể nằm duỗi thẳng người được?’ Nghe xong ý định của chàng, đức vua đã im lặng.

87.

87.

So kamenā’bhivaḍḍhanto, ahu soḷasavassiko;

Puññavā yasavā dhīmā, tejo balaparakkamo.

Chàng tuần tự lớn lên, đã được mười sáu tuổi; là người có phước báu, có danh tiếng, có trí tuệ, có uy lực, sức mạnh và lòng dũng cảm.

88.

88.

Calācalāyaṃ gatiyañhi pāṇino,Upenti puññena yathāruciṃ gatiṃ;

Itīti mantetvā satataṃ mahādaro,Bhaveyya puññapacayamhi buddhimāti.

Chúng sanh quả thật có các cảnh giới bất định, nhờ phước báu, họ đạt đến cảnh giới theo ý muốn. Suy xét như vậy, người có trí nên luôn luôn hết lòng tôn kính trong việc tích lũy phước báu.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong (bộ) Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện.

Gāmaṇikumārasūti nāma

Tên là Sự Sinh Ra Của Hoàng Tử Gāmaṇi.

Bāvīsatimo paricchedo.

Chương thứ hai mươi hai.

Tevīsatima pariccheda

Chương thứ hai mươi ba.

Yodhalābho

Sự Thu Nhận Các Dũng Sĩ.

Balalakkhaṇarūpeti[Pg.130],Tejojavaguṇehi ca;

Aggo hutvā mahākāyo,So ca kaṇḍūlavāraṇo.

Và con voi Kaṇḍula ấy, có thân hình to lớn, đã trở nên bậc nhất về sức mạnh, tướng hảo, hình dáng, và về các phẩm chất uy lực và tốc độ.

Nandīmitto suranimilo, mahāsoṇo goṭṭhayimbaro;

Theraputtābhayo bharaṇo, veḷusumano tatheva ca.

Nandīmitta, Suranimila, Mahāsoṇa, Goṭṭhayimbara, Theraputtābhaya, Bharaṇa, và cũng vậy là Veḷusumana.

Khañjadevo phussadevo, labhiyya vasabhopi ca;

Ete dasa mahāyodhā, tassā’hesuṃ mahabbalā.

Khañjadeva, Phussadeva, và cả Labhiyavasabha; mười vị đại dũng sĩ này, có sức mạnh to lớn, là của vị ấy.

Ahu eḷārarājassa, mitto nāma camūpati;

Tassa kammantagāmamhi, pācīnakhaṇḍarājiyā.

Vua Eḷāra có một vị tướng quân tên là Mitta. Trong làng sở hữu của vị ấy, ở vùng Pācīnakhaṇḍarāji.

Cittapabbatasāmantā, ahu bhaginiyā suto;

Kosohitavatthaguyho, mātulasseva nāmato.

Gần núi Citta, có một người con trai của em gái (vị tướng ấy), có cùng tên với người cậu và có bộ phận sinh dục được bao kín.

Dūrampi parisappantaṃ, daharaṃ taṃ kumārakaṃ;

Ābajjha nandiyā kaṭyaṃ, nisadamhi abandhisu.

Đứa bé trai nhỏ ấy, khi bò đi xa, họ đã buộc một sợi dây vào hông rồi buộc vào cối xay.

Nisadaṃ kaḍḍhato tassa, bhūmiyaṃ parisappato;

Ummārātikkame nandi, sā chajjati yato tato.

Khi đứa bé ấy kéo cối xay bò trên mặt đất, lúc vượt qua ngưỡng cửa, sợi dây ấy đã bị đứt ở chỗ này chỗ kia.

Nandimittoti ñāyittha, dasanāgabalo ahu;

Vuddho nagaramāgamma, so upaṭṭhāsi mātulaṃ.

Vị ấy được biết đến là Nandimitta, và có sức mạnh của mười con voi. Khi đã trưởng thành, vị ấy đến thành phố và phục vụ người cậu.

Thūpādīsu asakkāraṃ, karonto damiḷe tadā;

Ūruṃ akkammapādena, hatthena itaraṃ tuso.

Khi ấy, những người Damīḷa đang làm những việc bất kính ở các bảo tháp, vị ấy dùng chân đạp lên một đùi, và dùng tay (nắm lấy) đùi kia.

10.

10.

Gahetvā sampadāletvā, bahikkhapatiṃ thāmavā;

Devā antaradhāpenti, tena khittaṃ kaḷevaraṃ.

Người có sức mạnh ấy nắm lấy và xé toạc (họ) ra, rồi ném ra ngoài. Các vị trời làm cho thi thể bị vị ấy ném đi được biến mất.

11.

11.

Damiḷānaṃ khayaṃ disvā, rañño ārocayiṃ sutaṃ;

‘‘Sahoṭṭaṃ gaṇhathetaṃ’’ti, vuttaṃ kātuṃ na sakkhisuṃ.

Thấy sự hủy diệt của người Damīḷa, họ đã báo cáo điều nghe được cho vua. (Nhà vua) đã ra lệnh: ‘Hãy bắt nó tại trận,’ nhưng họ đã không thể làm được.

12.

12.

Cintesi [Pg.131] nandimitto so, ‘‘evampi karato mama;

Janakkhayo kevalañhi, natthi sāsanajotanaṃ.

Nandimitta ấy đã suy nghĩ: ‘Dù ta làm như vậy, đây chỉ đơn thuần là sự hủy diệt dân chúng, chứ không có sự làm rạng rỡ giáo pháp.’

13.

13.

Rohaṇe khattiyā santi, pasannaṃ ratanattaye;

Tattha katvā rājasevaṃ, gaṇhitvā damiḷe’khile.

‘Ở Rohaṇa có các vị Sát-đế-lỵ, những người có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo. Ở đó, sau khi phục vụ hoàng gia và bắt giữ tất cả người Damīḷa,’

14.

14.

Rajjaṃ datvā khattiyānaṃ, jotessaṃ buddhasāsanaṃ’’;

Iti gantvā gāmaṇissa, taṃ kumārassa sāvayi.

‘trao vương quốc cho các vị Sát-đế-lỵ, ta sẽ làm rạng rỡ Phật pháp.’ Suy nghĩ như vậy, vị ấy đã đi và trình báo điều đó cho hoàng tử Gāmaṇi.

15.

15.

Mātuyā mantayitvā so, sakkāraṃ tassa kārayi;

Sakkato nandimitto so, yodho vasi tadantike.

Vị ấy (Gāmaṇi) sau khi bàn bạc với mẹ, đã cho làm sự đãi ngộ đối với vị kia. Được đãi ngộ, vị dũng sĩ Nandimitta ấy đã sống ở gần đó.

16.

16.

Kākavaṇṇo tissarājā, vāretuṃ damiḷisadā;

Mahāgaṅgāya titthesu, rakkhaṃ sabbesu kārayi.

Vua Kākavaṇṇa Tissa, để luôn luôn ngăn chặn người Damīḷa, đã cho thiết lập sự canh phòng ở tất cả các bến đò của sông Mahāgaṅgā.

17.

17.

Ahu dīghābhayo nāma, rañño’ñña bhariyā suto;

Kacchakatitthe gaṅgāya, tena rakkhamakārayi.

Có một người tên là Dīghābhaya, là con trai của một người vợ khác của nhà vua. (Nhà vua) đã cho người ấy thực hiện việc canh phòng tại bến đò Kacchaka của sông Gaṅgā.

18.

18.

So rakkhākaraṇatthāya, samantā yojanadvaye;

Mahākulamhā ekekaṃ, puttaṃ āṇāpayi tahiṃ.

Vị ấy, vì mục đích canh phòng, đã ra lệnh cho mỗi một người con trai từ các gia đình lớn trong vòng hai do-tuần xung quanh (tập trung) ở đó.

19.

19.

Koṭṭhivāle janapade, gāme khaṇḍakaviṭṭhike;

Sattaputto kulapati, saṅgho nāmā’si issaro.

Ở xứ Koṭṭhivāla, trong làng Khaṇḍakaviṭṭhika, có một vị gia chủ giàu có tên là Saṅgha, người có bảy người con trai.

20.

20.

Tassāpi dhūtaṃ pāhesi, rājaputto sutatthiko;

Sattamo nimilo nāma, dasahatthibalo suto.

Vị vương tử, người ham thích nghe (về các dũng sĩ), cũng đã gửi một sứ giả đến người ấy. Người thứ bảy tên là Nimila, được biết là có sức mạnh của mười con voi.

21.

21.

Tassa akammasīlattā, khīyantā chapi bhātaro;

Rocayuṃ tassa gamanaṃ, na tu mātā pitā pana.

Do bản tính không làm việc của người ấy, sáu người anh em đang bị suy sụp đã chấp thuận việc ra đi của người ấy, tuy nhiên cha và mẹ thì không.

22.

22.

Kujjhitvā sesabhātūnaṃ, pātoyeva tiyojanaṃ;

Gantvā suraggameyeva, rājaputtaṃ apassiso.

Sau khi nổi giận với các anh em còn lại, vào lúc sáng sớm, người ấy đã đi ba do-tuần và đã gặp vị vương tử ngay tại Suraggama.

23.

23.

So taṃ vimaṃsanatthāya, dūre kicce niyojayi;

Cetiya pabbatā sanne, dvāra maṇḍalagāmake.

Vị ấy, để thử thách người kia, đã giao cho một công việc ở xa, tại làng Dvāramaṇḍala gần núi Cetiyapabbata.

24.

24.

Brāhmaṇo kuṇḍalo nāma, vijja te me sahāyako;

Samuddapāre bhaṇḍāni, tassa vijjanti santike.

“Có một vị Bà-la-môn tên là Kuṇḍala, là bạn của ta. Ở bên kia đại dương, người ấy có giữ các hàng hóa.”

25.

25.

Gantvā taṃ tena dinnāni, bhaṇḍakāni idhā’hara;

Iti vatvāna bhojetvā, lekhaṃ datvā vissajjayi.

“Hãy đến đó và mang về đây những hàng hóa do người ấy trao.” Nói như vậy xong, sau khi cho ăn, trao một lá thư, vị ấy đã cho người kia đi.

26.

26.

Tato nava yojanañhi, anurādhapuraṃ idaṃ;

Pubbaṇheyeva gantvāna, so taṃ brāhmaṇa maddasa.

Từ đó đến thành Anurādhapura này là chín do-tuần. Sau khi đi ngay trong buổi sáng, người ấy đã gặp vị Bà-la-môn kia.

27.

27.

‘‘Nhatvā [Pg.132] vāpiyaṃ tāta, ehī’’ti āha brāhmaṇo;

Idhā’nāgata pubbattā, nhatvāna tissavāpiyaṃ.

Vị Bà-la-môn nói: “Này con, hãy tắm ở hồ rồi đến đây.” Do chưa từng đến đây trước kia, sau khi tắm ở hồ Tissavāpi,

28.

28.

Mahābodhiñca pūjetvā, thūpārāme ca cetiyaṃ;

Nagaraṃ pavisitvāna, passitvā sakalaṃ puraṃ.

và sau khi đảnh lễ cây Đại Bồ Đề và bảo tháp ở Thūpārāma, sau khi vào thành và ngắm nhìn toàn bộ kinh đô,

29.

29.

Āpaṇā gandhamādāya, uttara dvārato tato;

Nikkhammuppala khettamhā, gahetvā uppalāni ca.

sau khi lấy hương liệu từ một cửa tiệm, rồi từ cổng phía bắc, sau khi đi ra, từ một cánh đồng hoa súng, và sau khi hái những bông hoa súng,

30.

30.

Upāgami brāhmaṇaṃ taṃ, puṭṭho tenā’ha so gatiṃ;

Sutvā so brāhmaṇo tassa, pubbāgamamidhāgamaṃ.

người ấy đã đến gặp vị Bà-la-môn kia. Khi được hỏi, người ấy đã kể lại hành trình của mình. Sau khi nghe về việc khởi hành trước kia và việc đến đây của người ấy, vị Bà-la-môn,

31.

31.

Vimhito cintayī evaṃ, ‘‘purisā jānīyo ayaṃ;

Sace jāneyya eḷāro, imaṃ hatthe karissati.

đã kinh ngạc và suy nghĩ như vầy: “Đây là một người phi thường. Nếu Eḷāra biết được, ông ta sẽ thu phục người này.”

32.

32.

Tasmā’yaṃ damiḷā’sanne, vāsetuṃ neva arahati;

Rājaputtassa pituno, santike vāsamarahati’’.

“Vì vậy, người này không nên sống gần người Damiḷa; người này xứng đáng sống gần bên thân phụ của vị vương tử.”

33.

33.

Eva mevaṃ likhitvāna, lekhaṃ tassa samappayi;

Puṇṇavaḍḍhana vatthāni, paṇṇākāre bahūpi ca.

Sau khi viết như vậy, vị ấy đã trao lá thư cho người kia, cùng với các loại vải Puṇṇavaḍḍhana và cũng nhiều tặng phẩm khác.

34.

34.

Datvā taṃ bhojayitvā ca, pesesī sakhisantikaṃ;

So vaḍḍhamānacchāyāyaṃ, gatvā rājasutanti kaṃ.

Sau khi trao (quà) và cho người ấy ăn, vị ấy đã gửi người ấy đến chỗ người bạn của mình. Người kia, vào lúc bóng ngả dài, đã đi đến chỗ vị vương tử.

35.

35.

Lekhañca paṇṇākāre ca, rājaputtassa appayi;

Tuṭṭho āha ‘‘sahassena, pasādetha ima’’nti so.

Người ấy đã dâng lá thư và các tặng phẩm lên vị vương tử. Vị ấy (vương tử) hài lòng và nói: “Hãy ban thưởng cho người này một ngàn (đồng tiền).”

36.

36.

Issaṃ kariṃsu tassa’ññe, rājaputtassa sevakā;

So taṃ dasasahassena, pasādāpesi dārakaṃ.

Các thị giả khác của vương tử đã ganh tị với người ấy. Vị ấy (vương tử) đã khiến cho chàng trai được ban thưởng mười ngàn (đồng tiền).

37.

37.

Tassa kesaṃ likhāpetvā, gaṅgāyeva nahāpiya;

Puṇṇavaḍḍhana vatthayugaṃ, gandhamālañca sundaraṃ;

Acchādetvā vilimpetvā, maṇḍayitvā surūpakaṃ.

Sau khi cho chải tóc của người ấy, cho tắm ở sông, cho mặc một bộ y phục Puṇṇavaḍḍhana, thoa hương liệu và đeo vòng hoa đẹp đẽ, và trang điểm cho thật đẹp,

38.

38.

Sīsaṃ dukūlapaṭṭena, veṭhayitvā upānayuṃ;

Attano parihārena, bhattaṃ tassa adāpayi.

sau khi quấn đầu bằng một dải lụa mịn, họ đã đưa người ấy đến. Vị ấy (vương tử) đã cho dọn thức ăn cho người kia bằng chính vật dụng của mình.

39.

39.

Attano dasasahassa-agghanasayanaṃ subhaṃ;

Sayanatthaṃ adāpesi, tassa yodhassa khattiyo.

Vị vương tử Sát-đế-lỵ đã cho người dũng sĩ ấy chiếc giường ngủ xinh đẹp của chính mình, trị giá mười ngàn (đồng tiền), để dùng làm chỗ ngủ.

40.

40.

So [Pg.133] sabbaṃ ekato katvā, netvā mātāpitantikaṃ;

Mātuyā dasasahassaṃ, sayanaṃ pituno adā.

Người ấy, sau khi gom tất cả lại, đã mang đến cho cha mẹ. Người ấy đã tặng mười ngàn (đồng tiền) cho mẹ và chiếc giường cho cha.

41.

41.

Taṃyeva rattiṃ āgantvā, rakkhaṭhāne addassayi;

Pabhāte rājaputto taṃ, sutvā tuṭṭhamano ahu.

Ngay trong đêm ấy, sau khi trở về, người ấy đã trình diện tại trạm gác. Vào buổi sáng, vị vương tử sau khi nghe điều đó đã rất hài lòng.

42.

42.

Datvā paricchadaṃ tassa, parivārajanaṃ tathā;

Datvā dasasahassānī, pesesi pitusantikaṃ.

Sau khi ban cho người ấy vật dụng và cả đoàn tùy tùng, sau khi ban cho mười ngàn (đồng tiền), vị ấy đã gửi người ấy đến chỗ thân phụ của mình.

43.

43.

Yodho dasasahassāni, netvā mātāpitantikaṃ;

Tesaṃ datvā kākavaṇṇa-tisso rājā mupāgami.

Vị dũng sĩ, sau khi mang mười ngàn (đồng tiền) đến cho cha mẹ và trao cho họ, đã đến yết kiến đức vua Kākavaṇṇa Tissa.

44.

44.

So gāmaṇikumārassa, tamappesi mahīpati;

Sakkato suranimilo, yodho vasi tadantike.

Vị quốc vương ấy đã giao người đó cho hoàng tử Gāmaṇi. Dũng sĩ Sūranimila, sau khi được trọng đãi, đã sống ở gần bên vị ấy.

45.

45.

Kuṭumbarikaṇṇikāyaṃ,Hundarīvāpi gāmake;

Tisassa aṭṭhamo putto,Ahosi soṇa nāmako.

Tại làng Hundarīvāpi ở vùng Kuṭumbariyakaṇṇikā, người con trai thứ tám của ông Tissa tên là Soṇa.

46.

46.

Sattavassikakālepi, tālagacche aluñci so;

Dasa vassikakālamhi, tāle luñcimahabbalo.

Ngay cả vào lúc bảy tuổi, người ấy đã nhổ những cây cọ non. Vào lúc mười tuổi, người có sức mạnh phi thường ấy đã nhổ những cây cọ lớn.

47.

47.

Kāle na so mahāsoṇo,Dasa hatthi balo ahu;

Rājā taṃ tādisaṃ sutvā,Gahetvā pitusantikā.

Theo thời gian, Mahāsoṇa ấy đã có được sức mạnh của mười con voi. Đức vua, sau khi nghe về một người như vậy, đã đón người ấy từ chỗ người cha.

48.

48.

Gāmaṇissa kumārassa, adāsi posanatthiko;

Tena so laddhasakkāro, yodho vasi tadantike.

Với mong muốn nuôi dưỡng, đức vua đã giao người ấy cho hoàng tử Gāmaṇi. Vị dũng sĩ ấy, sau khi nhận được sự trọng đãi, đã sống ở gần bên vị ấy.

49.

49.

Girināme janapade, gāme nicchelaviṭṭhike;

Dasahatthibalo āsi, mahānāgassa atrajo.

Tại quận tên là Giri, trong làng Nicchelaviṭṭhika, có người con trai của Mahānāga, người có sức mạnh của mười con voi.

50.

50.

Lakuṇṭakasarīrattā, ahu goṭṭhaka nāmako;

Karonti keḷiparihāsaṃ, tassa jeṭṭhā cha bhātaro.

Do có thân hình thấp lùn, có người tên là Goṭṭhaka. Sáu người anh của ông thường hay trêu chọc chế giễu ông.

51.

51.

Te gantvā māsakhettatthaṃ, koṭṭayitvā mahāvanaṃ;

Tassa bhāgaṃ ṭhapetvāna, gantvā tassa nivedayuṃ.

Các người ấy đi đến để làm ruộng đậu, đã phát quang một khu rừng lớn. Sau khi để dành phần của ông, họ đi đến và báo cho ông biết.

52.

52.

So [Pg.134] gantvā taṃ khaṇaṃyeva, rukkhe imbarasaññite;

Luñcitvāna samaṃ katvā, bhūmiṃ gantvā nivedayi.

Ngay lúc ấy, ông đi đến, nhổ bật gốc những cây gọi là imbara, làm cho mặt đất bằng phẳng, rồi đi đến báo cho (họ) biết.

53.

53.

Gantvāna bhātaro tassa, disvā kammanta mabbhutaṃ;

Tassa kammaṃ kittayantā, āgacchiṃsu tadantikaṃ.

Các người anh của ông đi đến, thấy công việc kỳ diệu, đã tán dương công việc của ông và đi đến gần ông.

54.

54.

Tadupādāya so āsi, goṭṭhayimbaranāmako;

Tatheva rājā pāhesi, tambi gāmaṇisantikaṃ.

Kể từ đó, ông có tên là Goṭṭhayimbara. Cũng thế, đức vua đã phái cả ông ấy đến hầu Gāmaṇi.

55.

55.

Koṭipabbatasāmantā, kittigāmamhi issaro;

Rohaṇo nāma gahapati, jātaṃ puttakamattano.

Tại làng Kitti, gần núi Koṭi, có một gia chủ quyền thế tên là Rohaṇa, đối với đứa con trai do mình sanh ra.

56.

56.

Samāna nāmaṃ kāresi, goṭṭhakāhayarājino;

Dārako so balī āsi, dasadvādasavassiko.

(Vị ấy) đã đặt cho (con) cái tên giống như của vua Goṭṭhakābhaya. Đứa bé ấy rất khỏe mạnh khi lên mười, mười hai tuổi.

57.

57.

Asakkuṇeyyapāsāṇe, uddhattuṃ catupañcahi;

Kīḷamāno khipi tadā, so kīḷāguḷake viya.

Những tảng đá mà bốn năm người không thể nhấc lên, khi ấy trong lúc vui chơi, cậu đã ném đi như những trái banh đồ chơi.

58.

58.

Tassa soḷasavassassa, pitā gadamakārayi;

Aṭṭhatiṃsaṅgulavaṭṭaṃ, soḷasahatthadīghakaṃ.

Khi cậu được mười sáu tuổi, người cha đã cho làm một cây gậy, có chu vi ba mươi tám ngón tay và dài mười sáu hắc-tay.

59.

59.

Kālānaṃ nāḷikerānaṃ,Khandhe āhacca tāya so;

Te pātayitvā teneva,Yo dho so pākaṭo ahu.

Cậu dùng cây gậy ấy đập vào thân những cây dừa non, làm chúng ngã xuống. Do việc ấy, vị chiến sĩ ấy đã trở nên nổi tiếng.

60.

60.

Tatheva rājā pāhesi, tampi gāmaṇisantike;

Upaṭṭhāko mahāsumma-therassā’si pitā pana.

Cũng thế, đức vua đã phái cả ông ấy đến hầu Gāmaṇi. Vả lại, người cha là một vị hộ độ của trưởng lão Mahāsumma.

61.

61.

So mahāsummatherassa, dhammaṃ sutvā kuṭumbiko;

Sotāpattiphalaṃ patto, vihāre koḷapabbate.

Vị gia chủ ấy, sau khi nghe pháp từ trưởng lão Mahāsumma, đã đắc quả Tu-đà-hoàn tại tu viện Koḷapabbata.

62.

62.

Sotu sañjātasaṃvego, ārocetvāna rājino;

Datvā kuṭumbaṃ puttassa, pabbaji therasantike.

Vị ấy, do tâm động cảm khởi sanh, đã tâu lên đức vua, giao lại gia sản cho con trai, rồi xuất gia với vị trưởng lão.

63.

63.

Bhāvanaṃ anuyuñjitvā, arahattamapāpuṇi;

Putto tena’ssa paññāyi, theraputtābhayo iti.

Sau khi chuyên tâm tu tập thiền định, vị ấy đã chứng đắc A-la-hán quả. Do đó, con trai của vị ấy được biết đến với tên là Theraputtābhaya.

64.

64.

Kappakandaragāmamhi, kumārassa suto ahu;

Bharaṇo nāma so kāle, dasadvādasavassike.

Tại làng Kappakandara, có người con trai của Kumāra tên là Bharaṇa. Vào lúc mười, mười hai tuổi, cậu ấy...

65.

65.

Dārakehi [Pg.135] vanaṃ gantvā’-nubandhitvā sase bahū;

Pādena paharitvāna, dvikhaṇḍaṃ bhūmiyaṃ khipi.

Cùng với các đứa trẻ khác đi vào rừng, sau khi đuổi theo nhiều con thỏ, cậu dùng chân đá, làm chúng vỡ thành hai mảnh và ném xuống đất.

66.

66.

Gāmikehi vanaṃ gantvā, soḷasavassiko pana;

Tatheva pātesi lahuṃ, miga gokaṇṇasūkare.

Khi được mười sáu tuổi, cậu đi vào rừng cùng với dân làng, cũng theo cách ấy, cậu đã nhanh chóng hạ gục nai, hươu, và heo rừng.

67.

67.

Bharaṇo so mahāyodho,Teneva pākaṭo ahu;

Tatheva rājā vāsesi,Tampi gāmaṇisantike.

Vị đại chiến sĩ Bharaṇa ấy đã trở nên nổi tiếng do việc ấy. Cũng thế, đức vua đã cho cả ông ấy ở lại hầu Gāmaṇi.

68.

68.

Girigāme janapade, kuṭumbiyaṅgaṇagāmake;

Kuṭumpivasabho nāma, ahosi tattha sammato.

Tại quận Girigāma, trong làng Kuṭumbiyaṅgaṇa, có một người được kính trọng tên là Kuṭumpivasabha.

69.

69.

Veḷo janapado tassa, sumano giribhojako;

Sahāyassa sute jāte, paṇṇākārapurassarā.

Veḷa, người ở miền quê, và Sumana, người cai trị vùng Giri, là bạn của ông. Khi ông có con trai, (họ) mang theo lễ vật...

70.

70.

Gantvā ubho sakaṃ nāmaṃ, dārakassa akārayuṃ;

Taṃ vuddhaṃ attano gehe, vāsesi siribhojako.

Cả hai người đi đến và đặt tên của mình cho đứa bé. Khi cậu lớn lên, người cai trị vùng Giri đã cho cậu ở tại nhà của mình.

71.

71.

Tasse’ko sindhavo posaṃ, kañcinā rohituṃ adā;

Disvā tu veḷusumanaṃ, ayaṃ arohako mama.

Vị ấy có một con ngựa giống Sindhu, nó không cho bất cứ người nào cỡi. Nhưng khi thấy Veḷusumana, (nó nghĩ): 'Đây là người cỡi của ta'.

72.

72.

Anurūpo’ti cintetvā,Pahaṭṭho hesitaṃ akā;

Taṃ ñatvā bhojako ‘‘assaṃ,Ārohā’’ti tamāhaso.

(Nó) nghĩ rằng: 'Người này thích hợp', rồi vui mừng hí lên. Biết được điều ấy, vị cai trị bảo cậu rằng: 'Hãy cỡi con ngựa'.

73.

73.

So assaṃ āruhitvā taṃ, sīghaṃ dhāvayi maṇḍale;

Maṇḍale sakale asso, ekābaddho adissi so.

Cậu cỡi con ngựa ấy, cho nó chạy nhanh theo vòng tròn. Trong suốt vòng tròn, con ngựa ấy trông như một chuỗi nối liền.

74.

74.

Nisīdi dhāvato ca’ssa, vassahāro’va piṭṭhiyaṃ;

Mocetipi uttariyaṃ, bandhatipi anādaro.

Cậu ngồi trên lưng con ngựa đang chạy như một tấm áo che mưa. Cậu còn thản nhiên cởi áo choàng ra rồi mặc lại.

75.

75.

Taṃ disvā parisā sabbā, ukkuṭṭhiṃ sampavattayi;

Datvā dasasahassāni, tassa so giribhojako.

Thấy vậy, tất cả hội chúng đều cất tiếng reo hò tán thưởng. Vị cai trị vùng Giri ấy đã ban cho cậu mười ngàn (đồng tiền).

76.

76.

Rājānucchaviko’yaṃti, haṭṭho rañño adāsi taṃ;

Rājā taṃ veḷusumanaṃ, attanoyeva santike.

(Nghĩ rằng): 'Người này xứng đáng với đức vua', ông vui mừng dâng cậu lên cho vua. Đức vua đã giữ Veḷusumana ấy ở lại bên cạnh mình.

77.

77.

Kāretvā [Pg.136] tassa sakkāraṃ, vāsesi bahumānayaṃ;

Nakulanagarakaṇṇikāyaṃ, gāme mahinda doṇike.

(Đức vua) đã cho người trọng đãi và cho cậu ở lại với sự kính trọng lớn lao. Tại quận Nakulanagara, trong làng Mahindadoṇika.

78.

78.

Abhayassa’ntime putto, devonāmā’si thāmavā;

Īsakaṃ pana khañjattā, khañjadevoti taṃ viduṃ.

Người con út của Abhaya tên là Deva, rất có sức mạnh. Nhưng vì hơi bị thọt, người ta biết đến ông với tên là Khañjadeva.

79.

79.

Migamaṃ gāmavāsīhi, saha gantvāna so tadā;

Mahise anubandhitvā, mahante uṭṭhituṭṭhite.

Khi ấy, ông đi săn cùng với dân làng, sau khi đuổi theo những con trâu rừng to lớn, hung hãn...

80.

80.

Hatthena pāde gaṇhitvā, bhametvā sīsamatthake;

Asumha bhūmiṃ cuṇṇeti, tesaṃ aṭṭhīni māṇavo.

Chàng trai trẻ ấy nắm chân (của chúng) bằng tay, quay tròn trên đầu, rồi đập xuống đất làm cho xương của chúng tan nát.

81.

81.

Taṃ pavattiṃ suṇitvāva, khañjadevaṃ mahīpati;

Vāsesi āharāpetvā, gāmaṇisse’va santike.

Vừa nghe tin ấy, đức vua cho gọi Khañjadeva đến và cho ở gần Gāmaṇi.

82.

82.

Cittalapabbatā’sanne, gāme kapiṭṭhanāmake;

Uppalassa suto āsi, phussadevoti nāmako.

Gần núi Cittalapabbata, trong làng tên là Kapiṭṭha, có người con trai của (gia chủ) Uppala, tên là Phussadeva.

83.

83.

Gantvā saha kumārehi, vihāraṃ so kumārako;

Bodhiyā pūjitaṃ saṅkhaṃ, ādāya dhamithāmasā.

Cậu bé ấy cùng với các cậu bé khác đi đến tu viện, lấy chiếc tù và đã được cúng dường cho cây Bồ đề và thổi hết sức mình.

84.

84.

Asanīpātasaddova, saddo tassa mahā ahu;

Ummattā viya āsuṃ te, bhītā sabbepi dārakā.

Tiếng (thổi) của cậu ấy rất lớn, giống như tiếng sấm sét. Tất cả những đứa trẻ khác đều hoảng sợ, trở nên như điên dại.

85.

85.

Tena so āsi ummāda-phussa devoti pākaṭo;

Dhanusippaṃ akāresi, tassa vaṃsāgataṃ pitā.

Do đó, cậu được biết đến với tên là Ummāda-Phussadeva. Người cha đã cho cậu học nghề bắn cung, là nghề gia truyền của dòng họ.

86.

86.

Saddavedhi vijjuvedhī, vālavedhī ca so ahu;

Vālukāpuṇṇasakaṭaṃ, baddhadhammasataṃ tathā.

Cậu là người có thể bắn theo tiếng động, bắn theo ánh chớp, và bắn trúng một sợi lông; (cũng như bắn xuyên qua) một chiếc xe đầy cát và một trăm tấm da được buộc lại,

87.

87.

Asano dumbaramayaṃ, aṭṭhasoḷasaaṅgulaṃ;

Tathā ayo lohamayaṃ, paṭṭaṃdi caturaṅgali.

một tấm ván bằng gỗ asana hay udumbara dày tám hoặc mười sáu ngón tay, và một tấm sắt hay đồng dày bốn ngón tay.

88.

88.

Nibbedhayatikaṇṇena, kaṇḍo tena visajjito;

Thale aṭṭhusabhaṃ yāti, jale tu usabhaṃ pana.

Mũi tên do cậu bắn ra có thể xuyên thủng (tất cả). Trên đất liền, (mũi tên) đi được tám usabha, và dưới nước thì được một usabha.

89.

89.

Taṃ suṇitvā mahārājā, pavattiṃ pitusantikā;

Tampi āṇāpayitvāna, gāmaṇimhi avāsayi.

Nghe tin ấy từ người cha, đức vua cũng cho gọi người ấy đến và cho ở với Gāmaṇi.

90.

90.

Tulādhāranagāsanne, vihāravāpi gāmake;

Mattakuṭumbissa suto, ahu vasabhanāmako.

Gần núi Tulādhāra, trong làng Vihāravāpi, có người con trai của gia chủ Matta tên là Vasabha.

91.

91.

Taṃ [Pg.137] sujātasarīrattā, labhiya vasabhaṃ viduṃ;

So vīsativassuddesamhi, mahākāyabalo ahu.

Vì người ấy có thân hình đẹp, người ta biết đến cậu với biệt danh Labhiyavasabha. Khi cậu khoảng hai mươi tuổi, cậu có thân hình to lớn và sức mạnh phi thường.

92.

92.

Ādāya so katipayo, puriseyeva ārabhi;

Khettatthiko mahāvāpiṃ, karonto taṃ mahabbalo.

Người có sức mạnh phi thường ấy, cùng với vài người đàn ông, đã bắt đầu làm một hồ chứa nước lớn để tưới ruộng.

93.

93.

Dasahi dvādasahi vā, vahitabbe dhurehipi;

Vahanto paṃsupiṇḍe so, lahuṃ vāpiṃ samāpayi.

Cậu đã mang những khối đất mà mười hoặc mười hai người mới khiêng nổi, và nhanh chóng hoàn thành hồ chứa nước.

94.

94.

Tena so pākaṭo āsi, tampi ādāya bhūmipo;

Datvā taṃ tassa sakkāraṃ, gāmaṇissa adāsi taṃ.

Do đó, cậu trở nên nổi tiếng. Đức vua cũng cho gọi cậu đến, ban cho cậu sự trọng đãi và giao cậu cho Gāmaṇi.

95.

95.

Vasabhodakavāroti, kaṃ khettaṃ pākaṭaṃ ahu;

Evaṃ labhiyāvasabho, vasi gāmaṇisantike.

Cánh đồng ấy đã trở nên nổi tiếng với tên gọi Vasabhodakavāra. Như vậy, Labhiyavasabha đã ở gần Gāmaṇi.

96.

96.

Mahāyodhānametesaṃ, dasannampi mahipati;

Puttassa sakkārasamaṃ, sakkāraṃ kārayi tadā.

Vào lúc đó, đức vua đã cho thực hiện sự trọng đãi đối với mười vị đại dũng sĩ này, ngang bằng với sự trọng đãi dành cho con trai mình.

97.

97.

Āmantetvā mahāyodhe, dasāpi ca disampati;

‘‘Yodhe dasadase’keko, esathā’ti udāhari.

Sau khi triệu tập cả mười vị đại dũng sĩ, vị chúa đất đã phán rằng: 'Mỗi người hãy tìm mười dũng sĩ'.

98.

98.

Te tathevā’nayuṃ yodhe, tesampāha mahīpati;

Tassa yodhasahassāpi, tatheva pariyesituṃ.

Họ đã mang đến các dũng sĩ đúng như vậy. Đức vua cũng bảo những dũng sĩ ấy (một trăm người) đi tìm thêm, cũng theo cách thức như vậy.

99.

99.

Tathā tepā’nayuṃ yodhe, tesampāhaṃ mahīpati;

Punayodhasahassassa, tatheva pariyesituṃ.

Họ cũng đã mang đến các dũng sĩ như vậy. Đức vua cũng bảo những dũng sĩ ấy (một ngàn người) đi tìm thêm, cũng theo cách thức như vậy.

100.

100.

Tathā tepā’nayuṃ yodhe, sabbe sampiṇḍitā tu te;

Ekādasasahassāni, yodhāsataṃ tathā dasa.

Họ cũng đã mang đến các dũng sĩ như vậy. Tổng cộng tất cả họ là mười một ngàn một trăm và mười dũng sĩ.

101.

101.

Sabbe te laddhasakkārā, bhūmipālena sabbadā;

Gāmaṇiṃ rājaputtaṃ taṃ, vasiṃsu parivāriya.

Tất cả họ, sau khi luôn luôn nhận được sự trọng đãi từ đức vua, đã ở lại hầu cận vương tử Gāmaṇi.

102.

102.

Iti sucaritajātabbhutaṃ,Suṇiya naro matimā sukhattiko;

Akusalapathato parammukho,Kusalapathe’bhirameyya sabbadāti.

Như vậy, người có trí, người có duyên lành, sau khi nghe về điều kỳ diệu sinh ra từ thiện hạnh, hãy quay lưng lại với con đường bất thiện và hãy luôn luôn hoan hỷ trong con đường thiện.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và cảm động của người thiện.

Yodhalābho nāma

(Chương) tên là Sự Thu Phục Các Dũng Sĩ.

Tevīsatimo paricchedo.

Chương thứ hai mươi ba.

Catuvīsatima pariccheda

Chương thứ hai mươi bốn.

Dvebhātikayuddhaṃ

Cuộc Chiến Của Hai Anh Em.

Hatthassa [Pg.138] tharukammassa, kusalo katupāsano;

So gāmaṇirājasuto, mahāgāme vasī tadā.

Vị vương tử Gāmaṇi ấy, khéo léo và đã được rèn luyện trong việc điều khiển voi và thuật dùng gươm, đã ở tại Mahāgāma vào lúc đó.

Rājā rājasutaṃ tissaṃ, dīghavāpimhi vāsayi;

Ārakkhituṃ janapadaṃ, sampanna balavāhanaṃ.

Đức vua cho vương tử Tissa, cùng với quân đội và phương tiện di chuyển đầy đủ, ở tại Dīghavāpi để bảo vệ xứ sở.

Kumāro gāmaṇikāle, sampassanto balaṃ sakaṃ;

‘‘Yujjhissaṃ damiḷehī’’ti, piturañño kathāpayī.

Vào lúc ấy, hoàng tử Gāmaṇi, khi nhận thấy được sức mạnh của mình, đã tâu với vua cha rằng: 'Con sẽ chiến đấu với người Damiḷa'.

Rājā taṃ anurakkhanto, ‘‘oragaṅgaṃ alaṃ’’ iti;

Vāresi yāvatatiyaṃ, so tatheva kathāpayī.

Đức vua, vì muốn bảo vệ cho hoàng tử, đã ngăn cản đến lần thứ ba rằng: 'Vùng đất bên này sông là đã đủ rồi'. Vị hoàng tử vẫn tâu lên như thế.

Pitā me puriso honto, ne’vaṃ vakkhati teni’daṃ;

Pilandhatūti pesesi, itthālaṅkāramassa so.

Vị ấy (hoàng tử) đã gởi đến cho vua cha đồ trang sức của phụ nữ (và nói rằng): 'Nếu cha ta là một người đàn ông thì đã không nói như vậy, do đó hãy đeo món này'.

Rājā’ha tassa kujjhitvā, ‘‘karotha hemasaṅkhaliṃ;

Tāya taṃ bandhayissāmi, nā’ññathā rakkhiyo hi so.

Đức vua đã nổi giận với hoàng tử và phán rằng: 'Hãy làm một sợi dây xích bằng vàng. Ta sẽ trói nó lại bằng sợi dây ấy, vì nó không thể được bảo vệ bằng cách khác'.

Palāyitvāna malayaṃ, kujjhitvā pituno agā;

Duṭṭhattāyeva pitari, āhu taṃ duṭṭhagāmaṇi.

Do nổi giận với vua cha, vị ấy đã bỏ trốn và đi đến vùng Malaya. Chính vì sự tức giận đối với vua cha nên người ta đã gọi vị ấy là Duṭṭhagāmaṇi.

Rājā’tha ārabhī kātuṃ, mahāmaṅgalacetiyaṃ;

Niṭṭhite cetiye saṅghaṃ, sannipātayi bhūpati.

Sau đó, đức vua đã bắt đầu việc xây dựng ngôi bảo tháp Mahāmaṅgala. Khi ngôi bảo tháp được hoàn tất, vị quốc vương đã triệu tập chư Tăng.

Dvādasā’suṃ sahassāni, bhikkhū cittalapabbatā;

Tato tato dvādaseva, sahassāni samāgamuṃ.

Đã có mười hai ngàn vị tỳ khưu từ núi Cittala. Từ các nơi khác, cũng có mười hai ngàn vị đã tụ hội về.

10.

10.

Katvāna cetiyamahaṃ, rājā saṅghassa sammukhā;

Sabbe yodhe samānetvā, kāresi sapathaṃ tadā.

Sau khi đã tổ chức lễ hội cho ngôi bảo tháp, đức vua đã tập hợp tất cả các chiến sĩ và đã yêu cầu họ tuyên thệ ở trước sự hiện diện của chư Tăng vào lúc ấy.

11.

11.

‘‘Puttānaṃ kalahaṭṭhānaṃ, na gacchissāma no’’iti;

Akaṃsu sapathaṃ sabbe, taṃ yuddhaṃ tena nāgamuṃ.

Tất cả đã tuyên thệ rằng: 'Chúng tôi sẽ không đi đến nơi tranh chấp của các hoàng tử'. Do đó, họ đã không tham gia vào cuộc chiến ấy.

12.

12.

Catusaṭṭhi vihāre so, kārāpetvā mahīpati;

Tattakāneva vassāni, ṭhatvā maritahiṃ tadā.

Vị quốc vương ấy, sau khi đã cho xây dựng sáu mươi bốn ngôi tu viện và đã trị vì trong bấy nhiêu năm, đã băng hà tại nơi ấy vào lúc đó.

13.

13.

Rañño [Pg.139] sarīraṃ gāhetvā, channayānena rājini;

Netvā tissa mahārāmaṃ, taṃ saṅghassa nivedayi.

Vị hoàng hậu, sau khi đã đưa thi thể của đức vua đi bằng một phương tiện kín đáo và đã mang đến tu viện Tissa Mahārāma, đã trình báo việc ấy đến chư Tăng.

14.

14.

Sutvā tissakumāro taṃ, āgantvā dīghavāpito;

Sarīrakiccaṃ kāretvā, sakkaccaṃ pituno sayaṃ.

Hoàng tử Tissa, sau khi nghe được việc ấy, đã đi đến từ Dīghavāpi. Chính hoàng tử đã cho thực hiện tang lễ cho vua cha một cách kính cẩn.

15.

15.

Mātaraṃ kaṇḍulaṃ hatthiṃ, ādiyitvā mahabbalo;

Bhātubhayā dīghavāpiṃ, agamāsi lahuṃ tato.

Vị hoàng tử có đại lực, sau khi đã đưa theo mẫu hậu và voi Kaṇḍula, do sợ hãi người anh, đã nhanh chóng đi đến Dīghavāpi từ nơi ấy.

16.

16.

Taṃ pavattiṃ nivedetuṃ, duṭṭhagāmaṇi santikaṃ;

Lekhaṃ datvā visajjesuṃ, saccemaccā samāgatā.

Các vị cận thần trung thành, sau khi đã hội họp, đã trao một bức thư và đã phái người đi để trình báo sự việc ấy đến Duṭṭhagāmaṇi.

17.

17.

So guttahālamāgantvā, tattha cāre visajjiya;

Mahāgāmamupagantvā, sayaṃ rajje’bhisecayi.

Vị ấy, sau khi đã đi đến Guttahāla và đã phái các gián điệp đến nơi ấy, đã đi đến Mahāgāma và đã tự mình đăng quang lên vương vị.

18.

18.

Mātatthaṃ kaṇḍūlatthañca, bhātulekhaṃ visajjayi;

Aladdhā yāvatatiyaṃ, yuddhāya samupāgami.

Vị ấy đã gởi thư cho người em về việc của mẫu hậu và về việc của voi Kaṇḍula. Do không nhận được đến lần thứ ba, vị ấy đã đến để giao chiến.

19.

19.

Ahu dvinnaṃ mahāyuddhaṃ, cūḷaṅgaṇiyapiṭṭhiyaṃ;

Tattha nekasahassāni, patiṃsu rājino narā.

Đã có một trận đại chiến của hai người ở tại Cūḷaṅgaṇiyapiṭṭhi. Ở nơi ấy, nhiều ngàn người của đức vua đã ngã xuống.

20.

20.

Rājā ca tissāmacco ca, vaḷavādīghutunikā;

Tayoyeva palāyiṃsu, kumāro anubandhite.

Đức vua, vị cận thần Tissa, và con ngựa cái Dīghathūnikā, chỉ có ba vị ấy đã bỏ chạy. Vị hoàng tử đã truy đuổi theo họ.

21.

21.

Ubhinnamantare bhikkhū, mantayiṃsu mahīdharaṃ;

Taṃ disvā ‘‘bhikkhusaṅghassa, kammaṃ’’ iti nivatti so.

Các vị tỳ khưu đã dùng thần thông tạo ra một ngọn núi ở giữa hai người. Sau khi thấy được điều ấy, vị ấy (hoàng tử) đã quay trở lại (và nói rằng): 'Đây là việc làm của chư Tăng tỳ khưu'.

22.

22.

Kappakandaranajjāso, javamālititthamāgato;

Rājā’ha tissamaccaṃ taṃ, ‘‘chātajjhattā mayaṃ’’iti.

Sau khi đã đi đến bến đò Javamāli ở gần sông Kappakandara, đức vua đã nói với vị cận thần Tissa ấy rằng: 'Chúng ta đang bị đói'.

23.

23.

Suvaṇṇasarake khitta-bhattaṃ nīharitassa so;

Saṅghe datvā bhuñjanato, kāretvā catubhāgakaṃ.

Vị ấy (Tissa) đã lấy ra phần vật thực được đặt trong chiếc bát bằng vàng. Do có thói quen dùng bữa sau khi đã dâng cúng đến chư Tăng, đức vua đã cho chia làm bốn phần.

24.

24.

‘‘Ghosehi kāla’’miccā’ha,Tisso kālamaghosayi;

Suṇitvā dibbasotena,Rañño sakkhāya dāyako.

Đức vua đã nói rằng: 'Hãy thông báo thời giờ'. Tissa đã thông báo thời giờ. Vị thí chủ vì lợi ích của đức vua, sau khi đã nghe được bằng thiên nhĩ,

25.

25.

Thero piyaṅgu dīpaṭṭho, theraṃ tattha niyojayi;

Tissaṃ kuṭumbikasutaṃ, so tattha nabhasā’gamā.

... vị Trưởng lão ở tại đảo Piyaṅgu đã chỉ định vị Trưởng lão Tissa, là con trai của một gia chủ, đến nơi ấy. Vị ấy đã đi đến nơi ấy bằng đường không.

26.

26.

Tassa tisso karāpatta-ādāyā’dāsi rājino;

Saṅghassa bhāgaṃ sambhāgaṃ, rājā patte khipāpayi.

Vị (cận thần) Tissa ấy đã lấy chiếc bát từ tay của đức vua và đã trao cho vị Trưởng lão. Đức vua đã cho đặt vào trong bát phần cúng dường đến chư Tăng, là một phần tương xứng.

27.

27.

Sambhāgaṃ [Pg.140] khipi tisso ca, sambhāgaṃ vaḷavāpi ca;

Na icchitassābhāgañca, tisso pattamhi pakkhipi.

Tissa đã đặt vào phần tương xứng của mình, và con ngựa cái cũng (đặt vào) phần tương xứng của nó. Tissa cũng đã đặt vào trong bát phần của vị không mong muốn.

28.

28.

Bhattassa puṇṇapattaṃ taṃ, adātherassa bhūpati;

Adā gotamatherassa, so gantvā nabhasā lahuṃ.

Vị quốc vương đã dâng đến vị Trưởng lão chiếc bát đã đầy vật thực ấy. Vị ấy (Trưởng lão Tissa) đã trao lại cho Trưởng lão Gotama. Vị này, sau khi đã nhanh chóng đi bằng đường không,

29.

29.

Bhikkhūnaṃ bhuñjamānānaṃ, datvā ālopabhāgaso;

Pañcasatānaṃ so thero, laddhehi tu tadantikā.

... vị Trưởng lão ấy đã dâng đến năm trăm vị tỳ khưu đang dùng bữa, theo từng phần vắt cơm. Và từ những gì đã nhận được từ các vị ấy,

30.

30.

Bhāgehi pattaṃ pūretvā, ākāse khipi rājino;

Disvā’ gataṃ gahetvā taṃ, tisso bhojisi bhūpatiṃ.

... sau khi đã làm đầy chiếc bát với các phần (vật thực), vị ấy đã ném lên không trung cho đức vua. Sau khi thấy (chiếc bát) đang đến và đã nhận lấy, Tissa đã dâng vật thực cho vị quốc vương.

31.

31.

Bhuñjitvāna sayañjāpi, vaḷavañca abhojayi;

Sattāhaṃ cumbaṭaṃ katvā, rājā pattaṃ visajjayi.

Sau khi đã tự mình dùng bữa, vị ấy cũng đã cho con ngựa cái ăn. Sau khi đã làm một cái để lót (chiếc bát) trong bảy ngày, đức vua đã gởi trả chiếc bát.

32.

32.

Gantvāna so mahāgāmaṃ, samādāya balaṃ puna;

Saṭṭhisahassaṃ yuddhāya, gantvā yujjhi sabhātarā.

Vị ấy, sau khi đã đi đến Mahāgāma và đã tập hợp lại quân lực gồm sáu mươi ngàn người, đã đi giao chiến và đã chiến đấu với người em.

33.

33.

Rājā vaḷavamāruyha, tisso kaṇḍūla hatthinaṃ;

Dve bhātaro samāgañchuṃ, yujjhamānā raṇe tadā.

Nhà vua cỡi ngựa cái, (hoàng tử) Tissa (cỡi) voi Kaṇḍula; hai anh em đã cùng nhau giao chiến trong trận mạc lúc bấy giờ.

34.

34.

Rājā kariṃ karitva’nto, vaḷavāmaṇḍalaṃ akā;

Tathāpi chiddaṃ no disvā, laṅghā petuṃ matiṃakā.

Nhà vua đã làm cho con voi (đi) vào trong, (và) đã cho ngựa cái chạy vòng tròn. Dù vậy, do không thấy được kẽ hở, ngài đã quyết định cho (ngựa) nhảy qua.

35.

35.

Vaḷavaṃ laṅghayitvāna, hatthinaṃ bhātiko’pari;

Tomaraṃ khipi cammaṃva, yathā chijjati piṭṭhiyaṃ.

Sau khi cho ngựa cái nhảy qua con voi ở phía trên người em, ngài đã phóng cây lao, (lao) chỉ sượt qua tấm giáp da ở trên lưng.

36.

36.

Anekāni sahassāni, kumārassa narātahiṃ;

Patiṃsu yuddhe yujjhantā, bhijja ceva mahabbalaṃ.

Nhiều ngàn người của vị hoàng tử đã ngã xuống trong khi giao chiến, và đại quân đã bị tan vỡ.

37.

37.

‘‘Ārohakassa vekallā, itthī maṃ laṅghayī’’iti;

Kuddhokarī taṃ cālento, rukkhameka mupāgami.

(Nghĩ rằng:) ‘Do sự bất tài của người cỡi, một con (vật) cái đã nhảy qua ta,’ con voi nổi giận, trong khi lắc (hoàng tử Tissa), đã đi đến một gốc cây.

38.

38.

Kumāro āruhī rukkhaṃ, hatthī sāmimupāgami;

Tamāruyha palāyantaṃ, kumāro manubandhi so.

Vị hoàng tử (Tissa) đã trèo lên cây, con voi đã đi đến với chủ của nó. Sau khi cỡi (voi), ngài (vua) đã đuổi theo vị hoàng tử đang bỏ chạy.

39.

39.

Pavisitvā vihāraṃ so, mahāthera gharaṃgato;

Nipajjaheṭṭhā mañcassa, kumāro bhātunobhayā.

Vị hoàng tử kia, sau khi đi vào ngôi tịnh xá, đã đi đến nhà của vị đại trưởng lão. Do sợ hãi người anh, vị hoàng tử đã nằm xuống bên dưới gầm giường.

40.

40.

Pasārayi mahāthero, cīvaraṃ tattha mañcake;

Rājā anupadaṃ gantvā, ‘‘kuhiṃ tisso’’ti pucchatha.

Vị đại trưởng lão đã trải tấm y ở trên chiếc giường tại nơi ấy. Nhà vua, sau khi đi theo dấu vết, đã hỏi rằng: ‘Tissa ở đâu?’

41.

41.

‘‘Mañce [Pg.141] tattha mahārāja’’, iti thero avoca taṃ;

Heṭṭhā mañceti jānitvā, tato nikkhamma bhūpati.

Vị trưởng lão đã nói với ngài rằng: ‘Thưa Đại vương, (ngài ấy) ở trên giường kia.’ Biết được (ý là) ‘ở dưới gầm giường,’ vị quốc vương đã đi ra khỏi nơi ấy.

42.

42.

Samantato vihārassa, rakkhaṃ kārayi taṃ pana;

Pañcakamhi nipajjetvā, datvā upari cīvaraṃ.

Ngài đã cho lính canh gác xung quanh ngôi tịnh xá. Còn về vị ấy (Tissa), sau khi cho nằm trên chiếc giường và đắp y lên trên,

43.

43.

Mañcapādesu gaṇhitvā, cattāro daharā yatī;

Matabhikkhuniyāmena, kumāraṃ bahi nīharuṃ.

bốn vị tu sĩ trẻ tuổi, sau khi nắm lấy các chân giường, đã khiêng vị hoàng tử ra ngoài theo nghi thức (dành cho) một vị tỳ khưu đã viên tịch.

44.

44.

Nīyamānantu taṃ ñatvā, idha māha mahīpati;

‘‘Tissa tvaṃ kuladevatānaṃ, sīse hutvāna niyyāsi.

Tuy nhiên, sau khi biết được vị ấy đang được khiêng đi, vị quốc vương đã nói lời này: ‘Này Tissa, ngươi đang được khiêng đi trên đầu của các vị trời trong gia tộc.’

45.

45.

Balakkārena gahaṇaṃ, kuladevehi natthi me;

Guṇaṃ tvaṃ kuladevānaṃ, sareyyāsi kadācipi’’.

‘Ta không thể dùng vũ lực để bắt (ngươi) từ (tay) các vị trời trong gia tộc. Ngươi nên có lúc nào đó nhớ đến công ơn của các vị trời trong gia tộc.’

46.

46.

Tatoyeva mahāgāmaṃ, agamāsi mahīpati;

Āṇāpesi ca tattheva, mātaraṃ mātugāravo.

Từ nơi ấy, vị quốc vương đã đi đến Mahāgāma. Do lòng tôn kính đối với mẹ, ngài đã gửi tin đến mẫu hậu ngay tại nơi ấy.

47.

47.

[Vassāni aṭṭhasaṭṭhiṃso, aṭṭhā dhammaṭṭhamānaso;

Aṭṭhasaṭṭhivihāre ca, kārāpesi mahīpati.]

[Vị quốc vương ấy đã sống sáu mươi tám năm với tâm an trú trong Chánh Pháp, và đã cho xây dựng sáu mươi tám ngôi tịnh xá.]

48.

48.

Nikkhāmito so bhikkhūhi, tissorāja suto pana;

Dīghavāpiṃ tatoyeva, agama’ññataro viya.

Còn về hoàng tử Tissa, sau khi được các vị tỳ khưu đưa ra ngoài, từ nơi ấy đã đi đến Dīghavāpi như một người khác (ẩn danh).

49.

49.

Kumāro godhagattassa, tissatherassa āha so;

‘‘Sāparādho ahaṃ bhante, khamāpessāmi bhātaraṃ.

Vị hoàng tử kia đã thưa với trưởng lão Tissa Godhagatta rằng: ‘Bạch ngài, con là người có lỗi, con sẽ xin anh của con tha thứ.’

50.

50.

Veyyāvaccakarā kāraṃ, tissaṃ pañcasatāni ca;

Bhikkhunamādiyitvā so, thero rāja mupāgami.

Vị trưởng lão kia, sau khi dẫn theo năm trăm vị tỳ khưu và cho Tissa làm người phục vụ, đã đi đến yết kiến nhà vua.

51.

51.

Rājaputtaṃ ṭhapetvāna, thero sopāna matthake;

Sasaṅgho pāvisi saddho, nisīdāviya bhūmipo.

Vị trưởng lão, sau khi để vị hoàng tử ở đầu cầu thang, đã cùng với Tăng chúng đi vào. Vị quốc vương có đức tin đã thỉnh (chư Tăng) an tọa.

52.

52.

Upānayī yāguādiṃ, thero pattaṃ vidhesiso;

‘‘Kinti vutto’bravi tissaṃ, ādāya agatā’’iti.

Ngài (vua) đã dâng cháo v.v... Vị trưởng lão kia đã đậy bát lại. Khi được hỏi: ‘Vì sao vậy?,’ ngài đã nói: ‘(Chúng tôi) đã đến cùng với Tissa.’

53.

53.

‘‘Kuhiṃ coro’’ti vutto ca, ṭhitaṭhānaṃ nivedayi;

Vihāradevī gantvāna, chādiyaṭhāsi puttaka.

Và khi được hỏi: ‘Tên trộm ở đâu?,’ ngài đã chỉ nơi (hoàng tử) đang đứng. (Bà) Vihāradevī sau khi đi đến, đã đứng che cho con trai.

54.

54.

Rājā’ha [Pg.142] theraṃ ‘‘ñāto vo,Dāsabhāvo idāni no;

Sāmaṇeraṃ pesayetha,Tumhe me sattavassikaṃ.

Nhà vua đã nói với vị trưởng lão: ‘Bây giờ, tình trạng tôi tớ của các ngài đối với chúng tôi đã được biết rõ. Các ngài đã có thể gởi đến cho tôi một vị sa di bảy tuổi.’

55.

55.

Janakkhayaṃ vināyeva, kalaho na bhaveyya no;

Rājā saṅghassa doseso, bhaṃghe daṇḍaṃ karissati.

‘Lẽ ra cuộc xung đột của chúng tôi đã có thể (được giải quyết) mà không có sự tổn hại về nhân mạng. Đây là lỗi của Tăng chúng. Nhà vua sẽ áp đặt hình phạt lên Tăng chúng.’

56.

56.

Hessatā’gatakiccā vo,Yāgādiṃ gaṇhāthāti so;

Datvā taṃ bhikkhusaṅghassa,Pakkositvāna bhātaraṃ.

Ngài đã nói: ‘Mục đích đến đây của các ngài sẽ được thành tựu. Xin hãy thọ dụng cháo v.v...’ Sau khi dâng cúng vật ấy đến Tăng chúng, ngài đã cho gọi người em.

57.

57.

Tattheva saṅghamajjhamhi, nisinno bhātarā saha;

Bhuñjitvā ekatoyeva, bhikkhu saṅghaṃ visajjayi.

Ngay tại nơi ấy, ở giữa Tăng chúng, ngài đã ngồi cùng với người em. Sau khi cùng nhau dùng bữa, ngài đã cho Tăng chúng ra về.

58.

58.

Sassakammāni kāretuṃ, tissaṃ tattheva pāhiṇi;

Sayampi bheriṃ cāretvā, sassakammāni kārayi.

Ngài đã phái Tissa đến ngay nơi ấy để cho thực hiện các công việc đồng áng. Chính ngài cũng cho đánh trống và cho thực hiện các công việc đồng áng.

59.

59.

Iti veramanekavikappacitaṃ,Samayanti bahuṃ api sappurisaṃ;

Iti cintiya kohi naro matimā,Na bhaveyya paresu susanta manoti.

Bậc thiện trí làm cho lắng dịu mối oan trái, dù là to lớn, đã được tích tập qua nhiều ý tưởng khác nhau. Sau khi suy xét như vậy, người có trí nào lại không có được tâm ý an tịnh đối với những người khác?

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn vì mục đích (tạo) niềm tịnh tín và xúc động cho những người thiện.

Dvebhātikayuddhaṃ nāma

có tên là Cuộc Chiến Của Hai Anh Em

Catuvīsatimo paricchedo.

Chương Hai Mươi Bốn.

Pañcavīsatima pariccheda

Chương thứ hai mươi lăm

Duṭṭhagāmaṇi vijayo

Sự chiến thắng của Duṭṭhagāmaṇi

Duṭṭhagāmaṇirājā’tha[Pg.143], katvāna janasaṅgahaṃ;

Kunte dhātuṃ nidhāpetvā, sayoggabalavāhano.

Bấy giờ, đức vua Duṭṭhagāmaṇi, sau khi đã tập hợp dân chúng, đã cho đặt xá lợi vào trong cây giáo, cùng với quân đội và các phương tiện thích hợp của mình.

Gantvā tissamahārāmaṃ, vanditvā saṅghamabravi;

‘‘Pāragaṅgaṃ gamissāmi, jotetuṃ sāsanaṃ ahaṃ.

Sau khi đi đến Tissamahārāma, sau khi đảnh lễ chư Tăng, ngài đã nói rằng: ‘Ta sẽ đi đến bờ bên kia sông, để làm rạng rỡ giáo pháp.’

Sakkātuṃ bhikkhavo detha, amhehi sahagāmino;

Maṅgalañceva rakkhā ca, bhikkhūnaṃ dassanaṃ hino.

‘Xin quý ngài hãy cho các vị tỳ khưu đi cùng với chúng tôi để chúng tôi có thể tôn kính; vì rằng việc nhìn thấy các vị tỳ khưu quả là điềm lành và là sự hộ trì cho chúng tôi.’

Adāsi daṇḍakammatthaṃ, saṅgho pañcasataṃ yatī;

Bhikkhusaṅghatamādāya, tato nikkhamma bhūpati.

Chư Tăng đã cho năm trăm vị tu sĩ, như là một hình phạt. Sau khi tiếp nhận đoàn tỳ khưu ấy, đức vua đã khởi hành từ nơi ấy.

Sodhāpetvāna malaye, idhāgamanamañjasaṃ;

Kaṇḍulaṃ hatthimāruyha, yodhehi parivārito.

Sau khi đã cho dọn sạch con đường thẳng đến đây ở vùng Malaya, ngài đã cỡi lên voi Kaṇḍula, được các chiến sĩ vây quanh.

Mahatā balakāyena, yuddhāya abhinikkhami;

Mahāgāmena sambaddhā, senāgā’guttahālakaṃ.

Với một đạo quân hùng hậu, ngài đã xuất quân để giao chiến. Đạo quân, có liên hệ với Mahāgāma, đã đi đến Guttahālaka.

Mahiyaṅgaṇamāgamma, chattaṃ damiḷamaggahī;

Ghātetvā damiḷe tattha, āgantvā ambatitthakaṃ.

Sau khi đến Mahiyangana, ngài đã bắt được tên Chatta người Damila. Sau khi đã giết các người Damila ở nơi ấy, ngài đã đến Ambatitthaka.

Gaṅgā parikhāsampannaṃ, titthambadamiḷaṃ pana;

Yujjhaṃ catūhi mā sehi, katahatthaṃ mahabbalaṃ.

Ngài đã giao chiến trong bốn tháng với tên Titthamba người Damila, một kẻ khéo léo và có sức mạnh lớn, (đóng ở nơi) có con sông làm hào lũy.

Mātaraṃ dassayitvāna, tena lesena aggahi;

Tatooruyha damiḷe, sattarāje mahabbale.

Sau khi cho thấy mẹ của hắn, ngài đã bắt được hắn bằng mưu kế ấy. Sau đó, ngài tiến đánh những người Damila, (bắt được) bảy vị vua hùng mạnh.

10.

10.

Ekāheneva gaṇhitvā, khemaṃ katvā mahabbalo;

Balassā’dā dhanaṃ tena, khemārāmoti vuccati.

Vị có sức mạnh lớn ấy đã bắt được (họ) chỉ trong một ngày. Sau khi đã làm cho vùng ấy được an toàn, ngài đã ban tài sản cho quân đội. Do đó, nơi ấy được gọi là Khemārāma.

11.

11.

Mahākoṭṭhantare sobbhe, doṇo gavaramaggahī;

Hālakole issariyaṃ, nāḷisobbhamhi nāḷikaṃ.

Tại thành Antarasobbha, ngài đã bắt được Doṇa và Gavara; tại Hālakola, (bắt được) Issariya; tại Nāḷisobbha, (bắt được) Nāḷika.

12.

12.

Dīghābhayagallakamhi, gaṇhi dīghābhayampi ca;

Kacchipiṭṭhe kapisīsaṃ, catumāsena aggahi.

Tại Dīghābhayagallaka, ngài cũng đã bắt được Dīghābhaya. Tại Kacchapiṭṭha, ngài đã bắt được Kapisīsa trong bốn tháng.

13.

13.

Koṭanagare [Pg.144] koṭañca, tato hālavahāṇakaṃ;

Vahiṭṭhe vahiṭṭhadamiḷaṃ, gāmaṇimhi ca gāmaṇiṃ.

Tại Koṭanagara, (ngài đã bắt) Koṭa, sau đó là Hālavahāṇaka; tại Vahiṭṭha, (bắt) tên Vahiṭṭha người Damila; và tại Gāmaṇi, (bắt) Gāmaṇi.

14.

14.

Kumbhagāmamhi kumbhañca, nandigāmamhi nandikaṃ;

Gaṇhi khāṇuṃ khāṇugāme, dve tu tambuṇṇame pana.

Tại Kumbhagāma, (ngài đã bắt) Kumbha; tại Nandigāma, (bắt) Nandika; ngài đã bắt Khāṇu tại Khāṇugāma; và quả thật là hai người tại Tambuṇṇama.

15.

15.

Mātulaṃ bhāgineyyañca, tambauṇṇamanāmake;

Jambucaggahī soso ca, gāmo’hu taṃ tadavhayo.

(Hai người đó là) cậu và cháu, tên là Tamba và Uṇṇama. Ngài đã bắt được Jambu, và ngôi làng ấy cũng có cùng tên như vậy.

16.

16.

‘‘Ajānitvā sakaṃsenaṃ, ghātenti sajanā’’ iti;

Sutvāna saccakiriyaṃ, akarī tattha bhūpati.

Nghe rằng: ‘Vì không nhận ra quân của mình, binh lính của ta đang tàn sát lẫn nhau,’ đức vua đã thực hiện một lời nguyện chân thật tại nơi ấy.

17.

17.

Rajjasukhāya vāyāmo, nāyaṃ mama kadācipi;

Sambuddha sāsanasseva, ṭhapanāya ayaṃ mama.

‘Sự cố gắng này của ta không bao giờ là vì sự an lạc của vương quyền; sự cố gắng này của ta chỉ là để thiết lập Giáo pháp của đức Chánh Đẳng Giác.’

18.

18.

Tena saccena mesenā-kāyopagatabhaṇḍikaṃ;

Jālavaṇṇaṃva hotūti, taṃ tathevatadā ahu.

‘Do sự thật này, mong rằng các trang bị trên thân của quân đội ta sẽ trở nên giống như màu của ngọn lửa.’ Và điều ấy đã xảy ra đúng như vậy vào lúc đó.

19.

19.

Gaṅgātīramhi damiḷā, sabbe ghātitasesakā;

Vijitaṃ nagaraṃ nāma, saraṇatthāya pāvisuṃ.

Tất cả những người Damila còn sống sót sau cuộc tàn sát ở bờ sông đã vào thành phố tên là Vijita để ẩn náu.

20.

20.

Phāsuke aṅgaṇaṭhāne, khandhāvāraṃ nivesayi;

Taṃ khandhāvāra… ṭhīti, nāmenā’hosi pākaṭaṃ.

Ngài đã cho đóng trại ở một khu đất trống thích hợp. Nơi ấy đã trở nên nổi tiếng với tên gọi là Khandhāvārapiṭṭhi.

21.

21.

Vijitanagaragāhatthaṃ, vīmaṃsanto narādhipo;

Disvā’yantaṃ nandimittaṃ, visajjāpesi kaṇḍulaṃ.

Trong khi đang suy tính việc chiếm thành Vijita, đức vua nhìn thấy Nandimitta đang đi đến, liền cho voi Kaṇḍula xông ra.

22.

22.

Gaṇhituṃ āgataṃ hatthiṃ, nandīmitto karehitaṃ;

Ubho dante pīḷayitvā, ukkuṭikaṃ nisīdayi.

Đối với con voi đã đến để bắt mình, Nandimitta đã dùng hai tay đè hai chiếc ngà của nó xuống, làm cho nó phải ngồi xổm xuống.

23.

23.

Hatthinā nandimitto tu, yasmā yattha ayujjhi so;

Tasmā tattha tato gāmo, hatthiporoti vuccati.

Bởi vì Nandimitta đã giao chiến với con voi ở nơi nào, do đó ngôi làng ở nơi ấy được gọi là Hatthiporo.

24.

24.

Vīmaṃsitvā ubho rājā, vijitaṃ nagaraṃ agā;

Yodhānaṃ dakkhiṇadvāre, saṅgāmo āsi bhiṃsano.

Sau khi đã thử thách cả hai, đức vua đã tiến đến thành Vijita. Tại cổng phía nam, một trận chiến khốc liệt của các chiến sĩ đã diễn ra.

25.

25.

Puratthimamhi dvāramhi, so veḷusumano pana;

Aneka saṅkhe damiḷe, assāruḷhe aghātayi.

Còn tại cổng phía đông, vị Veḷusumana ấy đã giết vô số người Damila đang cỡi trên lưng ngựa.

26.

26.

Dvāraṃ thakesuṃ damiḷā, rājā yodhe visajjayi;

Kaṇṇulo nandimitto ca, suranimilo ca dakkhiṇe.

Những người Damila đã đóng cổng thành lại. Đức vua đã phái các chiến sĩ của mình đi: Kaṇḍula, Nandimitta, và Suranimila ở phía nam.

27.

27.

Mahāsoṇo [Pg.145] ca goṭṭho ca,Thera putto ca te tayo;

Dvāresu tīsu kammāni,Itaresu tadā karuṃ.

Còn Mahāsoṇa, Goṭha, và Theraputta, ba vị ấy, đã thực hiện nhiệm vụ của mình tại ba cổng thành còn lại vào lúc đó.

28.

28.

Nagaraṃ taṃ tiparikhaṃ, uccapākāra gopitaṃ;

Ayokammakatadvāraṃ, arīhi duppadhaṃsiyaṃ.

Thành phố ấy có ba hào lũy, được bảo vệ bởi một bức tường thành cao, có các cổng làm bằng sắt, và rất khó bị kẻ thù tấn công.

29.

29.

Jāṇūhi ṭhatvā dāṭhāhi, bhinditvāna silāyudhā;

Iṭṭhakā ceva hatthi so, ayodvāramupāgami.

Con voi ấy quỳ gối xuống, dùng ngà phá vỡ các vũ khí bằng đá và cả gạch, rồi tiến đến cổng sắt.

30.

30.

Gopuraṭṭhā tu damiḷā, khipiṃsu vividhā’yudhe;

Pakkaṃ ayoguḷañceva, kathikañca silesikaṃ.

Còn những người Damiḷa đứng trên tháp cổng đã ném xuống nhiều loại vũ khí, cả những quả cầu sắt nung đỏ và nhựa cây nóng chảy.

31.

31.

Piṭṭhiṃ khitte silesamhi, dhūpāyante’tha kaṇḍulo;

Vedanaṭṭo’dakaṭhānaṃ, gantvāna tattha ogahī.

Khi nhựa cây nóng chảy bốc khói được ném lên lưng, voi Kaṇḍula bị đau đớn, đã đi đến một nơi có nước và dầm mình ở đấy.

32.

32.

Na idaṃ surāpāṇaṃ te, ayodvāra vighāṭanaṃ;

Gaccha dvāraṃ vighāṭehi, iccāhagoṭṭhayimbaro.

Goṭṭhayimbara nói rằng: 'Đây không phải là lúc ngươi uống rượu, mà là lúc phá cổng sắt. Hãy đi, hãy phá cổng!'

33.

33.

So mānaṃ janayitvāna, koñcaṃ katvā gajuttamo;

Udakā uṭṭhahitvāna, thale aṭṭhāsi dappavā.

Con voi chúa ấy, sau khi khơi dậy lòng kiêu hãnh, đã rống lên một tiếng, rồi đứng dậy từ dưới nước và đứng trên bờ một cách đầy uy dũng.

34.

34.

Hatthivajje viyojetvā, silesaṃ osadhaṃ akā;

Rājā āruyha hatthiṃ taṃ, kumbhe phusiyapāṇinā.

Vị y sĩ chữa voi gỡ bỏ lớp nhựa cây và bôi thuốc. Đức vua cưỡi lên con voi ấy, dùng tay xoa lên trán nó.

35.

35.

‘‘Laṃkādīpamhi sakale, rajjaṃ te tāta kaṇḍula;

Dammī’’ti taṃ tosayitvā, bhojetvā varabhojanaṃ.

Sau khi làm voi hài lòng bằng cách nói: 'Này Kaṇḍula thân yêu, ta ban cho ngươi vương quốc trên toàn đảo Laṅkā,' và cho nó ăn thức ăn hảo hạng,

36.

36.

Veṭhayitvā sāṭakena, kārayitvā suvammitaṃ;

Sattaguṇaṃ māhisacammaṃ, bandhetvā cammapiṭṭhiyaṃ.

Ngài choàng cho nó một tấm vải, cho nó mặc áo giáp tốt, và buộc một tấm da trâu bảy lớp lên trên tấm da che lưng.

37.

37.

Tasso’ paritelacammaṃ, dāpetvā taṃ visajjayi;

Asanīviya gajjanto, so gahetvā’paddave saha.

Sau khi cho đặt một tấm da tẩm dầu lên trên đó, ngài đã phái nó đi. Rống lên như sấm sét, nó xông vào cuộc tấn công.

38.

38.

Padaraṃ vijjhi dāṭhāhi, ummāraṃ padasā’hani;

Saddhārabāhaṃ taṃ dvāraṃ, bhūmiyaṃ saravaṃ pati.

Nó dùng ngà đâm vào các trụ cửa, dùng chân đá vào ngưỡng cửa. Cánh cửa ấy cùng với then và chốt đã rơi xuống đất với một tiếng động lớn.

39.

39.

Gopure dabbasambhāraṃ, patantaṃ hattipiṭṭhiyaṃ;

Bāhāhi pariharitvāna, nandīmitto pavaṭṭayi.

Nandimitta đã dùng hai tay gạt đống vật liệu đang rơi từ tháp cổng xuống lưng voi, làm cho chúng lăn đi.

40.

40.

Disvāna [Pg.146] tassa kiriyaṃ, kaṇḍulo tuṭṭhamānaso;

Dāṭhāpīṭhanaveraṃ taṃ, chaḍḍhesi paṭhamaṃ kataṃ.

Sau khi thấy hành động của vị ấy, voi Kaṇḍula với tâm hoan hỷ đã từ bỏ mối thù oán về việc bị nghiền ngà đã gây ra trước đây.

41.

41.

Atthano piṭṭhitoyeva, pavesatthāya kaṇḍulo;

Nivattitvāna oloki, yodhaṃ tattha gajuttamo.

Để cho vị dũng sĩ ở đó vào từ phía sau mình, con voi chúa Kaṇḍula đã quay lại và nhìn.

42.

42.

‘‘Hatthinākatamaggena, nappavekkhāmahaṃ’’iti;

Nandīmitto vicintetvā, pākāraṃ hani bāhunā.

Nandimitta suy nghĩ rằng: 'Ta sẽ không đi vào bằng con đường do voi tạo ra,' rồi dùng tay đánh vào tường thành.

43.

43.

So aṭṭhārasahatthucco, patiaṭṭhusabho kira;

Oloki suranimalaṃ, anicchaṃ sopi taṃ pathaṃ.

Bức tường thành ấy cao mười tám hắc tay, nghe nói đã sụp đổ một khoảng rộng tám usabha. Nandimitta nhìn Sūranimala, vị này cũng không muốn đi con đường ấy.

44.

44.

Laṅghayitvāna pākāraṃ,Nagarabbhantare pati;

Bhinditvā dvāramekekaṃ,Goṭṭho soṇova pāvisi.

Sūranimala nhảy qua tường thành, rơi vào bên trong thành phố. Goṭṭha và Soṇa cũng đi vào, phá vỡ từng cánh cổng một.

45.

45.

Hattī gahetvā rathacakkaṃ, mitto sakaṭapañjaraṃ;

Nāḷikerataruṃ goṭṭho, nimmalo khaggamuttamaṃ.

Voi (Kaṇḍula) lấy một bánh xe, Mitta (lấy) một khung xe, Goṭṭha (lấy) một cây dừa, Nimmala (lấy) một thanh gươm tuyệt hảo.

46.

46.

Tālarukkhaṃ mahāsoṇo, theraputto mahāgadaṃ;

Visuṃ visuṃ vīthigatā, damiḷe tattha cuṇṇayuṃ.

Mahāsoṇa (lấy) một cây thốt nốt, Theraputta (lấy) một cây chùy lớn. Sau khi đi vào các con đường riêng rẽ, họ đã nghiền nát những người Damiḷa ở đó.

47.

47.

Vijitaṃ nagaraṃ bhetvā, catumāsena khattiyo;

Tatho girilakaṃ gantvā, giriyaṃ damiḷaṃ hani.

Trong bốn tháng, vị vua chiến sĩ ấy sau khi chinh phục và phá vỡ thành Vijita, sau đó đã đi đến Girilaka và giết người Damiḷa tên Giriya.

48.

48.

Gantvā mahelanagaraṃ, timahāparikhaṃ tato;

Kadamba pupphavallīhi, samantā parivāritaṃ.

Sau đó, ngài đi đến thành Mahela, nơi có ba hào nước lớn và được bao quanh khắp nơi bởi những dây leo hoa Kadamba.

49.

49.

Ekadvāraṃ duppavesaṃ, catumāse vasaṃ tahiṃ;

Gaṇhi mahelarājānaṃ, mantayuddhena bhūmipo.

Thành ấy có một cổng, khó vào. Vị vua trú tại đó bốn tháng, và đã bắt được vua Mahela bằng một trận chiến mưu lược.

50.

50.

Tato’nurādhanagaraṃ, āgacchanto mahīpati;

Khandhāvāraṃ nivesesi, paritokāsapabbataṃ.

Sau đó, trong khi đi đến thành Anurādha, đức vua đã cho đóng trại gần núi Kāsapabbata.

51.

51.

Māsamhi jeṭṭhamūlamhi, taḷākaṃ tattha kāriya;

Jalaṃ kīḷi tahiṃ gāmo, posonanagaravhayo.

Vào tháng Jeṭṭhamūla, sau khi cho làm một cái hồ ở đó, ngài đã vui đùa trong nước. Ngôi làng ở đó được gọi là Posonanagara.

52.

52.

Taṃ [Pg.147] yuddhāyāgataṃ sutvā, rājānaṃ duṭṭhagāmaṇiṃ;

Amacce sannipātetvā, eḷāro āha bhūmipo.

Sau khi nghe tin vua Duṭṭhagāmaṇi đã đến để giao chiến, vua Eḷāra triệu tập các vị cận thần và nói.

53.

53.

‘‘So rājā ca sayaṃyodho,Yodhā cassa mahūkira;

Amacco kinnu kātabbaṃ,Kinti maññanti no ime.

'Vị vua ấy tự thân là một dũng sĩ, và nghe nói các dũng sĩ của ông ta cũng nhiều. Hỡi các khanh, chúng ta nên làm gì? Các khanh nghĩ sao?'

54.

54.

Dīghajattuppabhutayo, yodhā eḷārarājino;

‘‘Suve yuddhaṃ karissāmi’’, iti te nicchayaṃ karuṃ.

Các dũng sĩ của vua Eḷāra, Dīghajattu và những người khác, đã quyết định rằng: 'Ngày mai chúng ta sẽ giao chiến.'

55.

55.

Duṭṭhagāmaṇirājāpi, mantetvā mātuyā saha;

Tassā matena kāresi, dvattiṃsa balakoṭṭhake.

Vua Duṭṭhagāmaṇi cũng vậy, sau khi bàn bạc với mẹ, đã theo ý kiến của bà cho làm ba mươi hai công sự.

56.

56.

Rājacchattadhare tattha, ṭhapesi rājarūpake;

Abbhantare koṭṭhake tu, sayaṃ aṭṭhāsi bhūpati.

Ở đó, ngài cho đặt các hình tượng của vua có người cầm lọng báu. Còn trong công sự trong cùng, chính đức vua đã đứng.

57.

57.

Eḷārarājā sannaddho, mahāpabbata hatthinaṃ;

Āruyha agamā tattha, sayogga balavāhano.

Vua Eḷāra, trang bị đầy đủ vũ khí, cưỡi lên voi Mahāpabbata, đã đi đến đó cùng với quân đội và xe cộ của mình.

58.

58.

Saṅgāme vattamānamhi, dīghajattu mahabbalo;

Ādāya khaggaphalakaṃ, yujjhamāno bhayānako.

Trong khi trận chiến đang diễn ra, Dīghajattu dũng mãnh, cầm lấy gươm và khiên, đã chiến đấu một cách đáng sợ.

59.

59.

Hatthe aṭṭharasu’ggantvā, nabhaṃ taṃ rājarūpakaṃ;

Chinditvā asinā bhindi, paṭhamaṃ balakoṭṭhakaṃ.

Nhảy vọt lên không trung mười tám hắc-tay, vị ấy dùng gươm chém hình nộm của đức vua, và phá vỡ đồn lũy thứ nhất.

60.

60.

Evaṃ sesepi bhinditvā, malakoṭṭhe mahabbalo;

Ṭhitaṃ gāmaṇirājena, balakoṭṭhamupāgami.

Vị đại lực sĩ ấy, sau khi đã phá vỡ các đồn lũy còn lại của quân Damiḷa theo cách như vậy, đã cùng với vua Gāmaṇi tiến đến đồn lũy (của địch).

61.

61.

Yodho so suranimalo, gacchantaṃ rājino’pari;

Sāvetvā attano nāmaṃ, tamakkosi mahabbalo.

Vị chiến sĩ Suranimala, vị đại lực sĩ ấy, trong khi (đối phương) đang bay trên đầu đức vua, đã xưng danh tánh của mình rồi mắng nhiếc kẻ ấy.

62.

62.

Itaro ‘‘taṃ vadhissa’’nti, kuddho ākāsamuggami;

Itaro otarantassa, phalakaṃ upanāmayi.

Kẻ kia nổi giận, nói rằng: “Ta sẽ giết ngươi”, rồi bay vọt lên không trung. Người còn lại (Suranimala) đưa khiên của mình lên trong khi kẻ kia đang lao xuống.

63.

63.

‘‘Chindā metaṃ saphalakaṃ’’, iti cintiya so pana;

Phalakaṃ hani khaggena, taṃ muñciyi’ tarosayi.

Kẻ kia suy nghĩ rằng: “Ta sẽ chém hắn cùng với cái khiên”, rồi dùng gươm chém vào khiên. Người còn lại (Suranimala) liền buông nó ra.

64.

64.

Kappento muttaphalakaṃ, dīghajattu tahiṃ pati;

Uṭṭhāya sūranimilo, patitaṃ sattiyā’hani.

Trong khi chém vào cái khiên đã được buông ra, Dīghajantu đã ngã xuống tại nơi ấy. Suranimala đứng dậy, dùng giáo đâm kẻ đã ngã.

65.

65.

Saṅkhaṃ [Pg.148] dhami phussadevo, senā bhijjittha dāmiḷi;

Eḷaropi nivattittha, ghātesuṃ damiḷe bahū.

Phussadeva đã thổi tù và. Đạo quân Damiḷa bị tan vỡ. Eḷāra cũng đã rút lui. Họ đã giết nhiều người Damiḷa.

66.

66.

Tattha vāpi jalaṃ āsi, hatānaṃ lohitā vilaṃ;

Tasmā kulatthavā pīti, nāmato vissutaṃ ahu.

Nước trong hồ ở nơi ấy đã trở nên vẩn đục vì máu của những người bị giết. Do đó, nó đã trở nên nổi tiếng với tên gọi là Kulatthavāpī (Hồ Đậu Ngựa).

67.

67.

Carāpetvā tahiṃ bheriṃ, duṭṭhagāmaṇi bhūpati;

‘‘Na hanissatu eḷāraṃ, maṃmuñciya paro’’iti.

Vua Duṭṭhagāmaṇi đã cho đánh trống ở nơi ấy (và tuyên bố) rằng: “Ngoài ta ra, không một ai khác được giết Eḷāra”.

68.

68.

Sannaddho sayamāruyha, sannaddhaṃ kaṇḍulaṃ kariṃ;

Eḷāraṃ anubandhanto, dakkhiṇadvāramāgami.

Tự mình trang bị vũ khí và cỡi lên voi Kaṇḍula đã được trang bị, ngài truy đuổi Eḷāra và đã đến cổng thành phía nam.

69.

69.

Puradakkhiṇadvāramhi, ubho yujjhiṃsu bhūmipā;

Tomaraṃ khipi eḷāro, gāmaṇi tamavañcayi.

Tại cổng thành phía nam, cả hai vị vua đã giao chiến. Eḷāra đã phóng một ngọn lao, Gāmaṇi đã tránh được nó.

70.

70.

Vijjhāpesi ca dantehi, taṃ hatthiṃ sakahatthinā;

Tomaraṃ khipi eḷāraṃ, sahatthi tattha so pati.

Và ngài đã cho voi của mình dùng ngà đâm con voi kia. (Sau đó) ngài phóng một ngọn lao vào Eḷāra. Ông ta đã ngã xuống tại nơi ấy cùng với con voi của mình.

71.

71.

Tato vijitasaṅgāmo, sayoggabalavāhano;

Laṃkaṃ ekātapattaṃ so, katvāna pāvisi puraṃ.

Sau đó, chiến thắng trong trận chiến, cùng với đoàn tùy tùng, quân đội và xe cộ, ngài đã thống nhất Laṅkā dưới một chiếc lọng và tiến vào thành phố.

72.

72.

Puramhi bheriṃ cāretvā, samantā yojane jane;

Sannipātiya kāresi, pūjaṃ eḷārarājino.

Sau khi cho đánh trống trong thành, ngài đã triệu tập dân chúng trong vòng một do-tuần và đã cử hành lễ hỏa táng cho vua Eḷāra.

73.

73.

Taṃ dehapatitaṭhāne, kūṭāgārena jhāpayi;

Cetiyaṃ tattha kāresi, parihāramadāsi ca.

Tại nơi thân xác ông ta ngã xuống, ngài đã cho hỏa táng (thi hài) trên một giàn thiêu. Ngài đã cho xây một bảo tháp tại đó và ban các đặc ân (cho nơi này).

74.

74.

Ajjāpi laṃkāpatino, taṃ padesasamīpagā;

Teneva parihārena, na vādāpenti tūriyaṃ.

Cho đến ngày nay, các vị vua của Laṅkā, khi đến gần nơi ấy, do sự tôn trọng đó, vẫn không cho tấu nhạc.

75.

75.

Evaṃ dvattiṃsa damiḷa, rājāno duṭṭhagāmaṇi;

Gaṇhitvā ekacchattena, laṃkārajjamakāsi so.

Bằng cách như vậy, sau khi đã chinh phục ba mươi hai vị vua Damiḷa, Duṭṭhagāmaṇi đã thống nhất vương quốc Laṅkā dưới một chiếc lọng.

76.

76.

Vijite nagare bhinne, yodho so dīghajattuko;

Eḷārassa nivedetvā, bhāgineyyassa yodhataṃ.

(Trước đây,) chiến sĩ Dīghajantu đã báo cho Eḷāra biết về tài chiến đấu của người cháu trai (của Eḷāra).

77.

77.

Tassa halluka nāmassa, bhāgineyyassa attano;

Pesayī cāgamatthāya, tassa sutvāna halluko.

(Eḷāra) đã gửi (thông điệp) cho người cháu trai của mình tên là Bhalluka để yêu cầu y đến. Nghe được điều ấy, Bhalluka...

78.

78.

Eḷāradaḍḍhadivasā, sattame divase idha;

Purisānaṃ sahassehi, saṭṭhiyā saha otari.

Vào ngày thứ bảy kể từ ngày Eḷāra được hỏa táng, y đã đổ bộ đến nơi này cùng với sáu mươi ngàn người.

79.

79.

Otiṇṇo so suṇitvāpi, patanaṃ tassa rājino;

‘‘Yujjhissāmī’’ti lajjāya, mahātitthaṃ idhāgamā.

Sau khi đổ bộ, mặc dù đã nghe tin về sự thất bại của vị vua ấy, nhưng vì xấu hổ, y đã nói rằng: “Ta sẽ chiến đấu”, và đã đến Mahātittha tại nơi này.

80.

80.

Khandhāvāraṃ [Pg.149] nivesesi, gāme koḷambahālake;

Rājā tassā’gamaṃ sutvā, yuddhāya abhinikkhami.

Y đã lập trại tại làng Koḷambahālaka. Đức vua (Duṭṭhagāmaṇi), khi nghe tin y đến, đã xuất quân để giao chiến.

81.

81.

Yuddhasannaha sannaddho, hatthimāruyha kaṇḍulaṃ;

Hatthassa rathayo dhehi, pantīhi ca anunako.

Mặc áo giáp chiến trận, đức vua cỡi lên voi Kaṇḍula, với đội quân hùng hậu gồm voi, xe và binh lính xếp thành hàng ngũ.

82.

82.

Ummādaphusso devo so, dīpe aggadhanuggaho;

Dasaḍḍhāyudhasanaddho, sesayodhā ca anvaguṃ.

Phussadeva người Ummāda ấy, cung thủ xuất sắc nhất trên đảo, được trang bị năm loại vũ khí, và các chiến sĩ còn lại cũng đi theo.

83.

83.

Pavatte tumūle yuddhe, sannaddho bhalluko tahiṃ;

Rājābhimukha māyāsi, nāgarājā tu kaṇḍulo.

Khi trận chiến hỗn loạn đang diễn ra, Bhalluka được trang bị vũ khí đã tiến đến đối diện với đức vua. Nhưng voi chúa Kaṇḍula...

84.

84.

Taṃ vegamandibhāvatthaṃ, paccosakki saniṃ saniṃ;

Senāpi saddhiṃ teneva, paccosakki saniṃ saniṃ.

Để làm giảm tốc độ của y, (voi Kaṇḍula) đã từ từ lùi lại. Đạo quân cũng cùng với nó từ từ lùi lại.

85.

85.

Rājāha ‘‘pubbe yuddhesu, aṭṭhavīsatiyā ayaṃ;

Na paccosakki kiṃ etaṃ, phussadevā’’ti āha so.

Đức vua nói: “Này Phussadeva, trước đây trong hai mươi tám trận chiến, nó chưa từng lùi bước. Chuyện này là sao vậy?”.

86.

86.

Jayo no paramo deva, jayabhūmi mayaṃ gajo;

Paccosakkati pekkhanto, jayaṭhānamhi ṭhassati.

(Phussadeva đáp:) “Thưa Đại vương, chiến thắng chắc chắn thuộc về chúng ta. Con voi này đang ở trên mảnh đất chiến thắng. Nó lùi lại để tìm kiếm một vị trí thuận lợi, và nó sẽ đứng ở một nơi đắc thắng.”

87.

87.

Nāgo’tha paccosakkitvā, phussadevassa passato;

Mahāvihārasīmante, aṭṭhāsi suppatiṭṭhito.

Bấy giờ, con voi, sau khi lùi lại trong tầm nhìn của Phussadeva, đã đứng vững vàng tại ranh giới của Đại Tự (Mahāvihāra).

88.

88.

Tatraṭṭhito nāgarājā, bhalluko damiḷo tahiṃ;

Rājābhimukhamāgantvā, uppaṇḍesi mahīpati.

Trong khi voi chúa đang đứng ở đó, người Damiḷa tên Bhalluka đã tiến đến đối diện với đức vua và chế nhạo ngài.

89.

89.

Mukhaṃ pidhāya khaggena, rājā akkosi taṃ pana;

‘‘Rañño mukhamhi pātemi’’, iti kaṇḍañca so khipi.

Dùng gươm che mặt, nhà vua lại mắng nhiếc người ấy. Nghĩ rằng: “Ta sẽ bắn vào miệng của đức vua”, y đã bắn mũi tên.

90.

90.

Āhacca so khaggatalaṃ, kaṇḍo papati bhūmiyaṃ;

‘‘Mukhe viddho’’ti saññāya, ukkaṭṭhiṃ bhalluko akā.

Mũi tên ấy trúng vào lưỡi gươm, rồi rơi xuống đất. Với ý nghĩ rằng: “Đã bắn trúng miệng”, Bhalluka đã reo mừng.

91.

91.

Rañño pacchā nisinno bho, phussadevo mahabbalo;

Kaṇḍa khipimukhe tassa, ghaṭṭento rājakuṇḍalaṃ.

Này, Phussadeva, người có sức mạnh lớn, đang ngồi phía sau đức vua, đã bắn một mũi tên vào miệng của y, (mũi tên) sượt qua đôi bông tai của đức vua.

92.

92.

Rājānaṃ pādato katvā, patamānassa tassa tu;

Khipitvā aparaṃ kaṇḍaṃ, vijjhitvā tassa jaṇḍukaṃ.

Khi y đang ngã xuống, (vị ấy) đã bắn một mũi tên khác, xuyên qua đầu gối của y, khiến y ngã về phía chân đức vua.

93.

93.

Rājānaṃ sīsato katvā, pātesī lahuhatthako;

Bhalluke patite tasmiṃ, jayanādo pavattatha.

Người tay nhanh nhẹn ấy đã làm cho y ngã xuống, (thân thể) hướng về phía đầu đức vua. Khi Bhalluka ấy đã ngã xuống, tiếng reo mừng chiến thắng đã vang lên.

94.

94.

Phussadevo [Pg.150] tahiṃyeva, ñāpetuṃ dosa mattano;

Kaṇḍavalliṃ sakaṃ chetvā, pasataṃ lohitaṃ sayaṃ.

Phussadeva, ngay tại đó, để cho biết lỗi của mình, đã bẻ phần đuôi tên của mình, và chính mình đã làm cho máu chảy ra.

95.

95.

Radhaññā dassesi taṃ disvā, rājā taṃ pucchi‘‘kiṃ’’iti;

Rāja daṇḍo kato meti, so avoca mahīpati.

(Vị ấy) đã trình lên đức vua. Thấy vậy, đức vua hỏi người ấy rằng: “Việc gì thế?”. Người ấy đã tâu với đấng chúa đất rằng: “Con đã tự thi hành hình phạt của hoàng gia.”

96.

96.

Kodho dosoti vuttova,Āha kuṇḍala ghaṭṭanaṃ;

Adosaṃ dosamaññāya,Kimetaṃ kari bhātika.

Khi được hỏi về lỗi lầm, vị ấy đã nói về việc (mũi tên) sượt qua bông tai. (Đức vua phán): “Này hiền đệ, vì cho rằng việc không có lỗi là có lỗi, tại sao em đã làm điều này?”

97.

97.

Iti vatvā mahārājā, kataññu idha māha ca;

‘‘Kaṇḍānucchaviko tuyhaṃ, sakkāro hessate mahā.

Vị đại vương, người biết ơn, sau khi nói như vậy, lại phán ở đây rằng: “Một sự tưởng thưởng lớn lao, xứng đáng với mũi tên, sẽ đến với ngươi.”

98.

98.

Ghātetvā damiḷe sabbe, rājā laddhajayo kato;

Pāsāda talamāruyha, sīhāsanagato tahiṃ.

Sau khi đã giết tất cả người Damiḷa, đức vua đã giành được chiến thắng. Lên trên tầng lầu của cung điện, ngài đã ngự trên ngai vàng ở đó.

99.

99.

Nāṭakāmacca majjhamhi, phussadevassa taṃ saraṃ;

Āṇāpetvā ṭhapāpetvā, puṃkhena ujukaṃ tale.

Ở giữa các vũ công và các vị quan, (đức vua) đã ra lệnh cho lấy mũi tên ấy của Phussadeva và cho đặt nó thẳng đứng trên mặt đất bằng phần đuôi.

100.

100.

Kahāpaṇehi kaṇḍaṃ taṃ, āsitte’yu parūpari;

Chādāpetvā dāpesi, phussadevassa taṃ khaṇe.

(Đức vua) đã cho đổ các đồng kahāpaṇa chồng chất lên trên cho đến khi che phủ mũi tên ấy, và vào lúc ấy đã cho ban tặng (tất cả) cho Phussadeva.

101.

101.

Narindapāsādatale, narindotha alaṅkate;

Sugandhadīpujjalite, nānāgandhasamāyute.

Trên tầng lầu cung điện của đức vua, được trang hoàng, được thắp sáng bằng những ngọn đèn thơm, và tràn ngập các loại hương thơm khác nhau.

102.

102.

Nāṭaka janayogena, accharāhi ca bhūsite;

Anagghattharaṇatthiṇṇe, muduke sayane subhe.

Được trang điểm bởi đoàn vũ công và các tiên nữ, trên chiếc giường mềm mại và tốt đẹp, được trải bằng những tấm thảm vô giá.

103.

103.

Sayito sirisampattiṃ, mahatiṃ apipekkhiya;

Kataṃ akkhobhiṇighātaṃ, saranto na sukhaṃ labhi.

Nằm xuống, dù nhìn thấy sự tài sản huy hoàng to lớn, nhưng khi nhớ lại cuộc tàn sát một đạo quân akkhobhiṇī đã được thực hiện, ngài đã không có được sự an lạc.

104.

104.

Yiyaṅgudīpe arahanto, ñatvā taṃ tassatakkitaṃ;

Aṭṭhā’rahante pāhesuṃ, tamassāsetumissaraṃ.

Các vị A-la-hán ở đảo Piyaṅgu, khi biết được ý nghĩ ấy của ngài, đã phái đi tám vị A-la-hán để an ủi vị chúa tể ấy.

105.

105.

Āgamma te majjhāyāme, rāja dvāramhi otaruṃ;

Nivedi tabbhāgamanā, pāsāda talemāruhuṃ.

Các vị ấy đến vào lúc giữa đêm và đã đáp xuống ở cổng hoàng cung. Khi sự quang lâm của các ngài được báo lại, các ngài đã đi lên tầng lầu của cung điện.

106.

106.

Vanditvā [Pg.151] te mahārāja, nisīdāpiya āsane;

Katvā vividhasakkāraṃ, pucchi āgatakāraṇaṃ.

Vị đại vương sau khi đảnh lễ các vị ấy, đã mời các vị ấy an tọa trên ghế ngồi. Sau khi thực hiện các sự cúng dường khác nhau, ngài đã hỏi về lý do của việc đến.

107.

107.

Piyaṅgudīpe saṅghena, pesitaṃ manujādhipa;

Tamassā sayituṃ amhe, iti rājā punā’hate.

(Các vị ấy đáp): “Tâu đấng nhân chủ, chúng tôi được Tăng chúng ở đảo Piyaṅgu phái đến để an ủi ngài.” Nghe vậy, đức vua lại nói.

108.

108.

‘‘Kathaṃ nu bhante assāso, mama hessati yena me;

Akkhobhiṇimahāsena, ghāto kārāpito’’iti.

“Bạch các ngài, làm sao con có thể có được sự an ủi, khi mà bởi con, cuộc tàn sát một đạo quân akkhobhiṇī vĩ đại đã được gây ra?”

109.

109.

‘‘Saggamaggantarāyo ca, natthi te tena kammunā;

“Không có sự trở ngại nào cho con đường đến cõi trời của ngài bởi nghiệp ấy;

Dīyaḍḍhamanujā ce’ttha, ghātitā manujādhipa.

Tâu đấng nhân chủ, ở đây chỉ có một người rưỡi đã bị giết.

110.

110.

Saraṇesu ṭhito eko, pañcasīlepi cā’paro;

Micchādiṭṭhi ca dussīlo, sesā pasusamāmatā.

Một người đã an trú trong các nơi quy y, và một người khác trong năm giới. Những người còn lại là tà kiến và vô giới, được xem như loài cầm thú.

111.

111.

Jotayissasi ceva tvaṃ, bahudhā buddhasāsanaṃ;

Manovilekhaṃ tasmā tvaṃ, vinodaya narissara.

“Và ngài sẽ làm cho Phật giáo được tỏa sáng bằng nhiều cách. Vì vậy, tâu đấng nhân chủ, ngài hãy xua tan sự phiền muộn trong tâm.”

112.

112.

Iti vutto mahārājā, tehi assāsamāgato;

Vanditvā te visajjetvā, sayito puna cintayi.

Vị đại vương, sau khi được các vị ấy nói như vậy, đã có được sự an ủi. Sau khi đảnh lễ và tiễn các vị ấy đi, ngài đã nằm xuống và suy nghĩ lại.

113.

113.

Vinā saṅghena āhāraṃ, mābhuñjetha kadācipi’’;

Iti mātāpitā’hāre, sapiṃsu dahare’ vano.

“Cha mẹ đã bắt chúng ta khi còn nhỏ phải thề về thức ăn rằng: ‘Không bao giờ được dùng thức ăn mà không có Tăng chúng’.”

114.

114.

Adatvā bhikkhusaṅghassa, bhuttaṃ atthi nukho iti;

Addasa pātarāsamhi, ekaṃ maricavaṭṭikaṃ.

(Ngài suy nghĩ): “Có khi nào ta đã ăn mà không dâng cúng cho chư Tăng không?”. Ngài đã nhớ lại một trái ớt trong bữa ăn sáng.

115.

115.

Saṅghassa aṭṭhapetvāva paribhuttaṃ satiṃ vinā;

Tadatthaṃ daṇḍakammaṃ me, kattabbanti ca cintayi.

(Trái ớt ấy) đã được ăn trong lúc không có chánh niệm mà không dành riêng cho Tăng chúng. Và ngài đã suy nghĩ rằng: “Vì việc đó, một sự trừng phạt phải được thực hiện đối với ta.”

116.

116.

Ete tenekakoṭi idha manujagaṇe ghātite cintayitvā,Kāmānaṃ hetu etaṃ manasi ca kayirā sādhu ādīnavaṃ taṃ;

Sabbesaṃ ghātaniṃ taṃ manasi ca kayirā’ niccataṃ sādhu sādhu,Evaṃ dukkhā pamokkhaṃ subhagati mahavā pāpuṇeyyā’cīrenāti.

Sau khi suy xét về việc một trăm triệu người đã bị giết ở đây, người ấy nên ghi nhớ trong tâm rằng nguyên nhân của việc này là sự nguy hại của các dục lạc, thật lành thay. Và người ấy nên ghi nhớ trong tâm tính vô thường, thứ hủy diệt tất cả, thật lành thay, lành thay. Như vậy, người ấy sẽ sớm đạt được sự giải thoát khỏi khổ đau, một cảnh giới tốt đẹp, hoặc (sự giải thoát) vĩ đại.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

(Chương này) trong bộ Mahāvaṃsa được soạn tác vì mục đích (tạo ra) sự hoan hỷ và xúc động cho những người tốt.

Duṭṭhagāmaṇivijayo nāma

Chiến thắng của Duṭṭhagāmaṇi

Pañcavīsatimo paricchedo.

Chương thứ hai mươi lăm.

Chabbīsatima pariccheda

Chương thứ hai mươi sáu

Maricavaṭṭikavihāramaho

Đại lễ Tịnh xá Maricavaṭṭi

Ekacchattaṃ [Pg.152] karitvāna, laṃkārajjaṃ mahāyaso;

Nānantaraṃ saṃvidahi, yodhānaṃ so yathārahaṃ.

Vị vua danh tiếng lẫy lừng ấy, sau khi đã thống nhất vương quốc Laṅkā dưới một lọng, không lâu sau đó đã ban thưởng cho các dũng sĩ tùy theo công trạng của họ.

Theraputtābhayo yodho, diyyamānaṃ na icchitaṃ;

Pucchitova kimatthanti, yuddhamatthīti abravi.

Dũng sĩ Theraputtābhaya đã không muốn nhận phần thưởng được ban cho. Khi được hỏi lý do, vị ấy đã trả lời rằng: ‘Vẫn còn cuộc chiến’.

Ekarajje kate yuddhaṃ, kināmattīti pucchito;

Yuddhaṃ kilesa corehi, karissāmi sudujjayaṃ.

Khi được hỏi: ‘Vương quốc đã được thống nhất rồi, còn cuộc chiến gì nữa?’, vị ấy đáp: ‘Tôi sẽ chiến đấu trong cuộc chiến với những tên giặc phiền não, một cuộc chiến rất khó chinh phục’.

Icceva māha taṃ rājā, punappunaṃ nisedhayi;

Punappunaṃ soyācitvā, raññonuññāya pabbaji.

Nhà vua đã nhiều lần ngăn cản vị ấy. Sau khi thỉnh cầu lặp đi lặp lại, vị ấy đã xuất gia với sự cho phép của đức vua.

Pabbajitvā ca kālena, arahattamapāpuṇi;

Pañcakhīṇāsavasata-parivāerā ahosi ca.

Và sau khi xuất gia, theo thời gian, vị ấy đã chứng đắc quả A-la-hán và có năm trăm vị lậu tận làm tùy tùng.

Chattamaṅgala sattāhe, gate gatabhayo’ bhayo;

Rājā katā bhisekova, mahatā vibhavena so.

Sau khi bảy ngày của lễ lọng báu đã trôi qua, đức vua Abhayo, người đã không còn sợ hãi, với sự huy hoàng vĩ đại như thể vừa làm lễ đăng quang,

Tissavāpi’magā kīḷa-vidhinā samalaṅka taṃ;

Kīḷituṃ abhisittānaṃ, cārittañcā nurakkhituṃ.

đã đi đến hồ Tissa được trang hoàng để du ngoạn dưới nước, và để giữ gìn truyền thống của các vị vua đã làm lễ đăng quang.

Rañño paricchadaṃ sabbaṃ, upāyanasatāni ca;

Maricavaṭṭivihārassa, ṭhānamhi ṭhapayiṃsu ca.

Tất cả vật dụng của nhà vua và hàng trăm món quà tặng đã được họ đặt tại địa điểm (xây dựng) tịnh xá Maricavaṭṭi.

Tattheva thūpaṭhānamhi, sadhātuṃ kuntamuttamaṃ;

Ṭhapesuṃ kuntadharakā, ujukaṃ rājamānusā.

Ngay tại địa điểm (xây dựng) bảo tháp, những người của vua mang cây thương đã đặt cây thương quý báu có chứa xá-lợi đứng thẳng.

10.

10.

Sahorodho mahārājā, kīḷitvā salile divā;

Sāyamāhaṃ gamissāma, kuntaṃ vaḍḍhetha bho’’iti.

Đức đại vương cùng với hoàng hậu, sau khi vui chơi dưới nước vào ban ngày, (đến) buổi chiều đã phán rằng: ‘Chúng ta sẽ đi, này các khanh, hãy mang cây thương đi’.

11.

11.

Cāletuṃ taṃ na sakkhiṃsu, kuntaṃ rājādhikārikā;

Gandhāmālāhi pūjesuṃ, rājasenāsamāgatā.

Các quan chức của vua đã không thể lay chuyển cây thương ấy. Quân đội của vua đã tụ tập lại và cúng dường bằng hương và hoa.

12.

12.

Rājā [Pg.153] mahantaṃ accheraṃ, disvā taṃ haṭṭhamānaso;

Vidhāya tattha ārakkhaṃ, pavisitvā puraṃ tato.

Nhà vua, sau khi thấy điều kỳ diệu vĩ đại ấy, với tâm hoan hỷ, đã bố trí lính canh ở đó rồi sau đó đi vào thành.

13.

13.

Kuntaṃ parikkhipāpetvā, cetiyaṃ tattha kārayi;

Thūpaṃ parikkhipāpetvā, vihārañca akārayi.

Ngài đã cho xây một điện thờ bao quanh cây thương, và đã cho xây một tịnh xá bao quanh bảo tháp.

14.

14.

Tīhi vassehi niṭhāsi, vihāro so narissaro;

Saṅghaṃ sasannipātesi, viharamahākāraṇā.

Tịnh xá ấy đã được hoàn thành trong ba năm. Vị chúa tể của loài người đã triệu tập Tăng chúng để làm lễ khánh thành tịnh xá.

15.

15.

Bhikkhunaṃ satasahassāni, tadā bhikkhuniyo pana;

Navuti ca sahassāni, abhaviṃsu samāgatā.

Khi ấy, một trăm ngàn vị tỳ-khưu và chín mươi ngàn vị tỳ-khưu-ni đã tụ hội.

16.

16.

Tasmiṃ samāgame saṅghaṃ, idamāka mahīpati;

‘‘Saṅghaṃ bhante visaritvā, bhuñjiṃ maricavaṭṭikaṃ.

Trong buổi tụ họp ấy, đức vua đã bạch với Tăng chúng điều này: ‘Bạch quý ngài, do đã quên mất Tăng chúng, con đã ăn một trái ớt’.

17.

17.

Hasse’taṃ daṇḍakammaṃ me, bhavatūti akārayi;

Sacetiyaṃ maricavaṭṭi-vihāraṃ sumanoharaṃ.

‘Mong rằng việc này sẽ là sự sám hối của con’, (nghĩ vậy) ngài đã cho xây dựng tịnh xá Maricavaṭṭi rất đẹp đẽ cùng với điện thờ.

18.

18.

Patiggaṇhātu taṃ saṅgho, iti so dakkhiṇodakaṃ;

Pātitvā bhikkhusaṅghassa, vihāraṃ sumano adā.

Nói rằng: ‘Mong Tăng chúng hãy thọ nhận vật này’, vị ấy với tâm hoan hỷ, sau khi đã rưới nước cúng dường, đã dâng cúng tịnh xá cho chư tỳ-khưu Tăng.

19.

19.

Vihāre taṃ samantāpi, mahantaṃ maṇḍapaṃ subhaṃ;

Kāretvā tattha saṅghassa, mahādānaṃ pavattayi.

Cũng ở xung quanh tịnh xá ấy, sau khi cho dựng một lễ đài lớn và đẹp, ngài đã tổ chức một cuộc đại bố thí cho Tăng chúng ở đó.

20.

20.

Pāde patiṭṭhāpetvāpi,Jale abhayavāpiyā;

Kato so maṇḍapo āsi,Seso kāse kathāvakā.

Lễ đài ấy đã được dựng lên với các cột trụ được cắm trong nước của hồ Abhaya. Về phần còn lại, có gì để nói đâu?

21.

21.

Sattāhaṃ annapānādiṃ, datvāna manujādhipo;

Adā sāmaṇakaṃ sabbaṃ, parikkhāraṃ mahārahaṃ.

Trong bảy ngày, sau khi đã cúng dường đồ ăn thức uống v.v., vị vua của loài người đã dâng cúng tất cả các vật dụng sa-môn rất quý giá.

22.

22.

Ahu satasahassaggho, parikkhāro sa ādiko;

Ante sahassagghanako, sabba saṅgho ca taṃlabhi.

Bộ vật dụng tốt nhất trị giá một trăm ngàn, bộ cuối cùng trị giá một ngàn. Và toàn thể Tăng chúng đều đã nhận được các vật dụng ấy.

23.

23.

Yuddhe dāne ca sūrena, sūrinā ratanattaye;

Pasannāmalacittena, sāsanujota natthinā.

Vị vua ấy dũng cảm trong chiến trận và trong bố thí, là bậc trí tuệ, có tâm thanh tịnh và tín thành nơi Tam Bảo, và có mong muốn làm rạng rỡ giáo pháp.

24.

24.

Raññā [Pg.154] kataññunā tena, thūpakārāpanādito;

Vihāra mahanantāni, pūjetuṃ ratanattayaṃ.

Vị vua biết ơn ấy, để cúng dường Tam Bảo, đã tổ chức các lễ hội tịnh xá, bắt đầu từ việc xây dựng bảo tháp.

25.

25.

Pariccattadhanāne’ttha, anagghāni vimuñciya;

Sesāni honti ekāya, ūnavīsatikoṭiyo.

Số của cải đã chi tiêu ở đây, không kể những thứ vô giá, là mười chín koṭi.

26.

26.

Togā dasaddhavidha dosavidūsitāpi,Paññāvisesa sahitehi janehi pattā;

Honteva pañcaguṇayoga gahitasāraṃ,Iccassa sāragahaṇe matimāyateyyāti.

Như vậy, mặc dù (sử thi này) có thể bị ô nhiễm bởi năm và mười loại lỗi, nhưng khi đến tay những người có trí tuệ đặc biệt, họ sẽ nắm bắt được tinh hoa kết hợp với năm phẩm chất. Vì vậy, người trí nên nỗ lực trong việc nắm bắt tinh hoa của nó.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ tín thành và xúc động của người thiện.

Maricavaṭṭikavihāramahonāma

Đại lễ tu viện Maricavaṭṭika.

Chabbīsatimo paricchedo.

Chương thứ hai mươi sáu.

Sattavīsatima pariccheda

Chương thứ hai mươi bảy.

Lohapāsādamaho

Đại lễ Lâu đài Đồng.

Tato rājā vicintesi, vissutaṃ sussutaṃ sutaṃ;

Mahāpañño sadā puñño, paññāya katanicchayo.

Bấy giờ, đức vua, bậc đại trí, luôn có phước đức, đã quyết định bằng trí tuệ, suy nghĩ về điều đã được nghe, được nghe rõ, và được biết đến rộng rãi.

‘‘Dīpappasādako thero, rājino ayyakassa me;

Evaṃ kirāhanattā te, duṭṭhagāmaṇibhūpati.

‘Vị Trưởng lão, người làm cho hòn đảo được trong sáng, đã nói với ông nội của ta, vị quốc vương, như vầy: ‘Quả thật, hỡi vị vua Duṭṭhagāmaṇi, do lời nói của ngài.’

Mahāpuñño mahāthūpaṃ, soṇṇamāliṃ manoramaṃ;

Vīsaṃhatthasataṃ uccaṃ, kāressati anāgate.

Bậc đại phước đức, trong tương lai sẽ cho xây dựng đại bảo tháp Soṇṇamāli khả ái, cao một trăm hai mươi hắc tay.

Puno uposathāgāraṃ, nānāratanamaṇḍitaṃ;

Navabhūmaṃ karitvāna, lohapāsāda meva ca.

Lại nữa, sau khi cho xây dựng một trai đường chín tầng, được trang hoàng bằng nhiều loại châu báu, tức là Lâu đài Đồng.

Iti cintiya bhūmindo, likhitvevaṃ ṭhapāpitaṃ;

Pekkhāpento rājagehe, ṭhitaṃ eva karaṇḍake.

Suy nghĩ như vậy, vị vua chúa đã cho xem vật được viết như thế, đang được đặt trong một cái tráp tại hoàng cung.

Sovaṇṇapaṭṭaṃ laddhāna, lekhaṃ tattha avācayi;

‘‘Cattālīsasataṃ vassaṃ, atikkamma anāgate.

Sau khi nhận được tấm vàng, ngài đã đọc dòng chữ ở đó: ‘Trong tương lai, sau khi một trăm bốn mươi năm đã trôi qua.’

Kākavaṇṇasuto [Pg.155] duṭṭha-gāmaṇimanujādhipo;

Idañcidañca evañca, kāressatī’’ti vācitaṃ.

‘Con trai của vua Kākavaṇṇa, vị nhân chủ Duṭṭhagāmaṇi, sẽ cho làm việc này, việc này, và như thế này,’ dòng chữ được đọc như vậy.

Sutvā haṭṭho udānetvā, appoṭṭhesi mahīpati;

Tato pāto’va gantvāna, mahāmeghavanaṃ subhaṃ.

Nghe vậy, vị vua chúa vui mừng, thốt lên lời hoan hỷ và vỗ tay. Sau đó, vào lúc sáng sớm, ngài đi đến khu rừng Mahāmeghavana xinh đẹp.

Sannipātaṃ kārayitvā, bhikkhusaṅghassa abravi;

‘‘Vimānatulyaṃ pāsādaṃ, kārayissāmi vo ahaṃ.

Sau khi cho triệu tập Tăng chúng, ngài đã nói: ‘Ta sẽ cho xây dựng một lâu đài giống như thiên cung cho chư vị.’

10.

10.

Dibbaṃ vimānaṃ pesetvā, tadā lekhaṃ adātha me’’;

Bhikkhusaṅgho visajjesi, aṭṭha khīṇāsave tahiṃ.

‘Xin hãy cho người đi xem một thiên cung và sau đó mang bản vẽ về cho ta.’ Bấy giờ, Tăng chúng đã cử đi tám vị A-la-hán.

11.

11.

Kassapamunino kāle, asoko nāma brāhmaṇo;

Aṭṭha salākabhattāni, saṅghassa pariṇāmiya.

Vào thời của đức ẩn sĩ Kassapa, có một vị Bà-la-môn tên là Asoka, sau khi đã cúng dường tám phần vật thực bằng thẻ cho Tăng chúng.

12.

12.

Bharaṇiṃ nāma dāsiṃ so, ‘‘niccaṃ dehī’’ti abravi;

Datvā sā tāni sakkaccaṃ, yāvajīvaṃ tato cutā.

Vị ấy đã nói với một nữ tỳ tên là Bharaṇi: ‘Hãy cúng dường thường xuyên.’ Nàng đã kính cẩn cúng dường các vật thực ấy trọn đời, và sau khi mệnh chung.

13.

13.

Ākāsaṭṭhavimānamhi, nibbattirucire subhe;

Accharānaṃ sahassena, sadā’si parivāritā.

Đã tái sanh trong một thiên cung xinh đẹp, lộng lẫy, đứng giữa không trung; nàng luôn được một ngàn tiên nữ hầu hạ.

14.

14.

Tassā ratanapāsādo, dvādasayojanuggato;

Yojanānaṃ parikkhepo, cattālīsañca aṭṭha ca.

Lâu đài bằng châu báu của nàng cao mười hai do tuần, và có chu vi là bốn mươi tám do tuần.

15.

15.

Kūṭāgārasahassena, maṇḍito navabhūmiko;

Sahassagabbhasampanno, rājamāno catummukho.

Lâu đài ấy có chín tầng, được trang hoàng với một ngàn phòng có chóp đỉnh, có một ngàn phòng bên trong, rực rỡ và có bốn mặt.

16.

16.

Sahassasaṅkhasaṃvutti, sīhapañjara nettavā;

Sakiṅkaṇikajālāya, sajjito vedikāya ca.

Được trang hoàng với một ngàn vật trang trí hình vỏ ốc, có các cửa sổ sư tử, được trang bị một mạng lưới chuông nhỏ và một lan can.

17.

17.

Ambalaṭṭhikapāsādo, tassa majjhe ṭhito ahu;

Santamato dissamāno, paggahitadhajākulo.

Ở giữa lâu đài ấy có một gian đình Ambalaṭṭhika, trông rất đẹp đẽ, với vô số cờ phướn được treo lên.

18.

18.

Tāvatiṃsañca gacchantā, disvā theraṃ tameva te;

Hiṅgulena tadā lekhaṃ, lekhayitvā paṭe tato.

Các vị Trưởng lão ấy, khi đi đến cõi trời Ba Mươi Ba, đã nhìn thấy chính lâu đài ấy. Bấy giờ, các ngài đã cho vẽ lại hình ảnh ấy bằng chu sa trên một tấm vải.

19.

19.

Nivattitvāna āgantvā, paṭaṃ saṅghassa dassayuṃ;

Saṅgho paṭaṃ gahetvā taṃ, pāhesi rājasantikaṃ.

Sau khi quay trở về, các ngài đã trình tấm vải cho Tăng chúng. Tăng chúng sau khi nhận tấm vải ấy, đã gửi nó đến cho đức vua.

20.

20.

Taṃ [Pg.156] disvā sumano rājā, āgammārāma muttamaṃ;

Ālekhatulyaṃ kāresi, lohapāsāda muttamaṃ.

Nhìn thấy tấm vải, đức vua với tâm hoan hỷ đã đi đến khu vườn tuyệt vời và cho xây dựng Lâu đài Đồng tuyệt hảo giống như trong bản vẽ.

21.

21.

Kammārambhanakāleva, catudvāramhi bhogavā;

Aṭṭhasatasahassāni, hiraññāni ṭhapāpayi.

Ngay khi công việc bắt đầu, vị vua giàu có đã cho đặt tám trăm ngàn đồng tiền vàng ở bốn cổng.

22.

22.

Puṭasahassa vatthāni, dvāre dvāre ṭhapāpayi;

Guḷa telasakkharamadhu-purā cāneka cāṭiyo.

Ngài đã cho đặt một ngàn bó y phục ở mỗi cổng, cùng nhiều chum chứa đầy mật đường, dầu, đường, và mật ong.

23.

23.

‘‘Amūlakakamma mettha, na kātabba’’nti bhāsiya;

Agghāpetvā kataṃ kammaṃ, tesaṃ mūlamadāpayi.

Ngài đã tuyên bố: ‘Ở đây không được có công việc không trả công,’ và sau khi cho định giá công việc đã làm, ngài đã cho trả tiền công cho họ.

24.

24.

Hatthasataṃ hatthasataṃ, āsi ekeka passato;

Uccato tattakoyeva, pāsādo hi catummukho.

Lâu đài có bốn mặt, mỗi mặt dài một trăm hắc tay, và chiều cao cũng bằng như vậy.

25.

25.

Tasmiṃ pāsāda seṭṭhasmiṃ, ahesuṃ navabhūmiyo;

Ekekissā bhūmiyā ca, kūṭāgārasatāni ca.

Trong lâu đài tuyệt hảo ấy có chín tầng, và ở mỗi tầng có một trăm phòng có chóp đỉnh.

26.

26.

Kūṭāgārāni sabbāni, sajjhunā khacitā na’yuṃ;

Pavālavedikā tesaṃ, nānāratana bhūsitā.

Tất cả các phòng có mái nhọn đều được khảm bằng bạc; lan can của chúng làm bằng san hô, được trang hoàng với nhiều loại bảo vật.

27.

27.

Nānāratana cittāni, tāsaṃ padumakāni ca;

Sajjhakiṃkiṇikāpanti-parikkhittāva tā ahu.

Những đóa hoa sen của chúng được trang trí với nhiều loại bảo vật, và chúng được bao quanh bởi một hàng chuông nhỏ bằng bạc.

28.

28.

Sahassaṃ tattha pāsādo, gabbhā āsuṃ susaṅkhatā;

Nānāratana khacitā, sīhapañjaranettavā.

Trong lâu đài ấy có một ngàn gian phòng được xây dựng tốt đẹp, khảm bằng nhiều loại bảo vật, và có các cửa sổ hình mắt lưới.

29.

29.

Nārivāhanayānantu, sutvā vessavaṇassa so;

Tadā kāramakāresi, majjhe ratanamaṇḍapaṃ.

Khi ấy, sau khi nghe về cỗ xe Nārivāhana của vua Vessavaṇa, vị ấy đã cho làm một gian đại sảnh bằng châu báu ở chính giữa.

30.

30.

Sīhabyagghādirūpehi, devatā rūpakehi ca;

Ahu ratanamayohe’sa, thambhehi ca vibhūsito.

Gian đại sảnh này được làm bằng châu báu và được trang hoàng với các cột trụ, với các hình tượng sư tử, cọp, v.v..., và với các hình tượng của chư thiên.

31.

31.

Muttājālaparikkhepo, maṇḍapante samantato;

Pavālavedikā cettha, pubbe vuttavidhā ahu.

Xung quanh mép của gian đại sảnh có giăng một tấm lưới bằng ngọc trai, và ở đây có một lan can bằng san hô, giống như đã được mô tả trước đây.

32.

32.

Sattaratana cittassa, vemajjhe maṇḍapassa tu;

Ruciro dantapallaṅko, rammo phalikasantharo.

Ở chính giữa gian đại sảnh được trang hoàng với bảy loại bảo vật là một chiếc ngai bằng ngà voi xinh đẹp, với một bệ bằng pha lê lộng lẫy.

33.

33.

Dantamayāpassaye’ttha, suvaṇṇamaya sūriyo;

Sajjhumaye candimā ca, tārā ca muttakā mayā.

Ở đây, trên phần tựa lưng bằng ngà voi, có hình mặt trời làm bằng vàng, mặt trăng làm bằng bạc, và các vì sao làm bằng ngọc trai.

34.

34.

Nānāratana [Pg.157] padumāni, tattha tattha yathārahaṃ;

Jātakāni ca tattheva, āsuṃ soṇṇalatantare.

Những đóa hoa sen bằng nhiều loại bảo vật được đặt ở chỗ này chỗ kia một cách thích hợp, và ở đó, các câu chuyện Bổn Sanh cũng được thể hiện giữa những dây leo bằng vàng.

35.

35.

Mahagghapaccattharaṇe, pallaṅke’ti manorame;

Manoharā’siṭṭhapitā, ruciraṃ dantabījanī.

Trên chiếc ngai lộng lẫy có tấm trải quý giá, một cây quạt ngà xinh đẹp và duyên dáng đã được đặt ở đấy.

36.

36.

Pavālapādukā tattha, phalikamhi patiṭṭhitā;

Setacchattaṃ sajjhudaṇḍaṃ, pallaṅko’parisobhatha.

Ở đó, một chiếc ghế để chân bằng san hô được đặt trên nền pha lê; một chiếc lọng trắng với cán bằng bạc đã làm rực rỡ phía trên chiếc ngai.

37.

37.

Sattaratana mayānettha, aṭṭhamaṅgalikāni ca;

Catuppadānaṃ pantī ca, maṇimuttantarā ahuṃ.

Ở đây, có tám vật tốt lành được làm bằng bảy loại bảo vật, và một hàng các con vật bốn chân, với các viên ngọc và ngọc trai xen kẽ.

38.

38.

Rajatānañca ghaṇṭānaṃ, pantī bhattantalambitā;

Pāsādachattapallaṅka-maṇḍapā’suṃ anagghikā.

Một hàng chuông bằng bạc được treo ở mép mái hiên. Lâu đài, lọng, ngai, và đại sảnh đều là vô giá.

39.

39.

Mahaggha paññapāpesi, mañcapīṭhaṃ yathārahaṃ;

Tatheva bhūmattharaṇaṃ, kambalañca mahārahaṃ.

Vị ấy đã cho chuẩn bị các giường và ghế quý giá một cách thích hợp, cũng như các tấm trải sàn và các tấm thảm len có giá trị lớn.

40.

40.

Ācāma kumbhisovaṇṇā, uluṅko ca ahu tahiṃ;

Pāsāda paribhogesu, sesesu ca kathā’ vakā.

Ở đó có các bình nước súc miệng bằng vàng và các cái gáo. Còn nói gì đến các vật dụng khác trong lâu đài nữa!

41.

41.

Cārupākāra parivāro,So catudvārakoṭṭhako;

Pāsādo’laṅkato sobhi,Tāvatiṃsa sabhā viya.

Được bao quanh bởi một bức tường xinh đẹp, lâu đài ấy với bốn cổng thành, được trang hoàng lộng lẫy, đã tỏa sáng như hội trường của chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba.

42.

42.

Tamba lohiṭṭhakāhe’so,Pāsādo chādito ahu;

Loha pāsāda vohāro,Tena tassa ajāyatha.

Lâu đài này được lợp bằng các tấm ngói đồng, do đó nó có tên là Lâu Đài Đồng.

43.

43.

Naṭṭhite lohapāsāde, so saṅghaṃ sannipātayi;

Rājā saṅgho sannipati, maricavaṭṭimahe viya.

Khi Lâu Đài Đồng được hoàn tất, đức vua đã triệu tập chư Tăng. Đức vua và chư Tăng đã hội họp lại, giống như trong buổi lễ ở tháp Maricavaṭṭi.

44.

44.

Puthujjanā’va aṭṭhaṃsu, bhikkhū paṭhamabhūmiyaṃ;

Tepiṭakā dutiyāya, sotāpannādayo pana.

Các vị tỳ khưu phàm phu đã đứng ở tầng thứ nhất, các vị thông thuộc Tam Tạng ở tầng thứ hai, còn các vị Tu-đà-hoàn và các vị khác...

45.

45.

Eke [Pg.158] keyeva aṭṭhaṃsu, tatiyādīsu bhūmisu;

Arahanto ca aṭṭhaṃsu, uddhaṃ catūsu bhūmisu.

... đã đứng ở các tầng từ thứ ba trở đi, mỗi hạng ở một tầng. Và các vị A-la-hán đã đứng ở bốn tầng trên cùng.

46.

46.

Saṅghassa datvā pāsādaṃ, dakkhiṇambupurassaraṃ;

Rājā’dattha mahādānaṃ, sattāhaṃ pubbakaṃ piya.

Sau khi dâng cúng lâu đài cho chư Tăng, với nghi thức rưới nước cúng dường, đức vua đã thực hiện một cuộc đại bố thí trong bảy ngày, giống như đã làm trước đây.

47.

47.

Pāsāda mahacattāni, mahācāgena rājinā;

Anagghāni ṭhapetvāna, ahesuṃ tiṃsakoṭiyo.

Chi phí cho lâu đài, do đức vua đại thí chủ trang trải, không kể những vật vô giá, đã lên đến ba mươi koṭi.

48.

48.

Nissāre dhananicaye visesasāraṃ,Ye dānaṃ parigaṇayanti sādhupaññā;

Te dānaṃ vipulamapeta cittasaṅgā,Sattānaṃ hitaparamā dadanti evaṃti.

Những người có trí tuệ tốt đẹp xem việc bố thí là tinh hoa đặc biệt trong đống của cải vô giá trị. Với tâm không còn vướng mắc, và hết lòng vì lợi ích của chúng sanh, họ thực hành việc bố thí to lớn như vậy.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người tốt,

Lokahapāsādamaho nāma

chương có tên là Lễ Hội Lâu Đài Đồng

Sattavīsatimo paricchedo.

là chương thứ hai mươi bảy.

Aṭṭhavīsatima pariccheda

Chương thứ hai mươi tám

Mahā thūpasādhana lābho

Việc Thu Thập Vật Liệu cho Đại Tháp

Tato satasahassaṃ so, vissajjetvā mahīpati;

Kārāpesi mahābodhi-pūjaṃ suḷāramuttamaṃ.

Sau đó, vị quốc vương ấy, sau khi đã chi dùng một trăm ngàn, đã cho thực hiện một buổi lễ cúng dường vĩ đại và cao quý đến cây Đại Bồ Đề.

Tato puraṃ pavisinto, thūpaṭhāne nivesitaṃ;

Passitvāna sīlāyūpaṃ, saritvā pubbakaṃ sutiṃ.

Sau đó, trong khi đi vào thành, sau khi nhìn thấy cột trụ bằng đá được dựng lên ở địa điểm của bảo tháp, vị ấy đã nhớ lại lời tiên tri xưa.

‘‘Kāressāmi mahāthūpaṃ’’, iti haṭṭho mahātalaṃ;

Āruyha rattiṃ bhuñjitvā, sayito iti cintayi.

‘Ta sẽ xây dựng Đại Tháp’, với tâm hoan hỷ như vậy, (vua) đã lên trên lầu lớn; sau khi dùng bữa tối, ngài nằm xuống và suy nghĩ như vầy.

‘‘Damiḷe [Pg.159] maddamānena, loko’yaṃ pīḷito mayā;

Na sakkā balimuddhattuṃ, taṃ vajjiya baliṃ ahaṃ.

‘Trong khi dẹp loạn người Damiḷa, dân chúng này đã bị ta làm cho khốn khổ. Không thể nào thu thuế được, ta sẽ miễn khoản thuế ấy.

Kārayanto mahāthūpaṃ, kataṃ dhammena iṭṭhikā;

Uppādessāmi ‘‘iccevaṃ, cintayantassa cintitaṃ.

‘Trong khi xây dựng Đại Tháp, ta sẽ tạo ra gạch được làm một cách đúng pháp’. Trong khi ngài đang suy nghĩ như vậy, suy nghĩ (của ngài đã được biết đến).

Chattamhi devatājānī, tato kolāhalaṃ ahu;

Devesu ñatvā taṃ sakko, vissakammāna mabravi.

Vị thiên nữ ở trong lọng (của vua) đã biết được (suy nghĩ ấy), từ đó, một tiếng vang dội đã khởi lên. Ở cõi trời, Sakka biết được điều đó, đã nói với Vissakamma.

‘‘Iṭṭhakattaṃ cetiyassa, rājā cintesi gāmaṇi;

Gantvā purā yojanamhi, gambhīra nadī yantike.

‘Vua Gāmaṇi đã suy nghĩ về việc làm gạch cho bảo tháp. Hãy đi đến một nơi cách thành phố một do-tuần, gần sông Gambhīra.

Māpehi iṭṭhikā tattaṃ’, iti sakke na bhāsito;

Vissakammo idhāgamma, māpesi tattha iṭṭhikā.

‘Hãy tạo ra gạch ở đó’. Được Sakka nói như vậy, Vissakamma đã đến đây và tạo ra gạch ở nơi đó.

Pabhāte luddako tattha, sunakhehi vanaṃ agā;

Vodhārūpena dassesi, luddakaṃ bhummadevatā.

Vào buổi sáng, một người thợ săn ở đó đã cùng với bầy chó đi vào rừng. Vị địa thần đã hiện ra cho người thợ săn dưới hình dạng một con kỳ đà.

10.

10.

Luddako taṃ’nubandhanto, gantvā disvāna iṭṭhakā;

Antarahitāya godhāya, iti cidhantasi so tahiṃ.

Người thợ săn đuổi theo nó, đi đến và nhìn thấy gạch. Khi con kỳ đà đã biến mất, anh ta đã suy nghĩ như vầy ở đó.

11.

11.

‘‘Kāretu kāmo kira no, mahāthūpaṃ mahīpati;

Upāyanamidaṃ tassaṃ’, iti gantvā nivedayi.

‘Quả thật, đức vua của chúng ta, vị chúa đất, mong muốn xây dựng Đại Tháp. Đây là một món quà cho ngài’. Nghĩ vậy, anh ta đi và trình báo.

12.

12.

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, piyaṃ janahi tappiyo;

Rājā kāresi sakkāraṃ, mahantaṃ tuṭṭhamānaso.

Nghe lời nói ấy của anh ta, nhà vua, người được dân chúng yêu mến, với tâm hoan hỷ, đã ban cho một sự trọng thưởng lớn.

13.

13.

Purāpubbuttare dese, yojanattaya matthake;

Ācāra viṭṭhigāmamhi, soḷasakarīse kale.

Ở vùng đông bắc của thành phố, cách đó ba do-tuần, tại làng Ācāraviṭṭhi, trên một khu đất rộng mười sáu karīsa.

14.

14.

Sovaṇṇa bījānu’ṭṭhiṃsu, vividhāni pamāṇato;

Vidatthukkaṭṭha māṇāni, aṅgulimāṇā niheṭhato.

Những cục vàng đã xuất hiện, với nhiều kích thước khác nhau; kích thước lớn nhất là một gang tay, và nhỏ nhất là một ngón tay.

15.

15.

Suvaṇṇa puṇṇaṃ taṃ bhūmiṃ, disvā saṅgāmavāsikā;

Suvaṇṇa pāhiṃ ādāya, gantvā rañño nivedayuṃ.

Thấy vùng đất đó đầy vàng, những người dân làng đã lấy một cái bát đầy vàng, đi đến và trình báo cho nhà vua.

16.

16.

Purāpācina passamhi, satta yojana matthake;

Gaṅgāpāre tambapiṭṭhe, tambalohaṃ samuṭṭhahi.

Ở phía đông của thành phố, cách đó bảy do-tuần, tại Tambapiṭṭha, bên kia sông, đồng đã xuất hiện.

17.

17.

Taṅgāmikā tambaloha-bījamādāya pātiyā;

Rājāna mupasaṅkamma, tamatthañca nivedayuṃ.

Những người dân làng đó đã lấy những cục đồng vào một cái bát, đến gặp nhà vua và trình báo sự việc đó.

18.

18.

Pubbadakkhiṇadesamhi, purato catuyojane;

Sumana vāpi gāmamhi, uṭṭhahiṃsu maṇībahū.

Ở vùng đông nam, cách thành phố bốn do-tuần, tại làng Sumanavāpi, nhiều loại ngọc đã xuất hiện.

19.

19.

Upala [Pg.160] kuruvindehi, missakāneva gāmikā;

Ādāya pātiyāeva, gantvā rañño nivedayuṃ.

Những người dân làng đã lấy (những viên ngọc) trộn lẫn với đá quý và hồng ngọc vào một cái bát, đi đến và trình báo cho nhà vua.

20.

20.

Purato dakkhiṇe passe, aṭṭhayojanamatthake;

Ambaṭṭha kolaleṇamhi, rajataṃ upapajjatha.

Ở phía nam của thành phố, cách đó tám do-tuần, tại hang Ambaṭṭhakola, bạc đã xuất hiện.

21.

21.

Nagare vāṇijo eko, ādāya sakaṭe bahū;

Malayā siṅgīverādiṃ, ānetuṃ malayaṃ gato.

Một thương gia trong thành phố, lấy nhiều xe bò, đã đi đến Malaya để mang về gừng và các thứ khác.

22.

22.

Leṇassa avidūramhi, sakaṭāniṭṭha pāpiya;

Patodādārunicchanto, āruḷho taṃ mahīdharaṃ.

Không xa hang động, sau khi cho dừng các xe bò, vì muốn tìm một cây gậy để thúc bò, ông đã trèo lên ngọn núi đó.

23.

23.

Cāṭippamāṇa taṃ tattha, pakkabhārena nāmi taṃ;

Disvā pana salaṭṭhiñca, pāsāṇaṭṭhañca taṃ phalaṃ.

Ở đó, ông thấy một cành cây salaṭṭhi bị uốn cong vì sức nặng của một quả chín to bằng cái chum, và quả đó nằm trên một tảng đá.

24.

24.

Vaṇṭe taṃ vāsiyā chetvā, dassāma’gganti cintiya;

Kālaṃ ghosesi saddhāya, cattāro’nāsavāgamuṃ.

Nghĩ rằng ‘chúng ta sẽ dâng phần đầu tiên’, sau khi dùng rìu chặt nó ở cuống, với lòng tin, ông đã loan báo thời gian (dùng bữa). Bốn vị A-la-hán đã đến.

25.

25.

Haṭṭho so te’bhivādetvā, nisīdāpiya sādaro;

Vāsiyā vaṇṭasāmantā, tacaṃ chetvā apassayaṃ.

Ông hoan hỷ đảnh lễ các vị ấy và mời họ ngồi một cách kính trọng. Dùng rìu cắt vỏ xung quanh cuống, ông đã mở nó ra.

26.

26.

Muñjitvā’vāṭa puṇṇaṃ taṃ, yūsaṃ pattehī ādiya;

Cattāro yūsa pūrete, patte tesamadāsiso.

Sau khi múc nước cốt đầy cái lỗ (trên quả), ông lấy nước cốt đó bằng bát, và dâng bốn cái bát được đổ đầy nước cốt cho các vị ấy.

27.

27.

Te taṃ gahetvā pakkāmuṃ,Kālaṃ ghosesi so puna;

Aññe khiṇāsavā therā,Cattāro tattha āgamuṃ.

Các vị ấy nhận lấy rồi ra đi. Ông lại loan báo thời gian (dùng bữa). Bốn vị trưởng lão lậu tận khác đã đến đó.

28.

28.

Tesaṃ patte gahetvā so, pattāmiñjahi pūriya;

Adāsi tesaṃ pakkāmuṃ, tayo eko napakkami.

Ông nhận lấy bát của các vị ấy, đổ đầy cơm quả, rồi dâng cho họ. Ba vị đã ra đi, một vị không ra đi.

29.

29.

Rajataṃ tassa dassetuṃ, orohitvā tato hi so;

Nisajja leṇāsannamhi, tāmiñjā paribhuñjatha.

Để chỉ cho ông ta thấy bạc, vị ấy quả thật đã đi xuống từ đó. Ngồi xuống gần hang động, vị ấy đã dùng cơm quả đó.

30.

30.

Sesāmiñjā vāṇijo’pi, bhuñjitvā yāvadatthakaṃ;

Bhaṇḍikāya gahetvāna, sesatherapadānugo.

Người thương gia, sau khi ăn tùy thích, cũng lấy phần cơm quả còn lại vào một cái gói, rồi đi theo dấu chân của vị trưởng lão còn lại.

31.

31.

Añjasā [Pg.161] iminā tvampi, gaccha dānī upāsaka;

Gantvāna theraṃ passitvā, veyyāvacca mahāsi ca.

Bằng con đường thẳng này, người thiện nam bây giờ đã đi; sau khi đi và thấy vị trưởng lão, ông đã làm công việc phục vụ.

32.

32.

Thero ca leṇadvārena, tassa magga amāpayi;

Theraṃ vandiya so tena, gacchanto leṇamaddasa.

Và vị trưởng lão đã tạo ra một con đường cho ông ta qua cửa hang. Sau khi đảnh lễ vị trưởng lão, ông ta đi theo con đường đó, và trong khi đi, đã thấy hang động.

33.

33.

Leṇa dvāramhi ṭhatvāna, passitvā rajatampi so;

Vāsiyā āhanitvāna, rajatati vijāniya.

Người ấy, sau khi đứng ở cửa hang và thấy bạc, đã dùng rìu đẽo và nhận biết đó là bạc.

34.

34.

Gahetvekaṃ sajjhupiṇḍaṃ, gantvāna sakaṭantikaṃ;

Sakaṭāni ṭhapāpetvā, sajjhupiṇḍaṃ tamādiya.

Sau khi lấy một khối bạc, đi đến gần cỗ xe, cho dừng các cỗ xe lại, vị ấy đã nhận lấy khối bạc ấy.

35.

35.

Lahuṃ anurādha puraṃ, āgamma varavāṇijo;

Dassetvā rajataṃ rañño, tamatthampi nivedayi.

Vị thương gia lỗi lạc, sau khi nhanh chóng đến thành Anurādha, đã trình bạc lên đức vua và cũng đã trình bày sự việc ấy.

36.

36.

Purato pacchime passe, pañcayojana matthake;

Uruvelapaṭṭane muttā, mahāmalaka mattiyo.

Ở phía tây của thành phố, cách khoảng năm do-tuần, tại cảng Uruvela, (có) những hạt ngọc trai cỡ bằng trái amla lớn.

37.

37.

Pavālantarikā saddhiṃ, samuddāthalamokkamuṃ;

Kevaṭṭā tā samekkhitvā, rāsiṃ katvāna ekato.

Cùng với san hô xen kẽ, (chúng) đã trôi dạt từ biển lên bờ. Các người đánh cá sau khi thấy chúng, đã gom lại thành một đống.

38.

38.

Pātiyā ānayitvāna, muttā saha pavālakā;

Rājāna mupasaṅkamma, tamatthampi nivedayuṃ.

Sau khi mang ngọc trai cùng với san hô đến bằng bát, họ đã đến yết kiến đức vua và cũng đã trình bày sự việc ấy.

39.

39.

Purato uttare passe, satta yojana matthake;

Peḷivāpika gāmassa, vāpipakkhantakandare.

Ở phía bắc của thành phố, cách khoảng bảy do-tuần, trong một hang động gần hồ chứa nước của làng Peḷivāpika.

40.

40.

Jāyiṃsu vālukāpiṭṭhe, cattāro uttamā maṇī;

Nīsada potappamāṇā, ummāpupphanibhāsubhā.

Trên nền cát, đã sinh ra bốn viên ngọc quý, có kích thước bằng cối xay, sáng đẹp như hoa lanh.

41.

41.

Te disvā sunakho luddo, agantvā rājasantikaṃ;

‘‘Evarūpā maṇīdiṭṭho, mayā’’iti nivedayi.

Một người thợ săn, sau khi thấy chúng, đã đi đến gần đức vua và trình báo rằng: ‘Thần đã thấy những viên ngọc như vậy.’

42.

42.

Iṭṭhakādīni etāni mahāpuñño mahāmati;

Mahāthūpatthamuppannā-na’ssosi tadaheva so.

Vị ấy, bậc có phước lớn, bậc có trí tuệ lớn, đã không nghe ngay lúc đó rằng những thứ này, như gạch v.v., đã sanh khởi vì mục đích (xây dựng) Đại Tháp.

43.

43.

Yathānurūpaṃ sakkāraṃ, tesaṃ katvā sumānato;

Ete vā rakkhake katvā, sabbāni āharāpayi.

Sau khi làm sự tôn trọng thích đáng cho họ với tâm hoan hỷ, và đã cho những người này làm người canh giữ, đức vua đã cho mang tất cả (những vật báu ấy) về.

44.

44.

Khedampi [Pg.162] kāyajamasayhamacintayitvā,Puññaṃ pasannamanaso pacita hi evaṃ;

Sādheti sādhana satāni sukhā karāni,Tasmā pasannamanaso’va kareyya puññanti.

Không nghĩ đến sự mệt nhọc của thân thể không thể chịu đựng được, vì phước đức được tích lũy như vậy với tâm trong sáng sẽ thành tựu hàng trăm phương tiện tạo ra an lạc. Do đó, nên làm phước với tâm trong sáng.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn ra vì mục đích tạo sự hoan hỷ và cảm động cho người thiện.

Mahāthūpasādhanalābho nāma

Tên là Lợi Ích Cho Việc Xây Dựng Đại Tháp.

Aṭṭhavīsatimo paricchedo.

Chương thứ hai mươi tám.

Ekūnatiṃsatima pariccheda

Chương thứ hai mươi chín.

Thūpārambho

Sự Khởi Công Xây Dựng Tháp.

Evaṃ samatte sambhāre, vesākhapuṇṇamāsīyaṃ;

Patte visākhanakkhatte, mahāthūpatthamārabhi.

Như vậy, khi các vật liệu đã được hoàn tất, vào ngày rằm tháng Vesākha, khi sao Visākha đã đến, (đức vua) đã bắt đầu công việc của Đại Tháp.

Hāretvāna tahiṃ thūpaṃ, thūpaṭhānamakhāṇayi;

Satthahattho mahīpālo, thirī kātuṃ manekadhā.

Sau khi cho dời ngôi tháp ở đó, vị hộ quốc vương đã cho đào nền tháp sâu bảy hắc-thủ, để làm cho vững chắc bằng nhiều cách.

Yodhehi āharāpetvā, guḷapāsāṇake tahiṃ;

Kūṭehi āhanāpetvā, pāsāṇe cuṇṇite atha.

Sau khi cho các chiến sĩ mang những viên đá tròn đến đó, và cho dùng búa tạ đập, rồi khi những viên đá đã được nghiền nát.

Cammavanaddha pādehi, mahāhatthīhi maddayi;

Bhūmiyā thirībhāvatthaṃ, atthānatthavicakkhaṇo.

Vị vua, người phân biệt được điều lợi và điều hại, vì mục đích làm cho nền đất vững chắc, đã cho những con voi lớn với chân được bọc da giẫm đạp (lên đó).

Ākāsa gaṅgāpatita-ṭṭhāne satatatintake;

Mattikā sukhumā tattha, samantā tiṃ sayojane.

Tại nơi sông Hằng trên không rơi xuống, luôn luôn ẩm ướt, ở đó có loại đất sét mịn trong vòng ba mươi do-tuần.

Navanīta mattikā’tesā, sukhumattā papuccati;

Khīṇāsavā sāmaṇerā, mattikā āharuṃ tato.

Loại đất sét ấy được gọi là đất sét bơ vì sự mịn màng của nó. Các vị Sa-di lậu tận đã mang đất sét từ đó đến.

Mattikā attharāpesi, tattha pāsāṇakoṭṭime;

Iṭṭhakā attharāpesi, mattiko pariissaro.

Vị chúa đất đã cho trải lớp đất sét trên nền đá đã được đầm ở đó, rồi cho trải lớp gạch ở trên lớp đất sét.

Tasso [Pg.163] parikharasudhaṃ, kuruvindaṃ tatopari;

Tasso pariayojālaṃ, marumbantu tatoparaṃ.

Trên đó là lớp vữa thô, trên đó nữa là lớp sỏi kuruvinda, trên đó là một tấm lưới sắt, trên đó nữa là lớp cát thô.

Āhaṭaṃ sāmaṇerehi, himavantā sugandhakaṃ;

Santharāpesi bhūmindo, phaḷikantu tatopari.

Vị vua chúa đã cho trải loại đất sét thơm được các vị Sa-di mang đến từ Hy-mã-lạp sơn, trên đó nữa là lớp thạch anh.

10.

10.

Sīlāyo santharāpesiccha phaḷikasantharo pari;

Sabbattha mattikākicce, navanītavhayā ahu.

Vị ấy đã cho trải những phiến đá trên lớp thạch anh. Trong tất cả các công việc dùng đất sét, đã có loại đất sét được gọi là đất sét bơ.

11.

11.

Niyyāsena kapiṭṭhassa, sannitena rasodake;

Aṭṭhaṅgulaṃ bahalaetā, lohapaṭṭaṃ sīlopari.

Trên phiến đá là một tấm đồng dày tám ngón tay, (được dán) bằng nhựa cây thị trộn với nước thủy ngân.

12.

12.

Manosilāyatilate-lasannitāya tato pari;

Sattaṅgulaṃ sajjupaṭṭaṃ, santharesi rathesabho.

Trên đó, vị vua lỗi lạc đã cho trải một tấm bạc dày bảy ngón tay, (được dán) bằng (hỗn hợp) hùng hoàng trộn với dầu mè.

13.

13.

Mahāthūpa patiṭṭhāna-ṭhāne evaṃ mahīpati;

Kāretvā parikammāni, vippasannena cetasā.

Như vậy, tại nơi nền móng của Đại Tháp, vị chúa đất, với tâm vô cùng trong sáng, đã cho làm các công việc chuẩn bị.

14.

14.

Āsaḷhī sukkapakkhassa, divasamhi catuddase;

Kāretvā bhikkhusaṅghassa, sannipātamidaṃ vadi.

Vào ngày thứ mười bốn của thượng tuần tháng Āsāḷha, sau khi triệu tập chư Tăng, ngài đã nói lên lời này.

15.

15.

Mahācetiya matthāya, bhadantāmaṅgaliṭṭhakaṃ;

Patiṭṭhāpessaṃ sve ettha, sabbo saṅgho sametuno.

“Kính bạch chư Đại đức, vì mục đích của Đại Tháp, ngày mai tại nơi đây con sẽ đặt viên gạch tốt lành. Xin toàn thể chư Tăng hãy tụ hội.”

16.

16.

Buddha pūjā payogena, mahājanahītatthiko;

‘‘Mahājano’ posathiko, gandhamālādigaṇhiya.

Vị vua mong muốn lợi ích cho đại chúng, với mục đích cúng dường Đức Phật, đã ra lệnh: “Đại chúng, những người đang thọ trì Bố-tát, sau khi mang theo hương, hoa, v.v.,

17.

17.

Mahāthūpa patiṭṭhāna-ṭhānaṃ yātu suve’’iti;

Cetiya ṭhāna bhūsāya, amacce ca niyojayi.

vào ngày mai, hãy đi đến nơi đặt nền móng của Đại Tháp.” Ngài cũng đã bổ nhiệm các vị quan để trang hoàng địa điểm xây tháp.

18.

18.

Āṇāpitā narindena, munino piyagāravā;

Anekehi pakārehi, te taṃ ṭhānamalaṅkaruṃ.

Được lệnh của đức vua, do lòng yêu mến và kính trọng đối với bậc Mâu-ni, họ đã trang hoàng nơi ấy bằng nhiều cách thức.

19.

19.

Nagaraṃ sakalañceva, maggañceva idhāgataṃ;

Anekehi pakārehi, alaṅkārayi bhūpati.

Đức vua đã cho trang hoàng toàn thể thành phố và con đường dẫn đến đây bằng nhiều cách thức.

20.

20.

Pabhāte ca catudvāre, nagarassa ṭhapāpayi;

Nahāpite nahāpake ca, appake ca bahūtathā.

Và vào buổi sáng, tại bốn cổng thành, ngài đã cho bố trí những người thợ cạo tóc, người phục vụ tắm gội, và nhiều thứ khác nữa.

21.

21.

Vatthāni [Pg.164] gandhamālā ca, annāni madhurāni ca;

Mahājanatthaṃ bhūmindo, mahājanahite rato.

Vị chúa đất, người vui thích trong sự an lạc của đại chúng, đã cho chuẩn bị y phục, hương liệu, tràng hoa, và các món ăn ngọt dành cho đại chúng.

22.

22.

Paṭiyattāni etāni, sādiyitvā yathāruci;

Porājānapadāceva thūpaṭhānamupāgamuṃ.

Sau khi đã hưởng dụng những thứ được chuẩn bị này theo sở thích, dân chúng trong thành và ngoài xứ đã đi đến địa điểm xây tháp.

23.

23.

Sumaṇḍitehi nekehi, ṭhānantara vidhānato;

Ārakkhito amaccehi, yathāṭhānaṃ mahīpati.

Đức vua, ở vị trí thích hợp, được các vị quan hộ vệ theo sự sắp xếp cấp bậc và được nhiều người trang điểm lộng lẫy vây quanh.

24.

24.

Sumaṇḍitāhi nekāhi, devakaññūpamāhi ca;

Nāṭakīhi paribbuḷho, sumaṇḍita passādhito.

Ngài được các vũ nữ trang điểm lộng lẫy như thiên nữ vây quanh, bản thân ngài cũng được trang điểm và trang hoàng lộng lẫy.

25.

25.

Cattālīsa sahassehi, narehi parivārito;

Nānā tūriya saṅghuṭṭho, devarāja vilāsavā.

Được bốn mươi ngàn người hộ tống, với âm thanh của nhiều loại nhạc cụ vang dội, ngài có vẻ oai nghi như một vị thiên vương.

26.

26.

Mahāthūpa patiṭṭhānaṃ, ṭhānāṭhāna vicakkhaṇo;

Aparaṇhe upāgañchi, nandayanto mahājanaṃ.

Vị vua, người phân biệt được nơi thích hợp và không thích hợp, đã đến nơi đặt nền móng của Đại Tháp vào buổi chiều, làm cho đại chúng hoan hỷ.

27.

27.

Aṭṭhuttarasahassaṃ so, sāṭakāniṭṭhapāpiya;

Puṭabaddhāni majjhamhi, catupasse tato pana.

Vị ấy đã cho đặt ở giữa một ngàn lẻ tám tấm vải được gói thành bó, và rồi ở bốn phía.

28.

28.

Vatthāni rāsīṃkāresi, anekāni mahīpati;

Madhusappi guḷādīhi ca, maṅgalatthaṃ ṭhapāpayi.

Đức vua đã cho chất thành nhiều đống y phục, và vì mục đích tốt lành, ngài cũng cho đặt mật ong, bơ lỏng, đường thốt nốt, và các vật phẩm khác.

29.

29.

Nānādesehipā’gañchuṃ, bahavo bhikkhavo idha;

Idha dīpaṭṭhasaṅghassa, kā kathāva idhāgame.

Nhiều vị Tỳ-khưu đã đến đây từ nhiều xứ khác nhau. Về chư Tăng ở trên hòn đảo này, cần gì phải nói đến việc các vị ấy đến đây.

30.

30.

Thero’ sīti sahassāni, bhikkhū ādāya āgamā;

Rājagahassa sāmantā, indagutto mahāgaṇī.

Từ vùng phụ cận của thành Rājagaha, Đại Trưởng lão Indagutta, vị lãnh đạo Tăng chúng, đã đến cùng với tám mươi ngàn vị Tỳ-khưu.

31.

31.

Sahassāni’sipatanā, bhikkhūnaṃ dvādasā’diya;

Dhammaseno mahāthero, cetiyaṭhānamāgamā.

Từ Isipatana, Đại Trưởng lão Dhammasena đã đến địa điểm xây tháp, dẫn theo mười hai ngàn vị Tỳ-khưu.

32.

32.

Saṭṭhibhikkhusahassāni, ādāya idhamāgamā;

Pīyadassī mahāthero, jetārāma vihārato.

Từ tu viện Jetārāma, Đại Trưởng lão Piyadassī đã đến đây, dẫn theo sáu mươi ngàn vị Tỳ-khưu.

33.

33.

Vesālī mahāvanato, theroru buddharakkhito;

Aṭṭhārasa sahassāni, bhikkhū ādāya āgamā.

Từ Đại Lâm ở Vesālī, Trưởng lão Urubuddharakkhita đã đến, dẫn theo mười tám ngàn vị Tỳ-khưu.

34.

34.

Kosambī ghositārāmā, theroru dhammarakkhito;

Tiṃsabhikkhusahassāni, ādāya idha āgamā.

Từ tu viện Ghositārāma ở Kosambī, Trưởng lão Urudhammarakkhita đã đến đây, dẫn theo ba mươi ngàn vị Tỳ-khưu.

35.

35.

Ādāyujjenīyaṃ [Pg.165] thero, dakkhiṇa girito yati;

Cattārīsa sahassāni, agoru saṅgharakkhito.

Từ núi phía nam ở Ujjenī, vị tu sĩ, Trưởng lão Urusaṅgharakkhita đã đến, dẫn theo bốn mươi ngàn vị.

36.

36.

Bhikkhūnaṃ satasahassaṃ, saṭṭhasahassāni cā’diya;

Pupphapure’sokarāmā, thero mittiṇṇa nāmako.

Từ tu viện Asokārāma ở Pupphapura, vị Trưởng lão tên là Mittiṇṇa đã đến, dẫn theo một trăm sáu mươi ngàn vị Tỳ-khưu.

37.

37.

Duve satasahassāni, sahassāni asīti ca;

Bhikkhū gahetvānu’ttiṇṇo, thero kasmiramaṇḍalā.

Từ xứ Kasmira, Trưởng lão Uttinna đã đến, dẫn theo hai trăm tám mươi ngàn vị Tỳ-khưu.

38.

38.

Cattārīsata sahassāni, sahassāni ca saṭṭhi ca;

Bhikkhū pallavabhogamhā, mahādevo mahāmatī.

Từ Pallavabhoga, Đại Trưởng lão Mahādeva, bậc đại trí, đã đến cùng với bốn trăm sáu mươi ngàn vị Tỳ-khưu.

39.

39.

Yonanagarā’lasandāso, yona mahādhammarakkhito;

Thero tiṃsa sahassāni, bhikkhū ādāya āgamā.

Từ thành Alasanda của xứ Yona, vị Trưởng lão người Yona tên là Mahādhammarakkhita đã đến, dẫn theo ba mươi ngàn vị Tỳ-khưu.

40.

40.

Vañjhāṭavivattaniyā, senāsanā tu uttaro;

Thero saṭṭhisahassāni, bhikkhū ādāya āgamā.

Từ trú xứ Vattaniya trong rừng Vindhya, Trưởng lão Uttara đã đến, dẫn theo sáu mươi ngàn vị Tỳ-khưu.

41.

41.

Cittagutto mahāthero, bodhimaṇḍavihārato;

Tiṃsa bhikkhusahassāni, ādiyitvā idhāgamā.

Từ tu viện Bodhimaṇḍa, Đại Trưởng lão Cittagutta đã đến đây, dẫn theo ba mươi ngàn vị Tỳ-khưu.

42.

42.

Candagutto mahāthero, vanavāsapadesato;

Āgāsīti sahassāni, ādiyitvā yatī idha.

Từ xứ Vanavāsa, Đại Trưởng lão Candagutta đã đến đây, dẫn theo tám mươi ngàn vị tu sĩ.

43.

43.

Sūriyaguttomahāthero, kelāsamhā vihārato;

Channavuti sahassāni, bhikkhūādāya āgamā.

Từ tu viện Kelāsa, Đại Trưởng lão Sūriyagutta đã đến, dẫn theo chín mươi sáu ngàn vị Tỳ-khưu.

44.

44.

Bhikkhūnaṃ dīpavāsinaṃ, āgatānañca sabbaso;

Gaṇanāya paricchedo, porāṇehi na bhāsito.

Số lượng các vị tỳ khưu ở trên đảo và các vị từ mọi nơi đến đã không được người xưa nói đến một cách xác định.

45.

45.

Samāgatānaṃ sabbesaṃ, bhikkhunaṃ taṃ samāgame;

Vuttā khīṇāsavāyeva, te channavutikoṭiyo.

Trong cuộc hội họp ấy, trong số tất cả các vị tỳ khưu đã tụ hội, chỉ riêng các vị đã tận trừ các lậu hoặc đã được nói là có chín mươi sáu ức vị.

46.

46.

Te mahācetiyaṭhānaṃ, parivāretvā yathārahaṃ;

Majjhe ṭhapetvā okāsaṃ, rañño aṭṭhaṃsu bhikkhavo.

Các vị tỳ khưu ấy đã đứng vây quanh địa điểm của đại bảo tháp một cách thích hợp, chừa một khoảng trống ở giữa cho đức vua.

47.

47.

Pavisitvā tahiṃ rājā, bhikkhusaṅghaṃ tathā ṭhitaṃ;

Disvā pasannacittena, vanditvā haṭṭhamānaso.

Đức vua đi vào nơi ấy, nhìn thấy chư Tăng tỳ khưu đang đứng như thế, với tâm ý trong sạch và hoan hỷ, ngài đã đảnh lễ.

48.

48.

Gandhamālāhi pūjetvā, katvāna tipadakkhiṇaṃ;

Majjhe puṇṇaghaṭaṭhānaṃ, pavisitvā samaṅgalaṃ.

Sau khi cúng dường bằng hương và vòng hoa, sau khi thực hiện đi nhiễu ba vòng, ngài đã đi vào giữa, đến địa điểm của các bình nước đầy tốt lành.

49.

49.

Suvaṇṇakhīle [Pg.166] paṭimukkaṃ, paribbhamanadaṇḍakaṃ;

Rājatena kataṃ suddhaṃ, suddhapīti balodayo.

Cây gậy đo lường được làm bằng bạc ròng, được gắn vào một cái cọc bằng vàng; (đức vua) có niềm hoan hỷ trong sạch và mãnh liệt dấy lên.

50.

50.

Gāhayitvā amaccena, maṇḍitena sujātinā;

Abhimaṅgalabhūtena, bhūtabhūtiparāyaṇo.

(Đức vua), người mưu cầu sự thịnh vượng chân thật, đã cho một vị đại thần thuộc dòng dõi tốt, được trang điểm, và là người tốt lành, cầm lấy (cây gậy ấy).

51.

51.

Mahantaṃ cetiyāvaṭṭaṃ, kāretuṃ katanicchayo;

Bhamāpayitu māraddho, parikammita bhūmiyaṃ.

Với quyết định cho xây dựng một vòng tròn bảo tháp to lớn, ngài đã bắt đầu cho kéo (cây gậy) đi vòng quanh trên khu đất đã được chuẩn bị.

52.

52.

Siddhattho nāma nāmena, mahāthero mahiddhiko;

Tathākarontaṃ rājānaṃ, dīghadassī nivārayi.

Vị đại trưởng lão có đại thần lực, tên là Siddhattha, là bậc có tầm nhìn xa, đã ngăn cản đức vua đang làm như vậy.

53.

53.

‘‘Evaṃ mahantaṃ thūpañca, ayaṃ rājā’rabhissati;

Thūpe aniṭṭhiteyeva, maraṇaṃ assa hessati.

‘Vị vua này sẽ bắt đầu (xây dựng) một bảo tháp to lớn như thế này; và cái chết sẽ đến với ngài ngay khi bảo tháp chưa được hoàn tất.’

54.

54.

Bhavissati mahanto ca, thūpoduppaṭisaṅkharo;

Iti so nāgataṃ passaṃ, mahantattaṃ nivārayi.

‘Và bảo tháp to lớn sẽ khó được trùng tu.’ Thấy được tương lai như vậy, vị ấy đã ngăn cản quy mô to lớn.

55.

55.

Saṅghassa ca anuññāya, thero sambhāvanāyaca;

Mahantaṃ kattukāmo’pi, gaṇhitvā therabhāsitaṃ.

Và với sự chấp thuận của chư Tăng và vì sự tôn kính đối với vị trưởng lão, đức vua, mặc dù muốn xây dựng to lớn, đã chấp nhận lời nói của vị trưởng lão.

56.

56.

Therassa upadesena, tassa rājā akārayi;

Majjhimaṃ cetiyāvaṭṭaṃ, patiṭṭhāpetumiṭṭhikā.

Theo lời chỉ dẫn của vị trưởng lão, đức vua ấy đã cho thực hiện vòng tròn bảo tháp cỡ vừa để đặt những viên gạch.

57.

57.

Sovaṇṇarajate ceva, ghaṭe majjheṭṭhapāpayi;

Aṭṭhaṭṭha aṭṭhitussāho, parivāriya te pana.

Với lòng nhiệt thành, ngài đã cho đặt tám bình bằng vàng và tám bình bằng bạc ở giữa, và lại cho vây quanh những bình ấy.

58.

58.

Aṭṭhuttarasahassañca, ṭhapāpesi nave ghaṭe;

Aṭṭhuttare aṭṭhuttare, vatthānaṃ tu sate pana.

Và ngài đã cho đặt một ngàn lẻ tám bình mới; và lại nữa, (cho đặt) một trăm lẻ tám xấp vải trong mỗi một trăm lẻ tám (bình).

59.

59.

Iṭṭhikāpavarā aṭṭha, ṭhapāpesi visuṃ visuṃ;

Sammatena amaccena, bhūsitena anekadhā.

Ngài đã cho đặt tám viên gạch tốt nhất một cách riêng biệt, bởi một vị đại thần được chấp thuận và được trang điểm bằng nhiều cách.

60.

60.

Tato ekaṃ gāhayitvā, nānāmaṅgalasaṅkhate;

Puritthimadisābhāge, paṭhamaṃ maṅgalitthikaṃ.

Sau đó, sau khi cầm lấy một viên, viên gạch tốt lành đầu tiên, trong số những vật được gọi là các điềm lành khác nhau, (ngài đã đặt) ở phía đông.

61.

61.

Patiṭṭhāpesi sakkaccaṃ, manuññe gandhakaddame;

Jātisumana pupphesu, pūjitesu tahiṃ pana.

Ngài đã đặt (viên gạch ấy) một cách kính cẩn vào lớp bùn thơm dễ chịu, và ở nơi ấy lại được cúng dường bằng những đóa hoa lài.

62.

62.

Ahosi puthavīkampo, sesā sattāpi sattahi;

Pattiṭṭhāpesa’ maccehi, maṅgalāni ca kārayi.

Đã có một trận động đất. Bảy viên còn lại cũng được bảy vị đại thần đặt xuống, và ngài đã cho thực hiện các nghi lễ tốt lành.

63.

63.

Evaṃ [Pg.167] asāḷhamāsassa, sukkapakkhe’bhisammate;

Uposathe pannarase, patiṭṭhāpesi iṭṭhikā.

Như vậy, vào ngày lễ Bố-tát thứ mười lăm, trong thượng tuần được tôn kính của tháng Āsāḷha, ngài đã đặt những viên gạch.

64.

64.

Catuddisaṃ ṭhite tattha, mahāthere anāsave;

Vanditvā pūjayitvā ca, suppatito kamena so.

Sau khi đảnh lễ và cúng dường các vị đại trưởng lão vô lậu đang đứng ở bốn phương tại nơi ấy, ngài, với lòng tín thành, đã tuần tự đi đến.

65.

65.

Pubbuttaraṃ disaṃ gantvā, piyadassiṃ anāsavaṃ;

Vanditvāna mahātheraṃ, aṭṭhāsi tassa santike.

Sau khi đi đến phương đông bắc, ngài đã đảnh lễ vị đại trưởng lão Piyadassī vô lậu và đã đứng lại gần bên vị ấy.

66.

66.

Maṅgalaṃ tattha vaḍḍhento, tassa dhammamabhāsiso;

Therassa desanā tassa, janassā’hosi sātthikā.

Trong khi làm tăng trưởng sự tốt lành ở nơi ấy, vị ấy đã thuyết Pháp cho đức vua. Bài Pháp của vị trưởng lão ấy đã mang lại lợi ích cho dân chúng.

67.

67.

Cattālīsasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu;

Cattālīsasahassānaṃ, sotāpattiphalaṃ ahu.

Đã có sự thấu triệt Giáo pháp cho bốn mươi ngàn người; đã có quả vị Tu-đà-hoàn cho bốn mươi ngàn người.

68.

68.

Sahassaṃ sakadāgāmi, anāgāmi ca tattakā;

Sahassaṃyeva arahanto, tattha’hesuṃ gihījanā.

Một ngàn người là bậc Tư-đà-hàm, và cũng chừng ấy là bậc A-na-hàm; chỉ một ngàn người là bậc A-la-hán, trong số các hàng tại gia ở nơi ấy.

69.

69.

Aṭṭhārasasahassāni, bhikkhūbhikkhuniyo pana;

Cuddaseva sahassāni, arahatte patiṭṭhayuṃ.

Và lại nữa, mười tám ngàn vị tỳ khưu và tỳ khưu ni; chỉ mười bốn ngàn vị đã an trú trong quả vị A-la-hán.

70.

70.

Evampapasannamatimā ratanattayamhi,Cāgāmimuttamanasājanatāhi tena;

Lokatthasiddhi paramā bhavatīti ñatvā,Saddhādinekaguṇayoga ratiṃ kareyyāti.

Biết rằng: ‘Như vậy, sự thành tựu lợi ích tối thượng cho thế gian có được là nhờ vào những người có trí tuệ trong sạch nơi Tam Bảo và có tâm ý xả ly và giải thoát,’ người có đức tin nên tìm thấy sự hoan hỷ trong việc kết hợp với nhiều phẩm hạnh, bắt đầu bằng đức tin.

Sujanappasādasaṃ vegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự trong sạch và xúc động của những người thiện lành,

Thūpārambho nāma

có tên là Sự Khởi Công Bảo Tháp,

Ekūnatiṃsatimo paricchedo.

chương thứ hai mươi chín.

Tiṃsatima pariccheda

Chương thứ ba mươi

Dhātugabbharacano

Sự xây dựng phòng chứa xá-lợi

Vanditvāna [Pg.168] mahārājā, sabbaṃ saṅghaṃ nimantayi;

‘‘Yāvacetiyaniṭṭhānā, bhikkhaṃ gaṇhatha me’’iti.

Sau khi đã đảnh lễ, đức đại vương đã thỉnh mời toàn thể chư Tăng: ‘Xin quý Ngài hãy thọ nhận vật thực của con cho đến khi bảo tháp được hoàn thành’.

Saṅgho taṃ nādhivāsesi, anupubbena so pana;

Yāvanto yāva sattāhaṃ, sattāhamadhivāsanaṃ.

Chư Tăng đã không chấp nhận lời thỉnh mời ấy. Sau đó, vị ấy đã tuần tự (thỉnh mời lại) và được chấp thuận trong vòng bảy ngày.

Alattho’paḍḍhabhikkhūhi, te laddhā sumano’va so;

Aṭṭhārasasu ṭhānesu, thūpaṭhānasamantato.

Vị ấy đã được (sự chấp thuận của) phân nửa chư Tăng. Sau khi đã được như vậy, vị ấy rất hoan hỷ. Tại mười tám địa điểm, ở xung quanh nền tháp,

Maṇḍape kārayitvāna, mahādānaṃ pavattayi;

Satthāhaṃ tattha saṅghassa, tato saṅghaṃ vissajjayi.

(vị ấy) đã cho dựng lên các ngôi đình và đã thực hiện cuộc đại cúng dường đến chư Tăng tại nơi ấy trong bảy ngày. Sau đó, vị ấy đã cho chư Tăng ra về.

Tato bheriṃ carāpetvā, iṭṭhakā vaḍḍhakī lahuṃ;

Sannipātesi te āsuṃ, pañcamattasatāni hi.

Sau đó, sau khi đã cho đánh trống, vị ấy đã nhanh chóng triệu tập các thợ nề. Thật vậy, họ có số lượng là năm trăm người.

Kathaṃ karissasi ne’ko, pucchito āha bhūpati;

‘‘Pessiyānaṃ sataṃ laddhā, paṃsūnaṃ sakaṭaṃ ahaṃ.

Đức vua đã hỏi (một người thợ): ‘Ngươi sẽ làm thế nào?’. (Người ấy) được hỏi, đã nói: ‘Sau khi có được một trăm người phục dịch, con sẽ (chuyển) một xe đất.’

Khepayissāmi ekkā’haṃ, taṃ rājā paṭibāhayi;

Tato upaḍḍhupaḍḍhañca, paṃsū dve ammaṇāni ca.

‘(Con sẽ) hoàn tất trong một ngày.’ Đức vua đã từ chối điều ấy. Sau đó, (người khác đề nghị) phân nửa và phân nửa, và (người khác nữa đề nghị) hai ammaṇa đất.

Āhaṃsu rājā paṭibāhi, caturo tepi vaḍḍhakī;

Atheko paṇḍito byatto, vaḍḍhakī āha bhūpatiṃ.

Họ đã nói (như vậy), và đức vua đã từ chối cả bốn người thợ ấy. Bấy giờ, một người thợ khéo léo và thông thái đã bạch với đức vua.

‘‘Udukkhale koṭṭayitvā, ahaṃ suppehi vaṭṭitaṃ;

Piṃsāpayitvā nisade, etaṃ paṃsūnamammaṇaṃ.

‘Con sẽ giã (đất) trong cối, sàng bằng nia, cho nghiền trên thớt đá, một ammaṇa đất này.’

10.

10.

Iti vutto anuññāsi, tiṇādinetthano siyuṃ;

Cetiyamhīti bhūmindo, indatulyaparakkamo.

Được nói như vậy, vị chúa đất, người có uy lực như trời Đế-thích, đã cho phép, (nghĩ rằng): ‘Để không có cỏ và các thứ khác ở trong bảo tháp’.

11.

11.

‘‘Kaṃ saṇṭhānaṃ cetiyaṃ taṃ, karissasi tuvaṃ iti;

Pucchitaṃ taṃkhaṇaṃyeva, vissakammo tamāvisi.

Khi được hỏi: ‘Ngươi sẽ làm bảo tháp theo hình dạng nào?’, ngay lúc ấy, trời Tỳ-sa-karma đã nhập vào người ấy.

12.

12.

Sovaṇṇapātiṃ to yassa, purāpetvāva vaḍḍhakī;

Pāṇinā vārimādāya, vāripiṭṭhiyamāhanī.

Người thợ nề, sau khi đã đổ đầy nước vào một cái bát bằng vàng, đã lấy nước bằng tay và đập lên trên mặt nước.

13.

13.

Phalika [Pg.169] lolasadisaṃ, mahāphubbuḷamuṭṭhahi;

Āhī’disaṃ karissati, tussitvāna’ssa bhūpati.

Một bong bóng lớn đã nổi lên, giống như một quả cầu pha lê. (Người ấy) nói: ‘Con sẽ làm giống như thế này.’ Đức vua, sau khi hoan hỷ với người ấy,

14.

14.

Sahassagghaṃ vatthayugaṃ, tathā’laṅkāra pādukā;

Kahāpanāni dvādasa-sahassāni ca dāpapi.

đã cho ban (người ấy) một cặp y phục trị giá một ngàn, cũng như đôi giày có trang sức, và mười hai ngàn đồng kahāpaṇa.

15.

15.

‘‘Iṭṭhakā āhārāpessaṃ, apīḷento kathaṃ nare’’;

Iti rājā vicintesi, rattiṃñatvāna taṃ marū.

Đức vua đã suy nghĩ như vầy: ‘Làm thế nào ta có thể cho mang gạch đến mà không làm phiền nhiễu dân chúng?’. Chư thiên, vào ban đêm, sau khi biết được điều ấy,

16.

16.

Cetiyassa catuddhāre, āharitvāna iṭṭhakā;

Rattiṃ rattiṃ ṭhapayiṃsu, ekekāhapahonakā.

sau khi đã mang gạch đến, đã đặt chúng đêm này qua đêm khác tại bốn cổng của (khu vực) bảo tháp, đủ dùng cho mỗi một ngày.

17.

17.

Taṃ sutvā sumanorājā, cetiye kammamārabhi;

Amūlamettha kammañca, na kātabbanti ñāpayi.

Sau khi nghe điều ấy, đức vua hoan hỷ đã bắt đầu công việc (xây dựng) bảo tháp. Và ngài đã cho thông báo rằng: ‘Công việc ở đây không được làm mà không có tiền công’.

18.

18.

Ekekasmiṃ duvārasmiṃ, ṭhapāpesi kahāpaṇe;

Soḷasasatasahassāni, vatthānisu bahūni ca.

Tại mỗi một cổng, ngài đã cho đặt một triệu sáu trăm ngàn đồng kahāpaṇa và nhiều y phục,

19.

19.

Vividhañca alaṅkāraṃ, khajjaṃbhojjaṃ sapānakaṃ;

Gandhamālāguḷādica, mukhavāsakapañcakaṃ.

và các loại trang sức khác nhau, thức ăn cứng và mềm cùng với đồ uống, hương, hoa, đường phèn, v.v., và năm loại hương liệu thơm miệng.

20.

20.

‘‘Yathārucitaṃ gaṇhantu, kammaṃ katvā yathāruciṃ;

Te tatheva apekkhitvā, adaṃsu rājakammikā.

‘Sau khi đã làm công việc theo ý thích, họ hãy nhận lấy (phần thưởng) theo ý thích.’ Các quan chức của nhà vua, sau khi xem xét như vậy, đã ban phát (phần thưởng).

21.

21.

Thūpakammasahāyattaṃ, eko bhikkhunikāmayaṃ;

Mattikāpiṇḍamādāya, attanā abhisaṅkhataṃ.

Với mục đích trợ giúp công việc (xây dựng) tháp, một người mong muốn trở thành vị Tỳ-khưu, sau khi đã lấy một cục đất sét do chính mình chuẩn bị,

22.

22.

Gantvāna cetiyaṭṭhānaṃ, vaḍḍhetvā rājakammike;

Adāsi taṃ vaḍḍhakissa, gaṇhantoyeva jāniso.

sau khi đã đi đến địa điểm bảo tháp và đến gần các công nhân của nhà vua, đã dâng cục đất ấy cho người thợ nề. Người thợ nề, trong khi nhận lấy, đã nhận ra người ấy.

23.

23.

Tassā kāraṃ viditvāna, tatthāhosi kutūhalaṃ;

Kamena rājā sutvāna, āgato pucchi vaḍḍhakī.

Sau khi biết được lý do của người ấy, sự tò mò đã khởi lên ở đó. Đức vua, sau khi tuần tự nghe được (chuyện ấy), đã đến và hỏi người thợ nề.

24.

24.

Deva ekena hatthena, pupphānā’dāya bhikkhavo;

Ekena mattikāpiṇḍaṃ, denti mayhaṃ ahaṃ pana.

‘Tâu Đại vương! Chư Tỳ-khưu, một tay cầm hoa, một tay dâng cho con một cục đất sét. Tuy nhiên, con...’

25.

25.

Ayaṃ āgantuko bhikkhu, ayaṃ nevāsiko iti;

Jānāminevā’ti vaco, sutvā rājāsamappayi.

‘...không biết được rằng vị này là Tỳ-khưu khách hay vị này là Tỳ-khưu thường trú.’ Sau khi nghe những lời ấy, đức vua đã sắp đặt...

26.

26.

Ekobalatthaṃ dassetuṃ, mattikā dāyakaṃ yatiṃ;

So balatassa dassesi, so taṃ rañño nivedayi.

để chỉ cho một vị quan tên Balattha về vị tu sĩ đã dâng đất sét. Người ấy (thợ nề) đã chỉ vị tu sĩ cho vị quan Balattha, và vị ấy (quan) đã trình báo với đức vua về vị tu sĩ ấy.

27.

27.

Jātimakulakumbheso[Pg.170], mahābodhaṅgaṇe tayo;

Ṭhapāpetvā balatthena, rājā dāpesi bhikkhuno.

Đức vua, sau khi đã cho vị quan Balattha đặt ba bình nụ hoa lài trong sân của cây Đại Bồ-đề, đã cho dâng chúng đến vị Tỳ-khưu.

28.

28.

Ajānitvā pūjayitvā, ṭhitasse’tassa bhikkhuno;

Balattho taṃ nivedesi, tadā taṃ jāni so yati.

Vị quan Balattha đã trình báo điều ấy cho vị Tỳ-khưu này, người đang đứng đó và đã cúng dường mà không biết (nguồn gốc). Bấy giờ, vị tu sĩ ấy đã biết được điều đó.

29.

29.

Kelivāte janapade, piyaṅgallanivāsiko;

Thero cetiyakammasmiṃ, sahāyattaṃ nikāmayaṃ.

Tại xứ Kelivāta, có vị Trưởng lão trú tại Piyaṅgalla, ngài mong muốn được trợ giúp trong công việc xây dựng bảo tháp.

30.

30.

Tassitthikāvaḍḍhakissa, ñātako idha āgato;

Tassiṭṭhikā samattena, ñāto katvāna iṭṭhakaṃ.

Một người bà con của người thợ gạch ấy đã đến đây. Người bà con ấy, sau khi làm một viên gạch, đã hoàn tất viên gạch của mình.

31.

31.

Kammiyevaḍḍhayitvāna, vaḍḍhakissa adāsitaṃ;

So taṃ tattha niyojesi, kolāhalamahosi ca.

Sau khi đã làm cho công việc được tăng thêm, viên gạch ấy đã được trao cho người thợ. Người ấy đã sử dụng nó ở nơi ấy, và một sự náo động lớn đã xảy ra.

32.

32.

Rājā sutvāva’ taṃ āha, ‘‘ñātuṃ sakkā tamiṭṭhikaṃ’’;

Jānantopi na sakkāti, rājānaṃ āha vaḍḍhakī.

Đức vua sau khi nghe điều ấy liền nói: ‘Có thể nhận ra viên gạch ấy không?’ Người thợ thưa với đức vua: ‘Dù có biết cũng không thể được.’

33.

33.

‘‘Jānāsi taṃ tvaṃ theraṃti’’,Vutto āmā’’ti bhāsito;

Taṃ ñāpanatthaṃ appesi,Balatthaṃ tassa tūpati.

‘Ngươi có biết vị Trưởng lão ấy không?’ Khi được hỏi, ông ta đã nói: ‘Thưa vâng.’ Để làm cho vị ấy được biết đến, đức vua đã phái một viên quan đến gặp ông ta.

34.

34.

Balattho tena taṃ ñatvā, rājānuññāyupāgato;

Kaṭṭhahālapariveṇe, theraṃ passiya mantiya.

Viên quan, sau khi biết về vị ấy qua người thợ, đã được sự cho phép của đức vua mà đi đến. Tại tu viện Kaṭṭhahāla, sau khi gặp và bàn bạc với vị Trưởng lão.

35.

35.

Therassa magamanāhañca, gatiṭhānañca jāniya;

‘‘Tumhehi saha gacchāmi, sakaṃ gāmaṃ’’nti bhāsiya.

Sau khi biết được ngày đi và nơi đến của vị Trưởng lão, (viên quan) đã nói rằng: ‘Tôi sẽ cùng đi với ngài về làng của tôi.’

36.

36.

Rañño sabbaṃ nivedesi, rājā tassa adāpayi;

Vatthayugaṃ sahassagghaṃ, mahagghaṃ rattakambalaṃ.

Viên quan đã trình báo mọi việc lên đức vua. Đức vua đã cho ban tặng vị ấy một cặp vải trị giá một ngàn và một tấm chăn len màu đỏ quý giá.

37.

37.

Sāmaṇake parikkhāre, bahuke sakkharampi ca;

Sugandha telanāḷiñca, dāpetvā anusāsitaṃ.

Sau khi cho ban tặng nhiều vật dụng của sa-môn, đường phèn, và một nāḷi dầu thơm, đức vua đã chỉ dạy.

38.

38.

Therena saha gantvā so, dissante piyagallake;

Theraṃ sītāya chāyāya, sodakāya nisīdiya.

Người ấy, sau khi đi cùng với vị Trưởng lão, khi đã nhìn thấy làng Piyaṅgalla, đã mời vị Trưởng lão ngồi nghỉ dưới bóng mát, ở nơi có nước.

39.

39.

Sakkharapāṇakaṃ datvā, pāde telena makkhiya;

Upāhanāni yojetvā, parikkhāre upānayi.

Sau khi dâng nước đường, xoa dầu lên chân, mang dép vào cho ngài, ông đã dâng lên các vật dụng.

40.

40.

Kulūpagassa [Pg.171] therassa, gahitā me ime mayā;

Vatthayugaṃtu puttassa, sabbe tāni dadāmi vo.

‘Những vật này đã được con nhận lấy cho vị Trưởng lão, người hộ độ các gia đình. Riêng cặp vải này là dành cho con trai của con. Con xin dâng tất cả những thứ ấy đến ngài.’

41.

41.

Iti vatvāna datvā te, gahetvā gacchato pana;

Vanditvā rājavacasā, rañño sandesamāha so.

Sau khi nói như vậy và dâng cúng các vật ấy, trong khi vị Trưởng lão nhận lấy và đang đi, ông ta đã đảnh lễ và dùng lời của đức vua để truyền đạt thông điệp của ngài.

42.

42.

Mahāthūpe kayiramāne, satiyākammakārakā;

Anekasaṅkhāhi janā, pasannā sugatiṃ gatā.

‘Khi Đại Tháp đang được xây dựng, vô số người làm công quả với tâm hoan hỷ đã được sanh về cõi lành.’

43.

43.

Cittappasādamattena, sugate gatiuttamā;

Labbhatīti viditvāna, thūpapūjaṃ kare budho.

‘Biết rằng chỉ với tâm tín thành đối với bậc Thiện Thệ là có thể đạt được cảnh giới tối thượng, người trí nên thực hiện việc cúng dường bảo tháp.’

44.

44.

Ettheva bhatiyā kammaṃ, karitvā itthiyo duve;

Tāvatiṃsamhi nibbattā, mahāthūpamhi niṭṭhite.

Ngay tại nơi đây, có hai người phụ nữ sau khi làm công để nhận lương, khi Đại Tháp được hoàn thành, đã được tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba.

45.

45.

Āvajjitvā pubbakammaṃ, diṭṭhakammaphalā ubho;

Gandhamālā’diyitvāna, thūpaṃ pūjetumāgatā.

Cả hai vị, sau khi suy xét về nghiệp quá khứ và thấy được quả báo của việc làm, đã mang theo hương và hoa để đến cúng dường bảo tháp.

46.

46.

Gandhamālāhi pūjetvā, cetiyaṃ abhivandisuṃ;

Tasmiṃ khaṇe bhātivaṅka-vāsī thero mahāsivo.

Sau khi cúng dường bảo tháp bằng hương và hoa, họ đã đảnh lễ. Vào khoảnh khắc ấy, có vị Trưởng lão Mahāsiva, người trú tại Bhātivaṅka.

47.

47.

Rattibhāge mahāthūpaṃ, vandissāmīti āgato;

Tādisvāna mahāsatta-paṇṇirukkhama passito.

Vị ấy đã đến vào ban đêm với ý định đảnh lễ Đại Tháp. Khi nhìn thấy hai vị (thiên nữ) ấy, ngài thấy họ tỏa sáng như một cây hoa sữa lớn.

48.

48.

Adassayitvā attānaṃ, passaṃ sampattimabbhutaṃ;

Ṭhatvā tāsaṃ vandanāya, pariyosāne apucchitaṃ.

Không để lộ mình, ngài đứng nhìn sự thành tựu kỳ diệu ấy. Vào lúc họ lễ bái xong, ngài đã hỏi.

49.

49.

‘‘Bhāsate sakalo dīpo,Dehobhāsena vo idha;

Kinnukammaṃ karitvāna,Devalokaṃ ito gatā.

‘Toàn thể hòn đảo này đang tỏa sáng với ánh quang từ thân của các vị. Do đã làm nghiệp gì mà các vị từ đây được sanh về cõi trời?’

50.

50.

Mahāthūpe kataṃ kammaṃ, tassa āhaṃsu devatā;

Evaṃ tathāgate heva, pasādo hi mahapphalo.

Các vị thiên nữ đã thưa với ngài về công việc đã làm tại Đại Tháp. ‘Như vậy, niềm tin nơi đức Như Lai quả thật có quả báo to lớn.’

51.

51.

Pupphadhānattayaṃ thūpe, iṭṭhikāhi citaṃ citaṃ;

Samaṃ pathaviyā katvā, iddhimanto’va sīdayuṃ.

Ba tầng sân hoa của bảo tháp, sau khi đã được xây lên bằng gạch, đã được các vị có thần thông làm cho lún xuống bằng với mặt đất.

52.

52.

Nava vāre citaṃ sabbaṃ, evaṃ osīdayiṃsu te;

Atha rājā bhikkhusaṅgha-sannipāta makārayi.

Tất cả những gì đã được xây lên, các vị ấy đã làm cho lún xuống như vậy đến chín lần. Bấy giờ, đức vua đã cho triệu tập một cuộc hội họp của chư Tăng.

53.

53.

Tatthāsītisahassāni[Pg.172], sannipātamhi bhikkhavo;

Rājā saṅghamupāgamma, pūjetvā abhivandiya.

Tại cuộc hội họp ấy, có tám mươi ngàn vị tỳ-khưu. Đức vua sau khi đến gần Tăng chúng, đã cúng dường và đảnh lễ.

54.

54.

Iṭṭhakosidanehetuṃ, pucchi saṅgho viyākari;

‘‘No sīdanatthaṃ thūpassa, iddhimantehi bhikkhūhi.

Đức vua đã hỏi về nguyên nhân việc các viên gạch bị lún xuống. Tăng chúng đã giải thích: ‘Để cho bảo tháp không bị lún, các vị tỳ-khưu có thần thông...’

55.

55.

Kataṃ etaṃ mahārāja, na idāni karissate;

Aññathattamakatvā taṃ, mahāthūpaṃ samāpaya.

‘... đã làm việc này, tâu Đại vương. Bây giờ việc ấy sẽ không được làm nữa. Xin ngài hãy hoàn thành Đại Tháp mà không do dự gì khác.’

56.

56.

Taṃ sutvā sumano rājā, thūpakammamakārayi;

Pupphādhānesu dasasu, iṭṭhikā dasakoṭiyo.

Nghe vậy, đức vua với tâm hoan hỷ đã cho tiến hành công việc xây tháp. Trên mười tầng sân hoa, đã dùng mười koṭi (một trăm triệu) viên gạch.

57.

57.

Bhikkhusaṅgho sāmaṇere, uttaraṃ sumanampi ca;

‘‘Cebhiya dhātugabbhatthaṃ, pāsāṇe meghavaṇṇake.

Tăng chúng đã giao phó cho các vị sa-di Uttara và Sumana: ‘Để dùng cho phòng xá-lợi, hãy đi tìm những phiến đá có màu mây...’

58.

58.

Āharathā’’ti yojesi, te gantvā uttaraṃ kuruṃ;

Asīti ratanāyāma, vitthāre ravibhāsure.

‘...và mang về đây.’ Các vị ấy sau khi đi đến xứ Uttarakuru, đã tìm thấy những phiến đá dài tám mươi hắc tay, rộng, và sáng chói như mặt trời.

59.

59.

Aṭṭhaṅgulāni bahale, gaṇṭhipupphanibhe subhe;

Chameghavaṇṇapāsāṇe, āhariṃsu khaṇetato.

Từ nơi khai thác, họ đã mang đến những phiến đá dày tám ngón tay, đẹp đẽ, giống như hoa lài dây, có màu sắc như mây.

60.

60.

Pupphadhānassa upari, majjhe ekaṃ nipātiya;

Catupassamhi caturo, mañjūsaṃ viya yojiya.

Ở trên đài hoa, họ đặt một phiến đá ở giữa, và ghép bốn phiến ở bốn bên, giống như một cái hộp.

61.

61.

Ekaṃ pidhānakatthāya, disābhāge puratthime;

Adassanaṃ karitvā te, ṭhapayiṃsu mahiddhikā.

Những vị có đại thần lực đã đặt một phiến đá để làm nắp đậy ở phương đông, và làm cho nó được che giấu.

62.

62.

Majjhamhi dhātugabbhassa, tassa rājā akārayi;

Ratanamayaṃ bodhirukkhaṃ, sabbākāramanoramaṃ.

Ở giữa xá-lợi thất ấy, đức vua đã cho làm một cây Bồ-đề bằng châu báu, đẹp đẽ về mọi phương diện.

63.

63.

Aṭṭhārasa rataniko, khandho sākhāssa pañca ca;

Pavālamayamūlo so, indanīle patiṭṭhito.

Thân cây cao mười tám hắc tay và có năm nhánh. Rễ của cây ấy làm bằng san hô, được đặt trên nền ngọc lam.

64.

64.

Susuddharajatakkhandho, maṇipattehi sobhito;

Hemamayapaṇḍupatta, phalo pavāḷaaṅkuro.

Thân cây bằng bạc ròng, được trang hoàng với những chiếc lá bằng ngọc, những chiếc lá úa bằng vàng, quả và chồi non bằng san hô.

65.

65.

Atha maṅgalikā tassa, khandhe pupphalatāpi ca;

Catuppadānaṃ pantīdha, haṃsapanti ca sobhanā.

Trên thân cây ấy có những dây hoa tốt lành, ở đó có hàng các loài bốn chân và hàng thiên nga đẹp đẽ.

66.

66.

Uddhaṃ cāruvitānante, muttā kiṃ kiṇijālakā;

Suvaṇṇa ghaṇṭāpantīdha, dāmāni ca tahiṃ tahiṃ.

Ở trên, tại mép của lọng che xinh đẹp, có những mạng lưới chuông nhỏ bằng ngọc trai. Ở đây có hàng chuông vàng và những tràng hoa ở chỗ này chỗ kia.

67.

67.

Vitāna [Pg.173] catukoṇamhi, muttādāmakalāpako;

Navasata sahassaggho, eke ko asilambito.

Ở bốn góc của lọng che, mỗi một chùm tràng ngọc trai được treo có trị giá chín trăm ngàn.

68.

68.

Ravicandatāra rūpāni, nānāpadumakāni ca;

Ratanehi katāneva, dhitāne appitāna’yuṃ.

Những hình tượng mặt trời, mặt trăng, các vì sao, và những đóa hoa sen các loại, được làm bằng châu báu, đã được gắn vào lọng che.

69.

69.

Aṭṭhuttarasahassāni, vattāni vividhāni ca;

Mahagghanānāraṅgāni, vitāne lambitāna’yuṃ.

Một ngàn lẻ tám tấm vải các loại, quý giá và có nhiều màu sắc, đã được treo trên lọng che.

70.

70.

Bodhiṃ parikkhipitvāna, nānāratanavedikā;

Mahāmalaka muttāhi, santhāretu tadantare.

Bao quanh cây Bồ-đề là một lan can bằng các loại châu báu. Ở bên trong đó, những hạt ngọc trai lớn bằng quả amla đã được rải ra.

71.

71.

Nānāratana pupphānaṃ, catugandhūdakassa ca;

Puṇṇā puṇṇaghaṭapanti, bodhimūle katāna’yuṃ.

Một hàng bình đầy những bông hoa bằng các loại châu báu và nước thơm bốn loại đã được đặt ở gốc cây Bồ-đề.

72.

72.

Bodhi pācina paññatte, pallaṅkekoṭiagghake;

Sovaṇṇa buddhapaṭimaṃ, nisīdāpesi bhāsuraṃ.

Ở phía đông cây Bồ-đề, trên một tòa ngồi trị giá một trăm triệu đã được chuẩn bị, đức vua đã cho an vị một pho tượng Phật bằng vàng rực rỡ.

73.

73.

Sarīrāvayavātassā, paṭimāya yathārahaṃ;

Nānāvaṇṇehi ratanehi, katā surucirā ahuṃ.

Các bộ phận thân thể của pho tượng ấy, được làm một cách thích hợp bằng các loại châu báu nhiều màu sắc, đã trở nên vô cùng đẹp đẽ.

74.

74.

Mahābrahmā ṭhito tattha, rājatacchatta dhārako;

Vijayuttarasaṅkhena, sakko ca abhisekado.

Đại Phạm Thiên đứng ở đó, cầm lọng báu trắng; và Đế Thích, với chiếc tù và Vijayuttara, là người thực hiện lễ quán đảnh.

75.

75.

Viṇāhattho pañcasikho, kāḷanāgo sanāṭiko;

Sahassahattho māro ca, sahattīsaha kiṃkaro.

Pañcasikha tay cầm đàn tỳ bà, Long vương Kāla cùng với các vũ công, và Ma vương có ngàn tay cùng với voi và quyến thuộc.

76.

76.

Pācinapallaṅkanibhā, tīsu sesadisāsu ca;

Koṭikoṭidhanagghā ca, pallaṅkā atthatā ahuṃ.

Ở ba phương còn lại, những tòa ngồi giống như tòa ngồi ở phía đông và trị giá một trăm triệu cũng đã được trải ra.

77.

77.

Bodhiṃ ussisake katvā, nānāratanamaṇḍitaṃ;

Koṭi dhanagghakaṃyeva, paññattaṃ sayanaṃ ahu.

Một chiếc giường trị giá đúng một trăm triệu, được trang hoàng bằng các loại châu báu, đã được chuẩn bị, với cây Bồ-đề đặt ở phía đầu.

78.

78.

Sattasattāha ṭhānesu, tattha tattha yathārahaṃ;

Adhikāre akāresi, brahmayācanameva ca.

Vị ấy đã cho làm các cảnh tượng tại những nơi trong bảy tuần lễ, ở từng nơi một cách thích hợp, và cả cảnh Phạm Thiên thỉnh Pháp.

79.

79.

Dhammacakkappavattañca, yasapabbajanampi ca;

Bhaddavaggiya pabbajjaṃ, jaṭilānaṃ damanampi ca.

Cảnh chuyển Pháp luân, cảnh Yasa xuất gia, cảnh nhóm Bhaddavaggiya xuất gia, và cảnh nhiếp phục các đạo sĩ bện tóc.

80.

80.

Bimbisārāgamañcāpi[Pg.174], rājagehappavesanaṃ;

Veḷuvanassagahanaṃ, asītisāvake tathā.

Cảnh vua Bimbisāra đến viếng, cảnh đi vào hoàng cung, cảnh thọ nhận tu viện Veḷuvana, cũng như tám mươi vị Đại Thinh văn.

81.

81.

Kapila vatthugamanaṃ, tathā ratana caṅkamaṃ;

Rāhulānandapabbajjaṃ, gahaṇaṃ jetavanassa ca.

Cảnh đi đến thành Kapilavatthu, cũng như kinh hành trên cầu báu, cảnh Rāhula và Ānanda xuất gia, và cảnh thọ nhận tu viện Jetavana.

82.

82.

Ambamūle pāṭihīraṃ, tāvatiṃsamhi desanaṃ;

Devorohaṇapāṭihīraṃ, therapañhasamāgamaṃ.

Cảnh thần thông song đối dưới gốc cây xoài, cảnh thuyết giảng ở cung trời Tāvatiṃsa, cảnh thần thông khi từ cõi trời đi xuống, cảnh hội họp và vấn đáp của các vị trưởng lão.

83.

83.

Mahāsamaya suttantaṃ, rāhulovādamevaca;

Mahāmaṅgalasuttañca, dhanapālasamāgamaṃ.

Cảnh kinh Đại Hội, kinh Giáo giới Rāhula, kinh Đại Hạnh Phúc, và cảnh gặp gỡ voi Dhanapāla.

84.

84.

Āḷavakaṅgulimāla, apalāladamanampi ca;

Pārāyanakasamitiṃ, āyuvossajjanaṃ tathā.

Cảnh nhiếp phục Āḷavaka và Aṅgulimāla, và cảnh nhiếp phục long vương Apalāla, cảnh hội họp Pārāyanaka, cũng như cảnh xả bỏ thọ hành.

85.

85.

Sūkaramaddavaggāhaṃ, siṅgīvaṇṇayugassa ca;

Pasannodakapānañca, parinibbāna meva ca.

Cảnh thọ dụng món sūkaramaddava, đôi y màu vàng chói, cảnh uống nước trong, và cả cảnh nhập Niết-bàn.

86.

86.

Devamanussa paridevaṃ, therena pādavandanaṃ;

Dahanaṃ agginibbānaṃ, tattha sakkāra meva ca.

Cảnh than khóc của chư thiên và nhân loại, cảnh vị trưởng lão đảnh lễ đôi chân, cảnh hỏa thiêu và ngọn lửa tự tắt, và cả cảnh cúng dường ở đó.

87.

87.

Dhātuvitaṅga doṇena, pasādajanakāni ca;

Yebhuyyena akāresi, jātakāni sujātimā.

Vị có dòng dõi cao quý ấy đã cho làm cảnh phân chia xá-lợi bởi Doṇa, và phần lớn các chuyện tiền thân có khả năng làm phát sinh đức tin.

88.

88.

Vessantara jātakantu, vitthārena akārayi;

Kusināpurato yāva, bodhimanti tatheva ca.

Vị ấy đã cho làm chuyện tiền thân Vessantara một cách chi tiết, và cũng như các sự kiện từ thành Kusinārā cho đến Bồ-đề Đạo Tràng.

89.

89.

Catuddisaṃ te cattāro, mahārājā ṭhitā ahuṃ;

Tettiṃsadeva puttā ca, bāttiṃsa ca kumāriyo.

Bốn vị Đại vương ấy đã đứng ở bốn phương; cũng có ba mươi ba vị thiên tử và ba mươi hai nàng thiên nữ.

90.

90.

Yakkhasenāpatiaṭṭha, vīsati ca tato pari;

Añjalīpaggahādevā, pupphapuṇṇaghaṭā tato.

Tám vị tướng quân Dạ-xoa, và hai mươi vị khác nữa; các vị trời chắp tay, rồi các vị trời cầm bình đầy hoa.

91.

91.

Naccakā devatāceva, tūriyavādaka devatā;

Ādāsagāhakā devā, pupphasākhā dharā tathā.

Các vị thiên nữ vũ công, các vị trời nhạc công; các vị trời cầm gương, và các vị trời cầm cành hoa cũng vậy.

92.

92.

Padumādigāhakā devā, aññe devā ca nekadhā;

Ratanagghiya panti ca, dhammacakkāna meva ca.

Các vị trời cầm hoa sen và các thứ khác, và các vị trời khác nữa theo nhiều cách; cũng có hàng bình báu và hàng bánh xe Pháp.

93.

93.

Khaggadharādevapanti, devāpātidharā tathā;

Tesaṃ sīse pañcahatthā, gandhatelassa pūritā.

Hàng chư thiên cầm gươm, và các vị trời cầm bát cũng vậy; trên đầu của họ là những ngọn đèn cao năm hắc-tay, chứa đầy dầu thơm.

94.

94.

Dukūlavaṭṭikā [Pg.175] panti, sadāpañjalitā ahu;

Phalikagghiye catukkaṇṇe, ekeko ca mahāmaṇi.

Hàng bấc đèn bằng vải mịn luôn luôn được thắp sáng; ở bốn góc của các bình pha lê, mỗi nơi có một viên đại bảo châu.

95.

95.

Suvaṇṇamaṇi muttānaṃ, rāsiyo vajirassa ca;

Catukkaṇṇesu cattāro, kathā’hesuṃ pabhassarā.

Các đống vàng, ngọc, và trân châu, và cả kim cương; ở bốn góc có bốn đống rực rỡ như thế.

96.

96.

Medavaṇṇakapāsāṇa, bhittiyaṃyeva ujjalā;

Vijjātā appitā āsuṃ, dhātugabbhevibhūsitā.

Những phiến đá màu mỡ, sáng chói trên các bức tường; chúng được gắn vào, trang hoàng trong phòng xá-lợi.

97.

97.

Rūpakānettasabbāni, dhātugabbhe manorame;

Ghanakoṭṭi mahemassa, kārāpesi mahīpati.

Tất cả những hình ảnh ấy, trong phòng xá-lợi xinh đẹp; vị quốc vương đã cho làm bằng vàng khối đặc.

98.

98.

Kammādhiṭṭhāyako ettha, sabbaṃ saṃvidahi imaṃ;

Indagutto mahāthero, chaḷabhiñño mahāmatī.

Vị giám sát công trình ở đây, đã sắp đặt tất cả những điều này; là Đại Trưởng lão Indagutta, bậc Lục thông, bậc đại trí.

99.

99.

Sabbaṃ rājiddhiyā etaṃ, devatānañca iddhiyā;

Iddhiyā ariyānañca, asambādhaṃ patiṭṭhitaṃ.

Tất cả những điều này, nhờ vào thần lực của đức vua, và thần lực của chư thiên; và thần lực của các bậc Thánh, đã được thiết lập không chướng ngại.

100.

100.

Niṭṭhantaṃ sugatañca pūjiyatamaṃ lokuttamaṃ nittamaṃ;

Dhātu tassa vicuṇṇitaṃ janahitaṃ āsiṃsatā pūjiya;

Puññaṃ taṃ samamicca’cecca matimā saddhāguṇalaṅkato;

Tiṭṭhantaṃ sugataṃ viya’ssa munino dhātu ca sambūjaye.

Bậc Thiện Thệ đã viên mãn, đáng được cúng dường tối thượng, bậc siêu thế, bậc vô thượng; mong cầu lợi ích cho chúng sanh, nên cúng dường xá-lợi đã được phân chia của Ngài; người trí tuệ, được trang hoàng bằng đức tin, sau khi đã nhận thức và hiểu rõ công đức ấy, nên cúng dường xá-lợi của bậc Mâu-ni như thể cúng dường bậc Thiện Thệ đang hiện tiền.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện.

Dhātugabbharacano nāma

Tên là Sự Xây Dựng Phòng Xá-lợi

Tiṃsatimo paricchedo.

Chương thứ ba mươi.

Ekatiṃsatima pariccheda

Chương thứ ba mươi mốt

Dhātunidhānaṃ

Việc Tôn Trí Xá-lợi

Dhātugabbhamhi [Pg.176] kammāni, niṭṭhāpetvā arindamo;

Sannipātaṃ kārayitvā, saṅghassa idhamabravi.

Sau khi đã hoàn tất các công việc trong phòng xá-lợi, bậc Chế Ngự Kẻ Thù đã cho triệu tập Tăng chúng và nói lên lời này.

Dhātugabbhamhi kammāni, mayā niṭṭhāpi tāni hi;

Suve dhātuṃ nidhessāmi, bhante jānātha dhātuyo’’.

‘Các công việc trong phòng xá-lợi, quả thật đã được con hoàn tất; ngày mai con sẽ tôn trí xá-lợi, kính bạch chư Đại đức, xin hãy biết về các xá-lợi’.

Idaṃ vatvā mahārājā, nagaraṃ pāvisī tato;

Dhātu āharakaṃ bhikkhuṃ, bhikkhusaṅgho vicintiya.

Sau khi nói lời này, vị Đại vương đã đi vào thành phố; Tăng chúng, sau khi suy xét, đã tìm một vị Tỳ-khưu để mang xá-lợi về.

Soṇuttaraṃ nāmayatiṃ, pūjāpariveṇavāsi kaṃ;

Dhātāharaṇa kammamhi, chaḷabhiññaṃ niyojayi.

Vị tu sĩ tên là Soṇuttara, trú tại tu viện Pūjāpariveṇa, bậc Lục thông, đã được giao phó công việc mang xá-lợi về.

Cārikaṃ caramānamhi, nāthe lokahitāyahi;

Nanduttaro’ti nāmena, gaṅgātīramhi māṇavo.

Khi bậc Lãnh Đạo đang du hành vì lợi ích của thế gian, có một thanh niên tên là Nanduttara ở bên bờ sông Gaṅgā.

Nimantetvā’bhisambuddhaṃ, saha saṅghaṃ abhojayi;

Satthāpayogapaṭṭhāne, sasaṅghonāvamāruhi.

Sau khi thỉnh mời bậc Toàn Giác cùng với Tăng chúng, vị ấy đã cúng dường vật thực; tại bến thuyền, bậc Đạo Sư cùng với Tăng chúng đã lên thuyền.

Tattha bhaddajithero tu, chaḷabhiñño mahiddhiko;

Jalapakkhalitaṭṭhānaṃ, disvā bhikkhū idaṃ vadī.

Lúc ấy, Trưởng lão Bhaddaji, bậc Lục thông, có đại thần lực; sau khi thấy nơi nước bị khuấy động, đã nói với các vị Tỳ-khưu lời này.

‘‘Mahā panādabhūtena, mayā vutto suvaṇṇayo;

Pāsādo patito ettha, pañcavīsatiyojako.

‘Do bị con rắn Mahāpanāda thổi hơi, một cung điện bằng vàng, cao hai mươi lăm do-tuần, đã rơi xuống nơi này’.

Taṃ pāpuṇitvā gaṅgāya, jalaṃ pakkhili taṃ idha;

Bhikkhū asaddahantā taṃ, satthuno taṃ nivedayuṃ.

‘Nước sông Gaṅgā, khi chảy đến đó, đã bị khuấy động ở đây.’ Các vị Tỳ-khưu không tin lời ấy, đã trình báo điều đó lên bậc Đạo Sư.

10.

10.

Satthā’ha ‘‘kaṅkhaṃ bhikkhunaṃ, vinodehī’’tisotato;

Ñāpetuṃ brahmaloke’pi, vasavattisamattha taṃ.

Bậc Đạo Sư nói: ‘Hãy xua tan sự nghi ngờ của các Tỳ-khưu.’ Do đó, vị ấy, để chứng tỏ, đã có thể làm chủ cả cõi Phạm thiên.

11.

11.

Iddhiyā nabhamuggantvā, sattatālasame ṭhito;

Dūssathūpaṃ brahmaloke, ṭhapetvā vaḍḍhite kare.

Bằng thần lực, vị ấy bay lên không trung, đứng ở độ cao bằng bảy cây ta-la; với hai tay được duỗi ra, vị ấy đã đặt bảo tháp Dussa ở cõi Phạm thiên.

12.

12.

Idhā’netvā [Pg.177] dassayitvā, janassa puna taṃ tahiṃ;

Ṭhapayitvā yathāṭhāne, iddhiyā gaṅgāmāgato.

Sau khi mang về đây và chỉ cho mọi người thấy, rồi lại đặt nó về chỗ cũ ở nơi ấy; bằng thần lực, vị ấy đã trở lại sông Gaṅgā.

13.

13.

Pādaṅguṭṭhena pāsādaṃ, gahetvā thupikāyaso;

Ussāpetvāna dassetvā, janassa khipi taṃ tahiṃ.

Bằng ngón chân cái, vị ấy đã nắm lấy cung điện ở phần đỉnh tháp; sau khi nâng lên và chỉ cho mọi người thấy, vị ấy đã ném nó trở lại nơi ấy.

14.

14.

Nanduttaro māṇavako, disvā taṃ pāṭihāriyaṃ;

Parāyattamahaṃ dhātuṃ, pahuānayituṃ siyaṃ.

Thanh niên Nanduttara, khi thấy phép lạ ấy, (nghĩ rằng): ‘Ta có thể đem về được xá-lợi đang thuộc về người khác’.

15.

15.

Iti patthayi tenetaṃ, saṅgho soṇuttaraṃ yatiṃ;

Tasmiṃ kamme niyojesi, soḷasavassikaṃ api.

Do vì vị ấy đã phát nguyện như vậy, Tăng chúng đã giao phó công việc ấy cho tu sĩ Soṇuttara, mặc dù vị ấy mới mười sáu tuổi.

16.

16.

‘‘Āharāmi kuto dhātuṃ’’, iti saṅghamapucchiso;

Kathesi saṅgho therassa, tassa tā dhātuyo iti.

Vị ấy đã hỏi Tăng chúng rằng: ‘Con sẽ đem xá-lợi từ đâu về?’. Tăng chúng đã nói với vị trưởng lão ấy về các xá-lợi ấy như sau:

17.

17.

‘‘Parinibbāna mañcamhi, nipanno loka nāyako;

Dhātūhipilokahi taṃ, kātuṃ devinda mabruvi.

‘Khi đang nằm trên giường niết-bàn, bậc Đạo Sư của thế gian đã nói với Thiên chủ để làm lợi ích cho thế gian bằng các xá-lợi.

18.

18.

Devinda’ṭṭhasu doṇesu, mama sāriradhāthusu;

Ekaṃ doṇaṃ rāmagāme, koḷiyehi ca sakkataṃ.

‘Này Thiên chủ, trong tám hộc xá-lợi thân thể của ta, có một hộc ở tại làng Rāma, được dòng họ Koliya tôn kính.

19.

19.

Nāgalokaṃ tato nitaṃ, tato nāgehi sakkataṃ;

Laṃkādipe mahāthūpe, nidhānāya bhavissati.

‘Từ đó, (xá-lợi ấy) được đem đến long giới, rồi được loài rồng tôn kính; (sau này) sẽ được tôn trí trong đại tháp ở đảo Laṅkā.

20.

20.

Mahākassapattheropi, dīghadassī mahāyati;

Dhammāsoka narindena, dhātuvitthārakārako.

‘Cũng vậy, trưởng lão Mahākassapa, vị đại tu sĩ có tuệ thấy xa, (đã biết trước rằng) vua Dhammāsoka sẽ là người làm cho xá-lợi được phân bố rộng rãi.

21.

21.

Rājagahassa sāmante, raññā ajātasattunā;

Kārāpento mahādhātuṃ, nidhānaṃ sādhu saṅkhataṃ.

‘(Vị trưởng lão ấy) đã cho vua Ajātasattu thực hiện việc tôn trí đại xá-lợi được cất giữ kỹ lưỡng ở gần thành Rājagaha.

22.

22.

Satta doṇāni dhātūnaṃ, āharitvāna kārayi;

Rāmagāmamhi doṇantu, sattucittaññuna’ggahi.

‘(Ngài) đã cho đem về bảy hộc xá-lợi; còn hộc xá-lợi ở làng Rāma, bậc thấu triệt tâm ý của Đạo Sư đã không lấy đi.

23.

23.

Mahādhātunidhānaṃ taṃ, dhammāsokopi bhūpati;

Passitvā aṭṭhamaṃ doṇaṃ, āṇāpetuṃmakiṃ akā.

‘Đức vua Dhammāsoka, sau khi thấy nơi tôn trí đại xá-lợi ấy, cũng đã không ra lệnh đem về hộc thứ tám.

24.

24.

Mahāthūpe nidhānatthaṃ, vihitaṃ taṃ jineni’ti;

Dhammāsokaṃ nivāresuṃ, tattha khiṇāsavāyati.

‘Các vị tu sĩ A-la-hán ở nơi ấy đã ngăn cản vua Dhammāsoka, (nói rằng): ‘(Xá-lợi) ấy đã được bậc Chiến Thắng sắp đặt vì mục đích tôn trí trong Đại Tháp’.

25.

25.

Rāmagāmamhi thūpotu, gaṅgātīre kato tato;

Bhijjigaṅgāya oghena, sotu dhātu karaṇḍako.

‘Còn ngôi tháp ở làng Rāma, được dựng lên ở bờ sông Gaṅgā, đã bị vỡ bởi dòng nước sông Gaṅgā; và hộp đựng xá-lợi ấy (đã bị cuốn đi).

26.

26.

Samuddaṃ [Pg.178] pavisitvāna, dvidhā bhinne jale tahiṃ;

Nānāratanapiṭṭhamhi, aṭṭhārasmiṃ samākulo.

‘Sau khi trôi vào biển cả, (hộp xá-lợi) đã dừng lại ở nơi nước rẽ làm hai, trên một nền bằng nhiều loại bảo vật, tỏa ra các tia sáng.

27.

27.

Nāgā disvā karaṇḍaṃ taṃ, kāḷanāgassa rājino;

Mañjerikanāgabhavanaṃ, upagamma nivedayuṃ.

‘Loài rồng thấy được hộp (xá-lợi) ấy, đã đi đến cung điện rồng Mañjerika và trình báo cho vua rồng Kāḷa.

28.

28.

Dasakoṭisahassehi, gantvā nāgehi so tahiṃ;

Dhātū tā abhipūjento, netvāna bhavanaṃ sakaṃ.

‘Vị ấy đã cùng với mười vạn ức rồng đi đến nơi đó, và trong khi đảnh lễ các xá-lợi ấy, đã đem về cung điện của mình.

29.

29.

Sabbaratanamayaṃ thūpaṃ, tassoparigharaṃ tathā;

Māpetvā saha nāgehi, sadā pūjesi sādaro.

‘Sau khi cho tạo dựng một ngôi tháp bằng đủ loại bảo vật và một ngôi nhà che bên trên, vị ấy đã cùng với loài rồng luôn luôn thành kính cúng dường.

30.

30.

Ārakkhāmahatī tattha, gantvā dhātuidhānaya;

Suve dhātunidhānañhi, bhūmipālo karissati’’.

‘Ở nơi ấy có sự canh phòng cẩn mật. Hãy đi đến đó để đem xá-lợi về đây. Vì vào ngày mai, đức vua sẽ thực hiện việc tôn trí xá-lợi’.

31.

31.

Iccevaṃ saṅghavacanaṃ, sutvā sādhūti so pana;

Pattabbakālaṃ pekkhanto, pariveṇa magāsakaṃ.

Sau khi nghe lời dạy của Tăng chúng như vậy, vị ấy đáp rằng: “Lành thay”, rồi trong khi chờ đợi thời điểm thích hợp, đã đi đến tu viện của mình.

32.

32.

Bhavissati suve dhātu, nidhānanti mahīpati;

Cāresi nagare bheriṃ, sabba kiccaṃ vidhāya taṃ.

Đức vua, sau khi đã sắp đặt mọi công việc, đã cho đánh trống trong thành (loan báo) rằng: ‘Việc tôn trí xá-lợi sẽ diễn ra vào ngày mai’.

33.

33.

Nagaraṃ sakalañceva, idhāgāmiñca añjasaṃ;

Alaṅkārayi sakkaccaṃ, nagare ca vibhūsayi.

(Nhà vua) đã kính cẩn trang hoàng toàn thể kinh thành và con đường dẫn đến đây, và đã trang điểm (lộng lẫy) trong thành.

34.

34.

Sakko devānamindo ca, laṃkādīpamasesakaṃ;

Āmantetvā vissakammaṃ, alaṅkārayinekadhā.

Và Sakka, vua của chư thiên, sau khi gọi Vissakamma, đã cho trang hoàng toàn thể đảo Laṅkā theo nhiều cách.

35.

35.

Nagarassa catudvāre, vattabhattaṃhi nekadhā;

Mahājanopabhogatthaṃ, ṭhapāpesi narādhipo.

Đức vua đã cho đặt để nhiều loại vật thực thường dùng ở bốn cổng thành vì mục đích cho đại chúng tiêu dùng.

36.

36.

Uposathe pannarase, aparanhe sumānaso;

Paṇḍito rājakiccesu, sabbālaṅkāra maṇḍito.

Vào ngày lễ Uposatha rằm, buổi chiều, (đức vua) với tâm ý hoan hỷ, bậc hiền trí trong các công việc của vua, được trang điểm với mọi trang sức,

37.

37.

Sabbāhi nāṭakatthīhi, yodhehi sāyudhehi ca;

Mahatā ca baloghena, hatthivā jirathehi ca.

...với tất cả các vũ nữ, các binh sĩ mang vũ khí, và với đoàn quân đông đảo gồm voi, ngựa, và xe,

38.

38.

Nānāvidhavibhūsehi, sabbato parivārito;

Āruyha surathaṃ aṭṭhā, suseta ca susindhavaṃ.

...được vây quanh khắp nơi với nhiều loại trang hoàng, sau khi lên cỗ xe tốt được kéo bởi những con ngựa Sindhava trắng tốt, đã đứng (trên đó).

39.

39.

Bhūsitaṃ kaṇḍūlaṃ hatthiṃ, kāretvā puratosubhaṃ;

Suvaṇṇacaṅgoṭadharo, sotacchattassa heṭṭhāto.

(Nhà vua) cho con voi Kaṇḍula được trang điểm đẹp đẽ đi phía trước, (trên voi) có người mang hộp vàng ở bên dưới lọng trắng.

40.

40.

Aṭṭhuttara [Pg.179] sahassāni, nāgaranāriyo subhā;

Supuṇṇaghaṭabhūsāyo, taṃ raṭṭhaṃ parivārayuṃ.

Một ngàn lẻ tám người phụ nữ xinh đẹp trong thành, trang điểm với những bình đầy nước, đã vây quanh cỗ xe ấy.

41.

41.

Nānāpupphasamuggāni, tatheva daṇḍadīpikā;

Tattakā tattakā eva, dhārayitvāna itthiyo.

Cũng với số lượng tương đương như thế, những người phụ nữ khác đã mang theo những hộp đựng nhiều loại hoa và những ngọn đuốc.

42.

42.

Aṭṭhuttara sahassāni, dārakā samalaṅkatā;

Gahetvā parivāresuṃ, nānāvaṇṇadhaje subhe.

Một ngàn lẻ tám cậu bé được trang điểm, cầm những lá cờ đẹp nhiều màu sắc, đã vây quanh (đoàn rước).

43.

43.

Nānātūriyaghosehi, anekehi tahiṃ tahiṃ;

Hatthasarathasaddehi, bhijjante viya bhūtale.

Với nhiều âm thanh của các loại nhạc cụ ở nơi này nơi kia, và với tiếng của voi, ngựa, và xe, mặt đất dường như vỡ ra.

44.

44.

Yanto mahāmeghavanaṃ, siriyā so mahāyaso;

Yante’va nandanavanaṃ, devarājā asobhatha.

Bậc đại danh tiếng ấy, với vẻ huy hoàng, đi đến khu vườn Mahāmeghavana, giống như Thiên chủ đi đến khu vườn Nandana và trở nên rực rỡ.

45.

45.

Rañño niggamanārambhe, mahātūriya ravaṃpure;

Pariveṇe nisinno’va, sutvā soṇuttaro yati.

Vào lúc đức vua bắt đầu khởi hành, trong thành phố vang lên âm thanh của các đại nhạc khí; vị tu sĩ Soṇuttara, đang ngồi trong tu viện, đã nghe thấy.

46.

46.

Nimujjitvā puthuviyā, gantvāna nāgamandiraṃ;

Nāgarājassa purato, tattha pātūrahulahuṃ.

Sau khi độn thổ và đi đến long cung, vị ấy đã nhanh chóng hiện ra ở đó trước mặt Long vương.

47.

47.

Vuṭṭhāya abhivādetvā, pallaṅke taṃ nivesīla;

Sakkaritvāna nāgindo, pucchi āgata desakaṃ.

Sau khi đứng dậy và đảnh lễ, (Long vương) đã mời vị ấy ngồi lên bảo tọa; sau khi tỏ lòng tôn kính, Long vương đã hỏi về lý do của chuyến viếng thăm.

48.

48.

Tasmiṃ vutte athopucchi, therāgamanakāraṇaṃ;

Patvā’dhikāraṃ sabbaṃ so, saṅgha sandesa mabruvi.

Khi được hỏi như vậy, (Long vương) liền hỏi về lý do trưởng lão đến. Vị ấy (trưởng lão), sau khi nhận được toàn quyền, đã nói lên thông điệp của Tăng đoàn.

49.

49.

Mahāthūpe nidhānatthaṃ, buddhena vihitā idha;

Tava hatthagatā dhātu, dehitā kira me tuvaṃ.

‘Vì mục đích tôn trí trong Đại Tháp, đã được đức Phật quy định tại đây, xin ngài hãy trao cho tôi các xá lợi đang ở trong tay ngài.’

50.

50.

Taṃ sutvā nāgarājāso, atīva domanassi to;

‘‘Pahū ayañhi samaṇo, balakkārena gaṇhituṃ.

Nghe vậy, Long vương vô cùng ưu phiền: ‘Vị Sa-môn này quả thật có năng lực để dùng vũ lực mà chiếm lấy.’

51.

51.

Tasmā aññattha netabbā, dhātuyo’’iti cintiya;

Tattha ṭhitaṃ bhāgineyyaṃ, ākārena nivedayi.

Nghĩ rằng: ‘Vì vậy, phải đem xá lợi đi nơi khác,’ (Long vương) đã ra hiệu cho người cháu đang đứng ở đó.

52.

52.

Nāmena vāsuladatto, jānitvā tassa iṅgitaṃ;

Gantvā taṃ cetiyagharaṃ, gilitvāna karaṇḍakaṃ.

(Người cháu) tên là Vāsuladatta, biết được ý định của (vua), đã đi đến điện thờ xá lợi ấy và nuốt lấy hộp đựng.

53.

53.

Sinerupādaṃ [Pg.180] gantvāna, kuṇḍalāvaṭṭakosayi;

Tiyojanasataṃ dīgho, bhogoyojanavaṭṭavā.

Sau khi đi đến chân núi Sineru, (người cháu) đã cuộn mình lại. Thân mình dài ba trăm do-tuần, và có chu vi một do-tuần.

54.

54.

Anekāni sahassāni, māpetvāna phaṇāni ca;

Dhūpāyati pajjalati, sayitvā so mahiddhiko.

Vị ấy, bậc đại thần thông, sau khi hóa hiện ra nhiều ngàn cái mang, đã nằm xuống, phun ra khói và lửa.

55.

55.

Anekāni sahassāni, attanā sadise ahi;

Māpayitvā sayāpesi, samantā parivārite.

Vị ấy đã hóa hiện ra nhiều ngàn con rắn giống như mình và cho chúng nằm xuống, vây quanh khắp nơi.

56.

56.

Bahū devā ca nāgā ca, osariṃsu tahiṃ tadā;

‘‘Yuddhaṃ ubhinnaṃ nāgānaṃ, pasissāma mayaṃ’’iti.

Khi ấy, nhiều chư thiên và long vương đã tụ tập ở đó, (nghĩ rằng): ‘Chúng ta sẽ được xem cuộc chiến của hai vị đại long vương.’

57.

57.

Mātulo bhāgineyyena, haṭātā dhātuyo iti;

Ñatvā’naha theraṃ taṃ, dhātunatthi me santike iti.

Biết rằng: ‘Xá lợi đã được người cháu mang đi,’ người cậu (Long vương) đã nói với vị trưởng lão rằng: ‘Xá lợi không có ở chỗ tôi.’

58.

58.

Āditoppabhutithero, tāsaṃ dhātūnamāgamaṃ;

Vatvāna nāgarājaṃ taṃ, ‘‘dehi dhātū’’ti abruvi.

Vị trưởng lão, sau khi kể lại cho Long vương nghe về nguồn gốc của các xá lợi ấy từ lúc ban đầu, đã nói rằng: ‘Hãy trao xá lợi đây.’

59.

59.

Aññathā saññāpetuṃ taṃ, theraṃ so uragādhipo;

Ādāya cetiya gharaṃ, gantvā taṃ tassa vaṇṇayi.

Để thuyết phục vị trưởng lão theo cách khác, vị chúa loài rắn ấy đã dẫn ngài đến điện thờ xá lợi, và sau khi đến nơi, đã mô tả nó cho ngài nghe.

60.

60.

Anekadhā anekehi, ratanehi susaṅkhataṃ;

Cetiyaṃ cetiyagharaṃ, passa bhikkhu sunimmitaṃ.

‘Này Tỳ-khưu, hãy xem bảo tháp và điện thờ này, được chế tác tinh xảo bằng nhiều loại bảo vật theo nhiều cách, được xây dựng thật tuyệt mỹ.’

61.

61.

Laṃkādīpamhi sakale, sabbāni ratanānipi;

Sopānante pāṭikampi, nāgghanta’ññesu kā kathā.

‘Tất cả châu báu trên toàn đảo Laṅkā cũng không bằng giá trị của phiến đá lát ở cuối bậc thang, huống chi là những thứ khác.’

62.

62.

Mahāsakkāraṭhānamhā, appasakkāraṭhāna kaṃ;

Dhātūnaṃ nayanaṃ nāma, nayuttaṃ bhikkhuvo idaṃ.

‘Này Tỳ-khưu, việc mang xá lợi từ một nơi tôn quý như thế này đến một nơi kém tôn quý hơn là điều không thích hợp.’

63.

63.

‘‘Saccābhisamayo nāma, tumhākaṃ hīna vijjati;

Saccābhisamayaṭhānaṃ, netuṃ yuttañhi dhātuyo’’.

‘Sự chứng ngộ chân lý quả thật không tồn tại nơi các ngài. Việc mang xá lợi đến một nơi có thể chứng ngộ chân lý là điều thích hợp.’

64.

64.

‘‘Saṃsāra dukkha mokkhāya, uppajjanti tathāgatā;

Buddhassāyamadhippāyo, tenanessāma dhātuyo.

‘Các đấng Như Lai xuất hiện là vì sự giải thoát khỏi khổ đau luân hồi. Đây là ý định của đức Phật, do đó chúng tôi sẽ mang xá lợi đi.’

65.

65.

Dhātunidhānaṃ ajje’va, so hi rājā karissati;

Tasmā papañcamakaritvā, lahuṃ me dehi dhātuyo’’.

‘Vị vua ấy sẽ thực hiện việc tôn trí xá lợi ngay trong hôm nay. Vì vậy, đừng làm phức tạp nữa, hãy nhanh chóng trao xá lợi cho tôi.’

66.

66.

Nāgoāhasace bhante, tuvaṃ passasi dhātuyo;

Gahetvā yāhi taṃ thero, tikkhattuṃ taṃ bhaṇāpiya.

Long vương nói: ‘Bạch Đại đức, nếu ngài nhìn thấy xá lợi, hãy cứ lấy và đi.’ Vị trưởng lão đã để cho ông ta nói điều đó ba lần.

67.

67.

Sukhumaṃ [Pg.181] karaṃ māpayitvā, thero tatraṭhito’vaso;

Bhāgineyyassa vadane, hatthaṃ pakkhippa tāvade.

Vị trưởng lão, trong khi vẫn đứng tại đó, đã hóa hiện ra một bàn tay vi tế và ngay lập tức đưa tay vào trong miệng của người cháu.

68.

68.

Dhātukaraṇḍaṃ ādāya, ‘‘tiṭṭha nāgā’’ti bhāsiya;

Nimujjitvā pathaviyaṃ, pariveṇamhi uṭṭhahi.

Sau khi lấy hộp xá lợi và nói rằng: ‘Này Long vương, hãy ở lại!’, vị ấy đã độn thổ và trồi lên tại tu viện.

69.

69.

Nāgarājā gato bhikkhu, amhehi vañcito’’iti;

Dhātu ānayanatthāya, bhāgineyyassa pāhiṇi.

Long vương (nghĩ rằng): ‘Vị Tỳ-khưu đã bị chúng ta lừa và đã bỏ đi,’ rồi cho gọi người cháu đến để mang xá lợi về.

70.

70.

Bhāgineyyo’tha kucchimhi, apassitvā karaṇḍakaṃ;

Paridevamāno āgantvā, mātulassa nivedayi.

Bấy giờ, người cháu không thấy hộp đựng trong bụng mình, đã than khóc trở về và báo cho người cậu biết.

71.

71.

Tadā so nāgarājāpi, ‘‘vañcitamha mayaṃ’’iti;

Paridevi nāgā sabbepi, parideviṃsu pīḷitā.

Khi ấy, Long vương cũng than khóc: ‘Chúng ta đã bị lừa rồi!’ Tất cả các long vương khác, vì đau khổ, cũng đều than khóc.

72.

72.

Bhikkhu nāgassa vijaye, tuṭṭhā devā samāgatā;

Dhātuyo pūjayantātā, teneva saha āgamuṃ.

Khi vị Tỳ-khưu chiến thắng Long vương, các chư thiên đã tụ hội lại và rất hoan hỷ. Họ đã cúng dường xá lợi và cùng đi theo ngài.

73.

73.

Paridevamānā āgantvā, nāgā saṅghassa santike;

Bahudhā parideviṃsu, dhātāharaṇa dukkhitā.

Các long vương, trong khi than khóc, đã đi đến trước Tăng đoàn và than van đủ điều, đau khổ vì việc xá lợi bị lấy đi.

74.

74.

Tesaṃ saṅgho’nukampāya, thokaṃ dhātumadāpayi;

Te tena tuṭṭhā gantvāna, pūjā bhaṇḍāni āharuṃ.

Do lòng bi mẫn đối với họ, Tăng chúng đã ban cho một ít xá lợi. Họ hoan hỷ với điều ấy, sau khi đi đã mang về các vật phẩm cúng dường.

75.

75.

Sakko ratanapallaṅkaṃ, soṇṇacaṅkoṭameva ca;

Ādāya saha devehi, taṃ ṭhānaṃ samupāgato.

Vua trời Sakka, đã mang theo bảo tọa bằng ngọc báu và cả tráp vàng, cùng với chư thiên đã đi đến nơi ấy.

76.

76.

Therassa uggataṭhāne, kārite vissakammunā;

Patiṭṭhapetvā pallaṅkaṃ, subhe ratanamaṇḍape.

Tại nơi trồi lên của vị Trưởng lão, sau khi đã đặt bảo tọa vào trong điện thờ bằng ngọc báu xinh đẹp do trời Vissakamma tạo ra.

77.

77.

Mātukaraṇḍamādāya, tassa therassa hatthato;

Caṅkoṭake ṭhapetvāna, pallaṅke pavareṭhapi.

Sau khi đã nhận lấy hộp đựng từ tay của vị Trưởng lão ấy, và đã đặt (xá lợi) vào trong tráp, (vua trời) đã đặt (tráp ấy) lên trên bảo tọa cao quý.

78.

78.

Brahmā chattamadhāresi, santussito vāḷabījaniṃ;

Maṇitālavaṇṭaṃ suyāmo, sakko saṅkhaṃ tusodakaṃ.

Phạm thiên đã cầm lọng, trời Santussita cầm phất trần, trời Suyāma cầm quạt báu, vua trời Sakka cầm tù và và nước thơm.

79.

79.

Cattāro tu mahārājā, aṭṭhaṃsu khaggapāṇino;

Samuggahatthā tettiṃsa, devaputtā mahiddhikā.

Còn Tứ Đại Thiên Vương thì đứng với gươm trong tay. Ba mươi ba vị thiên tử có đại thần lực, tay cầm hộp đựng.

80.

80.

Pāricchattaka pupphehi, pūjayantā tahiṃṭhitā;

Kumāriyotu dvattiṃsa, daṇḍadīpadharā ṭhitā.

Họ đứng tại đấy cúng dường bằng những đóa hoa Pāricchattaka. Còn ba mươi hai nàng thiên nữ thì đứng cầm đèn gậy.

81.

81.

Palāpetvā [Pg.182] duṭṭhayakkhe, yakkhasenāpati pana;

Aṭṭhavīsati aṭṭhaṃsu, ārakkhaṃ kurumānakā.

Sau khi đã xua đuổi các dạ-xoa hung ác, hai mươi tám vị tướng dạ-xoa đã đứng đó thực hiện việc hộ vệ.

82.

82.

Vīṇaṃ vādayamāno’va, aṭṭhā pañcasikho tahiṃ;

Raṅgabhūmiṃ māpayitvā, timparuturiya ghosavā.

Vị trời Pañcasikha đã đứng tại đấy, vừa đang gảy đàn vīṇā. Sau khi đã hóa hiện sân khấu, (vị ấy) làm vang dội nhạc cụ timbaru.

83.

83.

Anekadevaputtā ca, sādhugītappayojakā;

Mahākāḷo nāgarājā, thuyamāno anekadhā.

Và nhiều vị thiên tử là những người trình diễn các bài hát hay. Long vương Mahākāḷa được tán dương bằng nhiều cách.

84.

84.

Dibbatūriyāni vajjanti, dibbasaṃgīti vattati;

Dibbagandhādivassāni, vassapenti ca devatā.

Các nhạc cụ chư thiên được trỗi lên, nhạc trời được tiến hành. Và chư thiên làm cho mưa các loại hương trời và các thứ khác.

85.

85.

So indaguttatherotu, mārassa paṭibāhanaṃ;

Cakkavāḷasamaṃ katvā, lohacchattamamāpayi.

Vị Trưởng lão Indagutta ấy, để ngăn cản Ma vương, đã hóa hiện một chiếc lọng bằng đồng lớn bằng một thế giới.

86.

86.

Mātūnaṃ purato ceva, tattha tattha ca pañcasu;

Ṭhānesu gaṇasajjhāyaṃ, kariṃsva khilabhikkhavo.

Và ở phía trước của các vị Mẫu, và tại năm nơi đây đó, tất cả các vị tỳ-khưu đã thực hiện việc tụng đọc theo nhóm.

87.

87.

Tatthā’gamā mahārājā, pahaṭṭho duṭṭhagāmaṇi;

Sīsenā’dāya ānīte, caṅkoṭamhi suvaṇṇaye.

Đức vua Duṭṭhagāmaṇi hoan hỷ đã đi đến đấy. (Ngài) đã đội lên đầu chiếc tráp bằng vàng đã được mang đến.

88.

88.

Ṭhapetvā dhātu caṅkoṭaṃ, patiṭṭhāpiya āsane;

Dhātuṃ pūjīya vanditvā, ṭhito pañcalīko tahiṃ.

Sau khi đã đặt tráp xá lợi, sau khi đã an vị trên bảo tọa, sau khi đã cúng dường và đảnh lễ xá lợi, (vua) đã đứng tại đấy chắp tay.

89.

89.

Dibbacchattādikānettha, dibbagandhādikāni ca;

Passitvā dibbatūriyādi-sadde sutvā ca khattiyo.

Vị vua Sát-đế-lỵ, sau khi đã nhìn thấy ở đây lọng trời và các thứ khác, và các loại hương trời và các thứ khác, và sau khi đã nghe các âm thanh của nhạc cụ chư thiên và các thứ khác.

90.

90.

Apassitvā brahmadevo, tuṭṭho acchariyabbhuto;

Dhātuchattena pūjesi, laṃkārajje’bhisiñci ca.

Do không nhìn thấy Phạm thiên, (vua) vui mừng, kinh ngạc và phi thường, đã cúng dường (xá lợi) bằng chiếc lọng và cũng đã dâng cúng vương quốc Laṅkā.

91.

91.

‘‘Dibbacchattaṃ mānusañca, vimutticchattameva ca;

Iti ticchittadhārissa, lokanāthassa satthuno.

‘Của bậc Đạo Sư, vị Hộ Trì của thế gian, là người mang ba chiếc lọng là: lọng của chư thiên, lọng của nhân loại, và lọng của sự giải thoát.’

92.

92.

Tikkhattumeva me rajjaṃ, dammī’ti haṭṭhamānaso;

Tikkhattumeva dhātūnaṃ, laṃkārajjamadāsiso.

Với tâm ý vui mừng, (vua nghĩ rằng): ‘Ta dâng cúng vương quốc của ta đúng ba lần.’ (Vua) đã dâng cúng vương quốc Laṅkā cho xá lợi đúng ba lần.

93.

93.

Pūjayanto dhātuyotā, devehi mānusehi ca;

Saha caṅkoṭakeheva, sīsenādāya khattiyo.

Vị vua Sát-đế-lỵ, trong khi đang cúng dường các xá lợi ấy cùng với chư thiên và nhân loại, đã đội lên đầu cùng với các chiếc tráp.

94.

94.

Bhikkhusaṅgha paribyuḷho, katvā thūpaṃ padakkhiṇaṃ;

Pācinato āharitvā, dhātugabbhamhi otari.

Được Tăng chúng tỳ-khưu vây quanh, sau khi đã đi nhiễu quanh bảo tháp, sau khi đã mang (xá lợi) từ hướng đông, (vua) đã đi xuống phòng chứa xá lợi.

95.

95.

Arahanto channavuti-koṭiyo thūpamuttamaṃ;

Samantā parivāretvā, aṭṭhaṃsu katapañjalī.

Chín mươi sáu ức vị A-la-hán, sau khi đã vây quanh khắp nơi bảo tháp cao quý, đã đứng chắp tay.

96.

96.

Otaritvā [Pg.183] dhātugabbhaṃ, mahagghe sayanesubhe;

Ṭhapessāmiti cintente, pītipuṇṇanarissare.

Trong khi vị vua, người đầy hỷ lạc, đang suy nghĩ rằng: ‘Sau khi đã đi xuống phòng chứa xá lợi, ta sẽ đặt (xá lợi) lên trên giường nằm xinh đẹp vô giá.’

97.

97.

Sadhātu dhātucaṅkoṭo, uggantvā tassa sīsato;

Sattatālappamāṇamhi, ākāsamhi ṭhito tato.

Khi ấy, chiếc tráp xá lợi cùng với xá lợi, sau khi đã bay lên từ đầu của vị ấy, đã dừng lại ở trên không trung tại độ cao bằng bảy cây thốt nốt.

98.

98.

Sayaṃ karaṇḍo vivari, uggantvā dhātuyo tato;

Buddhavesaṃ gahetvāna, lakkhaṇebyañjanujjalaṃ.

Chiếc hộp đựng đã tự mở ra, các xá lợi sau khi đã bay lên từ đó, đã mang lấy hình tướng của đức Phật, rực rỡ với các tướng tốt và tướng phụ.

99.

99.

Gaṇḍambamūle buddho’va, yamakaṃ pāṭihāriyaṃ;

Akaṃsu dharamānena, sugatena adhiṭṭhitaṃ.

Giống như đức Phật ở tại gốc cây xoài Gaṇḍamba, (các xá lợi) đã thực hiện song thông thần biến, điều đã được đức Thiện Thệ quyết định trong lúc ngài còn tại thế.

100.

100.

Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā, pasannekaggamānasā;

Devāmanussā arahattaṃ, pattā dvādasa koṭiyo.

Sau khi đã nhìn thấy thần biến ấy, mười hai ức chư thiên và nhân loại với tâm ý trong sạch và nhất tâm đã đắc quả A-la-hán.

101.

101.

Sesā phalattayaṃ pattā, atītā gaṇanāpathaṃ;

Hitvā’tha buddhavesaṃ tā, karaṇḍamhi patiṭṭhayuṃ.

Những người còn lại đã đắc ba quả (thấp hơn), số lượng vượt ngoài sự tính đếm. Sau đó, sau khi đã từ bỏ hình tướng của đức Phật, các xá lợi ấy đã an vị vào trong hộp đựng.

102.

102.

Tato oruyha caṅkoṭo, rañño sīse patiṭṭhahi;

Sahindaguttatherena, nāṭakīhi ca so pana.

Sau đó, chiếc tráp sau khi đã đi xuống đã an vị trên đầu của đức vua. Và vị ấy (đức vua) cùng với Trưởng lão Indagutta và các vũ công...

103.

103.

Dhātugabbhaṃpariharaṃ, patvāna sayanaṃ subhaṃ;

Caṅkoṭaṃ ratanapallaṅke, ṭhapayitvā jutindharo.

...đi nhiễu quanh phòng chứa xá lợi, sau khi đã đi đến giường nằm xinh đẹp, vị vua rạng rỡ sau khi đã đặt chiếc tráp lên trên bảo tọa bằng ngọc báu.

104.

104.

Dhovitvāna punohatthe, gandhavāsita vārinā;

Catujjātiyagandhena, ubbatetvā sagāravo.

Với lòng tôn kính, sau khi đã rửa tay lại bằng nước thơm, ngài đã xoa ướp với bốn loại hương liệu.

105.

105.

Karaṇḍaṃ vivaritvāna, tāgahetvāna dhātuyo;

Iti cintayi bhūmindo, mahājanahitatthiko.

Sau khi đã mở hộp và đã lấy các xá-lợi ấy, vị vua, người mưu cầu lợi ích cho đại chúng, đã suy nghĩ như vầy:

106.

106.

Anākulaṃ kehicipi, yadi hessanti dhātuyo;

Janassa saraṇaṃ hutvā, yadi ṭhassanti dhātuyo.

‘Nếu các xá-lợi này sẽ không bị ai làm cho xáo trộn, nếu các xá-lợi này sẽ tồn tại, trở thành nơi nương tựa cho dân chúng,

107.

107.

Satthunipannākārena, parinibbānamañcake;

Nipajjantu supaññatte, sayanamhi mahārahe.

thì mong rằng các ngài hãy an vị trên chiếc giường quý giá được chuẩn bị chu đáo, theo tư thế của bậc Đạo Sư nằm trên giường Bát-niết-bàn.’

108.

108.

Iti cintiya so dhātū, ṭhapesi sayanuttame;

Tadā kārā dhātuyo ca, sahiṃsu sayanuttame.

Suy nghĩ như vậy xong, vị ấy đã đặt các xá-lợi lên chiếc giường tối thượng. Bấy giờ, các xá-lợi đã an vị trên chiếc giường tối thượng theo hình dáng (của đức Phật).

109.

109.

Āsaḷhīsukkapakkhassa, pannarasauposathe;

Uttarāsaḷhanakkhatte, evaṃ dhātupatiṭṭhitā.

Như vậy, các xá-lợi đã được tôn trí vào ngày trai giới thứ mười lăm của thượng tuần tháng Āsāḷha, dưới chòm sao Uttarāsaḷha.

110.

110.

Saha [Pg.184] dhātupatiṭṭhānā, akkhampittha mahāmahī;

Pāṭihīrāninekāni, pavattiṃsu anekadhā.

Cùng với việc tôn trí xá-lợi, quả đại địa đã rúng động; và nhiều phép lạ đã xảy ra theo nhiều cách.

111.

111.

Rājā pasannodhātutā, setacchattena pūjayi;

Laṃkāya rajjaṃ sakalaṃ, sattāhāni adāsi ca.

Nhà vua, với lòng hoan hỷ đối với các xá-lợi, đã cúng dường một chiếc lọng trắng; và ngài cũng đã dâng cúng toàn thể vương quốc Laṅkā trong bảy ngày.

112.

112.

Kāye ca sabbālaṅkāraṃ, dhātugabbhamhi pūjayi;

Tathānāṭakiyo’macchā, parisā devatāpi ca.

Ngài đã cúng dường tất cả đồ trang sức trên thân mình trong phòng xá-lợi; các vũ nữ, các vị bộ trưởng, đoàn tùy tùng, và cả các vị trời cũng đã cúng dường tương tự.

113.

113.

Vatthaguḷaghatādīni, datvā saṅghassa bhūpati;

Bhikkhūhi gaṇasajjhāyaṃ, kāretvā’khilarattiyaṃ.

Sau khi đã dâng cúng y phục, đường phèn, bơ lỏng, và các vật khác đến Tăng chúng, nhà vua đã thỉnh chư Tỳ-khưu tụng kinh suốt cả đêm.

114.

114.

Punāhani purebheriṃ, cāresi ‘‘sakalā janā;

Vindantu dhātusattāhaṃ, imaṃ’’ti janatāhito.

Vào ngày hôm sau, vị vua, vì lợi ích của dân chúng, đã cho đánh trống trong thành phố và rao rằng: ‘Mong tất cả mọi người hãy tham dự lễ hội xá-lợi kéo dài bảy ngày này.’

115.

115.

Indagutto mahāthero, adiṭṭhāsi mahiddhiko;

‘‘Dhātu vanditukāmāye, laṃkādīpamhi mānusā.

Đại Trưởng lão Indagutta, vị có đại thần thông, đã phát nguyện rằng: ‘Những người trên đảo Laṅkā có mong muốn đảnh lễ xá-lợi,

116.

116.

Taṅkhaṇaṃyeva āgantvā, vanditvā dhātuyo idha;

Yathā sakaṃ gharaṃ yantu’’, taṃ yathādhiṭṭhitaṃ ahu.

mong rằng họ có thể đến ngay lập tức, đảnh lễ các xá-lợi ở đây, rồi trở về nhà của mình.’ Và điều ấy đã xảy ra đúng như lời phát nguyện.

117.

117.

So mahābhikkhusaṅghassa, mahārājā mahāyaso;

Mahādānaṃ pavattetvā, taṃ sattāhaṃ nirantaraṃ.

Vị đại vương lừng danh ấy, sau khi đã liên tục thực hiện cuộc đại bố thí đến đại chúng Tỳ-khưu trong suốt bảy ngày đó,

118.

118.

Ācikkhidhātugabbhamhi, kiccaṃ niṭhāpitaṃ mayā;

Dhātugabbhapidhānaṃtu, saṅgho jānitumarahati.

đã thưa rằng: ‘Công việc trong phòng xá-lợi đã được con hoàn tất. Còn việc đóng cửa phòng xá-lợi, mong Tăng chúng hãy quyết định.’

119.

119.

Saṅgho te dve sāmaṇere, tasmiṃ kamme niyojayi;

Pidahiṃsu dhātugabbhaṃ, pāsāṇenā’haṭena te.

Tăng chúng đã chỉ định hai vị Sa-di ấy vào công việc đó. Hai vị ấy đã đóng cửa phòng xá-lợi bằng một tảng đá đã được mang đến.

120.

120.

‘‘Mālettha mā milāyantu, gandhāsussantumā ime;

Mā nibbāyantu dīpāva, mā kiñcāpi vivajjatu.

‘Mong rằng những vòng hoa ở đây không tàn úa, những hương liệu này không khô cạn; mong rằng những ngọn đèn không bị tắt, và mong rằng không có vật gì bị hư hoại.’

121.

121.

Medavaṇṇa cha pāsāṇā, sandhiyantunirantarā’’;

Iti ghīṇāsavā ettha, sabbametaṃ adhiṭṭhayuṃ.

‘Mong rằng sáu tảng đá màu mỡ được kết nối liền mạch không kẽ hở.’ Các bậc lậu tận đã phát nguyện tất cả những điều này tại nơi đây.

122.

122.

Āṇāpesi mahārājā, ‘‘yathāsattiṃ mahājano;

Dhātunidhānakāne’ttha, karotū’’ti hitatthiko.

Vị đại vương, người mưu cầu lợi ích, đã ra lệnh rằng: ‘Mong đại chúng hãy thực hiện việc tôn trí các xá-lợi ở đây tùy theo khả năng của mình.’

123.

123.

Mahādhātunidhānassa, piṭṭhimhi ca mahājano;

Akā sahassa dhātunaṃ, nidhānāni yathābalaṃ.

Và trên đỉnh của nơi tôn trí đại xá-lợi, đại chúng đã thực hiện một ngàn cuộc tôn trí xá-lợi tùy theo khả năng.

124.

124.

Pidahāpiyataṃ sabbaṃ, rājāthūpaṃ samāpayi;

Caturassa ca yañcettha, cetiyamhi samāpayi.

Nhà vua đã cho hoàn tất bảo tháp, bao phủ tất cả những thứ đó; và ngài cũng đã cho hoàn tất phần hình vuông trên bảo tháp.

125.

125.

Puññāni [Pg.185] evamamalāni sayañcasanto,Kubbanti sabbavibhavuttamapatti hetu;

Kārenti cāpihi’khilā parisuddhacittā,Nānāvisesajānatā parivārahetū’’ti.

Như vậy, những bậc thiện trí tự mình làm các công đức thanh tịnh vì mục đích đạt được mọi sự thịnh vượng tối cao; và với tâm thanh tịnh, họ cũng khiến cho tất cả những người khác thực hiện, vì mục đích có được đoàn tùy tùng gồm những người có nhiều phẩm chất đặc biệt.

Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành,

Dhātunidhānaṃ nāma

chương có tên là Tôn Trí Xá-lợi,

Ekatiṃsatimo paricchedo.

chương thứ ba mươi mốt.

Dvattiṃsatima pariccheda

Chương thứ ba mươi hai

Tusitapuragamanaṃ

Hành trình đến cõi trời Đâu-suất

Aniṭṭhite chattakamme, sudhākamme ca cetiye;

Māraṇantikarogena, rājā āsi gilānako.

Khi công việc làm lọng và công việc tô vữa trên bảo tháp chưa được hoàn tất, nhà vua đã lâm trọng bệnh.

Tissaṃ pakkosayitvā so, kaniṭṭhaṃ dīghavāpito;

‘‘Thūpe aniṭṭhitaṃ kammaṃ, niṭṭhāpehīti abravi.

Ngài đã cho triệu người em trai là Tissa từ Dīghavāpi đến và nói rằng: ‘Hãy hoàn tất công việc còn dang dở trên bảo tháp.’

Bhātuno dubbalattāso, tunnavāyehi kāriya;

Kañcukaṃ suddhavatthehi, tena chādiya cetiyaṃ.

Do người anh trai đang yếu mệt, vị ấy (Tissa) đã cho các thợ may làm một lớp vỏ bọc bằng vải trắng, và dùng nó để che phủ bảo tháp.

Cittakārehi kāresi, vedikaṃ tattha sādhukaṃ;

Pantipuṇṇaghaṭānañca, pañcaṅgulakapantikaṃ.

Ngài đã cho các họa sĩ làm một lan can đẹp ở nơi ấy, một hàng các bình đầy, và một hàng các dấu năm ngón tay.

Chattākārehi kāresi, chattaṃ veḷumayaṃ tathā;

Kharapattamaye canda-sūriye muddhavediyaṃ.

Ngài đã cho các thợ làm lọng làm một chiếc lọng bằng tre, cũng như làm mặt trăng và mặt trời bằng lá cọ trên lan can ở đỉnh.

Lākhākuṅkumakehe’taṃ, cittayitvā sucittitaṃ;

Rañño nivedayi’’thūpe, kattabbaṃ niṭṭhitaṃ’’iti.

Sau khi đã trang trí đẹp đẽ vật ấy bằng sơn mài và bột nghệ tây, họ đã trình báo lên đức vua rằng: ‘Công việc cần phải làm ở bảo tháp đã được hoàn tất.’

Sivikāya nipajjitvā, idhāgantvā mahīpati;

Padakkhiṇaṃ karitvāna, sivikāye’va cetiyaṃ.

Vị quốc vương, sau khi nằm trên kiệu và đi đến nơi đây, đã đi nhiễu quanh bảo tháp trong khi vẫn ở trên chính chiếc kiệu ấy.

Vanditvā [Pg.186] dakkhiṇadvāre, sayane bhūmisanthate;

Sayitvā dakkhiṇapassena, so mahāthūpa muttamaṃ.

Sau khi đảnh lễ ở cổng phía nam, trên chiếc giường được trải trên mặt đất, ngài đã nằm nghiêng về phía bên phải, chiêm ngưỡng Đại Bảo Tháp tối thượng.

Sayitvā vāmapassesa, lohapāsāda muttamaṃ;

Passanto sumano āsi, bhikkhusaṅghapurekkhato.

Khi nằm nghiêng về phía bên trái, ngài chiêm ngưỡng Lâu đài Đồng tối thượng. Trong khi nhìn ngắm, được Tăng chúng vây quanh, ngài đã có tâm ý hoan hỷ.

10.

10.

Gilānapucchanatthāya, āgatāhi tato tato;

Channavutikoṭiyo bhikkhū, tasmiṃ āsuṃ samāgame.

Chín mươi sáu ức Tỳ khưu, từ các nơi đã đến để thăm hỏi bệnh của đức vua, đã có mặt trong buổi hội chúng ấy.

11.

11.

Gaṇasajjhāyamakaruṃ, vaggabandhena bhikkhavo;

Theraputtābhayaṃ theraṃ, tatthā’disvā mahīpati.

Các vị Tỳ khưu, sau khi chia thành từng nhóm, đã thực hiện việc tụng đọc theo nhóm. Vị quốc vương, không nhìn thấy Trưởng lão Theraputtābhaya ở nơi ấy, đã suy nghĩ.

12.

12.

Aṭṭhavīsa mahāyuddhaṃ, yujjhanto aparājayaṃ;

Yo so na paccudāvatto, mahāyodho vasī mama.

“Vị đại dũng sĩ của ta, người đã chiến đấu trong hai mươi tám trận đại chiến mà không bại trận, người không bao giờ thối lui.”

13.

13.

Maccuyuddhamhi sampatte, disvā maññe parājayaṃ;

Idāni so maṃ no peti, thero theraputtabhayo.

“Khi trận chiến với tử thần đã đến, ta nghĩ rằng ngài thấy sự thất bại của ta, nên bây giờ Trưởng lão Theraputtābhaya ấy không đến với ta.”

14.

14.

Iti cintayi sothero, jānitvā tassa cintitaṃ;

Karindanadiyā sise, vasaṃ pañjalipabbate.

Đức vua đã suy nghĩ như vậy. Vị Trưởng lão ấy, trong khi đang trú tại núi Pañjali ở đầu nguồn sông Karinda, đã biết được ý nghĩ của ngài.

15.

15.

Pañcakhīṇāsavasata-parivārena iddhiyā;

Nabhasāgamma rājānaṃ, aṭṭhāsi parivāriya.

Cùng với đoàn tùy tùng gồm năm trăm vị A-la-hán, ngài đã dùng thần thông đi đến bằng đường không và đứng vây quanh đức vua.

16.

16.

Rājā disvā pasanno taṃ, purato ca nisīdiya;

Tumhe dasamahāyodhe, gaṇhitvāna pure ahaṃ.

Đức vua nhìn thấy ngài, tâm sanh hoan hỷ, và sau khi mời ngài ngồi ở phía trước, đã nói rằng: “Trước đây, trẫm đã cùng với các ngài là mười vị đại dũng sĩ,

17.

17.

Yujjhiṃ idāni eko’va, maccunā yuddhamārabhiṃ;

Maccusattuṃ parājetuṃ, na sakkomī’’ti āha ca.

… chiến đấu. Bây giờ, chỉ một mình, trẫm đã bắt đầu cuộc chiến với tử thần. Trẫm không thể nào đánh bại được kẻ thù là tử thần,” ngài đã nói.

18.

18.

Āha thero ‘‘mahārāja-mā bhāyi manujādhipa;

Kilesasattuṃ ajitvā, ajeyyo maccusattuko.

Vị Trưởng lão nói: “Tâu Đại vương, bậc chúa tể của loài người, xin ngài đừng sợ hãi. Nếu chưa chiến thắng được kẻ thù là phiền não thì kẻ thù là tử thần không thể bị chinh phục.”

19.

19.

Sabbampi saṅkhāragataṃ, avassaṃyeva bhijjati;

‘‘Aniccā sabbasaṅkhārā’’, iti vuttaṃhi satthunā.

“Tất cả những gì là pháp hữu vi chắc chắn sẽ bị tan rã. Quả thật, Đức Đạo Sư đã nói rằng: ‘Tất cả các pháp hành là vô thường.’”

20.

20.

Lajjā sārajjarahitā, buddhepe’ti aniccatā;

Tasmā aniccā saṅkhārā, dukkhā’nattāti cintaya.

“Ngay cả đối với các bậc Chánh Đẳng Giác, tính vô thường cũng không biết hổ thẹn hay e dè. Do đó, ngài hãy suy niệm rằng: ‘Các pháp hành là vô thường, là khổ, là vô ngã.’”

21.

21.

Dutiye attābhāvepi, dhammacchando mahāhite;

Upaṭṭhite devaloke, hitvā dibbaṃ sukhaṃ tuvaṃ.

“Ngay cả trong kiếp sống thứ hai, với lòng nhiệt thành đối với Chánh pháp vì lợi ích to lớn, khi cõi trời đã hiện ra, ngài đã từ bỏ lạc thú cõi trời,

22.

22.

Idhāgamma bahuṃ puññaṃ, akāsi ca anekadhā;

Karaṇampekarajjassa, sāsanujjotanāyate.

… và đã đến đây, ngài đã tạo nhiều công đức bằng nhiều phương cách. Lý do ngài có được vương quyền duy nhất là để làm rạng rỡ giáo pháp.

23.

23.

Mahāpuññakataṃ [Pg.187] puññaṃ, yāvajjadivasā tayā;

Sabbaṃnussaramevaṃ te, sukhaṃ sajju bhavissati.

“Xin ngài hãy nhớ lại tất cả những công đức lớn lao mà ngài đã làm cho đến ngày hôm nay. Như vậy, sự an lạc sẽ đến với ngài ngay lập tức.”

24.

24.

Therassavacanaṃ sutvā, rājā attamano ahu;

‘‘Avassayo maccuyuddhepi, tvaṃ me sī’’ti abhāsitaṃ.

Sau khi nghe lời của vị Trưởng lão, đức vua có tâm ý vui mừng và đã nói rằng: “Ngay cả trong trận chiến với tử thần, ngài cũng là chỗ nương tựa cho trẫm.”

25.

25.

Tadā ca āharāpetvā, pahaṭṭho puñña potthakaṃ;

Vācetuṃ lekhakaṃ āha, so taṃ vācesi potthakaṃ.

Khi ấy, với tâm hoan hỷ, ngài đã cho mang đến cuốn sổ ghi công đức và bảo người ký lục đọc lên. Người ấy đã đọc cuốn sổ đó.

26.

26.

Ekūnasatavihārā, mahārājena kāritā;

Ekūnavīsakoṭīhi, vihāro marica vaṭṭi ca.

“Chín mươi chín ngôi tự viện đã được Đại vương cho xây dựng. Tự viện Maricavaṭṭi được xây với mười chín ức (tiền).”

27.

27.

Uttamo lohapāsādo,Tiṃsakoṭīhi kārito;

Mahāthūpe anagghāni,Kāritā catuvīsati.

“Lâu đài Đồng tối thượng được xây dựng với ba mươi ức. Tại Đại Bảo Tháp, hai mươi bốn vật vô giá đã được làm.”

28.

28.

Mahāthūpamhi sesāni, kāritāni subuddhinā;

Koṭisahassaṃ agghanti, mahārājā’’ti vācayi.

“Những công trình còn lại ở Đại Bảo Tháp do bậc trí tuệ (là ngài) thực hiện trị giá một ngàn ức, tâu Đại vương,” người ấy đã đọc.

29.

29.

‘‘Koṭṭhanāmamhi malaye, akkhakkhāyika chātake;

Kuṇḍalāni mahagghāni, duve datvāna gaṇhiya.

“Tại vùng Malaya, ở nơi tên là Koṭṭha, trong nạn đói akkhakkhāyika, ta đã đổi hai chiếc bông tai quý giá để lấy…

30.

30.

Khīṇāsavānaṃ pañcannaṃ, mahātherāna muttamo;

Dinno pasannacittena, kaṅguambilapiṇḍako.

… một phần cháo kê chua đã được ta với tâm tịnh tín dâng cúng đến năm vị Đại Trưởng lão là bậc A-la-hán.

31.

31.

Cūḷaṅganiya yuddhamhi, parājitvā palāyatā;

Kālaṃ ghosāpayitvāna, āgatassa vihāyasā.

Trong trận chiến Cūḷaṅganiya, khi đang trốn chạy sau khi bị đánh bại, sau khi đã cho loan báo giờ (thọ thực), ta đã cúng dường đến một vị…

32.

32.

Khīṇāsavassa yatino, attānamanapekkhiya;

Dinnaṃ sarakabhatta’nti, vutte āha mahīpati.

… vị tu sĩ là bậc A-la-hán, không màng đến bản thân, một phần cơm từ bát của mình đã được ta dâng cúng.” Khi điều này được nói, vị quốc vương đã nói:

33.

33.

Vihāramahasattāhe, pāsādassa mahetathā;

Thūpārambhe tu sattāhe, tathā dhātunidhānake.

“Trong bảy ngày đại lễ của tự viện, và cũng thế trong đại lễ của lâu đài, và trong bảy ngày khởi công bảo tháp, cũng như trong lễ đặt xá lợi,

34.

34.

Cātuddisassa ubhato, saṅghassa ubhato mayā;

Mahārahaṃ mahādānaṃ, avisesaṃ pavattitaṃ.

Bởi ta, đại thí vật có giá trị lớn lao đã được thực hiện một cách không phân biệt đến Tăng chúng của cả hai bộ từ bốn phương.

35.

35.

Mahāvesākhapūjā ca, catuvīsati kārayi;

Dīpe saṅghassa tikkhattuṃ, ticīvaramadāpayi.

Ta đã cho tổ chức hai mươi bốn lễ Vesak trọng thể; ba lần, ta đã cho cúng dường tam y đến Tăng chúng trên hòn đảo này.

36.

36.

Sattasatta [Pg.188] dināneva, dīpe rajjamahaṃ imaṃ;

Pañcakkhattuṃ sāsanamhi, adāsiṃ haṭṭhamānaso.

Với tâm hoan hỷ, năm lần ta đã dâng cúng vương quốc này trên hòn đảo cho Giáo Pháp, mỗi lần trong bảy ngày.

37.

37.

Satataṃ dvādasaṭhāne, sappinā suddhavaṭṭiyā;

Dīpasahassaṃ jālesiṃ, pūjento sugataṃ ahaṃ.

Ta đã luôn luôn thắp sáng một ngàn ngọn đèn với bơ lỏng và tim đèn tinh khiết tại mười hai địa điểm để cúng dường bậc Thiện Thệ.

38.

38.

Niccaṃ aṭṭhārasaṭhāne, vajjehi vihitaṃ ahaṃ;

Gilāna bhattabhesajjaṃ, gilānānamadāpayiṃ.

Ta đã luôn luôn cho cung cấp thực phẩm và thuốc men cho người bệnh, theo sự chỉ định của các y sĩ, tại mười tám địa điểm.

39.

39.

Catuttālīsaṭhānamhi, saṅkhataṃ madhupāyasaṃ;

Tattakesveva ṭhānesu, telullopakameva ca.

Tại bốn mươi bốn địa điểm, (ta đã cúng dường) cháo sữa nấu với mật ong đã được chuẩn bị, và tại bấy nhiêu địa điểm, cũng có các loại bánh chiên trong dầu.

40.

40.

Ghate pakke mahājāla, pūve ṭhānamhi tattake;

Tatheva saha bhattehi, nicca emava adāpayiṃ.

Tại bấy nhiêu địa điểm, ta cũng đã luôn luôn cho cúng dường các loại bánh lớn hình lưới được nấu trong bơ lỏng, cùng với cơm.

41.

41.

Uposathesu divasesu, māse māse ca aṭṭhasu;

Laṃkādīpe vihāresu, dīpa telamadāpayiṃ.

Vào tám ngày trai giới mỗi tháng, ta đã cho cúng dường dầu thắp đèn tại các tu viện trên đảo Laṅkā.

42.

42.

Dhammadānaṃ mahantanti, sutvā amisadānato;

Loha pāsādato heṭṭhā, saṅghamajjhamhi āsane.

Sau khi nghe rằng: ‘Pháp thí là cao thượng hơn tài thí,’ (ta đã ngồi) trên một pháp tòa ở giữa Tăng chúng, bên dưới Lâu đài Đồng.

43.

43.

‘‘Osāressāmi saṅghassa, maṅgalasutta’’miccahaṃ;

Nisinno osārayituṃ, nāsakkhiṃ saṅghagāravā.

‘Ta sẽ thuyết giảng kinh Hạnh Phúc cho Tăng chúng,’ với ý nghĩ như vậy, sau khi đã ngồi xuống, ta đã không thể thuyết giảng được vì lòng tôn kính đối với Tăng chúng.

44.

44.

Tatoppabhuti laṃkāya, vihāresu tahiṃ tahiṃ;

Dhammakathaṃ kathāpesiṃ, sakkaritvāna desake.

Kể từ đó, sau khi đã tôn vinh các vị thuyết pháp, ta đã cho tổ chức các buổi thuyết Pháp tại các tu viện ở khắp nơi trên xứ Laṅkā.

45.

45.

Dhammakathika ssekassa, sappiphāṇitasakkharaṃ;

Nāḷiṃ nāḷimadāpesiṃ, dāpesiṃ caturaṅgulaṃ.

Đối với mỗi vị thuyết Pháp, ta đã cho cúng dường mỗi thứ một nāḷi bơ lỏng, đường mật, và đường phèn, và đã cho (một khúc cam thảo) dài bốn ngón tay.

46.

46.

Muṭṭhikaṃ yaṭṭhimadhukaṃ, dāpesiṃ sāṭakadvayaṃ;

Sabbaṃpissariye dānaṃ, name hāsesi mānasaṃ.

Ta đã cho cúng dường một nắm cam thảo và một cặp vải. Tất cả sự bố thí này trong thời gian trị vì của ta không làm cho tâm ta hoan hỷ.

47.

47.

Jīvitaṃ anapekkhitvā, duggatena satā mayā;

Dinna dāna dvayaṃyeva, taṃ me hāsesi mānasaṃ.

Chỉ có hai món quà được ta cúng dường khi đang trong cảnh khốn cùng, không màng đến mạng sống, chính những điều đó làm cho tâm ta hoan hỷ.

48.

48.

Taṃ sutvā abhayo thero, taṃ dānadvayameva so;

Rañño cittappasādatthaṃ, saṃ vaṇṇesi anekadhā.

Nghe vậy, trưởng lão Abhaya, với mục đích làm cho tâm nhà vua hoan hỷ, đã tán thán hai món quà ấy bằng nhiều cách.

49.

49.

Tesu pañcasu theresu, kaṅguambilagāhako;

Maliya deva mahāthero, sumanakūṭamhi pabbate.

Trong số năm vị trưởng lão ấy, vị đã nhận cháo kê chua là đại trưởng lão Maliyadeva, ở trên núi Sumanakūṭa.

50.

50.

Navannaṃ [Pg.189] bhikkhusatānaṃ, datvā taṃ paribhuñji so;

Pathavīcālako dhamma, suttathero tu taṃ pana.

Sau khi đã chia cho chín trăm vị tỳ-khưu, ngài đã dùng phần đó. Còn trưởng lão Dhammasutta ở Pathavīcālaka thì...

51.

51.

Kalyāṇikavihāramhi, bhikkhūnaṃ saṃvibhājiya;

Dasaddhasa tasaṅkhānaṃ, paribhoga makāsayaṃ.

...tại tu viện Kalyāṇika, sau khi đã chia sẻ cho các vị tỳ-khưu với số lượng mười ngàn năm trăm vị, đã khiến cho vật thực ấy được dùng.

52.

52.

Talaṅgara vāsiko dhamma, dinnatthero piyaṅguke;

Dīpe dasasahassānaṃ, datvāna paribhuñjitaṃ.

Trưởng lão Dhammadinna, trú tại Talaṅgara, ở trên đảo Piyaṅgu, sau khi đã chia cho mười ngàn vị, đã dùng phần đó.

53.

53.

Maṅgaṇavāsiko khudda, tissatthero mahiddhiko;

Kelāse saṭṭhisahassānaṃ, datvāna paribhuñji taṃ.

Trưởng lão Khuddatissa, vị có đại thần thông, trú tại Maṅgaṇa, ở tu viện Kelāsa, sau khi đã chia cho sáu mươi ngàn vị, đã dùng phần đó.

54.

54.

Mahābyaggho ca thero taṃ, ukkanagaravihārake;

Datvā satānaṃ sattānaṃ, paribhogamakāsayaṃ.

Và trưởng lão Mahābyaggha, tại tu viện Ukkanagara, sau khi đã chia cho bảy trăm vị, đã khiến cho vật thực ấy được dùng.

55.

55.

Sarakabhattagāhī tu, thero piyaṅgudīpake;

Dvādasa bhikkhusahassānaṃ, datvāna paribhuñjitaṃ.

Còn vị trưởng lão đã nhận phần cơm phiếu, ở trên đảo Piyaṅgu, sau khi đã chia cho mười hai ngàn vị tỳ-khưu, đã dùng phần đó.

56.

56.

Iti vatvā’bhayatthero, rañño hāsesi mānasaṃ;

Rājā cittaṃ pasādetvā, taṃ theraṃ idha mabruvi.

Sau khi nói như vậy, trưởng lão Abhaya đã làm cho tâm nhà vua hoan hỷ. Nhà vua, sau khi tâm đã được tịnh tín, đã nói với vị trưởng lão ấy như sau.

57.

57.

‘‘Catuvīsativassāni, saṅghassa upakārako;

Aha mevaṃ hotu kāyo’pi, saṅghassa upakārako.

‘Trong hai mươi bốn năm, ta đã là người hộ trì cho Tăng chúng. Cũng như vậy, nguyện cho thân này của ta cũng là vật hộ trì cho Tăng chúng.’

58.

58.

Mahāthūpa dassanaṭhāne, saṅghassa kammamāḷake;

Sarīraṃ saṅghadāsassa, tumhe jhāpetha me’’iti.

‘Các ngài hãy hỏa táng thân này của ta, người đầy tớ của Tăng chúng, tại lễ đài của Tăng chúng, ở một nơi có thể nhìn thấy Đại Tháp.’

59.

59.

Kaniṭṭhaṃ āha ‘‘bho tissa, mahāthūpe aniṭṭhitaṃ;

Niṭṭhāpehi tuvaṃ sabbaṃ, kammaṃ sakkacca sādhukaṃ.

Vua nói với em trai rằng: ‘Này Tissa, em hãy hoàn tất cẩn thận và tốt đẹp tất cả công việc còn dang dở của Đại Tháp.’

60.

60.

Sāyaṃ pāto ca pupphāni, mahāthūpamhi pūjaya;

Tikkhattuṃ upahārañca, mahāthūpassa kāraya.

‘Em hãy cúng dường hoa tại Đại Tháp vào buổi sáng và buổi chiều. Và hãy cho thực hiện các lễ cúng dường đến Đại Tháp ba lần mỗi ngày.’

61.

61.

Paṭiyāditañca yaṃ vattaṃ, mayā sugata sāsane;

Sabbaṃ aparihāpetvā, tāta vattaya taṃ tuvaṃ.

‘Này em thân mến, bất cứ phận sự nào đã được ta thiết lập trong Giáo Pháp của bậc Thiện Thệ, em hãy tiếp tục thực hiện tất cả những điều đó mà không xao lãng.’

62.

62.

Saṅghassa tāta kiccesu, mā pamajjittha sabbadā’’;

Itaṃ taṃ anusāsitvā, tuṇhī āsi mahīpati.

‘Này em thân mến, đừng bao giờ xao lãng trong các công việc của Tăng chúng.’ Sau khi đã chỉ dạy em trai như vậy, đức vua liền im lặng.

63.

63.

Taṅkhaṇaṃ [Pg.190] gaṇasajjhāyaṃ, bhikkhusaṅgho akāsi ca;

Devatā cha rathe ceva, chahi devehi ānayuṃ.

Vào lúc ấy, Tăng chúng các vị tỳ-khưu đã bắt đầu hợp tụng. Và chư thiên đã mang đến sáu cỗ xe từ sáu cõi trời.

64.

64.

Yācuṃ visuṃ visuṃ devā, rājānaṃ te rathe ṭhitā;

‘‘Amhākaṃ devalokaṃ tvaṃ, ehi rājamanoramaṃ’’.

Các vị trời, đứng trên các cỗ xe riêng biệt, đã thỉnh cầu đức vua rằng: “Tâu đức vua, xin ngài hãy đến cõi trời của chúng tôi, một nơi đầy hoan hỷ.”

65.

65.

Rājā tesaṃ vaco sutvā, ‘‘yāva dhammaṃ suṇomahaṃ;

Adhivāsetha tāvā’’ti, hatthākārena vārayi.

Đức vua nghe lời của họ, đã dùng tay ra hiệu ngăn lại và nói rằng: “Xin quý vị hãy chờ đợi trong khi ta đang nghe Pháp.”

66.

66.

Vāreti gaṇasajjhāya, mībhi mantvāna bhikkhavo;

Sajjhāyaṃ ṭhapayuṃ rājā, pucchitaṃ ṭhānakāraṇaṃ.

Các vị tỳ khưu, nghĩ rằng đức vua đang ngăn cản việc tụng kinh tập thể, đã dừng lại việc tụng kinh. Đức vua bèn hỏi lý do tại sao họ dừng lại.

67.

67.

‘‘Āgamethā’’ti saññāya, dinnattā’ti vadiṃsu te;

Rājā ‘‘netaṃ tathā bhante’’, iti vatvāna taṃ vadi.

Họ đáp rằng: “Bởi vì ngài đã ra dấu hiệu bảo chúng tôi dừng lại.” Đức vua nói: “Thưa quý ngài, không phải như vậy,” rồi ngài giải thích.

68.

68.

Taṃ sutvāna janā keci, ‘‘bhīto maccubhayā ayaṃ;

Lālappatī’’ti maññiṃsu, tesaṃ kaṅkhāvinodanaṃ.

Nghe vậy, một số người nghĩ rằng: “Vị này vì sợ hãi cái chết nên đang nói mê sảng.” Để xua tan sự nghi ngờ của họ,

69.

69.

Kāretuṃ abhayatthero, rājānaṃ evamāha so;

‘‘Jānāpetuṃ kathaṃ sakkā, ānītā te rathā’’iti.

Trưởng lão Abhaya đã nói với đức vua như sau: “Làm thế nào để mọi người có thể biết rằng các cỗ xe đã được mang đến cho ngài?”

70.

70.

Pupphadānaṃ khipāpesi, rāja nabhasi paṇḍito;

Tāni laggāni lambiṃsu, rathīsāsu visuṃ visuṃ.

Vị vua hiền trí đã cho ném những vòng hoa lên không trung. Chúng đã vướng vào và treo lơ lửng trên các càng xe một cách riêng biệt.

71.

71.

Ākāse lambamānāni, tāni disvā mahājano;

Kaṅkhaṃ paṭivinodesi, rājā theramabhāsitaṃ.

Thấy những vòng hoa ấy treo lơ lửng trên không trung, đại chúng đã xua tan được sự nghi ngờ. Đức vua bèn nói với vị trưởng lão.

72.

72.

‘‘Katamo devaloko hi,Rammo bhante’’ti so bruvi;

‘‘Tusinānaṃ puraṃ rāja,Rammaṃ’’iti sataṃ mataṃ.

Ngài hỏi rằng: “Thưa ngài, cõi trời nào là hoan hỷ nhất?” (Vị trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, cõi trời Đâu Suất là hoan hỷ nhất,” đó là ý kiến của bậc hiền thiện.

73.

73.

Buddhabhāvāya samayaṃ, olokento mahādayo;

Metteyyo bodhisatto hi, vasate tusite pure.

Vị Bồ tát Di Lặc, bậc đại bi, đang chờ đợi thời cơ để thành Phật, hiện đang trú tại cõi trời Đâu Suất.

74.

74.

Therassa vacanaṃ sutvā, mahārājā mahāmatī;

Olokento mahāthūpaṃ, nipannova nimīlayi.

Nghe lời của vị trưởng lão, vị đại vương, bậc đại trí, trong khi đang nằm chiêm ngưỡng Đại Tháp, đã nhắm mắt lại.

75.

75.

Cavitvā taṃkhaṇaṃyeva, tusitā ahaṭe rathe;

Nibbattitvā ṭhitoyeva, dibbadeho adissatha.

Ngay trong khoảnh khắc ấy, sau khi băng hà, ngài đã tái sanh và hiện ra với thân chư thiên, đứng trên cỗ xe được mang đến từ cõi trời Đâu Suất.

76.

76.

Katassa [Pg.191] puññakammassa, phalaṃ dassetumattano;

Mahājanassa dassento, attānaṃ samalaṅkataṃ.

Để cho đại chúng thấy được quả báo của các công đức mà mình đã tạo, ngài đã hiện ra trong thân tướng được trang hoàng lộng lẫy.

77.

77.

Rathaṭṭhoyeva tikkhattuṃ, mahāthūpaṃ padakkhiṇaṃ;

Katvāna thūpaṃ saṅghañca, vanditvā tusitaṃ agā.

Vẫn đứng trên cỗ xe, ngài đã đi nhiễu quanh Đại Tháp ba lần, đảnh lễ bảo tháp và chư Tăng, rồi đi về cõi trời Đâu Suất.

78.

78.

Nāṭakiyo idhāgantvā, makuṭaṃ yattha mocayuṃ;

‘‘Makuṭamuttasālā’’ti, ettha sālā katā ahu.

Nơi mà các vũ nữ đã đến và cởi bỏ vương miện của họ, một ngôi sala đã được xây dựng tại đó, gọi là “Makuṭamuttasālā” (Sala Cởi Vương Miện).

79.

79.

Citake ṭhapite raññe, sarīramhi mahājano;

Yatthāravi ‘‘rāvavaṭṭi-sālā’’nāma tahiṃ ahu.

Nơi mà đại chúng đã than khóc khi kim thân của đức vua được đặt trên giàn hỏa táng, tại đó có một ngôi sala tên là “Rāvavaṭṭisālā” (Sala Than Khóc).

80.

80.

Rañño sarīraṃ jhāpesuṃ, yasmiṃ nissīmamāḷake;

So eva māḷako ettha, vuccate ‘‘rāja māḷako’’.

Nền đất ở bên ngoài giới phận, nơi mà kim thân của đức vua được hỏa táng, chính nền đất ấy được gọi là “Rājamāḷaka” (Nền Vua).

81.

81.

Duṭṭhagāmaṇirājā so, rājā nāmāraho mahā;

Metteyyassa bhagavato, hessati aggasāvako.

Vị vua Duṭṭhagāmaṇi ấy, một vị đại vương xứng danh, sẽ là vị Thượng thủ Thinh văn của Đức Thế Tôn Di Lặc.

82.

82.

Rañño pitā pitā tassa,Mātā mātā bhavissati;

Saddhātisso kaniṭṭho tu,Dutiyo hessati sāvako.

Thân phụ của đức vua sẽ là thân phụ của ngài (Di Lặc), thân mẫu (của đức vua) sẽ là thân mẫu (của ngài). Người em trai là Saddhātissa sẽ là vị Thinh văn thứ hai.

83.

83.

Sālirājakumāro yo,Tassa rañño suto tuso;

Metteyyassa bhagavato,Puttoyeva bhavissati.

Hoàng tử Sāli, con trai của đức vua ấy, sẽ chính là con trai của Đức Thế Tôn Di Lặc.

84.

84.

Evaṃ yo kusalaparo karoti puññaṃ,Chādento aniyatapāpakaṃ bahumpi;

So saggaṃ sakale rami vo payāti tasmā,Sappañño sa tatarato bhaveyya puññeti.

Như vậy, người nào chuyên tâm vào điều thiện, làm các công đức, dù có che lấp được nhiều điều ác bất định, người ấy sẽ đi đến một cõi trời hoàn toàn hoan hỷ. Do đó, người có trí tuệ nên luôn tinh tấn trong việc làm công đức.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và cảm xúc của những người thiện lành.

Tusitapuragamanaṃ nāma

(Chương) tên là Sự Ra Đi Về Cõi Trời Đâu Suất.

Dvattiṃsatimo paricchedo

Chương thứ ba mươi hai.

Tettiṃsatima pariccheda

Chương thứ ba mươi ba.

Dasarājako

Mười Vị Vua.

Duṭṭhagāmaṇirañño [Pg.192] tu, rajjeṭhitā janā ahū;

Sālirājakumāroti, hassāsi vissuto suto.

Khi vua Duṭṭhagāmaṇi đang trị vì vương quốc, ngài có một người con trai nổi tiếng tên là hoàng tử Sāli.

Atīva dhañño so āsi, puññakammarato sadā;

Atīva cārurupāya, satto caṇḍāliyā ahu.

Vị hoàng tử ấy vô cùng may mắn, luôn hoan hỷ trong việc làm công đức. Ngài đã đem lòng yêu thương một người phụ nữ thuộc giai cấp Chiên-đà-la có dung sắc vô cùng xinh đẹp.

Asokamālādeviṃtaṃ, sambandhaṃ pubbajātiyā;

Rūpenā’ti piyāyanto, so rajjaṃ nevakāmayi.

Do mối duyên từ tiền kiếp, ngài đã vô cùng yêu mến nàng Asokamālādevī vì sắc đẹp của nàng, đến nỗi ngài không còn mong muốn vương quốc nữa.

Duṭṭhagāmaṇibhātā’so, saddhātisso tadacchaye;

Rajjaṃ kāressā’bhisitto, aṭṭhārassa samā’samo.

Sau khi vua Duṭṭhagāmaṇi băng hà, người em trai của ngài là Saddhātissa đã lên ngôi và trị vì vương quốc trong mười tám năm.

Chakkakammaṃ sudhākammaṃ, hatthipākārameva ca;

Mahāthūpassa kāresi, so saddhākatanāmako.

Vị vua ấy, người có hành động do đức tin, đã cho thực hiện công việc Chakkakamma, công việc vôi vữa, và cả bức tường voi cho Đại Tháp.

Dīpena lohapāsādo, uḍḍiyhittha susaṅkhato;

Kāresi lohapāsādaṃ, puna so sattabhūmakaṃ.

Lâu Đài Đồng được xây dựng tốt đẹp đã bị cháy bởi một ngọn đèn; vị vua ấy đã cho xây dựng lại Lâu Đài Đồng thành một tòa nhà bảy tầng.

Navutisatasahassaggho, pāsādo āsi so tadā;

Dakkhiṇagīrivihāraṃ, kallakaleṇa meva ca.

Vào lúc ấy, lâu đài ấy trị giá chín triệu. Vị ấy đã xây dựng tu viện Dakkhiṇagiri và cả hang động Kallaka.

Kuḷumbālavihārañca, tathāpettaṅga vālikaṃ;

Velaṅgavaṭṭikañceva, dubbalavāpitissataṃ.

Và tu viện Kuḷumbāla, cũng như Pettaṅgavālika, và cả Velaṅgavaṭṭika, và Dubbalavāpitissa.

Duratissakavāpiñca, tathāmātuvihārakaṃ;

Kāresi ādīghavāpiṃ, vihāraṃyojana yojane.

Vị ấy đã cho xây dựng hồ Duratissaka và cũng như tu viện Mātuvihāraka. Bắt đầu từ Dīghavāpi, vị ấy đã cho xây dựng một tu viện ở mỗi do-tuần.

10.

10.

Dīghavāpivihārañca, kāresi sahacetiyaṃ;

Nānāratanakacchannaṃ, tattha kāresi cetiye.

Vị ấy đã cho xây dựng tu viện Dīghavāpi cùng với một bảo tháp. Ở nơi ấy, trên bảo tháp, vị ấy đã cho làm một lớp che phủ bằng nhiều loại châu báu.

11.

11.

Sandhiyaṃ sandhiyaṃ tattha, rathacakkappamāṇakaṃ;

Sovaṇṇamālaṃ kāretvā, laggāpesi manoramaṃ.

Ở nơi ấy, tại mỗi chỗ nối, sau khi cho làm một vòng hoa bằng vàng có kích thước bằng bánh xe, vị ấy đã cho gắn vào một cách đẹp đẽ.

12.

12.

Caturāsītisahassānaṃ[Pg.193], dhammakkhandhānamissaro;

Caturāsītisahassāni, pūjācāpi akārayi.

Vị chúa tể ấy đã cho thực hiện tám mươi bốn ngàn lễ cúng dường cho tám mươi bốn ngàn pháp uẩn.

13.

13.

Evaṃ puññāni katvā so, anekāni mahīpati;

Kāyassabhedā devesu, tusitesu’papajjatha.

Như vậy, sau khi đã làm nhiều công đức, vị quốc vương ấy, sau khi thân hoại mạng chung, đã được tái sanh vào cõi trời Đâu Suất.

14.

14.

Saddhātissapakārāje, vasante dīghavāpiyaṃ;

Lajjītisso jeṭṭhasuto, girikumbhimanāmakaṃ.

Khi vua Saddhātissa đang trú tại Dīghavāpi, người con trưởng là Lajjītissa đã xây dựng tu viện tên là Girikumbhila.

15.

15.

Vihāraṃ kārayi rammaṃ, taṃkaniṭṭhasuto pana;

Thullatthano akāresi, vihāraṃ kandaravhayaṃ.

Vị ấy đã cho xây dựng một tu viện đẹp đẽ. Còn người con thứ của ông là Thullatthana đã cho xây dựng tu viện tên là Kandara.

16.

16.

Pitarā thullatthanako, bhātusantikamāyatā;

Sahevā’ha vihārassa, saṅghabhogatthamattano.

Người cha đã nói với Thullatthana, khi vị này đến gặp người anh, rằng hãy cùng nhau làm việc tại tu viện vì sự hưởng dụng của Tăng đoàn.

17.

17.

Saddhātisseuparate, sabbe’maccā samāgatā;

Thūpārāme bhikkhusaṅghaṃ, sakalaṃ sannipātiya.

Khi vua Saddhātissa băng hà, tất cả các vị quan đại thần, sau khi tập hợp, đã triệu tập toàn thể chư Tăng tại tu viện Thūpārāma.

18.

18.

Saṅghānuññāyaraṭṭhassa, rakkhaṇatthaṃ kumārakaṃ;

Abhisiñcuṃ thullatthanaṃ, taṃ sutvā lajjītissato.

Với sự cho phép của Tăng đoàn, vì mục đích bảo vệ vương quốc, họ đã làm lễ tấn phong cho hoàng tử Thullatthana. Nghe được điều ấy, Lajjītissa...

19.

19.

Idhāgantvā gahetvā taṃ, sayaṃ rajjamakārayi;

Māsañceva dasāhañca, rājā thullatthano pana.

Sau khi đến đây và bắt giữ vị ấy, Lajjītissa đã tự mình trị vì vương quốc. Tuy nhiên, vua Thullatthana chỉ trị vì được một tháng và mười ngày.

20.

20.

Tissosamaṃ lajjītisso, saṅgho hutvā anādaro;

‘‘Na jāniṃsu yathāvuḍḍhaṃ’’ mīti taṃ paribhāsayi.

Lajjītissa, trở nên bất kính đối với Tăng đoàn, đã mắng nhiếc họ rằng: 'Các vị đã không biết hành xử theo thứ bậc trưởng thượng'.

21.

21.

Pacchā saṅghaṃ khamāpetvā, daṇḍakammatthamissaro;

Tīṇi satasahassāni, datvāna urucetiye.

Về sau, sau khi đã xin Tăng đoàn tha thứ, vị chúa tể ấy, để làm hình phạt, đã dâng cúng ba trăm ngàn tại Đại Tháp.

22.

22.

Silāmayāni kāresi, pupphayānāni tīṇiso;

Atho satasahassena, citāpesi ca antarā.

Vị ấy đã cho làm ba bệ thờ hoa bằng đá. Sau đó, với một trăm ngàn, vị ấy đã cho lát đá ở khoảng giữa.

23.

23.

Mahāthūpathūpārāmānaṃ, bhūmiṃbhūmissaro samaṃ;

Thūpārāme ca thūpassa, silākañcuka muttamaṃ.

Vị quốc vương đã cho san bằng mặt đất giữa Đại Tháp và Thūpārāma. Và tại Thūpārāma, vị ấy đã cho làm một lớp vỏ bọc bằng đá tuyệt hảo cho bảo tháp.

24.

24.

Thūpārāmassa purato, silāthūpakameva ca;

Lajjīkāsanasālañca, bhikkhusaṅghassa kārayi.

Ở phía trước Thūpārāma, vị ấy đã cho xây dựng một bảo tháp bằng đá và cả giảng đường Lajjīka cho chư Tăng.

25.

25.

Kañcukaṃ [Pg.194] kaṇṭake thūpe, kārāpesi silāmayaṃ;

Datvāna satasahassaṃ, vihāre cetiyavhaye.

Vị ấy đã cho làm một lớp vỏ bọc bằng đá cho bảo tháp Kaṇṭaka, sau khi dâng cúng một trăm ngàn tại tu viện tên là Cetiya.

26.

26.

Girikumbhilanāmassa, vihārassa mahamhi so;

Saṭṭhibhikkhusahassānaṃ, ticīvaramadāpayi.

Tại lễ hội của tu viện tên là Girikumbhila, vị vua ấy đã cho cúng dường tam y đến sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu.

27.

27.

Ariṭṭhavihāraṃ kāresi, tathākandarahinakaṃ;

Gāmikānañca bhikkhūnaṃ, bhesajjāni adāpayi.

Vị ấy đã cho xây dựng tu viện Ariṭṭha và cũng như tu viện Kandarahinaka. Và vị ấy đã cho cúng dường thuốc men đến các vị tỳ-khưu ở các làng.

28.

28.

Kimicchakaṃ taṇḍulañca, bhikkhunīnamadāpayi;

Samānava’ṭhamāsañca, rajjaṃ so kārayī idha.

Vị ấy đã cho cúng dường gạo đến các vị tỳ-khưu-ni nhiều như họ mong muốn. Vị vua ấy đã trị vì ở đây được chín năm và tám tháng.

29.

29.

Mate lajjikatissamhi, kaniṭṭho tassa kārayi;

Rajjaṃ chaḷeva vassāni, khallāṭanāganāmako.

Khi Lajjikatissa qua đời, người em của ông tên là Khallāṭanāga đã trị vì vương quốc trong sáu năm.

30.

30.

Lohapāsādaparivāre, pāsāde’ti manorame;

Lohapāsādasobhatthaṃ, eso dvattiṃsakārayi.

Để làm tăng vẻ lộng lẫy cho Lâu Đài Đồng, vị vua này đã cho xây dựng ba mươi hai lâu đài rất đẹp đẽ ở xung quanh.

31.

31.

Mahāthūpassa parito, cāruno hemamālino;

Vālikaṅgaṇamariyādaṃ, pākārañca akārayi.

Xung quanh Đại Tháp xinh đẹp có vòng hoa vàng, vị ấy đã cho xây dựng một bức tường làm ranh giới cho sân cát.

32.

32.

Sovakurundapāsakaṃ, vihārañca akārayi;

Puññakammānicaññāni, kārāpesi mahīpati.

Vị ấy cũng đã cho xây dựng tu viện Kurundapāsaka. Vị quốc vương đã cho thực hiện các công đức khác nữa.

33.

33.

Taṃ mahārattatonāma, senāpati mahīpatiṃ;

Khallāṭanāgarājānaṃ, nagareyeva aggahi.

Một vị tướng tên là Mahārattaka đã bắt giữ vị quốc vương ấy, vua Khallāṭanāga, ngay tại kinh thành.

34.

34.

Tassa rañño kaniṭṭhotu, vaṭṭagāmaṇināmako;

Taṃ duṭṭhasenāpatikaṃ, hantvā rajjamakārayi.

Người em của vị vua ấy tên là Vaṭṭagāmaṇi, sau khi giết chết viên tướng độc ác đó, đã trị vì vương quốc.

35.

35.

Khallāṭanāgaraññoso, puttakaṃ sakabhātuno;

Mahācūlikanāmānaṃ, puttaṭhāne ṭhapesi ca.

Vị vua Khallāṭanāga ấy đã đặt người con trai của em trai mình, tên là Mahācūlika, vào địa vị con trai.

36.

36.

Tammātaraṃ nuḷādeviṃ, mahesiñca akāsiso;

Pītiṭhāne ṭhitatā’ssa, pītirājāti abravuṃ.

Vị ấy cũng đã lập mẹ của người con ấy, hoàng hậu Anulā, làm chánh hậu. Do sự an vị của ông ở địa vị người cha nuôi, họ đã gọi ông là vua Pītirāja.

37.

37.

Evaṃ rajje’bhisittassa, tassa māsamhi pañcame;

Rohaṇe nakulanagare, eko brāhmaṇaceṭato.

Vào tháng thứ năm sau khi vị ấy đã đăng quang trị vì như vậy, tại thành Nakula ở xứ Rohaṇa, có một người nổi lên từ một người đầy tớ Bà-la-môn.

38.

38.

Tiyo [Pg.195] nāma brāhmaṇassa, vaco sutvā apaṇḍito;

Coro asu mahātassa, parivāro ahosi ca.

Vị Bà-la-môn tên Tissa, một người không có trí tuệ, sau khi nghe lời (xúi giục), đã trở thành một tên đại đạo tặc và đã có đoàn tùy tùng.

39.

39.

Sagaṇāsattadamiḷā, mahātitthamhi otaruṃ;

Tadā brāhmaṇatiyo ca, te sattadamiḷāpica.

Bảy người Damiḷa cùng với đoàn tùy tùng đã đổ bộ tại Mahātittha. Khi ấy, Bà-la-môn Tissa và cả bảy người Damiḷa ấy.

40.

40.

Chakkatthāya visajjesuṃ, lekhaṃ bhūpatisantikaṃ;

Rājā brāhmaṇatiyassa, lekhaṃ pesesi nītimā.

(Họ) đã gửi một bức thư đến đức vua vì mục đích (đòi) chiếc lọng trắng. Vị vua thông thái đã gửi một bức thư cho Bà-la-môn Tissa.

41.

41.

‘‘Rajjaṃ tava idāneva, gaṇha tvaṃ damiḷe’’ iti;

Sādhūti so damiḷehi, yujjhi gaṇhiṃsu te tu taṃ.

(Nội dung thư): “Vương quốc bây giờ là của ngươi, ngươi hãy bắt lấy những người Damiḷa.” (Tissa) nói: “Lành thay,” rồi giao chiến với những người Damiḷa, nhưng họ đã bắt lấy ông ta.

42.

42.

Tato te damiḷā yuddhaṃ, raññā saha pavattayuṃ;

Koḷambālakasāmantā, yuddhe rājā parājito.

Sau đó, những người Damiḷa ấy đã tiến hành cuộc chiến với đức vua. Gần Koḷambālaka, trong trận chiến, đức vua đã bị bại trận.

43.

43.

Titthārāmaduvārena, rathāruḷho palāyati;

Paṇḍukābhayarājena, titthārāmohi kārito;

Vāsito ca tadā āsi, ekavīsati rājusū.

Ngồi trên xe ngựa, (vua) bỏ chạy qua cổng Titthārāma. Quả vậy, tu viện Titthārāma đã được vua Paṇḍukābhaya xây dựng, và khi ấy đã được hai mươi mốt vị vua cư ngụ.

44.

44.

Taṃ disvā palāyantaṃ, nigaṇṭhogirināmako;

‘‘Palāyati mahākāḷa-sīhaḷo’’ti bhusaṃ ravi.

Thấy vị ấy đang bỏ chạy, một vị Nigaṇṭha tên là Giri đã la lớn: “Người Sīhaḷa đen lớn đang bỏ chạy.”

45.

45.

Taṃ sutvāna mahārājā, ‘‘siddhe mama manorathe;

Vihāraṃ ettha kāressaṃ’’, iccevaṃ cintayī tadā.

Vị đại vương sau khi nghe điều ấy, khi ấy đã suy nghĩ như vầy: “Khi tâm nguyện của ta được thành tựu, ta sẽ xây dựng một tu viện tại nơi này.”

46.

46.

Sagabbhaṃ anulādeviṃ, aggahī rakkhiyā iti;

Mahācūḷa mahānāga-kumārecāpī rakkhiye.

(Vua) đã đem theo hoàng hậu Anulā đang mang thai để bảo vệ, và cả các hoàng tử Mahācūḷa và Mahānāga cũng cần được bảo vệ.

47.

47.

Rathassa lahubhāvatthaṃ, ḍatvā cūḷāmaṇiṃsubhaṃ;

Otāresi somadeviṃ, tassa’nuññāya bhūpati.

Vì mục đích làm cho cỗ xe nhẹ hơn, đức vua, với sự đồng ý của nàng, sau khi trao cho nàng viên ngọc quý trên vương miện, đã cho hoàng hậu Somā xuống xe.

48.

48.

Yuddhāyagamaneyeva, puttake dve ca deviyo;

Gāhayitvāna nikkhanto, saṅkito so parājaye.

Ngay khi đi ra trận, do lo sợ về sự thất bại, vị ấy đã cho đem theo hai người con trai và các hoàng hậu rồi ra đi.

49.

49.

Asakkuṇitvā gāhetuṃ, pattaṃ bhuttaṃ jinena taṃ;

Palāyitvā vessagīri-vane abhiniyiyiso.

Không thể lấy được chiếc bát mà bậc Chiến Thắng đã dùng, vị ấy sau khi bỏ chạy đã đi đến khu rừng Vessagiri.

50.

50.

Kutthikkulamahātissa-thero disvā tahaṃ tu taṃ;

Bhattaṃ pādā anāmaṭṭhaṃ, piṇḍadānaṃ vivajjiya.

Nhưng trưởng lão Mahātissa ở Kutthikkula, sau khi thấy vị ấy ở đó, đã từ bỏ phần vật thực khất thực của mình và đã dâng (cho vua) phần vật thực chưa dùng đến.

51.

51.

Atha [Pg.196] ketakipattamhi, likhitvā haṭṭhamānaso;

Saṅghabhogaṃ vihārassa, tassa pādāmahīpati.

Rồi, với tâm hoan hỷ, vị vua sau khi viết lên một chiếc lá ketaki, đã dâng tài sản của Tăng chúng của tu viện cho vị ấy.

52.

52.

Tato gantvā silāsobbha-kaṇḍakamhi vasī tato;

Gantvāna mātuvelaṅge, sālagalasamīpago.

Sau đó, sau khi đi, (vua) đã ở tại Silāsobbhakaṇḍaka. Sau đó, sau khi đi đến Mātuvelaṅga, (vua) đã đến gần Sālagala.

53.

53.

Tatthaddasa diṭṭhapubbaṃ, theraṃ thero mahīpatiṃ;

Upaṭṭhākassa appesi, tanasivassa sādhukaṃ.

Ở đó, (vua) đã thấy một vị trưởng lão đã từng gặp trước đây. Vị trưởng lão đã giao vị vua cho người thị giả của mình tên là Tanasiva một cách tốt đẹp.

54.

54.

Tassa so tanasivassa, raṭṭhikassa’ntike tahiṃ;

Rājā cuddasavassāni, vasī tena upaṭṭhito.

Ở đó, gần người lãnh chúa Tanasiva ấy, vị vua đã sống mười bốn năm, được người ấy chăm sóc.

55.

55.

Sattasu damīḷesve’ko, somādeviṃ madāvahaṃ;

Rāgaratto gahetvāna, paratīramagālahuṃ.

Một người trong số bảy người Damiḷa, do say mê ái dục, sau khi bắt lấy hoàng hậu Somā người mang lại sự say đắm, đã nhanh chóng đi đến bờ bên kia.

56.

56.

Ekopattaṃ dasabalassa, anurādhapure ṭhitaṃ;

Ādāya tena santuṭṭho, paratīramagālahuṃ.

Một người khác, hài lòng với chiếc bát của bậc Thập Lực đang được đặt tại Anurādhapura, sau khi lấy đi, đã nhanh chóng đi đến bờ bên kia.

57.

57.

Puḷahattho tu damiḷo, tīṇivassāni kārayi;

Rajjaṃ senāpatiṃ katvā, damiḷaṃ bāhiyavhayaṃ.

Còn người Damiḷa tên là Puḷahattha, sau khi lập người Damiḷa tên là Bāhiya làm tổng tư lệnh, đã trị vì trong ba năm.

58.

58.

Puḷahatthaṃ gahetvā taṃ, dūre vassāni bāhīyo;

Rajjaṃ kāresi tassā’si, paṇayamāro camūpati.

Sau khi bắt giữ Puḷahattha ấy, Bāhiya đã trị vì trong hai năm. Paṇayamāra là tổng tư lệnh của ông ta.

59.

59.

Bāhīyaṃ taṃ gahetvāna, rājā’si paṇayamārako;

Sattavassāni tassā’si, piḷayamāro camūpati.

Sau khi bắt giữ Bāhiya ấy, Paṇayamāraka đã làm vua trong bảy năm. Piḷayamāra là tổng tư lệnh của ông ta.

60.

60.

Paṇayamāraṃ gahetvā so, rājāsi pīḷayamārako;

Sattamāsāni tassāsi, dāṭhiyo tu camūpati.

Sau khi bắt giữ Paṇayamāra, Piḷayamāraka đã làm vua trong bảy tháng. Còn Dāṭhiya là tổng tư lệnh của ông ta.

61.

61.

Pīḷayamāraṃ gahetvā so, dāṭhiyo damiḷo pana;

Rajjaṃ’nurādhanagare, duve vassāni kārayi.

Còn người Damiḷa tên Dāṭhiya, sau khi bắt giữ Piḷayamāra, đã trị vì vương quốc tại thành Anurādha trong hai năm.

62.

62.

Evaṃ damiḷarājūnaṃ, tesaṃ pañcannamevahi;

Honti cuddasavassānī, sattamāsā ca uttariṃ.

Quả vậy, như thế, (thời gian trị vì) của năm vị vua Damiḷa ấy là mười bốn năm và thêm bảy tháng.

63.

63.

Gatāya tu nivāsatthaṃ, malaye’nuladeviyā;

Bhariyākanasivassa, pādāpahari pacchiyaṃ.

Còn khi hoàng hậu Anulā đã đi đến Malaya để cư ngụ, vợ của Tanasiva đã đánh vào mông (của hoàng hậu).

64.

64.

Kujjhitvā rodamānāsā, rājānaṃ upasakimi;

Taṃ sutvā tanasivoso, manumādāya nikkhami.

Bà ấy, sau khi nổi giận và đang khóc lóc, đã đi đến gần đức vua. Tanasiva ấy, sau khi nghe điều đó, đã đem theo người (vợ) của mình và ra đi.

65.

65.

Deviyā [Pg.197] vacanaṃ sutvā, tassa āgamanā purā;

Dviputtaṃ devimādāya, tato rājā’pi nikkhami.

Nghe lời hoàng hậu, trước khi kẻ kia đến, đức vua cũng đã mang theo hoàng hậu và hai con trai rồi rời khỏi đó.

66.

66.

Dhanuṃ sandhāya āyantaṃ, sīvaṃ vijjhi mahāsīvo;

Rājā nāmaṃ bhāvayitvā, akāsi jinasaṅgahaṃ.

Vị Mahāsīva đã giương cung và bắn Sīva đang tiến đến. Đức vua, sau khi niệm danh hiệu bậc Chiến Thắng, đã thực hiện sự cúng dường.

67.

67.

Alattha aṭṭhāmacceca, mahante yodhasammate;

Parivāro mahāāsī, parihāro ca rājino.

Vị ấy đã có được tám vị cận thần vĩ đại, được tôn là những dũng tướng. Đoàn tùy tùng của đức vua thật đông đảo và sự cung phụng cũng thật lớn lao.

68.

68.

Kumbhīlakamahātissa-thera disvā mahāyaso;

Acchagallavihāramhi, buddhapūjamakārayi.

Vị vua danh tiếng lẫy lừng, sau khi nhìn thấy trưởng lão Kumbhīlakamahātissa tại tu viện Acchagalla, đã cho thực hiện lễ cúng dường đức Phật.

69.

69.

Vatthuṃ sodhetumāruḷho, akāsacetiyaṅgaṇaṃ;

Kavisīse amaccamhi, orohantomahīpati.

Đức vua đã đi lên sân của bảo tháp Akāsacetiya để dọn dẹp nền đất. Vị cận thần Kavisīsa đã ở đó khi đức vua đi xuống.

70.

70.

Ārohanto sadeviko, disvā magge nisinnakaṃ;

‘‘Na nipanno’’ti kujjhitvā, kavisīsaṃ aghātayi.

Trong khi đi lên cùng với hoàng hậu, đức vua thấy Kavisīsa đang ngồi trên đường. Vì nổi giận và nghĩ rằng: “Người này không nằm xuống (để chào)”, ngài đã giết Kavisīsa.

71.

71.

Sesā sattaamaccāvi, nibbinnā tena rājinā;

Tassa’ntikā palāyitvā, pakkamantā yathāruci.

Bảy vị cận thần còn lại, vì chán ngán vị vua ấy, đã trốn khỏi ngài và đi đến những nơi họ muốn.

72.

72.

Magge viluttā corehi, vihāraṃ hambugallakaṃ;

Pavisitvāna addakkhuṃ, tissattheraṃ bahussutaṃ.

Trên đường, sau khi bị bọn cướp trấn lột, họ đã đi vào tu viện Hambugallaka và đã nhìn thấy trưởng lão Tissa, một vị đa văn.

73.

73.

Catunekāyiko thero, yathāladdhāni dāpayi;

Vatthaphāṇitatelāni, taṇḍulā pāhuṇā tathā.

Vị trưởng lão, bậc thông suốt bốn bộ Nikāya, đã cho họ những vật phẩm mà ngài nhận được như y phục, đường phèn, dầu, gạo, và các tặng phẩm khác.

74.

74.

Assatthakāle thero so,‘‘Kuhiṃyātā’’ti pucchite;

Attānaṃ āvīkatvā te,Taṃ pavattiṃ nivedayuṃ.

Vào lúc được an ổn, khi vị trưởng lão ấy hỏi: “Các vị đi đâu?”, họ đã cho biết thân phận của mình và đã trình bày sự việc ấy cho ngài.

75.

75.

‘‘Kāretuṃ kehi sakkā nu, jinasāsanapaggahaṃ;

Damiḷehi vā’tha raññā, iti puṭṭhā tu te pana.

Họ lại được hỏi rằng: “Việc hộ trì giáo pháp của bậc Chiến Thắng có thể được thực hiện bởi ai? Bởi những người Damiḷa hay bởi đức vua?”

76.

76.

‘‘Rañño sakkā’’ti āhaṃsu, saññāpetvāna te iti;

Ubho tissa mahātissa-therā ādāya te tato.

Họ đã nói: “Đức vua có thể làm được”. Sau khi thuyết phục họ như vậy, cả hai vị trưởng lão Tissa và Mahātissa đã dẫn họ đi từ đó.

77.

77.

Rājino santikaṃ netvā, aññamaññaṃ khamāpayuṃ;

Rājā ca te amaccā ca, thero eva mayācayuṃ.

Sau khi dẫn họ đến trước đức vua, các vị trưởng lão đã khiến họ tha thứ cho nhau. Cả đức vua và các vị cận thần ấy đã cùng thỉnh cầu các vị trưởng lão.

78.

78.

Siddhe [Pg.198] kamme pesiteno, gantabbaṃ santikaṃ iti;

Therā datvā paṭiññaṃ te, yathāṭhānamagañchisuṃ.

“Khi công việc được hoàn thành, lúc được cho gọi, các ngài nên đến gặp chúng tôi”. Các vị trưởng lão, sau khi đã hứa khả, đã đi về nơi ở của mình.

79.

79.

Anurādhapuraṃ rājā, āgantvāna mahāyaso;

Dāṭhikaṃ damiḷaṃ hantvā, sayaṃ rajjamakārayi.

Đức vua danh tiếng lẫy lừng, sau khi đã đến Anurādhapura, đã giết người Damiḷa tên là Dāṭhika và đã tự mình trị vì vương quốc.

80.

80.

Tato nigaṇṭhārāmaṃ taṃ, viddhaṃsetvā mahīpati;

Vihāraṃ kārayi tattha, dvādasa pariveṇakaṃ.

Sau đó, đức vua đã phá hủy tu viện của các vị Nigaṇṭha ở nơi ấy và đã cho xây dựng một tu viện với mười hai tịnh xá.

81.

81.

Mahāvihārapaṭṭhānā, dvīsu vassasa tesu ca;

Sattarasasu vassesu, dasamāsā’mikesu ca.

Sau hai trăm mười bảy năm và mười tháng kể từ khi thành lập Đại Tự,

82.

82.

Tathā dinesu dasasu, atikkantesu sādaro;

Abhayagiri vihāraṃso, patiṭṭhāpesi bhūpati.

và khi mười ngày cũng đã trôi qua, vị vua tôn kính ấy đã thành lập tu viện Abhayagiri.

83.

83.

Akkosiyitvā te there, tesu pubbupakārino;

Taṃ mahātissa therassa, vihāraṃ mānado adā.

Sau khi đã mắng nhiếc các vị trưởng lão ấy, những người đã giúp đỡ mình trước đây, vị vua ban phát danh dự đã ban tu viện ấy cho trưởng lão Mahātissa.

84.

84.

Girissa yasmā gārāme, rājā kāresi sobhayo;

Tasmā’bhaya giritveva, vihāro nāmako ahu.

Bởi vì vua Abhaya đã cho xây dựng tu viện trong khu vườn của Giri, cho nên tu viện đã được đặt tên là Abhayagiri.

85.

85.

Āṇāpetvā somādeviṃ,Yathā ṭhāne ṭhapesiso;

Tassātannāmakaṃ katvā,Somārāma makārayi.

Sau khi đã cho gọi hoàng hậu Somā, vị vua ấy đã an trí bà vào vị trí xứng đáng. Ngài đã cho xây dựng tu viện Somārāma và đặt tên theo tên của bà.

86.

86.

Rathā oropitā sā hi, tasmiṃṭhāne varaṅganā;

Kaddambapuppha gumbamhi, nilinā tattha addasa.

Bởi vì tại nơi ấy, người phụ nữ tuyệt vời đã xuống xe, ẩn mình trong bụi hoa Kaddamba, nơi ngài đã thấy.

87.

87.

Muttayantaṃ sāmaṇeraṃ, maggaṃ hatthena chādiya;

Rājā tassa vaco sutvā, vihāraṃ tattha kārayi.

Đức vua, sau khi nghe lời của một vị sa-di đang đi tiểu và dùng tay che con đường, đã cho xây dựng một tu viện ở nơi ấy.

88.

88.

Mahāthūpassuttarato,Cetiyaṃ uccavatthukaṃ;

Silā sobhakaṇḍakaṃ nāma,Rājā soyeva kārayi.

Về phía bắc của Đại Tháp, chính vị vua ấy đã cho xây dựng một bảo tháp có nền cao, tên là Silāsobbhakaṇḍaka.

89.

89.

Tesu sattasu yodhesu, uttiyo nāma kārayi;

Nagaramhā dakkhiṇato, vihāraṃ dakkhiṇavhayaṃ.

Trong số bảy vị dũng tướng ấy, vị tên là Uttiya đã cho xây dựng một tu viện về phía nam của thành phố, tên là Dakkhiṇavihāra (Tu viện phía Nam).

90.

90.

Tatteva [Pg.199] mūlavokāsa, vīhāraṃ mūlanāmako;

Amacco kārayī tena, sopi taṃnāmako ahu.

Cũng tại nơi ấy, vị cận thần tên là Mūla đã cho xây dựng tu viện Mūlavokāsa. Do đó, tu viện cũng có tên ấy.

91.

91.

Kāresi sāliyārāmaṃ, amacco sāliyavhayo;

Kāresi pabbatārāmaṃ, amacco pabbatavhayo.

Vị cận thần tên là Sāliya đã cho xây dựng Sāliyārāma; vị cận thần tên là Pabbata đã cho xây dựng Pabbatārāma.

92.

92.

Uttaratissarāmantu, tissāmacco akārayi;

Vihāre niṭṭhite ramme, tissathera mupaccate.

Còn về tu viện Uttaratissārāma, vị cận thần Tissa đã cho xây dựng. Khi các tu viện xinh đẹp được hoàn thành, họ đã đến gặp trưởng lão Tissa.

93.

93.

‘‘Tumhākaṃ paṭisanthāra, vasena’mhehi kārite;

Vihāre dema tumhākaṃ, iti vatvā adaṃsu ca.

Sau khi nói rằng: “Chúng tôi xin dâng cúng đến các ngài các tu viện đã được chúng tôi xây dựng với mục đích tiếp đãi các ngài”, họ đã dâng cúng các tu viện ấy.

94.

94.

Thero sabbatthavāsesi, te te bhikkhū yathā rahaṃ;

Amaccā’daṃsu saṅghassa, vividhe samaṇārahe.

Vị trưởng lão đã sắp xếp cho các vị tỳ-khưu ấy ở khắp các nơi, tùy theo phẩm hạnh của mỗi vị. Các vị cận thần cũng đã dâng cúng đến Tăng chúng nhiều vật dụng khác nhau thích hợp cho sa-môn.

95.

95.

Rājā sakavihāramhi, vasante samupaṭṭhahi;

Paccayehi anunehi, tena te bahavo ahuṃ.

Đức vua đã hộ độ các vị đang trú trong tu viện của ngài với các vật dụng không thiếu sót; do đó, các vị ấy đã trở nên đông đảo.

96.

96.

Theraṃ kulehī saṃsaṭṭhaṃ, mahātissoti vissutaṃ;

Kulasaṃsaṭṭha dosena, saṅgho taṃ nīhari ito.

Vị Trưởng lão được biết đến với tên gọi Mahātissa, người đã giao du với các gia đình, đã bị Tăng chúng trục xuất khỏi đây do lỗi giao du với gia đình.

97.

97.

Tassa sisso bahalamassu-Tissattheroti pissuto;

Kuddho’bhayagiriṃ gantvā,Vasi pakkhaṃ vahaṃ tahiṃ.

Vị đệ tử của ngài, được biết đến là Trưởng lão Tissa Râu Rậm, trong cơn tức giận đã đi đến tu viện Abhayagiri và đã trú tại đấy, lập thành một phe phái.

98.

98.

Tatoppabhuti te bhikkhū, mahāvihāranāgamuṃ;

Evaṃ te’bhayagirikā, niggatā theravādato.

Kể từ đó, các vị tỳ-khưu ấy đã không đến Đại Tự. Như vậy, các vị ở Abhayagiri đã ly khai khỏi Thượng Tọa Bộ.

99.

99.

Pabhinnā’bhayagirikehi, dakkhiṇavihārikāyati;

Evaṃ te theravādīhi, pabhinnā bhikkhavo dvidhā.

Các vị ở tu viện Dakkhiṇavihāra đã tách ra khỏi các vị ở Abhayagiri. Như vậy, các vị tỳ-khưu ấy đã tách khỏi các vị Thượng Tọa Bộ thành hai nhóm.

100.

100.

Mahā abhayabhikkhū te, vaḍḍhetuṃ dīpavāsino;

Vaṭṭagāmaṇibhūmindo, pattiṃ nāma adāsi so.

Để làm hưng thịnh các vị tỳ-khưu vĩ đại ở Abhaya, những người trú tại hòn đảo, đức vua Vaṭṭagāmaṇi, vị hộ quốc, đã ban cho một phần tài vật.

101.

101.

Vihārapariveṇāni, ghaṭābaddhe akārayi;

‘‘Paṭisaṅkharaṇaṃ evaṃ, hessatīti vicintiya.

Ngài đã cho xây dựng các tu viện và các cốc liêu được trang trí bằng các bình gốm, với suy nghĩ rằng: ‘Như vậy, việc tu sửa sẽ được thực hiện’.

102.

102.

Piṭakattayapāḷiñca, tassa aṭṭhakathampi ca;

Mukhapāṭhena ānesuṃ, pubbe bhikkhū mahāmati.

Trước đây, các vị tỳ-khưu có trí tuệ vĩ đại đã truyền thừa Thánh điển Tam Tạng và cả các bộ Chú giải của Tam Tạng bằng phương pháp khẩu tụng.

103.

103.

Hāniṃ [Pg.200] disvāna sattānaṃ, tadā bhikkhū samāgatā;

Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa, potthakesu likhāpayuṃ.

Khi ấy, các vị tỳ-khưu, sau khi đã hội họp và nhận thấy sự suy giảm của chúng sanh, đã cho ghi chép (Giáo pháp) vào sách vở vì sự trường tồn của Chánh pháp.

104.

104.

Vaṭṭagāmaṇi abhayo, rājā rajjamakārayi;

Iti dvādasavassāni, pañcamāsesu ādito.

Đức vua Vaṭṭagāmaṇi Abhaya đã trị vì vương quốc như thế trong mười hai năm, và năm tháng vào lúc ban đầu.

105.

105.

Itī parahita mattano hitañca,Paṭilabhiyissariyaṃ karoti pañño;

Vipulamapi kubuddhiladdhabhovaṃ,Ubhayahitaṃ na karoti bhogaluddho’ti.

Như vậy, người trí sau khi đắc được quyền uy, đã thực hành vì lợi ích của người khác và lợi ích của chính mình. Kẻ ngu si, tham đắm của cải, dù có được quyền lực to lớn, cũng không thực hành vì lợi ích của cả hai.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ thanh tịnh và xúc động của những người thiện.

Dasarājako nāma

Có tên là Mười Vị Vua.

Tettiṃsatimo paricchedo.

Chương thứ ba mươi ba.

Catuttiṃsatima pariccheda

Chương thứ ba mươi bốn.

Ekādasarājadīpano

Sự Tường Thuật về Mười Một Vị Vua.

Tadaccaye mahācūlī-mahātisso akārayi;

Rajjaṃ cuddasavassāni, dhammena ca samena ca.

Sau khi vị vua ấy băng hà, Mahācūlī Mahātissa đã trị vì vương quốc trong mười bốn năm, một cách hợp pháp và công bằng.

Sahatthena kataṃ dānaṃ, so sutvāna mahapphalaṃ;

Paṭhameyeva vassamhi, gantvā aññātavesavā.

Vị ấy, sau khi nghe rằng việc bố thí được thực hiện bằng chính tay mình có quả báu to lớn, ngay trong năm đầu tiên, đã đi ra ngoài trong lốt cải trang.

Katvāna sālilavanaṃ, laddhāya bhatiyā tato;

Piṇḍapātaṃ mahāsumma-therassā’dā mahīpati.

Sau khi làm việc trong một cánh đồng lúa và nhận được tiền công từ đó, đức vua đã dâng cúng vật thực đến Trưởng lão Mahāsumma.

Soṇṇagirimhi puna so, tīṇivassāni khattiyo;

Guḷayantamhi katvāna, bhatiṃladdhā guḷe tato.

Một lần nữa, tại Soṇṇagiri, vị vua Sát-đế-lỵ ấy đã làm việc trong ba năm tại một xưởng đường; từ tiền công nhận được, ngài đã có được những viên đường.

Te guḷe āharāpetvā, puraṃ āgamma bhūpati;

Bhikkhusaṅghassa pādāsi, mahādānaṃ mahīpati.

Đức vua, sau khi cho mang những viên đường ấy về và sau khi đã đến kinh thành, đức vua đã thực hiện một cuộc đại cúng dường đến Tăng chúng tỳ-khưu.

Tiṃsabhikkhusahassassa, adā acchādanāni ca;

Dvādasannaṃ sahassānaṃ, bhikkhūnīnaṃ tatheva ca.

Ngài đã dâng cúng y phục đến ba mươi ngàn vị tỳ-khưu; và cũng như thế, đến mười hai ngàn vị tỳ-khưu-ni.

Kārayitvā [Pg.201] mahīpālo, vihāraṃ suppatiṭṭhitaṃ;

Saṭṭhibhikkhu sahassassa, ticīvaramadāpayi.

Vị hộ quốc, sau khi cho xây dựng một tu viện được thiết lập vững chắc, đã cho dâng cúng tam y đến sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu.

Tiṃsa sahassa saṅkhānaṃ, bhikkhunīnañca dāpayi;

Maṇḍavāpi vihāraṃ so, tathā abhayagallakaṃ.

Và ngài đã cho dâng cúng đến ba mươi ngàn vị tỳ-khưu-ni. Ngài cũng đã cho xây dựng tu viện Maṇḍavāpi, và cũng như thế là tu viện Abhayagallaka.

Vaṅgupaṭṭaṅgagallañca, dīghabāhukagallakaṃ;

Vālagāma vihārañca, rājā soyeva kārayi.

Chính đức vua ấy cũng đã cho xây dựng tu viện Vaṅgupaṭṭaṅgagalla, tu viện Dīghabāhukagalla, và tu viện Vālagāma.

10.

10.

Evaṃ saddhāya so rājā, katvā puññāninekadhā;

Catuddasannaṃ vassānaṃ, accayena divaṃ agā.

Như vậy, đức vua ấy với lòng tín thành, sau khi đã thực hiện các công đức bằng nhiều cách, đã sanh về cõi trời sau khi mười bốn năm trôi qua.

11.

11.

Vaṭṭagāmaṇino putto, coranāgoti vissuto;

Mahācūḷissarajjamhi, coro hutvā caritadā.

Người con trai của Vaṭṭagāmaṇi, được biết đến với tên gọi Coranāga, vào thời ấy đã trở thành kẻ cướp và đi lang thang trong suốt thời gian trị vì của Mahācūḷi.

12.

12.

Mahācūḷe uparate, rajjaṃ kārayi āgato;

Attano corakāle so, nivāsaṃ yesunālabhi.

Khi Mahācūḷi băng hà, ông ta đã trở về và trị vì vương quốc. Những tu viện nào mà ông ta đã không nhận được nơi trú ngụ trong thời gian làm cướp,

13.

13.

Aṭṭharasavihāre te, viddhaṃsāpesi dummati;

Rajjaṃ dvādasavassāni, coranāgo akārayi.

kẻ ác tâm ấy đã cho phá hủy mười tám tu viện đó. Coranāga đã trị vì vương quốc trong mười hai năm.

14.

14.

Lokantarika nirayaṃ, pāposoupapajjatha;

Tadaccaye mahācūḷhi-rañño putto akārayi.

Kẻ tội lỗi ấy đã tái sanh vào địa ngục Lokantarika. Sau khi ông ta băng hà, con trai của vua Mahācūḷi đã lên ngôi trị vì.

15.

15.

Rajjaṃ tīṇeva vassāni, rājātisso’ti vissuto;

Coranāgassa devītu, vīsamaṃ vīsamānulā.

Vị vua nổi danh là Tissa đã trị vì vương quốc trong ba năm. Anulā, hoàng hậu của Coranāga, do có lòng tà vạy, đã dùng thuốc độc.

16.

16.

Vīsaṃ datvāna māresi, balattherattamānasā;

Tasmiṃyevabalatthesā, anulārattamānasā.

Do có lòng say mê một người lính canh trong cung, nàng đã cho thuốc độc để giết vua. Nàng Anulā đã có lòng say mê chính người lính canh ấy.

17.

17.

Tissaṃ vīsenaghātetvā, tassa rajjamadāsisā;

Sīvo nāma balatthoso, jeṭṭhadovāriko tahiṃ.

Sau khi dùng thuốc độc giết Tissa, nàng đã trao vương quốc cho người ấy. Người lính canh đó tên là Siva, là người trưởng gác cổng ở nơi ấy.

18.

18.

Katvā mahesiṃ anulaṃ, vassaṃ māsadvayā’cikaṃ;

Rajjaṃ kāresi nagare, vaṭuke damiḷe’nulā.

Sau khi lập Anulā làm hoàng hậu, (Siva) đã trị vì vương quốc trong kinh thành được một năm và hai tháng. Sau đó, Anulā lại say mê một người Tamil tên là Vaṭuka.

19.

19.

Rattā vīsena taṃ hantvā, vaṭuke rajjamappayi;

Vaṭuko damiḷo so hi, pure nagaravaḍḍhakī.

Do say mê, nàng đã dùng thuốc độc giết người ấy rồi trao vương quốc cho Vaṭuka. Vaṭuka người Tamil ấy trước kia là một thợ mộc trong thành.

20.

20.

Mahesiṃ anulaṃ katvā, vassaṃ māsadvayādhikaṃ;

Rajjaṃ kāresi nagare, anulā tattha āgataṃ.

Sau khi lập Anulā làm hoàng hậu, (Vaṭuka) đã trị vì vương quốc trong kinh thành được một năm và hai tháng. Anulā đã thấy một người đến nơi ấy.

21.

21.

Passitvā dārubhatikaṃ, tasmiṃ sārattamānasā;

Hantvā visena vaṭukaṃ, tassa rajjaṃ samappayi.

Khi nhìn thấy một người gánh củi, lòng nàng đã say mê người ấy. Nàng dùng thuốc độc giết Vaṭuka rồi trao vương quốc cho người ấy.

22.

22.

Dārubhatikatisso [Pg.202] so, mahesiṃ kariyānulaṃ;

Ekamāsādhikaṃ vassaṃ, pure rajjamakārayi.

Người gánh củi Tissa ấy, sau khi lập Anulā làm hoàng hậu, đã trị vì vương quốc trong kinh thành được một năm và một tháng.

23.

23.

Kāresi so pokkharaṇiṃ, mahāmeghavane lahuṃ;

Nilīye nāma damiḷe, sā purohitabrāhmaṇe.

Vị vua ấy đã cho làm một hồ sen nhỏ trong khu vườn Mahāmeghavana. Nàng (Anulā) lại say mê một vị Bà-la-môn làm quốc sư, người Tamil tên là Niliya.

24.

24.

Rāgena rattā anulā, tena saṃvāsakāminī;

Dārubhatikatissaṃtaṃ, vīsaṃ datvāna ghātiya.

Anulā, do lòng tham ái, mong muốn được chung sống với người kia, đã cho thuốc độc để giết Dārubhatikatissa.

25.

25.

Nilīyassa adā rajjaṃ, sopi nilīyabrāhmaṇo;

Taṃ mahesiṃ karitvāna, niccaṃ tāya upaṭṭhito.

Nàng đã trao vương quốc cho Niliya. Vị Bà-la-môn Niliya ấy, sau khi lập nàng làm hoàng hậu, đã luôn được nàng hầu cận.

26.

26.

Rajjaṃ kāresi chammāsaṃ, anurādhapure idha;

Dvattiṃsāya balatthehi, vatthukāmā yathāruciṃ.

(Niliya) đã trị vì vương quốc trong sáu tháng, tại kinh thành Anurādhapura này. Trong khi đó, Anulā đã tùy theo ý thích mà hưởng lạc thú với ba mươi hai người lính canh trong cung.

27.

27.

Vīsena taṃ ghātayitvā, nilīyaṃ khattiyānulā;

Rajjaṃ sā anulādevī, catumāsamakārayi.

Sau khi dùng thuốc độc giết Niliya, người phụ nữ dòng Sát-đế-lỵ Anulā, chính hoàng hậu Anulā ấy, đã trị vì vương quốc trong bốn tháng.

28.

28.

Mahācūḷikarājassa, putto dutiyako pana;

Kūṭakaṇṇatisso nāma, bhīto so’nuladeviyā.

Bấy giờ, người con trai thứ hai của đức vua Mahācūḷi, tên là Kūṭakaṇṇa Tissa, do sợ hãi hoàng hậu Anulā,

29.

29.

Palāyitvā pabbajitvā, kāle pattabalo idha;

Āgantvā ghātayitvā, taṃ anulaṃ duṭṭhamānasaṃ.

đã trốn đi và xuất gia. Đến thời, khi đã có được binh lực, ngài đã trở về đây và giết chết Anulā, người có tâm địa độc ác ấy.

30.

30.

Rajjaṃ kāresi dvāvīsaṃ, vassāni manujādhipo;

Mahāuposathāgāraṃ, akā cetiyapabbate.

Vị chúa tể của loài người ấy đã trị vì vương quốc trong hai mươi hai năm. Ngài đã cho xây dựng một trai đường lớn ở tại núi Cetiyapabbata.

31.

31.

Gharassa tassa purato, silāthūpamakārayi;

Bodhiṃ ropesi tattheva, sova cetiyepabbate.

Ở phía trước của tòa nhà ấy, ngài đã cho xây một bảo tháp bằng đá. Cũng chính ngài đã trồng một cây Bồ-đề ngay tại nơi ấy, trên núi Cetiyapabbata.

32.

32.

Pelagāmavihārañca, antaragaṅgāya kārayi;

Tattheva vaṇṇakaṃ nāma, mahāmātikameva ca.

Ngài đã cho xây dựng tu viện Pelagāma ở vùng Antaragaṅgā. Cũng tại nơi ấy, ngài đã cho xây (hồ chứa nước) tên là Vaṇṇaka và cả Mahāmātika.

33.

33.

Ambaduggamahāvāpiṃ, bhayoluppalameva ca;

Sattahatthuccapākāraṃ, purassa parikhaṃ tathā.

(Ngài đã cho xây) hồ chứa nước lớn Ambadugga và cả hồ Bhayoluppala; một bức tường thành cao bảy hắc-tay và cũng như thế là một con hào cho kinh thành.

34.

34.

Mahāvatthumhi anulaṃ, jhāpayitvā asaññataṃ;

Apanīya tato thokaṃ, mahāvatthumakārayi.

Ngài đã cho thiêu người đàn bà không tiết hạnh Anulā tại cung điện. Sau khi dọn dẹp một ít từ nơi đó, ngài đã cho xây một bảo tháp lớn.

35.

35.

Padumassaravanuyyānaṃ, nagareyeva kārayi;

Matā’ssa dante dhovitvā, pabbaji jinasāsane.

Ngài đã cho xây dựng công viên Padumassara ngay trong kinh thành. Mẹ của ngài, sau khi rửa sạch que xỉa răng, đã xuất gia trong giáo pháp của đấng Chiến Thắng.

36.

36.

Kulasantake [Pg.203] gharaṭṭhāne, mātubhikkhunupassayaṃ;

Kāresi dantagehanti, vissato āsi tena so.

Trên nền đất của ngôi nhà gia tộc, ngài đã cho xây một ni viện cho mẹ của mình. Do sự kiện ấy, nơi đó đã trở nên nổi danh là Dantageha.

37.

37.

Tadaccaye tassa putto, nāmako bhātikābhayo;

Aṭṭhavīsativassāni, rajjaṃ kāresi khattiyo.

Sau khi ngài qua đời, con trai của ngài, một vị dòng Sát-đế-lỵ tên là Bhātikābhaya, đã trị vì vương quốc trong hai mươi tám năm.

38.

38.

Mahādāṭṭhikarājassa, bhātikattāmahīpati;

Dīpe ‘‘bhātikarājā’’ti, pākaṭo āsi dhammiko.

Do là anh trai của vua Mahādāṭhika, vị chúa đất này đã trở nên nổi danh trên hòn đảo với tên gọi ‘vua Bhātika’. Ngài là một vị vua đức hạnh.

39.

39.

Kāresi lohapāsāde, paṭisaṅkhārametthaso;

Mahāthūpe vedikā dve, thūpavhe’posathavhayaṃ.

Ngài đã cho thực hiện việc trùng tu tại Lohapāsāda. Ngài đã cho xây hai hàng rào tại Đại Tháp, và một trai đường được gọi là Thūposatha.

40.

40.

Attano balimujjhitvā, nagarassa samantato;

Ropāpetvā yojanamhi, sumanāna’jjukāni ca.

Ngài đã từ bỏ phần thuế của mình, và cho trồng hoa lài và hoa ajjuka trong phạm vi một do-tuần xung quanh kinh thành.

41.

41.

Pādavecikato yāva, dhuracchattānarādhipo;

Caturaṅgalabahalena, gandhena urucetiyaṃ.

Vị chúa tể của loài người ấy đã cho trát Đại Tháp, từ nền móng cho đến lọng ở trên đỉnh, bằng một lớp bột thơm dày bốn ngón tay.

42.

42.

Limpāpetvāna pupphāni, vaṇṭehi tattha sādhukaṃ;

Nivesitvāna koresi, thūpaṃ mālāgulopamaṃ.

Sau khi cho trát (lớp bột thơm), ngài đã cho cắm các đóa hoa vào đó một cách khéo léo bằng cuống của chúng, và đã làm cho bảo tháp trông giống như một quả cầu hoa.

43.

43.

Punadvaṅgulabahalāya, manosilāya cetiyaṃ;

Limpāpetvāna kāresi, tatheva kusumācitaṃ.

Một lần nữa, ngài lại cho trát bảo tháp bằng một lớp hùng hoàng dày hai ngón tay, và cũng làm cho nó được bao phủ bởi hoa theo cách tương tự.

44.

44.

Puna sopānato yāva, dhuracchattāva cetiyaṃ;

Pupphehi okirāpetvā, chādesi puppharāsino.

Lại một lần nữa, ngài cho rải hoa lên bảo tháp, từ các bậc thang cho đến lọng ở trên đỉnh, và che phủ nó bằng một đống hoa.

45.

45.

Uṭṭhāpetvāna yantehi, jalaṃ abhayavāpito;

Jalehi thūpaṃ sevanto, balapūjamakārayi.

Vị ấy đã cho dùng máy móc để đưa nước từ hồ Abhaya lên; trong khi dùng nước để tắm gội bảo tháp, vị ấy đã cho thực hiện lễ cúng dường trọng thể.

46.

46.

Sakaṭasatena muttānaṃ, saddhiṃ telena sādhukaṃ;

Maddāpetvā sudhāpiṇḍaṃ, sudhākammamakārayi.

Vị ấy đã cho nghiền kỹ một trăm xe ngọc trai cùng với dầu, sau khi cho trộn thành khối vữa, vị ấy đã cho thực hiện công việc trát vữa.

47.

47.

Pavālajālaṃ kāretvā, taṃ khipāpiya cetiye;

Sovaṇṇāni padumāni, cakkamattāni sandhisu.

Vị ấy đã cho làm một tấm lưới bằng san hô, rồi cho giăng lên trên bảo tháp; và ở các chỗ nối, (cho gắn) những đóa hoa sen bằng vàng, lớn bằng bánh xe.

48.

48.

Laggāpetvā tato muttā-kalāpe yāva heṭṭhimā;

Padumā’lambayitvāna, mahāthūpamapūjayi.

Sau đó, sau khi cho gắn những chùm ngọc trai treo xuống từ những đóa hoa sen cho đến hàng dưới cùng, vị ấy đã cúng dường Đại Tháp.

49.

49.

Gaṇasajjhāyasaddaṃ [Pg.204] so, dhātugabbhamhitādini;

Sutvā ‘‘adisvā taṃnā’haṃ, vuṭṭhahissanti nicchito.

Vị ấy, khi nghe được tiếng tụng kinh của chư Tăng ở trong phòng thờ xá-lợi vào lúc ban đầu, đã quyết định rằng: ‘Nếu chưa nhìn thấy nơi ấy, ta sẽ không đứng dậy.’

50.

50.

Pācinādikamūlamhi, anāhāro nipajjatha;

Therā dvāraṃ māpayitvā, dhātugabbhaṃ nayiṃsu taṃ.

Vị ấy đã nằm xuống tại chân cổng phía đông và tuyệt thực. Chư vị Trưởng lão đã cho tạo một lối vào và đã đưa vị ấy vào trong phòng thờ xá-lợi.

51.

51.

Dhātugabbhavibhūtiṃso, sabbaṃ disvā mahīpati;

Nikkhanto tādiseheva, pottharūpehi pūjayi.

Vị quốc vương ấy, sau khi đã nhìn thấy tất cả sự tráng lệ của phòng thờ xá-lợi, đã đi ra ngoài và đã cúng dường bằng những hình ảnh trong sách tương tự như vậy.

52.

52.

Madhugandhehi gandhehi, ghaṭehi sarasehi ca;

Añjanaharitālehi, tathāmanosilāhi ca.

Với những hương thơm có mùi mật ong, với những bình đầy nước cốt, với thuốc vẽ mi và hùng hoàng, và cũng với thư hoàng.

53.

53.

Manosilāsu vassena, bhassitvā cetiyaṅgaṇe;

Ṭhitāsu gopphamattāsu, racite pu’ppalehi ca.

Với thư hoàng bị mưa cuốn trôi đọng lại trong sân bảo tháp sâu đến mắt cá chân, và với những hoa súng được sắp đặt.

54.

54.

Thūpaṅgaṇamhi sakale, purite gandhakaddame;

Cittakilañjachiddesu, racite pu’ppalehi ca.

Với toàn bộ sân bảo tháp được trét đầy bùn thơm, và với những hoa súng được sắp đặt trong các lỗ của những tấm chiếu đẹp.

55.

55.

Vārayitvā vārimaggaṃ, tatheva purite ghaṭe;

Dīpavaṭṭihi nekāni, katavaṭṭisikhāhi ca.

Sau khi đã ngăn dòng nước, cũng như vậy với những chiếc bình được đổ đầy, với nhiều tim đèn, và với những ngọn lửa từ tim đèn đã được chuẩn bị.

56.

56.

Madhukatelamhi tathā, tilatele tatheva ca;

Tatheva paṭṭavaṭṭīnaṃ, su bahūhi sikhāhi ca.

Cũng vậy trong dầu cam thảo, và cũng vậy trong dầu mè, cũng vậy với rất nhiều ngọn lửa từ những tim đèn bằng vải.

57.

57.

Yathāvuttehi etehi, mahāthūpassa khattiyo;

Sattakkhattuṃ sattakkhattuṃ, pūjā’kāsi visuṃ visuṃ.

Với những vật phẩm đã được kể trên, vị Sát-đế-lỵ đã thực hiện lễ cúng dường cho Đại Tháp, bảy lần bảy lần cho mỗi loại một cách riêng biệt.

58.

58.

Anuvassañca niyataṃ, sudhāmaṅgalamuttamaṃ;

Bodhisinānapūjā ca, tatheva urubodhiyā.

Và hàng năm, vị ấy đều đặn (thực hiện) lễ trát vữa cao quý, và lễ tắm cây Bồ-đề, cũng như vậy đối với cây Đại Bồ-đề.

59.

59.

Mahāvesākha pūjā ca, uḷārā aṭṭhavīsati;

Caturāsīti sahassāni, pūjā ca anuḷārikā.

Và hai mươi tám lễ cúng dường Vesak trọng thể, và tám mươi bốn ngàn lễ cúng dường nhỏ hơn.

60.

60.

Vividhaṃ naṭanaccañca, nānātūriyavāditaṃ;

Mahāthūpe mahāpūjaṃ, saddhānunno akārayi.

Được thúc đẩy bởi đức tin, vị ấy đã cho thực hiện tại Đại Tháp một lễ cúng dường trọng thể với nhiều loại hình kịch nghệ và vũ điệu, cùng nhiều loại nhạc cụ được trình diễn.

61.

61.

Divasassa ca tikkhattuṃ, buddhuppaṭṭhānamāgamā;

Dvikkhattuṃ, pupphabheriñca, niyataṃ so akārayi.

Và ba lần mỗi ngày, vị ấy đến hầu cận đức Phật. Vị ấy đã đều đặn cho thực hiện lễ cúng dường trống hoa hai lần.

62.

62.

Niyatañcanadānañca, pavāraṇādānameva ca;

Telaphāṇitavatthādi-parikkhāraṃ samaṇārahaṃ.

Và (vị ấy đã dâng cúng) vật thực bố thí thường xuyên, và vật thực bố thí vào dịp lễ Pavāraṇā, cùng các vật dụng thích hợp cho Sa-môn như dầu, đường phèn, y phục, v.v.

63.

63.

Bahuṃ [Pg.205] pādāsi saṅghassa, cetiyakhettameva ca;

Cetiye parikammatthaṃ, adāsi tattha khattiyo.

Vị ấy đã dâng cúng nhiều vật phẩm cho Tăng chúng. Vị Sát-đế-lỵ cũng đã hiến cúng đất đai cho bảo tháp tại nơi ấy để dùng vào công việc bảo trì bảo tháp.

64.

64.

Sadā bhikkhusahassassa, vihāre cetiyapabbate;

Salākavattabhattañca, so dāpesi ca bhūpati.

Vị quốc vương ấy cũng đã cho thiết lập việc cúng dường thường xuyên vật thực theo thẻ thăm cho một ngàn vị Tỳ-khưu tại tu viện Cetiyapabbata.

65.

65.

Cintāmaṇimucelavhe, upaṭṭhānattaye ca so;

Tathā padumaghare chatta-pāsāde ca manorame.

Tại (các nơi) được gọi là Cintāmaṇi và Mucela, và tại ba trai đường, cũng như tại Liên Hoa Đường và tại Lọng Lâu Đài xinh đẹp.

66.

66.

Bhojento pañcaṭhānamhi, bhikkhūganthadhure yute;

Paccayehi upaṭṭhāsi, sadā dhamme sagāravo.

Tại năm nơi ấy, vị ấy đã cúng dường vật thực cho các vị Tỳ-khưu chuyên tâm về kinh điển; vị ấy đã hộ độ các vị bằng các vật dụng, luôn luôn với lòng tôn kính đối với Giáo Pháp.

67.

67.

Porāṇarājaniyātaṃ, yaṃkiñci sāsanassitaṃ;

Akāsi puññakammaṃso, sabbaṃ bhātikabhūpati.

Bất cứ công đức nào liên quan đến Giáo Pháp đã được các vị vua xưa thiết lập, đức vua Bhātika đã thực hiện tất cả các công đức ấy.

68.

68.

Tassa bhābhakarājassa, accaye taṃ kaniṭṭhako;

Mahādāṭhimahānāga-nāmo rajjamakārayi.

Sau khi đức vua Bhātika băng hà, em trai của ngài tên là Mahādāṭhika Mahānāga đã trị vì vương quốc.

69.

69.

Dvādasaṃyeva vassāni, nānāpuññaparāyano;

Mahāthūpamhi kiñjakkha- pāsāṇe attharāpayi.

Trong mười hai năm, vị ấy chuyên tâm vào các công đức khác nhau; tại Đại Tháp, vị ấy đã cho lát loại đá kiñjakkha.

70.

70.

Vālikāmariyādañca, kāresi vitthataṅgaṇaṃ;

Dīpe sabbavihāresu, dhammāsanamadāpayi.

Vị ấy đã cho làm một sân rộng có nền cát. Tại tất cả các tu viện trên đảo, vị ấy đã cho thiết lập các pháp tòa.

71.

71.

Ambatthala mahāthūpaṃ, kārāpesi mahīpati;

Ca yeaniṭṭhamānamhi, saritvā munino guṇaṃ.

Vị quốc vương đã cho xây dựng Đại Tháp ở Ambatthala. Và trong khi công trình chưa hoàn tất, do tưởng nhớ đến các đức hạnh của bậc Mâu-ni,

72.

72.

Cajitvāna sakaṃ pāṇaṃ, nipajjitvā sayaṃ tahiṃ;

Ṭhapayitvā cayaṃ tassa, niṭṭhāpetvāna cetiyaṃ.

vị ấy đã từ bỏ mạng sống của mình, tự mình nằm xuống nơi ấy, cho đặt khối xây lên trên, và đã hoàn thành bảo tháp.

73.

73.

Catudvāre ṭhapāpesi, caturo ratanagghike;

Susippikehi suvibhatte, nānāratanajotite.

Tại bốn cổng, vị ấy đã cho dựng bốn cổng chào bằng bảo vật, được các thợ khéo chế tác cân đối và tỏa sáng với nhiều loại châu báu.

74.

74.

Cetiye paṭimocetvā, nānāratanakañcukaṃ;

Kañcana bubbulañcettha, muttolambañca dāpayi.

Vị ấy đã cho khoác lên bảo tháp một lớp áo bằng nhiều loại châu báu, và đã cho đặt lên đó một chóp đỉnh hình bọt nước bằng vàng cùng một dải ngọc trai rủ xuống.

75.

75.

Cetiya pabbatāvaṭṭe, alaṅkariya yojanaṃ;

Yojāpetvā catudvāraṃ, samantā cāruvīthikaṃ.

Trang hoàng một do-tuần ở xung quanh núi Tháp, (nhà vua) đã cho làm bốn cổng và những con đường xinh đẹp ở bốn phía.

76.

76.

Vīthiyā ubhato passe, āpaṇāni pasāriya;

Dhajagghika to raṇāni, maṇḍayitvā tahiṃ tahiṃ.

Ở hai bên đường, (nhà vua) đã cho bày các cửa hàng; và đã cho trang hoàng chỗ này chỗ kia với các ngọn cờ và các cổng chào.

77.

77.

Dīpamālā [Pg.206] samujjotaṃ, kārayitvā samantato;

Naṭanaccāni gītāni, vāditāni ca kārayi.

Sau khi đã cho thắp sáng rực rỡ các dãy đèn ở khắp nơi, (nhà vua) đã cho trình diễn các điệu múa, các bài hát, và các bản nhạc.

78.

78.

Magge kadambanadito, yāvacetiya pabbatā;

Gantuṃ dhotehi pādehi, kārayi’ttharaṇatthataṃ.

Trên con đường từ sông Kadamba cho đến núi Tháp, (nhà vua) đã cho trải thảm để (mọi người) có thể đi với đôi chân đã được rửa sạch.

79.

79.

Sanaccagītavādehi, samajjamakaruṃ tahiṃ;

Nagarassa catudvāre, mahā dānañca dāpayi.

Họ đã tổ chức lễ hội ở nơi ấy với các điệu múa, các bài hát, và các bản nhạc. Và (nhà vua) đã cho thực hiện việc bố thí trọng đại ở bốn cổng thành.

80.

80.

Akāsi sakale dīpe, dīpamālānirantaraṃ;

Salilepi samuddassa, samantā yojanantare.

(Nhà vua) đã cho thắp các dãy đèn không gián đoạn trên toàn hòn đảo, và cả trên mặt nước của đại dương, trong phạm vi một do-tuần ở xung quanh.

81.

81.

Cetiyassa mahetena, pūjā sā kāritā subhā;

Giribhaṇḍā mahāpūjā, uḷārā vuccate idha.

Do sự vĩ đại của ngôi tháp, lễ cúng dường tốt đẹp ấy đã được thực hiện. Lễ cúng dường trọng đại Giribhaṇḍa này được gọi là lễ cúng dường cao thượng.

82.

82.

Samāgatānaṃ bhikkhūnaṃ, tasmiṃ pūjā samāgame;

Dānaṃ aṭṭhasu ṭhānesu, ṭhapāpetvā mahīpati.

Vị vua, sau khi đã cho thiết lập việc bố thí ở tám nơi cho các vị tỳ khưu đã hội họp tại buổi lễ cúng dường ấy,

83.

83.

Tāḷayitvāna tatraṭṭhā, aṭṭhasovaṇṇabheriyo;

Catuvīsasahassānaṃ, mahādānaṃ pavattayi.

sau khi đã cho đánh tám cái trống bằng vàng ở nơi ấy, đã tiến hành việc bố thí trọng đại đến hai mươi bốn ngàn (vị tỳ khưu).

84.

84.

Chacīvarāni pādāsi, bandhamokkhañca kārayi;

Catudvārenvāpitehi, sadā kammamakārayi.

(Nhà vua) đã dâng cúng sáu y (cho mỗi vị), và đã cho phóng thích các tù nhân. (Nhà vua) đã luôn luôn cho thực hiện công việc bởi những người được bổ nhiệm ở bốn cổng thành.

85.

85.

Pubbarājūhi ṭhapitaṃ, bhātaraṃ ṭhapitaṃ tathā;

Puññakammaṃ ahāpetvā, sabbaṃ kārayibhūpati.

Không xao lãng các công đức đã được thiết lập bởi các vị vua đời trước và cũng như đã được thiết lập bởi người anh, vị vua đã cho thực hiện tất cả.

86.

86.

Attānaṃ deviṃputte dve, hatthiṃ assañca maṅgalaṃ;

Vāriyanto’pi saṅghena, saṅghassā’dāsi bhūpati.

Mặc dù đã được Tăng chúng ngăn cản, vị vua đã dâng cúng cho Tăng chúng chính bản thân mình, hoàng hậu, hai người con trai, con voi báu, và con ngựa báu.

87.

87.

Chasata sahassagghakaṃ, bhikkhusaṅghassa so adā;

Satasahassagghanakaṃ, bhikkhūnīnaṃ gaṇassa tu.

Vị ấy đã dâng cúng (vật phẩm) trị giá sáu trăm ngàn đến Tăng chúng tỳ khưu, và (vật phẩm) trị giá một trăm ngàn đến chúng tỳ khưu ni.

88.

88.

Datvāna kappiyaṃ bhaṇḍaṃ, vividhaṃ vidhikovido;

Attānañca’va sese ca, saṅghato abhinīhari.

Sau khi đã dâng cúng các vật phẩm thích hợp và đa dạng, vị vua, người thông thạo các phương cách, đã chuộc lại chính mình và những người còn lại từ Tăng chúng.

89.

89.

Kālāyana kaṇṇikamhi, maṇināga pabbatavhayaṃ;

Vihārañca kaḷavhayaṃ, kāresi manujādhipo.

Vị chúa tể của loài người đã cho xây dựng tu viện tên là Maṇināga-pabbata ở Kālāyana-kaṇṇika và tu viện tên là Kaḷa.

90.

90.

Kubu [Pg.207] bandhanadītīre, samuddavihārameva ca;

Huvāvakaṇṇike cūḷa, nagapabbatasavhayaṃ.

(Nhà vua cũng đã cho xây dựng) tu viện Samudda ở trên bờ sông Kububandhana, và tu viện tên là Cūḷanāgapabbata ở Huvāvakaṇṇika.

91.

91.

Pāsāṇadīpakavhamhi, vihāre kārite sayaṃ;

Pāniyaṃ upanitassa, sāmaṇerassa khattiyo.

Tại tu viện tên là Pāsāṇadīpaka do chính mình xây dựng, vị vua Sát-đế-lỵ (đã có lòng tín thành) đối với một vị sa-di đã dâng nước uống.

92.

92.

Upacāre pasīditvā, samantā aṭṭhayojanaṃ;

Saṅghabhogamadātassa, vihārassa mahīpati.

Do hoan hỷ với cung cách (của vị sa-di), vị vua đã dâng cúng cho tu viện ấy phần sở hữu của Tăng chúng trong phạm vi tám do-tuần ở xung quanh.

93.

93.

Maṇḍavāpi vihāre ca, sāmaṇerassa khattiyo;

Tuṭṭho vihāraṃ dāpesi, saṅghe bhogaṃ tatheva so.

Và tại tu viện Maṇḍavāpi, vị vua Sát-đế-lỵ, do hoan hỷ với một vị sa-di, đã cho dâng cúng một tu viện và cũng như thế là phần sở hữu cho Tăng chúng.

94.

94.

Iti vibhavamanappaṃ sādhupaññā labhitvā,Vigatamadapamādācatta kāmapasaṅgā;

Akariyajanakhedaṃ puññakammābhirāmā,Vipulavividhapuññaṃ suppannākarontīti.

Như thế, những người có trí tuệ tốt đẹp, sau khi đã có được tài sản không nhỏ, đã không còn kiêu mạn và dễ duôi, đã từ bỏ sự quyến luyến các dục lạc, không gây phiền muộn cho dân chúng, vui thích trong các công đức, đã thực hiện các phước thiện to lớn và đa dạng.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người tốt,

Ekādasarājadīpano nāma

chương có tên là Sự Chói Sáng của Mười một Vị Vua,

Catuttiṃsatimo paricchedo.

chương thứ ba mươi bốn.

Pañcatiṃsatimapariccheda

Chương thứ ba mươi lăm

Dvādasarājako

Mười hai Vị Vua

Āmaṇḍagāmaṇyabhayo, mahādāṭhikaaccaye;

Navavassanaṭṭhamāse, rajjaṃ kāresi taṃ suto.

Sau khi Mahādāṭhika qua đời, con trai của ông là Āmaṇḍagāmaṇi Abhaya đã trị vì vương quốc trong chín năm và tám tháng.

Chattāti chattaṃ kāresi, mahāthūpe manorame;

Tatheva pādavediñca, muddhavediñca kārayi.

(Nhà vua) đã cho làm ba cây lọng ở trên Đại Tháp xinh đẹp. Tương tự như thế, (nhà vua) đã cho làm lan can ở chân (tháp) và lan can ở đỉnh (tháp).

Tatheva lohapāsāda, thūpavhe posathavhaye;

Kāresi kucchiājiraṃ, kucchiāḷindameva ca.

Tương tự như thế, đối với Lâu đài Đồng và trai đường của tu viện Thūpārāma, (nhà vua) đã cho làm một sân trong và một hiên trong.

Ubhayatthāpi [Pg.208] kāresi, cāruṃ ratanapaṇḍapaṃ;

Rajataleṇa vihārañca, kārāpesi narādhipe.

Ở cả hai nơi, (nhà vua) đã cho làm một gian đình bằng châu báu xinh đẹp. Vị chúa tể của loài người cũng đã cho xây dựng tu viện Rajataleṇa.

Mahāgāmeṇḍavāpiṃso, passe kāriya dakkhiṇe;

Dakkhiṇassa vihārassa, adāsi puññadakkhiṇo.

Vị vua, người thiện xảo về công đức, sau khi đã cho làm hồ chứa nước Mahāgāmeṇḍa ở phía nam, đã dâng cúng (hồ ấy) cho tu viện Dakkhiṇa.

Māghātaṃ sakale dīpe, kāresi manujādhipo;

Valliphalāni sabbāni, ropāpetvā tahiṃ tahiṃ.

Vị chúa của loài người đã ra lệnh không sát sanh trên toàn hòn đảo, sau khi đã cho trồng các loại cây dây leo cho quả ở khắp nơi.

Maṃ sakubhaṇḍakaṃ nāma, āmaṇḍiya mahīpati;

Pattaṃ pūrāpayitvāna, kāretvā vatthacumbaṭaṃ.

Vị vua, sau khi đã chuẩn bị món gọi là Maṃsakubhaṇḍaka, đã cho làm đầy các bình bát, và đã cho làm các vòng đệm bằng vải.

Dāpesi sabbasaṅghassa, vippasannena cetasā;

Patte pūrāpayitvā so, āmaṇḍa gāmaṇividū.

Với tâm ý trong sạch, vị ấy đã dâng cúng đến toàn thể Tăng chúng, sau khi đã cho làm đầy các bình bát, vị ấy là Āmaṇḍagāmaṇi thông thái.

Taṅkaniṭṭhokaṇirājā-tisso ghātiya tātaraṃ;

Tīṇi vassāni nagare, rajjaṃ kāresi khattiyo.

Người em của ông là Kaṇirāja Tissa, sau khi đã giết người anh, vị Sát-đế-lỵ ấy đã trị vì vương quốc trong thành trong ba năm.

10.

10.

Uposathagharaṭṭaṃ esā, nicchini cekiyavhaye;

Rājāparādhakammamhi, putte saṭṭhitu bhikkhavo.

Vị vua ấy đã xét xử sáu mươi vị tỳ-khưu có con trai trong một tội phạm chống lại nhà vua, tại nhà Bố-tát ở tu viện tên là Cetiya.

11.

11.

Sahoḍḍe gāhayitvāna, rājā cetiya pabbate;

Khipāpesi kaṇiravhe, pabbhāramhi asīlake.

Sau khi cho bắt quả tang, nhà vua đã cho ném họ từ một vách đá tên là Kaṇira trên núi Cetiya một cách tàn nhẫn.

12.

12.

Kaṇirājā accayena, āmaṇḍagāmaṇi suto;

Cūḷābhayo vassamekaṃ, rajjaṃ kāresi khattiyo.

Sau khi vua Kaṇirāja qua đời, con trai của Āmaṇḍagāmaṇi là Cūḷābhaya, vị Sát-đế-lỵ ấy, đã trị vì vương quốc trong một năm.

13.

13.

So goṇakanadītīre, purapassamhi dakkhiṇe;

Kārāpesi mahīpālo, vihāre cūḷagallakaṃ.

Vị vua ấy, người bảo hộ của trái đất, đã cho xây dựng tu viện Cūḷagallaka ở bờ sông Goṇaka, về phía nam của thành phố.

14.

14.

Cūḷābhayassa’cca yena, sīvali taṃ kaniṭṭhikā;

Āmaṇḍadhītā caturo, māse rajjamakārayi.

Sau khi Cūḷābhaya qua đời, người em gái của ông là Sīvali, con gái của Āmaṇḍa, đã trị vì vương quốc trong bốn tháng.

15.

15.

Āmaṇḍa bhāgineyyā tu, sīvaliṃ apanīyataṃ;

Iḷanāgoti nāmena, chattaṃ ussāpayi pure.

Nhưng người cháu (gọi bằng chị) của Āmaṇḍa, tên là Iḷanāga, sau khi đã phế truất Sīvali, đã trương lọng báu lên ở trong thành.

16.

16.

Tissavāpiṃ gate tasmiṃ, ādivasse narādhipe;

Taṃ hitvā puramāgañchuṃ, bahavolambakaṇṇakā.

Vào năm đầu tiên, khi vị chúa của loài người ấy đi đến hồ Tissa, nhiều người thuộc dòng Lambakaṇṇa đã rời bỏ ông và đi vào thành.

17.

17.

Tahiṃ adisvā te rājā, kuddho tehi akārayi;

Maddayaṃ vāpiyā passe, mahāthūpañjasaṃsayaṃ.

Nhà vua, không thấy họ ở đó, đã nổi giận và bắt họ giẫm đạp con đường dẫn đến đại tháp ở bên cạnh hồ.

18.

18.

Tesaṃ [Pg.209] vicārake katvā, caṇḍāle ca ṭhapāpayi;

Tena kuddhālambakaṇṇā, sabbe hutvāna ekato.

Và ngài đã chỉ định những người Caṇḍāla làm người giám sát họ. Do đó, những người Lambakaṇṇa tức giận, tất cả đã cùng nhau hợp lại.

19.

19.

Rājānaṃ taṃ gahetvāna, rundhitvāna sake ghare;

Sayaṃ rajjaṃ vicāresuṃ, rañño devī tadā sakaṃ.

Sau khi bắt giữ vị vua ấy và giam cầm trong nhà của ông, họ đã tự mình cai quản vương quốc. Bấy giờ, hoàng hậu của nhà vua,

20.

20.

Puttaṃ candamukhasivaṃ, maṇḍayitvā kumārakaṃ;

Datvāna hatthe dhātīnaṃ, maṅgalahatthi santike.

đã trang điểm cho người con trai, hoàng tử Candamukhasiva, và giao vào tay các vú nuôi, để đưa đến trước con voi báu của hoàng gia.

21.

21.

Pesesi vatvā sandesaṃ, netvā taṃ dhātiyo tahiṃ;

Vadiṃsu devisandesaṃ, sabbaṃ maṅgala hatthino.

Bà đã gửi đi một thông điệp. Các vú nuôi, sau khi dẫn hoàng tử đến đó, đã nói toàn bộ thông điệp của hoàng hậu cho con voi báu.

22.

22.

‘‘Ayaṃ te sādhino putto,Sāmiko cārake ṭhito;

Arihi ghātato seso,Tayā ghāto imassa tu.

“Đây là con trai của chủ nhân ngươi. Chủ nhân đang bị giam trong ngục. Người này là người còn sót lại sau cuộc tàn sát của kẻ thù. Việc giết chết người này là do ngươi.”

23.

23.

Tvamenaṃ kira ghātehi, idaṃ devivaco’’iti;

Vatvā tu sayāpesuṃ, pādamūlamhi hatthino.

“Ngươi hãy giết nó đi, đây là lời của hoàng hậu.” Sau khi nói như vậy, họ đã đặt hoàng tử nằm xuống dưới chân của con voi.

24.

24.

Dukkhito so ruditvāna, nāgo bhetvāna āḷakaṃ;

Pavisitvā mahāvatthuṃ, dvāraṃ pātiya thāmasā.

Con voi ấy, đau khổ và kêu rống, đã phá vỡ chuồng, đi vào con đường chính, và dùng sức mạnh phá sập cổng.

25.

25.

Rañño nisinnaṅgaṇamhi, ugghāṭetvā kavāṭakaṃ;

Nisīdāpiya taṃ khandhe, mahātitthamupāgami.

Nó đã mở cánh cửa của sân nơi nhà vua đang ngồi, đặt ngài lên lưng, rồi đi đến bến phà lớn.

26.

26.

Nāvaṃ āro payitvāna, rājānaṃ tattha kuñjaro;

Pacchimo dadhitīrena, sayaṃ malaya māruhī.

Con voi đã đưa nhà vua lên thuyền ở đó; còn chính nó thì đi theo bờ biển phía tây và leo lên vùng Malaya.

27.

27.

Paratīre vasitvā so, tīṇivassāni khattiyo;

Balakāyaṃ gahetvāna, āgā nāvāti rohaṇaṃ.

Vị Sát-đế-lỵ ấy, sau khi đã sống ở bờ bên kia trong ba năm, đã tập hợp một đội quân và đi thuyền đến Rohaṇa.

28.

28.

Titthe sakkharasobbhamhi, otaritvāna bhūpati;

Akāsi rohaṇe tattha, mahantaṃ balasaṅgahaṃ.

Vị vua, sau khi đã xuống thuyền tại bến Sakkharasobbha, đã tập hợp một lực lượng quân đội lớn ở đó tại Rohaṇa.

29.

29.

Rañño maṅgalahatthiso, dakkhiṇaṃ malayaṃ tato;

Rohaṇaṃye’vupāgañchi, tassa kammāni kātave.

Con voi báu của nhà vua, từ vùng Malaya ở phía nam, đã đi đến chính Rohaṇa để phục vụ cho ngài.

30.

30.

Mahāpadumanāmassa, tattha jātakabhāṇino;

Tulādhāravhavāsissa, mahātherassa santike.

Tại đó, trong sự hiện diện của vị đại trưởng lão tên là Mahāpaduma, một người tụng đọc các truyện Bổn Sanh, trú tại nơi gọi là Tulādhāra.

31.

31.

Kapijātakaṃ [Pg.210] sutvāna, bodhisatte pasādavā;

Nāgamahāvihāraṃ so, jiyāmuttadhanussataṃ.

Sau khi nghe truyện Bổn Sanh Kapi, với lòng tin nơi vị Bồ-tát, vị ấy đã dâng cúng cho tu viện Nāgamahāvihāra một trăm thửa đất dài bằng tầm cung tên được miễn thuế.

32.

32.

Katvā kāresi thūpañca, vaḍḍhāpesi yathāṭhitaṃ;

Tissavāpiñca kāresi, tathā duravhavāpikaṃ.

Sau khi làm vậy, ngài đã cho xây một bảo tháp và đã cho mở rộng tu viện như hiện trạng. Ngài cũng đã cho làm hồ Tissa và hồ Dura.

33.

33.

So gahetvā balaṃ rājā, yuddhāya abhinikkhami;

Taṃ sutvā lambakaṇṇā ca, yuddhāya abhisaṃyutā.

Vị vua ấy, sau khi tập hợp quân đội, đã tiến ra trận. Nghe tin ấy, những người Lambakaṇṇa cũng tập hợp lại để giao chiến.

34.

34.

Papallakkhandhadvāramhi, khette hiṅkaravāpike;

Yuddhaṃ ubhinnaṃ vattittha, aññamaññavihesanaṃ.

Tại cổng Kapallakkhandha, trên cánh đồng của hồ Hiṅkaravāpi, một trận chiến đã xảy ra giữa hai bên, gây thương vong cho nhau.

35.

35.

Nāvākilantadehattā, posā sīdanti rājino;

Rājā nāmaṃ sāvayitvā, sayaṃ pāvisi tena so.

Do thân thể mệt mỏi vì chuyến đi biển, quân lính của nhà vua đã nao núng. Nhà vua, sau khi xướng danh, đã tự mình xông vào trận.

36.

36.

Tena bhītālambakaṇṇā, sayiṃsu udarena so;

Tesaṃ sīsāni chinditvā, ratanābhisamaṃkari.

Do đó, những người Lambakaṇṇa sợ hãi, đã nằm sấp xuống; sau khi chặt đầu của họ, vị ấy đã làm thành một đống (đầu) bằng với một đống châu báu.

37.

37.

Tikkhattumevantukate, karuṇāya mahīpati;

‘‘Amāretvā’va gaṇhātha, jīvaggāha’nti abruvi.

Khi việc ấy được làm ba lần như vậy, vị chúa đất do lòng bi mẫn đã nói rằng: ‘Hãy bắt sống họ, đừng giết’.

38.

38.

Tato vijitasaṅgāmo, puraṃ āgamma bhūpati;

Chattaṃ ussāpayitvāna tissavāpi chaṇaṃ agā.

Sau đó, vị vua chiến thắng trận chiến, trở về thành phố; sau khi cho dựng lọng trắng, ngài đã đi đến lễ hội ở hồ Tissa.

39.

39.

Jalakīḷāya uggantvā, sumaṇḍitapasādhito;

Attano sirisampattiṃ, disvā tassantarāyike.

Sau khi đi lên từ cuộc thủy hý, được trang điểm và trang hoàng lộng lẫy, sau khi nhìn thấy sự giàu sang huy hoàng của mình, (vị vua đã nhớ đến) những kẻ gây trở ngại cho điều đó.

40.

40.

Lambakaṇṇe saritvāna, kuddho so yojayīrathe;

Yugaparamparā tesaṃ, purato pāvisī puraṃ.

Nhớ đến những người Lambakaṇṇa, vị ấy nổi giận và cho thắng xe; một hàng dài các cỗ xe của họ đã đi vào thành phố ở phía trước.

41.

41.

Mahāvatthussa ummāre, ṭhatvā rājāṇapesi so;

‘‘Imesaṃ sīsamummāre, asmiṃ chindatha bho’’iti.

Đứng ở ngưỡng cửa của đại điện, vị vua ấy đã ra lệnh rằng: “Này các khanh, hãy chặt đầu của những người này trên ngưỡng cửa này”.

42.

42.

Goṇā eterathe yuttā, tava honti rathesabha;

Siṅgaṃkhurañca etesaṃ, chedāpayata bho’’iti.

Vị ấy nói: “Này các xa phu, những con bò đực được thắng vào các cỗ xe này là của các ngươi. Này các khanh, hãy cho chặt sừng và móng của chúng”.

43.

43.

Mātuyā atha saññatto, sīsacchedaṃ nivāriya;

Nāsañca pādaṅguṭṭhañca, tesaṃ rājā achedayi.

Bấy giờ, được mẹ khuyên bảo, vị vua đã ngăn việc chặt đầu; ngài đã cho cắt mũi và ngón chân cái của họ.

44.

44.

Hatthivutthaṃ janapadaṃ, adā hatthissa khattiyo;

Hatthibhogo janapado, iti tenāsi nāmato.

Vị vua Sát-đế-lỵ đã ban vùng đất Hatthivuttha cho con voi; do đó, vùng đất ấy có tên là Hatthibhoga.

45.

45.

Evaṃ anurādhapure, iḷānāgo mahīpati;

Chabbassāni anunāni, rajjaṃ kāresi khattiyo.

Như vậy, ở thành Anurādhapura, vị chúa đất Iḷanāga, vị vua Sát-đế-lỵ, đã trị vì tròn sáu năm.

46.

46.

Iḷanāgaccaye [Pg.211] tassa, putto candamukhosivo;

Aṭṭhavassaṃ sattamāsaṃ, rājā rajjamakārayi.

Sau khi Iḷanāga qua đời, con trai của ông là Candamukha Siva, đã trị vì tám năm và bảy tháng.

47.

47.

Maṇikāragāme vāpi, kārāpetvā mahīpati;

Issarasamaṇavhassa, vihārassa adāsi so.

Vị chúa đất ấy, sau khi cho xây một hồ chứa nước ở làng Maṇikāra, đã cúng dường (hồ ấy) cho ngôi tịnh xá tên là Issarasamaṇa.

48.

48.

Tassa rañño mahesī ca, saṅgāme pattimattano;

Tassevā’dā vihārassa, damiḷadevīti vissutā.

Và hoàng hậu của vị vua ấy, nổi tiếng với tên gọi Damiḷadevī, đã cúng dường phần của mình từ (làng) Saṅgāma cho chính ngôi tịnh xá ấy.

49.

49.

Taṃ tissavāpī kīḷāya, hantvā candamukhaṃ sivaṃ;

Yasaḷālakatisso’ti, vissuto taṅkaniṭṭhako.

Em trai của ông, nổi tiếng với tên gọi Yasaḷālakatissa, đã giết Candamukha Siva trong lúc ngài đang thủy hý ở hồ Tissa.

50.

50.

Anurādhapure ramme, laṅkābhuvadane subhe;

Sattavassānaṭṭhamāse, rājā rajjamakārayi.

Vị vua ấy đã trị vì bảy năm và tám tháng ở thành Anurādhapura xinh đẹp, gương mặt kiều diễm của Laṅkā.

51.

51.

Dovirikassa dattassa, puttho dovāriko sayaṃ;

Rañño sadisarūpena, ahosi subhanāmavā.

Con trai của người gác cổng tên Datta, chính là một người gác cổng tên là Subha, có dung mạo giống với nhà vua.

52.

52.

Subhaṃ balatthaṃ taṃ rājā, rājabhūsāya bhūsiya;

Nisidāpiya pallaṅke, hāsatthaṃ yasaḷālako.

Vua Yasaḷālaka, để mua vui, đã cho người lính gác Subha ấy mặc trang phục của vua và cho ngồi trên ngai vàng.

53.

53.

Sīsacoḷaṃ balatthassa, sasīse paṭimuñciya;

Yaṭṭhiṃ gahetvā hatthena, dvāramūle ṭhito sayaṃ.

Sau khi đội khăn đội đầu của người lính gác lên đầu mình, tay cầm cây gậy, chính ngài đứng ở cửa.

54.

54.

Vandantesu amaccesu, nisinnaṃ āsanamhi taṃ;

Rājā hasati evaṃ so, kurute antarantarā.

Trong khi các vị quan đang đảnh lễ người ấy ngồi trên ngai, nhà vua cười; vị ấy thường làm như vậy.

55.

55.

‘‘Balattho ekadivasaṃ, rājānaṃ hasamānakaṃ;

Ayaṃ balattho kasmā me, sammukhāhasatī’’ti so.

Một ngày nọ, người lính gác (Subha) (nghĩ về) nhà vua đang cười rằng: “Tại sao người lính gác này lại cười trước mặt ta?”.

56.

56.

Mārāpayitvā rājānaṃ, balattho so subho idha;

Rajjaṃ kāresi chabbassaṃ, subharājāti vissuto.

Sau khi cho giết nhà vua, người lính gác Subha ấy đã trị vì ở đây sáu năm, nổi tiếng là vua Subha.

57.

57.

Dvisu mahāvihāresu, subharājā manoramaṃ;

Pariveṇapantiṃ subha-nāmakaṃyeva kārayi.

Vua Subha đã cho xây dựng một dãy pariveṇa xinh đẹp ở hai ngôi đại tịnh xá và đặt tên là Subha.

58.

58.

Uruvelasamīpamhi, tathā vellivihārakaṃ;

Puratthime ekadvāraṃ, gaṅgante nandigāmakaṃ.

(Ngài cũng cho xây) tịnh xá gần Uruvela, cũng như tịnh xá Velli, tịnh xá Ekadvāra ở phía đông, và tịnh xá Nandigāmaka ở bờ sông.

59.

59.

Lambakaṇṇasuto [Pg.212] eko, uttarapassavāsiko;

Senāpatimupaṭṭhāsi, vasabho nāma mātulaṃ.

Một người con trai của dòng Lambakaṇṇa tên là Vasabha, sống ở miền bắc, đã phục vụ vị tướng quân là cậu của mình.

60.

60.

Hessati vasabho nāma, rājā’ti sutiyāsadā;

Ghāteti rājādīpamhi, sabbe vasabhanāmake.

Do lời tiên tri rằng: “Một người tên Vasabha sẽ trở thành vua”, nhà vua đã cho giết tất cả những người có tên Vasabha trên khắp hòn đảo.

61.

61.

‘‘Rañño dassāma vasataṃ, ima’’nti bhariyāya so;

Senāpatimantayitvā, pāto rājakulaṃ agā.

Vị tướng quân ấy, sau khi bàn bạc với vợ rằng: “Chúng ta sẽ giao Vasabha này cho nhà vua”, vào buổi sáng đã đi đến hoàng cung.

62.

62.

Gacchato tena sahasā, tambulaṃ cuṇṇavajjitaṃ;

Hatthamhi vasabhassā’dā, taṃ sādhu parirakkhituṃ.

Khi (Vasabha) đi cùng với ông ấy, bà đã đưa vào tay của Vasabha một miếng trầu không có vôi, (dặn) hãy giữ gìn cẩn thận.

63.

63.

Rājagehassa dvāramhi, tambulaṃ cuṇṇavajjitaṃ;

Senāpati udikkhitvā, taṃ cuṇṇatthaṃ visajjayi.

Ở cửa hoàng cung, vị tướng quân nhìn thấy miếng trầu không có vôi, đã sai người ấy đi lấy vôi.

64.

64.

Senāpatissa bhariyā, cuṇṇatthaṃ vasabhaṃ gataṃ;

Vatvā rahassaṃ datvā ca, sahassaṃ taṃ palāpayi.

Vợ của vị tướng quân, (thấy) Vasabha đã đi lấy vôi, đã nói cho người ấy biết điều bí mật, và sau khi cho một ngàn (đồng tiền), đã cho người ấy trốn đi.

65.

65.

Mahāvihāraṭhānaṃ so, gantvāna vasabho pana;

Tattha therehi khiranna-vatthehi katasaṅgaho.

Nhưng Vasabha ấy, sau khi đi đến địa phận Mahāvihāra, đã được các vị trưởng lão ở đó giúp đỡ bằng cơm sữa và y phục.

66.

66.

Tato paraṃ kuṭṭhino ca, rājabhāvāya nicchitaṃ;

Sutvāna vacanaṃhaṭṭho, ‘‘coro hessa’’nti nicchito.

Sau đó, nghe lời của người bị bệnh phong đã được định đoạt cho ngôi vua, ông ta vui mừng và quyết định rằng: ‘(Ta) sẽ là tên trộm’.

67.

67.

Laddhasamatthapurise, gāmaghātaṃ tato paraṃ;

Karonto rohaṇaṃ gantvā, kapallapuvopadesato.

Sau đó, khi đã có được những người có năng lực, ông ta tiến hành cướp phá làng mạc, đi đến Rohaṇa, theo lời chỉ dẫn về bánh kapallapuva.

68.

68.

Kamena raṭṭhaṃ kaṇhantho, sampattabalavāhano;

So rājā dvīhi vassehi, āgamma purasantikaṃ.

Dần dần chiếm lấy xứ sở, có được quân đội và binh xa, vị vua ấy trong hai năm đã đến gần kinh thành.

69.

69.

Subharājaṃ raṇe hantvā, vasabho so mahabbalo;

Ussāpayi purebhattaṃ, mātulo’pi raṇe pati.

Giết chết vua Subha trong trận chiến, Vasabha đại lực ấy đã giương lọng trắng ở kinh thành. Người cậu cũng đã tử trận.

70.

70.

Taṃ mātulassa sariraṃ, pubbabhūtopakārikaṃ;

Akāsi vasabho rājā, mahesiṃ mettanāmikaṃ.

Vua Vasabha đã lo liệu cho thi thể của người cậu, người đã giúp đỡ từ trước, và đã lập người tên Mettā làm hoàng hậu.

71.

71.

Sohorapāṭhakaṃ pucchi, āyuppamāṇamattano;

‘‘Āha dvādasavassāni’’, rahoyevassa sopi ca.

Vị vua ấy đã hỏi nhà chiêm tinh về tuổi thọ của mình. (Nhà chiêm tinh) nói: ‘Mười hai năm’, và người ấy cũng đã nói riêng với vua điều đó.

72.

72.

Rahassaṃ rakkhaṇatthāya, sahassaṃ tassā dāpiya;

Saṅghaṃ so sannipātetvā, vanditvā pucchi bhūpati.

Để giữ kín bí mật, vua đã cho người ấy một ngàn (tiền). Vị quốc vương ấy triệu tập Tăng chúng, đảnh lễ và hỏi rằng:

73.

73.

‘‘Siyānu [Pg.213] bhante āyussa, vaḍḍhanakāraṇaṃ’’iti;

‘‘Atthī’’ti saṅgho ācikkhi, antarāyavimocanaṃ.

‘Bạch các ngài, có phương cách nào để tăng trưởng tuổi thọ không?’ Tăng chúng đã trả lời rằng: ‘Có, đó là sự giải thoát khỏi các chướng ngại’.

74.

74.

Parissāvanadānañca, āvāsadāna meva ca;

Gilānavattadānañca, dātabbaṃ manujādhipa.

Thưa vị chúa của loài người, nên thực hiện việc cúng dường đồ lọc nước, cúng dường trú xứ, và cúng dường vật dụng cho người bệnh.

75.

75.

‘‘Kātabbaṃ jiṇṇakāvāsa-paṭisaṅkharaṇaṃ tathā;

Pañcasīlasamādānaṃ, katvā taṃ sādhurakkhiyaṃ.

Cũng vậy, nên thực hiện việc trùng tu các trú xứ đã hư cũ. Sau khi đã thọ trì năm giới, nên khéo giữ gìn chúng.

76.

76.

Uposathūpavāso ca, kattabbo’ posathe’’iti;

Rājā sādhūti gantvāna, tathā sabbaṃ makāsi so.

‘Và nên thực hành trai giới vào những ngày Bố-tát’. Vua nói ‘Lành thay’ rồi ra về, và vị ấy đã làm tất cả mọi việc như vậy.

77.

77.

Tiṇṇaṃ tiṇṇañca vassānaṃ, accayena mahīpati;

Dīpamhi sabbasaṅghassa, ticīvaramadāpayi.

Cứ sau mỗi ba năm, vị quốc vương lại cho cúng dường tam y đến toàn thể Tăng chúng trên hòn đảo.

78.

78.

Anāgatānaṃ therānaṃ, pesayitvāna dāpayi;

Dvattiṃsāyahi ṭhānesu, dāpesi madhupāyasaṃ.

Đối với các vị trưởng lão không thể đến, vua đã cho người gửi đến cúng dường. Tại ba mươi hai nơi, vua đã cho cúng dường cháo sữa mật ong.

79.

79.

Catusaṭṭhiyā ca ṭhānesu, mahādānaṃtu missakaṃ;

Sahassavaṭṭi catusu, ṭhānesu ca jalāpayi.

Tại sáu mươi bốn nơi, vua đã cho tổ chức đại lễ cúng dường hỗn hợp. Và tại bốn nơi, vua đã cho thắp sáng một ngàn tim đèn.

80.

80.

Cetiyapabbate ceva, thūpārāme ca cetiye;

Mahāthūpe mahābodhi-ghare iti imesu hi.

Chính là tại những nơi này: tại núi Cetiyapabbata, tại bảo tháp ở Thūpārāma, tại Đại Tháp, và tại điện thờ cây Đại Bồ-đề.

81.

81.

Cittalakūṭe kāresi, dasathūpe manorame;

Dīpe’khilamhi āvāse, jiṇṇe ca paṭisaṅkhari.

Vua đã cho xây dựng mười bảo tháp đẹp đẽ tại Cittalakūṭa, và đã cho trùng tu các trú xứ hư cũ trên toàn hòn đảo.

82.

82.

Valliyeravihāre ca, therassa so pasīdiya;

Mahāvalligottaṃ nāma, vihārañca akārayi.

Và do có tín tâm với vị trưởng lão ở tu viện Valliyera, vị ấy đã cho xây dựng tu viện tên là Mahāvalligotta.

83.

83.

Kāresi anurārāmaṃ, mahāgāmassa santike;

Heḷigāmaṭṭhakarisa, sahassaṃ tassa dāpayi.

Vua đã cho xây dựng Anurārāma gần Mahāgāma, và đã cho cúng dường một ngàn karīsa đất của làng Heḷigāma cho tu viện ấy.

84.

84.

Mucelavihāraṃ kāretvā, so tissavaḍḍhamānake;

Āḷisārodakabhāgaṃ, vihārassa adāpayi.

Sau khi cho xây dựng tu viện Mucela tại Tissavaḍḍhamānaka, vị ấy đã cho cúng dường phần nước từ kênh Āḷisāra cho tu viện.

85.

85.

Kalambatitthe thūpamhi, kāresiṭṭhikakañcukaṃ;

Kāresuposathā gāraṃ, vaṭṭitelattha massatu.

Tại bảo tháp ở Kalambatittha, vua đã cho làm một lớp vỏ bọc bằng gạch; và đã cho xây dựng một nhà Bố-tát, cùng cúng dường đèn và dầu cho nơi ấy.

86.

86.

Sahassakarīsavāpiṃso[Pg.214], kārāpetvā adāsi ca;

Kāresuposathāgāraṃ, vihāre kumbhigallake.

Vị ấy đã cho xây dựng và cúng dường hồ chứa nước Sahassakarīsa. Vua cũng đã cho xây dựng một nhà Bố-tát tại tu viện Kumbhigallaka.

87.

87.

Soye’vu posathāgāraṃ, issarasamaṇake idha;

Thūpārāmethūpagharaṃ, kārāpesi mahīpati.

Chính vị quốc vương ấy đã cho xây dựng một nhà Bố-tát tại Issarasamaṇaka ở đây, và một điện thờ tháp tại Thūpārāma.

88.

88.

Mahāvihāre pariveṇa, pantiṃ pacchimapekkhiniṃ;

Kāresi ca catusālañca, jiṇṇakaṃ paṭisaṅkhari.

Tại Đại Tự, vua đã cho xây dựng một dãy thiền phòng hướng về phía tây. Vua cũng đã cho trùng tu tòa nhà bốn mặt đã hư cũ.

89.

89.

Catubuddhapaṭimārammaṃ, paṭimānaṃgharaṃtathā;

Mahābodhiṅgaṇe ramme, rājā soyeva kārayi.

Chính vị vua ấy đã cho xây dựng một điện thờ tượng với bốn tượng Phật trong khuôn viên đẹp đẽ của cây Đại Bồ-đề.

90.

90.

Tassa rañño mahesī sā, vuttanāmā manoramaṃ;

Thūpaṃ thūpagharañceva, rammaṃ tatheva kārayi.

Vị hoàng hậu của vua ấy, người có tên đã được nói đến, cũng đã cho xây dựng một bảo tháp đẹp đẽ và một điện thờ tháp xinh đẹp như vậy.

91.

91.

Thūpārāme thūpagharaṃ, niṭṭhāpetvā mahīpati;

Tassa niṭṭhāpitamahe, mahādānamadāsi ca.

Sau khi hoàn thành điện thờ tháp tại Thūpārāma, vị quốc vương đã thực hiện một đại lễ cúng dường trong lễ khánh thành công trình đó.

92.

92.

Yuttānaṃ buddhavacane, bhikkhūnaṃ paccayampi ca;

Bhikkhūnaṃ dhammakathikānaṃ, sappiphāṇitameva ca.

(Vua đã cúng dường) các vật dụng cho các vị tỳ-khưu chuyên tâm vào Phật ngôn, và cúng dường bơ và đường phèn cho các vị tỳ-khưu thuyết pháp.

93.

93.

Nagarassa catudvāre, kapaṇavaṭṭañca dāpayi;

Gilānānañca bhikkhūnaṃ, gilānavaṭṭameva ca.

Tại bốn cổng thành, vua đã cho bố thí cho người nghèo. Và đối với các vị tỳ-khưu bị bệnh, vua cũng đã cho cúng dường các vật dụng cho người bệnh.

94.

94.

Mayettiṃ rājuppalavāpiṃ, vahakolambagāmakaṃ;

Mahānika vittavāpiṃ, mahārāmotti meva ca.

Hồ Mayetti, hồ Rājuppala, hồ Vahakolambagāmaka, hồ Mahānikavitta, và hồ Mahārāmo,

95.

95.

Kehālaṃ kāḷivāpiñca, cambuṭṭhiṃ vātamaṅganaṃ;

Abhivaḍḍhamānakañca, iccekādasa vāpiyo.

hồ Kehāla, hồ Kāḷivāpi, hồ Cambuṭṭhi, hồ Vātamaṅgana, và hồ Abhivaḍḍhamānaka; như vậy là mười một hồ chứa nước (mà vua đã cho xây dựng).

96.

96.

Dvādasa mātikā ceva, subhikkhatthamakārayi;

Guttattha purapākāraṃ, ceva muccamakārayi.

Vị ấy đã cho làm mười hai con kênh chính vì mục đích sung túc, và cũng đã cho làm bức tường thành cao để bảo vệ kinh thành.

97.

97.

Gopurañca catudvāre, mahāvatthuñca kārayi;

Saraṃ kāresi uyyāne, haṃsetatthavisajjayi.

Vị ấy đã cho làm cổng tháp ở bốn cửa thành và một công trình lớn. Vị ấy đã cho làm một cái hồ trong vườn ngự uyển và cho thả ngỗng ở đó.

98.

98.

Pure bahū pokkharaṇī, kārāpetvā tahiṃ tahiṃ;

Ummaggena jalaṃ tattha, pavesesi mahīpati.

Vị quốc vương, sau khi đã cho làm nhiều hồ sen ở đây đó trong kinh thành, đã cho dẫn nước vào các nơi ấy bằng đường hầm dưới đất.

99.

99.

Evaṃ [Pg.215] nānāvidhaṃ puññaṃ, katvā vasabhabhūpati;

Hatantarāyo so hutvā, puññakamme sadādaro.

Như vậy, sau khi đã làm các loại phước thiện khác nhau, đức vua Vasabha đã trở thành người có các chướng ngại được diệt trừ, và luôn luôn tôn trọng các phước nghiệp.

100.

100.

Catuttāsīsavassāni, pure rajjamakārayi;

Catuttālīsavesākha, pūjā yo ca akārayi.

Vị ấy đã trị vì vương quốc ở kinh thành trong bốn mươi bốn năm, và vị ấy cũng đã cho cử hành bốn mươi bốn lễ hội Vesākha.

101.

101.

Subharājā dharanto so, attano ekadhītaraṃ;

Vasabhena bhayāsaṃkī, appesi’ṭhika vaḍḍhakiṃ.

Đức vua Subha, trong khi còn tại vị, do lo sợ hiểm nguy từ Vasabha, đã giao phó người con gái duy nhất của mình cho một người thợ nề.

102.

102.

Attano kambalañceva, rājā bhaṇḍāni ca’ppayi;

Vasabhena hate tasmiṃ, tamādāsiṭṭhavaḍḍhakī.

Nhà vua cũng đã giao phó tấm chăn của mình và các vật dụng hoàng gia. Khi vị ấy bị Vasabha giết chết, người thợ nề đã lấy các thứ ấy.

103.

103.

Dhītiṭhāne ṭhapetvāna, vaḍḍheti attano ghare;

Sakammaṃ karato tassa, bhattaṃ āhari dārikā.

Sau khi đã đặt cô gái vào vị trí của con gái, ông đã nuôi nấng cô ở trong nhà của mình. Cô gái đã mang cơm đến cho ông trong khi ông đang làm công việc của mình.

104.

104.

Sā nirodhasamāpannaṃ, tadambapuppha gumbake;

Sattame divase disvā, bhattaṃ medhāvīnī adā.

Cô gái thông tuệ ấy, vào ngày thứ bảy, sau khi nhìn thấy một vị đã nhập Diệt Tận Định trong một lùm cây xoài đang trổ hoa, đã dâng cúng vật thực.

105.

105.

Puna bhattaṃ randhayitvā, pituno bhattamāhari;

Papañcakāraṇaṃ puṭṭhā, tamatthaṃ pituno vadi.

Sau khi nấu lại phần cơm, cô đã mang cơm đến cho cha. Khi được hỏi về lý do chậm trễ, cô đã nói lại sự việc ấy cho cha nghe.

106.

106.

Tuṭṭho punappunañce’so, bhattaṃ therassa dāpayi;

Vissattho’nāgataṃ disvā, thero āha kumārikaṃ.

Vị ấy (người cha) hoan hỷ và đã cho dâng cúng vật thực đến vị Trưởng lão nhiều lần. Vị Trưởng lão, sau khi đã nhìn thấy tương lai một cách tin chắc, đã nói với cô thiếu nữ.

107.

107.

‘‘Tavaissariyejāte, imaṃ ṭhānaṃ kumārike;

Sareyyāsī’ti thero tu, tadā ca parinibbuto.

‘Này cô thiếu nữ, khi sự uy quyền của cô được sanh khởi, cô hãy ghi nhớ nơi này.’ Vị Trưởng lão đã nói như vậy, và sau đó ngài đã viên tịch.

108.

108.

Sake so vasabho rājā, vayappattamhi puttake;

Vaṅkanāsikatissamhi, kaññaṃtassānurūpikaṃ.

Đức vua Vasabha ấy, khi người con trai của mình là Vaṅkanāsikatissa đã đến tuổi trưởng thành, (đã tìm) một thiếu nữ tương xứng với vị ấy.

109.

109.

Gavesāpesi purisā, taṃ disvāna kumārikaṃ;

Iṭṭhakavaḍḍhakīgāme, itthilakkhaṇa kovidā.

Ngài đã cho người đi tìm. Những người am tường về tướng mạo của phụ nữ, sau khi đã nhìn thấy cô thiếu nữ ấy ở trong làng của người thợ nề,

110.

110.

Rañño nivedayuṃ rājā, tamāṇāpetumārabhi;

Tassāha rājadhītattaṃ, iṭṭhakavaḍḍhakī tadā.

đã tâu lên đức vua. Đức vua đã bắt đầu cho triệu cô gái ấy đến. Khi ấy, người thợ nề đã nói về việc cô là con gái của nhà vua.

111.

111.

Subharañño tu dhītattaṃ, kambalādīhi ñāpayi;

Rājā tuṭṭho sutassā’dā, taṃ sādhu katamaṅgalaṃ.

Ông đã cho biết việc cô là con gái của đức vua Subha bằng tấm chăn và các vật khác. Đức vua hoan hỷ đã gả cô cho con trai của mình, sau khi đã cử hành hôn lễ một cách tốt đẹp.

112.

112.

Vasabhassaccaye putto, vaṅkanāsika tissako;

Anurādhapure rajjaṃ, tīṇi vassāni kārayi.

Sau khi vua Vasabha băng hà, người con trai là Vaṅkanāsikatissa đã trị vì vương quốc ở Anurādhapura trong ba năm.

113.

113.

So [Pg.216] goṇanadiyā tīre, mahāmaṅgalanāmakaṃ;

Vihāraṃ kārayi rājā, vaṅkanāsikatissako.

Đức vua Vaṅkanāsikatissa ấy đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá tên là Mahāmaṅgala ở trên bờ sông Goṇa.

114.

114.

Mahāmattā tu devī sā, sarantī therabhāsitaṃ;

Vihārakāraṇatthāya, akāsi dhanasañcayaṃ.

Vị hoàng hậu, chánh cung của nhà vua, trong khi ghi nhớ lời nói của vị Trưởng lão, đã tích trữ tài sản với mục đích xây dựng một ngôi tịnh xá.

115.

115.

Vaṅkanāsikatissassa, accaye kārayī suto;

Rajjaṃ bāvīsavassāni, gajjabāhukagāmaṇi.

Sau khi vua Vaṅkanāsikatissa băng hà, người con trai là Gajabāhukagāmaṇi đã trị vì vương quốc trong hai mươi hai năm.

116.

116.

Sutvā so mātuvacanaṃ, mātudatthāya kārayi;

Kadambapupphaṭhānamhi, rājamātuvihārakaṃ.

Vị ấy, sau khi nghe lời của mẹ, đã cho xây dựng tịnh xá Rājamātu (Thái Hậu Tự) tại nơi có những bông hoa Kadamba vì lợi ích của mẹ mình.

117.

117.

Mātā satasahassaṃ sā, bhūmiatthoya paṇḍitā;

Adā mahāvihārassa, vihārañca akāra yi.

Vị thái hậu thông thái ấy đã dâng cúng một trăm ngàn (tiền) cho Đại Tịnh Xá (Mahāvihāra) để trả tiền đất, và đã cho xây dựng ngôi tịnh xá.

118.

118.

Sayameva akāresi, tattha thūpaṃ silāmayaṃ;

Saṅghabhogañca pādāsi, kiṇitvāna tato tato.

Chính bà đã cho làm một bảo tháp bằng đá ở nơi ấy, và đã dâng cúng tài sản cho chư Tăng sau khi đã mua sắm từ các nơi.

119.

119.

Abhayuttara mahāthūpaṃ, vaḍḍhāpetvā citāpayi;

Catudvāre ca tattheva, ādimukhamakārayi.

Vị ấy đã cho mở rộng và xây cao thêm Đại Bảo Tháp Abhayuttara (Abhayagiri). Và cũng tại nơi ấy, ở bốn cổng, vị ấy đã cho làm các mặt tiền.

120.

120.

Gāmaṇitissavāpiṃ so, kārāpetvā mahīpati;

Abhayagiri vihārassa, pākavaṭṭāya’dāsi ca.

Vị quốc vương ấy, sau khi đã cho làm hồ chứa nước Gāmaṇitissa, đã dâng cúng (hồ ấy) cho tịnh xá Abhayagiri để cung cấp vật thực thường xuyên.

121.

121.

Maricavaṭṭikathūpamhi, kañcukañca akārayi;

Kiṇitvā satasahassena, saṅghabhogamadāsi ca.

Vị ấy cũng đã cho làm một lớp vỏ bọc cho bảo tháp Maricavaṭṭika, và sau khi đã mua với giá một trăm ngàn, vị ấy cũng đã dâng cúng tài sản cho chư Tăng.

122.

122.

Kāresi pacchime vasse, vihāraṃ rāmakavhayaṃ;

Mahejasanasālañca, nagaramhi akārayi.

Vào năm cuối đời, vị ấy đã cho làm ngôi tịnh xá tên là Rāma, và đã cho làm một hội trường lớn ở trong kinh thành.

123.

123.

Gajabāhussaccayena, sasuro tassa rājino;

Rajjaṃ mahallako nāgo, chabbassāni akārayi.

Sau khi vua Gajabāhu băng hà, nhạc phụ của vị vua ấy là Mahallaka Nāga đã trị vì vương quốc trong sáu năm.

124.

124.

Puratthime pejalakaṃ, dakkhiṇe koṭi pabbataṃ;

Pacchime dakapāsāṇe, nāgadīpe sālipabbataṃ.

(Ngài đã xây dựng các tịnh xá:) Pejalaka ở phía đông, Koṭipabbata ở phía nam, Dakapāsāṇa ở phía tây, Sālipabbata ở Nāgadīpa.

125.

125.

Bījagāme tanaveḷiṃ, rohaṇe janapade pana;

Tobbalanāgapabbatañca, antoṭṭhe girihālikaṃ.

Tanaveḷi ở Bījagāma, và ở xứ Rohaṇa là Tobbalanāgapabbata, và Girihālika ở Antoṭṭha.

126.

126.

Ete [Pg.217] satta vihāre so, mahallanāgabhūpati;

Parittenapi kālena, kārāpesi mahāmatī.

Vị vua Mahallanāga, bậc đại trí ấy, đã cho xây dựng bảy ngôi tự viện này trong một thời gian ngắn.

127.

127.

Evaṃ asārehi dhanehi sāraṃ,Puññāni katvāna bahūni paññā;

Ādenti bālā pana kāma hetu,Bahūni pāpāni karontā mohā’ti.

Như vậy, bậc trí giả, sau khi làm nhiều điều phước thiện, đã lấy được phần cốt lõi từ của cải vô thường. Trái lại, kẻ ngu si, vì tham ái, do si mê mà làm nhiều điều tội lỗi.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện.

Dvādasa rājako nāma

(Chương) tên là Mười Hai Vị Vua.

Pañcatiṃsatimo paricchedo.

Chương thứ ba mươi lăm.

Chattiṃsatima pariccheda

Chương thứ ba mươi sáu.

Tayodasa rājako

Mười Ba Vị Vua.

Mahallanāgaccayena[Pg.217], putto bhātikatissako;

Catuvīsativassāni, laṃkārajjamakārayi.

Sau khi vua Mahallanāga băng hà, con trai của ngài là Bhātikatissaka đã trị vì vương quốc Laṅkā trong hai mươi bốn năm.

Mahāvihāre pākāraṃ, kārāpesi samantato;

Gavaratissavihāraṃ, so kārayitvā mahīpati.

Vị quốc vương ấy đã cho xây một bức tường bao quanh Đại Tự (Mahāvihāra). Ngài cũng đã cho xây dựng tu viện Gavaratissa-vihāra.

Mahāgāmaṇikaṃ vāpiṃ, vihārassa’ssa’dāsi ca;

Vihārañca akāresi, bhātiyatissa nāmakaṃ.

Ngài cũng đã dâng cúng hồ chứa nước Mahāgāmaṇika cho tu viện này; và ngài đã xây dựng một tu viện tên là Bhātiyatissa.

Kāresuposathāgāraṃ, thūpārāme manorame;

Randhakaṇḍakavāpiñca, kārāpesi mahīpati.

Vị quốc vương đã cho xây một trai đường (uposathāgāra) tại ngôi Thūpārāma khả ái; và ngài cũng đã cho xây hồ chứa nước Randhakaṇḍaka.

Sattesu muducittoso, saṅghamhi tibbagāravo;

Ubhatosaṅghe mahīpālo, mahādānaṃ pavattayi.

Vị quốc vương ấy có lòng từ ái đối với chúng sanh, và có lòng tôn kính sâu sắc đối với Tăng đoàn. Ngài đã thực hiện đại bố thí đến cả hai bộ Tăng già.

Bhātikatissaccayena, tassa kaniṭṭhatissako;

Aṭṭhavīsasamārajjaṃ, laṃkādīpe akārayi.

Sau khi vua Bhātikatissa băng hà, em trai của ngài là Kaniṭṭhatissa đã trị vì trên đảo Laṅkā trong hai mươi tám năm.

Bhūtārāma [Pg.218] mahānāga, therasmiṃ so pasīdiya;

Kāresi ratanapāsādaṃ, abhayagirimhi sādhukaṃ.

Do có tín tâm nơi trưởng lão Mahānāga ở tu viện Bhūtārāma, ngài đã cho xây dựng một cách tốt đẹp tòa Ratanapāsāda (Châu Báu Điện) tại Abhayagiri.

Abhayagirimhi pākāraṃ, mahāpariveṇameva ca;

Kāresi maṇisomavhe, mahāpariveṇameva ca.

Ngài đã cho xây một bức tường tại Abhayagiri và một đại học xá (mahāpariveṇa); và cũng đã cho xây đại học xá tên là Maṇisoma.

Tattheva cetiyagharaṃ, ambatthale tatheva ca;

Kāresi paṭisaṅkhāraṃ, nāgadīpe ghare pana.

Ngài đã cho tu sửa bảo tháp viện ở ngay tại đó, và cũng như vậy ở Ambatthala, và cả ngôi điện thờ ở Nāgadīpa.

10.

10.

Mahāvihārasīmaṃso, madditvā tattha kārayi;

Kukkuṭagiri pariveṇa, pantiṃ sakkacca bhūpati.

Vị quốc vương ấy, sau khi lấn vào ranh giới của Đại Tự (Mahāvihāra), đã cho xây dựng một cách cẩn trọng một dãy học xá Kukkuṭagiri tại đó.

11.

11.

Mahāvihāre kāresi, dvādasa manujādhipo;

Mahācaturassapāsāde, dassaneyyemanorame.

Vị chúa tể nhân loại ấy đã cho xây dựng mười hai tòa điện lớn hình vuông, đẹp đẽ và khả ái, tại Đại Tự (Mahāvihāra).

12.

12.

Dakkhiṇavihāra thūpamhi, kañcukañca akārayi;

Bhattasālaṃ mahāmegha, vanāsimañca maddiya.

Ngài đã cho làm một lớp vỏ bọc cho bảo tháp của tu viện Dakkhiṇavihāra; và sau khi lấn vào ranh giới của khu vườn Mahāmeghavana, ngài đã cho xây một nhà ăn.

13.

13.

Mahāvihārapākāraṃ, passato apanīyaso;

Maggaṃ dakkhiṇavihāra, gāmiñcāpi akārayi.

Ngài đã cho dỡ bỏ một phần bức tường của Đại Tự (Mahāvihāra) và cũng đã cho làm một con đường dẫn đến tu viện Dakkhiṇavihāra.

14.

14.

Bhūtārāma vihārañca, rāmagoṇakameva ca;

Tatheva nandatissassa, ārāmañca akārayi.

Ngài đã cho xây dựng tu viện Bhūtārāma và tu viện Rāmagoṇaka; cũng như vậy, ngài đã cho xây dựng tu viện của Nandatissa.

15.

15.

Pācinato anuḷātissa, pabbataṃ gaṅgarājiyaṃ;

Niyelatissārāmañca, piḷa piṭṭhi vihārakaṃ.

(Ngài đã cho xây) tu viện Anuḷātissa-pabbata ở phía đông, tu viện Gaṅgarājiya, tu viện Niyelatissārāma, và tu viện nhỏ Piḷapiṭṭhi.

16.

16.

Rājamahāvihārañca, kāresi manujādhipo;

Soyeva tīsu ṭhānesu, kāresu’posathālayaṃ.

Vị chúa tể nhân loại ấy đã cho xây dựng tu viện Rājamahāvihāra. Chính ngài cũng đã cho xây dựng các trai đường (uposathālaya) ở ba nơi.

17.

17.

Kalyāṇīka vihāre ca, maṇḍalagirike tathā;

Dubbalavāpitissavhe, vihāresu imesu hi.

(Đó là) tại các tu viện: tu viện Kalyāṇīka, cũng như tu viện Maṇḍalagiri, và tu viện tên là Dubbalavāpitissa.

18.

18.

Kaniṭṭhatissaccayena, tassa putto akārayi;

Rajjaṃ dveyeva vassāni, cūḷanāgoti vissuto.

Sau khi vua Kaniṭṭhatissa băng hà, con trai của ngài, người được biết đến với tên gọi Cūḷanāga, đã trị vì vương quốc chỉ trong hai năm.

19.

19.

Cūḷanāgakaniṭṭhotu, rājāghātiya bhātikaṃ;

Ekavassaṃ kuḍḍanāgo, rajjaṃ laṃkāya kārayi.

Nhưng em trai của Cūḷanāga, tên là Kuḍḍanāga, sau khi giết anh mình là vua, đã trị vì vương quốc Laṅkā trong một năm.

20.

20.

Mahāpeḷañca vaḍḍhesi, ekanāḷikachātake;

Bhikkhusatānaṃ pañcannaṃ, abbhocchinnaṃ mahīpati.

Vị quốc vương đã tăng phần cúng dường Mahāpeḷa thêm một nāḷika cho năm trăm vị tỳ-khưu một cách không gián đoạn trong lúc đói kém.

21.

21.

Kuḍḍanāgassa [Pg.219] rañño tu, devīyā bhātuko tadā;

Senāpati sirināgo, coro hutvāna rājino.

Bấy giờ, vị tướng Sirināga, là anh trai của hoàng hậu của vua Kuḍḍanāga, đã trở thành kẻ phản nghịch chống lại nhà vua.

22.

22.

Balavāhana sampanno, āgamma nagarantikaṃ;

Rājabalena yujjhanto, kuḍḍanāgaṃ mahīpatiṃ.

Được trang bị quân lính và xe cộ, ông ta tiến đến gần kinh thành, giao chiến với quân đội của nhà vua, (đối đầu với) quốc vương Kuḍḍanāga.

23.

23.

Palāpetvā laddhajayo, anurādha pure vare;

Laṃkārajjamakāresi, vassānekūnavīsati.

Sau khi khiến (nhà vua) phải bỏ chạy và giành được chiến thắng, ông đã trị vì vương quốc Laṅkā tại kinh thành Anurādhapura cao quý trong mười chín năm.

24.

24.

Mahāthūpavare chattaṃ, kārāpetvāna bhūpati;

Suvaṇṇakammaṃ kāresi, dassaneyyaṃ manoramaṃ.

Vị quốc vương đã cho làm một cây lọng ở trên ngôi Đại Tháp; ngài đã cho thực hiện công việc bằng vàng, đáng chiêm ngưỡng và đẹp lòng.

25.

25.

Kāresi lohapāsādaṃ, saṃkhittaṃ pañcabhūmakaṃ;

Mahābodhi catudvāre, sopānaṃ punakārayi.

Ngài đã cho làm Lâu Đài Đồng, được rút gọn còn năm tầng; ngài lại cho làm các bậc thang ở bốn cổng của cây Đại Bồ Đề.

26.

26.

Kāretvā chattapāsādaṃ, mahe pūjamakārayi;

Kulambaṇañca dīpasmiṃ, vissajjesi dayāparo.

Sau khi đã cho làm Lâu Đài Lọng, ngài đã cho thực hiện một lễ cúng dường trọng thể; và là người có lòng từ bi, ngài đã miễn thuế Kulambaṇa ở trên đảo.

27.

27.

Sirināgaccaye tassa, putto tisso akārayi;

Rajjaṃ dvāvīsavassāni, dhammavohāra kovido.

Sau khi Sirināga qua đời, con trai của ông là Tissa, người thông thạo về luật pháp, đã trị vì vương quốc trong hai mươi hai năm.

28.

28.

Ṭhapesi so hi vohāraṃ, hiṃsā muttaṃ yatoidha;

Vohāraka tissarājā, iti nāmaṃ tato ahu.

Vì ở đây, vị ấy đã thiết lập luật pháp không có sự bạo hành; do đó, ngài đã có tên là vua Vohāraka Tissa.

29.

29.

Kambugāmakavāsissa, devattherassa santike;

Dhammaṃ sutvā paṭikammaṃ, pañcāvāse akārayi.

Sau khi nghe Pháp từ trưởng lão Deva, người ngụ ở làng Kambugāmaka, ngài đã cho thực hiện việc sửa chữa ở năm ngôi tự viện.

30.

30.

Mahātissassa therassa, anurā rāmavāsino;

Pasanno mucelapaṭṭane, dāna vaṭṭamakārayi.

Với lòng hoan hỷ đối với trưởng lão Mahātissa, người ngụ ở tu viện Anurā, ngài đã cho thiết lập việc bố thí thường xuyên ở Mucelapaṭṭana.

31.

31.

Tissarāja maṇḍapañca, mahāvihāradvayepi so;

Mahābodhighare pāci, loharūpaddhayampi ca.

Vị ấy cũng đã cho làm một gian sảnh tên Tissarāja ở cả hai ngôi Đại Tự Viện, và hai bức tượng bằng đồng ở phía đông của ngôi nhà Bồ Đề.

32.

32.

Sattapaṇṇikapāsādaṃ, kāretvā sukhavāsakaṃ;

Māse māse sahassaṃ so, mahāvihārassa dāpayi.

Sau khi đã cho làm Lâu Đài Sattapaṇṇika, một nơi ở thoải mái, vị ấy đã cho cúng dường một ngàn mỗi tháng đến Đại Tự Viện.

33.

33.

Abhayagirivihāre, dakkhiṇamūlasavhaye;

Maricavaṭṭi vihāramhi, kulālitissasavhaye.

Tại tu viện Abhayagiri, tại nơi được gọi là Dakkhiṇamūla; tại tu viện Maricavaṭṭi, tại nơi được gọi là Kulālitissa.

34.

34.

Mahiyaṅgaṇa vihāramhi, mahāgāmakasavhaye;

Mahānāgatissavhamhi, tathā kalyāṇīkavhaye.

Tại tu viện Mahiyaṅgaṇa, tại nơi được gọi là Mahāgāmaka; tại nơi được gọi là Mahānāgatissa, và cũng vậy tại nơi được gọi là Kalyāṇīka.

35.

35.

Iti [Pg.220] aṭṭhasu thūpesu, chattakammamakārayi;

Mūkanāgasenāpati, vihāre dakkhiṇe tathā.

Như vậy, ngài đã cho thực hiện công việc làm lọng ở tám ngôi tháp. Cũng vậy, tại tu viện Dakkhiṇa của vị tướng Mūkanāga.

36.

36.

Marica vaṭṭi vihāramhi, puttabhāgavhaye tathā;

Issarasamaṇavhamhi, tissavhe nāgadīpake.

Tại tu viện Maricavaṭṭi, cũng vậy tại nơi được gọi là Puttabhāga; tại nơi được gọi là Issarasamaṇa, tại tu viện Tissa ở Nāgadīpa.

37.

37.

Iti chasu vihāresu, pākārañca akārayi;

Kāresu’ posathāgāraṃ, anurārāmasavhaye.

Như vậy, ngài cũng đã cho làm một bức tường rào ở sáu ngôi tu viện. Ngài đã cho làm một trai đường Uposatha ở nơi được gọi là Anurārāma.

38.

38.

Ariyavaṃsakathāṭhāne, laṃkādīpekhilepi ca;

Dāna vaṭṭaṃ ṭhapāpesi, saddhamme gāravena so.

Do lòng tôn kính đối với Chánh Pháp, vị ấy đã cho thiết lập việc bố thí thường xuyên tại các nơi thuyết giảng về Thánh Chủng ở khắp hòn đảo Laṅkā.

39.

39.

Tiṇī satasahassāni, datvāna manujādhipo;

Iṇato sayike bhikkhū, mocesi sāsanappiyo.

Vị chúa tể của loài người, người yêu mến giáo pháp, sau khi đã ban cho ba trăm ngàn, đã giải thoát các vị tỳ khưu khỏi các món nợ của họ.

40.

40.

Mahā vesākha pūjaṃ so, kāretvā dīpavāsinaṃ;

Sabbe saṃyeva bhikkhūnaṃ, ticīvaramadāpayi.

Vị ấy, sau khi đã cho thực hiện lễ cúng dường Vesākha trọng thể cho các cư dân trên đảo, đã cho cúng dường ba y đến tất cả các vị tỳ khưu.

41.

41.

Vetullavādaṃ madditvā, kāretvā pāpaniggahaṃ;

Kapilena amaccena, sāsanaṃ jotayīca so.

Sau khi đã dẹp bỏ tà thuyết Vetulla và đã cho thực hiện việc trừng phạt những điều xấu ác, vị ấy cùng với vị bộ trưởng Kapila cũng đã làm cho giáo pháp được tỏa sáng.

42.

42.

Vissuto’bhayanāgo’ti, kaniṭṭho tassarājino;

Deviyā tassa saṃsaṭṭho, ñāto bhīto sabhātarā.

Người em trai của vị vua ấy, được biết đến với tên gọi Abhaya Nāga, đã có quan hệ với hoàng hậu của ông. Khi bị anh trai biết được, ông ta đã sợ hãi.

43.

43.

Palāyitvā hallatitthaṃ, gantvāna sahasevako;

Kuddho viya mātulassa, hatthapādañca chedayi.

Sau khi chạy trốn và đi đến Hallatittha cùng với người hầu, dường như tức giận, ông ta đã chặt tay và chân của người cậu.

44.

44.

Rājino raṭṭhatedatthaṃ, ṭhapetvāna idheva taṃ;

Sunakhopamaṃ dassayitvā, gahetvā’ti siniddhake.

Sau khi đã để người ấy lại chính tại đây với mục đích chia cắt vương quốc của nhà vua, và sau khi đã chỉ ra ví dụ về con chó, ông ta đã mang theo những người thân tín.

45.

45.

Tattheva nāvaṃ āruyha, paratīramagāsayaṃ;

Subhavo mātulo tu, upagamma mahīpati.

Ngay tại đó, ông đã lên thuyền và đi đến bờ bên kia. Nhưng người cậu là Subha đã đi đến gặp vị chúa đất.

46.

46.

Suhado viya hutvāna, tasmiṃ raṭṭhamabhindiso;

Abhayo taṃ jānanatthaṃ, dūtaṃ idha visajjayi.

Sau khi đã hành động như một người bạn, vị ấy đã chia rẽ vương quốc. Abhaya, với mục đích muốn biết điều đó, đã phái một sứ giả đến đây.

47.

47.

Taṃ disvā pūgarukkhaṃ so, samantā kuntanāḷiyā;

Paribbhamanto madditvā, katvā dubbalamūlakaṃ.

Vị ấy, sau khi nhìn thấy cây cau đó, đã đi vòng quanh và dùng cán giáo đập xung quanh, làm cho gốc rễ của nó bị yếu đi.

48.

48.

Bāhunāyeva pātetvā, tajjetvā taṃ palāpayi;

Dūto gantvā abhayassa, taṃ pavattiṃ pavedayi.

Rồi chỉ dùng cánh tay đã làm cho nó ngã xuống, ngài đã đe dọa và đuổi người ấy đi. Vị sứ giả đã đi đến và báo cáo sự việc đó cho Abhaya.

49.

49.

Ñatvā’bhayo [Pg.221] taṃ damiḷe, ādāya basuke tato;

Nagarantikamāgañchi, bhātarā saha yujjhituṃ.

Abhaya, sau khi biết được điều đó, từ đó đã mang theo nhiều người Damiḷa, đã đến gần kinh thành để chiến đấu cùng với anh trai.

50.

50.

Taṃ ñatvāna palāyitvā, assamāruyhadeviyā;

Malayaṃ āgamā rājā, taṃkaniṭṭho’nu bandhiya.

Vị vua, sau khi biết được điều đó, đã chạy trốn, đã lên ngựa cùng với hoàng hậu và đã đi đến Malaya, trong khi người em trai đã truy đuổi theo.

51.

51.

Rājānaṃ malaye hantvā, devīmādāya āgato;

Kāresi nagare rajjaṃ, aṭṭhavassāni bhūpati.

Sau khi đã giết nhà vua ở Malaya, ông ta đã mang theo hoàng hậu và trở về. Vị quốc vương ấy đã trị vì vương quốc ở kinh thành trong tám năm.

52.

52.

Pāsāṇavediṃ kāresi, mahābodhisamantato;

Lohapāsādaṅgaṇamhi, rājā maṇḍapameva ca.

Nhà vua đã cho làm một hàng rào bằng đá xung quanh cây Đại Bồ Đề, và cũng đã cho làm một gian sảnh ở trong sân của Lâu Đài Đồng.

53.

53.

Dvihi satasahassehi, nekavatthāni bhāgiya;

Dīpamhi bhikkhusaṅghassa, vatthadānamadāsi so.

Vị ấy, sau khi đã phân phát nhiều loại y phục trị giá hai trăm ngàn, đã thực hiện việc cúng dường y đến Tăng chúng ở trên đảo.

54.

54.

Abhayassa’ccaye bhātu, tassassa tassa atrajo;

Dvevassāni sirināgo, laṃkārajja makārayi.

Sau khi người anh là Abhaya qua đời, con trai của vị ấy là Sirināga đã trị vì vương quốc Laṅkā trong hai năm.

55.

55.

Paṭisaṅkhariya pākāraṃ, mahābodhisamantato;

Mahābodhigharasseva, soyeva vālikātale.

Vị ấy đã cho tu sửa bức tường bao quanh cây Đại Bồ Đề và chính ngôi nhà Đại Bồ Đề trên sân cát.

56.

56.

Mūcelarukkhaparato, haṃsavaṭṭaṃ manoramaṃ;

Mahantaṃ maṇḍapañceva, kārāpesi mahīpati.

Vị quốc vương đã cho xây dựng một Haṃsavaṭṭa mỹ lệ và một đại đình quán ở phía bên kia của cây Mūcela.

57.

57.

Vijayakumārako nāma, sirināgassa atrajo;

Pituno accaye rajjaṃ, ekavassamakārayi.

Con trai của Sirināga tên là vương tử Vijayakumāra, sau khi phụ vương qua đời, đã trị vì vương quốc trong một năm.

58.

58.

Lambakaṇṇā tayo āsuṃ, sahātā mahiyaṅgaṇe;

Saṅghatisso saṅghabodhi, tatiyo goṭṭhakābhayo.

Có ba người thuộc dòng Lambakaṇṇa là bạn bè ở Mahiyangana: Saṅghatissa, Saṅghabodhi, và người thứ ba là Goṭṭhakābhaya.

59.

59.

Te tissavāpimariyāda-gato andho vicakkhaṇo;

Rājupaṭṭhānamāyante, padasaddena abravi.

Khi họ đang trên đường đến hầu vua, một người mù nhưng sáng suốt ở bờ hồ Tissa đã nghe tiếng bước chân của họ và nói lên.

60.

60.

‘‘Pathavīsāmino ete, tayo vahatibhū’iti;

Taṃ sutvā abhayo pacchā, yanto pucchi punāhaso.

‘Mặt đất này đang mang ba vị chủ nhân của nó.’ Nghe vậy, Abhaya, người đi sau, đã quay lại và hỏi.

61.

61.

Tassa vaṃso ṭhassatīti,Puna pucchitameva so;

‘‘Pacchimassā’’ti so āha,Taṃ sutvā dvīhisoagā.

Vị ấy lại hỏi: ‘Dòng dõi của ai sẽ tồn tại?’ Người kia đáp: ‘Của người đi cuối cùng.’ Nghe vậy, ông ta đã đi cùng với hai người kia.

62.

62.

Te [Pg.222] puraṃ pavisitvāna, tayo rañño’ti vallabho;

Rājakiccāni sādhentā, vasantā rājasantike.

Sau khi vào thành, cả ba người đã trở thành những người được nhà vua sủng ái; họ sống gần nhà vua và thực hiện các công việc của hoàng gia.

63.

63.

Hantvā vijayarājānaṃ, rājagehamhi ekato;

Senāpatiṃsaṅghatissaṃ, duverajje’bhisecayuṃ.

Cùng nhau, họ đã giết vua Vijaya trong hoàng cung; hai người kia đã tấn phong cho vị tướng quân Saṅghatissa lên ngôi vua.

64.

64.

Evaṃ so abhisittova, anurādhapuruttame;

Rajjaṃ cattāri vassāni, saṅghatisso akārayi.

Như vậy, sau khi được tấn phong tại kinh thành Anurādhapura cao quý, Saṅghatissa đã trị vì vương quốc trong bốn năm.

65.

65.

Mahāthūpamhi chattañca, hemakammañca kārayi;

Visuṃ satasahassagghe, caturo ca mahāmaṇi.

Vị ấy đã cho làm một chiếc lọng và các công trình bằng vàng trên Đại Tháp; và dâng cúng bốn viên đại bảo châu, mỗi viên trị giá một trăm ngàn.

66.

66.

Majjhe catunnaṃ sūriyānaṃ, ṭhapāpesi mahīpati;

Thūpassa muddhani tathā-nagghavajiracumbaṭaṃ.

Vị quốc vương đã cho đặt chúng ở giữa bốn vật trang trí hình mặt trời, và cũng như vậy, một vòng kim cương vô giá trên đỉnh của bảo tháp.

67.

67.

So chattamahapūjāya, saṅghassa manujādhipo;

Cattālīsasahassassa, cha cīvaramadāpayi.

Vào dịp đại lễ cúng dường chiếc lọng, vị nhân chủ ấy đã cho dâng cúng sáu y đến Tăng chúng gồm bốn mươi ngàn vị.

68.

68.

Taṃ mahādevatherena, dāmagallaka vāsino;

Desitaṃ khandhake suttaṃ, yāgānisaṃsa dīpanaṃ.

Khi ấy, trưởng lão Mahādeva, trú tại Dāmagallaka, đã thuyết một bài kinh trong Khandhaka, giải thích về phước báu của việc cúng dường cháo.

69.

69.

Sutvā pasanno saṅghassa, yāgudānamadāpayi;

Nagarassa catudvāre, sakkaccañceva sādhu ca.

Sau khi nghe xong, với lòng hoan hỷ, vị ấy đã cho thiết lễ cúng dường cháo đến Tăng chúng tại bốn cổng thành một cách kính cẩn và chu đáo.

70.

70.

So antarantare rājā, jambupakkāni khādituṃ;

Sahorodho sahāmacco, agāpācina dīpakaṃ.

Vào một dịp nọ, nhà vua cùng với hoàng gia và các vị quan, đã đi đến đảo Pācinadīpaka để ăn quả jambu chín.

71.

71.

Upaddutaṃ’ssa gamane, manussā pāci vāsino;

Visaṃ phalesu yo jesuṃ, rājabhojjāya jambuyā.

Những người dân sống ở miền đông, bị phiền nhiễu bởi chuyến đi của ông, đã tẩm thuốc độc vào những quả jambu dành cho nhà vua.

72.

72.

Khāditvā jambupakkāni, tāni tattheva so mato;

Senāpati saṅghadhabādhīṃ-bhayo rajje’bhisecayi.

Sau khi ăn những quả jambu chín đó, ông đã chết ngay tại chỗ. Vị tướng quân Abhaya đã tấn phong cho Saṅghabodhi lên ngôi vua.

73.

73.

Rājāsiri saṅgha bodhi, vissuto pañcasīlavā;

Anurādhapure rajjaṃ, duve vassāni kārayi.

Vua Sirisaṅghabodhi, người nổi tiếng vì giữ gìn năm giới, đã trị vì vương quốc tại Anurādhapura trong hai năm.

74.

74.

Mahāvihāre kāresi, salākaggaṃ manoramaṃ;

Tadādīpe manusseso, ñatvā dubbuṭṭhupaddute.

Vị ấy đã cho xây dựng một Salākagga mỹ lệ tại Đại Tự. Khi ấy, vị chúa tể của hòn đảo, biết được tai họa hạn hán.

75.

75.

Karuṇāya kampitamano, mahāthūpaṅgaṇe sayaṃ;

Nipajji bhūmiyaṃ rājā, katvāna iti nicchayaṃ.

Với tâm rung động vì lòng bi mẫn, nhà vua đã tự mình nằm xuống đất trong sân của Đại Tháp, và thực hiện quyết tâm như sau.

76.

76.

‘‘Pavassitvāna [Pg.223] devena, jalenupalāvite mayi;

Naheva vuṭṭhahissāmi, maramānopahaṃ idha’’.

‘Trừ khi trời đổ mưa và thân ta được nước nâng nổi lên, ta sẽ không đứng dậy, cho dù phải chết tại đây.’

77.

77.

Evaṃ nipanne bhūminde, devo pāvassi tāvade;

Laṃkādīpamhi sakale, piṇayanto mahāmahiṃ.

Khi vị chúa tể mặt đất nằm như vậy, trời liền đổ mưa ngay lập tức trên toàn đảo Laṅkā, làm cho mặt đất vĩ đại được thỏa mãn.

78.

78.

Tathāpi nuṭṭhahatiso, apilāpanato jale;

Āvariṃsu tato’maccā, jalaniggamanāḷiyo.

Tuy nhiên, vị ấy vẫn không đứng dậy vì chưa nổi trên mặt nước. Do đó, các vị quan đã cho chặn các rãnh thoát nước.

79.

79.

Tato jalamhi pilavaṃ, rājā vuṭṭhāsi dhammiko;

Karuṇāyanudi evaṃ, dīpe dubbuṭṭhikābhayaṃ.

Bấy giờ, khi nổi trên mặt nước, vị vua đức hạnh đã đứng dậy. Như vậy, bằng lòng bi mẫn, ngài đã xua tan nỗi lo sợ về hạn hán trên đảo.

80.

80.

Corātahiṃ tahiṃ jātā, iti sutvāna bhūpati;

Core āṇāpayitvāna, rahassena palāpīya.

Nghe tin trộm cướp nổi lên khắp nơi, vị quốc vương đã cho triệu tập bọn cướp đến và bí mật cho họ trốn đi.

81.

81.

Āṇāpetvā rahassena, matānaṃ so kalevaraṃ;

Aggīhi uttāsetvāna, hanitaṃ corupaddavaṃ.

Vị ấy đã bí mật cho mang đến các tử thi, cho thiêu đốt, và tuyên bố rằng tai họa trộm cướp đã được dẹp tan.

82.

82.

Eko yakkho idhāgamma, rattakkho iti vissuto;

Karoti rattāna’kkhīti, manussānaṃ tahiṃ tahiṃ.

Một dạ xoa tên là Rattakkha đã đến đây, và làm cho mắt của người dân ở khắp nơi trở nên đỏ ngầu.

83.

83.

Aññamaññamapekkhitvā, bhāyitvā rattanettataṃ;

Narāmaranti te yakkho, sobhakkhesi asaṅkito.

Khi nhìn thấy nhau, họ sợ hãi vì đôi mắt đỏ ngầu của người kia và chết đi; và dạ xoa ấy đã ăn thịt họ không chút do dự.

84.

84.

Rājā upaddavaṃ tesaṃ, sutvā santattamānaso;

Eko’pavāsa gabbhamhi, hutvā aṭṭhaṅguposathi.

Nhà vua, sau khi nghe về tai họa của họ, với tâm trí đau khổ, đã một mình vào phòng trai giới, thực hành Bát quan trai giới.

85.

85.

‘‘Apassitvāna taṃ yakkhaṃ, na cuṭṭhāmī’’ti so sayi;

Tassa so dhammatejena, agā yakkho tadantikaṃ.

‘Ta sẽ không đứng dậy nếu chưa nhìn thấy con dạ xoa ấy,’ ngài đã nằm xuống (với ý nghĩ) như vậy. Do oai lực chánh pháp của ngài, con dạ xoa ấy đã đi đến gần ngài.

86.

86.

Tena ‘‘kosī’’ti puṭṭho ca, so ‘‘aha’’nti pavedayi;

‘‘Kasmā pajaṃ me bhakkhesi, mā khāda’’iti sobravi.

Khi được dạ xoa hỏi: ‘Ngươi là ai?’, vị ấy đã trả lời: ‘Là ta.’ Vị ấy nói: ‘Tại sao ngươi lại ăn thịt dân của ta? Đừng ăn nữa.’

87.

87.

‘‘Ekasmiṃ me janapade, nare dehī’’ti sobravi;

‘‘Na sakkā iti vutte so, kamenekaṃti abravi.

Dạ xoa nói: ‘Hãy cho ta những người đàn ông trong một quận của ngươi.’ Khi được trả lời: ‘Không thể được,’ dạ xoa liền nói: ‘Vậy thì mỗi lần một người.’

88.

88.

‘‘Aññaṃ na sakkā dātuṃ me, maṃ khāda’’ iti sobravi;

‘‘Na sakkā’’iti taṃ yāci, gāme gāme baliñca so.

Nhà vua nói: ‘Ta không thể cho người khác, hãy ăn thịt ta.’ (Dạ xoa đáp): ‘Không thể được.’ Vị ấy (nhà vua) bèn khẩn cầu (dạ xoa chấp nhận) vật cúng tế ở mỗi làng.

89.

89.

Sādhūti vatvā bhūmindo, dipampi sakalepi ca;

Gāmavare nivesetvā, baliṃtassa adāpayi.

Vị vua chúa nói: ‘Lành thay,’ và trên toàn hòn đảo, ngài đã cho thiết lập (nơi cúng tế) ở các làng tốt nhất và cho dâng vật cúng tế đến dạ xoa ấy.

90.

90.

Mahāsattena [Pg.224] teneva, sabbabhūtānukampinā;

Mahārogabhayaṃ jātaṃ, dīpadīpena nāsitaṃ.

Chính nhờ vị Đại Sĩ ấy, bậc có lòng bi mẫn với tất cả chúng sanh, ngọn đèn của hòn đảo, mà nỗi kinh hoàng về đại dịch đã phát sinh đã được dập tắt.

91.

91.

So bhaṇḍāgāriko rañño,Amacco goṭṭhatābhayo;

Cero hutvā uttarato,Nagaraṃ samupāgami.

Vị quan giữ kho của nhà vua, vị đại thần Goṭṭhābhaya, sau khi trở thành kẻ phản loạn, đã từ phương bắc tiến đến kinh thành.

92.

92.

Parissāvanamādāya, rājā dakkhiṇadvārato;

Parahiṃsamarocento, ekakova palāyi so.

Nhà vua, không muốn làm hại người khác, đã mang theo một cái lọc nước, một mình trốn khỏi cổng phía nam.

93.

93.

Puṭabhattaṃ gahetvāna, gacchanto purito pathi;

Bhattabhogāyarājānaṃ, nibandhittha punappunaṃ.

Một người đi phía trước trên đường, mang theo một gói thức ăn, đã nhiều lần mời nhà vua dùng bữa.

94.

94.

Jalaṃ parissāvayitvā, bhuñjitvāna dayāluko;

Tassevaṃ’nuggahaṃ kātuṃ, idaṃ vacanamabruvi.

Sau khi lọc nước và dùng bữa, bậc từ bi (nhà vua), để ban ân huệ cho người ấy, đã nói những lời này.

95.

95.

‘‘Saṅghabodhi ahaṃ rājā, gahetvā mamabho sīraṃ;

Goṭṭhābhayassa dassehi, bahuṃ dassati te dhanaṃ.

‘Ta là vua Saṅghabodhi. Này bạn, hãy lấy đầu của ta, đem trình cho Goṭṭhābhaya, ông ta sẽ ban cho ngươi nhiều của cải.’

96.

96.

Na icchito tathākātuṃ, tassatthāya mahīpati;

Nisinnoyeva amari, so sīsaṃ tassa ādiya.

Người ấy không muốn làm như vậy. Vì lợi ích của người ấy, vị vua chúa đã qua đời ngay khi đang ngồi. Người ấy bèn lấy đầu của ngài.

97.

97.

Goṭṭhābhayassa dassesi, sotu vimhitamānaso;

Datvā tassa dhanaṃ rañño, sakkāraṃ sādhukārayi.

Người ấy đã trình (cái đầu) cho Goṭṭhābhaya. Vị này, với tâm trí kinh ngạc, đã ban của cải cho người ấy và cho cử hành các nghi lễ tôn kính đối với nhà vua một cách trọng thể.

98.

98.

Evaṃ goṭṭhābhayo eso, meghavaṇṇābhayo’ti ca;

Vissuto terasa samā, laṃkārajjamakārayi.

Như vậy, vị Goṭṭhābhaya này, cũng nổi danh là Meghavaṇṇābhaya, đã trị vì vương quốc Laṅkā trong mười ba năm.

99.

99.

Mahāvatthuṃ kārayitvā, vatthudvāramhi maṇḍapaṃ;

Kārayitvā maṇḍayitvā, so bhikkhu tattha saṅghato.

Vị ấy đã cho xây dựng một công trình lớn, và tại cổng vào của công trình, ngài đã cho xây dựng và trang hoàng một gian sảnh. Tại nơi ấy, ngài (đã mời) các vị tỳ khưu từ Tăng đoàn.

100.

100.

Aṭṭhuttarasahassāni, nisīdetvā dine dine;

Yāgukhajjaka bhojjehi, sādūhi vividhehi ca.

(Ngài đã cho) một ngàn lẻ tám vị (tỳ khưu) an tọa mỗi ngày, (và cúng dường) với cháo, các món ăn cứng và mềm, ngon lành và đa dạng.

101.

101.

Sacīvarehi kappetvā, mahādānaṃ pavattayi;

Ekavīsadinā nevaṃ, nibaddhañcassa kārayi.

Sau khi cúng dường y phục, ngài đã thực hiện một cuộc đại bố thí. Ngài đã cho thực hiện việc này một cách thường xuyên trong hai mươi mốt ngày.

102.

102.

Mahāvihāre kāresi, silāmaṇḍapa muttamaṃ;

Lohapāsādathambhe ca, parivattiya ṭhāpayi.

Tại Đại Tự (Mahāvihāra), ngài đã cho xây một gian sảnh bằng đá tuyệt hảo; và ngài đã cho thay thế và dựng lại các cột của Lâu đài Đồng (Lohapāsāda).

103.

103.

Mahābodhi [Pg.225] silāvediṃ, uttaradvāratoraṇaṃ;

Patiṭṭhāpesi thambhe ca, cakukaṇṇe sacakkake.

Ngài đã cho dựng lan can bằng đá của cây Bồ Đề, cổng vòm ở cửa phía bắc, và các cột trụ có bánh xe ở các góc.

104.

104.

Tisso sīlāpaṭimāyo, tīsu dvāresu kārayi;

Ṭhapāpesi ca pallaṅkaṃ, dakkhiṇamhi silāmayaṃ.

Ngài đã cho tạc ba pho tượng đá ở ba cổng; và cho đặt một bảo tọa bằng đá ở phía nam.

105.

105.

Padhānabhūmiṃ kāresi, mahāvihārapacchato;

Dīpamhi jiṇṇakāvāsaṃ, sabbañca paṭisaṅkhari.

Ngài đã cho xây một thiền đường ở phía tây của Đại Tự (Mahāvihāra); và ngài đã cho trùng tu tất cả các trú xứ đã hư hỏng trên hòn đảo.

106.

106.

Thūpārāme thūpagharaṃ, therambatthalake tathā;

Ārāme maṇisomavhe, paṭisaṅkhārayi ca so.

Ngài cũng đã cho trùng tu tháp viện ở Thūpārāma, cũng như ở Therambatthala, và ở tu viện tên là Maṇisoma.

107.

107.

Thūpārāme maṇisomā-rāme maricavaṭṭake;

Dakkhiṇavha vihāre ca, uposathagharāni ca.

(Ngài đã cho xây) các trai đường tại Thūpārāma, Maṇisomārāma, Maricavaṭṭaka, và tại tu viện tên là Dakkhiṇa.

108.

108.

Meghavaṇṇābhayavhañca, navavihāramakārayi;

Vihāramahapūjāyaṃ, piṇḍetvā dīpavāsīnaṃ.

Ngài đã cho xây một ngôi chùa mới tên là Meghavaṇṇābhaya. Tại lễ khánh thành chùa, ngài đã tập hợp các cư dân trên đảo.

109.

109.

Tiṃsabhikkhusahassānaṃ, chacīvaramadāsi ca;

Mahāvesākhapūjañca, tadā evaṃ akārayi.

Và ngài đã cúng dường y phục đến ba mươi ngàn vị tỳ khưu. Ngài cũng đã cho cử hành đại lễ Vesak theo cách như vậy.

110.

110.

Anuvassañca saṅghassa, chacīvaramadāmayi;

Pāpakānaṃ niggahena, sodhento sāsanaṃ tu so.

Và hàng năm, ngài đều cho cúng dường y phục đến Tăng đoàn. Bằng cách trấn áp những kẻ xấu, ngài đã thanh lọc giáo pháp.

111.

111.

Vetullavādino bhikkhū, abhayagirinivāsino;

Gāhayitvāsaṭṭhimatte, jinasāsanakaṇṭake.

Ngài đã cho bắt giữ khoảng sáu mươi vị tỳ khưu thuộc phái Vetulla, những người cư ngụ tại Abhayagiri, là những cái gai trong giáo pháp của Đấng Chiến Thắng.

112.

112.

Katvāna niggahaṃ tesaṃ, paratire khipāpayi;

Tattha khittassa therassa, nissito bhikkhucoḷiko.

Sau khi trấn áp họ, ngài đã cho trục xuất họ sang bờ bên kia. Một vị tỳ khưu người Coḷa, là đệ tử của một vị trưởng lão bị trục xuất ở đó,

113.

113.

Saṅghamitto’tināmena, bhūtivijjādikovido;

Mahāvihāre bhikkhunaṃ, kujjhitvāna idhagamā.

tên là Saṅghamitta, một người thông thạo về tà thuật và các môn tương tự, đã tức giận với các vị tỳ khưu của Đại Tự (Mahāvihāra) và đã đến đây.

114.

114.

Thūpārāme sannipātaṃ, pavisitvā asaññato;

Saṅghapālassa pariveṇa, vāsittherassa tattha so.

Vị ấy, một người không tự chủ, đã đi vào cuộc hội họp tại Thūpārāma; tại đó, trong khuôn viên của trưởng lão trú trì Saṅghapāla.

115.

115.

Goṭṭhāsayassa therassa, mātulassa’ssa rājino;

Rañño nāmenā‘‘lapanto, vacanaṃ paṭibāhiya.

Khi vị (tỳ-khưu) kia nói chuyện bằng cách gọi tên đức vua, trưởng lão Goṭṭhāsaya, cậu của đức vua, đã bác bỏ lời nói ấy.

116.

116.

Rañño kulūpago āsi, rājā tasmiṃ pasīdiya;

Jeṭṭhaputtaṃ jeṭṭhatissaṃ, mahāsenaṃ kaniṭṭhakaṃ.

Vị ấy là người thân cận với gia đình hoàng gia. Đức vua, có lòng tin nơi vị ấy, đã giao phó con trai trưởng là Jeṭṭhatissa và người con út là Mahāsena.

117.

117.

Appesi [Pg.226] tassa bhikkhussa, so saṅgaṇhi dutiyakaṃ;

Upanandhi tasmiṃ bhikkhusmiṃ, jeṭṭhatisso kumārako.

Đức vua đã giao phó (hai hoàng tử) cho vị tỳ-khưu ấy. Vị ấy đã thu nhận người thứ hai. Hoàng tử Jeṭṭhatissa không có cảm tình với vị tỳ-khưu ấy.

118.

118.

Pituno accaye jeṭṭha, sisso rājāahosiso;

Pitu sārīra sakkāre, niggantuṃ nicchamānake.

Sau khi vua cha băng hà, người con trưởng Jeṭṭhatissa đã trở thành vua. Khi các (quan lại) không muốn đi ra ngoài để cử hành lễ hỏa táng di thể của vua cha,

119.

119.

Duṭṭhāmacce niggahetuṃ, sayaṃ nikkhamma bhūpati;

Kaniṭṭhaṃ purato katvā, pitukāyaṃ anantaraṃ.

để trừng phạt các vị quan lại gian ác, nhà vua đã tự mình đi ra, đặt người em ở phía trước, và ngay sau đó là di thể của vua cha.

120.

120.

Tato amacce katvāna, sayaṃ hutvāna pacchato;

Kaniṭṭhe pitukāye ca, nikkhante tadanantaraṃ.

Sau đó, ngài đặt các quan lại (đi theo), còn tự mình thì ở phía sau. Ngay sau khi người em và di thể của vua cha đã đi ra ngoài,

121.

121.

Dvāraṃ saṃvarayitvāna, duṭṭhamacce nighātiya;

Sūle appesi pituno, citakāyasamantato.

ngài đã cho đóng cổng lại, giết chết các vị quan lại gian ác, và cho đóng cọc họ xung quanh giàn hỏa táng của vua cha.

122.

122.

Tena’ssa kammunā nāmaṃ, kakkhalopapadaṃahu;

Saṅghamittotu so bhikkhu, bhīto tasmiṃ narādhipā.

Do hành động đó của ngài, ngài có biệt danh là 'Tàn ác'. Còn vị tỳ-khưu Saṅghamitta kia, vì sợ hãi vị vua ấy,

123.

123.

Tassābhisekasamakālaṃ, mahāsenena mantiya;

Tassābhisekaṃ pekkhanto, paratīraṃ gato ito.

vào đúng thời điểm lễ đăng quang của vị vua (Jeṭṭhatissa), sau khi đã bàn bạc với Mahāsena, và dự đoán lễ đăng quang của vị này (Mahāsena), đã từ đây đi sang bờ bên kia.

124.

124.

Pitarā so vippakataṃ, lohapāsāda muttamaṃ;

Koṭidhanaṃ agghanakaṃ, kāresi sattabhūmakaṃ.

Vị ấy đã cho xây dựng lại Lâu đài Đồng cao quý, vốn đã bị vua cha của ngài làm hư hại, thành một tòa nhà bảy tầng, trị giá một trăm triệu.

125.

125.

Saṭṭhisatasahassagghaṃ, pūjayitvā maṇiṃtahiṃ;

Kāresi jeṭṭhatissotaṃ, maṇipāsādanāmakaṃ.

Sau khi cúng dường một viên ngọc trị giá sáu mươi trăm ngàn tại đó, vua Jeṭṭhatissa đã cho xây dựng (tòa nhà) ấy và đặt tên là Lâu đài Ngọc.

126.

126.

Maṇi duve mahagghe ca, mahāthūpe apūjayi;

Mahābodhighare tīṇi, toraṇāni ca kārayi.

Ngài cũng đã cúng dường hai viên ngọc quý giá tại Đại Tháp, và cho xây dựng ba cổng vòm tại nhà Bồ-đề.

127.

127.

Kārayitvā vihāraṃ so, pācinatissa pabbataṃ;

Pañcavāsesu saṅghassa, adāsi puthuvī pati.

Vị chúa đất ấy, sau khi cho xây dựng tu viện Pācinatissa-pabbata, đã dâng cúng cho Tăng đoàn của năm trú xứ.

128.

128.

Devānaṃpiyatissena, so patiṭṭhāpitaṃ purā;

Thūpārāme urusilā, paṭimaṃ cārudassanaṃ.

Bức tượng đá lớn, đẹp đẽ, trước đây đã được vua Devānaṃpiyatissa tôn trí tại Thūpārāma,

129.

129.

Netvāna thūpārāmavhaṃ, jeṭṭhatisso mahīpahi;

Patiṭṭhāpesi ārāme, pācinatissa pabbate.

vua Jeṭṭhatissa đã mang (bức tượng) từ nơi gọi là Thūpārāma và tôn trí tại tu viện Pācinatissa-pabbata.

130.

130.

Kāḷamattikavāpiṃso, adācetiya pabbate;

Vihāra pāsāda mahaṃ, mahāvesākhameva ca.

Vị ấy đã dâng cúng hồ Kāḷamattika cho (tu viện) Cetiyapabbata; và cũng đã tổ chức lễ cúng dường lớn cho các tu viện và lâu đài, và lễ Mahāvesākha.

131.

131.

Katvā [Pg.227] tiṃsa sahassassa, saṅghassa’dā chacīvaraṃ;

Āḷambagāmavāpiṃso, jeṭṭhatisso akārayi.

Sau khi tổ chức (lễ cúng dường), ngài đã dâng sáu y cho ba mươi ngàn vị trong Tăng đoàn. Vua Jeṭṭhatissa cũng đã cho xây dựng hồ Āḷambagāma.

132.

132.

Evaṃ so vividhaṃ puññaṃ, pāsādakaraṇādikaṃ;

Kārento dasavassāni, rājā rajjamakārayi.

Như vậy, trong khi thực hiện nhiều công đức khác nhau, như việc xây dựng các lâu đài, vị vua ấy đã trị vì trong mười năm.

133.

133.

Iti bahuvidha puñña hetu bhūtā,Narapatitā bahupāpahetu cāti;

Madhuramiva visenamissamannaṃ,Sujanamano bhajate na taṃ kadāpi.

Như vậy, địa vị quân vương là nguyên nhân của nhiều công đức khác nhau, và cũng là nguyên nhân của nhiều điều ác. Giống như món ăn ngọt ngào trộn lẫn với thuốc độc, tâm của người thiện trí không bao giờ hưởng thụ điều đó.

Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được biên soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện trí,

Tayodasarājakonāma

có tên là Mười Ba Vị Vua.

Chattiṃsatimo paricchedo.

Chương thứ ba mươi sáu.

Sattatiṃsatima pariccheda

Chương thứ ba mươi bảy

Pañcarājako

Năm Vị Vua

Jeṭṭhatissaccaye tassa, mahāseno kaniṭṭhako;

Sattavīsativassāni, rājā rajjamakārayi.

Sau khi vua Jeṭṭhatissa băng hà, người em của ngài là Mahāsena đã trị vì trong hai mươi bảy năm.

Tassa rajjābhisekaṃ taṃ,Kāretuṃ paratīrato;

So saṅghamittatthero tu,Kālaṃ ñatvā idhāgato.

Để cử hành lễ đăng quang cho vị vua ấy, trưởng lão Saṅghamitta kia, sau khi biết được thời điểm thích hợp, đã từ bờ bên kia đến đây.

Tassābhisekaṃ kāretvā, aññaṃ kiccañcanekadhā;

Mahāvihāra viddhaṃsaṃ, kātukāmo asaññato.

Sau khi cử hành lễ đăng quang cho vị vua ấy và nhiều công việc khác, vị (tỳ-khưu) không tự chủ kia đã muốn phá hủy Đại Tự.

Avinayavādino ete, mahāvihāravāsino;

Vinayavādī mayaṃ rāja, iti gāhiya bhūpabhiṃ.

(Vị ấy) đã thuyết phục nhà vua rằng: 'Thưa đại vương, những vị cư ngụ tại Đại Tự này là những người không theo Luật; chúng tôi mới là những người theo Luật.'

Mahāvihāravāsissa[Pg.228], āhāraṃ deti bhikkhuno;

Yo so sataṃ daṇḍiyo’ti, raññā daṇḍaṃ ṭhapāpayi.

(Vị ấy) đã khiến nhà vua ban hành một hình phạt rằng: 'Bất cứ ai dâng cúng vật thực cho một tỳ-khưu cư ngụ tại Đại Tự sẽ bị phạt một trăm (đồng tiền).'

Upaddutā tehi bhikkhū, mahāvihāravāsino;

Mahāvihāraṃ chaḍḍetvā, malayaṃ rohaṇaṃ aguṃ.

Các vị tỳ khưu trú tại Đại Tự, bị họ quấy nhiễu, đã rời bỏ Đại Tự và đi đến vùng Malaya và Rohaṇa.

Tena mahāvihāro’yaṃ, navavassāni chaḍḍito;

Mahāvihāravāsīhi, bhikkhūhi āsi suññako.

Vì lý do ấy, ngôi Đại Tự này đã bị các vị tỳ khưu trú tại Đại Tự rời bỏ trong chín năm và đã trở nên trống vắng.

‘‘Hoti assāmikaṃ vatthu, putuvisāmino’’iti;

Rājānaṃ saññāpetvā so, thero dummati dummatiṃ.

Vị trưởng lão tà kiến ấy đã thuyết phục vị vua tà kiến rằng: ‘Tài sản không có chủ thì thuộc về nhà vua’.

Mahāvihāraṃ nāsetuṃ, laddhānumati rājato;

Tathā kātuṃ manusse so, yojesi duṭṭhamānaso.

Sau khi được nhà vua cho phép phá hủy Đại Tự, vị ấy với tâm địa độc ác đã sai khiến người làm việc ấy.

10.

10.

Saṅghamittassa therassa, sevako rājavallabho;

Soṇāmacco dāraṇo ca, bhikkhavo ca alajjino.

Người phục vụ của trưởng lão Saṅghamitta, một người được vua yêu mến, vị quan Soṇa tàn bạo, và các vị tỳ khưu không biết hổ thẹn.

11.

11.

Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmaka muttamaṃ;

Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.

(Họ) đã phá hủy Lâu đài Đồng bảy tầng cao quý và nhiều loại nhà cửa khác nhau, rồi mang (vật liệu) từ đây đến Abhayagiri.

12.

12.

Mahāvihārā nītehi, pāsādehi bahūhi ca;

Abhayagirivihāroyaṃ, bahupāsādako ahu.

Với nhiều lâu đài được mang đến từ Đại Tự, ngôi chùa Abhayagiri này đã trở nên có nhiều lâu đài.

13.

13.

Saṅghamittaṃ pāpamittaṃ, theraṃ soṇañca sevakaṃ;

Āgamma subahuṃ pāpaṃ, akāsi so mahīpati.

Do giao du với trưởng lão Saṅghamitta, người bạn xấu, và người phục vụ Soṇa, vị quốc vương ấy đã làm nhiều điều ác.

14.

14.

Mahāsilāpaṭimaṃ so, pācinatissapabbatā;

Ānetvā’bhayagirimhi, patiṭṭhāpesi bhūpati.

Vị vua ấy đã cho mang một pho tượng đá lớn từ tu viện Pācinatissapabbata đến và an vị tại Abhayagiri.

15.

15.

Paṭimāgharaṃ bodhigharaṃ, dhātusālaṃ manoramaṃ;

Catusālañca kāresī, saṅkharī kukkuṭavhayaṃ.

Vị ấy đã cho xây một điện thờ tượng, một điện thờ cây Bồ đề, một bảo tháp xá lợi đẹp đẽ, và một sảnh đường bốn phía; và đã cho tu sửa (tu viện) tên là Kukkuṭa.

16.

16.

Saṅghamittena therena, tena dāruṇakammunā;

Vihāro so’bhayagiri, dassaneyyo ahu tadā.

Nhờ trưởng lão Saṅghamitta, người có hành động tàn ác ấy, ngôi chùa Abhayagiri khi ấy đã trở nên đẹp đẽ.

17.

17.

Meghavaṇṇābhayo nāma, rañño sabbattha sākhako;

Sakhā amacco kujjhitvā, mahāvihāranāsane.

Một người bạn và là vị quan của nhà vua tên là Meghavaṇṇābhaya, một người bạn đồng hành trong mọi việc, đã tức giận về việc phá hủy Đại Tự.

18.

18.

Coro hutvāna malayaṃ, gantvā laddhamahabbalo;

Khandhāvāraṃ nivesesi, duratissakavāpiyaṃ.

(Ông) đã trở thành một kẻ phiến loạn, đi đến vùng Malaya, tập hợp được một lực lượng lớn, và đã lập một đồn trại tại hồ Duratissaka.

19.

19.

Tatrā’gataṃ [Pg.229] taṃ sutvā, sahāyaṃ so mahīpati;

Yuddhāha paccuggantvāna, khandhāvāraṃ nivesayi.

Nghe tin người bạn của mình đã đến đó, vị quốc vương ấy đã đi ra nghênh chiến và lập một đồn trại.

20.

20.

Sādhuṃ pānañca maṃsañca, labhitvā malayāgataṃ;

‘‘Na sevissaṃ sahāyena, vinā raññā’’ti cintiya.

Khi nhận được đồ uống ngon và thịt từ vùng Malaya, (vị quan) đã nghĩ rằng: ‘Ta sẽ không dùng nếu không có người bạn của ta là nhà vua’.

21.

21.

Ādāya taṃ sayaṃyeva, rattiṃ nikkhamma ekako;

Rañño santikamāgamma, tamatthaṃ paṭivedayi.

Tự mình mang theo những thứ ấy, một mình đi ra vào ban đêm, ông đã đến trước mặt nhà vua và trình bày sự việc.

22.

22.

Tenā’bhataṃ tena saha, vissattho paribhuñjiya;

‘‘Kasmā coro ahu me tvaṃ, ‘‘iti rājā apucchitaṃ.

Sau khi tin tưởng dùng chung những thứ ông mang đến, nhà vua đã hỏi ông rằng: ‘Tại sao khanh lại trở thành kẻ phiến loạn chống lại trẫm?’

23.

23.

‘‘Tayā mahāvihārassa, nāsitattā’’ti abruvi;

‘‘Vihāraṃ vāsayissāmi, khemametaṃ mamaccayaṃ.

(Ông) đã trả lời: ‘Vì ngài đã phá hủy Đại Tự’. (Nhà vua nói): ‘Ta sẽ cho xây dựng lại ngôi chùa. Hãy tha thứ cho lỗi lầm này của ta’.

24.

24.

Iccheva mabravī rājā, rājānaṃ so khamāpayi;

Tena saññāpito rājā, nagaraṃyeva āgami.

Nhà vua đã nói như vậy, và vị quan ấy đã tha thứ cho nhà vua. Được ông thuyết phục, nhà vua đã trở về kinh thành.

25.

25.

Rājānaṃ saññapetvā so, meghavaṇṇābhayo pana;

Raññā saha na āgañchi, dabbasambhārakāraṇā.

Tuy nhiên, sau khi thuyết phục nhà vua, vị Meghavaṇṇābhaya ấy đã không trở về cùng với nhà vua, vì lý do thu thập vật liệu.

26.

26.

Valabhā bhariyā rañño, ekaṃ lekhakadhītikā;

Mahāvihāranāsamhi, dukkhitaṃ taṃ vināsakaṃ.

Một người vợ yêu quý của nhà vua, con gái của một người ghi chép, đau buồn vì sự phá hủy Đại Tự,

27.

27.

Theraṃ mārāpayi kuddhā, saṃgahetvāna vaḍḍhakiṃ;

Thūpārāmaṃ vināsetuṃ, āgataṃ duṭṭhamānasaṃ.

đã nổi giận, thuê một người thợ mộc và cho giết vị trưởng lão có tâm địa độc ác, kẻ đã đến để phá hủy Thūpārāma.

28.

28.

Mārāpetvā saṅghamitta-ttheraṃ dāruṇakārakaṃ;

Soṇāmaccadāraṇañca, ghātayiṃsu asaññakā.

Sau khi cho giết trưởng lão Saṅghamitta, kẻ làm điều tàn ác, những người thiếu suy xét cũng đã giết cả vị quan Soṇa tàn bạo.

29.

29.

Ānetvā dabbasambhāraṃ, meghavaṇṇābhayo tu so;

Mahāvihārenekāni, pariveṇāni kārayi.

Về phần Meghavaṇṇābhaya, sau khi mang vật liệu đến, ông đã cho xây dựng nhiều thiền phòng tại Đại Tự.

30.

30.

Abhayenabhayo tasmiṃ, vūpasante tu bhikkhavo;

Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, āgantvāna tato tato.

Khi sự nguy hiểm đã được dẹp yên bởi vị Abhaya (Vô Úy), các vị tỳ khưu từ khắp nơi đã trở về và cư ngụ tại Đại Tự.

31.

31.

Rājā mahābodhighare, pacchimāya disāya tu;

Kāretvā loharūpāni, ṭhapāpesi duve tu so.

Về phần nhà vua, ngài đã cho làm hai pho tượng bằng đồng và cho đặt ở phía tây của điện thờ Đại Bồ Đề.

32.

32.

Dakkhiṇārāmavāsimhi, kuhake jimhamānase;

Pasīditvā pāpamitte, tissatthere asaññate.

Do đặt niềm tin vào một người bạn xấu, trưởng lão Tissa không được kiểm soát, một kẻ lừa dối có tâm địa quanh co, đang cư trú tại Dakkhiṇārāma,

33.

33.

Mahāvihārasīmante[Pg.230], uyyāne jotināmake;

Jetavanavihāraṃ so, vārayantopi kārayi.

vị vua ấy, mặc dù bị can ngăn, đã cho xây dựng chùa Jetavana trong khu vườn tên là Joti, trên ranh giới của Đại Tự.

34.

34.

Tato sīmaṃ samugghātuṃ, bhikkhusaṅghamayāciso;

Adātukāmā taṃ bhikkhū, vihāramhā apakkamuṃ.

Sau đó, vị ấy đã yêu cầu Tăng chúng di dời giới thạch. Các vị tỳ khưu không muốn chấp thuận điều đó đã rời khỏi ngôi chùa.

35.

35.

Idha sīmāsamugghātaṃ, parehi kariyamānakaṃ;

Kopetuṃ bhikkhavo keci, nilīyiṃsu tahiṃ tahiṃ.

Trong việc này, để phản đối việc di dời giới thạch đang được những người khác thực hiện, một vài vị tỳ khưu đã ẩn mình ở nơi này nơi kia.

36.

36.

Mahāvihāro navamāse, evaṃ bhikkhūhi vajjito;

‘‘Samugghātaṃ karimhā’’ti-pare bhikkhū amaññisuṃ.

Đại Tự (Mahāvihāra) trong chín tháng, đã bị các vị tỳ khưu từ bỏ như vậy. Các vị tỳ khưu phe kia đã nghĩ rằng: ‘Chúng ta đã hủy bỏ (sīmā)’.

37.

37.

Tato sīmāsamugghāte, byāpāre pariniṭṭhite;

Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, idhāgantvāna bhikkhavo.

Sau đó, khi công việc hủy bỏ sīmā đã được hoàn tất, các vị tỳ khưu đã đến đây và cư ngụ tại Đại Tự (Mahāvihāra).

38.

38.

Tassa vihāragāhissa, tissattherassa codanā;

Antimavatthunā āsi, bhūtatthaṃ saṅghamajjhagā.

Lời cáo buộc về tội ba-la-di (pārājika) đối với trưởng lão Tissa, người đã nhận ngôi tự viện ấy, đã được đưa ra giữa Tăng chúng như một sự việc có thật.

39.

39.

Vinicchiya mahāmacco, tathā dhammikasammato;

Uppabbājesi dhammena, taṃ anicchāya rājino.

Vị đại thần, người được xem là công minh, sau khi xét xử, đã trục xuất vị ấy theo đúng Chánh pháp, trái với ý muốn của nhà vua.

40.

40.

Soyeva rājā kāresi, vihāraṃ maṇihīrakaṃ;

Tayo vihāre kāresi, devālayaṃ vināsiya.

Chính vị vua ấy đã cho xây dựng tu viện Maṇihīraka. Ngài đã cho xây dựng ba ngôi tu viện sau khi phá hủy các đền thờ của chư thiên.

41.

41.

Gokaṇṇaṃ erakāpillaṃ, kalandabrāhmaṇagāmake;

Migagāmavihārañca, gaṅgasenakapabbataṃ.

(Đó là các tu viện) Gokaṇṇa, Erakāpilla, (tu viện) tại làng Bà-la-môn Kalandaka, tu viện Migagāma, và (tu viện) Gaṅgasenakapabbata.

42.

42.

Pacchimāya disāyātha, dhātusenañca pabbataṃ;

Rājā mahāvihārañca, kokavātamhi kārayi.

Bấy giờ, ở phương tây, nhà vua đã cho xây dựng (tu viện) Dhātusenapabbata và một đại tự tại Kokavāta.

43.

43.

Rūpārammavihārañca, cūḷaviṭṭañca kārayi;

Uttarābhayasavhe ca, duve bhikkhūnupassaye.

Ngài cũng cho xây dựng tu viện Rūpāramma và Cūḷaviṭṭa, và hai ni viện tại nơi gọi là Uttarābhaya.

44.

44.

Kālaveḷakayakkhassa, ṭhāne thūpañca kārayi;

Dīpamhi jiṇṇakāvāse, bahū ca paṭisaṅkhari.

Tại nơi của dạ-xoa Kālaveḷaka, ngài cũng cho xây dựng một bảo tháp; và ngài đã cho tu sửa nhiều trú xứ đã hư hỏng trên hòn đảo.

45.

45.

Saṅghattherasahassassa, sahassagghamadāsi so;

Theradānañca sabbesaṃ, anuvassañca cīvaraṃ.

Vị ấy đã dâng cúng vật phẩm trị giá một ngàn đến một ngàn vị trưởng lão của Tăng chúng, và dâng cúng y phục hàng năm đến tất cả các vị trưởng lão.

46.

46.

Annapānādidānassa, paricchedo na vijjati;

Subhikkhatthāya kāresi, so’va soḷasa vāpiyo.

Việc bố thí vật thực, thức uống, v.v... của ngài không có giới hạn. Vì mục đích sung túc, chính ngài đã cho xây dựng mười sáu hồ chứa nước.

47.

47.

Maṇihīramahāvāpiṃ[Pg.231], jalluraṃ khāṇunāmakaṃ;

Mahāmaṇiṃ kokavātaṃ, morakaparakavāpikaṃ.

(Đó là) hồ chứa lớn Maṇihīra, (hồ) Jallura, (hồ) tên là Khāṇu, (hồ) Mahāmaṇi, (hồ) Kokavāta, (và hồ) Morakaparakavāpika.

48.

48.

Kubbāhakaṃ vāhakañca, rattamālakaṇḍakampi ca;

Tissavaḍḍhamānakañca, veḷaṅgaviṭṭhikampi ca.

(Hồ) Kubbāhaka và Vāhaka, và cả Rattamālakaṇḍaka, và Tissavaḍḍhamānaka, và cả Veḷaṅgaviṭṭhika.

49.

49.

Mahāgallacīravāpiṃ, mahādāragallakampi ca;

Kāḷapāsāṇavāpiñca, imā soḷasa vāpiyo.

(Hồ) Mahāgallacīravāpi, và cả Mahādāragallaka, và Kāḷapāsāṇavāpi; đây là mười sáu hồ chứa nước.

50.

50.

Gaṅgāya pabbavavhaṃso, mahāmātiñca kārayi;

Evaṃ puññamapuññañca, subahuṃ so upācinīti.

Ngài đã cho đào con kênh Pabbata và con kênh lớn từ sông Gaṅgā. Như vậy, vị ấy đã tích lũy rất nhiều công đức và tội lỗi.

51.

51.

Asādhusaṅgamenevaṃ, yāvajīvaṃ subhāsubhaṃ;

Katvā gato yathākammaṃ, so mahāsenabhūpati.

Do giao du với kẻ xấu, vua Mahāsena ấy, sau khi đã làm các việc thiện và ác trong suốt cuộc đời, đã ra đi tùy theo nghiệp của mình.

52.

52.

Tasmā asādhusaṃsaggaṃ, ārakā parivajjiya;

Ahiṃ vā’si visaṃ khippaṃ, kareyya’tthahitaṃ budho.

Do đó, người trí nên xa lánh việc giao du với kẻ xấu như tránh xa rắn độc hay thuốc độc, và hãy nhanh chóng làm những điều lợi ích cho bản thân.

53.

53.

Ahu rājā sirimegha-vaṇṇo tassa suto tato;

Vandhātā viya lokassa, sabbasampattidāyako.

Sau đó, con trai của vị ấy là vua Sirimeghavaṇṇa lên ngôi. Ngài là người ban cho mọi sự thịnh vượng cho thế gian, giống như vua Mandhātā.

54.

54.

Mahāsenena pāpānaṃ, vasagena vināsite;

Mahāvihāre sabbepi, sannipātiya bhikkhavo.

Ngài đã triệu tập tất cả các vị tỳ khưu của Đại Tự (Mahāvihāra), nơi đã bị vua Mahāsena phá hủy dưới ảnh hưởng của những kẻ xấu.

55.

55.

Upasaṅkamma vanditvā, nisinno pucchi sādaro;

‘‘Pitarā saṅghamittassa, sahāyena vināsitaṃ.

Sau khi đến gần, đảnh lễ, và ngồi xuống, ngài đã kính cẩn hỏi: ‘Những gì đã bị phụ vương của trẫm phá hủy với sự trợ giúp của Saṅghamitta,

56.

56.

Kiṃ kimevā’’ti āhaṃsu, bhikkhavo taṃ narissaraṃ;

‘‘Sīmāyugghāṭanaṃ kātuṃ, vāyamitvāpi te pitā.

‘...những gì vậy?’ Các vị tỳ khưu đã thưa với vị nhân chủ ấy rằng: ‘Phụ vương của ngài, dù đã cố gắng thực hiện việc hủy bỏ sīmā,’

57.

57.

Nāsakkhi antosīmāyaṃ, bhikkhūnaṃ vijjamānato;

Bhūmigabbhanilīnāhi, sattāsuṃ ettha bhikkhavo.

‘...đã không thể thành công, vì sự hiện diện của các vị tỳ khưu bên trong sīmā. Đã có bảy vị tỳ khưu ở đây, ẩn mình trong các hầm ngầm.’

58.

58.

Amacco soṇāmacco ca, saṅghamitto ca pāpiyo;

Rājānaṃ saññāpetvāna, apuññaṃ tena kārayuṃ.

‘Vị đại thần Soṇa và kẻ tà ác Saṅghamitta, sau khi đã thuyết phục nhà vua, đã khiến ngài làm những điều tội lỗi.’

59.

59.

Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmakamuttamaṃ;

Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.

‘Sau khi phá hủy Lâu đài Đồng (Lohapāsāda) bảy tầng cao quý và nhiều loại nhà cửa khác, họ đã mang (vật liệu) từ đây đến Abhayagiri.’

60.

60.

Māsake catubuddhehi, nivutthe cetiyaṅgaṇe;

Vapāpesuñca duppaññā, passa bālasamāgamaṃ’’.

‘Và trong sân bảo tháp, nơi bốn vị Phật đã từng ngự, những kẻ ngu muội ấy đã cho gieo đậu. Hãy xem hậu quả của việc giao du với kẻ ngu!’

61.

61.

Taṃ [Pg.232] sutvā pitukammaṃ so, nibbinno bālasaṅgame;

Pitarā nāsitaṃ tattha, sabbaṃ pākatikaṃ akā.

Sau khi nghe về hành động của phụ vương, vị vua ấy cảm thấy chán ghét việc giao du với kẻ ngu. Ngài đã cho phục hồi lại tất cả những gì đã bị phụ vương phá hủy ở nơi đó.

62.

62.

Lohapāsādamagado’va, kāsi pāsādamuttamaṃ;

Rañño mahāpanādassa, dassento viya bhūtale.

Ngài đã xây dựng lại Lâu đài Đồng (Lohapāsāda) cao quý một cách hoàn hảo, như thể đang phô bày cung điện của vua Mahāpanāda trên mặt đất.

63.

63.

Pariveṇāni sabbāni, nāsitāni nivesayi;

Bhoge ārāmikānañca, yathāṭhāne ṭhapesi so.

Ngài đã cho xây dựng lại tất cả các học viện (pariveṇa) đã bị phá hủy, và ngài đã thiết lập lại các nguồn thu nhập cho những người phục vụ trong tu viện vào đúng vị trí của chúng.

64.

64.

Pitarā paccayānañca, pacchinnattā vibuddhinā;

Chiddāvāsaṃ ghanāvāsaṃ, vihāraṃ’kāsi buddhimā.

Do các vật dụng cúng dường đã bị cắt đứt bởi người cha thiếu trí tuệ, tu viện đã trở nên thiếu thốn; vị vua trí tuệ đã làm cho tu viện trở nên sung túc trở lại.

65.

65.

Kārite pitarā joti vanece’so vihārake;

Kammaṃ vippakataṃ sabbaṃ, niṭṭhāpesi narissaro.

Và tại tu viện ở Jotivana do phụ vương của ngài xây dựng, vị nhân chủ ấy đã cho hoàn tất tất cả các công việc còn dang dở.

66.

66.

Therassā’tha mahindassa, samaṇindassa sununo;

Sutvāna manujindo so, pavattiṃ sabbamādito.

Bấy giờ, vị vua của loài người ấy, sau khi đã nghe toàn bộ câu chuyện từ lúc ban đầu về trưởng lão Mahinda, người con trai của đấng Sa-môn vương.

67.

67.

Pasīditvā guṇe tassa, rājā dippapasādake;

‘‘Issaro vata dīpassa, thero’’ iti vicintiya.

Vị vua, với lòng tịnh tín rực rỡ phát sanh nơi các đức hạnh của ngài, đã suy nghĩ rằng: ‘Quả thật, vị trưởng lão là người chủ của hòn đảo này.’

68.

68.

Paṭibimbaṃ suvaṇṇassa, katvā tammāṇa nissitaṃ;

Pubbakattikamāsassa, pabbapakkhe tu sattame.

Đã cho làm một pho tượng bằng vàng theo đúng kích thước của ngài, vào ngày thứ bảy của bạch nguyệt trong tháng Kattika đầu tiên.

69.

69.

Dine netvā cetiyamba-thale therambasaññite;

Tatraṭṭhame nivāsetvā, tato tu navame pana.

Vào ngày (thứ bảy), đã đem (pho tượng) đến nơi Ambatthala Cetiya, được gọi là Therambatala. Sau khi đã đặt pho tượng ở đó vào ngày thứ tám, rồi sau đó vào ngày thứ chín,

70.

70.

Mahāsenaṃ gahetvā so, devasenā samūpamaṃ;

Orodhe nagare ceva, geharakkhaṇake vinā.

Vị ấy, ngoại trừ những người trong hậu cung, trong thành phố, và những người canh gác nhà cửa, đã đem theo một đại quân hùng mạnh như thiên binh.

71.

71.

Laṃkādīpe ca sakale, sabbe ādāya bhikkhavo;

Vissajjetvā manusse ca, nagare cārakaṭṭhite.

Và đã tập hợp tất cả các vị tỳ-khưu trên toàn đảo Laṅkā, và đã cho phái đi những người được bố trí làm lính canh trong thành phố.

72.

72.

Paṭṭhapetvā mahādānaṃ, ayañcākhilapāṇinaṃ;

Pūjaṃ sabbopahārehi, karonto ca anūpamaṃ.

Và đã thiết lập một cuộc đại bố thí cho tất cả chúng sanh, và đã thực hiện một cuộc cúng dường vô song với tất cả các vật phẩm.

73.

73.

Paccuggamanametassa, dīpasatthussa satthuno;

Varaputtassa so katvā, devarājā’va satthuno.

Vị ấy đã thực hiện việc đi ra đón rước vị đạo sư của hòn đảo, người con trai ưu tú của bậc Đạo Sư, giống như vị vua của chư thiên (đã đón rước) bậc Đạo Sư.

74.

74.

Cetiyambathalā yāva, nagaraṃ sādhusajjayi;

Maggaṃ vesālito yāva, sāvatthinagaraṃ yathā.

Vị ấy đã cho trang hoàng con đường một cách tốt đẹp từ Cetiyambathala cho đến kinh thành, giống như con đường từ Vesāli cho đến thành Sāvatthī.

75.

75.

Vissajjetvā [Pg.233] tahiṃ bhogaṃ, sabbaṃ therassa so pitā;

Rājā moggaliputtassa, therassā’gamane viya.

Vị ấy đã cho chi dùng tất cả tài sản ở đó, giống như đức vua, thân phụ của vị trưởng lão, đã làm trong dịp trưởng lão Moggaliputta đến.

76.

76.

Datvā tattha mahādānaṃ, kapaṇaddhivanibbake;

Bhikkhavopi ca tosetvā, paccayehi catūhi’pi.

Sau khi đã thực hiện đại bố thí ở đó cho người nghèo khó, khách lữ hành, và người ăn xin, và cũng đã làm cho các vị tỳ-khưu hài lòng với bốn món vật dụng.

77.

77.

Therassā’gamane evaṃ, passatūti mahājane;

Gahetvā taṃmahantena, sakkārena mahāyaso.

Vị vua danh tiếng lẫy lừng, với ý nghĩ ‘mong rằng đại chúng sẽ được chiêm ngưỡng,’ đã rước pho tượng ấy với sự tôn kính trọng thể trong dịp trưởng lão quang lâm như vậy.

78.

78.

Tamhā oruyha so mahā, sayaṃ hutvā purecaro;

Bhikkhavo cāpi katvāna, parivāre samantato.

Vị đại vương ấy, sau khi đã xuống khỏi (xe), đã tự mình đi ở phía trước, và đã để cho các vị tỳ-khưu đi theo hầu xung quanh.

79.

79.

Therassa bimbaṃ sovaṇṇaṃ, khirasāgaramajjhago;

Sañjhā ghanaparikkhitto, hemameru’va sobhatha.

Pho tượng vàng của vị trưởng lão, đi giữa biển sữa, được bao quanh bởi những đám mây buổi chiều, đã tỏa sáng như ngọn núi vàng Meru.

80.

80.

Vesālinagaraṃ suttaṃ, desetuṃ lokanāyako;

Agamā evamevāti, dassesi ca mahājanaṃ.

Và vị ấy đã chỉ cho đại chúng thấy rằng: ‘Bậc Lãnh Đạo thế gian đã đi đến thành Vesāli để thuyết kinh cũng giống như thế này.’

81.

81.

Evaṃ karonto sakkāra-sammānaṃ so narāsabho;

Nagarassa’ssa pācina-dvārapasse sayaṃkataṃ.

Vị vua, bậc nhân chủ ấy, trong khi thực hiện sự cúng dường và tôn kính như vậy, đã hướng đến ngôi tự viện do chính mình xây dựng ở phía cổng thành phía đông của kinh thành này.

82.

82.

Upasaṅkamma sāyaṇhe, vihāraṃ sotthiyā karaṃ;

Tīhaṃ tatthāpi vāsesi, bimbaṃ taṃ jinasununo.

Đến nơi vào buổi chiều, tại ngôi tự viện mang lại sự an lành, vị ấy cũng đã để pho tượng của người con trai của đấng Chiến Thắng an vị tại đó trong ba ngày.

83.

83.

Nagaraṃ sādhusajjetvā, tato dvādasame dine;

Satthussā’dippavesamhi, puraṃ rājagahaṃ yathā.

Sau đó, vào ngày thứ mười hai, sau khi đã trang hoàng kinh thành một cách tốt đẹp, giống như thành Rājagaha trong lần đầu tiên bậc Đạo Sư quang lâm.

84.

84.

Paṭimaṃ nīharitvā taṃ, vihāraṃ sotthiyā karaṃ;

Nagare sāgarākāre, vattamāne mahāmahe.

Trong khi một đại lễ hội đang diễn ra trong kinh thành giống như đại dương, (vị ấy) đã rước pho tượng ấy ra khỏi ngôi tự viện mang lại sự an lành.

85.

85.

Mahāvihāraṃ netvāna, temāsaṃ bodhiyaṅgaṇe;

Nivāsetvā pavesetvā, teneva vidhinā puraṃ.

Sau khi đã đem đến Đại Tự (Mahāvihāra), đã để an vị tại sân cây Bồ-đề trong ba tháng, rồi đã rước vào thành với cùng một nghi lễ như thế.

86.

86.

Rājagehasamīpamhi, pubbadakkhiṇakoṇake;

Paṭibimbassa kāresi, tassa sādhunivesanaṃ.

Ở gần hoàng cung, tại góc phía đông nam, vị ấy đã cho xây dựng một ngôi nhà tốt đẹp cho pho tượng ấy.

87.

87.

Kāretvā iddhiyādīnaṃ, paṭimāyo visārado;

Therena saha tatthe’va, nivesesi mahāpati.

Vị đại vương uyên bác ấy đã cho làm các pho tượng (mô tả) các thần thông, v.v... và đã đặt chúng ở chính nơi đó cùng với (tượng của) vị trưởng lão.

88.

88.

Ārakkhaṃ paṭṭhapetvā, pūjāya ca paribbayaṃ;

Anusaṃvaccharaṃ kātuṃ, evameva niyojayi.

Vị ấy đã cho bố trí lính canh, và đã ra lệnh rằng các chi phí cho việc cúng dường phải được thực hiện hàng năm đúng như vậy.

89.

89.

Tassāṇamanurakkhantā[Pg.234], rājā tabbaṃsikā idha;

Yāva’jjaparirakkhanti, taṃ vidhiṃ na vināsiya.

Các vị vua thuộc dòng dõi của ngài ở đây, để bảo vệ mệnh lệnh ấy, đã duy trì nghi lễ đó cho đến ngày nay mà không hủy bỏ.

90.

90.

Pavāraṇādine netvā, vihāraṃ nagarā tato;

Kātuṃ terasiyaṃ pūjaṃ, anuvassaṃ niyojayi.

Vị ấy đã ra lệnh hàng năm, vào ngày lễ Pavāraṇā, phải rước (pho tượng) từ thành phố đến ngôi tự viện, rồi sau đó thực hiện lễ cúng dường vào ngày thứ mười ba.

91.

91.

Vihāre abhaye tissa-vasabhe bodhipādape;

Silāvediñca kāresi, pākārañca manoharaṃ.

Tại tu viện Abhaya, ở cây Bồ-đề của Tissa và Vasabha, vị ấy đã cho làm một bệ đá và một bức tường rào đẹp đẽ.

92.

92.

Navame tassa vassamhi, dāṭhādhātuṃ mahesino;

Brāhmaṇīkāci ādiya, kāliṅgamhā idhānayi.

Vào năm thứ chín của triều đại vị ấy, một người phụ nữ Bà-la-môn nào đó đã mang xá-lợi Răng của bậc Đại Thánh từ xứ Kāliṅga đến đây.

93.

93.

Dāṭhādhātussa vaṃsamhi, vuttena vidhasanaṃ;

Gahetvā bahumānena, katvā sammā na muttamaṃ.

Vị vua đã tiếp nhận (xá-lợi) với lòng tôn kính lớn lao và đã thực hiện sự tôn kính tối thượng một cách đúng đắn, theo như phương cách đã được nói đến trong sách Dāṭhādhātuvaṃsa (Sử thi về Xá-lợi Răng).

94.

94.

Pakkhipitvā karaṇḍamhi, visuddhaphalikumbhavhe;

Devānaṃpiyatissena, rājavatthumhi kārite.

Sau khi đã đặt (xá-lợi) vào trong một chiếc tráp có tên là ‘Bình Pha Lê Tinh Khiết,’ vốn đã được vua Devānampiyatissa cho làm tại khu vực hoàng gia.

95.

95.

Dhammacakkavhaye gehe, vaḍḍhayittha mahīpati;

Tato paṭṭhāya taṃ gehaṃ, dāṭhādhātugharaṃ ahu.

Đức vua đã tôn trí (xá-lợi) trong tòa nhà tên là Dhammacakka. Kể từ đó, tòa nhà ấy được gọi là Dāṭhādhātughara (Điện Xá-lợi Răng).

96.

96.

Rājā satasahassānaṃ, navakaṃ puṇṇamānaso;

Vissajjetvā tato’kāsi, dāṭhādhātu mahāmahaṃ.

Đức vua, với tâm ý mãn nguyện, sau khi đã chi dùng chín trăm ngàn, đã tổ chức một đại lễ cho Xá lợi Răng.

97.

97.

Anusaṃvaccharaṃ netvā, vihāramabhayuttaraṃ;

Tassa pūjāvidhiṃ kātu, meva rūpaṃ niyojayi.

Hàng năm, ngài đã cho rước (Xá lợi) đến tịnh xá Abhayuttara và đã quy định thực hiện nghi thức cúng dường theo cách thức như vậy.

98.

98.

Aṭṭhārasa vihāre ca, kārāpesi mahīpati;

Anukampāya pāṇīnaṃ, vāpiyo ca thirodikā.

Vị quốc vương đã cho xây dựng mười tám ngôi tịnh xá; và với lòng bi mẫn đối với chúng sanh, (ngài cũng cho xây) các hồ chứa nước kiên cố.

99.

99.

Bodhi pūjādi puññāni, appameyyāni kāriya;

Aṭṭhavīsatime vasse, gabho so tassa yā gati.

Sau khi đã thực hiện vô lượng công đức như cúng dường cây Bồ đề, vào năm thứ hai mươi tám (của triều đại), ngài đã đi theo nghiệp quả của mình.

100.

100.

Kumāro jeṭṭhatiso’tha, bhātā tassa kaniṭṭhako;

Chattaṃ laṅghesi saṃkāyaṃ, dantasippamhi kovido.

Sau đó, hoàng tử Jeṭṭhatissa, em trai của vị vua ấy, người thông thạo nghệ thuật điêu khắc ngà, đã giương lọng (lên ngôi).

101.

101.

Katvā kammāni catrāni, dukkarāni mahīpati;

Sippāyatana metaṃ so, tikkhāpesi bahūjane.

Vị quốc vương ấy, sau khi đã thực hiện những công trình nghệ thuật kỳ diệu và khó làm, đã truyền dạy lĩnh vực nghệ thuật này cho nhiều người.

102.

102.

Aṇatto pitunā’kāsi, iddhihi viya nimmitaṃ;

Bodhisatta sarūpañca, rūpaṃ sādhu manoharaṃ.

Dù không được vua cha ra lệnh, ngài đã tạo tác hình tượng Bồ-tát, một hình ảnh đẹp đẽ và quyến rũ, như thể được tạo ra bằng thần thông.

103.

103.

Apasayañca [Pg.235] pallaṅkaṃ, chattaṃ ratanamaṇḍapaṃ;

Citradantamayaṃ kiñci, tassa kammaṃ tahiṃ tahiṃ.

Công trình của ngài ở nơi này nơi kia là một chiếc ngai có tựa lưng, một chiếc lọng, một gian đình bằng châu báu, và nhiều vật khác được làm bằng ngà voi chạm trổ tinh xảo.

104.

104.

Katvā so navavassāni, laṃkādīpānusāsanaṃ;

Anekāni ca puññāni, yathākammamupāgami.

Vị ấy, sau khi đã trị vì đảo Laṅkā trong chín năm và đã làm nhiều công đức, đã ra đi theo nghiệp của mình.

105.

105.

Buddhadāso tato tassa, putto āsi mahīpati;

Guṇānaṃ ākaro sabba-ratanānaṃ’va sāgaro.

Sau đó, Buddhadāsa, con trai của vị vua ấy, đã trở thành quốc vương; ngài là một kho tàng của các đức hạnh, giống như biển cả là kho tàng của mọi châu báu.

106.

106.

Sukhaṃ sabbapayogehi, karonto dīpavāsinaṃ;

Rakkhamālakamandaṃ’va, puraṃ vassavaṇo dhanī.

Ngài đã mang lại hạnh phúc cho cư dân trên đảo bằng mọi phương cách, giống như vị trời Vassavaṇa giàu có (bảo hộ) thành Ālakamandā.

107.

107.

Paññā puññaguṇūpeto, visuddhakaruṇālayo;

Tathā dasahi rājūnaṃ, dhammehi samugāgato.

Ngài được phú bẩm các phẩm chất của trí tuệ và công đức, là nơi trú ngụ của lòng bi mẫn thanh tịnh; cũng vậy, ngài đã hội đủ mười vương pháp.

108.

108.

Catasso agati hitvā, kārayanto vinicchayaṃ;

Janaṃ saṅgahavatthūhi, saṅgahesi catūhipi.

Trong khi thực thi công lý, ngài đã từ bỏ bốn con đường sai lầm và đã nhiếp phục dân chúng bằng bốn nhiếp pháp.

109.

109.

Cariyaṃ bodhisattānaṃ, dassento sakkhipāṇinaṃ;

Pitā’va putte so satte, anukampittha bhūpati.

Vị quốc vương ấy đã thể hiện hạnh của Bồ-tát cho chúng sanh thấy, ngài đã thương xót chúng sanh như một người cha đối với các con của mình.

110.

110.

Daḷidde dhanadānenā-kāsi puṇṇamanorathe;

Sukhite sabbabhogānaṃ, jīvitassa ca guttiyā.

Ngài đã làm cho người nghèo được mãn nguyện bằng cách ban cho của cải, và (làm cho) người giàu có (được an vui) bằng cách bảo vệ tất cả tài sản và mạng sống của họ.

111.

111.

Sādhavo saṅgahenā’tha, niggahena asādhavo;

Gilāne vejjakammena, saṅgahesi mahāpati.

Vị đại vương đã nhiếp phục người đức hạnh bằng sự tử tế, kẻ bất lương bằng sự trừng phạt, và người bệnh bằng việc chữa trị.

112.

112.

Atheka divasaṃ rājā, hatthikkhandhavaraṃ gato;

Tissavāpiṃ nahānattaṃ, gacchamāno mahāpathe.

Một hôm, đức vua ngự trên lưng một con voi quý, đang đi trên đường lớn để đến hồ Tissa tắm.

113.

113.

Addase’kaṃ mahānāgaṃ, kucchiroga samappitaṃ;

Puttabhāga vihārassa, passe vammikamatthake.

Ngài đã nhìn thấy một con mãng xà lớn đang bị bệnh ở bụng, (nằm) trên đỉnh một gò mối gần tịnh xá Puttabhāga.

114.

114.

Uttāna mudare rogaṃ, dassetuṃ gaṇḍasaññitaṃ;

Nipannaṃso’tha cintesi, tato rogīti nicchayaṃ.

(Con rắn) nằm ngửa để cho thấy căn bệnh trong bụng, giống như một khối u. Thấy nó nằm như vậy, ngài bèn suy nghĩ và kết luận rằng: 'Nó bị bệnh'.

115.

115.

Atho’ruyha mahānāgaṃ, mahānāga samīpago;

Evamāha mahānāgo, mahānāgamanāgavā.

Bấy giờ, sau khi xuống khỏi con voi lớn, ngài tiến lại gần con mãng xà lớn. Ngài, người đã thấu hiểu tâm ý của con mãng xà, đã nói như vầy:

116.

116.

‘‘Kāraṇaṃ te mahānāga, ñātamāgamane mayā;

Kumhe khalu mahātejā, khippaṃ kuppitasīlino.

‘Này mãng xà lớn, ta đã biết lý do ngươi đến đây. Các ngươi quả thật có uy lực lớn và bản tính lại mau tức giận.

117.

117.

Tasmā phusitvā taṃ kammaṃ, kātuṃ sakkā na te mayā;

Aphusitvāpi no sakkā, kinnukātabbametthī’ti.

‘Do đó, ta không thể chạm vào ngươi để thực hiện việc này; mà không chạm vào thì cũng không thể làm được. Vậy phải làm gì đây?’

118.

118.

Evaṃ [Pg.236] putte phaṇindo so, kevalaṃ phaṇamattano;

Bilassa’nto pavesetvā, nippajjittha samāhito.

Khi được nói như vậy, con rắn chúa ấy chỉ đưa cái đầu của mình vào trong hang, rồi nằm yên bất động.

119.

119.

Athe’na mupasaṅkamma, ucchaṅgagatamattanoSatthaṃ gahetvā phāletvā, udaraṃ tassa bhogino.

Bấy giờ, ngài đến gần nó, lấy con dao của mình mang theo bên người, rồi rạch bụng của con rắn ấy,

120.

120.

Nīharitvā tato dosaṃ, katvā bhesajja muttamaṃ;

Sappaṃ taṃ taṅkhaṇeneva, akāsi sukhitaṃ tadā.

lấy ra phần bệnh hoạn, đắp thuốc tốt nhất vào; ngay lúc đó, ngài đã làm cho con rắn ấy được an lạc.

121.

121.

Attāna mevaṃ thomesi, ‘‘mahākāruññataṃ mama;

Tiracchānāpi jāniṃsu, sādhu rajjanti me kataṃ.

Ngài đã tự tán thán mình như vầy: ‘Lòng đại bi của ta, ngay cả loài súc sanh cũng biết đến; chúng rất hoan hỷ với việc ta đã làm.’

122.

122.

Disvā sukhitamattānaṃ, pannagoso mahīpatiṃ;

Pūjetuṃ tassa pādāsi, mahagghaṃ maṇimattano.

Con rắn ấy, khi thấy mình đã được khỏe mạnh, để tỏ lòng tôn kính đức vua, đã dâng cho ngài viên ngọc vô giá của chính nó.

123.

123.

Silāmayāya sambuddha-paṭimāya akārayi;

Miṇiṃ taṃ nayanaṃ rājā, vihāre abhayuttare.

Đức vua đã dùng viên ngọc ấy để làm đôi mắt cho pho tượng đá của bậc Chánh Đẳng Giác tại tịnh xá Abhayuttara.

124.

124.

Ekopi bhikkhu bhikkhanto, gāmamhi thusavitthike;

Sukkhaṃ bhikkhaṃ labhitvāna, khīrabhikkhāya sañcaraṃ.

Có một vị tỳ-kheo, trong khi đi khất thực ở làng Thusaviṭṭhika, sau khi đã nhận được vật thực khô, đã đi xin sữa.

125.

125.

Khīraṃ sappāṇakaṃ laddhā, paribhuñjittha kucchiyaṃ;

Pāṇakā balavo hutvā, udaraṃ tassa khādisuṃ.

Vị ấy nhận được sữa có lẫn sinh vật bên trong và đã dùng nó. Sinh vật ấy, sau khi trở nên mạnh mẽ, đã ăn mòn bụng của vị ấy.

126.

126.

Tato so upasaṅkamma, taṃ nivedesi rājino;

Rāha ‘‘jāto sulo’yaṃ, kadā hāresi kīdisaṃ.

Sau đó, vị ấy đến gần, trình báo điều ấy lên đức vua. Đức vua hỏi: ‘Cái cọc nhọn này đã phát sanh, ngươi đã ăn khi nào, (ăn) thứ gì?’

127.

127.

So āha’’ thusavitthimhi, gāme khīrena bhojane;

Bhutte’ti rājā aññāsi, khīraṃ sappāṇakaṃ’’iti.

Vị ấy thưa: ‘(Con đã ăn) tại làng Thusaviṭṭhi, trong bữa ăn có sữa.’ Đức vua đã biết rằng: ‘Sữa có chúng sanh.’

128.

128.

Tadeva asso ekopi, sirāvedha tikicchiyo;

Rājā tassa sirāvedhaṃ, katvā ādāya lohitaṃ.

Cũng vào lúc ấy, có một con ngựa cần được chữa trị bằng cách chích tĩnh mạch. Đức vua đã thực hiện việc chích tĩnh mạch cho nó, rồi lấy máu.

129.

129.

Pāyetvā samaṇaṃ āha, muhuttaṃ vītināmaya;

‘‘Assalohitamaṇa’’nti, taṃ sutvā samaṇovami.

Sau khi cho vị Sa-môn uống, ngài nói: ‘Hãy đợi một lát. Đó là máu ngựa.’ Nghe điều ấy, vị Sa-môn đã nôn mửa.

130.

130.

Pāṇakā lohiteneva, nikkhamiṃbhu sukhī ahu;

Bhikkhuṃ rājā nivedesi, kucchimevaṃ panattano.

Các sinh vật đã cùng với máu đi ra, vị ấy được an lạc. Đức vua đã giải thích cho vị Tỳ-khưu về tình trạng trong bụng của chính vị ấy như vậy.

131.

131.

‘‘Ekasatthapahārena[Pg.237], pāṇakā samaṇo hayo;

Katā arogā sammame, vejjakamma maho’’iti.

‘Với một nhát dao, các sinh vật, vị Sa-môn, và con ngựa đã được ta chữa khỏi bệnh một cách đúng đắn. Ôi, thật là một việc chữa trị vĩ đại!’

132.

132.

Pivanto toyameko hi,Deḍḍubhaṇḍaṃ majāniya;

Ajjhoharitadā āsi,Tato jāto’ti deḍḍubho.

Có một người kia, trong khi uống nước, đã không biết mà nuốt phải trứng ếch. Do đó, một con ếch đã được sanh ra (trong bụng).

133.

133.

Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito;

Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.

Bị đau đớn bởi sự khổ não do bị cái mõm cắn ở bên trong, người ấy đã đi đến gặp đức vua. Đức vua, sau khi hỏi về nguyên nhân của việc ấy.

133.

133.

Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito;

Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.

Bị đau đớn bởi sự khổ não do bị cái mõm cắn ở bên trong, người ấy đã đi đến gặp đức vua. Đức vua, sau khi hỏi về nguyên nhân của việc ấy.

134.

134.

Aentā sappo’ti viññāya, sattāhamupavāsiya;

Sunhātasu vilittañca, sayane sādhu santhate.

Sau khi biết rằng: ‘Đó là một con rắn đã đi vào trong,’ ngài đã cho người ấy nhịn ăn trong bảy ngày, (cho) tắm rửa sạch sẽ và thoa dầu thơm, (và cho nằm) trên chiếc giường được chuẩn bị chu đáo.

135.

135.

Sayāpesi tato so’ti, niddāya mukhamattano;

Vivaritvā tadā sutto, tato tassa mukhantike.

Sau đó, ngài đã cho người ấy ngủ. Do buồn ngủ, người ấy đã há miệng của mình ra và ngủ thiếp đi. Bấy giờ, ở gần miệng của người ấy.

136.

136.

Maṃsapesiṃ ṭhapāpesi, sarajjuṃ tassa niggato;

Gandhena taṃ ḍaṃsitvāna, anto visitumārabhi.

Ngài đã cho đặt một miếng thịt có buộc dây. (Con rắn) đã đi ra khỏi người ấy. Do mùi hương, sau khi cắn miếng thịt ấy, nó đã bắt đầu đi vào bên trong (trở lại).

137.

137.

Rajjuyā’tha gahetvāna, samākaḍḍhika pāṇiyaṃ;

Udake pātayitvāna, idaṃ vacanamabravi.

Bấy giờ, sau khi nắm lấy sợi dây, ngài đã kéo con vật ra, và sau khi ném nó vào trong nước, ngài đã nói lời này.

138.

138.

‘‘Vejjo ahosi sammāsa-mbuddhassa kira jīvako;

Kammaṃ vijjati lokassa, kataṃ kiṃtena dukkaraṃ.

‘Quả thật, Jīvaka là y sĩ của bậc Chánh Đẳng Chánh Giác. Có việc làm khó khăn nào trên thế gian đã được vị ấy thực hiện?’

139.

139.

Īdisaṃ kasirāso’pi, kammaṃ natthe’ttha saṃsayo;

Sabbādarena kubbanto, aho puñño dayo mama.

Không có nghi ngờ gì ở đây rằng không có việc làm nào khó khăn như vậy. Ôi, phước báu và lòng bi mẫn của ta, người đã thực hiện (việc này) với tất cả sự tôn trọng!

140.

140.

Tathā helloligāmamhi, caṇḍāli muḷhagabbhiniṃ;

Jātaṃ sattasu vāresu, sagabbhaṃ sukhitaṃ akā.

Tương tự như vậy, ở làng Helloli, ngài đã làm cho một phụ nữ thuộc giai cấp Caṇḍāla bị thai ngang, tình trạng đã phát sanh trong bảy ngày, được an lạc cùng với bào thai.

141.

141.

Vātabodhena eko’pi, bhikkhu uṭṭhāpito ahu;

Gopānasī gatetamhi, dukkhāmocesi buddhimā.

Cũng có một vị Tỳ-khưu, do bệnh phong, đã bị nhấc bổng lên và dính vào xà nhà. Bậc trí tuệ đã giải thoát vị ấy khỏi sự đau khổ.

142.

142.

Pivantassāpi maṇḍūka, jībayuttaṃ jalaṃ lahuṃ;

Nāsikā bilato gantvā, bījamāruyha matthakaṃ.

Cũng có người, trong khi vội vàng uống nước có chứa trứng ếch, trứng ấy đã đi qua lỗ mũi, đi lên đến đầu.

143.

143.

Bhijjitvā āsi maṇḍūko, so vuddho tattha gacchati;

Meghassā’gamane tena, so’nibbajjati māṇavo.

(Trứng) vỡ ra và trở thành một con ếch. Nó lớn lên và di chuyển ở đó. Khi mây kéo đến, do đó, chàng thanh niên ấy đã kêu lên (như tiếng ếch).

144.

144.

Phāletvā [Pg.238] matthakaṃ rājā, maṇḍūkamapanīya so;

Kapālāni ghaṭetvāna-kāsi pākatikaṃ khaṇe.

Đức vua, sau khi mổ đầu, vị ấy đã lấy con ếch ra. Sau khi ghép các mảnh sọ lại, ngài đã làm cho người ấy trở lại bình thường trong khoảnh khắc.

145.

145.

Hitatthaṃ dīpāvāsinaṃ, gāme gāme mahīpati;

Kāretvā vejjasālāyo, vajje tattha niyojayi.

Vì lợi ích của các cư dân trên đảo, vị chúa đất đã cho xây dựng các y viện ở mỗi làng và đã bổ nhiệm các y sĩ ở đó.

146.

146.

Sabbesaṃ vajjasatthānaṃ, katvā sāratthasaṅgahaṃ;

Ṭhapesi vejje dīpassa, tikicchatthamanāgate;

Yojesi vejja mekekaṃ, rājā gāma dvipañcake.

Sau khi thực hiện bộ toát yếu tinh hoa của tất cả các y thư, ngài đã thiết lập (bộ sách ấy) cho các y sĩ của hòn đảo vì mục đích chữa trị trong tương lai. Đức vua đã bổ nhiệm mỗi một y sĩ cho mười làng.

147.

147.

Adā visaddha khettānaṃ, vejjānamupajīvanaṃ;

Vejjehatthīnamassānaṃ, balassa ca niyojayi.

Ngài đã ban cho các y sĩ những cánh đồng có sản vật để sinh sống. Ngài cũng đã bổ nhiệm các y sĩ cho voi, cho ngựa, và cho quân đội.

148.

148.

Piṭṭhasappinamanvānaṃ, sālāyo ca tahiṃ tahiṃ;

Kāresi saha bhogena, sālāyo ca mahāpathe.

Ngài đã cho xây dựng các nhà nghỉ ở nơi này nơi kia cho người gù và người mù, cùng với các vật dụng. Và (ngài cũng cho xây) các nhà nghỉ trên các con đường lớn.

149.

149.

Niccamassosi saddhammaṃ, sakkatvā dhammabhāṇake;

Dhammabhāṇakavaṭṭañca, paṭṭhapesi tahiṃ tahiṃ.

Ngài thường xuyên lắng nghe diệu pháp, sau khi tôn kính các vị thuyết pháp. Và ngài đã thiết lập vật dụng cúng dường cho các vị thuyết pháp ở nơi này nơi kia.

150.

150.

Sāṭakantarato katvā, sattha vaṭṭiṃ mahādayo;

Diṭṭhe diṭṭhe pamocesi, dukkhamhā dukkhite jane.

Bậc đại bi, sau khi để dao mổ và băng gạc ở bên trong y phục, đã giải thoát những người đau khổ khỏi sự khổ não ở bất cứ nơi nào ngài trông thấy.

151.

151.

Atheka divasaṃ rājā, rājābharaṇa maṇḍito;

Saddhiṃ gacchati senāya, devehi viya vāsavo.

Rồi một ngày nọ, đức vua, được trang hoàng với các vật trang sức của hoàng gia, đã đi cùng với quân đội, giống như trời Đế Thích cùng với chư thiên.

152.

152.

Taṃ disvā sirisobhagga-maggaṃ pattaṃ mahī patiṃ;

Rājiddhihi virājantaṃ, baddhavero bhavantare.

Nhìn thấy vị chúa đất ấy, người đã đạt đến đỉnh cao của sự may mắn và huy hoàng, đang tỏa sáng với quyền lực của hoàng gia, một người có oan trái (với ngài) trong một kiếp sống quá khứ.

153.

153.

Kuṭṭhi eko pakuppitvā, haṭṭhenāhaniyā’vatiṃ;

Pothento tañca pothento, bhūmiṃ kattarayaṭṭhiyā.

Một người cùi nọ, trở nên tức giận, đã đập, vừa đập người ấy vừa đập xuống đất bằng cây gậy chống.

154.

154.

Akkosesi anekehi, akkosavacanehi ca;

Vippakāraṃmimaṃ disvā, dūrato’va mahīpati.

Và đã mắng nhiếc (ngài) bằng nhiều lời lăng mạ. Vị chúa đất, từ xa trông thấy sự xúc phạm này.

155.

155.

‘‘Nāhaṃ sarāmi sattassa, kassā’pi katamappiyaṃ;

Pubbaverī ayaṃ jātu, nibbāpessāmitaṃ’’ iti.

‘Ta không nhớ đã làm điều gì không vừa ý cho bất cứ chúng sanh nào. Người này chắc chắn là kẻ thù từ kiếp trước. Ta sẽ dập tắt mối thù này’.

156.

156.

Aṇāpesi samīpaṭṭhaṃ, purisaṃ ‘‘gaccha kuṭṭhino;

Amukassā’bhijānāhi, cittācāra’’nti so tato.

Vua đã ra lệnh cho một người đàn ông đứng gần: ‘Hãy đi đến chỗ người phung kia và tìm hiểu tâm tư của y.’ Sau đó, người ấy đã đi.

157.

157.

Sahāyo [Pg.239] viya kuṭṭhissa, samīpamhi nisīdiya;

‘‘Ruṭṭho kimatthaṃ bho tva’’nti, pucchi sabbamavoca so.

Người ấy ngồi xuống gần người phung như một người bạn và hỏi: ‘Này bạn, vì sao bạn tức giận?’ Người kia đã kể lại tất cả.

158.

158.

‘‘Dāso me buddhadāso’yaṃ, rājāhu puññakammunā;

Avamaññāya maṃ mayhaṃ, parato to yāti hatthinā.

‘Buddhadāsa này từng là nô lệ của ta, nhờ phước nghiệp mà trở thành vua. Y xem thường ta, đi trên voi ngay trước mặt ta.’

159.

159.

Jānāpessāmi attānaṃ, katipāhena soyadi;

Hatthaṃ me eti kāretvā, sabbaṃ dāsāna niggahaṃ.

‘Nếu trong vài ngày nữa y rơi vào tay ta, ta sẽ cho y biết ta là ai, bằng cách thực hiện tất cả các hình phạt dành cho nô lệ.’

160.

160.

No ce hatthaṃ mamā’yāti, māretvā galalohitaṃ;

Pivissāmi na sandeho, na cireneva passasi’’.

‘Nếu y không rơi vào tay ta, ta sẽ giết y và uống máu cổ họng, không nghi ngờ gì nữa. Chẳng bao lâu nữa ngươi sẽ thấy điều đó’.

161.

161.

So gantvā narapālassa, pavattiṃ taṃ nivedayi;

‘‘Pubbaveri mamāyanti, nicchinitvā mahāmati.

Người ấy đi đến chỗ vua và báo cáo lại sự việc. Bậc đại trí xác quyết rằng: ‘Đây là kẻ thù cũ của ta.’

162.

162.

Vino detumupāyena, puttaṃveranti verino;

‘‘Sādhu saṅgaṇutaṃ tva’’nti, purisaṃ taṃ niyejayi.

Để dùng phương tiện hóa giải mối thù của kẻ địch, vua đã giao phó cho người ấy rằng: ‘Ngươi hãy chăm sóc y cho tốt.’

163.

163.

So kuṭṭhimupasaṅkamma, sahāyo piya āhataṃ;

‘‘Rājānaṃ taṃ vināsetuṃ, cetetvā kālamettakaṃ.

Người ấy đến gần người phung, như một người bạn, nói lời thân ái với y rằng: ‘Ta đã suy tính bấy lâu nay để tiêu diệt vị vua kia.’

164.

164.

Alabhanto sahāyaṃ me, nāsakkhi tassa ghātane;

Laddhātumhe nayissāmi, matthakaṃ me manorathaṃ.

‘Vì không tìm được người đồng hành, ta đã không thể giết được y. Nay đã có được ngài, ta sẽ đưa tâm nguyện của mình đến chỗ thành tựu.’

165.

165.

Etha gehe vasitvā me, hotha me anuvattakā;

Ahameva’ssa nāsemi, katipāhena jīvitaṃ.

‘Hãy đến sống trong nhà của ta và trở thành người theo ta. Chính ta sẽ hủy diệt mạng sống của y trong vài ngày nữa.’

166.

166.

Iti vatvāna taṃ kuṭṭhaṃ, netvā so gharamattano;

Sunhāta suvilittañca, nivatthasukhumambaraṃ.

Nói như vậy xong, người ấy đưa người phung về nhà của mình; làm cho y được tắm rửa sạch sẽ, được xức dầu thơm, và được mặc y phục mềm mại.

167.

167.

Subhuttamadhurāhāraṃ, yobbanitthikathādaraṃ;

Sayāpesi manuññamhi, sayane sādhu santhate.

Người ấy cho y ăn những món ngon ngọt, dùng những lời nói vui vẻ về các thiếu nữ để mua chuộc, rồi cho y ngủ trên một chiếc giường dễ chịu được trải dọn tươm tất.

168.

168.

Ete neva niyāmena, katipāhaṃ nīvāsiya;

Ñatvā taṃ jātavissāsaṃ, sukhitaṃ piṇitindriyaṃ.

Bằng chính phương cách này, sau khi cho y ở lại vài ngày, người ấy biết rằng y đã trở nên tin tưởng, sung sướng, và các giác quan được thỏa mãn.

169.

169.

‘‘Rañño dinna’’nti vatvāna, khajjabhojjādikaṃ adā;

Dvattikkhattuṃ nisedhetvā, tena’jjhiṭṭho namaggahi.

Nói rằng: ‘Đây là do vua ban cho’, người ấy đã dâng các món ăn. Sau khi từ chối hai ba lần, do được người kia nài nỉ, y đã nhận lấy.

170.

170.

Bhūpālena kamenā’si, vissattho’tiva bhūmipo;

Matoti sutvā tassā-si hadayaṃ phalitaṃ dvidhā.

Dần dần, y trở nên vô cùng tin tưởng vào nhà vua. Khi nghe tin vua đã băng hà, trái tim của y đã vỡ làm đôi.

171.

171.

Evaṃ [Pg.240] roge tikicchesi, rājā sārīramānase;

Ṭhapesi vejje dīpassa, tikacchattha manāgate.

Như vậy, nhà vua đã chữa trị các bệnh về thân và tâm. Ngài đã thiết lập các y sĩ cho hòn đảo để chữa trị trong tương lai.

172.

172.

Pañcavīsatihatthena, pāsāde nopasobhitaṃ;

Mahāvihāremoravha-pariveṇamakārayi.

Tại Đại Tự, ngài đã cho xây dựng tu viện Morapariveṇa, được trang hoàng với một cung điện cao hai mươi lăm cubit.

173.

173.

Samaṇaṃ goḷapānuñca, adā gāmadvayaṃ tahiṃ;

Dhammaghāsaka bhikkhūnaṃ, bhoge kappiyakārake.

Ngài đã cúng dường hai ngôi làng Samaṇa và Goḷapānu ở đó cho các vị Tỳ-kheo thuyết pháp và cho những người lo việc vật dụng hợp lệ.

174.

174.

Vihāre pariveṇe ca, sampanna catupaccaye;

Vāpiyo dānasālāyo, paṭimāyoca kārayi.

Ngài đã cho xây dựng các tự viện và tu viện đầy đủ bốn món vật dụng, cùng các hồ chứa nước, các nhà bố thí, và các pho tượng.

175.

175.

Tasseva rañño rajjamhi, mahādhammakathīyati;

Suttāni parivattesi, sīhaḷāyaniruttiyā.

Chính trong thời trị vì của vị vua ấy, một vị Tỳ-kheo là Đại Pháp sư đã dịch các Kinh sang tiếng Sīhaḷa.

176.

176.

Abhīti puttā tassā’suṃ, sūrāviraṅgarūpino;

Asītiyā sāvakānaṃ, nāmakāyipadassanā.

Vua có những người con trai dũng mãnh, không sợ hãi, có thân hình đẹp đẽ, và được đặt tên theo tám mươi vị đại Thinh văn.

177.

177.

Sāriputtādināmehi, puttehi parivārito;

Buddhadāso sasambuddha-rājāviya virocatha.

Được vây quanh bởi những người con trai có tên là Sāriputta v.v., vua Buddhadāsa tỏa sáng rực rỡ như đức Chánh Đẳng Giác.

178.

178.

Evaṃ katvā hitaṃdīpa-vīsīnaṃ tidivaṃ gato;

Vasse ekūnatiṃsamhi, buddhadāso narādhipo.

Sau khi làm điều lợi ích cho dân trên đảo như vậy, vào năm thứ hai mươi chín của triều đại, vua Buddhadāsa đã băng hà về cõi trời.

179.

179.

Tato jeṭṭhasuto tassa, upatisso’si bhūpati;

Sabbarājaguṇopeso, niccasīlo mahādayo.

Sau đó, người con trai trưởng của vua là Upatissa đã lên ngôi. Vị vua này hội đủ tất cả đức tính của một vị vua, luôn luôn có giới hạnh và lòng đại bi.

180.

180.

Dasāpuññakriyāhitvā, dasapuññakriyā’dīyi;

Rājadhammeca pūresi, rājapāramitā dasa.

Ngài đã từ bỏ mười bất thiện nghiệp và thực hành mười phước nghiệp. Ngài cũng đã hoàn thiện các vương pháp và mười vương độ.

181.

181.

Gaṇhi saṅgahavatthūhi, cathūhi ca catuddisaṃ;

Mahāpāḷimhi dāpesi, rājārājānubhojanaṃ.

Ngài đã thu phục dân chúng bốn phương bằng bốn nhiếp pháp. Tại Đại Thiện Xá, nhà vua đã cho cúng dường vật thực xứng đáng với hoàng gia.

182.

182.

Uttaramhi disābhāge, cetiyamhā tu maṅgalā;

Thūpañca paṭimāgehaṃ, paṭimañcā’pi kārayi.

Ở phương bắc của Maṅgala Cetiya, ngài đã cho xây dựng một bảo tháp, một điện thờ tượng, và cả một pho tượng.

184.

184.

Karonto tañca so rājā, mākhijjantu janā iti;

Kārāpesi kumārehi, dāpetvā guḷakaṇḍulaṃ.

Khi thực hiện công việc ấy, nhà vua, với ý nghĩ ‘Mong rằng dân chúng không bị phiền muộn’, đã cho các hoàng tử làm việc, sau khi ban cho họ đường và gạo.

185.

185.

Rājuppalavhayaṃ [Pg.241] gijjha-kūṭaṃ pokkharapāsayaṃ;

Vālāhassañca ambuṭṭhiṃ, goṇḍigomamhi vāpikaṃ.

Ngài cũng đã cho xây các hồ chứa nước tên là Rājuppala, Gijjhakūṭa, Pokkharapāsaya, Vālāhassa, Ambuṭṭhi, và hồ chứa nước tại Goṇḍigāma.

186.

186.

Vihāraṃ khaṇḍarājiñca, vāpiyo ca thirodikā;

Appamāṇāni puññāni, kārāpesi tahiṃ tahiṃ.

Vị ấy đã cho xây dựng các tịnh xá, (sửa chữa) các nơi đổ nát, và các hồ chứa nước vững bền ở nơi này nơi kia, tạo nên các công đức vô lượng.

187.

187.

Vassāmānepi so vasse, sayane sannisinnako;

Kevalaṃ pariṇāmesi, rattiṃ ‘‘khedo janassī’’ti.

Ngay cả khi trời đang mưa, vị ấy ngồi trên giường vào ban đêm và chỉ suy tư rằng: ‘Dân chúng thật khổ sở!’

188.

188.

Ñatvā amacco taṃ netvā, uyyānaṃ jādayīgharaṃ;

Evaṃ paṭicca attānaṃ, dukkhaṃ nākāsi pāṇinaṃ.

Vị quan đại thần biết được điều ấy, đã đưa ngài đến công viên và cho làm một ngôi nhà có mái che. Bằng cách tự lo liệu cho bản thân như vậy, ngài đã không gây ra khổ đau cho chúng sanh.

189.

189.

Kāle tassā’sī dukkhitta-rogadukkhehi pīḷito;

Dīpo dīpo pamopāpa-tamaso so sumānaso.

Vào một thời điểm, vị ấy bị hành hạ bởi nỗi khổ của nạn đói và bệnh tật. Vị ấy, người có tâm thiện lành, là ngọn đèn cho hòn đảo, xua tan bóng tối của tội lỗi.

190.

190.

Bhikkhū pucchittha’’kiṃbhante, dubbhikkhādibhayaddite;

Loke lokahitaṃ natthi, kataṃ kiñci mahesīnā.

Vị ấy đã hỏi các vị Tỳ khưu rằng: ‘Bạch quý ngài, trong thế gian bị khốn khổ bởi nỗi sợ hãi về nạn đói và các tai ương khác, phải chăng bậc Đại Thánh đã không làm bất cứ điều gì vì lợi ích cho thế gian?’

191.

191.

Gahghārohaṇasuttassa, uppattiṃtassa niddisuṃ;

Sutvā taṃ sabbasovaṇṇaṃ, bimbaṃ sambuddhadhātuno.

(Các vị Tỳ khưu) đã giải thích cho vị ấy về nguồn gốc của kinh Gaṅgārohaṇa. Sau khi nghe xong, vị ấy đã cho làm một pho tượng của đức Chánh Đẳng Giác hoàn toàn bằng vàng.

192.

192.

Katvā satthusilāpattaṃ, sodakaṃ pāṇisampuṭe;

Ṭhapetvā tassa te rūpa-māropetvā mahārathaṃ.

Vị ấy đã cho làm bình bát bằng đá của bậc Đạo Sư, đổ đầy nước và đặt vào hai bàn tay chắp lại của pho tượng, rồi đặt pho tượng ấy lên một cỗ xe lớn.

193.

193.

Sayaṃ sīlaṃ samādāya, samādetvā mahājanaṃ;

Mahādānaṃ pavattetvā, abhayaṃ tambapāṇinaṃ.

Tự mình thọ trì giới luật và khuyến khích dân chúng cùng thọ trì, vị ấy đã thực hiện một cuộc bố thí lớn lao, ban sự vô úy cho người dân xứ Tambapaṇṇi.

194.

194.

Alaṅkatvā ca nagaraṃ, devalokamanoharaṃ;

Dīpavāsīhi sabbehi, bhikkhūhi parivārito.

Sau khi trang hoàng kinh thành lộng lẫy như cõi trời, vị ấy được tất cả các vị Tỳ khưu trú tại hòn đảo vây quanh.

195.

195.

Otarittha mahāvīthiṃ, bhikkhū tattha samāgatā;

Bhaṇantā ratanaṃ suttaṃ, siñcamānā jalaṃ tathā.

Vị ấy đã đi xuống con đường lớn, các vị Tỳ khưu tụ hội ở đó, vừa đi vừa tụng kinh Bảo Kinh và rảy nước.

196.

196.

Rājagehantike vīti-magge pākārasantike;

Vicariṃsu tiyāmante, kurumānā padakkhiṇaṃ.

Họ đã đi nhiễu theo chiều bên phải suốt ba canh đêm, trên con đường gần hoàng cung và dọc theo tường thành.

197.

197.

Bhijjamāne’ruṇe vassi, mahāmegho mahītale;

Rogāturāca sabbepi, sukhitākaṃsu ussavaṃ.

Khi bình minh ló dạng, một đám mây lớn đã trút mưa xuống mặt đất. Tất cả những người bệnh tật đều được an lạc và họ đã tổ chức một lễ hội.

198.

198.

‘‘Yadā dubbhikkharogādi-bhayaṃ dīpamhi hessati;

Evameva karontū’’ti, niyojesi narādhipo.

Vị quốc vương đã ra lệnh rằng: ‘Khi nào trên hòn đảo này xảy ra nỗi sợ hãi về nạn đói, bệnh tật, và các tai ương khác, hãy thực hiện nghi lễ đúng như thế này.’

199.

199.

Āruḷho [Pg.242] cetiyaṃ kunta-kipillādimavekkhiya;

Pucchitvā morapiñcena, ‘‘saṇikaṃ yantuvanaṃti ca.

Khi đi lên bảo tháp và nhìn thấy kiến cùng các loài côn trùng khác, ngài đã dùng một chiếc lông công quét chúng đi và nói rằng: ‘Hãy đi từ từ...’

200.

200.

Saṅkhaṃ sodakamādāya, caratā’sanadhovane;

Dakkhiṇaparitoṇamhi, kāretvā rājagehato.

Vị ấy đã cho xây dựng (một công trình) ở phía nam của hoàng cung, (dùng) một chiếc tù và chứa nước khi đi lại để rửa chỗ ngồi.

201.

201.

Uposathagharaṃ buddha-paṭimāgeha meva ca;

Pākārena parikkhittaṃ, uyyānañca manoramaṃ.

(Vị ấy đã cho xây dựng) một trai đường, một điện thờ tượng Phật, một công viên xinh đẹp, và (tất cả) được bao quanh bởi một bức tường.

202.

202.

Cātuddasiṃpañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;

Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasamupāgataṃ.

Vào ngày 14, ngày rằm, và ngày mồng 8 của mỗi nửa tháng, và cả trong những kỳ trai giới đặc biệt, vị ấy đã thọ trì tám giới.

203.

203.

Uposathaṃsamādāya, sāpadānaṃ tahaṃ vasī;

Yāvajīvañca so bhuñji, mahāpāḷimhi bhojanaṃ.

Sau khi thọ trì ngày Bố-tát, vị ấy đã ở đó một cách liên tục. Và trong suốt cuộc đời, vị ấy đã dùng thực phẩm từ nhà Đại Thí.

204.

204.

Carantocakalandāna muyyāne bhattamattano;

Katvā nivāpaṃ dāpesi, tadajjāpi ca vattati.

Khi đi dạo trong công viên, vị ấy đã lấy phần thức ăn của mình, làm thành những nắm cơm và cho các con sóc. Tục lệ ấy vẫn còn tiếp diễn cho đến ngày nay.

205.

205.

Coraṃ vajjamupanītaṃ, disvā saṃviggamānaso;

Chavaṃ susānaṃ ānetvā, khipitvā lohakumbhiyaṃ.

Khi thấy một tên trộm bị giải đến để chịu tội, với tâm xúc động, vị ấy đã cho mang một xác chết từ nghĩa địa về, và ném vào một cái nồi sắt.

206.

206.

Datvā dhamaṃ palāpetvā, coraṃ rattiyamuggate;

Sūriye kujjhito coraṃ-viyajhāpayi taṃ chavaṃ.

Vị ấy đã cho tên trộm tiền bạc và để cho y trốn đi vào ban đêm. Khi mặt trời mọc, ngài giả vờ tức giận và cho thiêu cái xác chết đó như thể đó là tên trộm.

207.

207.

Akā dīpamhi sabbesaṃ, cetiyānaṃ mahāmahaṃ;

Thūpārāme ca thūpassa, hemacumbaṭakañcukaṃ.

Vị ấy đã tổ chức một đại lễ hội cho tất cả các bảo tháp trên hòn đảo. Và tại Thūpārāma, vị ấy đã cho làm một cái vỏ bọc và đệm đỡ bằng vàng cho bảo tháp.

208.

208.

Dvācattālīsavassāni, katvā vañcuṃkhaṇampiso;

Katvā puññamupāgañchi, devarājasahabyataṃ.

Sau khi trị vì trong bốn mươi hai năm và đã làm nhiều công đức, vị ấy đã sanh về cõi trời làm bạn với vua trời.

209.

209.

Rañño tassa kaniṭṭhena, mahānāmena vallabhā;

Devī satthaṃ nipātetvā, tamaṭhānamhi mārayi.

Vị hoàng hậu được sủng ái, cùng với Mahānāma là em trai của nhà vua, đã dùng vũ khí sát hại ngài một cách không thích đáng.

210.

210.

Pabbajitkā kaniṭṭho so, jīvamānamhi bhātari;

Hate rājini bhītāya, āvattitvā’si bhūpati.

Người em trai ấy, vốn đã xuất gia khi anh mình còn sống, sau khi nhà vua bị giết, đã hoàn tục vì sợ hãi và trở thành vua.

211.

211.

Mahesiṃattano’kāsi, mahesiṃ bhātughātiniṃ;

Gilānasālā kāresi, mahāpāḷiñca vaḍḍhayi.

Vị ấy đã lập vị hoàng hậu giết anh mình làm hoàng hậu của mình. Vị ấy cũng đã cho xây dựng các bệnh xá và mở rộng nhà Đại Thí.

212.

212.

Lohadvāra [Pg.243] ralaggāma-koṭipassavanavhaye;

Tayo vihāre katvā’dā, bhikkhūnamabhayuttare.

Vị ấy đã xây dựng ba ngôi tịnh xá tại Lohadvāra, Ralaggāma, và Koṭipassavana, rồi cúng dường cho các vị Tỳ khưu của phái Abhayagiri.

213.

213.

Vihāraṃ kārayitvāna, dhumarakkhamhi pabbate;

Mahesiyā nayenā’dā, bhikkhūnaṃ theravādīnaṃ.

Sau khi cho xây dựng một ngôi tịnh xá trên núi Dhumarakkha, theo lời của hoàng hậu, vị ấy đã cúng dường (ngôi tịnh xá ấy) cho các vị Tỳ khưu của phái Theravāda.

214.

214.

Navakammañca jiṇṇesu, vihāresu sakārayi;

Dānasīlarato vatthu-pūjako ca ahu sadā.

Vị ấy đã cho thực hiện công việc sửa chữa tại các tịnh xá cũ nát. Vị ấy cũng là người luôn luôn ưa thích bố thí, trì giới và tôn kính các vật thờ.

215.

215.

Bodhimaṇḍasamīpamhi, jāto brohmaṇamāṇavo;

Vijjāsippakalāvedī, tīsu vedesu pārago.

Gần Bồ-đề Đạo tràng, có một thanh niên Bà-la-môn được sanh ra. Chàng thông hiểu các môn khoa học, kỹ năng, nghệ thuật và tinh thông ba bộ kinh Vệ-đà.

216.

216.

Sammāviññātasamayo, sabbavādavisārado;

Vādatthi jambudīpamhi, āhiṇḍanto pavādiko.

Là người thông suốt các học thuyết, tinh thông mọi luận thuyết, vị luận sư ấy đi khắp cõi Diêm-phù-đề để tìm người tranh luận.

217.

217.

Vihāramekaṃ āgamma, rattiṃ pātañjalaṃ mataṃ;

Parivattesi sampuṇṇa-padaṃ suparimaṇḍalaṃ.

Khi đến một ngôi tự viện, vào ban đêm, vị ấy đã tụng đọc lại học thuyết của Patañjali, với các câu cú đầy đủ và hoàn hảo.

218.

218.

Tattheko revatonāma, mahāthero vijāniya;

‘‘Mahāpañño ayaṃ sattho, dametuṃ vaṭṭatī’’ti so.

Tại đấy, một vị Đại Trưởng lão tên là Revata, khi nhận biết được (điều ấy) đã nghĩ rằng: ‘Vị đạo sư này có trí tuệ lớn, thật đáng để được nhiếp phục.’

219.

219.

‘‘Ko nu gadrabharāvena, viravanto’’ti abravi;

‘‘Gadrabhānaṃ rave atthaṃ, kiṃ jānāsī’’ti āhataṃ.

(Vị Trưởng lão) đã nói rằng: ‘Ai đang kêu la với tiếng rống của con lừa vậy?’ (Vị luận sư) đã đáp lại rằng: ‘Thế ngài có biết ý nghĩa trong tiếng rống của loài lừa không?’

220.

220.

‘‘Ahaṃ jāne’’ti vuttoso, otāresi sakaṃ mataṃ;

Vuttaṃ vuttaṃ viyākāsi, virodhampi ca dassayi.

Vị ấy đáp: ‘Tôi biết,’ rồi trình bày học thuyết của mình. (Vị Trưởng lão) đã phân tích từng điểm được nói đến và cũng chỉ ra sự mâu thuẫn.

221.

221.

‘‘Tenahi tvaṃ sakavāda-motārehī’’ti codito;

Pāḷimāhā’bhidhammassa, atthamassa na so’migā.

Khi bị thúc giục: ‘Vậy thì, ông hãy trình bày luận thuyết của mình,’ (vị Trưởng lão) đã đọc lên một đoạn Pāḷi từ tạng Abhidhamma, nhưng người kia đã không hiểu được ý nghĩa.

222.

222.

Āha kasse’samanto’ti, buddhamanto’ti sobravi;

‘‘Dehi me ta’’nti vuttehi, ‘‘gaṇhu pabbajjataṃ’’iti.

(Vị luận sư) hỏi: ‘Đây là chân ngôn của ai?’ Vị Trưởng lão đáp: ‘Là chân ngôn của Đức Phật.’ Khi (vị luận sư) nói: ‘Xin hãy trao nó cho tôi,’ (vị Trưởng lão) đáp: ‘Hãy lãnh thọ bằng cách xuất gia.’

223.

223.

Mantatthī pabbajitvāso, uggaṇhi piṭakattayaṃ;

‘‘Ekāyano ayaṃ maggo’’, iti pacchā tamaggahi.

Vì mong muốn chân ngôn, vị ấy đã xuất gia và học thuộc Tam Tạng. Về sau, vị ấy đã liễu ngộ rằng: ‘Đây là con đường độc nhất.’

224.

224.

Buddhassa viya gambhīra-ghosattātaṃ viyākaruṃ;

‘‘Buddhaghoso’’ti ghosohi, buddho viya mahītale.

Vì có âm thanh sâu lắng như của Đức Phật, họ đã gọi vị ấy là Buddhaghosa (Phật Âm), bởi vì tiếng của vị ấy ở trên mặt đất này cũng giống như của Đức Phật.

225.

225.

Tattha ñāṇodayaṃ nāma, katvā makaraṇaṃ tadā;

Dhammasaṅgaṇīyā’kāsi, kacchaṃ so aṭṭhasāliniṃ.

Tại đó, sau khi soạn một luận giải tên là Ñāṇodaya (Trí Sanh), vị ấy đã viết bộ sớ giải cho tạng phẩm Dhammasaṅgaṇī, tức là bộ Aṭṭhasālinī.

226.

226.

Patittaṭṭhakathañceva[Pg.244], kārāmārabhibuddhimā;

Taṃ disvā revato thero, idaṃ vacanamabruvi.

Vị trí tuệ ấy cũng đã bắt đầu soạn bộ sớ giải về Kinh Hộ Trì. Khi thấy vậy, Trưởng lão Revata đã nói lên lời này:

227.

227.

Pāḷimattaidhānitaṃ, natthi aṭṭhakathā idha;

Tathācariyavādā ca, bhinnarūpā na vijjare.

Ở đây (Ấn Độ) chỉ có Pāḷi được truyền đến, không có các bộ sớ giải. Cũng vậy, các học thuyết của những vị thầy thì đã bị phân hóa và không còn nữa.

228.

228.

Sīhaḷāṭṭhakathā suddhā, mahindena matīmatā;

Saṃgītittayamāruḷaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ.

Bộ sớ giải tiếng Sīhaḷa thì thanh tịnh, được mang đến bởi ngài Mahinda hiền trí, dựa trên lời dạy của bậc Chánh Đẳng Giác đã được kết tập qua ba kỳ Đại hội.

229.

229.

Sāriputtādigītañca, kathāmaggaṃ samekkhiya;

Ekā sīhaḷabhāsāya, sīhaḷesu pavattati.

Sau khi xem xét phương pháp luận giải đã được các vị như Sāriputta tụng đọc, (bộ sớ giải) duy nhất ấy bằng tiếng Sīhaḷa đang được lưu truyền ở xứ Sīhaḷa.

230.

230.

Taṃ tattha gantvā sutvā taṃ, māgadhānaṃ niruttiyā;

Parivattesi sā hoti, sabbalokahitā vahā.

Ông hãy đến nơi ấy, lắng nghe bộ sớ giải đó rồi chuyển dịch sang ngôn ngữ Māgadhā. Việc ấy sẽ mang lại lợi ích cho toàn thể thế gian.

231.

231.

Evaṃ vutto pasanno so, nikkhamitvā tatoimaṃ;

Dīpamāgā imasseva, raññokāle mahāmati.

Được nói như vậy, bậc đại trí ấy hoan hỷ, từ giã nơi đó rồi đã đến hòn đảo này, chính trong thời của vị vua này.

232.

232.

Mahāvihāraṃ sampatto, vihāraṃ sabbasādhūnaṃ;

Mahāpadhānagharaṃ gantvā, saṅghapālassa santikā.

Vị ấy đã đến Đại Tự viện (Mahāvihāra), là nơi ở của các bậc thiện trí, đi đến Đại Thiền đường (Mahāpadhānaghara), và từ nơi ngài Saṅghapāla,

233.

233.

Sīhaḷaṭṭhakathā suddhā, theravādañca sabbaso;

‘‘Dhammasāmissa esova, adhippāyo’’ti nicchiya.

(Vị ấy đã lắng nghe) bộ sớ giải tiếng Sīhaḷa thanh tịnh và toàn bộ giáo lý Theravāda, rồi đã xác quyết rằng: ‘Đây chính là chủ ý của bậc Pháp Vương.’

234.

234.

Tattha saṅghaṃ samānetvā, ‘‘kātumaṭṭhakathāmama;

Potthake detha sabbe’’ti, āha vīmaṃsituṃ sataṃ.

Tại đó, sau khi tập hợp chư Tăng, vị ấy nói: ‘Xin hãy trao cho tôi tất cả kinh sách để tôi thực hiện bộ sớ giải.’ (Chư Tăng muốn) thử thách vị hiền trí ấy.

235.

235.

Saṅgho gāthādvayaṃ tassā-dāsi ‘‘sāmattiyaṃ tava;

Ettha dassehi taṃ disvā, sabbe demā’’ti potthake.

Chư Tăng đã trao cho vị ấy hai câu kệ và nói: ‘Hãy thể hiện khả năng của ông ở đây. Sau khi thấy được điều đó, chúng tôi sẽ trao cho tất cả kinh sách.’

236.

236.

Piṭakattayamettheva, saddhimaṭṭhakathāya so;

Visuddhimagga nāmākā, saṅgahetvā samāsato.

Vị ấy đã tóm tắt Tam Tạng cùng với sớ giải và soạn thành một tác phẩm tên là Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo).

237.

237.

Tato saṅghaṃ samuhetvā, sambuddhamatakovidaṃ;

Mahābodhisamīpamhi, so taṃ vācetumārabhi.

Sau đó, sau khi tập hợp chư Tăng, là những bậc tinh thông giáo lý của Đức Phật, vị ấy đã bắt đầu đọc tác phẩm ấy ở gần cây Đại Bồ-đề.

238.

238.

Devatā tassa nepuññaṃ, pakāsetuṃ mahājane;

Chādesuṃ potthakaṃso’yi, dvattikkhattumpi taṃ akā.

Chư thiên, để biểu dương tài năng của vị ấy cho đại chúng, đã giấu đi quyển sách. Vị ấy cũng đã làm lại tác phẩm ấy đến hai, ba lần.

239.

239.

Vācetuṃ tatiye vāre, potthake samudāhaṭe;

Potthakadvayamaññampi, saṇṭhāpesuṃ tahiṃ marū.

Vào lần đọc thứ ba, khi quyển sách được mang đến, chư thiên cũng đã đặt hai quyển sách kia ở tại đó.

240.

240.

Vācayiṃsu [Pg.245] tadābhikkhū, potthakattaya mekato;

Ganthato atthato cāpi, pubbāparavasena vā.

Khi ấy, các vị Tỳ-khưu đã đọc ba quyển sách cùng một lúc, (so sánh) về cả văn bản lẫn ý nghĩa, hoặc về thứ tự trước sau.

241.

241.

Theravādehi pāḷihi, padehi byañjanehi ca;

Aññatthattamahūneva, potthatthakesupi tīsupi.

Trong cả ba quyển sách ấy, đã không có một sự khác biệt nào, dù là về các học thuyết của Trưởng Lão bộ, về Thánh điển Pāḷi, hay về các câu cú và văn tự.

242.

242.

Atha ugghosayi saṅgho, tuṭṭhahaṭṭho tisesato;

‘‘Nissaṃsayā’yaṃ metteyyo’’, iti vatvā punappunaṃ.

Bấy giờ, chư Tăng vô cùng hoan hỷ và vui mừng, đã nhiều lần lặp lại lời tán thán rằng: ‘Không còn nghi ngờ gì nữa, đây chính là đức Metteyya.’

243.

243.

Saddhimaṭṭhakathāyā’dā, potthake piṭakattaye;

Ganthakāre vasanto so, vihāre durasaṅkare.

Chư Tăng đã trao cho vị ấy các kinh sách của Tam Tạng cùng với sớ giải. Vị ấy đã lưu trú tại tự viện Ganthakāra, một nơi khó tiếp cận.

244.

244.

Parivattesi sabbāpi, sīhaḷaṭṭhakathā tadā;

Sabbesaṃ mūlabhāsāya, māgadhāya niruttiyā.

Khi ấy, vị ấy đã chuyển dịch tất cả các bộ sớ giải tiếng Sīhaḷa sang ngôn ngữ gốc của tất cả, tức là tiếng Māgadhā.

245.

245.

‘‘Sattānaṃ sabbabhāsānaṃ, sā ahosi hitāvahā;

Theriyā cariyāsabbe, pāḷiṃviya tamaggayhaṃ.

Bản dịch ấy đã mang lại lợi ích cho chúng sanh nói tất cả các ngôn ngữ. Tất cả các vị thầy thuộc truyền thống Trưởng Lão bộ đã công nhận tác phẩm ấy như là Thánh điển Pāḷi.

246.

246.

Atha kattabbakiccesu, gahetu pariniṭṭhitiṃ;

Vandituṃ so mahābodhiṃ, jambudīpamupāgami.

Sau đó, để hoàn tất các phận sự cần làm, vị ấy đã đi đến Diêm Phù Đề để đảnh lễ cây đại Bồ Đề.

247.

247.

Sutvā dvāvīsavassāni, mahānāmo mahāmahiṃ;

Katvā puññāni citrāni, yathā kammamugāgami.

Vua Mahānāma, sau khi trị vì vương quốc rộng lớn trong hai mươi hai năm và đã làm các công đức khác nhau, đã ra đi theo nghiệp của mình.

248.

248.

Sabbe’pe te dharaṇīpatayo maccumaccetumante,No sakkhiṃ sūpacitasukhabalāsādhu sampannabhogo;

Evaṃ sabbe nidhanavasagā honti sattā’ti niccaṃ,Rāgaṃ sammā vinayatudhane jīvite cāpi dhīmā.

Tất cả những vị vua chúa ấy, dù đã tích lũy dồi dào hạnh phúc và quyền lực, và được trang bị đầy đủ các lạc thú, cuối cùng cũng đã không thể vượt qua được cái chết. Như vậy, tất cả chúng sanh luôn bị cái chết chi phối. Do đó, người trí hãy nên chơn chánh loại bỏ lòng tham ái đối với của cải và cả mạng sống.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì mục đích tạo niềm tịnh tín và sự xúc động cho những người thiện lành.

Pañcarājako nāma

Có tên là Năm Vị Vua.

Sattatiṃsatimo paricchedo.

Chương thứ ba mươi bảy.

Aṭṭhatiṃsatima pariccheda

Chương thứ ba mươi tám.

Dasarājako

Mười Vị Vua.

Mahānāma [Pg.246] suto āsi, damiḷī kucchisambhavo;

Sotthiseno, tathāsaṅgho-dhītā cā’si mahesiyā.

Vua Mahānāma có một người con trai tên là Sotthisena, được sanh ra từ bụng của một phụ nữ người Damiḷa; và cũng có một người con gái tên là Saṅghā của vị chánh hậu.

Sotthiseno tadā rajjaṃ, patvā saṅghayanāsito;

Tasmiṃyeva dine bheriṃ, carāpetvā tadā tu sā.

Khi ấy, Sotthisena sau khi lên ngôi đã bị Saṅghā hãm hại. Ngay trong ngày hôm đó, sau khi đã cho đánh trống, thì chính là nàng (đã làm việc đó).

Attano sāmikassadā, chattaggāhakajantuno;

Chattaggāhakavāpiṃ so, katvā saṃvacchare mato.

Nàng đã ban (ngôi báu) cho chồng của mình, là người mang lọng. Vị ấy sau khi đã cho xây dựng hồ nước Chattaggāhakavāpi, đã qua đời trong vòng một năm.

Atha macco mahāpañño, sahāyo tassa taṃ mataṃ;

Antovatthumhi jhāpetvā, vīhicoraṃ mahābalaṃ.

Sau đó, một vị quan đại thần, là bạn của vị ấy, đã cho hỏa táng (thi thể) người đã chết đó bên trong nội cung, (và đã tìm) một tên trộm lúa có thế lực.

Rajjayoggoti cintetvā, katvā taṃ bhūpatiṃ raho;

Antoyeva nivāsetvā, rājā rogāturo iti.

(Vị quan) suy nghĩ rằng: 'Người này xứng đáng với ngôi vua', đã bí mật lập người ấy làm vua, cho ở bên trong nội cung, và nói rằng: 'Đức vua đang bị bệnh'.

Yasaṃ rajjaṃ vicāresi, chaṇe patte mahājanā;

Rājā ce atthi amhehi, saddhiṃ metūti ghosayuṃ.

Vị ấy đã cai trị vương quốc. Khi đến ngày lễ hội, dân chúng đã la lên rằng: 'Nếu có đức vua, hãy để ngài gặp mặt chúng tôi!'

Taṃ sutvā narapālo so, sabbalaṅkāramaṇḍito;

Samānaṃte mahānāge, nesayoggā mamā’tiso.

Nghe thấy điều đó, vị vua ấy, được trang hoàng với tất cả đồ trang sức, khi những con voi lớn được dắt đến, đã nói rằng: 'Chúng không xứng đáng với ta'.

Dāṭṭhādhātugharaṭhāne, suvā nāgaṃ samādisi;

Rañño āṇāti vutte so, agā āruyha taṃ puraṃ.

Vị ấy bèn ra lệnh cho con voi ở tại nơi có điện thờ Xá Lợi Răng. Khi được nói rằng: 'Đây là lệnh của đức vua', nó đã đi đến. (Vua) đã leo lên voi ấy và đi vào thành.

Katvā padakkhiṇaṃ gantvā, pācinadvārato bahi;

Paṭhame cetiyaṭhāne, dhātunāgaṃ samappayi.

Sau khi đi nhiễu quanh và đi ra khỏi cổng phía đông, tại nơi có bảo tháp thứ nhất, vị ấy đã dâng cúng con voi (chở) xá lợi.

10.

10.

Mahācetittaye hatthi-pākāre’kāsi toraṇaṃ;

Mittaseno bahuṃ puññaṃ, katvā vassena so cuto.

Vị ấy đã cho làm các cổng vòm ở bức tường voi tại ba ngôi đại tháp. Vua Mittasena, sau khi đã làm nhiều công đức, đã băng hà trong vòng một năm.

11.

11.

Mittasenaṃ raṇe hantvā, damiḷo paṇḍunāmako;

Āgato paratīramhā, laṅkārajjamakārayi.

Sau khi đã giết vua Mittasena trong trận chiến, một người Damiḷa tên là Paṇḍu, đến từ bờ biển bên kia, đã trị vì vương quốc Laṅkā.

12.

12.

Janā kulīnā sabbepi, rohaṇaṃ samupāgatā;

Oragaṅgāya isseraṃ, damiḷā eva kappayuṃ.

Tất cả những người thuộc dòng dõi cao quý đã đi đến xứ Rohaṇa. Ở bên này sông, chỉ có những người Damiḷa nắm giữ quyền cai trị.

13.

13.

Ye [Pg.247] subhassa balaṭṭhassa, bhītāmoriyavaṃsajā;

Balāyitvā narāvāsaṃ, kappayiṃsu tahiṃ tahiṃ.

Những người thuộc dòng dõi Moriya, vì sợ hãi vị tướng Subha, đã trốn chạy và thiết lập nơi ở tại nơi này nơi kia.

14.

14.

Tesamaññatamo nandi-vāpi gāme kuṭimbako;

Dhātusenavhayo āsi, dāṭhānāmo ca taṃ suto.

Một người trong số họ là một gia chủ ở làng Nandivāpi, có tên là Dhātusena, và con trai của ông tên là Dāṭhā.

15.

15.

Gāme ambilayāgumhi, vasaṃ putte duve labhi;

Dhātusenaṃ silātissa-bodhiṃca sampajātike.

(Dāṭhā) trong khi sống ở làng Ambilayāgu, đã có hai người con trai thuộc dòng dõi cao quý là Dhātusena và Silātissabodhi.

16.

16.

Mātuso dariyo tesaṃ, saddho pabbajja vattati;

Dīghasandakatāvāse, dhātusenāpi māṇavo.

Cậu của họ, một người có đức tin, sống đời sống xuất gia tại tu viện Dīghasandaka. Chàng thanh niên Dhātusena cũng (đến ở với cậu).

17.

17.

Santike tassa pabbajja-rukkhamūlamhi ekadā;

Sajjhāyati pavissittha, megho nāgotupassiya.

(Dhātusena) đã xuất gia gần vị ấy. Một hôm, trong khi đang tụng đọc ở dưới gốc cây, một đám mây đã trút mưa. Một con rắn hổ mang, sau khi đã thấy (cảnh ấy)...

18.

18.

Parikkhipitvā bhogehi, chādayitvā phaṇena ca;

Potthakañca kumārañca, rakkhitaṃ passi mātulo.

Người cậu đã nhìn thấy con rắn dùng thân mình cuộn tròn lại và dùng mang của mình che lại, bảo vệ cả quyển sách và cậu bé.

19.

19.

Sīse ākiri saṅkāraṃ, tassa ruṭṭho paroyati;

Tasmiṃ cittaṃ na dūsesi, tampi disvāna mātulo.

Để thử lòng, người cậu tức giận đã đổ rác lên đầu của cậu. (Dhātusena) đã không khởi tâm sân hận đối với ông. Người cậu, sau khi cũng đã thấy điều đó...

20.

20.

Uttamo vata’yaṃ satto, rājā hessati nicchayaṃ;

Rakkhitabbo’ti ādāya, taṃ vihāramupāgato.

(Người cậu nghĩ): 'Ồ, chúng sanh này thật là cao thượng! Chắc chắn sẽ trở thành một vị vua. Cần phải được bảo vệ.' (Nghĩ vậy rồi), ông đã mang cậu đi đến một tu viện.

21.

21.

Goṇisādi vihāre’yaṃ, kattabbo nītimā iti;

Sikkhāpesi kumāraṃ taṃ, paṇḍuko taṃ vijāniya.

Nghĩ rằng: 'Vị này nên được đào tạo thành một nhà lãnh đạo', ông đã huấn luyện cậu bé ấy ở tu viện Goṇisādi. Vua Paṇḍu, sau khi đã biết về cậu...

22.

22.

Gaṇhathetantipesesi, sevake tassārattiyaṃ;

Disvāna supinaṃ thero, nīharittha kumārakaṃ.

(Vua) đã sai các thuộc hạ đi và nói rằng: 'Hãy bắt lấy nó!' Trong đêm đó, vị trưởng lão, sau khi đã thấy một giấc mộng, đã dẫn cậu bé ra ngoài.

23.

23.

Tasmiṃ nikkhantamattamhi, sevakaṃ parivāriya;

Pariveṇe na passiṃsu, tato nikkhamma te ubho.

Ngay khi ngài vừa ra đi, đám tùy tùng đã vây quanh người thị giả; họ đã không thấy ngài ở trong tịnh xá. Sau đó, cả hai vị đã rời khỏi nơi ấy.

24.

24.

Dakkhiṇasmiṃ disābhāge, goṇa nāmaṃ mahānadiṃ;

Patvā sampuṇṇamaṭṭhaṃsu, gantukāmāpi vegasā.

Ở phương nam, họ đã đến một con sông lớn tên là Goṇa. Họ đã đứng lại bên bờ sông đang đầy nước, mặc dù muốn đi nhanh chóng.

25.

25.

Yathā nadiyaṃ vāreti, amhe taṃ tvampi vāraya;

Vāpiṃgahetvā etthe’ti, vatvā thero tadā nadiṃ.

Bấy giờ, vị trưởng lão đã nói với dòng sông rằng: 'Như ngươi đã ngăn cản chúng ta, ngươi cũng hãy ngăn cản chính mình. Hãy tạo thành một hồ chứa ở đây.'

26.

26.

Otaritthakumārena, saddhiṃ disvāna te ubho;

Nāgarājā tadā eko, piṭṭhiṃ pādāsi tena so.

Khi thấy hai vị cùng với hoàng tử đang lội qua sông, bấy giờ một vị long vương đã đưa lưng ra cho ngài.

27.

27.

Uttaritvā kumāraṃ taṃ, netvā paccantamāvasaṃ;

Laddhā khīrodanaṃ sutvā, sesaṃ pattena tassa’dā.

Sau khi qua sông, ngài đã dẫn hoàng tử ấy đến một ngôi làng ở biên địa. Sau khi nhận được và dùng cơm sữa, ngài đã đặt phần còn lại vào bát và trao cho vị ấy.

28.

28.

Cittakārena [Pg.248] theramhi, bhattaṃ pakkhippa bhūmiyaṃ;

Bhuñji theropi taṃ jāni, bhuñja te yaṃ mahiṃ iti.

Với lòng tôn kính đối với vị trưởng lão, (hoàng tử) đã đặt phần cơm trên mặt đất rồi dùng. Vị trưởng lão cũng biết điều đó và (nghĩ rằng): 'Hãy dùng phần của ngươi ở trên đất'.

29.

29.

Paṇḍurājāpi katvāna, rajjaṃ vassamhi pañcame;

Cuto putto pipārindo, tatiyo tassa bhātuko.

Vua Paṇḍu, sau khi trị vì, đã băng hà vào năm thứ năm. Người kế vị là Pārinda, người em thứ ba của ông.

30.

30.

Kaṇiṭṭho khuddapārindo, kubbaṃ rajjaṃ mahāmahiṃ;

Dhātusenānuge sabbe, viheṭhesi mahājane.

Người em út là Khudda Pārinda, trong khi trị vì vương quốc rộng lớn, đã bức hại tất cả những người dân đi theo Dhātusena.

31.

31.

Saṅgahetvā jane sādhu-seno yujjittha rājinā;

So soḷasahi vassehi, puññapāpakaromato.

Sau khi tập hợp dân chúng, vị tướng hiền đức (Dhātusena) đã giao chiến với nhà vua. Vị vua ấy (Khudda Pārinda), sau mười sáu năm, tùy theo nghiệp phước và tội đã tạo.

32.

32.

Niritaro tato āsi, rājāmāsadvayena taṃ;

Dhātuseno vināsesi, tena katvā mahāhavaṃ.

Sau đó, Tiritara lên làm vua được hai tháng. Dhātusena đã tiêu diệt ông ta sau khi giao một trận chiến lớn với ông.

33.

33.

Hate tasmiṃ mahīpāle, dāṭhiyo damiḷo tato;

Rājā vassattha ye hutvā, dhātusenahatotato.

Khi vị vua ấy bị giết, sau đó người Damiḷa tên là Dāṭhiya lên làm vua được ba năm, rồi cũng bị Dhātusena giết.

34.

34.

Piṭṭhiyo damiḷo satta-māsena nidhanaṃ gato;

Dhātusenena yujjhitvā, vaṃso pacchijji dāmiḷo.

Người Damiḷa tên là Piṭṭhiya, sau khi giao chiến với Dhātusena, đã bị giết trong vòng bảy tháng. Dòng dõi Damiḷa đã bị tuyệt diệt.

35.

35.

Athā’si rājālaṅkāyaṃ, dhātuseno irādhipo;

Bhātarā saha dīpamhi, damiḷe dīpaghātake.

Bấy giờ, Dhātusena trở thành vua của Laṅkā, là người làm chủ mặt đất. Cùng với em trai của mình, ở trên hòn đảo, (ngài đã chiến đấu với) những người Damiḷa, là những kẻ tàn phá hòn đảo.

36.

36.

Upāyehi anekeyi, ekavīsappamāṇake;

Khandhavāre nivesetvā, katvā yuddhamasesato.

(Ngài đã tiêu diệt họ) bằng nhiều mưu kế, sau khi thiết lập hai mươi mốt doanh trại, và đã chiến đấu trong tất cả các trận chiến.

37.

37.

Sodhetvā mediniṃ sādhu, katvā ca sukhitaṃjanaṃ;

Sāsanañca yathāṭhāne, ṭhapesi paranāsitaṃ.

Sau khi thanh lọc đất nước một cách tốt đẹp và làm cho dân chúng được an lạc, ngài đã phục hồi Giáo pháp, vốn đã bị ngoại nhân phá hoại, trở lại đúng vị trí của nó.

38.

38.

Damiḷe ye’nuvattiṃsu, kulīnā kulagāmavā;

Te maṃ vā sāsanaṃ vā no, rakkhiṃsū’ti pakuppiya.

Trở nên tức giận, (nhà vua nghĩ rằng): 'Những người quý tộc sống trong các làng gia tộc của họ, những kẻ đã đi theo người Damiḷa, đã không bảo vệ ta hay Giáo pháp'.

39.

39.

Tesaṃ gāme gahetvāna, gāme svākāsirakkhake;

Rohaṇā’gamma te sabbe, kulīnā tamupaṭṭhahuṃ.

Sau khi chiếm lấy làng mạc của họ, ngài đã biến chúng thành các làng được bảo hộ (của hoàng gia). Tất cả những người quý tộc từ Rohaṇa đến đã hầu cận ngài.

40.

40.

Tesaṃ sakkārasammānaṃ, yathāyogamakāsi so;

Amacce attano dukkha-sahāyecā’bhi tosayi.

Ngài đã ban cho họ sự kính trọng và danh dự một cách xứng đáng. Ngài cũng làm hài lòng các vị quan của mình, những người đã cùng chung hoạn nạn.

41.

41.

Bandhāpetvā mahāgaṅgaṃ, kedāre’kā thirodake;

Mahāpāḷamhi bhikkhūnaṃ, sālibhattañca dāpayi.

Ngài đã cho đắp đập trên sông Mahāgaṅgā, tạo ra những cánh đồng với nguồn nước ổn định. Ngài cũng cho cúng dường cơm gạo cho các vị tỳ khưu tại nhà trai phạn Mahāpāḷi.

42.

42.

Paṅgurogā turaṭṭānaṃ, sālāyokāsi buddhimā;

Kāḷavāpiṃca gaṇhitvā, bandhi goṇaṃ mahānadiṃ.

Vị vua trí tuệ đã xây dựng các nhà từ thiện cho người tàn tật, bệnh hoạn và đau khổ. Ngài cũng đã xây dựng hồ chứa Kāḷavāpi và đắp đập trên sông lớn Goṇa.

43.

43.

Mahāvihāraṃ [Pg.249] katvāna, pantiyuttamanākulaṃ;

Tathā bodhigharañceva, dassaneyya makārayi.

Ngài đã cho xây dựng Đại Tự (Mahāvihāra) một cách có trật tự và yên tĩnh. Tương tự, ngài cũng cho xây dựng một ngôi Bồ-đề điện trông rất đẹp mắt.

44.

44.

Bhikkhavo paritosetvā, paccayehi catūhipi;

Dhammāsoko’va sokāsi, saṅgahaṃ piṭakattaye.

Sau khi làm cho các vị tỳ khưu hài lòng với bốn món vật dụng, ngài, giống như vua Dhammāsoka, đã bảo trợ cho Tam Tạng.

45.

45.

Aṭṭhārasavihāre ca, theriyāna makārayi;

Sampannabhoge dīpamhi, aṭṭhārasa ca vāpiyo.

Ngài đã cho xây dựng mười tám ngôi tự viện cho các vị tỳ khưu ni. Trên hòn đảo giàu có tài nguyên này, ngài cũng cho xây mười tám hồ chứa nước.

46.

46.

Kāḷavāpī vihāro ca, koṭipassāvanāmako;

Dakkhiṇa girināmo ca, vihāro vaḍḍhamānako.

(Đây là danh sách các tự viện:) Tự viện Kāḷavāpī, tự viện tên là Koṭipassāva, tự viện tên là Dakkhiṇagiri, và tự viện Vaḍḍhamāna.

47.

47.

Paṇṇavallakabhūto ca, bhallātakasanāmako;

Pāsāṇasinne desamhi, dhātuseno ca pabbato.

Tự viện Paṇṇavallakabhūta, tự viện tên là Bhallātakasa, và tự viện Dhātusena-pabbata ở vùng Pāsāṇasinna.

48.

48.

Maṃ gano thūpaviṭṭhi ca, dhātusenopi uttare;

Pācina kambaviṭṭhi ca, tathā antarame giri.

Tự viện Maṅgaṇa-thūpaviṭṭhi, và Dhātusena ở phương bắc, Pācinakambaviṭṭhi, và cũng vậy, Antaragiri.

49.

49.

Antāḷi dhātuseno ca, kassapiṭṭhika pubbako;

Rohaṇedāyagāmo ca, sālavāṇo vibhīsano.

Tự viện Antāḷi-Dhātusena, Kassapiṭṭhika-pubbaka, Rohaṇedāyagāma, và Sālavāṇa-Vibhīsana.

50.

50.

Vihāro bhallivāṇo ca, aṭṭhārasanaruttamo;

Pādūlakaṃ hambalaṭṭhi, mahādatthādivāpi yo.

Và tự viện Bhallivāṇa. Vị vua tối thượng đã (xây dựng) mười tám (ngôi tự viện như vậy). (Ngài cũng xây các hồ chứa) Pādūlaka, Hambalaṭṭhi, Mahādattha và các hồ khác.

51.

51.

Khuddake ca vihāreso, aṭṭhārasanaruttamo;

Vāpīyo ca tathākatvā, tesameva tu dāpayi.

Vị vua tối thượng ấy cũng đã xây dựng mười tám ngôi tự viện nhỏ. Và sau khi xây dựng các hồ chứa nước tương tự, ngài đã ban chúng cho chính các ngôi tự viện ấy.

52.

52.

Pañcavīsati hatthañca, mayūrapariveṇakaṃ;

Haritvā’kāsipāsāda-mekavīsati hatthakaṃ.

Ngài đã cho phá dỡ tịnh xá Mayūra cao hai mươi lăm hắc tay và cho xây dựng một tòa lâu đài cao hai mươi mốt hắc tay.

53.

53.

Kumārasenassa’petvā, pubbabhogaṃ visodhayi;

Kāḷavāpimmibhāgaddhaṃ, khettānañca satadvayaṃ.

Sau khi loại trừ Kumārasena, vị ấy đã thanh lý tài sản trước kia; (đó là) một nửa phần ở hồ Kāḷavāpi và hai trăm thửa ruộng.

54.

54.

Loha pāsadake jiṇṇe, navakammamakārayi;

Mahāthūpesu chattāni, tīsu jiṇṇāni kārayi.

Vị ấy đã cho thực hiện công việc tu sửa ở Lâu đài Đồng khi nó đã cũ nát; vị ấy đã cho sửa lại các lọng đã cũ nát trên ba ngôi Đại tháp.

55.

55.

Devānaṃpiyatissena, kataṃ bodhimahaṃ viya;

Sinhānapūjaṃ bodhissa, varabodhissa kārayi.

Vị ấy đã cho cử hành lễ tắm gội cho cây Bồ Đề cao quý, giống như lễ hội Bồ Đề đã được thực hiện bởi (vua) Devānaṃpiyatissa.

56.

56.

Dhāvanā lobhanāvāyo, tattha pūjesi soḷasa;

Alaṅkāraṃ munindassa, abhisekañca kārayi.

Tại đó, vị ấy đã cúng dường mười sáu tấm y quý giá. Vị ấy đã cho làm đồ trang hoàng và lễ quán đảnh cho bậc Chúa Tể các Bậc Thánh.

57.

57.

Mahābodhi patiṭṭhānā, oraṃ laṅkāya bhūmipā;

Yāva dvādasamaṃ vassaṃ, bodhipūjamakārayuṃ.

Kể từ khi cây Đại Bồ Đề được an vị tại Laṅkā, các vị vua đã cho thực hiện lễ cúng dường Bồ Đề cho đến năm thứ mười hai (của triều đại này).

58.

58.

Mahāmahindattherassa[Pg.250], kāretvā paṭibimbakaṃ;

Therassā’lāhanaṃ netvā, kātuṃ pūjaṃ mahārahaṃ.

Vị ấy đã cho làm một pho tượng của trưởng lão Đại Mahinda, rồi cho mang (pho tượng ấy) đến nơi hỏa táng của vị trưởng lão để thực hiện một lễ cúng dường trọng thể.

59.

59.

Datvā sahassaṃ dīpetuṃ, dīpavaṃsaṃ samādisi;

Ṭhitānaṃ tattha bhikkhūnaṃ, dātuñcāṇāpayiguḷaṃ.

Sau khi ban một ngàn (tiền vàng), vị ấy đã ra lệnh giảng giải bộ Đảo Sử (Dīpavaṃsa); và đã ra lệnh ban phát đường mật cho các vị tỳ khưu có mặt tại đó.

60.

60.

Bhikkhussa attano sīse, saṅkārokiraṇaṃ saraṃ;

Lābhaṃ nādāsi vutthassa, pariveṇassa attano.

Nhớ lại việc một vị tỳ khưu đã đổ rác lên đầu mình, vị ấy đã không ban tặng lợi lộc cho tu viện của chính vị tỳ khưu ấy, nơi vị ấy đã cư ngụ.

61.

61.

Phātikammaṃ bahuṃ’kāsi, vihāre abhayuttare;

Silāsatthussa kāresi, mandirañca samaṇḍapaṃ.

Vị ấy đã thực hiện nhiều công việc sửa chữa ở tu viện Abhayuttara (Abhayagiri); vị ấy đã cho xây một điện thờ cùng với một giảng đường cho pho tượng Phật bằng đá.

62.

62.

Buddha dāsakatenette, naṭṭhe’nagghamaṇi dvayaṃ;

Akāsi nettaṃ satthussa, raṃsi cūḷāmaṇiṃtathā.

Khi đôi mắt (của pho tượng) do (vua) Buddhādāsa làm, là một cặp ngọc quý vô giá, đã bị mất, vị ấy đã làm (đôi) mắt cho bậc Đạo Sư, và cũng làm một bảo châu trên đỉnh đầu phát ra ánh sáng.

63.

63.

Maṇihi ghananīlehi, kesā vattaṃ sumuttamaṃ;

Hemapaṭṭaṃ tathevuṇṇa-lomaṃ sovaṇṇa cīvaraṃ.

(Vị ấy đã làm) những lọn tóc tuyệt hảo bằng những viên ngọc màu xanh đậm, một dải băng bằng vàng, cũng như bạch hào tướng (uṇṇa-loma) và một chiếc y bằng vàng.

64.

64.

Pādajālaṃ suvaṇṇassa, padumaṃ dīpamuttamaṃ;

Nānārāgambaraṃ tattha, pūjayittha asaṃkhiyaṃ.

(Vị ấy đã làm) mạng lưới chân bằng vàng, một ngọn đèn hoa sen tuyệt hảo. Tại đó, vị ấy đã cúng dường vô số y phục nhiều màu sắc.

65.

65.

Akāsi paṭimā gehe, bahumaṅgalacetiye;

Bodhisatte tathā’kāsi, kāḷaselassa satthuno.

Vị ấy đã xây các điện thờ tượng tại Bahumaṅgala-cetiya; vị ấy cũng đã cho làm các (tượng) Bồ Tát cho bậc Đạo Sư bằng đá đen.

66.

66.

Upasumbhavhayassāpi, lokanāthassa kārayi;

Raṃsīcūḷāmaṇiñceva, abhisekavhayassa ca.

Vị ấy cũng đã cho làm (tượng) của bậc Hộ Trì Thế Gian tên là Upasumbha, và cũng cho làm một bảo châu trên đỉnh đầu phát sáng cho (tượng) tên là Abhiseka.

67.

67.

Buddhabimbassa kāresi, pubbe vuttaṃ piḷandhanaṃ;

Vāmapassamhi bodhissa, bodhisattagharaṃ tathā.

Vị ấy đã cho làm đồ trang sức đã được nói đến trước đây cho pho tượng Phật; cũng như một điện thờ Bồ Tát ở phía bên trái của cây Bồ Đề.

68.

68.

Metteyyassa ca kāresi, sabbaṃ rājapiḷandhanaṃ;

Samantā yojane tassa, tadā rakkhañca yojayi.

Và vị ấy đã cho làm tất cả đồ trang sức hoàng gia cho (tượng) Bồ Tát Di Lặc (Metteyya); khi ấy, vị ấy cũng đã bố trí việc canh gác trong phạm vi một do tuần xung quanh.

69.

69.

Kārāpesi vihāresu, dhāturājavhapantiyo;

Tathā satasahassena, mahābodhigharaṃ varaṃ.

Vị ấy đã cho làm các dãy (tượng) được gọi là Dhāturāja trong các tu viện; cũng vậy, với một trăm ngàn (tiền vàng), (vị ấy đã cho làm) một điện thờ Bồ Đề cao quý.

70.

70.

Thūpāramamhi thūpassa, pūjaṃ jiṇṇavisodhanaṃ;

Dāṭhā dhātugharecāpi, jiṇṇassa paṭisaṅkharaṃ.

(Vị ấy đã thực hiện) lễ cúng dường và việc tu sửa những chỗ hư hỏng cho bảo tháp ở Thūpārāma; và cũng đã trùng tu những chỗ hư hỏng trong điện thờ Xá Lợi Răng.

71.

71.

Dāṭhādhātukaruṇḍañca, raṃsiñca ghanakoṭṭimaṃ;

Mahagghamanisaṃkiṇṇaṃ, suvaṇṇa padumāni ca.

(Vị ấy đã cho làm) một hộp đựng Xá Lợi Răng tỏa sáng và chắc chắn, được cẩn những viên ngọc quý giá, và những đóa hoa sen bằng vàng.

72.

72.

Dāṭhādhātumhi pūjesi, pūjācākā asaṅkhiyā;

Cīvarādīni dāpesi, bhikkhūnaṃ dīpavāsinaṃ.

Vị ấy đã thực hiện vô số lễ vật cúng dường đến Xá Lợi Răng; vị ấy đã cho ban phát y phục và các vật dụng khác cho các vị tỳ khưu sống trên đảo.

73.

73.

Kārāpetvā [Pg.251] vihāresu, navakammaṃ tahiṃ tahiṃ;

Pākāre ca gharetvā’kā, sudhākammaṃ manoharaṃ.

Sau khi cho thực hiện công việc tu sửa ở các tu viện tại nơi này nơi kia, vị ấy đã cho làm công việc trát vữa đẹp đẽ trên các tường rào và các tòa nhà.

74.

74.

Mahācetittaye katvā, sudhākammaṃ mahārahaṃ;

Suvaṇṇachattaṃ kāresi, tathā vajiracumbaṭaṃ.

Sau khi cho thực hiện công việc trát vữa lộng lẫy trên ba ngôi Đại tháp, vị ấy đã cho làm một cây lọng bằng vàng, và cũng như một vòng đệm bằng kim cương.

75.

75.

Mahāvihāre pāpena, mahāsenena nāsite;

Vasisuṃ dhammarucikā, bhikkhū cetiyapabbate.

Khi Đại Tự (Mahāvihāra) bị phá hủy bởi Mahāsena độc ác, các vị tỳ khưu thuộc phái Dhammarucikā đã cư ngụ tại núi Cetiyapabbata.

76.

76.

Katvā ambatthalaṃ thera-vādānaṃ dātu kāmako;

Yācito tehi tesaṃ’va, adāsi dharaṇī pati.

Sau khi cho tu sửa Ambatthala, vị quốc chủ, với mong muốn dâng cúng nơi ấy cho các vị (phái) Thera-vāda, và sau khi được họ thỉnh cầu, đã ban tặng (nơi ấy) cho chính họ.

77.

77.

Dātu paṭhānanāvañca, kāretvā kaṃsalohajaṃ;

Dānavaṭṭaṃ pavattesi, ambaṇebhi dvipañcahi.

Và sau khi cho làm một chiếc thuyền paṭhāna bằng đồng để dâng cúng, vị ấy đã thiết lập việc bố thí thường xuyên với mười ambaṇa (lương thực).

78.

78.

Anto bahi ca kāretvā, nagarassa jinālaye;

Paṭimāyo ca pūjesi, dhammāsokasamo’samo.

Vị ấy đã cho xây dựng các đền thờ Đức Phật ở bên trong và bên ngoài thành phố, và đã cúng dường các pho tượng. Vị ấy vừa tương đương vừa không tương đương với (vua) Dhammāsoka.

79.

79.

Tassa puññāni sabbāni, vatthu paṭipadaṃ naro;

Ko hi nāma samatthoti, mukhamattaṃ nidassitaṃ.

Người nào có thể kể lại một cách chi tiết và tuần tự tất cả các công đức của vị ấy? Quả vậy, (ở đây) chỉ là một sự trình bày sơ lược.

80.

80.

Tassa puttaduve āsuṃ, kassapo bhinnamātiko;

Samānamātiko ceva, moggallāno mahabbalo.

Vị ấy có hai người con trai: Kassapa, là con của một người mẹ khác; và Moggallāna, người có sức mạnh vĩ đại, là con của cùng một người mẹ.

81.

81.

Tathā pāṇasamā ekā, duhitā ca manoramā;

Bhāgineyyassa pādāsi, senāpaccañca tañca so.

Vị ấy cũng có một người con gái duyên dáng, thân thương như mạng sống. Vị ấy đã gả cô con gái ấy cho người cháu trai của mình, và cũng ban cho người ấy chức vị tổng tư lệnh.

82.

82.

Vinā dosena tāḷesi, kasāyūrusu so’pitaṃ;

Rājā disvāna duhitu-vatthaṃ lohitamakkhitaṃ.

Người ấy đã đánh cô ấy, dù không có lỗi lầm, bằng roi vào đùi. Nhà vua, sau khi nhìn thấy y phục của con gái mình dính đầy máu,...

83.

83.

Ñatvā taṃ mātaraṃ tassa, naggaṃ jhapesi kujjhiya;

Tatoppabhutiso baddha-vero saṅgamma kassapaṃ.

Biết được chuyện mẹ của y, (vua) nổi giận, cho lột trần và thiêu đốt bà. Từ đó, y (Migara) kết oán và giao du với Kassapa.

84.

84.

Rajje netaṃ palobhetvā, bhinditvā pituantare;

Saṅgahetvā janaṃ java-gāhaṃ gāhāpayī patiṃ.

Dùng vương quốc để dụ dỗ y, gây chia rẽ với phụ vương, (y) đã thu phục dân chúng và cho nhanh chóng bắt giữ đức vua.

85.

85.

Ussāpesi tato chattaṃ, kassapo pitupakkhiye;

Vināsetvā jane laddha-sabbapāpasahāyako.

Bấy giờ, Kassapa, sau khi đã tiêu diệt những người phe của phụ vương và có được tất cả những kẻ ác làm bạn, đã trương lọng (lên ngôi).

86.

86.

Moggallāno tato tena,Kātukāmo mahāhavaṃ;

Aladdha balatāya’gā,Jambudīpa balatthiko.

Bấy giờ, Moggallāna, vì muốn giao chiến một trận lớn với y, nhưng không tập hợp được quân lực, đã đi đến Diêm-phù-đề để tìm kiếm binh lực.

87.

87.

Mahārajja [Pg.252] vināsena, viyogena ca sūnuno;

Baddhanāgāravāsena, dukkhitampi durādhipaṃ.

Vị vua xấu số, dù đau khổ vì mất đi vương quốc vĩ đại, vì phải xa lìa con trai, và vì phải sống trong cảnh tù đày.

88.

88.

Dukkhāpetumapaññoso, āha kassaparājakaṃ;

Nidhi rājakulerāja-gutta te pitarā iti.

Để làm cho ông đau khổ thêm, kẻ vô trí đã nói với vua Kassapa rằng: 'Phụ vương của ngài đã cất giấu kho tàng cho hoàng tộc.'

89.

89.

Ne’ti gutte na jānāsi, cittametassa bhūmipa;

Moggallānassa kāpeti, nidhiṃsoti tadabrūvi.

(Vua đáp:) 'Không! Ngươi không biết những điều bí mật.' (Y lại nói:) 'Tâu đại vương, đây là ý định của ông ta; ông ta giữ kho tàng này cho Moggallāna', y đã nói như vậy.

90.

90.

Sutvā taṃ kupito dūte, pāhesī pitusantikaṃ;

Ācikkhatu nidhiṭhāna-miti vatvā narādhamo.

Nghe vậy, kẻ hạ tiện nổi giận, sai sứ giả đến chỗ phụ vương, nói rằng: 'Hãy bảo ông ta chỉ ra nơi cất giấu kho tàng.'

91.

91.

Māretu amhe pāpassa, tassupāyo’ti cintiya;

Tuṇhī ahosi te gantvā, rājakassa nivedayuṃ.

Nghĩ rằng: 'Đây là mưu kế của kẻ độc ác để giết chúng ta', ông đã im lặng. Bọn họ trở về và báo lại cho vua.

92.

92.

Tato’tīva pakuppitvā, pesayittha punappunaṃ;

Sādhu disvā sahāyamme, nhatvāna kāḷavāpiyaṃ.

Bấy giờ, (vua) vô cùng tức giận, lại sai (sứ giả) đi nhiều lần nữa. (Vua nghĩ:) 'Tốt thay, sau khi gặp lại bạn ta và tắm trong hồ Kāḷavāpi...'

93.

93.

Parissāmīti cintetvā, āha dūte sace mamaṃ;

Kāḷavāpiṃsamāpeti, sakkā ñātunti te gatā.

...nghĩ rằng 'ta sẽ ra đi', ông nói với các sứ giả: 'Nếu y đưa ta đến hồ Kāḷavāpi, thì có thể biết được.' Bọn họ liền ra đi.

94.

94.

Rañño āhaṃsu rājāpi, tuṭṭhahaṭṭho dhanatthiko;

Pesesi dūte datvāna, rathaṃ jiṇṇena vājinā.

Họ bèn tâu lại với vua. Nhà vua, vì ham muốn của cải, đã rất vui mừng hoan hỷ. Ngài sai các sứ giả đi, cấp cho một cỗ xe với một con ngựa già.

95.

95.

Evaṃ gacchati bhūpāle, pājento rathiko rathaṃ;

Khādanto lājamassāpi, kiñci mattaṃ adāsi so.

Khi nhà vua đang đi như vậy, người đánh xe đang điều khiển cỗ xe, trong lúc ăn cốm rang, cũng đã cho con ngựa một ít.

96.

96.

Taṃ khāditvā pasīditvā, tasmiṃ pāṇamadā tadā;

Moggallānassa taṃ kātuṃ, saṅgahaṃ dvāranāyakaṃ.

(Vua nghĩ:) 'Sau khi ăn thứ đó và hài lòng, nó (con ngựa) sẽ hy sinh mạng sống. Còn người này sẽ trở thành người gác cổng chính và giúp đỡ cho Moggallāna.'

97.

97.

Evaṃ sampattiyo nāma, calā vijjullatopamā;

Tasmā tāsu pamajjeyya, ko hi nāma sacetano.

Như vậy, tài sản quả thật là biến đổi, giống như tia chớp. Do đó, người có trí nào lại có thể buông lung trong đó?

98.

98.

Rājā etītisutvāna, thero so tassa soha do;

Laddhā māsodanaṃ maṃsaṃ, sāṇuṇañca varaṃ saraṃ.

Nghe tin 'nhà vua đang đến', vị trưởng lão, bạn của ngài, đã nhận được cơm đậu, thịt, và canh nóng hảo hạng.

99.

99.

Rājā roceti etanti, gopayitvā upāvisi;

Gantvā rājāpi vanditvā, ekamantamupāvisī.

Nghĩ rằng 'nhà vua thích món này', ngài đã cất giữ và ngồi đợi. Nhà vua cũng đến, đảnh lễ, rồi ngồi xuống một bên.

100.

100.

Evaṃ nisinnā sampatta-rajjā viya ubhopi te;

Aññamaññā’bhilāpena, nibbāpesuṃ mahādaraṃ.

Cả hai người ngồi như vậy, như thể đã đạt được vương quốc, đã thỏa mãn lòng thương mến lớn lao bằng cuộc trò chuyện với nhau.

101.

101.

Bhojayitvāna taṃ thero, ovaditvā anekadhā;

Appamāde niyojesi, dassetvā lokadhammataṃ.

Vị trưởng lão, sau khi cho vua dùng bữa và khuyên nhủ bằng nhiều cách, đã chỉ dạy về lẽ thường của thế gian và khuyến khích ngài sống không buông lung.

102.

102.

Tato [Pg.253] vāpī mupagamma, oggayhitvā yathā sukhaṃ;

Nhayitvā pivitvā ca, āhevaṃ rājasevake.

Sau đó, ngài đi đến hồ chứa nước, trầm mình xuống một cách thoải mái, tắm và uống nước, rồi nói với các cận thần của vua như vầy.

103.

103.

Ettakaṃ me dhanaṃ bho’ti, sutvā taṃ rājasevakā;

Āparitvā puraṃrañño, nivedesuṃ nirissaro.

'Này các khanh, đây là tất cả tài sản của ta!' Nghe vậy, các cận thần của vua trở về thành và bẩm báo với vua về người đã mất hết quyền lực.

104.

104.

Dhanaṃ rakkhati puttassa, dīpe bhindati mānuse;

Jīvanto’yaṃtī kujjhitvā, āṇāpesi camūpatiṃ.

(Nghĩ rằng:) 'Ông ta giữ của cải cho con trai mình, gây chia rẽ dân chúng trên đảo; chừng nào ông ta còn sống...', (vua) nổi giận và ra lệnh cho vị tướng quân.

105.

105.

Mārehi pitaraṃ meti, diṭṭhā piṭṭhīti verino;

Haṭṭhatuṭṭho tiruṭṭhoso, sabbālaṅkaramaṇḍito.

'Hãy giết cha ta.' Nghĩ rằng 'đã thấy được lưng của kẻ thù', kẻ thù địch đó, vui mừng hoan hỷ, mình trang sức đủ loại.

106.

106.

Rājānamupasaṅkamma, purato ca’ssa caṅkami;

Rājādisvā ca cintesi, pāpiyo’yaṃ mataṃ mama.

Y đến gần vua và đi qua đi lại trước mặt ngài. Vua thấy y và nghĩ rằng: 'Kẻ độc ác này muốn ta chết.'

107.

107.

Kāyaṃ viya dukkhāpetvā, narakaṃ hetu micchati;

Rosuppādena tasseva, kiṃpuremi manorathaṃ.

'Y muốn làm ta đau khổ để tạo nhân đi đến địa ngục. Tại sao ta lại phải thỏa mãn ý nguyện của y bằng cách nổi giận?'

108.

108.

Iti mettāyamāno taṃ, āha senāpatiṃ pati;

Moggallāne tvayiceva, ekacitto ahaṃ iti.

Nghĩ vậy, ngài khởi tâm từ đối với y và nói với vị tướng quân: 'Ta đối với khanh cũng một lòng như đối với Moggallāna.'

109.

109.

Hasaṃcālesi sīsaṃso, disvā taṃ jānibhūpati;

‘‘Nūna māreti ajjā’’ti, tadā sāhasikopi so.

Y cười và lắc đầu. Thấy vậy, nhà vua biết rằng: 'Chắc chắn hôm nay y sẽ giết ta.' Bấy giờ, kẻ tàn bạo đó.

110.

110.

Naggaṃ katvāna rājānaṃ, sasaṅkhalika bandhanaṃ;

Puratthābhimukhaṃ katvā, antobandhiya bhittiyaṃ.

Y đã lột trần nhà vua, dùng xiềng xích trói lại, bắt ngài quay mặt về hướng đông, rồi trói vào bên trong một bức tường.

111.

111.

Mattikāya vilimpesi, evaṃ disvāpi paṇḍito;

Ko hi rajjeyya bhogesu, jīvitepi yasepi vā.

Y đã trát đất sét lên người ngài. Thấy việc như vậy, người trí nào lại có thể tham đắm của cải, mạng sống, hay danh vọng?

112.

112.

Dhātuseno narindo so, evaṃ puttahato gato;

Aṭṭhārasahi vassehi, devarājassa santikaṃ.

Vua Dhātusena, bị con trai sát hại như vậy vào năm thứ mười tám (của triều đại), đã đi đến cõi của thiên vương.

113.

113.

Kāḷavāpī mayaṃ rājā, kārāpento samāhitaṃ;

Passitvā bhikkhumetantu, vuṭṭhāpetuṃ samādhito.

Tâu Đại vương, khi thần đang cho xây dựng hồ Kāḷavāpī, thần đã thấy một vị tỳ-khưu đang nhập định và đã cố gắng làm cho vị ấy xuất định.

114.

114.

Asakkonto khipāpesi, paṃsuṃ bhikkhussa matthake;

Sandhiṭṭhiko vipākoyaṃ, tassa kammassa dīpito.

Vì không thể làm được, thần đã cho người đổ đất lên đầu vị tỳ-khưu. Đây là quả báo hiện tiền được biểu hiện của nghiệp ấy.

115.

115.

Dasāpite [Pg.254] rājavarā sabhogā,Upāgamuṃ maccumukhaṃ sabhovā;

Aniccataṃ bhogavato dhane ca,Disvā sapañño vibhavaṃ icche.

Mười vị vua lỗi lạc này cùng với tài sản của họ, tất cả đều đã đi vào cửa tử. Thấy được sự vô thường của người có của cải và của chính của cải, người có trí tuệ nên mong cầu sự chấm dứt hiện hữu.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và cảm động của người thiện,

Dasarājako nāma

có tên là Mười Vị Vua,

Aṭṭhatiṃsatiemā paricchedo.

Chương thứ ba mươi tám.

Ekūnacattālīsatima pariccheda

Chương thứ ba mươi chín

Rājadvayadīpano

Sự làm sáng tỏ về hai vị vua

Tato kassapanāmo so, pāpako narapālako;

Assa go pañcasūdañca, pesayitvāna bhātikaṃ.

Sau đó, vị vua độc ác tên là Kassapa, đã sai năm người đầu bếp của mình đến chỗ người em.

Mārāpetuṃ asakkonto, bhīto sīhagiriṃ gato;

Durārohaṃ manussehi, sodhāpetvā samantato.

Vì không thể giết được (em trai), ông ta sợ hãi và đi đến Sīhagiri. Ông cho dọn dẹp sạch sẽ khắp nơi ở ngọn núi khó trèo đối với con người này.

Pākārena parikkhippa, sīhākārena kārayi;

Tattha nisseṇi gehāni, tena taṃ nāmako ahū.

Ông cho xây một bức tường bao quanh và làm cho nó có hình dạng của một con sư tử. Ở đó, ông xây dựng các ngôi nhà có cầu thang. Do đó, nó đã có tên gọi như vậy.

Saṃharitvā dhanaṃ tattha, nidahitvā sugopitaṃ;

Attano nihitānaṃ so, rakkhaṃ datvā tahiṃ tahiṃ.

Ông ta thu thập tài sản ở đó, cất giấu và canh giữ cẩn thận. Ông đã đặt lính canh ở đây và ở đó để bảo vệ những kho báu đã cất giấu của mình.

Katvā rājagharaṃ tattha, dassaneyyaṃ manoramaṃ;

Dutiyālakamandaṃva, kuverova tahiṃ vasi.

Sau khi xây dựng một cung điện đáng chiêm ngưỡng và đẹp đẽ ở đó, ông đã sống ở nơi ấy như vị thần Kuvera trong một Ālakamandā thứ hai.

Migāro nāma kāresi, senāpati sanāmakaṃ;

Pariveṇaṃ tathāgeha-mabhisekajinissa ca.

Vị tướng quân tên là Migāra đã xây dựng một tu viện (Pariveṇa) mang tên mình, và cũng xây một ngôi nhà cho tượng Phật Abhisheka.

Tassābhisekaṃ yācitvā, silāsambuddhato’dhiraṃ;

Aladdhāsāmi no rajje, jānissāmīti saṇṭhahi.

Ông đã thỉnh cầu sự chú nguyện từ ngài Silāsambuddha kiên định. Khi không nhận được, ông nghĩ: 'Chúa của ta không ở trong vương quốc, ta sẽ biết (kết quả)', và đã an vị (bức tượng).

Hutvā vippaṭisārī so, attanā katakammanā;

Muccissāmi kataṃ nu’ti, puññaṃ kāsi anappakaṃ.

Ông ta trở nên hối hận về hành động do chính mình đã làm. Với suy nghĩ: 'Làm sao ta có thể được giải thoát?', ông đã làm không ít các công đức.

Mahā [Pg.255] vatthuni kāresi, dvāresu nagarassa so;

Ambuyyāne ca kāresi, dīpe yojana yojane.

Ông đã thực hiện những việc cúng dường to lớn tại các cổng thành. Ông cũng cho trồng các vườn xoài trên khắp hòn đảo, mỗi do-tuần một vườn.

10.

10.

Issarasamaṇārāmaṃ, kāretvā pubbavatthuto;

Adhikaṃ bhogagāme ca, adhikaṃ tassa dāpayi.

Ông đã cho xây dựng tu viện Issarasamaṇārāma lộng lẫy hơn nền móng cũ, và đã cho cúng dường thêm nhiều làng mạc để cung cấp vật dụng cho tu viện ấy.

11.

11.

Bodhi uppalavaṇṇā ca, tassāsuṃ dhītaro duve;

Vihārassa’ssa kāresi, nāmaṃ tāsañca attano.

Ông có hai người con gái tên là Bodhi và Uppalavaṇṇā. Ông đã đặt tên cho tu viện này theo tên của họ và của chính mình.

12.

12.

Dente tasmiṃ na icchiṃsu, samaṇā theravādino;

‘‘Pitughātissa kamma’’nti, lokagārayha bhīruno.

Khi ông cúng dường (tu viện ấy), các vị sa-môn thuộc phái Thượng tọa bộ đã không muốn nhận, vì sợ sự chê bai của thế gian, (họ nghĩ rằng): 'Đây là công trình của một kẻ giết cha'.

13.

13.

Dātukāmosa tesaṃ’va, sambuddha paṭimāya’dā;

Bhikkhave adhivāsesuṃ, bhogo no satthuno iti.

Vì mong muốn cúng dường cho họ, ông đã dâng nó cho kim thân của đức Chánh Đẳng Giác. Các vị tỳ-khưu đã chấp nhận, với suy nghĩ rằng: 'Tài sản này thuộc về đức Đạo Sư, không phải của chúng ta'.

14.

14.

Kathā niyyanti uyyāne, samīpe pabbatassa so;

Kārāpesi vihāraṃ so, tesaṃ nāmo tato ahu.

Trong khu vườn gần ngọn núi, nơi các bài pháp được truyền tụng, ông đã cho xây dựng một tu viện. Do đó, nó đã có tên gọi như vậy.

15.

15.

Adā dhammarucinaṃ taṃ, sampatta catupaccayaṃ;

Vihārañceva uyyānaṃ, disābhāgamhi uttare.

Ông đã cúng dường tu viện và khu vườn ấy, đầy đủ bốn món vật dụng, cho các vị (tỳ-khưu) thuộc phái Dhammaruci ở phương bắc.

16.

16.

Bhattaṃ sanīrapakkaṃ so, bhuñjitvā dinnamitthiyā;

Sappiyuttaṃ manuññehi, sūpehi abhisaṅkhataṃ.

Sau khi dùng bữa cơm nấu với sữa, có thêm bơ sữa và được chuẩn bị với các món canh ngon miệng do một người phụ nữ dâng cúng,

17.

17.

Manuññamidamayyānaṃ, dassamevanti tādisaṃ;

Bhattaṃ pādāsi bhikkhūnaṃ, sabbesañca sacīvaraṃ.

(ông nghĩ rằng): 'Món này thật ngon, ta sẽ dâng cúng món tương tự cho các bậc tôn quý'. Nghĩ vậy, ông đã dâng cúng loại thực phẩm như thế cùng với y phục đến tất cả các vị tỳ-khưu.

18.

18.

Uposathamadhiṭṭhāsi, appamaññañca bhāvayi,Samādiyi dhutaṅge ca, likhāpesi ca potthake.

Ông đã thọ trì ngày Bố-tát, tu tập Tứ vô lượng tâm, thực hành các pháp đầu-đà, và cho biên chép kinh sách.

19.

19.

Paṭimādāna sālādiṃ, kārāpesi anappakaṃ;

Bhito so paralokamhā, moggallānā ca vattati.

Ông đã cho làm không ít các công trình như tượng Phật, nhà bố thí, v.v. Ông sống trong sự sợ hãi về thế giới bên kia và về (người em) Moggallāna.

20.

20.

Tato aṭṭhārase vasse, moggallāno mahābhaṭo;

Ādesena nigaṇṭhānaṃ, dvādasaggasahāya vā.

Sau đó, vào năm thứ mười tám, Moggallāna, vị chiến binh vĩ đại, theo lời khuyên của các Nigantha, cùng với mười hai người bạn đồng hành,

21.

21.

Jambudīpā idhāgamma, dese ambaṭṭhakolake;

Kuḷārī nāme bandhittha, vihāre balasañcayaṃ.

đã từ Diêm-phù-đề đến đây, và tại tu viện tên là Kuḷārī trong vùng Ambaṭṭhakolaka, ông đã tập hợp binh lực.

22.

22.

Rājā sutvā gahetvā taṃ, bhañjissāmiti nikkhami;

Nemittehi na sakkāti, vadantepi mahābalo.

Nhà vua, người có binh lực hùng hậu, khi nghe tin ấy, đã khởi binh với ý định: 'Ta sẽ bắt và tiêu diệt nó', mặc dù các nhà tiên tri đã nói rằng: 'Điều đó là không thể'.

23.

23.

Moggallānopi sannaddha balo sūrasahāya vā;

Gacchanto surasaṅgāmaṃ, devo viya sujampati.

Moggallāna cũng vậy, với binh lực được trang bị, cùng các đồng hữu dũng mãnh, tiến vào trận chiến như thiên chủ Sujampati.

24.

24.

Aññamaññaṃ [Pg.256] upāgamma, bhinnavelāva sāgarā;

Ārabhiṃsu mahāyuddhaṃ, balakāyā ubhopi te.

Cả hai đoàn quân ấy, sau khi tiến đến gần nhau, giống như các đại dương bị vỡ bờ, đã bắt đầu một trận đại chiến.

25.

25.

Kassapo purato disvā, mahantaṃ kaddamāsayaṃ;

Gantumaññena maggena, parivattesi dantinaṃ.

Kassapa, sau khi nhìn thấy một đầm lầy lớn ở phía trước, đã cho voi quay lại để đi theo một con đường khác.

26.

26.

Disvā taṃ sāmikono’yaṃ, palāyati bhaṇe iti;

Balakāyo pabhijjittha, ‘‘diṭṭhaṃ piṭha’’nti ghosayuṃ.

Nhìn thấy việc ấy, (quân lính) nói rằng: 'Này, chủ của chúng ta đang bỏ chạy'. Đoàn quân đã tan rã, họ la lên rằng: 'Chúng ta đã thấy lưng (của ông ta)'.

27.

27.

Moggalāna balārājā, chetvā nikaraṇena so;

Sīsaṃ ukkhipiyā’kāsaṃ, churikaṃ kosiyaṃ khipi.

Vị tướng quân của Moggallāna, sau khi dùng dụng cụ cắt, đã chặt đầu và tung lên không trung, rồi tra dao găm vào vỏ.

28.

28.

Katvā’ḷāhana kiccaṃ so, tassa kamme pasīdiya;

Sabbaṃso dhanamādāya, āgañchi nagaraṃ varaṃ.

Vị ấy (Moggallāna), sau khi thực hiện các nghi thức hỏa táng, và hài lòng với hành động của người kia, đã thu lấy tất cả tài sản rồi trở về kinh thành cao quý.

29.

29.

Bhikkhū sutvā pavattiṃ taṃ, sunivatthā supārutā;

Sammajjitvā vihārañca, aṭṭhaṃsu paṭipāṭiyā.

Các vị Tỳ khưu, sau khi nghe tin tức ấy, đã đắp y chỉnh tề, quét dọn tu viện, và đứng theo thứ tự.

30.

30.

Mahāmeghavanaṃ patvā, devarājāva nandanaṃ;

Mahāsena nivattetvā, hatthipākārato bahi.

Sau khi đến khu rừng Mahāmeghavana, giống như Thiên vương đến vườn Nandana, ngài đã cho đại quân dừng lại ở bên ngoài bức tường voi.

31.

31.

Upasaṅkamma vanditvā, saṅghe tasmiṃ pasīdiya;

Chattattena saṅghaṃ pūjesi, saṅgho tasseva taṃ adā.

Sau khi đến đảnh lễ, với lòng tịnh tín nơi Tăng chúng, ngài đã cúng dường chiếc lọng báu đến Tăng chúng, và Tăng chúng đã trao lại vật ấy cho ngài.

32.

32.

Taṃ ṭhānaṃ chattavaḍḍhīti, vohariṃsu tahiṃ kataṃ;

Pariveṇampi taṃ nāmaṃ, ahosi puramāgato.

Nơi ấy được gọi là Chattavaḍḍhi (Lọng Tăng Trưởng). Tu xá được xây dựng tại đó cũng có cùng tên ấy, sau khi ngài đã vào thành.

33.

33.

Vihāre dvepi gantvāna, saṅghaṃ tatthā’bhivandiya;

Pāpuṇitvā mahārajjaṃ, lokaṃ dhammena pālayi.

Sau khi đi đến cả hai tu viện, đảnh lễ Tăng chúng ở đó, và sau khi đạt được vương quyền vĩ đại, ngài đã trị vì thế gian theo Chánh pháp.

34.

34.

Kuddho nīhari dāṭhaṃso, ghātakaṃ pituno mama;

Anuvattitvā maccāti, tena rakkhasa nāma vā.

Trong cơn phẫn nộ, ngài đã nhe nanh (và tuyên bố): 'Kẻ sát hại cha ta, ta sẽ truy đuổi đến chết'. Do đó, ngài có tên là Rakkhasa (Dạ xoa).

35.

35.

Atirekasahassaṃ so, amaccānaṃ vināsayi;

Kaṇṇanāsādi chedesi, pabbājesi tathā bahū.

Ngài đã tiêu diệt hơn một ngàn vị quan, đã cắt tai, mũi, và các bộ phận khác, và cũng đã trục xuất nhiều người.

36.

36.

Tato sutvāna saddhamma-mupasanno sumānaso;

Mahādānaṃ pavattesi, megho viya mahītale.

Sau đó, sau khi nghe được Chánh pháp, với tâm hoan hỷ và tịnh tín, ngài đã thực hiện việc bố thí vĩ đại, giống như đám mây (ban mưa) trên mặt đất.

37.

37.

Phussapuṇṇamīyaṃ dāna-manuvassaṃ pavattayi;

Tato paṭṭhāya taṃ dānaṃ, dīpe ajjāpi vattati.

Ngài đã tổ chức lễ bố thí hằng năm vào ngày rằm tháng Phussa (Thái). Bắt đầu từ đó, lễ bố thí ấy vẫn còn được duy trì trên hòn đảo cho đến ngày nay.

38.

38.

Sopi sārathiko lāja-dāyako piturājino;

Ānetvā pitusande saṃ, moggallānassa dassayi.

Người đánh xe, cũng là người đã dâng cốm cho đức vua cha, đã mang thông điệp của phụ vương đến trình cho Moggallāna.

39.

39.

Taṃ [Pg.257] disvā paridevitvā, pituno pema mattanī;

Vaṇṇetvā tassa pādāsi, dvāranāyakataṃ vibhū.

Đức vua, sau khi thấy (thông điệp) ấy, đã than khóc vì lòng yêu thương phụ vương. Sau khi tán dương người ấy, ngài đã ban cho chức vụ trưởng quan coi cổng thành.

40.

40.

Senāpati migārohi, nivedetvā yathā vidhiṃ;

Abhiseka jinassā’kā, abhisekaṃ yathāruciṃ.

Vị tướng quân Migāra, sau khi thông báo theo đúng nghi thức, đã thực hiện lễ quán đảnh cho (tượng) đấng Chiến Thắng (Phật) theo như ý muốn của mình.

41.

41.

Sīhā’cale daḷhanāmaṃ, dāṭhā koṇḍaññakampi ca;

Vihāraṃ dhammarucinaṃ, sāgalinañca dāpayi.

Ngài đã cho xây dựng tu viện tên là Daḷha và cả tu viện Dāṭhākoṇḍañña tại núi Sīhācala, rồi cúng dường cho các vị thuộc phái Dhammaruci và phái Sāgaliya.

42.

42.

Pabbatantu vihāraṃso, katvā therassa dāpayi;

Mahānāmasanāmassa, dīghasaṇḍa vihārake.

Ngài đã cho xây dựng tu viện Pabbata và cúng dường cho vị Trưởng lão cùng tên với Mahānāma ở tu viện Dīghasaṇḍa.

43.

43.

Rājinināmakañceva, katvā bhikkhunupassayaṃ;

Adā sāgalikānaṃ so, bhikkhunīnaṃ mahāmati.

Vị vua trí tuệ ấy cũng đã cho xây dựng một ni viện tên là Rājini và cúng dường cho các vị Tỳ khưu ni thuộc phái Sāgaliya.

44.

44.

Lambakaṇṇakagottopi, dāṭhā pabhuti nāmako;

Kassapassa upaṭhāne, koci nibbinna mānaso.

Cũng có một người thuộc dòng dõi Lambakaṇṇa, tên là Dāṭhāpabhuti, khi đang phục vụ cho vua Kassapa, đã sinh tâm nhàm chán.

45.

45.

Gantā me reliyaṃ vaggaṃ,Vāsaṃ tattheva kappayi;

Ahosi putto tasseko,Silākā loti pissuto.

Người ấy đã đi đến vùng Mereliya và sống tại đó. Ông có một người con trai, nổi danh là Silākāla.

46.

46.

Sopi kassapato bhīto, ñātakena saha’ttano;

Moggallānena gantvāna, jambudīpatalaṃ ito.

Người ấy cũng vì sợ Kassapa, đã cùng với người bà con của mình, từ đây đi đến xứ Jambudīpa để theo Moggallāna.

47.

47.

Bodhipaṇḍavihārampi, pabbajjaṃ samupāgato;

Karonto saṅghakiccāni, sādaro so supesalo.

Tại tu viện Bodhipaṇḍa, người ấy đã xuất gia. Với lòng kính trọng và sự khéo léo, vị ấy đã thực hiện các công việc của Tăng chúng.

48.

48.

Ammaṃ saṅghassa pādāsi, saṅgho tasmiṃ pasīdiya;

Āha’mba sāmaṇero’ti, tena taṃ nāmako ahu.

Vị ấy đã cúng dường xoài đến Tăng chúng. Tăng chúng, với lòng hoan hỷ đối với vị ấy, đã gọi rằng: 'Vị Sa di xoài'. Do đó, vị ấy đã có tên gọi như vậy.

49.

49.

So kesadhātuvaṃsamhi, vuttena vidhinā tato;

Kesadhātuṃ labhitvāna, tassa rajje idhā’nayi.

Sau đó, theo phương cách được nói đến trong Kesadhātuvaṃsa (Xá lợi tóc sử), vị ấy đã thỉnh được Xá lợi Tóc và mang về đây trong thời gian trị vì của đức vua ấy.

50.

50.

Tassa katvāna sakkāraṃ, gahetvā kesa dhātuyo;

Mahagghe nidahitvāna, karaṇḍe phalikumbhavhe.

Sau khi thực hiện các nghi lễ tôn kính, đức vua đã thỉnh các xá lợi tóc và an vị vào trong một chiếc hộp quý giá có tên là Phalikumbha (Bình Pha Lê).

51.

51.

Dīpaṅkarassa nāthassa, paṭimāya ghare vare;

Vaḍḍhetvā parihārena, mahāpūjaṃ pavattayi.

Trong điện thờ tôn tượng cao quý của đức Thế Tôn Dīpaṅkara (Nhiên Đăng), ngài đã gia tăng các nghi lễ và tổ chức một đại lễ cúng dường.

52.

52.

Mātulaṃ bhariyañca’ssa, katvā sovaṇṇayaṃ tahiṃ;

Ṭhapesi paṭimāyo ca, assa bimbañca cārukaṃ.

Tại nơi ấy, ngài (Moggallāna) đã cho làm bằng vàng các pho tượng của người cậu và người vợ của vị ấy (Silākāla), và cả một pho tượng xinh đẹp của chính vị ấy.

53.

53.

Kesadhātukaraṇḍañca[Pg.258], chattaṃ ratanamaṇḍapaṃ;

Sāvakaggayuṃgaṃ vāḷa-bījaniñca sakārayi.

Vị ấy đã cho làm hộp đựng Xá Lợi Tóc, lọng báu, đình đài châu báu, (hình tượng) hai vị Thượng Thủ Thinh Văn, và cây phất trần.

54.

54.

Parihārañca tassa’dā, rājā adhikamattano;

Silākāḷa masiggāhaṃ, katvā rakkhāya yojayi.

Đức vua đã ban cho (xá lợi) sự bảo hộ nhiều hơn của chính mình; sau khi đã phong cho Silākāḷa làm người mang gươm, ngài đã giao phó cho việc bảo vệ.

55.

55.

Asiggāhasilākāḷo, iti tenā’si vissuto;

Bhaginiñca’ssa pādāsi, saddhiṃ bhogena bhūmipo.

Do đó, ông đã được nổi danh là Asiggāha Silākāḷa (Silākāḷa người mang gươm). Vị chúa đất cũng đã gả em gái của mình cho ông ấy cùng với tài sản.

56.

56.

Vutto’yamati saṅkhepo, vitthāro pana sabbaso;

Kesadhātukavaṃsamhā, gahetabbo vibhāvinā.

Điều này đã được nói một cách rất tóm tắt, còn phần chi tiết đầy đủ thì người có trí nên hiểu rõ từ sách Kesadhātukavaṃsa (Xá Lợi Tóc Sử).

57.

57.

Bandhitvā sāgarā rakkhaṃ, dīpañca kāsinibbhayaṃ;

Dhammakammana sodhesi, sadhammaṃ jinasāsanaṃ.

Sau khi thiết lập việc bảo vệ từ biển cả và làm cho hòn đảo được an toàn, vị ấy đã thanh lọc giáo pháp chân chánh của Đấng Chiến Thắng bằng một hành vi hợp pháp (Dhammakamma).

58.

58.

Senāpatisa nāmaṃ’kā, padhānaghara muttaro;

Katvā’ṭṭhārasame vasse, so puññāni khayaṃ gato.

Sau khi đã xây dựng một thiền đường cao quý tên là Senāpati, vào năm thứ mười tám, do phước đã cạn, vị ấy đã qua đời.

59.

59.

Kassapato jito atibali puññakkhaye saṅkhate;

Jetuṃ no visahittha maccumupagaṃ so yevadāsoviya;

Tasmā maccubalaṃ nihacca sukhino hessanti medhāvino;

Nibbānaṃ paramaccutaṃ sivapadaṃ pattabbamattaññunā.

Bị Kassapa đánh bại, vị vua rất hùng mạnh ấy, khi phước đã cạn kiệt, đã không thể chiến thắng được cái chết đang đến gần, giống như một người nô lệ. Do đó, sau khi đã đánh bại được sức mạnh của thần chết, những người có trí sẽ được an lạc. Niết Bàn, trạng thái tối thượng, bất tử, an lành, nên được người biết tự lợi chứng đắc.

Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện.

Rājadvayadīpano nāma

Có tên là Sự soi sáng về hai vị vua.

Ekūnacattālīsatimo paricchedo.

Chương thứ ba mươi chín.

Cattālīsatima pariccheda

Chương thứ bốn mươi.

Aṭṭharājako

Tám vị vua.

Tassaccaye kumārādi-dhātusenoti vissuto;

Ahu tassa suto rājā, devarūpo mahābalo.

Sau khi vị ấy qua đời, người con trai của ông, nổi danh là Kumāradhātusena, có dung mạo như một vị trời và có sức mạnh to lớn, đã trở thành vua.

Kārite pitarā’kāsi, vihāre navakammakaṃ;

Kāretvā dhammasaṅgītiṃ parisodheti sāsanaṃ.

Vị ấy đã thực hiện việc trùng tu các ngôi tự viện do phụ thân đã cho xây dựng. Sau khi đã cho tổ chức một cuộc kết tập kinh điển, vị ấy đã thanh lọc giáo pháp.

Santappesi [Pg.259] mahāsaṅghaṃ, paccayehi catūhipi;

Katvā puññāni’nekāni, navame hāyane’tigā.

Vị ấy đã làm cho đại chúng Tăng hài lòng bằng bốn món vật dụng. Sau khi đã làm nhiều việc phước thiện, vị ấy đã qua đời vào năm thứ chín.

Tittiseno suto tassa, rājā hutvā anekadhā;

Katvā puññāni rajjaṃ taṃ, māsampi navame jahi.

Người con trai của ông là Tittisena, sau khi trở thành vua, đã làm nhiều việc phước thiện, đã từ bỏ vương quốc ấy vào tháng thứ chín.

Sivo taṃ mātulo hantvā, hutvā rājā anappakaṃ;

Puññaṃ katvo’patissena, pañcavīsa dine hato.

Người cậu là Siva, sau khi đã giết ông ấy, đã trở thành vua. Sau khi đã làm không ít việc phước thiện, ông đã bị Upatissa giết vào ngày thứ hai mươi lăm.

Upatisso tato āsi, rājā hantvāna sīvakaṃ;

Moggallānassa bhaginī, sāmiko dhajinīpati.

Sau đó, Upatissa, sau khi đã giết Siva, đã trở thành vua. Ông là chồng của em gái Moggallāna và là một vị tướng.

Rājā ṭhānantarādīhi, katvāna janasaṅgahaṃ;

Sīlākāḷassa pādāsi, saha bho kanadhīvaraṃ.

Đức vua, sau khi đã thu phục dân chúng bằng các chức tước v.v..., đã ban cho Silākāḷa cùng với vùng đất của những người đánh cá.

Eko putto ahu rañño, upatissassa kassapo;

Sasoḷasa sahāyehi, sūro sūpehi saññuto.

Vua Upatissa có một người con trai tên là Kassapa, dũng cảm và được trang bị những phẩm chất anh hùng, cùng với mười sáu người bạn.

Eka vuttisahāyehi, dānamāna mahādhano;

Dhammaṭṭho vīriyājīvi, sādhu jeṭṭhapacāyako.

Ông có những người bạn cùng chí hướng, rộng lượng, tôn trọng, và giàu có, sống theo chánh pháp, sống tinh tấn, tốt bụng và kính trọng người lớn tuổi.

10.

10.

Silā kāḷotato rajja-lobhavañcita mānaso;

Dakkhiṇaṃ malayaṃ gantvā, saṅgaṇhitvā mahā balaṃ.

Sau đó, Silākāḷa, với tâm trí bị lừa dối bởi lòng tham vương quốc, đã đi đến vùng Malaya ở phương nam và tập hợp một lực lượng lớn.

11.

11.

Vilumpamāno paccanti, sampatto nagarantikaṃ;

Taṃ sutvā kassapo jeṭṭho, varamāruyha kuñjaraṃ.

Cướp phá các vùng biên địa, ông ta đã đến gần kinh thành. Nghe được điều đó, Kassapa, người con trưởng, đã cưỡi lên một con voi chiến.

12.

12.

Assā setvāna pitaraṃ, samādāya sahāyake;

Nikkhamma nagarā gacchi, silākālassa dassanaṃ.

Sau khi đã an ủi phụ thân, ông cùng với các bạn đồng hành đã ra khỏi kinh thành và đi đến gặp Silākāḷa.

13.

13.

Evaṃ satta’ṭṭha vāresu, palāto līnavuttiko;

Hatthe katvā upāyena, dese pācina pacchime.

Như vậy, bảy tám lần, (Silākāḷa) đã bỏ chạy và ẩn náu. Bằng mưu kế, ông ta đã chiếm được các vùng phía đông và phía tây.

14.

14.

Yujjhituṃ puna pācina-tissa pabbatamāgami;

Kassapopi sahāyehi, saddhimāruyha dantinaṃ.

Để chiến đấu một lần nữa, (Silākāḷa) đã đến núi Pācīnatissa. Kassapa cũng vậy, cùng với các bạn đồng hành, đã cưỡi voi.

15.

15.

Tattha gantvā palāpetvā, coraṃ pabbatamatthakaṃ;

Āropesi mahānāgaṃ, tenā’si girikassapo.

Đi đến đó, ông đã đánh đuổi tên giặc và đã đưa con voi lớn lên đỉnh núi. Do đó, ông được gọi là Girikassapa (Kassapa trên núi).

16.

16.

Mānatthaddho silākāḷo, bhiyyo raṭṭhaṃ pabhindiya;

Sabbaṃ hatthagataṃ katvā, ajeyya balavāhano.

Silākāḷa, người kiêu ngạo, lại gây chia rẽ trong vương quốc. Sau khi đã chiếm đoạt tất cả, ông ta đã có quân đội và phương tiện không thể bị đánh bại.

17.

17.

Āgamma nagaraṃ rundhi, satthāhaṃ rājasevakā;

Yujjhitvā viralā āsuṃ, tato cintesi kassapo.

Ông ta đã đến và bao vây kinh thành. Trong bảy ngày, các binh lính của vua đã chiến đấu và trở nên thưa thớt. Sau đó, Kassapa đã suy nghĩ.

18.

18.

Ete [Pg.260] nagararodhena, sabbe bhijjanti pāṇino;

Parihīnaṃ balaṃ rājā, andhako ca mahallako.

'Do việc bao vây kinh thành này, tất cả chúng sanh đều bị tổn hại. Quân lực đã suy yếu. Đức vua thì bị mù và già yếu.'

19.

19.

Merukandarake katvā, mātaraṃ pitarañca me;

Aṅgahetvā balaṃ pacchā, coro niggaṇhi yo iti.

Tên trộm ấy đã bắt mẹ và cha của ta làm con tin tại Merukandara; sau đó, y đã đàn áp binh lính.

20.

20.

Rattiyaṃ so sahāye ca, rājasādhanamevaca;

Ādāya pitaro ceva, malayaṃ gantumārabhi.

Vào ban đêm, y cùng với các bạn đồng hành và các vật dụng của hoàng gia, đã đem theo cả cha mẹ, rồi bắt đầu đi đến Malaya.

21.

21.

Tadā maggamajānantā, sammūḷā maggadesakā;

Nagarassa samīpeva, sambhamiṃsu ito tato.

Khi ấy, những người dẫn đường không biết lối đi, bị hoang mang, đã đi lang thang đây đó ở ngay gần thành phố.

22.

22.

Silākāḷo pavattiṃ taṃ, sutvā saṅgamma vegasā;

Parivāresi saṅgāmo, tattha bhiṃsanako ahu.

Silākāla nghe được tin ấy, đã nhanh chóng tập hợp quân và bao vây. Ở đấy, một trận chiến kinh khiếp đã xảy ra.

23.

23.

Devāsuraraṇākāre, vattamāne mahāhave;

Patitesu sahāyesu, sīdamāne mahāgaje.

Trong khi trận đại chiến đang diễn ra giống như cuộc chiến giữa chư thiên và a-tu-la, trong khi các bạn đồng hành bị ngã gục, trong khi con voi lớn đang kiệt sức.

24.

24.

Hatthārohassa datvā, chinditvā sīsamattano;

Puñchitvā lohitaṃ katvā, kosiyaṃ asi puttikaṃ.

Sau khi trao thanh gươm nhỏ cho người quản tượng, ngài đã tự cắt đầu mình, lau máu, và tra gươm vào vỏ.

25.

25.

Hatthikumbhe ubho hatthe, ṭhapetvāna avatthari;

Upatissopi taṃ sutvā, sokasallāhato mari.

Ngài đã đặt cả hai tay lên trán voi rồi ngã xuống. Upatissa (cha) cũng nghe tin ấy, bị mũi tên sầu muộn đâm trúng, rồi qua đời.

26.

26.

Evaṃ diyaḍḍhavassena, upatisse divaṃgate;

Rājā’hosi silākāḷo, pubbanāmena ekato.

Như vậy, sau một năm rưỡi, khi Upatissa đã qua đời, Silākāla đã trở thành vua, cùng với tên gọi trước đây của ông.

27.

27.

Taṃ ambasāmaṇerādi-silākāḷoti voharuṃ;

Titthaṃ terasavassāni, dipaṃ dhammena pālayi.

Người ta gọi ông là Ambasāmaṇera Silākāla. Vị ấy đã trị vì hòn đảo theo đúng Chánh pháp trong mười ba năm.

28.

28.

Mahāpāḷimhi dāpesi, paccagghaṃ rājabhojanaṃ;

Vejjasālāsu bhoge ca, vaḍḍhesi janatāhito.

Vị ấy đã cho cúng dường vật thực hoàng gia quý giá tại Đại Thí Xá Mahāpāli; vì lợi ích của dân chúng, ngài đã gia tăng tài sản cho các bệnh xá.

29.

29.

Anvahaṃ pūjayi bodhiṃ, paṭimāyo ca kārayi;

Sabbesaṃ dīpavāsīnaṃ, bhikkhūnaṃ’dā ticīvaraṃ.

Hằng ngày, ngài đảnh lễ cây Bồ đề và cho tạc các pho tượng. Ngài đã cúng dường tam y đến tất cả các vị tỳ-khưu trú tại hòn đảo.

30.

30.

Māghātaṃ kārayidīpe, sabbesaṃyeva pāṇinaṃ;

Ānitaṃ attanā kesa-dhātuṃ sammā apūjayi.

Ngài đã ra lệnh không sát sanh đối với tất cả chúng sanh trên đảo; ngài đã thành kính cúng dường xá-lợi tóc do chính ngài mang về.

31.

31.

Raheradakavārañca, adāsi abhayuttare;

Puratthimā therīyānaṃ, vihārakunthanāma so.

Ngài đã cúng dường Raheradakavāra cho tu viện Abhayuttara; và một tu viện tên là Kuntha cho các ni sư ở phía đông.

32.

32.

Ānetvā āsanaṃ tattha, ṭhapesi dumarājake;

Yāvajīvaṃ pavattesi, puññakammamasaṅkhiyaṃ.

Ngài đã mang một pháp tòa đến đó và đặt tại cây Bồ đề. Ngài đã thực hiện vô số công đức cho đến trọn đời.

33.

33.

Moggallāno [Pg.261] tathā dāṭhā, pabhuti co’patissako;

Putto tassā’sumaggassa, desaṃ datvā puratthimaṃ.

Moggallāna, Dāṭhāpabhuti, và Upatissa là các con trai của vị vua ấy. Sau khi ban cho vùng phía đông,

34.

34.

Datvā ṭhānantarañcādi-pādasaññaṃ visajjayi;

Gantvā tattha vasāhīti, sopi gantvā tahiṃ vasi.

nhà vua đã ban cho (Moggallāna) chức vụ và danh hiệu Ādipāda rồi phái đi, và nói rằng: 'Hãy đến đó và sinh sống'. Vị ấy cũng đã đi và sống ở đó.

35.

35.

Ṭhānaṃ malayarājaggaṃ, desaṃ datvāna dakkhiṇaṃ;

Rakkhaṇatthaṃ samuddassa, majjhimaṃ tu niyojayi.

Sau khi ban cho vùng phía nam, ngài đã bổ nhiệm người con giữa vào chức vụ thống lãnh vùng Malaya để bảo vệ bờ biển.

36.

36.

Upatissaṃ tu vāsesi, santikeyeva attano;

Visesena mamāyanto, yūnaṃ kalyānadassanaṃ.

Còn Upatissa, người con trẻ có tướng mạo khôi ngô, do đặc biệt yêu mến, nhà vua đã cho sống ở ngay gần mình.

37.

37.

Tassa dvādasame vasse, ito kāsi puraṃ gato;

Dhammātu midhā’nesi, tato vāṇija māṇavo.

Vào năm thứ mười hai của triều đại, một thanh niên thương gia đã đi từ đây đến thành Kāsi, rồi từ đó mang về đây bộ Dhammadhātu.

38.

38.

Rājā disvā’samattho so, dhammādhammavicāraṇe;

Hemasaññāya dīpamhi, patanto salabho viya.

Nhà vua, sau khi xem qua, đã không thể phân biệt được đâu là Chánh pháp, đâu là phi pháp, giống như con thiêu thân lao vào ngọn đèn vì tưởng đó là vàng.

39.

39.

Buddhadhammoti saññāya, taṃ gahetvāna sādhukaṃ;

Katvā sakkārasammānaṃ, gehe rājagharantike.

Với nhận thức rằng đó là Phật pháp, ngài đã cung kính tiếp nhận, thực hiện các nghi lễ cúng dường và tôn kính, tại một ngôi nhà gần hoàng cung.

40.

40.

Ṭhapetvā anuvassaṃ tu, netvā jetavanaṃ mahaṃ;

Kātuṃ kāresi cārittaṃ, hitaṃ mantvāna pāṇinaṃ.

Sau khi an vị kinh sách ở đó, ngài đã thiết lập một thông lệ là hằng năm đều rước đến tu viện Jetavana để tổ chức một đại lễ, vì nghĩ rằng điều đó sẽ mang lại lợi ích cho chúng sanh.

41.

41.

Evaṃ katvā silākāḷo, puññakammamanappakaṃ;

Patte terasame vasse, yathākammamupāgami.

Sau khi đã tạo nhiều công đức như vậy, vào năm thứ mười ba, vua Silākāla đã băng hà theo nghiệp của mình.

42.

42.

Dāṭhappabhutiko rajjaṃ, gahetvā bhātaraṃsakaṃ;

Akkamoti nivārentaṃ, mārāpesi vibuddhiko.

Dāṭhāpabhuti, kẻ ngu muội, sau khi chiếm đoạt vương quốc, đã ra lệnh giết người em trai của mình, là người đã can ngăn ông ta.

43.

43.

Moggallāno’tha taṃ sutvā, appattaṃ rajjamaggahi;

Akāraṇe me māresi, kaṇiṭṭhaṃ dhammavādīnaṃ.

Bấy giờ, Moggallāna nghe tin ấy, đã khởi lên ý định chiếm lấy vương quốc, nghĩ rằng: 'Ngươi đã giết em út của ta một cách vô cớ, một người luôn nói lời đúng theo Chánh pháp'.

44.

44.

Kārāpessāmahampajja, rajjanti parikuppiya;

Samādāya mahāsenaṃ, agārāhera pabbataṃ.

Với lòng vô cùng tức giận, ngài nghĩ rằng: 'Hôm nay ta sẽ giành lấy vương quốc', rồi tập hợp một đội quân lớn và tiến đến núi Rāhera.

45.

45.

Rājāpi sutvā sannaddha-balakāyo karindake;

Pabbate siviraṃ bandhi, moggallāno nisammataṃ.

Nhà vua cũng nghe tin, đã chuẩn bị quân đội và đóng trại trên núi Karindaka. Moggallāna, khi hay biết việc ấy,

46.

46.

Sāparādhāna te me vā, manussā dīpavāsino;

Ekasmiñca mate rajja-mubhinnaṃyeva nosiyā.

đã gửi thông điệp rằng: 'Những người dân trên đảo này, dù là người của ngài hay của tôi, đều không có lỗi. Và khi một trong hai chúng ta chết, vương quốc sẽ không thể thuộc về cả hai được.'

47.

47.

Tasmā aññena yujjhantu, ubhoyeva mayaṃ idha;

Hatthiyuddhaṃ karomāti, rañño pesesi sāsanaṃ.

'Do đó, đừng để những người khác phải chiến đấu, chỉ hai chúng ta hãy giao đấu bằng voi ở đây.' Moggallāna đã gửi thông điệp này đến nhà vua.

48.

48.

Sopi [Pg.262] sādhūti vatvāna, baddhapañcāyudho gajaṃ;

Āruyha munino māro viya otthari tāvade.

Vị vua ấy cũng nói: 'Hay lắm!', rồi mang theo năm loại vũ khí, leo lên voi, và ngay lập tức tiến ra, giống như Ma vương khiêu chiến với bậc Đại Giác.

49.

49.

Moggallānopi sannaddho, āruyha karīnaṃ varaṃ;

Tatthā’go aññamaññaṃ te, pāpuṇiṃsu mahāgajā.

Moggallāna cũng đã trang bị, đã leo lên con voi tốt nhất; ngài đã đi đến nơi ấy, và những con voi lớn của hai bên đã đến gần nhau.

50.

50.

Saddo sūyittha saṅghaṭṭe, asanirāva sannibho;

Dantaghātena uṭṭhāsi, jālā vijjullatā viya.

Trong cuộc va chạm, một tiếng động đã được nghe thấy, giống như tiếng sấm sét; do sự va chạm của ngà, một ngọn lửa đã phát sinh, giống như tia chớp.

51.

51.

Sañjhāghanasabhāgā’suṃ, gajā lohitamakkhitā;

Moggallānagajāviddho, raññoosakki kuñjaro.

Những con voi bị vấy máu đã giống như những đám mây buổi chiều; bị voi của Moggallāna đâm phải, con voi của đức vua đã rút lui.

52.

52.

Rājā ārabhi taṃ disvā, chindituṃ sīsamattano;

Moggallāno’tha vandanto, yāci’me’vaṃ kirīiti.

Đức vua, khi thấy điều ấy, đã bắt đầu cắt đầu của chính mình; bấy giờ Moggallāna, trong khi đang đảnh lễ, đã van xin ngài như vầy.

53.

53.

Yācamānepi somānaṃ, mānento chindikandharaṃ;

Chaḍḍesi chahi so rajjaṃ, māsehi divasehi ca.

Mặc dù (Moggallāna) đang van xin, ngài (vua) vì tôn trọng lòng kiêu hãnh đã cắt cổ mình; vị ấy đã từ bỏ vương quốc sau sáu tháng và (vài) ngày.

54.

54.

Moggallāno tato rājā, āsi dīpe mahābalo;

Mātulañca paṭiccemaṃ, cūlanāmena voharuṃ.

Sau đó, Moggallāna đã trở thành vị vua có quyền lực lớn trên hòn đảo; và do liên quan đến người cậu, người ta đã gọi ngài bằng tên là Cūla (Tiểu).

55.

55.

Āsādhāraṇakāveyyo, vatthuttaya parāyaṇo;

Dānasaṃyama soceyyo, soraccādiguṇālayo.

(Ngài là) một nhà thơ phi thường, tận tụy với Tam Bảo; (ngài tận tụy với) sự bố thí, sự tự chế, và sự trong sạch, là nơi trú ngụ của các đức hạnh như là sự hiền hòa, v.v.

56.

56.

Dānena piyavācāya, atthassa cariyāya ca;

Samānattassabhāvena, saṅgahesi mahājanaṃ.

Bằng sự bố thí, bằng lời nói ái ngữ, bằng hành vi lợi ích, và bằng bản chất đối xử đồng đều, ngài đã nhiếp phục được đại chúng.

57.

57.

Piṇḍapātavihārehi, bhesajjacchādanehi ca;

Bhikkhusaṅghañhi saṅgaṇhi, dhammikāya ca guttiyā.

Với vật thực khất thực, trú xứ, dược phẩm, và y phục, ngài đã hỗ trợ Tăng chúng, và với sự bảo vệ đúng theo Chánh pháp.

58.

58.

Atirekāya pūjāya, pūjetvā dhammabhāṇake;

Piṭake tīṇi vācesi, saddhimaṭṭhakathāya so.

Sau khi đã cúng dường các vị thuyết pháp với sự cúng dường đặc biệt, vị ấy đã cho tụng đọc Tam Tạng cùng với các bộ Chú giải.

59.

59.

Kumāre upalāletvā, nivāpena yathāruciṃ;

Sajjhāpesi sadā dhammaṃ, dhammadīpo mahāmati.

Sau khi đã chăm sóc các thiếu niên với vật dụng tùy theo sở thích của họ, vị đại trí, ngọn đèn của Chánh pháp, đã luôn luôn cho họ tụng đọc Chánh pháp.

60.

60.

Dhammadīpañca so katvā, kuñjarasekhareni sā;

Dhammāvāsāne vācesi, puramhi purisuttamo.

Vị tối thượng nhân ấy, sau khi đã thực hiện (lễ) Dhammadīpa (Ngọn Đèn Chánh Pháp), đã cho tụng đọc (kinh) vào lúc kết thúc buổi thuyết pháp ở trong thành, (đặt kinh) trên đầu của con voi.

61.

61.

Bandhāpesi kadambañca, nadiṃpabbatamajjhato;

Pattapasāṇavāpiñca, dhanavāpiṃ garitaraṃ.

Ngài đã cho đắp đập sông Kadamba từ giữa ngọn núi; và (đã cho xây) hồ Pattapāsāṇa, hồ Dhanavāpi, và (hồ) Garitara.

62.

62.

Gaṇhāpesi sadīghāyu-hetu kammanti sādaro;

Likhāpesi ca saddhammaṃ, vatthupūjañca kārayi.

Với lòng tôn kính, nghĩ rằng: 'Đây là việc làm vì sự trường thọ của ta', ngài đã cho thực hiện (việc ấy); và ngài đã cho biên chép Chánh pháp, và đã cho thực hiện sự cúng dường đến Tam Bảo.

63.

63.

Lokaṃ [Pg.263] so anukampitvā, mātāputtaṃva orasaṃ;

Datvā bhutvā yathākāmaṃ, vasse vīsatime mari.

Vị ấy, sau khi đã có lòng bi mẫn đối với thế gian như người mẹ đối với đứa con trai ruột của mình, sau khi đã bố thí và hưởng thụ theo ý muốn, đã qua đời vào năm thứ hai mươi.

64.

64.

Mahesī tassa ghātetvā, visayogena ñātake;

Puttaṃ rajje’bhisiñcitvā, sayaṃ rajjaṃ vicārayi.

Vị chánh hậu của ngài, sau khi đã giết các người thân quyến bằng cách dùng thuốc độc, sau khi đã làm lễ đăng quang cho con trai lên ngôi vua, đã tự mình cai quản vương quốc.

65.

65.

Tathābhisitto so kitti-sirimegho narādhipo;

Tipupattehi chādesi, dumindadharamādito.

Được làm lễ đăng quang như thế, vị nhân chủ Kittisirimegha ấy đã cho lợp ngôi nhà của cây Bồ-đề bằng những lá thiếc từ ban đầu.

66.

66.

Kapaṇaddhivaṇibbānaṃ, mahādānaṃ pavattayi;

Maggapālo tathākāro, ahu sabbopabhogiyo.

(Đức vua) đã thiết lập một cuộc đại bố thí cho người nghèo, khách lữ hành, và người ăn xin; Maggapāla cũng đã hành động tương tự, đã là người hưởng thụ tất cả.

67.

67.

Mahesī sā sadā āsi, padhānā sabbakammasu;

Rajjaṃ tassā’si teneva, heṭṭhupariyavattikaṃ.

Vị chánh hậu ấy đã luôn luôn là người đứng đầu trong mọi công việc; do đó, vương quốc của bà đã bị đảo lộn trên dưới.

68.

68.

Rājāpādā mahāmaccā’-hesuṃ lañcaparāyanā;

Dubbale ca viheṭhesuṃ, balī jānapadā narā.

Các quan chức hoàng gia và các vị đại thần đã chuyên về việc nhận hối lộ; những người quyền thế ở thôn quê đã áp bức những người yếu thế.

69.

69.

Silākāḷassa kālamhi, gāme saṅgillanāmake;

Bhayavasīvhayo poso, ahu moriyavaṃsajo.

Vào thời của (vua) Silākāla, ở trong một ngôi làng tên là Saṅgilla, đã có một người tên là Bhayavasi, sanh ra trong dòng dõi Moriya.

70.

70.

Ahosi putto sīvassa, aggabodhi sanāmako;

Bhāgineyyopi tassāsi, mahānāgoti vissuto.

Đã có một người con trai của Sīva, tên là Aggabodhi; cũng có một người cháu trai của ông ấy, nổi tiếng với tên gọi Mahānāga.

71.

71.

Bhāgineyo mahānāgo, aggabodhi ca sundaro;

Uḷārajjhāsayattā so, mahānāgo mahabbalo.

Người cháu trai Mahānāga, và Aggabodhi đẹp trai; do có khuynh hướng cao thượng, Mahānāga ấy đã có sức mạnh to lớn.

72.

72.

Hitvā kassakakammāni, corakammamakā vane;

Godhaṃ laddhāna pesesi, mātulāniya santikaṃ.

Sau khi đã từ bỏ công việc của người nông dân, ông đã làm công việc của kẻ trộm trong rừng; sau khi đã bắt được một con kỳ đà, ông đã gởi nó đến cho người mợ.

73.

73.

Godhaṃ disvā’vasā ñatvā, dhaññapacchimapesayi;

Kammārassā’pi pesesi, sasaṃ sopi tathevakā.

Sau khi thấy con kỳ đà và đã hiểu được (ý nghĩa), bà đã gởi một giỏ lúa; bà cũng đã gởi một con thỏ đến cho người thợ rèn; người ấy cũng đã làm tương tự.

74.

74.

Bījaṃ bhaginī māyāci, bījagāhañca tassa sā;

Dāsañca ñatvā pesesi, annapānādinā raho.

Người chị của ông đã xin hạt giống, và bà ấy (đã xin) một người lấy hạt giống cho ông; sau khi đã hiểu, bà đã bí mật gởi một người đầy tớ cùng với thức ăn, thức uống, v.v.

75.

75.

Tadā dubbhikkhakālamhi, eko mantadharo naro;

Bhikkhālābhāya saddhehi, bhikkhuvesena bhikkhati.

Vào lúc ấy, trong thời kỳ đói kém, có một người đàn ông biết mật chú, để nhận được vật thực cúng dường từ những người có đức tin, đã đi khất thực trong y phục của một vị tỳ khưu.

76.

76.

Taṃ gāmaṃ pavisitvā so, aladdhā kiñci bhojanaṃ;

Abhibhūto jighacchāya, kampamāno nigacchati.

Vị ấy, sau khi đã đi vào ngôi làng ấy, đã không nhận được bất cứ thức ăn nào; bị cơn đói hành hạ, ông ta run rẩy bỏ đi.

77.

77.

Taṃ disvā karuṇāyanto, mahānāgo mahādayo;

Pattamādāya gāmanta-māhiṇḍitvāpi sabbaso.

Mahānāga, người có lòng đại bi, khi thấy ông ta và động lòng trắc ẩn, đã lấy cái bát và đã đi lang thang khắp vùng ngoại ô của ngôi làng.

78.

78.

Yāgumattampi [Pg.264] nālattha, tato uttarasāṭakaṃ;

Datvā āhari āhāraṃ, so taṃ bhutvā pasīdiya.

(Ông) đã không nhận được dù chỉ một ít cháo; sau đó, sau khi đã cho đi chiếc áo choàng của mình, ông đã mang thức ăn về; người kia, sau khi đã ăn món ấy, đã được hoan hỷ.

79.

79.

Rajjārahamimaṃ dīpe, karissāmīti cintiya;

Tamādāya khaṇenā’gā, gokaṇṇakamahaṇṇavaṃ.

Nghĩ rằng: “Ta sẽ làm cho người này xứng đáng với vương vị trên hòn đảo này,” (vị ấy) đã đem người ấy đi và trong chốc lát đã đến đại dương Gokaṇṇa.

80.

80.

Atha tattha nisīditvā, sañjapanto yathāvidhiṃma;

Mantonā’nesi nāgindaṃ, phussapuṇṇamarattiyaṃ.

Rồi sau khi ngồi xuống ở đấy, trong khi tụng niệm đúng theo nghi thức, vị ấy đã dùng thần chú triệu đến vị long vương vào đêm trăng tròn tháng Phussa.

81.

81.

Mahānāgaṃ phusāhīti, mahānāgaṃ niyojayi;

So bhīto purime yāme, āgataṃ taṃ na sambhusī.

(Vị ấy) đã ra lệnh cho con đại long rằng: “Hãy chạm vào đại long.” Do sợ hãi, trong canh đầu, nó đã không chạm vào vị (long vương) đã đến.

82.

82.

Tathā majjhimayāmepi, pacchime pana naṅgale;

Gahetvā khipi tīheva, aṅgulīhi sataṃ chupi.

Tương tự như vậy trong canh giữa. Nhưng trong canh cuối, (con long xà) đã dùng đuôi quấn lấy và quăng đi, (vị ấy) đã dùng chỉ ba ngón tay mà chạm vào nó.

83.

83.

So taṃ byākāsi taṃ ditvā, sabalaṃ me parissamaṃ;

Tīhi rājūhi yujjhitvā, catutthaṃ tvaṃ nighātiya.

Thấy vậy, vị ấy đã tiên tri cho người kia rằng: “Sự cố gắng của ta đã có kết quả. Sau khi giao chiến với ba vị vua, ngươi sẽ giết được người thứ tư.”

84.

84.

Vuḍḍho tīṇeva vassāni, rājā hutvā na jīvasi;

Tathā hessanti rājāno, tayo te vaṃsajā narā.

“Khi đã lớn tuổi, sau khi làm vua, ngươi sẽ không sống được quá ba năm. Tương tự như vậy, sẽ có ba vị vua là những người thuộc dòng dõi của ngươi.”

85.

85.

Gantvā sevassu rājānaṃ, pacchā passasi mekhalaṃ;

Iti vatvāna pesesi, sopi gantvā narissaraṃ.

“Hãy đi và phụng sự đức vua, sau này ngươi sẽ thấy được cái đai lưng.” Sau khi nói như vậy, vị ấy đã cho người kia đi. Người ấy cũng đã đi đến gặp vị chúa tể của loài người.

86.

86.

Passitvā tamupaṭṭhāsi, rājā rohaṇakammikaṃ;

Taṃ akāsi taduṭṭhānaṃ, bhaṇḍamāhari so bahuṃ.

Sau khi yết kiến, người ấy đã hầu hạ vị vua. Đức vua đã bổ nhiệm người ấy làm quan cai trị xứ Rohaṇa. Từ chức vụ ấy, người ấy đã thu được nhiều của cải.

87.

87.

Rājā tasmiṃ pasīditvā, andhasenāpativhayaṃ;

Datvā ṭhānantaraṃ tassa, gantuṃ tattheva yojayi.

Đức vua, do hài lòng về người ấy, đã ban cho người ấy chức tước gọi là Andhasenāpati và đã bổ nhiệm người ấy đi đến đấy.

88.

88.

Bhayasīvassa puttañca, bhāgineyyañca attano;

Ādāya gantvā taṃ desaṃ, parivattesi sabbaso.

Đem theo người con trai của Bhayasīva và người cháu của mình, người ấy đã đi đến xứ ấy và đã hoàn toàn thay đổi (tình hình).

89.

89.

Paccekabhogaṃ katvāna, rohaṇaṃ tattha so vasaṃ;

Dāṭhappabhūtinā kātuṃ, yuddhaṃgantvā mahabbalo.

Sau khi biến Rohaṇa thành một lãnh địa riêng, người ấy đã sống ở đấy. Vị ấy, người có đại binh lực, đã đi để giao chiến với Dāṭhāppabhūti.

90.

90.

Moggallānabhayā gantvā, rohaṇañca tahiṃ vasī;

Sutvā kittisirīmeghavaṇṇa-rañño rajje samañjasaṃ.

Do sợ hãi Moggallāna, người ấy đã đi đến Rohaṇa và đã sống ở đấy. Nghe tin rằng vương quốc của vua Kittisirīmeghavaṇṇa đang trong tình trạng hỗn loạn.

91.

91.

Rajjaṃ gahetuṃ kāloti, sīghaṃ āgamma rohaṇā;

Ekūnavise divase, mārayitvā mahīpatiṃ.

(Nghĩ rằng): “Đây là lúc để chiếm lấy vương quốc,” người ấy đã nhanh chóng từ Rohaṇa đến, và vào ngày thứ mười chín, đã giết chết vị quốc vương.

92.

92.

Sayaṃ hutvā mahīpālo, desaṃ katvā yathā pure;

Bhāgineyyassa pāhesi, paṇṇamāgacchatūti so.

Sau khi tự mình trở thành quốc vương, người ấy đã làm cho đất nước trở lại như xưa. Người ấy đã gửi một lá thư cho người cháu, nói rằng: “Hãy đến đây.”

93.

93.

Āgacchanto [Pg.265] nimittena, nivattitvā marittha so;

Tato mātulaputtaṃ’kā, uparajjaṃ kataññuko.

Trong khi đang đến, do một điềm báo, người ấy đã quay trở lại và đã qua đời. Sau đó, vị vua, người biết ơn, đã lập người con trai của cậu mình làm phó vương.

94.

94.

Ālavālaṃ dumindassa, katvā hemamayaṃ gharaṃ;

Chādāpesi munindassa, paṭimāyo ca sandahi.

Vị ấy đã cho làm một ngôi nhà bằng vàng làm hàng rào cho cây Bồ Đề và đã cho lợp mái. Vị ấy cũng đã cho dựng các pho tượng của đấng Tối Thắng.

95.

95.

Mahācetittaye kāsi, sudhākammañca cumbaṭaṃ;

Hatthivediñca kāretvā, cittakammamakārayi.

Tại ba ngôi đại bảo tháp, vị ấy đã cho thực hiện công việc trát vữa và làm chóp tháp. Sau khi cho làm một lan can hình con voi, vị ấy đã cho vẽ các bức tranh.

96.

96.

Pesakārakagāmaṃ so, jambelavhayamuttare;

Mahāvihārecābandhi, gāmaṃ tintiṇikavhayaṃ.

Vị ấy đã cúng dường ngôi làng của những người thợ dệt tên là Jambela ở phương bắc, và đã hiến cúng ngôi làng tên là Tintiṇika cho tu viện Mahāvihāra.

97.

97.

Uddhagāmamhi vasabha-gāmaṃ jetavanassa’dā;

Vatthadānaṃ nikāyesu, tīsu ceva pavattayi.

Vị ấy đã cúng dường ngôi làng Vasabha ở Uddhagāma cho tu viện Jetavana. Vị ấy cũng đã thiết lập việc cúng dường y phục cho cả ba bộ phái.

98.

98.

Khettānaṃ hisataṃ datvā, vihāre jetanāmake;

Yāguṃ tattha pavattesi, bhikkhūnaṃ sabbakālikaṃ.

Sau khi cúng dường một trăm (mảnh) ruộng cho tu viện tên là Jeta, vị ấy đã thiết lập ở đấy việc cúng dường cháo thường xuyên cho các vị Tỳ khưu.

99.

99.

Sahassa dūratissavhā, khettaṃ datvā tapassinaṃ;

Mahāvihāravāsīnaṃ, yāguṃ niccaṃ pavattayi.

Sau khi cúng dường thửa ruộng tên là Dūratissa có (diện tích) một ngàn (karīsa) cho các vị tu sĩ khổ hạnh ở tu viện Mahāvihāra, vị ấy đã thiết lập việc cúng dường cháo thường xuyên.

100.

100.

Ciramātikavārañca, tattheva’dā guṇe rato;

Mayūrapariveṇe ca, navakammamakārayi.

Vị ấy, người ưa thích đức hạnh, cũng đã cúng dường hồ chứa nước Ciramātika ở đấy. Và tại tu viện Mayūrapariveṇa, vị ấy đã cho thực hiện công việc xây dựng mới.

101.

101.

Kāsikhaṇḍe mahādeva-rattakuravanāmake;

Vihāre anurārāmaṃ, jiṇṇañca paṭisaṅkharī.

Ở quận Kāsikhaṇḍa, vị ấy đã trùng tu các tu viện tên là Mahādeva, Rattakurava, và Anurārāma, những nơi đã bị hư hỏng.

102.

102.

Kamaṃ sovaggikaṃ katvā, evamādiṃ narissaro;

Agamā tīhi vassehi, devarājasahabyataṃ.

Sau khi đã làm các công đức như vậy và các việc khác đưa đến cõi trời, vị chúa tể của loài người, sau ba năm, đã đi đến cõi trời để làm bạn với thiên chủ.

103.

103.

Aṭṭhete kuṭṭhacittā’parimitavibhavā rājarājenarūpā;

Rājāno rājamānā narakarituragāsūrasenārathehi;

Ante hitvā’khilaṃ taṃ vigataparijanā’ḷāhanaṃ saṅkhatāsuṃ;

Sappañño taṃ saranto bhavatu bhavasukhaṃ vantukāmo hitesī.

Tám vị vua này, với tâm trí xấu xa, có của cải vô lượng, có dung mạo như vua của các vị vua, đã tỏa sáng với binh lính, voi, ngựa, bộ binh và xe ngựa. Cuối cùng, sau khi từ bỏ tất cả những thứ ấy, không còn tùy tùng, họ đã đi đến giàn hỏa thiêu. Người có trí tuệ, khi nhớ đến điều đó, vì muốn lợi ích cho chính mình, hãy trở thành người mong muốn từ bỏ những lạc thú của sự tồn tại.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người tốt.

Aṭṭharājako nāma

(Chương) tên là Tám Vị Vua.

Cattālīsatimo paricchedo.

Chương thứ Bốn Mươi.

Ekacattālīsatima pariccheda

Chương thứ Bốn Mươi Mốt.

Dvirājako

Hai Vị Vua.

Mahānāganarindassa[Pg.266], bhāgineyyo subhāgiyo;

So aggabodhirājāsi, aggabodhigatāsayo.

Người cháu trai có dung mạo đẹp đẽ của vua Mahānāga, vị ấy đã trở thành vua Aggabodhi, người có tâm hướng về quả vị giác ngộ tối thượng.

Tejena bāhuṃ sommena, candaṃ sampuṇṇamaṇḍalaṃ;

Sumerumacalantena, gambhirena mahodadhiṃ.

Về oai lực, (vị ấy) giống như (thần) Bāhu; về sự dịu dàng, giống như mặt trăng tròn đầy; về sự vững chắc, giống như núi Sumeru; về sự sâu thẳm, giống như đại dương.

Vasundharā pakampena, mārutaṃ sampavuttiyā;

Buddhiyāmaramantāraṃ, suddhiyā saradambaraṃ.

Về sự kiên nhẫn, giống như quả đất; về sự hoạt động, giống như ngọn gió; về trí tuệ, giống như vị quân sư của chư thiên; về sự trong sạch, giống như bầu trời mùa thu.

Kāmabhogena devinda, matthena ca narissaraṃ;

Dhammena suddhavāseṭṭhaṃ, vikkamena migādhipaṃ.

Về sự hưởng thụ dục lạc, giống như vua của chư thiên; về sự giàu có, giống như một vị chúa tể của loài người; về chánh pháp, giống như vị đứng đầu cõi Tịnh Cư; về sự dũng mãnh, giống như chúa của loài thú.

Rājadhammehi rajjehi, cakkavattinarissaraṃ;

Vessantarañca dānena, anugantvā jane suto.

Về các pháp của bậc vua chúa và về vương quốc, vị ấy đã noi theo một vị chuyển luân thánh vương, và về sự bố thí, đã noi theo Vessantara; do đó, vị ấy đã nổi danh trong dân chúng.

Mātulaṃ uparājavhe, bhātaraṃ yuvarājake;

Bhāgineyyañca malaya-rājaṭhāne ṭhapesi so.

Vị ấy đã bổ nhiệm người cậu vào chức vụ Phó vương, người em trai vào chức vụ Thái tử, và người cháu trai vào chức vị vua của vùng Malaya.

Ṭhānantare yathāyogaṃ-seṭṭhāmacce ṭhapesi ca;

Janaṃ saṅgahavatthūhī, rājadhammehi caggahi.

Và vị ấy đã bổ nhiệm các vị đại thần vào các chức vụ khác tùy theo khả năng. Vị ấy đã thu phục dân chúng bằng bốn pháp nhiếp sự và bằng các pháp của bậc vua chúa.

Desaṃ sayoggaṃ pādāsi, yuvarājassa dakkhiṇaṃ;

Vasaṃ tattha sirīvaḍḍha-mānavāpiṃ sagāhayi.

Vị ấy đã ban cho vị thái tử vùng phía nam là một địa hạt thích hợp. Trong khi cư ngụ ở đấy, vị thái tử đã cho xây dựng hồ chứa nước Sirīvaḍḍhamāna.

Katvā girivihārañca, saṅghikaṃ tassa dāpayi;

Khettānaṃ dvisataṃ saṅgha-bhogatthāya mahāmati.

Vị đại trí ấy cũng đã cho xây dựng tu viện Giri, dâng cúng cho Tăng đoàn, cùng với hai trăm (thửa) ruộng vì sự tiêu dùng của Tăng đoàn.

10.

10.

Adā malayarājassa, dāṭhānāmaṃ sadhītaraṃ;

Pariveṇaṃ sīrisaṅgha-bodhināmañca kārayi.

Vị ấy đã gả người con gái tên là Dāṭhā cho vị vua của vùng Malaya; và đã cho xây dựng một tu viện tên là Sīrisaṅghabodhi.

11.

11.

Mahāsivassa kāresi, pariveṇaṃ sanāmakaṃ;

Parivāro’pi tassāsi, evaṃ puññaparāyano.

Vị ấy đã cho xây dựng một tu viện cùng tên cho (danh của) Mahāsiva. Đoàn tùy tùng của vị ấy cũng là những người hết lòng tạo phước như vậy.

12.

12.

Katvā sādhupacārena, porāṇaṃ saṅgahaṃ vidhiṃ;

Antarāyaṃ visodhetuṃ, jiṇṇañca paṭisaṅkhari.

Với sự tôn kính đúng mực, vị ấy đã thực hiện nghi thức kết tập cổ xưa để thanh lọc các trở ngại, và đã cho trùng tu những gì đã hư hỏng.

13.

13.

Kavayo [Pg.267] tassa rajjamhi, sīhaḷāya niruttiyā;

Kāveyye bahuke’kāsuṃ, vicitranayāsālino.

Trong vương quốc của vị ấy, các thi sĩ, những người tài giỏi về nhiều thể loại, đã sáng tác nhiều thi phẩm bằng tiếng Sīhaḷa.

14.

14.

Vihāre dakkhiṇe kāsi, pāsādaṃ sumanoharaṃ;

Akā navahi vassehi, dipe kaṇṭakasodhanaṃ.

Vị ấy đã xây dựng một điện thờ rất đẹp ở tu viện Dakkhiṇa. Trong chín năm, vị ấy đã thực hiện việc dẹp trừ những kẻ gây rối trên hòn đảo.

15.

15.

Kurundanāmaṃ kāretvā, vihāraṃ sabbasaṅghikaṃ;

Vāpiṃ tannāmakaṃ nāḷi-kerārāmaṃ tiyojanaṃ.

(Vị ấy) đã cho xây dựng tu viện tên là Kurunda cho toàn thể Tăng đoàn, một hồ chứa nước cùng tên, và một vườn dừa dài ba do tuần.

16.

16.

Mahāsivavhaye ceva, sassaṃ kārayituṃ adā;

Lābhasakkārasammāna-mārāmikasataṃ tadā.

Và ở (tu viện) tên là Mahāsiva, vị ấy đã ban cho (đất đai) để trồng trọt. Khi ấy, vị ấy đã ban sự cúng dường, tôn kính, danh dự và một trăm người phục vụ trong tu viện.

17.

17.

Vihāraṃ taṃ samīpamhi, katvā ambilapassavaṃ;

Gāmaṃ tannāmakaṃ cādā, theriyānaṃ tapassīnaṃ.

Gần tu viện ấy, vị ấy đã cho xây dựng (ni viện) Ambilapassava và đã cúng dường (ni viện ấy) cùng với một ngôi làng cùng tên cho các vị trưởng lão ni tu khổ hạnh.

18.

18.

Uttaravallivihārassa, ratanaṃ dīghavaṇṇitaṃ;

Datvā gāmaṃ patiṭṭhesi, satthubimbaṃ silāmayaṃ.

Vị ấy đã cúng dường một viên ngọc quý được mô tả là dài và một ngôi làng cho tu viện Uttaravalli, và đã cho dựng một pho tượng bằng đá của bậc Đạo Sư.

19.

19.

Keḷivāte ca kāresi, sumanaṃ nāma pabbataṃ;

Mahātelavaṭaṃbodhi-ghare pāsāṇavedikaṃ.

Và ở Keḷivāta, vị ấy đã cho xây dựng (tu viện) tên là Sumana. (Vị ấy cũng đã cho xây dựng) một lan can bằng đá ở điện thờ cây Bồ đề Mahātelavaṭa.

20.

20.

Kāretvā lohapāsādaṃ, pāsādamahane adā;

Chattiṃsānaṃ sahassānaṃ, bhikkhūnaṃ so ticīvaraṃ.

Vị ấy đã cho xây dựng lại Lâu đài Đồng, và trong lễ khánh thành lâu đài, vị ấy đã cúng dường tam y đến ba mươi sáu ngàn vị tỳ khưu.

21.

21.

Gāmaṃ datvā niyojesi, ārakkhaṃ dhītu nāmakaṃ;

Hatthikucchivihārepi, pāsādaṃ kāsi buddhimā.

Vị ấy đã cúng dường một ngôi làng được đặt theo tên của con gái mình để làm vật bảo trợ. Vị vua trí tuệ ấy cũng đã xây dựng một điện thờ ở tu viện Hatthikucchi.

22.

22.

Dāṭhā sivassa ṭhatvāna, ovāde sādhu bhikkhuno;

Samācaranto dhammena, sakkaccaṃ tamupaṭṭhahi.

Vâng theo lời khuyên của vị tỳ khưu đức hạnh Dāṭhāsiva, vị ấy đã thực hành theo Chánh pháp và đã tôn kính phụng sự vị ấy.

23.

23.

Mūgasenāpatiṃ cākā, vihāraṃ so visālakaṃ;

Gāmaṃ lajjikametassa, dāsa bhogāya’dāsi ca.

Vị ấy cũng đã xây dựng một tu viện rộng lớn tên là Mūgasenāpati; và đã cúng dường ngôi làng Lajjika cho tu viện này vì sự tiêu dùng của các người phục vụ.

24.

24.

Mahānāgassa puññatthaṃ, rañño taṃnāmakaṃ akā;

Mahātherassa tañcā’dā, rājā tepiṭakassa so.

Vì phước báu cho vua Mahānāga, vị vua ấy đã xây dựng một (tu viện) cùng tên. Và vị vua ấy đã cúng dường tu viện ấy cho một vị đại trưởng lão thông thuộc Tam Tạng.

25.

25.

Attano sadisānañca, yogīnaṃ vigatālayo;

Bhikkhūnaṃ catusaṭṭhīnaṃ, vihāraṃ taṃ tadā adā.

Khi ấy, vị vua không còn luyến ái đã cúng dường tu viện ấy cho sáu mươi bốn vị tỳ khưu là những vị hành thiền và có phẩm hạnh tương tự như mình.

26.

26.

Katvā tasseva mahā-pariveṇanivāsino;

Bhinnorudīpaṃ datvāna, vaṭṭakākārapiṭṭhito.

Vị ấy đã thực hiện (việc cúng dường) cho vị (trưởng lão) trú tại đại tu viện ấy, bằng cách dâng cúng hòn đảo Bhinnoru cùng với thu nhập từ Vaṭṭakākārapiṭṭhi.

27.

27.

Dakkhiṇagīridaḷhavhe, mahānāge ca pabbate;

Kāḷavāpādike cā’kā, vihāre posathālaye.

Vị ấy đã cho xây dựng các nhà Bố-tát ở (tu viện) tên là Dakkhiṇagīridaḷha, ở núi Mahānāga, và ở các tu viện Kāḷavāpi và các nơi khác.

28.

28.

Vihāre [Pg.268] abhaye’kāsi, mahāpokkharaṇiṃ tathā;

Cetiyapabbate cākā, nāgasoṇḍiṃ thirodikaṃ.

Tương tự, vị ấy đã cho xây dựng một hồ nước lớn ở tu viện Abhaya(giri); và ở núi Cetiya, vị ấy đã cho xây dựng (hồ) Nāgasoṇḍi có nguồn nước thường xuyên.

29.

29.

Mahindataṭavāviñca, kārāpetvāna sādhukaṃ;

Etissā mariyādāya, theraṃ netuṃ niyojayi.

Và sau khi đã cho xây dựng tốt đẹp hồ chứa nước Mahindataṭa, vị ấy đã ra lệnh rước (xá lợi của) vị trưởng lão để (thiết lập) ranh giới của hồ này.

30.

30.

Mahāmahinda theramhi, taṃṭhānasamupāgato;

Taracchā eva netunti, katikañceva kārayi.

Đối với (xá lợi của) đại trưởng lão Mahinda đã được đưa đến nơi ấy, vị ấy đã cho lập một quy ước rằng: ‘(Xá lợi) chỉ nên được rước bằng loài thú trên cạn’.

31.

31.

Chattaṃ soṇṇañca kāresi, nikāyesupi tīsu so;

Sattāṭṭhanava vāresu, mahaggharatanehi ca.

Vị ấy đã cho làm một cây lọng bằng vàng, và cũng (dâng cúng) cho ba bộ phái; vào bảy, tám, và chín dịp, (ngài đã cúng dường) bằng những bảo vật vô giá.

32.

32.

Mahātūpe catubbīsa-bhāraṃ chattaṃ suvaṇṇayaṃ;

Tattha tattha ca pūjesi, mahagghaṃ ratanuttamaṃ.

Tại Đại Tháp, (ngài đã dâng) một cây lọng bằng vàng nặng hai mươi bốn bhāra; và tại nhiều nơi khác nhau, ngài đã cúng dường những bảo vật tối thượng vô giá.

33.

33.

Dāṭhādhātugharaṃ katvā, vicitraratanujjalaṃ;

Kāsi hemakaraṇḍañca, lohanāvañca pāḷiyaṃ.

Sau khi xây dựng một điện thờ Xá Lợi Răng, rực rỡ với nhiều loại bảo vật, ngài đã cho làm một hộp đựng bằng vàng và một chiếc thuyền bằng kim loại cho (việc bảo quản) kinh điển Pāḷi.

34.

34.

Maṇimekhalanāmañca, bandhāpesi sabandhanaṃ;

Mahāmātiñca gaṇhesi, maṇihīrakavāpiyaṃ.

Ngài đã cho xây đập nước tên là Maṇimekhalā cùng với cống của nó; và ngài đã cho xây đập Mahāmāti và hồ chứa nước Maṇihīraka.

35.

35.

Tadā eko mahāthero, jotipālakanāmako;

Parājesi vivādena, dīpe vetullavādino.

Vào thời ấy, có một vị đại trưởng lão tên là Jotipāla đã đánh bại những người theo thuyết Vetulla trong một cuộc tranh luận trên hòn đảo.

36.

36.

Dāṭhāpabhutināmo’tha, ādipādo’tilajjito;

Hatthamukkhippi taṃ hantuṃ, gaṇḍo sañjāyi taṃkhaṇe.

Bấy giờ, vị Ādipāda tên là Dāṭhāpabhuti, vô cùng hổ thẹn, đã giơ tay lên để đánh vị ấy (trưởng lão), ngay lúc đó một khối u đã phát sinh.

37.

37.

Rājā tasmiṃ pasīditvā, vihāreyeva vāsayi;

Mānena taṃ anāgamma, dāṭhāpabhūmato kira.

Đức vua, có lòng tịnh tín nơi vị ấy, đã cho ngài cư ngụ ngay tại tu viện; được biết, do lòng kiêu mạn của Dāṭhāpabhuti, ngài (vua) đã không đến gần vị ấy.

38.

38.

Datvā mahādipādattaṃ, bhāgineyyaggabodhino;

Rakkhituṃ taṃ niyojesi, theraṃ sopi tamācari.

Sau khi ban chức vị Mahādipāda cho người cháu tên là Aggabodhi, ngài đã giao phó cho vị ấy việc bảo vệ vị trưởng lão. Vị ấy cũng đã làm như vậy.

39.

39.

Nīlagehaparicchedaṃ, katvā tasseva so adā;

Katvevaṃ bahudhā puññaṃ, catuttiṃse same mato.

Vị ấy đã thiết lập địa phận Nīlageha và dâng cúng cho chính vị ấy (trưởng lão). Sau khi đã làm nhiều công đức như vậy, ngài băng hà vào năm thứ ba mươi tư.

40.

40.

Aggabodhi tato āsi, rājā pubbassa rājino;

Mahallakattānaṃ khudda-nāmena paridīpayuṃ.

Sau đó, Aggabodhi, (cháu) của vị vua trước, đã trở thành vua. Để phân biệt với người lớn tuổi hơn, người ta gọi ngài bằng tên hiệu nhỏ hơn.

41.

41.

So dīpaṃ paripālesi, pubbacārittakovido;

Akāsi ca mahesiṃ so, mātuladhītumattano.

Vị ấy, là người thông thạo các tập tục xưa, đã cai trị hòn đảo. Và ngài đã lập con gái của cậu mình làm hoàng hậu.

42.

42.

Saṅghabhaddaṃ asiggāhaṃ, kāsi bandhuṃ mahesiyā;

Yathārahamadā ceva, ṭhānantaramanālayo.

Ngài đã bổ nhiệm Saṅghabhadda, một người bà con của hoàng hậu, làm người mang gươm báu. Và không luyến tiếc, ngài đã ban các chức vụ tương xứng với công trạng.

43.

43.

Katvā [Pg.269] veḷuvanaṃ rājā, sāgalīnaṃ niyojayī;

Jamburantaragallañca, kāsi mātikapiṭṭhikaṃ.

Đức vua, sau khi xây dựng tu viện Veḷuvana, đã dâng cúng cho các vị (Tăng) thuộc phái Sāgaliya. Ngài cũng đã cho xây (hồ chứa nước) Jamburantaragalla và (kênh) Mātikapiṭṭhika.

44.

44.

Rañño tasse’va rajjamhi, kāliṅgesu mahīpati;

Sattānaṃ maraṇaṃ yuddhe, disvā saṃviggamānaso.

Trong thời trị vì của chính vị vua ấy, một vị vua ở xứ Kāliṅga, sau khi chứng kiến cái chết của các chúng sanh trong một trận chiến, đã có tâm dao động.

45.

45.

Imaṃ dīpamupāgamma, pabbajjā katanicchayo;

Jotipālamhi pabbaji, rājā sakkāsi taṃ ciraṃ.

Vị ấy đã đến hòn đảo này, với quyết tâm xuất gia, và đã thọ giới dưới sự hướng dẫn của (trưởng lão) Jotipāla. Đức vua (của Tích Lan) đã tôn kính vị ấy trong một thời gian dài.

46.

46.

Padhānaṭhānaṃ tassa’kā, vihāre mattapabbate;

Tassāmacco mahesī ca, tathevā’gamma pabbajuṃ.

Ngài (vua Tích Lan) đã xây cho vị ấy một thiền đường tại tu viện Mattapabbata. Vị đại thần và hoàng hậu của vị ấy (vua Kāliṅga) cũng đã đến theo cách tương tự và xuất gia.

47.

47.

Rañño mahesī sutvāna, tassa pabbajjamuttamaṃ;

Sakkaccaṃ tamupaṭṭhāsi, ratanavhañca kārayi.

Hoàng hậu của đức vua (Tích Lan), khi nghe về sự xuất gia cao quý của vị ấy, đã kính cẩn phụng sự ngài. Bà cũng đã cho xây dựng (tu viện) tên là Ratana.

48.

48.

Adā rājā amaccassa, pācīnakaṇḍarājiyaṃ;

Vettavāsavihārañca, so’dā saṅghassa taṃ yati.

Đức vua đã ban cho vị đại thần (của vua Kāliṅga) vùng Pācīnakaṇḍarājiya. Vị tu sĩ ấy đã dâng cúng vùng đất đó và tu viện Vettavāsa cho Tăng đoàn.

49.

49.

Rājattheremate rājā, socitvā parideviya;

Padhānaṭhānaṃ kāresi, cūḷagallavihārake.

Khi vị trưởng lão hoàng gia (tức vua Kāliṅga) viên tịch, đức vua đã sầu muộn và than khóc; ngài đã cho xây một thiền đường tại tu viện Cūḷagalla.

50.

50.

Palaṃnagaragañceva, tassa ṭhānañhi kārayi;

Evaṃ tadatthaṃ puññāni, bahūni’pi mahīpati.

Ngài cũng đã cho thiết lập làng Palaṃnagara làm nơi (hỗ trợ) cho thiền đường ấy. Như vậy, vị quốc vương đã làm nhiều công đức vì lợi ích của vị ấy.

51.

51.

Jotipālita theramhi, tūpārāmamhi cetiyaṃ;

Vandamāne pabhijjitvā, bhāgo taṃ purato pati.

Khi trưởng lão Jotipālita đang đảnh lễ bảo tháp tại Thūpārāma, một phần (của bảo tháp) đã bị vỡ và rơi xuống trước mặt ngài.

52.

52.

Pakkositvāna rājānaṃ, thero dassesi dukkhito;

Rājā disvāva saṃviggo, kammaṃ paṭṭhapi taṃkhaṇe.

Vị trưởng lão, lòng đầy đau khổ, đã cho mời đức vua đến và chỉ cho ngài thấy (sự việc). Đức vua, ngay khi nhìn thấy, đã xúc động và bắt đầu công việc (trùng tu) ngay lập tức.

53.

53.

Dakkhiṇakkhakadhātuṃ so, lohapāsādakucchiyaṃ;

Sārakkhaṃ ṭhapayitvāna, rattindivamapūjayi.

Vị ấy, sau khi an vị xá lợi xương đòn bên phải một cách an toàn bên trong Lâu đài Đồng, đã cúng dường ngày đêm.

54.

54.

Navakamme cirāyante, thūpārāmamhi devatā;

Supinaṃ tassa dassesuṃ, rattimārāmikā viya.

Trong khi công việc trùng tu kéo dài, các vị chư thiên ở Thūpārāma đã hiện ra trong giấc mộng của ngài vào ban đêm, giống như những người phục vụ trong chùa.

55.

55.

Sace rājā papañceti, kātuṃ dhātugharaṃ mayaṃ;

Dhātuṃ gahetvā gacchāma, yatthatatthā’ti taṃkhaṇe.

(Họ nói rằng): "Nếu đức vua trì hoãn việc xây dựng điện thờ xá lợi, chúng tôi sẽ mang xá lợi đi đến một nơi nào đó."

56.

56.

Rājā pabuddho saṃviggo, na cireneva kārayi;

Kammaṃ dhātugharesabbaṃ, cittakammādisaññuttaṃ.

Đức vua, khi tỉnh giấc, lòng đầy xúc động, đã cho hoàn thành không chậm trễ tất cả công việc của điện thờ xá lợi, bao gồm cả các bức họa và những việc khác.

57.

57.

Catasso paṭimāyo ca, pallaṅke ca silāmaye;

Hemacchattaṃ silādanta-kammaṃ gehamhi sabbaso.

(Ngài đã cho làm) bốn pho tượng, các bảo tọa bằng đá, một cây lọng bằng vàng, và các công trình bằng đá và ngà voi ở khắp nơi trong điện thờ.

58.

58.

Mahāmaccādayo’kaṃsu[Pg.270], karaṇḍānaṃ sataṃ nava;

Devānaṃpiyatissassa, kammañca nikhilaṃ navaṃ.

Các vị đại thần và những người khác đã làm chín trăm hộp đựng xá lợi. Và toàn bộ công trình của vua Devānampiyatissa đã được làm mới lại.

59.

59.

Sabbussāhena kāretvā, mahāpūjaṃ yathārahaṃ;

Ānetvā lohapāsādā, dhātuṃ sabbādarena so.

Sau khi cho thực hiện (công việc) với tất cả nỗ lực và cử hành một đại lễ cúng dường tương xứng, vị ấy đã cung thỉnh xá lợi từ Lâu đài Đồng với tất cả lòng tôn kính.

60.

60.

Jotipālaṃ mahātheraṃ, sasaṅghaṃ parivāriya;

Parihārena vaḍḍhesi, dhātuṃ dhātukaraṇḍake.

Cùng với Tăng đoàn vây quanh đại trưởng lão Jotipāla, ngài đã tôn trí xá lợi vào trong hộp đựng xá lợi với một nghi lễ trọng thể.

61.

61.

Dhātugehassa pādāsi, laṅkādīpaṃ sahattanā;

Lābhaggāma-madā tassā, rakkhakānaṃ mahesiyā.

Ngài đã tự tay dâng cúng phần nền của tháp thờ xá lợi ở đảo Laṅkā; và đã ban làng Lābhagāma cho hoàng hậu để cung cấp cho những người bảo vệ tháp ấy.

62.

62.

Nāgadīpamhi gehañca, rājāyatanadhātuyā;

Uṇṇalomagharañceva, chattamāmalacetiye.

Tại Nāgadīpa, (ngài đã xây) một ngôi nhà cho xá lợi Rājāyatana; và một ngôi nhà cho (xá lợi) Uṇṇaloma, và một cây lọng trên bảo tháp Āmala.

63.

63.

Tattha gāmaṃ vihārassa, yāgudānāya’dāsi ca;

Vihārassa’bhayassā’dā, gāmamaṅgaṇasālakaṃ.

Tại nơi ấy, ngài cũng đã ban một ngôi làng cho tu viện để cung cấp cháo. Ngài đã ban làng Aṅgaṇasālaka cho tu viện Abhaya.

64.

64.

Nāmaṃ katvāna so’kāsi, attano ca mahesiyā;

Dāṭhaggabodhimāvāsaṃ, vihāre atayuttare.

Ngài đã xây dựng trú xứ Dāṭhaggabodhi trong tu viện cao quý nhất, đặt tên theo tên của ngài và hoàng hậu.

65.

65.

Devī kapālanāgaṃ sā, vihāraṃ sādhukāriya;

Tasse’vādā vihārassa, sampannacatupaccayaṃ.

Vị hoàng hậu ấy, sau khi xây dựng tốt đẹp tu viện Kapālanāga, đã cúng dường cho chính tu viện ấy (những vật dụng) đầy đủ bốn món vật dụng cần thiết.

66.

66.

Gehaṃ jetavane kāsi, rājā rājatacumbaṭaṃ;

Udapānaṃ maṇāpesi, sova bodhigharantike.

Đức vua đã xây một ngôi nhà ở Jetavana (và dâng cúng) một cái đế bằng bạc. Chính ngài cũng đã cho đào một cái giếng gần Bồ-đề điện.

67.

67.

Gaṅgātaṭaṃ valāhassaṃ, vāpiṃ giritaṭañcakā;

Mahāpāḷiṃpi vaḍḍhesi, bhatanāvañca kārayi.

Ngài đã xây các hồ chứa nước Gaṅgātaṭa, Valāhassa, và Giritaṭa. Ngài cũng đã mở rộng nhà bố thí Mahāpāḷi và cho làm một chiếc thuyền chở thực phẩm.

68.

68.

Bhikkhūnīnaṃ mahesī ca, bhattavaṃsaṃ samādisi;

Evaṃ puññāni katvā so, divaṃ’gā dasame same.

Và hoàng hậu đã thiết lập việc cung cấp thực phẩm thường xuyên cho các tỳ-khưu-ni. Sau khi làm các công đức như vậy, ngài đã băng hà vào năm thứ mười (của triều đại).

69.

69.

Evaṃ puññaratā narādhipatayo sampannabhogā gamuṃ;

Maccusseva vasaṃ tatohi matimā sammā bhavassīdisaṃ;

Passanto niyamaṃ vihāya vidhinā sabbaṃ bhave saṅgatiṃ;

Nibbānābhimukho careyya dhitimā pabbajjamajjhūpago.

Như vậy, các vị quốc vương ưa thích công đức, sở hữu tài sản sung túc, cũng đều phải chịu sự chi phối của cái chết. Do đó, người trí tuệ, khi thấy rõ định luật này của sự tồn tại, hãy từ bỏ mọi quyến luyến trong các cõi hữu, theo đúng phương pháp. Người kiên định, đã xuất gia, hãy sống hướng về Niết-bàn.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành,

Dvirājako nāma

có tên là Hai Vị Vua,

Ekacattālīsatimo paricchedo.

Chương thứ bốn mươi mốt.

Dvicattālīsatima pariccheda

Chương thứ bốn mươi hai

Cha rājako

Sáu Vị Vua

Saṅghatisso [Pg.271] tato āsi, asiggāho mahīpati;

Sāsanassa ca raṭṭhassa, vuddhikāmo naye rato.

Sau đó, Saṅghatissa, người mang gươm báu, đã trở thành quốc vương. Ngài mong muốn sự thịnh vượng của Giáo Pháp và vương quốc, và ưa thích công lý.

Ṭhānantaraṃ yathārahaṃ, datvā saṅgaṇhiso janaṃ;

Tadā khuddakarājassa, moggallāno camūpati.

Sau khi ban cấp chức vụ tùy theo công trạng, ngài đã thu phục được dân chúng. Bấy giờ, có vị tướng tên là Moggallāna của một tiểu vương.

Vasanto rohaṇe sutvā, saṅghatissassa rājataṃ;

Khandhavāraṃ sayuddhatthaṃ, mahāgalle nivesayi.

Khi đang sống ở Rohaṇa, nghe tin Saṅghatissa lên ngôi vua, ông ta đã thiết lập một doanh trại tại Mahāgalla để chuẩn bị chiến tranh.

Saṅghatisso ca sutvā taṃ, balakāyamapesayi;

Yujjhituṃ tena tajjesi, moggallāno mahabbalo.

Vua Saṅghatissa nghe được tin ấy, đã phái một đạo quân đến giao chiến với ông ta. Moggallāna, người rất hùng mạnh, đã đánh tan đạo quân ấy.

Tato hatthassamādāya, gantvā rattivihārakaṃ;

Balaṃ so sannipātento, vāsaṃ tattheva kappayi.

Sau đó, ông ta đem theo voi và ngựa, đi đến Rattivihāraka. Vừa tập hợp quân đội, ông ta đã đóng quân ngay tại đó.

Rājā sutvā punā’gantvā, kadallādīnivātake;

Yujjhitvā taṃ palāpetvā, pesetvā balamattano.

Đức vua nghe tin, lại thân chinh đến, giao chiến tại Kadallādīnivātaka, đánh cho ông ta phải bỏ chạy, rồi ngài phái quân đội của mình đi.

Sayaṃ puramupāgañchi, sopi naṭṭhaṃ savāhiniṃ;

Puna pākatikaṃ katvā, kareheramupāgami.

tự mình trở về kinh thành. Còn ông ta (Moggallāna), sau khi củng cố lại đội quân đã bị tiêu diệt của mình, đã đi đến Karehera.

Rañño senāpati puttaṃ, pesetvā corasantikaṃ;

Yena kenaci lesena, sayaṃ dukkhiva dummano.

Vị tướng quân của nhà vua, sau khi dùng một mưu kế nào đó để gửi con trai mình đến chỗ tên giặc, đã tự mình tỏ ra như đau khổ và buồn rầu.

Āturo viya bāḷhaṃ so, hosi mañcaparāyano;

Rājā sutvā pavattitaṃ, upasaṅkamma taṅkhaṇe.

Ông ta giả vờ như bị bệnh nặng, nằm liệt trên giường. Đức vua nghe tin, liền đến thăm ngay lúc đó.

10.

10.

Mā tvaṃ soci kumārassa, sammānetvānusāsiya;

Handa tvaṃ nagaraṃ rakkha, nate sakkā mayā saha.

(Đức vua) đã an ủi và chỉ dạy ông ta: 'Khanh đừng sầu muộn vì con trai. Nào, khanh hãy bảo vệ kinh thành, vì khanh không thể cùng ta

11.

11.

Yuddhamaṇḍalamāgantuṃ, gilānattāti yojayi;

Ubbāsite jane sabbe, vicchinne rājabhojane.

đi đến chiến trường vì đang bị bệnh.' Ngài đã sắp đặt như vậy. Khi tất cả dân chúng đã được sơ tán và bữa ăn của hoàng gia bị gián đoạn,

12.

12.

Mahāpāḷimhi sampakkaṃ, rañño bhojanamāharuṃ;

Rājā dvisvā’ti nibinno, yāva mando na hessati.

Người ta đã dâng lên đức vua bữa ăn được nấu trong nhà Mahāpāḷi. Đức vua, chán ngán cả hai (tên giặc), (nghĩ rằng) 'Chừng nào tên gian ác chưa bị (tiêu diệt)...'

13.

13.

Ekko [Pg.272] pīti vicintetvā, yuddhāya samāsā’gamā;

Saddhiṃ puttena āruyha, hatthiṃsannaddhavāhano.

...(thì) không có lấy một niềm vui nào.' Suy nghĩ như vậy, ngài đã ra trận. Cùng với con trai, ngài đã cưỡi lên một con voi được trang bị áo giáp.

14.

14.

Thokeneva balenāgā, pācinatissapabbataṃ;

Evaṃ ubhayato cūḷa-saṅgāme paccupaṭṭhite.

Ngài đã đến núi Pācīnatissapabbata chỉ với một lực lượng nhỏ. Như vậy, khi trận giao tranh nhỏ sắp xảy ra ở cả hai phía,

15.

15.

Senāpatisamittaddu, yuddhamārabhi pacchato;

Putto disvā narindassa, ghātessāmi imaṃ iti.

Vị tướng quân, kẻ phản bội, đã bắt đầu tấn công từ phía sau. Con trai của đức vua trông thấy, liền nói: 'Con sẽ giết hắn'.

16.

16.

Āha rājā nivāresi, mā te rucci balaṃ idaṃ;

Neva sakkā’dhivāsetuṃ, atimandaṃ hanissati.

Đức vua đã nói và ngăn lại: 'Con chớ nên nóng vội. Đạo quân này không thể nào chống cự nổi; nó quá yếu và sẽ bị tiêu diệt'.

17.

17.

Duvinnaṃ balakāyānaṃ, rājāmajjhagato ahu;

Tato senā dvidhā’hosi, corasenāpatīpati.

Vị vua đã ở giữa hai đạo quân; do đó, quân đội đã bị chia làm hai, (một bên) theo vị tướng cướp.

18.

18.

Rañño nāgo madhukavha rukkhacchāyaṃ samāvisi;

Tadā chattaṃ patitassa, sākhamāhacca bhūmiyaṃ.

Con voi của đức vua đã đi vào bóng mát của một cây madhuka; khi ấy, chiếc lọng của ngài, do vướng phải một cành cây, đã rơi xuống đất.

19.

19.

Corassa senā taṃ ditvā, haritvā sāmino adā;

So taṃ ussāpayichattaṃ, ṭhatvāpabbatamuddhani.

Quân lính của tên cướp, sau khi nhìn thấy vật ấy, đã lấy đi và dâng cho chủ của họ. Người này đã giương chiếc lọng ấy lên, trong khi đang đứng trên đỉnh núi.

20.

20.

Tadā rājabalaṃ rājā, nunamesoti cintiya;

Gantvā taṃ parivāresi, rājā āsi tadekako.

Khi ấy, quân đội của đức vua, nghĩ rằng: “Chắc chắn đây là (quân của) chúng ta”, đã đi đến và bao vây người ấy. (Lúc đó) đức vua chỉ còn lại một mình.

21.

21.

Hatthikkhandhā tadoruyha-puttaṃ’maccañca sohadaṃ;

Upāvisi samīpamhi, merumajjarakānanaṃ.

Bấy giờ, sau khi xuống khỏi lưng voi, ngài cùng với con trai và vị đại thần thân tín đã đi vào khu rừng Merumajjara ở gần đó.

22.

22.

Moggallāno tato laddha-jayo vāhanamādiya;

Senāpatiṃca mittadduṃ, tassa puttañca pāpinaṃ.

Bấy giờ, Moggallāna, sau khi đã chiến thắng, đã chiếm lấy cỗ xe, viên tướng phản bội, và đứa con trai độc ác của ông ta.

23.

23.

Upāgamma puraṃ rājā, āsī laṅkā talādhipo;

Tato cintesi jīvante, sattumhi na sukhaṃ iti.

Vị vua, sau khi tiến vào kinh thành, đã trở thành người cai trị xứ Laṅkā. Bấy giờ, ngài suy nghĩ rằng: “Khi kẻ thù còn sống, ta không có được sự an vui”.

24.

24.

So sutvā pubbarājassa, putto etthāti kujjhiya;

Āṇāpesi ca tassā’su, hatthapādāni chindituṃ.

Vị ấy, sau khi nghe rằng: “Con trai của vị vua trước đang ở đây”, đã nổi giận và ra lệnh phải nhanh chóng chặt tay chân của người ấy.

25.

25.

Upakkami tadā raññā, āṇatto puriso khaṇe;

Chindituṃ hatthapādaṃ so, kumāro rodi dummano.

Bấy giờ, người đàn ông được vua ra lệnh đã bắt đầu, ngay lúc ấy, việc chặt tay chân của vị ấy. Vị hoàng tử, lòng đầy sầu muộn, đã khóc than.

26.

26.

Pūvakhādakahatthaṃ me, chindeyyaṃ ce tadā ahaṃ;

Khādisaṃ tena pūveti, haṃ sutvā rājakammiko.

Người đao phủ của đức vua, sau khi nghe (vị hoàng tử) nói rằng: “Nếu ngươi chặt tay ăn bánh của ta, thì ta sẽ ăn bánh bằng tay đó”.

27.

27.

Roditvā paridevitvā, rājāṇāya dukhaddito;

Vāmaṃ hatthañca pādañca, tassa chindi narādhamo.

Kẻ hạ tiện ấy, khóc lóc và than van, đau khổ vì mệnh lệnh của đức vua, đã chặt bàn tay trái và bàn chân trái của vị hoàng tử.

28.

28.

Jeṭṭhatisso [Pg.273] palāyitvā, rañño putto’paro agā;

Aññato malayaṃ desaṃ, merukandaranāmakaṃ.

Người con trai khác của đức vua là Jeṭṭhatissa, sau khi trốn thoát, đã đi đến một vùng khác ở Malaya, có tên là Merukandara.

29.

29.

Rājā’tha sasutā’macco, gantvā veḷuvanaṃ raho;

Codito tattha bhikkhūhi, kāsāvāni samādiyi.

Bấy giờ, đức vua cùng với con trai và vị đại thần, đã bí mật đi đến Trúc Lâm (Veḷuvana). Tại đấy, được các vị tỳ khưu khuyến khích, ngài đã thọ nhận y ca-sa.

30.

30.

Bhikkhuvesaṃ gahetvāna, rohaṇaṃ gantumānaso;

Maṇihīraṃ samāgañchi, tatraṭhā rājasevakā.

Sau khi mang hình tướng của một vị tỳ khưu, với ý định đi đến Rohaṇa, ngài đã đến Maṇihīra. Các thuộc hạ của đức vua (mới) đang đóng ở đấy.

31.

31.

Sañjānitvā tayopete, tesaṃ pādevarujjhiya;

Sāsanaṃ tassa pesesuṃ, rājā sutvā visesato.

Sau khi nhận ra ba người họ, (các thuộc hạ) đã trói chân họ lại và gửi tin báo cho vị vua (Moggallāna). Đức vua, sau khi nghe tin, đặc biệt...

32.

32.

Tuṭṭho āṇāpayi gantvā, sīghamādāya tejane;

Tato sīhagiriṃnetvā, tissaṅkaṃ nirupaddavaṃ.

(Vua) vui mừng ra lệnh: “Hãy đi nhanh chóng bắt những người đó. Sau đó, hãy giải họ đến Sīhagiri, đến hồ Tissa một cách an toàn”.

33.

33.

Sīsaṃ gaṇhatha tattheva, rañño ca tanayassa ca;

Amaccaṃ pana jīvanta-māneyyātha mama’ntikaṃ.

“Hãy lấy đầu của đức vua và của con trai ngài ngay tại đó. Còn vị đại thần, hãy mang người ấy còn sống đến trước mặt ta”.

34.

34.

Manussā evamāṇattā, te gahetvā tayojane;

Netvā sīhagiriṃkātuṃ, yathāvuttamupakkamuṃ.

Những người ấy, sau khi nhận lệnh như vậy, đã bắt giữ ba người kia, giải họ đến Sīhagiri, và bắt đầu thực hiện theo như lời đã được truyền dạy.

35.

35.

Tato rājasuto āha, purise kammakārake;

Sīsaṃ me paṭhamaṃ chetvā, detha mayhaṃ sukhaṃ iti.

Bấy giờ, con trai của đức vua nói với những người hành quyết rằng: “Hãy chặt đầu của ta trước, và hãy ban cho ta sự an lạc”.

36.

36.

Rājaposā tathā’kāsuṃ, pacchāchindiṃsu rājino;

Sīsaṃ passatha bālānaṃ, kammaṃ kammavidūjanā.

Các thuộc hạ của đức vua đã làm như vậy, sau đó họ đã chặt đầu của đức vua. Hỡi những người hiểu biết về nghiệp, hãy nhìn xem hành động của những kẻ ngu si.

37.

37.

Evaṃ aniccā bhogāhi, adhuvā asayaṃvasī;

Tattha laggā kathaṃ niccaṃ, sukhaṃ bho na gavesatha.

Như vậy, của cải là vô thường, không bền vững, không tự chủ. Hỡi các bạn, sao những người còn dính mắc vào đó lại không tìm kiếm hạnh phúc thường hằng?

38.

38.

Rañño sāsanamāhaṃsu, amaccassa hitesino;

Taṃ sutvāna hasitvāna, idaṃ vacanamabravi.

(Những người kia) đã mang thông điệp của đức vua đến cho vị đại thần. Sau khi nghe xong, vị đại thần cười lớn và nói lời này.

39.

39.

Chinnasīso mayā diṭṭho, mayi jīvati sāmiko;

Ṭhapetvā hampi sevāmi, aho aññañhi sāmikaṃ.

“Ta đã thấy đầu của chủ ta bị chặt, trong khi ta vẫn còn sống. A! Thật vậy, ta lại bỏ ngài để phụng sự một vị chủ khác sao!”

40.

40.

Idha taṃ mārayitvāna, chāyaṃ tassa harissatha;

Aho aññāṇakā tumhe, maññe ummattakā iti.

“Sau khi giết ngài ở đây, các ngươi sẽ mang đi cái bóng của ngài. Ôi, các ngươi thật là những kẻ ngu dốt, ta nghĩ rằng các ngươi đã hóa điên rồi!”

41.

41.

Iti vatvāna so pāde, gahetvā sāmino sayi;

Tassa te haraṇopāyaṃ, apassantā yathā tathā.

Nói như vậy xong, vị ấy nằm xuống, ôm lấy chân của chủ mình. Những người kia, không tìm thấy bất cứ phương cách nào để mang vị ấy đi.

42.

42.

Tassāpi sīsaṃ chetvāna, maccā ādāya tīṇi’pi;

Rañño dassetumāhacca, rājā tusittha nibbhayo.

Sau khi cũng đã chặt đầu của vị ấy, những người kia mang cả ba cái đầu đến trình cho đức vua. Đức vua, không còn lo sợ, đã rất hài lòng.

43.

43.

Duṭṭhasenā [Pg.274] patissā’dā, tato malayarājataṃ;

Asiggāhakaṭhānamhi, tassa puttaṃ ṭhapesi ca.

Bấy giờ, ngài đã ban chức vị vua cai trị vùng Malaya cho viên tướng gian ác, và đã bổ nhiệm con trai của ông ta vào chức vụ người mang gươm báu.

44.

44.

Thūpattayampi chādesi, vatthehi ahatehi so;

Tathā laṅkātale sabbe, thūpekāsi mahussavaṃ.

Vị ấy cũng đã dùng vải mới để bao phủ ba ngôi bảo tháp. Tương tự như vậy, ngài đã tổ chức một đại lễ hội cho tất cả các bảo tháp trên khắp xứ Laṅkā.

45.

45.

Kesadhātuñca nāthassa, dāṭhādhātuṃ tatheva ca;

Mahābodhiṃ sasakkaccaṃ, mahāpūjāya sakkari.

Ngài đã thành kính cúng dường trọng thể Xá lợi Tóc của Đức Thế Tôn, cũng như Xá lợi Răng, và cây Đại Bồ đề.

46.

46.

Sabbaṃ vesākhapūjādiṃ, cārittaṃnugataṃ akā;

Dhammakammena sodhesi, sabbaṃ sugatasāsanaṃ.

Ngài đã thực hiện tất cả các lễ cúng dường Vesak và các lễ khác theo truyền thống. Ngài đã thanh lọc toàn bộ giáo pháp của bậc Thiện Thệ bằng một pháp sự.

47.

47.

Piṭakānañca sajjhāyaṃ, mahāpūjāya kārayi;

Lābhaṃ datvā tirekena, pūjayittha bahussute.

Vị vua đã cho tổ chức đại lễ cúng dường và tụng đọc Tam Tạng; sau khi đã dâng cúng các vật phẩm một cách dồi dào, ngài đã tôn kính các bậc đa văn.

48.

48.

Bhikkhūnaṃ dīpavāsīnaṃ, sabbesaṃ cīvaraṃ agā;

Āvāsesu ca sabbesu, kathinaṃ attharāpayi.

Ngài đã dâng y đến tất cả các vị Tỳ khưu trú tại hòn đảo; và trong tất cả các trú xứ, ngài đã cho cử hành lễ dâng y kathina.

49.

49.

Paṭimāyo ca kāresi, jiṇṇañca paṭisaṅkhari;

Loṇakkhettañca pādāsi, saṅghassa tisatādhikaṃ.

Ngài cũng đã cho tạc các pho tượng và đã cho trùng tu các pho tượng cũ kỹ; ngài cũng đã dâng cúng cho Tăng chúng hơn ba trăm ruộng muối.

50.

50.

Kārapiṭṭhimhi kāresi, moggallāna vihārakaṃ;

Vihārā piṭṭhigāmañca, sagāmaṃ vaṭagāmakaṃ.

Tại Kārapiṭṭhi, ngài đã cho xây dựng tu viện Moggallāna; (ngài cũng đã dâng cúng) tu viện Piṭṭhigāma và làng Vaṭagāmaka cùng với ngôi làng của nó.

51.

51.

Tathā cetiyagehañca’-kāsi rakkhavihārake;

Vihāraṃ naṃ bahunnaṃ so, bhogagāme bahū adā.

Cũng vậy, tại tu viện Rakkha, ngài đã cho xây dựng một điện thờ; vị ấy đã dâng cúng nhiều làng mạc có lợi tức cho nhiều tu viện.

52.

52.

Evaṃ puññānī so’kāsi, appameyyāni bhūmipo;

Sampattīnamanicattaṃ, saranto pubbarājino.

Như vậy, vị quốc vương ấy đã làm các công đức không thể lường được, trong khi tưởng nhớ đến sự vô thường của tài sản của vị vua tiền nhiệm.

53.

53.

Tadā kenaci dosena, kuddhomalayarājino;

Saritvā pubbarājassa, kataṃ tena virūpakaṃ.

Bấy giờ, do một lỗi lầm nào đó, (vua) nổi giận với vua xứ Malaya, trong khi nhớ lại việc làm tàn ác mà y đã gây ra cho vị vua tiền nhiệm.

54.

54.

Upāyena gahetvāna, hatthapādañca chedayi;

Taṃ sutvā so asiggāho, saputto rohaṇaṃgato.

(Vua) đã dùng mưu kế bắt lấy (vua xứ Malaya) rồi cho chặt tay và chân. Nghe được việc ấy, viên quan mang gươm cùng với con trai đã đi đến xứ Rohaṇa.

55.

55.

Vasanto tattha so katvā, hatthe janapadaṃ lahuṃ;

Jeṭṭhasissamupagañchi, nilīnaṃ malaye ṭhitaṃ.

Trong khi trú tại nơi ấy, vị ấy đã nhanh chóng thu phục một quận vào tay mình; rồi đi đến gặp Jeṭṭhatissa, người đang ẩn náu tại Malaya.

56.

56.

Saddhiṃ tenasaghātento, raṭṭhaṃ janapadaṃ khaṇe;

Doḷapabbatamāgamma, khandhāvāraṃ nivesayi.

Cùng với người ấy, trong chốc lát họ đã tấn công vương quốc và xứ sở; sau khi đến núi Doḷa, họ đã thiết lập một doanh trại.

57.

57.

Rājā sutvāna taṃ sabbaṃ, sannaddhabalavāhano;

Khandhāvāraṃ nivesesi, gantvā tasseva santikaṃ.

Nhà vua, sau khi nghe tất cả việc ấy, với quân đội và xe cộ được trang bị, đã đi đến gần người ấy và thiết lập một doanh trại.

58.

58.

Tadā [Pg.275] pajjararogena, manussārājino bahū;

Upaddutā matā āsuṃ, taṃ sutvā so asiggaho.

Bấy giờ, do bệnh dịch Pajjararoga, nhiều người của nhà vua đã bị hoành hành và đã chết. Nghe được việc ấy, viên quan mang gươm

59.

59.

Yuddhamārabhivegena, rañño senātidubbalā;

Pabhijjitvā palāyittha, rājāpacchā palāyi so.

đã nhanh chóng bắt đầu cuộc chiến. Quân đội của nhà vua rất yếu ớt, đã bị tan vỡ và bỏ chạy. Sau đó, chính nhà vua cũng đã bỏ chạy.

60.

60.

Disvā ekākinaṃ yantaṃ, sīhapabbatasantike;

Asiggāho mahārājaṃ, mārayittha saparisaṃ.

Nhìn thấy (nhà vua) đang đi một mình ở gần núi Sīha, viên quan mang gươm cùng với đoàn tùy tùng của mình đã giết chết vị đại vương.

61.

61.

Ohīnaṃ pacchato jeṭṭha-tissampi pana mārituṃ;

Sāsanaṃ tassa pesesi, ehi rājā bhavāhīti.

Và để giết cả Jeṭṭhatissa, người đã bị bỏ lại phía sau, y đã gửi một thông điệp đến ông ta rằng: 'Hãy đến đây và hãy làm vua'.

62.

62.

So taññatvā palāyitvā, nivatto malayaṃ agā;

Kathañhi laddhaṃ kicchena, rajjaṃso deti me iti.

Vị ấy, sau khi biết được (ý định đó), đã bỏ trốn, quay trở lại và đi đến Malaya, (tự nghĩ rằng): 'Làm sao y lại có thể trao cho ta vương quốc mà y đã khó khăn giành được?'

63.

63.

Evaṃ kho dallanāmaṃ so, moggallānaṃ narissaraṃ;

Māretvā chahi vassehi, sampattabalavāhano.

Như vậy, sau khi đã giết chết vị chúa tể loài người tên là Dalla Moggallāna sau sáu năm, y đã có được quân đội và xe cộ.

64.

64.

Athā’gantvā asiggāho, anurādhapuraṃ varaṃ;

Rājā hutvā pavattesi, āṇācakkaṃ mahītale.

Bấy giờ, viên quan mang gươm, sau khi đã đến thành Anurādhapura cao quý, đã trở thành vua và đã vận hành bánh xe mệnh lệnh trên khắp mặt đất.

65.

65.

Sa silāmeghavaṇṇavho, saṅghaṃ bodhiñca vandiya;

Thūpattayañca sakkāsi, mahāpāḷiñca vaḍḍhayi.

Vị ấy, có tên là Silāmeghavaṇṇa, sau khi đã đảnh lễ Tăng chúng và cây Bồ đề, đã tôn kính ba ngôi Bảo tháp và đã cho mở rộng nhà đại thí Mahāpāḷi.

66.

66.

Pāyāsaṃ’dāsi saṅghassa, sappiphāṇitasaṅkhataṃ;

Chātake atikicchamhi, parissāvanameva ca.

Ngài đã dâng cúng cháo sữa nấu với bơ lỏng và đường phèn cho Tăng chúng; và trong cơn đói kém khốc liệt, (ngài cũng đã dâng) các túi lọc nước.

67.

67.

Sabbadānena saṅgaṇhī, kapaṇaddhivaṇibbake;

Pūvamūladhanaṃcā’dā, kumārānaṃ mahādayo.

Với lòng đại bi, ngài đã hỗ trợ những người nghèo khó, lữ khách, và kẻ hành khất bằng tất cả các loại vật thí; và ngài đã cấp vốn làm bánh cho các trẻ em.

68.

68.

Vihāre abhaye buddhaṃ, pūjayittha sīlāmayaṃ;

Jiṇṇañca gehaṃ tassā’kā, nānāratanacittikaṃ.

Tại tu viện Abhaya, ngài đã cúng dường pho tượng Phật bằng đá; và ngài đã cho xây dựng lại ngôi điện thờ cũ kỹ của pho tượng ấy, trang hoàng bằng nhiều loại bảo vật.

69.

69.

Kolavāpiñca datvāna, ārakkhatthaṃ jinassa so;

Pūjaṃ sabbopahārehi, sabbakālaṃ pavattayi.

Và sau khi đã dâng cúng hồ Kolavāpi để bảo trợ cho (pho tượng của) đấng Chiến Thắng, vị ấy đã duy trì việc cúng dường với tất cả vật phẩm vào mọi thời điểm.

70.

70.

Evaṃ tasmiṃ mahīpāle, vasante puññabhājane;

Nāyako sirināgavho, jeṭṭhatissassa mātulo.

Trong khi vị quốc vương ấy, một bậc chứa đựng công đức, đang trị vì như vậy, có một vị lãnh đạo tên là Sirināga, là cậu của Jeṭṭhatissa.

71.

71.

Gantvāna paratīraṃ so, ādāya damiḷe bahū;

Āgantvā uttaraṃ desaṃ, gaṇhituṃ tamupakkami.

Vị ấy, sau khi đã đi đến bờ bên kia, đã mang theo nhiều người Damiḷa; khi trở về, y đã bắt đầu chiếm lấy miền phương bắc.

72.

72.

Rājāpi sutvā taṃ gantvā, yujjhitvā rājamittake;

Gāme hantvāna taṃ tena, damiḷe saddhimāgate.

Nhà vua, sau khi nghe tin ấy, cũng đã đi đến, giao chiến tại làng Rājamittaka, và đã giết chết y cùng với những người Damiḷa đã đến cùng y.

73.

73.

Hatasese [Pg.276] gahetvāna, katvā paribhavaṃ bahuṃ;

Adāsi dāse katvāna, vihāresu tahiṃ tahiṃ.

Sau khi bắt giữ những kẻ còn sống sót, nhà vua đã làm cho họ phải chịu nhiều sự khinh miệt, biến họ thành nô lệ rồi đem cho các tu viện ở nơi này nơi kia.

74.

74.

Evaṃsampattavijaye, puramāgammabhūmipe;

Sabbaṃ raṭṭhaṃ visodhetvā, vasante akuto bhaye.

Như vậy, trong khi vị quốc vương, sau khi đã đạt được chiến thắng, trở về kinh thành, thanh lọc toàn bộ vương quốc, và đang an trú không còn sợ hãi từ bất cứ đâu.

75.

75.

Bhikkhubodhī sanāmo’tha, vihāre abhayuttare;

Dussīle bahule disvā, pabbajjāya navopi so.

Bấy giờ, có một vị tên là Bodhi, một vị Tỳ khưu ở tu viện Abhayuttara, mặc dù mới xuất gia, sau khi nhìn thấy nhiều vị (Tỳ khưu) phá giới.

76.

76.

Rājānamupasaṅkamma, dhammakammamayācatha;

Rājā te neva kāresi, dhammakammaṃ vihārake.

(Vị ấy) đã đến yết kiến nhà vua và đã thỉnh cầu một pháp sự. (Tuy nhiên,) nhà vua đã không cho thực hiện pháp sự ấy cho họ tại tu viện.

77.

77.

Dussīlā nihaṭā tena, sabbe mantiya ekato;

Raho taṃ mārayitvāna, taṃ kammaṃ paṭibāhayyuṃ.

Do đó, những kẻ ác giới đã bị trục xuất. Tất cả bọn chúng cùng nhau bàn bạc, lén lút giết chết vị ấy, rồi che giấu việc làm đó.

78.

78.

Rājā sutvā tadā kuddho, sabbegaṇhiya ekato;

Akā pokkharaṇī pāle, chinnahatthe sabandhane.

Bấy giờ, đức vua nghe được việc ấy liền nổi giận, cho bắt tất cả bọn chúng lại, chặt tay, xiềng xích rồi bắt đứng trên bờ hồ sen.

79.

79.

Aññe tattha sataṃ bhikkhū, jambudīpe khipāpayi;

Saranto tassa ussāhaṃ, parisodhesi sāsanaṃ.

Một trăm vị tỳ khưu khác ở nơi ấy đã bị ông cho đi đày ở cõi Diêm Phù Đề. Tưởng nhớ đến sự nỗ lực của vị ấy, ông đã thanh lọc giáo hội.

80.

80.

Bhikkhū theriyavāde so, kātuṃ tehi uposathaṃ;

Ārādhetvā paṭikkhitto, pakuppitvā anādaro.

Vị ấy đã thỉnh cầu các vị tỳ khưu thuộc Thượng Tọa Bộ cùng làm lễ Bố-tát với mình. Do bị từ chối, ông ta trở nên tức giận và bất kính.

81.

81.

Akkositvā ca bhāsitvā, vācāhi pharusāhi so;

Bhikkhū te akkhamāpetvā, dakkhiṇaṃ desamajjhagā.

Vị ấy đã mắng nhiếc và nói những lời thô lỗ, không xin lỗi các vị tỳ khưu ấy, rồi đi về phương nam.

82.

82.

Tassa so mahatā phuṭṭho, rogena marisajjukaṃ;

Evaṃ navahi vassehi, pariccaji mahītalaṃ.

Vị ấy bị một căn bệnh nặng hành hạ, sắp chết. Như vậy, sau chín năm, ông ta đã từ bỏ cõi đời.

83.

83.

Tassa putto tato agga-bodhi nāmo kumārako;

Āsi rājāsirisaṅgha-bodhināmena visuto.

Sau đó, con trai của ông là hoàng tử tên Aggabodhi đã trở thành vua, nổi danh với tên gọi Sirisaṅghabodhi.

84.

84.

Kaṇiṭṭhaṃ bhātaraṃ māṇaṃ, oparajje’bhisañciya;

Tassā’dā dakkhiṇaṃ desaṃ, sayoggabalavāhanaṃ.

Ông đã bổ nhiệm em trai mình là Māṇa làm phó vương và ban cho người ấy miền nam cùng với đoàn tùy tùng, quân đội và xe cộ.

85.

85.

Rājā so pubbarājūnaṃ, pavattaṃ na vināsiya;

Raṭṭhaṃ dhammena pālesi, saṅghañca bahumānayi.

Vị vua ấy không phá bỏ truyền thống của các vị vua trước, đã cai trị vương quốc một cách đúng đắn và hết lòng tôn kính Tăng đoàn.

86.

86.

Jeṭṭhatisso’tha taṃ sabbaṃ, suṇitvā malaye ṭhito;

Ariṭṭhaṃ girimāgamma, saṅgahesi mahājanaṃ.

Bấy giờ, Jeṭṭhatissa, đang ở Malaya, nghe được tất cả việc ấy, đã đến núi Ariṭṭha và tập hợp đông đảo dân chúng.

87.

87.

Katvā hatthagate pubba-dakkhiṇe susamānase;

Kamena puramāgantu-mārabhittha mahābalo.

Vị ấy, người có quyền lực lớn, sau khi thu phục được miền đông và miền nam với lòng dân thuận hòa, đã tuần tự bắt đầu tiến về kinh thành.

88.

88.

Dāṭhāsiva [Pg.277] mamaccañca, gahetuṃ pacchimaṃ disaṃ;

Pesayitvā sayaṃ gāme, vasittha siripiṭṭhike.

Ông đã phái vị quan Dāṭhāsiva đi chiếm miền tây, còn chính mình thì ở lại làng Siripiṭṭhika.

89.

89.

Rājā nisamma taṃsabbaṃ, uparājaṃ visajjayi;

Sabalaṃ pacchimaṃ desaṃ, so gantvā taṃ palāpayi.

Đức vua nghe được tất cả việc ấy, đã phái phó vương cùng quân đội đến miền tây. Vị ấy đến đó và đã khiến cho người kia phải bỏ chạy.

90.

90.

Potakaṃva kulāvamhi, sakkā hantunti dārakaṃ;

Māyettaṃ āgataṃ rājā, kumārā’macca maggahī.

Nghĩ rằng: 'Có thể giết đứa trẻ này dễ như giết con chim non trong tổ', đức vua đã bắt giữ vị hoàng tử-quan đại thần đã đến bằng mưu kế này.

91.

91.

Jeṭṭhatissaṃpi etaṃva, gaṇhissāmīti cintiya;

Thokeneva balenāgā, nirāsaṅkotivikkamo.

Nghĩ rằng: 'Ta cũng sẽ bắt Jeṭṭhatissa theo cách tương tự', vị vua vô cùng dũng mãnh, không chút lo sợ, đã đến chỉ với một lực lượng nhỏ.

92.

92.

Jeṭṭhasissopi taṃ sutvā, sannaddhabalavāhano;

Sāgaro bhinnavelova, rājasenaṃ samotthari.

Jeṭṭhatissa nghe được việc ấy, với quân đội và xe cộ đã được trang bị, đã tràn ngập quân đội của nhà vua như biển cả vỡ bờ.

93.

93.

Rājasenā pabhijjittha, rājā āruyha kuñjaraṃ;

Eko aññātavesena, palāyitvā khaṇena so.

Quân đội của nhà vua bị tan vỡ. Đức vua leo lên voi, một mình cải trang, trong khoảnh khắc đã bỏ chạy.

94.

94.

Chaṭṭhe māsamhi rajjamhā, nāvamāruyha sajjukaṃ;

Jambudīpamagāhitvā, dhanaṃ desañca ñātake.

Vào tháng thứ sáu, ông lập tức lên thuyền rời khỏi vương quốc, đi đến Diêm Phù Đề, bỏ lại của cải, đất nước và quyến thuộc.

95.

95.

Jeṭṭhatisso tato hutvā, pure rājāyathā pure;

Sabbaṃ kiccaṃ pavattesi, paripālesi sāsanaṃ.

Sau đó, Jeṭṭhatissa trở thành vua trong kinh thành, đã thực hiện tất cả các nhiệm vụ như trước đây và bảo hộ giáo pháp.

96.

96.

Mahādāragiriṃ so’dā, vihāre abhayuttare;

Mahāvihārassā’dāsi, mahāmettavhabodhikaṃ.

Vị ấy đã cúng dường Mahādāragiri cho tu viện Abhayuttara; và cúng dường Mahāmettabodhika cho Đại Tự.

97.

97.

Goṇḍigāmañca pādāsi, rājā jetavanassa so;

Mātulaṅgaṇakañceva, gāmañco dumbaraṅgaṇaṃ.

Vị vua ấy đã cúng dường làng Goṇḍigāma cho tu viện Jetavana, cùng với làng Mātulaṅgaṇaka và làng Dumbaraṅgaṇa.

98.

98.

Mahānāgassa pādāsi, padhānagharakassa so;

Kassapassa girissāpi, āhāraṃ ambilāpikaṃ.

Vị ấy đã cúng dường thu nhập từ Ambilāpika cho thiền đường Mahānāga và cũng cho tu viện Kassapagiri.

99.

99.

Gāmaṃ kakkhalavitthiñca, adāveḷuvanassa so;

Gaṅgāmāti vihārassa, kehetaṃ gāmakaṃ adā.

Vị ấy đã cúng dường làng Kakkhalavitthi cho tu viện Veḷuvana; và cúng dường làng Kehe cho tu viện Gaṅgāmāti.

100.

100.

Antarāgaṅgasavhassa, cullamātikagāmakaṃ;

Mayettikassapāvāse, sahanna nagaraṃ adā.

Ông đã cúng dường làng Cullamātika cho tu viện tên là Antarāgaṅga; và cúng dường thị trấn Sahanna cho trú xứ của Mayettikassapa.

101.

101.

Kāḷavāpi vihārassa, udavhaṃ gāmamādisi;

Ete caññeca so bhoga-gāmehi paripūrayi.

Ông đã chỉ định làng tên là Uda cho tu viện Kāḷavāpi. Vị ấy đã chu cấp cho những tu viện này và các tu viện khác bằng các làng bổng lộc.

102.

102.

Jiṇṇaṃ satasahassehi, tīhi so paṭisaṅkhari;

Bhikkhūnaṃ dīpavāsīnaṃ, ticīvaramadāsi ca.

Vị ấy đã dùng ba trăm ngàn (tiền) để trùng tu những công trình đã hư hỏng, và cũng đã cúng dường tam y cho các vị tỳ khưu sống trên đảo.

103.

103.

Jambudīpagatassā’suṃ[Pg.278], rañño sodariyā narā;

Tattha tattha nilīnā te, desaṃ hantumupakkamuṃ.

Có những người bà con của vị vua đã đi đến Diêm Phù Đề. Họ ẩn náu đây đó và bắt đầu tàn phá đất nước.

104.

104.

Sutvā taṃ jeṭṭhatisso’tha, kāḷavāpiṃupacca so;

Yujjhanto tehi tattheva, vāsaṃ’kāsi savāhano.

Bấy giờ, Jeṭṭhatissa nghe được việc ấy, đã đến Kāḷavāpi. Vừa giao chiến với họ, ông vừa đóng quân cùng với binh lính của mình ngay tại đó.

105.

105.

Paratīraṃ gato rājā, gahetvā damiḷaṃ balaṃ;

Kāḷavāpimupāgamma, kātuṃ yuddhamupakkami.

Vị vua đã đi đến bờ bên kia, sau khi tập hợp một đội quân Damiḷa, đã đến Kāḷavāpi và bắt đầu gây chiến.

106.

106.

Jeṭṭhatissopi sannaddha balakāyo dhanāyudho;

Jambudīpaṃ gamāpetvā, amaccaṃ dāṭhasivakaṃ.

Jeṭṭhatissa, với quân đội được trang bị, với cung và vũ khí, đã phái vị quan Dāṭhasiva đi đến Diêm Phù Đề.

107.

107.

Vammitaṃ gajamāruyha, yujjhanto attano balaṃ;

Ohīyamānaṃ disvāna, āruḷhaṃ attanā saha.

108.

108.

Mahāmaccavaco vedaṃ, sandesaṃ me mahesiyā;

Ārocehi yathākāmaṃ, pacchā tava karissati.

109.

109.

Pabbajitvā mahādevī, sajjhāyitvā ca āgamaṃ;

Abhidhammaṃ kathetvāna, pattiṃ dehīti rājino.

110.

110.

Iccetaṃ sāsanaṃ datvā, damiḷe āgatāgate;

Yāva yuddhaṃ nihantvāna, āyumhi khayamāgate.

111.

111.

Veḷuppadamiḷaṃ nāma, disvā yujjhitumāgataṃ;

Tambulatthaviyaṃ hatthe, rakkhanto churikaṃ tadā.

112.

112.

Tato nikkaraṇiṃ sammā, gahetvā sīsamattano;

Chetvā hatthimhi appetvā, churikaṃ kosiyaṃ khipi.

113.

113.

Ugghosayi mahāsenā, mahāmaccopi so tadā;

Gantvā’bhiyogaṃ vatvāna, sīsacchedamhi rājino.

114.

114.

Sandesaṃ deviyā vatvā, tāya pabbajjasāsane;

Samāpito bhidhammamhi, saddhimaṭṭhakathāya hi.

115.

115.

Dhammāsanā samoruyha, nisīdiya mahītale;

Ehi rañño mahākāraṃ, dassehī’ti niyojito.

116.

116.

Nisajja purato tassā, chinditvā sīsamattano;

Khipitvā churikaṃ āha, evaṃ devo mato iti.

117.

117.

Sā taṃ disvā-tisokena, phāletvā hadayaṃ matā;

Evaṃ pañcahi māsehi, rājā so tidivaṃ gato.

118.

118.

Evaṃ [Pg.279] vijitasaṅgāmo, sattavo abhimaddiya;

Rajjaṃ pākatikaṃ katvā, viharanto pure vare.

119.

119.

Uparājassa nāmena, kāritassa pana’ttanā;

Mahallarājā savhassa, padhānagharakassa so.

120.

120.

Addhā gāmadvayaṃ rājā, haṅkāraṃ sāmugāmakaṃ;

Kehellarājabhāgañca, sabbepi paricārake.

121.

121.

Tathā jetavanassa’dā, mahāmaṇikagāmakaṃ;

Mayettikassapāvāsaṃ, sālagāmena pūjayi.

122.

122.

Ambillapadaraṃ cā’dā, cetiyassa girissa so;

Pulatthinagare kāsi, mahāpānādi dīpakaṃ.

123.

123.

Amaccā tassa māresuṃ, māṇavhaṃ yuvarājakaṃ;

Antopure’parajjhitvā, datvāpi samamettikaṃ.

124.

124.

Tato kassapanāmaṃ so, kaṇiṭṭhaṃ sakabhātaraṃ;

Pālento santatiṃ rājā, oparajje’bhisecayi.

125.

125.

Māṇassa maraṇaṃ sutvā, gahetvā damiḷe lahuṃ;

Dāṭhāsivo samāgañchi, gāmaṃ tintiṇī nāmakaṃ.

126.

126.

Tassāgamanamaññāma, nikkhamitvā savāhano;

Yujjhanto dvārase vasse, jambudīpaṃ palātavā.

127.

127.

Pahāya sabbaṃ gacchanto, saññāṇatthāya attano;

Ekāvaliṃ gahetvāva, ekākī so hi nikkhami.

128.

128.

Ekāvaliṃ vināceva, rājā hutvā yathāvidhiṃ;

Ahu dāṭhopatissoti, visuto dharaṇī tale.

129.

129.

Itaro laddhaokāso, rajjamaggahi yujjhiya;

Aññamaññaṃ palāpesuṃ, evaṃ te antarantarā.

130.

130.

Evaṃ ubhinnaṃ rājūnaṃ, saṅgāmenā’bhipīḷito;

Loko upadduto-sabbo vihīnadhanadhaññavā.

131.

131.

Dāṭhopatisso nāsesi, sabbaṃ pubbakarājūnaṃ;

Gaṇhī tīsu nikāyesu, sāraṃ dhātugharesu ca.

132.

132.

Suvaṇṇapaṭimāyo so, suvaṇṇaṃ gaṇhi bhindiya;

Soṇṇamālādikaṃ sabbaṃ, pūjābhaṇḍaṃ nirākari.

133.

133.

Thūpārāme [Pg.280] tathāgaṇhi, sovaṇṇaṃ thupikaṃ ghare;

Mahaggharatanākiṇṇaṃ, chattaṃ bhindittha cetiye.

134.

134.

Mahāpāḷimhi nāvāyo, damiḷānaṃ sadāpayi;

Rājagehā nijhāpesuṃ, saddhiṃ dhātugharena te.

135.

135.

Pacchā vippaṭisārī so, desetuṃ, pāpamattano;

Kāresi saha bhogena, sākavatthuvihārakaṃ.

136.

136.

Bhāgineyyopi ratana-dāṭho iti jane suto;

Mahādīpādo hutvāna, sabhogo tamupaṭṭhahi.

137.

137.

Aggabodhimhi sampatte, rajjaṃ yuddhabalena ca;

Kassapo yuvarājā so, senaṃ rakkhitumattano.

Khi Aggabodhi đã đến và (chiếm) vương quốc bằng sức mạnh chiến tranh, vị phó vương Kassapa ấy, để bảo vệ quân đội của mình,

138.

138.

Duppañño sahasā bhetvā, thūpārāmamhi cetiyaṃ;

Devānaṃpiyatissena, khuddarājena ceva hi.

kẻ ngu muội, đã vội vàng phá hủy bảo tháp ở Thūpārāma, (bảo tháp) của Devānaṃpiyatissa và của vị tiểu vương.

139.

139.

Pubbakehica rājūhi, pūjitaṃdhanasārakaṃ;

Aggahesi dunnitīhi, pāpakehi purakkhato.

(bảo tháp) đã được các vị vua đời trước cúng dường những tài sản quý giá, (vị ấy) đã chiếm đoạt (tài sản) do được những kẻ ác có chính sách sai lầm thúc đẩy.

140.

140.

Dakkhiṇassa vihārassa, cetiyaṃ paribhindiya;

Aggahesi dhanaṃ sāraṃ, evamaññepi bhindayi.

Sau khi phá hủy bảo tháp của tu viện Dakkhiṇa, (vị ấy) đã chiếm đoạt tài sản quý giá; cũng vậy, (vị ấy) đã phá hủy những (bảo tháp) khác.

141.

141.

Evaṃ karontaṃ taṃ rājā, dunnitikapurakkhataṃ;

Nāsakkhi kira vāretuṃ, aho pāpā nivāriyā.

Nghe nói đức vua đã không thể ngăn cản người ấy, kẻ được thúc đẩy bởi chính sách sai lầm, đang làm như vậy. Ôi, những kẻ ác thật khó ngăn cản!

142.

142.

Taṃ vāretu masakkonto, thūpārāmamhi cetiyaṃ;

Bhinnaṃ tena sakāresi, sahassena samaṅgalaṃ.

Không thể ngăn cản người ấy, (đức vua) đã cho sửa chữa lại bảo tháp ở Thūpārāma đã bị người ấy phá hủy, với chi phí một ngàn (tiền vàng) và tổ chức lễ hội.

143.

143.

Tadā dāṭhopatissena, aggabodhi narissaro;

Jito rohaṇamevā’gā, sajjetuṃ balavāhanaṃ.

Khi ấy, vua Aggabodhi bị Dāṭhopatissa đánh bại, đã đi đến Rohaṇa để chuẩn bị quân đội và phương tiện.

144.

144.

Tatra ṭhito soḷasame, vasse byādhihato mato;

Tadā tassa kaṇiṭṭho so, yuvarājāpi kassapo.

Ở tại đó, vào năm thứ mười sáu, (vua Aggabodhi) bị bệnh tật tấn công và qua đời. Khi ấy, người em trai của ông là phó vương Kassapa.

145.

145.

Dāṭhopatissa rājānaṃ, jambudīpaṃ palāpiya;

Ekarajjamakādesaṃ, makuṭantu na dhārayi.

(Phó vương Kassapa) đã khiến vua Dāṭhopatissa phải bỏ chạy đến Jambudīpa, đã thống nhất đất nước, nhưng không đội vương miện.

146.

146.

Sādhūnaṃ saṅgamene’sa, hutvā vippaṭisārako;

Nāsaṃ pāpassa kammassa, karissāmīti cintiya.

Do giao du với những người hiền thiện, vị ấy trở nên hối hận, suy nghĩ rằng: "Ta sẽ làm cho nghiệp ác bị tiêu trừ".

147.

147.

Pupphārāme phalārāme, vāpiyo’pi ca kārayi;

Mahācetittayañcāpi, mahāpūjāhi sakkari.

(Vị ấy) đã cho xây dựng các vườn hoa, vườn cây ăn trái, và cả các hồ chứa nước; và đã tôn kính ba Đại Bảo Tháp bằng những lễ cúng dường lớn lao.

148.

148.

Thūpārāmañca [Pg.281] pūjetvā, ekaṃgāmañca tassadā;

Sabbāgamiyabhikkhūhi, dhammaṃdesāpayittha ca.

Sau khi cúng dường (bảo tháp) Thūpārāma, vị ấy đã cúng dường một ngôi làng cho bảo tháp ấy, và đã cho các vị tỳ khưu từ tất cả các bộ phái thuyết giảng Chánh pháp.

149.

149.

Katvā maricavaṭṭimhi, pāsādaṃ sutthiraṃ tahiṃ;

Vāsayittha mahātheraṃ, nāgasāla nivāsitaṃ.

Sau khi xây dựng một cung điện vững chắc tại Maricavaṭṭi, tại đó, vị ấy đã cho vị Đại trưởng lão, người sống ở Nāgasāla, an trú.

150.

150.

Tatraṭṭhaṃ tamupaṭṭhāya, paccayeti catūhi’pi;

Abhidhammaṃ kathāpesi, saddhimaṭṭhakathāya so.

Vị ấy đã hầu hạ vị (trưởng lão) đang ở đó bằng cả bốn món vật dụng, và đã cho giảng A-tỳ-đạt-ma cùng với chú giải.

151.

151.

Nāgasālakamāvāsaṃ, katvā tasseva’dāsi so;

Mahāniṭṭhilagāmañca, paccayatthāya tassa’dā.

Vị ấy đã xây dựng trú xứ Nāgasālaka và cúng dường cho chính vị (trưởng lão) ấy; và đã cúng dường làng Mahāniṭṭhila cho vị ấy để làm vật dụng.

152.

152.

Atha dāthopatisso so, jambudīpā idhāgato;

Mahantaṃ balamādāya, karonto tena āhavaṃ.

Bấy giờ, Dāthopatissa ấy đã từ Jambudīpa đến đây, mang theo một lực lượng hùng hậu, và đã giao chiến với vị ấy (Kassapa).

153.

153.

Kassapena susannaddha-vāhanena tato mari;

Dvādasāsuṃ kiretassa, rājabhūtassa hāyanā.

Sau đó, (Dāthopatissa) đã chết bởi (tay) Kassapa với quân đội và phương tiện được trang bị kỹ lưỡng. Nghe nói, số năm trị vì của vị (Kassapa) này là mười hai năm.

154.

154.

Tassa dāṭhopatissassa, bhāgineyyo sanāmako;

Jambudīpaṃ palāyittha, bhīto tamhā mahāraṇe.

Người cháu (gọi bằng chị) cùng tên của Dāthopatissa ấy đã bỏ chạy đến Jambudīpa vì sợ hãi trận đại chiến ấy.

155.

155.

Evaṃ aniccā vata sabbabhogā,Sudullabhā ceva khaṇeva sobhā;

Tasmāhi etesu ratiṃ vihāya,Bhaveyya dhammābhimukho hitesī.

Ôi, như vậy tất cả tài sản đều vô thường, sự huy hoàng chỉ trong khoảnh khắc và thật khó có được. Vì vậy, sau khi từ bỏ sự ham thích trong những thứ này, người tìm cầu lợi ích nên hướng về Chánh pháp.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn ra vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện.

Cha rājako nāma

(Chương) tên là Sáu Vị Vua.

Dvicattālīsatimo paricchedo.

Chương thứ bốn mươi hai.

Tecattālīsatima pariccheda

Chương thứ bốn mươi ba.

Caturājako

(Chương) Bốn Vị Vua.

Tato [Pg.282] vijitasaṅgāmo, kassapo puritāsayo;

Mahāpāḷimhi saṅghassa, samiddhaṃ bhojanaṃ akā.

Sau đó, Kassapa, người chiến thắng trận chiến, người có ý hướng cao thượng, đã cúng dường vật thực thịnh soạn cho Tăng chúng tại Đại Trai Đường.

Nāgasālā nivāsiṃ so, mahādhammakathiṃ yatiṃ;

Mahāpūjāya pūjetvā, saddhammaṃ tena vācayi.

Vị ấy, sau khi cúng dường vị tu sĩ, vị đại pháp sư sống ở Nāgasālā, bằng lễ vật lớn lao, đã thỉnh vị ấy đọc tụng Chánh pháp.

Vasantaṃ bhātuāvāse, samuddissa likhāpayi;

Kaṭandhakāravāsiṃ so, pāḷi sabbaṃ sasaṅgahaṃ.

Vị ấy đã cho biên chép toàn bộ kinh điển Pāli cùng với các bộ toát yếu, nhắm đến vị (trưởng lão) ở Kaṭandhakāra đang sống tại Bhātuāvāsa.

Jiṇṇaṃ saṅkharikammañca, navaṃ kāresi cetiye;

Saṅghabhogamanekañca, tattha tattha pavattayi.

(Vị ấy) đã cho thực hiện công việc trùng tu những bảo tháp cũ và xây dựng những bảo tháp mới; và đã cho thiết lập nhiều tài sản của Tăng chúng ở nơi này nơi kia.

Nānāmaṇisamujjotaṃ, kāsi cūḷamaṇittayaṃ;

Sataṃ paṇḍupalāsānaṃ, vatthadānena tappayi.

(Vị ấy) đã làm ba món trang sức đỉnh đầu tỏa sáng với nhiều loại ngọc quý; và đã làm cho một trăm vị ẩn sĩ hoan hỷ bằng việc cúng dường y phục.

Tassāsuṃ bahavo puttā, jeṭṭho tesañca māṇako;

Sabbe te na vayappattā, bālāvigatabuddhino.

Vị ấy có nhiều con trai, và người con cả của họ là Māṇaka. Tất cả họ đều chưa đến tuổi trưởng thành, còn non dại và thiếu trí tuệ.

Tato so byādhinā phuṭṭho, atekicchena kenaci;

Puttā me bālakā sabbe, ne’te rajjakkhamā iti.

Sau đó, vị ấy bị nhiễm một chứng bệnh nan y nào đó; (nghĩ rằng): ‘Tất cả các con trai của ta còn nhỏ tuổi, chúng không có khả năng trị vì vương quốc’.

Vasantaṃ rohaṇe dese, bhāgineyyaṃ mahāmatiṃ;

Āhuya sabbaṃ pādāsi, rajjaṃ puttehi attano.

Vị ấy đã cho triệu tập người cháu trai có đại trí tuệ đang cư ngụ ở xứ Rohaṇa và đã trao toàn thể vương quốc cùng với các con trai của mình (cho người ấy).

Gandhamālādipūjāhi, pūjayitvāna cetiye;

Bhikkhusaṅghaṃ khamādhapasi, datvāna catupaccayaṃ.

Sau khi đã cúng dường các bảo tháp với các vật cúng dường là hương, hoa, v.v... và sau khi đã dâng cúng bốn món vật dụng, vị ấy đã xin sự xá tội của Tăng chúng.

10.

10.

Evaṃ dhammaṃ caritvāna, mittāmaccajanesu ca;

Gato navahi vassehi, yathākammaṃ narādhipo.

Sau khi đã thực hành đúng Pháp như thế đối với bạn bè, các vị cận thần, và dân chúng, sau chín năm (trị vì), vị vua ấy đã ra đi tùy theo nghiệp.

11.

11.

Katvā kattabbakiccaṃ so, mātulassa sagāravo;

Saṅgahanto janaṃ māṇo, damiḷe nīharāpayi.

Vị ấy, Māṇa, với lòng tôn kính đối với người cậu, sau khi đã thực hiện các phận sự cần phải làm, trong khi thu phục dân chúng, đã cho trục xuất người Damiḷa.

12.

12.

Ekato damiḷā hutvā, nibbāsema imaṃ iti;

Tasmiṃ ṭhite bahiddhāva, aggahesuṃ puraṃ sayaṃ.

Những người Damiḷa, sau khi đã hợp nhất lại, (nghĩ rằng): ‘Chúng ta hãy trục xuất người này.’ Trong khi vị ấy đang ở bên ngoài, chính họ đã chiếm lấy kinh thành.

13.

13.

Hatta [Pg.283] dāṭhassa pesesi, jambudīpagatassa te;

Āgantuṃtava kāloti, sāsanaṃ rajjagāhaṇe.

Vị ấy đã gởi đến Hatthadāṭha, người đã đi đến Jambudīpa, một thông điệp về việc chiếm lấy vương quốc (như sau): ‘Đây là lúc ngài nên đến.’

14.

14.

Māṇo’pi saṅghaṃ pesesi, sāsanaṃ piturohaṇaṃ;

Pitā sutvāna taṃ āgā, na cīreneva rohaṇā.

Māṇa cũng đã gởi một thông điệp đến người cha ở Rohaṇa. Người cha, sau khi nghe được điều ấy, đã không bao lâu đi đến từ Rohaṇa.

15.

15.

Ubhe te mantayitvāna, akaṃsu sandhilesakaṃ;

Umiḷehi tato jātā, sabbe te samavuttino.

Cả hai vị ấy, sau khi đã bàn bạc, đã thực hiện một thỏa hiệp. Do đó, tất cả những người Damiḷa đã trở nên đồng một lòng với họ.

16.

16.

Tato so pitaraṃ rajje, abhisiñcittha māṇako;

So’bhisitto nikāyānaṃ, sahassānaṃ tayaṃ adā.

Sau đó, chàng trai Māṇa đã làm lễ đăng quang cho người cha lên vương vị. Vị ấy, sau khi được đăng quang, đã dâng cúng ba ngàn (tiền vàng) cho ba bộ phái.

17.

17.

Saṅghaṃ raṭṭhañca saṅgayha, sabbaṃ rājakulaṭṭhitaṃ;

Bhaṇḍaṃ pesesi sattūhi, rakkhaṇatthāya rohaṇaṃ.

Sau khi đã thu phục Tăng chúng và vương quốc, vị ấy đã gởi tất cả tài sản thuộc về hoàng gia đến Rohaṇa để bảo vệ khỏi kẻ thù.

18.

18.

Hatthadāṭhopi sutvāna, damiḷānaṃ tu sāsanaṃ;

Khaṇenā’gā imaṃ dīpaṃ, gahetvā damiḷhaṃ balaṃ.

Hatthadāṭha, sau khi đã nghe được thông điệp của những người Damiḷa, đã lập tức đi đến hòn đảo này, đem theo một đạo quân Damiḷa.

19.

19.

Tadā te damiḷā sabbe, paribhūtā idha ṭhitā;

Āyantameva taṃ gantvā, parivāresu mañjase.

Khi ấy, tất cả những người Damiḷa đang bị áp bức ở đây, đã đi đến gặp vị ấy ngay khi đang đến và đã kính cẩn vây quanh.

20.

20.

Māṇopi sutvā taṃ sabbaṃ, nāyaṃ kāloti yujjhituṃ;

Pesetvā piturājānaṃ, saddhiṃ sārena rohaṇaṃ.

Māṇa, sau khi nghe được tất cả điều ấy, (nghĩ rằng): ‘Đây không phải là lúc để giao chiến,’ đã gởi đức vua cha cùng với quân đội tinh nhuệ đến Rohaṇa.

21.

21.

Pubbadesaṃ sayaṃ gantvā, saṅgaṇhanto janaṃ vasī;

Laddhā damiḷapakkhaṃ so, gahetvā rājakaṃ puraṃ.

Chính mình đi đến miền Đông, vị ấy (Māṇa) đã ở lại đó để thu phục dân chúng. Vị kia (Hatthadāṭha), sau khi đã được phe Damiḷa ủng hộ, đã chiếm lấy kinh thành.

22.

22.

Dāṭhopatisso rājāti, nāmaṃ sāveti attano;

Mātulaṃ viya taṃ loko, tena nāmena vohari.

Vị ấy đã tự xưng danh hiệu là vua Dāṭhopatissa. Dân chúng đã gọi vị ấy bằng danh hiệu ấy, giống như người cậu.

23.

23.

Pitucchaputtamānetvā, aggabodhi sanāmakaṃ;

Ṭhapetvā yuvarājatte, desañcā’dāsi dakkhiṇaṃ.

Sau khi đã cho mời người con trai của chú tên là Aggabodhi, vị ấy đã tấn phong (người ấy) vào chức vị nhiếp chính và cũng đã ban cho miền đất phía nam.

24.

24.

Ṭhānantarañca pādāsi, nissitānaṃ yathārahaṃ;

Sāsanassa ca lokassa, sabbaṃ kattabbamācari.

Vị ấy cũng đã ban các chức vụ khác cho những người tùy tùng tùy theo khả năng. Vị ấy đã thực hiện tất cả các phận sự đối với Giáo Pháp và thế gian.

25.

25.

Mahāpāḷimhi dāpesi, savatthaṃ dadhibhattakaṃ;

Khīraṃ pāyāsakañceva, dhammaṃ suṇi uposathi.

Vị ấy đã cho phân phát khắp nơi tại nhà bố thí Mahāpāḷi món cơm sữa đông và cả món cháo sữa. Vị ấy đã lắng nghe Chánh Pháp vào những ngày trai giới.

26.

26.

Kāretvā sabbapūjāyo, desā petvāna desanaṃ;

Evamādīhi puññehi, attānaṃ’kāsi bhaddakaṃ.

Sau khi đã thực hiện tất cả các lễ cúng dường, sau khi đã cho thuyết giảng các bài Pháp, với những công đức như thế và các việc khác, vị ấy đã làm cho bản thân được tốt lành.

27.

27.

Kassapassa vihārassa, datvāsenavhagāmakaṃ;

Mahāgallañca pādāsi, padhānagharakassa so.

Vị ấy đã dâng cúng ngôi làng tên Senavha cho tu viện Kassapa và cũng đã dâng cúng (làng) Mahāgalla cho thiền đường của tu viện ấy.

28.

28.

Pariveṇassa [Pg.284] morassa, akāsi sakagāmakaṃ;

Thūpārāmassa puṇṇoḷiṃ, datvā sakkāsi cetiyaṃ.

Vị ấy đã dâng cúng ngôi làng của mình cho tu viện Mora. Sau khi đã dâng cúng (làng) Puṇṇoḷi cho Thūpārāma, vị ấy đã tôn kính bảo tháp.

29.

29.

Kappūrapariveṇaṃ so, kāresi abhayuttare;

Vihāraṃ tiputhullavhaṃ, katvā tasseva dāpayi.

Vị ấy đã cho xây dựng tu viện Kappūra tại Abhayuttara. Sau khi đã xây dựng tu viện Tiputhulla, vị ấy đã dâng cúng cho chính tu viện ấy.

30.

30.

Tasmiṃ karonte vāresuṃ, sīmāyanto’ti bhikkhavo;

Theriyā te kibāhetvā, balaṃ tatheva kārayi.

Trong khi vị ấy đang thực hiện việc ấy, các vị tỳ khưu đã ngăn cản (nói rằng): ‘(Việc này) đang xâm phạm vào ranh giới.’ Sau khi đã xua đuổi các vị tỳ khưu Theriya ấy, vị ấy đã dùng vũ lực để thực hiện đúng như vậy.

31.

31.

Atha te te theriyā bhikkhū, dummaññū tattha rājini;

Assaddhaṃ taṃ viditvāna, pattanikkujjanaṃ karuṃ.

Khi ấy, các vị tỳ khưu Theriya ấy đã bất mãn với đức vua ở nơi ấy. Sau khi biết được vị ấy là người không có đức tin, họ đã thực hiện hành vi úp bát.

32.

32.

Vuttañhi muninā tena, assaddho yo upāsako;

Alābhāya ca bhikkhūnaṃ, ceteta’kkosati ca te.

Quả thật, đã được vị Hiền triết ấy nói rằng: ‘Vị cận sự nam nào không có đức tin, và có ý định làm cho các vị tỳ khưu không được lợi lộc, và mắng nhiếc các vị ấy.’

33.

33.

Pattanikujjanaṃ tassa, kattabbanti tato hi te;

Tassa taṃ kammamakaruṃ, loko maññittha aññathā.

‘Hành vi úp bát nên được thực hiện đối với người ấy.’ Do đó, các vị ấy đã thực hiện hành vi ấy đối với vị vua. (Tuy nhiên), dân chúng đã nghĩ khác.

34.

34.

Ādāyu kujjitaṃ pattaṃ, caranto bhikkhubhikkhakaṃ;

Nikujjeyya gharadvāre, tassā’ti kathikaṃ karuṃ.

Họ đã bịa đặt câu chuyện rằng: ‘Một người ăn xin giả dạng tỳ khưu, đi vòng quanh với cái bát úp, nên úp nó xuống trước cửa nhà của vị ấy.’

35.

35.

Tasmiṃ so samaye phuṭṭho, byādhinā mahatāmari;

Vassamhi navame rājā, sampatto jīvitakkhayaṃ.

Vào lúc ấy, vị ấy bị nhiễm một chứng bệnh nặng và đã qua đời. Vào năm thứ chín (trị vì), đức vua đã đi đến mệnh chung.

36.

36.

Dappulopi tato rājā, gato rohaṇakaṃ sakaṃ;

Vāsaṃ kappesi tattheva, karonto puññasañcayaṃ.

Sau đó, vua Dappula cũng đã đi đến xứ Rohaṇa của mình. Vị ấy đã cư ngụ tại chính nơi ấy, trong khi tích lũy công đức.

37.

37.

Ito paṭṭhāya vakkhāma, tassa vaṃsamanākulaṃ;

Vuccamānamhi ettheva, tasmiṃ hoti asaṅkaro.

Kể từ đây, chúng tôi sẽ thuật lại dòng dõi không bị rối loạn của vị ấy. Khi được thuật lại ở đây, trong đó sẽ không có sự nhầm lẫn.

38.

38.

Jāto okkākavaṃsamhi, mahātissoti vissuto;

Āsi eko mahāpuñño, samākiṇṇaguṇākaro.

Sanh trong dòng dõi Okkāka, có một người phước đức lớn lao, nổi danh là Mahātissa, là một kho tàng các đức hạnh dồi dào.

39.

39.

Tasse’kā bhariyā āsi, saṅghapivāti vīssutā;

Dhaññapuññaguṇūpetā, dhītā rohaṇasāmino.

Vị ấy có một người vợ, nổi danh là Saṅghapivā, là con gái của vị chúa xứ Rohaṇa, người được phú bẩm các phẩm chất may mắn và công đức.

40.

40.

Tassāputtā tayo āsuṃ, paṭhamo aggabedhiko;

Dutiyo dappulo nāma, tatiyo maṇiakkhiko.

Bà ấy có ba người con trai: người thứ nhất là Aggabedhika, người thứ hai tên là Dappula, người thứ ba là Maṇiakkhika.

41.

41.

Ekāva dhītā tassāsi, rājanamagamā ca sā;

Jeṭṭho rohaṇanāmassa, desassā’si sayaṃ vasī.

Bà ấy chỉ có một người con gái, và nàng đã đến với nhà vua. Người con trưởng đã tự mình làm người cai trị xứ sở tên là Rohaṇa.

42.

42.

Mahāpāḷiṃ sa kāresi, mahāgāme mahādhano;

Dāṭhaggabodhināmañca, pariveṇaṃ tahi vaṃso.

Vị đại phú ấy, người con của dòng dõi, đã cho xây dựng nhà phát chẩn Mahāpāḷi ở Mahāgāma và tu viện tên là Dāṭhaggabodhi tại nơi ấy.

43.

43.

Kāṇagāmamhi [Pg.285] kāṇānaṃ, gilānānañca sālake;

Vihāre paṭimāvhe ca, mahantaṃ paṭimāgharaṃ.

Tại Kāṇagāma, (ngài đã xây) một sảnh đường cho người mù và người bệnh; và tại tu viện Paṭimā, một điện thờ tượng vĩ đại.

44.

44.

Patiṭṭhapesi katvāna, buddhatattha silāmayaṃ;

Mahantanāmaṃ sappañño, iddhīhi viya nimmitaṃ.

Vị trí tuệ ấy, sau khi đã làm, đã an vị ở đó một pho tượng Phật bằng đá tên là Mahanta, dường như được tạo ra bằng thần thông.

45.

45.

Sālavāṇañca kāresi, vihāraṃ attanāmakaṃ,Pariveṇavihārañca, tathā kājaragāmakaṃ.

Ngài cũng đã cho xây dựng tu viện Sālavāṇa được đặt theo tên của mình, và tu viện Pariveṇa, cũng như tu viện Kājaragāma.

46.

46.

Navakammāni kāretvā, dhammasālavihārake;

Sayaṃ vaccakuṭī esa, tattha sodhesi buddhimā.

Sau khi cho thực hiện các công việc mới tại tu viện Dhammasāla, chính vị trí tuệ ấy đã dọn dẹp nhà vệ sinh ở đó.

47.

47.

Ucciṭṭhaṃ bhikkhusaṅghassa, bhojanaṃ paribhuñjiya;

Maṇḍagāmañca saṅghassa, gāmaṃ’dāsi masādavā.

Sau khi đã dùng phần vật thực còn lại của chư Tăng, ngài đã cúng dường ngôi làng Maṇḍagāma cho Tăng đoàn.

48.

48.

Puññāne’tānicaññāni, katvā tasmiṃ divaṅgate;

Āsī tassā’nujo tattha, sāmi dappulanāmako.

Sau khi vị ấy đã làm những việc công đức này và những việc khác rồi qua đời, em trai của vị ấy là vị chúa tên Dappula đã lên kế vị tại nơi ấy.

49.

49.

Isseraṃ tattha vattesi, sampamaddiya satta vo;

Mahādānaṃ pavattesi, nissaṅkaṃ rohaṇaṃ agā.

Ngài đã thực thi quyền lực ở đó, sau khi đã dẹp tan quân thù. Ngài đã tổ chức đại bố thí, và đã đi đến Rohaṇa không chút do dự.

50.

50.

Tassa tuṭṭho jano āha, mahāsāmīti esano;

Tato paṭṭhāya taṃ loko-mahāsāmīti vohari.

Dân chúng hài lòng về ngài đã nói rằng: ‘Đây là vị đại chúa của chúng ta.’ Kể từ đó, thế gian đã gọi ngài là Mahāsāmi (Đại Chúa).

51.

51.

Sutvāna taṃ silādāṭho, narindo sakadhītaraṃ;

Tassa pādāsi santuṭṭho, guṇehi bahukehi ca.

Nghe được điều ấy, quốc vương Silādāṭha, do hài lòng với nhiều đức hạnh của ngài, đã gả con gái của mình cho vị ấy.

52.

52.

Yujarājattamassādā, rajjayoggoti mānituṃ;

Māṇavammādayo tassa, puttā āsuṃ mahāsayā.

Nghĩ rằng: ‘Vị này xứng đáng với vương quốc,’ (nhà vua) đã ban cho ngài chức vị nhiếp chính vương. Các con trai của ngài là Māṇavamma và những người khác, là những bậc đại nhân.

53.

53.

Pāsāṇadipavāsissa, mahātherassa santike;

Dhammaṃ sutvā pasīditvā, tasmiṃ taṃ bahumānituṃ.

Sau khi nghe Pháp và có lòng tịnh tín nơi sự hiện diện của vị đại trưởng lão, người ngụ tại Pāsāṇadipa, và để tỏ lòng đại tôn kính đối với vị ấy,

54.

54.

Vihāraṃ rohaṇe katvā, tassa pādāsi sopi taṃ;

Cātuddisiyasaṅghassa, paribhogāya vissajji.

(ngài) đã xây một tu viện ở Rohaṇa và dâng cúng cho vị ấy. Vị ấy cũng đã hiến cúng tu viện đó cho sự sử dụng của chư Tăng bốn phương.

55.

55.

Ambamālā vihārādi, vihāre kārayi bahū;

Khadirālivihārañca, katvā deva mapūjayi.

Ngài đã cho xây dựng nhiều tu viện, như tu viện Ambamālā và các tu viện khác. Và sau khi xây dựng tu viện Khadirāli, ngài đã vinh danh Deva.

56.

56.

Pāsādamanurārāmaṃ, muttolambaṃ sujiṇṇakaṃ;

Sīrivaḍḍhañca pāsādaṃ, tathā takkambilaṃ paraṃ.

Lâu đài Anurārāma, Muttolamba đã rất hư hỏng, và lâu đài Sīrivaḍḍha, cũng như Takkambila khác,

57.

57.

Sodhetvā bhikkhavo tattha, dvattiṃsa parivāsayi;

Sabbapaccayadānena, santappetvā mahīmati.

sau khi đã cho trùng tu, vị chúa đất ấy đã thỉnh ba mươi hai vị tỳ-khưu an trú tại đó, và đã làm cho các vị ấy được hài lòng bằng việc cúng dường tất cả các vật dụng.

58.

58.

Adā [Pg.286] kevaṭṭagambhīraṃ, gāmaṃ nāgavihārake;

Tathā rājavihārassa, gonnagāmaṃ samādiyi.

Ngài đã cúng dường ngôi làng Kevaṭṭagambhīra cho tu viện Nāga; tương tự, ngài đã dâng cúng ngôi làng Gonnagāma cho tu viện Rāja.

59.

59.

Adā tīsavihārassa, tathākantikapabbakaṃ;

Cittalapabbatassā’dā, gāmaṃ so gonnaviṭṭhikaṃ.

Ngài đã cúng dường (làng) Kantikapabbaka cho tu viện Tissa; tương tự, ngài đã cúng dường ngôi làng Gonnaviṭṭhika cho (tu viện) Cittalapabbata.

60.

60.

Datvā riyākarassesa, gāmaṃ somālavatthukaṃ;

Akāsi paṭimāgehaṃ, tatheva sumanoharaṃ.

Vị ấy, sau khi đã cúng dường ngôi làng Somālavatthuka cho (tu viện) Ariyākara, cũng đã xây dựng một điện thờ tượng rất đẹp đẽ.

61.

61.

Tatraṭṭhassa jinassā’kā, uṇṇalomaṃ mahagghiyaṃ;

Hemapaṭṭañca kāresi, sabbaṃ pūjāvidhiṃ sa’kā.

Ngài đã làm một bạch hào tướng (uṇṇaloma) vô cùng quý giá cho pho tượng của đấng Chiến Thắng (Phật) được tôn trí ở đó; ngài cũng đã cho làm một dải băng bằng vàng và đã thực hiện tất cả các nghi thức cúng dường.

62.

62.

Cetiye parijiṇṇe so, sudhākammena rañjayi;

Tipañcahatthaṃ kāresi, metteyyaṃ sugataṃ paraṃ.

Ngài đã cho tô điểm các bảo tháp đã hư hỏng bằng công việc vôi vữa; ngài đã cho làm một pho tượng khác của đấng Thiện Thệ, đức Di Lặc (Metteyya), cao mười lăm hắc tay.

63.

63.

Evamādini puññāni, appameyyāni so vibhū;

Akāsi ca sayaṃ sādhu, parivārehī kārayi.

Vị hùng mạnh ấy đã tự mình làm tốt những việc công đức không thể lường được như vậy, và cũng đã khiến cho đoàn tùy tùng của mình thực hiện.

64.

64.

Parivārā ca tassāsuṃ, bahūpuññakarā narā;

Vihārā nekakā āsuṃ, katā tehi sappaccayā.

Và đoàn tùy tùng của ngài là nhiều người đã làm các việc công đức; đã có nhiều tu viện được họ xây dựng cùng với các vật dụng cần thiết.

65.

65.

Kadāci maggaṃ gacchaṃ so, araññamhi agāmake;

Senaṃ saṃvidahitvāna, vāsaṃ kappesi rattiyaṃ.

Một khi, trong lúc đang đi trên đường, trong một khu rừng không có làng mạc, sau khi đã bố trí quân đội, ngài đã hạ trại để nghỉ qua đêm.

66.

66.

Sunahātavillitto so, subhuttosayane sukhe;

Nipannesu ghare ramme, niddāyitumupakkami.

Sau khi đã tắm gội và thoa dầu thơm, đã ăn uống no đủ, ngài bắt đầu chìm vào giấc ngủ trong một căn nhà (lều) dễ chịu, trong khi mọi người đang nằm trên những chiếc giường thoải mái.

67.

67.

Alabhanto tadā niddaṃ, kinnu kho iti kāraṇaṃ;

Pavattiṃ upadhārento, divase sabbamattano.

Khi ấy, không ngủ được, (vua) tự hỏi: 'Nguyên nhân là gì nhỉ?', rồi suy xét lại tất cả các sự việc của mình trong ngày.

68.

68.

Adisvā kāraṇaṃ anto, avassaṃ bahi hessati;

Iti cintiya yojesi, manussetaṃ gavesituṃ.

Không thấy nguyên nhân nào ở bên trong, (vua) nghĩ: 'Chắc chắn nó phải ở bên ngoài'; suy nghĩ như vậy, ngài đã phái người đi tìm kiếm điều đó.

69.

69.

Evamāha ca nissaṅkaṃ, ayyakā mama rattiyaṃ;

Tementā rukkhamūlasmiṃ, ṭhitā ānetha te iti.

Và ngài đã nói một cách không do dự rằng: 'Này các khanh, hãy mang những người đang đứng bị ướt dưới gốc cây trong đêm của ta đến đây'.

70.

70.

Tepi gantvā gavesantā, dīpahatthā mahājanā;

Mahāgāmā’gate bhikkhū, rukkhamūlagate tadā.

Đám đông người ấy, tay cầm đèn, cũng đã đi tìm kiếm và (thấy) các vị tỳ-khưu đến từ Mahāgāma lúc ấy đang ở dưới gốc cây.

71.

71.

Te gantvā sāsanaṃ rañño, ārocesuṃ padhāviso;

Disvā ca bhikkhu santuṭṭho, netvā vāsagharaṃ sakaṃ.

Họ đi đến và cẩn trọng truyền lại mệnh lệnh của đức vua. (Vua) thấy các vị tỳ-khưu thì hài lòng, và đã đưa các vị về nơi ở của mình.

72.

72.

Niccadānāya bhikkhūnaṃ, ṭhapite rattacīvare;

Tesaṃ datvāna tintāni, cīvarāni samādiya.

(Vua) đã lấy những chiếc y màu đỏ được cất giữ để thường xuyên cúng dường cho các vị tỳ-khưu, dâng cho các vị ấy và nhận lại những chiếc y bị ướt.

73.

73.

Sukkhāpiya [Pg.287] ca katvāna, pādadhovanakādikaṃ;

Nisīdāpiya te sabbe, sayane sādhu santhate.

Sau khi làm cho (y) khô và thực hiện việc rửa chân cùng các việc khác, (vua) đã mời tất cả các vị ấy ngồi trên giường được trải tươm tất.

74.

74.

Bhesajjaṃ paṭiyādetvā, sayamevo’panāmiya;

Paccūsepi ca katvāna, kattabbaṃ bhojanādikaṃ.

Sau khi chuẩn bị thuốc men, chính ngài đã dâng lên. Và vào lúc rạng đông, sau khi đã làm những việc cần làm như chuẩn bị vật thực.

75.

75.

Datvā kappiya kāre’tha, vissajjesi yathāruciṃ;

Evaṃ puññaratasseva, tassā’si divasaṃ gataṃ.

Sau khi dâng cúng và làm cho (vật thực) trở nên thích hợp, ngài đã cho phép (các vị) ra đi theo ý muốn. Như vậy, ngày của vị vua vui thích trong công đức ấy đã trôi qua.

76.

76.

Evaṃ puññaparetasmiṃ, vasamāne naruttame;

Raṭṭhaṃ janapadaṃ sabbaṃ, yojetvā puññakammesu.

Trong khi bậc nhân kiệt, người chuyên tâm vào công đức, đang sống như vậy, ngài đã khuyến khích toàn thể vương quốc và xứ sở vào các việc công đức.

77.

77.

Māṇo pācinadesamhi, vasanto balasaṅgahaṃ;

Katvāna pituno senaṃ, dhanaṃ cevā harāpiya.

Māṇa, đang sống ở miền đông, đã tập hợp quân lực, và đã cho chiếm đoạt quân đội cùng tài sản của cha mình.

78.

78.

Kātuṃ saṅgāmamāgañchi, tipucullasagāmakaṃ;

Dāṭhopatisso taṃ sutvā, tambalaṃgā mahābalo.

(Māṇa) đã đến làng Tipucullasa để giao chiến. Dāṭhopatissa, vị vua hùng mạnh ở Tambalaṅga, nghe được điều đó.

79.

79.

Tatthā’kaṃsu mahāyuddhaṃ, aññamaññaṃ samāgatā;

Yodhā dāṭho patissassa, māṇaṃ saṅgaṃva mārayuṃ.

Tại đó, khi đối mặt nhau, họ đã có một trận đại chiến. Các chiến binh của Dāṭhopatissa đã giết chết Māṇa trong trận chiến.

80.

80.

Taṃ sutvā dappulo sopi, sokasallahato mari;

Sattāha manurādhamhi, vasaṃ rajjamakārayi.

Dappula ấy nghe được điều đó, đã chết vì bị mũi tên sầu muộn đâm phải. (Dāṭhopatissa) đã trị vì, ở tại Anurādha trong bảy ngày.

81.

81.

Rohaṇe tīṇi vassāni, esa rajjamakārayi;

Tasmā tassa kathā āsi, rohaṇamhi idhāpi ca.

Vị này đã trị vì ở Rohaṇa trong ba năm. Do đó, đã có câu chuyện về ông cả ở Rohaṇa và ở đây.

82.

82.

Evaṃ paremāriya āhavamhi,Kicchena laddhāva narena bhogā;

Āsuṃ khaṇe vijjulatopa bhogā,Ko buddhimā tesu ratiṃ kareyya.

Như vậy, trong cuộc chiến giết hại lẫn nhau, tài sản mà con người có được một cách khó khăn đã biến mất trong khoảnh khắc như tia chớp. Người trí nào lại có thể tìm thấy sự vui thích trong chúng?

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn tác vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện.

Caturājako nāma

Có tên là Bốn Vị Vua.

Tecattālīsatimo paricchedo.

Chương thứ bốn mươi ba.

Catucattālīsatima pariccheda

Chương thứ bốn mươi bốn.

Tirājako

Ba Vị Vua.

Accaye [Pg.288] hatthadāṭhassa, aggabodhikumārako;

Kaṇiṭṭho rājino āsi, sirisaṅghādi bodhiko.

Sau khi Hatthadāṭha qua đời, hoàng tử Aggabodhi, em trai của đức vua, đã trở thành vua với danh hiệu Sirisaṅghabodhi.

Dhammarājā ayaṃ āsi, sammā dassanasaññuto;

Tasmā so puññakammāni, appameyyāni vattayi.

Vị này là một vị vua chánh pháp, người có chánh kiến. Do đó, ngài đã thực hiện vô số các việc công đức.

Nikāyattayavāsīnaṃ, bhattaggamavalokayi;

Mahāpāḷiñca vaḍḍhesi, māghātañceva kārayi.

(Vua) đã xem xét việc cấp phát vật thực cho các vị cư trú trong ba bộ phái, đã phát triển Đại Thí Đường, và đã ra lệnh cấm sát sanh.

Ṭhānantarañca dāpesi, yathāraha manālayo;

Sipagottādiyoggehi, saṃgatehi ca saṃgahi.

Không thiên vị, ngài đã ban cấp các chức vụ một cách xứng đáng, và đã bảo trợ những người có tài năng phù hợp về nghệ thuật, dòng dõi, và các lĩnh vực khác.

Yattha katthaci disvāpi, bhikkhavo so mahāmati;

Sakkatvā sobhaṇāpesi, parittaṃ sāsanogadhaṃ.

Bất cứ nơi nào thấy các vị tỳ-khưu, vị đại trí ấy cũng đều tôn kính, và đã làm cho rạng rỡ lại giáo pháp đã bị suy vi.

Theraṃ so upasaṅkamma, nāgasālanivāsinaṃ;

Dāṭhāsivaṃ mahāpaññaṃ, sīlavantaṃ bahussutaṃ.

Ngài đã đến yết kiến trưởng lão Dāṭhāsiva, người cư ngụ tại Nāgasāla, một bậc đại trí, có giới hạnh, và đa văn.

Sakkacca naṃ tato sutvā, sammāsambuddhasāsanaṃ;

Dhamme’tīvapasīditvā, sabbasantikaro iti.

Sau khi lắng nghe một cách kính cẩn giáo pháp của bậc Chánh Đẳng Chánh Giác từ vị ấy, ngài đã vô cùng hoan hỷ trong Chánh pháp, (nghĩ rằng): 'Pháp này mang lại mọi sự an lạc'.

Sutvā theriyavādānaṃ, pubbañātīnamattano;

Pāpānaṃ duṭṭhacittānaṃ, apakāre kate bahū.

Nghe rằng những người bà con trước đây của mình, những kẻ ác tâm xấu xa, đã gây ra nhiều điều tổn hại cho các vị theo Thượng tọa bộ.

Vihāre pariveṇe ca, jiṇṇepākatike akā;

Bhogagāme ca dāpesi, tattha tattha bahūdaye.

(Vua) đã cho trùng tu các tu viện và học viện đã bị hư hỏng, và đã ban cúng các làng mạc sinh lợi ở nhiều nơi khác nhau, mang lại nhiều lợi tức.

10.

10.

Vicchinnapaccaye cākā, tadātyaṃ kurite viya;

Dāsakepi ca saṅghassa, yathāṭhāne ṭhapāpayi.

Và khi các vật dụng cần thiết bị gián đoạn, dường như ngài đã làm cho chúng có ngay tức thì; và ngài cũng đã cho đặt các người nô lệ của Tăng đoàn vào những vị trí thích hợp.

11.

11.

Padhānaghara metassa, therassa’kāsanāmakaṃ;

Paṭiggahetvā taṃ so’pi, saṅghassā’dā mahāmatī.

Vị trưởng lão tên là Akasa đã nhận ngôi thiền đường này, và vị ấy, bậc đại trí, cũng đã dâng cúng nó cho Tăng đoàn.

12.

12.

Bhogagāme ca tassā’dā, bharattālaṃ kihimbilaṃ;

Katakañca tulādhāraṃ, andhakārakameva ca.

Và ngài đã ban cho vị ấy các làng sinh lợi là Bharattala, Kihimbila, Kataka, Tuladhara, và cả Andhakara.

13.

13.

Andhakāraṃ [Pg.289] antureḷiṃ, bālavaṃ dvāranāyakaṃ;

Mahānikaḍḍhikañceva, peḷahāḷaṃ tathāparaṃ.

Andhakara, Antureli, Balava, Dvaranayaka, và Mahanikaddhika, cũng như Pelahala.

14.

14.

Ete aññe ca so datvā, bhogagāme narissaro;

Dāsi ārāmike ceva, attano kira ñātake.

Sau khi đã ban cúng những làng sinh lợi này và các làng khác, vị chúa tể nhân loại ấy đã cúng dường cả những người phục vụ chùa, nam và nữ, quả thật là những người thân thuộc của chính mình.

15.

15.

Tathā dvinnaṃ nikāyānaṃ, vihāre mandapaccaye;

Disvāpi ca sutvā vā, bhogagāme bahū adā.

Tương tự như vậy, khi thấy hoặc nghe về các tu viện của hai bộ phái bị thiếu thốn vật dụng, ngài đã ban cúng nhiều làng sinh lợi.

16.

16.

Bahunā kintuvuttena, nikāyesu’pi tīsu’pi;

Adā gāmasahassaṃ so, bahuppādaṃ nirākulaṃ.

Cần gì phải nói nhiều, ngài đã cúng dường cho cả ba bộ phái một ngàn ngôi làng có nhiều lợi tức và yên ổn.

17.

17.

Anussaranto so tiṇṇaṃ, ratanānaṃ guṇe vare;

Ekāvaliṃ gahetvāna, akkhamāla makā kira.

Tưởng niệm đến những đức tính cao quý của Tam Bảo, tương truyền rằng ngài đã lấy một chuỗi ngọc trai và làm thành một tràng hạt.

18.

18.

Evaṃ sabbappayogehi, so’hu dhammaparāyano;

Sabbe tamanusikkhantā, hesu dhammakarā narā.

Như vậy, bằng mọi phương cách, ngài đã tận tụy với Chánh pháp; và tất cả mọi người, noi theo gương ngài, đều trở thành những người thực hành Chánh pháp.

19.

19.

Damiḷo potthakuṭṭhavo, tassa kammakaro tadā;

Māṭambiyavhaṃ kāresi, padhānagharamabbhutaṃ.

Vào lúc ấy, một người thợ của ngài, người Tamil tên là Potthakuttha, đã cho xây dựng một thiền đường tuyệt diệu tên là Matambiya.

20.

20.

Būkakalle ambavāpiṃ, tantavāyikacāṭikaṃ;

Gāmaṃ niṭṭhilaveṭṭhiñca, tassā’dā so sadā sakaṃ.

Ngài đã ban cho vị ấy hồ Ambavapi ở Bukakalla, làng Tantavayikacatika, và làng Nitthilavetthi làm tài sản vĩnh viễn.

21.

21.

Kappūrapariveṇe ca, kurundapillake tathā;

Mahārājaghare ceva, pāsāde so’va kārayi.

Chính ngài cũng đã cho xây dựng các lâu đài tại tu viện Kappura, tại Kurundapillaka, và tại Maharājaghara.

22.

22.

Aññatthā’dā tayo gāme, vihāresu mahādhano;

Potthasātavhayo pañño, vihāre jetanāmake.

Vị đại phú hộ đã cúng dường ba ngôi làng cho các tu viện khác; còn bậc trí tuệ tên là Potthasata, tại tu viện tên là Jeta...

23.

23.

Senāpatirājanāmaṃ, pariveṇaṃ samāpayi;

Mahākando ca damiḷo, pariveṇaṃ sanāmakaṃ.

...đã hoàn thành tu viện tên là Senapatiraja; và người Tamil tên là Mahakanda (cũng đã xây dựng) một tu viện mang tên mình.

24.

24.

Cullapanthaṃ tathā eko, sehālauparājakaṃ;

Uparājā sakāresi, saṅghatisso’pi rājino.

Tương tự, một người đã xây dựng (tu viện) Cullapantha; còn vị phó vương của đức vua là Sanghatissa cũng đã cho xây dựng (tu viện) Sihala-uparaja.

25.

25.

Aññesu bahavo āsuṃ, vihāre evamādike;

Bhassa rañño’ nuvattantā, evaṃ dhammīhi pāṇino.

Đã có nhiều người khác, noi gương đức vua, (xây dựng) các tu viện và những công trình tương tự; như vậy, chúng sanh đều sống theo chánh pháp.

26.

26.

Pāpaṃ vāpi hi puññaṃ vā,Padhānoyaṃ karoti yo;

Lo ko taṃ taṃ karoteva,Taṃ vijaneyya paṇḍito.

Bất cứ điều gì, dù là tội lỗi hay công đức, mà người lãnh đạo thực hiện, thế gian cũng sẽ làm theo điều đó. Bậc trí tuệ nên hiểu rõ điều này.

27.

27.

Jeṭṭhanāmā [Pg.290] mahāpuññā, mahesī tassa rājino;

Jeṭṭhārāmañca kāresi, bhikkhūnīnamupassayaṃ.

Vị chánh cung hoàng hậu của đức vua ấy, tên là Jettha, người có công đức lớn, đã cho xây dựng Jettharama, một nơi trú ngụ cho các tỳ-kheo-ni.

28.

28.

Tassā’dāsi ca dve gāme, pakkapāsāṇabhūmiyaṃ;

Tambuddhaṃ bhelagāmañca, ārāmikasataṃ tathā.

Ngài đã ban cho tu viện ấy hai ngôi làng là Tambuddha và Bhelagama tại vùng Pakkasanabhumi, và cũng như vậy, một trăm người phục vụ chùa.

29.

29.

Akā malayarājāpi, dhātugehaṃ mahārahaṃ;

Maṇḍalagirivihāramhi, cetiyassa mahādhano.

Vị vua xứ Malaya, một người rất giàu có, cũng đã xây dựng một điện thờ xá-lợi quý giá cho bảo tháp tại tu viện Mandalagiri.

30.

30.

Lohapāsādake so’va, chādesi majjhakūṭakaṃ;

Bodhitissavihārañca, bodhitasso mahāyaso.

Chính ngài đã cho lợp đỉnh tháp trung tâm của Lâu đài Đồng; và vị Bodhitissa rất danh tiếng đã (xây dựng) tu viện Bodhitissa.

31.

31.

Dīpe maṇḍalikā sabbe, tattha tattha yathābalaṃ;

Vihāre pariveṇe ca, kārayiṃsu anappake.

Tất cả các vị lãnh chúa trong xứ, tùy theo khả năng của mình, đã cho xây dựng không ít các tu viện và tịnh xá ở khắp nơi.

32.

32.

Tassa kālo narindassa, puññakammamayo idha;

Ativitthārabhītena, sabbaso na vicāritaṃ.

Thời kỳ của vị quốc vương ấy ở đây tràn đầy những công đức; vì e ngại việc trình bày quá dài dòng, nên (chúng) đã không được khảo sát một cách đầy đủ.

33.

33.

Pubbakopi kathāmaggo, ākulo viya bhātime;

Yathāpadhānaṃ kathitaṃ, hetūnaṃ upalakkhaṇaṃ.

Con đường tường thuật trước đây dường như có phần rối rắm đối với tôi; (do đó) những điểm chính đã được kể lại để làm dấu hiệu cho các nguyên nhân.

34.

34.

Athāparena kālena, pulatthinagaraṃ gato;

Vāsaṃ tattheva kappesi, karonto puññasañcayaṃ.

Về sau, ngài đã đi đến thành Pulatthi và cư ngụ tại đó, tiếp tục tích lũy công đức.

35.

35.

Atekicchiyarogena, samphuṭṭho kālamattano;

Maraṇassa viditvāna, tamāhuyamahājanaṃ.

Bị một căn bệnh nan y hành hạ, và biết được thời điểm qua đời của mình, ngài đã triệu tập đông đảo dân chúng.

36.

36.

Ovaditvāna dhammena, maraṇaṃ so upāgami;

Mahājano mate tasmiṃ, bāḷhasoko parodiya.

Sau khi dùng Chánh pháp để khuyên dạy họ, ngài đã đi vào cõi chết. Khi ngài qua đời, dân chúng vô cùng đau buồn và than khóc.

37.

37.

Katvā āḷahaṇe tassa, kiccaṃ sabbamasesato;

Tassāḷāhaṇabhasmampi, katvā bhesajjamattano.

Sau khi đã thực hiện tất cả các nghi lễ tại giàn hỏa thiêu của ngài một cách trọn vẹn, họ còn lấy cả tro từ giàn hỏa thiêu của ngài để làm thuốc cho mình.

38.

38.

Rājā bhaṇḍañca taṃ sabbaṃ, sabbañca balavāhanaṃ;

Sammā ādāya gopetvā, nagaraṃ samupāgami.

Đức vua đã thu giữ và bảo vệ cẩn thận tất cả tài sản đó, cùng toàn bộ quân đội và xe cộ, rồi trở về kinh thành.

39.

39.

Evaṃ soḷasame vasse, rājā āsi divaṅgato;

Potthakuṭṭhopi damiḷo, rajjaṃ tassa vicārayi.

Như vậy, vào năm thứ mười sáu (của triều đại), đức vua đã băng hà; và người Tamil tên là Potthakuttha đã cai quản vương quốc của ngài.

40.

40.

Uparājaṃ gahetvāna, dāṭhāsivaṃ khipāpayi;

Cārako vihituṃ sammā, rakkhāvaraṇa mādisi.

Sau khi bắt giữ vị phó vương, ông đã cho giam Dāṭhāsiva; ông đã ra lệnh canh gác và bảo vệ để người tù được giam giữ đúng cách.

41.

41.

Vinā raññā na sakkāti, mediniṃ paribhuñjituṃ;

Ānetvā dattanāmakaṃ, dhanapiṭṭhappadhānakaṃ.

Không có vua thì không thể cai quản đất đai; (ông) đã cho đưa đến một vị quan đứng đầu kho tàng tên là Datta.

42.

42.

Uppannaṃ [Pg.291] rājavaṃsamhi, rajje taṃ abhisiñciya;

Tassa nāmaṃ ṭhapetvāna, sayaṃ sabbaṃ vicārayi.

Sau khi tấn phong vị ấy, người sinh ra trong hoàng tộc, lên ngôi vua và đặt tên cho vị ấy, chính ông đã cai quản mọi việc.

43.

43.

Danto so dhanapiṭṭhimhi, vihāraṃ sakanāmakaṃ;

Kārayitvāna puññāni, aññānipi samācini.

Vị Datta ấy đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá mang tên mình tại Dhanapiṭṭhi và cũng đã tích lũy các công đức khác.

44.

44.

Samakantu so ṭhatvā’va, vassadvaya mahumato;

Potthakuṭṭho matetasmiṃ, puna aññampi māṇavaṃ.

Vị ấy đã trị vì được kính trọng trong hai năm. Khi Potthakuṭṭha qua đời, ông lại đưa một thanh niên khác lên.

45.

45.

Hatthadāṭhaṃ samāhūya, uṇhā nagarasambhavaṃ;

Tampi rajje bhisiñcitvā, yathā pubbaṃ sayaṃvasī.

Ông đã cho gọi Hatthadāṭha, người sinh ra ở thành Uṇhā; sau khi tấn phong vị ấy lên ngôi vua, chính ông đã cai trị như trước.

46.

46.

Kāḷadīghāvikaṃ katvā, padhānagharakaṃ tathā;

Puññamaññaṃ chamāsehi, so’pi maccuvasaṃ gato.

Sau khi xây dựng Kāḷadīghāvika và một thiền đường, cùng làm các công đức khác, trong sáu tháng, vị ấy cũng đã qua đời.

47.

47.

Evaṃ viditvā bahupaddavāni;

Dhanāni dhaññāni ca vāhanāni;

Vihāya rajjesu ratiṃsappaññā;

Manuññapuññābhiratā bhaveyyuṃ.

Như vậy, sau khi biết được nhiều tai họa, (và sự vô thường của) của cải, ngũ cốc và xe cộ, người có trí tuệ nên từ bỏ sự ham thích trong vương quốc và nên hoan hỷ trong các công đức đáng ưa thích.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện.

Tirājako nāma

Chương Ba Vị Vua

Catucattālīsatimo paricchedo.

Chương thứ bốn mươi bốn.

Pañcacattālīsatima pariccheda

Chương thứ bốn mươi lăm

Rañño tassaccaye rājā, māṇavammo ahosi so;

Kiṃ gotto kassa putto ca, kathaṃ rajjamapāpuṇi.

Sau khi vị vua ấy qua đời, Māṇavamma đã trở thành vua. (Ông) thuộc dòng dõi nào, là con của ai, và làm thế nào đã đạt được vương quốc?

Mahāsammatavaṃsamhi, jāto jātiguṇāvaho;

Putto kassapanāmassa, thūpārāmassa bhedino.

Sinh ra trong dòng dõi Mahāsammata, (ông) mang lại phẩm chất cho dòng dõi. (Ông là) con trai của người tên Kassapa, người đã phá hoại Thūpārāma.

Dhītā malayarājassa, saṅghanāmassa rājino;

Taṃ labhitvā vasaṃ dese, uttare līnavuttiko.

(Ông đã cưới) con gái của vua Saṅgha, vua xứ Malaya. Sau khi có được nàng, ông sống một cách ẩn dật ở miền bắc.

Hatthadāṭhanarindena, tasmiṃ attheva dhārite;

Jambudīpamupāgamma, narasīhaṃ mahīpati.

Khi vua Hatthadāṭha nắm giữ quyền lực, (Māṇavamma) đã đến Jambudīpa, đến chỗ vua Narasīha.

Gantvā vatvā [Pg.292] sakaṃ nāmaṃ, sevituṃ tamupakkami;

Ārādhesi ca sabbehi, payogehi narādhīpaṃ.

Sau khi đến và nói tên của mình, ông đã bắt đầu phục vụ vị ấy. Và ông đã làm hài lòng vị vua bằng mọi phương cách.

Viditvā tassa sohajjaṃ, netvā bhariyamattano;

Vāsaṃ tattheva kappesi, sevamāno divānisaṃ.

Biết được lòng thành của ông, (Māṇavamma) đã đưa vợ của mình đến. Ông đã sống ngay tại đó, phục vụ (vua) ngày đêm.

Sopi ārādhito tena, kaṇḍuveṭṭhi naruttamo;

Sabbaṃ nentova taṃ rajjaṃ, mahābhogamadāpayi.

Vị vua Kaṇḍuveṭṭhi, bậc tối thượng trong loài người, cũng được ông làm hài lòng, đã ban cho ông tài sản lớn, như thể trao cả vương quốc.

Tena saṃvāsamanvāya, bhariyā saṅghanāmikā;

Catasso dhītaro putte, cattāropi vijāyatha.

Do chung sống với ông, người vợ tên Saṅghā đã sinh ra bốn người con gái và cũng bốn người con trai.

Athekadivasaṃ rājā, hatthikkhandhavaraṃ gato;

Sañcaranto yathākāmaṃ, māṇavammena ekato.

Rồi một ngày nọ, nhà vua đã ngồi trên lưng một con voi quý, đi dạo theo ý muốn cùng với Māṇavamma.

10.

10.

Nāḷikeraṃ pivitvāna, tatraṭṭhova pipāsito;

Māṇavammassa pādāsi, maññanto aññameva taṃ.

Sau khi uống nước dừa, vẫn còn khát nước ngay tại đó, (vua) đã đưa (trái dừa) cho Māṇavamma, vì nghĩ rằng đó là một người khác.

11.

11.

So taṃ gahetvā cintesi, sakhaṃ pesa narādhipo;

Ucchiṭṭhaṃ nāma kiṃ hoti, sattānaṃ paramatthato.

Ông cầm lấy nó và suy nghĩ: 'Vị vua đã đưa cho một người bạn. Về mặt chân đế, cái gọi là đồ thừa thì có nghĩa gì đối với chúng sanh?'

12.

12.

Tasmā yuttaṃ mayāpātu-mīti cintiya taṃ pivi;

Evaṃ honti mahussāhā, detukāmāhi buddhino.

Suy nghĩ rằng 'Vì vậy, ta nên uống', ông đã uống nó. Những người có trí tuệ mong muốn cho đi thì có nỗ lực lớn như vậy.

13.

13.

Rājāpi disvā taṃ bhīto, tassapī tāva sesakaṃ;

Sayaṃ pivi tathāhoti, kammaṃ puññavataṃ sadā.

Nhà vua thấy vậy cũng sợ hãi, và chính ngài đã uống phần còn lại của nó. Nghiệp của những người có phước đức luôn là như vậy.

14.

14.

Ṭhapesi sakaveseva, tato paṭṭhāya attano;

Bhojane sayane ceva, parihāre ca vāhane.

Kể từ đó, (vua) đã đặt ông ngang hàng với chính mình trong việc ăn uống, ngủ nghỉ, sử dụng đồ dùng và xe cộ.

15.

15.

Evaṃ tesu vasantesu, yuddhatthāyamupakkami;

Vallabho narasīhena, narasīho vicintayi.

Khi họ đang sống như vậy, Vallabha đã bắt đầu cuộc chiến với Narasīha. Narasīha đã suy nghĩ.

16.

16.

Ayaṃ kho mama sevāya, rajjaṃ vaṃsa gataṃ sakaṃ;

Labhissāmīti seveti, rattiṃ diva matandito.

'Người này quả thật phục vụ ta ngày đêm không mệt mỏi với ý nghĩ: Ta sẽ nhận lại được vương quốc thuộc về dòng dõi của mình'.

17.

17.

Sace sopi mayā gantvā, yujjhanto maraṇaṃ gato;

Takkitaṃ tassa mayhañca, sabbaṃ tamaphalaṃ bhave.

'Nếu người ấy đi cùng ta và chết trong khi chiến đấu, thì tất cả dự tính của người ấy và của ta sẽ trở nên vô ích'.

18.

18.

Evaṃ cintiyataṃ rājā, nivattetvā sake pure;

Sayaṃ vallabharājena, kātuṃ saṅgāmamārasi.

Suy nghĩ như vậy, nhà vua đã cho ông trở về thành của mình; chính ngài đã bắt đầu tiến hành trận chiến với vua Vallabha.

19.

19.

Māṇavammopi cintesi, sace’yaṃ mayi jīviti;

Rājā mīyati yuddhamhi, kiṃ phalaṃ mama jīvite.

Māṇavamma cũng suy nghĩ: “Nếu người này còn sống vì ta, mà đức vua lại tử trận, thì sự sống của ta có ích lợi gì?”

20.

20.

Vissāso [Pg.293] dukkato tena, bhavissati tathāsati;

Saṅgahesi kimatthaṃ maṃ, samānattena attano.

“Nếu như vậy, sự tin tưởng của ngài đã bị đặt sai chỗ. Vì sao ngài đã thu nhận ta, đối xử bình đẳng như bản thân ngài?”

21.

21.

Tasmā yuttaṃ mayā gantuṃ, sahasaṅgāma maṇḍalaṃ;

Sukhañhi saddhiṃ tenettha, jīvitaṃ maraṇaṃpi vā.

“Do đó, ta nên cùng đi đến chiến trường. Vì ở đây, sống hay chết cùng với ngài đều là hạnh phúc.”

22.

22.

Evaṃ cintiya sannaddha-balo hatthivaraṃ gato;

Gantvā dassesi attānaṃ, so taṃ saṅgāma maṇḍale.

Suy nghĩ như vậy, với quân lính được trang bị, chàng đã đến chỗ con voi quý. Đến nơi, chàng đã cho thấy mình tại chiến trường ấy.

23.

23.

Narasīhova taṃ disvā, haṭṭhatuṭṭho samuggiri;

Saho santhavametasmiṃ, kattabbaṃ me kataṃ iti.

Vua Narasīha thấy chàng, vui mừng hoan hỷ thốt lên: “Lời tán thán này đối với người bạn, việc ta nên làm đã được thực hiện.”

24.

24.

Tato mānassa senā ca, senā cevassarājino;

Senaṃ vallabharājassa, viddhaṃsesi samāgatā.

Sau đó, quân của Māna và quân của vua nước Assa cùng nhau hợp lại, đã tiêu diệt quân của vua Vallabha.

25.

25.

Māṇavammopi dassesi, tahiṃ surattamattano;

Parakkamanto devānaṃ, raṇe nārāyaṇo viya.

Māṇavamma cũng đã thể hiện lòng dũng cảm của mình ở đó, khi chiến đấu giống như thần Nārāyaṇa trong trận chiến của các vị trời.

26.

26.

Narasītopi santuṭṭho, māṇavammassa vikkame;

Āliṅgatvā sinehena, tvaṃ kho me jayado iti.

Vua Narasīha cũng hài lòng với sự dũng mãnh của Māṇavamma, đã ôm chàng với lòng trìu mến và nói: “Chính ngươi đã mang lại chiến thắng cho ta.”

27.

27.

Attano puramāgamma, katvā vijayamaṅgalaṃ;

Māṇavammassa senāya, kattabbaṃ sabbamācari.

Trở về kinh thành của mình, sau khi làm lễ chiến thắng, (vua) đã làm tất cả những việc cần làm cho quân đội của Māṇavamma.

28.

28.

Athevaṃ cintayi rājā, kattabbaṃ me sahāyako;

Attanā’kāsi sabbañca, anaṇo so mamajjato.

Bấy giờ, đức vua suy nghĩ như vầy: “Người bạn của ta đã làm việc cần làm, chàng đã tự mình làm tất cả. Hôm nay, chàng không còn nợ ta nữa.”

29.

29.

Iṇaṃ mamāpi sodhemi, katvā kattabbamattanā;

Kattaññū katavedīhi, purisā’tīvadullabhā.

“Ta cũng phải trả món nợ của mình, bằng cách tự mình làm việc cần làm. Những người biết ơn và đền ơn thật vô cùng hiếm có.”

30.

30.

Amacce sannipātetvā, idaṃ vacanamabravi;

Sahāyassa mametassa, kamme tumhepi sakkhino.

Triệu tập các vị đại thần, (vua) đã nói lời này: “Về việc làm của người bạn này của ta, các khanh cũng là những người chứng kiến.”

31.

31.

Mayāpi tassa kattabbaṃ, kammaṃ sādhu sukhāvahaṃ;

Upakāro hi sādhūnaṃ, dhammo pubbopakārino.

“Ta cũng phải làm cho chàng một việc tốt đẹp, mang lại hạnh phúc. Vì giúp đỡ lại người đã giúp mình trước là pháp của người hiền.”

32.

32.

Evaṃ vutte amaccā te, paccāhaṃsu mahīpati;

Yaṃ yamicchati devohi, taṃ taṃ ruccati no iti.

Khi được nói như vậy, các vị đại thần ấy đã tâu lại với đức vua: “Bất cứ điều gì đức vua mong muốn, điều đó cũng làm chúng thần hài lòng.”

33.

33.

Atha so māṇavammassa, senaṃ datvā savāhanaṃ;

Sabbopakaraṇañceva, sabbakammakarepi ca.

Bấy giờ, vị vua ấy đã ban cho Māṇavamma quân đội cùng với các phương tiện di chuyển, và tất cả các trang bị, và cả tất cả những người phục vụ.

34.

34.

Gacchāti vatvā taṃ yantaṃ, sahasenāyapekkhiya;

Paridevittha bhūmindo, vippavutthaṃ’va puttakaṃ.

Nói rằng “Hãy đi đi”, và nhìn chàng ra đi cùng với quân đội, vị vua đã than khóc như một người con trai đi xa.

35.

35.

Māṇavammopi [Pg.294] āruyha, nāvāyo jaladhītaṭe;

Na cireneva āgamma, samattikkamma vegasā.

Māṇavamma cũng đã lên thuyền ở bờ biển, chẳng bao lâu đã đến nơi, vượt qua (biển) một cách nhanh chóng.

36.

36.

Saha senāya maddantho, laṅkādīpamupavisī;

Taṃ sutvāna palāyittha, rājā dāṭhopatissako.

Cùng với quân đội, chàng đã chinh phục và tiến vào đảo Laṅkā. Nghe tin ấy, vua Dāṭhopatissa đã bỏ chạy.

37.

37.

Māṇavammo puraṃ gantvā, ahutvāva narādhipo;

Palātamanubandhittha, padānupadamugato.

Māṇavamma đi vào kinh thành, chưa trở thành vua, đã truy đuổi người bỏ chạy, theo sát từng bước chân.

38.

38.

Tadā sā damiḷi senā, assosi kira sāmiko;

Mahārogā’bhibhūtoti, sutvā taṃ sā apakkami.

Khi ấy, đội quân Damiḷa kia nghe tin rằng chủ của họ đã bị một căn bệnh nặng. Nghe vậy, họ đã rút lui.

39.

39.

Sutvā dāṭhopatisso taṃ, samādāya mahābalaṃ;

Māṇavammaṃ upāgamma, kātumārabhi saṃyudhaṃ.

Dāṭhopatissa nghe tin ấy, đã tập hợp một lực lượng lớn, tiến đến chỗ Māṇavamma và bắt đầu giao chiến.

40.

40.

Māṇavammo ca cintesi, sabbā senā gatā mama;

Mate mayi samijjheyya, verino me manorathaṃ.

Và Māṇavamma suy nghĩ: “Tất cả quân đội của ta đã đi rồi. Nếu ta chết, thì mong muốn của kẻ thù của ta sẽ thành tựu.”

41.

41.

Jambudīpaṃva tasmā’haṃ, gantvā’dāsa balaṃ tato;

Puna rajjaṃ gahessaṃti, tasmā evamakāsi so.

“Do đó, ta sẽ đi đến Jambudīpa, rồi từ đó mang quân về, sẽ chiếm lại vương quốc.” Do đó, chàng đã làm như vậy.

42.

42.

Gantvā puna’pi disvāna, sahāyaṃ narasīhakaṃ;

Ārādhahanto nipuṇaṃ, sakkaccaṃ tamupaṭṭhahi.

Lại một lần nữa đi đến gặp người bạn Narasīha, chàng đã hầu hạ ngài một cách kính cẩn, khéo léo làm cho ngài hài lòng.

43.

43.

Yāva rājacatukkaṃso, māṇāmmo tahiṃ vasi;

Narasīho’tha cintesi, mānatthaddho yasodhano.

Māṇavamma đã sống ở đó một thời gian. Bấy giờ, Narasīha, người có lòng kiêu hãnh và danh tiếng, đã suy nghĩ.

44.

44.

Rajjatthaṃ me sahā yo maṃ, sevantoyeva addhago;

Vuddho hessati taṃ passaṃ, kathaṃ rajjaṃ karomahaṃ.

“Người bạn của ta, vì vương quốc, đã hầu hạ ta, và sẽ trở nên già yếu trong cuộc đời này. Thấy chàng như vậy, làm sao ta có thể trị vì?”

45.

45.

Imasmiṃ pana vārasmiṃ, pesayitvā balaṃ mama;

Rajjaṃ taṃ na gahessāmi, ko attho jīvitena me.

“Nhưng trong lần này, sau khi gửi quân đội của ta đi, nếu chàng không chiếm được vương quốc ấy, thì sự sống của ta có ý nghĩa gì?”

46.

46.

Evaṃ cintiya so senaṃ, sannipātiya attano;

Sannāhetvā yathā yogaṃ, dāpetvāna yathāruciṃ.

Suy nghĩ như vậy, vị vua ấy đã triệu tập quân đội của mình, trang bị cho họ một cách thích hợp, và ban cho (những thứ) theo ý muốn.

47.

47.

Sayameva tamādāya, samuddataṭamāgato;

Nāvāyo cittarūpāyo, kārayitvā thirā bahū.

Tự mình dẫn dắt họ, (vua) đã đến bờ biển, và đã cho làm nhiều chiếc thuyền vững chắc, có hình dáng đẹp đẽ.

48.

48.

Amacce āha ‘‘etena, saddhiṃ gacchatha bho’’iti;

Nāvaṃ ārohituṃ sabbe, na icchiṃsu tadā janā.

(Vua) nói với các vị đại thần: “Này các khanh, hãy đi cùng với người này.” Nhưng khi ấy, tất cả mọi người đều không muốn lên thuyền.

49.

49.

Tadā sīho vicintetvā, sayaṃ hutvā tirohito;

Attano parihāraṃ so, rājalakkhaṇasammataṃ.

Bấy giờ, vị vua (Narasīha) suy nghĩ, rồi tự mình ẩn dạng đi; ngài đã trao đoàn tùy tùng của mình, được xem là những biểu trưng của hoàng gia.

50.

50.

Sabbaṃ [Pg.295] tasseva datvāna, alaṅkārampi attano;

Āropetvāna taṃ nāvaṃ, gaccha ṭhatvāna sāgare.

Sau khi đã trao tất cả cho vị ấy, và cả những đồ trang sức của mình, ngài đã đưa vị ấy lên thuyền và nói: ‘Hãy đi’, trong khi (thuyền) đang ở trên biển.

51.

51.

Imaṃ bheriṃca vādehi, koṭṭhanāmanti yojayī;

So’pi sabbaṃ tathākāsi, rājāno agamā iti.

Ngài đã chỉ thị: ‘Hãy đánh cái trống này, có tên là Koṭṭha’; vị ấy cũng đã làm tất cả như vậy, và các vị vua đã đến.

52.

52.

Āruhiṃsu janā nāvaṃ, ekaṃ katvā narādhipaṃ;

So taṃ senaṅgamādāya, māṇo gantuṃ samārabhi.

Dân chúng đã lên thuyền, sau khi đã hợp nhất dưới một vị vua; vị ấy, mang theo đạo quân đó, đã kiêu hãnh bắt đầu ra đi.

53.

53.

Kevalo’pi samuddo so, ahobhi nagarūpamo;

Atha so paṭṭanaṃ patvā, otaritvā savāhano.

Toàn thể đại dương ấy đã trở nên giống như một thành phố; bấy giờ, sau khi đã đến hải cảng, vị ấy đã xuống thuyền cùng với quân đội của mình.

54.

54.

Vissāmetvā balaṃ tattha, vasaṃ katipaye dine;

Uttaraṃ desamādāya, katvā hatthagataṃ janaṃ.

Sau khi cho quân đội nghỉ ngơi ở đó, và ở lại trong vài ngày; ngài đã chiếm lấy xứ phương bắc, và đã thu phục dân chúng.

55.

55.

Akkhobbhiya mahāseno, nagaraṃ gantumārabhi;

Potthakuṭṭhopi taṃ sutvā, paccuggañchi mahābalo.

Với một đại quân không thể lay chuyển, ngài bắt đầu tiến về kinh thành; Potthakuṭṭha cũng nghe được tin ấy, đã mang đại binh ra nghênh chiến.

56.

56.

Saṃgacchiṃsu ubho senā, bhinnavelā’va sāgarā;

Māṇavammo tato hatthi-māruyha gahitāyudho.

Hai đạo quân đã giao tranh, giống như những đại dương vỡ bờ; bấy giờ, Māṇavamma, sau khi đã cưỡi lên voi và cầm lấy vũ khí.

57.

57.

Potthakuṭṭhañca rājānaṃ, dvedhā katvā palāpayi;

Hatthadāṭhaṃ palāyantaṃ, disvā janapadā narā.

Ngài đã đánh tan (quân của) vua Potthakuṭṭha và khiến ông ta phải bỏ chạy; dân chúng trong xứ, khi thấy Hatthadāṭha đang chạy trốn.

58.

58.

Sīsamassa gahetvāna, māṇavammassa dassayuṃ;

Potthakuṭṭhopalāyitvā, merukandaramāgami.

Họ đã lấy đầu của ông ta và trình lên cho Māṇavamma; còn Potthakuṭṭha, sau khi đã chạy trốn, đã đến Merukandara.

59.

59.

Tato taṃ sāmiko disvā, sahāyo me ayaṃciraṃ;

Tasmā na sakkā caḍḍetuṃ, āpade saraṇāgataṃ.

Bấy giờ, vị chủ nhân (của vùng ấy) khi thấy ông ta, đã (nghĩ): ‘Người này là bạn đồng hành lâu năm của ta; do đó, không thể nào ruồng bỏ một người đã đến nương tựa trong lúc hoạn nạn’.

60.

60.

Sāmino ca sahāyassa, niddosohaṃ kathaṃ bhave;

Iti cintiya pūvaṃ so, savisaṃ khādiyā’mari.

‘Làm sao ta có thể không có lỗi đối với chủ nhân và bạn bè của ta?’; suy nghĩ như vậy, ông ta đã ăn một chiếc bánh có tẩm độc và qua đời.

61.

61.

Kuṭṭhakopi ca teneva, khāditvā pūvakaṃ mato;

Māṇavammassa tassevaṃ, dīpo āsi akaṇṭako.

Và người bạn ấy cũng đã ăn chiếc bánh đó và qua đời; như vậy, hòn đảo đã trở nên không còn chướng ngại đối với Māṇavamma.

62.

62.

Māṇavammo tato dīpe, chattaṃ ussāpayi tadā;

Vārento viya teneva, dukkhaṃ dīpe janassa so.

Bấy giờ, Māṇavamma đã dựng lọng báu trên hòn đảo; như thể qua việc ấy, ngài đã ngăn chặn nỗi khổ của dân chúng trên đảo.

63.

63.

Puññakammāni so’kāsi, anagghāni bahūni ca;

Samattho kohi taṃ sabbaṃ, vattuṃ paṭipadaṃ naro.

Ngài đã làm nhiều công đức vô giá; quả thật, có người nào khả năng kể lại tất cả những việc ấy theo thứ tự?

64.

64.

Kappagāmavhayañceva, tathā sepaṇṇināmakaṃ;

Padhānarakkhe ca siriṃ, sirīsaṅghādi bodhike.

(Ngài đã xây dựng các tu viện) tại nơi gọi là Kappagāma, cũng như nơi tên là Sepaṇṇi, và (tu viện) Siri ở Padhānarakkha, và (tu viện) Sirīsaṅghabodhi, và các nơi khác.

65.

65.

Pāsādaṃ [Pg.296] sova kāresi, pasādāvahamuttamo;

Chādesi lohapāsādaṃ, thūpārāmagharaṃ tathā.

Ngài quả thật đã xây dựng những tu viện tuyệt vời, khơi dậy lòng tín thành; ngài đã lợp mái cho Lohapāsāda, và cũng như vậy cho điện thờ ở Thūpārāma.

66.

66.

Thūpārāme ca pāsādaṃ katvā’dā paṃsukūlinaṃ;

Jiṇṇakaṃ paṭisaṅkhāsi chattaṃ cetiyamuddhani;

Bahavo jiṇṇakāvāse tattheva paṭisaṅkhari.

Và sau khi xây dựng một tu viện ở Thūpārāma, ngài đã cúng dường cho các vị tỳ khưu Paṃsukūlika; ngài đã cho tu sửa lọng báu đã hư hỏng trên đỉnh của bảo tháp; ngài cũng đã cho tu sửa nhiều nơi ở đã hư hỏng tại chính nơi đó.

[Ettha māṇavammassa rajjakathāya ūnatā dissati. Ito paṭṭhāya aggabodhissa rajjapaṭibaddhā kathā vira khāyati.]

[Ở đây, câu chuyện về triều đại của Māṇavamma có vẻ thiếu sót. Từ đây trở đi, câu chuyện liên quan đến triều đại của Aggabodhi được trình bày.]

Chacattālīsatima pariccheda

Chương Bốn Mươi Sáu

…Vāsaṃ-katvā sulabhapaccayaṃ;

Dāsi dhammarucinaṃ so, rājinī dīpakampi ca.

...sau khi đã xây dựng một nơi ở với các vật dụng dễ dàng có được, ngài đã cúng dường cho phái Dhammaruci; và hoàng hậu cũng đã cúng dường (làng) Dīpaka.

Kāretvāna paricchedaṃ, mahānettādi pādikaṃ;

Tesameva adā koḷu-vāte so devatissakaṃ.

Sau khi cho thiết lập một ranh giới xung quanh Mahānettādi-pādika, ngài đã cúng dường (nơi ấy) cho chính họ; ngài cũng đã cúng dường (làng) Devatissaka ở Koḷuvāta.

Vahatthale ca so katvā, kadambagonanāmakaṃ;

Devapāḷimhi katvāna, gīrivhanagaraṃ tathā.

Và ngài đã xây dựng tại Vahatthala (một tu viện) tên là Kadambagona; và sau khi xây dựng tại Devapāḷi, cũng như vậy (một tu viện tên là) Girinagara.

Katvā antarasobbhamhi, devanāmaṃ vihārakaṃ;

Rājamātikamārāmaṃ, katvā’dā paṃsukūlinaṃ.

Sau khi xây dựng ở Antarasobbha một tu viện nhỏ tên là Deva, và sau khi xây dựng tu viện Rājamātika, ngài đã cúng dường (tu viện này) cho các vị Paṃsukūlika.

Gokaṇṇakavihāre’kā, padhānagharameva ca;

Jiṇṇagehañca kāresi, vaḍḍhamānakabodhiyā.

Tại tu viện Gokaṇṇaka, ngài đã cho xây một thiền đường; và ngài cũng đã cho tu sửa một ngôi điện đã hư hỏng của (cây) Vaḍḍhamānakabodhi.

Saṅghamittavhaye ceva, aññattha ca mahāyaso;

Tattha tattha vihāresu, navakammamakārayi.

Vị vua lừng danh ấy cũng đã cho thực hiện các công trình mới tại tu viện tên là Saṅghamitta và ở những nơi khác, trong các tu viện ở nơi này nơi kia.

Chabbīsati sahassāni, suvaṇṇānaṃ samappiya;

Jiṇṇāni paṭisaṅkhāsi, rājā cetiyapabbate.

Sau khi dâng cúng hai mươi sáu ngàn (tiền) vàng, đức vua đã cho tu sửa những (công trình) đã hư hỏng ở Cetiyapabbata.

Tālavatthuvihārañca, kāretvā paṇṇabhattakaṃ;

Vihārassa mahāsena-narindavhassa dāpayi.

Ngài đã cho xây dựng tu viện Tālavatthu và đã cho thiết lập một sự cúng dường thực phẩm thường xuyên cho tu viện được đặt theo tên của vua Mahāsena.

Goṇḍigāmikavāpiñca, chinnaṃ bandhi yathā purā;

Dānabhaṇḍañca so sabbaṃ, sabbesaṃ dāsi pāṇinaṃ.

Ngài đã cho đắp lại hồ chứa Goṇḍigāmika đã bị vỡ, như tình trạng trước đây; và ngài đã ban phát tất cả các vật phẩm bố thí cho tất cả chúng sanh.

10.

10.

Uposathaṃ [Pg.297] upavasati, saddhiṃ dīpajanehi so;

Dhammañca tesaṃ deseti, dātuṃ lokuttaraṃ sukhaṃ.

Ngài đã thọ trì ngày Uposatha cùng với dân chúng trên đảo; và ngài đã thuyết giảng Chánh Pháp cho họ, để ban cho (họ) niềm an lạc siêu thế.

11.

11.

Kammaṃ sovaggiyaṃ tassa, rajje sabbo samācari;

Yaṃ karoti mahīpālo, taṃ tassa kurute jano.

Nghiệp lành đưa đến cõi trời của vị ấy, tất cả (thần dân) trong vương quốc đều thực hành theo. Vị quốc vương làm điều gì, dân chúng của vị ấy làm theo điều ấy.

12.

12.

Tasmā rājā mahāpañño, dhammameva samācare;

So nivutthanivutthamhi, ṭhāne hoti mahāyaso.

Do vậy, vị vua có đại trí tuệ chỉ nên thực hành theo Chánh Pháp. Vị ấy, ở tại nơi an ổn, sẽ có được danh tiếng lớn lao.

13.

13.

Sampattaparivāro ca, ante gacchati nibbutiṃ;

Attatthañca paratthañca, tasmā passeyya buddhimā.

Và với đoàn tùy tùng thành tựu, cuối cùng đi đến nơi an tịnh. Do vậy, người có trí nên nhìn thấy lợi ích cho tự thân và lợi ích cho người khác.

14.

14.

Attanā yadi ekena, vinitena mahājanā;

Vinayaṃ yanti sabbepi, kotaṃ nāseyya paṇḍito.

Nếu bởi một người tự chế ngự, mà đại chúng, tất cả đều đi đến sự chế ngự, thì người có trí nào lại hủy hoại điều ấy?

15.

15.

Payogo yo hi sattānaṃ, lohadvaya hitāvaho;

So tena akato natthi, rattandivamatandinā.

Bất cứ sự nỗ lực nào vì lợi ích cho chúng sanh ở cả hai cõi, điều ấy không có việc gì là không được vị ấy thực hiện, một cách không mệt mỏi, cả ngày lẫn đêm.

16.

16.

Attano so nivatthāni, vatthāni sukhumāni ca;

Paṃsūkūlikabhikkhūnaṃ, cīvaratthāya dāpayi.

Vị ấy đã cho dâng cúng những y phục tế nhị và đã được mặc của mình cho các vị Tỳ khưu phấn tảo y, vì mục đích làm y.

17.

17.

Aṭṭhānaviniyogopi, saṅgaho vā virūpako;

Sāvajjo paribhogo vā, tassa nāhosi sabbaso.

Đối với vị ấy, hoàn toàn không có việc sử dụng sai mục đích, hoặc sự giúp đỡ không thích hợp, hoặc sự tiêu dùng đáng bị khiển trách.

18.

18.

Ye ye sattā yadā hārā, tesaṃ taṃ taṃ sadāpayi;

Ye yena sukhī honti, te te tena sukhāpayī.

Những chúng sanh nào cần vật thực nào, vị ấy đã cho dâng cúng vật thực ấy đến cho họ. Những ai được an vui bằng phương tiện nào, vị ấy đã làm cho họ được an vui bằng phương tiện ấy.

19.

19.

Evaṃ puññāni katvāna, chabbassāni narādhipo;

Agamā devarājassa, santikaṃ santiyāvaho.

Vị nhân vương, người mang lại sự an bình, sau khi đã thực hiện các phước thiện như thế trong sáu năm, đã đi đến trú xứ của vị vua chư Thiên.

20.

20.

Atha tassa nujo rājā, kassapo hoti khattiyo;

Samattho rajjabhārassa, vahituṃ pubbavuttino.

Sau đó, người em trai của vị ấy, một vị Sát-đế-lỵ tên là Kassapa, đã trở thành vua, có khả năng gánh vác trọng trách của vương quốc của người đã được đề cập trước.

21.

21.

Pitā viya niyaṃ puttaṃ, so saṅgaṇhi mahājanaṃ;

Dānena peyyavajjena, atthassa cariyāya ca.

Vị ấy đã nhiếp phục đại chúng giống như người cha đối với con trai của mình, bằng sự bố thí, bằng lời nói ái ngữ, và bằng hành vi lợi ích.

22.

22.

Ṭhānantarañca dāpesi, tassa tassa yathārahaṃ;

Sayaṃ bhuñjittha bhogepi, sabbadukkhavivajjito.

Và vị ấy đã cho ban cấp các chức vụ cho mỗi người tùy theo khả năng của họ. Tự thân vị ấy cũng hưởng thụ tài sản, thoát khỏi mọi sự đau khổ.

23.

23.

Gīhinañceva bhikkhūnaṃ, brahmaṇānañca khattiyo;

Vattāpayi sakāvāre, māghātañceva kārayi.

Vị vua Sát-đế-lỵ đã cho thiết lập các phận sự tương ứng cho cả hàng cư sĩ, các vị Tỳ khưu, và các vị Bà-la-môn, và đã cho thực thi lệnh không sát sanh.

24.

24.

Macchatitthe duve ceva, āvāsaṃ heḷigāmakaṃ;

Vaṇijjagāmamārāmaṃ, kassapādīgiriṃ tathā.

Và hai trú xứ ở Macchatittha, trú xứ Heḷigāmaka, tu viện Vaṇijjagāma, và cũng vậy là Kassapādigiri.

25.

25.

Tathā [Pg.298] ambatanavhañca, padhānaghara muttamaṃ;

Bhogagāmañca…

Cũng vậy, ngôi thiền đường cao quý tên là Ambatana, và Bhogagāma...

[Etthakassapassa rajjapaṭibaddhāya kathāya ūnatā dissati.]

[Ở đây, câu chuyện liên quan đến triều đại của vua Kassapa dường như bị thiếu sót.]

26.

26.

Tesaṃ sabbakaniṭṭhopi, mahindo nāma khattiyo;

Sampattarajjo nāhosi, rājā rajja dhurandharo.

Ngay cả người em út của họ, một vị Sát-đế-lỵ tên là Mahinda, cũng đã không đạt được vương quốc, (để trở thành) một vị vua gánh vác trọng trách vương quyền.

27.

27.

Tassapi kira nilavho, sahāyo cīrasatthuto;

Mato pubbeva tasmā, so saranto taṃ na icchitaṃ.

Tương truyền rằng, người bạn của vị ấy tên là Nila, người đã được ca ngợi từ lâu, đã qua đời trước đó. Do vậy, vị ấy, khi tưởng nhớ đến người bạn, đã không mong muốn điều ấy (vương quyền).

28.

28.

Ahorajjampi dīpamhi, na maññittha sukhāvahaṃ;

Abhāvena sahāyassa, sahāyā’tīva dullabhā.

Ngay cả việc trị vì hòn đảo trong một ngày đêm, vị ấy cũng không cho rằng sẽ mang lại hạnh phúc, do sự vắng mặt của người bạn. Bạn bè quả thật vô cùng khó tìm.

29.

29.

Teneva vuttaṃ muninā, dhammā yekeci lokiyā;

Tathā lokuttarā ceva, dhammā nibbānagāmino.

Chính vì lý do ấy, bậc Thánh nhân đã nói rằng: Bất cứ pháp nào thuộc về thế gian, và cũng vậy, các pháp siêu thế, các pháp dẫn đến Niết-bàn.

30.

30.

Kalyāṇamittaṃ āgamma, sabbe te honti pāṇinaṃ;

Tasmā kalyāṇamittesu, kattabbo’ti sadā daro.

Nương nhờ vào bạn lành, tất cả những pháp ấy sanh khởi cho chúng sanh. Do vậy, đối với các bạn lành, sự tôn trọng nên được thực hiện luôn luôn.

31.

31.

Ādipādova so tasmā, hutvā rajjaṃ vicārayi;

Pāletuṃyeva dīpamhi, jivanto viya pāṇino.

Do vậy, vị ấy, sau khi trở thành một vị Nhiếp chính (Ādipāda), đã cai quản vương quốc, chỉ để bảo vệ hòn đảo, giống như (bảo vệ) các chúng sanh đang sống.

32.

32.

Kassapassa sabhātussa, puttaṃ so aggabodhikaṃ;

Ṭhapetvā oparajjamhi, datvā bhogamanappakaṃ.

Vị ấy đã tấn phong người con trai của anh mình là Kassapa, tên là Aggabodhi, vào chức vụ phó vương, và ban cho tài sản không ít ỏi.

33.

33.

Desaṃ datvāna pācinaṃ, vasituṃ tattha pesiya;

Desaṃ dakkhiṇamādāsi, rāja puttassa attano.

Sau khi ban cho vùng phía đông, vị ấy đã phái (Aggabodhi) đến ở tại đó. Vị ấy đã lấy vùng phía nam cho người con trai của mình, vị hoàng tử.

34.

34.

Mahāpāḷimhi dānañca, dāpesi dasavāhaṇaṃ;

Sabbe bhoge same’kāsi, yācanānaṃ saha’ttanā.

Và tại trai đường Mahāpāḷi, vị ấy đã cho bố thí mười xe vật phẩm. Vị ấy đã làm cho tất cả tài sản trở nên ngang bằng cho những người xin cùng với chính mình.

35.

35.

Adatvā yācakānaṃ so, nu kiñci paribhuñjati;

Bhuttaṃ vā satiyā deti, dvi guṇaṃ attabhuttato.

Vị ấy không hưởng thụ bất cứ thứ gì mà không cúng dường cho những người hành khất. Hoặc nếu đã hưởng thụ rồi mới nhớ ra, vị ấy sẽ cúng dường gấp đôi phần mình đã hưởng.

36.

36.

Sakanāmaṃ sakāresi, bhikkhunī na mupassayaṃ;

Pādānagaragallañca, ārāma mariyādakaṃ.

Vị ấy đã cho xây dựng một ni viện mang tên của mình, và tu viện ranh giới Pādānagaragalla.

37.

37.

Mahindataṭamārāmaṃ, sampatta catupaccayaṃ;

Aññampi bahudhā kāsi, puññaṃ puññaguṇerato.

Tu viện Mahindataṭa, được trang bị đầy đủ bốn món vật dụng. Vị ấy, người ưa thích các phẩm chất của phước thiện, cũng đã thực hiện nhiều phước sự khác theo nhiều cách.

38.

38.

Tiṇī vassāni kāretvā, rajjameva mahāmati;

Gavesanto sahāyaṃ’va, devalokamupāgami.

Vị đại trí, sau khi trị vì vương quốc trong ba năm, dường như để tìm kiếm người bạn của mình, đã đi lên cõi trời.

39.

39.

Vasanto [Pg.299] dakkhiṇe dese, aggabodhi kumārako;

Kenāpi karaṇīyena, nagaraṃ āgato ahu.

Trong khi đang sống ở vùng phía nam, vị hoàng tử trẻ Aggabodhi, vì một công việc nào đó, đã đến kinh thành.

40.

40.

Tasmiṃ tattha vasantamhi, ādipādo mahindako;

Mato āsi tato tassa, rajjaṃ hatthagataṃ ahu.

Trong khi vị ấy đang cư ngụ tại nơi ấy, vị Ādipāda Mahinda đã qua đời. Do đó, vương quốc đã rơi vào tay của vị ấy.

41.

41.

So taṃ hatthagataṃ katvā, saṇṭhapetvāna sāsanaṃ;

Pācina desapatino, aggabodhissa pesayi.

Vị ấy, sau khi đã nắm lấy vương quốc và thiết lập giáo pháp, đã gửi (thông điệp) cho Aggabodhi, người cai trị xứ Pācina.

42.

42.

Sa āgantvā ahu rājā, silāmeghoti saññito;

Oparajje kumārañca, abhisiñcittha bhūpati.

Vị ấy, sau khi đến, đã trở thành vị vua được biết đến với tên gọi Silāmegha. Vị vua ấy cũng đã làm lễ quán đảnh cho vị hoàng tử lên ngôi vị Uparāja.

43.

43.

So rājā naṃ niyojetvā, cintā bhāraṃ vimuñciya;

Bhoge bhuñjatha tumheti, sayaṃ rajjaṃ vicārayi.

Vị vua ấy, sau khi đã giao phó cho vị ấy, đã giải thoát khỏi gánh nặng lo toan và nói rằng: 'Các ngươi hãy hưởng thụ các lạc thú.' Chính mình (vua) đã cai quản vương quốc.

44.

44.

Yathāyogaṃ janassesa-kāsi niggahasaṃgahe;

Dese ubbinayaṃ sabbaṃ, maggaṃ pāpesi cakkhumā.

Vị ấy đã thực hiện việc trừng phạt và tưởng thưởng cho dân chúng một cách thích đáng. Vị ấy, người có mắt tuệ, đã khiến cho tất cả sự bất tuân trong xứ đi đến chỗ chấm dứt.

45.

45.

Evaṃ tesu vasantesu, otāraṃ pāpakammino;

Na labhantā vicintesuṃ, bhinditabbā ime iti.

Trong khi họ đang sống như vậy, những kẻ làm điều ác, vì không tìm thấy cơ hội, đã suy nghĩ rằng: 'Những người này phải bị chia rẽ.'

46.

46.

Rājānamupasaṅkamma, avocuṃ pisunaṃ raho;

Tuvaṃ rājāsi nāmena, rājā añño sabhāvaho.

Sau khi đến gần đức vua, họ đã nói lời gièm pha một cách riêng tư: 'Ngài là vua chỉ trên danh nghĩa, vị vua thực sự là một người khác.'

47.

47.

Uparājā ayaṃ rajjaṃ, gaṇhissati mahājanaṃ;

Saṅgayha na cireneva, hoti rājā na saṃsayo.

Vị Uparāja này, sau khi thu phục được dân chúng, sẽ chiếm lấy vương quốc. Chẳng bao lâu nữa, không còn nghi ngờ gì, vị ấy sẽ trở thành vua.

48.

48.

Taṃ sutvāna mahīpālo, paribhijji kumārake;

Kumāropi vidhitvā taṃ, coro hutvāna rājindo.

Sau khi nghe điều đó, vị vua đã trở nên chia rẽ với vị hoàng tử. Vị hoàng tử cũng, sau khi biết được điều đó, đã trở thành một kẻ phản loạn đối với đức vua.

49.

49.

Palāyitvā sakaṃ desaṃ, saṅgaṇhitvā tahiṃ jane;

Mahantaṃ balamādāya, kātuṃ saṅgāma mārabhi.

Sau khi chạy trốn về xứ sở của mình, và sau khi tập hợp dân chúng ở đó, vị ấy đã lấy một lực lượng lớn và bắt đầu gây chiến.

50.

50.

Kadalyādinivātamhi, saṅgāmo bhiṃsano ahu;

Gato tattha parājitvā, kumāro malayaṃ vaso.

Tại Kadalyādinivāta, một trận chiến khốc liệt đã xảy ra. Vị hoàng tử, sau khi bị đánh bại ở đó, đã đi đến và cư ngụ tại Malaya.

51.

51.

Tato rājā kataññū so, upakāraṃ sabhātuno;

Cintetvā rajjadānādiṃ, paridevittha pākaṭaṃ.

Sau đó, vị vua ấy, người biết ơn, sau khi suy nghĩ về sự giúp đỡ của người anh em của mình, như việc ban cho vương quốc, đã than khóc một cách công khai.

52.

52.

Kumāropi ca taṃ sutvā, ahosi muducittako;

Evaṃ te aññamaññassa, siniddhantaṃ pakāsayuṃ.

Và vị hoàng tử, sau khi nghe điều đó, đã có một tâm hồn dịu dàng. Như vậy, họ đã biểu lộ sự trìu mến đối với nhau.

53.

53.

Rājā gantvā sayaṃyeva, malayaṃ ekako vaṃso;

Kumāraṃ taṃ samādāya, āgamittha sakaṃ puraṃ.

Chính đức vua, sau khi một mình đi đến Malaya, đã mang theo vị hoàng tử ấy và trở về thành phố của mình.

54.

54.

Hoti [Pg.300] nissaṃsayaṃ [evaṃpi citto] atīva so;

Vivāhaṃ tena kāresi, dhītaraṃ saṅghanāmikaṃ.

Vị ấy đã trở nên vô cùng không còn nghi ngờ. Vị ấy đã cho cử hành hôn lễ của con gái mình tên là Saṅghā với vị ấy.

55.

55.

Tāya saddhiṃ vasanto so, vissattho tena rājinā;

Pahāraṃ tāya pādāsi, duṭṭho dosamhi kismiṃci.

Vị ấy, trong khi sống cùng với nàng và được vị vua ấy tin tưởng, đã nổi giận vì một lỗi lầm nào đó và đã đánh nàng.

56.

56.

Pitaraṃ sā upāgamma, karuṇaṃ roditampati;

Akāraṇe maṃ māreti, dinno vo sāmiko iti.

Nàng, sau khi đến gần cha mình, đã khóc lóc một cách thảm thiết: 'Người chồng mà ngài đã ban cho, đang giết con một cách vô cớ.'

57.

57.

Sopi taṃ sutamatteva, dukkataṃ vata me iti;

Pabbājesi lahuṃ gantvā, bhikkhūnī na mupassayaṃ.

Vị ấy cũng, ngay khi nghe điều đó, (đã nghĩ) rằng: 'Than ôi, một việc làm sai trái của ta!' và sau khi nhanh chóng đi đến, đã cho nàng xuất gia tại một tu viện ni.

58.

58.

Aggabodhisanāmotha, tassā mātula puttako;

Sucireneva kālena, tassaṃ sā rattamānaso.

Bấy giờ, có một người con trai của cậu nàng tên là Aggabodhi. Từ một thời gian rất lâu, vị ấy đã có tâm ái luyến đối với nàng.

59.

59.

Kālo’yanti viditvāna, tamādāya palāyituṃ;

Aññato taṃ gahetvāna, gato ekova rohaṇaṃ.

Sau khi biết rằng: 'Đây là thời điểm', để mang nàng đi và chạy trốn, vị ấy đã đưa nàng từ một nơi khác và một mình đi đến Rohaṇa.

60.

60.

Aggabodhiṃ narindo so, aggabodhi namādiya;

Aggabodhiṃ nihantuṃ taṃ, rohaṇaṃ tamupāvīsi.

Vị vua Aggabodhi ấy, sau khi mang theo Aggabodhi (Uparāja), đã tiến vào Rohaṇa để giết Aggabodhi (người em họ) ấy.

61.

61.

Aggabodhi nisedhetvā, aggabodhiṃ sabhātaraṃ;

Apare pabbate hantu-maggabodhiṃ sayaṃ gato.

Aggabodhi (Uparāja), sau khi ngăn cản người anh em của mình là Aggabodhi (vua), đã tự mình đi đến một ngọn núi khác để giết Aggabodhi (người em họ).

62.

62.

Kasiṇaṃ rohaṇaṃ hattha-gataṃ katvā mahā balo;

Yujjhitvā tena taṃ gaṇhi, bhariyaṃ saṅghamattano.

Vị ấy, người có lực lượng lớn, sau khi đã chinh phục toàn bộ Rohaṇa, đã chiến đấu với vị kia và bắt lấy nàng Saṅghā, vợ của mình.

63.

63.

Tato paṭṭhāya sukhitā, samaggā te tayo janā;

Vissaṭṭhā aññamaññesu, vihariṃsu yathāruciṃ.

Kể từ đó, ba người họ, được hạnh phúc và hòa hợp, đã sống theo ý muốn, tin tưởng lẫn nhau.

64.

64.

Vāpāraniṃ akārāmaṃ, tathā māṇaggabodhikaṃ;

Sabhattuddesabhogañca, vihāre atiyuttare.

Vị ấy đã xây dựng tu viện Vāpārani, cũng như tu viện Māṇaggabodhika, và đã ban sự hưởng dụng từ việc chỉ định thực phẩm cho tất cả tại các tu viện ở Uttaradesa.

65.

65.

Hatthi kucchivihāre ca, vihāre puna piṭṭhike;

Mahādīpariveṇe ca, pāsāde vāhadīpake.

Và tại tu viện Hatthikucchi, và một lần nữa tại tu viện Piṭṭhika, và tại pariveṇa Mahādīpa, và tại lâu đài Vāhadīpaka.

66.

66.

Thūpārāmamhi gehassa, dvāre ca parijiṇṇake;

Kāsi pākatikaṃ tattha, thambhe ca parivattayi.

Tại Thūpārāma, vị ấy đã phục hồi các cổng đã hư hỏng của tòa nhà ở đó, và đã thay thế các cột trụ.

67.

67.

Evaṃ katvāna puññāni, puññāni ca yathābalaṃ;

Cattālīsatime vasse, yathākamma mupāgami.

Sau khi đã làm các công đức như vậy, và các công đức khác tùy theo khả năng, vào năm thứ bốn mươi, vị ấy đã đi theo nghiệp của mình.

68.

68.

Athoparājā rājā’si, aggabodhi sirīdharo;

Tanayo so mahindassa, ādipādassa dhīmato.

Khi ấy, vị Uparāja Aggabodhi, người mang lại sự thịnh vượng, đã trở thành vua. Vị ấy là con trai của Ādipāda Mahinda, người trí tuệ.

69.

69.

Sāsanampi [Pg.301] ca lokañca, saṅgaṇittha yathārahaṃ;

Oparajje’bhisiñcattha, mahindaṃ puttamattano.

Vị ấy đã bảo hộ giáo pháp và thế gian một cách xứng đáng. Vị ấy đã làm lễ quán đảnh cho con trai mình là Mahinda lên ngôi vị Uparāja.

70.

70.

Mahābodhissa kāresi, gharaṃ jiṇṇaṃ navaṃ thiraṃ;

Ārāme dve ca kāresi, kaḷandaṃ mallavātakaṃ.

Vị ấy đã cho xây dựng lại ngôi nhà cũ kỹ của cây Đại Bồ Đề thành một ngôi nhà mới và vững chắc; và đã cho xây dựng hai ngôi tự viện là Kaḷanda và Mallavātaka.

71.

71.

Dhammakammehi sakkaccaṃ, sodhesi jinasāsanaṃ;

Vinicchananto dhammena, chindi kūṭaṭṭakārake.

Vị ấy đã kính cẩn thanh lọc giáo Pháp của đấng Chiến Thắng bằng các phận sự đúng Pháp; trong khi xét xử theo chánh pháp, vị ấy đã trừng trị những kẻ tạo ra các vụ kiện gian dối.

72.

72.

Bhesajjañca gilānānaṃ, maṅgalaṃ cāvamaṅgalaṃ;

Laṅkādīpamhi sakale, sayameva vicārayī.

Vị ấy đã tự mình xem xét việc thuốc men cho người bệnh, các lễ lạc tốt lành và không tốt lành trên toàn đảo Laṅkā.

73.

73.

Salākabhattaṃ dāpesi, nikāyattaya vāsinaṃ;

Bhojanaṃ paṃsukūlīnaṃ, attayoggaṃ mahārahaṃ.

Vị ấy đã cho cúng dường thực phẩm theo thể thức phiếu cho các vị cư ngụ trong ba bộ phái; và vật thực quý giá, thích hợp với chính mình, cho các vị phấn tảo y.

74.

74.

Evamādīni katvāna, puññāni sasayaṃ vasī;

Cuto’si chahi vassehi, pulatthinagare vasaṃ.

Sau khi đã làm các công đức như thế, vị ấy đã sống một cách tự tại; sau sáu năm, trong khi đang sống ở thành Pulatthi, vị ấy đã băng hà.

75.

75.

Tato pubbeva tassāsi, putto so yuvarājako;

Mato kira tato rajjaṃ, aputtaṃ taṃ tadā ahu.

Nghe nói rằng, ngay cả trước đó, người con trai của vị ấy là vị thái tử đã qua đời; do đó, vương quốc lúc bấy giờ không có người con (kế vị).

76.

76.

Putto mahindo nāmā’si, silā meghassa rājino;

Rajjayoggo mahāpuñño, lokasaṅgaṇha nakkhamo.

Có một người con trai tên là Mahinda của đức vua Silāmegha; (vị này) xứng đáng với vương vị, có phước báu to lớn, có khả năng thu phục lòng người.

77.

77.

Tassa jātadineyeva, rājā nakkhattapāṭhake;

Pucchitvā rajjayoggoti, sutvā tehi viyākataṃ.

Ngay vào ngày sinh của vị ấy, đức vua sau khi đã hỏi các nhà chiêm tinh và đã nghe lời tiên đoán của họ rằng: “(Vị này) xứng đáng với vương vị.”

78.

78.

Datvā tesaṃ dhanaṃ sādhu, pavattiṃ taṃ nigūhayi;

Atha naṃ so vayappattaṃ, katvā senāpatiṃsakaṃ.

(Đức vua) đã ban cho họ của cải và đã che giấu kỹ tin tức ấy. Sau đó, khi vị ấy đến tuổi trưởng thành, đức vua đã phong cho vị ấy làm vị tướng của mình.

79.

79.

Rajjaṃ vasseva katvāna, sabbaṃ hatthe sayaṃvasī;

So dhammena vicāresi, rāja kiccaṃ mahāmati.

Vị ấy đã đặt toàn bộ vương quốc dưới sự kiểm soát của mình, trong tay của mình; bậc đại trí ấy đã điều hành các công việc của hoàng gia theo đúng chánh pháp.

80.

80.

Matepi tasmiṃ tasmā so, aggabodhābhidhānino;

Senāpaccaṃ na gaṇhittha, nayaññū tassa hatthako.

Do đó, ngay cả khi vị vua ấy băng hà, vị ấy (Mahinda) đã không nhận chức vụ tướng quân từ người có tên là Aggabodhi, một thuộc hạ khéo léo và biết điều phải lẽ.

81.

81.

Tadā kenaci gantvā so, karaṇīyena rājino;

Samuddatīre vasati, mahātitthamhi paṭṭane.

Khi ấy, vị ấy đã đi lo một công việc nào đó của đức vua và đang sống ở ven biển, tại thành phố cảng Mahātittha.

82.

82.

Sutvā so cūḷapituno, maraṇaṃ vegasā’gamā;

Corā rajjaṃ gahetvāna, nāseyyuṃ nagaraṃ iti.

Khi nghe tin người chú của mình qua đời, vị ấy đã nhanh chóng trở về, (nghĩ rằng): “Kẻo bọn trộm cướp chiếm lấy vương quốc và phá hủy thành phố.”

83.

83.

Tato uttaradesamhi, maṇḍalīkā saraṭṭhiyā;

Acchinditvāna taṃ desaṃ, chinnarājakaraṃ karuṃ.

Bấy giờ, ở miền bắc, các vị lãnh chúa địa phương trong xứ của mình đã chiếm lấy vùng đất ấy và đã ngưng nộp thuế cho hoàng gia.

84.

84.

So [Pg.302] taṃ sutvā mahāseno, gantvā uttaradesakaṃ;

Sabbe nimmathayitvāna, maṇḍalī kesaraṭṭhiye.

Vị đại tướng ấy, khi nghe tin đó, đã đi đến miền bắc; và sau khi đã dẹp tan tất cả các vị lãnh chúa địa phương trong xứ của họ.

85.

85.

Gantvā rañño mataṭhānaṃ, disvā deviṃ parodiya;

Assāsetvā yathākālaṃ, idaṃ vacanamabravi.

(Vị ấy) đã đi đến nơi đức vua băng hà, nhìn thấy hoàng hậu, và đã khóc than. Sau khi an ủi bà vào lúc thích hợp, vị ấy đã nói những lời này.

86.

86.

Mācintesi mahādevī, mato me sāmiko iti;

Rakkhissāmi ahaṃ dīpaṃ, tumhe rajjaṃ karissatha.

“Tâu đại hoàng hậu, xin đừng lo lắng rằng: ‘Chúa công của tôi đã qua đời.’ Thần sẽ bảo vệ hòn đảo này, còn bệ hạ sẽ cai trị vương quốc.”

87.

87.

Tuṇhibhūtā’dhivāsetvā, piyasā pāpabuddhikā;

Raho yojayī taṃ hantuṃ, vatthukāmā yathāruciṃ.

Bà ta, với tâm địa xấu xa, đã im lặng chấp thuận bằng những lời lẽ ngọt ngào; một cách bí mật, bà ta đã âm mưu giết hại vị ấy, vì ham muốn dục lạc theo ý thích của mình.

88.

88.

Senāpati taṃ ñatvāna, tassā’rakkhaṃ vidhāya so;

Taṃ pakkhiyehi yujjhitvā, palāpesi mahājanaṃ.

Vị tướng quân, khi biết được điều đó, đã cho người canh giữ bà ta; sau khi giao chiến với phe cánh của bà, vị ấy đã đánh đuổi đám đông.

89.

89.

Tato deviṃ sabandhetvā, pakkhipitvāna yānake;

Ādāya taṃ puraṃ gantvā, rajjaṃ gaṇhi sasādhanaṃ.

Sau đó, sau khi đã trói hoàng hậu và đưa bà lên xe; mang theo bà, vị ấy đã đi đến thành phố và chiếm lấy vương quốc cùng với các phương tiện (cai trị).

90.

90.

Atthi dappuḷa nāmo’pi,Silā meghassa rājino;

Bhāgineyyo mahāseno,Ādipādo mahā dhano.

Cũng có một người tên là Dappuḷa, là cháu trai của đức vua Silāmegha; một vị đại tướng, một vị Ādipāda, rất giàu có.

91.

91.

So senaṃ sannipātetvā, vasanto kāḷavāpiyaṃ;

Kātuṃ saṅgāma māgañchi, saṅgagāmappadesakaṃ.

Vị ấy, sau khi tập hợp quân đội, trong khi đang sống ở Kāḷavāpi, đã đến vùng Saṅgagāma để gây chiến.

92.

92.

Senāpati pavattiṃ taṃ, sutvā sampannavāhano;

Deviñca taṃ samādāya, agamā tattha sajjukaṃ.

Vị tướng quân, khi nghe tin tức đó, với đội quân được trang bị đầy đủ; và mang theo vị hoàng hậu ấy, đã đi đến đó trong tư thế sẵn sàng.

93.

93.

Tesaṃ tatthasi saṅgāmo, ubhinnaṃ lomahaṃsano;

Ādipādo tadāsenaṃ, ohīyantaṃ samekkhiya.

Ở đó đã xảy ra một trận chiến giữa họ, một trận chiến dựng tóc gáy cho cả hai bên; vị Ādipāda bấy giờ, khi thấy quân đội của mình đang bị thất thế.

94.

94.

Palāyitvā āruhittha, acchaselaṃ savāhano;

Palāpetvāna taṃ tattha, senāpati sukhaṃ vasi.

(Vị ấy) đã bỏ chạy và cùng với vật cưỡi của mình leo lên núi Acchasela; sau khi đã đánh đuổi vị ấy ở đó, vị tướng quân đã sống một cách an lạc.

95.

95.

Suññaṃti nagaraṃ sutvā, maṇḍalīkāpi uttare;

Dese sabbe samāgamma, aggahesuṃ puraṃ tadā.

Khi nghe tin thành phố trống không, các vị lãnh chúa địa phương ở miền bắc; tất cả đã cùng nhau tập hợp lại và chiếm lấy thành phố vào lúc đó.

96.

96.

So hi te paṭibāhesi, sūro dhīraparakkamo;

Athāgamma puraṃ rajjaṃ, vicāresi yathānayaṃ.

Quả thật, vị ấy, một người anh hùng có lòng dũng cảm kiên định, đã đẩy lùi họ; sau đó, khi đã trở về thành phố, vị ấy đã cai trị vương quốc theo đúng công lý.

97.

97.

Bhikkhusaṅghassa lokassa, macchānaṃ migapakkhinaṃ;

Ñātīnaṃ balakāyassa, kattabbaṃ sabbamācari.

Đối với Tăng đoàn, đối với thế gian, đối với cá, thú và chim; đối với quyến thuộc, đối với quân đội, vị ấy đã làm tất cả những gì cần phải làm.

98.

98.

Pacchā [Pg.303] anu balappatto, dappulo malayaṃ gato;

Bhāgineyyo duve ceva, pakkositvāna rohaṇā.

Về sau, Dappuḷa, sau khi đã có được lực lượng, đã đi đến Malaya; và sau khi đã triệu tập hai người cháu trai từ Rohaṇa.

99.

99.

Raṭṭhe janapade sabbe, ādāya bahuvāhano;

Rattiyaṃ puramāgamma, samuddo viya otthari.

(Vị ấy) đã chiếm lấy tất cả các quận huyện trong xứ, với một đội quân đông đảo; vào ban đêm, vị ấy đã đến thành phố và bao trùm (nơi ấy) như biển cả.

100.

100.

Balakāyo puraṃ rundhi, ugghosento samantato;

Hesitena turaṅgānaṃ, koñcanāde nadantinaṃ.

Đoàn quân bao vây thành trì, la hét khắp bốn phía, cùng với tiếng ngựa hí và tiếng voi rống vang.

101.

101.

Tāḷāvacara saddānaṃ, kāhaḷānaṃ ravena ca;

Gajjitena bhaṭānañca, ākāsaṃ na tadā phali.

Cùng với âm thanh của các nhạc khí, với tiếng tù và rền vang, và với tiếng la hét của binh lính, bầu trời lúc bấy giờ dường như muốn vỡ tung.

102.

102.

Tadā senāpati disvā, mahāsenaṃ pamodiya;

Ārocesi avattiṃ taṃ, balakāyassa attano.

Bấy giờ, vị tướng quân trông thấy đại quân liền hoan hỷ và đã thông báo tình hình ấy cho đoàn quân của mình.

103.

103.

Rājaputtā tayo ete, mahantaṃ balamādiya;

Nagaraṃ no’parundhiṃsu, kintu kattabba mettha vo.

Ba vị vương tử này đã đem theo một lực lượng hùng hậu và bao vây thành trì của chúng ta. Vậy các ngươi phải làm gì trong việc này?

104.

104.

Evaṃ vuttā tamāhaṃsu, sūrā tassa raṇatthino;

Devāsevā dineyeva, sevakānaṃ na jīvitaṃ.

Khi được nói như vậy, những chiến binh dũng cảm và hiếu chiến của ông đã thưa rằng: ‘Thưa ngài, trong việc phụng sự, quả thật mạng sống của kẻ tôi tớ không còn là của mình nữa.’

105.

105.

Evaṃ bhūte sace kāle, ohīnā jīvibhatthino;

Posesi sāmi kiṃ kāla-mettakaṃ no yathā sukhaṃ.

Nếu trong thời điểm như thế này, chúng tôi lại chùn bước vì ham sống, thì thưa chủ công, ngài đã nuôi dưỡng chúng tôi trong an lạc suốt bấy lâu nay để làm gì?

106.

106.

Vutte evaṃ saussāho, balaṃ sajjiya rattiyaṃ;

Uggate aruṇe hatthi-māruyha katakammakaṃ.

Khi được nói như vậy, ông trở nên hăng hái, đã chuẩn bị quân đội trong đêm. Khi rạng đông ló dạng, ông đã cưỡi lên một con voi chiến đã được huấn luyện.

107.

107.

Dvārene’kena nikkhamma, patanto asanī viya;

Saddhiṃ yo dhasahassehi, saṅgāmaṃ kāsi dussahaṃ.

Ra khỏi thành bằng một cổng, ông lao xuống như một tia sét. Cùng với mười ngàn binh lính, ông đã tạo nên một trận chiến khốc liệt.

108.

108.

Balaṃ taṃ ādipādassa, nipphoṭetvā tato tato;

Sannipātiya ekajjhaṃ, niyattiṃ sampavedayi.

Sau khi đánh tan tác quân đội của vị Ādipāda từ nơi này đến nơi khác, ông đã dồn họ lại một chỗ và định đoạt số phận của họ.

109.

109.

Hatāvasese ādāya, ādipādopi dappuḷo;

Pubbaṇheva parājitvā, palāyitvā’ga rohaṇaṃ.

Vị Ādipāda Dappuḷa, đem theo những người còn sống sót, đã bị đánh bại ngay trong buổi sáng và đã bỏ chạy về xứ Rohaṇa.

110.

110.

Rājaputte duve ceva, rohaṇamhā tadā gate;

Jīvaggāhaṃ sagāhetvā, te ādāya puraṃ gato.

Ông cũng đã bắt sống hai vị vương tử, những người lúc ấy đã rời khỏi Rohaṇa, và đem họ về thành.

111.

111.

Evaṃ pattajayo sūro, dīpe jāte nirākule;

Pācinadesaṃ sādhetuṃ, pesayittha savāhane.

Như vậy, vị anh hùng đã giành được chiến thắng. Khi hòn đảo đã trở nên yên bình, ông đã phái quân đội cùng với các phương tiện để chinh phục xứ Pācina (miền Đông).

112.

112.

Tepi gantvāna desaṃ taṃ, uttaraṃ desameva ca;

Sādhayitvā’cireneva, saṅgahesuṃ mahābalaṃ.

Họ cũng đã đi đến xứ ấy và cả xứ Uttara (miền Bắc). Sau khi chinh phục không bao lâu, họ đã tập hợp được một đội quân hùng mạnh.

113.

113.

Rājāpi [Pg.304] taṃ mahādeviṃ, bhariyaṃ kāsi attano;

Pariccattuñca māretuṃ, na sakkāyanti cintiya.

Nhà vua cũng đã lấy vị đại hoàng hậu ấy làm vợ của mình, sau khi suy nghĩ rằng không thể nào ruồng bỏ hay giết bà được.

114.

114.

Tesaṃ saṃvāsamanvāya, gabbho āsi patiṭṭhito;

Puttaṃ vijāyi sādhañña-puññalakkhaṇasaññuttaṃ.

Do sự chung sống của họ, bà đã thụ thai. Bà đã hạ sinh một người con trai hội đủ các tướng tốt của phước đức và sự thành công.

115.

115.

Rañño sā’tipiyā āsi, tato paṭṭhāya sopi kho;

Puttassa tassa pādāsi, oparajjaṃ sabhogiyaṃ.

Bà đã trở nên vô cùng được nhà vua yêu quý. Kể từ đó, nhà vua cũng đã ban cho người con trai ấy chức vị nhiếp chính cùng với bổng lộc.

116.

116.

Ṭhitā pācinadesamhi, ādipādā nisammataṃ;

Vinā so’yanti amhākaṃ, ubho hutvāna ekato.

Các vị Ādipāda ở xứ Pācina (miền Đông), khi nghe được việc ấy, đã cùng nhau hợp nhất lại, (nghĩ rằng): ‘Ông ta làm việc này mà không có chúng ta’.

117.

117.

Dvīsu passesu senañca, samādāya mahādhanaṃ;

Sandhiṃbhātaramāhūya, katvārohaṇa desato.

Họ đã tập hợp quân đội và nhiều của cải ở hai phía, đã triệu tập người anh em của họ từ xứ Rohaṇa và lập nên một liên minh.

118.

118.

Gaṅgātīramhi vāsaṃ te, kappayiṃsu mahabbalā;

Rājā sabbaṃ nisamme’taṃ, maṇḍalīke tahiṃ tahiṃ.

Những người hùng mạnh ấy đã đóng trại ở bờ sông Gaṅgā. Nhà vua, khi nghe được tất cả việc này, đã (hành động đối với) các vị lãnh chúa địa phương ở nơi này nơi khác.

119.

119.

Ārādhetvā gahetvāna, duṭṭhe māriya kecana;

Rakkhaṃ datvāna nagare, kattabbaṃ sādhuyojiya.

Ông đã thu phục và bắt giữ một số, giết chết một số kẻ gian ác, bố trí lính canh trong thành, và sắp đặt ổn thỏa những việc cần làm.

120.

120.

Mahāsenaṅgamādāya, mahesiñca tamādiya;

Khandhāvāraṃ niveseti, mahummāramhi gāmake.

Ông đã đem theo đại quân và cả vị hoàng hậu ấy, rồi thiết lập một doanh trại ở làng Mahummāra.

121.

121.

Tassāgamanamaññāya, ādipādāpi te tayo;

Koviḷāravhaye gāme, mahāyuddhaṃ pavattayuṃ.

Biết được sự xuất hiện của ông, ba vị Ādipāda ấy cũng đã khởi xướng một trận đại chiến tại ngôi làng tên là Koviḷāra.

122.

122.

Atha rājā mahāseno, samugghātesi taṃ balaṃ;

Dappuḷo so palāyittha, ādi pādā duve hatā.

Bấy giờ, nhà vua với đại quân đã tiêu diệt lực lượng ấy. Dappuḷa đã bỏ chạy, còn hai vị Ādipāda kia đã bị giết.

123.

123.

Tatthāpi laddhavijayo, puramāgammabhūmipo;

Rājakiccaṃ vicāresi, mahādānaṃ pavattayi.

Sau khi lại giành được chiến thắng ở nơi ấy, vị vua chúa trở về thành, đã quán xuyến các công việc của hoàng gia và thực hiện việc bố thí trọng đại.

124.

124.

Mahābodhi dumindassa, mahācetittayassa ca;

Dhātūnampi ca sakkaccaṃ, mahāpūjāmakārayī.

Ông đã cho thực hiện một buổi đại lễ cúng dường một cách kính cẩn đến cây Đại Bồ Đề, đến ba ngôi Đại Bảo Tháp, và đến các xá lợi.

125.

125.

Rohaṇaṃ samupāgamma, dappuḷo so tamāgato;

Balaṃ sampaṭipādesi, yujjhituṃ puna rājinā.

Dappuḷa, người đã đến xứ Rohaṇa, lại chuẩn bị một đội quân để giao chiến với nhà vua một lần nữa.

126.

126.

Rājā so puttanattānaṃ, desaṃ kātuṃ nirākulaṃ;

Thūpārāmamhi sabbepi, sannipātiya bhikkhavo.

Nhà vua ấy, để làm cho đất nước được yên bình cho con cháu của mình, đã triệu tập tất cả các vị tỳ khưu tại tu viện Thūpārāma.

127.

127.

Aññepi ca mahāpaññe, yuttā yuttivisārade;

Rājadhammesu sabbesu, nipuṇo nayakovido.

và cả những người có trí tuệ lớn khác, những người thông thạo điều đúng lẽ sai, tài giỏi trong mọi vương pháp, và khéo léo, am tường về chính sách.

128.

128.

Ārocetvā [Pg.305] pavattiṃ taṃ, tehi sammā pakāsito;

Caturaṅgamahāseno, sabbūpakaraṇānugo.

Sau khi trình bày tình hình ấy và được họ khuyên bảo một cách đúng đắn, (ông đã chuẩn bị) một đại quân bốn binh chủng, đi cùng với tất cả các trang bị.

129.

129.

Dīpe sabbattha yojetvā, kattabbaṃ nagarepi ca;

Nikkhanto na cireneva, agamā mārapabbataṃ.

Sau khi sắp đặt những việc cần làm ở khắp nơi trên đảo và cả trong thành phố, ông đã khởi hành không bao lâu sau đó và đã đi đến núi Māra.

130.

130.

Sammadditvāna taṃ desaṃ, khippaṃ pabbatamāruhī;

Taṃ disvā rohaṇe sabbe, bhītā taṃ vasamāgamuṃ.

Sau khi hoàn toàn dẹp yên xứ ấy, (vị ấy) nhanh chóng leo lên núi. Thấy vậy, tất cả (dân chúng) ở Rohaṇa, do sợ hãi, đã quy phục dưới quyền của vị ấy.

131.

131.

Tato sandhiṃ karitvāna, dappuḷena sadappako;

Hatthī asse ca maṇayo, gahetvā tassa hatthato.

Sau đó, vị kiêu hãnh ấy đã ký hòa ước với Dappuḷa; và đã nhận lấy voi, ngựa, và châu báu từ tay của người ấy.

132.

132.

Gāḷhagaṅgañca katvāna, sīmaṃ rohaṇabhoginaṃ;

Oragaṅgaṃ samādāya, rājabhogamakārayi.

Và sau khi lấy sông Gāḷhagaṅga làm ranh giới của lãnh địa Rohaṇa, (vị ấy) đã chiếm lấy vùng đất bên này sông và biến nó thành lãnh địa của hoàng gia.

133.

133.

Dīpamevaṃ mahātejo, katvā vigatakaṇṭakaṃ;

Ekātapatto āgamma, puraṃ vasi yathāsukhaṃ.

Vị đại oai lực ấy, sau khi đã làm cho hòn đảo không còn gai góc (kẻ thù), đã trở thành người thống trị duy nhất, trở về và an trú trong kinh thành một cách an lạc.

134.

134.

Pariveṇaṃ sakāresi, rājā dāmavihārakaṃ;

Tathā sanniratitthañca, pulatthinagare vibhū.

Vị vua hùng mạnh đã cho xây dựng tu viện Dāmavihāraka; và cũng như tu viện Sanniratittha, tại thành Pulatthi.

135.

135.

Mahālekhañca kāresi, pariveṇamabhayā cale;

Tathā ratanapāsādaṃ, tatheva sumanoharaṃ.

(Vị ấy) cũng đã cho xây dựng tu viện Mahālekha tại Abhayagiri; và cũng như điện Ratanapāsāda, cũng rất lộng lẫy.

136.

136.

Anekabhūmaṃ kāretvā, vejayantamivāparaṃ;

Tathā satasahassehi, tīhi ceva mahādhano.

Sau khi cho xây dựng (một tòa nhà) nhiều tầng, giống như một cung điện Vejayanta thứ hai; và cũng vậy, vị đại phú ấy, với ba trăm ngàn (tiền vàng).

137.

137.

Jambonadatuvaṇṇassa, sahassehi ca saṭṭhihi;

Bimbaṃ satthussa kāretvā, nagghaṃ cūḷāmaṇiyutaṃ.

Và với sáu mươi ngàn (tiền vàng), (vị ấy) đã cho tạc một pho tượng của Bậc Đạo Sư, màu vàng ròng Jambonada, vô giá, được trang hoàng với một viên ngọc trên đỉnh đầu.

138.

138.

Pūjaṃ sabbopahārena, kāretvāna mahārahaṃ;

Pāsādamahane sabbaṃ, rajjaṃ ossajji attano.

Sau khi đã cho tổ chức một lễ cúng dường trọng thể với tất cả các vật phẩm, tại lễ khánh thành cung điện, (vị ấy) đã dâng cúng toàn bộ vương quốc của mình.

139.

139.

Bodhisattañca kāretvā, rājānaṃ sumanoharaṃ;

Saṇṭhapitthasilā meghe, cāruṃ bhikkhūnupassaye.

Và sau khi cho tạc một pho tượng vua Bồ-tát rất đẹp, (vị ấy) đã an vị pho tượng đó trong tịnh xá xinh đẹp của chư Tăng tên là Silāmegha.

140.

140.

Thūpārāmamhi thupassa, kāsi sovaṇṇakañcukaṃ;

Paṭṭaṃ katvā vicitatthaṃ, rajataṃ antarantarā.

Tại Thūpārāma, (vị ấy) đã làm một lớp vỏ bọc bằng vàng cho bảo tháp; và đã làm những dải bạc xen kẽ để trang trí.

141.

141.

Tasmiṃyeva ca pāsādaṃ, parijiṇṇaṃ sakārayi;

Abhidhammaṃ kathāpesi, kārāpetvā mahāmahaṃ.

Và cũng tại nơi ấy, (vị ấy) đã cho trùng tu cung điện đã hư hỏng; sau khi tổ chức một đại lễ, (vị ấy) đã cho thuyết giảng Vi Diệu Pháp.

142.

142.

Mahātherena satimā, hemasālinivāsinā;

Tattha pokkharaṇiñcassa, paribhogāya kārayi.

Vị chánh niệm ấy đã cho xây một hồ nước tại đó để cho vị Đại Trưởng lão trú tại Hemasāli sử dụng.

143.

143.

Jiṇṇe [Pg.306] devakūle katvā, bahuke tattha tattha so;

Devānaṃ paṭimāyo ca, kārayittha mahārahā.

Vị ấy, sau khi đã trùng tu nhiều đền thờ các vị trời đã hư hỏng ở nhiều nơi, cũng đã cho tạc những pho tượng quý giá của các vị trời.

144.

144.

Brāhmaṇānañca datvāna, paccagghaṃ rājabhojanaṃ;

Pāyesi khīraṃ sovaṇṇa-taṭṭakehi sasakkharaṃ.

Và sau khi đã ban cho các vị Bà-la-môn những món ăn hoàng gia quý giá, (vị ấy) đã cho họ uống sữa có đường bằng những chiếc bát bằng vàng.

145.

145.

Usabhe paṅgulānañca, jīvikañca sadāpayī;

Damiḷānantu pādāsi, asse goṇe agaṇhataṃ.

(Vị ấy) đã luôn cấp dưỡng cho những con bò đực và những người tàn tật; và đã ban cho những người Damiḷa không chiếm đoạt (tài sản) ngựa và bò.

146.

146.

Anāthā ye salajjā ca, te ca saṅgaṇhi so raho;

Asaṃgahito dīpamhi, natthi tena yathārahaṃ.

Vị ấy đã âm thầm giúp đỡ những người không nơi nương tựa và có lòng tự trọng; trên hòn đảo này, không có ai là không được vị ấy giúp đỡ một cách xứng đáng.

147.

147.

Dātabboti kathaṃ gunna-mahāro so vicintiya;

Sasse khīragate’dāsi, tesaṃ khettasahassake.

Vị ấy, sau khi suy nghĩ: “Làm thế nào để cúng dường cho đàn bò lớn?”, đã ban cho chúng một ngàn thửa ruộng khi lúa đang ngậm sữa.

148.

148.

Kāḷavāpimhi so vāri-sampātaṃ kārayi thiraṃ;

Puññamevaṃ vidhaṃ tassa, appameyyaṃ bahuṃ kira.

Vị ấy đã cho xây một cống thoát nước kiên cố tại hồ Kāḷavāpi; quả thật, công đức của vị ấy như vậy là nhiều và không thể lường được.

149.

149.

Tassa putto tadā āsi, yuvarājā divaṅgato;

Jāto senāpati kāle, aparo atthi dārako.

Vào lúc ấy, con trai của vị ấy, vị thái tử, đã qua đời; có một người con trai khác, được sinh ra vào thời của vị tướng quân.

150.

150.

Taṃ rājā rājaputtehi, bhīto rājāraho iti;

Māretuṃ taṃ na sakkonti, vaḍḍhapesi yathā tathā.

Vị vua, do lo sợ các hoàng tử khác rằng: “Người này xứng đáng với vương vị”, đã không thể giết được người ấy, (nên) đã nuôi nấng người ấy một cách qua loa.

151.

151.

Arīhi nagare ruddhe, pitaraṃ so kirekadā;

Upasaṅkamma yācittha, saṅgamāvacaraṃ gajaṃ.

Tương truyền rằng, vào một ngày nọ, khi kinh thành bị quân thù bao vây, người ấy đã đến gần phụ thân và xin một con voi chiến.

152.

152.

So dāpesi mahānāgaṃ, ghoraṃ mārakarūpamaṃ;

Katahatthaṃ balañceva, sabbāyudha visāradaṃ.

Vị ấy đã ban cho một con voi lớn, hung dữ, có hình dạng như Ma vương; (cùng với) một đội quân thiện chiến và hùng mạnh, (cho người con) tinh thông mọi binh khí.

153.

153.

Kāloyamīti mantvā so, bandhitvā churikaṃ tadā;

Kuñjaraṃ varamāruyha, nikkhamma nagarā bahi.

Vị ấy, nghĩ rằng: “Đây là thời cơ”, bèn đeo một con dao găm, rồi cưỡi lên con voi quý, đi ra khỏi kinh thành.

154.

154.

Viddhaṃsetvā balaṃ sabbaṃ, dujjayaṃ jayamaggahī;

Rājā disvā pasanno taṃ, senāpaccañca tassa’dā.

Sau khi đã tiêu diệt toàn bộ đội quân khó chinh phục, (vị ấy) đã giành lấy chiến thắng. Nhà vua thấy vậy, hài lòng về người ấy, và đã ban cho người ấy chức vị tướng quân.

155.

155.

Esova kira gantvāna, sabalo desamuttaraṃ;

Palāpesi sasenaṃ taṃ, ādipādañca dappulaṃ.

Tương truyền rằng, chính vị ấy, cùng với quân đội của mình, đã đi đến miền bắc; và đã đánh đuổi vị Ādipāda Dappuḷa ấy cùng với quân đội của ông ta.

156.

156.

Baddhavero tato’hosi, dappuḷo tamhi sādhukaṃ;

Mahāummārayuddhamhi, disvā tamatīkodhavā.

Kể từ đó, Dappuḷa đã kết mối thù sâu sắc với vị ấy; trong trận chiến Mahāummāra, khi trông thấy vị ấy, ông ta đã vô cùng tức giận.

157.

157.

Sīghaṃ pesesi taṃ hantuṃ, hatthimāruḷhamattanā;

Ovijjhiya palāpesi, tamesa sakadantīnā.

(Ông ta) đã nhanh chóng thúc con voi do chính mình cưỡi đến để giết vị ấy; nhưng vị này, sau khi đâm (con voi của Dappuḷa), đã đánh đuổi ông ta bằng chính con voi của mình.

158.

158.

Disvā [Pg.307] tamatisantuṭṭho, aññesañca abhāvato;

Rajjayoge adā tassa, uparājattamattano.

Thấy vậy, (nhà vua) vô cùng hoan hỷ, và cũng do không có người nào khác, đã trao cho vị ấy chức vị phó vương của mình trong việc cai trị vương quốc.

159.

159.

Evaṃ vīsati vassāni, dīpametaṃ subhuñjiya;

Vipākaṃ puññakammassa, bhuñjituñca divaṅgato.

Như vậy, sau khi đã cai trị tốt đẹp hòn đảo này trong hai mươi năm, (vị ấy) đã qua đời để hưởng quả báo của các công đức của mình.

160.

160.

Evaṃ anekehi nayehi thaddhā;

Janassa dukkhehi virūpakehi;

Bhogā vinassanti khaṇe na sabbe;

Aho tahiṃyeva ramanti bālā.

Như thế, bằng nhiều cách, bởi những nỗi khổ đau đa dạng của con người, tất cả của cải đều bị hủy hoại trong chốc lát. Than ôi, kẻ ngu si lại vui thích ngay trong đó.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện.

Cha rājako nāma

Gọi là Sáu Vua.

Chacattālīsatimo paricchedo.

Chương thứ bốn mươi sáu.

Sattacattālīsatima pariccheda

Chương thứ bốn mươi bảy.

Pañcarājako

Năm Vua.

Accaye [Pg.307] pituno rājā, uparājā ahosi so;

Samattho sakkumittānaṃ, kātuṃ niggaha saṃgahe.

Sau khi phụ vương qua đời, vị phó vương ấy đã trở thành vua; ngài có khả năng thực hiện việc trừng phạt (kẻ thù) và bảo trợ (bằng hữu).

Senā nāmasi sappaññā, mahesī tassa rājino;

Khuddaputtā pīyā’tīva, rañño kalyāṇadassanā.

Vị chánh hậu của đức vua ấy tên là Senā, là người có trí tuệ. Các hoàng tử nhỏ của đức vua rất được yêu mến và có dung mạo xinh đẹp.

Adāsi yuvarājattaṃ, jeṭṭhaputtassa attano;

Ādipāde’parekāsi, rājinīpi ca dhītaro.

Ngài đã ban chức vị phó vương cho con trai trưởng của mình; các hoàng tử khác và các công chúa thì ngài phong làm Ādipāda.

Datvā ṭhānantaraṃ rājā, tesaṃ tesaṃ yathārahaṃ;

Janaṃ saṅgahavatthūhi, saṅgahesi catūhipi.

Sau khi ban cho mỗi người chức vị tương xứng, đức vua đã thu phục dân chúng bằng bốn pháp nhiếp phục.

Atha kenāpi so gantvā, hetunā maṇihīrakaṃ;

Vasanto kira assosi, paccanto kupito iti.

Sau đó, vì một lý do nào đó, ngài đã đi đến Maṇihīraka. Trong khi đang ở đó, nghe nói rằng ngài đã hay tin: 'Vùng biên địa đã nổi loạn'.

Tato senāpatiñceva, jeṭṭhaputtañca attano;

Gantvā sādhetha taṃ desa-mīti pesesi sajjukaṃ.

Do đó, ngài đã lập tức phái vị tướng quân và con trai trưởng của mình đi với mệnh lệnh: 'Hãy đi và dẹp yên xứ ấy'.

Tesu tatthopayātesu, pisunā bhedacintakā;

Vatvā yaṃkiñci bhindiṃsu, te ubhopi narādhipe.

Khi họ đã đến nơi đó, những kẻ vu khống có ý đồ chia rẽ, sau khi nói một điều gì đó, đã gây bất hòa giữa cả hai vị lãnh đạo ấy.

Tato [Pg.308] dve verino hutvā, desaṃ gaṇhitumārabhuṃ;

Rājā sutvā khaṇeneva, duratissa mupāgami.

Do đó, cả hai trở thành kẻ thù và bắt đầu chiếm cứ xứ ấy. Đức vua nghe tin, ngay lập tức đã đến Duratissa.

Te ubho tattha ghātetvā, tesaṃ sabbaṃ samādiya;

Hantvā taṃ pakkhiye sabbe, puḷatthinagaraṃ gami.

Sau khi giết cả hai người ở đó, chiếm đoạt tất cả của họ, và giết tất cả những người thuộc phe họ, ngài đã đi đến thành Puḷatthinagara.

10.

10.

Tadā rohaṇadesamhi, bhogādhipatino suto;

Dāṭhāsivādipādassa, mahindo nāma khattiyo.

Lúc bấy giờ, ở xứ Rohaṇa, có một vị Sát-đế-lỵ tên là Mahinda, là con trai của Ādipāda Dāṭhāsiva, người cai quản các thái ấp.

11.

11.

Pituno so’parijjhitvā, rañño santikamāgamā;

Disvā rājāpi santuṭṭho, taṃ saṅgaṇhi yathārahaṃ.

Người ấy, bị cha mình xem thường, đã đến yết kiến đức vua. Đức vua thấy vậy cũng hài lòng và đã tiếp đãi người ấy một cách xứng đáng.

12.

12.

Tena mettiṃ thiraṃ kātuṃ, dhītaraṃ deva nāmikaṃ;

Tassa datvāna pāhesi, balaṃ rohaṇamevaso.

Để tạo mối giao hảo bền chặt với người ấy, ngài đã gả con gái tên là Devā cho người ấy và phái người ấy cùng với quân đội đến Rohaṇa.

13.

13.

So gantvā rājasenāya, maddāpetvāna rohaṇaṃ;

Jambudīpaṃ palāpetvā, pitaraṃ rohaṇaṃ labhi.

Người ấy đi cùng với quân đội của nhà vua, sau khi dẹp yên xứ Rohaṇa và khiến cho cha mình phải trốn sang Jambudīpa, đã chiếm được Rohaṇa.

14.

14.

Mahāvihāre kāresi, salākaggaṃ thiraṃ subhaṃ;

Kholakkhiyamunindassa, parihārāya dāpayi.

Tại Đại Tự, ngài đã cho xây một nhà phát phiếu bền chắc và xinh đẹp; và đã cho cúng dường để làm vật dụng cho (tượng) đức Phật ở Kholakkhiya.

15.

15.

Mahānāmavhayaṃ gāmaṃ, pūjayitvā yathābalaṃ;

Vaḍḍhamānadumindassa, jiṇṇaṃ gehañca kāriya.

Sau khi cúng dường ngôi làng tên là Mahānāma tùy theo khả năng, ngài cũng đã cho sửa chữa ngôi nhà đã cũ của (cây bồ đề) Vaḍḍhamānaduminda.

16.

16.

Rukkhaṇatthāya tassā;

dā, koṭṭhāgāmaṃ bahudayaṃ;

Nīlārāmassa pādāsi, kāḷussaṃ nāma gāmakaṃ.

Để bảo trì nơi ấy, ngài đã cúng dường ngôi làng Koṭṭhāgāma có nhiều lợi tức. Ngài đã ban ngôi làng nhỏ tên là Kāḷussa cho tu viện Nīlārāma.

17.

17.

Loharūpassa pādāsi, ārāmassa ca gāmakaṃ;

Jiṇṇañca paṭisaṅkhāsi, paṭimāyo ca kārayi.

Ngài đã ban một ngôi làng nhỏ cho tu viện Loharūpa; ngài cũng đã trùng tu những (công trình) đã cũ và cho tạc các pho tượng.

18.

18.

Pāsāde cetiyo ceva, vihāre ca anappake;

Puḷatthinagare’kāsi, vejjasālaṃ mahādayo.

Tại thành Puḷatthinagara, vị vua có lòng đại bi ấy đã xây dựng các cung điện, các bảo tháp, và không ít các tu viện, cùng một bệnh xá.

19.

19.

Tathā paṇḍā viyañceva, bhogagāmasamāyutaṃ;

Piṭṭhasappinamandhānaṃ, sālāyo ca tahiṃ tahiṃ.

Cũng vậy, (ngài đã xây) một bệnh xá cho người bệnh vàng da, cùng với các làng cung cấp lợi tức, và các nhà nghỉ ở nhiều nơi cho người tàn tật và người mù.

20.

20.

Potthakesu likhāpetvā, aṭṭe sammā vinicchite;

Rājagehe ṭhapāpesi, ukkoṭanabhayena so.

Ngài đã cho ghi chép vào sách các vụ kiện đã được xét xử đúng đắn, và cho đặt chúng trong cung điện vì sợ (phán quyết) bị lật lại (do hối lộ).

21.

21.

Nāgavaḍḍhananāmassa, bhogagāme bahū adā;

Lekhe’pubbe na vāretvā, pāletvā pubbasāsanaṃ.

Ngài đã ban nhiều làng cung cấp lợi tức cho (tu viện) tên là Nāgavaḍḍhana, bảo tồn các sắc lệnh cũ và không hủy bỏ các văn tự (cúng dường) trước đây.

22.

22.

Pitarā [Pg.309] ca mahādānaṃ, puññamaññampi vā kataṃ;

Sabbaṃ tamavināsetvā, niccaṃ so rakkhi sādaro.

Và những việc bố thí lớn lao hay bất kỳ công đức nào khác đã được phụ vương thực hiện, ngài đã không hủy hoại tất cả những điều đó mà luôn trân trọng gìn giữ.

23.

23.

Mahesī ca mahārañño, puññāni bahukārayi;

Kaṇṭakaṃ cetiyaṃ kāsi, devī cetiyapabbate.

Vị chánh hậu của đức vua vĩ đại cũng đã làm nhiều công đức; vị hoàng hậu đã xây dựng bảo tháp Kaṇṭaka tại núi Cetiyapabbata.

24.

24.

Kāretvā jayasenañca, pabbataṃ gāmikassadā;

Bhikkhusaṅghassa sā gāmaṃ, mahummārañca tassa dā.

Bà đã cho xây tu viện Jayasena và cúng dường cho vị trưởng cộng đồng; bà đã cúng dường ngôi làng Mahummāra cho Tăng đoàn.

25.

25.

Silāmeghavhayaṃ katvā, bhikkhunīnamupassayaṃ;

Silāmeghavhaye dāsi, bhikkhunīnañca paccaye.

(Vua) đã cho xây dựng một ni viện tên là Silāmegha; và đã dâng cúng các vật dụng cần thiết cho các ni cô ở (ni viện) Silāmegha.

26.

26.

Gāmāye’suṃ purākītā, vihāro tattha sādhanaṃ;

Datvā te me cayitvāna, vihārasseva dāpayi.

Các làng mạc ở đấy đã được mua từ trước, tu viện là bằng chứng cho việc ấy; (vua) đã chuộc lại các làng ấy và đã cho dâng cúng lại cho chính tu viện.

27.

27.

Chādayitvā mahārukkhe, sabbe cetiyapabbate;

Nānārāge dhaje ceva, paṭākāyo ca pūjayi.

(Vua) đã cho che phủ tất cả các cây lớn ở trên núi Cetiyapabbata; và đã cúng dường bằng các lá cờ và các biểu ngữ có nhiều màu sắc khác nhau.

28.

28.

Pubbārāmakabhāgampi, pāsādaṃ paṭisaṅkhari;

Ussānaviṭṭhiṃ dubbhogaṃ, subhogaṃ tassa kārayi.

(Vua) cũng đã cho tu sửa tòa lâu đài ở khu vực Pubbārāma; (vua) đã khiến cho việc lao tác cưỡng bức không thể hưởng được của nơi ấy trở thành việc có thể hưởng được.

29.

29.

Vihāraṃ giribhaṇḍañca, naṭṭhaṃ pākatikaṃ kari;

Bhogagāme ca dāpesi, bhikkhūnaṃ tannivāsinaṃ.

(Vua) đã cho tu sửa tu viện Giribhaṇḍa đã bị hư hoại trở lại tình trạng nguyên thủy; và đã cho dâng cúng các làng mạc có hoa lợi đến các vị tỳ khưu đang trú ngụ ở đấy.

30.

30.

Ambuyyānamhi āvāsaṃ, katvā dappuḷapabbataṃ;

Bhikkhūnaṃ tisatassā’dā, sampannacatupaccayaṃ.

(Vua) đã cho xây dựng trú xứ Dappuḷapabbata ở tại Ambuyyāna (Vườn Xoài); (và) đã dâng cúng đến ba trăm vị tỳ khưu, cùng với bốn món vật dụng đã được sắm sẵn.

31.

31.

Kāretvā nīlagallañca, ārāmaṃ so manoramaṃ;

Dakavāraṃ bahuppādaṃ, tassa dāpesi kāriya.

Vị ấy đã cho xây dựng tu viện Nīlagalla xinh đẹp; (và) đã cho thực hiện việc dâng cúng một thủy lộ có nhiều nguồn cung cấp cho tu viện ấy.

32.

32.

Arikāri vihāre ca, paṭisaṅkhāsi jiṇṇakaṃ;

Salākaggañca pāsādaṃ, apubbaṃyeva kārayi.

Và ở tu viện Arikāri, (vua) đã cho tu sửa phần đã bị hư hỏng; (vua) đã cho xây dựng một tòa nhà phân phối phiếu và một tòa lâu đài giống như chưa từng có trước đây.

33.

33.

Vāhadīpe sakāresi, senaggabodhipabbataṃ;

Dhammaṃ tīsu nikāyesu, vācayittha bahussute.

Ở tại Vāhadīpa, (vua) đã cho xây dựng (tu viện) Senaggabodhipabbata; (vua) đã cho các vị đa văn tụng đọc Giáo Pháp ở trong ba bộ phái.

34.

34.

Gaṇhāpesi ca bhikkhūnaṃ, ayopattesu gaṇṭhike;

Puññanti vuttaṃ sabbaṃ so, na kiñci parivajjayi.

Và (vua) đã cho các vị tỳ khưu học thuộc lòng các bản tóm lược ở trên các tấm bằng sắt; vị ấy đã không từ bỏ bất cứ điều gì, tất cả những gì được gọi là phước thiện.

35.

35.

Kulīnānamanāthānaṃ, itthīnaṃ’dā piḷandhanaṃ;

Bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ, bahu so dāsi rattiyaṃ.

(Vua) đã ban tặng các đồ trang sức cho các phụ nữ thuộc dòng dõi cao quý nhưng không nơi nương tựa; vị ấy đã ban phát nhiều thực phẩm vào ban đêm cho những người cần đến thức ăn.

36.

36.

Gunnaṃ sassāni pādāsi, kākādīnañca bhattakaṃ;

Taṇḍulañca kumārānaṃ, madhuphāṇitasaṃyuttaṃ.

(Vua) đã ban phát các vụ mùa cho bò, và thức ăn cho loài quạ và các loài khác; và (đã ban phát) gạo trộn lẫn với mật ong và đường mật cho các trẻ nhỏ.

37.

37.

Evaṃ [Pg.310] puññāni katvāna, narindo so sapāriso;

Bhutvā pañcasu vassesu, mediniṃ sampariccaji.

Sau khi đã thực hiện các phước thiện như thế, vị quốc vương ấy cùng với đoàn tùy tùng, sau khi hưởng lạc trên thế gian trong năm năm, đã từ bỏ (cõi đời).

38.

38.

Tato tassa suto āsi, sīhaḷānaṃ rathesato;

Sabbarūpaguṇopeto, mahindo nāma khattiyo.

Sau đó, con trai của vị ấy là một vị hoàng thân tên là Mahinda, một vị lãnh chúa của dân Sīhaḷa, đã là người được phú cho tất cả vẻ đẹp và đức hạnh.

39.

39.

So dhammikasīlāmegho, iccāsi dharaṇītale;

Dhammadīpo dhammadhajo, suddhadhammaparāyano.

Vị ấy là Dhammika Sīlāmegha ở trên mặt đất, là ngọn đèn của Giáo Pháp, là ngọn cờ của Giáo Pháp, là người tận tụy với Giáo Pháp trong sạch.

40.

40.

Pubbakehi narindehi, kataṃ dhammapathānugaṃ;

Sabbaṃ kāsi ahāpetvā, adhammaṃ tu vivajjayi.

Vị ấy đã thực hiện tất cả những gì đã được làm bởi các vị quốc vương đời trước theo đúng với con đường của Giáo Pháp, không bỏ sót điều gì; tuy nhiên, vị ấy đã tránh xa những gì không phải là Giáo Pháp.

41.

41.

Rājāratanapāsāde, kātuṃ so navakammakaṃ;

Sabbakālesu dāpesi, geṭṭhumbadakavārakaṃ.

Để thực hiện công việc mới ở tại Ratanapāsāda, vị ấy đã cho dâng cúng thủy lộ Geṭṭhumba vào mọi thời điểm.

42.

42.

Jiṇṇañca paṭisaṅkhāsi, puññakammamakāsi ca;

Rajjaṃ katvāna catūsu, vassesu nidhanaṃ gato.

(Vua) đã cho tu sửa những gì đã hư hỏng và đã thực hiện các nghiệp phước thiện; sau khi đã trị vì trong bốn năm, (vua) đã mệnh chung.

43.

43.

Aggabodhi tato rājā, chattaṃ ussāpayi pure;

Kārento sabbasattānaṃ, hitaṃ sukhamasesato.

Sau đó, đức vua Aggabodhi đã cho dương lọng (hoàng gia) ở trong thành, trong khi tạo ra lợi ích và an lạc cho tất cả chúng sanh một cách trọn vẹn.

44.

44.

Dhātupūjaṃ sakāresi, satthusabbaguṇārahaṃ;

Pitāmahakatassā’pi, sambuddhassa mahāmahaṃ.

(Vua) đã cho tổ chức lễ cúng dường xá lợi, xứng đáng với tất cả các đức hạnh của bậc Đạo Sư, và cũng (đã tổ chức) đại lễ long trọng cho đức Chánh Đẳng Giác do ông nội của ngài đã thiết lập.

45.

45.

Udayaggādibodhiñca, pariveṇaṃ sakārayi;

Nāmaṃ gahetvā pituno, attano ca narādhipo.

Vị chúa của loài người đã cho xây dựng tu viện Udayaggabodhi, sau khi đã lấy tên của phụ thân và của chính mình (để đặt tên).

46.

46.

Sabhogaṃ pariveṇañca, katvā taṃ bhūtanāmakaṃ;

Sakācariyakassā’dā, bhikkhūnaṃ tisatassa ca.

Sau khi đã xây dựng tu viện tên là Bhūta cùng với các hoa lợi, (vua) đã dâng cúng đến vị thầy của mình và đến ba trăm vị tỳ khưu.

47.

47.

Rājasālāya dāpesi, cūḷavāpiyagāmakaṃ;

Gāmadvayañca dāpesi, kāḷūlamallavātake.

(Vua) đã cho dâng cúng làng Cūḷavāpiya đến Rājasālā (Phòng Họp Hoàng Gia); (vua) đã cho dâng cúng hai làng ở tại Kāḷūla và Mallavātaka.

48.

48.

Pavesaṃ vinivāresi, uposathadinesu so;

Macchamaṃsasurādīnaṃ, antonagaramattano.

Vào những ngày trai giới, vị ấy đã ngăn cấm việc đi vào bên trong kinh thành của mình đối với cá, thịt, rượu, và các thứ tương tự.

49.

49.

Bhikkhū vā cetiye vā so, vanditvā nikkhamaṃ tato;

Vālukā hā vinassantu, iti pādesu vodhayī.

Sau khi đã đảnh lễ các vị tỳ khưu hoặc một bảo tháp, trong khi đi ra từ đấy, vị ấy đã rửa sạch chân của mình với ý nghĩ rằng: “Mong rằng các hạt cát không bị hư hoại.”

50.

50.

Yaṃ yaṃ sovaggiyaṃ kammaṃ, kammaṃ nissaraṇavahaṃ;

Vatthuttaye pasanno so, kammaṃ taṃ sabbamācari.

Bất cứ nghiệp nào đưa đến cõi trời, bất cứ nghiệp nào mang lại sự giải thoát, vị ấy, người có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, đã thực hiện tất cả các nghiệp ấy.

51.

51.

Mātupaṭṭhānanirato, rattindivamahosiso;

Gantvā tassā upaṭṭhānaṃ, pātova kira bhūpati.

Vị ấy đã là người tận tụy trong việc phụng dưỡng mẫu thân cả ngày lẫn đêm; quả thật, vị vua đã đi đến để hầu hạ bà ấy ngay từ sáng sớm.

52.

52.

Sīsaṃ [Pg.311] telena makkhetvā, ubbaṭṭetvāna jallikaṃ;

Nakhe visuddhe katvāna, nahāpetvāna sādaraṃ.

Sau khi đã xoa dầu lên đầu (của bà), và sau khi đã chà sạch các chất bẩn, sau khi đã làm cho các móng tay được trong sạch, và sau khi đã tắm cho (bà) một cách kính trọng.

53.

53.

Acchādetvā navaṃ vatthaṃ, sukhasamphassamattano;

Vatthaṃ chaḍḍitamādāya, pelletvā sayameva taṃ.

Sau khi đã mặc cho (bà) một y phục mới của chính mình, dễ chịu khi xúc chạm; sau khi đã lấy y phục đã được cởi bỏ, vị ấy đã tự mình giặt giũ y phục ấy.

54.

54.

Tassa toyena siñcitvā, sīsaṃ samakuṭaṃ sakaṃ;

Gandhamālāhi taṃ sammā, cetiyaṃ viha pūjiya.

Sau khi đã rưới lên đầu của mình cùng với vương miện bằng nước ấy, sau khi đã cúng dường nước ấy một cách đúng đắn bằng hương và hoa, giống như là một bảo tháp.

55.

55.

Namassitvāna tikkhattuṃ, katvā taṃ so padakkhiṇaṃ;

Dāpetvā parisāya’ssā, vatthādīni yathāruciṃ.

Sau khi đã đảnh lễ ba lần, vị ấy đã đi nhiễu quanh bà; đã cho dâng cúng đến đoàn tùy tùng của bà các vật dụng như y phục tùy theo sở thích.

56.

56.

Sahattheneva bhojetvā, bhojanaṃ taṃ mahārahaṃ;

Bhutthāvasesaṃ bhuñjitvā, samākiriyamatthake.

Sau khi đã tự tay dâng vật thực quý giá ấy, đã dùng phần còn lại sau khi bà đã dùng, và đã cho rải cát ở trên nền nhà.

57.

57.

Bhojetvā parisaṃ tassā, rājabhojanamuttamaṃ;

Sajjetvā vāsagehañca, sugandhaparivāsitaṃ.

Sau khi đã dâng bữa ăn cho đoàn tùy tùng của bà bằng vật thực thượng hạng của hoàng gia, và sau khi đã chuẩn bị phòng ở được xông ướp hương thơm ngào ngạt.

58.

58.

Sahatthā paññapetvāna, sayanaṃ tattha sādhukaṃ;

Pāde dhoviya makkhetvā, gandhatelena saṇhakaṃ.

Sau khi đã tự tay chuẩn bị giường nằm ở nơi ấy một cách chu đáo, đã rửa chân và đã xoa bóp (cho bà) bằng dầu thơm tinh tế.

59.

59.

Sambāhento nisīditvā, katvā niddamupetakaṃ;

Katvā padakkhiṇaṃ mañcaṃ, tikkhattuṃ sādhuvandiya.

Vừa ngồi xuống vừa xoa bóp, đã làm cho bà ngủ thiếp đi; đã đi nhiễu quanh giường và đã đảnh lễ ba lần một cách kính cẩn.

60.

60.

Ārakkhake niyojetvā, dāsekammakarepi ca;

Tassā piṭṭhimakatvāna, apakkameva piṭṭhito.

Sau khi đã bố trí những người canh gác, cũng như các tôi tớ và người làm công, vị ấy đã không quay lưng về phía bà mà lui đi về phía sau.

61.

61.

Ṭhatvā adassane ṭhāne, tikkhattuṃ puna vandiya;

Santuṭṭho tena kammena, saranto taṃ punappunaṃ.

Sau khi đã đứng ở một nơi khuất tầm nhìn, đã đảnh lễ lại ba lần; hoan hỷ với việc làm ấy, vị ấy đã luôn luôn tưởng nhớ đến việc ấy.

62.

62.

Gehaṃ yāti sajīvantaṃ, evameva upaṭṭhahi;

Ekadā dāsavādena, vanditvā dāsamattano.

Khi bà còn sống, vị ấy đã đi đến nhà và đã phụng sự đúng như vậy. Một lần nọ, do lời nói của một người nô lệ, vị ấy đã đảnh lễ người nô lệ của mình.

63.

63.

Tenattano kathāpesi, khamāpetuṃ sayaṃ vaco;

Attānaṃ bhikkhusaṅghassa, dāpayitvāna mātarā.

Vị ấy đã khiến người ấy (nô lệ) nói lên lời của chính mình để xin sự tha thứ, do đã bị mẹ của mình dâng cúng bản thân ông cho Tăng chúng.

64.

64.

Dhanamatthagghanaṃ ñatvā, bhujisso āsi buddhimā;

Evaṃ puññaparo hutvā, katvā dīpassa saṅgahaṃ.

Sau khi biết được giá trị của tài sản (để chuộc thân), người trí tuệ ấy đã trở thành người tự do. Do đã chuyên tâm vào phước thiện như vậy và đã bảo trợ cho hòn đảo.

65.

65.

Ekādasahi vassehi, devalokamupāgami;

Tassānujo dappuḷo’tha, rājā hosi tadaccaye.

Sau mười một năm (trị vì), vị ấy đã đi đến thế giới của chư Thiên. Sau khi ông qua đời, người em trai của ông là Dappuḷa đã trở thành vua.

66.

66.

Sabbaṃ pubbakarājūnaṃ, cariyaṃ so samācari;

Tadā mahindanāmassa, puttārohaṇasāmino.

Vị ấy đã thực hành tất cả hạnh kiểm của các vị vua đời trước. Vào lúc ấy, các người con trai của vị thủ lĩnh xứ Rohaṇa tên là Mahinda,

67.

67.

Pitarā [Pg.312] nihaṭā’gañchuṃ, rājānaṃ mātulaṃ sakaṃ;

So te disvā pavattiṃ taṃ, sutvā datvā mahābalaṃ.

bị người cha xua đuổi, đã đến gặp đức vua, là cậu của mình. Vị ấy, sau khi thấy họ và nghe được tin tức ấy, đã ban cho một đạo quân lớn.

68.

68.

Pāhesi pitarā yuddhaṃ, kātuṃ bandhu hite rate;

Mahindopi tathābhāvaṃ, viditvā rohaṇādhipo.

Vị vua, người vui thích trong sự an lạc của quyến thuộc, đã phái họ đi để giao chiến với người cha. Vị Mahinda, thủ lĩnh xứ Rohaṇa, cũng biết được tình hình như vậy,

69.

69.

Yuddhaṃ paṭipadeyeva, tesaṃ’kāsi mahābalo;

Te ubhopi palāyiṃsu, datvā senāya nāyakaṃ.

vị thủ lĩnh có binh lực hùng hậu ấy đã lập tức giao chiến với họ. Cả hai người họ đều bỏ chạy, sau khi đã giao lại quyền chỉ huy quân đội.

70.

70.

Punāgantvā mahīpālaṃ, sevamānā idhā’vasuṃ;

Pitāpi tena santuṭṭho, aññena sakabandhunā.

Sau khi trở lại với đức vua, họ đã sống ở đây để phục vụ ngài. Người cha cũng hài lòng với điều đó, cùng với một người quyến thuộc khác của mình,

71.

71.

Yujjhanto maraṇaṃ gañchi, ñātisopi mato kira;

Tadā’dā bhāgineyyassa, rājā kittaggabodhino.

trong khi giao chiến đã bị tử trận, và nghe nói người quyến thuộc của ông cũng đã chết. Khi ấy, đức vua đã gả cho Kittaggabodhi, cháu trai của mình,

72.

72.

Sabbarūpaguṇopetaṃ, dhitaraṃ deva nāmikaṃ;

So dappuḷaṃ ṭhapetvāna, sevatthaṃ tassa rājino.

người con gái tên là Devā, người được phú bẩm tất cả vẻ đẹp và đức hạnh. Vị ấy (Kittaggabodhi), sau khi đã bổ nhiệm Dappuḷa để phục vụ cho đức vua ấy,

73.

73.

Sayaṃ senaṅgamādāya, rohaṇaṃ samupāgami;

Rohaṇādhipati hutvā, sabbākārasamappito.

đã tự mình nắm lấy quân đội và đã đi đến xứ Rohaṇa. Sau khi trở thành thủ lĩnh xứ Rohaṇa, người được trang bị đầy đủ mọi phương diện,

74.

74.

Puttadhītāhi vaḍḍhento, vāsaṃ tattheva kappayi;

Rājākāsi dumindassa, gharaṃ jiṇṇaṃ navaṃ thiraṃ.

phát triển thịnh vượng với các con trai và con gái, đã an cư ngay tại nơi ấy. Đức vua đã cho làm lại ngôi nhà đã hư hỏng của Bồ-đề Thọ Vương trở nên mới mẻ và vững chắc.

75.

75.

Sovaṇṇakhacitaṃ kammaṃ, maṅgalena ca tassa so;

Attano rājabhāvassa, satthupāramitāya ca.

công trình được khảm bằng vàng, và vị ấy đã tổ chức một lễ hội cho công trình ấy, một lễ hội xứng với địa vị hoàng gia của mình và với ba-la-mật của bậc Đạo Sư.

76.

76.

Sammānucchavikaṃ katvā, mahāpūjaṃ pavattayi;

Jiṇṇaṃ kāresi pāsādaṃ, hatthikucchivihārake.

Sau khi đã làm cho xứng đáng với sự tôn kính, vị ấy đã tiến hành một đại lễ cúng dường. Vị ấy đã cho xây dựng lại ngôi điện thờ đã hư hỏng tại tu viện Hatthikucchi.

77.

77.

Vāhadīpassa ārāmaṃ, lāvarāvañca pabbataṃ;

Vihāre jetanāme ca, katvā sovaṇṇayaṃ muniṃ.

(Vị ấy đã cho trùng tu) ngôi tự viện ở Vāhadīpa, và núi Lāvarāva. Và tại tu viện tên là Jeta, vị ấy đã cho làm một pho tượng bậc Mâu-ni bằng vàng.

78.

78.

Vaḍḍhetvā bodhigehamhi, pūjaṃkāsi acintiyaṃ;

Anusaṃvaccharaṃ dīpe, vatthadānaṃ pavattayi.

Sau khi đã mở rộng (công trình) ở Bồ-đề điện, vị ấy đã thực hiện một lễ cúng dường không thể nghĩ bàn. Hàng năm trên hòn đảo, vị ấy đã tiến hành việc dâng cúng y phục.

79.

79.

Mahāpāḷiñca vaḍḍhesi, bhattaggamavalokayī;

Tulābhārañca dāpesi, jiṇṇañca paṭisaṅkhari.

Vị ấy cũng đã mở rộng nhà Đại Thí và đã giám sát việc phân phát vật thực. Vị ấy cũng đã cho thực hiện lễ cúng dường Tulābhāra và đã cho trùng tu những gì đã hư hỏng.

80.

80.

Cārittaṃ pubbarājūnaṃ, pālesi manavajjiyaṃ;

Tassā’si vajiro nāma, senāpati mahāpati.

Vị ấy đã bảo vệ truyền thống của các vị vua đời trước một cách không chê trách được. Vị ấy có một vị tướng quân quyền lực lớn tên là Vajira.

81.

81.

Kacchavālaṃ sakāresi, ārāmaṃ paṃsukūlinaṃ;

Thūpārāmamhi thūpassa, gharaṃ chādesi sādhukaṃ.

Vị ấy đã cho xây dựng Kacchavāla, một ngôi tự viện cho các vị Tỳ-khưu y phấn tảo. Đối với bảo tháp ở Thūpārāma, vị ấy đã cho lợp mái ngôi tháp điện một cách tốt đẹp.

82.

82.

Iṭṭhakāhi [Pg.313] suvaṇṇāhi, hemadvāre ca kārayi;

Evaṃ soḷasavassāni, katvā rajjaṃ narādhipo.

bằng những viên gạch bằng vàng, và đã cho làm những cánh cửa bằng vàng. Như vậy, vị vua của loài người, sau khi đã trị vì vương quốc trong mười sáu năm,

83.

83.

Agamā sabbasattānaṃ, gantabbaṃ desameva so;

Tasmiṃ rājini sampatte, devalokaṃ tadā ahu.

vị ấy đã đi đến nơi mà tất cả chúng sanh phải đến. Khi vị vua ấy đã đến được thế giới của chư Thiên, khi ấy đã có

84.

84.

Aggabodhisanāmo’tha, āṇābheriṃ carāpayi;

Pitā tassa sabhātussa, puttaṃ mahindanāmakaṃ.

Khi ấy, vị có tên là Aggabodhi đã cho đánh trống hiệu lệnh. Người cha của vị ấy và của em trai vị ấy, là người con trai tên Mahinda,

85.

85.

Rajjatthaṃ sakaputtānaṃ, ādipādaṃ na kārayī;

Ādaraṃ so sabandhūnaṃ, kaniṭṭhānampi kātave.

Vị ấy đã không phong chức Ādipāda cho các con trai của mình vì lợi ích của vương quốc. Vị ấy đã tỏ lòng tôn trọng đối với tất cả bà con, kể cả những người em út, để họ được tấn phong.

86.

86.

Asahanto palāyittha, paratīraṃ samākulo;

Te samāgamanaṃ sutvā, pesayitvā mahābalaṃ.

Không thể chịu đựng, vị ấy đã bối rối chạy trốn sang bờ bên kia. Nghe tin về sự hội họp của họ, (vua) đã phái một đạo quân lớn.

87.

87.

Kāretvā yuddhametehi, sīsaṃ tesaṃ sagaṇhayi;

Nikāyesu vicāretvā, kattabbaṃ sabbameva so.

Sau khi giao chiến với họ, (vua) đã lấy đầu của họ. Sau khi điều tra trong các bộ phái, vị ấy đã làm tất cả những gì cần phải làm.

88.

88.

Dīpe’pi sakale kāsi, pāpācāranivāraṇaṃ;

Bhikkhū cūḷavihāresu, yāguṃ gaṇhanti sabbadā.

Vị ấy cũng đã thực hiện việc ngăn chặn các hành vi tội lỗi trên toàn hòn đảo. Các vị tỳ-khưu ở các ngôi tiểu tự luôn luôn nhận được cháo.

89.

89.

Mahāvihāre taṃ sutvā, rājā nibbinnamānaso;

Kaṇṭhapiṭṭhimahāgāmaṃ tathā yābālagāmakaṃ.

Nghe được điều ấy, đức vua sanh lòng chán nản; (đã dâng cúng) ngôi đại làng Kaṇṭhapiṭṭhi và cũng như làng Yābāla.

90.

90.

Telagāmaṃ bahudañca, dakavāraṃ padāpiya;

Yāguṃ gahetuṃ yojesi, vihāresu’pi bhikkhavo.

(Và) làng Telagāma có nhiều lợi tức, sau khi đã ban cấp quyền sử dụng nước, vị ấy đã sắp đặt để các vị tỳ-khưu trong các ngôi tự viện cũng được nhận cháo.

91.

91.

Tato paṭṭhāya taṃ yāguṃ, sabbe gaṇhiṃsu sādarā;

Dīpe bheriṃca rāpetvā, sannipātiya yācake.

Kể từ đó, tất cả (các vị tỳ-khưu) đã kính cẩn thọ nhận phần cháo ấy. Và sau khi cho đánh trống trên đảo, và tập hợp những người ăn xin.

92.

92.

Suvaṇṇaṃ sopadāpesi, yathicchaṃ divasattayaṃ;

Evamādiṃ sa katvāna, puññavaṃ vassehi tīhi ca.

Vị ấy đã cho ban phát vàng bạc tùy theo ý muốn của họ trong ba ngày. Sau khi đã làm các việc phước thiện như vậy và các việc khác trong ba năm.

93.

93.

Vatthuttayapasādassa, phalaṃ passitumattano;

Rājā dibbena yānena, gacchanto viya so mari.

Để tự mình nhìn thấy quả báo của lòng tịnh tín nơi Tam Bảo, đức vua ấy đã băng hà dường như đang ra đi trên một cỗ xe chư thiên.

94.

94.

Evaṃ aniccā vata sabbadehino;

Sabbaññūnopeva mupeti maccuṃ;

Pahāya tasmā bhavarāgajātaṃ;

Budho subuddhivibhave bhaveyya.

Như vậy, than ôi, tất cả chúng sanh đều là vô thường; ngay cả bậc Toàn Tri cũng đi đến cái chết. Do đó, sau khi từ bỏ những gì sanh ra từ ái dục trong các cõi, người trí nên ở trong sự huy hoàng của trí tuệ tốt đẹp.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người tốt.

Pañcarājako nāma

Có tên là Năm Vị Vua.

Sattacattālīsatimo paricchedo.

Chương Bốn Mươi Bảy.

Aṭṭhacattālīsatima pariccheda

Chương Bốn Mươi Tám.

Ekarājako

Một Vị Vua.

Tato [Pg.314] tassā’nujo seno, chattaṃ ussāpayī pure;

Piyaṃ’va puttaṃ passanto, satte sabbe mahādhano.

Sau đó, người em của vị ấy là Sena đã dương lọng báu trong thành. Vị đại phú ấy đã xem tất cả chúng sanh như là đứa con thân yêu.

Cariyaṃ pubbarājūnaṃ, samācari yathābhataṃ;

Apubbampi ca vattesi, cariyaṃ dhammasaṃhitaṃ.

Vị ấy đã thực hành theo đúng hạnh của các vị vua đời trước; và cũng đã thiết lập hạnh kiểm chưa từng có, phù hợp với Chánh Pháp.

Bhikkhūnaṃ bhikkhūnīnañca, ñātīnaṃ dīpavāsinaṃ;

Macchānaṃ migapakkhīnaṃ, kattabbaṃ sa samācari.

Đối với các vị tỳ-khưu và tỳ-khưu-ni, bà con, dân cư trên đảo, các loài cá, thú, và chim, vị ấy đã thực hành những gì cần phải làm.

Mahindaṃ paratīraṃ so, gataṃ yojiyamārayi;

Evaṃ so suvisodhesi, rajjapaccatthike’khile.

Vị ấy đã dùng mưu kế giết chết Mahinda, người đã đi sang bờ bên kia. Như vậy, vị ấy đã thanh trừng hoàn toàn tất cả những kẻ thù của vương quốc.

Mahādānaṃ pavattesi, yācakānaṃ dhanesinaṃ;

Bhikkhūnaṃ brāhmaṇānañca, manuññaṃ rājabhojanaṃ.

Vị ấy đã thiết lập cuộc đại bố thí cho những người ăn xin tìm cầu của cải; (đã dâng cúng) bữa ăn hoàng gia ngon lành cho các vị tỳ-khưu và các vị bà-la-môn.

Ahesuṃ anujātassa, mahindo kassapo tathā;

Udayoti tayo tesu, mahindo yuvarājako.

Vị ấy có ba người con trai được sanh ra là Mahinda, Kassapa, và Udaya. Trong số họ, Mahinda là vị nhiếp chính vương.

Hutvā tassānuvattanto, sakkaccaṃ tamupaṭṭhahi;

Saṅghānāmāsi rājassa, bhariyā tassa rājinī.

Là người vâng lời vua, vị ấy (Mahinda) đã kính cẩn hầu hạ vua. Vợ của đức vua tên là Saṅghā, bà là hoàng hậu của vua.

Kīḷanatthaṃ samuddassa, gate rājini paṭṭanaṃ;

Udayo ādipādoso, ohīno nagare tadā.

Khi đức vua đi đến hải cảng để tiêu khiển trên biển, vị Ādipāda Udaya ấy lúc đó đã bị bỏ lại trong thành.

Nālanāmaṃ gahetvāna, dhītaraṃ māṇilāniyā;

Rakkhitaṃ rājarakkhāya, puḷatthinagaraṃ agā.

Sau khi bắt lấy người tên Nālā, con gái của phu nhân Māṇila, người được bảo vệ bởi lính gác của hoàng gia, ông đã đi đến thành Puḷatthi.

10.

10.

Rājā tasmiṃ akujjhitvā, sandhiṃ katvā akuppiyaṃ;

Mahādīpādaṃ pesetvā, tosatvā taṃ idhānayi.

Đức vua không tức giận với ông ta, đã lập một hòa ước không thể phá vỡ; sau khi phái vị Mahādipāda đi, đã làm cho ông ta hài lòng và đưa ông ta về đây.

11.

11.

Evaṃ samaggā te āsuṃ, tato paṭṭhāya khattiyā;

Rakkhantā sāsanaṃ lokaṃ, vasiṃsu susamāhitā.

Như vậy, kể từ đó, các vị vương tộc ấy đã được hòa hợp. Trong khi bảo vệ Giáo Pháp và thế gian, họ đã sống rất hòa thuận.

12.

12.

Tato kenaci kālena, paṇḍurājā mahābalo;

Jambudīpā idhā’gamma, dīpa gaṇhitumārabhi.

Sau đó, một thời gian sau, vua Paṇḍu có đại quyền lực, từ cõi Diêm-phù-đề đến đây, đã bắt đầu chiếm lấy hòn đảo.

13.

13.

Rājā [Pg.315] sutvā mahāsenaṃ, pesuyittha tadantikaṃ;

Amaccānaṃ vivādena, thaddhotāro nārādhipo.

Đức vua nghe tin, đã phái một đạo quân lớn đến gần ông ta. Do sự tranh chấp của các vị quan, vị vua của loài người đã bị đánh bại.

14.

14.

Paṇḍurājā vināsento, sabbaṃ taṃ desamuttaraṃ;

Khandhāvāraṃ nivesesi, mahātālitagāmake.

Vua Paṇḍu, trong khi tàn phá toàn bộ xứ phương bắc ấy, đã thiết lập một doanh trại ở ngôi đại làng Tālita.

15.

15.

Vasantā damiḷā ettha, bahavo ye tahiṃ tahiṃ;

Sabbe taṃ pakkhiyāhesuṃ, tato so balavā ahu.

Nhiều người Damiḷa sống ở đây, ở nơi này nơi kia, tất cả đều theo phe của ông ta. Do đó, ông ta đã trở nên hùng mạnh.

16.

16.

Tattha gantā mahāsenā, rañño yujjhitumārabhi;

Hatthikkhandhagato paṇḍu-rājāpi samupāvisi.

Đại quân đến nơi ấy, bắt đầu giao chiến với nhà vua; vua Pandu cũng ngự trên lưng voi mà tiến vào.

17.

17.

Ahu damiḷasenāsā, passanti sāmino mukhaṃ;

Sampattabalahussāhā, tadatthe cattajīvitā.

Quân đội Damila, khi nhìn thấy mặt chúa của mình, đã trở nên đầy sức mạnh và hăng hái, sẵn sàng hy sinh tính mạng vì ngài.

18.

18.

Dīpasenā tu sāmina-mabhāvena nirussukkā;

Yujjhanti paribhinditvā, palāyittha tato tato.

Nhưng quân đội của đảo, vì không có chúa tướng, đã mất tinh thần; họ chiến đấu, bị tan rã, rồi bỏ chạy tứ tán.

19.

19.

Otaritthamahāsenā, paṇḍurājāssa taṅkhaṇe;

Mārasenāva gacchanti, vicuṇṇenti mahājanaṃ.

Ngay lúc ấy, đại quân của vua Pandu tràn xuống, giống như quân của Ma vương, nghiền nát đám đông.

20.

20.

Rājā senāya bhinnattaṃ, sukkā sabbaṃ samādiya;

Hatthasāraṃ puraṃ hitvā, malayābhimukho gato.

Nhà vua, thấy quân đội tan rã, đã mang theo tất cả châu báu, bỏ lại thành phố cùng những con voi tốt nhất, và đi về hướng Malaya.

21.

21.

Tato hatthiṃ samāruyha, yuvarājā mahindako;

Yujjhanto sakasenāya, palātattaṃ samekkhiya.

Bấy giờ, thái tử Mahinda, đang cưỡi voi chiến đấu cùng quân đội của mình, thấy rằng họ đang bỏ chạy.

22.

22.

Ekename na sakkā ve, sabbe etehi mārituṃ;

Etesaṃ na ca nīcānaṃ, hatthesu maraṇaṃ sukhaṃ.

“Một mình ta không thể nào giết hết được tất cả chúng. Và chết dưới tay của những kẻ hèn hạ này không phải là điều tốt đẹp.”

23.

23.

Tasmā varaṃ me maraṇaṃ, mayā eveti cintiya;

Hatthikkhandhagatoyeva, chindi so sīsamattano.

“Vì vậy, thà ta tự kết liễu còn hơn”, nghĩ vậy, ngài đã tự cắt đầu mình ngay trên lưng voi.

24.

24.

Taṃ disvā bahavo sīse, tattha chindiṃsu sevakā;

Taṃ disvā damiḷī senā, haṭṭhatuṭṭhā pamodisā.

Thấy vậy, nhiều người hầu cận ở đó cũng đã tự cắt đầu mình. Thấy cảnh đó, quân đội Damila vui mừng, hoan hỷ và phấn khởi.

25.

25.

Etaṃ sabbaṃ samekkhitvā, ādāpādo sakassapo;

Turaṅgavaramāruyha, susannaddho mahāyudho.

Quan sát tất cả những điều này, Ādipāda Kassapa, trang bị đầy đủ cho trận đại chiến, đã cưỡi lên một con tuấn mã.

26.

26.

Vihāramupasaṅkamma, abhayaṃ ekakova so;

Tādisampi mahāsenaṃ, ogāhetvā vidārayi.

Một mình ngài tiến đến tu viện Abhaya, xông vào và xé tan đạo quân hùng mạnh như vậy.

27.

27.

Supaṇṇo viya gaṇhanto, bhūjagena salilāla ye;

So taṃ sabbaṃ nivattesi, attānañca sugopayi.

Giống như chim Supanna bắt rắn từ dưới nước, ngài đã đẩy lùi tất cả bọn chúng và tự bảo vệ mình rất tốt.

28.

28.

Asso [Pg.316] ekova dissittha, turaṅgāvalisannibho;

Attano so janaṃ kañci, apassanto’nugāminaṃ.

Chỉ thấy một con ngựa duy nhất, nhưng trông như một hàng ngựa. Ngài không thấy bất kỳ người nào của mình theo sau.

29.

29.

Kiṃ me ekena verinaṃ, pūritena manorathaṃ;

Kālantarehaṃ jīvanto, pūressaṃ me manorathaṃ.

“Một mình ta làm sao có thể hoàn thành tâm nguyện chống lại kẻ thù? Nếu ta còn sống đến một thời điểm khác, ta sẽ hoàn thành tâm nguyện của mình.”

30.

30.

Tasmā gantuṃva yuttanti, nimphoṭetvā mahābalaṃ;

Nibbhayova mahāyodho, koṇḍivātamupāgami.

“Vì vậy, nên đi thôi”, vị đại dũng sĩ không hề sợ hãi, sau khi đánh tan đại quân, đã đến Koṇḍivāta.

31.

31.

Paṇḍurājā mahāsenā, aggahesi tato puraṃ;

Sīsaṃ taṃ yuvarājassa, paṇḍurājassa dassayuṃ.

Đại quân của vua Pandu sau đó đã chiếm được thành phố. Họ đã trình cái đầu của vị thái tử cho vua Pandu.

32.

32.

So taṃ disvā ca jhāpetvā, rājūnaṃ paṇḍudesinaṃ;

Sabbamāḷāhane kiccaṃ, tassa kātuṃ niyojayi.

Vua thấy vậy, đã cho hỏa táng và ra lệnh thực hiện tất cả các nghi lễ tang ma cho ngài theo nghi thức của các vị vua xứ Pandu.

33.

33.

Sabbaṃ sāraṃ harāpesi, bhaṇḍāgāramhi rājino;

Aggaṇhittha gahetabbaṃ, vihāre nagarepi ca.

Vua cho mang đi tất cả những vật có giá trị trong kho báu của nhà vua; và chiếm đoạt tất cả những gì có thể chiếm đoạt được trong các tu viện và trong thành phố.

34.

34.

Pāsāde ratane sabbe, sovaṇṇaṃsatthubimbakaṃ;

Silāmaya munindassa, cakkhubhūka maṇidvayaṃ.

Tất cả châu báu trong cung điện, pho tượng vàng của Đức Bổn Sư, và đôi ngọc làm mắt của pho tượng đá của Đức Phật.

35.

35.

Tathā sovaṇṇapaṭṭe ca, thūpārāmamhi cetiye;

Suvaṇṇa paṭimāyo ca, vihāresu tahiṃ tahiṃ.

Cũng như các tấm vàng trên bảo tháp ở Thūpārāma, và các pho tượng vàng trong các tu viện ở khắp nơi.

36.

36.

Sabbaṃ gahetvā nissāraṃ, laṅkādīpa makāsi so;

Chaḍḍayittha puraṃ ramma, yakkhabhakkhita rūpakaṃ.

Lấy đi tất cả, ông ta đã làm cho đảo Laṅkā trở nên trống rỗng; ông ta đã bỏ lại thành phố xinh đẹp trông như thể đã bị dạ xoa ăn thịt.

37.

37.

Rājā’pi rakkhaṃ datvāna, mahāmagge tahiṃ tahiṃ;

Gaṅgādvaya mukhe vāsaṃ, kappesi parisaṅkito.

Nhà vua cũng đặt lính canh ở các con đường lớn đây đó; và vì lo sợ, ngài đã đóng quân ở cửa hai con sông.

38.

38.

Paṇḍurājā tato saddhiṃ, kātuṃ sīhaḷasāminā;

Amacce tattha pesesi, disvā te sīhalādhipo.

Sau đó, vua Pandu, để hòa giải với vua Sīhaḷa, đã phái các vị đại thần đến đó. Vua Sīhaḷa, khi thấy họ,

39.

39.

Suṇitvā sāsanaṃ tesaṃ, sabbaṃ taṃ sampaṭicchiya;

Dūtānaṃ kārayitvāna, yathākāmena saṅgahaṃ.

đã lắng nghe thông điệp của họ, chấp nhận tất cả, và cho người tiếp đãi các sứ giả theo ý muốn của họ.

40.

40.

Hatthidvayaṃ sadatvāna, sabbamābharaṇampi ca;

Tassa pesesi dūteso, attanopi hitāvahe.

Ngài đã tặng hai con voi và tất cả đồ trang sức, rồi gửi chúng cho vua Pandu qua các sứ giả, những người cũng mang lại lợi ích cho chính mình.

41.

41.

Paṇḍurājā sitaṃ sabbaṃ, disvā santuṭṭhamānaso;

Niyyātetvāna dūtānaṃ, tadaheva mahāpuraṃ.

Vua Pandu, khi thấy tất cả những gì được gửi đến, lòng rất hài lòng; ngài đã cho các sứ giả ra về, và ngay trong ngày hôm đó,

42.

42.

Nikkhamitvā purā gantvā, na cireneva paṭṭanaṃ;

Tattha āruyha nāvaṃ so, saka desa mupāgami.

rời khỏi thành phố, không lâu sau đã đến cảng; tại đó, ngài lên thuyền và trở về đất nước của mình.

43.

43.

Tato [Pg.317] āgamma nagaraṃ, sīlāmegho mahīpati;

Yathāṭhāne ṭhapetvāna, dīpaṃ vasi samāhito.

Sau đó, vua Sīlāmegha trở về thành phố, sắp đặt mọi việc vào đúng vị trí của chúng, và an trú trên đảo một cách bình yên.

44.

44.

Bhātaraṃ dutiyaṃ katvā, udayaṃ nāma khattiyaṃ;

Mahādīpādaṃ tassā’dā, sogatthaṃ dakkhiṇaṃ disaṃ.

Ngài đã phong cho người em thứ hai của mình, hoàng tử tên Udaya, tước hiệu Mahādipāda, và ban cho ông vùng phía nam để cai quản.

45.

45.

Sopi kho na cireneva, katvā puññaṃ yathārahaṃ;

Rogenekena samphuṭṭho, paviṭṭho maccuno mukhaṃ.

Không lâu sau đó, sau khi đã làm các công đức xứng đáng, vị vua ấy cũng bị một căn bệnh hành hạ và đã đi vào cửa tử.

46.

46.

Kassapo ādipādopi, pulatthinagare vasaṃ;

Yojetvā paṇḍurājena, ahosi kira mārito.

Vị Ādipāda Kassapa, đang cư ngụ tại thành Pulatthi, nghe nói đã bị giết do âm mưu với vua Paṇḍu.

47.

47.

Tadā kassapanāmassa, puttā āsuṃ mahārahā;

Ādipādassa cattāro, dhaññalakkhaṇa saññutā.

Khi ấy, vị Ādipāda tên là Kassapa có bốn người con trai rất xứng đáng, mang những tướng tốt lành.

48.

48.

Yo senaṃ sabbapaṭhamo, seno nāma kumārako;

Sūro vīro mahussāho, rājabhārakkhamo samo.

Người con đầu tiên trong số họ là vương tử tên Sena, là người dũng cảm, anh hùng, đầy nhiệt huyết, và có khả năng gánh vác trọng trách của vương quyền.

49.

49.

Rājā mahādīpādattaṃ, tassa datvā yathāvidhiṃ;

Bhogatthaṃ dakkhiṇaṃ desaṃ, savāhana mupādisi.

Nhà vua đã ban cho vị ấy chức vị Mahādipāda theo đúng nghi thức, và cũng ban cho vùng đất phía nam cùng với các phương tiện đi lại để hưởng dụng.

50.

50.

Rohaṇādhipatissā’suṃ, puttā kittaggabodhito;

Cattāro dhītaro tisso, dassaneyyā manoramā.

Vị chúa của xứ Rohaṇa, Kittaggabodhi, có bốn người con trai và ba người con gái, trông xinh đẹp và đáng yêu.

51.

51.

Tadā jeṭṭhasutaṃ tassa, mahindaṃ nāma khattiyaṃ;

Pitucchā mārayitvāna, desaṃ gaṇhi sasādhanaṃ.

Bấy giờ, người chú đã giết chết con trai trưởng của ông là vị chiến sĩ tên Mahinda, rồi chiếm lấy xứ sở cùng với tài sản.

52.

52.

Bhātaro te tayo tasmiṃ,Saṃruṭṭhā bhātu ghātane;

Ādāya bhagīnī tisso,Rañño santikamāgamuṃ.

Ba người em trai, phẫn nộ vì anh mình bị giết, đã dẫn theo ba người chị em gái đến yết kiến nhà vua.

53.

53.

Rājāpi disvā tetīva, mamāyanto dayāluko;

Sabbe devakumāreva, sukhaṃ vaḍḍhesi pemavā.

Nhà vua, với lòng bi mẫn và thương yêu, khi thấy họ, đã nuôi nấng tất cả họ trong hạnh phúc như những thiên tử.

54.

54.

Tato kassapanāmaṃ so, tesaṃ jeṭṭhaṃ narissaro;

Desaṃ taṃ gaṇha yāhīti, datvā balamapesayi.

Sau đó, vị quốc vương ban cho người anh cả trong số họ là Kassapa một đạo quân và phái đi, rằng: "Hãy đi chiếm lấy xứ sở ấy".

55.

55.

So’pi gantvāna taṃ hantvā, rohaṇaṃ kasiṇampi taṃ;

Katvā hatthagataṃ tattha, vasittha nirupaddavo.

Vị ấy cũng đi đến đó, giết chết người kia, thu phục toàn bộ xứ Rohaṇa và sống ở đó một cách yên ổn.

56.

56.

Atha so bhātaro dve’pi, senañca udayaṃ tathā;

Pakkositvāna, bhājetvā, desaṃ tehi sahāvasi.

Sau đó, vị ấy triệu tập hai người em là Sena và Udaya, phân chia xứ sở rồi cùng chung sống với họ.

57.

57.

Rājā [Pg.318] tā sādhu vaḍḍhetvā, vayapattāsu tīsu so;

Rājakaññāsu dhaññāsu, devaccharasū rūpisu.

Nhà vua đã nuôi nấng các vị công chúa ấy rất chu đáo, và khi ba vị công chúa may mắn, có vẻ đẹp như thiên nữ, đến tuổi trưởng thành,

58.

58.

Ṭhapetvā rājini ṭhāne, uparājassa dāpayi;

Saṅghanāmaṃ mahābhogaṃ, datvā rajjasarikkhakaṃ.

Ngài đã lập vị công chúa tên Saṅghā lên ngôi vị hoàng hậu và gả cho vị Uparāja, ban cho nàng tài sản to lớn tương đương một vương quốc.

59.

59.

Kaṇiṭṭho uparājassa, mahindo nāma bhātuko;

Atthi sabbaguṇopeto, sabbasatthavisārado.

Vị Uparāja có một người em trai út tên là Mahinda, là người hội đủ mọi đức hạnh và tinh thông mọi học thuật.

60.

60.

Tassā’dāsi duve rājā, rājakaññā manoharā;

Tissavhakitta nāmañca, datvā bhogaṃ yathāruciṃ.

Nhà vua đã gả cho vị ấy hai vị công chúa xinh đẹp tên là Tissā và Kittā, và ban cho tài sản tùy theo ý muốn.

61.

61.

Evaṃ karonto ñātīnaṃ, saṃgahaṃ so yathārahaṃ;

Ārādhento ca dānādi-saṅgahehi mahājanaṃ.

Bằng cách thực hiện sự hỗ trợ cho quyến thuộc một cách xứng đáng như vậy, và bằng cách làm hài lòng dân chúng qua các phương tiện nhiếp phục như bố thí,

62.

62.

Rājā dasayi rājūnaṃ, dhammehi samupāgato;

Samācaranto puññāni, paribhuñjittha mediniṃ.

nhà vua, người hội đủ mười vương pháp, đã cai trị đất nước trong khi thực hành các công đức.

63.

63.

Paṃsukūlika bhikkhūnaṃ, katvā’riṭṭhamhi pabbate;

Mahābhogaṃ adārāmaṃ, nimmitaṃ viya iddhiyā.

Ngài đã xây dựng trên núi Ariṭṭha một ngôi tự viện có tài sản lớn cho các vị tỳ-khưu phất tảo y, trông như được tạo ra bằng thần thông.

64.

64.

Parihārañca tassadā, rājārahamasesato;

Ārāmike ca bahavo, dāse kammakarepi ca.

Ngài cũng đã ban cho ngôi tự viện ấy đầy đủ các đặc quyền xứng đáng với hoàng gia, cùng nhiều người phục vụ, nô lệ và công nhân.

65.

65.

Pāsādaṃ sova kāresi, vihāre jetanāmake;

Anekabhūmiṃ bhūmindo, buddhabhūmigatāsayo.

Vị quốc vương, với tâm hướng về Phật địa, cũng đã cho xây một tòa lâu đài nhiều tầng trong tu viện tên là Jeta.

66.

66.

Vaḍḍhetvā tattha kāretvā, sabba sovaṇṇayaṃ jinaṃ;

Saṇṭhapetvā mahābhogaṃ, vasāpesi ca bhikkhavo.

Ngài đã mở rộng nơi ấy, cho làm một pho tượng Phật toàn bằng vàng, rồi tôn trí pho tượng với nhiều vật cúng dường to lớn và thỉnh các vị tỳ-khưu đến an trú.

67.

67.

Mahādi pariveṇamhi, kāresi sumanoharaṃ;

Pāsāda maggisandaṃḍḍhaṃ, tasmiṃyeva vihārake.

Trong chính tu viện ấy, tại Mahādi Pariveṇa, ngài đã cho xây dựng lại một tòa lâu đài rất tráng lệ vốn đã bị lửa thiêu rụi.

68.

68.

Katvā vīraṅkurārāmaṃ, vihāre abhayuttare;

Mahāsaṅghika bhikkhūnaṃ, theriyānañca dāpayi.

Ngài đã xây dựng tự viện Vīraṅkura trong tu viện Abhayuttara và cúng dường cho các vị tỳ-khưu thuộc bộ phái Mahāsaṅghika và cho các vị tỳ-khưu-ni thuộc Thượng tọa bộ.

69.

69.

Pubbārāmañca kāresi, sampanna catupaccayaṃ;

Saddhiṃ so saṅghanāmāya, deviyāpi ca attano.

Cùng với hoàng hậu Saṅghā của mình, ngài cũng đã xây dựng Pubbārāma và cúng dường đầy đủ bốn món vật dụng.

70.

70.

Mahāvihāretāyeva, saddhiṃ kāresi bhūmipo;

Āvāsaṃ saṅghasenavhaṃ, mahābhogaṃ mahāmati.

Vị quốc vương trí tuệ, cùng với hoàng hậu, cũng đã cho xây dựng tại Mahāvihāra một nơi ở có tài sản lớn tên là Saṅghasena.

71.

71.

Kāretvā sabbasovaṇṇaṃ, kesadhātu karaṇḍakaṃ;

Mahāpūjaṃ pavattesi, rajjaṃ vissajji uttamo.

Vị vua cao quý đã cho làm một hộp đựng xá-lợi tóc hoàn toàn bằng vàng, tổ chức một đại lễ cúng dường, và dâng cúng cả vương quốc.

72.

72.

Cetiyassa [Pg.319] gīrissādā, kāṇavāpiṃ bahudayaṃ;

Bhikkhūnaṃ dipavāsīnaṃ, dāpesi ca ticīvaraṃ.

Ngài đã cúng dường hồ Kāṇavāpi có lợi tức lớn cho Cetiyagiri, và cũng đã cúng dường tam y cho các vị tỳ-khưu sống trên đảo.

73.

73.

Pulatthi nagare kāsi, vāpiyo thusavāpiyā;

Senaggabodhimāvāsaṃ, gāmārāmika saññutaṃ.

Tại thành Pulatthi, ngài đã cho xây hồ Thusavāpi và nơi ở Senaggabodhi, cùng với các làng mạc và người phục vụ tự viện.

74.

74.

Tasmiṃyeva ca kāresi, mahāpāḷiṃ subhojanaṃ;

Mahāpāḷiñca sabbesaṃ, mahānettampi pabbate.

Cũng tại nơi ấy, ngài đã cho thiết lập một đại thí đường với thức ăn ngon, một đại thí đường cho tất cả mọi người, và cả Mahānetta trên núi.

75.

75.

Vejjasālampi kāresi, nagarassa ca pacchime;

Anāthānaṃ pavattesi, yāgudānaṃ sakhajjakaṃ.

Ngài cũng cho xây một bệnh viện ở phía tây thành phố, và thiết lập việc bố thí cháo cùng với các món ăn cứng cho những người không nơi nương tựa.

76.

76.

Paṃsukūlika bhikkhūnaṃ, paccekañca mahānasaṃ;

Katvā dāpesi sakkaccaṃ, niccaṃ bhojanamuttamo.

Vị vua đã cho xây dựng một nhà bếp lớn riêng biệt cho các vị tỳ khưu mặc y phấn tảo và đã kính cẩn khiến cho vật thực thượng hạng được dâng cúng một cách thường xuyên.

77.

77.

Hutvā mahādipādo’yaṃ, kappūra pariveṇake;

Uttarāḷhe ca kāresi, paricchede sanāmake.

Vị phó vương này, sau khi lên ngôi, đã cho xây dựng các khu vực được đặt tên tại tu viện Kappūra và tại Uttarāḷha.

78.

78.

Tulābhārañca pādāsī, tikkhattuṃ so mahādhane;

Puññamaññampi so’kāsi, rājā nānappakārakaṃ.

Vị vua ấy đã ba lần thực hiện lễ cúng dường Tulābhāra với tài sản to lớn; đức vua cũng đã thực hiện nhiều loại công đức khác nữa.

79.

79.

Saṅghanāmāpi sā devī, uttaramhi vihārake;

Katvā mahindasenavhā-vāsaṃ vāsesi bhikkhavo.

Vị hoàng hậu tên là Saṅghā cũng đã cho xây dựng một nơi trú ngụ tên là Mahindasena tại tu viện Uttara và đã khiến cho các vị tỳ khưu an trú tại đó.

80.

80.

Āraddho dappulavhassa, kāle rājassa dhīmabho;

Mahādevena so āsi, rammo dappula pabbato.

Tu viện trên núi Dappula xinh đẹp đã được Mahādeva khởi công xây dựng vào thời của đức vua Dappula hiền trí.

81.

81.

Dārukassapanāmena, tathā kassaparājikaṃ;

Ubhopi te vippakate, rājā so vasamāpayi.

Cả hai (tu viện) tên là Dārukassapa và Kassaparājika đều còn dang dở, vị vua ấy đã cho hoàn thành chúng.

82.

82.

Bhaddo senāpati tassa, bhaddasenāpati’vhayaṃ;

Pariveṇampi kāresi, dāsabhogasamāyutaṃ.

Vị tướng quân của đức vua tên là Bhadda cũng đã cho xây dựng một tu viện tên là Bhaddasenāpati, và đã cúng dường các tôi tớ và lợi tức cho tu viện ấy.

83.

83.

Uttaro ca amacco’kā, vihāre abhayuttare;

Vāsamuttarasenavhaṃ, ramma muttarapaccayaṃ.

Vị bộ trưởng Uttara cũng đã xây dựng tại tu viện Abhayuttara một nơi trú ngụ xinh đẹp tên là Uttarasena, được cung cấp các vật dụng hảo hạng.

84.

84.

Vajiro nāma tatthevā-vāsaṃ vajirasenakaṃ;

Kāsi rakkhasanāmocā-vāsaṃ rakkhasanāmakaṃ.

Một người tên là Vajira đã xây dựng tại chính nơi đó một nơi trú ngụ tên là Vajirasenaka; và một người tên là Rakkhasa đã xây dựng một nơi trú ngụ tên là Rakkhasa.

85.

85.

Tato vīsati vassesu, pulatthi nagare vasaṃ;

Paṇḍurājakataṃ kāraṃ, saranto saradassano.

Sau đó, vào năm thứ hai mươi, trong khi đang ở tại thành Pulatthi, vị vua có tuệ giác chín chắn đã nhớ lại hành động do vua Pāṇḍu đã làm.

86.

86.

Dadanto viya senassa, sūrassāvasarañcaso;

Pahāya dīpaṃ dīpo’va, mahāvāta hato gato.

Dường như để trao cơ hội cho vị Sena dũng mãnh, đức vua đã từ bỏ hòn đảo này và ra đi, giống như ngọn đèn bị một cơn gió lớn thổi tắt.

87.

87.

Bhogo [Pg.320] aniccā saha jīvitena;

Pageva te bandhujanā sahāyā;

Narādhīpaṃ passatha ekameva;

Samāgataṃ maccumukhaṃ sughoraṃ.

Của cải và mạng sống là vô thường; huống chi là bà con và bạn hữu. Hãy nhìn xem vị chúa tể của loài người, chỉ một mình, đã đi vào miệng của thần chết ghê gớm.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa được soạn ra vì sự hoan hỷ thanh tịnh và niềm xúc động của những người thiện lành.

Eka rājako nāma

có tên là Một Vị Vua.

Aṭṭhacattālīsatimo paricchedo.

Chương thứ bốn mươi tám.

Ekūnapaññāsatima pariccheda

Chương thứ bốn mươi chín.

Rājadvayadīpano

Soi Sáng về Hai Vị Vua.

Evaṃ tasmiṃ mate tassa, kātabbaṃ sādhukāriya;

Mahādīpādo senavho, ādāya balavāhanaṃ.

Như vậy, sau khi vị vua ấy băng hà, Phó vương tên là Sena, sau khi đã cử hành tang lễ cho vua một cách trang trọng, đã đem theo quân đội và phương tiện di chuyển.

Āgamma nagaraṃ rājā, ahosi dharaṇī tale;

Ādikappamhi rājūnaṃ, dassanto cariyaṃ piya.

Sau khi tiến vào kinh thành, ngài đã trở thành vua trên mặt đất, thể hiện hạnh kiểm đáng quý của các vị vua thời đầu kiếp.

Saddho mahādhano sūro, muttacāgī nirālayo;

Yācayogo mahābhogo, sampannabalavāhano.

Vua là người có tín tâm, tài sản lớn, dũng mãnh, bố thí rộng rãi, không luyến ái, sẵn lòng đáp ứng người cầu xin, có nhiều của cải, và được trang bị đầy đủ quân đội và phương tiện di chuyển.

Kittiyā’malabhūtāya, tathā tejo guṇena ca;

Sannipātaṃva so canda-sūriyānaṃ nidassayi.

Với danh tiếng không tỳ vết và với đức tính oai nghiêm của mình, đức vua đã thể hiện như là sự hội tụ của mặt trăng và mặt trời.

Asaṅkiṇṇa guṇākiṇṇo, suviciṇṇa guṇāguṇo;

Nitthiṇṇapāpo nibbiṇṇa-saṃsāro sāradassano.

Vua tràn đầy những đức hạnh thuần khiết, đã thẩm xét kỹ lưỡng các đức tính và lỗi lầm, đã vượt qua điều ác, đã nhàm chán luân hồi, và có tuệ giác chín chắn.

Bhariyā tassa yā āsi, saṅghātaṃ so bhisecayi;

Mahesībhāve datvāna, parihāraṃ yathābhataṃ.

Vua đã tấn phong người vợ của mình là Saṅghā, ban cho bà địa vị hoàng hậu cùng với những danh dự xứng hợp.

Mahindaṃ nāma sappaññaṃ, kaṇiṭṭhaṃ bhātaraṃ sakaṃ;

Datvā dakkhiṇabhāgaṃ so, oparajje’bhisecayi.

Vua đã ban cho người em trai hiền trí của mình tên là Mahinda khu vực phía nam và tấn phong ông làm phó vương.

Antepure’parajjhitvā, so raññā avadhārite;

Saputtadāro vuṭṭhāya, aññāto malayaṃ agā.

Vị ấy đã phạm lỗi trong nội cung, và bị nhà vua phát giác. Ông cùng với vợ con đã ra đi, ẩn mình và đến vùng Malaya.

Uppajjittha [Pg.321] tadā putto, rañño saṅghāya deviyā;

Dassento’va panādassa, kumāra rūpamattano.

Vào lúc ấy, một người con trai đã được sinh ra cho đức vua bởi hoàng hậu Saṅghā, như thể đang phô bày hình dáng hoàng tử của chính mình.

10.

10.

Rājā taṃ jātamattaṃ’va, disvā santhuṭṭhamānuso;

Siddhatthaṃ lumbinījātaṃ, rājā suddhodano viya.

Đức vua, ngay khi nhìn thấy hoàng tử vừa mới sinh, đã có tâm hoan hỷ, giống như vua Suddhodana nhìn thấy Siddhattha được sinh ra tại Lumbinī.

11.

11.

Dhaññapuññaguṇūpeto, ṭhapetvā dīpamekakaṃ;

Jambudīpe’pi kasiṇe, rajjayoggoti me suto.

Con trai của ta, người được phú cho các phẩm chất của phước báu và công đức, không chỉ riêng hòn đảo này, mà còn xứng đáng để cai trị toàn cõi Jambudīpa.

12.

12.

Nāmadāna dineyeva, parihārena sabbaso;

Oparajje bhisiñcitvā, dakkhiṇaṃ desamassa’dā.

Ngay trong ngày lễ đặt tên, với tất cả danh dự, đức vua đã tấn phong hoàng tử làm phó vương và ban cho ngài xứ phía nam.

13.

13.

Yuvarājāpi malaye, vasanto’va mahīpatiṃ;

Ārādhetvā upāyena, anuññato sabhātarā.

Vị thái tử, trong khi đang ở tại Malaya, đã dùng mưu kế để làm nguôi lòng đức vua, và đã được anh trai mình cho phép.

14.

14.

Nikāyattaya vā sīhi, saddhiṃ bhikkhūhi āgato;

Disvā rājānamettheva, sandhīṃ’kāsi akuppiyaṃ.

Hoặc là (các vị đứng đầu) ba bộ phái cùng với các vị tỳ khưu đã đi đến; sau khi diện kiến đức vua ngay tại nơi ấy, (các vị ấy) đã thực hiện một hòa ước không thể bị phá vỡ.

15.

15.

Yā tassa yuvarājassa, bhariyā tissā nāmikā;

Rājinī sā vijāyittha, dhītaraṃ saṅghanāmikaṃ.

Vị phu nhân của vị đông cung thái tử ấy, tên là Tissā, vị hoàng hậu ấy đã hạ sanh một người con gái tên là Saṅghā.

16.

16.

Kittināmā’parāyā ca, bhariyā sāpi kho pana;

Vijāyi putte cattāro, tathā ekañca dhītaraṃ.

Và còn người phu nhân khác tên là Kitti, vị ấy cũng đã sanh hạ bốn người con trai và cũng như một người con gái.

17.

17.

Tadā rājāpi cintetvā, evaṃ sati kaṇiṭṭhako;

Nissaṅko mayi hotīti, sammā mantīhi mantiya.

Bấy giờ, đức vua sau khi đã bàn bạc kỹ lưỡng với các vị cận thần, đã suy nghĩ rằng: ‘Trong khi sự việc là như vậy, người em trai sẽ không có sự nghi ngờ đối với ta’.

18.

18.

Dhītaraṃ yuvarājassa, surūpiṃ rūpanāmikaṃ;

Kassapassa’tta puttassa, vivāhaṃ kārayi budho.

Bậc trí giả (đức vua) đã cho cử hành hôn lễ cho người con trai của mình là Kassapa với người con gái xinh đẹp của vị đông cung thái tử tên là Rūpa.

19.

19.

Dakkhiṇaṃ desamasseva, kaṇiṭṭhassa sadāpayi;

Rājaputtassa pādāpi, paccekaṃ bhogamattano.

Vị ấy đã cho ban vùng đất phía nam cho người em trai, và cũng đã ban cho các vị hoàng tử mỗi người phần sở hữu riêng của mình.

20.

20.

Rajjamhi sabbaṃ tasseva, paribhogāya dāpayi;

Kevalantu vicāresi, dīpaṃ dīpa hitāvaho.

Vị ấy đã cho ban tất cả (tài sản) trong vương quốc để cho người ấy (em trai) thụ hưởng. Tuy nhiên, vị mang lại lợi ích cho hòn đảo chỉ cai quản hòn đảo.

21.

21.

Tesaṃ saṃvāsamanvāya, ubhinnaṃ puññakamminaṃ;

Dhaññapuññaguṇūpetā, vijātā puttadhītaro.

Do sự chung sống của hai người đã tạo tác phước nghiệp ấy, các người con trai và con gái, là những người được phú bẩm các phẩm chất của sự may mắn và phước đức, đã được sanh ra.

22.

22.

Katvā sabbopahārena, dāṭhādhātu mahāmahaṃ;

Āruyha varapāsādaṃ, ratanavhaṃ mahīpati.

Sau khi đã thực hiện đại lễ cúng dường Xá-lợi Răng với tất cả vật phẩm, đức vua đã đi lên tòa cung điện cao quý tên là Ratana.

23.

23.

Tadā sovaṇṇayassāpi, sambuddhassa purā ṭhitaṃ;

Suññaṃ piṭṭhaṃ sayaṃ disvā, kasmā evanti saṃvadi.

Bấy giờ, sau khi tự mình nhìn thấy phần lưng trống rỗng của (bức tượng) đức Chánh Đẳng Giác bằng vàng được đặt ở phía trước, vị ấy đã hỏi rằng: ‘Tại sao lại như vậy?’.

24.

24.

Tato [Pg.322] amaccā āhaṃsu, nājānāsi mahīpati;

Mahāpitunarindassa, kāle tava narissaraṃ.

Sau đó, các vị cận thần đã tâu rằng: ‘Tâu đại vương, ngài không biết sao? Tâu đấng nhân chủ, vào thời của đức vua vĩ đại là phụ thân của ngài’.

25.

25.

Paṇḍurājā idhāgamma, dīpametaṃ vināsiya;

Sabbaṃ sāragataṃ dīpe, samādāya gato iti.

‘Vua Paṇḍu đã đến đây, sau khi tàn phá hòn đảo này, đã lấy đi tất cả những vật quý giá trên đảo rồi đã ra đi’.

26.

26.

Taṃ sutvā lajjito rājā, sayaṃ viya parājito;

Tadaheva niyojesi, amacce balasaṅgahe.

Sau khi nghe điều ấy, đức vua cảm thấy hổ thẹn, giống như chính mình đã bị bại trận. Ngay trong ngày hôm ấy, ngài đã chỉ định các vị cận thần trong việc tập hợp quân lực.

27.

27.

Tadā’va kira āgañchi, paṇḍurājakumārako;

Paribhūto sarājena, rajjatthaṃ kata nicchayo.

Tương truyền rằng, ngay vào lúc ấy, một vị hoàng tử của vua Paṇḍu, người đã bị chính vị vua của mình khinh miệt và đã quyết tâm vì vương quốc, đã đi đến.

28.

28.

Rājā disvā’ti santuṭṭho, kattabbaṃ tassa kāriya;

Mahātittha mupāgamma, paṭṭanaṃ sematraso.

Đức vua sau khi nhìn thấy (vị hoàng tử) thì rất hoan hỷ. Không có sự sợ hãi, ngài đã đi đến thành phố cảng Mahātittha để thực hiện công việc cần phải làm cho vị ấy.

29.

29.

Mahantaṃ balakāyañca, tassopakaraṇāni ca;

Anunaṃ paṭiyādetvā, devasenaṃva sajjitaṃ.

Sau khi đã chuẩn bị đầy đủ một đạo quân lớn và các trang bị của đạo quân ấy, được trang hoàng giống như đạo quân của chư thiên.

30.

30.

Paṇḍurājakumārena, saddhiṃ senāpati sakaṃ;

Gantvā taṃ paṇḍurājānaṃ, hantvānikamito purā.

(Ngài đã phái) vị tướng lãnh của mình cùng với vị hoàng tử Paṇḍu (và dặn rằng): ‘Hãy đi, sau khi giết vua Paṇḍu ấy, hãy ra khỏi thành phố trước tiên’.

31.

31.

Ratanaṃ sabbamādāya, datvā rajjaṃ imassa ca;

Na cireneva ehītī, uyyojesi mahāyaso.

‘Sau khi lấy tất cả châu báu và trao vương quốc lại cho vị này, khanh hãy trở về không chậm trễ’. Bậc đại danh tiếng đã phái đi (như vậy).

32.

32.

Sopi evaṃ karomīti, paṭissutvā mahīpatiṃ;

Vinditvā balamādāya, nāmamāruyha taṃ khaṇe.

Vị ấy cũng đã vâng lệnh đức vua rằng: ‘Thần sẽ làm như vậy’. Sau khi đã nhận và dẫn theo quân đội, vị ấy đã lên thuyền ngay trong khoảnh khắc ấy.

33.

33.

Paratīraṃ tato gantvā, saṃvuḷaha balavāhano;

Vināsayanto paccantaṃ, vāresi madhuraṃ puraṃ.

Sau khi từ nơi ấy đi đến bờ bên kia, với quân đội và các phương tiện được tập hợp, trong khi tàn phá vùng biên địa, vị ấy đã vây hãm thành Madhurā.

34.

34.

Dvārāni pidahitvāna, pacchindittha gatāgataṃ;

Tato aggiṃ khipāpesi, gopuraṭṭāla koṭṭhake.

Sau khi đã đóng các cổng thành, vị ấy đã cắt đứt việc đi lại. Sau đó, vị ấy đã cho ném lửa vào các tháp cổng, các vọng gác, và các pháo đài.

35.

35.

Evaṃ sīhaḷasenāya, paviṭṭhāya sakaṃ puraṃ;

Sabbaṃ vilumpamānāya, senaṅgaṃ ghātayantiyā.

Như vậy, trong khi quân đội Sīhaḷa đã tiến vào thành phố của họ, đang cướp phá tất cả, và đang tàn sát các binh đội.

36.

36.

Paṇḍurājā nisammetaṃ, samādāya sakaṃ balaṃ;

Vegasā taṃ samāgamma, yuddhaṃ kātuṃ samārabhi.

Vua Paṇḍu sau khi nghe điều ấy, đã tập hợp quân đội của mình, đã nhanh chóng đến gần họ, và đã bắt đầu giao chiến.

37.

37.

Asampuṇṇa balattā so, viddho sallena bhūpati;

Hatthikkhandhagatoyeva, vihāya puramattano.

Do quân lực không đầy đủ, vị vua ấy đã bị trúng tên; ngay khi đang ở trên lưng voi, sau khi đã rời bỏ thành phố của mình.

38.

38.

Palāyitvā gataṭhāne, jīvitaṃ nijamessaji;

Bhariyāva’ssa tenāsi, sampattā jīvitakkhayaṃ.

…(vị ấy) đã bỏ chạy đến một nơi và đã từ bỏ mạng sống của mình. Vị phu nhân của ngài cũng cùng với ngài đã đi đến chỗ mệnh chung.

39.

39.

Tato [Pg.323] sīhaḷasenāsā, paviṭṭhā nibbhayā puraṃ;

Tattha sabbaṃ vilumpittha, devā’sirapuraṃ yathā.

Sau đó, đạo quân Sīhaḷa ấy đã tiến vào thành phố một cách không sợ hãi; tại nơi ấy, họ đã cướp phá tất cả, giống như chư thiên (cướp phá) thành phố của các vị A-tu-la.

40.

40.

Senāpati tato rāja-gehe bhattaṃ samekkhiya;

Dīpānitamimamhā ca, tatraṭṭhañca mahārahaṃ.

Sau đó, vị tướng lãnh, sau khi đã xem xét các tài vật ở trong hoàng cung, cả những thứ đã được mang đến từ hòn đảo này và những vật quý giá lớn lao đang có ở tại nơi ấy.

41.

41.

Sāraṃ sabbaṃsamādāya, dese ca nagare ṭhitaṃ;

Katvā issariyaṃ tattha, vasevattiya attano.

…đã lấy tất cả những vật cốt lõi đang có ở trong xứ và ở trong thành phố, sau khi đã thiết lập quyền tối thượng ở nơi ấy, đã đặt (nơi ấy) dưới sự kiểm soát của mình.

42.

42.

Paṇḍurāja kumāraṃ tu, tattha rajje’bhi siñciya;

Kāretvā parihārañca, desaṃ tassa samappiya.

Còn về vị hoàng tử Paṇḍu, sau khi đã làm lễ đăng quang cho vị ấy lên vương vị ở nơi ấy, và sau khi đã cho thực hiện việc bảo vệ, đã giao lại xứ sở cho vị ấy.

43.

43.

Yathāruciṃ gahetvāna, hatthiasse nare’pi ca;

Tattha tattha yathā kāmaṃ, vasanto akuto bhayo.

Sau khi đã bắt lấy voi, ngựa, và cả người tùy theo ý thích, vị ấy đã trú ngụ đây đó theo như ý muốn, không có sự sợ hãi từ bất cứ đâu.

44.

44.

Samudda taṭamāgamma, ṭhatvā tattha yathāsukhaṃ;

Kīḷanto viya nāvaṃ so, samāruyha visārado.

Vị chuyên gia ấy, sau khi đi đến bờ biển, đứng ở đấy một cách thoải mái, đã lên thuyền giống như là đang vui đùa.

45.

45.

Mahātittha mupāgamma, vanditvā dharaṇī patiṃ;

Taṃ sāsanaṃ nivedetvā, sāraṃ dassesi āhaṭaṃ.

Sau khi đi đến Mahātittha và đảnh lễ đức vua, vị ấy đã trình báo thông điệp và đã dâng lên vật phẩm quý giá đã được mang đến.

46.

46.

Rājā sādhūti vatvāna, kāretvā tassa saṅgahaṃ;

Saddhiṃ senāya āgantvā, pakaṭṭhāya sakaṃ puraṃ.

Đức vua, sau khi nói: ‘Lành thay!’, đã cho thực hiện việc tiếp đãi vị ấy, rồi cùng với quân đội đi đến kinh thành ưu việt của mình.

47.

47.

Jayapānaṃ pivitvāna, katvā vijayamaṅgalaṃ;

Mahādhāgaṃ pavattetvā, yācakānaṃ yathā ruciṃ.

Sau khi đã uống rượu mừng chiến thắng và đã thực hiện lễ hội khải hoàn, vị ấy đã cho tiến hành việc đại bố thí đến những người cầu xin tùy theo sở thích của họ.

48.

48.

Sabbaṃ pākatikaṃ kāsi, sāraṃ dīpe nirālayo;

Sovaṇṇa paṭimāyo ca, yathāṭhāne ṭhapāpayi.

Không còn luyến ái đến tài sản trên đảo, vị ấy đã làm cho mọi việc trở lại bình thường và đã cho đặt các pho tượng bằng vàng vào đúng vị trí của chúng.

49.

49.

Suññaṃ ratanapāsāde, piṭṭhaṃ pūresi satthuno;

Kāsi rakkhapidhānena, nibbhayaṃ dharaṇītalaṃ.

Vị ấy đã hoàn tất phần mái của (điện thờ) đức Đạo Sư ở trong Lâu đài Châu Báu đang còn trống trải; và bằng việc phòng hộ che chở, vị ấy đã làm cho mặt đất được an ổn.

50.

50.

Tato paṭṭhāya dīpaṃso, arīnaṃ duppadhaṃsiyaṃ;

Katvā vaḍḍhesi bhogehi, uttarādikuruṃ piya.

Kể từ đó, sau khi đã làm cho hòn đảo trở nên bất khả xâm phạm đối với kẻ thù, vị ấy đã làm cho nó phát triển thịnh vượng bằng các tài sản, giống như cõi Uttarakuru thân thương.

51.

51.

Khinnā pubbassa rājassa, kāle dīpamhi pāṇino;

Nibbutā taṃ samāgamma, ghammā viya valāhakā.

Các chúng sanh trên hòn đảo, những người đã bị khốn khổ trong thời của vị vua trước, sau khi gặp được vị vua này đã được an ổn, giống như (người bị) nóng bức (được mát mẻ) nhờ những đám mây.

52.

52.

Tassa vīsatime vasse, vihāre abhayuttare;

Nikkhamitvā gatā hesuṃ, paṃsukūlika bhikkhavo.

Vào năm thứ hai mươi của vị vua ấy, các vị tỳ khưu Phấn Tảo Y đã rời khỏi tu viện Abhayuttara và đã ra đi.

53.

53.

Yuvarājā mahindo so, dhumarājassa satthuno;

Kārāpayi gharaṃ rammaṃ, dassaneyyaṃ manoramaṃ.

Vị phó vương Mahinda ấy đã cho xây dựng một ngôi điện thờ đáng vui thích, đáng chiêm ngưỡng, và đẹp lòng cho đức Đạo Sư Dhumarāja.

54.

54.

Bodhigehaṃ [Pg.324] karonto taṃ, disvā vaḍḍhakīno tadā;

Vaṃsena sākhaṃ āhacca, bhijjantaṃ varabodhiyā.

Khi ấy, trong lúc đang xây dựng điện thờ cây Bồ Đề, những người thợ mộc đã nhìn thấy một cành cây của cây Bồ Đề cao quý bị một cây tre va phải và đang bị gãy.

55.

55.

Kintu kātabbametthāti, yuvarājaṃ nivedayuṃ;

So taṃ taṃ mupasaṃkamma, mahāpūjāya pūjiya.

Họ đã trình báo với vị phó vương rằng: ‘Ở đây, việc gì nên được thực hiện?’. Vị ấy, sau khi đi đến nơi ấy và đã cúng dường bằng một lễ vật to lớn...

56.

56.

Sace satthā, hitatthāya, sambhūto sabbapāṇinaṃ;

Laddhuṃ puññassa’nagghassa, gharassa karaṇeti’dha.

(Vị ấy đã nguyện rằng:) ‘Nếu đức Đạo Sư đã xuất hiện vì lợi ích của tất cả chúng sanh, và nếu phước báu vô giá có thể được thành tựu ở đây trong việc xây dựng ngôi điện thờ này,’

57.

57.

Sākhā gacchaṃ tu uddhaṃva, kātuṃ sakkā yathāgharaṃ;

Evamārādhayitvāna, vanditvā saṅgharaṃ gato.

‘thì mong rằng cành cây này hãy đi lên cao để có thể xây dựng được ngôi điện thờ.’ Sau khi đã thỉnh cầu như vậy và đã đảnh lễ, vị ấy đã đi về nhà của mình.

58.

58.

Tadā sākhā dumindassa, rattiyaṃ uddhamuggami;

Tato kammakarā sabbaṃ, ārocesuṃ sasāmino.

Khi ấy, vào ban đêm, cành cây của đức vua cây đã vươn lên cao. Sau đó, tất cả những người thợ đã báo cáo toàn bộ sự việc cho chủ của họ.

59.

59.

Yuvarājā’ti santuṭṭho, bhāturañño nivediya;

Mahāpūjāya pūjesi, vissajjiya bahudhanaṃ.

Vị phó vương vô cùng hoan hỷ, sau khi trình báo cho người anh là đức vua, đã thực hiện một lễ cúng dường trọng thể, đã chi dùng nhiều tài sản.

60.

60.

Tathā mahindasenavhaṃ, pariveṇañca kāriya;

Saṅghassā’dā sabhogaṃ so, puññā puññānicācīni.

Tương tự, sau khi cho xây dựng một tu viện tên là Mahindasena, vị ấy đã dâng cúng đến Tăng chúng cùng với các tài vật, và đã tích lũy các công đức chồng chất.

61.

61.

Adā saparisaṃ bhattaṃ, vatthaṃ chattamupāhanaṃ;

Tathā gamiyabhattañca, nahānañca sabhattakaṃ.

Vị ấy đã dâng cúng vật thực cho (chư Tăng) và đoàn tùy tùng, cùng với y phục, lọng, và giày dép; tương tự, cả vật thực dùng khi đi đường và các vật dụng để tắm cùng với vật thực.

62.

62.

Evaṃ khuddānu khuddāni, katvā puññāni so vibhū;

Rañño tettiṃsavassamhi, yathākammamupāgami.

Vị quyền thế ấy, sau khi đã thực hiện các công đức dù là nhỏ nhặt như vậy, đã mệnh chung theo nghiệp của mình vào năm thứ ba mươi ba của đức vua.

63.

63.

Atha rājā matetasmiṃ, kaṇiṭṭhamudayaṃ sakaṃ;

Tassa ṭhāne ṭhapetvāna, sabbaṃ tasseva tassadā.

Sau đó, khi vị ấy đã qua đời, đức vua sau khi đã bổ nhiệm người em trai út của mình là Udaya vào địa vị của vị ấy, đã ban cho người em tất cả tài sản của vị ấy.

64.

64.

Tulābhārassa dānena, dīnānāthe satappayi;

Dhammakammena sodhesi, nikāyattayamekato.

Bằng việc bố thí cân bằng trọng lượng (cơ thể), vị ấy đã làm cho những người nghèo khó và không nơi nương tựa được hài lòng. Bằng một pháp sự, vị ấy đã thanh lọc ba bộ phái lại thành một.

65.

65.

Soṇṇathālīsahassaṃ so, muttāhi paripūriya;

Ṭhapetvā maṇimekekaṃ, tassopari mahārahaṃ.

Vị ấy, sau khi đã đổ đầy một ngàn cái bát bằng vàng với các hạt ngọc trai, đã đặt một viên bảo châu quý giá lên trên mỗi cái bát.

66.

66.

Brāhmaṇānaṃ sahassassa, suddhe ratanabhājane;

Bhojetvā khīrapāyāsaṃ, dāpetvā hemasuttakaṃ.

Sau khi đã cho một ngàn vị Bà-la-môn dùng cháo sữa trong các vật đựng bằng bảo vật thanh tịnh, và sau khi đã cho ban phát một sợi chỉ vàng (cho mỗi vị)...

67.

67.

Tathā navehi vatthehi, acchādetvā yathāruciṃ;

Santappesi mahantena, parihārena puññavā.

...tương tự, sau khi đã cho mặc những y phục mới tùy theo sở thích, bậc có phước ấy đã làm cho họ hài lòng bằng sự ban tặng to lớn.

68.

68.

Bhikkhūnaṃ dīpavāsīnaṃ, adāsi ca ticīvaraṃ;

Adā sabbāsamitthīnaṃ, vatthañca sumanoharaṃ.

Vị ấy cũng đã dâng cúng tam y đến các vị tỳ khưu trú ở trên đảo, và đã ban phát vải vóc rất đẹp lòng đến tất cả các phụ nữ.

69.

69.

Kāretvā [Pg.325] lohapāsādaṃ, vejayantasarikkhakaṃ;

Vaḍḍhesi paṭimaṃ tattha, suvaṇṇaghaṭakoṭṭimaṃ.

Sau khi cho xây dựng Lâu đài Đồng giống như cung điện Vejayanta, vị ấy đã tôn tạo pho tượng ở đấy và (làm) nền nhà bằng vàng khối.

70.

70.

Sutvā uposathāgāra-bhāvaṃ sabba mahesīnaṃ;

Tuccho yaṃ neva hotūti, vāsaṃ saṅghassa taṃ akā.

Sau khi nghe được rằng (nơi ấy) là trai đường của bậc Đại Ẩn Sĩ, và với ý nghĩ: ‘Mong rằng nơi này không bị trống trải,’ vị ấy đã làm cho nơi ấy thành trú xứ của Tăng chúng.

71.

71.

Bhogagāme ca tassadā, rakkhake ca niyojayi;

Bhikkhū dvattiṃsamattāhi, vasantūti niyāmayi.

Vị ấy đã dâng cúng các ngôi làng có lợi tức cho nơi ấy và đã chỉ định những người bảo vệ. Vị ấy đã quy định rằng: ‘Mong rằng ba mươi hai vị tỳ khưu hãy trú ngụ (ở đây).’

72.

72.

Gaṅgāya mariyādaṃ so, kāresi maṇimekhalaṃ;

Toyaniddhamanañcākā, maṇihīrakavāpiyā.

Vị ấy đã cho xây dựng đập nước Maṇimekhalā ở trên sông và đã làm một cống thoát nước cho hồ chứa nước Maṇihīraka.

73.

73.

Kaṭṭhuntanagare ceva, kāṇavāpiṃca bandhayi;

Vejjasālañca kāresi, cetiyamhi girimhi so.

Vị ấy cũng đã cho xây đắp hồ chứa nước Kāṇavāpi ở tại thành phố Kaṭṭhunta và đã cho xây dựng một bệnh xá ở trên núi Cetiyagiri.

74.

74.

Buddhagāmavihārañca, vihāraṃ mahiyaṅgaṇaṃ;

Kūṭatissa vihārañca, bhogagāme na vaḍḍhayi.

Vị ấy đã không cho mở rộng tu viện Buddhagāma, tu viện Mahiyangana, và tu viện Kūṭatissa ở làng Bhoga.

75.

75.

Maṇḍalassa girissā’dā, vihārassa sagāmake;

Uttarāḷhe ca kāresi, pāsādaṃ pariveṇake.

Vị ấy đã dâng cúng tu viện Maṇḍalagiri cùng với ngôi làng của nó; và đã cho xây dựng một lâu đài trong khu parivena ở Uttarāḷha.

76.

76.

Mahāsenassa buddhassa, gāmaṃ datvāna rakkhake;

Dāsi sobbhavihāre ca, kāresi paṭimāgharaṃ.

Sau khi dâng cúng một ngôi làng để bảo trì (tượng) Phật của vua Mahāsena, vị ấy cũng đã cho xây dựng một điện thờ tượng ở tu viện Dāsisobbha.

77.

77.

Bodhisatte ca vaḍḍhesi, pāsāde maṇimekhale;

Sīlāmayamunindassa, jiṇṇagehampi kārayi.

Vị ấy cũng đã cho mở rộng (tượng) Bồ Tát trong lâu đài Maṇimekhala; và cũng đã cho sửa chữa ngôi điện đã hư hỏng của đức Phật bằng đá.

78.

78.

Rāja taṃ bodhisattañca, sagharaṃ tattha sannahi;

Ālavālaṃ dumindassa, gandhitvā kā mahāmahaṃ.

Nhà vua đã trang bị cho tượng Bồ Tát ấy một ngôi điện ở đó; sau khi tẩm hương vào bồn cây của cây Bồ đề, ngài đã tổ chức một đại lễ.

79.

79.

Likhitvā hemapaṭṭamhi, sabbaratanasuttakaṃ;

Mahāpūjamakā tassa, abhidhammaṃ kathāpayi.

Sau khi cho viết toàn bộ kinh Ratana trên một tấm vàng, ngài đã thực hiện một đại lễ cúng dường và cho tụng đọc tạng A-tỳ-đàm.

80.

80.

Ānandapaṭimaṃ netvā, puraṃ katvā padakkhiṇaṃ;

Parittaṃ bhikkhusaṅghena, bhaṇāpetvā yathāvidhiṃ.

Sau khi mang tượng ngài Ānanda đi nhiễu quanh thành phố, ngài đã thỉnh chư Tăng tụng kinh Paritta theo đúng nghi thức.

81.

81.

Parittodakasekena, janaṃ katvā nirāturaṃ;

Rājā rogabhayaṃ pevaṃ, nīharittha sadesato.

Bằng cách rảy nước Paritta, ngài đã làm cho dân chúng hết bệnh tật; như vậy, nhà vua đã loại trừ nỗi sợ hãi bệnh dịch ra khỏi đất nước của mình.

82.

82.

Abhisekaṃ gahetvāna, hemavāluka cetiye;

Anusaṃvaccharaṃ kātuṃ, taṃ cārittaṃ likhāpayi.

Sau khi thực hiện lễ quán đảnh tại bảo tháp Hemavāluka, ngài đã cho ghi lại thông lệ đó để được thực hiện hàng năm.

83.

83.

Adā māsassa catūsu, uposathadinesu so;

Catunnañca sahassānaṃ, vatthadānaṃ sabhattakaṃ.

Vào bốn ngày Uposatha trong tháng, vị ấy đã cúng dường y phục cùng với vật thực cho bốn ngàn (vị).

84.

84.

Vesākhakīḷaṃ [Pg.326] kīḷittha, saddhiṃ duggatakehi so;

Annaṃ pānañca vatthañca, tesaṃ datvā yathāruciṃ.

Vị ấy đã cử hành lễ hội Vesākha cùng với những người nghèo khó, sau khi ban phát cho họ thức ăn, đồ uống, và y phục theo ý muốn của họ.

85.

85.

Bhikkhusaṅghassa dīpamhi, niccadānaṃ pavattayi;

Santappesi ca dānena, kapaṇaddhikavaṇibbake.

Vị ấy đã thiết lập việc cúng dường thường xuyên cho Tăng đoàn trên đảo; và đã làm hài lòng những người nghèo, người khốn cùng, và những người ăn xin bằng các vật thí.

86.

86.

Tassa rañño mahesī ca, saṅghanāmā akārayi;

Pabbataṃ saṅghasenavhaṃ, sabhogamabhayuttare.

Vị hoàng hậu của nhà vua ấy, tên là Saṅghā, đã cho xây dựng tu viện trên núi tên là Saṅghasena, cùng với các nguồn thu nhập của nó ở vùng phía bắc.

87.

87.

Nīlacūḷāmaṇiñcākā, silāmaya mahesino;

Pūjaṃ sabbopahārehi, kāsi satthussa sabbadā.

Bà đã làm một viên ngọc báu màu xanh trên vương miện cho đức Phật bằng đá; và đã luôn luôn cúng dường đến bậc Đạo Sư với tất cả các vật phẩm.

88.

88.

Tassa senāpaticā’kā, senasenāpativhayaṃ;

Pariveṇaṃ mahābhogaṃ, sūro tuṭṭhakanāmako.

Vị tướng của ngài, một anh hùng tên là Tuṭṭhaka, cũng đã xây dựng một khu parivena tên là Senasenāpati với nguồn thu nhập lớn.

89.

89.

Evaṃ sapariso katvā, sapuññāni mahāyaso;

Pañcatiṃsatime vasse, devalokamupāgami.

Như vậy, vị vua lừng danh ấy, cùng với đoàn tùy tùng của mình, sau khi đã thực hiện các công đức, đã đi về cõi trời vào năm thứ ba mươi lăm (của triều đại).

90.

90.

Tato tassā’nujo āsi, udayo nāma khattiyo;

Rājā sabbappayogehi, hitesī dīpavāsīnaṃ.

Sau đó, em trai của vị ấy, một người thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ tên là Udaya, đã trở thành vua, một người luôn mưu cầu lợi ích cho cư dân trên đảo bằng mọi cách.

91.

91.

Hutvā so sayaṃ rājā, kaṇiṭṭhaṃ sakabhātaraṃ;

Mahādīpādaṭhānamhi, ṭhapi kassapanāmakaṃ.

Sau khi tự mình trở thành vua, vị ấy đã đặt em trai của mình tên là Kassapa vào vị trí Mahādipāda (Thái tử).

92.

92.

Rājā cintiya ñātīnaṃ, kātabbo saṅgaho iti;

Evaṃ kassapanāmassa, bhātuputtassa dhītaraṃ.

Nhà vua, với suy nghĩ rằng: 'Nên hỗ trợ cho quyến thuộc', đã (hành động) đối với con gái của người cháu trai tên là Kassapa.

93.

93.

Yuvarājassa tassā’kā, bhariyaṃ senanāmikaṃ;

Dhāresica sayaṃ rājā, aparaṃ tissasavhayaṃ.

Ngài đã gả cô ấy, tên là Senā, làm vợ cho vị Yuvarāja (Phó vương); và chính nhà vua cũng đã cưới một người khác tên là Tissā.

94.

94.

Mahindassuparājassa, rājadhītāya kittiyā;

Putto kittaggabodhīti, ādipādo vibuddhiko.

Con trai của Uparāja Mahinda và công chúa Kitti là vị Ādipāda thông tuệ tên là Kittaggabodhi.

95.

95.

Coro hutvā mahārañño, nikkhamitvāna rattiyaṃ;

Eko aññātavesena, samupāgammarohaṇaṃ.

Trở thành kẻ nổi loạn chống lại đức vua, vị ấy đã rời đi vào ban đêm, một mình trong lốt cải trang, và đã đến xứ Rohaṇa.

96.

96.

Janaṃ hattagataṃ katvā, desaṃ sabbaṃ vināsiya;

Ghātāpayittha tatraṭṭhaṃ, so taṃ mātulamattano.

Sau khi thu phục dân chúng dưới quyền mình và tàn phá toàn bộ xứ sở, vị ấy đã cho giết người cậu của mình đang ở đó.

97.

97.

Taṃ sutvā dharaṇīpālo, tasmiṃ’tīva pakuppiya;

Ānetuṃ tamupāyaṃ so, gavesanto tathā tathā.

Nghe được điều đó, vị vua hộ quốc đã vô cùng tức giận với kẻ ấy; ngài đã tìm kiếm khắp nơi một phương cách để bắt hắn về.

98.

98.

Bhātuputtaṃ tamāhuya, yuvarājaṃ sakassapaṃ;

Āmantesi mahāpuñña, sahāyo hoti me iti.

Ngài đã cho triệu tập người cháu trai, vị Yuvarāja Kassapa, và nói rằng: 'Hỡi người có công đức lớn, hãy là người trợ giúp cho ta'.

99.

99.

Kiṃ [Pg.327] me kattabba’miccāha, paccāha dharaṇīpati;

Putto tava mahindo so, vuddhippatto mahābalo.

Vị ấy nói: 'Thần nên làm gì?'. Vị vua trả lời: 'Người con trai của khanh là Mahinda, đã trưởng thành và có sức mạnh to lớn'.

100.

100.

Lābhī rohaṇadesassa, mātito pitito’pi ca;

Sūro sabbasaho vīro, kusalo katūpāsano.

Cậu ấy có quyền thừa kế xứ Rohaṇa, cả từ bên mẹ lẫn bên cha; là người dũng cảm, kiên trì, anh hùng, tài giỏi và thiện nghệ.

101.

101.

Saṅgāmayoggo matimā, nipuṇo nayakovido;

Taṃ pesetvā nayissāma, pāpaṃ mātulaghātakaṃ.

Cậu ấy thích hợp cho chiến trận, thông minh, khéo léo, và am tường chính sách. Bằng cách phái cậu ấy đi, chúng ta sẽ bắt được kẻ độc ác đã giết cậu của mình.

102.

102.

Taṃ sutvā vacanaṃ rañño, kassapo bhāsi sādaro;

Deva devena vutto’haṃ, gaccheyyaṃ kintu me suto.

Nghe lời ấy của nhà vua, Kassapa kính cẩn thưa: 'Tâu Đại vương, được Đại vương phán bảo, thần sẽ đi, nhưng con trai của thần...'

103.

103.

Vaṃso me pālito hoti, pasādo ca tavādhipa;

Tasmā kālamahāpetvā, yaṃ icchasi tathā kuru.

Dòng dõi của thần được bảo vệ, và (thần có được) ân huệ của ngài, ôi chúa tể. Do đó, sau khi chờ đợi thời gian thích hợp, xin hãy làm theo ý ngài muốn.

104.

104.

Sutvā atīvasantuṭṭho, narindo tassa taṃ vaco;

Mahanthaṃ balakāyaṃ so, sabbaso paṭiyādiya.

Nghe lời ấy, đức vua vô cùng hoan hỷ; ngài đã cho chuẩn bị đầy đủ một đạo quân hùng hậu.

105.

105.

Mahatā parihārena, mahindaṃ rājapotakaṃ;

Rakkhituṃ taṃ niyojetvā, vajiraggañca nāyakaṃ.

Với sự chăm lo to lớn, ngài đã bổ nhiệm vị tướng Vajiragga để bảo vệ vương tử Mahinda.

106.

106.

Tucchaṃ viya puraṃ katvā, sabbañca balavāhanaṃ;

Sabbopakaraṇañceva, anūnaṃ tassa dāpiya.

Khiến cho kinh thành dường như trống rỗng, ngài đã trao cho vị ấy tất cả binh lính, xe cộ, và tất cả các trang bị một cách đầy đủ.

107.

107.

Sayaṃ tamanugacchanto, padasā’va narissaro;

Uyyojesi mahāpuñña, gaccha rukkhāti mediniṃ.

Chính đức vua, bậc chúa tể của loài người, đã đi bộ theo tiễn ngài và phái đi (với lời rằng): 'Hỡi người có phước lớn, hãy đi và bảo vệ xứ sở.'

108.

108.

Mahindo so mahindo’va, devasenā purakkhato;

Gacchanto suvīrocittha, devāsuramahāhavaṃ.

Vị Mahinda ấy, giống như trời Đế Thích, với đạo quân đi trước, đã lên đường một cách oai hùng, (trông như) trong trận đại chiến giữa chư thiên và a-tu-la.

109.

109.

Tato gantvā na cirena, guttasālamupāgami;

Tato jānapadā sabbe, maṇḍalikā ca raṭṭhiyā.

Từ đó, chẳng bao lâu sau ngài đã đến Guttasāla; rồi tất cả dân chúng trong xứ, các vị lãnh chúa và các quan cai trị địa phương.

110.

110.

Tena mātulaghātena, pāpakena upaddutā;

Gantvā taṃ parivāresuṃ, laddho no sāmiko iti.

(Họ), những người bị áp bức bởi kẻ ác độc đã giết cậu mình, đã đến vây quanh ngài và (nghĩ rằng): 'Chúng ta đã tìm được vị chúa của mình.'

111.

111.

Patanto sopi kho coro, ṭhitova girimaṇḍale;

Sabbaṃ hatthagataṃ katvā, rājabhaṇḍaṃ mahagghiyaṃ.

Trong khi đó, tên trộm ấy đang chạy trốn, sau khi đã chiếm đoạt tất cả các báu vật quý giá của hoàng gia, đã dừng lại ở vùng núi.

112.

112.

Hatthī asseca ādāya, gantvā malayamāruhi;

Mahindasenā ghātentī, tassa senaṃ tahiṃ tahiṃ.

Mang theo voi và ngựa, y đã đi và leo lên núi Malaya; trong khi đó, quân đội của Mahinda đã tiêu diệt quân của y ở khắp nơi.

113.

113.

Padānupadamasse’va, gacchanti hatthiassake;

Disvā malayapādamhi, gahetvā ettha so iti.

Họ đã đi theo dấu chân của y, và khi thấy voi và ngựa ở chân núi Malaya, họ đã bắt giữ chúng (và nghĩ rằng): 'Hắn ở đây.'

114.

114.

Tattha [Pg.328] pāvisimaddantī, sabbaṃ malayakānanaṃ;

Nadīyo pallale ceva, karonti maggasādise.

Họ đã tiến vào đó, giày xéo khắp khu rừng Malaya; họ đã khiến cho sông ngòi và ao hồ (trở nên) giống như những con đường.

115.

115.

Bālakova janaṃ disvā, sabbaṃ ratanamattano;

Kodhābhibhūto chaḍḍesi, nadī sobbhataṭādīsu.

Giống như một kẻ ngu si, khi thấy quân lính, y bị cơn giận chi phối, đã vứt bỏ tất cả châu báu của mình xuống sông, vực thẳm, bờ vực, và những nơi tương tự.

116.

116.

Ekakova nilīyittha, vane pabbatakandare;

Gavesanto jano disvā, tamaggahi narādhammaṃ.

Một mình, y đã ẩn náu trong một hang núi trong rừng; những người tìm kiếm đã trông thấy và bắt giữ tên hạ tiện ấy.

117.

117.

Tamādāya’ti tuṭṭho so, jano āgamma sajjukaṃ;

Mahindamupadassesi, nisinnaṃ guttasālake.

Bắt được y, những người ấy vô cùng vui mừng, đã lập tức trở về và trình diện y cho Mahinda, người đang ngự tại Guttasāla.

118.

118.

So taṃ disvā hasitvāna,Bhutto kiṃ rohaṇo’’iti;

Nāyakassa niyyātetvā,Vajiraggassa rājino.

Ngài trông thấy y, bèn mỉm cười và nói: 'Xứ Rohaṇa đã được hưởng thụ thế nào?'; rồi ngài giao y cho vị tướng của đức vua là Vajiragga.

119.

119.

Sayaṃ senaṃ samādāya, mahāgāmamupāgato;

Rohaṇā dhipati hutvā, karonto lokasaṅgahaṃ.

Chính ngài, sau khi nắm quyền chỉ huy quân đội, đã đến Mahāgāma; trở thành người cai trị xứ Rohaṇa, ngài đã thực hiện việc nhiếp hóa dân chúng.

120.

120.

Janaṃ pākatikaṃ katvā, bālakena vibādhitaṃ;

Sāsanañca yathāṭhāne, ṭhapetvā tena nāsitaṃ.

Ngài đã giúp cho dân chúng, những người đã bị tên ngu si kia quấy nhiễu, được trở lại trạng thái bình thường; và ngài đã phục hồi lại Giáo Pháp ở đúng vị trí của nó, (Giáo Pháp) vốn đã bị y phá hoại.

121.

121.

Pupphārāme phalārāme, kārayitvā tahiṃ tahiṃ;

Vāpiyo’pi ca gaṇhitvā, bandhāpetvā mahānadiṃ.

Ngài đã cho xây dựng các vườn hoa và vườn cây ăn trái ở nhiều nơi; ngài cũng đã cho tu sửa các hồ chứa nước và cho đắp đập trên sông lớn.

122.

122.

Sabbattha sulabhaṃ katvā, saṅghassa catupaccayaṃ;

Duṭṭhe ca paṭibāhetvā, maṇḍalīke ca raṭṭhiye.

Ngài đã làm cho bốn món vật dụng của Tăng chúng trở nên dễ dàng có được ở khắp mọi nơi; và ngài đã dẹp yên những kẻ ác, (bao gồm) cả các lãnh chúa và các quan cai trị địa phương.

123.

123.

Core ca parisodhetvā, katvā vigatakaṇṭakaṃ;

Tosayanto’khilaṃ lokaṃ, cāgabhogasamappito.

Ngài cũng đã quét sạch bọn trộm cướp, làm cho (vương quốc) không còn tai ương; ngài làm vui lòng toàn thể dân chúng, là người có lòng bố thí và đầy đủ tài sản.

124.

124.

Upāsaniyo viññūhi, sevanīyo dhanatthīhi;

Kapparukkhūpamo sabba-yācakānaṃ hitāvaho.

Ngài được các bậc hiền trí tôn kính, được những người mong cầu tài sản phụng sự; ngài giống như cây như ý, mang lại lợi ích cho tất cả những người cầu xin.

125.

125.

Hitvā dubbinayaṃ dese, pubbakehi pavattitaṃ;

Samācaranto dhammañca, vāsaṃ tattheva kappayi.

Từ bỏ những hành vi sai trái trong xứ, vốn được thực hiện bởi những người tiền nhiệm, và thực hành theo Chánh pháp, ngài đã an trú ngay tại nơi đó.

126.

126.

Ādipādaṃ gahetvāna, vajiraggo vināyako;

Anurādhamupāgamma, rājānamabhidassayi.

Vị tướng Vajiragga, sau khi bắt được Ādipāda, đã đến Anurādhapura và trình y lên cho đức vua.

127.

127.

Rājāpi disvā taṃ kuddho, khippaṃ pakkhippa cārake;

Rakkhāvaraṇamassādā, viheṭhesi ca sabbāso.

Đức vua khi trông thấy y cũng nổi giận, đã nhanh chóng tống y vào ngục; ngài đã cho lính canh giữ và hành hạ y bằng mọi cách.

128.

128.

Adāsi [Pg.329] ca tulābhāraṃ, tikkhattuṃ so mahāyaso;

Thūpārāmamhi thūpañca, hemapaṭṭena chādayi.

Vị vua lừng danh ấy đã ba lần thực hiện lễ cúng dường tulābhāra; và ngài đã cho dát một tấm vàng lên bảo tháp ở Thūpārāma.

129.

129.

Katvā tattheva pāsādaṃ, bhikkhusaṅghaṃ nivāsiya;

Vihāre nagare ceva, paṭisaṅkhāsi jiṇṇakaṃ.

Ngài đã xây dựng một cung điện ngay tại đó và thỉnh chư Tăng an trú; ngài cũng đã cho trùng tu các ngôi tự viện cũ kỹ trong thành.

130.

130.

Kadambanadīyā’kāsi, nijjharaṃ thirabandhanaṃ;

Mariyādaṃ pavaḍḍhesi, vāpiyaṃ so mayettiyaṃ.

Ngài đã cho xây một đập nước kiên cố trên sông Kadamba; ngài cũng đã cho mở rộng bờ của hồ chứa nước Mayetti.

131.

131.

Tattha niddhamanaṃcā’kā, anuvassampi bhūmipo;

Cīvaratthaṃ suvatthāni, susaṇhāni ca dāpayi.

Đức vua cũng đã cho làm một cống thoát nước ở đó; và hàng năm, ngài đã cho cúng dường những loại vải tốt và rất mịn để làm y phục.

132.

132.

Dubbhikkhe dānasālāyo, kāretvā sabbapāṇinaṃ;

Mahādānaṃ pavattesi, mahāpāḷiñca vaḍḍhayi.

Trong thời kỳ đói kém, ngài đã cho xây dựng các nhà bố thí cho tất cả chúng sanh; ngài đã thiết lập việc đại cúng dường và cho mở rộng nhà thí thực Mahāpāḷi.

133.

133.

Dadhibhattañca dāpesi, nikāyattayavāsinaṃ;

Niccaṃ duggatabhattañca, yāguñceva sakhajjakaṃ.

Ngài đã cho cúng dường cơm sữa chua đến các vị trú trong ba bộ phái; và thường xuyên cúng dường thực phẩm cho người nghèo, cùng với cháo và các món ăn nhẹ.

134.

134.

Evamādīni puññāni, katvā sovaggiyāni so;

Ekādasahi vassehi, gato devasahabyataṃ.

Vị ấy, sau khi đã làm các công đức như thế và các việc khác đưa đến cõi trời, đã đi đến sự đồng trú với chư thiên sau mười một năm.

135.

135.

Tassekādasavassesu, vissaṭṭhaṃ soṇṇameva tu;

Ahu satasahassānaṃ, tayo dasahi sammitaṃ.

Trong mười một năm của vị ấy, số vàng đã được bố thí quả thật đã lên đến một triệu ba trăm ngàn.

136.

136.

Sudujjayaṃ paṇḍunarādhirāja,Mekoparo rohaṇamuggaduggaṃ;

Katvā’pi ete savase narindā,Sayaṃ vasaṃ maccumupāgamiṃsu.

Vị vua chúa xứ Pāṇḍu, rất khó khuất phục, và một vị khác (đã chiếm) thành trì Rohaṇa kiên cố; dù đã đặt các xứ ấy dưới quyền mình, các vị vua này cũng đã tự mình đi vào vòng cai trị của tử thần.

Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa được soạn vì sự hoan hỷ thanh tịnh và vì sự xúc động của những người thiện lành.

Rājadvayadīpano nāma

có tên là Sự soi sáng về hai vị vua.

Ekūnapaññāsatimo paricchedo.

Chương thứ bốn mươi chín.

Paññāsatima pariccheda

Chương thứ năm mươi.

Dvirājakonāma

có tên là Hai vị vua.

Tato [Pg.330] rajje patiṭṭhāya, kassapo dakkhiṇaṃ disaṃ;

Adā kassapanāmassa, yuvarājassa dhīmato.

Sau đó, sau khi đã an vị trên vương quốc, vua Kassapa đã ban vùng phía nam cho vị phó vương thông thái tên là Kassapa.

Aggābhisekaṃ dāpesi, yuvarājassa dhītuyā;

Rājakaññāya tissāya, bhariyāye’va attano.

Vị ấy đã cho cử hành lễ đăng quang hoàng hậu cho công chúa Tissā, con gái của vị phó vương, cũng là vợ của chính mình.

Yācakānañca sippīnaṃ, āgatānaṃ tato tato;

Dānaṃ daṇḍissaraṃ nāma, sadā dāpesi bhūpati.

Vị vua đã luôn luôn cho ban phát vật thí tên là ‘daṇḍissara’ đến những người ăn xin và các nghệ nhân đã từ khắp nơi đến.

Ādipādo mahindo so,Vasanto rohaṇe tadā;

Gahetuṃ rājinoraṭṭha-Mādāya balamāgato.

Vị Ādipāda Mahinda ấy, đang sống ở Rohaṇa vào lúc bấy giờ, đã đem theo một đạo quân và tiến đến để chiếm lấy vương quốc của nhà vua.

Taṃ sutvā kupito rājā, balaṃ pesesi attano;

Yujjhitvā taṃ parājesi, mahindo so mahābhaṭo.

Nghe tin ấy, nhà vua nổi giận, đã phái quân đội của mình đi. Sau khi giao chiến, vị Mahinda ấy, một chiến binh vĩ đại, đã đánh bại đạo quân ấy.

Tato rājā nivattetuṃ, pitaraṃ tassa pesayi;

Kassapaṃ yuvarājaṃ taṃ, so gantvā puttasantikaṃ.

Sau đó, để làm cho người ấy quay về, nhà vua đã phái phụ thân của người ấy là vị phó vương Kassapa. Vị này đã đi đến nơi ở của con trai.

Nānādhammakathopetaṃ, vatvā yuttimanekadhā;

Saṅghāmato nivattetvā, puttaṃ so punarāgami.

Sau khi đã nói nhiều lý lẽ khác nhau, bao gồm nhiều bài pháp thoại, và đã làm cho con trai từ bỏ cuộc chiến, vị ấy đã trở về.

Ādipādo tu so pacchā, ghātetvā maṇḍalādhipe;

Kuddhejanapade disvā, agamāsi purantikaṃ.

Về sau, vị Ādipāda ấy, sau khi đã giết các vị lãnh chúa địa phương và thấy dân chúng trong xứ nổi giận, đã đi đến gần kinh thành.

Bhikkhusaṅgho tamānetvā, dassesi vasudhādhipaṃ;

Datvā so dhītaraṃ tassā, pesesi puna rohaṇaṃ.

Tăng chúng đã dẫn người ấy đến và trình diện với đức vua. Vị vua, sau khi đã gả con gái của mình cho người ấy, đã phái người ấy trở về Rohaṇa.

10.

10.

Nīharitvāna dussīle, nikāyattayavāsīsu;

Gāhāpesi nave bhikkhū, āvāse tattha tattha so.

Vị ấy, sau khi đã trục xuất các vị tỳ khưu vô giới luật trong số các vị trú trong ba bộ phái, đã cho thâu nhận các vị tỳ khưu mới vào các tu viện ở nơi này nơi kia.

11.

11.

Dvayābhisekajātena, ādipādena sununā;

Mahāvihāre bodhimhi, paṃsuṃ vaḍḍhesi pūjayaṃ.

Cùng với con trai của mình, vị ādipāda xuất thân từ hai lễ đăng quang, vị ấy đã bồi đắp thêm đất ở cây Bồ Đề tại tu viện Mahāvihāra để tỏ lòng tôn kính.

12.

12.

Akāsi [Pg.331] ca nikāyesu, tīsu bimbe silāmaye;

Sovaṇṇaye raṃsijāle, chattaṃ cūḷāmaṇiṃ tathā.

Và trong ba bộ phái, vị ấy đã cho làm các pho tượng bằng đá, các mạng lưới hào quang bằng vàng, một cây lọng, và một viên ngọc trên đỉnh đầu.

13.

13.

Abhayagirivihāramhi, pāsādaṃ sakanāmakaṃ;

Katvā tattha nivāsetvā, bhikkhu gāmamadāpayi.

Tại tu viện Abhayagiri, sau khi đã xây một tòa nhà mang tên mình và cho các vị tỳ khưu an trú ở đấy, vị ấy đã cho cúng dường một ngôi làng.

14.

14.

Mahiyaṅgaṇavihārasmiṃ, gāmaṃ so cetiyassa’dā;

Savatthaṃ paṭimābhattaṃ, sabbabhikkhūna dāpayi.

Tại tu viện Mahiyangana, vị ấy đã cúng dường một ngôi làng cho bảo tháp; và ở khắp nơi, vị ấy đã cho ban phát vật thực cúng dường cố định đến tất cả các vị tỳ khưu.

15.

15.

Thale jale ca sattānaṃ, adāsi abhayaṃ tadā;

Cārittapubbarājūnaṃ, paripālesi sabbadā.

Vào lúc bấy giờ, vị ấy đã ban sự an toàn cho các chúng sanh trên cạn và dưới nước; và đã luôn luôn duy trì các truyền thống của các vị vua đời trước.

16.

16.

Tassa senāpati seno, ilaṅgorājavaṃsajo;

Theriyānaṃ akā’vāsaṃ;

Thūpārāmassa pacchato.

Vị tướng quân của đức vua tên là Sena, xuất thân từ dòng dõi hoàng gia Ilaṅgo, đã xây một nơi trú ngụ cho các vị trưởng lão ni ở phía tây của tu viện Thūpārāma.

17.

17.

Dhammārucikabhikkhūnaṃ, dhammārāmamakārayi;

Tathā sāgalikānañca, kassapasenanāmakaṃ.

Vị ấy đã cho xây tu viện Dhammārāma cho các vị tỳ khưu thuộc phái Dhammāruci; và cũng vậy, (đã cho xây) tu viện tên là Kassapasena cho các vị thuộc phái Sāgalika.

18.

18.

Hadayuṇhābhidhānaṃ so, katvā cetiyapabbate;

Pariveṇaṃ adādhamma-rucikānañca bhikkhūnaṃ.

Vị ấy, sau khi đã xây một học viện tên là Hadayuṇha ở núi Cetiyapabbata, đã cúng dường (học viện ấy) cho các vị tỳ khưu thuộc phái Dhammaruci.

19.

19.

Ārāmikānaṃ bhikkhūnaṃ, ārāmesu tahiṃ tahiṃ;

Ekamekaṃ kuṭiṃ katvā, dāpesi ca camūpati.

Vị tướng quân cũng đã cho xây mỗi nơi một am thất và cúng dường cho các vị tỳ khưu trú trong các tu viện ở nơi này nơi kia.

20.

20.

Rattamālagirismiṃ so, katvā rammaṃ taraṃ subhaṃ;

Kuciṃ adā sāsanassa, sāmikānaṃ tapassinaṃ.

Vị ấy, sau khi đã xây một am thất khả ái, tuyệt hảo, và xinh đẹp ở núi Rattamālagiri, đã cúng dường (am thất ấy) cho các vị tu sĩ khổ hạnh là những bậc thầy của giáo pháp.

21.

21.

Mahāvihāre kāretvā, paviveṇaṃ varaṃ adā;

Paṃsukūlikabhikkhūnaṃ, samuddagirināmakaṃ.

Sau khi đã cho xây một học viện cao quý tên là Samuddagiri ở tu viện Mahāvihāra, vị ấy đã cúng dường (học viện ấy) cho các vị tỳ khưu thuộc phái Paṃsukūlika.

22.

22.

Vāsaṃ araññe kāretvā, attano vaṃsanāmakaṃ;

Mahāvihāre bhikkhūnaṃ, vane nivāsataṃ adā.

Sau khi đã cho xây một nơi trú ngụ trong rừng, mang tên dòng dõi của mình, vị ấy đã cúng dường (nơi ấy) cho các vị tỳ khưu của tu viện Mahāvihāra đang sống trong rừng.

23.

23.

Vihāresū ca jiṇṇesu, navakammamakārayi;

Dāpesi aggalaṃ sabba-bhikkhūnaṃ jiṇṇacīvare.

Và trong các ngôi chùa đã hư hỏng, vị ấy đã cho thực hiện công việc sửa chữa mới; và đã cho dâng cúng y phục tốt nhất cho tất cả các vị tỳ-khưu có y đã cũ.

24.

24.

Tissārāmaṃ karitvāna, bhikkhūnīnamupassayaṃ;

Maricavaṭṭimahābodhi, parihāre nivesayi.

Sau khi đã xây dựng Tissārāma, là nơi trú ngụ cho các vị tỳ-khưu-ni, vị ấy đã thiết lập các vật dụng cần thiết cho (tu viện) Maricavaṭṭi và cây Đại Bồ Đề.

25.

25.

Anurādhapure ceva, pulatthinagarepi ca;

Upasaggaroganāsāya, vejjasālāpi kārayi.

Và cả ở thành Anurādhapura và ở thành Pulatthinagara, vị ấy cũng đã cho xây dựng các bệnh xá để tiêu trừ các bệnh dịch tai ương.

26.

26.

Attanā katavāsanaṃ, bhogagāme ca dāpayi;

Tathārāmikagāme ca, paṭimābharaṇañca so.

Vị ấy đã cho dâng cúng các làng cấp dưỡng, các làng cho người phục vụ tự viện, và các đồ trang sức cho các pho tượng do chính mình tạo tác.

27.

27.

Bhesajjagehaṃ [Pg.332] kāresi, nagare tattha tattha so;

Paṃsukūlikabhikkhūnaṃ, bhattaṃ vatthañca dāpayi.

Vị ấy đã cho xây dựng các nhà thuốc ở nhiều nơi trong thành phố; và đã cho dâng cúng vật thực và y phục cho các vị tỳ-khưu phấn tảo y.

28.

28.

Khandhīkate amocesi, tiracchānagate bahū;

Kapaṇānañca dāpesi, mahādānaṃ camūpati.

Vị thống lĩnh quân đội đã giải thoát nhiều loài súc sanh bị cột trói; và đã cho thực hiện cuộc đại bố thí đến những người nghèo khổ.

29.

29.

Vicittaṃ byañjanaṃ bhattaṃ, yāguṃ vividhakhajjakaṃ;

Katvā sūkararūpañca, guḷaṃ bhikkhūnaṃ dāpayi.

Sau khi đã chuẩn bị cơm với các món ăn đa dạng, cháo, và nhiều loại bánh kẹo khác nhau, và cả đường phèn làm theo hình con heo, vị ấy đã cho dâng cúng đến các vị tỳ-khưu.

30.

30.

Evāmādīni puññāni, katvā senāya nāyako;

Seno kittindupādehi, sabbā obhāsayī disā.

Sau khi đã làm các công đức như vậy và các việc khác, vị lãnh đạo quân đội tên là Sena đã làm rạng rỡ khắp mọi phương trời bằng những tia sáng danh tiếng của mình.

31.

31.

Tasseva ñātako katvā, nāyako rakkhasavhayo;

Savārakamhi gāmamhi, vihāraṃ sumanoharaṃ.

Một người bà con của vị ấy, một vị lãnh đạo tên là Rakkhasa, đã xây dựng một ngôi chùa rất đẹp ở làng Savāraka.

32.

32.

Mahāvihāravāsīnaṃ, sārānaṃ paṭipattiyā;

Bhikkhūnaṃ so adā sādhu, ṭhapetvā vattamuttamaṃ.

Vị ấy đã dâng cúng (ngôi chùa ấy) một cách tốt đẹp cho các vị tỳ-khưu của Đại Tự Viện, là những bậc tinh túy trong sự thực hành, sau khi đã thiết lập các phận sự cao quý.

33.

33.

Seno nāma mahālekho, mahālekhakapabbataṃ;

Mahāvihāre kāresi, bhikkhūnaṃ vāsamuttamaṃ.

Vị đại thư ký tên là Sena đã cho xây dựng tại Đại Tự Viện ngọn núi Mahālekhaka, một nơi trú ngụ cao quý cho các vị tỳ-khưu.

34.

34.

Coḷarājābhidhāno, ca, amacco tassa rājino;

Pariveṇaṃ akārammaṃ, naṭṭhaṃ taṃ suppatiṭṭhitaṃ.

Và một vị bộ trưởng của đức vua ấy, tên là Coḷarāja, đã cho xây dựng lại một cách vững chắc tu viện Pariveṇa đã bị hư hoại.

35.

35.

Rājā tīsu nikāyesu, rūpakammamanoramaṃ;

Maṇḍapāni vicittāni, vejayanto pamāni ca.

Đức vua đã cho thực hiện các công trình điêu khắc đẹp mắt trong ba bộ phái, và các gian đường đa dạng, giống như cung điện Vejayanta.

36.

36.

Kāretvā dhātupūjāyo, katvā janamanoharā;

Yathā kammaṃ gato ṭhatvā, vassāni dasasatta ca.

Sau khi đã cho thực hiện các lễ cúng dường xá-lợi làm đẹp lòng dân chúng, và sau khi đã trị vì mười bảy năm, vị ấy đã ra đi tùy theo nghiệp của mình.

37.

37.

Dvayābhisekasañjāto, yuvarājātha kassapo;

Āsi laddhābhiseko so, laṃkārajjekamāgate.

Sau đó, vị thái tử Kassapa, người đã được sinh ra từ hai lễ đăng quang, đã trở thành người được tấn phong khi vương quốc Laṅkā được thống nhất.

38.

38.

Saddho āgatamaggova, sābhiñño viya paññavā;

Vattā so maramantiva, cāgavā dhanado viya.

Vị ấy có đức tin như một bậc đã chứng đắc đạo quả, có trí tuệ như một bậc có thần thông, là một nhà hùng biện như vị bộ trưởng của các vị trời, và rộng lượng như thần Kuvera.

39.

39.

Bahussuto dhammakathī, sabbasippavisārado;

Yuttāyuttavicārāya, nipuṇo nayakovido.

Vị ấy là người đa văn, một nhà thuyết pháp, thông thạo mọi ngành nghệ thuật; khéo léo trong việc phân biệt điều đúng và điều sai, và là người am tường về chính sách.

40.

40.

Acalo indalīlo’va, ṭhito sugatasāsane;

Parappavādivātehi, sabbehi’pi akampiyo.

Vị ấy đứng vững trong giáo pháp của bậc Thiện Thệ, vững chắc như cột trụ của trời Đế Thích, không bị lay chuyển bởi tất cả những ngọn gió của các tà thuyết.

41.

41.

Māyāsāṭheyyamānādi, pāpānañca agocaro;

Guṇānaṃ ākaro sabba-ratanānaṃ vasāgaro.

Vị ấy không phải là nơi cho các điều ác như lừa dối, xảo trá, và kiêu mạn; là một kho tàng của các đức hạnh, một đại dương của tất cả các báu vật.

42.

42.

Bhūmicando [Pg.333] narindo so, vaṃse jātassa attano;

Dappuḷassādīpādassa, yuvarājapadaṃ adā.

Vị quốc vương ấy, mặt trăng của thế gian, đã ban chức vị thái tử cho Dappuḷa, vị ādipāda, người sinh ra trong dòng dõi của mình.

43.

43.

Rajjaṃ dasahi dhammehi, catusaṅgahavatthūhi;

Karonto paripālesi, lokaṃ nettaṃva attano.

Trong khi cai trị vương quốc với mười đức pháp và bốn nhiếp pháp, vị ấy đã bảo hộ thế gian như chính con mắt của mình.

44.

44.

So dhetvā sāsanaṃ sabbaṃ, dhammakammena satthuno;

Gahetvā navake bhikkhū, akāsā’vāsapūraṇaṃ.

Vị ấy, sau khi đã thanh lọc toàn bộ giáo pháp của bậc Đạo Sư bằng một pháp sự, đã tuyển chọn các vị tỳ-khưu mới và thực hiện việc bổ sung (nhân sự) cho các trú xứ.

45.

45.

Duṭṭhagāmaṇirājena, kataṃ maricavaṭṭikaṃ;

Naṭṭhaṃ vihāraṃ kāretvā, nānāāvāsa bhūsitaṃ.

Vị ấy đã cho xây dựng lại ngôi chùa Maricavaṭṭika đã bị hư hoại, vốn được xây bởi vua Duṭṭhagāmaṇi, và trang hoàng nó với nhiều trú xứ khác nhau.

46.

46.

Theravaṃsajabhikkhūnaṃ, adā katvā mahāmahaṃ;

Tesaṃ pañcasatānañca, bhogagāme ca dāpayi.

Sau khi đã tổ chức một đại lễ, vị ấy đã dâng cúng (ngôi chùa ấy) cho các vị tỳ-khưu thuộc dòng dõi Trưởng Lão; và cũng đã cho dâng cúng các làng cấp dưỡng cho năm trăm vị trong số họ.

47.

47.

Tattha so tusite ramme, devasaṅghapurakkhataṃ;

Metteyyaṃ lokanāthaṃ taṃ, desentaṃ dhammamuttamaṃ.

Ở đó, vị ấy, như thể đang chỉ cho thế gian thấy đức Metteyya, vị Hộ Thế, được hội chúng chư thiên vây quanh tại cung trời Đâu Suất hoan hỷ, đang thuyết giảng giáo pháp tối thượng.

48.

48.

Dassento viya lokassa, vihāre sabbasajjite;

Nisinno maṇḍape ramme, nānāratanabhūsite.

Trong ngôi chùa được trang hoàng đầy đủ, vị ấy ngồi trong một gian đường hoan hỷ được trang trí bằng nhiều loại châu báu, như thể đang chỉ bày cho thế gian (cảnh tượng ấy).

49.

49.

Nagarehi ca sabbehi, bhikkhūhi parivārito;

Buddhalilāya laṃkindo, abhidhamma mabhāsayi.

Được tất cả thị dân và các vị tỳ-khưu vây quanh, vị vua của Laṅkā đã thuyết giảng tạng A-tỳ-đạt-ma với phong thái của một vị Phật.

50.

50.

Soṇṇapaṭṭe likhāpetvā-bhidhammapiṭakaṃ tadā;

Dhammasaṅgaṇikaṃ potthaṃ, nānāratana bhūsitaṃ.

Khi ấy, sau khi đã cho ghi chép tạng A-tỳ-đạt-ma lên các thẻ vàng, vị ấy đã cho trang hoàng quyển sách Dhammasaṅgaṇi bằng nhiều loại châu báu.

51.

51.

Katvā nagaramajjhamhi, kāretvā hemamuttamaṃ;

Taṃ tattha ṭhapayitvāna, parihāramadāpayi.

Sau khi đã cho làm một (tòa nhà) bằng vàng tốt nhất ở giữa thành phố, và sau khi đã đặt quyển sách ấy vào đó, vị ấy đã cho thiết lập các vật dụng cần thiết (cho việc thờ cúng).

52.

52.

Sakkasenāpatiṭṭhānaṃ, datvā puttassa attano;

Parihāre niyojesi, tattha taṃ dhammapotthake.

Sau khi đã ban chức vị thống lĩnh quân đội cho con trai của mình, vị ấy đã giao phó cho người con ấy việc bảo vệ quyển sách Pháp đó.

53.

53.

Anusaṃvaccharaṃ rājā, puraṃ devapurī viya;

Vibhūsitāya senāya, sajjetvā parivārito.

Hằng năm, đức vua, được đoàn quân trang hoàng lộng lẫy vây quanh, đã chuẩn bị (lễ rước) khiến cho thành đô tựa như thành của chư thiên.

54.

54.

Devarājāva sobhanto, sabbābharaṇabhūsito;

Hatthikhaṇḍe nisīditvā, caranto puravīthiyaṃ.

Tỏa sáng như một vị thiên vương, được trang hoàng với tất cả các loại trang sức, ngài ngự trên lưng voi, đi diễu hành trên các đường phố trong thành.

55.

55.

Mahatā parihārena, netvā taṃ dhammasaṅgahaṃ;

Attanā kāritaṃ rammaṃ, vihāraṃ sabbasajjitaṃ.

Với đoàn tùy tùng đông đảo, ngài đã rước bộ sưu tập Pháp ấy đến ngôi tự viện xinh đẹp, được trang bị đầy đủ, do chính ngài đã cho xây dựng.

56.

56.

Tattha dhātugate ramme, nānāratanabhūsite;

Maṇḍape dhātupiṭhasmiṃ, patiṭṭhāpiya pūjayi.

Tại đó, trong ngôi điện thờ xá lợi xinh đẹp, được trang hoàng bằng nhiều loại châu báu, ngài đã tôn trí (bộ sưu tập) trên pháp tọa trong gian đình và đã cúng dường.

57.

57.

Ganthākarapariveṇaṃ[Pg.334], mahāmeghavane akā;

Nagare vajjasālā ca, tesaṃ gāme ca dāpayi.

Ngài đã xây dựng tu viện Ganthākara tại Mahāmeghavana; và đã ban cho họ một hội trường âm nhạc trong thành phố cùng các ngôi làng.

58.

58.

Bhaṇḍikapariveṇañca, silāmeghañca pabbataṃ;

Katvā’bhayagirismiṃ so, tesaṃ gāmamadāpayi.

Ngài đã xây dựng tu viện Bhaṇḍika và núi Silāmegha tại Abhayagiri, và đã ban cho họ các ngôi làng.

59.

59.

Jotivanavihārasmiṃ, rājā laṅkāya nāyako;

Bhattaggassa adā gāmaṃ, tathā’bhayagirimhi ca.

Đức vua, vị lãnh đạo của Laṅkā, đã cúng dường một ngôi làng cho nhà trai soạn tại tự viện Jotivanavihāra, và cũng làm như vậy tại Abhayagiri.

60.

60.

Dakkhiṇagirināmassa, vihārassa ca dāpayi;

Gāmaṃ kataññubhāvena, rājā paramadhammiko.

Đức vua, bậc tối thượng mộ đạo, với lòng biết ơn, cũng đã ban một ngôi làng cho tự viện tên là Dakkhiṇagiri.

61.

61.

Sakkasenāpati rammaṃ, pariveṇaṃ sumāpiya;

Adāsi sahagāmehi, theriyānaṃ sanāmikaṃ.

Vị tướng Sakkasenāpati, sau khi đã cho xây dựng một tu viện xinh đẹp mang tên mình, đã cúng dường tu viện ấy cùng với các ngôi làng cho các vị ni trưởng.

62.

62.

Bhariyā vajirā tassa, tesaṃyeva adāpayi;

Pariveṇaṃ karitvāna, sagāmaṃ sakanāmakaṃ.

Vợ của ông là Vajirā, sau khi đã cho xây dựng một tu viện mang tên mình, đã ban tu viện ấy cùng với một ngôi làng cho chính các vị ni trưởng.

63.

63.

Upassayaṃ karitvāna, sā eva padalañchane;

Bhikkhūnīnaṃ adā thera-vaṃse sabbattha pūjite.

Chính bà, sau khi đã cho xây dựng một ni viện tại Padalañchana, đã cúng dường cho các vị tỳ-khưu-ni thuộc dòng dõi Trưởng Lão, những vị được tôn kính ở khắp mọi nơi.

64.

64.

Sakkasenāpati mātā, devā’raññaka bhikkhūnaṃ;

Theravaṃsappadīpānaṃ, akā’vāsaṃ sanāmakaṃ.

Mẹ của Sakkasenāpati là Devā, đã xây dựng một nơi ở mang tên mình cho các vị tỳ-khưu sống trong rừng, những ngọn đuốc của dòng dõi Trưởng Lão.

65.

65.

Sā eva paṭibimbassa, satthu maricavaṭṭiyaṃ;

Cūḷāmaṇiṃ pādajalaṃ, akā chattañca cīvaraṃ.

Chính bà đã cúng dường một viên ngọc trên búi tóc, một tấm lưới che chân, một cây lọng và y phục cho pho tượng của Bậc Đạo Sư tại Maricavaṭṭi.

66.

66.

Rājā rājālayeyeva, rājavaṃsaṃ sanāmakaṃ;

Akāsi pāḷikaṃ nāma, pāsādaṃ sumano haraṃ.

Đức vua, tại chính cung điện, đã xây dựng một cung điện xinh đẹp quyến rũ tên là Pāḷika, mang tên của hoàng tộc.

67.

67.

Pūjesi rājinī nāma, rājino bhariyā’parā;

Paṭṭakañcukapūjāya, hemamālika cetiyaṃ.

Một người vợ khác của đức vua, tên là Rājinī, đã cúng dường bảo tháp Hemamālika bằng một tấm áo choàng bằng vải.

68.

68.

Tassā puttosi siddhattho, nāma issariye ṭhito;

Suto malayarājāti, rūpena makaraddhajo.

Con trai của bà là Siddhattha, người có quyền lực, được biết đến với tên gọi Malayarāja, và có dung mạo như thần tình yêu.

69.

69.

Rājā tasmiṃ mate katvā, sālaṃ bhikkhunamuttamaṃ;

Dānavaṭṭaṃ paṭṭhapetvā, tassa pattimadā tadā.

Khi người con ấy qua đời, đức vua đã xây dựng một hội trường tốt nhất cho các vị tỳ-khưu, thiết lập việc bố thí thường xuyên, và khi ấy đã hồi hướng công đức cho người con.

70.

70.

Evaṃ dhammena kārente, rajjaṃ laṅkādīpe tadā;

Coḷarājena yujjhitvā, paṇḍurājā parājito.

Khi ngài đang trị vì vương quốc trên đảo Laṅkā một cách đúng pháp như vậy, vua Paṇḍu, sau khi giao chiến với vua Coḷa, đã bị đánh bại.

71.

71.

Paṇṇākārāni nekāni, balaṃ sandhāya pesayi;

Rājālaṃkissaro saddhiṃ, mantetvā sacivehi so.

Vua Paṇḍu đã gửi nhiều tặng phẩm để cầu viện trợ quân đội; vị vua chúa tể của Laṅkā, sau khi bàn bạc với các vị đại thần của mình,

72.

72.

Sannayha [Pg.335] balakāyaṃ so, sakkasenāpatiṃ sakaṃ;

Balassa nāyakaṃ katvā, mahāyitthamupāgami.

Ngài đã trang bị quân đội, cử vị tướng Sakkasenāpati của mình làm người chỉ huy quân đội, và đã tiến đến Mahāyittha.

73.

73.

Vijayaṃ pubbarājūnaṃ, vatvā velātaṭe ṭhito;

Ussāhaṃ janayitvāna, nāvaṃ āropayī balaṃ.

Đứng trên bờ biển, ngài đã kể về những chiến thắng của các vị vua xưa, và sau khi khích lệ tinh thần, đã cho quân đội lên thuyền.

74.

74.

Balakāyaṃ samādāya, sakkasenāpatiṃ tadā;

Sukhena sāgaraṃ tiṇṇo, paṇḍudesamupāgami.

Khi ấy, vị tướng Sakkasenāpati, dẫn theo quân đội, đã vượt biển một cách dễ dàng và đã đến xứ Paṇḍu.

75.

75.

Disvā balañca tañceva, paṇḍurājā sumānaso;

Ekacchattaṃ karissāmi, jambudīpanti abravi.

Vua Paṇḍu, khi thấy quân đội ấy, đã rất vui mừng và nói rằng: 'Ta sẽ thống nhất Jambudīpa dưới một chiếc lọng.'

76.

76.

Baladvayaṃ gahetvāna, rājā so coḷavaṃsajaṃ;

Jetuṃ asakkuṇitvāna yuddhamujjhiya nikkhami.

Vị vua ấy, sau khi hợp cả hai đạo quân, đã không thể chiến thắng được vị vua dòng dõi Coḷa, và đã từ bỏ trận chiến rồi rút lui.

77.

77.

Yujjhissāmīti gantāna, sakkasenāpatī puna;

Nisinno upasaggena, mato pāpena paṇḍuto.

Vị tướng Sakkasenāpati, lại ra đi với ý định 'Ta sẽ chiến đấu', đã bị một tai họa bất ngờ; còn vua Paṇḍu đã qua đời do nghiệp ác.

78.

78.

Laṃkissaro balassāpi, tena rogena nānasaṃ;

Sutvā dayālubhāvena, senaṃ āṇāpayī tato.

Chúa tể của Laṅkā, khi nghe tin về sự tàn phá của quân đội do căn bệnh ấy, với lòng từ bi, đã ra lệnh cho quân đội (rút lui) từ đó.

79.

79.

Sakka senāpatiṭṭhānaṃ, tassa puttassa’dā tadā;

Vaḍḍhesi tena taṃ puttaṃ, katvā senāya nāyakaṃ.

Khi ấy, ngài đã ban chức vụ tướng quân Sakka cho con trai của ông ấy; ngài đã thăng chức cho người con trai ấy, cử làm người chỉ huy quân đội.

80.

80.

Nikāyattayavāsīhi, parittaṃ nagare tadā;

Kāretvā rogadubbuṭṭhi-bhayaṃ nāsesi jantunaṃ.

Khi ấy, ngài đã cho các vị cư trú trong ba bộ phái tụng kinh hộ trì trong thành phố, và đã xua tan nỗi sợ hãi về bệnh tật và hạn hán cho chúng sanh.

81.

81.

Sāsanassa ca lokassa, santiṃ katvā anekadhā;

Rājā so dasame vasse, sukhena tidivaṃ gato.

Vị vua ấy, sau khi đã tạo ra sự bình an cho giáo pháp và cho thế gian bằng nhiều cách, đã an vui băng hà về cõi trời vào năm thứ mười (trị vì).

82.

82.

Laṃkārajjepi ṭhatvā kathitatipiṭako sabbavijjāpadīpo,Vattāvādī kavī so satidhītivisado desako bhāvako ca;

Paññāsaddhādayā vā parahitanirato lokavedīvadaññū;

Rājindo kassapo’yaṃ viya vimalaguṇo hotulokopi sabbo.

Nguyện cho toàn thể thế gian cũng có những phẩm chất trong sạch như vị vua Kassapa này, người dù đang trị vì vương quốc Laṅkā, vẫn là người đã thuyết giảng Tam Tạng, là ngọn đuốc của mọi tri thức, là nhà hùng biện, là thi sĩ, là người có niệm và tuệ trong sáng, là người thuyết giảng và cũng là người hành thiền, có trí tuệ, đức tin, và lòng bi mẫn, chuyên tâm vào lợi ích của người khác, hiểu biết thế gian, và hào phóng.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì mục đích đem lại niềm tịnh tín và sự xúc động cho người thiện,

Dvirājako nāma

có tên là Hai Vị Vua,

Paññāsatimo paricchedo.

chương thứ năm mươi.

Ekapaññāsatima pariccheda

Chương thứ năm mươi mốt

Pañcarājako nāma

có tên là Năm Vị Vua.

Yuvarājā [Pg.336] tadā hutvā, rājā dappuḷanāmako;

Ṭhapesi oparajjamhi, ādipadaṃ sanāmakaṃ.

Vị vua tên là Dappuḷa, vốn là thái tử, đã đặt vị hoàng thân cùng tên vào chức vụ phó vương.

Maricavaṭṭivihārassa, gāmaṃ datvā tato pure;

Cārittaṃ pubbarājūnaṃ, rakkhitvāna mahiṃ imaṃ.

Sau đó, ngài đã dâng cúng một ngôi làng cho tu viện Maricavaṭṭi, và đã bảo vệ truyền thống của các vị vua xưa, (trị vì) xứ này.

Abhutvā dīghakālañhi, pubbakammena attano;

Rājā so sattame māse, paviṭṭho paccuno mukhaṃ.

Do nghiệp quá khứ của mình, vị vua ấy đã không trị vì được lâu dài; vào tháng thứ bảy, ngài đã đi vào miệng của tử thần.

Uparājā ahurājā, dappuḷo tadanantaraṃ;

Udayassādipādassa, yuvarājapadaṃ adā.

Sau đó, phó vương Dappuḷa trở thành vua; ngài đã ban chức vị thái tử cho hoàng thân Udaya.

Tadā coḷabhayā paṇḍu-rājaṃ janapadaṃ sakaṃ;

Cajitvā nāvamāruyha, mahātitthamupāgami.

Khi ấy, do sợ hãi người Coḷa, vua Pāṇḍu đã từ bỏ xứ sở của mình, lên thuyền, và đã đến Mahātittha.

Āṇāpetvāna taṃ rājā, disvā santuṭṭhamānaso;

Mahābhogaṃ adā tassa, nivāsesi purā bahi.

Đức vua cho triệu tập vị ấy, và khi thấy mặt, ngài đã hài lòng; ngài đã ban cho vị ấy nhiều của cải và cho cư ngụ ở bên ngoài thành.

Coḷarājena yujjhitvā, gahetvā paṭṭanadvayaṃ;

Paṇḍurājassa dammīti, sannaddhe laṅkarājini.

Khi vua xứ Laṅkā đã chuẩn bị binh mã, (ngài nghĩ rằng): 'Sau khi giao chiến với vua Coḷa và chiếm được hai thành phố cảng, ta sẽ trao chúng cho vua Pāṇḍu'.

Kenā’pi karaṇīyena, khattiyā dīpavāsino;

Akaṃsu viggahaṃ ghoraṃ, pāpakammena paṇḍuno.

Do ác nghiệp của vua Pāṇḍu, vì một lý do nào đó, các vị quý tộc sống trên đảo đã gây ra một cuộc xung đột khủng khiếp.

Paṇḍurāje’ttha vāsena, kammaṃ natthīti cintiya;

Ṭhapetvā makuṭādīni, gato keraḷasantikaṃ.

Vua Pāṇḍu, nghĩ rằng: 'Ở lại đây cũng chẳng có việc gì', đã để lại vương miện và các vật khác, rồi đi đến xứ Keraḷa.

10.

10.

Viggahe niṭṭhite rājā, mahāmeghavane tadā;

Mahābodhigharassā’dā, gāmaṃ nagarasantike.

Khi cuộc xung đột kết thúc, khi ấy đức vua đã dâng cúng một ngôi làng gần thành phố cho Bồ Đề Điện ở trong khu Mahāmeghavana.

11.

11.

Āvāsaṃ rakkhako nāma, tassa senāpatī akā;

Thūpārāmasamīpamhi, iḷaṅgo rājanāmakaṃ.

Vị tướng quân của ngài, tên là Rakkhaka Iḷaṅga, đã xây dựng một nơi trú ngụ gần Thūpārāma, được đặt theo tên của đức vua.

12.

12.

Kataṃ taṃ pubbarājehi, rājā so paripāliya;

Patto dvādasamaṃ vassaṃ, yathākammamupāgami.

Vị vua ấy, sau khi duy trì những gì đã được các vị vua xưa thực hiện, đã đến năm thứ mười hai (của triều đại) và băng hà theo nghiệp của mình.

13.

13.

Udayo [Pg.337] yuvarājā’si, laṃkāvāsīnamissaro;

Senanāmādipādaṃ so, oparajje’bhisecayi.

Thái tử Udaya đã trở thành chúa tể của các cư dân xứ Laṅkā; ngài đã tấn phong cho hoàng thân tên là Sena vào chức vụ phó vương.

14.

14.

Rañño bhītā tadāmaccā, pavisiṃsu tapovanaṃ;

Rājoparājā gantvāna, tesaṃ sīsāni chedayuṃ.

Khi ấy, các vị đại thần vì sợ hãi đức vua đã đi vào một khu rừng khổ hạnh; đức vua và phó vương đã đi đến đó và chặt đầu của họ.

15.

15.

Tena kammena nibbinnā, yatayo tannivāsino;

Hitvā janapadaṃ rañño, tadāgacchiṃsu rohaṇaṃ.

Chán ghét hành động đó, các vị tu sĩ sống ở đó đã rời bỏ xứ sở của đức vua và đi đến Rohaṇa.

16.

16.

Tadā jānapadā ceva, nāgarā ca balāni ca;

Kupitā caṇḍuvātena, sāgaro viya kampito.

Khi ấy, dân chúng trong xứ, dân chúng trong thành, và cả quân đội đều nổi giận; (vương quốc) bị rúng động như biển cả trước một cơn gió dữ.

17.

17.

Ratanapāsādamāruyha, vihāre abhayuttare;

Santāsetvāna rājānaṃ, dassetvāna vibhīsikaṃ.

(Họ) đã trèo lên Lâu đài Châu Báu (Ratanapāsāda) trong tu viện Abhayuttara, làm cho đức vua kinh hãi và cho ngài thấy một cảnh tượng đáng sợ.

18.

18.

Upatthambhakamaccānaṃ, viggahassa tapovane;

Tadā sīsāni chinditvā, kavātena nipātayuṃ.

Khi ấy, họ đã chặt đầu các vị đại thần đã ủng hộ cuộc xung đột trong khu rừng khổ hạnh, và ném chúng xuống từ cửa sổ.

19.

19.

Taṃ sutvā yuvarājā ca, ādipādo ca taṃ sakhā;

Ullaṅghitvāna pākāraṃ, sīghaṃ gacchiṃsu rohaṇaṃ.

Nghe được việc ấy, vị thái tử và vị hoàng thân, bạn của ngài, đã trèo qua tường thành và nhanh chóng đi đến Rohaṇa.

20.

20.

Balakāyonubandhitvā, yāva kaṇhanadītaṭā;

Alābhena ca nāvānaṃ, tiṇṇattā tesamāgami.

Quân đội đã truy đuổi đến tận bờ sông Kaṇhanadī; nhưng vì không có thuyền và vì các vị hoàng tử đã qua sông, họ đã quay trở lại.

21.

21.

Rājaputtāgatā tattha, vane abhayabhedino;

Yatīnaṃ purato tesaṃ, nipajjitvā urena te.

Các vị hoàng tử đã đi đến đó, vào khu rừng Abhayabhedina; họ đã nằm rạp xuống bằng ngực ở trước mặt các vị tu sĩ.

22.

22.

Allavatthā’llakesā ca, paridevittha’nekadhā;

Kandītvā rodanaṃ katvā, khamāpesuṃ tapassino.

Với y phục và tóc tai ướt đẫm, họ đã than khóc bằng nhiều cách; sau khi kêu la và khóc lóc, họ đã xin các vị tu sĩ tha thứ.

23.

23.

Khantimettānubhāvena, tesaṃ sāsanasāminaṃ;

Puññodayo ahu tesaṃ, ubhinnaṃ dīpasāminaṃ.

Nhờ vào năng lực của sự kham nhẫn và lòng từ của các vị thầy của giáo pháp ấy, phước báu đã khởi sanh cho cả hai vị chúa tể của hòn đảo.

24.

24.

Yuvarājabalañceva, nikāyattayavāsino;

Gamiṃsu tesamānetuṃ, santibhūte mahābale.

Quân đội của thái tử và các vị tu sĩ của ba bộ phái đã đi đến để mang hai vị có quyền lực lớn, những người đã trở nên ôn hòa, quay trở về.

25.

25.

Rājaputtā ubho byattā, paṇḍitā paṃsukūlino;

Yācitvā tesamādāya, agamaṃsu sakaṃ puraṃ.

Cả hai vị hoàng tử, những người thông minh và trí tuệ, đã thỉnh cầu các vị tỳ khưu Paṃsukūlika và cùng với các vị ấy trở về thành phố của mình.

26.

26.

Bhikkhūnaṃ purato maggaṃ, rājāgantā khamāpayi;

Ādāya te vanaṃ tesaṃ, netvā rājagharaṃ gato.

Nhà vua đến xin các vị tỳ khưu tha thứ vì đã đi trước mặt, rồi đưa các ngài đến khu rừng của họ, sau đó trở về hoàng cung.

27.

27.

Tato paṭṭhāya cāritthaṃ, pāletvā pubbarājunaṃ;

Rājā so tatiye vasse, yathākammamupāgami.

Kể từ đó, vị vua ấy đã bảo vệ truyền thống của các vị vua xưa; vào năm thứ ba, ngài đã băng hà theo nghiệp của mình.

28.

28.

Laṃkābhisekaṃ [Pg.338] patvāna, seno so matimā tato;

Udayaṃ ādipādaṃ taṃ, yuvarājaṃ akā sakhaṃ.

Sau khi đạt được lễ đăng quang ở Laṅkā, vị vua Sena thông thái ấy đã phong cho người bạn của mình là Ādipāda Udaya làm thái tử.

29.

29.

Kahāpaṇasahassaṃ so, duggatānaṃ uposathe;

Hotu’posathiko datvā, yāvajīvaṃ narādhipo.

Vị vua ấy, trong suốt cuộc đời mình, vào những ngày trai giới, đã ban một ngàn kahāpaṇa cho người nghèo để họ có thể giữ giới.

30.

30.

Paṭimā bhattavatthāni, bhikkhūnaṃ dharaṇī pati;

Adā daṇḍissaraṃ dānaṃ, yācakānañca sippīnaṃ.

Vị chúa đất đã cúng dường các tượng Phật, thực phẩm, và y phục cho các vị tỳ khưu; ngài cũng ban tặng vật phẩm Daṇḍissara cho những người ăn xin và thợ thủ công.

31.

31.

Ṭhāne katthaci sippīnaṃ, pāsādesu manohare;

Kāretvā bhogagāme ca, adāpesi mahāmati.

Vị vua trí tuệ vĩ đại ấy đã cho xây dựng những cung điện xinh đẹp ở một số nơi cho các thợ thủ công và cũng đã ban cho họ các làng sinh lợi.

32.

32.

Kahāpaṇasahassaṃ vā, datvā pañcasatāni vā;

Laṅkāyaṃ jiṇṇakāvāse, navakammamakārayī.

Ngài đã ban một ngàn hoặc năm trăm kahāpaṇa để cho thực hiện công việc sửa chữa các nơi ở đã hư hỏng ở Laṅkā.

33.

33.

Cattālīsasahassāni, abhayuttaracetiye;

Silāpattharaṇatthāya, dāpesi ca mahīpati.

Và vị vua đã cho ban bốn mươi ngàn (kahāpaṇa) cho việc lát đá tại bảo tháp Abhayuttara.

34.

34.

Mahāvāpīsu laṃkāyaṃ, jiṇṇaniddhamane akā;

Navakammañca mariyādaṃ, thiyaṃ pāsāṇapaṃsunā.

Ngài đã cho sửa chữa các cống nước đã hư hỏng tại các hồ chứa lớn ở Laṅkā, và cho làm mới các bờ đê, gia cố chúng bằng đá và đất.

35.

35.

Akā rājaghare rammaṃ, mālāgehaṃ mahārahaṃ;

Ṭhapitaṃ punarājūhi, dānaṃ sammāpavattayi.

Ngài đã cho xây một hoa đường lộng lẫy và quý giá trong hoàng cung; ngài cũng đã cho tiếp tục thực hiện đúng đắn các việc bố thí đã được các vị vua xưa thiết lập.

36.

36.

Kataṃ malayarājena, amaccena’gga bodhinā;

Pariveṇaṃ nāgasālaṃ, disvā gāma madā tadā.

Khi thấy tu viện Nāgasāla do vị quan Aggabodhi, vua xứ Malayarāja, xây dựng, ngài đã ban cho một ngôi làng.

37.

37.

Katvā catuvihāresu, rūpakammāni sādhukaṃ;

Maṇḍapāni ca rammāni, dhātupūjaṃ akā sadā.

Ngài đã cho thực hiện các công trình tạo tác hình tượng một cách tốt đẹp và các gian đình xinh đẹp tại bốn ngôi chùa; ngài cũng luôn thực hiện việc cúng dường xá lợi.

38.

38.

Evamādīni puññāni, anekāni anekadhā;

Katvā so navame vasse, yathākammamupāgami.

Sau khi đã thực hiện nhiều công đức khác nhau như vậy, vào năm thứ chín, ngài đã băng hà theo nghiệp của mình.

39.

39.

Laṃkābhisekaṃ patvāna, yuvarājodayo tato;

Senanāmādipādaṃ so, oparajje’bhi secayi.

Sau khi đạt được lễ đăng quang ở Laṅkā, thái tử Udaya sau đó đã tấn phong cho vị Ādipāda tên là Sena vào chức vụ phó vương.

40.

40.

Niddālu majjapo āsi, rājā pāpena jantunaṃ;

Coḷo pamattataṃ tassa, sutvā santuṭṭhamānaso.

Do ác nghiệp của chúng sanh, nhà vua trở nên ham ngủ và nghiện rượu; vua Coḷa, khi nghe về sự bê tha của ngài, đã rất hài lòng.

41.

41.

Paṇḍudesātisekaṃ so, pattukā mettha pesayi;

Makuṭādīnamatthāya, ṭhapitānaṃva paṇḍunā.

Vua Coḷa, mong muốn đạt được lễ đăng quang của xứ Paṇḍu, đã phái người đến đây để lấy vương miện và các vật phẩm khác đã được vua Paṇḍu ký gửi.

42.

42.

Tāni nādāsi so rājā, tena coḷo mahabbalo;

Balaṃ sannayha pesesi, balakkārena gaṇhituṃ.

Vị vua ấy đã không trao trả những vật đó, vì vậy vua Coḷa hùng mạnh đã tập hợp quân đội và phái đi để dùng vũ lực chiếm đoạt.

43.

43.

Tadā [Pg.339] senāpati ettha, paccante kupite gato;

Āṇāpetvāna taṃ rājā, yujjhanatthāya pesayi.

Lúc bấy giờ, vị tướng quân ở đây đã đi đến vùng biên giới nổi loạn; nhà vua triệu ông ta về và phái đi chiến đấu.

44.

44.

Hato senāpati tattha, yujjhi na raṇe mato;

Kakūṭādīni ādāya, rājā so rohaṇaṃ agā.

Vị tướng quân đã bị giết tại đó trong trận chiến; nhà vua đã không chiến đấu, mà mang theo các vật biểu chương và đi đến Rohaṇa.

45.

45.

Gantvā coḷabalaṃ tattha, alabhitvā pavesanaṃ;

Nivattitvā sakaṃ raṭṭhaṃ, agamāsi idhatā bhayā.

Đạo quân Coḷa đi đến đó, nhưng không thể tiến vào được; do sợ hãi ở đây, họ đã quay trở về nước của mình.

46.

46.

Tato senāpatiṭṭhāne, viduraggaṃ tu nāyakaṃ;

Ṭhapesi rājā laṃkindo, tejavantaṃ mahāmatiṃ.

Sau đó, vua Laṅkā đã bổ nhiệm vị lãnh đạo Viduragga, một người quyền uy và trí tuệ vĩ đại, vào chức vụ tướng quân.

47.

47.

Paccantaṃ coḷarājassa, ghātetvā so camūpati;

Āṇāpesi ito nītaṃ, dassetvāna vibhīsitaṃ.

Vị tướng quân ấy đã tàn phá vùng biên giới của vua Coḷa và gửi một thông điệp đe dọa về những thứ đã bị lấy đi từ đây.

48.

48.

Tato dāpesi so sabba-parikkhāraṃ mahārahaṃ;

Paṃsukūlikabhikkhūnaṃ, sabbesaṃ dīpavāsinaṃ.

Sau đó, ngài đã cho cúng dường tất cả các vật dụng quý giá cho tất cả các vị tỳ khưu thuộc phái Paṃsukūlika đang cư ngụ trên hòn đảo.

49.

49.

Mahāvihāre laṃkindo, paṭibimbassa satthuno;

Jalantaṃ maṇiraṃsīhi, akā cūḷāmaṇiṃ tadā.

Bấy giờ, tại Đại Tự, vua Laṅkā đã cho làm một viên ngọc trên đỉnh đầu cho pho tượng của bậc Đạo Sư, tỏa sáng với những tia sáng từ châu báu.

50.

50.

Orodhā vidurā tassa, pādajālena pūjayi;

Maṇīhi pajjalantehi, paṭimaṃ taṃ silāmayaṃ.

Vương hậu của ngài, Vidurā, đã cúng dường pho tượng đá ấy một tấm lưới che chân được làm bằng những viên ngọc sáng chói.

51.

51.

Jhāpitaṃ coḷarājassa, balena maṇināmakaṃ;

Pāsādaṃ kātumāraddho, cuto vassamhi aṭṭhame.

Ngài đã bắt đầu cho xây dựng lại cung điện tên là Maṇi, nơi đã bị quân đội của vua Coḷa đốt cháy, nhưng ngài đã băng hà vào năm thứ tám.

52.

52.

Pañcete vasudhādhipā vasumahiṃ ekātapattaṅkitaṃ;

Bhutvā niggahasaṅgahehi sakalaṃ lokaṃ vase vattiya;

Yā tā maccuvasaṃ saputtavaṇitā sāmaccamittānugā;

Iccevaṃ satataṃ sarantu sujanā hātuṃ pamādaṃ madaṃ.

Năm vị vua này, sau khi hưởng thụ trái đất dưới một chiếc lọng duy nhất, và đã cai trị toàn thế giới bằng sự trừng phạt và ban ơn; đã cùng với con cái, vợ, các quan, bạn bè và tùy tùng của mình, đi vào sự kiểm soát của thần chết. Mong rằng những người tốt hãy luôn ghi nhớ điều này để từ bỏ sự buông lung và kiêu mạn.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người tốt.

Pañcarājako nāma

Chương Năm Vị Vua.

Ekapaññāsatimo paricchedo.

Chương thứ năm mươi mốt.

Dvipaññāsatima pariccheda

Chương thứ năm mươi hai

Tirājakonāma

Kể về ba vị vua

Tato [Pg.340] laṅkābhisekaṃ so, patvā seno kamāgataṃ;

Mahindassādipādassa, yuvarājapadaṃ adā.

Sau đó, vua Sena, sau khi đã tuần tự đạt được lễ đăng quang ở Laṅkā, đã ban chức vị phó vương cho á vương Mahinda.

Pañño mahākavī byatto, majjhatto mittasattusu;

Yutto dayāya mettāya, rājā so sabbadā ahu.

Vị vua ấy luôn là người có trí tuệ, một nhà thơ lớn, khéo léo, công bằng với bạn và thù, có lòng bi mẫn và từ ái.

Kālaṃ devo’natikkamma, sammā dhārābhivassati;

Raṭṭhe tasmiṃ vasantā’suṃ, sukhitā nibbhayā sadā.

Trời đã mưa đúng thời, không trái mùa; dân chúng sống trong xứ sở ấy luôn được an lạc và không sợ hãi.

Suttantaṃ lohapāsāde, nisinno vaṇṇayī tadā;

Nikāyattayavāsīhi, rājā so parivārito.

Khi ấy, vị vua ấy, được các vị tỳ khưu trú trong ba bộ phái vây quanh, đã ngồi trong Lâu đài Đồng và giảng giải Kinh tạng.

Dāṭhadhātukaraṇḍaṃ so, nānāratanabhūsitaṃ;

Akā catuvihāresu, dhātupūjā ca’nekadhā.

Vị ấy đã làm một hộp đựng Xá lợi Răng được trang hoàng bằng nhiều loại châu báu; và đã thực hiện việc cúng dường xá lợi nhiều lần ở bốn ngôi chùa.

Pariveṇaṃ sitthagāmaṃ, kāretvā vutthamattanā;

Lokaṃ puttaṃva pāletvā, tivassena divaṅgato.

Sau khi cho xây dựng tu viện Sitthagāma và tự mình trú ngụ tại đó, ngài đã trị vì thế gian như cha đối với con, và đã băng hà sau ba năm.

Yuvarājā mahindo so, rājāsi tadanantaraṃ;

Mahāpuñño mahātejo, mahāseno mahāyaso.

Sau đó, phó vương Mahinda ấy đã trở thành vua; ngài là người có phước lớn, oai lực lớn, quân đội lớn, và danh tiếng lớn.

Ekacchattaṃ akā laṅkaṃ, ghātetvā corupaddavaṃ;

Akaṃsu tamupaṭṭhānaṃ, niccamaṇḍalanāyakaṃ.

Ngài đã thống nhất Laṅkā dưới một chiếc lọng, sau khi đã dẹp tan nạn giặc cướp; các vị lãnh chúa địa phương đã luôn luôn phục vụ ngài.

Vijjamānepi laṅkāyaṃ, khattiyānaṃ narādhipo;

Kāliṅgacakkavattissa, vaṃse jātaṃ kumārikaṃ.

Mặc dù có các công chúa dòng dõi Sát-đế-lỵ ở Laṅkā, vị vua đã cho mời một công chúa sinh ra trong dòng dõi của Chuyển luân vương xứ Kāliṅga.

10.

10.

Āṇāpetvāna taṃ agga-mahesiṃ attano akā;

Tassā puttā duve jātā, dhītā ekā manoramā.

Sau khi cho mời nàng, ngài đã lập nàng làm hoàng hậu của mình; từ nàng, hai người con trai và một người con gái xinh đẹp đã được sinh ra.

11.

11.

Ādipāde akā putte, dhītaraṃ coparājiniṃ;

Iti sīhaḷavaṃsañca, paṭṭhapesi sabhūpati.

Ngài đã phong các con trai làm á vương và con gái làm phó hậu; như vậy, vị vua ấy đã thiết lập dòng dõi Sīhaḷa.

12.

12.

Balakāyaṃ imaṃ desaṃ, maddanatthāya vallabho;

Pesesi nāgadīpaṃ so, sutvā taṃ bhūpati idha.

Vua Vallabha đã phái một đạo quân đến Nāgadīpa để chinh phạt xứ này. Nghe tin ấy, vị vua ở đây,

13.

13.

Balaṃ [Pg.341] datvāna senavha-rājasenāpatiṃ tadā;

Vallabhassa balene’sa, yujjhituṃ tattha pesayi.

khi ấy đã giao quân cho vị tướng quân tên là Sena, và phái vị ấy đến đó để giao chiến với quân của Vallabha.

14.

14.

Gantvā senāpatī tattha, balene’tassa rājino;

Yujjhitvā taṃ vināsetvā, gaṇhi so yuddhamaṇḍale.

Vị tướng quân ấy, sau khi đến đó, đã giao chiến với quân của vị vua kia, tiêu diệt chúng, và chiếm được chiến trường.

15.

15.

Asakkento imaṃ jetuṃ, rājā naṃ vallabhādayo;

Rājāno mittasambandhaṃ, laṃkindena akaṃsu te.

Không thể chiến thắng được vị vua này, các vị vua như Vallabha và những người khác đã thiết lập mối quan hệ thân hữu với vua của Laṅkā.

16.

16.

Icchevaṃ rājino tejo, jambudīpamavatthari;

Pattharitvāna laṃkāyaṃ, ullaṅghitvāna sāgaraṃ.

Như vậy, oai lực của nhà vua, sau khi đã lan rộng ở Laṅkā, đã vượt qua biển cả và bao trùm khắp cõi Diêm-phù-đề.

17.

17.

Saddhammaṃ kathāyantānaṃ, katvā sammā na muttamaṃ;

Dhammaṃ sutvāna so rājā, pasanno buddhasāsane.

Sau khi đã thể hiện sự tôn kính cao nhất đối với những vị thuyết giảng Chánh pháp, và sau khi đã lắng nghe Pháp, vị vua ấy đã có lòng tịnh tín nơi Phật pháp.

18.

18.

Rājā so sannipātetvā, paṃsukūlikabhikkhavo;

Yācitvā attano gehaṃ, āṇāpetvāna sādhukaṃ.

Vị vua ấy, sau khi đã triệu tập các vị tỳ khưu phấn tảo y, đã thỉnh mời các vị ấy, và đã cho đưa các vị ấy về cung điện của mình một cách trang trọng.

19.

19.

Āsanaṃ paññapetvāna, nisīdāpiya bhojanaṃ;

Dāpesi vipulaṃ suddhaṃ, sadā ekadine viya.

Sau khi đã cho dọn chỗ ngồi, ngài đã mời các vị ấy an tọa và đã dâng cúng vật thực dồi dào và thanh tịnh, luôn luôn như trong một ngày duy nhất.

20.

20.

Anekabyañjanaṃ rājā-raññakānaṃ tapassinaṃ;

Pesesi bhojanaṃ suddhaṃ, mahagghaṃ vipulaṃ sadā.

Nhà vua đã luôn luôn gửi đến các vị khổ hạnh trong rừng những vật thực thanh tịnh, quý giá, và dồi dào, với nhiều món ăn.

21.

21.

Vejjeva pesayitvāna, vilānānaṃ tapassinaṃ;

Santikaṃ so dayāvāso, tikicchāpesi niccaso.

Vị ấy, người có lòng bi mẫn, đã luôn luôn cho phái các thầy thuốc đến chỗ các vị khổ hạnh bị bệnh và cho chữa trị cho các vị ấy.

22.

22.

Guḷāni ghanapākāni, lasuṇānaṃ rasāni ca;

Tambulamukhavāsañca, pacchabhatte adā sadā.

Sau bữa ăn, ngài đã luôn luôn dâng cúng đường phèn, các loại bánh đặc, nước cốt tỏi, và trầu cau để thơm miệng.

23.

23.

Pattesu pūrayitvāna, lasuṇaṃ maricampi ca;

Pipphalisaṅgīverāni, guḷāni tiphalāni ca.

Sau khi đã đổ đầy vào các bình bát: tỏi, tiêu, tiêu lốt, gừng, đường phèn, và ba loại quả,

24.

24.

Ghataṃ telaṃ madhuñcāya, pāpurattharaṇāni ca;

Paṃsukūlikabhikkhūnaṃ, paccekaṃ sabbadā adā.

bơ sữa, dầu, mật ong, và các loại y choàng và trải giường, ngài đã luôn luôn dâng cúng riêng cho từng vị tỳ khưu phấn tảo y.

25.

25.

Cīvarādīni sabbāni, parikkhārāni bhūpati;

Kārāpetvāna dāpesi, bhikkhūnaṃ paṃsukulinaṃ.

Vị vua ấy, sau khi đã cho làm tất cả các vật dụng như y phục và những thứ khác, đã dâng cúng cho các vị tỳ khưu phấn tảo y.

26.

26.

Rājā mahāvihārasmiṃ, ekekassa hi bhikkhuno;

Paccekaṃ navavatthāni, cīvaratthāya dāpayi.

Tại Đại Tự, nhà vua đã cho dâng cúng riêng cho mỗi một vị tỳ khưu chín tấm vải để may y.

27.

27.

Nikāyattayavāsīnaṃ, bhikkhūnaṃ lābhavāsinaṃ;

Tulābhāramadā dvīsu, vāresu samahīpati.

Vị vua ấy đã hai lần dâng cúng vật phẩm cân bằng trọng lượng của ngài cho các vị tỳ khưu trú trong ba bộ phái, những vị sống bằng lợi lộc.

28.

28.

Rājā [Pg.342] so nāgatebhogaṃ,Rājāno saṅghabhogato;

Na gaṇhantūni pāsāṇe,Likhāpetvā nidhāpayi.

Vị vua ấy đã cho khắc lên đá và cho dựng lên bia đá rằng: 'Các vị vua trong tương lai không được lấy tài sản của Tăng đoàn'.

29.

29.

Kathāpetvāna buddhassa, saraṇāni guṇenava;

Anāthehi ca tesañca, bhattavatthāni dāpayi.

Sau khi đã cho thuyết giảng về các nơi quy y của đức Phật cùng với các đức hạnh của Ngài; và đã cho ban phát vật thực và y phục cho những người không nơi nương tựa.

30.

30.

Dānasālaṃ karitvāna, hatthisālakabhūmiyaṃ;

Yācakānaṃ adā dānaṃ, tesañca sayanāsanaṃ.

Sau khi đã cho xây dựng một nhà bố thí trên khu đất của chuồng voi, (vị vua) đã ban phát vật thí cho những người ăn xin, và cả giường và ghế ngồi cho họ.

31.

31.

Vejjasālāsu sabbāsu, bhesajjaṃ mañcakañca so;

Corānaṃ bandhanāgāre, niccaṃ bhattāni dāpayi.

Vị ấy đã cung cấp thuốc men và giường nằm trong tất cả các bệnh xá; và đã cho ban phát vật thực thường xuyên cho các kẻ trộm ở trong nhà giam.

32.

32.

Vānarānaṃ varahānaṃ, migānaṃ sunakhāna ca;

Bhattaṃ pūvañca dāpesi, dayāvāso yathicchakaṃ.

Vị ấy, là nơi nương tựa của lòng từ bi, đã cho ban phát cơm và bánh cho các loài khỉ, heo rừng, nai, và chó theo như ý muốn (của chúng).

33.

33.

Rājā catuvihāresu, katvā so vīhirāsayo;

Yathicchitena gaṇhantu, anāthā iti dāpayi.

Vị vua ấy, sau khi đã cho chất các đống lúa ở bốn ngôi tu viện, đã cho ban phát với ý nghĩ rằng: “Mong rằng những người không nơi nương tựa hãy lấy theo như ý muốn.”

34.

34.

Nānāpūjāhi pūjetvā, katvā maṅgalamuttamaṃ;

Kathāpesi ca bhikkhūhi, byattehi vinayaṃ tadā.

Sau khi đã cúng dường bằng nhiều vật phẩm khác nhau và đã tổ chức lễ hội cao quý nhất, khi ấy vị ấy đã cho các vị tỳ khưu thông thái thuyết giảng về Luật tạng.

35.

35.

Therena dhammamittena-sitthagāmakavāsinā;

Pūjayitvāna kāresi, abhidhammassa vaṇṇanaṃ.

Sau khi đã cúng dường, vị ấy đã cho trưởng lão Dhammamitta, vị cư ngụ tại làng Sittha, thực hiện bài chú giải về Vi Diệu Pháp.

36.

36.

Dāṭhānāgā’bhidhānena, therenā’raññavāsinā;

Laṃkālaṃkārabhūtena, abhidhammaṃ kathāpayi.

Vị ấy đã cho trưởng lão tên là Dāṭhānāga, một vị sống trong rừng, người đã trở thành vật trang sức của xứ Laṅkā, thuyết giảng về Vi Diệu Pháp.

37.

37.

Paṭṭakañcukapūjāhi, hemamālikacetiyaṃ;

Naccagītehi gandhehi, pupphehi vividhehi ca.

(Vị ấy đã cúng dường) bảo tháp Hemamālika với các vật cúng dường là vải lụa và áo khoác, với ca múa, với hương liệu, và với nhiều loại hoa khác nhau.

38.

38.

Dīpamālāhi dhūpehi, pūjayitvāna’nekadhā;

Tassa vatthāni bhājetvā, bhikkhūnaṃ dāpayī sayaṃ.

Sau khi đã cúng dường bằng nhiều cách với các tràng đèn và với hương trầm, chính vị ấy đã cho phân phát các tấm vải của bảo tháp ấy cho các vị tỳ khưu.

39.

39.

Sadā so attano rajje, uyyānesu tahiṃtahiṃ;

Āṇāpetvāna pupphāni, pūjesi ratanattayaṃ.

Vị ấy đã luôn luôn ra lệnh lấy hoa từ các khu vườn ngự uyển đây đó trong vương quốc của mình và đã cúng dường Tam Bảo.

40.

40.

Pāsādaṃ candanaṃ nāma, kātuṃ maricavaṭṭiyaṃ;

Akārambhañca bhikkhūnaṃ bhogagāme ca dāpayi.

Vị ấy đã bắt đầu cho xây dựng một cung điện tên là Candana ở Maricavaṭṭi và đã cho ban các làng có lợi tức cho các vị tỳ khưu.

41.

41.

Kesadhātuṃ nidhāpetvā, karaṇḍaṃ ratanehi so;

Kārayitvāna pūjesi, ṭhapetvā tattha bhūpati.

Vị quốc vương ấy, sau khi đã cho làm một cái tráp bằng các loại châu báu, đã đặt xá lợi tóc vào trong ấy, rồi cho tôn trí ở nơi ấy và đã cúng dường.

42.

42.

Soṇṇarajatapaṭṭehi[Pg.343], thūpārāmamhi cetiyaṃ;

Chādāpetvā yathārajjaṃ, pūjaṃ kāresi bhūpati.

Vị quốc vương đã cho dùng các tấm vàng và bạc để bao phủ bảo tháp ở Thūpārāma và đã thực hiện lễ cúng dường xứng với vương vị của mình.

43.

43.

Tasmiṃ dhātughare rājā, soṇṇadvāramakārayi;

Pajjalantaṃ sineruṃva, raṃsīhi sūriyassa so.

Vị vua ấy đã cho làm một cánh cửa bằng vàng ở trong điện thờ xá lợi ấy, rực rỡ như núi Sineru dưới các tia sáng của mặt trời.

44.

44.

Jhāpitaṃ coḷarājassa, balena padalañchane;

Catunnaṃ cetiyānaṃ so, ramanīyaṃ gharaṃ akā.

Vị ấy đã xây dựng một ngôi điện thờ xinh đẹp cho bốn bảo tháp và cho điện thờ Dấu Chân Phật đã bị quân đội của vua Coḷa đốt cháy.

45.

45.

Jhātaṃ nagaramajjhamhi, dāṭhādhātugharaṃ akā;

Dhammasaṅgaṇīgehañca, mahāpāḷiñca bhūpati.

Vị quốc vương đã cho xây lại điện thờ Xá Lợi Răng, nhà Dhammasaṅgaṇī, và nhà bố thí Mahāpāḷi ở giữa thành phố, những nơi đã bị đốt cháy.

46.

46.

Tambūlamaṇḍapaṃ katvā, tattha suṅkaṃ mahīpati;

Bhikkhūnaṃ theravaṃse so, bhesajjatthāya dāpayi.

Vị quốc vương ấy, sau khi đã cho xây dựng một gian hàng bán trầu, đã cho dâng cúng thuế thu được ở nơi ấy cho các vị tỳ khưu thuộc dòng dõi Trưởng Lão Bộ để dùng vào việc thuốc men.

47.

47.

Upassayaṃ karitvāna, mahāmaṅgalanāmakaṃ;

Theravaṃsamhi jātānaṃ, bhikkhunīnaṃ adāpayi.

Sau khi đã cho xây dựng một nơi cư trú tên là Mahāmaṅgala, (vị vua) đã cho dâng cúng đến các vị tỳ khưu ni thuộc dòng dõi Trưởng Lão Bộ.

48.

48.

Mātulodayarājena, āraddhaṃ sādhunā tadā;

Niṭṭhāpesi mahīpālo, pāsādaṃ maṇināmakaṃ.

Vị quốc vương đã cho hoàn tất cung điện tên là Maṇi, công trình đã được vua Udaya, người cậu, khởi công tốt đẹp vào lúc ấy.

49.

49.

Pariveṇāni cattāri, tasmiṃ jetavane tadā;

Kārāpayiṃsu cattāro, amaccā tassa rājino.

Khi ấy, bốn vị đại thần của vị vua ấy đã cho xây dựng bốn tu viện nhánh ở tại tu viện Jetavana.

50.

50.

Rañño kittisamādevī, kittināmā manoramā;

Pariveṇaṃ akārāmaṃ, thūpārāmassa pacchato.

Vương hậu của đức vua tên là Kitti, một người khả ái, đã cho xây dựng một tu viện nhánh và một khu vườn ở phía sau tu viện Thūpārāma.

51.

51.

Sā tasmiṃ pariveṇe ca, akā kappāsagāmake;

Cīvaracetiye ceva, tisso pokkharaṇī suci.

Vị ấy đã cho làm ba cái hồ thanh tịnh ở tại tu viện nhánh ấy, ở làng Kappāsa, và ở tại Cīvaracetiya.

52.

52.

Dvādasaratanāyāmaṃ, dhajaṃ soṇṇamayañca sā;

Pūjesi puññasambhāraṃ, hemamālika cetiye.

Vị ấy, người có kho tàng phước báu, đã cúng dường bảo tháp Hemamālika với một lá cờ bằng vàng dài mười hai ratana.

53.

53.

Gihīnaṃ vajjasālañca, putto tassā pureakā;

Guṇavāsakkasenānī, bhikkhūnañca purābahi.

Con trai của bà là vị tướng Sakkasenānī, một nơi nương tựa của các đức hạnh, đã cho xây dựng một bệnh xá cho các hàng tại gia ở trong thành phố và một bệnh xá cho các vị tỳ khưu ở bên ngoài thành phố.

54.

54.

Rājā catuvihāresu, dibbapāsādasannibhe;

Maṇḍape kārayitvāna, dhātupūjā anekadhā.

Vị vua, sau khi đã cho xây dựng các gian đình giống như các cung điện ở cõi trời tại bốn ngôi tu viện, đã thực hiện việc cúng dường xá lợi bằng nhiều cách.

55.

55.

Vassamekamatikkamma, kārāpetvā mahīpati;

Cārittaṃ pubbarājūnaṃ, paripālesi sādhukaṃ.

Trải qua một năm, vị quốc vương đã cho thực hiện (như vậy) và đã bảo hộ tốt đẹp truyền thống của các vị vua đời trước.

56.

56.

Evamādīni puññāni, uḷārāni anekadhā;

Katvā soḷasame vasse, rājā so tidivaṃ gato.

Sau khi đã thực hiện các công đức cao quý và nhiều loại như vậy, vào năm thứ mười sáu (của triều đại), vị vua ấy đã đi về cõi trời.

57.

57.

Jāto [Pg.344] paṭicca taṃ rājaṃ, senā dvādasavassiko;

Kāliṅgadeviyā putto, pattarajjo tadā ahu.

Khi ấy, Sena, con trai của hoàng hậu Kāliṅga, người được sinh ra từ vị vua ấy, đã đạt được vương quyền vào lúc mười hai tuổi.

58.

58.

Udayassa kaniṭṭhassa, yuvarājapadaṃ adā;

Pitu senāpati seno, tassa senāpati ahu.

(Vị vua) đã ban chức vị nhiếp chính cho người em út là Udaya. Sena, vị tướng của phụ thân, đã trở thành vị tướng của mình.

59.

59.

Paccantaṃ balamādāya, gate senāpatimhi so;

Mātarā saha vattantaṃ, kaṇiṭṭhaṃ tassa bhātaraṃ.

Khi vị tướng quân đã đem quân đi đến biên địa, y (vua) đã (sai người giết) người em trai út của ông ta, là người đang sống cùng với mẹ.

60.

60.

Mārāpetvā mahāmallaṃ, akā senāpatiṃ tadā;

Amaccaṃ udayaṃ nāma, sakaṃ vacanakārakaṃ.

Sau khi đã sai người giết chết vị đại dũng sĩ (Mahāmalla), bấy giờ y đã phong cho một vị đại thần tên là Udaya, là người tuân theo lời của mình, làm tướng quân.

61.

61.

Taṃ sutvā kupito hutvā, seno senāpati tadā;

Balamādāya āgañchi, gaṇhissāmīti sattavo.

Bấy giờ, khi nghe được điều ấy, tướng quân Sena trở nên tức giận, đã đem quân trở về với ý định rằng: ‘Ta sẽ bắt lấy kẻ thù’.

62.

62.

Sutvāna taṃ mahīpālo, katavantaṃ vācamattano;

Rakkhāmi taṃ amaccanti, gato nikkhamma rohaṇaṃ.

Vị quốc vương, sau khi nghe được điều ấy và đã hứa với vị đại thần của mình rằng: ‘Ta sẽ bảo vệ khanh’, đã đi ra khỏi (kinh thành) và đi đến xứ Rohaṇa.

63.

63.

Tassa māyā nivattitvā, yuvarājañca rājiniṃ;

Ādāya kupitā tena āṇāpesi camūpatiṃ.

Mẹ của ông ta, sau khi quay trở lại, đã đem theo vị nhiếp chính vương và hoàng hậu, vì tức giận với ông ta, đã ra lệnh cho vị thống lĩnh quân đội.

64.

64.

Tāya so saṅgahītova, damiḷe sannipātiya;

Datvā janapadaṃ tesaṃ, puṭatthinagare vasī.

Vị ấy, sau khi được bà ta thu phục, đã tập hợp người Damiḷa, giao cho họ xứ sở, rồi cư ngụ tại thành Puḷatthinagara.

65.

65.

Yujjhituṃ tena so rājā, balaṃ pesesi rohaṇā;

Senāpati vināsesi, sabbaṃ taṃ rājino balaṃ.

Vị vua ấy đã từ Rohaṇa gởi quân đến để giao chiến với ông ta. Vị tướng quân đã tiêu diệt tất cả đạo quân ấy của nhà vua.

66.

66.

Damiḷā te janapadaṃ, pīḷetvā rakkhasā viya;

Vilumpitvāna gaṇhanti, narānaṃ santakaṃ tadā.

Những người Damiḷa ấy, sau khi đàn áp xứ sở như loài quỷ dữ, bấy giờ đã cướp bóc và chiếm đoạt tài sản của dân chúng.

67.

67.

Khittā manussā gantvāna, rohaṇaṃ rājasantikaṃ;

Nivedesuṃ pavattiṃ taṃ, mantetvā sacīvehi so.

Những người dân bị khốn khổ đã đi đến Rohaṇa, đến trước sự hiện diện của đức vua, và đã trình báo sự việc ấy. Vị ấy, sau khi bàn bạc với các vị mưu sĩ,

68.

68.

Rakkhituṃ sāsanaṃ raṭṭhaṃ, tampahāya camūpatiṃ;

Sandhiṃ katvāna senena, puḷatthinagaraṃ agā.

để bảo vệ giáo pháp và quốc độ, đã từ bỏ (việc chống lại) vị thống lĩnh quân đội ấy, đã hòa giải với Sena, rồi đi đến thành Puḷatthinagara.

69.

69.

Mahesiṃ attajaṃ katvā, pāletuṃ vaṃsamattano;

Puttaṃ uppādayitvāna, kassapaṃ nāma uttamaṃ.

Sau khi lập con gái của mình làm hoàng hậu, để bảo tồn dòng dõi của mình, ông đã sinh được một người con trai ưu tú tên là Kassapa.

70.

70.

Vasante tattha laṃkinde, ahitā vallabhā janā;

Alabhantā suraṃ pātu-māriyā tassa santike.

Trong khi vị chúa đảo Laṅkā đang cư ngụ tại nơi ấy, những người không thân thiện nhưng được sủng ái, vì hoàng hậu nên đã không được uống rượu ở trước sự hiện diện của ông.

71.

71.

Majjapāne guṇaṃ vatvā, pāyesuṃ taṃ mahīpatiṃ;

Pivitvā majjapānaṃ so, mattabyāḷo ahu tadā.

Họ đã nói về lợi ích của việc uống rượu, và đã mời vị quốc vương ấy uống. Sau khi uống rượu, bấy giờ ông ta đã trở nên như một con rắn độc bị say.

72.

72.

Āhārānaṃ [Pg.345] khayaṃ patvā, cajitvā dullabhaṃ padaṃ;

Mato so dasame vasse, taruṇoyeva bhūpati.

Do không còn ăn uống được, sau khi đã từ bỏ địa vị khó có được, vị quốc vương ấy đã băng hà vào năm thứ mười, khi vẫn còn trẻ tuổi.

73.

73.

Ito viditvā khalupāpamitta-Vidheyyabhāvaṃ parihāni hetuṃ;

Sukhattitoyeva ida vā huraṃ vā;

Jahantu te ghoravisaṃ’va bālaṃ.

Do đó, sau khi đã biết rằng việc bị ảnh hưởng bởi bạn xấu quả thật là nguyên nhân của sự suy vong, mong rằng những ai mong cầu hạnh phúc cho chính mình, ở đời này hay đời sau, hãy từ bỏ kẻ ngu si như thể từ bỏ một loại độc dược kinh khủng.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃseti rājako nāma

Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện, (đây là chương) tên là Vị Vua.

Dvipaññāsatimo paricchedo.

Chương thứ năm mươi hai.

Tivaññāsatima paccheda

Chương thứ năm mươi ba.

Laṃkāviloponāma

Tên là Sự Cướp Phá Đảo Laṅkā.

Mahindo taṃ kaṇiṭṭho so, rājaputto tadaccaye;

Ussāpiya setacchatta-manurādhapure vare.

Sau khi vị ấy băng hà, người em trai của ông là vương tử Mahinda, đã cho dựng lọng trắng tại kinh thành Anurādhapura cao quý.

Sena senānīnā’nīta desantarajanā kule;

Tattha vāsamakappesi, kicchena dasavacchare.

Ông đã cư ngụ tại nơi ấy một cách khó khăn trong mười năm, giữa các gia tộc người ngoại quốc đã được tướng quân Sena đem đến.

Apetanīti maggassa, mudubhūtassa sabbaso;

Uppādabhāgaṃ nādaṃsu, tassa jānapadā tadā.

Vì ông đã từ bỏ con đường công chính và đã trở nên hoàn toàn nhu nhược, bấy giờ dân chúng trong xứ đã không nộp phần thuế lợi tức cho ông.

Accantaṃ khīṇacitto so, vassamhi dasame vibhū;

Vuttidānena nāsakkhi, saṅgahetuṃ sakaṃ balaṃ.

Vị chúa tể ấy, vô cùng nản lòng, vào năm thứ mười, đã không thể duy trì đạo quân của mình bằng việc cấp phát lương bổng.

Aladdha vuttino sabbe, keraḷā sahitā tato;

Na vuttidānaṃ no yāva, hoti mātāva bhuñjatu.

Bấy giờ, tất cả những người Keraḷa, vì không nhận được lương bổng, đã tập hợp lại (và nói): ‘Chừng nào chưa có việc cấp phát lương bổng cho chúng tôi, thì mẹ của ông ta cứ ăn đi’.

Iti rājagharadvāre, sāhasekarasā bhusaṃ;

Cāpahatā nisīdiṃsu, sannaddhachurikāyudhā.

Nói như vậy, tại cổng hoàng cung, họ, những người chỉ chuyên tâm vào bạo lực, đã ngồi xuống một cách ngoan cố, với vũ khí là những con dao găm đã được trang bị.

Hatthasāraṃ samādāya, te vivañciya bhūpati;

Ummaggato viniggamma, turito rohaṇaṃ agā.

Vị quốc vương, sau khi mang theo những tài sản quý giá nhất, đã lừa gạt họ, đi ra bằng một lối đi bí mật và nhanh chóng đi đến Rohaṇa.

Sīdupabbatagāmamhi[Pg.346], khandhavāraṃ nibandhiya;

Bhātu jāyamma hesitte, ṭhapetvā so tahiṃ vasī.

Sau khi thiết lập một doanh trại tại làng Sīdupabbata, ông đã cư ngụ tại nơi ấy, sau khi đã lập vợ của người anh em mình lên ngôi vị hoàng hậu.

Na cirasseva tassāya, matā yasamahīpati;

Mahesitte nivesesi, sakabhātussa dhītaraṃ.

Không bao lâu sau, bà ấy qua đời. Vị quốc vương vinh quang đã tấn phong con gái của người anh em mình lên ngôi vị hoàng hậu.

10.

10.

Deviyā tāya sañjāte, sute kassapanāmake;

Ajjhāvuttaṃ vihāyā’tha, khandhāvāraṃ mahīmati.

Khi vị hoàng hậu ấy sinh được một người con trai tên là Kassapa, bấy giờ vị vua hiền minh, sau khi từ bỏ nơi cư ngụ và doanh trại,

11.

11.

Kārayitvāna nagaraṃ, kappagallakagāmake;

Adhipaccaṃ pavattento, rohaṇe suciraṃ vasī.

đã cho xây dựng một thành phố tại làng Kappagallaka, và trong khi thực thi quyền cai trị của mình, ông đã cư ngụ một thời gian dài tại Rohaṇa.

12.

12.

Tato sesesu ṭhānesu, keraḷā sīhaḷā tadā;

Kaṇṇāṭā ca yathākāma-mādhipaccaṃ pavattayuṃ.

Bấy giờ, tại các nơi còn lại, người Keraḷa, người Sīhaḷa, và người Kaṇṇāṭā đã thi hành quyền thống trị theo ý muốn của họ.

13.

13.

Athassa vāṇijo eko, paratīraṃ idhāgato;

Gantvā pavattiṃ laṃkāya, coḷarañño nivedayi.

Bấy giờ, một thương nhân từ bờ bên kia đến đây, đã đi đến và báo cáo tình hình của Laṅkā cho vua Coḷa.

14.

14.

Sotaṃ suṇitvā pesesi, laṃkāgahaṇamānaso;

Balaṃ mahantaṃ balavā, taṃ khippaṃ laṃkamotari.

Vị vua hùng mạnh ấy, sau khi nghe tin đó, với ý định chiếm lấy Laṅkā, đã phái đi một đạo quân lớn, và đạo quân ấy đã nhanh chóng đổ bộ lên Laṅkā.

15.

15.

Paṭṭhāyo tiṇṇaṭhānamhā, viheṭhentaṃ bahū jane;

Anukkamena taṃ coḷa-balaṃ rohaṇamajjhagā.

Bắt đầu từ nơi đổ bộ, đạo quân Coḷa ấy, trong khi quấy nhiễu nhiều người, đã tuần tự tiến vào giữa xứ Rohaṇa.

16.

16.

Chattiṃse rājino vasse, mahesiṃ ratanāni ca;

Makuṭañca kamāyātaṃ, sabbamābharaṇaṃ tathā.

Vào năm thứ ba mươi sáu của đức vua, (họ đã chiếm đoạt) hoàng hậu và các châu báu, và vương miện đã được truyền lại theo thứ tự, cũng như tất cả các đồ trang sức.

17.

17.

Amūlikañcavajira-valayaṃ devadattiyaṃ;

Acchejjacchurikaṃ chinna-paṭṭikā dhātukañca te.

Và họ (đã chiếm đoạt) chiếc vòng kim cương vô giá do chư thiên ban tặng, thanh gươm không thể bẻ gãy, và mảnh vải xá lợi.

18.

18.

Paviṭṭhaṃ vanaduggamhi, bhayātañca mahīpatiṃ;

Jīvaggāhamagaṇhiṃsu, sandhilesampadassiya.

Và vị quốc vương đã đi vào một đồn lũy trong rừng và đang kinh hãi, họ đã bắt sống ngài, sau khi đã chỉ ra một cớ để phá vỡ hòa ước.

19.

19.

Mahīpālaṃ dhanaṃ tañca, sabbaṃ hatthagataṃ tato;

Pesayiṃsu lahuṃ coḷa-mahīpālassa santikaṃ.

Sau đó, họ đã nhanh chóng gửi vị quốc vương và tất cả kho báu đã rơi vào tay họ đến cho vua Coḷa.

20.

20.

Nikāyattitaye dhātu-gabbhe laṃkātale khile;

Mahārahe suvaṇṇādi-paṭibimbe ca’nappake.

(Họ đã phá vỡ) các bảo tháp xá lợi của ba bộ phái trên khắp xứ Laṅkā, và nhiều pho tượng quý giá bằng vàng, v.v.

21.

21.

Bhinditvā sahasā sabbe, vihāre ca tahiṃ tahiṃ;

Yatho johārino yakkhā, laṅkāyaṃ sāramaggahuṃ.

Sau khi đã phá hủy một cách vũ phu tất cả các tu viện ở nơi này nơi kia, họ đã chiếm đoạt tài sản của Laṅkā, giống như những dạ xoa hút máu.

22.

22.

Te coḷā rājaraṭṭhaṃ taṃ, pulatthipuranissitā;

Rakkhapāsāṇakaṇḍavha, ṭhānāvadhimabhuñjisuṃ.

Những người Coḷa ấy, đóng đô tại thành Pulatthi, đã cai trị xứ Rājaraṭṭha cho đến địa điểm có tên là Rakkhapāsāṇakaṇḍa.

23.

23.

Taṃ [Pg.347] kumārakamādāya, kassapaṃ raṭṭhavāsino;

Vaḍḍhenti coḷabhayato, gopayantā susādarā.

Các cư dân trong xứ, vì sợ hãi người Coḷa, đã mang hoàng tử Kassapa ấy đi và nuôi nấng ngài, bảo vệ ngài với sự chăm sóc chu đáo.

24.

24.

Coḷarājā kumāraṃ taṃ, sutvā dvādasavassikaṃ;

Gahaṇatthāya pesesi, mahāmacce mahābale.

Vua Coḷa, khi nghe tin hoàng tử ấy đã mười hai tuổi, đã phái các vị đại thần có binh lực hùng mạnh đi để bắt ngài.

25.

25.

Ūnaṃ pañcasahassena, yodhalakkhaṃ samādiya;

Sabbaṃ te rohaṇaṃ desaṃ, saṅkhobhesu mito tato.

Họ đã mang theo chín mươi lăm ngàn binh sĩ và từ đó đã gây náo loạn khắp xứ Rohaṇa ở nơi này nơi kia.

26.

26.

Kittināmo’tha sacivo, makkhakudrūsavāsiko;

Muddhanāmo tathāmacco, māragallakavāsiko.

Bấy giờ, có một vị đại thần tên là Kitti, cư dân của Makkhakudrūsa, và cũng có một vị đại thần tên là Muddha, cư dân của Māragallaka.

27.

27.

Ubhopi te mahāvīrā, yuddhopāyavicakkhaṇā;

Coḷasenaṃ vināsetu-maccantakatanicchayā.

Cả hai vị ấy đều là những anh hùng vĩ đại, thông thạo binh pháp, và đã quyết tâm tiêu diệt quân đội Coḷa.

28.

28.

Paluṭṭhagirināmamhi, ṭhāne dugge nivesiya;

Katvā chamāsaṃ saṅgāmaṃ, haniṃsu damiḷe bahūṃ.

Sau khi đóng quân tại một đồn lũy tên là Paluṭṭhagiri, họ đã giao chiến trong sáu tháng và đã giết được nhiều người Damiḷa.

29.

29.

Hatāvasiṭṭhā coḷātā, raṇe tasmiṃ bhayadditā;

Palāyitvā yathāpubbaṃ, pulattipuramāvasuṃ.

Những người Coḷa còn sống sót sau trận chiến ấy, bị kinh hoàng áp đảo, đã bỏ chạy và như trước đây, họ đã trú ngụ tại thành Pulatthi.

30.

30.

Kumāro jayito disvā, ubho te sacive tadā;

Haṭṭhatuṭṭho ‘‘varaṃ tātā, gaṇhathā’’ti sa cabravī.

Bấy giờ, hoàng tử, khi thấy hai vị đại thần chiến thắng, đã vui mừng hoan hỷ và nói rằng: ‘Thưa các khanh, hãy nhận lấy một ân huệ’.

31.

31.

Buddho paveṇigāmaṃ so, varaṃ yācittha kittiko;

Saṅghikaṃ gahitaṃ bhāgaṃ, vissajjetuṃ varaṃ vari.

Vị (đại thần) Buddha đã xin một ngôi làng tổ tiên làm ân huệ; còn Kitti đã chọn ân huệ là được từ bỏ phần (thuế) đã được thu cho Tăng đoàn.

32.

32.

Rājaputtavarāladdha-varā’maccavarā tadā;

Niddarā sādarā vīrā, pāde vandiṃsu tassa te.

Bấy giờ, những vị đại thần ưu tú, những anh hùng không sợ hãi và đầy tôn kính, sau khi đã nhận được ân huệ từ vị hoàng tử ưu tú, đã đảnh lễ dưới chân ngài.

33.

33.

Rājā dvādasavassāni, vasitvā coḷamaṇḍale;

Aṭṭhatālīsavassamhi, mahindo so divaṃgato.

Vị vua Mahinda ấy, sau khi đã sống mười hai năm ở xứ Coḷa, đã băng hà vào năm thứ bốn mươi tám (của triều đại).

34.

34.

Pamāda dosānagatena evaṃ,Laddhā’pi bhogānanathirā bhavanti;

Iccappamaṃdaṃ hitamāsasāno,Niccaṃ suviññūsusamā careyya.

Như vậy, ngay cả khi tài sản đã được thu hoạch, chúng cũng không bền vững đối với người đã rơi vào lỗi lầm của sự buông lung. Do đó, người trí tuệ, mong muốn lợi ích cho mình, nên luôn luôn hành động một cách cẩn trọng và không lười biếng.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ thanh tịnh và xúc cảm của những người tốt,

Laṃkāvilopo nāma

có tên là Sự Tàn Phá Laṅkā,

Tipaññāsatimo paricchedo.

chương thứ năm mươi ba.

Catupaññāsatima pariccheda

Chương thứ năm mươi bốn

Cha rājakonāma

có tên là Sáu Vị Vua.

Katvā [Pg.348] vikkamma bāhū’ti, nāma bhūpālasūnuto;

Tassāṇāya pavattiṃsu, sādaraṃ sīhaḷā khilā.

Người con trai của quốc vương đã lấy tên là Vikkamabāhu, và toàn thể người Sīhaḷa đã hành động một cách tôn kính theo mệnh lệnh của ngài.

So rājā damiḷe hantuṃ, dhanaṃ sañciya’nekādhā;

Saṅgahaṃ sevakānañca, kurumāno yathocitaṃ.

Vị vua ấy, để tiêu diệt người Damiḷa, đã tích lũy của cải bằng nhiều cách và đã tập hợp binh lính một cách thích đáng.

Alaṅkārakirīṭāni, chattasīhāsanāni ca;

Kārayitvā’bhisekatthaṃ, sacivehā’bhiyācito.

Vị ấy đã được các vị phụ tá thỉnh cầu, sau khi đã cho làm các vương miện trang sức, các lọng trắng và các ngai sư tử để làm lễ đăng quang.

Na yāva rājaraṭṭhassa, gahaṇaṃ hoti tāva me;

Chattussāpanakammena, kiṃ tenā’ti vivāriya.

Vị ấy đã từ chối rằng: “Đối với ta, việc làm lễ trương lọng có ích gì, khi mà xứ Rājaraṭṭha chưa được chiếm đoạt”.

Sataṃ narasahassānaṃ, saṅkaletvā mahabbalo;

Saṅgāmārabbha kālamhi, vātarogābhipīḷito.

Vị đại lực ấy, sau khi đã tập hợp một trăm ngàn người, đã bị bệnh phong thấp hành hạ vào lúc khởi đầu cuộc chiến.

Yujjhituṃ samayo neti, dvādase vacchare lahuṃ;

Upecca devanagaraṃ, gañchidevasahabyataṃ.

Nghĩ rằng: “Đây không phải là thời điểm để chiến đấu”, vào năm thứ mười hai, vị ấy đã nhanh chóng đi đến đô thị của chư thiên, đã đi đến sự đồng trú với chư thiên.

Kittināmo ca sacivo, senāpaccamadhiṭṭhito;

Rajjatthiko dinānaṭṭha, nijāṇaṃ sampavattayi.

Và vị phụ tá tên là Kitti, người đã được bổ nhiệm làm tổng tư lệnh, do tham muốn vương quốc, đã thi hành mệnh lệnh của mình trong tám ngày.

Ghātetvā taṃ mahālāna-kittināmo mahabbalo;

Patvā’bhisekaṃ bhuñjanto, desaṃ taṃ rohaṇavhayaṃ.

Vị đại lực tên là Mahālāna-Kitti, sau khi đã giết người ấy và đã đạt được lễ đăng quang, đã trị vì xứ sở được gọi là Rohaṇa ấy.

Saṃvaccharamhi tatiye, coḷayuddhe parājito;

Sahatthena sakaṃ sīsaṃ, chinditvā sahasā mari.

Vào năm thứ ba, bị bại trận trong cuộc chiến với người Coḷa, vị ấy đã tự tay cắt đầu của mình rồi đột ngột qua đời.

10.

10.

Tadāpite kirīṭādi-dhanasāraṃ samādiya;

Pesesuṃ damiḷā coḷa-mahīpālassa santikaṃ.

Bấy giờ, những người Damiḷa, sau khi đã lấy các của cải quý giá bắt đầu là vương miện, đã gởi các vật ấy đến đức vua Coḷa.

11.

11.

Bhayā saraṭṭhaṃ hitvā’tha, duṭṭhadese vasaṃ tadā;

Eko vikkamapaṇḍūti, vissuto patthivattajo.

Bấy giờ, vào lúc ấy, có một vị vương tử nổi danh là Vikkamapaṇḍu, do sợ hãi đã từ bỏ xứ sở của mình và đang sống ở một xứ thù nghịch.

12.

12.

Viññātalaṅkāvuttanto, desamāgamma rohaṇaṃ;

Kāḷatitthe vasaṃ vassa-mekaṃ rajjamakārayi.

Sau khi đã biết được tin tức ở Laṅkā, vị ấy đã đến xứ Rohaṇa và đã trị vì trong một năm trong khi đang sống ở Kāḷatittha.

13.

13.

Rāmanvayasamubbhūto[Pg.349], tadāyujjha purāgato;

Jagatī pālanāmena, vissuto bhūbhujattajo.

Bấy giờ, một vị vương tử nổi danh tên là Jagatīpāla, sanh trưởng trong dòng dõi của Rāma, đã từ thành Ayojjhā đi đến.

14.

14.

Raṇe vikkamapaṇḍutaṃ, ghātāpetvā mahabbalo;

Tato cattāri vassāni, rajjaṃ kāresi rohaṇe.

Vị đại lực ấy, sau khi đã cho giết Vikkamapaṇḍu trong trận chiến, sau đó đã trị vì ở Rohaṇa trong bốn năm.

15.

15.

Tampi coḷāraṇe hantvā, mahesiṃ dhītarā saha;

Vittasārañca sākalaṃ, coḷaraṭṭhamapesayuṃ.

Người Coḷa, sau khi đã giết luôn cả vị ấy trong trận chiến, đã gởi hoàng hậu cùng với công chúa và tất cả của cải quý giá về xứ Coḷa.

16.

16.

Rājā parakkamo nāma, paṇḍurājasuto tato;

Akā vassadvayaṃ coḷā, ghātesuṃ tampi yujjhiya.

Sau đó, đức vua tên là Parakkama, con trai của vua Paṇḍu, đã trị vì hai năm. Người Coḷa, sau khi giao chiến, đã giết luôn cả vị ấy.

17.

17.

Ime bhusaṃ lobhabalābhibhūtā,Gatā asesā vivasā vināsaṃ;

Iccevamaññāya sadā sapañño,Taṇhakkhayeyeva ratiṃ kareyya.

Các vị này, bị mãnh lực của lòng tham hoàn toàn chế ngự, tất cả đã đi đến sự hủy diệt một cách không tự chủ. Bậc trí tuệ, sau khi đã luôn luôn hiểu biết như vậy, chỉ nên hoan hỷ trong sự đoạn diệt ái dục.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của người thiện,

Cha rājako nāma

có tên là Sáu Vị Vua,

Catupaññāsatimo paricchedo.

Chương Năm Mươi Bốn.

Pañcapaññāsatima pariccheda

Chương Năm Mươi Lăm

Rohaṇārāti vijayonāma

có tên là Sự Chiến Thắng Kẻ Thù Ở Rohaṇa

Lokanāmo camūnātho, makkhakudrūsavāsiko;

Saccapaṭiñño dhītimā, coḷadappavighātano.

Vị tướng quân tên là Loka, người ở Makkhakudrūsa, là người giữ lời hứa, có trí tuệ, là người phá tan sự kiêu hãnh của người Coḷa.

Abhibhūya jane patvā, rajjaṃ rohaṇamaṇḍale;

Vasī kājaragāmamhi, cārittavidhikovido.

Sau khi đã chinh phục dân chúng và đã đạt được vương quốc ở vùng Rohaṇa, vị ấy, người thông thạo các quy tắc ứng xử, đã sống ở Kājaragāma.

Ahu tadā kittināmo, rājaputto mahabbalo;

Tassa vaṃsādisampattī, nupubbena pavuccate.

Bấy giờ, có một vị vương tử đại lực tên là Kitti. Sự thành tựu của vị ấy, bắt đầu là dòng dõi, được kể lại theo thứ tự.

Suto kassapabhūpassa, māṇanāmena vissuto;

Ādipādo ahu dhīro, sadācāravibhūsito.

Người con trai của đức vua Kassapa, nổi danh tên là Māna, là một vị Ādipāda trí tuệ, được trang hoàng bằng đức hạnh tốt đẹp.

Tassā’tha [Pg.350] jeṭṭhako bhātā, māṇavammo mahāmati;

Gokaṇṇakasamīpaṭṭha-nadītīre nisīdiya.

Bấy giờ, người anh cả của vị ấy là Māṇavamma, bậc đại trí, sau khi đã ngồi xuống ở bờ sông gần Gokaṇṇa,

Katamantupacāro so, yathāvidhimasesato;

Akkhamālaṃ gahetvāna, mantaṃ jappitumārabhi.

vị ấy, sau khi đã thực hiện nghi thức chuẩn bị cho câu thần chú một cách trọn vẹn theo đúng phương pháp, đã cầm lấy tràng hạt và đã bắt đầu trì tụng thần chú.

Kumāro kira bhattagge, pāturāsi savāhano;

Sikhaṇḍi mukhatuṇḍena, balipaṭṭaṃ vikhaṇḍiya.

Tương truyền rằng, vị thần Kumāra đã hiện ra cùng với vật cỡi ở trên phần vật thực cúng dường, sau khi con công đã dùng mỏ mổ vào dĩa đựng vật cúng.

Sacchiddake nāḷikera-kapāle viccunodake;

Lūkhe jalamapassanto, japantassa mukhaṃgato.

Do không thấy nước trong gáo dừa thô ráp có lỗ thủng đã được đổ hết nước, con công đã đi đến miệng của người đang trì tụng.

Tato bhāviniṃ siddhi, mapekkhaṃ nayanaṃ sakaṃ;

Tassopanesi, nibbhijja, sopi taṃ sahasāpici.

Sau đó, vị ấy, trong khi mong đợi sự thành tựu trong tương lai, sau khi đã khoét con mắt của mình, đã dâng nó cho con công; nó cũng đã nhanh chóng uống lấy.

10.

10.

Kumāro tassa santuṭṭho, kumārassābhipatthitaṃ;

Varaṃ padāya nabhasā, rājamāno gato tato.

Vị thần Kumāra, hài lòng với vị ấy, sau khi đã ban cho ân huệ mà vị hoàng tử mong muốn, đã từ nơi ấy ra đi, tỏa sáng trên bầu trời.

11.

11.

Bhinnekanayanaṃ disvā, sacivātaṃ paro disuṃ;

Varalābhaṃ pakāsetvā, samassāsesi so jane.

Sau khi thấy một mắt đã bị hỏng, các vị bộ trưởng cũng thấy mắt còn lại (bị như vậy). Vị ấy bèn tuyên bố về ân huệ đã nhận được và an ủi dân chúng.

12.

12.

Tato so sacivātassa, santuṭṭhārādhayiṃsu taṃ;

Anurādhapuraṃ patvā, bhiseko kāriyo iti.

Do đó, các vị bộ trưởng của vị ấy, sau khi đã hài lòng, đã thỉnh cầu vị ấy rằng: ‘Sau khi đến Anurādhapura, lễ đăng quang nên được cử hành’.

13.

13.

Attho ko mamarajjena, vikalaṅgassa sampati;

Tapokammaṃ karissāmi, pabbajjamupagammahaṃ.

Hiện nay, đối với người tàn tật (như) ta, vương quốc này có ích lợi gì? Ta sẽ xuất gia và sẽ thực hành khổ hạnh.

14.

14.

Kaṇiṭṭho māṇanāmo ca, laṅkārajjaṃ kamāgataṃ;

Pāletu iti so rajjaṃ, sampattaṃ sampaṭikkhipi.

‘Em trai của ta tên là Māna hãy cai trị vương quốc Laṅkā đã được truyền lại theo thứ tự.’ Nói vậy, vị ấy đã từ chối vương quốc đã đến với mình.

15.

15.

Viññātacittasañcārā, sacivā tassa sabbathā;

Vattumetaṃ kaṇiṭṭhassa, pesesuṃ purise tadā.

Khi ấy, các vị bộ trưởng của vị ấy, sau khi đã hoàn toàn thấu hiểu được tâm tư của vị ấy, đã phái người đi để nói điều này lại với người em trai.

16.

16.

Sutvā taṃ sīghamāgamma, passitvā sakabhātaraṃ;

Patitvā pādamūlamhi, bahuṃ kandiya rodiya.

Sau khi nghe điều ấy, vị ấy đã nhanh chóng đến, đã nhìn thấy anh trai của mình, đã phủ phục dưới chân, đã than khóc và kêu la rất nhiều.

17.

17.

Jeṭṭhena bhātarā saddhi-manurādhapuraṃ gato;

Makuṭaṃ tattha dhāresi, jeṭṭhacittānuvattako.

Vị ấy đã đi đến Anurādhapura cùng với người anh cả. Ở đấy, do thuận theo ý của người anh, vị ấy đã đội vương miện.

18.

18.

Tato’bhayagiriṃ gantvā, pabbajjaṃ sakabhātuno;

Yata yo tattha yācittha, bahumānapurassaraṃ.

Sau đó, vị ấy đã đi đến tu viện Abhayagiri và đã thỉnh cầu các vị tu sĩ ở đấy với lòng tôn kính lớn lao về việc xuất gia cho anh trai của mình.

19.

19.

Tato te yatayo tassa, pabbajjamupasampadaṃ;

Akaṃsu vikalaṅgassa, sikkhāpadanirādarā.

Sau đó, các vị tu sĩ ấy, do không quan tâm đến các học giới, đã thực hiện lễ xuất gia và lễ cụ túc cho vị ấy, là người tàn tật.

20.

20.

Pariveṇamuttaroḷa-muḷāraṃ [Pg.351] tassa kāriya;

Katvā taṃ pariveṇassa, sāmikaṃ dharaṇī pati.

Vị quốc vương đã cho xây dựng một tu xá Uttaroḷa nguy nga cho vị ấy và đã đặt vị ấy làm người chủ của tu xá ấy.

21.

21.

Bhikkhūnaṃ chasataṃ tattha, vidhāya tadadhīnakaṃ;

Parihāre adā tassa, pessavagge ca pañca so.

Vị ấy đã đặt sáu trăm vị tỳ khưu ở đấy dưới quyền của vị ấy, đã cúng dường các vật dụng bảo trì cho vị ấy, và cả năm nhóm người phục vụ.

22.

22.

Samappesi ca so nānā-sippakammavicakkhaṇe;

Jane cākā tadāyatte, so dāṭhādhāturakkhiye.

Vị ấy cũng đã giao phó những người thông thạo các ngành nghề thủ công khác nhau và những người bảo vệ Xá lợi Răng, và đã đặt họ dưới quyền của vị ấy.

23.

23.

Tassevādakarā’hesuṃ, bhikkhū’bhayagirimhi te;

Rājā ca lokaṃ pālesi, sammā tassānusiṭṭhiyā.

Các vị tỳ khưu ở tu viện Abhayagiri ấy đã tỏ lòng tôn kính đối với chính vị ấy. Và đức vua đã cai trị thế gian một cách đúng đắn theo lời chỉ dạy của vị ấy.

24.

24.

Janā tabbaṃsajā keci, taṃ rajjanirapekkhakā;

Nivasiṃsu yathākāmaṃ, mahāsāmi padaṃsitā.

Một vài người sanh ra trong dòng dõi của vị ấy, do không màng đến vương quốc ấy, đã sống theo ý muốn và đã nương tựa vào danh vị Mahāsāmi.

25.

25.

Etassa māṇavammassa, rañño dhammanayaññuno;

Aggabodhikumārādi-puttanattukkamāgate.

Của vị vua Māṇavamma này, là người thông hiểu các nguyên tắc của Giáo Pháp, là người đã được truyền lại theo thứ tự con cháu bắt đầu từ hoàng tử Aggabodhi.

26.

26.

Vaṃse visuddhe jātassa, bhūpālanvayamuddhani;

Samāsoḷasakaṅkāyaṃ, sammā rajjānusāsino.

(Của vị vua) đã sanh ra trong dòng dõi trong sạch, ở vị trí đứng đầu của hoàng tộc, là người đã đúng đắn cai trị vương quốc trong mười sáu năm ở Laṅkā.

27.

27.

Mahīpassa mahindassa, duve mākuladhītaro;

Devalā lokikā cāti, nāmato vissutā subhā.

Vị vua Mahinda có hai người con gái của cậu tên là Devalā và Lokikā, là những người xinh đẹp và nổi tiếng về danh xưng.

28.

28.

Etāsu dvīsu dhītāsu, lokikā mātulattajaṃ;

Paṭicca rājatanayaṃ, subhaṃ kassapanāmakaṃ.

Trong hai người con gái này, nàng Lokikā đã kết hôn với người con trai của cậu, là một vị hoàng tử xinh đẹp tên là Kassapa.

29.

29.

Sā moggallāna lokavhe, putte dve labhi sobhane;

Tesu jeṭṭhasuto loka-sāsanādhārakovido.

Nàng ấy đã sanh được hai người con trai khôi ngô tên là Moggallāna và Loka. Trong hai người ấy, người con trưởng là bậc thông thái, là người hộ trì cho đời và cho giáo pháp.

30.

30.

Mahāsāmīti paññāto, saṅghupāsanapālayo;

Nekasāraguṇāvāso, vāsaṃ kappesi rohaṇe.

Vị ấy được biết đến với tên gọi Mahāsāmi, là người bảo hộ và phục vụ hội chúng Tăng già, là nơi hội tụ của nhiều đức hạnh tinh túy, đã sinh sống ở xứ Rohaṇa.

31.

31.

Dāṭhopatissa rājassa, nattā sugatasāsane;

Pabbajjūpagato saddho, dhutavā sīlasaṃvuto.

Là cháu của đức vua Dāṭhopatissa, vị ấy là người có đức tin, đã xuất gia trong giáo pháp của bậc Thiện Thệ, là người thực hành hạnh đầu đà và có giới hạnh được thu thúc.

32.

32.

Pahitatto vicittoso, pantasenāsane vasī;

Guṇaṃ sabbattha vaṇṇesuṃ, tasmiṃ devā pasīdiya.

Vị ấy là người có tâm quyết đoán và sáng suốt, đã sống ở nơi trú ngụ hẻo lánh. Các vị chư thiên, do có tâm tịnh tín đối với vị ấy, đã tán dương đức hạnh của vị ấy ở khắp mọi nơi.

33.

33.

Guṇaṃ suṇitvā laṃkindo, tadā sabbattha patthaṭaṃ;

Upasaṅkamma taṃ natvā, kātumattānusāsanaṃ.

Khi ấy, sau khi nghe được đức hạnh của vị ấy được truyền tụng ở khắp mọi nơi, vị vua của xứ Laṅkā đã đi đến, đã đảnh lễ vị ấy, để (thỉnh mời) làm người chỉ dạy cho mình.

34.

34.

Ārādhayamanicchantaṃ, yācitvāna punappunaṃ;

Ānīya vāsayitvā taṃ, pāsāde sādhukārite.

Vị ấy đã thỉnh mời người không mong muốn, sau khi đã khẩn khoản nhiều lần, đã đưa vị ấy về và đã để vị ấy an trú trong một cung điện được xây dựng tốt đẹp.

35.

35.

Yatissarassa [Pg.352] vasato, kattha rājāguṇappiyo;

Tassānusiṭṭhimaggaṭṭho, lokaṃ dhammena pālayi.

Trong khi vị chúa của các tu sĩ đang an trú ở đấy, đức vua là người yêu thích đức hạnh, do đứng vững trên con đường chỉ dạy của vị ấy, đã cai trị thế gian theo Giáo Pháp.

36.

36.

Uddissārādhanaṃ sammā, laṃkindena kataṃ tadā;

Selantarābhinikkhamma, yatindo so dayānugo.

Khi ấy, vị chúa của các tu sĩ ấy, là người bi mẫn, đã đi ra khỏi hang đá để đáp lại lời thỉnh mời đã được vị vua của xứ Laṅkā thực hiện một cách đúng đắn.

37.

37.

Yato bhikkhū samūhetvā, vāsaṃ kappesi yattha so;

Selantarasamūho’ti, vikkhyātiṃ so tato gato.

Bởi vì vị ấy đã tập hợp các vị tỳ khưu và đã kiến lập trú xứ ở nơi nào thì nơi ấy đã trở nên nổi tiếng với tên gọi là ‘Hội chúng ở Hang Đá’.

38.

38.

Tato paṭṭhāya vāsetvā, rattiyaṃ devapalliyaṃ;

Devatānumataṃ bhikkhuṃ, mūlaṭhāne ṭhapenti hi.

Kể từ đó, sau khi để một vị tỳ khưu ở lại qua đêm tại ngôi đền của vị trời, họ quả thật đã đặt vị tỳ khưu được vị trời ấy chấp thuận vào địa vị chủ chốt.

39.

39.

Mūlattamāvasantānaṃ, yatīnamanusāsanā;

Laṃkissarā pavattanti, pālentā lokasāsanaṃ.

Các vị vua của xứ Laṅkā, trong khi bảo hộ cho đời và cho giáo pháp, đã hành động theo sự chỉ dạy của các vị tu sĩ đang trú ngụ ở địa vị chủ chốt.

40.

40.

Tassa dāṭhopatissassa, vaṃsajaṃ rājaputtakaṃ;

Bodhiṃ paṭicca tabbaṃsā, buddhanāmā kumārikā.

Nàng công chúa tên là Buddhā, thuộc dòng dõi ấy, đã kết hôn với hoàng tử Bodhi, là người được sanh ra trong dòng dõi của đức vua Dāṭhopatissa ấy.

41.

41.

Alattha lokitaṃ nāma, dhītaraṃ varalakkhaṇaṃ;

Kālena sā padinnā’si, moggallānassa dhīmato.

Vị ấy có được một người con gái tên là Lokitā, có những tướng tốt đẹp. Theo thời gian, nàng được gả cho Moggallāna, người có trí tuệ.

42.

42.

Sā taṃ paṭicca kittiñca, mittaṃ nāma kumārikaṃ;

Mahindaṃ rakkhitaṃ cāpi, latittha caturo pajā.

Nàng, do duyên với vị ấy, đã sinh được bốn người con: Kitti, một người con gái tên là Mittā, Mahinda, và cả Rakkhita.

43.

43.

Ahu jeṭṭhasuto dhīro, vīro terasavassiko;

Katahattho visesena, dhanusippamhi so tato.

Khi ấy, người con trai trưởng là một bậc anh hùng trí tuệ, mười ba tuổi. Vị ấy đặc biệt thiện nghệ trong thuật bắn cung.

44.

44.

Kathaṃ laṅkaṃ gahessāmi, dūretvā’rāti kaṇṭakaṃ;

Iti cintāparogāme, mūlasālavhaye vasī.

“Làm thế nào ta có thể chiếm lấy Laṅkā, sau khi đã loại trừ gai nhọn là kẻ thù?” Với suy tư như vậy, vị ấy đã sống trong một ngôi làng tên là Mūlasāla.

45.

45.

Eko mahābalo vīro, buddharājoti vissuto;

Vilomavattī hutvāna, lokasenānino tadā.

Khi ấy, có một vị anh hùng đại lực, nổi danh là Buddharāja, đã trở thành người chống đối vị tướng quân Loka.

46.

46.

Palāto cuṇṇasālavhaṃ, khippaṃ janapadaṃ tahiṃ;

Kittādike jane neke, vase vattiya sabbathā.

Vị ấy đã nhanh chóng chạy trốn đến địa phương tên là Cuṇṇasāla ở đó, và đã hoàn toàn thu phục được nhiều người, gồm Kitti và những người khác.

47.

47.

Saddhiṃ bandhūhi saṅgāma-sūrehi bahukehi so;

Malayācalapādesu, vasī duppasaho tadā.

Khi ấy, vị ấy, người khó bị khuất phục, đã sống ở chân núi Malaya cùng với nhiều bà con và những dũng sĩ trong chiến trận.

48.

48.

Tassa’ntikamupāgamma, saṃvaccharikanāyako;

Saṅgho nāma kumārassa, sarūpaṃ sādhuvaṃ bravi.

Một vị lãnh đạo hàng năm tên là Saṅgha đã đến gần vị ấy và nói rõ về bản chất của vị hoàng tử.

49.

49.

Mahāsāmissa tanayo, jeṭṭho kitti sanāmako;

Dhaññalakkhaṇasampanno, sampannamativikkamo.

“Người con trai trưởng của Mahāsāmi, tên là Kitti, có đầy đủ các tướng tốt lành, có trí tuệ và lòng dũng cảm viên mãn.”

50.

50.

Jambudīpepi [Pg.353] taṃ rajjaṃ, kattumekātapattakaṃ;

Samatthoti vicintepi, laṅkādīpamhi kā kathā.

“Ngay cả ở Jambudīpa, vị ấy cũng có khả năng thống nhất vương quốc dưới một lọng. Huống chi là ở đảo Laṅkā này?”

51.

51.

Tassa so vacanaṃ sutvā, sevitabbo kumārako;

Iti nicchiya pesesi, kumārassa’ntikaṃ jane.

Sau khi nghe lời nói của vị ấy, ông ta quyết định rằng: “Vị hoàng tử này đáng để phụng sự,” và đã phái người đến chỗ hoàng tử.

52.

52.

Suṇitvā so vaco tesaṃ, nivattanabhayā vibhū;

Ajānahaṃ pitunnaṃ so, vīro dhanusahāyako.

Nghe lời của họ, vị anh hùng, người có cây cung làm bạn, đã không còn sợ hãi việc quay về, và đã ra đi mà không cho cha mẹ hay biết.

53.

53.

Gehā nikkhamma passanto, sunimittāninekadhā;

Agālahuṃ sarīvagga-piṭṭhigāmaṃ mahāmati.

Bậc đại trí ấy, sau khi rời khỏi nhà, đã thấy nhiều điềm lành khác nhau, và đã nhanh chóng đi đến làng Sarīvagga-piṭṭhigāma.

54.

54.

Tahiṃ so nivasaṃ vīro, pesayitvā sasevake;

Vipakkhādhiṭṭhitaṃ jesi, bodhivālavhagāmakaṃ.

Vị anh hùng ấy, trong khi sống ở đó, đã phái các thuộc hạ của mình đi và đã chinh phục được ngôi làng tên là Bodhivāla, nơi do phe đối địch chiếm giữ.

55.

55.

Tato’bhimānī senānī, senaṃ so tattha pesayi;

Sā parikkhipataṃ gāmaṃ, saṅgāmāya samārabhī.

Do đó, vị tướng quân kiêu ngạo đã phái quân đội của mình đến đó. Đạo quân ấy đã bao vây ngôi làng và bắt đầu giao chiến.

56.

56.

Kumāro tehi yujjhanto, subhaṭo paṭuvikkamo;

Disāsu vikirīsabbe, tulaṃ caṇḍova māḷuto.

Vị hoàng tử, một chiến binh dũng mãnh và có lòng can đảm sắc bén, trong khi chiến đấu với họ, đã làm tan tác tất cả họ ra các phương, giống như một cơn gió mạnh làm tan tác bông gòn.

57.

57.

Cuṇṇasālaṃ janapadaṃ, gantvā ṭhānavidū tadā;

Tahiṃ vasaṃ vasekāsi, sabbaṃ malayamaṇḍalaṃ.

Khi ấy, vị ấy, người biết rõ địa thế, đã đi đến địa phương Cuṇṇasāla. Trong khi sống ở đó, vị ấy đã thu phục toàn bộ vùng Malaya.

58.

58.

Tadāpi senaṃ senindo, pesetvā asakiṃ sakaṃ;

Abhibhūtimasakkonto, kātuṃ dummanataṃ gato.

Khi ấy, vị tướng quân, sau khi đã nhiều lần phái quân đội của mình đi mà không thể chế ngự được, đã trở nên buồn rầu.

59.

59.

Makkhakudrusavāsissa, sacipassātha kittino;

Suto mahabbalo deva-malloti vidito tadā.

Khi ấy, người con trai của Kitti, vị bộ trưởng sống ở Makkhakudrusa, là một người đại lực, được biết đến với tên gọi Deva-malla.

60.

60.

Sahito bandhumittehi, bahū rohaṇavāsino;

Samādāyā’bhigantvāna, kumāraṃ passi sādaro.

Cùng với bà con và bạn bè, vị ấy đã tập hợp nhiều người dân xứ Rohaṇa, rồi đến gặp hoàng tử với lòng tôn kính.

61.

61.

Bandhiya churikaṃ cheko, so pannarasavassiko;

Ādipādapadaṃ tattha, sampāpuṇi mahāyaso.

Vị ấy, người khéo léo, mười lăm tuổi, có danh tiếng lớn, sau khi đeo gươm, đã đạt được chức vị Ādipāda ở đó.

62.

62.

Tato hiraññamalaya, mupāgamma mahabbalo;

Tahiṃ remuṇaselamhi, khandhāvāraṃ nibandhayi.

Sau đó, vị đại lực ấy đã đến Hiraññamalaya. Tại đó, ở núi Remuṇa, vị ấy đã thiết lập một doanh trại.

63.

63.

Tatthāpi senaṃ pesetvā, saṅgāmento camūpati;

Aladdhavijayo chandaṃ, punayuddhe jahitato.

Vị tướng quân, sau khi đã phái quân đội đến đó và giao chiến, đã không giành được chiến thắng, do đó đã từ bỏ ý muốn chiến đấu lần nữa.

64.

64.

Lokanāmo camūnātho, lokaṃ hitvā sakaṃ tadā;

Ahu vassamhi chaṭṭheso, paralokaparāyano.

Khi ấy, vào năm thứ sáu, vị tướng quân tên là Loka, sau khi từ bỏ thế gian của mình, đã đi đến thế giới bên kia.

65.

65.

Tadā [Pg.354] kassapanāmeko, kesadhātukanāyako;

Jane’bhibhūyavattesi, nījāṇaṃ rohaṇe tadā.

Khi ấy, một vị lãnh đạo Xá-lợi Tóc tên là Kassapa đã khuất phục dân chúng và cai trị theo ý mình ở Rohaṇa.

66.

66.

Sutvā taṃ coḷasāmanto, puḷatthinagarā tadā;

Nikkhamma yuddhasanaddho, gantvā kājaragāmakaṃ.

Khi ấy, nghe được điều đó, một vị lãnh chúa Coḷa từ thành Puḷatthi, sau khi ra đi với trang bị chiến đấu, đã đến Kājaragāma.

67.

67.

Kesādhātu tato yuddhe, bhinditvā damiḷaṃ balaṃ;

Rakkhapāsāṇasīmāyaṃ, ṭhapetvā rakkhiye jane.

Sau đó, trong trận chiến, Kesadhātu, sau khi đánh tan quân đội Damiḷa, đã đặt những người lính canh ở biên giới Rakkhapāsāṇa.

68.

68.

Paṭiladdhajayuddāmo, mahāsenā purakkhato;

Punarāgamma pāvekkhi, vīro kājaragāmakaṃ.

Vị anh hùng, kiêu hãnh vì chiến thắng đã giành được, với đại quân đi trước, đã quay trở lại và tiến vào Kājaragāma.

69.

69.

Tadādipādo sutvāna, sabbaṃ sutthīradhātuko;

Kesadhātuṃ nighātetuṃ, balaṃ sannayhi vegasā.

Khi ấy, vị Ādipāda, người có bản chất rất vững vàng, sau khi nghe tất cả mọi việc, đã nhanh chóng tập hợp quân đội để tiêu diệt Kesadhātu.

70.

70.

Pavattiṃ taṃ suṇitvā so, sābhimāno bhusaṃtato;

Samattaṃ balamādāya, sippatthalakamāgamā.

Vị ấy, sau khi nghe tin tức đó, đã trở nên vô cùng kiêu hãnh, rồi tập hợp toàn bộ quân đội và đã đến Sippatthalaka.

71.

71.

Pañcayojanaraṭṭhādi-vāsikesu bahūjane;

Samādāya samāsanne, rājaputte sudujjaye.

Đã tập hợp nhiều người ở xứ Pañcayojanaraṭṭha và các vùng lân cận, cùng các vương tử rất khó chinh phục ở gần đó.

72.

72.

Virattatañca so ñatvā, bahunnaṃ raṭṭhavāsinaṃ;

Dukkaraṃ ettha yuddhanti, gato so khadiraṅgaṇiṃ.

Và vị ấy, khi biết được sự bất mãn của nhiều người dân trong xứ, (nghĩ rằng): 'Việc chiến đấu ở đây thật khó khăn', đã đi đến Khadiraṅgaṇi.

73.

73.

Mahāsenāya bhūpāla suto soḷasavassīko;

Khippaṃ vāpekkhi so vīta-daro kājaragāmakaṃ.

Vị vương tử, lúc ấy mười sáu tuổi, cùng với đại quân, không chút sợ hãi, đã nhanh chóng tiến đến làng Kājaragāma.

74.

74.

Chammāsamanubhotvāna, rohaṇaṃ ruṭṭhamānaso;

Kesadhātukanāthopi, saṅgāmatthāya tatthagā.

Sau khi trải qua sáu tháng ở Rohaṇa, với tâm trí phẫn nộ, vị thủ lĩnh Kesadhātu cũng đã đến đó để giao chiến.

75.

75.

Rājaputtassa senā’tha, vattenti samaraṃ kharaṃ;

Kesadhātukanāthassa, sīsaṃ gaṇhi mahabbalā.

Bấy giờ, quân đội của vương tử đã tiến hành một trận chiến khốc liệt; những người lính hùng mạnh đã lấy được đầu của vị thủ lĩnh Kesadhātu.

76.

76.

Āgamma sattarasavayaṃ kumāro;

Sabbattha patthaṭamahāyasakittitejo;

Sumādineka vidhiyogavisesadakkho;

Khīṇārikaṇṭakamakā’khilarohaṇaṃ taṃ.

Khi đến tuổi mười bảy, vị hoàng tử, người có danh tiếng, vinh quang và uy quyền vĩ đại lan rộng khắp nơi, người khéo léo trong việc áp dụng các phương pháp đặc biệt của chính sách tốt, đã làm cho toàn thể xứ Rohaṇa không còn gai góc của kẻ thù.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người tốt.

Rohaṇārātivijayo nāma

Chương có tên là Cuộc Chinh Phạt Kẻ Thù ở Rohaṇa.

Pañcapaññāsatimo paricchedo.

Chương thứ năm mươi lăm.

Chapaññāsatima pariccheda

Chương thứ năm mươi sáu.

Anurādhapurābhigamano

Cuộc Tiến Quân đến Anurādhapura.

Yuvarājapade [Pg.355] tassa, ṭhitassā’tha nayaññuno;

Ahū vijayabāhūti, nāmaṃ sabbattha pākaṭaṃ.

Bấy giờ, khi vị ấy, người thông thạo chính sách, được thiết lập ở ngôi vị Thái tử, danh hiệu Vijayabāhu đã trở nên nổi tiếng khắp nơi.

Mahāññaṇo nijāṇāya, tattha bheriṃ carāviya;

Ṭhapento sacive’neke, patirūpe padantare.

Vị đại trí tuệ ấy, theo lệnh của mình, đã cho đánh trống loan báo ở đó, trong khi bổ nhiệm nhiều vị đại thần thích hợp vào các chức vụ khác nhau.

Coḷānaṃ maddanatthāya, rājaraṭṭhādhivāsinaṃ;

Caturo caturopāye, yo jayaṃ tattha so vasī.

Để đè bẹp người Coḷa đang cư ngụ tại Rājaraṭṭha, vị ấy đã sống ở đó, và đã sử dụng bốn (vị tướng) trong bốn phương sách để chiến thắng.

Coḷarājā suṇitvā taṃ, puḷatthinagare ṭhitaṃ;

Senāpatima pesesi, datvāna balavāhanaṃ.

Vua Coḷa, khi nghe tin ấy, đã phái vị tướng quân đang đóng tại thành Puḷatthi, sau khi đã cấp cho binh lính và xe cộ.

Senindaṃ kājaraggāma-samīpaṃ samupāgataṃ;

Duppasayhaṃ viditvāna, giriduggamagā tato.

Khi biết rằng vị tướng quân đã đến gần Kājaragāma là người khó lòng địch lại, (vị hoàng tử) bèn đi đến một pháo đài trên núi.

Senindo kājaraggāmaṃ, vilumpitvāna vegasā;

Tattha vatthumasakkonto, sadesaṃ puna rāgami.

Vị tướng quân, sau khi nhanh chóng cướp phá làng Kājaragāma, vì không thể ở lại đó, đã quay trở về xứ sở của mình.

Tato mahādipādo’pi, āgamma malayā lahuṃ;

Mahatā balakāyena, sippatthalakamāvasi.

Bấy giờ, vị đại hoàng tử kế vị cũng nhanh chóng từ Malaya trở về, cùng với một đạo quân lớn, và cư ngụ tại Sippatthalaka.

Rājā rāmaññavisaye, rājino santikaṃ jane;

Pesesi bahukesāraṃ, dhanajātañca’nappakaṃ.

Đức vua đã phái người đến chỗ vị vua ở xứ Rāmañña, mang theo nhiều nghệ tây và một số lượng của cải không nhỏ.

Vicittavatthakappūra-candanādīhi vatthūhi;

Paripuṇṇā ca nāvāyo, nekātitthe samosaṭā.

Và những chiếc thuyền, chở đầy các vật phẩm đa dạng như vải vóc, long não, gỗ đàn hương, v.v., đã cập bến tại nhiều cảng.

10.

10.

Dhanajā tehi nekehi, karonto bhaṭasaṅgahaṃ;

Tato tambalagāmamhi, nivasittha mahabbalo.

Bấy giờ, vị hùng mạnh ấy, dùng các của cải đa dạng đó để chiêu mộ binh lính, đã cư ngụ tại Tambalagāma.

11.

11.

Aññamaññaviruddhattā, rājāraṭṭhādhivāsino;

Upaggamma janā sabbe, karaṃ no denti sabbaso.

(Họ báo rằng): 'Vì những người dân ở Rājaraṭṭha chống đối lẫn nhau, tất cả mọi người đã đến gặp (chúng tôi) và hoàn toàn không nộp cống vật'.

12.

12.

Vipakkhācoḷarājassa, bhindantā’ṇaṃ maduddhatā;

Āyuttake vihiṃsento, yathākāmaṃ caranti ca.

'Họ chống đối vua Coḷa, kiêu căng ngạo mạn, phá vỡ mệnh lệnh, quấy nhiễu các quan lại, và hành động tùy theo ý muốn'.

13.

13.

Taṃ [Pg.356] sutvā coḷabhūpālo, sampakopavasīkato;

Senaṃ mahantiṃ datvāna, pesesi sacivaṃ nijaṃ.

Nghe tin ấy, vua Coḷa, bị cơn thịnh nộ chi phối, đã cấp một đạo quân lớn và phái một vị đại thần của mình đi.

14.

14.

Mahātitthe’vahiṇṇo so, tattha tattha bahūjane;

Ghātento savase katvā, rājāraṭṭhādhivāsino.

Vị ấy, sau khi đổ bộ tại Mahātittha, đã tàn sát nhiều người ở khắp nơi và khuất phục các cư dân của Rājaraṭṭha.

15.

15.

Anukkamena gantvāna, kharāṇo rohaṇaṃ tadā;

Ajjhotthari saseno sa, bhinno velovasāgaro.

Bấy giờ, vị tướng hung bạo ấy, sau khi tuần tự tiến quân, đã cùng với quân đội của mình tràn ngập xứ Rohaṇa, như biển cả vỡ bờ.

16.

16.

Rañño paccatthikā hutvā, ravidevacalavhayā;

Ubho damiḷaseninda-vasaṃ yātā mahabbalā.

Hai vị hùng mạnh tên là Ravideva và Cala, sau khi trở thành kẻ thù của đức vua, cả hai đã quy phục dưới quyền của vị tướng Damiḷa.

17.

17.

Mahāpakkhabalopete, te passiya camūpati;

Rohaṇaṃ sakalaṃ khippaṃ, maññittha sakahatthagaṃ.

Vị tướng quân, khi thấy họ được hậu thuẫn bởi một phe phái và quân đội lớn mạnh, đã nghĩ rằng toàn thể xứ Rohaṇa sẽ nhanh chóng nằm trong tay mình.

18.

18.

Ekādasamhi so vasse, rājā coḷābhibhūtiyā;

Paluṭṭhapabbate duggaṃ, pavidhāya tahiṃ vasī.

Vào năm thứ mười một, đức vua, nhằm chinh phạt người Coḷa, đã cho xây dựng một pháo đài trên núi Paluṭṭha và cư ngụ tại đó.

19.

19.

Coḷasenā tadāselaṃ, samantā samparikkhipi;

Tattho’bhayesaṃ senāna-mahū bhiṃsanakaṃ raṇaṃ.

Bấy giờ, quân đội Coḷa đã bao vây ngọn núi từ mọi phía. Tại đó, một trận chiến kinh hoàng đã diễn ra giữa hai bên quân đội.

20.

20.

Rañño bhaṭā vināsetvā, sabbaṃ taṃ damiḷaṃ balaṃ;

Palāyantaṃ mahācoḷa-sāmantañcānubandhiya.

Binh lính của đức vua, sau khi đã tiêu diệt toàn bộ đạo quân Damiḷa ấy, đã truy đuổi viên đại tướng Coḷa đang chạy trốn.

21.

21.

Gahetvāna siraṃ tassa, gāmasmiṃ tambaviṭṭhikeSaddhiṃ vāhanayānehi, sārabhūtadhanehi ca.

(Họ) đã lấy được đầu của y tại làng Tambaviṭṭhika, cùng với các phương tiện xe cộ và những của cải quý giá.

22.

22.

Tahiṃ taṃ sakalaṃ bhaṇḍaṃ, netvā rañño padassiya;

Puḷatthinagaraṃ gantuṃ, kālo iti samabravuṃ.

Sau khi đã mang tất cả những vật dụng ấy đến đó và trình lên đức vua, họ đã cùng nhau tâu rằng: “Đây là thời điểm (thích hợp) để đi đến thành Puḷatthi”.

23.

23.

Mahīpālopi taṃ sutvā, sacivānaṃ vaco tadā;

Mahatā balakāyena, pulatthinagaraṃ gato.

Vị hộ quốc vương khi ấy, sau khi đã nghe lời nói của các vị bộ trưởng, đã cùng với một đạo quân hùng hậu đi đến thành Puḷatthi.

24.

24.

Pavattimetaṃ sakalaṃ, sutvā coḷanarissaro;

Tibbakopavasaṃyāto, bhūpālagahaṇatthiko.

Vị chúa của người Coḷa, sau khi đã nghe toàn bộ sự việc này, đã trở nên vô cùng tức giận và mong muốn bắt giữ đức vua.

25.

25.

Sāmaṃ khippaṃ samāgamma, vīro sāgarapaṭṭanaṃ;

Bhiyyopi mahatiṃ senaṃ, laṃkādīpamapesayī.

Vị anh hùng ấy đã đích thân nhanh chóng đi đến hải cảng và lại phái một đạo quân hùng hậu hơn nữa đến đảo Laṃkā.

26.

26.

Taṃ vijāniya bhūmindo, senindaṃ pesayī sakaṃ;

Balaṃ mahantaṃ datvāna, coḷasenāya yujjhituṃ.

Vị chúa đất, sau khi đã biết được điều ấy, đã ban cho một đạo quân hùng hậu rồi phái vị tướng của mình đi giao chiến với quân đội Coḷa.

27.

27.

Gacchamāno camūnātho, so’nurādhapurantike;

Saddhiṃ damiḷasenāya, vattesi tumulaṃ raṇaṃ.

Vị tướng quân ấy, trong khi đang di chuyển, đã tiến hành một trận chiến dữ dội với đạo quân Damiḷa ở gần Anurādhapura.

28.

28.

Patiṃsu [Pg.357] tasmiṃ saṅgāme, bhūpālassa narā bahū;

Bhiyyopi damiḷāyattā, jātā taṃ raṭṭhavāsino.

Nhiều người của đức vua đã ngã xuống trong trận chiến ấy. Hơn nữa, các cư dân của xứ ấy đã trở nên lệ thuộc vào người Damiḷa.

29.

29.

Vihāya dharaṇīpālo, pulatthinagaraṃ tadā;

Villikābāṇakaṃ raṭṭhaṃ, sampāpuṇiya vegasā.

Vị hộ quốc vương khi ấy, sau khi đã từ bỏ thành Puḷatthi, đã nhanh chóng đi đến xứ Villikābāṇaka.

30.

30.

Nihaccāmaccayugalaṃ, taṃ raṭṭhādhiṭṭhitaṃ tadā;

Tahiṃ vāsamakappesi, sabhaṭe sannipātayaṃ.

Sau khi đã giết cặp bộ trưởng đang cai quản xứ ấy vào lúc bấy giờ, ngài đã trú ngụ tại đó và tập hợp các binh sĩ của mình.

31.

31.

Attānamanubandhantaṃ, sutvā coḷacamūpatiṃ;

Gantvā vātagiriṃ nāma, samayaññū siluccayaṃ.

Vị vua biết thời cơ, sau khi đã nghe tin vị tướng quân Coḷa đang truy đuổi mình, đã đi đến ngọn núi tên là Vātagiri.

32.

32.

Upaccakāya selassa, tattha duggaṃ nivesiya;

Raṇaṃ karonto temāsaṃ, damiḷe paṭibāhayi.

Tại đó, ở chân núi, sau khi đã thiết lập một đồn lũy, ngài đã giao chiến và cầm chân được người Damiḷa trong ba tháng.

33.

33.

Kesadhātukanāthassa, māritassa purāraṇe;

Bhātā kaṇiṭṭho sampatta, mahāpakkhabalo tadā.

Khi ấy, người em trai của Kesadhātukanātha, người đã bị giết trong một trận chiến trước đây, đã đến cùng với một phe cánh hùng hậu.

34.

34.

Māraṇaṃ sakabhātussa, saranto ruṭṭhamānaso;

Sakalaṃ parivattesi, guttahālakamaṇḍalaṃ.

Với tâm trí tức giận, trong khi tưởng nhớ đến cái chết của anh mình, y đã làm cho toàn thể quận Guttahālaka quay sang chống lại (đức vua).

35.

35.

Atho laṃkissaro tattha, khippaṃ gantvā mahabbalo;

Ṭhāne maccutthale nāma, khandhāvāraṃ nibandhiya.

Bấy giờ, vị chúa hùng mạnh của Laṃkā đã nhanh chóng đi đến đó và sau khi đã thiết lập một doanh trại tại nơi tên là Maccutthala.

36.

36.

Khadiraṅgaṇiduggamhā, palāpetvāna taṃ raṇe;

Ṭhānā kubulagallā ca, yujjhanto taṃ palāpayi.

(Ngài) đã khiến y phải chạy trốn khỏi đồn lũy Khadiraṅgaṇi trong trận chiến, và trong khi giao tranh, (ngài) đã khiến y phải chạy trốn khỏi địa điểm Kubulagalla.

37.

37.

Vihāya puttadārādi-sabbaṃ nekadhanaṃ balaṃ;

Palāyamāno so raṭṭhaṃ, coḷāyatta magālahuṃ.

Y, trong khi chạy trốn, đã từ bỏ tất cả vợ con, nhiều của cải, và quân đội, rồi đã nhanh chóng đi đến xứ sở lệ thuộc vào người Coḷa.

38.

38.

Tadā narissaro tata, tassa sabbaṃ samādiya;

Gantvā tambalagāmamhi, navaṃ duggaṃ nivesiya.

Khi ấy, vị chúa của loài người, sau khi đã chiếm đoạt tất cả (tài sản) của y, đã đi từ nơi ấy đến làng Tambalagāma và thiết lập một đồn lũy mới.

39.

39.

Anukkamena gantvāna, mahānāgahulavhaye;

Purevasī susajjento, balaṃ coḷehi yujjhituṃ.

Sau khi đã tuần tự đi đến thành phố tên là Mahānāgahula, ngài đã ở lại đó, chuẩn bị kỹ lưỡng quân đội để giao chiến với người Coḷa.

40.

40.

Tato rājā samavhāya, sacīve dve mahabbale;

Pesesi dikkhiṇaṃ passaṃ, vasaṃ netuṃ tahiṃ jane.

Sau đó, đức vua đã triệu tập hai vị bộ trưởng hùng mạnh và phái họ đến miền nam để thu phục dân chúng ở đó.

41.

41.

Sampesesi mahāmacca-yugalaṃ kakkhalaṃ vibhū;

Coḷadappavināsāya, tato velā mahāpathe.

Từ nơi ấy, vị chúa tể đã phái cặp đại thần dũng mãnh đi trên con đường lớn ven biển để tiêu diệt lòng kiêu hãnh của người Coḷa.

42.

42.

Pesitā dakkhiṇaṃ passaṃ, amaccā’me mahabbalā;

Muhunnaruggamaduggaṃ, badaḷatthalameva ca.

Các vị bộ trưởng hùng mạnh này, được phái đến miền nam, (đã chiếm) đồn lũy Muhunnaruggama và cả Badaḷatthala.

43.

43.

Vāpīnagaraduggañca[Pg.358], buddhagāmakameva ca;

Tilagullaṃ mahāgallaṃ, maṇḍagallakameva ca.

(Họ cũng đã chiếm) đồn lũy Vāpīnagara, và cả Buddhagāmaka, Tilagulla, Mahāgalla, và cả Maṇḍagallaka.

44.

44.

Anurādhapurañcāti, gahetvāna kamena te;

Vattentā savase raṭṭhaṃ, mahātitthamupāgatā.

Và sau khi đã tuần tự chiếm lấy Anurādhapura, họ đã thu phục xứ sở và đi đến Mahātittha.

45.

45.

Pesitā sacivādvetu, tato velā mahāpathe;

Vilumpantā chagāmādi-khandhāvāre tahiṃ tahiṃ.

Còn hai vị bộ trưởng được phái đi trên con đường lớn ven biển từ nơi ấy, đã cướp phá các doanh trại ở Chagāma và các nơi khác đây đó.

46.

46.

Pulatthinagarāsannaṃ, kamenā’gamma pesayuṃ;

Dūte rājantikakhippa-māgantuṃ vaṭṭatītiha.

Sau khi đã tuần tự tiến đến gần thành Puḷatthi, họ đã phái các sứ giả (đến đức vua) với thông điệp rằng: “Đây là lúc (ngài) nên nhanh chóng đến đây”.

47.

47.

Disāsā dvīsu yānehi, sacivehi pavattitaṃ;

Vikkamāti sayaṃ sutvā, kālaññū so mahīpahi.

Vị vua ấy, người biết thời cơ, sau khi đã tự mình nghe về sự dũng mãnh được thể hiện bởi các vị bộ trưởng trên hai con đường,

48.

48.

Sīghaṃ sannayha senaṅgaṃ, samaggaṃ vidikovido;

Ummūlanāyacoḷānaṃ, purātamhā’bhinikkhami.

(Vị vua) thông thái, đã nhanh chóng trang bị cho toàn thể quân đội và đã xuất phát từ thành phố ấy để tiêu diệt người Coḷa.

49.

49.

Gacchaṃ gaṅgāya mahiya-ṅgaṇathūpantike vibhū;

Senānivesaṃ kāretvā kañcikālaṃ tahiṃ vasī.

Vị chúa tể, trong khi di chuyển, đã cho thiết lập một doanh trại ở gần tháp Mahiyangana bên bờ sông và đã ở lại đó một thời gian.

50.

50.

Kamenāgamma ṭhānaññū, puḷatthinagarantike;

Bandhāpesi mahāvīro, khandhāvāraṃ thiraṃ varaṃ.

Vị đại anh hùng, người biết rõ địa thế, đã tuần tự tiến đến gần thành Pulatthi và cho xây dựng một doanh trại kiên cố và tốt đẹp.

51.

51.

Tattha tattha ṭhitā sūrā, coḷā ye kakkhalā’khilā;

Pulatthinagare yuddhaṃ, kātuṃ sannipatiṃsu te.

Tất cả những người Coḷā dũng cảm và tàn bạo, đang đóng ở nơi này nơi kia, đã tập hợp trong thành Pulatthi để giao chiến.

52.

52.

Nikkhamma nagarā gantvā, coḷā bahi mahāraṇaṃ;

Katvā parājitā bhītā, pavissa nagaraṃ sakaṃ.

Người Coḷā ra khỏi thành, giao một trận chiến lớn ở bên ngoài; bị đánh bại và sợ hãi, họ đã rút vào lại thành của mình.

53.

53.

Guttā sesapuradvārā, gopuraṭṭālanissitā;

Mahāhavaṃ bahussāhā, pavattesuṃ bhayāvahaṃ.

Canh giữ các cổng thành còn lại, dựa vào các tháp cổng và vọng lâu, họ đã tiến hành một trận chiến lớn kinh hoàng với nhiều nỗ lực.

54.

54.

Diyaḍḍhamāsaṃ yujjhanti, nagaraṃ tamuparundhiya;

Sādhetuṃ nevasā’sakkhi, bhūpālassa mahācamū.

Đại quân của nhà vua đã vây hãm thành ấy và chiến đấu trong một tháng rưỡi, nhưng đã không thể chinh phục được.

55.

55.

Mahārañño mahāvīrā, mahāsūrā mahabbalā;

Mahābhaṭā mahāmānā, ravidevacalādayo.

Những vị đại anh hùng, đại dũng sĩ, có sức mạnh lớn, những chiến binh vĩ đại, có danh dự lớn của đức đại vương, như Ravideva, Cala, và những người khác.

56.

56.

Ullaṅghitvāna pākāraṃ, pavissa sahasā puraṃ;

Khaṇena damiḷe sabbe, mūlaghaccamaghātayuṃ.

(Họ) đã nhảy qua thành lũy, bất ngờ tiến vào thành, và trong khoảnh khắc đã tàn sát tận gốc tất cả người Damiḷa.

57.

57.

Evaṃ laddhajayo rājā, tadā vijayabāhuso;

Carāpesi nijāṇāya, bheriṃ bhūrimatipure.

Như vậy, đức vua Vijayabāhu, người đã giành chiến thắng, lúc bấy giờ đã cho truyền lệnh đánh trống trong thành phố của người trí tuệ.

58.

58.

Taṃ [Pg.359] sutvā sakasenāya, vināsaṃ coḷabhūpati;

Sīhaḷā balavantoti, bhiyyo senaṃ na pāhiṇi.

Nghe tin về sự hủy diệt của quân đội mình, vua Coḷā (nghĩ rằng) người Sīhaḷā rất hùng mạnh, nên đã không gửi thêm quân đội nữa.

59.

59.

Vīro asesanihatuddhaṭa coḷaseṭṭho;

Viññū susādhuṭṭhapitākhilarājaraṭṭho;

Iṭṭhannurādhapuraseṭṭhamatīva haṭṭho;

Vassamhi pañcadasame gami rājaseṭṭho.

Vị anh hùng đã tiêu diệt không còn sót lại các thủ lĩnh Coḷā ngạo mạn; người thông thái đã tái lập vững chắc toàn bộ vương quốc; vị vua ưu việt, vô cùng hoan hỷ, đã đi đến thành Anurādhapura ưu việt đáng mong ước vào năm thứ mười lăm (của triều đại).

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện trí.

Anurādhapurābhigamano nāma

(Chương) tên là "Cuộc tiến về Anurādhapura".

Chappaññāsatimo paricchedo

Chương thứ năm mươi sáu.

Sattapaññāsatima pariccheda

Chương thứ năm mươi bảy.

Saṃgahakaraṇonāma

(Chương) tên là "Việc củng cố".

Laṅkārakkhāya sacive, balino yodhasammate;

Paṭipāṭiṃ samuddissa, samantā sanniyojayi.

Để bảo vệ Laṅkā, ngài đã phân công khắp nơi, theo thứ tự, các vị đại thần hùng mạnh được xem là những chiến binh.

Abhisekamaṅgalatthāya, pāsādādimanekataṃ;

Kiccaṃ sampādanīyanti, sacivaṃ sanniyojiya.

(Nghĩ rằng) vì lễ đăng quang, nhiều công việc khác nhau như (xây dựng) cung điện v.v... cần phải được hoàn thành, ngài đã bổ nhiệm các vị đại thần.

Vandanīye’bhivandanto, padesenekaketahiṃ;

Netvā māsattayaṃ gañchi, pulatthinagaraṃ puna.

Đảnh lễ những bậc đáng kính ở từng vùng một, sau khi trải qua ba tháng, ngài lại đi đến thành Pulatthi.

Vissuto ādimalaya-nāmena balanāyako;

Ujupaccatthiko hutvā, mahīpālassa sabbaso.

Một vị tướng nổi tiếng với tên gọi Ādimalaya đã trở thành kẻ thù trực diện của đức vua một cách hoàn toàn.

Gaṅgā matthayu’pāgañchi, balaṃ sabbaṃ samādiya;

Andūti vissutaṃ manda-pañño gāmaṃ purantike.

Kẻ ngu muội ấy, sau khi tập hợp toàn bộ lực lượng, đã đến một ngôi làng gần thành phố, được biết đến là Andū, trên bờ sông Gaṅgā.

Laṃkissaro tahiṃ gantvā, uddharitvā tamuddhataṃ;

Pulatthinagaraṃ gañchi, vase vattiya taṃ balaṃ.

Vua xứ Laṅkā đã đi đến đó, diệt trừ kẻ ngạo mạn ấy, và sau khi thu phục đạo quân ấy, ngài đã trở về thành Pulatthi.

Yuvarājapadaṃyeva, sito santo likhāpayi;

So sattarasavassāni, sappañño narasattamo.

Bậc nhân kiệt trí tuệ ấy, chỉ ở địa vị thái tử, đã trị vì mười bảy năm.

Tato’nurādhanagara-mabhigamma [Pg.360] yathāvidhiṃ;

Anubhotvā vidhānaññū, abhisekamahussavaṃ.

Sau đó, người am tường nghi lễ đã đi đến thành Anurādha và cử hành đại lễ đăng quang theo đúng nghi thức.

Aṭṭhito pāpadhammesu, suṭṭhito seṭṭhakammani;

So aṭṭhārasamaṃ vassaṃ, likhāpayi susaṇṭhito.

Không an trú trong các pháp ác, an trú vững chắc trong các nghiệp lành, ngài đã trị vì trong năm thứ mười tám, được thiết lập vững vàng.

10.

10.

Tato āgamma nivasi, pulatthinagare vare;

So sirīsaṅghabodhī’ti, nāmadheyyena vissuto.

Sau đó, ngài đến và cư ngụ tại thành Pulatthi ưu việt, và nổi tiếng với danh hiệu Sirīsaṅghabodhi.

11.

11.

Anujaṃ so vīrabāhu-moparajje nivesiya;

Datvāna dakkhiṇaṃ desaṃ, taṃ saṅgaṇhi yathāvidhiṃ.

Ngài đã phong em trai mình là Vīrabāhu làm phó vương, ban cho xứ phía nam và hỗ trợ vị ấy theo đúng phép tắc.

12.

12.

Kaṇiṭṭhassātha bhātussa, jayabāhussa bhūbhujo;

Ādipādapadaṃ datvā, raṭṭhaṃ cā’dāsi rohaṇaṃ.

Rồi đến người em út là Jayabāhu, đức vua đã ban cho chức vị Ādipāda và xứ Rohaṇa.

13.

13.

Ṭhānantarāni sabbesa-mamaccānaṃ yathārahaṃ;

Datvā rajje yathāñāyaṃ, karaṃ yojesi gaṇhituṃ.

Sau khi ban các chức vụ cho tất cả các vị đại thần tùy theo công trạng, ngài đã sắp đặt việc thu thuế trong vương quốc theo đúng công lý.

14.

14.

Cirassaṃ parihīnaṃ so, dayāvāso mahīpati;

Pavattesi yathādhammaṃ, ṭhitadhammo vinicchayaṃ.

Đức vua, người là nơi nương tựa của lòng từ bi và an trú trong chánh pháp, đã cho tiến hành việc xét xử theo đúng chánh pháp, (việc mà) đã bị suy tàn từ lâu.

15.

15.

Evaṃ samuddhaṭāneka, ripukaṇṭakasañcaye;

Niccaṃ rajjaṃ pasāsente, laṅkaṃsammānarissare.

Như vậy, khi vị chúa tể của loài người, người đã nhổ bỏ đám gai nhọn là nhiều kẻ thù, đang luôn luôn trị vì vương quốc Laṅkā một cách đúng đắn.

16.

16.

Chattaggāhakanātho ca, dhammagehakanāyako;

Tatheva seṭṭhinātho ca, iccete bhātaro tayo.

Chattaggāhakanātha, Dhammagehakanāyaka, và Seṭṭhinātha, đó là ba anh em.

17.

17.

Rañño virodhitaṃ yātā, phalātā jampudīpakaṃ;

Laṅkaṃ vīsatime vasse, ekenūne samotaruṃ.

Do chống đối đức vua, họ đã trốn sang cõi Diêm-phù-đề, rồi vào năm thứ mười chín, họ đã đổ bộ lên đảo Laṅkā.

18.

18.

Te sabbe rohaṇaṃ raṭṭhaṃ, sabbaṃ malayamaṇḍalaṃ;

Sabbaṃ dakkhiṇapassañca, sahasā parivattayuṃ.

Tất cả bọn họ đã nhanh chóng chiếm đoạt xứ Rohaṇa, toàn thể vùng Malaya, và toàn thể miền nam.

19.

19.

Nipuṇo rohaṇaṃ gantvā, tathā malayamaṇḍalaṃ;

Nighātento bahū tattha, tattha paccatthike jane.

Vị vua tài giỏi đã đi đến Rohaṇa và đến vùng Malaya, đã diệt trừ nhiều kẻ thù ở các nơi ấy.

20.

20.

Sammāvupasametvā taṃ, ṭhapetvā sacive tahiṃ;

Dakkhiṇo dakkhiṇaṃ desaṃ, sayaṃ gantvā mahabbalo.

Sau khi đã dẹp yên hoàn toàn nơi ấy và đã đặt các vị bộ trưởng ở lại, vị Dakkhiṇa đầy quyền lực đã thân hành đi đến miền nam.

21.

21.

Pesetvā samaṇībhātu-vaṃsajaṃ sacivaṃ tadā;

Gāhetvā samareghore, vīro te sakaverino.

Khi ấy, vị anh hùng đã phái đi một vị bộ trưởng là người dòng dõi của em trai của vị tỳ-khưu-ni, và đã bắt giữ các kẻ thù của mình trong một trận chiến khốc liệt.

22.

22.

Samāropiyasūlamhi, laṅkaṃ vigatakaṇṭakaṃ;

Kāretvāna nirātaṅkaṃ, pulatthipuramāgami.

Sau khi đã cho xiên cọc bọn họ, sau khi đã làm cho xứ Laṅkā được trừ sạch gai góc và được an toàn, vị ấy đã đi đến thành Pulatthipura.

23.

23.

Vasantī [Pg.361] coḷavisaye, jagatipālarājinī;

Coḷahatthā pamuñcitvā, saddhiṃ dhītu kumāriyā.

Vương hậu Jagatipālā, đang sống ở xứ Cōḷa, đã thoát khỏi tay người Cōḷa cùng với người con gái trẻ của bà.

24.

24.

Līlāvatyābhidhānāya, nāvāmāruyha vegasā;

Laṃkādīpamhi otiṇṇā, passi laṃkissaraṃ tadā.

Tên là Līlāvatī, bà đã nhanh chóng lên thuyền, đã đổ bộ lên đảo Laṅkā, và khi ấy đã gặp vị vua của xứ Laṅkā.

25.

25.

Sutvā vaṃsakkamaṃ tassā, so ñatvā suddhavaṃsataṃ;

Līlāvatiṃ mahisitte, abhisiñci narissaro.

Sau khi nghe về dòng dõi của bà và biết được huyết thống trong sạch, vị vua chúa ấy đã làm lễ đăng quang cho Līlāvatī lên ngôi vương hậu.

26.

26.

Sā taṃ paṭicca rājānaṃ, mahesī dhītaraṃ labhi;

Nāmaṃ yasodharāti’ssā, akāsi dharaṇī pati.

Vị vương hậu ấy, do nương tựa vào đức vua, đã sanh được một người con gái. Vị vua chúa đã đặt tên cho cô là Yasodharā.

27.

27.

Merukandararaṭṭhena, saddhiṃ rājā sadhītaraṃ;

Vīravammassa pādāsi, sā labhi dhītaro duve.

Đức vua đã gả con gái của mình cùng với xứ Merukandara cho Vīravamma. Bà ấy đã sanh được hai người con gái.

28.

28.

Samānanāmikā jeṭṭhā, sā mātā mahiyā ahu;

Sugalā nāmikā āsi, tāsu dvīsu kaṇiṭṭhikā.

Người chị có cùng tên (với mẹ), bà là mẹ của vương hậu. Trong hai người, người em tên là Sugalā.

29.

29.

Kāliṅgadharaṇīpāla-vaṃsajaṃ cārudassanaṃ;

Tilokasundaraṃ nāma, sukumāraṃ kumārikaṃ.

Vị hoàng tử trẻ tuổi tên là Tilokasundara, người có ngoại hình xinh đẹp, thuộc dòng dõi của các vị vua xứ Kāliṅga.

30.

30.

Kāliṅgaraṭṭhato rājā, āṇāpetvā ciraṭṭhitiṃ;

Nijavaṃsassa icchanto, mahesitte’bhi secayi.

Do mong muốn sự trường tồn cho dòng dõi của mình, đức vua đã cho mời vị ấy từ xứ Kāliṅga và đã làm lễ tấn phong lên ngôi vương hậu.

31.

31.

Subhaddā ca sumittā ca, lokanāthavhayāpi ca;

Ratanāvalī rūpavatī, itimā pañca dhītaro.

Subhaddā, Sumittā, Lokanāthā, Ratanāvalī, và Rūpavatī, đó là năm người con gái.

32.

32.

Puttaṃ vikkamabāhuñca, sā labhī dhaññalakkhaṇaṃ;

Sampattā sā pajavuddhiṃ, haranti rājino mataṃ.

Bà đã sanh được người con trai tên là Vikkamabāhu, người có các tướng tốt. Bà đã đạt được sự gia tăng về con cháu, làm vui lòng đức vua.

33.

33.

Itthāgāresu sesesu, vītā samakulaṅganā;

Gabbho jātumahīpālaṃ, taṃ paṭicca na saṇṭhahi.

Trong các cung nữ khác, dù có các phụ nữ cùng giai cấp, nhưng bào thai đã không bao giờ được hình thành do nương tựa vào vị vua ấy.

34.

34.

Athekadivasaṃ rājā, amaccagaṇamajjhago;

Pilokiyaṭhibhā sabbā, dhītaro paṭipāṭiyā.

Rồi một hôm, đức vua đang ở giữa các nhóm bộ trưởng đã tuần tự nhìn ngắm tất cả các cô con gái.

35.

35.

Dhītu navamavasesānaṃ, ṭhapetvā ratanāvaliṃ;

Dhaññalakkhaṇasampanna-puttassuppattisucakaṃ.

Ngoại trừ Ratanāvalī, trong số chín người con gái còn lại, (vua đã không thấy) dấu hiệu báo trước sự sanh ra của một người con trai hội đủ các tướng tốt.

36.

36.

Lakkhaṇaṃ lakkhaṇaññū so, apassaṃ pemacegavā;

Ratanāvalimāhūya, tassā muddhani cumbiya.

Vị vua, người am tường về tướng số, do không nhìn thấy điềm báo ấy và do lòng thương yêu thôi thúc, đã cho gọi Ratanāvalī đến và đã hôn lên đầu của cô.

37.

37.

Tejoguṇehi [Pg.362] cāgehi, dhiyā sūrattanena ca;

Bhūte ca bhāvino ceva, sabbe bhūpe’tisāyino.

(Một người con trai) vượt trội hơn tất cả các vị vua trong quá khứ và cả trong tương lai về các đức tánh uy nghi, về sự bố thí, về trí tuệ, và về lòng dũng cảm.

38.

38.

Niccaṃ laṅkaṃ nirāsaṅka-mekacchattakameva ca;

Pavidhātuṃ samatthassa, sammāsāsanatāyino.

(Một người con trai) có khả năng làm cho xứ Laṅkā luôn được an toàn và ở dưới một chiếc lọng, và là người bảo vệ chân chánh cho Giáo Pháp.

39.

39.

Sobhanānekavattassa, imissā kucchihessati;

Puttassuppattiṭhānanti, muduto so samabravi.

Bụng của cô gái này sẽ là nơi sanh ra của một người con trai có nhiều phẩm hạnh tốt đẹp. Do vui mừng, vị ấy đã nói như thế.

40.

40.

Yāvantassāpikhocoḷa-mahīpālassa nekaso;

Kulābhimānī rājā so, adatvāna kaṇīyasiṃ.

Mặc dù vị vua xứ Cōḷa đã nhiều lần hỏi cưới, nhưng vị vua kia, người tự hào về dòng dõi, đã không gả cô con gái út.

41.

41.

Āṇāpetvā paṇḍurājaṃ, visuddhatvayasambhavaṃ;

Anujaṃ rājiniṃ vassa, mittavhayamadāsiso.

Vị ấy đã cho mời vị vua xứ Paṇḍu, người có huyết thống trong sạch từ hai phía, và đã gả người em gái của mình là vương hậu tên Mittā.

42.

42.

Sāmāṇabharaṇaṃ kitti, sirī meghābhidhānakaṃ;

Sirivallabhanāmañca, janesi tanaye tayo.

Bà đã sanh được ba người con trai là Māṇābharaṇa, Kittisirīmegha, và Sirivallabha.

43.

43.

Subhadda vīrabāhussa, sumittaṃ jayabāhuno;

Mahatā parihārena, pādāsi dharaṇī pati.

Vị vua chúa đã gả Subhaddā cho Vīrabāhu và Sumittā cho Jayabāhu với nghi lễ trọng thể.

44.

44.

Adāsi māṇābharaṇe, dhītaraṃ ratanāvaliṃ;

Lokanāthavhayaṃ kitti sirimeghassa’dāsiso.

Vị ấy đã gả người con gái Ratanāvalī cho Māṇābharaṇa. Vị ấy đã gả cô gái tên Lokanāthā cho Kittisirīmegha.

45.

45.

Rūpatyabhidhānāya, dhītuyo paratāyahi;

Sarīrivallabhasādā, sugalavha kumārikaṃ.

Vị ấy đã gả công chúa tên là Sugalā cho Sirivallabha.

46.

46.

Madhukaṇṇavabhīmarāja, balakkāra sanāmake;

Mahesī bandhaverāja-putte sīhapurāgate.

Hoàng hậu, các quyến thuộc, và các vương tử tên là Madhukaṇṇava, Bhīmarāja, và Balakkāra, đã đến từ thành Sīhapura.

47.

47.

Passitvāna pahīpālo, tadā sañjātapītiko;

Tesaṃ pādāsi paccekaṃ, vuttiṃ so anurūpakaṃ.

Khi ấy, sau khi nhìn thấy họ, đức vua cảm thấy hoan hỷ; ngài đã ban cho mỗi người trong số họ một phương tiện sinh sống thích hợp.

48.

48.

Te sabbe laddhasakkāra sammānādharaṇīpatiṃ;

Ārādhayantā sasataṃ, nivasiṃsu yathāruciṃ.

Tất cả bọn họ, sau khi đã nhận được sự tôn trọng và danh dự, đã an trú theo ý muốn, trong khi luôn luôn làm hài lòng đức vua.

49.

49.

Etesaṃ rājaputtānaṃ, sundarivhaṃ kaṇiṭṭhakaṃ;

Adā vikkamabāhussa, nijavaṃsaṭhitaṭṭhiko.

Vị vua, với mong muốn thiết lập dòng dõi của mình, đã gả người em gái út của các vương tử ấy, tên là Sundarī, cho Vikkamabāhu.

50.

50.

Bhiyyo [Pg.363] vikkamabāhussa, tato līlāvatiṃ satiṃ;

Saha bhogena pādāsi, tadā bandhu hiterato.

Khi ấy, do vui thích trong sự an lạc của quyến thuộc, ngài lại ban thêm cho Vikkamabāhu người phụ nữ đức hạnh Līlāvatī cùng với tài sản.

51.

51.

Vidhāya evaṃ sajane janindo;

Nissesato bhogasamappito;

Dayāparo ñātijanātamatthaṃ;

Samācarī nītipathānurūpaṃ.

Vị vua, bậc đầy lòng bi mẫn, sau khi đã sắp đặt cho dân chúng như vậy và đã ban phát tài sản một cách trọn vẹn vì lợi ích của quyến thuộc, đã hành xử theo đúng con đường của công lý.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người thiện lành.

Saṃgahakaraṇo nāma

Có tên là Sự Thống Nhất.

Sattapaññāsatimo paricchedo

Chương thứ Năm Mươi Bảy.

Aṭṭhapaññāsatima pariccheda

Chương thứ Năm Mươi Tám.

Lokasāsana saṃgahakaraṇo

Sự Thống Nhất Thế Tục và Giáo Pháp.

Vicinitvā kulīne so, jane sabbe samādiya;

Sakārakkhāya yojesi, yathācāraṃ mahīpati.

Vị vua, sau khi đã điều tra và tuyển chọn tất cả những người thuộc dòng dõi cao quý, đã bổ nhiệm họ để bảo vệ cho chính mình theo đúng với địa vị.

Uccaṃ pulatthinagare, pākāraṃ kārayī thiraṃ;

Nekagopurasaṃyuttaṃ, yudhākammasurañjitaṃ.

Tại thành Pulatthi, ngài đã cho xây một bức tường thành cao và kiên cố, có nhiều tháp cổng và được thiết kế tốt cho việc chiến đấu.

Samantāyatavitthiṇṇa-gambhīraparikhāyutaṃ;

Uccapatthaṇḍilopetaṃ, duppadhaṃsamarātihi.

(Thành ấy) được bao quanh bởi một hào nước sâu, dài và rộng khắp nơi, có các nền đất cao, và khó bị kẻ thù tấn công.

Upasampadakammassa, gaṇapūrakabhikkhūnaṃ;

Appahonekabhāvena, sāsanaṭhitimānaso.

Với tâm mong muốn sự vững bền của giáo pháp, và do sự thiếu hụt các vị tỳ khưu để hoàn tất túc số cho lễ truyền giới cụ túc,

Anuruddhanarindassa, sahāyassātha santikaṃ;

Rāmaññavisayaṃ dūte, pesetvā sahapābhate.

...khi ấy, ngài đã phái sứ giả cùng với lễ vật đến xứ Rāmañña, đến nơi người bạn của mình là vua Anuruddha.

Tato āṇāpayitvāna, piṭakattayapārage;

So sīlādiguṇāvāse, bhikkhavo therasammate.

Từ nơi đó, ngài đã cho mời đến các vị tỳ khưu được kính trọng như hàng trưởng lão, là những bậc thông suốt Tam Tạng và là trú xứ của các đức hạnh như giới đức.

Te uḷārāhi pūjāhi, pūjayitvā narissaro;

Pabbajjā upasampatti, kārayitvā anekaso.

Vị vua, sau khi đã cúng dường các vị ấy với những vật phẩm cao quý, đã cho cử hành lễ xuất gia và lễ cụ túc giới nhiều lần.

Piṭakattayañca bahuso, kathāpetvā savaṇṇanaṃ;

Laṅkāyo’sakkamānaṃ so, jotayī jinasāsanaṃ.

Và sau khi đã cho giảng dạy Tam Tạng cùng với các bộ chú giải nhiều lần, ngài đã làm rạng rỡ giáo pháp của Đấng Chiến Thắng, vốn đang suy tàn ở Laṅkā.

Putatthinagarassanto[Pg.364], padesasmiṃ tahiṃ tahiṃ;

Vihāre kārayitvāna, bahuke sumanohare.

Sau khi đã cho xây dựng nhiều ngôi tự viện rất mỹ lệ ở nhiều nơi khác nhau bên trong thành Pulatthi,

10.

10.

Bhikkhavo tattha vāsetvā, nikāyattayavāsino;

Paccayehi uḷārehi, santappesi catūhipi.

ngài đã thỉnh các vị tỳ khưu thuộc ba bộ phái về an trú tại đó, và đã làm cho các vị ấy được hài lòng với bốn món vật dụng cao quý.

11.

11.

Phalikatthambhakacāru-pākāraparikhāyutaṃ;

Pañcabhūmakapāsāda-pavare no’pasobhitaṃ.

(Một ngôi tự viện) được trang bị tường thành và hào nước mỹ lệ với các cột trụ bằng pha lê, được tô điểm bởi một tòa cung điện năm tầng tuyệt hảo.

12.

12.

Samasantā vāsapantīhi, subhāhi suvirājitaṃ;

Nirakiṇṇamasambādha varabhāsura gopuraṃ.

Tỏa sáng rực rỡ với các dãy trú xá xinh đẹp ở xung quanh, không đông đúc và rộng rãi, với một tháp cổng tuyệt hảo và rạng rỡ.

13.

13.

Vihāraṃ kārayitvāna, vatthuttayaparāyano;

Nikāyattayavāsissa, bhikkhusaṅghassa’dāsiso.

Vị vua, người hết lòng với Tam Bảo, sau khi đã cho xây dựng ngôi tự viện này, đã dâng cúng đến Tăng đoàn tỳ khưu thuộc ba bộ phái.

14.

14.

Saṅghassa pākavaṭṭatthaṃ, raṭṭhaṃ datvā’ḷisārakaṃ;

Sakalaṃ sannivāsīhi, nettikehi saheva so.

Để cung cấp thực phẩm nấu chín cho Tăng đoàn, ngài đã ban tặng toàn bộ vùng Aḷisāraka, cùng với các cư dân và những người quản lý ở đó.

15.

15.

Nekasatānibhikkhūnaṃ, vāsayitvāna tattha so;

Satataṃ sampavattesi, uḷāraṃ catupaccayaṃ.

Sau khi đã thỉnh nhiều trăm vị tỳ khưu về an trú tại đó, ngài đã liên tục cung cấp bốn món vật dụng cao quý.

16.

16.

Dāṭṭhādhātugharaṃcāru, kārayitvā mahārahaṃ;

Dāṭhādhātussa niccaṃ so, mahāmahamakārayi.

Sau khi đã cho xây dựng một điện thờ Xá lợi Răng mỹ lệ và tráng lệ, ngài đã luôn luôn cho tổ chức một đại lễ cúng dường Xá lợi Răng.

17.

17.

Gaṇasaṅgaṇikā’peto, potthakaṃ dhammasaṅgaṇiṃ;

Parivattesi sopāto, sundare dhammamandire.

Thoát khỏi sự giao du thế tục, vào buổi sáng, ngài đã tụng đọc bộ sách Dhammasaṅgaṇī trong pháp đường xinh đẹp.

18.

18.

Naccādigandhamālādi-nekapūjampavattiya;

Sīrena saddhāsambandho, sambuddhamabhivandati.

Tràn đầy đức tin, sau khi đã thực hiện nhiều sự cúng dường như vũ điệu, hương, và hoa, ngài cúi đầu đảnh lễ bậc Chánh Đẳng Giác.

19.

19.

Jambudīpāgate cāga, sūro so bhuvirisūrayo;

Tappesi dhanadānena, dāniyeneka so vibhū.

Vị chúa tể ấy đã làm hài lòng những người hào phóng, các bậc anh hùng, và nhiều bậc trí giả đến từ Jambudīpa bằng cách ban tặng của cải và nhiều tặng phẩm khác.

20.

20.

Saddhammakathikānaṃ so, pūjā katvāna nekaso;

Desāpesica saddhammaṃ, sadādhammaguṇe rato.

Vị ấy đã nhiều lần cúng dường đến các vị thuyết giảng Chánh Pháp; và đã thỉnh thuyết Chánh Pháp, luôn luôn hoan hỷ trong các đức tánh của Pháp.

21.

21.

Tikkhattuṃ so tulābhāra-dānaṃ dinesu dāpayi;

Uposathaṃ vopavasi, suvisuddhamuposathe.

Vị ấy đã ba lần cho thực hiện việc bố thí tulābhāra (vật thí bằng với trọng lượng của thân); đã thọ trì ngày Bố-tát, một ngày Bố-tát thật thanh tịnh.

22.

22.

Adā daṇḍissaraṃ dāna-manusaṃvaccharaṃ vibhū;

Piṭakattayaṃ likhāpetvā, bhikkhusaṅghassa dāpayi.

Vị chúa tể đã thực hiện việc bố thí daṇḍissara hàng năm; đã cho biên chép Tam Tạng và cho dâng cúng đến Tăng chúng.

23.

23.

Mahagghamaṇimuttādi-ratanāni [Pg.365] sapesiya;

Jambudīpe mahābodhiṃ-nekakkhattuma pūjayi.

Đã cho gửi đi các loại bảo vật như là ngọc ma-ni, ngọc trai, và các thứ quý giá khác; vị ấy đã nhiều lần đảnh lễ cây Đại Bồ-đề ở cõi Diêm-phù-đề.

24.

24.

Kaṇṇāṭabhūmipālena, coḷaraññā ca pesitā;

Dūtāmahantamādāya, paṇṇākāramidhāgatā.

Các sứ giả được phái đi bởi vị vua xứ Kaṇṇāṭa và bởi vua xứ Coḷa, đã mang theo các cống phẩm trọng đại đến nơi đây.

25.

25.

Addasaṃsu mahīpālaṃ, tato so tuṭṭhamānaso;

Tesaṃ ubhinnaṃ dūtānaṃ, kattabbaṃ sādhukāriya.

Họ đã yết kiến đức vua, sau đó vị ấy với tâm hoan hỷ đã thực hiện các điều phải làm một cách tốt đẹp đối với hai vị sứ giả ấy.

26.

26.

Tesu ādo’va kaṇṇāṭa-dūtehi saha pesiya;

Dūte sakīye kaṇṇāṭa-nikaṭaṃ sārapābhate.

Trong số ấy, trước tiên vị ấy đã phái các sứ giả của mình cùng đi với các sứ giả xứ Kaṇṇāṭa, mang theo các tặng phẩm giá trị, đến nơi của vua Kaṇṇāṭa.

27.

27.

Attano visayaṃ patte, coḷo sīhaḷa dūtake;

Sahasā kaṇṇanāsāsu, pāpayiṃsu virūpataṃ.

Khi các sứ giả Sīhaḷa đến lãnh địa của mình, người Coḷa đã dùng vũ lực làm cho tai và mũi của họ bị biến dạng.

28.

28.

Sampattavippakārāke, idhāgantvāna rājino;

Kathayiṃsu tadā sabbaṃ, coḷena katamattani.

Những người đã bị xúc phạm ấy, sau khi đã đến đây, bấy giờ đã thuật lại cho đức vua tất cả những điều đã được thực hiện cho họ bởi người Coḷa.

29.

29.

Uddipitābhimāno so, sakalāmaccamajjhago;

Avhāya damiḷe dūte, iti coḷassa sandisi.

Vị ấy, với lòng kiêu hãnh bị khơi dậy, đứng giữa tất cả các vị bộ trưởng, đã cho triệu tập các sứ giả Damiḷa và đã gửi thông điệp này đến vua Coḷa.

30.

30.

Senaṃ vinā’va ekasmiṃ, dīpe majjhe mahaṇṇave;

Bāhābalaparikkhāvā, hotuno dvandayuddhato.

Không cần quân đội, trên một hòn đảo giữa đại dương, hoặc là hãy có một cuộc thử thách sức mạnh cánh tay, hoặc là hãy có một cuộc song đấu giữa hai chúng ta.

31.

31.

Balaṃ sannayha sakalaṃ, rajje tuyhaṃ mamā’tha vā;

Tavā’bhimata dosamhi, saṅgāmo vā karīyataṃ.

Hoặc là, sau khi tập hợp toàn bộ quân lực, trong vương quốc của ngài hay của tôi, tại một địa điểm do ngài chọn lựa, hãy để một trận chiến được tiến hành.

32.

32.

Mayā vuttakkameneva, vattabbo vo janādhipo;

Iti vatvāna te dūte, itthalaṅkāra maṇḍite.

Vị vua của các ngươi nên hồi đáp đúng theo thứ tự đã được ta nói ra. Sau khi nói như vậy, và trang điểm cho các sứ giả ấy bằng các trang sức của phụ nữ,

33.

33.

Vissajjiya lahuṃcoḷa-mahīpālassa santikaṃ;

Tato senaṅgamādāya, anurādha puraṃ gami.

vị ấy đã nhanh chóng cho họ đi đến nơi của vua Coḷa. Sau đó, sau khi đem theo các binh chủng, vị ấy đã đi đến thành Anurādhapura.

34.

34.

Mattikāvāṭatitthe ca, mahātitthe ca pesayī;

Coḷaraṭṭhaṃ’va gantvāna, yujjhituṃ dve camūpati.

Và tại bến đò Mattikāvāṭa và tại Mahātittha, vị ấy đã phái hai vị tướng quân đi đến xứ Coḷa để giao chiến.

35.

35.

Sajjantesu camūpesu, nāvāpātheyyakāni ca;

Yuddhatthāya balaṃ coḷa-raṭṭhapesanakāraṇā.

Trong khi các vị tướng quân và các lương thực cho tàu bè đang được chuẩn bị cho mục đích chiến tranh, vì lý do phái quân đội đến xứ Coḷa.

36.

36.

Tadā tiṃsatime vasse, veḷakkārasanāmakā;

Balakāyā tahiṃgantu-manicchantā virodhino.

Bấy giờ, trong năm thứ ba mươi, các đạo quân tên là Veḷakkāra, do không muốn đi đến nơi ấy, đã trở nên chống đối.

37.

37.

Māretvāna ubho senā-nāthe mattagajāviya;

Samantato vilumpiṃsu, pulatthipuramuddhatā.

Sau khi đã giết cả hai vị thống lãnh quân đội, giống như những con voi điên, họ đã kiêu ngạo cướp phá khắp nơi ở thành Pulatthi.

38.

38.

Puttehi [Pg.366] tīhi sahitaṃ, rājino ca kaṇīyasiṃ;

Gaṇitvā sahasā rāja-pāsādaṃ cāpi jhāpayuṃ.

Và sau khi đã dùng vũ lực bắt giữ người em gái của đức vua cùng với ba người con trai, họ cũng đã thiêu rụi hoàng cung.

39.

39.

Rājā nikkhamma khippaṃ so, gantvā dakkhiṇapassakaṃ;

Sele vātagirivhasmiṃ, sāraṃ bhaṇḍaṃ ṭhapāpiya.

Vị vua ấy đã nhanh chóng ra đi, đi đến miền nam, và đã cho cất giữ các tài sản quý giá ở trên ngọn núi tên là Vātagiri.

40.

40.

Vīrabāhuparājena, sīhavikkamasālinā;

Mahatā ca baloghena, samantā parivārito.

Vị ấy đã được bao quanh tứ phía bởi phó vương Vīrabāhu, người có sức mạnh của sư tử, và bởi một lực lượng quân đội hùng hậu.

41.

41.

Pulatthipuramāgamma, vattento dāruṇaṃ raṇaṃ;

Palāpesi khaṇeneva, balakāye samāgate.

Sau khi đã đến thành Pulatthi, trong khi đang tiến hành một trận chiến khốc liệt, vị ấy đã khiến cho các đạo quân đã tập hợp phải bỏ chạy trong khoảnh khắc.

42.

42.

Māritāna camūpāna-maṭṭhisaṅghāṭadhiṭṭhitaṃ;

Parikkhipitvā citakaṃ, veribhūte balādhipe.

Sau khi đã bao quanh giàn hỏa thiêu được dựng lên trên đống xương của các vị tướng quân đã bị giết, và đối với các vị chỉ huy quân đội đã trở thành kẻ thù,

43.

43.

Bandhayitvāna khāṇumhi, pacchā bāhaṃ subandhanaṃ;

Parito vipphurantīhi, aggijālāhi jhāpayi.

sau khi đã trói chặt tay họ ra sau lưng và buộc vào cọc, vị ấy đã cho thiêu họ bằng những ngọn lửa bùng cháy tứ phía.

44.

44.

Ghātetvā tattha mānītaṃ, gāmāni dharaṇīpati;

Akāsi laṅkāvasudhaṃ, sabbathā vītakaṇṭakaṃ.

Vị chúa đất, sau khi đã hành quyết những kẻ kiêu ngạo ở nơi ấy và tịch thu các ngôi làng của họ, đã làm cho xứ Laṅkā hoàn toàn không còn gai góc (loạn lạc).

45.

45.

Yujjhituṃ saha coḷena, rājā attakatāvadhiṃ;

Anatikkamma so pañca-cattālīsamhi vacchare.

Để giao chiến với người Coḷa, vị vua ấy, không vượt qua thời hạn do chính mình đã định, trong năm thứ bốn mươi lăm,

46.

46.

Sannaddhaṃ balamādāya, gantvā sāgarapaṭṭanaṃ;

Tassābhigamanaṃ passaṃ, kañcikālaṃ tahiṃ vasaṃ.

đã đem theo quân đội được vũ trang, đi đến hải cảng, và đã sống ở nơi ấy một thời gian trong khi trông chờ sự đi đến của đối phương.

47.

47.

Anāgatattā coḷassa, tassa dūte vissajjiya;

Punāgantvā vasīrājā, pulatthinagare ciraṃ.

Do người Coḷa đã không đến, sau khi đã phái các sứ giả đến nơi của người ấy, đức vua đã trở về và đã sống một thời gian dài ở thành Pulatthi.

48.

48.

Mahāheḷi sareharu, mahādattikanāmikā;

Kaṭunnarūpaṇḍavāpī, kallagallika nāmikā.

(Các hồ chứa nước:) Mahāheḷi, Sareharu, hồ tên là Mahādattika, hồ Kaṭunnarūpaṇḍa, hồ tên là Kallagallika.

49.

49.

Eraṇḍegallavāpī ca, dīghavatthukavāpikā;

Maṇḍavāṭakavāpī, ca, kittaggabodhipabbatā.

Và hồ Eraṇḍegalla, hồ nhỏ Dīghavatthuka, và hồ Maṇḍavāṭaka, (hồ ở) Kittaggabodhipabbata.

50.

50.

Valāhassa mahādāru, gallakumbhīlasobbhakā;

Pattapāsāṇavāpī ca, vāpī ca kāṇanāmikā.

Hồ Valāhassa, hồ Mahādāru, hồ Gallakumbhīlasobbhaka, và hồ Pattapāsāṇavāpī, và hồ tên là Kāṇa.

51.

51.

Etā caññā ca so chinna-mariyādā vāpiyo bahū;

Bandhāpesi sadādīna-satte baddha hitāsayo.

Vị ấy, với lòng mong muốn lợi ích cho chúng sanh luôn khốn khổ, đã cho xây đắp lại những hồ này và nhiều hồ chứa nước khác đã bị vỡ bờ.

52.

52.

Bhūmindo [Pg.367] kandarā-gaṅgā-nadīsu ca tahiṃ tahiṃ;

Subhikkhaṃ kārayī raṭṭhaṃ, bandhetvā’varaṇāni so.

Vị vua ấy, sau khi cho xây các đập nước ở nơi này nơi kia trên các sông Kandarā-gaṅgā, đã làm cho xứ sở được sung túc.

53.

53.

Vihārā’bhayacāritta-bhediniṃ mahisaṃsaka;

Parihāre sabbasocchijja-gāhayitvā galamhi taṃ.

Vị ấy đã bắt giữ Mahisaṃsaka, kẻ đã vi phạm giới luật của tu viện Abhaya, ở cổ, và tước đoạt tất cả tài sản của y.

54.

54.

Purambhā bahi kāretvā, mahāsaṅghaṃ khamāpiya;

Pakāsesi ca lokassa, saṅghagāravamattano.

Sau khi cho đuổi y ra khỏi thành phố, vị ấy đã xin sự tha thứ của đại Tăng chúng và đã tuyên bố cho thế gian biết lòng tôn kính của mình đối với Tăng chúng.

56.

56.

Mahāgāme nikāyānaṃ, titaye coḷanāsite;

Dhātugabbhe ca bandhesi, thūpārāmadvaye’pi ca.

Vị ấy đã xây dựng các bảo tháp chứa xá lợi của ba bộ phái tại Mahāgāma và cũng tại hai tu viện Thūpārāma, những nơi đã bị người Coḷa phá hủy.

57.

57.

Mātuyā’ḷāhaṇaṭhāne, tatheva pitunopi ca;

Akā pañca mahāvāse, tathā budalaviṭṭhiyaṃ.

Vị ấy đã xây dựng năm trú xứ lớn tại nơi hỏa táng của mẹ và cũng như của cha, và cũng như tại Budalaviṭṭhi.

58.

58.

Paṇḍavāpī ca pāṭhīno, rakkhacetiyapabbato;

Tatheva maṇḍalagiri-madhutthalavihārako.

Tu viện Paṇḍavāpī và Pāṭhīna, tu viện Rakkhacetiyapabbata, cũng như tu viện Maṇḍalagiri và Madhutthala.

59.

59.

Uruvelavhayo deva-nagare ca vihārako;

Mahiyaṅgaṇavihāro ca, sītalaggāmaleṇakaṃ.

Tu viện tên là Uruvela và tu viện ở Devanagara, và tu viện Mahiyaṅgaṇa, hang động Sītalaggāma.

60.

60.

Jambukolavihāro ca, tatheva girikaṇḍako;

Kurundiyavihāro ca, jambukolakaleṇakaṃ.

Và tu viện Jambukola, cũng như Girikaṇḍaka, và tu viện Kurundiya, hang động Jambukolaka.

61.

61.

Bhallātakavihāro ca, tatheva paragāmako;

Kāsagallavhayo canda-girivhaya vihārako.

Và tu viện Bhallātaka, cũng như Paragāmaka, tu viện tên là Kāsagalla, tu viện tên là Candagiri.

62.

62.

Velagāmavihāro ca, mahāsenavhagāmako;

Vihāro cā’nurādhamhi, pure bodhigharaṃ tathā.

Và tu viện Velagāma, tu viện Mahāsenagāma, và tu viện ở thành Anurādha, cũng như điện thờ cây Bồ đề.

63.

63.

Iccevamādayoneke, vihāre ca bahū vibhū;

Paṭisaṅkharijiṇṇe so, gāme cā’dā visuṃ visuṃ.

Vị chúa tể ấy đã cho trùng tu những tu viện đã hư hỏng như vậy và nhiều tu viện khác, và đã cúng dường các ngôi làng riêng biệt cho mỗi nơi.

64.

64.

Samantakūṭa selatthaṃ, munindapadalañjanaṃ;

Paṇamatthāya gacchantā, manussā duggamañjase.

Những người đi trên con đường khó khăn để đảnh lễ dấu chân của đức Phật trên đỉnh núi Samantakūṭa.

65.

65.

Sabbe mā kilamantū’ti, dānavaṭṭāya dāpayi;

Sālikkhettādisampannaṃ, gilīmalayanāmakaṃ.

Với ý nghĩ "mong rằng tất cả họ không bị mệt nhọc", vị ấy đã cho cúng dường ngôi làng tên là Gilīmalaya, nơi đầy đủ ruộng lúa Sāli và các thứ khác, để duy trì việc bố thí.

66.

66.

Kadalīgāmamagge ca, hūvaraḷañjase tathā;

Gāme datvāna paccekaṃ, sālāyo cāpi kārayi.

Và trên con đường Kadalīgāma, cũng như trên con đường Hūvaraḷa, sau khi đã cúng dường mỗi nơi một ngôi làng, vị ấy cũng đã cho xây dựng các nhà nghỉ.

67.

67.

Anāgate taṃ bhūpālā, mā gaṇhantū’ti lekhiya;

Akkharāni silāthambhe, patiṭṭhāpesi bhūmipo.

Với ý nghĩ "mong rằng trong tương lai các vị vua sẽ không chiếm đoạt chúng", vị vua đã cho khắc chữ và dựng lên các trụ đá.

68.

68.

Gāmaṃ [Pg.368] antaraviṭṭhiñca, tathā saṅghāṭagāmakaṃ;

Sirimaṇḍagalārāmañca, adāso lābhavāsinaṃ.

Vị ấy đã cúng dường ngôi làng Antaraviṭṭhi, cũng như Saṅghāṭagāmaka và tu viện Sirimaṇḍagala cho các vị tỳ khưu sống nhờ lợi lộc.

69.

69.

Vanajīvakabhikkhūna-madā so catupaccaye;

Bandhūnampi ca so tesaṃ, bhogagāme padāpayi.

Vị ấy đã cúng dường bốn món vật dụng cho các vị tỳ khưu sống trong rừng, và cũng đã ban cho thân quyến của họ các ngôi làng hưởng dụng.

70.

70.

Pāvāraggikapallāni, vividhe osadhepi ca;

Sīte utumhi bahuso, bhikkhusaṅghassa dāpayi.

Trong mùa lạnh, vị ấy đã nhiều lần cho cúng dường những tấm chăn len tốt nhất và nhiều loại thuốc men đến Tăng chúng.

71.

71.

Adā sabbaparikkhāre, parikkhāre tathāttha so;

Nekavāresu sakkaccaṃ, bhikkhusaṅghassa buddhimā.

Vị hiền trí ấy đã nhiều lần cúng dường một cách kính cẩn tất cả các vật dụng và các vật dụng cần thiết đến Tăng chúng.

72.

72.

Saṅghassa pākavaṭṭatthaṃ, bhikkhūnaṃ lābhavāsinaṃ;

Veyyāvaccakarānañca, pūjetuṃ cetiyādikaṃ.

Để duy trì việc nấu ăn cho Tăng chúng, cho các vị tỳ khưu sống nhờ lợi lộc, và cho những người phục vụ, và để cúng dường các bảo tháp v.v...

73.

73.

Padinnā pubbarājūhi, ye gāmā rohaṇe bahū;

Tepi sabbe anūne so, yathāpubbaṃ ṭhapesi ca.

Vị ấy đã thiết lập lại không thiếu sót tất cả những ngôi làng ở Rohaṇa đã được các vị vua trước đây cúng dường, đúng như trước đây.

74.

74.

Adāsi piṭhasappīna-musabhe balino bahi;

Bhattaṃ cā’dāsi so kāka soṇādīnaṃ dayāparo.

Vị ấy đã cho những con bò đực khỏe mạnh cho người tàn tật; và với lòng từ bi, vị ấy cũng đã cho thức ăn cho quạ, chó, và các loài vật khác ở bên ngoài.

75.

75.

Adāsinekatā veyya-kārakānaṃ mahākavī;

Saddhiṃ paveṇigāmehi, vittajātamanappakaṃ.

Vị đại thi hào ấy đã nhiều lần cúng dường cho các nhà ngữ pháp tài sản không nhỏ cùng với các ngôi làng gia truyền.

76.

76.

Rājāmaccādiputtānaṃ, siloke racite suṇaṃ;

Yathānurūpaṃ pādāsi, dhanaṃ tesaṃ kavissaro.

Vị vua của các thi sĩ, khi nghe những bài thơ được sáng tác bởi các con trai của vua, các vị quan, v.v..., đã ban thưởng tài sản cho họ một cách xứng đáng.

77.

77.

Andhānaṃ paṅgulānañca, gāme cā’dā visuṃ visuṃ;

Nānādevakulānañca, dinnaṃ pubbaṃ na hāpayi.

Vị ấy cũng đã cho các ngôi làng riêng biệt cho người mù và người què; và đã không làm suy giảm những gì đã được cúng dường trước đây cho các đền thờ khác nhau.

78.

78.

Patti vo so kulitthīna-manāthānaṃ yathārahaṃ;

Vidhavānamadāgāme, bhattaacchādanāni ca.

Vị ấy đã ban cho các phụ nữ quý tộc không nơi nương tựa các phần chia xứng đáng; và đã cho các góa phụ các ngôi làng, thức ăn và y phục.

79.

79.

Rājā sīhaḷakā veyya-karaṇe so mahāpati;

Aggo sīhaḷakāveyya-kārakānamahosi ca.

Vị đại vương ấy, trong ngữ pháp tiếng Sīhaḷa, đã trở thành người đứng đầu trong số các nhà ngữ pháp tiếng Sīhaḷa.

80.

80.

Subhe baddhādaro baddha guṇavhaya vihārake;

Bandhesi uparājā so, cetiyaṃ coḷanāsitaṃ.

Vị phó vương ấy, có lòng tôn kính đối với điều thiện, đã xây dựng lại bảo tháp đã bị người Coḷa phá hủy tại tu viện tên là Baddhaguṇa.

81.

81.

Muttacāgī tato tassa, vihārapavarassa so;

Datvā gāmavare niccaṃ, pūjāyo sampavattayi.

Vị ấy, người có lòng bố thí rộng rãi, sau đó đã dâng cúng những làng mạc tốt đẹp cho ngôi tịnh xá cao quý ấy và thường xuyên tổ chức các lễ cúng dường.

82.

82.

Sova tassa vihārassa, upacāravanantike;

Bandhāpesi mahāvāpiṃ, thīrībhūtamahodakaṃ.

Cũng chính vị ấy đã cho xây một hồ chứa nước lớn, với nguồn nước dồi dào và vững chắc, ở gần khu rừng ngoại vi của tịnh xá ấy.

83.

83.

Kappūramūlāyatane[Pg.369], rañño dhītā yasodharā;

Akāresi thiraṃ rammaṃ, mahantaṃ paṭimāgharaṃ.

Tại cơ sở Kappūramūla, công chúa Yasodharā, con gái của đức vua, đã cho xây dựng một điện thờ tượng Phật lớn, vững chắc và đẹp đẽ.

84.

84.

Selantarasamūhasmiṃ, rājino rājino sakā;

Kāresi cārupāsādaṃ, pasādāvahamuggataṃ.

Trong khu Selantarasamūha, một người bà con của đức vua đã cho xây dựng một cung điện duyên dáng, cao lớn và gây được thiện cảm.

85.

85.

Tadā neke ca sacivā, tasso rodhajanāpi ca;

Samāciniṃsu puññāni, anekāni anekaso.

Khi ấy, nhiều vị đại thần và cả những người trong hoàng tộc của vị ấy đã tích lũy vô số công đức bằng nhiều cách khác nhau.

86.

86.

Evaṃ samanusāsante, laṃkaṃ laṃkā narissare;

Uparājā vasaṃnīto, vinīto gheramaccunā.

Trong khi vị chúa tể của xứ Laṅkā đang cai trị Laṅkā như vậy, vị phó vương, người đã được thuần phục, đã bị thần chết khuất phục.

87.

87.

Tassa kattabbakiccāni, sakalāni samāpiya;

Jayabāhussoparajjaṃ, bhikkhūnaṃ matiyā adā.

Sau khi hoàn tất tất cả các nghi lễ cần phải làm cho vị ấy, đức vua đã ban chức phó vương cho Jayabāhu theo ý kiến của các vị tỳ khưu.

88.

88.

Athādipādapadaviṃ, datvā vikkamabāhuno;

Gajabāhū’ti vidite, tassa jāte sute tato.

Sau đó, khi người con trai của ông tên là Gajabāhu được sinh ra, đức vua đã ban tước vị Ādipāda cho Vikkamabāhu.

89.

89.

Mahāmaccehi mantetvā, rājāputtahitatthiko;

Rohaṇaṃ kasiṇaṃ datvā, tahiṃ vāsāya pesayi.

Đức vua, người mong muốn lợi ích cho con trai mình, sau khi bàn bạc với các vị đại thần, đã ban toàn bộ xứ Rohaṇa và gửi con trai đến đó để cư ngụ.

90.

90.

Tato so tattha gantvāna, mahānāgahulaṃ puraṃ;

Rājadhāniṃ karitvāna, tattha vāsamakappayī.

Sau đó, vị ấy đi đến đó, lập thành Mahānāgahula làm kinh đô và đã an cư tại nơi ấy.

91.

91.

Evaṃ paññāsavassāni’ha vijayabhujo vattayitvāna sammā,Āṇācakkaṃ janindo pyapagatakhalanaṃ esa pañcādhikāni;

Vaḍḍhetvā sāsanaṃ taṃ khaladamiḷabhayo paddutañcāpilokaṃ,Saggaṃ lokaṃ sapuññappabhavamuruphalaṃ passituṃ cā’ru roha.

Như vậy, vị chúa tể của nhân loại, Vijayabāhu, sau khi đã vận hành đúng đắn guồng máy cai trị không sai sót trong năm mươi lăm năm ở đây, đã làm cho giáo pháp và cả thế gian, vốn bị khốn khổ vì nỗi sợ hãi bọn người Damiḷa hung ác, được phát triển, rồi đã lên cõi trời để thấy được quả báo to lớn do công đức của mình tạo ra.

Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người tốt.

Lokasāsanasaṃgahakaraṇo nāma

có tên là Sự Hỗ Trợ cho Đời và Đạo.

Aṭṭhapaññāsatimo paricchedo

Chương thứ năm mươi tám.

Ekūnasaṭṭhima pariccheda

Chương thứ năm mươi chín

Caturājacariya niddeso

Phần trình bày về hành trạng của bốn vị vua.

Tadārañño [Pg.370] nujāmittā, tassa puttā tayo’pi ca;

Mahāmaccā cayatayo, tathā yatanavāsino.

Khi ấy, những người em trai và bạn bè của đức vua, cả ba người con trai của ông, ba vị đại thần, và cả những người ở tại các cơ sở tôn giáo.

Tabbete ādipādassa, rohaṇe vasato sato;

Anārocāpayitvāna, bhūpālamatasāsanaṃ.

Tất cả những người này, đã không thông báo tin tức về cái chết của đức vua cho vị Ādipāda, người đang cư ngụ tại Rohaṇa.

Sambhūyamantayitvāna, samānacchandataṃ gatā;

Adaṃsu yuvarājassa, laṅkārajjābhisecanaṃ.

Sau khi cùng nhau bàn bạc và đi đến chỗ đồng tâm nhất trí, họ đã cử hành lễ đăng quang vương vị Laṅkā cho vị phó vương.

Oparajje nivesesuṃ, mānabharaṇanāmakaṃ;

Kumāraṃ pubbacāritta-maggaṃ laṅghittha te’khilā.

Họ đã đặt vị hoàng tử tên là Mānabharaṇa vào chức phó vương. Tất cả bọn họ đã đi ngược lại con đường của thông lệ trước đây.

Tayo’tha bhātaro sabbe, te māṇabharaṇādayo;

Jayabāhumahīpāla-sahitā sahasā tadā.

Bấy giờ, cả ba anh em ấy, Māṇābharaṇa và những người khác, cùng với vua Jayabāhu, đã vội vã hành động.

Muttāmaṇippabhūtikaṃ, ratanaṃ sārasammataṃ;

Sabbaṃ hatthagataṃ katvā, vāhanañca gajādikaṃ.

Sau khi đã chiếm đoạt tất cả các báu vật được xem là quý giá, bắt đầu từ ngọc trai và châu báu, và cả các phương tiện di chuyển như voi và những loài khác.

Sakalaṃ balamādāya, pulatthinagarā tadā;

Khippaṃ taṃ vikkamabhujaṃ, gaṇhisāmā’ti nikkhamuṃ.

Họ đã mang theo toàn bộ quân lực, rồi khởi hành từ thành Pulatthi với ý định: 'Chúng ta sẽ nhanh chóng bắt giữ Vikkamabāhu ấy'.

Sutvā pavattiṃ sakalaṃ, imaṃ vikkamabāhuso;

Tā tassantimasakkāraṃ, vidhātuṃ handano labhiṃ.

Vikkamabāhu, sau khi nghe toàn bộ tin tức này, (đã nghĩ): 'Than ôi, ta đã không có được cơ hội để thực hiện các nghi lễ cuối cùng cho cha ta'.

Idāni khippaṃ gantvāna, pulatthinagaraṃ tahiṃ,Tā tassāḷāhanaṭṭhāna dassane neva so ahaṃ.

'Bây giờ, ta sẽ nhanh chóng đi đến thành Pulatthi, và ở đó, chính bằng việc nhìn thấy nơi hỏa táng của cha ta...'

10.

10.

Sokabhāraṃ vinodessaṃ, mama ceto gataṃ iti;

Katadaḷha vavatthāno, viniggamma tato purā.

'...ta sẽ xua tan gánh nặng sầu muộn đã xâm chiếm tâm trí ta'. Với quyết tâm vững chắc như vậy, vị ấy đã rời khỏi thành.

11.

11.

Pulatthipuramāgacchaṃ, ādipādo’ti sāsaso;

Sattaṭṭhasatasaṅkhena, balena parivārito.

Vị Ādipāda đã đến thành Pulatthi, được hộ tống bởi một lực lượng quân đội có số lượng bảy hoặc tám trăm người.

12.

12.

Antarālapatheyeva, guttahālakamaṇḍale;

Gāme pana samukkavhe, disvā senaṅgamāgataṃ.

Tuy nhiên, ngay trên đường đi, tại một ngôi làng tên là Samukka trong quận Guttahālaka, vị ấy đã nhìn thấy một đạo quân đang tiến đến.

13.

13.

Mahantaṃ [Pg.371] yuddhasannaddhaṃ, ekavīro bhayātiko;

Yujjhitvā te palāpesi, khaṇeneva disodisaṃ.

Vị anh hùng đơn độc, không hề sợ hãi, đã chiến đấu và chỉ trong khoảnh khắc đã khiến cho đạo quân lớn, được trang bị sẵn sàng cho trận chiến ấy, phải bỏ chạy tứ tán.

14.

14.

Tayo te bhātaro tattha, sampattāva jayā tato;

Abhimānuddhatā khippaṃ, annayha balavāhanaṃ.

Ba anh em ấy, sau khi đã đạt được chiến thắng ở đó, đã trở nên kiêu ngạo vì tự mãn và nhanh chóng tập hợp quân lính và các phương tiện di chuyển.

15.

15.

Ādipādakajambūti, vissutamhi padesake;

Saṅgāmesuṃ parājesi, bhiyyo yujjhittha so tayo.

Tại địa phương nổi tiếng tên là Ādipādakajambu, trong các trận chiến, vị ấy đã đánh bại ba người kia và lại giao tranh thêm nữa.

16.

16.

Tatiyaṃ kaṭagāmasmiṃ, kāḷavāpyaṃ catutthakaṃ;

Pañcamaṃ uddhaṭadvāre, chaṭṭhaṃso paṅkavelake.

Trận thứ ba ở tại Kaṭagāma, trận thứ tư ở Kāḷavāpi, trận thứ năm ở Uddhaṭadvāra, và trận thứ sáu ở Paṅkavelaka.

17.

17.

Tehi yuddhaṃ karitvāna, gahītavijayo sadā;

Pulatthipuramāgañci, sahāmacca parijjano.

Sau khi đã giao chiến với họ và luôn luôn giành được chiến thắng, vị ấy đã đi đến thành Pulatthi cùng với các vị quan và đoàn tùy tùng.

18.

18.

Sacintitakkameneva, passitvāḷāhanaṃ pitu;

Vidūritamahāseko, laddhassāso purevasaṃ.

Đúng như đã suy tính, sau khi nhìn thấy giàn hỏa thiêu của phụ thân, nỗi sầu muộn lớn lao của vị ấy đã được xua tan, và sau khi đã được an ủi, vị ấy đã an trú trong thành.

19.

19.

Dukkhe sahāya bhūtāna-mattano so yathārahaṃ;

Amaccānamadā sabba-bhoge ṭhānantare hi so.

Vị ấy đã ban cho các vị quan, là những người đã từng là bạn đồng hành trong lúc gian khổ của mình, tất cả các bổng lộc và các chức vụ cao cấp, tùy theo công trạng của họ.

20.

20.

Bhaṭānañcāpi sabbesaṃ, sahāyātānamattano;

Anurūpamadā vuttiṃ, saraṃ dukkhasahāyataṃ.

Và cũng đối với tất cả các binh sĩ đã là bạn đồng hành của mình, vị ấy đã ban cho sinh kế thích hợp, trong khi tưởng nhớ đến sự đồng hành trong lúc gian khổ của họ.

21.

21.

Māṇābharaṇabhūpopi, saddhiṃ sesehi bhātūhi;

Karitvā rohaṇaṃ passaṃ, rohaṇañca sahatthagaṃ.

Vua Māṇābharaṇa, cùng với các người em còn lại của mình, đã xem xứ Rohaṇa là lãnh địa của mình và đã đặt xứ Rohaṇa dưới sự kiểm soát của mình.

22.

22.

Tato kittisirīmeghe, sadvādasasahassakaṃ;

Raṭṭhaṃ datvāna vasituṃ, tahiṃyeva samādisi.

Sau đó, vị ấy đã ban cho Kittisirīmegha xứ sở có mười hai ngàn (làng) và ra lệnh cho người ấy an trú ngay tại đó.

23.

23.

Āṇatto bhātarākitti-sirīmegho janādhipo;

Gantvā vasi puretattha, mahānāgahulavhaye.

Được anh mình ra lệnh, vị vua Kittisirīmegha đã đi đến và an trú tại thành phố ở đó, tên là Mahānāgahula.

24.

24.

Sirīvallabhanāmassa, kumārassāpi cādisi;

Desamaṭṭhasahassavhaṃ, datvāna vasituṃ tahiṃ.

Vị ấy cũng đã ra lệnh cho hoàng tử tên là Sirīvallabha, sau khi đã ban cho vùng đất tên là Aṭṭhasahassa, để an trú tại đó.

25.

25.

Tatheva sopi gantvāna, uddhanadvāranāmakaṃ;

Gāmaṃ katvā rājadāniṃ, vasanto anusāsitaṃ.

Tương tự như vậy, vị ấy cũng đã đi đến, đã biến ngôi làng tên là Uddhanadvāra thành kinh đô, và trong khi an trú ở đó, vị ấy đã cai trị.

26.

26.

Sayañca sahasenāya, gantvā dakkhiṇapassakaṃ;

Vīrabāhūti paññāto, puṅkhagāmaṃ samāvasi.

Và chính vị ấy, được biết đến với tên Vīrabāhu, cùng với quân đội của mình, đã đi đến miền nam và đã an trú tại làng Puṅkhagāma.

27.

27.

Mātā ca tiṇṇaṃ bhātūnaṃ, jayabāhu ca bhūmipo;

Nivasiṃsu tadā kitti-sirimeghassa santike.

Và mẹ của ba anh em, và cả vua Jayabāhu, lúc bấy giờ đã cư ngụ gần Kittisirimegha.

28.

28.

Tato [Pg.372] saṃvacchare’tīte, te māṇabharaṇādayo;

Tenattani kataṃ yuddhe, sabbaṃ vikkamabāhunā.

Sau đó, khi một năm đã trôi qua, những vị ấy, Māṇabharaṇa và những người khác, (đã suy nghĩ về) tất cả những gì đã được Vikramabāhu thực hiện đối với họ trong trận chiến.

29.

29.

Durārohaṃ mahantaṃ taṃ, parājayatarābhavaṃ;

Anussarantabahuso, abhimānasamunnatā.

Trong khi thường xuyên tưởng nhớ đến sự thất bại và nhục nhã to lớn và khó vượt qua ấy, họ đã trở nên kiêu hãnh ngã mạn.

30.

30.

Muddhābhisittarājūna-mekākīrājaraṭṭhakaṃ;

Vināyamabhisekena, kathaṃ nāmānubhossati.

(Họ nghĩ rằng:) "Làm thế nào mà một người không có lễ đăng quang lại có thể hưởng thụ vương quốc, nơi vốn dành cho các vị vua đã được làm lễ quán đảnh?"

31.

31.

Iti issā parattañca, yātā saṅgayhasāvake;

Bhiyyo sambhūyasaṅgāma-karaṇatthāya nikkhamuṃ.

Do đó, vì trở nên ganh tị và thù địch, sau khi đã tập hợp các thuộc hạ của mình, họ lại cùng nhau khởi hành với mục đích gây chiến một lần nữa.

32.

32.

Sutvā tamatthaṃ dūtehi, so vikkamabhujopi ca;

Agā tesaṃva visayaṃ, mahāsenāpurakkhato.

Sau khi nghe được tin ấy từ các sứ giả, vị Vikramabāhu kia cũng đã đi đến lãnh địa của họ, với một đạo quân lớn đi trước.

33.

33.

Dese dakkhiṇake bodhi-senapabbatagāmake;

Yujjhitvā te parājesi, tayo vikkamabāhuso.

Tại miền nam, trong làng Bodhisenapabbata, sau khi giao chiến, vị Vikramabāhu ấy đã đánh bại ba người kia.

34.

34.

Ripavo dāni me sabbe, ummūlessāmahaṃ iti;

Palāyante nubandhittha, padānupadikaṃ’va te.

Với ý nghĩ: "Bây giờ ta sẽ nhổ tận gốc tất cả kẻ thù của ta," vị ấy đã truy đuổi họ trong khi họ đang chạy trốn, theo sát gót từng bước một.

35.

35.

Te ca duggaṃ palāyiṃsu, pañcayojanaraṭṭhake;

Khippaṃ pāvekkhi kalyāṇiṃ, so’pi te gahaṇatthiko.

Và họ đã chạy trốn đến một thành trì ở xứ Pañcayojana. Vị ấy, với mong muốn bắt giữ họ, cũng đã nhanh chóng tiến vào Kalyāṇī.

36.

36.

Vīro ariyadesiyo, vīradevoti pākaṭo;

Paḷandīpissaro eko, bhūsaṃ sahasiko tadā.

Khi ấy, có một vị anh hùng đến từ xứ Āryan, nổi danh là Vīradeva, một vị chúa của đảo Paḷandīpa, là người rất táo bạo.

37.

37.

Saddhiṃ sūrehi yodhehi, mahātitthamhi otari;

Kātuṃ hatthagahaṃ sakkā, laṃkādīpanti cintiya.

Vị ấy, cùng với các chiến binh dũng cảm, đã đổ bộ tại Mahātittha, với ý nghĩ rằng: "Có thể chiếm được đảo Laṅkā."

38.

38.

So vikkamabhujo sutvā, pavattiṃ bhūbhujo tadā;

Yāvatā nātra laṃkāyaṃ, laddhogāho bhavissati.

Vị vua Vikramabāhu ấy, khi ấy sau khi nghe được tin tức, (đã nghĩ rằng:) "Chừng nào mà hắn chưa có được chỗ đứng ở Laṅkā này,"

39.

39.

Tāva ummūlanīyoti, kalyāṇimhā viniggato;

Mahātitthamhi mannāra-nāmakaṃ gāmakaṃ gato.

"thì chừng đó phải nhổ tận gốc hắn." (Nghĩ vậy), vị ấy đã rời khỏi Kalyāṇī và đi đến ngôi làng tên là Mannāra ở Mahātittha.

40.

40.

Katvāna vīradevo’pi, saṅgāmaṃ tena rājinā;

Anīkaṅgādayo rāja-putte dve bhātaropi ca.

Khi Vīradeva giao chiến với vị vua ấy, (vua Vikramabāhu đã giết) các hoàng tử Anīkaṅga và những người khác, và cả hai người anh em nữa,

41.

41.

Senādhināyakañceva, kittināmappakāsitaṃ;

Ghātetvā sahasā vīra-sammate ca bahūjane.

và cả vị tướng quân nổi danh tên là Kitti; sau khi đã đột ngột giết chết nhiều người được xem là anh hùng,

42.

42.

Gāhetvā jīvaggāhaṃso, rakkhakañca camūpatiṃ;

Sabalaṃ taṃ parājetvā, anubandhi padāpadaṃ.

và sau khi đã bắt sống vị tướng Rakkhaka, vị ấy đã đánh bại Vīradeva cùng với quân đội của ông ta và đã truy đuổi từng bước một.

43.

43.

Palāyamāno [Pg.373] so bhīto, āgantvāna nijaṃ puraṃ;

Hatthasāraṃ samādāya, koṭṭhasāraṃ gato lahuṃ.

Vị ấy (Vīradeva), trong khi chạy trốn vì sợ hãi, sau khi đã trở về thành của mình, đã mang theo những con voi tốt nhất và đã nhanh chóng đi đến Koṭṭhasāra.

44.

44.

Pacchato pacchato vīra-devo tamanubandhiya;

Āgantvāna purevāsaṃ, katipāhaṃ vidhāyaso.

Trong khi truy đuổi Vīradeva từ phía sau, vị ấy (Vikramabāhu) đã đến thành và đã ở lại đó trong vài ngày.

45.

45.

Gaṇhituṃ vikkamabhujaṃ, tattheva turitaṃ agā;

Pesayitvā sakaṃ sopi, mahantaṃ sakalaṃ balaṃ.

Vị ấy cũng đã phái đi toàn bộ đại quân của mình, và đã nhanh chóng đến nơi đó để bắt giữ Vikkamabhuja.

46.

46.

Yujjhāpetvāna ghātetvā, gāme antaraviṭṭhike;

Mahākaddamaduggamhi, vīradevaṃ mahabbalo.

Vị đại lực ấy, sau khi giao chiến và giết chết Vīradeva tại thành lầy vĩ đại ở làng Antaraviṭṭhika.

47.

47.

Abhisekaṃ vināyeva, pulatthi nagare vasaṃ;

Akāsi rājaraṭṭhassa, pasāsanavidhiṃ vibhū.

Vị chúa tể, trong khi cư ngụ tại thành Pulatthi, đã thực thi việc cai trị xứ Rājaraṭṭha mà không cần lễ đăng quang.

48.

48.

Apanīyaraṇe chandaṃ, bhātaropi tayo tato;

Āvasiṃsu yathāpubbaṃ, gantvā raṭṭhaṃ sakaṃ sakaṃ.

Sau đó, cả ba anh em, từ bỏ ý muốn chiến tranh, đã trở về xứ sở riêng của mình và sống như trước đây.

49.

49.

Caturopi mahīpālā, yatamānā ciraṃ tahiṃ;

Ekacchattaṅkitaṃ kātuṃ, neva sakkhiṃsu sabbaso.

Cả bốn vị vua, dù đã cố gắng trong một thời gian dài ở đó, đã hoàn toàn không thể thống nhất đất nước dưới một vòm trời.

50.

50.

Anisammakāribhāvena, kulīne parihāpayuṃ;

Ṭhapesuñca mahantatte, hīne sābhimate jane.

Do hành động thiếu suy xét, họ đã làm cho các bậc quý tộc suy vi; và đã đặt những kẻ hạ tiện mà họ ưa thích vào các địa vị cao trọng.

51.

51.

Vaḍḍhitaṃnekadhā sammā, raññā vijayabāhunā;

Sāsanañca tathālokaṃ, hāpayiṃsu subuddhino.

Những kẻ ngu muội ấy đã làm suy vong Giáo pháp và thế gian, vốn đã được vua Vijayabāhu phát triển tốt đẹp về nhiều mặt.

52.

52.

Kulīnānaṃ manussāna-mabhāvepi ca tādise;

Dose vittaṃ tadāyattaṃ, pasayhāvahariṃsu ca.

Và ngay cả khi những người quý tộc không có lỗi lầm như vậy, họ cũng đã cưỡng đoạt tài sản của những người ấy.

53.

53.

Pīḷetuṃ sakalaṃ loka-muddharantādhikaṃ baliṃ;

Ucchūva ucchuyantete, khīṇako sādhanesino.

Để làm đầy quốc khố đã cạn kiệt, họ đã áp bức toàn thể dân chúng bằng cách thu các loại thuế quá mức, giống như máy ép mía.

54.

54.

Uddharitvāna buddhādi-santake bhogagāmake;

So vikkamabhujo rājā, sevakesu samappayī.

Vua Vikkamabhuja ấy, sau khi đã tịch thu các làng mạc sở hữu của đức Phật và các vị khác, đã giao chúng cho các thuộc hạ của mình.

55.

55.

Pulatthinagare neka-vihāre dhātumaṇḍite;

Sova desantarīyānaṃ, bhaṭānaṃ vasituṃ adā.

Vị ấy cũng đã ban nhiều tu viện ở thành Pulatthi, vốn được trang hoàng bằng các xá lợi, cho các binh lính ngoại quốc cư ngụ.

56.

56.

Saddhehi pattadhātussa, dāṭhādhātuvarassa ca;

Pūjanatthāya dinnāni, maṇimuttādikāni ca.

Và những vật như ngọc, châu báu, v.v... đã được các tín đồ dâng cúng để tôn thờ Xá lợi Bát và Xá lợi Răng quý báu.

57.

57.

Candanāgarukappuraṃ, suvaṇṇādimayā bahū;

Paṭimāyo ca acchijja, yathākāmaṃ vayaṃ nayī.

Cùng với gỗ đàn hương, trầm hương, long não, và nhiều tượng ảnh làm bằng vàng v.v..., sau khi đã chiếm đoạt, ông ta đã tiêu dùng chúng theo ý muốn.

58.

58.

Sāsanassa [Pg.374] ca lokassa, kriyamānamupaddavaṃ;

Passantā bahuso tasmiṃ, tadā nibbannamānasā.

Bấy giờ, khi thấy nhiều tai họa đang xảy đến cho Giáo pháp và thế gian trong thời kỳ ấy, với tâm trí chán nản.

59.

59.

Aṭṭhamūlavihāresu, yatayo garusammatā;

Paṃsukūlikabhikkhū ca, koṭṭhāsadvayanissitā.

Các vị tu sĩ được tôn kính ở tám ngôi chùa chính, và các tỳ khưu Phấn Tảo Y thuộc hai bộ phái.

60.

60.

Evaṃ titthiyatulyānaṃ, sāsanopaddavaṃ bahuṃ;

Karontānaṃ sakā sambhā-payātaṃ pavaraṃ iti.

(Họ nghĩ rằng:) "Thật là tốt hơn nếu (vật quý báu này) rời khỏi tay chúng ta", đối với những kẻ giống như ngoại đạo đang gây ra nhiều tai họa cho Giáo pháp.

61.

61.

Dāṭhādhātuvaraṃ patta-dhātumādāya rohaṇaṃ;

Gantvā vāsamakappesuṃ, phāsuṭhāne tahiṃ tahiṃ.

Họ đã mang Xá lợi Răng quý báu và Xá lợi Bát đến xứ Rohaṇa, và đã cư ngụ tại những nơi thích hợp ở đây và ở đó.

62.

62.

Tatheva phāsuṭhānesu, vippakiṇṇā tahiṃ tahiṃ;

Te kulīnā nilīnā’va, hutvā vāsamakappayuṃ.

Tương tự như vậy, những người quý tộc ấy, tản mác khắp nơi, đã ẩn mình và cư ngụ tại những nơi thích hợp.

63.

63.

Pakkhadvayamahīpāla-gayhāsīmā suṭhāpitā;

Sāmantā aññamaññehi, karonto bahuso raṇaṃ.

Các vị lãnh chúa của hai phe vua, sau khi đã xác lập vững chắc các ranh giới chiếm được, đã thường xuyên gây chiến với nhau.

64.

64.

Susamiddhesu nekesu, gāmesu nigamesu ca;

Aggiṃ dentā taḷāke ca, chindantā jalapūrite.

Họ đã phóng hỏa nhiều làng mạc và thị trấn thịnh vượng, và đã phá vỡ các hồ chứa đầy nước.

65.

65.

Nāsentā sabbathā sabba-mātikāvaraṇāni ca;

Chindantā nāḷikerādi, so pakāre ca bhūruhe.

Họ đã hoàn toàn phá hủy tất cả các kênh chính và đập nước, và đã chặt hạ các cây dừa và các loại cây tương tự.

66.

66.

Yathā porāṇakaggāma-ṭhānantipi na ñāyate;

Vināsesuṃ tathā raṭṭhaṃ, aññamaññavirodhino.

Do thù địch lẫn nhau, họ đã tàn phá đất nước đến mức ngay cả vị trí của các làng chính cổ xưa cũng không thể nhận ra được.

67.

67.

Te ca bhūmi patīgāma-vilopaṃ patthamosanaṃ;

Kārentā nijacārehi, ācaruṃ lokupaddavaṃ.

Và các vị vua ấy, bằng cách cho các thuộc hạ của mình cướp bóc làng mạc và trấn lột trên đường, đã gây ra tai họa cho dân chúng.

68.

68.

Kulīnānaṃ manussānaṃ, dāsakammakarāpi ca;

Sasāmino’ti vattantā, nissaṅkā vītabhītikā.

Ngay cả các nô lệ và người hầu của những người quý tộc cũng nói rằng: "Chúng ta là chủ", một cách không do dự và không sợ hãi.

69.

69.

Hutvā yudhīyā rājūnaṃ, abbhantarapavattino;

Balavantatarā jātā, laddhaṭhānantarā tadā.

Sau khi trở thành binh lính của các vua và hoạt động trong nội bộ, họ đã có được các chức vụ cao và trở nên quyền lực hơn.

70.

70.

Janā samantakūṭādi-nekadugganivāsino;

Adentā bhūmipālānaṃ, pubbapaṭṭhapitaṃ karaṃ.

Những người dân sống trong nhiều thành trì như Samantakūṭa, đã không nộp cho các vua khoản thuế đã được quy định từ trước.

71.

71.

Rājāṇamagaṇentā te, gatā dāmarikattanaṃ;

Sakaṃ sakaṃ’va visaya-māvasiṃsu samuddhatā.

Họ, không tuân theo lệnh vua, đã trở thành những kẻ nổi loạn; và với sự kiêu ngạo, họ đã sống trong các vùng đất riêng của mình.

72.

72.

Anatthe nicitā nāma, parivattanti sabbatā;

Iti vattabba taṃyeva, yātaṃ laṅkātalaṃ tadā.

"Quả thật, những kẻ chất chồng trong bất hạnh lang thang khắp nơi" - câu nói này đã trở nên đúng với xứ Laṅkā vào thời điểm đó.

73.

73.

Evaṃ [Pg.375] gāmakabhojakā viya bhusaṃtejo vihīnā sadā;

Accantaṃ byasanāti sattahadayā rājābhimānujjhitā.

Như vậy, họ luôn luôn thiếu thốn uy quyền như những người trưởng làng; với trái tim bị phiền não bởi tai họa tột cùng, và đã từ bỏ niềm kiêu hãnh của bậc đế vương.

74.

74.

Niccaṃ attaparatthasiddhividhurāsaṅgā vihīnāsayā;

Sabbe te vihariṃsu bhūmipatayo cārittamaggātigā.

Luôn luôn không thành công trong việc mưu cầu lợi ích cho mình và cho người khác, với những ái luyến và ý định thấp hèn; tất cả các vị vua ấy đã sống, vượt ra ngoài con đường của hạnh kiểm tốt đẹp.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử, được soạn vì sự tịnh tín và xúc động của người lành,

Caturājacariyaniddeso nāma

Chương tên là Trình Bày Hạnh Trạng của Bốn Vị Vua.

Ekūnasaṭṭhimo paricchedo.

Chương thứ năm mươi chín.

Saṭṭhima pariccheda

Chương thứ sáu mươi

Kumārodayo

Sự Ra Đời Của Vương Tử

Rohaṇe nivasitthā’va, jayabāhumahīpati;

Mittāvhā rājinī ceva, tadā kālamakaṃsu te.

Đức vua Jayabāhu và hoàng hậu tên là Mittā, những vị đã cư ngụ tại Rohaṇa, vào lúc ấy đã băng hà.

Sirīvallabhajāyā’tha, janesi sugalā duve;

Māṇabharaṇakaṃ puttaṃ, puttiṃ līlāvatimpi ca.

Bấy giờ, bà Sugalā, vợ của vua Sirīvallabha, đã sanh hạ hai người con: một người con trai là Māṇābharaṇa và một người con gái là Līlāvatī.

Māṇābharaṇabhūpāla-devī’pi ratanāvalī;

Mittaṃ pabhāvatiñcāpi, alabhī dhītaro duve.

Hoàng hậu Ratanāvalī, vợ của vua Māṇābharaṇa, cũng đã sanh được hai người con gái là Mittā và Pabhāvatī.

Passantassa ubho tāyo, dhītaro vīrabāhuno;

Tadā mahādipādassa, evaṃ āsi vitakkitaṃ.

Khi ấy, trong lúc nhìn hai người con gái kia, vị Đại Phó vương Vīrabāhu đã có suy nghĩ như sau:

Lokābhisammate sabba-bhūpālanvayamuddhani;

Visuddhe somavaṃsamhi, abhijātā mayaṃ pana.

“Chúng ta đã được sanh ra trong dòng dõi Mặt Trăng thanh tịnh, là dòng dõi được thế gian tôn kính và đứng đầu tất cả các dòng vua chúa.

Pihanīyatarākārā, sabbasattisamunnatā;

Nānāvijjāsu nipuṇā, hatthiassādisukkhamā.

Chúng ta có dung mạo đáng ngưỡng mộ, cao cả với tất cả quyền năng, tinh thông nhiều ngành học, và khéo léo trong việc điều khiển voi, ngựa, v.v.

Tathā pekākinā ve’te, tayo vikkamabāhunā;

Parājayaṃ paribhavaṃ, pāpitā bahuso raṇe.

Tuy vậy, ba người chúng ta đây đã nhiều lần bị một mình Vikramabāhu đánh cho thất bại và khinh miệt ở chiến trường.”

Sūnuno susamatthassa, visodhetu mimaṃ malaṃ;

Na dissate pātubhāvo, aho no appapuññatā.

Than ôi, do ít phước của chúng ta nên không thấy được sự xuất hiện của một người con trai có đầy đủ năng lực để gột rửa vết nhơ này.

Janavādakiliṭṭhena[Pg.376], rājattenāpi kiṃ mama;

Idāni visayāsaṅgaṃ, hitvā kalyāṇakammasu.

Đối với ta, vương quyền bị ô uế bởi lời đàm tiếu của dân chúng thì có ích gì? Giờ đây, ta nên từ bỏ sự quyến luyến với các dục lạc thế gian để chuyên tâm vào các thiện nghiệp.

10.

10.

Appamattassa satataṃ, netabbā vāsarā’iti;

Niyyātetvā amaccānaṃ, sabbaṃ rajjavicāraṇaṃ.

Nghĩ rằng: ‘Những ngày tháng của ta nên được trải qua trong sự không dể duôi’, vua đã giao phó tất cả việc cai trị vương quốc cho các vị quan.

11.

11.

Tahiṃ satta’ṭṭhamāsañhi, vasaṃ rattiyamekadā;

Devarājaghareseyyaṃ, kappesi sīlasaṃyato.

Sau khi sống ở đó bảy, tám tháng, vào một đêm nọ, vị vua có giới hạnh thu thúc đã nằm nghỉ trong đền thờ Devarāja.

12.

12.

Tato paccūsakālamhi, devaputtaṃ mahiddhikaṃ;

Vicittavatthābharaṇaṃ, gandhamālāvibhūsitaṃ.

Sau đó, vào lúc rạng đông, (vua thấy) một vị thiên tử có đại thần lực, mặc y phục và trang sức lộng lẫy, được trang hoàng bằng hương và vòng hoa,

13.

13.

Uḷāratararūpena, dehobhāsena attano;

Obhāsentaṃ asesā’sā, sūriyañca na bhuggataṃ.

với hình dáng vô cùng cao quý và với ánh sáng từ thân mình, đang chiếu sáng khắp mọi phương, làm lu mờ cả mặt trời chưa mọc,

14.

14.

Vadantaṃ supine evaṃ, adakkhi daraṇīpati;

Pasīdassu mahābhāga, pitobhava mahipati.

vị chúa đất đã thấy trong giấc mộng (vị thiên tử ấy) đang nói như sau: “Xin hãy hoan hỷ, hỡi bậc đại phước! Hỡi đức vua, ngài hãy trở thành một người cha.”

15.

15.

Dhaññalakkhaṇasampanno, icchitatthassasādhako;

Vinīto lokakuhara-byāpitejo parakkamo.

Một người con trai hội đủ các tướng tốt lành, thành tựu được những điều mong muốn, được giáo huấn tốt, có uy lực và dũng khí lan khắp hang cùng của thế gian,

16.

16.

Āṇabalayasokitti-bhāsuro sagguṇākaro;

Lokasāsanasaṃvuddhi-karo puttavaro tava.

là một kho tàng các đức tánh tốt, tỏa sáng với quyền uy, sức mạnh, danh tiếng và vinh quang, là người làm cho đời và đạo được hưng thịnh, một người con trai ưu tú của ngài,

17.

17.

Labbhīssate mahārāja, na cirasseva sampati;

Puttadārādhivutthaṃ taṃ, puraṃ khippaṃ payāhīti.

sẽ được ngài có được, hỡi Đại vương, chẳng bao lâu nữa. Xin hãy nhanh chóng đi đến thành phố nơi vợ con ngài đang ở.”

18.

18.

Pabujjhitvāna sañjāta-pītivegotha rattiyā;

Vibhātāya tatopoṅkha-gāmaṃ gañchinaruttamo.

Sau khi thức dậy với niềm hỷ lạc dâng trào, và khi đêm đã tàn, bậc tối thượng giữa loài người đã từ nơi ấy đi đến làng Poṅkha.

19.

19.

Yathā diṭṭhappakārantaṃ, kathesi supinaṃ subhaṃ;

Mahesī pamukhānaṃ so, amaccānaṃ mahīpati.

Vị vua ấy đã kể lại giấc mộng lành đúng như đã thấy cho các vị quan mà đứng đầu là hoàng hậu.

20.

20.

Saddhiṃ mahesiyā tattha, patthento puttamuttamaṃ;

Cintonto dānasīlādiṃ, subhaṃ nānappakārakaṃ.

Ở nơi ấy, cùng với hoàng hậu, trong khi mong mỏi một người con trai ưu tú, vua đã suy tư về việc thực hành các thiện sự khác nhau như bố thí, trì giới, v.v.

21.

21.

Athekadivasaṃkāle, paccūse supine pana;

Sabbalakkhaṇasampannaṃ, sabbasetaṃ manoharaṃ.

Rồi vào một ngày nọ, lúc rạng đông, lại trong một giấc mộng, (vua thấy) một con voi con đáng yêu, toàn thân màu trắng, hội đủ tất cả tướng tốt,

22.

22.

Dantīpotavaraṃ dantaṃ, kaṇṇe gaṇiyapemato;

Pavisantamivattānaṃ, seyyāgabbhaṃ mahesiyā.

một con voi con ưu tú đã được thuần hóa, và sau khi trìu mến nắm lấy tai nó, vua thấy nó dường như đi vào phòng ngủ của hoàng hậu.

23.

23.

Sampassiya pabujjhitvā, uṭṭhāya sayanāvarā;

Sañjātapītipāmojja-vegapīṇitamānaso.

Sau khi thấy rõ (cảnh ấy) và thức dậy, vua đứng dậy từ chiếc giường quý, tâm trí tràn ngập bởi niềm hỷ lạc và vui mừng dâng trào.

24.

24.

Tāyaṃ [Pg.377] velāyamedāsu-seyyāgabbhaṃ mahesiyā;

Pavissasupinaṃ tassā, yathādiṭṭhaṃ pakāsayī.

Ngay vào lúc ấy, vua đi vào phòng ngủ của hoàng hậu và kể lại cho bà nghe giấc mộng đúng như đã thấy.

25.

25.

Ahampi tādisaṃ hatthi-potakaṃ sayanaṃ mama;

Padakkhiṇaṃ karitvāna, ṭhitaṃ soṇḍe samādiya.

“Thiếp cũng đã thấy một con voi con như vậy. Sau khi đi nhiễu quanh giường của thiếp, nó đã đứng lại, rồi dùng vòi nắm lấy...”

26.

26.

Ākaḍḍhitvāna sayanaṃ, samāropiya pemato;

Āliṅgiṃ supinamhīti, devī cāpi tamabravī.

Hoàng hậu cũng tâu với vua rằng: 'Trong giấc mộng, thiếp đã kéo giường lại, với lòng yêu thương đã đặt (chàng) lên, và đã ôm lấy'.

27.

27.

Ubho te aññamaññassa, diṭṭhamevaṃ pakāsiya;

Uṭṭhāpesuṃ pahaṭṭhāva, vītaniddāruṇaṃ tadā.

Cả hai vị, sau khi đã kể cho nhau nghe về giấc mộng đã thấy như vậy, đã cùng nhau thức dậy vào lúc rạng đông khi cơn buồn ngủ đã tan biến, với tâm trạng vô cùng hoan hỷ.

28.

28.

Tato pāto upaṭṭhātu, mupayātaṃ purohitaṃ;

Nemittake ca pucchiṃsu, sunitvā te pamoditā.

Sau đó, vào buổi sáng, họ đã hỏi vị quốc sư và các nhà tiên tri đã đến hầu. Sau khi nghe (lời giải đoán), họ rất vui mừng.

29.

29.

Na cirasseva puttassa, dhaññalakkhaṇasālino;

Uppattiyā avassaṃ’va, bhavaṃtabbanti kittayuṃ.

Họ đã tuyên bố rằng: 'Chắc chắn không bao lâu nữa, sẽ có sự ra đời của một vị hoàng tử, người mang những tướng tốt lành'.

30.

30.

Taṃ suṇitvā amaccā ca, tathā nagaravāsino;

Avindiṃsu janindo ca, sabbepīti mahussavaṃ.

Nghe được điều ấy, các vị quan đại thần, cũng như dân chúng trong thành, và cả đức vua, tất cả đều đã tổ chức một đại lễ hội.

31.

31.

Tato paṭṭhāya sotthānaṃ, patthayaṃ patthivobhusaṃ;

Bhikkhusaṅghena bahuso, bhaṇāpesi parittakaṃ.

Kể từ đó, đức vua, với lòng mong cầu sự an lành, đã nhiều lần thỉnh mời chư Tăng tụng kinh hộ niệm.

32.

32.

Maṇimuttādikaṃ cittaṃ, mahagghamanuvāsaraṃ;

Pariccaji dānamukhe, yācakānamanekaso.

Hằng ngày, ngài đã nhiều lần ban phát cho những người hành khất các loại vật phẩm quý giá khác nhau như ngọc ma-ni, trân châu, và các thứ khác.

33.

33.

Purohitādivippehi, vedavedaṅgaviññūhi;

Vattāpesi ca homādi-vidhānaṃ sotthi sammataṃ.

Ngài cũng đã cho các vị Bà-la-môn, đứng đầu là quốc sư, những người thông thạo kinh Vệ-đà và các bộ môn phụ trợ, thực hiện các nghi lễ được cho là mang lại an lành, như lễ cúng lửa.

34.

34.

Suvinaṭṭhe vihāre ca, dhātugabbhe ca vāpiyo;

Jiṇṇā ca paṭisaṅkhattuṃ, yojayī rājakappike.

Ngài đã dùng các thợ thuyền của hoàng gia để trùng tu các ngôi tự viện, các tháp thờ xá-lợi, và các hồ chứa nước đã bị hư hoại nặng nề và cũ nát.

35.

35.

Dinaṃ nayante kalyāṇa-kammene’vaṃ narissare;

Na ciraṃ saṇṭhahi gabbha-varo kucchimhi deviyā.

Trong khi đức vua đang trải qua những ngày tháng với các thiện nghiệp như vậy, không bao lâu sau, một bào thai cao quý đã hình thành trong bụng của hoàng hậu.

36.

36.

Tatovagamma taṃ haṭṭha-pahaṭṭho so narissaro;

Mahantaṃ deviyā gabbha-parihāramadāpayi.

Khi biết được điều đó, vị vua ấy vô cùng vui mừng hoan hỷ, đã cho thực hiện việc hộ thai long trọng cho hoàng hậu.

37.

37.

Paripakkagabbhā devī, kamena janayīsukaṃ;

Samaye bhaddanakkhatta-muhuttenabhilakkhite.

Hoàng hậu, khi thai đã đủ ngày đủ tháng, đã tuần tự hạ sinh một hoàng tử vào thời điểm được ghi dấu bởi chòm sao và giờ khắc tốt lành.

38.

38.

Suppasannā asesā ca, disāyo taṃkhaṇe ahu;

Samīraṇe ca vāsiṃsu, sugandhimudusītalā.

Vào khoảnh khắc ấy, tất cả các phương trời đều trở nên trong sáng. Và những ngọn gió thổi đến đều thơm ngát, dịu dàng, và mát mẻ.

39.

39.

Dantīnaṃ [Pg.378] koñcanādena, hayānaṃ hesitena ca;

Rājaṅgaṇaṃ tadājātaṃ, mahākolāhalā kūlaṃ.

Với tiếng rống của voi và tiếng hí của ngựa, sân triều lúc ấy đã trở nên tràn ngập sự huyên náo lớn lao.

40.

40.

Accherātisaye evaṃ, pātubhūte anekadhā;

Disvā taṃ vimhayappatto, māṇabharaṇabhūpati.

Khi thấy nhiều điềm lạ phi thường như vậy xuất hiện, đức vua Manabharana đã vô cùng kinh ngạc.

41.

41.

Sutvā nijassa puttassa, tadā sañjātasāsanaṃ;

Amatenābhisittova, pītipuṇṇamanoratho.

Khi nghe tin tức về sự ra đời của con trai mình, tâm trí ngài tràn ngập niềm hỷ lạc, như thể được tưới tẩm bằng nước cam lồ.

42.

42.

Mocāpetvā tadā kārā-ghare baddhe bahūjane;

Dānaṃ uḷāraṃ samaṇa-brāhmaṇānaṃ padāpayi.

Lúc ấy, ngài đã cho thả nhiều người bị giam trong ngục, và đã cho ban phát vật thực cúng dường to lớn đến các vị Sa-môn và Bà-la-môn.

43.

43.

Amaccapamukhā cāpi, janāpuranivāsino;

Kadalītoraṇādīhi, rājadhānī manekadhā.

Các vị quan đại thần và dân chúng trong thành, đã dùng cổng chào bằng cây chuối và các thứ khác để trang hoàng kinh đô bằng nhiều cách.

44.

44.

Alaṅkaritvā sakalaṃ, sumaṇḍitapasādhitā;

Chaṇaṃ mahantaṃ vattesuṃ, katipāhaṃ manoramaṃ.

Sau khi trang hoàng và tô điểm toàn bộ (kinh đô), họ đã tổ chức một lễ hội lớn và vui tươi trong nhiều ngày.

45.

45.

Vede vuttavidhānena, jātakammādikaṃ vidhiṃ;

Sabbaṃ samāpayitvāna, kumārassā’vanīpati.

Đức vua, sau khi hoàn tất tất cả các nghi lễ cho hoàng tử, như lễ sinh đản và các lễ khác, theo như phương pháp đã được quy định trong kinh Vệ-đà,

46.

46.

Purohitādayo vippe, tato lakkhaṇapāṭhake;

Āṇāpetvāna sakkāra-sammānavidhipubbakaṃ.

sau đó đã triệu tập các vị Bà-la-môn, đứng đầu là quốc sư, và các nhà xem tướng, sau khi đã thực hiện các nghi thức tôn kính và trọng vọng.

47.

47.

Niyojesi kumārassa, lakkhaṇānaṃ paṭiggahe;

Sādhakaṃ sakalaṃ tassa, yatthapādādilakkhaṇaṃ.

Ngài đã giao cho họ nhiệm vụ xem xét các tướng của hoàng tử, tất cả những tướng tốt từ chân trở lên.

48.

48.

Upadhāriya mahāmacca-gaṇamajjhagatassa te;

Rājino deviyā cāpi, pakāsesuṃ pamoditā.

Sau khi xem xét, họ đã vui mừng tuyên bố với đức vua và hoàng hậu, những người đang ở giữa hội đồng các quan đại thần.

49.

49.

Laṅkādīpaṃ ṭhapetvāna, jambudīpatalampi ca;

Ekacchattaṅkitaṃ katvā-nubhottuṃ nipuṇo iti.

Rằng: 'Vị này có khả năng thống nhất đảo Lanka và cả đất liền Jambudipa dưới một chiếc lọng, và trị vì (toàn cõi)'.

50.

50.

Te santappiya bhogehi, bhiyyo pucchittha sādaraṃ;

Sandissamānaṃ yaṃkiñci, ariṭṭhaṃ atthi natthī’ti.

Sau khi ban thưởng cho họ các của cải, ngài lại kính cẩn hỏi thêm: 'Có điềm bất hạnh nào được nhìn thấy hay không?'

51.

51.

Dīghāyuko kumāro’yaṃ, kiñci paññāyate vata;

Janakāriṭṭhayogo’ti, te mahīpatino’bravuṃ.

Họ tâu với đức vua rằng: 'Hoàng tử này sẽ sống lâu. Tuy nhiên, có một điều được nhận thấy, đó là vận rủi cho người cha'.

52.

52.

Tassārijanasammaddi-patāpabhujayo gato;

So parakkamabāhū’ti, anvatthanāmamaggahī.

Vì ngài có cánh tay oai hùng chiến thắng, đè bẹp quân thù, nên ngài đã nhận được cái tên phù hợp là Parakkamabahu (Người có cánh tay dũng mãnh).

53.

53.

Kaṇṇave dhamahañceva, annupāsanamaṅgalaṃ;

Kārāpiya vidhānaññū, yathāvidhimasesato.

Vị vua, người am tường các nghi lễ, đã cho thực hiện lễ xỏ tai và lễ ăn cơm đầu tiên một cách trọn vẹn, đúng theo nghi thức.

54.

54.

Rañño [Pg.379] vikkamabāhussa, saputtuppattisāsanaṃ;

Vattuṃ sadūte pesesi, pulatthinagaraṃ tadā.

Lúc bấy giờ, ngài đã phái sứ giả của mình đến thành Pulatthi để báo tin cho vua Vikkamabahu về sự ra đời của con trai mình.

55.

55.

Tehiso bhāgineyyassa, mahābhāgattanampi ca;

Janakāriṭṭhayogañca, sutvā vikkamabāhuso.

Vua Vikkamabahu, sau khi nghe từ các sứ giả về vận mệnh vĩ đại của cháu mình, và cả về vận rủi cho người cha,

56.

56.

Dhaññaṃ vijayarājādi-rājamālāya nāyakaṃ;

Maṇiṃva bhāsuraṃ mayhaṃ, bhāgineyyaṃ janesiso.

Phước thay, người cháu của ta, vị lãnh đạo của dòng dõi các vua chúa bắt đầu từ vua Vijayarāja, là bậc chúa tể của dân chúng, rực rỡ như một viên ngọc quý.

57.

57.

Hāni yākācisatataṃ, yathā tassa na hessati;

Tathā mamantikeyeva, kumāro ettha vaḍḍhataṃ.

Để cho vị hoàng tử ấy không gặp phải bất cứ sự tổn hại nào, hãy để cho hoàng tử được trưởng thành ngay tại đây, bên cạnh ta.

58.

58.

Aladdhaṃ labhituṃ lābhaṃ, laddhañca parirakkhituṃ;

Sabbathā na samatthoyaṃ, putto gajabāhu mama.

Người con trai Gajabāhu này của ta hoàn toàn không có khả năng để đạt được những lợi lộc chưa đạt được, và để bảo vệ những gì đã đạt được.

59.

59.

Sūrabhāvādiyutto’pi, mahindavhaparosuto;

Nihīno mātugottena, na rajjassa raho mama.

Người con trai kia tên là Mahinda, dù có được sự dũng mãnh, nhưng vì có dòng dõi bên mẹ thấp kém nên không xứng đáng với vương quốc của ta.

60.

60.

Ṭhitassa vikkajātena, nekaso sañcitena me;

Rajjassa bhāgineyyo’va, kāmaṃ bhāgī bhavissati.

Đối với vương quốc này của ta, được tạo dựng và tích lũy nhiều lần bởi sức mạnh của ta, quả thật chỉ có người cháu trai mới là người thừa kế xứng đáng.

61.

61.

Itipesesi dūte so, ānetuṃ taṃ kumārakaṃ;

Kumārā bharaṇaṃ datvā, sesaṃ sārañcupāyanaṃ.

Nghĩ vậy, vị ấy đã phái sứ giả đi để rước vị hoàng tử trẻ tuổi, sau khi đã trao cho họ những trang sức của hoàng tử và các tặng phẩm quý giá khác.

62.

62.

Sabbaṃ dūtamukhā sutvā, vīrabāhu mahīpati;

Tassetaṃ vacanaṃ yuttaṃ, vuttaṃ mehita buddhiyā.

Sau khi nghe tất cả từ lời của sứ giả, đức vua Vīrabāhu (nghĩ rằng): 'Lời nói ấy của ông ta là hợp lý, được nói ra với một trí tuệ nhân từ'.

63.

63.

Tathāpi ca nijāriṭṭha-paṭikāratthamīdisaṃ;

Orasaṃ puttaratanaṃ, pesetuṃ nā’nurūpakaṃ.

Tuy nhiên, việc gửi đi một người con trai ruột quý báu như vậy để làm phương cách đối phó với điềm xấu của chính mình là điều không thích hợp.

64.

64.

Kiñca tattha kumāramhi, nīte vikkama bāhuno;

Pakkho laddhamahāvāha-balo viya hutāsano.

Hơn nữa, khi hoàng tử được đưa đến đó, phe phái của Vikkamabāhu sẽ giống như ngọn lửa được tiếp thêm sức mạnh của một trận gió lớn.

65.

65.

Accunnatena mahatā, tejasā sañjalissati;

Hānireva vatamhākaṃ, mahatī hessate bhusaṃ.

Nó sẽ bùng cháy lên với uy lực to lớn và cao tột. Than ôi, sự tổn thất của chúng ta chắc chắn sẽ vô cùng to lớn.

66.

66.

Iti hatthe gatānaṃ so, dūtānaṃ thanayaṃ sakaṃ;

Apesetvā visajjesi, pasādiya manena so.

Nghĩ vậy, vị ấy đã không gửi con trai của mình đi, và sau khi làm cho các sứ giả đã đến được hài lòng, ngài đã cho họ ra về.

67.

67.

Saputtadārehi [Pg.380] samaggavāsaṃ,Narādinātho nivasaṃ tahiṃso;

Tibbena phuṭṭho mahatāgadena,Rajjena saddhiṃ vijahittha desaṃ.

Vị chúa tể của nhân loại ấy, trong khi đang sống hòa hợp cùng với vợ con tại nơi đó, đã bị một căn bệnh hiểm nghèo hành hạ, và đã từ bỏ đất nước cùng với vương quyền (tức là băng hà).

Sujanappasādasaṃve gatthāya kate mahāvaṃse

Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người tốt,

Kumārodayo nāma

có tên là Sự Trỗi Dậy Của Hoàng Tử,

Saṭṭhimo paricchedo.

là chương thứ sáu mươi.

Ekasaṭṭhima pariccheda

Chương thứ sáu mươi mốt

Saṅkhatthalipurābhigamano

Sự Đến Thành Saṅkhatthali

Sutvā dve bhātaro aññe, jeṭṭhasso paratiṃsadā;

Khippaṃ saraṭṭhā āgamma, kāresuṃ antimaṃ vidhiṃ.

Khi ấy, hai người em trai kia, nghe tin người anh cả qua đời, đã nhanh chóng từ xứ sở của mình trở về và cử hành các nghi lễ cuối cùng.

Atha kittisirimegho, raṭṭhaṃ jeṭṭhassa bhātuno;

Attādhīnaṃ karitvāna, āmantiya kaṇiṭṭhakaṃ.

Bấy giờ, Kittisirimegha, sau khi đã nắm quyền kiểm soát vương quốc của người anh cả, đã nói với người em út.

Datvā raṭṭhadvayaṃ aññaṃ, vatthuṃ tattheva ādisi;

So’pi jeṭṭhassa bhātussa, vacanaṃ sampaṭicchiya.

Sau khi ban cho hai vùng đất khác, ông ra lệnh cho người em ở lại đó. Người em ấy cũng đã chấp nhận lời của người anh cả.

Samādāya kumārañca, deviñca ratanāvaliṃ;

Dhītaro dve ca gantāna, mahā nāmahulaṃ puraṃ.

Mang theo vị hoàng tử, hoàng hậu Ratanāvali, và hai người con gái, ông đã đi đến thành Mahānāgahula.

Samaggā nivasaṃ tattha, kumārassa sikhāmahaṃ;

Kāretvā parihārena, vaḍḍhesi mahatā sadā.

Họ sống hòa thuận tại đó. Sau khi cử hành lễ cắt tóc cho hoàng tử, ông luôn nuôi dưỡng hoàng tử với sự chăm sóc chu đáo.

Tato so deviyā jeṭṭhaṃ-dhītaraṃ mittanāmikaṃ;

Dātukāmo saputtassa, sahāmaccehi mantayi.

Sau đó, vì muốn gả người con gái lớn của hoàng hậu tên là Mittā cho con trai mình, ông đã bàn bạc với các vị đại thần.

Kāliṅganvayasambhūtā, pāyenakhalu bhūmipā;

Sāmibhāvaṃ gatā asmiṃ, laṅkādīpamhī bhūyaso.

Quả thật, phần lớn các vị vua xuất thân từ dòng dõi Kāliṅga đã nắm quyền cai trị trên hòn đảo Laṅkā này.

Kāliṅgagotta sambhūta, gajabāhussa dātave;

Gūḷarūpena devī’yaṃ, yadi peseyya dhītaraṃ.

Nếu vị hoàng hậu này bí mật gửi con gái của mình để gả cho Gajabāhu, người cũng xuất thân từ dòng dõi Kāliṅga,

Bhiyyo [Pg.381] vivāhasambaddho, balavā so bhavissati;

Mayhaṃ eso nirālambo, putto hehīti sabbathā.

thì ông ta, được củng cố thêm bởi mối liên kết hôn nhân, sẽ trở nên hùng mạnh; và người con trai này của ta sẽ hoàn toàn không có chỗ nương tựa.

10.

10.

Tasmā me sunūno esā, dātuṃ yuttā kumārikā;

Evaṃ sati vatamhākaṃ, vaḍḍhiye’va siyā ‘‘iti’’.

Vì vậy, việc gả công chúa này cho con trai của ta là điều thích hợp. Nếu làm như vậy, than ôi, đó chắc chắn sẽ là sự thịnh vượng cho chúng ta.

11.

11.

Devīpi sutvā taṃ sabba-mādiccanvaya maṇḍanā;

Sabbathā tamanicchanti, idamāha mahīpatiṃ.

Vị hoàng hậu, một trang sức của dòng dõi Mặt Trời, sau khi nghe tất cả những điều đó, đã hoàn toàn không mong muốn việc ấy và đã nói với đức vua như sau.

12.

12.

Ghātetvā sakale yakkhe, kumāro vijayavhayo;

Laṃkādīpamimaṃ’kāsi, manussāvāsakaṃ sadā.

Hoàng tử tên là Vijaya, sau khi đã diệt trừ tất cả các loài dạ xoa, đã biến hòn đảo Laṅkā này thành nơi cư ngụ của loài người mãi mãi.

13.

13.

Tato pabhuti amhākaṃ, ghaṭesuṃ vijayanvayaṃ;

Kāliṅgavaṃsajeheva, sambandhaṃ katva pubbakaṃ.

Kể từ đó, tổ tiên của chúng ta thuộc dòng dõi Vijaya đã tạo dựng mối liên kết với những người thuộc dòng dõi Kāliṅga.

14.

14.

Aññabhūpāla sambandho, sutapubbo pinatthino;

Somavaṃsa samumbhūte, ṭhapetvā dharaṇissare.

Ngoại trừ các vị chúa tể của trái đất, đối với chúng ta, những người sinh ra trong dòng dõi Mặt Trăng (Somavaṃsa), mối quan hệ với các vị vua khác là điều chưa từng nghe thấy.

15.

15.

Tuyhaṃ jātoti amhākaṃ, sambandho so kathaṃ siyā;

Ariyanvaya sambhūta, kumārena sahāmunā.

Làm sao có thể có mối quan hệ giữa chúng ta với vị hoàng tử kia, người sinh ra từ dòng dõi của ngài, một người xuất thân từ dòng dõi cao quý?

16.

16.

Evaṃ so deviyā tāya, nekaso vārayantiyā;

Pasayhasaka putthassa, taṃ kumārimadāpayi.

Mặc dù bị hoàng hậu kia nhiều lần ngăn cản, ông ta vẫn ép buộc gả công chúa ấy cho con trai của mình.

17.

17.

So anekaguṇodāra- bhariyānugato tato;

Rañjayanto jane sabbe, janakasantike vasi.

Từ đó, cùng với người vợ cao quý có nhiều đức hạnh, vị ấy đã sống gần vua cha, làm vui lòng tất cả mọi người.

18.

18.

Ekavīsatiṃ vassāni, rajjaṃ vikkama bāhuso;

Anubhotvā yathākammaṃ, kāyabhedā gato paraṃ.

Vua Vikkamabāhu, sau khi trị vì vương quốc trong hai mươi mốt năm, đã băng hà theo nghiệp của mình.

19.

19.

Tato gajabhujo ṭhitaṃ, sampannabalavāhanaṃ;

Rajjaṃ hatthagataṃ katvā, pulattinagare vasī.

Sau đó, vua Gajabāhu, sau khi chiếm đoạt vương quốc vốn đã vững mạnh, đầy đủ binh lực và xe cộ, đã cư ngụ tại thành Pulatthi.

20.

20.

Tato kittisirīmegha, sirīvallabha bhūmipā;

Vuttanta metaṃ viññāya, evaṃ samanucintayuṃ.

Bấy giờ, hai vị vua Kittisirīmegha và Sirīvallabha, khi biết được sự việc này, đã cùng nhau suy nghĩ như sau.

21.

21.

Tassa vikkama bāhussa, vuddhabhāvena nekadhā;

Mūlarajjādhipaccaṃ taṃ, ammaṃ nindākaraṃ na hi.

Việc vua Vikkamabāhu kia, do tuổi già sức yếu, nắm quyền cai trị vương quốc chính yếu, quả thực không phải là điều đáng chê trách đối với chúng ta.

22.

22.

Tadatthajassa bālassa, mūlarajjaṃ pasāsano;

Upekkhaṇaṃ panamhākaṃ, nevānucchavikaṃ vata.

Tuy nhiên, việc chúng ta thờ ơ để cho một đứa trẻ, con trai của ông ta, cai trị vương quốc chính yếu, quả thực là điều không thích hợp.

23.

23.

Te soyāva sarajjamhi, baddhamūlo bhavissati;

Pasayha tāva taṃ rajjaṃ, vaṭṭati gaṇhituṃ iti.

Trước khi y kịp củng cố vững chắc địa vị trong vương quốc của mình, chúng ta phải dùng vũ lực để chiếm lấy vương quốc ấy.

24.

24.

Velakkāra [Pg.382] balaṃ sabbaṃ, bhindiṃsu dhana dānato;

Ṭhapetvā sevake keci, tassabbhantarike tadā.

Họ đã dùng tiền của để mua chuộc toàn bộ quân đội Velakkāra, ngoại trừ một vài người hầu cận thân tín của ông ta.

25.

25.

Gajabāhu mahīpāle, virattā raṭṭhavāsino;

Ubhinnaṃ rājūnaṃ dūte, pesayuṃ nekaso tato.

Bấy giờ, dân chúng trong nước, vì bất mãn với vua Gajabāhu, đã nhiều lần cử sứ giả đến gặp cả hai vị vua.

26.

26.

Rajjaṃ sādhetvā dassāma, ekībhūtā mayaṃ pana;

Upatthambhakabhāvo’va, kātabbo kevalaṃ iti.

Chúng tôi, sau khi hợp nhất lại, sẽ chinh phục vương quốc và trao lại cho các ngài. Các ngài chỉ cần hỗ trợ chúng tôi mà thôi.

27.

27.

Tato dve bhātukā senaṃ, sakaṃ sannayha vegasā;

Ubhato mukhato tassa, raṭṭhamajjhamupāgamuṃ.

Sau đó, hai anh em nhà vua nhanh chóng tập hợp quân đội của mình, rồi từ hai phía tiến vào trung tâm vương quốc của ông ta.

28.

28.

Pahiṇiṃsu ca te dūte, tato gajabohuvhayo;

Bhūmipālo nijāmacce, sannipātiya mantayi.

Và họ đã cử sứ giả đi. Bấy giờ, vị vua tên là Gajabāhu triệu tập các vị đại thần của mình lại để bàn bạc.

29.

29.

Veḷakkārabalaṃ sabba-mujupaccattikaṃ ahu;

Rājāno dve ca no raṭṭhaṃ, saṅgāmatthamupāgatā.

Toàn bộ quân đội Veḷakkāra đã công khai chống lại chúng ta; và hai vị vua kia đã tiến vào vương quốc của chúng ta để giao chiến.

30.

30.

Paṭhamaṃ tesu pakkhassa, ekassa balino bhusaṃ;

Mukhabhaṅge kate khippaṃ, tato aññe susādhiyā.

Trước tiên, nếu một trong hai phe hùng mạnh kia bị đánh bại nhanh chóng, thì phe còn lại sẽ dễ dàng bị chinh phục.

31.

31.

Iti nicchiya senaṅgaṃ, sabbamādāya attano;

Sirivallabharājābhi-mukhaṃ yuddhā’yupāgami.

Quyết định như vậy, ông ta mang theo toàn bộ quân đội của mình, tiến đến đối mặt với vua Sirivallabha để giao chiến.

32.

32.

Sirivallabharājāpi, saṅgāma mahibhiṃsanaṃ;

Pāto paṭṭhāya sāyanha-kālaṃ yāva pavattayaṃ.

Vua Sirivallabha cũng đã tiến hành một trận chiến vô cùng khốc liệt, kéo dài từ sáng sớm cho đến tận chiều tối.

33.

33.

Asakkuṇanto’bhibhavaṃ, vidhātuṃ tassa kañcipi;

Tatova so nivattitvā, sakaṃ raṭṭhaṃ gato lahuṃ.

Không thể nào giành được bất kỳ chiến thắng nào trước đối phương, do đó, ông ta đã quay trở lại và nhanh chóng rút về vương quốc của mình.

34.

34.

Gajabāhussagokaṇṇa-sacivena parājito;

Agā raṭṭhaṃ sakaṃ kitti-sirimegho’pi bhūpati.

Vua Kittisirimegha cũng bị vị đại thần Gokaṇṇa của vua Gajabāhu đánh bại, và đã rút về vương quốc của mình.

35.

35.

Gajabāhunarindopi, saṅgāme tamhi kiñcipi;

Parihānimasampatto, punā’gamma purantikaṃ.

Vua Gajabāhu cũng vậy, trong trận chiến đó không hề bị tổn thất chút nào, đã quay trở lại gần kinh thành.

36.

36.

Balanāthe viniggayha, sāparādhe bahū balī;

Raṭṭhaṃ vūpasametvāna, pāvekkhi nagaraṃ sakaṃ.

Vị vua hùng mạnh ấy, sau khi trừng phạt nhiều vị tướng lĩnh phạm tội và bình định đất nước, đã tiến vào kinh thành của mình.

37.

37.

Raṭṭhe sake sakeyeva, tato pabhūti bhūmipā;

Aññoññamitte sambandhaṃ, vidhāya vihariṃsu te.

Kể từ đó, các vị vua ấy sống trong vương quốc của riêng mình, sau khi đã thiết lập mối quan hệ hữu hảo với nhau.

38.

38.

Tato parakkamabhujo, dharaṇī pālanandano;

Medhāvīnekasippesu, sikkhamāno susādhukaṃ.

Bấy giờ, Parakkamabāhu, con trai của vị vua, là người thông tuệ, đã chuyên cần luyện tập rất giỏi trong nhiều ngành nghệ thuật.

39.

39.

Vicārakkhamapaññattā[Pg.383], kiccā kiccesu nekaso;

Accuḷārāsayattā ca, mahābhāgattanena ca.

Nhờ có trí tuệ xét đoán và lòng kiên nhẫn trong nhiều công việc nên làm và không nên làm, lại nhờ có tâm tính vô cùng cao thượng và phúc đức lớn lao.

40.

40.

Attano mātubhaginī, sahavāsa sukhamhi ca;

Alaggamānasoneka, balākīḷārasesu ca.

Với tâm không vướng bận vào niềm vui sống cùng với dì của mình, cũng không ham mê các thú vui tiêu khiển của tuổi trẻ.

41.

41.

Sūrabhāvādisaṃyuttā, rājaputtā tu mādisā;

Paccante īdise dese, kathaṃ nāma vasissare.

Những hoàng tử như ta, người sở hữu lòng dũng cảm và các phẩm chất khác, làm sao có thể sống ở một vùng đất biên địa như thế này được?

42.

42.

Jātadesañca me dāni, yuvarājapabhogiyaṃ;

Gamissāmīti niggañchi, tamhā parijanatthito.

Nghĩ rằng: 'Bây giờ ta sẽ đi đến quê hương của ta, nơi thuộc quyền cai quản của thái tử', ngài đã rời khỏi nơi đó, cùng với đoàn tùy tùng của mình.

43.

43.

Kamena santikaṃ saṅkha-nāyakatthalisaññino;

Gāmassāgā ahiṃ kitti-sirimegho nisamma taṃ.

Lần lượt, ngài đã đến gần ngôi làng có tên là Saṅkhanāyakatthalī. Vua Kittisirimegho, khi nghe tin ấy...

44.

44.

Abhāvā rajja dāyāda-samānassa’trajassa me;

Ekākī’hanti yo citta-santāpo santataṃ gato.

“Vì không có con trai xứng đáng kế vị, nỗi sầu muộn trong tâm rằng ‘Ta cô độc’ đã không ngừng xâm chiếm ta.”

45.

45.

Jeṭṭhaṃva bhātaraṃ mayhaṃ, taṃ dehapaṭibimbakaṃ;

Daṭṭhuṃ me sattataṃ puññaṃ, mahantamuditaṃtica.

“Để được thấy hình ảnh phản chiếu của thân ta, người giống như anh cả của ta, đó là phước báu lớn lao và niềm vui khôn xiết của ta.”

46.

46.

Pāmujjavegavasago, nagaraṃ taṃ manoharaṃ;

Alaṅkārā payitvāna, toraṇādīhi nekadhā.

Bị lôi cuốn bởi niềm hân hoan dâng trào, (nhà vua) đã cho trang hoàng thành phố xinh đẹp ấy bằng nhiều cách với cổng chào và các thứ khác.

47.

47.

Gantvā paṭipathaṃyeva, baloghaparivārito;

Narindo tithinakkhatta-visese subhasammate.

Vào một ngày và một chòm sao đặc biệt được xem là tốt lành, đức vua, được đoàn quân đông đảo vây quanh, đã đi ra để nghênh đón.

48.

48.

Anaññasādhāraṇataṃ, sampattehi guṇehi ca;

Lakkhaṇehi ca sabbehi, kalyāṇeyi susaṃyutaṃ.

(Vị hoàng tử) sở hữu những đức tính đã đạt đến mức phi thường và được trang bị đầy đủ tất cả các tướng tốt lành.

49.

49.

Disvā kumāraṃ santuṭṭho, āliṅgitvāna pemato;

Ure katvāna cumbitvā, matthakamhi punappunaṃ.

Khi thấy hoàng tử, nhà vua rất hài lòng, đã ôm chầm lấy ngài một cách trìu mến, đặt ngài vào lòng và hôn lên đầu ngài nhiều lần.

50.

50.

Janassa balato tassa, passato locanehi so;

Santosa assudhārāyo, vassāpento nirantaraṃ.

Trước mắt dân chúng và quân lính đang nhìn, ngài đã khiến những dòng lệ vui mừng tuôn rơi không ngớt.

51.

51.

Manuññameka māruyha, vāhanaṃ saha sūnunā;

Bherini dena pūrento, disā dasa samantato.

Cùng với con trai, ngài đã lên một cỗ xe lộng lẫy, làm cho tiếng trống vang rền khắp mười phương.

52.

52.

Pavisitvā puraṃ tattha, alaṅkāre manorame;

Dassayanto saputtassa, pāvisi rājamandiraṃ.

Sau khi vào thành phố được trang hoàng lộng lẫy ở đó, ngài chỉ cho con trai xem, rồi tiến vào hoàng cung.

53.

53.

Laddhā [Pg.384] tato kañcukī-supakāra,Vagādineke paricārake so;

Nānāguṇā rādhitamānasassa,Vasīsakāse pituno sukhena.

Sau đó, nhận được nhiều người hầu cận như thị thần, đầu bếp và những người khác, vị hoàng tử, với tâm ý được làm hài lòng bởi nhiều phẩm chất (của vua cha), đã sống hạnh phúc bên cạnh phụ vương.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện trí.

Saṅkhatthalipurābhigamano nāma

Chương có tên là “Cuộc Đến Thành Saṅkhatthali”.

Ekasaṭṭhimo paricchedo.

Chương thứ sáu mươi mốt.

Dvisaṭṭhimapariccheda

Chương thứ sáu mươi hai

Paramaṇḍalābhigamano

Cuộc Đến Vùng Paramaṇḍala

Attanābhimatassā’su, jātadesassa pattiyā;

Sampuṇṇamanasaṅkappo, dussaṅkapavivajjito.

Với ý nguyện được viên mãn và từ bỏ những ý định xấu, (ngài đã nỗ lực) để nhanh chóng đạt được quê hương mà ngài hằng mong muốn.

Vajirūpamorupaññā, balena gurusantike;

Lahuṃ bahuñca gaṇhanto, sippajātamaneka kaṃ.

Với sức mạnh của trí tuệ sắc bén như kim cương, ngài đã nhanh chóng lĩnh hội được nhiều loại hình nghệ thuật và khoa học từ vị thầy của mình.

Jināgamesu nekesu, koṭillā dīsu nītisu;

Saddasatthe ca kāveyye, sanighaṇḍuka keṭubhe.

(Ngài đã tinh thông) trong nhiều giáo pháp của Đấng Chiến Thắng, trong các môn chính trị học như của Koṭilla, trong văn phạm, thi ca, cùng với từ vựng học và thi pháp học.

Naccagītesu satthesu, hatthisippādikesu ca;

Dhanu khaggādinekesu, satthesu ca visesato.

Trong các nghệ thuật ca múa, trong các kỹ năng về voi thuật và các môn tương tự, và đặc biệt là trong các binh pháp về cung, kiếm và các loại khác.

Pārappatto vinītatto, pitu rañño samācari;

Adhippāyānukulaṃ’va, sadā bhattipurassaro.

Sau khi đã tinh thông (các môn học), với bản thân được rèn luyện, ngài đã phụng sự vua cha, luôn luôn với lòng tôn kính và hành xử phù hợp với ý muốn của vua.

Tadā sadā darācāra-guṇārādhitamānaso;

Piyena viya mittena, tena saddhiṃ mahīpati.

Bấy giờ, đức vua, với tâm ý luôn được làm hài lòng bởi đức tính và cách cư xử tôn trọng của ngài, đã (đối xử) với ngài như một người bạn thân thiết.

Uyyānajalakīḷādi-sukhaṃ nānappakārakaṃ;

Anubhotvā sadesasmiṃ, sañcaranto tahiṃ tahiṃ.

Đi du ngoạn đó đây trong xứ sở của mình, ngài đã tận hưởng nhiều loại lạc thú khác nhau như dạo chơi trong vườn thượng uyển, vui đùa dưới nước và các thú vui khác.

Ekadāsaṅkhasenādhi-patinā daḷhabhattinā;

Saraṭṭhasīmā rakkhāya, yo jitena balīyasā.

Một hôm, (nhà vua đã đến) nơi vị tướng quân hùng mạnh tên là Saṅkha, người rất trung thành và được giao phó việc bảo vệ biên giới của vương quốc,

Ajjhāvutthassa [Pg.385] ca balattha-linamassa ca santikaṃ;

Gāmasā’gañchi sutvāna, tamatthaṃ dhajinīpati.

(nhà vua) đã đến ngôi làng gần Balatthalīna nơi ông đang đóng quân. Vị tướng quân, khi nghe được tin ấy,

10.

10.

Gāmaṃ taṃ sādhukaṃ sajju, sajjāpetvā saputtakaṃ;

Paccuggantvā mahīpālaṃ, paṇamitvā ṭhito tadā.

đã cùng với con trai nhanh chóng chuẩn bị ngôi làng một cách chu đáo, rồi đi ra nghênh đón đức vua, và sau khi đảnh lễ, ông đã đứng sang một bên.

11.

11.

Pitā putto ubho tassa, sambhāsiya piyaṃ vaco;

Nekadhā’rādhitā tena, taṃ gāmaṃ samupāgaguṃ.

Cả hai cha con (vua và hoàng tử) đã nói những lời thân ái với ông. Được ông làm cho hài lòng bằng nhiều cách, họ đã cùng nhau tiến vào ngôi làng ấy.

12.

12.

Tahiṃ katici bhūpālo, vāsare vītināmiya;

Senāpatiṃ samāhūya, idaṃ vacanaṃ mabravi.

Tại đó, sau khi ở lại vài ngày, đức vua cho gọi vị tướng quân đến và phán những lời này:

13.

13.

Putto me dānivayasi, ṭhito’ panayanārahe;

Tassopanayanaṃ kātuṃ, mahopakaraṇaṃ lahuṃ.

“Con trai của ta nay đã đến tuổi thích hợp để làm lễ trưởng thành. Để cử hành lễ trưởng thành cho nó, hãy nhanh chóng chuẩn bị các vật dụng to lớn.”

14.

14.

Sajjetabbanti taṃ sutvā, sopi senādhināyako;

Sabbupakaraṇaṃ khippaṃ, maṅgalatthaṃ susajjayi.

Khi nghe lời phán “Hãy chuẩn bị”, vị tướng quân ấy cũng đã nhanh chóng chuẩn bị chu đáo tất cả các vật dụng cần thiết cho buổi lễ tốt lành.

15.

15.

Sugandha dīpapupphādi-vatthūhi divasattayaṃ;

Pubbakāraṃ karitvāna, mahantaṃ ratanattaye.

Trong ba ngày, ông đã thực hiện một cuộc cúng dường lớn lao đến Tam Bảo với các vật phẩm như hương thơm, đèn, hoa và những thứ khác làm nghi thức chuẩn bị.

16.

16.

Vedikācāradakkhehi, dvijehi puthuvīpati;

Sampabhāvānu rūpaṃva, maṅgalaṃ taṃ samāpiya.

Vị chúa đất (tức là đức vua) đã cho hoàn tất buổi lễ ấy, một cách xứng hợp với uy thế của ngài, bởi các vị Bà la môn thông thạo về các tập tục Vệ đà.

17.

17.

Parakkamakumārena, tena saddhiṃ samārabhi;

Vasantakīḷaṃ mahatiṃ, sāmacco kīḷituṃ tadā.

Bấy giờ, vị đại thần cùng với vương tử Parakkama ấy đã bắt đầu cuộc vui chơi trong lễ hội mùa xuân vĩ đại.

18.

18.

Rājā kitti sirīmegho-rohaṇe vasato tadā;

Sirīvallabhanāmassa, sabhātu maraṇampi ca.

Bấy giờ, trong khi vua Kittisirimegha đang ở tại Rohaṇa, (ngài đã nghe tin) về cái chết của em mình tên là Sirivallabha.

19.

19.

Māṇabharaṇanāmassa, rajjalābhañca deviyā;

Mittāya paṭilābhañca, sirīvallabhasūnu no.

(Và tin) về việc người tên Māṇābharaṇa đã chiếm được vương quốc, và việc con trai của Sirivallabha đã cưới được hoàng hậu Mittā.

20.

20.

Rohaṇāgatadūtehi, suṇitvā sakabhātuno;

Kālakriyāya sañjāta-sokavegaṃ sudussahaṃ.

Khi nghe tin từ các sứ giả đến từ Rohaṇa, một cơn sầu muộn dâng trào, rất khó chịu đựng, đã phát sinh do cái chết của em mình.

21.

21.

Mittāyatanayuppatti pavattiṃ savaṇena taṃ;

Vineyya virato tamhā, vasantasamayussavā.

Nhờ nghe được tin tức về sự ra đời của con trai của (hoàng hậu) Mittā, ngài đã dẹp tan nỗi sầu muộn ấy và đã dừng lại lễ hội mùa xuân đó.

22.

22.

Nivattetvāna tattheva, senāniṃ saṅkhanāmakaṃ;

Puttena saha so saṅkha-tthali nāmaṃ puraṃ gami.

Sau khi cho vị tướng quân tên là Saṅkha lui quân ngay tại đó, ngài cùng với con trai đã đi đến thành phố tên là Saṅkhatthali.

23.

23.

Parakkamakumārena, tena saddhiṃ tahiṃ sukhaṃ;

Vasato tassa bhūpassa, vassamekamatikkami.

Trong khi đức vua ấy đang sống hạnh phúc ở đó cùng với vương tử Parakkama, một năm đã trôi qua.

24.

24.

Māṇābharaṇabhūpassa[Pg.386], devī cāpi pabhāvatī;

Labhittha dutiyā kitti-sirī meghavhayaṃ sutaṃ.

Và hoàng hậu Pabhāvatī của vua Māṇābharaṇa cũng đã hạ sinh một người con trai thứ hai tên là Kittisirimegha.

25.

25.

Suṇitvā tañca so amhaṃ, vaṃso jāto mahā’’iti;

Ahu kittisirīmegho, tadā attamano bhusaṃ.

Và khi nghe tin ấy, vua Kittisirimegha đã vô cùng hoan hỷ (nghĩ rằng): 'Dòng dõi của chúng ta đã trở nên vĩ đại'.

26.

26.

Laṃkādīpopabhogeka-hetunā mahatā satā;

Asādhāraṇabhūbhena, codito puññakammunā.

Được thôi thúc bởi các công đức của mình, là nhân duyên vĩ đại duy nhất để hưởng thụ hòn đảo Laṅkā như một vị vua phi thường.

27.

27.

Kumāro so’tha pitarā, piyamitte viyattani;

Kariyamānaṃ sasnehaṃ, mahantaṃ co’palālanaṃ.

Bấy giờ, vị vương tử ấy (đã không màng đến) sự nuông chiều vĩ đại và đầy trìu mến được thực hiện bởi phụ thân, như đối với một người bạn thân.

28.

28.

Sacivānamanekesaṃ, bhayabhattī purassaraṃ;

Kriyamānamupaṭṭhānaṃ, na maññanto tiṇāyapi.

Và (cũng không màng đến) sự hầu hạ được thực hiện bởi nhiều vị đại thần với lòng kính sợ và tôn sùng, ngài đã không xem chúng dù chỉ bằng một cọng cỏ.

29.

29.

Laṃkādīpamimaṃ sabba mekacchatto pasobhitaṃ;

Khippaṃ kāretukāmo so, sayaṃ iti vicintayi.

Với mong muốn nhanh chóng làm cho toàn thể hòn đảo Laṅkā này được rực rỡ dưới một chiếc lọng duy nhất, ngài đã tự mình suy nghĩ như sau:

30.

30.

Kesa akkhaka gīvaṭṭhi-dāṭhā pattāna meva ca;

Padacetya mahābodhi-sākhānañcāpi satthuno.

(Hòn đảo này là nơi chứa đựng) Xá lợi Tóc, Xá lợi Xương đòn, Xá lợi Xương cổ, và Xá lợi Răng, cũng như Bát của Bậc Đạo Sư, và cả Dấu chân thiêng, và các nhánh của cây Đại Bồ đề.

31.

31.

Caturāsītisahassānaṃ, dhammakkhandhāna meva ca;

Sammāsambuddhakappānaṃ, ādhārattā ca niccaso.

Và bởi vì (hòn đảo này) luôn là nơi lưu giữ tám mươi bốn ngàn pháp uẩn, tức là các giáo huấn của các bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.

32.

32.

Ākarattā ca nekesaṃ, maṇimuttādivatthūnaṃ;

Sammatopi visiṭṭhoti, dīponāti mahā ayaṃ.

Và bởi vì là một mỏ của nhiều vật báu như ngọc và châu, hòn đảo vĩ đại này được xem là tuyệt vời.

33.

33.

Tayo me pitaro bhūpā, mātulopi ca sabbathā;

Ekacchattena vattetu, masamatthā vibhajji’maṃ.

Ba vị vua cha của ta, và cả cậu của ta nữa, đã hoàn toàn không có khả năng cai trị (đảo này) dưới một chiếc lọng duy nhất, nên đã chia cắt nó ra.

34.

34.

Bhuñjantā ettakeneva, katakiccā mayaṃ iti;

Maññantā vigatacchandā’bhisekamhi kulocite.

Họ cai trị chỉ chừng ấy, và nghĩ rằng: 'Chúng ta đã làm xong phận sự', họ đã mất đi ý muốn về lễ đăng quang xứng hợp với dòng dõi.

35.

35.

Raṭṭhesake sakeyeva, isseraṃ sampavattayuṃ;

Kasikammādikaṃ gāma-bhojakā viya nissitā.

Họ đã thực thi chủ quyền của mình chỉ trong vương quốc riêng của mỗi người, dựa vào nông nghiệp và các việc tương tự, giống như những người trưởng làng.

36.

36.

Tesu kittisiri meghaṃ, petteyyaṃ me ṭhapetva te;

Agamaṃsu yathākammaṃ, sesā bhūpatayo tayo.

Trong số họ, ngoại trừ người chú của ta là Kittisirimegha, ba vị vua còn lại đã ra đi theo nghiệp của mình.

37.

37.

Maccānaṃ paramaṃ āyu, vate’dāni parittakaṃ;

Bālāyuvāno vuddhā ca, ime sattā’nupubbaso.

Than ôi, tuổi thọ tối đa của người đời nay thật ngắn ngủi. Những chúng sanh này, dù là trẻ thơ, thanh niên, hay người già, tuần tự...

38.

38.

Pāpuṇissanti maraṇa-mīti’yaṃ niyamopi ca;

Na heva asmiṃ lokasmiṃ, saṃvijjati kadācipi.

...sẽ đi đến cái chết. Và quy luật (rằng họ chết theo thứ tự tuổi tác) này thực sự không bao giờ tồn tại trong thế gian này.

39.

39.

Tasmā [Pg.387] sarīrake asmiṃ, bhaṅgure sāravajjite;

Hīḷite sāradassīhi, apekkhaṃ hitvā sabbathā.

Do đó, sau khi đã hoàn toàn từ bỏ sự luyến ái đối với thân thể nhỏ bé, mong manh, không có cốt lõi, và bị khinh miệt bởi những người thấy được thực chất này...

40.

40.

Pihaniye yasodehe, ciraṭṭhāyimhi sabbadā;

Amhādisehi kattabbo, rājaputtehi ādaro.

...các vương tử như chúng ta nên tôn trọng (phấn đấu cho) tấm thân danh vọng đáng ao ước và luôn bền vững lâu dài.

41.

41.

Ummaggajātakādīsu, cārittañcāpi bhūmisu;

Vihitaṃ bodhisattena, vīrabhāvādinissitaṃ.

(Nên nghe về) hạnh kiểm dựa trên lòng dũng cảm và các đức tính khác, đã được vị Bồ tát thực hiện trong các truyện như Bổn sanh Ummagga, và cũng trong các địa (của Bồ tát).

42.

42.

Rāmāyaṇabhāratādi-lokiyāsu kathāsupi;

Rāmassa vikkamañceva, tassa rāvaṇaghātino.

Cũng như trong các câu chuyện thế gian như Rāmāyaṇa và Bhārata, (nên nghe về) sự dũng mãnh của Rāma, người đã tiêu diệt Rāvaṇa.

43.

43.

Duyodhanādirājāno, hantvāyuddhe pavattitaṃ;

Vikkamāti sayañceva, pañcannaṃ paṇḍusūnūnaṃ.

Và chính sự dũng mãnh phi thường của năm người con trai của Paṇḍu, đã được thể hiện trong trận chiến bằng việc tiêu diệt các vị vua như Duyodhana.

44.

44.

Itihāsakathāyañca, devāsuraraṇe purā;

Dussantādimahīpehi, katañca caritabbhūtaṃ.

Và trong các truyện lịch sử (Itihāsa), những hành động kỳ diệu đã được thực hiện trong quá khứ bởi các vị đại đế như Dussanta trong cuộc chiến giữa chư thiên và a-tu-la.

45.

45.

Ummūlitavato tassa, nandavaṃsanarissare;

Cārakkadvijaseṭṭhassa, sutvā buddhibalampi ca.

Và sau khi đã nghe về sức mạnh trí tuệ của Cāṇakka, vị Bà la môn ưu tú nhất, người đã nhổ tận gốc vị vua của dòng dõi Nanda.

46.

46.

Sabbā netāni lokamhi, yāvajjadivasā bhuvi;

Tesaṃ asannidhānepi, suppasiddhiṃ gatāni hi.

Tất cả những vị lãnh đạo ấy ở trên đời, cho đến ngày nay trên mặt đất; dầu cho sự vắng mặt của các vị ấy, các việc (của họ) quả đã được thành tựu tốt đẹp.

47.

47.

Suladdhaṃ jīvitaṃ tesaṃ, asādhāraṇamīdisaṃ;

Caritātisayaṃ kattuṃ, samatthā honti ye bhuvi.

Đời sống của các vị ấy là điều được lợi ích tốt đẹp, là điều phi thường dường ấy; là những người ở trên mặt đất có khả năng thực hiện được hành vi siêu việt.

48.

48.

Jāyitvā khattavaṃsamhi, khattavīravarodhitaṃ;

Yadihaṃ na karissāmi, moghā me jāti hessati.

Sau khi đã sanh ra trong dòng dõi Sát-đế-lỵ, nếu ta không thực hiện được (việc) đã được các vị anh hùng Sát-đế-lỵ ưu tú hoàn thành, sự sanh ra của ta sẽ là vô ích.

49.

49.

Tesamabbhadhikā kāla-sampadāyeva kevalaṃ;

Mayā te adhikā kintu, paññādīhīti cintiya.

Chỉ có sự thành tựu về thời gian của các vị ấy là trội hơn (ta); tuy nhiên, ta trội hơn các vị ấy về trí tuệ v.v... (Vị ấy) đã suy nghĩ như thế.

50.

50.

Piturājā ca me’dāni, pacchime vayasiṭṭhito;

Yadidaṃ pettikaṃ rajjaṃ, mama hatthagatabbhave.

Và hiện nay, đức vua cha của ta đang ở vào tuổi xế chiều; vương quốc của tổ phụ này nên được vào trong tay của ta.

51.

51.

Rājalakkhiva so peta-cetaso me pamādato;

Yathicchitañce na bhave, mahatī jāni me bhusaṃ.

Giống như tài sản hoàng gia của người đã qua đời, nếu do sự dễ duôi của ta mà (việc ấy) không được thành tựu như ý muốn, quả thật sẽ có sự tổn thất lớn lao cho ta.

52.

52.

Ettheva nivasanto’haṃ, carāpiya sake vare;

Paramaṇḍalavuttantaṃ, jāneyyaṃ yadi tattano.

Trong khi ta đang cư ngụ tại chính nơi đây, và cho dù có phái đi các gián điệp ưu tú của mình, liệu ta có thể biết được thực chất của sự việc ở lãnh địa của đối phương hay không.

53.

53.

Randhaṃ paccatthikānantu, pakāsetuṃ rathātathaṃ;

Adhippāyānurūpaṃ me, samatthā vā na vācarā.

Các gián điệp có khả năng hay không trong việc trình bày đúng sự thật về điểm yếu của kẻ thù, và phù hợp với ý định của ta?

54.

54.

Ye [Pg.388] keci’dha janā santi, sabbe te mama sammukhā;

Balīyattaṃ’va sattūnaṃ, kathayanti anekaso.

Bất cứ người nào có mặt ở đây, tất cả bọn họ ở trước mặt ta đều nhiều lần chỉ nói về sự hùng mạnh của kẻ thù.

55.

55.

Paccekaraṭṭhasāmīhi, pitubhūpehi tihipi;

Ekībhūya karitvāna, sattakkhattuṃ mahāhavaṃ.

Do các vị vua là cha, là chủ của các xứ riêng lẻ, cả ba vị đã hợp nhất và đã thực hiện trận đại chiến đến bảy lần.

56.

56.

Sādhetuṃ dukkaraṃ raṭṭhaṃ, bhavate kākinā kathaṃ;

Sisunā gaṇhituṃ sakkā, khuddarajjo pabhoginā.

Làm sao xứ sở khó chinh phục lại có thể được ngài, một người đơn độc, chinh phục được? Một tiểu vương, một đứa trẻ, có thể chiếm đoạt được hay sao?

57.

57.

Sukaraṃ mūlabhūtassa, tassa rajjassa sādhanaṃ;

Iti duccintaṃtaṃ tuyhaṃ, dūre tabbamidaṃ’’iti.

Việc chinh phục vương quốc ấy là dễ dàng đối với người chủ gốc. Do đó, ý nghĩ sai lầm này của ngài nên được loại bỏ xa.

58.

58.

Kaṇṇe tatthasalākāyo, pavesentā’va nekaso;

Mahantattaṃ kathente’vaṃ, bahudhā paramaṇḍale.

Giống như nhiều lần đút những cây sắt nóng vào tai, họ nói về sự vĩ đại ở lãnh địa của đối phương bằng nhiều cách như thế.

59.

59.

Ajānanaṃ yathābhūtaṃ, vadantānaṃ kubuddhinaṃ;

Sabbametaṃ vaco jātu, saddhātabbaṃ siyā na hi.

Tất cả lời nói này của những kẻ có ác ý, những kẻ nói ra mà không biết đúng như thật, quả thật không bao giờ nên được tin tưởng.

60.

60.

Lesenekena gantvāna, khippaṃ’va paramaṇḍalaṃ;

Sarūpaṃ tattha ussāmi, ahameveti cintayi.

Chính ta, sau khi nhanh chóng đi đến lãnh địa của đối phương bằng một mưu kế nào đó, sẽ cố gắng (tìm hiểu) thực trạng ở nơi ấy. (Vị ấy) đã suy nghĩ như thế.

61.

61.

Yadi me pītubhūpālo, viññāyetaṃ vitakkitaṃ;

Abhijātassa puttassa, vaṃsajotikarassa me.

Nếu đức vua cha của ta biết được ý định này của ta, người con trai cao quý, người làm rạng danh dòng dõi.

62.

62.

Gatassa satthu visaya-manatthopi siyā iti;

Anukampādhiyā mayhaṃ, gamanaṃ vārayissati.

Do lòng thương xót quá mức đối với ta, (ngài) sẽ ngăn cản sự ra đi của ta, (nghĩ rằng): ‘Đối với người đã đi đến lãnh địa của kẻ thù, cũng có thể có điều bất lợi’.

63.

63.

Manorathassa saṃsiddhi, sabbathā mena hessati;

Tasmā niguḷarūpena, gamanaṃ bhaddakaṃ iti.

Sự thành tựu ước nguyện của ta sẽ không thể có được bằng mọi cách. Do đó, việc ra đi một cách bí mật là điều tốt đẹp.

64.

64.

Laddhāna rattiyama thekadinaṃ khaṇaññū,So tādisaṃ khaṇamakhīṇatarorūpāyo;

Jānāti no sakapitāgamanaṃ tathātaṃ,Gehā’bhinikkhamitathā caturo kumāro.

Vị ấy là người biết thời cơ, vào một ngày kia, sau khi có được một khoảnh khắc vào ban đêm, vị hoàng tử khôn ngoan ấy, người có sức mạnh và hình dáng không bị suy giảm, đã ra khỏi nhà theo cách mà đức vua cha của mình không biết được sự ra đi ấy.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của người thiện.

Paramaṇḍalābhigamano nāma

Chương tên là Cuộc Ra Đi Đến Lãnh Địa Của Đối Phương.

Dvisaṭṭhimo paricchedo.

Chương thứ sáu mươi hai.

Tisaṭṭhima pariccheda

Chương thứ sáu mươi ba.

Senāpativadho

Việc Giết Vị Tướng Lãnh.

Nijāyudhadutiyassa[Pg.389], nikkhamantassa tassa hi;

Taṃ khaṇaṃ purato ko’pi, saṅkhasaddo samuggato.

Quả thật, trong khi vị ấy đang ra đi với vũ khí của mình làm bạn đồng hành, vào khoảnh khắc ấy, một tiếng tù và nào đó đã vang lên ở phía trước.

Tato nekanimittaññū, kumāro taṃ suṇi tva so;

Nipphajjissati saṅkappo, khippaṃ yeveti modavā.

Bấy giờ, vị hoàng tử, người thông thạo nhiều điềm báo, sau khi nghe tiếng ấy, đã hoan hỷ (nghĩ rằng): ‘Ý định (của ta) chắc chắn sẽ được thành tựu nhanh chóng’.

Tattha tattha niyuttānaṃ, rakkhakānamajānataṃ;

Nikkhamitvā purāvīta-bhayo sīhaparakkamo.

Vị ấy, người có lòng dũng cảm của sư tử, không còn sợ hãi, đã ra khỏi thành phố mà các lính canh được bố trí ở nơi này nơi kia không hề hay biết.

Vegena maggaṃ gantvāna, pañcagāvutamattakaṃ;

Badalatthalagāmassa, padesenāti dūrake.

Sau khi đi nhanh trên con đường khoảng chừng năm do tuần, (vị ấy đã đến) một khu vực không xa làng Badalatthalī.

Gāma mekamupāgañci, piliṃ vatthūti saññitaṃ;

Janānaṃ sannipātāya, nijānaṃ so katāvadhi.

Vị ấy đã đến một ngôi làng tên là Pilivatthu, nơi mà vị ấy đã ấn định làm chỗ tập trung cho những người của mình.

Nijāgamanato pubbaṃ, paṭimagge nisīdituṃ;

Paṭiladdhaniyogānaṃ, yeci devāgate tadā.

Bấy giờ, những người nào đã nhận được mệnh lệnh và đã đến đó trước khi vị ấy đến, (đã được lệnh) ngồi chờ ở trên đường.

Tahiṃ ṭhite so passitvā, ettakā kinnu āgatā;

Iti pucchi kumārotha, tepi taṃ ida mabravuṃ.

Thấy họ đứng tại nơi ấy, vương tử bèn hỏi rằng: ‘Vì sao các vị đến đây đông như thế?’ Và họ đã thưa với ngài điều này.

Lokappavattiṃ sakalaṃ, jānantenāpi sāminā;

Kimeva muccate maccu-bhayaṃ kesaṃ na vijjati.

Thưa ngài, dù ngài là bậc biết rõ toàn bộ thế sự, nhưng làm sao có thể thoát khỏi nỗi sợ hãi về cái chết? Nỗi sợ ấy không chừa một ai.

Bālātānugato sāmi, ṭhito vayasi īdise;

Ajjāpi hi mukhe tuyhaṃ, khīragandho pavāyati.

Thưa ngài, ngài vẫn còn thơ ấu, đang ở trong độ tuổi như thế này. Quả thật, đến nay miệng ngài vẫn còn thoảng mùi sữa.

10.

10.

Na hevatthi visuṃ vitta-jātaṃ saṅgahitaṃ tava;

Tadaññā copakaraṇa-sāmaggī neva vijjate.

Ngài cũng không có của cải tài sản nào được tích lũy riêng. Ngoài ra, cũng chẳng có vật dụng trang bị nào khác.

11.

11.

Ciramparicitattehi, daḷhaṃ sāruḷabhattihi;

Vinā’mhehi visuṃ kevā’nugantāro janātuvaṃ.

Ngoài chúng tôi là những người đã quen biết ngài từ lâu và có lòng tận tụy kiên cố sâu đậm, thì còn có những ai khác sẽ đi theo ngài?

12.

12.

Kiñcāgatānamamhākaṃ, pitā tuyhaṃ narissaro;

Kāressati idaṃ nāma, sabbathā neva ñāyate.

Hơn nữa, phụ thân của ngài, bậc nhân chúa, sẽ làm gì đối với chúng tôi là những người đã đến đây, điều đó hoàn toàn không thể biết được.

13.

13.

Amhākamantarāmagge[Pg.390], saṅkho nāma camūpati;

Mahabbalo mahāvīro, rajjasīmaṃ tamāvasaṃ.

Trên đường đi của chúng ta, có vị tướng quân tên là Saṅkha, một người có sức mạnh và dũng khí phi thường, đang trú đóng tại vùng biên giới của vương quốc ấy.

14.

14.

Paccatthite ṭhapetvaññe, ete katipayā mayaṃ;

Aññamaññamhi niyata-māsaṅkī hadayā bhusaṃ.

Chưa kể đến những kẻ thù khác, chúng ta chỉ là một vài người, mà trong lòng lại luôn luôn vô cùng nghi kỵ lẫn nhau.

15.

15.

Aruṇuggamavelā ca, samāsannatarādhunā;

Iti bhītiṃ pakāsesuṃ, paccekaṃ hadayassitaṃ.

Và giờ đây, thời khắc bình minh đã rất gần kề.’ Cứ như thế, mỗi người đều bày tỏ nỗi sợ hãi ngự trị trong lòng mình.

16.

16.

Nisamma tesaṃ vacanaṃ, vidhāya madhuraṃ sitaṃ;

Vītasaṅko kumāro so, mukhāne’saṃ vilokiya.

Sau khi nghe những lời của họ, vị vương tử không chút do dự, nở một nụ cười ngọt ngào và nhìn vào mặt của họ.

17.

17.

Caritvāpi mayā saddhi-mete’ho kālamettakaṃ;

Na jāniṃsu mamaṃ sabbe, yesañhi bhayamidisaṃ.

‘Than ôi! Dù đã cùng ta đi suốt một thời gian dài như vậy, tất cả bọn họ vẫn chưa hiểu ta, bởi họ còn có nỗi sợ hãi như thế này.’

18.

18.

Iti vatvā bhayaṃ tesaṃ, vinodetu mupaṭṭhitaṃ;

Sīhanādaṃ tadā’kāsi, mahantaṃ sīhavikkamo.

Nghĩ như vậy rồi, để xua tan nỗi sợ hãi đang hiện hữu nơi họ, vị vương tử có uy lực như sư tử liền cất lên một tiếng rống sư tử vang dội.

19.

19.

Tiṭṭhantu mānusā sabbe, mayi hatthagatāyudhe;

Sakko devānamindopi, kupito kiṃ karissati.

Tất cả mọi người hãy đứng sang một bên! Khi ta đã cầm vũ khí trong tay, thì dù cho Đế Thích, vua của chư thiên, có nổi giận cũng có thể làm được gì?

20.

20.

Bāloti maṃ cintaya taṃ, jātā vo kumatīdisī;

Parikkhīyati te jāṇā, navayo’ti na kiṃ sutaṃ.

Các vị nghĩ ta là trẻ con, đó là một ý nghĩ sai lầm đã nảy sinh nơi các vị. Há các vị chưa từng nghe rằng: ‘Uy lực và trí tuệ mới là điều cần xem xét, chứ không phải tuổi tác’ hay sao?

21.

21.

Ajjeva kātumekena, kammunā cintitena me;

Sadesapara desaṭṭhā, bhayabhattī yathāmayi.

Ngay trong hôm nay, chỉ bằng một hành động duy nhất do ta suy tính, ta sẽ làm cho những người ở trong nước và cả ở nước ngoài có lòng kính sợ và tôn sùng đối với ta,

22.

22.

Karissanti yathā vedaṃ, bhayaṃ tumhe jahissatha;

Tathā rattiyametāya, vibhātāmaya khaṇena me.

theo cách đó, các vị sẽ từ bỏ nỗi sợ hãi. Khi đêm nay qua đi và rạng đông tới, ta sẽ thực hiện điều đó trong khoảnh khắc.

23.

23.

Unnate dassayissāmi, buddhi sāhasavikkame;

Anudhāvati maṃ tāta, setehi yadi vo bhayaṃ.

Ta sẽ cho thấy sự ưu việt về trí tuệ, lòng dũng cảm, và sức mạnh. Nếu các vị sợ rằng phụ thân ta đang truy đuổi ta cùng với quân lính của ngài,

24.

24.

Purato hotha tumhehi, vatvā te gahitāyudho;

Sāhasekaraso vīro, tamhā nikkhamma gāmato.

thì các vị hãy đi phía trước.’ Nói với họ như vậy xong, vị anh hùng chỉ say mê sự táo bạo, đã cầm lấy vũ khí và rời khỏi ngôi làng ấy.

25.

25.

Udayā’calasīsaṭṭhaṃ, jetumādiccamaṇḍalaṃ;

Aparaṃ ravi bimbaṃva, pacchimā sā mukhoditaṃ.

Tựa như một vầng thái dương thứ hai mọc lên từ phương tây, để chinh phục vầng thái dương đang ngự trên đỉnh núi bình minh,

26.

26.

Tejasā pasarantena, janānaṃ pavikāsayaṃ;

Netambujavanaṃ pāto, badalatthalimāgami.

với uy quang lan tỏa, làm cho rừng sen-mắt của dân chúng bừng nở, ngài đã đến Badalatthalī vào buổi sáng.

27.

27.

Jaghasaṅkhassarenā’tha, senā nātho pabujjhiya;

Sañjātasambhamo ñatvā, rājaputtamupāgataṃ.

Bấy giờ, vị tướng quân tỉnh giấc bởi tiếng tù và chiến thắng, lòng trở nên bối rối khi biết rằng vị vương tử đã đến.

28.

28.

Saddhiṃ [Pg.391] balena mahatā, padhuggammakatādaro;

Paṇāmamucitaṃ kattu-mānato vasudhātale.

Cùng với một lực lượng hùng hậu, vị ấy tiến ra với lòng tôn kính, và để thực hiện một sự đảnh lễ thích hợp, vị ấy đã cúi mình xuống mặt đất.

29.

29.

Amhākamesajīvanto, kiṃ nāmatthaṃ karissati;

Māretabbo’dhuneveti, passante samukhaṃ bhaṭe.

‘Nếu người này còn sống, y sẽ mang lại lợi ích gì cho chúng ta? Phải giết y ngay bây giờ.’ Các binh sĩ ở phía trước nhìn vào mặt ngài và nghĩ như vậy.

30.

30.

Nevā’diṭṭhāparādhassa, maraṇaṃ puriso citaṃ;

Vadho virodhe sakkā’ti, iṅgitena nivāriya.

‘Cái chết không phải là điều thích hợp cho một người chưa thấy có lỗi lầm. Việc giết chóc chỉ có thể xảy ra khi có sự chống đối.’ Nghĩ vậy, vị ấy đã dùng cử chỉ để ngăn họ lại.

31.

31.

Senāpatissa so hatthaṃ, gahetvā sīhasannibho;

Bhāsanto madhuraṃ vācaṃ, tassevā’gañchi mandiraṃ.

Vị vương tử, người oai nghi như sư tử, đã nắm lấy tay của vị tướng quân, nói những lời ngọt ngào, và đi đến chính dinh thự của vị ấy.

32.

32.

Athassa gamanaṃ rañño, bhavitabbamajānatā;

Sarūpaṃ yāva jānāmi, tāvassete sahāgatā.

Bấy giờ, vì không biết ý định của nhà vua về việc ra đi của vương tử, vị ấy nghĩ rằng: ‘Cho đến khi ta biết được thực hư, những người bạn đồng hành này của ngài...

33.

33.

Yathā na sahitā honti, ṭhapetabbā visuṃ visuṃ;

Kumāro’va mamāgāre, vasatū’ti vicintiya.

‘...phải được bố trí ở riêng rẽ, để họ không thể tụ họp cùng nhau. Chỉ riêng vương tử hãy ở trong nhà của ta.’ Vị ấy đã suy tính như vậy.

34.

34.

Tathā senāpati katvā, vañcetuṃ taṃ mahāmatiṃ;

Dassetvā’ti thīsakkāraṃ, rañño dūte sa pesayi.

Vị tướng quân sau khi làm như vậy, để lừa gạt bậc đại trí ấy, đã tỏ ra vô cùng tôn kính và sai sứ giả đến cho nhà vua.

35.

35.

Kumāro’tha viditvāna, tena taṃ vañcanaṃ kataṃ;

Kattabbametthā’katvāha, mudāsīno bhave yadi.

Bấy giờ, vương tử biết được sự lừa dối do vị tướng quân kia thực hiện, bèn nghĩ rằng: ‘Nếu ở đây ta không làm điều cần phải làm mà lại thờ ơ...

36.

36.

Icchitatthassa nipphatti, na me jātu bhavissati;

Ayaṃ tāvā’dhunāvassaṃ, māretabboti cintiya.

‘...thì mục tiêu mong muốn của ta sẽ không bao giờ thành tựu được. Do đó, người này chắc chắn phải bị giết ngay bây giờ.’ Ngài đã suy nghĩ như vậy.

37.

37.

Sahāgataṃ payojetvā, ghātāpayi camūpatiṃ;

Hato senādhinātho’ti, mahantaṃ khubhitaṃ ahu.

Vị ấy đã dùng Sahāgata và đã sai giết vị thống lãnh quân đội. Khi có tin “Vị thống soái đã bị giết”, một sự xáo trộn lớn đã xảy ra.

38.

38.

Senānāthabhaṭo eko, sutvā senāpatiṃ hataṃ;

Māraṇaṃ sāmino mayhaṃ, kiṃ nimittamīti bravi.

Một người lính của vị thống soái, sau khi nghe tin vị tướng quân bị giết, đã nói rằng: “Cái chết của chủ ta là do nguyên nhân gì?”

39.

39.

Nettiṃ sapāṇī sahasā, kumāraṃ ṭhitamekakaṃ;

Abhidāvi sasāmissa, paricattattajīvino.

Tay cầm gươm, người lính đã hy sinh mạng sống của mình vì chủ, đã vội vã xông đến vị hoàng tử đang đứng một mình.

40.

40.

Kumārassa mukhaṃ disvā, vedhamāno bhayena so;

Pure ṭhātumasakkonto, pādamūle tato sayi.

Sau khi nhìn thấy mặt của vị hoàng tử, người ấy run rẩy vì sợ hãi, không thể đứng ở phía trước, rồi nằm xuống dưới chân ngài.

41.

41.

Gaṇhathe’tantivacanā-kumārassa [Pg.392] puretaraṃ;

Tasseveko sahacaro, bhaṭametaṃ vighātayi.

Ngay cả trước khi có lời nói của vị hoàng tử: “Hãy bắt hắn”, một người tùy tùng của chính ngài đã giết chết người lính này.

42.

42.

Niyogaṃ me vinā tena, kataṃ kammaṃ na yujjati;

Iti daṇḍanametassa, kārāpesiyathocitaṃ.

Nghĩ rằng: “Hành động do người ấy thực hiện mà không có lệnh của ta là không thích hợp”, vị hoàng tử đã ra lệnh trừng phạt người này một cách thích đáng.

43.

43.

Atha taṃ kālayambhūta-saṅkhobhamatibhiṃsanaṃ;

Bhamukkhipanamattena, rājaputto samaṃ nayi.

Bấy giờ, vị vương tử đã dẹp yên sự xáo trộn rất khủng khiếp đã phát sanh vào lúc ấy chỉ bằng một cái nhướng mày.

44.

44.

Vīro yasodharadhano dhitimā kumāro;

Vīropakāracaturo varakittisāro;

Senindasañcitamanappadhanaṃ bhaṭānaṃ;

Sabbaṃ visajjayi yathāruciyā gahetuṃ.

Vị hoàng tử anh hùng, người có tài sản là danh tiếng, người có lòng dũng cảm, người khéo léo trong việc giúp đỡ các bậc anh hùng, người có tinh hoa là danh tiếng cao quý, đã cho đi tất cả tài sản không nhỏ đã được vị thống lãnh quân đội tích trữ để các binh sĩ lấy đi tùy theo sở thích.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người tốt.

Senāpativadho nāma

Chương có tên là Sự Sát Hại Vị Tướng Quân.

Tisaṭṭhimo paricchedo.

Chương thứ sáu mươi ba.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác. Mahāvaṃsapāḷi Đại sử Pāḷi Pathamapariccheda Chương thứ nhất Mahiyaṅgaṇāgamanaṃ Chuyến viếng thăm Mahiyaṅgaṇa 1. 1. Namassitvāna [Pg.1] sambuddhaṃ, susuddhaṃ suddhavaṃsajaṃ; Mahāvaṃsaṃ pavakkhāmi, nānānūnādhikārikaṃ. Sau khi đảnh lễ bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, đấng hoàn toàn thanh tịnh, sanh trong dòng dõi thanh tịnh; tôi sẽ thuật lại bộ Đại sử, với các chi tiết đa dạng, không thiếu sót cũng không dư thừa. 2. 2. Porāṇehi kato’peso, ativitthārito kvaci; Atīva kvaci saṃkhitto, anekapunaruttako. Tác phẩm này do người xưa thực hiện, có chỗ quá chi tiết, có chỗ lại quá vắn tắt, và có nhiều sự lặp lại. 3. 3. Vajjitaṃ tehi dosehi, sukhaggahaṇadhāraṇaṃ; Pasādasaṃvegakaraṃ, sutito ca upāgataṃ. Tránh khỏi những lỗi lầm ấy, (tác phẩm này) dễ tiếp thu và ghi nhớ, tạo nên niềm tịnh tín và xúc cảm, và được truyền lại theo truyền thống. 4. 4. Pasādajanake ṭhāne, tathā saṃvegakārake; Janayanto pasādañca, saṃvegañca suṇātha taṃ. Ở những đoạn tạo nên niềm tịnh tín, cũng như ở những đoạn gây xúc cảm, (tác phẩm này) sẽ khơi dậy niềm tịnh tín và xúc cảm. Xin hãy lắng nghe. 5. 5. Dīpaṅkarañhi sambuddhaṃ, passitvā no jino purā; Lokaṃ dukkhā pamocetuṃ, bodhāya paṇidhiṃ akā. Trong quá khứ, bậc Chiến Thắng của chúng ta, sau khi gặp Đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Dīpaṅkara (Nhiên Đăng), đã phát nguyện thành tựu giác ngộ để giải thoát thế gian khỏi khổ đau. 6. 6. Tato tañceva sambuddhaṃ, koṇḍaññaṃ maṅgalaṃ muniṃ; Sumanaṃ revataṃ buddhaṃ, sobhitañca mahāmuniṃ. Sau đó là các bậc Chánh Đẳng Chánh Giác Koṇḍañña (Kiều-trần-như), bậc hiền triết Maṅgala (Man-già-la), Đức Phật Sumana (Tu-ma-na), Revata (Ly-bà-đa), và bậc đại hiền triết Sobhita (Tô-bệ-đa). 7. 7. Anomadassiṃ sambuddhaṃ, padumaṃ nāradaṃ jinaṃ; Padumuttarasambuddhaṃ, sumedhañca tathāgataṃ. Bậc Chánh Đẳng Chánh Giác Anomadassi (A-nậu-ma-đà-thấp), bậc Chiến Thắng Paduma (Bà-đầu-ma), Nārada (Na-lan-đà), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác Padumuttara (Bà-đầu-ma-du-đa-la), và đấng Như Lai Sumedha (Tu-di-đà). 8. 8. Sujātaṃ piyadassiñca, atthadassiñca nāyakaṃ; Dhammadassiñca siddhatthaṃ, tissaṃ phussajinaṃ tathā. Các vị Sujāta (Thiện-sanh), Piyadassi (Hỷ-kiến), và bậc Đạo Sư Atthadassi (Nghĩa-kiến), Dhammadassi (Pháp-kiến) và Siddhattha (Tất-đạt-đa), cũng như Tissa (Đế-sa) và bậc Chiến Thắng Phussa (Phất-sa). 9. 9. Vipassiṃ sikhīsambuddhaṃ, sambuddhaṃ vessabhuṃ vibhuṃ; Kakusandhañca sambuddhaṃ, koṇāgamanameva ca. Vị Vipassī (Tỳ-bà-thi), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác Sikhī (Thi-khí), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, đấng Toàn Năng Vessabhū (Tỳ-xá-bà), và bậc Chánh Đẳng Chánh Giác Kakusandha (Câu-lưu-tôn), và cả vị Koṇāgamana (Câu-na-hàm-mâu-ni). 10. 10. Kassapaṃ sugatañca’me, sambuddhe catuvīsati; Ārādhetvā mahāvīro, tehi bodhāya byākato. Và đấng Thiện Thệ Kassapa (Ca-diếp). Sau khi phụng sự hai mươi bốn vị Chánh Đẳng Chánh Giác này, bậc Đại Hùng đã được các Ngài thọ ký cho quả vị giác ngộ. 11. 11. Puretvā [Pg.2] pāramī sabbā, patvā sambodhimuttamaṃ; Uttamo gotamo buddho, satte dukkhā pamocayi. Sau khi viên mãn tất cả các pháp ba-la-mật, chứng đắc quả vị Chánh Đẳng Chánh Giác vô thượng, Đức Phật Gotama tối thượng đã giải thoát chúng sanh khỏi khổ đau. 12. 12. Magadhesu ruvelāyaṃ, bodhimūle mahāmuni; Visākhapuṇṇamāyaṃ so, patto sambodhimuttamaṃ. Tại xứ Magadha (Ma-kiệt-đà), ở Uruvelā (Ưu-lâu-tần-loa), dưới cội Bồ-đề, bậc Đại Hiền Triết vào ngày rằm tháng Visākha đã chứng đắc quả vị Chánh Đẳng Chánh Giác vô thượng. 13. 13. Sattāhāni tahiṃ satta, so vimuttisukhaṃ paraṃ; Vindantaṃ madhurattañca, dassayanto vasī vasi. Ngài, bậc Tự Tại, đã an trú tại nơi ấy trong bảy tuần lễ, hưởng thụ niềm an lạc giải thoát tối thượng và thể hiện sự ngọt ngào của nó. 14. 14. Tato bārāṇasiṃ gantvā, dhammacakkaṃ pagattayi; Tattha vassa vasanto’va, saṭṭhiṃ arahataṃ akā. Sau đó, Ngài đi đến Bārāṇasī (Ba-la-nại) và chuyển Pháp luân. Trong khi an cư mùa mưa tại đó, Ngài đã độ cho sáu mươi vị thành A-la-hán. 15. 15. Te dhammadesanatthāya, vissajjetvāna bhikkhavo; Vinetvā ca tato tiṃsa-sahā ye bhaddavaggiye. Sau khi phái các vị Tỳ-kheo ấy đi để thuyết giảng Chánh pháp, Ngài lại giáo hóa ba mươi vị thiện hữu trong nhóm Bhaddavaggiya (Hiền Giả). 16. 16. Sahassajaṭile nātho, vinetuṃ kassapādike; Hemante uruvelāyaṃ, vasite paripācayaṃ. Để giáo hóa một ngàn vị đạo sĩ bện tóc do Kassapa (Ca-diếp) lãnh đạo, Đức Thế Tôn đã an trú tại Uruvelā trong mùa đông, làm cho họ được thuần thục. 17. 17. Uruvelakassapassa, mahāyaññe upaṭṭhite; Tassa’ttano nāgamane, icchācāraṃ vijāniya. Khi đại lễ tế đàn của Uruvelā Kassapa sắp diễn ra, biết được ý muốn của ông ta về việc Ngài không đến, 18. 18. Uttarakuruto bhikkhaṃ, āharitvā rimaddano; Anotattadahe bhutvā, sāyanhasamaye sayaṃ. bậc Chế Ngự Kẻ Thù đã tự mình đi khất thực từ Uttarakuru (Bắc-câu-lưu-châu), dùng bữa bên hồ Anotatta (A-nậu-đạt), và vào buổi chiều, 19. 19. Bodhito navame māse, phussapuṇṇamiyaṃ jino; Laṅkādīpaṃ visodhetuṃ, laṅkādīpamupāgami. Vào tháng thứ chín sau khi thành đạo, nhằm ngày rằm tháng Phussa (tháng Chạp), bậc Chiến Thắng đã đến đảo Laṅkā (Tích Lan) để thanh tịnh hòn đảo này. 20. 20. Sāsanujjotanaṃ ṭhānaṃ, laṃkā ñātā jinena hi; Yakkhapuṇṇāya laṅkāya, yakkhā nibbā siyāti ca. Bởi vì bậc Chiến Thắng biết rằng Laṅkā là nơi mà giáo pháp sẽ tỏa sáng, và (Ngài cũng biết rằng) các dạ-xoa cần phải bị trục xuất khỏi Laṅkā, nơi đang đầy dẫy dạ-xoa. 21. 21. Ñātova laṅkāmajjhamhi, gaṅgābhīre manorame; Tiyojanāya te ramme, ekayojanavitthate. Được biết rằng, ở giữa đảo Laṅkā, bên bờ sông Gaṅgā thơ mộng, trong một khu vực dễ chịu dài ba do-tuần và rộng một do-tuần, 22. 22. Mahānāgavanuyyāne, yakkhasaṅgāmabhūmiyā; Laṅkādīpaṭṭhayakkhānaṃ, mahāyakkhasamāgamo. trong khu vườn Mahānāgavana, nơi chiến địa của các dạ-xoa, có một cuộc đại hội của các dạ-xoa sống trên đảo Laṅkā. 23. 23. Upāgato taṃ sugato, mahāyakkhasamāgamaṃ; Samāgamassa majjhamhi, tattha tesaṃ siropari. Đấng Thiện Thệ đã đến cuộc đại hội dạ-xoa ấy. Ngay giữa nơi hội họp, tại đó, trên đầu của chúng, 24. 24. Mahiyaṅgaṇathūpassa, ṭhāne vehāyasaṃ jino; Vuṭṭhivātandhakāresi, tesaṃ saṃvejanaṃ akā. tại địa điểm (sau này là) tháp Mahiyaṅgaṇa, bậc Chiến Thắng lơ lửng trên không trung đã tạo ra mưa, gió, và bóng tối, khiến cho chúng kinh hãi. 25. 25. Te bhayaṭṭhā’bhayaṃ yakkhā, ayācuṃ abhayaṃ jinaṃ; Jino abhayado āha, yakkhe te’ti bhayaddīte. Các dạ-xoa ấy, bị nỗi sợ hãi xâm chiếm, đã cầu xin bậc Chiến Thắng ban cho sự an ổn. Bậc Chiến Thắng, đấng ban cho sự an ổn, đã nói với các dạ-xoa đang kinh hoàng vì sợ hãi rằng: 26. 26. Yakkhā [Pg.3] bhayaṃ vo dukkhañca, harissāmi idaṃ ahaṃ; Tumhe nisajjaṭhānaṃ me, samaggā detha no idha. ‘Này các dạ-xoa, Ta sẽ xua tan nỗi sợ hãi và khổ đau này cho các ngươi. Tất cả các ngươi hãy cùng nhau nhường cho Ta một chỗ ngồi tại đây.’ 27. 27. Āhu te sugataṃ yakkhā, dema mārisa te idha; Sabbepi sakalaṃ dīpaṃ, dehi no abhayaṃ tuvaṃ. Bọn dạ xoa bạch với đấng Thiện Thệ rằng: ‘Thưa ngài, chúng tôi xin dâng cúng toàn thể hòn đảo này cho ngài. Xin ngài hãy ban cho chúng tôi sự an ổn.’ 28. 28. Bhayaṃ sītaṃ tamaṃ tesaṃ, hantvā taṃ dinnabhūmiyaṃ; Cammakkhandhaṃ attharitvā, tatthā’ sīno jino tato. Sau khi đã xua tan sự sợ hãi, giá lạnh, và bóng tối của chúng, trên mảnh đất đã được dâng cúng, đấng Chiến Thắng đã trải tấm da và ngự trên đó. 29. 29. Cammakkhaṇḍaṃ pasāresi, ādittaṃ taṃ samantato; Ghammābhibhūtā te bhītā, ṭhitā ante samantato. Ngài đã trải rộng tấm da, và nó bốc cháy rực lửa khắp bốn phía. Bị sức nóng thiêu đốt và kinh hãi, chúng đứng ở rìa xung quanh. 30. 30. Giridīpaṃ tato nātho, rammaṃ tesaṃ idhā’nayi; Tesu tattha paviṭṭhesu, yathāṭhāne ṭhapesi ca. Bấy giờ, đấng Hộ Trì đã mang hòn đảo Giridīpa xinh đẹp đến đây cho chúng. Khi chúng đã vào trong đó, Ngài đã đặt hòn đảo lại vị trí cũ. 31. 31. Nātho taṃ saṃkhipi dhammaṃ, tadā devā samāgamuṃ; Tasmiṃ samāgame tesaṃ, satthā dhamma madesayi. Khi đấng Hộ Trì đã cuốn tấm da lại, bấy giờ chư thiên đã hội họp. Trong buổi hội họp ấy, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng Chánh Pháp. 32. 32. Nekesaṃ pāṇakoṭīnaṃ, dhammābhisamayo ahu; Saraṇesu ca sīlesu, ṭhitā āsuṃ asaṃkhiyā. Nhiều triệu chúng sanh đã chứng ngộ Chánh Pháp. Vô số chúng sanh đã được an trú trong Tam Quy và Ngũ Giới. 33. 33. Sotāpattiphalaṃ patvā, sele sumanakūṭake; Mahāsumanadevindo, pūjiyaṃ yāci pūjiyaṃ. Đại thiên vương Sumana, sau khi đã chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn trên núi Sumanakūṭa, đã thỉnh cầu bậc Đáng Cúng Dường một vật để cúng dường. 34. 34. Siraṃ parāmasitvāna, nīlāmalasiroruho; Pāṇimatteadā kese, tassa pāṇa hito jino. Đấng Chiến Thắng, vì lợi ích của chúng sanh ấy, đã đưa tay xoa đầu có mái tóc trong xanh và ban cho một nắm tóc. 35. 35. So taṃ suvaṇṇacaṅkoṭa-varenādāya satthuno; Nisinnaṭṭhānaracite, nānāratanasañcaye. Vị ấy đã cung kính thọ nhận xá lợi tóc của bậc Đạo Sư trong một chiếc hộp vàng quý báu, tại nơi Ngài đã ngự, được xây dựng trên một đống các loại châu báu. 36. 36. Sabbato sattaratane, te ṭhapetvā siroruhe; So indanīlathūpena, pidahesi namassi ca. Sau khi đặt những sợi tóc xá lợi lên trên đống bảy loại báu vật, vị ấy đã dùng một bảo tháp bằng ngọc bích để che lại và đã thành kính đảnh lễ. 37. 37. Parinibbutamhi sambuddhe, citakato ca iddhiyā; Ādāya jinagīvaṭṭhiṃ, thero sarabhūnāmako. Khi đấng Chánh Đẳng Giác đã nhập Niết Bàn, vị trưởng lão tên là Sarabhū đã dùng thần thông lấy xương cổ của đấng Chiến Thắng từ giàn hỏa thiêu. 38. 38. Therassa sāriputtassa, sisso ānīya cetiye; Tasmiṃyeva ṭhapetvāna, bhikkhūhi parivārito. Vị ấy là đệ tử của trưởng lão Sāriputta, đã mang xá lợi đến bảo tháp, và cùng với các vị tỳ-khưu vây quanh, đã tôn trí xá lợi vào chính nơi đó. 39. 39. Chādāpetvā medavaṇṇa-pāsāṇehi mahiddhiko; Thūpaṃ dvādasahatthuccaṃ, kārāpetvāna pakkami. Vị trưởng lão có đại thần thông ấy đã cho dùng những phiến đá màu mỡ để bao bọc lại, và cho xây một bảo tháp cao mười hai hắc-tay, rồi đã ra đi. 40. 40. Devānaṃpiyatissassa, rañño bhātukudhārako; Uddhacūḷābhayo nāma, disvā cetiya mabbhutaṃ. Người em trai của đức vua Devānaṃpiyatissa, tên là Uddhacūḷābhaya, sau khi nhìn thấy bảo tháp kỳ diệu, 41. 41. Taṃ [Pg.4] chādayitvā kāresi, tiṃsahatthucca cetiyaṃ; Maddanto damiḷe rājā, tatraṭṭho dukkhagāmaṇi. đã cho bao bọc lại và xây một bảo tháp cao ba mươi hắc-tay. Đức vua Duṭṭhagāmaṇi, trong khi ở tại nơi ấy để chinh phạt người Damiḷa, 42. 42. Asītihatthaṃ kāresi, tassa kañjukacetiyaṃ; Mahiyaṅgaṇathūpoya-meso evaṃ patiṭṭhito. đã cho xây một bảo tháp bao bọc bên ngoài cao tám mươi hắc-tay. Bảo tháp Mahiyaṅgaṇa này đã được thiết lập như vậy. 43. 43. Evaṃ dīpamimaṃkatvā, manussārahamissaro; Uruvelamagā dhīro, uruvīra parakkamoti. Như vậy, đấng Tự Tại, bậc Trí Giả có năng lực hùng mạnh, sau khi đã làm cho hòn đảo này trở thành nơi thích hợp cho loài người, đã đi đến Uruvelā. Mahiyaṅgaṇāgamanaṃ niṭṭhitaṃ. Chương về chuyến viếng thăm Mahiyaṅgaṇa đến đây là kết thúc. Nāgadīpāgamana Chuyến viếng thăm Nāgadīpa 44. 44. Mahākāruṇiko satthā, sabbalokahite rato; Bodhito pañcame vasse, vasaṃ jetavane jino. Bậc Đạo Sư, đấng Đại Bi, người luôn hoan hỷ vì lợi ích của toàn thể thế gian, vào năm thứ năm sau khi giác ngộ, đấng Chiến Thắng đang an trú tại tu viện Jetavana. 45. 45. Mahodarassa nāgassa, tathā cūḷodarassa ca; Mātulabhāgineyyānaṃ, maṇipallaṅkahetukaṃ. Của hai vị long vương Mahodara và Cūḷodara, là cậu và cháu, vì nguyên nhân là một chiếc ngai báu bằng ngọc. 46. 46. Disvā sapārisajjānaṃ, saṅgāmaṃ paccupaṭṭhitaṃ; Sambuddho cittamāsassa, kāḷapakkhe uposathe. Đấng Chánh Đẳng Giác, khi thấy một trận chiến sắp xảy ra giữa họ cùng với tùy tùng, vào ngày lễ Uposatha, trong kỳ hắc nguyệt của tháng Citta, 47. 47. Pātoyeva samādāya, pavaraṃ pattacīvaraṃ; Anukampāya nāgānaṃ, nāgadīpamupāgami. vào lúc sáng sớm, đã mang y bát cao quý, vì lòng bi mẫn đối với các loài rồng, đã đi đến đảo Nāgadīpa. 48. 48. Mahādaro’piso nāgo, tadā rājā ahiddhiko; Samudde nāgabhavane, dasaddhasatayojane. Vị long vương Mahodara này bấy giờ là một vị vua có đại thần thông, trị vì một vương quốc của loài rồng trong đại dương, rộng năm trăm do-tuần. 49. 49. Kaṇiṭṭhikā tassa kaṇhā, vaḍḍhamānamhi pabbate; Nāgarājassa dinnā’si, tassa cūḷodaro suto. Em gái của vị ấy là Kaṇhā, đã được gả cho một vị long vương ở núi Vaḍḍhamāna. Cūḷodara là con trai của vị long vương ấy. 50. 50. Tassa mātā mahāmātu, maṇipallaṅkamuttamaṃ; Datvā kālakatā nāgī, mātulena tathā hi so. Mẹ của vị ấy, một vị long nữ, sau khi trao lại chiếc ngai báu tuyệt vời của ông ngoại, đã qua đời. Vì thế, đã có cuộc chiến với người cậu. 51. 51. Ahosi bhāgineyyassa, saṅgāmo paccupaṭṭhito; Pabbateyyā’pi nāgā te, ahesuñhi mahiddhikā. Một cuộc chiến đã sắp xảy ra với người cháu. Những loài rồng ở vùng núi ấy cũng quả thật có đại thần thông. 52. 52. Samiddhisumano nāma, devo jetavane ṭhitaṃ; Rājāyatanamādāya, attano bhavanaṃ subhaṃ. Một vị trời tên là Samiddhisumana, người đã được an trú tại tu viện Jetavana, đã lấy cây Rājāyatana, là nơi ở xinh đẹp của mình, 53. 53. Buddhānumatiyāyeva, chattākāraṃ jinopari; Dhārayanto upāgañchi, ṭhānaṃ taṃ pubbavuṭṭhakaṃ. với sự cho phép của Đức Phật, đã che trên đầu đấng Chiến Thắng như một chiếc lọng, và đã đi đến nơi mà vị ấy đã từng ở trong tiền kiếp. 54. 54. Devo [Pg.5] hi so nāgadīpe, manusso’nantare bhave; Ahosi rājāyatana-ṭhitaṭhāne sa addasa. Bởi vì vị trời ấy, trong một tiền kiếp, đã là một con người ở đảo Nāgadīpa. Vị ấy đã nhìn thấy cây Rājāyatana đứng ở nơi đó. 55. 55. Paccekabuddha bhuñjante, disvā cittaṃ pasādiya; Pattasodhanasākhāyo, tesaṃ pādāsi tena so. Vị ấy, sau khi nhìn thấy các vị Phật Độc Giác đang thọ thực, tâm sanh tịnh tín, đã dâng cúng đến các Ngài những nhánh cây để làm sạch bình bát. 56. 56. Nibbattitasmiṃ rukkhasmiṃ, jetuyyāne manorame; Dvārakoṭṭhakapassamhi, pacchā bahi ahosi so. Khi cây ấy mọc lên ở trong khu vườn Jetavana khả ái, về sau nó đã ở bên ngoài, gần cổng thành. 57. 57. Devātidevo devassa, tassa vuddhiñca passiya; Idaṃ ṭhāna hitatthañca, taṃ sarukkhaṃ idhānayi. Vị Thiên Trung Thiên, khi thấy được sự tăng trưởng của vị trời ấy và vì lợi ích cho nơi này, đã mang cây ấy đến đây. 58. 58. Saṅgāmamajjhe ākāse, nisinno tattha nāyako; Tamaṃ tamonudo tesaṃ, nāgānaṃ hiṃsanaṃ akā. Vị Đạo Sư, bậc xua tan bóng tối, đã ngự trên hư không giữa trận chiến, và Ngài đã tạo ra bóng tối để ngăn chặn sự hung hãn của các loài rồng ấy. 59. 59. Assāsento bhayaṭṭe te, ālokaṃ paviddhaṃsayi; Te disvā sugataṃ tuṭṭhā, pāde vandiṃsu satthuno. Ngài đã an ủi những chúng sanh đang kinh hoàng sợ hãi và đã phá tan bóng tối bằng ánh sáng. Khi nhìn thấy đức Thiện Thệ, chúng hoan hỷ đảnh lễ dưới chân của bậc Đạo Sư. 60. 60. Tesaṃ dhammamadesesi, sāmaggikaraṇaṃ jino; Ubho’pi te patītā taṃ, pallaṅkaṃ munino aduṃ. Bậc Chiến Thắng đã thuyết giảng cho họ về Pháp hòa hợp. Cả hai bên đều hoan hỷ và đã dâng chiếc ngai báu ấy lên cho bậc Hiền Triết. 61. 61. Satthā bhūmigato tattha, pasīdisvāna āsane; Tehi dibbannapānehi, nāgarājehi tappito. Bậc Đạo Sư sau khi xuống mặt đất, đã an tọa trên bảo tọa. Các vị long vương đã làm cho Ngài hài lòng bằng các món ăn thức uống của chư thiên. 62. 62. Te jalaṭṭhe talaṭṭhe ca, bhujage’sītikoṭiyo; Saraṇesu ca sīlesu, patiṭṭhāpesi nāyako. Vị Đạo Sư đã an lập tám mươi ức loài rồng, cả dưới nước lẫn trên cạn, vào nơi quy y và giới luật. 63. 63. Mahodarassa nāgassa, mātulo maṇiakkhiko; Kalyāṇiyaṃ nāgarājā, yuddhaṃ kātuṃ tahiṃ gato. Cậu của long vương Mahodara là Maṇiakkhika, vị long vương ở Kalyāṇī, cũng đã đến đó để tham chiến. 64. 64. Buddhagāmamhi paṭhame, sutvā saddhammadesanaṃ; Ṭhito saraṇasīlesu, tatthā’yāci tathāgataṃ. Trong chuyến viếng thăm đầu tiên của đức Phật, sau khi nghe diệu pháp, vị ấy đã an trú trong quy y và giới luật, và tại đó đã thỉnh cầu đức Như Lai. 65. 65. Mahatī anukampāno, katā nātha tayā ayaṃ; Tavānāgamane sabbe, mayaṃ bhasmī bhavāmahe. Bạch Thế Tôn, Ngài đã thể hiện lòng bi mẫn vĩ đại này. Nếu Ngài không đến, tất cả chúng con đã trở thành tro bụi. 66. 66. Anukampā mahī pite, visuṃ hotu mahodaya; Punarāgamanenettha, vāsabhūmiṃ mamā mama. Xin lòng bi mẫn vĩ đại của Ngài cũng hãy đặc biệt hướng đến con, ôi bậc Đại Hưng Thịnh. Xin Ngài hãy trở lại nơi đây, đến nơi ở của chính con. 67. 67. Adhivāsayitvā bhagavā, tuṇhibhāve nidhāgamaṃ; Patiṭṭhāpesi tattheva, rājāyatanacetiyaṃ. Đức Thế Tôn đã im lặng nhận lời cho chuyến viếng thăm trong tương lai, và Ngài đã thiết lập ngay tại đó bảo tháp Rājāyatana. 68. 68. Tañcapi [Pg.6] rājāyatanaṃ, pallañcaṅka mahārahaṃ; Appesi nāgarājūnaṃ, lokanātho namassituṃ. Bậc Lãnh Đạo Thế Gian đã trao lại cây Rājāyatana và chiếc ngai báu quý giá ấy cho các vị long vương để họ đảnh lễ. 69. 69. Paribhogacetiyaṃ mayhaṃ, nāgarājā namassatha; Taṃ bhavissati votātā, hitāya ca sukhāya ca. Hỡi các long vương, hãy đảnh lễ bảo tháp vật dụng này của Ta. Này các con, điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc cho các con. 70. 70. Iccevamādiṃ sugato, nāgānaṃ anusāsanaṃ; Katvā jetavanaṃ eva, gato lokānukampakoti. Sau khi ban những lời giáo huấn như vậy cho các loài rồng, đức Thiện Thệ, bậc có lòng bi mẫn với thế gian, đã trở về lại Jetavana. Nāgadīpāgamanaṃ Chuyến viếng thăm Nāgadīpa. Kalyāṇāgamanaṃ Chuyến viếng thăm Kalyāṇī. 71. 71. Tato so tatiye vasse,Nāgindo maṇiakkhiko; Upasaṅkamma sambuddhaṃ,Satasaṅghaṃ nimantayi. Sau đó, vào năm thứ ba, long vương Maṇiakkhika đã đến đảnh lễ đức Phật Toàn Giác và thỉnh mời Ngài cùng với chư Tăng. 72. 72. Bodhito aṭṭhame vasse, vasaṃ jetavane jino; Nātho pañcahi bhikkhūnaṃ, satehi parivārito. Vào năm thứ tám sau khi giác ngộ, bậc Chiến Thắng, vị Hộ Trì, đang ngự tại Jetavana, với năm trăm vị tỳ-khưu vây quanh. 73. 73. Dutiye divase bhatta-kāle ārocite jino; Ramme vesākhamāsamhi, puṇṇamāyaṃ munissaro. Vào ngày thứ hai, khi giờ thọ thực được thông báo, trong tháng Vesākha tươi đẹp, vào ngày rằm, bậc Tối Thắng trong các Hiền Triết. 74. 74. Tattheva pārupitvāna, saṅghāṭiṃ pattamādiya; Āgā kalyāṇidesaṃ taṃ, maṇiakkhinivesanaṃ. Ngài đã đắp y tăng-già-lê, mang theo bình bát, và ngự đến xứ Kalyāṇī, nơi ở của Maṇiakkhika. 75. 75. Kalyāṇi cetiyaṭhāne, kate ratanamaṇḍape; Mahārahamhi pallaṅke, sahasaṅghenu’pāvisi. Tại địa điểm của bảo tháp Kalyāṇī, trong một ngôi đình bằng châu báu được dựng lên, Ngài đã cùng với chư Tăng an tọa trên một chiếc ngai quý giá. 76. 76. Dibbehi khajjabhojjehi, sagaṇo sagaṇaṃ jinaṃ; Nāgarājā dhammarājaṃ, santappesi sumānaso. Với tâm hoan hỷ, vị long vương cùng với quyến thuộc đã cúng dường các món ăn cứng và mềm của chư thiên để làm hài lòng bậc Pháp Vương cùng với chư Tăng. 77. 77. Tattha dhammaṃ desayitvā, satthā lonukampako; Uggantvā sumane kūṭe, padaṃ dassesi nāyako. Sau khi thuyết pháp tại đó, bậc Đạo Sư, đấng bi mẫn với thế gian, đã bay lên đỉnh núi Sumana và vị Lãnh Đạo đã lưu lại dấu chân của mình. 78. 78. Tasmiṃ pabbatapādamhi, sahasaṅgho yathāsukhaṃ; Divā vihāraṃ katvāna, dīghavāpi mupāgami. Tại chân núi ấy, Ngài cùng với chư Tăng đã an trú ban ngày một cách thoải mái, sau đó Ngài đã đến Dīghavāpi. 79. 79. Tattha [Pg.7] cetiyaṭhānamhi, sasaṅghova nisīdiya; Samādhiṃ appayī nātho, ṭhānāgāravapattiyā. Tại nơi bảo tháp ở đó, Ngài đã ngồi xuống cùng với chư Tăng. Vị Hộ Trì đã nhập định để thể hiện sự tôn trọng đối với nơi ấy. 80. 80. Tato vuṭṭhāya ṭhānamhā, ṭhānāṭhānesu kovido; Mahāmeghavanārāma-ṭhānamāga mahāmuni. Sau khi xuất khỏi nơi đó, bậc Đại Hiền Triết, người thông thạo về nơi nên đến và không nên đến, đã đi đến địa điểm của khu vườn Mahāmeghavana. 81. 81. Mahābodhiṭhitaṭhāne, nisīditvā sasāvako; Samādhiṃ appayī nātho, mahāthūpaṭhite tathā. Tại nơi cây Đại Bồ Đề sẽ được trồng, Ngài đã ngồi xuống cùng với các đệ tử. Vị Hộ Trì đã nhập định, và cũng làm như vậy tại nơi của Đại Bảo Tháp. 82. 82. Thūpārāmamhi thūpassa, ṭhitaṭhāne tatheva ca; Samādhito’tha vuṭṭhāya, silācetiyaṭhānago. Và cũng như vậy tại nơi bảo tháp ở Thūpārāma. Sau đó, xuất khỏi thiền định, Ngài đã đi đến địa điểm của Silācetiya. 83. 83. Sahāgate devagaṇo, gaṇī samanusāsiya; Tato jetavanaṃ buddho, buddhasabbatthako agā. Sau khi đã giáo huấn hội chúng chư thiên cùng đến, Đức Phật, bậc thông suốt tất cả, đã đi đến Kỳ Viên tịnh xá. 84. 84. Evaṃ laṅkāya nātho, hitamamitamatī āyatiṃ pekkhamāno; Tasmiṃ kālamhi laṃkāsurabhujagagaṇādīnamatthañca passaṃ; Āgā tikkhattumetaṃ ativipuladayo lokadīpo sudīpaṃ; Dīpo tenāyamāsi sujanabahumano dhammadīpāva bhāsīti. Như vậy, bậc Lãnh Đạo, với trí tuệ vô lượng, vì lợi ích (của Laṅkā), đã nhìn thấy tương lai; và vào lúc ấy, thấy được lợi ích cho các chúng a-tu-la, rồng, v.v... ở Laṅkā, Ngọn Đèn của thế gian, với lòng bi mẫn vô cùng rộng lớn, đã đến hòn đảo tốt đẹp này ba lần. Do đó, hòn đảo này đã trở thành nơi được nhiều người thiện lành quý mến và tỏa sáng như ngọn đèn của Chánh pháp. Kalyāṇāgamanaṃ Chuyến viếng thăm Kalyāṇī. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện lành. Tathāgatābhigamanaṃ nāma Tên là Chuyến Viếng Thăm Của Đức Như Lai. Paṭhamo paricchedo. Chương Thứ Nhất. Dutiyapariccheda Chương Thứ Hai. Mahāsammatavaṃsa Dòng Dõi Vua Mahāsammata. 1. 1. Mahāsammata [Pg.8] rājassa, vaṃsajo hi mahāmuni; Kappassādimhi rājā’si, mahāsammatanāmako. Bậc Đại Giác Ngộ quả thật là hậu duệ của vua Mahāsammata. Vào lúc khởi đầu của kiếp, có vị vua tên là Mahāsammata. 2. 2. Rojo ca vararojo ca, tathā kalyāṇakā duve; Uposatho ca mandhātā, carako’pacarā duve. Rojo và Vararojo, cũng vậy là hai vị Kalyāṇa (Kalyāṇa và Varakalyāṇa); Uposatha và Mandhātā, và hai vị Caraka và Upacara. 3. 3. Cetīyo mucalo ceva, mahāmūcalanāmako; Mucalindo sāgaro ceva, sāgaro deva vanāmako. Cetīya và Mucala, vị tên là Mahāmucala; Mucalinda và Sāgara, và vị Sāgaradeva. 4. 4. Bharato bhagīratho ceva, ruci ca suruci pica; Patāpo mahāpatāpo, panādā ca tathā duve. Bharata và Bhagīratha, cũng như Ruci và Suruci; Patāpa, Mahāpatāpa, và cũng vậy là hai vị Panāda (Panāda và Mahāpanāda). 5. 5. Sudassano ca neru ca, tathā eva duve duve; Pacchimā cā’ti rājāno, tassa puttapaputtakā. Sudassana và Neru, mỗi vị cũng vậy có hai (Sudassana, Mahāsudassana; Neru, Mahāneru); và các vị vua cuối cùng. (Tất cả) là con cháu của vị ấy. 6. 6. Asaṃkhiyāyukā ete, aṭṭhavīsati bhūmipā; Kusāvatiṃ rājagahaṃ, mithilañcāpi āvasuṃ. Hai mươi tám vị vua này có tuổi thọ không thể đếm được; các vị ấy đã trị vì tại Kusāvatī, Rājagaha, và cả Mithilā. 7. 7. Tato satañca rājano, chappaññāsa ca saṭṭhi ca; Caturāsīti sahassāni, chattiṃsā ca tato pare. Sau đó là một trăm vị vua, rồi năm mươi sáu, và sáu mươi; tám mươi bốn ngàn, và sau đó là ba mươi sáu. 8. 8. Dvattiṃsa aṭṭhavīsā ca, dvāvīsati tato pare; Aṭṭhārasa sattarasa, pañcadasa catuddasa. Ba mươi hai và hai mươi tám, sau đó là hai mươi hai; mười tám, mười bảy, mười lăm, mười bốn. 9. 9. Nava satta dvādasa ca, pañcavīsa tatopare; Pañcavīsaṃ dvādasa ca, dvādasañca navā pica. Chín, bảy, và mười hai, sau đó là hai mươi lăm; hai mươi lăm và mười hai, và cũng mười hai và chín. 10. 10. Caturāsītisahassāni, makhādevādikāpi ca; Caturāsītisahassāni, kaḷārājanakādayo. Tám mươi bốn ngàn (vị vua) bắt đầu với Makhādeva, và tám mươi bốn ngàn (vị vua) bắt đầu với Kaḷārajanaka. 11. 11. Soḷasa yāva okkātaṃ, paputtā rāsito ime; Visuṃ visuṃ pure rajjaṃ, kamato anusāsisuṃ. Mười sáu vị con cháu (của Kaḷārajanaka) cho đến Okkāka, những vị này đã lần lượt cai trị vương quốc ở các thành phố riêng biệt. 12. 12. Okkāmukho jeṭṭhaputto, okkākasā’si bhūpati; Nipuro candīmā candaṃ-mukho ca sivi sañjayo. Okkāmukha là con trưởng của vua Okkāka. (Các hậu duệ là) Nipura, Candimā, Candamukha, Sivi, và Sañjaya. 13. 13. Vessantara [Pg.9] mahārājā, jālī ca sīhavāhano; Sīhassaro ca iccete, tassa putta pa puttakā. Đại vương Vessantara, Jālī và Sīhavāhana, và Sīhassara; những vị này là con cháu của vị ấy. 14. 14. Dveasīti sahassāni, sīhassarassa rājino; Putta pa putta rājāno, jayaseno tadantimo. Có tám mươi hai ngàn vị vua là con cháu của vua Sīhassara; Jayasena là vị cuối cùng trong số đó. 15. 15. Ete kapilavatthusmiṃ, sakyarājāti vissutā; Sīhahanu mahārājā, jayasenassa atrajo. Những vị này ở Kapilavatthu nổi tiếng là các vị vua dòng Sākya. Đại vương Sīhahanu là con trai của Jayasena. 16. 16. Jayasenassa dhītā ca, nāmenā’si yasodharā; Devadaye devadaha-sakko nāmā’si bhūpati. Con gái của Jayasena tên là Yasodharā. Ở Devadaha, có một vị vua dòng Sākya tên là Devadaha. 17. 17. Añjano cā’tha kaccānā, āsuṃ tassa sutā duve; Mahesīcā’si kaccānā, rañño sīhahanussa sā. Añjana và Kaccānā là hai người con của vị ấy. Nàng Kaccānā ấy là hoàng hậu của vua Sīhahanu. 18. 18. Āsī añjanasakkassa, mahesī sā yasodharā; Añjanassa duve dhītā, māyā cātha pajāpati. Nàng Yasodharā ấy là hoàng hậu của Añjana dòng Sākya. Añjana có hai người con gái là Māyā và Pajāpati. 19. 19. Puttā duve daṇḍapāṇī, suppabuddho ca sākiyo; Pañca puttā duve dhītā, āsuṃ sīhahanussare. (Añjana có) hai người con trai là Daṇḍapāṇī và Suppabuddha dòng Sākya. Vua Sīhahanu có năm người con trai và hai người con gái. 20. 20. Suddhodano dhotodano, sakkasukkamitodano; Amitā pamitācā’ti, ime pañca imā duve. Suddhodana, Dhotodana, Sakkodana, Sukkodana, và Amitodana; Amitā và Pamitā. Đây là năm vị (con trai) và hai vị (con gái). 21. 21. Suppabuddhassa sakkassa, mahesī amitā ahu; Tassā’suṃ bhaddakaccānā, devadatto duve sutā. Amitā trở thành hoàng hậu của Suppabuddha dòng Sākya. Bà có hai người con là Bhaddakaccānā và Devadatta. 22. 22. Māyā mahāpajāpati ceva, suddhodana mahesīyo; Suddhodana mahārañño, putto māyāya so jino. Māyā và Mahāpajāpati là các hoàng hậu của Suddhodana. Bậc Chiến Thắng ấy là con trai của đại vương Suddhodana và hoàng hậu Māyā. 23. 23. Mahā sammatavaṃsamhi, asambhinne mahāmuni; Evaṃ pavatte sañjāto, sabba khatthiya muddhani. Trong dòng dõi Mahāsammata không bị gián đoạn, bậc Đại Mâu Ni đã sanh ra như thế, đứng đầu tất cả các dòng dõi Sát-đế-lỵ. 24. 24. Siddhatthassa kumārassa, bodhisattassa sā ahu; Mahesī bhaddakaccānā, putto tassā’si rāhulo. Bà Bhaddakaccānā là chánh phi của thái tử Siddhattha, vị Bồ-tát; con trai của bà là Rāhula. 25. 25. Bimbisāro ca siddhattha-kumāro ca sahāyakā; Ubhinnaṃ pitaro cāpi, sahāyāeva te ahuṃ. Vua Bimbisāra và thái tử Siddhattha là bạn bè; cha của cả hai vị cũng là bạn của nhau. 26. 26. Bodhisatto bimbisārā, pañcavassādhiko ahu; Ekūnatiṃso vayasā, bodhisatto’bhinikkhami. Bồ-tát lớn hơn vua Bimbisāra năm tuổi; vào năm hai mươi chín tuổi, Bồ-tát đã xuất gia. 27. 27. Padahitvāna [Pg.10] chabbassaṃ, bodhiṃ patvā kamena ca; Pañcatiṃso tha vayasā, bimbisāramupāgami. Sau khi đã tinh tấn trong sáu năm và tuần tự chứng đắc Bồ-đề, bấy giờ vào năm ba mươi lăm tuổi, Ngài đã đến gặp vua Bimbisāra. 28. 28. Bimbisāro pannarasa-vasso’tha pītaraṃ sayaṃ; Abhisitto mahāpañño, patto rajjassa tassa tu. Bấy giờ, vua Bimbisāra, bậc đại trí, vào năm mười lăm tuổi, đã được vua cha làm lễ quán đảnh và đã kế thừa vương quốc. 29. 29. Patte soḷasame vasse, satthā dhammamadesayi; Dvāpaññāseva vassāni, rajjaṃ kāresi so pana. Vào năm thứ mười sáu (trị vì), bậc Đạo Sư đã thuyết Pháp cho vua. Vị vua ấy đã trị vì vương quốc trong năm mươi hai năm. 30. 30. Rajje samā pannarasa, pubbe jinasamāgamā; Sattatiṃsa samā tassa, dharamāne tathāgate. Trong thời gian trị vì của vua, có mười lăm năm trước khi gặp bậc Chánh Giác, và ba mươi bảy năm trong khi đức Như Lai còn tại thế. 31. 31. Bimbisārasuto’jāta-sattutaṃ ghātīyā’mati; Rajjaṃ dvattiṃsavassāni, mahāmittaddukārayī. Ajātasattu, con trai của vua Bimbisāra, kẻ ngu si đã giết cha mình; kẻ phản bạn vĩ đại ấy đã trị vì vương quốc trong ba mươi hai năm. 32. 32. Ajātasattuno vasse, aṭṭhame muni nibbuto; Pacchā so kārayī rajjaṃ, vassāni catuvīsati. Vào năm thứ tám của triều đại Ajātasattu, bậc Mâu Ni nhập Niết-bàn. Sau đó, vị vua ấy trị vì vương quốc thêm hai mươi bốn năm nữa. 33. 33. Tathāgato sakalalokaggataṃ gato; Aniccatāva samavaso upāgato; Iti’dha yo bhayajananiṃ aniccataṃ,Avekkhate sa bhavati dukkhapāragūti. Đức Như Lai đã đi đến đỉnh cao của tất cả các thế giới; Ngài đã thuận theo sự vô thường. Vì vậy, ở đời này, người nào quán xét sự vô thường, vốn sanh ra sợ hãi, người ấy sẽ trở thành người vượt qua khổ đau. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người thiện lành. Mahāsammatavaṃso nāma Có tên là Dòng Dõi Vua Mahāsammata. Dutiyo paricchedo. Chương Thứ Hai. Tatiya pariccheda Chương Thứ Ba. Paṭhamadhammasaṃgīti Cuộc Kết Tập Giáo Pháp Lần Thứ Nhất. 1. 1. Pañcanetto [Pg.11] jino pañca-cattālīsasamā’samo; Ṭhatvā sabbāni kiccāni, katvā lokassa sabbathā. Bậc Chánh Giác, đấng có năm loại tuệ nhãn, vô song, đã tại thế trong bốn mươi lăm năm, hoàn thành tất cả phận sự cho thế gian về mọi phương diện. 2. 2. Kusinārāyayamaka-sālānamantare vare; Vesākhapuṇṇamāyaṃ so, dīpo lokassa nibbuto. Tại Kusinārā, giữa hai cây Sāla song thọ quý báu, vào ngày rằm tháng Vesākha, ngọn đèn của thế gian ấy đã tịch diệt. 3. 3. Saṅkhyāpathamatikkantā, bhikkhū tattha samāgatā; Khattiyā brāhmaṇā vassā, suddhā devā tatheva ca. Vô số các vị Tỳ-kheo đã tụ hội tại nơi ấy; cũng như các hàng Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, Thủ-đà-la, và cả chư thiên. 4. 4. Sattasatasahassāni, tesu pāmokkhabhikkhavo; Thero mahākassapova, saṅghatthero tadā ahu. Trong số ấy, có bảy trăm ngàn vị Tỳ-kheo là những vị lãnh đạo; và Trưởng lão Mahākassapa chính là vị Thượng tọa của Tăng đoàn vào lúc bấy giờ. 5. 5. Satthusarīrasārīra-dhātukiccāni kāriya; Icchanto so mahāthero, satthu dhammaciraṭṭhitiṃ. Vị Đại Trưởng lão ấy, sau khi đã thực hiện các nghi lễ đối với xá-lợi kim thân của bậc Đạo Sư, và mong muốn cho Giáo pháp của Ngài được trường tồn. 6. 6. Lokanāthe dasabale, sattāhaparinibbute; Dubbhāsitaṃ subhaddassa, buddhassa vacanaṃ saraṃ. Khi bậc Lãnh đạo Thế gian, đấng Thập Lực, đã nhập Niết-bàn được bảy ngày, ngài nhớ lại lời nói xấu xa của Subhadda và lời dạy của đức Phật. 7. 7. Saraṃ cīvaradānañca, samatte ṭhapanaṃ tathā; Saddhammaṭhapanatthāya, muninā’nuggahaṃ kataṃ. Ngài cũng nhớ lại việc dâng y, việc được đặt ngang hàng (với đức Phật), và sự ưu ái mà bậc Mâu Ni đã ban cho ngài vì mục đích thiết lập Chánh pháp. 8. 8. Kātuṃ saddhammasaṃgītiṃ, sambuddhānamate yati; Navaṅgasāsanadhare, sabbaṅgasamupāgate. Để kết tập Chánh pháp theo ý của các bậc Chánh Đẳng Giác, vị tu sĩ đã tìm chọn các vị thông thuộc Cửu phần Giáo pháp, hội đủ mọi phẩm hạnh. 9. 9. Bhikkhū pañcasateyeva, mahākhīṇāsave vare; Sammanni ekenūne tu, ānandattherakāraṇā. Ngài đã chọn đúng năm trăm vị Tỳ-kheo, là những bậc A-la-hán vĩ đại và cao quý, nhưng thiếu một vị, vì lý do của Trưởng lão Ānanda. 10. 10. Puna ānandattherā’pi, bhikkhūhi abhiyācito; Sammanni kātuṃ saṃgītiṃ, sā na sakkā hi taṃ vinā. Sau đó, Trưởng lão Ānanda, được các vị Tỳ-kheo thỉnh cầu, cũng đã đồng ý tham gia cuộc kết tập, vì cuộc kết tập quả thật không thể thực hiện được nếu thiếu ngài. 11. 11. Sādhukīḷanasattāhaṃ, sattāhaṃ dhātubhājanaṃ; Iccaddhamāsaṃ khepetvā, sabbalokānukampakā. Những vị có lòng bi mẫn với toàn thế gian, sau khi đã trải qua bảy ngày cử hành lễ hội (cúng dường) và bảy ngày phân chia xá-lợi, tức là nửa tháng. 12. 12. Vassaṃ vasaṃ rājagahe, kassāma dhammasaṅgahaṃ; Nāññehi tatta vatthabba-miti katvāna nicchayaṃ. Các ngài đã quyết định rằng: 'Chúng ta sẽ an cư mùa mưa tại Rājagaha và thực hiện việc kết tập Giáo pháp; không có vị nào khác được phép ở tại đó.' 13. 13. Sokāturaṃ [Pg.12] tattha tattha, assāsento mahājanaṃ; Jambudīpamhi te therā, vicaritvāna cārikaṃ. Các vị Trưởng lão ấy, sau khi đã du hành khắp cõi Jambudīpa, an ủi quần chúng đang sầu não khắp nơi. 14. 14. Āsaḷhisukkapakkhamhi, sukkapakkhaṭhitatthikā; Upāgamuṃ rājagahaṃ, sampannacatupaccayaṃ. Vào thượng tuần tháng Āsaḷhi, với mong muốn củng cố phương diện trong sáng (của giáo pháp), các ngài đã đến thành Rājagaha, nơi có đầy đủ bốn món vật dụng. 15. 15. Tattheva vassūpagatā, te mahākassapādayo; Therā thiraguṇūpetā, sambuddhamatakovidā. Tại chính nơi ấy, các vị Trưởng lão, đứng đầu là ngài Đại Ca-diếp, là những bậc có đức hạnh vững chắc, thông suốt giáo lý của bậc Chánh Đẳng Giác, đã an cư mùa mưa. 16. 16. Vassānaṃ paṭhamaṃ māsaṃ, sabbasenāsanesu’pi; Kāresuṃ paṭisaṅkhāraṃ, vatvānā’jātasattuno. Trong tháng đầu tiên của mùa an cư, sau khi đã thưa với vua A-xà-thế, các ngài đã cho tiến hành việc sửa chữa tất cả các trú xứ. 17. 17. Vihārapaṭisaṅkhāre, niṭṭhite ahu bhūpati; Idāni dhammasaṃgītiṃ, karissāmi mayaṃ iti. Khi việc sửa chữa các tự viện đã hoàn tất, các vị Trưởng lão đã thưa với đức vua rằng: 'Bây giờ chúng con sẽ tiến hành kết tập Pháp bảo'. 18. 18. Kattabbaṃ kintipuṭṭhassa, nisajjaṭhānamādisuṃ; Rājā katthāti pucchitvā, vuttaṭhānamhi tehi so. Khi vua hỏi: 'Cần phải làm gì?', các ngài đã chỉ ra một nơi để ngồi. Sau khi vua hỏi: 'Ở đâu?', ngài đã (cho làm) tại nơi được các vị ấy chỉ bảo. 19. 19. Sīghaṃ vebhāraselassa, passe kāresi maṇḍapaṃ; Sattapaṇṇiguhādvāre, rammaṃ devasabhopamaṃ. Nhà vua đã nhanh chóng cho xây dựng một đại giảng đường ở cạnh núi Vebhāra, tại cửa động Sattapaṇṇi, một nơi khả ái, giống như đại hội trường của chư thiên. 20. 20. Sabbathā maṇḍayitvā taṃ, attharāpesi tattha so; Bhikkhūnaṃ gaṇanāyeva, anagghattharaṇāni ca. Sau khi cho trang hoàng đại giảng đường ấy một cách toàn diện, nhà vua đã cho trải tại đó những tấm thảm vô giá, đúng theo số lượng của các vị Tỳ-khưu. 21. 21. Nissāya dakkhiṇaṃ bhāgaṃ, uttarāmukhamuttamaṃ; Therāsanaṃ supaññattaṃ, āsi tattha mahārahaṃ. Tại đó, ở phía nam, một pháp tọa cao quý dành cho vị Trưởng lão đã được chuẩn bị chu đáo, hướng mặt về phía bắc. 22. 22. Tasmiṃ maṇḍapamajjhasmiṃ, puratthamukhamuttamaṃ; Dhammāsanaṃ supaññattaṃ, ahosi sugatārahaṃ. Ở giữa đại giảng đường ấy, một pháp tọa cao quý, xứng đáng với bậc Thiện Thệ, đã được chuẩn bị chu đáo, hướng mặt về phía đông. 23. 23. Rājā’rocayi therānaṃ, kammaṃ no niṭṭhitaṃ iti; Te therā theramānanda-mānandakaramabravuṃ. Nhà vua đã thông báo cho các vị Trưởng lão rằng: 'Công việc của trẫm đã hoàn tất'. Các vị Trưởng lão ấy đã nói với Trưởng lão Ānanda những lời không mấy vui vẻ. 24. 24. Sve sannipāto ānanda, sekhena gamanaṃ tahiṃ; Na yuttante sadatthe tvaṃ, appamatto tato bhava. 'Này Ānanda, ngày mai là ngày đại hội. Việc một vị hữu học đi đến đó là không thích hợp. Vì vậy, ngươi hãy vì lợi ích của chính mình mà trở nên không dể duôi.' 25. 25. Iccevaṃ codito thero, katvāna vīriyaṃ samaṃ; Iriyāpathato muttaṃ, arahattamapāpuṇi. Được thúc giục như vậy, vị Trưởng lão, sau khi đã nỗ lực tinh tấn một cách quân bình, đã chứng đắc A-la-hán quả, trong lúc thoát ra khỏi các oai nghi. 26. 26. Vassānaṃ dutiye māse, dutiye divase pana; Rucire maṇḍape tasmiṃ, therā sannipatiṃsu te. Vào ngày thứ hai của tháng thứ hai trong mùa an cư, các vị Trưởng lão ấy đã tụ hội tại đại giảng đường lộng lẫy đó. 27. 27. Ṭhapetvā’nandattherassa, anucchavikamāsanaṃ; Āsanesu nisīdiṃsu, arahanto yathārahaṃ. Sau khi đã dành riêng một chỗ ngồi thích hợp cho Trưởng lão Ānanda, các vị A-la-hán đã an tọa vào các chỗ ngồi theo thứ tự hạ lạp. 28. 28. Thero’rahattapattiṃ [Pg.13] so, ñāpetuṃ tehi nāgamā; Kuhiṃ ānandatthero’ti, vuccamāne tu kehici. Vị Trưởng lão ấy, để cho các vị kia biết về sự chứng đắc A-la-hán của mình, đã không đi cùng với họ. Khi có người hỏi rằng: 'Trưởng lão Ānanda ở đâu?' 29. 29. Nimmujjitvā pathaviyā, gantvā jotipathena vā; Nisīdi thero ānando, attano ṭhapitāsane. Trưởng lão Ānanda, bằng cách độn thổ hoặc đi bằng đường hư không, đã đến và an tọa trên chỗ ngồi đã được dành sẵn cho ngài. 30. 30. Upālithero vinaye, sesadhamme asesake; Ānandattheramakaruṃ, sabbe therā dhurandhare. Tất cả các vị Trưởng lão đã chọn Trưởng lão Upāli làm bậc có thẩm quyền về Luật tạng, và Trưởng lão Ānanda làm bậc có thẩm quyền về tất cả phần Pháp còn lại. 31. 31. Mahāthero sakattānaṃ, vinayaṃ pucchituṃ sayaṃ; Sammannu’pālithero ca, vissajjetuṃ tameva tu. Vị Đại Trưởng lão (Mahākassapa) đã tự mình đảm nhận việc hỏi về Luật tạng, và ngài cũng đã chỉ định Trưởng lão Upāli đảm nhận việc trả lời về chính Luật tạng ấy. 32. 32. Therāsane nisīditvā, vinayaṃ tamapucchi so; Dhammāsane nisīditvā, vissajjesi tameva so. Ngồi trên pháp tọa của vị Trưởng lão, ngài (Mahākassapa) đã hỏi về Luật tạng. Ngồi trên pháp tọa của người thuyết Pháp, ngài (Upāli) đã trả lời về chính Luật tạng ấy. 33. 33. Vinayaññūnamaggena, vissajjitakamena te; Sabbe sajjhāyamakaruṃ, vinayaṃ nayakovidā. Theo cách thức đã được trả lời bởi bậc đứng đầu trong những người thông hiểu Luật tạng, tất cả các vị Trưởng lão, những bậc thông thạo phương pháp, đã cùng nhau trùng tụng lại Luật tạng. 34. 34. Aggaṃ bahussutādīnaṃ, kosārakkhaṃ mahesino; Sammannitvāna attānaṃ, thero dhammamapucchi so. Vị Trưởng lão (Mahākassapa), sau khi đã chỉ định (ngài Ānanda), bậc đứng đầu trong hàng đa văn và là người giữ gìn kho tàng Pháp bảo của bậc Đại Giác, đã hỏi về Pháp bảo. 35. 35. Tathā sammanniya’ttānaṃ, dhammāsanāgato sayaṃ; Vissajjesi tamānanda-tthero dhammamasesato. Được chỉ định như vậy, Trưởng lão Ānanda đã tự mình bước đến pháp tọa và đã trả lời về Pháp bảo ấy một cách trọn vẹn. 36. 36. Vedehamuninā tena, vissajjitakamena te; Sabbe sajjhāyamakaruṃ, dhammaṃ dhammatthakovidā. Theo cách thức đã được trả lời bởi bậc Thánh nhân xứ Vedeha ấy, tất cả các vị Trưởng lão, những bậc thông suốt Pháp và nghĩa của Pháp, đã cùng nhau trùng tụng lại Pháp bảo. 37. 37. Evaṃ sattahi māsehi, dhammasaṃgīti niṭṭhitā; Sabbalokahitatthāya, sabbalokahi tehi sā. Như vậy, trong bảy tháng, cuộc kết tập Pháp bảo đã được hoàn tất bởi các ngài, vì sự lợi ích và hạnh phúc cho toàn thể thế gian. 38. 38. Mahākassapatherena, idaṃ sugatasāsanaṃ; Pañcavassasahassāni, samatthaṃ vattane kataṃ. Do Trưởng lão Đại Ca-diếp, giáo pháp này của bậc Thiện Thệ đã được làm cho có khả năng tồn tại trong năm nghìn năm. 39. 39. Atīva jātapāmojjā, sandhārakajalantikā; Saṃgītipariyosāne, chaddhākampi mahāmahī. Vào lúc kết thúc cuộc kết tập, với niềm hân hoan tột độ phát sinh, đại địa cho đến tận bờ đại dương đã rung chuyển theo sáu cách. 40. 40. Acchariyāni cā’hesuṃ, lokenekāninekadhā; Thereheva katattā ca, theriyāyaṃ paramparā. Nhiều điều kỳ diệu và đa dạng đã xảy ra trên thế gian. Và bởi vì cuộc kết tập này được thực hiện bởi các vị Trưởng lão, nên truyền thống này được gọi là Theriya (Trưởng Lão Bộ). 41. 41. Paṭhamaṃ saṅgahaṃ katvā, sabbalokahitaṃ bahuṃ; Te yāvatāyukaṃ ṭhatvā, therā sabbepi nibbutā. Sau khi đã thực hiện cuộc kết tập lần thứ nhất, vì lợi ích to lớn cho toàn thể thế gian, tất cả các vị Trưởng lão ấy, sau khi sống cho đến hết tuổi thọ, đã nhập Niết-bàn. 42. 42. Therā’pi [Pg.14] te matipadīpahatandhakārā,Lokandhakārahananamhi mahāpadīpā; Nibbāpitā maraṇaghoramahānilena,Tenāpi jīvitamadaṃ matimā jaheyyāti. Cả những vị Trưởng lão ấy, những người đã xua tan bóng tối vô minh bằng ngọn đèn trí tuệ, những ngọn đèn vĩ đại phá tan bóng tối của thế gian, cũng đã bị dập tắt bởi cơn gió lớn khủng khiếp của cái chết. Vì lẽ đó, người có trí nên từ bỏ niềm kiêu hãnh về sự sống. Sujanappasādaṃsaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn ra vì sự hoan hỷ thanh tịnh và niềm cảm xúc của những người thiện lành. Paṭhamadhammasaṃgītināma Chương có tên là Kết tập Pháp bảo lần thứ nhất. Tatiyo paricchedo. Chương thứ ba. Catuttha pariccheda Chương thứ tư. Dutiya saṃgīti Cuộc kết tập lần thứ nhì. 1. 1. Ajātasattu putto taṃ, ghātetvā’dāyi bhaddako; Rajjaṃ soḷasavassāni, kāresi mittadūbhiko. Udāyibhadda, con trai của vua A-xà-thế, đã giết cha; kẻ phản trắc ấy đã trị vì vương quốc trong mười sáu năm. 2. 2. Udayabhadda putto taṃ, ghātetvā anuruddhako; Anuruddhassa putto taṃ, ghātetvā muṇḍanāmako. Con trai của Udayabhadda là Anuruddha đã giết cha; con trai của Anuruddha là Munda cũng đã giết cha. 3. 3. Mittadduno dummatino, te’pi rajjamakārayuṃ; Tesaṃ ubhinnaṃ rajjesu, aṭṭhavassāna’tikkamuṃ. Những kẻ phản trắc, ác tâm ấy cũng đã trị vì; trong vương quyền của cả hai người, tám năm đã trôi qua. 4. 4. Muṇḍassa putto pitaraṃ, ghātetvā nāgadāsako; Catuvīsativassāni, rajjaṃ kāresi pāpako. Nāgadāsaka, con trai của Munda, đã giết cha mình; kẻ tội lỗi ấy đã trị vì vương quốc trong hai mươi bốn năm. 5. 5. Pitughātakavaṃso’ya, mītikuddhā’tha nāgarā; Nāgadāsaka rājānaṃ, apanetvā samāgatā. Các thị dân tức giận vì cho rằng: ‘Đây là dòng dõi của những kẻ giết cha,’ đã cùng nhau tập hợp lại và truất phế vua Nāgadāsaka. 6. 6. Susunāgoti paññātaṃ, amaccaṃ sādhusammataṃ; Rajje samabhisiñjiṃsu, sabbesaṃ hitamānasā. Với tâm mong cầu lợi ích cho tất cả, họ đã tôn vị đại thần được mọi người kính trọng, tên là Susunāga, lên ngôi vua. 7. 7. So [Pg.15] aṭṭhārasavassāni, rājā rajjamakārayi; Kāḷāso ko tassa putto, aṭṭhavīsati kārayi. Vị vua ấy đã trị vì mười tám năm; con trai của ông là Kālāsoka đã trị vì hai mươi tám năm. 8. 8. Atīte dasame vasse, kāḷāsokassa rājino; Sambuddhaparinibbānā, evaṃ vassasataṃ ahu. Vào năm thứ mười của triều đại vua Kālāsoka, như vậy là một trăm năm đã trôi qua kể từ khi Đức Phật nhập Niết Bàn. 9. 9. Tadā vesāliyā bhikkhū, anekā vajjiputtakā; Siṅgīloṇaṃ dvaṅgulañca, tathā gāmantarammi ca. Khi ấy, nhiều vị tỳ-kheo Vajjiputtaka ở Vesālī (đã chủ trương các điều): việc trữ muối trong sừng, việc dùng bữa sau ngọ hai ngón tay, và việc đi sang làng khác. 10. 10. Āvāsā’numatā’ciṇṇaṃ, amathitaṃ jalogi ca; Nisīdanaṃ adasakaṃ, jātarūpādikaṃ iti. Việc hành lễ riêng theo trú xứ, việc xin phép sau, việc theo tiền lệ, sữa chưa đông và nước trái cây lên men, tọa cụ không có viền, và vàng bạc. 11. 11. Dasavatthūni dīpesuṃ, kappantīti alajjīno; Taṃ sutvāna yasatthero, evaṃ vajjīsu cārikaṃ. Những kẻ vô liêm sỉ ấy đã tuyên bố mười điều này là hợp lệ. Nghe được điều đó, trưởng lão Yasa, khi ấy đang du hành trong xứ Vajjī. 12. 12. Chaḷabhiñño balappatto, yaso kākaṇḍakatrajo; Taṃ sametuṃ saussāho, tatthāgami’mahāvanaṃ. Trưởng lão Yasa, con trai của Kākaṇḍaka, người đã đắc Lục thông và đạt được các năng lực, với lòng nhiệt thành muốn dẹp yên việc này, đã đi đến Đại Lâm (Mahāvana) ở đó. 13. 13. Ṭhapetvā’posathagge te, kaṃsapātiṃ sahodhakaṃ; Kahāpaṇādiṃ saṅghassa, detha’nā’hu upāsake. Họ đặt một cái bát đồng chứa đầy nước trong phòng Bố-tát và nói với các vị cận sự nam: ‘Hãy cúng dường tiền bạc, v.v... cho Tăng chúng.’ 14. 14. Na kappate taṃ mā detha, iti thero savārayi; Paṭisāraṇīyaṃ kammaṃ, yasattherassa te karuṃ. Vị trưởng lão đã ngăn cản và nói: ‘Điều đó không hợp lệ, xin quý vị đừng cúng dường.’ Họ bèn thực hiện hành vi Paṭisāraṇīya (yêu cầu sám hối) đối với trưởng lão Yasa. 15. 15. Yācitvā anudūtaṃ so, saha tena puraṃ gato; Attano dhammavādittaṃ, saññāpetvā’ga sāgare. Ngài xin một vị đi cùng, và cùng vị ấy vào thành phố; sau khi tuyên bố lập trường đúng Chánh pháp của mình, ngài đã đi đến Sāgara. 16. 16. Anudūtavaco sutvā, tamukkhipitumāgatā; Parikkhipiya aṭṭhaṃsu, saraṃ therassa bhikkhavo. Nghe lời của vị tỳ-kheo đồng hành, các vị tỳ-kheo kia đã đến để thực hiện hành vi khai trừ ngài. Họ đã đứng vây quanh hồ nước của vị trưởng lão. 17. 17. Thero uggamma nabhasā, gantvā kosambiyaṃ tato; Pāveyyakā vantikānaṃ, bhikkhūnaṃ santikaṃ lahuṃ. Vị trưởng lão bay lên không trung, từ đó đi đến Kosambī, rồi nhanh chóng hướng về các vị tỳ-kheo ở Pāveyya và Avanti. 18. 18. Vesesi dūtetu sayaṃ, gantvā’ho gaṅgapabbataṃ; Āha sambhūtattherassa, taṃ sabbaṃ sāṇavāsino. Ngài đã gửi các sứ giả đi, còn tự mình thì đến núi Ahogaṅga; ngài đã kể lại toàn bộ sự việc cho trưởng lão Sambhūta Sāṇavāsī. 19. 19. Pāveyyakā saṭṭhitherā, asitā’vantikāpi ca; Mahākhīṇāsavā sabbe, ahogaṅgamhi otaruṃ. Sáu mươi vị trưởng lão từ Pāveyya, và tám mươi vị từ Avanti, tất cả đều là những bậc đại lậu tận, đã cùng tụ họp tại Ahogaṅga. 20. 20. Bhikkhavo sannipatitā, sabbe tattha tato tato; Āsuṃ navutisahassāni, mantetvā akhilā’pi te. Các vị tỳ-kheo từ khắp nơi đã tụ họp về đó, tổng cộng có chín mươi ngàn vị. Sau khi tất cả đã bàn bạc với nhau. 21. 21. Soreyya [Pg.16] revatattheraṃ, bahussuta manāsavaṃ; Taṃ kālapamukhaṃ ñatvā, passituṃ nikkhamiṃsu taṃ. Biết rằng trưởng lão Revata ở Soreyya, một vị đa văn, vô lậu, là người đứng đầu vào thời điểm đó, họ đã lên đường để đến gặp ngài. 22. 22. Thero tammantanaṃ sutvā, vesāliṃ gantumeva so; Icchanto phāsugamanaṃ, tato nikkhami taṅkhaṇaṃ. Vị trưởng lão, khi nghe về cuộc bàn bạc của họ, cũng muốn đi đến Vesālī. Mong muốn một chuyến đi thuận lợi, ngài đã khởi hành từ nơi đó ngay lập tức. 23. 23. Pāto pātova nikkhanta-ṭṭhānaṃ tena mahattanā; Sāyaṃ sāyamupentānaṃ, sahajotiyamaddasuṃ. Do năng lực vĩ đại của ngài, nơi ngài rời đi vào mỗi buổi sáng, thì các vị tỳ-kheo đi theo đến nơi vào mỗi buổi chiều. Cuối cùng, họ đã gặp được ngài tại Sahajāti. 24. 24. Tattha sambhūtattherena, yasatthero niyojito; Saddhammasavanante taṃ, revatathera muttamaṃ. Tại đó, trưởng lão Yasa đã được trưởng lão Sambhūta chỉ định, vào cuối một buổi pháp thoại, để đến hỏi vị trưởng lão tối thượng Revata. 25. 25. Upecca dasavatthūni, pucchi thero paṭikkhipi; Sutvā’dhikaraṇaṃ tañca, nisedhemāti abravi. Sau khi đến gần, ngài đã hỏi về mười điều. Vị trưởng lão (Revata) đã bác bỏ chúng. Và khi nghe về cuộc tranh cãi ấy, ngài nói: ‘Chúng ta hãy dẹp yên việc này.’ 26. 26. Pāpāpi pakkhaṃ pekkhantā, revatatthera muttamaṃ; Sāmaṇakaṃ parikkhāraṃ, paṭiyādiya te bahuṃ. Những kẻ xấu ác kia, mong muốn lôi kéo vị trưởng lão tối thượng Revata về phía mình, cũng đã chuẩn bị rất nhiều vật dụng của sa-môn. 27. 27. Sīghaṃ nāvāya gantvāna, sahajātisamīpagā; Karonti bhattavissaggaṃ, bhattakāle upaṭṭhite. Họ đã nhanh chóng đi thuyền đến gần Sahajāti; và khi đến giờ thọ thực, họ đã dâng cúng vật thực. 28. 28. Sahajātiṃ āvasanto, sāḷathero vicintiyā; Pāveyyakā dhammavādī, iti passi anāsavo. Trưởng lão Sāḷha, bậc vô lậu, khi đang trú tại Sahajāti, sau khi suy xét đã thấy rằng: ‘Chư vị Pāveyyaka là những người nói đúng Chánh Pháp.’ 29. 29. Upecca taṃ mahābrahmā, dhamme niṭṭhāti abravi; Niccaṃ dhamme ṭhitattaṃ so, attano tassa abravi. Vị đại Phạm thiên đã đến gần vị ấy và nói rằng (vị trưởng lão) đã vững chắc trong Chánh Pháp. Vị ấy (trưởng lão) cũng đã nói với vị Phạm thiên kia về sự kiện bản thân mình luôn luôn an trú trong Chánh Pháp. 30. 30. Te parikkhāramādāya, revatattheramaddasuṃ; Thero na gaṇhi tappakkha-gāhī sissaṃ paṇāmayī. Họ đã mang theo vật dụng và đã đến gặp trưởng lão Revata. Vị trưởng lão đã không nhận (vật dụng) và đã đuổi người đệ tử đã đứng về phía họ. 31. 31. Vesāliṃ te tato gantvā, tato pupphapuraṃ gatā; Vadiṃsu kāḷāsokassa, narindassa alajjīno. Từ đó, những kẻ không biết hổ thẹn ấy đã đi đến Vesālī, rồi từ đó đi đến thành Pupphapura. Họ đã tâu bày với quốc vương Kālāsoka. 32. 32. Satthussa no gandhakuṭiṃ, gopayanto mayaṃ tahiṃ; Mahāvanavihārasmiṃ, vasāma vajjībhūmiyaṃ. ‘Chúng tôi đang trú tại tu viện Mahāvana ở xứ Vajjī để trông nom hương thất của Bậc Đạo Sư của chúng ta.’ 33. 33. Gaṇhissāma vihāra’nti, gāmavāsikasikkhavo; Āgacchanti mahārāja, maṭisedhaya te iti. ‘Tâu Đại vương, các vị tỳ khưu trú tại làng mạc đang đến với ý định: ‘Chúng ta sẽ chiếm lấy tu viện.’ Xin ngài hãy ngăn cản họ.’ 34. 34. Rājānaṃ duggahitaṃ te, katvā vesālimāgamuṃ; Revatatthera mūlamhi, sahajātiyamettha tu. Họ đã làm cho nhà vua hiểu sai lạc, rồi đã trở về Vesālī. Trong khi ấy, tại đây ở Sahajāti, (các vị trưởng lão khác) đã đến nơi trưởng lão Revata. 35. 35. Bhikkhū [Pg.17] satasahassāni, ekādasa samāgatā; Navutiñca sahassāni, ahu taṃ vatthu santiyā. Đã có một triệu một trăm chín mươi ngàn vị tỳ khưu tụ hội lại để giải quyết vấn đề ấy. 36. 36. Mūlaṭṭhehi vinā vatthu-samanaṃ neva rocayi; Thero sabbepi bhikkhū te, vesālimāgamuṃ tato. Vị trưởng lão đã không chấp thuận việc giải quyết vấn đề mà không có mặt những người khởi xướng. Do đó, tất cả các vị tỳ khưu ấy đã đi đến Vesālī. 37. 37. Duggahitova so rājā, tatthāmacce apesayi; Mūḷā devānubhāvena, aññattha agamiṃsu te. Vị vua ấy, do đã hiểu sai lạc, đã phái các vị quan đại thần đến đó. Do oai lực của chư thiên, họ đã bị lạc hướng và đã đi đến một nơi khác. 38. 38. Pesetvā te mahīpālo, taṃ rattiṃ supinenaso; Apassi sakamattānaṃ, pakkhittaṃ lohakumbhiyaṃ. Sau khi đã phái họ đi, vào đêm hôm ấy, vị quốc vương đã thấy trong giấc mộng chính mình bị ném vào một cái vạc bằng sắt. 39. 39. Atibhīto ahu rājā, tamassā setu māgamā; Bhaginī nandatherī tu, ākāsena anāsavā. Nhà vua đã trở nên vô cùng khiếp sợ. Để an ủi vua, người em gái của vua là trưởng lão ni Nandā, một bậc vô lậu, đã đi đến bằng đường không. 40. 40. Bhāriyaṃ te kataṃ kammaṃ, dhammike’yye khamāpaya; Pakkho tesaṃ bhavitvā tvaṃ, kuru sāsanapaggahaṃ. ‘Huynh đã tạo một nghiệp rất nặng. Hãy xin các bậc thánh nhân chân chánh tha thứ. Huynh hãy trở thành người ủng hộ các vị ấy và hãy hộ trì giáo pháp.’ 41. 41. Evaṃ kate sotthi tuyhaṃ, hessatīti apakkami; Pasāteyeva vesāliṃ, gantuṃ nikkhami bhūpati. ‘Làm như vậy thì huynh sẽ được an lành.’ (Nói xong), nàng đã ra đi. Ngay sáng hôm sau, đức vua đã khởi hành để đi đến Vesālī. 42. 42. Gantvā mahāvanaṃ bhikkhū-saṅghaṃ so sannipātiya; Sutvā ubhinnaṃ vādañca, dhammapakkhañca rociya. Sau khi đến Mahāvana, vua đã triệu tập Tăng chúng. Sau khi lắng nghe luận điểm của cả hai bên và chấp thuận phe đúng Chánh Pháp, 43. 43. Khamāpetvā dhammike te, bhikkhū sabbe mahīpati; Attano dhammapakkhattaṃ, vatvā tumhe yathāruci. Vị quốc vương đã xin tất cả các vị tỳ khưu chân chánh ấy tha thứ, và sau khi tuyên bố mình đứng về phía Chánh Pháp, đã nói rằng: ‘Quý ngài, tùy theo ý muốn...’ 44. 44. Sampaggahaṃ sāsanassa, karothāti ca bhāsiya; Datvā ca tesaṃ ārakkhaṃ, agamāsi sakaṃ puraṃ. ‘...xin hãy thực hiện việc hộ trì giáo pháp.’ Sau khi nói như vậy và sắp đặt việc bảo vệ cho các vị ấy, vua đã trở về kinh thành của mình. 45. 45. Nicchetuṃ tāni vatthūni, saṅgho sannipatī tadā; Anaggāni tattha bhassāni, saṅghamajjhe ajāyisuṃ. Khi ấy, Tăng chúng đã tụ họp để quyết định các vấn đề đó. Giữa Tăng chúng, đã phát sinh những lời nói vô bổ, không có hồi kết. 46. 46. Tato so revatatthero, sāvetvā saṅghamajjhago; Ubbhāhikāya taṃ vatthuṃ, sametuṃ nicchayaṃ akā. Bấy giờ, trưởng lão Revata, sau khi đi vào giữa Tăng chúng, đã tuyên bố quyết định giải quyết vấn đề ấy bằng phương pháp ủy nhiệm (ubbāhikā). 47. 47. Pācinakeca caturo, caturo pāveyyakepi ca; Ubbhāhikāya sammanni, bhikkhū taṃ vatthu santiyā. Để giải quyết vấn đề ấy, ngài đã chọn ra một ủy ban gồm bốn vị tỳ khưu từ phương Đông và bốn vị từ xứ Pāveyya. 48. 48. Sabbakāmī ca sāḷho ca, khujjasobhitanāmako; Vāsabhagāmiko cāti, thero pācinakā ime. Các vị trưởng lão từ phương Đông là: Sabbakāmī, Sāḷha, vị có tên là Khujjasobhita, và Vāsabhagāmika. 49. 49. Revato [Pg.18] sāṇasambhūto,Yaso kākoṇḍakatrajo; Sumano cāti cattāro,Therā pāveyyakā ime. Các vị trưởng lão từ xứ Pāveyya là: Revata, Sāṇasambhūta, Yasa là con trai của (bà-la-môn) Kākoṇḍaka, và Sumana, là bốn vị này. 50. 50. Sametuṃ tāni vatthūni, appasaddaṃ anākulaṃ; Agamuṃ vālukārāmaṃ, aṭṭhattherā anāsavā. Để giải quyết các vấn đề ấy tại một nơi yên tĩnh, không ồn ào, tám vị trưởng lão vô lậu đã đi đến tu viện Vālukārāma. 51. 51. Daharenā’ji te nettha, paññatte āsane subhe; Nisīdiṃsu mahātherā, mahāmuni mataññuno. Tại nơi ấy, trên những chỗ ngồi tốt đẹp đã được vị (tỳ khưu) trẻ Ajita chuẩn bị, các vị đại trưởng lão, những bậc thấu hiểu ý của Đức Đại Giác Ngộ, đã an tọa. 52. 52. Tesu vatthūsu ekekaṃ, kamato revato mahā; Thero theraṃ sabbakāmiṃ, pucchi pucchāsu kovido. Vị đại trưởng lão Revata, bậc thiện xảo trong việc chất vấn, đã tuần tự hỏi trưởng lão Sabbakāmī về từng điểm một trong các vấn đề ấy. 53. 53. Sabbakāmī mahāthero, tena puṭṭho’tha byākari; Sabbāni tāni vatthūni, na kappantīti suttato. Bấy giờ, đại trưởng lão Sabbakāmī, khi được vị ấy hỏi, đã trả lời rằng: ‘Tất cả những điều ấy đều không được phép, chiếu theo Kinh điển.’ 54. 54. Nihanitvā’dhikaraṇaṃ, taṃ te tattha yathākkamaṃ; Tatheva saṅghamajjhepi, pucchāvissajjanaṃ karuṃ. Sau khi đã giải quyết tranh chấp ấy tại đó theo đúng trình tự, họ cũng đã thực hiện việc hỏi và đáp tương tự như vậy ở giữa Tăng chúng. 55. 55. Niggahaṃ pāpabhikkhūnaṃ, dasavatthukadīpanaṃ; Tesaṃ dasasahassānaṃ, mahāthero akaṃsu te. Các vị đại trưởng lão ấy đã thực hiện việc khiển trách mười ngàn vị tỳ khưu xấu ác đó và làm sáng tỏ mười điều (phi pháp). 56. 56. Sabbakāmī puthaviyā, saṅghatthero tadā ahu; So vīsaṃ vassasatiko, tadā’si upasampadā. Vào lúc ấy, trưởng lão Sabbakāmī là vị Tăng trưởng lão (cao hạ nhất) trên toàn cõi đất. Khi ấy, ngài đã được một trăm hai mươi tuổi hạ kể từ khi thọ cụ túc giới. 57. 57. Sabbakāmī ca sāḷho ca,Revato khujjasobhito; Yaso kākoṇḍakasuto,Sambhūto sāṇavāsiko. (Các vị trưởng lão là) Sabbakāmī và Sāḷha, Revata, Khujjasobhita, Yasa là con trai của Kākoṇḍaka, và Sambhūta Sāṇavāsī. 58. 58. Therā ānandattherassa, ete saddhivihārino; Vāsabhagāmiko ceva, sumano ca duve pana. Hai vị này là Vāsabhagāmika và Sumana, là các vị đồng trú của trưởng lão Ānanda. 59. 59. Therā’nuruddhattherassa, ete saddhivihārino; Aṭṭha therā’pi dhaññā te, diṭṭhapubbā tathāgataṃ. Các vị này là những vị đồng trú của trưởng lão Anuruddha. Tám vị trưởng lão may mắn ấy cũng đã từng diện kiến đức Như Lai. 60. 60. Bhikkhū satasahassāni, dvādasāsuṃ samāgatā; Sabbesaṃ revatatthero, bhikkhūnaṃpamukhotadā. Mười hai trăm ngàn vị tỳ-khưu đã tụ hội. Vào lúc ấy, trưởng lão Revata là vị đứng đầu của tất cả các tỳ-khưu. 61. 61. Tato [Pg.19] so revatatthero, saddhammaṭṭhitiyā ciraṃ; Kāretuṃ dhammasaṃgītiṃ, sabbabhikkhusamūhato. Bấy giờ, vị trưởng lão Revata ấy, vì sự trường tồn của Chánh pháp, đã từ toàn thể Tăng chúng để thực hiện cuộc kết tập Pháp. 62. 62. Pabhinnatthādiñāṇānaṃ, piṭakattayadhārinaṃ; Satāni sattabhikkhūnaṃ, arahantānamuccini. Ngài đã chọn ra bảy trăm vị tỳ-khưu A-la-hán, là những bậc thông suốt các pháp phân tích và làu thông Tam Tạng. 63. 63. Te sabbe vālukārāme, kāḷāsokena rakkhitā; Revatattherapāmokkhā, akaruṃ dhammasaṅgahaṃ. Tất cả các vị ấy, với trưởng lão Revata là vị chủ tọa, được vua Kāḷāsoka bảo hộ, đã thực hiện việc kết tập Pháp tại tu viện Vālukārāma. 64. 64. Pubbe kataṃ tathā eva, dhammaṃ pacchā ca bhāsitaṃ; Ādāya niṭṭhapesuṃ taṃ, etaṃ māsehi aṭṭhahi. Cũng giống như đã được thực hiện trước đây, các ngài đã hoàn tất cuộc kết tập ấy trong vòng tám tháng. 65. 65. Evaṃ dutiyasaṃgītiṃ, katvā tepi mahāyasā; Therā dosakkhayaṃ pattā, pattākālena nibbutiṃ. Sau khi đã thực hiện cuộc kết tập lần thứ hai như vậy, các vị trưởng lão đại danh tiếng ấy, những bậc đã đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc, đã nhập Niết-bàn theo thời gian. 66. 66. Iti paramamatīnaṃ pattipattabbakānaṃ,Tibhavahitakarānaṃ lokanātherasānaṃ; Sumariyamaraṇaṃ taṃ saṅkhatā sārakattaṃ,Parigaṇiyamasesaṃ appamatto bhaveyyāti. Như vậy, người không phóng dật nên luôn ghi nhớ về sự viên tịch của các bậc trưởng lão, những vị lãnh đạo thế gian, những bậc có trí tuệ tối thượng, đã chứng đắc những gì cần chứng đắc, đã hành động vì lợi ích của ba cõi, và nên thấu triệt toàn bộ bản chất cốt lõi của các pháp hữu vi. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate Được soạn ra vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành. Mahāvaṃse dutiyasaṃgīti nāma Trong Đại Sử, (chương) tên là Kết tập lần thứ hai. Catuttho paricchedo. Chương thứ tư. Pañcama pariccheda Chương thứ năm Tatiyadhammasaṃgīti Cuộc kết tập Pháp lần thứ ba 1. 1. Yā mahākassapādīhi[Pg.20], mahātherehi ādito; Katā saddhamma saṃgīti, theriyā’ti pavuccati. Cuộc kết tập Chánh pháp do các vị đại trưởng lão đứng đầu là ngài Mahākassapa thực hiện vào lúc ban đầu được gọi là phái Trưởng Lão (Theriyā). 2. 2. Eko’va theravādo so, ādivassasate ahu; Aññācariyavādātu, tato oraṃ ajāyisuṃ. Trong một trăm năm đầu tiên, chỉ có một phái Trưởng Lão duy nhất. Các học thuyết của những vị thầy khác đã phát sinh sau đó. 3. 3. Tehi saṃgītikārehi, therehi dutiyehi te; Niggahitā pāpabhikkhū, sabbe dasasahassakā. Tất cả mười ngàn vị tỳ-khưu xấu ác ấy đã bị các vị trưởng lão trong cuộc kết tập lần thứ hai khiển trách. 4. 4. Akaṃsā’cariyavādaṃ te, mahāsaṃgītināmakā; Tato gokulikā jātā, ekabbohārikāpi ca. Các vị ấy đã lập ra một học thuyết riêng gọi là Đại Chúng Bộ (Mahāsaṅgīti). Từ đó, phái Kê Dận (Gokulikā) và phái Nhất Thuyết (Ekabbohārikā) đã phát sinh. 5. 5. Gokulikehi paṇṇatti-vādā bāhulikāpi ca; Cetiyavādā tesveva, samatāsaṅghikā cha te. Từ phái Kê Dận (Gokulikā) phát sinh ra phái Thuyết Chế Định (Paṇṇattivādā) và phái Đa Văn (Bāhulikā); và cũng từ họ mà có phái Chế Đa Sơn (Cetiyavādā). Sáu phái này đều thuộc Đại Chúng Bộ. 6. 6. Punāpi theravādehi, mahiṃsāsakabhikkhavo; Vajjīputtakabhikkhū ca, duve jātā ime khalu. Lại nữa, từ phái Trưởng Lão (Theravāda), thật vậy, đã phát sinh ra hai phái này là các tỳ-khưu Mahiṃsāsaka và các tỳ-khưu Vajjīputtaka. 7. 7. Jātā’tha dhammuttariyā, bhadrayānikabhikkhavo; Channāgārā sammitiyā, vajjīputtiyabhikkhūti. Từ các tỳ-khưu Vajjīputtaka lại phát sinh ra các tỳ-khưu Dhammuttariyā, Bhadrayānika, Channāgārā, và Sammitiyā. 8. 8. Mahiṃsāsakabhikkhūhi, bhikkhū sabbattha vādino; Dhammaguttiyabhikkhū ca, jātā khalu ime duve. Từ các tỳ-khưu Mahiṃsāsaka, thật vậy, đã phát sinh ra hai phái này là các tỳ-khưu Sabbatthavādī và các tỳ-khưu Dhammaguttiya. 9. 9. Jātā sabbatthivādīhi, kassapiyā tato pana; Jātā saṅkantikā bhikkhū, suttavādā tato pana. Từ phái Sabbatthivādī phát sinh ra phái Kassapiyā; rồi từ đó lại phát sinh ra các tỳ-khưu Saṅkantikā; rồi từ đó lại có phái Suttavādā. 10. 10. Theravādena saha te, honti dvādasi’mepi ca; Pubbe vuttachavādā ca, iti aṭṭhārasā khilā. Cùng với phái Trưởng Lão (Theravāda), các phái này là mười hai. Và sáu phái đã nói ở trước, như vậy tổng cộng là mười tám phái. 11. 11. Sattarasāpi dutiye, jātā vasassate iti; Aññācariyavādā tu, tato oramajāyisuṃ. Như vậy, mười bảy phái đã phát sinh trong thế kỷ thứ hai. Còn các học thuyết của những vị thầy khác thì đã phát sinh sau đó. 12. 12. Hematā [Pg.21] rājagiriyā, tathā siddhatthikāpi ca; Pubbaseliyabhikkhū ca, tathā aparaseliyā. Các phái Hemavata, Rājagiriyā, và cả Siddhatthikā; các tỳ-khưu Pubbaseliyā và cả Aparaseliyā. 13. 13. Vājiriyā cha etehi, jambudīpamhi bhinnakā; Dhammaruci ca sāgaliyā, laṃkādīpamhi bhinnakā. Cùng với phái Vājiriyā, sáu phái này là những tông phái ly khai tại cõi Diêm-phù-đề (Jambudīpa). Còn phái Dhammaruci và Sāgaliyā là những tông phái ly khai tại đảo Laṅkā. Ācariyakulavādakathā niṭṭhitā. Phần kể về các học thuyết của các tông phái đến đây là kết thúc. Dhammāsokābhiseka Lễ đăng quang của vua Dhammāsoka 14. 14. Kāḷāsokassa puttā tu, ahesuṃ dasabhātikā; Bāvīsatiṃ te vassāni, rajjaṃ samanusāsisuṃ. Các người con của vua Kāḷāsoka là mười anh em. Họ đã cùng nhau trị vì vương quốc trong hai mươi hai năm. 15. 15. Nava nandā tato āsuṃ, kameneva narādhipā; Te’pi bāvīsavassāni, rajjaṃ samanusāsisuṃ. Sau đó, có chín vị vua Nanda nối tiếp nhau; các vị ấy cũng đã trị vì vương quốc trong hai mươi hai năm. 16. 16. Moriyānaṃ khattiyānaṃ, vaṃse jātaṃ siridharaṃ; Candaguttoti paññātaṃ, cāṇakko brāhmaṇo tato. Khi ấy, có vị Bà-la-môn tên là Cāṇakka đã phò trợ một người con trai quang vinh, sanh trong dòng dõi Sát-đế-lỵ Moriya, được biết đến với tên gọi là Candagutta. 17. 17. Navamaṃ dhananandaṃ taṃ, ghātetvā caṇḍakodhasā; Sakale jambudīpasmiṃ, rajje samabhisiñcī so. Vị ấy (Cāṇakka), với cơn phẫn nộ dữ dội, đã giết chết vị vua thứ chín tên là Dhanananda, và đã làm lễ đăng quang cho người ấy (Candagutta) lên ngôi vua trên toàn cõi Diêm-phù-đề. 18. 18. So catuvīsavassāniṃ, rājā rajjamakārayi; Tassa putto bindusāro, aṭṭhavīsati kārayi. Vị vua ấy (Candagutta) đã trị vì vương quốc trong hai mươi bốn năm. Con trai của ông là Bindusāra đã trị vì trong hai mươi tám năm. 19. 19. Bindusārasutā āsuṃ, sataṃ eko ca vissutā; Asoko āsi tesaṃ tu, puññatejobaliddhiko. Vua Bindusāra có một trăm lẻ một người con trai nổi tiếng. Trong số ấy, Asoka là người có phước đức, uy lực, và sức mạnh. 20. 20. Vemātike bhātaro so, hantvā ekūnakaṃ sataṃ; Sakale jambudīpasmiṃ, ekarajjamapāpuṇi. Vị ấy (Asoka) đã giết chết chín mươi chín người anh em cùng cha khác mẹ và đã giành được quyền cai trị duy nhất trên toàn cõi Diêm-phù-đề. 21. 21. Jinanibbānato pacchā, pure tassābhisekato; Sāṭṭhārasaṃ vassasata-dvayamevaṃ vijāniya. Nên biết rằng, khoảng thời gian từ sau khi Đức Chánh Giác nhập Niết-bàn cho đến trước lễ đăng quang của vị ấy (Asoka) là hai trăm mười tám năm. 22. 22. Patvā catūhi vassehi, ekarajjaṃ mahāyaso; Pure pāṭaliputtasmiṃ, attānamabhisecayi. Sau khi giành được quyền cai trị duy nhất được bốn năm, vị vua lừng danh ấy đã tự mình làm lễ đăng quang tại thành Pāṭaliputta. 23. 23. Tassā’bhisekena [Pg.22] samaṃ, ākāse bhūmiyaṃ tathā; Yojane yojane āṇā, niccaṃ pavattitā ahu. Cùng lúc với lễ đăng quang của vị ấy, quyền lực của ông đã thường xuyên được thi hành một do-tuần lên không trung và một do-tuần xuống lòng đất. 24. 24. Anotatto dakākāje, aṭṭhanesuṃ dine dine; Devā devo akā tehi, saṃvibhāgaṃ janassaca. Mỗi ngày, chư thiên mang đến tám gánh nước từ hồ Anotatta. Vị vua đã dùng nước ấy để phân phát cho dân chúng. 25. 25. Nāgalatādantakaṭṭhaṃ, ānesuṃ himavantato; Anekesaṃ sahassānaṃ, devā eva pahonakaṃ. Chư thiên đã mang từ Hy-mã-lạp-sơn những cây tăm xỉa răng làm từ dây leo Nāgalatā, đủ dùng cho nhiều ngàn người. 26. 26. Agadā’malakañceva, tathāgada haritakaṃ; Tato’va amapakkañca, vaṇṇagandharasuttamaṃ. Cũng từ nơi ấy, (chư thiên mang đến) những quả a-ma-la dược thảo và ha-ri-ta-ka dược thảo, cả sống lẫn chín, có màu sắc, hương thơm, và vị ngon tuyệt hảo. 27. 27. Pañcavaṇṇāni vatthāni, tatthapuñjanapaṭṭakaṃ; Pītañca dibbapānañca, chaddantadahato maru. Chư thiên từ hồ Chaddanta mang đến những tấm vải năm màu, một chiếc khăn lau mặt, một y phục màu vàng, và một thức uống của chư thiên. 28. 28. Marantā nagare tasmiṃ, migasūkarapakkhino; Āgantvāna mahānasaṃ, sayameva maranti ca. Trong thành phố ấy, các loài nai, heo rừng, và chim chóc, khi sắp chết, tự chúng đi đến nhà bếp lớn và chết ở đó. 29. 29. Gāvo tattha carāpetvā, vajamānenti dīpino; Khetta vatthutaḷākādiṃ, pālenti migasūkarā. Báo đốm lùa đàn bò đi ăn cỏ rồi dẫn chúng trở về. Nai và heo rừng thì canh giữ các cánh đồng, đất đai, và ao hồ. 30. 30. Sumanaṃ pupphapaṭakaṃ, abhuttaṃ dibbamuppalaṃ; Vilepanaṃ añjanañca, nāgānāgāvimānato. Các vị Long vương từ cung điện của loài rồng mang đến một giỏ hoa Sumana, một đóa sen trời tinh khiết, thuốc xoa và thuốc nhỏ mắt. 31. 31. Sālivāhasahassāni, navutiṃ tu suvā pana; Chaddantadahatoyeva, āhariṃsu dine dine. Hằng ngày, các con vẹt mang về từ hồ Chaddanta chín mươi ngàn xe lúa. 32. 32. Te sālinitthusakaṇe, akhaṇḍetvāna taṇḍule; Akaṃsu mūsikā tehi, bhattaṃ rājakule ahu. Những con chuột đã tách trấu và cám khỏi những hạt lúa ấy mà không làm gãy hạt gạo. Nhờ đó, hoàng gia có được cơm nấu. 33. 33. Akaṃsu sassataṃ tassa, madhūni madhumakkhikā; Tathā kammārasālāsu, acchākūṭāni pātayuṃ. Những con ong mật đã liên tục làm ra mật ong cho vị ấy. Tương tự, trong các lò rèn, những con gấu đã vung búa. 34. 34. Karavikā sakuṇikā, manuññamadhurassarā; Akaṃsu tassā’gantvāna, rañño madhuravassitaṃ. Những con chim ca-lăng-tần-già với giọng hót du dương ngọt ngào đã bay đến và cất tiếng hót cho đức vua nghe. 35. 35. Rājā’bhisitto so’soko,Kumāraṃ tissasavhayaṃ; Kaṇiṭṭhaṃ saṃsodariyaṃ, uparajje’bhisecayi. Vua Asoka sau khi đăng quang đã tấn phong người em trai út cùng mẹ, hoàng tử Tissa, làm phó vương. Dhammāsokābhiseko niṭṭhito Dứt điểm về lễ đăng quang của vua Dhammāsoka. Nigrodhasāmaṇera dassana Sự việc thấy Sa-di Nigrodha. 36. 36. Pitā [Pg.23] saṭṭhisahassāni, brāhmaṇe brahmapakkhike; Bhojesi sopi teyeva, tīṇi vassāni bhojayi. Phụ thân của ông đã cúng dường sáu mươi ngàn vị Bà-la-môn thuộc phái Bà-la-môn. Vị ấy (Asoka) cũng đã cúng dường cho họ trong suốt ba năm. 37. 37. Disvā’nupasamaṃ tesaṃ, asoko parivesane; Viceyya dānaṃ dassanti, amacce sanniyojiya. Khi thấy sự thiếu trang nghiêm của họ trong lúc thọ thực, vua Asoka đã chỉ định các vị quan lại với nhiệm vụ: ‘Hãy xem xét rồi hãy cúng dường.’ 38. 38. Āṇāpayitvā matimā, nānāpāsaṇḍike visuṃ; Vīmaṃsitvā nisajjāya, bhojāpetvā visajjayi. Vị vua thông thái ấy đã ra lệnh cho mời riêng các tu sĩ thuộc nhiều giáo phái khác nhau, xem xét họ qua cách ngồi, rồi cho họ ăn và tiễn họ đi. 39. 39. Kāle vātāyanagato, santaṃ racchāgataṃ yatiṃ; Nigrodhasāmaṇeraṃ so, disvā cittaṃ pasādayi. Vào lúc ấy, khi đang đứng ở cửa sổ, nhà vua nhìn thấy một vị tu sĩ an tịnh đang đi trên đường, đó là Sa-di Nigrodha, và tâm của ngài trở nên thanh tịnh. 40. 40. Bindusārassa puttānaṃ, sabbesaṃ jeṭṭhabhātuno; Sumanassa kumārassa, putto so hi kumārako. Vị Sa-di trẻ tuổi ấy chính là con trai của hoàng tử Sumana, người anh cả trong số tất cả các con trai của vua Bindusāra. 41. 41. Asoko pitarā dinnaṃ, rajjamujjeniyañhi so; Hitvā’gato pupphapuraṃ, bindusāre gilānake. Khi vua Bindusāra lâm bệnh, Asoka đã rời bỏ vương quốc Ujjeni do phụ thân ban cho và trở về thành Pupphapura. 42. 42. Katvā puraṃ sakāyattaṃ, mate pitari bhātaraṃ; Ghātetvā jeṭṭhakaṃ rajjaṃ, aggahesi pure vare. Sau khi phụ thân qua đời, ông đã nắm quyền kiểm soát kinh thành, giết chết người anh cả, và chiếm lấy vương quyền tại thành phố cao quý ấy. 43. 43. Sumanassa kumārassa, devī tannāmikā tato; Gabbhinī nikkhamitvāna, pācinadvārato bahi. Bấy giờ, hoàng hậu cùng tên của thái tử Sumana, đang mang thai, đã đi ra ngoài từ cổng thành phía đông. 44. 44. Caṇḍālagāma magamā, tattha nigrodhadevatā; Tamālapiyanāmena, mā patvā gharakaṃ adā. Bà đã đi đến một ngôi làng của hạng tiện dân. Tại đấy, một vị thần cây đa tên là Tamālapiya đã hóa hiện và ban cho một ngôi nhà nhỏ. 45. 45. Tadahe’va varaṃ puttaṃ, vijāyitvā sutassa sā; Nigrodhoti akā nāmaṃ, devatā nuggahānugā. Ngay trong ngày ấy, sau khi sanh được một người con trai ưu tú, bà ấy, để đáp lại sự giúp đỡ của vị thần, đã đặt tên cho con trai là Nigrodha. 46. 46. Disvā taṃ jeṭṭhacaṇḍālo, attano sāminiṃ viya; Maññanto taṃ upaṭṭhāsi, sattavassāni sādhukaṃ. Người đứng đầu hạng tiện dân, sau khi nhìn thấy bà, đã xem bà như là chủ mẫu của mình và đã tận tình phục vụ bà trong suốt bảy năm. 47. 47. Taṃ mahāvaruṇo thero, tadā disvā kumārakaṃ; Upanissaya sampannaṃ, arahā pucchi mātaraṃ. Bấy giờ, trưởng lão Mahāvaruṇa, một vị A-la-hán, khi nhìn thấy cậu bé có đầy đủ duyên lành, đã hỏi người mẹ. 48. 48. Pabbājesi khuragge so, arahattamapāpuṇi; Dassanāyo’pa gacchanto, so tato mātudeviyā. Ngài đã cho cậu xuất gia, và ngay khi lưỡi dao cạo vừa chạm đến tóc, cậu đã chứng đắc quả A-la-hán. Sau đó, vị ấy đi đến để thăm hoàng mẫu. 49. 49. Dakkhiṇena ca dvārena, pavisitvā puruttamaṃ; Taṃ gāmagāmimaggena, yāti rājaṅgaṇe tadā. Và sau khi đi vào kinh thành tối thắng bằng cổng phía nam, khi ấy vị ấy đi đến sân triều bằng con đường chính của làng. 50. 50. Santāya [Pg.24] iriyā yasmiṃ, pasīdi samahīpati; Pubbe’va sannivāsena, pemaṃ tasmiṃ ajāyatha. Vị đại đế đã phát sanh tín tâm nơi oai nghi an tịnh của vị ấy. Do duyên chung sống trong quá khứ, tình thương mến đối với vị ấy đã khởi lên. 51. 51. Pubbe kira tayo āsuṃ, bhātaro madhu vāṇijā; Eko madhuṃ vikkiṇāti, āharanti madhuṃ duve. Tương truyền rằng, trong quá khứ có ba anh em là những người buôn mật ong. Một người bán mật ong, hai người kia thì đi lấy mật. 52. 52. Eko paccekasambuddho, vaṇarogāturo ahu; Añño paccekasambuddho, tadatthaṃ madhuvatthiko. Có một vị Phật Độc Giác bị bệnh ghẻ lở. Một vị Phật Độc Giác khác, vì lợi ích cho vị kia, đã cần đến mật ong. 53. 53. Piṇḍacārikavattena, nagaraṃ pāvisī tadā; Titthaṃ jalatthaṃ gacchanti, ekā ceṭī tamaddasa. Khi ấy, vị ấy đi vào thành để khất thực. Một người nữ tỳ đang đi đến bến nước đã nhìn thấy ngài. 54. 54. Pucchitvā madhukāmattaṃ, ñatvā hatthena ādisi; Eso madhvāpaṇo bhante, tattha gacchā’ti abravi. Sau khi hỏi và biết được ngài muốn có mật ong, cô đã dùng tay chỉ và nói: 'Bạch ngài, kia là tiệm bán mật ong, xin ngài hãy đi đến đấy.' 55. 55. Tattha pattassa buddhassa, vāṇijo so pasādavā; Vissandayanto mukhato, pattapuraṃ madhuṃ adā. Đối với vị Phật đã đến đấy, người thương buôn ấy với lòng tín thành đã dâng cúng một bát mật ong đầy tràn đến miệng bát. 56. 56. Puṇṇañca uppatantañca, patitañca mahītale; Disvā madhuṃ pasanno so, evaṃ paṇidahī tadā. Nhìn thấy mật ong đầy bát, trào lên, và rơi xuống mặt đất, người ấy với lòng hoan hỷ khi ấy đã phát nguyện như vầy: 57. 57. Jambudīpe ekarajjaṃ, dānenā’nena hotu me; Ākāse yojane āṇā, bhūmiyaṃ yojaneti ca. Với vật thí này, nguyện cho con được làm vua độc nhất cõi Diêm-phù-đề. Và nguyện cho quyền lực của con vang xa một do-tuần trên không và một do-tuần trên mặt đất. 58. 58. Bhātare āgate āha, edisassa madhuṃ adaṃ; Anumodatha tumhe taṃ, tumhākañca yato madhu. Khi những người anh em trở về, người ấy nói: 'Tôi đã dâng mật ong cho một bậc như thế. Các anh hãy tùy hỷ việc ấy, vì mật ong này cũng là của các anh.' 59. 59. Jeṭṭho āha atuṭṭho so,Caṇḍālo nūna sosiyaṃ; Nivāsentīti caṇḍālā,Kāsāyāni sadā iti. Người anh cả không hoan hỷ, đã nói rằng: 'Chắc chắn người ấy phải là một kẻ tiện dân, vì những kẻ tiện dân luôn luôn mặc y màu cà-sa như vậy.' 60. 60. Majjho paccekabuddhaṃ taṃ, khipapāraṇṇave iti; Pattidānavaco tassa, sutvā te cānumodisuṃ. Người anh giữa nói: 'Hãy ném vị Phật Độc Giác ấy qua bên kia đại dương.' Sau khi nghe lời chia phước của người em, họ cũng đã tùy hỷ. 61. 61. Āpaṇā desikaṃ yātu, devittaṃ tassa patthayi; Ādissamānasandhi ca, rūpaṃ atimanoramaṃ. Người em đã nguyện cho người chỉ tiệm được sanh làm thiên nữ, có các khớp xương không thể nhìn thấy và có một thân hình vô cùng xinh đẹp. 62. 62. Asoko madhudo’sandhi-mittādevī tu ceṭikā; Caṇḍālavādī nigrodho, tisso so pāravādiko. Người dâng mật ong là vua A-dục, người nữ tỳ là hoàng hậu Asandhimittā, người nói 'tiện dân' là Nigrodha, và người nói 'bên kia đại dương' là Tissa. 63. 63. Caṇḍālavādī caṇḍāla-gāme āsi yato tu so; Patthesi mokkhaṃ mokkhañca, satta vassova pāpuṇi. Bởi vì người nói 'tiện dân' nên đã ở trong làng của hạng tiện dân. Vị ấy đã mong cầu sự giải thoát, và đã đạt được giải thoát ngay khi mới bảy tuổi. 64. 64. Niviṭṭhapemo [Pg.25] tasmiṃ so, rājā’ti turito tato; Pakkosāpesi taṃ so tu, santavuttī upāgami. Vị vua ấy, với tình thương mến đã khởi lên đối với vị sa-di, bèn vội vàng cho triệu ngài đến. Vị ấy, với cử chỉ an tịnh, đã đi đến. 65. 65. Nisida tātā’nurūpe, āsane tā’ha bhūpati; Adisvā bhikkhumaññaṃ so, sīhāsanamupāgami. Nhà vua nói: 'Này con, hãy ngồi vào một chỗ ngồi thích hợp.' Không nhìn thấy vị tỳ-kheo nào khác, vị ấy đã đi đến ngai vàng. 66. 66. Tasmiṃ pallaṅkamāyāte, rājāiti vicintayi; Ajjā’yaṃ sāmaṇero me, ghare hessati sāmiko. Khi vị ấy đến gần ngai vàng, nhà vua đã suy nghĩ rằng: 'Hôm nay, vị sa-di này sẽ là người chủ trong nhà của ta.' 67. 67. Ālambitvā karaṃ rañño, so pallaṅke samāruhi; Nisīdi rājapallaṅke, setacchattassa heṭṭhato. Vị ấy nắm lấy tay của nhà vua rồi bước lên ngai vàng. Vị ấy đã ngồi trên ngai vàng của vua, bên dưới lọng trắng. 68. 68. Disvā tathā nisinnaṃ taṃ, asoko so mahīpati; Sambhāvetvāna guṇato, tuṭṭho’tīva tadā ahu. Nhìn thấy vị ấy ngồi như vậy, vị đại đế A-dục ấy, do tôn kính các đức hạnh của ngài, khi ấy đã trở nên vô cùng hoan hỷ. 69. 69. Attano paṭiyattena, khajjabhojjena tappiya; Sambuddhadesitaṃ dhammaṃ, sāmaṇeramapucchitaṃ. Sau khi làm cho vị sa-di thỏa mãn với các món ăn cứng và mềm đã được chuẩn bị cho chính mình, nhà vua đã hỏi vị sa-di về Giáo pháp do đấng Chánh Đẳng Giác thuyết giảng. 70. 70. Tassa’ppamādavaggaṃ so, sāmaṇero abhāsatha; Taṃ sutvā bhūmipālo so, pasanno jinasāsane. Vị sa-di ấy đã nói cho vua nghe về Phẩm Không Dễ Duôi. Sau khi nghe điều ấy, vị quốc vương đã phát sanh tín tâm nơi giáo pháp của đấng Chiến Thắng. 71. 71. Aṭṭha te niccabhattāni, dammi tātā’ti āha taṃ; Upajjhāyassa me rāja, tāni dammīti āha so. Vua nói với vị ấy: 'Này con, ta xin cúng dường cho con tám phần vật thực thường xuyên.' Vị ấy thưa rằng: 'Tâu đại vương, con xin dâng những phần ấy cho vị thầy tế độ của con.' 72. 72. Puna aṭṭhasu dinnesu, tāna’dā cariyassa so; Puna aṭṭhasu dinnesu, bhikkhusaṅghassa tāna’dā. Khi được cúng dường thêm tám phần nữa, vị ấy đã dâng chúng cho vị thầy giáo thọ của mình. Khi lại được cúng dường thêm tám phần nữa, vị ấy đã dâng chúng cho Tăng chúng. 73. 73. Puna aṭṭhasu dinnesu, adhivāsesi buddhimā; Dvattiṃsabhikkhū ādāya, dutiyadivase gato. Khi tám phần được dâng cúng thêm, bậc trí tuệ đã chấp nhận. Vào ngày thứ hai, ngài đã đi cùng với ba mươi hai vị tỳ khưu. 74. 74. Sahatthā tappito raññā, dhammaṃ desiya bhūpatiṃ; Saraṇesu ca sīlesu, ṭhapesi samahājanaṃ. Được đức vua tự tay phục vụ cho đến khi hài lòng, ngài đã thuyết giảng Chánh pháp cho vị vua. Ngài đã an lập vị vua cùng với đại chúng trong Tam quy và Ngũ giới. Nigrodhasāmaṇeradassanaṃ Sự gặp gỡ Sa-di Nigrodha. Sāsanappavesa Sự đi vào Giáo pháp. 75. 75. Tato rājā pasanno so, diguṇena dine dine; Bhikkhū saṭṭhisahassāni, anupubbenu’paṭhahi. Từ đó, vị vua ấy với lòng tịnh tín, mỗi ngày lại tăng gấp đôi, đã tuần tự hộ độ sáu mươi ngàn vị tỳ khưu. 76. 76. Tatthiyānaṃ sahassāni, nikaḍḍhitvāna saṭṭhiso; Saṭṭhibhikkhusahassāni, ghare niccamabhojayi. Sau khi đã trục xuất sáu mươi ngàn người ngoại đạo, ngài đã thường xuyên dâng vật thực cho sáu mươi ngàn vị tỳ khưu tại hoàng cung. 77. 77. Saṭṭhibhikkhusahassāni[Pg.26], bhojetuṃ turito hi so; Paṭiyādāpayitvāna, khajjabhojjaṃ mahārahaṃ. Vị ấy quả thật đã nhanh chóng cho chuẩn bị các vật thực quý giá để dâng cúng cho sáu mươi ngàn vị tỳ khưu. 78. 78. Bhūsāpetvāna nagaraṃ, gantvā saṅghaṃ nimantiya; Gharaṃ netvāna bhojetvā, datvā sāmaṇakaṃ bahuṃ. Sau khi đã cho trang hoàng thành phố, ngài đi đến thỉnh mời chư Tăng, đưa về hoàng cung, dâng vật thực, và cúng dường nhiều vật dụng của sa-môn. 79. 79. Satthārā desito dhammo, kittakoti apucchatha; Byākāsi moggaliputto, tissatthero tadassataṃ. Vua đã hỏi: 'Pháp do bậc Đạo Sư thuyết giảng là bao nhiêu?' Trưởng lão Tissa, con trai của bà Moggalī, đã giải đáp về số lượng ấy. 80. 80. Sutvāna caturāsīti, dhammakkhandhā’ti so’bravi; Pūjemi te’haṃ paccekaṃ, vihārenā’ti bhūpati. Sau khi nghe (trưởng lão) nói rằng có tám mươi bốn ngàn pháp uẩn, vị vua đã thưa rằng: 'Con sẽ cúng dường mỗi một pháp uẩn bằng một ngôi tịnh xá.' 81. 81. Datvā tadā channavuti-dhanakoṭiṃ mahīpati; Puresu caturāsīti-sahassesu mahītale. Khi ấy, vị vua đã cho ra chín mươi sáu koṭi tiền tại tám mươi bốn ngàn thành phố trên khắp mặt đất. 82. 82. Tattha tatthe’va rājūhi, vihāre ārabhāpayi; Sayaṃ asokārāmaṃ tu, kārāpetuṃ samārabhi. Ngài đã cho các vị vua (chư hầu) khởi công xây dựng các ngôi tịnh xá tại chính những nơi ấy. Còn chính ngài thì đã bắt đầu cho xây dựng ngôi chùa Asokārāma. 83. 83. Ratanattayanigrodha-gilānānanti sāsane; Paccekaṃ satasahassaṃ, so dāpesi dine dine. Mỗi ngày, vị ấy đã cho cúng dường một trăm ngàn cho Tam Bảo, một trăm ngàn cho sa-di Nigrodha, và một trăm ngàn cho các bệnh nhân trong Giáo pháp. 84. 84. Dhanena buddhadinnena, thūpapūjā anekadhā; Anekesu vihāresu, aneke akaruṃ sadā. Với số tiền được dâng cúng cho Đức Phật, nhiều người đã luôn luôn thực hiện nhiều loại cúng dường bảo tháp tại nhiều ngôi tịnh xá. 85. 85. Dhanena dhammadinnena, paccaye caturo vare; Dhammadharānaṃ bhikkhūnaṃ, upanetuṃ sadā narā. Với số tiền được dâng cúng cho Chánh pháp, những người (được giao phó) đã luôn luôn dâng cúng bốn món vật dụng cao quý cho các vị tỳ khưu thông thuộc Chánh pháp. 86. 86. Anotattodakājesu, saṅghassa caturo adā; Te piṭakānaṃ therānaṃ, saṭṭhiye’kaṃ dine dine. Ngài đã dâng cúng bốn bình nước từ hồ Anotatta cho chư Tăng. Mỗi ngày, một bình được dâng cho sáu mươi vị trưởng lão Tam Tạng. 87. 87. Ekaṃ asandhimittāya, deviyā tu adāpayi; Sayaṃ pana duveyeva, paribhuñji mahīpati. Ngài đã cho dâng một bình cho hoàng hậu Asandhimittā. Còn chính vị vua thì chỉ dùng hai bình. 88. 88. Saṭṭhibhikkhusahassānaṃ, dantakaṭṭhaṃ dine dine; Soḷasitthisahassānaṃ, adā nāgalatāvhayaṃ. Mỗi ngày, ngài đã dâng cúng tăm xỉa răng cho sáu mươi ngàn vị tỳ khưu, và đã ban loại (tăm) gọi là Nāgalatā cho mười sáu ngàn cung nữ. 89. 89. Athekadivasaṃ rājā, catusambuddhadassinaṃ; Kappāyukaṃ mahākāḷaṃ, nāgarājaṃ mahiddhikaṃ. Rồi một ngày nọ, đức vua (đã nghe về) vị long vương Mahākāḷa, người có đại thần lực, có tuổi thọ một kiếp, và đã thấy bốn vị Chánh Đẳng Giác. 90. 90. Suṇitvā tamānetuṃ, soṇḍasaṅkhalibandhanaṃ; Pesayitvā tamānetvā, setacchattassa heṭṭhato. Sau khi nghe (về vị ấy), ngài đã gửi đi (sứ giả) với xiềng xích thần thông để đưa vị ấy đến. Sau khi đã đưa vị ấy đến, (ngài đã cho vị ấy ngồi) bên dưới lọng trắng. 91. 91. Pallaṅkamhi nisīdetvā, nānāpupphehi pūjiya; Soḷasitthisahassehi, parivāriya abravi. Sau khi đã cho (long vương) ngồi trên ngai, cúng dường bằng nhiều loại hoa, và được vây quanh bởi mười sáu ngàn cung nữ, ngài đã nói. 92. 92. Saddhammacakkavattissa[Pg.27], sambuddhassa mahesino; Rūpaṃ anantañāṇassa, dassehi mama bho iti. 'Hỡi ngài, xin hãy cho tôi xem hình ảnh của bậc Chánh Đẳng Giác, bậc Đại Sĩ, bậc Chuyển Luân Thánh Vương Chánh pháp, bậc có trí tuệ vô biên.' 93. 93. Dvattiṃsalakkhaṇūpetaṃ, asītibyañjanujjalaṃ; Byāmappabhāparikkhittaṃ, ketumālāhi sobhitaṃ. (Hình ảnh) được trang bị ba mươi hai tướng tốt, rực rỡ với tám mươi vẻ đẹp phụ, được bao quanh bởi hào quang một sải tay, và rạng rỡ với vầng hào quang trên đỉnh đầu. 94. 94. Nimmāsi nāgarājā so, buddharūpaṃ manoharaṃ; Taṃ disvā’ti pasādassa, vimhayassa ca pūrito. Vị long vương ấy đã hóa hiện hình ảnh Đức Phật đẹp đẽ. Sau khi thấy hình ảnh ấy, vua tràn đầy lòng tịnh tín và sự kinh ngạc vô cùng. 95. 95. Etena nimmitaṃ rūpaṃ, īdisaṃ kīdisaṃ nukho; Tathāgatassa rūpanti, āsi pitunnatunnato. 'Nếu hình ảnh được hóa hiện bởi vị này đã đẹp như thế này, thì hình ảnh của chính Đức Như Lai sẽ như thế nào nhỉ?' (Nghĩ vậy), ngài tràn ngập niềm vui và sự hân hoan. 96. 96. Akkhipūjanti saññātaṃ, taṃ sattāhaṃ nirantaraṃ; Mahāmahaṃ mahārāja, kārāpesi mahiddhiko. Vị đại vương có đại thần lực ấy đã cho tổ chức một đại lễ liên tục trong bảy ngày, được biết đến là 'Lễ cúng dường bằng mắt'. 97. 97. Evaṃ mahānubhāvo ca, saddho cāpi mahīpati; Thero ca moggaliputto, diṭṭhā pubbe vasīhi te. Như vậy, vị vua có đại oai lực và đức tin, và Trưởng lão Moggaliputta, đã được các bậc tự tại ấy thấy trước đây. Sāsanappaveso niṭṭhito. Dứt chương Sự đi vào Giáo pháp. Moggaliputtatissatherādayo Trưởng lão Moggaliputtatissa và các vị khác. 98. 98. Dutiye saṅgahe therā, pekkhantā’nāgatehi te; Sāsanopaddavaṃ tassa, rañño kālamhi addasuṃ. Trong kỳ kết tập thứ hai, các vị trưởng lão ấy, khi nhìn vào tương lai, đã thấy trước sự nguy hại cho Giáo pháp trong thời của vị vua ấy. 99. 99. Pekkhāntā sakale loke, tadupaddavaghātakaṃ; Tissabrahmānamaddakkhuṃ, aciraṭṭhāyi jīvitaṃ. Trong khi tìm kiếm khắp thế gian người có thể dẹp tan tai họa ấy, họ đã nhìn thấy Phạm thiên Tissa, người có mạng sống không tồn tại lâu dài. 100. 100. Tesaṃ samupasaṅkamma, āyāciṃsu mahāpatiṃ; Manussesu’papajjitvā, tadupaddavaghātanaṃ. Sau khi đến gần vị ấy, họ đã thỉnh cầu bậc Đại chủ rằng: ‘Sau khi sanh vào cõi người, ngài hãy dẹp tan tai họa ấy.’ 101. 101. Adā paṭiññaṃ tesaṃ so, sāsanujjotanatthiko; Siggavaṃ caṇḍavajjiñca avocuṃ dahare yati. Vị ấy, với mong muốn làm rạng rỡ giáo pháp, đã hứa khả với họ. (Các vị trưởng lão) đã nói với hai vị tu sĩ trẻ tuổi là Siggava và Caṇḍavajji. 102. 102. Aṭṭhārasādikā vassa-satā upari hessati; Upaddavo sāsanassa, na sambhossāma taṃ mayaṃ. Sau một trăm mười tám năm nữa, sẽ có một tai họa cho giáo pháp, và chúng ta sẽ không thể giải quyết được việc ấy. 103. 103. Imaṃ tumhā’dhikaraṇaṃ, nopagañchittha bhikkhavo; Daṇḍakammārahā tasmā, daṇḍakammapadañhi vo. Này các Tỳ khưu, các ngươi chớ nên dính líu vào vụ tranh chấp này. Vì thế, các ngươi đáng bị xử phạt, vì đây quả là một trường hợp đáng bị xử phạt đối với các ngươi. 104. 104. Sāsanujjotanatthāya, tissabrahmā mahāpati; Moggalibrāhmaṇaghare, paṭisandhiṃ gahessati. Vì mục đích làm rạng rỡ giáo pháp, Phạm thiên Tissa, bậc Đại chủ, sẽ tái sanh trong nhà của Bà-la-môn Moggali. 105. 105. Kāle [Pg.28] tumhesu eko taṃ, pabbājetu kumārakaṃ; Eko taṃ buddhavacanaṃ, uggaṇhāpetu sādhukaṃ. Đến thời điểm thích hợp, một trong hai vị hãy xuất gia cho cậu bé ấy; vị còn lại hãy dạy cho cậu ấy học kỹ lưỡng lời Phật dạy. 106. 106. Ahu upālitherassa,Thero saddhivihāriko; Dāsako soṇako tassa,Dve therā soṇakassime. Đã có Trưởng lão Dāsaka là vị đệ tử sống chung với Trưởng lão Upāli. Soṇaka là (đệ tử) của vị ấy. Hai vị Trưởng lão này (Siggava và Caṇḍavajji) là (đệ tử) của Soṇaka. 107. 107. Ahu vesāliyaṃ pubbe-dāsako nāma sotthiyo; Tisissasatajeṭṭho so, vasaṃ ācariyantike. Thuở xưa ở Vesālī, có một vị Bà-la-môn tên là Dāsaka. Vị ấy là người đứng đầu của ba trăm học trò, sống gần thầy của mình. 108. 108. Dvādasavassikoyeva, vedapāragato caraṃ; Sasisso vālikārāme, vasantaṃ katasaṅgahaṃ. Chỉ mới mười hai tuổi, đã thông suốt Phệ-đà, trong khi đi cùng với các học trò, (cậu ấy đã thấy) vị đã thực hiện kết tập (kinh điển) đang trú tại tu viện Vālikārāma. 109. 109. Upālitheraṃ passitvā, nisīditvā tadantike; Vedesu gaṇṭhiṭhānāni, pucchi so tāni byākari. Sau khi nhìn thấy Trưởng lão Upāli và ngồi xuống gần ngài, cậu ấy đã hỏi về những điểm khúc mắc trong kinh Phệ-đà, và ngài đã giải thích những điều ấy. 110. 110. Sabbadhammānupatito, ekadhammo hi māṇava; Sabbe dhammā osaranti, ekadhammo hi ko nu so. (Trưởng lão hỏi:) ‘Này chàng thanh niên, có một pháp mà tất cả các pháp đều quy về, tất cả các pháp đều hợp lại nơi đó. Vậy pháp duy nhất ấy là gì?’ 111. 111. Iccāha nāmaṃ sandhāya, thero māṇavako tu so; Nā’ññāsi pucchito manto, buddhamantoti bhāsito. Vị Trưởng lão đã nói như vậy, ám chỉ đến ‘danh.’ Nhưng chàng thanh niên ấy, khi được hỏi về câu thần chú đó, đã không biết. (Trưởng lão) nói rằng đó là ‘thần chú của Phật.’ 112. 112. Dehīti āha so āha, dema no vesadhārino; Guruṃ āpucchi mantatthaṃ, mātaraṃ pitaraṃ tathā. (Cậu bé) nói: ‘Xin hãy ban cho con.’ Vị (Trưởng lão) nói: ‘Chúng ta không ban cho người mang y phục thế tục.’ (Cậu bé) đã hỏi thầy mình, cũng như cha và mẹ, về ý nghĩa của câu thần chú ấy. 113. 113. Māṇavānaṃ satehe’sa, tīhi therassa santike; Pabbajitvāna kālena, upasampajji māṇavo. Chàng thanh niên này, cùng với ba trăm thanh niên khác, đã xuất gia với vị Trưởng lão. Theo thời gian, chàng thanh niên ấy đã thọ cụ túc giới. 114. 114. Khīṇāsavasahassaṃ so, dāsakattherajeṭṭhakaṃ; Upālithero vācesi, sakalaṃ piṭakattayaṃ. Trưởng lão Upāli đã dạy toàn bộ Tam Tạng cho một ngàn vị lậu tận hoặc, với Trưởng lão Dāsaka là vị đứng đầu. 115. 115. Gaṇanā vītivattā te, sesā’riya puthujjanā; Piṭakānuggahitāni, yehi therassa santike. Không thể đếm xuể là số những vị Thánh còn lại và các phàm nhân đã được vị Trưởng lão chỉ dạy Tam Tạng. 116. 116. Kāsīsu kosalo nāma, satthavāhasuto ahu; Giribbajaṃ vaṇijjāya, gato mātāpitūhi so. Tại xứ Kāsī, có con trai của một người trưởng đoàn thương buôn tên là Kosala. Cậu đã cùng cha mẹ đi đến Giribbaja để buôn bán. 117. 117. Agā veḷuvanaṃ pañca-dasavaso kumārako; Māṇavaṃ pañcapaññāsa, parivāriya taṃ gatā. Chàng thiếu niên mười lăm tuổi đã đi đến Trúc Lâm (Veḷuvana). Năm mươi lăm thanh niên đã đi theo vây quanh cậu. 118. 118. Sagaṇaṃ dāsakaṃ theraṃ, tattha disvā pasīdiya; Pabbajjaṃ yāci so āha, tavā’puccha guruṃ iti. Tại đó, sau khi nhìn thấy Trưởng lão Dāsaka cùng với tăng chúng của ngài và phát sanh tín tâm, cậu đã xin xuất gia. Vị (Trưởng lão) nói rằng: ‘Hãy xin phép cha mẹ của con.’ 119. 119. Bhattattayamabhuñjitvā[Pg.29], soṇako so kumārako; Mātāpitūhi kāretvā, pabbajjānuññamāgato. Chàng thiếu niên Soṇaka ấy, sau khi không ăn trong ba bữa, đã khiến cha mẹ đồng ý và đã trở lại với sự cho phép để được xuất gia. 120. 120. Saddhiṃ tehi kumārehi, dāsakattherasantike; Pabbajjaṃ upasampajja, uggaṇhi piṭakattayaṃ. Cùng với những chàng thiếu niên ấy, ở nơi Trưởng lão Dāsaka, (cậu) đã xuất gia và thọ cụ túc giới, rồi học thuộc Tam Tạng. 121. 121. Khīṇāsavasahassassa, therasissa gaṇassa so; Ahosi piṭakaññussa, jeṭṭhako soṇako yati. Vị tu sĩ Soṇaka ấy đã trở thành người đứng đầu, thông suốt Tam Tạng, trong số một ngàn vị đệ tử lậu tận hoặc của vị Trưởng lão. 122. 122. Ahosi siggavo nāma, pure pāṭalināmako; Paññavā’maccatanayo, aṭṭhārasasamo tu so. Tại thành phố tên là Pāṭali(putta), có một người tên là Siggava. Vị ấy là người con trai thông tuệ của một vị bộ trưởng, và lúc ấy được mười tám tuổi. 123. 123. Pāsādesu vasaṃ tīsu, chaḷaḍḍhautusādhusu; Amaccaputtaṃ ādāya, caṇḍavajjiṃ sahāyakaṃ. Sống trong ba cung điện thích hợp cho ba mùa, (Siggava) đã cùng đi với con trai của một vị bộ trưởng, là bạn của mình tên là Caṇḍavajji. 124. 124. Purisānaṃ dasaddhehi, satehi parivārito; Gantvāna kukkuṭārāmaṃ, soṇakattheramaddasa. Được vây quanh bởi năm trăm người, (họ) đã đi đến tu viện Kukkuṭārāma và nhìn thấy Trưởng lão Soṇaka. 125. 125. Samāpattisamāpannaṃ, nisinnaṃ saṃvutindriyaṃ; Vandi tenālapantaṃ taṃ, ñatvā saṅghamapucchitaṃ. Họ đã đảnh lễ ngài, người đang ngồi nhập định, với các căn được chế ngự. Khi thấy ngài không nói chuyện với mình, họ đã hỏi chư Tăng. 126. 126. Samāpattisamāpannā, nālapantī’ti āhu te; Kathannu vuṭṭhahantīti, vuttā āhaṃsu bhikkhavo. Họ (các Tỳ khưu) nói: ‘Những vị đã nhập định thì không nói chuyện.’ Khi được hỏi: ‘Vậy làm thế nào các ngài xuất định?’, các vị Tỳ khưu đã trả lời. 127. 127. Pakkosanāya satthussa, saṅghapakkosanāya ca; Yathā kālaparicchedā, āyukkhayavasena ca. (Các ngài xuất định) do lời triệu gọi của bậc Đạo Sư, do lời triệu gọi của Tăng chúng, theo thời gian đã định trước, và do mạng căn đã hết. 128. 128. Vuṭṭhahantīti vatvāna, tesaṃ disvo’panissayaṃ; Pāhesuṃ saṅghavacanaṃ, vuṭṭhāya sa tahiṃ agā. Sau khi nói rằng ‘Các ngài xuất định (như vậy),’ và thấy được duyên lành của họ, các vị (Tỳ khưu) đã gửi lời của Tăng chúng (đến Trưởng lão). Vị ấy, sau khi xuất định, đã đi đến đó. 129. 129. Kumāro pucchi kiṃ bhante, nālapitthāti āha so; Bhuñjimha bhuñjitabbanti, āha bhojetha no api. Vị hoàng tử hỏi: “Thưa ngài, tại sao ngài không nói?” Vị ấy đáp: “Chúng tôi đã thọ thực, (đây là) giờ thọ thực.” (Hoàng tử) nói: “Vậy cũng hãy cho chúng tôi dùng bữa.” 130. 130. Āha amhādise jāhe, sakkā bhojayituṃ iti; Mātāpitu anuññāya, so kumārotha siggavo. (Trưởng lão) nói: “Có thể cúng dường cho những người như chúng tôi.” Bấy giờ, sau khi được cha mẹ cho phép, vị hoàng tử ấy đã nhanh chóng (sắp đặt). 131. 131. Caṇḍavajjī ca tepañca-satāni purisāpi ca; Pabbajjitvo’pasampajjuṃ, soṇattherassa santike. Và Caṇḍavajjī cùng với năm trăm người kia, đã xuất gia và thọ cụ túc giới, dưới sự tế độ của trưởng lão Soṇa. 132. 132. Upajjhāyantikeyeva, te duve piṭakattayaṃ; Uggahesuñca kālena, chaḷabhiññaṃ labhiṃsu ca. Ở nơi vị thầy tế độ, cả hai vị ấy đã học thuộc Tam Tạng, và theo thời gian, đã chứng đắc sáu pháp thần thông. 133. 133. Ñatvā [Pg.30] tissa paṭisandhiṃ, tato pabhuti siggavo; Thero so sattavassāni, taṃ gharaṃ upasaṅkami. Biết được sự tái sanh của Tissa, kể từ đó, vị trưởng lão Siggava ấy đã đi đến ngôi nhà đó trong suốt bảy năm. 134. 134. Gacchāti vācāmattampi, sattavassāni nālabhi; Alattha aṭṭhame vasse, gacchāti vacanaṃ tahiṃ. Trong bảy năm, ngài đã không nhận được dù chỉ một lời nói ‘mời đi’; vào năm thứ tám, ngài mới nhận được lời ‘mời đi’ ở nơi ấy. 135. 135. Taṃ nikkhamantaṃ pavisanto, disvā moggalibrāhmaṇo; Kiñci laddhaṃ ghare noti, pucchi āmāti so’bravi. Khi thấy ngài đang đi ra trong lúc mình đi vào, Bà-la-môn Moggali hỏi: “Có nhận được gì trong nhà không?” Vị ấy đáp: “Có”. 136. 136. Gharaṃ gantvāna pucchitvā, dutiye divase tato; Musāvādena niggaṇhi, theraṃ gharamupāgataṃ. Sau khi về nhà và hỏi han, vào ngày thứ hai, ông ta đã khiển trách vị trưởng lão đến nhà bằng lời nói dối. 137. 137. Therassa vacanaṃ sutvā, so pasannamano dvijo; Attano pakatena’ssa, niccaṃ bhikkhaṃ pavattayi. Sau khi nghe lời của trưởng lão, vị Bà-la-môn ấy với tâm hoan hỷ, đã tự mình sắp đặt để thường xuyên cúng dường vật thực đến ngài. 138. 138. Kamena’ssa pasīdiṃsu, sabbe’pi gharamānusā; Bhojāpesi dijo niccaṃ, nisīdāpiya taṃ ghare. Dần dần, tất cả những người trong nhà cũng đều có tín tâm nơi ngài. Vị Bà-la-môn thường xuyên thỉnh ngài ngồi trong nhà và dâng cúng vật thực. 139. 139. Evaṃ kamena gacchanto, kāle soḷasavassiko; Ahu tissakumāro so, tivedodadhipārago. Thời gian dần trôi qua như vậy, hoàng tử Tissa ấy đã được mười sáu tuổi, là người đã thông suốt biển học của ba tập Vệ-đà. 140. 140. Thero kathāsamuṭṭhānaṃ, hessate’va ghare iti; Āsanāni na dassesi, ṭhapetvā māṇavāsanaṃ. Vị trưởng lão, với suy nghĩ rằng: “Chắc chắn sẽ có một cuộc pháp đàm khởi lên trong nhà,” đã không cho thấy các chỗ ngồi, ngoại trừ chỗ ngồi của người thanh niên. 141. 141. Brahmalokagatattāva, sucikāmo ahosi so; Tasmā so tassa pallaṅko, vāsayitvā lagīyati. Vì đã từ cõi Phạm thiên đến, vị ấy là người ưa thích sự trong sạch. Do đó, chiếc ghế của vị ấy, (dù) được phủ bọc, vẫn bị bám dính (bụi bẩn). 142. 142. Aññāsanaṃ apassanto, ṭhite there sasambhamo; Tassa taṃ āsanaṃ tassa, paññapesi ghare jano. Không nhìn thấy chỗ ngồi nào khác, trong khi vị trưởng lão đang đứng, người trong nhà với lòng tôn kính đã soạn dọn chính chỗ ngồi của vị ấy (Tissa) cho ngài. 143. 143. Disvā tattha nisinnaṃ taṃ, āgammā’cariyantikā; Kujjhitvā māṇavo vācaṃ, amanāpaṃ udīrayi. Khi từ chỗ thầy học trở về, thấy ngài đang ngồi ở đó, người thanh niên nổi giận và thốt ra những lời không vừa ý. 144. 144. Thero māṇava kiṃ mantaṃ, jānāsīti tamabravi; Tameva pucchaṃ therassa, pacchā rocesi māṇavo. Vị trưởng lão hỏi người thanh niên ấy: “Này thanh niên, anh biết bộ kinh nào?” Về sau, người thanh niên cũng hỏi lại vị trưởng lão chính câu hỏi ấy. 145. 145. Jānāmīti paṭiññāya, there theraṃ apucchiso; Gaṇṭhiṭhānāni vedesu, tassa thero’tha byākari. Sau khi vị trưởng lão xác nhận: “Ta biết,” người thanh niên đã hỏi ngài về những điểm khúc mắc trong các tập Vệ-đà, và rồi vị trưởng lão đã giải thích cho cậu ta. 146. 146. Gahaṭṭhoyeva [Pg.31] thero so,Vedapāragato ahu; Na byākareyya kiṃ tassa,Pabhinnapaṭisambhido. Vị trưởng lão ấy, ngay khi còn là người tại gia, đã là bậc thông suốt Vệ-đà; huống nữa (nay) là bậc đã chứng đắc các pháp Vô ngại giải, tại sao ngài lại không thể giải thích cho cậu ta? Yassa cittaṃ uppajjati na nirujjhati,Tassa cittaṃ nirujjhissati; Na uppajjissati,Yassa vā pana cittaṃ nirujjhisati na uppajjissati; Tassa cittaṃ uppajjati, na nirujjhatīti. Đối với người nào tâm sanh khởi mà không diệt tận, phải chăng tâm của người ấy sẽ diệt tận mà không sanh khởi? Hay đối với người nào tâm sẽ diệt tận mà không sanh khởi, phải chăng tâm của người ấy sanh khởi mà không diệt tận? 147. 147. Taṃ cittayamake pañhaṃ, pucchi thero visārado; Andhakāro viya ahu, tassa so tamavoca so. Vị trưởng lão uyên bác đã hỏi câu hỏi ấy trong bộ Song Đối về Tâm (Cittayamaka). Đối với người thanh niên, (câu hỏi ấy) giống như bóng tối. Vị trưởng lão bèn nói với cậu ta. 148. 148. Bhikkhuko nāma mantoti, buddha mantoti so bravi; Dehīti vutte novesa-dhārino dammi taṃ iti. (Cậu ta hỏi): “Đây là kinh của tỳ-kheo chăng?” Vị ấy đáp: “Đây là kinh của Đức Phật.” Khi được yêu cầu: “Xin hãy trao cho tôi,” (ngài nói): “Ta không trao nó cho người mang y phục như thế này.” 149. 149. Mātāpitūhi’nuññāto, mantatthāya sa pabbajji; Kammaṭṭhānamadā thero, pabbājetvā yathārahaṃ. Được cha mẹ cho phép, vị ấy đã xuất gia vì mục đích học kinh điển. Sau khi cho xuất gia một cách hợp thức, vị trưởng lão đã ban cho một đề mục thiền định. 150. 150. Bhāvanaṃ anuyuñjanto, acirena mahāmatī; Sotāphattiphalaṃ patto, thero ñatvāna taṃ tathā. Vị ấy, bậc có trí tuệ lớn, chuyên tâm tu tập thiền định, không bao lâu đã chứng đắc quả vị Nhập Lưu. Vị trưởng lão biết được việc ấy như vậy. 151. 151. Pesesi caṇḍavajjissa, therassantikamuggahaṃ; Kātuṃ suttābhidhammānaṃ, sotatthā’kātaduggahaṃ. (Ngài) đã gửi vị ấy đến chỗ trưởng lão Caṇḍavajji để học Kinh tạng và A-tỳ-đạt-ma tạng. Ở nơi đó, vị ấy đã thực hiện việc học tập ấy. 152. 152. Tato so tissadaharo, ārabhitvā vipassanaṃ; Chaḷabhiñño ahu kāle, therabhāvañca pāpuṇi. Từ đó, vị Tissa trẻ tuổi, sau khi thực hành thiền quán, theo thời gian đã trở thành bậc Lục thông và đã đạt đến quả vị trưởng lão. 153. 153. Atīva pākaṭo āsi, cando’va sūriyo’vaso; Loko tassa vaco’maññī, sambuddhassa vacopiya. Vị ấy đã trở nên vô cùng nổi tiếng, giống như mặt trăng, giống như mặt trời. Thế gian xem lời nói của ngài cũng như lời nói của bậc Chánh Đẳng Giác. Moggaliputtatissatherodayo niṭṭhīto. Phần nói về sự xuất hiện của trưởng lão Moggaliputtatissa đến đây là kết thúc. 154. 154. Ekāhaṃ [Pg.32] uparājā so, adakkhi migavaṃ gato; Kīḷamāne mige’raññe, disvā etaṃ vicintayi. Một hôm, vị phó vương ấy đi săn và đã nhìn thấy những con nai đang vui đùa trong rừng. Thấy vậy, ông suy nghĩ điều này. 155. 155. Migāpi evaṃ kiḷanti, araññe tiṇagocarā; Na kiḷissanti kiṃ bhikkhū, sukhāhāravihārino. “Ngay cả loài nai ăn cỏ trong rừng cũng vui đùa như thế này; tại sao các vị tỳ-kheo, những người có thức ăn và trú xứ thoải mái, lại không vui đùa?” 156. 156. Attano cintitaṃ rañño, ārocesi gharaṃ gato; Saññāpetuṃ tu sattāhaṃ, rajjaṃ tassa adāsi so. Về đến nhà, ông đã trình bày suy nghĩ của mình cho đức vua. Để làm cho ông ta hiểu rõ, đức vua đã trao vương quyền cho ông ta trong bảy ngày. 157. 157. Anubhohi ime rajjaṃ, sattāhaṃ tvaṃ kumāraka; Tato taṃ ghātayissāmi, icca’voca mahīpati. Này hoàng tử, ngươi hãy hưởng thụ vương quốc này trong bảy ngày; Sau đó, ta sẽ giết ngươi, vị vua đã nói như vậy. 158. 158. Āhā’ti tamhi sattāhe,Tvaṃ kenā’si kiso iti; Maraṇassa bhayenāti,Vutte rājā’ha taṃ puna. Vào ngày thứ bảy ấy, (vua) hỏi: 'Tại sao ngươi lại gầy gò như vậy?'; Khi (hoàng tử) đáp: 'Vì sợ chết', nhà vua lại nói với vị ấy. 159. 159. Sattāhā’haṃ marissaṃti, tvaṃ na kīḷi ime kathaṃ; Kīḷissanti yati tāta, sadā maraṇasaññino. Biết rằng: 'Ta sẽ chết trong bảy ngày', làm sao ngươi lại không vui chơi? Này con, làm sao các vị tu sĩ, những người luôn luôn có tưởng niệm về sự chết, lại có thể vui chơi được? 160. 160. Iccevaṃ bhākarā vutto, sāsanasmiṃ pasīdi so; Kālena migavaṃ gantvā, theramadakkhi saññataṃ. Được người anh nói như vậy, vị ấy có lòng tịnh tín nơi giáo pháp; Sau một thời gian, khi đi đến lộc uyển, vị ấy đã nhìn thấy một vị trưởng lão tự chế. 161. 161. Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ, so mahādhammarakkhitaṃ; Sālasākhāya nāgena, bījayanta manāsavaṃ. Vị ấy đã thấy ngài Mahādhammarakkhita, bậc vô lậu, đang ngồi dưới gốc cây, được một vị rồng (nāga) dùng một cành cây sala để quạt. 162. 162. Ayaṃ thero viyā’hampi, pabbajja jina sāsane; Viharissaṃ kadā raññe, iti cintayi paññavā. Vị hiền trí ấy đã suy nghĩ rằng: 'Giống như vị trưởng lão này, ta cũng sẽ xuất gia trong giáo pháp của đấng Chiến Thắng; bao giờ ta sẽ được an trú trong rừng?' 163. 163. Thero tassa pasādatthaṃ,Upatitvā vihāyasā; Gantvā asokārāmassa,Pokkharañño jale ṭhito. Vị trưởng lão, vì muốn làm cho vị ấy phát sinh đức tin, đã bay lên không trung, đi đến tu viện Asokārāma, và đứng trên mặt nước của hồ sen. 164. 164. Ākāse ṭhapayitvāna, cīvarāni varāni so; Ogāhitvā pokkharaṇī, gattāni parisiñcatha. Vị ấy, sau khi đặt những y phục cao quý của mình trên không trung, đã đi xuống hồ sen và tắm rửa thân thể. 165. 165. Taṃ [Pg.33] iddhiṃ uparājā so, disvā’tīva pasīdiya; Ajjeva pabbajissaṃti, buddhiṃcā’kāsi buddhimā. Vị phó vương ấy, sau khi nhìn thấy thần thông ấy, đã vô cùng hoan hỷ; và vị hiền trí đã quyết định rằng: 'Ngay hôm nay ta sẽ xuất gia.' 166. 166. Upasaṅkamma rājānaṃ, pabbajjaṃ yāci sādaro; Nivāretumasakkonto, tamādāya mahīpati. Vị ấy đến gần nhà vua, kính cẩn xin được xuất gia; Nhà vua, không thể ngăn cản, đã đưa vị ấy đi. 167. 167. Mahatā parivārena, vihāramagamā sayaṃ; Pabbaji so mahādhamma-rakkhitattherasantike. Với đoàn tùy tùng đông đảo, chính nhà vua đã đi đến tu viện; Vị ấy đã xuất gia dưới sự chứng giám của trưởng lão Mahādhammarakkhita. 168. 168. Saddhiṃ tena catusata-sahassāni narāpi ca; Anupabbajitānantu, gaṇanā ca na vajjati. Cùng với vị ấy, bốn trăm ngàn người cũng đã xuất gia; và số lượng những người xuất gia theo sau thì không thể kể xiết. 169. 169. Bhāgineyyo narindassa, aggi brahmāti vissuto; Ahosi rañño dhītāya, saṅghamittāya sāmiko. Cháu trai của nhà vua, tên là Aggibrahmā, là chồng của công chúa Saṅghamittā, con gái của nhà vua. 170. 170. Tassā tassa suto cāpi,Sumano nāma nāmaso; Yācitvā so’pi rājānaṃ,Uparājena pabbaji. Con trai của họ, tên là Sumana, cũng đã xin phép nhà vua và xuất gia cùng với vị phó vương. 171. 171. Uparājassa pabbajjā, tassā’sokassa rājino; Catutthe āsivassesā, mahājanahitodayā. Việc xuất gia của vị phó vương, mang lại lợi ích cho đại chúng, đã diễn ra vào năm thứ tư của triều đại vua Asoka. 172. 172. Tattheva upasampanno, sampannaupanissayo; Ghaṭento uparājā so, chaḷa’bhiñño’rahā ahu. Ngay tại nơi đó, vị ấy đã thọ cụ túc giới, là người có đầy đủ duyên lành; vị phó vương ấy, sau khi nỗ lực, đã trở thành một vị A-la-hán với sáu loại thắng trí. 173. 173. Vihāre tesamāraddhe, sabbe sabbapuresupi; Sādhukaṃ tīhi vassehi, niṭṭhāpesuṃ manorame. Khi việc xây dựng các tu viện được họ khởi công trong tất cả các thành phố, họ đã hoàn thành tốt đẹp các tu viện khả ái ấy trong vòng ba năm. 174. 174. Therassa indaguttassa, kammādiṭṭhāyakassa tu; Iddhiyā cā’su niṭṭhāsi, asokārāmasavhayo. Riêng tu viện tên là Asokārāma đã được nhanh chóng hoàn thành nhờ vào thần thông của trưởng lão Indagutta, vị giám sát công trình. 175. 175. Janena paribhuttesu, ṭhānesu ca tahiṃ tahiṃ; Cetiyāni akāresi, ramaṇīyāni bhūpati. Tại những nơi đây đó, ở những địa điểm được dân chúng sử dụng, nhà vua đã cho xây dựng những bảo tháp (cetiya) đẹp đẽ. 176. 176. Purehi caturāsīti-sahassehi samantato; Lekhe ekāhamānesuṃ, vihārā niṭṭhitā iti. Từ tám mươi bốn ngàn thành phố ở khắp nơi, các bức thư đã được đưa đến trong cùng một ngày, báo rằng: 'Các tu viện đã được hoàn thành.' 177. 177. Lekhe sutvā mahārājā, mahātejiddhi vikkamo; Kātukāmo sakiṃyeva, sabbārāma mahāmahaṃ. Sau khi nghe tin từ các bức thư, vị đại vương, người có đại oai lực, thần thông, và dũng mãnh, đã mong muốn tổ chức một đại lễ cho tất cả các tu viện cùng một lúc. 178. 178. Pure bheriṃ carāpesi, sattame divase ito; Sabbārāmamaho hotu, sabbadesesu ekadā. Vị ấy cho đánh trống trong thành phố (để loan báo): 'Kể từ hôm nay, vào ngày thứ bảy, sẽ có một lễ hội cho tất cả các tu viện trong tất cả các xứ, diễn ra cùng một lúc.' 179. 179. Yojane [Pg.34] yojane dentu, mahādānaṃ mahītale; Karontu gāmārāmānaṃ, maggānañca vibhūsanaṃ. 'Cứ mỗi do-tuần trên mặt đất, hãy thực hiện việc bố thí lớn lao; Hãy trang hoàng các làng mạc, tu viện, và đường sá.' 180. 180. Vihāresu ca sabbesu, bhikkhusaṅghassa sabbathā; Mahādānāni vattentu, yathākālaṃ yathābalaṃ. 'Và trong tất cả các tu viện, hãy dâng cúng những vật thí lớn lao đến chư Tăng trong mọi cách, đúng thời và tùy theo khả năng.' 181. 181. Dīpamālā pumphamālā-laṅkārehi tahiṃ tahiṃ; Tūriyehi ca sabbehi, upahāraṃ anekadhā. 'Với sự trang hoàng bằng những tràng đèn và tràng hoa ở nơi này nơi kia, và với tất cả các loại nhạc cụ, hãy thực hiện việc cúng dường bằng nhiều cách.' 182. 182. Uposathaṅgānā’dāya, sabbe dhammaṃ suṇantu ca; Pūjāvisesena’neke ca, karontu tadahepi ca. 'Sau khi thọ trì các chi phần của ngày Bố-tát (Uposatha), tất cả mọi người hãy lắng nghe Chánh pháp; và vào ngày ấy, cũng hãy thực hiện nhiều loại cúng dường đặc biệt.' 183. 183. Sabbe sabbattha sabbathā, yathāṇattādhikāpi ca; Pūjā sampaṭiyādesuṃ, devalokamanoramā. Tất cả mọi người, ở mọi nơi, bằng mọi cách, đã chuẩn bị các lễ vật cúng dường theo như lệnh truyền và còn hơn thế nữa, (làm cho chúng) đẹp đẽ như cõi trời. 184. 184. Tasmiṃ dine mahārājā, sabbālaṅkāra bhūsito; Sahorodho sahāmacco, balogha parivārito. Vào ngày hôm đó, vị đại vương, được trang hoàng với tất cả các đồ trang sức, cùng với hậu cung, các vị đại thần, và được vây quanh bởi đoàn quân đông đảo. 185. 185. Agamāsi sakārāmaṃ, bhindanto viya mediniṃ; Saṅghamajjhamhi aṭṭhāsi, vanditvā saṅghamuttamaṃ. đã đi đến tu viện của mình, dường như làm vỡ tung mặt đất; Vị ấy đã đứng giữa Tăng chúng, sau khi đã đảnh lễ Tăng đoàn tối thượng. 186. 186. Tasmiṃ samāgame āsuṃ, asīti bhikkhukoṭi yo; Ahesuṃ satasahassaṃ, tesu khīṇāsavā yati. Trong cuộc hội họp đó, có tám mươi ức (koṭi) vị tỳ-khưu; trong số đó, có một trăm ngàn vị là những bậc tu sĩ đã đoạn tận các lậu hoặc. 187. 187. Navuti bhikkhusahassāni, ahū bhikkhuniyo tahiṃ; Khiṇāsavā bhikkhuniyo, sahassaṃ āsu tāsu tu. Ở nơi ấy, đã có chín mươi ngàn vị tỳ-khưu và các vị tỳ-khưu-ni. Trong số các vị tỳ-khưu-ni ấy, đã có một ngàn vị là bậc lậu tận. 188. 188. Lokavivaraṇaṃ nāma, pāṭihīraṃ akaṃsu te; Khīṇāsavā pasādatthaṃ, dhammāsokassa rājino. Các vị lậu tận ấy đã thực hiện thần thông tên là ‘hiển lộ thế gian’ vì mục đích làm cho đức vua Dhammāsoka phát sanh đức tin. 189. 189. Caṇḍāsokoti ñāyittha, pubbe pāpena kammunā; Dhammāsokoti ñāyittha, pacchā puññena kammunā. Trước kia, do nghiệp ác, vị ấy được biết là Caṇḍāsoka (A-dục hung bạo). Về sau, do nghiệp thiện, vị ấy được biết là Dhammāsoka (A-dục của Chánh Pháp). 190. 190. Samuddapariyantaṃ so, jambudīpaṃ samantato; Passi sabbe vihāre ca, nānāpūjā vibhūsite. Vị ấy đã nhìn thấy toàn thể cõi Diêm-phù-đề cho đến tận bờ biển, và tất cả các ngôi tự viện được trang hoàng với nhiều sự cúng dường khác nhau. 191. 191. Atīva tuṭṭho te disvā, saṅghaṃ pucchi nisīdiya; Kassa bhante pariccāgo, mahāsugata sāsane. Sau khi nhìn thấy các điều ấy, đức vua vô cùng hoan hỷ, đã ngồi xuống và hỏi chư Tăng: ‘Kính bạch chư Đại đức, trong giáo Pháp của bậc Đại Thiện Thệ, sự cúng dường của ai là to lớn?’ 192. 192. Thero so moggaliputto, rañño pañhaṃ viyākari; Dharamāne’pi sugate, natthi cāgī tayāsamo. Vị Trưởng lão Moggalipputta ấy đã trả lời câu hỏi của đức vua: ‘Ngay cả khi bậc Thiện Thệ còn tại thế, cũng không có người thí chủ nào sánh bằng ngài.’ 193. 193. Taṃ sutvā vacanaṃ bhiyyo, tuṭṭho rājā apucchi taṃ; Buddhasāsana dāyādo, hoti kho mādiso iti. Sau khi nghe lời nói ấy, đức vua lại càng hoan hỷ hơn và đã hỏi vị ấy rằng: ‘Vậy một người như tôi có trở thành người thừa kế giáo Pháp của Đức Phật không?’ 194. 194. Thero [Pg.35] tu rājaputtassa, mahindassū’panissayaṃ; Tatheva rājadhītāya, saṅghamittāya pekkhiya. Vị Trưởng lão, sau khi đã nhận thấy được duyên lành của hoàng tử Mahinda và cũng tương tự như thế đối với công chúa Saṅghamittā, 195. 195. Sāsanassā’bhi vuddhiñca, taṃ hetukama vekkhiya; Paccābhāsatha rājānaṃ, so sāsanadhurandharo. và sau khi đã thấy trước được sự phát triển của giáo Pháp do nhân duyên ấy, vị gánh vác trọng trách của giáo Pháp ấy đã trả lời đức vua. 196. 196. Tādiso’pi mahācāgī, dāyādo sāsanassa na; Paccayadāyako’cceva, vuccate manujādhīpa. ‘Tâu Đại vương, người cai trị nhân loại, một vị đại thí chủ như thế vẫn không phải là người thừa kế của giáo Pháp; vị ấy chỉ được gọi là người cúng dường các vật dụng.’ 197. 197. Yo tu puttaṃ dhītaraṃ vā,Pabbajjāpeti sāsane; So sāsanassa dāyādo,Hoti no dāyako api. ‘Còn người nào cho con trai hoặc con gái của mình xuất gia trong giáo Pháp, người ấy là người thừa kế của giáo Pháp, chứ không chỉ là người cúng dường.’ 198. 198. Atha sāsana dāyāda-bhāvamicchaṃ mahīpati; Mahindaṃ saṅghamittañca, ṭhite tatra apucchatha. Bấy giờ, đức vua, bậc chúa tể, mong muốn trở thành người thừa kế của giáo Pháp, đã hỏi Mahinda và Saṅghamittā đang đứng ở nơi ấy. 199. 199. Pabbajissatha kiṃ tātā, pabbajjā mahatī matā; Pituno vacanaṃ sutvā, pitaraṃ te abhāsisuṃ. ‘Này các con thân yêu, các con có xuất gia không? Sự xuất gia được xem là cao quý.’ Sau khi nghe lời của phụ thân, họ đã thưa với phụ thân rằng. 200. 200. Ajjeva pabbajissāma, sace tvaṃ deva icchasi; Amhañca lābho tumhañca, pabbajjāya bhavissati. ‘Nếu tâu thiên tử, ngài mong muốn, chúng con sẽ xuất gia ngay hôm nay. Nhờ sự xuất gia này, đó sẽ là lợi ích cho chúng con và cũng là lợi ích cho ngài.’ 201. 201. Uparājassa pabbajja-kālabho pabhutīhi so; Sā cāpi aggibrahmassa, pabbajjā katanicchayā. Kể từ khi vị phó vương xuất gia, vị ấy (Mahinda) đã có ý định. Và vị nữ nhân kia (Saṅghamittā) cũng vậy, kể từ khi Aggibrahmā xuất gia, đã có quyết định (xuất gia). 202. 202. Uparajjaṃ mahīndassa, dātukāmo’pi bhūpati; Tato’pi adhikāsā’ti, pabbajjaṃyeva rocayi. Mặc dù đức vua muốn trao chức vị phó vương cho Mahinda, nhưng (Mahinda) chỉ ưa thích sự xuất gia, vì (nghĩ rằng) ‘có sự hy vọng cao thượng hơn thế nữa.’ 203. 203. Piyaṃ puttaṃ mahindañca, buddhirūpabaloditaṃ; Pabbajjā pesi samahaṃ, saṅgha mittañca dhītaraṃ. Với nghi lễ trọng thể, đức vua đã cho xuất gia người con trai thân yêu là Mahinda, người được phú bẩm trí tuệ, sắc đẹp, và sức mạnh, và người con gái là Saṅghamittā. 204. 204. Tadā vīsativasso so, mahindo rājanandano; Saṅghamittā rājadhītā, aṭṭhārasasamā tadā. Vào lúc ấy, hoàng tử Mahinda được hai mươi tuổi. Vào lúc ấy, công chúa Saṅghamittā được mười tám tuổi. 205. 205. Tadaheva ahu tassa, pabbajjā upasampadā; Pabbajjā sikkhādānañca, tassā ca tadahu ahu. Vào chính ngày ấy, vị ấy (Mahinda) đã được xuất gia và thọ cụ túc giới. Và vào ngày ấy, vị nữ nhân kia (Saṅghamittā) cũng đã được xuất gia và truyền trao học giới. 206. 206. Upajjhāyo kumārassa, ahu moggalisavhayo; Pabbājesi mahādeva-tthero majjhantiko pana. Vị thầy tế độ của hoàng tử là ngài có tên Moggali(putta). Trưởng lão Mahādeva đã làm lễ xuất gia, và còn có Trưởng lão Majjhantika. 207. 207. Kammavācaṃ akā tasmiṃ, so’pasampadamaṇḍale; Arahattaṃ mahindo so, patto sapaṭisambhidaṃ. Vị ấy (Majjhantika) đã tuyên đọc nghiệp sự trong giới đàn cụ túc ấy. Ngài Mahinda ấy đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. 208. 208. Saṅghamittā’hu’pajjhāyā[Pg.36], dhammapālāti vissutā; Ācariyā āyupāli, kāle sā’si anāsavā. Vị thầy tế độ của Saṅghamittā là ni sư nổi danh Dhammapālā. Vị thầy A-xà-lê là ni sư Āyupālī. Theo thời gian, vị ni ấy (Saṅghamittā) đã trở thành bậc vô lậu. 209. 209. Ubho sāsanapajjotā, laṃkādīpopakārino; Chaṭṭhe vasse pabbajiṃsu, dhammāsokassa rājino. Cả hai vị, những ngọn đèn của giáo Pháp, những người mang lại lợi ích cho đảo Laṅkā, đã xuất gia vào năm thứ sáu của triều đại vua Dhammāsoka. 210. 210. Mahāmahindo vassehi, tīhi dīpappasādako; Piṭakattayaṃ muggaṇhi, upajjhāyassa santike. Đại đức Mahinda, người mang lại đức tin cho hòn đảo, trong vòng ba năm đã học thuộc Tam Tạng từ nơi vị thầy tế độ của mình. 211. 211. Sā bhikkhunī candalekhā, mahindo bhikkhū sūriyo; Sambuddha sāsanākāsaṃ, te sadā sobhayuṃ tadā. Vị tỳ-khưu-ni ấy (Saṅghamittā) giống như vầng trăng, vị tỳ-khưu Mahinda giống như mặt trời. Vào lúc ấy, họ đã luôn luôn làm rực rỡ bầu trời giáo Pháp của bậc Chánh Đẳng Giác. 212. 212. Vane pāṭaliputtamhā, vane vanacaro caraṃ; Kuntakinnariyā saddhiṃ, saṃvāsaṃ kappayī kira. Tương truyền rằng, trong một khu rừng gần Pāṭaliputta, một người sống trong rừng, trong khi đi lang thang, đã chung sống với một nàng Kuntakinnarī. 213. 213. Tena saṃvāsamanvāya,Sā putte janayī duve; Tisso jeṭṭho kaṇiṭṭho tu,Sumitto nāma nāmato. Do sự chung sống với người ấy, nàng đã sanh ra hai người con trai. Người anh tên là Tissa, còn người em tên là Sumitta. 214. 214. Mahāvaruṇattherassa, kāle pabbajja santike; Arahattaṃ pāpuṇiṃsu, chaḷabhiññaṃ guṇaṃ ubho. Vào một thời điểm, sau khi xuất gia dưới sự tế độ của Trưởng lão Mahāvaruṇa, cả hai vị đã đắc quả A-la-hán, phẩm chất của sáu loại thắng trí. 215. 215. Pāde kīṭavisenā’si, phuṭṭho jeṭṭho savedano; Āha puṭṭho kaṇiṭṭhena, bhesajjaṃ pasataṃ ghaṭaṃ. Người anh bị một loài côn trùng có nọc độc cắn vào chân và cảm thấy đau đớn. Khi được người em hỏi, vị ấy đã nói: ‘Một hũ bơ sữa là thuốc chữa.’ 216. 216. Rañño nivedanaṃ thero, gilānavattato’pi so; Sappisatthañca caraṇaṃ, pacchābhattaṃ paṭikkhipi. Vị Trưởng lão (người anh) đã từ chối việc thông báo cho đức vua, mặc dù đó là phận sự đối với người bệnh, và (từ chối) việc thoa bơ sữa lên chân sau giờ ngọ. 217. 217. Piṇḍāya ce caraṃ sappiṃ, labhase tvaṃ tamāhara; Icchāha tissathero so, sumittaṃ theramuttamaṃ. Nếu trong khi đi khất thực, ngài có nhận được bơ sữa, xin hãy mang về; trưởng lão Tissa đã nói như vậy với trưởng lão Sumitta cao quý. 218. 218. Piṇḍāya caratā tena, na laddhaṃ pasataṃ ghataṃ; Sappikumbhasatenāpi, byādhijāto asādhiyo. Trong khi vị ấy đi khất thực, đã không nhận được dù chỉ một vốc bơ sữa; căn bệnh đã phát sinh không thể chữa khỏi dù cho có hàng trăm hũ bơ sữa. 219. 219. Teneva byādhinā thero, patto āyukkhayantikaṃ; Ovaditvāppamādena, nibbātuṃ mānasaṃ akā. Chính vì căn bệnh ấy, vị trưởng lão đã đi đến cuối tuổi thọ; sau khi khuyên dạy với sự không dể duôi, ngài đã quyết tâm nhập Niết-bàn. 220. 220. Ākāsamhi nisīditvā, tejodhātuvasena so; Yathāruci adhiṭṭhāya, sarīraṃ parinibbuto. Sau khi ngồi trên không trung, bằng năng lực của hỏa đại, ngài đã chú nguyện thân thể theo ý muốn và nhập diệt. 221. 221. Jālāsarīrā nikkhamma, nimmaṃsachārikaṃ ḍahi; Therassa sakalaṃ kāyaṃ, aṭṭhikānituno ḍahi. Ngọn lửa từ thân thể phát ra, đã thiêu rụi phần tro không còn thịt; đã thiêu rụi toàn bộ thân thể của vị trưởng lão, nhưng không thiêu đốt xương cốt. 222. 222. Sutvā [Pg.37] nibbūtimetassa, tissatherassa bhūpati; Agamāsi sakārāmaṃ, janogha parivārito. Nghe tin trưởng lão Tissa này nhập diệt, đức vua, được đám đông dân chúng vây quanh, đã đi đến ngôi tự viện của mình. 223. 223. Hattikkhandhagato rājā, tānaṭṭhina’varopiya; Kāretvā dhātusakkāraṃ, saṅghaṃ byādhimapucchitaṃ. Đức vua, ngự trên lưng voi, đã cho thỉnh xá lợi của ngài xuống; sau khi thực hiện sự tôn kính xá lợi, đã hỏi Tăng chúng về căn bệnh. 224. 224. Taṃ sutvā jātasaṃvego, puradvāresu kāriya; Sudhācitā pokkharaṇī, bhesajjānañca pūriya. Nghe điều ấy, đức vua khởi lòng xúc động, đã cho xây các hồ nước trát vữa ở các cổng thành và cho đổ đầy thuốc men vào đó. 225. 225. Pāpesi bhikkhusaṅghassa, bhesajjāni dine dine; Mā hotu bhikkhusaṅghassa, bhesajjaṃ dullabhaṃ iti. Ngài đã cho gửi thuốc men đến cho Tăng chúng của chư Tăng mỗi ngày, (với ý nghĩ rằng): 'Mong rằng thuốc men sẽ không khó tìm đối với Tăng chúng của chư Tăng.' 226. 226. Sumittathero nibbāyi, caṅkamanto’va caṅkame; Pasīdi sāsane’tīva, tenāpi ca mahājano. Trưởng lão Sumitta đã nhập Niết-bàn trong khi đang kinh hành trên đường kinh hành; do đó, đại chúng lại càng thêm tín thành đối với giáo pháp. 227. 227. Kuntiputtā duve therā,Te lokahitakārino; Nibbāyiṃsu asokassa,Rañño vassamhi aṭṭhame. Hai vị trưởng lão, con trai của bà Kunti, là những người làm lợi ích cho thế gian, đã nhập Niết-bàn vào năm thứ tám của vua Asoka. 228. 228. Tato pabhuti saṅghassa, lābho’tīva mahā ahu; Pacchā pasannā ca janā, yasmā lābhaṃ pavattayuṃ. Kể từ đó, lợi lộc của Tăng chúng trở nên vô cùng to lớn; bởi vì những người có đức tin về sau đã khởi xướng việc cúng dường. 229. 229. Pahīnalābhasakkārā, titthiyā lābhakāraṇā; Sayaṃ kāsāyamādāya, vasiṃsu saha bhikkhūhi. Các người theo ngoại đạo, bị suy giảm lợi lộc và danh vọng, vì lý do lợi lộc, đã tự mình khoác y cà-sa và sống chung với các vị Tỳ-khưu. 230. 230. Yathāsakañca te vādaṃ, buddhavādo’ti dīpayuṃ; Yathāsakañca kiriyā, akariṃsu yathāruci. Và họ đã tuyên bố học thuyết của riêng mình là lời dạy của Đức Phật; và họ đã thực hành các nghi lễ của riêng mình theo ý thích. 231. 231. Tato moggaliputto so,Thero thira guṇodayo; Sāsanabbudamuppannaṃ,Disvā tamatikakkhalaṃ. Bấy giờ, trưởng lão Moggaliputta, người là nguồn gốc của những phẩm hạnh vững chắc, khi thấy một khối u ác độc đã phát sinh trong giáo pháp. 232. 232. Tasso’pasamane kālaṃ, dīghadassī avekkhiya; Datvā mahindatherassa, mahābhikkhugaṇaṃ sakaṃ. Vị trưởng lão có tầm nhìn xa, sau khi quan sát thời điểm để dẹp yên việc ấy, đã giao phó Tăng chúng đông đảo của mình cho trưởng lão Mahinda. 233. 233. Uddhaṃ gaṅgāya eko’va, ahogaṅgamhi pabbate; Vihāsi sattavassāni, viveka manubrūhayaṃ. Ngài đã sống một mình trong bảy năm trên núi Ahogaṅga, ở thượng nguồn sông Hằng, tu tập đời sống viễn ly. 234. 234. Titthiyānaṃ bahucattā ca, dubbaccattā ca bhikkhavo; Tesaṃ kātuṃ na sakkhiṃsu, dhammena paṭisedhanaṃ. Do những người theo ngoại đạo quá đông và khó kiểm soát, các vị Tỳ-khưu đã không thể loại trừ họ theo đúng Chánh pháp. 235. 235. Teneva [Pg.38] jambudīpamhi, sabbārāmesu bhikkhavo; Sattavassāni nākaṃsu, uposatha pavāraṇaṃ. Chính vì lý do đó, trong tất cả các tự viện ở cõi Diêm-phù-đề, các vị Tỳ-khưu đã không thực hiện lễ Bố-tát và Tự-tứ trong bảy năm. 236. 236. Taṃ sutvā mahārājā, dhammāsoko mahāyaso; Ekaṃ amaccaṃ pesesi, asokārāma muttamaṃ. Nghe tin ấy, đại vương Dhammāsoka vĩ đại, đã phái một vị quan đến ngôi tự viện Asokārāma cao quý. 237. 237. Gantvā’dhikaraṇaṃ etaṃ, vupasamma uposathaṃ; Kārehi bhikkhusaṅghena, pamā’rāme tuvaṃ iti. (Nhà vua phán rằng): 'Ngươi hãy đi, giải quyết sự tranh chấp này, và hãy khiến cho Tăng chúng của chư Tỳ-khưu thực hiện lễ Bố-tát trong ngôi tự viện của ta.' 238. 238. Gantvāna sannipātetvā, bhikkhusaṅghaṃ sadummati; Uposathaṃ karothāti, sāvesi rājasāsanaṃ. Vị quan ngu muội ấy, sau khi đến và tập hợp Tăng chúng của chư Tỳ-khưu, đã truyền lệnh của nhà vua rằng: 'Hãy thực hiện lễ Bố-tát.' 239. 239. Uposathaṃ tittiyehi, na karoma mayaṃ iti; Avo ca bhikkhusaṅgho taṃ, amaccaṃ mūḷhamānasaṃ. 'Chúng tôi không thực hiện lễ Bố-tát cùng với những người theo ngoại đạo,' Tăng chúng của chư Tỳ-khưu đã nói với vị quan có tâm trí mê muội ấy. 240. 240. So’macco katipayānaṃ, therānaṃ paṭipāṭiyā; Acchindi asinā sīsaṃ, kāremīti uposathaṃ. Vị quan ấy, với ý nghĩ 'Ta sẽ khiến họ thực hiện lễ Bố-tát,' đã dùng gươm chặt đầu một vài vị trưởng lão theo thứ tự. 241. 241. Rājabhātā tissatthero, taṃ disvā kiriyaṃ lahuṃ; Gantvāna tassa āsanne, sāsanamhi nisidi so. Em trai của nhà vua, trưởng lão Tissa, thấy hành động đó, đã nhanh chóng đi đến và ngồi xuống gần vị quan ấy trên chỗ ngồi của mình. 242. 242. Theraṃ disvā amacco so, gantvā rañño nivedayi; Sabbaṃ pavattiṃ taṃ sutvā, jātadāho mahīpati. Vị quan ấy, khi thấy vị trưởng lão, đã đi đến và báo cho nhà vua; nghe toàn bộ sự việc, đức vua vô cùng đau khổ. 243. 243. Sīghaṃ gantvā bhikkhusaṅghaṃ, pucchi ubbiggamānaso; Evaṃ katena kammena, kassa pāpaṃ siyā iti. Ngài nhanh chóng đi đến Tăng chúng của chư Tỳ-khưu, với tâm trí bối rối, và hỏi rằng: 'Với hành động đã được thực hiện như vậy, tội lỗi này thuộc về ai?' 244. 244. Tesaṃ apaṇḍitā keci, pāpaṃ tuyhanti keci tu; Ubhinnaṃcā’ti āhaṃsu, natthi tuyhanti paṇḍitā. Trong số họ, một số người thiếu trí tuệ nói: 'Tội lỗi thuộc về ngài.' Một số khác lại nói: 'Thuộc về cả hai.' Những người có trí tuệ nói: 'Ngài không có tội.' 245. 245. Taṃ sutvā’ha mahārājā, samattho atthi bhikkhuna; Vimatiṃ me vinodetvā, kātuṃ sāsanapaggahaṃ. Nghe vậy, đại vương nói: 'Có vị Tỳ-khưu nào có khả năng xua tan mối nghi ngờ của ta và hộ trì giáo pháp không?' 246. 246. Atthi moggaliputto so,Tissatthero rathesabha; Icchāha saṅgho rājānaṃ,Rāja tatthā’si sādaro. 'Có trưởng lão Moggaliputta Tissa, một bậc lãnh đạo,' Tăng chúng thưa với nhà vua. Nhà vua đã tỏ lòng kính trọng lớn đối với ngài. 247. 247. Visuṃ bhikkhusahassena, caturo parivārite; Thero narasahassena, amacce caturo tathā. Bốn vị quan, mỗi vị được một ngàn người hộ tống; cũng vậy, bốn vị (sứ giả) được một ngàn vị tỳ khưu hộ tống riêng biệt đến vị Trưởng Lão. 248. 248. Tadaheyeva pesesi, attano vacanena so; Theraṃ ānetu me tehi, tathā vutte sanāgami. Vào chính ngày hôm ấy, vị ấy (nhà vua) đã phái (sứ giả) đi với lời nhắn của mình: 'Hãy đưa Trưởng Lão đến cho ta.' Khi được nói như vậy, (vị Trưởng Lão) đã không đến. 249. 249. Taṃ [Pg.39] sutvā puna aṭṭha’ttha, there’macce ca pesayi; Visuṃ sahassapurise, pubbe viya sanāgami. Nghe vậy, (nhà vua) lại phái đi tám vị trưởng lão và tám vị quan, mỗi vị cùng với một ngàn người. Giống như trước, (vị Trưởng Lão) đã không đến. 250. 250. Rājā pucchi kathaṃ thero, āgaccheyya nu kho iti; Bhikkhū āhaṃsu therassa, tassa’gamanakāraṇaṃ. Nhà vua hỏi rằng: 'Vậy làm thế nào để vị Trưởng Lão có thể đến?' Các vị tỳ khưu đã nói (cho vua biết) lý do để vị Trưởng Lão ấy đến. 251. 251. Hoti bhante upatthambho, kātuṃ sāsanapaggahaṃ; Iti vutte mahārāja, thero essati so iti. 'Tâu Đại vương, khi được thưa rằng: 'Bạch ngài, có sự hỗ trợ để chấn hưng giáo pháp,' thì vị Trưởng Lão ấy sẽ đến.' 252. 252. Punāpi thero’macce ca, rājā soḷasa soḷasa; Visuṃ sahassa purise, tathā vatvāna pesayi. Một lần nữa, nhà vua lại phái đi mười sáu vị trưởng lão và mười sáu vị quan, mỗi vị cùng với một ngàn người, sau khi đã dặn dò như vậy. 253. 253. Thero mahallatte’pi, nārohissati yānakaṃ; Theraṃ gaṅgāya nāvāya, ānethā’ti ca abravi. Và (nhà vua) đã nói rằng: 'Dù đã cao tuổi, vị Trưởng Lão sẽ không lên xe cộ. Hãy đưa Trưởng Lão về bằng thuyền trên sông.' 254. 254. Gantvā te taṃ tathā’vocuṃ,So taṃ sutvā’va uṭṭhahi; Nāvāya theraṃ ānesuṃ,Rājā paccuggamī tahiṃ. Sau khi đến, họ đã thưa với ngài như vậy. Vừa nghe xong, ngài liền đứng dậy. Họ đã đưa Trưởng Lão về bằng thuyền. Nhà vua đã đến đó để nghênh đón. 255. 255. Jāṇumattaṃ jalaṃ rājo’gahetvā dakkhiṇaṃ karaṃ; Nāvāya otarantassa, therassā’dāsi gāravo. Với lòng tôn kính, nhà vua đã lội xuống nước sâu đến đầu gối và đưa tay phải cho vị Trưởng Lão đang bước ra khỏi thuyền. 256. 256. Dakkhiṇaṃ dakkhiṇeyyo so, karaṃ rañño’nukampako; Ālambitvā’nukampāya, thero nāvāya otari. Vị Trưởng Lão ấy, bậc đáng được cúng dường và có lòng bi mẫn, vì lòng bi mẫn đã nắm lấy tay phải của nhà vua rồi bước ra khỏi thuyền. 257. 257. Rājā theraṃ nayitvāna, uyyānaṃ rativaḍḍhanaṃ; Therassa pāde dhovitvā, makkhetvā ca nisīdiya. Nhà vua, sau khi đưa Trưởng Lão đến ngự uyển Rativaḍḍhana, đã rửa chân và xoa dầu thơm cho Trưởng Lão, rồi ngồi xuống. 258. 258. Samatthabhāvaṃ therassa, vīmaṃsanto mahīpati; Daṭṭhukāmo ahaṃ bhante, pāṭihīranti abravi. Vị quốc vương, muốn thử nghiệm năng lực của Trưởng Lão, đã thưa rằng: 'Bạch ngài, con muốn xem một thần thông.' 259. 259. Kanti vutte mahīkampaṃ, āha taṃ puna rāhaso; Sakalāye’ka desāya, kataraṃ daṭṭhumicchasi. Khi được hỏi 'Thần thông gì?', (nhà vua) đáp 'một trận động đất'. Vị (Trưởng Lão) ấy lại hỏi vua: 'Ngài muốn xem (động đất) toàn bộ hay một khu vực?' 260. 260. Ko dukkaroti pucchitvā, eka desāya kampanaṃ; Dukkaranti suṇitvāna, taṃ duṭṭhukāmataṃ bravī. Sau khi hỏi 'Việc nào khó hơn?', và nghe (đáp) rằng 'Làm rung chuyển một khu vực là khó hơn', (nhà vua) đã bày tỏ ý muốn xem việc ấy. 261. 261. Rathaṃ assaṃ manussañca, pātiñcodaka pūritaṃ; Thero yojana sīmāya, antaramhi catuddise. Vị Trưởng Lão (đã cho đặt) một cỗ xe, một con ngựa, một người, và một cái bát đầy nước, ở bốn hướng bên trong ranh giới một do tuần. 262. 262. Ṭhapāpetvā [Pg.40] tadaḍḍhehi, saha taṃ yojanaṃ mahiṃ; Cālesi iddhiyā tatra, nisinnassa ca dassayi. Sau khi cho đặt (các vật ấy) cùng với một nửa của chúng (trong ranh giới), ngài đã dùng thần thông làm rung chuyển vùng đất một do tuần ấy và cho vị (vua) đang ngồi đó xem. 263. 263. Tenā’maccena bhikkhūnaṃ, maraṇena’ttanopi ca; Pāpassa’tthitta natthittaṃ, theraṃ pucchi mahīpati. Vị quốc vương đã hỏi Trưởng Lão về sự có hay không có tội lỗi (của mình) liên quan đến cái chết của các vị tỳ khưu do vị quan kia (gây ra) và (sự liên can) của chính mình. 264. 264. Paṭicca kammaṃ natthīti, kiliṭṭhaṃ cetanaṃ vinā; Thero bodhesi rājānaṃ, vatvā tittirajātakaṃ. Vị Trưởng Lão đã khai thị cho nhà vua bằng cách kể chuyện bổn sanh Tittira, (giải thích rằng): 'Không có nghiệp quả nếu không có tư tâm ô nhiễm.' 265. 265. Vasanto tattha sattāhaṃ, rājuyyāne manorame; Sikkhāpesi mahīpālaṃ, sambuddhasamayaṃ subhaṃ. Trong khi ở tại ngự uyển xinh đẹp ấy bảy ngày, ngài đã dạy cho vị quốc vương giáo lý cao đẹp của bậc Chánh Đẳng Giác. 266. 266. Tasmiṃyeva ca sattā he, duve yakkhe mahīpati; Pesetvā mahiyaṃ bhikkhū, asese sannipātayi. Và cũng trong tuần lễ ấy, vị quốc vương đã phái hai vị dạ xoa đi triệu tập tất cả không sót một vị tỳ khưu nào trong xứ. 267. 267. Sattame divase gantvā, sakārāmaṃ manoramaṃ; Kāresi bhikkhusaṅghassa, sannipātamasesato. Vào ngày thứ bảy, sau khi đến ngôi tự viện xinh đẹp của mình, (nhà vua) đã tổ chức một cuộc hội họp toàn thể Tăng chúng tỳ khưu. 268. 268. Therena saha ekante, nisinno sāṇiantare; Ekekaladdhike bhikkhu, pakkositvāna santikaṃ. Ngồi cùng với Trưởng Lão ở một nơi riêng biệt, sau một bức màn, (nhà vua) đã cho gọi các vị tỳ khưu theo từng giáo phái khác nhau đến gần. 269. 269. Kiṃvādī sugato bhante, iti pucchi mahīpati; Te sassatādikaṃ diṭṭhiṃ, byākariṃsu yathāsakaṃ. Vị quốc vương hỏi rằng: 'Bạch ngài, đấng Thiện Thệ chủ trương thuyết gì?' Họ đã trình bày các tà kiến như thường kiến, v.v..., mỗi người theo (quan điểm) của mình. 270. 270. Te micchādiṭṭhike sabbe, rājā uppabbājāpayī; Sabbe saṭṭhisahassāni, āsuṃ uppabbajāpitā. Nhà vua đã cho trục xuất tất cả những người có tà kiến ấy. Tổng cộng có sáu mươi ngàn người đã bị trục xuất. 271. 271. Apucchi dhammike bhikkhū, kiṃvādī sugato iti; Vibhajjavādī tāhaṃsu, taṃ theraṃ pucchi bhūpati. (Nhà vua) hỏi các vị tỳ khưu chân chánh: 'Đấng Thiện Thệ chủ trương thuyết gì?' Họ đáp: '(Ngài là) người theo Phân Tích Thuyết (Vibhajjavādī).' Vị quốc vương bèn hỏi Trưởng Lão về điều đó. 272. 272. Vibhajjavādī sambuddho,Hoti bhante’ti āha so; Thero’ āmā’ti taṃ sutvā,Rājā tuṭṭhamano tadā. Vị ấy (nhà vua) hỏi: 'Bạch ngài, có phải bậc Chánh Đẳng Giác là người theo Phân Tích Thuyết không?' Trưởng Lão đáp: 'Đúng vậy.' Nghe vậy, nhà vua bấy giờ lấy làm hoan hỷ. 273. 273. Saṅgho pisodhito yasmā,Tasmā saṅgho uposathaṃ; Karotu bhante iccevaṃ,Vatvā therassa bhūpati. Vị quốc vương thưa với Trưởng Lão rằng: 'Bạch ngài, vì Tăng chúng đã được thanh lọc, do đó, xin Tăng chúng hãy làm lễ Bố-tát (Uposatha).' 274. 274. Saṅghassa rakkhaṃ datvāna, nagaraṃ pāvisī subhaṃ; Saṅgho samaggo hutvāna, tadā’kāsi uposathaṃ. Sau khi sắp đặt việc bảo vệ cho Tăng chúng, (nhà vua) đã đi vào thành phố xinh đẹp. Tăng chúng, sau khi đã hòa hợp, bấy giờ đã làm lễ Bố-tát. 275. 275. Thero [Pg.41] aneka saṅkhamhā, bhikkhusaṅghā visārade; Chaḷabhiññe tepiṭake, pabhinnapaṭisambhide. Từ trong Tăng chúng tỳ khưu đông vô số, vị Trưởng Lão (đã chọn ra những vị) thông thái, chứng đắc Lục thông, tinh thông Tam tạng, và đạt được Tứ vô ngại giải. 276. 276. Bhikkhusahassaṃ uccini, kātuṃ saddhammaṃ saṅgahaṃ; Tehi asokārāmamhi, akā saddhamma saṅgahaṃ. Ngài đã chọn ra một ngàn vị tỳ khưu để tiến hành kết tập chánh pháp. Cùng với các vị ấy, ngài đã tiến hành kết tập chánh pháp tại tu viện Asokārāma. 277. 277. Mahākassapatthero ca, yasatthero ca kārayuṃ; Yathā te dhamma saṃgītiṃ, tissattheropi taṃ tathā. Như trưởng lão Mahākassapa và trưởng lão Yasa đã thực hiện cuộc kết tập Pháp, trưởng lão Tissa cũng đã thực hiện như vậy. 278. 278. Tathāvatthuppakaraṇaṃ, paravādappamaddanaṃ; Abhāsi tissatthero ca, tasmiṃ saṃgīti maṇḍale. Cũng vậy, trong hội đồng kết tập ấy, trưởng lão Tissa đã thuyết giảng bộ Luận Sự (Kathāvatthu), là bộ luận phá tan các tà thuyết. 279. 279. Evaṃ bhikkhusahassena, rakkhāya’soka rājino; Ayaṃ navahi māsehi, dhamma saṃgīti niṭṭhitā. Như vậy, cuộc kết tập Pháp này, với một ngàn vị tỳ-khưu, dưới sự bảo hộ của vua Asoka, đã được hoàn tất trong chín tháng. 280. 280. Rañño sattarase vasse, dvāsattatisamo isi; Mahāpavāraṇāya’so, saṃgīti taṃ samāpayi. Vào năm thứ mười bảy của đức vua, vị hiền triết bảy mươi hai tuổi đã kết thúc cuộc kết tập ấy vào ngày Đại Tự Tứ (Mahāpavāraṇā). 281. 281. Sādhukāraṃ dadantīva, sāsanaṭṭhiti kāraṇaṃ; Saṃgīti pariyosāne, akammittha mahāmahī. Vào lúc kết thúc cuộc kết tập, đại địa đã rung chuyển, dường như tán thán 'Lành thay!' vì sự kiện thiết lập Giáo Pháp. 282. 282. Hitvā seṭṭhaṃ brahmavimānampi manuññaṃ; Jegucchaṃ so sāsanahetunaralokaṃ; Āgammā’kā sāsanakiccaṃ katakicco; Konāma’ñño sāsanakiccamhi pamajjeti. Vị ấy đã từ bỏ cả cung điện Phạm thiên cao quý và đáng ưa thích, vì Giáo Pháp mà đến cõi người đáng nhàm chán. Sau khi đến, ngài đã làm phận sự cho Giáo Pháp, đã hoàn thành những gì cần làm. Vậy thì còn ai khác lại có thể xao lãng trong phận sự đối với Giáo Pháp? Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử (Mahāvaṃsa), được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành. Tatiyadhammasaṃgīti nāma Cuộc Kết Tập Pháp Lần Thứ Ba. Pañcamo paricchedo. Chương Thứ Năm. Chaṭṭhapariccheda Chương Thứ Sáu Vijayāgamanaṃ Sự Xuất Hiện Của Vijaya 1. 1. Vaṅgesu [Pg.42] vaṅganagare, vaṅgarājā ahu pure; Kāliṅgarañño dhītā’si, mahesī tassa rājino. Thuở xưa, tại thành Vaṅga ở xứ Vaṅga, có một vị vua xứ Vaṅga. Con gái của vua xứ Kāliṅga là hoàng hậu của vị vua ấy. 2. 2. So rājā deviyā tassā, ekaṃ alabhi dhītaraṃ; Nemittābyākaruṃ tassā, saṃvāsaṃ magarājinā. Vị vua ấy cùng với hoàng hậu sinh được một người con gái. Các nhà tiên tri đã tiên đoán về nàng rằng nàng sẽ chung sống với một chúa sơn lâm. 3. 3. Atīva rūpiniṃ āsi, atīva kāmagiddhinī; Devena deviyā’cāpi, lajjāyā’si jagucchitā. Nàng vô cùng xinh đẹp, và cũng vô cùng ham muốn dục lạc. Vì xấu hổ, cả đức vua và hoàng hậu đều xa lánh nàng. 4. 4. Ekākinī sā nikkhamma, serīcārasukhatthinī; Satthena saha aññātā, agā magadhagāminā. Mong muốn sự sung sướng của cuộc sống tự do, nàng đã một mình ra đi, không ai nhận ra, và nhập vào một đoàn thương buôn đi đến xứ Magadha. 5. 5. Lāḷaraṭṭhe aṭaviyā, sīho satthamabhiddhavi; Aññattha sesā dhāviṃsu, sīhagatadisantusā. Tại một khu rừng ở xứ Lāḷa, một con sư tử đã tấn công đoàn thương buôn. Những người khác chạy trốn tứ tán, còn nàng thì đi về phía con sư tử. 6. 6. Gaṇhitvā gocaraṃ sīho, gacchaṃ disvā tamā’rato; Ratto upāgalālento, laṅgulaṃ pattakaṇṇako. Con sư tử, sau khi bắt được mồi, đang đi thì trông thấy nàng từ xa. Nó trở nên say đắm, vẫy đuôi và cụp tai, rồi tiến lại gần. 7. 7. Sā taṃ disvā saritvāna, nemittavacanaṃ sutaṃ; Abhītā tassa aṅgāni, rañjayanti parāmasi. Nàng nhìn thấy nó, nhớ lại lời tiên tri đã nghe, không chút sợ hãi, nàng vuốt ve các chi của nó một cách trìu mến. 8. 8. Tassā phassenā’ti ratto, piṭṭhiṃ āropiyā’sutaṃ; Sīho sakaṃ guhaṃ netvā, tāya saṃvāsamācari. Vô cùng say đắm bởi sự vuốt ve của nàng, con sư tử nhanh chóng đặt nàng lên lưng, đưa về hang của mình và chung sống với nàng. 9. 9. Tena saṃvāsamanvāya, kālena yamake duve; Puttañca dhītarañcāti, rājadhītā janesi sā. Do sự chung sống ấy, đến thời gian thích hợp, nàng công chúa đã sinh ra một cặp song sinh, một trai và một gái. 10. 10. Puttassa hatthapādā’suṃ, sīhākārā tato akā; Nāmena sīhabāhuṃ taṃ, dhītaraṃ sīhasīvaliṃ. Tay và chân của người con trai có hình dạng giống như của sư tử, do đó nàng đặt tên cho con trai là Sīhabāhu và con gái là Sīhasīvalī. 11. 11. Putto soḷasavasso so, mātaraṃ pucchi saṃsayaṃ; Tuvaṃ pitā ca no amma, kasmā visadisā iti. Khi người con trai được mười sáu tuổi, chàng đã hỏi mẹ mình với sự hoài nghi: 'Thưa mẹ, tại sao mẹ và cha của chúng con lại khác nhau như vậy?' 12. 12. Sā sabbamabravī tassa, kiṃnayāmā’ti so’bravi; Guhaṃ thaketitāto te, pāsāṇenāti sā’bravi. Nàng kể cho chàng nghe mọi chuyện. Chàng nói: 'Tại sao chúng ta không rời khỏi đây?' Nàng đáp: 'Cha của con dùng một tảng đá để chặn cửa hang lại.' 13. 13. Mahāguhāya [Pg.43] thakanaṃ, khandhenā’dāya so akā; Ekāhene’va paññāsa-yojanāni gatāgataṃ. Chàng vác tảng đá lớn chặn cửa hang trên vai, và trong một ngày đã đi đi về về một quãng đường năm mươi do-tuần. 14. 14. Gocarāya gahe sīhe, dakkhiṇasmiñhi mātaraṃ; Vāme kaṇiṭṭhiṃ katvāna, tayo sīghaṃ apakkamī. Khi con sư tử đã đi kiếm mồi, chàng đặt mẹ bên vai phải, em gái bên vai trái, và cả ba người nhanh chóng rời đi. 15. 15. Nivāsetvāna sākhaṃ te, paccantaṃ gāmamāgamuṃ; Tatthāsi rājidhītāya, mātulassa suto tadā. Họ dùng cành cây làm y phục rồi đi đến một ngôi làng ở biên giới. Lúc bấy giờ, tại đó có con trai của người cậu ruột của nàng công chúa. 16. 16. Senāpati vaṅgarañño, ṭhito paccanta gāmako; Nisinnovaṭamūlaleso, kammantaṃ saṃvidhāyakaṃ. Vị này là một vị tướng của vua xứ Vaṅga, đang đóng quân tại ngôi làng biên giới ấy. Vị ấy đang ngồi dưới gốc một cây đa để giám sát công việc. 17. 17. Disvā te pucchite’vocuṃ, aṭavī vāsino mayaṃ; Iti so dāpayī tesaṃ, vatthāni dhajinī pati. Nhìn thấy họ, vị tướng quân hỏi, và họ trả lời: 'Chúng tôi là những người sống trong rừng.' Nghe vậy, vị tướng cho họ y phục. 18. 18. Tānā’hesuṃ uḷārāni, bhattaṃ paṇṇesu dāpayi; Sovaṇṇabhājananā’suṃ, tesaṃ puññena tāni ca. Những y phục ấy trở nên lộng lẫy. Vị ấy cho người dọn thức ăn trên lá, và nhờ phước báu của họ, những chiếc lá ấy cũng biến thành những chiếc bát bằng vàng. 19. 19. Tena so vimhito pucchi, ke tumheti camūpati; Tassa sā jātigottāni, rājadhītā nivedayi. Ngạc nhiên vì điều đó, vị tướng quân hỏi: 'Quý vị là ai?' Nàng công chúa bèn cho ông biết về dòng dõi và gia tộc của mình. 20. 20. Pitucchā dhītaraṃ taṃ so, ādāya dhajinī pati; Gantvāna vaṅganagaraṃ, saṃvāsaṃ tāya kappayi. Vị tướng quân ấy đã đem người con gái của cậu mình đi đến thành Vanga và đã chung sống với nàng. 21. 21. Sīho sīghaṃ guhaṃ gantvā, te adisvā tayo jane; Aṭṭito puttasokena, na ca khādi na cā’pivi. Con sư tử đã nhanh chóng đi về hang, không thấy ba người ấy, bị sầu muộn vì con, nó đã không ăn cũng không uống. 22. 22. Dārake te gavesanto, agā paccantagāmake; Ubbāsīyati so so’va, yaṃyaṃ gāmamupeti so. Trong khi tìm kiếm các con, nó đã đi đến các làng ở biên địa. Bất cứ làng nào nó đi đến, làng ấy đều trở nên hoang vắng. 23. 23. Paccantavāsino gantvā, rañño taṃ paṭivedayuṃ; Sīho piḷeti te raṭṭhaṃ, taṃ deva paṭisedhaya. Dân chúng ở biên địa đã đi đến và tâu lên đức vua điều ấy: "Có con sư tử đang tàn phá xứ sở của ngài. Tâu thiên tử, xin ngài hãy ngăn chặn nó." 24. 24. Alakaṃ nisedhakaṃ tassa, hatthikkhandhagataṃ pure; Ādetu sīhadāyīti, sahassaṃ so pacārayi. Do không tìm được người ngăn chặn nó, đức vua ngự trên lưng voi ở trong thành và cho loan báo một ngàn (tiền vàng) cho người bắt được sư tử. 25. 25. Tatheva dvesahassāni, tīṇicā’pi narissaro; Dvīsu vāresu vāresi, mātā sīhabhujaṃ hitaṃ. Cũng như thế, vị chúa của loài người (đã loan báo) hai ngàn và cả ba ngàn. Trong hai lần, người mẹ vì muốn điều tốt lành đã ngăn cản Sīhabhuja. 26. 26. Aggahi tatiye vāre, sīhabāhu apucchiya; Mātaraṃ tisahassaṃ taṃ, ghātetuṃ pitaraṃ sakaṃ. Vào lần thứ ba, Sīhabāhu đã không hỏi mẹ mà nhận lấy ba ngàn ấy để giết cha của mình. 27. 27. Rañño kumāraṃ dassesuṃ, taṃ rājā idha mabravi; Gahito yadi sīho te, dammi raṭṭhaṃ tadeva te. Họ đã dẫn hoàng tử đến cho đức vua. Đức vua đã nói với vị ấy như sau: "Nếu con sư tử bị ngươi bắt, ta sẽ trao chính vương quốc này cho ngươi." 28. 28. So [Pg.44] taṃ gantvā guhādvāraṃ, sīhaṃ disvāva ārakā; Entaṃ puttasinehena, vijjhituṃ taṃ saraṃ khipi. Vị ấy đã đi đến cửa hang, và từ xa đã trông thấy con sư tử đang đi đến với lòng thương con. Vị ấy đã bắn một mũi tên để giết nó. 29. 29. Saro naḷātamāhacca, mettacittena thassa tu; Kumārapādamūle’va, nivatto pati bhūmiyaṃ. Mũi tên đã trúng vào trán, nhưng do tâm từ của nó, mũi tên đã quay trở lại và rơi xuống đất ngay dưới chân của hoàng tử. 30. 30. Tathā’si yāva tatiyaṃ, tato kujjhimigāmipo; Tato khitto sarotassa, kāyaṃ nibbijja nikkhami. Việc ấy đã xảy ra như thế cho đến lần thứ ba. Bấy giờ, con thú chúa đã nổi giận. Khi ấy, mũi tên do vị ấy bắn ra đã xuyên qua thân mình nó và đi ra ngoài. 31. 31. Sakesaraṃ sīhasīsaṃ, ādāya sapuraṃ agā; Matassa vaṅgarājassa, sattāhāni tadā ahu. Vị ấy đã mang cái đầu sư tử có cả bờm về thành của mình. Khi ấy, đã được bảy ngày kể từ khi đức vua xứ Vanga băng hà. 32. 32. Rañño aputtakattā ca, patītā cassa kammunā; Sutvā ca rañño nattuttaṃ, sañjānitvā ca mātaraṃ. Do đức vua không có con trai, và do hài lòng với hành động của vị ấy, và do nghe được rằng vị ấy là cháu của đức vua, và do nhận ra được mẹ của vị ấy, 33. 33. Amaccā sannipatitā, akhilā ekamānasā; Sīhabāhu kumārassa, rājā hohīti abravuṃ. các vị quan đại thần đã tụ họp lại, tất cả đều đồng một lòng, đã nói với hoàng tử Sīhabāhu rằng: "Xin ngài hãy làm vua." 34. 34. So rajjaṃ sampaṭicchitvā, datvā mātu patissa taṃ; Sīhasīvalimādāya, jātabhūmiṃ gato sayaṃ. Vị ấy đã chấp nhận vương quốc, rồi trao lại cho chồng của mẹ mình. Vị ấy đã đem theo Sīhasīvali và tự mình đi về nơi chôn nhau cắt rốn. 35. 35. Nagaraṃ tattha māpesi, ahu sīhapuranti taṃ; Araññe yojanasate, gāme cāpi nivesayi. Ở nơi ấy, vị ấy đã cho xây dựng một thành phố, thành phố ấy có tên là Sīhapura. Trong khu rừng rộng một trăm do-tuần, vị ấy cũng đã cho thiết lập các làng mạc. 36. 36. Lāḷaraṭṭhe pure tasmiṃ, sīhabāhunarādhipo; Rajjaṃ kāresi katvāna, mahesiṃ sīhasīvaliṃ. Tại thành phố ấy ở xứ Lāḷa, đức vua Sīhabāhu đã trị vì vương quốc, sau khi đã lập Sīhasīvali làm hoàng hậu. 37. 37. Mahesī soḷasakkhattuṃ, yamake ca duve duve; Putte janayi kālesā, vijayo nāma jeṭṭhako. Vị hoàng hậu ấy, trong mười sáu lần, đã lần lượt hạ sinh các con trai, mỗi lần là một cặp song sinh. Người con trưởng tên là Vijaya. 38. 38. Sumitto nāma dutiyo, sabbe dvattiṃsa puttakā; Kālena vijayaṃ rājā, uparajje’bhi secayi. Người thứ hai tên là Sumitta, tất cả có ba mươi hai người con trai. Đến thời điểm thích hợp, đức vua đã làm lễ tấn phong cho Vijaya lên chức phó vương. 39. 39. Vijayo visamācāro, āsi tamparisāpi ca; Sāhasāni anekāni, dussahāni kariṃsute. Vijaya có hành vi xấu xa, và đoàn tùy tùng của ông ta cũng vậy. Họ đã gây ra nhiều hành động bạo lực không thể dung thứ được. 40. 40. Kuddho mahājano rañño, tamatthaṃ paṭivedayi; Rājā te saññapetvāna, puttaṃ ovadi sādhukaṃ. Dân chúng phẫn nộ đã tâu trình sự việc ấy lên đức vua. Đức vua đã cho gọi con trai đến và khuyên răn một cách tốt đẹp. 41. 41. Sabbaṃ tatheva dutiyaṃ, ahosi tatiyaṃ pana; Kuddho mahājano āha, puttaṃ ghātehi te iti. Lần thứ hai, mọi việc cũng diễn ra như thế. Nhưng đến lần thứ ba, dân chúng phẫn nộ đã nói rằng: "Xin hãy giết con trai của ngài đi." 42. 42. Rājā’thavijayaṃ tañca, parivārañca tassa taṃ; Sattasatāni purise, kāretvā addhamuṇṇake. Bấy giờ, đức vua đã cho cạo nửa đầu của Vijaya và đoàn tùy tùng của ông ta, gồm bảy trăm người, 43. 43. Nāvāya [Pg.45] pakkhipāpetvā, vissajjāpesi sāgare; Tathā tesaṃ bhariyāyo, tatheva ca kumārake. rồi cho đưa họ lên một chiếc thuyền và cho thả ra biển. Vợ của họ cũng như thế, và con cái của họ cũng như thế. 44. 44. Visuṃ visuṃ te vissaṭṭhā, purisitthikumārakā; Visuṃ visuṃ dīpakasmiṃ, okkamiṃsu vasiṃsu ca. Những người đàn ông, đàn bà, và trẻ con ấy đã được thả đi riêng rẽ. Họ đã cập bến và đã cư ngụ ở những hòn đảo riêng biệt. 45. 45. Naggadīpoti ñāyittha, kumārokkantadīpako; Bhariyokkantadīpo tu, mahindadīpako iti. Hòn đảo nơi những đứa trẻ cập bến được biết đến với tên gọi là Naggadīpa. Còn hòn đảo nơi những người vợ cập bến thì (được gọi là) Mahilādīpa. 46. 46. Suppārake paṭṭanamhi, vijayo pana okkami; Parisā sāhasene’ttha, bhīto nāvaṃ punā’ruhi. Còn Vijaya thì đã cập bến tại hải cảng Suppāraka. Do hành vi bạo lực của đoàn tùy tùng ở nơi ấy, ông ta đã sợ hãi và đã lên thuyền trở lại. 47. 47. Laṃkāyaṃ vijayasanāmako kumāro; Otiṇṇo thiramati tambapaṇṇidīpe; Sālānaṃ yamakaguṇānamantarasmiṃ; Nibbātuṃ sayitadine tathāgatassa. Vị hoàng tử tên là Vijaya, người có trí tuệ vững vàng, đã cập bến tại Laṅkā, trên hòn đảo Tambapaṇṇi, vào đúng ngày đức Như Lai nằm xuống để nhập Niết Bàn giữa hai cây Sāla song đôi. Sujanapasādasaṃve gatthāyakate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ thanh tịnh và xúc động của những người thiện lành. Vijayāgamanaṃnāma (Chương) có tên là Sự Xuất Hiện Của Vijaya. Chaṭṭhāparicchedo. Chương thứ sáu. Sattama pariccheda Chương thứ bảy. Vijayābhiseko Lễ đăng quang của Vijaya. 1. 1. Sabbalokahītaṃ [Pg.46] katvā, patvā santikaraṃ padaṃ; Parinibbānamañcamhi, nipanno lokanāyako. Đã làm lợi ích cho toàn cõi, đạt đến ngôi vị an bình, bậc Lãnh Đạo Thế Gian nằm nghỉ trên giường Vô Dư Niết Bàn. 2. 2. Devatāsannipātamhi, mahantamhi mahāmuni; Sakka tatrasamīpaṭṭhaṃ, avoca vadataṃ varo. Trong đại hội chư thiên, bậc Đại Giác, người ưu việt trong các diễn giả, đã nói với Sakka đang đứng gần đó. 3. 3. Vijayo lāḷāvisayā, sīhabāhunarindajo; Esalaṅkādhanupatto, sattabhaccasatānugo. Vijaya, con trai của vua Sīhabāhu từ xứ Lāḷā, đã đến Laṅkā này, cùng với bảy trăm tùy tùng. 4. 4. Patiṭṭhahissati devindaṃ, laṃkāyaṃ mama sāsanaṃ; Tasmā saparivāraṃ taṃ, rakkhalaṃkañca sādhukaṃ. Này Thiên Đế, giáo pháp của ta sẽ được thiết lập ở Laṅkā. Vì vậy, hãy bảo hộ chu đáo cho người ấy cùng đoàn tùy tùng và cả xứ Laṅkā. 5. 5. Tathāgatassa devindo, vaco sutvāva sādaro; Devassuppalavaṇṇassa, laṃkārakkhaṃ samappayi. Thiên Đế, sau khi kính cẩn lắng nghe lời của Như Lai, đã giao phó việc bảo hộ Laṅkā cho vị trời Uppalavaṇṇa. 6. 6. Sakkena vuttamattoso, laṅkāmāgammasajjukaṃ; Paribbājaka vesena, rukkhamūla mūpavisiṃ. Ngay khi được Sakka truyền dạy, vị ấy liền đến Laṅkā, trong hình dạng một du sĩ, ngồi xuống dưới một gốc cây. 7. 7. Vijayasammukhā sabbe,Taṃ upacca apucchisuṃ; Ayaṃ bho konu dīpotī,Laṃkādīpoti so bravi. Tất cả đoàn tùy tùng của Vijaya đến gần vị ấy và hỏi: 'Thưa ngài, đây là đảo gì vậy?' Vị ấy đáp: 'Đây là đảo Laṅkā.' 8. 8. Na santi manujā hettha, na ca hessati vo bhayaṃ; Iti vatvā kuṇḍīkāya, te jalena nisiñciya. 'Ở đây không có người, và các ngươi sẽ không gặp nguy hiểm.' Nói vậy xong, vị ấy lấy nước từ bình của mình rảy lên họ. 9. 9. Suttañca tesaṃ hatthesu, lagetvānabhasā’gamā; Dassesi soṇirūpena, parivārikayakkhinī. Và sau khi buộc chỉ vào tay họ, vị ấy bay lên không trung. Một nữ dạ xoa tùy tùng hiện ra dưới hình dạng một con chó. 10. 10. Eko taṃ vāriyantopi, rājaputtena anvagā; Gāmamhi vijjamānamhi, bhavanti sunakhā iti. Một người, dù bị hoàng tử ngăn cản, vẫn đi theo nó, nghĩ rằng: 'Nơi nào có làng, nơi đó có chó.' 11. 11. Tassā ca sāmīnī tattha, kuveṇīnāma yakkhinī; Nisīdi rukkhamūlamhi, kantanti tāpasī viya. Chủ của nó, một nữ dạ xoa tên là Kuveṇī, đang ngồi ở đó, dưới một gốc cây, kéo sợi như một nữ tu khổ hạnh. 12. 12. Disvāna [Pg.47] so pokkharaṇī, nisinnaṃ tañca tāpasiṃ; Tattha nhātvā pivitvā ca, ādāya ca mulāliyo. Người ấy thấy một cái hồ và nữ tu khổ hạnh đang ngồi đó; sau khi tắm và uống nước ở đó, và lấy cả củ sen và ngó sen... 13. 13. Vāriñca pokkhareheva, vuṭṭhāsi sātamabravi; Bhakkho’si mama tiṭṭhāti, aṭṭhā baddho vaso naro. ...và nước cùng lá sen, người ấy bước lên. Mụ ta nói với người ấy: 'Ngươi là mồi của ta, đứng lại!' Người đàn ông đứng đó, bị bắt và chịu khuất phục. 14. 14. Parittasutta tejena, bhakkhituṃ sā na sakkuṇī; Yāciyantopi taṃ suttaṃ, nā’dāyakkhiniyā naro. Nhờ năng lực của sợi chỉ hộ mệnh, mụ ta không thể ăn thịt người ấy. Dù bị mụ dạ xoa van xin, người đàn ông cũng không đưa sợi chỉ cho mụ. 15. 15. Taṃ gahetvā suruṅgāyaṃ, rudantaṃ yakkhinī khipi; Evaṃ ekekaso tattha, khipī sattasatānipi. Nữ dạ xoa bắt lấy người ấy đang khóc lóc và ném vào một hang động. Cứ như thế, mụ ta đã ném tất cả bảy trăm người vào đó. 16. 16. Anāyantesu sabbesu, vijayo bhayasaṃkito; Nantapañcāyudho gantvā, disvā pokkharaṇiṃ subhaṃ. Khi tất cả mọi người không trở về, Vijaya, lòng đầy lo sợ, đã trang bị năm thứ vũ khí và đi đến, thấy một cái hồ xinh đẹp. 17. 17. Apassa muttiṇṇapadaṃ, passaṃ tañceva tāpasiṃ; ‘‘Imāya khalu bhaccā me, gahitānu’’ti cintiya. Chàng không thấy dấu chân đi ra, chỉ thấy nữ tu khổ hạnh ấy, và nghĩ rằng: 'Chắc chắn tùy tùng của ta đã bị người này bắt giữ.' 18. 18. Kiṃ na passasi bhacce me,Hoti tvaṃ iti āhataṃ; ‘‘Kiṃ rājaputta bhaccehi,Piva nahāyā’’ti āhasā. Chàng nói với mụ: 'Này bà, bà có thấy tùy tùng của tôi không?' Mụ ta đáp: 'Thưa hoàng tử, cần gì đến tùy tùng? Hãy uống nước và tắm đi.' 19. 19. Yakkhinī tāva jānāti, mama jātinti nicchito; Saṅghaṃ sanāmaṃ sāvetvā, dhanuṃ sandhāyu’ pāgato. Chàng quả quyết: 'Mụ ta biết cả dòng dõi của ta, chắc chắn là một dạ xoa.' Chàng xưng tên và dòng họ, rồi giương cung tiến lại gần. 20. 20. Yakkhiṃ ādāya gīvāya, nārā ca valayena so; Vāmahatthena kesesu, gahetvā dakkhiṇe na tu. Chàng dùng dây cung tròng vào cổ nữ dạ xoa, tay trái túm lấy tóc, còn tay phải thì... 21. 21. Ukkhipitvā asiṃāha, ‘‘bhacce me dehi dāsitaṃ; Māremī’’ti bhayaṭṭāsā, jīvitaṃ yāci yakkhinī. ...giơ gươm lên và nói: 'Này tiện tỳ, hãy trả lại tùy tùng cho ta, nếu không ta sẽ giết ngươi!' Bị kinh hãi, nữ dạ xoa xin tha mạng. 22. 22. Jīvitaṃ dehi me sāmi, rajjaṃ dajjāmi te ahaṃ; Karissami’tti kiccañca, kiccaṃ aññaṃ yathicchitaṃ. 'Xin tha mạng cho tôi, thưa chúa công! Tôi sẽ dâng cho ngài một vương quốc, sẽ làm phận sự của người phụ nữ và bất cứ việc gì khác theo ý ngài.' 23. 23. Adubbhātthāya sapathaṃ, so taṃ yakkhiṃ akārayi; ‘‘Ānehi bhacce sīgha’’nti, vuttamattāva sā’nayi. Để không bị phản bội, chàng bắt nữ dạ xoa phải thề. Vừa khi chàng ra lệnh: 'Hãy mau mang tùy tùng của ta đến đây!', mụ ta liền mang họ đến. 24. 24. ‘‘Ime jātā’’ti vuttāsā,Taṇḍulādiṃ viniddisi; Bhakkhitānaṃ vāṇijānaṃ,Nāvaṭṭhaṃ vivikhaṃ bahuṃ. Khi được cho biết: 'Những người này đang đói', mụ ta chỉ cho thấy gạo và các vật dụng khác, cùng nhiều hàng hóa trên các con tàu của những thương nhân đã bị ăn thịt. 25. 25. Bhaccā [Pg.48] te sādhayitvāna, bhattāni byañjanānica; Rājā puttaṃ bhojayitvā, sabbecāpi abhuñjisuṃ. Những người tùy tùng ấy nấu cơm và các món ăn, dâng lên cho hoàng tử, rồi sau đó tất cả họ cùng ăn. 26. 26. Dāpitaṃ vijayena’ggaṃ, yakkhī bhuñjiya pīṇitā; Soḷasavassikaṃ rūpaṃ, māpayitvā manoharaṃ. Nữ dạ xoa ăn phần ngon nhất do Vijaya ban cho và cảm thấy hài lòng, mụ hóa thành hình dạng một thiếu nữ mười sáu tuổi xinh đẹp... 27. 27. Rājaputta mupagañchi, sabbābharaṇabhūsitā; Māpesi rukkhamūlasmiṃ, sayanañca mahārahaṃ. ...trang sức lộng lẫy, đến gần hoàng tử. Dưới gốc cây, mụ tạo ra một chiếc giường lộng lẫy. 28. 28. Sāṇiyā suparikkhittaṃ, vitānasamalaṅkataṃ; Taṃ disvā rājatanayo, pekkhaṃ atthamanāgataṃ. Được bao bọc kỹ lưỡng bởi bức màn, được trang hoàng với tấm lọng che; vị vương tử sau khi thấy điều ấy, đã nhìn thấy lợi ích trong tương lai. 29. 29. Katvāna tāyanāvāyaṃ, nipajja sayane sukhaṃ; Sāṇī parikkhipitvāna, sabbe bhaccā nipajjisuṃ. Sau khi đã thực hiện việc bảo vệ cho họ, ngài đã nằm xuống một cách thoải mái trên giường; sau khi đã vây quanh bằng bức màn, tất cả các người hầu cũng đã nằm xuống. 30. 30. Rattiṃ tūriyasaddañca, sutvā gītaravañca so; Apucchi sahasemānaṃ, kiṃ saddo iti yakkhiniṃ. Vào ban đêm, sau khi nghe tiếng nhạc và cả tiếng hát, vị ấy đã hỏi nữ dạ xoa đang nằm cùng mình rằng: 'Tiếng động gì vậy?' 31. 31. Rajjañca sāmino deyyaṃ, sabbe yakkhe ca ghātiya; Manussā vāsakaraṇā, yakkhā maṃ ghātayantihi. Vương quốc nên được trao cho chúa của ta, và tất cả các dạ xoa nên bị giết đi; vì mục đích lập nên nơi ở cho loài người, các dạ xoa sẽ giết ta. 32. 32. Iti cintiya yakkhī sā, abravi rājanandanaṃ; Sīrīsavatthunā metaṃ, sāmi yakkhapuraṃ idha. Sau khi suy nghĩ như vậy, nữ dạ xoa ấy đã nói với vị vương tử rằng: 'Thưa chúa công, thành phố dạ xoa ở đây của chúng ta tên là Sīrīsavatthu.' 33. 33. Tattha jeṭṭhassa yakkhassa, laṃkānagaravāsinī; Kumārikā idhā’nītā, tassā mātā ca āgatā. Ở đó, một thiếu nữ, cư dân của thành Laṅkā, đã được mang đến đây cho vị dạ xoa trưởng; mẹ của cô ấy cũng đã đến. 34. 34. Āvāha maṅgale tattha, idhāpi ussave mahā; Vattate tattha saddoyaṃ, mahāhesa samāgamo. Ở đó có lễ cưới, ở đây cũng có đại lễ hội; tiếng động ấy đang diễn ra ở đó, đây là một cuộc tụ họp lớn. 35. 35. Ajjeva yakkhe ghātehi,Na hi sakkhā ito paraṃ; So āhā’dissa mānete,Ghātessāmi kathaṃ ahaṃ. 'Hãy giết các dạ xoa ngay hôm nay, vì sau này sẽ không thể làm được.' Vị ấy nói: 'Khi không nhìn thấy họ, làm sao ta có thể giết họ được?' 36. 36. Yattha saddaṃ karissāma, tena saddena ghātaya; Āyudhaṃ me’nubhāvena, tesaṃ kāye patissati. 'Bất cứ nơi nào chúng tôi tạo ra tiếng động, hãy dùng tiếng động đó (làm hiệu) mà giết; nhờ vào uy lực của tôi, vũ khí sẽ rơi xuống thân thể của họ.' 37. 37. Tassā sutvā tathā katvā, sabbe yakkhe aghātayi; Sayampi laddhavijayo, yakkharāja pasādhanaṃ. Sau khi nghe lời nàng và làm theo như vậy, ngài đã giết tất cả các dạ xoa; chính ngài, sau khi đã giành được chiến thắng, đã lấy trang phục của vua dạ xoa. 38. 38. Pasādhanehi sesehi, taṃtaṃ bhaccaṃ pasādhayi; Katipahaṃ vasitve’ttha, tambapaṇṇimupāgami. Với những đồ trang sức còn lại, ngài đã trang điểm cho các người hầu của mình; sau khi đã ở đó vài ngày, ngài đã đi đến Tambapaṇṇi. 39. 39. Māpayitvā [Pg.49] tampapaṇṇi-nagaraṃ vijayo tahiṃ; Vasī yakkhiniyā saddhiṃ, amacca parivārito. Sau khi đã sáng lập thành phố Tambapaṇṇi, Vijaya đã ở đó cùng với nữ dạ xoa, được các vị bộ trưởng vây quanh. 40. 40. Nāvāya bhūmimotiṇṇā, vijayapamukhā tadā; Kilantā pāṇinābhūmiṃ, ālambiya nisīdisuṃ. Khi ấy, sau khi từ thuyền bước xuống đất liền, những người do Vijaya dẫn đầu, vì mệt mỏi, đã ngồi xuống, chống tay xuống đất. 41. 41. Tambabhūmirajophuṭṭho, tambopāṇi yato ahuṃ; So desoceva dīpo ca, tena tannāmako ahu. Vì tay của họ trở nên có màu đồng do chạm vào bụi đất màu đồng, do đó, vùng đất ấy và cả hòn đảo ấy đã có tên như vậy. 42. 42. Sīhabāhu narindo so, sīhamādinnavā iti; Sīhaḷo tena sambandhā, ete sabbepi sīhaḷā. Vị vua Sīhabāhu ấy, vì đã bắt được sư tử, nên được gọi là Sīhaḷa; do mối liên hệ với ngài, tất cả những người này cũng là người Sīhaḷa. 43. 43. Tattha tattha ca gāme te, tassā’maccā nivesayuṃ; Anurādhagāmaṃ tannāmo, kadamba nadīyantike. Và các vị bộ trưởng của ngài đã thành lập các ngôi làng ở nơi này nơi kia; ngôi làng tên là Anurādhagāma ở gần sông Kadamba. 44. 44. Gambhīranadīyā tīre, upatisso purohito; Upatissagāmaṃ māpesi, anurādhassa uttare. Trên bờ sông Gambhīra, vị giáo sĩ Upatissa đã sáng lập làng Upatissagāma, ở phía bắc của làng Anurādha. 45. 45. Aññe tayo amaccā te, māpayiṃsu visuṃ visuṃ; Ujjeniṃ uruvelañca, vijitaṃ nagaraṃ tathā. Ba vị bộ trưởng khác đã sáng lập riêng rẽ các thành phố Ujjenī, Uruvelā, và cũng như thành Vijita. 46. 46. Nivāsetvā janapadaṃ, sabbe’maccā samaccataṃ; Avocuṃ rājatanayā, sāmi rajjebhisecaya. Sau khi đã định cư cho xứ sở, tất cả các vị bộ trưởng đã tập hợp lại và nói với vị vương tử rằng: 'Thưa chúa công, xin ngài hãy đăng quang lên ngôi vua.' 47. 47. Iti vutto rājaputto, na icchi abhisecanaṃ; Vinā khattiyakaññāya, abhisekaṃ mahesiyā. Được nói như vậy, vị vương tử đã không mong muốn lễ đăng quang nếu không có một thiếu nữ dòng dõi Sát-đế-lỵ để tấn phong làm hoàng hậu. 48. 48. Athāmaccā sāmino he, abhiseka katā darā; Dukkaresupi kiccesu, tadatthabhirutā tigā. Bấy giờ, các vị bộ trưởng của chúa công, vì mong muốn lễ đăng quang của ngài, đã nhiệt thành vì mục đích ấy ngay cả trong những công việc khó khăn. 49. 49. Paṇṇākāre mahāsāre, maṇimuttādike bahū; Gāhāpayitvā pāhesuṃ, dakkhiṇaṃ madhuraṃ puraṃ. Họ đã cho mang nhiều tặng phẩm quý giá, như ngọc báu, trân châu, và những thứ tương tự, rồi gửi đến thành Madhurā ở phương nam. 50. 50. Paṇḍurājassa dhītatthaṃ, sāmino sāmibhattino; Aññesaṃ cāpi dhītatthaṃ, amaccānaṃ janassa ca. Vì con gái của vua Paṇḍu cho chúa công của họ, và cũng vì con gái của những người khác cho các vị bộ trưởng và dân chúng. 51. 51. Sīghaṃ nāvāya gantvāna, dūtā te madhuraṃ puraṃ; Paṇṇākāre ca lekhañca, tassa rañño adassayuṃ. Sau khi đi nhanh bằng thuyền đến thành Madhurā, các sứ giả ấy đã trình các tặng phẩm và bức thư cho vị vua đó. 52. 52. Tato rājāamaccehi, mantayitvā sadhītaraṃ; Pāhetukāmo’maccānaṃ, aññesaṃ cāpi dhītaro. Bấy giờ, nhà vua, sau khi đã bàn bạc với các vị bộ trưởng, đã muốn gửi đi con gái của mình, và cả con gái của các vị bộ trưởng và những người khác. 53. 53. Laddhā ūnasataṃ kaññā, athabheriṃ carāpayi; Laṃkāya dhītugamanaṃ, icchamānā narā idha. Sau khi đã nhận được thiếu một trăm thiếu nữ, bấy giờ ngài cho đánh trống loan báo: 'Những người ở đây mong muốn cho con gái đi đến Laṅkā...' 54. 54. Nivāsayitvā [Pg.50] diguṇaṃ, gharadvāresu dhītaro; Ṭhapentu tena liṅgena, ādīyissāmitā iti. '...hãy cho con gái của mình mặc y phục gấp đôi và đứng ở cửa nhà; qua dấu hiệu đó, ta sẽ nhận lấy họ.' 55. 55. Evaṃ laddhā bahūkaññā, tappayitvāna taṃ kulaṃ; Sampannasabbālaṅkāraṃ, dhītaraṃ sampaṭicchadaṃ. Sau khi đã nhận được nhiều thiếu nữ như vậy và làm hài lòng các gia đình ấy, ngài đã gửi đi con gái của mình, người được trang bị đầy đủ mọi đồ trang sức, cùng với của hồi môn. 56. 56. Sabbā tā laddhasakkārā, kaññāyo ca yathārahaṃ; Rājārahe ca hatthassa-rathapessiya kārake. Tất cả các thiếu nữ ấy đã nhận được sự tôn trọng xứng đáng, và cả những người thợ thủ công, những người phục vụ, những người quản tượng, ngựa, và xe ngựa xứng đáng với nhà vua. 57. 57. Aṭṭhārasannaṃ seṇīnaṃ, sahassañca kulāni so; Lekhaṃ datvāna pesesi, vijayassa jitā’rino. Ngài đã gửi đi một ngàn gia đình thuộc mười tám phường hội, sau khi trao một bức thư, đến cho Vijaya, người đã chiến thắng kẻ thù. 58. 58. Sabboso’tarī nāvāhi, mahātitthe mahājano; Teneva paṭṭanaṃ tañhi, mahātitthaṃti vuccati. Tất cả đại chúng ấy đã xuống khỏi các chiếc thuyền tại bến lớn. Do đó, thương cảng ấy được gọi là Mahātittha. 59. 59. Vijayassa sutodhītā, tassā yakkhiniyā ahu; Rājakaññāgamaṃ sutvā, vijayo āha yakkhiniṃ. Do nữ dạ-xoa ấy, một người con trai và một người con gái đã được sanh ra cho Vijaya. Sau khi nghe về việc công chúa đến, Vijaya đã nói với nữ dạ-xoa. 60. 60. ‘‘Gaccha dāni tuvaṃ bhoti, ṭhapetvā puttake duve; Manussā amanussehi, bhāyintīhi sadā’’ iti. ‘Này bà, bây giờ bà hãy đi, sau khi để lại hai đứa con. Vì rằng loài người luôn luôn sợ hãi loài phi nhân.’ 61. 61. Sutvā taṃ yakkhabhayato, bhītaṃ taṃ āha yakkhiniṃ; Mā cintayi sāhassena, dāpayissāmi te baliṃ. Sau khi nghe điều ấy, ngài đã nói với nữ dạ-xoa đang sợ hãi vì lo sợ loài dạ-xoa: ‘Chớ lo lắng, ta sẽ khiến lễ vật một ngàn được dâng đến cho bà.’ 62. 62. Punappunaṃ taṃ yācitvā, ubho ādāya puttake; Bhītāpi sā agatiyā, laṃkāpuramupāgami. Sau khi đã năn nỉ ngài nhiều lần, bà ấy đã đem theo cả hai đứa con. Mặc dù sợ hãi và không còn nơi nương tựa, bà ấy đã đi đến thành Laṅkāpura. 63. 63. Putte bihi nisīdetvā, sayaṃ pāvisi taṃ puraṃ; Sañjānitvāna taṃ yakkhiṃ, bhītā corīti saññito. Sau khi để các con ngồi ở bên ngoài, chính bà ấy đã đi vào thành phố ấy. Sau khi nhận ra nữ dạ-xoa ấy, do sợ hãi, (dân chúng) đã nhận biết (bà ấy) là kẻ do thám. 64. 64. Saṃkhubhiṃsu pure yakkhā, eko sāhasiko pana; Ekapāṇippahārena, vilayaṃ nayi yakkhiniṃ. Các dạ-xoa ở trong thành đã bị náo động. Tuy nhiên, một người hung bạo đã dùng một cú đánh bằng tay duy nhất để đưa nữ dạ-xoa đến chỗ bị tiêu diệt. 65. 65. Tassātu mātulo yakkho, nikkhamma nagarā bahi; Disvā te dārake pucchi, tumhe kassa sutā iti. Vị dạ-xoa là cậu của bà ấy đã đi ra khỏi thành. Sau khi nhìn thấy các đứa trẻ ấy, ông ta đã hỏi: ‘Các ngươi là con của ai?’ 66. 66. Kuveṇiyā’ti sutvā’ha, mātā vo māritā idha; Tumhepi disvā māreyyuṃ, palāyatha lahuṃ iti. Sau khi nghe ‘(con) của Kuveṇī,’ ông ta đã nói: ‘Mẹ của các ngươi đã bị giết ở đây. Nếu nhìn thấy, họ cũng sẽ giết các ngươi. Hãy mau mau trốn đi.’ 67. 67. Āguṃ sumanakūṭaṃ te, palāyitvā tato lahuṃ; Vāsaṃ kappesi jeṭṭho so, vuddho tāya kaṇiṭṭhiyā. Sau khi nhanh chóng trốn khỏi nơi ấy, họ đã đi đến Sumanakūṭa. Sau khi đã trưởng thành, người anh đã chung sống với người em gái ấy. 68. 68. Puttadhītāhi [Pg.51] vaḍḍhitvā, rājānuññāya te vasuṃ; Tattheva malaye eso, pulindānañhi sambhavo. Sau khi gia tăng con trai và con gái, họ đã sinh sống ở ngay tại vùng Malaya với sự cho phép của đức vua. Đây chính là nguồn gốc của bộ tộc Pulinda. 69. 69. Paṇḍurājassa dūtā te, paṇṇākāraṃ samappayuṃ; Vijayassa kumārassa, rājādhikārikā ca tā. Các sứ giả của đức vua Paṇḍu ấy đã dâng tặng lễ vật đến vương tử Vijaya và các vị quan chức của đức vua. 70. 70. Katvā sakkārasammānaṃ, dūtānaṃ vijayo pana; Adā yāthārahaṃ kaññā, amaccānaṃ janassa ca. Sau khi đã tỏ lòng hiếu khách và tôn trọng đối với các sứ giả, Vijaya đã ban tặng các thiếu nữ một cách thích hợp cho các vị bộ trưởng và cho dân chúng. 71. 71. Yathā vidhi ca vijayaṃ, sabbe maccāsamāgatā; Rajjesamabhisiñciṃsu, kariṃsuca mahāchaṇaṃ. Sau khi tất cả các vị bộ trưởng đã hội họp, họ đã làm lễ tấn phong Vijaya lên vương vị theo nghi thức và đã tổ chức một đại lễ hội. 72. 72. Tato so vijayo rājā, paṇḍurājassa dhītaraṃ; Mahatā parihārena, mahesitte’bhisecayi. Sau đó, đức vua Vijaya ấy đã làm lễ tấn phong con gái của đức vua Paṇḍu lên ngôi vị chánh hậu với nghi lễ trọng thể. 73. 73. Dhanāna’dā amaccānaṃ, adāsi sasurassatu; Anuvassaṃ saṅkhamuttaṃ, satasahassa dvayārahaṃ. Ngài đã ban tặng của cải cho các vị bộ trưởng. Và hằng năm, ngài đã dâng tặng cho nhạc phụ của ngài những con ốc xà cừ và ngọc trai trị giá hai trăm ngàn. 74. 74. Hitvā pubbācaritaṃ visamaṃ samena; Dhammena laṃkamakhilaṃ anusāsamāno; So tamapaṇṇinagare vijayo narindo; Rajjaṃ akārayi samā khalu aṭṭhatiṃsā’ti. Sau khi đã từ bỏ hành vi sai trái trước đây, vị vua Vijaya ấy đã cai trị toàn thể xứ Laṅkā một cách công bằng và đúng theo Chánh Pháp. Ngài đã trị vì vương quốc ở tại thành Tāmapaṇṇi trong ba mươi tám năm. Sujanapasādasaṃve gatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện. Vijayābhiseko nāma Có tên là Lễ Tấn Phong Của Vijaya. Sattamo paricchedo. Chương Thứ Bảy. Aṭṭhama pariccheda Chương Thứ Tám Paṇḍuvāsudevābhiseko Lễ Tấn Phong Của Paṇḍuvāsudeva 1. 1. Vijayo [Pg.52] so mahārājā, vasse antimake ṭhito; Iti cintayi ‘‘vuddho’haṃ, na ca vijjati me suto. Vị đại vương Vijaya ấy, trong năm cuối cùng của cuộc đời, đã suy nghĩ như sau: ‘Ta đã già, và ta không có con trai.’ 2. 2. Kicchena vāsitaṃ raṭṭhaṃ, nasseyya mama accaye; Āṇāpeyyaṃ rajjahetu-sumittaṃ bhātaraṃ mama. ‘Vương quốc được gầy dựng một cách khó khăn này sẽ bị hủy diệt sau khi ta qua đời. Vì lợi ích của vương quốc, ta nên cho mời Sumitta, em trai của ta.’ 3. 3. Athā’maccehi mantetvā, lekhaṃ tattha visajjayi; Lekhaṃ datvāna vijayo, na cirena divaṅgato. Sau đó, sau khi đã bàn bạc với các vị bộ trưởng, ngài đã gửi một lá thư đến nơi ấy. Sau khi đã trao lá thư, Vijaya đã băng hà không lâu sau đó. 4. 4. Tasmiṃ mate amaccā te, pekkhantā khattiyāgamaṃ; Upatissagāme ṭhatvāna, raṭṭhaṃ samunusāsisuṃ. Sau khi ngài qua đời, các vị bộ trưởng ấy, trong khi chờ đợi sự quang lâm của vị Sát-đế-lỵ, đã lưu trú tại làng Upatissa và cùng nhau cai trị đất nước. 5. 5. Mate vijayarājamhi, khattiyāgamanā purā; Ekaṃ vassaṃ ayaṃ laṃkā-dīpo āsi arājako. Sau khi đức vua Vijaya băng hà, trước khi vị Sát-đế-lỵ quang lâm, hòn đảo Laṅkā này đã không có vua trong một năm. 6. 6. Tasmiṃ sīhapure tassa, sīhabāhussa rājino; Accayena sumitto so, rājā tassa suto ahu. Tại thành Sīhapura ấy, sau khi đức vua Sīhabāhu qua đời, người con trai của ngài là Sumitta đã trở thành vị vua. 7. 7. Tassa puttā tayo āsuṃ, maddarājassa dhītuyā; Dūtā sīhapuraṃ gantvā, rañño lekhaṃ adaṃsu te. Ngài có ba người con trai với con gái của đức vua xứ Madda. Các sứ giả ấy, sau khi đã đi đến Sīhapura, đã dâng lá thư lên đức vua. 8. 8. Lekhaṃ sutvāna so rājā, putte āmantayī tayo; Ahaṃ mahallako tātā, eko tumhesu gacchatu. Sau khi nghe (nội dung) lá thư, vị vua ấy đã cho gọi ba người con trai và nói: ‘Này các con, ta đã già. Một người trong số các con hãy đi.’ 9. 9. Laṃkaṃ nekaguṇaṃ kantaṃ, mama bhātussa santakaṃ; Tassa’cca yena tattheva, rajjaṃ kāretu sobhanaṃ. Đảo Laṅkā đáng yêu, có nhiều phẩm chất tốt, là sở hữu của anh trai ta. Sau khi vị ấy qua đời, hãy trị vì vương quốc tốt đẹp ngay tại đó. 10. 10. Kaṇiṭṭhako paṇḍuvāsu-devo rājakumārako; ‘‘Gamissāmīti cintetvā, ñatvā sotthi gatampi ca. Vương tử Paṇḍuvāsudeva, người em út, đã suy nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đi,’ và cũng đã biết về chuyến đi an toàn (của Vijaya). 11. 11. Pitarā samanuññāto, dvattiṃsāmacca dārake; Ādāya āruhī nāvaṃ, paribbājakaliṅgavā. Được vua cha cho phép, vị ấy đã dẫn theo ba mươi hai người con trai của các vị đại thần, trong y phục của một vị du sĩ, rồi lên thuyền. 12. 12. Mahākandaranajjā te, mukhadvāramhi otaraṃ; Te paribbājake disvā, jano sakkari sādhukaṃ. Họ đã cập bến tại cửa sông Mahākandara. Khi thấy các vị du sĩ ấy, dân chúng đã cung kính một cách tốt đẹp. 13. 13. Pucchitvā [Pg.53] nagaraṃ ettha, upayantaṃ kamena te; Upatissa gāmaṃ sampattā, devatā paripālitā. Sau khi hỏi về thành phố ở đây, họ đã tuần tự đi đến và, được chư thiên hộ trì, đã đến làng Upatissa. 14. 14. Amaccā’numato’macco, pucchi nemittakā tahiṃ; Khattiyā’gamanaṃ tassa, so byākāsi paraṃpi ca. Vị đại thần được các đại thần khác chấp thuận đã hỏi các nhà tiên tri ở đó về sự xuất hiện của một vị Sát-đế-lỵ. Vị ấy đã tiên đoán về điều đó và cả những điều sau này nữa. 15. 15. Sattame dīvaseyeva, āgamissati khattiyo; Buddhasāsana metassa, vaṃsajo’va ṭhapessati. ‘Ngay vào ngày thứ bảy, một vị Sát-đế-lỵ sẽ đến, và một hậu duệ của vị này sẽ thiết lập Phật giáo.’ 16. 16. Sattame divaseyeva, te paribbājake tahiṃ; Patte disvāna pucchitvā, amaccā te vijāniya. Ngay vào ngày thứ bảy, khi thấy các vị du sĩ ấy đã đến đó, các vị đại thần sau khi hỏi han đã biết rõ (sự việc). 17. 17. Taṃ paṇṇuvāsudevaṃ te, laṃkārajjena appayuṃ; Mahesiyā abhāvāso, na tāva abhisecayi. Họ đã trao vương quyền Laṅkā cho vị Paṇḍuvāsudeva ấy. Nhưng vì không có hoàng hậu, nên ông vẫn chưa được làm lễ đăng quang. 18. 18. Amitodanasakkassa, paṇḍusakko suto ahu; Ñatvā vināsaṃ sakyānaṃ, so ādāya sakaṃ janaṃ. Vua Amitodana dòng Sakya có một người con trai tên là Paṇḍu. Biết được sự diệt vong của dòng họ Sakya, ông đã dẫn theo dân của mình. 19. 19. Gantvā aññāpadesena, gaṅgāpāraṃ tahiṃ puraṃ; Māpetvā tattha kāresi, rajjaṃ tassa sute labhi. Đi đến một vùng đất khác bên kia sông Hằng, ông đã cho xây dựng một thành phố ở đó và trị vì vương quốc. Ông có được những người con. 20. 20. Dhītā kaṇiṭṭhitā āsi, bhaddakaccāna nāmikā; Sabbalakkhaṇasampannā, surūpā abhipatthitā. Ông có một người con gái út tên là Bhaddakaccānā, nàng hội đủ mọi tướng tốt, xinh đẹp, và được nhiều người ao ước. 21. 21. Tadatthaṃ sattarājāno, paṇṇākāre mahārahe; Pesesuṃ rājino tassa, bhīto rājūhi so pana. Vì nàng, bảy vị vua đã gửi những tặng phẩm quý giá đến vua cha. Nhưng ông, vì sợ hãi các vị vua kia, 22. 22. Ñatvāna sotthigamanaṃ, abhisekaphalampi ca; Sahadvattiṃsa itthīhi, nāvaṃ āropiyā’sutaṃ. biết được về một chuyến đi an toàn và kết quả là lễ đăng quang, đã nhanh chóng đưa con gái mình cùng với ba mươi hai người phụ nữ khác lên thuyền. 23. 23. Gaṅgāya khipi gaṇhātu, pahu me dhītaraṃ iti; Gahetuṃ te na sakkhiṃsu, nāvāsāpana sīghagā. Ông đã thả thuyền xuống sông Hằng và nói rằng: ‘Ai có thể, hãy nhận lấy con gái ta.’ Họ đã không thể bắt được, vì con thuyền ấy đi rất nhanh. 24. 24. Dutiye divaseyeva, goṇāgāmaka paṭṭanaṃ; Pattāpabbajitā kārā, sabbā tā tattha otaruṃ. Ngay vào ngày thứ hai, thuyền đã đến cảng Goṇagāmaka. Trong y phục của những nữ tu sĩ, tất cả họ đã lên bờ tại đó. 25. 25. Pucchitvā nagaraṃ ettha, tā kamenopayantiyo; Upatissagāmaṃ sampattā, devatā paripālitā. Sau khi hỏi về thành phố ở đây, họ đã tuần tự đi đến và, được chư thiên hộ trì, đã đến làng Upatissa. 26. 26. Nemittakassa vacanaṃ, sutvā tatthā’gatā tu tā; Disvā amacco pucchitvā, ñatvā rañño samappayi. Nghe lời của nhà tiên tri, họ đã đến đó. Vị đại thần khi thấy, đã hỏi han, và sau khi biết rõ, đã dâng họ lên cho vua. 27. 27. Taṃ paṇḍuvāsudevaṃ te, amaccā suddhabuddhino; Rajje samabhisiñciṃsu, puṇṇasabbamanorathaṃ. Các vị đại thần có trí tuệ trong sáng ấy đã làm lễ đăng quang cho vị Paṇḍuvāsudeva, người đã được viên mãn mọi ước nguyện, lên ngôi vua. 28. 28. Subhaddakaccāna [Pg.54] manomarūpiniṃ; Mahesībhāve abhisiñciya’ttano; Sahagatā tāya padāsi attanā; Sahāgatānaṃ vasi bhūmipo sukhantī. Vị vua đã làm lễ tấn phong cho nàng Bhaddakaccānā xinh đẹp làm hoàng hậu của mình. Ông đã ban những người phụ nữ đi cùng nàng cho những người đã đi cùng mình. Vị vua đã sống một cách an lạc. Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành. Paṇḍuvāsudevābhiseko nāma Chương có tên là Lễ Đăng Quang của Paṇḍuvāsudeva. Aṭṭhamo paricchedo. Chương thứ tám. Navama pariccheda Chương thứ chín. Abhayābhiseko Lễ Đăng Quang của Abhaya. 1. 1. Mahesī janayī putte, dasa ekañca dhītaraṃ; Sabbajeṭṭho’bhayo nāma, cittānāma kaniṭṭhikā. Hoàng hậu đã sinh mười người con trai và một người con gái. Người con cả tên là Abhaya, người con gái út tên là Cittā. 2. 2. Passitvā taṃ viyākaṃsu, brāhmaṇā mantapāragā; ‘‘Rajjahetu suto assā, ghātayissati mātule’’. Sau khi xem tướng nàng, các vị Bà-la-môn thông thạo chú thuật đã tiên đoán: ‘Vì vương quyền, con trai của nàng sẽ giết các cậu của mình.’ 3. 3. Ghātessāmi kaniṭṭhinti, nicchite bhātarā’bhayo; Vāresi kāle vāsesuṃ, gehaṃ taṃ ekathuṇike. Khi các anh trai quyết định: ‘Chúng ta sẽ giết em gái út,’ Abhaya đã ngăn cản họ. Vào thời điểm thích hợp, họ đã cho nàng ở trong một căn phòng một cột. 4. 4. Rañño ca sirigabbhena, tassa dvāramakārayuṃ; Anto ṭhapesuṃ ekañca, dāsiṃ narasataṃ bahi. Họ đã làm một lối vào cho căn phòng đó từ phòng ngủ của nhà vua. Họ đặt một nữ tỳ ở bên trong và một trăm người lính canh gác ở bên ngoài. 5. 5. Rūpenu’mmādayī nare, diṭṭhamattāva sāyato; Tato ummādacittā’ti, nāmaṃ sopapadaṃ labhi. Vì nàng làm cho những người đàn ông mê mẩn bởi vẻ đẹp của mình ngay khi vừa nhìn thấy, do đó nàng đã có thêm biệt danh là Ummādacittā. 6. 6. Sutvāna laṃkāgamanaṃ, bhaddakaccānadeviyā; Mātarā coditā puttā, ṭhapetve’kañca āgamuṃ. Nghe tin hoàng hậu Bhaddakaccānā đến Laṃkā, các hoàng tử được mẹ thúc giục, ngoại trừ một người, đã cùng nhau đến. 7. 7. Disvāna te paṇḍuvāsu-devaṃ laṅkindamāgatā; Disvāna taṃ kaniṭṭhiñca, roditvā saha tāya ca. Khi đến nơi, họ thấy vua Paṇḍuvāsudeva của xứ Laṃkā; và khi thấy người em gái út, họ đã cùng nàng khóc than. 8. 8. Raññā sukatasakkārā, rañño’nuññāya cārikaṃ; Cariṃsu laṃkādīpamhi, nivasuñca yathāruciṃ. Được nhà vua tiếp đãi trọng hậu, và với sự cho phép của vua, họ đã đi chu du khắp đảo Laṃkā và định cư ở những nơi họ thích. 9. 9. Rāmena [Pg.55] vusitaṭhānaṃ, rāmagoṇanti vuccati; Uruvelā’nurādhānaṃ, nivāsā ca tathā tathā. Nơi ở của Rāma được gọi là Rāmagoṇa; nơi ở của Uruvelā và Anurādha cũng được gọi theo tên của họ. 10. 10. Tathā vijitadīghāyu-rohaṇānaṃ nivāsakā; Vijitagāmo dīghāyu-rohaṇanti ca vuccati. Tương tự, nơi ở của Vijita, Dīghāyu, và Rohaṇa được gọi là Vijitagāma, Dīghāyu, và Rohaṇa. 11. 11. Kāresi anurādho so, vāpiṃ dakkhiṇato tato; Kārāpetvā rājagehaṃ, tattha vāsamakappayī. Vị Anurādha ấy đã cho xây một hồ chứa nước; sau đó, ở phía nam hồ, ông cho xây một cung điện và cư ngụ tại đó. 12. 12. Mahārājā paṇḍuvāsu-devo jaṭṭhasutaṃ sakaṃ; Abhayaṃ uparajjamhi, kāle samabhisecayi. Đại vương Paṇḍuvāsudeva, vào thời điểm thích hợp, đã làm lễ tấn phong cho trưởng tử của mình là Abhaya lên ngôi vị phó vương. 13. 13. Dīghāyussa kumārassa, tanayo dīghagāmaṇi; Sutvā ummādacittaṃ taṃ, tassaṃ jātakutūhalo. Dīghagāmaṇi, con trai của hoàng tử Dīghāyu, khi nghe nói về nàng Ummādacittā, đã nảy sinh lòng hiếu kỳ về nàng. 14. 14. Gahetvā’patissa gāmaṃ, taṃ apassi manujādhipaṃ; Adā sahoparājena, rājupaṭṭhānamassaso. Chàng đã đến làng Upatissa và yết kiến nhà vua; cùng với vị phó vương, chàng đã phụng sự đức vua. 15. 15. Gavakkhābhimukhaṭṭhāne, taṃ upecca ṭhitaṃ tusā; Disvāna gāmiṇiṃ cittā, rattacittā’ha dāsikaṃ. Khi thấy Gāmiṇi đến và đứng ở nơi đối diện cửa sổ, nàng Cittā, với trái tim rung động, đã nói với người tỳ nữ của mình. 16. 16. ‘‘Ko eso’’ti tato sutvā,Mātulassa sutoiti; Dāsiṃ tattha niyojesi,Saddhiṃkatvāna so tato. Khi hỏi: 'Người đó là ai?', và nghe rằng: 'Là con trai của cậu', nàng đã giao nhiệm vụ cho người tỳ nữ. Sau đó, chàng đã thỏa thuận với tỳ nữ ấy. 17. 17. Gavakkhamhi ḍasāpetvā, rattiṃ kakkaṭayantakaṃ; Āruyha chindayitvāna, kavāṭaṃ tena pāvisi. Vào ban đêm, chàng cho móc một chiếc thang câu vào cửa sổ; sau khi leo lên và phá vỡ cánh cửa, chàng đã vào bên trong bằng cách đó. 18. 18. Tāya saddhiṃ vasitvāna, paccūseyeva nikkhami; Evaṃ niccaṃ vasī tattha, chiddābhāvā apākaṭo. Sau khi ở cùng với nàng, chàng rời đi vào lúc rạng đông. Cứ như thế, chàng thường xuyên ở đó mà không bị phát hiện do kế hoạch không có sơ hở. 19. 19. Sā tena aggahī gabbhaṃ, gabbhe pariṇate tato; Mātu ārocayī dāsī, mātā pucchiya dhītaraṃ. Nàng đã mang thai với chàng. Khi cái thai đã lớn, người tỳ nữ bèn báo cho mẹ nàng. Người mẹ liền tra hỏi con gái. 20. 20. Rañño ārocayī rājā, amantetvā sute’brahmā; Posiyoso’pi amhehi, deva tasseva taṃ iti. (Người mẹ) đã tâu lên nhà vua. Nhà vua triệu tập các hoàng tử và họ đã tâu rằng: 'Thưa đức vua, chàng ấy cũng được chúng ta nuôi dưỡng, xin hãy để nàng thuộc về chàng.' 21. 21. Putto ce mārayissāma, ta’nti tassa adaṃsu taṃ; Sā sūtikālasampatte, sūti gehañca pāvisiṃ. Họ đã gả nàng cho chàng với điều kiện: 'Nếu sinh con trai, chúng ta sẽ giết nó.' Khi đến kỳ sinh nở, nàng đã vào nhà hộ sinh. 22. 22. Saṅkitvā [Pg.56] gopakaṃ cittaṃ, kālavelañca dāsakaṃ; Tasmiṃ kamme nissāyā’ti, gāmaṇi paricārake. Nàng Cittā, vì nghi ngờ (các anh trai), đã dựa vào người lính canh tên Citta và người nô lệ tên Kālavela, là những người hầu cận của Gāmaṇi, trong công việc này. 23. 23. Te paṭiññaṃ adente te, rājaputtā aghātayuṃ; Yakkhā hutvāna rakkhiṃsu, ubho gabbhe kumārakaṃ. Khi hai người ấy không chịu hứa (giết đứa bé), các hoàng tử đã giết họ. Sau khi chết, cả hai trở thành dạ xoa và bảo vệ cho hoàng tử trong bụng mẹ. 24. 24. Aññaṃ upavijaññaṃ sā, sallakkhā pesi dāsiyā; Cittā sā janayī puttaṃ, sā itthi pana dhītaraṃ. Nàng đã để ý một người phụ nữ khác cũng sắp sinh và đã sai một tỳ nữ đến. Nàng Cittā sinh được một con trai, còn người phụ nữ kia thì sinh một con gái. 25. 25. Cittaṃ sahassaṃ dāpetvā, tassā puttaṃ sakampi ca; Āṇāpetvā dhītaraṃ taṃ, nipajjāpesi santike. Nàng Cittā đã cho người phụ nữ kia một ngàn đồng và cả đứa con trai của mình, rồi cho mang đứa con gái của người ấy đến và đặt nằm cạnh mình. 26. 26. Dhītā laddhā’ti sutvāna, tuṭṭhā rājasutā ahuṃ; Mātā ca mātumātā ca, ubho pana kumārakaṃ. Nghe tin một bé gái đã được sinh ra, các hoàng tử đều vui mừng. Tuy nhiên, cả mẹ và bà ngoại của đứa bé trai... 27. 27. Mātāmahassa nāmañca, jeṭṭhassa mātulassa ca; Ekaṃ katvā tamakaruṃ, paṇḍukābhayanāmakaṃ. ...đã kết hợp tên của ông ngoại và tên của người cậu cả để đặt tên cho cậu là Paṇḍukābhaya. 28. 28. Laṃkā pālo paṇḍuvāsu-devo rajjamakārayi; Tiṃsa vassamhi jātamhi, mato so paṇḍukābhaye. Vua Paṇḍuvāsudeva, người bảo hộ xứ Laṃkā, đã trị vì. Ngài qua đời vào năm thứ ba mươi (của triều đại), khi Paṇḍukābhaya được sinh ra. 29. 29. Tasmiṃ matasmiṃ manujādhipasmiṃ,Sabbe samāgamma narindaputtā; Tassābhayassābhayadassa bhātu,Rājābhisekaṃ akaruṃ uḷārāti. Khi vị vua ấy qua đời, tất cả các hoàng tử đã cùng nhau hội họp và cử hành lễ tấn phong trọng thể cho người anh của họ là Abhaya, người ban cho sự an ổn. Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người tốt. Abhayābhiseko nāma Chương có tên là Lễ Tấn Phong của Abhaya Navamo paricchedo. Chương thứ chín. Dasama pariccheda Chương thứ mười. Paṇḍukābhayābhiseko Lễ Tấn Phong của Paṇḍukābhaya. 1. 1. Ummādacittāyāṇattā[Pg.57], dāsī ādāya dārakaṃ; Samugge pakkhipitvāna, dvāramaṇḍala ke agā. Theo lệnh của Ummādacittā, người tỳ nữ đã bế đứa trẻ, đặt vào trong một cái giỏ, và đi đến Dvāramaṇḍalaka. 2. 2. Rājaputtā ca migavaṃ, gatā tumbarakandare; Disvā dāsiṃ kuhiṃ yāsi, kiṃ me kanti ca pucchisuṃ. Các vương tử đi săn bắn, đến hang Tumbarakandara; thấy người nữ tỳ, họ đã hỏi: ‘Nàng đi đâu, và mang theo gì vậy?’ 3. 3. Dvāramaṇḍalakaṃ yāmi, dhītumeguḷapūvakaṃ; Iccāha oropehīti, rājaputtaṃ kamabravuṃ. Nàng đáp: ‘Tôi đi đến Dvāramaṇḍalaka, mang bánh mật cho con gái tôi.’ Các vương tử đã nói rằng: ‘Hãy đặt nó xuống.’ 4. 4. Citto ca kālavelo ca, tassā’rakkhāya niggatā; Mahantaṃ sūkaravesaṃ, taṃ khaṇaṃyeva dassayuṃ. Cả Citta và Kālaveḷa, đã đi ra để bảo vệ nàng; ngay lúc ấy, họ đã hiện ra dưới hình dạng một con heo rừng lớn. 5. 5. Te taṃ samanubandhiṃsu, sāsamādāya tatra’gā; Dārakañca sahassañca, āyuttassa adāraho. Họ đã đuổi theo con vật ấy, còn nàng, mang theo đứa bé và một ngàn (tiền), đã đến nơi ấy và bí mật trao cho người được chỉ định. 6. 6. Tasmiṃyeva dine tassa, bhariyā janayī sutaṃ; Yamake janayī putte, bhariyaṃ me’ti positaṃ. Vào chính ngày hôm ấy, vợ của vị ấy đã sanh một người con trai. Nàng đã nuôi dưỡng các con trai như thể sinh đôi, và đứa bé được nuôi dưỡng như con của mình. 7. 7. So sattavassiko cā’si, taṃ vijāniya mātulā; Gantuṃ sarasi kīḷante, dārake ca payojayuṃ. Khi cậu được bảy tuổi, các người cậu, biết được điều ấy, đã thuê những đứa trẻ khác để (giết cậu) trong lúc chúng đang chơi đùa trong hồ. 8. 8. Jalaṭṭhaṃ rukkhasusiraṃ, jalacchāditachiddakaṃ; Nimujjamāno chiddena, pavisitvā ciraṭṭhito. Có một thân cây rỗng đứng trong nước, với lỗ hổng bị nước che khuất. Cậu đã lặn xuống, đi vào qua lỗ hổng, và ở lại đó một lúc lâu. 9. 9. Tato tatheva nikkhamma, kumāre sesadārake; Upacca pucchiyantopi, vañceta’ññavacohi so. Sau đó, khi đi ra từ nơi ấy bằng cùng một cách, dù bị những đứa trẻ khác đến gần và tra hỏi, cậu đã đánh lừa chúng bằng những lời lẽ khác. 10. 10. Manussehā’gateheso, nivāsetvāna vatthakaṃ; Kumāro vārimo gayha, susiramhi ṭhito ahu. Khi những người (của các cậu) đến, vương tử này, sau khi mặc y phục, đã xuống nước và đứng ở trong hốc cây. 11. 11. Vatthakāni gaṇetvāna, māretvā sesadārake; Gantvā ārocayuṃ sabbe, dārakā māritā iti. Sau khi đếm y phục và giết những đứa trẻ còn lại, họ đã đi và báo rằng: ‘Tất cả những đứa trẻ đã bị giết.’ 12. 12. Gatesu [Pg.58] tesu so gantvā, āyuttakagharaṃ sakaṃ; Vasaṃ assāsito tena, ahū dvādasavassiko. Sau khi họ đã đi, cậu trở về nhà của người quản gia. Sống ở đó và được ông ấy an ủi, cậu đã được mười hai tuổi. 13. 13. Puna sutvāna jīvantaṃ, kumāraṃ tassa mātulaṃ; Tattha gopālake sabbe, māretuṃ sanniyojayuṃ. Một lần nữa, khi nghe tin vương tử còn sống, các người cậu của cậu đã ra lệnh cho tất cả những người chăn bò ở đó phải giết cậu. 14. 14. Tasmiṃ ahani gopālā, laddhā ekaṃ catuppadaṃ; Aggiṃ āharituṃ gāmaṃ, pesetuṃ taṃ kumārakaṃ. Vào ngày ấy, những người chăn bò, sau khi bắt được một con thú bốn chân, đã sai vương tử ấy vào làng để lấy lửa. 15. 15. So gantvā gharamāyutta-puttakaṃyeva pesayi; Pādā rujanti me tehi, aggiṃ gopālasantikaṃ. Cậu đi đến nhà người quản gia và sai con trai của ông ấy đi, nói rằng: ‘Chân của ta bị đau, ngươi hãy mang lửa đến cho những người chăn bò.’ 16. 16. Tattha aṅgāra maṃsañca,Khādissasi tuvaṃ iti; Ne si so taṃ vaco sutvā,Aggiṃ gopālasantikaṃ. ‘Ở đó, ngươi sẽ được ăn thịt nướng trên than hồng.’ Nghe lời ấy, cậu ta đã mang lửa đến cho những người chăn bò. 17. 17. Tasmiṃ khaṇe pesitā te, parikkhipiya mārayuṃ; Sabbe gope mārayitvā, mātulānaṃ nivedayuṃ. Vào lúc ấy, những người được sai đi đã bao vây và giết (cậu bé ấy). Sau khi giết tất cả những người chăn bò, họ đã báo lại cho các người cậu. 18. 18. Tatho soḷasavassaṃ taṃ, vijāniṃsu ca mātulā; Mātā sahassañcā’dāsi, tassā rakkhañca ādisi. Sau đó, khi cậu được mười sáu tuổi, các người cậu lại biết được (cậu còn sống). Người mẹ đã cho một ngàn (tiền) và ra lệnh bảo vệ cậu. 19. 19. Āyutto mātusandesaṃ, sabbaṃ tassa nivediya; Datvā dāsaṃ sahassañca, pesesi paṇḍulantikaṃ. Người quản gia, sau khi báo cho cậu toàn bộ lời nhắn của mẹ, đã trao cho cậu một ngàn người phục vụ và gửi cậu đến chỗ ông Paṇḍula. 20. 20. Paṇḍulabrāhmaṇo nāma, bhogavā vedapārago; Dakkhiṇasmiṃ disābhāge, vasī paṇḍulagāmake. Một vị Bà-la-môn tên là Paṇḍula, giàu có và thông thạo kinh Vệ-đà, đã sống ở làng Paṇḍula trong vùng phía nam. 21. 21. Kumāro tattha gantvāna, passi paṇḍulabrāhmaṇaṃ; ‘‘Tvaṃ paṇḍukābhayo tāta’’, iti pucchiya byākate. Vương tử sau khi đến đó, đã gặp vị Bà-la-môn Paṇḍula. Vị ấy hỏi: ‘Này con, có phải con là Paṇḍukābhaya không?’, và (danh tánh) đã được xác nhận. 22. 22. Tassa katvāna sakkāraṃ, āha rājā bhavissasi; Samasattativassāni, rajjaṃ tvaṃ kārayissasi. Sau khi tỏ lòng tôn kính với cậu, vị ấy nói: ‘Con sẽ trở thành vua. Con sẽ trị vì vương quốc trong suốt bảy mươi năm.’ 23. 23. Sippaṃ uggaṇha tātāti, sippuggahamakārayī; Candena tassa puttena, khippaṃ sippaṃ samāpitaṃ. Vị ấy nói: ‘Này con, hãy học các nghề thuật,’ và đã cho cậu theo học. Cùng với Canda, con trai của vị ấy, cậu đã nhanh chóng hoàn tất việc học các nghề thuật. 24. 24. Adā satasahassaṃ so, yodhasaṅgahakāraṇā; Yodhesu saṅgahitesu, tena pañcasatesu so. Vị ấy đã cho một trăm ngàn (tiền) để chiêu mộ binh lính. Khi năm trăm binh lính đã được ông quy tụ, 25. 25. Siyuṃ yāya gayitāni, paṇṇāni kanakāni taṃ; Mahesiṃ kurucandañca, mama puttaṃ purohitaṃ. (Vị ấy nói): ‘Những chiếc lá này sẽ trở thành vàng cho con. Hãy lập con gái ta (làm) hoàng hậu, và Canda, con trai ta, (làm) quốc sư.’ 26. 26. Ibhi [Pg.59] vatvā dhanaṃ datvā, sayodhaṃ nihari tato; So nāmaṃ sāvayitvāna, tato nikkhamma puññavā. Sau khi nói như vậy và trao cho của cải, vị ấy đã tiễn cậu cùng với binh lính đi khỏi nơi đó. Vị hoàng tử có phước đức ấy, sau khi đã loan báo danh tiếng của mình, đã khởi hành từ nơi ấy. 27. 27. Laddhabalo nagarake, kāsapabbata santike; Sattasatāni purise, sabbesaṃ bhojanāni ca. Sau khi đã có được lực lượng, tại một thị trấn nhỏ gần núi Kāsapabbata, cậu đã thu nạp được bảy trăm người và có được lương thực cho tất cả bọn họ. 28. 28. Tato narasahassena, dvisatena kumārako; Girikaṇḍa pabbataṃ nāma, agamā parivārito. Sau đó, vương tử, được một ngàn hai trăm người vây quanh, đã đi đến ngọn núi tên là Girikaṇḍa. 29. 29. Girikaṇḍasivo nāma, paṇḍukābhaya mātulo; Taṃ paṇḍuvāsudevena, dinnaṃ bhuñjati desakaṃ. Một người tên là Girikaṇḍasiva, là cậu của Paṇḍukābhaya, đang cai quản vùng đất đã được vua Paṇḍuvāsudeva ban cho. 30. 30. So karisasataṃ pakkaṃ, tadā lāveti khattiyo; Tassa dhītā rūpavatī, pālī nāmā’si khattiyā. Vị chiến sĩ ấy lúc bấy giờ đang cho gặt một trăm karīsa lúa chín. Ông có một người con gái xinh đẹp, một công nương tên là Pālī. 31. 31. Sā mahāparivārena, yānamāruyha sobhanaṃ; Pitubhattaṃ gāhayitvā, lāvakānañca gacchati. Nàng cùng với đoàn tùy tùng đông đảo, lên một cỗ xe lộng lẫy, mang theo cơm cho cha và những người thợ gặt, rồi đi đến chỗ họ. 32. 32. Kumārassa manussānaṃ, disvā tattha kumārikaṃ; Ārocesuṃ kumārassa, kumāro sahasā’gato. Những người của hoàng tử, sau khi nhìn thấy cô thiếu nữ ở đấy, đã trình báo cho hoàng tử. Hoàng tử đã vội vã đi đến. 33. 33. Dvedhā taṃ parisaṃ katvā, sataṃ yānamapesayi; Tadantikaṃ saparisā, kattha yāsīti pucchitaṃ. Sau khi chia đoàn tùy tùng ấy làm hai, ngài đã cho một trăm cỗ xe đi trước. Cùng với đoàn tùy tùng, ngài đã đi đến gần nàng và hỏi: “Nàng đi đâu vậy?” 34. 34. Tāya vuttetu sabbasmiṃ, tassaṃsāratta mānaso; Attano saṃvibhāgatthaṃ, bhantenā’yāci khattiyo. Khi tất cả sự việc được nàng trình bày, vị Sát-đế-lỵ có tâm quyến luyến nơi nàng đã xin nàng một phần (vật thực) cho chính mình. 35. 35. Sāsamoruyha yānamhā, adā sovaṇṇapātiyā; Bhattaṃ nigrodha mūlasmiṃ, rājaputtassa khattiyā. Nàng công nương Sát-đế-lỵ ấy, sau khi xuống khỏi cỗ xe, đã dâng vật thực trong cái bát bằng vàng cho vị hoàng tử ở tại gốc cây đa. 36. 36. Gaṇhi nigrodhapaṇṇāni, bhojetuṃ sesake jane; Sovaṇṇabhājanānā’suṃ, tāni paṇṇāni taṃ khaṇe. Nàng đã lấy những chiếc lá đa để cho những người còn lại dùng bữa. Vào khoảnh khắc ấy, những chiếc lá kia đã trở thành những vật đựng bằng vàng. 37. 37. Tāni disvā rājaputto, saritvā dijabhāsitaṃ; Mahesibhāva yoggāme, kaññāladdhāti tussiso. Sau khi nhìn thấy những vật ấy, vị hoàng tử, trong khi nhớ lại lời nói của vị Bà-la-môn, đã hoan hỷ rằng: “Ta đã tìm được cô gái xứng đáng với địa vị hoàng hậu.” 38. 38. Sabbe bhojāpayī tesā, taṃ na khīyittha bhojanaṃ; Ekassa paṭiviso’va, gahito tattha dissatha. Nàng đã cho tất cả bọn họ dùng bữa. Thức ăn ấy đã không vơi cạn. Phần ăn được lấy ra ở đấy dường như chỉ là phần của một người. 39. 39. Evaṃ puññaguṇūpetā, sukumārī kumārikā; Suvaṇṇapāli nāmena, tatoppabhuta āsi sā. Như vậy, cô thiếu nữ thanh tú, người được phú cho các phẩm chất của phước báu, từ lúc ấy trở đi đã có tên là Suvaṇṇapāli. 40. 40. Taṃ [Pg.60] kumāra gahetvāna, yānamāruyha khattiyo; Mahabbala paribyūḷho, anusaṃṇī apakkami. Vị hoàng tử Sát-đế-lỵ, sau khi đưa nàng lên cỗ xe, được hộ tống bởi đại quân, đã lặng lẽ ra đi. 41. 41. Taṃ sutvāna pitā tassā, nare sabbe apesayi; Te gantvā kalahaṃ katvā, tajjitā tehi āgamuṃ. Sau khi nghe điều ấy, người cha của nàng đã phái đi tất cả người của mình. Sau khi đi đến và gây ra cuộc giao tranh, họ đã bị những người kia đe dọa rồi trở về. 42. 42. Kalahanagaraṃ nāma, gāmo tattha kate ahu; Taṃ sutvā bhātaro tassā, pañcayuddhāyu’pāgamuṃ. Ngôi làng được tạo lập ở đấy đã có tên là Kalahanagara. Sau khi nghe điều ấy, năm người anh của nàng đã đến để giao chiến. 43. 43. Sabbe te paṇḍulasuto, candoyeva aghātayi; Lohita vāhakhaṇḍoti, tesaṃ yuddhamahī ahu. Người con trai của Paṇḍula, cũng chính là Canda, đã giết chết tất cả bọn họ. Vùng đất chiến trận của họ đã trở thành Lohitavāhakhaṇḍa. 44. 44. Mahatā bala kādhayana,Tato so paṇḍukābhayo; Gaṅgāya pārime tire,Doḷapabbatakaṃ agā. Từ đấy, vị Paṇḍukābhaya ấy, với một lực lượng quân đội hùng mạnh, đã đi đến núi Doḷa ở bờ bên kia của sông Gaṅgā. 45. 45. Tattha cattāri vassāni, vasi taṃ tattha mātulā; Sutvā ṭhapetvā rājānaṃ, taṃ yuddhatthamupāgamuṃ. Vị ấy đã sống ở đấy bốn năm. Sau khi nghe biết điều ấy, những người cậu ở đấy, ngoại trừ đức vua, đã đến nơi ấy để giao chiến. 46. 46. Khandhāvāraṃ nivesetvā, dhūmarakkhāga santike; Bhāgineyyena yujjhiṃsu, bhāgineyyo tu mātule. Sau khi thiết lập doanh trại ở gần núi Dhūmarakkha, họ đã giao chiến với người cháu trai. Và người cháu trai (đã giao chiến) với những người cậu. 47. 47. Anubandhī oragaṅgaṃ, malāpetvā nivattiya; Tesañca khandhāvāramhi, duve vassāni so vasī. Sau khi truy đuổi đến bờ bên này của sông Gaṅgā và sau khi khiến họ bị tiêu diệt, ngài đã quay trở lại. Và ngài đã sống ở tại doanh trại của họ trong hai năm. 48. 48. Gantvo’patissagāmaṃ te, tamatthaṃ rājino’bravuṃ; Rājālekhaṃ kumārassa, sarahassaṃ sapāhiṇi. Sau khi đi đến làng Upatissa, họ đã trình báo sự việc ấy cho đức vua. Đức vua đã gửi một bức thư bí mật cho vị hoàng tử. 49. 49. ‘‘Puñjassu pāragaṅgaṃ tvaṃ, mā’gā oraṃtato’’iti; Taṃ sutvā tassa kujjiṃsu, bhātaro nava rājino. “Ngươi hãy hưởng thụ (vùng đất) ở bên kia sông Gaṅgā, từ đấy chớ đi đến bờ bên này.” Sau khi nghe điều ấy, chín người em của đức vua đã tức giận với vị ấy. 50. 50. Upatthambho tvamevā’si, ciraṃ tassa idāni tu; Raṭṭhaṃ dadāsi tasmā tvaṃ, māressāmā’ti abravuṃ. Họ đã nói rằng: “Bấy lâu nay, chính ngài là người hỗ trợ cho nó. Còn bây giờ, ngài lại trao cho vương quốc. Vì thế, chúng tôi sẽ giết ngài.” 51. 51. So tesaṃ rajjamappesi, te tissaṃ nāma bhātaraṃ; Sabbeva sahitā’kaṃsu, rajjassa parināyakaṃ. Vị ấy đã trao vương quốc cho họ. Tất cả bọn họ cùng nhau đã đưa người em tên là Tissa lên làm người lãnh đạo vương quốc. 52. 52. Eso vīsativassāni, abhayo’bhaya dāyako; Tattho’patissagāmamhi, rājā rajjamakārayi. Vị Abhaya này, người ban cho sự không sợ hãi, đã trị vì vương quốc trong hai mươi năm ở tại làng Upatissa ấy với vai trò là một vị vua. 53. 53. Vasanti [Pg.61] dhūmarakkhāge, sare tumbariyaṅgaṇe; Carate vaḷavā rupā, yakkhī cetiyanāmikā. Một nữ dạ-xoa tên là Cetiyā, trong hình dạng của một con ngựa cái, thường đi lại và sinh sống ở tại núi Dhūmarakkha, ở tại hồ nước trong khu vườn Tumbariya. 54. 54. Eko disvāna senaṅgaṃ, uttapādaṃ manoramaṃ; Ārocesi kumārassa, vaḷave’ttī’disī iti. Một người trong quân đội, sau khi nhìn thấy con ngựa cái có đôi chân trắng và xinh đẹp, đã trình báo cho hoàng tử rằng: “Có một con ngựa cái như thế này.” 55. 55. Kumāro rasmimādāya, gahetuṃ taṃ upāgami; Pacchato agataṃ disvā, bhītā tejena tassasā. Hoàng tử, sau khi cầm lấy dây cương, đã đi đến để bắt nó. Sau khi nhìn thấy ngài đi đến từ phía sau, nó đã hoảng sợ bởi uy lực của vị ấy. 56. 56. Dhāvi’nantaradhāyitvā, dhāvanti manubandhiso; Dhāvamānā saraṃ haṃ sā, sattakkhattuṃ parikkhipi. Nó đã chạy và biến mất. Ngài đã đuổi theo nó đang chạy. Trong khi chạy, nó đã chạy vòng quanh hồ nước ấy bảy lần. 57. 57. Otaritvā mahāgaṅgaṃ, uttaritvā tato pana; Dhumarakkhaṃ pabbataṃ taṃ, sattakkhattuṃ parikkhipi. Sau khi đi xuống sông Mahāgaṅgā và sau khi đi lên khỏi đấy, nó lại chạy vòng quanh ngọn núi Dhūmarakkha ấy bảy lần. 58. 58. Taṃ saraṃ puna tikkhattuṃ, parikkhipi tato puna; Gaṅgaṃ kacchakatitthena, samotari tahiṃ tu so. Nó lại chạy vòng quanh hồ nước ấy ba lần. Rồi sau đó, nó đã đi xuống sông Gaṅgā ở tại bến Kacchaka. Và ở đấy, ngài đã bắt kịp nó. 59. 59. Gahesitaṃ vāladhismiṃ, tālapattañca toyagaṃ; Tassa puññānubhāvena, so ahosi mahā asi. Ngài đã nắm lấy lông đuôi của nó và một chiếc lá cọ ở dưới nước. Do năng lực phước báu của vị ấy, chiếc lá ấy đã trở thành một thanh gươm lớn. 60. 60. Uccāresi asiṃ dajjaṃ, ‘‘māromī’’ti tamāha sā; Rajjaṃ gahetvā te dajjaṃ, sāmi māmaṃ amārayi. Ngài đã giơ thanh gươm lên để chém. Nó đã nói với ngài rằng: “Tôi chết mất! Tôi sẽ chiếm lấy vương quốc và trao cho ngài. Thưa ngài, xin đừng giết tôi.” 61. 61. Gīvāya taṃ gahetvā so, vijjhitvā asikoṭiyā; Nāsāya rajjuyā bandhi, sā ahosi vasānugā. Sau khi nắm lấy cổ của nó, ngài đã đâm nó với mũi gươm và đã buộc một sợi dây vào mũi của nó. Nó đã trở nên phục tùng. 62. 62. Gantvā taṃ dhumarakkhaṃ so, tamāruyha mahabbalo; Tattha cattāri vassāni, dhūmarakkhana ge vasi. Vị đại lực ấy đi đến cây Dhumarakkha, leo lên cây ấy. Ở đó, vị ấy đã sống trong ngôi nhà trên cây Dhumarakkha trong bốn năm. 63. 63. Tato nikkhamma sabalo, āgammā’riṭṭhapabbataṃ; Suddhikālamapekkhanto, tattha sattasamāvasi. Từ đó, cùng với quân lính đi ra, đến núi Ariṭṭha. Trong khi chờ đợi thời điểm thích hợp, vị ấy đã ở đó bảy năm. 64. 64. Dve mātule ṭhapetvāna, tassa sesaṭṭhamātulā; Yuddhasajjā ariṭṭhaṃ taṃ, upasaṅkamma pabbataṃ. Để lại hai người cậu, tám người cậu còn lại của vị ấy, sẵn sàng chiến đấu, đã tiến đến ngọn núi Ariṭṭha ấy. 65. 65. Khandhāvāraṃ nagarake, nivesetvā camūpatiṃ; Datvā parikkhipāpesuṃ, samantā’riṭṭhapabbataṃ. Họ đã cho đóng trại quân ở một thành phố nhỏ, giao cho vị tướng, và cho bao vây xung quanh núi Ariṭṭha. 66. 66. Yakkhiniyā mantayitvā, tassā vacanayuttiyā; Datvā rājaparikkhāraṃ, paṇṇākārā yuvāni ca. Sau khi bàn bạc với nữ dạ-xoa, theo lời khuyên của nàng, vị ấy đã trao các vật dụng của hoàng gia và các lễ vật cho các thanh niên. 67. 67. ‘‘Gaṇhātha [Pg.62] sabbāne’tāni, khamāpessāmi vo ahaṃ’’; Iti vatvāna pesesi, kumāro purato balaṃ. “Hãy nhận lấy tất cả những thứ này, ta sẽ tha thứ cho các ngươi”. Sau khi nói như vậy, vị hoàng tử đã phái quân lính đi trước. 68. 68. Gaṇhissāmi paviṭṭhanti, vissaṭṭhesu tu tesu so; Āruyha yakkhavaḷavaṃ, mahābalapurakkhato. Khi họ đã mất cảnh giác (nghĩ rằng) “Chúng ta sẽ bắt khi họ vào”, vị ấy, cưỡi con ngựa cái dạ-xoa, được hộ tống bởi đạo quân hùng mạnh. 69. 69. Yuddhāya pāvisi yakkhī, mahārāva marāpisā; Anto bahibalañcassa, ukkuṭṭhiṃ mahatiṃ akā. Vị ấy xông vào trận chiến. Nữ dạ-xoa đã gây ra tiếng gầm lớn. Quân lính bên trong và bên ngoài của vị ấy đã tạo ra một tiếng reo hò lớn. 70. 70. Kumārapurisā sabbe, parasenā nare bahū; Ghātetvā mātule ca’ttha, sīsarāsiṃ akaṃsu te. Tất cả binh lính của hoàng tử, sau khi giết nhiều người của quân địch và tám người cậu, họ đã tạo ra một đống đầu. 71. 71. Senāpati pālayitvā, gumbaṭṭhānaṃ sapāvisi; Senāpati gumbako’ti, tena esa pavuccati. Vị tướng quân sau khi chạy trốn đã vào một nơi có bụi rậm. Do đó, nơi ấy được gọi là Senāpatigumbaka. 72. 72. Upariṭṭhamātulasiraṃ, sīsarāsiṃ sapassiya; Lāburāsī’va icchāha, tenā’si lābugāmako. Sau khi nhìn thấy cái đầu của người cậu ở trên cùng đống đầu, vị ấy đã nói: “Giống như một đống bầu”. Do đó, nơi ấy đã trở thành Lābugāmaka. 73. 73. Evaṃ vijitasaṅgāmo, tato so paṇḍukābhayo; Ayyakassā’nurādhassa, vasanaṭhānamāgami. Như vậy, sau khi chiến thắng trận chiến, từ đó vị Paṇḍukābhaya ấy đã đến nơi ở của ông ngoại là Anurādha. 74. 74. Attano rājagehaṃ so, tassa datvāna ayyako; Aññatthavāsaṃ kappesi, so tu tasmiṃ ghare vasi. Vị ông ngoại ấy, sau khi trao cung điện của mình cho vị ấy, đã sắp đặt một nơi ở khác. Còn vị ấy đã sống trong ngôi nhà đó. 75. 75. Pucchāpetvāna nemittaṃ, vatthuvijjā’viduṃ tathā; Nagaraṃ pavaraṃ tasmiṃ, gāmeyeva amāpayi. Sau khi cho hỏi nhà tiên tri và người am hiểu khoa học về địa điểm, vị ấy đã cho xây dựng một thành phố tuyệt vời ngay tại ngôi làng đó. 76. 76. Nivāsattā’nurādhānaṃ, anurādhapuraṃ ahu; Nakkhattenā’nurādhena, patiṭṭhāpita tāya ca. Vì là nơi ở của những người tên Anurādha, nó đã trở thành Anurādhapura; và cũng vì nó được thành lập dưới chòm sao Anurādha. 77. 77. Āṇāpetvā mātulānaṃ, chattaṃ jātassare idha; Dhovāpetvā dhārayitvā, taṃ sareyeva vārinā. Sau khi ra lệnh cho các người cậu mang chiếc lọng đến đây tại hồ Jātassara, sau khi cho rửa sạch bằng nước ngay tại hồ đó và đội lên. 78. 78. Attano abhisekaṃ so, kāresi paṇḍukābhayo; Suvaṇṇapāliṃ deviṃ taṃ, mahesitte bhisecayi. Vị Paṇḍukābhaya ấy đã thực hiện lễ đăng quang cho chính mình. Vị ấy đã làm lễ tấn phong cho nàng công chúa Suvaṇṇapāli lên ngôi hoàng hậu. 79. 79. Adā candakumārassa, porohiccaṃ yathāvidhi; Ṭhānantarāni sesānaṃ, bhaccānañca yathārahaṃ. Vị ấy đã ban chức vụ quốc sư cho Candakumāra theo đúng nghi thức, và các chức vụ khác cho những thuộc hạ còn lại tùy theo công trạng. 80. 80. Mātuyā upakārattā, attano ca mahīpatiṃ; Aghātayitvā jeṭṭhaṃ taṃ, mātulaṃ abhayaṃ pana. Vì sự giúp đỡ của mẹ và của chính mình, vị vua đã không giết người cậu cả là Abhaya. 81. 81. Rattirajjaṃ adā tassa, ahu nagaraguttiko; Tadupādāya nagare, ahū nagaraguttiko. Vị ấy đã ban cho người cậu quyền cai trị ban đêm, và vị ấy đã trở thành người bảo vệ thành phố. Kể từ đó, trong thành phố đã có chức vụ người bảo vệ thành phố. 82. 82. Sassuraṃ [Pg.63] taṃ aghātetvā, girikaṇḍasivampi ca; Girikaṇṇadesaṃ tasse’va, mātulassa adāsi so. Không giết người cha vợ là Girikaṇḍasiva, vị ấy đã ban vùng Girikaṇṇa cho chính người cậu ấy. 83. 83. Saraṃ tañca khaṇāpetvā, kārāpesi bahū dakaṃ; Jaye jalassa gāhena, jayavāpīti ahutaṃ. Và sau khi cho đào cái hồ ấy và cho chứa đầy nước, do việc lấy nước vào ngày chiến thắng, nó được gọi là Jayavāpi. 84. 84. Kālavelaṃ nivāsesi, yakkhaṃpura puratthime; Yakkhaṃ tu cittarājaṃ taṃ, heṭṭho abhayavāpiyā. Vị ấy đã cho dạ-xoa Kālavela ở phía đông thành phố. Còn dạ-xoa Cittarāja thì ở phía dưới hồ Abhaya. 85. 85. Pubbopakāriṃ dāsiṃ taṃ, nibbattaṃ yakkhayoniyā; Purassa dakkhiṇadvāre, so kataññū nivāsayi. Người nữ tỳ đã giúp đỡ trước đây, tái sanh trong loài dạ-xoa, vị ấy, người biết ơn, đã cho ở tại cổng phía nam của thành phố. 86. 86. Anto narindavatthussa, vaḷavāmukhayakkhiniṃ; Nivāsesi baliṃ tesaṃ, aññesañcānuvassakaṃ. Bên trong khu đất của nhà vua, vị ấy đã cho nữ dạ-xoa Vaḷavāmukha ở. Vị ấy đã ban lễ vật cho họ và cho những người khác hàng năm. 87. 87. Dāpesi chaṇakāle tu, cittarājena so saha; Samāsane nisīditvā, dibbamānusanāṭakaṃ. Còn vào những dịp lễ hội, vị ấy đã cho (tổ chức). Vị ấy cùng với Cittarāja, sau khi ngồi trên cùng một chỗ ngồi, (xem) các vở kịch của chư thiên và loài người. 88. 88. Kārento’bhirami rājā, ratikhiḍḍā samappito; Dvāragāme ca caturo, bhayavāpiñca kārayi. Vị vua, tận hưởng niềm vui và trò chơi, đã vui thích trong khi cho thực hiện (các việc này). Vị ấy đã cho xây bốn làng ở cổng và hồ Abhaya. 89. 89. Mahāsusānaghātanaṃ, pacchimarājiniṃ tathā; Vessavaṇassa nigrodhaṃ, byādhidevassa tālakaṃ. Nơi hành quyết và nghĩa địa lớn, cũng như vườn Pacchimarājinī, cây đa của Vessavaṇa, cây cọ của vị thần bệnh tật. 90. 90. Yonasabhāga vatthuñca, mahejjagharameva ca; Etāni pacchimadvāra-disābhāge nivesayi. Và khu đất dành cho người Yona, và ngôi nhà tế lễ lớn; những nơi này vị ấy đã cho thiết lập ở khu vực cổng phía tây. 91. 91. Pañcasatāni caṇḍāla-purise purasodhake; Duvesatāni caṇḍāla-purise vaccasodhake. (Vị ấy đã bổ nhiệm) năm trăm người hạ tiện làm công việc dọn dẹp thành phố, hai trăm người hạ tiện làm công việc dọn dẹp nhà vệ sinh. 92. 92. Diyaḍḍhasatacaṇḍāle, matanīhārake’pi ca; Susāna gopacaṇḍāle, tattakeyeva ādisi. Ngài đã chỉ định một trăm năm mươi người Chiên-đà-la, những người dọn dẹp xác chết; và cũng chỉ định số lượng tương tự cho những người Chiên-đà-la canh giữ nghĩa địa. 93. 93. Tesaṃ gāmaṃ nivesesi, susānā pacchimuttare; Yathā vihitakammāni, tāni niccaṃ akaṃsute. Ngài đã thiết lập một ngôi làng cho họ ở phía tây bắc của nghĩa địa; họ đã luôn luôn thực hiện các công việc đã được phân công. 94. 94. Tassa caṇḍālagāmassa, pubbuttaradisāya tu; Nīcasusānakaṃ nāma, caṇḍālānamakārayi. Và ở hướng đông bắc của làng Chiên-đà-la ấy, ngài đã cho xây dựng một nghĩa địa cho những người Chiên-đà-la, tên là Nīcasusānaka. 95. 95. Tassuttare susānassa, pāsāṇapabbatantare; Āvāsapālijhādhānaṃ, tadā āsi nivesitā. Về phía bắc của nghĩa địa ấy, giữa núi đá, khi ấy đã được thiết lập nơi ở của những người canh giữ pháp trường. 96. 96. Taduttare [Pg.64] disābhāge, yāva gāmaṇi vāpiyā; Tāpasānaṃ anekesaṃ, assamo āsi kārito. Ở vùng phía bắc nơi ấy, cho đến tận hồ Gāmaṇi, một tu viện đã được xây dựng cho nhiều vị khổ hạnh. 97. 97. Tasseva ca susānassa, puratthimadisāya tu; Jotiyassa nigaṇṭhassa, gharaṃ kāresi bhūpati. Và ở hướng đông của chính nghĩa địa ấy, đức vua đã cho xây một ngôi nhà cho vị Ni-kiền-tử tên là Jotiya. 98. 98. Tasmiṃyeva desasmiṃ, nigaṇṭho girināmako; Nānāpāsaṇḍakā ceva, vasiṃsu samaṇā bahū. Cũng trong vùng đất ấy, vị Ni-kiền-tử tên là Giri và nhiều vị sa-môn thuộc các giáo phái khác nhau đã cư ngụ. 99. 99. Tattheva ca devakulaṃ, akāresi mahīpati; Kubhaṇḍassa nigaṇṭhassa, taṃnāmakamahositaṃ. Cũng tại nơi ấy, đức vua đã cho xây một ngôi đền cho vị Ni-kiền-tử Kumbhaṇḍa, và nơi ấy đã trở thành một nơi ở lớn được đặt theo tên của vị này. 100. 100. Tato tu pacchime bhāge, jhādhapālipuratthime; Micchādiṭṭhikulānaṃ tu, vasī pañcasataṃ tahiṃ. Và ở phía tây nơi ấy, về phía đông của nơi ở của những người canh giữ pháp trường, năm trăm gia đình theo tà kiến đã cư ngụ tại đó. 101. 101. Paraṃ jotiyagehamhā, oraṃ gāmaṇi vāpiyā; So paribbājakārāmaṃ, kārāpesi tatheva ca. Bên kia nhà của Jotiya, và phía bên này của hồ Gāmaṇi, ngài cũng đã cho xây dựng một tu viện cho các vị du sĩ ngoại đạo. 102. 102. Ājīvakānaṃ gehañca, brāhmaṇavaṭṭameva ca; Sivikā sotthisālā ca, akāresi tahiṃ tahiṃ. Ngài cũng đã cho xây dựng chỗ này chỗ kia một ngôi nhà cho các vị Ājīvaka, một nơi ở cho các vị Bà-la-môn, một nhà kiệu và một nhà phước. 103. 103. Dasavassābhiseko so, gāmasīmā nivesayi; Laṃkādīpamhi sakale, laṃkindo paṇḍukābhayo. Mười năm sau lễ đăng quang, vị vua của Laṅkā là Paṇḍukābhaya đã thiết lập ranh giới các làng trên toàn đảo Laṅkā. 104. 104. So kālavelacittehi, dissamānehi bhūpati; Sahā’nu bhosi sampatiṃ, yakkhabhūtasahāya vā. Vị vua ấy đã cùng hưởng sự thịnh vượng với Kālavela và Citta, những vị có thể hiện hình, cùng với những người bạn dạ-xoa và quỷ thần của mình. 105. 105. Paṇḍukābhayarañño ca, abhayassa ca antare; Rājasuññāni vassāni, ahesuṃ dasasatta ca. Giữa thời của vua Paṇḍukābhaya và vua Abhaya, đã có mười bảy năm không có vua trị vì. 106. 106. So paṇḍukābhayamahīpati sattatiṃsa–Vasso’dhigamma dhitimā dharaṇī patittaṃ; Ramme anunamanurādhapure samiddhe; Vassāni akārayi rajjametthāti. Vị vua Paṇḍukābhaya kiên định ấy, sau khi đạt được quyền cai trị trái đất vào năm ba mươi bảy tuổi, đã trị vì bảy mươi năm tại thành Anurādhapura thịnh vượng và diễm lệ, không hề thua kém nơi nào. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse (Chương này) trong Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người tốt. Paṇḍukābhayābhisekonāma Tên là Lễ Đăng Quang của Paṇḍukābhaya. Dasamo paricchedo. Chương thứ mười. Ekādasama pariccheda Chương thứ mười một. Devānaṃpiyatissābhiseko Lễ Đăng Quang của Devānaṃpiyatissa. 1. 1. Tassaccaye [Pg.65] tassa suto, muṭasivo’ti vissuto; Suvaṇṇapāliyā putto, patto rajjamanākulaṃ. Sau khi vua ấy băng hà, con trai của ngài, con của hoàng hậu Suvaṇṇapāli, tên là Muṭasiva, đã lên ngôi một cách yên bình. 2. 2. Mahāmeghavanuyyānaṃ, nāmanugaguṇoditaṃ; Phalapupphatarupetaṃ, so rājā kārayi subhaṃ. Vị vua ấy đã cho xây dựng khu vườn Mahāmeghavana xinh đẹp, tràn đầy cây trái và hoa, với những phẩm chất xứng với tên gọi của nó. 3. 3. Uyyānaṭhānaggahaṇe, mahāmegho akālajo; Pāvassitena uyyānaṃ, mahāmeghavanaṃ ahu. Vào lúc chọn địa điểm làm vườn, một đám mây lớn trái mùa đã đổ mưa xuống; do đó, khu vườn được gọi là Mahāmeghavana. 4. 4. Saṭṭhivassāni muṭasivo, rājā rājjamakārayi; Anurādhe puravare, laṃkā bhuvadane subhe. Vua Muṭasiva đã trị vì sáu mươi năm tại thành phố Anurādha tuyệt vời, dung mạo xinh đẹp của xứ Laṅkā. 5. 5. Tassa puttā dasā’hesuṃ, aññamaññahitesino; Duve dhītā cā’nukulā, kulānucchavikā ahū. Ngài có mười người con trai, luôn quan tâm đến lợi ích của nhau; và hai người con gái hiền thục, xứng đáng với gia tộc. 6. 6. Devānaṃ piyatissoti, vissuto dutiyo suto; Tesu bhātūsu sabbesu, puññāpaññādhiko ahu. Người con trai thứ hai, tên là Devānaṃpiyatissa, là người vượt trội hơn tất cả các anh em về phước đức và trí tuệ. 7. 7. Devānaṃ piyatisso so, rājā’si pituaccaye; Tassā’bhisekena samaṃ, bahūna’cchariyāna’huṃ. Vị Devānaṃpiyatissa ấy đã trở thành vua sau khi vua cha băng hà. Cùng lúc với lễ đăng quang của ngài, nhiều điều kỳ diệu đã xảy ra. 8. 8. Laṃkādīpamhi sakale, nidhayo ratanāni ca; Antoṭhitāni uggantvā, pathavītalamāruhuṃ. Trên khắp đảo Laṅkā, các kho tàng và châu báu được chôn giấu bên trong đã trồi lên trên mặt đất. 9. 9. Laṃkādīpasamīpamhi, bhinnanāvāgatāni ca; Tatrajātāni ca thalaṃ, ratanāni samāruhuṃ. Gần đảo Laṅkā, những châu báu từ các con tàu bị đắm và những châu báu được sinh ra ở đó (dưới biển) đã trồi lên trên đất liền. 10. 10. Chātapabbatapādamhi, tisso ca veḷuyaṭṭhiyo; Jātārathapatodena, samānā parimāṇato. Tại chân núi Chāta, đã mọc lên ba thân tre, có kích thước bằng một cây gậy thúc xe. 11. 11. Tāsu ekālatāyaṭṭhi, rajatā’bhā tahiṃ latā; Suvaṇṇāvaṇṇārucirā, dissantetā manoramā. Trong số ấy, có một cây gậy hình dây leo, trên đó dây leo có ánh bạc; (chúng) có màu sắc vàng ròng rực rỡ, trông thật đẹp mắt. 12. 12. Ekā kusumā yaṭṭhītu, kusumāni tahiṃ pana; Nānāni nānāvaṇṇāni, dissante’ti phuṭāni ca. Một cây gậy khác là gậy hoa, trên đó có những bông hoa; nhiều loại, nhiều màu sắc, trông như đang nở rộ. 13. 13. Ekāsakuṇayaṭṭhitu[Pg.66], tahiṃ pakkhimigā bahū; Nānā ca nānāvaṇṇā ca, sajīvā viya dissare. Một cây gậy khác là gậy chim, trên đó có nhiều chim và thú; nhiều loại và nhiều màu sắc, trông như còn sống. 14. 14. Bhayagajarathāmalakā, valayaṅguliveṭhakā; Kakudhaphalāpākatikā, iccetā aṭṭhajātiyo. Ngựa, voi, xe, quả amla, vòng tay, nhẫn, quả cây kakudha, và loại thông thường; đó là tám loại (ngọc trai). 15. 15. Muttāsamudā uggantvā, tīre vaṭṭi viya ṭhitā; Devānaṃ piyatissassa, sabbaṃ puññavijambhitaṃ. Những viên ngọc trai từ biển trồi lên, đứng trên bờ như một hàng rào; tất cả (điều này) là sự biểu hiện phước báu của vua Devānampiyatissa. 16. 16. Indanīlaṃ veḷuriyaṃ, lohitaṅkamaṇidhi’me; Rajatāni pane’tāni, muttā tā tāvayaṭṭhiyo. Ngọc lam, ngọc lưu ly, và hồng ngọc – những loại đá quý này; và những vật bằng bạc này, những viên ngọc trai kia, và những cây gậy kia (đã xuất hiện). 17. 17. Sattahabbhantareyeva, rañño santikamāharuṃ; Tāni disvā patīto so, rājā iti vicintayi. Chỉ trong vòng bảy ngày, họ đã mang (những báu vật ấy) đến trước mặt đức vua. Sau khi nhìn thấy chúng, đức vua ấy, lòng đầy hoan hỷ, đã suy nghĩ như sau. 18. 18. Ratanāni anagghāni, dhammāsoko imānime; Sahāyo’rahatenā’ñño, tassa dassaṃ imāna’to. Không ai khác ngoài bạn của ta là vua Dhammāsoka xứng đáng với những báu vật vô giá này. Do đó, ta sẽ dâng tặng những vật này cho vị ấy. 19. 19. Devānaṃ piyatisso ca, dhammāsoko ca te ime; Dve adiṭṭhasahāyāhi, cirappabhuti bhūpati. Vua Devānampiyatissa và vua Dhammāsoka, hai vị vua này, từ lâu đã là những người bạn chưa từng gặp mặt. 20. 20. Bhāgineyyaṃ mahāriṭṭhaṃ, amaccaṃ pamukhaṃ tato; Dijaṃ amaccaṃ gaṇataṃ, rājā te caturo jane. Khi ấy, đức vua (đã chọn) bốn người này: người cháu tên là Mahāriṭṭha, vị tể tướng, một vị quan Bà-la-môn, và một vị quan kế toán. 21. 21. Dūto katvāna pāhesi, baloghaparivārite; Gāhā petvā anagghāni, ratanāni imāni so. Vị vua ấy, sau khi cho lấy những báu vật vô giá này, đã cử họ làm sứ giả, được hộ tống bởi một đoàn quân đông đảo. 22. 22. Maṇijātī ca tisso tā, tisso ca rathayaṭṭhiyo; Saṅkhañca dakkhiṇāvattaṃ, muttā jātī ca aṭṭha tā. Ba loại đá quý ấy, ba cây gậy ấy, một chiếc ốc xoay về bên phải, và tám loại ngọc trai ấy (là những vật được gửi đi). 23. 23. Āruyha jambukolamhi, nāvaṃ sattadinena te; Sukhena titthaṃ laddhāna, sattāhena tato puna. Họ đã lên tàu ở Jambukola, và trong bảy ngày đã đến bến cảng một cách an toàn. Rồi từ đó, lại mất thêm bảy ngày nữa. 24. 24. Pāṭaliputtaṃ gantvāna, dhammāsokassa rājino; Adaṃsu paṇṇākārete, disvā tāni pasīdi so. Sau khi đến Pāṭaliputta, họ đã dâng những lễ vật ấy lên vua Dhammāsoka. Nhìn thấy chúng, đức vua rất hài lòng. 25. 25. Ratanāni’disānettha, natthi me iti cintiya; Adā senāpatiṭṭhānaṃ, tuṭṭho’riṭṭhassa bhūpati. Nghĩ rằng: ‘Những báu vật như thế này ta không có ở đây,’ đức vua, lòng đầy vui mừng, đã ban cho Ariṭṭha chức vị thống lĩnh. 26. 26. Porohiccabrāhmaṇassa, daṇḍanāyataṃ pana; Adāsi tassā’maccassa, seṭṭhittaṃ gaṇakassa tu. Vị ấy đã ban chức thẩm phán cho vị quan Bà-la-môn, và chức trưởng phường hội cho vị quan kế toán. 27. 27. Tesaṃ anappake bhoge, datvā vāsagharāni ca; Mahāmaccehi mantento, passitvā paṭipābhataṃ. Sau khi ban cho họ nhiều của cải và nhà ở, và sau khi hội ý với các đại thần, vị vua đã xem xét về món quà đáp lễ. 28. 28. Vālabījanī [Pg.67] muṇhisaṃ, khaggaṃ chattañca pādukaṃ; Moḷiṃ vataṃ sapāmaṅgaṃ, bhiṅkāraṃ haricandanaṃ. Phất trần, khăn đội đầu, gươm, lọng, và dép; mão, trâm cài tóc, bình vàng, và gỗ đàn hương vàng. 29. 29. Adhovimaṃ vatthakoṭiṃ, mahagghaṃ hatthapuñchaniṃ; Nāgā’haṭaṃ añjanañca, aruṇābhañca mattikaṃ. Một tấm vải không có đường may, một chiếc khăn tay quý giá; thuốc vẽ mắt do loài Nāga mang đến, và đất sét có màu rạng đông. 30. 30. Anotattodakañceva, gaṅgāsalilameva ca; Saṅkhañca nandiyāvaṭṭaṃ, vaḍḍhamānaṃ kumārikaṃ. Nước từ hồ Anotatta, và nước từ sông Hằng; một chiếc ốc Nandiyāvaṭṭa, và một thiếu nữ dòng dõi cao quý. 31. 31. Hemabhojanakaṇḍañca, sivikañca mahārahaṃ; Harīṭakaṃ āmalakaṃ, mahagghaṃ amatosadhaṃ. Một bộ đồ ăn bằng vàng, một chiếc kiệu quý giá; quả harīṭaka, quả āmalaka, và một loại thuốc trường sinh quý giá. 32. 32. Sukāhaṭānaṃ sālīnaṃ, saṭṭhivāhasatāni ca; Abhiseko pakaraṇaṃ, parivāravisesitaṃ. Sáu ngàn xe gạo do vẹt mang đến; và những vật dụng đặc biệt dùng cho lễ đăng quang. 33. 33. Datvā kāle bhahāyassa, paṇṇākāre narissaro; Dūte pāhesisaddhamma-paṇṇākāramimampica. Sau khi trao những lễ vật ấy cho người bạn của mình vào thời điểm thích hợp, vị vua chúa đã cử các sứ giả đi, cùng với món quà Chánh Pháp này. 34. 34. Ahaṃ buddhañca dhammañca, saṅghañca saraṇaṃ gato; Upāsakattaṃ desesiṃ, sakyaputtassa sāsane. Ta đã quy y Phật, quy y Pháp, và quy y Tăng; ta đã tuyên bố là một người cận sự nam trong giáo pháp của đấng Thích Tử. 35. 35. Tvampimāni ratanāni, uttamāni naruttama; Cittaṃ pasādayitvāna, saddhāya saraṇaṃ vaja. Hỡi bậc nhân chủ, ngài cũng vậy, hãy làm cho tâm ý trong sạch đối với những báu vật tối thượng này, và hãy với lòng tin mà đi đến nơi nương tựa. 36. 36. ‘‘Karotha me sahāyassa, abhisekaṃ puno’’ iti; Vatvā sahayā’maccete, sakkaritvā ca pesayi. Nói rằng: ‘Hãy cử hành lễ đăng quang một lần nữa cho người bạn của ta,’ và sau khi trọng đãi các vị quan thân hữu ấy, vị vua đã phái họ đi. 37. 37. Pañcamāse vasitvāna, te maccā’tivasakkatā; Vesākhasukkhapakkhādi-dine dūtā viniggatā. Sau khi ở lại năm tháng và được trọng đãi hết mực, các vị sứ giả ấy đã khởi hành vào ngày đầu tiên của thượng tuần tháng Vesākha. 38. 38. Tāmalittiyamāruyha, nāvaṃ tejambukolake; Oruyha kūpaṃ passiṃsu, patvā dvādasiyaṃ idha. Họ lên tàu ở Tāmalitti, và vào ngày thứ mười hai đã đến đây, cập bến ở Jambukola, và đã nhìn thấy giếng nước. 39. 39. Adaṃsu paṇṇākāre te, dūtā laṃkādīpassate; Tesaṃ mahantaṃ sakkāraṃ, laṃkāpati akārayi. Các vị sứ giả ấy đã dâng lễ vật lên cho vị chúa đảo Laṅkā. Vị vua của Laṅkā đã cho thực hiện sự trọng đãi lớn lao đối với họ. 40. 40. Te maggasiramāsassa, ādicandodayejine; Abhisittañca laṃkindaṃ, amaccā sāmibhattino. Những vị quan trung thành ấy đã làm lễ đăng quang cho vị vua của Laṅkā vào ngày trăng mới của tháng Maggasira. 41. 41. Dhammāsokassa vacanaṃ, vatvā sāmi hiteratā; Punopi abhisiñciṃsu, laṃkāhitasukherataṃ. Các vị quan, những người vui thích trong lợi ích của chúa tể, sau khi truyền đạt lời của vua Dhammāsoka, lại làm lễ quán đảnh cho vị vua, người vui thích trong lợi ích và hạnh phúc của xứ Laṅkā. 42. 42. Vesākhe [Pg.68] narapati puṇṇamāyamevaṃ; Devānaṃ piyavacano pagūḷanāmo; Laṃkāyaṃ pavītatapīti ussavāyaṃ; Attānaṃ janasukhado’bhisecayī soti. Vào ngày rằm tháng Vesākha, vị vua ấy, người có lời nói được chư thiên yêu mến, người có danh xưng nổi tiếng, người mang lại hạnh phúc cho dân chúng, đã tự mình làm lễ quán đảnh trong một lễ hội tràn ngập niềm vui ở xứ Laṅkā. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn tác vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện. Devānaṃpiyatissābhisekonāma Chương có tên là Lễ Quán Đảnh của Devānaṃpiyatissa. Ekādasamo paricchedo. Chương thứ mười một. Dvādasama pariccheda Chương thứ mười hai. Nānādesapasādo Sự Tịnh Tín ở Nhiều Xứ. 1. 1. Thero moggaliputto so, jinasāsana jotako; Niṭṭhāpetvāna saṃgītiṃ, pekkhamāno anāgataṃ. Vị trưởng lão Moggaliputta ấy, người làm rạng rỡ giáo pháp của Đấng Chiến Thắng, sau khi kết thúc cuộc kết tập, đã nhìn thấy trước tương lai. 2. 2. Sāsanassa patiṭṭhānaṃ, paccantesu avekkhiya; Pesesi kattike māse, tete there tahiṃ tahiṃ. Thấy trước sự thiết lập giáo pháp ở các vùng biên địa, ngài đã phái các vị trưởng lão ấy đến những nơi ấy vào tháng Kattika. 3. 3. Theraṃ kasmīragandhāraṃ, majjhantikamapesayi; Apesayī mahādeva-ttheraṃ mahisamaṇḍalaṃ. Ngài đã phái trưởng lão Majjhantika đến Kasmīra và Gandhāra; ngài đã phái trưởng lão Mahādeva đến Mahisamaṇḍala. 4. 4. Vanavāsiṃ apesayi, theraṃ rakkhitanāmakaṃ; Tathā’parantakaṃ yona-dhammarakkhitanāmakaṃ. Ngài đã phái trưởng lão tên là Rakkhita đến Vanavāsi; và cũng vậy, (phái) trưởng lão tên là Yona-Dhammarakkhita đến Aparantaka. 5. 5. Mahāraṭṭhaṃ mahādhamma-rakkhitatthera nāmakaṃ; Mahārakkhita theraṃ taṃ, yona lokamapesayi. Ngài đã phái trưởng lão tên là Mahādhammarakkhita đến Mahāraṭṭha; và ngài đã phái vị trưởng lão Mahārakkhita đến xứ Yona. 6. 6. Pesesi majjhimaṃ theraṃ, himavantapadesakaṃ; Suvaṇṇabhūmiṃ there dve, soṇamuttara meva ca. Ngài đã phái trưởng lão Majjhima đến vùng Himavanta; và đến Suvaṇṇabhūmi, ngài phái hai vị trưởng lão là Soṇa và Uttara. 7. 7. Mahāmahindattheraṃ taṃ, thera iṭṭiyamuttiyaṃ; Sambalaṃ bhaddasālañca, sake saddhivihārike. Vị trưởng lão Mahāmahinda, cùng với các vị trưởng lão Iṭṭiya, Uttiya, Sambala, và Bhaddasāla, là những vị đệ tử của ngài. 8. 8. Laṃkādīpe [Pg.69] manuññamhi, manuññaṃ jinasāsanaṃ; Patiṭṭhāpetha tumhe’ti, pañca there apesayi. Với lời dặn: 'Các ông hãy thiết lập giáo pháp xinh đẹp của Đấng Chiến Thắng trên hòn đảo Laṅkā xinh đẹp', ngài đã phái năm vị trưởng lão đi. 9. 9. Tadā kasmīragandhāre, pakkaṃ sassaṃ mahiddhiko; Aravālo nāgarājā, vassaṃ karakasaññitaṃ. Khi ấy ở Kasmīra và Gandhāra, mùa màng đang chín rộ, long vương Aravāla có đại thần lực (đã gây ra) một trận mưa đá. 10. 10. Vassā petvā samuddasmiṃ, sabbaṃ khipatidāruṇo; Tatra majjhantikatthero, khippaṃ gantvā vihāyasā. Sau khi gây mưa, (vị long vương) tàn ác ấy ném tất cả xuống biển. Trưởng lão Majjhantika đã nhanh chóng đi đến nơi đó bằng hư không. 11. 11. Aravāladahevāri-piṭṭhe caṅkamanādike; Akāsi disvā taṃnāgā, ruṭṭhārañño nivedayuṃ. Ngài đã thực hiện việc kinh hành và các việc khác trên mặt nước hồ Aravāla. Các loài rồng thấy vậy, nổi giận, đã báo cho vua của chúng. 12. 12. Nāgarājā’tharuṭṭho so, vividhā bhisikā’kari; Vātā mahantā vāyanti, megho gajjati vassati. Bấy giờ, vị long vương ấy nổi giận, đã tạo ra nhiều điều kinh hoàng: những cơn gió lớn thổi, mây gầm thét và mưa tuôn. 13. 13. Phalantya’saniyo vijju, niccharanti tato tato; Mahiruhā pabbatānaṃ, kūṭāni papatanti ca. Sấm sét giáng xuống, chớp lóe lên từ khắp nơi; cây cối và các đỉnh núi sụp đổ. 14. 14. Virūparūpā nāgā ca, bhiṃsāpenti samantato; Sayaṃ dhupāyati jalati, akkosanto anekadhā. Và các loài rồng với hình thù kỳ dị hăm dọa từ mọi phía; tự mình (long vương) phun khói và lửa, la hét bằng nhiều cách. 15. 15. Sabbaṃ taṃ iddhiyā thero, paṭibāhiya bhiṃsanaṃ; Avoca nāgarājaṃ taṃ, dassento balamuttamaṃ. Vị trưởng lão đã đẩy lui tất cả sự hăm dọa đó bằng thần lực của mình, và thể hiện sức mạnh tối thượng, ngài đã nói với vị long vương ấy. 16. 16. Sadeva kopi ce loko, āgantvā tāsayeyya maṃ; Na me paṭibalo assa, janetuṃ bhayabheravaṃ. 'Nếu toàn thể thế giới cùng với chư thiên đến để hăm dọa ta, họ cũng không có khả năng tạo ra sự sợ hãi kinh hoàng cho ta.' 17. 17. Sace’pi tvaṃ mahiṃ sabbaṃ, sasamuddaṃ sapabbataṃ; Ukkhipitvā mahānāga, khipeyyāsi mamo’pari. 'Hỡi đại long vương, ngay cả nếu ngươi nhấc toàn thể trái đất cùng với biển cả và núi non lên rồi ném lên trên ta.' 18. 18. Neva me sakkuṇeyyāsi, janetuṃ bhayabheravaṃ; Aññadatthu tave‘va’ssa, vighāto uragādhipa. 'Ngươi cũng không thể tạo ra sự sợ hãi kinh hoàng cho ta; trái lại, hỡi chúa tể loài rắn, chính ngươi sẽ bị hủy hoại.' 19. 19. Taṃsutvā nimmadassa’ssa, thero dhammamadesayi; Tato saraṇasīlesu, nāgarājā patiṭṭhahi. Nghe điều đó, vị long vương đã hết kiêu mạn, và vị trưởng lão đã thuyết pháp cho ông. Sau đó, vị long vương đã an trú trong tam quy và ngũ giới. 20. 20. Tatheva caturāsīti-sahassāni bhujaṅgamā; Himavanteva gandhabbā, yakkhā kumbhaṇḍakā bahū. Cũng như vậy, tám mươi bốn ngàn loài rắn, và nhiều vị càn-thát-bà, dạ-xoa, và cưu-bàn-trà ở vùng Himavanta (cũng đã an trú trong tam quy và ngũ giới). 21. 21. Paṇḍako nāma yakkho tu, saddhiṃhārita yakkhiyā; Pañcasatehi puttehi, phalaṃ pāpuṇi ādikaṃ. Còn vị dạ-xoa tên là Paṇḍaka, cùng với nữ dạ-xoa Hāritā và năm trăm người con của họ, đã chứng đắc Sơ quả. 22. 22. ‘‘Mā’’dāni [Pg.70] kodhaṃ janiyittha, ito uddhaṃ yathāpure; Sasaghātañca mā’kattha, sukhakāmāhi pāṇino. 'Từ nay về sau, các vị đừng khởi lên sân hận như trước đây, và đừng phá hoại mùa màng, vì chúng sanh đều mong cầu hạnh phúc.' 23. 23. Karotha mettaṃ sattesu, vasantu manujā sukhaṃ; Iti tenā’nusiṭṭhā te, tatheva paṭipajjisuṃ. 'Hãy thực hành tâm từ đối với chúng sanh, hãy để loài người được sống an lạc.' Được ngài khuyên dạy như vậy, họ đã thực hành đúng như thế. 24. 24. Tato ratanapallaṅke, theraṃ so uragādhipo; Nisīdāpiya aṭṭhāsi, bījamāno tadantike. Sau đó, vị long vương ấy đã mời vị trưởng lão an tọa trên ngai báu, rồi đứng hầu quạt ở bên cạnh ngài. 25. 25. Tadā kasmīragandhāra-vāsino manujā’gatā; Nāgarājassa pūjatthaṃ, mantvā theraṃ mahiddhikaṃ. Lúc bấy giờ, dân chúng trú ở xứ Kasmīra và Gandhāra đã đến để cúng dường Long vương, và họ đã nghĩ rằng vị trưởng lão là bậc có đại thần lực. 26. 26. Theramevā’bhi vādetvā, ekamantaṃ nisīdisuṃ; Tesaṃ dhammamadesesi, thero āsivisopamaṃ. Họ đã đảnh lễ chính vị trưởng lão rồi ngồi xuống một bên. Vị trưởng lão đã thuyết giảng cho họ bài kinh ví dụ con rắn độc. 27. 27. Asītiyā sahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu; Satasahassa purisā, pabbajuṃ therasantike. Tám mươi ngàn người đã có sự thâm nhập Chánh pháp. Một trăm ngàn người nam đã xuất gia nơi vị trưởng lão. 28. 28. Tatoppabhupati kasmira-gandhāraṃ te idānipi; Āsuṃ kāsāva pajjotā, vatthuttayaparāyanā. Kể từ đó cho đến nay, xứ Kasmīra và Gandhāra đã được rực rỡ bởi màu y ca-sa và dân chúng đã quy ngưỡng Tam Bảo. 29. 29. Gantvā mahādevatthero, desaṃ mahisamaṇḍalaṃ; Suttantaṃ devadūtaṃ so, kathesi janamajjhago. Trưởng lão Mahādeva đã đi đến xứ Mahisamaṇḍala. Ngài đã thuyết giảng kinh Thiên Sứ ở giữa dân chúng. 30. 30. Cattālīsa sahassāni, dhammacakkhuṃ visodhayuṃ; Cattālīsa sahassāni, pabbajiṃsu tadantike. Bốn mươi ngàn người đã thanh tịnh được pháp nhãn. Bốn mươi ngàn người đã xuất gia nơi ngài. 31. 31. Gantvā’tha rakkhitatthero, vanavāsiṃ nabhe ṭhito; Saṃyuttamanamataggaṃ, kathesi janamajjhago. Khi ấy, trưởng lão Rakkhita đã đi đến xứ Vanavāsi. Đứng trên hư không, ngài đã thuyết giảng phẩm kinh Tương Ưng Vô Thỉ ở giữa dân chúng. 32. 32. Saṭṭhi narasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu; Sattatiṃsa sahassāni, pabbajiṃsu tadantike. Sáu mươi ngàn người đã có sự thâm nhập Chánh pháp. Ba mươi bảy ngàn người đã xuất gia nơi ngài. 33. 33. Vihārānaṃ pañcasataṃ, tasmiṃdese patiṭṭhahi; Patiṭṭhāpesi tatthevaṃ, thero so jinasāsanaṃ. Năm trăm ngôi tự viện đã được thành lập ở xứ ấy. Vị trưởng lão ấy đã thiết lập giáo pháp của đấng Chiến Thắng ở nơi đó như vậy. 34. 34. Gantvā’parantakaṃ thero, yonako dhammarakkhito; Aggikkhandhopamaṃ suttaṃ, kathetvā janamajjhago. Vị trưởng lão người Hy Lạp, ngài Dhammarakkhita, đã đi đến xứ Aparantaka. Ngài đã thuyết giảng kinh Ví Dụ Đống Lửa Lớn ở giữa dân chúng. 35. 35. Sattatiṃsa sahassāni, pāṇe tattha samāgate; Dhammāmatamapāyesi, dhammā dhammesu kovido. Vị trưởng lão, bậc thông suốt các pháp, đã ban cho ba mươi bảy ngàn chúng sanh hội họp ở đấy được uống vị cam lồ bất tử của Chánh pháp. 36. 36. Purisānañca sahassañca, itthiyo ca tato’dhikā; Khattiyānaṃ kulāyeva, nikkhamitvāna pabbajuṃ. Một ngàn người nam và nhiều hơn thế nữa là nữ nhân, từ các gia đình Sát-đế-lỵ, đã từ bỏ gia đình và xuất gia. 37. 37. Mahāraṭṭhamisī [Pg.71] gantvā, so mahādhammarakkhito; Mahānāradakassapavhaṃ, jātakaṃ kathayī tahiṃ. Vị ẩn sĩ Mahādhammarakkhita ấy đã đi đến xứ Mahāraṭṭha. Ở đấy, ngài đã thuyết giảng chuyện Bổn sanh Mahānāradakassapa. 38. 38. Maggaphalaṃ pāpuṇiṃsu, caturāsīti sahassakā; Terasantu sahassāni, pabbajiṃsu tadantike. Tám mươi bốn ngàn người đã chứng đắc Đạo và Quả. Mười ba ngàn người đã xuất gia nơi ngài. 39. 39. Gantvāna yonavisayaṃ, so mahādhammarakkhito isi; Kāḷakārāma suttantaṃ, kathesi janamajjhago. Vị ẩn sĩ Mahārakkhita ấy đã đi đến xứ sở của người Hy Lạp. Ngài đã thuyết giảng kinh Kāḷakārāma ở giữa dân chúng. 40. 40. Pāṇasata sahassāni, sahassāni ca sattati; Maggaphalaṃ pāpuṇiṃsu, dasa sahassāni pabbajuṃ. Một trăm bảy mươi ngàn chúng sanh đã chứng đắc Đạo và Quả. Mười ngàn người đã xuất gia. 41. 41. Gantvā catūhi therehi, desesi majjhimo isi; Himavantapadesasmiṃ, dhammacakkapavattanaṃ. Vị ẩn sĩ Majjhima cùng với bốn vị trưởng lão đã đi đến vùng Hy-mã-lạp-sơn và thuyết giảng kinh Chuyển Pháp Luân. 42. 42. Maggaphalapāpuṇiṃsu, asītipāṇa koṭiyo; Visuṃ te pañcaraṭṭhāni, pañcatherā pasādayuṃ. Tám mươi ức chúng sanh đã chứng đắc Đạo và Quả. Năm vị trưởng lão đã làm cho năm xứ sở riêng biệt phát sinh tín tâm. 43. 43. Purisasatasahassāni, ekekasseva santike; Pabbajiṃsu pasādena, sammāsambuddha sāsane. Nơi mỗi một vị trưởng lão, một trăm ngàn người nam đã xuất gia với đức tin trong giáo pháp của bậc Chánh Đẳng Giác. 44. 44. Saddhiṃ uttaratherena, soṇatthero mahiddhiko; Suvaṇṇabhūmiṃ agamā, tasmiṃ tu samaye pana. Trưởng lão Soṇa, bậc có đại thần lực, cùng với trưởng lão Uttara đã đi đến Suvaṇṇabhūmi. Tuy nhiên, vào lúc bấy giờ, 45. 45. Jāte jāte rājagehe, dārake ruddarakkhasī; Samuddato nikkhamitvā, bhakkhitvā pana gacchati. Mỗi khi có đứa trẻ được sinh ra trong hoàng cung, một nữ dạ-xoa hung dữ từ biển đi lên, ăn thịt đứa trẻ rồi lại bỏ đi. 46. 46. Tasmiṃ khaṇe rājagehe,Jāto hoti kumārako; There manussā passitvā,Rakkhasānaṃ sahāyakā. Vào khoảnh khắc ấy, một hoàng tử đã được sinh ra trong hoàng cung. Dân chúng nhìn thấy các vị trưởng lão, nghĩ rằng các ngài là bạn đồng hành của các loài dạ-xoa. 47. 47. Iti cintiya māretuṃ, sā yuvā upasaṅkamuṃ; ‘‘Kimetanti’’ca pucchitvā, theraṃ te eva māhute. Nghĩ như vậy, họ đã tiến đến để giết các ngài. Và sau khi hỏi: ‘Việc này là gì?’, họ đã nói với vị trưởng lão như vầy. 48. 48. Samaṇā mayaṃ himavantā, na rakkhasi sahāyakā; Rakkhasī sā saparisā, nikkhantā hoti sāgarā. Các ngài đáp: ‘Chúng tôi là các sa-môn từ Hy-mã-lạp-sơn, không phải là bạn đồng hành của dạ-xoa.’ Lúc ấy, nữ dạ-xoa kia cùng với đoàn tùy tùng đã từ biển đi lên. 49. 49. Taṃ disvāna mahārāvaṃ, viraviṃsu mahājanā; Diguṇe rakkhase thero, māpayitvā bhayānake. Thấy nữ dạ-xoa ấy, đám đông dân chúng đã la hét lớn tiếng. Vị trưởng lão đã hóa hiện ra các dạ-xoa đáng sợ với số lượng gấp đôi. 50. 50. Taṃ [Pg.72] rakkhasiṃ saparisaṃ, parikkhipi samantato; Idaṃ imehi uddhanti, mantvā bhītā palāyisā. Ngài đã bao vây nữ dạ-xoa ấy cùng đoàn tùy tùng từ mọi phía. Nghĩ rằng: ‘Nơi này đã bị những kẻ này chiếm cứ,’ chúng kinh sợ và bỏ chạy. 51. 51. Tassa desassa ārakkhaṃ, ṭhapetvāna samantato; Tasmiṃ samāgame thero, brahmajālamadesayi. Sau khi thiết lập sự hộ trì ở khắp mọi nơi cho xứ sở ấy, vị trưởng lão đã thuyết giảng kinh Phạm Võng trong buổi hội chúng đó. 52. 52. Saraṇesu ca sīlesu, aṭṭhaṃsu bahavo janā; Saṭṭhiyā tu sahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu. Nhiều người đã được an lập trong các pháp quy y và giới luật. Và sáu mươi ngàn người đã có sự thâm nhập Chánh pháp. 53. 53. Aḍḍhuḍḍhāni sahassāni, pabbajuṃ kuladārakā; Pabbajiṃsu diyaḍḍhantu, sahassaṃ kuladhītaro. Ba ngàn năm trăm thiện nam tử đã xuất gia. Một ngàn năm trăm thiện nữ nhân đã xuất gia. 54. 54. Tatoppabhuti sañjāte, rājagehe kumārake; Nāmaṃ kariṃsu rājāno, soṇuttara sanāmake. Kể từ đó, khi một vị hoàng tử được sanh ra trong hoàng cung, các vị vua đã đặt tên cho vị ấy là Soṇuttara, cùng tên (với vị trưởng lão). 55. 55. Mahājanassāpi jinassa kaḍḍhanaṃ; Vihāya pattaṃ amataṃ sukhampite; Kariṃsu lokassa hitaṃ tahiṃ tahiṃ; Bhaveyya yo lokahite pamādavāti. Ngay cả sự lôi kéo của đại chúng và của đức Chánh Giác, họ cũng từ bỏ; họ đã đạt được hạnh phúc bất tử; họ đã làm lợi ích cho thế gian ở nơi này nơi kia. Ai có thể lơ là trong việc mưu cầu lợi ích cho thế gian? Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì mục đích tạo niềm tịnh tín và sự xúc động cho người thiện, Nānādesapasādo nāma dvādasamo paricchedo. Chương thứ mười hai, tên là Niềm Tịnh Tín Ở Nhiều Xứ. Terasama pariccheda Chương thứ mười ba Mahindāgamano Sự quang lâm của ngài Mahinda 1. 1. Mahāmahindatthero so, tadā dvādasavassiko; Upajjhāyena āṇatto, saṅghena ca mahāmatī. Lúc bấy giờ, vị Đại Trưởng lão Mahinda, bậc đại trí, được mười hai tuổi, đã được thầy tế độ và Tăng chúng truyền lệnh. 2. 2. Laṃkādīpaṃ pasādetuṃ,Kālaṃ pekkhaṃ vicintayī; ‘‘Vuḍḍho muṭasivo rājā,Rājā hotu suto’’ iti. Để làm cho đảo Laṅkā có niềm tin, ngài đã chờ đợi thời điểm và suy nghĩ rằng: 'Vua Muṭasiva đã già, mong rằng con trai của ông sẽ trở thành vua'. 3. 3. Tadantare [Pg.73] ñātigaṇaṃ, daṭṭhuṃ katvāna mānasaṃ; Upajjhāyañca saṅghañca, vanditvā puccha bhūpatiṃ. Trong khi đó, ngài khởi lên ý định đi thăm nhóm quyến thuộc. Sau khi đảnh lễ thầy tế độ và Tăng chúng, ngài đã xin phép đức vua. 4. 4. Ādāya caturo there, saṅghamittāya atrajaṃ; Sumanaṃ sāmaṇerañca, chaḷābhiññaṃ mahiddhikaṃ. Ngài đã dẫn theo bốn vị trưởng lão, và vị sa-di Sumana, con trai của (cô) Saṅghamittā, người có sáu thắng trí và đại thần lực. 5. 5. Ñātīnaṃ saṅgahaṃ kātuṃ, agamā dakkhiṇāgiriṃ; Tato tattha carantassa, chammāsā samatikkamuṃ. Để giúp đỡ quyến thuộc, ngài đã đi đến núi Dakkhiṇāgiri. Từ đó, trong khi ngài du hành ở nơi ấy, sáu tháng đã trôi qua. 6. 6. Kamena vedisagiriṃ, nagaraṃ mātudeviyā; Sampatvā mataraṃ passi, devī disvā piyaṃ sutaṃ. Tuần tự, sau khi đến thành phố Vedisagiri của thân mẫu, ngài đã gặp mẹ. Bà hoàng (Devī), sau khi thấy người con trai yêu quý, 7. 7. Bhojayitvā saparisaṃ, attanāyeva kāritaṃ; Vihāraṃ cetiyagiriṃ, theraṃ āropayī subhaṃ. (Bà) đã cúng dường vật thực cho ngài cùng với đoàn tùy tùng, và đã mời vị trưởng lão lên ngôi tịnh xá Cetiyagiri xinh đẹp do chính mình đã cho xây dựng. 8. 8. Avantiraṭṭhaṃ bhuñjanto, pitarā dinnamattano; So asoka kumāro hi, ujjenīgamanā purā. Thật vậy, chính hoàng tử Asoka ấy, trước khi đi đến Ujjenī, trong khi cai trị xứ Avanti do vua cha ban cho mình, 9. 9. Vedise nagare vāsaṃ, upagantvā tahiṃ subhaṃ; Devinnāma labhitvāna, kumāriṃ seṭṭhidhītaraṃ. đã đến ở tại thành phố Vedisa, và ở đó đã cưới được một cô thiếu nữ xinh đẹp tên là Devī, con gái của một vị trưởng giả. 10. 10. Saṃvāsaṃ tāya kappesi, gabbhaṃ gaṇhiya tena sā; Ujjeniyaṃ kumāraṃ taṃ, mahindaṃ janayī subhaṃ. Chàng đã sống chung với nàng. Sau khi thụ thai do chàng, nàng ấy đã sanh ra vị hoàng tử khôi ngô tên là Mahinda ở tại Ujjenī. 11. 11. Vassadvayamatikkamma, saṅghamittañca dhītaraṃ; Tasmiṃ kāle vasati sā, vedise nagare tahiṃ. Sau khi hai năm trôi qua, người con gái Saṅghamittā (cũng được sanh ra). Vào thời điểm đó, bà ấy đang sống ở tại thành phố Vedisa. 12. 12. Thero tattha nisīditvā, kālaññū iti cintayi; Pitarā me samāṇattaṃ, abhiseka mahussavaṃ. Vị trưởng lão, người biết thời điểm, sau khi ngồi xuống ở đó, đã suy nghĩ như vầy: 'Đại lễ đăng quang đã được cha ta truyền lệnh.' 13. 13. Devānaṃpiyatisso so, mahārājā’nubhotu ca; Vatthuttayaguṇe cāpi, sutvā jānātu dūhato. Mong rằng vị đại vương Devānaṃpiyatissa ấy sẽ cử hành (đại lễ), và cũng mong rằng sau khi nghe, ngài sẽ biết được những phẩm hạnh của Tam Bảo từ xa. 14. 14. Ārohatu missanagaṃ, jeṭṭhamāsassu’posathe; Tadaheva gamissāma, laṃkādīpavaraṃ mayaṃ. Mong rằng ngài sẽ đi lên núi Missaka vào ngày lễ uposatha của tháng Jeṭṭha. Vào chính ngày đó, chúng ta sẽ đi đến hòn đảo Laṅkā cao quý. 15. 15. Mahindo upasaṅkamma, mahindatthera muttamaṃ; Yāhi laṃkaṃ pasādetuṃ, sambuddhenā’si byākato. (Thiên vương) Mahinda (Sakka) sau khi đến gần vị trưởng lão Mahinda cao quý, đã nói: 'Hãy đi để làm cho Laṅkā có niềm tin, ngài đã được đức Chánh Đẳng Giác thọ ký.' 16. 16. Mayampi tatthupatthambhā, bhavissāmā’ti abravi; Deviyā bhaginī dhītu-putto bhaṇḍuka nāmako. Ngài đã nói: 'Chúng tôi cũng sẽ là những người hỗ trợ ở đó.' Con trai của con gái của người chị của bà Devī, tên là Bhaṇḍuka, 17. 17. Therena deviyā dhammaṃ, sutvā desitameva tu; Anāgāmiphalaṃ patvā, vasi therassa santike. sau khi nghe giáo pháp do vị trưởng lão thuyết giảng cho bà Devī, đã đạt được quả vị Bất Lai và đã sống gần bên vị trưởng lão. 18. 18. Tattha [Pg.74] māsaṃ vasitvāna, jeṭṭhamāsassu’ posathe; Thero catūhi therehi, sumanenā’tha bhaṇḍunā. Sau khi đã ở đó một tháng, vào ngày lễ uposatha của tháng Jeṭṭha, vị trưởng lão cùng với bốn vị trưởng lão, với Sumana, và với Bhaṇḍuka, 19. 19. Saddhiṃ tena gahaṭṭhena, na rato ñātihetunā; Tasmā vihārā ākāsaṃ, uggantvā so mahiddhiko. cùng với người tại gia ấy (Bhaṇḍuka), vị có đại thần lực ấy, người không luyến ái vì lý do quyến thuộc, đã từ ngôi tịnh xá ấy bay lên vào hư không. 20. 20. Khaṇeneva idhāgamma, ramme missaka pabbate; Aṭṭhāsi vilukūṭamhi, rucirambatthale vare. Trong khoảnh khắc, ngài đã đến đây, trên ngọn núi Missaka khả ái, và đã đứng lại trên đỉnh Silakūṭa, tại nơi Ambatthala cao quý và xinh đẹp. 21. 21. Laṃkāpasāda guṇena viyākato so; Laṃkāhitāya muninā sayitena ante; Laṃkāya satthusadiso hitahetu tassā; Laṃkāmarūhi mahito’bhinisīdi tattāti. Ngài, người đã được bậc Mâu-ni thọ ký vào lúc cuối cùng vì lợi ích của Laṅkā với phẩm hạnh làm cho Laṅkā có niềm tin, người giống như bậc Đạo Sư đối với Laṅkā, là nguyên nhân lợi ích cho xứ ấy, và được chư thiên ở Laṅkā tôn kính, đã ngồi xuống ở đó. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì mục đích tạo niềm tịnh tín và sự xúc động cho người thiện, Mahindāgamano nāma tên là Sự Quang Lâm Của Ngài Mahinda Terasamo paricchedo. chương thứ mười ba. Cuddasama pariccheda Chương thứ mười bốn Nagarappavesano Sự đi vào thành 1. 1. Devānaṃpiyatisso so, rājā salilakīḷitaṃ; Datvā nagaravāsīnaṃ, migavaṃ kīḷituṃ agā. Vị vua Devānaṃpiyatissa ấy, sau khi ban cho dân chúng trong thành cuộc vui chơi dưới nước, đã đi săn bắn. 2. 2. Cattālīsasahassehi, narehi parivārito; Dhāvanto padasāyeva, agamā missakaṃ nagaṃ. Được bao quanh bởi bốn mươi ngàn người, (vua) đi bộ nhanh chóng đến núi Missaka. 3. 3. There dassetumicchanto, devo tasmiṃ mahīdhare; Gumbhaṃbhakkhayamāno’va, aṭṭhā gokaṇṇarūpavā. Vị trời muốn hiện ra ở đó, trên ngọn núi lớn ấy, đã đứng lại trong hình dạng một con nai đang ăn bụi cây. 4. 4. Rājā disvā ‘‘pamattaṃ taṃ, na yuttaṃ vijjhituṃ’’ iti; Jiyā saddamakādhāpi, gokaṇṇo pabbatantaraṃ. Nhà vua thấy (con nai) và nghĩ rằng: ‘Không nên bắn nó khi nó đang lơ đễnh.’ (Vua) bèn bật dây cung tạo ra tiếng động. Con nai (chạy) vào trong núi. 5. 5. Rājā’nudhāvi [Pg.75] sodhiṃ, therānaṃ santikaṃ gato; There diṭṭhe narindena, sayamantaradhāyiso. Nhà vua đuổi theo nó. (Con nai) đi đến gần các vị trưởng lão. Khi vị vua nhìn thấy các vị trưởng lão, nó tự biến mất. 6. 6. Thero ‘‘bahūsu diṭṭhesu, atibhāyissatī’’ tiso; Attānameva dassesi, passitvā taṃ mahīpatiṃ. Vị trưởng lão, khi thấy vị vua, nghĩ rằng: ‘Nếu thấy nhiều người, (vua) sẽ quá sợ hãi.’ Vì vậy, ngài chỉ hiện mình ra. 7. 7. Bhīto aṭṭhāsi taṃ thero, ‘‘ehi tissāti abravi; Tissā’ti vacaneneva, rājā yakkho’’ti cintayī. (Vua) đứng lại, sợ hãi. Vị trưởng lão nói với vua: ‘Hãy lại đây, Tissa.’ Chỉ vì lời gọi ‘Tissa’, nhà vua nghĩ rằng: ‘(Đây là) một dạ-xoa.’ 8. 8. Samaṇā mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakā; Tameva anukampāya, jambudīpā idhāgatā. ‘Tâu đại vương, chúng tôi là các sa-môn, đệ tử của đức Pháp Vương. Vì lòng bi mẫn đối với ngài, chúng tôi đã từ cõi Diêm-phù-đề đến đây.’ 9. 9. Iccāha thero taṃ sutvā, rājā vītabhayo ahu; Saritvā sakhīsandesaṃ, ‘‘samāṇā’’ iti nicchito. Vị trưởng lão đã nói như vậy. Nghe điều đó, nhà vua hết sợ hãi. Nhớ lại thông điệp của người bạn, vua xác quyết rằng: ‘(Đây là) các sa-môn.’ 10. 10. Dhanuṃ sarañca nikkhippa, upasaṅkamma taṃ isiṃ; Sammodamāno therena, so nisīdi tadantike. Đặt cung và tên xuống, (vua) đến gần vị ẩn sĩ ấy. Sau khi trò chuyện thân mật với vị trưởng lão, vua ngồi xuống bên cạnh ngài. 11. 11. Tadā tassa manussā te, āgamma parivārayuṃ; Tadā sese cha dassesi, mahāthero sahāgate. Lúc ấy, những người của vua đến và vây quanh. Bấy giờ, vị đại trưởng lão cho hiện ra sáu vị còn lại đã cùng đến. 12. 12. Te disvā abravī rājā, ‘‘kadā’’ me āgatā iti; ‘‘Mayā saddhiṃ’’ti therena, vutte pucchi idaṃ puna. Thấy họ, nhà vua hỏi: ‘Các vị này đến khi nào?’ Khi vị trưởng lão trả lời: ‘Cùng với tôi,’ vua lại hỏi điều này. 13. 13. ‘‘Santi īdisakā aññe, jambudīpe yatī’’ iti; Āha ‘‘kāsāvapajjo to, jambudīpo tahiṃ pana. ‘Ở Diêm-phù-đề có những vị tu sĩ khác như thế này không?’ (Trưởng lão) đáp: ‘Cõi Diêm-phù-đề rực rỡ với những chiếc y cà-sa.’ 14. 14. Tevijjā iddhippattā ca, cetopariyakovidā; ‘‘Dibbasotā’rahanto ca, bahū buddhassa sāvakā’’. ‘(Ở đó) có nhiều đệ tử của đức Phật là những bậc A-la-hán, bậc Tam minh, bậc đắc thần thông, bậc thông thạo tha tâm trí, và bậc có thiên nhĩ thông.’ 15. 15. Pucchi ‘‘kenāgatatthā’’ti, na thalena na vārinā; Āgatamhā’’ti vutte so, vijāni nabhasāgamaṃ. (Vua) hỏi: ‘Các ngài đến đây bằng cách nào?’ Khi được trả lời: ‘Chúng tôi không đến bằng đường bộ cũng không bằng đường thủy,’ vua biết rằng họ đã đến bằng đường không. 16. 16. Vīmaṃsaṃso mahāpañño, kaṇhaṃ pañhamapucchitaṃ; Puṭṭho puṭṭho viyākāsi, taṃtaṃ pañhaṃ mahīpati. Để thử thách (vua), bậc đại trí tuệ đã hỏi một câu hỏi tế nhị. Mỗi khi được hỏi, vị vua đã giải đáp từng câu hỏi ấy. 17. 17. Rukkhoyaṃ rājakinnāmo, añño nāma ayaṃ taru; Imaṃ muñciya attha’mbo, santi ambatarū bahuṃ. ‘Tâu đại vương, cây này tên là gì?’ ‘Thưa ngài, đây là cây xoài.’ ‘Ngoài cây này ra, có cây xoài nào khác không?’ ‘Thưa ngài, có nhiều cây xoài.’ 18. 18. Imañca ambaṃ teca’mbe, muñciyatthi mahīruhā; Santi bhante bahu rukkhā, anambāpana te taru. ‘Ngoài cây xoài này và những cây xoài kia, có cây nào khác không?’ ‘Thưa ngài, có nhiều cây khác, nhưng chúng không phải là cây xoài.’ 19. 19. Aññe [Pg.76] ambe anambe ca, muñciya’tthi mahīruhā; Ayaṃ bhante ambarukkho, paṇḍito’si narissara. ‘Ngoài những cây xoài và những cây không phải xoài, có cây nào khác không?’ ‘Thưa ngài, chính là cây xoài này.’ ‘Tâu chúa tể loài người, ngài thật là bậc trí tuệ.’ 20. 20. Santi te ñātakā rāja, santi bhante bahujjanā; Santi aññātakā rāja, santi te ñātito bahū. ‘Tâu đại vương, ngài có bà con quyến thuộc không?’ ‘Thưa ngài, có nhiều người.’ ‘Tâu đại vương, có những người không phải là bà con quyến thuộc của ngài không?’ ‘Thưa ngài, họ còn nhiều hơn bà con quyến thuộc.’ 21. 21. Ñātake te ca aññe ca, muñciya’ññopi atthi nu; ‘‘Bhante’’ hameva sādhu tvaṃ, paṇḍito’si narissara. ‘Ngoài bà con quyến thuộc và những người khác, có còn ai nữa không?’ ‘Thưa ngài, chính là tôi đây.’ ‘Lành thay! Tâu chúa tể loài người, ngài thật là bậc trí tuệ.’ 22. 22. Paṇḍito’ti viditvāna, cūḷahatthipadopamaṃ; Suttantaṃ desayī thero, mahīpassa mahāmatī. Biết rằng (vua) là người trí tuệ, vị trưởng lão, bậc đại trí, đã thuyết giảng bài kinh Tiểu Dụ Dấu Chân Voi cho vị vua. 23. 23. Desanāpariyosāne, saddhiṃ tehi narehi so; Cattālīsasahassehi, saraṇesu patiṭṭhahi. Vào cuối bài pháp, vua cùng với bốn mươi ngàn người ấy đã an trú trong các pháp quy y. 24. 24. Bhattā’bhīhāraṃ sāyanhe, rañño abhiharuṃ tadā; ‘‘Na bhuñjissa’’nti dāni me, iti janammi bhūpati. Lúc ấy vào buổi chiều, người ta dâng vật thực lên cho vua. Vị vua nghĩ rằng: ‘Bây giờ các vị này sẽ không dùng bữa.’ 25. 25. Pucchituṃyeva yuttanti, bhattenā’pucchite isi; Na bhuñjāma idānī’ti, vutte kālañca pucchiso. Nghĩ rằng nên hỏi, (vua) đã hỏi vị ẩn sĩ về vật thực. Khi được trả lời: ‘Bây giờ chúng tôi không dùng bữa,’ vua bèn hỏi về thời gian (thọ thực). 26. 26. Kālaṃ vutte’bravi evaṃ, ‘‘gacchāma nagaraṃ’’iti; Tuvaṃ gaccha mahārāja, vasissāma mayaṃ idha. Khi thời gian được nói rõ, (vua) nói như vầy: ‘Chúng ta hãy đi vào thành.’ (Trưởng lão đáp:) ‘Tâu đại vương, ngài hãy đi, chúng tôi sẽ ở lại đây.’ 27. 27. Evaṃ sati kumāro’yaṃ, amhehi saha gacchatu; Ayañhi āgataphalo, rāja viññātasāsano. ‘Nếu vậy, vị hoàng tử này hãy đi cùng với chúng tôi. Tâu đại vương, vị này đã chứng đắc quả vị, đã hiểu rõ giáo pháp.’ 28. 28. Apekkhamāno pabbajjaṃ, vasata’mhākamantike; Idāni pabbajessāma, imaṃ tvaṃ gaccha bhūmipa. ‘(Vị ấy) mong muốn xuất gia, đang ở gần chúng tôi. Bây giờ chúng tôi sẽ cho vị này xuất gia. Tâu đức vua, ngài hãy đi.’ 29. 29. Pāto rathaṃ pesayissaṃ, tumhe tattha ṭhitā puraṃ; Yāthā’ti there vanditvā, bhaṇḍuṃnetva’ka mantakaṃ. “Sáng mai, ta sẽ gởi xe đến, các ngài hãy ở tại đó và đi vào thành.” (Nói xong), vua đảnh lễ các vị trưởng lão, rồi đưa Bhaṇḍu đi để bàn bạc riêng. 30. 30. Pucchi therādhikāraṃso, rañño sabbamabhāsi so; Theraṃ ñatvā’ti tuṭṭhoso, ‘‘lābhā me’’iti cintayi. Vua đã hỏi (Bhaṇḍu) về sự việc liên quan đến các vị trưởng lão. Vị ấy (Bhaṇḍu) đã trình bày tất cả với đức vua. Sau khi biết về vị trưởng lão, vua rất hoan hỷ và suy nghĩ rằng: “Thật là lợi ích cho ta.” 31. 31. Bhaṇḍussa gīhibhāvena, gatāsaṅko narissaro; Aññāsi narabhāvaṃ so, ‘‘pabbājema imaṃ’’ iti. Do Bhaṇḍu là một người tại gia, vị chúa của loài người (đức vua) đã hết lòng nghi ngờ. Vua đã biết được (các vị trưởng lão) là người và (nghĩ rằng): “Chúng ta hãy cho người này xuất gia.” 32. 32. Thero taṃ gāmasīmāyaṃ, tasmiṃyeva khaṇe akā; Bhaṇḍukassa kumārassa, pabbajjamupasampadaṃ. Vị trưởng lão đã thực hiện lễ xuất gia và lễ cụ túc cho hoàng tử Bhaṇḍuka ngay trong khoảnh khắc ấy, tại ranh giới của làng đó. 33. 33. Tasmiṃyeva [Pg.77] khaṇe so ca, arahattamapāpuṇi; Sumanaṃ sāmaṇeraṃ taṃ, thero āmantayī tato. Và ngay trong khoảnh khắc ấy, vị ấy (Bhaṇḍuka) đã chứng đắc quả A-la-hán. Sau đó, vị trưởng lão gọi vị sa-di Sumana. 34. 34. Dhammasavanakālaṃ tvaṃ, ghosehī’’ti apucchiso; Sāvento kittakaṃ ṭhānaṃ, bhante ghosema’haṃ iti. (Vị trưởng lão nói): “Con hãy loan báo thời nghe Pháp.” Vị ấy (Sumana) hỏi rằng: “Bạch ngài, con phải loan báo cho nơi nào nghe được?” 35. 35. ‘‘Sakalaṃ tambapaṇṇī’’ti, vutte therena iddhiyā; Sāvento sakalaṃ laṃkaṃ, dhammakālamaghosayī. Khi vị trưởng lão nói: “Toàn thể xứ Tambapaṇṇi,” (vị sa-di) bằng thần thông đã làm cho toàn thể đảo Laṅkā nghe được và đã loan báo thời Pháp. 36. 36. Rājā nāgacatutteso, soṇṇipasse nisīdiya; Bhuñjanto taṃ ravaṃ sutvā, therantika mapesayi. Đức vua cùng với bốn mươi bốn ngàn người, đang ngồi ở sườn núi Soṇṇa. Trong khi đang dùng bữa, vua nghe được âm thanh ấy và đã gởi (sứ giả) đến chỗ vị trưởng lão. 37. 37. ‘‘Upaddavo nu atthī’’ti, āha natthi uddavo; Sotuṃ sambuddhavacanaṃ, kālo ghosāpito iti. (Sứ giả) hỏi rằng: “Phải chăng có tai họa gì?” (Vị trưởng lão đáp): “Không có tai họa nào cả. Đây là thời điểm được loan báo để lắng nghe lời dạy của bậc Chánh Đẳng Giác.” 38. 38. Sāmaṇera ravaṃ sutvā, bhummādevā aghosayuṃ; Anukkamena so saddo, brahmalokaṃ samāruhi. Nghe được tiếng của vị sa-di, các vị địa thiên đã loan báo tiếp. Lần lượt như thế, âm thanh ấy đã vang lên đến cõi Phạm thiên. 39. 39. Tena ghosena devānaṃ, sannipāto mahā ahu; Samacittasuttaṃ desesi, thero tasmiṃ samāgame. Nhờ lời loan báo ấy, đã có một cuộc hội họp lớn của chư thiên. Trong cuộc hội họp đó, vị trưởng lão đã thuyết giảng kinh Samacitta. 40. 40. Asaṃkhiyānaṃ devānaṃ, dhammābhisamayo ahu; Bahū nāgā supaṇṇā ca, saraṇesu patiṭṭhayuṃ. Vô số chư thiên đã chứng ngộ Chánh pháp. Nhiều vị long vương và kim xí điểu đã được an lập trong tam quy. 41. 41. Yathedaṃ sāriputtassa, suttaṃ therassa bhāsato; Tathā mahindattherassa, ahu devasamāgamo. Giống như khi trưởng lão Sāriputta thuyết giảng bài kinh này, cũng vậy, đã có một cuộc hội họp của chư thiên (đến nghe) trưởng lão Mahinda. 42. 42. Rājā pabhā te pāhesi, rathaṃ sārathi so gato; ‘‘Ārohatha rathaṃ yāma, nagaraṃ’’ iti te’bravi. Vào buổi sáng, đức vua đã gởi một cỗ xe. Người đánh xe đã đi đến và nói với các vị rằng: “Xin mời các ngài lên xe, chúng ta hãy đi vào thành.” 43. 43. Nā’rohāma rathaṃ gaccha, gacchāma tava pacchato; Iti vatvāna pesetvā, sārathiṃ sumanorathaṃ. (Các vị đáp): “Chúng tôi không lên xe. Ông cứ đi, chúng tôi sẽ đi theo sau ông.” Nói như vậy rồi, các vị cho người đánh xe đi trước. 44. 44. Vehāsamabbhugantvā, te nagarassa puratthato; Paṭhamatthūpaṭṭhānamhi, otariṃsu mahiddhikā. Các vị có đại thần thông ấy đã bay lên không trung rồi đáp xuống ở phía đông của thành phố, tại địa điểm (sau này là) ngôi tháp đầu tiên. 45. 45. Therehi paṭhamotiṇṇa-ṭhānamhi katacetiyaṃ; Ajjāpi vuccate tena, evaṃ paṭhamacetiyaṃ. Ngôi bảo tháp được xây dựng tại nơi các vị trưởng lão đáp xuống lần đầu tiên, vì lý do đó, cho đến ngày nay vẫn được gọi là Paṭhamacetiya (Bảo tháp Đầu tiên). 46. 46. Raññā theraguṇaṃ sutvā, sabbā antepuritthiyo; Theradassanamicchiṃsu, yasmā tasmāmahīpati. Bởi vì sau khi nghe đức vua kể về các đức hạnh của vị trưởng lão, tất cả các cung nữ trong nội cung đều mong muốn được diện kiến ngài, do đó, vị đại vương... 47. 47. Anto’va [Pg.78] rājavatthussa, rammaṃ kāresi maṇḍapaṃ; Setehi vatthapupphehi, chāditaṃ samalaṅkataṃ. ...đã cho dựng một gian đình đẹp đẽ ngay trong khuôn viên hoàng cung, được che phủ và trang hoàng lộng lẫy bằng vải trắng và hoa trắng. 48. 48. Uccaseyyāviramaṇaṃ, sutattā therasantike; Kaṅkhī ‘‘uccāsane thero, nisīdideyyanunoti ca. Vì đã được nghe vị trưởng lão thuyết về việc từ bỏ chỗ ngồi cao sang, đức vua đã hoài nghi rằng: “Liệu vị trưởng lão có ngồi trên chỗ ngồi cao hay không?” 49. 49. Tadantare sārathi so, there disvā tahiṃ ṭhite; Cīvaraṃ pārupante te, ativimhita mānaso. Trong khi đó, người đánh xe thấy các vị trưởng lão đang đứng ở nơi ấy. (Thấy) các vị đang đắp y, tâm trí ông vô cùng kinh ngạc. 50. 50. Gantvā rañño nivedesi, sutvā sabbaṃ mahīmati; ‘‘Nisajjaṃ na karissanti, pīṭhakesū’’ti nicchito. (Người đánh xe) đi đến và trình báo với đức vua. Sau khi nghe toàn bộ sự việc, vị đại vương quả quyết rằng: “Các vị sẽ không ngồi trên ghế.” 51. 51. ‘‘Susādhu bhummattharaṇaṃ, paññāpethā’’ti bhāsiya; Gantvā paṭipathaṃ there, sakkaccaṃ abhivādiya. (Vua) phán rằng: “Tốt lắm, hãy chuẩn bị chỗ trải trên mặt đất.” Rồi vua đi ra để nghênh đón các vị trưởng lão và đã thành kính đảnh lễ. 52. 52. Mahāmahindattherassa, hatthato pattamādiya; Sakkārapūjāvidhinā, puraṃ theraṃ pavesayi. (Vua) đã nhận lấy bình bát từ tay của Đại trưởng lão Mahinda, và với nghi thức tôn kính cúng dường, đã thỉnh vị trưởng lão vào thành. 53. 53. Disvā āsanapaññattiṃ, nemittā byākaruṃ iti; ‘‘Gahitā pathavī’mehi, dīpe hessanti issarā. Thấy việc chuẩn bị chỗ ngồi (trên mặt đất), các nhà tiên tri đã tuyên đoán rằng: “Mặt đất đã được các vị này chiếm ngự. Các vị sẽ là những người chủ trên hòn đảo này.” 54. 54. Narindo pūjayanto te, there antepuraṃ nayi; Tattha te dussapīṭhesuṃ, nisīdiṃsu yathārahaṃ. Đức vua đã tôn kính dẫn các vị trưởng lão vào nội cung. Tại đó, các vị đã an tọa trên những chiếc ghế bằng vải, theo thứ tự hạ lạp. 55. 55. Te yāgukhajjabhojjehi, sayaṃ rājā atappayi; Niṭṭhite bhattakiccamhi, sayaṃ upanisīdiya. Chính đức vua đã dâng cúng cháo, các món ăn cứng và mềm để làm các vị hài lòng. Sau khi việc thọ thực hoàn tất, chính vua đã ngồi xuống gần bên. 56. 56. Kaniṭṭhassoparājassa, mahānāgassa jāyikaṃ; Vasantiṃ rājagehe’va, pakkosā pesicā’nulaṃ. Vua đã cho triệu Anulā, vợ của người em trai là phó vương Mahānāga, người đang sống ngay trong hoàng cung. 57. 57. Āgamma anulādevī, pañca itthisatehi sā; Therevandiya pūjetvā, ekamantamupāvisi. Công nương Anulā cùng với năm trăm phụ nữ đã đến, đảnh lễ và cúng dường các vị trưởng lão, rồi ngồi xuống một bên. 58. 58. Petavatthuṃ vimānañca, saccasaṃyuttameva ca; Desesi thero tā itthī, paṭhamaṃ phalamajjhaguṃ. Vị trưởng lão đã thuyết giảng về Chuyện Ngạ Quỷ (Petavatthu), Chuyện Thiên Cung (Vimānavatthu), và Tương Ưng Sự Thật (Saccasaṃyutta). Các người phụ nữ ấy đã chứng đắc quả vị đầu tiên. 59. 59. Hiyyo diṭṭhamanussehi, sutvā theraguṇe bahū; Theradassanamicchantā, samāgantvāna nāgarā. Dân chúng trong thành, nghe những người đã thấy ngài hôm qua kể lại nhiều đức hạnh của Trưởng lão, và vì mong muốn diện kiến ngài, đã cùng nhau tụ tập. 60. 60. Rājadvāre mahāsaddaṃ, akaruṃ taṃ mahīpati; Sutvā pucchiya jānitvā, āha tesaṃ hitatthiko. Họ đã làm huyên náo lớn tại cổng hoàng cung. Vị quốc vương, sau khi nghe thấy, đã hỏi và biết được sự việc, và vì mong muốn lợi ích cho họ, đã nói (như sau). 61. 61. Sabbesaṃ [Pg.79] idha sambādho, sālāmaṅgalahatthino; Sodhetha tattha dakkhanti, there’me nāgarā’iti. (Nhà vua nói): 'Ở đây chật chội cho tất cả mọi người. Hãy dọn dẹp sảnh đường của voi báu. Ở đó, những người dân này sẽ được diện kiến các vị Trưởng lão'. 62. 62. Sodhetvā hatthisālaṃ taṃ, vitānādīhi sajjukaṃ; Alaṅkaritvā sayane, paññapesuṃ yathārahaṃ. Sau khi dọn dẹp sảnh đường của voi, họ trang hoàng với lọng che và các vật dụng khác, và chuẩn bị các chỗ ngồi một cách thích đáng. 63. 63. Sathero tattha gantvāna, mahāthero nisīdiya; So devadūtasuttantaṃ, kathesī kathiko mahā. Vị Đại Trưởng lão, nhà thuyết pháp vĩ đại, cùng với các vị Trưởng lão khác đi đến nơi ấy, sau khi đã an tọa, ngài đã thuyết giảng bài kinh Thiên Sứ. 64. 64. Taṃ sutvāna pasīdiṃsu, nagarā te samāgatā; Tesu pāṇasahassaṃtu, paṭhamaṃ phalamajjhagā. Sau khi nghe bài pháp ấy, những người dân trong thành đã tụ tập ở đó đều phát sinh tín tâm. Trong số họ, một ngàn người đã chứng đắc quả vị thứ nhất. 65. 65. Laṃkādīpe so satthukappo akappo; Laṃkādhiṭṭhāne dvīsu ṭhānesu thero; Dhammaṃ bhāsitvā dīpabhāsāya evaṃ; Saddhammo tāraṃ kārayī dīpadīpoti. Trên đảo Laṃkā, vị Trưởng lão ấy, bậc vô song, giống như bậc Đạo Sư. Tại hai nơi trong kinh thành Laṃkā, ngài đã thuyết giảng Chánh pháp bằng ngôn ngữ của hòn đảo. Như vậy, ngọn đuốc của hòn đảo đã làm cho Chánh pháp được vững bền. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và cảm xúc của những người thiện lành. Nagarappavesano nāma Tên gọi là (chương) Nhập Thành. Cuddasamo paricchedo. Chương thứ mười bốn. Pañcadasama pariccheda Chương thứ mười lăm. Mahāvihāra paṭiggahako (Chương) Thọ nhận Đại Tịnh xá. 1. 1. Hatthisālāpi sambādhā, iti tattha samāgatā; Te nandanavane ramme, dakkhiṇadvārato bahi. Sảnh đường của voi cũng trở nên chật chội. Vì vậy, những người đã tụ tập ở đó đã đi đến khu vườn Nandana xinh đẹp, ở bên ngoài cổng phía nam. 2. 2. Rājuyyāne ghanacchāye, sītale nīlasaddale; Paññāpesuṃ āsanāni, therānaṃ sādarā narā. Trong ngự uyển, nơi có bóng mát, không khí trong lành, và cỏ xanh, những người dân đã thành kính chuẩn bị các chỗ ngồi cho các vị Trưởng lão. 3. 3. Nikkhamma dakkhiṇadvārā, thero tattha nisīdi ca; Mahākulīnā cā’gamma, itthiyo bahukā tahiṃ. Vị Trưởng lão đi ra từ cổng phía nam và an tọa tại nơi ấy. Và nhiều phụ nữ thuộc các gia đình quyền quý cũng đã đến đó. 4. 4. Theraṃ [Pg.80] upanisīdiṃsu, uyyānaṃ pūrayantiyo; Bālapaṇḍitasuttantaṃ, tāsaṃ thero adesayi. Họ ngồi xuống gần vị Trưởng lão, đông đến nỗi đầy cả khu vườn. Vị Trưởng lão đã thuyết giảng cho họ bài kinh Kẻ Ngu và Người Trí. 5. 5. Sahassaṃ itthiyo tāsu, paṭhamaṃ phalamajjhaguṃ; Evaṃ tattheva uyyāne, sāyaṇhasamayo ahu. Trong số họ, một ngàn người phụ nữ đã chứng đắc quả vị thứ nhất. Cứ như thế, ngay tại khu vườn ấy, trời đã về chiều. 6. 6. Tato therā nikkhamiṃsu, ‘‘yāma taṃ pabbataṃ’’ iti; Rañño paṭinivedesuṃ, sīghaṃ rājā upāgami. Sau đó, các vị Trưởng lão rời đi và nói: 'Chúng tôi sẽ đi đến ngọn núi kia.' Người hầu đã báo lại cho nhà vua, và nhà vua nhanh chóng đến. 7. 7. Upāgammā’bravī theraṃ, ‘‘sāyaṃ dūro ca pabbato; Idheva nandanuyyāne, nivāso phāsuko iti. Sau khi đến gần, nhà vua bạch với Trưởng lão: 'Trời đã về chiều, và ngọn núi thì ở xa. Xin ngài hãy an trú ngay tại vườn Nandana này, nơi đây rất tiện nghi'. 8. 8. Purassa accāsannattā, ‘‘asāruppa’’nti bhāsite; ‘‘Mahāmeghavanuyyānaṃ, nātidūrāti santike. Khi Trưởng lão nói: 'Nơi này không thích hợp vì quá gần thành phố', nhà vua thưa: 'Khu vườn Mahāmeghavana không quá xa cũng không quá gần'. 9. 9. Rammaṃ chāyūdakūpetaṃ, nivāso tattha rocatu; Nivattitabbaṃ bhante’’nti, thero tattha nivattayi. 'Nơi ấy rất đẹp, có đủ bóng mát và nước. Xin ngài hãy vui lòng an trú tại đó. Kính bạch Đại đức, xin ngài hãy quay lại.' Và vị Trưởng lão đã quay lại nơi đó. 10. 10. Tasmiṃ nivattaṭhānamhi, kadambanadiyantike; Nivattacetiyaṃ nāma, kataṃ vuccati cetiyaṃ. Tại nơi ngài đã quay lại, gần sông Kadamba, người ta nói rằng một bảo tháp đã được xây dựng, tên là Nivattacetiya (Bảo tháp Quay Về). 11. 11. Taṃ nandanā dakkhiṇena, nayaṃ theraṃ rathesabho; Mahāmeghavanuyyānaṃ, pācinadvārakaṃ nayi. Vị chúa tể (nhà vua), dẫn đường cho Trưởng lão từ phía nam vườn Nandana, đã đưa ngài đến cổng phía đông của khu vườn Mahāmeghavana. 12. 12. Tattha rājaghare ramme, mañcapīṭhāni sādhukaṃ; Sādhūti santharāpetvā, ‘‘vasate’tta sukhaṃ’’ iti. Tại đó, trong ngôi nhà nghỉ hoàng gia xinh đẹp, sau khi đã cho người sửa soạn giường và ghế một cách chu đáo, nhà vua nói: 'Xin các ngài hãy an trú tại đây một cách thoải mái'. 13. 13. Rājā there’bhivādetvā, amaccaparivārito; Puraṃ pāvisi therā tu, taṃ rattiṃ tattha te vasuṃ. Nhà vua, cùng với các vị quan đại thần tùy tùng, sau khi đảnh lễ các vị Trưởng lão, đã đi vào thành. Còn các vị Trưởng lão đã an trú tại đó trong đêm ấy. 14. 14. Pabhāteyeva pupphāni, gāhetvā dharaṇīpati; There upacca vanditvā, pūjetvā kusumehi ca. Vào lúc rạng đông, vị quốc vương cầm theo hoa, đã đến gần các vị Trưởng lão, đảnh lễ và cúng dường hoa. 15. 15. Pucchi kacci sukhaṃ vuṭṭhaṃ, uyyānaṃ phāsukaṃ iti; Sukhaṃ vutthaṃ mahārāja, uyyānaṃ yati phāsukaṃ. (Nhà vua) hỏi: 'Các ngài đã an trú thoải mái chứ? Khu vườn có tiện nghi không?' (Trưởng lão đáp): 'Tâu Đại vương, chúng tôi đã an trú thoải mái. Khu vườn này thích hợp cho các vị tu sĩ'. 16. 16. Ārāmo kappate bhante, saṅghassā’’ti apucchi so; ‘‘Kappate’’iti vatvāna, kappākappesu kovido. Nhà vua hỏi: 'Kính bạch Đại đức, một khu vườn có được phép (dâng cúng) cho Tăng đoàn không?' Vị Trưởng lão, bậc thông suốt những điều được phép và không được phép, đáp rằng: 'Được phép'. 17. 17. Thero veḷuvanārāma, paṭiggahaṇamabravi; Taṃ sutvā abhihaṭṭho so, tuṭṭhahaṭṭho mahājano. Vị Trưởng lão đã kể lại việc (Đức Phật) thọ nhận tịnh xá Trúc Lâm. Nghe vậy, nhà vua vô cùng hoan hỷ, và dân chúng cũng vui mừng phấn khởi. 18. 18. Therānaṃ [Pg.81] vandanatthāya, devī tu anulāgatā; Saddhiṃ pañcasatitthīhi, dutiyaṃ phalamajjhagā. Hoàng hậu Anulā, cùng với năm trăm người phụ nữ, đã đến để đảnh lễ các vị Trưởng lão, và đã chứng đắc quả vị thứ hai. 19. 19. Sā pañcasatā devī, anulā’ha mahīpati; ‘‘Pabbajissāma devā’’ti, rājā theramavoca so. Vị phu nhân Anulā cùng năm trăm vị (phụ nữ) kia thưa với đức vua rằng: “Tâu Đại vương, chúng tôi sẽ xuất gia.” Vị vua ấy đã bạch lại với Trưởng lão. 20. 20. Pabbājetha imāyo’’ti, thero āha mahīpatiṃ; ‘‘Na kappati mahārāja, pabbājetuṃ thiyo hino. (Vua thưa:) “Xin ngài hãy cho họ xuất gia.” Trưởng lão đã nói với đức vua rằng: “Tâu Đại vương, chúng tôi không được phép cho phụ nữ xuất gia.” 21. 21. Atthi pāṭaliputtasmiṃ, bhikkhunī me kaniṭṭhikā; Saṅghamittāti nāmena, vissutā sā bahussutā. Tại thành Pāṭaliputta (Hoa Thị), có em gái của tôi là một vị Tỳ-khưu-ni. Vị ấy tên là Saṅghamittā, là bậc nổi danh và đa văn. 22. 22. Narindasamaṇindassa, mahābodhidumindato; Dakkhiṇaṃ sākhamādāya, tathā bhikkhuniyo varā. Từ cây Bồ-đề vĩ đại của đấng Nhân vương và Sa-môn vương, sau khi lấy được nhánh cây phía nam, cùng với các vị Tỳ-khưu-ni ưu tú. 23. 23. Āgacchatū’ti pesehi, rañño no pitu santikaṃ; Pabbājessati sā therī, āgatā itthiyo imā. Ngài hãy phái người đến chỗ phụ vương của chúng tôi, vị vua, (với thông điệp rằng): ‘Xin cho cô ấy đến.’ Khi đã đến, vị Trưởng lão ni ấy sẽ cho những người phụ nữ này xuất gia. 24. 24. ‘‘Sādhu’’ti vatvā gaṇhitvā, rājā bhiṅkāramuttamaṃ; ‘‘Mahāmeghavanuyyānaṃ, dammi saṅghassi’maṃ iti. Sau khi nói: “Lành thay,” nhà vua đã lấy bình nước quý báu và nói rằng: “Con xin dâng khu vườn Mahāmeghavana này đến cho Tăng đoàn.” 25. 25. Mahindatherassa kare, dakkhiṇodakamā’kirī; Mahiyā patite toye, akampittha mahā mahī. Ngài đã rưới nước cúng dường vào tay của Trưởng lão Mahinda. Khi nước rơi xuống mặt đất, đại địa đã rúng động. 26. 26. ‘‘Tasmā kampati bhūmī’’ti, bhūmipālo apucchi taṃ; Patiṭṭhitattā dīpamhi, sāsanassā’ti so bravi. Vị hộ quốc vương đã hỏi ngài rằng: “Vì sao mặt đất rúng động?” Vị ấy đáp rằng: “Vì Giáo Pháp đã được thiết lập ở hòn đảo này.” 27. 27. Therassa upanāmesi, jātipupphāni jātimā; Thero rājagharaṃ gantvā, tassa dakkhiṇato ṭhito. Bậc vương giả đã dâng cúng những đóa hoa lài đến Trưởng lão. Trưởng lão đi đến hoàng cung, đứng ở phía nam của nơi ấy. 28. 28. Rukkhamhi picule aṭṭha, pupphamuṭṭhī samokirī; Tatthāpi puthavī kampi, puṭṭho tassā’ha kāraṇaṃ. Ngài đã rải tám nắm hoa lên cây picula. Ở nơi ấy, mặt đất cũng rúng động. Khi được hỏi, ngài đã nói lên nguyên nhân của việc ấy. 29. 29. Ahosi tiṇṇaṃ buddhānaṃ, kāle’pi idha mālako; Narindasaṅghakammatthaṃ, bhavissati idānipi. Vào thời của ba vị Phật quá khứ, nơi đây cũng đã là một đài đất (mālaka). Và ngay cả bây giờ, nơi đây cũng sẽ là nơi dành cho các Tăng sự của Tăng đoàn cùng với đức vua. 30. 30. Rājagehā uttarato, cārupokkharaṇiṃ agā; Tattakā neva pupphāni, thero tatthāpi okiri. Ngài đã đi đến hồ sen xinh đẹp ở phía bắc của hoàng cung. Ở nơi ấy, Trưởng lão cũng đã rải xuống cùng số lượng hoa như vậy. 31. 31. Tatthā’pi puthuvī kampi, puṭṭho tassā’ha kāraṇaṃ; ‘‘Jantaghara pokkharaṇī, ayaṃ hessati bhūmipa’’. Ở nơi ấy, mặt đất cũng rúng động. Khi được hỏi, ngài đã nói lên nguyên nhân của việc ấy: “Tâu Hộ vương, nơi đây sẽ là hồ nước của nhà tắm hơi.” 32. 32. Tasseva [Pg.82] rājagehassa, gantvāna dvārakoṭṭhakaṃ; Tattakehe’va pupphehi, taṃ ṭhānaṃ pūjayī isi. Vị ẩn sĩ đã đi đến tháp cổng của chính hoàng cung ấy và đã cúng dường nơi đó với cùng số lượng hoa như vậy. 33. 33. Tatthāpi puthuvīkampi, haṭṭhalomo atīvaso; Rājā taṃ kāraṇaṃ pucchi, thero tassā’ha kāraṇaṃ. Ở nơi ấy, mặt đất cũng rúng động. Nhà vua vô cùng kinh hỷ, lông tóc dựng đứng, đã hỏi về nguyên nhân. Trưởng lão đã nói lên nguyên nhân của việc ấy. 34. 34. Imamhi kappe buddhānaṃ, tiṇṇannaṃ bodhirukkhato; Ānetvā dakkhiṇāsākhā, ropitā idha bhūmipa. Tâu Hộ vương, trong kiếp này, các nhánh cây Bồ-đề phía nam của ba vị Phật đã được mang đến và trồng tại nơi đây. 35. 35. Tathāgatassa amhākaṃ, bodhisākhāpi dakkhiṇā; Imasmiṃyeva ṭhānamhi, patiṭṭhissati bhūmipa. Tâu Hộ vương, nhánh cây Bồ-đề phía nam của đức Như Lai chúng ta cũng sẽ được thiết lập tại chính nơi này. 36. 36. Tato’gamā mahāthero, mahāmucalamālakaṃ; Tattakāneva pupphāni, tasmiṃ ṭhāne samokiri. Sau đó, vị Đại Trưởng lão đã đi đến đài đất Mucala vĩ đại. Ngài đã rải cùng số lượng hoa như vậy tại nơi ấy. 37. 37. Tathāpi puthavī kampi, puṭṭho tassā’ha kāraṇaṃ; Saṅghassu posathā gāraṃ, idha hessati bhūmipa. Mặt đất cũng lại rúng động. Khi được hỏi, ngài đã nói lên nguyên nhân của việc ấy: “Tâu Hộ vương, nơi đây sẽ là trai đường Bố-tát của chư Tăng.” 38. 38. Pañhambamālakaṭṭhānaṃ, tato’gamā mahīpati; Supakkaṃ ambapakkañca, vaṇṇagandharasuttamaṃ. Sau đó, (nhà vua và Trưởng lão) đã đi đến nơi có đài đất Pañhamba; và (có) một quả xoài chín mọng, tuyệt hảo về màu sắc, hương thơm, và vị ngọt. 39. 39. Mahantaṃ upanāmesi, rañño uyyānapālako; Taṃ therassupanāmesi, rājā atimanoramaṃ. Người giữ vườn của đức vua đã dâng lên (nhà vua) một quả xoài to lớn. Đức vua đã dâng quả xoài vô cùng hấp dẫn ấy đến Trưởng lão. 40. 40. Thero nisīdanākāraṃ, dassesi janatā hito; Attharāpesi tattheva, rājā attharaṇaṃ varaṃ. Vị Trưởng lão, bậc hữu ích cho dân chúng, đã biểu lộ cử chỉ muốn ngồi xuống. Ngay tại nơi ấy, nhà vua đã cho trải một tấm tọa cụ quý báu. 41. 41. Adā tattha nisinnassa, therassambaṃ mahīpati; Thero taṃ paribhuñjitvā, ropanatthāya rājino. Đức vua đã dâng quả xoài đến Trưởng lão đang ngồi ở nơi ấy. Sau khi thọ dụng xong, Trưởng lão, với mục đích trồng cây, (đã trao lại hột xoài) cho nhà vua. 42. 42. Ambaṭṭhikaṃ adā rājā, taṃ sayaṃ tattha ropayi; Hatthe tassoparithero, dhovi tassa viruḷhiyā. (Trưởng lão) đã trao hột xoài. Nhà vua đã tự tay trồng nó xuống nơi ấy. Để cho nó nảy mầm, Trưởng lão đã rửa tay của ngài bên trên hột xoài. 43. 43. Taṃ khaṇaṃyeva bījamhā, tamhā nikkhamma aṅkuro; Kamenā’ti mahārukkho, pattapakkadharo ahu. Ngay trong khoảnh khắc ấy, từ hạt giống đó một mầm non đã nhú lên; rồi tuần tự trở thành một cây đại thụ, mang đầy lá và quả. 44. 44. Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā, parisā sā sarājikā; Namassamānā aṭṭhāsi, there hatthatanuruhā. Khi thấy được phép lạ ấy, hội chúng cùng với nhà vua, với lông tóc dựng đứng (vì hoan hỷ), đã đứng lại và đảnh lễ Trưởng lão. 45. 45. Thero [Pg.83] tadā pupphamuṭṭhi, aṭṭha tattha samokiri; Tathāpi puthavīkampi, puṭṭho tassā’ha kāraṇaṃ. Khi ấy, Trưởng lão đã rải tám nắm hoa ở nơi đó. Mặt đất cũng lại rúng động. Khi được hỏi, ngài đã nói lên nguyên nhân của việc ấy. 46. 46. Saṅghassappannalābhānaṃ, anekesaṃ narādhipa; Saṅgammabhājanaṭhānaṃ, idaṃ ṭhānaṃ bhavissati. Tâu Nhân chúa, nơi này sẽ là nơi tập trung và phân chia các vật phẩm cúng dường nhiều loại đã được dâng đến cho Tăng đoàn. 47. 47. Tato gantvā catussāla-ṭhānaṃ tattha samokiri; Tattakāneva pupphāni, kampi tatthāpi medinī. Sau đó, ngài đi đến nơi có bốn đại sảnh và rải cùng số lượng hoa như vậy. Ở nơi ấy, mặt đất cũng rúng động. 48. 48. Taṃ kampakāraṇaṃ pucchi, rājā thero viyākari; Tiṇṇannaṃ pubbabuddhānaṃ, rājuyyāna paṭiggahe. Nhà vua đã hỏi về nguyên nhân của sự rúng động ấy, và Trưởng lão đã giải thích: “Vào lúc ba vị Phật quá khứ nhận khu vườn của hoàng gia…” 49. 49. Dāna vatthunā’haṭāni, dīpavāsīhi sabbato; Idha ṭhapetvā bhojesuṃ, sasaṅghe sugate tayo. Ba vị ấy, sau khi đã đặt ở đây các vật phẩm cúng dường được các cư dân của hòn đảo mang đến từ khắp mọi nơi, đã dâng vật thực lên bậc Thiện Thệ cùng với Tăng chúng. 50. 50. Idāni pana ettheva, catussālā bhavissati; Saṅghassa idha bhattaggaṃ, bhavissati narādhipa. Thưa đức vua, nhưng bây giờ ngay tại nơi này, một tòa nhà bốn gian sẽ được xây dựng; ở đây sẽ là phạn xá cho Tăng chúng. 51. 51. Mahathūpaṭhitaṭhānaṃ, ṭhānāṭhānavidūtato; Agamāsi mahāthero, mahindo dīpadīpano. Do sự hiểu biết về nơi nên và không nên, Đại Trưởng lão Mahinda, ngọn đèn của hòn đảo, đã đi đến địa điểm của Đại Tháp. 52. 52. Tadā antoparikkhepe, rājuyyānassa khuddikā; Kakudhavhā ahu vāpī, tasso’pari jalantike. Khi ấy, bên trong khuôn viên của ngự uyển, có một cái hồ nhỏ tên là Kakudha; (sự việc xảy ra) ở trên đó, gần mặt nước. 53. 53. Thūpārahaṃ thalaṭhānaṃ, ahu there tahiṃ gate; Rañño campakapupphānaṃ, puṭakāna’ṭṭha āharuṃ. Khi vị Trưởng lão đi đến đó, có một khu đất cao thích hợp cho việc xây tháp. (Lúc ấy) người ta đã mang đến cho đức vua tám giỏ hoa sứ. 54. 54. Tāni campakapupphāni, rājā therassu’pānayi; Thero campakapupphehi, tehi pūjesi taṃ phalaṃ. Đức vua đã dâng những bông hoa sứ ấy lên vị Trưởng lão. Vị Trưởng lão đã dùng những bông hoa sứ ấy để cúng dường nơi đất ấy. 55. 55. Tatthāpi puthavī kampi, rājā taṃ kampakāraṇaṃ; Pucchi thero’nu pubbena, āhataṃ kampakāraṇaṃ. Ở đó, mặt đất cũng rung chuyển. Đức vua đã hỏi về nguyên nhân của sự rung chuyển ấy. Vị Trưởng lão đã tuần tự nói về nguyên nhân của sự rung chuyển được hỏi. 56. 56. Idaṃ ṭhānaṃ mahārāja, catubuddha nisevitaṃ; Thūpārahaṃ hitatthāya, sukhatthāya ca pāṇinaṃ. Tâu Đại vương, nơi này đã được bốn vị Phật viếng thăm, là nơi thích hợp để xây tháp vì lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh. 57. 57. Imamhi kappe paṭhamaṃ, kakusandho jino ahu; Sabba dhammavidū satthā, sabbalokānukampako. Đầu tiên trong kiếp này, có đức Phật Toàn Giác Kakusandha, vị Đạo Sư thông suốt tất cả các pháp, bậc có lòng bi mẫn đối với toàn thể thế gian. 58. 58. Mahātitthavhayaṃ āsi, mahāmeghavanaṃ idaṃ; Nagaraṃ abhayaṃ nāma, puratthimadisāya’hu. Khu vườn Mahāmeghavana này (khi ấy) được gọi là Mahātittha. Về hướng đông có thành phố tên là Abhaya. 59. 59. Kadamba nadiyā pāre, tattha rājā’bhayo ahu; Ojadīpoti nāmena, ayaṃ dīpo tadāahu. Bên kia bờ sông Kadamba, ở đó có vị vua tên là Abhaya. Khi ấy, hòn đảo này có tên là Ojadīpa. 60. 60. Rakkhasehi [Pg.84] janasse’ttha, rogo pajjarako ahu; Kakusandho dasabalo, disvāna tadupaddavaṃ. Ở đây, dân chúng bị một bệnh dịch tai hại gây ra bởi các loài dạ xoa. Đức Kakusandha, bậc Thập Lực, sau khi thấy được tai họa ấy, 61. 61. Taṃ gantvā sattavinayaṃ, pavattiṃ sāsanassa ca; Kātuṃ imasmiṃ dīpasmiṃ, karuṇā balacodito. (Ngài đã quyết định) đi đến đó để chế ngự chúng sanh và để thiết lập giáo pháp trên hòn đảo này, do được thúc đẩy bởi sức mạnh của lòng bi mẫn. 62. 62. Cattālīsasahassehi, tādīhi parivārito; Nabhasā’gamma aṭṭhāsi, devakūṭamhi pabbate. Được vây quanh bởi bốn mươi ngàn vị A-la-hán, Ngài đã đến bằng đường không và dừng lại trên ngọn núi Devakūṭa. 63. 63. Sambuddhassā’nubhāvena, rogo pajjarako idha; Upasanto mahārāja, dīpamhi sakale tadā. Tâu Đại vương, khi ấy, nhờ oai lực của bậc Chánh Đẳng Giác, bệnh dịch tai hại ở đây đã được dập tắt trên toàn thể hòn đảo. 64. 64. Kattha ṭhito adhiṭṭhāsi, narissara munissaro; Sabbe maṃ ajja passantu, ojadīpamhi mānusā. Đứng ở đó, bậc Chúa của loài người, bậc Chúa của các vị ẩn sĩ, đã phát nguyện: 'Mong rằng hôm nay tất cả những người trên đảo Ojadīpa hãy thấy ta.' 65. 65. Āgantukāmā sabbeva, manussā mama santikaṃ; Āgacchantu akicchena, khippañcāpi mahāmuni. (Và bậc Đại ẩn sĩ nguyện rằng:) 'Tất cả những người muốn đến gần ta, mong rằng họ hãy đến một cách nhanh chóng và không gặp khó khăn.' 66. 66. Obhāsayantaṃ munindaṃ taṃ, obhāsantañca pabbataṃ; Rājā ca nāgarā ceva, disvā khippaṃ upāgamuṃ. Sau khi thấy vị Chúa của các ẩn sĩ ấy đang tỏa hào quang và ngọn núi cũng đang tỏa sáng, cả đức vua và các thị dân đã nhanh chóng đi đến. 67. 67. Devatā balidānatthaṃ, manussā ca tahiṃ gatā; Devatā iti maññiṃsu, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ. Những người đã đi đến đó để cúng tế cho các vị trời đã nghĩ rằng bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng với Tăng chúng là một vị trời. 68. 68. Rājā so munirājaṃ taṃ, atihaṭṭho’bhi vādiya; Nimantayitvā bhattena, ānetvā purasanti kaṃ. Vị vua ấy, vô cùng hoan hỷ, sau khi đảnh lễ vị vua của các ẩn sĩ, đã thỉnh mời ngài dùng vật thực và đưa ngài về thành của mình. 69. 69. Sasaṅghassa munindassa, nisajjārahamuttamaṃ; Ramaṇīyamidaṃ ṭhāna-masambādhanti cintiya. Nghĩ rằng: 'Nơi này khả ái và không chật chội, là nơi ngồi tối thượng thích hợp cho vị Chúa của các ẩn sĩ cùng Tăng chúng', 70. 70. Kārite maṇḍape ramme, pallaṅkesu vare sutaṃ; Nisīdāpesi sambuddhaṃ, sasaṅghaṃ idha bhūpati. Vị vua đã thỉnh bậc Chánh Đẳng Giác cùng Tăng chúng an tọa ở đây, trong một gian sảnh khả ái đã được dựng lên, trên những chiếc ghế cao quý đã được trải sẵn. 71. 71. Nisinnampi ca passantā, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Dīpe manussā ānesuṃ, paṇṇākāre samantato. Trong khi thấy bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng Tăng chúng đang an tọa, những người trên đảo đã mang đến những món quà từ khắp mọi nơi. 72. 72. Attano khajjabhojjehi, tehi tehā’bhatehi ca; Santappesi sasaṅghaṃ taṃ, rājā so lokanāyakaṃ. Vị vua ấy đã cúng dường làm hài lòng bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng Tăng chúng bằng các món ăn cứng và mềm của mình và bằng những vật phẩm do dân chúng mang đến. 73. 73. Idheva pacchābhattaṃ taṃ, nisinnassa jinassa so; Mahā titthakamuyyānaṃ, rājā’dā dakkhiṇaṃ varaṃ. Ngay tại đây, sau bữa ăn, vị vua ấy đã dâng cúng khu vườn Mahātitthaka như một lễ vật cao quý đến bậc Toàn Giác đang an tọa. 74. 74. Akālapupphā [Pg.85] laṅkāre, mahātitthavane tadā; Paṭiggahite buddhena, akampittha mahāmahī. Khi (khu vườn) được đức Phật thọ nhận, đại địa đã rung chuyển, và khi ấy trong khu vườn Mahātittha ở Laṅkā, hoa trái mùa đã nở. 75. 75. Ettheva so nisīditvā, dhammaṃ desesi nāyako; Cattālīsa sahassāni, pattā maggaphalaṃ narā. Sau khi ngồi ngay tại đây, bậc Lãnh Đạo đã thuyết pháp. Bốn mươi ngàn người đã đạt được đạo quả. 76. 76. Divāvihāraṃ katvāna, mahātitthavane jino; Sāyaṇhasamaye gantvā, bodhiṭhānārahaṃ mahi. Bậc Toàn Giác, sau khi trú ban ngày trong khu vườn Mahātittha, vào buổi chiều đã đi đến mảnh đất thích hợp cho nơi cây Bồ-đề. 77. 77. Nisinno tattha appetvā, samādhiṃ vuṭṭhito tato; Iti cintayi sambuddho, hitatthaṃ dīpavāsinaṃ. Ngồi ở đó, sau khi nhập định rồi xả khỏi định ấy, bậc Chánh Đẳng Giác, vì lợi ích của các cư dân trên đảo, đã suy nghĩ như vầy: 78. 78. Ādāya dakkhiṇaṃ sākhaṃ, bodhito me sirīsato; Āgacchatu rūpanandā, bhikkhunī sahabhikkhunī. 'Mong rằng Tỳ-khưu-ni Rūpanandā cùng với các Tỳ-khưu-ni khác hãy đến, mang theo nhánh phía nam từ cây Bồ-đề Sirīsa của ta.' 79. 79. Tassa taṃ cittamaññāya, sā therī tadanantaraṃ; Gahetvā tattha rājānaṃ, upasaṅkamma taṃ taruṃ. Vị trưởng lão ni ấy, sau khi biết được tâm ý của ngài, ngay sau đó đã dẫn nhà vua đến gần cây ấy. 80. 80. Lekhaṃ dakkhiṇasākhāya, dāpetvāna mahiddhikā; Manosilāya chinnaṃ taṃ, ṭhitaṃ hemakaṭāhake. Vị (nữ trưởng lão) có đại thần lực, sau khi cho vẽ một đường trên nhánh cây phía nam, nhánh cây ấy đã được cắt bằng hùng hoàng và được đặt đứng trong một cái chậu bằng vàng. 81. 81. Iddhiyā bodhimādāya, sapañcasata bhikkhunī; Idhā’netvā mahārāja, devatā parivāritā. Thưa Đại vương, (vị trưởng lão ni) cùng với năm trăm vị tỳ-khưu-ni, được chư thiên vây quanh, đã dùng thần lực mang cây Bồ đề đến đây. 82. 82. Sasuvaṇṇa kaṭāhaṃ taṃ, sambuddhena pasārite; Ṭhapesi dakkhiṇe hatthe, taṃ gahetvā tathāgato. Bà đã đặt (cây Bồ đề) cùng với chậu vàng vào bàn tay phải được đức Chánh Đẳng Giác duỗi ra. Đức Như Lai đã nhận lấy vật ấy. 83. 83. Patiṭṭhāpetuṃ pādāsi, bodhiṃ rañño’bhayassa taṃ; Mahātitthamhi uyyāne, patiṭṭhāpesi bhūpati. Ngài đã trao cây Bồ đề ấy cho vua Abhaya để trồng. Vị quốc vương đã cho trồng (cây Bồ đề) trong khu vườn ở Mahātittha. 84. 84. Tato gantvāna sambuddho,Ito uttarato pana; Sirīsamālake ramme,Nisīditvā tathāgato. Sau đó, đức Chánh Đẳng Giác đã đi từ nơi ấy. Rồi, ở về phía bắc của nơi này, tại Sirīsamālaka xinh đẹp, đức Như Lai đã ngự tọa. 85. 85. Janassa dhammaṃ desesi, dhammābhisamayo tahiṃ; Vīsatiyā sahassānaṃ, pāṇānaṃ āsi bhūmipa. Ngài đã thuyết Pháp cho dân chúng. Tâu quốc vương, ở nơi ấy, sự thấu hiểu Chánh Pháp đã xảy đến cho hai mươi ngàn chúng sanh. 86. 86. Tatopi uttaraṃ gantvā, thūparāmamahiṃ jino; Nisinno tattha appetvā, samādhiṃ vuṭṭhito tato. Từ nơi ấy đi về phía bắc, đức Chánh Giác đã đến Thūpārāma. Sau khi ngự tọa ở nơi ấy và nhập định, ngài đã xuất định. 87. 87. Dhammaṃ [Pg.86] desesi sambuddho, parisāya tahiṃpana; Dasapāṇa sahassāni, pattamaggaphalāna’huṃ. Và ở nơi ấy, đức Chánh Đẳng Giác đã thuyết Pháp cho hội chúng. Mười ngàn chúng sanh đã chứng đắc các đạo và quả. 88. 88. Attano dhammakaraṇaṃ, manussānaṃ namassituṃ; Datvā saparivāraṃ taṃ, ṭhapetvā idha bhikkhuniṃ. Sau khi ban tặng xá-lợi của ngài để cho nhân loại đảnh lễ, và sau khi lưu vị tỳ-khưu-ni ấy cùng với đoàn tùy tùng ở lại đây, 89. 89. Saha bhikkhusahassena, mahādevañca sāvakaṃ; Ṭhapetvā idha sambuddho, tato pācinato pana. Đức Chánh Đẳng Giác, sau khi lưu lại đây vị đệ tử Mahādeva cùng với một ngàn vị tỳ-khưu, rồi ở về phía đông của nơi ấy, 90. 90. Ṭhito ratanamālamhi, janaṃ samanusāsiya; Sasaṅgho nabhamuggantvā, jambudīpaṃ jino agā. Đã đứng ở Ratanamāla, sau khi giáo huấn dân chúng, đức Chánh Giác cùng với Tăng chúng đã bay lên không trung và đi đến cõi Diêm-phù-đề. 91. 91. Imamhi kappe dutiyaṃ, koṇāgamana nāyako; Ahu sabbavidū satthā, sabbalokānukampako. Vị thứ hai trong kiếp này là đức Đạo Sư Koṇāgamana. Ngài là bậc Toàn Giác, bậc Đạo Sư, bậc có lòng bi mẫn đối với tất cả thế gian. 92. 92. Mahānāmavhayaṃ āsi, mahāmeghavanaṃ idaṃ; Vaḍḍhamānapuraṃ nāma, dakkhiṇāya disāya’hu. Khu rừng Mahāmeghavana này (khi ấy) được gọi là Mahānāma. Ở phương nam có (thành phố) tên là Vaḍḍhamānapura. 93. 93. Samiddho nāma nāmena, tattha rājā tadā ahu; Nāmena varadīpo’ti, ayaṃ dīpo tadā ahu. Khi ấy, có một vị vua ở nơi ấy tên là Samiddha. Hòn đảo này khi ấy có tên là Varadīpa. 94. 94. Dubbuṭṭhupaddavo ettha, varadīpe tadā ahu; Jino sakoṇāgamano, disvāna tadupaddavaṃ. Khi ấy, trên hòn đảo Varadīpa này đã xảy ra tai họa hạn hán. Đức Chánh Giác Koṇāgamana, sau khi nhìn thấy tai họa ấy, 95. 95. Taṃ hutvā sattavinayaṃ, pavattiṃ sāsanassa ca; Kātuṃ imasmiṃ dīpasmīṃ, karuṇā balacodito. Được thúc đẩy bởi năng lực của lòng bi mẫn, để thực hiện việc chế ngự chúng sanh và sự hưng thịnh của giáo pháp trên hòn đảo này, 96. 96. Tiṃsa bhikkhusahassehi, tādīhi parivārito; Nabhasā’gamma aṭṭhāsi, nabhe sumanakūṭake. Được vây quanh bởi ba mươi ngàn vị tỳ-khưu là bậc như vậy, ngài đã đi bằng đường không và đứng lại trên không trung ở đỉnh Sumanakūṭa. 97. 97. Sambuddhassā’nubhāvena, dubbuṭṭhi sā khayaṃ gatā; Sāsanāntaradhānattā, suvuṭṭhi ca tadāahu. Nhờ oai lực của đức Chánh Đẳng Giác, nạn hạn hán ấy đã chấm dứt. Do sự biến mất của tai họa, khi ấy đã có mưa thuận. 98. 98. Tatta ṭhito adhiṭṭhāsi, narissaramunissaro; Sabbeva ajja passantu, varadīpamhi mānusā. Đứng ở nơi ấy, bậc Chúa Tể của các bậc Thánh, Chúa Tể của loài người đã phát nguyện: 'Hôm nay, mong rằng tất cả mọi người trên đảo Varadīpa hãy nhìn thấy (ta).' 99. 99. Āgantukāmā sabbeva, manussā mama santikaṃ; Āgacchantu akicchena, khippañcā’ti mahāmuni. Bậc Đại Sĩ (đã phát nguyện rằng): 'Mong rằng tất cả những người muốn đến gần ta hãy đến một cách dễ dàng và nhanh chóng.' 100. 100. Mahāsattaṃ munindaṃ taṃ, obhāsantañca pabbataṃ; Rājā ca nāgarā ceva, disvā khippamupāgamuṃ. Nhà vua và các thị dân, sau khi nhìn thấy bậc Đại Sĩ, bậc Chúa Tể của các bậc Thánh, và ngọn núi đang tỏa sáng, đã nhanh chóng đi đến. 101. 101. Devatābalidānatthaṃ[Pg.87], manussā ca tahiṃ gatā; Devatā iti maññiṃsu, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ. Và những người đã đi đến nơi ấy để cúng dường chư thiên đã nghĩ rằng bậc Đạo Sư của thế gian cùng với Tăng chúng là một vị trời. 102. 102. Rājā so munirājaṃ taṃ, atihaṭṭho’bhivādiya; Nimantayitvā bhattena, ānetvā purasantikaṃ. Vị vua ấy, vô cùng hoan hỷ, sau khi đảnh lễ bậc Vua của các bậc Thánh, đã thỉnh mời ngài dùng bữa và đã đưa ngài đến gần thành phố. 103. 103. Sasaṅghassa munindassa, nisajjāraha muttamaṃ; Ramaṇīyamidaṃ ṭhānaṃ, asambādhanti cintiya. Sau khi suy nghĩ rằng: 'Nơi này thật khả ái và không chật chội, là nơi tối thượng thích hợp để bậc Chúa Tể của các bậc Thánh cùng Tăng chúng ngự tọa.' 104. 104. Kārite maṇḍape ramme, pallaṅkesu varesu taṃ; Nisīdāpayi sambuddhaṃ, sasaṅghaṃ idha bhūpati. Vị quốc vương đã cho xây dựng một gian đình khả ái và đã thỉnh đức Chánh Đẳng Giác cùng Tăng chúng ngự tọa tại đây trên những chiếc sàng tọa cao quý. 105. 105. Nisinnampi’dha passantā, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Dīpe manussā ānesuṃ, paṇṇākāre samantato. Những người trên đảo, khi nhìn thấy bậc Đạo Sư của thế gian cùng Tăng chúng đang ngự tọa tại đây, đã mang lễ vật đến từ khắp mọi nơi. 106. 106. Attano khajjabhojjehi,Tehi tehā’bha tehi ca; Santappesi sasaṅghaṃ taṃ,Rājā so loka nāyakaṃ. Vị vua ấy đã làm cho bậc Đạo Sư của thế gian cùng Tăng chúng được mãn nguyện với các loại vật thực cứng và mềm của mình và với những vật phẩm khác. 107. 107. Idheva pacchābhattaṃ taṃ, nisinnassa jinassa so; Mahānāmakamuyyānaṃ, rājā’dā dakkhiṇaṃ varaṃ. Ngay tại nơi đây, sau bữa ăn, vị vua ấy đã dâng cúng khu vườn Mahānāmaka như một vật phẩm cúng dường cao quý lên đức Chánh Giác đang ngự tọa. 108. 108. Akālapupphālaṅkāre, mahānāmavane tadā; Paṭiggahite buddhena, akampittha mahāmahī. Khi khu rừng Mahānāmavana, được trang hoàng bởi những bông hoa trái mùa, được đức Phật thọ nhận, khi ấy đại địa đã rung chuyển. 109. 109. Ettheva so nisīditvā, dhammaṃ desesi nāyako; Tadā tiṃsa sahassāni, pattā maggaphalaṃ narā. Vị Đạo Sư đã ngồi xuống ngay tại nơi ấy và thuyết giảng giáo pháp. Khi ấy, ba mươi ngàn người đã chứng đắc Đạo và Quả. 110. 110. Divāvihāraṃ katvāna, mahānāmavane jino; Sāyaṇhasamaye gantvā, pubbadhodhiṭhitaṃ mahiṃ. Đấng Chiến Thắng, sau khi an trú ban ngày tại khu rừng Mahānāma, vào buổi chiều đã đi đến nơi mà cây Bồ-đề của vị Phật quá khứ đã đứng. 111. 111. Nisinno tattha appetvā, samādhiṃ vuṭṭhito tato; Iti cintesi sambuddho, hitatthaṃ dīpavāsinaṃ. Ngài đã ngồi tại nơi ấy, nhập định, rồi sau đó xuất định. Bậc Chánh Đẳng Giác đã suy nghĩ như vầy vì lợi ích cho các cư dân của hòn đảo. 112. 112. Ādāya dakkhiṇaṃ sākhaṃ, mamodumbarabodhito; Āyātu kanakadattā, bhikkhunī sahabhikkhunī. Mong rằng Tỳ-khưu-ni Kanakadattā, cùng với các vị Tỳ-khưu-ni khác, hãy mang nhánh phía nam từ cây Bồ-đề Udumbara của ta đến đây. 113. 113. Tassa taṃ cittamaññāya, sā therī tadanantaraṃ; Gahetvā tattha rājānaṃ, upasaṅkamma taṃ taruṃ. Vị Trưởng lão ni ấy, biết được tâm niệm của Ngài, ngay sau đó đã cùng với đức vua ở nơi ấy đi đến gần cây Bồ-đề. 114. 114. Lekhaṃ [Pg.88] dakkhiṇasākhāya, dāpetvāna mahiddhikā; Manosilāya chinnaṃ taṃ, ṭhitaṃ hemakaṭāhake. Vị Trưởng lão ni có đại thần thông đã cho vẽ một đường trên nhánh phía nam; nhánh cây ấy được cắt bằng hùng hoàng và được đặt đứng trong một chiếc chậu bằng vàng. 115. 115. Iddhiyā bodhimādāya, sapañcasahabhikkhunī; Idhāgantvā mahārāja, devatāparivāritā. Thưa Đại vương, vị ấy đã dùng thần thông mang cây Bồ-đề, cùng với năm trăm vị Tỳ-khưu-ni, được chư thiên vây quanh, đến tại nơi đây. 116. 116. Sasuvaṇṇakaṭāhaṃ taṃ, sambuddhena pasārite; Ṭhapesi dakkhiṇe hatthe, taṃ gahetvā tathāgato. Vị ấy đã đặt cây Bồ-đề cùng với chiếc chậu vàng vào bàn tay phải đang xòe ra của bậc Chánh Đẳng Giác. Bậc Như Lai, sau khi nhận lấy, 117. 117. Patiṭṭhāpetuṃ rañño’dā, samiddhassa sataṃ tahiṃ; Mahānāmamhi uyyāne, patiṭṭhāpesi bhūpati. Ngài đã trao cho vị vua để trồng nó. Vị vua, người thịnh vượng và đức hạnh, đã trồng cây Bồ-đề tại khu vườn Mahānāma. 118. 118. Tato gantvāna sambuddho, sirīsamālakuttare; Janassa dhammaṃ desesi, nisinno nāgamālake. Sau đó, bậc Chánh Đẳng Giác đã đi đến Sirīsamālaka cao quý. Ngài đã ngồi tại Nāgamālaka và thuyết giảng giáo pháp cho dân chúng. 119. 119. Taṃ dhammadesanaṃ sutvā, dhammābhisamayo tahiṃ; Vīsatiyā sahassānaṃ, pāṇānaṃ āsi bhūmipa. Thưa đấng Hộ thế, sau khi nghe bài pháp thoại ấy, hai mươi ngàn chúng sanh đã thấu hiểu giáo pháp. 120. 120. Pubbabuddhanisinnaṃ taṃ, ṭhānaṃ gantvā puruttaraṃ; Nisinno tattha appetvā, samādhiṃ vuṭṭhito tato. Ngài đã đi đến nơi mà vị Phật quá khứ đã ngồi trong thành phố tuyệt vời ấy. Ngài đã ngồi tại nơi ấy, nhập định, rồi sau đó xuất định. 121. 121. Dhammaṃ desesi sambuddho, parisāya tahiṃ pana; Dasapāṇasahassāni, pattā maggaphalaṃ ahuṃ. Bậc Chánh Đẳng Giác đã thuyết giảng giáo pháp cho hội chúng tại nơi ấy. Mười ngàn chúng sanh đã chứng đắc Đạo và Quả. 122. 122. Kāyabandhanadhātuṃ so, manussehi namassituṃ; Datvā saparivāraṃ taṃ, ṭhapetvā idha bhikkhuniṃ. Ngài đã ban tặng xá-lợi là dây thắt lưng để loài người đảnh lễ, và đã để lại vị Tỳ-khưu-ni ấy cùng với đoàn tùy tùng ở lại nơi đây. 123. 123. Saha bhikkhusahassena, mahāsummañca sāvakaṃ; Ṭhapetvā idha sambuddho, oraṃ ratanamālato. Bậc Chánh Đẳng Giác đã để lại vị đệ tử Mahāsumma cùng với một ngàn vị Tỳ-khưu ở lại nơi đây, phía bên này của Ratanamāla. 124. 124. Ṭhapetvā sudassane māle, janaṃ samanusāsiya; Sasaṅgho nabhamuggamma, jambudīpaṃ jino agā. Sau khi an vị họ tại Sudassanamāla và giáo huấn dân chúng, Đấng Chiến Thắng cùng với Tăng chúng đã bay lên không trung và đi đến cõi Diêm-phù-đề. 125. 125. Imamhi kappe tatiyaṃ, kassapo gottato jino; Ahu sabbavidū satthā, sabbalokānukampako. Vị thứ ba trong kiếp này là Đấng Chiến Thắng thuộc dòng dõi Kassapa. Ngài là bậc Đạo Sư Toàn Tri, là đấng bi mẫn đối với tất cả thế gian. 126. 126. Mahāmeghavanaṃ āsi, mahāsāgaranāmakaṃ; Visālaṃ nāma nagaraṃ, pacchimāya disāya’hu. Khu rừng Mahāmeghavana khi ấy có tên là Mahāsāgara. Thành phố tên là Visāla nằm ở phương tây. 127. 127. Jayanto nāma nāmena, tattha rājā tadā ahu; Nāmena maṇḍadīpoti, ayaṃ dīpo tadā ahu. Khi ấy, có vị vua ở đó tên là Jayanta. Và hòn đảo này khi ấy có tên là Maṇḍadīpa. 128. 128. Tadā [Pg.89] jayantarañño ca, rañño kaniṭṭhabhātu ca; Yuddhaṃ upaṭṭhitaṃ āsi, bhiṃsanaṃ sattahiṃsanaṃ. Khi ấy, một cuộc chiến tranh khủng khiếp, gây tổn hại cho chúng sanh, đã nổ ra giữa vua Jayanta và em trai của nhà vua. 129. 129. Kassapo so dasabalo, tena yuddhena pāṇinaṃ; Mahantaṃ byasanaṃ disvā, mahākāruṇiko muni. Đức Kassapa, bậc Thập Lực, bậc Thánh nhân có lòng đại bi, khi thấy tai họa lớn lao cho các chúng sanh do cuộc chiến tranh ấy, 130. 130. Taṃ hantvā sattavinayaṃ, pavattiṃ sāsanassa ca; Kātuṃ imasmiṃ dīpasmiṃ, karuṇābalacodito. Được thúc đẩy bởi sức mạnh của lòng bi mẫn, để chấm dứt cuộc chiến ấy, để giáo hóa chúng sanh, và để thiết lập giáo pháp trên hòn đảo này. 131. 131. Vīsatiyā sahassehi, tādīhi parivārito; Nabhasā’gamma aṭṭhāsi, subhakūṭamhi pabbate. Được hai mươi ngàn vị A-la-hán như thế vây quanh, Ngài đã bay đến và đứng trên ngọn núi Subhakūṭa. 132. 132. Tatraṭhito adhiṭṭhāsi, narissara munissaro; ‘‘Sabbe maṃ ajja passantu, maṇḍadīpamhi mānusā. Đứng tại nơi ấy, bậc Chúa Tể của loài người, bậc Chúa Tể của các bậc Thánh nhân đã phát nguyện rằng: ‘Mong rằng hôm nay tất cả mọi người trên đảo Maṇḍadīpa hãy nhìn thấy ta.’ 133. 133. Āgantukāmā sabbeva, mānusā mama santikaṃ; Āgacchantu akicchena, khippañcā’ti mahāmuni. Bậc Đại Thánh nhân (phát nguyện rằng): ‘Mong rằng tất cả những ai muốn đến với ta hãy đến một cách nhanh chóng và không gặp trở ngại.’ 134. 134. Obhāsantaṃ munindaṃ taṃ, obhāsantañca pabbakaṃ; Rājā ca nāgarā ceva, disvā khippaṃ upāgamuṃ. Nhà vua và các thị dân, khi nhìn thấy bậc Chúa Tể của các Thánh nhân đang tỏa sáng và ngọn núi cũng đang tỏa sáng, đã nhanh chóng đi đến. 135. 135. Attano attano patta-vijayāya janā bahū; Devatā balidānatthaṃ, taṃ pabbatamupāgatā. Nhiều người đã đến ngọn núi ấy để cúng dường chư thiên, mong cầu chiến thắng cho phe của mình. 136. 136. Devatā iti maññiṃsu, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Rājā ca so kumāro ca, yuddhamujjhiṃsu vimhitā. Họ nghĩ rằng đó là một vị trời, (nhưng đó là) bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng với Tăng chúng. Nhà vua và vị hoàng tử ấy, vô cùng kinh ngạc, đã từ bỏ cuộc chiến. 137. 137. Rājā so munirājaṃ taṃ, atihaṭṭho’bhivādiya; Nimantayitvā bhattena, ānetvā purasantikaṃ. Vị vua ấy, vô cùng hoan hỷ, đã đảnh lễ bậc Vua của các Thánh nhân, thỉnh mời Ngài dùng bữa, và đưa Ngài đến gần thành phố. 138. 138. Sasaṅghassa munindassa, nisajjārahamuttamaṃ; Ramaṇīyamidaṃ ṭhāna-masambādhanti cintiya. Nghĩ rằng: ‘Nơi này thật khả ái và rộng rãi, là chỗ ngồi tối thượng xứng đáng cho bậc Chúa Tể của các Thánh nhân cùng với Tăng chúng.’ 139. 139. Kārite maṇḍape ramme, pallaṅkesu varesu taṃ; Nisīdāpesi sambuddhaṃ, sasaṅghaṃ idha bhūpati. Trong gian nhà tròn khả ái đã được xây dựng, trên những sàng tọa cao quý, vị quốc vương tại đây đã thỉnh đấng Chánh Đẳng Giác cùng Tăng chúng an tọa. 140. 140. Nisinnampidha passantā, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Dīpe manussā ānesuṃ, paṇṇākāre samantato. Khi nhìn thấy bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng với Tăng chúng đang an tọa tại đây, những người dân ở trên đảo đã từ khắp nơi mang đến các vật tặng. 141. 141. Attano khajjabhojjehi, tehi tehā’bhatehi ca; Sasantappesi sasaṅghaṃ taṃ, rājā so lokanāyakaṃ. Vị vua ấy đã làm cho bậc Lãnh Đạo Thế Gian cùng Tăng chúng được mãn nguyện với các món vật thực cứng và mềm của chính mình và với các món đã được những người kia mang đến. 142. 142. Idhe’va pacchābhattaṃ taṃ, nisinnassa jinassa so; Mahāsāgaramuyyānaṃ, rājā’dā dakkhiṇaṃ varaṃ. Ngay tại đây, sau buổi thọ thực, trong khi đấng Chiến Thắng đang an tọa, vị vua ấy đã dâng cúng khu vườn Mahāsāgara như là vật cúng dường cao quý. 143. 143. Akālapupphalaṅkāre[Pg.90], mahāsāgarakānane; Paṭiggahite buddhena, akampittha mahāmahī. Khi khu rừng Mahāsāgara, được trang hoàng với các loài hoa trái mùa, đã được đức Phật tiếp nhận thì đại địa đã rúng động. 144. 144. Ettheva so nisīditvā, dhammaṃ desesi nāyako; Tadā vīsaṃ sahassāni, sotāpattiphalaṃ narā. Sau khi đã an tọa ngay tại nơi ấy, bậc Lãnh Đạo đã thuyết giảng Giáo pháp. Khi ấy, hai mươi ngàn người đã chứng đắc quả vị Nhập Lưu. 145. 145. Divā vihāraṃ katvāna, mahāsāgarakānane; Sāyanhe sugato gantvā, pubbabodhiṭṭhitaṃ mahiṃ. Sau khi đã an trú ban ngày ở trong khu rừng Mahāsāgara, vào buổi chiều, đấng Thiện Thệ đã đi đến khu đất là nơi cây Bồ-đề của vị Phật quá khứ đã đứng. 146. 146. Nisinno tattha appetvā, samādhiṃ vuṭṭhito tato; Iti cintesi sambuddho, hitatthaṃ dīpavāsinaṃ. Sau khi đã an tọa tại nơi ấy, nhập vào thiền định, và sau khi đã xuất khỏi thiền định, đấng Chánh Đẳng Giác đã suy nghĩ như vầy vì lợi ích cho các cư dân trên đảo: 147. 147. Ādāya dakkhiṇaṃ sākhaṃ, mama nigrodhabodhito; Sudhammā bhikkhunī etu, idāni sahabhikkhunī. ‘Mong sao Tỳ-khưu-ni Sudhammā, cùng với các vị Tỳ-khưu-ni khác, sau khi đã lấy nhánh phía nam từ cây Bồ-đề Nigrodha của ta, hãy đến đây ngay bây giờ.’ 148. 148. Tassa taṃ cittamaññāya, sā therī tadanantaraṃ; Gahetvā tattha rājānaṃ, upasaṅkamma taṃ taruṃ. Ngay sau đó, vị Trưởng lão ni ấy, sau khi đã biết được ý nghĩ ấy của ngài, đã cùng với đức vua ở nơi ấy đi đến gần cây Bồ-đề kia. 149. 149. Lekhaṃ dakkhiṇasākhāya, dāpetvāna mahiddhikā; Manosilāya chinnaṃ taṃ, ṭhitaṃ hemakaṭāyake. Vị Trưởng lão ni có đại thần thông, sau khi cho vạch một đường trên nhánh cây phía nam, nhánh cây ấy đã được cắt bởi hùng hoàng và đã đứng vững ở trong chiếc chậu bằng vàng. 150. 150. Iddhiyā bodhimādāya, sapañcasatabhikkhunī; Idhānetvā mahārāja, devatāparivāritā. Tâu đại vương, sau khi đã lấy cây Bồ-đề bằng thần thông, vị ấy cùng với năm trăm vị Tỳ-khưu-ni, được các vị trời hộ tống, đã mang cây Bồ-đề đến đây. 151. 151. Sasuvaṇṇakaṭāhaṃ taṃ, sambuddhena pasārite; Ṭhapesi dakkhiṇe hatthe, taṃ gahetvā tathāgato. Vị ấy đã đặt cây Bồ-đề cùng với chiếc chậu bằng vàng lên trên bàn tay phải đã được đấng Chánh Đẳng Giác duỗi ra; đấng Như Lai đã nhận lấy vật ấy. 152. 152. Patiṭṭhāpetuṃ rañño’dā, jayantassa sataṃ tahiṃ; Mahāsāgaramuyyāne, patiṭṭhāpesi bhūpati. Để cho thiết lập, ngài đã trao lại cho đức vua. Vị quốc vương đã cho thiết lập cây Bồ-đề của đấng Chiến Thắng tại nơi ấy, ở trong khu vườn Mahāsāgara. 153. 153. Tato gantvāna sambuddho, nāgamāḷakauttare; Dhanassa dhammaṃ desesi, nisinno’sokamāḷake. Sau đó, đấng Chánh Đẳng Giác, sau khi đã đi về phía bắc của Nāgamāḷaka, đã an tọa tại Asokamāḷaka và thuyết giảng Giáo pháp cho Dhana. 154. 154. Taṃ dhammadesanaṃ sutvā, dhammābhisamayo tahiṃ; Ahu pāṇasahassānaṃ, catunnaṃ manujādhipa. Tâu vị chúa tể của loài người, sau khi đã nghe bài thuyết giảng Giáo pháp ấy, sự thông hiểu Giáo pháp đã khởi lên cho bốn ngàn chúng sanh ở tại nơi ấy. 155. 155. Pubbabuddhanisitaṃ taṃ, ṭhānaṃ gantvā punuttaraṃ; Nisinno tattha appetvā, samādhiṃ vuṭṭhito tato. Sau khi lại đi đến nơi cao quý ấy, là nơi chư Phật quá khứ đã ngồi, ngài đã an tọa tại đó, nhập vào thiền định, và sau khi đã xuất khỏi thiền định. 156. 156. Dhammaṃ desesi sambuddho, parisāya tahiṃ pana; Dasapāṇasahassāni, pattamaggaphalāna’huṃ. Và rồi, đấng Chánh Đẳng Giác đã thuyết giảng Giáo pháp cho hội chúng ở tại nơi ấy. Mười ngàn chúng sanh đã chứng đắc các đạo và các quả. 157. 157. Jalasāṭikadhātuṃ [Pg.91] so, manassehi namassituṃ; Datvā saparivāraṃ taṃ; Ṭhapetvā idha bhikkhunī. Ngài đã ban cho xá-lợi là tấm lọc nước để cho người dân lễ bái, và đã để lại vị Tỳ-khưu-ni ấy cùng với đoàn tùy tùng ở tại đây. 158. 158. Saha bhikkhusahassena, sabbanandiñca sāvakaṃ; Ṭhapetvā nadīto oraṃ, so sudassanamāḷato. Ngài đã để lại vị đệ tử Sabbanandi cùng với một ngàn vị Tỳ-khưu ở bên này bờ sông, từ Sudassanamāḷaka. 159. 159. Somanasse māḷakasmiṃ, janaṃ samanusāsiya; Saṅghena nabhamuggantvā, jambudīpaṃ jino agā. Sau khi đã giáo huấn dân chúng tại Somanassamāḷaka, đấng Chiến Thắng cùng với Tăng chúng đã bay lên không trung và đã đi đến cõi Diêm-phù-đề. 160. 160. Ahu imasmiṃ kappasmiṃ, catutthaṃ gotamo jino; Sabbadhammavidū satthā, sabbalokānukampako. Ở trong kiếp này, đã có vị Chiến Thắng thứ tư là Gotama, bậc Đạo Sư thông suốt tất cả các pháp, là đấng có lòng bi mẫn đối với toàn thể thế gian. 161. 161. Paṭhamaṃ so idhāgantvā, yakkhaniddhamanaṃ akā; Dutiyaṃ punarāgamma, nāgānaṃ damanaṃ akā. Lần thứ nhất, sau khi đã đến đây, ngài đã thực hiện việc xua đuổi các loài dạ-xoa. Lần thứ hai, sau khi đã trở lại, ngài đã thực hiện việc nhiếp phục các loài nāga. 162. 162. Kalyāṇiyaṃ maṇiakkhi nāgenā’bhinimantito; Tatiyaṃ punarāgamma, sasaṅgho tattha bhuñjiya. Lần thứ ba, sau khi đã trở lại do được vua nāga Maṇiakkhika thỉnh mời đến Kalyāṇī, ngài cùng với Tăng chúng đã thọ thực tại nơi ấy. 163. 163. Pubbabodhiṭhitaṭhānaṃ, thūpaṭhānamidampi ca; Paribhogadhātuṭhānañca, nisajjāyo’pabhuñjiya. Ngài đã sử dụng các nơi ngồi là: nơi cây Bồ-đề của vị Phật quá khứ đã đứng, và cả nơi này là nền tháp, và nơi có xá-lợi vật dụng. 164. 164. Pubbabuddhaṭhitaṭṭhānā, oraṃ gantvā mahāmuni; Laṃkādīpe lokadīpo, manussābhāvato tadā. Khi ấy, do không có người ở trên đảo Laṅkā, bậc Đại ẩn sĩ, ngọn đèn của thế gian, đã đi từ bên này của những nơi chư Phật quá khứ đã đứng. 165. 165. Dīpaṭṭhaṃ devasaṅghañca, nāge samanusāsiya; Sasaṅgho nabhamuggantvā, jambudīpaṃ jino agā. Sau khi đã giáo huấn hội chúng chư thiên và các loài nāga ở trên đảo, đấng Chiến Thắng cùng với Tăng chúng đã bay lên không trung và đã đi đến cõi Diêm-phù-đề. 166. 166. Evaṃ ṭhānamidaṃ rāja, catubuddhanisevitaṃ; Tasmiṃ ṭhāne mahārāja, thūpo hessati’nāgate. Tâu đức vua, như vậy nơi này đã được bốn vị Phật viếng thăm. Tâu đại vương, tại nơi ấy, trong tương lai sẽ có một ngôi tháp. 167. 167. Buddhasārīradhātūnaṃ, doṇadhātunidhānavā; Vīsaṃhatthasataṃ ucco, hemamālī’ti vissuto. Ngôi tháp ấy sẽ chứa một đấu xá-lợi thân thể của đức Phật, cao một trăm hai mươi hắc-tay, và sẽ nổi danh là ‘Hemamālī’. 168. 168. Ahameva kāressāmi, icchāha puthavissaro; Idha aññāni kiccāni, bahūni tava bhūmipa. Vị chúa tể của trái đất đã nói: ‘Chính ta sẽ cho xây dựng ngôi tháp.’ Tuy nhiên, tâu vị vua cai trị xứ sở, ở đây ngài còn có nhiều phận sự khác nữa. 169. 169. Tāni kārehi nattāte, kāressati imaṃ pana; Mahānāgassa te bhātu, uparājassa atrajo. Cháu của ngài hãy thực hiện các việc ấy, còn việc này sẽ được thực hiện bởi con trai của em ngài là phó vương Mahānāga. 170. 170. So yaṭṭhālayatissoti, rājā hessata’nāgate; Rājā goṭṭhābhayo nāma, tassa putto bhavissati. Vị ấy, tên là Yaṭṭhālayatissa, trong tương lai sẽ là vị vua. Vị vua tên là Goṭṭhābhaya sẽ là con trai của vị ấy. 171. 171. Tassa [Pg.92] putto kākavaṇṇa-tisso nāma bhavissati; Tassa rañño suto rāja, mahārājā bhavissati. Con trai của vị ấy sẽ có tên là Kākavaṇṇatissa. Thưa đức vua, con trai của vị vua ấy sẽ là một vị đại vương. 172. 172. Duṭṭhagāmaṇisaddena, pākaṭo’bhayanāmako; Kāressatī’dha thūpaṃ so, mahā tejiddhivikkamo. Vị ấy, nổi danh với tên gọi Duṭṭhagāmaṇi, cũng có tên là Abhaya, với đại oai lực, thần thông, và dũng mãnh, sẽ xây dựng bảo tháp tại nơi đây. 173. 173. Iccāha thero therassa, vacane ne’ttha bhūpati; Ussāpesi silāthambhaṃ, taṃ pavattiṃ likhāpiya. Vị Trưởng lão đã nói như vậy. Theo lời của vị Trưởng lão, đức vua ở đây đã cho dựng một trụ đá và cho khắc câu chuyện ấy lên trên. 174. 174. Rammaṃ mahāmeghavanaṃ, tissārāmaṃ mahāmahī; Mahāmahindathero so, paṭiggayha mahiddhiko. Vị Đại Trưởng lão Mahinda ấy, bậc có đại thần thông, sau khi đã tiếp nhận khu vườn Mahāmeghavana khả ái và ngôi tự viện Tissārāma trên mảnh đất rộng lớn. 175. 175. Akampo kampayitvāna, mahiṃ ṭhānesu aṭṭhasu; Piṇḍāya pavisitvāna, nagaraṃ sāgarūpamaṃ. Bậc không lay chuyển, sau khi làm cho trái đất rung động ở tám nơi, và sau khi đi vào thành phố giống như biển cả để khất thực. 176. 176. Rañño ghare bhattakiccaṃ, katvā nikkhamma mandiraṃ; Nisajja nandanavane, aggikkhandhopamaṃ tahiṃ. Sau khi đã thọ thực tại nhà vua và rời khỏi cung điện, ngài ngồi xuống tại vườn Nandanavana, ở nơi ấy, ngài thuyết bài kinh ví như khối lửa. 177. 177. Suttaṃ janassa desetvā, sahassaṃ mānuse tahiṃ; Pāpayitvā maggaphalaṃ, mahāmeghavane vasi. Sau khi thuyết giảng bài kinh cho dân chúng, và giúp cho một ngàn người ở đó đạt được đạo quả, ngài đã an trú tại khu vườn Mahāmeghavana. 178. 178. Tatiye divase thero, rājagehamhi bhuñjiya; Nisajja nandanavane, desiyā’sivisopamaṃ. Vào ngày thứ ba, vị Trưởng lão, sau khi thọ thực tại hoàng cung và ngồi xuống tại vườn Nandanavana, đã thuyết giảng bài kinh ví như loài rắn độc. 179. 179. Pāpayitvā’bhisamayaṃ, sahassapurise tato; Tissārāmaṃ agā thero, rājā ca sutadesano. Sau khi giúp cho một ngàn người chứng ngộ, vị Trưởng lão đã đi đến Tissārāma, và đức vua, sau khi nghe pháp, cũng đi theo. 180. 180. Theraṃ upanisīditvā, so pucchi jinasāsanaṃ; Patiṭṭhitannu bhante’ti, na tāva manujā’dhipa. Sau khi ngồi xuống gần vị Trưởng lão, vị ấy hỏi: 'Bạch ngài, giáo pháp của Đấng Chiến Thắng đã được thiết lập chưa?'. 'Thưa nhân chủ, vẫn chưa.' 181. 181. Uposathādikammatthaṃ, jinā’ṇāya janādhipa; Sīmāya idha baddhāya, patiṭṭhissati sāsanaṃ. Thưa nhân chủ, vì mục đích thực hiện lễ Bố-tát và các phận sự khác theo lời dạy của Đấng Chiến Thắng, khi một ranh giới được kết tại đây, giáo pháp sẽ được thiết lập. 182. 182. Icca’bravi mahāthero, taṃ rājā idamabravi; Sambuddhā’ṇāya antohaṃ, vassissāmi jutindhara. Vị Đại Trưởng lão đã nói như vậy. Đức vua đã thưa với ngài điều này: 'Thưa bậc quang huy, theo lời dạy của Đấng Chánh Đẳng Giác, trẫm sẽ hiến cúng khu vực bên trong thành.' 183. 183. Tasmā katvā puraṃ anto-sīmaṃ bandhatha sajjukaṃ; Iccā’bravi mahārājā, thero taṃ idhamabravi. 'Vì vậy, xin ngài hãy lấy thành phố làm khu vực bên trong và kết ranh giới một cách thích đáng.' Vị đại vương đã nói như vậy. Vị Trưởng lão đã thưa với ngài điều này: 184. 184. Evaṃ sati tuvaṃyeva, pajāna puthavissara; Sīmāya gamanaṭṭhānaṃ, bandhissāma mayaṃ hitaṃ. 'Nếu vậy, thưa chúa đất, chính ngài hãy xác định đường đi của ranh giới. Chúng tôi sẽ kết giới vì lợi ích cho chúng sanh.' 185. 185. ‘‘Sādhū’’ti [Pg.93] vatvā bhūmindo, devindo viya nandanā; Mahāmeghavanārammā, pāvisi mandiraṃ sakaṃ. Sau khi nói 'Lành thay', vị chúa đất, giống như thiên chủ từ vườn Nandanavana, đã từ khu vườn Mahāmeghavana đi vào cung điện của mình. 186. 186. Catutthe divase thero, rañño gehamhi bhuñjiya; Nisajja nandanavane, desesa’namanaggiyaṃ. Vào ngày thứ tư, vị Trưởng lão, sau khi thọ thực tại nhà vua và ngồi xuống tại vườn Nandanavana, đã thuyết giảng kinh Anamataggiya. 187. 187. Pāyetvā’matapānaṃ so, sahassapurise tahiṃ; Mahāmeghavanārāmaṃ, mahāthero upāgami. Sau khi cho một ngàn người ở đó uống vị cam lồ bất tử, vị Đại Trưởng lão đã đi đến khu vườn Mahāmeghavana. 188. 188. Pāto bheriṃ carāpetvā, maṇḍayitvā puraṃ varaṃ; Vihāragāmimaggañca, vihārañca samantato. Vào buổi sáng, sau khi cho đánh trống và trang hoàng thành phố tuyệt vời, con đường dẫn đến tu viện, và khắp xung quanh tu viện. 189. 189. Rathesabho rathaṭṭho so, sabbālaṅkārabhūsito; Sahāmacco sahorodho, sayoggabalavāhano. Vị chúa tể của các cỗ xe ấy, đứng trên xe của mình, được trang hoàng với tất cả đồ trang sức, cùng với các vị quan, các cung phi, cùng với đoàn tùy tùng, quân đội và xe cộ. 190. 190. Mahatā parivārena, sakārāmamupāgami; Tattha there upagantvā, vanditvā vandanārahe. Với đoàn tùy tùng đông đảo, ngài đã đi đến khu vườn của mình. Tại đó, sau khi đến gần các vị Trưởng lão và đảnh lễ các bậc đáng đảnh lễ. 191. 191. Saha therehi gantvāna, nadiyo’parititthakaṃ; Tato kasanto agami, hemanaṅgalamādiya. Sau khi cùng các vị Trưởng lão đi đến bến nước phía trên của dòng sông, từ đó ngài bắt đầu cày, cầm lấy một chiếc cày bằng vàng. 192. 192. Mahāpadumo kuñjaro ca, ubho nāgā sumaṅgalā; Suvaṇṇanaṅgale yuttā, paṭhame kuntamāḷake. Voi Mahāpaduma và một con voi tốt lành khác, cả hai con voi tốt lành ấy được thắng vào chiếc cày bằng vàng tại cột hoa lài đầu tiên. 193. 193. Caturaṅgamahā seno, saha therehi khattiyo; Gahetvā naṅgalaṃ sītaṃ, dassayitvā arindamo. Vị vua chiến sĩ, bậc nhiếp phục quân thù, cùng với bốn binh chủng hùng hậu và các vị Trưởng lão, đã cầm lấy chiếc cày và vạch ra luống cày. 194. 194. Samalaṅkataṃ puṇṇaghaṭaṃ, nānārāgaṃ dhajaṃ subhaṃ; Pātiṃ candanacuṇṇañca, soṇṇarajata daṇḍakaṃ. Được vây quanh bởi những người nữ mang các bình nước đầy được trang hoàng, các lá cờ đẹp nhiều màu sắc, các bát đựng bột chiên đàn, và các cây gậy bằng vàng và bạc. 195. 195. Ādāsaṃ pupphabharitaṃ, samuggaṃ kusumagghiyaṃ; Toraṇakadalīchattādiṃ, gahititthi parivārito. Gương soi, các hộp đầy hoa xứng đáng, các cổng chào, cây chuối, lọng, v.v..., ngài được vây quanh bởi những người nữ cầm các vật ấy. 196. 196. Nānāturiya saṅghuṭṭho, balogha parivārito; Thutimaṅgalagītehi, pūrayanto catuddisaṃ. Với âm thanh của các loại nhạc cụ vang dội, được vây quanh bởi đoàn quân đông đảo, làm vang dội bốn phương trời với những bài ca tán dương và chúc tụng. 197. 197. Sādhukāra ninādeti, celukkhepasatehi ca; Mahatā chaṇapujāya, kasanto bhūmipo agā. Với những tiếng reo 'Lành thay' vang dội và hàng trăm lần tung vải lên trời, với lễ hội cúng dường trọng thể, vị chúa đất đã tiếp tục cày. 198. 198. Vihārañca purañceva, kurumāno padakkhiṇaṃ; Sīmāya gamanaṭhānaṃ, nadiṃ patvā samāpayi. Đi nhiễu theo chiều phải quanh cả tu viện và thành phố, ngài đã hoàn tất đường đi của ranh giới khi đến dòng sông. 199. 199. Kenakena nimittena, sīmā ettha gatāti ce; Evaṃ sīmāgataṭhānaṃ, icchamānā nibodhatha. Nếu muốn biết ranh giới đã được xác định bởi những cột mốc nào, các vị hãy lắng nghe về những nơi mà ranh giới đã đi qua như sau. 200. 200. Najjāpāsāṇatitthamhi[Pg.94], pāsāṇe kuḍḍavāṭakaṃ; Tato kumbalavāṭaṃ taṃ, mahānipaṃ tato agā. Tại bến Đá của dòng sông, (ranh giới đi đến) tảng đá Kuḍḍavāṭaka; từ đó đến Kumbalavāṭa, rồi từ đó đến cây Nipa lớn. 201. 201. Tato kukudhapāḷiṅgo, mahāaṅgaṇago tato; Tato khujjamadhulañca, maruttapokkharaṇiṃtato. Từ đó đến Kukudhapāliṅga, rồi đến Mahāaṅgaṇa; từ đó đến Khujjamadhula, và rồi đến hồ Marutta. 202. 202. Vijayārāma uyyāne, uttaradvārakoṭṭha go; Gajakumbhaka pāsāṇaṃ, thusavaṭṭhika majjhago. Trong vườn Vijayārāma, (ranh giới) đi đến cổng thành phía bắc; (rồi đến) tảng đá Gajakumbhaka, đi qua giữa Thusavaṭṭhika. 203. 203. Abhaye balākapāsāṇaṃ, mahāsusāna majjhago; Dīghapāsāṇakaṃ gantvā, kammāradeva gāmato. Tại (hồ) Abhaya, (ranh giới đi đến) tảng đá Balāka, đi qua giữa nghĩa địa lớn; sau khi đến Dīghapāsāṇaka, (ranh giới đi) từ làng của người thợ rèn. 204. 204. Nigrodha maṅgaṇaṃ gantvā, hiyagallasamīpake; Diyāvasabrāhmaṇassa, devokaṃ pubbadakkhiṇaṃ. Sau khi đến Nigrodhamaṅgaṇa, gần Hiyagalla; (ranh giới đi đến) ngôi đền của Bà-la-môn Diyāvasa ở phía đông nam. 205. 205. Tato telumapāliṅgo,Tato tālacatukkago; Assamaṇḍalavāmena,Dve kadambā ajāyisuṃ. Từ đó đến Telumapāliṅga, rồi đến Tālacatukka; về phía trái của Assamaṇḍala, có hai cây gáo đã mọc lên. 206. 206. Tato marumbatittaṅgo, tato uddhaṃ nidiṃ agā; Paṭhama cetiya pācine, dve kadambā ajāyisuṃ. Từ đó đến bến Marumba, rồi đi ngược dòng sông; ở phía đông của ngôi tháp đầu tiên, có hai cây gáo đã mọc lên. 207. 207. Senindaguttarajjamhi, damiḷā dakasuddhikā; Nadiṃ dūranti bandhitvā, nagarāsannamakaṃsu taṃ. Trong thời trị vì của Senindagutta, những người Tamil, để thanh lọc nước, đã đắp đập ngăn sông ở nơi xa và đưa dòng sông ấy đến gần thành phố. 208. 208. Jīva mānakadambañca, antosīmagataṃ ahu; Mataka dambatīrena, sīmāuddakadambagā. Và cây gáo Jīvamāna đã nằm bên trong giới; ranh giới đi đến cây gáo Uddaka, bên bờ của cây gáo Mataka. 209. 209. Sīhasinā natitthena, uggantvā tīrato vajaṃ; Pāsāṇatitthaṃ gantvāna, nimittaṃ ghaṭṭayi isi. Đi lên từ bờ tại bến Sīhasināna, sau khi đến bến Đá, vị ẩn sĩ đã thiết lập cột mốc. 210. 210. Nimittetu pane’tasmiṃ, ghaṭṭite devamānusā; Sādhukāraṃ pavattesuṃ, sāsanaṃ suppatiṭṭhitaṃ. Khi cột mốc này được thiết lập, chư thiên và nhân loại đã cất lên lời tán thán 'lành thay', (cho rằng) giáo pháp đã được khéo thiết lập. 211. 211. Rañño dinnāya sītāya, nimitte parikittayi; Dvattiṃsamāḷakatthañca, thūpārāmatthameva ca. Ngài đã tuyên thuyết về các cột mốc của giới do nhà vua ban tặng, và cũng vì lợi ích của ba mươi hai Māḷaka và của Thūpārāma. 212. 212. Nimitte kittayitvāna, mahāthero mahāmati; Sīmantaranimitte ca, kittayitvā yathāvidhiṃ. Sau khi tuyên thuyết các cột mốc, vị Đại Trưởng Lão, bậc Đại Trí, cũng đã tuyên thuyết các cột mốc bên trong giới theo đúng nghi thức. 213. 213. Abandhī [Pg.95] sabbā sīmāyo, tasmiṃyeva dinevasī; Mahāmahī akampittha, sīmābandhe samāpite. Bậc Tự Tại đã kết tất cả các giới ngay trong ngày hôm đó; quả đại địa đã rung chuyển khi việc kết giới được hoàn tất. 214. 214. Pañcame divase thero, rañño gehamhi bhuñjiya; Nisajja nandanavane, suttantaṃ khajjanīyakaṃ. Vào ngày thứ năm, vị Trưởng Lão, sau khi thọ thực tại nhà vua, đã ngồi tại vườn Nandana và thuyết bài kinh Khajjanīya. 215. 215. Mahājanassa desetvā, sahassaṃ mānuse tahiṃ; Pāyetvā amataṃ pānaṃ, mahāmeghavane vasī. Sau khi thuyết giảng cho đại chúng, ngài đã cho một ngàn người ở đó uống thức uống bất tử, rồi ngài trú tại Mahāmeghavana. 216. 216. Chaṭṭhepi divase thero, raññogehamhi bhuñjiya; Nisajja nandanavane, sutta gomaya piṇḍikaṃ. Vào ngày thứ sáu, vị Trưởng Lão, sau khi thọ thực tại nhà vua, đã ngồi tại vườn Nandana và thuyết bài kinh Gomayapiṇḍika. 217. 217. Desayitvā desanaññū, mahassaṃyeva mānuse; Pāpayitvā’bhisamayaṃ, mahā meghavane vasī. Bậc thông hiểu pháp thoại, sau khi thuyết giảng, đã khiến cho một ngàn người đạt được sự chứng ngộ, rồi ngài trú tại Mahāmeghavana. 218. 218. Sattamepi dine thero, rājagehamhi bhuñjiya; Nisajja nandanavane, dhammacakkappavattanaṃ. Vào ngày thứ bảy, vị Trưởng Lão, sau khi thọ thực tại nhà vua, đã ngồi tại vườn Nandana và thuyết kinh Chuyển Pháp Luân. 219. 219. Suttantaṃ desayitvāna, sahassaṃyeva mānuse; Pāpayitvā’bhisamayaṃ, mahā meghavane vasi. Sau khi thuyết bài kinh ấy, ngài đã khiến cho một ngàn người đạt được sự chứng ngộ, rồi ngài trú tại Mahāmeghavana. 220. 220. Evañhi aṭṭha navama-sahassāni jutindharo; Kārayitvā’bhisamayaṃ, divaseheva sattati. Như vậy, bậc Trì Giữ Ánh Sáng đã khiến cho tám ngàn chín trăm người đạt được sự chứng ngộ chỉ trong bảy ngày. 221. 221. Taṃ mahānandanavanaṃ, vuccate tena tādinā; Sāsanajotitaṭṭhāna-mīti jotivanaṃ iti. Khu vườn Mahānandana ấy, bởi bậc Như Nhiên, được gọi là Jotivana, nghĩa là 'nơi giáo pháp được tỏa sáng'. 222. 222. Tissarāmamhi kāresi,Rājā therassa ādito; Pāsādaṃ sīghamukkāya,Sukkhā petvāna mattikā. Tại Tissārāma, ngay từ đầu, nhà vua đã cho xây một lâu đài cho vị Trưởng Lão, sau khi cho làm khô nhanh chóng phần đất sét. 223. 223. Pāsādo kāḷakābhāso,Āsi so tena taṃ tahiṃ; Kāḷapāsāda pariveṇa-mīti saṅkhamupāgataṃ. Lâu đài ấy có màu sắc đen, do đó nơi ấy đã được biết đến với tên gọi là Tịnh xá Lâu Đài Đen. 224. 224. Tato mahābodhigharaṃ, lohapāsāda meva ca; Salākaggañca kāresi, bhattasālañca sādhukaṃ. Sau đó, ngài đã cho xây Bồ-đề điện, và cả Lâu đài Đồng; ngài cũng cho xây một cách tốt đẹp nhà phát thẻ và nhà ăn. 225. 225. Bahūni [Pg.96] pariveṇāni, sādhu pokkharaṇīpi ca; Rattiṭhāna divāṭhāna-pabhutīni ca kārayi. Ngài đã cho xây nhiều tịnh xá, và cả những hồ sen tốt đẹp; và những nơi nghỉ ban đêm, những nơi nghỉ ban ngày, và các công trình tương tự. 226. 226. Tassa nahānapāpassa, nhānapokkharaṇītaṭe; Sunahātapariveṇanti, pariveṇaṃ pavuccati. Trên bờ hồ tắm của ngài, có một tịnh xá được gọi là Tịnh xá Tắm Gội Tốt Đẹp. 227. 227. Tassa caṅkamitaṭhāne, dīpa dīpassa sādhuno; Vuccate pariveṇaṃ taṃ, dīghacaṅkamanaṃ iti. Tại nơi kinh hành của ngài, bậc thiện trí, ngọn đèn của hòn đảo, có một tịnh xá được gọi là Nơi Kinh Hành Dài. 228. 228. Aggaphalasamāpattiṃ, samāpajja yahiṃ tuso; Phalagga pariveṇanti, etaṃ tena pavuccati. Nơi nào ngài đã nhập vào sự chứng đắc thánh quả cao nhất, nơi ấy do đó được gọi là Tịnh xá Thánh Quả Tối Thượng. 229. 229. Apassiya apassenaṃ, thero tattha nisīdiso; Therā passaya pariveṇaṃ, etaṃ tena pavuccati. Vị trưởng lão đã ngồi tại nơi đó, dựa vào một cái gối dựa; do đó, tịnh xá của vị trưởng lão được gọi là Tịnh xá Gối Dựa. 230. 230. Bahū marugaṇā yattha, upāsiṃsu upaccataṃ; Teneva taṃ marugaṇa-pariveṇanti vuccati. Nơi nhiều đoàn người Maru đã đến và cư ngụ; do đó, nơi ấy được gọi là Tịnh xá Marugaṇa. 231. 231. Senāpatitassa rañño, therassa dīghasandako; Kāresi cūḷapāsādaṃ, mahāthambhehi aṭṭhahi. Vị tướng quân của đức vua, tên là Dīghasanda, đã cho xây dựng cho vị trưởng lão một ngôi điện nhỏ với tám cây cột lớn. 232. 232. Dīghasanda senāpati-pariveṇanti taṃ tahiṃ; Vuccate pariveṇaṃ taṃ, pamukhaṃ pamukhākaraṃ. Do đó, tịnh xá ấy, một công trình hàng đầu, được gọi là Tịnh xá Tướng quân Dīghasanda. 233. 233. Devānaṃpiyavacano’paguḷanāmo,Laṃkāyaṃ paṭhamamimaṃ mahāvihāraṃ; Rājā so sumatimahāmahindatheraṃ,Āgammā malamatimetthakārayitthāti. Vị vua ấy, tên là Upaguḷa, người có lời nói được chư thiên yêu mến, sau khi đến với vị trưởng lão Mahāmahindā, bậc trí tuệ vĩ đại, đã cho xây dựng ngôi đại tự viện đầu tiên này tại Laṅkā, một nơi không còn ô uế. Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được biên soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành. Mahāvihārapaṭiggahako nāma có tên là Sự Thọ Lãnh Đại Tự Viện. Pannarasamo paricchedo. Chương thứ mười lăm. Soḷasama pariccheda Chương thứ mười sáu. Cetiyapabbatavihāra paṭiggahako Sự Thọ Lãnh Tự Viện Cetiyapabbata. 1. 1. Pure [Pg.97] caritvā piṇḍāya, karitvā janasaṅgahaṃ; Rājagehamhi bhuñjanto, kārento rājasaṅgahaṃ. Sau khi đi khất thực trong thành, tạo sự gần gũi với dân chúng; ngài thọ thực tại hoàng cung, tạo sự gần gũi với nhà vua. 2. 2. Chabbasadivase thero, mahāmeghavane vasī; Āsaḷhasukkapakkhassa, terase divase pana. Vị trưởng lão đã ở tại Mahāmeghavana trong hai mươi sáu ngày; rồi vào ngày thứ mười ba của thượng tuần tháng Āsaḷha. 3. 3. Rājagehamhi bhuñjitvā, mahārañño mahāmati; Mahā’ppamādasuttantaṃ, desayitvā tato ca so. Sau khi thọ thực tại hoàng cung của đức vua, bậc trí tuệ vĩ đại ấy đã thuyết bài kinh Đại Bất Phóng Dật, và sau đó ngài. 4. 4. Vihārakaraṇaṃ icchaṃ, tattha cetiyapabbate; Nikkhamma purimadvārā, agā cetiyapabbataṃ. Với ý muốn xây dựng một tự viện tại núi Cetiyapabbata, ngài đã đi ra khỏi cổng phía đông và đi đến núi Cetiyapabbata. 5. 5. Theraṃ tattha gataṃ sutvā, rathaṃ āruyha bhūpati; Deviyo dve ca ādāya, therassānupadaṃ akā. Nghe tin vị trưởng lão đã đến đó, đức vua lên xe, mang theo hai vị hoàng hậu, và đi theo dấu chân của vị trưởng lão. 6. 6. Therā nāgacatukkamhi, nahātvā rahade tahiṃ; Pabbatārohaṇatthāya, aṭṭhaṃsu paṭipāṭiyā. Các vị trưởng lão, sau khi tắm trong hồ tại Nāgacatukka, đã đứng thành hàng để chuẩn bị lên núi. 7. 7. Rājā rathā tado’ruyha, sabbe there’bhivādayi; Uṇhe kilante kiṃrāja, āgatosī’ti ahute. Bấy giờ, đức vua xuống xe, đảnh lễ tất cả các vị trưởng lão. Khi được hỏi: 'Thưa đại vương, vì sao ngài lại đến đây trong lúc trời nóng và mệt mỏi như thế này?' 8. 8. Tumhākaṃ gamanāsaṅkī, āgatomhī’ti bhāsite; Idheva vassaṃ vasituṃ, āgatamhā’ti bhāsiya. (Nhà vua) đáp: 'Tôi đến vì lo ngại rằng các ngài sẽ ra đi.' (Vị trưởng lão) nói: 'Chúng tôi đến đây để an cư mùa mưa tại chính nơi này.' 9. 9. Tassūpanāyikaṃ thero, khandhakaṃ khandhakovido; Kathesi rañño taṃ sutvā, bhāgineyyo ca rājino. Vị trưởng lão, bậc thông thạo các chương (Khandhaka), đã thuyết cho đức vua nghe một chương thích hợp với dịp này. Nghe xong, người cháu của đức vua. 10. 10. Mahāriṭṭho mahāmacco, pañcapaññāsabhātuhi; Saddhiṃ jeṭṭhakaniṭṭhehi, rājānamabhito ṭhito. là vị đại thần Mahāriṭṭha, cùng với năm mươi lăm anh em, cả lớn lẫn nhỏ, đang đứng gần đức vua. 11. 11. Yācitvā tadahu ceva, pabbajuṃ therasantike; Pattārahattaṃ sabbepi, te khuragge mahāmatī. Ngay trong ngày hôm đó, họ đã xin và xuất gia với vị trưởng lão. Tất cả những người có trí tuệ vĩ đại ấy đã đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa chạm đến. 12. 12. Kantakacetiyaṭhāne, parito tadaheva so; Kammāni ārabhāpetvā, leṇāni aṭṭhasaṭṭhiyo. Ngay trong ngày hôm đó, nhà vua đã cho bắt đầu công việc tại địa điểm của tháp Kaṇṭaka, xây dựng sáu mươi tám hang động xung quanh. 13. 13. Agamāsi [Pg.98] puraṃ rājā, therā tattheva te vasuṃ; Kāle piṇḍāya nagaraṃ, pavisantā’nukampakā. Đức vua trở về thành, còn các vị trưởng lão thì ở lại đó. Với lòng bi mẫn, các ngài vào thành khất thực vào đúng thời điểm. 14. 14. Niṭṭhite leṇakammamhi, āsaḷhipuṇṇamāsiyaṃ; Gantvā adāsi therānaṃ, rājā vihāradakkhiṇaṃ. Khi công việc xây dựng các hang động hoàn tất, vào ngày rằm tháng Āsaḷha, đức vua đã đến và cúng dường tự viện đến các vị trưởng lão. 15. 15. Dvattiṃsamāḷakānañca, vihārassa ca tassa kho; Sīmaṃ sīmātigo thero, bandhitvā tadaheva so. Ngay trong ngày hôm đó, vị trưởng lão, bậc đã vượt qua mọi giới hạn, đã thiết lập giới đàn (sīmā) cho ba mươi hai khu nhà nhỏ và cho chính tự viện ấy. 16. 16. Tesaṃ pabbajjāpekkhānaṃ, akāsi upasampadaṃ; Sabbesaṃ sabbapaṭhamaṃ, baddhe tumbarumāḷake. Ngài đã làm lễ cụ túc giới cho những người mong muốn xuất gia, cho tất cả họ, trước hết tại khu nhà Tumbaru đã được thiết lập giới đàn. 17. 17. Ete dvāsaṭṭhi arahanto, sabbe cetiyapabbate; Tattha vassaṃ upagantvā, akaṃsu rājasaṅgahaṃ. Sáu mươi hai vị A-la-hán này, tất cả đều ở tại Cetiyapabbata, đã an cư mùa mưa tại đó và nhận sự cúng dường của nhà vua. 18. 18. Devamanussagaṇagaṇitaṃ taṃ,Tañca gaṇaṃ guṇavitthatakittiṃ; Yānamupacca ca mānayamānā,Puññacayaṃ vipulaṃ akariṃsūti. Các chúng chư thiên và nhân loại, sau khi đến và tôn kính Tăng đoàn ấy, một Tăng đoàn được chư thiên và nhân loại kính trọng, có danh tiếng lẫy lừng về đức hạnh, đã tạo nên vô lượng phước báu. Sujanapasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được biên soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành. Cetiyapabbatavihārapaṭiggahako nāma có tên là Sự Thọ Lãnh Tự Viện Cetiyapabbata. Soḷasamo paricchedo. Chương thứ mười sáu. Sattarasama pariccheda Chương thứ mười bảy Dhātuāgamano Sự quang lâm của xá-lợi 1. 1. Vutthavasso pavāretvā, kattikapuṇṇamāsiyaṃ; Avoce’daṃ mahārājaṃ, mahāthero mahāmati. Vị Đại Trưởng lão có trí tuệ vĩ đại, sau khi đã an cư mùa mưa và làm lễ Tự tứ, vào ngày rằm tháng Kattika, đã nói điều này với đức vua. 2. 2. Ciradiṭṭho hi sambuddho, satthā no manujādhipa; Anāthavāsaṃ avasimha, natthi no pūjiyaṃ idha. Tâu chúa tể của loài người, đã lâu chúng con không được thấy bậc Chánh Đẳng Giác, vị Đạo Sư của chúng con. Chúng con đã sống không nơi nương tựa, ở đây không có gì để chúng con cúng dường. 3. 3. ‘‘Bhāsittha nanu bhanteme, sambuddho nibbuto’’ iti; Āha dhātūsu diṭṭhesu, diṭṭho hoti jino’’ iti. ‘Bạch quý ngài, chẳng phải quý ngài đã nói rằng bậc Chánh Đẳng Giác đã nhập Niết-bàn rồi sao?’ (Vua hỏi). (Trưởng lão) đáp: ‘Khi xá-lợi được nhìn thấy, tức là bậc Chiến Thắng đã được nhìn thấy.’ 4. 4. Vidito [Pg.99] vo adhippāyo, thūpassa kāraṇe mayā; Kāressāmi ahaṃ thūpaṃ, tumhe jānātha dhātuyo. Trẫm đã biết ý định của quý ngài về việc xây dựng bảo tháp. Trẫm sẽ cho xây dựng bảo tháp, còn quý ngài hãy tìm biết về xá-lợi. 5. 5. Mantehi sumanenāti, thero rājānamabravi; Rājā’ha sāmaṇeraṃ taṃ, kuto lacchāma dhātuyo. Vị Trưởng lão thưa với đức vua: ‘Hãy bàn với Sumana.’ Đức vua hỏi vị sa-di ấy: ‘Chúng ta sẽ lấy xá-lợi từ đâu?’ 6. 6. Vibhūsayitvā nagaraṃ, maggañca manujādhipa; Uposathī sapariso, hatthiṃ āruyha maṅgalaṃ. Tâu chúa tể của loài người, sau khi trang hoàng kinh thành và đường sá, ngài cùng với đoàn tùy tùng hãy thọ trì ngày Bố-tát, rồi ngự trên voi báu. 7. 7. Setacchattaṃ dhārayanto, tālāvacarasaṃhito; Mahānāgavanuyyānaṃ, sāyanhasamaye vaja. Trong khi lọng trắng được che và có người hầu quạt, hãy đi đến ngự uyển Mahānāgavana vào buổi chiều. 8. 8. Dhātubhedaññuno rāja, dhātuyo tattha lacchasi; Icchāha sāmaṇero so, sumano taṃ sumānasaṃ. Vị sa-di Sumana ấy đã nói với đức vua có tâm hoan hỷ rằng: ‘Tâu Đại vương, ở đó ngài sẽ nhận được xá-lợi từ một người am tường về xá-lợi.’ 9. 9. Thero’tha rājakulato, gantvā cetiyapabbataṃ; Āmantiya sāmaṇeraṃ, sumanaṃ sumano gatiṃ. Bấy giờ, vị Trưởng lão có tâm hoan hỷ, từ hoàng cung đi đến núi Cetiyapabbata, gọi sa-di Sumana, người có thiện thú, và bảo. 10. 10. Ehi tvaṃ bhadra sumana, gantvā pupphapuraṃ varaṃ; Ayyakaṃ te mahārājaṃ, evaṃ no vacanaṃ vada. Này hiền giả Sumana, con hãy đến đây, hãy đi đến thành Pupphapura cao quý, và nói lời này của chúng ta với ông của con là đức vua. 11. 11. Sahāyo te mahārāja, mahārājā maruppiyo; Pasanno buddhasamaye, thūpaṃ kāretumicchati. ‘Tâu Đại vương, người bạn của ngài là đức vua Devanampiya, có đức tin trong giáo pháp của đức Phật, mong muốn cho xây dựng một bảo tháp.’ 12. 12. Munino dhātuyo dehi, pattaṃ bhuttañca satthunā; Sarīradhātuyo santi, bahavo hi tavantike. ‘Xin hãy ban cho xá-lợi của bậc Mâu-ni, và chiếc bát mà đức Đạo Sư đã dùng. Vì rằng có nhiều xá-lợi của Ngài ở nơi ngài.’ 13. 13. Pattapūrā gahetvā tā, gantvā devapuraṃ varaṃ; Sakkaṃ devānamindaṃ taṃ, evaṃ no vacanaṃ vada. ‘Sau khi nhận đầy bát các xá-lợi ấy, con hãy đi đến thành phố cao quý của chư thiên, và nói lời này của chúng ta với Sakka, vua của chư thiên.’ 14. 14. Tilokadakkhiṇeyyassa, dāṭhādhātu ca dakkhiṇā; Tavantikamhi devinda, dakkhiṇakkhakadhātu ca. ‘Tâu Thiên chủ, xá-lợi răng bên phải và xá-lợi xương đòn bên phải của bậc đáng cúng dường trong ba cõi đang ở nơi ngài.’ 15. 15. Dāṭhaṃ tvameva pūjehi, akkhakaṃ dehi satthuno; Laṃkādīpassa kiccesu, māpamajja surādhipa. ‘Chính ngài hãy cúng dường xá-lợi răng, còn xá-lợi xương đòn của đức Đạo Sư xin hãy ban cho. Tâu chúa tể của chư thiên, xin đừng xao lãng trong các công việc của đảo Laṅkā.’ 16. 16. ‘‘Evaṃ bhante’’ti vatvā so, sāmaṇero mahiddhiko; Taṅkhaṇaṃyeva agamā, dhammāsokassa santikaṃ. Vị sa-di có đại thần lực ấy, sau khi thưa: ‘Xin vâng, bạch ngài,’ đã đi đến trước sự hiện diện của vua Dhammāsoka ngay trong khoảnh khắc ấy. 17. 17. Sālamūlamhi ṭhapitaṃ, mahābodhiṃ tahiṃ sutaṃ; Kattikacchaṇapūjāhi, pūjiyaṃ tañca addasa. Ở đó, vị ấy cũng đã thấy cây Đại Bồ-đề được nghe nói đến, được đặt ở gốc cây Sāla, đang được cúng dường với các lễ vật của lễ hội Kattika. 18. 18. Therassa [Pg.100] vacanaṃ vatvā, rājato laddhadhātuyo; Pattapūraṃ gahetvāna, himavantamupāgami. Sau khi nói lời của vị Trưởng lão và nhận được xá-lợi từ đức vua, vị ấy đã lấy đầy một bát và đi đến núi Himavanta. 19. 19. Himavante ṭhapetvāna, sadhātuṃ pattamuttamaṃ; Devindasantikaṃ gantvā, therassa vacanaṃ bhaṇi. Sau khi đặt chiếc bát cao quý chứa xá-lợi ở núi Himavanta, vị ấy đi đến trước sự hiện diện của Thiên chủ và nói lời của vị Trưởng lão. 20. 20. Cūḷāmaṇi cetiyamhā, gahetvā dakkhiṇakkhakaṃ; Sāmaṇerassa pādāsi, sakko devānamissaro. Sakka, chúa tể của chư thiên, đã lấy xá-lợi xương đòn bên phải từ bảo tháp Cūḷāmaṇi và trao cho vị sa-di. 21. 21. Taṃ dhātuṃ dhātupattañca, ādāya sumano tato; Āgamma cetiyagiriṃ, therassa’dāsi taṃ yati. Vị tu sĩ Sumana ấy, sau khi từ đó mang theo xá-lợi ấy và bát xá-lợi, đã trở về núi Cetiyagiri và dâng lên vị Trưởng lão. 22. 22. Mahānāgavanuyyānaṃ, vuttenā vidhinā’gamā; Sāyanhāsamaye rājā, rājasenā purakkhato. Vào buổi chiều, đức vua, với quân đội hoàng gia đi trước, đã đến ngự uyển Mahānāgavana theo nghi thức đã được chỉ dạy. 23. 23. Ṭhapesi dhātuyo sabbā, thero tattheva pabbate; Missakaṃ pabbataṃ tasmā, āhu cetiya pabbataṃ. Vị Trưởng lão đã đặt tất cả xá-lợi trên ngọn núi ấy. Do đó, người ta gọi núi Missaka là núi Cetiya (Bảo Tháp). 24. 24. Ṭhapetvā dhātupattaṃ taṃ, thero cetiyapabbate; Gahetvā akkhakaṃ dhātuṃ, saṅketaṃ sagaṇo’gamā. Vị Trưởng lão, sau khi đặt bát xá-lợi ấy trên núi Cetiyapabbata, đã cầm lấy xá-lợi xương đòn và cùng với chư tăng đi đến nơi đã hẹn. 25. 25. Sacāyaṃ munino dhātu, chattaṃ namatu me sayaṃ; Jaṇṇukehi karīdhātu, dhātucaṅkoṭako ayaṃ. ‘Nếu đây là xá-lợi của bậc Mâu-ni, mong rằng lọng của trẫm tự cúi xuống, con voi hãy quỳ gối, và hộp xá-lợi này, 26. 26. Sirasmiṃ me patiṭṭhātu, āgamma saha dhātuko; Iti rājā vicintesi, cintitaṃ taṃ tathā ahu. hãy bay lên cùng với xá-lợi và an vị trên đầu của trẫm.’ Đức vua đã suy nghĩ như vậy, và điều suy nghĩ ấy đã xảy ra đúng như thế. 27. 27. Amatenā’bhisittova, ahu haṭṭho’ti bhūpati; Sīsato taṃ gahetvāna, hatthikkhandhe ṭhapesitaṃ. Vị quốc vương vô cùng hoan hỷ, như thể được rưới nước cam lồ. Sau khi cung thỉnh vật ấy từ trên đầu xuống, ngài đã đặt nó trên lưng voi. 28. 28. Haṭṭho hattī kuñcanādaṃ, akā kampittha medinī; Tato nāgo nivattitvā, sathera balavāhano. Con voi hoan hỷ rống lên một tiếng, mặt đất đã rung chuyển. Sau đó, con voi cùng với vị trưởng lão và đoàn quân hộ tống đã quay trở lại. 29. 29. Puratthimena dvārena, pavisitvā puraṃ subhaṃ; Dakkhiṇena ca dvārena, nikkhamitvā tato puna. Sau khi đi vào thành phố xinh đẹp bằng cửa phía đông, rồi lại đi ra bằng cửa phía nam. 30. 30. Thūpārāme cetiyassa, ṭhānato pacchato kataṃ; Pamojavatthuṃ gantvāna, bodhiṭhāne nivattiya. Sau khi đi đến Pamojavatthu, được làm ở phía sau địa điểm của bảo tháp trong tu viện Thūpārāma, (voi) đã quay lại nơi cây Bồ-đề. 31. 31. Puratthāvadano aṭhā, thūpaṭhānaṃ tadā hitaṃ; Kadambapupphaādāri-vallīhi citakaṃ ahu. Lúc bấy giờ, (voi) đứng quay mặt về hướng đông tại nơi thích hợp để xây tháp. Nơi ấy đã được trang hoàng bằng những dây leo mang hoa Kadamba. 32. 32. Manussadevo [Pg.101] devehi, taṃ ṭhānaṃ rakkhitaṃ suciṃ; Sodhāpetvā bhūsayitvā, taṅkhaṇaṃyeva sādhukaṃ. Vị vua, cùng với chư thiên, đã cho dọn dẹp và trang hoàng nơi thanh tịnh được bảo vệ ấy ngay lập tức một cách tốt đẹp. 33. 33. Dhātuṃ oropanatthāya, ārabhī hatthikkhandhato; Nāgo na icchitaṃ rājā, theraṃ pucchittha taṃ manaṃ. Khi (nhà vua) bắt đầu việc hạ xá-lợi từ trên lưng voi xuống, con voi đã không muốn. Nhà vua bèn hỏi vị trưởng lão về ý muốn ấy (của nó). 34. 34. Attano khandhasamake, ṭhāne ṭhapanamicchati; Dhātuoropanaṃ tena, na iṭṭhamī’ti so bravi. Vị ấy nói: 'Nó muốn đặt (xá-lợi) ở một nơi cao bằng vai của nó; do đó, việc hạ xá-lợi xuống (thấp hơn) là điều nó không mong muốn'. 35. 35. Āṇāpetvā khaṇaṃyeva,Sukkhāto’bhayavāpito; Sukkhakaddama khaṇḍehi,Citā petvāna taṃ samaṃ. Nhà vua ra lệnh ngay lập tức, cho lấy những tảng bùn khô từ hồ Abhaya đã được làm cạn, chất đống lên cho bằng (chiều cao vai của voi). 36. 36. Alaṅkaritvāna bahudhā, rājā taṃ ṭhānamuttamaṃ; Oropetvā hatthikkhandhā, dhātuṃ tattha ṭhapesitaṃ. Sau khi trang hoàng nơi cao quý ấy bằng nhiều cách, nhà vua đã cho hạ xá-lợi từ lưng voi xuống và cho đặt ở đó. 37. 37. Dhātārakkhaṃ saṃvidhāya, ṭhapetvā tattha hatthinaṃ; Dhātuthūpassa karaṇe, rājā turitamānaso. Sau khi sắp đặt việc bảo vệ xá-lợi và để con voi ở lại đó, nhà vua có tâm ý khẩn trương trong việc xây dựng tháp xá-lợi. 38. 38. Bahū manusse yojetvā, itthikākaraṇe lahuṃ; Dhātukiccaṃ vicintento, sāmacco pāvisī puraṃ. Sau khi huy động nhiều người để nhanh chóng làm gạch, nhà vua cùng các vị quan đại thần đã đi vào thành, trong khi suy nghĩ về công việc liên quan đến xá-lợi. 39. 39. Mahāmahindatthero tu, mahā meghavanaṃ subhaṃ; Sagaṇo abhigantvāna, tattha vāsamakappayi. Còn Đại trưởng lão Mahinda, sau khi cùng tăng đoàn của mình đi đến khu rừng Mahāmeghavana xinh đẹp, đã an trú ở đó. 40. 40. Rattiṃ nāgo’nupariyāti, taṃ ṭhānaṃ so sadhātu kaṃ; Bodhiṭhānamhi sālāya, divāṭhāti sadhātuko. Vào ban đêm, con voi đi vòng quanh nơi có xá-lợi ấy. Vào ban ngày, nó đứng trong ngôi sala ở nơi cây Bồ-đề, cùng với xá-lợi. 41. 41. Vatthussa tasso’parito, thūpaṃ theramatānu go; Jaṅghāmattaṃ citāpetvā, katipāhena bhūpati. Trong vài ngày, vị vua, theo ý của vị trưởng lão, đã cho xây bảo tháp trên nền đất ấy cao đến ống chân. 42. 42. Tattha dhātupatiṭṭhānaṃ, ghosāpetvā upāgami; Tato tato samanto ca, samāgami mahājano. Sau khi cho loan báo về việc an vị xá-lợi ở đó, (nhà vua) đã đến. Và từ khắp mọi nơi xung quanh, đại chúng đã tụ hội. 43. 43. Tasmiṃ samāgame dhātu, hatthikkhandhā nagāggatā; Sattatālappamāṇamhi, dissanti nabhasiṭṭhitā. Trong buổi tụ hội ấy, xá-lợi từ trên lưng voi đã bay lên, được nhìn thấy đang đứng trên không trung ở độ cao bảy cây tala. 44. 44. Vimhāpayanti janataṃ, yamakaṃ pāṭihāriyaṃ; Kaṇṇambamūle buddho’va, akari lomahaṃsanaṃ. Làm cho dân chúng kinh ngạc, (xá-lợi) đã thực hiện song thông thần biến, một điều làm dựng tóc gáy, giống như đức Phật đã làm ở gốc cây xoài Ganda. 45. 45. Tato [Pg.102] nikkhantajālāhi, jaladhārāhi cā’sakiṃ; Ayaṃ obhāsitā’sittā, sabbālaṃkāmahī mahu. Với những ngọn lửa và những dòng nước không ngừng phát ra từ đó, toàn thể đảo Lanka này đã được chiếu sáng và tưới tẩm. 46. 46. Parinibbānamañcamhi, nipannena jinena hi; Kataṃ mahāadhiṭṭhāna-pañcakaṃ pañcacakkhunā. Thật vậy, năm đại nguyện đã được thực hiện bởi đấng Chiến Thắng, bậc có Ngũ nhãn, khi Ngài đang nằm trên giường nhập Vô dư Niết-bàn. 47. 47. Gayhamānā mahābodhi sākhāsokena dakkhiṇā; Chijjitvāna sayaṃyeva, patiṭṭhātu kaṭāhake. Khi cành Bồ-đề lớn phía nam được vua A-dục nắm lấy, nguyện cho nó tự mình tách ra và an vị trong chiếc chậu vàng. 48. 48. Patiṭṭhahitvā sā sākhā, chabbaṇṇarasmiyo subhā; Rañjayantī disā sabbā, phalapattehi muccatu. Sau khi an vị, nguyện cho cành cây ấy phát ra những tia sáng sáu màu rực rỡ từ quả và lá, làm rạng rỡ khắp mọi phương hướng. 49. 49. Sasuvaṇṇakaṭāhā sā, uggantvāna manoramā; Adissamānā sattāhaṃ, himagabbhamhi tiṭṭhatu. Nguyện cho cành cây đẹp đẽ ấy, cùng với chậu vàng, sau khi bay lên, sẽ ở trong vùng mây tuyết, không được nhìn thấy trong bảy ngày. 50. 50. Thūpārāme patiṭṭhantaṃ, mama dakkhiṇaakkhakaṃ; Karotu nabhamuggantvā, yamayaṃ pāṭihāriyaṃ. Nguyện cho xương đòn vai phải của ta, khi được an vị tại Thūpārāma, sẽ bay lên không trung và thực hiện song thông thần biến này. 51. 51. Laṅkā laṅkārabhūtamhi, hemamālikacetiye; Patiṭṭhahantiyo dhātu, doṇamattā pamāṇato. Các xá-lợi, với số lượng một doṇa, khi được an vị tại bảo tháp Hemamālika, vật trang sức của Lanka, 52. 52. Buddhavesadharā hutvā, uggantvā nabhasiṭṭhitā; Patiṭṭhaṃ tu karitvāna, yamakaṃ pāṭihāriyaṃ. nguyện sẽ mang hình tướng của đức Phật, bay lên và đứng trên không trung, thực hiện song thông thần biến rồi sau đó được an vị. 53. 53. Adhiṭṭhānāni pañce’va, adhiṭṭhāsi tathāgato; Akāsi tasmā sā dhātu, tadā taṃ pāṭihāriyaṃ. Đấng Như Lai đã quyết nguyện năm điều như vậy; do đó, vào lúc đó, xá-lợi ấy đã thực hiện thần thông biến hóa ấy. 54. 54. Ākāsā otaritvā sā, aṭṭhābhūpassa muddhani; Atīvahaṭṭho taṃ rājā, patiṭṭhāpesi cetiye. Sau khi từ không trung đi xuống, xá-lợi ấy đã đậu trên đầu của nhà vua. Vô cùng hoan hỷ, nhà vua đã an vị xá-lợi ấy trong bảo tháp. 55. 55. Patiṭṭhitāya tassā ca, dhātuyā cetiye tadā; Ahu mahābhūmicālo, abbhuto lomahaṃsano. Và khi xá-lợi ấy được an vị trong bảo tháp vào lúc đó, đã có một trận động đất lớn, kỳ diệu và làm dựng tóc gáy. 56. 56. Evaṃ acintiyā buddhā, buddhadhammā acintiyā; Acintiye pasannānaṃ, vipāko hoti acintiyo. Như vậy, các đức Phật là bất khả tư nghì, các pháp của Phật là bất khả tư nghì. Đối với những người có niềm tin vào điều bất khả tư nghì, quả báo cũng là bất khả tư nghì. 57. 57. Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā, pasīdiṃsu jane janā; Mattābhayo rājaputto, kaniṭṭho rājino pana. Sau khi thấy thần thông biến hóa ấy, người người đều phát sinh tín tâm; và cả hoàng tử Mattābhaya, em trai của nhà vua. 58. 58. Munissare pasīditvā, yācitvāna narissaraṃ; Purisānaṃ sahassena, saha pabbajisāsane. Có lòng tin nơi Đức Tối Thắng, sau khi thỉnh cầu đức vua, vị ấy đã cùng với một ngàn người nam xuất gia trong giáo pháp. 59. 59. Cetārigāmato [Pg.103] cāpi, dvāramaṇḍalatopi ca; Vihīrabījato cāpi, tathā gallakapiṭṭhito. Cũng vậy, từ làng Cetāri, từ Dvāramaṇḍala, từ Vihīrabīja, và cũng từ Gallakapiṭṭhi. 60. 60. Tatho’patissagāmā ca, pañca pañca satāni ca; Pabbajuṃ dārakā haṭṭhā, jātasaddhā tathāgate. Cũng vậy, từ làng Upatissa, và từ mỗi làng kia, năm trăm thanh niên, với lòng hoan hỷ và đức tin phát sanh nơi đấng Như Lai, đã xuất gia. 61. 61. Evaṃ purā bāhirā ca, sabbe pabbajitā tadā; Tiṃsa bhikkhusahassāni, ahesuṃ jinasāsane. Như vậy, từ trong thành và bên ngoài, tất cả đã xuất gia vào lúc ấy; đã có ba mươi ngàn vị tỳ khưu trong giáo pháp của đấng Chiến Thắng. 62. 62. Thūpārāme thūpavaraṃ, niṭṭhāpetvā mahīpati; Ratanādīhi’nekehi, sadā pūjamakārayi. Tại Thūpārāma, sau khi hoàn tất bảo tháp cao quý, đức vua đã luôn luôn cho thực hiện việc cúng dường với nhiều châu báu và các vật phẩm khác. 63. 63. Rājorodhā khattiyā ca, amaccā nāgarā tathā; Sabbe janapadā ceva, pujā’kaṃsu visuṃ visuṃ. Các cung phi, các vị quý tộc, các quan đại thần, và cũng vậy, các thị dân, và tất cả dân chúng trong xứ, mỗi giới đã riêng biệt thực hiện việc cúng dường. 64. 64. Thūpapubbaṅgamaṃ rājā, vihāraṃ tattha kārayi; Thūpārāmoti tene’sa, vihāro vissuto ahu. Đức vua đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá tại nơi ấy, với bảo tháp là công trình chính. Do đó, ngôi tịnh xá này đã trở nên nổi tiếng với tên gọi là Thūpārāma. 65. 65. Sakadhātusarīrakena ce’vaṃ,Parinibbānagatopi lokanātho; Janakāyahitaṃ sukhañca sammā,Bahudhā’kāsi ṭhite jine kathāvakāti. Như vậy, dù đã nhập Vô Dư Niết Bàn, đấng Hộ Trì Thế Gian, thông qua xá-lợi thân của chính Ngài, vẫn thành tựu một cách chân chánh và đa dạng lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh. Huống chi là khi đấng Chiến Thắng còn tại thế! Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ thanh tịnh và xúc động của những người thiện. Dhātuagamano nāma Tên là Sự quang lâm của Xá-lợi. Sattarasamo paricchedo. Chương thứ mười bảy. Aṭṭhārasama pariccheda Chương thứ mười tám. Mahābodhiggahaṇo Sự tiếp nhận cây Đại Bồ Đề. 1. 1. Mahābodhiñca theriñca, āṇāpetuṃ mahīpati; Therena vuttavacanaṃ, saramāno sake ghare. Đức vua, khi ở tại cung điện, nhớ lại lời của vị trưởng lão, đã có ý định thỉnh cây Đại Bồ Đề và vị trưởng lão ni. 2. 2. Antovasse’ka divasaṃ, nisinno therasantike; Sahā’maccehi mantetvā, bhāgineyyaṃ sayaṃ sakaṃ. Vào một ngày trong mùa an cư, khi đang ngồi gần vị trưởng lão, sau khi đã bàn bạc với các quan đại thần về chính người cháu của mình, 3. 3. Ariṭṭhanāmakā’maccaṃ[Pg.104], tasmiṃ kamme niyojituṃ; Mantvā āmantayitvāna, idaṃ vacanamabravi. Là vị đại thần tên Ariṭṭha, để bổ nhiệm vào công việc ấy, đức vua sau khi quyết định đã cho gọi vị ấy đến và nói lời này. 4. 4. Tā sakkhissasi…, dhammāsokassa santikā; Mahābodhiṃ saṅghamittaṃ, theriṃ ānayituṃ idha. Này con, con có thể đi đến đức vua Dhammāsoka để thỉnh cây Đại Bồ Đề và trưởng lão ni Saṅghamittā về đây được không? 5. 5. Sakkhissāmi ahaṃ deva, ānetuṃ taṃ duve tato; Idhā’gato pabbajituṃ, sace lacchāmi mānada. Tâu đại vương, người ban vinh dự, thần có thể mang hai báu vật ấy từ nơi đó về, nếu khi trở về đây, thần được phép xuất gia. 6. 6. Evaṃ hotūti vatvāna, rājā taṃ tattha pesayi; So therassa ca rañño ca, sāsanaṃ gayha vandiya. Sau khi nói: 'Mong được như vậy', đức vua đã phái vị ấy đi. Vị ấy, sau khi đảnh lễ và tiếp nhận thông điệp của vị trưởng lão và của đức vua, 7. 7. Assayujasukkapakkhe, nikkhanto dutiye’hani; Sānuyutto jambukole, nāvamāruyha paṭṭane. Đã cùng với đoàn tùy tùng khởi hành vào ngày thứ hai của thượng tuần tháng Assayuja, và đã lên thuyền tại cảng Jambukola. 8. 8. Mahodamiṃ karitvāna, therādhiṭṭhānayogato; Nikkhantadivaseyeva, rammaṃ pupphapuraṃ agā. Nhờ vào năng lực từ sự chú nguyện của vị trưởng lão, vị ấy đã vượt qua đại dương và đến thành phố Pupphapura xinh đẹp ngay trong ngày khởi hành. 9. 9. Tadā tu anulādevī, pañcakaññāsatehi ca; Antepurikaitthīnaṃ, saddhiṃ pañcasatehi ca. Vào lúc ấy, hoàng hậu Anulā, cùng với năm trăm thiếu nữ và năm trăm cung nữ, 10. 10. Dasasīlaṃ samādāya, kāsāya vasanā suci; Pabbajjāpekkhi nisekhā, pekkhanti theriyā’gamaṃ. Đã thọ trì mười giới, mặc y cà sa, sống thanh tịnh, và trong khi chờ đợi sự xuất gia, họ mong ngóng sự quang lâm của vị trưởng lão ni. 11. 11. Nagarasse’kadesamhi, ramme bhikkhunupassaye; Kārāpite narindena, vāsaṃ kappesi subbatā. Vị nữ nhân đức hạnh ấy đã cư ngụ trong một ni viện xinh đẹp, do đức vua cho xây dựng, tại một khu vực của kinh thành. 12. 12. Upāsikāhi tāhe’sa, vutto bhikkhunupassayo; Upāsikā vihāroti, tena laṃkāya vissuto. Ni viện ấy được các vị nữ cận sự gọi là Upāsikā-vihāra, và do đó đã trở nên nổi tiếng ở Laṅkā. 13. 13. Bhāgineyyo mahā’riṭṭho, dhammāsokassa rājino; Appetvā rājasandesaṃ, therasandesa’mabravi. Người cháu, đại thần Mahā Ariṭṭha, sau khi trình quốc thư lên đức vua Dhammāsoka, đã tâu lại thông điệp của vị trưởng lão. 14. 14. Bhātujayā sahāyassa, rañño te rājakuñjara; Ākaṅkhamānā pabbajjaṃ, niccaṃ vasati saññatā. Tâu bậc vương giả, vợ của em trai đức vua, người bạn của ngài, đang mong muốn xuất gia và luôn sống trong sự thu thúc. 15. 15. Saṅghamittaṃ bhikkhuniṃ taṃ, pabbājetuṃ visajjaya; Tāya saddhiṃ mahābodhi-dakkhiṇasākhameva ca. Xin ngài hãy phái tỳ khưu ni Saṅghamittā đến để truyền giới cho bà ấy, và cùng với vị ni ấy, xin hãy phái cả nhánh phía nam của cây Đại Bồ Đề. 16. 16. Theriyā ca tamevatthaṃ, abravi therabhāsitaṃ; Gantvā pitusamīpaṃ sā, therī theramataṃ bravī. Vị ấy cũng đã nói lại với vị trưởng lão ni về cùng sự việc ấy, là lời của vị trưởng lão. Vị trưởng lão ni ấy, sau khi đến gần phụ thân, đã trình bày ý kiến của vị trưởng lão. 17. 17. Āha [Pg.105] rājā tuvaṃ amma, apassanto kathaṃ ahaṃ; Sokaṃ vinodayissāmi, puttanattaviyogajaṃ. Đức vua nói: 'Này con gái yêu quý, không còn được thấy con, làm sao ta có thể xua tan nỗi sầu muộn sinh ra từ việc phải xa lìa con trai và cháu trai của ta?' 18. 18. Āha sā me mahārāja, bhātuno vacanaṃ garu; Pabbājanīyā ca bahū, gantabbaṃ tattha tena me. Tâu đại vương, nàng ấy đã nói với thần: ‘Lời của huynh trưởng đối với tôi là trọng đại. Lại có nhiều người cần được xuất gia, do đó tôi phải đi đến nơi ấy.’ 19. 19. ‘‘Satthaghātamanārahā, mahābodhimahīruhā; Kathannu sākhaṃ gaṇissaṃ’’, iti rājā vicintayī. ‘Cây đại Bồ-đề không đáng bị dao búa chạm vào. Làm sao ta có thể lấy được một nhánh cây đây?’ – Đức vua đã suy nghĩ như vậy. 20. 20. Amaccassa mahādeva-nāmakassa matena so; Bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā, bhojetvā pucchi bhūpatiṃ. Theo lời khuyên của vị đại thần tên là Mahādeva, vị quốc vương ấy đã thỉnh mời chúng Tăng, dâng cúng vật thực, rồi bạch hỏi. 21. 21. Bhante laṃkaṃ mahābodhi, pesetabbā nu kho iti; Thero moggaliputto so, pesetabbāti bhāsiya. ‘Bạch chư Đại đức, cây đại Bồ-đề có nên được gửi đến Laṅkā hay không?’ Vị Trưởng lão Moggalipputta ấy đã trả lời rằng: ‘Nên được gửi đi.’ 22. 22. Kataṃ mahāadhiṭṭhāna-pañcakaṃ pañcacakkhunā; Ābhāsi rañño taṃ sutvā, tussitvā dharaṇīpati. Ngài đã nói với đức vua về năm lời đại nguyện đã được thực hiện bởi bậc Ngũ Nhãn. Sau khi nghe điều ấy, vị chúa tể của giang sơn đã rất hoan hỷ. 23. 23. Sattayojanikaṃ maggaṃ, so mahābodhigāminaṃ; Sodhāpetvāna sakkaccaṃ, bhūsāpeti anekadhā. Vị vua ấy đã cho dọn dẹp cẩn thận con đường dài bảy do-tuần dẫn đến cây đại Bồ-đề, và cho trang hoàng con đường ấy bằng nhiều cách. 24. 24. Suvaṇṇaṃ nīharāpesi, kaṭāhakaraṇāya ca; Vissakammo ca āgantvā, satulādhārarūpavā. Đức vua đã cho mang vàng ra để làm một cái chậu. Và trời Vissakamma đã hiện đến, trong hình dạng của một người thợ kim hoàn. 25. 25. ‘‘Kaṭāhaṃ kiṃ pamāṇaṃ nu, karomī’ti apucchitaṃ; ‘‘Ñatvā pamāṇaṃ tvaṃyeva, karohi’’ iti bhāsiya. Vị ấy đã hỏi rằng: ‘Tôi nên làm cái chậu với kích thước như thế nào?’ Đức vua đã trả lời rằng: ‘Chính ông hãy tự biết kích thước và làm đi.’ 26. 26. Suvaṇṇā gahetvāna, hatthena parimajjiya; Kaṭāhaṃ taṅkhaṇaṃyeva, nimminitvāna pakkami. Vị ấy đã lấy vàng, dùng tay vuốt qua, ngay lập tức tạo thành cái chậu, rồi biến mất. 27. 27. Navahatthaparikkhepaṃ, pañcahatthaṃ gabhīrato; Tihatthavikkhambhayutaṃ, aṭṭhaṅgulaghanaṃ subhaṃ. Cái chậu ấy có chu vi chín hắc-thủ, sâu năm hắc-thủ, đường kính ba hắc-thủ, dày tám lóng tay, và rất đẹp đẽ. 28. 28. Yuvassa hatthino soṇḍa-pamāṇamukhavaṭṭikaṃ; Gāhā petvāna taṃ rājā, bālasurasamappakaṃ. Vành miệng của chậu có kích thước bằng vòi của một con voi con, và sáng chói như mặt trời lúc rạng đông. Đức vua đã cho mang cái chậu ấy đi. 29. 29. Sattayojanadīghāya, vitthatāyati yojanaṃ; Senāya caturaṅginyā, mahābhikkhugaṇena ca. Với bốn binh chủng và đoàn Tỳ-kheo đông đảo, đoàn rước dài bảy do-tuần và rộng một do-tuần. 30. 30. Upagamma mahābodhiṃ, nānālaṅkārabhūsitaṃ; Nānāratanacittaṃ taṃ, vividhaddhajamāliniṃ. Đức vua đã đến gần cây đại Bồ-đề, vốn được trang hoàng với nhiều vật trang sức khác nhau, được điểm xuyết bằng nhiều loại bảo vật, cùng với các loại cờ phướn và tràng hoa đa dạng. 31. 31. Nānākusumasaṃkiṇṇaṃ[Pg.106], nānāturiyaghositaṃ; Senāya parivāretvā, parikkhipiya sāṇiyā. Cây được rải đầy các loại hoa, vang dội với các loại nhạc khí. Đức vua cho quân đội vây quanh và cho dựng một bức màn che chung quanh. 32. 32. Mahātherasahassena, pamukhena mahāgaṇe; Raññaṃ pattābhisekānaṃ, sahassenā’dhikena ca. Với một ngàn vị đại Trưởng lão dẫn đầu chúng Tăng đông đảo, và với hơn một ngàn vị vua đã làm lễ quán đảnh. 33. 33. Attānaṃ parivāretvā, mahābodhiñca sādhukaṃ; Olokesi mahābodhiṃ, paggahetvāna añjaliṃ. Sau khi vây quanh bản thân mình và cây đại Bồ-đề một cách trang nghiêm, đức vua chắp tay cung kính và chiêm ngưỡng cây đại Bồ-đề. 34. 34. Tassā dakkhiṇasākhāya, catuhatthapamāṇakaṃ; Ṭhānaṃ khandhañca vajjetvā, sākhā antaradhāyisuṃ. Ngoại trừ một khoảng dài bốn hắc-thủ của nhánh cây phía nam và phần thân cây, các nhánh cây khác đều biến mất. 35. 35. Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā, patīto puthavīpati; ‘‘Pūjema’haṃ mahābodhiṃ, rajjenā’hi udīriya. Nhìn thấy phép lạ ấy, vị chúa tể của giang sơn vô cùng hoan hỷ và thốt lên rằng: ‘Ta sẽ dâng cúng vương quốc của ta để tôn vinh cây đại Bồ-đề!’ 36. 36. Abhisiñci mahābodhīṃ, mahārajje mahīpati; Pupphādīhi mahābodhiṃ, pūjetvāna padakkhiṇaṃ. Vị quốc vương đã làm lễ quán đảnh cho cây đại Bồ-đề với cả vương quốc vĩ đại. Sau khi cúng dường cây đại Bồ-đề bằng hoa và các vật phẩm khác, ngài đã đi nhiễu quanh theo chiều phải. 37. 37. Katvā aṭṭhasu ṭhānesu, vanditvāna katañjalī; Suvaṇṇakhacite pīṭhe, nānāratanamaṇḍite. Sau khi đi nhiễu quanh, ngài đã đảnh lễ ở tám nơi với hai tay chắp lại. Trên một chiếc ghế được khảm vàng và trang trí bằng nhiều loại bảo vật, 38. 38. Svārohe yāva sāucce, taṃ suvaṇṇakaṭāhakaṃ; Ṭhapāpetvāna āruyha, gahetuṃ sākhamuttamaṃ. đức vua đã cho đặt cái chậu vàng ở một độ cao vừa tầm với. Sau đó, ngài bước lên để lấy nhánh cây cao quý. 39. 39. Ādiyitvāna sovaṇṇa tulikāya manosilaṃ; Lekhaṃ datvāna sākhāya, saccakriyamakā iti. Lấy một cây cọ vàng và bột hùng hoàng, đức vua đã vạch một đường trên nhánh cây và thực hiện lời chân thật nguyện như sau: 40. 40. ‘‘Laṃkādīpaṃ yadi ito, gantabbaṃ urubodhiyā; Nibbematiko buddhassa, sāsanamhi sace ahaṃ. ‘Nếu cây đại Bồ-đề này phải từ đây đi đến đảo Laṅkā, và nếu tôi có đức tin không lay chuyển vào giáo pháp của Đức Phật, 41. 41. Sayaṃyeva mahābodhi-sākhāyaṃ dakkhiṇā subhā; Chijjitvāna patiṭṭhātu, idha hemakaṭāhake. thì nguyện cho nhánh cây Bồ-đề phía nam xinh đẹp này hãy tự mình tách ra và an vị ở đây, trong chiếc chậu vàng này.’ 42. 42. Lekhaṭhāne mahābodhi, chijjitvā sayameva sā; Gandhakaddamapūrassa, kaṭāhasso’pariṭṭhitā. Ngay tại vị trí có vạch kẻ, nhánh đại Bồ-đề ấy đã tự mình tách ra và đứng vững trên chiếc chậu đã được đổ đầy bùn thơm. 43. 43. Mūlalekhāya upari, tiyaṅgulatiyaṅgule; Dadaṃ manosilā lekhā, parikkhipi narissaro. Phía trên đường vạch chính, vị chúa tể của loài người đã vạch thêm những đường bằng hùng hoàng bao quanh, cách nhau từng khoảng ba lóng tay. 44. 44. Ādiyā thūlamūlāni, khuddakāni’tarāhi tu; Nikkhamitvā dasa dasa, jālībhūtā niotaruṃ. Đầu tiên, từ đường vạch chính, các rễ lớn mọc ra; rồi từ các đường vạch khác, các rễ nhỏ hơn, mỗi nơi mọc ra mười cái, đã đâm xuống và tạo thành một mạng lưới. 45. 45. Taṃ [Pg.107] pāṭihāriyaṃ disvā, rājā’tīva pamodito; Tatthevā’kāsi ukkuṭṭhiṃ, samantā parisāpi ca. Nhìn thấy phép lạ ấy, đức vua vô cùng hoan hỷ. Ngay tại nơi đó, ngài đã reo mừng, và hội chúng xung quanh cũng cùng reo mừng. 46. 46. Bhikkhusaṅgho sādhukāraṃ, tuṭṭhacitto pamodayi; Celukkhepasahassāni, pavattiṃsu samantato. Chúng Tỳ-kheo với tâm hoan hỷ đã vui mừng reo lên ‘Lành thay!’. Hàng ngàn tấm vải đã được tung lên vẫy chào ở khắp mọi nơi. 47. 47. Evaṃ satena mūlānaṃ, tattha sā gandhakaddame; Patiṭṭhāsi mahābodhi, pasādentī mahājanaṃ. Như vậy, với một trăm cái rễ, nhánh đại Bồ-đề đã an vị ở đó trong lớp bùn thơm, làm phát sinh tín tâm nơi đông đảo quần chúng. 48. 48. Tassā khandho dasahattho, pañcasākhā manoramā; Catuhatthā catuhatthā, dasaḍḍhaphalamaṇḍitā. Thân cây ấy cao mười hắc-tay, có năm cành đẹp đẽ. Mỗi cành dài bốn hắc-tay, được trang điểm bởi năm loại quả. 49. 49. Sahassantu pasākhānaṃ, sākhānaṃ tāsamāsi ca; Evaṃ āsi mahābodhi, manoharasiridharā. Và từ những cành ấy lại có một ngàn cành con. Cây Đại Bồ-đề đã như vậy, mang vẻ đẹp làm say đắm lòng người. 50. 50. Kaṭāhamhi mahābodhi-patiṭṭhitakkhaṇe mahī; Akampi pāṭihīrāni, ahesuṃ vividhāni ca. Vào khoảnh khắc cây Đại Bồ-đề được an vị trong chậu vàng, mặt đất đã rung chuyển, và nhiều phép lạ đã xảy ra. 51. 51. Sayaṃ nādehi tūriyānaṃ, devesu mānusesu ca; Sādhukāraninādeti, devabrahmagaṇassa ca. Nhạc cụ ở cõi trời và cõi người tự chúng vang lên, và tiếng reo 'lành thay' của chúng chư Thiên và Phạm thiên cũng vang dội. 52. 52. Meghānaṃ migapakkhinaṃ, yakkhādīnaṃ ravehi ca; Ravehicamahīkampe, ekakolāhalaṃ ahu. Cùng với tiếng gầm của mây, tiếng kêu của thú và chim, của các vị Dạ-xoa, và tiếng rung chuyển của mặt đất, đã có một tiếng huyên náo đồng loạt. 53. 53. Bodhiyā phalapattehi, chabbaṇṇarasmiyo subhā; Nikkhamitvā cakkavāḷaṃ, sakalā sobhayiṃsu ca. Từ quả và lá của cây Bồ-đề, những tia sáng đẹp đẽ sáu màu đã phát ra, và làm rực rỡ toàn thể vũ trụ. 54. 54. Sakaṭāhā mahābodhi, uggantvāna tato nabhaṃ; Aṭṭhāsi himagabbhamhi, sattāhāni adassanā. Cây Đại Bồ-đề cùng với chậu vàng từ đó bay lên không trung, an trú trong vùng mây tuyết, không thể nhìn thấy trong bảy ngày. 55. 55. Rājā oruyha pīṭhamhā, taṃ sattāhaṃ tahiṃ vasaṃ; Niccaṃ mahābodhipūjaṃ, akāsi ca anekadhā. Đức vua bước xuống từ ngai vàng, đã ở lại đó trong bảy ngày ấy, và đã thực hiện việc cúng dường cây Đại Bồ-đề một cách liên tục và đa dạng. 56. 56. Atīte tamhi sattāhe, sabbe himavalāvakā; Pavisiṃsu mahābodhiṃ, sabbākā raṃsiyopi ca. Khi bảy ngày ấy đã trôi qua, tất cả những đám mây tuyết và cả những tia sáng đủ mọi loại đã đi vào cây Đại Bồ-đề. 57. 57. Suddhenakadisissittha, sākaṭāhe pattiṭṭhitā; Mahājanassa sabbassa, mahābodhi manoramā. Cây Đại Bồ-đề đẹp đẽ, được an vị trong chậu vàng, đã xuất hiện một cách trong sáng trước toàn thể đại chúng. 58. 58. Pavattamhi mahābodhi, vividhe pāṭihāriye; Vimhāpayanti janataṃ, pathavītalamoruhi. Cây Đại Bồ-đề, trong khi đang diễn ra những phép lạ đa dạng làm cho dân chúng kinh ngạc, đã hạ xuống mặt đất. 59. 59. Pāṭihirehi’nekehi[Pg.108], tehi so pīṇito puna; Mahārājā mahābodhiṃ, mahārajjena pūjayi. Vị Đại vương ấy, một lần nữa được hoan hỷ bởi nhiều phép lạ, đã cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng cả vương quốc. 60. 60. Mahābodhiṃ mahārajje-nābhisiñciya pūjayaṃ; Nānāpūjāhi sattāhaṃ, puna tattheva so vasi. Sau khi làm lễ quán đảnh và cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng cả vương quốc với nhiều loại vật phẩm, vị ấy lại ở lại chính nơi đó trong bảy ngày. 61. 61. Assayujasukkapakkhe, pannarasauposathe; Aggahesi mahābodhiṃ, dvisattāhamaccaye tato. Sau khi hai tuần đã trôi qua, vào ngày trai giới thứ mười lăm của thượng tuần tháng Assayuja, vị ấy đã tiếp nhận cây Đại Bồ-đề. 62. 62. Assayujakāḷapakkhe, catuddasauposathe; Rathe subhe ṭhapetvāna, mahābodhiṃ rathesabho. Vào ngày trai giới thứ mười bốn của hạ tuần tháng Assayuja, vị vua bậc nhất sau khi đặt cây Đại Bồ-đề lên một cỗ xe lộng lẫy. 63. 63. Pūjento taṃ dinaṃyeva, upanetvā sakaṃ puraṃ; Alaṅkaritvā bahudhā, kāretvā maṇḍapaṃ subhaṃ. Trong khi cúng dường ngay trong ngày đó, ngài đã đưa cây về kinh thành của mình, sau khi trang hoàng đa dạng và cho dựng một lễ đài lộng lẫy. 64. 64. Kattikasukkapakkhassa, dine pāṭipade tahiṃ; Mahābodhiṃ mahāsāla-mūle pācinate subhe. Vào ngày đầu tiên của thượng tuần tháng Kattika, tại nơi đó, (ngài đã an vị) cây Đại Bồ-đề ở phía đông tốt đẹp, tại gốc cây Sa-la lớn. 65. 65. Ṭhapāpetvāna kāresi, pūjā’nekā dine dine; Gāhato sattarasame, vivase tu navaṅkirā. Sau khi cho an vị, ngài đã thực hiện nhiều lễ cúng dường mỗi ngày. Nhưng vào ngày thứ mười bảy kể từ khi tiếp nhận, những chồi non (đã mọc lên). 66. 66. Sakiṃ yevaajāyiṃsu, tassā’nekanarādhipo; Tuṭṭhacitto mahābodhiṃ, puna rajjena pūjayi. đã mọc lên cùng một lúc. Vị vua của nhiều người ấy, với tâm hoan hỷ, lại cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng vương quốc. 67. 67. Mahārajje’bhi siñcitvā, mahābodhiṃ mahissaro; Kāresi ca mahābodhi-pūjā nānappakārakaṃ. Vị đại chúa, sau khi làm lễ quán đảnh cho cây Đại Bồ-đề bằng cả vương quốc, đã cho thực hiện việc cúng dường cây Đại Bồ-đề với nhiều loại khác nhau. 68. 68. Iti kusumapure saresaraṃsā,Bahuvidhacārudhajākulāvisālā; Surucirapavaroru bodhipūjā,Marunaracittavikāsinī ahosīti. Như vậy, tại thành phố Hoa, lễ cúng dường cây Bồ-đề, với những tia sáng tuyệt hảo, rộng lớn và tràn ngập nhiều loại cờ phướn đẹp đẽ, một lễ cúng dường vô cùng đẹp đẽ, cao quý, và to lớn, đã làm cho tâm của chư Thiên và loài người hân hoan. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn tác vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành. Mahābodhiggahaṇo nāma Chương có tên là 'Việc Tiếp Nhận Cây Đại Bồ-đề'. Aṭṭhārasamo paricchedo. Chương thứ mười tám. Ekūnavīsatima pariccheda Chương thứ mười chín. Bodhi āgamano Sự Quang Lâm Của Cây Bồ-đề. 1. 1. Mahābodhirakkhaṇatthaṃ[Pg.109], aṭṭhārasa rathe sabho; Devakulāni datvāna, aṭṭhāmaccā kulāni ca. Vì mục đích bảo vệ cây Đại Bồ-đề, vị vua bậc nhất đã ban mười tám gia tộc hoàng gia và tám gia tộc bộ trưởng. 2. 2. Aṭṭha brāhmaṇakulāni, aṭṭha vassakulāni ca; Gopakānaṃ taracchānaṃ, kuliṅgānaṃ kulāni ca. Tám gia tộc Bà-la-môn, tám gia tộc thương nhân, cùng các gia tộc của những người chăn bò, và các gia tộc Taraccha và Kuliṅga. 3. 3. Tatheva pesakārānaṃ, kumbhakārānameva ca; Sabbe sañcāpi senīnaṃ, nāgayakkhānameva ca. Tương tự như vậy, (các gia tộc) của những người thợ dệt và thợ gốm, và của tất cả các phường hội, và của các vị Long vương và Dạ-xoa. 4. 4. Hemasajjughaṭeceva, datvā aṭṭhaṭṭha mānado; Āropetvā mahābodhiṃ, nāvaṃ gaṅgāya bhūsitaṃ. Vị vua ban tặng danh dự, sau khi đã ban cho mỗi gia tộc tám bình vàng và bạc, đã đưa cây Đại Bồ-đề lên một chiếc thuyền được trang hoàng trên sông Hằng. 5. 5. Saṅghamitta mahātherī, sahe kadasa bhikkhuniṃ; Tathevā’ropayitvāna, ariṭṭhapamukhepi ca. Đại Trưởng lão ni Saṅghamittā cùng với mười một vị tỳ-khưu-ni, và cả các vị do Ariṭṭha dẫn đầu, cũng đã lên thuyền như thế. 6. 6. Nagarā nikkhamitvāna, viñjāṭavimaticcaso; Tāmalitthiṃ anuppatto, sattāhene’va bhūpati. Sau khi ra khỏi thành, vượt qua khu rừng Vindhya, đức vua đã đến Tāmalitti chỉ trong bảy ngày. 7. 7. Accuḷā rāhi pūjāyi, devānāgānarāpi ca; Mahābodhiṃ pūjayantā, sattāhena’vupāgamuṃ. Chư thiên, loài nāga, và loài người, trong khi cúng dường cây Đại Bồ-đề với những vật phẩm cúng dường to lớn, cũng đã đến nơi trong bảy ngày. 8. 8. Mahāsamuddatīramhi, mahābodhiṃ mahīpati; Ṭhapāpetvāna pūjesi, mahārajjena so puna. Trên bờ đại dương, sau khi đã cho đặt cây Đại Bồ-đề, vị vua ấy lại cúng dường bằng cả vương quyền. 9. 9. Mahābodhiṃ mahārajje, abhisiñcīyakāmado; Aggasira sukkapakkhe, dine pāṭipade tato. Sau đó, vào ngày mồng một thượng tuần tháng Migasira, do mong muốn làm lễ quán đảnh cho cây Đại Bồ-đề với vương quyền to lớn, 10. 10. Uccāretuṃ mahābodhiṃ, tehiyeva’ṭṭha aṭṭhahi; Sālamūlamhi dinnehi, dhātuggatakulehi so. Vị ấy đã cho nâng cây Đại Bồ-đề lên bởi chính tám người từ tám gia tộc đã được ban (xá-lợi) ở Sālamūla. 11. 11. Ukkhipitvā mahābodhiṃ, galamattaṃ jalaṃ tahiṃ; Ogāhetvā sanāvāya, patiṭṭhāpayi sādhukaṃ. Sau khi đã nâng cây Đại Bồ-đề lên, (vua) đã lội xuống nước sâu đến cổ ở nơi ấy và đã cho an vị cây một cách trang nghiêm trên thuyền. 12. 12. Nāvaṃ [Pg.110] āropayitvā taṃ, mahātheriṃ satherikaṃ; Mahāriṭṭhaṃ mahāmaccaṃ, idaṃ vacanamabravi. Sau khi đã cho vị Đại Trưởng lão ni cùng các vị trưởng lão ni lên thuyền ấy, (vua) đã nói lời này với vị đại thần Mahāriṭṭha. 13. 13. ‘‘Ahaṃ rajjena tikkhattuṃ, mahābodhimapūjayiṃ; Eva mevā’bhi pūjetu, rājā rajjena me sakhā’’. ‘Ta đã ba lần cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng vương quyền. Cũng như vậy, mong rằng đức vua, người bạn của ta, cũng hãy cúng dường bằng vương quyền’. 14. 14. Idaṃ vatvā mahārājā, tīre pañjaliko ṭhito; Gacchamānaṃ mahābodhiṃ, passaṃ assūnivattayi. Sau khi nói lời này, vị đại vương đứng chắp tay trên bờ, trong khi nhìn cây Đại Bồ-đề đang rời đi, đã rơi nước mắt. 15. 15. Mahābodhi viyogena,Dhammā soko sasokavā; Kannitvā paridevitvā,Agamāsi sakaṃ puraṃ. Do sự chia ly với cây Đại Bồ-đề, vua Dhammāsoka trở nên sầu muộn. Sau khi đã khóc lóc và than van, ngài đã trở về kinh thành của mình. 16. 16. Mahābodhi samāruḷhā, nāvāpakkhandhī toyadhiṃ; Samantā yojane vicī, sannisīdi mahaṇṇave. Chiếc thuyền chở cây Đại Bồ-đề đã lao ra biển. Những con sóng trong phạm vi một do-tuần xung quanh đã lắng xuống trong đại dương. 17. 17. Pupphiṃsu pañcavaṇṇāni, padumāni samantato; Antalikkhe pavajjiṃsu, aneka tūriyāni ca. Những đóa hoa sen năm màu đã nở rộ khắp xung quanh. Và ở trên không trung, nhiều loại nhạc cụ đã vang lên. 18. 18. Devatāhi anekāhi, pūjā’nekā pavattitā; Gahetuñca mahābodhi, nāgā’kāsuṃ vikubbanaṃ. Nhiều sự cúng dường đã được các vị chư thiên tiến hành. Và để chiếm lấy cây Đại Bồ-đề, loài nāga đã thi triển thần thông. 19. 19. Saṅghamittā mahātheri, abhiññābalapāragā; Supaṇṇarūpā hutvāna, te tāsesi mahorage. Đại Trưởng lão ni Saṅghamittā, bậc đã thông suốt năng lực thắng trí, sau khi hóa thành hình dạng chim supaṇṇa, đã làm cho các đại xà ấy kinh sợ. 20. 20. Te tāsitā mahātheriṃ, yācitvāna mahoragā; Nayitvāna mahābemadhiṃ, bhujaṅgabhavanaṃ tato. Các đại xà ấy, bị kinh sợ, sau khi đã thỉnh cầu vị Đại Trưởng lão ni, sau đó đã mang cây Đại Bồ-đề đến cung điện của loài rắn. 21. 21. Sattāhaṃ nāgarajjena, pūjāhi vividhāhi ca; Pūjayitvāna ānetvā, nāvāyaṃ ṭhapayiṃsu te. Trong bảy ngày, sau khi đã cúng dường bằng vương quyền của loài nāga và với nhiều vật phẩm cúng dường khác nhau, chúng đã mang (cây Bồ-đề) trở lại và đặt lên thuyền. 22. 22. Tadaheva mahābodhi, jambukolamidhagamā; Devānaṃpiyatisso tu, rājā lokahite rato. Chính vào ngày hôm ấy, cây Đại Bồ-đề đã đến Jambukola tại đây. Còn vua Devānaṃpiyatisso, vị vua vui thích trong lợi ích của thế gian, 23. 23. Sumanā sāmaṇeramhā, pubbe sutatadāgamo; Maggasirādidinagho, pabhuti vacasādaro. (Vua) trước đây đã nghe tin về sự kiện ấy từ sa-di Sumana, từ ngày đầu của tháng Migasira, đã chú tâm đến lời báo tin. 24. 24. Uttaradvārato [Pg.111] yāva, jambukolaṃ mahāpathaṃ; Vibhūsayitvā sakalaṃ, mahābodhigatāsayo. Với tâm hướng về cây Đại Bồ-đề, (vua) đã cho trang hoàng toàn bộ con đường lớn từ cửa Bắc cho đến Jambukola. 25. 25. Samuddāsanasālāya, ṭhāne ṭhatvā mahaṇṇave; Āgacchantaṃ mahābodhiṃ, mahātheriddhiyā’ddasa. Đứng tại nơi của ngôi sala Samuddāsana nhìn ra đại dương, (vua) đã nhìn thấy cây Đại Bồ-đề đang đến nhờ vào thần lực của vị Đại Trưởng lão. 26. 26. Tasmiṃṭhāne katā sālā, pakā setuṃ tamabbhutaṃ; Samuddāsanasālāti, nāmenā‘si’dha pākaṭā. Ngôi sala được xây dựng tại nơi ấy để công bố điều kỳ diệu đó, đã trở nên nổi tiếng ở đây với tên gọi là Samuddāsanasālā. 27. 27. Mahātherānubhāvena, saddhiṃ therehi tehi ca; Tadaheva’gamā rājā, jambukolaṃ sa senako. Nhờ oai lực của vị Đại Trưởng lão và cùng với các vị trưởng lão ấy, chính vào ngày hôm đó, đức vua cùng với quân đội đã đến Jambukola. 28. 28. Mahābodhā gamepīti-vegenu’nno udānayaṃ; Galappamāṇaṃ salilaṃ, vigāhetvā suviggaho. Được dâng tràn bởi niềm hỷ lạc mãnh liệt trước sự quang lâm của cây Đại Bồ-đề, vị vua có thân hình đẹp đẽ, trong khi thốt lên lời cảm hứng, đã lội xuống nước sâu đến cổ. 29. 29. Mahābodhiṃ soḷasahi, kulehi saha muddhanā; Ādāyo’ropayitvāna, velāyaṃ maṇḍape subhe. (Vua) cùng với mười sáu gia tộc, sau khi đã đội cây Đại Bồ-đề trên đầu, đã rước lên và cho an vị trong một ngôi đình tráng lệ trên bờ biển. 30. 30. Ṭhapayitvāna laṃkindo, laṃkārajjena pūjayi; Soḷasannaṃ samappetvā, kulānaṃ rajjamattano. Sau khi đã an vị (cây Bồ-đề), vị vua của Laṅkā đã cúng dường bằng vương quyền Laṅkā, sau khi đã trao vương quyền của chính mình cho mười sáu gia tộc. 31. 31. Sayaṃ dovārikaṭhāne, ṭhatvāna divase tayo; Tattheva pūjaṃ kāresi, vividhaṃ manujādhipo. Vị chúa tể của loài người, sau khi tự mình đứng ở vị trí người gác cổng trong ba ngày, đã cho thực hiện nhiều sự cúng dường khác nhau chính tại nơi ấy. 32. 32. Mahābodhiṃ dasamiyaṃ, āropetvā rathesubhe; Ānayanto manussindo, dumindaṃ taṃ ṭhapāpayi. Vào ngày thứ mười, sau khi đã cho đặt cây Đại Bồ-đề lên một cỗ xe tráng lệ, vị vua của loài người, trong khi rước đi, đã cho an vị vị vua cây ấy. 33. 33. Pācinassa vihārassa, ṭhāne ṭhānavicakkhaṇo; Pātarāsaṃ pavattesi, sasaṅghassa janassa so. Vị ấy, bậc thông thạo về các địa điểm, đã cho tiến hành bữa ăn sáng tại nơi của tu viện phía Đông cho dân chúng cùng với Tăng đoàn. 34. 34. Mahāmahindathere’ttha, kataṃ dasabalena taṃ; Kathesi nāgadamanaṃ, rañño tassa asesato. Tại đây, Đại Trưởng lão Mahinda đã thuyết giảng cho vị vua ấy một cách đầy đủ về sự nhiếp phục loài nāga, việc đã được thực hiện bởi Bậc Thập Lực. 35. 35. Therassa sutvā kāretvā, saññāṇāni tahiṃ tahiṃ; Paribhuttesu ṭhānesu, nisajjādīhi satthunā. Sau khi nghe lời của vị Trưởng lão, (nhà vua) đã cho làm các dấu hiệu tại những nơi đây đó, là những địa điểm đã được đức Đạo Sư sử dụng để ngồi xuống và các việc khác. 36. 36. Tivakkassa brāhmaṇassa, gāmadvāre ca bhūpati; Ṭhapāpetvā mahābodhiṃ, ṭhānesu tesu tesu ca. Vị quốc vương đã cho trồng cây Đại Bồ-đề tại cổng làng của vị Bà-la-môn Tivakka và tại những nơi chốn ấy. 37. 37. Suddhavāluka santhāre, nānāpupphasamākule; Paggahitadhaje magge, pupphagghikavibhūsite. (Trên) con đường được rải cát trắng tinh, tràn ngập các loại hoa, được dựng các lá cờ, và được trang hoàng với các cổng chào kết bằng hoa. 38. 38. Mahābodhiṃ [Pg.112] pūjayanto, rattindiva matandito; Ānayitvā cuddasiyaṃ, anurādha purantikaṃ. Vị ấy không mệt mỏi đã cúng dường cây Đại Bồ-đề cả ngày lẫn đêm, và vào ngày thứ mười bốn đã đưa (cây) đến gần kinh thành Anurādha. 39. 39. Vaḍḍhamānakacchāyāya, puraṃ sādhu vibhūsitaṃ; Uttarena ca dvārena, pūjayanto pavesiya. Vị ấy đã cho rước (cây Bồ-đề) vào kinh thành được trang hoàng lộng lẫy ở tại sân Vaḍḍhamānaka qua cổng phía bắc, trong khi đang thực hiện việc cúng dường. 40. 40. Dakkhiṇena ca dvārena, nikkhamitvā pavesiya; Mahā meghavanārāmaṃ, catubuddhanisevitaṃ. Sau khi đi ra bằng cổng phía nam, vị ấy đã cho rước (cây Bồ-đề) vào khu vườn Mahāmeghavana vĩ đại, là nơi đã được bốn vị Phật viếng thăm. 41. 41. Sumanasseva vacasā, padesaṃ sādhusaṅkhataṃ; Pubbabodhiṭhitaṭṭhānaṃ, upanetvā manoramaṃ. Theo lời của (sa-di) Sumana, vị ấy đã đưa (cây Bồ-đề) đến địa điểm đáng ưa thích đã được chuẩn bị chu đáo, là nơi các cây Bồ-đề trong quá khứ đã đứng. 42. 42. Kulehi so soḷasahi, rājā laṅkāradhārihi; Oropetvā mahābodhiṃ, patiṭṭhā petu mossajji. Nhà vua ấy cùng với mười sáu gia tộc đang cầm giữ các vật trang sức, sau khi đã hạ cây Đại Bồ-đề xuống, đã buông ra để cho cây được an vị. 43. 43. Hatthato muttamattasā, asītiratanaṃ nabhaṃ; Uggantvāna ṭhitā muñci, chabbaṇṇā rasmiyo subhā. Ngay khi vừa được buông ra khỏi tay, (cây Bồ-đề) đã bay vút lên không trung tám mươi hắc-tay, đứng yên tại đó và tỏa ra những tia sáng sáu màu rực rỡ. 44. 44. Dīpe patthariyā’hacca, brahmalokaṃ ṭhitā ahu; Sūriyatthaṅgamanāyāva, rasmiyo tā manoramā. Những tia sáng đáng ưa thích ấy đã lan tỏa khắp hòn đảo, vươn đến tận cõi trời Phạm Thiên và tồn tại cho đến khi mặt trời lặn. 45. 45. Purisā dasasahassāni, pasannā pāṭihāriye; Vipassitvānā’rahatthaṃ, patvāna idha pabbajuṃ. Mười ngàn người, với tâm tịnh tín bởi phép lạ, đã tu tập minh sát, đắc quả A-la-hán, và đã xuất gia tại nơi đây. 46. 46. Orohitvā mahābodhi, sūriyatthaṅgame tato; Rohiṇiyā patiṭṭhāsi, mahiyaṃ kampi medinī. Sau đó, vào lúc mặt trời lặn, cây Đại Bồ-đề đã hạ xuống và an vị trên mặt đất dưới chòm sao Rohiṇī. Trái đất đã rung chuyển. 47. 47. Mūlāni tāni uggantvā, kaṭāhamukhavaṭṭito; Vinandhantā kaṭāhaṃ taṃ, otariṃsu mahītalaṃ. Những rễ cây ấy đã mọc ra từ vành miệng của chiếc chậu, xuyên thủng chiếc chậu ấy, và đâm sâu xuống lòng đất. 48. 48. Patiṭṭhitaṃ mahābodhiṃ, janā sabbe samagatā; Gandhamālādi pūjāhi, pūjayiṃsu samantato. Tất cả dân chúng đã tụ hội lại và từ khắp bốn phía đã cúng dường cây Đại Bồ-đề đã được an vị bằng các vật phẩm như hương, hoa, và các thứ khác. 49. 49. Mahāmegho pavassittha, himagabbhā samantato; Mahābodhiṃ chādayiṃsu, sītalāni ghanāni ca. Một đám mây lớn đã trút mưa xuống. Từ khắp bốn phía, những đám mây dày đặc và mát lạnh, chứa đầy sương mù, đã bao phủ cây Đại Bồ-đề. 50. 50. Sattāhāni mahābodhiṃ, tahiṃyeva adassanā; Himagabbhe sannisīdi, pasādajananī jane. Trong bảy ngày, cây Đại Bồ-đề đã ở yên tại đó, không thể nhìn thấy, ẩn mình trong màn sương mù, làm phát sinh niềm tịnh tín trong dân chúng. 51. 51. Sattāhā tikkame meghā, sabbe apagamiṃsu te; Mahābodhi ca dissittha, chabbaṇṇā raṃsiyopi ca. Khi bảy ngày đã trôi qua, tất cả những đám mây ấy đều tan đi; và cây Đại Bồ-đề cùng với những tia sáng sáu màu đã hiện ra. 52. 52. Mahāmahindattheroca, saṅghamittā ca bhikkhunī; Tatthā’gañchuṃsaparisā, rājā saparisopi ca. Đại Trưởng lão Mahinda và Tỳ-khưu-ni Saṅghamittā cùng với đoàn tùy tùng của họ đã đến nơi ấy, và nhà vua cũng đến cùng với đoàn tùy tùng của mình. 53. 53. Khattiyā [Pg.113] kājaraggāme, candanaggāma khattiyā; Tivakka brāhmaṇo ceva, dīpavāsī janāpi ca. Các vị Sát-đế-lỵ ở làng Kājara, các vị Sát-đế-lỵ ở làng Candana, và cả vị Bà-la-môn Tivakka, cùng với dân chúng trên đảo cũng (đã đến). 54. 54. Devānubhāvenā’gañchuṃ, mahābodhi mahussukkā; Mahāsamāgame tasmiṃ, pāṭihāriyavimhite. Nhờ oai lực của chư thiên, họ đã đến dự đại lễ hội của cây Đại Bồ-đề, trong cuộc đại hội ấy, họ đã kinh ngạc trước phép lạ. 55. 55. Pakkaṃ pācinasākhāya, pekkhataṃ pakka’makkhataṃ; Thero patantamādāya, ropetuṃ rājino adā. Trong khi mọi người đang nhìn, một quả chín không tì vết từ cành phía đông (rơi xuống). Vị Trưởng lão đã nhặt lấy quả đang rơi và trao cho nhà vua để trồng. 56. 56. Paṃsūnaṃ gandhamissānaṃ, puṇṇe soṇṇa kaṭāhake; Mahāsanassa ṭhāne taṃ, ṭhapitaṃ ropa’yissaro. Vị chúa tể đã trồng quả ấy, sau khi đặt nó vào trong một chiếc chậu bằng vàng chứa đầy đất đã được trộn với hương liệu, tại nơi có pháp tòa lớn. 57. 57. Pekkhataṃyeva sabbesaṃ, uggantvā aṭṭha aṅkurā; Jāyiṃsu bodhitaruṇā, aṭṭhaṃsu catuhatthakā. Ngay trong khi tất cả mọi người đang nhìn, tám mầm non đã mọc lên; những cây Bồ-đề non đã sinh trưởng và đứng cao bốn hắc-tay. 58. 58. Rājā te bodhitaruṇe, disvā vimhitamānaso; Setacchattena pūjesi, abhisekamadāsi ca. Nhà vua, khi nhìn thấy những cây Bồ-đề non ấy, tâm trí đầy kinh ngạc, đã cúng dường bằng một chiếc lọng trắng và đã thực hiện lễ quán đảnh. 59. 59. Patiṭṭhāpesi aṭṭhannaṃ, jambukolamhi paṭṭane; Mahābodhi ṭhita ṭhāne, nāvāyo rohane tadā. Vị ấy đã cho trồng một trong tám (cây con) tại thương cảng Jambukola, ở nơi cây Đại Bồ-đề đã đứng khi được trồng xuống từ con tàu lúc bấy giờ. 60. 60. Tivakkabrāhmaṇagāme, thūpārāme tatheva ca; Issarasamaṇārāme, paṭhame cetiyaṅgaṇe. (Và các cây khác được trồng) tại làng của Bà-la-môn Tivakka, cũng như tại tu viện Thūpārāma, tại tu viện Issarasamaṇa, và tại sân của ngôi tháp đầu tiên. 61. 61. Cetiya pabbatā rāme, tathā kājaragāmake; Candanagāmake cāti, ekekaṃ bodhilaṭṭhikaṃ. Và mỗi nơi một cây Bồ-đề non (đã được trồng) tại tu viện ở núi Cetiya, cũng như tại làng Kājara, và tại làng Candana. 62. 62. Sesā catupakkajātā, dvattiṃsa bodhilaṭṭhiyo; Samantā yojanaṭhāne, vihāresu tahiṃ tahiṃ. Ba mươi hai cây Bồ-đề non còn lại, mọc lên từ bốn quả khác, (đã được trồng) tại các tu viện đây đó trong phạm vi một do-tuần xung quanh. 63. 63. Dīpāvāsī janasseva, hitatthāya patiṭṭhite; Mahābodhi dumindamhi, sammāsambuddha tejasā. Do oai lực của bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, (những cây con) từ cây Đại Bồ-đề, vua của các loài cây, đã được trồng vì lợi ích của dân chúng trên đảo. 64. 64. Anulāsāsa parisā, saṅghamittāya theriyā; Santike pabbajitvāna, arahattamapāpuṇi. Bà Anulā và đoàn tùy tùng, sau khi đã xuất gia với Trưởng lão ni Saṅghamittā, đã chứng đắc quả vị A-la-hán. 65. 65. Ariṭṭho so pañcasata-parivāro ca khattiyo; Therantike pabbajitvā, arahattamapāpuṇi. Vị Sát-đế-lỵ Ariṭṭha ấy cùng với đoàn tùy tùng năm trăm người đã xuất gia nơi vị Trưởng lão và đã chứng đắc A-la-hán quả. 66. 66. Yāni seṭṭhikulāna’ṭṭha-mahābodhimidhāharuṃ; Bodhāharakulānīti, tāni tena pavuccare. Tám gia tộc trưởng giả nào đã mang cây Đại Bồ-đề đến đây, do đó, các gia tộc ấy được gọi là các gia tộc mang cây Bồ-đề. 67. 67. Upāsikā vihāroti, ñāte bhikkhunupassaye; Sasaṅghā saṅghamittā sā, mahātherī tahiṃ vasi. Vị Đại Trưởng lão ni Saṅghamittā ấy cùng với Tăng chúng đã trú ngụ tại đó, trong tu viện Ni được biết đến với tên gọi là tu viện Upāsikā. 68. 68. Agārattayapāmokkhe[Pg.114], agāre tattha kārayi; Dvādasa tesu ekasmiṃ, mahāgāre ṭhapāpayi. Ngài đã cho xây dựng mười hai ngôi nhà tại đó. Trong một ngôi nhà lớn trong số ấy, ngài đã cho thiết lập ba ngôi nhà chính. 69. 69. Mahābodhisametāya, nāvāya kūpayaṭṭhikaṃ; Ekasmiṃ piya mekasmiṃ, arittaṃ tehi teviduṃ. Trong một ngôi nhà, họ đã đặt cột buồm của con tàu đã cùng đến với cây Đại Bồ-đề; trong một ngôi nhà khác, họ đã đặt bánh lái. Do đó, người ta biết đến chúng (với những tên gọi ấy). 70. 70. Jāte aññanikāyepi, agārā dvādasāpi te; Hatthāḷaka bhikkhunīhi, vaḷañjayiṃsu sabbadā. Ngay cả khi các bộ phái khác đã phát sinh, mười hai ngôi nhà ấy vẫn luôn được các vị Tỳ-khưu-ni của phái Hatthāḷhaka sử dụng. 71. 71. Rañño maṅgalahatthi so, vicaranto yathāsukhaṃ; Purassa ekapassamhi, kandarantamhi sītale. Con voi báu của đức vua, trong khi đi lang thang tùy thích, (đã dừng lại) ở một bên của thành phố, trong một hang động mát mẻ. 72. 72. Kadambapupphagumbante, aṭṭhāsi gocaraṃ caraṃ; Hatthiṃ tattharataṃ ñatvā, akaṃsu tattha āḷhakaṃ. Nó đã đứng lại ở rìa một bụi cây Kadamba đang trổ hoa, trong khi đang đi tìm thức ăn. Biết được con voi thích thú nơi ấy, người ta đã xây một chuồng voi tại đó. 73. 73. Atheka divasaṃ hatthī, nagaṇhi kabaḷāni so; Dīpappasādakaṃ theraṃ, rājā so pucchitaṃ mataṃ. Rồi một ngày nọ, con voi ấy đã không nhận lấy các vắt thức ăn. Đức vua đã hỏi ý kiến của vị Trưởng lão, người đã làm cho hòn đảo được trong sáng. 74. 74. Kadambapupphagumbasmiṃ, thūpassa karaṇaṃ karī; Icchatīti mahāthero, mahārājassa abravi. Vị Đại Trưởng lão đã thưa với đức vua rằng: 'Con voi muốn việc xây dựng một bảo tháp được thực hiện tại bụi cây Kadamba đang trổ hoa.' 75. 75. Sadhātukaṃ tattha thūpaṃ, thūpassa gharameva ca; Khippaṃ rājā akāresi, niccaṃ janahiterato. Đức vua, người luôn hoan hỷ trong việc mưu cầu lợi ích cho dân chúng, đã nhanh chóng cho xây dựng tại đó một bảo tháp có chứa xá-lợi và một ngôi tháp điện. 76. 76. Saṅghamittā mahātherī, suññāgārābhilāsinī; Ākiṇṇattā vihārassa, vussamānassa tassa sā. Vị Đại Trưởng lão ni Saṅghamittā, người ưa thích nơi ở vắng vẻ, do tu viện ấy, nơi bà đang trú ngụ, đã trở nên đông đúc, 77. 77. Vuddhatthinī sāsanassa, bhikkhunīnaṃ hitāya ca; Bhikkhunupassayaṃ aññaṃ, icchamānā vicakkhaṇā. vị ni thông thái ấy, mong muốn sự tăng trưởng của giáo pháp và lợi ích cho các Tỳ-khưu-ni, đã mong muốn một tu viện Ni khác. 78. 78. Gantvā cetiyagehaṃ taṃ, pavivekasukhaṃ bhusaṃ; Divāvihāraṃ kappesi, vihārakusalā’malā. Vị ni trong sạch, thiện xảo trong việc trú ngụ, đã đi đến tháp điện ấy và đã thực hiện việc an trú ban ngày, (hưởng) niềm vui của sự độc cư một cách trọn vẹn. 79. 79. Theriyā vandanatthāya, rājā bhikkhunupassayaṃ; Gantvā tattha gataṃ sutvā, gantvāna tattha vandiya. Đức vua, để đảnh lễ vị Trưởng lão ni, đã đi đến tu viện Ni. Nghe tin bà đã đi đến nơi kia, ngài đã đi đến đó và đảnh lễ. 80. 80. Sammoditvā tāya saddhiṃ, tatthāgamanakāraṇaṃ; Tassā ñatvā adhippāyaṃ, adhippāya vidū vidū. Sau khi trò chuyện thân mật với bà, vị vua thông thái, người thấu hiểu ý định, đã biết được ý định của bà và lý do bà đến đó. 81. 81. Samantā thūpagehassa, rammaṃ bhikkhunupassayaṃ; Devānaṃpiyatisso so, mahārājā akārayi. Đại vương Devānaṃpiyatissa ấy đã cho xây dựng một tu viện Ni khả ái ở xung quanh tháp điện. 82. 82. Hatthāḷhakasamīpamhi[Pg.115], kato bhikkhunupassayo; Hatthāḷhakavihāroti, vissuto āsi tena so. Tu viện Ni được xây dựng ở gần chuồng voi Hatthāḷhaka; do đó, nó đã trở nên nổi tiếng với tên gọi là tu viện Hatthāḷhaka. 83. 83. Sumittā saṅghamittā sā, mahātherī mahāmatī; Tasmiñhi vāsaṃ kappesi, ramme bhikkhunupassaye. Vị Đại Trưởng lão ni Saṅghamittā, người bạn tốt, bậc đại trí, đã an trú trong tu viện Ni khả ái ấy. 84. 84. Evaṃ laṃkā lokahitaṃ sāsanavuddhiṃ; Saṃsodhento esa mahābodhi dumindo; Laṃkādīpe ramme mahāmeghavanasmiṃ,Aṭṭhā sīghaṃ kālamanekabbhūtayuttoti. Như vậy, vị vua cây Đại Bồ-đề này, trong khi thanh lọc (giáo pháp) vì lợi ích của thế gian và sự tăng trưởng của giáo pháp ở Laṅkā, đã nhanh chóng an vị tại khu vườn Mahāmeghavana khả ái ở đảo Laṅkā, cùng với nhiều phép lạ, trong một thời gian dài. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse (Được soạn) trong bộ Đại Sử vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện trí. Bodhiāgamano nāma Tên gọi là Sự Đến Của Cây Bồ-đề Ekūnavīsatimo paricchedo. Chương thứ Mười Chín. Vīsatima pariccheda Chương thứ Hai Mươi Theraparinibbānaṃ Sự Bát-niết-bàn của vị Trưởng lão 1. 1. Aṭṭhārasamhi vassamhi, dhammāsokassa rājino; Mahāmeghavanārāme, mahābodhi patiṭṭhati. Vào năm thứ mười tám của đức vua Dhammāsoka, cây Đại Bồ-đề được an vị tại khu vườn Mahāmeghavana. 2. 2. Tato dvādasame vasse, mahesī tassa rājino; Piyā asandhīmittā sā, matā sambuddhamāmakā. Sau đó, vào năm thứ mười hai, vị hoàng hậu khả ái của đức vua ấy, tên là Asandhimittā, một tín đồ của đấng Chánh Đẳng Giác, đã qua đời. 3. 3. Tato catutthe vassamhi, dhammāsoko mahīpati; Tissarakkha mahesitte, ṭhapesi visamāsayaṃ. Sau đó, vào năm thứ tư, quốc vương Dhammāsoka đã tấn phong Tissarakkhā, người có ý định xấu xa, lên ngôi vị hoàng hậu. 4. 4. Tato tu tatiye vasse, sābālā rūpamāninī; ‘‘Mayāpi ca ayaṃ rājā, mahābodhiṃ ma māyati’’. Sau đó, vào năm thứ ba, người đàn bà ngu dốt và kiêu hãnh về nhan sắc ấy (đã nghĩ rằng): 'Đức vua này yêu cây Đại Bồ-đề hơn cả ta'. 5. 5. Iti kodhavasaṃ gantvā, attano’nattha kārikā; Maṇḍukaṇṭakayogena, mahābodhi maghā tayi. Do đó, đi đến chỗ bị cơn giận chi phối, người gây ra sự bất hạnh cho chính mình ấy đã hủy hoại cây Đại Bồ-đề bằng cách dùng một chiếc gai mandu. 6. 6. Tato [Pg.116] ca tutthevassamhi, dhammā soko mahāyaso; Anicca tāva saṃpatto, sattatiṃsasamā ime. Và sau đó, vào năm thứ ba mươi bảy, vua Dhammāsoka đại danh tiếng đã băng hà. Những vị này (các trưởng lão) có ba mươi bảy tuổi hạ. 7. 7. Devānaṃ piyatisso tu, rājā dhammaguṇe rato; Mahāvihāre navakammaṃ, tathā cetiyapabbate. Vua Devānampiyatissa, người ưa thích các đức hạnh của Giáo Pháp, (đã cho thực hiện) công việc mới ở tu viện Mahāvihāra và cũng như vậy ở núi Cetiyapabbata. 8. 8. Thūpārāme navakammaṃ, niṭṭhāpetvā yathārahaṃ; Dīpappasādakaṃ theraṃ, pucchi pucchitakovidaṃ. Sau khi hoàn tất công việc mới ở Thūpārāma một cách thích đáng, ngài đã hỏi vị Trưởng lão, người làm trong sáng hòn đảo, bậc thiện xảo trong việc được hỏi. 9. 9. Kārāpessamahaṃ bhante, vihāresu bahū idha; Patiṭṭhāpetuṃ thūpesu, kathaṃ lacchāma dhātuyo. Kính bạch ngài, con sẽ cho xây dựng nhiều tu viện ở đây. Làm thế nào chúng con có thể có được xá-lợi để tôn trí trong các bảo tháp? 10. 10. Sambuddhapattaṃ pūretvā, sumanenā’haṭā idha; Cetiyapabbate rāja, ṭhapitā atthi dhātuyo. Tâu đại vương, có các xá-lợi đã được tôn trí ở núi Cetiyapabbata, là những xá-lợi do sa-di Sumana mang đến đây sau khi làm đầy bình bát của đức Phật Toàn Giác. 11. 11. Hatthikkhandhe ṭhapetvā tā, dhātuyo idha āhara; Iti vutto satherena, tathā āhari dhātuyo. Hãy đặt các xá-lợi ấy lên lưng voi và mang đến đây. Được vị Trưởng lão nói như vậy, nhà vua đã mang các xá-lợi đến theo cách ấy. 12. 12. Vihāre kārayitvāna, ṭhāne yojanayojane; Dhātuyo tattha thūpesu, nidhāpesi yathārahaṃ. Sau khi cho xây dựng các tu viện ở những nơi cách nhau mỗi do-tuần, nhà vua đã cho an vị các xá-lợi vào các bảo tháp ở đó một cách thích đáng. 13. 13. Sambuddhabhuttapattaṃ tu, rājavatthughare subhe; Ṭhapayitvāna pūjesi, nānāpūjāhi sabbadā. Còn bình bát mà đức Phật Toàn Giác đã dùng, sau khi cho tôn trí ở trong cung điện hoàng gia xinh đẹp, nhà vua đã luôn luôn cúng dường bằng nhiều vật phẩm cúng dường khác nhau. 14. 14. Pañcasatehi’ssareti, mahātherassa santike; Pabbajjavasitaṭhāne, issarasamaṇako ahu. Nơi mà năm trăm vị quyền quý đã xuất gia với sự hiện diện của ngài Đại Trưởng lão đã trở thành (tu viện) Issarasamaṇaka. 15. 15. Pañcasatehi vassehi, mahātherassa santike; Pabbajjavasitaṭhāne, tathā vassagiri ahu. Tương tự, nơi mà năm trăm vị thuộc giai cấp Vessa đã xuất gia với sự hiện diện của ngài Đại Trưởng lão đã trở thành (tu viện) Vassagiri. 16. 16. Yā yā mahāmahindena, therena vasitā guhā; Sapabbatavihāresu, sā mahindaguhā ahu. Bất cứ hang động nào trong các tu viện trên núi mà ngài Trưởng lão Mahāmahiṇḍa đã ở, hang động ấy đã trở thành (được gọi là) Mahindaguhā. 17. 17. Mahāvihāraṃ paṭhamaṃ, dutiyaṃ cetiyavhayaṃ; Thūpārāmaṃ tu tatiyaṃ, thūpapubbaṅgamaṃ subhaṃ. Thứ nhất là Mahāvihāra, thứ hai là (tu viện) có tên Cetiyavihāra, thứ ba là Thūpārāma, nơi tốt đẹp có bảo tháp là hàng đầu. 18. 18. Catutthaṃ tu mahābodhi-patiṭṭhāpanameva ca; Thūpaṭhānīyabhūtassa, pañcamaṃ pana sādhukaṃ. Thứ tư là việc tôn trí cây Đại Bồ-đề. Và thứ năm là (việc) tốt đẹp tại nơi đã trở thành địa điểm của bảo tháp. 19. 19. Mahācetiyaṭhānamhi, silāthūpassa cāruno; Sambuddhagīvādhātussa, patiṭṭhāpanameva ca. ...(tức là) việc tôn trí xá-lợi xương cổ của đức Phật Toàn Giác trong bảo tháp bằng đá xinh đẹp tại địa điểm của Đại Bảo Tháp. 20. 20. Issarasamaṇaṃ [Pg.117] chaṭṭhaṃ, tissavāpintusattamaṃ; Aṭṭhamaṃ paṭhamaṃ thūpaṃ, navamaṃ vassagirivhayaṃ. Thứ sáu là (tu viện) Issarasamaṇa, thứ bảy là hồ Tissavāpi, thứ tám là Bảo tháp Thứ nhất, thứ chín là (tu viện) có tên Vassagiri. 21. 21. Upāsikāvhayaṃ rammaṃ, tathā hatthāḷhakavhayaṃ; Bhikkhunupassake dve’me, bhikkhunī phāsukāraṇā. (Nhà vua đã cho xây) hai ni viện này là (ni viện) Upāsikā xinh đẹp và (ni viện) có tên Hatthāḷhaka, vì sự an lạc của các vị tỳ-khưu-ni. 22. 22. Hatthāḷhake osaritvā, bhikkhunīnaṃ upassaye; Gantvāna bhikkhusaṅghena, bhattaggahaṇakāraṇā. Vì lý do nhận vật thực cùng với Tăng chúng tỳ-khưu, sau khi đã đi đến ni viện của các tỳ-khưu-ni tại Hatthāḷhaka, 23. 23. Hattasālaṃ sūpahāraṃ, mahāpāḷikanāmakaṃ; Sabbupakaraṇūpetaṃ, sampattaparicārikaṃ. (nhà vua đã cho xây) trai đường có tên là Mahāpāḷi, nơi có các món ăn và cà-ri, được trang bị đầy đủ mọi vật dụng, và có các người phục vụ sẵn sàng. 24. 24. Tathā bhikkhusahassassa, saparikkhāramuttamaṃ; Pavāraṇāya dānañca, anuvassakameva ca. Và cũng như vậy, (nhà vua đã thiết lập) việc cúng dường vào lễ Pavāraṇā hàng năm cho một ngàn vị tỳ-khưu, gồm những vật dụng tốt nhất. 25. 25. Nāgadīpe jambukola-vihāraṃ ta mhipaṭṭane; Tissamahāvihārañca, pācīnārāma meva ca. (Nhà vua đã cho xây) tu viện Jambukola-vihāra ở thương cảng tại Nāgadīpa, và Tissamahāvihāra, và cả Pācīnārāma. 26. 26. Iti etāni kammāni, laṃkājanahitatthiko; Devānaṃpiyatisso so, laṃkindo puññapaññavā. Vị vua của Laṅkā ấy, Devānampiyatissa, người có phước báu và trí tuệ, người mong muốn lợi ích cho dân chúng Laṅkā, (đã thực hiện) những công việc này như vậy. 27. 27. Paṭhameyeva vassamhi, kārāpesi guṇappiyo; Yāva jīvantunekāni, puññakammāni ācini. Vị vua yêu mến đức hạnh ấy đã cho thực hiện (những việc này) ngay trong năm đầu tiên (của triều đại). Cho đến trọn đời, ngài đã tích lũy vô số công đức. 28. 28. Ayaṃ dīpo ahu ṭhito, vijite tassa rājino; Vassāni cattālīsaṃ so, rājā rajjamakārayi. Hòn đảo này đã được thiết lập vững chắc trong lãnh thổ của vị vua ấy. Vị vua ấy đã trị vì trong bốn mươi năm. 29. 29. Tassa’cca ye taṃ kaniṭṭho, uttiyo iti vissuto; Rājaputto aputtaṃ taṃ, rajjaṃ kāresi sādhukaṃ. Sau khi vị vua ấy băng hà, người em trai của ngài, vị hoàng tử nổi tiếng tên là Uttiya, đã cai trị vương quốc một cách tốt đẹp, vì ngài không có con trai. 30. 30. Mahāmahindatthero tu, jinasāsanamuttamaṃ; Pariyattiṃ paṭipattiṃ, paṭivedhañca sādhukaṃ. Về phần ngài Đại Trưởng lão Mahāmahiṇḍa, ngài đã (làm sáng tỏ) giáo pháp tối thượng của Đấng Chiến Thắng: pháp học, pháp hành, và pháp thành một cách tốt đẹp. 31. 31. Laṃkādīpamhi dīpetvā, laṃkādīpo mahāgaṇi; Laṃkāyaso satthu kappo, katvā laṃkāhitaṃ bahuṃ. Sau khi làm sáng tỏ (giáo pháp) ở đảo Laṅkā, vị Trưởng lão vĩ đại, ngọn đèn của đảo Laṅkā, người có danh tiếng ở Laṅkā, người giống như đức Đạo Sư, đã thực hiện nhiều điều lợi ích cho Laṅkā. 32. 32. Tassa uttiyarājassa, jayavassamhi aṭṭhame; Antovassaṃ saṭṭhivasso, cetiyapabbate vasaṃ. Vào năm trị vì thứ tám của vua Uttiya, trong mùa an cư, khi được sáu mươi tuổi, ngài (Trưởng lão) đang cư ngụ tại Cetiyapabbata. 33. 33. Assayujassa māsassa, sukkapakkhaṭhame dine; Parinibbāyite netaṃ, dinaṃ tannāmakaṃ ahu. Vào ngày thứ tám của nửa tháng sáng trong tháng Assayuja, vị lãnh đạo ấy đã nhập Niết-bàn. Ngày ấy đã trở thành (ngày) mang tên của ngài. 34. 34. [Nibbutassa [Pg.118] mahindassa, aṭṭhamiyaṃ dine pana,Tena taṃ divasaṃ nāma, aṭṭhamiyāti sammataṃ.] [Và vào ngày thứ tám, khi ngài Mahinda đã tịch diệt, do đó, ngày ấy được xem là ngày thứ tám (Aṭṭhamī).] 35. 35. Taṃ sutvā uttiyo rājā, sokasallasamappito; Gantvāna theraṃ vanditvā kanditvā bahudhā bahuṃ. Nghe tin ấy, vua Uttiya, bị mũi tên sầu muộn xuyên thấu, đã đi đến, đảnh lễ ngài Trưởng lão, và đã khóc than rất nhiều theo nhiều cách. 36. 36. Āsittagandhatelāya, bahuṃ sovaṇṇadoṇiyā; Theradebhaṃ khipāpetvā, taṃ doṇiṃ sādhuphussitaṃ. Sau khi đã cho đặt nhục thân của vị Trưởng Lão vào trong một cái máng lớn bằng vàng được đổ đầy dầu thơm, cái máng ấy đã được niêm phong kỹ lưỡng. 37. 37. Sovaṇṇakūṭāgāramhi, ṭhapāpetvā alaṅkate; Kūṭāgāraṃ gāhayitvā, kārento sādhukīḷitaṃ. Sau khi đã cho đặt (cái máng) vào trong một tòa điện thờ bằng vàng được trang hoàng, (nhà vua) đã cho khiêng tòa điện thờ ấy đi và đã tổ chức một cuộc lễ hội long trọng. 38. 38. Mahatā ca janoghena, āgatenatato tato; Mahatā ca baloghena, kārento pūjanāvidhiṃ. Cùng với một đám đông dân chúng vĩ đại đã đến từ khắp nơi và cùng với một đoàn quân hùng hậu, (nhà vua) đã cho cử hành nghi thức cúng dường. 39. 39. Alaṅkatena maggena, bahudhā’laṅkataṃ puraṃ; Ānayitvāna nagare, cāretvā rājavīthiyo. Sau khi đã đưa (tòa điện thờ) vào trong kinh thành được trang hoàng theo nhiều cách, (nhà vua) đã cho rước đi qua các đường phố hoàng gia trên con đường đã được trang trí. 40. 40. Mahāvihāraṃ ānetvā, ettha pañhambamāḷake; Kuṭāgāraṃ ṭhapāpetvā, sattāhaṃ so mahīpati. Vị quốc vương ấy, sau khi đã đưa (tòa điện thờ) đến Đại Tự, đã cho đặt tòa điện thờ tại đây, trên sân Pañhambamāḷaka, trong bảy ngày. 41. 41. Toraṇaddhajapupphehi, gandhapuṇṇaghaṭehi ca; Vihārañca samantā ca, maṇḍihaṃ yojanattayaṃ. Ngôi tự viện và khu vực xung quanh trong phạm vi ba do tuần đã được trang hoàng với các cổng chào, cờ phướn, hoa lá, và với các bình đầy hương liệu. 42. 42. Ahu rājānubhāvena, dīpantu sakalaṃ pana; Ānubhāvena devānaṃ, tathevā’laṅkataṃ ahu. Do oai lực của nhà vua, (khu vực ấy) đã được (trang hoàng). Tuy nhiên, toàn thể hòn đảo, do oai lực của chư thiên, cũng đã được trang hoàng như vậy. 43. 43. Nānāpūjaṃ kārayitvā, sattāhaṃ so mahīpati; Puratthimadisābhāge, therānaṃ baddhamāḷake. Vị quốc vương ấy, sau khi đã cho thực hiện các lễ cúng dường khác nhau trong bảy ngày, tại phía đông, trên sân được xây dựng cho các vị Trưởng Lão. 44. 44. Kāretvā gandhacitakaṃ, mahāthūpaṃ padakkhiṇaṃ; Karonto tattha netvā taṃ, kūṭāgāraṃ manoramaṃ. (Nhà vua) đã cho dựng một giàn hỏa táng bằng gỗ thơm, và trong khi đi nhiễu quanh Đại Tháp, ngài đã đưa tòa điện thờ xinh đẹp ấy đến đó. 45. 45. Citakamhi ṭhapāpetvā, sakkāraṃ antimaṃ akā; Cetiyañcettha kāresi, gāhā petvāna dhātuyo. Sau khi đã cho đặt (tòa điện thờ) lên giàn hỏa táng, ngài đã thực hiện các nghi lễ tôn kính cuối cùng. Và tại đây, sau khi đã cho thu nhặt xá lợi, ngài đã cho xây dựng một bảo tháp. 46. 46. Upaḍḍhadhātuṃ [Pg.119] gāhetvā, cetiye pabbatepi ca; Sabbesu ca vihāresu, thūpe kāresi khattiyo. Vị vua dòng Sát-đế-lỵ ấy, sau khi đã lấy một nửa số xá lợi, đã cho xây dựng các bảo tháp tại Cetiyapabbata và tại tất cả các ngôi tự viện. 47. 47. Isino dehanikkhepa-kataṭhānañhi tassa taṃ; Vuccate bahumānena, isibhūmaṅganaṃ iti. Thật vậy, nơi mà nhục thân của vị tiên nhân đã được đặt xuống ấy được gọi với lòng tôn kính lớn lao là Isibhūmaṅgana (Sân Tiên Nhân). 48. 48. Tato pabhutya’riyānaṃ, samantā yojanattaye; Sarīraṃ āharitvāna, tamhi desamhi ḍayhati. Kể từ đó, nhục thân của các bậc Thánh nhân từ khu vực xung quanh trong phạm vi ba do tuần, sau khi được đưa về, đều được hỏa táng tại nơi ấy. 49. 49. Saṅghamittā mahātherī, mahā’bhiññā mahāmatī; Katvā sāsanakiccāni, tathā lokahitaṃ bahuṃ. Vị Đại Trưởng Lão Ni Saṅghamittā, bậc có đại thần thông, đại trí tuệ, sau khi đã hoàn thành các phận sự của giáo pháp và cũng như nhiều việc lợi ích cho thế gian. 50. 50. Ekūnasaṭṭhivassā sā, uttiyasse’va rājino; Vassamhi navame kheme, hatthāḷhakaupassaye. Vị ni ấy, vào năm thứ năm mươi chín tuổi, trong năm thứ chín an bình của triều vua Uttiya, tại ni viện Hatthāḷhaka. 51. 51. Vasantī parinibbāyī, rājā tassāpi kārayi; Therassa viya sattāhaṃ, pūjāsakkāra muttamaṃ. Trong khi đang trú ngụ (tại đó), đã nhập diệt. Nhà vua cũng đã cho tổ chức lễ cúng dường và tôn kính tối thượng cho vị ni ấy trong bảy ngày, giống như đã làm cho vị Trưởng Lão. 52. 52. Sabbā alaṅkatā laṃkā, therassa viya āsi ca; Kūṭāgāragataṃ theri-dehaṃ sattadinaccaye. Toàn thể xứ Laṅkā đã được trang hoàng, cũng giống như trường hợp của vị Trưởng Lão. Vào cuối bảy ngày, nhục thân của vị Trưởng Lão Ni được đặt trong một tòa điện thờ. 53. 53. Nikkhāmetvāna nagaraṃ, thūparāma puratthato; Cittasālā samīpamhi, mahābodhipa dassaye. (Nhà vua) đã cho đưa (nhục thân) ra khỏi kinh thành, đến phía đông của Thūpārāma, gần Cittasālā, tại nơi có thể nhìn thấy cây Đại Bồ Đề. 54. 54. Theriyā vuṭṭhaṭhānamhi, aggikicca makārayi; Thūpañca tattha kāresi, uttiyo so mahīpati. Vị quốc vương Uttiya ấy đã cho thực hiện nghi lễ hỏa táng tại nơi đã được chỉ định cho vị Trưởng Lão Ni. Và ngài cũng đã cho xây dựng một bảo tháp tại đó. 55. 55. Pañcāpi te mahātherā, therāriṭṭhādayopi ca; Tathā’neka sahassāni, bhikkhu khīṇāsavāpi ca. Cả năm vị Đại Trưởng Lão ấy, và các vị Trưởng Lão bắt đầu với ngài Ariṭṭha, cũng như nhiều ngàn vị Tỳ khưu đã là bậc Lậu Tận. 56. 56. Saṅghamittā pabhutiyo, tā ca dvādasatheriyo; Khīṇāsavā bhikkhuniyo, sahassāni bahūni ca. Bắt đầu với ngài Saṅghamittā, mười hai vị Trưởng Lão Ni ấy, và nhiều ngàn vị Tỳ khưu ni đã là bậc Lậu Tận. 57. 57. Bahussutā mahāpaññā, vinayādijānāgamaṃ; Jotayitvāna kālena, payātā’niccatāvasaṃ. (Các vị ấy) là những bậc đa văn, có trí tuệ lớn, am tường Luật tạng và các kinh điển khác, sau khi đã làm rạng rỡ (giáo pháp) trong một thời gian, đã theo lẽ vô thường (viên tịch). 58. 58. Dasavassāni so rājā, rajjaṃ kāresi uttiyo; Evaṃ aniccatā esā, sabbalokavināsinī. Vị vua Uttiya ấy đã trị vì vương quốc trong mười năm. Như vậy, sự vô thường này là thứ hủy diệt tất cả các thế giới. 59. 59. Taṃ [Pg.120] etaṃ atisāhasaṃ atibalaṃ na vāriyaṃ naro; Jānantopi aniccataṃ bhavagate nibbindateneva ca; Nibbindo viratiṃ ratiṃ na kurute pāpehi puññehi ca; Tasse’sāatimohajālabalatājānampi sammuyhatīti. Sự vô thường này thật táo bạo, thật mạnh mẽ, con người không thể ngăn cản. Dù biết về lẽ vô thường, người ta vẫn không nhàm chán đối với sự hiện hữu trong các cõi. Vì không nhàm chán, người ta không tìm thấy niềm vui trong việc từ bỏ điều ác và làm điều thiện. Đối với người như vậy, sức mạnh của tấm lưới si mê vĩ đại này làm mê mờ ngay cả người có trí. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn ra vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành. Theraparinibbānaṃ nāma có tên là Sự Viên Tịch Của Các Vị Trưởng Lão. Vīsatimo paricchedo. Chương Thứ Hai Mươi. Ekavīsatima pariccheda Chương Thứ Hai Mươi Mốt Vañca rājako Năm Vị Vua 1. 1. Uttiyassa [Pg.120] kaniṭṭho tu, mahāsivo tadaccaye; Dasa vassāni kāresi, rajjaṃ sujana sevako. Sau khi vua Uttiya băng hà, em trai của ngài là Mahāsiva, một người phục vụ cho những người thiện lành, đã trị vì vương quốc trong mười năm. 2. 2. Bhaddasālamhi so there, pasīditvā manoramaṃ; Kāresi purimāyantu, vihāraṃ nagaraṅgaṇaṃ. Vị trưởng lão ấy, với tâm hoan hỷ, đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá khả ái tại Bhaddasāla, trong khu vực phía đông của kinh thành. 3. 3. Mahāsivakaniṭṭho tu, suratisso tadaccaye; Dasavassāni kāresi, rajjaṃ puññesu sādaro. Sau khi vị vua ấy băng hà, người em trai của Mahāsiva là Suratissa, một người có lòng nhiệt thành đối với các việc phước thiện, đã trị vì trong mười năm. 4. 4. Dakkhiṇāya disāyaṃ so, vihāraṃ nagaraṃ gaṇaṃ; Purimāya hatthikkhandhañca, gokaṇṇagirimeva ca. Vị ấy đã xây dựng tịnh xá Nagaraṅgaṇa ở phương nam, tịnh xá Hatthikkhandha và Gokaṇṇagiri ở phương đông. 5. 5. Vaṅguttare pabbatamhi, pācina pabbatavhayaṃ; Raheṇakasamīpamhi, tathā koḷambakāḷakaṃ. Trên núi Vaṅguttara, ngài đã xây tịnh xá tên là Pācinapabbata; và gần Raheṇaka, ngài đã xây tịnh xá Koḷambakāḷaka. 6. 6. Ariṭṭhapāde maṃ gulakaṃ, purimāya’ccha gallakaṃ; Girinelapanāyakaṇḍaṃ, nagarassuttharāya tu. Ngài đã xây tịnh xá Maṅgulaka tại Ariṭṭhapāda, tịnh xá Acchagallaka ở phía đông; còn ở phía bắc của kinh thành là tịnh xá Girinelapanāyakaṇḍa. 7. 7. Pañcasatā [Pg.121] neva mādi-vihāre puthavī pati; Gaṅgāya orapārañhi, laṃkādīpe tahiṃ tahiṃ. Vị quốc vương ấy đã cho xây dựng năm trăm ngôi tịnh xá như thế ở nơi này nơi kia trên đảo Laṅkā, trên cả hai bờ của sông Gaṅgā. 8. 8. Pure rajjā ca rajje ca, saṭṭhīvassāni sādhukaṃ; Kāresi ramme dhammena, ratanattaya gāravo. Với lòng tôn kính Tam Bảo, vị ấy đã sống một cách tốt đẹp theo chánh pháp trong sáu mươi năm, cả trước khi lên ngôi và trong khi trị vì. 9. 9. Suvaṇṇapiṇḍatissoti, nāmaṃ rajjā tassā ahu; Suratissoti nāmantu, tassā’purajjapattiyā. Tên của vị vua ấy là Suvaṇṇapiṇḍatissa; còn tên Suratissa là của ngài trước khi lên ngôi. 10. 10. Assanāvikaputtā dve, damiḷā senaguttikā; Suratissamahīpālaṃ, taṃ gahetvā mahabbalā. Hai người Damiḷa tên là Sena và Guttika, con của một người buôn ngựa, có đại quân lực, đã bắt giữ vua Suratissa. 11. 11. Duve vīsativassāni, rajjaṃ dhammena kārayuṃ; Te gahetvā aselo tu, muṭasivassa atrajo. Họ đã trị vì theo chánh pháp trong hai mươi hai năm. Về sau, Asela, con trai của vua Muṭasiva, đã bắt giữ họ. 12. 12. Sodariyānaṃ bhātūnaṃ, navamo bhatuko tato; Anurādhapure rajjaṃ, dasavassāni kārayi. Vị ấy là người em thứ chín trong số các anh em cùng mẹ. Sau đó, ngài đã trị vì ở Anurādhapura trong mười năm. 13. 13. Coḷaraṭṭhā idha gamma, rajjatthaṃ ujujātiko; Eḷāro nāma damiḷo, gahetvā’selabhūpatiṃ. Một người Damiḷa tên là Eḷāra, thuộc dòng dõi cao quý, từ xứ Coḷa đến đây vì mục đích chiếm ngôi, đã bắt giữ vua Asela. 14. 14. Vassāni cattārīsañca, cattāri ca akārayi; Rajjaṃ vohārasamaye, majjhatto mittasattusu. Vị ấy đã trị vì trong bốn mươi bốn năm, giữ thái độ công bằng đối với bạn và thù trong khi xét xử. 15. 15. Sayanassa siropasse, ghaṇṭaṃ sudīghayottakaṃ; Lambāpesi vīrāvetuṃ, icchantehi vinicchayaṃ. Vị ấy đã cho treo một cái chuông có sợi dây rất dài ở phía đầu giường ngủ của mình, để cho những người muốn được xét xử có thể rung lên. 16. 16. Eko putto ca dhītā ca, ahesuṃ tassa rājino; Rathena tissavāpiṃ so, gacchanto bhūmipālajo. Vị vua ấy có một người con trai và một người con gái. Một hôm, người con trai của vua đang đi xe ngựa đến hồ Tissa. 17. 17. Taruṇaṃ vacchakaṃ magge, nipannaṃ sahadhenukaṃ; Gīvaṃ akkammacakkena, asañcicca aghātayi. Vị ấy đã vô ý giết một con bê con đang nằm trên đường cùng với bò mẹ bằng cách cho bánh xe cán qua cổ nó. 18. 18. Gantvāna dhenughaṇṭaṃ taṃ, ghaṭṭesi ghaṭṭitāsayā; Rājā teneva cakkena, sīsaṃ puttassa chedayi. Con bò mẹ đi đến và rung chuông. Nhà vua đã cho chặt đầu con trai mình bằng chính bánh xe đó. 19. 19. Dijapotaṃ tālarukkhe, eko sappo abhakkhayi; Tampotamātā sakuṇī, gantvā ghaṇṭamaghaṭṭayi. Một con rắn đã ăn thịt một con chim non trên cây cọ. Con chim mẹ của chim non ấy đã bay đến và rung chuông. 20. 20. Āṇāpetvāna taṃ rājā, kucchiṃ tassa vidāḷiya; Potaṃ taṃ nīharāpetvā, tāle sappamasappayi. Nhà vua, sau khi ra lệnh, đã cho mổ bụng con rắn, lấy con chim non ra, và cho treo con rắn lên cây cọ. 21. 21. Ratanaggassa [Pg.122] ratana-ttayassa guṇasārataṃ; Ajānantopi so rājā, cārittamanupālayaṃ. Vị vua ấy, mặc dù không biết bản chất quý báu của các đức hạnh của Tam Bảo tối thượng, nhưng vẫn tuân theo truyền thống. 22. 22. Cetiyadabbataṃ gantvā, bhikkhusaṅghaṃ pavāriya; Āgacchanto rathagato, rathassa yugakoṭiyā. Một hôm, sau khi đến núi Cetiya và thỉnh mời Tăng chúng, trong khi đang ngồi trên xe trở về, ngài đã dùng đầu càng xe của mình, 23. 23. Akāsi jinathūpassa,Ekadesassa bhañjanaṃ; Amaccā ‘‘deva thūpono,Tayā bhinno’ti āhu taṃ. làm vỡ một phần của bảo tháp của Đức Phật. Các vị quan tâu với ngài rằng: 'Tâu bệ hạ, bảo tháp của chúng ta đã bị bệ hạ làm vỡ.' 24. 24. Asañcicca kate‘pe’sa, rājā oruyha sandanā; ‘‘Cakkena mama sīsampi, chindathā’ti pathesayi. Mặc dù đã làm việc đó không cố ý, vị vua này vẫn bước xuống xe, nằm xuống và nói: 'Hãy dùng bánh xe chặt cả đầu của ta.' 25. 25. ‘‘Parahiṃsaṃ mahārāja, satthā no neva icchati; Thūpaṃ pākatikaṃ katvā, khamāpehī’’ti āhu taṃ. Họ tâu với ngài: 'Tâu Đại vương, bậc Đạo sư của chúng ta không hề mong muốn việc làm hại người khác. Xin ngài hãy cho sửa chữa bảo tháp lại như cũ và sám hối.' 26. 26. Te ṭhapetuṃ pañcadasa, pāsāṇe patite tahiṃ; Kahāpaṇa sahassāni, adā pañcadase vaso. Để đặt lại mười lăm viên đá đã bị rơi ở đó, vị vua đã ban mười lăm ngàn đồng kahāpaṇa. 27. 27. Akā mahallikā vīhiṃ, so setuṃ ātape khipi; Devo akāle vassitvā, tassā vihiṃ atemayi. Một bà lão đang phơi lúa dưới nắng. Trời đã mưa trái mùa và làm ướt lúa của bà. 28. 28. Vīhiṃ gahetvā gantvā sā, ghaṇṭaṃ taṃ samaghaṭṭayi; Akālavassaṃ sutvā taṃ, vissajjetvā tamattikaṃ. Bà lão ấy đã mang lúa đến và rung chuông. Sau khi nghe về trận mưa trái mùa và cho người kiện cáo ấy lui về, 29. 29. Rājā dhammamhi vattanto, ‘‘kāle vassaṃ labhe’’iti; Tassā vinicchayatthāya, upavāsaṃ nipajji so. vị vua, người sống theo chánh pháp, đã nằm xuống để giữ trai giới nhằm xét xử cho bà lão, với ý nghĩ: 'Mong rằng mưa sẽ rơi đúng mùa.' 30. 30. Baliggāhī devaputto, rañño tejena otthaṭo; Gantvā cātumahārāja-santikaṃ taṃ nivedayi. Vị thiên tử hộ pháp, bị nóng bởi uy lực của nhà vua, đã đi đến nơi ở của Tứ Đại Thiên Vương và trình báo việc đó. 31. 31. Te tamādāya gantvāna, sakkassa paṭivedayuṃ; Sakko pajjunnamāhuya, kāle vassaṃ upādiyi. Họ đã dẫn vị thiên tử ấy đến và trình báo lên vua trời Sakka. Vua Sakka đã triệu tập thần mưa Pajjunna và ra lệnh cho mưa rơi đúng mùa. 32. 32. Baliggāhī devaputto, rājino taṃ nivedayi; Tatoppabhuti taṃ rajje, divā devo na vassatha. Vị thiên tử thâu thuế đã tâu điều ấy lên đức vua. Từ đó trở đi, trong vương quốc ấy, trời đã không mưa vào ban ngày. 33. 33. Rattiṃ devo’nu sattāhaṃ, vassiyāmamhi majjhime; Puṇṇāna’hesuṃ sabbattha, khuddakā vāṭakānipi. Trời đã mưa liên tục trong bảy ngày vào canh giữa ban đêm. Khắp mọi nơi, ngay cả những cái ao nhỏ cũng đều được đầy nước. 34. 34. Agatigamanadoso [Pg.123] muttamattena eso,Anupahata kudiṭṭhipīdisiṃ pāpuṇī’ddhiṃ; Agatigamanadosaṃ suddhadiṭṭhisamāno,Kathamidhahi manusso buddhimā no jaheyyāti. Chỉ nhờ từ bỏ lỗi lầm của việc đi theo đường tà, người này, dù có tà kiến không bị tổn hại, cũng đã đạt được thần thông như vậy. Vậy thì, làm sao một người có trí tuệ, có chánh kiến, lại không từ bỏ lỗi lầm của việc đi theo đường tà ở đời này? Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện Pañcarājako nāma có tên là Năm Vị Vua Ekavīsatimo paricchedo. Chương thứ hai mươi mốt. Bāvīsatima pariccheda Chương thứ hai mươi hai Gāmaṇikumāra suti Sự ra đời của vương tử Gāmaṇi 1. 1. Eḷāraṃ ghātayitvāna, rājā’hu duṭṭhagāmaṇi; Tadattha dīpanatthāya, anupubbakathā ayaṃ. Sau khi đã giết Eḷāra, Duṭṭhagāmaṇi đã trở thành vua. Để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, đây là câu chuyện tuần tự. 2. 2. Devānaṃ piyatissassa, rañño dutiyabhātiko; Uparājā mahānāgo, nāmānu bhātuno piyo. Vị phó vương tên là Mahānāga là người em trai thứ hai của đức vua Devānaṃpiyatissa và được người anh yêu mến. 3. 3. Rañño devī saputtassa, bālā rajjābhikāmini; Uparājavadhatthāya, jātacittā nirantaraṃ. Vị hoàng hậu của đức vua, một người đàn bà ngu xuẩn có con trai, luôn mong muốn vương quốc, đã liên tục khởi tâm muốn giết vị phó vương. 4. 4. Vāpiṃ taracchanāmaṃ sā, kārāpentassa pāhiṇi; Ambaṃ visena yojetvā, ṭhapetvā ambamatthake. Bà ta đã gửi một quả xoài, sau khi đã tẩm độc và đặt ở trên cùng của những quả xoài khác, đến ông ấy đang cho xây dựng hồ chứa nước tên là Taraccha. 5. 5. Tassā putto sahagato, uparājena bālako; Bhājane vivaṭeyeva, taṃ ambaṃ khādiyā’mari. Đứa con trai nhỏ của bà ta, đi cùng với vị phó vương, ngay khi vật đựng được mở ra, đã ăn quả xoài ấy và chết. 6. 6. Uparājā tatoyeva, sadāra bala vāhano; Rakkhihuṃ sakamattānaṃ, rohaṇā’bhimukho agā. Do đó, vị phó vương, cùng với vợ, quân đội, và đoàn tùy tùng, đã đi về hướng Rohaṇa để bảo vệ bản thân. 7. 7. Yaṭṭhālaya vihārasmiṃ, mahesī tassa gabbhinī; Puttaṃ janesi so tassa, bhātu nāma makārayi. Tại tu viện Yaṭṭhālaya, hoàng hậu của ông đang mang thai đã hạ sanh một người con trai. Ông đã đặt tên cho người con ấy theo tên của người anh. 8. 8. Tato [Pg.124] gantvā rohaṇaṃ so,Issaro rohaṇe’khilo; Mahā bhāgo mahā gāme,Rajjaṃ kāresi khattiyo. Sau đó, vị chiến sĩ ấy đi đến Rohaṇa, đã trở thành người cai trị toàn cõi Rohaṇa. Vị có đại phước ấy đã trị vì vương quốc tại Mahāgāma. 9. 9. Kāresi so nāgamahā-vihāraṃ sakanāmakaṃ; Uddhakandarakādī ca, pihāre kārayī bahū. Vị ấy đã cho xây dựng tu viện Nāgamahāvihāra theo tên của mình, và cũng đã cho xây dựng nhiều tu viện khác như Uddhakandaraka và các nơi khác. 10. 10. Yaṭṭhālaya katisso so, tassa putto tadaccaye; Hattheva rajjaṃ kāresi, tassa putto’bhayo tathā. Sau khi ông qua đời, người con trai của ông là Yaṭṭhālayakatissa đã trị vì vương quốc tại chính nơi ấy. Tương tự, người con trai của ông này là Abhaya cũng vậy. 11. 11. Goṭṭhābhayasuto kāka-vaṇṇatissoti vissuho; Tadaccaye tattha rajjaṃ, so akāresi khattiyo. Sau khi vị này qua đời, người con trai của Goṭṭhābhaya, vị chiến sĩ nổi danh là Kākavaṇṇatissa, đã trị vì vương quốc tại nơi ấy. 12. 12. Vihāradevi nāmā’si, mahesī tassa rājino; Saddhassa saddhāsampannā, dhītā kalyāṇi rājino. Vị hoàng hậu của đức vua có tín tâm ấy tên là Vihāradevī. Bà là người con gái có tín tâm của đức vua xứ Kalyāṇi. 13. 13. Kalyāṇiyaṃ narindo hi, tisso nāmāsi khattiyo; Devisaññogajanita-ko potassa kaniṭṭhako. Thật vậy, tại Kalyāṇi có một vị vua, một chiến sĩ tên là Tissa. Cơn giận của ông đã phát sinh do mối quan hệ của người em trai với hoàng hậu. 14. 14. Bhīto tato palāyitvā, ayyauttiya nāmako; Aññattha vasi so deso, tena taṃ nāmako ahu. Vị ấy tên là Ayya Uttiya, do sợ hãi nên đã trốn khỏi nơi đó và sống ở một nơi khác. Vùng đất ấy đã có tên như vậy là do ông. 15. 15. Datvā rahassalekhaṃ so, bhikkhuvesadharaṃ naraṃ; Pāhesi deviyā gantvā, rājadvāre ṭhito tuso. Vị ấy đã trao một bức mật thư cho một người đàn ông giả dạng tỳ khưu và đã phái đi đến hoàng hậu. Người ấy đã đi và đứng ở cổng cung điện. 16. 16. Rāja gehe arahatā, bhuñjamānena sabbadā; Aññāyamāno therena, rañño gharamupāgami. Trong khi vị A-la-hán luôn luôn đang thọ thực trong hoàng cung, người ấy đã đi vào nhà của đức vua mà không bị vị trưởng lão nhận ra. 17. 17. Therena saddhiṃ bhuñjitvā, rañño saha viniggame; Pātesi bhūmiyaṃ lekhaṃ, pekkhamānāya deviyā. Sau khi đã thọ thực cùng với vị trưởng lão, trong lúc đi ra cùng với đức vua, người ấy đã làm rơi bức thư xuống đất, trong tầm nhìn của hoàng hậu. 18. 18. Saddena tena rājānaṃ, nivattitvā vilokayaṃ; Ñatvāna lekhasandesaṃ, kuddho therassa dummati. Do tiếng động ấy, đức vua đã quay lại và nhìn. Sau khi biết được nội dung bức thư, vị vua ngu muội đã nổi giận với vị trưởng lão. 19. 19. Theraṃ taṃ purisaṃ tañca, mārāpetvāna kodhasā; Samuddasmiṃ khipāpesi, kujjhitvā tena devatā. Do tức giận, ông đã cho giết vị trưởng lão và người đàn ông ấy, rồi cho ném xác xuống biển. Do việc ấy, các vị trời đã nổi giận. 20. 20. Samuddeno’ttharā pesuṃ, taṃ desaṃ sotubhūpati; Attano dhītaraṃ yuddhaṃ, deviṃ nāma surupiniṃ. Biển đã tràn vào vùng đất ấy. Do đó, vị vua kia đã đặt người con gái của mình tên là Devī, một người xinh đẹp, 21. 21. Likhitvā rājadhītāti, sovaṇṇakkhaliyā lahuṃ; Nisīdāpiya tattheva, samuddasmiṃ vissajjayi. sau khi cho viết 'công chúa' lên một cái hòm bằng vàng, đã nhanh chóng cho nàng ngồi vào trong đó và thả trôi ra biển. 22. 22. Okkantaṃ [Pg.125] taṃ tato laṃke-kākavaṇṇo mahīpati; Abhisecayi tenā’si, vihāropapadavhayā. Sau đó, khi nàng trôi dạt đến Laṅkā, đức vua Kākavaṇṇa đã làm lễ tấn phong cho nàng. Do đó, nàng có tên gọi với tiếp đầu ngữ là Vihāra. 23. 23. Tissa mahāvihārañca, tathā cittalapabbataṃ; Gamitthavāliṃ kuṭāliṃ, vihāre evamādike. Và Tissamaha Vihāra, cũng như Cittalapabbata; Gamitthavāli, Kuṭāli, và các ngôi tịnh xá tương tự như vậy. 24. 24. Kāretvā supasannena, manasāratanattaye; Upaṭṭhahi tadā saṅghaṃ, paccayehi catūhi so. Sau khi đã cho xây cất (các ngôi tịnh xá), với tâm ý vô cùng trong sạch nơi Tam Bảo, khi ấy vị ấy đã hộ độ chư Tăng bằng bốn món vật dụng. 25. 25. Koṭipabbata nāmamhi, vihāre sīlavattimā; Tadā ahu sāmaṇero, nānāpuññakaro sadā. Vào lúc ấy, tại ngôi tịnh xá tên là Koṭipabbata, có một vị sa-di giữ gìn giới hạnh, luôn luôn thực hiện nhiều loại phước thiện khác nhau. 26. 26. Sukhenārohaṇatthāya, akāsa cetiyaṅgaṇe; Ṭhapesi tīṇi pāsāṇe, pāsāṇa phalakāni so. Để cho việc đi lên được dễ dàng, vị ấy đã đặt ba phiến đá ở sân bảo tháp. 27. 27. Adā pānīya dānañca, vattaṃ saṅghassa cā’kari; Sadā kilantakāyassa, tassā’bodho mahā ahu. Vị ấy đã thực hiện việc bố thí nước uống và đã làm phận sự đối với chư Tăng. Do thân thể luôn luôn mệt mỏi, một cơn trọng bệnh đã phát sanh đến vị ấy. 28. 28. Sivikāya kamānetvā, bhikkhavo katavedino; Silāpassaya pariveṇe, tissārāme upaṭṭhahuṃ. Các vị tỳ khưu biết ơn đã mang vị ấy đi trên kiệu và đã chăm sóc ở cốc Silāpassaya tại tu viện Tissārāma. 29. 29. Sadā vihāradevīsā, rājagehe susaṅkhate; Purebhattaṃ mahādānaṃ, datvā saṅghassa saññatā. Vị hoàng hậu Vihāradevī ấy, người có sự thu thúc, luôn luôn sau khi đã thực hiện việc cúng dường trọng đại đến chư Tăng vào buổi sáng tại hoàng cung được chuẩn bị chu đáo. 30. 30. Pacchābhattaṃ gandhamālaṃ, bhesajjavasanāni ca; Gāhayitvā gatā’rāmaṃ, sakkaroti yathārahaṃ. Vào buổi chiều, sau khi đã mang theo hương, hoa, dược phẩm, và y phục, bà đi đến tu viện và thực hiện sự cúng dường một cách xứng đáng. 31. 31. Tadā tatheva katvā sā, saṅghattherassa santike; Nisīdi dhammaṃ desento, thero taṃ idha mabravi. Vào lúc ấy, sau khi đã làm như thế, bà đã ngồi xuống gần bên vị Trưởng Lão Tăng. Vị Trưởng Lão đang thuyết Pháp đã nói với bà điều này. 32. 32. ‘‘Mahāsampatti tumhehi, laddhā’yaṃ puññakammunā; Appamādo’va kātabbo, puññakamme idānipi’’. ‘Tài sản to lớn này đã được bà đạt được là do các phước nghiệp. Ngay cả bây giờ, sự không dể duôi trong các phước nghiệp cần phải được thực hành.’ 33. 33. Evaṃ vutte tu sā āha, ‘‘kiṃ sampatti ayaṃ idha; Yesaṃ no dārakā natthi, vañjhāsampatti tena no’’. Khi được nói như vậy, bà ấy thưa rằng: ‘Tài sản này ở đây là gì, khi mà chúng tôi không có con cái? Do đó, tài sản của chúng tôi là tài sản của người son sẻ.’ 34. 34. Chaḷabhiñño mahāthero, puttalābhamavekkhiya; ‘‘Gilānaṃ sāmaṇeraṃ taṃ, passadevī’’ti abravi. Vị Đại Trưởng Lão, bậc có sáu thắng trí, sau khi đã thấy trước việc bà sẽ được một người con, đã nói rằng: ‘Tâu hoàng hậu, hãy đi xem vị sa-di đang bị bệnh kia.’ 35. 35. Sā gantvā’sanna maraṇaṃ, sāmaṇeramavoca taṃ; ‘‘Patthehi mama puttattaṃ, sampattī mahatī hi no’’. Bà ấy đi đến và nói với vị sa-di đang gần kề cái chết ấy rằng: ‘Xin hãy phát nguyện làm con của tôi, vì tài sản của chúng tôi rất to lớn.’ 36. 36. Na [Pg.126] icchatīti ñatvāna, tadatthaṃ mahatiṃ subhaṃ; Pupphapūjaṃ kārayitvā, puna yāci sumedhasā. Sau khi biết rằng vị ấy không mong muốn, người phụ nữ trí tuệ ấy vì mục đích đó đã cho thực hiện một buổi cúng dường hoa to lớn và tốt đẹp, rồi lại thỉnh cầu lần nữa. 37. 37. Evampa’nicchamānassa, atthāyu’pāyakovidā; Nānā bhesajja vatthāni, saṅghe datvā’tha yācitaṃ. Dù vậy, khi vị ấy vẫn không mong muốn, bà là người khéo léo trong phương tiện, vì lợi ích (của vị ấy), sau khi đã dâng cúng nhiều loại dược phẩm và vật dụng đến chư Tăng, đã thỉnh cầu. 38. 38. Patthesi so rājakulaṃ, sā taṃ ṭhānaṃ anekadhā; Alaṅkaritvā vanditvā, yānamāruyha pakkami. Vị ấy đã phát nguyện (sanh vào) hoàng tộc. Bà ấy, sau khi đã trang hoàng nơi ấy bằng nhiều cách và đã đảnh lễ, đã lên xe và ra đi. 39. 39. Tato cuto sāmaṇero, gacchamānāya deviyā; Tassā kucchimhi nibbatti, taṃ jāniya nivattisā. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị sa-di đã tái sanh vào trong bụng của hoàng hậu đang trên đường đi. Bà ấy, sau khi biết được điều đó, đã quay trở lại. 40. 40. Rañño taṃ sāsanaṃ datvā, raññā saha punā’gamā; Sarīrakiccaṃ kāretvā, sāmaṇerassu’bhopite. Sau khi đã gửi tin ấy đến đức vua, bà đã cùng với đức vua trở lại. Cả hai vị ấy đã cho thực hiện các nghi lễ hỏa táng cho vị sa-di. 41. 41. Tasmiṃyeva pariveṇe, vasantā santamānasā; Mahādānaṃ pavattesuṃ, bhikkhusaṅghassa sabbadā. Trong khi đang trú ngụ tại chính ngôi cốc ấy với tâm ý an tịnh, họ đã luôn luôn thực hiện việc cúng dường trọng đại đến chư Tăng. 42. 42. Tasse’vaṃ dohaḷo āhi, mahā puññāya mātuyā; ‘‘Usabhamattaṃ madhugaṇḍaṃ, katvā ussīsake sayaṃ. Cơn nghén như vầy đã khởi lên cho người mẹ có phước lớn ấy: ‘Sau khi đã làm một tảng mật ong lớn bằng con bò đực để tự mình gối đầu.’ 43. 43. Vāmetarena passena, nipannāsayane subhe; Dvādasannaṃ sahassānaṃ, bhikkhūnaṃ dinnasesakaṃ. ‘Nằm nghiêng về phía bên trái trên chiếc giường tốt đẹp, (bà muốn dùng) phần còn lại của vật thực đã được dâng cúng cho mười hai ngàn vị tỳ khưu.’ 44. 44. Madhuṃ bhuñjitukāmā’si, atha eḷāra rājino; Yodhāna maggayodhassa, sīsacchinnāsidevanaṃ. Bà đã có ý muốn ăn mật ong ấy. Và rồi, (bà có ý muốn uống) nước rửa thanh gươm đã chặt đầu vị tướng lãnh của các chiến binh của vua Eḷāra. 45. 45. Tasseva sīse ṭhatvāna, pātuñceva akāmayi; Anurādha purasseva, uppalakkhettato pana. Và bà cũng đã mong muốn được uống (nước ấy) sau khi đã đứng trên chính cái đầu ấy. Lại nữa, từ cánh đồng hoa súng của chính thành Anurādhapura. 46. 46. Ānītuppalamālañca, amilā taṃ pilandhituṃ; Taṃ devī rājino āha, nemitte pucchi bhūpati. Bà muốn trang điểm vòng hoa súng không héo tàn đã được mang về (từ đó). Hoàng hậu đã thưa với đức vua điều ấy. Vị quốc vương đã hỏi các nhà tiên tri. 47. 47. Taṃ sutvā āhu nemittā, ‘‘deviputto nighātiya; Damiḷe katve’karajjaṃ, sāsanaṃ jotayissati’’. Sau khi nghe điều ấy, các nhà tiên tri đã nói: ‘Con trai của hoàng hậu, sau khi đã chinh phục người Damiḷa và thống nhất vương quốc, sẽ làm cho Giáo Pháp được tỏa sáng.’ 48. 48. Edisaṃ madhugaṇḍaṃ so, dasseti tassa īdisiṃ; Sampattiṃ deti rājā’’ti, ghosāpesi mahīpati. Vị quốc vương đã cho loan báo rằng: ‘Người nào chỉ cho thấy một tảng mật ong như vậy, đức vua sẽ ban cho người ấy một tài sản tương xứng.’ 49. 49. Goṭṭhasamuddavelante, madhupuṇṇaṃ nikujjitaṃ; Nāvaṃ ñatvāna ācikkhi, rañño janapade naro. Một người dân trong xứ, sau khi biết được có một chiếc thuyền bị lật úp chứa đầy mật ong ở bờ biển Goṭṭhasamudda, đã báo cho đức vua. 50. 50. Rājā [Pg.127] deviṃ tahiṃ netvā, maṇḍapamhi susaṅkhate; Yathicchithaṃ tāya madhuṃ, paribhogamakārayi. Đức vua, sau khi đã đưa hoàng hậu đến nơi ấy, đã cho bà dùng mật ong theo như ý muốn ở tại một gian nhà được chuẩn bị chu đáo. 51. 51. Itare dohaḷe tassā, sampādetuṃ mahīpati; Veḷusumana nāmaṃ taṃ, yodhaṃ tattha niyojayi. Để hoàn thành các cơn nghén khác của bà, vị quốc vương đã giao phó nhiệm vụ ấy cho vị chiến binh tên là Veḷusumana. 52. 52. So’nurādhapuraṃ gantvā, rañño maṅgalavājino; Gopakena akā mettiṃ, tassa kiccañca sabbadā. Vị ấy, sau khi đã đi đến Anurādhapura, đã kết bạn với người giữ con ngựa báu của đức vua và đã luôn luôn làm công việc của người ấy. 53. 53. Tassa vissattha taṃ ñatvā, pātova uppalāna’siṃ; Kadambanadiyā tīre, ṭhapetvāna asaṅkito. Biết được sự tin cậy của người ấy, vào buổi sáng, vị ấy đã không do dự đặt thanh gươm hoa sen xanh xuống trên bờ sông Kadamba. 54. 54. Assaṃ netvā tamāruyha, gaṇhitvāna uppalāna’siṃ; Nivedayitvāna attānaṃ, assavegena pakkami. Dẫn con ngựa đến và leo lên, vị ấy lấy thanh gươm hoa sen xanh, tự giới thiệu mình, rồi ra đi với tốc độ của con ngựa. 55. 55. Sutvā rājā gahetuṃ taṃ, mahā yodhānapesayi; Dutiyaṃ sammathaṃ assaṃ, āruyha sonudhāpitaṃ. Nghe vậy, đức vua đã phái các đại dũng sĩ đi để bắt giữ người ấy. Người kia đã cỡi con ngựa thứ hai có cùng sức mạnh và đuổi theo. 56. 56. So gumbanissito assa-piṭṭheyeva nisīdiya; Entassa piṭṭhito tassa, ubbayhā’siṃ pasārayi. Người ấy nấp trong bụi cây, ngồi ngay trên lưng ngựa, và khi người kia đến từ phía sau, đã rút gươm ra và vung lên. 57. 57. Assavegenayantassa, sīsaṃ chijja ubhohaye; Sīsañcā’dāya sāyaṃ so, mahāgāmamupāgami. Khi người kia đang đến với tốc độ của ngựa, đầu của cả hai đã bị chặt đứt. Vào buổi chiều, người ấy mang theo cái đầu và đi đến làng Mahāgāma. 58. 58. Dohaḷe te ca sā devī, paribhuñji yathāruci; Rājā yodhassa sakkāraṃ, kārāpesi yathārahaṃ. Và vị hoàng hậu ấy đã thỏa mãn cơn thèm muốn của mình theo ý thích. Đức vua đã cho thực hiện việc ban thưởng cho người dũng sĩ một cách xứng đáng. 59. 59. Sā devī samaye dhaññaṃ, janayī puttamuttamaṃ; Mahārājakule tasmiṃ, ānando ca mahā ahu. Đến thời, vị hoàng hậu may mắn ấy đã sanh hạ một người con trai ưu tú. Trong hoàng tộc vĩ đại ấy đã có niềm vui lớn lao. 60. 60. Tassa puññānubhāvena, tadaheva upāgamuṃ; Nānāratanasampuṇṇā, sattanāvā tato tato. Do oai lực phước báu của vị ấy, ngay trong ngày đó, bảy chiếc thuyền chở đầy các loại bảo vật khác nhau đã từ khắp nơi đi đến. 61. 61. Tasseva puññatejena, chaddantakulato karī; Hatthicchāpaṃ āharitvā, ṭhapetvā idha pakkami. Cũng do oai lực phước báu của chính vị ấy, một con voi từ dòng dõi Chaddanta đã mang một con voi con đến, đặt nó ở đây rồi ra đi. 62. 62. Taṃ titthasaratīramhi, disvā gumbantare ṭhitaṃ; Kaṇḍulavho bālisiko, rañño ācikkhi tāvade. Nhìn thấy nó đang đứng trong bụi cây ở bờ hồ tại bến nước, một người đánh cá tên là Kaṇḍula đã lập tức báo cho đức vua. 63. 63. Pesetvā’cariye rājā, tamāṇāpiya posayi; Kaṇḍulo iti ñāyittha, diṭṭhattā kaṇḍulena so. Đức vua phái các vị huấn luyện viên đến, cho mang nó về và nuôi dưỡng. Nó được biết đến với tên là Kaṇḍula, vì đã được Kaṇḍula nhìn thấy. 64. 64. ‘‘Suvaṇṇabhājanādīnaṃ[Pg.128], puṇṇā nāvā idhāgatā’’; Iti rañño nivedasuṃ, rājā tānā’harāpayi. Họ đã tâu với đức vua rằng: ‘Những chiếc thuyền chở đầy các vật dụng bằng vàng, v.v... đã đến đây.’ Đức vua đã cho mang chúng về. 65. 65. Puttassa nāmakaraṇe, maṅgalamhi mahīpati; Dvādasa sahassasaṅkhaṃ, bhikkhusaṅghaṃ nimantiya. Trong lễ đặt tên tốt lành cho hoàng tử, đức vua đã thỉnh mời Tăng chúng gồm mười hai ngàn vị. 66. 66. Evaṃ cintesi ‘‘yadime, putto laṃkātale’khile; Rajjaṃ gahetvā sambuddha-sāsanaṃ jotayissati. Vị ấy đã suy nghĩ như vầy: ‘Nếu con trai của ta, sau khi chiếm được vương quyền trên toàn cõi Laṅkā, sẽ làm rạng rỡ giáo pháp của bậc Chánh Đẳng Giác, 67. 67. Aṭṭhuttarasahassañca, bhikkhavo pavisantu ca; Sabbe te uddhapattañca, cīvaraṃ pārapantu ca. thì một ngàn lẻ tám vị Tỳ khưu hãy bước vào, và tất cả các vị ấy hãy đắp y trọn vẹn và mang bát hướng lên trên. 68. 68. Paṭhamaṃ dakkhiṇaṃ pādaṃ, ummāranto ṭhapentu ca; Ekacchattayutaṃ dhamma-karaṇaṃ nīharantu ca. Và các vị ấy hãy đặt chân phải trước khi bước qua ngưỡng cửa, và hãy mang ra hộp đựng Pháp bảo có một lọng che duy nhất. 69. 69. Gotamo nāma thero ca, patiggaṇhātu puttakaṃ; So ca saraṇasikkhā yo, detu’’ sabbaṃ tathā ahu. Và vị Trưởng lão tên Gotama hãy nhận lấy đứa con trai, và vị ấy hãy truyền trao quy y và học giới.’ Tất cả đã diễn ra như vậy. 70. 70. Sabbaṃ nimittaṃ disvāna, tuṭṭhacitto mahīpati; Datvā saṅghassa pāyāsaṃ, nāmaṃ puttassa kārayi. Nhìn thấy tất cả các điềm lành, đức vua với tâm hoan hỷ đã dâng cháo sữa lên Tăng chúng và cho đặt tên con trai. 71. 71. Mahāgāme nāyakattaṃ, pitunāmañca ekato; Ubho katvāna ekajjhaṃ, gāmaṇiabhayo iti. Kết hợp cả hai, chức vị lãnh đạo ở Mahāgāma và tên của phụ thân, thành một, (đặt tên là) Gāmaṇi Abhaya. 72. 72. Mahāgāmaṃ pavisitvā, navame divase tato; Saṅgamaṃ deviyā kāsi, tena gabbhamagaṇhi sā. Sau khi vào làng Mahāgāma, vào ngày thứ chín sau đó, vị ấy đã kết hôn với công chúa Devī, và do đó nàng đã thọ thai. 73. 73. Kāle jātaṃ sutaṃ rājā, tissanāmaṃ akārayi; Mahatā parihārena, ubhato vaḍḍhiṃsu dārakā. Khi đến thời, đức vua đã đặt tên cho người con trai được sinh ra là Tissa. Cả hai đứa trẻ đã lớn lên với sự chăm sóc chu đáo. 74. 74. Sitthappavesamaṅgala-kāle dvinnampi sādaro; Bhikkhusatānaṃ pañcanaṃ, dāpayitvāna pāyasaṃ. Vào dịp lễ mớm cơm cho cả hai, với lòng tôn kính, vị ấy đã cho dâng cháo sữa lên năm trăm vị Tỳ khưu. 75. 75. Tehi upaḍḍhe bhuttamhi, gahetvā thokathokakaṃ; Sovaṇṇasarakene’saṃ, deviyā saha bhūpati. Khi các vị ấy đã dùng được một nửa, đức vua cùng với hoàng hậu đã lấy một ít từ phần còn lại, đặt vào trong một cái đĩa bằng vàng cho chúng. 76. 76. ‘‘Sambuddhasāsanaṃ tumhe, yadi chaḍḍetha puttakā; Mā jīratu kucchigataṃ, idaṃ vo’’ti apāpayi. Và cho chúng ăn với lời rằng: ‘Này các con, nếu các con từ bỏ giáo pháp của bậc Chánh Đẳng Giác, thì phần này vào trong bụng các con đừng được tiêu hóa.’ 77. 77. Viññāya bhāsitatthaṃ te, ubho rājakumārakā; Pāyāsaṃ taṃ abhuñjiṃsu, tuṭṭhacittā’mataṃ viya. Hiểu được ý nghĩa của lời nói, cả hai vị hoàng tử với tâm hoan hỷ đã ăn phần cháo sữa ấy như thể là cam lồ. 78. 78. Dasa dvādasavassesu, tesu vīmaṃsanatthiko; Tatheva bhikkhū bhojetvā, tesaṃ ucchiṭṭhamodanaṃ. Khi chúng được mười và mười hai tuổi, để thử thách, vị ấy cũng đã cúng dường các vị Tỳ khưu như thế và lấy phần cơm còn lại của các vị ấy. 79. 79. Gāhayitvā [Pg.129] taṭṭakena, ṭhapāpetvā tadantike; Tibhāgaṃ kārayitvāna, idha māha mahīpati. Cho người lấy phần cơm ấy bằng một cái đĩa và đặt gần chúng, đức vua đã cho chia làm ba phần và nói ở đây rằng: 80. 80. ‘‘Kuladevatānaṃ no tātā, bhikkhūnaṃ vimukhā mayaṃ; Na hessāmā’’ti cintetvā, bhāgaṃ bhuñjathi’manti ca. ‘Này các con, hãy suy nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ không bao giờ quay lưng lại với các vị Tỳ khưu, là những vị trời của gia tộc chúng ta,” rồi hãy ăn phần này.’ 81. 81. ‘‘Dve bhātaro mayaṃ niccaṃ, aññamaññamadūbhakā; Bhavissāmā’’ti cintetvā, bhāgaṃ bhuñjithi’manti ca. ‘Và hãy suy nghĩ rằng: “Hai anh em chúng ta sẽ luôn luôn không làm hại lẫn nhau,” rồi hãy ăn phần này.’ 82. 82. Amataṃ viya bhuñjiṃsu, te dve bhāge ubhopi ca; ‘‘Na yujjhissāma damiḷehi’’, iti bhuñjathi’maṃ iti. Cả hai đã ăn hai phần ấy như thể là cam lồ. (Vị ấy nói): ‘Hãy nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ không giao chiến với người Damiḷa,” rồi hãy ăn phần này.’ 83. 83. Evaṃ vuttetu tisso so, pāṇinā khipi bhojanaṃ; Gāmaṇibhattapiṇḍaṃ tu, khipitvā sayanaṃ gato. Khi được nói như vậy, Tissa ấy đã dùng tay hất đổ thức ăn; hất đổ vắt cơm của Gāmaṇi xong, chàng đi đến giường nằm. 84. 84. Saṃkucitvā hatthapādaṃ, nipajji sayena sayaṃ; Devī gantvā tosayantī, gāmaṇiṃ etadabravi. Co tay chân lại, chàng tự mình nằm xuống trên giường. Hoàng hậu đi đến, trong khi an ủi, đã nói điều này với Gāmaṇi. 85. 85. Pasāritaṅgo sayane, kiṃ nasesi sukhaṃ suta; ‘‘Gaṅgāpāramhi damīḷā, ito goṭṭhamahodadhi. Tại sao con không duỗi thẳng người nằm thoải mái trên giường? ‘Ở bên kia sông Gaṅgā là người Damīḷa, từ đây là biển lớn Goṭṭha.’ 86. 86. Kathaṃ pasāritaṅgo’haṃ, nipajjāmī’ti so bravi; Sutvāna tassādhippāyaṃ, tuṇhī āsi mahīpati. Chàng đã nói: ‘Làm sao con có thể nằm duỗi thẳng người được?’ Nghe xong ý định của chàng, đức vua đã im lặng. 87. 87. So kamenā’bhivaḍḍhanto, ahu soḷasavassiko; Puññavā yasavā dhīmā, tejo balaparakkamo. Chàng tuần tự lớn lên, đã được mười sáu tuổi; là người có phước báu, có danh tiếng, có trí tuệ, có uy lực, sức mạnh và lòng dũng cảm. 88. 88. Calācalāyaṃ gatiyañhi pāṇino,Upenti puññena yathāruciṃ gatiṃ; Itīti mantetvā satataṃ mahādaro,Bhaveyya puññapacayamhi buddhimāti. Chúng sanh quả thật có các cảnh giới bất định, nhờ phước báu, họ đạt đến cảnh giới theo ý muốn. Suy xét như vậy, người có trí nên luôn luôn hết lòng tôn kính trong việc tích lũy phước báu. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong (bộ) Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện. Gāmaṇikumārasūti nāma Tên là Sự Sinh Ra Của Hoàng Tử Gāmaṇi. Bāvīsatimo paricchedo. Chương thứ hai mươi hai. Tevīsatima pariccheda Chương thứ hai mươi ba. Yodhalābho Sự Thu Nhận Các Dũng Sĩ. 1. 1. Balalakkhaṇarūpeti[Pg.130],Tejojavaguṇehi ca; Aggo hutvā mahākāyo,So ca kaṇḍūlavāraṇo. Và con voi Kaṇḍula ấy, có thân hình to lớn, đã trở nên bậc nhất về sức mạnh, tướng hảo, hình dáng, và về các phẩm chất uy lực và tốc độ. 2. 2. Nandīmitto suranimilo, mahāsoṇo goṭṭhayimbaro; Theraputtābhayo bharaṇo, veḷusumano tatheva ca. Nandīmitta, Suranimila, Mahāsoṇa, Goṭṭhayimbara, Theraputtābhaya, Bharaṇa, và cũng vậy là Veḷusumana. 3. 3. Khañjadevo phussadevo, labhiyya vasabhopi ca; Ete dasa mahāyodhā, tassā’hesuṃ mahabbalā. Khañjadeva, Phussadeva, và cả Labhiyavasabha; mười vị đại dũng sĩ này, có sức mạnh to lớn, là của vị ấy. 4. 4. Ahu eḷārarājassa, mitto nāma camūpati; Tassa kammantagāmamhi, pācīnakhaṇḍarājiyā. Vua Eḷāra có một vị tướng quân tên là Mitta. Trong làng sở hữu của vị ấy, ở vùng Pācīnakhaṇḍarāji. 5. 5. Cittapabbatasāmantā, ahu bhaginiyā suto; Kosohitavatthaguyho, mātulasseva nāmato. Gần núi Citta, có một người con trai của em gái (vị tướng ấy), có cùng tên với người cậu và có bộ phận sinh dục được bao kín. 6. 6. Dūrampi parisappantaṃ, daharaṃ taṃ kumārakaṃ; Ābajjha nandiyā kaṭyaṃ, nisadamhi abandhisu. Đứa bé trai nhỏ ấy, khi bò đi xa, họ đã buộc một sợi dây vào hông rồi buộc vào cối xay. 7. 7. Nisadaṃ kaḍḍhato tassa, bhūmiyaṃ parisappato; Ummārātikkame nandi, sā chajjati yato tato. Khi đứa bé ấy kéo cối xay bò trên mặt đất, lúc vượt qua ngưỡng cửa, sợi dây ấy đã bị đứt ở chỗ này chỗ kia. 8. 8. Nandimittoti ñāyittha, dasanāgabalo ahu; Vuddho nagaramāgamma, so upaṭṭhāsi mātulaṃ. Vị ấy được biết đến là Nandimitta, và có sức mạnh của mười con voi. Khi đã trưởng thành, vị ấy đến thành phố và phục vụ người cậu. 9. 9. Thūpādīsu asakkāraṃ, karonto damiḷe tadā; Ūruṃ akkammapādena, hatthena itaraṃ tuso. Khi ấy, những người Damīḷa đang làm những việc bất kính ở các bảo tháp, vị ấy dùng chân đạp lên một đùi, và dùng tay (nắm lấy) đùi kia. 10. 10. Gahetvā sampadāletvā, bahikkhapatiṃ thāmavā; Devā antaradhāpenti, tena khittaṃ kaḷevaraṃ. Người có sức mạnh ấy nắm lấy và xé toạc (họ) ra, rồi ném ra ngoài. Các vị trời làm cho thi thể bị vị ấy ném đi được biến mất. 11. 11. Damiḷānaṃ khayaṃ disvā, rañño ārocayiṃ sutaṃ; ‘‘Sahoṭṭaṃ gaṇhathetaṃ’’ti, vuttaṃ kātuṃ na sakkhisuṃ. Thấy sự hủy diệt của người Damīḷa, họ đã báo cáo điều nghe được cho vua. (Nhà vua) đã ra lệnh: ‘Hãy bắt nó tại trận,’ nhưng họ đã không thể làm được. 12. 12. Cintesi [Pg.131] nandimitto so, ‘‘evampi karato mama; Janakkhayo kevalañhi, natthi sāsanajotanaṃ. Nandimitta ấy đã suy nghĩ: ‘Dù ta làm như vậy, đây chỉ đơn thuần là sự hủy diệt dân chúng, chứ không có sự làm rạng rỡ giáo pháp.’ 13. 13. Rohaṇe khattiyā santi, pasannaṃ ratanattaye; Tattha katvā rājasevaṃ, gaṇhitvā damiḷe’khile. ‘Ở Rohaṇa có các vị Sát-đế-lỵ, những người có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo. Ở đó, sau khi phục vụ hoàng gia và bắt giữ tất cả người Damīḷa,’ 14. 14. Rajjaṃ datvā khattiyānaṃ, jotessaṃ buddhasāsanaṃ’’; Iti gantvā gāmaṇissa, taṃ kumārassa sāvayi. ‘trao vương quốc cho các vị Sát-đế-lỵ, ta sẽ làm rạng rỡ Phật pháp.’ Suy nghĩ như vậy, vị ấy đã đi và trình báo điều đó cho hoàng tử Gāmaṇi. 15. 15. Mātuyā mantayitvā so, sakkāraṃ tassa kārayi; Sakkato nandimitto so, yodho vasi tadantike. Vị ấy (Gāmaṇi) sau khi bàn bạc với mẹ, đã cho làm sự đãi ngộ đối với vị kia. Được đãi ngộ, vị dũng sĩ Nandimitta ấy đã sống ở gần đó. 16. 16. Kākavaṇṇo tissarājā, vāretuṃ damiḷisadā; Mahāgaṅgāya titthesu, rakkhaṃ sabbesu kārayi. Vua Kākavaṇṇa Tissa, để luôn luôn ngăn chặn người Damīḷa, đã cho thiết lập sự canh phòng ở tất cả các bến đò của sông Mahāgaṅgā. 17. 17. Ahu dīghābhayo nāma, rañño’ñña bhariyā suto; Kacchakatitthe gaṅgāya, tena rakkhamakārayi. Có một người tên là Dīghābhaya, là con trai của một người vợ khác của nhà vua. (Nhà vua) đã cho người ấy thực hiện việc canh phòng tại bến đò Kacchaka của sông Gaṅgā. 18. 18. So rakkhākaraṇatthāya, samantā yojanadvaye; Mahākulamhā ekekaṃ, puttaṃ āṇāpayi tahiṃ. Vị ấy, vì mục đích canh phòng, đã ra lệnh cho mỗi một người con trai từ các gia đình lớn trong vòng hai do-tuần xung quanh (tập trung) ở đó. 19. 19. Koṭṭhivāle janapade, gāme khaṇḍakaviṭṭhike; Sattaputto kulapati, saṅgho nāmā’si issaro. Ở xứ Koṭṭhivāla, trong làng Khaṇḍakaviṭṭhika, có một vị gia chủ giàu có tên là Saṅgha, người có bảy người con trai. 20. 20. Tassāpi dhūtaṃ pāhesi, rājaputto sutatthiko; Sattamo nimilo nāma, dasahatthibalo suto. Vị vương tử, người ham thích nghe (về các dũng sĩ), cũng đã gửi một sứ giả đến người ấy. Người thứ bảy tên là Nimila, được biết là có sức mạnh của mười con voi. 21. 21. Tassa akammasīlattā, khīyantā chapi bhātaro; Rocayuṃ tassa gamanaṃ, na tu mātā pitā pana. Do bản tính không làm việc của người ấy, sáu người anh em đang bị suy sụp đã chấp thuận việc ra đi của người ấy, tuy nhiên cha và mẹ thì không. 22. 22. Kujjhitvā sesabhātūnaṃ, pātoyeva tiyojanaṃ; Gantvā suraggameyeva, rājaputtaṃ apassiso. Sau khi nổi giận với các anh em còn lại, vào lúc sáng sớm, người ấy đã đi ba do-tuần và đã gặp vị vương tử ngay tại Suraggama. 23. 23. So taṃ vimaṃsanatthāya, dūre kicce niyojayi; Cetiya pabbatā sanne, dvāra maṇḍalagāmake. Vị ấy, để thử thách người kia, đã giao cho một công việc ở xa, tại làng Dvāramaṇḍala gần núi Cetiyapabbata. 24. 24. Brāhmaṇo kuṇḍalo nāma, vijja te me sahāyako; Samuddapāre bhaṇḍāni, tassa vijjanti santike. “Có một vị Bà-la-môn tên là Kuṇḍala, là bạn của ta. Ở bên kia đại dương, người ấy có giữ các hàng hóa.” 25. 25. Gantvā taṃ tena dinnāni, bhaṇḍakāni idhā’hara; Iti vatvāna bhojetvā, lekhaṃ datvā vissajjayi. “Hãy đến đó và mang về đây những hàng hóa do người ấy trao.” Nói như vậy xong, sau khi cho ăn, trao một lá thư, vị ấy đã cho người kia đi. 26. 26. Tato nava yojanañhi, anurādhapuraṃ idaṃ; Pubbaṇheyeva gantvāna, so taṃ brāhmaṇa maddasa. Từ đó đến thành Anurādhapura này là chín do-tuần. Sau khi đi ngay trong buổi sáng, người ấy đã gặp vị Bà-la-môn kia. 27. 27. ‘‘Nhatvā [Pg.132] vāpiyaṃ tāta, ehī’’ti āha brāhmaṇo; Idhā’nāgata pubbattā, nhatvāna tissavāpiyaṃ. Vị Bà-la-môn nói: “Này con, hãy tắm ở hồ rồi đến đây.” Do chưa từng đến đây trước kia, sau khi tắm ở hồ Tissavāpi, 28. 28. Mahābodhiñca pūjetvā, thūpārāme ca cetiyaṃ; Nagaraṃ pavisitvāna, passitvā sakalaṃ puraṃ. và sau khi đảnh lễ cây Đại Bồ Đề và bảo tháp ở Thūpārāma, sau khi vào thành và ngắm nhìn toàn bộ kinh đô, 29. 29. Āpaṇā gandhamādāya, uttara dvārato tato; Nikkhammuppala khettamhā, gahetvā uppalāni ca. sau khi lấy hương liệu từ một cửa tiệm, rồi từ cổng phía bắc, sau khi đi ra, từ một cánh đồng hoa súng, và sau khi hái những bông hoa súng, 30. 30. Upāgami brāhmaṇaṃ taṃ, puṭṭho tenā’ha so gatiṃ; Sutvā so brāhmaṇo tassa, pubbāgamamidhāgamaṃ. người ấy đã đến gặp vị Bà-la-môn kia. Khi được hỏi, người ấy đã kể lại hành trình của mình. Sau khi nghe về việc khởi hành trước kia và việc đến đây của người ấy, vị Bà-la-môn, 31. 31. Vimhito cintayī evaṃ, ‘‘purisā jānīyo ayaṃ; Sace jāneyya eḷāro, imaṃ hatthe karissati. đã kinh ngạc và suy nghĩ như vầy: “Đây là một người phi thường. Nếu Eḷāra biết được, ông ta sẽ thu phục người này.” 32. 32. Tasmā’yaṃ damiḷā’sanne, vāsetuṃ neva arahati; Rājaputtassa pituno, santike vāsamarahati’’. “Vì vậy, người này không nên sống gần người Damiḷa; người này xứng đáng sống gần bên thân phụ của vị vương tử.” 33. 33. Eva mevaṃ likhitvāna, lekhaṃ tassa samappayi; Puṇṇavaḍḍhana vatthāni, paṇṇākāre bahūpi ca. Sau khi viết như vậy, vị ấy đã trao lá thư cho người kia, cùng với các loại vải Puṇṇavaḍḍhana và cũng nhiều tặng phẩm khác. 34. 34. Datvā taṃ bhojayitvā ca, pesesī sakhisantikaṃ; So vaḍḍhamānacchāyāyaṃ, gatvā rājasutanti kaṃ. Sau khi trao (quà) và cho người ấy ăn, vị ấy đã gửi người ấy đến chỗ người bạn của mình. Người kia, vào lúc bóng ngả dài, đã đi đến chỗ vị vương tử. 35. 35. Lekhañca paṇṇākāre ca, rājaputtassa appayi; Tuṭṭho āha ‘‘sahassena, pasādetha ima’’nti so. Người ấy đã dâng lá thư và các tặng phẩm lên vị vương tử. Vị ấy (vương tử) hài lòng và nói: “Hãy ban thưởng cho người này một ngàn (đồng tiền).” 36. 36. Issaṃ kariṃsu tassa’ññe, rājaputtassa sevakā; So taṃ dasasahassena, pasādāpesi dārakaṃ. Các thị giả khác của vương tử đã ganh tị với người ấy. Vị ấy (vương tử) đã khiến cho chàng trai được ban thưởng mười ngàn (đồng tiền). 37. 37. Tassa kesaṃ likhāpetvā, gaṅgāyeva nahāpiya; Puṇṇavaḍḍhana vatthayugaṃ, gandhamālañca sundaraṃ; Acchādetvā vilimpetvā, maṇḍayitvā surūpakaṃ. Sau khi cho chải tóc của người ấy, cho tắm ở sông, cho mặc một bộ y phục Puṇṇavaḍḍhana, thoa hương liệu và đeo vòng hoa đẹp đẽ, và trang điểm cho thật đẹp, 38. 38. Sīsaṃ dukūlapaṭṭena, veṭhayitvā upānayuṃ; Attano parihārena, bhattaṃ tassa adāpayi. sau khi quấn đầu bằng một dải lụa mịn, họ đã đưa người ấy đến. Vị ấy (vương tử) đã cho dọn thức ăn cho người kia bằng chính vật dụng của mình. 39. 39. Attano dasasahassa-agghanasayanaṃ subhaṃ; Sayanatthaṃ adāpesi, tassa yodhassa khattiyo. Vị vương tử Sát-đế-lỵ đã cho người dũng sĩ ấy chiếc giường ngủ xinh đẹp của chính mình, trị giá mười ngàn (đồng tiền), để dùng làm chỗ ngủ. 40. 40. So [Pg.133] sabbaṃ ekato katvā, netvā mātāpitantikaṃ; Mātuyā dasasahassaṃ, sayanaṃ pituno adā. Người ấy, sau khi gom tất cả lại, đã mang đến cho cha mẹ. Người ấy đã tặng mười ngàn (đồng tiền) cho mẹ và chiếc giường cho cha. 41. 41. Taṃyeva rattiṃ āgantvā, rakkhaṭhāne addassayi; Pabhāte rājaputto taṃ, sutvā tuṭṭhamano ahu. Ngay trong đêm ấy, sau khi trở về, người ấy đã trình diện tại trạm gác. Vào buổi sáng, vị vương tử sau khi nghe điều đó đã rất hài lòng. 42. 42. Datvā paricchadaṃ tassa, parivārajanaṃ tathā; Datvā dasasahassānī, pesesi pitusantikaṃ. Sau khi ban cho người ấy vật dụng và cả đoàn tùy tùng, sau khi ban cho mười ngàn (đồng tiền), vị ấy đã gửi người ấy đến chỗ thân phụ của mình. 43. 43. Yodho dasasahassāni, netvā mātāpitantikaṃ; Tesaṃ datvā kākavaṇṇa-tisso rājā mupāgami. Vị dũng sĩ, sau khi mang mười ngàn (đồng tiền) đến cho cha mẹ và trao cho họ, đã đến yết kiến đức vua Kākavaṇṇa Tissa. 44. 44. So gāmaṇikumārassa, tamappesi mahīpati; Sakkato suranimilo, yodho vasi tadantike. Vị quốc vương ấy đã giao người đó cho hoàng tử Gāmaṇi. Dũng sĩ Sūranimila, sau khi được trọng đãi, đã sống ở gần bên vị ấy. 45. 45. Kuṭumbarikaṇṇikāyaṃ,Hundarīvāpi gāmake; Tisassa aṭṭhamo putto,Ahosi soṇa nāmako. Tại làng Hundarīvāpi ở vùng Kuṭumbariyakaṇṇikā, người con trai thứ tám của ông Tissa tên là Soṇa. 46. 46. Sattavassikakālepi, tālagacche aluñci so; Dasa vassikakālamhi, tāle luñcimahabbalo. Ngay cả vào lúc bảy tuổi, người ấy đã nhổ những cây cọ non. Vào lúc mười tuổi, người có sức mạnh phi thường ấy đã nhổ những cây cọ lớn. 47. 47. Kāle na so mahāsoṇo,Dasa hatthi balo ahu; Rājā taṃ tādisaṃ sutvā,Gahetvā pitusantikā. Theo thời gian, Mahāsoṇa ấy đã có được sức mạnh của mười con voi. Đức vua, sau khi nghe về một người như vậy, đã đón người ấy từ chỗ người cha. 48. 48. Gāmaṇissa kumārassa, adāsi posanatthiko; Tena so laddhasakkāro, yodho vasi tadantike. Với mong muốn nuôi dưỡng, đức vua đã giao người ấy cho hoàng tử Gāmaṇi. Vị dũng sĩ ấy, sau khi nhận được sự trọng đãi, đã sống ở gần bên vị ấy. 49. 49. Girināme janapade, gāme nicchelaviṭṭhike; Dasahatthibalo āsi, mahānāgassa atrajo. Tại quận tên là Giri, trong làng Nicchelaviṭṭhika, có người con trai của Mahānāga, người có sức mạnh của mười con voi. 50. 50. Lakuṇṭakasarīrattā, ahu goṭṭhaka nāmako; Karonti keḷiparihāsaṃ, tassa jeṭṭhā cha bhātaro. Do có thân hình thấp lùn, có người tên là Goṭṭhaka. Sáu người anh của ông thường hay trêu chọc chế giễu ông. 51. 51. Te gantvā māsakhettatthaṃ, koṭṭayitvā mahāvanaṃ; Tassa bhāgaṃ ṭhapetvāna, gantvā tassa nivedayuṃ. Các người ấy đi đến để làm ruộng đậu, đã phát quang một khu rừng lớn. Sau khi để dành phần của ông, họ đi đến và báo cho ông biết. 52. 52. So [Pg.134] gantvā taṃ khaṇaṃyeva, rukkhe imbarasaññite; Luñcitvāna samaṃ katvā, bhūmiṃ gantvā nivedayi. Ngay lúc ấy, ông đi đến, nhổ bật gốc những cây gọi là imbara, làm cho mặt đất bằng phẳng, rồi đi đến báo cho (họ) biết. 53. 53. Gantvāna bhātaro tassa, disvā kammanta mabbhutaṃ; Tassa kammaṃ kittayantā, āgacchiṃsu tadantikaṃ. Các người anh của ông đi đến, thấy công việc kỳ diệu, đã tán dương công việc của ông và đi đến gần ông. 54. 54. Tadupādāya so āsi, goṭṭhayimbaranāmako; Tatheva rājā pāhesi, tambi gāmaṇisantikaṃ. Kể từ đó, ông có tên là Goṭṭhayimbara. Cũng thế, đức vua đã phái cả ông ấy đến hầu Gāmaṇi. 55. 55. Koṭipabbatasāmantā, kittigāmamhi issaro; Rohaṇo nāma gahapati, jātaṃ puttakamattano. Tại làng Kitti, gần núi Koṭi, có một gia chủ quyền thế tên là Rohaṇa, đối với đứa con trai do mình sanh ra. 56. 56. Samāna nāmaṃ kāresi, goṭṭhakāhayarājino; Dārako so balī āsi, dasadvādasavassiko. (Vị ấy) đã đặt cho (con) cái tên giống như của vua Goṭṭhakābhaya. Đứa bé ấy rất khỏe mạnh khi lên mười, mười hai tuổi. 57. 57. Asakkuṇeyyapāsāṇe, uddhattuṃ catupañcahi; Kīḷamāno khipi tadā, so kīḷāguḷake viya. Những tảng đá mà bốn năm người không thể nhấc lên, khi ấy trong lúc vui chơi, cậu đã ném đi như những trái banh đồ chơi. 58. 58. Tassa soḷasavassassa, pitā gadamakārayi; Aṭṭhatiṃsaṅgulavaṭṭaṃ, soḷasahatthadīghakaṃ. Khi cậu được mười sáu tuổi, người cha đã cho làm một cây gậy, có chu vi ba mươi tám ngón tay và dài mười sáu hắc-tay. 59. 59. Kālānaṃ nāḷikerānaṃ,Khandhe āhacca tāya so; Te pātayitvā teneva,Yo dho so pākaṭo ahu. Cậu dùng cây gậy ấy đập vào thân những cây dừa non, làm chúng ngã xuống. Do việc ấy, vị chiến sĩ ấy đã trở nên nổi tiếng. 60. 60. Tatheva rājā pāhesi, tampi gāmaṇisantike; Upaṭṭhāko mahāsumma-therassā’si pitā pana. Cũng thế, đức vua đã phái cả ông ấy đến hầu Gāmaṇi. Vả lại, người cha là một vị hộ độ của trưởng lão Mahāsumma. 61. 61. So mahāsummatherassa, dhammaṃ sutvā kuṭumbiko; Sotāpattiphalaṃ patto, vihāre koḷapabbate. Vị gia chủ ấy, sau khi nghe pháp từ trưởng lão Mahāsumma, đã đắc quả Tu-đà-hoàn tại tu viện Koḷapabbata. 62. 62. Sotu sañjātasaṃvego, ārocetvāna rājino; Datvā kuṭumbaṃ puttassa, pabbaji therasantike. Vị ấy, do tâm động cảm khởi sanh, đã tâu lên đức vua, giao lại gia sản cho con trai, rồi xuất gia với vị trưởng lão. 63. 63. Bhāvanaṃ anuyuñjitvā, arahattamapāpuṇi; Putto tena’ssa paññāyi, theraputtābhayo iti. Sau khi chuyên tâm tu tập thiền định, vị ấy đã chứng đắc A-la-hán quả. Do đó, con trai của vị ấy được biết đến với tên là Theraputtābhaya. 64. 64. Kappakandaragāmamhi, kumārassa suto ahu; Bharaṇo nāma so kāle, dasadvādasavassike. Tại làng Kappakandara, có người con trai của Kumāra tên là Bharaṇa. Vào lúc mười, mười hai tuổi, cậu ấy... 65. 65. Dārakehi [Pg.135] vanaṃ gantvā’-nubandhitvā sase bahū; Pādena paharitvāna, dvikhaṇḍaṃ bhūmiyaṃ khipi. Cùng với các đứa trẻ khác đi vào rừng, sau khi đuổi theo nhiều con thỏ, cậu dùng chân đá, làm chúng vỡ thành hai mảnh và ném xuống đất. 66. 66. Gāmikehi vanaṃ gantvā, soḷasavassiko pana; Tatheva pātesi lahuṃ, miga gokaṇṇasūkare. Khi được mười sáu tuổi, cậu đi vào rừng cùng với dân làng, cũng theo cách ấy, cậu đã nhanh chóng hạ gục nai, hươu, và heo rừng. 67. 67. Bharaṇo so mahāyodho,Teneva pākaṭo ahu; Tatheva rājā vāsesi,Tampi gāmaṇisantike. Vị đại chiến sĩ Bharaṇa ấy đã trở nên nổi tiếng do việc ấy. Cũng thế, đức vua đã cho cả ông ấy ở lại hầu Gāmaṇi. 68. 68. Girigāme janapade, kuṭumbiyaṅgaṇagāmake; Kuṭumpivasabho nāma, ahosi tattha sammato. Tại quận Girigāma, trong làng Kuṭumbiyaṅgaṇa, có một người được kính trọng tên là Kuṭumpivasabha. 69. 69. Veḷo janapado tassa, sumano giribhojako; Sahāyassa sute jāte, paṇṇākārapurassarā. Veḷa, người ở miền quê, và Sumana, người cai trị vùng Giri, là bạn của ông. Khi ông có con trai, (họ) mang theo lễ vật... 70. 70. Gantvā ubho sakaṃ nāmaṃ, dārakassa akārayuṃ; Taṃ vuddhaṃ attano gehe, vāsesi siribhojako. Cả hai người đi đến và đặt tên của mình cho đứa bé. Khi cậu lớn lên, người cai trị vùng Giri đã cho cậu ở tại nhà của mình. 71. 71. Tasse’ko sindhavo posaṃ, kañcinā rohituṃ adā; Disvā tu veḷusumanaṃ, ayaṃ arohako mama. Vị ấy có một con ngựa giống Sindhu, nó không cho bất cứ người nào cỡi. Nhưng khi thấy Veḷusumana, (nó nghĩ): 'Đây là người cỡi của ta'. 72. 72. Anurūpo’ti cintetvā,Pahaṭṭho hesitaṃ akā; Taṃ ñatvā bhojako ‘‘assaṃ,Ārohā’’ti tamāhaso. (Nó) nghĩ rằng: 'Người này thích hợp', rồi vui mừng hí lên. Biết được điều ấy, vị cai trị bảo cậu rằng: 'Hãy cỡi con ngựa'. 73. 73. So assaṃ āruhitvā taṃ, sīghaṃ dhāvayi maṇḍale; Maṇḍale sakale asso, ekābaddho adissi so. Cậu cỡi con ngựa ấy, cho nó chạy nhanh theo vòng tròn. Trong suốt vòng tròn, con ngựa ấy trông như một chuỗi nối liền. 74. 74. Nisīdi dhāvato ca’ssa, vassahāro’va piṭṭhiyaṃ; Mocetipi uttariyaṃ, bandhatipi anādaro. Cậu ngồi trên lưng con ngựa đang chạy như một tấm áo che mưa. Cậu còn thản nhiên cởi áo choàng ra rồi mặc lại. 75. 75. Taṃ disvā parisā sabbā, ukkuṭṭhiṃ sampavattayi; Datvā dasasahassāni, tassa so giribhojako. Thấy vậy, tất cả hội chúng đều cất tiếng reo hò tán thưởng. Vị cai trị vùng Giri ấy đã ban cho cậu mười ngàn (đồng tiền). 76. 76. Rājānucchaviko’yaṃti, haṭṭho rañño adāsi taṃ; Rājā taṃ veḷusumanaṃ, attanoyeva santike. (Nghĩ rằng): 'Người này xứng đáng với đức vua', ông vui mừng dâng cậu lên cho vua. Đức vua đã giữ Veḷusumana ấy ở lại bên cạnh mình. 77. 77. Kāretvā [Pg.136] tassa sakkāraṃ, vāsesi bahumānayaṃ; Nakulanagarakaṇṇikāyaṃ, gāme mahinda doṇike. (Đức vua) đã cho người trọng đãi và cho cậu ở lại với sự kính trọng lớn lao. Tại quận Nakulanagara, trong làng Mahindadoṇika. 78. 78. Abhayassa’ntime putto, devonāmā’si thāmavā; Īsakaṃ pana khañjattā, khañjadevoti taṃ viduṃ. Người con út của Abhaya tên là Deva, rất có sức mạnh. Nhưng vì hơi bị thọt, người ta biết đến ông với tên là Khañjadeva. 79. 79. Migamaṃ gāmavāsīhi, saha gantvāna so tadā; Mahise anubandhitvā, mahante uṭṭhituṭṭhite. Khi ấy, ông đi săn cùng với dân làng, sau khi đuổi theo những con trâu rừng to lớn, hung hãn... 80. 80. Hatthena pāde gaṇhitvā, bhametvā sīsamatthake; Asumha bhūmiṃ cuṇṇeti, tesaṃ aṭṭhīni māṇavo. Chàng trai trẻ ấy nắm chân (của chúng) bằng tay, quay tròn trên đầu, rồi đập xuống đất làm cho xương của chúng tan nát. 81. 81. Taṃ pavattiṃ suṇitvāva, khañjadevaṃ mahīpati; Vāsesi āharāpetvā, gāmaṇisse’va santike. Vừa nghe tin ấy, đức vua cho gọi Khañjadeva đến và cho ở gần Gāmaṇi. 82. 82. Cittalapabbatā’sanne, gāme kapiṭṭhanāmake; Uppalassa suto āsi, phussadevoti nāmako. Gần núi Cittalapabbata, trong làng tên là Kapiṭṭha, có người con trai của (gia chủ) Uppala, tên là Phussadeva. 83. 83. Gantvā saha kumārehi, vihāraṃ so kumārako; Bodhiyā pūjitaṃ saṅkhaṃ, ādāya dhamithāmasā. Cậu bé ấy cùng với các cậu bé khác đi đến tu viện, lấy chiếc tù và đã được cúng dường cho cây Bồ đề và thổi hết sức mình. 84. 84. Asanīpātasaddova, saddo tassa mahā ahu; Ummattā viya āsuṃ te, bhītā sabbepi dārakā. Tiếng (thổi) của cậu ấy rất lớn, giống như tiếng sấm sét. Tất cả những đứa trẻ khác đều hoảng sợ, trở nên như điên dại. 85. 85. Tena so āsi ummāda-phussa devoti pākaṭo; Dhanusippaṃ akāresi, tassa vaṃsāgataṃ pitā. Do đó, cậu được biết đến với tên là Ummāda-Phussadeva. Người cha đã cho cậu học nghề bắn cung, là nghề gia truyền của dòng họ. 86. 86. Saddavedhi vijjuvedhī, vālavedhī ca so ahu; Vālukāpuṇṇasakaṭaṃ, baddhadhammasataṃ tathā. Cậu là người có thể bắn theo tiếng động, bắn theo ánh chớp, và bắn trúng một sợi lông; (cũng như bắn xuyên qua) một chiếc xe đầy cát và một trăm tấm da được buộc lại, 87. 87. Asano dumbaramayaṃ, aṭṭhasoḷasaaṅgulaṃ; Tathā ayo lohamayaṃ, paṭṭaṃdi caturaṅgali. một tấm ván bằng gỗ asana hay udumbara dày tám hoặc mười sáu ngón tay, và một tấm sắt hay đồng dày bốn ngón tay. 88. 88. Nibbedhayatikaṇṇena, kaṇḍo tena visajjito; Thale aṭṭhusabhaṃ yāti, jale tu usabhaṃ pana. Mũi tên do cậu bắn ra có thể xuyên thủng (tất cả). Trên đất liền, (mũi tên) đi được tám usabha, và dưới nước thì được một usabha. 89. 89. Taṃ suṇitvā mahārājā, pavattiṃ pitusantikā; Tampi āṇāpayitvāna, gāmaṇimhi avāsayi. Nghe tin ấy từ người cha, đức vua cũng cho gọi người ấy đến và cho ở với Gāmaṇi. 90. 90. Tulādhāranagāsanne, vihāravāpi gāmake; Mattakuṭumbissa suto, ahu vasabhanāmako. Gần núi Tulādhāra, trong làng Vihāravāpi, có người con trai của gia chủ Matta tên là Vasabha. 91. 91. Taṃ [Pg.137] sujātasarīrattā, labhiya vasabhaṃ viduṃ; So vīsativassuddesamhi, mahākāyabalo ahu. Vì người ấy có thân hình đẹp, người ta biết đến cậu với biệt danh Labhiyavasabha. Khi cậu khoảng hai mươi tuổi, cậu có thân hình to lớn và sức mạnh phi thường. 92. 92. Ādāya so katipayo, puriseyeva ārabhi; Khettatthiko mahāvāpiṃ, karonto taṃ mahabbalo. Người có sức mạnh phi thường ấy, cùng với vài người đàn ông, đã bắt đầu làm một hồ chứa nước lớn để tưới ruộng. 93. 93. Dasahi dvādasahi vā, vahitabbe dhurehipi; Vahanto paṃsupiṇḍe so, lahuṃ vāpiṃ samāpayi. Cậu đã mang những khối đất mà mười hoặc mười hai người mới khiêng nổi, và nhanh chóng hoàn thành hồ chứa nước. 94. 94. Tena so pākaṭo āsi, tampi ādāya bhūmipo; Datvā taṃ tassa sakkāraṃ, gāmaṇissa adāsi taṃ. Do đó, cậu trở nên nổi tiếng. Đức vua cũng cho gọi cậu đến, ban cho cậu sự trọng đãi và giao cậu cho Gāmaṇi. 95. 95. Vasabhodakavāroti, kaṃ khettaṃ pākaṭaṃ ahu; Evaṃ labhiyāvasabho, vasi gāmaṇisantike. Cánh đồng ấy đã trở nên nổi tiếng với tên gọi Vasabhodakavāra. Như vậy, Labhiyavasabha đã ở gần Gāmaṇi. 96. 96. Mahāyodhānametesaṃ, dasannampi mahipati; Puttassa sakkārasamaṃ, sakkāraṃ kārayi tadā. Vào lúc đó, đức vua đã cho thực hiện sự trọng đãi đối với mười vị đại dũng sĩ này, ngang bằng với sự trọng đãi dành cho con trai mình. 97. 97. Āmantetvā mahāyodhe, dasāpi ca disampati; ‘‘Yodhe dasadase’keko, esathā’ti udāhari. Sau khi triệu tập cả mười vị đại dũng sĩ, vị chúa đất đã phán rằng: 'Mỗi người hãy tìm mười dũng sĩ'. 98. 98. Te tathevā’nayuṃ yodhe, tesampāha mahīpati; Tassa yodhasahassāpi, tatheva pariyesituṃ. Họ đã mang đến các dũng sĩ đúng như vậy. Đức vua cũng bảo những dũng sĩ ấy (một trăm người) đi tìm thêm, cũng theo cách thức như vậy. 99. 99. Tathā tepā’nayuṃ yodhe, tesampāhaṃ mahīpati; Punayodhasahassassa, tatheva pariyesituṃ. Họ cũng đã mang đến các dũng sĩ như vậy. Đức vua cũng bảo những dũng sĩ ấy (một ngàn người) đi tìm thêm, cũng theo cách thức như vậy. 100. 100. Tathā tepā’nayuṃ yodhe, sabbe sampiṇḍitā tu te; Ekādasasahassāni, yodhāsataṃ tathā dasa. Họ cũng đã mang đến các dũng sĩ như vậy. Tổng cộng tất cả họ là mười một ngàn một trăm và mười dũng sĩ. 101. 101. Sabbe te laddhasakkārā, bhūmipālena sabbadā; Gāmaṇiṃ rājaputtaṃ taṃ, vasiṃsu parivāriya. Tất cả họ, sau khi luôn luôn nhận được sự trọng đãi từ đức vua, đã ở lại hầu cận vương tử Gāmaṇi. 102. 102. Iti sucaritajātabbhutaṃ,Suṇiya naro matimā sukhattiko; Akusalapathato parammukho,Kusalapathe’bhirameyya sabbadāti. Như vậy, người có trí, người có duyên lành, sau khi nghe về điều kỳ diệu sinh ra từ thiện hạnh, hãy quay lưng lại với con đường bất thiện và hãy luôn luôn hoan hỷ trong con đường thiện. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và cảm động của người thiện. Yodhalābho nāma (Chương) tên là Sự Thu Phục Các Dũng Sĩ. Tevīsatimo paricchedo. Chương thứ hai mươi ba. Catuvīsatima pariccheda Chương thứ hai mươi bốn. Dvebhātikayuddhaṃ Cuộc Chiến Của Hai Anh Em. 1. 1. Hatthassa [Pg.138] tharukammassa, kusalo katupāsano; So gāmaṇirājasuto, mahāgāme vasī tadā. Vị vương tử Gāmaṇi ấy, khéo léo và đã được rèn luyện trong việc điều khiển voi và thuật dùng gươm, đã ở tại Mahāgāma vào lúc đó. 2. 2. Rājā rājasutaṃ tissaṃ, dīghavāpimhi vāsayi; Ārakkhituṃ janapadaṃ, sampanna balavāhanaṃ. Đức vua cho vương tử Tissa, cùng với quân đội và phương tiện di chuyển đầy đủ, ở tại Dīghavāpi để bảo vệ xứ sở. 3. 3. Kumāro gāmaṇikāle, sampassanto balaṃ sakaṃ; ‘‘Yujjhissaṃ damiḷehī’’ti, piturañño kathāpayī. Vào lúc ấy, hoàng tử Gāmaṇi, khi nhận thấy được sức mạnh của mình, đã tâu với vua cha rằng: 'Con sẽ chiến đấu với người Damiḷa'. 4. 4. Rājā taṃ anurakkhanto, ‘‘oragaṅgaṃ alaṃ’’ iti; Vāresi yāvatatiyaṃ, so tatheva kathāpayī. Đức vua, vì muốn bảo vệ cho hoàng tử, đã ngăn cản đến lần thứ ba rằng: 'Vùng đất bên này sông là đã đủ rồi'. Vị hoàng tử vẫn tâu lên như thế. 5. 5. Pitā me puriso honto, ne’vaṃ vakkhati teni’daṃ; Pilandhatūti pesesi, itthālaṅkāramassa so. Vị ấy (hoàng tử) đã gởi đến cho vua cha đồ trang sức của phụ nữ (và nói rằng): 'Nếu cha ta là một người đàn ông thì đã không nói như vậy, do đó hãy đeo món này'. 6. 6. Rājā’ha tassa kujjhitvā, ‘‘karotha hemasaṅkhaliṃ; Tāya taṃ bandhayissāmi, nā’ññathā rakkhiyo hi so. Đức vua đã nổi giận với hoàng tử và phán rằng: 'Hãy làm một sợi dây xích bằng vàng. Ta sẽ trói nó lại bằng sợi dây ấy, vì nó không thể được bảo vệ bằng cách khác'. 7. 7. Palāyitvāna malayaṃ, kujjhitvā pituno agā; Duṭṭhattāyeva pitari, āhu taṃ duṭṭhagāmaṇi. Do nổi giận với vua cha, vị ấy đã bỏ trốn và đi đến vùng Malaya. Chính vì sự tức giận đối với vua cha nên người ta đã gọi vị ấy là Duṭṭhagāmaṇi. 8. 8. Rājā’tha ārabhī kātuṃ, mahāmaṅgalacetiyaṃ; Niṭṭhite cetiye saṅghaṃ, sannipātayi bhūpati. Sau đó, đức vua đã bắt đầu việc xây dựng ngôi bảo tháp Mahāmaṅgala. Khi ngôi bảo tháp được hoàn tất, vị quốc vương đã triệu tập chư Tăng. 9. 9. Dvādasā’suṃ sahassāni, bhikkhū cittalapabbatā; Tato tato dvādaseva, sahassāni samāgamuṃ. Đã có mười hai ngàn vị tỳ khưu từ núi Cittala. Từ các nơi khác, cũng có mười hai ngàn vị đã tụ hội về. 10. 10. Katvāna cetiyamahaṃ, rājā saṅghassa sammukhā; Sabbe yodhe samānetvā, kāresi sapathaṃ tadā. Sau khi đã tổ chức lễ hội cho ngôi bảo tháp, đức vua đã tập hợp tất cả các chiến sĩ và đã yêu cầu họ tuyên thệ ở trước sự hiện diện của chư Tăng vào lúc ấy. 11. 11. ‘‘Puttānaṃ kalahaṭṭhānaṃ, na gacchissāma no’’iti; Akaṃsu sapathaṃ sabbe, taṃ yuddhaṃ tena nāgamuṃ. Tất cả đã tuyên thệ rằng: 'Chúng tôi sẽ không đi đến nơi tranh chấp của các hoàng tử'. Do đó, họ đã không tham gia vào cuộc chiến ấy. 12. 12. Catusaṭṭhi vihāre so, kārāpetvā mahīpati; Tattakāneva vassāni, ṭhatvā maritahiṃ tadā. Vị quốc vương ấy, sau khi đã cho xây dựng sáu mươi bốn ngôi tu viện và đã trị vì trong bấy nhiêu năm, đã băng hà tại nơi ấy vào lúc đó. 13. 13. Rañño [Pg.139] sarīraṃ gāhetvā, channayānena rājini; Netvā tissa mahārāmaṃ, taṃ saṅghassa nivedayi. Vị hoàng hậu, sau khi đã đưa thi thể của đức vua đi bằng một phương tiện kín đáo và đã mang đến tu viện Tissa Mahārāma, đã trình báo việc ấy đến chư Tăng. 14. 14. Sutvā tissakumāro taṃ, āgantvā dīghavāpito; Sarīrakiccaṃ kāretvā, sakkaccaṃ pituno sayaṃ. Hoàng tử Tissa, sau khi nghe được việc ấy, đã đi đến từ Dīghavāpi. Chính hoàng tử đã cho thực hiện tang lễ cho vua cha một cách kính cẩn. 15. 15. Mātaraṃ kaṇḍulaṃ hatthiṃ, ādiyitvā mahabbalo; Bhātubhayā dīghavāpiṃ, agamāsi lahuṃ tato. Vị hoàng tử có đại lực, sau khi đã đưa theo mẫu hậu và voi Kaṇḍula, do sợ hãi người anh, đã nhanh chóng đi đến Dīghavāpi từ nơi ấy. 16. 16. Taṃ pavattiṃ nivedetuṃ, duṭṭhagāmaṇi santikaṃ; Lekhaṃ datvā visajjesuṃ, saccemaccā samāgatā. Các vị cận thần trung thành, sau khi đã hội họp, đã trao một bức thư và đã phái người đi để trình báo sự việc ấy đến Duṭṭhagāmaṇi. 17. 17. So guttahālamāgantvā, tattha cāre visajjiya; Mahāgāmamupagantvā, sayaṃ rajje’bhisecayi. Vị ấy, sau khi đã đi đến Guttahāla và đã phái các gián điệp đến nơi ấy, đã đi đến Mahāgāma và đã tự mình đăng quang lên vương vị. 18. 18. Mātatthaṃ kaṇḍūlatthañca, bhātulekhaṃ visajjayi; Aladdhā yāvatatiyaṃ, yuddhāya samupāgami. Vị ấy đã gởi thư cho người em về việc của mẫu hậu và về việc của voi Kaṇḍula. Do không nhận được đến lần thứ ba, vị ấy đã đến để giao chiến. 19. 19. Ahu dvinnaṃ mahāyuddhaṃ, cūḷaṅgaṇiyapiṭṭhiyaṃ; Tattha nekasahassāni, patiṃsu rājino narā. Đã có một trận đại chiến của hai người ở tại Cūḷaṅgaṇiyapiṭṭhi. Ở nơi ấy, nhiều ngàn người của đức vua đã ngã xuống. 20. 20. Rājā ca tissāmacco ca, vaḷavādīghutunikā; Tayoyeva palāyiṃsu, kumāro anubandhite. Đức vua, vị cận thần Tissa, và con ngựa cái Dīghathūnikā, chỉ có ba vị ấy đã bỏ chạy. Vị hoàng tử đã truy đuổi theo họ. 21. 21. Ubhinnamantare bhikkhū, mantayiṃsu mahīdharaṃ; Taṃ disvā ‘‘bhikkhusaṅghassa, kammaṃ’’ iti nivatti so. Các vị tỳ khưu đã dùng thần thông tạo ra một ngọn núi ở giữa hai người. Sau khi thấy được điều ấy, vị ấy (hoàng tử) đã quay trở lại (và nói rằng): 'Đây là việc làm của chư Tăng tỳ khưu'. 22. 22. Kappakandaranajjāso, javamālititthamāgato; Rājā’ha tissamaccaṃ taṃ, ‘‘chātajjhattā mayaṃ’’iti. Sau khi đã đi đến bến đò Javamāli ở gần sông Kappakandara, đức vua đã nói với vị cận thần Tissa ấy rằng: 'Chúng ta đang bị đói'. 23. 23. Suvaṇṇasarake khitta-bhattaṃ nīharitassa so; Saṅghe datvā bhuñjanato, kāretvā catubhāgakaṃ. Vị ấy (Tissa) đã lấy ra phần vật thực được đặt trong chiếc bát bằng vàng. Do có thói quen dùng bữa sau khi đã dâng cúng đến chư Tăng, đức vua đã cho chia làm bốn phần. 24. 24. ‘‘Ghosehi kāla’’miccā’ha,Tisso kālamaghosayi; Suṇitvā dibbasotena,Rañño sakkhāya dāyako. Đức vua đã nói rằng: 'Hãy thông báo thời giờ'. Tissa đã thông báo thời giờ. Vị thí chủ vì lợi ích của đức vua, sau khi đã nghe được bằng thiên nhĩ, 25. 25. Thero piyaṅgu dīpaṭṭho, theraṃ tattha niyojayi; Tissaṃ kuṭumbikasutaṃ, so tattha nabhasā’gamā. ... vị Trưởng lão ở tại đảo Piyaṅgu đã chỉ định vị Trưởng lão Tissa, là con trai của một gia chủ, đến nơi ấy. Vị ấy đã đi đến nơi ấy bằng đường không. 26. 26. Tassa tisso karāpatta-ādāyā’dāsi rājino; Saṅghassa bhāgaṃ sambhāgaṃ, rājā patte khipāpayi. Vị (cận thần) Tissa ấy đã lấy chiếc bát từ tay của đức vua và đã trao cho vị Trưởng lão. Đức vua đã cho đặt vào trong bát phần cúng dường đến chư Tăng, là một phần tương xứng. 27. 27. Sambhāgaṃ [Pg.140] khipi tisso ca, sambhāgaṃ vaḷavāpi ca; Na icchitassābhāgañca, tisso pattamhi pakkhipi. Tissa đã đặt vào phần tương xứng của mình, và con ngựa cái cũng (đặt vào) phần tương xứng của nó. Tissa cũng đã đặt vào trong bát phần của vị không mong muốn. 28. 28. Bhattassa puṇṇapattaṃ taṃ, adātherassa bhūpati; Adā gotamatherassa, so gantvā nabhasā lahuṃ. Vị quốc vương đã dâng đến vị Trưởng lão chiếc bát đã đầy vật thực ấy. Vị ấy (Trưởng lão Tissa) đã trao lại cho Trưởng lão Gotama. Vị này, sau khi đã nhanh chóng đi bằng đường không, 29. 29. Bhikkhūnaṃ bhuñjamānānaṃ, datvā ālopabhāgaso; Pañcasatānaṃ so thero, laddhehi tu tadantikā. ... vị Trưởng lão ấy đã dâng đến năm trăm vị tỳ khưu đang dùng bữa, theo từng phần vắt cơm. Và từ những gì đã nhận được từ các vị ấy, 30. 30. Bhāgehi pattaṃ pūretvā, ākāse khipi rājino; Disvā’ gataṃ gahetvā taṃ, tisso bhojisi bhūpatiṃ. ... sau khi đã làm đầy chiếc bát với các phần (vật thực), vị ấy đã ném lên không trung cho đức vua. Sau khi thấy (chiếc bát) đang đến và đã nhận lấy, Tissa đã dâng vật thực cho vị quốc vương. 31. 31. Bhuñjitvāna sayañjāpi, vaḷavañca abhojayi; Sattāhaṃ cumbaṭaṃ katvā, rājā pattaṃ visajjayi. Sau khi đã tự mình dùng bữa, vị ấy cũng đã cho con ngựa cái ăn. Sau khi đã làm một cái để lót (chiếc bát) trong bảy ngày, đức vua đã gởi trả chiếc bát. 32. 32. Gantvāna so mahāgāmaṃ, samādāya balaṃ puna; Saṭṭhisahassaṃ yuddhāya, gantvā yujjhi sabhātarā. Vị ấy, sau khi đã đi đến Mahāgāma và đã tập hợp lại quân lực gồm sáu mươi ngàn người, đã đi giao chiến và đã chiến đấu với người em. 33. 33. Rājā vaḷavamāruyha, tisso kaṇḍūla hatthinaṃ; Dve bhātaro samāgañchuṃ, yujjhamānā raṇe tadā. Nhà vua cỡi ngựa cái, (hoàng tử) Tissa (cỡi) voi Kaṇḍula; hai anh em đã cùng nhau giao chiến trong trận mạc lúc bấy giờ. 34. 34. Rājā kariṃ karitva’nto, vaḷavāmaṇḍalaṃ akā; Tathāpi chiddaṃ no disvā, laṅghā petuṃ matiṃakā. Nhà vua đã làm cho con voi (đi) vào trong, (và) đã cho ngựa cái chạy vòng tròn. Dù vậy, do không thấy được kẽ hở, ngài đã quyết định cho (ngựa) nhảy qua. 35. 35. Vaḷavaṃ laṅghayitvāna, hatthinaṃ bhātiko’pari; Tomaraṃ khipi cammaṃva, yathā chijjati piṭṭhiyaṃ. Sau khi cho ngựa cái nhảy qua con voi ở phía trên người em, ngài đã phóng cây lao, (lao) chỉ sượt qua tấm giáp da ở trên lưng. 36. 36. Anekāni sahassāni, kumārassa narātahiṃ; Patiṃsu yuddhe yujjhantā, bhijja ceva mahabbalaṃ. Nhiều ngàn người của vị hoàng tử đã ngã xuống trong khi giao chiến, và đại quân đã bị tan vỡ. 37. 37. ‘‘Ārohakassa vekallā, itthī maṃ laṅghayī’’iti; Kuddhokarī taṃ cālento, rukkhameka mupāgami. (Nghĩ rằng:) ‘Do sự bất tài của người cỡi, một con (vật) cái đã nhảy qua ta,’ con voi nổi giận, trong khi lắc (hoàng tử Tissa), đã đi đến một gốc cây. 38. 38. Kumāro āruhī rukkhaṃ, hatthī sāmimupāgami; Tamāruyha palāyantaṃ, kumāro manubandhi so. Vị hoàng tử (Tissa) đã trèo lên cây, con voi đã đi đến với chủ của nó. Sau khi cỡi (voi), ngài (vua) đã đuổi theo vị hoàng tử đang bỏ chạy. 39. 39. Pavisitvā vihāraṃ so, mahāthera gharaṃgato; Nipajjaheṭṭhā mañcassa, kumāro bhātunobhayā. Vị hoàng tử kia, sau khi đi vào ngôi tịnh xá, đã đi đến nhà của vị đại trưởng lão. Do sợ hãi người anh, vị hoàng tử đã nằm xuống bên dưới gầm giường. 40. 40. Pasārayi mahāthero, cīvaraṃ tattha mañcake; Rājā anupadaṃ gantvā, ‘‘kuhiṃ tisso’’ti pucchatha. Vị đại trưởng lão đã trải tấm y ở trên chiếc giường tại nơi ấy. Nhà vua, sau khi đi theo dấu vết, đã hỏi rằng: ‘Tissa ở đâu?’ 41. 41. ‘‘Mañce [Pg.141] tattha mahārāja’’, iti thero avoca taṃ; Heṭṭhā mañceti jānitvā, tato nikkhamma bhūpati. Vị trưởng lão đã nói với ngài rằng: ‘Thưa Đại vương, (ngài ấy) ở trên giường kia.’ Biết được (ý là) ‘ở dưới gầm giường,’ vị quốc vương đã đi ra khỏi nơi ấy. 42. 42. Samantato vihārassa, rakkhaṃ kārayi taṃ pana; Pañcakamhi nipajjetvā, datvā upari cīvaraṃ. Ngài đã cho lính canh gác xung quanh ngôi tịnh xá. Còn về vị ấy (Tissa), sau khi cho nằm trên chiếc giường và đắp y lên trên, 43. 43. Mañcapādesu gaṇhitvā, cattāro daharā yatī; Matabhikkhuniyāmena, kumāraṃ bahi nīharuṃ. bốn vị tu sĩ trẻ tuổi, sau khi nắm lấy các chân giường, đã khiêng vị hoàng tử ra ngoài theo nghi thức (dành cho) một vị tỳ khưu đã viên tịch. 44. 44. Nīyamānantu taṃ ñatvā, idha māha mahīpati; ‘‘Tissa tvaṃ kuladevatānaṃ, sīse hutvāna niyyāsi. Tuy nhiên, sau khi biết được vị ấy đang được khiêng đi, vị quốc vương đã nói lời này: ‘Này Tissa, ngươi đang được khiêng đi trên đầu của các vị trời trong gia tộc.’ 45. 45. Balakkārena gahaṇaṃ, kuladevehi natthi me; Guṇaṃ tvaṃ kuladevānaṃ, sareyyāsi kadācipi’’. ‘Ta không thể dùng vũ lực để bắt (ngươi) từ (tay) các vị trời trong gia tộc. Ngươi nên có lúc nào đó nhớ đến công ơn của các vị trời trong gia tộc.’ 46. 46. Tatoyeva mahāgāmaṃ, agamāsi mahīpati; Āṇāpesi ca tattheva, mātaraṃ mātugāravo. Từ nơi ấy, vị quốc vương đã đi đến Mahāgāma. Do lòng tôn kính đối với mẹ, ngài đã gửi tin đến mẫu hậu ngay tại nơi ấy. 47. 47. [Vassāni aṭṭhasaṭṭhiṃso, aṭṭhā dhammaṭṭhamānaso; Aṭṭhasaṭṭhivihāre ca, kārāpesi mahīpati.] [Vị quốc vương ấy đã sống sáu mươi tám năm với tâm an trú trong Chánh Pháp, và đã cho xây dựng sáu mươi tám ngôi tịnh xá.] 48. 48. Nikkhāmito so bhikkhūhi, tissorāja suto pana; Dīghavāpiṃ tatoyeva, agama’ññataro viya. Còn về hoàng tử Tissa, sau khi được các vị tỳ khưu đưa ra ngoài, từ nơi ấy đã đi đến Dīghavāpi như một người khác (ẩn danh). 49. 49. Kumāro godhagattassa, tissatherassa āha so; ‘‘Sāparādho ahaṃ bhante, khamāpessāmi bhātaraṃ. Vị hoàng tử kia đã thưa với trưởng lão Tissa Godhagatta rằng: ‘Bạch ngài, con là người có lỗi, con sẽ xin anh của con tha thứ.’ 50. 50. Veyyāvaccakarā kāraṃ, tissaṃ pañcasatāni ca; Bhikkhunamādiyitvā so, thero rāja mupāgami. Vị trưởng lão kia, sau khi dẫn theo năm trăm vị tỳ khưu và cho Tissa làm người phục vụ, đã đi đến yết kiến nhà vua. 51. 51. Rājaputtaṃ ṭhapetvāna, thero sopāna matthake; Sasaṅgho pāvisi saddho, nisīdāviya bhūmipo. Vị trưởng lão, sau khi để vị hoàng tử ở đầu cầu thang, đã cùng với Tăng chúng đi vào. Vị quốc vương có đức tin đã thỉnh (chư Tăng) an tọa. 52. 52. Upānayī yāguādiṃ, thero pattaṃ vidhesiso; ‘‘Kinti vutto’bravi tissaṃ, ādāya agatā’’iti. Ngài (vua) đã dâng cháo v.v... Vị trưởng lão kia đã đậy bát lại. Khi được hỏi: ‘Vì sao vậy?,’ ngài đã nói: ‘(Chúng tôi) đã đến cùng với Tissa.’ 53. 53. ‘‘Kuhiṃ coro’’ti vutto ca, ṭhitaṭhānaṃ nivedayi; Vihāradevī gantvāna, chādiyaṭhāsi puttaka. Và khi được hỏi: ‘Tên trộm ở đâu?,’ ngài đã chỉ nơi (hoàng tử) đang đứng. (Bà) Vihāradevī sau khi đi đến, đã đứng che cho con trai. 54. 54. Rājā’ha [Pg.142] theraṃ ‘‘ñāto vo,Dāsabhāvo idāni no; Sāmaṇeraṃ pesayetha,Tumhe me sattavassikaṃ. Nhà vua đã nói với vị trưởng lão: ‘Bây giờ, tình trạng tôi tớ của các ngài đối với chúng tôi đã được biết rõ. Các ngài đã có thể gởi đến cho tôi một vị sa di bảy tuổi.’ 55. 55. Janakkhayaṃ vināyeva, kalaho na bhaveyya no; Rājā saṅghassa doseso, bhaṃghe daṇḍaṃ karissati. ‘Lẽ ra cuộc xung đột của chúng tôi đã có thể (được giải quyết) mà không có sự tổn hại về nhân mạng. Đây là lỗi của Tăng chúng. Nhà vua sẽ áp đặt hình phạt lên Tăng chúng.’ 56. 56. Hessatā’gatakiccā vo,Yāgādiṃ gaṇhāthāti so; Datvā taṃ bhikkhusaṅghassa,Pakkositvāna bhātaraṃ. Ngài đã nói: ‘Mục đích đến đây của các ngài sẽ được thành tựu. Xin hãy thọ dụng cháo v.v...’ Sau khi dâng cúng vật ấy đến Tăng chúng, ngài đã cho gọi người em. 57. 57. Tattheva saṅghamajjhamhi, nisinno bhātarā saha; Bhuñjitvā ekatoyeva, bhikkhu saṅghaṃ visajjayi. Ngay tại nơi ấy, ở giữa Tăng chúng, ngài đã ngồi cùng với người em. Sau khi cùng nhau dùng bữa, ngài đã cho Tăng chúng ra về. 58. 58. Sassakammāni kāretuṃ, tissaṃ tattheva pāhiṇi; Sayampi bheriṃ cāretvā, sassakammāni kārayi. Ngài đã phái Tissa đến ngay nơi ấy để cho thực hiện các công việc đồng áng. Chính ngài cũng cho đánh trống và cho thực hiện các công việc đồng áng. 59. 59. Iti veramanekavikappacitaṃ,Samayanti bahuṃ api sappurisaṃ; Iti cintiya kohi naro matimā,Na bhaveyya paresu susanta manoti. Bậc thiện trí làm cho lắng dịu mối oan trái, dù là to lớn, đã được tích tập qua nhiều ý tưởng khác nhau. Sau khi suy xét như vậy, người có trí nào lại không có được tâm ý an tịnh đối với những người khác? Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn vì mục đích (tạo) niềm tịnh tín và xúc động cho những người thiện. Dvebhātikayuddhaṃ nāma có tên là Cuộc Chiến Của Hai Anh Em Catuvīsatimo paricchedo. Chương Hai Mươi Bốn. Pañcavīsatima pariccheda Chương thứ hai mươi lăm Duṭṭhagāmaṇi vijayo Sự chiến thắng của Duṭṭhagāmaṇi 1. 1. Duṭṭhagāmaṇirājā’tha[Pg.143], katvāna janasaṅgahaṃ; Kunte dhātuṃ nidhāpetvā, sayoggabalavāhano. Bấy giờ, đức vua Duṭṭhagāmaṇi, sau khi đã tập hợp dân chúng, đã cho đặt xá lợi vào trong cây giáo, cùng với quân đội và các phương tiện thích hợp của mình. 2. 2. Gantvā tissamahārāmaṃ, vanditvā saṅghamabravi; ‘‘Pāragaṅgaṃ gamissāmi, jotetuṃ sāsanaṃ ahaṃ. Sau khi đi đến Tissamahārāma, sau khi đảnh lễ chư Tăng, ngài đã nói rằng: ‘Ta sẽ đi đến bờ bên kia sông, để làm rạng rỡ giáo pháp.’ 3. 3. Sakkātuṃ bhikkhavo detha, amhehi sahagāmino; Maṅgalañceva rakkhā ca, bhikkhūnaṃ dassanaṃ hino. ‘Xin quý ngài hãy cho các vị tỳ khưu đi cùng với chúng tôi để chúng tôi có thể tôn kính; vì rằng việc nhìn thấy các vị tỳ khưu quả là điềm lành và là sự hộ trì cho chúng tôi.’ 4. 4. Adāsi daṇḍakammatthaṃ, saṅgho pañcasataṃ yatī; Bhikkhusaṅghatamādāya, tato nikkhamma bhūpati. Chư Tăng đã cho năm trăm vị tu sĩ, như là một hình phạt. Sau khi tiếp nhận đoàn tỳ khưu ấy, đức vua đã khởi hành từ nơi ấy. 5. 5. Sodhāpetvāna malaye, idhāgamanamañjasaṃ; Kaṇḍulaṃ hatthimāruyha, yodhehi parivārito. Sau khi đã cho dọn sạch con đường thẳng đến đây ở vùng Malaya, ngài đã cỡi lên voi Kaṇḍula, được các chiến sĩ vây quanh. 6. 6. Mahatā balakāyena, yuddhāya abhinikkhami; Mahāgāmena sambaddhā, senāgā’guttahālakaṃ. Với một đạo quân hùng hậu, ngài đã xuất quân để giao chiến. Đạo quân, có liên hệ với Mahāgāma, đã đi đến Guttahālaka. 7. 7. Mahiyaṅgaṇamāgamma, chattaṃ damiḷamaggahī; Ghātetvā damiḷe tattha, āgantvā ambatitthakaṃ. Sau khi đến Mahiyangana, ngài đã bắt được tên Chatta người Damila. Sau khi đã giết các người Damila ở nơi ấy, ngài đã đến Ambatitthaka. 8. 8. Gaṅgā parikhāsampannaṃ, titthambadamiḷaṃ pana; Yujjhaṃ catūhi mā sehi, katahatthaṃ mahabbalaṃ. Ngài đã giao chiến trong bốn tháng với tên Titthamba người Damila, một kẻ khéo léo và có sức mạnh lớn, (đóng ở nơi) có con sông làm hào lũy. 9. 9. Mātaraṃ dassayitvāna, tena lesena aggahi; Tatooruyha damiḷe, sattarāje mahabbale. Sau khi cho thấy mẹ của hắn, ngài đã bắt được hắn bằng mưu kế ấy. Sau đó, ngài tiến đánh những người Damila, (bắt được) bảy vị vua hùng mạnh. 10. 10. Ekāheneva gaṇhitvā, khemaṃ katvā mahabbalo; Balassā’dā dhanaṃ tena, khemārāmoti vuccati. Vị có sức mạnh lớn ấy đã bắt được (họ) chỉ trong một ngày. Sau khi đã làm cho vùng ấy được an toàn, ngài đã ban tài sản cho quân đội. Do đó, nơi ấy được gọi là Khemārāma. 11. 11. Mahākoṭṭhantare sobbhe, doṇo gavaramaggahī; Hālakole issariyaṃ, nāḷisobbhamhi nāḷikaṃ. Tại thành Antarasobbha, ngài đã bắt được Doṇa và Gavara; tại Hālakola, (bắt được) Issariya; tại Nāḷisobbha, (bắt được) Nāḷika. 12. 12. Dīghābhayagallakamhi, gaṇhi dīghābhayampi ca; Kacchipiṭṭhe kapisīsaṃ, catumāsena aggahi. Tại Dīghābhayagallaka, ngài cũng đã bắt được Dīghābhaya. Tại Kacchapiṭṭha, ngài đã bắt được Kapisīsa trong bốn tháng. 13. 13. Koṭanagare [Pg.144] koṭañca, tato hālavahāṇakaṃ; Vahiṭṭhe vahiṭṭhadamiḷaṃ, gāmaṇimhi ca gāmaṇiṃ. Tại Koṭanagara, (ngài đã bắt) Koṭa, sau đó là Hālavahāṇaka; tại Vahiṭṭha, (bắt) tên Vahiṭṭha người Damila; và tại Gāmaṇi, (bắt) Gāmaṇi. 14. 14. Kumbhagāmamhi kumbhañca, nandigāmamhi nandikaṃ; Gaṇhi khāṇuṃ khāṇugāme, dve tu tambuṇṇame pana. Tại Kumbhagāma, (ngài đã bắt) Kumbha; tại Nandigāma, (bắt) Nandika; ngài đã bắt Khāṇu tại Khāṇugāma; và quả thật là hai người tại Tambuṇṇama. 15. 15. Mātulaṃ bhāgineyyañca, tambauṇṇamanāmake; Jambucaggahī soso ca, gāmo’hu taṃ tadavhayo. (Hai người đó là) cậu và cháu, tên là Tamba và Uṇṇama. Ngài đã bắt được Jambu, và ngôi làng ấy cũng có cùng tên như vậy. 16. 16. ‘‘Ajānitvā sakaṃsenaṃ, ghātenti sajanā’’ iti; Sutvāna saccakiriyaṃ, akarī tattha bhūpati. Nghe rằng: ‘Vì không nhận ra quân của mình, binh lính của ta đang tàn sát lẫn nhau,’ đức vua đã thực hiện một lời nguyện chân thật tại nơi ấy. 17. 17. Rajjasukhāya vāyāmo, nāyaṃ mama kadācipi; Sambuddha sāsanasseva, ṭhapanāya ayaṃ mama. ‘Sự cố gắng này của ta không bao giờ là vì sự an lạc của vương quyền; sự cố gắng này của ta chỉ là để thiết lập Giáo pháp của đức Chánh Đẳng Giác.’ 18. 18. Tena saccena mesenā-kāyopagatabhaṇḍikaṃ; Jālavaṇṇaṃva hotūti, taṃ tathevatadā ahu. ‘Do sự thật này, mong rằng các trang bị trên thân của quân đội ta sẽ trở nên giống như màu của ngọn lửa.’ Và điều ấy đã xảy ra đúng như vậy vào lúc đó. 19. 19. Gaṅgātīramhi damiḷā, sabbe ghātitasesakā; Vijitaṃ nagaraṃ nāma, saraṇatthāya pāvisuṃ. Tất cả những người Damila còn sống sót sau cuộc tàn sát ở bờ sông đã vào thành phố tên là Vijita để ẩn náu. 20. 20. Phāsuke aṅgaṇaṭhāne, khandhāvāraṃ nivesayi; Taṃ khandhāvāra… ṭhīti, nāmenā’hosi pākaṭaṃ. Ngài đã cho đóng trại ở một khu đất trống thích hợp. Nơi ấy đã trở nên nổi tiếng với tên gọi là Khandhāvārapiṭṭhi. 21. 21. Vijitanagaragāhatthaṃ, vīmaṃsanto narādhipo; Disvā’yantaṃ nandimittaṃ, visajjāpesi kaṇḍulaṃ. Trong khi đang suy tính việc chiếm thành Vijita, đức vua nhìn thấy Nandimitta đang đi đến, liền cho voi Kaṇḍula xông ra. 22. 22. Gaṇhituṃ āgataṃ hatthiṃ, nandīmitto karehitaṃ; Ubho dante pīḷayitvā, ukkuṭikaṃ nisīdayi. Đối với con voi đã đến để bắt mình, Nandimitta đã dùng hai tay đè hai chiếc ngà của nó xuống, làm cho nó phải ngồi xổm xuống. 23. 23. Hatthinā nandimitto tu, yasmā yattha ayujjhi so; Tasmā tattha tato gāmo, hatthiporoti vuccati. Bởi vì Nandimitta đã giao chiến với con voi ở nơi nào, do đó ngôi làng ở nơi ấy được gọi là Hatthiporo. 24. 24. Vīmaṃsitvā ubho rājā, vijitaṃ nagaraṃ agā; Yodhānaṃ dakkhiṇadvāre, saṅgāmo āsi bhiṃsano. Sau khi đã thử thách cả hai, đức vua đã tiến đến thành Vijita. Tại cổng phía nam, một trận chiến khốc liệt của các chiến sĩ đã diễn ra. 25. 25. Puratthimamhi dvāramhi, so veḷusumano pana; Aneka saṅkhe damiḷe, assāruḷhe aghātayi. Còn tại cổng phía đông, vị Veḷusumana ấy đã giết vô số người Damila đang cỡi trên lưng ngựa. 26. 26. Dvāraṃ thakesuṃ damiḷā, rājā yodhe visajjayi; Kaṇṇulo nandimitto ca, suranimilo ca dakkhiṇe. Những người Damila đã đóng cổng thành lại. Đức vua đã phái các chiến sĩ của mình đi: Kaṇḍula, Nandimitta, và Suranimila ở phía nam. 27. 27. Mahāsoṇo [Pg.145] ca goṭṭho ca,Thera putto ca te tayo; Dvāresu tīsu kammāni,Itaresu tadā karuṃ. Còn Mahāsoṇa, Goṭha, và Theraputta, ba vị ấy, đã thực hiện nhiệm vụ của mình tại ba cổng thành còn lại vào lúc đó. 28. 28. Nagaraṃ taṃ tiparikhaṃ, uccapākāra gopitaṃ; Ayokammakatadvāraṃ, arīhi duppadhaṃsiyaṃ. Thành phố ấy có ba hào lũy, được bảo vệ bởi một bức tường thành cao, có các cổng làm bằng sắt, và rất khó bị kẻ thù tấn công. 29. 29. Jāṇūhi ṭhatvā dāṭhāhi, bhinditvāna silāyudhā; Iṭṭhakā ceva hatthi so, ayodvāramupāgami. Con voi ấy quỳ gối xuống, dùng ngà phá vỡ các vũ khí bằng đá và cả gạch, rồi tiến đến cổng sắt. 30. 30. Gopuraṭṭhā tu damiḷā, khipiṃsu vividhā’yudhe; Pakkaṃ ayoguḷañceva, kathikañca silesikaṃ. Còn những người Damiḷa đứng trên tháp cổng đã ném xuống nhiều loại vũ khí, cả những quả cầu sắt nung đỏ và nhựa cây nóng chảy. 31. 31. Piṭṭhiṃ khitte silesamhi, dhūpāyante’tha kaṇḍulo; Vedanaṭṭo’dakaṭhānaṃ, gantvāna tattha ogahī. Khi nhựa cây nóng chảy bốc khói được ném lên lưng, voi Kaṇḍula bị đau đớn, đã đi đến một nơi có nước và dầm mình ở đấy. 32. 32. Na idaṃ surāpāṇaṃ te, ayodvāra vighāṭanaṃ; Gaccha dvāraṃ vighāṭehi, iccāhagoṭṭhayimbaro. Goṭṭhayimbara nói rằng: 'Đây không phải là lúc ngươi uống rượu, mà là lúc phá cổng sắt. Hãy đi, hãy phá cổng!' 33. 33. So mānaṃ janayitvāna, koñcaṃ katvā gajuttamo; Udakā uṭṭhahitvāna, thale aṭṭhāsi dappavā. Con voi chúa ấy, sau khi khơi dậy lòng kiêu hãnh, đã rống lên một tiếng, rồi đứng dậy từ dưới nước và đứng trên bờ một cách đầy uy dũng. 34. 34. Hatthivajje viyojetvā, silesaṃ osadhaṃ akā; Rājā āruyha hatthiṃ taṃ, kumbhe phusiyapāṇinā. Vị y sĩ chữa voi gỡ bỏ lớp nhựa cây và bôi thuốc. Đức vua cưỡi lên con voi ấy, dùng tay xoa lên trán nó. 35. 35. ‘‘Laṃkādīpamhi sakale, rajjaṃ te tāta kaṇḍula; Dammī’’ti taṃ tosayitvā, bhojetvā varabhojanaṃ. Sau khi làm voi hài lòng bằng cách nói: 'Này Kaṇḍula thân yêu, ta ban cho ngươi vương quốc trên toàn đảo Laṅkā,' và cho nó ăn thức ăn hảo hạng, 36. 36. Veṭhayitvā sāṭakena, kārayitvā suvammitaṃ; Sattaguṇaṃ māhisacammaṃ, bandhetvā cammapiṭṭhiyaṃ. Ngài choàng cho nó một tấm vải, cho nó mặc áo giáp tốt, và buộc một tấm da trâu bảy lớp lên trên tấm da che lưng. 37. 37. Tasso’ paritelacammaṃ, dāpetvā taṃ visajjayi; Asanīviya gajjanto, so gahetvā’paddave saha. Sau khi cho đặt một tấm da tẩm dầu lên trên đó, ngài đã phái nó đi. Rống lên như sấm sét, nó xông vào cuộc tấn công. 38. 38. Padaraṃ vijjhi dāṭhāhi, ummāraṃ padasā’hani; Saddhārabāhaṃ taṃ dvāraṃ, bhūmiyaṃ saravaṃ pati. Nó dùng ngà đâm vào các trụ cửa, dùng chân đá vào ngưỡng cửa. Cánh cửa ấy cùng với then và chốt đã rơi xuống đất với một tiếng động lớn. 39. 39. Gopure dabbasambhāraṃ, patantaṃ hattipiṭṭhiyaṃ; Bāhāhi pariharitvāna, nandīmitto pavaṭṭayi. Nandimitta đã dùng hai tay gạt đống vật liệu đang rơi từ tháp cổng xuống lưng voi, làm cho chúng lăn đi. 40. 40. Disvāna [Pg.146] tassa kiriyaṃ, kaṇḍulo tuṭṭhamānaso; Dāṭhāpīṭhanaveraṃ taṃ, chaḍḍhesi paṭhamaṃ kataṃ. Sau khi thấy hành động của vị ấy, voi Kaṇḍula với tâm hoan hỷ đã từ bỏ mối thù oán về việc bị nghiền ngà đã gây ra trước đây. 41. 41. Atthano piṭṭhitoyeva, pavesatthāya kaṇḍulo; Nivattitvāna oloki, yodhaṃ tattha gajuttamo. Để cho vị dũng sĩ ở đó vào từ phía sau mình, con voi chúa Kaṇḍula đã quay lại và nhìn. 42. 42. ‘‘Hatthinākatamaggena, nappavekkhāmahaṃ’’iti; Nandīmitto vicintetvā, pākāraṃ hani bāhunā. Nandimitta suy nghĩ rằng: 'Ta sẽ không đi vào bằng con đường do voi tạo ra,' rồi dùng tay đánh vào tường thành. 43. 43. So aṭṭhārasahatthucco, patiaṭṭhusabho kira; Oloki suranimalaṃ, anicchaṃ sopi taṃ pathaṃ. Bức tường thành ấy cao mười tám hắc tay, nghe nói đã sụp đổ một khoảng rộng tám usabha. Nandimitta nhìn Sūranimala, vị này cũng không muốn đi con đường ấy. 44. 44. Laṅghayitvāna pākāraṃ,Nagarabbhantare pati; Bhinditvā dvāramekekaṃ,Goṭṭho soṇova pāvisi. Sūranimala nhảy qua tường thành, rơi vào bên trong thành phố. Goṭṭha và Soṇa cũng đi vào, phá vỡ từng cánh cổng một. 45. 45. Hattī gahetvā rathacakkaṃ, mitto sakaṭapañjaraṃ; Nāḷikerataruṃ goṭṭho, nimmalo khaggamuttamaṃ. Voi (Kaṇḍula) lấy một bánh xe, Mitta (lấy) một khung xe, Goṭṭha (lấy) một cây dừa, Nimmala (lấy) một thanh gươm tuyệt hảo. 46. 46. Tālarukkhaṃ mahāsoṇo, theraputto mahāgadaṃ; Visuṃ visuṃ vīthigatā, damiḷe tattha cuṇṇayuṃ. Mahāsoṇa (lấy) một cây thốt nốt, Theraputta (lấy) một cây chùy lớn. Sau khi đi vào các con đường riêng rẽ, họ đã nghiền nát những người Damiḷa ở đó. 47. 47. Vijitaṃ nagaraṃ bhetvā, catumāsena khattiyo; Tatho girilakaṃ gantvā, giriyaṃ damiḷaṃ hani. Trong bốn tháng, vị vua chiến sĩ ấy sau khi chinh phục và phá vỡ thành Vijita, sau đó đã đi đến Girilaka và giết người Damiḷa tên Giriya. 48. 48. Gantvā mahelanagaraṃ, timahāparikhaṃ tato; Kadamba pupphavallīhi, samantā parivāritaṃ. Sau đó, ngài đi đến thành Mahela, nơi có ba hào nước lớn và được bao quanh khắp nơi bởi những dây leo hoa Kadamba. 49. 49. Ekadvāraṃ duppavesaṃ, catumāse vasaṃ tahiṃ; Gaṇhi mahelarājānaṃ, mantayuddhena bhūmipo. Thành ấy có một cổng, khó vào. Vị vua trú tại đó bốn tháng, và đã bắt được vua Mahela bằng một trận chiến mưu lược. 50. 50. Tato’nurādhanagaraṃ, āgacchanto mahīpati; Khandhāvāraṃ nivesesi, paritokāsapabbataṃ. Sau đó, trong khi đi đến thành Anurādha, đức vua đã cho đóng trại gần núi Kāsapabbata. 51. 51. Māsamhi jeṭṭhamūlamhi, taḷākaṃ tattha kāriya; Jalaṃ kīḷi tahiṃ gāmo, posonanagaravhayo. Vào tháng Jeṭṭhamūla, sau khi cho làm một cái hồ ở đó, ngài đã vui đùa trong nước. Ngôi làng ở đó được gọi là Posonanagara. 52. 52. Taṃ [Pg.147] yuddhāyāgataṃ sutvā, rājānaṃ duṭṭhagāmaṇiṃ; Amacce sannipātetvā, eḷāro āha bhūmipo. Sau khi nghe tin vua Duṭṭhagāmaṇi đã đến để giao chiến, vua Eḷāra triệu tập các vị cận thần và nói. 53. 53. ‘‘So rājā ca sayaṃyodho,Yodhā cassa mahūkira; Amacco kinnu kātabbaṃ,Kinti maññanti no ime. 'Vị vua ấy tự thân là một dũng sĩ, và nghe nói các dũng sĩ của ông ta cũng nhiều. Hỡi các khanh, chúng ta nên làm gì? Các khanh nghĩ sao?' 54. 54. Dīghajattuppabhutayo, yodhā eḷārarājino; ‘‘Suve yuddhaṃ karissāmi’’, iti te nicchayaṃ karuṃ. Các dũng sĩ của vua Eḷāra, Dīghajattu và những người khác, đã quyết định rằng: 'Ngày mai chúng ta sẽ giao chiến.' 55. 55. Duṭṭhagāmaṇirājāpi, mantetvā mātuyā saha; Tassā matena kāresi, dvattiṃsa balakoṭṭhake. Vua Duṭṭhagāmaṇi cũng vậy, sau khi bàn bạc với mẹ, đã theo ý kiến của bà cho làm ba mươi hai công sự. 56. 56. Rājacchattadhare tattha, ṭhapesi rājarūpake; Abbhantare koṭṭhake tu, sayaṃ aṭṭhāsi bhūpati. Ở đó, ngài cho đặt các hình tượng của vua có người cầm lọng báu. Còn trong công sự trong cùng, chính đức vua đã đứng. 57. 57. Eḷārarājā sannaddho, mahāpabbata hatthinaṃ; Āruyha agamā tattha, sayogga balavāhano. Vua Eḷāra, trang bị đầy đủ vũ khí, cưỡi lên voi Mahāpabbata, đã đi đến đó cùng với quân đội và xe cộ của mình. 58. 58. Saṅgāme vattamānamhi, dīghajattu mahabbalo; Ādāya khaggaphalakaṃ, yujjhamāno bhayānako. Trong khi trận chiến đang diễn ra, Dīghajattu dũng mãnh, cầm lấy gươm và khiên, đã chiến đấu một cách đáng sợ. 59. 59. Hatthe aṭṭharasu’ggantvā, nabhaṃ taṃ rājarūpakaṃ; Chinditvā asinā bhindi, paṭhamaṃ balakoṭṭhakaṃ. Nhảy vọt lên không trung mười tám hắc-tay, vị ấy dùng gươm chém hình nộm của đức vua, và phá vỡ đồn lũy thứ nhất. 60. 60. Evaṃ sesepi bhinditvā, malakoṭṭhe mahabbalo; Ṭhitaṃ gāmaṇirājena, balakoṭṭhamupāgami. Vị đại lực sĩ ấy, sau khi đã phá vỡ các đồn lũy còn lại của quân Damiḷa theo cách như vậy, đã cùng với vua Gāmaṇi tiến đến đồn lũy (của địch). 61. 61. Yodho so suranimalo, gacchantaṃ rājino’pari; Sāvetvā attano nāmaṃ, tamakkosi mahabbalo. Vị chiến sĩ Suranimala, vị đại lực sĩ ấy, trong khi (đối phương) đang bay trên đầu đức vua, đã xưng danh tánh của mình rồi mắng nhiếc kẻ ấy. 62. 62. Itaro ‘‘taṃ vadhissa’’nti, kuddho ākāsamuggami; Itaro otarantassa, phalakaṃ upanāmayi. Kẻ kia nổi giận, nói rằng: “Ta sẽ giết ngươi”, rồi bay vọt lên không trung. Người còn lại (Suranimala) đưa khiên của mình lên trong khi kẻ kia đang lao xuống. 63. 63. ‘‘Chindā metaṃ saphalakaṃ’’, iti cintiya so pana; Phalakaṃ hani khaggena, taṃ muñciyi’ tarosayi. Kẻ kia suy nghĩ rằng: “Ta sẽ chém hắn cùng với cái khiên”, rồi dùng gươm chém vào khiên. Người còn lại (Suranimala) liền buông nó ra. 64. 64. Kappento muttaphalakaṃ, dīghajattu tahiṃ pati; Uṭṭhāya sūranimilo, patitaṃ sattiyā’hani. Trong khi chém vào cái khiên đã được buông ra, Dīghajantu đã ngã xuống tại nơi ấy. Suranimala đứng dậy, dùng giáo đâm kẻ đã ngã. 65. 65. Saṅkhaṃ [Pg.148] dhami phussadevo, senā bhijjittha dāmiḷi; Eḷaropi nivattittha, ghātesuṃ damiḷe bahū. Phussadeva đã thổi tù và. Đạo quân Damiḷa bị tan vỡ. Eḷāra cũng đã rút lui. Họ đã giết nhiều người Damiḷa. 66. 66. Tattha vāpi jalaṃ āsi, hatānaṃ lohitā vilaṃ; Tasmā kulatthavā pīti, nāmato vissutaṃ ahu. Nước trong hồ ở nơi ấy đã trở nên vẩn đục vì máu của những người bị giết. Do đó, nó đã trở nên nổi tiếng với tên gọi là Kulatthavāpī (Hồ Đậu Ngựa). 67. 67. Carāpetvā tahiṃ bheriṃ, duṭṭhagāmaṇi bhūpati; ‘‘Na hanissatu eḷāraṃ, maṃmuñciya paro’’iti. Vua Duṭṭhagāmaṇi đã cho đánh trống ở nơi ấy (và tuyên bố) rằng: “Ngoài ta ra, không một ai khác được giết Eḷāra”. 68. 68. Sannaddho sayamāruyha, sannaddhaṃ kaṇḍulaṃ kariṃ; Eḷāraṃ anubandhanto, dakkhiṇadvāramāgami. Tự mình trang bị vũ khí và cỡi lên voi Kaṇḍula đã được trang bị, ngài truy đuổi Eḷāra và đã đến cổng thành phía nam. 69. 69. Puradakkhiṇadvāramhi, ubho yujjhiṃsu bhūmipā; Tomaraṃ khipi eḷāro, gāmaṇi tamavañcayi. Tại cổng thành phía nam, cả hai vị vua đã giao chiến. Eḷāra đã phóng một ngọn lao, Gāmaṇi đã tránh được nó. 70. 70. Vijjhāpesi ca dantehi, taṃ hatthiṃ sakahatthinā; Tomaraṃ khipi eḷāraṃ, sahatthi tattha so pati. Và ngài đã cho voi của mình dùng ngà đâm con voi kia. (Sau đó) ngài phóng một ngọn lao vào Eḷāra. Ông ta đã ngã xuống tại nơi ấy cùng với con voi của mình. 71. 71. Tato vijitasaṅgāmo, sayoggabalavāhano; Laṃkaṃ ekātapattaṃ so, katvāna pāvisi puraṃ. Sau đó, chiến thắng trong trận chiến, cùng với đoàn tùy tùng, quân đội và xe cộ, ngài đã thống nhất Laṅkā dưới một chiếc lọng và tiến vào thành phố. 72. 72. Puramhi bheriṃ cāretvā, samantā yojane jane; Sannipātiya kāresi, pūjaṃ eḷārarājino. Sau khi cho đánh trống trong thành, ngài đã triệu tập dân chúng trong vòng một do-tuần và đã cử hành lễ hỏa táng cho vua Eḷāra. 73. 73. Taṃ dehapatitaṭhāne, kūṭāgārena jhāpayi; Cetiyaṃ tattha kāresi, parihāramadāsi ca. Tại nơi thân xác ông ta ngã xuống, ngài đã cho hỏa táng (thi hài) trên một giàn thiêu. Ngài đã cho xây một bảo tháp tại đó và ban các đặc ân (cho nơi này). 74. 74. Ajjāpi laṃkāpatino, taṃ padesasamīpagā; Teneva parihārena, na vādāpenti tūriyaṃ. Cho đến ngày nay, các vị vua của Laṅkā, khi đến gần nơi ấy, do sự tôn trọng đó, vẫn không cho tấu nhạc. 75. 75. Evaṃ dvattiṃsa damiḷa, rājāno duṭṭhagāmaṇi; Gaṇhitvā ekacchattena, laṃkārajjamakāsi so. Bằng cách như vậy, sau khi đã chinh phục ba mươi hai vị vua Damiḷa, Duṭṭhagāmaṇi đã thống nhất vương quốc Laṅkā dưới một chiếc lọng. 76. 76. Vijite nagare bhinne, yodho so dīghajattuko; Eḷārassa nivedetvā, bhāgineyyassa yodhataṃ. (Trước đây,) chiến sĩ Dīghajantu đã báo cho Eḷāra biết về tài chiến đấu của người cháu trai (của Eḷāra). 77. 77. Tassa halluka nāmassa, bhāgineyyassa attano; Pesayī cāgamatthāya, tassa sutvāna halluko. (Eḷāra) đã gửi (thông điệp) cho người cháu trai của mình tên là Bhalluka để yêu cầu y đến. Nghe được điều ấy, Bhalluka... 78. 78. Eḷāradaḍḍhadivasā, sattame divase idha; Purisānaṃ sahassehi, saṭṭhiyā saha otari. Vào ngày thứ bảy kể từ ngày Eḷāra được hỏa táng, y đã đổ bộ đến nơi này cùng với sáu mươi ngàn người. 79. 79. Otiṇṇo so suṇitvāpi, patanaṃ tassa rājino; ‘‘Yujjhissāmī’’ti lajjāya, mahātitthaṃ idhāgamā. Sau khi đổ bộ, mặc dù đã nghe tin về sự thất bại của vị vua ấy, nhưng vì xấu hổ, y đã nói rằng: “Ta sẽ chiến đấu”, và đã đến Mahātittha tại nơi này. 80. 80. Khandhāvāraṃ [Pg.149] nivesesi, gāme koḷambahālake; Rājā tassā’gamaṃ sutvā, yuddhāya abhinikkhami. Y đã lập trại tại làng Koḷambahālaka. Đức vua (Duṭṭhagāmaṇi), khi nghe tin y đến, đã xuất quân để giao chiến. 81. 81. Yuddhasannaha sannaddho, hatthimāruyha kaṇḍulaṃ; Hatthassa rathayo dhehi, pantīhi ca anunako. Mặc áo giáp chiến trận, đức vua cỡi lên voi Kaṇḍula, với đội quân hùng hậu gồm voi, xe và binh lính xếp thành hàng ngũ. 82. 82. Ummādaphusso devo so, dīpe aggadhanuggaho; Dasaḍḍhāyudhasanaddho, sesayodhā ca anvaguṃ. Phussadeva người Ummāda ấy, cung thủ xuất sắc nhất trên đảo, được trang bị năm loại vũ khí, và các chiến sĩ còn lại cũng đi theo. 83. 83. Pavatte tumūle yuddhe, sannaddho bhalluko tahiṃ; Rājābhimukha māyāsi, nāgarājā tu kaṇḍulo. Khi trận chiến hỗn loạn đang diễn ra, Bhalluka được trang bị vũ khí đã tiến đến đối diện với đức vua. Nhưng voi chúa Kaṇḍula... 84. 84. Taṃ vegamandibhāvatthaṃ, paccosakki saniṃ saniṃ; Senāpi saddhiṃ teneva, paccosakki saniṃ saniṃ. Để làm giảm tốc độ của y, (voi Kaṇḍula) đã từ từ lùi lại. Đạo quân cũng cùng với nó từ từ lùi lại. 85. 85. Rājāha ‘‘pubbe yuddhesu, aṭṭhavīsatiyā ayaṃ; Na paccosakki kiṃ etaṃ, phussadevā’’ti āha so. Đức vua nói: “Này Phussadeva, trước đây trong hai mươi tám trận chiến, nó chưa từng lùi bước. Chuyện này là sao vậy?”. 86. 86. Jayo no paramo deva, jayabhūmi mayaṃ gajo; Paccosakkati pekkhanto, jayaṭhānamhi ṭhassati. (Phussadeva đáp:) “Thưa Đại vương, chiến thắng chắc chắn thuộc về chúng ta. Con voi này đang ở trên mảnh đất chiến thắng. Nó lùi lại để tìm kiếm một vị trí thuận lợi, và nó sẽ đứng ở một nơi đắc thắng.” 87. 87. Nāgo’tha paccosakkitvā, phussadevassa passato; Mahāvihārasīmante, aṭṭhāsi suppatiṭṭhito. Bấy giờ, con voi, sau khi lùi lại trong tầm nhìn của Phussadeva, đã đứng vững vàng tại ranh giới của Đại Tự (Mahāvihāra). 88. 88. Tatraṭṭhito nāgarājā, bhalluko damiḷo tahiṃ; Rājābhimukhamāgantvā, uppaṇḍesi mahīpati. Trong khi voi chúa đang đứng ở đó, người Damiḷa tên Bhalluka đã tiến đến đối diện với đức vua và chế nhạo ngài. 89. 89. Mukhaṃ pidhāya khaggena, rājā akkosi taṃ pana; ‘‘Rañño mukhamhi pātemi’’, iti kaṇḍañca so khipi. Dùng gươm che mặt, nhà vua lại mắng nhiếc người ấy. Nghĩ rằng: “Ta sẽ bắn vào miệng của đức vua”, y đã bắn mũi tên. 90. 90. Āhacca so khaggatalaṃ, kaṇḍo papati bhūmiyaṃ; ‘‘Mukhe viddho’’ti saññāya, ukkaṭṭhiṃ bhalluko akā. Mũi tên ấy trúng vào lưỡi gươm, rồi rơi xuống đất. Với ý nghĩ rằng: “Đã bắn trúng miệng”, Bhalluka đã reo mừng. 91. 91. Rañño pacchā nisinno bho, phussadevo mahabbalo; Kaṇḍa khipimukhe tassa, ghaṭṭento rājakuṇḍalaṃ. Này, Phussadeva, người có sức mạnh lớn, đang ngồi phía sau đức vua, đã bắn một mũi tên vào miệng của y, (mũi tên) sượt qua đôi bông tai của đức vua. 92. 92. Rājānaṃ pādato katvā, patamānassa tassa tu; Khipitvā aparaṃ kaṇḍaṃ, vijjhitvā tassa jaṇḍukaṃ. Khi y đang ngã xuống, (vị ấy) đã bắn một mũi tên khác, xuyên qua đầu gối của y, khiến y ngã về phía chân đức vua. 93. 93. Rājānaṃ sīsato katvā, pātesī lahuhatthako; Bhalluke patite tasmiṃ, jayanādo pavattatha. Người tay nhanh nhẹn ấy đã làm cho y ngã xuống, (thân thể) hướng về phía đầu đức vua. Khi Bhalluka ấy đã ngã xuống, tiếng reo mừng chiến thắng đã vang lên. 94. 94. Phussadevo [Pg.150] tahiṃyeva, ñāpetuṃ dosa mattano; Kaṇḍavalliṃ sakaṃ chetvā, pasataṃ lohitaṃ sayaṃ. Phussadeva, ngay tại đó, để cho biết lỗi của mình, đã bẻ phần đuôi tên của mình, và chính mình đã làm cho máu chảy ra. 95. 95. Radhaññā dassesi taṃ disvā, rājā taṃ pucchi‘‘kiṃ’’iti; Rāja daṇḍo kato meti, so avoca mahīpati. (Vị ấy) đã trình lên đức vua. Thấy vậy, đức vua hỏi người ấy rằng: “Việc gì thế?”. Người ấy đã tâu với đấng chúa đất rằng: “Con đã tự thi hành hình phạt của hoàng gia.” 96. 96. Kodho dosoti vuttova,Āha kuṇḍala ghaṭṭanaṃ; Adosaṃ dosamaññāya,Kimetaṃ kari bhātika. Khi được hỏi về lỗi lầm, vị ấy đã nói về việc (mũi tên) sượt qua bông tai. (Đức vua phán): “Này hiền đệ, vì cho rằng việc không có lỗi là có lỗi, tại sao em đã làm điều này?” 97. 97. Iti vatvā mahārājā, kataññu idha māha ca; ‘‘Kaṇḍānucchaviko tuyhaṃ, sakkāro hessate mahā. Vị đại vương, người biết ơn, sau khi nói như vậy, lại phán ở đây rằng: “Một sự tưởng thưởng lớn lao, xứng đáng với mũi tên, sẽ đến với ngươi.” 98. 98. Ghātetvā damiḷe sabbe, rājā laddhajayo kato; Pāsāda talamāruyha, sīhāsanagato tahiṃ. Sau khi đã giết tất cả người Damiḷa, đức vua đã giành được chiến thắng. Lên trên tầng lầu của cung điện, ngài đã ngự trên ngai vàng ở đó. 99. 99. Nāṭakāmacca majjhamhi, phussadevassa taṃ saraṃ; Āṇāpetvā ṭhapāpetvā, puṃkhena ujukaṃ tale. Ở giữa các vũ công và các vị quan, (đức vua) đã ra lệnh cho lấy mũi tên ấy của Phussadeva và cho đặt nó thẳng đứng trên mặt đất bằng phần đuôi. 100. 100. Kahāpaṇehi kaṇḍaṃ taṃ, āsitte’yu parūpari; Chādāpetvā dāpesi, phussadevassa taṃ khaṇe. (Đức vua) đã cho đổ các đồng kahāpaṇa chồng chất lên trên cho đến khi che phủ mũi tên ấy, và vào lúc ấy đã cho ban tặng (tất cả) cho Phussadeva. 101. 101. Narindapāsādatale, narindotha alaṅkate; Sugandhadīpujjalite, nānāgandhasamāyute. Trên tầng lầu cung điện của đức vua, được trang hoàng, được thắp sáng bằng những ngọn đèn thơm, và tràn ngập các loại hương thơm khác nhau. 102. 102. Nāṭaka janayogena, accharāhi ca bhūsite; Anagghattharaṇatthiṇṇe, muduke sayane subhe. Được trang điểm bởi đoàn vũ công và các tiên nữ, trên chiếc giường mềm mại và tốt đẹp, được trải bằng những tấm thảm vô giá. 103. 103. Sayito sirisampattiṃ, mahatiṃ apipekkhiya; Kataṃ akkhobhiṇighātaṃ, saranto na sukhaṃ labhi. Nằm xuống, dù nhìn thấy sự tài sản huy hoàng to lớn, nhưng khi nhớ lại cuộc tàn sát một đạo quân akkhobhiṇī đã được thực hiện, ngài đã không có được sự an lạc. 104. 104. Yiyaṅgudīpe arahanto, ñatvā taṃ tassatakkitaṃ; Aṭṭhā’rahante pāhesuṃ, tamassāsetumissaraṃ. Các vị A-la-hán ở đảo Piyaṅgu, khi biết được ý nghĩ ấy của ngài, đã phái đi tám vị A-la-hán để an ủi vị chúa tể ấy. 105. 105. Āgamma te majjhāyāme, rāja dvāramhi otaruṃ; Nivedi tabbhāgamanā, pāsāda talemāruhuṃ. Các vị ấy đến vào lúc giữa đêm và đã đáp xuống ở cổng hoàng cung. Khi sự quang lâm của các ngài được báo lại, các ngài đã đi lên tầng lầu của cung điện. 106. 106. Vanditvā [Pg.151] te mahārāja, nisīdāpiya āsane; Katvā vividhasakkāraṃ, pucchi āgatakāraṇaṃ. Vị đại vương sau khi đảnh lễ các vị ấy, đã mời các vị ấy an tọa trên ghế ngồi. Sau khi thực hiện các sự cúng dường khác nhau, ngài đã hỏi về lý do của việc đến. 107. 107. Piyaṅgudīpe saṅghena, pesitaṃ manujādhipa; Tamassā sayituṃ amhe, iti rājā punā’hate. (Các vị ấy đáp): “Tâu đấng nhân chủ, chúng tôi được Tăng chúng ở đảo Piyaṅgu phái đến để an ủi ngài.” Nghe vậy, đức vua lại nói. 108. 108. ‘‘Kathaṃ nu bhante assāso, mama hessati yena me; Akkhobhiṇimahāsena, ghāto kārāpito’’iti. “Bạch các ngài, làm sao con có thể có được sự an ủi, khi mà bởi con, cuộc tàn sát một đạo quân akkhobhiṇī vĩ đại đã được gây ra?” 109. 109. ‘‘Saggamaggantarāyo ca, natthi te tena kammunā; “Không có sự trở ngại nào cho con đường đến cõi trời của ngài bởi nghiệp ấy; Dīyaḍḍhamanujā ce’ttha, ghātitā manujādhipa. Tâu đấng nhân chủ, ở đây chỉ có một người rưỡi đã bị giết. 110. 110. Saraṇesu ṭhito eko, pañcasīlepi cā’paro; Micchādiṭṭhi ca dussīlo, sesā pasusamāmatā. Một người đã an trú trong các nơi quy y, và một người khác trong năm giới. Những người còn lại là tà kiến và vô giới, được xem như loài cầm thú. 111. 111. Jotayissasi ceva tvaṃ, bahudhā buddhasāsanaṃ; Manovilekhaṃ tasmā tvaṃ, vinodaya narissara. “Và ngài sẽ làm cho Phật giáo được tỏa sáng bằng nhiều cách. Vì vậy, tâu đấng nhân chủ, ngài hãy xua tan sự phiền muộn trong tâm.” 112. 112. Iti vutto mahārājā, tehi assāsamāgato; Vanditvā te visajjetvā, sayito puna cintayi. Vị đại vương, sau khi được các vị ấy nói như vậy, đã có được sự an ủi. Sau khi đảnh lễ và tiễn các vị ấy đi, ngài đã nằm xuống và suy nghĩ lại. 113. 113. Vinā saṅghena āhāraṃ, mābhuñjetha kadācipi’’; Iti mātāpitā’hāre, sapiṃsu dahare’ vano. “Cha mẹ đã bắt chúng ta khi còn nhỏ phải thề về thức ăn rằng: ‘Không bao giờ được dùng thức ăn mà không có Tăng chúng’.” 114. 114. Adatvā bhikkhusaṅghassa, bhuttaṃ atthi nukho iti; Addasa pātarāsamhi, ekaṃ maricavaṭṭikaṃ. (Ngài suy nghĩ): “Có khi nào ta đã ăn mà không dâng cúng cho chư Tăng không?”. Ngài đã nhớ lại một trái ớt trong bữa ăn sáng. 115. 115. Saṅghassa aṭṭhapetvāva paribhuttaṃ satiṃ vinā; Tadatthaṃ daṇḍakammaṃ me, kattabbanti ca cintayi. (Trái ớt ấy) đã được ăn trong lúc không có chánh niệm mà không dành riêng cho Tăng chúng. Và ngài đã suy nghĩ rằng: “Vì việc đó, một sự trừng phạt phải được thực hiện đối với ta.” 116. 116. Ete tenekakoṭi idha manujagaṇe ghātite cintayitvā,Kāmānaṃ hetu etaṃ manasi ca kayirā sādhu ādīnavaṃ taṃ; Sabbesaṃ ghātaniṃ taṃ manasi ca kayirā’ niccataṃ sādhu sādhu,Evaṃ dukkhā pamokkhaṃ subhagati mahavā pāpuṇeyyā’cīrenāti. Sau khi suy xét về việc một trăm triệu người đã bị giết ở đây, người ấy nên ghi nhớ trong tâm rằng nguyên nhân của việc này là sự nguy hại của các dục lạc, thật lành thay. Và người ấy nên ghi nhớ trong tâm tính vô thường, thứ hủy diệt tất cả, thật lành thay, lành thay. Như vậy, người ấy sẽ sớm đạt được sự giải thoát khỏi khổ đau, một cảnh giới tốt đẹp, hoặc (sự giải thoát) vĩ đại. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse (Chương này) trong bộ Mahāvaṃsa được soạn tác vì mục đích (tạo ra) sự hoan hỷ và xúc động cho những người tốt. Duṭṭhagāmaṇivijayo nāma Chiến thắng của Duṭṭhagāmaṇi Pañcavīsatimo paricchedo. Chương thứ hai mươi lăm. Chabbīsatima pariccheda Chương thứ hai mươi sáu Maricavaṭṭikavihāramaho Đại lễ Tịnh xá Maricavaṭṭi 1. 1. Ekacchattaṃ [Pg.152] karitvāna, laṃkārajjaṃ mahāyaso; Nānantaraṃ saṃvidahi, yodhānaṃ so yathārahaṃ. Vị vua danh tiếng lẫy lừng ấy, sau khi đã thống nhất vương quốc Laṅkā dưới một lọng, không lâu sau đó đã ban thưởng cho các dũng sĩ tùy theo công trạng của họ. 2. 2. Theraputtābhayo yodho, diyyamānaṃ na icchitaṃ; Pucchitova kimatthanti, yuddhamatthīti abravi. Dũng sĩ Theraputtābhaya đã không muốn nhận phần thưởng được ban cho. Khi được hỏi lý do, vị ấy đã trả lời rằng: ‘Vẫn còn cuộc chiến’. 3. 3. Ekarajje kate yuddhaṃ, kināmattīti pucchito; Yuddhaṃ kilesa corehi, karissāmi sudujjayaṃ. Khi được hỏi: ‘Vương quốc đã được thống nhất rồi, còn cuộc chiến gì nữa?’, vị ấy đáp: ‘Tôi sẽ chiến đấu trong cuộc chiến với những tên giặc phiền não, một cuộc chiến rất khó chinh phục’. 4. 4. Icceva māha taṃ rājā, punappunaṃ nisedhayi; Punappunaṃ soyācitvā, raññonuññāya pabbaji. Nhà vua đã nhiều lần ngăn cản vị ấy. Sau khi thỉnh cầu lặp đi lặp lại, vị ấy đã xuất gia với sự cho phép của đức vua. 5. 5. Pabbajitvā ca kālena, arahattamapāpuṇi; Pañcakhīṇāsavasata-parivāerā ahosi ca. Và sau khi xuất gia, theo thời gian, vị ấy đã chứng đắc quả A-la-hán và có năm trăm vị lậu tận làm tùy tùng. 6. 6. Chattamaṅgala sattāhe, gate gatabhayo’ bhayo; Rājā katā bhisekova, mahatā vibhavena so. Sau khi bảy ngày của lễ lọng báu đã trôi qua, đức vua Abhayo, người đã không còn sợ hãi, với sự huy hoàng vĩ đại như thể vừa làm lễ đăng quang, 7. 7. Tissavāpi’magā kīḷa-vidhinā samalaṅka taṃ; Kīḷituṃ abhisittānaṃ, cārittañcā nurakkhituṃ. đã đi đến hồ Tissa được trang hoàng để du ngoạn dưới nước, và để giữ gìn truyền thống của các vị vua đã làm lễ đăng quang. 8. 8. Rañño paricchadaṃ sabbaṃ, upāyanasatāni ca; Maricavaṭṭivihārassa, ṭhānamhi ṭhapayiṃsu ca. Tất cả vật dụng của nhà vua và hàng trăm món quà tặng đã được họ đặt tại địa điểm (xây dựng) tịnh xá Maricavaṭṭi. 9. 9. Tattheva thūpaṭhānamhi, sadhātuṃ kuntamuttamaṃ; Ṭhapesuṃ kuntadharakā, ujukaṃ rājamānusā. Ngay tại địa điểm (xây dựng) bảo tháp, những người của vua mang cây thương đã đặt cây thương quý báu có chứa xá-lợi đứng thẳng. 10. 10. Sahorodho mahārājā, kīḷitvā salile divā; Sāyamāhaṃ gamissāma, kuntaṃ vaḍḍhetha bho’’iti. Đức đại vương cùng với hoàng hậu, sau khi vui chơi dưới nước vào ban ngày, (đến) buổi chiều đã phán rằng: ‘Chúng ta sẽ đi, này các khanh, hãy mang cây thương đi’. 11. 11. Cāletuṃ taṃ na sakkhiṃsu, kuntaṃ rājādhikārikā; Gandhāmālāhi pūjesuṃ, rājasenāsamāgatā. Các quan chức của vua đã không thể lay chuyển cây thương ấy. Quân đội của vua đã tụ tập lại và cúng dường bằng hương và hoa. 12. 12. Rājā [Pg.153] mahantaṃ accheraṃ, disvā taṃ haṭṭhamānaso; Vidhāya tattha ārakkhaṃ, pavisitvā puraṃ tato. Nhà vua, sau khi thấy điều kỳ diệu vĩ đại ấy, với tâm hoan hỷ, đã bố trí lính canh ở đó rồi sau đó đi vào thành. 13. 13. Kuntaṃ parikkhipāpetvā, cetiyaṃ tattha kārayi; Thūpaṃ parikkhipāpetvā, vihārañca akārayi. Ngài đã cho xây một điện thờ bao quanh cây thương, và đã cho xây một tịnh xá bao quanh bảo tháp. 14. 14. Tīhi vassehi niṭhāsi, vihāro so narissaro; Saṅghaṃ sasannipātesi, viharamahākāraṇā. Tịnh xá ấy đã được hoàn thành trong ba năm. Vị chúa tể của loài người đã triệu tập Tăng chúng để làm lễ khánh thành tịnh xá. 15. 15. Bhikkhunaṃ satasahassāni, tadā bhikkhuniyo pana; Navuti ca sahassāni, abhaviṃsu samāgatā. Khi ấy, một trăm ngàn vị tỳ-khưu và chín mươi ngàn vị tỳ-khưu-ni đã tụ hội. 16. 16. Tasmiṃ samāgame saṅghaṃ, idamāka mahīpati; ‘‘Saṅghaṃ bhante visaritvā, bhuñjiṃ maricavaṭṭikaṃ. Trong buổi tụ họp ấy, đức vua đã bạch với Tăng chúng điều này: ‘Bạch quý ngài, do đã quên mất Tăng chúng, con đã ăn một trái ớt’. 17. 17. Hasse’taṃ daṇḍakammaṃ me, bhavatūti akārayi; Sacetiyaṃ maricavaṭṭi-vihāraṃ sumanoharaṃ. ‘Mong rằng việc này sẽ là sự sám hối của con’, (nghĩ vậy) ngài đã cho xây dựng tịnh xá Maricavaṭṭi rất đẹp đẽ cùng với điện thờ. 18. 18. Patiggaṇhātu taṃ saṅgho, iti so dakkhiṇodakaṃ; Pātitvā bhikkhusaṅghassa, vihāraṃ sumano adā. Nói rằng: ‘Mong Tăng chúng hãy thọ nhận vật này’, vị ấy với tâm hoan hỷ, sau khi đã rưới nước cúng dường, đã dâng cúng tịnh xá cho chư tỳ-khưu Tăng. 19. 19. Vihāre taṃ samantāpi, mahantaṃ maṇḍapaṃ subhaṃ; Kāretvā tattha saṅghassa, mahādānaṃ pavattayi. Cũng ở xung quanh tịnh xá ấy, sau khi cho dựng một lễ đài lớn và đẹp, ngài đã tổ chức một cuộc đại bố thí cho Tăng chúng ở đó. 20. 20. Pāde patiṭṭhāpetvāpi,Jale abhayavāpiyā; Kato so maṇḍapo āsi,Seso kāse kathāvakā. Lễ đài ấy đã được dựng lên với các cột trụ được cắm trong nước của hồ Abhaya. Về phần còn lại, có gì để nói đâu? 21. 21. Sattāhaṃ annapānādiṃ, datvāna manujādhipo; Adā sāmaṇakaṃ sabbaṃ, parikkhāraṃ mahārahaṃ. Trong bảy ngày, sau khi đã cúng dường đồ ăn thức uống v.v., vị vua của loài người đã dâng cúng tất cả các vật dụng sa-môn rất quý giá. 22. 22. Ahu satasahassaggho, parikkhāro sa ādiko; Ante sahassagghanako, sabba saṅgho ca taṃlabhi. Bộ vật dụng tốt nhất trị giá một trăm ngàn, bộ cuối cùng trị giá một ngàn. Và toàn thể Tăng chúng đều đã nhận được các vật dụng ấy. 23. 23. Yuddhe dāne ca sūrena, sūrinā ratanattaye; Pasannāmalacittena, sāsanujota natthinā. Vị vua ấy dũng cảm trong chiến trận và trong bố thí, là bậc trí tuệ, có tâm thanh tịnh và tín thành nơi Tam Bảo, và có mong muốn làm rạng rỡ giáo pháp. 24. 24. Raññā [Pg.154] kataññunā tena, thūpakārāpanādito; Vihāra mahanantāni, pūjetuṃ ratanattayaṃ. Vị vua biết ơn ấy, để cúng dường Tam Bảo, đã tổ chức các lễ hội tịnh xá, bắt đầu từ việc xây dựng bảo tháp. 25. 25. Pariccattadhanāne’ttha, anagghāni vimuñciya; Sesāni honti ekāya, ūnavīsatikoṭiyo. Số của cải đã chi tiêu ở đây, không kể những thứ vô giá, là mười chín koṭi. 26. 26. Togā dasaddhavidha dosavidūsitāpi,Paññāvisesa sahitehi janehi pattā; Honteva pañcaguṇayoga gahitasāraṃ,Iccassa sāragahaṇe matimāyateyyāti. Như vậy, mặc dù (sử thi này) có thể bị ô nhiễm bởi năm và mười loại lỗi, nhưng khi đến tay những người có trí tuệ đặc biệt, họ sẽ nắm bắt được tinh hoa kết hợp với năm phẩm chất. Vì vậy, người trí nên nỗ lực trong việc nắm bắt tinh hoa của nó. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ tín thành và xúc động của người thiện. Maricavaṭṭikavihāramahonāma Đại lễ tu viện Maricavaṭṭika. Chabbīsatimo paricchedo. Chương thứ hai mươi sáu. Sattavīsatima pariccheda Chương thứ hai mươi bảy. Lohapāsādamaho Đại lễ Lâu đài Đồng. 1. 1. Tato rājā vicintesi, vissutaṃ sussutaṃ sutaṃ; Mahāpañño sadā puñño, paññāya katanicchayo. Bấy giờ, đức vua, bậc đại trí, luôn có phước đức, đã quyết định bằng trí tuệ, suy nghĩ về điều đã được nghe, được nghe rõ, và được biết đến rộng rãi. 2. 2. ‘‘Dīpappasādako thero, rājino ayyakassa me; Evaṃ kirāhanattā te, duṭṭhagāmaṇibhūpati. ‘Vị Trưởng lão, người làm cho hòn đảo được trong sáng, đã nói với ông nội của ta, vị quốc vương, như vầy: ‘Quả thật, hỡi vị vua Duṭṭhagāmaṇi, do lời nói của ngài.’ 3. 3. Mahāpuñño mahāthūpaṃ, soṇṇamāliṃ manoramaṃ; Vīsaṃhatthasataṃ uccaṃ, kāressati anāgate. Bậc đại phước đức, trong tương lai sẽ cho xây dựng đại bảo tháp Soṇṇamāli khả ái, cao một trăm hai mươi hắc tay. 4. 4. Puno uposathāgāraṃ, nānāratanamaṇḍitaṃ; Navabhūmaṃ karitvāna, lohapāsāda meva ca. Lại nữa, sau khi cho xây dựng một trai đường chín tầng, được trang hoàng bằng nhiều loại châu báu, tức là Lâu đài Đồng. 5. 5. Iti cintiya bhūmindo, likhitvevaṃ ṭhapāpitaṃ; Pekkhāpento rājagehe, ṭhitaṃ eva karaṇḍake. Suy nghĩ như vậy, vị vua chúa đã cho xem vật được viết như thế, đang được đặt trong một cái tráp tại hoàng cung. 6. 6. Sovaṇṇapaṭṭaṃ laddhāna, lekhaṃ tattha avācayi; ‘‘Cattālīsasataṃ vassaṃ, atikkamma anāgate. Sau khi nhận được tấm vàng, ngài đã đọc dòng chữ ở đó: ‘Trong tương lai, sau khi một trăm bốn mươi năm đã trôi qua.’ 7. 7. Kākavaṇṇasuto [Pg.155] duṭṭha-gāmaṇimanujādhipo; Idañcidañca evañca, kāressatī’’ti vācitaṃ. ‘Con trai của vua Kākavaṇṇa, vị nhân chủ Duṭṭhagāmaṇi, sẽ cho làm việc này, việc này, và như thế này,’ dòng chữ được đọc như vậy. 8. 8. Sutvā haṭṭho udānetvā, appoṭṭhesi mahīpati; Tato pāto’va gantvāna, mahāmeghavanaṃ subhaṃ. Nghe vậy, vị vua chúa vui mừng, thốt lên lời hoan hỷ và vỗ tay. Sau đó, vào lúc sáng sớm, ngài đi đến khu rừng Mahāmeghavana xinh đẹp. 9. 9. Sannipātaṃ kārayitvā, bhikkhusaṅghassa abravi; ‘‘Vimānatulyaṃ pāsādaṃ, kārayissāmi vo ahaṃ. Sau khi cho triệu tập Tăng chúng, ngài đã nói: ‘Ta sẽ cho xây dựng một lâu đài giống như thiên cung cho chư vị.’ 10. 10. Dibbaṃ vimānaṃ pesetvā, tadā lekhaṃ adātha me’’; Bhikkhusaṅgho visajjesi, aṭṭha khīṇāsave tahiṃ. ‘Xin hãy cho người đi xem một thiên cung và sau đó mang bản vẽ về cho ta.’ Bấy giờ, Tăng chúng đã cử đi tám vị A-la-hán. 11. 11. Kassapamunino kāle, asoko nāma brāhmaṇo; Aṭṭha salākabhattāni, saṅghassa pariṇāmiya. Vào thời của đức ẩn sĩ Kassapa, có một vị Bà-la-môn tên là Asoka, sau khi đã cúng dường tám phần vật thực bằng thẻ cho Tăng chúng. 12. 12. Bharaṇiṃ nāma dāsiṃ so, ‘‘niccaṃ dehī’’ti abravi; Datvā sā tāni sakkaccaṃ, yāvajīvaṃ tato cutā. Vị ấy đã nói với một nữ tỳ tên là Bharaṇi: ‘Hãy cúng dường thường xuyên.’ Nàng đã kính cẩn cúng dường các vật thực ấy trọn đời, và sau khi mệnh chung. 13. 13. Ākāsaṭṭhavimānamhi, nibbattirucire subhe; Accharānaṃ sahassena, sadā’si parivāritā. Đã tái sanh trong một thiên cung xinh đẹp, lộng lẫy, đứng giữa không trung; nàng luôn được một ngàn tiên nữ hầu hạ. 14. 14. Tassā ratanapāsādo, dvādasayojanuggato; Yojanānaṃ parikkhepo, cattālīsañca aṭṭha ca. Lâu đài bằng châu báu của nàng cao mười hai do tuần, và có chu vi là bốn mươi tám do tuần. 15. 15. Kūṭāgārasahassena, maṇḍito navabhūmiko; Sahassagabbhasampanno, rājamāno catummukho. Lâu đài ấy có chín tầng, được trang hoàng với một ngàn phòng có chóp đỉnh, có một ngàn phòng bên trong, rực rỡ và có bốn mặt. 16. 16. Sahassasaṅkhasaṃvutti, sīhapañjara nettavā; Sakiṅkaṇikajālāya, sajjito vedikāya ca. Được trang hoàng với một ngàn vật trang trí hình vỏ ốc, có các cửa sổ sư tử, được trang bị một mạng lưới chuông nhỏ và một lan can. 17. 17. Ambalaṭṭhikapāsādo, tassa majjhe ṭhito ahu; Santamato dissamāno, paggahitadhajākulo. Ở giữa lâu đài ấy có một gian đình Ambalaṭṭhika, trông rất đẹp đẽ, với vô số cờ phướn được treo lên. 18. 18. Tāvatiṃsañca gacchantā, disvā theraṃ tameva te; Hiṅgulena tadā lekhaṃ, lekhayitvā paṭe tato. Các vị Trưởng lão ấy, khi đi đến cõi trời Ba Mươi Ba, đã nhìn thấy chính lâu đài ấy. Bấy giờ, các ngài đã cho vẽ lại hình ảnh ấy bằng chu sa trên một tấm vải. 19. 19. Nivattitvāna āgantvā, paṭaṃ saṅghassa dassayuṃ; Saṅgho paṭaṃ gahetvā taṃ, pāhesi rājasantikaṃ. Sau khi quay trở về, các ngài đã trình tấm vải cho Tăng chúng. Tăng chúng sau khi nhận tấm vải ấy, đã gửi nó đến cho đức vua. 20. 20. Taṃ [Pg.156] disvā sumano rājā, āgammārāma muttamaṃ; Ālekhatulyaṃ kāresi, lohapāsāda muttamaṃ. Nhìn thấy tấm vải, đức vua với tâm hoan hỷ đã đi đến khu vườn tuyệt vời và cho xây dựng Lâu đài Đồng tuyệt hảo giống như trong bản vẽ. 21. 21. Kammārambhanakāleva, catudvāramhi bhogavā; Aṭṭhasatasahassāni, hiraññāni ṭhapāpayi. Ngay khi công việc bắt đầu, vị vua giàu có đã cho đặt tám trăm ngàn đồng tiền vàng ở bốn cổng. 22. 22. Puṭasahassa vatthāni, dvāre dvāre ṭhapāpayi; Guḷa telasakkharamadhu-purā cāneka cāṭiyo. Ngài đã cho đặt một ngàn bó y phục ở mỗi cổng, cùng nhiều chum chứa đầy mật đường, dầu, đường, và mật ong. 23. 23. ‘‘Amūlakakamma mettha, na kātabba’’nti bhāsiya; Agghāpetvā kataṃ kammaṃ, tesaṃ mūlamadāpayi. Ngài đã tuyên bố: ‘Ở đây không được có công việc không trả công,’ và sau khi cho định giá công việc đã làm, ngài đã cho trả tiền công cho họ. 24. 24. Hatthasataṃ hatthasataṃ, āsi ekeka passato; Uccato tattakoyeva, pāsādo hi catummukho. Lâu đài có bốn mặt, mỗi mặt dài một trăm hắc tay, và chiều cao cũng bằng như vậy. 25. 25. Tasmiṃ pāsāda seṭṭhasmiṃ, ahesuṃ navabhūmiyo; Ekekissā bhūmiyā ca, kūṭāgārasatāni ca. Trong lâu đài tuyệt hảo ấy có chín tầng, và ở mỗi tầng có một trăm phòng có chóp đỉnh. 26. 26. Kūṭāgārāni sabbāni, sajjhunā khacitā na’yuṃ; Pavālavedikā tesaṃ, nānāratana bhūsitā. Tất cả các phòng có mái nhọn đều được khảm bằng bạc; lan can của chúng làm bằng san hô, được trang hoàng với nhiều loại bảo vật. 27. 27. Nānāratana cittāni, tāsaṃ padumakāni ca; Sajjhakiṃkiṇikāpanti-parikkhittāva tā ahu. Những đóa hoa sen của chúng được trang trí với nhiều loại bảo vật, và chúng được bao quanh bởi một hàng chuông nhỏ bằng bạc. 28. 28. Sahassaṃ tattha pāsādo, gabbhā āsuṃ susaṅkhatā; Nānāratana khacitā, sīhapañjaranettavā. Trong lâu đài ấy có một ngàn gian phòng được xây dựng tốt đẹp, khảm bằng nhiều loại bảo vật, và có các cửa sổ hình mắt lưới. 29. 29. Nārivāhanayānantu, sutvā vessavaṇassa so; Tadā kāramakāresi, majjhe ratanamaṇḍapaṃ. Khi ấy, sau khi nghe về cỗ xe Nārivāhana của vua Vessavaṇa, vị ấy đã cho làm một gian đại sảnh bằng châu báu ở chính giữa. 30. 30. Sīhabyagghādirūpehi, devatā rūpakehi ca; Ahu ratanamayohe’sa, thambhehi ca vibhūsito. Gian đại sảnh này được làm bằng châu báu và được trang hoàng với các cột trụ, với các hình tượng sư tử, cọp, v.v..., và với các hình tượng của chư thiên. 31. 31. Muttājālaparikkhepo, maṇḍapante samantato; Pavālavedikā cettha, pubbe vuttavidhā ahu. Xung quanh mép của gian đại sảnh có giăng một tấm lưới bằng ngọc trai, và ở đây có một lan can bằng san hô, giống như đã được mô tả trước đây. 32. 32. Sattaratana cittassa, vemajjhe maṇḍapassa tu; Ruciro dantapallaṅko, rammo phalikasantharo. Ở chính giữa gian đại sảnh được trang hoàng với bảy loại bảo vật là một chiếc ngai bằng ngà voi xinh đẹp, với một bệ bằng pha lê lộng lẫy. 33. 33. Dantamayāpassaye’ttha, suvaṇṇamaya sūriyo; Sajjhumaye candimā ca, tārā ca muttakā mayā. Ở đây, trên phần tựa lưng bằng ngà voi, có hình mặt trời làm bằng vàng, mặt trăng làm bằng bạc, và các vì sao làm bằng ngọc trai. 34. 34. Nānāratana [Pg.157] padumāni, tattha tattha yathārahaṃ; Jātakāni ca tattheva, āsuṃ soṇṇalatantare. Những đóa hoa sen bằng nhiều loại bảo vật được đặt ở chỗ này chỗ kia một cách thích hợp, và ở đó, các câu chuyện Bổn Sanh cũng được thể hiện giữa những dây leo bằng vàng. 35. 35. Mahagghapaccattharaṇe, pallaṅke’ti manorame; Manoharā’siṭṭhapitā, ruciraṃ dantabījanī. Trên chiếc ngai lộng lẫy có tấm trải quý giá, một cây quạt ngà xinh đẹp và duyên dáng đã được đặt ở đấy. 36. 36. Pavālapādukā tattha, phalikamhi patiṭṭhitā; Setacchattaṃ sajjhudaṇḍaṃ, pallaṅko’parisobhatha. Ở đó, một chiếc ghế để chân bằng san hô được đặt trên nền pha lê; một chiếc lọng trắng với cán bằng bạc đã làm rực rỡ phía trên chiếc ngai. 37. 37. Sattaratana mayānettha, aṭṭhamaṅgalikāni ca; Catuppadānaṃ pantī ca, maṇimuttantarā ahuṃ. Ở đây, có tám vật tốt lành được làm bằng bảy loại bảo vật, và một hàng các con vật bốn chân, với các viên ngọc và ngọc trai xen kẽ. 38. 38. Rajatānañca ghaṇṭānaṃ, pantī bhattantalambitā; Pāsādachattapallaṅka-maṇḍapā’suṃ anagghikā. Một hàng chuông bằng bạc được treo ở mép mái hiên. Lâu đài, lọng, ngai, và đại sảnh đều là vô giá. 39. 39. Mahaggha paññapāpesi, mañcapīṭhaṃ yathārahaṃ; Tatheva bhūmattharaṇaṃ, kambalañca mahārahaṃ. Vị ấy đã cho chuẩn bị các giường và ghế quý giá một cách thích hợp, cũng như các tấm trải sàn và các tấm thảm len có giá trị lớn. 40. 40. Ācāma kumbhisovaṇṇā, uluṅko ca ahu tahiṃ; Pāsāda paribhogesu, sesesu ca kathā’ vakā. Ở đó có các bình nước súc miệng bằng vàng và các cái gáo. Còn nói gì đến các vật dụng khác trong lâu đài nữa! 41. 41. Cārupākāra parivāro,So catudvārakoṭṭhako; Pāsādo’laṅkato sobhi,Tāvatiṃsa sabhā viya. Được bao quanh bởi một bức tường xinh đẹp, lâu đài ấy với bốn cổng thành, được trang hoàng lộng lẫy, đã tỏa sáng như hội trường của chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba. 42. 42. Tamba lohiṭṭhakāhe’so,Pāsādo chādito ahu; Loha pāsāda vohāro,Tena tassa ajāyatha. Lâu đài này được lợp bằng các tấm ngói đồng, do đó nó có tên là Lâu Đài Đồng. 43. 43. Naṭṭhite lohapāsāde, so saṅghaṃ sannipātayi; Rājā saṅgho sannipati, maricavaṭṭimahe viya. Khi Lâu Đài Đồng được hoàn tất, đức vua đã triệu tập chư Tăng. Đức vua và chư Tăng đã hội họp lại, giống như trong buổi lễ ở tháp Maricavaṭṭi. 44. 44. Puthujjanā’va aṭṭhaṃsu, bhikkhū paṭhamabhūmiyaṃ; Tepiṭakā dutiyāya, sotāpannādayo pana. Các vị tỳ khưu phàm phu đã đứng ở tầng thứ nhất, các vị thông thuộc Tam Tạng ở tầng thứ hai, còn các vị Tu-đà-hoàn và các vị khác... 45. 45. Eke [Pg.158] keyeva aṭṭhaṃsu, tatiyādīsu bhūmisu; Arahanto ca aṭṭhaṃsu, uddhaṃ catūsu bhūmisu. ... đã đứng ở các tầng từ thứ ba trở đi, mỗi hạng ở một tầng. Và các vị A-la-hán đã đứng ở bốn tầng trên cùng. 46. 46. Saṅghassa datvā pāsādaṃ, dakkhiṇambupurassaraṃ; Rājā’dattha mahādānaṃ, sattāhaṃ pubbakaṃ piya. Sau khi dâng cúng lâu đài cho chư Tăng, với nghi thức rưới nước cúng dường, đức vua đã thực hiện một cuộc đại bố thí trong bảy ngày, giống như đã làm trước đây. 47. 47. Pāsāda mahacattāni, mahācāgena rājinā; Anagghāni ṭhapetvāna, ahesuṃ tiṃsakoṭiyo. Chi phí cho lâu đài, do đức vua đại thí chủ trang trải, không kể những vật vô giá, đã lên đến ba mươi koṭi. 48. 48. Nissāre dhananicaye visesasāraṃ,Ye dānaṃ parigaṇayanti sādhupaññā; Te dānaṃ vipulamapeta cittasaṅgā,Sattānaṃ hitaparamā dadanti evaṃti. Những người có trí tuệ tốt đẹp xem việc bố thí là tinh hoa đặc biệt trong đống của cải vô giá trị. Với tâm không còn vướng mắc, và hết lòng vì lợi ích của chúng sanh, họ thực hành việc bố thí to lớn như vậy. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người tốt, Lokahapāsādamaho nāma chương có tên là Lễ Hội Lâu Đài Đồng Sattavīsatimo paricchedo. là chương thứ hai mươi bảy. Aṭṭhavīsatima pariccheda Chương thứ hai mươi tám Mahā thūpasādhana lābho Việc Thu Thập Vật Liệu cho Đại Tháp 1. 1. Tato satasahassaṃ so, vissajjetvā mahīpati; Kārāpesi mahābodhi-pūjaṃ suḷāramuttamaṃ. Sau đó, vị quốc vương ấy, sau khi đã chi dùng một trăm ngàn, đã cho thực hiện một buổi lễ cúng dường vĩ đại và cao quý đến cây Đại Bồ Đề. 2. 2. Tato puraṃ pavisinto, thūpaṭhāne nivesitaṃ; Passitvāna sīlāyūpaṃ, saritvā pubbakaṃ sutiṃ. Sau đó, trong khi đi vào thành, sau khi nhìn thấy cột trụ bằng đá được dựng lên ở địa điểm của bảo tháp, vị ấy đã nhớ lại lời tiên tri xưa. 3. 3. ‘‘Kāressāmi mahāthūpaṃ’’, iti haṭṭho mahātalaṃ; Āruyha rattiṃ bhuñjitvā, sayito iti cintayi. ‘Ta sẽ xây dựng Đại Tháp’, với tâm hoan hỷ như vậy, (vua) đã lên trên lầu lớn; sau khi dùng bữa tối, ngài nằm xuống và suy nghĩ như vầy. 4. 4. ‘‘Damiḷe [Pg.159] maddamānena, loko’yaṃ pīḷito mayā; Na sakkā balimuddhattuṃ, taṃ vajjiya baliṃ ahaṃ. ‘Trong khi dẹp loạn người Damiḷa, dân chúng này đã bị ta làm cho khốn khổ. Không thể nào thu thuế được, ta sẽ miễn khoản thuế ấy. 5. 5. Kārayanto mahāthūpaṃ, kataṃ dhammena iṭṭhikā; Uppādessāmi ‘‘iccevaṃ, cintayantassa cintitaṃ. ‘Trong khi xây dựng Đại Tháp, ta sẽ tạo ra gạch được làm một cách đúng pháp’. Trong khi ngài đang suy nghĩ như vậy, suy nghĩ (của ngài đã được biết đến). 6. 6. Chattamhi devatājānī, tato kolāhalaṃ ahu; Devesu ñatvā taṃ sakko, vissakammāna mabravi. Vị thiên nữ ở trong lọng (của vua) đã biết được (suy nghĩ ấy), từ đó, một tiếng vang dội đã khởi lên. Ở cõi trời, Sakka biết được điều đó, đã nói với Vissakamma. 7. 7. ‘‘Iṭṭhakattaṃ cetiyassa, rājā cintesi gāmaṇi; Gantvā purā yojanamhi, gambhīra nadī yantike. ‘Vua Gāmaṇi đã suy nghĩ về việc làm gạch cho bảo tháp. Hãy đi đến một nơi cách thành phố một do-tuần, gần sông Gambhīra. 8. 8. Māpehi iṭṭhikā tattaṃ’, iti sakke na bhāsito; Vissakammo idhāgamma, māpesi tattha iṭṭhikā. ‘Hãy tạo ra gạch ở đó’. Được Sakka nói như vậy, Vissakamma đã đến đây và tạo ra gạch ở nơi đó. 9. 9. Pabhāte luddako tattha, sunakhehi vanaṃ agā; Vodhārūpena dassesi, luddakaṃ bhummadevatā. Vào buổi sáng, một người thợ săn ở đó đã cùng với bầy chó đi vào rừng. Vị địa thần đã hiện ra cho người thợ săn dưới hình dạng một con kỳ đà. 10. 10. Luddako taṃ’nubandhanto, gantvā disvāna iṭṭhakā; Antarahitāya godhāya, iti cidhantasi so tahiṃ. Người thợ săn đuổi theo nó, đi đến và nhìn thấy gạch. Khi con kỳ đà đã biến mất, anh ta đã suy nghĩ như vầy ở đó. 11. 11. ‘‘Kāretu kāmo kira no, mahāthūpaṃ mahīpati; Upāyanamidaṃ tassaṃ’, iti gantvā nivedayi. ‘Quả thật, đức vua của chúng ta, vị chúa đất, mong muốn xây dựng Đại Tháp. Đây là một món quà cho ngài’. Nghĩ vậy, anh ta đi và trình báo. 12. 12. Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, piyaṃ janahi tappiyo; Rājā kāresi sakkāraṃ, mahantaṃ tuṭṭhamānaso. Nghe lời nói ấy của anh ta, nhà vua, người được dân chúng yêu mến, với tâm hoan hỷ, đã ban cho một sự trọng thưởng lớn. 13. 13. Purāpubbuttare dese, yojanattaya matthake; Ācāra viṭṭhigāmamhi, soḷasakarīse kale. Ở vùng đông bắc của thành phố, cách đó ba do-tuần, tại làng Ācāraviṭṭhi, trên một khu đất rộng mười sáu karīsa. 14. 14. Sovaṇṇa bījānu’ṭṭhiṃsu, vividhāni pamāṇato; Vidatthukkaṭṭha māṇāni, aṅgulimāṇā niheṭhato. Những cục vàng đã xuất hiện, với nhiều kích thước khác nhau; kích thước lớn nhất là một gang tay, và nhỏ nhất là một ngón tay. 15. 15. Suvaṇṇa puṇṇaṃ taṃ bhūmiṃ, disvā saṅgāmavāsikā; Suvaṇṇa pāhiṃ ādāya, gantvā rañño nivedayuṃ. Thấy vùng đất đó đầy vàng, những người dân làng đã lấy một cái bát đầy vàng, đi đến và trình báo cho nhà vua. 16. 16. Purāpācina passamhi, satta yojana matthake; Gaṅgāpāre tambapiṭṭhe, tambalohaṃ samuṭṭhahi. Ở phía đông của thành phố, cách đó bảy do-tuần, tại Tambapiṭṭha, bên kia sông, đồng đã xuất hiện. 17. 17. Taṅgāmikā tambaloha-bījamādāya pātiyā; Rājāna mupasaṅkamma, tamatthañca nivedayuṃ. Những người dân làng đó đã lấy những cục đồng vào một cái bát, đến gặp nhà vua và trình báo sự việc đó. 18. 18. Pubbadakkhiṇadesamhi, purato catuyojane; Sumana vāpi gāmamhi, uṭṭhahiṃsu maṇībahū. Ở vùng đông nam, cách thành phố bốn do-tuần, tại làng Sumanavāpi, nhiều loại ngọc đã xuất hiện. 19. 19. Upala [Pg.160] kuruvindehi, missakāneva gāmikā; Ādāya pātiyāeva, gantvā rañño nivedayuṃ. Những người dân làng đã lấy (những viên ngọc) trộn lẫn với đá quý và hồng ngọc vào một cái bát, đi đến và trình báo cho nhà vua. 20. 20. Purato dakkhiṇe passe, aṭṭhayojanamatthake; Ambaṭṭha kolaleṇamhi, rajataṃ upapajjatha. Ở phía nam của thành phố, cách đó tám do-tuần, tại hang Ambaṭṭhakola, bạc đã xuất hiện. 21. 21. Nagare vāṇijo eko, ādāya sakaṭe bahū; Malayā siṅgīverādiṃ, ānetuṃ malayaṃ gato. Một thương gia trong thành phố, lấy nhiều xe bò, đã đi đến Malaya để mang về gừng và các thứ khác. 22. 22. Leṇassa avidūramhi, sakaṭāniṭṭha pāpiya; Patodādārunicchanto, āruḷho taṃ mahīdharaṃ. Không xa hang động, sau khi cho dừng các xe bò, vì muốn tìm một cây gậy để thúc bò, ông đã trèo lên ngọn núi đó. 23. 23. Cāṭippamāṇa taṃ tattha, pakkabhārena nāmi taṃ; Disvā pana salaṭṭhiñca, pāsāṇaṭṭhañca taṃ phalaṃ. Ở đó, ông thấy một cành cây salaṭṭhi bị uốn cong vì sức nặng của một quả chín to bằng cái chum, và quả đó nằm trên một tảng đá. 24. 24. Vaṇṭe taṃ vāsiyā chetvā, dassāma’gganti cintiya; Kālaṃ ghosesi saddhāya, cattāro’nāsavāgamuṃ. Nghĩ rằng ‘chúng ta sẽ dâng phần đầu tiên’, sau khi dùng rìu chặt nó ở cuống, với lòng tin, ông đã loan báo thời gian (dùng bữa). Bốn vị A-la-hán đã đến. 25. 25. Haṭṭho so te’bhivādetvā, nisīdāpiya sādaro; Vāsiyā vaṇṭasāmantā, tacaṃ chetvā apassayaṃ. Ông hoan hỷ đảnh lễ các vị ấy và mời họ ngồi một cách kính trọng. Dùng rìu cắt vỏ xung quanh cuống, ông đã mở nó ra. 26. 26. Muñjitvā’vāṭa puṇṇaṃ taṃ, yūsaṃ pattehī ādiya; Cattāro yūsa pūrete, patte tesamadāsiso. Sau khi múc nước cốt đầy cái lỗ (trên quả), ông lấy nước cốt đó bằng bát, và dâng bốn cái bát được đổ đầy nước cốt cho các vị ấy. 27. 27. Te taṃ gahetvā pakkāmuṃ,Kālaṃ ghosesi so puna; Aññe khiṇāsavā therā,Cattāro tattha āgamuṃ. Các vị ấy nhận lấy rồi ra đi. Ông lại loan báo thời gian (dùng bữa). Bốn vị trưởng lão lậu tận khác đã đến đó. 28. 28. Tesaṃ patte gahetvā so, pattāmiñjahi pūriya; Adāsi tesaṃ pakkāmuṃ, tayo eko napakkami. Ông nhận lấy bát của các vị ấy, đổ đầy cơm quả, rồi dâng cho họ. Ba vị đã ra đi, một vị không ra đi. 29. 29. Rajataṃ tassa dassetuṃ, orohitvā tato hi so; Nisajja leṇāsannamhi, tāmiñjā paribhuñjatha. Để chỉ cho ông ta thấy bạc, vị ấy quả thật đã đi xuống từ đó. Ngồi xuống gần hang động, vị ấy đã dùng cơm quả đó. 30. 30. Sesāmiñjā vāṇijo’pi, bhuñjitvā yāvadatthakaṃ; Bhaṇḍikāya gahetvāna, sesatherapadānugo. Người thương gia, sau khi ăn tùy thích, cũng lấy phần cơm quả còn lại vào một cái gói, rồi đi theo dấu chân của vị trưởng lão còn lại. 31. 31. Añjasā [Pg.161] iminā tvampi, gaccha dānī upāsaka; Gantvāna theraṃ passitvā, veyyāvacca mahāsi ca. Bằng con đường thẳng này, người thiện nam bây giờ đã đi; sau khi đi và thấy vị trưởng lão, ông đã làm công việc phục vụ. 32. 32. Thero ca leṇadvārena, tassa magga amāpayi; Theraṃ vandiya so tena, gacchanto leṇamaddasa. Và vị trưởng lão đã tạo ra một con đường cho ông ta qua cửa hang. Sau khi đảnh lễ vị trưởng lão, ông ta đi theo con đường đó, và trong khi đi, đã thấy hang động. 33. 33. Leṇa dvāramhi ṭhatvāna, passitvā rajatampi so; Vāsiyā āhanitvāna, rajatati vijāniya. Người ấy, sau khi đứng ở cửa hang và thấy bạc, đã dùng rìu đẽo và nhận biết đó là bạc. 34. 34. Gahetvekaṃ sajjhupiṇḍaṃ, gantvāna sakaṭantikaṃ; Sakaṭāni ṭhapāpetvā, sajjhupiṇḍaṃ tamādiya. Sau khi lấy một khối bạc, đi đến gần cỗ xe, cho dừng các cỗ xe lại, vị ấy đã nhận lấy khối bạc ấy. 35. 35. Lahuṃ anurādha puraṃ, āgamma varavāṇijo; Dassetvā rajataṃ rañño, tamatthampi nivedayi. Vị thương gia lỗi lạc, sau khi nhanh chóng đến thành Anurādha, đã trình bạc lên đức vua và cũng đã trình bày sự việc ấy. 36. 36. Purato pacchime passe, pañcayojana matthake; Uruvelapaṭṭane muttā, mahāmalaka mattiyo. Ở phía tây của thành phố, cách khoảng năm do-tuần, tại cảng Uruvela, (có) những hạt ngọc trai cỡ bằng trái amla lớn. 37. 37. Pavālantarikā saddhiṃ, samuddāthalamokkamuṃ; Kevaṭṭā tā samekkhitvā, rāsiṃ katvāna ekato. Cùng với san hô xen kẽ, (chúng) đã trôi dạt từ biển lên bờ. Các người đánh cá sau khi thấy chúng, đã gom lại thành một đống. 38. 38. Pātiyā ānayitvāna, muttā saha pavālakā; Rājāna mupasaṅkamma, tamatthampi nivedayuṃ. Sau khi mang ngọc trai cùng với san hô đến bằng bát, họ đã đến yết kiến đức vua và cũng đã trình bày sự việc ấy. 39. 39. Purato uttare passe, satta yojana matthake; Peḷivāpika gāmassa, vāpipakkhantakandare. Ở phía bắc của thành phố, cách khoảng bảy do-tuần, trong một hang động gần hồ chứa nước của làng Peḷivāpika. 40. 40. Jāyiṃsu vālukāpiṭṭhe, cattāro uttamā maṇī; Nīsada potappamāṇā, ummāpupphanibhāsubhā. Trên nền cát, đã sinh ra bốn viên ngọc quý, có kích thước bằng cối xay, sáng đẹp như hoa lanh. 41. 41. Te disvā sunakho luddo, agantvā rājasantikaṃ; ‘‘Evarūpā maṇīdiṭṭho, mayā’’iti nivedayi. Một người thợ săn, sau khi thấy chúng, đã đi đến gần đức vua và trình báo rằng: ‘Thần đã thấy những viên ngọc như vậy.’ 42. 42. Iṭṭhakādīni etāni mahāpuñño mahāmati; Mahāthūpatthamuppannā-na’ssosi tadaheva so. Vị ấy, bậc có phước lớn, bậc có trí tuệ lớn, đã không nghe ngay lúc đó rằng những thứ này, như gạch v.v., đã sanh khởi vì mục đích (xây dựng) Đại Tháp. 43. 43. Yathānurūpaṃ sakkāraṃ, tesaṃ katvā sumānato; Ete vā rakkhake katvā, sabbāni āharāpayi. Sau khi làm sự tôn trọng thích đáng cho họ với tâm hoan hỷ, và đã cho những người này làm người canh giữ, đức vua đã cho mang tất cả (những vật báu ấy) về. 44. 44. Khedampi [Pg.162] kāyajamasayhamacintayitvā,Puññaṃ pasannamanaso pacita hi evaṃ; Sādheti sādhana satāni sukhā karāni,Tasmā pasannamanaso’va kareyya puññanti. Không nghĩ đến sự mệt nhọc của thân thể không thể chịu đựng được, vì phước đức được tích lũy như vậy với tâm trong sáng sẽ thành tựu hàng trăm phương tiện tạo ra an lạc. Do đó, nên làm phước với tâm trong sáng. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn ra vì mục đích tạo sự hoan hỷ và cảm động cho người thiện. Mahāthūpasādhanalābho nāma Tên là Lợi Ích Cho Việc Xây Dựng Đại Tháp. Aṭṭhavīsatimo paricchedo. Chương thứ hai mươi tám. Ekūnatiṃsatima pariccheda Chương thứ hai mươi chín. Thūpārambho Sự Khởi Công Xây Dựng Tháp. 1. 1. Evaṃ samatte sambhāre, vesākhapuṇṇamāsīyaṃ; Patte visākhanakkhatte, mahāthūpatthamārabhi. Như vậy, khi các vật liệu đã được hoàn tất, vào ngày rằm tháng Vesākha, khi sao Visākha đã đến, (đức vua) đã bắt đầu công việc của Đại Tháp. 2. 2. Hāretvāna tahiṃ thūpaṃ, thūpaṭhānamakhāṇayi; Satthahattho mahīpālo, thirī kātuṃ manekadhā. Sau khi cho dời ngôi tháp ở đó, vị hộ quốc vương đã cho đào nền tháp sâu bảy hắc-thủ, để làm cho vững chắc bằng nhiều cách. 3. 3. Yodhehi āharāpetvā, guḷapāsāṇake tahiṃ; Kūṭehi āhanāpetvā, pāsāṇe cuṇṇite atha. Sau khi cho các chiến sĩ mang những viên đá tròn đến đó, và cho dùng búa tạ đập, rồi khi những viên đá đã được nghiền nát. 4. 4. Cammavanaddha pādehi, mahāhatthīhi maddayi; Bhūmiyā thirībhāvatthaṃ, atthānatthavicakkhaṇo. Vị vua, người phân biệt được điều lợi và điều hại, vì mục đích làm cho nền đất vững chắc, đã cho những con voi lớn với chân được bọc da giẫm đạp (lên đó). 5. 5. Ākāsa gaṅgāpatita-ṭṭhāne satatatintake; Mattikā sukhumā tattha, samantā tiṃ sayojane. Tại nơi sông Hằng trên không rơi xuống, luôn luôn ẩm ướt, ở đó có loại đất sét mịn trong vòng ba mươi do-tuần. 6. 6. Navanīta mattikā’tesā, sukhumattā papuccati; Khīṇāsavā sāmaṇerā, mattikā āharuṃ tato. Loại đất sét ấy được gọi là đất sét bơ vì sự mịn màng của nó. Các vị Sa-di lậu tận đã mang đất sét từ đó đến. 7. 7. Mattikā attharāpesi, tattha pāsāṇakoṭṭime; Iṭṭhakā attharāpesi, mattiko pariissaro. Vị chúa đất đã cho trải lớp đất sét trên nền đá đã được đầm ở đó, rồi cho trải lớp gạch ở trên lớp đất sét. 8. 8. Tasso [Pg.163] parikharasudhaṃ, kuruvindaṃ tatopari; Tasso pariayojālaṃ, marumbantu tatoparaṃ. Trên đó là lớp vữa thô, trên đó nữa là lớp sỏi kuruvinda, trên đó là một tấm lưới sắt, trên đó nữa là lớp cát thô. 9. 9. Āhaṭaṃ sāmaṇerehi, himavantā sugandhakaṃ; Santharāpesi bhūmindo, phaḷikantu tatopari. Vị vua chúa đã cho trải loại đất sét thơm được các vị Sa-di mang đến từ Hy-mã-lạp sơn, trên đó nữa là lớp thạch anh. 10. 10. Sīlāyo santharāpesiccha phaḷikasantharo pari; Sabbattha mattikākicce, navanītavhayā ahu. Vị ấy đã cho trải những phiến đá trên lớp thạch anh. Trong tất cả các công việc dùng đất sét, đã có loại đất sét được gọi là đất sét bơ. 11. 11. Niyyāsena kapiṭṭhassa, sannitena rasodake; Aṭṭhaṅgulaṃ bahalaetā, lohapaṭṭaṃ sīlopari. Trên phiến đá là một tấm đồng dày tám ngón tay, (được dán) bằng nhựa cây thị trộn với nước thủy ngân. 12. 12. Manosilāyatilate-lasannitāya tato pari; Sattaṅgulaṃ sajjupaṭṭaṃ, santharesi rathesabho. Trên đó, vị vua lỗi lạc đã cho trải một tấm bạc dày bảy ngón tay, (được dán) bằng (hỗn hợp) hùng hoàng trộn với dầu mè. 13. 13. Mahāthūpa patiṭṭhāna-ṭhāne evaṃ mahīpati; Kāretvā parikammāni, vippasannena cetasā. Như vậy, tại nơi nền móng của Đại Tháp, vị chúa đất, với tâm vô cùng trong sáng, đã cho làm các công việc chuẩn bị. 14. 14. Āsaḷhī sukkapakkhassa, divasamhi catuddase; Kāretvā bhikkhusaṅghassa, sannipātamidaṃ vadi. Vào ngày thứ mười bốn của thượng tuần tháng Āsāḷha, sau khi triệu tập chư Tăng, ngài đã nói lên lời này. 15. 15. Mahācetiya matthāya, bhadantāmaṅgaliṭṭhakaṃ; Patiṭṭhāpessaṃ sve ettha, sabbo saṅgho sametuno. “Kính bạch chư Đại đức, vì mục đích của Đại Tháp, ngày mai tại nơi đây con sẽ đặt viên gạch tốt lành. Xin toàn thể chư Tăng hãy tụ hội.” 16. 16. Buddha pūjā payogena, mahājanahītatthiko; ‘‘Mahājano’ posathiko, gandhamālādigaṇhiya. Vị vua mong muốn lợi ích cho đại chúng, với mục đích cúng dường Đức Phật, đã ra lệnh: “Đại chúng, những người đang thọ trì Bố-tát, sau khi mang theo hương, hoa, v.v., 17. 17. Mahāthūpa patiṭṭhāna-ṭhānaṃ yātu suve’’iti; Cetiya ṭhāna bhūsāya, amacce ca niyojayi. vào ngày mai, hãy đi đến nơi đặt nền móng của Đại Tháp.” Ngài cũng đã bổ nhiệm các vị quan để trang hoàng địa điểm xây tháp. 18. 18. Āṇāpitā narindena, munino piyagāravā; Anekehi pakārehi, te taṃ ṭhānamalaṅkaruṃ. Được lệnh của đức vua, do lòng yêu mến và kính trọng đối với bậc Mâu-ni, họ đã trang hoàng nơi ấy bằng nhiều cách thức. 19. 19. Nagaraṃ sakalañceva, maggañceva idhāgataṃ; Anekehi pakārehi, alaṅkārayi bhūpati. Đức vua đã cho trang hoàng toàn thể thành phố và con đường dẫn đến đây bằng nhiều cách thức. 20. 20. Pabhāte ca catudvāre, nagarassa ṭhapāpayi; Nahāpite nahāpake ca, appake ca bahūtathā. Và vào buổi sáng, tại bốn cổng thành, ngài đã cho bố trí những người thợ cạo tóc, người phục vụ tắm gội, và nhiều thứ khác nữa. 21. 21. Vatthāni [Pg.164] gandhamālā ca, annāni madhurāni ca; Mahājanatthaṃ bhūmindo, mahājanahite rato. Vị chúa đất, người vui thích trong sự an lạc của đại chúng, đã cho chuẩn bị y phục, hương liệu, tràng hoa, và các món ăn ngọt dành cho đại chúng. 22. 22. Paṭiyattāni etāni, sādiyitvā yathāruci; Porājānapadāceva thūpaṭhānamupāgamuṃ. Sau khi đã hưởng dụng những thứ được chuẩn bị này theo sở thích, dân chúng trong thành và ngoài xứ đã đi đến địa điểm xây tháp. 23. 23. Sumaṇḍitehi nekehi, ṭhānantara vidhānato; Ārakkhito amaccehi, yathāṭhānaṃ mahīpati. Đức vua, ở vị trí thích hợp, được các vị quan hộ vệ theo sự sắp xếp cấp bậc và được nhiều người trang điểm lộng lẫy vây quanh. 24. 24. Sumaṇḍitāhi nekāhi, devakaññūpamāhi ca; Nāṭakīhi paribbuḷho, sumaṇḍita passādhito. Ngài được các vũ nữ trang điểm lộng lẫy như thiên nữ vây quanh, bản thân ngài cũng được trang điểm và trang hoàng lộng lẫy. 25. 25. Cattālīsa sahassehi, narehi parivārito; Nānā tūriya saṅghuṭṭho, devarāja vilāsavā. Được bốn mươi ngàn người hộ tống, với âm thanh của nhiều loại nhạc cụ vang dội, ngài có vẻ oai nghi như một vị thiên vương. 26. 26. Mahāthūpa patiṭṭhānaṃ, ṭhānāṭhāna vicakkhaṇo; Aparaṇhe upāgañchi, nandayanto mahājanaṃ. Vị vua, người phân biệt được nơi thích hợp và không thích hợp, đã đến nơi đặt nền móng của Đại Tháp vào buổi chiều, làm cho đại chúng hoan hỷ. 27. 27. Aṭṭhuttarasahassaṃ so, sāṭakāniṭṭhapāpiya; Puṭabaddhāni majjhamhi, catupasse tato pana. Vị ấy đã cho đặt ở giữa một ngàn lẻ tám tấm vải được gói thành bó, và rồi ở bốn phía. 28. 28. Vatthāni rāsīṃkāresi, anekāni mahīpati; Madhusappi guḷādīhi ca, maṅgalatthaṃ ṭhapāpayi. Đức vua đã cho chất thành nhiều đống y phục, và vì mục đích tốt lành, ngài cũng cho đặt mật ong, bơ lỏng, đường thốt nốt, và các vật phẩm khác. 29. 29. Nānādesehipā’gañchuṃ, bahavo bhikkhavo idha; Idha dīpaṭṭhasaṅghassa, kā kathāva idhāgame. Nhiều vị Tỳ-khưu đã đến đây từ nhiều xứ khác nhau. Về chư Tăng ở trên hòn đảo này, cần gì phải nói đến việc các vị ấy đến đây. 30. 30. Thero’ sīti sahassāni, bhikkhū ādāya āgamā; Rājagahassa sāmantā, indagutto mahāgaṇī. Từ vùng phụ cận của thành Rājagaha, Đại Trưởng lão Indagutta, vị lãnh đạo Tăng chúng, đã đến cùng với tám mươi ngàn vị Tỳ-khưu. 31. 31. Sahassāni’sipatanā, bhikkhūnaṃ dvādasā’diya; Dhammaseno mahāthero, cetiyaṭhānamāgamā. Từ Isipatana, Đại Trưởng lão Dhammasena đã đến địa điểm xây tháp, dẫn theo mười hai ngàn vị Tỳ-khưu. 32. 32. Saṭṭhibhikkhusahassāni, ādāya idhamāgamā; Pīyadassī mahāthero, jetārāma vihārato. Từ tu viện Jetārāma, Đại Trưởng lão Piyadassī đã đến đây, dẫn theo sáu mươi ngàn vị Tỳ-khưu. 33. 33. Vesālī mahāvanato, theroru buddharakkhito; Aṭṭhārasa sahassāni, bhikkhū ādāya āgamā. Từ Đại Lâm ở Vesālī, Trưởng lão Urubuddharakkhita đã đến, dẫn theo mười tám ngàn vị Tỳ-khưu. 34. 34. Kosambī ghositārāmā, theroru dhammarakkhito; Tiṃsabhikkhusahassāni, ādāya idha āgamā. Từ tu viện Ghositārāma ở Kosambī, Trưởng lão Urudhammarakkhita đã đến đây, dẫn theo ba mươi ngàn vị Tỳ-khưu. 35. 35. Ādāyujjenīyaṃ [Pg.165] thero, dakkhiṇa girito yati; Cattārīsa sahassāni, agoru saṅgharakkhito. Từ núi phía nam ở Ujjenī, vị tu sĩ, Trưởng lão Urusaṅgharakkhita đã đến, dẫn theo bốn mươi ngàn vị. 36. 36. Bhikkhūnaṃ satasahassaṃ, saṭṭhasahassāni cā’diya; Pupphapure’sokarāmā, thero mittiṇṇa nāmako. Từ tu viện Asokārāma ở Pupphapura, vị Trưởng lão tên là Mittiṇṇa đã đến, dẫn theo một trăm sáu mươi ngàn vị Tỳ-khưu. 37. 37. Duve satasahassāni, sahassāni asīti ca; Bhikkhū gahetvānu’ttiṇṇo, thero kasmiramaṇḍalā. Từ xứ Kasmira, Trưởng lão Uttinna đã đến, dẫn theo hai trăm tám mươi ngàn vị Tỳ-khưu. 38. 38. Cattārīsata sahassāni, sahassāni ca saṭṭhi ca; Bhikkhū pallavabhogamhā, mahādevo mahāmatī. Từ Pallavabhoga, Đại Trưởng lão Mahādeva, bậc đại trí, đã đến cùng với bốn trăm sáu mươi ngàn vị Tỳ-khưu. 39. 39. Yonanagarā’lasandāso, yona mahādhammarakkhito; Thero tiṃsa sahassāni, bhikkhū ādāya āgamā. Từ thành Alasanda của xứ Yona, vị Trưởng lão người Yona tên là Mahādhammarakkhita đã đến, dẫn theo ba mươi ngàn vị Tỳ-khưu. 40. 40. Vañjhāṭavivattaniyā, senāsanā tu uttaro; Thero saṭṭhisahassāni, bhikkhū ādāya āgamā. Từ trú xứ Vattaniya trong rừng Vindhya, Trưởng lão Uttara đã đến, dẫn theo sáu mươi ngàn vị Tỳ-khưu. 41. 41. Cittagutto mahāthero, bodhimaṇḍavihārato; Tiṃsa bhikkhusahassāni, ādiyitvā idhāgamā. Từ tu viện Bodhimaṇḍa, Đại Trưởng lão Cittagutta đã đến đây, dẫn theo ba mươi ngàn vị Tỳ-khưu. 42. 42. Candagutto mahāthero, vanavāsapadesato; Āgāsīti sahassāni, ādiyitvā yatī idha. Từ xứ Vanavāsa, Đại Trưởng lão Candagutta đã đến đây, dẫn theo tám mươi ngàn vị tu sĩ. 43. 43. Sūriyaguttomahāthero, kelāsamhā vihārato; Channavuti sahassāni, bhikkhūādāya āgamā. Từ tu viện Kelāsa, Đại Trưởng lão Sūriyagutta đã đến, dẫn theo chín mươi sáu ngàn vị Tỳ-khưu. 44. 44. Bhikkhūnaṃ dīpavāsinaṃ, āgatānañca sabbaso; Gaṇanāya paricchedo, porāṇehi na bhāsito. Số lượng các vị tỳ khưu ở trên đảo và các vị từ mọi nơi đến đã không được người xưa nói đến một cách xác định. 45. 45. Samāgatānaṃ sabbesaṃ, bhikkhunaṃ taṃ samāgame; Vuttā khīṇāsavāyeva, te channavutikoṭiyo. Trong cuộc hội họp ấy, trong số tất cả các vị tỳ khưu đã tụ hội, chỉ riêng các vị đã tận trừ các lậu hoặc đã được nói là có chín mươi sáu ức vị. 46. 46. Te mahācetiyaṭhānaṃ, parivāretvā yathārahaṃ; Majjhe ṭhapetvā okāsaṃ, rañño aṭṭhaṃsu bhikkhavo. Các vị tỳ khưu ấy đã đứng vây quanh địa điểm của đại bảo tháp một cách thích hợp, chừa một khoảng trống ở giữa cho đức vua. 47. 47. Pavisitvā tahiṃ rājā, bhikkhusaṅghaṃ tathā ṭhitaṃ; Disvā pasannacittena, vanditvā haṭṭhamānaso. Đức vua đi vào nơi ấy, nhìn thấy chư Tăng tỳ khưu đang đứng như thế, với tâm ý trong sạch và hoan hỷ, ngài đã đảnh lễ. 48. 48. Gandhamālāhi pūjetvā, katvāna tipadakkhiṇaṃ; Majjhe puṇṇaghaṭaṭhānaṃ, pavisitvā samaṅgalaṃ. Sau khi cúng dường bằng hương và vòng hoa, sau khi thực hiện đi nhiễu ba vòng, ngài đã đi vào giữa, đến địa điểm của các bình nước đầy tốt lành. 49. 49. Suvaṇṇakhīle [Pg.166] paṭimukkaṃ, paribbhamanadaṇḍakaṃ; Rājatena kataṃ suddhaṃ, suddhapīti balodayo. Cây gậy đo lường được làm bằng bạc ròng, được gắn vào một cái cọc bằng vàng; (đức vua) có niềm hoan hỷ trong sạch và mãnh liệt dấy lên. 50. 50. Gāhayitvā amaccena, maṇḍitena sujātinā; Abhimaṅgalabhūtena, bhūtabhūtiparāyaṇo. (Đức vua), người mưu cầu sự thịnh vượng chân thật, đã cho một vị đại thần thuộc dòng dõi tốt, được trang điểm, và là người tốt lành, cầm lấy (cây gậy ấy). 51. 51. Mahantaṃ cetiyāvaṭṭaṃ, kāretuṃ katanicchayo; Bhamāpayitu māraddho, parikammita bhūmiyaṃ. Với quyết định cho xây dựng một vòng tròn bảo tháp to lớn, ngài đã bắt đầu cho kéo (cây gậy) đi vòng quanh trên khu đất đã được chuẩn bị. 52. 52. Siddhattho nāma nāmena, mahāthero mahiddhiko; Tathākarontaṃ rājānaṃ, dīghadassī nivārayi. Vị đại trưởng lão có đại thần lực, tên là Siddhattha, là bậc có tầm nhìn xa, đã ngăn cản đức vua đang làm như vậy. 53. 53. ‘‘Evaṃ mahantaṃ thūpañca, ayaṃ rājā’rabhissati; Thūpe aniṭṭhiteyeva, maraṇaṃ assa hessati. ‘Vị vua này sẽ bắt đầu (xây dựng) một bảo tháp to lớn như thế này; và cái chết sẽ đến với ngài ngay khi bảo tháp chưa được hoàn tất.’ 54. 54. Bhavissati mahanto ca, thūpoduppaṭisaṅkharo; Iti so nāgataṃ passaṃ, mahantattaṃ nivārayi. ‘Và bảo tháp to lớn sẽ khó được trùng tu.’ Thấy được tương lai như vậy, vị ấy đã ngăn cản quy mô to lớn. 55. 55. Saṅghassa ca anuññāya, thero sambhāvanāyaca; Mahantaṃ kattukāmo’pi, gaṇhitvā therabhāsitaṃ. Và với sự chấp thuận của chư Tăng và vì sự tôn kính đối với vị trưởng lão, đức vua, mặc dù muốn xây dựng to lớn, đã chấp nhận lời nói của vị trưởng lão. 56. 56. Therassa upadesena, tassa rājā akārayi; Majjhimaṃ cetiyāvaṭṭaṃ, patiṭṭhāpetumiṭṭhikā. Theo lời chỉ dẫn của vị trưởng lão, đức vua ấy đã cho thực hiện vòng tròn bảo tháp cỡ vừa để đặt những viên gạch. 57. 57. Sovaṇṇarajate ceva, ghaṭe majjheṭṭhapāpayi; Aṭṭhaṭṭha aṭṭhitussāho, parivāriya te pana. Với lòng nhiệt thành, ngài đã cho đặt tám bình bằng vàng và tám bình bằng bạc ở giữa, và lại cho vây quanh những bình ấy. 58. 58. Aṭṭhuttarasahassañca, ṭhapāpesi nave ghaṭe; Aṭṭhuttare aṭṭhuttare, vatthānaṃ tu sate pana. Và ngài đã cho đặt một ngàn lẻ tám bình mới; và lại nữa, (cho đặt) một trăm lẻ tám xấp vải trong mỗi một trăm lẻ tám (bình). 59. 59. Iṭṭhikāpavarā aṭṭha, ṭhapāpesi visuṃ visuṃ; Sammatena amaccena, bhūsitena anekadhā. Ngài đã cho đặt tám viên gạch tốt nhất một cách riêng biệt, bởi một vị đại thần được chấp thuận và được trang điểm bằng nhiều cách. 60. 60. Tato ekaṃ gāhayitvā, nānāmaṅgalasaṅkhate; Puritthimadisābhāge, paṭhamaṃ maṅgalitthikaṃ. Sau đó, sau khi cầm lấy một viên, viên gạch tốt lành đầu tiên, trong số những vật được gọi là các điềm lành khác nhau, (ngài đã đặt) ở phía đông. 61. 61. Patiṭṭhāpesi sakkaccaṃ, manuññe gandhakaddame; Jātisumana pupphesu, pūjitesu tahiṃ pana. Ngài đã đặt (viên gạch ấy) một cách kính cẩn vào lớp bùn thơm dễ chịu, và ở nơi ấy lại được cúng dường bằng những đóa hoa lài. 62. 62. Ahosi puthavīkampo, sesā sattāpi sattahi; Pattiṭṭhāpesa’ maccehi, maṅgalāni ca kārayi. Đã có một trận động đất. Bảy viên còn lại cũng được bảy vị đại thần đặt xuống, và ngài đã cho thực hiện các nghi lễ tốt lành. 63. 63. Evaṃ [Pg.167] asāḷhamāsassa, sukkapakkhe’bhisammate; Uposathe pannarase, patiṭṭhāpesi iṭṭhikā. Như vậy, vào ngày lễ Bố-tát thứ mười lăm, trong thượng tuần được tôn kính của tháng Āsāḷha, ngài đã đặt những viên gạch. 64. 64. Catuddisaṃ ṭhite tattha, mahāthere anāsave; Vanditvā pūjayitvā ca, suppatito kamena so. Sau khi đảnh lễ và cúng dường các vị đại trưởng lão vô lậu đang đứng ở bốn phương tại nơi ấy, ngài, với lòng tín thành, đã tuần tự đi đến. 65. 65. Pubbuttaraṃ disaṃ gantvā, piyadassiṃ anāsavaṃ; Vanditvāna mahātheraṃ, aṭṭhāsi tassa santike. Sau khi đi đến phương đông bắc, ngài đã đảnh lễ vị đại trưởng lão Piyadassī vô lậu và đã đứng lại gần bên vị ấy. 66. 66. Maṅgalaṃ tattha vaḍḍhento, tassa dhammamabhāsiso; Therassa desanā tassa, janassā’hosi sātthikā. Trong khi làm tăng trưởng sự tốt lành ở nơi ấy, vị ấy đã thuyết Pháp cho đức vua. Bài Pháp của vị trưởng lão ấy đã mang lại lợi ích cho dân chúng. 67. 67. Cattālīsasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu; Cattālīsasahassānaṃ, sotāpattiphalaṃ ahu. Đã có sự thấu triệt Giáo pháp cho bốn mươi ngàn người; đã có quả vị Tu-đà-hoàn cho bốn mươi ngàn người. 68. 68. Sahassaṃ sakadāgāmi, anāgāmi ca tattakā; Sahassaṃyeva arahanto, tattha’hesuṃ gihījanā. Một ngàn người là bậc Tư-đà-hàm, và cũng chừng ấy là bậc A-na-hàm; chỉ một ngàn người là bậc A-la-hán, trong số các hàng tại gia ở nơi ấy. 69. 69. Aṭṭhārasasahassāni, bhikkhūbhikkhuniyo pana; Cuddaseva sahassāni, arahatte patiṭṭhayuṃ. Và lại nữa, mười tám ngàn vị tỳ khưu và tỳ khưu ni; chỉ mười bốn ngàn vị đã an trú trong quả vị A-la-hán. 70. 70. Evampapasannamatimā ratanattayamhi,Cāgāmimuttamanasājanatāhi tena; Lokatthasiddhi paramā bhavatīti ñatvā,Saddhādinekaguṇayoga ratiṃ kareyyāti. Biết rằng: ‘Như vậy, sự thành tựu lợi ích tối thượng cho thế gian có được là nhờ vào những người có trí tuệ trong sạch nơi Tam Bảo và có tâm ý xả ly và giải thoát,’ người có đức tin nên tìm thấy sự hoan hỷ trong việc kết hợp với nhiều phẩm hạnh, bắt đầu bằng đức tin. Sujanappasādasaṃ vegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự trong sạch và xúc động của những người thiện lành, Thūpārambho nāma có tên là Sự Khởi Công Bảo Tháp, Ekūnatiṃsatimo paricchedo. chương thứ hai mươi chín. Tiṃsatima pariccheda Chương thứ ba mươi Dhātugabbharacano Sự xây dựng phòng chứa xá-lợi 1. 1. Vanditvāna [Pg.168] mahārājā, sabbaṃ saṅghaṃ nimantayi; ‘‘Yāvacetiyaniṭṭhānā, bhikkhaṃ gaṇhatha me’’iti. Sau khi đã đảnh lễ, đức đại vương đã thỉnh mời toàn thể chư Tăng: ‘Xin quý Ngài hãy thọ nhận vật thực của con cho đến khi bảo tháp được hoàn thành’. 2. 2. Saṅgho taṃ nādhivāsesi, anupubbena so pana; Yāvanto yāva sattāhaṃ, sattāhamadhivāsanaṃ. Chư Tăng đã không chấp nhận lời thỉnh mời ấy. Sau đó, vị ấy đã tuần tự (thỉnh mời lại) và được chấp thuận trong vòng bảy ngày. 3. 3. Alattho’paḍḍhabhikkhūhi, te laddhā sumano’va so; Aṭṭhārasasu ṭhānesu, thūpaṭhānasamantato. Vị ấy đã được (sự chấp thuận của) phân nửa chư Tăng. Sau khi đã được như vậy, vị ấy rất hoan hỷ. Tại mười tám địa điểm, ở xung quanh nền tháp, 4. 4. Maṇḍape kārayitvāna, mahādānaṃ pavattayi; Satthāhaṃ tattha saṅghassa, tato saṅghaṃ vissajjayi. (vị ấy) đã cho dựng lên các ngôi đình và đã thực hiện cuộc đại cúng dường đến chư Tăng tại nơi ấy trong bảy ngày. Sau đó, vị ấy đã cho chư Tăng ra về. 5. 5. Tato bheriṃ carāpetvā, iṭṭhakā vaḍḍhakī lahuṃ; Sannipātesi te āsuṃ, pañcamattasatāni hi. Sau đó, sau khi đã cho đánh trống, vị ấy đã nhanh chóng triệu tập các thợ nề. Thật vậy, họ có số lượng là năm trăm người. 6. 6. Kathaṃ karissasi ne’ko, pucchito āha bhūpati; ‘‘Pessiyānaṃ sataṃ laddhā, paṃsūnaṃ sakaṭaṃ ahaṃ. Đức vua đã hỏi (một người thợ): ‘Ngươi sẽ làm thế nào?’. (Người ấy) được hỏi, đã nói: ‘Sau khi có được một trăm người phục dịch, con sẽ (chuyển) một xe đất.’ 7. 7. Khepayissāmi ekkā’haṃ, taṃ rājā paṭibāhayi; Tato upaḍḍhupaḍḍhañca, paṃsū dve ammaṇāni ca. ‘(Con sẽ) hoàn tất trong một ngày.’ Đức vua đã từ chối điều ấy. Sau đó, (người khác đề nghị) phân nửa và phân nửa, và (người khác nữa đề nghị) hai ammaṇa đất. 8. 8. Āhaṃsu rājā paṭibāhi, caturo tepi vaḍḍhakī; Atheko paṇḍito byatto, vaḍḍhakī āha bhūpatiṃ. Họ đã nói (như vậy), và đức vua đã từ chối cả bốn người thợ ấy. Bấy giờ, một người thợ khéo léo và thông thái đã bạch với đức vua. 9. 9. ‘‘Udukkhale koṭṭayitvā, ahaṃ suppehi vaṭṭitaṃ; Piṃsāpayitvā nisade, etaṃ paṃsūnamammaṇaṃ. ‘Con sẽ giã (đất) trong cối, sàng bằng nia, cho nghiền trên thớt đá, một ammaṇa đất này.’ 10. 10. Iti vutto anuññāsi, tiṇādinetthano siyuṃ; Cetiyamhīti bhūmindo, indatulyaparakkamo. Được nói như vậy, vị chúa đất, người có uy lực như trời Đế-thích, đã cho phép, (nghĩ rằng): ‘Để không có cỏ và các thứ khác ở trong bảo tháp’. 11. 11. ‘‘Kaṃ saṇṭhānaṃ cetiyaṃ taṃ, karissasi tuvaṃ iti; Pucchitaṃ taṃkhaṇaṃyeva, vissakammo tamāvisi. Khi được hỏi: ‘Ngươi sẽ làm bảo tháp theo hình dạng nào?’, ngay lúc ấy, trời Tỳ-sa-karma đã nhập vào người ấy. 12. 12. Sovaṇṇapātiṃ to yassa, purāpetvāva vaḍḍhakī; Pāṇinā vārimādāya, vāripiṭṭhiyamāhanī. Người thợ nề, sau khi đã đổ đầy nước vào một cái bát bằng vàng, đã lấy nước bằng tay và đập lên trên mặt nước. 13. 13. Phalika [Pg.169] lolasadisaṃ, mahāphubbuḷamuṭṭhahi; Āhī’disaṃ karissati, tussitvāna’ssa bhūpati. Một bong bóng lớn đã nổi lên, giống như một quả cầu pha lê. (Người ấy) nói: ‘Con sẽ làm giống như thế này.’ Đức vua, sau khi hoan hỷ với người ấy, 14. 14. Sahassagghaṃ vatthayugaṃ, tathā’laṅkāra pādukā; Kahāpanāni dvādasa-sahassāni ca dāpapi. đã cho ban (người ấy) một cặp y phục trị giá một ngàn, cũng như đôi giày có trang sức, và mười hai ngàn đồng kahāpaṇa. 15. 15. ‘‘Iṭṭhakā āhārāpessaṃ, apīḷento kathaṃ nare’’; Iti rājā vicintesi, rattiṃñatvāna taṃ marū. Đức vua đã suy nghĩ như vầy: ‘Làm thế nào ta có thể cho mang gạch đến mà không làm phiền nhiễu dân chúng?’. Chư thiên, vào ban đêm, sau khi biết được điều ấy, 16. 16. Cetiyassa catuddhāre, āharitvāna iṭṭhakā; Rattiṃ rattiṃ ṭhapayiṃsu, ekekāhapahonakā. sau khi đã mang gạch đến, đã đặt chúng đêm này qua đêm khác tại bốn cổng của (khu vực) bảo tháp, đủ dùng cho mỗi một ngày. 17. 17. Taṃ sutvā sumanorājā, cetiye kammamārabhi; Amūlamettha kammañca, na kātabbanti ñāpayi. Sau khi nghe điều ấy, đức vua hoan hỷ đã bắt đầu công việc (xây dựng) bảo tháp. Và ngài đã cho thông báo rằng: ‘Công việc ở đây không được làm mà không có tiền công’. 18. 18. Ekekasmiṃ duvārasmiṃ, ṭhapāpesi kahāpaṇe; Soḷasasatasahassāni, vatthānisu bahūni ca. Tại mỗi một cổng, ngài đã cho đặt một triệu sáu trăm ngàn đồng kahāpaṇa và nhiều y phục, 19. 19. Vividhañca alaṅkāraṃ, khajjaṃbhojjaṃ sapānakaṃ; Gandhamālāguḷādica, mukhavāsakapañcakaṃ. và các loại trang sức khác nhau, thức ăn cứng và mềm cùng với đồ uống, hương, hoa, đường phèn, v.v., và năm loại hương liệu thơm miệng. 20. 20. ‘‘Yathārucitaṃ gaṇhantu, kammaṃ katvā yathāruciṃ; Te tatheva apekkhitvā, adaṃsu rājakammikā. ‘Sau khi đã làm công việc theo ý thích, họ hãy nhận lấy (phần thưởng) theo ý thích.’ Các quan chức của nhà vua, sau khi xem xét như vậy, đã ban phát (phần thưởng). 21. 21. Thūpakammasahāyattaṃ, eko bhikkhunikāmayaṃ; Mattikāpiṇḍamādāya, attanā abhisaṅkhataṃ. Với mục đích trợ giúp công việc (xây dựng) tháp, một người mong muốn trở thành vị Tỳ-khưu, sau khi đã lấy một cục đất sét do chính mình chuẩn bị, 22. 22. Gantvāna cetiyaṭṭhānaṃ, vaḍḍhetvā rājakammike; Adāsi taṃ vaḍḍhakissa, gaṇhantoyeva jāniso. sau khi đã đi đến địa điểm bảo tháp và đến gần các công nhân của nhà vua, đã dâng cục đất ấy cho người thợ nề. Người thợ nề, trong khi nhận lấy, đã nhận ra người ấy. 23. 23. Tassā kāraṃ viditvāna, tatthāhosi kutūhalaṃ; Kamena rājā sutvāna, āgato pucchi vaḍḍhakī. Sau khi biết được lý do của người ấy, sự tò mò đã khởi lên ở đó. Đức vua, sau khi tuần tự nghe được (chuyện ấy), đã đến và hỏi người thợ nề. 24. 24. Deva ekena hatthena, pupphānā’dāya bhikkhavo; Ekena mattikāpiṇḍaṃ, denti mayhaṃ ahaṃ pana. ‘Tâu Đại vương! Chư Tỳ-khưu, một tay cầm hoa, một tay dâng cho con một cục đất sét. Tuy nhiên, con...’ 25. 25. Ayaṃ āgantuko bhikkhu, ayaṃ nevāsiko iti; Jānāminevā’ti vaco, sutvā rājāsamappayi. ‘...không biết được rằng vị này là Tỳ-khưu khách hay vị này là Tỳ-khưu thường trú.’ Sau khi nghe những lời ấy, đức vua đã sắp đặt... 26. 26. Ekobalatthaṃ dassetuṃ, mattikā dāyakaṃ yatiṃ; So balatassa dassesi, so taṃ rañño nivedayi. để chỉ cho một vị quan tên Balattha về vị tu sĩ đã dâng đất sét. Người ấy (thợ nề) đã chỉ vị tu sĩ cho vị quan Balattha, và vị ấy (quan) đã trình báo với đức vua về vị tu sĩ ấy. 27. 27. Jātimakulakumbheso[Pg.170], mahābodhaṅgaṇe tayo; Ṭhapāpetvā balatthena, rājā dāpesi bhikkhuno. Đức vua, sau khi đã cho vị quan Balattha đặt ba bình nụ hoa lài trong sân của cây Đại Bồ-đề, đã cho dâng chúng đến vị Tỳ-khưu. 28. 28. Ajānitvā pūjayitvā, ṭhitasse’tassa bhikkhuno; Balattho taṃ nivedesi, tadā taṃ jāni so yati. Vị quan Balattha đã trình báo điều ấy cho vị Tỳ-khưu này, người đang đứng đó và đã cúng dường mà không biết (nguồn gốc). Bấy giờ, vị tu sĩ ấy đã biết được điều đó. 29. 29. Kelivāte janapade, piyaṅgallanivāsiko; Thero cetiyakammasmiṃ, sahāyattaṃ nikāmayaṃ. Tại xứ Kelivāta, có vị Trưởng lão trú tại Piyaṅgalla, ngài mong muốn được trợ giúp trong công việc xây dựng bảo tháp. 30. 30. Tassitthikāvaḍḍhakissa, ñātako idha āgato; Tassiṭṭhikā samattena, ñāto katvāna iṭṭhakaṃ. Một người bà con của người thợ gạch ấy đã đến đây. Người bà con ấy, sau khi làm một viên gạch, đã hoàn tất viên gạch của mình. 31. 31. Kammiyevaḍḍhayitvāna, vaḍḍhakissa adāsitaṃ; So taṃ tattha niyojesi, kolāhalamahosi ca. Sau khi đã làm cho công việc được tăng thêm, viên gạch ấy đã được trao cho người thợ. Người ấy đã sử dụng nó ở nơi ấy, và một sự náo động lớn đã xảy ra. 32. 32. Rājā sutvāva’ taṃ āha, ‘‘ñātuṃ sakkā tamiṭṭhikaṃ’’; Jānantopi na sakkāti, rājānaṃ āha vaḍḍhakī. Đức vua sau khi nghe điều ấy liền nói: ‘Có thể nhận ra viên gạch ấy không?’ Người thợ thưa với đức vua: ‘Dù có biết cũng không thể được.’ 33. 33. ‘‘Jānāsi taṃ tvaṃ theraṃti’’,Vutto āmā’’ti bhāsito; Taṃ ñāpanatthaṃ appesi,Balatthaṃ tassa tūpati. ‘Ngươi có biết vị Trưởng lão ấy không?’ Khi được hỏi, ông ta đã nói: ‘Thưa vâng.’ Để làm cho vị ấy được biết đến, đức vua đã phái một viên quan đến gặp ông ta. 34. 34. Balattho tena taṃ ñatvā, rājānuññāyupāgato; Kaṭṭhahālapariveṇe, theraṃ passiya mantiya. Viên quan, sau khi biết về vị ấy qua người thợ, đã được sự cho phép của đức vua mà đi đến. Tại tu viện Kaṭṭhahāla, sau khi gặp và bàn bạc với vị Trưởng lão. 35. 35. Therassa magamanāhañca, gatiṭhānañca jāniya; ‘‘Tumhehi saha gacchāmi, sakaṃ gāmaṃ’’nti bhāsiya. Sau khi biết được ngày đi và nơi đến của vị Trưởng lão, (viên quan) đã nói rằng: ‘Tôi sẽ cùng đi với ngài về làng của tôi.’ 36. 36. Rañño sabbaṃ nivedesi, rājā tassa adāpayi; Vatthayugaṃ sahassagghaṃ, mahagghaṃ rattakambalaṃ. Viên quan đã trình báo mọi việc lên đức vua. Đức vua đã cho ban tặng vị ấy một cặp vải trị giá một ngàn và một tấm chăn len màu đỏ quý giá. 37. 37. Sāmaṇake parikkhāre, bahuke sakkharampi ca; Sugandha telanāḷiñca, dāpetvā anusāsitaṃ. Sau khi cho ban tặng nhiều vật dụng của sa-môn, đường phèn, và một nāḷi dầu thơm, đức vua đã chỉ dạy. 38. 38. Therena saha gantvā so, dissante piyagallake; Theraṃ sītāya chāyāya, sodakāya nisīdiya. Người ấy, sau khi đi cùng với vị Trưởng lão, khi đã nhìn thấy làng Piyaṅgalla, đã mời vị Trưởng lão ngồi nghỉ dưới bóng mát, ở nơi có nước. 39. 39. Sakkharapāṇakaṃ datvā, pāde telena makkhiya; Upāhanāni yojetvā, parikkhāre upānayi. Sau khi dâng nước đường, xoa dầu lên chân, mang dép vào cho ngài, ông đã dâng lên các vật dụng. 40. 40. Kulūpagassa [Pg.171] therassa, gahitā me ime mayā; Vatthayugaṃtu puttassa, sabbe tāni dadāmi vo. ‘Những vật này đã được con nhận lấy cho vị Trưởng lão, người hộ độ các gia đình. Riêng cặp vải này là dành cho con trai của con. Con xin dâng tất cả những thứ ấy đến ngài.’ 41. 41. Iti vatvāna datvā te, gahetvā gacchato pana; Vanditvā rājavacasā, rañño sandesamāha so. Sau khi nói như vậy và dâng cúng các vật ấy, trong khi vị Trưởng lão nhận lấy và đang đi, ông ta đã đảnh lễ và dùng lời của đức vua để truyền đạt thông điệp của ngài. 42. 42. Mahāthūpe kayiramāne, satiyākammakārakā; Anekasaṅkhāhi janā, pasannā sugatiṃ gatā. ‘Khi Đại Tháp đang được xây dựng, vô số người làm công quả với tâm hoan hỷ đã được sanh về cõi lành.’ 43. 43. Cittappasādamattena, sugate gatiuttamā; Labbhatīti viditvāna, thūpapūjaṃ kare budho. ‘Biết rằng chỉ với tâm tín thành đối với bậc Thiện Thệ là có thể đạt được cảnh giới tối thượng, người trí nên thực hiện việc cúng dường bảo tháp.’ 44. 44. Ettheva bhatiyā kammaṃ, karitvā itthiyo duve; Tāvatiṃsamhi nibbattā, mahāthūpamhi niṭṭhite. Ngay tại nơi đây, có hai người phụ nữ sau khi làm công để nhận lương, khi Đại Tháp được hoàn thành, đã được tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba. 45. 45. Āvajjitvā pubbakammaṃ, diṭṭhakammaphalā ubho; Gandhamālā’diyitvāna, thūpaṃ pūjetumāgatā. Cả hai vị, sau khi suy xét về nghiệp quá khứ và thấy được quả báo của việc làm, đã mang theo hương và hoa để đến cúng dường bảo tháp. 46. 46. Gandhamālāhi pūjetvā, cetiyaṃ abhivandisuṃ; Tasmiṃ khaṇe bhātivaṅka-vāsī thero mahāsivo. Sau khi cúng dường bảo tháp bằng hương và hoa, họ đã đảnh lễ. Vào khoảnh khắc ấy, có vị Trưởng lão Mahāsiva, người trú tại Bhātivaṅka. 47. 47. Rattibhāge mahāthūpaṃ, vandissāmīti āgato; Tādisvāna mahāsatta-paṇṇirukkhama passito. Vị ấy đã đến vào ban đêm với ý định đảnh lễ Đại Tháp. Khi nhìn thấy hai vị (thiên nữ) ấy, ngài thấy họ tỏa sáng như một cây hoa sữa lớn. 48. 48. Adassayitvā attānaṃ, passaṃ sampattimabbhutaṃ; Ṭhatvā tāsaṃ vandanāya, pariyosāne apucchitaṃ. Không để lộ mình, ngài đứng nhìn sự thành tựu kỳ diệu ấy. Vào lúc họ lễ bái xong, ngài đã hỏi. 49. 49. ‘‘Bhāsate sakalo dīpo,Dehobhāsena vo idha; Kinnukammaṃ karitvāna,Devalokaṃ ito gatā. ‘Toàn thể hòn đảo này đang tỏa sáng với ánh quang từ thân của các vị. Do đã làm nghiệp gì mà các vị từ đây được sanh về cõi trời?’ 50. 50. Mahāthūpe kataṃ kammaṃ, tassa āhaṃsu devatā; Evaṃ tathāgate heva, pasādo hi mahapphalo. Các vị thiên nữ đã thưa với ngài về công việc đã làm tại Đại Tháp. ‘Như vậy, niềm tin nơi đức Như Lai quả thật có quả báo to lớn.’ 51. 51. Pupphadhānattayaṃ thūpe, iṭṭhikāhi citaṃ citaṃ; Samaṃ pathaviyā katvā, iddhimanto’va sīdayuṃ. Ba tầng sân hoa của bảo tháp, sau khi đã được xây lên bằng gạch, đã được các vị có thần thông làm cho lún xuống bằng với mặt đất. 52. 52. Nava vāre citaṃ sabbaṃ, evaṃ osīdayiṃsu te; Atha rājā bhikkhusaṅgha-sannipāta makārayi. Tất cả những gì đã được xây lên, các vị ấy đã làm cho lún xuống như vậy đến chín lần. Bấy giờ, đức vua đã cho triệu tập một cuộc hội họp của chư Tăng. 53. 53. Tatthāsītisahassāni[Pg.172], sannipātamhi bhikkhavo; Rājā saṅghamupāgamma, pūjetvā abhivandiya. Tại cuộc hội họp ấy, có tám mươi ngàn vị tỳ-khưu. Đức vua sau khi đến gần Tăng chúng, đã cúng dường và đảnh lễ. 54. 54. Iṭṭhakosidanehetuṃ, pucchi saṅgho viyākari; ‘‘No sīdanatthaṃ thūpassa, iddhimantehi bhikkhūhi. Đức vua đã hỏi về nguyên nhân việc các viên gạch bị lún xuống. Tăng chúng đã giải thích: ‘Để cho bảo tháp không bị lún, các vị tỳ-khưu có thần thông...’ 55. 55. Kataṃ etaṃ mahārāja, na idāni karissate; Aññathattamakatvā taṃ, mahāthūpaṃ samāpaya. ‘... đã làm việc này, tâu Đại vương. Bây giờ việc ấy sẽ không được làm nữa. Xin ngài hãy hoàn thành Đại Tháp mà không do dự gì khác.’ 56. 56. Taṃ sutvā sumano rājā, thūpakammamakārayi; Pupphādhānesu dasasu, iṭṭhikā dasakoṭiyo. Nghe vậy, đức vua với tâm hoan hỷ đã cho tiến hành công việc xây tháp. Trên mười tầng sân hoa, đã dùng mười koṭi (một trăm triệu) viên gạch. 57. 57. Bhikkhusaṅgho sāmaṇere, uttaraṃ sumanampi ca; ‘‘Cebhiya dhātugabbhatthaṃ, pāsāṇe meghavaṇṇake. Tăng chúng đã giao phó cho các vị sa-di Uttara và Sumana: ‘Để dùng cho phòng xá-lợi, hãy đi tìm những phiến đá có màu mây...’ 58. 58. Āharathā’’ti yojesi, te gantvā uttaraṃ kuruṃ; Asīti ratanāyāma, vitthāre ravibhāsure. ‘...và mang về đây.’ Các vị ấy sau khi đi đến xứ Uttarakuru, đã tìm thấy những phiến đá dài tám mươi hắc tay, rộng, và sáng chói như mặt trời. 59. 59. Aṭṭhaṅgulāni bahale, gaṇṭhipupphanibhe subhe; Chameghavaṇṇapāsāṇe, āhariṃsu khaṇetato. Từ nơi khai thác, họ đã mang đến những phiến đá dày tám ngón tay, đẹp đẽ, giống như hoa lài dây, có màu sắc như mây. 60. 60. Pupphadhānassa upari, majjhe ekaṃ nipātiya; Catupassamhi caturo, mañjūsaṃ viya yojiya. Ở trên đài hoa, họ đặt một phiến đá ở giữa, và ghép bốn phiến ở bốn bên, giống như một cái hộp. 61. 61. Ekaṃ pidhānakatthāya, disābhāge puratthime; Adassanaṃ karitvā te, ṭhapayiṃsu mahiddhikā. Những vị có đại thần lực đã đặt một phiến đá để làm nắp đậy ở phương đông, và làm cho nó được che giấu. 62. 62. Majjhamhi dhātugabbhassa, tassa rājā akārayi; Ratanamayaṃ bodhirukkhaṃ, sabbākāramanoramaṃ. Ở giữa xá-lợi thất ấy, đức vua đã cho làm một cây Bồ-đề bằng châu báu, đẹp đẽ về mọi phương diện. 63. 63. Aṭṭhārasa rataniko, khandho sākhāssa pañca ca; Pavālamayamūlo so, indanīle patiṭṭhito. Thân cây cao mười tám hắc tay và có năm nhánh. Rễ của cây ấy làm bằng san hô, được đặt trên nền ngọc lam. 64. 64. Susuddharajatakkhandho, maṇipattehi sobhito; Hemamayapaṇḍupatta, phalo pavāḷaaṅkuro. Thân cây bằng bạc ròng, được trang hoàng với những chiếc lá bằng ngọc, những chiếc lá úa bằng vàng, quả và chồi non bằng san hô. 65. 65. Atha maṅgalikā tassa, khandhe pupphalatāpi ca; Catuppadānaṃ pantīdha, haṃsapanti ca sobhanā. Trên thân cây ấy có những dây hoa tốt lành, ở đó có hàng các loài bốn chân và hàng thiên nga đẹp đẽ. 66. 66. Uddhaṃ cāruvitānante, muttā kiṃ kiṇijālakā; Suvaṇṇa ghaṇṭāpantīdha, dāmāni ca tahiṃ tahiṃ. Ở trên, tại mép của lọng che xinh đẹp, có những mạng lưới chuông nhỏ bằng ngọc trai. Ở đây có hàng chuông vàng và những tràng hoa ở chỗ này chỗ kia. 67. 67. Vitāna [Pg.173] catukoṇamhi, muttādāmakalāpako; Navasata sahassaggho, eke ko asilambito. Ở bốn góc của lọng che, mỗi một chùm tràng ngọc trai được treo có trị giá chín trăm ngàn. 68. 68. Ravicandatāra rūpāni, nānāpadumakāni ca; Ratanehi katāneva, dhitāne appitāna’yuṃ. Những hình tượng mặt trời, mặt trăng, các vì sao, và những đóa hoa sen các loại, được làm bằng châu báu, đã được gắn vào lọng che. 69. 69. Aṭṭhuttarasahassāni, vattāni vividhāni ca; Mahagghanānāraṅgāni, vitāne lambitāna’yuṃ. Một ngàn lẻ tám tấm vải các loại, quý giá và có nhiều màu sắc, đã được treo trên lọng che. 70. 70. Bodhiṃ parikkhipitvāna, nānāratanavedikā; Mahāmalaka muttāhi, santhāretu tadantare. Bao quanh cây Bồ-đề là một lan can bằng các loại châu báu. Ở bên trong đó, những hạt ngọc trai lớn bằng quả amla đã được rải ra. 71. 71. Nānāratana pupphānaṃ, catugandhūdakassa ca; Puṇṇā puṇṇaghaṭapanti, bodhimūle katāna’yuṃ. Một hàng bình đầy những bông hoa bằng các loại châu báu và nước thơm bốn loại đã được đặt ở gốc cây Bồ-đề. 72. 72. Bodhi pācina paññatte, pallaṅkekoṭiagghake; Sovaṇṇa buddhapaṭimaṃ, nisīdāpesi bhāsuraṃ. Ở phía đông cây Bồ-đề, trên một tòa ngồi trị giá một trăm triệu đã được chuẩn bị, đức vua đã cho an vị một pho tượng Phật bằng vàng rực rỡ. 73. 73. Sarīrāvayavātassā, paṭimāya yathārahaṃ; Nānāvaṇṇehi ratanehi, katā surucirā ahuṃ. Các bộ phận thân thể của pho tượng ấy, được làm một cách thích hợp bằng các loại châu báu nhiều màu sắc, đã trở nên vô cùng đẹp đẽ. 74. 74. Mahābrahmā ṭhito tattha, rājatacchatta dhārako; Vijayuttarasaṅkhena, sakko ca abhisekado. Đại Phạm Thiên đứng ở đó, cầm lọng báu trắng; và Đế Thích, với chiếc tù và Vijayuttara, là người thực hiện lễ quán đảnh. 75. 75. Viṇāhattho pañcasikho, kāḷanāgo sanāṭiko; Sahassahattho māro ca, sahattīsaha kiṃkaro. Pañcasikha tay cầm đàn tỳ bà, Long vương Kāla cùng với các vũ công, và Ma vương có ngàn tay cùng với voi và quyến thuộc. 76. 76. Pācinapallaṅkanibhā, tīsu sesadisāsu ca; Koṭikoṭidhanagghā ca, pallaṅkā atthatā ahuṃ. Ở ba phương còn lại, những tòa ngồi giống như tòa ngồi ở phía đông và trị giá một trăm triệu cũng đã được trải ra. 77. 77. Bodhiṃ ussisake katvā, nānāratanamaṇḍitaṃ; Koṭi dhanagghakaṃyeva, paññattaṃ sayanaṃ ahu. Một chiếc giường trị giá đúng một trăm triệu, được trang hoàng bằng các loại châu báu, đã được chuẩn bị, với cây Bồ-đề đặt ở phía đầu. 78. 78. Sattasattāha ṭhānesu, tattha tattha yathārahaṃ; Adhikāre akāresi, brahmayācanameva ca. Vị ấy đã cho làm các cảnh tượng tại những nơi trong bảy tuần lễ, ở từng nơi một cách thích hợp, và cả cảnh Phạm Thiên thỉnh Pháp. 79. 79. Dhammacakkappavattañca, yasapabbajanampi ca; Bhaddavaggiya pabbajjaṃ, jaṭilānaṃ damanampi ca. Cảnh chuyển Pháp luân, cảnh Yasa xuất gia, cảnh nhóm Bhaddavaggiya xuất gia, và cảnh nhiếp phục các đạo sĩ bện tóc. 80. 80. Bimbisārāgamañcāpi[Pg.174], rājagehappavesanaṃ; Veḷuvanassagahanaṃ, asītisāvake tathā. Cảnh vua Bimbisāra đến viếng, cảnh đi vào hoàng cung, cảnh thọ nhận tu viện Veḷuvana, cũng như tám mươi vị Đại Thinh văn. 81. 81. Kapila vatthugamanaṃ, tathā ratana caṅkamaṃ; Rāhulānandapabbajjaṃ, gahaṇaṃ jetavanassa ca. Cảnh đi đến thành Kapilavatthu, cũng như kinh hành trên cầu báu, cảnh Rāhula và Ānanda xuất gia, và cảnh thọ nhận tu viện Jetavana. 82. 82. Ambamūle pāṭihīraṃ, tāvatiṃsamhi desanaṃ; Devorohaṇapāṭihīraṃ, therapañhasamāgamaṃ. Cảnh thần thông song đối dưới gốc cây xoài, cảnh thuyết giảng ở cung trời Tāvatiṃsa, cảnh thần thông khi từ cõi trời đi xuống, cảnh hội họp và vấn đáp của các vị trưởng lão. 83. 83. Mahāsamaya suttantaṃ, rāhulovādamevaca; Mahāmaṅgalasuttañca, dhanapālasamāgamaṃ. Cảnh kinh Đại Hội, kinh Giáo giới Rāhula, kinh Đại Hạnh Phúc, và cảnh gặp gỡ voi Dhanapāla. 84. 84. Āḷavakaṅgulimāla, apalāladamanampi ca; Pārāyanakasamitiṃ, āyuvossajjanaṃ tathā. Cảnh nhiếp phục Āḷavaka và Aṅgulimāla, và cảnh nhiếp phục long vương Apalāla, cảnh hội họp Pārāyanaka, cũng như cảnh xả bỏ thọ hành. 85. 85. Sūkaramaddavaggāhaṃ, siṅgīvaṇṇayugassa ca; Pasannodakapānañca, parinibbāna meva ca. Cảnh thọ dụng món sūkaramaddava, đôi y màu vàng chói, cảnh uống nước trong, và cả cảnh nhập Niết-bàn. 86. 86. Devamanussa paridevaṃ, therena pādavandanaṃ; Dahanaṃ agginibbānaṃ, tattha sakkāra meva ca. Cảnh than khóc của chư thiên và nhân loại, cảnh vị trưởng lão đảnh lễ đôi chân, cảnh hỏa thiêu và ngọn lửa tự tắt, và cả cảnh cúng dường ở đó. 87. 87. Dhātuvitaṅga doṇena, pasādajanakāni ca; Yebhuyyena akāresi, jātakāni sujātimā. Vị có dòng dõi cao quý ấy đã cho làm cảnh phân chia xá-lợi bởi Doṇa, và phần lớn các chuyện tiền thân có khả năng làm phát sinh đức tin. 88. 88. Vessantara jātakantu, vitthārena akārayi; Kusināpurato yāva, bodhimanti tatheva ca. Vị ấy đã cho làm chuyện tiền thân Vessantara một cách chi tiết, và cũng như các sự kiện từ thành Kusinārā cho đến Bồ-đề Đạo Tràng. 89. 89. Catuddisaṃ te cattāro, mahārājā ṭhitā ahuṃ; Tettiṃsadeva puttā ca, bāttiṃsa ca kumāriyo. Bốn vị Đại vương ấy đã đứng ở bốn phương; cũng có ba mươi ba vị thiên tử và ba mươi hai nàng thiên nữ. 90. 90. Yakkhasenāpatiaṭṭha, vīsati ca tato pari; Añjalīpaggahādevā, pupphapuṇṇaghaṭā tato. Tám vị tướng quân Dạ-xoa, và hai mươi vị khác nữa; các vị trời chắp tay, rồi các vị trời cầm bình đầy hoa. 91. 91. Naccakā devatāceva, tūriyavādaka devatā; Ādāsagāhakā devā, pupphasākhā dharā tathā. Các vị thiên nữ vũ công, các vị trời nhạc công; các vị trời cầm gương, và các vị trời cầm cành hoa cũng vậy. 92. 92. Padumādigāhakā devā, aññe devā ca nekadhā; Ratanagghiya panti ca, dhammacakkāna meva ca. Các vị trời cầm hoa sen và các thứ khác, và các vị trời khác nữa theo nhiều cách; cũng có hàng bình báu và hàng bánh xe Pháp. 93. 93. Khaggadharādevapanti, devāpātidharā tathā; Tesaṃ sīse pañcahatthā, gandhatelassa pūritā. Hàng chư thiên cầm gươm, và các vị trời cầm bát cũng vậy; trên đầu của họ là những ngọn đèn cao năm hắc-tay, chứa đầy dầu thơm. 94. 94. Dukūlavaṭṭikā [Pg.175] panti, sadāpañjalitā ahu; Phalikagghiye catukkaṇṇe, ekeko ca mahāmaṇi. Hàng bấc đèn bằng vải mịn luôn luôn được thắp sáng; ở bốn góc của các bình pha lê, mỗi nơi có một viên đại bảo châu. 95. 95. Suvaṇṇamaṇi muttānaṃ, rāsiyo vajirassa ca; Catukkaṇṇesu cattāro, kathā’hesuṃ pabhassarā. Các đống vàng, ngọc, và trân châu, và cả kim cương; ở bốn góc có bốn đống rực rỡ như thế. 96. 96. Medavaṇṇakapāsāṇa, bhittiyaṃyeva ujjalā; Vijjātā appitā āsuṃ, dhātugabbhevibhūsitā. Những phiến đá màu mỡ, sáng chói trên các bức tường; chúng được gắn vào, trang hoàng trong phòng xá-lợi. 97. 97. Rūpakānettasabbāni, dhātugabbhe manorame; Ghanakoṭṭi mahemassa, kārāpesi mahīpati. Tất cả những hình ảnh ấy, trong phòng xá-lợi xinh đẹp; vị quốc vương đã cho làm bằng vàng khối đặc. 98. 98. Kammādhiṭṭhāyako ettha, sabbaṃ saṃvidahi imaṃ; Indagutto mahāthero, chaḷabhiñño mahāmatī. Vị giám sát công trình ở đây, đã sắp đặt tất cả những điều này; là Đại Trưởng lão Indagutta, bậc Lục thông, bậc đại trí. 99. 99. Sabbaṃ rājiddhiyā etaṃ, devatānañca iddhiyā; Iddhiyā ariyānañca, asambādhaṃ patiṭṭhitaṃ. Tất cả những điều này, nhờ vào thần lực của đức vua, và thần lực của chư thiên; và thần lực của các bậc Thánh, đã được thiết lập không chướng ngại. 100. 100. Niṭṭhantaṃ sugatañca pūjiyatamaṃ lokuttamaṃ nittamaṃ; Dhātu tassa vicuṇṇitaṃ janahitaṃ āsiṃsatā pūjiya; Puññaṃ taṃ samamicca’cecca matimā saddhāguṇalaṅkato; Tiṭṭhantaṃ sugataṃ viya’ssa munino dhātu ca sambūjaye. Bậc Thiện Thệ đã viên mãn, đáng được cúng dường tối thượng, bậc siêu thế, bậc vô thượng; mong cầu lợi ích cho chúng sanh, nên cúng dường xá-lợi đã được phân chia của Ngài; người trí tuệ, được trang hoàng bằng đức tin, sau khi đã nhận thức và hiểu rõ công đức ấy, nên cúng dường xá-lợi của bậc Mâu-ni như thể cúng dường bậc Thiện Thệ đang hiện tiền. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện. Dhātugabbharacano nāma Tên là Sự Xây Dựng Phòng Xá-lợi Tiṃsatimo paricchedo. Chương thứ ba mươi. Ekatiṃsatima pariccheda Chương thứ ba mươi mốt Dhātunidhānaṃ Việc Tôn Trí Xá-lợi 1. 1. Dhātugabbhamhi [Pg.176] kammāni, niṭṭhāpetvā arindamo; Sannipātaṃ kārayitvā, saṅghassa idhamabravi. Sau khi đã hoàn tất các công việc trong phòng xá-lợi, bậc Chế Ngự Kẻ Thù đã cho triệu tập Tăng chúng và nói lên lời này. 2. 2. Dhātugabbhamhi kammāni, mayā niṭṭhāpi tāni hi; Suve dhātuṃ nidhessāmi, bhante jānātha dhātuyo’’. ‘Các công việc trong phòng xá-lợi, quả thật đã được con hoàn tất; ngày mai con sẽ tôn trí xá-lợi, kính bạch chư Đại đức, xin hãy biết về các xá-lợi’. 3. 3. Idaṃ vatvā mahārājā, nagaraṃ pāvisī tato; Dhātu āharakaṃ bhikkhuṃ, bhikkhusaṅgho vicintiya. Sau khi nói lời này, vị Đại vương đã đi vào thành phố; Tăng chúng, sau khi suy xét, đã tìm một vị Tỳ-khưu để mang xá-lợi về. 4. 4. Soṇuttaraṃ nāmayatiṃ, pūjāpariveṇavāsi kaṃ; Dhātāharaṇa kammamhi, chaḷabhiññaṃ niyojayi. Vị tu sĩ tên là Soṇuttara, trú tại tu viện Pūjāpariveṇa, bậc Lục thông, đã được giao phó công việc mang xá-lợi về. 5. 5. Cārikaṃ caramānamhi, nāthe lokahitāyahi; Nanduttaro’ti nāmena, gaṅgātīramhi māṇavo. Khi bậc Lãnh Đạo đang du hành vì lợi ích của thế gian, có một thanh niên tên là Nanduttara ở bên bờ sông Gaṅgā. 6. 6. Nimantetvā’bhisambuddhaṃ, saha saṅghaṃ abhojayi; Satthāpayogapaṭṭhāne, sasaṅghonāvamāruhi. Sau khi thỉnh mời bậc Toàn Giác cùng với Tăng chúng, vị ấy đã cúng dường vật thực; tại bến thuyền, bậc Đạo Sư cùng với Tăng chúng đã lên thuyền. 7. 7. Tattha bhaddajithero tu, chaḷabhiñño mahiddhiko; Jalapakkhalitaṭṭhānaṃ, disvā bhikkhū idaṃ vadī. Lúc ấy, Trưởng lão Bhaddaji, bậc Lục thông, có đại thần lực; sau khi thấy nơi nước bị khuấy động, đã nói với các vị Tỳ-khưu lời này. 8. 8. ‘‘Mahā panādabhūtena, mayā vutto suvaṇṇayo; Pāsādo patito ettha, pañcavīsatiyojako. ‘Do bị con rắn Mahāpanāda thổi hơi, một cung điện bằng vàng, cao hai mươi lăm do-tuần, đã rơi xuống nơi này’. 9. 9. Taṃ pāpuṇitvā gaṅgāya, jalaṃ pakkhili taṃ idha; Bhikkhū asaddahantā taṃ, satthuno taṃ nivedayuṃ. ‘Nước sông Gaṅgā, khi chảy đến đó, đã bị khuấy động ở đây.’ Các vị Tỳ-khưu không tin lời ấy, đã trình báo điều đó lên bậc Đạo Sư. 10. 10. Satthā’ha ‘‘kaṅkhaṃ bhikkhunaṃ, vinodehī’’tisotato; Ñāpetuṃ brahmaloke’pi, vasavattisamattha taṃ. Bậc Đạo Sư nói: ‘Hãy xua tan sự nghi ngờ của các Tỳ-khưu.’ Do đó, vị ấy, để chứng tỏ, đã có thể làm chủ cả cõi Phạm thiên. 11. 11. Iddhiyā nabhamuggantvā, sattatālasame ṭhito; Dūssathūpaṃ brahmaloke, ṭhapetvā vaḍḍhite kare. Bằng thần lực, vị ấy bay lên không trung, đứng ở độ cao bằng bảy cây ta-la; với hai tay được duỗi ra, vị ấy đã đặt bảo tháp Dussa ở cõi Phạm thiên. 12. 12. Idhā’netvā [Pg.177] dassayitvā, janassa puna taṃ tahiṃ; Ṭhapayitvā yathāṭhāne, iddhiyā gaṅgāmāgato. Sau khi mang về đây và chỉ cho mọi người thấy, rồi lại đặt nó về chỗ cũ ở nơi ấy; bằng thần lực, vị ấy đã trở lại sông Gaṅgā. 13. 13. Pādaṅguṭṭhena pāsādaṃ, gahetvā thupikāyaso; Ussāpetvāna dassetvā, janassa khipi taṃ tahiṃ. Bằng ngón chân cái, vị ấy đã nắm lấy cung điện ở phần đỉnh tháp; sau khi nâng lên và chỉ cho mọi người thấy, vị ấy đã ném nó trở lại nơi ấy. 14. 14. Nanduttaro māṇavako, disvā taṃ pāṭihāriyaṃ; Parāyattamahaṃ dhātuṃ, pahuānayituṃ siyaṃ. Thanh niên Nanduttara, khi thấy phép lạ ấy, (nghĩ rằng): ‘Ta có thể đem về được xá-lợi đang thuộc về người khác’. 15. 15. Iti patthayi tenetaṃ, saṅgho soṇuttaraṃ yatiṃ; Tasmiṃ kamme niyojesi, soḷasavassikaṃ api. Do vì vị ấy đã phát nguyện như vậy, Tăng chúng đã giao phó công việc ấy cho tu sĩ Soṇuttara, mặc dù vị ấy mới mười sáu tuổi. 16. 16. ‘‘Āharāmi kuto dhātuṃ’’, iti saṅghamapucchiso; Kathesi saṅgho therassa, tassa tā dhātuyo iti. Vị ấy đã hỏi Tăng chúng rằng: ‘Con sẽ đem xá-lợi từ đâu về?’. Tăng chúng đã nói với vị trưởng lão ấy về các xá-lợi ấy như sau: 17. 17. ‘‘Parinibbāna mañcamhi, nipanno loka nāyako; Dhātūhipilokahi taṃ, kātuṃ devinda mabruvi. ‘Khi đang nằm trên giường niết-bàn, bậc Đạo Sư của thế gian đã nói với Thiên chủ để làm lợi ích cho thế gian bằng các xá-lợi. 18. 18. Devinda’ṭṭhasu doṇesu, mama sāriradhāthusu; Ekaṃ doṇaṃ rāmagāme, koḷiyehi ca sakkataṃ. ‘Này Thiên chủ, trong tám hộc xá-lợi thân thể của ta, có một hộc ở tại làng Rāma, được dòng họ Koliya tôn kính. 19. 19. Nāgalokaṃ tato nitaṃ, tato nāgehi sakkataṃ; Laṃkādipe mahāthūpe, nidhānāya bhavissati. ‘Từ đó, (xá-lợi ấy) được đem đến long giới, rồi được loài rồng tôn kính; (sau này) sẽ được tôn trí trong đại tháp ở đảo Laṅkā. 20. 20. Mahākassapattheropi, dīghadassī mahāyati; Dhammāsoka narindena, dhātuvitthārakārako. ‘Cũng vậy, trưởng lão Mahākassapa, vị đại tu sĩ có tuệ thấy xa, (đã biết trước rằng) vua Dhammāsoka sẽ là người làm cho xá-lợi được phân bố rộng rãi. 21. 21. Rājagahassa sāmante, raññā ajātasattunā; Kārāpento mahādhātuṃ, nidhānaṃ sādhu saṅkhataṃ. ‘(Vị trưởng lão ấy) đã cho vua Ajātasattu thực hiện việc tôn trí đại xá-lợi được cất giữ kỹ lưỡng ở gần thành Rājagaha. 22. 22. Satta doṇāni dhātūnaṃ, āharitvāna kārayi; Rāmagāmamhi doṇantu, sattucittaññuna’ggahi. ‘(Ngài) đã cho đem về bảy hộc xá-lợi; còn hộc xá-lợi ở làng Rāma, bậc thấu triệt tâm ý của Đạo Sư đã không lấy đi. 23. 23. Mahādhātunidhānaṃ taṃ, dhammāsokopi bhūpati; Passitvā aṭṭhamaṃ doṇaṃ, āṇāpetuṃmakiṃ akā. ‘Đức vua Dhammāsoka, sau khi thấy nơi tôn trí đại xá-lợi ấy, cũng đã không ra lệnh đem về hộc thứ tám. 24. 24. Mahāthūpe nidhānatthaṃ, vihitaṃ taṃ jineni’ti; Dhammāsokaṃ nivāresuṃ, tattha khiṇāsavāyati. ‘Các vị tu sĩ A-la-hán ở nơi ấy đã ngăn cản vua Dhammāsoka, (nói rằng): ‘(Xá-lợi) ấy đã được bậc Chiến Thắng sắp đặt vì mục đích tôn trí trong Đại Tháp’. 25. 25. Rāmagāmamhi thūpotu, gaṅgātīre kato tato; Bhijjigaṅgāya oghena, sotu dhātu karaṇḍako. ‘Còn ngôi tháp ở làng Rāma, được dựng lên ở bờ sông Gaṅgā, đã bị vỡ bởi dòng nước sông Gaṅgā; và hộp đựng xá-lợi ấy (đã bị cuốn đi). 26. 26. Samuddaṃ [Pg.178] pavisitvāna, dvidhā bhinne jale tahiṃ; Nānāratanapiṭṭhamhi, aṭṭhārasmiṃ samākulo. ‘Sau khi trôi vào biển cả, (hộp xá-lợi) đã dừng lại ở nơi nước rẽ làm hai, trên một nền bằng nhiều loại bảo vật, tỏa ra các tia sáng. 27. 27. Nāgā disvā karaṇḍaṃ taṃ, kāḷanāgassa rājino; Mañjerikanāgabhavanaṃ, upagamma nivedayuṃ. ‘Loài rồng thấy được hộp (xá-lợi) ấy, đã đi đến cung điện rồng Mañjerika và trình báo cho vua rồng Kāḷa. 28. 28. Dasakoṭisahassehi, gantvā nāgehi so tahiṃ; Dhātū tā abhipūjento, netvāna bhavanaṃ sakaṃ. ‘Vị ấy đã cùng với mười vạn ức rồng đi đến nơi đó, và trong khi đảnh lễ các xá-lợi ấy, đã đem về cung điện của mình. 29. 29. Sabbaratanamayaṃ thūpaṃ, tassoparigharaṃ tathā; Māpetvā saha nāgehi, sadā pūjesi sādaro. ‘Sau khi cho tạo dựng một ngôi tháp bằng đủ loại bảo vật và một ngôi nhà che bên trên, vị ấy đã cùng với loài rồng luôn luôn thành kính cúng dường. 30. 30. Ārakkhāmahatī tattha, gantvā dhātuidhānaya; Suve dhātunidhānañhi, bhūmipālo karissati’’. ‘Ở nơi ấy có sự canh phòng cẩn mật. Hãy đi đến đó để đem xá-lợi về đây. Vì vào ngày mai, đức vua sẽ thực hiện việc tôn trí xá-lợi’. 31. 31. Iccevaṃ saṅghavacanaṃ, sutvā sādhūti so pana; Pattabbakālaṃ pekkhanto, pariveṇa magāsakaṃ. Sau khi nghe lời dạy của Tăng chúng như vậy, vị ấy đáp rằng: “Lành thay”, rồi trong khi chờ đợi thời điểm thích hợp, đã đi đến tu viện của mình. 32. 32. Bhavissati suve dhātu, nidhānanti mahīpati; Cāresi nagare bheriṃ, sabba kiccaṃ vidhāya taṃ. Đức vua, sau khi đã sắp đặt mọi công việc, đã cho đánh trống trong thành (loan báo) rằng: ‘Việc tôn trí xá-lợi sẽ diễn ra vào ngày mai’. 33. 33. Nagaraṃ sakalañceva, idhāgāmiñca añjasaṃ; Alaṅkārayi sakkaccaṃ, nagare ca vibhūsayi. (Nhà vua) đã kính cẩn trang hoàng toàn thể kinh thành và con đường dẫn đến đây, và đã trang điểm (lộng lẫy) trong thành. 34. 34. Sakko devānamindo ca, laṃkādīpamasesakaṃ; Āmantetvā vissakammaṃ, alaṅkārayinekadhā. Và Sakka, vua của chư thiên, sau khi gọi Vissakamma, đã cho trang hoàng toàn thể đảo Laṅkā theo nhiều cách. 35. 35. Nagarassa catudvāre, vattabhattaṃhi nekadhā; Mahājanopabhogatthaṃ, ṭhapāpesi narādhipo. Đức vua đã cho đặt để nhiều loại vật thực thường dùng ở bốn cổng thành vì mục đích cho đại chúng tiêu dùng. 36. 36. Uposathe pannarase, aparanhe sumānaso; Paṇḍito rājakiccesu, sabbālaṅkāra maṇḍito. Vào ngày lễ Uposatha rằm, buổi chiều, (đức vua) với tâm ý hoan hỷ, bậc hiền trí trong các công việc của vua, được trang điểm với mọi trang sức, 37. 37. Sabbāhi nāṭakatthīhi, yodhehi sāyudhehi ca; Mahatā ca baloghena, hatthivā jirathehi ca. ...với tất cả các vũ nữ, các binh sĩ mang vũ khí, và với đoàn quân đông đảo gồm voi, ngựa, và xe, 38. 38. Nānāvidhavibhūsehi, sabbato parivārito; Āruyha surathaṃ aṭṭhā, suseta ca susindhavaṃ. ...được vây quanh khắp nơi với nhiều loại trang hoàng, sau khi lên cỗ xe tốt được kéo bởi những con ngựa Sindhava trắng tốt, đã đứng (trên đó). 39. 39. Bhūsitaṃ kaṇḍūlaṃ hatthiṃ, kāretvā puratosubhaṃ; Suvaṇṇacaṅgoṭadharo, sotacchattassa heṭṭhāto. (Nhà vua) cho con voi Kaṇḍula được trang điểm đẹp đẽ đi phía trước, (trên voi) có người mang hộp vàng ở bên dưới lọng trắng. 40. 40. Aṭṭhuttara [Pg.179] sahassāni, nāgaranāriyo subhā; Supuṇṇaghaṭabhūsāyo, taṃ raṭṭhaṃ parivārayuṃ. Một ngàn lẻ tám người phụ nữ xinh đẹp trong thành, trang điểm với những bình đầy nước, đã vây quanh cỗ xe ấy. 41. 41. Nānāpupphasamuggāni, tatheva daṇḍadīpikā; Tattakā tattakā eva, dhārayitvāna itthiyo. Cũng với số lượng tương đương như thế, những người phụ nữ khác đã mang theo những hộp đựng nhiều loại hoa và những ngọn đuốc. 42. 42. Aṭṭhuttara sahassāni, dārakā samalaṅkatā; Gahetvā parivāresuṃ, nānāvaṇṇadhaje subhe. Một ngàn lẻ tám cậu bé được trang điểm, cầm những lá cờ đẹp nhiều màu sắc, đã vây quanh (đoàn rước). 43. 43. Nānātūriyaghosehi, anekehi tahiṃ tahiṃ; Hatthasarathasaddehi, bhijjante viya bhūtale. Với nhiều âm thanh của các loại nhạc cụ ở nơi này nơi kia, và với tiếng của voi, ngựa, và xe, mặt đất dường như vỡ ra. 44. 44. Yanto mahāmeghavanaṃ, siriyā so mahāyaso; Yante’va nandanavanaṃ, devarājā asobhatha. Bậc đại danh tiếng ấy, với vẻ huy hoàng, đi đến khu vườn Mahāmeghavana, giống như Thiên chủ đi đến khu vườn Nandana và trở nên rực rỡ. 45. 45. Rañño niggamanārambhe, mahātūriya ravaṃpure; Pariveṇe nisinno’va, sutvā soṇuttaro yati. Vào lúc đức vua bắt đầu khởi hành, trong thành phố vang lên âm thanh của các đại nhạc khí; vị tu sĩ Soṇuttara, đang ngồi trong tu viện, đã nghe thấy. 46. 46. Nimujjitvā puthuviyā, gantvāna nāgamandiraṃ; Nāgarājassa purato, tattha pātūrahulahuṃ. Sau khi độn thổ và đi đến long cung, vị ấy đã nhanh chóng hiện ra ở đó trước mặt Long vương. 47. 47. Vuṭṭhāya abhivādetvā, pallaṅke taṃ nivesīla; Sakkaritvāna nāgindo, pucchi āgata desakaṃ. Sau khi đứng dậy và đảnh lễ, (Long vương) đã mời vị ấy ngồi lên bảo tọa; sau khi tỏ lòng tôn kính, Long vương đã hỏi về lý do của chuyến viếng thăm. 48. 48. Tasmiṃ vutte athopucchi, therāgamanakāraṇaṃ; Patvā’dhikāraṃ sabbaṃ so, saṅgha sandesa mabruvi. Khi được hỏi như vậy, (Long vương) liền hỏi về lý do trưởng lão đến. Vị ấy (trưởng lão), sau khi nhận được toàn quyền, đã nói lên thông điệp của Tăng đoàn. 49. 49. Mahāthūpe nidhānatthaṃ, buddhena vihitā idha; Tava hatthagatā dhātu, dehitā kira me tuvaṃ. ‘Vì mục đích tôn trí trong Đại Tháp, đã được đức Phật quy định tại đây, xin ngài hãy trao cho tôi các xá lợi đang ở trong tay ngài.’ 50. 50. Taṃ sutvā nāgarājāso, atīva domanassi to; ‘‘Pahū ayañhi samaṇo, balakkārena gaṇhituṃ. Nghe vậy, Long vương vô cùng ưu phiền: ‘Vị Sa-môn này quả thật có năng lực để dùng vũ lực mà chiếm lấy.’ 51. 51. Tasmā aññattha netabbā, dhātuyo’’iti cintiya; Tattha ṭhitaṃ bhāgineyyaṃ, ākārena nivedayi. Nghĩ rằng: ‘Vì vậy, phải đem xá lợi đi nơi khác,’ (Long vương) đã ra hiệu cho người cháu đang đứng ở đó. 52. 52. Nāmena vāsuladatto, jānitvā tassa iṅgitaṃ; Gantvā taṃ cetiyagharaṃ, gilitvāna karaṇḍakaṃ. (Người cháu) tên là Vāsuladatta, biết được ý định của (vua), đã đi đến điện thờ xá lợi ấy và nuốt lấy hộp đựng. 53. 53. Sinerupādaṃ [Pg.180] gantvāna, kuṇḍalāvaṭṭakosayi; Tiyojanasataṃ dīgho, bhogoyojanavaṭṭavā. Sau khi đi đến chân núi Sineru, (người cháu) đã cuộn mình lại. Thân mình dài ba trăm do-tuần, và có chu vi một do-tuần. 54. 54. Anekāni sahassāni, māpetvāna phaṇāni ca; Dhūpāyati pajjalati, sayitvā so mahiddhiko. Vị ấy, bậc đại thần thông, sau khi hóa hiện ra nhiều ngàn cái mang, đã nằm xuống, phun ra khói và lửa. 55. 55. Anekāni sahassāni, attanā sadise ahi; Māpayitvā sayāpesi, samantā parivārite. Vị ấy đã hóa hiện ra nhiều ngàn con rắn giống như mình và cho chúng nằm xuống, vây quanh khắp nơi. 56. 56. Bahū devā ca nāgā ca, osariṃsu tahiṃ tadā; ‘‘Yuddhaṃ ubhinnaṃ nāgānaṃ, pasissāma mayaṃ’’iti. Khi ấy, nhiều chư thiên và long vương đã tụ tập ở đó, (nghĩ rằng): ‘Chúng ta sẽ được xem cuộc chiến của hai vị đại long vương.’ 57. 57. Mātulo bhāgineyyena, haṭātā dhātuyo iti; Ñatvā’naha theraṃ taṃ, dhātunatthi me santike iti. Biết rằng: ‘Xá lợi đã được người cháu mang đi,’ người cậu (Long vương) đã nói với vị trưởng lão rằng: ‘Xá lợi không có ở chỗ tôi.’ 58. 58. Āditoppabhutithero, tāsaṃ dhātūnamāgamaṃ; Vatvāna nāgarājaṃ taṃ, ‘‘dehi dhātū’’ti abruvi. Vị trưởng lão, sau khi kể lại cho Long vương nghe về nguồn gốc của các xá lợi ấy từ lúc ban đầu, đã nói rằng: ‘Hãy trao xá lợi đây.’ 59. 59. Aññathā saññāpetuṃ taṃ, theraṃ so uragādhipo; Ādāya cetiya gharaṃ, gantvā taṃ tassa vaṇṇayi. Để thuyết phục vị trưởng lão theo cách khác, vị chúa loài rắn ấy đã dẫn ngài đến điện thờ xá lợi, và sau khi đến nơi, đã mô tả nó cho ngài nghe. 60. 60. Anekadhā anekehi, ratanehi susaṅkhataṃ; Cetiyaṃ cetiyagharaṃ, passa bhikkhu sunimmitaṃ. ‘Này Tỳ-khưu, hãy xem bảo tháp và điện thờ này, được chế tác tinh xảo bằng nhiều loại bảo vật theo nhiều cách, được xây dựng thật tuyệt mỹ.’ 61. 61. Laṃkādīpamhi sakale, sabbāni ratanānipi; Sopānante pāṭikampi, nāgghanta’ññesu kā kathā. ‘Tất cả châu báu trên toàn đảo Laṅkā cũng không bằng giá trị của phiến đá lát ở cuối bậc thang, huống chi là những thứ khác.’ 62. 62. Mahāsakkāraṭhānamhā, appasakkāraṭhāna kaṃ; Dhātūnaṃ nayanaṃ nāma, nayuttaṃ bhikkhuvo idaṃ. ‘Này Tỳ-khưu, việc mang xá lợi từ một nơi tôn quý như thế này đến một nơi kém tôn quý hơn là điều không thích hợp.’ 63. 63. ‘‘Saccābhisamayo nāma, tumhākaṃ hīna vijjati; Saccābhisamayaṭhānaṃ, netuṃ yuttañhi dhātuyo’’. ‘Sự chứng ngộ chân lý quả thật không tồn tại nơi các ngài. Việc mang xá lợi đến một nơi có thể chứng ngộ chân lý là điều thích hợp.’ 64. 64. ‘‘Saṃsāra dukkha mokkhāya, uppajjanti tathāgatā; Buddhassāyamadhippāyo, tenanessāma dhātuyo. ‘Các đấng Như Lai xuất hiện là vì sự giải thoát khỏi khổ đau luân hồi. Đây là ý định của đức Phật, do đó chúng tôi sẽ mang xá lợi đi.’ 65. 65. Dhātunidhānaṃ ajje’va, so hi rājā karissati; Tasmā papañcamakaritvā, lahuṃ me dehi dhātuyo’’. ‘Vị vua ấy sẽ thực hiện việc tôn trí xá lợi ngay trong hôm nay. Vì vậy, đừng làm phức tạp nữa, hãy nhanh chóng trao xá lợi cho tôi.’ 66. 66. Nāgoāhasace bhante, tuvaṃ passasi dhātuyo; Gahetvā yāhi taṃ thero, tikkhattuṃ taṃ bhaṇāpiya. Long vương nói: ‘Bạch Đại đức, nếu ngài nhìn thấy xá lợi, hãy cứ lấy và đi.’ Vị trưởng lão đã để cho ông ta nói điều đó ba lần. 67. 67. Sukhumaṃ [Pg.181] karaṃ māpayitvā, thero tatraṭhito’vaso; Bhāgineyyassa vadane, hatthaṃ pakkhippa tāvade. Vị trưởng lão, trong khi vẫn đứng tại đó, đã hóa hiện ra một bàn tay vi tế và ngay lập tức đưa tay vào trong miệng của người cháu. 68. 68. Dhātukaraṇḍaṃ ādāya, ‘‘tiṭṭha nāgā’’ti bhāsiya; Nimujjitvā pathaviyaṃ, pariveṇamhi uṭṭhahi. Sau khi lấy hộp xá lợi và nói rằng: ‘Này Long vương, hãy ở lại!’, vị ấy đã độn thổ và trồi lên tại tu viện. 69. 69. Nāgarājā gato bhikkhu, amhehi vañcito’’iti; Dhātu ānayanatthāya, bhāgineyyassa pāhiṇi. Long vương (nghĩ rằng): ‘Vị Tỳ-khưu đã bị chúng ta lừa và đã bỏ đi,’ rồi cho gọi người cháu đến để mang xá lợi về. 70. 70. Bhāgineyyo’tha kucchimhi, apassitvā karaṇḍakaṃ; Paridevamāno āgantvā, mātulassa nivedayi. Bấy giờ, người cháu không thấy hộp đựng trong bụng mình, đã than khóc trở về và báo cho người cậu biết. 71. 71. Tadā so nāgarājāpi, ‘‘vañcitamha mayaṃ’’iti; Paridevi nāgā sabbepi, parideviṃsu pīḷitā. Khi ấy, Long vương cũng than khóc: ‘Chúng ta đã bị lừa rồi!’ Tất cả các long vương khác, vì đau khổ, cũng đều than khóc. 72. 72. Bhikkhu nāgassa vijaye, tuṭṭhā devā samāgatā; Dhātuyo pūjayantātā, teneva saha āgamuṃ. Khi vị Tỳ-khưu chiến thắng Long vương, các chư thiên đã tụ hội lại và rất hoan hỷ. Họ đã cúng dường xá lợi và cùng đi theo ngài. 73. 73. Paridevamānā āgantvā, nāgā saṅghassa santike; Bahudhā parideviṃsu, dhātāharaṇa dukkhitā. Các long vương, trong khi than khóc, đã đi đến trước Tăng đoàn và than van đủ điều, đau khổ vì việc xá lợi bị lấy đi. 74. 74. Tesaṃ saṅgho’nukampāya, thokaṃ dhātumadāpayi; Te tena tuṭṭhā gantvāna, pūjā bhaṇḍāni āharuṃ. Do lòng bi mẫn đối với họ, Tăng chúng đã ban cho một ít xá lợi. Họ hoan hỷ với điều ấy, sau khi đi đã mang về các vật phẩm cúng dường. 75. 75. Sakko ratanapallaṅkaṃ, soṇṇacaṅkoṭameva ca; Ādāya saha devehi, taṃ ṭhānaṃ samupāgato. Vua trời Sakka, đã mang theo bảo tọa bằng ngọc báu và cả tráp vàng, cùng với chư thiên đã đi đến nơi ấy. 76. 76. Therassa uggataṭhāne, kārite vissakammunā; Patiṭṭhapetvā pallaṅkaṃ, subhe ratanamaṇḍape. Tại nơi trồi lên của vị Trưởng lão, sau khi đã đặt bảo tọa vào trong điện thờ bằng ngọc báu xinh đẹp do trời Vissakamma tạo ra. 77. 77. Mātukaraṇḍamādāya, tassa therassa hatthato; Caṅkoṭake ṭhapetvāna, pallaṅke pavareṭhapi. Sau khi đã nhận lấy hộp đựng từ tay của vị Trưởng lão ấy, và đã đặt (xá lợi) vào trong tráp, (vua trời) đã đặt (tráp ấy) lên trên bảo tọa cao quý. 78. 78. Brahmā chattamadhāresi, santussito vāḷabījaniṃ; Maṇitālavaṇṭaṃ suyāmo, sakko saṅkhaṃ tusodakaṃ. Phạm thiên đã cầm lọng, trời Santussita cầm phất trần, trời Suyāma cầm quạt báu, vua trời Sakka cầm tù và và nước thơm. 79. 79. Cattāro tu mahārājā, aṭṭhaṃsu khaggapāṇino; Samuggahatthā tettiṃsa, devaputtā mahiddhikā. Còn Tứ Đại Thiên Vương thì đứng với gươm trong tay. Ba mươi ba vị thiên tử có đại thần lực, tay cầm hộp đựng. 80. 80. Pāricchattaka pupphehi, pūjayantā tahiṃṭhitā; Kumāriyotu dvattiṃsa, daṇḍadīpadharā ṭhitā. Họ đứng tại đấy cúng dường bằng những đóa hoa Pāricchattaka. Còn ba mươi hai nàng thiên nữ thì đứng cầm đèn gậy. 81. 81. Palāpetvā [Pg.182] duṭṭhayakkhe, yakkhasenāpati pana; Aṭṭhavīsati aṭṭhaṃsu, ārakkhaṃ kurumānakā. Sau khi đã xua đuổi các dạ-xoa hung ác, hai mươi tám vị tướng dạ-xoa đã đứng đó thực hiện việc hộ vệ. 82. 82. Vīṇaṃ vādayamāno’va, aṭṭhā pañcasikho tahiṃ; Raṅgabhūmiṃ māpayitvā, timparuturiya ghosavā. Vị trời Pañcasikha đã đứng tại đấy, vừa đang gảy đàn vīṇā. Sau khi đã hóa hiện sân khấu, (vị ấy) làm vang dội nhạc cụ timbaru. 83. 83. Anekadevaputtā ca, sādhugītappayojakā; Mahākāḷo nāgarājā, thuyamāno anekadhā. Và nhiều vị thiên tử là những người trình diễn các bài hát hay. Long vương Mahākāḷa được tán dương bằng nhiều cách. 84. 84. Dibbatūriyāni vajjanti, dibbasaṃgīti vattati; Dibbagandhādivassāni, vassapenti ca devatā. Các nhạc cụ chư thiên được trỗi lên, nhạc trời được tiến hành. Và chư thiên làm cho mưa các loại hương trời và các thứ khác. 85. 85. So indaguttatherotu, mārassa paṭibāhanaṃ; Cakkavāḷasamaṃ katvā, lohacchattamamāpayi. Vị Trưởng lão Indagutta ấy, để ngăn cản Ma vương, đã hóa hiện một chiếc lọng bằng đồng lớn bằng một thế giới. 86. 86. Mātūnaṃ purato ceva, tattha tattha ca pañcasu; Ṭhānesu gaṇasajjhāyaṃ, kariṃsva khilabhikkhavo. Và ở phía trước của các vị Mẫu, và tại năm nơi đây đó, tất cả các vị tỳ-khưu đã thực hiện việc tụng đọc theo nhóm. 87. 87. Tatthā’gamā mahārājā, pahaṭṭho duṭṭhagāmaṇi; Sīsenā’dāya ānīte, caṅkoṭamhi suvaṇṇaye. Đức vua Duṭṭhagāmaṇi hoan hỷ đã đi đến đấy. (Ngài) đã đội lên đầu chiếc tráp bằng vàng đã được mang đến. 88. 88. Ṭhapetvā dhātu caṅkoṭaṃ, patiṭṭhāpiya āsane; Dhātuṃ pūjīya vanditvā, ṭhito pañcalīko tahiṃ. Sau khi đã đặt tráp xá lợi, sau khi đã an vị trên bảo tọa, sau khi đã cúng dường và đảnh lễ xá lợi, (vua) đã đứng tại đấy chắp tay. 89. 89. Dibbacchattādikānettha, dibbagandhādikāni ca; Passitvā dibbatūriyādi-sadde sutvā ca khattiyo. Vị vua Sát-đế-lỵ, sau khi đã nhìn thấy ở đây lọng trời và các thứ khác, và các loại hương trời và các thứ khác, và sau khi đã nghe các âm thanh của nhạc cụ chư thiên và các thứ khác. 90. 90. Apassitvā brahmadevo, tuṭṭho acchariyabbhuto; Dhātuchattena pūjesi, laṃkārajje’bhisiñci ca. Do không nhìn thấy Phạm thiên, (vua) vui mừng, kinh ngạc và phi thường, đã cúng dường (xá lợi) bằng chiếc lọng và cũng đã dâng cúng vương quốc Laṅkā. 91. 91. ‘‘Dibbacchattaṃ mānusañca, vimutticchattameva ca; Iti ticchittadhārissa, lokanāthassa satthuno. ‘Của bậc Đạo Sư, vị Hộ Trì của thế gian, là người mang ba chiếc lọng là: lọng của chư thiên, lọng của nhân loại, và lọng của sự giải thoát.’ 92. 92. Tikkhattumeva me rajjaṃ, dammī’ti haṭṭhamānaso; Tikkhattumeva dhātūnaṃ, laṃkārajjamadāsiso. Với tâm ý vui mừng, (vua nghĩ rằng): ‘Ta dâng cúng vương quốc của ta đúng ba lần.’ (Vua) đã dâng cúng vương quốc Laṅkā cho xá lợi đúng ba lần. 93. 93. Pūjayanto dhātuyotā, devehi mānusehi ca; Saha caṅkoṭakeheva, sīsenādāya khattiyo. Vị vua Sát-đế-lỵ, trong khi đang cúng dường các xá lợi ấy cùng với chư thiên và nhân loại, đã đội lên đầu cùng với các chiếc tráp. 94. 94. Bhikkhusaṅgha paribyuḷho, katvā thūpaṃ padakkhiṇaṃ; Pācinato āharitvā, dhātugabbhamhi otari. Được Tăng chúng tỳ-khưu vây quanh, sau khi đã đi nhiễu quanh bảo tháp, sau khi đã mang (xá lợi) từ hướng đông, (vua) đã đi xuống phòng chứa xá lợi. 95. 95. Arahanto channavuti-koṭiyo thūpamuttamaṃ; Samantā parivāretvā, aṭṭhaṃsu katapañjalī. Chín mươi sáu ức vị A-la-hán, sau khi đã vây quanh khắp nơi bảo tháp cao quý, đã đứng chắp tay. 96. 96. Otaritvā [Pg.183] dhātugabbhaṃ, mahagghe sayanesubhe; Ṭhapessāmiti cintente, pītipuṇṇanarissare. Trong khi vị vua, người đầy hỷ lạc, đang suy nghĩ rằng: ‘Sau khi đã đi xuống phòng chứa xá lợi, ta sẽ đặt (xá lợi) lên trên giường nằm xinh đẹp vô giá.’ 97. 97. Sadhātu dhātucaṅkoṭo, uggantvā tassa sīsato; Sattatālappamāṇamhi, ākāsamhi ṭhito tato. Khi ấy, chiếc tráp xá lợi cùng với xá lợi, sau khi đã bay lên từ đầu của vị ấy, đã dừng lại ở trên không trung tại độ cao bằng bảy cây thốt nốt. 98. 98. Sayaṃ karaṇḍo vivari, uggantvā dhātuyo tato; Buddhavesaṃ gahetvāna, lakkhaṇebyañjanujjalaṃ. Chiếc hộp đựng đã tự mở ra, các xá lợi sau khi đã bay lên từ đó, đã mang lấy hình tướng của đức Phật, rực rỡ với các tướng tốt và tướng phụ. 99. 99. Gaṇḍambamūle buddho’va, yamakaṃ pāṭihāriyaṃ; Akaṃsu dharamānena, sugatena adhiṭṭhitaṃ. Giống như đức Phật ở tại gốc cây xoài Gaṇḍamba, (các xá lợi) đã thực hiện song thông thần biến, điều đã được đức Thiện Thệ quyết định trong lúc ngài còn tại thế. 100. 100. Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā, pasannekaggamānasā; Devāmanussā arahattaṃ, pattā dvādasa koṭiyo. Sau khi đã nhìn thấy thần biến ấy, mười hai ức chư thiên và nhân loại với tâm ý trong sạch và nhất tâm đã đắc quả A-la-hán. 101. 101. Sesā phalattayaṃ pattā, atītā gaṇanāpathaṃ; Hitvā’tha buddhavesaṃ tā, karaṇḍamhi patiṭṭhayuṃ. Những người còn lại đã đắc ba quả (thấp hơn), số lượng vượt ngoài sự tính đếm. Sau đó, sau khi đã từ bỏ hình tướng của đức Phật, các xá lợi ấy đã an vị vào trong hộp đựng. 102. 102. Tato oruyha caṅkoṭo, rañño sīse patiṭṭhahi; Sahindaguttatherena, nāṭakīhi ca so pana. Sau đó, chiếc tráp sau khi đã đi xuống đã an vị trên đầu của đức vua. Và vị ấy (đức vua) cùng với Trưởng lão Indagutta và các vũ công... 103. 103. Dhātugabbhaṃpariharaṃ, patvāna sayanaṃ subhaṃ; Caṅkoṭaṃ ratanapallaṅke, ṭhapayitvā jutindharo. ...đi nhiễu quanh phòng chứa xá lợi, sau khi đã đi đến giường nằm xinh đẹp, vị vua rạng rỡ sau khi đã đặt chiếc tráp lên trên bảo tọa bằng ngọc báu. 104. 104. Dhovitvāna punohatthe, gandhavāsita vārinā; Catujjātiyagandhena, ubbatetvā sagāravo. Với lòng tôn kính, sau khi đã rửa tay lại bằng nước thơm, ngài đã xoa ướp với bốn loại hương liệu. 105. 105. Karaṇḍaṃ vivaritvāna, tāgahetvāna dhātuyo; Iti cintayi bhūmindo, mahājanahitatthiko. Sau khi đã mở hộp và đã lấy các xá-lợi ấy, vị vua, người mưu cầu lợi ích cho đại chúng, đã suy nghĩ như vầy: 106. 106. Anākulaṃ kehicipi, yadi hessanti dhātuyo; Janassa saraṇaṃ hutvā, yadi ṭhassanti dhātuyo. ‘Nếu các xá-lợi này sẽ không bị ai làm cho xáo trộn, nếu các xá-lợi này sẽ tồn tại, trở thành nơi nương tựa cho dân chúng, 107. 107. Satthunipannākārena, parinibbānamañcake; Nipajjantu supaññatte, sayanamhi mahārahe. thì mong rằng các ngài hãy an vị trên chiếc giường quý giá được chuẩn bị chu đáo, theo tư thế của bậc Đạo Sư nằm trên giường Bát-niết-bàn.’ 108. 108. Iti cintiya so dhātū, ṭhapesi sayanuttame; Tadā kārā dhātuyo ca, sahiṃsu sayanuttame. Suy nghĩ như vậy xong, vị ấy đã đặt các xá-lợi lên chiếc giường tối thượng. Bấy giờ, các xá-lợi đã an vị trên chiếc giường tối thượng theo hình dáng (của đức Phật). 109. 109. Āsaḷhīsukkapakkhassa, pannarasauposathe; Uttarāsaḷhanakkhatte, evaṃ dhātupatiṭṭhitā. Như vậy, các xá-lợi đã được tôn trí vào ngày trai giới thứ mười lăm của thượng tuần tháng Āsāḷha, dưới chòm sao Uttarāsaḷha. 110. 110. Saha [Pg.184] dhātupatiṭṭhānā, akkhampittha mahāmahī; Pāṭihīrāninekāni, pavattiṃsu anekadhā. Cùng với việc tôn trí xá-lợi, quả đại địa đã rúng động; và nhiều phép lạ đã xảy ra theo nhiều cách. 111. 111. Rājā pasannodhātutā, setacchattena pūjayi; Laṃkāya rajjaṃ sakalaṃ, sattāhāni adāsi ca. Nhà vua, với lòng hoan hỷ đối với các xá-lợi, đã cúng dường một chiếc lọng trắng; và ngài cũng đã dâng cúng toàn thể vương quốc Laṅkā trong bảy ngày. 112. 112. Kāye ca sabbālaṅkāraṃ, dhātugabbhamhi pūjayi; Tathānāṭakiyo’macchā, parisā devatāpi ca. Ngài đã cúng dường tất cả đồ trang sức trên thân mình trong phòng xá-lợi; các vũ nữ, các vị bộ trưởng, đoàn tùy tùng, và cả các vị trời cũng đã cúng dường tương tự. 113. 113. Vatthaguḷaghatādīni, datvā saṅghassa bhūpati; Bhikkhūhi gaṇasajjhāyaṃ, kāretvā’khilarattiyaṃ. Sau khi đã dâng cúng y phục, đường phèn, bơ lỏng, và các vật khác đến Tăng chúng, nhà vua đã thỉnh chư Tỳ-khưu tụng kinh suốt cả đêm. 114. 114. Punāhani purebheriṃ, cāresi ‘‘sakalā janā; Vindantu dhātusattāhaṃ, imaṃ’’ti janatāhito. Vào ngày hôm sau, vị vua, vì lợi ích của dân chúng, đã cho đánh trống trong thành phố và rao rằng: ‘Mong tất cả mọi người hãy tham dự lễ hội xá-lợi kéo dài bảy ngày này.’ 115. 115. Indagutto mahāthero, adiṭṭhāsi mahiddhiko; ‘‘Dhātu vanditukāmāye, laṃkādīpamhi mānusā. Đại Trưởng lão Indagutta, vị có đại thần thông, đã phát nguyện rằng: ‘Những người trên đảo Laṅkā có mong muốn đảnh lễ xá-lợi, 116. 116. Taṅkhaṇaṃyeva āgantvā, vanditvā dhātuyo idha; Yathā sakaṃ gharaṃ yantu’’, taṃ yathādhiṭṭhitaṃ ahu. mong rằng họ có thể đến ngay lập tức, đảnh lễ các xá-lợi ở đây, rồi trở về nhà của mình.’ Và điều ấy đã xảy ra đúng như lời phát nguyện. 117. 117. So mahābhikkhusaṅghassa, mahārājā mahāyaso; Mahādānaṃ pavattetvā, taṃ sattāhaṃ nirantaraṃ. Vị đại vương lừng danh ấy, sau khi đã liên tục thực hiện cuộc đại bố thí đến đại chúng Tỳ-khưu trong suốt bảy ngày đó, 118. 118. Ācikkhidhātugabbhamhi, kiccaṃ niṭhāpitaṃ mayā; Dhātugabbhapidhānaṃtu, saṅgho jānitumarahati. đã thưa rằng: ‘Công việc trong phòng xá-lợi đã được con hoàn tất. Còn việc đóng cửa phòng xá-lợi, mong Tăng chúng hãy quyết định.’ 119. 119. Saṅgho te dve sāmaṇere, tasmiṃ kamme niyojayi; Pidahiṃsu dhātugabbhaṃ, pāsāṇenā’haṭena te. Tăng chúng đã chỉ định hai vị Sa-di ấy vào công việc đó. Hai vị ấy đã đóng cửa phòng xá-lợi bằng một tảng đá đã được mang đến. 120. 120. ‘‘Mālettha mā milāyantu, gandhāsussantumā ime; Mā nibbāyantu dīpāva, mā kiñcāpi vivajjatu. ‘Mong rằng những vòng hoa ở đây không tàn úa, những hương liệu này không khô cạn; mong rằng những ngọn đèn không bị tắt, và mong rằng không có vật gì bị hư hoại.’ 121. 121. Medavaṇṇa cha pāsāṇā, sandhiyantunirantarā’’; Iti ghīṇāsavā ettha, sabbametaṃ adhiṭṭhayuṃ. ‘Mong rằng sáu tảng đá màu mỡ được kết nối liền mạch không kẽ hở.’ Các bậc lậu tận đã phát nguyện tất cả những điều này tại nơi đây. 122. 122. Āṇāpesi mahārājā, ‘‘yathāsattiṃ mahājano; Dhātunidhānakāne’ttha, karotū’’ti hitatthiko. Vị đại vương, người mưu cầu lợi ích, đã ra lệnh rằng: ‘Mong đại chúng hãy thực hiện việc tôn trí các xá-lợi ở đây tùy theo khả năng của mình.’ 123. 123. Mahādhātunidhānassa, piṭṭhimhi ca mahājano; Akā sahassa dhātunaṃ, nidhānāni yathābalaṃ. Và trên đỉnh của nơi tôn trí đại xá-lợi, đại chúng đã thực hiện một ngàn cuộc tôn trí xá-lợi tùy theo khả năng. 124. 124. Pidahāpiyataṃ sabbaṃ, rājāthūpaṃ samāpayi; Caturassa ca yañcettha, cetiyamhi samāpayi. Nhà vua đã cho hoàn tất bảo tháp, bao phủ tất cả những thứ đó; và ngài cũng đã cho hoàn tất phần hình vuông trên bảo tháp. 125. 125. Puññāni [Pg.185] evamamalāni sayañcasanto,Kubbanti sabbavibhavuttamapatti hetu; Kārenti cāpihi’khilā parisuddhacittā,Nānāvisesajānatā parivārahetū’’ti. Như vậy, những bậc thiện trí tự mình làm các công đức thanh tịnh vì mục đích đạt được mọi sự thịnh vượng tối cao; và với tâm thanh tịnh, họ cũng khiến cho tất cả những người khác thực hiện, vì mục đích có được đoàn tùy tùng gồm những người có nhiều phẩm chất đặc biệt. Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành, Dhātunidhānaṃ nāma chương có tên là Tôn Trí Xá-lợi, Ekatiṃsatimo paricchedo. chương thứ ba mươi mốt. Dvattiṃsatima pariccheda Chương thứ ba mươi hai Tusitapuragamanaṃ Hành trình đến cõi trời Đâu-suất 1. 1. Aniṭṭhite chattakamme, sudhākamme ca cetiye; Māraṇantikarogena, rājā āsi gilānako. Khi công việc làm lọng và công việc tô vữa trên bảo tháp chưa được hoàn tất, nhà vua đã lâm trọng bệnh. 2. 2. Tissaṃ pakkosayitvā so, kaniṭṭhaṃ dīghavāpito; ‘‘Thūpe aniṭṭhitaṃ kammaṃ, niṭṭhāpehīti abravi. Ngài đã cho triệu người em trai là Tissa từ Dīghavāpi đến và nói rằng: ‘Hãy hoàn tất công việc còn dang dở trên bảo tháp.’ 3. 3. Bhātuno dubbalattāso, tunnavāyehi kāriya; Kañcukaṃ suddhavatthehi, tena chādiya cetiyaṃ. Do người anh trai đang yếu mệt, vị ấy (Tissa) đã cho các thợ may làm một lớp vỏ bọc bằng vải trắng, và dùng nó để che phủ bảo tháp. 4. 4. Cittakārehi kāresi, vedikaṃ tattha sādhukaṃ; Pantipuṇṇaghaṭānañca, pañcaṅgulakapantikaṃ. Ngài đã cho các họa sĩ làm một lan can đẹp ở nơi ấy, một hàng các bình đầy, và một hàng các dấu năm ngón tay. 5. 5. Chattākārehi kāresi, chattaṃ veḷumayaṃ tathā; Kharapattamaye canda-sūriye muddhavediyaṃ. Ngài đã cho các thợ làm lọng làm một chiếc lọng bằng tre, cũng như làm mặt trăng và mặt trời bằng lá cọ trên lan can ở đỉnh. 6. 6. Lākhākuṅkumakehe’taṃ, cittayitvā sucittitaṃ; Rañño nivedayi’’thūpe, kattabbaṃ niṭṭhitaṃ’’iti. Sau khi đã trang trí đẹp đẽ vật ấy bằng sơn mài và bột nghệ tây, họ đã trình báo lên đức vua rằng: ‘Công việc cần phải làm ở bảo tháp đã được hoàn tất.’ 7. 7. Sivikāya nipajjitvā, idhāgantvā mahīpati; Padakkhiṇaṃ karitvāna, sivikāye’va cetiyaṃ. Vị quốc vương, sau khi nằm trên kiệu và đi đến nơi đây, đã đi nhiễu quanh bảo tháp trong khi vẫn ở trên chính chiếc kiệu ấy. 8. 8. Vanditvā [Pg.186] dakkhiṇadvāre, sayane bhūmisanthate; Sayitvā dakkhiṇapassena, so mahāthūpa muttamaṃ. Sau khi đảnh lễ ở cổng phía nam, trên chiếc giường được trải trên mặt đất, ngài đã nằm nghiêng về phía bên phải, chiêm ngưỡng Đại Bảo Tháp tối thượng. 9. 9. Sayitvā vāmapassesa, lohapāsāda muttamaṃ; Passanto sumano āsi, bhikkhusaṅghapurekkhato. Khi nằm nghiêng về phía bên trái, ngài chiêm ngưỡng Lâu đài Đồng tối thượng. Trong khi nhìn ngắm, được Tăng chúng vây quanh, ngài đã có tâm ý hoan hỷ. 10. 10. Gilānapucchanatthāya, āgatāhi tato tato; Channavutikoṭiyo bhikkhū, tasmiṃ āsuṃ samāgame. Chín mươi sáu ức Tỳ khưu, từ các nơi đã đến để thăm hỏi bệnh của đức vua, đã có mặt trong buổi hội chúng ấy. 11. 11. Gaṇasajjhāyamakaruṃ, vaggabandhena bhikkhavo; Theraputtābhayaṃ theraṃ, tatthā’disvā mahīpati. Các vị Tỳ khưu, sau khi chia thành từng nhóm, đã thực hiện việc tụng đọc theo nhóm. Vị quốc vương, không nhìn thấy Trưởng lão Theraputtābhaya ở nơi ấy, đã suy nghĩ. 12. 12. Aṭṭhavīsa mahāyuddhaṃ, yujjhanto aparājayaṃ; Yo so na paccudāvatto, mahāyodho vasī mama. “Vị đại dũng sĩ của ta, người đã chiến đấu trong hai mươi tám trận đại chiến mà không bại trận, người không bao giờ thối lui.” 13. 13. Maccuyuddhamhi sampatte, disvā maññe parājayaṃ; Idāni so maṃ no peti, thero theraputtabhayo. “Khi trận chiến với tử thần đã đến, ta nghĩ rằng ngài thấy sự thất bại của ta, nên bây giờ Trưởng lão Theraputtābhaya ấy không đến với ta.” 14. 14. Iti cintayi sothero, jānitvā tassa cintitaṃ; Karindanadiyā sise, vasaṃ pañjalipabbate. Đức vua đã suy nghĩ như vậy. Vị Trưởng lão ấy, trong khi đang trú tại núi Pañjali ở đầu nguồn sông Karinda, đã biết được ý nghĩ của ngài. 15. 15. Pañcakhīṇāsavasata-parivārena iddhiyā; Nabhasāgamma rājānaṃ, aṭṭhāsi parivāriya. Cùng với đoàn tùy tùng gồm năm trăm vị A-la-hán, ngài đã dùng thần thông đi đến bằng đường không và đứng vây quanh đức vua. 16. 16. Rājā disvā pasanno taṃ, purato ca nisīdiya; Tumhe dasamahāyodhe, gaṇhitvāna pure ahaṃ. Đức vua nhìn thấy ngài, tâm sanh hoan hỷ, và sau khi mời ngài ngồi ở phía trước, đã nói rằng: “Trước đây, trẫm đã cùng với các ngài là mười vị đại dũng sĩ, 17. 17. Yujjhiṃ idāni eko’va, maccunā yuddhamārabhiṃ; Maccusattuṃ parājetuṃ, na sakkomī’’ti āha ca. … chiến đấu. Bây giờ, chỉ một mình, trẫm đã bắt đầu cuộc chiến với tử thần. Trẫm không thể nào đánh bại được kẻ thù là tử thần,” ngài đã nói. 18. 18. Āha thero ‘‘mahārāja-mā bhāyi manujādhipa; Kilesasattuṃ ajitvā, ajeyyo maccusattuko. Vị Trưởng lão nói: “Tâu Đại vương, bậc chúa tể của loài người, xin ngài đừng sợ hãi. Nếu chưa chiến thắng được kẻ thù là phiền não thì kẻ thù là tử thần không thể bị chinh phục.” 19. 19. Sabbampi saṅkhāragataṃ, avassaṃyeva bhijjati; ‘‘Aniccā sabbasaṅkhārā’’, iti vuttaṃhi satthunā. “Tất cả những gì là pháp hữu vi chắc chắn sẽ bị tan rã. Quả thật, Đức Đạo Sư đã nói rằng: ‘Tất cả các pháp hành là vô thường.’” 20. 20. Lajjā sārajjarahitā, buddhepe’ti aniccatā; Tasmā aniccā saṅkhārā, dukkhā’nattāti cintaya. “Ngay cả đối với các bậc Chánh Đẳng Giác, tính vô thường cũng không biết hổ thẹn hay e dè. Do đó, ngài hãy suy niệm rằng: ‘Các pháp hành là vô thường, là khổ, là vô ngã.’” 21. 21. Dutiye attābhāvepi, dhammacchando mahāhite; Upaṭṭhite devaloke, hitvā dibbaṃ sukhaṃ tuvaṃ. “Ngay cả trong kiếp sống thứ hai, với lòng nhiệt thành đối với Chánh pháp vì lợi ích to lớn, khi cõi trời đã hiện ra, ngài đã từ bỏ lạc thú cõi trời, 22. 22. Idhāgamma bahuṃ puññaṃ, akāsi ca anekadhā; Karaṇampekarajjassa, sāsanujjotanāyate. … và đã đến đây, ngài đã tạo nhiều công đức bằng nhiều phương cách. Lý do ngài có được vương quyền duy nhất là để làm rạng rỡ giáo pháp. 23. 23. Mahāpuññakataṃ [Pg.187] puññaṃ, yāvajjadivasā tayā; Sabbaṃnussaramevaṃ te, sukhaṃ sajju bhavissati. “Xin ngài hãy nhớ lại tất cả những công đức lớn lao mà ngài đã làm cho đến ngày hôm nay. Như vậy, sự an lạc sẽ đến với ngài ngay lập tức.” 24. 24. Therassavacanaṃ sutvā, rājā attamano ahu; ‘‘Avassayo maccuyuddhepi, tvaṃ me sī’’ti abhāsitaṃ. Sau khi nghe lời của vị Trưởng lão, đức vua có tâm ý vui mừng và đã nói rằng: “Ngay cả trong trận chiến với tử thần, ngài cũng là chỗ nương tựa cho trẫm.” 25. 25. Tadā ca āharāpetvā, pahaṭṭho puñña potthakaṃ; Vācetuṃ lekhakaṃ āha, so taṃ vācesi potthakaṃ. Khi ấy, với tâm hoan hỷ, ngài đã cho mang đến cuốn sổ ghi công đức và bảo người ký lục đọc lên. Người ấy đã đọc cuốn sổ đó. 26. 26. Ekūnasatavihārā, mahārājena kāritā; Ekūnavīsakoṭīhi, vihāro marica vaṭṭi ca. “Chín mươi chín ngôi tự viện đã được Đại vương cho xây dựng. Tự viện Maricavaṭṭi được xây với mười chín ức (tiền).” 27. 27. Uttamo lohapāsādo,Tiṃsakoṭīhi kārito; Mahāthūpe anagghāni,Kāritā catuvīsati. “Lâu đài Đồng tối thượng được xây dựng với ba mươi ức. Tại Đại Bảo Tháp, hai mươi bốn vật vô giá đã được làm.” 28. 28. Mahāthūpamhi sesāni, kāritāni subuddhinā; Koṭisahassaṃ agghanti, mahārājā’’ti vācayi. “Những công trình còn lại ở Đại Bảo Tháp do bậc trí tuệ (là ngài) thực hiện trị giá một ngàn ức, tâu Đại vương,” người ấy đã đọc. 29. 29. ‘‘Koṭṭhanāmamhi malaye, akkhakkhāyika chātake; Kuṇḍalāni mahagghāni, duve datvāna gaṇhiya. “Tại vùng Malaya, ở nơi tên là Koṭṭha, trong nạn đói akkhakkhāyika, ta đã đổi hai chiếc bông tai quý giá để lấy… 30. 30. Khīṇāsavānaṃ pañcannaṃ, mahātherāna muttamo; Dinno pasannacittena, kaṅguambilapiṇḍako. … một phần cháo kê chua đã được ta với tâm tịnh tín dâng cúng đến năm vị Đại Trưởng lão là bậc A-la-hán. 31. 31. Cūḷaṅganiya yuddhamhi, parājitvā palāyatā; Kālaṃ ghosāpayitvāna, āgatassa vihāyasā. Trong trận chiến Cūḷaṅganiya, khi đang trốn chạy sau khi bị đánh bại, sau khi đã cho loan báo giờ (thọ thực), ta đã cúng dường đến một vị… 32. 32. Khīṇāsavassa yatino, attānamanapekkhiya; Dinnaṃ sarakabhatta’nti, vutte āha mahīpati. … vị tu sĩ là bậc A-la-hán, không màng đến bản thân, một phần cơm từ bát của mình đã được ta dâng cúng.” Khi điều này được nói, vị quốc vương đã nói: 33. 33. Vihāramahasattāhe, pāsādassa mahetathā; Thūpārambhe tu sattāhe, tathā dhātunidhānake. “Trong bảy ngày đại lễ của tự viện, và cũng thế trong đại lễ của lâu đài, và trong bảy ngày khởi công bảo tháp, cũng như trong lễ đặt xá lợi, 34. 34. Cātuddisassa ubhato, saṅghassa ubhato mayā; Mahārahaṃ mahādānaṃ, avisesaṃ pavattitaṃ. Bởi ta, đại thí vật có giá trị lớn lao đã được thực hiện một cách không phân biệt đến Tăng chúng của cả hai bộ từ bốn phương. 35. 35. Mahāvesākhapūjā ca, catuvīsati kārayi; Dīpe saṅghassa tikkhattuṃ, ticīvaramadāpayi. Ta đã cho tổ chức hai mươi bốn lễ Vesak trọng thể; ba lần, ta đã cho cúng dường tam y đến Tăng chúng trên hòn đảo này. 36. 36. Sattasatta [Pg.188] dināneva, dīpe rajjamahaṃ imaṃ; Pañcakkhattuṃ sāsanamhi, adāsiṃ haṭṭhamānaso. Với tâm hoan hỷ, năm lần ta đã dâng cúng vương quốc này trên hòn đảo cho Giáo Pháp, mỗi lần trong bảy ngày. 37. 37. Satataṃ dvādasaṭhāne, sappinā suddhavaṭṭiyā; Dīpasahassaṃ jālesiṃ, pūjento sugataṃ ahaṃ. Ta đã luôn luôn thắp sáng một ngàn ngọn đèn với bơ lỏng và tim đèn tinh khiết tại mười hai địa điểm để cúng dường bậc Thiện Thệ. 38. 38. Niccaṃ aṭṭhārasaṭhāne, vajjehi vihitaṃ ahaṃ; Gilāna bhattabhesajjaṃ, gilānānamadāpayiṃ. Ta đã luôn luôn cho cung cấp thực phẩm và thuốc men cho người bệnh, theo sự chỉ định của các y sĩ, tại mười tám địa điểm. 39. 39. Catuttālīsaṭhānamhi, saṅkhataṃ madhupāyasaṃ; Tattakesveva ṭhānesu, telullopakameva ca. Tại bốn mươi bốn địa điểm, (ta đã cúng dường) cháo sữa nấu với mật ong đã được chuẩn bị, và tại bấy nhiêu địa điểm, cũng có các loại bánh chiên trong dầu. 40. 40. Ghate pakke mahājāla, pūve ṭhānamhi tattake; Tatheva saha bhattehi, nicca emava adāpayiṃ. Tại bấy nhiêu địa điểm, ta cũng đã luôn luôn cho cúng dường các loại bánh lớn hình lưới được nấu trong bơ lỏng, cùng với cơm. 41. 41. Uposathesu divasesu, māse māse ca aṭṭhasu; Laṃkādīpe vihāresu, dīpa telamadāpayiṃ. Vào tám ngày trai giới mỗi tháng, ta đã cho cúng dường dầu thắp đèn tại các tu viện trên đảo Laṅkā. 42. 42. Dhammadānaṃ mahantanti, sutvā amisadānato; Loha pāsādato heṭṭhā, saṅghamajjhamhi āsane. Sau khi nghe rằng: ‘Pháp thí là cao thượng hơn tài thí,’ (ta đã ngồi) trên một pháp tòa ở giữa Tăng chúng, bên dưới Lâu đài Đồng. 43. 43. ‘‘Osāressāmi saṅghassa, maṅgalasutta’’miccahaṃ; Nisinno osārayituṃ, nāsakkhiṃ saṅghagāravā. ‘Ta sẽ thuyết giảng kinh Hạnh Phúc cho Tăng chúng,’ với ý nghĩ như vậy, sau khi đã ngồi xuống, ta đã không thể thuyết giảng được vì lòng tôn kính đối với Tăng chúng. 44. 44. Tatoppabhuti laṃkāya, vihāresu tahiṃ tahiṃ; Dhammakathaṃ kathāpesiṃ, sakkaritvāna desake. Kể từ đó, sau khi đã tôn vinh các vị thuyết pháp, ta đã cho tổ chức các buổi thuyết Pháp tại các tu viện ở khắp nơi trên xứ Laṅkā. 45. 45. Dhammakathika ssekassa, sappiphāṇitasakkharaṃ; Nāḷiṃ nāḷimadāpesiṃ, dāpesiṃ caturaṅgulaṃ. Đối với mỗi vị thuyết Pháp, ta đã cho cúng dường mỗi thứ một nāḷi bơ lỏng, đường mật, và đường phèn, và đã cho (một khúc cam thảo) dài bốn ngón tay. 46. 46. Muṭṭhikaṃ yaṭṭhimadhukaṃ, dāpesiṃ sāṭakadvayaṃ; Sabbaṃpissariye dānaṃ, name hāsesi mānasaṃ. Ta đã cho cúng dường một nắm cam thảo và một cặp vải. Tất cả sự bố thí này trong thời gian trị vì của ta không làm cho tâm ta hoan hỷ. 47. 47. Jīvitaṃ anapekkhitvā, duggatena satā mayā; Dinna dāna dvayaṃyeva, taṃ me hāsesi mānasaṃ. Chỉ có hai món quà được ta cúng dường khi đang trong cảnh khốn cùng, không màng đến mạng sống, chính những điều đó làm cho tâm ta hoan hỷ. 48. 48. Taṃ sutvā abhayo thero, taṃ dānadvayameva so; Rañño cittappasādatthaṃ, saṃ vaṇṇesi anekadhā. Nghe vậy, trưởng lão Abhaya, với mục đích làm cho tâm nhà vua hoan hỷ, đã tán thán hai món quà ấy bằng nhiều cách. 49. 49. Tesu pañcasu theresu, kaṅguambilagāhako; Maliya deva mahāthero, sumanakūṭamhi pabbate. Trong số năm vị trưởng lão ấy, vị đã nhận cháo kê chua là đại trưởng lão Maliyadeva, ở trên núi Sumanakūṭa. 50. 50. Navannaṃ [Pg.189] bhikkhusatānaṃ, datvā taṃ paribhuñji so; Pathavīcālako dhamma, suttathero tu taṃ pana. Sau khi đã chia cho chín trăm vị tỳ-khưu, ngài đã dùng phần đó. Còn trưởng lão Dhammasutta ở Pathavīcālaka thì... 51. 51. Kalyāṇikavihāramhi, bhikkhūnaṃ saṃvibhājiya; Dasaddhasa tasaṅkhānaṃ, paribhoga makāsayaṃ. ...tại tu viện Kalyāṇika, sau khi đã chia sẻ cho các vị tỳ-khưu với số lượng mười ngàn năm trăm vị, đã khiến cho vật thực ấy được dùng. 52. 52. Talaṅgara vāsiko dhamma, dinnatthero piyaṅguke; Dīpe dasasahassānaṃ, datvāna paribhuñjitaṃ. Trưởng lão Dhammadinna, trú tại Talaṅgara, ở trên đảo Piyaṅgu, sau khi đã chia cho mười ngàn vị, đã dùng phần đó. 53. 53. Maṅgaṇavāsiko khudda, tissatthero mahiddhiko; Kelāse saṭṭhisahassānaṃ, datvāna paribhuñji taṃ. Trưởng lão Khuddatissa, vị có đại thần thông, trú tại Maṅgaṇa, ở tu viện Kelāsa, sau khi đã chia cho sáu mươi ngàn vị, đã dùng phần đó. 54. 54. Mahābyaggho ca thero taṃ, ukkanagaravihārake; Datvā satānaṃ sattānaṃ, paribhogamakāsayaṃ. Và trưởng lão Mahābyaggha, tại tu viện Ukkanagara, sau khi đã chia cho bảy trăm vị, đã khiến cho vật thực ấy được dùng. 55. 55. Sarakabhattagāhī tu, thero piyaṅgudīpake; Dvādasa bhikkhusahassānaṃ, datvāna paribhuñjitaṃ. Còn vị trưởng lão đã nhận phần cơm phiếu, ở trên đảo Piyaṅgu, sau khi đã chia cho mười hai ngàn vị tỳ-khưu, đã dùng phần đó. 56. 56. Iti vatvā’bhayatthero, rañño hāsesi mānasaṃ; Rājā cittaṃ pasādetvā, taṃ theraṃ idha mabruvi. Sau khi nói như vậy, trưởng lão Abhaya đã làm cho tâm nhà vua hoan hỷ. Nhà vua, sau khi tâm đã được tịnh tín, đã nói với vị trưởng lão ấy như sau. 57. 57. ‘‘Catuvīsativassāni, saṅghassa upakārako; Aha mevaṃ hotu kāyo’pi, saṅghassa upakārako. ‘Trong hai mươi bốn năm, ta đã là người hộ trì cho Tăng chúng. Cũng như vậy, nguyện cho thân này của ta cũng là vật hộ trì cho Tăng chúng.’ 58. 58. Mahāthūpa dassanaṭhāne, saṅghassa kammamāḷake; Sarīraṃ saṅghadāsassa, tumhe jhāpetha me’’iti. ‘Các ngài hãy hỏa táng thân này của ta, người đầy tớ của Tăng chúng, tại lễ đài của Tăng chúng, ở một nơi có thể nhìn thấy Đại Tháp.’ 59. 59. Kaniṭṭhaṃ āha ‘‘bho tissa, mahāthūpe aniṭṭhitaṃ; Niṭṭhāpehi tuvaṃ sabbaṃ, kammaṃ sakkacca sādhukaṃ. Vua nói với em trai rằng: ‘Này Tissa, em hãy hoàn tất cẩn thận và tốt đẹp tất cả công việc còn dang dở của Đại Tháp.’ 60. 60. Sāyaṃ pāto ca pupphāni, mahāthūpamhi pūjaya; Tikkhattuṃ upahārañca, mahāthūpassa kāraya. ‘Em hãy cúng dường hoa tại Đại Tháp vào buổi sáng và buổi chiều. Và hãy cho thực hiện các lễ cúng dường đến Đại Tháp ba lần mỗi ngày.’ 61. 61. Paṭiyāditañca yaṃ vattaṃ, mayā sugata sāsane; Sabbaṃ aparihāpetvā, tāta vattaya taṃ tuvaṃ. ‘Này em thân mến, bất cứ phận sự nào đã được ta thiết lập trong Giáo Pháp của bậc Thiện Thệ, em hãy tiếp tục thực hiện tất cả những điều đó mà không xao lãng.’ 62. 62. Saṅghassa tāta kiccesu, mā pamajjittha sabbadā’’; Itaṃ taṃ anusāsitvā, tuṇhī āsi mahīpati. ‘Này em thân mến, đừng bao giờ xao lãng trong các công việc của Tăng chúng.’ Sau khi đã chỉ dạy em trai như vậy, đức vua liền im lặng. 63. 63. Taṅkhaṇaṃ [Pg.190] gaṇasajjhāyaṃ, bhikkhusaṅgho akāsi ca; Devatā cha rathe ceva, chahi devehi ānayuṃ. Vào lúc ấy, Tăng chúng các vị tỳ-khưu đã bắt đầu hợp tụng. Và chư thiên đã mang đến sáu cỗ xe từ sáu cõi trời. 64. 64. Yācuṃ visuṃ visuṃ devā, rājānaṃ te rathe ṭhitā; ‘‘Amhākaṃ devalokaṃ tvaṃ, ehi rājamanoramaṃ’’. Các vị trời, đứng trên các cỗ xe riêng biệt, đã thỉnh cầu đức vua rằng: “Tâu đức vua, xin ngài hãy đến cõi trời của chúng tôi, một nơi đầy hoan hỷ.” 65. 65. Rājā tesaṃ vaco sutvā, ‘‘yāva dhammaṃ suṇomahaṃ; Adhivāsetha tāvā’’ti, hatthākārena vārayi. Đức vua nghe lời của họ, đã dùng tay ra hiệu ngăn lại và nói rằng: “Xin quý vị hãy chờ đợi trong khi ta đang nghe Pháp.” 66. 66. Vāreti gaṇasajjhāya, mībhi mantvāna bhikkhavo; Sajjhāyaṃ ṭhapayuṃ rājā, pucchitaṃ ṭhānakāraṇaṃ. Các vị tỳ khưu, nghĩ rằng đức vua đang ngăn cản việc tụng kinh tập thể, đã dừng lại việc tụng kinh. Đức vua bèn hỏi lý do tại sao họ dừng lại. 67. 67. ‘‘Āgamethā’’ti saññāya, dinnattā’ti vadiṃsu te; Rājā ‘‘netaṃ tathā bhante’’, iti vatvāna taṃ vadi. Họ đáp rằng: “Bởi vì ngài đã ra dấu hiệu bảo chúng tôi dừng lại.” Đức vua nói: “Thưa quý ngài, không phải như vậy,” rồi ngài giải thích. 68. 68. Taṃ sutvāna janā keci, ‘‘bhīto maccubhayā ayaṃ; Lālappatī’’ti maññiṃsu, tesaṃ kaṅkhāvinodanaṃ. Nghe vậy, một số người nghĩ rằng: “Vị này vì sợ hãi cái chết nên đang nói mê sảng.” Để xua tan sự nghi ngờ của họ, 69. 69. Kāretuṃ abhayatthero, rājānaṃ evamāha so; ‘‘Jānāpetuṃ kathaṃ sakkā, ānītā te rathā’’iti. Trưởng lão Abhaya đã nói với đức vua như sau: “Làm thế nào để mọi người có thể biết rằng các cỗ xe đã được mang đến cho ngài?” 70. 70. Pupphadānaṃ khipāpesi, rāja nabhasi paṇḍito; Tāni laggāni lambiṃsu, rathīsāsu visuṃ visuṃ. Vị vua hiền trí đã cho ném những vòng hoa lên không trung. Chúng đã vướng vào và treo lơ lửng trên các càng xe một cách riêng biệt. 71. 71. Ākāse lambamānāni, tāni disvā mahājano; Kaṅkhaṃ paṭivinodesi, rājā theramabhāsitaṃ. Thấy những vòng hoa ấy treo lơ lửng trên không trung, đại chúng đã xua tan được sự nghi ngờ. Đức vua bèn nói với vị trưởng lão. 72. 72. ‘‘Katamo devaloko hi,Rammo bhante’’ti so bruvi; ‘‘Tusinānaṃ puraṃ rāja,Rammaṃ’’iti sataṃ mataṃ. Ngài hỏi rằng: “Thưa ngài, cõi trời nào là hoan hỷ nhất?” (Vị trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, cõi trời Đâu Suất là hoan hỷ nhất,” đó là ý kiến của bậc hiền thiện. 73. 73. Buddhabhāvāya samayaṃ, olokento mahādayo; Metteyyo bodhisatto hi, vasate tusite pure. Vị Bồ tát Di Lặc, bậc đại bi, đang chờ đợi thời cơ để thành Phật, hiện đang trú tại cõi trời Đâu Suất. 74. 74. Therassa vacanaṃ sutvā, mahārājā mahāmatī; Olokento mahāthūpaṃ, nipannova nimīlayi. Nghe lời của vị trưởng lão, vị đại vương, bậc đại trí, trong khi đang nằm chiêm ngưỡng Đại Tháp, đã nhắm mắt lại. 75. 75. Cavitvā taṃkhaṇaṃyeva, tusitā ahaṭe rathe; Nibbattitvā ṭhitoyeva, dibbadeho adissatha. Ngay trong khoảnh khắc ấy, sau khi băng hà, ngài đã tái sanh và hiện ra với thân chư thiên, đứng trên cỗ xe được mang đến từ cõi trời Đâu Suất. 76. 76. Katassa [Pg.191] puññakammassa, phalaṃ dassetumattano; Mahājanassa dassento, attānaṃ samalaṅkataṃ. Để cho đại chúng thấy được quả báo của các công đức mà mình đã tạo, ngài đã hiện ra trong thân tướng được trang hoàng lộng lẫy. 77. 77. Rathaṭṭhoyeva tikkhattuṃ, mahāthūpaṃ padakkhiṇaṃ; Katvāna thūpaṃ saṅghañca, vanditvā tusitaṃ agā. Vẫn đứng trên cỗ xe, ngài đã đi nhiễu quanh Đại Tháp ba lần, đảnh lễ bảo tháp và chư Tăng, rồi đi về cõi trời Đâu Suất. 78. 78. Nāṭakiyo idhāgantvā, makuṭaṃ yattha mocayuṃ; ‘‘Makuṭamuttasālā’’ti, ettha sālā katā ahu. Nơi mà các vũ nữ đã đến và cởi bỏ vương miện của họ, một ngôi sala đã được xây dựng tại đó, gọi là “Makuṭamuttasālā” (Sala Cởi Vương Miện). 79. 79. Citake ṭhapite raññe, sarīramhi mahājano; Yatthāravi ‘‘rāvavaṭṭi-sālā’’nāma tahiṃ ahu. Nơi mà đại chúng đã than khóc khi kim thân của đức vua được đặt trên giàn hỏa táng, tại đó có một ngôi sala tên là “Rāvavaṭṭisālā” (Sala Than Khóc). 80. 80. Rañño sarīraṃ jhāpesuṃ, yasmiṃ nissīmamāḷake; So eva māḷako ettha, vuccate ‘‘rāja māḷako’’. Nền đất ở bên ngoài giới phận, nơi mà kim thân của đức vua được hỏa táng, chính nền đất ấy được gọi là “Rājamāḷaka” (Nền Vua). 81. 81. Duṭṭhagāmaṇirājā so, rājā nāmāraho mahā; Metteyyassa bhagavato, hessati aggasāvako. Vị vua Duṭṭhagāmaṇi ấy, một vị đại vương xứng danh, sẽ là vị Thượng thủ Thinh văn của Đức Thế Tôn Di Lặc. 82. 82. Rañño pitā pitā tassa,Mātā mātā bhavissati; Saddhātisso kaniṭṭho tu,Dutiyo hessati sāvako. Thân phụ của đức vua sẽ là thân phụ của ngài (Di Lặc), thân mẫu (của đức vua) sẽ là thân mẫu (của ngài). Người em trai là Saddhātissa sẽ là vị Thinh văn thứ hai. 83. 83. Sālirājakumāro yo,Tassa rañño suto tuso; Metteyyassa bhagavato,Puttoyeva bhavissati. Hoàng tử Sāli, con trai của đức vua ấy, sẽ chính là con trai của Đức Thế Tôn Di Lặc. 84. 84. Evaṃ yo kusalaparo karoti puññaṃ,Chādento aniyatapāpakaṃ bahumpi; So saggaṃ sakale rami vo payāti tasmā,Sappañño sa tatarato bhaveyya puññeti. Như vậy, người nào chuyên tâm vào điều thiện, làm các công đức, dù có che lấp được nhiều điều ác bất định, người ấy sẽ đi đến một cõi trời hoàn toàn hoan hỷ. Do đó, người có trí tuệ nên luôn tinh tấn trong việc làm công đức. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và cảm xúc của những người thiện lành. Tusitapuragamanaṃ nāma (Chương) tên là Sự Ra Đi Về Cõi Trời Đâu Suất. Dvattiṃsatimo paricchedo Chương thứ ba mươi hai. Tettiṃsatima pariccheda Chương thứ ba mươi ba. Dasarājako Mười Vị Vua. 1. 1. Duṭṭhagāmaṇirañño [Pg.192] tu, rajjeṭhitā janā ahū; Sālirājakumāroti, hassāsi vissuto suto. Khi vua Duṭṭhagāmaṇi đang trị vì vương quốc, ngài có một người con trai nổi tiếng tên là hoàng tử Sāli. 2. 2. Atīva dhañño so āsi, puññakammarato sadā; Atīva cārurupāya, satto caṇḍāliyā ahu. Vị hoàng tử ấy vô cùng may mắn, luôn hoan hỷ trong việc làm công đức. Ngài đã đem lòng yêu thương một người phụ nữ thuộc giai cấp Chiên-đà-la có dung sắc vô cùng xinh đẹp. 3. 3. Asokamālādeviṃtaṃ, sambandhaṃ pubbajātiyā; Rūpenā’ti piyāyanto, so rajjaṃ nevakāmayi. Do mối duyên từ tiền kiếp, ngài đã vô cùng yêu mến nàng Asokamālādevī vì sắc đẹp của nàng, đến nỗi ngài không còn mong muốn vương quốc nữa. 4. 4. Duṭṭhagāmaṇibhātā’so, saddhātisso tadacchaye; Rajjaṃ kāressā’bhisitto, aṭṭhārassa samā’samo. Sau khi vua Duṭṭhagāmaṇi băng hà, người em trai của ngài là Saddhātissa đã lên ngôi và trị vì vương quốc trong mười tám năm. 5. 5. Chakkakammaṃ sudhākammaṃ, hatthipākārameva ca; Mahāthūpassa kāresi, so saddhākatanāmako. Vị vua ấy, người có hành động do đức tin, đã cho thực hiện công việc Chakkakamma, công việc vôi vữa, và cả bức tường voi cho Đại Tháp. 6. 6. Dīpena lohapāsādo, uḍḍiyhittha susaṅkhato; Kāresi lohapāsādaṃ, puna so sattabhūmakaṃ. Lâu Đài Đồng được xây dựng tốt đẹp đã bị cháy bởi một ngọn đèn; vị vua ấy đã cho xây dựng lại Lâu Đài Đồng thành một tòa nhà bảy tầng. 7. 7. Navutisatasahassaggho, pāsādo āsi so tadā; Dakkhiṇagīrivihāraṃ, kallakaleṇa meva ca. Vào lúc ấy, lâu đài ấy trị giá chín triệu. Vị ấy đã xây dựng tu viện Dakkhiṇagiri và cả hang động Kallaka. 8. 8. Kuḷumbālavihārañca, tathāpettaṅga vālikaṃ; Velaṅgavaṭṭikañceva, dubbalavāpitissataṃ. Và tu viện Kuḷumbāla, cũng như Pettaṅgavālika, và cả Velaṅgavaṭṭika, và Dubbalavāpitissa. 9. 9. Duratissakavāpiñca, tathāmātuvihārakaṃ; Kāresi ādīghavāpiṃ, vihāraṃyojana yojane. Vị ấy đã cho xây dựng hồ Duratissaka và cũng như tu viện Mātuvihāraka. Bắt đầu từ Dīghavāpi, vị ấy đã cho xây dựng một tu viện ở mỗi do-tuần. 10. 10. Dīghavāpivihārañca, kāresi sahacetiyaṃ; Nānāratanakacchannaṃ, tattha kāresi cetiye. Vị ấy đã cho xây dựng tu viện Dīghavāpi cùng với một bảo tháp. Ở nơi ấy, trên bảo tháp, vị ấy đã cho làm một lớp che phủ bằng nhiều loại châu báu. 11. 11. Sandhiyaṃ sandhiyaṃ tattha, rathacakkappamāṇakaṃ; Sovaṇṇamālaṃ kāretvā, laggāpesi manoramaṃ. Ở nơi ấy, tại mỗi chỗ nối, sau khi cho làm một vòng hoa bằng vàng có kích thước bằng bánh xe, vị ấy đã cho gắn vào một cách đẹp đẽ. 12. 12. Caturāsītisahassānaṃ[Pg.193], dhammakkhandhānamissaro; Caturāsītisahassāni, pūjācāpi akārayi. Vị chúa tể ấy đã cho thực hiện tám mươi bốn ngàn lễ cúng dường cho tám mươi bốn ngàn pháp uẩn. 13. 13. Evaṃ puññāni katvā so, anekāni mahīpati; Kāyassabhedā devesu, tusitesu’papajjatha. Như vậy, sau khi đã làm nhiều công đức, vị quốc vương ấy, sau khi thân hoại mạng chung, đã được tái sanh vào cõi trời Đâu Suất. 14. 14. Saddhātissapakārāje, vasante dīghavāpiyaṃ; Lajjītisso jeṭṭhasuto, girikumbhimanāmakaṃ. Khi vua Saddhātissa đang trú tại Dīghavāpi, người con trưởng là Lajjītissa đã xây dựng tu viện tên là Girikumbhila. 15. 15. Vihāraṃ kārayi rammaṃ, taṃkaniṭṭhasuto pana; Thullatthano akāresi, vihāraṃ kandaravhayaṃ. Vị ấy đã cho xây dựng một tu viện đẹp đẽ. Còn người con thứ của ông là Thullatthana đã cho xây dựng tu viện tên là Kandara. 16. 16. Pitarā thullatthanako, bhātusantikamāyatā; Sahevā’ha vihārassa, saṅghabhogatthamattano. Người cha đã nói với Thullatthana, khi vị này đến gặp người anh, rằng hãy cùng nhau làm việc tại tu viện vì sự hưởng dụng của Tăng đoàn. 17. 17. Saddhātisseuparate, sabbe’maccā samāgatā; Thūpārāme bhikkhusaṅghaṃ, sakalaṃ sannipātiya. Khi vua Saddhātissa băng hà, tất cả các vị quan đại thần, sau khi tập hợp, đã triệu tập toàn thể chư Tăng tại tu viện Thūpārāma. 18. 18. Saṅghānuññāyaraṭṭhassa, rakkhaṇatthaṃ kumārakaṃ; Abhisiñcuṃ thullatthanaṃ, taṃ sutvā lajjītissato. Với sự cho phép của Tăng đoàn, vì mục đích bảo vệ vương quốc, họ đã làm lễ tấn phong cho hoàng tử Thullatthana. Nghe được điều ấy, Lajjītissa... 19. 19. Idhāgantvā gahetvā taṃ, sayaṃ rajjamakārayi; Māsañceva dasāhañca, rājā thullatthano pana. Sau khi đến đây và bắt giữ vị ấy, Lajjītissa đã tự mình trị vì vương quốc. Tuy nhiên, vua Thullatthana chỉ trị vì được một tháng và mười ngày. 20. 20. Tissosamaṃ lajjītisso, saṅgho hutvā anādaro; ‘‘Na jāniṃsu yathāvuḍḍhaṃ’’ mīti taṃ paribhāsayi. Lajjītissa, trở nên bất kính đối với Tăng đoàn, đã mắng nhiếc họ rằng: 'Các vị đã không biết hành xử theo thứ bậc trưởng thượng'. 21. 21. Pacchā saṅghaṃ khamāpetvā, daṇḍakammatthamissaro; Tīṇi satasahassāni, datvāna urucetiye. Về sau, sau khi đã xin Tăng đoàn tha thứ, vị chúa tể ấy, để làm hình phạt, đã dâng cúng ba trăm ngàn tại Đại Tháp. 22. 22. Silāmayāni kāresi, pupphayānāni tīṇiso; Atho satasahassena, citāpesi ca antarā. Vị ấy đã cho làm ba bệ thờ hoa bằng đá. Sau đó, với một trăm ngàn, vị ấy đã cho lát đá ở khoảng giữa. 23. 23. Mahāthūpathūpārāmānaṃ, bhūmiṃbhūmissaro samaṃ; Thūpārāme ca thūpassa, silākañcuka muttamaṃ. Vị quốc vương đã cho san bằng mặt đất giữa Đại Tháp và Thūpārāma. Và tại Thūpārāma, vị ấy đã cho làm một lớp vỏ bọc bằng đá tuyệt hảo cho bảo tháp. 24. 24. Thūpārāmassa purato, silāthūpakameva ca; Lajjīkāsanasālañca, bhikkhusaṅghassa kārayi. Ở phía trước Thūpārāma, vị ấy đã cho xây dựng một bảo tháp bằng đá và cả giảng đường Lajjīka cho chư Tăng. 25. 25. Kañcukaṃ [Pg.194] kaṇṭake thūpe, kārāpesi silāmayaṃ; Datvāna satasahassaṃ, vihāre cetiyavhaye. Vị ấy đã cho làm một lớp vỏ bọc bằng đá cho bảo tháp Kaṇṭaka, sau khi dâng cúng một trăm ngàn tại tu viện tên là Cetiya. 26. 26. Girikumbhilanāmassa, vihārassa mahamhi so; Saṭṭhibhikkhusahassānaṃ, ticīvaramadāpayi. Tại lễ hội của tu viện tên là Girikumbhila, vị vua ấy đã cho cúng dường tam y đến sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu. 27. 27. Ariṭṭhavihāraṃ kāresi, tathākandarahinakaṃ; Gāmikānañca bhikkhūnaṃ, bhesajjāni adāpayi. Vị ấy đã cho xây dựng tu viện Ariṭṭha và cũng như tu viện Kandarahinaka. Và vị ấy đã cho cúng dường thuốc men đến các vị tỳ-khưu ở các làng. 28. 28. Kimicchakaṃ taṇḍulañca, bhikkhunīnamadāpayi; Samānava’ṭhamāsañca, rajjaṃ so kārayī idha. Vị ấy đã cho cúng dường gạo đến các vị tỳ-khưu-ni nhiều như họ mong muốn. Vị vua ấy đã trị vì ở đây được chín năm và tám tháng. 29. 29. Mate lajjikatissamhi, kaniṭṭho tassa kārayi; Rajjaṃ chaḷeva vassāni, khallāṭanāganāmako. Khi Lajjikatissa qua đời, người em của ông tên là Khallāṭanāga đã trị vì vương quốc trong sáu năm. 30. 30. Lohapāsādaparivāre, pāsāde’ti manorame; Lohapāsādasobhatthaṃ, eso dvattiṃsakārayi. Để làm tăng vẻ lộng lẫy cho Lâu Đài Đồng, vị vua này đã cho xây dựng ba mươi hai lâu đài rất đẹp đẽ ở xung quanh. 31. 31. Mahāthūpassa parito, cāruno hemamālino; Vālikaṅgaṇamariyādaṃ, pākārañca akārayi. Xung quanh Đại Tháp xinh đẹp có vòng hoa vàng, vị ấy đã cho xây dựng một bức tường làm ranh giới cho sân cát. 32. 32. Sovakurundapāsakaṃ, vihārañca akārayi; Puññakammānicaññāni, kārāpesi mahīpati. Vị ấy cũng đã cho xây dựng tu viện Kurundapāsaka. Vị quốc vương đã cho thực hiện các công đức khác nữa. 33. 33. Taṃ mahārattatonāma, senāpati mahīpatiṃ; Khallāṭanāgarājānaṃ, nagareyeva aggahi. Một vị tướng tên là Mahārattaka đã bắt giữ vị quốc vương ấy, vua Khallāṭanāga, ngay tại kinh thành. 34. 34. Tassa rañño kaniṭṭhotu, vaṭṭagāmaṇināmako; Taṃ duṭṭhasenāpatikaṃ, hantvā rajjamakārayi. Người em của vị vua ấy tên là Vaṭṭagāmaṇi, sau khi giết chết viên tướng độc ác đó, đã trị vì vương quốc. 35. 35. Khallāṭanāgaraññoso, puttakaṃ sakabhātuno; Mahācūlikanāmānaṃ, puttaṭhāne ṭhapesi ca. Vị vua Khallāṭanāga ấy đã đặt người con trai của em trai mình, tên là Mahācūlika, vào địa vị con trai. 36. 36. Tammātaraṃ nuḷādeviṃ, mahesiñca akāsiso; Pītiṭhāne ṭhitatā’ssa, pītirājāti abravuṃ. Vị ấy cũng đã lập mẹ của người con ấy, hoàng hậu Anulā, làm chánh hậu. Do sự an vị của ông ở địa vị người cha nuôi, họ đã gọi ông là vua Pītirāja. 37. 37. Evaṃ rajje’bhisittassa, tassa māsamhi pañcame; Rohaṇe nakulanagare, eko brāhmaṇaceṭato. Vào tháng thứ năm sau khi vị ấy đã đăng quang trị vì như vậy, tại thành Nakula ở xứ Rohaṇa, có một người nổi lên từ một người đầy tớ Bà-la-môn. 38. 38. Tiyo [Pg.195] nāma brāhmaṇassa, vaco sutvā apaṇḍito; Coro asu mahātassa, parivāro ahosi ca. Vị Bà-la-môn tên Tissa, một người không có trí tuệ, sau khi nghe lời (xúi giục), đã trở thành một tên đại đạo tặc và đã có đoàn tùy tùng. 39. 39. Sagaṇāsattadamiḷā, mahātitthamhi otaruṃ; Tadā brāhmaṇatiyo ca, te sattadamiḷāpica. Bảy người Damiḷa cùng với đoàn tùy tùng đã đổ bộ tại Mahātittha. Khi ấy, Bà-la-môn Tissa và cả bảy người Damiḷa ấy. 40. 40. Chakkatthāya visajjesuṃ, lekhaṃ bhūpatisantikaṃ; Rājā brāhmaṇatiyassa, lekhaṃ pesesi nītimā. (Họ) đã gửi một bức thư đến đức vua vì mục đích (đòi) chiếc lọng trắng. Vị vua thông thái đã gửi một bức thư cho Bà-la-môn Tissa. 41. 41. ‘‘Rajjaṃ tava idāneva, gaṇha tvaṃ damiḷe’’ iti; Sādhūti so damiḷehi, yujjhi gaṇhiṃsu te tu taṃ. (Nội dung thư): “Vương quốc bây giờ là của ngươi, ngươi hãy bắt lấy những người Damiḷa.” (Tissa) nói: “Lành thay,” rồi giao chiến với những người Damiḷa, nhưng họ đã bắt lấy ông ta. 42. 42. Tato te damiḷā yuddhaṃ, raññā saha pavattayuṃ; Koḷambālakasāmantā, yuddhe rājā parājito. Sau đó, những người Damiḷa ấy đã tiến hành cuộc chiến với đức vua. Gần Koḷambālaka, trong trận chiến, đức vua đã bị bại trận. 43. 43. Titthārāmaduvārena, rathāruḷho palāyati; Paṇḍukābhayarājena, titthārāmohi kārito; Vāsito ca tadā āsi, ekavīsati rājusū. Ngồi trên xe ngựa, (vua) bỏ chạy qua cổng Titthārāma. Quả vậy, tu viện Titthārāma đã được vua Paṇḍukābhaya xây dựng, và khi ấy đã được hai mươi mốt vị vua cư ngụ. 44. 44. Taṃ disvā palāyantaṃ, nigaṇṭhogirināmako; ‘‘Palāyati mahākāḷa-sīhaḷo’’ti bhusaṃ ravi. Thấy vị ấy đang bỏ chạy, một vị Nigaṇṭha tên là Giri đã la lớn: “Người Sīhaḷa đen lớn đang bỏ chạy.” 45. 45. Taṃ sutvāna mahārājā, ‘‘siddhe mama manorathe; Vihāraṃ ettha kāressaṃ’’, iccevaṃ cintayī tadā. Vị đại vương sau khi nghe điều ấy, khi ấy đã suy nghĩ như vầy: “Khi tâm nguyện của ta được thành tựu, ta sẽ xây dựng một tu viện tại nơi này.” 46. 46. Sagabbhaṃ anulādeviṃ, aggahī rakkhiyā iti; Mahācūḷa mahānāga-kumārecāpī rakkhiye. (Vua) đã đem theo hoàng hậu Anulā đang mang thai để bảo vệ, và cả các hoàng tử Mahācūḷa và Mahānāga cũng cần được bảo vệ. 47. 47. Rathassa lahubhāvatthaṃ, ḍatvā cūḷāmaṇiṃsubhaṃ; Otāresi somadeviṃ, tassa’nuññāya bhūpati. Vì mục đích làm cho cỗ xe nhẹ hơn, đức vua, với sự đồng ý của nàng, sau khi trao cho nàng viên ngọc quý trên vương miện, đã cho hoàng hậu Somā xuống xe. 48. 48. Yuddhāyagamaneyeva, puttake dve ca deviyo; Gāhayitvāna nikkhanto, saṅkito so parājaye. Ngay khi đi ra trận, do lo sợ về sự thất bại, vị ấy đã cho đem theo hai người con trai và các hoàng hậu rồi ra đi. 49. 49. Asakkuṇitvā gāhetuṃ, pattaṃ bhuttaṃ jinena taṃ; Palāyitvā vessagīri-vane abhiniyiyiso. Không thể lấy được chiếc bát mà bậc Chiến Thắng đã dùng, vị ấy sau khi bỏ chạy đã đi đến khu rừng Vessagiri. 50. 50. Kutthikkulamahātissa-thero disvā tahaṃ tu taṃ; Bhattaṃ pādā anāmaṭṭhaṃ, piṇḍadānaṃ vivajjiya. Nhưng trưởng lão Mahātissa ở Kutthikkula, sau khi thấy vị ấy ở đó, đã từ bỏ phần vật thực khất thực của mình và đã dâng (cho vua) phần vật thực chưa dùng đến. 51. 51. Atha [Pg.196] ketakipattamhi, likhitvā haṭṭhamānaso; Saṅghabhogaṃ vihārassa, tassa pādāmahīpati. Rồi, với tâm hoan hỷ, vị vua sau khi viết lên một chiếc lá ketaki, đã dâng tài sản của Tăng chúng của tu viện cho vị ấy. 52. 52. Tato gantvā silāsobbha-kaṇḍakamhi vasī tato; Gantvāna mātuvelaṅge, sālagalasamīpago. Sau đó, sau khi đi, (vua) đã ở tại Silāsobbhakaṇḍaka. Sau đó, sau khi đi đến Mātuvelaṅga, (vua) đã đến gần Sālagala. 53. 53. Tatthaddasa diṭṭhapubbaṃ, theraṃ thero mahīpatiṃ; Upaṭṭhākassa appesi, tanasivassa sādhukaṃ. Ở đó, (vua) đã thấy một vị trưởng lão đã từng gặp trước đây. Vị trưởng lão đã giao vị vua cho người thị giả của mình tên là Tanasiva một cách tốt đẹp. 54. 54. Tassa so tanasivassa, raṭṭhikassa’ntike tahiṃ; Rājā cuddasavassāni, vasī tena upaṭṭhito. Ở đó, gần người lãnh chúa Tanasiva ấy, vị vua đã sống mười bốn năm, được người ấy chăm sóc. 55. 55. Sattasu damīḷesve’ko, somādeviṃ madāvahaṃ; Rāgaratto gahetvāna, paratīramagālahuṃ. Một người trong số bảy người Damiḷa, do say mê ái dục, sau khi bắt lấy hoàng hậu Somā người mang lại sự say đắm, đã nhanh chóng đi đến bờ bên kia. 56. 56. Ekopattaṃ dasabalassa, anurādhapure ṭhitaṃ; Ādāya tena santuṭṭho, paratīramagālahuṃ. Một người khác, hài lòng với chiếc bát của bậc Thập Lực đang được đặt tại Anurādhapura, sau khi lấy đi, đã nhanh chóng đi đến bờ bên kia. 57. 57. Puḷahattho tu damiḷo, tīṇivassāni kārayi; Rajjaṃ senāpatiṃ katvā, damiḷaṃ bāhiyavhayaṃ. Còn người Damiḷa tên là Puḷahattha, sau khi lập người Damiḷa tên là Bāhiya làm tổng tư lệnh, đã trị vì trong ba năm. 58. 58. Puḷahatthaṃ gahetvā taṃ, dūre vassāni bāhīyo; Rajjaṃ kāresi tassā’si, paṇayamāro camūpati. Sau khi bắt giữ Puḷahattha ấy, Bāhiya đã trị vì trong hai năm. Paṇayamāra là tổng tư lệnh của ông ta. 59. 59. Bāhīyaṃ taṃ gahetvāna, rājā’si paṇayamārako; Sattavassāni tassā’si, piḷayamāro camūpati. Sau khi bắt giữ Bāhiya ấy, Paṇayamāraka đã làm vua trong bảy năm. Piḷayamāra là tổng tư lệnh của ông ta. 60. 60. Paṇayamāraṃ gahetvā so, rājāsi pīḷayamārako; Sattamāsāni tassāsi, dāṭhiyo tu camūpati. Sau khi bắt giữ Paṇayamāra, Piḷayamāraka đã làm vua trong bảy tháng. Còn Dāṭhiya là tổng tư lệnh của ông ta. 61. 61. Pīḷayamāraṃ gahetvā so, dāṭhiyo damiḷo pana; Rajjaṃ’nurādhanagare, duve vassāni kārayi. Còn người Damiḷa tên Dāṭhiya, sau khi bắt giữ Piḷayamāra, đã trị vì vương quốc tại thành Anurādha trong hai năm. 62. 62. Evaṃ damiḷarājūnaṃ, tesaṃ pañcannamevahi; Honti cuddasavassānī, sattamāsā ca uttariṃ. Quả vậy, như thế, (thời gian trị vì) của năm vị vua Damiḷa ấy là mười bốn năm và thêm bảy tháng. 63. 63. Gatāya tu nivāsatthaṃ, malaye’nuladeviyā; Bhariyākanasivassa, pādāpahari pacchiyaṃ. Còn khi hoàng hậu Anulā đã đi đến Malaya để cư ngụ, vợ của Tanasiva đã đánh vào mông (của hoàng hậu). 64. 64. Kujjhitvā rodamānāsā, rājānaṃ upasakimi; Taṃ sutvā tanasivoso, manumādāya nikkhami. Bà ấy, sau khi nổi giận và đang khóc lóc, đã đi đến gần đức vua. Tanasiva ấy, sau khi nghe điều đó, đã đem theo người (vợ) của mình và ra đi. 65. 65. Deviyā [Pg.197] vacanaṃ sutvā, tassa āgamanā purā; Dviputtaṃ devimādāya, tato rājā’pi nikkhami. Nghe lời hoàng hậu, trước khi kẻ kia đến, đức vua cũng đã mang theo hoàng hậu và hai con trai rồi rời khỏi đó. 66. 66. Dhanuṃ sandhāya āyantaṃ, sīvaṃ vijjhi mahāsīvo; Rājā nāmaṃ bhāvayitvā, akāsi jinasaṅgahaṃ. Vị Mahāsīva đã giương cung và bắn Sīva đang tiến đến. Đức vua, sau khi niệm danh hiệu bậc Chiến Thắng, đã thực hiện sự cúng dường. 67. 67. Alattha aṭṭhāmacceca, mahante yodhasammate; Parivāro mahāāsī, parihāro ca rājino. Vị ấy đã có được tám vị cận thần vĩ đại, được tôn là những dũng tướng. Đoàn tùy tùng của đức vua thật đông đảo và sự cung phụng cũng thật lớn lao. 68. 68. Kumbhīlakamahātissa-thera disvā mahāyaso; Acchagallavihāramhi, buddhapūjamakārayi. Vị vua danh tiếng lẫy lừng, sau khi nhìn thấy trưởng lão Kumbhīlakamahātissa tại tu viện Acchagalla, đã cho thực hiện lễ cúng dường đức Phật. 69. 69. Vatthuṃ sodhetumāruḷho, akāsacetiyaṅgaṇaṃ; Kavisīse amaccamhi, orohantomahīpati. Đức vua đã đi lên sân của bảo tháp Akāsacetiya để dọn dẹp nền đất. Vị cận thần Kavisīsa đã ở đó khi đức vua đi xuống. 70. 70. Ārohanto sadeviko, disvā magge nisinnakaṃ; ‘‘Na nipanno’’ti kujjhitvā, kavisīsaṃ aghātayi. Trong khi đi lên cùng với hoàng hậu, đức vua thấy Kavisīsa đang ngồi trên đường. Vì nổi giận và nghĩ rằng: “Người này không nằm xuống (để chào)”, ngài đã giết Kavisīsa. 71. 71. Sesā sattaamaccāvi, nibbinnā tena rājinā; Tassa’ntikā palāyitvā, pakkamantā yathāruci. Bảy vị cận thần còn lại, vì chán ngán vị vua ấy, đã trốn khỏi ngài và đi đến những nơi họ muốn. 72. 72. Magge viluttā corehi, vihāraṃ hambugallakaṃ; Pavisitvāna addakkhuṃ, tissattheraṃ bahussutaṃ. Trên đường, sau khi bị bọn cướp trấn lột, họ đã đi vào tu viện Hambugallaka và đã nhìn thấy trưởng lão Tissa, một vị đa văn. 73. 73. Catunekāyiko thero, yathāladdhāni dāpayi; Vatthaphāṇitatelāni, taṇḍulā pāhuṇā tathā. Vị trưởng lão, bậc thông suốt bốn bộ Nikāya, đã cho họ những vật phẩm mà ngài nhận được như y phục, đường phèn, dầu, gạo, và các tặng phẩm khác. 74. 74. Assatthakāle thero so,‘‘Kuhiṃyātā’’ti pucchite; Attānaṃ āvīkatvā te,Taṃ pavattiṃ nivedayuṃ. Vào lúc được an ổn, khi vị trưởng lão ấy hỏi: “Các vị đi đâu?”, họ đã cho biết thân phận của mình và đã trình bày sự việc ấy cho ngài. 75. 75. ‘‘Kāretuṃ kehi sakkā nu, jinasāsanapaggahaṃ; Damiḷehi vā’tha raññā, iti puṭṭhā tu te pana. Họ lại được hỏi rằng: “Việc hộ trì giáo pháp của bậc Chiến Thắng có thể được thực hiện bởi ai? Bởi những người Damiḷa hay bởi đức vua?” 76. 76. ‘‘Rañño sakkā’’ti āhaṃsu, saññāpetvāna te iti; Ubho tissa mahātissa-therā ādāya te tato. Họ đã nói: “Đức vua có thể làm được”. Sau khi thuyết phục họ như vậy, cả hai vị trưởng lão Tissa và Mahātissa đã dẫn họ đi từ đó. 77. 77. Rājino santikaṃ netvā, aññamaññaṃ khamāpayuṃ; Rājā ca te amaccā ca, thero eva mayācayuṃ. Sau khi dẫn họ đến trước đức vua, các vị trưởng lão đã khiến họ tha thứ cho nhau. Cả đức vua và các vị cận thần ấy đã cùng thỉnh cầu các vị trưởng lão. 78. 78. Siddhe [Pg.198] kamme pesiteno, gantabbaṃ santikaṃ iti; Therā datvā paṭiññaṃ te, yathāṭhānamagañchisuṃ. “Khi công việc được hoàn thành, lúc được cho gọi, các ngài nên đến gặp chúng tôi”. Các vị trưởng lão, sau khi đã hứa khả, đã đi về nơi ở của mình. 79. 79. Anurādhapuraṃ rājā, āgantvāna mahāyaso; Dāṭhikaṃ damiḷaṃ hantvā, sayaṃ rajjamakārayi. Đức vua danh tiếng lẫy lừng, sau khi đã đến Anurādhapura, đã giết người Damiḷa tên là Dāṭhika và đã tự mình trị vì vương quốc. 80. 80. Tato nigaṇṭhārāmaṃ taṃ, viddhaṃsetvā mahīpati; Vihāraṃ kārayi tattha, dvādasa pariveṇakaṃ. Sau đó, đức vua đã phá hủy tu viện của các vị Nigaṇṭha ở nơi ấy và đã cho xây dựng một tu viện với mười hai tịnh xá. 81. 81. Mahāvihārapaṭṭhānā, dvīsu vassasa tesu ca; Sattarasasu vassesu, dasamāsā’mikesu ca. Sau hai trăm mười bảy năm và mười tháng kể từ khi thành lập Đại Tự, 82. 82. Tathā dinesu dasasu, atikkantesu sādaro; Abhayagiri vihāraṃso, patiṭṭhāpesi bhūpati. và khi mười ngày cũng đã trôi qua, vị vua tôn kính ấy đã thành lập tu viện Abhayagiri. 83. 83. Akkosiyitvā te there, tesu pubbupakārino; Taṃ mahātissa therassa, vihāraṃ mānado adā. Sau khi đã mắng nhiếc các vị trưởng lão ấy, những người đã giúp đỡ mình trước đây, vị vua ban phát danh dự đã ban tu viện ấy cho trưởng lão Mahātissa. 84. 84. Girissa yasmā gārāme, rājā kāresi sobhayo; Tasmā’bhaya giritveva, vihāro nāmako ahu. Bởi vì vua Abhaya đã cho xây dựng tu viện trong khu vườn của Giri, cho nên tu viện đã được đặt tên là Abhayagiri. 85. 85. Āṇāpetvā somādeviṃ,Yathā ṭhāne ṭhapesiso; Tassātannāmakaṃ katvā,Somārāma makārayi. Sau khi đã cho gọi hoàng hậu Somā, vị vua ấy đã an trí bà vào vị trí xứng đáng. Ngài đã cho xây dựng tu viện Somārāma và đặt tên theo tên của bà. 86. 86. Rathā oropitā sā hi, tasmiṃṭhāne varaṅganā; Kaddambapuppha gumbamhi, nilinā tattha addasa. Bởi vì tại nơi ấy, người phụ nữ tuyệt vời đã xuống xe, ẩn mình trong bụi hoa Kaddamba, nơi ngài đã thấy. 87. 87. Muttayantaṃ sāmaṇeraṃ, maggaṃ hatthena chādiya; Rājā tassa vaco sutvā, vihāraṃ tattha kārayi. Đức vua, sau khi nghe lời của một vị sa-di đang đi tiểu và dùng tay che con đường, đã cho xây dựng một tu viện ở nơi ấy. 88. 88. Mahāthūpassuttarato,Cetiyaṃ uccavatthukaṃ; Silā sobhakaṇḍakaṃ nāma,Rājā soyeva kārayi. Về phía bắc của Đại Tháp, chính vị vua ấy đã cho xây dựng một bảo tháp có nền cao, tên là Silāsobbhakaṇḍaka. 89. 89. Tesu sattasu yodhesu, uttiyo nāma kārayi; Nagaramhā dakkhiṇato, vihāraṃ dakkhiṇavhayaṃ. Trong số bảy vị dũng tướng ấy, vị tên là Uttiya đã cho xây dựng một tu viện về phía nam của thành phố, tên là Dakkhiṇavihāra (Tu viện phía Nam). 90. 90. Tatteva [Pg.199] mūlavokāsa, vīhāraṃ mūlanāmako; Amacco kārayī tena, sopi taṃnāmako ahu. Cũng tại nơi ấy, vị cận thần tên là Mūla đã cho xây dựng tu viện Mūlavokāsa. Do đó, tu viện cũng có tên ấy. 91. 91. Kāresi sāliyārāmaṃ, amacco sāliyavhayo; Kāresi pabbatārāmaṃ, amacco pabbatavhayo. Vị cận thần tên là Sāliya đã cho xây dựng Sāliyārāma; vị cận thần tên là Pabbata đã cho xây dựng Pabbatārāma. 92. 92. Uttaratissarāmantu, tissāmacco akārayi; Vihāre niṭṭhite ramme, tissathera mupaccate. Còn về tu viện Uttaratissārāma, vị cận thần Tissa đã cho xây dựng. Khi các tu viện xinh đẹp được hoàn thành, họ đã đến gặp trưởng lão Tissa. 93. 93. ‘‘Tumhākaṃ paṭisanthāra, vasena’mhehi kārite; Vihāre dema tumhākaṃ, iti vatvā adaṃsu ca. Sau khi nói rằng: “Chúng tôi xin dâng cúng đến các ngài các tu viện đã được chúng tôi xây dựng với mục đích tiếp đãi các ngài”, họ đã dâng cúng các tu viện ấy. 94. 94. Thero sabbatthavāsesi, te te bhikkhū yathā rahaṃ; Amaccā’daṃsu saṅghassa, vividhe samaṇārahe. Vị trưởng lão đã sắp xếp cho các vị tỳ-khưu ấy ở khắp các nơi, tùy theo phẩm hạnh của mỗi vị. Các vị cận thần cũng đã dâng cúng đến Tăng chúng nhiều vật dụng khác nhau thích hợp cho sa-môn. 95. 95. Rājā sakavihāramhi, vasante samupaṭṭhahi; Paccayehi anunehi, tena te bahavo ahuṃ. Đức vua đã hộ độ các vị đang trú trong tu viện của ngài với các vật dụng không thiếu sót; do đó, các vị ấy đã trở nên đông đảo. 96. 96. Theraṃ kulehī saṃsaṭṭhaṃ, mahātissoti vissutaṃ; Kulasaṃsaṭṭha dosena, saṅgho taṃ nīhari ito. Vị Trưởng lão được biết đến với tên gọi Mahātissa, người đã giao du với các gia đình, đã bị Tăng chúng trục xuất khỏi đây do lỗi giao du với gia đình. 97. 97. Tassa sisso bahalamassu-Tissattheroti pissuto; Kuddho’bhayagiriṃ gantvā,Vasi pakkhaṃ vahaṃ tahiṃ. Vị đệ tử của ngài, được biết đến là Trưởng lão Tissa Râu Rậm, trong cơn tức giận đã đi đến tu viện Abhayagiri và đã trú tại đấy, lập thành một phe phái. 98. 98. Tatoppabhuti te bhikkhū, mahāvihāranāgamuṃ; Evaṃ te’bhayagirikā, niggatā theravādato. Kể từ đó, các vị tỳ-khưu ấy đã không đến Đại Tự. Như vậy, các vị ở Abhayagiri đã ly khai khỏi Thượng Tọa Bộ. 99. 99. Pabhinnā’bhayagirikehi, dakkhiṇavihārikāyati; Evaṃ te theravādīhi, pabhinnā bhikkhavo dvidhā. Các vị ở tu viện Dakkhiṇavihāra đã tách ra khỏi các vị ở Abhayagiri. Như vậy, các vị tỳ-khưu ấy đã tách khỏi các vị Thượng Tọa Bộ thành hai nhóm. 100. 100. Mahā abhayabhikkhū te, vaḍḍhetuṃ dīpavāsino; Vaṭṭagāmaṇibhūmindo, pattiṃ nāma adāsi so. Để làm hưng thịnh các vị tỳ-khưu vĩ đại ở Abhaya, những người trú tại hòn đảo, đức vua Vaṭṭagāmaṇi, vị hộ quốc, đã ban cho một phần tài vật. 101. 101. Vihārapariveṇāni, ghaṭābaddhe akārayi; ‘‘Paṭisaṅkharaṇaṃ evaṃ, hessatīti vicintiya. Ngài đã cho xây dựng các tu viện và các cốc liêu được trang trí bằng các bình gốm, với suy nghĩ rằng: ‘Như vậy, việc tu sửa sẽ được thực hiện’. 102. 102. Piṭakattayapāḷiñca, tassa aṭṭhakathampi ca; Mukhapāṭhena ānesuṃ, pubbe bhikkhū mahāmati. Trước đây, các vị tỳ-khưu có trí tuệ vĩ đại đã truyền thừa Thánh điển Tam Tạng và cả các bộ Chú giải của Tam Tạng bằng phương pháp khẩu tụng. 103. 103. Hāniṃ [Pg.200] disvāna sattānaṃ, tadā bhikkhū samāgatā; Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa, potthakesu likhāpayuṃ. Khi ấy, các vị tỳ-khưu, sau khi đã hội họp và nhận thấy sự suy giảm của chúng sanh, đã cho ghi chép (Giáo pháp) vào sách vở vì sự trường tồn của Chánh pháp. 104. 104. Vaṭṭagāmaṇi abhayo, rājā rajjamakārayi; Iti dvādasavassāni, pañcamāsesu ādito. Đức vua Vaṭṭagāmaṇi Abhaya đã trị vì vương quốc như thế trong mười hai năm, và năm tháng vào lúc ban đầu. 105. 105. Itī parahita mattano hitañca,Paṭilabhiyissariyaṃ karoti pañño; Vipulamapi kubuddhiladdhabhovaṃ,Ubhayahitaṃ na karoti bhogaluddho’ti. Như vậy, người trí sau khi đắc được quyền uy, đã thực hành vì lợi ích của người khác và lợi ích của chính mình. Kẻ ngu si, tham đắm của cải, dù có được quyền lực to lớn, cũng không thực hành vì lợi ích của cả hai. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ thanh tịnh và xúc động của những người thiện. Dasarājako nāma Có tên là Mười Vị Vua. Tettiṃsatimo paricchedo. Chương thứ ba mươi ba. Catuttiṃsatima pariccheda Chương thứ ba mươi bốn. Ekādasarājadīpano Sự Tường Thuật về Mười Một Vị Vua. 1. 1. Tadaccaye mahācūlī-mahātisso akārayi; Rajjaṃ cuddasavassāni, dhammena ca samena ca. Sau khi vị vua ấy băng hà, Mahācūlī Mahātissa đã trị vì vương quốc trong mười bốn năm, một cách hợp pháp và công bằng. 2. 2. Sahatthena kataṃ dānaṃ, so sutvāna mahapphalaṃ; Paṭhameyeva vassamhi, gantvā aññātavesavā. Vị ấy, sau khi nghe rằng việc bố thí được thực hiện bằng chính tay mình có quả báu to lớn, ngay trong năm đầu tiên, đã đi ra ngoài trong lốt cải trang. 3. 3. Katvāna sālilavanaṃ, laddhāya bhatiyā tato; Piṇḍapātaṃ mahāsumma-therassā’dā mahīpati. Sau khi làm việc trong một cánh đồng lúa và nhận được tiền công từ đó, đức vua đã dâng cúng vật thực đến Trưởng lão Mahāsumma. 4. 4. Soṇṇagirimhi puna so, tīṇivassāni khattiyo; Guḷayantamhi katvāna, bhatiṃladdhā guḷe tato. Một lần nữa, tại Soṇṇagiri, vị vua Sát-đế-lỵ ấy đã làm việc trong ba năm tại một xưởng đường; từ tiền công nhận được, ngài đã có được những viên đường. 5. 5. Te guḷe āharāpetvā, puraṃ āgamma bhūpati; Bhikkhusaṅghassa pādāsi, mahādānaṃ mahīpati. Đức vua, sau khi cho mang những viên đường ấy về và sau khi đã đến kinh thành, đức vua đã thực hiện một cuộc đại cúng dường đến Tăng chúng tỳ-khưu. 6. 6. Tiṃsabhikkhusahassassa, adā acchādanāni ca; Dvādasannaṃ sahassānaṃ, bhikkhūnīnaṃ tatheva ca. Ngài đã dâng cúng y phục đến ba mươi ngàn vị tỳ-khưu; và cũng như thế, đến mười hai ngàn vị tỳ-khưu-ni. 7. 7. Kārayitvā [Pg.201] mahīpālo, vihāraṃ suppatiṭṭhitaṃ; Saṭṭhibhikkhu sahassassa, ticīvaramadāpayi. Vị hộ quốc, sau khi cho xây dựng một tu viện được thiết lập vững chắc, đã cho dâng cúng tam y đến sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu. 8. 8. Tiṃsa sahassa saṅkhānaṃ, bhikkhunīnañca dāpayi; Maṇḍavāpi vihāraṃ so, tathā abhayagallakaṃ. Và ngài đã cho dâng cúng đến ba mươi ngàn vị tỳ-khưu-ni. Ngài cũng đã cho xây dựng tu viện Maṇḍavāpi, và cũng như thế là tu viện Abhayagallaka. 9. 9. Vaṅgupaṭṭaṅgagallañca, dīghabāhukagallakaṃ; Vālagāma vihārañca, rājā soyeva kārayi. Chính đức vua ấy cũng đã cho xây dựng tu viện Vaṅgupaṭṭaṅgagalla, tu viện Dīghabāhukagalla, và tu viện Vālagāma. 10. 10. Evaṃ saddhāya so rājā, katvā puññāninekadhā; Catuddasannaṃ vassānaṃ, accayena divaṃ agā. Như vậy, đức vua ấy với lòng tín thành, sau khi đã thực hiện các công đức bằng nhiều cách, đã sanh về cõi trời sau khi mười bốn năm trôi qua. 11. 11. Vaṭṭagāmaṇino putto, coranāgoti vissuto; Mahācūḷissarajjamhi, coro hutvā caritadā. Người con trai của Vaṭṭagāmaṇi, được biết đến với tên gọi Coranāga, vào thời ấy đã trở thành kẻ cướp và đi lang thang trong suốt thời gian trị vì của Mahācūḷi. 12. 12. Mahācūḷe uparate, rajjaṃ kārayi āgato; Attano corakāle so, nivāsaṃ yesunālabhi. Khi Mahācūḷi băng hà, ông ta đã trở về và trị vì vương quốc. Những tu viện nào mà ông ta đã không nhận được nơi trú ngụ trong thời gian làm cướp, 13. 13. Aṭṭharasavihāre te, viddhaṃsāpesi dummati; Rajjaṃ dvādasavassāni, coranāgo akārayi. kẻ ác tâm ấy đã cho phá hủy mười tám tu viện đó. Coranāga đã trị vì vương quốc trong mười hai năm. 14. 14. Lokantarika nirayaṃ, pāposoupapajjatha; Tadaccaye mahācūḷhi-rañño putto akārayi. Kẻ tội lỗi ấy đã tái sanh vào địa ngục Lokantarika. Sau khi ông ta băng hà, con trai của vua Mahācūḷi đã lên ngôi trị vì. 15. 15. Rajjaṃ tīṇeva vassāni, rājātisso’ti vissuto; Coranāgassa devītu, vīsamaṃ vīsamānulā. Vị vua nổi danh là Tissa đã trị vì vương quốc trong ba năm. Anulā, hoàng hậu của Coranāga, do có lòng tà vạy, đã dùng thuốc độc. 16. 16. Vīsaṃ datvāna māresi, balattherattamānasā; Tasmiṃyevabalatthesā, anulārattamānasā. Do có lòng say mê một người lính canh trong cung, nàng đã cho thuốc độc để giết vua. Nàng Anulā đã có lòng say mê chính người lính canh ấy. 17. 17. Tissaṃ vīsenaghātetvā, tassa rajjamadāsisā; Sīvo nāma balatthoso, jeṭṭhadovāriko tahiṃ. Sau khi dùng thuốc độc giết Tissa, nàng đã trao vương quốc cho người ấy. Người lính canh đó tên là Siva, là người trưởng gác cổng ở nơi ấy. 18. 18. Katvā mahesiṃ anulaṃ, vassaṃ māsadvayā’cikaṃ; Rajjaṃ kāresi nagare, vaṭuke damiḷe’nulā. Sau khi lập Anulā làm hoàng hậu, (Siva) đã trị vì vương quốc trong kinh thành được một năm và hai tháng. Sau đó, Anulā lại say mê một người Tamil tên là Vaṭuka. 19. 19. Rattā vīsena taṃ hantvā, vaṭuke rajjamappayi; Vaṭuko damiḷo so hi, pure nagaravaḍḍhakī. Do say mê, nàng đã dùng thuốc độc giết người ấy rồi trao vương quốc cho Vaṭuka. Vaṭuka người Tamil ấy trước kia là một thợ mộc trong thành. 20. 20. Mahesiṃ anulaṃ katvā, vassaṃ māsadvayādhikaṃ; Rajjaṃ kāresi nagare, anulā tattha āgataṃ. Sau khi lập Anulā làm hoàng hậu, (Vaṭuka) đã trị vì vương quốc trong kinh thành được một năm và hai tháng. Anulā đã thấy một người đến nơi ấy. 21. 21. Passitvā dārubhatikaṃ, tasmiṃ sārattamānasā; Hantvā visena vaṭukaṃ, tassa rajjaṃ samappayi. Khi nhìn thấy một người gánh củi, lòng nàng đã say mê người ấy. Nàng dùng thuốc độc giết Vaṭuka rồi trao vương quốc cho người ấy. 22. 22. Dārubhatikatisso [Pg.202] so, mahesiṃ kariyānulaṃ; Ekamāsādhikaṃ vassaṃ, pure rajjamakārayi. Người gánh củi Tissa ấy, sau khi lập Anulā làm hoàng hậu, đã trị vì vương quốc trong kinh thành được một năm và một tháng. 23. 23. Kāresi so pokkharaṇiṃ, mahāmeghavane lahuṃ; Nilīye nāma damiḷe, sā purohitabrāhmaṇe. Vị vua ấy đã cho làm một hồ sen nhỏ trong khu vườn Mahāmeghavana. Nàng (Anulā) lại say mê một vị Bà-la-môn làm quốc sư, người Tamil tên là Niliya. 24. 24. Rāgena rattā anulā, tena saṃvāsakāminī; Dārubhatikatissaṃtaṃ, vīsaṃ datvāna ghātiya. Anulā, do lòng tham ái, mong muốn được chung sống với người kia, đã cho thuốc độc để giết Dārubhatikatissa. 25. 25. Nilīyassa adā rajjaṃ, sopi nilīyabrāhmaṇo; Taṃ mahesiṃ karitvāna, niccaṃ tāya upaṭṭhito. Nàng đã trao vương quốc cho Niliya. Vị Bà-la-môn Niliya ấy, sau khi lập nàng làm hoàng hậu, đã luôn được nàng hầu cận. 26. 26. Rajjaṃ kāresi chammāsaṃ, anurādhapure idha; Dvattiṃsāya balatthehi, vatthukāmā yathāruciṃ. (Niliya) đã trị vì vương quốc trong sáu tháng, tại kinh thành Anurādhapura này. Trong khi đó, Anulā đã tùy theo ý thích mà hưởng lạc thú với ba mươi hai người lính canh trong cung. 27. 27. Vīsena taṃ ghātayitvā, nilīyaṃ khattiyānulā; Rajjaṃ sā anulādevī, catumāsamakārayi. Sau khi dùng thuốc độc giết Niliya, người phụ nữ dòng Sát-đế-lỵ Anulā, chính hoàng hậu Anulā ấy, đã trị vì vương quốc trong bốn tháng. 28. 28. Mahācūḷikarājassa, putto dutiyako pana; Kūṭakaṇṇatisso nāma, bhīto so’nuladeviyā. Bấy giờ, người con trai thứ hai của đức vua Mahācūḷi, tên là Kūṭakaṇṇa Tissa, do sợ hãi hoàng hậu Anulā, 29. 29. Palāyitvā pabbajitvā, kāle pattabalo idha; Āgantvā ghātayitvā, taṃ anulaṃ duṭṭhamānasaṃ. đã trốn đi và xuất gia. Đến thời, khi đã có được binh lực, ngài đã trở về đây và giết chết Anulā, người có tâm địa độc ác ấy. 30. 30. Rajjaṃ kāresi dvāvīsaṃ, vassāni manujādhipo; Mahāuposathāgāraṃ, akā cetiyapabbate. Vị chúa tể của loài người ấy đã trị vì vương quốc trong hai mươi hai năm. Ngài đã cho xây dựng một trai đường lớn ở tại núi Cetiyapabbata. 31. 31. Gharassa tassa purato, silāthūpamakārayi; Bodhiṃ ropesi tattheva, sova cetiyepabbate. Ở phía trước của tòa nhà ấy, ngài đã cho xây một bảo tháp bằng đá. Cũng chính ngài đã trồng một cây Bồ-đề ngay tại nơi ấy, trên núi Cetiyapabbata. 32. 32. Pelagāmavihārañca, antaragaṅgāya kārayi; Tattheva vaṇṇakaṃ nāma, mahāmātikameva ca. Ngài đã cho xây dựng tu viện Pelagāma ở vùng Antaragaṅgā. Cũng tại nơi ấy, ngài đã cho xây (hồ chứa nước) tên là Vaṇṇaka và cả Mahāmātika. 33. 33. Ambaduggamahāvāpiṃ, bhayoluppalameva ca; Sattahatthuccapākāraṃ, purassa parikhaṃ tathā. (Ngài đã cho xây) hồ chứa nước lớn Ambadugga và cả hồ Bhayoluppala; một bức tường thành cao bảy hắc-tay và cũng như thế là một con hào cho kinh thành. 34. 34. Mahāvatthumhi anulaṃ, jhāpayitvā asaññataṃ; Apanīya tato thokaṃ, mahāvatthumakārayi. Ngài đã cho thiêu người đàn bà không tiết hạnh Anulā tại cung điện. Sau khi dọn dẹp một ít từ nơi đó, ngài đã cho xây một bảo tháp lớn. 35. 35. Padumassaravanuyyānaṃ, nagareyeva kārayi; Matā’ssa dante dhovitvā, pabbaji jinasāsane. Ngài đã cho xây dựng công viên Padumassara ngay trong kinh thành. Mẹ của ngài, sau khi rửa sạch que xỉa răng, đã xuất gia trong giáo pháp của đấng Chiến Thắng. 36. 36. Kulasantake [Pg.203] gharaṭṭhāne, mātubhikkhunupassayaṃ; Kāresi dantagehanti, vissato āsi tena so. Trên nền đất của ngôi nhà gia tộc, ngài đã cho xây một ni viện cho mẹ của mình. Do sự kiện ấy, nơi đó đã trở nên nổi danh là Dantageha. 37. 37. Tadaccaye tassa putto, nāmako bhātikābhayo; Aṭṭhavīsativassāni, rajjaṃ kāresi khattiyo. Sau khi ngài qua đời, con trai của ngài, một vị dòng Sát-đế-lỵ tên là Bhātikābhaya, đã trị vì vương quốc trong hai mươi tám năm. 38. 38. Mahādāṭṭhikarājassa, bhātikattāmahīpati; Dīpe ‘‘bhātikarājā’’ti, pākaṭo āsi dhammiko. Do là anh trai của vua Mahādāṭhika, vị chúa đất này đã trở nên nổi danh trên hòn đảo với tên gọi ‘vua Bhātika’. Ngài là một vị vua đức hạnh. 39. 39. Kāresi lohapāsāde, paṭisaṅkhārametthaso; Mahāthūpe vedikā dve, thūpavhe’posathavhayaṃ. Ngài đã cho thực hiện việc trùng tu tại Lohapāsāda. Ngài đã cho xây hai hàng rào tại Đại Tháp, và một trai đường được gọi là Thūposatha. 40. 40. Attano balimujjhitvā, nagarassa samantato; Ropāpetvā yojanamhi, sumanāna’jjukāni ca. Ngài đã từ bỏ phần thuế của mình, và cho trồng hoa lài và hoa ajjuka trong phạm vi một do-tuần xung quanh kinh thành. 41. 41. Pādavecikato yāva, dhuracchattānarādhipo; Caturaṅgalabahalena, gandhena urucetiyaṃ. Vị chúa tể của loài người ấy đã cho trát Đại Tháp, từ nền móng cho đến lọng ở trên đỉnh, bằng một lớp bột thơm dày bốn ngón tay. 42. 42. Limpāpetvāna pupphāni, vaṇṭehi tattha sādhukaṃ; Nivesitvāna koresi, thūpaṃ mālāgulopamaṃ. Sau khi cho trát (lớp bột thơm), ngài đã cho cắm các đóa hoa vào đó một cách khéo léo bằng cuống của chúng, và đã làm cho bảo tháp trông giống như một quả cầu hoa. 43. 43. Punadvaṅgulabahalāya, manosilāya cetiyaṃ; Limpāpetvāna kāresi, tatheva kusumācitaṃ. Một lần nữa, ngài lại cho trát bảo tháp bằng một lớp hùng hoàng dày hai ngón tay, và cũng làm cho nó được bao phủ bởi hoa theo cách tương tự. 44. 44. Puna sopānato yāva, dhuracchattāva cetiyaṃ; Pupphehi okirāpetvā, chādesi puppharāsino. Lại một lần nữa, ngài cho rải hoa lên bảo tháp, từ các bậc thang cho đến lọng ở trên đỉnh, và che phủ nó bằng một đống hoa. 45. 45. Uṭṭhāpetvāna yantehi, jalaṃ abhayavāpito; Jalehi thūpaṃ sevanto, balapūjamakārayi. Vị ấy đã cho dùng máy móc để đưa nước từ hồ Abhaya lên; trong khi dùng nước để tắm gội bảo tháp, vị ấy đã cho thực hiện lễ cúng dường trọng thể. 46. 46. Sakaṭasatena muttānaṃ, saddhiṃ telena sādhukaṃ; Maddāpetvā sudhāpiṇḍaṃ, sudhākammamakārayi. Vị ấy đã cho nghiền kỹ một trăm xe ngọc trai cùng với dầu, sau khi cho trộn thành khối vữa, vị ấy đã cho thực hiện công việc trát vữa. 47. 47. Pavālajālaṃ kāretvā, taṃ khipāpiya cetiye; Sovaṇṇāni padumāni, cakkamattāni sandhisu. Vị ấy đã cho làm một tấm lưới bằng san hô, rồi cho giăng lên trên bảo tháp; và ở các chỗ nối, (cho gắn) những đóa hoa sen bằng vàng, lớn bằng bánh xe. 48. 48. Laggāpetvā tato muttā-kalāpe yāva heṭṭhimā; Padumā’lambayitvāna, mahāthūpamapūjayi. Sau đó, sau khi cho gắn những chùm ngọc trai treo xuống từ những đóa hoa sen cho đến hàng dưới cùng, vị ấy đã cúng dường Đại Tháp. 49. 49. Gaṇasajjhāyasaddaṃ [Pg.204] so, dhātugabbhamhitādini; Sutvā ‘‘adisvā taṃnā’haṃ, vuṭṭhahissanti nicchito. Vị ấy, khi nghe được tiếng tụng kinh của chư Tăng ở trong phòng thờ xá-lợi vào lúc ban đầu, đã quyết định rằng: ‘Nếu chưa nhìn thấy nơi ấy, ta sẽ không đứng dậy.’ 50. 50. Pācinādikamūlamhi, anāhāro nipajjatha; Therā dvāraṃ māpayitvā, dhātugabbhaṃ nayiṃsu taṃ. Vị ấy đã nằm xuống tại chân cổng phía đông và tuyệt thực. Chư vị Trưởng lão đã cho tạo một lối vào và đã đưa vị ấy vào trong phòng thờ xá-lợi. 51. 51. Dhātugabbhavibhūtiṃso, sabbaṃ disvā mahīpati; Nikkhanto tādiseheva, pottharūpehi pūjayi. Vị quốc vương ấy, sau khi đã nhìn thấy tất cả sự tráng lệ của phòng thờ xá-lợi, đã đi ra ngoài và đã cúng dường bằng những hình ảnh trong sách tương tự như vậy. 52. 52. Madhugandhehi gandhehi, ghaṭehi sarasehi ca; Añjanaharitālehi, tathāmanosilāhi ca. Với những hương thơm có mùi mật ong, với những bình đầy nước cốt, với thuốc vẽ mi và hùng hoàng, và cũng với thư hoàng. 53. 53. Manosilāsu vassena, bhassitvā cetiyaṅgaṇe; Ṭhitāsu gopphamattāsu, racite pu’ppalehi ca. Với thư hoàng bị mưa cuốn trôi đọng lại trong sân bảo tháp sâu đến mắt cá chân, và với những hoa súng được sắp đặt. 54. 54. Thūpaṅgaṇamhi sakale, purite gandhakaddame; Cittakilañjachiddesu, racite pu’ppalehi ca. Với toàn bộ sân bảo tháp được trét đầy bùn thơm, và với những hoa súng được sắp đặt trong các lỗ của những tấm chiếu đẹp. 55. 55. Vārayitvā vārimaggaṃ, tatheva purite ghaṭe; Dīpavaṭṭihi nekāni, katavaṭṭisikhāhi ca. Sau khi đã ngăn dòng nước, cũng như vậy với những chiếc bình được đổ đầy, với nhiều tim đèn, và với những ngọn lửa từ tim đèn đã được chuẩn bị. 56. 56. Madhukatelamhi tathā, tilatele tatheva ca; Tatheva paṭṭavaṭṭīnaṃ, su bahūhi sikhāhi ca. Cũng vậy trong dầu cam thảo, và cũng vậy trong dầu mè, cũng vậy với rất nhiều ngọn lửa từ những tim đèn bằng vải. 57. 57. Yathāvuttehi etehi, mahāthūpassa khattiyo; Sattakkhattuṃ sattakkhattuṃ, pūjā’kāsi visuṃ visuṃ. Với những vật phẩm đã được kể trên, vị Sát-đế-lỵ đã thực hiện lễ cúng dường cho Đại Tháp, bảy lần bảy lần cho mỗi loại một cách riêng biệt. 58. 58. Anuvassañca niyataṃ, sudhāmaṅgalamuttamaṃ; Bodhisinānapūjā ca, tatheva urubodhiyā. Và hàng năm, vị ấy đều đặn (thực hiện) lễ trát vữa cao quý, và lễ tắm cây Bồ-đề, cũng như vậy đối với cây Đại Bồ-đề. 59. 59. Mahāvesākha pūjā ca, uḷārā aṭṭhavīsati; Caturāsīti sahassāni, pūjā ca anuḷārikā. Và hai mươi tám lễ cúng dường Vesak trọng thể, và tám mươi bốn ngàn lễ cúng dường nhỏ hơn. 60. 60. Vividhaṃ naṭanaccañca, nānātūriyavāditaṃ; Mahāthūpe mahāpūjaṃ, saddhānunno akārayi. Được thúc đẩy bởi đức tin, vị ấy đã cho thực hiện tại Đại Tháp một lễ cúng dường trọng thể với nhiều loại hình kịch nghệ và vũ điệu, cùng nhiều loại nhạc cụ được trình diễn. 61. 61. Divasassa ca tikkhattuṃ, buddhuppaṭṭhānamāgamā; Dvikkhattuṃ, pupphabheriñca, niyataṃ so akārayi. Và ba lần mỗi ngày, vị ấy đến hầu cận đức Phật. Vị ấy đã đều đặn cho thực hiện lễ cúng dường trống hoa hai lần. 62. 62. Niyatañcanadānañca, pavāraṇādānameva ca; Telaphāṇitavatthādi-parikkhāraṃ samaṇārahaṃ. Và (vị ấy đã dâng cúng) vật thực bố thí thường xuyên, và vật thực bố thí vào dịp lễ Pavāraṇā, cùng các vật dụng thích hợp cho Sa-môn như dầu, đường phèn, y phục, v.v. 63. 63. Bahuṃ [Pg.205] pādāsi saṅghassa, cetiyakhettameva ca; Cetiye parikammatthaṃ, adāsi tattha khattiyo. Vị ấy đã dâng cúng nhiều vật phẩm cho Tăng chúng. Vị Sát-đế-lỵ cũng đã hiến cúng đất đai cho bảo tháp tại nơi ấy để dùng vào công việc bảo trì bảo tháp. 64. 64. Sadā bhikkhusahassassa, vihāre cetiyapabbate; Salākavattabhattañca, so dāpesi ca bhūpati. Vị quốc vương ấy cũng đã cho thiết lập việc cúng dường thường xuyên vật thực theo thẻ thăm cho một ngàn vị Tỳ-khưu tại tu viện Cetiyapabbata. 65. 65. Cintāmaṇimucelavhe, upaṭṭhānattaye ca so; Tathā padumaghare chatta-pāsāde ca manorame. Tại (các nơi) được gọi là Cintāmaṇi và Mucela, và tại ba trai đường, cũng như tại Liên Hoa Đường và tại Lọng Lâu Đài xinh đẹp. 66. 66. Bhojento pañcaṭhānamhi, bhikkhūganthadhure yute; Paccayehi upaṭṭhāsi, sadā dhamme sagāravo. Tại năm nơi ấy, vị ấy đã cúng dường vật thực cho các vị Tỳ-khưu chuyên tâm về kinh điển; vị ấy đã hộ độ các vị bằng các vật dụng, luôn luôn với lòng tôn kính đối với Giáo Pháp. 67. 67. Porāṇarājaniyātaṃ, yaṃkiñci sāsanassitaṃ; Akāsi puññakammaṃso, sabbaṃ bhātikabhūpati. Bất cứ công đức nào liên quan đến Giáo Pháp đã được các vị vua xưa thiết lập, đức vua Bhātika đã thực hiện tất cả các công đức ấy. 68. 68. Tassa bhābhakarājassa, accaye taṃ kaniṭṭhako; Mahādāṭhimahānāga-nāmo rajjamakārayi. Sau khi đức vua Bhātika băng hà, em trai của ngài tên là Mahādāṭhika Mahānāga đã trị vì vương quốc. 69. 69. Dvādasaṃyeva vassāni, nānāpuññaparāyano; Mahāthūpamhi kiñjakkha- pāsāṇe attharāpayi. Trong mười hai năm, vị ấy chuyên tâm vào các công đức khác nhau; tại Đại Tháp, vị ấy đã cho lát loại đá kiñjakkha. 70. 70. Vālikāmariyādañca, kāresi vitthataṅgaṇaṃ; Dīpe sabbavihāresu, dhammāsanamadāpayi. Vị ấy đã cho làm một sân rộng có nền cát. Tại tất cả các tu viện trên đảo, vị ấy đã cho thiết lập các pháp tòa. 71. 71. Ambatthala mahāthūpaṃ, kārāpesi mahīpati; Ca yeaniṭṭhamānamhi, saritvā munino guṇaṃ. Vị quốc vương đã cho xây dựng Đại Tháp ở Ambatthala. Và trong khi công trình chưa hoàn tất, do tưởng nhớ đến các đức hạnh của bậc Mâu-ni, 72. 72. Cajitvāna sakaṃ pāṇaṃ, nipajjitvā sayaṃ tahiṃ; Ṭhapayitvā cayaṃ tassa, niṭṭhāpetvāna cetiyaṃ. vị ấy đã từ bỏ mạng sống của mình, tự mình nằm xuống nơi ấy, cho đặt khối xây lên trên, và đã hoàn thành bảo tháp. 73. 73. Catudvāre ṭhapāpesi, caturo ratanagghike; Susippikehi suvibhatte, nānāratanajotite. Tại bốn cổng, vị ấy đã cho dựng bốn cổng chào bằng bảo vật, được các thợ khéo chế tác cân đối và tỏa sáng với nhiều loại châu báu. 74. 74. Cetiye paṭimocetvā, nānāratanakañcukaṃ; Kañcana bubbulañcettha, muttolambañca dāpayi. Vị ấy đã cho khoác lên bảo tháp một lớp áo bằng nhiều loại châu báu, và đã cho đặt lên đó một chóp đỉnh hình bọt nước bằng vàng cùng một dải ngọc trai rủ xuống. 75. 75. Cetiya pabbatāvaṭṭe, alaṅkariya yojanaṃ; Yojāpetvā catudvāraṃ, samantā cāruvīthikaṃ. Trang hoàng một do-tuần ở xung quanh núi Tháp, (nhà vua) đã cho làm bốn cổng và những con đường xinh đẹp ở bốn phía. 76. 76. Vīthiyā ubhato passe, āpaṇāni pasāriya; Dhajagghika to raṇāni, maṇḍayitvā tahiṃ tahiṃ. Ở hai bên đường, (nhà vua) đã cho bày các cửa hàng; và đã cho trang hoàng chỗ này chỗ kia với các ngọn cờ và các cổng chào. 77. 77. Dīpamālā [Pg.206] samujjotaṃ, kārayitvā samantato; Naṭanaccāni gītāni, vāditāni ca kārayi. Sau khi đã cho thắp sáng rực rỡ các dãy đèn ở khắp nơi, (nhà vua) đã cho trình diễn các điệu múa, các bài hát, và các bản nhạc. 78. 78. Magge kadambanadito, yāvacetiya pabbatā; Gantuṃ dhotehi pādehi, kārayi’ttharaṇatthataṃ. Trên con đường từ sông Kadamba cho đến núi Tháp, (nhà vua) đã cho trải thảm để (mọi người) có thể đi với đôi chân đã được rửa sạch. 79. 79. Sanaccagītavādehi, samajjamakaruṃ tahiṃ; Nagarassa catudvāre, mahā dānañca dāpayi. Họ đã tổ chức lễ hội ở nơi ấy với các điệu múa, các bài hát, và các bản nhạc. Và (nhà vua) đã cho thực hiện việc bố thí trọng đại ở bốn cổng thành. 80. 80. Akāsi sakale dīpe, dīpamālānirantaraṃ; Salilepi samuddassa, samantā yojanantare. (Nhà vua) đã cho thắp các dãy đèn không gián đoạn trên toàn hòn đảo, và cả trên mặt nước của đại dương, trong phạm vi một do-tuần ở xung quanh. 81. 81. Cetiyassa mahetena, pūjā sā kāritā subhā; Giribhaṇḍā mahāpūjā, uḷārā vuccate idha. Do sự vĩ đại của ngôi tháp, lễ cúng dường tốt đẹp ấy đã được thực hiện. Lễ cúng dường trọng đại Giribhaṇḍa này được gọi là lễ cúng dường cao thượng. 82. 82. Samāgatānaṃ bhikkhūnaṃ, tasmiṃ pūjā samāgame; Dānaṃ aṭṭhasu ṭhānesu, ṭhapāpetvā mahīpati. Vị vua, sau khi đã cho thiết lập việc bố thí ở tám nơi cho các vị tỳ khưu đã hội họp tại buổi lễ cúng dường ấy, 83. 83. Tāḷayitvāna tatraṭṭhā, aṭṭhasovaṇṇabheriyo; Catuvīsasahassānaṃ, mahādānaṃ pavattayi. sau khi đã cho đánh tám cái trống bằng vàng ở nơi ấy, đã tiến hành việc bố thí trọng đại đến hai mươi bốn ngàn (vị tỳ khưu). 84. 84. Chacīvarāni pādāsi, bandhamokkhañca kārayi; Catudvārenvāpitehi, sadā kammamakārayi. (Nhà vua) đã dâng cúng sáu y (cho mỗi vị), và đã cho phóng thích các tù nhân. (Nhà vua) đã luôn luôn cho thực hiện công việc bởi những người được bổ nhiệm ở bốn cổng thành. 85. 85. Pubbarājūhi ṭhapitaṃ, bhātaraṃ ṭhapitaṃ tathā; Puññakammaṃ ahāpetvā, sabbaṃ kārayibhūpati. Không xao lãng các công đức đã được thiết lập bởi các vị vua đời trước và cũng như đã được thiết lập bởi người anh, vị vua đã cho thực hiện tất cả. 86. 86. Attānaṃ deviṃputte dve, hatthiṃ assañca maṅgalaṃ; Vāriyanto’pi saṅghena, saṅghassā’dāsi bhūpati. Mặc dù đã được Tăng chúng ngăn cản, vị vua đã dâng cúng cho Tăng chúng chính bản thân mình, hoàng hậu, hai người con trai, con voi báu, và con ngựa báu. 87. 87. Chasata sahassagghakaṃ, bhikkhusaṅghassa so adā; Satasahassagghanakaṃ, bhikkhūnīnaṃ gaṇassa tu. Vị ấy đã dâng cúng (vật phẩm) trị giá sáu trăm ngàn đến Tăng chúng tỳ khưu, và (vật phẩm) trị giá một trăm ngàn đến chúng tỳ khưu ni. 88. 88. Datvāna kappiyaṃ bhaṇḍaṃ, vividhaṃ vidhikovido; Attānañca’va sese ca, saṅghato abhinīhari. Sau khi đã dâng cúng các vật phẩm thích hợp và đa dạng, vị vua, người thông thạo các phương cách, đã chuộc lại chính mình và những người còn lại từ Tăng chúng. 89. 89. Kālāyana kaṇṇikamhi, maṇināga pabbatavhayaṃ; Vihārañca kaḷavhayaṃ, kāresi manujādhipo. Vị chúa tể của loài người đã cho xây dựng tu viện tên là Maṇināga-pabbata ở Kālāyana-kaṇṇika và tu viện tên là Kaḷa. 90. 90. Kubu [Pg.207] bandhanadītīre, samuddavihārameva ca; Huvāvakaṇṇike cūḷa, nagapabbatasavhayaṃ. (Nhà vua cũng đã cho xây dựng) tu viện Samudda ở trên bờ sông Kububandhana, và tu viện tên là Cūḷanāgapabbata ở Huvāvakaṇṇika. 91. 91. Pāsāṇadīpakavhamhi, vihāre kārite sayaṃ; Pāniyaṃ upanitassa, sāmaṇerassa khattiyo. Tại tu viện tên là Pāsāṇadīpaka do chính mình xây dựng, vị vua Sát-đế-lỵ (đã có lòng tín thành) đối với một vị sa-di đã dâng nước uống. 92. 92. Upacāre pasīditvā, samantā aṭṭhayojanaṃ; Saṅghabhogamadātassa, vihārassa mahīpati. Do hoan hỷ với cung cách (của vị sa-di), vị vua đã dâng cúng cho tu viện ấy phần sở hữu của Tăng chúng trong phạm vi tám do-tuần ở xung quanh. 93. 93. Maṇḍavāpi vihāre ca, sāmaṇerassa khattiyo; Tuṭṭho vihāraṃ dāpesi, saṅghe bhogaṃ tatheva so. Và tại tu viện Maṇḍavāpi, vị vua Sát-đế-lỵ, do hoan hỷ với một vị sa-di, đã cho dâng cúng một tu viện và cũng như thế là phần sở hữu cho Tăng chúng. 94. 94. Iti vibhavamanappaṃ sādhupaññā labhitvā,Vigatamadapamādācatta kāmapasaṅgā; Akariyajanakhedaṃ puññakammābhirāmā,Vipulavividhapuññaṃ suppannākarontīti. Như thế, những người có trí tuệ tốt đẹp, sau khi đã có được tài sản không nhỏ, đã không còn kiêu mạn và dễ duôi, đã từ bỏ sự quyến luyến các dục lạc, không gây phiền muộn cho dân chúng, vui thích trong các công đức, đã thực hiện các phước thiện to lớn và đa dạng. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người tốt, Ekādasarājadīpano nāma chương có tên là Sự Chói Sáng của Mười một Vị Vua, Catuttiṃsatimo paricchedo. chương thứ ba mươi bốn. Pañcatiṃsatimapariccheda Chương thứ ba mươi lăm Dvādasarājako Mười hai Vị Vua 1. 1. Āmaṇḍagāmaṇyabhayo, mahādāṭhikaaccaye; Navavassanaṭṭhamāse, rajjaṃ kāresi taṃ suto. Sau khi Mahādāṭhika qua đời, con trai của ông là Āmaṇḍagāmaṇi Abhaya đã trị vì vương quốc trong chín năm và tám tháng. 2. 2. Chattāti chattaṃ kāresi, mahāthūpe manorame; Tatheva pādavediñca, muddhavediñca kārayi. (Nhà vua) đã cho làm ba cây lọng ở trên Đại Tháp xinh đẹp. Tương tự như thế, (nhà vua) đã cho làm lan can ở chân (tháp) và lan can ở đỉnh (tháp). 3. 3. Tatheva lohapāsāda, thūpavhe posathavhaye; Kāresi kucchiājiraṃ, kucchiāḷindameva ca. Tương tự như thế, đối với Lâu đài Đồng và trai đường của tu viện Thūpārāma, (nhà vua) đã cho làm một sân trong và một hiên trong. 4. 4. Ubhayatthāpi [Pg.208] kāresi, cāruṃ ratanapaṇḍapaṃ; Rajataleṇa vihārañca, kārāpesi narādhipe. Ở cả hai nơi, (nhà vua) đã cho làm một gian đình bằng châu báu xinh đẹp. Vị chúa tể của loài người cũng đã cho xây dựng tu viện Rajataleṇa. 5. 5. Mahāgāmeṇḍavāpiṃso, passe kāriya dakkhiṇe; Dakkhiṇassa vihārassa, adāsi puññadakkhiṇo. Vị vua, người thiện xảo về công đức, sau khi đã cho làm hồ chứa nước Mahāgāmeṇḍa ở phía nam, đã dâng cúng (hồ ấy) cho tu viện Dakkhiṇa. 6. 6. Māghātaṃ sakale dīpe, kāresi manujādhipo; Valliphalāni sabbāni, ropāpetvā tahiṃ tahiṃ. Vị chúa của loài người đã ra lệnh không sát sanh trên toàn hòn đảo, sau khi đã cho trồng các loại cây dây leo cho quả ở khắp nơi. 7. 7. Maṃ sakubhaṇḍakaṃ nāma, āmaṇḍiya mahīpati; Pattaṃ pūrāpayitvāna, kāretvā vatthacumbaṭaṃ. Vị vua, sau khi đã chuẩn bị món gọi là Maṃsakubhaṇḍaka, đã cho làm đầy các bình bát, và đã cho làm các vòng đệm bằng vải. 8. 8. Dāpesi sabbasaṅghassa, vippasannena cetasā; Patte pūrāpayitvā so, āmaṇḍa gāmaṇividū. Với tâm ý trong sạch, vị ấy đã dâng cúng đến toàn thể Tăng chúng, sau khi đã cho làm đầy các bình bát, vị ấy là Āmaṇḍagāmaṇi thông thái. 9. 9. Taṅkaniṭṭhokaṇirājā-tisso ghātiya tātaraṃ; Tīṇi vassāni nagare, rajjaṃ kāresi khattiyo. Người em của ông là Kaṇirāja Tissa, sau khi đã giết người anh, vị Sát-đế-lỵ ấy đã trị vì vương quốc trong thành trong ba năm. 10. 10. Uposathagharaṭṭaṃ esā, nicchini cekiyavhaye; Rājāparādhakammamhi, putte saṭṭhitu bhikkhavo. Vị vua ấy đã xét xử sáu mươi vị tỳ-khưu có con trai trong một tội phạm chống lại nhà vua, tại nhà Bố-tát ở tu viện tên là Cetiya. 11. 11. Sahoḍḍe gāhayitvāna, rājā cetiya pabbate; Khipāpesi kaṇiravhe, pabbhāramhi asīlake. Sau khi cho bắt quả tang, nhà vua đã cho ném họ từ một vách đá tên là Kaṇira trên núi Cetiya một cách tàn nhẫn. 12. 12. Kaṇirājā accayena, āmaṇḍagāmaṇi suto; Cūḷābhayo vassamekaṃ, rajjaṃ kāresi khattiyo. Sau khi vua Kaṇirāja qua đời, con trai của Āmaṇḍagāmaṇi là Cūḷābhaya, vị Sát-đế-lỵ ấy, đã trị vì vương quốc trong một năm. 13. 13. So goṇakanadītīre, purapassamhi dakkhiṇe; Kārāpesi mahīpālo, vihāre cūḷagallakaṃ. Vị vua ấy, người bảo hộ của trái đất, đã cho xây dựng tu viện Cūḷagallaka ở bờ sông Goṇaka, về phía nam của thành phố. 14. 14. Cūḷābhayassa’cca yena, sīvali taṃ kaniṭṭhikā; Āmaṇḍadhītā caturo, māse rajjamakārayi. Sau khi Cūḷābhaya qua đời, người em gái của ông là Sīvali, con gái của Āmaṇḍa, đã trị vì vương quốc trong bốn tháng. 15. 15. Āmaṇḍa bhāgineyyā tu, sīvaliṃ apanīyataṃ; Iḷanāgoti nāmena, chattaṃ ussāpayi pure. Nhưng người cháu (gọi bằng chị) của Āmaṇḍa, tên là Iḷanāga, sau khi đã phế truất Sīvali, đã trương lọng báu lên ở trong thành. 16. 16. Tissavāpiṃ gate tasmiṃ, ādivasse narādhipe; Taṃ hitvā puramāgañchuṃ, bahavolambakaṇṇakā. Vào năm đầu tiên, khi vị chúa của loài người ấy đi đến hồ Tissa, nhiều người thuộc dòng Lambakaṇṇa đã rời bỏ ông và đi vào thành. 17. 17. Tahiṃ adisvā te rājā, kuddho tehi akārayi; Maddayaṃ vāpiyā passe, mahāthūpañjasaṃsayaṃ. Nhà vua, không thấy họ ở đó, đã nổi giận và bắt họ giẫm đạp con đường dẫn đến đại tháp ở bên cạnh hồ. 18. 18. Tesaṃ [Pg.209] vicārake katvā, caṇḍāle ca ṭhapāpayi; Tena kuddhālambakaṇṇā, sabbe hutvāna ekato. Và ngài đã chỉ định những người Caṇḍāla làm người giám sát họ. Do đó, những người Lambakaṇṇa tức giận, tất cả đã cùng nhau hợp lại. 19. 19. Rājānaṃ taṃ gahetvāna, rundhitvāna sake ghare; Sayaṃ rajjaṃ vicāresuṃ, rañño devī tadā sakaṃ. Sau khi bắt giữ vị vua ấy và giam cầm trong nhà của ông, họ đã tự mình cai quản vương quốc. Bấy giờ, hoàng hậu của nhà vua, 20. 20. Puttaṃ candamukhasivaṃ, maṇḍayitvā kumārakaṃ; Datvāna hatthe dhātīnaṃ, maṅgalahatthi santike. đã trang điểm cho người con trai, hoàng tử Candamukhasiva, và giao vào tay các vú nuôi, để đưa đến trước con voi báu của hoàng gia. 21. 21. Pesesi vatvā sandesaṃ, netvā taṃ dhātiyo tahiṃ; Vadiṃsu devisandesaṃ, sabbaṃ maṅgala hatthino. Bà đã gửi đi một thông điệp. Các vú nuôi, sau khi dẫn hoàng tử đến đó, đã nói toàn bộ thông điệp của hoàng hậu cho con voi báu. 22. 22. ‘‘Ayaṃ te sādhino putto,Sāmiko cārake ṭhito; Arihi ghātato seso,Tayā ghāto imassa tu. “Đây là con trai của chủ nhân ngươi. Chủ nhân đang bị giam trong ngục. Người này là người còn sót lại sau cuộc tàn sát của kẻ thù. Việc giết chết người này là do ngươi.” 23. 23. Tvamenaṃ kira ghātehi, idaṃ devivaco’’iti; Vatvā tu sayāpesuṃ, pādamūlamhi hatthino. “Ngươi hãy giết nó đi, đây là lời của hoàng hậu.” Sau khi nói như vậy, họ đã đặt hoàng tử nằm xuống dưới chân của con voi. 24. 24. Dukkhito so ruditvāna, nāgo bhetvāna āḷakaṃ; Pavisitvā mahāvatthuṃ, dvāraṃ pātiya thāmasā. Con voi ấy, đau khổ và kêu rống, đã phá vỡ chuồng, đi vào con đường chính, và dùng sức mạnh phá sập cổng. 25. 25. Rañño nisinnaṅgaṇamhi, ugghāṭetvā kavāṭakaṃ; Nisīdāpiya taṃ khandhe, mahātitthamupāgami. Nó đã mở cánh cửa của sân nơi nhà vua đang ngồi, đặt ngài lên lưng, rồi đi đến bến phà lớn. 26. 26. Nāvaṃ āro payitvāna, rājānaṃ tattha kuñjaro; Pacchimo dadhitīrena, sayaṃ malaya māruhī. Con voi đã đưa nhà vua lên thuyền ở đó; còn chính nó thì đi theo bờ biển phía tây và leo lên vùng Malaya. 27. 27. Paratīre vasitvā so, tīṇivassāni khattiyo; Balakāyaṃ gahetvāna, āgā nāvāti rohaṇaṃ. Vị Sát-đế-lỵ ấy, sau khi đã sống ở bờ bên kia trong ba năm, đã tập hợp một đội quân và đi thuyền đến Rohaṇa. 28. 28. Titthe sakkharasobbhamhi, otaritvāna bhūpati; Akāsi rohaṇe tattha, mahantaṃ balasaṅgahaṃ. Vị vua, sau khi đã xuống thuyền tại bến Sakkharasobbha, đã tập hợp một lực lượng quân đội lớn ở đó tại Rohaṇa. 29. 29. Rañño maṅgalahatthiso, dakkhiṇaṃ malayaṃ tato; Rohaṇaṃye’vupāgañchi, tassa kammāni kātave. Con voi báu của nhà vua, từ vùng Malaya ở phía nam, đã đi đến chính Rohaṇa để phục vụ cho ngài. 30. 30. Mahāpadumanāmassa, tattha jātakabhāṇino; Tulādhāravhavāsissa, mahātherassa santike. Tại đó, trong sự hiện diện của vị đại trưởng lão tên là Mahāpaduma, một người tụng đọc các truyện Bổn Sanh, trú tại nơi gọi là Tulādhāra. 31. 31. Kapijātakaṃ [Pg.210] sutvāna, bodhisatte pasādavā; Nāgamahāvihāraṃ so, jiyāmuttadhanussataṃ. Sau khi nghe truyện Bổn Sanh Kapi, với lòng tin nơi vị Bồ-tát, vị ấy đã dâng cúng cho tu viện Nāgamahāvihāra một trăm thửa đất dài bằng tầm cung tên được miễn thuế. 32. 32. Katvā kāresi thūpañca, vaḍḍhāpesi yathāṭhitaṃ; Tissavāpiñca kāresi, tathā duravhavāpikaṃ. Sau khi làm vậy, ngài đã cho xây một bảo tháp và đã cho mở rộng tu viện như hiện trạng. Ngài cũng đã cho làm hồ Tissa và hồ Dura. 33. 33. So gahetvā balaṃ rājā, yuddhāya abhinikkhami; Taṃ sutvā lambakaṇṇā ca, yuddhāya abhisaṃyutā. Vị vua ấy, sau khi tập hợp quân đội, đã tiến ra trận. Nghe tin ấy, những người Lambakaṇṇa cũng tập hợp lại để giao chiến. 34. 34. Papallakkhandhadvāramhi, khette hiṅkaravāpike; Yuddhaṃ ubhinnaṃ vattittha, aññamaññavihesanaṃ. Tại cổng Kapallakkhandha, trên cánh đồng của hồ Hiṅkaravāpi, một trận chiến đã xảy ra giữa hai bên, gây thương vong cho nhau. 35. 35. Nāvākilantadehattā, posā sīdanti rājino; Rājā nāmaṃ sāvayitvā, sayaṃ pāvisi tena so. Do thân thể mệt mỏi vì chuyến đi biển, quân lính của nhà vua đã nao núng. Nhà vua, sau khi xướng danh, đã tự mình xông vào trận. 36. 36. Tena bhītālambakaṇṇā, sayiṃsu udarena so; Tesaṃ sīsāni chinditvā, ratanābhisamaṃkari. Do đó, những người Lambakaṇṇa sợ hãi, đã nằm sấp xuống; sau khi chặt đầu của họ, vị ấy đã làm thành một đống (đầu) bằng với một đống châu báu. 37. 37. Tikkhattumevantukate, karuṇāya mahīpati; ‘‘Amāretvā’va gaṇhātha, jīvaggāha’nti abruvi. Khi việc ấy được làm ba lần như vậy, vị chúa đất do lòng bi mẫn đã nói rằng: ‘Hãy bắt sống họ, đừng giết’. 38. 38. Tato vijitasaṅgāmo, puraṃ āgamma bhūpati; Chattaṃ ussāpayitvāna tissavāpi chaṇaṃ agā. Sau đó, vị vua chiến thắng trận chiến, trở về thành phố; sau khi cho dựng lọng trắng, ngài đã đi đến lễ hội ở hồ Tissa. 39. 39. Jalakīḷāya uggantvā, sumaṇḍitapasādhito; Attano sirisampattiṃ, disvā tassantarāyike. Sau khi đi lên từ cuộc thủy hý, được trang điểm và trang hoàng lộng lẫy, sau khi nhìn thấy sự giàu sang huy hoàng của mình, (vị vua đã nhớ đến) những kẻ gây trở ngại cho điều đó. 40. 40. Lambakaṇṇe saritvāna, kuddho so yojayīrathe; Yugaparamparā tesaṃ, purato pāvisī puraṃ. Nhớ đến những người Lambakaṇṇa, vị ấy nổi giận và cho thắng xe; một hàng dài các cỗ xe của họ đã đi vào thành phố ở phía trước. 41. 41. Mahāvatthussa ummāre, ṭhatvā rājāṇapesi so; ‘‘Imesaṃ sīsamummāre, asmiṃ chindatha bho’’iti. Đứng ở ngưỡng cửa của đại điện, vị vua ấy đã ra lệnh rằng: “Này các khanh, hãy chặt đầu của những người này trên ngưỡng cửa này”. 42. 42. Goṇā eterathe yuttā, tava honti rathesabha; Siṅgaṃkhurañca etesaṃ, chedāpayata bho’’iti. Vị ấy nói: “Này các xa phu, những con bò đực được thắng vào các cỗ xe này là của các ngươi. Này các khanh, hãy cho chặt sừng và móng của chúng”. 43. 43. Mātuyā atha saññatto, sīsacchedaṃ nivāriya; Nāsañca pādaṅguṭṭhañca, tesaṃ rājā achedayi. Bấy giờ, được mẹ khuyên bảo, vị vua đã ngăn việc chặt đầu; ngài đã cho cắt mũi và ngón chân cái của họ. 44. 44. Hatthivutthaṃ janapadaṃ, adā hatthissa khattiyo; Hatthibhogo janapado, iti tenāsi nāmato. Vị vua Sát-đế-lỵ đã ban vùng đất Hatthivuttha cho con voi; do đó, vùng đất ấy có tên là Hatthibhoga. 45. 45. Evaṃ anurādhapure, iḷānāgo mahīpati; Chabbassāni anunāni, rajjaṃ kāresi khattiyo. Như vậy, ở thành Anurādhapura, vị chúa đất Iḷanāga, vị vua Sát-đế-lỵ, đã trị vì tròn sáu năm. 46. 46. Iḷanāgaccaye [Pg.211] tassa, putto candamukhosivo; Aṭṭhavassaṃ sattamāsaṃ, rājā rajjamakārayi. Sau khi Iḷanāga qua đời, con trai của ông là Candamukha Siva, đã trị vì tám năm và bảy tháng. 47. 47. Maṇikāragāme vāpi, kārāpetvā mahīpati; Issarasamaṇavhassa, vihārassa adāsi so. Vị chúa đất ấy, sau khi cho xây một hồ chứa nước ở làng Maṇikāra, đã cúng dường (hồ ấy) cho ngôi tịnh xá tên là Issarasamaṇa. 48. 48. Tassa rañño mahesī ca, saṅgāme pattimattano; Tassevā’dā vihārassa, damiḷadevīti vissutā. Và hoàng hậu của vị vua ấy, nổi tiếng với tên gọi Damiḷadevī, đã cúng dường phần của mình từ (làng) Saṅgāma cho chính ngôi tịnh xá ấy. 49. 49. Taṃ tissavāpī kīḷāya, hantvā candamukhaṃ sivaṃ; Yasaḷālakatisso’ti, vissuto taṅkaniṭṭhako. Em trai của ông, nổi tiếng với tên gọi Yasaḷālakatissa, đã giết Candamukha Siva trong lúc ngài đang thủy hý ở hồ Tissa. 50. 50. Anurādhapure ramme, laṅkābhuvadane subhe; Sattavassānaṭṭhamāse, rājā rajjamakārayi. Vị vua ấy đã trị vì bảy năm và tám tháng ở thành Anurādhapura xinh đẹp, gương mặt kiều diễm của Laṅkā. 51. 51. Dovirikassa dattassa, puttho dovāriko sayaṃ; Rañño sadisarūpena, ahosi subhanāmavā. Con trai của người gác cổng tên Datta, chính là một người gác cổng tên là Subha, có dung mạo giống với nhà vua. 52. 52. Subhaṃ balatthaṃ taṃ rājā, rājabhūsāya bhūsiya; Nisidāpiya pallaṅke, hāsatthaṃ yasaḷālako. Vua Yasaḷālaka, để mua vui, đã cho người lính gác Subha ấy mặc trang phục của vua và cho ngồi trên ngai vàng. 53. 53. Sīsacoḷaṃ balatthassa, sasīse paṭimuñciya; Yaṭṭhiṃ gahetvā hatthena, dvāramūle ṭhito sayaṃ. Sau khi đội khăn đội đầu của người lính gác lên đầu mình, tay cầm cây gậy, chính ngài đứng ở cửa. 54. 54. Vandantesu amaccesu, nisinnaṃ āsanamhi taṃ; Rājā hasati evaṃ so, kurute antarantarā. Trong khi các vị quan đang đảnh lễ người ấy ngồi trên ngai, nhà vua cười; vị ấy thường làm như vậy. 55. 55. ‘‘Balattho ekadivasaṃ, rājānaṃ hasamānakaṃ; Ayaṃ balattho kasmā me, sammukhāhasatī’’ti so. Một ngày nọ, người lính gác (Subha) (nghĩ về) nhà vua đang cười rằng: “Tại sao người lính gác này lại cười trước mặt ta?”. 56. 56. Mārāpayitvā rājānaṃ, balattho so subho idha; Rajjaṃ kāresi chabbassaṃ, subharājāti vissuto. Sau khi cho giết nhà vua, người lính gác Subha ấy đã trị vì ở đây sáu năm, nổi tiếng là vua Subha. 57. 57. Dvisu mahāvihāresu, subharājā manoramaṃ; Pariveṇapantiṃ subha-nāmakaṃyeva kārayi. Vua Subha đã cho xây dựng một dãy pariveṇa xinh đẹp ở hai ngôi đại tịnh xá và đặt tên là Subha. 58. 58. Uruvelasamīpamhi, tathā vellivihārakaṃ; Puratthime ekadvāraṃ, gaṅgante nandigāmakaṃ. (Ngài cũng cho xây) tịnh xá gần Uruvela, cũng như tịnh xá Velli, tịnh xá Ekadvāra ở phía đông, và tịnh xá Nandigāmaka ở bờ sông. 59. 59. Lambakaṇṇasuto [Pg.212] eko, uttarapassavāsiko; Senāpatimupaṭṭhāsi, vasabho nāma mātulaṃ. Một người con trai của dòng Lambakaṇṇa tên là Vasabha, sống ở miền bắc, đã phục vụ vị tướng quân là cậu của mình. 60. 60. Hessati vasabho nāma, rājā’ti sutiyāsadā; Ghāteti rājādīpamhi, sabbe vasabhanāmake. Do lời tiên tri rằng: “Một người tên Vasabha sẽ trở thành vua”, nhà vua đã cho giết tất cả những người có tên Vasabha trên khắp hòn đảo. 61. 61. ‘‘Rañño dassāma vasataṃ, ima’’nti bhariyāya so; Senāpatimantayitvā, pāto rājakulaṃ agā. Vị tướng quân ấy, sau khi bàn bạc với vợ rằng: “Chúng ta sẽ giao Vasabha này cho nhà vua”, vào buổi sáng đã đi đến hoàng cung. 62. 62. Gacchato tena sahasā, tambulaṃ cuṇṇavajjitaṃ; Hatthamhi vasabhassā’dā, taṃ sādhu parirakkhituṃ. Khi (Vasabha) đi cùng với ông ấy, bà đã đưa vào tay của Vasabha một miếng trầu không có vôi, (dặn) hãy giữ gìn cẩn thận. 63. 63. Rājagehassa dvāramhi, tambulaṃ cuṇṇavajjitaṃ; Senāpati udikkhitvā, taṃ cuṇṇatthaṃ visajjayi. Ở cửa hoàng cung, vị tướng quân nhìn thấy miếng trầu không có vôi, đã sai người ấy đi lấy vôi. 64. 64. Senāpatissa bhariyā, cuṇṇatthaṃ vasabhaṃ gataṃ; Vatvā rahassaṃ datvā ca, sahassaṃ taṃ palāpayi. Vợ của vị tướng quân, (thấy) Vasabha đã đi lấy vôi, đã nói cho người ấy biết điều bí mật, và sau khi cho một ngàn (đồng tiền), đã cho người ấy trốn đi. 65. 65. Mahāvihāraṭhānaṃ so, gantvāna vasabho pana; Tattha therehi khiranna-vatthehi katasaṅgaho. Nhưng Vasabha ấy, sau khi đi đến địa phận Mahāvihāra, đã được các vị trưởng lão ở đó giúp đỡ bằng cơm sữa và y phục. 66. 66. Tato paraṃ kuṭṭhino ca, rājabhāvāya nicchitaṃ; Sutvāna vacanaṃhaṭṭho, ‘‘coro hessa’’nti nicchito. Sau đó, nghe lời của người bị bệnh phong đã được định đoạt cho ngôi vua, ông ta vui mừng và quyết định rằng: ‘(Ta) sẽ là tên trộm’. 67. 67. Laddhasamatthapurise, gāmaghātaṃ tato paraṃ; Karonto rohaṇaṃ gantvā, kapallapuvopadesato. Sau đó, khi đã có được những người có năng lực, ông ta tiến hành cướp phá làng mạc, đi đến Rohaṇa, theo lời chỉ dẫn về bánh kapallapuva. 68. 68. Kamena raṭṭhaṃ kaṇhantho, sampattabalavāhano; So rājā dvīhi vassehi, āgamma purasantikaṃ. Dần dần chiếm lấy xứ sở, có được quân đội và binh xa, vị vua ấy trong hai năm đã đến gần kinh thành. 69. 69. Subharājaṃ raṇe hantvā, vasabho so mahabbalo; Ussāpayi purebhattaṃ, mātulo’pi raṇe pati. Giết chết vua Subha trong trận chiến, Vasabha đại lực ấy đã giương lọng trắng ở kinh thành. Người cậu cũng đã tử trận. 70. 70. Taṃ mātulassa sariraṃ, pubbabhūtopakārikaṃ; Akāsi vasabho rājā, mahesiṃ mettanāmikaṃ. Vua Vasabha đã lo liệu cho thi thể của người cậu, người đã giúp đỡ từ trước, và đã lập người tên Mettā làm hoàng hậu. 71. 71. Sohorapāṭhakaṃ pucchi, āyuppamāṇamattano; ‘‘Āha dvādasavassāni’’, rahoyevassa sopi ca. Vị vua ấy đã hỏi nhà chiêm tinh về tuổi thọ của mình. (Nhà chiêm tinh) nói: ‘Mười hai năm’, và người ấy cũng đã nói riêng với vua điều đó. 72. 72. Rahassaṃ rakkhaṇatthāya, sahassaṃ tassā dāpiya; Saṅghaṃ so sannipātetvā, vanditvā pucchi bhūpati. Để giữ kín bí mật, vua đã cho người ấy một ngàn (tiền). Vị quốc vương ấy triệu tập Tăng chúng, đảnh lễ và hỏi rằng: 73. 73. ‘‘Siyānu [Pg.213] bhante āyussa, vaḍḍhanakāraṇaṃ’’iti; ‘‘Atthī’’ti saṅgho ācikkhi, antarāyavimocanaṃ. ‘Bạch các ngài, có phương cách nào để tăng trưởng tuổi thọ không?’ Tăng chúng đã trả lời rằng: ‘Có, đó là sự giải thoát khỏi các chướng ngại’. 74. 74. Parissāvanadānañca, āvāsadāna meva ca; Gilānavattadānañca, dātabbaṃ manujādhipa. Thưa vị chúa của loài người, nên thực hiện việc cúng dường đồ lọc nước, cúng dường trú xứ, và cúng dường vật dụng cho người bệnh. 75. 75. ‘‘Kātabbaṃ jiṇṇakāvāsa-paṭisaṅkharaṇaṃ tathā; Pañcasīlasamādānaṃ, katvā taṃ sādhurakkhiyaṃ. Cũng vậy, nên thực hiện việc trùng tu các trú xứ đã hư cũ. Sau khi đã thọ trì năm giới, nên khéo giữ gìn chúng. 76. 76. Uposathūpavāso ca, kattabbo’ posathe’’iti; Rājā sādhūti gantvāna, tathā sabbaṃ makāsi so. ‘Và nên thực hành trai giới vào những ngày Bố-tát’. Vua nói ‘Lành thay’ rồi ra về, và vị ấy đã làm tất cả mọi việc như vậy. 77. 77. Tiṇṇaṃ tiṇṇañca vassānaṃ, accayena mahīpati; Dīpamhi sabbasaṅghassa, ticīvaramadāpayi. Cứ sau mỗi ba năm, vị quốc vương lại cho cúng dường tam y đến toàn thể Tăng chúng trên hòn đảo. 78. 78. Anāgatānaṃ therānaṃ, pesayitvāna dāpayi; Dvattiṃsāyahi ṭhānesu, dāpesi madhupāyasaṃ. Đối với các vị trưởng lão không thể đến, vua đã cho người gửi đến cúng dường. Tại ba mươi hai nơi, vua đã cho cúng dường cháo sữa mật ong. 79. 79. Catusaṭṭhiyā ca ṭhānesu, mahādānaṃtu missakaṃ; Sahassavaṭṭi catusu, ṭhānesu ca jalāpayi. Tại sáu mươi bốn nơi, vua đã cho tổ chức đại lễ cúng dường hỗn hợp. Và tại bốn nơi, vua đã cho thắp sáng một ngàn tim đèn. 80. 80. Cetiyapabbate ceva, thūpārāme ca cetiye; Mahāthūpe mahābodhi-ghare iti imesu hi. Chính là tại những nơi này: tại núi Cetiyapabbata, tại bảo tháp ở Thūpārāma, tại Đại Tháp, và tại điện thờ cây Đại Bồ-đề. 81. 81. Cittalakūṭe kāresi, dasathūpe manorame; Dīpe’khilamhi āvāse, jiṇṇe ca paṭisaṅkhari. Vua đã cho xây dựng mười bảo tháp đẹp đẽ tại Cittalakūṭa, và đã cho trùng tu các trú xứ hư cũ trên toàn hòn đảo. 82. 82. Valliyeravihāre ca, therassa so pasīdiya; Mahāvalligottaṃ nāma, vihārañca akārayi. Và do có tín tâm với vị trưởng lão ở tu viện Valliyera, vị ấy đã cho xây dựng tu viện tên là Mahāvalligotta. 83. 83. Kāresi anurārāmaṃ, mahāgāmassa santike; Heḷigāmaṭṭhakarisa, sahassaṃ tassa dāpayi. Vua đã cho xây dựng Anurārāma gần Mahāgāma, và đã cho cúng dường một ngàn karīsa đất của làng Heḷigāma cho tu viện ấy. 84. 84. Mucelavihāraṃ kāretvā, so tissavaḍḍhamānake; Āḷisārodakabhāgaṃ, vihārassa adāpayi. Sau khi cho xây dựng tu viện Mucela tại Tissavaḍḍhamānaka, vị ấy đã cho cúng dường phần nước từ kênh Āḷisāra cho tu viện. 85. 85. Kalambatitthe thūpamhi, kāresiṭṭhikakañcukaṃ; Kāresuposathā gāraṃ, vaṭṭitelattha massatu. Tại bảo tháp ở Kalambatittha, vua đã cho làm một lớp vỏ bọc bằng gạch; và đã cho xây dựng một nhà Bố-tát, cùng cúng dường đèn và dầu cho nơi ấy. 86. 86. Sahassakarīsavāpiṃso[Pg.214], kārāpetvā adāsi ca; Kāresuposathāgāraṃ, vihāre kumbhigallake. Vị ấy đã cho xây dựng và cúng dường hồ chứa nước Sahassakarīsa. Vua cũng đã cho xây dựng một nhà Bố-tát tại tu viện Kumbhigallaka. 87. 87. Soye’vu posathāgāraṃ, issarasamaṇake idha; Thūpārāmethūpagharaṃ, kārāpesi mahīpati. Chính vị quốc vương ấy đã cho xây dựng một nhà Bố-tát tại Issarasamaṇaka ở đây, và một điện thờ tháp tại Thūpārāma. 88. 88. Mahāvihāre pariveṇa, pantiṃ pacchimapekkhiniṃ; Kāresi ca catusālañca, jiṇṇakaṃ paṭisaṅkhari. Tại Đại Tự, vua đã cho xây dựng một dãy thiền phòng hướng về phía tây. Vua cũng đã cho trùng tu tòa nhà bốn mặt đã hư cũ. 89. 89. Catubuddhapaṭimārammaṃ, paṭimānaṃgharaṃtathā; Mahābodhiṅgaṇe ramme, rājā soyeva kārayi. Chính vị vua ấy đã cho xây dựng một điện thờ tượng với bốn tượng Phật trong khuôn viên đẹp đẽ của cây Đại Bồ-đề. 90. 90. Tassa rañño mahesī sā, vuttanāmā manoramaṃ; Thūpaṃ thūpagharañceva, rammaṃ tatheva kārayi. Vị hoàng hậu của vua ấy, người có tên đã được nói đến, cũng đã cho xây dựng một bảo tháp đẹp đẽ và một điện thờ tháp xinh đẹp như vậy. 91. 91. Thūpārāme thūpagharaṃ, niṭṭhāpetvā mahīpati; Tassa niṭṭhāpitamahe, mahādānamadāsi ca. Sau khi hoàn thành điện thờ tháp tại Thūpārāma, vị quốc vương đã thực hiện một đại lễ cúng dường trong lễ khánh thành công trình đó. 92. 92. Yuttānaṃ buddhavacane, bhikkhūnaṃ paccayampi ca; Bhikkhūnaṃ dhammakathikānaṃ, sappiphāṇitameva ca. (Vua đã cúng dường) các vật dụng cho các vị tỳ-khưu chuyên tâm vào Phật ngôn, và cúng dường bơ và đường phèn cho các vị tỳ-khưu thuyết pháp. 93. 93. Nagarassa catudvāre, kapaṇavaṭṭañca dāpayi; Gilānānañca bhikkhūnaṃ, gilānavaṭṭameva ca. Tại bốn cổng thành, vua đã cho bố thí cho người nghèo. Và đối với các vị tỳ-khưu bị bệnh, vua cũng đã cho cúng dường các vật dụng cho người bệnh. 94. 94. Mayettiṃ rājuppalavāpiṃ, vahakolambagāmakaṃ; Mahānika vittavāpiṃ, mahārāmotti meva ca. Hồ Mayetti, hồ Rājuppala, hồ Vahakolambagāmaka, hồ Mahānikavitta, và hồ Mahārāmo, 95. 95. Kehālaṃ kāḷivāpiñca, cambuṭṭhiṃ vātamaṅganaṃ; Abhivaḍḍhamānakañca, iccekādasa vāpiyo. hồ Kehāla, hồ Kāḷivāpi, hồ Cambuṭṭhi, hồ Vātamaṅgana, và hồ Abhivaḍḍhamānaka; như vậy là mười một hồ chứa nước (mà vua đã cho xây dựng). 96. 96. Dvādasa mātikā ceva, subhikkhatthamakārayi; Guttattha purapākāraṃ, ceva muccamakārayi. Vị ấy đã cho làm mười hai con kênh chính vì mục đích sung túc, và cũng đã cho làm bức tường thành cao để bảo vệ kinh thành. 97. 97. Gopurañca catudvāre, mahāvatthuñca kārayi; Saraṃ kāresi uyyāne, haṃsetatthavisajjayi. Vị ấy đã cho làm cổng tháp ở bốn cửa thành và một công trình lớn. Vị ấy đã cho làm một cái hồ trong vườn ngự uyển và cho thả ngỗng ở đó. 98. 98. Pure bahū pokkharaṇī, kārāpetvā tahiṃ tahiṃ; Ummaggena jalaṃ tattha, pavesesi mahīpati. Vị quốc vương, sau khi đã cho làm nhiều hồ sen ở đây đó trong kinh thành, đã cho dẫn nước vào các nơi ấy bằng đường hầm dưới đất. 99. 99. Evaṃ [Pg.215] nānāvidhaṃ puññaṃ, katvā vasabhabhūpati; Hatantarāyo so hutvā, puññakamme sadādaro. Như vậy, sau khi đã làm các loại phước thiện khác nhau, đức vua Vasabha đã trở thành người có các chướng ngại được diệt trừ, và luôn luôn tôn trọng các phước nghiệp. 100. 100. Catuttāsīsavassāni, pure rajjamakārayi; Catuttālīsavesākha, pūjā yo ca akārayi. Vị ấy đã trị vì vương quốc ở kinh thành trong bốn mươi bốn năm, và vị ấy cũng đã cho cử hành bốn mươi bốn lễ hội Vesākha. 101. 101. Subharājā dharanto so, attano ekadhītaraṃ; Vasabhena bhayāsaṃkī, appesi’ṭhika vaḍḍhakiṃ. Đức vua Subha, trong khi còn tại vị, do lo sợ hiểm nguy từ Vasabha, đã giao phó người con gái duy nhất của mình cho một người thợ nề. 102. 102. Attano kambalañceva, rājā bhaṇḍāni ca’ppayi; Vasabhena hate tasmiṃ, tamādāsiṭṭhavaḍḍhakī. Nhà vua cũng đã giao phó tấm chăn của mình và các vật dụng hoàng gia. Khi vị ấy bị Vasabha giết chết, người thợ nề đã lấy các thứ ấy. 103. 103. Dhītiṭhāne ṭhapetvāna, vaḍḍheti attano ghare; Sakammaṃ karato tassa, bhattaṃ āhari dārikā. Sau khi đã đặt cô gái vào vị trí của con gái, ông đã nuôi nấng cô ở trong nhà của mình. Cô gái đã mang cơm đến cho ông trong khi ông đang làm công việc của mình. 104. 104. Sā nirodhasamāpannaṃ, tadambapuppha gumbake; Sattame divase disvā, bhattaṃ medhāvīnī adā. Cô gái thông tuệ ấy, vào ngày thứ bảy, sau khi nhìn thấy một vị đã nhập Diệt Tận Định trong một lùm cây xoài đang trổ hoa, đã dâng cúng vật thực. 105. 105. Puna bhattaṃ randhayitvā, pituno bhattamāhari; Papañcakāraṇaṃ puṭṭhā, tamatthaṃ pituno vadi. Sau khi nấu lại phần cơm, cô đã mang cơm đến cho cha. Khi được hỏi về lý do chậm trễ, cô đã nói lại sự việc ấy cho cha nghe. 106. 106. Tuṭṭho punappunañce’so, bhattaṃ therassa dāpayi; Vissattho’nāgataṃ disvā, thero āha kumārikaṃ. Vị ấy (người cha) hoan hỷ và đã cho dâng cúng vật thực đến vị Trưởng lão nhiều lần. Vị Trưởng lão, sau khi đã nhìn thấy tương lai một cách tin chắc, đã nói với cô thiếu nữ. 107. 107. ‘‘Tavaissariyejāte, imaṃ ṭhānaṃ kumārike; Sareyyāsī’ti thero tu, tadā ca parinibbuto. ‘Này cô thiếu nữ, khi sự uy quyền của cô được sanh khởi, cô hãy ghi nhớ nơi này.’ Vị Trưởng lão đã nói như vậy, và sau đó ngài đã viên tịch. 108. 108. Sake so vasabho rājā, vayappattamhi puttake; Vaṅkanāsikatissamhi, kaññaṃtassānurūpikaṃ. Đức vua Vasabha ấy, khi người con trai của mình là Vaṅkanāsikatissa đã đến tuổi trưởng thành, (đã tìm) một thiếu nữ tương xứng với vị ấy. 109. 109. Gavesāpesi purisā, taṃ disvāna kumārikaṃ; Iṭṭhakavaḍḍhakīgāme, itthilakkhaṇa kovidā. Ngài đã cho người đi tìm. Những người am tường về tướng mạo của phụ nữ, sau khi đã nhìn thấy cô thiếu nữ ấy ở trong làng của người thợ nề, 110. 110. Rañño nivedayuṃ rājā, tamāṇāpetumārabhi; Tassāha rājadhītattaṃ, iṭṭhakavaḍḍhakī tadā. đã tâu lên đức vua. Đức vua đã bắt đầu cho triệu cô gái ấy đến. Khi ấy, người thợ nề đã nói về việc cô là con gái của nhà vua. 111. 111. Subharañño tu dhītattaṃ, kambalādīhi ñāpayi; Rājā tuṭṭho sutassā’dā, taṃ sādhu katamaṅgalaṃ. Ông đã cho biết việc cô là con gái của đức vua Subha bằng tấm chăn và các vật khác. Đức vua hoan hỷ đã gả cô cho con trai của mình, sau khi đã cử hành hôn lễ một cách tốt đẹp. 112. 112. Vasabhassaccaye putto, vaṅkanāsika tissako; Anurādhapure rajjaṃ, tīṇi vassāni kārayi. Sau khi vua Vasabha băng hà, người con trai là Vaṅkanāsikatissa đã trị vì vương quốc ở Anurādhapura trong ba năm. 113. 113. So [Pg.216] goṇanadiyā tīre, mahāmaṅgalanāmakaṃ; Vihāraṃ kārayi rājā, vaṅkanāsikatissako. Đức vua Vaṅkanāsikatissa ấy đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá tên là Mahāmaṅgala ở trên bờ sông Goṇa. 114. 114. Mahāmattā tu devī sā, sarantī therabhāsitaṃ; Vihārakāraṇatthāya, akāsi dhanasañcayaṃ. Vị hoàng hậu, chánh cung của nhà vua, trong khi ghi nhớ lời nói của vị Trưởng lão, đã tích trữ tài sản với mục đích xây dựng một ngôi tịnh xá. 115. 115. Vaṅkanāsikatissassa, accaye kārayī suto; Rajjaṃ bāvīsavassāni, gajjabāhukagāmaṇi. Sau khi vua Vaṅkanāsikatissa băng hà, người con trai là Gajabāhukagāmaṇi đã trị vì vương quốc trong hai mươi hai năm. 116. 116. Sutvā so mātuvacanaṃ, mātudatthāya kārayi; Kadambapupphaṭhānamhi, rājamātuvihārakaṃ. Vị ấy, sau khi nghe lời của mẹ, đã cho xây dựng tịnh xá Rājamātu (Thái Hậu Tự) tại nơi có những bông hoa Kadamba vì lợi ích của mẹ mình. 117. 117. Mātā satasahassaṃ sā, bhūmiatthoya paṇḍitā; Adā mahāvihārassa, vihārañca akāra yi. Vị thái hậu thông thái ấy đã dâng cúng một trăm ngàn (tiền) cho Đại Tịnh Xá (Mahāvihāra) để trả tiền đất, và đã cho xây dựng ngôi tịnh xá. 118. 118. Sayameva akāresi, tattha thūpaṃ silāmayaṃ; Saṅghabhogañca pādāsi, kiṇitvāna tato tato. Chính bà đã cho làm một bảo tháp bằng đá ở nơi ấy, và đã dâng cúng tài sản cho chư Tăng sau khi đã mua sắm từ các nơi. 119. 119. Abhayuttara mahāthūpaṃ, vaḍḍhāpetvā citāpayi; Catudvāre ca tattheva, ādimukhamakārayi. Vị ấy đã cho mở rộng và xây cao thêm Đại Bảo Tháp Abhayuttara (Abhayagiri). Và cũng tại nơi ấy, ở bốn cổng, vị ấy đã cho làm các mặt tiền. 120. 120. Gāmaṇitissavāpiṃ so, kārāpetvā mahīpati; Abhayagiri vihārassa, pākavaṭṭāya’dāsi ca. Vị quốc vương ấy, sau khi đã cho làm hồ chứa nước Gāmaṇitissa, đã dâng cúng (hồ ấy) cho tịnh xá Abhayagiri để cung cấp vật thực thường xuyên. 121. 121. Maricavaṭṭikathūpamhi, kañcukañca akārayi; Kiṇitvā satasahassena, saṅghabhogamadāsi ca. Vị ấy cũng đã cho làm một lớp vỏ bọc cho bảo tháp Maricavaṭṭika, và sau khi đã mua với giá một trăm ngàn, vị ấy cũng đã dâng cúng tài sản cho chư Tăng. 122. 122. Kāresi pacchime vasse, vihāraṃ rāmakavhayaṃ; Mahejasanasālañca, nagaramhi akārayi. Vào năm cuối đời, vị ấy đã cho làm ngôi tịnh xá tên là Rāma, và đã cho làm một hội trường lớn ở trong kinh thành. 123. 123. Gajabāhussaccayena, sasuro tassa rājino; Rajjaṃ mahallako nāgo, chabbassāni akārayi. Sau khi vua Gajabāhu băng hà, nhạc phụ của vị vua ấy là Mahallaka Nāga đã trị vì vương quốc trong sáu năm. 124. 124. Puratthime pejalakaṃ, dakkhiṇe koṭi pabbataṃ; Pacchime dakapāsāṇe, nāgadīpe sālipabbataṃ. (Ngài đã xây dựng các tịnh xá:) Pejalaka ở phía đông, Koṭipabbata ở phía nam, Dakapāsāṇa ở phía tây, Sālipabbata ở Nāgadīpa. 125. 125. Bījagāme tanaveḷiṃ, rohaṇe janapade pana; Tobbalanāgapabbatañca, antoṭṭhe girihālikaṃ. Tanaveḷi ở Bījagāma, và ở xứ Rohaṇa là Tobbalanāgapabbata, và Girihālika ở Antoṭṭha. 126. 126. Ete [Pg.217] satta vihāre so, mahallanāgabhūpati; Parittenapi kālena, kārāpesi mahāmatī. Vị vua Mahallanāga, bậc đại trí ấy, đã cho xây dựng bảy ngôi tự viện này trong một thời gian ngắn. 127. 127. Evaṃ asārehi dhanehi sāraṃ,Puññāni katvāna bahūni paññā; Ādenti bālā pana kāma hetu,Bahūni pāpāni karontā mohā’ti. Như vậy, bậc trí giả, sau khi làm nhiều điều phước thiện, đã lấy được phần cốt lõi từ của cải vô thường. Trái lại, kẻ ngu si, vì tham ái, do si mê mà làm nhiều điều tội lỗi. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện. Dvādasa rājako nāma (Chương) tên là Mười Hai Vị Vua. Pañcatiṃsatimo paricchedo. Chương thứ ba mươi lăm. Chattiṃsatima pariccheda Chương thứ ba mươi sáu. Tayodasa rājako Mười Ba Vị Vua. 1. 1. Mahallanāgaccayena[Pg.217], putto bhātikatissako; Catuvīsativassāni, laṃkārajjamakārayi. Sau khi vua Mahallanāga băng hà, con trai của ngài là Bhātikatissaka đã trị vì vương quốc Laṅkā trong hai mươi bốn năm. 2. 2. Mahāvihāre pākāraṃ, kārāpesi samantato; Gavaratissavihāraṃ, so kārayitvā mahīpati. Vị quốc vương ấy đã cho xây một bức tường bao quanh Đại Tự (Mahāvihāra). Ngài cũng đã cho xây dựng tu viện Gavaratissa-vihāra. 3. 3. Mahāgāmaṇikaṃ vāpiṃ, vihārassa’ssa’dāsi ca; Vihārañca akāresi, bhātiyatissa nāmakaṃ. Ngài cũng đã dâng cúng hồ chứa nước Mahāgāmaṇika cho tu viện này; và ngài đã xây dựng một tu viện tên là Bhātiyatissa. 4. 4. Kāresuposathāgāraṃ, thūpārāme manorame; Randhakaṇḍakavāpiñca, kārāpesi mahīpati. Vị quốc vương đã cho xây một trai đường (uposathāgāra) tại ngôi Thūpārāma khả ái; và ngài cũng đã cho xây hồ chứa nước Randhakaṇḍaka. 5. 5. Sattesu muducittoso, saṅghamhi tibbagāravo; Ubhatosaṅghe mahīpālo, mahādānaṃ pavattayi. Vị quốc vương ấy có lòng từ ái đối với chúng sanh, và có lòng tôn kính sâu sắc đối với Tăng đoàn. Ngài đã thực hiện đại bố thí đến cả hai bộ Tăng già. 6. 6. Bhātikatissaccayena, tassa kaniṭṭhatissako; Aṭṭhavīsasamārajjaṃ, laṃkādīpe akārayi. Sau khi vua Bhātikatissa băng hà, em trai của ngài là Kaniṭṭhatissa đã trị vì trên đảo Laṅkā trong hai mươi tám năm. 7. 7. Bhūtārāma [Pg.218] mahānāga, therasmiṃ so pasīdiya; Kāresi ratanapāsādaṃ, abhayagirimhi sādhukaṃ. Do có tín tâm nơi trưởng lão Mahānāga ở tu viện Bhūtārāma, ngài đã cho xây dựng một cách tốt đẹp tòa Ratanapāsāda (Châu Báu Điện) tại Abhayagiri. 8. 8. Abhayagirimhi pākāraṃ, mahāpariveṇameva ca; Kāresi maṇisomavhe, mahāpariveṇameva ca. Ngài đã cho xây một bức tường tại Abhayagiri và một đại học xá (mahāpariveṇa); và cũng đã cho xây đại học xá tên là Maṇisoma. 9. 9. Tattheva cetiyagharaṃ, ambatthale tatheva ca; Kāresi paṭisaṅkhāraṃ, nāgadīpe ghare pana. Ngài đã cho tu sửa bảo tháp viện ở ngay tại đó, và cũng như vậy ở Ambatthala, và cả ngôi điện thờ ở Nāgadīpa. 10. 10. Mahāvihārasīmaṃso, madditvā tattha kārayi; Kukkuṭagiri pariveṇa, pantiṃ sakkacca bhūpati. Vị quốc vương ấy, sau khi lấn vào ranh giới của Đại Tự (Mahāvihāra), đã cho xây dựng một cách cẩn trọng một dãy học xá Kukkuṭagiri tại đó. 11. 11. Mahāvihāre kāresi, dvādasa manujādhipo; Mahācaturassapāsāde, dassaneyyemanorame. Vị chúa tể nhân loại ấy đã cho xây dựng mười hai tòa điện lớn hình vuông, đẹp đẽ và khả ái, tại Đại Tự (Mahāvihāra). 12. 12. Dakkhiṇavihāra thūpamhi, kañcukañca akārayi; Bhattasālaṃ mahāmegha, vanāsimañca maddiya. Ngài đã cho làm một lớp vỏ bọc cho bảo tháp của tu viện Dakkhiṇavihāra; và sau khi lấn vào ranh giới của khu vườn Mahāmeghavana, ngài đã cho xây một nhà ăn. 13. 13. Mahāvihārapākāraṃ, passato apanīyaso; Maggaṃ dakkhiṇavihāra, gāmiñcāpi akārayi. Ngài đã cho dỡ bỏ một phần bức tường của Đại Tự (Mahāvihāra) và cũng đã cho làm một con đường dẫn đến tu viện Dakkhiṇavihāra. 14. 14. Bhūtārāma vihārañca, rāmagoṇakameva ca; Tatheva nandatissassa, ārāmañca akārayi. Ngài đã cho xây dựng tu viện Bhūtārāma và tu viện Rāmagoṇaka; cũng như vậy, ngài đã cho xây dựng tu viện của Nandatissa. 15. 15. Pācinato anuḷātissa, pabbataṃ gaṅgarājiyaṃ; Niyelatissārāmañca, piḷa piṭṭhi vihārakaṃ. (Ngài đã cho xây) tu viện Anuḷātissa-pabbata ở phía đông, tu viện Gaṅgarājiya, tu viện Niyelatissārāma, và tu viện nhỏ Piḷapiṭṭhi. 16. 16. Rājamahāvihārañca, kāresi manujādhipo; Soyeva tīsu ṭhānesu, kāresu’posathālayaṃ. Vị chúa tể nhân loại ấy đã cho xây dựng tu viện Rājamahāvihāra. Chính ngài cũng đã cho xây dựng các trai đường (uposathālaya) ở ba nơi. 17. 17. Kalyāṇīka vihāre ca, maṇḍalagirike tathā; Dubbalavāpitissavhe, vihāresu imesu hi. (Đó là) tại các tu viện: tu viện Kalyāṇīka, cũng như tu viện Maṇḍalagiri, và tu viện tên là Dubbalavāpitissa. 18. 18. Kaniṭṭhatissaccayena, tassa putto akārayi; Rajjaṃ dveyeva vassāni, cūḷanāgoti vissuto. Sau khi vua Kaniṭṭhatissa băng hà, con trai của ngài, người được biết đến với tên gọi Cūḷanāga, đã trị vì vương quốc chỉ trong hai năm. 19. 19. Cūḷanāgakaniṭṭhotu, rājāghātiya bhātikaṃ; Ekavassaṃ kuḍḍanāgo, rajjaṃ laṃkāya kārayi. Nhưng em trai của Cūḷanāga, tên là Kuḍḍanāga, sau khi giết anh mình là vua, đã trị vì vương quốc Laṅkā trong một năm. 20. 20. Mahāpeḷañca vaḍḍhesi, ekanāḷikachātake; Bhikkhusatānaṃ pañcannaṃ, abbhocchinnaṃ mahīpati. Vị quốc vương đã tăng phần cúng dường Mahāpeḷa thêm một nāḷika cho năm trăm vị tỳ-khưu một cách không gián đoạn trong lúc đói kém. 21. 21. Kuḍḍanāgassa [Pg.219] rañño tu, devīyā bhātuko tadā; Senāpati sirināgo, coro hutvāna rājino. Bấy giờ, vị tướng Sirināga, là anh trai của hoàng hậu của vua Kuḍḍanāga, đã trở thành kẻ phản nghịch chống lại nhà vua. 22. 22. Balavāhana sampanno, āgamma nagarantikaṃ; Rājabalena yujjhanto, kuḍḍanāgaṃ mahīpatiṃ. Được trang bị quân lính và xe cộ, ông ta tiến đến gần kinh thành, giao chiến với quân đội của nhà vua, (đối đầu với) quốc vương Kuḍḍanāga. 23. 23. Palāpetvā laddhajayo, anurādha pure vare; Laṃkārajjamakāresi, vassānekūnavīsati. Sau khi khiến (nhà vua) phải bỏ chạy và giành được chiến thắng, ông đã trị vì vương quốc Laṅkā tại kinh thành Anurādhapura cao quý trong mười chín năm. 24. 24. Mahāthūpavare chattaṃ, kārāpetvāna bhūpati; Suvaṇṇakammaṃ kāresi, dassaneyyaṃ manoramaṃ. Vị quốc vương đã cho làm một cây lọng ở trên ngôi Đại Tháp; ngài đã cho thực hiện công việc bằng vàng, đáng chiêm ngưỡng và đẹp lòng. 25. 25. Kāresi lohapāsādaṃ, saṃkhittaṃ pañcabhūmakaṃ; Mahābodhi catudvāre, sopānaṃ punakārayi. Ngài đã cho làm Lâu Đài Đồng, được rút gọn còn năm tầng; ngài lại cho làm các bậc thang ở bốn cổng của cây Đại Bồ Đề. 26. 26. Kāretvā chattapāsādaṃ, mahe pūjamakārayi; Kulambaṇañca dīpasmiṃ, vissajjesi dayāparo. Sau khi đã cho làm Lâu Đài Lọng, ngài đã cho thực hiện một lễ cúng dường trọng thể; và là người có lòng từ bi, ngài đã miễn thuế Kulambaṇa ở trên đảo. 27. 27. Sirināgaccaye tassa, putto tisso akārayi; Rajjaṃ dvāvīsavassāni, dhammavohāra kovido. Sau khi Sirināga qua đời, con trai của ông là Tissa, người thông thạo về luật pháp, đã trị vì vương quốc trong hai mươi hai năm. 28. 28. Ṭhapesi so hi vohāraṃ, hiṃsā muttaṃ yatoidha; Vohāraka tissarājā, iti nāmaṃ tato ahu. Vì ở đây, vị ấy đã thiết lập luật pháp không có sự bạo hành; do đó, ngài đã có tên là vua Vohāraka Tissa. 29. 29. Kambugāmakavāsissa, devattherassa santike; Dhammaṃ sutvā paṭikammaṃ, pañcāvāse akārayi. Sau khi nghe Pháp từ trưởng lão Deva, người ngụ ở làng Kambugāmaka, ngài đã cho thực hiện việc sửa chữa ở năm ngôi tự viện. 30. 30. Mahātissassa therassa, anurā rāmavāsino; Pasanno mucelapaṭṭane, dāna vaṭṭamakārayi. Với lòng hoan hỷ đối với trưởng lão Mahātissa, người ngụ ở tu viện Anurā, ngài đã cho thiết lập việc bố thí thường xuyên ở Mucelapaṭṭana. 31. 31. Tissarāja maṇḍapañca, mahāvihāradvayepi so; Mahābodhighare pāci, loharūpaddhayampi ca. Vị ấy cũng đã cho làm một gian sảnh tên Tissarāja ở cả hai ngôi Đại Tự Viện, và hai bức tượng bằng đồng ở phía đông của ngôi nhà Bồ Đề. 32. 32. Sattapaṇṇikapāsādaṃ, kāretvā sukhavāsakaṃ; Māse māse sahassaṃ so, mahāvihārassa dāpayi. Sau khi đã cho làm Lâu Đài Sattapaṇṇika, một nơi ở thoải mái, vị ấy đã cho cúng dường một ngàn mỗi tháng đến Đại Tự Viện. 33. 33. Abhayagirivihāre, dakkhiṇamūlasavhaye; Maricavaṭṭi vihāramhi, kulālitissasavhaye. Tại tu viện Abhayagiri, tại nơi được gọi là Dakkhiṇamūla; tại tu viện Maricavaṭṭi, tại nơi được gọi là Kulālitissa. 34. 34. Mahiyaṅgaṇa vihāramhi, mahāgāmakasavhaye; Mahānāgatissavhamhi, tathā kalyāṇīkavhaye. Tại tu viện Mahiyaṅgaṇa, tại nơi được gọi là Mahāgāmaka; tại nơi được gọi là Mahānāgatissa, và cũng vậy tại nơi được gọi là Kalyāṇīka. 35. 35. Iti [Pg.220] aṭṭhasu thūpesu, chattakammamakārayi; Mūkanāgasenāpati, vihāre dakkhiṇe tathā. Như vậy, ngài đã cho thực hiện công việc làm lọng ở tám ngôi tháp. Cũng vậy, tại tu viện Dakkhiṇa của vị tướng Mūkanāga. 36. 36. Marica vaṭṭi vihāramhi, puttabhāgavhaye tathā; Issarasamaṇavhamhi, tissavhe nāgadīpake. Tại tu viện Maricavaṭṭi, cũng vậy tại nơi được gọi là Puttabhāga; tại nơi được gọi là Issarasamaṇa, tại tu viện Tissa ở Nāgadīpa. 37. 37. Iti chasu vihāresu, pākārañca akārayi; Kāresu’ posathāgāraṃ, anurārāmasavhaye. Như vậy, ngài cũng đã cho làm một bức tường rào ở sáu ngôi tu viện. Ngài đã cho làm một trai đường Uposatha ở nơi được gọi là Anurārāma. 38. 38. Ariyavaṃsakathāṭhāne, laṃkādīpekhilepi ca; Dāna vaṭṭaṃ ṭhapāpesi, saddhamme gāravena so. Do lòng tôn kính đối với Chánh Pháp, vị ấy đã cho thiết lập việc bố thí thường xuyên tại các nơi thuyết giảng về Thánh Chủng ở khắp hòn đảo Laṅkā. 39. 39. Tiṇī satasahassāni, datvāna manujādhipo; Iṇato sayike bhikkhū, mocesi sāsanappiyo. Vị chúa tể của loài người, người yêu mến giáo pháp, sau khi đã ban cho ba trăm ngàn, đã giải thoát các vị tỳ khưu khỏi các món nợ của họ. 40. 40. Mahā vesākha pūjaṃ so, kāretvā dīpavāsinaṃ; Sabbe saṃyeva bhikkhūnaṃ, ticīvaramadāpayi. Vị ấy, sau khi đã cho thực hiện lễ cúng dường Vesākha trọng thể cho các cư dân trên đảo, đã cho cúng dường ba y đến tất cả các vị tỳ khưu. 41. 41. Vetullavādaṃ madditvā, kāretvā pāpaniggahaṃ; Kapilena amaccena, sāsanaṃ jotayīca so. Sau khi đã dẹp bỏ tà thuyết Vetulla và đã cho thực hiện việc trừng phạt những điều xấu ác, vị ấy cùng với vị bộ trưởng Kapila cũng đã làm cho giáo pháp được tỏa sáng. 42. 42. Vissuto’bhayanāgo’ti, kaniṭṭho tassarājino; Deviyā tassa saṃsaṭṭho, ñāto bhīto sabhātarā. Người em trai của vị vua ấy, được biết đến với tên gọi Abhaya Nāga, đã có quan hệ với hoàng hậu của ông. Khi bị anh trai biết được, ông ta đã sợ hãi. 43. 43. Palāyitvā hallatitthaṃ, gantvāna sahasevako; Kuddho viya mātulassa, hatthapādañca chedayi. Sau khi chạy trốn và đi đến Hallatittha cùng với người hầu, dường như tức giận, ông ta đã chặt tay và chân của người cậu. 44. 44. Rājino raṭṭhatedatthaṃ, ṭhapetvāna idheva taṃ; Sunakhopamaṃ dassayitvā, gahetvā’ti siniddhake. Sau khi đã để người ấy lại chính tại đây với mục đích chia cắt vương quốc của nhà vua, và sau khi đã chỉ ra ví dụ về con chó, ông ta đã mang theo những người thân tín. 45. 45. Tattheva nāvaṃ āruyha, paratīramagāsayaṃ; Subhavo mātulo tu, upagamma mahīpati. Ngay tại đó, ông đã lên thuyền và đi đến bờ bên kia. Nhưng người cậu là Subha đã đi đến gặp vị chúa đất. 46. 46. Suhado viya hutvāna, tasmiṃ raṭṭhamabhindiso; Abhayo taṃ jānanatthaṃ, dūtaṃ idha visajjayi. Sau khi đã hành động như một người bạn, vị ấy đã chia rẽ vương quốc. Abhaya, với mục đích muốn biết điều đó, đã phái một sứ giả đến đây. 47. 47. Taṃ disvā pūgarukkhaṃ so, samantā kuntanāḷiyā; Paribbhamanto madditvā, katvā dubbalamūlakaṃ. Vị ấy, sau khi nhìn thấy cây cau đó, đã đi vòng quanh và dùng cán giáo đập xung quanh, làm cho gốc rễ của nó bị yếu đi. 48. 48. Bāhunāyeva pātetvā, tajjetvā taṃ palāpayi; Dūto gantvā abhayassa, taṃ pavattiṃ pavedayi. Rồi chỉ dùng cánh tay đã làm cho nó ngã xuống, ngài đã đe dọa và đuổi người ấy đi. Vị sứ giả đã đi đến và báo cáo sự việc đó cho Abhaya. 49. 49. Ñatvā’bhayo [Pg.221] taṃ damiḷe, ādāya basuke tato; Nagarantikamāgañchi, bhātarā saha yujjhituṃ. Abhaya, sau khi biết được điều đó, từ đó đã mang theo nhiều người Damiḷa, đã đến gần kinh thành để chiến đấu cùng với anh trai. 50. 50. Taṃ ñatvāna palāyitvā, assamāruyhadeviyā; Malayaṃ āgamā rājā, taṃkaniṭṭho’nu bandhiya. Vị vua, sau khi biết được điều đó, đã chạy trốn, đã lên ngựa cùng với hoàng hậu và đã đi đến Malaya, trong khi người em trai đã truy đuổi theo. 51. 51. Rājānaṃ malaye hantvā, devīmādāya āgato; Kāresi nagare rajjaṃ, aṭṭhavassāni bhūpati. Sau khi đã giết nhà vua ở Malaya, ông ta đã mang theo hoàng hậu và trở về. Vị quốc vương ấy đã trị vì vương quốc ở kinh thành trong tám năm. 52. 52. Pāsāṇavediṃ kāresi, mahābodhisamantato; Lohapāsādaṅgaṇamhi, rājā maṇḍapameva ca. Nhà vua đã cho làm một hàng rào bằng đá xung quanh cây Đại Bồ Đề, và cũng đã cho làm một gian sảnh ở trong sân của Lâu Đài Đồng. 53. 53. Dvihi satasahassehi, nekavatthāni bhāgiya; Dīpamhi bhikkhusaṅghassa, vatthadānamadāsi so. Vị ấy, sau khi đã phân phát nhiều loại y phục trị giá hai trăm ngàn, đã thực hiện việc cúng dường y đến Tăng chúng ở trên đảo. 54. 54. Abhayassa’ccaye bhātu, tassassa tassa atrajo; Dvevassāni sirināgo, laṃkārajja makārayi. Sau khi người anh là Abhaya qua đời, con trai của vị ấy là Sirināga đã trị vì vương quốc Laṅkā trong hai năm. 55. 55. Paṭisaṅkhariya pākāraṃ, mahābodhisamantato; Mahābodhigharasseva, soyeva vālikātale. Vị ấy đã cho tu sửa bức tường bao quanh cây Đại Bồ Đề và chính ngôi nhà Đại Bồ Đề trên sân cát. 56. 56. Mūcelarukkhaparato, haṃsavaṭṭaṃ manoramaṃ; Mahantaṃ maṇḍapañceva, kārāpesi mahīpati. Vị quốc vương đã cho xây dựng một Haṃsavaṭṭa mỹ lệ và một đại đình quán ở phía bên kia của cây Mūcela. 57. 57. Vijayakumārako nāma, sirināgassa atrajo; Pituno accaye rajjaṃ, ekavassamakārayi. Con trai của Sirināga tên là vương tử Vijayakumāra, sau khi phụ vương qua đời, đã trị vì vương quốc trong một năm. 58. 58. Lambakaṇṇā tayo āsuṃ, sahātā mahiyaṅgaṇe; Saṅghatisso saṅghabodhi, tatiyo goṭṭhakābhayo. Có ba người thuộc dòng Lambakaṇṇa là bạn bè ở Mahiyangana: Saṅghatissa, Saṅghabodhi, và người thứ ba là Goṭṭhakābhaya. 59. 59. Te tissavāpimariyāda-gato andho vicakkhaṇo; Rājupaṭṭhānamāyante, padasaddena abravi. Khi họ đang trên đường đến hầu vua, một người mù nhưng sáng suốt ở bờ hồ Tissa đã nghe tiếng bước chân của họ và nói lên. 60. 60. ‘‘Pathavīsāmino ete, tayo vahatibhū’iti; Taṃ sutvā abhayo pacchā, yanto pucchi punāhaso. ‘Mặt đất này đang mang ba vị chủ nhân của nó.’ Nghe vậy, Abhaya, người đi sau, đã quay lại và hỏi. 61. 61. Tassa vaṃso ṭhassatīti,Puna pucchitameva so; ‘‘Pacchimassā’’ti so āha,Taṃ sutvā dvīhisoagā. Vị ấy lại hỏi: ‘Dòng dõi của ai sẽ tồn tại?’ Người kia đáp: ‘Của người đi cuối cùng.’ Nghe vậy, ông ta đã đi cùng với hai người kia. 62. 62. Te [Pg.222] puraṃ pavisitvāna, tayo rañño’ti vallabho; Rājakiccāni sādhentā, vasantā rājasantike. Sau khi vào thành, cả ba người đã trở thành những người được nhà vua sủng ái; họ sống gần nhà vua và thực hiện các công việc của hoàng gia. 63. 63. Hantvā vijayarājānaṃ, rājagehamhi ekato; Senāpatiṃsaṅghatissaṃ, duverajje’bhisecayuṃ. Cùng nhau, họ đã giết vua Vijaya trong hoàng cung; hai người kia đã tấn phong cho vị tướng quân Saṅghatissa lên ngôi vua. 64. 64. Evaṃ so abhisittova, anurādhapuruttame; Rajjaṃ cattāri vassāni, saṅghatisso akārayi. Như vậy, sau khi được tấn phong tại kinh thành Anurādhapura cao quý, Saṅghatissa đã trị vì vương quốc trong bốn năm. 65. 65. Mahāthūpamhi chattañca, hemakammañca kārayi; Visuṃ satasahassagghe, caturo ca mahāmaṇi. Vị ấy đã cho làm một chiếc lọng và các công trình bằng vàng trên Đại Tháp; và dâng cúng bốn viên đại bảo châu, mỗi viên trị giá một trăm ngàn. 66. 66. Majjhe catunnaṃ sūriyānaṃ, ṭhapāpesi mahīpati; Thūpassa muddhani tathā-nagghavajiracumbaṭaṃ. Vị quốc vương đã cho đặt chúng ở giữa bốn vật trang trí hình mặt trời, và cũng như vậy, một vòng kim cương vô giá trên đỉnh của bảo tháp. 67. 67. So chattamahapūjāya, saṅghassa manujādhipo; Cattālīsasahassassa, cha cīvaramadāpayi. Vào dịp đại lễ cúng dường chiếc lọng, vị nhân chủ ấy đã cho dâng cúng sáu y đến Tăng chúng gồm bốn mươi ngàn vị. 68. 68. Taṃ mahādevatherena, dāmagallaka vāsino; Desitaṃ khandhake suttaṃ, yāgānisaṃsa dīpanaṃ. Khi ấy, trưởng lão Mahādeva, trú tại Dāmagallaka, đã thuyết một bài kinh trong Khandhaka, giải thích về phước báu của việc cúng dường cháo. 69. 69. Sutvā pasanno saṅghassa, yāgudānamadāpayi; Nagarassa catudvāre, sakkaccañceva sādhu ca. Sau khi nghe xong, với lòng hoan hỷ, vị ấy đã cho thiết lễ cúng dường cháo đến Tăng chúng tại bốn cổng thành một cách kính cẩn và chu đáo. 70. 70. So antarantare rājā, jambupakkāni khādituṃ; Sahorodho sahāmacco, agāpācina dīpakaṃ. Vào một dịp nọ, nhà vua cùng với hoàng gia và các vị quan, đã đi đến đảo Pācinadīpaka để ăn quả jambu chín. 71. 71. Upaddutaṃ’ssa gamane, manussā pāci vāsino; Visaṃ phalesu yo jesuṃ, rājabhojjāya jambuyā. Những người dân sống ở miền đông, bị phiền nhiễu bởi chuyến đi của ông, đã tẩm thuốc độc vào những quả jambu dành cho nhà vua. 72. 72. Khāditvā jambupakkāni, tāni tattheva so mato; Senāpati saṅghadhabādhīṃ-bhayo rajje’bhisecayi. Sau khi ăn những quả jambu chín đó, ông đã chết ngay tại chỗ. Vị tướng quân Abhaya đã tấn phong cho Saṅghabodhi lên ngôi vua. 73. 73. Rājāsiri saṅgha bodhi, vissuto pañcasīlavā; Anurādhapure rajjaṃ, duve vassāni kārayi. Vua Sirisaṅghabodhi, người nổi tiếng vì giữ gìn năm giới, đã trị vì vương quốc tại Anurādhapura trong hai năm. 74. 74. Mahāvihāre kāresi, salākaggaṃ manoramaṃ; Tadādīpe manusseso, ñatvā dubbuṭṭhupaddute. Vị ấy đã cho xây dựng một Salākagga mỹ lệ tại Đại Tự. Khi ấy, vị chúa tể của hòn đảo, biết được tai họa hạn hán. 75. 75. Karuṇāya kampitamano, mahāthūpaṅgaṇe sayaṃ; Nipajji bhūmiyaṃ rājā, katvāna iti nicchayaṃ. Với tâm rung động vì lòng bi mẫn, nhà vua đã tự mình nằm xuống đất trong sân của Đại Tháp, và thực hiện quyết tâm như sau. 76. 76. ‘‘Pavassitvāna [Pg.223] devena, jalenupalāvite mayi; Naheva vuṭṭhahissāmi, maramānopahaṃ idha’’. ‘Trừ khi trời đổ mưa và thân ta được nước nâng nổi lên, ta sẽ không đứng dậy, cho dù phải chết tại đây.’ 77. 77. Evaṃ nipanne bhūminde, devo pāvassi tāvade; Laṃkādīpamhi sakale, piṇayanto mahāmahiṃ. Khi vị chúa tể mặt đất nằm như vậy, trời liền đổ mưa ngay lập tức trên toàn đảo Laṅkā, làm cho mặt đất vĩ đại được thỏa mãn. 78. 78. Tathāpi nuṭṭhahatiso, apilāpanato jale; Āvariṃsu tato’maccā, jalaniggamanāḷiyo. Tuy nhiên, vị ấy vẫn không đứng dậy vì chưa nổi trên mặt nước. Do đó, các vị quan đã cho chặn các rãnh thoát nước. 79. 79. Tato jalamhi pilavaṃ, rājā vuṭṭhāsi dhammiko; Karuṇāyanudi evaṃ, dīpe dubbuṭṭhikābhayaṃ. Bấy giờ, khi nổi trên mặt nước, vị vua đức hạnh đã đứng dậy. Như vậy, bằng lòng bi mẫn, ngài đã xua tan nỗi lo sợ về hạn hán trên đảo. 80. 80. Corātahiṃ tahiṃ jātā, iti sutvāna bhūpati; Core āṇāpayitvāna, rahassena palāpīya. Nghe tin trộm cướp nổi lên khắp nơi, vị quốc vương đã cho triệu tập bọn cướp đến và bí mật cho họ trốn đi. 81. 81. Āṇāpetvā rahassena, matānaṃ so kalevaraṃ; Aggīhi uttāsetvāna, hanitaṃ corupaddavaṃ. Vị ấy đã bí mật cho mang đến các tử thi, cho thiêu đốt, và tuyên bố rằng tai họa trộm cướp đã được dẹp tan. 82. 82. Eko yakkho idhāgamma, rattakkho iti vissuto; Karoti rattāna’kkhīti, manussānaṃ tahiṃ tahiṃ. Một dạ xoa tên là Rattakkha đã đến đây, và làm cho mắt của người dân ở khắp nơi trở nên đỏ ngầu. 83. 83. Aññamaññamapekkhitvā, bhāyitvā rattanettataṃ; Narāmaranti te yakkho, sobhakkhesi asaṅkito. Khi nhìn thấy nhau, họ sợ hãi vì đôi mắt đỏ ngầu của người kia và chết đi; và dạ xoa ấy đã ăn thịt họ không chút do dự. 84. 84. Rājā upaddavaṃ tesaṃ, sutvā santattamānaso; Eko’pavāsa gabbhamhi, hutvā aṭṭhaṅguposathi. Nhà vua, sau khi nghe về tai họa của họ, với tâm trí đau khổ, đã một mình vào phòng trai giới, thực hành Bát quan trai giới. 85. 85. ‘‘Apassitvāna taṃ yakkhaṃ, na cuṭṭhāmī’’ti so sayi; Tassa so dhammatejena, agā yakkho tadantikaṃ. ‘Ta sẽ không đứng dậy nếu chưa nhìn thấy con dạ xoa ấy,’ ngài đã nằm xuống (với ý nghĩ) như vậy. Do oai lực chánh pháp của ngài, con dạ xoa ấy đã đi đến gần ngài. 86. 86. Tena ‘‘kosī’’ti puṭṭho ca, so ‘‘aha’’nti pavedayi; ‘‘Kasmā pajaṃ me bhakkhesi, mā khāda’’iti sobravi. Khi được dạ xoa hỏi: ‘Ngươi là ai?’, vị ấy đã trả lời: ‘Là ta.’ Vị ấy nói: ‘Tại sao ngươi lại ăn thịt dân của ta? Đừng ăn nữa.’ 87. 87. ‘‘Ekasmiṃ me janapade, nare dehī’’ti sobravi; ‘‘Na sakkā iti vutte so, kamenekaṃti abravi. Dạ xoa nói: ‘Hãy cho ta những người đàn ông trong một quận của ngươi.’ Khi được trả lời: ‘Không thể được,’ dạ xoa liền nói: ‘Vậy thì mỗi lần một người.’ 88. 88. ‘‘Aññaṃ na sakkā dātuṃ me, maṃ khāda’’ iti sobravi; ‘‘Na sakkā’’iti taṃ yāci, gāme gāme baliñca so. Nhà vua nói: ‘Ta không thể cho người khác, hãy ăn thịt ta.’ (Dạ xoa đáp): ‘Không thể được.’ Vị ấy (nhà vua) bèn khẩn cầu (dạ xoa chấp nhận) vật cúng tế ở mỗi làng. 89. 89. Sādhūti vatvā bhūmindo, dipampi sakalepi ca; Gāmavare nivesetvā, baliṃtassa adāpayi. Vị vua chúa nói: ‘Lành thay,’ và trên toàn hòn đảo, ngài đã cho thiết lập (nơi cúng tế) ở các làng tốt nhất và cho dâng vật cúng tế đến dạ xoa ấy. 90. 90. Mahāsattena [Pg.224] teneva, sabbabhūtānukampinā; Mahārogabhayaṃ jātaṃ, dīpadīpena nāsitaṃ. Chính nhờ vị Đại Sĩ ấy, bậc có lòng bi mẫn với tất cả chúng sanh, ngọn đèn của hòn đảo, mà nỗi kinh hoàng về đại dịch đã phát sinh đã được dập tắt. 91. 91. So bhaṇḍāgāriko rañño,Amacco goṭṭhatābhayo; Cero hutvā uttarato,Nagaraṃ samupāgami. Vị quan giữ kho của nhà vua, vị đại thần Goṭṭhābhaya, sau khi trở thành kẻ phản loạn, đã từ phương bắc tiến đến kinh thành. 92. 92. Parissāvanamādāya, rājā dakkhiṇadvārato; Parahiṃsamarocento, ekakova palāyi so. Nhà vua, không muốn làm hại người khác, đã mang theo một cái lọc nước, một mình trốn khỏi cổng phía nam. 93. 93. Puṭabhattaṃ gahetvāna, gacchanto purito pathi; Bhattabhogāyarājānaṃ, nibandhittha punappunaṃ. Một người đi phía trước trên đường, mang theo một gói thức ăn, đã nhiều lần mời nhà vua dùng bữa. 94. 94. Jalaṃ parissāvayitvā, bhuñjitvāna dayāluko; Tassevaṃ’nuggahaṃ kātuṃ, idaṃ vacanamabruvi. Sau khi lọc nước và dùng bữa, bậc từ bi (nhà vua), để ban ân huệ cho người ấy, đã nói những lời này. 95. 95. ‘‘Saṅghabodhi ahaṃ rājā, gahetvā mamabho sīraṃ; Goṭṭhābhayassa dassehi, bahuṃ dassati te dhanaṃ. ‘Ta là vua Saṅghabodhi. Này bạn, hãy lấy đầu của ta, đem trình cho Goṭṭhābhaya, ông ta sẽ ban cho ngươi nhiều của cải.’ 96. 96. Na icchito tathākātuṃ, tassatthāya mahīpati; Nisinnoyeva amari, so sīsaṃ tassa ādiya. Người ấy không muốn làm như vậy. Vì lợi ích của người ấy, vị vua chúa đã qua đời ngay khi đang ngồi. Người ấy bèn lấy đầu của ngài. 97. 97. Goṭṭhābhayassa dassesi, sotu vimhitamānaso; Datvā tassa dhanaṃ rañño, sakkāraṃ sādhukārayi. Người ấy đã trình (cái đầu) cho Goṭṭhābhaya. Vị này, với tâm trí kinh ngạc, đã ban của cải cho người ấy và cho cử hành các nghi lễ tôn kính đối với nhà vua một cách trọng thể. 98. 98. Evaṃ goṭṭhābhayo eso, meghavaṇṇābhayo’ti ca; Vissuto terasa samā, laṃkārajjamakārayi. Như vậy, vị Goṭṭhābhaya này, cũng nổi danh là Meghavaṇṇābhaya, đã trị vì vương quốc Laṅkā trong mười ba năm. 99. 99. Mahāvatthuṃ kārayitvā, vatthudvāramhi maṇḍapaṃ; Kārayitvā maṇḍayitvā, so bhikkhu tattha saṅghato. Vị ấy đã cho xây dựng một công trình lớn, và tại cổng vào của công trình, ngài đã cho xây dựng và trang hoàng một gian sảnh. Tại nơi ấy, ngài (đã mời) các vị tỳ khưu từ Tăng đoàn. 100. 100. Aṭṭhuttarasahassāni, nisīdetvā dine dine; Yāgukhajjaka bhojjehi, sādūhi vividhehi ca. (Ngài đã cho) một ngàn lẻ tám vị (tỳ khưu) an tọa mỗi ngày, (và cúng dường) với cháo, các món ăn cứng và mềm, ngon lành và đa dạng. 101. 101. Sacīvarehi kappetvā, mahādānaṃ pavattayi; Ekavīsadinā nevaṃ, nibaddhañcassa kārayi. Sau khi cúng dường y phục, ngài đã thực hiện một cuộc đại bố thí. Ngài đã cho thực hiện việc này một cách thường xuyên trong hai mươi mốt ngày. 102. 102. Mahāvihāre kāresi, silāmaṇḍapa muttamaṃ; Lohapāsādathambhe ca, parivattiya ṭhāpayi. Tại Đại Tự (Mahāvihāra), ngài đã cho xây một gian sảnh bằng đá tuyệt hảo; và ngài đã cho thay thế và dựng lại các cột của Lâu đài Đồng (Lohapāsāda). 103. 103. Mahābodhi [Pg.225] silāvediṃ, uttaradvāratoraṇaṃ; Patiṭṭhāpesi thambhe ca, cakukaṇṇe sacakkake. Ngài đã cho dựng lan can bằng đá của cây Bồ Đề, cổng vòm ở cửa phía bắc, và các cột trụ có bánh xe ở các góc. 104. 104. Tisso sīlāpaṭimāyo, tīsu dvāresu kārayi; Ṭhapāpesi ca pallaṅkaṃ, dakkhiṇamhi silāmayaṃ. Ngài đã cho tạc ba pho tượng đá ở ba cổng; và cho đặt một bảo tọa bằng đá ở phía nam. 105. 105. Padhānabhūmiṃ kāresi, mahāvihārapacchato; Dīpamhi jiṇṇakāvāsaṃ, sabbañca paṭisaṅkhari. Ngài đã cho xây một thiền đường ở phía tây của Đại Tự (Mahāvihāra); và ngài đã cho trùng tu tất cả các trú xứ đã hư hỏng trên hòn đảo. 106. 106. Thūpārāme thūpagharaṃ, therambatthalake tathā; Ārāme maṇisomavhe, paṭisaṅkhārayi ca so. Ngài cũng đã cho trùng tu tháp viện ở Thūpārāma, cũng như ở Therambatthala, và ở tu viện tên là Maṇisoma. 107. 107. Thūpārāme maṇisomā-rāme maricavaṭṭake; Dakkhiṇavha vihāre ca, uposathagharāni ca. (Ngài đã cho xây) các trai đường tại Thūpārāma, Maṇisomārāma, Maricavaṭṭaka, và tại tu viện tên là Dakkhiṇa. 108. 108. Meghavaṇṇābhayavhañca, navavihāramakārayi; Vihāramahapūjāyaṃ, piṇḍetvā dīpavāsīnaṃ. Ngài đã cho xây một ngôi chùa mới tên là Meghavaṇṇābhaya. Tại lễ khánh thành chùa, ngài đã tập hợp các cư dân trên đảo. 109. 109. Tiṃsabhikkhusahassānaṃ, chacīvaramadāsi ca; Mahāvesākhapūjañca, tadā evaṃ akārayi. Và ngài đã cúng dường y phục đến ba mươi ngàn vị tỳ khưu. Ngài cũng đã cho cử hành đại lễ Vesak theo cách như vậy. 110. 110. Anuvassañca saṅghassa, chacīvaramadāmayi; Pāpakānaṃ niggahena, sodhento sāsanaṃ tu so. Và hàng năm, ngài đều cho cúng dường y phục đến Tăng đoàn. Bằng cách trấn áp những kẻ xấu, ngài đã thanh lọc giáo pháp. 111. 111. Vetullavādino bhikkhū, abhayagirinivāsino; Gāhayitvāsaṭṭhimatte, jinasāsanakaṇṭake. Ngài đã cho bắt giữ khoảng sáu mươi vị tỳ khưu thuộc phái Vetulla, những người cư ngụ tại Abhayagiri, là những cái gai trong giáo pháp của Đấng Chiến Thắng. 112. 112. Katvāna niggahaṃ tesaṃ, paratire khipāpayi; Tattha khittassa therassa, nissito bhikkhucoḷiko. Sau khi trấn áp họ, ngài đã cho trục xuất họ sang bờ bên kia. Một vị tỳ khưu người Coḷa, là đệ tử của một vị trưởng lão bị trục xuất ở đó, 113. 113. Saṅghamitto’tināmena, bhūtivijjādikovido; Mahāvihāre bhikkhunaṃ, kujjhitvāna idhagamā. tên là Saṅghamitta, một người thông thạo về tà thuật và các môn tương tự, đã tức giận với các vị tỳ khưu của Đại Tự (Mahāvihāra) và đã đến đây. 114. 114. Thūpārāme sannipātaṃ, pavisitvā asaññato; Saṅghapālassa pariveṇa, vāsittherassa tattha so. Vị ấy, một người không tự chủ, đã đi vào cuộc hội họp tại Thūpārāma; tại đó, trong khuôn viên của trưởng lão trú trì Saṅghapāla. 115. 115. Goṭṭhāsayassa therassa, mātulassa’ssa rājino; Rañño nāmenā‘‘lapanto, vacanaṃ paṭibāhiya. Khi vị (tỳ-khưu) kia nói chuyện bằng cách gọi tên đức vua, trưởng lão Goṭṭhāsaya, cậu của đức vua, đã bác bỏ lời nói ấy. 116. 116. Rañño kulūpago āsi, rājā tasmiṃ pasīdiya; Jeṭṭhaputtaṃ jeṭṭhatissaṃ, mahāsenaṃ kaniṭṭhakaṃ. Vị ấy là người thân cận với gia đình hoàng gia. Đức vua, có lòng tin nơi vị ấy, đã giao phó con trai trưởng là Jeṭṭhatissa và người con út là Mahāsena. 117. 117. Appesi [Pg.226] tassa bhikkhussa, so saṅgaṇhi dutiyakaṃ; Upanandhi tasmiṃ bhikkhusmiṃ, jeṭṭhatisso kumārako. Đức vua đã giao phó (hai hoàng tử) cho vị tỳ-khưu ấy. Vị ấy đã thu nhận người thứ hai. Hoàng tử Jeṭṭhatissa không có cảm tình với vị tỳ-khưu ấy. 118. 118. Pituno accaye jeṭṭha, sisso rājāahosiso; Pitu sārīra sakkāre, niggantuṃ nicchamānake. Sau khi vua cha băng hà, người con trưởng Jeṭṭhatissa đã trở thành vua. Khi các (quan lại) không muốn đi ra ngoài để cử hành lễ hỏa táng di thể của vua cha, 119. 119. Duṭṭhāmacce niggahetuṃ, sayaṃ nikkhamma bhūpati; Kaniṭṭhaṃ purato katvā, pitukāyaṃ anantaraṃ. để trừng phạt các vị quan lại gian ác, nhà vua đã tự mình đi ra, đặt người em ở phía trước, và ngay sau đó là di thể của vua cha. 120. 120. Tato amacce katvāna, sayaṃ hutvāna pacchato; Kaniṭṭhe pitukāye ca, nikkhante tadanantaraṃ. Sau đó, ngài đặt các quan lại (đi theo), còn tự mình thì ở phía sau. Ngay sau khi người em và di thể của vua cha đã đi ra ngoài, 121. 121. Dvāraṃ saṃvarayitvāna, duṭṭhamacce nighātiya; Sūle appesi pituno, citakāyasamantato. ngài đã cho đóng cổng lại, giết chết các vị quan lại gian ác, và cho đóng cọc họ xung quanh giàn hỏa táng của vua cha. 122. 122. Tena’ssa kammunā nāmaṃ, kakkhalopapadaṃahu; Saṅghamittotu so bhikkhu, bhīto tasmiṃ narādhipā. Do hành động đó của ngài, ngài có biệt danh là 'Tàn ác'. Còn vị tỳ-khưu Saṅghamitta kia, vì sợ hãi vị vua ấy, 123. 123. Tassābhisekasamakālaṃ, mahāsenena mantiya; Tassābhisekaṃ pekkhanto, paratīraṃ gato ito. vào đúng thời điểm lễ đăng quang của vị vua (Jeṭṭhatissa), sau khi đã bàn bạc với Mahāsena, và dự đoán lễ đăng quang của vị này (Mahāsena), đã từ đây đi sang bờ bên kia. 124. 124. Pitarā so vippakataṃ, lohapāsāda muttamaṃ; Koṭidhanaṃ agghanakaṃ, kāresi sattabhūmakaṃ. Vị ấy đã cho xây dựng lại Lâu đài Đồng cao quý, vốn đã bị vua cha của ngài làm hư hại, thành một tòa nhà bảy tầng, trị giá một trăm triệu. 125. 125. Saṭṭhisatasahassagghaṃ, pūjayitvā maṇiṃtahiṃ; Kāresi jeṭṭhatissotaṃ, maṇipāsādanāmakaṃ. Sau khi cúng dường một viên ngọc trị giá sáu mươi trăm ngàn tại đó, vua Jeṭṭhatissa đã cho xây dựng (tòa nhà) ấy và đặt tên là Lâu đài Ngọc. 126. 126. Maṇi duve mahagghe ca, mahāthūpe apūjayi; Mahābodhighare tīṇi, toraṇāni ca kārayi. Ngài cũng đã cúng dường hai viên ngọc quý giá tại Đại Tháp, và cho xây dựng ba cổng vòm tại nhà Bồ-đề. 127. 127. Kārayitvā vihāraṃ so, pācinatissa pabbataṃ; Pañcavāsesu saṅghassa, adāsi puthuvī pati. Vị chúa đất ấy, sau khi cho xây dựng tu viện Pācinatissa-pabbata, đã dâng cúng cho Tăng đoàn của năm trú xứ. 128. 128. Devānaṃpiyatissena, so patiṭṭhāpitaṃ purā; Thūpārāme urusilā, paṭimaṃ cārudassanaṃ. Bức tượng đá lớn, đẹp đẽ, trước đây đã được vua Devānaṃpiyatissa tôn trí tại Thūpārāma, 129. 129. Netvāna thūpārāmavhaṃ, jeṭṭhatisso mahīpahi; Patiṭṭhāpesi ārāme, pācinatissa pabbate. vua Jeṭṭhatissa đã mang (bức tượng) từ nơi gọi là Thūpārāma và tôn trí tại tu viện Pācinatissa-pabbata. 130. 130. Kāḷamattikavāpiṃso, adācetiya pabbate; Vihāra pāsāda mahaṃ, mahāvesākhameva ca. Vị ấy đã dâng cúng hồ Kāḷamattika cho (tu viện) Cetiyapabbata; và cũng đã tổ chức lễ cúng dường lớn cho các tu viện và lâu đài, và lễ Mahāvesākha. 131. 131. Katvā [Pg.227] tiṃsa sahassassa, saṅghassa’dā chacīvaraṃ; Āḷambagāmavāpiṃso, jeṭṭhatisso akārayi. Sau khi tổ chức (lễ cúng dường), ngài đã dâng sáu y cho ba mươi ngàn vị trong Tăng đoàn. Vua Jeṭṭhatissa cũng đã cho xây dựng hồ Āḷambagāma. 132. 132. Evaṃ so vividhaṃ puññaṃ, pāsādakaraṇādikaṃ; Kārento dasavassāni, rājā rajjamakārayi. Như vậy, trong khi thực hiện nhiều công đức khác nhau, như việc xây dựng các lâu đài, vị vua ấy đã trị vì trong mười năm. 133. 133. Iti bahuvidha puñña hetu bhūtā,Narapatitā bahupāpahetu cāti; Madhuramiva visenamissamannaṃ,Sujanamano bhajate na taṃ kadāpi. Như vậy, địa vị quân vương là nguyên nhân của nhiều công đức khác nhau, và cũng là nguyên nhân của nhiều điều ác. Giống như món ăn ngọt ngào trộn lẫn với thuốc độc, tâm của người thiện trí không bao giờ hưởng thụ điều đó. Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được biên soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện trí, Tayodasarājakonāma có tên là Mười Ba Vị Vua. Chattiṃsatimo paricchedo. Chương thứ ba mươi sáu. Sattatiṃsatima pariccheda Chương thứ ba mươi bảy Pañcarājako Năm Vị Vua 1. 1. Jeṭṭhatissaccaye tassa, mahāseno kaniṭṭhako; Sattavīsativassāni, rājā rajjamakārayi. Sau khi vua Jeṭṭhatissa băng hà, người em của ngài là Mahāsena đã trị vì trong hai mươi bảy năm. 2. 2. Tassa rajjābhisekaṃ taṃ,Kāretuṃ paratīrato; So saṅghamittatthero tu,Kālaṃ ñatvā idhāgato. Để cử hành lễ đăng quang cho vị vua ấy, trưởng lão Saṅghamitta kia, sau khi biết được thời điểm thích hợp, đã từ bờ bên kia đến đây. 3. 3. Tassābhisekaṃ kāretvā, aññaṃ kiccañcanekadhā; Mahāvihāra viddhaṃsaṃ, kātukāmo asaññato. Sau khi cử hành lễ đăng quang cho vị vua ấy và nhiều công việc khác, vị (tỳ-khưu) không tự chủ kia đã muốn phá hủy Đại Tự. 4. 4. Avinayavādino ete, mahāvihāravāsino; Vinayavādī mayaṃ rāja, iti gāhiya bhūpabhiṃ. (Vị ấy) đã thuyết phục nhà vua rằng: 'Thưa đại vương, những vị cư ngụ tại Đại Tự này là những người không theo Luật; chúng tôi mới là những người theo Luật.' 5. 5. Mahāvihāravāsissa[Pg.228], āhāraṃ deti bhikkhuno; Yo so sataṃ daṇḍiyo’ti, raññā daṇḍaṃ ṭhapāpayi. (Vị ấy) đã khiến nhà vua ban hành một hình phạt rằng: 'Bất cứ ai dâng cúng vật thực cho một tỳ-khưu cư ngụ tại Đại Tự sẽ bị phạt một trăm (đồng tiền).' 6. 6. Upaddutā tehi bhikkhū, mahāvihāravāsino; Mahāvihāraṃ chaḍḍetvā, malayaṃ rohaṇaṃ aguṃ. Các vị tỳ khưu trú tại Đại Tự, bị họ quấy nhiễu, đã rời bỏ Đại Tự và đi đến vùng Malaya và Rohaṇa. 7. 7. Tena mahāvihāro’yaṃ, navavassāni chaḍḍito; Mahāvihāravāsīhi, bhikkhūhi āsi suññako. Vì lý do ấy, ngôi Đại Tự này đã bị các vị tỳ khưu trú tại Đại Tự rời bỏ trong chín năm và đã trở nên trống vắng. 8. 8. ‘‘Hoti assāmikaṃ vatthu, putuvisāmino’’iti; Rājānaṃ saññāpetvā so, thero dummati dummatiṃ. Vị trưởng lão tà kiến ấy đã thuyết phục vị vua tà kiến rằng: ‘Tài sản không có chủ thì thuộc về nhà vua’. 9. 9. Mahāvihāraṃ nāsetuṃ, laddhānumati rājato; Tathā kātuṃ manusse so, yojesi duṭṭhamānaso. Sau khi được nhà vua cho phép phá hủy Đại Tự, vị ấy với tâm địa độc ác đã sai khiến người làm việc ấy. 10. 10. Saṅghamittassa therassa, sevako rājavallabho; Soṇāmacco dāraṇo ca, bhikkhavo ca alajjino. Người phục vụ của trưởng lão Saṅghamitta, một người được vua yêu mến, vị quan Soṇa tàn bạo, và các vị tỳ khưu không biết hổ thẹn. 11. 11. Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmaka muttamaṃ; Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ. (Họ) đã phá hủy Lâu đài Đồng bảy tầng cao quý và nhiều loại nhà cửa khác nhau, rồi mang (vật liệu) từ đây đến Abhayagiri. 12. 12. Mahāvihārā nītehi, pāsādehi bahūhi ca; Abhayagirivihāroyaṃ, bahupāsādako ahu. Với nhiều lâu đài được mang đến từ Đại Tự, ngôi chùa Abhayagiri này đã trở nên có nhiều lâu đài. 13. 13. Saṅghamittaṃ pāpamittaṃ, theraṃ soṇañca sevakaṃ; Āgamma subahuṃ pāpaṃ, akāsi so mahīpati. Do giao du với trưởng lão Saṅghamitta, người bạn xấu, và người phục vụ Soṇa, vị quốc vương ấy đã làm nhiều điều ác. 14. 14. Mahāsilāpaṭimaṃ so, pācinatissapabbatā; Ānetvā’bhayagirimhi, patiṭṭhāpesi bhūpati. Vị vua ấy đã cho mang một pho tượng đá lớn từ tu viện Pācinatissapabbata đến và an vị tại Abhayagiri. 15. 15. Paṭimāgharaṃ bodhigharaṃ, dhātusālaṃ manoramaṃ; Catusālañca kāresī, saṅkharī kukkuṭavhayaṃ. Vị ấy đã cho xây một điện thờ tượng, một điện thờ cây Bồ đề, một bảo tháp xá lợi đẹp đẽ, và một sảnh đường bốn phía; và đã cho tu sửa (tu viện) tên là Kukkuṭa. 16. 16. Saṅghamittena therena, tena dāruṇakammunā; Vihāro so’bhayagiri, dassaneyyo ahu tadā. Nhờ trưởng lão Saṅghamitta, người có hành động tàn ác ấy, ngôi chùa Abhayagiri khi ấy đã trở nên đẹp đẽ. 17. 17. Meghavaṇṇābhayo nāma, rañño sabbattha sākhako; Sakhā amacco kujjhitvā, mahāvihāranāsane. Một người bạn và là vị quan của nhà vua tên là Meghavaṇṇābhaya, một người bạn đồng hành trong mọi việc, đã tức giận về việc phá hủy Đại Tự. 18. 18. Coro hutvāna malayaṃ, gantvā laddhamahabbalo; Khandhāvāraṃ nivesesi, duratissakavāpiyaṃ. (Ông) đã trở thành một kẻ phiến loạn, đi đến vùng Malaya, tập hợp được một lực lượng lớn, và đã lập một đồn trại tại hồ Duratissaka. 19. 19. Tatrā’gataṃ [Pg.229] taṃ sutvā, sahāyaṃ so mahīpati; Yuddhāha paccuggantvāna, khandhāvāraṃ nivesayi. Nghe tin người bạn của mình đã đến đó, vị quốc vương ấy đã đi ra nghênh chiến và lập một đồn trại. 20. 20. Sādhuṃ pānañca maṃsañca, labhitvā malayāgataṃ; ‘‘Na sevissaṃ sahāyena, vinā raññā’’ti cintiya. Khi nhận được đồ uống ngon và thịt từ vùng Malaya, (vị quan) đã nghĩ rằng: ‘Ta sẽ không dùng nếu không có người bạn của ta là nhà vua’. 21. 21. Ādāya taṃ sayaṃyeva, rattiṃ nikkhamma ekako; Rañño santikamāgamma, tamatthaṃ paṭivedayi. Tự mình mang theo những thứ ấy, một mình đi ra vào ban đêm, ông đã đến trước mặt nhà vua và trình bày sự việc. 22. 22. Tenā’bhataṃ tena saha, vissattho paribhuñjiya; ‘‘Kasmā coro ahu me tvaṃ, ‘‘iti rājā apucchitaṃ. Sau khi tin tưởng dùng chung những thứ ông mang đến, nhà vua đã hỏi ông rằng: ‘Tại sao khanh lại trở thành kẻ phiến loạn chống lại trẫm?’ 23. 23. ‘‘Tayā mahāvihārassa, nāsitattā’’ti abruvi; ‘‘Vihāraṃ vāsayissāmi, khemametaṃ mamaccayaṃ. (Ông) đã trả lời: ‘Vì ngài đã phá hủy Đại Tự’. (Nhà vua nói): ‘Ta sẽ cho xây dựng lại ngôi chùa. Hãy tha thứ cho lỗi lầm này của ta’. 24. 24. Iccheva mabravī rājā, rājānaṃ so khamāpayi; Tena saññāpito rājā, nagaraṃyeva āgami. Nhà vua đã nói như vậy, và vị quan ấy đã tha thứ cho nhà vua. Được ông thuyết phục, nhà vua đã trở về kinh thành. 25. 25. Rājānaṃ saññapetvā so, meghavaṇṇābhayo pana; Raññā saha na āgañchi, dabbasambhārakāraṇā. Tuy nhiên, sau khi thuyết phục nhà vua, vị Meghavaṇṇābhaya ấy đã không trở về cùng với nhà vua, vì lý do thu thập vật liệu. 26. 26. Valabhā bhariyā rañño, ekaṃ lekhakadhītikā; Mahāvihāranāsamhi, dukkhitaṃ taṃ vināsakaṃ. Một người vợ yêu quý của nhà vua, con gái của một người ghi chép, đau buồn vì sự phá hủy Đại Tự, 27. 27. Theraṃ mārāpayi kuddhā, saṃgahetvāna vaḍḍhakiṃ; Thūpārāmaṃ vināsetuṃ, āgataṃ duṭṭhamānasaṃ. đã nổi giận, thuê một người thợ mộc và cho giết vị trưởng lão có tâm địa độc ác, kẻ đã đến để phá hủy Thūpārāma. 28. 28. Mārāpetvā saṅghamitta-ttheraṃ dāruṇakārakaṃ; Soṇāmaccadāraṇañca, ghātayiṃsu asaññakā. Sau khi cho giết trưởng lão Saṅghamitta, kẻ làm điều tàn ác, những người thiếu suy xét cũng đã giết cả vị quan Soṇa tàn bạo. 29. 29. Ānetvā dabbasambhāraṃ, meghavaṇṇābhayo tu so; Mahāvihārenekāni, pariveṇāni kārayi. Về phần Meghavaṇṇābhaya, sau khi mang vật liệu đến, ông đã cho xây dựng nhiều thiền phòng tại Đại Tự. 30. 30. Abhayenabhayo tasmiṃ, vūpasante tu bhikkhavo; Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, āgantvāna tato tato. Khi sự nguy hiểm đã được dẹp yên bởi vị Abhaya (Vô Úy), các vị tỳ khưu từ khắp nơi đã trở về và cư ngụ tại Đại Tự. 31. 31. Rājā mahābodhighare, pacchimāya disāya tu; Kāretvā loharūpāni, ṭhapāpesi duve tu so. Về phần nhà vua, ngài đã cho làm hai pho tượng bằng đồng và cho đặt ở phía tây của điện thờ Đại Bồ Đề. 32. 32. Dakkhiṇārāmavāsimhi, kuhake jimhamānase; Pasīditvā pāpamitte, tissatthere asaññate. Do đặt niềm tin vào một người bạn xấu, trưởng lão Tissa không được kiểm soát, một kẻ lừa dối có tâm địa quanh co, đang cư trú tại Dakkhiṇārāma, 33. 33. Mahāvihārasīmante[Pg.230], uyyāne jotināmake; Jetavanavihāraṃ so, vārayantopi kārayi. vị vua ấy, mặc dù bị can ngăn, đã cho xây dựng chùa Jetavana trong khu vườn tên là Joti, trên ranh giới của Đại Tự. 34. 34. Tato sīmaṃ samugghātuṃ, bhikkhusaṅghamayāciso; Adātukāmā taṃ bhikkhū, vihāramhā apakkamuṃ. Sau đó, vị ấy đã yêu cầu Tăng chúng di dời giới thạch. Các vị tỳ khưu không muốn chấp thuận điều đó đã rời khỏi ngôi chùa. 35. 35. Idha sīmāsamugghātaṃ, parehi kariyamānakaṃ; Kopetuṃ bhikkhavo keci, nilīyiṃsu tahiṃ tahiṃ. Trong việc này, để phản đối việc di dời giới thạch đang được những người khác thực hiện, một vài vị tỳ khưu đã ẩn mình ở nơi này nơi kia. 36. 36. Mahāvihāro navamāse, evaṃ bhikkhūhi vajjito; ‘‘Samugghātaṃ karimhā’’ti-pare bhikkhū amaññisuṃ. Đại Tự (Mahāvihāra) trong chín tháng, đã bị các vị tỳ khưu từ bỏ như vậy. Các vị tỳ khưu phe kia đã nghĩ rằng: ‘Chúng ta đã hủy bỏ (sīmā)’. 37. 37. Tato sīmāsamugghāte, byāpāre pariniṭṭhite; Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, idhāgantvāna bhikkhavo. Sau đó, khi công việc hủy bỏ sīmā đã được hoàn tất, các vị tỳ khưu đã đến đây và cư ngụ tại Đại Tự (Mahāvihāra). 38. 38. Tassa vihāragāhissa, tissattherassa codanā; Antimavatthunā āsi, bhūtatthaṃ saṅghamajjhagā. Lời cáo buộc về tội ba-la-di (pārājika) đối với trưởng lão Tissa, người đã nhận ngôi tự viện ấy, đã được đưa ra giữa Tăng chúng như một sự việc có thật. 39. 39. Vinicchiya mahāmacco, tathā dhammikasammato; Uppabbājesi dhammena, taṃ anicchāya rājino. Vị đại thần, người được xem là công minh, sau khi xét xử, đã trục xuất vị ấy theo đúng Chánh pháp, trái với ý muốn của nhà vua. 40. 40. Soyeva rājā kāresi, vihāraṃ maṇihīrakaṃ; Tayo vihāre kāresi, devālayaṃ vināsiya. Chính vị vua ấy đã cho xây dựng tu viện Maṇihīraka. Ngài đã cho xây dựng ba ngôi tu viện sau khi phá hủy các đền thờ của chư thiên. 41. 41. Gokaṇṇaṃ erakāpillaṃ, kalandabrāhmaṇagāmake; Migagāmavihārañca, gaṅgasenakapabbataṃ. (Đó là các tu viện) Gokaṇṇa, Erakāpilla, (tu viện) tại làng Bà-la-môn Kalandaka, tu viện Migagāma, và (tu viện) Gaṅgasenakapabbata. 42. 42. Pacchimāya disāyātha, dhātusenañca pabbataṃ; Rājā mahāvihārañca, kokavātamhi kārayi. Bấy giờ, ở phương tây, nhà vua đã cho xây dựng (tu viện) Dhātusenapabbata và một đại tự tại Kokavāta. 43. 43. Rūpārammavihārañca, cūḷaviṭṭañca kārayi; Uttarābhayasavhe ca, duve bhikkhūnupassaye. Ngài cũng cho xây dựng tu viện Rūpāramma và Cūḷaviṭṭa, và hai ni viện tại nơi gọi là Uttarābhaya. 44. 44. Kālaveḷakayakkhassa, ṭhāne thūpañca kārayi; Dīpamhi jiṇṇakāvāse, bahū ca paṭisaṅkhari. Tại nơi của dạ-xoa Kālaveḷaka, ngài cũng cho xây dựng một bảo tháp; và ngài đã cho tu sửa nhiều trú xứ đã hư hỏng trên hòn đảo. 45. 45. Saṅghattherasahassassa, sahassagghamadāsi so; Theradānañca sabbesaṃ, anuvassañca cīvaraṃ. Vị ấy đã dâng cúng vật phẩm trị giá một ngàn đến một ngàn vị trưởng lão của Tăng chúng, và dâng cúng y phục hàng năm đến tất cả các vị trưởng lão. 46. 46. Annapānādidānassa, paricchedo na vijjati; Subhikkhatthāya kāresi, so’va soḷasa vāpiyo. Việc bố thí vật thực, thức uống, v.v... của ngài không có giới hạn. Vì mục đích sung túc, chính ngài đã cho xây dựng mười sáu hồ chứa nước. 47. 47. Maṇihīramahāvāpiṃ[Pg.231], jalluraṃ khāṇunāmakaṃ; Mahāmaṇiṃ kokavātaṃ, morakaparakavāpikaṃ. (Đó là) hồ chứa lớn Maṇihīra, (hồ) Jallura, (hồ) tên là Khāṇu, (hồ) Mahāmaṇi, (hồ) Kokavāta, (và hồ) Morakaparakavāpika. 48. 48. Kubbāhakaṃ vāhakañca, rattamālakaṇḍakampi ca; Tissavaḍḍhamānakañca, veḷaṅgaviṭṭhikampi ca. (Hồ) Kubbāhaka và Vāhaka, và cả Rattamālakaṇḍaka, và Tissavaḍḍhamānaka, và cả Veḷaṅgaviṭṭhika. 49. 49. Mahāgallacīravāpiṃ, mahādāragallakampi ca; Kāḷapāsāṇavāpiñca, imā soḷasa vāpiyo. (Hồ) Mahāgallacīravāpi, và cả Mahādāragallaka, và Kāḷapāsāṇavāpi; đây là mười sáu hồ chứa nước. 50. 50. Gaṅgāya pabbavavhaṃso, mahāmātiñca kārayi; Evaṃ puññamapuññañca, subahuṃ so upācinīti. Ngài đã cho đào con kênh Pabbata và con kênh lớn từ sông Gaṅgā. Như vậy, vị ấy đã tích lũy rất nhiều công đức và tội lỗi. 51. 51. Asādhusaṅgamenevaṃ, yāvajīvaṃ subhāsubhaṃ; Katvā gato yathākammaṃ, so mahāsenabhūpati. Do giao du với kẻ xấu, vua Mahāsena ấy, sau khi đã làm các việc thiện và ác trong suốt cuộc đời, đã ra đi tùy theo nghiệp của mình. 52. 52. Tasmā asādhusaṃsaggaṃ, ārakā parivajjiya; Ahiṃ vā’si visaṃ khippaṃ, kareyya’tthahitaṃ budho. Do đó, người trí nên xa lánh việc giao du với kẻ xấu như tránh xa rắn độc hay thuốc độc, và hãy nhanh chóng làm những điều lợi ích cho bản thân. 53. 53. Ahu rājā sirimegha-vaṇṇo tassa suto tato; Vandhātā viya lokassa, sabbasampattidāyako. Sau đó, con trai của vị ấy là vua Sirimeghavaṇṇa lên ngôi. Ngài là người ban cho mọi sự thịnh vượng cho thế gian, giống như vua Mandhātā. 54. 54. Mahāsenena pāpānaṃ, vasagena vināsite; Mahāvihāre sabbepi, sannipātiya bhikkhavo. Ngài đã triệu tập tất cả các vị tỳ khưu của Đại Tự (Mahāvihāra), nơi đã bị vua Mahāsena phá hủy dưới ảnh hưởng của những kẻ xấu. 55. 55. Upasaṅkamma vanditvā, nisinno pucchi sādaro; ‘‘Pitarā saṅghamittassa, sahāyena vināsitaṃ. Sau khi đến gần, đảnh lễ, và ngồi xuống, ngài đã kính cẩn hỏi: ‘Những gì đã bị phụ vương của trẫm phá hủy với sự trợ giúp của Saṅghamitta, 56. 56. Kiṃ kimevā’’ti āhaṃsu, bhikkhavo taṃ narissaraṃ; ‘‘Sīmāyugghāṭanaṃ kātuṃ, vāyamitvāpi te pitā. ‘...những gì vậy?’ Các vị tỳ khưu đã thưa với vị nhân chủ ấy rằng: ‘Phụ vương của ngài, dù đã cố gắng thực hiện việc hủy bỏ sīmā,’ 57. 57. Nāsakkhi antosīmāyaṃ, bhikkhūnaṃ vijjamānato; Bhūmigabbhanilīnāhi, sattāsuṃ ettha bhikkhavo. ‘...đã không thể thành công, vì sự hiện diện của các vị tỳ khưu bên trong sīmā. Đã có bảy vị tỳ khưu ở đây, ẩn mình trong các hầm ngầm.’ 58. 58. Amacco soṇāmacco ca, saṅghamitto ca pāpiyo; Rājānaṃ saññāpetvāna, apuññaṃ tena kārayuṃ. ‘Vị đại thần Soṇa và kẻ tà ác Saṅghamitta, sau khi đã thuyết phục nhà vua, đã khiến ngài làm những điều tội lỗi.’ 59. 59. Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmakamuttamaṃ; Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ. ‘Sau khi phá hủy Lâu đài Đồng (Lohapāsāda) bảy tầng cao quý và nhiều loại nhà cửa khác, họ đã mang (vật liệu) từ đây đến Abhayagiri.’ 60. 60. Māsake catubuddhehi, nivutthe cetiyaṅgaṇe; Vapāpesuñca duppaññā, passa bālasamāgamaṃ’’. ‘Và trong sân bảo tháp, nơi bốn vị Phật đã từng ngự, những kẻ ngu muội ấy đã cho gieo đậu. Hãy xem hậu quả của việc giao du với kẻ ngu!’ 61. 61. Taṃ [Pg.232] sutvā pitukammaṃ so, nibbinno bālasaṅgame; Pitarā nāsitaṃ tattha, sabbaṃ pākatikaṃ akā. Sau khi nghe về hành động của phụ vương, vị vua ấy cảm thấy chán ghét việc giao du với kẻ ngu. Ngài đã cho phục hồi lại tất cả những gì đã bị phụ vương phá hủy ở nơi đó. 62. 62. Lohapāsādamagado’va, kāsi pāsādamuttamaṃ; Rañño mahāpanādassa, dassento viya bhūtale. Ngài đã xây dựng lại Lâu đài Đồng (Lohapāsāda) cao quý một cách hoàn hảo, như thể đang phô bày cung điện của vua Mahāpanāda trên mặt đất. 63. 63. Pariveṇāni sabbāni, nāsitāni nivesayi; Bhoge ārāmikānañca, yathāṭhāne ṭhapesi so. Ngài đã cho xây dựng lại tất cả các học viện (pariveṇa) đã bị phá hủy, và ngài đã thiết lập lại các nguồn thu nhập cho những người phục vụ trong tu viện vào đúng vị trí của chúng. 64. 64. Pitarā paccayānañca, pacchinnattā vibuddhinā; Chiddāvāsaṃ ghanāvāsaṃ, vihāraṃ’kāsi buddhimā. Do các vật dụng cúng dường đã bị cắt đứt bởi người cha thiếu trí tuệ, tu viện đã trở nên thiếu thốn; vị vua trí tuệ đã làm cho tu viện trở nên sung túc trở lại. 65. 65. Kārite pitarā joti vanece’so vihārake; Kammaṃ vippakataṃ sabbaṃ, niṭṭhāpesi narissaro. Và tại tu viện ở Jotivana do phụ vương của ngài xây dựng, vị nhân chủ ấy đã cho hoàn tất tất cả các công việc còn dang dở. 66. 66. Therassā’tha mahindassa, samaṇindassa sununo; Sutvāna manujindo so, pavattiṃ sabbamādito. Bấy giờ, vị vua của loài người ấy, sau khi đã nghe toàn bộ câu chuyện từ lúc ban đầu về trưởng lão Mahinda, người con trai của đấng Sa-môn vương. 67. 67. Pasīditvā guṇe tassa, rājā dippapasādake; ‘‘Issaro vata dīpassa, thero’’ iti vicintiya. Vị vua, với lòng tịnh tín rực rỡ phát sanh nơi các đức hạnh của ngài, đã suy nghĩ rằng: ‘Quả thật, vị trưởng lão là người chủ của hòn đảo này.’ 68. 68. Paṭibimbaṃ suvaṇṇassa, katvā tammāṇa nissitaṃ; Pubbakattikamāsassa, pabbapakkhe tu sattame. Đã cho làm một pho tượng bằng vàng theo đúng kích thước của ngài, vào ngày thứ bảy của bạch nguyệt trong tháng Kattika đầu tiên. 69. 69. Dine netvā cetiyamba-thale therambasaññite; Tatraṭṭhame nivāsetvā, tato tu navame pana. Vào ngày (thứ bảy), đã đem (pho tượng) đến nơi Ambatthala Cetiya, được gọi là Therambatala. Sau khi đã đặt pho tượng ở đó vào ngày thứ tám, rồi sau đó vào ngày thứ chín, 70. 70. Mahāsenaṃ gahetvā so, devasenā samūpamaṃ; Orodhe nagare ceva, geharakkhaṇake vinā. Vị ấy, ngoại trừ những người trong hậu cung, trong thành phố, và những người canh gác nhà cửa, đã đem theo một đại quân hùng mạnh như thiên binh. 71. 71. Laṃkādīpe ca sakale, sabbe ādāya bhikkhavo; Vissajjetvā manusse ca, nagare cārakaṭṭhite. Và đã tập hợp tất cả các vị tỳ-khưu trên toàn đảo Laṅkā, và đã cho phái đi những người được bố trí làm lính canh trong thành phố. 72. 72. Paṭṭhapetvā mahādānaṃ, ayañcākhilapāṇinaṃ; Pūjaṃ sabbopahārehi, karonto ca anūpamaṃ. Và đã thiết lập một cuộc đại bố thí cho tất cả chúng sanh, và đã thực hiện một cuộc cúng dường vô song với tất cả các vật phẩm. 73. 73. Paccuggamanametassa, dīpasatthussa satthuno; Varaputtassa so katvā, devarājā’va satthuno. Vị ấy đã thực hiện việc đi ra đón rước vị đạo sư của hòn đảo, người con trai ưu tú của bậc Đạo Sư, giống như vị vua của chư thiên (đã đón rước) bậc Đạo Sư. 74. 74. Cetiyambathalā yāva, nagaraṃ sādhusajjayi; Maggaṃ vesālito yāva, sāvatthinagaraṃ yathā. Vị ấy đã cho trang hoàng con đường một cách tốt đẹp từ Cetiyambathala cho đến kinh thành, giống như con đường từ Vesāli cho đến thành Sāvatthī. 75. 75. Vissajjetvā [Pg.233] tahiṃ bhogaṃ, sabbaṃ therassa so pitā; Rājā moggaliputtassa, therassā’gamane viya. Vị ấy đã cho chi dùng tất cả tài sản ở đó, giống như đức vua, thân phụ của vị trưởng lão, đã làm trong dịp trưởng lão Moggaliputta đến. 76. 76. Datvā tattha mahādānaṃ, kapaṇaddhivanibbake; Bhikkhavopi ca tosetvā, paccayehi catūhi’pi. Sau khi đã thực hiện đại bố thí ở đó cho người nghèo khó, khách lữ hành, và người ăn xin, và cũng đã làm cho các vị tỳ-khưu hài lòng với bốn món vật dụng. 77. 77. Therassā’gamane evaṃ, passatūti mahājane; Gahetvā taṃmahantena, sakkārena mahāyaso. Vị vua danh tiếng lẫy lừng, với ý nghĩ ‘mong rằng đại chúng sẽ được chiêm ngưỡng,’ đã rước pho tượng ấy với sự tôn kính trọng thể trong dịp trưởng lão quang lâm như vậy. 78. 78. Tamhā oruyha so mahā, sayaṃ hutvā purecaro; Bhikkhavo cāpi katvāna, parivāre samantato. Vị đại vương ấy, sau khi đã xuống khỏi (xe), đã tự mình đi ở phía trước, và đã để cho các vị tỳ-khưu đi theo hầu xung quanh. 79. 79. Therassa bimbaṃ sovaṇṇaṃ, khirasāgaramajjhago; Sañjhā ghanaparikkhitto, hemameru’va sobhatha. Pho tượng vàng của vị trưởng lão, đi giữa biển sữa, được bao quanh bởi những đám mây buổi chiều, đã tỏa sáng như ngọn núi vàng Meru. 80. 80. Vesālinagaraṃ suttaṃ, desetuṃ lokanāyako; Agamā evamevāti, dassesi ca mahājanaṃ. Và vị ấy đã chỉ cho đại chúng thấy rằng: ‘Bậc Lãnh Đạo thế gian đã đi đến thành Vesāli để thuyết kinh cũng giống như thế này.’ 81. 81. Evaṃ karonto sakkāra-sammānaṃ so narāsabho; Nagarassa’ssa pācina-dvārapasse sayaṃkataṃ. Vị vua, bậc nhân chủ ấy, trong khi thực hiện sự cúng dường và tôn kính như vậy, đã hướng đến ngôi tự viện do chính mình xây dựng ở phía cổng thành phía đông của kinh thành này. 82. 82. Upasaṅkamma sāyaṇhe, vihāraṃ sotthiyā karaṃ; Tīhaṃ tatthāpi vāsesi, bimbaṃ taṃ jinasununo. Đến nơi vào buổi chiều, tại ngôi tự viện mang lại sự an lành, vị ấy cũng đã để pho tượng của người con trai của đấng Chiến Thắng an vị tại đó trong ba ngày. 83. 83. Nagaraṃ sādhusajjetvā, tato dvādasame dine; Satthussā’dippavesamhi, puraṃ rājagahaṃ yathā. Sau đó, vào ngày thứ mười hai, sau khi đã trang hoàng kinh thành một cách tốt đẹp, giống như thành Rājagaha trong lần đầu tiên bậc Đạo Sư quang lâm. 84. 84. Paṭimaṃ nīharitvā taṃ, vihāraṃ sotthiyā karaṃ; Nagare sāgarākāre, vattamāne mahāmahe. Trong khi một đại lễ hội đang diễn ra trong kinh thành giống như đại dương, (vị ấy) đã rước pho tượng ấy ra khỏi ngôi tự viện mang lại sự an lành. 85. 85. Mahāvihāraṃ netvāna, temāsaṃ bodhiyaṅgaṇe; Nivāsetvā pavesetvā, teneva vidhinā puraṃ. Sau khi đã đem đến Đại Tự (Mahāvihāra), đã để an vị tại sân cây Bồ-đề trong ba tháng, rồi đã rước vào thành với cùng một nghi lễ như thế. 86. 86. Rājagehasamīpamhi, pubbadakkhiṇakoṇake; Paṭibimbassa kāresi, tassa sādhunivesanaṃ. Ở gần hoàng cung, tại góc phía đông nam, vị ấy đã cho xây dựng một ngôi nhà tốt đẹp cho pho tượng ấy. 87. 87. Kāretvā iddhiyādīnaṃ, paṭimāyo visārado; Therena saha tatthe’va, nivesesi mahāpati. Vị đại vương uyên bác ấy đã cho làm các pho tượng (mô tả) các thần thông, v.v... và đã đặt chúng ở chính nơi đó cùng với (tượng của) vị trưởng lão. 88. 88. Ārakkhaṃ paṭṭhapetvā, pūjāya ca paribbayaṃ; Anusaṃvaccharaṃ kātuṃ, evameva niyojayi. Vị ấy đã cho bố trí lính canh, và đã ra lệnh rằng các chi phí cho việc cúng dường phải được thực hiện hàng năm đúng như vậy. 89. 89. Tassāṇamanurakkhantā[Pg.234], rājā tabbaṃsikā idha; Yāva’jjaparirakkhanti, taṃ vidhiṃ na vināsiya. Các vị vua thuộc dòng dõi của ngài ở đây, để bảo vệ mệnh lệnh ấy, đã duy trì nghi lễ đó cho đến ngày nay mà không hủy bỏ. 90. 90. Pavāraṇādine netvā, vihāraṃ nagarā tato; Kātuṃ terasiyaṃ pūjaṃ, anuvassaṃ niyojayi. Vị ấy đã ra lệnh hàng năm, vào ngày lễ Pavāraṇā, phải rước (pho tượng) từ thành phố đến ngôi tự viện, rồi sau đó thực hiện lễ cúng dường vào ngày thứ mười ba. 91. 91. Vihāre abhaye tissa-vasabhe bodhipādape; Silāvediñca kāresi, pākārañca manoharaṃ. Tại tu viện Abhaya, ở cây Bồ-đề của Tissa và Vasabha, vị ấy đã cho làm một bệ đá và một bức tường rào đẹp đẽ. 92. 92. Navame tassa vassamhi, dāṭhādhātuṃ mahesino; Brāhmaṇīkāci ādiya, kāliṅgamhā idhānayi. Vào năm thứ chín của triều đại vị ấy, một người phụ nữ Bà-la-môn nào đó đã mang xá-lợi Răng của bậc Đại Thánh từ xứ Kāliṅga đến đây. 93. 93. Dāṭhādhātussa vaṃsamhi, vuttena vidhasanaṃ; Gahetvā bahumānena, katvā sammā na muttamaṃ. Vị vua đã tiếp nhận (xá-lợi) với lòng tôn kính lớn lao và đã thực hiện sự tôn kính tối thượng một cách đúng đắn, theo như phương cách đã được nói đến trong sách Dāṭhādhātuvaṃsa (Sử thi về Xá-lợi Răng). 94. 94. Pakkhipitvā karaṇḍamhi, visuddhaphalikumbhavhe; Devānaṃpiyatissena, rājavatthumhi kārite. Sau khi đã đặt (xá-lợi) vào trong một chiếc tráp có tên là ‘Bình Pha Lê Tinh Khiết,’ vốn đã được vua Devānampiyatissa cho làm tại khu vực hoàng gia. 95. 95. Dhammacakkavhaye gehe, vaḍḍhayittha mahīpati; Tato paṭṭhāya taṃ gehaṃ, dāṭhādhātugharaṃ ahu. Đức vua đã tôn trí (xá-lợi) trong tòa nhà tên là Dhammacakka. Kể từ đó, tòa nhà ấy được gọi là Dāṭhādhātughara (Điện Xá-lợi Răng). 96. 96. Rājā satasahassānaṃ, navakaṃ puṇṇamānaso; Vissajjetvā tato’kāsi, dāṭhādhātu mahāmahaṃ. Đức vua, với tâm ý mãn nguyện, sau khi đã chi dùng chín trăm ngàn, đã tổ chức một đại lễ cho Xá lợi Răng. 97. 97. Anusaṃvaccharaṃ netvā, vihāramabhayuttaraṃ; Tassa pūjāvidhiṃ kātu, meva rūpaṃ niyojayi. Hàng năm, ngài đã cho rước (Xá lợi) đến tịnh xá Abhayuttara và đã quy định thực hiện nghi thức cúng dường theo cách thức như vậy. 98. 98. Aṭṭhārasa vihāre ca, kārāpesi mahīpati; Anukampāya pāṇīnaṃ, vāpiyo ca thirodikā. Vị quốc vương đã cho xây dựng mười tám ngôi tịnh xá; và với lòng bi mẫn đối với chúng sanh, (ngài cũng cho xây) các hồ chứa nước kiên cố. 99. 99. Bodhi pūjādi puññāni, appameyyāni kāriya; Aṭṭhavīsatime vasse, gabho so tassa yā gati. Sau khi đã thực hiện vô lượng công đức như cúng dường cây Bồ đề, vào năm thứ hai mươi tám (của triều đại), ngài đã đi theo nghiệp quả của mình. 100. 100. Kumāro jeṭṭhatiso’tha, bhātā tassa kaniṭṭhako; Chattaṃ laṅghesi saṃkāyaṃ, dantasippamhi kovido. Sau đó, hoàng tử Jeṭṭhatissa, em trai của vị vua ấy, người thông thạo nghệ thuật điêu khắc ngà, đã giương lọng (lên ngôi). 101. 101. Katvā kammāni catrāni, dukkarāni mahīpati; Sippāyatana metaṃ so, tikkhāpesi bahūjane. Vị quốc vương ấy, sau khi đã thực hiện những công trình nghệ thuật kỳ diệu và khó làm, đã truyền dạy lĩnh vực nghệ thuật này cho nhiều người. 102. 102. Aṇatto pitunā’kāsi, iddhihi viya nimmitaṃ; Bodhisatta sarūpañca, rūpaṃ sādhu manoharaṃ. Dù không được vua cha ra lệnh, ngài đã tạo tác hình tượng Bồ-tát, một hình ảnh đẹp đẽ và quyến rũ, như thể được tạo ra bằng thần thông. 103. 103. Apasayañca [Pg.235] pallaṅkaṃ, chattaṃ ratanamaṇḍapaṃ; Citradantamayaṃ kiñci, tassa kammaṃ tahiṃ tahiṃ. Công trình của ngài ở nơi này nơi kia là một chiếc ngai có tựa lưng, một chiếc lọng, một gian đình bằng châu báu, và nhiều vật khác được làm bằng ngà voi chạm trổ tinh xảo. 104. 104. Katvā so navavassāni, laṃkādīpānusāsanaṃ; Anekāni ca puññāni, yathākammamupāgami. Vị ấy, sau khi đã trị vì đảo Laṅkā trong chín năm và đã làm nhiều công đức, đã ra đi theo nghiệp của mình. 105. 105. Buddhadāso tato tassa, putto āsi mahīpati; Guṇānaṃ ākaro sabba-ratanānaṃ’va sāgaro. Sau đó, Buddhadāsa, con trai của vị vua ấy, đã trở thành quốc vương; ngài là một kho tàng của các đức hạnh, giống như biển cả là kho tàng của mọi châu báu. 106. 106. Sukhaṃ sabbapayogehi, karonto dīpavāsinaṃ; Rakkhamālakamandaṃ’va, puraṃ vassavaṇo dhanī. Ngài đã mang lại hạnh phúc cho cư dân trên đảo bằng mọi phương cách, giống như vị trời Vassavaṇa giàu có (bảo hộ) thành Ālakamandā. 107. 107. Paññā puññaguṇūpeto, visuddhakaruṇālayo; Tathā dasahi rājūnaṃ, dhammehi samugāgato. Ngài được phú bẩm các phẩm chất của trí tuệ và công đức, là nơi trú ngụ của lòng bi mẫn thanh tịnh; cũng vậy, ngài đã hội đủ mười vương pháp. 108. 108. Catasso agati hitvā, kārayanto vinicchayaṃ; Janaṃ saṅgahavatthūhi, saṅgahesi catūhipi. Trong khi thực thi công lý, ngài đã từ bỏ bốn con đường sai lầm và đã nhiếp phục dân chúng bằng bốn nhiếp pháp. 109. 109. Cariyaṃ bodhisattānaṃ, dassento sakkhipāṇinaṃ; Pitā’va putte so satte, anukampittha bhūpati. Vị quốc vương ấy đã thể hiện hạnh của Bồ-tát cho chúng sanh thấy, ngài đã thương xót chúng sanh như một người cha đối với các con của mình. 110. 110. Daḷidde dhanadānenā-kāsi puṇṇamanorathe; Sukhite sabbabhogānaṃ, jīvitassa ca guttiyā. Ngài đã làm cho người nghèo được mãn nguyện bằng cách ban cho của cải, và (làm cho) người giàu có (được an vui) bằng cách bảo vệ tất cả tài sản và mạng sống của họ. 111. 111. Sādhavo saṅgahenā’tha, niggahena asādhavo; Gilāne vejjakammena, saṅgahesi mahāpati. Vị đại vương đã nhiếp phục người đức hạnh bằng sự tử tế, kẻ bất lương bằng sự trừng phạt, và người bệnh bằng việc chữa trị. 112. 112. Atheka divasaṃ rājā, hatthikkhandhavaraṃ gato; Tissavāpiṃ nahānattaṃ, gacchamāno mahāpathe. Một hôm, đức vua ngự trên lưng một con voi quý, đang đi trên đường lớn để đến hồ Tissa tắm. 113. 113. Addase’kaṃ mahānāgaṃ, kucchiroga samappitaṃ; Puttabhāga vihārassa, passe vammikamatthake. Ngài đã nhìn thấy một con mãng xà lớn đang bị bệnh ở bụng, (nằm) trên đỉnh một gò mối gần tịnh xá Puttabhāga. 114. 114. Uttāna mudare rogaṃ, dassetuṃ gaṇḍasaññitaṃ; Nipannaṃso’tha cintesi, tato rogīti nicchayaṃ. (Con rắn) nằm ngửa để cho thấy căn bệnh trong bụng, giống như một khối u. Thấy nó nằm như vậy, ngài bèn suy nghĩ và kết luận rằng: 'Nó bị bệnh'. 115. 115. Atho’ruyha mahānāgaṃ, mahānāga samīpago; Evamāha mahānāgo, mahānāgamanāgavā. Bấy giờ, sau khi xuống khỏi con voi lớn, ngài tiến lại gần con mãng xà lớn. Ngài, người đã thấu hiểu tâm ý của con mãng xà, đã nói như vầy: 116. 116. ‘‘Kāraṇaṃ te mahānāga, ñātamāgamane mayā; Kumhe khalu mahātejā, khippaṃ kuppitasīlino. ‘Này mãng xà lớn, ta đã biết lý do ngươi đến đây. Các ngươi quả thật có uy lực lớn và bản tính lại mau tức giận. 117. 117. Tasmā phusitvā taṃ kammaṃ, kātuṃ sakkā na te mayā; Aphusitvāpi no sakkā, kinnukātabbametthī’ti. ‘Do đó, ta không thể chạm vào ngươi để thực hiện việc này; mà không chạm vào thì cũng không thể làm được. Vậy phải làm gì đây?’ 118. 118. Evaṃ [Pg.236] putte phaṇindo so, kevalaṃ phaṇamattano; Bilassa’nto pavesetvā, nippajjittha samāhito. Khi được nói như vậy, con rắn chúa ấy chỉ đưa cái đầu của mình vào trong hang, rồi nằm yên bất động. 119. 119. Athe’na mupasaṅkamma, ucchaṅgagatamattanoSatthaṃ gahetvā phāletvā, udaraṃ tassa bhogino. Bấy giờ, ngài đến gần nó, lấy con dao của mình mang theo bên người, rồi rạch bụng của con rắn ấy, 120. 120. Nīharitvā tato dosaṃ, katvā bhesajja muttamaṃ; Sappaṃ taṃ taṅkhaṇeneva, akāsi sukhitaṃ tadā. lấy ra phần bệnh hoạn, đắp thuốc tốt nhất vào; ngay lúc đó, ngài đã làm cho con rắn ấy được an lạc. 121. 121. Attāna mevaṃ thomesi, ‘‘mahākāruññataṃ mama; Tiracchānāpi jāniṃsu, sādhu rajjanti me kataṃ. Ngài đã tự tán thán mình như vầy: ‘Lòng đại bi của ta, ngay cả loài súc sanh cũng biết đến; chúng rất hoan hỷ với việc ta đã làm.’ 122. 122. Disvā sukhitamattānaṃ, pannagoso mahīpatiṃ; Pūjetuṃ tassa pādāsi, mahagghaṃ maṇimattano. Con rắn ấy, khi thấy mình đã được khỏe mạnh, để tỏ lòng tôn kính đức vua, đã dâng cho ngài viên ngọc vô giá của chính nó. 123. 123. Silāmayāya sambuddha-paṭimāya akārayi; Miṇiṃ taṃ nayanaṃ rājā, vihāre abhayuttare. Đức vua đã dùng viên ngọc ấy để làm đôi mắt cho pho tượng đá của bậc Chánh Đẳng Giác tại tịnh xá Abhayuttara. 124. 124. Ekopi bhikkhu bhikkhanto, gāmamhi thusavitthike; Sukkhaṃ bhikkhaṃ labhitvāna, khīrabhikkhāya sañcaraṃ. Có một vị tỳ-kheo, trong khi đi khất thực ở làng Thusaviṭṭhika, sau khi đã nhận được vật thực khô, đã đi xin sữa. 125. 125. Khīraṃ sappāṇakaṃ laddhā, paribhuñjittha kucchiyaṃ; Pāṇakā balavo hutvā, udaraṃ tassa khādisuṃ. Vị ấy nhận được sữa có lẫn sinh vật bên trong và đã dùng nó. Sinh vật ấy, sau khi trở nên mạnh mẽ, đã ăn mòn bụng của vị ấy. 126. 126. Tato so upasaṅkamma, taṃ nivedesi rājino; Rāha ‘‘jāto sulo’yaṃ, kadā hāresi kīdisaṃ. Sau đó, vị ấy đến gần, trình báo điều ấy lên đức vua. Đức vua hỏi: ‘Cái cọc nhọn này đã phát sanh, ngươi đã ăn khi nào, (ăn) thứ gì?’ 127. 127. So āha’’ thusavitthimhi, gāme khīrena bhojane; Bhutte’ti rājā aññāsi, khīraṃ sappāṇakaṃ’’iti. Vị ấy thưa: ‘(Con đã ăn) tại làng Thusaviṭṭhi, trong bữa ăn có sữa.’ Đức vua đã biết rằng: ‘Sữa có chúng sanh.’ 128. 128. Tadeva asso ekopi, sirāvedha tikicchiyo; Rājā tassa sirāvedhaṃ, katvā ādāya lohitaṃ. Cũng vào lúc ấy, có một con ngựa cần được chữa trị bằng cách chích tĩnh mạch. Đức vua đã thực hiện việc chích tĩnh mạch cho nó, rồi lấy máu. 129. 129. Pāyetvā samaṇaṃ āha, muhuttaṃ vītināmaya; ‘‘Assalohitamaṇa’’nti, taṃ sutvā samaṇovami. Sau khi cho vị Sa-môn uống, ngài nói: ‘Hãy đợi một lát. Đó là máu ngựa.’ Nghe điều ấy, vị Sa-môn đã nôn mửa. 130. 130. Pāṇakā lohiteneva, nikkhamiṃbhu sukhī ahu; Bhikkhuṃ rājā nivedesi, kucchimevaṃ panattano. Các sinh vật đã cùng với máu đi ra, vị ấy được an lạc. Đức vua đã giải thích cho vị Tỳ-khưu về tình trạng trong bụng của chính vị ấy như vậy. 131. 131. ‘‘Ekasatthapahārena[Pg.237], pāṇakā samaṇo hayo; Katā arogā sammame, vejjakamma maho’’iti. ‘Với một nhát dao, các sinh vật, vị Sa-môn, và con ngựa đã được ta chữa khỏi bệnh một cách đúng đắn. Ôi, thật là một việc chữa trị vĩ đại!’ 132. 132. Pivanto toyameko hi,Deḍḍubhaṇḍaṃ majāniya; Ajjhoharitadā āsi,Tato jāto’ti deḍḍubho. Có một người kia, trong khi uống nước, đã không biết mà nuốt phải trứng ếch. Do đó, một con ếch đã được sanh ra (trong bụng). 133. 133. Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito; Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya. Bị đau đớn bởi sự khổ não do bị cái mõm cắn ở bên trong, người ấy đã đi đến gặp đức vua. Đức vua, sau khi hỏi về nguyên nhân của việc ấy. 133. 133. Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito; Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya. Bị đau đớn bởi sự khổ não do bị cái mõm cắn ở bên trong, người ấy đã đi đến gặp đức vua. Đức vua, sau khi hỏi về nguyên nhân của việc ấy. 134. 134. Aentā sappo’ti viññāya, sattāhamupavāsiya; Sunhātasu vilittañca, sayane sādhu santhate. Sau khi biết rằng: ‘Đó là một con rắn đã đi vào trong,’ ngài đã cho người ấy nhịn ăn trong bảy ngày, (cho) tắm rửa sạch sẽ và thoa dầu thơm, (và cho nằm) trên chiếc giường được chuẩn bị chu đáo. 135. 135. Sayāpesi tato so’ti, niddāya mukhamattano; Vivaritvā tadā sutto, tato tassa mukhantike. Sau đó, ngài đã cho người ấy ngủ. Do buồn ngủ, người ấy đã há miệng của mình ra và ngủ thiếp đi. Bấy giờ, ở gần miệng của người ấy. 136. 136. Maṃsapesiṃ ṭhapāpesi, sarajjuṃ tassa niggato; Gandhena taṃ ḍaṃsitvāna, anto visitumārabhi. Ngài đã cho đặt một miếng thịt có buộc dây. (Con rắn) đã đi ra khỏi người ấy. Do mùi hương, sau khi cắn miếng thịt ấy, nó đã bắt đầu đi vào bên trong (trở lại). 137. 137. Rajjuyā’tha gahetvāna, samākaḍḍhika pāṇiyaṃ; Udake pātayitvāna, idaṃ vacanamabravi. Bấy giờ, sau khi nắm lấy sợi dây, ngài đã kéo con vật ra, và sau khi ném nó vào trong nước, ngài đã nói lời này. 138. 138. ‘‘Vejjo ahosi sammāsa-mbuddhassa kira jīvako; Kammaṃ vijjati lokassa, kataṃ kiṃtena dukkaraṃ. ‘Quả thật, Jīvaka là y sĩ của bậc Chánh Đẳng Chánh Giác. Có việc làm khó khăn nào trên thế gian đã được vị ấy thực hiện?’ 139. 139. Īdisaṃ kasirāso’pi, kammaṃ natthe’ttha saṃsayo; Sabbādarena kubbanto, aho puñño dayo mama. Không có nghi ngờ gì ở đây rằng không có việc làm nào khó khăn như vậy. Ôi, phước báu và lòng bi mẫn của ta, người đã thực hiện (việc này) với tất cả sự tôn trọng! 140. 140. Tathā helloligāmamhi, caṇḍāli muḷhagabbhiniṃ; Jātaṃ sattasu vāresu, sagabbhaṃ sukhitaṃ akā. Tương tự như vậy, ở làng Helloli, ngài đã làm cho một phụ nữ thuộc giai cấp Caṇḍāla bị thai ngang, tình trạng đã phát sanh trong bảy ngày, được an lạc cùng với bào thai. 141. 141. Vātabodhena eko’pi, bhikkhu uṭṭhāpito ahu; Gopānasī gatetamhi, dukkhāmocesi buddhimā. Cũng có một vị Tỳ-khưu, do bệnh phong, đã bị nhấc bổng lên và dính vào xà nhà. Bậc trí tuệ đã giải thoát vị ấy khỏi sự đau khổ. 142. 142. Pivantassāpi maṇḍūka, jībayuttaṃ jalaṃ lahuṃ; Nāsikā bilato gantvā, bījamāruyha matthakaṃ. Cũng có người, trong khi vội vàng uống nước có chứa trứng ếch, trứng ấy đã đi qua lỗ mũi, đi lên đến đầu. 143. 143. Bhijjitvā āsi maṇḍūko, so vuddho tattha gacchati; Meghassā’gamane tena, so’nibbajjati māṇavo. (Trứng) vỡ ra và trở thành một con ếch. Nó lớn lên và di chuyển ở đó. Khi mây kéo đến, do đó, chàng thanh niên ấy đã kêu lên (như tiếng ếch). 144. 144. Phāletvā [Pg.238] matthakaṃ rājā, maṇḍūkamapanīya so; Kapālāni ghaṭetvāna-kāsi pākatikaṃ khaṇe. Đức vua, sau khi mổ đầu, vị ấy đã lấy con ếch ra. Sau khi ghép các mảnh sọ lại, ngài đã làm cho người ấy trở lại bình thường trong khoảnh khắc. 145. 145. Hitatthaṃ dīpāvāsinaṃ, gāme gāme mahīpati; Kāretvā vejjasālāyo, vajje tattha niyojayi. Vì lợi ích của các cư dân trên đảo, vị chúa đất đã cho xây dựng các y viện ở mỗi làng và đã bổ nhiệm các y sĩ ở đó. 146. 146. Sabbesaṃ vajjasatthānaṃ, katvā sāratthasaṅgahaṃ; Ṭhapesi vejje dīpassa, tikicchatthamanāgate; Yojesi vejja mekekaṃ, rājā gāma dvipañcake. Sau khi thực hiện bộ toát yếu tinh hoa của tất cả các y thư, ngài đã thiết lập (bộ sách ấy) cho các y sĩ của hòn đảo vì mục đích chữa trị trong tương lai. Đức vua đã bổ nhiệm mỗi một y sĩ cho mười làng. 147. 147. Adā visaddha khettānaṃ, vejjānamupajīvanaṃ; Vejjehatthīnamassānaṃ, balassa ca niyojayi. Ngài đã ban cho các y sĩ những cánh đồng có sản vật để sinh sống. Ngài cũng đã bổ nhiệm các y sĩ cho voi, cho ngựa, và cho quân đội. 148. 148. Piṭṭhasappinamanvānaṃ, sālāyo ca tahiṃ tahiṃ; Kāresi saha bhogena, sālāyo ca mahāpathe. Ngài đã cho xây dựng các nhà nghỉ ở nơi này nơi kia cho người gù và người mù, cùng với các vật dụng. Và (ngài cũng cho xây) các nhà nghỉ trên các con đường lớn. 149. 149. Niccamassosi saddhammaṃ, sakkatvā dhammabhāṇake; Dhammabhāṇakavaṭṭañca, paṭṭhapesi tahiṃ tahiṃ. Ngài thường xuyên lắng nghe diệu pháp, sau khi tôn kính các vị thuyết pháp. Và ngài đã thiết lập vật dụng cúng dường cho các vị thuyết pháp ở nơi này nơi kia. 150. 150. Sāṭakantarato katvā, sattha vaṭṭiṃ mahādayo; Diṭṭhe diṭṭhe pamocesi, dukkhamhā dukkhite jane. Bậc đại bi, sau khi để dao mổ và băng gạc ở bên trong y phục, đã giải thoát những người đau khổ khỏi sự khổ não ở bất cứ nơi nào ngài trông thấy. 151. 151. Atheka divasaṃ rājā, rājābharaṇa maṇḍito; Saddhiṃ gacchati senāya, devehi viya vāsavo. Rồi một ngày nọ, đức vua, được trang hoàng với các vật trang sức của hoàng gia, đã đi cùng với quân đội, giống như trời Đế Thích cùng với chư thiên. 152. 152. Taṃ disvā sirisobhagga-maggaṃ pattaṃ mahī patiṃ; Rājiddhihi virājantaṃ, baddhavero bhavantare. Nhìn thấy vị chúa đất ấy, người đã đạt đến đỉnh cao của sự may mắn và huy hoàng, đang tỏa sáng với quyền lực của hoàng gia, một người có oan trái (với ngài) trong một kiếp sống quá khứ. 153. 153. Kuṭṭhi eko pakuppitvā, haṭṭhenāhaniyā’vatiṃ; Pothento tañca pothento, bhūmiṃ kattarayaṭṭhiyā. Một người cùi nọ, trở nên tức giận, đã đập, vừa đập người ấy vừa đập xuống đất bằng cây gậy chống. 154. 154. Akkosesi anekehi, akkosavacanehi ca; Vippakāraṃmimaṃ disvā, dūrato’va mahīpati. Và đã mắng nhiếc (ngài) bằng nhiều lời lăng mạ. Vị chúa đất, từ xa trông thấy sự xúc phạm này. 155. 155. ‘‘Nāhaṃ sarāmi sattassa, kassā’pi katamappiyaṃ; Pubbaverī ayaṃ jātu, nibbāpessāmitaṃ’’ iti. ‘Ta không nhớ đã làm điều gì không vừa ý cho bất cứ chúng sanh nào. Người này chắc chắn là kẻ thù từ kiếp trước. Ta sẽ dập tắt mối thù này’. 156. 156. Aṇāpesi samīpaṭṭhaṃ, purisaṃ ‘‘gaccha kuṭṭhino; Amukassā’bhijānāhi, cittācāra’’nti so tato. Vua đã ra lệnh cho một người đàn ông đứng gần: ‘Hãy đi đến chỗ người phung kia và tìm hiểu tâm tư của y.’ Sau đó, người ấy đã đi. 157. 157. Sahāyo [Pg.239] viya kuṭṭhissa, samīpamhi nisīdiya; ‘‘Ruṭṭho kimatthaṃ bho tva’’nti, pucchi sabbamavoca so. Người ấy ngồi xuống gần người phung như một người bạn và hỏi: ‘Này bạn, vì sao bạn tức giận?’ Người kia đã kể lại tất cả. 158. 158. ‘‘Dāso me buddhadāso’yaṃ, rājāhu puññakammunā; Avamaññāya maṃ mayhaṃ, parato to yāti hatthinā. ‘Buddhadāsa này từng là nô lệ của ta, nhờ phước nghiệp mà trở thành vua. Y xem thường ta, đi trên voi ngay trước mặt ta.’ 159. 159. Jānāpessāmi attānaṃ, katipāhena soyadi; Hatthaṃ me eti kāretvā, sabbaṃ dāsāna niggahaṃ. ‘Nếu trong vài ngày nữa y rơi vào tay ta, ta sẽ cho y biết ta là ai, bằng cách thực hiện tất cả các hình phạt dành cho nô lệ.’ 160. 160. No ce hatthaṃ mamā’yāti, māretvā galalohitaṃ; Pivissāmi na sandeho, na cireneva passasi’’. ‘Nếu y không rơi vào tay ta, ta sẽ giết y và uống máu cổ họng, không nghi ngờ gì nữa. Chẳng bao lâu nữa ngươi sẽ thấy điều đó’. 161. 161. So gantvā narapālassa, pavattiṃ taṃ nivedayi; ‘‘Pubbaveri mamāyanti, nicchinitvā mahāmati. Người ấy đi đến chỗ vua và báo cáo lại sự việc. Bậc đại trí xác quyết rằng: ‘Đây là kẻ thù cũ của ta.’ 162. 162. Vino detumupāyena, puttaṃveranti verino; ‘‘Sādhu saṅgaṇutaṃ tva’’nti, purisaṃ taṃ niyejayi. Để dùng phương tiện hóa giải mối thù của kẻ địch, vua đã giao phó cho người ấy rằng: ‘Ngươi hãy chăm sóc y cho tốt.’ 163. 163. So kuṭṭhimupasaṅkamma, sahāyo piya āhataṃ; ‘‘Rājānaṃ taṃ vināsetuṃ, cetetvā kālamettakaṃ. Người ấy đến gần người phung, như một người bạn, nói lời thân ái với y rằng: ‘Ta đã suy tính bấy lâu nay để tiêu diệt vị vua kia.’ 164. 164. Alabhanto sahāyaṃ me, nāsakkhi tassa ghātane; Laddhātumhe nayissāmi, matthakaṃ me manorathaṃ. ‘Vì không tìm được người đồng hành, ta đã không thể giết được y. Nay đã có được ngài, ta sẽ đưa tâm nguyện của mình đến chỗ thành tựu.’ 165. 165. Etha gehe vasitvā me, hotha me anuvattakā; Ahameva’ssa nāsemi, katipāhena jīvitaṃ. ‘Hãy đến sống trong nhà của ta và trở thành người theo ta. Chính ta sẽ hủy diệt mạng sống của y trong vài ngày nữa.’ 166. 166. Iti vatvāna taṃ kuṭṭhaṃ, netvā so gharamattano; Sunhāta suvilittañca, nivatthasukhumambaraṃ. Nói như vậy xong, người ấy đưa người phung về nhà của mình; làm cho y được tắm rửa sạch sẽ, được xức dầu thơm, và được mặc y phục mềm mại. 167. 167. Subhuttamadhurāhāraṃ, yobbanitthikathādaraṃ; Sayāpesi manuññamhi, sayane sādhu santhate. Người ấy cho y ăn những món ngon ngọt, dùng những lời nói vui vẻ về các thiếu nữ để mua chuộc, rồi cho y ngủ trên một chiếc giường dễ chịu được trải dọn tươm tất. 168. 168. Ete neva niyāmena, katipāhaṃ nīvāsiya; Ñatvā taṃ jātavissāsaṃ, sukhitaṃ piṇitindriyaṃ. Bằng chính phương cách này, sau khi cho y ở lại vài ngày, người ấy biết rằng y đã trở nên tin tưởng, sung sướng, và các giác quan được thỏa mãn. 169. 169. ‘‘Rañño dinna’’nti vatvāna, khajjabhojjādikaṃ adā; Dvattikkhattuṃ nisedhetvā, tena’jjhiṭṭho namaggahi. Nói rằng: ‘Đây là do vua ban cho’, người ấy đã dâng các món ăn. Sau khi từ chối hai ba lần, do được người kia nài nỉ, y đã nhận lấy. 170. 170. Bhūpālena kamenā’si, vissattho’tiva bhūmipo; Matoti sutvā tassā-si hadayaṃ phalitaṃ dvidhā. Dần dần, y trở nên vô cùng tin tưởng vào nhà vua. Khi nghe tin vua đã băng hà, trái tim của y đã vỡ làm đôi. 171. 171. Evaṃ [Pg.240] roge tikicchesi, rājā sārīramānase; Ṭhapesi vejje dīpassa, tikacchattha manāgate. Như vậy, nhà vua đã chữa trị các bệnh về thân và tâm. Ngài đã thiết lập các y sĩ cho hòn đảo để chữa trị trong tương lai. 172. 172. Pañcavīsatihatthena, pāsāde nopasobhitaṃ; Mahāvihāremoravha-pariveṇamakārayi. Tại Đại Tự, ngài đã cho xây dựng tu viện Morapariveṇa, được trang hoàng với một cung điện cao hai mươi lăm cubit. 173. 173. Samaṇaṃ goḷapānuñca, adā gāmadvayaṃ tahiṃ; Dhammaghāsaka bhikkhūnaṃ, bhoge kappiyakārake. Ngài đã cúng dường hai ngôi làng Samaṇa và Goḷapānu ở đó cho các vị Tỳ-kheo thuyết pháp và cho những người lo việc vật dụng hợp lệ. 174. 174. Vihāre pariveṇe ca, sampanna catupaccaye; Vāpiyo dānasālāyo, paṭimāyoca kārayi. Ngài đã cho xây dựng các tự viện và tu viện đầy đủ bốn món vật dụng, cùng các hồ chứa nước, các nhà bố thí, và các pho tượng. 175. 175. Tasseva rañño rajjamhi, mahādhammakathīyati; Suttāni parivattesi, sīhaḷāyaniruttiyā. Chính trong thời trị vì của vị vua ấy, một vị Tỳ-kheo là Đại Pháp sư đã dịch các Kinh sang tiếng Sīhaḷa. 176. 176. Abhīti puttā tassā’suṃ, sūrāviraṅgarūpino; Asītiyā sāvakānaṃ, nāmakāyipadassanā. Vua có những người con trai dũng mãnh, không sợ hãi, có thân hình đẹp đẽ, và được đặt tên theo tám mươi vị đại Thinh văn. 177. 177. Sāriputtādināmehi, puttehi parivārito; Buddhadāso sasambuddha-rājāviya virocatha. Được vây quanh bởi những người con trai có tên là Sāriputta v.v., vua Buddhadāsa tỏa sáng rực rỡ như đức Chánh Đẳng Giác. 178. 178. Evaṃ katvā hitaṃdīpa-vīsīnaṃ tidivaṃ gato; Vasse ekūnatiṃsamhi, buddhadāso narādhipo. Sau khi làm điều lợi ích cho dân trên đảo như vậy, vào năm thứ hai mươi chín của triều đại, vua Buddhadāsa đã băng hà về cõi trời. 179. 179. Tato jeṭṭhasuto tassa, upatisso’si bhūpati; Sabbarājaguṇopeso, niccasīlo mahādayo. Sau đó, người con trai trưởng của vua là Upatissa đã lên ngôi. Vị vua này hội đủ tất cả đức tính của một vị vua, luôn luôn có giới hạnh và lòng đại bi. 180. 180. Dasāpuññakriyāhitvā, dasapuññakriyā’dīyi; Rājadhammeca pūresi, rājapāramitā dasa. Ngài đã từ bỏ mười bất thiện nghiệp và thực hành mười phước nghiệp. Ngài cũng đã hoàn thiện các vương pháp và mười vương độ. 181. 181. Gaṇhi saṅgahavatthūhi, cathūhi ca catuddisaṃ; Mahāpāḷimhi dāpesi, rājārājānubhojanaṃ. Ngài đã thu phục dân chúng bốn phương bằng bốn nhiếp pháp. Tại Đại Thiện Xá, nhà vua đã cho cúng dường vật thực xứng đáng với hoàng gia. 182. 182. Uttaramhi disābhāge, cetiyamhā tu maṅgalā; Thūpañca paṭimāgehaṃ, paṭimañcā’pi kārayi. Ở phương bắc của Maṅgala Cetiya, ngài đã cho xây dựng một bảo tháp, một điện thờ tượng, và cả một pho tượng. 184. 184. Karonto tañca so rājā, mākhijjantu janā iti; Kārāpesi kumārehi, dāpetvā guḷakaṇḍulaṃ. Khi thực hiện công việc ấy, nhà vua, với ý nghĩ ‘Mong rằng dân chúng không bị phiền muộn’, đã cho các hoàng tử làm việc, sau khi ban cho họ đường và gạo. 185. 185. Rājuppalavhayaṃ [Pg.241] gijjha-kūṭaṃ pokkharapāsayaṃ; Vālāhassañca ambuṭṭhiṃ, goṇḍigomamhi vāpikaṃ. Ngài cũng đã cho xây các hồ chứa nước tên là Rājuppala, Gijjhakūṭa, Pokkharapāsaya, Vālāhassa, Ambuṭṭhi, và hồ chứa nước tại Goṇḍigāma. 186. 186. Vihāraṃ khaṇḍarājiñca, vāpiyo ca thirodikā; Appamāṇāni puññāni, kārāpesi tahiṃ tahiṃ. Vị ấy đã cho xây dựng các tịnh xá, (sửa chữa) các nơi đổ nát, và các hồ chứa nước vững bền ở nơi này nơi kia, tạo nên các công đức vô lượng. 187. 187. Vassāmānepi so vasse, sayane sannisinnako; Kevalaṃ pariṇāmesi, rattiṃ ‘‘khedo janassī’’ti. Ngay cả khi trời đang mưa, vị ấy ngồi trên giường vào ban đêm và chỉ suy tư rằng: ‘Dân chúng thật khổ sở!’ 188. 188. Ñatvā amacco taṃ netvā, uyyānaṃ jādayīgharaṃ; Evaṃ paṭicca attānaṃ, dukkhaṃ nākāsi pāṇinaṃ. Vị quan đại thần biết được điều ấy, đã đưa ngài đến công viên và cho làm một ngôi nhà có mái che. Bằng cách tự lo liệu cho bản thân như vậy, ngài đã không gây ra khổ đau cho chúng sanh. 189. 189. Kāle tassā’sī dukkhitta-rogadukkhehi pīḷito; Dīpo dīpo pamopāpa-tamaso so sumānaso. Vào một thời điểm, vị ấy bị hành hạ bởi nỗi khổ của nạn đói và bệnh tật. Vị ấy, người có tâm thiện lành, là ngọn đèn cho hòn đảo, xua tan bóng tối của tội lỗi. 190. 190. Bhikkhū pucchittha’’kiṃbhante, dubbhikkhādibhayaddite; Loke lokahitaṃ natthi, kataṃ kiñci mahesīnā. Vị ấy đã hỏi các vị Tỳ khưu rằng: ‘Bạch quý ngài, trong thế gian bị khốn khổ bởi nỗi sợ hãi về nạn đói và các tai ương khác, phải chăng bậc Đại Thánh đã không làm bất cứ điều gì vì lợi ích cho thế gian?’ 191. 191. Gahghārohaṇasuttassa, uppattiṃtassa niddisuṃ; Sutvā taṃ sabbasovaṇṇaṃ, bimbaṃ sambuddhadhātuno. (Các vị Tỳ khưu) đã giải thích cho vị ấy về nguồn gốc của kinh Gaṅgārohaṇa. Sau khi nghe xong, vị ấy đã cho làm một pho tượng của đức Chánh Đẳng Giác hoàn toàn bằng vàng. 192. 192. Katvā satthusilāpattaṃ, sodakaṃ pāṇisampuṭe; Ṭhapetvā tassa te rūpa-māropetvā mahārathaṃ. Vị ấy đã cho làm bình bát bằng đá của bậc Đạo Sư, đổ đầy nước và đặt vào hai bàn tay chắp lại của pho tượng, rồi đặt pho tượng ấy lên một cỗ xe lớn. 193. 193. Sayaṃ sīlaṃ samādāya, samādetvā mahājanaṃ; Mahādānaṃ pavattetvā, abhayaṃ tambapāṇinaṃ. Tự mình thọ trì giới luật và khuyến khích dân chúng cùng thọ trì, vị ấy đã thực hiện một cuộc bố thí lớn lao, ban sự vô úy cho người dân xứ Tambapaṇṇi. 194. 194. Alaṅkatvā ca nagaraṃ, devalokamanoharaṃ; Dīpavāsīhi sabbehi, bhikkhūhi parivārito. Sau khi trang hoàng kinh thành lộng lẫy như cõi trời, vị ấy được tất cả các vị Tỳ khưu trú tại hòn đảo vây quanh. 195. 195. Otarittha mahāvīthiṃ, bhikkhū tattha samāgatā; Bhaṇantā ratanaṃ suttaṃ, siñcamānā jalaṃ tathā. Vị ấy đã đi xuống con đường lớn, các vị Tỳ khưu tụ hội ở đó, vừa đi vừa tụng kinh Bảo Kinh và rảy nước. 196. 196. Rājagehantike vīti-magge pākārasantike; Vicariṃsu tiyāmante, kurumānā padakkhiṇaṃ. Họ đã đi nhiễu theo chiều bên phải suốt ba canh đêm, trên con đường gần hoàng cung và dọc theo tường thành. 197. 197. Bhijjamāne’ruṇe vassi, mahāmegho mahītale; Rogāturāca sabbepi, sukhitākaṃsu ussavaṃ. Khi bình minh ló dạng, một đám mây lớn đã trút mưa xuống mặt đất. Tất cả những người bệnh tật đều được an lạc và họ đã tổ chức một lễ hội. 198. 198. ‘‘Yadā dubbhikkharogādi-bhayaṃ dīpamhi hessati; Evameva karontū’’ti, niyojesi narādhipo. Vị quốc vương đã ra lệnh rằng: ‘Khi nào trên hòn đảo này xảy ra nỗi sợ hãi về nạn đói, bệnh tật, và các tai ương khác, hãy thực hiện nghi lễ đúng như thế này.’ 199. 199. Āruḷho [Pg.242] cetiyaṃ kunta-kipillādimavekkhiya; Pucchitvā morapiñcena, ‘‘saṇikaṃ yantuvanaṃti ca. Khi đi lên bảo tháp và nhìn thấy kiến cùng các loài côn trùng khác, ngài đã dùng một chiếc lông công quét chúng đi và nói rằng: ‘Hãy đi từ từ...’ 200. 200. Saṅkhaṃ sodakamādāya, caratā’sanadhovane; Dakkhiṇaparitoṇamhi, kāretvā rājagehato. Vị ấy đã cho xây dựng (một công trình) ở phía nam của hoàng cung, (dùng) một chiếc tù và chứa nước khi đi lại để rửa chỗ ngồi. 201. 201. Uposathagharaṃ buddha-paṭimāgeha meva ca; Pākārena parikkhittaṃ, uyyānañca manoramaṃ. (Vị ấy đã cho xây dựng) một trai đường, một điện thờ tượng Phật, một công viên xinh đẹp, và (tất cả) được bao quanh bởi một bức tường. 202. 202. Cātuddasiṃpañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasamupāgataṃ. Vào ngày 14, ngày rằm, và ngày mồng 8 của mỗi nửa tháng, và cả trong những kỳ trai giới đặc biệt, vị ấy đã thọ trì tám giới. 203. 203. Uposathaṃsamādāya, sāpadānaṃ tahaṃ vasī; Yāvajīvañca so bhuñji, mahāpāḷimhi bhojanaṃ. Sau khi thọ trì ngày Bố-tát, vị ấy đã ở đó một cách liên tục. Và trong suốt cuộc đời, vị ấy đã dùng thực phẩm từ nhà Đại Thí. 204. 204. Carantocakalandāna muyyāne bhattamattano; Katvā nivāpaṃ dāpesi, tadajjāpi ca vattati. Khi đi dạo trong công viên, vị ấy đã lấy phần thức ăn của mình, làm thành những nắm cơm và cho các con sóc. Tục lệ ấy vẫn còn tiếp diễn cho đến ngày nay. 205. 205. Coraṃ vajjamupanītaṃ, disvā saṃviggamānaso; Chavaṃ susānaṃ ānetvā, khipitvā lohakumbhiyaṃ. Khi thấy một tên trộm bị giải đến để chịu tội, với tâm xúc động, vị ấy đã cho mang một xác chết từ nghĩa địa về, và ném vào một cái nồi sắt. 206. 206. Datvā dhamaṃ palāpetvā, coraṃ rattiyamuggate; Sūriye kujjhito coraṃ-viyajhāpayi taṃ chavaṃ. Vị ấy đã cho tên trộm tiền bạc và để cho y trốn đi vào ban đêm. Khi mặt trời mọc, ngài giả vờ tức giận và cho thiêu cái xác chết đó như thể đó là tên trộm. 207. 207. Akā dīpamhi sabbesaṃ, cetiyānaṃ mahāmahaṃ; Thūpārāme ca thūpassa, hemacumbaṭakañcukaṃ. Vị ấy đã tổ chức một đại lễ hội cho tất cả các bảo tháp trên hòn đảo. Và tại Thūpārāma, vị ấy đã cho làm một cái vỏ bọc và đệm đỡ bằng vàng cho bảo tháp. 208. 208. Dvācattālīsavassāni, katvā vañcuṃkhaṇampiso; Katvā puññamupāgañchi, devarājasahabyataṃ. Sau khi trị vì trong bốn mươi hai năm và đã làm nhiều công đức, vị ấy đã sanh về cõi trời làm bạn với vua trời. 209. 209. Rañño tassa kaniṭṭhena, mahānāmena vallabhā; Devī satthaṃ nipātetvā, tamaṭhānamhi mārayi. Vị hoàng hậu được sủng ái, cùng với Mahānāma là em trai của nhà vua, đã dùng vũ khí sát hại ngài một cách không thích đáng. 210. 210. Pabbajitkā kaniṭṭho so, jīvamānamhi bhātari; Hate rājini bhītāya, āvattitvā’si bhūpati. Người em trai ấy, vốn đã xuất gia khi anh mình còn sống, sau khi nhà vua bị giết, đã hoàn tục vì sợ hãi và trở thành vua. 211. 211. Mahesiṃattano’kāsi, mahesiṃ bhātughātiniṃ; Gilānasālā kāresi, mahāpāḷiñca vaḍḍhayi. Vị ấy đã lập vị hoàng hậu giết anh mình làm hoàng hậu của mình. Vị ấy cũng đã cho xây dựng các bệnh xá và mở rộng nhà Đại Thí. 212. 212. Lohadvāra [Pg.243] ralaggāma-koṭipassavanavhaye; Tayo vihāre katvā’dā, bhikkhūnamabhayuttare. Vị ấy đã xây dựng ba ngôi tịnh xá tại Lohadvāra, Ralaggāma, và Koṭipassavana, rồi cúng dường cho các vị Tỳ khưu của phái Abhayagiri. 213. 213. Vihāraṃ kārayitvāna, dhumarakkhamhi pabbate; Mahesiyā nayenā’dā, bhikkhūnaṃ theravādīnaṃ. Sau khi cho xây dựng một ngôi tịnh xá trên núi Dhumarakkha, theo lời của hoàng hậu, vị ấy đã cúng dường (ngôi tịnh xá ấy) cho các vị Tỳ khưu của phái Theravāda. 214. 214. Navakammañca jiṇṇesu, vihāresu sakārayi; Dānasīlarato vatthu-pūjako ca ahu sadā. Vị ấy đã cho thực hiện công việc sửa chữa tại các tịnh xá cũ nát. Vị ấy cũng là người luôn luôn ưa thích bố thí, trì giới và tôn kính các vật thờ. 215. 215. Bodhimaṇḍasamīpamhi, jāto brohmaṇamāṇavo; Vijjāsippakalāvedī, tīsu vedesu pārago. Gần Bồ-đề Đạo tràng, có một thanh niên Bà-la-môn được sanh ra. Chàng thông hiểu các môn khoa học, kỹ năng, nghệ thuật và tinh thông ba bộ kinh Vệ-đà. 216. 216. Sammāviññātasamayo, sabbavādavisārado; Vādatthi jambudīpamhi, āhiṇḍanto pavādiko. Là người thông suốt các học thuyết, tinh thông mọi luận thuyết, vị luận sư ấy đi khắp cõi Diêm-phù-đề để tìm người tranh luận. 217. 217. Vihāramekaṃ āgamma, rattiṃ pātañjalaṃ mataṃ; Parivattesi sampuṇṇa-padaṃ suparimaṇḍalaṃ. Khi đến một ngôi tự viện, vào ban đêm, vị ấy đã tụng đọc lại học thuyết của Patañjali, với các câu cú đầy đủ và hoàn hảo. 218. 218. Tattheko revatonāma, mahāthero vijāniya; ‘‘Mahāpañño ayaṃ sattho, dametuṃ vaṭṭatī’’ti so. Tại đấy, một vị Đại Trưởng lão tên là Revata, khi nhận biết được (điều ấy) đã nghĩ rằng: ‘Vị đạo sư này có trí tuệ lớn, thật đáng để được nhiếp phục.’ 219. 219. ‘‘Ko nu gadrabharāvena, viravanto’’ti abravi; ‘‘Gadrabhānaṃ rave atthaṃ, kiṃ jānāsī’’ti āhataṃ. (Vị Trưởng lão) đã nói rằng: ‘Ai đang kêu la với tiếng rống của con lừa vậy?’ (Vị luận sư) đã đáp lại rằng: ‘Thế ngài có biết ý nghĩa trong tiếng rống của loài lừa không?’ 220. 220. ‘‘Ahaṃ jāne’’ti vuttoso, otāresi sakaṃ mataṃ; Vuttaṃ vuttaṃ viyākāsi, virodhampi ca dassayi. Vị ấy đáp: ‘Tôi biết,’ rồi trình bày học thuyết của mình. (Vị Trưởng lão) đã phân tích từng điểm được nói đến và cũng chỉ ra sự mâu thuẫn. 221. 221. ‘‘Tenahi tvaṃ sakavāda-motārehī’’ti codito; Pāḷimāhā’bhidhammassa, atthamassa na so’migā. Khi bị thúc giục: ‘Vậy thì, ông hãy trình bày luận thuyết của mình,’ (vị Trưởng lão) đã đọc lên một đoạn Pāḷi từ tạng Abhidhamma, nhưng người kia đã không hiểu được ý nghĩa. 222. 222. Āha kasse’samanto’ti, buddhamanto’ti sobravi; ‘‘Dehi me ta’’nti vuttehi, ‘‘gaṇhu pabbajjataṃ’’iti. (Vị luận sư) hỏi: ‘Đây là chân ngôn của ai?’ Vị Trưởng lão đáp: ‘Là chân ngôn của Đức Phật.’ Khi (vị luận sư) nói: ‘Xin hãy trao nó cho tôi,’ (vị Trưởng lão) đáp: ‘Hãy lãnh thọ bằng cách xuất gia.’ 223. 223. Mantatthī pabbajitvāso, uggaṇhi piṭakattayaṃ; ‘‘Ekāyano ayaṃ maggo’’, iti pacchā tamaggahi. Vì mong muốn chân ngôn, vị ấy đã xuất gia và học thuộc Tam Tạng. Về sau, vị ấy đã liễu ngộ rằng: ‘Đây là con đường độc nhất.’ 224. 224. Buddhassa viya gambhīra-ghosattātaṃ viyākaruṃ; ‘‘Buddhaghoso’’ti ghosohi, buddho viya mahītale. Vì có âm thanh sâu lắng như của Đức Phật, họ đã gọi vị ấy là Buddhaghosa (Phật Âm), bởi vì tiếng của vị ấy ở trên mặt đất này cũng giống như của Đức Phật. 225. 225. Tattha ñāṇodayaṃ nāma, katvā makaraṇaṃ tadā; Dhammasaṅgaṇīyā’kāsi, kacchaṃ so aṭṭhasāliniṃ. Tại đó, sau khi soạn một luận giải tên là Ñāṇodaya (Trí Sanh), vị ấy đã viết bộ sớ giải cho tạng phẩm Dhammasaṅgaṇī, tức là bộ Aṭṭhasālinī. 226. 226. Patittaṭṭhakathañceva[Pg.244], kārāmārabhibuddhimā; Taṃ disvā revato thero, idaṃ vacanamabruvi. Vị trí tuệ ấy cũng đã bắt đầu soạn bộ sớ giải về Kinh Hộ Trì. Khi thấy vậy, Trưởng lão Revata đã nói lên lời này: 227. 227. Pāḷimattaidhānitaṃ, natthi aṭṭhakathā idha; Tathācariyavādā ca, bhinnarūpā na vijjare. Ở đây (Ấn Độ) chỉ có Pāḷi được truyền đến, không có các bộ sớ giải. Cũng vậy, các học thuyết của những vị thầy thì đã bị phân hóa và không còn nữa. 228. 228. Sīhaḷāṭṭhakathā suddhā, mahindena matīmatā; Saṃgītittayamāruḷaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ. Bộ sớ giải tiếng Sīhaḷa thì thanh tịnh, được mang đến bởi ngài Mahinda hiền trí, dựa trên lời dạy của bậc Chánh Đẳng Giác đã được kết tập qua ba kỳ Đại hội. 229. 229. Sāriputtādigītañca, kathāmaggaṃ samekkhiya; Ekā sīhaḷabhāsāya, sīhaḷesu pavattati. Sau khi xem xét phương pháp luận giải đã được các vị như Sāriputta tụng đọc, (bộ sớ giải) duy nhất ấy bằng tiếng Sīhaḷa đang được lưu truyền ở xứ Sīhaḷa. 230. 230. Taṃ tattha gantvā sutvā taṃ, māgadhānaṃ niruttiyā; Parivattesi sā hoti, sabbalokahitā vahā. Ông hãy đến nơi ấy, lắng nghe bộ sớ giải đó rồi chuyển dịch sang ngôn ngữ Māgadhā. Việc ấy sẽ mang lại lợi ích cho toàn thể thế gian. 231. 231. Evaṃ vutto pasanno so, nikkhamitvā tatoimaṃ; Dīpamāgā imasseva, raññokāle mahāmati. Được nói như vậy, bậc đại trí ấy hoan hỷ, từ giã nơi đó rồi đã đến hòn đảo này, chính trong thời của vị vua này. 232. 232. Mahāvihāraṃ sampatto, vihāraṃ sabbasādhūnaṃ; Mahāpadhānagharaṃ gantvā, saṅghapālassa santikā. Vị ấy đã đến Đại Tự viện (Mahāvihāra), là nơi ở của các bậc thiện trí, đi đến Đại Thiền đường (Mahāpadhānaghara), và từ nơi ngài Saṅghapāla, 233. 233. Sīhaḷaṭṭhakathā suddhā, theravādañca sabbaso; ‘‘Dhammasāmissa esova, adhippāyo’’ti nicchiya. (Vị ấy đã lắng nghe) bộ sớ giải tiếng Sīhaḷa thanh tịnh và toàn bộ giáo lý Theravāda, rồi đã xác quyết rằng: ‘Đây chính là chủ ý của bậc Pháp Vương.’ 234. 234. Tattha saṅghaṃ samānetvā, ‘‘kātumaṭṭhakathāmama; Potthake detha sabbe’’ti, āha vīmaṃsituṃ sataṃ. Tại đó, sau khi tập hợp chư Tăng, vị ấy nói: ‘Xin hãy trao cho tôi tất cả kinh sách để tôi thực hiện bộ sớ giải.’ (Chư Tăng muốn) thử thách vị hiền trí ấy. 235. 235. Saṅgho gāthādvayaṃ tassā-dāsi ‘‘sāmattiyaṃ tava; Ettha dassehi taṃ disvā, sabbe demā’’ti potthake. Chư Tăng đã trao cho vị ấy hai câu kệ và nói: ‘Hãy thể hiện khả năng của ông ở đây. Sau khi thấy được điều đó, chúng tôi sẽ trao cho tất cả kinh sách.’ 236. 236. Piṭakattayamettheva, saddhimaṭṭhakathāya so; Visuddhimagga nāmākā, saṅgahetvā samāsato. Vị ấy đã tóm tắt Tam Tạng cùng với sớ giải và soạn thành một tác phẩm tên là Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo). 237. 237. Tato saṅghaṃ samuhetvā, sambuddhamatakovidaṃ; Mahābodhisamīpamhi, so taṃ vācetumārabhi. Sau đó, sau khi tập hợp chư Tăng, là những bậc tinh thông giáo lý của Đức Phật, vị ấy đã bắt đầu đọc tác phẩm ấy ở gần cây Đại Bồ-đề. 238. 238. Devatā tassa nepuññaṃ, pakāsetuṃ mahājane; Chādesuṃ potthakaṃso’yi, dvattikkhattumpi taṃ akā. Chư thiên, để biểu dương tài năng của vị ấy cho đại chúng, đã giấu đi quyển sách. Vị ấy cũng đã làm lại tác phẩm ấy đến hai, ba lần. 239. 239. Vācetuṃ tatiye vāre, potthake samudāhaṭe; Potthakadvayamaññampi, saṇṭhāpesuṃ tahiṃ marū. Vào lần đọc thứ ba, khi quyển sách được mang đến, chư thiên cũng đã đặt hai quyển sách kia ở tại đó. 240. 240. Vācayiṃsu [Pg.245] tadābhikkhū, potthakattaya mekato; Ganthato atthato cāpi, pubbāparavasena vā. Khi ấy, các vị Tỳ-khưu đã đọc ba quyển sách cùng một lúc, (so sánh) về cả văn bản lẫn ý nghĩa, hoặc về thứ tự trước sau. 241. 241. Theravādehi pāḷihi, padehi byañjanehi ca; Aññatthattamahūneva, potthatthakesupi tīsupi. Trong cả ba quyển sách ấy, đã không có một sự khác biệt nào, dù là về các học thuyết của Trưởng Lão bộ, về Thánh điển Pāḷi, hay về các câu cú và văn tự. 242. 242. Atha ugghosayi saṅgho, tuṭṭhahaṭṭho tisesato; ‘‘Nissaṃsayā’yaṃ metteyyo’’, iti vatvā punappunaṃ. Bấy giờ, chư Tăng vô cùng hoan hỷ và vui mừng, đã nhiều lần lặp lại lời tán thán rằng: ‘Không còn nghi ngờ gì nữa, đây chính là đức Metteyya.’ 243. 243. Saddhimaṭṭhakathāyā’dā, potthake piṭakattaye; Ganthakāre vasanto so, vihāre durasaṅkare. Chư Tăng đã trao cho vị ấy các kinh sách của Tam Tạng cùng với sớ giải. Vị ấy đã lưu trú tại tự viện Ganthakāra, một nơi khó tiếp cận. 244. 244. Parivattesi sabbāpi, sīhaḷaṭṭhakathā tadā; Sabbesaṃ mūlabhāsāya, māgadhāya niruttiyā. Khi ấy, vị ấy đã chuyển dịch tất cả các bộ sớ giải tiếng Sīhaḷa sang ngôn ngữ gốc của tất cả, tức là tiếng Māgadhā. 245. 245. ‘‘Sattānaṃ sabbabhāsānaṃ, sā ahosi hitāvahā; Theriyā cariyāsabbe, pāḷiṃviya tamaggayhaṃ. Bản dịch ấy đã mang lại lợi ích cho chúng sanh nói tất cả các ngôn ngữ. Tất cả các vị thầy thuộc truyền thống Trưởng Lão bộ đã công nhận tác phẩm ấy như là Thánh điển Pāḷi. 246. 246. Atha kattabbakiccesu, gahetu pariniṭṭhitiṃ; Vandituṃ so mahābodhiṃ, jambudīpamupāgami. Sau đó, để hoàn tất các phận sự cần làm, vị ấy đã đi đến Diêm Phù Đề để đảnh lễ cây đại Bồ Đề. 247. 247. Sutvā dvāvīsavassāni, mahānāmo mahāmahiṃ; Katvā puññāni citrāni, yathā kammamugāgami. Vua Mahānāma, sau khi trị vì vương quốc rộng lớn trong hai mươi hai năm và đã làm các công đức khác nhau, đã ra đi theo nghiệp của mình. 248. 248. Sabbe’pe te dharaṇīpatayo maccumaccetumante,No sakkhiṃ sūpacitasukhabalāsādhu sampannabhogo; Evaṃ sabbe nidhanavasagā honti sattā’ti niccaṃ,Rāgaṃ sammā vinayatudhane jīvite cāpi dhīmā. Tất cả những vị vua chúa ấy, dù đã tích lũy dồi dào hạnh phúc và quyền lực, và được trang bị đầy đủ các lạc thú, cuối cùng cũng đã không thể vượt qua được cái chết. Như vậy, tất cả chúng sanh luôn bị cái chết chi phối. Do đó, người trí hãy nên chơn chánh loại bỏ lòng tham ái đối với của cải và cả mạng sống. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì mục đích tạo niềm tịnh tín và sự xúc động cho những người thiện lành. Pañcarājako nāma Có tên là Năm Vị Vua. Sattatiṃsatimo paricchedo. Chương thứ ba mươi bảy. Aṭṭhatiṃsatima pariccheda Chương thứ ba mươi tám. Dasarājako Mười Vị Vua. 1. 1. Mahānāma [Pg.246] suto āsi, damiḷī kucchisambhavo; Sotthiseno, tathāsaṅgho-dhītā cā’si mahesiyā. Vua Mahānāma có một người con trai tên là Sotthisena, được sanh ra từ bụng của một phụ nữ người Damiḷa; và cũng có một người con gái tên là Saṅghā của vị chánh hậu. 2. 2. Sotthiseno tadā rajjaṃ, patvā saṅghayanāsito; Tasmiṃyeva dine bheriṃ, carāpetvā tadā tu sā. Khi ấy, Sotthisena sau khi lên ngôi đã bị Saṅghā hãm hại. Ngay trong ngày hôm đó, sau khi đã cho đánh trống, thì chính là nàng (đã làm việc đó). 3. 3. Attano sāmikassadā, chattaggāhakajantuno; Chattaggāhakavāpiṃ so, katvā saṃvacchare mato. Nàng đã ban (ngôi báu) cho chồng của mình, là người mang lọng. Vị ấy sau khi đã cho xây dựng hồ nước Chattaggāhakavāpi, đã qua đời trong vòng một năm. 4. 4. Atha macco mahāpañño, sahāyo tassa taṃ mataṃ; Antovatthumhi jhāpetvā, vīhicoraṃ mahābalaṃ. Sau đó, một vị quan đại thần, là bạn của vị ấy, đã cho hỏa táng (thi thể) người đã chết đó bên trong nội cung, (và đã tìm) một tên trộm lúa có thế lực. 5. 5. Rajjayoggoti cintetvā, katvā taṃ bhūpatiṃ raho; Antoyeva nivāsetvā, rājā rogāturo iti. (Vị quan) suy nghĩ rằng: 'Người này xứng đáng với ngôi vua', đã bí mật lập người ấy làm vua, cho ở bên trong nội cung, và nói rằng: 'Đức vua đang bị bệnh'. 6. 6. Yasaṃ rajjaṃ vicāresi, chaṇe patte mahājanā; Rājā ce atthi amhehi, saddhiṃ metūti ghosayuṃ. Vị ấy đã cai trị vương quốc. Khi đến ngày lễ hội, dân chúng đã la lên rằng: 'Nếu có đức vua, hãy để ngài gặp mặt chúng tôi!' 7. 7. Taṃ sutvā narapālo so, sabbalaṅkāramaṇḍito; Samānaṃte mahānāge, nesayoggā mamā’tiso. Nghe thấy điều đó, vị vua ấy, được trang hoàng với tất cả đồ trang sức, khi những con voi lớn được dắt đến, đã nói rằng: 'Chúng không xứng đáng với ta'. 8. 8. Dāṭṭhādhātugharaṭhāne, suvā nāgaṃ samādisi; Rañño āṇāti vutte so, agā āruyha taṃ puraṃ. Vị ấy bèn ra lệnh cho con voi ở tại nơi có điện thờ Xá Lợi Răng. Khi được nói rằng: 'Đây là lệnh của đức vua', nó đã đi đến. (Vua) đã leo lên voi ấy và đi vào thành. 9. 9. Katvā padakkhiṇaṃ gantvā, pācinadvārato bahi; Paṭhame cetiyaṭhāne, dhātunāgaṃ samappayi. Sau khi đi nhiễu quanh và đi ra khỏi cổng phía đông, tại nơi có bảo tháp thứ nhất, vị ấy đã dâng cúng con voi (chở) xá lợi. 10. 10. Mahācetittaye hatthi-pākāre’kāsi toraṇaṃ; Mittaseno bahuṃ puññaṃ, katvā vassena so cuto. Vị ấy đã cho làm các cổng vòm ở bức tường voi tại ba ngôi đại tháp. Vua Mittasena, sau khi đã làm nhiều công đức, đã băng hà trong vòng một năm. 11. 11. Mittasenaṃ raṇe hantvā, damiḷo paṇḍunāmako; Āgato paratīramhā, laṅkārajjamakārayi. Sau khi đã giết vua Mittasena trong trận chiến, một người Damiḷa tên là Paṇḍu, đến từ bờ biển bên kia, đã trị vì vương quốc Laṅkā. 12. 12. Janā kulīnā sabbepi, rohaṇaṃ samupāgatā; Oragaṅgāya isseraṃ, damiḷā eva kappayuṃ. Tất cả những người thuộc dòng dõi cao quý đã đi đến xứ Rohaṇa. Ở bên này sông, chỉ có những người Damiḷa nắm giữ quyền cai trị. 13. 13. Ye [Pg.247] subhassa balaṭṭhassa, bhītāmoriyavaṃsajā; Balāyitvā narāvāsaṃ, kappayiṃsu tahiṃ tahiṃ. Những người thuộc dòng dõi Moriya, vì sợ hãi vị tướng Subha, đã trốn chạy và thiết lập nơi ở tại nơi này nơi kia. 14. 14. Tesamaññatamo nandi-vāpi gāme kuṭimbako; Dhātusenavhayo āsi, dāṭhānāmo ca taṃ suto. Một người trong số họ là một gia chủ ở làng Nandivāpi, có tên là Dhātusena, và con trai của ông tên là Dāṭhā. 15. 15. Gāme ambilayāgumhi, vasaṃ putte duve labhi; Dhātusenaṃ silātissa-bodhiṃca sampajātike. (Dāṭhā) trong khi sống ở làng Ambilayāgu, đã có hai người con trai thuộc dòng dõi cao quý là Dhātusena và Silātissabodhi. 16. 16. Mātuso dariyo tesaṃ, saddho pabbajja vattati; Dīghasandakatāvāse, dhātusenāpi māṇavo. Cậu của họ, một người có đức tin, sống đời sống xuất gia tại tu viện Dīghasandaka. Chàng thanh niên Dhātusena cũng (đến ở với cậu). 17. 17. Santike tassa pabbajja-rukkhamūlamhi ekadā; Sajjhāyati pavissittha, megho nāgotupassiya. (Dhātusena) đã xuất gia gần vị ấy. Một hôm, trong khi đang tụng đọc ở dưới gốc cây, một đám mây đã trút mưa. Một con rắn hổ mang, sau khi đã thấy (cảnh ấy)... 18. 18. Parikkhipitvā bhogehi, chādayitvā phaṇena ca; Potthakañca kumārañca, rakkhitaṃ passi mātulo. Người cậu đã nhìn thấy con rắn dùng thân mình cuộn tròn lại và dùng mang của mình che lại, bảo vệ cả quyển sách và cậu bé. 19. 19. Sīse ākiri saṅkāraṃ, tassa ruṭṭho paroyati; Tasmiṃ cittaṃ na dūsesi, tampi disvāna mātulo. Để thử lòng, người cậu tức giận đã đổ rác lên đầu của cậu. (Dhātusena) đã không khởi tâm sân hận đối với ông. Người cậu, sau khi cũng đã thấy điều đó... 20. 20. Uttamo vata’yaṃ satto, rājā hessati nicchayaṃ; Rakkhitabbo’ti ādāya, taṃ vihāramupāgato. (Người cậu nghĩ): 'Ồ, chúng sanh này thật là cao thượng! Chắc chắn sẽ trở thành một vị vua. Cần phải được bảo vệ.' (Nghĩ vậy rồi), ông đã mang cậu đi đến một tu viện. 21. 21. Goṇisādi vihāre’yaṃ, kattabbo nītimā iti; Sikkhāpesi kumāraṃ taṃ, paṇḍuko taṃ vijāniya. Nghĩ rằng: 'Vị này nên được đào tạo thành một nhà lãnh đạo', ông đã huấn luyện cậu bé ấy ở tu viện Goṇisādi. Vua Paṇḍu, sau khi đã biết về cậu... 22. 22. Gaṇhathetantipesesi, sevake tassārattiyaṃ; Disvāna supinaṃ thero, nīharittha kumārakaṃ. (Vua) đã sai các thuộc hạ đi và nói rằng: 'Hãy bắt lấy nó!' Trong đêm đó, vị trưởng lão, sau khi đã thấy một giấc mộng, đã dẫn cậu bé ra ngoài. 23. 23. Tasmiṃ nikkhantamattamhi, sevakaṃ parivāriya; Pariveṇe na passiṃsu, tato nikkhamma te ubho. Ngay khi ngài vừa ra đi, đám tùy tùng đã vây quanh người thị giả; họ đã không thấy ngài ở trong tịnh xá. Sau đó, cả hai vị đã rời khỏi nơi ấy. 24. 24. Dakkhiṇasmiṃ disābhāge, goṇa nāmaṃ mahānadiṃ; Patvā sampuṇṇamaṭṭhaṃsu, gantukāmāpi vegasā. Ở phương nam, họ đã đến một con sông lớn tên là Goṇa. Họ đã đứng lại bên bờ sông đang đầy nước, mặc dù muốn đi nhanh chóng. 25. 25. Yathā nadiyaṃ vāreti, amhe taṃ tvampi vāraya; Vāpiṃgahetvā etthe’ti, vatvā thero tadā nadiṃ. Bấy giờ, vị trưởng lão đã nói với dòng sông rằng: 'Như ngươi đã ngăn cản chúng ta, ngươi cũng hãy ngăn cản chính mình. Hãy tạo thành một hồ chứa ở đây.' 26. 26. Otaritthakumārena, saddhiṃ disvāna te ubho; Nāgarājā tadā eko, piṭṭhiṃ pādāsi tena so. Khi thấy hai vị cùng với hoàng tử đang lội qua sông, bấy giờ một vị long vương đã đưa lưng ra cho ngài. 27. 27. Uttaritvā kumāraṃ taṃ, netvā paccantamāvasaṃ; Laddhā khīrodanaṃ sutvā, sesaṃ pattena tassa’dā. Sau khi qua sông, ngài đã dẫn hoàng tử ấy đến một ngôi làng ở biên địa. Sau khi nhận được và dùng cơm sữa, ngài đã đặt phần còn lại vào bát và trao cho vị ấy. 28. 28. Cittakārena [Pg.248] theramhi, bhattaṃ pakkhippa bhūmiyaṃ; Bhuñji theropi taṃ jāni, bhuñja te yaṃ mahiṃ iti. Với lòng tôn kính đối với vị trưởng lão, (hoàng tử) đã đặt phần cơm trên mặt đất rồi dùng. Vị trưởng lão cũng biết điều đó và (nghĩ rằng): 'Hãy dùng phần của ngươi ở trên đất'. 29. 29. Paṇḍurājāpi katvāna, rajjaṃ vassamhi pañcame; Cuto putto pipārindo, tatiyo tassa bhātuko. Vua Paṇḍu, sau khi trị vì, đã băng hà vào năm thứ năm. Người kế vị là Pārinda, người em thứ ba của ông. 30. 30. Kaṇiṭṭho khuddapārindo, kubbaṃ rajjaṃ mahāmahiṃ; Dhātusenānuge sabbe, viheṭhesi mahājane. Người em út là Khudda Pārinda, trong khi trị vì vương quốc rộng lớn, đã bức hại tất cả những người dân đi theo Dhātusena. 31. 31. Saṅgahetvā jane sādhu-seno yujjittha rājinā; So soḷasahi vassehi, puññapāpakaromato. Sau khi tập hợp dân chúng, vị tướng hiền đức (Dhātusena) đã giao chiến với nhà vua. Vị vua ấy (Khudda Pārinda), sau mười sáu năm, tùy theo nghiệp phước và tội đã tạo. 32. 32. Niritaro tato āsi, rājāmāsadvayena taṃ; Dhātuseno vināsesi, tena katvā mahāhavaṃ. Sau đó, Tiritara lên làm vua được hai tháng. Dhātusena đã tiêu diệt ông ta sau khi giao một trận chiến lớn với ông. 33. 33. Hate tasmiṃ mahīpāle, dāṭhiyo damiḷo tato; Rājā vassattha ye hutvā, dhātusenahatotato. Khi vị vua ấy bị giết, sau đó người Damiḷa tên là Dāṭhiya lên làm vua được ba năm, rồi cũng bị Dhātusena giết. 34. 34. Piṭṭhiyo damiḷo satta-māsena nidhanaṃ gato; Dhātusenena yujjhitvā, vaṃso pacchijji dāmiḷo. Người Damiḷa tên là Piṭṭhiya, sau khi giao chiến với Dhātusena, đã bị giết trong vòng bảy tháng. Dòng dõi Damiḷa đã bị tuyệt diệt. 35. 35. Athā’si rājālaṅkāyaṃ, dhātuseno irādhipo; Bhātarā saha dīpamhi, damiḷe dīpaghātake. Bấy giờ, Dhātusena trở thành vua của Laṅkā, là người làm chủ mặt đất. Cùng với em trai của mình, ở trên hòn đảo, (ngài đã chiến đấu với) những người Damiḷa, là những kẻ tàn phá hòn đảo. 36. 36. Upāyehi anekeyi, ekavīsappamāṇake; Khandhavāre nivesetvā, katvā yuddhamasesato. (Ngài đã tiêu diệt họ) bằng nhiều mưu kế, sau khi thiết lập hai mươi mốt doanh trại, và đã chiến đấu trong tất cả các trận chiến. 37. 37. Sodhetvā mediniṃ sādhu, katvā ca sukhitaṃjanaṃ; Sāsanañca yathāṭhāne, ṭhapesi paranāsitaṃ. Sau khi thanh lọc đất nước một cách tốt đẹp và làm cho dân chúng được an lạc, ngài đã phục hồi Giáo pháp, vốn đã bị ngoại nhân phá hoại, trở lại đúng vị trí của nó. 38. 38. Damiḷe ye’nuvattiṃsu, kulīnā kulagāmavā; Te maṃ vā sāsanaṃ vā no, rakkhiṃsū’ti pakuppiya. Trở nên tức giận, (nhà vua nghĩ rằng): 'Những người quý tộc sống trong các làng gia tộc của họ, những kẻ đã đi theo người Damiḷa, đã không bảo vệ ta hay Giáo pháp'. 39. 39. Tesaṃ gāme gahetvāna, gāme svākāsirakkhake; Rohaṇā’gamma te sabbe, kulīnā tamupaṭṭhahuṃ. Sau khi chiếm lấy làng mạc của họ, ngài đã biến chúng thành các làng được bảo hộ (của hoàng gia). Tất cả những người quý tộc từ Rohaṇa đến đã hầu cận ngài. 40. 40. Tesaṃ sakkārasammānaṃ, yathāyogamakāsi so; Amacce attano dukkha-sahāyecā’bhi tosayi. Ngài đã ban cho họ sự kính trọng và danh dự một cách xứng đáng. Ngài cũng làm hài lòng các vị quan của mình, những người đã cùng chung hoạn nạn. 41. 41. Bandhāpetvā mahāgaṅgaṃ, kedāre’kā thirodake; Mahāpāḷamhi bhikkhūnaṃ, sālibhattañca dāpayi. Ngài đã cho đắp đập trên sông Mahāgaṅgā, tạo ra những cánh đồng với nguồn nước ổn định. Ngài cũng cho cúng dường cơm gạo cho các vị tỳ khưu tại nhà trai phạn Mahāpāḷi. 42. 42. Paṅgurogā turaṭṭānaṃ, sālāyokāsi buddhimā; Kāḷavāpiṃca gaṇhitvā, bandhi goṇaṃ mahānadiṃ. Vị vua trí tuệ đã xây dựng các nhà từ thiện cho người tàn tật, bệnh hoạn và đau khổ. Ngài cũng đã xây dựng hồ chứa Kāḷavāpi và đắp đập trên sông lớn Goṇa. 43. 43. Mahāvihāraṃ [Pg.249] katvāna, pantiyuttamanākulaṃ; Tathā bodhigharañceva, dassaneyya makārayi. Ngài đã cho xây dựng Đại Tự (Mahāvihāra) một cách có trật tự và yên tĩnh. Tương tự, ngài cũng cho xây dựng một ngôi Bồ-đề điện trông rất đẹp mắt. 44. 44. Bhikkhavo paritosetvā, paccayehi catūhipi; Dhammāsoko’va sokāsi, saṅgahaṃ piṭakattaye. Sau khi làm cho các vị tỳ khưu hài lòng với bốn món vật dụng, ngài, giống như vua Dhammāsoka, đã bảo trợ cho Tam Tạng. 45. 45. Aṭṭhārasavihāre ca, theriyāna makārayi; Sampannabhoge dīpamhi, aṭṭhārasa ca vāpiyo. Ngài đã cho xây dựng mười tám ngôi tự viện cho các vị tỳ khưu ni. Trên hòn đảo giàu có tài nguyên này, ngài cũng cho xây mười tám hồ chứa nước. 46. 46. Kāḷavāpī vihāro ca, koṭipassāvanāmako; Dakkhiṇa girināmo ca, vihāro vaḍḍhamānako. (Đây là danh sách các tự viện:) Tự viện Kāḷavāpī, tự viện tên là Koṭipassāva, tự viện tên là Dakkhiṇagiri, và tự viện Vaḍḍhamāna. 47. 47. Paṇṇavallakabhūto ca, bhallātakasanāmako; Pāsāṇasinne desamhi, dhātuseno ca pabbato. Tự viện Paṇṇavallakabhūta, tự viện tên là Bhallātakasa, và tự viện Dhātusena-pabbata ở vùng Pāsāṇasinna. 48. 48. Maṃ gano thūpaviṭṭhi ca, dhātusenopi uttare; Pācina kambaviṭṭhi ca, tathā antarame giri. Tự viện Maṅgaṇa-thūpaviṭṭhi, và Dhātusena ở phương bắc, Pācinakambaviṭṭhi, và cũng vậy, Antaragiri. 49. 49. Antāḷi dhātuseno ca, kassapiṭṭhika pubbako; Rohaṇedāyagāmo ca, sālavāṇo vibhīsano. Tự viện Antāḷi-Dhātusena, Kassapiṭṭhika-pubbaka, Rohaṇedāyagāma, và Sālavāṇa-Vibhīsana. 50. 50. Vihāro bhallivāṇo ca, aṭṭhārasanaruttamo; Pādūlakaṃ hambalaṭṭhi, mahādatthādivāpi yo. Và tự viện Bhallivāṇa. Vị vua tối thượng đã (xây dựng) mười tám (ngôi tự viện như vậy). (Ngài cũng xây các hồ chứa) Pādūlaka, Hambalaṭṭhi, Mahādattha và các hồ khác. 51. 51. Khuddake ca vihāreso, aṭṭhārasanaruttamo; Vāpīyo ca tathākatvā, tesameva tu dāpayi. Vị vua tối thượng ấy cũng đã xây dựng mười tám ngôi tự viện nhỏ. Và sau khi xây dựng các hồ chứa nước tương tự, ngài đã ban chúng cho chính các ngôi tự viện ấy. 52. 52. Pañcavīsati hatthañca, mayūrapariveṇakaṃ; Haritvā’kāsipāsāda-mekavīsati hatthakaṃ. Ngài đã cho phá dỡ tịnh xá Mayūra cao hai mươi lăm hắc tay và cho xây dựng một tòa lâu đài cao hai mươi mốt hắc tay. 53. 53. Kumārasenassa’petvā, pubbabhogaṃ visodhayi; Kāḷavāpimmibhāgaddhaṃ, khettānañca satadvayaṃ. Sau khi loại trừ Kumārasena, vị ấy đã thanh lý tài sản trước kia; (đó là) một nửa phần ở hồ Kāḷavāpi và hai trăm thửa ruộng. 54. 54. Loha pāsadake jiṇṇe, navakammamakārayi; Mahāthūpesu chattāni, tīsu jiṇṇāni kārayi. Vị ấy đã cho thực hiện công việc tu sửa ở Lâu đài Đồng khi nó đã cũ nát; vị ấy đã cho sửa lại các lọng đã cũ nát trên ba ngôi Đại tháp. 55. 55. Devānaṃpiyatissena, kataṃ bodhimahaṃ viya; Sinhānapūjaṃ bodhissa, varabodhissa kārayi. Vị ấy đã cho cử hành lễ tắm gội cho cây Bồ Đề cao quý, giống như lễ hội Bồ Đề đã được thực hiện bởi (vua) Devānaṃpiyatissa. 56. 56. Dhāvanā lobhanāvāyo, tattha pūjesi soḷasa; Alaṅkāraṃ munindassa, abhisekañca kārayi. Tại đó, vị ấy đã cúng dường mười sáu tấm y quý giá. Vị ấy đã cho làm đồ trang hoàng và lễ quán đảnh cho bậc Chúa Tể các Bậc Thánh. 57. 57. Mahābodhi patiṭṭhānā, oraṃ laṅkāya bhūmipā; Yāva dvādasamaṃ vassaṃ, bodhipūjamakārayuṃ. Kể từ khi cây Đại Bồ Đề được an vị tại Laṅkā, các vị vua đã cho thực hiện lễ cúng dường Bồ Đề cho đến năm thứ mười hai (của triều đại này). 58. 58. Mahāmahindattherassa[Pg.250], kāretvā paṭibimbakaṃ; Therassā’lāhanaṃ netvā, kātuṃ pūjaṃ mahārahaṃ. Vị ấy đã cho làm một pho tượng của trưởng lão Đại Mahinda, rồi cho mang (pho tượng ấy) đến nơi hỏa táng của vị trưởng lão để thực hiện một lễ cúng dường trọng thể. 59. 59. Datvā sahassaṃ dīpetuṃ, dīpavaṃsaṃ samādisi; Ṭhitānaṃ tattha bhikkhūnaṃ, dātuñcāṇāpayiguḷaṃ. Sau khi ban một ngàn (tiền vàng), vị ấy đã ra lệnh giảng giải bộ Đảo Sử (Dīpavaṃsa); và đã ra lệnh ban phát đường mật cho các vị tỳ khưu có mặt tại đó. 60. 60. Bhikkhussa attano sīse, saṅkārokiraṇaṃ saraṃ; Lābhaṃ nādāsi vutthassa, pariveṇassa attano. Nhớ lại việc một vị tỳ khưu đã đổ rác lên đầu mình, vị ấy đã không ban tặng lợi lộc cho tu viện của chính vị tỳ khưu ấy, nơi vị ấy đã cư ngụ. 61. 61. Phātikammaṃ bahuṃ’kāsi, vihāre abhayuttare; Silāsatthussa kāresi, mandirañca samaṇḍapaṃ. Vị ấy đã thực hiện nhiều công việc sửa chữa ở tu viện Abhayuttara (Abhayagiri); vị ấy đã cho xây một điện thờ cùng với một giảng đường cho pho tượng Phật bằng đá. 62. 62. Buddha dāsakatenette, naṭṭhe’nagghamaṇi dvayaṃ; Akāsi nettaṃ satthussa, raṃsi cūḷāmaṇiṃtathā. Khi đôi mắt (của pho tượng) do (vua) Buddhādāsa làm, là một cặp ngọc quý vô giá, đã bị mất, vị ấy đã làm (đôi) mắt cho bậc Đạo Sư, và cũng làm một bảo châu trên đỉnh đầu phát ra ánh sáng. 63. 63. Maṇihi ghananīlehi, kesā vattaṃ sumuttamaṃ; Hemapaṭṭaṃ tathevuṇṇa-lomaṃ sovaṇṇa cīvaraṃ. (Vị ấy đã làm) những lọn tóc tuyệt hảo bằng những viên ngọc màu xanh đậm, một dải băng bằng vàng, cũng như bạch hào tướng (uṇṇa-loma) và một chiếc y bằng vàng. 64. 64. Pādajālaṃ suvaṇṇassa, padumaṃ dīpamuttamaṃ; Nānārāgambaraṃ tattha, pūjayittha asaṃkhiyaṃ. (Vị ấy đã làm) mạng lưới chân bằng vàng, một ngọn đèn hoa sen tuyệt hảo. Tại đó, vị ấy đã cúng dường vô số y phục nhiều màu sắc. 65. 65. Akāsi paṭimā gehe, bahumaṅgalacetiye; Bodhisatte tathā’kāsi, kāḷaselassa satthuno. Vị ấy đã xây các điện thờ tượng tại Bahumaṅgala-cetiya; vị ấy cũng đã cho làm các (tượng) Bồ Tát cho bậc Đạo Sư bằng đá đen. 66. 66. Upasumbhavhayassāpi, lokanāthassa kārayi; Raṃsīcūḷāmaṇiñceva, abhisekavhayassa ca. Vị ấy cũng đã cho làm (tượng) của bậc Hộ Trì Thế Gian tên là Upasumbha, và cũng cho làm một bảo châu trên đỉnh đầu phát sáng cho (tượng) tên là Abhiseka. 67. 67. Buddhabimbassa kāresi, pubbe vuttaṃ piḷandhanaṃ; Vāmapassamhi bodhissa, bodhisattagharaṃ tathā. Vị ấy đã cho làm đồ trang sức đã được nói đến trước đây cho pho tượng Phật; cũng như một điện thờ Bồ Tát ở phía bên trái của cây Bồ Đề. 68. 68. Metteyyassa ca kāresi, sabbaṃ rājapiḷandhanaṃ; Samantā yojane tassa, tadā rakkhañca yojayi. Và vị ấy đã cho làm tất cả đồ trang sức hoàng gia cho (tượng) Bồ Tát Di Lặc (Metteyya); khi ấy, vị ấy cũng đã bố trí việc canh gác trong phạm vi một do tuần xung quanh. 69. 69. Kārāpesi vihāresu, dhāturājavhapantiyo; Tathā satasahassena, mahābodhigharaṃ varaṃ. Vị ấy đã cho làm các dãy (tượng) được gọi là Dhāturāja trong các tu viện; cũng vậy, với một trăm ngàn (tiền vàng), (vị ấy đã cho làm) một điện thờ Bồ Đề cao quý. 70. 70. Thūpāramamhi thūpassa, pūjaṃ jiṇṇavisodhanaṃ; Dāṭhā dhātugharecāpi, jiṇṇassa paṭisaṅkharaṃ. (Vị ấy đã thực hiện) lễ cúng dường và việc tu sửa những chỗ hư hỏng cho bảo tháp ở Thūpārāma; và cũng đã trùng tu những chỗ hư hỏng trong điện thờ Xá Lợi Răng. 71. 71. Dāṭhādhātukaruṇḍañca, raṃsiñca ghanakoṭṭimaṃ; Mahagghamanisaṃkiṇṇaṃ, suvaṇṇa padumāni ca. (Vị ấy đã cho làm) một hộp đựng Xá Lợi Răng tỏa sáng và chắc chắn, được cẩn những viên ngọc quý giá, và những đóa hoa sen bằng vàng. 72. 72. Dāṭhādhātumhi pūjesi, pūjācākā asaṅkhiyā; Cīvarādīni dāpesi, bhikkhūnaṃ dīpavāsinaṃ. Vị ấy đã thực hiện vô số lễ vật cúng dường đến Xá Lợi Răng; vị ấy đã cho ban phát y phục và các vật dụng khác cho các vị tỳ khưu sống trên đảo. 73. 73. Kārāpetvā [Pg.251] vihāresu, navakammaṃ tahiṃ tahiṃ; Pākāre ca gharetvā’kā, sudhākammaṃ manoharaṃ. Sau khi cho thực hiện công việc tu sửa ở các tu viện tại nơi này nơi kia, vị ấy đã cho làm công việc trát vữa đẹp đẽ trên các tường rào và các tòa nhà. 74. 74. Mahācetittaye katvā, sudhākammaṃ mahārahaṃ; Suvaṇṇachattaṃ kāresi, tathā vajiracumbaṭaṃ. Sau khi cho thực hiện công việc trát vữa lộng lẫy trên ba ngôi Đại tháp, vị ấy đã cho làm một cây lọng bằng vàng, và cũng như một vòng đệm bằng kim cương. 75. 75. Mahāvihāre pāpena, mahāsenena nāsite; Vasisuṃ dhammarucikā, bhikkhū cetiyapabbate. Khi Đại Tự (Mahāvihāra) bị phá hủy bởi Mahāsena độc ác, các vị tỳ khưu thuộc phái Dhammarucikā đã cư ngụ tại núi Cetiyapabbata. 76. 76. Katvā ambatthalaṃ thera-vādānaṃ dātu kāmako; Yācito tehi tesaṃ’va, adāsi dharaṇī pati. Sau khi cho tu sửa Ambatthala, vị quốc chủ, với mong muốn dâng cúng nơi ấy cho các vị (phái) Thera-vāda, và sau khi được họ thỉnh cầu, đã ban tặng (nơi ấy) cho chính họ. 77. 77. Dātu paṭhānanāvañca, kāretvā kaṃsalohajaṃ; Dānavaṭṭaṃ pavattesi, ambaṇebhi dvipañcahi. Và sau khi cho làm một chiếc thuyền paṭhāna bằng đồng để dâng cúng, vị ấy đã thiết lập việc bố thí thường xuyên với mười ambaṇa (lương thực). 78. 78. Anto bahi ca kāretvā, nagarassa jinālaye; Paṭimāyo ca pūjesi, dhammāsokasamo’samo. Vị ấy đã cho xây dựng các đền thờ Đức Phật ở bên trong và bên ngoài thành phố, và đã cúng dường các pho tượng. Vị ấy vừa tương đương vừa không tương đương với (vua) Dhammāsoka. 79. 79. Tassa puññāni sabbāni, vatthu paṭipadaṃ naro; Ko hi nāma samatthoti, mukhamattaṃ nidassitaṃ. Người nào có thể kể lại một cách chi tiết và tuần tự tất cả các công đức của vị ấy? Quả vậy, (ở đây) chỉ là một sự trình bày sơ lược. 80. 80. Tassa puttaduve āsuṃ, kassapo bhinnamātiko; Samānamātiko ceva, moggallāno mahabbalo. Vị ấy có hai người con trai: Kassapa, là con của một người mẹ khác; và Moggallāna, người có sức mạnh vĩ đại, là con của cùng một người mẹ. 81. 81. Tathā pāṇasamā ekā, duhitā ca manoramā; Bhāgineyyassa pādāsi, senāpaccañca tañca so. Vị ấy cũng có một người con gái duyên dáng, thân thương như mạng sống. Vị ấy đã gả cô con gái ấy cho người cháu trai của mình, và cũng ban cho người ấy chức vị tổng tư lệnh. 82. 82. Vinā dosena tāḷesi, kasāyūrusu so’pitaṃ; Rājā disvāna duhitu-vatthaṃ lohitamakkhitaṃ. Người ấy đã đánh cô ấy, dù không có lỗi lầm, bằng roi vào đùi. Nhà vua, sau khi nhìn thấy y phục của con gái mình dính đầy máu,... 83. 83. Ñatvā taṃ mātaraṃ tassa, naggaṃ jhapesi kujjhiya; Tatoppabhutiso baddha-vero saṅgamma kassapaṃ. Biết được chuyện mẹ của y, (vua) nổi giận, cho lột trần và thiêu đốt bà. Từ đó, y (Migara) kết oán và giao du với Kassapa. 84. 84. Rajje netaṃ palobhetvā, bhinditvā pituantare; Saṅgahetvā janaṃ java-gāhaṃ gāhāpayī patiṃ. Dùng vương quốc để dụ dỗ y, gây chia rẽ với phụ vương, (y) đã thu phục dân chúng và cho nhanh chóng bắt giữ đức vua. 85. 85. Ussāpesi tato chattaṃ, kassapo pitupakkhiye; Vināsetvā jane laddha-sabbapāpasahāyako. Bấy giờ, Kassapa, sau khi đã tiêu diệt những người phe của phụ vương và có được tất cả những kẻ ác làm bạn, đã trương lọng (lên ngôi). 86. 86. Moggallāno tato tena,Kātukāmo mahāhavaṃ; Aladdha balatāya’gā,Jambudīpa balatthiko. Bấy giờ, Moggallāna, vì muốn giao chiến một trận lớn với y, nhưng không tập hợp được quân lực, đã đi đến Diêm-phù-đề để tìm kiếm binh lực. 87. 87. Mahārajja [Pg.252] vināsena, viyogena ca sūnuno; Baddhanāgāravāsena, dukkhitampi durādhipaṃ. Vị vua xấu số, dù đau khổ vì mất đi vương quốc vĩ đại, vì phải xa lìa con trai, và vì phải sống trong cảnh tù đày. 88. 88. Dukkhāpetumapaññoso, āha kassaparājakaṃ; Nidhi rājakulerāja-gutta te pitarā iti. Để làm cho ông đau khổ thêm, kẻ vô trí đã nói với vua Kassapa rằng: 'Phụ vương của ngài đã cất giấu kho tàng cho hoàng tộc.' 89. 89. Ne’ti gutte na jānāsi, cittametassa bhūmipa; Moggallānassa kāpeti, nidhiṃsoti tadabrūvi. (Vua đáp:) 'Không! Ngươi không biết những điều bí mật.' (Y lại nói:) 'Tâu đại vương, đây là ý định của ông ta; ông ta giữ kho tàng này cho Moggallāna', y đã nói như vậy. 90. 90. Sutvā taṃ kupito dūte, pāhesī pitusantikaṃ; Ācikkhatu nidhiṭhāna-miti vatvā narādhamo. Nghe vậy, kẻ hạ tiện nổi giận, sai sứ giả đến chỗ phụ vương, nói rằng: 'Hãy bảo ông ta chỉ ra nơi cất giấu kho tàng.' 91. 91. Māretu amhe pāpassa, tassupāyo’ti cintiya; Tuṇhī ahosi te gantvā, rājakassa nivedayuṃ. Nghĩ rằng: 'Đây là mưu kế của kẻ độc ác để giết chúng ta', ông đã im lặng. Bọn họ trở về và báo lại cho vua. 92. 92. Tato’tīva pakuppitvā, pesayittha punappunaṃ; Sādhu disvā sahāyamme, nhatvāna kāḷavāpiyaṃ. Bấy giờ, (vua) vô cùng tức giận, lại sai (sứ giả) đi nhiều lần nữa. (Vua nghĩ:) 'Tốt thay, sau khi gặp lại bạn ta và tắm trong hồ Kāḷavāpi...' 93. 93. Parissāmīti cintetvā, āha dūte sace mamaṃ; Kāḷavāpiṃsamāpeti, sakkā ñātunti te gatā. ...nghĩ rằng 'ta sẽ ra đi', ông nói với các sứ giả: 'Nếu y đưa ta đến hồ Kāḷavāpi, thì có thể biết được.' Bọn họ liền ra đi. 94. 94. Rañño āhaṃsu rājāpi, tuṭṭhahaṭṭho dhanatthiko; Pesesi dūte datvāna, rathaṃ jiṇṇena vājinā. Họ bèn tâu lại với vua. Nhà vua, vì ham muốn của cải, đã rất vui mừng hoan hỷ. Ngài sai các sứ giả đi, cấp cho một cỗ xe với một con ngựa già. 95. 95. Evaṃ gacchati bhūpāle, pājento rathiko rathaṃ; Khādanto lājamassāpi, kiñci mattaṃ adāsi so. Khi nhà vua đang đi như vậy, người đánh xe đang điều khiển cỗ xe, trong lúc ăn cốm rang, cũng đã cho con ngựa một ít. 96. 96. Taṃ khāditvā pasīditvā, tasmiṃ pāṇamadā tadā; Moggallānassa taṃ kātuṃ, saṅgahaṃ dvāranāyakaṃ. (Vua nghĩ:) 'Sau khi ăn thứ đó và hài lòng, nó (con ngựa) sẽ hy sinh mạng sống. Còn người này sẽ trở thành người gác cổng chính và giúp đỡ cho Moggallāna.' 97. 97. Evaṃ sampattiyo nāma, calā vijjullatopamā; Tasmā tāsu pamajjeyya, ko hi nāma sacetano. Như vậy, tài sản quả thật là biến đổi, giống như tia chớp. Do đó, người có trí nào lại có thể buông lung trong đó? 98. 98. Rājā etītisutvāna, thero so tassa soha do; Laddhā māsodanaṃ maṃsaṃ, sāṇuṇañca varaṃ saraṃ. Nghe tin 'nhà vua đang đến', vị trưởng lão, bạn của ngài, đã nhận được cơm đậu, thịt, và canh nóng hảo hạng. 99. 99. Rājā roceti etanti, gopayitvā upāvisi; Gantvā rājāpi vanditvā, ekamantamupāvisī. Nghĩ rằng 'nhà vua thích món này', ngài đã cất giữ và ngồi đợi. Nhà vua cũng đến, đảnh lễ, rồi ngồi xuống một bên. 100. 100. Evaṃ nisinnā sampatta-rajjā viya ubhopi te; Aññamaññā’bhilāpena, nibbāpesuṃ mahādaraṃ. Cả hai người ngồi như vậy, như thể đã đạt được vương quốc, đã thỏa mãn lòng thương mến lớn lao bằng cuộc trò chuyện với nhau. 101. 101. Bhojayitvāna taṃ thero, ovaditvā anekadhā; Appamāde niyojesi, dassetvā lokadhammataṃ. Vị trưởng lão, sau khi cho vua dùng bữa và khuyên nhủ bằng nhiều cách, đã chỉ dạy về lẽ thường của thế gian và khuyến khích ngài sống không buông lung. 102. 102. Tato [Pg.253] vāpī mupagamma, oggayhitvā yathā sukhaṃ; Nhayitvā pivitvā ca, āhevaṃ rājasevake. Sau đó, ngài đi đến hồ chứa nước, trầm mình xuống một cách thoải mái, tắm và uống nước, rồi nói với các cận thần của vua như vầy. 103. 103. Ettakaṃ me dhanaṃ bho’ti, sutvā taṃ rājasevakā; Āparitvā puraṃrañño, nivedesuṃ nirissaro. 'Này các khanh, đây là tất cả tài sản của ta!' Nghe vậy, các cận thần của vua trở về thành và bẩm báo với vua về người đã mất hết quyền lực. 104. 104. Dhanaṃ rakkhati puttassa, dīpe bhindati mānuse; Jīvanto’yaṃtī kujjhitvā, āṇāpesi camūpatiṃ. (Nghĩ rằng:) 'Ông ta giữ của cải cho con trai mình, gây chia rẽ dân chúng trên đảo; chừng nào ông ta còn sống...', (vua) nổi giận và ra lệnh cho vị tướng quân. 105. 105. Mārehi pitaraṃ meti, diṭṭhā piṭṭhīti verino; Haṭṭhatuṭṭho tiruṭṭhoso, sabbālaṅkaramaṇḍito. 'Hãy giết cha ta.' Nghĩ rằng 'đã thấy được lưng của kẻ thù', kẻ thù địch đó, vui mừng hoan hỷ, mình trang sức đủ loại. 106. 106. Rājānamupasaṅkamma, purato ca’ssa caṅkami; Rājādisvā ca cintesi, pāpiyo’yaṃ mataṃ mama. Y đến gần vua và đi qua đi lại trước mặt ngài. Vua thấy y và nghĩ rằng: 'Kẻ độc ác này muốn ta chết.' 107. 107. Kāyaṃ viya dukkhāpetvā, narakaṃ hetu micchati; Rosuppādena tasseva, kiṃpuremi manorathaṃ. 'Y muốn làm ta đau khổ để tạo nhân đi đến địa ngục. Tại sao ta lại phải thỏa mãn ý nguyện của y bằng cách nổi giận?' 108. 108. Iti mettāyamāno taṃ, āha senāpatiṃ pati; Moggallāne tvayiceva, ekacitto ahaṃ iti. Nghĩ vậy, ngài khởi tâm từ đối với y và nói với vị tướng quân: 'Ta đối với khanh cũng một lòng như đối với Moggallāna.' 109. 109. Hasaṃcālesi sīsaṃso, disvā taṃ jānibhūpati; ‘‘Nūna māreti ajjā’’ti, tadā sāhasikopi so. Y cười và lắc đầu. Thấy vậy, nhà vua biết rằng: 'Chắc chắn hôm nay y sẽ giết ta.' Bấy giờ, kẻ tàn bạo đó. 110. 110. Naggaṃ katvāna rājānaṃ, sasaṅkhalika bandhanaṃ; Puratthābhimukhaṃ katvā, antobandhiya bhittiyaṃ. Y đã lột trần nhà vua, dùng xiềng xích trói lại, bắt ngài quay mặt về hướng đông, rồi trói vào bên trong một bức tường. 111. 111. Mattikāya vilimpesi, evaṃ disvāpi paṇḍito; Ko hi rajjeyya bhogesu, jīvitepi yasepi vā. Y đã trát đất sét lên người ngài. Thấy việc như vậy, người trí nào lại có thể tham đắm của cải, mạng sống, hay danh vọng? 112. 112. Dhātuseno narindo so, evaṃ puttahato gato; Aṭṭhārasahi vassehi, devarājassa santikaṃ. Vua Dhātusena, bị con trai sát hại như vậy vào năm thứ mười tám (của triều đại), đã đi đến cõi của thiên vương. 113. 113. Kāḷavāpī mayaṃ rājā, kārāpento samāhitaṃ; Passitvā bhikkhumetantu, vuṭṭhāpetuṃ samādhito. Tâu Đại vương, khi thần đang cho xây dựng hồ Kāḷavāpī, thần đã thấy một vị tỳ-khưu đang nhập định và đã cố gắng làm cho vị ấy xuất định. 114. 114. Asakkonto khipāpesi, paṃsuṃ bhikkhussa matthake; Sandhiṭṭhiko vipākoyaṃ, tassa kammassa dīpito. Vì không thể làm được, thần đã cho người đổ đất lên đầu vị tỳ-khưu. Đây là quả báo hiện tiền được biểu hiện của nghiệp ấy. 115. 115. Dasāpite [Pg.254] rājavarā sabhogā,Upāgamuṃ maccumukhaṃ sabhovā; Aniccataṃ bhogavato dhane ca,Disvā sapañño vibhavaṃ icche. Mười vị vua lỗi lạc này cùng với tài sản của họ, tất cả đều đã đi vào cửa tử. Thấy được sự vô thường của người có của cải và của chính của cải, người có trí tuệ nên mong cầu sự chấm dứt hiện hữu. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và cảm động của người thiện, Dasarājako nāma có tên là Mười Vị Vua, Aṭṭhatiṃsatiemā paricchedo. Chương thứ ba mươi tám. Ekūnacattālīsatima pariccheda Chương thứ ba mươi chín Rājadvayadīpano Sự làm sáng tỏ về hai vị vua 1. 1. Tato kassapanāmo so, pāpako narapālako; Assa go pañcasūdañca, pesayitvāna bhātikaṃ. Sau đó, vị vua độc ác tên là Kassapa, đã sai năm người đầu bếp của mình đến chỗ người em. 2. 2. Mārāpetuṃ asakkonto, bhīto sīhagiriṃ gato; Durārohaṃ manussehi, sodhāpetvā samantato. Vì không thể giết được (em trai), ông ta sợ hãi và đi đến Sīhagiri. Ông cho dọn dẹp sạch sẽ khắp nơi ở ngọn núi khó trèo đối với con người này. 3. 3. Pākārena parikkhippa, sīhākārena kārayi; Tattha nisseṇi gehāni, tena taṃ nāmako ahū. Ông cho xây một bức tường bao quanh và làm cho nó có hình dạng của một con sư tử. Ở đó, ông xây dựng các ngôi nhà có cầu thang. Do đó, nó đã có tên gọi như vậy. 4. 4. Saṃharitvā dhanaṃ tattha, nidahitvā sugopitaṃ; Attano nihitānaṃ so, rakkhaṃ datvā tahiṃ tahiṃ. Ông ta thu thập tài sản ở đó, cất giấu và canh giữ cẩn thận. Ông đã đặt lính canh ở đây và ở đó để bảo vệ những kho báu đã cất giấu của mình. 5. 5. Katvā rājagharaṃ tattha, dassaneyyaṃ manoramaṃ; Dutiyālakamandaṃva, kuverova tahiṃ vasi. Sau khi xây dựng một cung điện đáng chiêm ngưỡng và đẹp đẽ ở đó, ông đã sống ở nơi ấy như vị thần Kuvera trong một Ālakamandā thứ hai. 6. 6. Migāro nāma kāresi, senāpati sanāmakaṃ; Pariveṇaṃ tathāgeha-mabhisekajinissa ca. Vị tướng quân tên là Migāra đã xây dựng một tu viện (Pariveṇa) mang tên mình, và cũng xây một ngôi nhà cho tượng Phật Abhisheka. 7. 7. Tassābhisekaṃ yācitvā, silāsambuddhato’dhiraṃ; Aladdhāsāmi no rajje, jānissāmīti saṇṭhahi. Ông đã thỉnh cầu sự chú nguyện từ ngài Silāsambuddha kiên định. Khi không nhận được, ông nghĩ: 'Chúa của ta không ở trong vương quốc, ta sẽ biết (kết quả)', và đã an vị (bức tượng). 8. 8. Hutvā vippaṭisārī so, attanā katakammanā; Muccissāmi kataṃ nu’ti, puññaṃ kāsi anappakaṃ. Ông ta trở nên hối hận về hành động do chính mình đã làm. Với suy nghĩ: 'Làm sao ta có thể được giải thoát?', ông đã làm không ít các công đức. 9. 9. Mahā [Pg.255] vatthuni kāresi, dvāresu nagarassa so; Ambuyyāne ca kāresi, dīpe yojana yojane. Ông đã thực hiện những việc cúng dường to lớn tại các cổng thành. Ông cũng cho trồng các vườn xoài trên khắp hòn đảo, mỗi do-tuần một vườn. 10. 10. Issarasamaṇārāmaṃ, kāretvā pubbavatthuto; Adhikaṃ bhogagāme ca, adhikaṃ tassa dāpayi. Ông đã cho xây dựng tu viện Issarasamaṇārāma lộng lẫy hơn nền móng cũ, và đã cho cúng dường thêm nhiều làng mạc để cung cấp vật dụng cho tu viện ấy. 11. 11. Bodhi uppalavaṇṇā ca, tassāsuṃ dhītaro duve; Vihārassa’ssa kāresi, nāmaṃ tāsañca attano. Ông có hai người con gái tên là Bodhi và Uppalavaṇṇā. Ông đã đặt tên cho tu viện này theo tên của họ và của chính mình. 12. 12. Dente tasmiṃ na icchiṃsu, samaṇā theravādino; ‘‘Pitughātissa kamma’’nti, lokagārayha bhīruno. Khi ông cúng dường (tu viện ấy), các vị sa-môn thuộc phái Thượng tọa bộ đã không muốn nhận, vì sợ sự chê bai của thế gian, (họ nghĩ rằng): 'Đây là công trình của một kẻ giết cha'. 13. 13. Dātukāmosa tesaṃ’va, sambuddha paṭimāya’dā; Bhikkhave adhivāsesuṃ, bhogo no satthuno iti. Vì mong muốn cúng dường cho họ, ông đã dâng nó cho kim thân của đức Chánh Đẳng Giác. Các vị tỳ-khưu đã chấp nhận, với suy nghĩ rằng: 'Tài sản này thuộc về đức Đạo Sư, không phải của chúng ta'. 14. 14. Kathā niyyanti uyyāne, samīpe pabbatassa so; Kārāpesi vihāraṃ so, tesaṃ nāmo tato ahu. Trong khu vườn gần ngọn núi, nơi các bài pháp được truyền tụng, ông đã cho xây dựng một tu viện. Do đó, nó đã có tên gọi như vậy. 15. 15. Adā dhammarucinaṃ taṃ, sampatta catupaccayaṃ; Vihārañceva uyyānaṃ, disābhāgamhi uttare. Ông đã cúng dường tu viện và khu vườn ấy, đầy đủ bốn món vật dụng, cho các vị (tỳ-khưu) thuộc phái Dhammaruci ở phương bắc. 16. 16. Bhattaṃ sanīrapakkaṃ so, bhuñjitvā dinnamitthiyā; Sappiyuttaṃ manuññehi, sūpehi abhisaṅkhataṃ. Sau khi dùng bữa cơm nấu với sữa, có thêm bơ sữa và được chuẩn bị với các món canh ngon miệng do một người phụ nữ dâng cúng, 17. 17. Manuññamidamayyānaṃ, dassamevanti tādisaṃ; Bhattaṃ pādāsi bhikkhūnaṃ, sabbesañca sacīvaraṃ. (ông nghĩ rằng): 'Món này thật ngon, ta sẽ dâng cúng món tương tự cho các bậc tôn quý'. Nghĩ vậy, ông đã dâng cúng loại thực phẩm như thế cùng với y phục đến tất cả các vị tỳ-khưu. 18. 18. Uposathamadhiṭṭhāsi, appamaññañca bhāvayi,Samādiyi dhutaṅge ca, likhāpesi ca potthake. Ông đã thọ trì ngày Bố-tát, tu tập Tứ vô lượng tâm, thực hành các pháp đầu-đà, và cho biên chép kinh sách. 19. 19. Paṭimādāna sālādiṃ, kārāpesi anappakaṃ; Bhito so paralokamhā, moggallānā ca vattati. Ông đã cho làm không ít các công trình như tượng Phật, nhà bố thí, v.v. Ông sống trong sự sợ hãi về thế giới bên kia và về (người em) Moggallāna. 20. 20. Tato aṭṭhārase vasse, moggallāno mahābhaṭo; Ādesena nigaṇṭhānaṃ, dvādasaggasahāya vā. Sau đó, vào năm thứ mười tám, Moggallāna, vị chiến binh vĩ đại, theo lời khuyên của các Nigantha, cùng với mười hai người bạn đồng hành, 21. 21. Jambudīpā idhāgamma, dese ambaṭṭhakolake; Kuḷārī nāme bandhittha, vihāre balasañcayaṃ. đã từ Diêm-phù-đề đến đây, và tại tu viện tên là Kuḷārī trong vùng Ambaṭṭhakolaka, ông đã tập hợp binh lực. 22. 22. Rājā sutvā gahetvā taṃ, bhañjissāmiti nikkhami; Nemittehi na sakkāti, vadantepi mahābalo. Nhà vua, người có binh lực hùng hậu, khi nghe tin ấy, đã khởi binh với ý định: 'Ta sẽ bắt và tiêu diệt nó', mặc dù các nhà tiên tri đã nói rằng: 'Điều đó là không thể'. 23. 23. Moggallānopi sannaddha balo sūrasahāya vā; Gacchanto surasaṅgāmaṃ, devo viya sujampati. Moggallāna cũng vậy, với binh lực được trang bị, cùng các đồng hữu dũng mãnh, tiến vào trận chiến như thiên chủ Sujampati. 24. 24. Aññamaññaṃ [Pg.256] upāgamma, bhinnavelāva sāgarā; Ārabhiṃsu mahāyuddhaṃ, balakāyā ubhopi te. Cả hai đoàn quân ấy, sau khi tiến đến gần nhau, giống như các đại dương bị vỡ bờ, đã bắt đầu một trận đại chiến. 25. 25. Kassapo purato disvā, mahantaṃ kaddamāsayaṃ; Gantumaññena maggena, parivattesi dantinaṃ. Kassapa, sau khi nhìn thấy một đầm lầy lớn ở phía trước, đã cho voi quay lại để đi theo một con đường khác. 26. 26. Disvā taṃ sāmikono’yaṃ, palāyati bhaṇe iti; Balakāyo pabhijjittha, ‘‘diṭṭhaṃ piṭha’’nti ghosayuṃ. Nhìn thấy việc ấy, (quân lính) nói rằng: 'Này, chủ của chúng ta đang bỏ chạy'. Đoàn quân đã tan rã, họ la lên rằng: 'Chúng ta đã thấy lưng (của ông ta)'. 27. 27. Moggalāna balārājā, chetvā nikaraṇena so; Sīsaṃ ukkhipiyā’kāsaṃ, churikaṃ kosiyaṃ khipi. Vị tướng quân của Moggallāna, sau khi dùng dụng cụ cắt, đã chặt đầu và tung lên không trung, rồi tra dao găm vào vỏ. 28. 28. Katvā’ḷāhana kiccaṃ so, tassa kamme pasīdiya; Sabbaṃso dhanamādāya, āgañchi nagaraṃ varaṃ. Vị ấy (Moggallāna), sau khi thực hiện các nghi thức hỏa táng, và hài lòng với hành động của người kia, đã thu lấy tất cả tài sản rồi trở về kinh thành cao quý. 29. 29. Bhikkhū sutvā pavattiṃ taṃ, sunivatthā supārutā; Sammajjitvā vihārañca, aṭṭhaṃsu paṭipāṭiyā. Các vị Tỳ khưu, sau khi nghe tin tức ấy, đã đắp y chỉnh tề, quét dọn tu viện, và đứng theo thứ tự. 30. 30. Mahāmeghavanaṃ patvā, devarājāva nandanaṃ; Mahāsena nivattetvā, hatthipākārato bahi. Sau khi đến khu rừng Mahāmeghavana, giống như Thiên vương đến vườn Nandana, ngài đã cho đại quân dừng lại ở bên ngoài bức tường voi. 31. 31. Upasaṅkamma vanditvā, saṅghe tasmiṃ pasīdiya; Chattattena saṅghaṃ pūjesi, saṅgho tasseva taṃ adā. Sau khi đến đảnh lễ, với lòng tịnh tín nơi Tăng chúng, ngài đã cúng dường chiếc lọng báu đến Tăng chúng, và Tăng chúng đã trao lại vật ấy cho ngài. 32. 32. Taṃ ṭhānaṃ chattavaḍḍhīti, vohariṃsu tahiṃ kataṃ; Pariveṇampi taṃ nāmaṃ, ahosi puramāgato. Nơi ấy được gọi là Chattavaḍḍhi (Lọng Tăng Trưởng). Tu xá được xây dựng tại đó cũng có cùng tên ấy, sau khi ngài đã vào thành. 33. 33. Vihāre dvepi gantvāna, saṅghaṃ tatthā’bhivandiya; Pāpuṇitvā mahārajjaṃ, lokaṃ dhammena pālayi. Sau khi đi đến cả hai tu viện, đảnh lễ Tăng chúng ở đó, và sau khi đạt được vương quyền vĩ đại, ngài đã trị vì thế gian theo Chánh pháp. 34. 34. Kuddho nīhari dāṭhaṃso, ghātakaṃ pituno mama; Anuvattitvā maccāti, tena rakkhasa nāma vā. Trong cơn phẫn nộ, ngài đã nhe nanh (và tuyên bố): 'Kẻ sát hại cha ta, ta sẽ truy đuổi đến chết'. Do đó, ngài có tên là Rakkhasa (Dạ xoa). 35. 35. Atirekasahassaṃ so, amaccānaṃ vināsayi; Kaṇṇanāsādi chedesi, pabbājesi tathā bahū. Ngài đã tiêu diệt hơn một ngàn vị quan, đã cắt tai, mũi, và các bộ phận khác, và cũng đã trục xuất nhiều người. 36. 36. Tato sutvāna saddhamma-mupasanno sumānaso; Mahādānaṃ pavattesi, megho viya mahītale. Sau đó, sau khi nghe được Chánh pháp, với tâm hoan hỷ và tịnh tín, ngài đã thực hiện việc bố thí vĩ đại, giống như đám mây (ban mưa) trên mặt đất. 37. 37. Phussapuṇṇamīyaṃ dāna-manuvassaṃ pavattayi; Tato paṭṭhāya taṃ dānaṃ, dīpe ajjāpi vattati. Ngài đã tổ chức lễ bố thí hằng năm vào ngày rằm tháng Phussa (Thái). Bắt đầu từ đó, lễ bố thí ấy vẫn còn được duy trì trên hòn đảo cho đến ngày nay. 38. 38. Sopi sārathiko lāja-dāyako piturājino; Ānetvā pitusande saṃ, moggallānassa dassayi. Người đánh xe, cũng là người đã dâng cốm cho đức vua cha, đã mang thông điệp của phụ vương đến trình cho Moggallāna. 39. 39. Taṃ [Pg.257] disvā paridevitvā, pituno pema mattanī; Vaṇṇetvā tassa pādāsi, dvāranāyakataṃ vibhū. Đức vua, sau khi thấy (thông điệp) ấy, đã than khóc vì lòng yêu thương phụ vương. Sau khi tán dương người ấy, ngài đã ban cho chức vụ trưởng quan coi cổng thành. 40. 40. Senāpati migārohi, nivedetvā yathā vidhiṃ; Abhiseka jinassā’kā, abhisekaṃ yathāruciṃ. Vị tướng quân Migāra, sau khi thông báo theo đúng nghi thức, đã thực hiện lễ quán đảnh cho (tượng) đấng Chiến Thắng (Phật) theo như ý muốn của mình. 41. 41. Sīhā’cale daḷhanāmaṃ, dāṭhā koṇḍaññakampi ca; Vihāraṃ dhammarucinaṃ, sāgalinañca dāpayi. Ngài đã cho xây dựng tu viện tên là Daḷha và cả tu viện Dāṭhākoṇḍañña tại núi Sīhācala, rồi cúng dường cho các vị thuộc phái Dhammaruci và phái Sāgaliya. 42. 42. Pabbatantu vihāraṃso, katvā therassa dāpayi; Mahānāmasanāmassa, dīghasaṇḍa vihārake. Ngài đã cho xây dựng tu viện Pabbata và cúng dường cho vị Trưởng lão cùng tên với Mahānāma ở tu viện Dīghasaṇḍa. 43. 43. Rājinināmakañceva, katvā bhikkhunupassayaṃ; Adā sāgalikānaṃ so, bhikkhunīnaṃ mahāmati. Vị vua trí tuệ ấy cũng đã cho xây dựng một ni viện tên là Rājini và cúng dường cho các vị Tỳ khưu ni thuộc phái Sāgaliya. 44. 44. Lambakaṇṇakagottopi, dāṭhā pabhuti nāmako; Kassapassa upaṭhāne, koci nibbinna mānaso. Cũng có một người thuộc dòng dõi Lambakaṇṇa, tên là Dāṭhāpabhuti, khi đang phục vụ cho vua Kassapa, đã sinh tâm nhàm chán. 45. 45. Gantā me reliyaṃ vaggaṃ,Vāsaṃ tattheva kappayi; Ahosi putto tasseko,Silākā loti pissuto. Người ấy đã đi đến vùng Mereliya và sống tại đó. Ông có một người con trai, nổi danh là Silākāla. 46. 46. Sopi kassapato bhīto, ñātakena saha’ttano; Moggallānena gantvāna, jambudīpatalaṃ ito. Người ấy cũng vì sợ Kassapa, đã cùng với người bà con của mình, từ đây đi đến xứ Jambudīpa để theo Moggallāna. 47. 47. Bodhipaṇḍavihārampi, pabbajjaṃ samupāgato; Karonto saṅghakiccāni, sādaro so supesalo. Tại tu viện Bodhipaṇḍa, người ấy đã xuất gia. Với lòng kính trọng và sự khéo léo, vị ấy đã thực hiện các công việc của Tăng chúng. 48. 48. Ammaṃ saṅghassa pādāsi, saṅgho tasmiṃ pasīdiya; Āha’mba sāmaṇero’ti, tena taṃ nāmako ahu. Vị ấy đã cúng dường xoài đến Tăng chúng. Tăng chúng, với lòng hoan hỷ đối với vị ấy, đã gọi rằng: 'Vị Sa di xoài'. Do đó, vị ấy đã có tên gọi như vậy. 49. 49. So kesadhātuvaṃsamhi, vuttena vidhinā tato; Kesadhātuṃ labhitvāna, tassa rajje idhā’nayi. Sau đó, theo phương cách được nói đến trong Kesadhātuvaṃsa (Xá lợi tóc sử), vị ấy đã thỉnh được Xá lợi Tóc và mang về đây trong thời gian trị vì của đức vua ấy. 50. 50. Tassa katvāna sakkāraṃ, gahetvā kesa dhātuyo; Mahagghe nidahitvāna, karaṇḍe phalikumbhavhe. Sau khi thực hiện các nghi lễ tôn kính, đức vua đã thỉnh các xá lợi tóc và an vị vào trong một chiếc hộp quý giá có tên là Phalikumbha (Bình Pha Lê). 51. 51. Dīpaṅkarassa nāthassa, paṭimāya ghare vare; Vaḍḍhetvā parihārena, mahāpūjaṃ pavattayi. Trong điện thờ tôn tượng cao quý của đức Thế Tôn Dīpaṅkara (Nhiên Đăng), ngài đã gia tăng các nghi lễ và tổ chức một đại lễ cúng dường. 52. 52. Mātulaṃ bhariyañca’ssa, katvā sovaṇṇayaṃ tahiṃ; Ṭhapesi paṭimāyo ca, assa bimbañca cārukaṃ. Tại nơi ấy, ngài (Moggallāna) đã cho làm bằng vàng các pho tượng của người cậu và người vợ của vị ấy (Silākāla), và cả một pho tượng xinh đẹp của chính vị ấy. 53. 53. Kesadhātukaraṇḍañca[Pg.258], chattaṃ ratanamaṇḍapaṃ; Sāvakaggayuṃgaṃ vāḷa-bījaniñca sakārayi. Vị ấy đã cho làm hộp đựng Xá Lợi Tóc, lọng báu, đình đài châu báu, (hình tượng) hai vị Thượng Thủ Thinh Văn, và cây phất trần. 54. 54. Parihārañca tassa’dā, rājā adhikamattano; Silākāḷa masiggāhaṃ, katvā rakkhāya yojayi. Đức vua đã ban cho (xá lợi) sự bảo hộ nhiều hơn của chính mình; sau khi đã phong cho Silākāḷa làm người mang gươm, ngài đã giao phó cho việc bảo vệ. 55. 55. Asiggāhasilākāḷo, iti tenā’si vissuto; Bhaginiñca’ssa pādāsi, saddhiṃ bhogena bhūmipo. Do đó, ông đã được nổi danh là Asiggāha Silākāḷa (Silākāḷa người mang gươm). Vị chúa đất cũng đã gả em gái của mình cho ông ấy cùng với tài sản. 56. 56. Vutto’yamati saṅkhepo, vitthāro pana sabbaso; Kesadhātukavaṃsamhā, gahetabbo vibhāvinā. Điều này đã được nói một cách rất tóm tắt, còn phần chi tiết đầy đủ thì người có trí nên hiểu rõ từ sách Kesadhātukavaṃsa (Xá Lợi Tóc Sử). 57. 57. Bandhitvā sāgarā rakkhaṃ, dīpañca kāsinibbhayaṃ; Dhammakammana sodhesi, sadhammaṃ jinasāsanaṃ. Sau khi thiết lập việc bảo vệ từ biển cả và làm cho hòn đảo được an toàn, vị ấy đã thanh lọc giáo pháp chân chánh của Đấng Chiến Thắng bằng một hành vi hợp pháp (Dhammakamma). 58. 58. Senāpatisa nāmaṃ’kā, padhānaghara muttaro; Katvā’ṭṭhārasame vasse, so puññāni khayaṃ gato. Sau khi đã xây dựng một thiền đường cao quý tên là Senāpati, vào năm thứ mười tám, do phước đã cạn, vị ấy đã qua đời. 59. 59. Kassapato jito atibali puññakkhaye saṅkhate; Jetuṃ no visahittha maccumupagaṃ so yevadāsoviya; Tasmā maccubalaṃ nihacca sukhino hessanti medhāvino; Nibbānaṃ paramaccutaṃ sivapadaṃ pattabbamattaññunā. Bị Kassapa đánh bại, vị vua rất hùng mạnh ấy, khi phước đã cạn kiệt, đã không thể chiến thắng được cái chết đang đến gần, giống như một người nô lệ. Do đó, sau khi đã đánh bại được sức mạnh của thần chết, những người có trí sẽ được an lạc. Niết Bàn, trạng thái tối thượng, bất tử, an lành, nên được người biết tự lợi chứng đắc. Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện. Rājadvayadīpano nāma Có tên là Sự soi sáng về hai vị vua. Ekūnacattālīsatimo paricchedo. Chương thứ ba mươi chín. Cattālīsatima pariccheda Chương thứ bốn mươi. Aṭṭharājako Tám vị vua. 1. 1. Tassaccaye kumārādi-dhātusenoti vissuto; Ahu tassa suto rājā, devarūpo mahābalo. Sau khi vị ấy qua đời, người con trai của ông, nổi danh là Kumāradhātusena, có dung mạo như một vị trời và có sức mạnh to lớn, đã trở thành vua. 2. 2. Kārite pitarā’kāsi, vihāre navakammakaṃ; Kāretvā dhammasaṅgītiṃ parisodheti sāsanaṃ. Vị ấy đã thực hiện việc trùng tu các ngôi tự viện do phụ thân đã cho xây dựng. Sau khi đã cho tổ chức một cuộc kết tập kinh điển, vị ấy đã thanh lọc giáo pháp. 3. 3. Santappesi [Pg.259] mahāsaṅghaṃ, paccayehi catūhipi; Katvā puññāni’nekāni, navame hāyane’tigā. Vị ấy đã làm cho đại chúng Tăng hài lòng bằng bốn món vật dụng. Sau khi đã làm nhiều việc phước thiện, vị ấy đã qua đời vào năm thứ chín. 4. 4. Tittiseno suto tassa, rājā hutvā anekadhā; Katvā puññāni rajjaṃ taṃ, māsampi navame jahi. Người con trai của ông là Tittisena, sau khi trở thành vua, đã làm nhiều việc phước thiện, đã từ bỏ vương quốc ấy vào tháng thứ chín. 5. 5. Sivo taṃ mātulo hantvā, hutvā rājā anappakaṃ; Puññaṃ katvo’patissena, pañcavīsa dine hato. Người cậu là Siva, sau khi đã giết ông ấy, đã trở thành vua. Sau khi đã làm không ít việc phước thiện, ông đã bị Upatissa giết vào ngày thứ hai mươi lăm. 6. 6. Upatisso tato āsi, rājā hantvāna sīvakaṃ; Moggallānassa bhaginī, sāmiko dhajinīpati. Sau đó, Upatissa, sau khi đã giết Siva, đã trở thành vua. Ông là chồng của em gái Moggallāna và là một vị tướng. 7. 7. Rājā ṭhānantarādīhi, katvāna janasaṅgahaṃ; Sīlākāḷassa pādāsi, saha bho kanadhīvaraṃ. Đức vua, sau khi đã thu phục dân chúng bằng các chức tước v.v..., đã ban cho Silākāḷa cùng với vùng đất của những người đánh cá. 8. 8. Eko putto ahu rañño, upatissassa kassapo; Sasoḷasa sahāyehi, sūro sūpehi saññuto. Vua Upatissa có một người con trai tên là Kassapa, dũng cảm và được trang bị những phẩm chất anh hùng, cùng với mười sáu người bạn. 9. 9. Eka vuttisahāyehi, dānamāna mahādhano; Dhammaṭṭho vīriyājīvi, sādhu jeṭṭhapacāyako. Ông có những người bạn cùng chí hướng, rộng lượng, tôn trọng, và giàu có, sống theo chánh pháp, sống tinh tấn, tốt bụng và kính trọng người lớn tuổi. 10. 10. Silā kāḷotato rajja-lobhavañcita mānaso; Dakkhiṇaṃ malayaṃ gantvā, saṅgaṇhitvā mahā balaṃ. Sau đó, Silākāḷa, với tâm trí bị lừa dối bởi lòng tham vương quốc, đã đi đến vùng Malaya ở phương nam và tập hợp một lực lượng lớn. 11. 11. Vilumpamāno paccanti, sampatto nagarantikaṃ; Taṃ sutvā kassapo jeṭṭho, varamāruyha kuñjaraṃ. Cướp phá các vùng biên địa, ông ta đã đến gần kinh thành. Nghe được điều đó, Kassapa, người con trưởng, đã cưỡi lên một con voi chiến. 12. 12. Assā setvāna pitaraṃ, samādāya sahāyake; Nikkhamma nagarā gacchi, silākālassa dassanaṃ. Sau khi đã an ủi phụ thân, ông cùng với các bạn đồng hành đã ra khỏi kinh thành và đi đến gặp Silākāḷa. 13. 13. Evaṃ satta’ṭṭha vāresu, palāto līnavuttiko; Hatthe katvā upāyena, dese pācina pacchime. Như vậy, bảy tám lần, (Silākāḷa) đã bỏ chạy và ẩn náu. Bằng mưu kế, ông ta đã chiếm được các vùng phía đông và phía tây. 14. 14. Yujjhituṃ puna pācina-tissa pabbatamāgami; Kassapopi sahāyehi, saddhimāruyha dantinaṃ. Để chiến đấu một lần nữa, (Silākāḷa) đã đến núi Pācīnatissa. Kassapa cũng vậy, cùng với các bạn đồng hành, đã cưỡi voi. 15. 15. Tattha gantvā palāpetvā, coraṃ pabbatamatthakaṃ; Āropesi mahānāgaṃ, tenā’si girikassapo. Đi đến đó, ông đã đánh đuổi tên giặc và đã đưa con voi lớn lên đỉnh núi. Do đó, ông được gọi là Girikassapa (Kassapa trên núi). 16. 16. Mānatthaddho silākāḷo, bhiyyo raṭṭhaṃ pabhindiya; Sabbaṃ hatthagataṃ katvā, ajeyya balavāhano. Silākāḷa, người kiêu ngạo, lại gây chia rẽ trong vương quốc. Sau khi đã chiếm đoạt tất cả, ông ta đã có quân đội và phương tiện không thể bị đánh bại. 17. 17. Āgamma nagaraṃ rundhi, satthāhaṃ rājasevakā; Yujjhitvā viralā āsuṃ, tato cintesi kassapo. Ông ta đã đến và bao vây kinh thành. Trong bảy ngày, các binh lính của vua đã chiến đấu và trở nên thưa thớt. Sau đó, Kassapa đã suy nghĩ. 18. 18. Ete [Pg.260] nagararodhena, sabbe bhijjanti pāṇino; Parihīnaṃ balaṃ rājā, andhako ca mahallako. 'Do việc bao vây kinh thành này, tất cả chúng sanh đều bị tổn hại. Quân lực đã suy yếu. Đức vua thì bị mù và già yếu.' 19. 19. Merukandarake katvā, mātaraṃ pitarañca me; Aṅgahetvā balaṃ pacchā, coro niggaṇhi yo iti. Tên trộm ấy đã bắt mẹ và cha của ta làm con tin tại Merukandara; sau đó, y đã đàn áp binh lính. 20. 20. Rattiyaṃ so sahāye ca, rājasādhanamevaca; Ādāya pitaro ceva, malayaṃ gantumārabhi. Vào ban đêm, y cùng với các bạn đồng hành và các vật dụng của hoàng gia, đã đem theo cả cha mẹ, rồi bắt đầu đi đến Malaya. 21. 21. Tadā maggamajānantā, sammūḷā maggadesakā; Nagarassa samīpeva, sambhamiṃsu ito tato. Khi ấy, những người dẫn đường không biết lối đi, bị hoang mang, đã đi lang thang đây đó ở ngay gần thành phố. 22. 22. Silākāḷo pavattiṃ taṃ, sutvā saṅgamma vegasā; Parivāresi saṅgāmo, tattha bhiṃsanako ahu. Silākāla nghe được tin ấy, đã nhanh chóng tập hợp quân và bao vây. Ở đấy, một trận chiến kinh khiếp đã xảy ra. 23. 23. Devāsuraraṇākāre, vattamāne mahāhave; Patitesu sahāyesu, sīdamāne mahāgaje. Trong khi trận đại chiến đang diễn ra giống như cuộc chiến giữa chư thiên và a-tu-la, trong khi các bạn đồng hành bị ngã gục, trong khi con voi lớn đang kiệt sức. 24. 24. Hatthārohassa datvā, chinditvā sīsamattano; Puñchitvā lohitaṃ katvā, kosiyaṃ asi puttikaṃ. Sau khi trao thanh gươm nhỏ cho người quản tượng, ngài đã tự cắt đầu mình, lau máu, và tra gươm vào vỏ. 25. 25. Hatthikumbhe ubho hatthe, ṭhapetvāna avatthari; Upatissopi taṃ sutvā, sokasallāhato mari. Ngài đã đặt cả hai tay lên trán voi rồi ngã xuống. Upatissa (cha) cũng nghe tin ấy, bị mũi tên sầu muộn đâm trúng, rồi qua đời. 26. 26. Evaṃ diyaḍḍhavassena, upatisse divaṃgate; Rājā’hosi silākāḷo, pubbanāmena ekato. Như vậy, sau một năm rưỡi, khi Upatissa đã qua đời, Silākāla đã trở thành vua, cùng với tên gọi trước đây của ông. 27. 27. Taṃ ambasāmaṇerādi-silākāḷoti voharuṃ; Titthaṃ terasavassāni, dipaṃ dhammena pālayi. Người ta gọi ông là Ambasāmaṇera Silākāla. Vị ấy đã trị vì hòn đảo theo đúng Chánh pháp trong mười ba năm. 28. 28. Mahāpāḷimhi dāpesi, paccagghaṃ rājabhojanaṃ; Vejjasālāsu bhoge ca, vaḍḍhesi janatāhito. Vị ấy đã cho cúng dường vật thực hoàng gia quý giá tại Đại Thí Xá Mahāpāli; vì lợi ích của dân chúng, ngài đã gia tăng tài sản cho các bệnh xá. 29. 29. Anvahaṃ pūjayi bodhiṃ, paṭimāyo ca kārayi; Sabbesaṃ dīpavāsīnaṃ, bhikkhūnaṃ’dā ticīvaraṃ. Hằng ngày, ngài đảnh lễ cây Bồ đề và cho tạc các pho tượng. Ngài đã cúng dường tam y đến tất cả các vị tỳ-khưu trú tại hòn đảo. 30. 30. Māghātaṃ kārayidīpe, sabbesaṃyeva pāṇinaṃ; Ānitaṃ attanā kesa-dhātuṃ sammā apūjayi. Ngài đã ra lệnh không sát sanh đối với tất cả chúng sanh trên đảo; ngài đã thành kính cúng dường xá-lợi tóc do chính ngài mang về. 31. 31. Raheradakavārañca, adāsi abhayuttare; Puratthimā therīyānaṃ, vihārakunthanāma so. Ngài đã cúng dường Raheradakavāra cho tu viện Abhayuttara; và một tu viện tên là Kuntha cho các ni sư ở phía đông. 32. 32. Ānetvā āsanaṃ tattha, ṭhapesi dumarājake; Yāvajīvaṃ pavattesi, puññakammamasaṅkhiyaṃ. Ngài đã mang một pháp tòa đến đó và đặt tại cây Bồ đề. Ngài đã thực hiện vô số công đức cho đến trọn đời. 33. 33. Moggallāno [Pg.261] tathā dāṭhā, pabhuti co’patissako; Putto tassā’sumaggassa, desaṃ datvā puratthimaṃ. Moggallāna, Dāṭhāpabhuti, và Upatissa là các con trai của vị vua ấy. Sau khi ban cho vùng phía đông, 34. 34. Datvā ṭhānantarañcādi-pādasaññaṃ visajjayi; Gantvā tattha vasāhīti, sopi gantvā tahiṃ vasi. nhà vua đã ban cho (Moggallāna) chức vụ và danh hiệu Ādipāda rồi phái đi, và nói rằng: 'Hãy đến đó và sinh sống'. Vị ấy cũng đã đi và sống ở đó. 35. 35. Ṭhānaṃ malayarājaggaṃ, desaṃ datvāna dakkhiṇaṃ; Rakkhaṇatthaṃ samuddassa, majjhimaṃ tu niyojayi. Sau khi ban cho vùng phía nam, ngài đã bổ nhiệm người con giữa vào chức vụ thống lãnh vùng Malaya để bảo vệ bờ biển. 36. 36. Upatissaṃ tu vāsesi, santikeyeva attano; Visesena mamāyanto, yūnaṃ kalyānadassanaṃ. Còn Upatissa, người con trẻ có tướng mạo khôi ngô, do đặc biệt yêu mến, nhà vua đã cho sống ở ngay gần mình. 37. 37. Tassa dvādasame vasse, ito kāsi puraṃ gato; Dhammātu midhā’nesi, tato vāṇija māṇavo. Vào năm thứ mười hai của triều đại, một thanh niên thương gia đã đi từ đây đến thành Kāsi, rồi từ đó mang về đây bộ Dhammadhātu. 38. 38. Rājā disvā’samattho so, dhammādhammavicāraṇe; Hemasaññāya dīpamhi, patanto salabho viya. Nhà vua, sau khi xem qua, đã không thể phân biệt được đâu là Chánh pháp, đâu là phi pháp, giống như con thiêu thân lao vào ngọn đèn vì tưởng đó là vàng. 39. 39. Buddhadhammoti saññāya, taṃ gahetvāna sādhukaṃ; Katvā sakkārasammānaṃ, gehe rājagharantike. Với nhận thức rằng đó là Phật pháp, ngài đã cung kính tiếp nhận, thực hiện các nghi lễ cúng dường và tôn kính, tại một ngôi nhà gần hoàng cung. 40. 40. Ṭhapetvā anuvassaṃ tu, netvā jetavanaṃ mahaṃ; Kātuṃ kāresi cārittaṃ, hitaṃ mantvāna pāṇinaṃ. Sau khi an vị kinh sách ở đó, ngài đã thiết lập một thông lệ là hằng năm đều rước đến tu viện Jetavana để tổ chức một đại lễ, vì nghĩ rằng điều đó sẽ mang lại lợi ích cho chúng sanh. 41. 41. Evaṃ katvā silākāḷo, puññakammamanappakaṃ; Patte terasame vasse, yathākammamupāgami. Sau khi đã tạo nhiều công đức như vậy, vào năm thứ mười ba, vua Silākāla đã băng hà theo nghiệp của mình. 42. 42. Dāṭhappabhutiko rajjaṃ, gahetvā bhātaraṃsakaṃ; Akkamoti nivārentaṃ, mārāpesi vibuddhiko. Dāṭhāpabhuti, kẻ ngu muội, sau khi chiếm đoạt vương quốc, đã ra lệnh giết người em trai của mình, là người đã can ngăn ông ta. 43. 43. Moggallāno’tha taṃ sutvā, appattaṃ rajjamaggahi; Akāraṇe me māresi, kaṇiṭṭhaṃ dhammavādīnaṃ. Bấy giờ, Moggallāna nghe tin ấy, đã khởi lên ý định chiếm lấy vương quốc, nghĩ rằng: 'Ngươi đã giết em út của ta một cách vô cớ, một người luôn nói lời đúng theo Chánh pháp'. 44. 44. Kārāpessāmahampajja, rajjanti parikuppiya; Samādāya mahāsenaṃ, agārāhera pabbataṃ. Với lòng vô cùng tức giận, ngài nghĩ rằng: 'Hôm nay ta sẽ giành lấy vương quốc', rồi tập hợp một đội quân lớn và tiến đến núi Rāhera. 45. 45. Rājāpi sutvā sannaddha-balakāyo karindake; Pabbate siviraṃ bandhi, moggallāno nisammataṃ. Nhà vua cũng nghe tin, đã chuẩn bị quân đội và đóng trại trên núi Karindaka. Moggallāna, khi hay biết việc ấy, 46. 46. Sāparādhāna te me vā, manussā dīpavāsino; Ekasmiñca mate rajja-mubhinnaṃyeva nosiyā. đã gửi thông điệp rằng: 'Những người dân trên đảo này, dù là người của ngài hay của tôi, đều không có lỗi. Và khi một trong hai chúng ta chết, vương quốc sẽ không thể thuộc về cả hai được.' 47. 47. Tasmā aññena yujjhantu, ubhoyeva mayaṃ idha; Hatthiyuddhaṃ karomāti, rañño pesesi sāsanaṃ. 'Do đó, đừng để những người khác phải chiến đấu, chỉ hai chúng ta hãy giao đấu bằng voi ở đây.' Moggallāna đã gửi thông điệp này đến nhà vua. 48. 48. Sopi [Pg.262] sādhūti vatvāna, baddhapañcāyudho gajaṃ; Āruyha munino māro viya otthari tāvade. Vị vua ấy cũng nói: 'Hay lắm!', rồi mang theo năm loại vũ khí, leo lên voi, và ngay lập tức tiến ra, giống như Ma vương khiêu chiến với bậc Đại Giác. 49. 49. Moggallānopi sannaddho, āruyha karīnaṃ varaṃ; Tatthā’go aññamaññaṃ te, pāpuṇiṃsu mahāgajā. Moggallāna cũng đã trang bị, đã leo lên con voi tốt nhất; ngài đã đi đến nơi ấy, và những con voi lớn của hai bên đã đến gần nhau. 50. 50. Saddo sūyittha saṅghaṭṭe, asanirāva sannibho; Dantaghātena uṭṭhāsi, jālā vijjullatā viya. Trong cuộc va chạm, một tiếng động đã được nghe thấy, giống như tiếng sấm sét; do sự va chạm của ngà, một ngọn lửa đã phát sinh, giống như tia chớp. 51. 51. Sañjhāghanasabhāgā’suṃ, gajā lohitamakkhitā; Moggallānagajāviddho, raññoosakki kuñjaro. Những con voi bị vấy máu đã giống như những đám mây buổi chiều; bị voi của Moggallāna đâm phải, con voi của đức vua đã rút lui. 52. 52. Rājā ārabhi taṃ disvā, chindituṃ sīsamattano; Moggallāno’tha vandanto, yāci’me’vaṃ kirīiti. Đức vua, khi thấy điều ấy, đã bắt đầu cắt đầu của chính mình; bấy giờ Moggallāna, trong khi đang đảnh lễ, đã van xin ngài như vầy. 53. 53. Yācamānepi somānaṃ, mānento chindikandharaṃ; Chaḍḍesi chahi so rajjaṃ, māsehi divasehi ca. Mặc dù (Moggallāna) đang van xin, ngài (vua) vì tôn trọng lòng kiêu hãnh đã cắt cổ mình; vị ấy đã từ bỏ vương quốc sau sáu tháng và (vài) ngày. 54. 54. Moggallāno tato rājā, āsi dīpe mahābalo; Mātulañca paṭiccemaṃ, cūlanāmena voharuṃ. Sau đó, Moggallāna đã trở thành vị vua có quyền lực lớn trên hòn đảo; và do liên quan đến người cậu, người ta đã gọi ngài bằng tên là Cūla (Tiểu). 55. 55. Āsādhāraṇakāveyyo, vatthuttaya parāyaṇo; Dānasaṃyama soceyyo, soraccādiguṇālayo. (Ngài là) một nhà thơ phi thường, tận tụy với Tam Bảo; (ngài tận tụy với) sự bố thí, sự tự chế, và sự trong sạch, là nơi trú ngụ của các đức hạnh như là sự hiền hòa, v.v. 56. 56. Dānena piyavācāya, atthassa cariyāya ca; Samānattassabhāvena, saṅgahesi mahājanaṃ. Bằng sự bố thí, bằng lời nói ái ngữ, bằng hành vi lợi ích, và bằng bản chất đối xử đồng đều, ngài đã nhiếp phục được đại chúng. 57. 57. Piṇḍapātavihārehi, bhesajjacchādanehi ca; Bhikkhusaṅghañhi saṅgaṇhi, dhammikāya ca guttiyā. Với vật thực khất thực, trú xứ, dược phẩm, và y phục, ngài đã hỗ trợ Tăng chúng, và với sự bảo vệ đúng theo Chánh pháp. 58. 58. Atirekāya pūjāya, pūjetvā dhammabhāṇake; Piṭake tīṇi vācesi, saddhimaṭṭhakathāya so. Sau khi đã cúng dường các vị thuyết pháp với sự cúng dường đặc biệt, vị ấy đã cho tụng đọc Tam Tạng cùng với các bộ Chú giải. 59. 59. Kumāre upalāletvā, nivāpena yathāruciṃ; Sajjhāpesi sadā dhammaṃ, dhammadīpo mahāmati. Sau khi đã chăm sóc các thiếu niên với vật dụng tùy theo sở thích của họ, vị đại trí, ngọn đèn của Chánh pháp, đã luôn luôn cho họ tụng đọc Chánh pháp. 60. 60. Dhammadīpañca so katvā, kuñjarasekhareni sā; Dhammāvāsāne vācesi, puramhi purisuttamo. Vị tối thượng nhân ấy, sau khi đã thực hiện (lễ) Dhammadīpa (Ngọn Đèn Chánh Pháp), đã cho tụng đọc (kinh) vào lúc kết thúc buổi thuyết pháp ở trong thành, (đặt kinh) trên đầu của con voi. 61. 61. Bandhāpesi kadambañca, nadiṃpabbatamajjhato; Pattapasāṇavāpiñca, dhanavāpiṃ garitaraṃ. Ngài đã cho đắp đập sông Kadamba từ giữa ngọn núi; và (đã cho xây) hồ Pattapāsāṇa, hồ Dhanavāpi, và (hồ) Garitara. 62. 62. Gaṇhāpesi sadīghāyu-hetu kammanti sādaro; Likhāpesi ca saddhammaṃ, vatthupūjañca kārayi. Với lòng tôn kính, nghĩ rằng: 'Đây là việc làm vì sự trường thọ của ta', ngài đã cho thực hiện (việc ấy); và ngài đã cho biên chép Chánh pháp, và đã cho thực hiện sự cúng dường đến Tam Bảo. 63. 63. Lokaṃ [Pg.263] so anukampitvā, mātāputtaṃva orasaṃ; Datvā bhutvā yathākāmaṃ, vasse vīsatime mari. Vị ấy, sau khi đã có lòng bi mẫn đối với thế gian như người mẹ đối với đứa con trai ruột của mình, sau khi đã bố thí và hưởng thụ theo ý muốn, đã qua đời vào năm thứ hai mươi. 64. 64. Mahesī tassa ghātetvā, visayogena ñātake; Puttaṃ rajje’bhisiñcitvā, sayaṃ rajjaṃ vicārayi. Vị chánh hậu của ngài, sau khi đã giết các người thân quyến bằng cách dùng thuốc độc, sau khi đã làm lễ đăng quang cho con trai lên ngôi vua, đã tự mình cai quản vương quốc. 65. 65. Tathābhisitto so kitti-sirimegho narādhipo; Tipupattehi chādesi, dumindadharamādito. Được làm lễ đăng quang như thế, vị nhân chủ Kittisirimegha ấy đã cho lợp ngôi nhà của cây Bồ-đề bằng những lá thiếc từ ban đầu. 66. 66. Kapaṇaddhivaṇibbānaṃ, mahādānaṃ pavattayi; Maggapālo tathākāro, ahu sabbopabhogiyo. (Đức vua) đã thiết lập một cuộc đại bố thí cho người nghèo, khách lữ hành, và người ăn xin; Maggapāla cũng đã hành động tương tự, đã là người hưởng thụ tất cả. 67. 67. Mahesī sā sadā āsi, padhānā sabbakammasu; Rajjaṃ tassā’si teneva, heṭṭhupariyavattikaṃ. Vị chánh hậu ấy đã luôn luôn là người đứng đầu trong mọi công việc; do đó, vương quốc của bà đã bị đảo lộn trên dưới. 68. 68. Rājāpādā mahāmaccā’-hesuṃ lañcaparāyanā; Dubbale ca viheṭhesuṃ, balī jānapadā narā. Các quan chức hoàng gia và các vị đại thần đã chuyên về việc nhận hối lộ; những người quyền thế ở thôn quê đã áp bức những người yếu thế. 69. 69. Silākāḷassa kālamhi, gāme saṅgillanāmake; Bhayavasīvhayo poso, ahu moriyavaṃsajo. Vào thời của (vua) Silākāla, ở trong một ngôi làng tên là Saṅgilla, đã có một người tên là Bhayavasi, sanh ra trong dòng dõi Moriya. 70. 70. Ahosi putto sīvassa, aggabodhi sanāmako; Bhāgineyyopi tassāsi, mahānāgoti vissuto. Đã có một người con trai của Sīva, tên là Aggabodhi; cũng có một người cháu trai của ông ấy, nổi tiếng với tên gọi Mahānāga. 71. 71. Bhāgineyo mahānāgo, aggabodhi ca sundaro; Uḷārajjhāsayattā so, mahānāgo mahabbalo. Người cháu trai Mahānāga, và Aggabodhi đẹp trai; do có khuynh hướng cao thượng, Mahānāga ấy đã có sức mạnh to lớn. 72. 72. Hitvā kassakakammāni, corakammamakā vane; Godhaṃ laddhāna pesesi, mātulāniya santikaṃ. Sau khi đã từ bỏ công việc của người nông dân, ông đã làm công việc của kẻ trộm trong rừng; sau khi đã bắt được một con kỳ đà, ông đã gởi nó đến cho người mợ. 73. 73. Godhaṃ disvā’vasā ñatvā, dhaññapacchimapesayi; Kammārassā’pi pesesi, sasaṃ sopi tathevakā. Sau khi thấy con kỳ đà và đã hiểu được (ý nghĩa), bà đã gởi một giỏ lúa; bà cũng đã gởi một con thỏ đến cho người thợ rèn; người ấy cũng đã làm tương tự. 74. 74. Bījaṃ bhaginī māyāci, bījagāhañca tassa sā; Dāsañca ñatvā pesesi, annapānādinā raho. Người chị của ông đã xin hạt giống, và bà ấy (đã xin) một người lấy hạt giống cho ông; sau khi đã hiểu, bà đã bí mật gởi một người đầy tớ cùng với thức ăn, thức uống, v.v. 75. 75. Tadā dubbhikkhakālamhi, eko mantadharo naro; Bhikkhālābhāya saddhehi, bhikkhuvesena bhikkhati. Vào lúc ấy, trong thời kỳ đói kém, có một người đàn ông biết mật chú, để nhận được vật thực cúng dường từ những người có đức tin, đã đi khất thực trong y phục của một vị tỳ khưu. 76. 76. Taṃ gāmaṃ pavisitvā so, aladdhā kiñci bhojanaṃ; Abhibhūto jighacchāya, kampamāno nigacchati. Vị ấy, sau khi đã đi vào ngôi làng ấy, đã không nhận được bất cứ thức ăn nào; bị cơn đói hành hạ, ông ta run rẩy bỏ đi. 77. 77. Taṃ disvā karuṇāyanto, mahānāgo mahādayo; Pattamādāya gāmanta-māhiṇḍitvāpi sabbaso. Mahānāga, người có lòng đại bi, khi thấy ông ta và động lòng trắc ẩn, đã lấy cái bát và đã đi lang thang khắp vùng ngoại ô của ngôi làng. 78. 78. Yāgumattampi [Pg.264] nālattha, tato uttarasāṭakaṃ; Datvā āhari āhāraṃ, so taṃ bhutvā pasīdiya. (Ông) đã không nhận được dù chỉ một ít cháo; sau đó, sau khi đã cho đi chiếc áo choàng của mình, ông đã mang thức ăn về; người kia, sau khi đã ăn món ấy, đã được hoan hỷ. 79. 79. Rajjārahamimaṃ dīpe, karissāmīti cintiya; Tamādāya khaṇenā’gā, gokaṇṇakamahaṇṇavaṃ. Nghĩ rằng: “Ta sẽ làm cho người này xứng đáng với vương vị trên hòn đảo này,” (vị ấy) đã đem người ấy đi và trong chốc lát đã đến đại dương Gokaṇṇa. 80. 80. Atha tattha nisīditvā, sañjapanto yathāvidhiṃma; Mantonā’nesi nāgindaṃ, phussapuṇṇamarattiyaṃ. Rồi sau khi ngồi xuống ở đấy, trong khi tụng niệm đúng theo nghi thức, vị ấy đã dùng thần chú triệu đến vị long vương vào đêm trăng tròn tháng Phussa. 81. 81. Mahānāgaṃ phusāhīti, mahānāgaṃ niyojayi; So bhīto purime yāme, āgataṃ taṃ na sambhusī. (Vị ấy) đã ra lệnh cho con đại long rằng: “Hãy chạm vào đại long.” Do sợ hãi, trong canh đầu, nó đã không chạm vào vị (long vương) đã đến. 82. 82. Tathā majjhimayāmepi, pacchime pana naṅgale; Gahetvā khipi tīheva, aṅgulīhi sataṃ chupi. Tương tự như vậy trong canh giữa. Nhưng trong canh cuối, (con long xà) đã dùng đuôi quấn lấy và quăng đi, (vị ấy) đã dùng chỉ ba ngón tay mà chạm vào nó. 83. 83. So taṃ byākāsi taṃ ditvā, sabalaṃ me parissamaṃ; Tīhi rājūhi yujjhitvā, catutthaṃ tvaṃ nighātiya. Thấy vậy, vị ấy đã tiên tri cho người kia rằng: “Sự cố gắng của ta đã có kết quả. Sau khi giao chiến với ba vị vua, ngươi sẽ giết được người thứ tư.” 84. 84. Vuḍḍho tīṇeva vassāni, rājā hutvā na jīvasi; Tathā hessanti rājāno, tayo te vaṃsajā narā. “Khi đã lớn tuổi, sau khi làm vua, ngươi sẽ không sống được quá ba năm. Tương tự như vậy, sẽ có ba vị vua là những người thuộc dòng dõi của ngươi.” 85. 85. Gantvā sevassu rājānaṃ, pacchā passasi mekhalaṃ; Iti vatvāna pesesi, sopi gantvā narissaraṃ. “Hãy đi và phụng sự đức vua, sau này ngươi sẽ thấy được cái đai lưng.” Sau khi nói như vậy, vị ấy đã cho người kia đi. Người ấy cũng đã đi đến gặp vị chúa tể của loài người. 86. 86. Passitvā tamupaṭṭhāsi, rājā rohaṇakammikaṃ; Taṃ akāsi taduṭṭhānaṃ, bhaṇḍamāhari so bahuṃ. Sau khi yết kiến, người ấy đã hầu hạ vị vua. Đức vua đã bổ nhiệm người ấy làm quan cai trị xứ Rohaṇa. Từ chức vụ ấy, người ấy đã thu được nhiều của cải. 87. 87. Rājā tasmiṃ pasīditvā, andhasenāpativhayaṃ; Datvā ṭhānantaraṃ tassa, gantuṃ tattheva yojayi. Đức vua, do hài lòng về người ấy, đã ban cho người ấy chức tước gọi là Andhasenāpati và đã bổ nhiệm người ấy đi đến đấy. 88. 88. Bhayasīvassa puttañca, bhāgineyyañca attano; Ādāya gantvā taṃ desaṃ, parivattesi sabbaso. Đem theo người con trai của Bhayasīva và người cháu của mình, người ấy đã đi đến xứ ấy và đã hoàn toàn thay đổi (tình hình). 89. 89. Paccekabhogaṃ katvāna, rohaṇaṃ tattha so vasaṃ; Dāṭhappabhūtinā kātuṃ, yuddhaṃgantvā mahabbalo. Sau khi biến Rohaṇa thành một lãnh địa riêng, người ấy đã sống ở đấy. Vị ấy, người có đại binh lực, đã đi để giao chiến với Dāṭhāppabhūti. 90. 90. Moggallānabhayā gantvā, rohaṇañca tahiṃ vasī; Sutvā kittisirīmeghavaṇṇa-rañño rajje samañjasaṃ. Do sợ hãi Moggallāna, người ấy đã đi đến Rohaṇa và đã sống ở đấy. Nghe tin rằng vương quốc của vua Kittisirīmeghavaṇṇa đang trong tình trạng hỗn loạn. 91. 91. Rajjaṃ gahetuṃ kāloti, sīghaṃ āgamma rohaṇā; Ekūnavise divase, mārayitvā mahīpatiṃ. (Nghĩ rằng): “Đây là lúc để chiếm lấy vương quốc,” người ấy đã nhanh chóng từ Rohaṇa đến, và vào ngày thứ mười chín, đã giết chết vị quốc vương. 92. 92. Sayaṃ hutvā mahīpālo, desaṃ katvā yathā pure; Bhāgineyyassa pāhesi, paṇṇamāgacchatūti so. Sau khi tự mình trở thành quốc vương, người ấy đã làm cho đất nước trở lại như xưa. Người ấy đã gửi một lá thư cho người cháu, nói rằng: “Hãy đến đây.” 93. 93. Āgacchanto [Pg.265] nimittena, nivattitvā marittha so; Tato mātulaputtaṃ’kā, uparajjaṃ kataññuko. Trong khi đang đến, do một điềm báo, người ấy đã quay trở lại và đã qua đời. Sau đó, vị vua, người biết ơn, đã lập người con trai của cậu mình làm phó vương. 94. 94. Ālavālaṃ dumindassa, katvā hemamayaṃ gharaṃ; Chādāpesi munindassa, paṭimāyo ca sandahi. Vị ấy đã cho làm một ngôi nhà bằng vàng làm hàng rào cho cây Bồ Đề và đã cho lợp mái. Vị ấy cũng đã cho dựng các pho tượng của đấng Tối Thắng. 95. 95. Mahācetittaye kāsi, sudhākammañca cumbaṭaṃ; Hatthivediñca kāretvā, cittakammamakārayi. Tại ba ngôi đại bảo tháp, vị ấy đã cho thực hiện công việc trát vữa và làm chóp tháp. Sau khi cho làm một lan can hình con voi, vị ấy đã cho vẽ các bức tranh. 96. 96. Pesakārakagāmaṃ so, jambelavhayamuttare; Mahāvihārecābandhi, gāmaṃ tintiṇikavhayaṃ. Vị ấy đã cúng dường ngôi làng của những người thợ dệt tên là Jambela ở phương bắc, và đã hiến cúng ngôi làng tên là Tintiṇika cho tu viện Mahāvihāra. 97. 97. Uddhagāmamhi vasabha-gāmaṃ jetavanassa’dā; Vatthadānaṃ nikāyesu, tīsu ceva pavattayi. Vị ấy đã cúng dường ngôi làng Vasabha ở Uddhagāma cho tu viện Jetavana. Vị ấy cũng đã thiết lập việc cúng dường y phục cho cả ba bộ phái. 98. 98. Khettānaṃ hisataṃ datvā, vihāre jetanāmake; Yāguṃ tattha pavattesi, bhikkhūnaṃ sabbakālikaṃ. Sau khi cúng dường một trăm (mảnh) ruộng cho tu viện tên là Jeta, vị ấy đã thiết lập ở đấy việc cúng dường cháo thường xuyên cho các vị Tỳ khưu. 99. 99. Sahassa dūratissavhā, khettaṃ datvā tapassinaṃ; Mahāvihāravāsīnaṃ, yāguṃ niccaṃ pavattayi. Sau khi cúng dường thửa ruộng tên là Dūratissa có (diện tích) một ngàn (karīsa) cho các vị tu sĩ khổ hạnh ở tu viện Mahāvihāra, vị ấy đã thiết lập việc cúng dường cháo thường xuyên. 100. 100. Ciramātikavārañca, tattheva’dā guṇe rato; Mayūrapariveṇe ca, navakammamakārayi. Vị ấy, người ưa thích đức hạnh, cũng đã cúng dường hồ chứa nước Ciramātika ở đấy. Và tại tu viện Mayūrapariveṇa, vị ấy đã cho thực hiện công việc xây dựng mới. 101. 101. Kāsikhaṇḍe mahādeva-rattakuravanāmake; Vihāre anurārāmaṃ, jiṇṇañca paṭisaṅkharī. Ở quận Kāsikhaṇḍa, vị ấy đã trùng tu các tu viện tên là Mahādeva, Rattakurava, và Anurārāma, những nơi đã bị hư hỏng. 102. 102. Kamaṃ sovaggikaṃ katvā, evamādiṃ narissaro; Agamā tīhi vassehi, devarājasahabyataṃ. Sau khi đã làm các công đức như vậy và các việc khác đưa đến cõi trời, vị chúa tể của loài người, sau ba năm, đã đi đến cõi trời để làm bạn với thiên chủ. 103. 103. Aṭṭhete kuṭṭhacittā’parimitavibhavā rājarājenarūpā; Rājāno rājamānā narakarituragāsūrasenārathehi; Ante hitvā’khilaṃ taṃ vigataparijanā’ḷāhanaṃ saṅkhatāsuṃ; Sappañño taṃ saranto bhavatu bhavasukhaṃ vantukāmo hitesī. Tám vị vua này, với tâm trí xấu xa, có của cải vô lượng, có dung mạo như vua của các vị vua, đã tỏa sáng với binh lính, voi, ngựa, bộ binh và xe ngựa. Cuối cùng, sau khi từ bỏ tất cả những thứ ấy, không còn tùy tùng, họ đã đi đến giàn hỏa thiêu. Người có trí tuệ, khi nhớ đến điều đó, vì muốn lợi ích cho chính mình, hãy trở thành người mong muốn từ bỏ những lạc thú của sự tồn tại. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người tốt. Aṭṭharājako nāma (Chương) tên là Tám Vị Vua. Cattālīsatimo paricchedo. Chương thứ Bốn Mươi. Ekacattālīsatima pariccheda Chương thứ Bốn Mươi Mốt. Dvirājako Hai Vị Vua. 1. 1. Mahānāganarindassa[Pg.266], bhāgineyyo subhāgiyo; So aggabodhirājāsi, aggabodhigatāsayo. Người cháu trai có dung mạo đẹp đẽ của vua Mahānāga, vị ấy đã trở thành vua Aggabodhi, người có tâm hướng về quả vị giác ngộ tối thượng. 2. 2. Tejena bāhuṃ sommena, candaṃ sampuṇṇamaṇḍalaṃ; Sumerumacalantena, gambhirena mahodadhiṃ. Về oai lực, (vị ấy) giống như (thần) Bāhu; về sự dịu dàng, giống như mặt trăng tròn đầy; về sự vững chắc, giống như núi Sumeru; về sự sâu thẳm, giống như đại dương. 3. 3. Vasundharā pakampena, mārutaṃ sampavuttiyā; Buddhiyāmaramantāraṃ, suddhiyā saradambaraṃ. Về sự kiên nhẫn, giống như quả đất; về sự hoạt động, giống như ngọn gió; về trí tuệ, giống như vị quân sư của chư thiên; về sự trong sạch, giống như bầu trời mùa thu. 4. 4. Kāmabhogena devinda, matthena ca narissaraṃ; Dhammena suddhavāseṭṭhaṃ, vikkamena migādhipaṃ. Về sự hưởng thụ dục lạc, giống như vua của chư thiên; về sự giàu có, giống như một vị chúa tể của loài người; về chánh pháp, giống như vị đứng đầu cõi Tịnh Cư; về sự dũng mãnh, giống như chúa của loài thú. 5. 5. Rājadhammehi rajjehi, cakkavattinarissaraṃ; Vessantarañca dānena, anugantvā jane suto. Về các pháp của bậc vua chúa và về vương quốc, vị ấy đã noi theo một vị chuyển luân thánh vương, và về sự bố thí, đã noi theo Vessantara; do đó, vị ấy đã nổi danh trong dân chúng. 6. 6. Mātulaṃ uparājavhe, bhātaraṃ yuvarājake; Bhāgineyyañca malaya-rājaṭhāne ṭhapesi so. Vị ấy đã bổ nhiệm người cậu vào chức vụ Phó vương, người em trai vào chức vụ Thái tử, và người cháu trai vào chức vị vua của vùng Malaya. 7. 7. Ṭhānantare yathāyogaṃ-seṭṭhāmacce ṭhapesi ca; Janaṃ saṅgahavatthūhī, rājadhammehi caggahi. Và vị ấy đã bổ nhiệm các vị đại thần vào các chức vụ khác tùy theo khả năng. Vị ấy đã thu phục dân chúng bằng bốn pháp nhiếp sự và bằng các pháp của bậc vua chúa. 8. 8. Desaṃ sayoggaṃ pādāsi, yuvarājassa dakkhiṇaṃ; Vasaṃ tattha sirīvaḍḍha-mānavāpiṃ sagāhayi. Vị ấy đã ban cho vị thái tử vùng phía nam là một địa hạt thích hợp. Trong khi cư ngụ ở đấy, vị thái tử đã cho xây dựng hồ chứa nước Sirīvaḍḍhamāna. 9. 9. Katvā girivihārañca, saṅghikaṃ tassa dāpayi; Khettānaṃ dvisataṃ saṅgha-bhogatthāya mahāmati. Vị đại trí ấy cũng đã cho xây dựng tu viện Giri, dâng cúng cho Tăng đoàn, cùng với hai trăm (thửa) ruộng vì sự tiêu dùng của Tăng đoàn. 10. 10. Adā malayarājassa, dāṭhānāmaṃ sadhītaraṃ; Pariveṇaṃ sīrisaṅgha-bodhināmañca kārayi. Vị ấy đã gả người con gái tên là Dāṭhā cho vị vua của vùng Malaya; và đã cho xây dựng một tu viện tên là Sīrisaṅghabodhi. 11. 11. Mahāsivassa kāresi, pariveṇaṃ sanāmakaṃ; Parivāro’pi tassāsi, evaṃ puññaparāyano. Vị ấy đã cho xây dựng một tu viện cùng tên cho (danh của) Mahāsiva. Đoàn tùy tùng của vị ấy cũng là những người hết lòng tạo phước như vậy. 12. 12. Katvā sādhupacārena, porāṇaṃ saṅgahaṃ vidhiṃ; Antarāyaṃ visodhetuṃ, jiṇṇañca paṭisaṅkhari. Với sự tôn kính đúng mực, vị ấy đã thực hiện nghi thức kết tập cổ xưa để thanh lọc các trở ngại, và đã cho trùng tu những gì đã hư hỏng. 13. 13. Kavayo [Pg.267] tassa rajjamhi, sīhaḷāya niruttiyā; Kāveyye bahuke’kāsuṃ, vicitranayāsālino. Trong vương quốc của vị ấy, các thi sĩ, những người tài giỏi về nhiều thể loại, đã sáng tác nhiều thi phẩm bằng tiếng Sīhaḷa. 14. 14. Vihāre dakkhiṇe kāsi, pāsādaṃ sumanoharaṃ; Akā navahi vassehi, dipe kaṇṭakasodhanaṃ. Vị ấy đã xây dựng một điện thờ rất đẹp ở tu viện Dakkhiṇa. Trong chín năm, vị ấy đã thực hiện việc dẹp trừ những kẻ gây rối trên hòn đảo. 15. 15. Kurundanāmaṃ kāretvā, vihāraṃ sabbasaṅghikaṃ; Vāpiṃ tannāmakaṃ nāḷi-kerārāmaṃ tiyojanaṃ. (Vị ấy) đã cho xây dựng tu viện tên là Kurunda cho toàn thể Tăng đoàn, một hồ chứa nước cùng tên, và một vườn dừa dài ba do tuần. 16. 16. Mahāsivavhaye ceva, sassaṃ kārayituṃ adā; Lābhasakkārasammāna-mārāmikasataṃ tadā. Và ở (tu viện) tên là Mahāsiva, vị ấy đã ban cho (đất đai) để trồng trọt. Khi ấy, vị ấy đã ban sự cúng dường, tôn kính, danh dự và một trăm người phục vụ trong tu viện. 17. 17. Vihāraṃ taṃ samīpamhi, katvā ambilapassavaṃ; Gāmaṃ tannāmakaṃ cādā, theriyānaṃ tapassīnaṃ. Gần tu viện ấy, vị ấy đã cho xây dựng (ni viện) Ambilapassava và đã cúng dường (ni viện ấy) cùng với một ngôi làng cùng tên cho các vị trưởng lão ni tu khổ hạnh. 18. 18. Uttaravallivihārassa, ratanaṃ dīghavaṇṇitaṃ; Datvā gāmaṃ patiṭṭhesi, satthubimbaṃ silāmayaṃ. Vị ấy đã cúng dường một viên ngọc quý được mô tả là dài và một ngôi làng cho tu viện Uttaravalli, và đã cho dựng một pho tượng bằng đá của bậc Đạo Sư. 19. 19. Keḷivāte ca kāresi, sumanaṃ nāma pabbataṃ; Mahātelavaṭaṃbodhi-ghare pāsāṇavedikaṃ. Và ở Keḷivāta, vị ấy đã cho xây dựng (tu viện) tên là Sumana. (Vị ấy cũng đã cho xây dựng) một lan can bằng đá ở điện thờ cây Bồ đề Mahātelavaṭa. 20. 20. Kāretvā lohapāsādaṃ, pāsādamahane adā; Chattiṃsānaṃ sahassānaṃ, bhikkhūnaṃ so ticīvaraṃ. Vị ấy đã cho xây dựng lại Lâu đài Đồng, và trong lễ khánh thành lâu đài, vị ấy đã cúng dường tam y đến ba mươi sáu ngàn vị tỳ khưu. 21. 21. Gāmaṃ datvā niyojesi, ārakkhaṃ dhītu nāmakaṃ; Hatthikucchivihārepi, pāsādaṃ kāsi buddhimā. Vị ấy đã cúng dường một ngôi làng được đặt theo tên của con gái mình để làm vật bảo trợ. Vị vua trí tuệ ấy cũng đã xây dựng một điện thờ ở tu viện Hatthikucchi. 22. 22. Dāṭhā sivassa ṭhatvāna, ovāde sādhu bhikkhuno; Samācaranto dhammena, sakkaccaṃ tamupaṭṭhahi. Vâng theo lời khuyên của vị tỳ khưu đức hạnh Dāṭhāsiva, vị ấy đã thực hành theo Chánh pháp và đã tôn kính phụng sự vị ấy. 23. 23. Mūgasenāpatiṃ cākā, vihāraṃ so visālakaṃ; Gāmaṃ lajjikametassa, dāsa bhogāya’dāsi ca. Vị ấy cũng đã xây dựng một tu viện rộng lớn tên là Mūgasenāpati; và đã cúng dường ngôi làng Lajjika cho tu viện này vì sự tiêu dùng của các người phục vụ. 24. 24. Mahānāgassa puññatthaṃ, rañño taṃnāmakaṃ akā; Mahātherassa tañcā’dā, rājā tepiṭakassa so. Vì phước báu cho vua Mahānāga, vị vua ấy đã xây dựng một (tu viện) cùng tên. Và vị vua ấy đã cúng dường tu viện ấy cho một vị đại trưởng lão thông thuộc Tam Tạng. 25. 25. Attano sadisānañca, yogīnaṃ vigatālayo; Bhikkhūnaṃ catusaṭṭhīnaṃ, vihāraṃ taṃ tadā adā. Khi ấy, vị vua không còn luyến ái đã cúng dường tu viện ấy cho sáu mươi bốn vị tỳ khưu là những vị hành thiền và có phẩm hạnh tương tự như mình. 26. 26. Katvā tasseva mahā-pariveṇanivāsino; Bhinnorudīpaṃ datvāna, vaṭṭakākārapiṭṭhito. Vị ấy đã thực hiện (việc cúng dường) cho vị (trưởng lão) trú tại đại tu viện ấy, bằng cách dâng cúng hòn đảo Bhinnoru cùng với thu nhập từ Vaṭṭakākārapiṭṭhi. 27. 27. Dakkhiṇagīridaḷhavhe, mahānāge ca pabbate; Kāḷavāpādike cā’kā, vihāre posathālaye. Vị ấy đã cho xây dựng các nhà Bố-tát ở (tu viện) tên là Dakkhiṇagīridaḷha, ở núi Mahānāga, và ở các tu viện Kāḷavāpi và các nơi khác. 28. 28. Vihāre [Pg.268] abhaye’kāsi, mahāpokkharaṇiṃ tathā; Cetiyapabbate cākā, nāgasoṇḍiṃ thirodikaṃ. Tương tự, vị ấy đã cho xây dựng một hồ nước lớn ở tu viện Abhaya(giri); và ở núi Cetiya, vị ấy đã cho xây dựng (hồ) Nāgasoṇḍi có nguồn nước thường xuyên. 29. 29. Mahindataṭavāviñca, kārāpetvāna sādhukaṃ; Etissā mariyādāya, theraṃ netuṃ niyojayi. Và sau khi đã cho xây dựng tốt đẹp hồ chứa nước Mahindataṭa, vị ấy đã ra lệnh rước (xá lợi của) vị trưởng lão để (thiết lập) ranh giới của hồ này. 30. 30. Mahāmahinda theramhi, taṃṭhānasamupāgato; Taracchā eva netunti, katikañceva kārayi. Đối với (xá lợi của) đại trưởng lão Mahinda đã được đưa đến nơi ấy, vị ấy đã cho lập một quy ước rằng: ‘(Xá lợi) chỉ nên được rước bằng loài thú trên cạn’. 31. 31. Chattaṃ soṇṇañca kāresi, nikāyesupi tīsu so; Sattāṭṭhanava vāresu, mahaggharatanehi ca. Vị ấy đã cho làm một cây lọng bằng vàng, và cũng (dâng cúng) cho ba bộ phái; vào bảy, tám, và chín dịp, (ngài đã cúng dường) bằng những bảo vật vô giá. 32. 32. Mahātūpe catubbīsa-bhāraṃ chattaṃ suvaṇṇayaṃ; Tattha tattha ca pūjesi, mahagghaṃ ratanuttamaṃ. Tại Đại Tháp, (ngài đã dâng) một cây lọng bằng vàng nặng hai mươi bốn bhāra; và tại nhiều nơi khác nhau, ngài đã cúng dường những bảo vật tối thượng vô giá. 33. 33. Dāṭhādhātugharaṃ katvā, vicitraratanujjalaṃ; Kāsi hemakaraṇḍañca, lohanāvañca pāḷiyaṃ. Sau khi xây dựng một điện thờ Xá Lợi Răng, rực rỡ với nhiều loại bảo vật, ngài đã cho làm một hộp đựng bằng vàng và một chiếc thuyền bằng kim loại cho (việc bảo quản) kinh điển Pāḷi. 34. 34. Maṇimekhalanāmañca, bandhāpesi sabandhanaṃ; Mahāmātiñca gaṇhesi, maṇihīrakavāpiyaṃ. Ngài đã cho xây đập nước tên là Maṇimekhalā cùng với cống của nó; và ngài đã cho xây đập Mahāmāti và hồ chứa nước Maṇihīraka. 35. 35. Tadā eko mahāthero, jotipālakanāmako; Parājesi vivādena, dīpe vetullavādino. Vào thời ấy, có một vị đại trưởng lão tên là Jotipāla đã đánh bại những người theo thuyết Vetulla trong một cuộc tranh luận trên hòn đảo. 36. 36. Dāṭhāpabhutināmo’tha, ādipādo’tilajjito; Hatthamukkhippi taṃ hantuṃ, gaṇḍo sañjāyi taṃkhaṇe. Bấy giờ, vị Ādipāda tên là Dāṭhāpabhuti, vô cùng hổ thẹn, đã giơ tay lên để đánh vị ấy (trưởng lão), ngay lúc đó một khối u đã phát sinh. 37. 37. Rājā tasmiṃ pasīditvā, vihāreyeva vāsayi; Mānena taṃ anāgamma, dāṭhāpabhūmato kira. Đức vua, có lòng tịnh tín nơi vị ấy, đã cho ngài cư ngụ ngay tại tu viện; được biết, do lòng kiêu mạn của Dāṭhāpabhuti, ngài (vua) đã không đến gần vị ấy. 38. 38. Datvā mahādipādattaṃ, bhāgineyyaggabodhino; Rakkhituṃ taṃ niyojesi, theraṃ sopi tamācari. Sau khi ban chức vị Mahādipāda cho người cháu tên là Aggabodhi, ngài đã giao phó cho vị ấy việc bảo vệ vị trưởng lão. Vị ấy cũng đã làm như vậy. 39. 39. Nīlagehaparicchedaṃ, katvā tasseva so adā; Katvevaṃ bahudhā puññaṃ, catuttiṃse same mato. Vị ấy đã thiết lập địa phận Nīlageha và dâng cúng cho chính vị ấy (trưởng lão). Sau khi đã làm nhiều công đức như vậy, ngài băng hà vào năm thứ ba mươi tư. 40. 40. Aggabodhi tato āsi, rājā pubbassa rājino; Mahallakattānaṃ khudda-nāmena paridīpayuṃ. Sau đó, Aggabodhi, (cháu) của vị vua trước, đã trở thành vua. Để phân biệt với người lớn tuổi hơn, người ta gọi ngài bằng tên hiệu nhỏ hơn. 41. 41. So dīpaṃ paripālesi, pubbacārittakovido; Akāsi ca mahesiṃ so, mātuladhītumattano. Vị ấy, là người thông thạo các tập tục xưa, đã cai trị hòn đảo. Và ngài đã lập con gái của cậu mình làm hoàng hậu. 42. 42. Saṅghabhaddaṃ asiggāhaṃ, kāsi bandhuṃ mahesiyā; Yathārahamadā ceva, ṭhānantaramanālayo. Ngài đã bổ nhiệm Saṅghabhadda, một người bà con của hoàng hậu, làm người mang gươm báu. Và không luyến tiếc, ngài đã ban các chức vụ tương xứng với công trạng. 43. 43. Katvā [Pg.269] veḷuvanaṃ rājā, sāgalīnaṃ niyojayī; Jamburantaragallañca, kāsi mātikapiṭṭhikaṃ. Đức vua, sau khi xây dựng tu viện Veḷuvana, đã dâng cúng cho các vị (Tăng) thuộc phái Sāgaliya. Ngài cũng đã cho xây (hồ chứa nước) Jamburantaragalla và (kênh) Mātikapiṭṭhika. 44. 44. Rañño tasse’va rajjamhi, kāliṅgesu mahīpati; Sattānaṃ maraṇaṃ yuddhe, disvā saṃviggamānaso. Trong thời trị vì của chính vị vua ấy, một vị vua ở xứ Kāliṅga, sau khi chứng kiến cái chết của các chúng sanh trong một trận chiến, đã có tâm dao động. 45. 45. Imaṃ dīpamupāgamma, pabbajjā katanicchayo; Jotipālamhi pabbaji, rājā sakkāsi taṃ ciraṃ. Vị ấy đã đến hòn đảo này, với quyết tâm xuất gia, và đã thọ giới dưới sự hướng dẫn của (trưởng lão) Jotipāla. Đức vua (của Tích Lan) đã tôn kính vị ấy trong một thời gian dài. 46. 46. Padhānaṭhānaṃ tassa’kā, vihāre mattapabbate; Tassāmacco mahesī ca, tathevā’gamma pabbajuṃ. Ngài (vua Tích Lan) đã xây cho vị ấy một thiền đường tại tu viện Mattapabbata. Vị đại thần và hoàng hậu của vị ấy (vua Kāliṅga) cũng đã đến theo cách tương tự và xuất gia. 47. 47. Rañño mahesī sutvāna, tassa pabbajjamuttamaṃ; Sakkaccaṃ tamupaṭṭhāsi, ratanavhañca kārayi. Hoàng hậu của đức vua (Tích Lan), khi nghe về sự xuất gia cao quý của vị ấy, đã kính cẩn phụng sự ngài. Bà cũng đã cho xây dựng (tu viện) tên là Ratana. 48. 48. Adā rājā amaccassa, pācīnakaṇḍarājiyaṃ; Vettavāsavihārañca, so’dā saṅghassa taṃ yati. Đức vua đã ban cho vị đại thần (của vua Kāliṅga) vùng Pācīnakaṇḍarājiya. Vị tu sĩ ấy đã dâng cúng vùng đất đó và tu viện Vettavāsa cho Tăng đoàn. 49. 49. Rājattheremate rājā, socitvā parideviya; Padhānaṭhānaṃ kāresi, cūḷagallavihārake. Khi vị trưởng lão hoàng gia (tức vua Kāliṅga) viên tịch, đức vua đã sầu muộn và than khóc; ngài đã cho xây một thiền đường tại tu viện Cūḷagalla. 50. 50. Palaṃnagaragañceva, tassa ṭhānañhi kārayi; Evaṃ tadatthaṃ puññāni, bahūni’pi mahīpati. Ngài cũng đã cho thiết lập làng Palaṃnagara làm nơi (hỗ trợ) cho thiền đường ấy. Như vậy, vị quốc vương đã làm nhiều công đức vì lợi ích của vị ấy. 51. 51. Jotipālita theramhi, tūpārāmamhi cetiyaṃ; Vandamāne pabhijjitvā, bhāgo taṃ purato pati. Khi trưởng lão Jotipālita đang đảnh lễ bảo tháp tại Thūpārāma, một phần (của bảo tháp) đã bị vỡ và rơi xuống trước mặt ngài. 52. 52. Pakkositvāna rājānaṃ, thero dassesi dukkhito; Rājā disvāva saṃviggo, kammaṃ paṭṭhapi taṃkhaṇe. Vị trưởng lão, lòng đầy đau khổ, đã cho mời đức vua đến và chỉ cho ngài thấy (sự việc). Đức vua, ngay khi nhìn thấy, đã xúc động và bắt đầu công việc (trùng tu) ngay lập tức. 53. 53. Dakkhiṇakkhakadhātuṃ so, lohapāsādakucchiyaṃ; Sārakkhaṃ ṭhapayitvāna, rattindivamapūjayi. Vị ấy, sau khi an vị xá lợi xương đòn bên phải một cách an toàn bên trong Lâu đài Đồng, đã cúng dường ngày đêm. 54. 54. Navakamme cirāyante, thūpārāmamhi devatā; Supinaṃ tassa dassesuṃ, rattimārāmikā viya. Trong khi công việc trùng tu kéo dài, các vị chư thiên ở Thūpārāma đã hiện ra trong giấc mộng của ngài vào ban đêm, giống như những người phục vụ trong chùa. 55. 55. Sace rājā papañceti, kātuṃ dhātugharaṃ mayaṃ; Dhātuṃ gahetvā gacchāma, yatthatatthā’ti taṃkhaṇe. (Họ nói rằng): "Nếu đức vua trì hoãn việc xây dựng điện thờ xá lợi, chúng tôi sẽ mang xá lợi đi đến một nơi nào đó." 56. 56. Rājā pabuddho saṃviggo, na cireneva kārayi; Kammaṃ dhātugharesabbaṃ, cittakammādisaññuttaṃ. Đức vua, khi tỉnh giấc, lòng đầy xúc động, đã cho hoàn thành không chậm trễ tất cả công việc của điện thờ xá lợi, bao gồm cả các bức họa và những việc khác. 57. 57. Catasso paṭimāyo ca, pallaṅke ca silāmaye; Hemacchattaṃ silādanta-kammaṃ gehamhi sabbaso. (Ngài đã cho làm) bốn pho tượng, các bảo tọa bằng đá, một cây lọng bằng vàng, và các công trình bằng đá và ngà voi ở khắp nơi trong điện thờ. 58. 58. Mahāmaccādayo’kaṃsu[Pg.270], karaṇḍānaṃ sataṃ nava; Devānaṃpiyatissassa, kammañca nikhilaṃ navaṃ. Các vị đại thần và những người khác đã làm chín trăm hộp đựng xá lợi. Và toàn bộ công trình của vua Devānampiyatissa đã được làm mới lại. 59. 59. Sabbussāhena kāretvā, mahāpūjaṃ yathārahaṃ; Ānetvā lohapāsādā, dhātuṃ sabbādarena so. Sau khi cho thực hiện (công việc) với tất cả nỗ lực và cử hành một đại lễ cúng dường tương xứng, vị ấy đã cung thỉnh xá lợi từ Lâu đài Đồng với tất cả lòng tôn kính. 60. 60. Jotipālaṃ mahātheraṃ, sasaṅghaṃ parivāriya; Parihārena vaḍḍhesi, dhātuṃ dhātukaraṇḍake. Cùng với Tăng đoàn vây quanh đại trưởng lão Jotipāla, ngài đã tôn trí xá lợi vào trong hộp đựng xá lợi với một nghi lễ trọng thể. 61. 61. Dhātugehassa pādāsi, laṅkādīpaṃ sahattanā; Lābhaggāma-madā tassā, rakkhakānaṃ mahesiyā. Ngài đã tự tay dâng cúng phần nền của tháp thờ xá lợi ở đảo Laṅkā; và đã ban làng Lābhagāma cho hoàng hậu để cung cấp cho những người bảo vệ tháp ấy. 62. 62. Nāgadīpamhi gehañca, rājāyatanadhātuyā; Uṇṇalomagharañceva, chattamāmalacetiye. Tại Nāgadīpa, (ngài đã xây) một ngôi nhà cho xá lợi Rājāyatana; và một ngôi nhà cho (xá lợi) Uṇṇaloma, và một cây lọng trên bảo tháp Āmala. 63. 63. Tattha gāmaṃ vihārassa, yāgudānāya’dāsi ca; Vihārassa’bhayassā’dā, gāmamaṅgaṇasālakaṃ. Tại nơi ấy, ngài cũng đã ban một ngôi làng cho tu viện để cung cấp cháo. Ngài đã ban làng Aṅgaṇasālaka cho tu viện Abhaya. 64. 64. Nāmaṃ katvāna so’kāsi, attano ca mahesiyā; Dāṭhaggabodhimāvāsaṃ, vihāre atayuttare. Ngài đã xây dựng trú xứ Dāṭhaggabodhi trong tu viện cao quý nhất, đặt tên theo tên của ngài và hoàng hậu. 65. 65. Devī kapālanāgaṃ sā, vihāraṃ sādhukāriya; Tasse’vādā vihārassa, sampannacatupaccayaṃ. Vị hoàng hậu ấy, sau khi xây dựng tốt đẹp tu viện Kapālanāga, đã cúng dường cho chính tu viện ấy (những vật dụng) đầy đủ bốn món vật dụng cần thiết. 66. 66. Gehaṃ jetavane kāsi, rājā rājatacumbaṭaṃ; Udapānaṃ maṇāpesi, sova bodhigharantike. Đức vua đã xây một ngôi nhà ở Jetavana (và dâng cúng) một cái đế bằng bạc. Chính ngài cũng đã cho đào một cái giếng gần Bồ-đề điện. 67. 67. Gaṅgātaṭaṃ valāhassaṃ, vāpiṃ giritaṭañcakā; Mahāpāḷiṃpi vaḍḍhesi, bhatanāvañca kārayi. Ngài đã xây các hồ chứa nước Gaṅgātaṭa, Valāhassa, và Giritaṭa. Ngài cũng đã mở rộng nhà bố thí Mahāpāḷi và cho làm một chiếc thuyền chở thực phẩm. 68. 68. Bhikkhūnīnaṃ mahesī ca, bhattavaṃsaṃ samādisi; Evaṃ puññāni katvā so, divaṃ’gā dasame same. Và hoàng hậu đã thiết lập việc cung cấp thực phẩm thường xuyên cho các tỳ-khưu-ni. Sau khi làm các công đức như vậy, ngài đã băng hà vào năm thứ mười (của triều đại). 69. 69. Evaṃ puññaratā narādhipatayo sampannabhogā gamuṃ; Maccusseva vasaṃ tatohi matimā sammā bhavassīdisaṃ; Passanto niyamaṃ vihāya vidhinā sabbaṃ bhave saṅgatiṃ; Nibbānābhimukho careyya dhitimā pabbajjamajjhūpago. Như vậy, các vị quốc vương ưa thích công đức, sở hữu tài sản sung túc, cũng đều phải chịu sự chi phối của cái chết. Do đó, người trí tuệ, khi thấy rõ định luật này của sự tồn tại, hãy từ bỏ mọi quyến luyến trong các cõi hữu, theo đúng phương pháp. Người kiên định, đã xuất gia, hãy sống hướng về Niết-bàn. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người thiện lành, Dvirājako nāma có tên là Hai Vị Vua, Ekacattālīsatimo paricchedo. Chương thứ bốn mươi mốt. Dvicattālīsatima pariccheda Chương thứ bốn mươi hai Cha rājako Sáu Vị Vua 1. 1. Saṅghatisso [Pg.271] tato āsi, asiggāho mahīpati; Sāsanassa ca raṭṭhassa, vuddhikāmo naye rato. Sau đó, Saṅghatissa, người mang gươm báu, đã trở thành quốc vương. Ngài mong muốn sự thịnh vượng của Giáo Pháp và vương quốc, và ưa thích công lý. 2. 2. Ṭhānantaraṃ yathārahaṃ, datvā saṅgaṇhiso janaṃ; Tadā khuddakarājassa, moggallāno camūpati. Sau khi ban cấp chức vụ tùy theo công trạng, ngài đã thu phục được dân chúng. Bấy giờ, có vị tướng tên là Moggallāna của một tiểu vương. 3. 3. Vasanto rohaṇe sutvā, saṅghatissassa rājataṃ; Khandhavāraṃ sayuddhatthaṃ, mahāgalle nivesayi. Khi đang sống ở Rohaṇa, nghe tin Saṅghatissa lên ngôi vua, ông ta đã thiết lập một doanh trại tại Mahāgalla để chuẩn bị chiến tranh. 4. 4. Saṅghatisso ca sutvā taṃ, balakāyamapesayi; Yujjhituṃ tena tajjesi, moggallāno mahabbalo. Vua Saṅghatissa nghe được tin ấy, đã phái một đạo quân đến giao chiến với ông ta. Moggallāna, người rất hùng mạnh, đã đánh tan đạo quân ấy. 5. 5. Tato hatthassamādāya, gantvā rattivihārakaṃ; Balaṃ so sannipātento, vāsaṃ tattheva kappayi. Sau đó, ông ta đem theo voi và ngựa, đi đến Rattivihāraka. Vừa tập hợp quân đội, ông ta đã đóng quân ngay tại đó. 6. 6. Rājā sutvā punā’gantvā, kadallādīnivātake; Yujjhitvā taṃ palāpetvā, pesetvā balamattano. Đức vua nghe tin, lại thân chinh đến, giao chiến tại Kadallādīnivātaka, đánh cho ông ta phải bỏ chạy, rồi ngài phái quân đội của mình đi. 7. 7. Sayaṃ puramupāgañchi, sopi naṭṭhaṃ savāhiniṃ; Puna pākatikaṃ katvā, kareheramupāgami. tự mình trở về kinh thành. Còn ông ta (Moggallāna), sau khi củng cố lại đội quân đã bị tiêu diệt của mình, đã đi đến Karehera. 8. 8. Rañño senāpati puttaṃ, pesetvā corasantikaṃ; Yena kenaci lesena, sayaṃ dukkhiva dummano. Vị tướng quân của nhà vua, sau khi dùng một mưu kế nào đó để gửi con trai mình đến chỗ tên giặc, đã tự mình tỏ ra như đau khổ và buồn rầu. 9. 9. Āturo viya bāḷhaṃ so, hosi mañcaparāyano; Rājā sutvā pavattitaṃ, upasaṅkamma taṅkhaṇe. Ông ta giả vờ như bị bệnh nặng, nằm liệt trên giường. Đức vua nghe tin, liền đến thăm ngay lúc đó. 10. 10. Mā tvaṃ soci kumārassa, sammānetvānusāsiya; Handa tvaṃ nagaraṃ rakkha, nate sakkā mayā saha. (Đức vua) đã an ủi và chỉ dạy ông ta: 'Khanh đừng sầu muộn vì con trai. Nào, khanh hãy bảo vệ kinh thành, vì khanh không thể cùng ta 11. 11. Yuddhamaṇḍalamāgantuṃ, gilānattāti yojayi; Ubbāsite jane sabbe, vicchinne rājabhojane. đi đến chiến trường vì đang bị bệnh.' Ngài đã sắp đặt như vậy. Khi tất cả dân chúng đã được sơ tán và bữa ăn của hoàng gia bị gián đoạn, 12. 12. Mahāpāḷimhi sampakkaṃ, rañño bhojanamāharuṃ; Rājā dvisvā’ti nibinno, yāva mando na hessati. Người ta đã dâng lên đức vua bữa ăn được nấu trong nhà Mahāpāḷi. Đức vua, chán ngán cả hai (tên giặc), (nghĩ rằng) 'Chừng nào tên gian ác chưa bị (tiêu diệt)...' 13. 13. Ekko [Pg.272] pīti vicintetvā, yuddhāya samāsā’gamā; Saddhiṃ puttena āruyha, hatthiṃsannaddhavāhano. ...(thì) không có lấy một niềm vui nào.' Suy nghĩ như vậy, ngài đã ra trận. Cùng với con trai, ngài đã cưỡi lên một con voi được trang bị áo giáp. 14. 14. Thokeneva balenāgā, pācinatissapabbataṃ; Evaṃ ubhayato cūḷa-saṅgāme paccupaṭṭhite. Ngài đã đến núi Pācīnatissapabbata chỉ với một lực lượng nhỏ. Như vậy, khi trận giao tranh nhỏ sắp xảy ra ở cả hai phía, 15. 15. Senāpatisamittaddu, yuddhamārabhi pacchato; Putto disvā narindassa, ghātessāmi imaṃ iti. Vị tướng quân, kẻ phản bội, đã bắt đầu tấn công từ phía sau. Con trai của đức vua trông thấy, liền nói: 'Con sẽ giết hắn'. 16. 16. Āha rājā nivāresi, mā te rucci balaṃ idaṃ; Neva sakkā’dhivāsetuṃ, atimandaṃ hanissati. Đức vua đã nói và ngăn lại: 'Con chớ nên nóng vội. Đạo quân này không thể nào chống cự nổi; nó quá yếu và sẽ bị tiêu diệt'. 17. 17. Duvinnaṃ balakāyānaṃ, rājāmajjhagato ahu; Tato senā dvidhā’hosi, corasenāpatīpati. Vị vua đã ở giữa hai đạo quân; do đó, quân đội đã bị chia làm hai, (một bên) theo vị tướng cướp. 18. 18. Rañño nāgo madhukavha rukkhacchāyaṃ samāvisi; Tadā chattaṃ patitassa, sākhamāhacca bhūmiyaṃ. Con voi của đức vua đã đi vào bóng mát của một cây madhuka; khi ấy, chiếc lọng của ngài, do vướng phải một cành cây, đã rơi xuống đất. 19. 19. Corassa senā taṃ ditvā, haritvā sāmino adā; So taṃ ussāpayichattaṃ, ṭhatvāpabbatamuddhani. Quân lính của tên cướp, sau khi nhìn thấy vật ấy, đã lấy đi và dâng cho chủ của họ. Người này đã giương chiếc lọng ấy lên, trong khi đang đứng trên đỉnh núi. 20. 20. Tadā rājabalaṃ rājā, nunamesoti cintiya; Gantvā taṃ parivāresi, rājā āsi tadekako. Khi ấy, quân đội của đức vua, nghĩ rằng: “Chắc chắn đây là (quân của) chúng ta”, đã đi đến và bao vây người ấy. (Lúc đó) đức vua chỉ còn lại một mình. 21. 21. Hatthikkhandhā tadoruyha-puttaṃ’maccañca sohadaṃ; Upāvisi samīpamhi, merumajjarakānanaṃ. Bấy giờ, sau khi xuống khỏi lưng voi, ngài cùng với con trai và vị đại thần thân tín đã đi vào khu rừng Merumajjara ở gần đó. 22. 22. Moggallāno tato laddha-jayo vāhanamādiya; Senāpatiṃca mittadduṃ, tassa puttañca pāpinaṃ. Bấy giờ, Moggallāna, sau khi đã chiến thắng, đã chiếm lấy cỗ xe, viên tướng phản bội, và đứa con trai độc ác của ông ta. 23. 23. Upāgamma puraṃ rājā, āsī laṅkā talādhipo; Tato cintesi jīvante, sattumhi na sukhaṃ iti. Vị vua, sau khi tiến vào kinh thành, đã trở thành người cai trị xứ Laṅkā. Bấy giờ, ngài suy nghĩ rằng: “Khi kẻ thù còn sống, ta không có được sự an vui”. 24. 24. So sutvā pubbarājassa, putto etthāti kujjhiya; Āṇāpesi ca tassā’su, hatthapādāni chindituṃ. Vị ấy, sau khi nghe rằng: “Con trai của vị vua trước đang ở đây”, đã nổi giận và ra lệnh phải nhanh chóng chặt tay chân của người ấy. 25. 25. Upakkami tadā raññā, āṇatto puriso khaṇe; Chindituṃ hatthapādaṃ so, kumāro rodi dummano. Bấy giờ, người đàn ông được vua ra lệnh đã bắt đầu, ngay lúc ấy, việc chặt tay chân của vị ấy. Vị hoàng tử, lòng đầy sầu muộn, đã khóc than. 26. 26. Pūvakhādakahatthaṃ me, chindeyyaṃ ce tadā ahaṃ; Khādisaṃ tena pūveti, haṃ sutvā rājakammiko. Người đao phủ của đức vua, sau khi nghe (vị hoàng tử) nói rằng: “Nếu ngươi chặt tay ăn bánh của ta, thì ta sẽ ăn bánh bằng tay đó”. 27. 27. Roditvā paridevitvā, rājāṇāya dukhaddito; Vāmaṃ hatthañca pādañca, tassa chindi narādhamo. Kẻ hạ tiện ấy, khóc lóc và than van, đau khổ vì mệnh lệnh của đức vua, đã chặt bàn tay trái và bàn chân trái của vị hoàng tử. 28. 28. Jeṭṭhatisso [Pg.273] palāyitvā, rañño putto’paro agā; Aññato malayaṃ desaṃ, merukandaranāmakaṃ. Người con trai khác của đức vua là Jeṭṭhatissa, sau khi trốn thoát, đã đi đến một vùng khác ở Malaya, có tên là Merukandara. 29. 29. Rājā’tha sasutā’macco, gantvā veḷuvanaṃ raho; Codito tattha bhikkhūhi, kāsāvāni samādiyi. Bấy giờ, đức vua cùng với con trai và vị đại thần, đã bí mật đi đến Trúc Lâm (Veḷuvana). Tại đấy, được các vị tỳ khưu khuyến khích, ngài đã thọ nhận y ca-sa. 30. 30. Bhikkhuvesaṃ gahetvāna, rohaṇaṃ gantumānaso; Maṇihīraṃ samāgañchi, tatraṭhā rājasevakā. Sau khi mang hình tướng của một vị tỳ khưu, với ý định đi đến Rohaṇa, ngài đã đến Maṇihīra. Các thuộc hạ của đức vua (mới) đang đóng ở đấy. 31. 31. Sañjānitvā tayopete, tesaṃ pādevarujjhiya; Sāsanaṃ tassa pesesuṃ, rājā sutvā visesato. Sau khi nhận ra ba người họ, (các thuộc hạ) đã trói chân họ lại và gửi tin báo cho vị vua (Moggallāna). Đức vua, sau khi nghe tin, đặc biệt... 32. 32. Tuṭṭho āṇāpayi gantvā, sīghamādāya tejane; Tato sīhagiriṃnetvā, tissaṅkaṃ nirupaddavaṃ. (Vua) vui mừng ra lệnh: “Hãy đi nhanh chóng bắt những người đó. Sau đó, hãy giải họ đến Sīhagiri, đến hồ Tissa một cách an toàn”. 33. 33. Sīsaṃ gaṇhatha tattheva, rañño ca tanayassa ca; Amaccaṃ pana jīvanta-māneyyātha mama’ntikaṃ. “Hãy lấy đầu của đức vua và của con trai ngài ngay tại đó. Còn vị đại thần, hãy mang người ấy còn sống đến trước mặt ta”. 34. 34. Manussā evamāṇattā, te gahetvā tayojane; Netvā sīhagiriṃkātuṃ, yathāvuttamupakkamuṃ. Những người ấy, sau khi nhận lệnh như vậy, đã bắt giữ ba người kia, giải họ đến Sīhagiri, và bắt đầu thực hiện theo như lời đã được truyền dạy. 35. 35. Tato rājasuto āha, purise kammakārake; Sīsaṃ me paṭhamaṃ chetvā, detha mayhaṃ sukhaṃ iti. Bấy giờ, con trai của đức vua nói với những người hành quyết rằng: “Hãy chặt đầu của ta trước, và hãy ban cho ta sự an lạc”. 36. 36. Rājaposā tathā’kāsuṃ, pacchāchindiṃsu rājino; Sīsaṃ passatha bālānaṃ, kammaṃ kammavidūjanā. Các thuộc hạ của đức vua đã làm như vậy, sau đó họ đã chặt đầu của đức vua. Hỡi những người hiểu biết về nghiệp, hãy nhìn xem hành động của những kẻ ngu si. 37. 37. Evaṃ aniccā bhogāhi, adhuvā asayaṃvasī; Tattha laggā kathaṃ niccaṃ, sukhaṃ bho na gavesatha. Như vậy, của cải là vô thường, không bền vững, không tự chủ. Hỡi các bạn, sao những người còn dính mắc vào đó lại không tìm kiếm hạnh phúc thường hằng? 38. 38. Rañño sāsanamāhaṃsu, amaccassa hitesino; Taṃ sutvāna hasitvāna, idaṃ vacanamabravi. (Những người kia) đã mang thông điệp của đức vua đến cho vị đại thần. Sau khi nghe xong, vị đại thần cười lớn và nói lời này. 39. 39. Chinnasīso mayā diṭṭho, mayi jīvati sāmiko; Ṭhapetvā hampi sevāmi, aho aññañhi sāmikaṃ. “Ta đã thấy đầu của chủ ta bị chặt, trong khi ta vẫn còn sống. A! Thật vậy, ta lại bỏ ngài để phụng sự một vị chủ khác sao!” 40. 40. Idha taṃ mārayitvāna, chāyaṃ tassa harissatha; Aho aññāṇakā tumhe, maññe ummattakā iti. “Sau khi giết ngài ở đây, các ngươi sẽ mang đi cái bóng của ngài. Ôi, các ngươi thật là những kẻ ngu dốt, ta nghĩ rằng các ngươi đã hóa điên rồi!” 41. 41. Iti vatvāna so pāde, gahetvā sāmino sayi; Tassa te haraṇopāyaṃ, apassantā yathā tathā. Nói như vậy xong, vị ấy nằm xuống, ôm lấy chân của chủ mình. Những người kia, không tìm thấy bất cứ phương cách nào để mang vị ấy đi. 42. 42. Tassāpi sīsaṃ chetvāna, maccā ādāya tīṇi’pi; Rañño dassetumāhacca, rājā tusittha nibbhayo. Sau khi cũng đã chặt đầu của vị ấy, những người kia mang cả ba cái đầu đến trình cho đức vua. Đức vua, không còn lo sợ, đã rất hài lòng. 43. 43. Duṭṭhasenā [Pg.274] patissā’dā, tato malayarājataṃ; Asiggāhakaṭhānamhi, tassa puttaṃ ṭhapesi ca. Bấy giờ, ngài đã ban chức vị vua cai trị vùng Malaya cho viên tướng gian ác, và đã bổ nhiệm con trai của ông ta vào chức vụ người mang gươm báu. 44. 44. Thūpattayampi chādesi, vatthehi ahatehi so; Tathā laṅkātale sabbe, thūpekāsi mahussavaṃ. Vị ấy cũng đã dùng vải mới để bao phủ ba ngôi bảo tháp. Tương tự như vậy, ngài đã tổ chức một đại lễ hội cho tất cả các bảo tháp trên khắp xứ Laṅkā. 45. 45. Kesadhātuñca nāthassa, dāṭhādhātuṃ tatheva ca; Mahābodhiṃ sasakkaccaṃ, mahāpūjāya sakkari. Ngài đã thành kính cúng dường trọng thể Xá lợi Tóc của Đức Thế Tôn, cũng như Xá lợi Răng, và cây Đại Bồ đề. 46. 46. Sabbaṃ vesākhapūjādiṃ, cārittaṃnugataṃ akā; Dhammakammena sodhesi, sabbaṃ sugatasāsanaṃ. Ngài đã thực hiện tất cả các lễ cúng dường Vesak và các lễ khác theo truyền thống. Ngài đã thanh lọc toàn bộ giáo pháp của bậc Thiện Thệ bằng một pháp sự. 47. 47. Piṭakānañca sajjhāyaṃ, mahāpūjāya kārayi; Lābhaṃ datvā tirekena, pūjayittha bahussute. Vị vua đã cho tổ chức đại lễ cúng dường và tụng đọc Tam Tạng; sau khi đã dâng cúng các vật phẩm một cách dồi dào, ngài đã tôn kính các bậc đa văn. 48. 48. Bhikkhūnaṃ dīpavāsīnaṃ, sabbesaṃ cīvaraṃ agā; Āvāsesu ca sabbesu, kathinaṃ attharāpayi. Ngài đã dâng y đến tất cả các vị Tỳ khưu trú tại hòn đảo; và trong tất cả các trú xứ, ngài đã cho cử hành lễ dâng y kathina. 49. 49. Paṭimāyo ca kāresi, jiṇṇañca paṭisaṅkhari; Loṇakkhettañca pādāsi, saṅghassa tisatādhikaṃ. Ngài cũng đã cho tạc các pho tượng và đã cho trùng tu các pho tượng cũ kỹ; ngài cũng đã dâng cúng cho Tăng chúng hơn ba trăm ruộng muối. 50. 50. Kārapiṭṭhimhi kāresi, moggallāna vihārakaṃ; Vihārā piṭṭhigāmañca, sagāmaṃ vaṭagāmakaṃ. Tại Kārapiṭṭhi, ngài đã cho xây dựng tu viện Moggallāna; (ngài cũng đã dâng cúng) tu viện Piṭṭhigāma và làng Vaṭagāmaka cùng với ngôi làng của nó. 51. 51. Tathā cetiyagehañca’-kāsi rakkhavihārake; Vihāraṃ naṃ bahunnaṃ so, bhogagāme bahū adā. Cũng vậy, tại tu viện Rakkha, ngài đã cho xây dựng một điện thờ; vị ấy đã dâng cúng nhiều làng mạc có lợi tức cho nhiều tu viện. 52. 52. Evaṃ puññānī so’kāsi, appameyyāni bhūmipo; Sampattīnamanicattaṃ, saranto pubbarājino. Như vậy, vị quốc vương ấy đã làm các công đức không thể lường được, trong khi tưởng nhớ đến sự vô thường của tài sản của vị vua tiền nhiệm. 53. 53. Tadā kenaci dosena, kuddhomalayarājino; Saritvā pubbarājassa, kataṃ tena virūpakaṃ. Bấy giờ, do một lỗi lầm nào đó, (vua) nổi giận với vua xứ Malaya, trong khi nhớ lại việc làm tàn ác mà y đã gây ra cho vị vua tiền nhiệm. 54. 54. Upāyena gahetvāna, hatthapādañca chedayi; Taṃ sutvā so asiggāho, saputto rohaṇaṃgato. (Vua) đã dùng mưu kế bắt lấy (vua xứ Malaya) rồi cho chặt tay và chân. Nghe được việc ấy, viên quan mang gươm cùng với con trai đã đi đến xứ Rohaṇa. 55. 55. Vasanto tattha so katvā, hatthe janapadaṃ lahuṃ; Jeṭṭhasissamupagañchi, nilīnaṃ malaye ṭhitaṃ. Trong khi trú tại nơi ấy, vị ấy đã nhanh chóng thu phục một quận vào tay mình; rồi đi đến gặp Jeṭṭhatissa, người đang ẩn náu tại Malaya. 56. 56. Saddhiṃ tenasaghātento, raṭṭhaṃ janapadaṃ khaṇe; Doḷapabbatamāgamma, khandhāvāraṃ nivesayi. Cùng với người ấy, trong chốc lát họ đã tấn công vương quốc và xứ sở; sau khi đến núi Doḷa, họ đã thiết lập một doanh trại. 57. 57. Rājā sutvāna taṃ sabbaṃ, sannaddhabalavāhano; Khandhāvāraṃ nivesesi, gantvā tasseva santikaṃ. Nhà vua, sau khi nghe tất cả việc ấy, với quân đội và xe cộ được trang bị, đã đi đến gần người ấy và thiết lập một doanh trại. 58. 58. Tadā [Pg.275] pajjararogena, manussārājino bahū; Upaddutā matā āsuṃ, taṃ sutvā so asiggaho. Bấy giờ, do bệnh dịch Pajjararoga, nhiều người của nhà vua đã bị hoành hành và đã chết. Nghe được việc ấy, viên quan mang gươm 59. 59. Yuddhamārabhivegena, rañño senātidubbalā; Pabhijjitvā palāyittha, rājāpacchā palāyi so. đã nhanh chóng bắt đầu cuộc chiến. Quân đội của nhà vua rất yếu ớt, đã bị tan vỡ và bỏ chạy. Sau đó, chính nhà vua cũng đã bỏ chạy. 60. 60. Disvā ekākinaṃ yantaṃ, sīhapabbatasantike; Asiggāho mahārājaṃ, mārayittha saparisaṃ. Nhìn thấy (nhà vua) đang đi một mình ở gần núi Sīha, viên quan mang gươm cùng với đoàn tùy tùng của mình đã giết chết vị đại vương. 61. 61. Ohīnaṃ pacchato jeṭṭha-tissampi pana mārituṃ; Sāsanaṃ tassa pesesi, ehi rājā bhavāhīti. Và để giết cả Jeṭṭhatissa, người đã bị bỏ lại phía sau, y đã gửi một thông điệp đến ông ta rằng: 'Hãy đến đây và hãy làm vua'. 62. 62. So taññatvā palāyitvā, nivatto malayaṃ agā; Kathañhi laddhaṃ kicchena, rajjaṃso deti me iti. Vị ấy, sau khi biết được (ý định đó), đã bỏ trốn, quay trở lại và đi đến Malaya, (tự nghĩ rằng): 'Làm sao y lại có thể trao cho ta vương quốc mà y đã khó khăn giành được?' 63. 63. Evaṃ kho dallanāmaṃ so, moggallānaṃ narissaraṃ; Māretvā chahi vassehi, sampattabalavāhano. Như vậy, sau khi đã giết chết vị chúa tể loài người tên là Dalla Moggallāna sau sáu năm, y đã có được quân đội và xe cộ. 64. 64. Athā’gantvā asiggāho, anurādhapuraṃ varaṃ; Rājā hutvā pavattesi, āṇācakkaṃ mahītale. Bấy giờ, viên quan mang gươm, sau khi đã đến thành Anurādhapura cao quý, đã trở thành vua và đã vận hành bánh xe mệnh lệnh trên khắp mặt đất. 65. 65. Sa silāmeghavaṇṇavho, saṅghaṃ bodhiñca vandiya; Thūpattayañca sakkāsi, mahāpāḷiñca vaḍḍhayi. Vị ấy, có tên là Silāmeghavaṇṇa, sau khi đã đảnh lễ Tăng chúng và cây Bồ đề, đã tôn kính ba ngôi Bảo tháp và đã cho mở rộng nhà đại thí Mahāpāḷi. 66. 66. Pāyāsaṃ’dāsi saṅghassa, sappiphāṇitasaṅkhataṃ; Chātake atikicchamhi, parissāvanameva ca. Ngài đã dâng cúng cháo sữa nấu với bơ lỏng và đường phèn cho Tăng chúng; và trong cơn đói kém khốc liệt, (ngài cũng đã dâng) các túi lọc nước. 67. 67. Sabbadānena saṅgaṇhī, kapaṇaddhivaṇibbake; Pūvamūladhanaṃcā’dā, kumārānaṃ mahādayo. Với lòng đại bi, ngài đã hỗ trợ những người nghèo khó, lữ khách, và kẻ hành khất bằng tất cả các loại vật thí; và ngài đã cấp vốn làm bánh cho các trẻ em. 68. 68. Vihāre abhaye buddhaṃ, pūjayittha sīlāmayaṃ; Jiṇṇañca gehaṃ tassā’kā, nānāratanacittikaṃ. Tại tu viện Abhaya, ngài đã cúng dường pho tượng Phật bằng đá; và ngài đã cho xây dựng lại ngôi điện thờ cũ kỹ của pho tượng ấy, trang hoàng bằng nhiều loại bảo vật. 69. 69. Kolavāpiñca datvāna, ārakkhatthaṃ jinassa so; Pūjaṃ sabbopahārehi, sabbakālaṃ pavattayi. Và sau khi đã dâng cúng hồ Kolavāpi để bảo trợ cho (pho tượng của) đấng Chiến Thắng, vị ấy đã duy trì việc cúng dường với tất cả vật phẩm vào mọi thời điểm. 70. 70. Evaṃ tasmiṃ mahīpāle, vasante puññabhājane; Nāyako sirināgavho, jeṭṭhatissassa mātulo. Trong khi vị quốc vương ấy, một bậc chứa đựng công đức, đang trị vì như vậy, có một vị lãnh đạo tên là Sirināga, là cậu của Jeṭṭhatissa. 71. 71. Gantvāna paratīraṃ so, ādāya damiḷe bahū; Āgantvā uttaraṃ desaṃ, gaṇhituṃ tamupakkami. Vị ấy, sau khi đã đi đến bờ bên kia, đã mang theo nhiều người Damiḷa; khi trở về, y đã bắt đầu chiếm lấy miền phương bắc. 72. 72. Rājāpi sutvā taṃ gantvā, yujjhitvā rājamittake; Gāme hantvāna taṃ tena, damiḷe saddhimāgate. Nhà vua, sau khi nghe tin ấy, cũng đã đi đến, giao chiến tại làng Rājamittaka, và đã giết chết y cùng với những người Damiḷa đã đến cùng y. 73. 73. Hatasese [Pg.276] gahetvāna, katvā paribhavaṃ bahuṃ; Adāsi dāse katvāna, vihāresu tahiṃ tahiṃ. Sau khi bắt giữ những kẻ còn sống sót, nhà vua đã làm cho họ phải chịu nhiều sự khinh miệt, biến họ thành nô lệ rồi đem cho các tu viện ở nơi này nơi kia. 74. 74. Evaṃsampattavijaye, puramāgammabhūmipe; Sabbaṃ raṭṭhaṃ visodhetvā, vasante akuto bhaye. Như vậy, trong khi vị quốc vương, sau khi đã đạt được chiến thắng, trở về kinh thành, thanh lọc toàn bộ vương quốc, và đang an trú không còn sợ hãi từ bất cứ đâu. 75. 75. Bhikkhubodhī sanāmo’tha, vihāre abhayuttare; Dussīle bahule disvā, pabbajjāya navopi so. Bấy giờ, có một vị tên là Bodhi, một vị Tỳ khưu ở tu viện Abhayuttara, mặc dù mới xuất gia, sau khi nhìn thấy nhiều vị (Tỳ khưu) phá giới. 76. 76. Rājānamupasaṅkamma, dhammakammamayācatha; Rājā te neva kāresi, dhammakammaṃ vihārake. (Vị ấy) đã đến yết kiến nhà vua và đã thỉnh cầu một pháp sự. (Tuy nhiên,) nhà vua đã không cho thực hiện pháp sự ấy cho họ tại tu viện. 77. 77. Dussīlā nihaṭā tena, sabbe mantiya ekato; Raho taṃ mārayitvāna, taṃ kammaṃ paṭibāhayyuṃ. Do đó, những kẻ ác giới đã bị trục xuất. Tất cả bọn chúng cùng nhau bàn bạc, lén lút giết chết vị ấy, rồi che giấu việc làm đó. 78. 78. Rājā sutvā tadā kuddho, sabbegaṇhiya ekato; Akā pokkharaṇī pāle, chinnahatthe sabandhane. Bấy giờ, đức vua nghe được việc ấy liền nổi giận, cho bắt tất cả bọn chúng lại, chặt tay, xiềng xích rồi bắt đứng trên bờ hồ sen. 79. 79. Aññe tattha sataṃ bhikkhū, jambudīpe khipāpayi; Saranto tassa ussāhaṃ, parisodhesi sāsanaṃ. Một trăm vị tỳ khưu khác ở nơi ấy đã bị ông cho đi đày ở cõi Diêm Phù Đề. Tưởng nhớ đến sự nỗ lực của vị ấy, ông đã thanh lọc giáo hội. 80. 80. Bhikkhū theriyavāde so, kātuṃ tehi uposathaṃ; Ārādhetvā paṭikkhitto, pakuppitvā anādaro. Vị ấy đã thỉnh cầu các vị tỳ khưu thuộc Thượng Tọa Bộ cùng làm lễ Bố-tát với mình. Do bị từ chối, ông ta trở nên tức giận và bất kính. 81. 81. Akkositvā ca bhāsitvā, vācāhi pharusāhi so; Bhikkhū te akkhamāpetvā, dakkhiṇaṃ desamajjhagā. Vị ấy đã mắng nhiếc và nói những lời thô lỗ, không xin lỗi các vị tỳ khưu ấy, rồi đi về phương nam. 82. 82. Tassa so mahatā phuṭṭho, rogena marisajjukaṃ; Evaṃ navahi vassehi, pariccaji mahītalaṃ. Vị ấy bị một căn bệnh nặng hành hạ, sắp chết. Như vậy, sau chín năm, ông ta đã từ bỏ cõi đời. 83. 83. Tassa putto tato agga-bodhi nāmo kumārako; Āsi rājāsirisaṅgha-bodhināmena visuto. Sau đó, con trai của ông là hoàng tử tên Aggabodhi đã trở thành vua, nổi danh với tên gọi Sirisaṅghabodhi. 84. 84. Kaṇiṭṭhaṃ bhātaraṃ māṇaṃ, oparajje’bhisañciya; Tassā’dā dakkhiṇaṃ desaṃ, sayoggabalavāhanaṃ. Ông đã bổ nhiệm em trai mình là Māṇa làm phó vương và ban cho người ấy miền nam cùng với đoàn tùy tùng, quân đội và xe cộ. 85. 85. Rājā so pubbarājūnaṃ, pavattaṃ na vināsiya; Raṭṭhaṃ dhammena pālesi, saṅghañca bahumānayi. Vị vua ấy không phá bỏ truyền thống của các vị vua trước, đã cai trị vương quốc một cách đúng đắn và hết lòng tôn kính Tăng đoàn. 86. 86. Jeṭṭhatisso’tha taṃ sabbaṃ, suṇitvā malaye ṭhito; Ariṭṭhaṃ girimāgamma, saṅgahesi mahājanaṃ. Bấy giờ, Jeṭṭhatissa, đang ở Malaya, nghe được tất cả việc ấy, đã đến núi Ariṭṭha và tập hợp đông đảo dân chúng. 87. 87. Katvā hatthagate pubba-dakkhiṇe susamānase; Kamena puramāgantu-mārabhittha mahābalo. Vị ấy, người có quyền lực lớn, sau khi thu phục được miền đông và miền nam với lòng dân thuận hòa, đã tuần tự bắt đầu tiến về kinh thành. 88. 88. Dāṭhāsiva [Pg.277] mamaccañca, gahetuṃ pacchimaṃ disaṃ; Pesayitvā sayaṃ gāme, vasittha siripiṭṭhike. Ông đã phái vị quan Dāṭhāsiva đi chiếm miền tây, còn chính mình thì ở lại làng Siripiṭṭhika. 89. 89. Rājā nisamma taṃsabbaṃ, uparājaṃ visajjayi; Sabalaṃ pacchimaṃ desaṃ, so gantvā taṃ palāpayi. Đức vua nghe được tất cả việc ấy, đã phái phó vương cùng quân đội đến miền tây. Vị ấy đến đó và đã khiến cho người kia phải bỏ chạy. 90. 90. Potakaṃva kulāvamhi, sakkā hantunti dārakaṃ; Māyettaṃ āgataṃ rājā, kumārā’macca maggahī. Nghĩ rằng: 'Có thể giết đứa trẻ này dễ như giết con chim non trong tổ', đức vua đã bắt giữ vị hoàng tử-quan đại thần đã đến bằng mưu kế này. 91. 91. Jeṭṭhatissaṃpi etaṃva, gaṇhissāmīti cintiya; Thokeneva balenāgā, nirāsaṅkotivikkamo. Nghĩ rằng: 'Ta cũng sẽ bắt Jeṭṭhatissa theo cách tương tự', vị vua vô cùng dũng mãnh, không chút lo sợ, đã đến chỉ với một lực lượng nhỏ. 92. 92. Jeṭṭhasissopi taṃ sutvā, sannaddhabalavāhano; Sāgaro bhinnavelova, rājasenaṃ samotthari. Jeṭṭhatissa nghe được việc ấy, với quân đội và xe cộ đã được trang bị, đã tràn ngập quân đội của nhà vua như biển cả vỡ bờ. 93. 93. Rājasenā pabhijjittha, rājā āruyha kuñjaraṃ; Eko aññātavesena, palāyitvā khaṇena so. Quân đội của nhà vua bị tan vỡ. Đức vua leo lên voi, một mình cải trang, trong khoảnh khắc đã bỏ chạy. 94. 94. Chaṭṭhe māsamhi rajjamhā, nāvamāruyha sajjukaṃ; Jambudīpamagāhitvā, dhanaṃ desañca ñātake. Vào tháng thứ sáu, ông lập tức lên thuyền rời khỏi vương quốc, đi đến Diêm Phù Đề, bỏ lại của cải, đất nước và quyến thuộc. 95. 95. Jeṭṭhatisso tato hutvā, pure rājāyathā pure; Sabbaṃ kiccaṃ pavattesi, paripālesi sāsanaṃ. Sau đó, Jeṭṭhatissa trở thành vua trong kinh thành, đã thực hiện tất cả các nhiệm vụ như trước đây và bảo hộ giáo pháp. 96. 96. Mahādāragiriṃ so’dā, vihāre abhayuttare; Mahāvihārassā’dāsi, mahāmettavhabodhikaṃ. Vị ấy đã cúng dường Mahādāragiri cho tu viện Abhayuttara; và cúng dường Mahāmettabodhika cho Đại Tự. 97. 97. Goṇḍigāmañca pādāsi, rājā jetavanassa so; Mātulaṅgaṇakañceva, gāmañco dumbaraṅgaṇaṃ. Vị vua ấy đã cúng dường làng Goṇḍigāma cho tu viện Jetavana, cùng với làng Mātulaṅgaṇaka và làng Dumbaraṅgaṇa. 98. 98. Mahānāgassa pādāsi, padhānagharakassa so; Kassapassa girissāpi, āhāraṃ ambilāpikaṃ. Vị ấy đã cúng dường thu nhập từ Ambilāpika cho thiền đường Mahānāga và cũng cho tu viện Kassapagiri. 99. 99. Gāmaṃ kakkhalavitthiñca, adāveḷuvanassa so; Gaṅgāmāti vihārassa, kehetaṃ gāmakaṃ adā. Vị ấy đã cúng dường làng Kakkhalavitthi cho tu viện Veḷuvana; và cúng dường làng Kehe cho tu viện Gaṅgāmāti. 100. 100. Antarāgaṅgasavhassa, cullamātikagāmakaṃ; Mayettikassapāvāse, sahanna nagaraṃ adā. Ông đã cúng dường làng Cullamātika cho tu viện tên là Antarāgaṅga; và cúng dường thị trấn Sahanna cho trú xứ của Mayettikassapa. 101. 101. Kāḷavāpi vihārassa, udavhaṃ gāmamādisi; Ete caññeca so bhoga-gāmehi paripūrayi. Ông đã chỉ định làng tên là Uda cho tu viện Kāḷavāpi. Vị ấy đã chu cấp cho những tu viện này và các tu viện khác bằng các làng bổng lộc. 102. 102. Jiṇṇaṃ satasahassehi, tīhi so paṭisaṅkhari; Bhikkhūnaṃ dīpavāsīnaṃ, ticīvaramadāsi ca. Vị ấy đã dùng ba trăm ngàn (tiền) để trùng tu những công trình đã hư hỏng, và cũng đã cúng dường tam y cho các vị tỳ khưu sống trên đảo. 103. 103. Jambudīpagatassā’suṃ[Pg.278], rañño sodariyā narā; Tattha tattha nilīnā te, desaṃ hantumupakkamuṃ. Có những người bà con của vị vua đã đi đến Diêm Phù Đề. Họ ẩn náu đây đó và bắt đầu tàn phá đất nước. 104. 104. Sutvā taṃ jeṭṭhatisso’tha, kāḷavāpiṃupacca so; Yujjhanto tehi tattheva, vāsaṃ’kāsi savāhano. Bấy giờ, Jeṭṭhatissa nghe được việc ấy, đã đến Kāḷavāpi. Vừa giao chiến với họ, ông vừa đóng quân cùng với binh lính của mình ngay tại đó. 105. 105. Paratīraṃ gato rājā, gahetvā damiḷaṃ balaṃ; Kāḷavāpimupāgamma, kātuṃ yuddhamupakkami. Vị vua đã đi đến bờ bên kia, sau khi tập hợp một đội quân Damiḷa, đã đến Kāḷavāpi và bắt đầu gây chiến. 106. 106. Jeṭṭhatissopi sannaddha balakāyo dhanāyudho; Jambudīpaṃ gamāpetvā, amaccaṃ dāṭhasivakaṃ. Jeṭṭhatissa, với quân đội được trang bị, với cung và vũ khí, đã phái vị quan Dāṭhasiva đi đến Diêm Phù Đề. 107. 107. Vammitaṃ gajamāruyha, yujjhanto attano balaṃ; Ohīyamānaṃ disvāna, āruḷhaṃ attanā saha. 108. 108. Mahāmaccavaco vedaṃ, sandesaṃ me mahesiyā; Ārocehi yathākāmaṃ, pacchā tava karissati. 109. 109. Pabbajitvā mahādevī, sajjhāyitvā ca āgamaṃ; Abhidhammaṃ kathetvāna, pattiṃ dehīti rājino. 110. 110. Iccetaṃ sāsanaṃ datvā, damiḷe āgatāgate; Yāva yuddhaṃ nihantvāna, āyumhi khayamāgate. 111. 111. Veḷuppadamiḷaṃ nāma, disvā yujjhitumāgataṃ; Tambulatthaviyaṃ hatthe, rakkhanto churikaṃ tadā. 112. 112. Tato nikkaraṇiṃ sammā, gahetvā sīsamattano; Chetvā hatthimhi appetvā, churikaṃ kosiyaṃ khipi. 113. 113. Ugghosayi mahāsenā, mahāmaccopi so tadā; Gantvā’bhiyogaṃ vatvāna, sīsacchedamhi rājino. 114. 114. Sandesaṃ deviyā vatvā, tāya pabbajjasāsane; Samāpito bhidhammamhi, saddhimaṭṭhakathāya hi. 115. 115. Dhammāsanā samoruyha, nisīdiya mahītale; Ehi rañño mahākāraṃ, dassehī’ti niyojito. 116. 116. Nisajja purato tassā, chinditvā sīsamattano; Khipitvā churikaṃ āha, evaṃ devo mato iti. 117. 117. Sā taṃ disvā-tisokena, phāletvā hadayaṃ matā; Evaṃ pañcahi māsehi, rājā so tidivaṃ gato. 118. 118. Evaṃ [Pg.279] vijitasaṅgāmo, sattavo abhimaddiya; Rajjaṃ pākatikaṃ katvā, viharanto pure vare. 119. 119. Uparājassa nāmena, kāritassa pana’ttanā; Mahallarājā savhassa, padhānagharakassa so. 120. 120. Addhā gāmadvayaṃ rājā, haṅkāraṃ sāmugāmakaṃ; Kehellarājabhāgañca, sabbepi paricārake. 121. 121. Tathā jetavanassa’dā, mahāmaṇikagāmakaṃ; Mayettikassapāvāsaṃ, sālagāmena pūjayi. 122. 122. Ambillapadaraṃ cā’dā, cetiyassa girissa so; Pulatthinagare kāsi, mahāpānādi dīpakaṃ. 123. 123. Amaccā tassa māresuṃ, māṇavhaṃ yuvarājakaṃ; Antopure’parajjhitvā, datvāpi samamettikaṃ. 124. 124. Tato kassapanāmaṃ so, kaṇiṭṭhaṃ sakabhātaraṃ; Pālento santatiṃ rājā, oparajje’bhisecayi. 125. 125. Māṇassa maraṇaṃ sutvā, gahetvā damiḷe lahuṃ; Dāṭhāsivo samāgañchi, gāmaṃ tintiṇī nāmakaṃ. 126. 126. Tassāgamanamaññāma, nikkhamitvā savāhano; Yujjhanto dvārase vasse, jambudīpaṃ palātavā. 127. 127. Pahāya sabbaṃ gacchanto, saññāṇatthāya attano; Ekāvaliṃ gahetvāva, ekākī so hi nikkhami. 128. 128. Ekāvaliṃ vināceva, rājā hutvā yathāvidhiṃ; Ahu dāṭhopatissoti, visuto dharaṇī tale. 129. 129. Itaro laddhaokāso, rajjamaggahi yujjhiya; Aññamaññaṃ palāpesuṃ, evaṃ te antarantarā. 130. 130. Evaṃ ubhinnaṃ rājūnaṃ, saṅgāmenā’bhipīḷito; Loko upadduto-sabbo vihīnadhanadhaññavā. 131. 131. Dāṭhopatisso nāsesi, sabbaṃ pubbakarājūnaṃ; Gaṇhī tīsu nikāyesu, sāraṃ dhātugharesu ca. 132. 132. Suvaṇṇapaṭimāyo so, suvaṇṇaṃ gaṇhi bhindiya; Soṇṇamālādikaṃ sabbaṃ, pūjābhaṇḍaṃ nirākari. 133. 133. Thūpārāme [Pg.280] tathāgaṇhi, sovaṇṇaṃ thupikaṃ ghare; Mahaggharatanākiṇṇaṃ, chattaṃ bhindittha cetiye. 134. 134. Mahāpāḷimhi nāvāyo, damiḷānaṃ sadāpayi; Rājagehā nijhāpesuṃ, saddhiṃ dhātugharena te. 135. 135. Pacchā vippaṭisārī so, desetuṃ, pāpamattano; Kāresi saha bhogena, sākavatthuvihārakaṃ. 136. 136. Bhāgineyyopi ratana-dāṭho iti jane suto; Mahādīpādo hutvāna, sabhogo tamupaṭṭhahi. 137. 137. Aggabodhimhi sampatte, rajjaṃ yuddhabalena ca; Kassapo yuvarājā so, senaṃ rakkhitumattano. Khi Aggabodhi đã đến và (chiếm) vương quốc bằng sức mạnh chiến tranh, vị phó vương Kassapa ấy, để bảo vệ quân đội của mình, 138. 138. Duppañño sahasā bhetvā, thūpārāmamhi cetiyaṃ; Devānaṃpiyatissena, khuddarājena ceva hi. kẻ ngu muội, đã vội vàng phá hủy bảo tháp ở Thūpārāma, (bảo tháp) của Devānaṃpiyatissa và của vị tiểu vương. 139. 139. Pubbakehica rājūhi, pūjitaṃdhanasārakaṃ; Aggahesi dunnitīhi, pāpakehi purakkhato. (bảo tháp) đã được các vị vua đời trước cúng dường những tài sản quý giá, (vị ấy) đã chiếm đoạt (tài sản) do được những kẻ ác có chính sách sai lầm thúc đẩy. 140. 140. Dakkhiṇassa vihārassa, cetiyaṃ paribhindiya; Aggahesi dhanaṃ sāraṃ, evamaññepi bhindayi. Sau khi phá hủy bảo tháp của tu viện Dakkhiṇa, (vị ấy) đã chiếm đoạt tài sản quý giá; cũng vậy, (vị ấy) đã phá hủy những (bảo tháp) khác. 141. 141. Evaṃ karontaṃ taṃ rājā, dunnitikapurakkhataṃ; Nāsakkhi kira vāretuṃ, aho pāpā nivāriyā. Nghe nói đức vua đã không thể ngăn cản người ấy, kẻ được thúc đẩy bởi chính sách sai lầm, đang làm như vậy. Ôi, những kẻ ác thật khó ngăn cản! 142. 142. Taṃ vāretu masakkonto, thūpārāmamhi cetiyaṃ; Bhinnaṃ tena sakāresi, sahassena samaṅgalaṃ. Không thể ngăn cản người ấy, (đức vua) đã cho sửa chữa lại bảo tháp ở Thūpārāma đã bị người ấy phá hủy, với chi phí một ngàn (tiền vàng) và tổ chức lễ hội. 143. 143. Tadā dāṭhopatissena, aggabodhi narissaro; Jito rohaṇamevā’gā, sajjetuṃ balavāhanaṃ. Khi ấy, vua Aggabodhi bị Dāṭhopatissa đánh bại, đã đi đến Rohaṇa để chuẩn bị quân đội và phương tiện. 144. 144. Tatra ṭhito soḷasame, vasse byādhihato mato; Tadā tassa kaṇiṭṭho so, yuvarājāpi kassapo. Ở tại đó, vào năm thứ mười sáu, (vua Aggabodhi) bị bệnh tật tấn công và qua đời. Khi ấy, người em trai của ông là phó vương Kassapa. 145. 145. Dāṭhopatissa rājānaṃ, jambudīpaṃ palāpiya; Ekarajjamakādesaṃ, makuṭantu na dhārayi. (Phó vương Kassapa) đã khiến vua Dāṭhopatissa phải bỏ chạy đến Jambudīpa, đã thống nhất đất nước, nhưng không đội vương miện. 146. 146. Sādhūnaṃ saṅgamene’sa, hutvā vippaṭisārako; Nāsaṃ pāpassa kammassa, karissāmīti cintiya. Do giao du với những người hiền thiện, vị ấy trở nên hối hận, suy nghĩ rằng: "Ta sẽ làm cho nghiệp ác bị tiêu trừ". 147. 147. Pupphārāme phalārāme, vāpiyo’pi ca kārayi; Mahācetittayañcāpi, mahāpūjāhi sakkari. (Vị ấy) đã cho xây dựng các vườn hoa, vườn cây ăn trái, và cả các hồ chứa nước; và đã tôn kính ba Đại Bảo Tháp bằng những lễ cúng dường lớn lao. 148. 148. Thūpārāmañca [Pg.281] pūjetvā, ekaṃgāmañca tassadā; Sabbāgamiyabhikkhūhi, dhammaṃdesāpayittha ca. Sau khi cúng dường (bảo tháp) Thūpārāma, vị ấy đã cúng dường một ngôi làng cho bảo tháp ấy, và đã cho các vị tỳ khưu từ tất cả các bộ phái thuyết giảng Chánh pháp. 149. 149. Katvā maricavaṭṭimhi, pāsādaṃ sutthiraṃ tahiṃ; Vāsayittha mahātheraṃ, nāgasāla nivāsitaṃ. Sau khi xây dựng một cung điện vững chắc tại Maricavaṭṭi, tại đó, vị ấy đã cho vị Đại trưởng lão, người sống ở Nāgasāla, an trú. 150. 150. Tatraṭṭhaṃ tamupaṭṭhāya, paccayeti catūhi’pi; Abhidhammaṃ kathāpesi, saddhimaṭṭhakathāya so. Vị ấy đã hầu hạ vị (trưởng lão) đang ở đó bằng cả bốn món vật dụng, và đã cho giảng A-tỳ-đạt-ma cùng với chú giải. 151. 151. Nāgasālakamāvāsaṃ, katvā tasseva’dāsi so; Mahāniṭṭhilagāmañca, paccayatthāya tassa’dā. Vị ấy đã xây dựng trú xứ Nāgasālaka và cúng dường cho chính vị (trưởng lão) ấy; và đã cúng dường làng Mahāniṭṭhila cho vị ấy để làm vật dụng. 152. 152. Atha dāthopatisso so, jambudīpā idhāgato; Mahantaṃ balamādāya, karonto tena āhavaṃ. Bấy giờ, Dāthopatissa ấy đã từ Jambudīpa đến đây, mang theo một lực lượng hùng hậu, và đã giao chiến với vị ấy (Kassapa). 153. 153. Kassapena susannaddha-vāhanena tato mari; Dvādasāsuṃ kiretassa, rājabhūtassa hāyanā. Sau đó, (Dāthopatissa) đã chết bởi (tay) Kassapa với quân đội và phương tiện được trang bị kỹ lưỡng. Nghe nói, số năm trị vì của vị (Kassapa) này là mười hai năm. 154. 154. Tassa dāṭhopatissassa, bhāgineyyo sanāmako; Jambudīpaṃ palāyittha, bhīto tamhā mahāraṇe. Người cháu (gọi bằng chị) cùng tên của Dāthopatissa ấy đã bỏ chạy đến Jambudīpa vì sợ hãi trận đại chiến ấy. 155. 155. Evaṃ aniccā vata sabbabhogā,Sudullabhā ceva khaṇeva sobhā; Tasmāhi etesu ratiṃ vihāya,Bhaveyya dhammābhimukho hitesī. Ôi, như vậy tất cả tài sản đều vô thường, sự huy hoàng chỉ trong khoảnh khắc và thật khó có được. Vì vậy, sau khi từ bỏ sự ham thích trong những thứ này, người tìm cầu lợi ích nên hướng về Chánh pháp. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn ra vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện. Cha rājako nāma (Chương) tên là Sáu Vị Vua. Dvicattālīsatimo paricchedo. Chương thứ bốn mươi hai. Tecattālīsatima pariccheda Chương thứ bốn mươi ba. Caturājako (Chương) Bốn Vị Vua. 1. 1. Tato [Pg.282] vijitasaṅgāmo, kassapo puritāsayo; Mahāpāḷimhi saṅghassa, samiddhaṃ bhojanaṃ akā. Sau đó, Kassapa, người chiến thắng trận chiến, người có ý hướng cao thượng, đã cúng dường vật thực thịnh soạn cho Tăng chúng tại Đại Trai Đường. 2. 2. Nāgasālā nivāsiṃ so, mahādhammakathiṃ yatiṃ; Mahāpūjāya pūjetvā, saddhammaṃ tena vācayi. Vị ấy, sau khi cúng dường vị tu sĩ, vị đại pháp sư sống ở Nāgasālā, bằng lễ vật lớn lao, đã thỉnh vị ấy đọc tụng Chánh pháp. 3. 3. Vasantaṃ bhātuāvāse, samuddissa likhāpayi; Kaṭandhakāravāsiṃ so, pāḷi sabbaṃ sasaṅgahaṃ. Vị ấy đã cho biên chép toàn bộ kinh điển Pāli cùng với các bộ toát yếu, nhắm đến vị (trưởng lão) ở Kaṭandhakāra đang sống tại Bhātuāvāsa. 4. 4. Jiṇṇaṃ saṅkharikammañca, navaṃ kāresi cetiye; Saṅghabhogamanekañca, tattha tattha pavattayi. (Vị ấy) đã cho thực hiện công việc trùng tu những bảo tháp cũ và xây dựng những bảo tháp mới; và đã cho thiết lập nhiều tài sản của Tăng chúng ở nơi này nơi kia. 5. 5. Nānāmaṇisamujjotaṃ, kāsi cūḷamaṇittayaṃ; Sataṃ paṇḍupalāsānaṃ, vatthadānena tappayi. (Vị ấy) đã làm ba món trang sức đỉnh đầu tỏa sáng với nhiều loại ngọc quý; và đã làm cho một trăm vị ẩn sĩ hoan hỷ bằng việc cúng dường y phục. 6. 6. Tassāsuṃ bahavo puttā, jeṭṭho tesañca māṇako; Sabbe te na vayappattā, bālāvigatabuddhino. Vị ấy có nhiều con trai, và người con cả của họ là Māṇaka. Tất cả họ đều chưa đến tuổi trưởng thành, còn non dại và thiếu trí tuệ. 7. 7. Tato so byādhinā phuṭṭho, atekicchena kenaci; Puttā me bālakā sabbe, ne’te rajjakkhamā iti. Sau đó, vị ấy bị nhiễm một chứng bệnh nan y nào đó; (nghĩ rằng): ‘Tất cả các con trai của ta còn nhỏ tuổi, chúng không có khả năng trị vì vương quốc’. 8. 8. Vasantaṃ rohaṇe dese, bhāgineyyaṃ mahāmatiṃ; Āhuya sabbaṃ pādāsi, rajjaṃ puttehi attano. Vị ấy đã cho triệu tập người cháu trai có đại trí tuệ đang cư ngụ ở xứ Rohaṇa và đã trao toàn thể vương quốc cùng với các con trai của mình (cho người ấy). 9. 9. Gandhamālādipūjāhi, pūjayitvāna cetiye; Bhikkhusaṅghaṃ khamādhapasi, datvāna catupaccayaṃ. Sau khi đã cúng dường các bảo tháp với các vật cúng dường là hương, hoa, v.v... và sau khi đã dâng cúng bốn món vật dụng, vị ấy đã xin sự xá tội của Tăng chúng. 10. 10. Evaṃ dhammaṃ caritvāna, mittāmaccajanesu ca; Gato navahi vassehi, yathākammaṃ narādhipo. Sau khi đã thực hành đúng Pháp như thế đối với bạn bè, các vị cận thần, và dân chúng, sau chín năm (trị vì), vị vua ấy đã ra đi tùy theo nghiệp. 11. 11. Katvā kattabbakiccaṃ so, mātulassa sagāravo; Saṅgahanto janaṃ māṇo, damiḷe nīharāpayi. Vị ấy, Māṇa, với lòng tôn kính đối với người cậu, sau khi đã thực hiện các phận sự cần phải làm, trong khi thu phục dân chúng, đã cho trục xuất người Damiḷa. 12. 12. Ekato damiḷā hutvā, nibbāsema imaṃ iti; Tasmiṃ ṭhite bahiddhāva, aggahesuṃ puraṃ sayaṃ. Những người Damiḷa, sau khi đã hợp nhất lại, (nghĩ rằng): ‘Chúng ta hãy trục xuất người này.’ Trong khi vị ấy đang ở bên ngoài, chính họ đã chiếm lấy kinh thành. 13. 13. Hatta [Pg.283] dāṭhassa pesesi, jambudīpagatassa te; Āgantuṃtava kāloti, sāsanaṃ rajjagāhaṇe. Vị ấy đã gởi đến Hatthadāṭha, người đã đi đến Jambudīpa, một thông điệp về việc chiếm lấy vương quốc (như sau): ‘Đây là lúc ngài nên đến.’ 14. 14. Māṇo’pi saṅghaṃ pesesi, sāsanaṃ piturohaṇaṃ; Pitā sutvāna taṃ āgā, na cīreneva rohaṇā. Māṇa cũng đã gởi một thông điệp đến người cha ở Rohaṇa. Người cha, sau khi nghe được điều ấy, đã không bao lâu đi đến từ Rohaṇa. 15. 15. Ubhe te mantayitvāna, akaṃsu sandhilesakaṃ; Umiḷehi tato jātā, sabbe te samavuttino. Cả hai vị ấy, sau khi đã bàn bạc, đã thực hiện một thỏa hiệp. Do đó, tất cả những người Damiḷa đã trở nên đồng một lòng với họ. 16. 16. Tato so pitaraṃ rajje, abhisiñcittha māṇako; So’bhisitto nikāyānaṃ, sahassānaṃ tayaṃ adā. Sau đó, chàng trai Māṇa đã làm lễ đăng quang cho người cha lên vương vị. Vị ấy, sau khi được đăng quang, đã dâng cúng ba ngàn (tiền vàng) cho ba bộ phái. 17. 17. Saṅghaṃ raṭṭhañca saṅgayha, sabbaṃ rājakulaṭṭhitaṃ; Bhaṇḍaṃ pesesi sattūhi, rakkhaṇatthāya rohaṇaṃ. Sau khi đã thu phục Tăng chúng và vương quốc, vị ấy đã gởi tất cả tài sản thuộc về hoàng gia đến Rohaṇa để bảo vệ khỏi kẻ thù. 18. 18. Hatthadāṭhopi sutvāna, damiḷānaṃ tu sāsanaṃ; Khaṇenā’gā imaṃ dīpaṃ, gahetvā damiḷhaṃ balaṃ. Hatthadāṭha, sau khi đã nghe được thông điệp của những người Damiḷa, đã lập tức đi đến hòn đảo này, đem theo một đạo quân Damiḷa. 19. 19. Tadā te damiḷā sabbe, paribhūtā idha ṭhitā; Āyantameva taṃ gantvā, parivāresu mañjase. Khi ấy, tất cả những người Damiḷa đang bị áp bức ở đây, đã đi đến gặp vị ấy ngay khi đang đến và đã kính cẩn vây quanh. 20. 20. Māṇopi sutvā taṃ sabbaṃ, nāyaṃ kāloti yujjhituṃ; Pesetvā piturājānaṃ, saddhiṃ sārena rohaṇaṃ. Māṇa, sau khi nghe được tất cả điều ấy, (nghĩ rằng): ‘Đây không phải là lúc để giao chiến,’ đã gởi đức vua cha cùng với quân đội tinh nhuệ đến Rohaṇa. 21. 21. Pubbadesaṃ sayaṃ gantvā, saṅgaṇhanto janaṃ vasī; Laddhā damiḷapakkhaṃ so, gahetvā rājakaṃ puraṃ. Chính mình đi đến miền Đông, vị ấy (Māṇa) đã ở lại đó để thu phục dân chúng. Vị kia (Hatthadāṭha), sau khi đã được phe Damiḷa ủng hộ, đã chiếm lấy kinh thành. 22. 22. Dāṭhopatisso rājāti, nāmaṃ sāveti attano; Mātulaṃ viya taṃ loko, tena nāmena vohari. Vị ấy đã tự xưng danh hiệu là vua Dāṭhopatissa. Dân chúng đã gọi vị ấy bằng danh hiệu ấy, giống như người cậu. 23. 23. Pitucchaputtamānetvā, aggabodhi sanāmakaṃ; Ṭhapetvā yuvarājatte, desañcā’dāsi dakkhiṇaṃ. Sau khi đã cho mời người con trai của chú tên là Aggabodhi, vị ấy đã tấn phong (người ấy) vào chức vị nhiếp chính và cũng đã ban cho miền đất phía nam. 24. 24. Ṭhānantarañca pādāsi, nissitānaṃ yathārahaṃ; Sāsanassa ca lokassa, sabbaṃ kattabbamācari. Vị ấy cũng đã ban các chức vụ khác cho những người tùy tùng tùy theo khả năng. Vị ấy đã thực hiện tất cả các phận sự đối với Giáo Pháp và thế gian. 25. 25. Mahāpāḷimhi dāpesi, savatthaṃ dadhibhattakaṃ; Khīraṃ pāyāsakañceva, dhammaṃ suṇi uposathi. Vị ấy đã cho phân phát khắp nơi tại nhà bố thí Mahāpāḷi món cơm sữa đông và cả món cháo sữa. Vị ấy đã lắng nghe Chánh Pháp vào những ngày trai giới. 26. 26. Kāretvā sabbapūjāyo, desā petvāna desanaṃ; Evamādīhi puññehi, attānaṃ’kāsi bhaddakaṃ. Sau khi đã thực hiện tất cả các lễ cúng dường, sau khi đã cho thuyết giảng các bài Pháp, với những công đức như thế và các việc khác, vị ấy đã làm cho bản thân được tốt lành. 27. 27. Kassapassa vihārassa, datvāsenavhagāmakaṃ; Mahāgallañca pādāsi, padhānagharakassa so. Vị ấy đã dâng cúng ngôi làng tên Senavha cho tu viện Kassapa và cũng đã dâng cúng (làng) Mahāgalla cho thiền đường của tu viện ấy. 28. 28. Pariveṇassa [Pg.284] morassa, akāsi sakagāmakaṃ; Thūpārāmassa puṇṇoḷiṃ, datvā sakkāsi cetiyaṃ. Vị ấy đã dâng cúng ngôi làng của mình cho tu viện Mora. Sau khi đã dâng cúng (làng) Puṇṇoḷi cho Thūpārāma, vị ấy đã tôn kính bảo tháp. 29. 29. Kappūrapariveṇaṃ so, kāresi abhayuttare; Vihāraṃ tiputhullavhaṃ, katvā tasseva dāpayi. Vị ấy đã cho xây dựng tu viện Kappūra tại Abhayuttara. Sau khi đã xây dựng tu viện Tiputhulla, vị ấy đã dâng cúng cho chính tu viện ấy. 30. 30. Tasmiṃ karonte vāresuṃ, sīmāyanto’ti bhikkhavo; Theriyā te kibāhetvā, balaṃ tatheva kārayi. Trong khi vị ấy đang thực hiện việc ấy, các vị tỳ khưu đã ngăn cản (nói rằng): ‘(Việc này) đang xâm phạm vào ranh giới.’ Sau khi đã xua đuổi các vị tỳ khưu Theriya ấy, vị ấy đã dùng vũ lực để thực hiện đúng như vậy. 31. 31. Atha te te theriyā bhikkhū, dummaññū tattha rājini; Assaddhaṃ taṃ viditvāna, pattanikkujjanaṃ karuṃ. Khi ấy, các vị tỳ khưu Theriya ấy đã bất mãn với đức vua ở nơi ấy. Sau khi biết được vị ấy là người không có đức tin, họ đã thực hiện hành vi úp bát. 32. 32. Vuttañhi muninā tena, assaddho yo upāsako; Alābhāya ca bhikkhūnaṃ, ceteta’kkosati ca te. Quả thật, đã được vị Hiền triết ấy nói rằng: ‘Vị cận sự nam nào không có đức tin, và có ý định làm cho các vị tỳ khưu không được lợi lộc, và mắng nhiếc các vị ấy.’ 33. 33. Pattanikujjanaṃ tassa, kattabbanti tato hi te; Tassa taṃ kammamakaruṃ, loko maññittha aññathā. ‘Hành vi úp bát nên được thực hiện đối với người ấy.’ Do đó, các vị ấy đã thực hiện hành vi ấy đối với vị vua. (Tuy nhiên), dân chúng đã nghĩ khác. 34. 34. Ādāyu kujjitaṃ pattaṃ, caranto bhikkhubhikkhakaṃ; Nikujjeyya gharadvāre, tassā’ti kathikaṃ karuṃ. Họ đã bịa đặt câu chuyện rằng: ‘Một người ăn xin giả dạng tỳ khưu, đi vòng quanh với cái bát úp, nên úp nó xuống trước cửa nhà của vị ấy.’ 35. 35. Tasmiṃ so samaye phuṭṭho, byādhinā mahatāmari; Vassamhi navame rājā, sampatto jīvitakkhayaṃ. Vào lúc ấy, vị ấy bị nhiễm một chứng bệnh nặng và đã qua đời. Vào năm thứ chín (trị vì), đức vua đã đi đến mệnh chung. 36. 36. Dappulopi tato rājā, gato rohaṇakaṃ sakaṃ; Vāsaṃ kappesi tattheva, karonto puññasañcayaṃ. Sau đó, vua Dappula cũng đã đi đến xứ Rohaṇa của mình. Vị ấy đã cư ngụ tại chính nơi ấy, trong khi tích lũy công đức. 37. 37. Ito paṭṭhāya vakkhāma, tassa vaṃsamanākulaṃ; Vuccamānamhi ettheva, tasmiṃ hoti asaṅkaro. Kể từ đây, chúng tôi sẽ thuật lại dòng dõi không bị rối loạn của vị ấy. Khi được thuật lại ở đây, trong đó sẽ không có sự nhầm lẫn. 38. 38. Jāto okkākavaṃsamhi, mahātissoti vissuto; Āsi eko mahāpuñño, samākiṇṇaguṇākaro. Sanh trong dòng dõi Okkāka, có một người phước đức lớn lao, nổi danh là Mahātissa, là một kho tàng các đức hạnh dồi dào. 39. 39. Tasse’kā bhariyā āsi, saṅghapivāti vīssutā; Dhaññapuññaguṇūpetā, dhītā rohaṇasāmino. Vị ấy có một người vợ, nổi danh là Saṅghapivā, là con gái của vị chúa xứ Rohaṇa, người được phú bẩm các phẩm chất may mắn và công đức. 40. 40. Tassāputtā tayo āsuṃ, paṭhamo aggabedhiko; Dutiyo dappulo nāma, tatiyo maṇiakkhiko. Bà ấy có ba người con trai: người thứ nhất là Aggabedhika, người thứ hai tên là Dappula, người thứ ba là Maṇiakkhika. 41. 41. Ekāva dhītā tassāsi, rājanamagamā ca sā; Jeṭṭho rohaṇanāmassa, desassā’si sayaṃ vasī. Bà ấy chỉ có một người con gái, và nàng đã đến với nhà vua. Người con trưởng đã tự mình làm người cai trị xứ sở tên là Rohaṇa. 42. 42. Mahāpāḷiṃ sa kāresi, mahāgāme mahādhano; Dāṭhaggabodhināmañca, pariveṇaṃ tahi vaṃso. Vị đại phú ấy, người con của dòng dõi, đã cho xây dựng nhà phát chẩn Mahāpāḷi ở Mahāgāma và tu viện tên là Dāṭhaggabodhi tại nơi ấy. 43. 43. Kāṇagāmamhi [Pg.285] kāṇānaṃ, gilānānañca sālake; Vihāre paṭimāvhe ca, mahantaṃ paṭimāgharaṃ. Tại Kāṇagāma, (ngài đã xây) một sảnh đường cho người mù và người bệnh; và tại tu viện Paṭimā, một điện thờ tượng vĩ đại. 44. 44. Patiṭṭhapesi katvāna, buddhatattha silāmayaṃ; Mahantanāmaṃ sappañño, iddhīhi viya nimmitaṃ. Vị trí tuệ ấy, sau khi đã làm, đã an vị ở đó một pho tượng Phật bằng đá tên là Mahanta, dường như được tạo ra bằng thần thông. 45. 45. Sālavāṇañca kāresi, vihāraṃ attanāmakaṃ,Pariveṇavihārañca, tathā kājaragāmakaṃ. Ngài cũng đã cho xây dựng tu viện Sālavāṇa được đặt theo tên của mình, và tu viện Pariveṇa, cũng như tu viện Kājaragāma. 46. 46. Navakammāni kāretvā, dhammasālavihārake; Sayaṃ vaccakuṭī esa, tattha sodhesi buddhimā. Sau khi cho thực hiện các công việc mới tại tu viện Dhammasāla, chính vị trí tuệ ấy đã dọn dẹp nhà vệ sinh ở đó. 47. 47. Ucciṭṭhaṃ bhikkhusaṅghassa, bhojanaṃ paribhuñjiya; Maṇḍagāmañca saṅghassa, gāmaṃ’dāsi masādavā. Sau khi đã dùng phần vật thực còn lại của chư Tăng, ngài đã cúng dường ngôi làng Maṇḍagāma cho Tăng đoàn. 48. 48. Puññāne’tānicaññāni, katvā tasmiṃ divaṅgate; Āsī tassā’nujo tattha, sāmi dappulanāmako. Sau khi vị ấy đã làm những việc công đức này và những việc khác rồi qua đời, em trai của vị ấy là vị chúa tên Dappula đã lên kế vị tại nơi ấy. 49. 49. Isseraṃ tattha vattesi, sampamaddiya satta vo; Mahādānaṃ pavattesi, nissaṅkaṃ rohaṇaṃ agā. Ngài đã thực thi quyền lực ở đó, sau khi đã dẹp tan quân thù. Ngài đã tổ chức đại bố thí, và đã đi đến Rohaṇa không chút do dự. 50. 50. Tassa tuṭṭho jano āha, mahāsāmīti esano; Tato paṭṭhāya taṃ loko-mahāsāmīti vohari. Dân chúng hài lòng về ngài đã nói rằng: ‘Đây là vị đại chúa của chúng ta.’ Kể từ đó, thế gian đã gọi ngài là Mahāsāmi (Đại Chúa). 51. 51. Sutvāna taṃ silādāṭho, narindo sakadhītaraṃ; Tassa pādāsi santuṭṭho, guṇehi bahukehi ca. Nghe được điều ấy, quốc vương Silādāṭha, do hài lòng với nhiều đức hạnh của ngài, đã gả con gái của mình cho vị ấy. 52. 52. Yujarājattamassādā, rajjayoggoti mānituṃ; Māṇavammādayo tassa, puttā āsuṃ mahāsayā. Nghĩ rằng: ‘Vị này xứng đáng với vương quốc,’ (nhà vua) đã ban cho ngài chức vị nhiếp chính vương. Các con trai của ngài là Māṇavamma và những người khác, là những bậc đại nhân. 53. 53. Pāsāṇadipavāsissa, mahātherassa santike; Dhammaṃ sutvā pasīditvā, tasmiṃ taṃ bahumānituṃ. Sau khi nghe Pháp và có lòng tịnh tín nơi sự hiện diện của vị đại trưởng lão, người ngụ tại Pāsāṇadipa, và để tỏ lòng đại tôn kính đối với vị ấy, 54. 54. Vihāraṃ rohaṇe katvā, tassa pādāsi sopi taṃ; Cātuddisiyasaṅghassa, paribhogāya vissajji. (ngài) đã xây một tu viện ở Rohaṇa và dâng cúng cho vị ấy. Vị ấy cũng đã hiến cúng tu viện đó cho sự sử dụng của chư Tăng bốn phương. 55. 55. Ambamālā vihārādi, vihāre kārayi bahū; Khadirālivihārañca, katvā deva mapūjayi. Ngài đã cho xây dựng nhiều tu viện, như tu viện Ambamālā và các tu viện khác. Và sau khi xây dựng tu viện Khadirāli, ngài đã vinh danh Deva. 56. 56. Pāsādamanurārāmaṃ, muttolambaṃ sujiṇṇakaṃ; Sīrivaḍḍhañca pāsādaṃ, tathā takkambilaṃ paraṃ. Lâu đài Anurārāma, Muttolamba đã rất hư hỏng, và lâu đài Sīrivaḍḍha, cũng như Takkambila khác, 57. 57. Sodhetvā bhikkhavo tattha, dvattiṃsa parivāsayi; Sabbapaccayadānena, santappetvā mahīmati. sau khi đã cho trùng tu, vị chúa đất ấy đã thỉnh ba mươi hai vị tỳ-khưu an trú tại đó, và đã làm cho các vị ấy được hài lòng bằng việc cúng dường tất cả các vật dụng. 58. 58. Adā [Pg.286] kevaṭṭagambhīraṃ, gāmaṃ nāgavihārake; Tathā rājavihārassa, gonnagāmaṃ samādiyi. Ngài đã cúng dường ngôi làng Kevaṭṭagambhīra cho tu viện Nāga; tương tự, ngài đã dâng cúng ngôi làng Gonnagāma cho tu viện Rāja. 59. 59. Adā tīsavihārassa, tathākantikapabbakaṃ; Cittalapabbatassā’dā, gāmaṃ so gonnaviṭṭhikaṃ. Ngài đã cúng dường (làng) Kantikapabbaka cho tu viện Tissa; tương tự, ngài đã cúng dường ngôi làng Gonnaviṭṭhika cho (tu viện) Cittalapabbata. 60. 60. Datvā riyākarassesa, gāmaṃ somālavatthukaṃ; Akāsi paṭimāgehaṃ, tatheva sumanoharaṃ. Vị ấy, sau khi đã cúng dường ngôi làng Somālavatthuka cho (tu viện) Ariyākara, cũng đã xây dựng một điện thờ tượng rất đẹp đẽ. 61. 61. Tatraṭṭhassa jinassā’kā, uṇṇalomaṃ mahagghiyaṃ; Hemapaṭṭañca kāresi, sabbaṃ pūjāvidhiṃ sa’kā. Ngài đã làm một bạch hào tướng (uṇṇaloma) vô cùng quý giá cho pho tượng của đấng Chiến Thắng (Phật) được tôn trí ở đó; ngài cũng đã cho làm một dải băng bằng vàng và đã thực hiện tất cả các nghi thức cúng dường. 62. 62. Cetiye parijiṇṇe so, sudhākammena rañjayi; Tipañcahatthaṃ kāresi, metteyyaṃ sugataṃ paraṃ. Ngài đã cho tô điểm các bảo tháp đã hư hỏng bằng công việc vôi vữa; ngài đã cho làm một pho tượng khác của đấng Thiện Thệ, đức Di Lặc (Metteyya), cao mười lăm hắc tay. 63. 63. Evamādini puññāni, appameyyāni so vibhū; Akāsi ca sayaṃ sādhu, parivārehī kārayi. Vị hùng mạnh ấy đã tự mình làm tốt những việc công đức không thể lường được như vậy, và cũng đã khiến cho đoàn tùy tùng của mình thực hiện. 64. 64. Parivārā ca tassāsuṃ, bahūpuññakarā narā; Vihārā nekakā āsuṃ, katā tehi sappaccayā. Và đoàn tùy tùng của ngài là nhiều người đã làm các việc công đức; đã có nhiều tu viện được họ xây dựng cùng với các vật dụng cần thiết. 65. 65. Kadāci maggaṃ gacchaṃ so, araññamhi agāmake; Senaṃ saṃvidahitvāna, vāsaṃ kappesi rattiyaṃ. Một khi, trong lúc đang đi trên đường, trong một khu rừng không có làng mạc, sau khi đã bố trí quân đội, ngài đã hạ trại để nghỉ qua đêm. 66. 66. Sunahātavillitto so, subhuttosayane sukhe; Nipannesu ghare ramme, niddāyitumupakkami. Sau khi đã tắm gội và thoa dầu thơm, đã ăn uống no đủ, ngài bắt đầu chìm vào giấc ngủ trong một căn nhà (lều) dễ chịu, trong khi mọi người đang nằm trên những chiếc giường thoải mái. 67. 67. Alabhanto tadā niddaṃ, kinnu kho iti kāraṇaṃ; Pavattiṃ upadhārento, divase sabbamattano. Khi ấy, không ngủ được, (vua) tự hỏi: 'Nguyên nhân là gì nhỉ?', rồi suy xét lại tất cả các sự việc của mình trong ngày. 68. 68. Adisvā kāraṇaṃ anto, avassaṃ bahi hessati; Iti cintiya yojesi, manussetaṃ gavesituṃ. Không thấy nguyên nhân nào ở bên trong, (vua) nghĩ: 'Chắc chắn nó phải ở bên ngoài'; suy nghĩ như vậy, ngài đã phái người đi tìm kiếm điều đó. 69. 69. Evamāha ca nissaṅkaṃ, ayyakā mama rattiyaṃ; Tementā rukkhamūlasmiṃ, ṭhitā ānetha te iti. Và ngài đã nói một cách không do dự rằng: 'Này các khanh, hãy mang những người đang đứng bị ướt dưới gốc cây trong đêm của ta đến đây'. 70. 70. Tepi gantvā gavesantā, dīpahatthā mahājanā; Mahāgāmā’gate bhikkhū, rukkhamūlagate tadā. Đám đông người ấy, tay cầm đèn, cũng đã đi tìm kiếm và (thấy) các vị tỳ-khưu đến từ Mahāgāma lúc ấy đang ở dưới gốc cây. 71. 71. Te gantvā sāsanaṃ rañño, ārocesuṃ padhāviso; Disvā ca bhikkhu santuṭṭho, netvā vāsagharaṃ sakaṃ. Họ đi đến và cẩn trọng truyền lại mệnh lệnh của đức vua. (Vua) thấy các vị tỳ-khưu thì hài lòng, và đã đưa các vị về nơi ở của mình. 72. 72. Niccadānāya bhikkhūnaṃ, ṭhapite rattacīvare; Tesaṃ datvāna tintāni, cīvarāni samādiya. (Vua) đã lấy những chiếc y màu đỏ được cất giữ để thường xuyên cúng dường cho các vị tỳ-khưu, dâng cho các vị ấy và nhận lại những chiếc y bị ướt. 73. 73. Sukkhāpiya [Pg.287] ca katvāna, pādadhovanakādikaṃ; Nisīdāpiya te sabbe, sayane sādhu santhate. Sau khi làm cho (y) khô và thực hiện việc rửa chân cùng các việc khác, (vua) đã mời tất cả các vị ấy ngồi trên giường được trải tươm tất. 74. 74. Bhesajjaṃ paṭiyādetvā, sayamevo’panāmiya; Paccūsepi ca katvāna, kattabbaṃ bhojanādikaṃ. Sau khi chuẩn bị thuốc men, chính ngài đã dâng lên. Và vào lúc rạng đông, sau khi đã làm những việc cần làm như chuẩn bị vật thực. 75. 75. Datvā kappiya kāre’tha, vissajjesi yathāruciṃ; Evaṃ puññaratasseva, tassā’si divasaṃ gataṃ. Sau khi dâng cúng và làm cho (vật thực) trở nên thích hợp, ngài đã cho phép (các vị) ra đi theo ý muốn. Như vậy, ngày của vị vua vui thích trong công đức ấy đã trôi qua. 76. 76. Evaṃ puññaparetasmiṃ, vasamāne naruttame; Raṭṭhaṃ janapadaṃ sabbaṃ, yojetvā puññakammesu. Trong khi bậc nhân kiệt, người chuyên tâm vào công đức, đang sống như vậy, ngài đã khuyến khích toàn thể vương quốc và xứ sở vào các việc công đức. 77. 77. Māṇo pācinadesamhi, vasanto balasaṅgahaṃ; Katvāna pituno senaṃ, dhanaṃ cevā harāpiya. Māṇa, đang sống ở miền đông, đã tập hợp quân lực, và đã cho chiếm đoạt quân đội cùng tài sản của cha mình. 78. 78. Kātuṃ saṅgāmamāgañchi, tipucullasagāmakaṃ; Dāṭhopatisso taṃ sutvā, tambalaṃgā mahābalo. (Māṇa) đã đến làng Tipucullasa để giao chiến. Dāṭhopatissa, vị vua hùng mạnh ở Tambalaṅga, nghe được điều đó. 79. 79. Tatthā’kaṃsu mahāyuddhaṃ, aññamaññaṃ samāgatā; Yodhā dāṭho patissassa, māṇaṃ saṅgaṃva mārayuṃ. Tại đó, khi đối mặt nhau, họ đã có một trận đại chiến. Các chiến binh của Dāṭhopatissa đã giết chết Māṇa trong trận chiến. 80. 80. Taṃ sutvā dappulo sopi, sokasallahato mari; Sattāha manurādhamhi, vasaṃ rajjamakārayi. Dappula ấy nghe được điều đó, đã chết vì bị mũi tên sầu muộn đâm phải. (Dāṭhopatissa) đã trị vì, ở tại Anurādha trong bảy ngày. 81. 81. Rohaṇe tīṇi vassāni, esa rajjamakārayi; Tasmā tassa kathā āsi, rohaṇamhi idhāpi ca. Vị này đã trị vì ở Rohaṇa trong ba năm. Do đó, đã có câu chuyện về ông cả ở Rohaṇa và ở đây. 82. 82. Evaṃ paremāriya āhavamhi,Kicchena laddhāva narena bhogā; Āsuṃ khaṇe vijjulatopa bhogā,Ko buddhimā tesu ratiṃ kareyya. Như vậy, trong cuộc chiến giết hại lẫn nhau, tài sản mà con người có được một cách khó khăn đã biến mất trong khoảnh khắc như tia chớp. Người trí nào lại có thể tìm thấy sự vui thích trong chúng? Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn tác vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện. Caturājako nāma Có tên là Bốn Vị Vua. Tecattālīsatimo paricchedo. Chương thứ bốn mươi ba. Catucattālīsatima pariccheda Chương thứ bốn mươi bốn. Tirājako Ba Vị Vua. 1. 1. Accaye [Pg.288] hatthadāṭhassa, aggabodhikumārako; Kaṇiṭṭho rājino āsi, sirisaṅghādi bodhiko. Sau khi Hatthadāṭha qua đời, hoàng tử Aggabodhi, em trai của đức vua, đã trở thành vua với danh hiệu Sirisaṅghabodhi. 2. 2. Dhammarājā ayaṃ āsi, sammā dassanasaññuto; Tasmā so puññakammāni, appameyyāni vattayi. Vị này là một vị vua chánh pháp, người có chánh kiến. Do đó, ngài đã thực hiện vô số các việc công đức. 3. 3. Nikāyattayavāsīnaṃ, bhattaggamavalokayi; Mahāpāḷiñca vaḍḍhesi, māghātañceva kārayi. (Vua) đã xem xét việc cấp phát vật thực cho các vị cư trú trong ba bộ phái, đã phát triển Đại Thí Đường, và đã ra lệnh cấm sát sanh. 4. 4. Ṭhānantarañca dāpesi, yathāraha manālayo; Sipagottādiyoggehi, saṃgatehi ca saṃgahi. Không thiên vị, ngài đã ban cấp các chức vụ một cách xứng đáng, và đã bảo trợ những người có tài năng phù hợp về nghệ thuật, dòng dõi, và các lĩnh vực khác. 5. 5. Yattha katthaci disvāpi, bhikkhavo so mahāmati; Sakkatvā sobhaṇāpesi, parittaṃ sāsanogadhaṃ. Bất cứ nơi nào thấy các vị tỳ-khưu, vị đại trí ấy cũng đều tôn kính, và đã làm cho rạng rỡ lại giáo pháp đã bị suy vi. 6. 6. Theraṃ so upasaṅkamma, nāgasālanivāsinaṃ; Dāṭhāsivaṃ mahāpaññaṃ, sīlavantaṃ bahussutaṃ. Ngài đã đến yết kiến trưởng lão Dāṭhāsiva, người cư ngụ tại Nāgasāla, một bậc đại trí, có giới hạnh, và đa văn. 7. 7. Sakkacca naṃ tato sutvā, sammāsambuddhasāsanaṃ; Dhamme’tīvapasīditvā, sabbasantikaro iti. Sau khi lắng nghe một cách kính cẩn giáo pháp của bậc Chánh Đẳng Chánh Giác từ vị ấy, ngài đã vô cùng hoan hỷ trong Chánh pháp, (nghĩ rằng): 'Pháp này mang lại mọi sự an lạc'. 8. 8. Sutvā theriyavādānaṃ, pubbañātīnamattano; Pāpānaṃ duṭṭhacittānaṃ, apakāre kate bahū. Nghe rằng những người bà con trước đây của mình, những kẻ ác tâm xấu xa, đã gây ra nhiều điều tổn hại cho các vị theo Thượng tọa bộ. 9. 9. Vihāre pariveṇe ca, jiṇṇepākatike akā; Bhogagāme ca dāpesi, tattha tattha bahūdaye. (Vua) đã cho trùng tu các tu viện và học viện đã bị hư hỏng, và đã ban cúng các làng mạc sinh lợi ở nhiều nơi khác nhau, mang lại nhiều lợi tức. 10. 10. Vicchinnapaccaye cākā, tadātyaṃ kurite viya; Dāsakepi ca saṅghassa, yathāṭhāne ṭhapāpayi. Và khi các vật dụng cần thiết bị gián đoạn, dường như ngài đã làm cho chúng có ngay tức thì; và ngài cũng đã cho đặt các người nô lệ của Tăng đoàn vào những vị trí thích hợp. 11. 11. Padhānaghara metassa, therassa’kāsanāmakaṃ; Paṭiggahetvā taṃ so’pi, saṅghassā’dā mahāmatī. Vị trưởng lão tên là Akasa đã nhận ngôi thiền đường này, và vị ấy, bậc đại trí, cũng đã dâng cúng nó cho Tăng đoàn. 12. 12. Bhogagāme ca tassā’dā, bharattālaṃ kihimbilaṃ; Katakañca tulādhāraṃ, andhakārakameva ca. Và ngài đã ban cho vị ấy các làng sinh lợi là Bharattala, Kihimbila, Kataka, Tuladhara, và cả Andhakara. 13. 13. Andhakāraṃ [Pg.289] antureḷiṃ, bālavaṃ dvāranāyakaṃ; Mahānikaḍḍhikañceva, peḷahāḷaṃ tathāparaṃ. Andhakara, Antureli, Balava, Dvaranayaka, và Mahanikaddhika, cũng như Pelahala. 14. 14. Ete aññe ca so datvā, bhogagāme narissaro; Dāsi ārāmike ceva, attano kira ñātake. Sau khi đã ban cúng những làng sinh lợi này và các làng khác, vị chúa tể nhân loại ấy đã cúng dường cả những người phục vụ chùa, nam và nữ, quả thật là những người thân thuộc của chính mình. 15. 15. Tathā dvinnaṃ nikāyānaṃ, vihāre mandapaccaye; Disvāpi ca sutvā vā, bhogagāme bahū adā. Tương tự như vậy, khi thấy hoặc nghe về các tu viện của hai bộ phái bị thiếu thốn vật dụng, ngài đã ban cúng nhiều làng sinh lợi. 16. 16. Bahunā kintuvuttena, nikāyesu’pi tīsu’pi; Adā gāmasahassaṃ so, bahuppādaṃ nirākulaṃ. Cần gì phải nói nhiều, ngài đã cúng dường cho cả ba bộ phái một ngàn ngôi làng có nhiều lợi tức và yên ổn. 17. 17. Anussaranto so tiṇṇaṃ, ratanānaṃ guṇe vare; Ekāvaliṃ gahetvāna, akkhamāla makā kira. Tưởng niệm đến những đức tính cao quý của Tam Bảo, tương truyền rằng ngài đã lấy một chuỗi ngọc trai và làm thành một tràng hạt. 18. 18. Evaṃ sabbappayogehi, so’hu dhammaparāyano; Sabbe tamanusikkhantā, hesu dhammakarā narā. Như vậy, bằng mọi phương cách, ngài đã tận tụy với Chánh pháp; và tất cả mọi người, noi theo gương ngài, đều trở thành những người thực hành Chánh pháp. 19. 19. Damiḷo potthakuṭṭhavo, tassa kammakaro tadā; Māṭambiyavhaṃ kāresi, padhānagharamabbhutaṃ. Vào lúc ấy, một người thợ của ngài, người Tamil tên là Potthakuttha, đã cho xây dựng một thiền đường tuyệt diệu tên là Matambiya. 20. 20. Būkakalle ambavāpiṃ, tantavāyikacāṭikaṃ; Gāmaṃ niṭṭhilaveṭṭhiñca, tassā’dā so sadā sakaṃ. Ngài đã ban cho vị ấy hồ Ambavapi ở Bukakalla, làng Tantavayikacatika, và làng Nitthilavetthi làm tài sản vĩnh viễn. 21. 21. Kappūrapariveṇe ca, kurundapillake tathā; Mahārājaghare ceva, pāsāde so’va kārayi. Chính ngài cũng đã cho xây dựng các lâu đài tại tu viện Kappura, tại Kurundapillaka, và tại Maharājaghara. 22. 22. Aññatthā’dā tayo gāme, vihāresu mahādhano; Potthasātavhayo pañño, vihāre jetanāmake. Vị đại phú hộ đã cúng dường ba ngôi làng cho các tu viện khác; còn bậc trí tuệ tên là Potthasata, tại tu viện tên là Jeta... 23. 23. Senāpatirājanāmaṃ, pariveṇaṃ samāpayi; Mahākando ca damiḷo, pariveṇaṃ sanāmakaṃ. ...đã hoàn thành tu viện tên là Senapatiraja; và người Tamil tên là Mahakanda (cũng đã xây dựng) một tu viện mang tên mình. 24. 24. Cullapanthaṃ tathā eko, sehālauparājakaṃ; Uparājā sakāresi, saṅghatisso’pi rājino. Tương tự, một người đã xây dựng (tu viện) Cullapantha; còn vị phó vương của đức vua là Sanghatissa cũng đã cho xây dựng (tu viện) Sihala-uparaja. 25. 25. Aññesu bahavo āsuṃ, vihāre evamādike; Bhassa rañño’ nuvattantā, evaṃ dhammīhi pāṇino. Đã có nhiều người khác, noi gương đức vua, (xây dựng) các tu viện và những công trình tương tự; như vậy, chúng sanh đều sống theo chánh pháp. 26. 26. Pāpaṃ vāpi hi puññaṃ vā,Padhānoyaṃ karoti yo; Lo ko taṃ taṃ karoteva,Taṃ vijaneyya paṇḍito. Bất cứ điều gì, dù là tội lỗi hay công đức, mà người lãnh đạo thực hiện, thế gian cũng sẽ làm theo điều đó. Bậc trí tuệ nên hiểu rõ điều này. 27. 27. Jeṭṭhanāmā [Pg.290] mahāpuññā, mahesī tassa rājino; Jeṭṭhārāmañca kāresi, bhikkhūnīnamupassayaṃ. Vị chánh cung hoàng hậu của đức vua ấy, tên là Jettha, người có công đức lớn, đã cho xây dựng Jettharama, một nơi trú ngụ cho các tỳ-kheo-ni. 28. 28. Tassā’dāsi ca dve gāme, pakkapāsāṇabhūmiyaṃ; Tambuddhaṃ bhelagāmañca, ārāmikasataṃ tathā. Ngài đã ban cho tu viện ấy hai ngôi làng là Tambuddha và Bhelagama tại vùng Pakkasanabhumi, và cũng như vậy, một trăm người phục vụ chùa. 29. 29. Akā malayarājāpi, dhātugehaṃ mahārahaṃ; Maṇḍalagirivihāramhi, cetiyassa mahādhano. Vị vua xứ Malaya, một người rất giàu có, cũng đã xây dựng một điện thờ xá-lợi quý giá cho bảo tháp tại tu viện Mandalagiri. 30. 30. Lohapāsādake so’va, chādesi majjhakūṭakaṃ; Bodhitissavihārañca, bodhitasso mahāyaso. Chính ngài đã cho lợp đỉnh tháp trung tâm của Lâu đài Đồng; và vị Bodhitissa rất danh tiếng đã (xây dựng) tu viện Bodhitissa. 31. 31. Dīpe maṇḍalikā sabbe, tattha tattha yathābalaṃ; Vihāre pariveṇe ca, kārayiṃsu anappake. Tất cả các vị lãnh chúa trong xứ, tùy theo khả năng của mình, đã cho xây dựng không ít các tu viện và tịnh xá ở khắp nơi. 32. 32. Tassa kālo narindassa, puññakammamayo idha; Ativitthārabhītena, sabbaso na vicāritaṃ. Thời kỳ của vị quốc vương ấy ở đây tràn đầy những công đức; vì e ngại việc trình bày quá dài dòng, nên (chúng) đã không được khảo sát một cách đầy đủ. 33. 33. Pubbakopi kathāmaggo, ākulo viya bhātime; Yathāpadhānaṃ kathitaṃ, hetūnaṃ upalakkhaṇaṃ. Con đường tường thuật trước đây dường như có phần rối rắm đối với tôi; (do đó) những điểm chính đã được kể lại để làm dấu hiệu cho các nguyên nhân. 34. 34. Athāparena kālena, pulatthinagaraṃ gato; Vāsaṃ tattheva kappesi, karonto puññasañcayaṃ. Về sau, ngài đã đi đến thành Pulatthi và cư ngụ tại đó, tiếp tục tích lũy công đức. 35. 35. Atekicchiyarogena, samphuṭṭho kālamattano; Maraṇassa viditvāna, tamāhuyamahājanaṃ. Bị một căn bệnh nan y hành hạ, và biết được thời điểm qua đời của mình, ngài đã triệu tập đông đảo dân chúng. 36. 36. Ovaditvāna dhammena, maraṇaṃ so upāgami; Mahājano mate tasmiṃ, bāḷhasoko parodiya. Sau khi dùng Chánh pháp để khuyên dạy họ, ngài đã đi vào cõi chết. Khi ngài qua đời, dân chúng vô cùng đau buồn và than khóc. 37. 37. Katvā āḷahaṇe tassa, kiccaṃ sabbamasesato; Tassāḷāhaṇabhasmampi, katvā bhesajjamattano. Sau khi đã thực hiện tất cả các nghi lễ tại giàn hỏa thiêu của ngài một cách trọn vẹn, họ còn lấy cả tro từ giàn hỏa thiêu của ngài để làm thuốc cho mình. 38. 38. Rājā bhaṇḍañca taṃ sabbaṃ, sabbañca balavāhanaṃ; Sammā ādāya gopetvā, nagaraṃ samupāgami. Đức vua đã thu giữ và bảo vệ cẩn thận tất cả tài sản đó, cùng toàn bộ quân đội và xe cộ, rồi trở về kinh thành. 39. 39. Evaṃ soḷasame vasse, rājā āsi divaṅgato; Potthakuṭṭhopi damiḷo, rajjaṃ tassa vicārayi. Như vậy, vào năm thứ mười sáu (của triều đại), đức vua đã băng hà; và người Tamil tên là Potthakuttha đã cai quản vương quốc của ngài. 40. 40. Uparājaṃ gahetvāna, dāṭhāsivaṃ khipāpayi; Cārako vihituṃ sammā, rakkhāvaraṇa mādisi. Sau khi bắt giữ vị phó vương, ông đã cho giam Dāṭhāsiva; ông đã ra lệnh canh gác và bảo vệ để người tù được giam giữ đúng cách. 41. 41. Vinā raññā na sakkāti, mediniṃ paribhuñjituṃ; Ānetvā dattanāmakaṃ, dhanapiṭṭhappadhānakaṃ. Không có vua thì không thể cai quản đất đai; (ông) đã cho đưa đến một vị quan đứng đầu kho tàng tên là Datta. 42. 42. Uppannaṃ [Pg.291] rājavaṃsamhi, rajje taṃ abhisiñciya; Tassa nāmaṃ ṭhapetvāna, sayaṃ sabbaṃ vicārayi. Sau khi tấn phong vị ấy, người sinh ra trong hoàng tộc, lên ngôi vua và đặt tên cho vị ấy, chính ông đã cai quản mọi việc. 43. 43. Danto so dhanapiṭṭhimhi, vihāraṃ sakanāmakaṃ; Kārayitvāna puññāni, aññānipi samācini. Vị Datta ấy đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá mang tên mình tại Dhanapiṭṭhi và cũng đã tích lũy các công đức khác. 44. 44. Samakantu so ṭhatvā’va, vassadvaya mahumato; Potthakuṭṭho matetasmiṃ, puna aññampi māṇavaṃ. Vị ấy đã trị vì được kính trọng trong hai năm. Khi Potthakuṭṭha qua đời, ông lại đưa một thanh niên khác lên. 45. 45. Hatthadāṭhaṃ samāhūya, uṇhā nagarasambhavaṃ; Tampi rajje bhisiñcitvā, yathā pubbaṃ sayaṃvasī. Ông đã cho gọi Hatthadāṭha, người sinh ra ở thành Uṇhā; sau khi tấn phong vị ấy lên ngôi vua, chính ông đã cai trị như trước. 46. 46. Kāḷadīghāvikaṃ katvā, padhānagharakaṃ tathā; Puññamaññaṃ chamāsehi, so’pi maccuvasaṃ gato. Sau khi xây dựng Kāḷadīghāvika và một thiền đường, cùng làm các công đức khác, trong sáu tháng, vị ấy cũng đã qua đời. 47. 47. Evaṃ viditvā bahupaddavāni; Dhanāni dhaññāni ca vāhanāni; Vihāya rajjesu ratiṃsappaññā; Manuññapuññābhiratā bhaveyyuṃ. Như vậy, sau khi biết được nhiều tai họa, (và sự vô thường của) của cải, ngũ cốc và xe cộ, người có trí tuệ nên từ bỏ sự ham thích trong vương quốc và nên hoan hỷ trong các công đức đáng ưa thích. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện. Tirājako nāma Chương Ba Vị Vua Catucattālīsatimo paricchedo. Chương thứ bốn mươi bốn. Pañcacattālīsatima pariccheda Chương thứ bốn mươi lăm 1. 1. Rañño tassaccaye rājā, māṇavammo ahosi so; Kiṃ gotto kassa putto ca, kathaṃ rajjamapāpuṇi. Sau khi vị vua ấy qua đời, Māṇavamma đã trở thành vua. (Ông) thuộc dòng dõi nào, là con của ai, và làm thế nào đã đạt được vương quốc? 2. 2. Mahāsammatavaṃsamhi, jāto jātiguṇāvaho; Putto kassapanāmassa, thūpārāmassa bhedino. Sinh ra trong dòng dõi Mahāsammata, (ông) mang lại phẩm chất cho dòng dõi. (Ông là) con trai của người tên Kassapa, người đã phá hoại Thūpārāma. 3. 3. Dhītā malayarājassa, saṅghanāmassa rājino; Taṃ labhitvā vasaṃ dese, uttare līnavuttiko. (Ông đã cưới) con gái của vua Saṅgha, vua xứ Malaya. Sau khi có được nàng, ông sống một cách ẩn dật ở miền bắc. 4. 4. Hatthadāṭhanarindena, tasmiṃ attheva dhārite; Jambudīpamupāgamma, narasīhaṃ mahīpati. Khi vua Hatthadāṭha nắm giữ quyền lực, (Māṇavamma) đã đến Jambudīpa, đến chỗ vua Narasīha. 5. 5. Gantvā vatvā [Pg.292] sakaṃ nāmaṃ, sevituṃ tamupakkami; Ārādhesi ca sabbehi, payogehi narādhīpaṃ. Sau khi đến và nói tên của mình, ông đã bắt đầu phục vụ vị ấy. Và ông đã làm hài lòng vị vua bằng mọi phương cách. 6. 6. Viditvā tassa sohajjaṃ, netvā bhariyamattano; Vāsaṃ tattheva kappesi, sevamāno divānisaṃ. Biết được lòng thành của ông, (Māṇavamma) đã đưa vợ của mình đến. Ông đã sống ngay tại đó, phục vụ (vua) ngày đêm. 7. 7. Sopi ārādhito tena, kaṇḍuveṭṭhi naruttamo; Sabbaṃ nentova taṃ rajjaṃ, mahābhogamadāpayi. Vị vua Kaṇḍuveṭṭhi, bậc tối thượng trong loài người, cũng được ông làm hài lòng, đã ban cho ông tài sản lớn, như thể trao cả vương quốc. 8. 8. Tena saṃvāsamanvāya, bhariyā saṅghanāmikā; Catasso dhītaro putte, cattāropi vijāyatha. Do chung sống với ông, người vợ tên Saṅghā đã sinh ra bốn người con gái và cũng bốn người con trai. 9. 9. Athekadivasaṃ rājā, hatthikkhandhavaraṃ gato; Sañcaranto yathākāmaṃ, māṇavammena ekato. Rồi một ngày nọ, nhà vua đã ngồi trên lưng một con voi quý, đi dạo theo ý muốn cùng với Māṇavamma. 10. 10. Nāḷikeraṃ pivitvāna, tatraṭṭhova pipāsito; Māṇavammassa pādāsi, maññanto aññameva taṃ. Sau khi uống nước dừa, vẫn còn khát nước ngay tại đó, (vua) đã đưa (trái dừa) cho Māṇavamma, vì nghĩ rằng đó là một người khác. 11. 11. So taṃ gahetvā cintesi, sakhaṃ pesa narādhipo; Ucchiṭṭhaṃ nāma kiṃ hoti, sattānaṃ paramatthato. Ông cầm lấy nó và suy nghĩ: 'Vị vua đã đưa cho một người bạn. Về mặt chân đế, cái gọi là đồ thừa thì có nghĩa gì đối với chúng sanh?' 12. 12. Tasmā yuttaṃ mayāpātu-mīti cintiya taṃ pivi; Evaṃ honti mahussāhā, detukāmāhi buddhino. Suy nghĩ rằng 'Vì vậy, ta nên uống', ông đã uống nó. Những người có trí tuệ mong muốn cho đi thì có nỗ lực lớn như vậy. 13. 13. Rājāpi disvā taṃ bhīto, tassapī tāva sesakaṃ; Sayaṃ pivi tathāhoti, kammaṃ puññavataṃ sadā. Nhà vua thấy vậy cũng sợ hãi, và chính ngài đã uống phần còn lại của nó. Nghiệp của những người có phước đức luôn là như vậy. 14. 14. Ṭhapesi sakaveseva, tato paṭṭhāya attano; Bhojane sayane ceva, parihāre ca vāhane. Kể từ đó, (vua) đã đặt ông ngang hàng với chính mình trong việc ăn uống, ngủ nghỉ, sử dụng đồ dùng và xe cộ. 15. 15. Evaṃ tesu vasantesu, yuddhatthāyamupakkami; Vallabho narasīhena, narasīho vicintayi. Khi họ đang sống như vậy, Vallabha đã bắt đầu cuộc chiến với Narasīha. Narasīha đã suy nghĩ. 16. 16. Ayaṃ kho mama sevāya, rajjaṃ vaṃsa gataṃ sakaṃ; Labhissāmīti seveti, rattiṃ diva matandito. 'Người này quả thật phục vụ ta ngày đêm không mệt mỏi với ý nghĩ: Ta sẽ nhận lại được vương quốc thuộc về dòng dõi của mình'. 17. 17. Sace sopi mayā gantvā, yujjhanto maraṇaṃ gato; Takkitaṃ tassa mayhañca, sabbaṃ tamaphalaṃ bhave. 'Nếu người ấy đi cùng ta và chết trong khi chiến đấu, thì tất cả dự tính của người ấy và của ta sẽ trở nên vô ích'. 18. 18. Evaṃ cintiyataṃ rājā, nivattetvā sake pure; Sayaṃ vallabharājena, kātuṃ saṅgāmamārasi. Suy nghĩ như vậy, nhà vua đã cho ông trở về thành của mình; chính ngài đã bắt đầu tiến hành trận chiến với vua Vallabha. 19. 19. Māṇavammopi cintesi, sace’yaṃ mayi jīviti; Rājā mīyati yuddhamhi, kiṃ phalaṃ mama jīvite. Māṇavamma cũng suy nghĩ: “Nếu người này còn sống vì ta, mà đức vua lại tử trận, thì sự sống của ta có ích lợi gì?” 20. 20. Vissāso [Pg.293] dukkato tena, bhavissati tathāsati; Saṅgahesi kimatthaṃ maṃ, samānattena attano. “Nếu như vậy, sự tin tưởng của ngài đã bị đặt sai chỗ. Vì sao ngài đã thu nhận ta, đối xử bình đẳng như bản thân ngài?” 21. 21. Tasmā yuttaṃ mayā gantuṃ, sahasaṅgāma maṇḍalaṃ; Sukhañhi saddhiṃ tenettha, jīvitaṃ maraṇaṃpi vā. “Do đó, ta nên cùng đi đến chiến trường. Vì ở đây, sống hay chết cùng với ngài đều là hạnh phúc.” 22. 22. Evaṃ cintiya sannaddha-balo hatthivaraṃ gato; Gantvā dassesi attānaṃ, so taṃ saṅgāma maṇḍale. Suy nghĩ như vậy, với quân lính được trang bị, chàng đã đến chỗ con voi quý. Đến nơi, chàng đã cho thấy mình tại chiến trường ấy. 23. 23. Narasīhova taṃ disvā, haṭṭhatuṭṭho samuggiri; Saho santhavametasmiṃ, kattabbaṃ me kataṃ iti. Vua Narasīha thấy chàng, vui mừng hoan hỷ thốt lên: “Lời tán thán này đối với người bạn, việc ta nên làm đã được thực hiện.” 24. 24. Tato mānassa senā ca, senā cevassarājino; Senaṃ vallabharājassa, viddhaṃsesi samāgatā. Sau đó, quân của Māna và quân của vua nước Assa cùng nhau hợp lại, đã tiêu diệt quân của vua Vallabha. 25. 25. Māṇavammopi dassesi, tahiṃ surattamattano; Parakkamanto devānaṃ, raṇe nārāyaṇo viya. Māṇavamma cũng đã thể hiện lòng dũng cảm của mình ở đó, khi chiến đấu giống như thần Nārāyaṇa trong trận chiến của các vị trời. 26. 26. Narasītopi santuṭṭho, māṇavammassa vikkame; Āliṅgatvā sinehena, tvaṃ kho me jayado iti. Vua Narasīha cũng hài lòng với sự dũng mãnh của Māṇavamma, đã ôm chàng với lòng trìu mến và nói: “Chính ngươi đã mang lại chiến thắng cho ta.” 27. 27. Attano puramāgamma, katvā vijayamaṅgalaṃ; Māṇavammassa senāya, kattabbaṃ sabbamācari. Trở về kinh thành của mình, sau khi làm lễ chiến thắng, (vua) đã làm tất cả những việc cần làm cho quân đội của Māṇavamma. 28. 28. Athevaṃ cintayi rājā, kattabbaṃ me sahāyako; Attanā’kāsi sabbañca, anaṇo so mamajjato. Bấy giờ, đức vua suy nghĩ như vầy: “Người bạn của ta đã làm việc cần làm, chàng đã tự mình làm tất cả. Hôm nay, chàng không còn nợ ta nữa.” 29. 29. Iṇaṃ mamāpi sodhemi, katvā kattabbamattanā; Kattaññū katavedīhi, purisā’tīvadullabhā. “Ta cũng phải trả món nợ của mình, bằng cách tự mình làm việc cần làm. Những người biết ơn và đền ơn thật vô cùng hiếm có.” 30. 30. Amacce sannipātetvā, idaṃ vacanamabravi; Sahāyassa mametassa, kamme tumhepi sakkhino. Triệu tập các vị đại thần, (vua) đã nói lời này: “Về việc làm của người bạn này của ta, các khanh cũng là những người chứng kiến.” 31. 31. Mayāpi tassa kattabbaṃ, kammaṃ sādhu sukhāvahaṃ; Upakāro hi sādhūnaṃ, dhammo pubbopakārino. “Ta cũng phải làm cho chàng một việc tốt đẹp, mang lại hạnh phúc. Vì giúp đỡ lại người đã giúp mình trước là pháp của người hiền.” 32. 32. Evaṃ vutte amaccā te, paccāhaṃsu mahīpati; Yaṃ yamicchati devohi, taṃ taṃ ruccati no iti. Khi được nói như vậy, các vị đại thần ấy đã tâu lại với đức vua: “Bất cứ điều gì đức vua mong muốn, điều đó cũng làm chúng thần hài lòng.” 33. 33. Atha so māṇavammassa, senaṃ datvā savāhanaṃ; Sabbopakaraṇañceva, sabbakammakarepi ca. Bấy giờ, vị vua ấy đã ban cho Māṇavamma quân đội cùng với các phương tiện di chuyển, và tất cả các trang bị, và cả tất cả những người phục vụ. 34. 34. Gacchāti vatvā taṃ yantaṃ, sahasenāyapekkhiya; Paridevittha bhūmindo, vippavutthaṃ’va puttakaṃ. Nói rằng “Hãy đi đi”, và nhìn chàng ra đi cùng với quân đội, vị vua đã than khóc như một người con trai đi xa. 35. 35. Māṇavammopi [Pg.294] āruyha, nāvāyo jaladhītaṭe; Na cireneva āgamma, samattikkamma vegasā. Māṇavamma cũng đã lên thuyền ở bờ biển, chẳng bao lâu đã đến nơi, vượt qua (biển) một cách nhanh chóng. 36. 36. Saha senāya maddantho, laṅkādīpamupavisī; Taṃ sutvāna palāyittha, rājā dāṭhopatissako. Cùng với quân đội, chàng đã chinh phục và tiến vào đảo Laṅkā. Nghe tin ấy, vua Dāṭhopatissa đã bỏ chạy. 37. 37. Māṇavammo puraṃ gantvā, ahutvāva narādhipo; Palātamanubandhittha, padānupadamugato. Māṇavamma đi vào kinh thành, chưa trở thành vua, đã truy đuổi người bỏ chạy, theo sát từng bước chân. 38. 38. Tadā sā damiḷi senā, assosi kira sāmiko; Mahārogā’bhibhūtoti, sutvā taṃ sā apakkami. Khi ấy, đội quân Damiḷa kia nghe tin rằng chủ của họ đã bị một căn bệnh nặng. Nghe vậy, họ đã rút lui. 39. 39. Sutvā dāṭhopatisso taṃ, samādāya mahābalaṃ; Māṇavammaṃ upāgamma, kātumārabhi saṃyudhaṃ. Dāṭhopatissa nghe tin ấy, đã tập hợp một lực lượng lớn, tiến đến chỗ Māṇavamma và bắt đầu giao chiến. 40. 40. Māṇavammo ca cintesi, sabbā senā gatā mama; Mate mayi samijjheyya, verino me manorathaṃ. Và Māṇavamma suy nghĩ: “Tất cả quân đội của ta đã đi rồi. Nếu ta chết, thì mong muốn của kẻ thù của ta sẽ thành tựu.” 41. 41. Jambudīpaṃva tasmā’haṃ, gantvā’dāsa balaṃ tato; Puna rajjaṃ gahessaṃti, tasmā evamakāsi so. “Do đó, ta sẽ đi đến Jambudīpa, rồi từ đó mang quân về, sẽ chiếm lại vương quốc.” Do đó, chàng đã làm như vậy. 42. 42. Gantvā puna’pi disvāna, sahāyaṃ narasīhakaṃ; Ārādhahanto nipuṇaṃ, sakkaccaṃ tamupaṭṭhahi. Lại một lần nữa đi đến gặp người bạn Narasīha, chàng đã hầu hạ ngài một cách kính cẩn, khéo léo làm cho ngài hài lòng. 43. 43. Yāva rājacatukkaṃso, māṇāmmo tahiṃ vasi; Narasīho’tha cintesi, mānatthaddho yasodhano. Māṇavamma đã sống ở đó một thời gian. Bấy giờ, Narasīha, người có lòng kiêu hãnh và danh tiếng, đã suy nghĩ. 44. 44. Rajjatthaṃ me sahā yo maṃ, sevantoyeva addhago; Vuddho hessati taṃ passaṃ, kathaṃ rajjaṃ karomahaṃ. “Người bạn của ta, vì vương quốc, đã hầu hạ ta, và sẽ trở nên già yếu trong cuộc đời này. Thấy chàng như vậy, làm sao ta có thể trị vì?” 45. 45. Imasmiṃ pana vārasmiṃ, pesayitvā balaṃ mama; Rajjaṃ taṃ na gahessāmi, ko attho jīvitena me. “Nhưng trong lần này, sau khi gửi quân đội của ta đi, nếu chàng không chiếm được vương quốc ấy, thì sự sống của ta có ý nghĩa gì?” 46. 46. Evaṃ cintiya so senaṃ, sannipātiya attano; Sannāhetvā yathā yogaṃ, dāpetvāna yathāruciṃ. Suy nghĩ như vậy, vị vua ấy đã triệu tập quân đội của mình, trang bị cho họ một cách thích hợp, và ban cho (những thứ) theo ý muốn. 47. 47. Sayameva tamādāya, samuddataṭamāgato; Nāvāyo cittarūpāyo, kārayitvā thirā bahū. Tự mình dẫn dắt họ, (vua) đã đến bờ biển, và đã cho làm nhiều chiếc thuyền vững chắc, có hình dáng đẹp đẽ. 48. 48. Amacce āha ‘‘etena, saddhiṃ gacchatha bho’’iti; Nāvaṃ ārohituṃ sabbe, na icchiṃsu tadā janā. (Vua) nói với các vị đại thần: “Này các khanh, hãy đi cùng với người này.” Nhưng khi ấy, tất cả mọi người đều không muốn lên thuyền. 49. 49. Tadā sīho vicintetvā, sayaṃ hutvā tirohito; Attano parihāraṃ so, rājalakkhaṇasammataṃ. Bấy giờ, vị vua (Narasīha) suy nghĩ, rồi tự mình ẩn dạng đi; ngài đã trao đoàn tùy tùng của mình, được xem là những biểu trưng của hoàng gia. 50. 50. Sabbaṃ [Pg.295] tasseva datvāna, alaṅkārampi attano; Āropetvāna taṃ nāvaṃ, gaccha ṭhatvāna sāgare. Sau khi đã trao tất cả cho vị ấy, và cả những đồ trang sức của mình, ngài đã đưa vị ấy lên thuyền và nói: ‘Hãy đi’, trong khi (thuyền) đang ở trên biển. 51. 51. Imaṃ bheriṃca vādehi, koṭṭhanāmanti yojayī; So’pi sabbaṃ tathākāsi, rājāno agamā iti. Ngài đã chỉ thị: ‘Hãy đánh cái trống này, có tên là Koṭṭha’; vị ấy cũng đã làm tất cả như vậy, và các vị vua đã đến. 52. 52. Āruhiṃsu janā nāvaṃ, ekaṃ katvā narādhipaṃ; So taṃ senaṅgamādāya, māṇo gantuṃ samārabhi. Dân chúng đã lên thuyền, sau khi đã hợp nhất dưới một vị vua; vị ấy, mang theo đạo quân đó, đã kiêu hãnh bắt đầu ra đi. 53. 53. Kevalo’pi samuddo so, ahobhi nagarūpamo; Atha so paṭṭanaṃ patvā, otaritvā savāhano. Toàn thể đại dương ấy đã trở nên giống như một thành phố; bấy giờ, sau khi đã đến hải cảng, vị ấy đã xuống thuyền cùng với quân đội của mình. 54. 54. Vissāmetvā balaṃ tattha, vasaṃ katipaye dine; Uttaraṃ desamādāya, katvā hatthagataṃ janaṃ. Sau khi cho quân đội nghỉ ngơi ở đó, và ở lại trong vài ngày; ngài đã chiếm lấy xứ phương bắc, và đã thu phục dân chúng. 55. 55. Akkhobbhiya mahāseno, nagaraṃ gantumārabhi; Potthakuṭṭhopi taṃ sutvā, paccuggañchi mahābalo. Với một đại quân không thể lay chuyển, ngài bắt đầu tiến về kinh thành; Potthakuṭṭha cũng nghe được tin ấy, đã mang đại binh ra nghênh chiến. 56. 56. Saṃgacchiṃsu ubho senā, bhinnavelā’va sāgarā; Māṇavammo tato hatthi-māruyha gahitāyudho. Hai đạo quân đã giao tranh, giống như những đại dương vỡ bờ; bấy giờ, Māṇavamma, sau khi đã cưỡi lên voi và cầm lấy vũ khí. 57. 57. Potthakuṭṭhañca rājānaṃ, dvedhā katvā palāpayi; Hatthadāṭhaṃ palāyantaṃ, disvā janapadā narā. Ngài đã đánh tan (quân của) vua Potthakuṭṭha và khiến ông ta phải bỏ chạy; dân chúng trong xứ, khi thấy Hatthadāṭha đang chạy trốn. 58. 58. Sīsamassa gahetvāna, māṇavammassa dassayuṃ; Potthakuṭṭhopalāyitvā, merukandaramāgami. Họ đã lấy đầu của ông ta và trình lên cho Māṇavamma; còn Potthakuṭṭha, sau khi đã chạy trốn, đã đến Merukandara. 59. 59. Tato taṃ sāmiko disvā, sahāyo me ayaṃciraṃ; Tasmā na sakkā caḍḍetuṃ, āpade saraṇāgataṃ. Bấy giờ, vị chủ nhân (của vùng ấy) khi thấy ông ta, đã (nghĩ): ‘Người này là bạn đồng hành lâu năm của ta; do đó, không thể nào ruồng bỏ một người đã đến nương tựa trong lúc hoạn nạn’. 60. 60. Sāmino ca sahāyassa, niddosohaṃ kathaṃ bhave; Iti cintiya pūvaṃ so, savisaṃ khādiyā’mari. ‘Làm sao ta có thể không có lỗi đối với chủ nhân và bạn bè của ta?’; suy nghĩ như vậy, ông ta đã ăn một chiếc bánh có tẩm độc và qua đời. 61. 61. Kuṭṭhakopi ca teneva, khāditvā pūvakaṃ mato; Māṇavammassa tassevaṃ, dīpo āsi akaṇṭako. Và người bạn ấy cũng đã ăn chiếc bánh đó và qua đời; như vậy, hòn đảo đã trở nên không còn chướng ngại đối với Māṇavamma. 62. 62. Māṇavammo tato dīpe, chattaṃ ussāpayi tadā; Vārento viya teneva, dukkhaṃ dīpe janassa so. Bấy giờ, Māṇavamma đã dựng lọng báu trên hòn đảo; như thể qua việc ấy, ngài đã ngăn chặn nỗi khổ của dân chúng trên đảo. 63. 63. Puññakammāni so’kāsi, anagghāni bahūni ca; Samattho kohi taṃ sabbaṃ, vattuṃ paṭipadaṃ naro. Ngài đã làm nhiều công đức vô giá; quả thật, có người nào khả năng kể lại tất cả những việc ấy theo thứ tự? 64. 64. Kappagāmavhayañceva, tathā sepaṇṇināmakaṃ; Padhānarakkhe ca siriṃ, sirīsaṅghādi bodhike. (Ngài đã xây dựng các tu viện) tại nơi gọi là Kappagāma, cũng như nơi tên là Sepaṇṇi, và (tu viện) Siri ở Padhānarakkha, và (tu viện) Sirīsaṅghabodhi, và các nơi khác. 65. 65. Pāsādaṃ [Pg.296] sova kāresi, pasādāvahamuttamo; Chādesi lohapāsādaṃ, thūpārāmagharaṃ tathā. Ngài quả thật đã xây dựng những tu viện tuyệt vời, khơi dậy lòng tín thành; ngài đã lợp mái cho Lohapāsāda, và cũng như vậy cho điện thờ ở Thūpārāma. 66. 66. Thūpārāme ca pāsādaṃ katvā’dā paṃsukūlinaṃ; Jiṇṇakaṃ paṭisaṅkhāsi chattaṃ cetiyamuddhani; Bahavo jiṇṇakāvāse tattheva paṭisaṅkhari. Và sau khi xây dựng một tu viện ở Thūpārāma, ngài đã cúng dường cho các vị tỳ khưu Paṃsukūlika; ngài đã cho tu sửa lọng báu đã hư hỏng trên đỉnh của bảo tháp; ngài cũng đã cho tu sửa nhiều nơi ở đã hư hỏng tại chính nơi đó. [Ettha māṇavammassa rajjakathāya ūnatā dissati. Ito paṭṭhāya aggabodhissa rajjapaṭibaddhā kathā vira khāyati.] [Ở đây, câu chuyện về triều đại của Māṇavamma có vẻ thiếu sót. Từ đây trở đi, câu chuyện liên quan đến triều đại của Aggabodhi được trình bày.] Chacattālīsatima pariccheda Chương Bốn Mươi Sáu 1. 1. …Vāsaṃ-katvā sulabhapaccayaṃ; Dāsi dhammarucinaṃ so, rājinī dīpakampi ca. ...sau khi đã xây dựng một nơi ở với các vật dụng dễ dàng có được, ngài đã cúng dường cho phái Dhammaruci; và hoàng hậu cũng đã cúng dường (làng) Dīpaka. 2. 2. Kāretvāna paricchedaṃ, mahānettādi pādikaṃ; Tesameva adā koḷu-vāte so devatissakaṃ. Sau khi cho thiết lập một ranh giới xung quanh Mahānettādi-pādika, ngài đã cúng dường (nơi ấy) cho chính họ; ngài cũng đã cúng dường (làng) Devatissaka ở Koḷuvāta. 3. 3. Vahatthale ca so katvā, kadambagonanāmakaṃ; Devapāḷimhi katvāna, gīrivhanagaraṃ tathā. Và ngài đã xây dựng tại Vahatthala (một tu viện) tên là Kadambagona; và sau khi xây dựng tại Devapāḷi, cũng như vậy (một tu viện tên là) Girinagara. 4. 4. Katvā antarasobbhamhi, devanāmaṃ vihārakaṃ; Rājamātikamārāmaṃ, katvā’dā paṃsukūlinaṃ. Sau khi xây dựng ở Antarasobbha một tu viện nhỏ tên là Deva, và sau khi xây dựng tu viện Rājamātika, ngài đã cúng dường (tu viện này) cho các vị Paṃsukūlika. 5. 5. Gokaṇṇakavihāre’kā, padhānagharameva ca; Jiṇṇagehañca kāresi, vaḍḍhamānakabodhiyā. Tại tu viện Gokaṇṇaka, ngài đã cho xây một thiền đường; và ngài cũng đã cho tu sửa một ngôi điện đã hư hỏng của (cây) Vaḍḍhamānakabodhi. 6. 6. Saṅghamittavhaye ceva, aññattha ca mahāyaso; Tattha tattha vihāresu, navakammamakārayi. Vị vua lừng danh ấy cũng đã cho thực hiện các công trình mới tại tu viện tên là Saṅghamitta và ở những nơi khác, trong các tu viện ở nơi này nơi kia. 7. 7. Chabbīsati sahassāni, suvaṇṇānaṃ samappiya; Jiṇṇāni paṭisaṅkhāsi, rājā cetiyapabbate. Sau khi dâng cúng hai mươi sáu ngàn (tiền) vàng, đức vua đã cho tu sửa những (công trình) đã hư hỏng ở Cetiyapabbata. 8. 8. Tālavatthuvihārañca, kāretvā paṇṇabhattakaṃ; Vihārassa mahāsena-narindavhassa dāpayi. Ngài đã cho xây dựng tu viện Tālavatthu và đã cho thiết lập một sự cúng dường thực phẩm thường xuyên cho tu viện được đặt theo tên của vua Mahāsena. 9. 9. Goṇḍigāmikavāpiñca, chinnaṃ bandhi yathā purā; Dānabhaṇḍañca so sabbaṃ, sabbesaṃ dāsi pāṇinaṃ. Ngài đã cho đắp lại hồ chứa Goṇḍigāmika đã bị vỡ, như tình trạng trước đây; và ngài đã ban phát tất cả các vật phẩm bố thí cho tất cả chúng sanh. 10. 10. Uposathaṃ [Pg.297] upavasati, saddhiṃ dīpajanehi so; Dhammañca tesaṃ deseti, dātuṃ lokuttaraṃ sukhaṃ. Ngài đã thọ trì ngày Uposatha cùng với dân chúng trên đảo; và ngài đã thuyết giảng Chánh Pháp cho họ, để ban cho (họ) niềm an lạc siêu thế. 11. 11. Kammaṃ sovaggiyaṃ tassa, rajje sabbo samācari; Yaṃ karoti mahīpālo, taṃ tassa kurute jano. Nghiệp lành đưa đến cõi trời của vị ấy, tất cả (thần dân) trong vương quốc đều thực hành theo. Vị quốc vương làm điều gì, dân chúng của vị ấy làm theo điều ấy. 12. 12. Tasmā rājā mahāpañño, dhammameva samācare; So nivutthanivutthamhi, ṭhāne hoti mahāyaso. Do vậy, vị vua có đại trí tuệ chỉ nên thực hành theo Chánh Pháp. Vị ấy, ở tại nơi an ổn, sẽ có được danh tiếng lớn lao. 13. 13. Sampattaparivāro ca, ante gacchati nibbutiṃ; Attatthañca paratthañca, tasmā passeyya buddhimā. Và với đoàn tùy tùng thành tựu, cuối cùng đi đến nơi an tịnh. Do vậy, người có trí nên nhìn thấy lợi ích cho tự thân và lợi ích cho người khác. 14. 14. Attanā yadi ekena, vinitena mahājanā; Vinayaṃ yanti sabbepi, kotaṃ nāseyya paṇḍito. Nếu bởi một người tự chế ngự, mà đại chúng, tất cả đều đi đến sự chế ngự, thì người có trí nào lại hủy hoại điều ấy? 15. 15. Payogo yo hi sattānaṃ, lohadvaya hitāvaho; So tena akato natthi, rattandivamatandinā. Bất cứ sự nỗ lực nào vì lợi ích cho chúng sanh ở cả hai cõi, điều ấy không có việc gì là không được vị ấy thực hiện, một cách không mệt mỏi, cả ngày lẫn đêm. 16. 16. Attano so nivatthāni, vatthāni sukhumāni ca; Paṃsūkūlikabhikkhūnaṃ, cīvaratthāya dāpayi. Vị ấy đã cho dâng cúng những y phục tế nhị và đã được mặc của mình cho các vị Tỳ khưu phấn tảo y, vì mục đích làm y. 17. 17. Aṭṭhānaviniyogopi, saṅgaho vā virūpako; Sāvajjo paribhogo vā, tassa nāhosi sabbaso. Đối với vị ấy, hoàn toàn không có việc sử dụng sai mục đích, hoặc sự giúp đỡ không thích hợp, hoặc sự tiêu dùng đáng bị khiển trách. 18. 18. Ye ye sattā yadā hārā, tesaṃ taṃ taṃ sadāpayi; Ye yena sukhī honti, te te tena sukhāpayī. Những chúng sanh nào cần vật thực nào, vị ấy đã cho dâng cúng vật thực ấy đến cho họ. Những ai được an vui bằng phương tiện nào, vị ấy đã làm cho họ được an vui bằng phương tiện ấy. 19. 19. Evaṃ puññāni katvāna, chabbassāni narādhipo; Agamā devarājassa, santikaṃ santiyāvaho. Vị nhân vương, người mang lại sự an bình, sau khi đã thực hiện các phước thiện như thế trong sáu năm, đã đi đến trú xứ của vị vua chư Thiên. 20. 20. Atha tassa nujo rājā, kassapo hoti khattiyo; Samattho rajjabhārassa, vahituṃ pubbavuttino. Sau đó, người em trai của vị ấy, một vị Sát-đế-lỵ tên là Kassapa, đã trở thành vua, có khả năng gánh vác trọng trách của vương quốc của người đã được đề cập trước. 21. 21. Pitā viya niyaṃ puttaṃ, so saṅgaṇhi mahājanaṃ; Dānena peyyavajjena, atthassa cariyāya ca. Vị ấy đã nhiếp phục đại chúng giống như người cha đối với con trai của mình, bằng sự bố thí, bằng lời nói ái ngữ, và bằng hành vi lợi ích. 22. 22. Ṭhānantarañca dāpesi, tassa tassa yathārahaṃ; Sayaṃ bhuñjittha bhogepi, sabbadukkhavivajjito. Và vị ấy đã cho ban cấp các chức vụ cho mỗi người tùy theo khả năng của họ. Tự thân vị ấy cũng hưởng thụ tài sản, thoát khỏi mọi sự đau khổ. 23. 23. Gīhinañceva bhikkhūnaṃ, brahmaṇānañca khattiyo; Vattāpayi sakāvāre, māghātañceva kārayi. Vị vua Sát-đế-lỵ đã cho thiết lập các phận sự tương ứng cho cả hàng cư sĩ, các vị Tỳ khưu, và các vị Bà-la-môn, và đã cho thực thi lệnh không sát sanh. 24. 24. Macchatitthe duve ceva, āvāsaṃ heḷigāmakaṃ; Vaṇijjagāmamārāmaṃ, kassapādīgiriṃ tathā. Và hai trú xứ ở Macchatittha, trú xứ Heḷigāmaka, tu viện Vaṇijjagāma, và cũng vậy là Kassapādigiri. 25. 25. Tathā [Pg.298] ambatanavhañca, padhānaghara muttamaṃ; Bhogagāmañca… Cũng vậy, ngôi thiền đường cao quý tên là Ambatana, và Bhogagāma... [Etthakassapassa rajjapaṭibaddhāya kathāya ūnatā dissati.] [Ở đây, câu chuyện liên quan đến triều đại của vua Kassapa dường như bị thiếu sót.] 26. 26. Tesaṃ sabbakaniṭṭhopi, mahindo nāma khattiyo; Sampattarajjo nāhosi, rājā rajja dhurandharo. Ngay cả người em út của họ, một vị Sát-đế-lỵ tên là Mahinda, cũng đã không đạt được vương quốc, (để trở thành) một vị vua gánh vác trọng trách vương quyền. 27. 27. Tassapi kira nilavho, sahāyo cīrasatthuto; Mato pubbeva tasmā, so saranto taṃ na icchitaṃ. Tương truyền rằng, người bạn của vị ấy tên là Nila, người đã được ca ngợi từ lâu, đã qua đời trước đó. Do vậy, vị ấy, khi tưởng nhớ đến người bạn, đã không mong muốn điều ấy (vương quyền). 28. 28. Ahorajjampi dīpamhi, na maññittha sukhāvahaṃ; Abhāvena sahāyassa, sahāyā’tīva dullabhā. Ngay cả việc trị vì hòn đảo trong một ngày đêm, vị ấy cũng không cho rằng sẽ mang lại hạnh phúc, do sự vắng mặt của người bạn. Bạn bè quả thật vô cùng khó tìm. 29. 29. Teneva vuttaṃ muninā, dhammā yekeci lokiyā; Tathā lokuttarā ceva, dhammā nibbānagāmino. Chính vì lý do ấy, bậc Thánh nhân đã nói rằng: Bất cứ pháp nào thuộc về thế gian, và cũng vậy, các pháp siêu thế, các pháp dẫn đến Niết-bàn. 30. 30. Kalyāṇamittaṃ āgamma, sabbe te honti pāṇinaṃ; Tasmā kalyāṇamittesu, kattabbo’ti sadā daro. Nương nhờ vào bạn lành, tất cả những pháp ấy sanh khởi cho chúng sanh. Do vậy, đối với các bạn lành, sự tôn trọng nên được thực hiện luôn luôn. 31. 31. Ādipādova so tasmā, hutvā rajjaṃ vicārayi; Pāletuṃyeva dīpamhi, jivanto viya pāṇino. Do vậy, vị ấy, sau khi trở thành một vị Nhiếp chính (Ādipāda), đã cai quản vương quốc, chỉ để bảo vệ hòn đảo, giống như (bảo vệ) các chúng sanh đang sống. 32. 32. Kassapassa sabhātussa, puttaṃ so aggabodhikaṃ; Ṭhapetvā oparajjamhi, datvā bhogamanappakaṃ. Vị ấy đã tấn phong người con trai của anh mình là Kassapa, tên là Aggabodhi, vào chức vụ phó vương, và ban cho tài sản không ít ỏi. 33. 33. Desaṃ datvāna pācinaṃ, vasituṃ tattha pesiya; Desaṃ dakkhiṇamādāsi, rāja puttassa attano. Sau khi ban cho vùng phía đông, vị ấy đã phái (Aggabodhi) đến ở tại đó. Vị ấy đã lấy vùng phía nam cho người con trai của mình, vị hoàng tử. 34. 34. Mahāpāḷimhi dānañca, dāpesi dasavāhaṇaṃ; Sabbe bhoge same’kāsi, yācanānaṃ saha’ttanā. Và tại trai đường Mahāpāḷi, vị ấy đã cho bố thí mười xe vật phẩm. Vị ấy đã làm cho tất cả tài sản trở nên ngang bằng cho những người xin cùng với chính mình. 35. 35. Adatvā yācakānaṃ so, nu kiñci paribhuñjati; Bhuttaṃ vā satiyā deti, dvi guṇaṃ attabhuttato. Vị ấy không hưởng thụ bất cứ thứ gì mà không cúng dường cho những người hành khất. Hoặc nếu đã hưởng thụ rồi mới nhớ ra, vị ấy sẽ cúng dường gấp đôi phần mình đã hưởng. 36. 36. Sakanāmaṃ sakāresi, bhikkhunī na mupassayaṃ; Pādānagaragallañca, ārāma mariyādakaṃ. Vị ấy đã cho xây dựng một ni viện mang tên của mình, và tu viện ranh giới Pādānagaragalla. 37. 37. Mahindataṭamārāmaṃ, sampatta catupaccayaṃ; Aññampi bahudhā kāsi, puññaṃ puññaguṇerato. Tu viện Mahindataṭa, được trang bị đầy đủ bốn món vật dụng. Vị ấy, người ưa thích các phẩm chất của phước thiện, cũng đã thực hiện nhiều phước sự khác theo nhiều cách. 38. 38. Tiṇī vassāni kāretvā, rajjameva mahāmati; Gavesanto sahāyaṃ’va, devalokamupāgami. Vị đại trí, sau khi trị vì vương quốc trong ba năm, dường như để tìm kiếm người bạn của mình, đã đi lên cõi trời. 39. 39. Vasanto [Pg.299] dakkhiṇe dese, aggabodhi kumārako; Kenāpi karaṇīyena, nagaraṃ āgato ahu. Trong khi đang sống ở vùng phía nam, vị hoàng tử trẻ Aggabodhi, vì một công việc nào đó, đã đến kinh thành. 40. 40. Tasmiṃ tattha vasantamhi, ādipādo mahindako; Mato āsi tato tassa, rajjaṃ hatthagataṃ ahu. Trong khi vị ấy đang cư ngụ tại nơi ấy, vị Ādipāda Mahinda đã qua đời. Do đó, vương quốc đã rơi vào tay của vị ấy. 41. 41. So taṃ hatthagataṃ katvā, saṇṭhapetvāna sāsanaṃ; Pācina desapatino, aggabodhissa pesayi. Vị ấy, sau khi đã nắm lấy vương quốc và thiết lập giáo pháp, đã gửi (thông điệp) cho Aggabodhi, người cai trị xứ Pācina. 42. 42. Sa āgantvā ahu rājā, silāmeghoti saññito; Oparajje kumārañca, abhisiñcittha bhūpati. Vị ấy, sau khi đến, đã trở thành vị vua được biết đến với tên gọi Silāmegha. Vị vua ấy cũng đã làm lễ quán đảnh cho vị hoàng tử lên ngôi vị Uparāja. 43. 43. So rājā naṃ niyojetvā, cintā bhāraṃ vimuñciya; Bhoge bhuñjatha tumheti, sayaṃ rajjaṃ vicārayi. Vị vua ấy, sau khi đã giao phó cho vị ấy, đã giải thoát khỏi gánh nặng lo toan và nói rằng: 'Các ngươi hãy hưởng thụ các lạc thú.' Chính mình (vua) đã cai quản vương quốc. 44. 44. Yathāyogaṃ janassesa-kāsi niggahasaṃgahe; Dese ubbinayaṃ sabbaṃ, maggaṃ pāpesi cakkhumā. Vị ấy đã thực hiện việc trừng phạt và tưởng thưởng cho dân chúng một cách thích đáng. Vị ấy, người có mắt tuệ, đã khiến cho tất cả sự bất tuân trong xứ đi đến chỗ chấm dứt. 45. 45. Evaṃ tesu vasantesu, otāraṃ pāpakammino; Na labhantā vicintesuṃ, bhinditabbā ime iti. Trong khi họ đang sống như vậy, những kẻ làm điều ác, vì không tìm thấy cơ hội, đã suy nghĩ rằng: 'Những người này phải bị chia rẽ.' 46. 46. Rājānamupasaṅkamma, avocuṃ pisunaṃ raho; Tuvaṃ rājāsi nāmena, rājā añño sabhāvaho. Sau khi đến gần đức vua, họ đã nói lời gièm pha một cách riêng tư: 'Ngài là vua chỉ trên danh nghĩa, vị vua thực sự là một người khác.' 47. 47. Uparājā ayaṃ rajjaṃ, gaṇhissati mahājanaṃ; Saṅgayha na cireneva, hoti rājā na saṃsayo. Vị Uparāja này, sau khi thu phục được dân chúng, sẽ chiếm lấy vương quốc. Chẳng bao lâu nữa, không còn nghi ngờ gì, vị ấy sẽ trở thành vua. 48. 48. Taṃ sutvāna mahīpālo, paribhijji kumārake; Kumāropi vidhitvā taṃ, coro hutvāna rājindo. Sau khi nghe điều đó, vị vua đã trở nên chia rẽ với vị hoàng tử. Vị hoàng tử cũng, sau khi biết được điều đó, đã trở thành một kẻ phản loạn đối với đức vua. 49. 49. Palāyitvā sakaṃ desaṃ, saṅgaṇhitvā tahiṃ jane; Mahantaṃ balamādāya, kātuṃ saṅgāma mārabhi. Sau khi chạy trốn về xứ sở của mình, và sau khi tập hợp dân chúng ở đó, vị ấy đã lấy một lực lượng lớn và bắt đầu gây chiến. 50. 50. Kadalyādinivātamhi, saṅgāmo bhiṃsano ahu; Gato tattha parājitvā, kumāro malayaṃ vaso. Tại Kadalyādinivāta, một trận chiến khốc liệt đã xảy ra. Vị hoàng tử, sau khi bị đánh bại ở đó, đã đi đến và cư ngụ tại Malaya. 51. 51. Tato rājā kataññū so, upakāraṃ sabhātuno; Cintetvā rajjadānādiṃ, paridevittha pākaṭaṃ. Sau đó, vị vua ấy, người biết ơn, sau khi suy nghĩ về sự giúp đỡ của người anh em của mình, như việc ban cho vương quốc, đã than khóc một cách công khai. 52. 52. Kumāropi ca taṃ sutvā, ahosi muducittako; Evaṃ te aññamaññassa, siniddhantaṃ pakāsayuṃ. Và vị hoàng tử, sau khi nghe điều đó, đã có một tâm hồn dịu dàng. Như vậy, họ đã biểu lộ sự trìu mến đối với nhau. 53. 53. Rājā gantvā sayaṃyeva, malayaṃ ekako vaṃso; Kumāraṃ taṃ samādāya, āgamittha sakaṃ puraṃ. Chính đức vua, sau khi một mình đi đến Malaya, đã mang theo vị hoàng tử ấy và trở về thành phố của mình. 54. 54. Hoti [Pg.300] nissaṃsayaṃ [evaṃpi citto] atīva so; Vivāhaṃ tena kāresi, dhītaraṃ saṅghanāmikaṃ. Vị ấy đã trở nên vô cùng không còn nghi ngờ. Vị ấy đã cho cử hành hôn lễ của con gái mình tên là Saṅghā với vị ấy. 55. 55. Tāya saddhiṃ vasanto so, vissattho tena rājinā; Pahāraṃ tāya pādāsi, duṭṭho dosamhi kismiṃci. Vị ấy, trong khi sống cùng với nàng và được vị vua ấy tin tưởng, đã nổi giận vì một lỗi lầm nào đó và đã đánh nàng. 56. 56. Pitaraṃ sā upāgamma, karuṇaṃ roditampati; Akāraṇe maṃ māreti, dinno vo sāmiko iti. Nàng, sau khi đến gần cha mình, đã khóc lóc một cách thảm thiết: 'Người chồng mà ngài đã ban cho, đang giết con một cách vô cớ.' 57. 57. Sopi taṃ sutamatteva, dukkataṃ vata me iti; Pabbājesi lahuṃ gantvā, bhikkhūnī na mupassayaṃ. Vị ấy cũng, ngay khi nghe điều đó, (đã nghĩ) rằng: 'Than ôi, một việc làm sai trái của ta!' và sau khi nhanh chóng đi đến, đã cho nàng xuất gia tại một tu viện ni. 58. 58. Aggabodhisanāmotha, tassā mātula puttako; Sucireneva kālena, tassaṃ sā rattamānaso. Bấy giờ, có một người con trai của cậu nàng tên là Aggabodhi. Từ một thời gian rất lâu, vị ấy đã có tâm ái luyến đối với nàng. 59. 59. Kālo’yanti viditvāna, tamādāya palāyituṃ; Aññato taṃ gahetvāna, gato ekova rohaṇaṃ. Sau khi biết rằng: 'Đây là thời điểm', để mang nàng đi và chạy trốn, vị ấy đã đưa nàng từ một nơi khác và một mình đi đến Rohaṇa. 60. 60. Aggabodhiṃ narindo so, aggabodhi namādiya; Aggabodhiṃ nihantuṃ taṃ, rohaṇaṃ tamupāvīsi. Vị vua Aggabodhi ấy, sau khi mang theo Aggabodhi (Uparāja), đã tiến vào Rohaṇa để giết Aggabodhi (người em họ) ấy. 61. 61. Aggabodhi nisedhetvā, aggabodhiṃ sabhātaraṃ; Apare pabbate hantu-maggabodhiṃ sayaṃ gato. Aggabodhi (Uparāja), sau khi ngăn cản người anh em của mình là Aggabodhi (vua), đã tự mình đi đến một ngọn núi khác để giết Aggabodhi (người em họ). 62. 62. Kasiṇaṃ rohaṇaṃ hattha-gataṃ katvā mahā balo; Yujjhitvā tena taṃ gaṇhi, bhariyaṃ saṅghamattano. Vị ấy, người có lực lượng lớn, sau khi đã chinh phục toàn bộ Rohaṇa, đã chiến đấu với vị kia và bắt lấy nàng Saṅghā, vợ của mình. 63. 63. Tato paṭṭhāya sukhitā, samaggā te tayo janā; Vissaṭṭhā aññamaññesu, vihariṃsu yathāruciṃ. Kể từ đó, ba người họ, được hạnh phúc và hòa hợp, đã sống theo ý muốn, tin tưởng lẫn nhau. 64. 64. Vāpāraniṃ akārāmaṃ, tathā māṇaggabodhikaṃ; Sabhattuddesabhogañca, vihāre atiyuttare. Vị ấy đã xây dựng tu viện Vāpārani, cũng như tu viện Māṇaggabodhika, và đã ban sự hưởng dụng từ việc chỉ định thực phẩm cho tất cả tại các tu viện ở Uttaradesa. 65. 65. Hatthi kucchivihāre ca, vihāre puna piṭṭhike; Mahādīpariveṇe ca, pāsāde vāhadīpake. Và tại tu viện Hatthikucchi, và một lần nữa tại tu viện Piṭṭhika, và tại pariveṇa Mahādīpa, và tại lâu đài Vāhadīpaka. 66. 66. Thūpārāmamhi gehassa, dvāre ca parijiṇṇake; Kāsi pākatikaṃ tattha, thambhe ca parivattayi. Tại Thūpārāma, vị ấy đã phục hồi các cổng đã hư hỏng của tòa nhà ở đó, và đã thay thế các cột trụ. 67. 67. Evaṃ katvāna puññāni, puññāni ca yathābalaṃ; Cattālīsatime vasse, yathākamma mupāgami. Sau khi đã làm các công đức như vậy, và các công đức khác tùy theo khả năng, vào năm thứ bốn mươi, vị ấy đã đi theo nghiệp của mình. 68. 68. Athoparājā rājā’si, aggabodhi sirīdharo; Tanayo so mahindassa, ādipādassa dhīmato. Khi ấy, vị Uparāja Aggabodhi, người mang lại sự thịnh vượng, đã trở thành vua. Vị ấy là con trai của Ādipāda Mahinda, người trí tuệ. 69. 69. Sāsanampi [Pg.301] ca lokañca, saṅgaṇittha yathārahaṃ; Oparajje’bhisiñcattha, mahindaṃ puttamattano. Vị ấy đã bảo hộ giáo pháp và thế gian một cách xứng đáng. Vị ấy đã làm lễ quán đảnh cho con trai mình là Mahinda lên ngôi vị Uparāja. 70. 70. Mahābodhissa kāresi, gharaṃ jiṇṇaṃ navaṃ thiraṃ; Ārāme dve ca kāresi, kaḷandaṃ mallavātakaṃ. Vị ấy đã cho xây dựng lại ngôi nhà cũ kỹ của cây Đại Bồ Đề thành một ngôi nhà mới và vững chắc; và đã cho xây dựng hai ngôi tự viện là Kaḷanda và Mallavātaka. 71. 71. Dhammakammehi sakkaccaṃ, sodhesi jinasāsanaṃ; Vinicchananto dhammena, chindi kūṭaṭṭakārake. Vị ấy đã kính cẩn thanh lọc giáo Pháp của đấng Chiến Thắng bằng các phận sự đúng Pháp; trong khi xét xử theo chánh pháp, vị ấy đã trừng trị những kẻ tạo ra các vụ kiện gian dối. 72. 72. Bhesajjañca gilānānaṃ, maṅgalaṃ cāvamaṅgalaṃ; Laṅkādīpamhi sakale, sayameva vicārayī. Vị ấy đã tự mình xem xét việc thuốc men cho người bệnh, các lễ lạc tốt lành và không tốt lành trên toàn đảo Laṅkā. 73. 73. Salākabhattaṃ dāpesi, nikāyattaya vāsinaṃ; Bhojanaṃ paṃsukūlīnaṃ, attayoggaṃ mahārahaṃ. Vị ấy đã cho cúng dường thực phẩm theo thể thức phiếu cho các vị cư ngụ trong ba bộ phái; và vật thực quý giá, thích hợp với chính mình, cho các vị phấn tảo y. 74. 74. Evamādīni katvāna, puññāni sasayaṃ vasī; Cuto’si chahi vassehi, pulatthinagare vasaṃ. Sau khi đã làm các công đức như thế, vị ấy đã sống một cách tự tại; sau sáu năm, trong khi đang sống ở thành Pulatthi, vị ấy đã băng hà. 75. 75. Tato pubbeva tassāsi, putto so yuvarājako; Mato kira tato rajjaṃ, aputtaṃ taṃ tadā ahu. Nghe nói rằng, ngay cả trước đó, người con trai của vị ấy là vị thái tử đã qua đời; do đó, vương quốc lúc bấy giờ không có người con (kế vị). 76. 76. Putto mahindo nāmā’si, silā meghassa rājino; Rajjayoggo mahāpuñño, lokasaṅgaṇha nakkhamo. Có một người con trai tên là Mahinda của đức vua Silāmegha; (vị này) xứng đáng với vương vị, có phước báu to lớn, có khả năng thu phục lòng người. 77. 77. Tassa jātadineyeva, rājā nakkhattapāṭhake; Pucchitvā rajjayoggoti, sutvā tehi viyākataṃ. Ngay vào ngày sinh của vị ấy, đức vua sau khi đã hỏi các nhà chiêm tinh và đã nghe lời tiên đoán của họ rằng: “(Vị này) xứng đáng với vương vị.” 78. 78. Datvā tesaṃ dhanaṃ sādhu, pavattiṃ taṃ nigūhayi; Atha naṃ so vayappattaṃ, katvā senāpatiṃsakaṃ. (Đức vua) đã ban cho họ của cải và đã che giấu kỹ tin tức ấy. Sau đó, khi vị ấy đến tuổi trưởng thành, đức vua đã phong cho vị ấy làm vị tướng của mình. 79. 79. Rajjaṃ vasseva katvāna, sabbaṃ hatthe sayaṃvasī; So dhammena vicāresi, rāja kiccaṃ mahāmati. Vị ấy đã đặt toàn bộ vương quốc dưới sự kiểm soát của mình, trong tay của mình; bậc đại trí ấy đã điều hành các công việc của hoàng gia theo đúng chánh pháp. 80. 80. Matepi tasmiṃ tasmā so, aggabodhābhidhānino; Senāpaccaṃ na gaṇhittha, nayaññū tassa hatthako. Do đó, ngay cả khi vị vua ấy băng hà, vị ấy (Mahinda) đã không nhận chức vụ tướng quân từ người có tên là Aggabodhi, một thuộc hạ khéo léo và biết điều phải lẽ. 81. 81. Tadā kenaci gantvā so, karaṇīyena rājino; Samuddatīre vasati, mahātitthamhi paṭṭane. Khi ấy, vị ấy đã đi lo một công việc nào đó của đức vua và đang sống ở ven biển, tại thành phố cảng Mahātittha. 82. 82. Sutvā so cūḷapituno, maraṇaṃ vegasā’gamā; Corā rajjaṃ gahetvāna, nāseyyuṃ nagaraṃ iti. Khi nghe tin người chú của mình qua đời, vị ấy đã nhanh chóng trở về, (nghĩ rằng): “Kẻo bọn trộm cướp chiếm lấy vương quốc và phá hủy thành phố.” 83. 83. Tato uttaradesamhi, maṇḍalīkā saraṭṭhiyā; Acchinditvāna taṃ desaṃ, chinnarājakaraṃ karuṃ. Bấy giờ, ở miền bắc, các vị lãnh chúa địa phương trong xứ của mình đã chiếm lấy vùng đất ấy và đã ngưng nộp thuế cho hoàng gia. 84. 84. So [Pg.302] taṃ sutvā mahāseno, gantvā uttaradesakaṃ; Sabbe nimmathayitvāna, maṇḍalī kesaraṭṭhiye. Vị đại tướng ấy, khi nghe tin đó, đã đi đến miền bắc; và sau khi đã dẹp tan tất cả các vị lãnh chúa địa phương trong xứ của họ. 85. 85. Gantvā rañño mataṭhānaṃ, disvā deviṃ parodiya; Assāsetvā yathākālaṃ, idaṃ vacanamabravi. (Vị ấy) đã đi đến nơi đức vua băng hà, nhìn thấy hoàng hậu, và đã khóc than. Sau khi an ủi bà vào lúc thích hợp, vị ấy đã nói những lời này. 86. 86. Mācintesi mahādevī, mato me sāmiko iti; Rakkhissāmi ahaṃ dīpaṃ, tumhe rajjaṃ karissatha. “Tâu đại hoàng hậu, xin đừng lo lắng rằng: ‘Chúa công của tôi đã qua đời.’ Thần sẽ bảo vệ hòn đảo này, còn bệ hạ sẽ cai trị vương quốc.” 87. 87. Tuṇhibhūtā’dhivāsetvā, piyasā pāpabuddhikā; Raho yojayī taṃ hantuṃ, vatthukāmā yathāruciṃ. Bà ta, với tâm địa xấu xa, đã im lặng chấp thuận bằng những lời lẽ ngọt ngào; một cách bí mật, bà ta đã âm mưu giết hại vị ấy, vì ham muốn dục lạc theo ý thích của mình. 88. 88. Senāpati taṃ ñatvāna, tassā’rakkhaṃ vidhāya so; Taṃ pakkhiyehi yujjhitvā, palāpesi mahājanaṃ. Vị tướng quân, khi biết được điều đó, đã cho người canh giữ bà ta; sau khi giao chiến với phe cánh của bà, vị ấy đã đánh đuổi đám đông. 89. 89. Tato deviṃ sabandhetvā, pakkhipitvāna yānake; Ādāya taṃ puraṃ gantvā, rajjaṃ gaṇhi sasādhanaṃ. Sau đó, sau khi đã trói hoàng hậu và đưa bà lên xe; mang theo bà, vị ấy đã đi đến thành phố và chiếm lấy vương quốc cùng với các phương tiện (cai trị). 90. 90. Atthi dappuḷa nāmo’pi,Silā meghassa rājino; Bhāgineyyo mahāseno,Ādipādo mahā dhano. Cũng có một người tên là Dappuḷa, là cháu trai của đức vua Silāmegha; một vị đại tướng, một vị Ādipāda, rất giàu có. 91. 91. So senaṃ sannipātetvā, vasanto kāḷavāpiyaṃ; Kātuṃ saṅgāma māgañchi, saṅgagāmappadesakaṃ. Vị ấy, sau khi tập hợp quân đội, trong khi đang sống ở Kāḷavāpi, đã đến vùng Saṅgagāma để gây chiến. 92. 92. Senāpati pavattiṃ taṃ, sutvā sampannavāhano; Deviñca taṃ samādāya, agamā tattha sajjukaṃ. Vị tướng quân, khi nghe tin tức đó, với đội quân được trang bị đầy đủ; và mang theo vị hoàng hậu ấy, đã đi đến đó trong tư thế sẵn sàng. 93. 93. Tesaṃ tatthasi saṅgāmo, ubhinnaṃ lomahaṃsano; Ādipādo tadāsenaṃ, ohīyantaṃ samekkhiya. Ở đó đã xảy ra một trận chiến giữa họ, một trận chiến dựng tóc gáy cho cả hai bên; vị Ādipāda bấy giờ, khi thấy quân đội của mình đang bị thất thế. 94. 94. Palāyitvā āruhittha, acchaselaṃ savāhano; Palāpetvāna taṃ tattha, senāpati sukhaṃ vasi. (Vị ấy) đã bỏ chạy và cùng với vật cưỡi của mình leo lên núi Acchasela; sau khi đã đánh đuổi vị ấy ở đó, vị tướng quân đã sống một cách an lạc. 95. 95. Suññaṃti nagaraṃ sutvā, maṇḍalīkāpi uttare; Dese sabbe samāgamma, aggahesuṃ puraṃ tadā. Khi nghe tin thành phố trống không, các vị lãnh chúa địa phương ở miền bắc; tất cả đã cùng nhau tập hợp lại và chiếm lấy thành phố vào lúc đó. 96. 96. So hi te paṭibāhesi, sūro dhīraparakkamo; Athāgamma puraṃ rajjaṃ, vicāresi yathānayaṃ. Quả thật, vị ấy, một người anh hùng có lòng dũng cảm kiên định, đã đẩy lùi họ; sau đó, khi đã trở về thành phố, vị ấy đã cai trị vương quốc theo đúng công lý. 97. 97. Bhikkhusaṅghassa lokassa, macchānaṃ migapakkhinaṃ; Ñātīnaṃ balakāyassa, kattabbaṃ sabbamācari. Đối với Tăng đoàn, đối với thế gian, đối với cá, thú và chim; đối với quyến thuộc, đối với quân đội, vị ấy đã làm tất cả những gì cần phải làm. 98. 98. Pacchā [Pg.303] anu balappatto, dappulo malayaṃ gato; Bhāgineyyo duve ceva, pakkositvāna rohaṇā. Về sau, Dappuḷa, sau khi đã có được lực lượng, đã đi đến Malaya; và sau khi đã triệu tập hai người cháu trai từ Rohaṇa. 99. 99. Raṭṭhe janapade sabbe, ādāya bahuvāhano; Rattiyaṃ puramāgamma, samuddo viya otthari. (Vị ấy) đã chiếm lấy tất cả các quận huyện trong xứ, với một đội quân đông đảo; vào ban đêm, vị ấy đã đến thành phố và bao trùm (nơi ấy) như biển cả. 100. 100. Balakāyo puraṃ rundhi, ugghosento samantato; Hesitena turaṅgānaṃ, koñcanāde nadantinaṃ. Đoàn quân bao vây thành trì, la hét khắp bốn phía, cùng với tiếng ngựa hí và tiếng voi rống vang. 101. 101. Tāḷāvacara saddānaṃ, kāhaḷānaṃ ravena ca; Gajjitena bhaṭānañca, ākāsaṃ na tadā phali. Cùng với âm thanh của các nhạc khí, với tiếng tù và rền vang, và với tiếng la hét của binh lính, bầu trời lúc bấy giờ dường như muốn vỡ tung. 102. 102. Tadā senāpati disvā, mahāsenaṃ pamodiya; Ārocesi avattiṃ taṃ, balakāyassa attano. Bấy giờ, vị tướng quân trông thấy đại quân liền hoan hỷ và đã thông báo tình hình ấy cho đoàn quân của mình. 103. 103. Rājaputtā tayo ete, mahantaṃ balamādiya; Nagaraṃ no’parundhiṃsu, kintu kattabba mettha vo. Ba vị vương tử này đã đem theo một lực lượng hùng hậu và bao vây thành trì của chúng ta. Vậy các ngươi phải làm gì trong việc này? 104. 104. Evaṃ vuttā tamāhaṃsu, sūrā tassa raṇatthino; Devāsevā dineyeva, sevakānaṃ na jīvitaṃ. Khi được nói như vậy, những chiến binh dũng cảm và hiếu chiến của ông đã thưa rằng: ‘Thưa ngài, trong việc phụng sự, quả thật mạng sống của kẻ tôi tớ không còn là của mình nữa.’ 105. 105. Evaṃ bhūte sace kāle, ohīnā jīvibhatthino; Posesi sāmi kiṃ kāla-mettakaṃ no yathā sukhaṃ. Nếu trong thời điểm như thế này, chúng tôi lại chùn bước vì ham sống, thì thưa chủ công, ngài đã nuôi dưỡng chúng tôi trong an lạc suốt bấy lâu nay để làm gì? 106. 106. Vutte evaṃ saussāho, balaṃ sajjiya rattiyaṃ; Uggate aruṇe hatthi-māruyha katakammakaṃ. Khi được nói như vậy, ông trở nên hăng hái, đã chuẩn bị quân đội trong đêm. Khi rạng đông ló dạng, ông đã cưỡi lên một con voi chiến đã được huấn luyện. 107. 107. Dvārene’kena nikkhamma, patanto asanī viya; Saddhiṃ yo dhasahassehi, saṅgāmaṃ kāsi dussahaṃ. Ra khỏi thành bằng một cổng, ông lao xuống như một tia sét. Cùng với mười ngàn binh lính, ông đã tạo nên một trận chiến khốc liệt. 108. 108. Balaṃ taṃ ādipādassa, nipphoṭetvā tato tato; Sannipātiya ekajjhaṃ, niyattiṃ sampavedayi. Sau khi đánh tan tác quân đội của vị Ādipāda từ nơi này đến nơi khác, ông đã dồn họ lại một chỗ và định đoạt số phận của họ. 109. 109. Hatāvasese ādāya, ādipādopi dappuḷo; Pubbaṇheva parājitvā, palāyitvā’ga rohaṇaṃ. Vị Ādipāda Dappuḷa, đem theo những người còn sống sót, đã bị đánh bại ngay trong buổi sáng và đã bỏ chạy về xứ Rohaṇa. 110. 110. Rājaputte duve ceva, rohaṇamhā tadā gate; Jīvaggāhaṃ sagāhetvā, te ādāya puraṃ gato. Ông cũng đã bắt sống hai vị vương tử, những người lúc ấy đã rời khỏi Rohaṇa, và đem họ về thành. 111. 111. Evaṃ pattajayo sūro, dīpe jāte nirākule; Pācinadesaṃ sādhetuṃ, pesayittha savāhane. Như vậy, vị anh hùng đã giành được chiến thắng. Khi hòn đảo đã trở nên yên bình, ông đã phái quân đội cùng với các phương tiện để chinh phục xứ Pācina (miền Đông). 112. 112. Tepi gantvāna desaṃ taṃ, uttaraṃ desameva ca; Sādhayitvā’cireneva, saṅgahesuṃ mahābalaṃ. Họ cũng đã đi đến xứ ấy và cả xứ Uttara (miền Bắc). Sau khi chinh phục không bao lâu, họ đã tập hợp được một đội quân hùng mạnh. 113. 113. Rājāpi [Pg.304] taṃ mahādeviṃ, bhariyaṃ kāsi attano; Pariccattuñca māretuṃ, na sakkāyanti cintiya. Nhà vua cũng đã lấy vị đại hoàng hậu ấy làm vợ của mình, sau khi suy nghĩ rằng không thể nào ruồng bỏ hay giết bà được. 114. 114. Tesaṃ saṃvāsamanvāya, gabbho āsi patiṭṭhito; Puttaṃ vijāyi sādhañña-puññalakkhaṇasaññuttaṃ. Do sự chung sống của họ, bà đã thụ thai. Bà đã hạ sinh một người con trai hội đủ các tướng tốt của phước đức và sự thành công. 115. 115. Rañño sā’tipiyā āsi, tato paṭṭhāya sopi kho; Puttassa tassa pādāsi, oparajjaṃ sabhogiyaṃ. Bà đã trở nên vô cùng được nhà vua yêu quý. Kể từ đó, nhà vua cũng đã ban cho người con trai ấy chức vị nhiếp chính cùng với bổng lộc. 116. 116. Ṭhitā pācinadesamhi, ādipādā nisammataṃ; Vinā so’yanti amhākaṃ, ubho hutvāna ekato. Các vị Ādipāda ở xứ Pācina (miền Đông), khi nghe được việc ấy, đã cùng nhau hợp nhất lại, (nghĩ rằng): ‘Ông ta làm việc này mà không có chúng ta’. 117. 117. Dvīsu passesu senañca, samādāya mahādhanaṃ; Sandhiṃbhātaramāhūya, katvārohaṇa desato. Họ đã tập hợp quân đội và nhiều của cải ở hai phía, đã triệu tập người anh em của họ từ xứ Rohaṇa và lập nên một liên minh. 118. 118. Gaṅgātīramhi vāsaṃ te, kappayiṃsu mahabbalā; Rājā sabbaṃ nisamme’taṃ, maṇḍalīke tahiṃ tahiṃ. Những người hùng mạnh ấy đã đóng trại ở bờ sông Gaṅgā. Nhà vua, khi nghe được tất cả việc này, đã (hành động đối với) các vị lãnh chúa địa phương ở nơi này nơi khác. 119. 119. Ārādhetvā gahetvāna, duṭṭhe māriya kecana; Rakkhaṃ datvāna nagare, kattabbaṃ sādhuyojiya. Ông đã thu phục và bắt giữ một số, giết chết một số kẻ gian ác, bố trí lính canh trong thành, và sắp đặt ổn thỏa những việc cần làm. 120. 120. Mahāsenaṅgamādāya, mahesiñca tamādiya; Khandhāvāraṃ niveseti, mahummāramhi gāmake. Ông đã đem theo đại quân và cả vị hoàng hậu ấy, rồi thiết lập một doanh trại ở làng Mahummāra. 121. 121. Tassāgamanamaññāya, ādipādāpi te tayo; Koviḷāravhaye gāme, mahāyuddhaṃ pavattayuṃ. Biết được sự xuất hiện của ông, ba vị Ādipāda ấy cũng đã khởi xướng một trận đại chiến tại ngôi làng tên là Koviḷāra. 122. 122. Atha rājā mahāseno, samugghātesi taṃ balaṃ; Dappuḷo so palāyittha, ādi pādā duve hatā. Bấy giờ, nhà vua với đại quân đã tiêu diệt lực lượng ấy. Dappuḷa đã bỏ chạy, còn hai vị Ādipāda kia đã bị giết. 123. 123. Tatthāpi laddhavijayo, puramāgammabhūmipo; Rājakiccaṃ vicāresi, mahādānaṃ pavattayi. Sau khi lại giành được chiến thắng ở nơi ấy, vị vua chúa trở về thành, đã quán xuyến các công việc của hoàng gia và thực hiện việc bố thí trọng đại. 124. 124. Mahābodhi dumindassa, mahācetittayassa ca; Dhātūnampi ca sakkaccaṃ, mahāpūjāmakārayī. Ông đã cho thực hiện một buổi đại lễ cúng dường một cách kính cẩn đến cây Đại Bồ Đề, đến ba ngôi Đại Bảo Tháp, và đến các xá lợi. 125. 125. Rohaṇaṃ samupāgamma, dappuḷo so tamāgato; Balaṃ sampaṭipādesi, yujjhituṃ puna rājinā. Dappuḷa, người đã đến xứ Rohaṇa, lại chuẩn bị một đội quân để giao chiến với nhà vua một lần nữa. 126. 126. Rājā so puttanattānaṃ, desaṃ kātuṃ nirākulaṃ; Thūpārāmamhi sabbepi, sannipātiya bhikkhavo. Nhà vua ấy, để làm cho đất nước được yên bình cho con cháu của mình, đã triệu tập tất cả các vị tỳ khưu tại tu viện Thūpārāma. 127. 127. Aññepi ca mahāpaññe, yuttā yuttivisārade; Rājadhammesu sabbesu, nipuṇo nayakovido. và cả những người có trí tuệ lớn khác, những người thông thạo điều đúng lẽ sai, tài giỏi trong mọi vương pháp, và khéo léo, am tường về chính sách. 128. 128. Ārocetvā [Pg.305] pavattiṃ taṃ, tehi sammā pakāsito; Caturaṅgamahāseno, sabbūpakaraṇānugo. Sau khi trình bày tình hình ấy và được họ khuyên bảo một cách đúng đắn, (ông đã chuẩn bị) một đại quân bốn binh chủng, đi cùng với tất cả các trang bị. 129. 129. Dīpe sabbattha yojetvā, kattabbaṃ nagarepi ca; Nikkhanto na cireneva, agamā mārapabbataṃ. Sau khi sắp đặt những việc cần làm ở khắp nơi trên đảo và cả trong thành phố, ông đã khởi hành không bao lâu sau đó và đã đi đến núi Māra. 130. 130. Sammadditvāna taṃ desaṃ, khippaṃ pabbatamāruhī; Taṃ disvā rohaṇe sabbe, bhītā taṃ vasamāgamuṃ. Sau khi hoàn toàn dẹp yên xứ ấy, (vị ấy) nhanh chóng leo lên núi. Thấy vậy, tất cả (dân chúng) ở Rohaṇa, do sợ hãi, đã quy phục dưới quyền của vị ấy. 131. 131. Tato sandhiṃ karitvāna, dappuḷena sadappako; Hatthī asse ca maṇayo, gahetvā tassa hatthato. Sau đó, vị kiêu hãnh ấy đã ký hòa ước với Dappuḷa; và đã nhận lấy voi, ngựa, và châu báu từ tay của người ấy. 132. 132. Gāḷhagaṅgañca katvāna, sīmaṃ rohaṇabhoginaṃ; Oragaṅgaṃ samādāya, rājabhogamakārayi. Và sau khi lấy sông Gāḷhagaṅga làm ranh giới của lãnh địa Rohaṇa, (vị ấy) đã chiếm lấy vùng đất bên này sông và biến nó thành lãnh địa của hoàng gia. 133. 133. Dīpamevaṃ mahātejo, katvā vigatakaṇṭakaṃ; Ekātapatto āgamma, puraṃ vasi yathāsukhaṃ. Vị đại oai lực ấy, sau khi đã làm cho hòn đảo không còn gai góc (kẻ thù), đã trở thành người thống trị duy nhất, trở về và an trú trong kinh thành một cách an lạc. 134. 134. Pariveṇaṃ sakāresi, rājā dāmavihārakaṃ; Tathā sanniratitthañca, pulatthinagare vibhū. Vị vua hùng mạnh đã cho xây dựng tu viện Dāmavihāraka; và cũng như tu viện Sanniratittha, tại thành Pulatthi. 135. 135. Mahālekhañca kāresi, pariveṇamabhayā cale; Tathā ratanapāsādaṃ, tatheva sumanoharaṃ. (Vị ấy) cũng đã cho xây dựng tu viện Mahālekha tại Abhayagiri; và cũng như điện Ratanapāsāda, cũng rất lộng lẫy. 136. 136. Anekabhūmaṃ kāretvā, vejayantamivāparaṃ; Tathā satasahassehi, tīhi ceva mahādhano. Sau khi cho xây dựng (một tòa nhà) nhiều tầng, giống như một cung điện Vejayanta thứ hai; và cũng vậy, vị đại phú ấy, với ba trăm ngàn (tiền vàng). 137. 137. Jambonadatuvaṇṇassa, sahassehi ca saṭṭhihi; Bimbaṃ satthussa kāretvā, nagghaṃ cūḷāmaṇiyutaṃ. Và với sáu mươi ngàn (tiền vàng), (vị ấy) đã cho tạc một pho tượng của Bậc Đạo Sư, màu vàng ròng Jambonada, vô giá, được trang hoàng với một viên ngọc trên đỉnh đầu. 138. 138. Pūjaṃ sabbopahārena, kāretvāna mahārahaṃ; Pāsādamahane sabbaṃ, rajjaṃ ossajji attano. Sau khi đã cho tổ chức một lễ cúng dường trọng thể với tất cả các vật phẩm, tại lễ khánh thành cung điện, (vị ấy) đã dâng cúng toàn bộ vương quốc của mình. 139. 139. Bodhisattañca kāretvā, rājānaṃ sumanoharaṃ; Saṇṭhapitthasilā meghe, cāruṃ bhikkhūnupassaye. Và sau khi cho tạc một pho tượng vua Bồ-tát rất đẹp, (vị ấy) đã an vị pho tượng đó trong tịnh xá xinh đẹp của chư Tăng tên là Silāmegha. 140. 140. Thūpārāmamhi thupassa, kāsi sovaṇṇakañcukaṃ; Paṭṭaṃ katvā vicitatthaṃ, rajataṃ antarantarā. Tại Thūpārāma, (vị ấy) đã làm một lớp vỏ bọc bằng vàng cho bảo tháp; và đã làm những dải bạc xen kẽ để trang trí. 141. 141. Tasmiṃyeva ca pāsādaṃ, parijiṇṇaṃ sakārayi; Abhidhammaṃ kathāpesi, kārāpetvā mahāmahaṃ. Và cũng tại nơi ấy, (vị ấy) đã cho trùng tu cung điện đã hư hỏng; sau khi tổ chức một đại lễ, (vị ấy) đã cho thuyết giảng Vi Diệu Pháp. 142. 142. Mahātherena satimā, hemasālinivāsinā; Tattha pokkharaṇiñcassa, paribhogāya kārayi. Vị chánh niệm ấy đã cho xây một hồ nước tại đó để cho vị Đại Trưởng lão trú tại Hemasāli sử dụng. 143. 143. Jiṇṇe [Pg.306] devakūle katvā, bahuke tattha tattha so; Devānaṃ paṭimāyo ca, kārayittha mahārahā. Vị ấy, sau khi đã trùng tu nhiều đền thờ các vị trời đã hư hỏng ở nhiều nơi, cũng đã cho tạc những pho tượng quý giá của các vị trời. 144. 144. Brāhmaṇānañca datvāna, paccagghaṃ rājabhojanaṃ; Pāyesi khīraṃ sovaṇṇa-taṭṭakehi sasakkharaṃ. Và sau khi đã ban cho các vị Bà-la-môn những món ăn hoàng gia quý giá, (vị ấy) đã cho họ uống sữa có đường bằng những chiếc bát bằng vàng. 145. 145. Usabhe paṅgulānañca, jīvikañca sadāpayī; Damiḷānantu pādāsi, asse goṇe agaṇhataṃ. (Vị ấy) đã luôn cấp dưỡng cho những con bò đực và những người tàn tật; và đã ban cho những người Damiḷa không chiếm đoạt (tài sản) ngựa và bò. 146. 146. Anāthā ye salajjā ca, te ca saṅgaṇhi so raho; Asaṃgahito dīpamhi, natthi tena yathārahaṃ. Vị ấy đã âm thầm giúp đỡ những người không nơi nương tựa và có lòng tự trọng; trên hòn đảo này, không có ai là không được vị ấy giúp đỡ một cách xứng đáng. 147. 147. Dātabboti kathaṃ gunna-mahāro so vicintiya; Sasse khīragate’dāsi, tesaṃ khettasahassake. Vị ấy, sau khi suy nghĩ: “Làm thế nào để cúng dường cho đàn bò lớn?”, đã ban cho chúng một ngàn thửa ruộng khi lúa đang ngậm sữa. 148. 148. Kāḷavāpimhi so vāri-sampātaṃ kārayi thiraṃ; Puññamevaṃ vidhaṃ tassa, appameyyaṃ bahuṃ kira. Vị ấy đã cho xây một cống thoát nước kiên cố tại hồ Kāḷavāpi; quả thật, công đức của vị ấy như vậy là nhiều và không thể lường được. 149. 149. Tassa putto tadā āsi, yuvarājā divaṅgato; Jāto senāpati kāle, aparo atthi dārako. Vào lúc ấy, con trai của vị ấy, vị thái tử, đã qua đời; có một người con trai khác, được sinh ra vào thời của vị tướng quân. 150. 150. Taṃ rājā rājaputtehi, bhīto rājāraho iti; Māretuṃ taṃ na sakkonti, vaḍḍhapesi yathā tathā. Vị vua, do lo sợ các hoàng tử khác rằng: “Người này xứng đáng với vương vị”, đã không thể giết được người ấy, (nên) đã nuôi nấng người ấy một cách qua loa. 151. 151. Arīhi nagare ruddhe, pitaraṃ so kirekadā; Upasaṅkamma yācittha, saṅgamāvacaraṃ gajaṃ. Tương truyền rằng, vào một ngày nọ, khi kinh thành bị quân thù bao vây, người ấy đã đến gần phụ thân và xin một con voi chiến. 152. 152. So dāpesi mahānāgaṃ, ghoraṃ mārakarūpamaṃ; Katahatthaṃ balañceva, sabbāyudha visāradaṃ. Vị ấy đã ban cho một con voi lớn, hung dữ, có hình dạng như Ma vương; (cùng với) một đội quân thiện chiến và hùng mạnh, (cho người con) tinh thông mọi binh khí. 153. 153. Kāloyamīti mantvā so, bandhitvā churikaṃ tadā; Kuñjaraṃ varamāruyha, nikkhamma nagarā bahi. Vị ấy, nghĩ rằng: “Đây là thời cơ”, bèn đeo một con dao găm, rồi cưỡi lên con voi quý, đi ra khỏi kinh thành. 154. 154. Viddhaṃsetvā balaṃ sabbaṃ, dujjayaṃ jayamaggahī; Rājā disvā pasanno taṃ, senāpaccañca tassa’dā. Sau khi đã tiêu diệt toàn bộ đội quân khó chinh phục, (vị ấy) đã giành lấy chiến thắng. Nhà vua thấy vậy, hài lòng về người ấy, và đã ban cho người ấy chức vị tướng quân. 155. 155. Esova kira gantvāna, sabalo desamuttaraṃ; Palāpesi sasenaṃ taṃ, ādipādañca dappulaṃ. Tương truyền rằng, chính vị ấy, cùng với quân đội của mình, đã đi đến miền bắc; và đã đánh đuổi vị Ādipāda Dappuḷa ấy cùng với quân đội của ông ta. 156. 156. Baddhavero tato’hosi, dappuḷo tamhi sādhukaṃ; Mahāummārayuddhamhi, disvā tamatīkodhavā. Kể từ đó, Dappuḷa đã kết mối thù sâu sắc với vị ấy; trong trận chiến Mahāummāra, khi trông thấy vị ấy, ông ta đã vô cùng tức giận. 157. 157. Sīghaṃ pesesi taṃ hantuṃ, hatthimāruḷhamattanā; Ovijjhiya palāpesi, tamesa sakadantīnā. (Ông ta) đã nhanh chóng thúc con voi do chính mình cưỡi đến để giết vị ấy; nhưng vị này, sau khi đâm (con voi của Dappuḷa), đã đánh đuổi ông ta bằng chính con voi của mình. 158. 158. Disvā [Pg.307] tamatisantuṭṭho, aññesañca abhāvato; Rajjayoge adā tassa, uparājattamattano. Thấy vậy, (nhà vua) vô cùng hoan hỷ, và cũng do không có người nào khác, đã trao cho vị ấy chức vị phó vương của mình trong việc cai trị vương quốc. 159. 159. Evaṃ vīsati vassāni, dīpametaṃ subhuñjiya; Vipākaṃ puññakammassa, bhuñjituñca divaṅgato. Như vậy, sau khi đã cai trị tốt đẹp hòn đảo này trong hai mươi năm, (vị ấy) đã qua đời để hưởng quả báo của các công đức của mình. 160. 160. Evaṃ anekehi nayehi thaddhā; Janassa dukkhehi virūpakehi; Bhogā vinassanti khaṇe na sabbe; Aho tahiṃyeva ramanti bālā. Như thế, bằng nhiều cách, bởi những nỗi khổ đau đa dạng của con người, tất cả của cải đều bị hủy hoại trong chốc lát. Than ôi, kẻ ngu si lại vui thích ngay trong đó. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện. Cha rājako nāma Gọi là Sáu Vua. Chacattālīsatimo paricchedo. Chương thứ bốn mươi sáu. Sattacattālīsatima pariccheda Chương thứ bốn mươi bảy. Pañcarājako Năm Vua. 1. 1. Accaye [Pg.307] pituno rājā, uparājā ahosi so; Samattho sakkumittānaṃ, kātuṃ niggaha saṃgahe. Sau khi phụ vương qua đời, vị phó vương ấy đã trở thành vua; ngài có khả năng thực hiện việc trừng phạt (kẻ thù) và bảo trợ (bằng hữu). 2. 2. Senā nāmasi sappaññā, mahesī tassa rājino; Khuddaputtā pīyā’tīva, rañño kalyāṇadassanā. Vị chánh hậu của đức vua ấy tên là Senā, là người có trí tuệ. Các hoàng tử nhỏ của đức vua rất được yêu mến và có dung mạo xinh đẹp. 3. 3. Adāsi yuvarājattaṃ, jeṭṭhaputtassa attano; Ādipāde’parekāsi, rājinīpi ca dhītaro. Ngài đã ban chức vị phó vương cho con trai trưởng của mình; các hoàng tử khác và các công chúa thì ngài phong làm Ādipāda. 4. 4. Datvā ṭhānantaraṃ rājā, tesaṃ tesaṃ yathārahaṃ; Janaṃ saṅgahavatthūhi, saṅgahesi catūhipi. Sau khi ban cho mỗi người chức vị tương xứng, đức vua đã thu phục dân chúng bằng bốn pháp nhiếp phục. 5. 5. Atha kenāpi so gantvā, hetunā maṇihīrakaṃ; Vasanto kira assosi, paccanto kupito iti. Sau đó, vì một lý do nào đó, ngài đã đi đến Maṇihīraka. Trong khi đang ở đó, nghe nói rằng ngài đã hay tin: 'Vùng biên địa đã nổi loạn'. 6. 6. Tato senāpatiñceva, jeṭṭhaputtañca attano; Gantvā sādhetha taṃ desa-mīti pesesi sajjukaṃ. Do đó, ngài đã lập tức phái vị tướng quân và con trai trưởng của mình đi với mệnh lệnh: 'Hãy đi và dẹp yên xứ ấy'. 7. 7. Tesu tatthopayātesu, pisunā bhedacintakā; Vatvā yaṃkiñci bhindiṃsu, te ubhopi narādhipe. Khi họ đã đến nơi đó, những kẻ vu khống có ý đồ chia rẽ, sau khi nói một điều gì đó, đã gây bất hòa giữa cả hai vị lãnh đạo ấy. 8. 8. Tato [Pg.308] dve verino hutvā, desaṃ gaṇhitumārabhuṃ; Rājā sutvā khaṇeneva, duratissa mupāgami. Do đó, cả hai trở thành kẻ thù và bắt đầu chiếm cứ xứ ấy. Đức vua nghe tin, ngay lập tức đã đến Duratissa. 9. 9. Te ubho tattha ghātetvā, tesaṃ sabbaṃ samādiya; Hantvā taṃ pakkhiye sabbe, puḷatthinagaraṃ gami. Sau khi giết cả hai người ở đó, chiếm đoạt tất cả của họ, và giết tất cả những người thuộc phe họ, ngài đã đi đến thành Puḷatthinagara. 10. 10. Tadā rohaṇadesamhi, bhogādhipatino suto; Dāṭhāsivādipādassa, mahindo nāma khattiyo. Lúc bấy giờ, ở xứ Rohaṇa, có một vị Sát-đế-lỵ tên là Mahinda, là con trai của Ādipāda Dāṭhāsiva, người cai quản các thái ấp. 11. 11. Pituno so’parijjhitvā, rañño santikamāgamā; Disvā rājāpi santuṭṭho, taṃ saṅgaṇhi yathārahaṃ. Người ấy, bị cha mình xem thường, đã đến yết kiến đức vua. Đức vua thấy vậy cũng hài lòng và đã tiếp đãi người ấy một cách xứng đáng. 12. 12. Tena mettiṃ thiraṃ kātuṃ, dhītaraṃ deva nāmikaṃ; Tassa datvāna pāhesi, balaṃ rohaṇamevaso. Để tạo mối giao hảo bền chặt với người ấy, ngài đã gả con gái tên là Devā cho người ấy và phái người ấy cùng với quân đội đến Rohaṇa. 13. 13. So gantvā rājasenāya, maddāpetvāna rohaṇaṃ; Jambudīpaṃ palāpetvā, pitaraṃ rohaṇaṃ labhi. Người ấy đi cùng với quân đội của nhà vua, sau khi dẹp yên xứ Rohaṇa và khiến cho cha mình phải trốn sang Jambudīpa, đã chiếm được Rohaṇa. 14. 14. Mahāvihāre kāresi, salākaggaṃ thiraṃ subhaṃ; Kholakkhiyamunindassa, parihārāya dāpayi. Tại Đại Tự, ngài đã cho xây một nhà phát phiếu bền chắc và xinh đẹp; và đã cho cúng dường để làm vật dụng cho (tượng) đức Phật ở Kholakkhiya. 15. 15. Mahānāmavhayaṃ gāmaṃ, pūjayitvā yathābalaṃ; Vaḍḍhamānadumindassa, jiṇṇaṃ gehañca kāriya. Sau khi cúng dường ngôi làng tên là Mahānāma tùy theo khả năng, ngài cũng đã cho sửa chữa ngôi nhà đã cũ của (cây bồ đề) Vaḍḍhamānaduminda. 16. 16. Rukkhaṇatthāya tassā; dā, koṭṭhāgāmaṃ bahudayaṃ; Nīlārāmassa pādāsi, kāḷussaṃ nāma gāmakaṃ. Để bảo trì nơi ấy, ngài đã cúng dường ngôi làng Koṭṭhāgāma có nhiều lợi tức. Ngài đã ban ngôi làng nhỏ tên là Kāḷussa cho tu viện Nīlārāma. 17. 17. Loharūpassa pādāsi, ārāmassa ca gāmakaṃ; Jiṇṇañca paṭisaṅkhāsi, paṭimāyo ca kārayi. Ngài đã ban một ngôi làng nhỏ cho tu viện Loharūpa; ngài cũng đã trùng tu những (công trình) đã cũ và cho tạc các pho tượng. 18. 18. Pāsāde cetiyo ceva, vihāre ca anappake; Puḷatthinagare’kāsi, vejjasālaṃ mahādayo. Tại thành Puḷatthinagara, vị vua có lòng đại bi ấy đã xây dựng các cung điện, các bảo tháp, và không ít các tu viện, cùng một bệnh xá. 19. 19. Tathā paṇḍā viyañceva, bhogagāmasamāyutaṃ; Piṭṭhasappinamandhānaṃ, sālāyo ca tahiṃ tahiṃ. Cũng vậy, (ngài đã xây) một bệnh xá cho người bệnh vàng da, cùng với các làng cung cấp lợi tức, và các nhà nghỉ ở nhiều nơi cho người tàn tật và người mù. 20. 20. Potthakesu likhāpetvā, aṭṭe sammā vinicchite; Rājagehe ṭhapāpesi, ukkoṭanabhayena so. Ngài đã cho ghi chép vào sách các vụ kiện đã được xét xử đúng đắn, và cho đặt chúng trong cung điện vì sợ (phán quyết) bị lật lại (do hối lộ). 21. 21. Nāgavaḍḍhananāmassa, bhogagāme bahū adā; Lekhe’pubbe na vāretvā, pāletvā pubbasāsanaṃ. Ngài đã ban nhiều làng cung cấp lợi tức cho (tu viện) tên là Nāgavaḍḍhana, bảo tồn các sắc lệnh cũ và không hủy bỏ các văn tự (cúng dường) trước đây. 22. 22. Pitarā [Pg.309] ca mahādānaṃ, puññamaññampi vā kataṃ; Sabbaṃ tamavināsetvā, niccaṃ so rakkhi sādaro. Và những việc bố thí lớn lao hay bất kỳ công đức nào khác đã được phụ vương thực hiện, ngài đã không hủy hoại tất cả những điều đó mà luôn trân trọng gìn giữ. 23. 23. Mahesī ca mahārañño, puññāni bahukārayi; Kaṇṭakaṃ cetiyaṃ kāsi, devī cetiyapabbate. Vị chánh hậu của đức vua vĩ đại cũng đã làm nhiều công đức; vị hoàng hậu đã xây dựng bảo tháp Kaṇṭaka tại núi Cetiyapabbata. 24. 24. Kāretvā jayasenañca, pabbataṃ gāmikassadā; Bhikkhusaṅghassa sā gāmaṃ, mahummārañca tassa dā. Bà đã cho xây tu viện Jayasena và cúng dường cho vị trưởng cộng đồng; bà đã cúng dường ngôi làng Mahummāra cho Tăng đoàn. 25. 25. Silāmeghavhayaṃ katvā, bhikkhunīnamupassayaṃ; Silāmeghavhaye dāsi, bhikkhunīnañca paccaye. (Vua) đã cho xây dựng một ni viện tên là Silāmegha; và đã dâng cúng các vật dụng cần thiết cho các ni cô ở (ni viện) Silāmegha. 26. 26. Gāmāye’suṃ purākītā, vihāro tattha sādhanaṃ; Datvā te me cayitvāna, vihārasseva dāpayi. Các làng mạc ở đấy đã được mua từ trước, tu viện là bằng chứng cho việc ấy; (vua) đã chuộc lại các làng ấy và đã cho dâng cúng lại cho chính tu viện. 27. 27. Chādayitvā mahārukkhe, sabbe cetiyapabbate; Nānārāge dhaje ceva, paṭākāyo ca pūjayi. (Vua) đã cho che phủ tất cả các cây lớn ở trên núi Cetiyapabbata; và đã cúng dường bằng các lá cờ và các biểu ngữ có nhiều màu sắc khác nhau. 28. 28. Pubbārāmakabhāgampi, pāsādaṃ paṭisaṅkhari; Ussānaviṭṭhiṃ dubbhogaṃ, subhogaṃ tassa kārayi. (Vua) cũng đã cho tu sửa tòa lâu đài ở khu vực Pubbārāma; (vua) đã khiến cho việc lao tác cưỡng bức không thể hưởng được của nơi ấy trở thành việc có thể hưởng được. 29. 29. Vihāraṃ giribhaṇḍañca, naṭṭhaṃ pākatikaṃ kari; Bhogagāme ca dāpesi, bhikkhūnaṃ tannivāsinaṃ. (Vua) đã cho tu sửa tu viện Giribhaṇḍa đã bị hư hoại trở lại tình trạng nguyên thủy; và đã cho dâng cúng các làng mạc có hoa lợi đến các vị tỳ khưu đang trú ngụ ở đấy. 30. 30. Ambuyyānamhi āvāsaṃ, katvā dappuḷapabbataṃ; Bhikkhūnaṃ tisatassā’dā, sampannacatupaccayaṃ. (Vua) đã cho xây dựng trú xứ Dappuḷapabbata ở tại Ambuyyāna (Vườn Xoài); (và) đã dâng cúng đến ba trăm vị tỳ khưu, cùng với bốn món vật dụng đã được sắm sẵn. 31. 31. Kāretvā nīlagallañca, ārāmaṃ so manoramaṃ; Dakavāraṃ bahuppādaṃ, tassa dāpesi kāriya. Vị ấy đã cho xây dựng tu viện Nīlagalla xinh đẹp; (và) đã cho thực hiện việc dâng cúng một thủy lộ có nhiều nguồn cung cấp cho tu viện ấy. 32. 32. Arikāri vihāre ca, paṭisaṅkhāsi jiṇṇakaṃ; Salākaggañca pāsādaṃ, apubbaṃyeva kārayi. Và ở tu viện Arikāri, (vua) đã cho tu sửa phần đã bị hư hỏng; (vua) đã cho xây dựng một tòa nhà phân phối phiếu và một tòa lâu đài giống như chưa từng có trước đây. 33. 33. Vāhadīpe sakāresi, senaggabodhipabbataṃ; Dhammaṃ tīsu nikāyesu, vācayittha bahussute. Ở tại Vāhadīpa, (vua) đã cho xây dựng (tu viện) Senaggabodhipabbata; (vua) đã cho các vị đa văn tụng đọc Giáo Pháp ở trong ba bộ phái. 34. 34. Gaṇhāpesi ca bhikkhūnaṃ, ayopattesu gaṇṭhike; Puññanti vuttaṃ sabbaṃ so, na kiñci parivajjayi. Và (vua) đã cho các vị tỳ khưu học thuộc lòng các bản tóm lược ở trên các tấm bằng sắt; vị ấy đã không từ bỏ bất cứ điều gì, tất cả những gì được gọi là phước thiện. 35. 35. Kulīnānamanāthānaṃ, itthīnaṃ’dā piḷandhanaṃ; Bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ, bahu so dāsi rattiyaṃ. (Vua) đã ban tặng các đồ trang sức cho các phụ nữ thuộc dòng dõi cao quý nhưng không nơi nương tựa; vị ấy đã ban phát nhiều thực phẩm vào ban đêm cho những người cần đến thức ăn. 36. 36. Gunnaṃ sassāni pādāsi, kākādīnañca bhattakaṃ; Taṇḍulañca kumārānaṃ, madhuphāṇitasaṃyuttaṃ. (Vua) đã ban phát các vụ mùa cho bò, và thức ăn cho loài quạ và các loài khác; và (đã ban phát) gạo trộn lẫn với mật ong và đường mật cho các trẻ nhỏ. 37. 37. Evaṃ [Pg.310] puññāni katvāna, narindo so sapāriso; Bhutvā pañcasu vassesu, mediniṃ sampariccaji. Sau khi đã thực hiện các phước thiện như thế, vị quốc vương ấy cùng với đoàn tùy tùng, sau khi hưởng lạc trên thế gian trong năm năm, đã từ bỏ (cõi đời). 38. 38. Tato tassa suto āsi, sīhaḷānaṃ rathesato; Sabbarūpaguṇopeto, mahindo nāma khattiyo. Sau đó, con trai của vị ấy là một vị hoàng thân tên là Mahinda, một vị lãnh chúa của dân Sīhaḷa, đã là người được phú cho tất cả vẻ đẹp và đức hạnh. 39. 39. So dhammikasīlāmegho, iccāsi dharaṇītale; Dhammadīpo dhammadhajo, suddhadhammaparāyano. Vị ấy là Dhammika Sīlāmegha ở trên mặt đất, là ngọn đèn của Giáo Pháp, là ngọn cờ của Giáo Pháp, là người tận tụy với Giáo Pháp trong sạch. 40. 40. Pubbakehi narindehi, kataṃ dhammapathānugaṃ; Sabbaṃ kāsi ahāpetvā, adhammaṃ tu vivajjayi. Vị ấy đã thực hiện tất cả những gì đã được làm bởi các vị quốc vương đời trước theo đúng với con đường của Giáo Pháp, không bỏ sót điều gì; tuy nhiên, vị ấy đã tránh xa những gì không phải là Giáo Pháp. 41. 41. Rājāratanapāsāde, kātuṃ so navakammakaṃ; Sabbakālesu dāpesi, geṭṭhumbadakavārakaṃ. Để thực hiện công việc mới ở tại Ratanapāsāda, vị ấy đã cho dâng cúng thủy lộ Geṭṭhumba vào mọi thời điểm. 42. 42. Jiṇṇañca paṭisaṅkhāsi, puññakammamakāsi ca; Rajjaṃ katvāna catūsu, vassesu nidhanaṃ gato. (Vua) đã cho tu sửa những gì đã hư hỏng và đã thực hiện các nghiệp phước thiện; sau khi đã trị vì trong bốn năm, (vua) đã mệnh chung. 43. 43. Aggabodhi tato rājā, chattaṃ ussāpayi pure; Kārento sabbasattānaṃ, hitaṃ sukhamasesato. Sau đó, đức vua Aggabodhi đã cho dương lọng (hoàng gia) ở trong thành, trong khi tạo ra lợi ích và an lạc cho tất cả chúng sanh một cách trọn vẹn. 44. 44. Dhātupūjaṃ sakāresi, satthusabbaguṇārahaṃ; Pitāmahakatassā’pi, sambuddhassa mahāmahaṃ. (Vua) đã cho tổ chức lễ cúng dường xá lợi, xứng đáng với tất cả các đức hạnh của bậc Đạo Sư, và cũng (đã tổ chức) đại lễ long trọng cho đức Chánh Đẳng Giác do ông nội của ngài đã thiết lập. 45. 45. Udayaggādibodhiñca, pariveṇaṃ sakārayi; Nāmaṃ gahetvā pituno, attano ca narādhipo. Vị chúa của loài người đã cho xây dựng tu viện Udayaggabodhi, sau khi đã lấy tên của phụ thân và của chính mình (để đặt tên). 46. 46. Sabhogaṃ pariveṇañca, katvā taṃ bhūtanāmakaṃ; Sakācariyakassā’dā, bhikkhūnaṃ tisatassa ca. Sau khi đã xây dựng tu viện tên là Bhūta cùng với các hoa lợi, (vua) đã dâng cúng đến vị thầy của mình và đến ba trăm vị tỳ khưu. 47. 47. Rājasālāya dāpesi, cūḷavāpiyagāmakaṃ; Gāmadvayañca dāpesi, kāḷūlamallavātake. (Vua) đã cho dâng cúng làng Cūḷavāpiya đến Rājasālā (Phòng Họp Hoàng Gia); (vua) đã cho dâng cúng hai làng ở tại Kāḷūla và Mallavātaka. 48. 48. Pavesaṃ vinivāresi, uposathadinesu so; Macchamaṃsasurādīnaṃ, antonagaramattano. Vào những ngày trai giới, vị ấy đã ngăn cấm việc đi vào bên trong kinh thành của mình đối với cá, thịt, rượu, và các thứ tương tự. 49. 49. Bhikkhū vā cetiye vā so, vanditvā nikkhamaṃ tato; Vālukā hā vinassantu, iti pādesu vodhayī. Sau khi đã đảnh lễ các vị tỳ khưu hoặc một bảo tháp, trong khi đi ra từ đấy, vị ấy đã rửa sạch chân của mình với ý nghĩ rằng: “Mong rằng các hạt cát không bị hư hoại.” 50. 50. Yaṃ yaṃ sovaggiyaṃ kammaṃ, kammaṃ nissaraṇavahaṃ; Vatthuttaye pasanno so, kammaṃ taṃ sabbamācari. Bất cứ nghiệp nào đưa đến cõi trời, bất cứ nghiệp nào mang lại sự giải thoát, vị ấy, người có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, đã thực hiện tất cả các nghiệp ấy. 51. 51. Mātupaṭṭhānanirato, rattindivamahosiso; Gantvā tassā upaṭṭhānaṃ, pātova kira bhūpati. Vị ấy đã là người tận tụy trong việc phụng dưỡng mẫu thân cả ngày lẫn đêm; quả thật, vị vua đã đi đến để hầu hạ bà ấy ngay từ sáng sớm. 52. 52. Sīsaṃ [Pg.311] telena makkhetvā, ubbaṭṭetvāna jallikaṃ; Nakhe visuddhe katvāna, nahāpetvāna sādaraṃ. Sau khi đã xoa dầu lên đầu (của bà), và sau khi đã chà sạch các chất bẩn, sau khi đã làm cho các móng tay được trong sạch, và sau khi đã tắm cho (bà) một cách kính trọng. 53. 53. Acchādetvā navaṃ vatthaṃ, sukhasamphassamattano; Vatthaṃ chaḍḍitamādāya, pelletvā sayameva taṃ. Sau khi đã mặc cho (bà) một y phục mới của chính mình, dễ chịu khi xúc chạm; sau khi đã lấy y phục đã được cởi bỏ, vị ấy đã tự mình giặt giũ y phục ấy. 54. 54. Tassa toyena siñcitvā, sīsaṃ samakuṭaṃ sakaṃ; Gandhamālāhi taṃ sammā, cetiyaṃ viha pūjiya. Sau khi đã rưới lên đầu của mình cùng với vương miện bằng nước ấy, sau khi đã cúng dường nước ấy một cách đúng đắn bằng hương và hoa, giống như là một bảo tháp. 55. 55. Namassitvāna tikkhattuṃ, katvā taṃ so padakkhiṇaṃ; Dāpetvā parisāya’ssā, vatthādīni yathāruciṃ. Sau khi đã đảnh lễ ba lần, vị ấy đã đi nhiễu quanh bà; đã cho dâng cúng đến đoàn tùy tùng của bà các vật dụng như y phục tùy theo sở thích. 56. 56. Sahattheneva bhojetvā, bhojanaṃ taṃ mahārahaṃ; Bhutthāvasesaṃ bhuñjitvā, samākiriyamatthake. Sau khi đã tự tay dâng vật thực quý giá ấy, đã dùng phần còn lại sau khi bà đã dùng, và đã cho rải cát ở trên nền nhà. 57. 57. Bhojetvā parisaṃ tassā, rājabhojanamuttamaṃ; Sajjetvā vāsagehañca, sugandhaparivāsitaṃ. Sau khi đã dâng bữa ăn cho đoàn tùy tùng của bà bằng vật thực thượng hạng của hoàng gia, và sau khi đã chuẩn bị phòng ở được xông ướp hương thơm ngào ngạt. 58. 58. Sahatthā paññapetvāna, sayanaṃ tattha sādhukaṃ; Pāde dhoviya makkhetvā, gandhatelena saṇhakaṃ. Sau khi đã tự tay chuẩn bị giường nằm ở nơi ấy một cách chu đáo, đã rửa chân và đã xoa bóp (cho bà) bằng dầu thơm tinh tế. 59. 59. Sambāhento nisīditvā, katvā niddamupetakaṃ; Katvā padakkhiṇaṃ mañcaṃ, tikkhattuṃ sādhuvandiya. Vừa ngồi xuống vừa xoa bóp, đã làm cho bà ngủ thiếp đi; đã đi nhiễu quanh giường và đã đảnh lễ ba lần một cách kính cẩn. 60. 60. Ārakkhake niyojetvā, dāsekammakarepi ca; Tassā piṭṭhimakatvāna, apakkameva piṭṭhito. Sau khi đã bố trí những người canh gác, cũng như các tôi tớ và người làm công, vị ấy đã không quay lưng về phía bà mà lui đi về phía sau. 61. 61. Ṭhatvā adassane ṭhāne, tikkhattuṃ puna vandiya; Santuṭṭho tena kammena, saranto taṃ punappunaṃ. Sau khi đã đứng ở một nơi khuất tầm nhìn, đã đảnh lễ lại ba lần; hoan hỷ với việc làm ấy, vị ấy đã luôn luôn tưởng nhớ đến việc ấy. 62. 62. Gehaṃ yāti sajīvantaṃ, evameva upaṭṭhahi; Ekadā dāsavādena, vanditvā dāsamattano. Khi bà còn sống, vị ấy đã đi đến nhà và đã phụng sự đúng như vậy. Một lần nọ, do lời nói của một người nô lệ, vị ấy đã đảnh lễ người nô lệ của mình. 63. 63. Tenattano kathāpesi, khamāpetuṃ sayaṃ vaco; Attānaṃ bhikkhusaṅghassa, dāpayitvāna mātarā. Vị ấy đã khiến người ấy (nô lệ) nói lên lời của chính mình để xin sự tha thứ, do đã bị mẹ của mình dâng cúng bản thân ông cho Tăng chúng. 64. 64. Dhanamatthagghanaṃ ñatvā, bhujisso āsi buddhimā; Evaṃ puññaparo hutvā, katvā dīpassa saṅgahaṃ. Sau khi biết được giá trị của tài sản (để chuộc thân), người trí tuệ ấy đã trở thành người tự do. Do đã chuyên tâm vào phước thiện như vậy và đã bảo trợ cho hòn đảo. 65. 65. Ekādasahi vassehi, devalokamupāgami; Tassānujo dappuḷo’tha, rājā hosi tadaccaye. Sau mười một năm (trị vì), vị ấy đã đi đến thế giới của chư Thiên. Sau khi ông qua đời, người em trai của ông là Dappuḷa đã trở thành vua. 66. 66. Sabbaṃ pubbakarājūnaṃ, cariyaṃ so samācari; Tadā mahindanāmassa, puttārohaṇasāmino. Vị ấy đã thực hành tất cả hạnh kiểm của các vị vua đời trước. Vào lúc ấy, các người con trai của vị thủ lĩnh xứ Rohaṇa tên là Mahinda, 67. 67. Pitarā [Pg.312] nihaṭā’gañchuṃ, rājānaṃ mātulaṃ sakaṃ; So te disvā pavattiṃ taṃ, sutvā datvā mahābalaṃ. bị người cha xua đuổi, đã đến gặp đức vua, là cậu của mình. Vị ấy, sau khi thấy họ và nghe được tin tức ấy, đã ban cho một đạo quân lớn. 68. 68. Pāhesi pitarā yuddhaṃ, kātuṃ bandhu hite rate; Mahindopi tathābhāvaṃ, viditvā rohaṇādhipo. Vị vua, người vui thích trong sự an lạc của quyến thuộc, đã phái họ đi để giao chiến với người cha. Vị Mahinda, thủ lĩnh xứ Rohaṇa, cũng biết được tình hình như vậy, 69. 69. Yuddhaṃ paṭipadeyeva, tesaṃ’kāsi mahābalo; Te ubhopi palāyiṃsu, datvā senāya nāyakaṃ. vị thủ lĩnh có binh lực hùng hậu ấy đã lập tức giao chiến với họ. Cả hai người họ đều bỏ chạy, sau khi đã giao lại quyền chỉ huy quân đội. 70. 70. Punāgantvā mahīpālaṃ, sevamānā idhā’vasuṃ; Pitāpi tena santuṭṭho, aññena sakabandhunā. Sau khi trở lại với đức vua, họ đã sống ở đây để phục vụ ngài. Người cha cũng hài lòng với điều đó, cùng với một người quyến thuộc khác của mình, 71. 71. Yujjhanto maraṇaṃ gañchi, ñātisopi mato kira; Tadā’dā bhāgineyyassa, rājā kittaggabodhino. trong khi giao chiến đã bị tử trận, và nghe nói người quyến thuộc của ông cũng đã chết. Khi ấy, đức vua đã gả cho Kittaggabodhi, cháu trai của mình, 72. 72. Sabbarūpaguṇopetaṃ, dhitaraṃ deva nāmikaṃ; So dappuḷaṃ ṭhapetvāna, sevatthaṃ tassa rājino. người con gái tên là Devā, người được phú bẩm tất cả vẻ đẹp và đức hạnh. Vị ấy (Kittaggabodhi), sau khi đã bổ nhiệm Dappuḷa để phục vụ cho đức vua ấy, 73. 73. Sayaṃ senaṅgamādāya, rohaṇaṃ samupāgami; Rohaṇādhipati hutvā, sabbākārasamappito. đã tự mình nắm lấy quân đội và đã đi đến xứ Rohaṇa. Sau khi trở thành thủ lĩnh xứ Rohaṇa, người được trang bị đầy đủ mọi phương diện, 74. 74. Puttadhītāhi vaḍḍhento, vāsaṃ tattheva kappayi; Rājākāsi dumindassa, gharaṃ jiṇṇaṃ navaṃ thiraṃ. phát triển thịnh vượng với các con trai và con gái, đã an cư ngay tại nơi ấy. Đức vua đã cho làm lại ngôi nhà đã hư hỏng của Bồ-đề Thọ Vương trở nên mới mẻ và vững chắc. 75. 75. Sovaṇṇakhacitaṃ kammaṃ, maṅgalena ca tassa so; Attano rājabhāvassa, satthupāramitāya ca. công trình được khảm bằng vàng, và vị ấy đã tổ chức một lễ hội cho công trình ấy, một lễ hội xứng với địa vị hoàng gia của mình và với ba-la-mật của bậc Đạo Sư. 76. 76. Sammānucchavikaṃ katvā, mahāpūjaṃ pavattayi; Jiṇṇaṃ kāresi pāsādaṃ, hatthikucchivihārake. Sau khi đã làm cho xứng đáng với sự tôn kính, vị ấy đã tiến hành một đại lễ cúng dường. Vị ấy đã cho xây dựng lại ngôi điện thờ đã hư hỏng tại tu viện Hatthikucchi. 77. 77. Vāhadīpassa ārāmaṃ, lāvarāvañca pabbataṃ; Vihāre jetanāme ca, katvā sovaṇṇayaṃ muniṃ. (Vị ấy đã cho trùng tu) ngôi tự viện ở Vāhadīpa, và núi Lāvarāva. Và tại tu viện tên là Jeta, vị ấy đã cho làm một pho tượng bậc Mâu-ni bằng vàng. 78. 78. Vaḍḍhetvā bodhigehamhi, pūjaṃkāsi acintiyaṃ; Anusaṃvaccharaṃ dīpe, vatthadānaṃ pavattayi. Sau khi đã mở rộng (công trình) ở Bồ-đề điện, vị ấy đã thực hiện một lễ cúng dường không thể nghĩ bàn. Hàng năm trên hòn đảo, vị ấy đã tiến hành việc dâng cúng y phục. 79. 79. Mahāpāḷiñca vaḍḍhesi, bhattaggamavalokayī; Tulābhārañca dāpesi, jiṇṇañca paṭisaṅkhari. Vị ấy cũng đã mở rộng nhà Đại Thí và đã giám sát việc phân phát vật thực. Vị ấy cũng đã cho thực hiện lễ cúng dường Tulābhāra và đã cho trùng tu những gì đã hư hỏng. 80. 80. Cārittaṃ pubbarājūnaṃ, pālesi manavajjiyaṃ; Tassā’si vajiro nāma, senāpati mahāpati. Vị ấy đã bảo vệ truyền thống của các vị vua đời trước một cách không chê trách được. Vị ấy có một vị tướng quân quyền lực lớn tên là Vajira. 81. 81. Kacchavālaṃ sakāresi, ārāmaṃ paṃsukūlinaṃ; Thūpārāmamhi thūpassa, gharaṃ chādesi sādhukaṃ. Vị ấy đã cho xây dựng Kacchavāla, một ngôi tự viện cho các vị Tỳ-khưu y phấn tảo. Đối với bảo tháp ở Thūpārāma, vị ấy đã cho lợp mái ngôi tháp điện một cách tốt đẹp. 82. 82. Iṭṭhakāhi [Pg.313] suvaṇṇāhi, hemadvāre ca kārayi; Evaṃ soḷasavassāni, katvā rajjaṃ narādhipo. bằng những viên gạch bằng vàng, và đã cho làm những cánh cửa bằng vàng. Như vậy, vị vua của loài người, sau khi đã trị vì vương quốc trong mười sáu năm, 83. 83. Agamā sabbasattānaṃ, gantabbaṃ desameva so; Tasmiṃ rājini sampatte, devalokaṃ tadā ahu. vị ấy đã đi đến nơi mà tất cả chúng sanh phải đến. Khi vị vua ấy đã đến được thế giới của chư Thiên, khi ấy đã có 84. 84. Aggabodhisanāmo’tha, āṇābheriṃ carāpayi; Pitā tassa sabhātussa, puttaṃ mahindanāmakaṃ. Khi ấy, vị có tên là Aggabodhi đã cho đánh trống hiệu lệnh. Người cha của vị ấy và của em trai vị ấy, là người con trai tên Mahinda, 85. 85. Rajjatthaṃ sakaputtānaṃ, ādipādaṃ na kārayī; Ādaraṃ so sabandhūnaṃ, kaniṭṭhānampi kātave. Vị ấy đã không phong chức Ādipāda cho các con trai của mình vì lợi ích của vương quốc. Vị ấy đã tỏ lòng tôn trọng đối với tất cả bà con, kể cả những người em út, để họ được tấn phong. 86. 86. Asahanto palāyittha, paratīraṃ samākulo; Te samāgamanaṃ sutvā, pesayitvā mahābalaṃ. Không thể chịu đựng, vị ấy đã bối rối chạy trốn sang bờ bên kia. Nghe tin về sự hội họp của họ, (vua) đã phái một đạo quân lớn. 87. 87. Kāretvā yuddhametehi, sīsaṃ tesaṃ sagaṇhayi; Nikāyesu vicāretvā, kattabbaṃ sabbameva so. Sau khi giao chiến với họ, (vua) đã lấy đầu của họ. Sau khi điều tra trong các bộ phái, vị ấy đã làm tất cả những gì cần phải làm. 88. 88. Dīpe’pi sakale kāsi, pāpācāranivāraṇaṃ; Bhikkhū cūḷavihāresu, yāguṃ gaṇhanti sabbadā. Vị ấy cũng đã thực hiện việc ngăn chặn các hành vi tội lỗi trên toàn hòn đảo. Các vị tỳ-khưu ở các ngôi tiểu tự luôn luôn nhận được cháo. 89. 89. Mahāvihāre taṃ sutvā, rājā nibbinnamānaso; Kaṇṭhapiṭṭhimahāgāmaṃ tathā yābālagāmakaṃ. Nghe được điều ấy, đức vua sanh lòng chán nản; (đã dâng cúng) ngôi đại làng Kaṇṭhapiṭṭhi và cũng như làng Yābāla. 90. 90. Telagāmaṃ bahudañca, dakavāraṃ padāpiya; Yāguṃ gahetuṃ yojesi, vihāresu’pi bhikkhavo. (Và) làng Telagāma có nhiều lợi tức, sau khi đã ban cấp quyền sử dụng nước, vị ấy đã sắp đặt để các vị tỳ-khưu trong các ngôi tự viện cũng được nhận cháo. 91. 91. Tato paṭṭhāya taṃ yāguṃ, sabbe gaṇhiṃsu sādarā; Dīpe bheriṃca rāpetvā, sannipātiya yācake. Kể từ đó, tất cả (các vị tỳ-khưu) đã kính cẩn thọ nhận phần cháo ấy. Và sau khi cho đánh trống trên đảo, và tập hợp những người ăn xin. 92. 92. Suvaṇṇaṃ sopadāpesi, yathicchaṃ divasattayaṃ; Evamādiṃ sa katvāna, puññavaṃ vassehi tīhi ca. Vị ấy đã cho ban phát vàng bạc tùy theo ý muốn của họ trong ba ngày. Sau khi đã làm các việc phước thiện như vậy và các việc khác trong ba năm. 93. 93. Vatthuttayapasādassa, phalaṃ passitumattano; Rājā dibbena yānena, gacchanto viya so mari. Để tự mình nhìn thấy quả báo của lòng tịnh tín nơi Tam Bảo, đức vua ấy đã băng hà dường như đang ra đi trên một cỗ xe chư thiên. 94. 94. Evaṃ aniccā vata sabbadehino; Sabbaññūnopeva mupeti maccuṃ; Pahāya tasmā bhavarāgajātaṃ; Budho subuddhivibhave bhaveyya. Như vậy, than ôi, tất cả chúng sanh đều là vô thường; ngay cả bậc Toàn Tri cũng đi đến cái chết. Do đó, sau khi từ bỏ những gì sanh ra từ ái dục trong các cõi, người trí nên ở trong sự huy hoàng của trí tuệ tốt đẹp. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người tốt. Pañcarājako nāma Có tên là Năm Vị Vua. Sattacattālīsatimo paricchedo. Chương Bốn Mươi Bảy. Aṭṭhacattālīsatima pariccheda Chương Bốn Mươi Tám. Ekarājako Một Vị Vua. 1. 1. Tato [Pg.314] tassā’nujo seno, chattaṃ ussāpayī pure; Piyaṃ’va puttaṃ passanto, satte sabbe mahādhano. Sau đó, người em của vị ấy là Sena đã dương lọng báu trong thành. Vị đại phú ấy đã xem tất cả chúng sanh như là đứa con thân yêu. 2. 2. Cariyaṃ pubbarājūnaṃ, samācari yathābhataṃ; Apubbampi ca vattesi, cariyaṃ dhammasaṃhitaṃ. Vị ấy đã thực hành theo đúng hạnh của các vị vua đời trước; và cũng đã thiết lập hạnh kiểm chưa từng có, phù hợp với Chánh Pháp. 3. 3. Bhikkhūnaṃ bhikkhūnīnañca, ñātīnaṃ dīpavāsinaṃ; Macchānaṃ migapakkhīnaṃ, kattabbaṃ sa samācari. Đối với các vị tỳ-khưu và tỳ-khưu-ni, bà con, dân cư trên đảo, các loài cá, thú, và chim, vị ấy đã thực hành những gì cần phải làm. 4. 4. Mahindaṃ paratīraṃ so, gataṃ yojiyamārayi; Evaṃ so suvisodhesi, rajjapaccatthike’khile. Vị ấy đã dùng mưu kế giết chết Mahinda, người đã đi sang bờ bên kia. Như vậy, vị ấy đã thanh trừng hoàn toàn tất cả những kẻ thù của vương quốc. 5. 5. Mahādānaṃ pavattesi, yācakānaṃ dhanesinaṃ; Bhikkhūnaṃ brāhmaṇānañca, manuññaṃ rājabhojanaṃ. Vị ấy đã thiết lập cuộc đại bố thí cho những người ăn xin tìm cầu của cải; (đã dâng cúng) bữa ăn hoàng gia ngon lành cho các vị tỳ-khưu và các vị bà-la-môn. 6. 6. Ahesuṃ anujātassa, mahindo kassapo tathā; Udayoti tayo tesu, mahindo yuvarājako. Vị ấy có ba người con trai được sanh ra là Mahinda, Kassapa, và Udaya. Trong số họ, Mahinda là vị nhiếp chính vương. 7. 7. Hutvā tassānuvattanto, sakkaccaṃ tamupaṭṭhahi; Saṅghānāmāsi rājassa, bhariyā tassa rājinī. Là người vâng lời vua, vị ấy (Mahinda) đã kính cẩn hầu hạ vua. Vợ của đức vua tên là Saṅghā, bà là hoàng hậu của vua. 8. 8. Kīḷanatthaṃ samuddassa, gate rājini paṭṭanaṃ; Udayo ādipādoso, ohīno nagare tadā. Khi đức vua đi đến hải cảng để tiêu khiển trên biển, vị Ādipāda Udaya ấy lúc đó đã bị bỏ lại trong thành. 9. 9. Nālanāmaṃ gahetvāna, dhītaraṃ māṇilāniyā; Rakkhitaṃ rājarakkhāya, puḷatthinagaraṃ agā. Sau khi bắt lấy người tên Nālā, con gái của phu nhân Māṇila, người được bảo vệ bởi lính gác của hoàng gia, ông đã đi đến thành Puḷatthi. 10. 10. Rājā tasmiṃ akujjhitvā, sandhiṃ katvā akuppiyaṃ; Mahādīpādaṃ pesetvā, tosatvā taṃ idhānayi. Đức vua không tức giận với ông ta, đã lập một hòa ước không thể phá vỡ; sau khi phái vị Mahādipāda đi, đã làm cho ông ta hài lòng và đưa ông ta về đây. 11. 11. Evaṃ samaggā te āsuṃ, tato paṭṭhāya khattiyā; Rakkhantā sāsanaṃ lokaṃ, vasiṃsu susamāhitā. Như vậy, kể từ đó, các vị vương tộc ấy đã được hòa hợp. Trong khi bảo vệ Giáo Pháp và thế gian, họ đã sống rất hòa thuận. 12. 12. Tato kenaci kālena, paṇḍurājā mahābalo; Jambudīpā idhā’gamma, dīpa gaṇhitumārabhi. Sau đó, một thời gian sau, vua Paṇḍu có đại quyền lực, từ cõi Diêm-phù-đề đến đây, đã bắt đầu chiếm lấy hòn đảo. 13. 13. Rājā [Pg.315] sutvā mahāsenaṃ, pesuyittha tadantikaṃ; Amaccānaṃ vivādena, thaddhotāro nārādhipo. Đức vua nghe tin, đã phái một đạo quân lớn đến gần ông ta. Do sự tranh chấp của các vị quan, vị vua của loài người đã bị đánh bại. 14. 14. Paṇḍurājā vināsento, sabbaṃ taṃ desamuttaraṃ; Khandhāvāraṃ nivesesi, mahātālitagāmake. Vua Paṇḍu, trong khi tàn phá toàn bộ xứ phương bắc ấy, đã thiết lập một doanh trại ở ngôi đại làng Tālita. 15. 15. Vasantā damiḷā ettha, bahavo ye tahiṃ tahiṃ; Sabbe taṃ pakkhiyāhesuṃ, tato so balavā ahu. Nhiều người Damiḷa sống ở đây, ở nơi này nơi kia, tất cả đều theo phe của ông ta. Do đó, ông ta đã trở nên hùng mạnh. 16. 16. Tattha gantā mahāsenā, rañño yujjhitumārabhi; Hatthikkhandhagato paṇḍu-rājāpi samupāvisi. Đại quân đến nơi ấy, bắt đầu giao chiến với nhà vua; vua Pandu cũng ngự trên lưng voi mà tiến vào. 17. 17. Ahu damiḷasenāsā, passanti sāmino mukhaṃ; Sampattabalahussāhā, tadatthe cattajīvitā. Quân đội Damila, khi nhìn thấy mặt chúa của mình, đã trở nên đầy sức mạnh và hăng hái, sẵn sàng hy sinh tính mạng vì ngài. 18. 18. Dīpasenā tu sāmina-mabhāvena nirussukkā; Yujjhanti paribhinditvā, palāyittha tato tato. Nhưng quân đội của đảo, vì không có chúa tướng, đã mất tinh thần; họ chiến đấu, bị tan rã, rồi bỏ chạy tứ tán. 19. 19. Otaritthamahāsenā, paṇḍurājāssa taṅkhaṇe; Mārasenāva gacchanti, vicuṇṇenti mahājanaṃ. Ngay lúc ấy, đại quân của vua Pandu tràn xuống, giống như quân của Ma vương, nghiền nát đám đông. 20. 20. Rājā senāya bhinnattaṃ, sukkā sabbaṃ samādiya; Hatthasāraṃ puraṃ hitvā, malayābhimukho gato. Nhà vua, thấy quân đội tan rã, đã mang theo tất cả châu báu, bỏ lại thành phố cùng những con voi tốt nhất, và đi về hướng Malaya. 21. 21. Tato hatthiṃ samāruyha, yuvarājā mahindako; Yujjhanto sakasenāya, palātattaṃ samekkhiya. Bấy giờ, thái tử Mahinda, đang cưỡi voi chiến đấu cùng quân đội của mình, thấy rằng họ đang bỏ chạy. 22. 22. Ekename na sakkā ve, sabbe etehi mārituṃ; Etesaṃ na ca nīcānaṃ, hatthesu maraṇaṃ sukhaṃ. “Một mình ta không thể nào giết hết được tất cả chúng. Và chết dưới tay của những kẻ hèn hạ này không phải là điều tốt đẹp.” 23. 23. Tasmā varaṃ me maraṇaṃ, mayā eveti cintiya; Hatthikkhandhagatoyeva, chindi so sīsamattano. “Vì vậy, thà ta tự kết liễu còn hơn”, nghĩ vậy, ngài đã tự cắt đầu mình ngay trên lưng voi. 24. 24. Taṃ disvā bahavo sīse, tattha chindiṃsu sevakā; Taṃ disvā damiḷī senā, haṭṭhatuṭṭhā pamodisā. Thấy vậy, nhiều người hầu cận ở đó cũng đã tự cắt đầu mình. Thấy cảnh đó, quân đội Damila vui mừng, hoan hỷ và phấn khởi. 25. 25. Etaṃ sabbaṃ samekkhitvā, ādāpādo sakassapo; Turaṅgavaramāruyha, susannaddho mahāyudho. Quan sát tất cả những điều này, Ādipāda Kassapa, trang bị đầy đủ cho trận đại chiến, đã cưỡi lên một con tuấn mã. 26. 26. Vihāramupasaṅkamma, abhayaṃ ekakova so; Tādisampi mahāsenaṃ, ogāhetvā vidārayi. Một mình ngài tiến đến tu viện Abhaya, xông vào và xé tan đạo quân hùng mạnh như vậy. 27. 27. Supaṇṇo viya gaṇhanto, bhūjagena salilāla ye; So taṃ sabbaṃ nivattesi, attānañca sugopayi. Giống như chim Supanna bắt rắn từ dưới nước, ngài đã đẩy lùi tất cả bọn chúng và tự bảo vệ mình rất tốt. 28. 28. Asso [Pg.316] ekova dissittha, turaṅgāvalisannibho; Attano so janaṃ kañci, apassanto’nugāminaṃ. Chỉ thấy một con ngựa duy nhất, nhưng trông như một hàng ngựa. Ngài không thấy bất kỳ người nào của mình theo sau. 29. 29. Kiṃ me ekena verinaṃ, pūritena manorathaṃ; Kālantarehaṃ jīvanto, pūressaṃ me manorathaṃ. “Một mình ta làm sao có thể hoàn thành tâm nguyện chống lại kẻ thù? Nếu ta còn sống đến một thời điểm khác, ta sẽ hoàn thành tâm nguyện của mình.” 30. 30. Tasmā gantuṃva yuttanti, nimphoṭetvā mahābalaṃ; Nibbhayova mahāyodho, koṇḍivātamupāgami. “Vì vậy, nên đi thôi”, vị đại dũng sĩ không hề sợ hãi, sau khi đánh tan đại quân, đã đến Koṇḍivāta. 31. 31. Paṇḍurājā mahāsenā, aggahesi tato puraṃ; Sīsaṃ taṃ yuvarājassa, paṇḍurājassa dassayuṃ. Đại quân của vua Pandu sau đó đã chiếm được thành phố. Họ đã trình cái đầu của vị thái tử cho vua Pandu. 32. 32. So taṃ disvā ca jhāpetvā, rājūnaṃ paṇḍudesinaṃ; Sabbamāḷāhane kiccaṃ, tassa kātuṃ niyojayi. Vua thấy vậy, đã cho hỏa táng và ra lệnh thực hiện tất cả các nghi lễ tang ma cho ngài theo nghi thức của các vị vua xứ Pandu. 33. 33. Sabbaṃ sāraṃ harāpesi, bhaṇḍāgāramhi rājino; Aggaṇhittha gahetabbaṃ, vihāre nagarepi ca. Vua cho mang đi tất cả những vật có giá trị trong kho báu của nhà vua; và chiếm đoạt tất cả những gì có thể chiếm đoạt được trong các tu viện và trong thành phố. 34. 34. Pāsāde ratane sabbe, sovaṇṇaṃsatthubimbakaṃ; Silāmaya munindassa, cakkhubhūka maṇidvayaṃ. Tất cả châu báu trong cung điện, pho tượng vàng của Đức Bổn Sư, và đôi ngọc làm mắt của pho tượng đá của Đức Phật. 35. 35. Tathā sovaṇṇapaṭṭe ca, thūpārāmamhi cetiye; Suvaṇṇa paṭimāyo ca, vihāresu tahiṃ tahiṃ. Cũng như các tấm vàng trên bảo tháp ở Thūpārāma, và các pho tượng vàng trong các tu viện ở khắp nơi. 36. 36. Sabbaṃ gahetvā nissāraṃ, laṅkādīpa makāsi so; Chaḍḍayittha puraṃ ramma, yakkhabhakkhita rūpakaṃ. Lấy đi tất cả, ông ta đã làm cho đảo Laṅkā trở nên trống rỗng; ông ta đã bỏ lại thành phố xinh đẹp trông như thể đã bị dạ xoa ăn thịt. 37. 37. Rājā’pi rakkhaṃ datvāna, mahāmagge tahiṃ tahiṃ; Gaṅgādvaya mukhe vāsaṃ, kappesi parisaṅkito. Nhà vua cũng đặt lính canh ở các con đường lớn đây đó; và vì lo sợ, ngài đã đóng quân ở cửa hai con sông. 38. 38. Paṇḍurājā tato saddhiṃ, kātuṃ sīhaḷasāminā; Amacce tattha pesesi, disvā te sīhalādhipo. Sau đó, vua Pandu, để hòa giải với vua Sīhaḷa, đã phái các vị đại thần đến đó. Vua Sīhaḷa, khi thấy họ, 39. 39. Suṇitvā sāsanaṃ tesaṃ, sabbaṃ taṃ sampaṭicchiya; Dūtānaṃ kārayitvāna, yathākāmena saṅgahaṃ. đã lắng nghe thông điệp của họ, chấp nhận tất cả, và cho người tiếp đãi các sứ giả theo ý muốn của họ. 40. 40. Hatthidvayaṃ sadatvāna, sabbamābharaṇampi ca; Tassa pesesi dūteso, attanopi hitāvahe. Ngài đã tặng hai con voi và tất cả đồ trang sức, rồi gửi chúng cho vua Pandu qua các sứ giả, những người cũng mang lại lợi ích cho chính mình. 41. 41. Paṇḍurājā sitaṃ sabbaṃ, disvā santuṭṭhamānaso; Niyyātetvāna dūtānaṃ, tadaheva mahāpuraṃ. Vua Pandu, khi thấy tất cả những gì được gửi đến, lòng rất hài lòng; ngài đã cho các sứ giả ra về, và ngay trong ngày hôm đó, 42. 42. Nikkhamitvā purā gantvā, na cireneva paṭṭanaṃ; Tattha āruyha nāvaṃ so, saka desa mupāgami. rời khỏi thành phố, không lâu sau đã đến cảng; tại đó, ngài lên thuyền và trở về đất nước của mình. 43. 43. Tato [Pg.317] āgamma nagaraṃ, sīlāmegho mahīpati; Yathāṭhāne ṭhapetvāna, dīpaṃ vasi samāhito. Sau đó, vua Sīlāmegha trở về thành phố, sắp đặt mọi việc vào đúng vị trí của chúng, và an trú trên đảo một cách bình yên. 44. 44. Bhātaraṃ dutiyaṃ katvā, udayaṃ nāma khattiyaṃ; Mahādīpādaṃ tassā’dā, sogatthaṃ dakkhiṇaṃ disaṃ. Ngài đã phong cho người em thứ hai của mình, hoàng tử tên Udaya, tước hiệu Mahādipāda, và ban cho ông vùng phía nam để cai quản. 45. 45. Sopi kho na cireneva, katvā puññaṃ yathārahaṃ; Rogenekena samphuṭṭho, paviṭṭho maccuno mukhaṃ. Không lâu sau đó, sau khi đã làm các công đức xứng đáng, vị vua ấy cũng bị một căn bệnh hành hạ và đã đi vào cửa tử. 46. 46. Kassapo ādipādopi, pulatthinagare vasaṃ; Yojetvā paṇḍurājena, ahosi kira mārito. Vị Ādipāda Kassapa, đang cư ngụ tại thành Pulatthi, nghe nói đã bị giết do âm mưu với vua Paṇḍu. 47. 47. Tadā kassapanāmassa, puttā āsuṃ mahārahā; Ādipādassa cattāro, dhaññalakkhaṇa saññutā. Khi ấy, vị Ādipāda tên là Kassapa có bốn người con trai rất xứng đáng, mang những tướng tốt lành. 48. 48. Yo senaṃ sabbapaṭhamo, seno nāma kumārako; Sūro vīro mahussāho, rājabhārakkhamo samo. Người con đầu tiên trong số họ là vương tử tên Sena, là người dũng cảm, anh hùng, đầy nhiệt huyết, và có khả năng gánh vác trọng trách của vương quyền. 49. 49. Rājā mahādīpādattaṃ, tassa datvā yathāvidhiṃ; Bhogatthaṃ dakkhiṇaṃ desaṃ, savāhana mupādisi. Nhà vua đã ban cho vị ấy chức vị Mahādipāda theo đúng nghi thức, và cũng ban cho vùng đất phía nam cùng với các phương tiện đi lại để hưởng dụng. 50. 50. Rohaṇādhipatissā’suṃ, puttā kittaggabodhito; Cattāro dhītaro tisso, dassaneyyā manoramā. Vị chúa của xứ Rohaṇa, Kittaggabodhi, có bốn người con trai và ba người con gái, trông xinh đẹp và đáng yêu. 51. 51. Tadā jeṭṭhasutaṃ tassa, mahindaṃ nāma khattiyaṃ; Pitucchā mārayitvāna, desaṃ gaṇhi sasādhanaṃ. Bấy giờ, người chú đã giết chết con trai trưởng của ông là vị chiến sĩ tên Mahinda, rồi chiếm lấy xứ sở cùng với tài sản. 52. 52. Bhātaro te tayo tasmiṃ,Saṃruṭṭhā bhātu ghātane; Ādāya bhagīnī tisso,Rañño santikamāgamuṃ. Ba người em trai, phẫn nộ vì anh mình bị giết, đã dẫn theo ba người chị em gái đến yết kiến nhà vua. 53. 53. Rājāpi disvā tetīva, mamāyanto dayāluko; Sabbe devakumāreva, sukhaṃ vaḍḍhesi pemavā. Nhà vua, với lòng bi mẫn và thương yêu, khi thấy họ, đã nuôi nấng tất cả họ trong hạnh phúc như những thiên tử. 54. 54. Tato kassapanāmaṃ so, tesaṃ jeṭṭhaṃ narissaro; Desaṃ taṃ gaṇha yāhīti, datvā balamapesayi. Sau đó, vị quốc vương ban cho người anh cả trong số họ là Kassapa một đạo quân và phái đi, rằng: "Hãy đi chiếm lấy xứ sở ấy". 55. 55. So’pi gantvāna taṃ hantvā, rohaṇaṃ kasiṇampi taṃ; Katvā hatthagataṃ tattha, vasittha nirupaddavo. Vị ấy cũng đi đến đó, giết chết người kia, thu phục toàn bộ xứ Rohaṇa và sống ở đó một cách yên ổn. 56. 56. Atha so bhātaro dve’pi, senañca udayaṃ tathā; Pakkositvāna, bhājetvā, desaṃ tehi sahāvasi. Sau đó, vị ấy triệu tập hai người em là Sena và Udaya, phân chia xứ sở rồi cùng chung sống với họ. 57. 57. Rājā [Pg.318] tā sādhu vaḍḍhetvā, vayapattāsu tīsu so; Rājakaññāsu dhaññāsu, devaccharasū rūpisu. Nhà vua đã nuôi nấng các vị công chúa ấy rất chu đáo, và khi ba vị công chúa may mắn, có vẻ đẹp như thiên nữ, đến tuổi trưởng thành, 58. 58. Ṭhapetvā rājini ṭhāne, uparājassa dāpayi; Saṅghanāmaṃ mahābhogaṃ, datvā rajjasarikkhakaṃ. Ngài đã lập vị công chúa tên Saṅghā lên ngôi vị hoàng hậu và gả cho vị Uparāja, ban cho nàng tài sản to lớn tương đương một vương quốc. 59. 59. Kaṇiṭṭho uparājassa, mahindo nāma bhātuko; Atthi sabbaguṇopeto, sabbasatthavisārado. Vị Uparāja có một người em trai út tên là Mahinda, là người hội đủ mọi đức hạnh và tinh thông mọi học thuật. 60. 60. Tassā’dāsi duve rājā, rājakaññā manoharā; Tissavhakitta nāmañca, datvā bhogaṃ yathāruciṃ. Nhà vua đã gả cho vị ấy hai vị công chúa xinh đẹp tên là Tissā và Kittā, và ban cho tài sản tùy theo ý muốn. 61. 61. Evaṃ karonto ñātīnaṃ, saṃgahaṃ so yathārahaṃ; Ārādhento ca dānādi-saṅgahehi mahājanaṃ. Bằng cách thực hiện sự hỗ trợ cho quyến thuộc một cách xứng đáng như vậy, và bằng cách làm hài lòng dân chúng qua các phương tiện nhiếp phục như bố thí, 62. 62. Rājā dasayi rājūnaṃ, dhammehi samupāgato; Samācaranto puññāni, paribhuñjittha mediniṃ. nhà vua, người hội đủ mười vương pháp, đã cai trị đất nước trong khi thực hành các công đức. 63. 63. Paṃsukūlika bhikkhūnaṃ, katvā’riṭṭhamhi pabbate; Mahābhogaṃ adārāmaṃ, nimmitaṃ viya iddhiyā. Ngài đã xây dựng trên núi Ariṭṭha một ngôi tự viện có tài sản lớn cho các vị tỳ-khưu phất tảo y, trông như được tạo ra bằng thần thông. 64. 64. Parihārañca tassadā, rājārahamasesato; Ārāmike ca bahavo, dāse kammakarepi ca. Ngài cũng đã ban cho ngôi tự viện ấy đầy đủ các đặc quyền xứng đáng với hoàng gia, cùng nhiều người phục vụ, nô lệ và công nhân. 65. 65. Pāsādaṃ sova kāresi, vihāre jetanāmake; Anekabhūmiṃ bhūmindo, buddhabhūmigatāsayo. Vị quốc vương, với tâm hướng về Phật địa, cũng đã cho xây một tòa lâu đài nhiều tầng trong tu viện tên là Jeta. 66. 66. Vaḍḍhetvā tattha kāretvā, sabba sovaṇṇayaṃ jinaṃ; Saṇṭhapetvā mahābhogaṃ, vasāpesi ca bhikkhavo. Ngài đã mở rộng nơi ấy, cho làm một pho tượng Phật toàn bằng vàng, rồi tôn trí pho tượng với nhiều vật cúng dường to lớn và thỉnh các vị tỳ-khưu đến an trú. 67. 67. Mahādi pariveṇamhi, kāresi sumanoharaṃ; Pāsāda maggisandaṃḍḍhaṃ, tasmiṃyeva vihārake. Trong chính tu viện ấy, tại Mahādi Pariveṇa, ngài đã cho xây dựng lại một tòa lâu đài rất tráng lệ vốn đã bị lửa thiêu rụi. 68. 68. Katvā vīraṅkurārāmaṃ, vihāre abhayuttare; Mahāsaṅghika bhikkhūnaṃ, theriyānañca dāpayi. Ngài đã xây dựng tự viện Vīraṅkura trong tu viện Abhayuttara và cúng dường cho các vị tỳ-khưu thuộc bộ phái Mahāsaṅghika và cho các vị tỳ-khưu-ni thuộc Thượng tọa bộ. 69. 69. Pubbārāmañca kāresi, sampanna catupaccayaṃ; Saddhiṃ so saṅghanāmāya, deviyāpi ca attano. Cùng với hoàng hậu Saṅghā của mình, ngài cũng đã xây dựng Pubbārāma và cúng dường đầy đủ bốn món vật dụng. 70. 70. Mahāvihāretāyeva, saddhiṃ kāresi bhūmipo; Āvāsaṃ saṅghasenavhaṃ, mahābhogaṃ mahāmati. Vị quốc vương trí tuệ, cùng với hoàng hậu, cũng đã cho xây dựng tại Mahāvihāra một nơi ở có tài sản lớn tên là Saṅghasena. 71. 71. Kāretvā sabbasovaṇṇaṃ, kesadhātu karaṇḍakaṃ; Mahāpūjaṃ pavattesi, rajjaṃ vissajji uttamo. Vị vua cao quý đã cho làm một hộp đựng xá-lợi tóc hoàn toàn bằng vàng, tổ chức một đại lễ cúng dường, và dâng cúng cả vương quốc. 72. 72. Cetiyassa [Pg.319] gīrissādā, kāṇavāpiṃ bahudayaṃ; Bhikkhūnaṃ dipavāsīnaṃ, dāpesi ca ticīvaraṃ. Ngài đã cúng dường hồ Kāṇavāpi có lợi tức lớn cho Cetiyagiri, và cũng đã cúng dường tam y cho các vị tỳ-khưu sống trên đảo. 73. 73. Pulatthi nagare kāsi, vāpiyo thusavāpiyā; Senaggabodhimāvāsaṃ, gāmārāmika saññutaṃ. Tại thành Pulatthi, ngài đã cho xây hồ Thusavāpi và nơi ở Senaggabodhi, cùng với các làng mạc và người phục vụ tự viện. 74. 74. Tasmiṃyeva ca kāresi, mahāpāḷiṃ subhojanaṃ; Mahāpāḷiñca sabbesaṃ, mahānettampi pabbate. Cũng tại nơi ấy, ngài đã cho thiết lập một đại thí đường với thức ăn ngon, một đại thí đường cho tất cả mọi người, và cả Mahānetta trên núi. 75. 75. Vejjasālampi kāresi, nagarassa ca pacchime; Anāthānaṃ pavattesi, yāgudānaṃ sakhajjakaṃ. Ngài cũng cho xây một bệnh viện ở phía tây thành phố, và thiết lập việc bố thí cháo cùng với các món ăn cứng cho những người không nơi nương tựa. 76. 76. Paṃsukūlika bhikkhūnaṃ, paccekañca mahānasaṃ; Katvā dāpesi sakkaccaṃ, niccaṃ bhojanamuttamo. Vị vua đã cho xây dựng một nhà bếp lớn riêng biệt cho các vị tỳ khưu mặc y phấn tảo và đã kính cẩn khiến cho vật thực thượng hạng được dâng cúng một cách thường xuyên. 77. 77. Hutvā mahādipādo’yaṃ, kappūra pariveṇake; Uttarāḷhe ca kāresi, paricchede sanāmake. Vị phó vương này, sau khi lên ngôi, đã cho xây dựng các khu vực được đặt tên tại tu viện Kappūra và tại Uttarāḷha. 78. 78. Tulābhārañca pādāsī, tikkhattuṃ so mahādhane; Puññamaññampi so’kāsi, rājā nānappakārakaṃ. Vị vua ấy đã ba lần thực hiện lễ cúng dường Tulābhāra với tài sản to lớn; đức vua cũng đã thực hiện nhiều loại công đức khác nữa. 79. 79. Saṅghanāmāpi sā devī, uttaramhi vihārake; Katvā mahindasenavhā-vāsaṃ vāsesi bhikkhavo. Vị hoàng hậu tên là Saṅghā cũng đã cho xây dựng một nơi trú ngụ tên là Mahindasena tại tu viện Uttara và đã khiến cho các vị tỳ khưu an trú tại đó. 80. 80. Āraddho dappulavhassa, kāle rājassa dhīmabho; Mahādevena so āsi, rammo dappula pabbato. Tu viện trên núi Dappula xinh đẹp đã được Mahādeva khởi công xây dựng vào thời của đức vua Dappula hiền trí. 81. 81. Dārukassapanāmena, tathā kassaparājikaṃ; Ubhopi te vippakate, rājā so vasamāpayi. Cả hai (tu viện) tên là Dārukassapa và Kassaparājika đều còn dang dở, vị vua ấy đã cho hoàn thành chúng. 82. 82. Bhaddo senāpati tassa, bhaddasenāpati’vhayaṃ; Pariveṇampi kāresi, dāsabhogasamāyutaṃ. Vị tướng quân của đức vua tên là Bhadda cũng đã cho xây dựng một tu viện tên là Bhaddasenāpati, và đã cúng dường các tôi tớ và lợi tức cho tu viện ấy. 83. 83. Uttaro ca amacco’kā, vihāre abhayuttare; Vāsamuttarasenavhaṃ, ramma muttarapaccayaṃ. Vị bộ trưởng Uttara cũng đã xây dựng tại tu viện Abhayuttara một nơi trú ngụ xinh đẹp tên là Uttarasena, được cung cấp các vật dụng hảo hạng. 84. 84. Vajiro nāma tatthevā-vāsaṃ vajirasenakaṃ; Kāsi rakkhasanāmocā-vāsaṃ rakkhasanāmakaṃ. Một người tên là Vajira đã xây dựng tại chính nơi đó một nơi trú ngụ tên là Vajirasenaka; và một người tên là Rakkhasa đã xây dựng một nơi trú ngụ tên là Rakkhasa. 85. 85. Tato vīsati vassesu, pulatthi nagare vasaṃ; Paṇḍurājakataṃ kāraṃ, saranto saradassano. Sau đó, vào năm thứ hai mươi, trong khi đang ở tại thành Pulatthi, vị vua có tuệ giác chín chắn đã nhớ lại hành động do vua Pāṇḍu đã làm. 86. 86. Dadanto viya senassa, sūrassāvasarañcaso; Pahāya dīpaṃ dīpo’va, mahāvāta hato gato. Dường như để trao cơ hội cho vị Sena dũng mãnh, đức vua đã từ bỏ hòn đảo này và ra đi, giống như ngọn đèn bị một cơn gió lớn thổi tắt. 87. 87. Bhogo [Pg.320] aniccā saha jīvitena; Pageva te bandhujanā sahāyā; Narādhīpaṃ passatha ekameva; Samāgataṃ maccumukhaṃ sughoraṃ. Của cải và mạng sống là vô thường; huống chi là bà con và bạn hữu. Hãy nhìn xem vị chúa tể của loài người, chỉ một mình, đã đi vào miệng của thần chết ghê gớm. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa được soạn ra vì sự hoan hỷ thanh tịnh và niềm xúc động của những người thiện lành. Eka rājako nāma có tên là Một Vị Vua. Aṭṭhacattālīsatimo paricchedo. Chương thứ bốn mươi tám. Ekūnapaññāsatima pariccheda Chương thứ bốn mươi chín. Rājadvayadīpano Soi Sáng về Hai Vị Vua. 1. 1. Evaṃ tasmiṃ mate tassa, kātabbaṃ sādhukāriya; Mahādīpādo senavho, ādāya balavāhanaṃ. Như vậy, sau khi vị vua ấy băng hà, Phó vương tên là Sena, sau khi đã cử hành tang lễ cho vua một cách trang trọng, đã đem theo quân đội và phương tiện di chuyển. 2. 2. Āgamma nagaraṃ rājā, ahosi dharaṇī tale; Ādikappamhi rājūnaṃ, dassanto cariyaṃ piya. Sau khi tiến vào kinh thành, ngài đã trở thành vua trên mặt đất, thể hiện hạnh kiểm đáng quý của các vị vua thời đầu kiếp. 3. 3. Saddho mahādhano sūro, muttacāgī nirālayo; Yācayogo mahābhogo, sampannabalavāhano. Vua là người có tín tâm, tài sản lớn, dũng mãnh, bố thí rộng rãi, không luyến ái, sẵn lòng đáp ứng người cầu xin, có nhiều của cải, và được trang bị đầy đủ quân đội và phương tiện di chuyển. 4. 4. Kittiyā’malabhūtāya, tathā tejo guṇena ca; Sannipātaṃva so canda-sūriyānaṃ nidassayi. Với danh tiếng không tỳ vết và với đức tính oai nghiêm của mình, đức vua đã thể hiện như là sự hội tụ của mặt trăng và mặt trời. 5. 5. Asaṅkiṇṇa guṇākiṇṇo, suviciṇṇa guṇāguṇo; Nitthiṇṇapāpo nibbiṇṇa-saṃsāro sāradassano. Vua tràn đầy những đức hạnh thuần khiết, đã thẩm xét kỹ lưỡng các đức tính và lỗi lầm, đã vượt qua điều ác, đã nhàm chán luân hồi, và có tuệ giác chín chắn. 6. 6. Bhariyā tassa yā āsi, saṅghātaṃ so bhisecayi; Mahesībhāve datvāna, parihāraṃ yathābhataṃ. Vua đã tấn phong người vợ của mình là Saṅghā, ban cho bà địa vị hoàng hậu cùng với những danh dự xứng hợp. 7. 7. Mahindaṃ nāma sappaññaṃ, kaṇiṭṭhaṃ bhātaraṃ sakaṃ; Datvā dakkhiṇabhāgaṃ so, oparajje’bhisecayi. Vua đã ban cho người em trai hiền trí của mình tên là Mahinda khu vực phía nam và tấn phong ông làm phó vương. 8. 8. Antepure’parajjhitvā, so raññā avadhārite; Saputtadāro vuṭṭhāya, aññāto malayaṃ agā. Vị ấy đã phạm lỗi trong nội cung, và bị nhà vua phát giác. Ông cùng với vợ con đã ra đi, ẩn mình và đến vùng Malaya. 9. 9. Uppajjittha [Pg.321] tadā putto, rañño saṅghāya deviyā; Dassento’va panādassa, kumāra rūpamattano. Vào lúc ấy, một người con trai đã được sinh ra cho đức vua bởi hoàng hậu Saṅghā, như thể đang phô bày hình dáng hoàng tử của chính mình. 10. 10. Rājā taṃ jātamattaṃ’va, disvā santhuṭṭhamānuso; Siddhatthaṃ lumbinījātaṃ, rājā suddhodano viya. Đức vua, ngay khi nhìn thấy hoàng tử vừa mới sinh, đã có tâm hoan hỷ, giống như vua Suddhodana nhìn thấy Siddhattha được sinh ra tại Lumbinī. 11. 11. Dhaññapuññaguṇūpeto, ṭhapetvā dīpamekakaṃ; Jambudīpe’pi kasiṇe, rajjayoggoti me suto. Con trai của ta, người được phú cho các phẩm chất của phước báu và công đức, không chỉ riêng hòn đảo này, mà còn xứng đáng để cai trị toàn cõi Jambudīpa. 12. 12. Nāmadāna dineyeva, parihārena sabbaso; Oparajje bhisiñcitvā, dakkhiṇaṃ desamassa’dā. Ngay trong ngày lễ đặt tên, với tất cả danh dự, đức vua đã tấn phong hoàng tử làm phó vương và ban cho ngài xứ phía nam. 13. 13. Yuvarājāpi malaye, vasanto’va mahīpatiṃ; Ārādhetvā upāyena, anuññato sabhātarā. Vị thái tử, trong khi đang ở tại Malaya, đã dùng mưu kế để làm nguôi lòng đức vua, và đã được anh trai mình cho phép. 14. 14. Nikāyattaya vā sīhi, saddhiṃ bhikkhūhi āgato; Disvā rājānamettheva, sandhīṃ’kāsi akuppiyaṃ. Hoặc là (các vị đứng đầu) ba bộ phái cùng với các vị tỳ khưu đã đi đến; sau khi diện kiến đức vua ngay tại nơi ấy, (các vị ấy) đã thực hiện một hòa ước không thể bị phá vỡ. 15. 15. Yā tassa yuvarājassa, bhariyā tissā nāmikā; Rājinī sā vijāyittha, dhītaraṃ saṅghanāmikaṃ. Vị phu nhân của vị đông cung thái tử ấy, tên là Tissā, vị hoàng hậu ấy đã hạ sanh một người con gái tên là Saṅghā. 16. 16. Kittināmā’parāyā ca, bhariyā sāpi kho pana; Vijāyi putte cattāro, tathā ekañca dhītaraṃ. Và còn người phu nhân khác tên là Kitti, vị ấy cũng đã sanh hạ bốn người con trai và cũng như một người con gái. 17. 17. Tadā rājāpi cintetvā, evaṃ sati kaṇiṭṭhako; Nissaṅko mayi hotīti, sammā mantīhi mantiya. Bấy giờ, đức vua sau khi đã bàn bạc kỹ lưỡng với các vị cận thần, đã suy nghĩ rằng: ‘Trong khi sự việc là như vậy, người em trai sẽ không có sự nghi ngờ đối với ta’. 18. 18. Dhītaraṃ yuvarājassa, surūpiṃ rūpanāmikaṃ; Kassapassa’tta puttassa, vivāhaṃ kārayi budho. Bậc trí giả (đức vua) đã cho cử hành hôn lễ cho người con trai của mình là Kassapa với người con gái xinh đẹp của vị đông cung thái tử tên là Rūpa. 19. 19. Dakkhiṇaṃ desamasseva, kaṇiṭṭhassa sadāpayi; Rājaputtassa pādāpi, paccekaṃ bhogamattano. Vị ấy đã cho ban vùng đất phía nam cho người em trai, và cũng đã ban cho các vị hoàng tử mỗi người phần sở hữu riêng của mình. 20. 20. Rajjamhi sabbaṃ tasseva, paribhogāya dāpayi; Kevalantu vicāresi, dīpaṃ dīpa hitāvaho. Vị ấy đã cho ban tất cả (tài sản) trong vương quốc để cho người ấy (em trai) thụ hưởng. Tuy nhiên, vị mang lại lợi ích cho hòn đảo chỉ cai quản hòn đảo. 21. 21. Tesaṃ saṃvāsamanvāya, ubhinnaṃ puññakamminaṃ; Dhaññapuññaguṇūpetā, vijātā puttadhītaro. Do sự chung sống của hai người đã tạo tác phước nghiệp ấy, các người con trai và con gái, là những người được phú bẩm các phẩm chất của sự may mắn và phước đức, đã được sanh ra. 22. 22. Katvā sabbopahārena, dāṭhādhātu mahāmahaṃ; Āruyha varapāsādaṃ, ratanavhaṃ mahīpati. Sau khi đã thực hiện đại lễ cúng dường Xá-lợi Răng với tất cả vật phẩm, đức vua đã đi lên tòa cung điện cao quý tên là Ratana. 23. 23. Tadā sovaṇṇayassāpi, sambuddhassa purā ṭhitaṃ; Suññaṃ piṭṭhaṃ sayaṃ disvā, kasmā evanti saṃvadi. Bấy giờ, sau khi tự mình nhìn thấy phần lưng trống rỗng của (bức tượng) đức Chánh Đẳng Giác bằng vàng được đặt ở phía trước, vị ấy đã hỏi rằng: ‘Tại sao lại như vậy?’. 24. 24. Tato [Pg.322] amaccā āhaṃsu, nājānāsi mahīpati; Mahāpitunarindassa, kāle tava narissaraṃ. Sau đó, các vị cận thần đã tâu rằng: ‘Tâu đại vương, ngài không biết sao? Tâu đấng nhân chủ, vào thời của đức vua vĩ đại là phụ thân của ngài’. 25. 25. Paṇḍurājā idhāgamma, dīpametaṃ vināsiya; Sabbaṃ sāragataṃ dīpe, samādāya gato iti. ‘Vua Paṇḍu đã đến đây, sau khi tàn phá hòn đảo này, đã lấy đi tất cả những vật quý giá trên đảo rồi đã ra đi’. 26. 26. Taṃ sutvā lajjito rājā, sayaṃ viya parājito; Tadaheva niyojesi, amacce balasaṅgahe. Sau khi nghe điều ấy, đức vua cảm thấy hổ thẹn, giống như chính mình đã bị bại trận. Ngay trong ngày hôm ấy, ngài đã chỉ định các vị cận thần trong việc tập hợp quân lực. 27. 27. Tadā’va kira āgañchi, paṇḍurājakumārako; Paribhūto sarājena, rajjatthaṃ kata nicchayo. Tương truyền rằng, ngay vào lúc ấy, một vị hoàng tử của vua Paṇḍu, người đã bị chính vị vua của mình khinh miệt và đã quyết tâm vì vương quốc, đã đi đến. 28. 28. Rājā disvā’ti santuṭṭho, kattabbaṃ tassa kāriya; Mahātittha mupāgamma, paṭṭanaṃ sematraso. Đức vua sau khi nhìn thấy (vị hoàng tử) thì rất hoan hỷ. Không có sự sợ hãi, ngài đã đi đến thành phố cảng Mahātittha để thực hiện công việc cần phải làm cho vị ấy. 29. 29. Mahantaṃ balakāyañca, tassopakaraṇāni ca; Anunaṃ paṭiyādetvā, devasenaṃva sajjitaṃ. Sau khi đã chuẩn bị đầy đủ một đạo quân lớn và các trang bị của đạo quân ấy, được trang hoàng giống như đạo quân của chư thiên. 30. 30. Paṇḍurājakumārena, saddhiṃ senāpati sakaṃ; Gantvā taṃ paṇḍurājānaṃ, hantvānikamito purā. (Ngài đã phái) vị tướng lãnh của mình cùng với vị hoàng tử Paṇḍu (và dặn rằng): ‘Hãy đi, sau khi giết vua Paṇḍu ấy, hãy ra khỏi thành phố trước tiên’. 31. 31. Ratanaṃ sabbamādāya, datvā rajjaṃ imassa ca; Na cireneva ehītī, uyyojesi mahāyaso. ‘Sau khi lấy tất cả châu báu và trao vương quốc lại cho vị này, khanh hãy trở về không chậm trễ’. Bậc đại danh tiếng đã phái đi (như vậy). 32. 32. Sopi evaṃ karomīti, paṭissutvā mahīpatiṃ; Vinditvā balamādāya, nāmamāruyha taṃ khaṇe. Vị ấy cũng đã vâng lệnh đức vua rằng: ‘Thần sẽ làm như vậy’. Sau khi đã nhận và dẫn theo quân đội, vị ấy đã lên thuyền ngay trong khoảnh khắc ấy. 33. 33. Paratīraṃ tato gantvā, saṃvuḷaha balavāhano; Vināsayanto paccantaṃ, vāresi madhuraṃ puraṃ. Sau khi từ nơi ấy đi đến bờ bên kia, với quân đội và các phương tiện được tập hợp, trong khi tàn phá vùng biên địa, vị ấy đã vây hãm thành Madhurā. 34. 34. Dvārāni pidahitvāna, pacchindittha gatāgataṃ; Tato aggiṃ khipāpesi, gopuraṭṭāla koṭṭhake. Sau khi đã đóng các cổng thành, vị ấy đã cắt đứt việc đi lại. Sau đó, vị ấy đã cho ném lửa vào các tháp cổng, các vọng gác, và các pháo đài. 35. 35. Evaṃ sīhaḷasenāya, paviṭṭhāya sakaṃ puraṃ; Sabbaṃ vilumpamānāya, senaṅgaṃ ghātayantiyā. Như vậy, trong khi quân đội Sīhaḷa đã tiến vào thành phố của họ, đang cướp phá tất cả, và đang tàn sát các binh đội. 36. 36. Paṇḍurājā nisammetaṃ, samādāya sakaṃ balaṃ; Vegasā taṃ samāgamma, yuddhaṃ kātuṃ samārabhi. Vua Paṇḍu sau khi nghe điều ấy, đã tập hợp quân đội của mình, đã nhanh chóng đến gần họ, và đã bắt đầu giao chiến. 37. 37. Asampuṇṇa balattā so, viddho sallena bhūpati; Hatthikkhandhagatoyeva, vihāya puramattano. Do quân lực không đầy đủ, vị vua ấy đã bị trúng tên; ngay khi đang ở trên lưng voi, sau khi đã rời bỏ thành phố của mình. 38. 38. Palāyitvā gataṭhāne, jīvitaṃ nijamessaji; Bhariyāva’ssa tenāsi, sampattā jīvitakkhayaṃ. …(vị ấy) đã bỏ chạy đến một nơi và đã từ bỏ mạng sống của mình. Vị phu nhân của ngài cũng cùng với ngài đã đi đến chỗ mệnh chung. 39. 39. Tato [Pg.323] sīhaḷasenāsā, paviṭṭhā nibbhayā puraṃ; Tattha sabbaṃ vilumpittha, devā’sirapuraṃ yathā. Sau đó, đạo quân Sīhaḷa ấy đã tiến vào thành phố một cách không sợ hãi; tại nơi ấy, họ đã cướp phá tất cả, giống như chư thiên (cướp phá) thành phố của các vị A-tu-la. 40. 40. Senāpati tato rāja-gehe bhattaṃ samekkhiya; Dīpānitamimamhā ca, tatraṭṭhañca mahārahaṃ. Sau đó, vị tướng lãnh, sau khi đã xem xét các tài vật ở trong hoàng cung, cả những thứ đã được mang đến từ hòn đảo này và những vật quý giá lớn lao đang có ở tại nơi ấy. 41. 41. Sāraṃ sabbaṃsamādāya, dese ca nagare ṭhitaṃ; Katvā issariyaṃ tattha, vasevattiya attano. …đã lấy tất cả những vật cốt lõi đang có ở trong xứ và ở trong thành phố, sau khi đã thiết lập quyền tối thượng ở nơi ấy, đã đặt (nơi ấy) dưới sự kiểm soát của mình. 42. 42. Paṇḍurāja kumāraṃ tu, tattha rajje’bhi siñciya; Kāretvā parihārañca, desaṃ tassa samappiya. Còn về vị hoàng tử Paṇḍu, sau khi đã làm lễ đăng quang cho vị ấy lên vương vị ở nơi ấy, và sau khi đã cho thực hiện việc bảo vệ, đã giao lại xứ sở cho vị ấy. 43. 43. Yathāruciṃ gahetvāna, hatthiasse nare’pi ca; Tattha tattha yathā kāmaṃ, vasanto akuto bhayo. Sau khi đã bắt lấy voi, ngựa, và cả người tùy theo ý thích, vị ấy đã trú ngụ đây đó theo như ý muốn, không có sự sợ hãi từ bất cứ đâu. 44. 44. Samudda taṭamāgamma, ṭhatvā tattha yathāsukhaṃ; Kīḷanto viya nāvaṃ so, samāruyha visārado. Vị chuyên gia ấy, sau khi đi đến bờ biển, đứng ở đấy một cách thoải mái, đã lên thuyền giống như là đang vui đùa. 45. 45. Mahātittha mupāgamma, vanditvā dharaṇī patiṃ; Taṃ sāsanaṃ nivedetvā, sāraṃ dassesi āhaṭaṃ. Sau khi đi đến Mahātittha và đảnh lễ đức vua, vị ấy đã trình báo thông điệp và đã dâng lên vật phẩm quý giá đã được mang đến. 46. 46. Rājā sādhūti vatvāna, kāretvā tassa saṅgahaṃ; Saddhiṃ senāya āgantvā, pakaṭṭhāya sakaṃ puraṃ. Đức vua, sau khi nói: ‘Lành thay!’, đã cho thực hiện việc tiếp đãi vị ấy, rồi cùng với quân đội đi đến kinh thành ưu việt của mình. 47. 47. Jayapānaṃ pivitvāna, katvā vijayamaṅgalaṃ; Mahādhāgaṃ pavattetvā, yācakānaṃ yathā ruciṃ. Sau khi đã uống rượu mừng chiến thắng và đã thực hiện lễ hội khải hoàn, vị ấy đã cho tiến hành việc đại bố thí đến những người cầu xin tùy theo sở thích của họ. 48. 48. Sabbaṃ pākatikaṃ kāsi, sāraṃ dīpe nirālayo; Sovaṇṇa paṭimāyo ca, yathāṭhāne ṭhapāpayi. Không còn luyến ái đến tài sản trên đảo, vị ấy đã làm cho mọi việc trở lại bình thường và đã cho đặt các pho tượng bằng vàng vào đúng vị trí của chúng. 49. 49. Suññaṃ ratanapāsāde, piṭṭhaṃ pūresi satthuno; Kāsi rakkhapidhānena, nibbhayaṃ dharaṇītalaṃ. Vị ấy đã hoàn tất phần mái của (điện thờ) đức Đạo Sư ở trong Lâu đài Châu Báu đang còn trống trải; và bằng việc phòng hộ che chở, vị ấy đã làm cho mặt đất được an ổn. 50. 50. Tato paṭṭhāya dīpaṃso, arīnaṃ duppadhaṃsiyaṃ; Katvā vaḍḍhesi bhogehi, uttarādikuruṃ piya. Kể từ đó, sau khi đã làm cho hòn đảo trở nên bất khả xâm phạm đối với kẻ thù, vị ấy đã làm cho nó phát triển thịnh vượng bằng các tài sản, giống như cõi Uttarakuru thân thương. 51. 51. Khinnā pubbassa rājassa, kāle dīpamhi pāṇino; Nibbutā taṃ samāgamma, ghammā viya valāhakā. Các chúng sanh trên hòn đảo, những người đã bị khốn khổ trong thời của vị vua trước, sau khi gặp được vị vua này đã được an ổn, giống như (người bị) nóng bức (được mát mẻ) nhờ những đám mây. 52. 52. Tassa vīsatime vasse, vihāre abhayuttare; Nikkhamitvā gatā hesuṃ, paṃsukūlika bhikkhavo. Vào năm thứ hai mươi của vị vua ấy, các vị tỳ khưu Phấn Tảo Y đã rời khỏi tu viện Abhayuttara và đã ra đi. 53. 53. Yuvarājā mahindo so, dhumarājassa satthuno; Kārāpayi gharaṃ rammaṃ, dassaneyyaṃ manoramaṃ. Vị phó vương Mahinda ấy đã cho xây dựng một ngôi điện thờ đáng vui thích, đáng chiêm ngưỡng, và đẹp lòng cho đức Đạo Sư Dhumarāja. 54. 54. Bodhigehaṃ [Pg.324] karonto taṃ, disvā vaḍḍhakīno tadā; Vaṃsena sākhaṃ āhacca, bhijjantaṃ varabodhiyā. Khi ấy, trong lúc đang xây dựng điện thờ cây Bồ Đề, những người thợ mộc đã nhìn thấy một cành cây của cây Bồ Đề cao quý bị một cây tre va phải và đang bị gãy. 55. 55. Kintu kātabbametthāti, yuvarājaṃ nivedayuṃ; So taṃ taṃ mupasaṃkamma, mahāpūjāya pūjiya. Họ đã trình báo với vị phó vương rằng: ‘Ở đây, việc gì nên được thực hiện?’. Vị ấy, sau khi đi đến nơi ấy và đã cúng dường bằng một lễ vật to lớn... 56. 56. Sace satthā, hitatthāya, sambhūto sabbapāṇinaṃ; Laddhuṃ puññassa’nagghassa, gharassa karaṇeti’dha. (Vị ấy đã nguyện rằng:) ‘Nếu đức Đạo Sư đã xuất hiện vì lợi ích của tất cả chúng sanh, và nếu phước báu vô giá có thể được thành tựu ở đây trong việc xây dựng ngôi điện thờ này,’ 57. 57. Sākhā gacchaṃ tu uddhaṃva, kātuṃ sakkā yathāgharaṃ; Evamārādhayitvāna, vanditvā saṅgharaṃ gato. ‘thì mong rằng cành cây này hãy đi lên cao để có thể xây dựng được ngôi điện thờ.’ Sau khi đã thỉnh cầu như vậy và đã đảnh lễ, vị ấy đã đi về nhà của mình. 58. 58. Tadā sākhā dumindassa, rattiyaṃ uddhamuggami; Tato kammakarā sabbaṃ, ārocesuṃ sasāmino. Khi ấy, vào ban đêm, cành cây của đức vua cây đã vươn lên cao. Sau đó, tất cả những người thợ đã báo cáo toàn bộ sự việc cho chủ của họ. 59. 59. Yuvarājā’ti santuṭṭho, bhāturañño nivediya; Mahāpūjāya pūjesi, vissajjiya bahudhanaṃ. Vị phó vương vô cùng hoan hỷ, sau khi trình báo cho người anh là đức vua, đã thực hiện một lễ cúng dường trọng thể, đã chi dùng nhiều tài sản. 60. 60. Tathā mahindasenavhaṃ, pariveṇañca kāriya; Saṅghassā’dā sabhogaṃ so, puññā puññānicācīni. Tương tự, sau khi cho xây dựng một tu viện tên là Mahindasena, vị ấy đã dâng cúng đến Tăng chúng cùng với các tài vật, và đã tích lũy các công đức chồng chất. 61. 61. Adā saparisaṃ bhattaṃ, vatthaṃ chattamupāhanaṃ; Tathā gamiyabhattañca, nahānañca sabhattakaṃ. Vị ấy đã dâng cúng vật thực cho (chư Tăng) và đoàn tùy tùng, cùng với y phục, lọng, và giày dép; tương tự, cả vật thực dùng khi đi đường và các vật dụng để tắm cùng với vật thực. 62. 62. Evaṃ khuddānu khuddāni, katvā puññāni so vibhū; Rañño tettiṃsavassamhi, yathākammamupāgami. Vị quyền thế ấy, sau khi đã thực hiện các công đức dù là nhỏ nhặt như vậy, đã mệnh chung theo nghiệp của mình vào năm thứ ba mươi ba của đức vua. 63. 63. Atha rājā matetasmiṃ, kaṇiṭṭhamudayaṃ sakaṃ; Tassa ṭhāne ṭhapetvāna, sabbaṃ tasseva tassadā. Sau đó, khi vị ấy đã qua đời, đức vua sau khi đã bổ nhiệm người em trai út của mình là Udaya vào địa vị của vị ấy, đã ban cho người em tất cả tài sản của vị ấy. 64. 64. Tulābhārassa dānena, dīnānāthe satappayi; Dhammakammena sodhesi, nikāyattayamekato. Bằng việc bố thí cân bằng trọng lượng (cơ thể), vị ấy đã làm cho những người nghèo khó và không nơi nương tựa được hài lòng. Bằng một pháp sự, vị ấy đã thanh lọc ba bộ phái lại thành một. 65. 65. Soṇṇathālīsahassaṃ so, muttāhi paripūriya; Ṭhapetvā maṇimekekaṃ, tassopari mahārahaṃ. Vị ấy, sau khi đã đổ đầy một ngàn cái bát bằng vàng với các hạt ngọc trai, đã đặt một viên bảo châu quý giá lên trên mỗi cái bát. 66. 66. Brāhmaṇānaṃ sahassassa, suddhe ratanabhājane; Bhojetvā khīrapāyāsaṃ, dāpetvā hemasuttakaṃ. Sau khi đã cho một ngàn vị Bà-la-môn dùng cháo sữa trong các vật đựng bằng bảo vật thanh tịnh, và sau khi đã cho ban phát một sợi chỉ vàng (cho mỗi vị)... 67. 67. Tathā navehi vatthehi, acchādetvā yathāruciṃ; Santappesi mahantena, parihārena puññavā. ...tương tự, sau khi đã cho mặc những y phục mới tùy theo sở thích, bậc có phước ấy đã làm cho họ hài lòng bằng sự ban tặng to lớn. 68. 68. Bhikkhūnaṃ dīpavāsīnaṃ, adāsi ca ticīvaraṃ; Adā sabbāsamitthīnaṃ, vatthañca sumanoharaṃ. Vị ấy cũng đã dâng cúng tam y đến các vị tỳ khưu trú ở trên đảo, và đã ban phát vải vóc rất đẹp lòng đến tất cả các phụ nữ. 69. 69. Kāretvā [Pg.325] lohapāsādaṃ, vejayantasarikkhakaṃ; Vaḍḍhesi paṭimaṃ tattha, suvaṇṇaghaṭakoṭṭimaṃ. Sau khi cho xây dựng Lâu đài Đồng giống như cung điện Vejayanta, vị ấy đã tôn tạo pho tượng ở đấy và (làm) nền nhà bằng vàng khối. 70. 70. Sutvā uposathāgāra-bhāvaṃ sabba mahesīnaṃ; Tuccho yaṃ neva hotūti, vāsaṃ saṅghassa taṃ akā. Sau khi nghe được rằng (nơi ấy) là trai đường của bậc Đại Ẩn Sĩ, và với ý nghĩ: ‘Mong rằng nơi này không bị trống trải,’ vị ấy đã làm cho nơi ấy thành trú xứ của Tăng chúng. 71. 71. Bhogagāme ca tassadā, rakkhake ca niyojayi; Bhikkhū dvattiṃsamattāhi, vasantūti niyāmayi. Vị ấy đã dâng cúng các ngôi làng có lợi tức cho nơi ấy và đã chỉ định những người bảo vệ. Vị ấy đã quy định rằng: ‘Mong rằng ba mươi hai vị tỳ khưu hãy trú ngụ (ở đây).’ 72. 72. Gaṅgāya mariyādaṃ so, kāresi maṇimekhalaṃ; Toyaniddhamanañcākā, maṇihīrakavāpiyā. Vị ấy đã cho xây dựng đập nước Maṇimekhalā ở trên sông và đã làm một cống thoát nước cho hồ chứa nước Maṇihīraka. 73. 73. Kaṭṭhuntanagare ceva, kāṇavāpiṃca bandhayi; Vejjasālañca kāresi, cetiyamhi girimhi so. Vị ấy cũng đã cho xây đắp hồ chứa nước Kāṇavāpi ở tại thành phố Kaṭṭhunta và đã cho xây dựng một bệnh xá ở trên núi Cetiyagiri. 74. 74. Buddhagāmavihārañca, vihāraṃ mahiyaṅgaṇaṃ; Kūṭatissa vihārañca, bhogagāme na vaḍḍhayi. Vị ấy đã không cho mở rộng tu viện Buddhagāma, tu viện Mahiyangana, và tu viện Kūṭatissa ở làng Bhoga. 75. 75. Maṇḍalassa girissā’dā, vihārassa sagāmake; Uttarāḷhe ca kāresi, pāsādaṃ pariveṇake. Vị ấy đã dâng cúng tu viện Maṇḍalagiri cùng với ngôi làng của nó; và đã cho xây dựng một lâu đài trong khu parivena ở Uttarāḷha. 76. 76. Mahāsenassa buddhassa, gāmaṃ datvāna rakkhake; Dāsi sobbhavihāre ca, kāresi paṭimāgharaṃ. Sau khi dâng cúng một ngôi làng để bảo trì (tượng) Phật của vua Mahāsena, vị ấy cũng đã cho xây dựng một điện thờ tượng ở tu viện Dāsisobbha. 77. 77. Bodhisatte ca vaḍḍhesi, pāsāde maṇimekhale; Sīlāmayamunindassa, jiṇṇagehampi kārayi. Vị ấy cũng đã cho mở rộng (tượng) Bồ Tát trong lâu đài Maṇimekhala; và cũng đã cho sửa chữa ngôi điện đã hư hỏng của đức Phật bằng đá. 78. 78. Rāja taṃ bodhisattañca, sagharaṃ tattha sannahi; Ālavālaṃ dumindassa, gandhitvā kā mahāmahaṃ. Nhà vua đã trang bị cho tượng Bồ Tát ấy một ngôi điện ở đó; sau khi tẩm hương vào bồn cây của cây Bồ đề, ngài đã tổ chức một đại lễ. 79. 79. Likhitvā hemapaṭṭamhi, sabbaratanasuttakaṃ; Mahāpūjamakā tassa, abhidhammaṃ kathāpayi. Sau khi cho viết toàn bộ kinh Ratana trên một tấm vàng, ngài đã thực hiện một đại lễ cúng dường và cho tụng đọc tạng A-tỳ-đàm. 80. 80. Ānandapaṭimaṃ netvā, puraṃ katvā padakkhiṇaṃ; Parittaṃ bhikkhusaṅghena, bhaṇāpetvā yathāvidhiṃ. Sau khi mang tượng ngài Ānanda đi nhiễu quanh thành phố, ngài đã thỉnh chư Tăng tụng kinh Paritta theo đúng nghi thức. 81. 81. Parittodakasekena, janaṃ katvā nirāturaṃ; Rājā rogabhayaṃ pevaṃ, nīharittha sadesato. Bằng cách rảy nước Paritta, ngài đã làm cho dân chúng hết bệnh tật; như vậy, nhà vua đã loại trừ nỗi sợ hãi bệnh dịch ra khỏi đất nước của mình. 82. 82. Abhisekaṃ gahetvāna, hemavāluka cetiye; Anusaṃvaccharaṃ kātuṃ, taṃ cārittaṃ likhāpayi. Sau khi thực hiện lễ quán đảnh tại bảo tháp Hemavāluka, ngài đã cho ghi lại thông lệ đó để được thực hiện hàng năm. 83. 83. Adā māsassa catūsu, uposathadinesu so; Catunnañca sahassānaṃ, vatthadānaṃ sabhattakaṃ. Vào bốn ngày Uposatha trong tháng, vị ấy đã cúng dường y phục cùng với vật thực cho bốn ngàn (vị). 84. 84. Vesākhakīḷaṃ [Pg.326] kīḷittha, saddhiṃ duggatakehi so; Annaṃ pānañca vatthañca, tesaṃ datvā yathāruciṃ. Vị ấy đã cử hành lễ hội Vesākha cùng với những người nghèo khó, sau khi ban phát cho họ thức ăn, đồ uống, và y phục theo ý muốn của họ. 85. 85. Bhikkhusaṅghassa dīpamhi, niccadānaṃ pavattayi; Santappesi ca dānena, kapaṇaddhikavaṇibbake. Vị ấy đã thiết lập việc cúng dường thường xuyên cho Tăng đoàn trên đảo; và đã làm hài lòng những người nghèo, người khốn cùng, và những người ăn xin bằng các vật thí. 86. 86. Tassa rañño mahesī ca, saṅghanāmā akārayi; Pabbataṃ saṅghasenavhaṃ, sabhogamabhayuttare. Vị hoàng hậu của nhà vua ấy, tên là Saṅghā, đã cho xây dựng tu viện trên núi tên là Saṅghasena, cùng với các nguồn thu nhập của nó ở vùng phía bắc. 87. 87. Nīlacūḷāmaṇiñcākā, silāmaya mahesino; Pūjaṃ sabbopahārehi, kāsi satthussa sabbadā. Bà đã làm một viên ngọc báu màu xanh trên vương miện cho đức Phật bằng đá; và đã luôn luôn cúng dường đến bậc Đạo Sư với tất cả các vật phẩm. 88. 88. Tassa senāpaticā’kā, senasenāpativhayaṃ; Pariveṇaṃ mahābhogaṃ, sūro tuṭṭhakanāmako. Vị tướng của ngài, một anh hùng tên là Tuṭṭhaka, cũng đã xây dựng một khu parivena tên là Senasenāpati với nguồn thu nhập lớn. 89. 89. Evaṃ sapariso katvā, sapuññāni mahāyaso; Pañcatiṃsatime vasse, devalokamupāgami. Như vậy, vị vua lừng danh ấy, cùng với đoàn tùy tùng của mình, sau khi đã thực hiện các công đức, đã đi về cõi trời vào năm thứ ba mươi lăm (của triều đại). 90. 90. Tato tassā’nujo āsi, udayo nāma khattiyo; Rājā sabbappayogehi, hitesī dīpavāsīnaṃ. Sau đó, em trai của vị ấy, một người thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ tên là Udaya, đã trở thành vua, một người luôn mưu cầu lợi ích cho cư dân trên đảo bằng mọi cách. 91. 91. Hutvā so sayaṃ rājā, kaṇiṭṭhaṃ sakabhātaraṃ; Mahādīpādaṭhānamhi, ṭhapi kassapanāmakaṃ. Sau khi tự mình trở thành vua, vị ấy đã đặt em trai của mình tên là Kassapa vào vị trí Mahādipāda (Thái tử). 92. 92. Rājā cintiya ñātīnaṃ, kātabbo saṅgaho iti; Evaṃ kassapanāmassa, bhātuputtassa dhītaraṃ. Nhà vua, với suy nghĩ rằng: 'Nên hỗ trợ cho quyến thuộc', đã (hành động) đối với con gái của người cháu trai tên là Kassapa. 93. 93. Yuvarājassa tassā’kā, bhariyaṃ senanāmikaṃ; Dhāresica sayaṃ rājā, aparaṃ tissasavhayaṃ. Ngài đã gả cô ấy, tên là Senā, làm vợ cho vị Yuvarāja (Phó vương); và chính nhà vua cũng đã cưới một người khác tên là Tissā. 94. 94. Mahindassuparājassa, rājadhītāya kittiyā; Putto kittaggabodhīti, ādipādo vibuddhiko. Con trai của Uparāja Mahinda và công chúa Kitti là vị Ādipāda thông tuệ tên là Kittaggabodhi. 95. 95. Coro hutvā mahārañño, nikkhamitvāna rattiyaṃ; Eko aññātavesena, samupāgammarohaṇaṃ. Trở thành kẻ nổi loạn chống lại đức vua, vị ấy đã rời đi vào ban đêm, một mình trong lốt cải trang, và đã đến xứ Rohaṇa. 96. 96. Janaṃ hattagataṃ katvā, desaṃ sabbaṃ vināsiya; Ghātāpayittha tatraṭṭhaṃ, so taṃ mātulamattano. Sau khi thu phục dân chúng dưới quyền mình và tàn phá toàn bộ xứ sở, vị ấy đã cho giết người cậu của mình đang ở đó. 97. 97. Taṃ sutvā dharaṇīpālo, tasmiṃ’tīva pakuppiya; Ānetuṃ tamupāyaṃ so, gavesanto tathā tathā. Nghe được điều đó, vị vua hộ quốc đã vô cùng tức giận với kẻ ấy; ngài đã tìm kiếm khắp nơi một phương cách để bắt hắn về. 98. 98. Bhātuputtaṃ tamāhuya, yuvarājaṃ sakassapaṃ; Āmantesi mahāpuñña, sahāyo hoti me iti. Ngài đã cho triệu tập người cháu trai, vị Yuvarāja Kassapa, và nói rằng: 'Hỡi người có công đức lớn, hãy là người trợ giúp cho ta'. 99. 99. Kiṃ [Pg.327] me kattabba’miccāha, paccāha dharaṇīpati; Putto tava mahindo so, vuddhippatto mahābalo. Vị ấy nói: 'Thần nên làm gì?'. Vị vua trả lời: 'Người con trai của khanh là Mahinda, đã trưởng thành và có sức mạnh to lớn'. 100. 100. Lābhī rohaṇadesassa, mātito pitito’pi ca; Sūro sabbasaho vīro, kusalo katūpāsano. Cậu ấy có quyền thừa kế xứ Rohaṇa, cả từ bên mẹ lẫn bên cha; là người dũng cảm, kiên trì, anh hùng, tài giỏi và thiện nghệ. 101. 101. Saṅgāmayoggo matimā, nipuṇo nayakovido; Taṃ pesetvā nayissāma, pāpaṃ mātulaghātakaṃ. Cậu ấy thích hợp cho chiến trận, thông minh, khéo léo, và am tường chính sách. Bằng cách phái cậu ấy đi, chúng ta sẽ bắt được kẻ độc ác đã giết cậu của mình. 102. 102. Taṃ sutvā vacanaṃ rañño, kassapo bhāsi sādaro; Deva devena vutto’haṃ, gaccheyyaṃ kintu me suto. Nghe lời ấy của nhà vua, Kassapa kính cẩn thưa: 'Tâu Đại vương, được Đại vương phán bảo, thần sẽ đi, nhưng con trai của thần...' 103. 103. Vaṃso me pālito hoti, pasādo ca tavādhipa; Tasmā kālamahāpetvā, yaṃ icchasi tathā kuru. Dòng dõi của thần được bảo vệ, và (thần có được) ân huệ của ngài, ôi chúa tể. Do đó, sau khi chờ đợi thời gian thích hợp, xin hãy làm theo ý ngài muốn. 104. 104. Sutvā atīvasantuṭṭho, narindo tassa taṃ vaco; Mahanthaṃ balakāyaṃ so, sabbaso paṭiyādiya. Nghe lời ấy, đức vua vô cùng hoan hỷ; ngài đã cho chuẩn bị đầy đủ một đạo quân hùng hậu. 105. 105. Mahatā parihārena, mahindaṃ rājapotakaṃ; Rakkhituṃ taṃ niyojetvā, vajiraggañca nāyakaṃ. Với sự chăm lo to lớn, ngài đã bổ nhiệm vị tướng Vajiragga để bảo vệ vương tử Mahinda. 106. 106. Tucchaṃ viya puraṃ katvā, sabbañca balavāhanaṃ; Sabbopakaraṇañceva, anūnaṃ tassa dāpiya. Khiến cho kinh thành dường như trống rỗng, ngài đã trao cho vị ấy tất cả binh lính, xe cộ, và tất cả các trang bị một cách đầy đủ. 107. 107. Sayaṃ tamanugacchanto, padasā’va narissaro; Uyyojesi mahāpuñña, gaccha rukkhāti mediniṃ. Chính đức vua, bậc chúa tể của loài người, đã đi bộ theo tiễn ngài và phái đi (với lời rằng): 'Hỡi người có phước lớn, hãy đi và bảo vệ xứ sở.' 108. 108. Mahindo so mahindo’va, devasenā purakkhato; Gacchanto suvīrocittha, devāsuramahāhavaṃ. Vị Mahinda ấy, giống như trời Đế Thích, với đạo quân đi trước, đã lên đường một cách oai hùng, (trông như) trong trận đại chiến giữa chư thiên và a-tu-la. 109. 109. Tato gantvā na cirena, guttasālamupāgami; Tato jānapadā sabbe, maṇḍalikā ca raṭṭhiyā. Từ đó, chẳng bao lâu sau ngài đã đến Guttasāla; rồi tất cả dân chúng trong xứ, các vị lãnh chúa và các quan cai trị địa phương. 110. 110. Tena mātulaghātena, pāpakena upaddutā; Gantvā taṃ parivāresuṃ, laddho no sāmiko iti. (Họ), những người bị áp bức bởi kẻ ác độc đã giết cậu mình, đã đến vây quanh ngài và (nghĩ rằng): 'Chúng ta đã tìm được vị chúa của mình.' 111. 111. Patanto sopi kho coro, ṭhitova girimaṇḍale; Sabbaṃ hatthagataṃ katvā, rājabhaṇḍaṃ mahagghiyaṃ. Trong khi đó, tên trộm ấy đang chạy trốn, sau khi đã chiếm đoạt tất cả các báu vật quý giá của hoàng gia, đã dừng lại ở vùng núi. 112. 112. Hatthī asseca ādāya, gantvā malayamāruhi; Mahindasenā ghātentī, tassa senaṃ tahiṃ tahiṃ. Mang theo voi và ngựa, y đã đi và leo lên núi Malaya; trong khi đó, quân đội của Mahinda đã tiêu diệt quân của y ở khắp nơi. 113. 113. Padānupadamasse’va, gacchanti hatthiassake; Disvā malayapādamhi, gahetvā ettha so iti. Họ đã đi theo dấu chân của y, và khi thấy voi và ngựa ở chân núi Malaya, họ đã bắt giữ chúng (và nghĩ rằng): 'Hắn ở đây.' 114. 114. Tattha [Pg.328] pāvisimaddantī, sabbaṃ malayakānanaṃ; Nadīyo pallale ceva, karonti maggasādise. Họ đã tiến vào đó, giày xéo khắp khu rừng Malaya; họ đã khiến cho sông ngòi và ao hồ (trở nên) giống như những con đường. 115. 115. Bālakova janaṃ disvā, sabbaṃ ratanamattano; Kodhābhibhūto chaḍḍesi, nadī sobbhataṭādīsu. Giống như một kẻ ngu si, khi thấy quân lính, y bị cơn giận chi phối, đã vứt bỏ tất cả châu báu của mình xuống sông, vực thẳm, bờ vực, và những nơi tương tự. 116. 116. Ekakova nilīyittha, vane pabbatakandare; Gavesanto jano disvā, tamaggahi narādhammaṃ. Một mình, y đã ẩn náu trong một hang núi trong rừng; những người tìm kiếm đã trông thấy và bắt giữ tên hạ tiện ấy. 117. 117. Tamādāya’ti tuṭṭho so, jano āgamma sajjukaṃ; Mahindamupadassesi, nisinnaṃ guttasālake. Bắt được y, những người ấy vô cùng vui mừng, đã lập tức trở về và trình diện y cho Mahinda, người đang ngự tại Guttasāla. 118. 118. So taṃ disvā hasitvāna,Bhutto kiṃ rohaṇo’’iti; Nāyakassa niyyātetvā,Vajiraggassa rājino. Ngài trông thấy y, bèn mỉm cười và nói: 'Xứ Rohaṇa đã được hưởng thụ thế nào?'; rồi ngài giao y cho vị tướng của đức vua là Vajiragga. 119. 119. Sayaṃ senaṃ samādāya, mahāgāmamupāgato; Rohaṇā dhipati hutvā, karonto lokasaṅgahaṃ. Chính ngài, sau khi nắm quyền chỉ huy quân đội, đã đến Mahāgāma; trở thành người cai trị xứ Rohaṇa, ngài đã thực hiện việc nhiếp hóa dân chúng. 120. 120. Janaṃ pākatikaṃ katvā, bālakena vibādhitaṃ; Sāsanañca yathāṭhāne, ṭhapetvā tena nāsitaṃ. Ngài đã giúp cho dân chúng, những người đã bị tên ngu si kia quấy nhiễu, được trở lại trạng thái bình thường; và ngài đã phục hồi lại Giáo Pháp ở đúng vị trí của nó, (Giáo Pháp) vốn đã bị y phá hoại. 121. 121. Pupphārāme phalārāme, kārayitvā tahiṃ tahiṃ; Vāpiyo’pi ca gaṇhitvā, bandhāpetvā mahānadiṃ. Ngài đã cho xây dựng các vườn hoa và vườn cây ăn trái ở nhiều nơi; ngài cũng đã cho tu sửa các hồ chứa nước và cho đắp đập trên sông lớn. 122. 122. Sabbattha sulabhaṃ katvā, saṅghassa catupaccayaṃ; Duṭṭhe ca paṭibāhetvā, maṇḍalīke ca raṭṭhiye. Ngài đã làm cho bốn món vật dụng của Tăng chúng trở nên dễ dàng có được ở khắp mọi nơi; và ngài đã dẹp yên những kẻ ác, (bao gồm) cả các lãnh chúa và các quan cai trị địa phương. 123. 123. Core ca parisodhetvā, katvā vigatakaṇṭakaṃ; Tosayanto’khilaṃ lokaṃ, cāgabhogasamappito. Ngài cũng đã quét sạch bọn trộm cướp, làm cho (vương quốc) không còn tai ương; ngài làm vui lòng toàn thể dân chúng, là người có lòng bố thí và đầy đủ tài sản. 124. 124. Upāsaniyo viññūhi, sevanīyo dhanatthīhi; Kapparukkhūpamo sabba-yācakānaṃ hitāvaho. Ngài được các bậc hiền trí tôn kính, được những người mong cầu tài sản phụng sự; ngài giống như cây như ý, mang lại lợi ích cho tất cả những người cầu xin. 125. 125. Hitvā dubbinayaṃ dese, pubbakehi pavattitaṃ; Samācaranto dhammañca, vāsaṃ tattheva kappayi. Từ bỏ những hành vi sai trái trong xứ, vốn được thực hiện bởi những người tiền nhiệm, và thực hành theo Chánh pháp, ngài đã an trú ngay tại nơi đó. 126. 126. Ādipādaṃ gahetvāna, vajiraggo vināyako; Anurādhamupāgamma, rājānamabhidassayi. Vị tướng Vajiragga, sau khi bắt được Ādipāda, đã đến Anurādhapura và trình y lên cho đức vua. 127. 127. Rājāpi disvā taṃ kuddho, khippaṃ pakkhippa cārake; Rakkhāvaraṇamassādā, viheṭhesi ca sabbāso. Đức vua khi trông thấy y cũng nổi giận, đã nhanh chóng tống y vào ngục; ngài đã cho lính canh giữ và hành hạ y bằng mọi cách. 128. 128. Adāsi [Pg.329] ca tulābhāraṃ, tikkhattuṃ so mahāyaso; Thūpārāmamhi thūpañca, hemapaṭṭena chādayi. Vị vua lừng danh ấy đã ba lần thực hiện lễ cúng dường tulābhāra; và ngài đã cho dát một tấm vàng lên bảo tháp ở Thūpārāma. 129. 129. Katvā tattheva pāsādaṃ, bhikkhusaṅghaṃ nivāsiya; Vihāre nagare ceva, paṭisaṅkhāsi jiṇṇakaṃ. Ngài đã xây dựng một cung điện ngay tại đó và thỉnh chư Tăng an trú; ngài cũng đã cho trùng tu các ngôi tự viện cũ kỹ trong thành. 130. 130. Kadambanadīyā’kāsi, nijjharaṃ thirabandhanaṃ; Mariyādaṃ pavaḍḍhesi, vāpiyaṃ so mayettiyaṃ. Ngài đã cho xây một đập nước kiên cố trên sông Kadamba; ngài cũng đã cho mở rộng bờ của hồ chứa nước Mayetti. 131. 131. Tattha niddhamanaṃcā’kā, anuvassampi bhūmipo; Cīvaratthaṃ suvatthāni, susaṇhāni ca dāpayi. Đức vua cũng đã cho làm một cống thoát nước ở đó; và hàng năm, ngài đã cho cúng dường những loại vải tốt và rất mịn để làm y phục. 132. 132. Dubbhikkhe dānasālāyo, kāretvā sabbapāṇinaṃ; Mahādānaṃ pavattesi, mahāpāḷiñca vaḍḍhayi. Trong thời kỳ đói kém, ngài đã cho xây dựng các nhà bố thí cho tất cả chúng sanh; ngài đã thiết lập việc đại cúng dường và cho mở rộng nhà thí thực Mahāpāḷi. 133. 133. Dadhibhattañca dāpesi, nikāyattayavāsinaṃ; Niccaṃ duggatabhattañca, yāguñceva sakhajjakaṃ. Ngài đã cho cúng dường cơm sữa chua đến các vị trú trong ba bộ phái; và thường xuyên cúng dường thực phẩm cho người nghèo, cùng với cháo và các món ăn nhẹ. 134. 134. Evamādīni puññāni, katvā sovaggiyāni so; Ekādasahi vassehi, gato devasahabyataṃ. Vị ấy, sau khi đã làm các công đức như thế và các việc khác đưa đến cõi trời, đã đi đến sự đồng trú với chư thiên sau mười một năm. 135. 135. Tassekādasavassesu, vissaṭṭhaṃ soṇṇameva tu; Ahu satasahassānaṃ, tayo dasahi sammitaṃ. Trong mười một năm của vị ấy, số vàng đã được bố thí quả thật đã lên đến một triệu ba trăm ngàn. 136. 136. Sudujjayaṃ paṇḍunarādhirāja,Mekoparo rohaṇamuggaduggaṃ; Katvā’pi ete savase narindā,Sayaṃ vasaṃ maccumupāgamiṃsu. Vị vua chúa xứ Pāṇḍu, rất khó khuất phục, và một vị khác (đã chiếm) thành trì Rohaṇa kiên cố; dù đã đặt các xứ ấy dưới quyền mình, các vị vua này cũng đã tự mình đi vào vòng cai trị của tử thần. Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa được soạn vì sự hoan hỷ thanh tịnh và vì sự xúc động của những người thiện lành. Rājadvayadīpano nāma có tên là Sự soi sáng về hai vị vua. Ekūnapaññāsatimo paricchedo. Chương thứ bốn mươi chín. Paññāsatima pariccheda Chương thứ năm mươi. Dvirājakonāma có tên là Hai vị vua. 1. 1. Tato [Pg.330] rajje patiṭṭhāya, kassapo dakkhiṇaṃ disaṃ; Adā kassapanāmassa, yuvarājassa dhīmato. Sau đó, sau khi đã an vị trên vương quốc, vua Kassapa đã ban vùng phía nam cho vị phó vương thông thái tên là Kassapa. 2. 2. Aggābhisekaṃ dāpesi, yuvarājassa dhītuyā; Rājakaññāya tissāya, bhariyāye’va attano. Vị ấy đã cho cử hành lễ đăng quang hoàng hậu cho công chúa Tissā, con gái của vị phó vương, cũng là vợ của chính mình. 3. 3. Yācakānañca sippīnaṃ, āgatānaṃ tato tato; Dānaṃ daṇḍissaraṃ nāma, sadā dāpesi bhūpati. Vị vua đã luôn luôn cho ban phát vật thí tên là ‘daṇḍissara’ đến những người ăn xin và các nghệ nhân đã từ khắp nơi đến. 4. 4. Ādipādo mahindo so,Vasanto rohaṇe tadā; Gahetuṃ rājinoraṭṭha-Mādāya balamāgato. Vị Ādipāda Mahinda ấy, đang sống ở Rohaṇa vào lúc bấy giờ, đã đem theo một đạo quân và tiến đến để chiếm lấy vương quốc của nhà vua. 5. 5. Taṃ sutvā kupito rājā, balaṃ pesesi attano; Yujjhitvā taṃ parājesi, mahindo so mahābhaṭo. Nghe tin ấy, nhà vua nổi giận, đã phái quân đội của mình đi. Sau khi giao chiến, vị Mahinda ấy, một chiến binh vĩ đại, đã đánh bại đạo quân ấy. 6. 6. Tato rājā nivattetuṃ, pitaraṃ tassa pesayi; Kassapaṃ yuvarājaṃ taṃ, so gantvā puttasantikaṃ. Sau đó, để làm cho người ấy quay về, nhà vua đã phái phụ thân của người ấy là vị phó vương Kassapa. Vị này đã đi đến nơi ở của con trai. 7. 7. Nānādhammakathopetaṃ, vatvā yuttimanekadhā; Saṅghāmato nivattetvā, puttaṃ so punarāgami. Sau khi đã nói nhiều lý lẽ khác nhau, bao gồm nhiều bài pháp thoại, và đã làm cho con trai từ bỏ cuộc chiến, vị ấy đã trở về. 8. 8. Ādipādo tu so pacchā, ghātetvā maṇḍalādhipe; Kuddhejanapade disvā, agamāsi purantikaṃ. Về sau, vị Ādipāda ấy, sau khi đã giết các vị lãnh chúa địa phương và thấy dân chúng trong xứ nổi giận, đã đi đến gần kinh thành. 9. 9. Bhikkhusaṅgho tamānetvā, dassesi vasudhādhipaṃ; Datvā so dhītaraṃ tassā, pesesi puna rohaṇaṃ. Tăng chúng đã dẫn người ấy đến và trình diện với đức vua. Vị vua, sau khi đã gả con gái của mình cho người ấy, đã phái người ấy trở về Rohaṇa. 10. 10. Nīharitvāna dussīle, nikāyattayavāsīsu; Gāhāpesi nave bhikkhū, āvāse tattha tattha so. Vị ấy, sau khi đã trục xuất các vị tỳ khưu vô giới luật trong số các vị trú trong ba bộ phái, đã cho thâu nhận các vị tỳ khưu mới vào các tu viện ở nơi này nơi kia. 11. 11. Dvayābhisekajātena, ādipādena sununā; Mahāvihāre bodhimhi, paṃsuṃ vaḍḍhesi pūjayaṃ. Cùng với con trai của mình, vị ādipāda xuất thân từ hai lễ đăng quang, vị ấy đã bồi đắp thêm đất ở cây Bồ Đề tại tu viện Mahāvihāra để tỏ lòng tôn kính. 12. 12. Akāsi [Pg.331] ca nikāyesu, tīsu bimbe silāmaye; Sovaṇṇaye raṃsijāle, chattaṃ cūḷāmaṇiṃ tathā. Và trong ba bộ phái, vị ấy đã cho làm các pho tượng bằng đá, các mạng lưới hào quang bằng vàng, một cây lọng, và một viên ngọc trên đỉnh đầu. 13. 13. Abhayagirivihāramhi, pāsādaṃ sakanāmakaṃ; Katvā tattha nivāsetvā, bhikkhu gāmamadāpayi. Tại tu viện Abhayagiri, sau khi đã xây một tòa nhà mang tên mình và cho các vị tỳ khưu an trú ở đấy, vị ấy đã cho cúng dường một ngôi làng. 14. 14. Mahiyaṅgaṇavihārasmiṃ, gāmaṃ so cetiyassa’dā; Savatthaṃ paṭimābhattaṃ, sabbabhikkhūna dāpayi. Tại tu viện Mahiyangana, vị ấy đã cúng dường một ngôi làng cho bảo tháp; và ở khắp nơi, vị ấy đã cho ban phát vật thực cúng dường cố định đến tất cả các vị tỳ khưu. 15. 15. Thale jale ca sattānaṃ, adāsi abhayaṃ tadā; Cārittapubbarājūnaṃ, paripālesi sabbadā. Vào lúc bấy giờ, vị ấy đã ban sự an toàn cho các chúng sanh trên cạn và dưới nước; và đã luôn luôn duy trì các truyền thống của các vị vua đời trước. 16. 16. Tassa senāpati seno, ilaṅgorājavaṃsajo; Theriyānaṃ akā’vāsaṃ; Thūpārāmassa pacchato. Vị tướng quân của đức vua tên là Sena, xuất thân từ dòng dõi hoàng gia Ilaṅgo, đã xây một nơi trú ngụ cho các vị trưởng lão ni ở phía tây của tu viện Thūpārāma. 17. 17. Dhammārucikabhikkhūnaṃ, dhammārāmamakārayi; Tathā sāgalikānañca, kassapasenanāmakaṃ. Vị ấy đã cho xây tu viện Dhammārāma cho các vị tỳ khưu thuộc phái Dhammāruci; và cũng vậy, (đã cho xây) tu viện tên là Kassapasena cho các vị thuộc phái Sāgalika. 18. 18. Hadayuṇhābhidhānaṃ so, katvā cetiyapabbate; Pariveṇaṃ adādhamma-rucikānañca bhikkhūnaṃ. Vị ấy, sau khi đã xây một học viện tên là Hadayuṇha ở núi Cetiyapabbata, đã cúng dường (học viện ấy) cho các vị tỳ khưu thuộc phái Dhammaruci. 19. 19. Ārāmikānaṃ bhikkhūnaṃ, ārāmesu tahiṃ tahiṃ; Ekamekaṃ kuṭiṃ katvā, dāpesi ca camūpati. Vị tướng quân cũng đã cho xây mỗi nơi một am thất và cúng dường cho các vị tỳ khưu trú trong các tu viện ở nơi này nơi kia. 20. 20. Rattamālagirismiṃ so, katvā rammaṃ taraṃ subhaṃ; Kuciṃ adā sāsanassa, sāmikānaṃ tapassinaṃ. Vị ấy, sau khi đã xây một am thất khả ái, tuyệt hảo, và xinh đẹp ở núi Rattamālagiri, đã cúng dường (am thất ấy) cho các vị tu sĩ khổ hạnh là những bậc thầy của giáo pháp. 21. 21. Mahāvihāre kāretvā, paviveṇaṃ varaṃ adā; Paṃsukūlikabhikkhūnaṃ, samuddagirināmakaṃ. Sau khi đã cho xây một học viện cao quý tên là Samuddagiri ở tu viện Mahāvihāra, vị ấy đã cúng dường (học viện ấy) cho các vị tỳ khưu thuộc phái Paṃsukūlika. 22. 22. Vāsaṃ araññe kāretvā, attano vaṃsanāmakaṃ; Mahāvihāre bhikkhūnaṃ, vane nivāsataṃ adā. Sau khi đã cho xây một nơi trú ngụ trong rừng, mang tên dòng dõi của mình, vị ấy đã cúng dường (nơi ấy) cho các vị tỳ khưu của tu viện Mahāvihāra đang sống trong rừng. 23. 23. Vihāresū ca jiṇṇesu, navakammamakārayi; Dāpesi aggalaṃ sabba-bhikkhūnaṃ jiṇṇacīvare. Và trong các ngôi chùa đã hư hỏng, vị ấy đã cho thực hiện công việc sửa chữa mới; và đã cho dâng cúng y phục tốt nhất cho tất cả các vị tỳ-khưu có y đã cũ. 24. 24. Tissārāmaṃ karitvāna, bhikkhūnīnamupassayaṃ; Maricavaṭṭimahābodhi, parihāre nivesayi. Sau khi đã xây dựng Tissārāma, là nơi trú ngụ cho các vị tỳ-khưu-ni, vị ấy đã thiết lập các vật dụng cần thiết cho (tu viện) Maricavaṭṭi và cây Đại Bồ Đề. 25. 25. Anurādhapure ceva, pulatthinagarepi ca; Upasaggaroganāsāya, vejjasālāpi kārayi. Và cả ở thành Anurādhapura và ở thành Pulatthinagara, vị ấy cũng đã cho xây dựng các bệnh xá để tiêu trừ các bệnh dịch tai ương. 26. 26. Attanā katavāsanaṃ, bhogagāme ca dāpayi; Tathārāmikagāme ca, paṭimābharaṇañca so. Vị ấy đã cho dâng cúng các làng cấp dưỡng, các làng cho người phục vụ tự viện, và các đồ trang sức cho các pho tượng do chính mình tạo tác. 27. 27. Bhesajjagehaṃ [Pg.332] kāresi, nagare tattha tattha so; Paṃsukūlikabhikkhūnaṃ, bhattaṃ vatthañca dāpayi. Vị ấy đã cho xây dựng các nhà thuốc ở nhiều nơi trong thành phố; và đã cho dâng cúng vật thực và y phục cho các vị tỳ-khưu phấn tảo y. 28. 28. Khandhīkate amocesi, tiracchānagate bahū; Kapaṇānañca dāpesi, mahādānaṃ camūpati. Vị thống lĩnh quân đội đã giải thoát nhiều loài súc sanh bị cột trói; và đã cho thực hiện cuộc đại bố thí đến những người nghèo khổ. 29. 29. Vicittaṃ byañjanaṃ bhattaṃ, yāguṃ vividhakhajjakaṃ; Katvā sūkararūpañca, guḷaṃ bhikkhūnaṃ dāpayi. Sau khi đã chuẩn bị cơm với các món ăn đa dạng, cháo, và nhiều loại bánh kẹo khác nhau, và cả đường phèn làm theo hình con heo, vị ấy đã cho dâng cúng đến các vị tỳ-khưu. 30. 30. Evāmādīni puññāni, katvā senāya nāyako; Seno kittindupādehi, sabbā obhāsayī disā. Sau khi đã làm các công đức như vậy và các việc khác, vị lãnh đạo quân đội tên là Sena đã làm rạng rỡ khắp mọi phương trời bằng những tia sáng danh tiếng của mình. 31. 31. Tasseva ñātako katvā, nāyako rakkhasavhayo; Savārakamhi gāmamhi, vihāraṃ sumanoharaṃ. Một người bà con của vị ấy, một vị lãnh đạo tên là Rakkhasa, đã xây dựng một ngôi chùa rất đẹp ở làng Savāraka. 32. 32. Mahāvihāravāsīnaṃ, sārānaṃ paṭipattiyā; Bhikkhūnaṃ so adā sādhu, ṭhapetvā vattamuttamaṃ. Vị ấy đã dâng cúng (ngôi chùa ấy) một cách tốt đẹp cho các vị tỳ-khưu của Đại Tự Viện, là những bậc tinh túy trong sự thực hành, sau khi đã thiết lập các phận sự cao quý. 33. 33. Seno nāma mahālekho, mahālekhakapabbataṃ; Mahāvihāre kāresi, bhikkhūnaṃ vāsamuttamaṃ. Vị đại thư ký tên là Sena đã cho xây dựng tại Đại Tự Viện ngọn núi Mahālekhaka, một nơi trú ngụ cao quý cho các vị tỳ-khưu. 34. 34. Coḷarājābhidhāno, ca, amacco tassa rājino; Pariveṇaṃ akārammaṃ, naṭṭhaṃ taṃ suppatiṭṭhitaṃ. Và một vị bộ trưởng của đức vua ấy, tên là Coḷarāja, đã cho xây dựng lại một cách vững chắc tu viện Pariveṇa đã bị hư hoại. 35. 35. Rājā tīsu nikāyesu, rūpakammamanoramaṃ; Maṇḍapāni vicittāni, vejayanto pamāni ca. Đức vua đã cho thực hiện các công trình điêu khắc đẹp mắt trong ba bộ phái, và các gian đường đa dạng, giống như cung điện Vejayanta. 36. 36. Kāretvā dhātupūjāyo, katvā janamanoharā; Yathā kammaṃ gato ṭhatvā, vassāni dasasatta ca. Sau khi đã cho thực hiện các lễ cúng dường xá-lợi làm đẹp lòng dân chúng, và sau khi đã trị vì mười bảy năm, vị ấy đã ra đi tùy theo nghiệp của mình. 37. 37. Dvayābhisekasañjāto, yuvarājātha kassapo; Āsi laddhābhiseko so, laṃkārajjekamāgate. Sau đó, vị thái tử Kassapa, người đã được sinh ra từ hai lễ đăng quang, đã trở thành người được tấn phong khi vương quốc Laṅkā được thống nhất. 38. 38. Saddho āgatamaggova, sābhiñño viya paññavā; Vattā so maramantiva, cāgavā dhanado viya. Vị ấy có đức tin như một bậc đã chứng đắc đạo quả, có trí tuệ như một bậc có thần thông, là một nhà hùng biện như vị bộ trưởng của các vị trời, và rộng lượng như thần Kuvera. 39. 39. Bahussuto dhammakathī, sabbasippavisārado; Yuttāyuttavicārāya, nipuṇo nayakovido. Vị ấy là người đa văn, một nhà thuyết pháp, thông thạo mọi ngành nghệ thuật; khéo léo trong việc phân biệt điều đúng và điều sai, và là người am tường về chính sách. 40. 40. Acalo indalīlo’va, ṭhito sugatasāsane; Parappavādivātehi, sabbehi’pi akampiyo. Vị ấy đứng vững trong giáo pháp của bậc Thiện Thệ, vững chắc như cột trụ của trời Đế Thích, không bị lay chuyển bởi tất cả những ngọn gió của các tà thuyết. 41. 41. Māyāsāṭheyyamānādi, pāpānañca agocaro; Guṇānaṃ ākaro sabba-ratanānaṃ vasāgaro. Vị ấy không phải là nơi cho các điều ác như lừa dối, xảo trá, và kiêu mạn; là một kho tàng của các đức hạnh, một đại dương của tất cả các báu vật. 42. 42. Bhūmicando [Pg.333] narindo so, vaṃse jātassa attano; Dappuḷassādīpādassa, yuvarājapadaṃ adā. Vị quốc vương ấy, mặt trăng của thế gian, đã ban chức vị thái tử cho Dappuḷa, vị ādipāda, người sinh ra trong dòng dõi của mình. 43. 43. Rajjaṃ dasahi dhammehi, catusaṅgahavatthūhi; Karonto paripālesi, lokaṃ nettaṃva attano. Trong khi cai trị vương quốc với mười đức pháp và bốn nhiếp pháp, vị ấy đã bảo hộ thế gian như chính con mắt của mình. 44. 44. So dhetvā sāsanaṃ sabbaṃ, dhammakammena satthuno; Gahetvā navake bhikkhū, akāsā’vāsapūraṇaṃ. Vị ấy, sau khi đã thanh lọc toàn bộ giáo pháp của bậc Đạo Sư bằng một pháp sự, đã tuyển chọn các vị tỳ-khưu mới và thực hiện việc bổ sung (nhân sự) cho các trú xứ. 45. 45. Duṭṭhagāmaṇirājena, kataṃ maricavaṭṭikaṃ; Naṭṭhaṃ vihāraṃ kāretvā, nānāāvāsa bhūsitaṃ. Vị ấy đã cho xây dựng lại ngôi chùa Maricavaṭṭika đã bị hư hoại, vốn được xây bởi vua Duṭṭhagāmaṇi, và trang hoàng nó với nhiều trú xứ khác nhau. 46. 46. Theravaṃsajabhikkhūnaṃ, adā katvā mahāmahaṃ; Tesaṃ pañcasatānañca, bhogagāme ca dāpayi. Sau khi đã tổ chức một đại lễ, vị ấy đã dâng cúng (ngôi chùa ấy) cho các vị tỳ-khưu thuộc dòng dõi Trưởng Lão; và cũng đã cho dâng cúng các làng cấp dưỡng cho năm trăm vị trong số họ. 47. 47. Tattha so tusite ramme, devasaṅghapurakkhataṃ; Metteyyaṃ lokanāthaṃ taṃ, desentaṃ dhammamuttamaṃ. Ở đó, vị ấy, như thể đang chỉ cho thế gian thấy đức Metteyya, vị Hộ Thế, được hội chúng chư thiên vây quanh tại cung trời Đâu Suất hoan hỷ, đang thuyết giảng giáo pháp tối thượng. 48. 48. Dassento viya lokassa, vihāre sabbasajjite; Nisinno maṇḍape ramme, nānāratanabhūsite. Trong ngôi chùa được trang hoàng đầy đủ, vị ấy ngồi trong một gian đường hoan hỷ được trang trí bằng nhiều loại châu báu, như thể đang chỉ bày cho thế gian (cảnh tượng ấy). 49. 49. Nagarehi ca sabbehi, bhikkhūhi parivārito; Buddhalilāya laṃkindo, abhidhamma mabhāsayi. Được tất cả thị dân và các vị tỳ-khưu vây quanh, vị vua của Laṅkā đã thuyết giảng tạng A-tỳ-đạt-ma với phong thái của một vị Phật. 50. 50. Soṇṇapaṭṭe likhāpetvā-bhidhammapiṭakaṃ tadā; Dhammasaṅgaṇikaṃ potthaṃ, nānāratana bhūsitaṃ. Khi ấy, sau khi đã cho ghi chép tạng A-tỳ-đạt-ma lên các thẻ vàng, vị ấy đã cho trang hoàng quyển sách Dhammasaṅgaṇi bằng nhiều loại châu báu. 51. 51. Katvā nagaramajjhamhi, kāretvā hemamuttamaṃ; Taṃ tattha ṭhapayitvāna, parihāramadāpayi. Sau khi đã cho làm một (tòa nhà) bằng vàng tốt nhất ở giữa thành phố, và sau khi đã đặt quyển sách ấy vào đó, vị ấy đã cho thiết lập các vật dụng cần thiết (cho việc thờ cúng). 52. 52. Sakkasenāpatiṭṭhānaṃ, datvā puttassa attano; Parihāre niyojesi, tattha taṃ dhammapotthake. Sau khi đã ban chức vị thống lĩnh quân đội cho con trai của mình, vị ấy đã giao phó cho người con ấy việc bảo vệ quyển sách Pháp đó. 53. 53. Anusaṃvaccharaṃ rājā, puraṃ devapurī viya; Vibhūsitāya senāya, sajjetvā parivārito. Hằng năm, đức vua, được đoàn quân trang hoàng lộng lẫy vây quanh, đã chuẩn bị (lễ rước) khiến cho thành đô tựa như thành của chư thiên. 54. 54. Devarājāva sobhanto, sabbābharaṇabhūsito; Hatthikhaṇḍe nisīditvā, caranto puravīthiyaṃ. Tỏa sáng như một vị thiên vương, được trang hoàng với tất cả các loại trang sức, ngài ngự trên lưng voi, đi diễu hành trên các đường phố trong thành. 55. 55. Mahatā parihārena, netvā taṃ dhammasaṅgahaṃ; Attanā kāritaṃ rammaṃ, vihāraṃ sabbasajjitaṃ. Với đoàn tùy tùng đông đảo, ngài đã rước bộ sưu tập Pháp ấy đến ngôi tự viện xinh đẹp, được trang bị đầy đủ, do chính ngài đã cho xây dựng. 56. 56. Tattha dhātugate ramme, nānāratanabhūsite; Maṇḍape dhātupiṭhasmiṃ, patiṭṭhāpiya pūjayi. Tại đó, trong ngôi điện thờ xá lợi xinh đẹp, được trang hoàng bằng nhiều loại châu báu, ngài đã tôn trí (bộ sưu tập) trên pháp tọa trong gian đình và đã cúng dường. 57. 57. Ganthākarapariveṇaṃ[Pg.334], mahāmeghavane akā; Nagare vajjasālā ca, tesaṃ gāme ca dāpayi. Ngài đã xây dựng tu viện Ganthākara tại Mahāmeghavana; và đã ban cho họ một hội trường âm nhạc trong thành phố cùng các ngôi làng. 58. 58. Bhaṇḍikapariveṇañca, silāmeghañca pabbataṃ; Katvā’bhayagirismiṃ so, tesaṃ gāmamadāpayi. Ngài đã xây dựng tu viện Bhaṇḍika và núi Silāmegha tại Abhayagiri, và đã ban cho họ các ngôi làng. 59. 59. Jotivanavihārasmiṃ, rājā laṅkāya nāyako; Bhattaggassa adā gāmaṃ, tathā’bhayagirimhi ca. Đức vua, vị lãnh đạo của Laṅkā, đã cúng dường một ngôi làng cho nhà trai soạn tại tự viện Jotivanavihāra, và cũng làm như vậy tại Abhayagiri. 60. 60. Dakkhiṇagirināmassa, vihārassa ca dāpayi; Gāmaṃ kataññubhāvena, rājā paramadhammiko. Đức vua, bậc tối thượng mộ đạo, với lòng biết ơn, cũng đã ban một ngôi làng cho tự viện tên là Dakkhiṇagiri. 61. 61. Sakkasenāpati rammaṃ, pariveṇaṃ sumāpiya; Adāsi sahagāmehi, theriyānaṃ sanāmikaṃ. Vị tướng Sakkasenāpati, sau khi đã cho xây dựng một tu viện xinh đẹp mang tên mình, đã cúng dường tu viện ấy cùng với các ngôi làng cho các vị ni trưởng. 62. 62. Bhariyā vajirā tassa, tesaṃyeva adāpayi; Pariveṇaṃ karitvāna, sagāmaṃ sakanāmakaṃ. Vợ của ông là Vajirā, sau khi đã cho xây dựng một tu viện mang tên mình, đã ban tu viện ấy cùng với một ngôi làng cho chính các vị ni trưởng. 63. 63. Upassayaṃ karitvāna, sā eva padalañchane; Bhikkhūnīnaṃ adā thera-vaṃse sabbattha pūjite. Chính bà, sau khi đã cho xây dựng một ni viện tại Padalañchana, đã cúng dường cho các vị tỳ-khưu-ni thuộc dòng dõi Trưởng Lão, những vị được tôn kính ở khắp mọi nơi. 64. 64. Sakkasenāpati mātā, devā’raññaka bhikkhūnaṃ; Theravaṃsappadīpānaṃ, akā’vāsaṃ sanāmakaṃ. Mẹ của Sakkasenāpati là Devā, đã xây dựng một nơi ở mang tên mình cho các vị tỳ-khưu sống trong rừng, những ngọn đuốc của dòng dõi Trưởng Lão. 65. 65. Sā eva paṭibimbassa, satthu maricavaṭṭiyaṃ; Cūḷāmaṇiṃ pādajalaṃ, akā chattañca cīvaraṃ. Chính bà đã cúng dường một viên ngọc trên búi tóc, một tấm lưới che chân, một cây lọng và y phục cho pho tượng của Bậc Đạo Sư tại Maricavaṭṭi. 66. 66. Rājā rājālayeyeva, rājavaṃsaṃ sanāmakaṃ; Akāsi pāḷikaṃ nāma, pāsādaṃ sumano haraṃ. Đức vua, tại chính cung điện, đã xây dựng một cung điện xinh đẹp quyến rũ tên là Pāḷika, mang tên của hoàng tộc. 67. 67. Pūjesi rājinī nāma, rājino bhariyā’parā; Paṭṭakañcukapūjāya, hemamālika cetiyaṃ. Một người vợ khác của đức vua, tên là Rājinī, đã cúng dường bảo tháp Hemamālika bằng một tấm áo choàng bằng vải. 68. 68. Tassā puttosi siddhattho, nāma issariye ṭhito; Suto malayarājāti, rūpena makaraddhajo. Con trai của bà là Siddhattha, người có quyền lực, được biết đến với tên gọi Malayarāja, và có dung mạo như thần tình yêu. 69. 69. Rājā tasmiṃ mate katvā, sālaṃ bhikkhunamuttamaṃ; Dānavaṭṭaṃ paṭṭhapetvā, tassa pattimadā tadā. Khi người con ấy qua đời, đức vua đã xây dựng một hội trường tốt nhất cho các vị tỳ-khưu, thiết lập việc bố thí thường xuyên, và khi ấy đã hồi hướng công đức cho người con. 70. 70. Evaṃ dhammena kārente, rajjaṃ laṅkādīpe tadā; Coḷarājena yujjhitvā, paṇḍurājā parājito. Khi ngài đang trị vì vương quốc trên đảo Laṅkā một cách đúng pháp như vậy, vua Paṇḍu, sau khi giao chiến với vua Coḷa, đã bị đánh bại. 71. 71. Paṇṇākārāni nekāni, balaṃ sandhāya pesayi; Rājālaṃkissaro saddhiṃ, mantetvā sacivehi so. Vua Paṇḍu đã gửi nhiều tặng phẩm để cầu viện trợ quân đội; vị vua chúa tể của Laṅkā, sau khi bàn bạc với các vị đại thần của mình, 72. 72. Sannayha [Pg.335] balakāyaṃ so, sakkasenāpatiṃ sakaṃ; Balassa nāyakaṃ katvā, mahāyitthamupāgami. Ngài đã trang bị quân đội, cử vị tướng Sakkasenāpati của mình làm người chỉ huy quân đội, và đã tiến đến Mahāyittha. 73. 73. Vijayaṃ pubbarājūnaṃ, vatvā velātaṭe ṭhito; Ussāhaṃ janayitvāna, nāvaṃ āropayī balaṃ. Đứng trên bờ biển, ngài đã kể về những chiến thắng của các vị vua xưa, và sau khi khích lệ tinh thần, đã cho quân đội lên thuyền. 74. 74. Balakāyaṃ samādāya, sakkasenāpatiṃ tadā; Sukhena sāgaraṃ tiṇṇo, paṇḍudesamupāgami. Khi ấy, vị tướng Sakkasenāpati, dẫn theo quân đội, đã vượt biển một cách dễ dàng và đã đến xứ Paṇḍu. 75. 75. Disvā balañca tañceva, paṇḍurājā sumānaso; Ekacchattaṃ karissāmi, jambudīpanti abravi. Vua Paṇḍu, khi thấy quân đội ấy, đã rất vui mừng và nói rằng: 'Ta sẽ thống nhất Jambudīpa dưới một chiếc lọng.' 76. 76. Baladvayaṃ gahetvāna, rājā so coḷavaṃsajaṃ; Jetuṃ asakkuṇitvāna yuddhamujjhiya nikkhami. Vị vua ấy, sau khi hợp cả hai đạo quân, đã không thể chiến thắng được vị vua dòng dõi Coḷa, và đã từ bỏ trận chiến rồi rút lui. 77. 77. Yujjhissāmīti gantāna, sakkasenāpatī puna; Nisinno upasaggena, mato pāpena paṇḍuto. Vị tướng Sakkasenāpati, lại ra đi với ý định 'Ta sẽ chiến đấu', đã bị một tai họa bất ngờ; còn vua Paṇḍu đã qua đời do nghiệp ác. 78. 78. Laṃkissaro balassāpi, tena rogena nānasaṃ; Sutvā dayālubhāvena, senaṃ āṇāpayī tato. Chúa tể của Laṅkā, khi nghe tin về sự tàn phá của quân đội do căn bệnh ấy, với lòng từ bi, đã ra lệnh cho quân đội (rút lui) từ đó. 79. 79. Sakka senāpatiṭṭhānaṃ, tassa puttassa’dā tadā; Vaḍḍhesi tena taṃ puttaṃ, katvā senāya nāyakaṃ. Khi ấy, ngài đã ban chức vụ tướng quân Sakka cho con trai của ông ấy; ngài đã thăng chức cho người con trai ấy, cử làm người chỉ huy quân đội. 80. 80. Nikāyattayavāsīhi, parittaṃ nagare tadā; Kāretvā rogadubbuṭṭhi-bhayaṃ nāsesi jantunaṃ. Khi ấy, ngài đã cho các vị cư trú trong ba bộ phái tụng kinh hộ trì trong thành phố, và đã xua tan nỗi sợ hãi về bệnh tật và hạn hán cho chúng sanh. 81. 81. Sāsanassa ca lokassa, santiṃ katvā anekadhā; Rājā so dasame vasse, sukhena tidivaṃ gato. Vị vua ấy, sau khi đã tạo ra sự bình an cho giáo pháp và cho thế gian bằng nhiều cách, đã an vui băng hà về cõi trời vào năm thứ mười (trị vì). 82. 82. Laṃkārajjepi ṭhatvā kathitatipiṭako sabbavijjāpadīpo,Vattāvādī kavī so satidhītivisado desako bhāvako ca; Paññāsaddhādayā vā parahitanirato lokavedīvadaññū; Rājindo kassapo’yaṃ viya vimalaguṇo hotulokopi sabbo. Nguyện cho toàn thể thế gian cũng có những phẩm chất trong sạch như vị vua Kassapa này, người dù đang trị vì vương quốc Laṅkā, vẫn là người đã thuyết giảng Tam Tạng, là ngọn đuốc của mọi tri thức, là nhà hùng biện, là thi sĩ, là người có niệm và tuệ trong sáng, là người thuyết giảng và cũng là người hành thiền, có trí tuệ, đức tin, và lòng bi mẫn, chuyên tâm vào lợi ích của người khác, hiểu biết thế gian, và hào phóng. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì mục đích đem lại niềm tịnh tín và sự xúc động cho người thiện, Dvirājako nāma có tên là Hai Vị Vua, Paññāsatimo paricchedo. chương thứ năm mươi. Ekapaññāsatima pariccheda Chương thứ năm mươi mốt Pañcarājako nāma có tên là Năm Vị Vua. 1. 1. Yuvarājā [Pg.336] tadā hutvā, rājā dappuḷanāmako; Ṭhapesi oparajjamhi, ādipadaṃ sanāmakaṃ. Vị vua tên là Dappuḷa, vốn là thái tử, đã đặt vị hoàng thân cùng tên vào chức vụ phó vương. 2. 2. Maricavaṭṭivihārassa, gāmaṃ datvā tato pure; Cārittaṃ pubbarājūnaṃ, rakkhitvāna mahiṃ imaṃ. Sau đó, ngài đã dâng cúng một ngôi làng cho tu viện Maricavaṭṭi, và đã bảo vệ truyền thống của các vị vua xưa, (trị vì) xứ này. 3. 3. Abhutvā dīghakālañhi, pubbakammena attano; Rājā so sattame māse, paviṭṭho paccuno mukhaṃ. Do nghiệp quá khứ của mình, vị vua ấy đã không trị vì được lâu dài; vào tháng thứ bảy, ngài đã đi vào miệng của tử thần. 4. 4. Uparājā ahurājā, dappuḷo tadanantaraṃ; Udayassādipādassa, yuvarājapadaṃ adā. Sau đó, phó vương Dappuḷa trở thành vua; ngài đã ban chức vị thái tử cho hoàng thân Udaya. 5. 5. Tadā coḷabhayā paṇḍu-rājaṃ janapadaṃ sakaṃ; Cajitvā nāvamāruyha, mahātitthamupāgami. Khi ấy, do sợ hãi người Coḷa, vua Pāṇḍu đã từ bỏ xứ sở của mình, lên thuyền, và đã đến Mahātittha. 6. 6. Āṇāpetvāna taṃ rājā, disvā santuṭṭhamānaso; Mahābhogaṃ adā tassa, nivāsesi purā bahi. Đức vua cho triệu tập vị ấy, và khi thấy mặt, ngài đã hài lòng; ngài đã ban cho vị ấy nhiều của cải và cho cư ngụ ở bên ngoài thành. 7. 7. Coḷarājena yujjhitvā, gahetvā paṭṭanadvayaṃ; Paṇḍurājassa dammīti, sannaddhe laṅkarājini. Khi vua xứ Laṅkā đã chuẩn bị binh mã, (ngài nghĩ rằng): 'Sau khi giao chiến với vua Coḷa và chiếm được hai thành phố cảng, ta sẽ trao chúng cho vua Pāṇḍu'. 8. 8. Kenā’pi karaṇīyena, khattiyā dīpavāsino; Akaṃsu viggahaṃ ghoraṃ, pāpakammena paṇḍuno. Do ác nghiệp của vua Pāṇḍu, vì một lý do nào đó, các vị quý tộc sống trên đảo đã gây ra một cuộc xung đột khủng khiếp. 9. 9. Paṇḍurāje’ttha vāsena, kammaṃ natthīti cintiya; Ṭhapetvā makuṭādīni, gato keraḷasantikaṃ. Vua Pāṇḍu, nghĩ rằng: 'Ở lại đây cũng chẳng có việc gì', đã để lại vương miện và các vật khác, rồi đi đến xứ Keraḷa. 10. 10. Viggahe niṭṭhite rājā, mahāmeghavane tadā; Mahābodhigharassā’dā, gāmaṃ nagarasantike. Khi cuộc xung đột kết thúc, khi ấy đức vua đã dâng cúng một ngôi làng gần thành phố cho Bồ Đề Điện ở trong khu Mahāmeghavana. 11. 11. Āvāsaṃ rakkhako nāma, tassa senāpatī akā; Thūpārāmasamīpamhi, iḷaṅgo rājanāmakaṃ. Vị tướng quân của ngài, tên là Rakkhaka Iḷaṅga, đã xây dựng một nơi trú ngụ gần Thūpārāma, được đặt theo tên của đức vua. 12. 12. Kataṃ taṃ pubbarājehi, rājā so paripāliya; Patto dvādasamaṃ vassaṃ, yathākammamupāgami. Vị vua ấy, sau khi duy trì những gì đã được các vị vua xưa thực hiện, đã đến năm thứ mười hai (của triều đại) và băng hà theo nghiệp của mình. 13. 13. Udayo [Pg.337] yuvarājā’si, laṃkāvāsīnamissaro; Senanāmādipādaṃ so, oparajje’bhisecayi. Thái tử Udaya đã trở thành chúa tể của các cư dân xứ Laṅkā; ngài đã tấn phong cho hoàng thân tên là Sena vào chức vụ phó vương. 14. 14. Rañño bhītā tadāmaccā, pavisiṃsu tapovanaṃ; Rājoparājā gantvāna, tesaṃ sīsāni chedayuṃ. Khi ấy, các vị đại thần vì sợ hãi đức vua đã đi vào một khu rừng khổ hạnh; đức vua và phó vương đã đi đến đó và chặt đầu của họ. 15. 15. Tena kammena nibbinnā, yatayo tannivāsino; Hitvā janapadaṃ rañño, tadāgacchiṃsu rohaṇaṃ. Chán ghét hành động đó, các vị tu sĩ sống ở đó đã rời bỏ xứ sở của đức vua và đi đến Rohaṇa. 16. 16. Tadā jānapadā ceva, nāgarā ca balāni ca; Kupitā caṇḍuvātena, sāgaro viya kampito. Khi ấy, dân chúng trong xứ, dân chúng trong thành, và cả quân đội đều nổi giận; (vương quốc) bị rúng động như biển cả trước một cơn gió dữ. 17. 17. Ratanapāsādamāruyha, vihāre abhayuttare; Santāsetvāna rājānaṃ, dassetvāna vibhīsikaṃ. (Họ) đã trèo lên Lâu đài Châu Báu (Ratanapāsāda) trong tu viện Abhayuttara, làm cho đức vua kinh hãi và cho ngài thấy một cảnh tượng đáng sợ. 18. 18. Upatthambhakamaccānaṃ, viggahassa tapovane; Tadā sīsāni chinditvā, kavātena nipātayuṃ. Khi ấy, họ đã chặt đầu các vị đại thần đã ủng hộ cuộc xung đột trong khu rừng khổ hạnh, và ném chúng xuống từ cửa sổ. 19. 19. Taṃ sutvā yuvarājā ca, ādipādo ca taṃ sakhā; Ullaṅghitvāna pākāraṃ, sīghaṃ gacchiṃsu rohaṇaṃ. Nghe được việc ấy, vị thái tử và vị hoàng thân, bạn của ngài, đã trèo qua tường thành và nhanh chóng đi đến Rohaṇa. 20. 20. Balakāyonubandhitvā, yāva kaṇhanadītaṭā; Alābhena ca nāvānaṃ, tiṇṇattā tesamāgami. Quân đội đã truy đuổi đến tận bờ sông Kaṇhanadī; nhưng vì không có thuyền và vì các vị hoàng tử đã qua sông, họ đã quay trở lại. 21. 21. Rājaputtāgatā tattha, vane abhayabhedino; Yatīnaṃ purato tesaṃ, nipajjitvā urena te. Các vị hoàng tử đã đi đến đó, vào khu rừng Abhayabhedina; họ đã nằm rạp xuống bằng ngực ở trước mặt các vị tu sĩ. 22. 22. Allavatthā’llakesā ca, paridevittha’nekadhā; Kandītvā rodanaṃ katvā, khamāpesuṃ tapassino. Với y phục và tóc tai ướt đẫm, họ đã than khóc bằng nhiều cách; sau khi kêu la và khóc lóc, họ đã xin các vị tu sĩ tha thứ. 23. 23. Khantimettānubhāvena, tesaṃ sāsanasāminaṃ; Puññodayo ahu tesaṃ, ubhinnaṃ dīpasāminaṃ. Nhờ vào năng lực của sự kham nhẫn và lòng từ của các vị thầy của giáo pháp ấy, phước báu đã khởi sanh cho cả hai vị chúa tể của hòn đảo. 24. 24. Yuvarājabalañceva, nikāyattayavāsino; Gamiṃsu tesamānetuṃ, santibhūte mahābale. Quân đội của thái tử và các vị tu sĩ của ba bộ phái đã đi đến để mang hai vị có quyền lực lớn, những người đã trở nên ôn hòa, quay trở về. 25. 25. Rājaputtā ubho byattā, paṇḍitā paṃsukūlino; Yācitvā tesamādāya, agamaṃsu sakaṃ puraṃ. Cả hai vị hoàng tử, những người thông minh và trí tuệ, đã thỉnh cầu các vị tỳ khưu Paṃsukūlika và cùng với các vị ấy trở về thành phố của mình. 26. 26. Bhikkhūnaṃ purato maggaṃ, rājāgantā khamāpayi; Ādāya te vanaṃ tesaṃ, netvā rājagharaṃ gato. Nhà vua đến xin các vị tỳ khưu tha thứ vì đã đi trước mặt, rồi đưa các ngài đến khu rừng của họ, sau đó trở về hoàng cung. 27. 27. Tato paṭṭhāya cāritthaṃ, pāletvā pubbarājunaṃ; Rājā so tatiye vasse, yathākammamupāgami. Kể từ đó, vị vua ấy đã bảo vệ truyền thống của các vị vua xưa; vào năm thứ ba, ngài đã băng hà theo nghiệp của mình. 28. 28. Laṃkābhisekaṃ [Pg.338] patvāna, seno so matimā tato; Udayaṃ ādipādaṃ taṃ, yuvarājaṃ akā sakhaṃ. Sau khi đạt được lễ đăng quang ở Laṅkā, vị vua Sena thông thái ấy đã phong cho người bạn của mình là Ādipāda Udaya làm thái tử. 29. 29. Kahāpaṇasahassaṃ so, duggatānaṃ uposathe; Hotu’posathiko datvā, yāvajīvaṃ narādhipo. Vị vua ấy, trong suốt cuộc đời mình, vào những ngày trai giới, đã ban một ngàn kahāpaṇa cho người nghèo để họ có thể giữ giới. 30. 30. Paṭimā bhattavatthāni, bhikkhūnaṃ dharaṇī pati; Adā daṇḍissaraṃ dānaṃ, yācakānañca sippīnaṃ. Vị chúa đất đã cúng dường các tượng Phật, thực phẩm, và y phục cho các vị tỳ khưu; ngài cũng ban tặng vật phẩm Daṇḍissara cho những người ăn xin và thợ thủ công. 31. 31. Ṭhāne katthaci sippīnaṃ, pāsādesu manohare; Kāretvā bhogagāme ca, adāpesi mahāmati. Vị vua trí tuệ vĩ đại ấy đã cho xây dựng những cung điện xinh đẹp ở một số nơi cho các thợ thủ công và cũng đã ban cho họ các làng sinh lợi. 32. 32. Kahāpaṇasahassaṃ vā, datvā pañcasatāni vā; Laṅkāyaṃ jiṇṇakāvāse, navakammamakārayī. Ngài đã ban một ngàn hoặc năm trăm kahāpaṇa để cho thực hiện công việc sửa chữa các nơi ở đã hư hỏng ở Laṅkā. 33. 33. Cattālīsasahassāni, abhayuttaracetiye; Silāpattharaṇatthāya, dāpesi ca mahīpati. Và vị vua đã cho ban bốn mươi ngàn (kahāpaṇa) cho việc lát đá tại bảo tháp Abhayuttara. 34. 34. Mahāvāpīsu laṃkāyaṃ, jiṇṇaniddhamane akā; Navakammañca mariyādaṃ, thiyaṃ pāsāṇapaṃsunā. Ngài đã cho sửa chữa các cống nước đã hư hỏng tại các hồ chứa lớn ở Laṅkā, và cho làm mới các bờ đê, gia cố chúng bằng đá và đất. 35. 35. Akā rājaghare rammaṃ, mālāgehaṃ mahārahaṃ; Ṭhapitaṃ punarājūhi, dānaṃ sammāpavattayi. Ngài đã cho xây một hoa đường lộng lẫy và quý giá trong hoàng cung; ngài cũng đã cho tiếp tục thực hiện đúng đắn các việc bố thí đã được các vị vua xưa thiết lập. 36. 36. Kataṃ malayarājena, amaccena’gga bodhinā; Pariveṇaṃ nāgasālaṃ, disvā gāma madā tadā. Khi thấy tu viện Nāgasāla do vị quan Aggabodhi, vua xứ Malayarāja, xây dựng, ngài đã ban cho một ngôi làng. 37. 37. Katvā catuvihāresu, rūpakammāni sādhukaṃ; Maṇḍapāni ca rammāni, dhātupūjaṃ akā sadā. Ngài đã cho thực hiện các công trình tạo tác hình tượng một cách tốt đẹp và các gian đình xinh đẹp tại bốn ngôi chùa; ngài cũng luôn thực hiện việc cúng dường xá lợi. 38. 38. Evamādīni puññāni, anekāni anekadhā; Katvā so navame vasse, yathākammamupāgami. Sau khi đã thực hiện nhiều công đức khác nhau như vậy, vào năm thứ chín, ngài đã băng hà theo nghiệp của mình. 39. 39. Laṃkābhisekaṃ patvāna, yuvarājodayo tato; Senanāmādipādaṃ so, oparajje’bhi secayi. Sau khi đạt được lễ đăng quang ở Laṅkā, thái tử Udaya sau đó đã tấn phong cho vị Ādipāda tên là Sena vào chức vụ phó vương. 40. 40. Niddālu majjapo āsi, rājā pāpena jantunaṃ; Coḷo pamattataṃ tassa, sutvā santuṭṭhamānaso. Do ác nghiệp của chúng sanh, nhà vua trở nên ham ngủ và nghiện rượu; vua Coḷa, khi nghe về sự bê tha của ngài, đã rất hài lòng. 41. 41. Paṇḍudesātisekaṃ so, pattukā mettha pesayi; Makuṭādīnamatthāya, ṭhapitānaṃva paṇḍunā. Vua Coḷa, mong muốn đạt được lễ đăng quang của xứ Paṇḍu, đã phái người đến đây để lấy vương miện và các vật phẩm khác đã được vua Paṇḍu ký gửi. 42. 42. Tāni nādāsi so rājā, tena coḷo mahabbalo; Balaṃ sannayha pesesi, balakkārena gaṇhituṃ. Vị vua ấy đã không trao trả những vật đó, vì vậy vua Coḷa hùng mạnh đã tập hợp quân đội và phái đi để dùng vũ lực chiếm đoạt. 43. 43. Tadā [Pg.339] senāpati ettha, paccante kupite gato; Āṇāpetvāna taṃ rājā, yujjhanatthāya pesayi. Lúc bấy giờ, vị tướng quân ở đây đã đi đến vùng biên giới nổi loạn; nhà vua triệu ông ta về và phái đi chiến đấu. 44. 44. Hato senāpati tattha, yujjhi na raṇe mato; Kakūṭādīni ādāya, rājā so rohaṇaṃ agā. Vị tướng quân đã bị giết tại đó trong trận chiến; nhà vua đã không chiến đấu, mà mang theo các vật biểu chương và đi đến Rohaṇa. 45. 45. Gantvā coḷabalaṃ tattha, alabhitvā pavesanaṃ; Nivattitvā sakaṃ raṭṭhaṃ, agamāsi idhatā bhayā. Đạo quân Coḷa đi đến đó, nhưng không thể tiến vào được; do sợ hãi ở đây, họ đã quay trở về nước của mình. 46. 46. Tato senāpatiṭṭhāne, viduraggaṃ tu nāyakaṃ; Ṭhapesi rājā laṃkindo, tejavantaṃ mahāmatiṃ. Sau đó, vua Laṅkā đã bổ nhiệm vị lãnh đạo Viduragga, một người quyền uy và trí tuệ vĩ đại, vào chức vụ tướng quân. 47. 47. Paccantaṃ coḷarājassa, ghātetvā so camūpati; Āṇāpesi ito nītaṃ, dassetvāna vibhīsitaṃ. Vị tướng quân ấy đã tàn phá vùng biên giới của vua Coḷa và gửi một thông điệp đe dọa về những thứ đã bị lấy đi từ đây. 48. 48. Tato dāpesi so sabba-parikkhāraṃ mahārahaṃ; Paṃsukūlikabhikkhūnaṃ, sabbesaṃ dīpavāsinaṃ. Sau đó, ngài đã cho cúng dường tất cả các vật dụng quý giá cho tất cả các vị tỳ khưu thuộc phái Paṃsukūlika đang cư ngụ trên hòn đảo. 49. 49. Mahāvihāre laṃkindo, paṭibimbassa satthuno; Jalantaṃ maṇiraṃsīhi, akā cūḷāmaṇiṃ tadā. Bấy giờ, tại Đại Tự, vua Laṅkā đã cho làm một viên ngọc trên đỉnh đầu cho pho tượng của bậc Đạo Sư, tỏa sáng với những tia sáng từ châu báu. 50. 50. Orodhā vidurā tassa, pādajālena pūjayi; Maṇīhi pajjalantehi, paṭimaṃ taṃ silāmayaṃ. Vương hậu của ngài, Vidurā, đã cúng dường pho tượng đá ấy một tấm lưới che chân được làm bằng những viên ngọc sáng chói. 51. 51. Jhāpitaṃ coḷarājassa, balena maṇināmakaṃ; Pāsādaṃ kātumāraddho, cuto vassamhi aṭṭhame. Ngài đã bắt đầu cho xây dựng lại cung điện tên là Maṇi, nơi đã bị quân đội của vua Coḷa đốt cháy, nhưng ngài đã băng hà vào năm thứ tám. 52. 52. Pañcete vasudhādhipā vasumahiṃ ekātapattaṅkitaṃ; Bhutvā niggahasaṅgahehi sakalaṃ lokaṃ vase vattiya; Yā tā maccuvasaṃ saputtavaṇitā sāmaccamittānugā; Iccevaṃ satataṃ sarantu sujanā hātuṃ pamādaṃ madaṃ. Năm vị vua này, sau khi hưởng thụ trái đất dưới một chiếc lọng duy nhất, và đã cai trị toàn thế giới bằng sự trừng phạt và ban ơn; đã cùng với con cái, vợ, các quan, bạn bè và tùy tùng của mình, đi vào sự kiểm soát của thần chết. Mong rằng những người tốt hãy luôn ghi nhớ điều này để từ bỏ sự buông lung và kiêu mạn. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người tốt. Pañcarājako nāma Chương Năm Vị Vua. Ekapaññāsatimo paricchedo. Chương thứ năm mươi mốt. Dvipaññāsatima pariccheda Chương thứ năm mươi hai Tirājakonāma Kể về ba vị vua 1. 1. Tato [Pg.340] laṅkābhisekaṃ so, patvā seno kamāgataṃ; Mahindassādipādassa, yuvarājapadaṃ adā. Sau đó, vua Sena, sau khi đã tuần tự đạt được lễ đăng quang ở Laṅkā, đã ban chức vị phó vương cho á vương Mahinda. 2. 2. Pañño mahākavī byatto, majjhatto mittasattusu; Yutto dayāya mettāya, rājā so sabbadā ahu. Vị vua ấy luôn là người có trí tuệ, một nhà thơ lớn, khéo léo, công bằng với bạn và thù, có lòng bi mẫn và từ ái. 3. 3. Kālaṃ devo’natikkamma, sammā dhārābhivassati; Raṭṭhe tasmiṃ vasantā’suṃ, sukhitā nibbhayā sadā. Trời đã mưa đúng thời, không trái mùa; dân chúng sống trong xứ sở ấy luôn được an lạc và không sợ hãi. 4. 4. Suttantaṃ lohapāsāde, nisinno vaṇṇayī tadā; Nikāyattayavāsīhi, rājā so parivārito. Khi ấy, vị vua ấy, được các vị tỳ khưu trú trong ba bộ phái vây quanh, đã ngồi trong Lâu đài Đồng và giảng giải Kinh tạng. 5. 5. Dāṭhadhātukaraṇḍaṃ so, nānāratanabhūsitaṃ; Akā catuvihāresu, dhātupūjā ca’nekadhā. Vị ấy đã làm một hộp đựng Xá lợi Răng được trang hoàng bằng nhiều loại châu báu; và đã thực hiện việc cúng dường xá lợi nhiều lần ở bốn ngôi chùa. 6. 6. Pariveṇaṃ sitthagāmaṃ, kāretvā vutthamattanā; Lokaṃ puttaṃva pāletvā, tivassena divaṅgato. Sau khi cho xây dựng tu viện Sitthagāma và tự mình trú ngụ tại đó, ngài đã trị vì thế gian như cha đối với con, và đã băng hà sau ba năm. 7. 7. Yuvarājā mahindo so, rājāsi tadanantaraṃ; Mahāpuñño mahātejo, mahāseno mahāyaso. Sau đó, phó vương Mahinda ấy đã trở thành vua; ngài là người có phước lớn, oai lực lớn, quân đội lớn, và danh tiếng lớn. 8. 8. Ekacchattaṃ akā laṅkaṃ, ghātetvā corupaddavaṃ; Akaṃsu tamupaṭṭhānaṃ, niccamaṇḍalanāyakaṃ. Ngài đã thống nhất Laṅkā dưới một chiếc lọng, sau khi đã dẹp tan nạn giặc cướp; các vị lãnh chúa địa phương đã luôn luôn phục vụ ngài. 9. 9. Vijjamānepi laṅkāyaṃ, khattiyānaṃ narādhipo; Kāliṅgacakkavattissa, vaṃse jātaṃ kumārikaṃ. Mặc dù có các công chúa dòng dõi Sát-đế-lỵ ở Laṅkā, vị vua đã cho mời một công chúa sinh ra trong dòng dõi của Chuyển luân vương xứ Kāliṅga. 10. 10. Āṇāpetvāna taṃ agga-mahesiṃ attano akā; Tassā puttā duve jātā, dhītā ekā manoramā. Sau khi cho mời nàng, ngài đã lập nàng làm hoàng hậu của mình; từ nàng, hai người con trai và một người con gái xinh đẹp đã được sinh ra. 11. 11. Ādipāde akā putte, dhītaraṃ coparājiniṃ; Iti sīhaḷavaṃsañca, paṭṭhapesi sabhūpati. Ngài đã phong các con trai làm á vương và con gái làm phó hậu; như vậy, vị vua ấy đã thiết lập dòng dõi Sīhaḷa. 12. 12. Balakāyaṃ imaṃ desaṃ, maddanatthāya vallabho; Pesesi nāgadīpaṃ so, sutvā taṃ bhūpati idha. Vua Vallabha đã phái một đạo quân đến Nāgadīpa để chinh phạt xứ này. Nghe tin ấy, vị vua ở đây, 13. 13. Balaṃ [Pg.341] datvāna senavha-rājasenāpatiṃ tadā; Vallabhassa balene’sa, yujjhituṃ tattha pesayi. khi ấy đã giao quân cho vị tướng quân tên là Sena, và phái vị ấy đến đó để giao chiến với quân của Vallabha. 14. 14. Gantvā senāpatī tattha, balene’tassa rājino; Yujjhitvā taṃ vināsetvā, gaṇhi so yuddhamaṇḍale. Vị tướng quân ấy, sau khi đến đó, đã giao chiến với quân của vị vua kia, tiêu diệt chúng, và chiếm được chiến trường. 15. 15. Asakkento imaṃ jetuṃ, rājā naṃ vallabhādayo; Rājāno mittasambandhaṃ, laṃkindena akaṃsu te. Không thể chiến thắng được vị vua này, các vị vua như Vallabha và những người khác đã thiết lập mối quan hệ thân hữu với vua của Laṅkā. 16. 16. Icchevaṃ rājino tejo, jambudīpamavatthari; Pattharitvāna laṃkāyaṃ, ullaṅghitvāna sāgaraṃ. Như vậy, oai lực của nhà vua, sau khi đã lan rộng ở Laṅkā, đã vượt qua biển cả và bao trùm khắp cõi Diêm-phù-đề. 17. 17. Saddhammaṃ kathāyantānaṃ, katvā sammā na muttamaṃ; Dhammaṃ sutvāna so rājā, pasanno buddhasāsane. Sau khi đã thể hiện sự tôn kính cao nhất đối với những vị thuyết giảng Chánh pháp, và sau khi đã lắng nghe Pháp, vị vua ấy đã có lòng tịnh tín nơi Phật pháp. 18. 18. Rājā so sannipātetvā, paṃsukūlikabhikkhavo; Yācitvā attano gehaṃ, āṇāpetvāna sādhukaṃ. Vị vua ấy, sau khi đã triệu tập các vị tỳ khưu phấn tảo y, đã thỉnh mời các vị ấy, và đã cho đưa các vị ấy về cung điện của mình một cách trang trọng. 19. 19. Āsanaṃ paññapetvāna, nisīdāpiya bhojanaṃ; Dāpesi vipulaṃ suddhaṃ, sadā ekadine viya. Sau khi đã cho dọn chỗ ngồi, ngài đã mời các vị ấy an tọa và đã dâng cúng vật thực dồi dào và thanh tịnh, luôn luôn như trong một ngày duy nhất. 20. 20. Anekabyañjanaṃ rājā-raññakānaṃ tapassinaṃ; Pesesi bhojanaṃ suddhaṃ, mahagghaṃ vipulaṃ sadā. Nhà vua đã luôn luôn gửi đến các vị khổ hạnh trong rừng những vật thực thanh tịnh, quý giá, và dồi dào, với nhiều món ăn. 21. 21. Vejjeva pesayitvāna, vilānānaṃ tapassinaṃ; Santikaṃ so dayāvāso, tikicchāpesi niccaso. Vị ấy, người có lòng bi mẫn, đã luôn luôn cho phái các thầy thuốc đến chỗ các vị khổ hạnh bị bệnh và cho chữa trị cho các vị ấy. 22. 22. Guḷāni ghanapākāni, lasuṇānaṃ rasāni ca; Tambulamukhavāsañca, pacchabhatte adā sadā. Sau bữa ăn, ngài đã luôn luôn dâng cúng đường phèn, các loại bánh đặc, nước cốt tỏi, và trầu cau để thơm miệng. 23. 23. Pattesu pūrayitvāna, lasuṇaṃ maricampi ca; Pipphalisaṅgīverāni, guḷāni tiphalāni ca. Sau khi đã đổ đầy vào các bình bát: tỏi, tiêu, tiêu lốt, gừng, đường phèn, và ba loại quả, 24. 24. Ghataṃ telaṃ madhuñcāya, pāpurattharaṇāni ca; Paṃsukūlikabhikkhūnaṃ, paccekaṃ sabbadā adā. bơ sữa, dầu, mật ong, và các loại y choàng và trải giường, ngài đã luôn luôn dâng cúng riêng cho từng vị tỳ khưu phấn tảo y. 25. 25. Cīvarādīni sabbāni, parikkhārāni bhūpati; Kārāpetvāna dāpesi, bhikkhūnaṃ paṃsukulinaṃ. Vị vua ấy, sau khi đã cho làm tất cả các vật dụng như y phục và những thứ khác, đã dâng cúng cho các vị tỳ khưu phấn tảo y. 26. 26. Rājā mahāvihārasmiṃ, ekekassa hi bhikkhuno; Paccekaṃ navavatthāni, cīvaratthāya dāpayi. Tại Đại Tự, nhà vua đã cho dâng cúng riêng cho mỗi một vị tỳ khưu chín tấm vải để may y. 27. 27. Nikāyattayavāsīnaṃ, bhikkhūnaṃ lābhavāsinaṃ; Tulābhāramadā dvīsu, vāresu samahīpati. Vị vua ấy đã hai lần dâng cúng vật phẩm cân bằng trọng lượng của ngài cho các vị tỳ khưu trú trong ba bộ phái, những vị sống bằng lợi lộc. 28. 28. Rājā [Pg.342] so nāgatebhogaṃ,Rājāno saṅghabhogato; Na gaṇhantūni pāsāṇe,Likhāpetvā nidhāpayi. Vị vua ấy đã cho khắc lên đá và cho dựng lên bia đá rằng: 'Các vị vua trong tương lai không được lấy tài sản của Tăng đoàn'. 29. 29. Kathāpetvāna buddhassa, saraṇāni guṇenava; Anāthehi ca tesañca, bhattavatthāni dāpayi. Sau khi đã cho thuyết giảng về các nơi quy y của đức Phật cùng với các đức hạnh của Ngài; và đã cho ban phát vật thực và y phục cho những người không nơi nương tựa. 30. 30. Dānasālaṃ karitvāna, hatthisālakabhūmiyaṃ; Yācakānaṃ adā dānaṃ, tesañca sayanāsanaṃ. Sau khi đã cho xây dựng một nhà bố thí trên khu đất của chuồng voi, (vị vua) đã ban phát vật thí cho những người ăn xin, và cả giường và ghế ngồi cho họ. 31. 31. Vejjasālāsu sabbāsu, bhesajjaṃ mañcakañca so; Corānaṃ bandhanāgāre, niccaṃ bhattāni dāpayi. Vị ấy đã cung cấp thuốc men và giường nằm trong tất cả các bệnh xá; và đã cho ban phát vật thực thường xuyên cho các kẻ trộm ở trong nhà giam. 32. 32. Vānarānaṃ varahānaṃ, migānaṃ sunakhāna ca; Bhattaṃ pūvañca dāpesi, dayāvāso yathicchakaṃ. Vị ấy, là nơi nương tựa của lòng từ bi, đã cho ban phát cơm và bánh cho các loài khỉ, heo rừng, nai, và chó theo như ý muốn (của chúng). 33. 33. Rājā catuvihāresu, katvā so vīhirāsayo; Yathicchitena gaṇhantu, anāthā iti dāpayi. Vị vua ấy, sau khi đã cho chất các đống lúa ở bốn ngôi tu viện, đã cho ban phát với ý nghĩ rằng: “Mong rằng những người không nơi nương tựa hãy lấy theo như ý muốn.” 34. 34. Nānāpūjāhi pūjetvā, katvā maṅgalamuttamaṃ; Kathāpesi ca bhikkhūhi, byattehi vinayaṃ tadā. Sau khi đã cúng dường bằng nhiều vật phẩm khác nhau và đã tổ chức lễ hội cao quý nhất, khi ấy vị ấy đã cho các vị tỳ khưu thông thái thuyết giảng về Luật tạng. 35. 35. Therena dhammamittena-sitthagāmakavāsinā; Pūjayitvāna kāresi, abhidhammassa vaṇṇanaṃ. Sau khi đã cúng dường, vị ấy đã cho trưởng lão Dhammamitta, vị cư ngụ tại làng Sittha, thực hiện bài chú giải về Vi Diệu Pháp. 36. 36. Dāṭhānāgā’bhidhānena, therenā’raññavāsinā; Laṃkālaṃkārabhūtena, abhidhammaṃ kathāpayi. Vị ấy đã cho trưởng lão tên là Dāṭhānāga, một vị sống trong rừng, người đã trở thành vật trang sức của xứ Laṅkā, thuyết giảng về Vi Diệu Pháp. 37. 37. Paṭṭakañcukapūjāhi, hemamālikacetiyaṃ; Naccagītehi gandhehi, pupphehi vividhehi ca. (Vị ấy đã cúng dường) bảo tháp Hemamālika với các vật cúng dường là vải lụa và áo khoác, với ca múa, với hương liệu, và với nhiều loại hoa khác nhau. 38. 38. Dīpamālāhi dhūpehi, pūjayitvāna’nekadhā; Tassa vatthāni bhājetvā, bhikkhūnaṃ dāpayī sayaṃ. Sau khi đã cúng dường bằng nhiều cách với các tràng đèn và với hương trầm, chính vị ấy đã cho phân phát các tấm vải của bảo tháp ấy cho các vị tỳ khưu. 39. 39. Sadā so attano rajje, uyyānesu tahiṃtahiṃ; Āṇāpetvāna pupphāni, pūjesi ratanattayaṃ. Vị ấy đã luôn luôn ra lệnh lấy hoa từ các khu vườn ngự uyển đây đó trong vương quốc của mình và đã cúng dường Tam Bảo. 40. 40. Pāsādaṃ candanaṃ nāma, kātuṃ maricavaṭṭiyaṃ; Akārambhañca bhikkhūnaṃ bhogagāme ca dāpayi. Vị ấy đã bắt đầu cho xây dựng một cung điện tên là Candana ở Maricavaṭṭi và đã cho ban các làng có lợi tức cho các vị tỳ khưu. 41. 41. Kesadhātuṃ nidhāpetvā, karaṇḍaṃ ratanehi so; Kārayitvāna pūjesi, ṭhapetvā tattha bhūpati. Vị quốc vương ấy, sau khi đã cho làm một cái tráp bằng các loại châu báu, đã đặt xá lợi tóc vào trong ấy, rồi cho tôn trí ở nơi ấy và đã cúng dường. 42. 42. Soṇṇarajatapaṭṭehi[Pg.343], thūpārāmamhi cetiyaṃ; Chādāpetvā yathārajjaṃ, pūjaṃ kāresi bhūpati. Vị quốc vương đã cho dùng các tấm vàng và bạc để bao phủ bảo tháp ở Thūpārāma và đã thực hiện lễ cúng dường xứng với vương vị của mình. 43. 43. Tasmiṃ dhātughare rājā, soṇṇadvāramakārayi; Pajjalantaṃ sineruṃva, raṃsīhi sūriyassa so. Vị vua ấy đã cho làm một cánh cửa bằng vàng ở trong điện thờ xá lợi ấy, rực rỡ như núi Sineru dưới các tia sáng của mặt trời. 44. 44. Jhāpitaṃ coḷarājassa, balena padalañchane; Catunnaṃ cetiyānaṃ so, ramanīyaṃ gharaṃ akā. Vị ấy đã xây dựng một ngôi điện thờ xinh đẹp cho bốn bảo tháp và cho điện thờ Dấu Chân Phật đã bị quân đội của vua Coḷa đốt cháy. 45. 45. Jhātaṃ nagaramajjhamhi, dāṭhādhātugharaṃ akā; Dhammasaṅgaṇīgehañca, mahāpāḷiñca bhūpati. Vị quốc vương đã cho xây lại điện thờ Xá Lợi Răng, nhà Dhammasaṅgaṇī, và nhà bố thí Mahāpāḷi ở giữa thành phố, những nơi đã bị đốt cháy. 46. 46. Tambūlamaṇḍapaṃ katvā, tattha suṅkaṃ mahīpati; Bhikkhūnaṃ theravaṃse so, bhesajjatthāya dāpayi. Vị quốc vương ấy, sau khi đã cho xây dựng một gian hàng bán trầu, đã cho dâng cúng thuế thu được ở nơi ấy cho các vị tỳ khưu thuộc dòng dõi Trưởng Lão Bộ để dùng vào việc thuốc men. 47. 47. Upassayaṃ karitvāna, mahāmaṅgalanāmakaṃ; Theravaṃsamhi jātānaṃ, bhikkhunīnaṃ adāpayi. Sau khi đã cho xây dựng một nơi cư trú tên là Mahāmaṅgala, (vị vua) đã cho dâng cúng đến các vị tỳ khưu ni thuộc dòng dõi Trưởng Lão Bộ. 48. 48. Mātulodayarājena, āraddhaṃ sādhunā tadā; Niṭṭhāpesi mahīpālo, pāsādaṃ maṇināmakaṃ. Vị quốc vương đã cho hoàn tất cung điện tên là Maṇi, công trình đã được vua Udaya, người cậu, khởi công tốt đẹp vào lúc ấy. 49. 49. Pariveṇāni cattāri, tasmiṃ jetavane tadā; Kārāpayiṃsu cattāro, amaccā tassa rājino. Khi ấy, bốn vị đại thần của vị vua ấy đã cho xây dựng bốn tu viện nhánh ở tại tu viện Jetavana. 50. 50. Rañño kittisamādevī, kittināmā manoramā; Pariveṇaṃ akārāmaṃ, thūpārāmassa pacchato. Vương hậu của đức vua tên là Kitti, một người khả ái, đã cho xây dựng một tu viện nhánh và một khu vườn ở phía sau tu viện Thūpārāma. 51. 51. Sā tasmiṃ pariveṇe ca, akā kappāsagāmake; Cīvaracetiye ceva, tisso pokkharaṇī suci. Vị ấy đã cho làm ba cái hồ thanh tịnh ở tại tu viện nhánh ấy, ở làng Kappāsa, và ở tại Cīvaracetiya. 52. 52. Dvādasaratanāyāmaṃ, dhajaṃ soṇṇamayañca sā; Pūjesi puññasambhāraṃ, hemamālika cetiye. Vị ấy, người có kho tàng phước báu, đã cúng dường bảo tháp Hemamālika với một lá cờ bằng vàng dài mười hai ratana. 53. 53. Gihīnaṃ vajjasālañca, putto tassā pureakā; Guṇavāsakkasenānī, bhikkhūnañca purābahi. Con trai của bà là vị tướng Sakkasenānī, một nơi nương tựa của các đức hạnh, đã cho xây dựng một bệnh xá cho các hàng tại gia ở trong thành phố và một bệnh xá cho các vị tỳ khưu ở bên ngoài thành phố. 54. 54. Rājā catuvihāresu, dibbapāsādasannibhe; Maṇḍape kārayitvāna, dhātupūjā anekadhā. Vị vua, sau khi đã cho xây dựng các gian đình giống như các cung điện ở cõi trời tại bốn ngôi tu viện, đã thực hiện việc cúng dường xá lợi bằng nhiều cách. 55. 55. Vassamekamatikkamma, kārāpetvā mahīpati; Cārittaṃ pubbarājūnaṃ, paripālesi sādhukaṃ. Trải qua một năm, vị quốc vương đã cho thực hiện (như vậy) và đã bảo hộ tốt đẹp truyền thống của các vị vua đời trước. 56. 56. Evamādīni puññāni, uḷārāni anekadhā; Katvā soḷasame vasse, rājā so tidivaṃ gato. Sau khi đã thực hiện các công đức cao quý và nhiều loại như vậy, vào năm thứ mười sáu (của triều đại), vị vua ấy đã đi về cõi trời. 57. 57. Jāto [Pg.344] paṭicca taṃ rājaṃ, senā dvādasavassiko; Kāliṅgadeviyā putto, pattarajjo tadā ahu. Khi ấy, Sena, con trai của hoàng hậu Kāliṅga, người được sinh ra từ vị vua ấy, đã đạt được vương quyền vào lúc mười hai tuổi. 58. 58. Udayassa kaniṭṭhassa, yuvarājapadaṃ adā; Pitu senāpati seno, tassa senāpati ahu. (Vị vua) đã ban chức vị nhiếp chính cho người em út là Udaya. Sena, vị tướng của phụ thân, đã trở thành vị tướng của mình. 59. 59. Paccantaṃ balamādāya, gate senāpatimhi so; Mātarā saha vattantaṃ, kaṇiṭṭhaṃ tassa bhātaraṃ. Khi vị tướng quân đã đem quân đi đến biên địa, y (vua) đã (sai người giết) người em trai út của ông ta, là người đang sống cùng với mẹ. 60. 60. Mārāpetvā mahāmallaṃ, akā senāpatiṃ tadā; Amaccaṃ udayaṃ nāma, sakaṃ vacanakārakaṃ. Sau khi đã sai người giết chết vị đại dũng sĩ (Mahāmalla), bấy giờ y đã phong cho một vị đại thần tên là Udaya, là người tuân theo lời của mình, làm tướng quân. 61. 61. Taṃ sutvā kupito hutvā, seno senāpati tadā; Balamādāya āgañchi, gaṇhissāmīti sattavo. Bấy giờ, khi nghe được điều ấy, tướng quân Sena trở nên tức giận, đã đem quân trở về với ý định rằng: ‘Ta sẽ bắt lấy kẻ thù’. 62. 62. Sutvāna taṃ mahīpālo, katavantaṃ vācamattano; Rakkhāmi taṃ amaccanti, gato nikkhamma rohaṇaṃ. Vị quốc vương, sau khi nghe được điều ấy và đã hứa với vị đại thần của mình rằng: ‘Ta sẽ bảo vệ khanh’, đã đi ra khỏi (kinh thành) và đi đến xứ Rohaṇa. 63. 63. Tassa māyā nivattitvā, yuvarājañca rājiniṃ; Ādāya kupitā tena āṇāpesi camūpatiṃ. Mẹ của ông ta, sau khi quay trở lại, đã đem theo vị nhiếp chính vương và hoàng hậu, vì tức giận với ông ta, đã ra lệnh cho vị thống lĩnh quân đội. 64. 64. Tāya so saṅgahītova, damiḷe sannipātiya; Datvā janapadaṃ tesaṃ, puṭatthinagare vasī. Vị ấy, sau khi được bà ta thu phục, đã tập hợp người Damiḷa, giao cho họ xứ sở, rồi cư ngụ tại thành Puḷatthinagara. 65. 65. Yujjhituṃ tena so rājā, balaṃ pesesi rohaṇā; Senāpati vināsesi, sabbaṃ taṃ rājino balaṃ. Vị vua ấy đã từ Rohaṇa gởi quân đến để giao chiến với ông ta. Vị tướng quân đã tiêu diệt tất cả đạo quân ấy của nhà vua. 66. 66. Damiḷā te janapadaṃ, pīḷetvā rakkhasā viya; Vilumpitvāna gaṇhanti, narānaṃ santakaṃ tadā. Những người Damiḷa ấy, sau khi đàn áp xứ sở như loài quỷ dữ, bấy giờ đã cướp bóc và chiếm đoạt tài sản của dân chúng. 67. 67. Khittā manussā gantvāna, rohaṇaṃ rājasantikaṃ; Nivedesuṃ pavattiṃ taṃ, mantetvā sacīvehi so. Những người dân bị khốn khổ đã đi đến Rohaṇa, đến trước sự hiện diện của đức vua, và đã trình báo sự việc ấy. Vị ấy, sau khi bàn bạc với các vị mưu sĩ, 68. 68. Rakkhituṃ sāsanaṃ raṭṭhaṃ, tampahāya camūpatiṃ; Sandhiṃ katvāna senena, puḷatthinagaraṃ agā. để bảo vệ giáo pháp và quốc độ, đã từ bỏ (việc chống lại) vị thống lĩnh quân đội ấy, đã hòa giải với Sena, rồi đi đến thành Puḷatthinagara. 69. 69. Mahesiṃ attajaṃ katvā, pāletuṃ vaṃsamattano; Puttaṃ uppādayitvāna, kassapaṃ nāma uttamaṃ. Sau khi lập con gái của mình làm hoàng hậu, để bảo tồn dòng dõi của mình, ông đã sinh được một người con trai ưu tú tên là Kassapa. 70. 70. Vasante tattha laṃkinde, ahitā vallabhā janā; Alabhantā suraṃ pātu-māriyā tassa santike. Trong khi vị chúa đảo Laṅkā đang cư ngụ tại nơi ấy, những người không thân thiện nhưng được sủng ái, vì hoàng hậu nên đã không được uống rượu ở trước sự hiện diện của ông. 71. 71. Majjapāne guṇaṃ vatvā, pāyesuṃ taṃ mahīpatiṃ; Pivitvā majjapānaṃ so, mattabyāḷo ahu tadā. Họ đã nói về lợi ích của việc uống rượu, và đã mời vị quốc vương ấy uống. Sau khi uống rượu, bấy giờ ông ta đã trở nên như một con rắn độc bị say. 72. 72. Āhārānaṃ [Pg.345] khayaṃ patvā, cajitvā dullabhaṃ padaṃ; Mato so dasame vasse, taruṇoyeva bhūpati. Do không còn ăn uống được, sau khi đã từ bỏ địa vị khó có được, vị quốc vương ấy đã băng hà vào năm thứ mười, khi vẫn còn trẻ tuổi. 73. 73. Ito viditvā khalupāpamitta-Vidheyyabhāvaṃ parihāni hetuṃ; Sukhattitoyeva ida vā huraṃ vā; Jahantu te ghoravisaṃ’va bālaṃ. Do đó, sau khi đã biết rằng việc bị ảnh hưởng bởi bạn xấu quả thật là nguyên nhân của sự suy vong, mong rằng những ai mong cầu hạnh phúc cho chính mình, ở đời này hay đời sau, hãy từ bỏ kẻ ngu si như thể từ bỏ một loại độc dược kinh khủng. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃseti rājako nāma Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện, (đây là chương) tên là Vị Vua. Dvipaññāsatimo paricchedo. Chương thứ năm mươi hai. Tivaññāsatima paccheda Chương thứ năm mươi ba. Laṃkāviloponāma Tên là Sự Cướp Phá Đảo Laṅkā. 1. 1. Mahindo taṃ kaṇiṭṭho so, rājaputto tadaccaye; Ussāpiya setacchatta-manurādhapure vare. Sau khi vị ấy băng hà, người em trai của ông là vương tử Mahinda, đã cho dựng lọng trắng tại kinh thành Anurādhapura cao quý. 2. 2. Sena senānīnā’nīta desantarajanā kule; Tattha vāsamakappesi, kicchena dasavacchare. Ông đã cư ngụ tại nơi ấy một cách khó khăn trong mười năm, giữa các gia tộc người ngoại quốc đã được tướng quân Sena đem đến. 3. 3. Apetanīti maggassa, mudubhūtassa sabbaso; Uppādabhāgaṃ nādaṃsu, tassa jānapadā tadā. Vì ông đã từ bỏ con đường công chính và đã trở nên hoàn toàn nhu nhược, bấy giờ dân chúng trong xứ đã không nộp phần thuế lợi tức cho ông. 4. 4. Accantaṃ khīṇacitto so, vassamhi dasame vibhū; Vuttidānena nāsakkhi, saṅgahetuṃ sakaṃ balaṃ. Vị chúa tể ấy, vô cùng nản lòng, vào năm thứ mười, đã không thể duy trì đạo quân của mình bằng việc cấp phát lương bổng. 5. 5. Aladdha vuttino sabbe, keraḷā sahitā tato; Na vuttidānaṃ no yāva, hoti mātāva bhuñjatu. Bấy giờ, tất cả những người Keraḷa, vì không nhận được lương bổng, đã tập hợp lại (và nói): ‘Chừng nào chưa có việc cấp phát lương bổng cho chúng tôi, thì mẹ của ông ta cứ ăn đi’. 6. 6. Iti rājagharadvāre, sāhasekarasā bhusaṃ; Cāpahatā nisīdiṃsu, sannaddhachurikāyudhā. Nói như vậy, tại cổng hoàng cung, họ, những người chỉ chuyên tâm vào bạo lực, đã ngồi xuống một cách ngoan cố, với vũ khí là những con dao găm đã được trang bị. 7. 7. Hatthasāraṃ samādāya, te vivañciya bhūpati; Ummaggato viniggamma, turito rohaṇaṃ agā. Vị quốc vương, sau khi mang theo những tài sản quý giá nhất, đã lừa gạt họ, đi ra bằng một lối đi bí mật và nhanh chóng đi đến Rohaṇa. 8. 8. Sīdupabbatagāmamhi[Pg.346], khandhavāraṃ nibandhiya; Bhātu jāyamma hesitte, ṭhapetvā so tahiṃ vasī. Sau khi thiết lập một doanh trại tại làng Sīdupabbata, ông đã cư ngụ tại nơi ấy, sau khi đã lập vợ của người anh em mình lên ngôi vị hoàng hậu. 9. 9. Na cirasseva tassāya, matā yasamahīpati; Mahesitte nivesesi, sakabhātussa dhītaraṃ. Không bao lâu sau, bà ấy qua đời. Vị quốc vương vinh quang đã tấn phong con gái của người anh em mình lên ngôi vị hoàng hậu. 10. 10. Deviyā tāya sañjāte, sute kassapanāmake; Ajjhāvuttaṃ vihāyā’tha, khandhāvāraṃ mahīmati. Khi vị hoàng hậu ấy sinh được một người con trai tên là Kassapa, bấy giờ vị vua hiền minh, sau khi từ bỏ nơi cư ngụ và doanh trại, 11. 11. Kārayitvāna nagaraṃ, kappagallakagāmake; Adhipaccaṃ pavattento, rohaṇe suciraṃ vasī. đã cho xây dựng một thành phố tại làng Kappagallaka, và trong khi thực thi quyền cai trị của mình, ông đã cư ngụ một thời gian dài tại Rohaṇa. 12. 12. Tato sesesu ṭhānesu, keraḷā sīhaḷā tadā; Kaṇṇāṭā ca yathākāma-mādhipaccaṃ pavattayuṃ. Bấy giờ, tại các nơi còn lại, người Keraḷa, người Sīhaḷa, và người Kaṇṇāṭā đã thi hành quyền thống trị theo ý muốn của họ. 13. 13. Athassa vāṇijo eko, paratīraṃ idhāgato; Gantvā pavattiṃ laṃkāya, coḷarañño nivedayi. Bấy giờ, một thương nhân từ bờ bên kia đến đây, đã đi đến và báo cáo tình hình của Laṅkā cho vua Coḷa. 14. 14. Sotaṃ suṇitvā pesesi, laṃkāgahaṇamānaso; Balaṃ mahantaṃ balavā, taṃ khippaṃ laṃkamotari. Vị vua hùng mạnh ấy, sau khi nghe tin đó, với ý định chiếm lấy Laṅkā, đã phái đi một đạo quân lớn, và đạo quân ấy đã nhanh chóng đổ bộ lên Laṅkā. 15. 15. Paṭṭhāyo tiṇṇaṭhānamhā, viheṭhentaṃ bahū jane; Anukkamena taṃ coḷa-balaṃ rohaṇamajjhagā. Bắt đầu từ nơi đổ bộ, đạo quân Coḷa ấy, trong khi quấy nhiễu nhiều người, đã tuần tự tiến vào giữa xứ Rohaṇa. 16. 16. Chattiṃse rājino vasse, mahesiṃ ratanāni ca; Makuṭañca kamāyātaṃ, sabbamābharaṇaṃ tathā. Vào năm thứ ba mươi sáu của đức vua, (họ đã chiếm đoạt) hoàng hậu và các châu báu, và vương miện đã được truyền lại theo thứ tự, cũng như tất cả các đồ trang sức. 17. 17. Amūlikañcavajira-valayaṃ devadattiyaṃ; Acchejjacchurikaṃ chinna-paṭṭikā dhātukañca te. Và họ (đã chiếm đoạt) chiếc vòng kim cương vô giá do chư thiên ban tặng, thanh gươm không thể bẻ gãy, và mảnh vải xá lợi. 18. 18. Paviṭṭhaṃ vanaduggamhi, bhayātañca mahīpatiṃ; Jīvaggāhamagaṇhiṃsu, sandhilesampadassiya. Và vị quốc vương đã đi vào một đồn lũy trong rừng và đang kinh hãi, họ đã bắt sống ngài, sau khi đã chỉ ra một cớ để phá vỡ hòa ước. 19. 19. Mahīpālaṃ dhanaṃ tañca, sabbaṃ hatthagataṃ tato; Pesayiṃsu lahuṃ coḷa-mahīpālassa santikaṃ. Sau đó, họ đã nhanh chóng gửi vị quốc vương và tất cả kho báu đã rơi vào tay họ đến cho vua Coḷa. 20. 20. Nikāyattitaye dhātu-gabbhe laṃkātale khile; Mahārahe suvaṇṇādi-paṭibimbe ca’nappake. (Họ đã phá vỡ) các bảo tháp xá lợi của ba bộ phái trên khắp xứ Laṅkā, và nhiều pho tượng quý giá bằng vàng, v.v. 21. 21. Bhinditvā sahasā sabbe, vihāre ca tahiṃ tahiṃ; Yatho johārino yakkhā, laṅkāyaṃ sāramaggahuṃ. Sau khi đã phá hủy một cách vũ phu tất cả các tu viện ở nơi này nơi kia, họ đã chiếm đoạt tài sản của Laṅkā, giống như những dạ xoa hút máu. 22. 22. Te coḷā rājaraṭṭhaṃ taṃ, pulatthipuranissitā; Rakkhapāsāṇakaṇḍavha, ṭhānāvadhimabhuñjisuṃ. Những người Coḷa ấy, đóng đô tại thành Pulatthi, đã cai trị xứ Rājaraṭṭha cho đến địa điểm có tên là Rakkhapāsāṇakaṇḍa. 23. 23. Taṃ [Pg.347] kumārakamādāya, kassapaṃ raṭṭhavāsino; Vaḍḍhenti coḷabhayato, gopayantā susādarā. Các cư dân trong xứ, vì sợ hãi người Coḷa, đã mang hoàng tử Kassapa ấy đi và nuôi nấng ngài, bảo vệ ngài với sự chăm sóc chu đáo. 24. 24. Coḷarājā kumāraṃ taṃ, sutvā dvādasavassikaṃ; Gahaṇatthāya pesesi, mahāmacce mahābale. Vua Coḷa, khi nghe tin hoàng tử ấy đã mười hai tuổi, đã phái các vị đại thần có binh lực hùng mạnh đi để bắt ngài. 25. 25. Ūnaṃ pañcasahassena, yodhalakkhaṃ samādiya; Sabbaṃ te rohaṇaṃ desaṃ, saṅkhobhesu mito tato. Họ đã mang theo chín mươi lăm ngàn binh sĩ và từ đó đã gây náo loạn khắp xứ Rohaṇa ở nơi này nơi kia. 26. 26. Kittināmo’tha sacivo, makkhakudrūsavāsiko; Muddhanāmo tathāmacco, māragallakavāsiko. Bấy giờ, có một vị đại thần tên là Kitti, cư dân của Makkhakudrūsa, và cũng có một vị đại thần tên là Muddha, cư dân của Māragallaka. 27. 27. Ubhopi te mahāvīrā, yuddhopāyavicakkhaṇā; Coḷasenaṃ vināsetu-maccantakatanicchayā. Cả hai vị ấy đều là những anh hùng vĩ đại, thông thạo binh pháp, và đã quyết tâm tiêu diệt quân đội Coḷa. 28. 28. Paluṭṭhagirināmamhi, ṭhāne dugge nivesiya; Katvā chamāsaṃ saṅgāmaṃ, haniṃsu damiḷe bahūṃ. Sau khi đóng quân tại một đồn lũy tên là Paluṭṭhagiri, họ đã giao chiến trong sáu tháng và đã giết được nhiều người Damiḷa. 29. 29. Hatāvasiṭṭhā coḷātā, raṇe tasmiṃ bhayadditā; Palāyitvā yathāpubbaṃ, pulattipuramāvasuṃ. Những người Coḷa còn sống sót sau trận chiến ấy, bị kinh hoàng áp đảo, đã bỏ chạy và như trước đây, họ đã trú ngụ tại thành Pulatthi. 30. 30. Kumāro jayito disvā, ubho te sacive tadā; Haṭṭhatuṭṭho ‘‘varaṃ tātā, gaṇhathā’’ti sa cabravī. Bấy giờ, hoàng tử, khi thấy hai vị đại thần chiến thắng, đã vui mừng hoan hỷ và nói rằng: ‘Thưa các khanh, hãy nhận lấy một ân huệ’. 31. 31. Buddho paveṇigāmaṃ so, varaṃ yācittha kittiko; Saṅghikaṃ gahitaṃ bhāgaṃ, vissajjetuṃ varaṃ vari. Vị (đại thần) Buddha đã xin một ngôi làng tổ tiên làm ân huệ; còn Kitti đã chọn ân huệ là được từ bỏ phần (thuế) đã được thu cho Tăng đoàn. 32. 32. Rājaputtavarāladdha-varā’maccavarā tadā; Niddarā sādarā vīrā, pāde vandiṃsu tassa te. Bấy giờ, những vị đại thần ưu tú, những anh hùng không sợ hãi và đầy tôn kính, sau khi đã nhận được ân huệ từ vị hoàng tử ưu tú, đã đảnh lễ dưới chân ngài. 33. 33. Rājā dvādasavassāni, vasitvā coḷamaṇḍale; Aṭṭhatālīsavassamhi, mahindo so divaṃgato. Vị vua Mahinda ấy, sau khi đã sống mười hai năm ở xứ Coḷa, đã băng hà vào năm thứ bốn mươi tám (của triều đại). 34. 34. Pamāda dosānagatena evaṃ,Laddhā’pi bhogānanathirā bhavanti; Iccappamaṃdaṃ hitamāsasāno,Niccaṃ suviññūsusamā careyya. Như vậy, ngay cả khi tài sản đã được thu hoạch, chúng cũng không bền vững đối với người đã rơi vào lỗi lầm của sự buông lung. Do đó, người trí tuệ, mong muốn lợi ích cho mình, nên luôn luôn hành động một cách cẩn trọng và không lười biếng. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ thanh tịnh và xúc cảm của những người tốt, Laṃkāvilopo nāma có tên là Sự Tàn Phá Laṅkā, Tipaññāsatimo paricchedo. chương thứ năm mươi ba. Catupaññāsatima pariccheda Chương thứ năm mươi bốn Cha rājakonāma có tên là Sáu Vị Vua. 1. 1. Katvā [Pg.348] vikkamma bāhū’ti, nāma bhūpālasūnuto; Tassāṇāya pavattiṃsu, sādaraṃ sīhaḷā khilā. Người con trai của quốc vương đã lấy tên là Vikkamabāhu, và toàn thể người Sīhaḷa đã hành động một cách tôn kính theo mệnh lệnh của ngài. 2. 2. So rājā damiḷe hantuṃ, dhanaṃ sañciya’nekādhā; Saṅgahaṃ sevakānañca, kurumāno yathocitaṃ. Vị vua ấy, để tiêu diệt người Damiḷa, đã tích lũy của cải bằng nhiều cách và đã tập hợp binh lính một cách thích đáng. 3. 3. Alaṅkārakirīṭāni, chattasīhāsanāni ca; Kārayitvā’bhisekatthaṃ, sacivehā’bhiyācito. Vị ấy đã được các vị phụ tá thỉnh cầu, sau khi đã cho làm các vương miện trang sức, các lọng trắng và các ngai sư tử để làm lễ đăng quang. 4. 4. Na yāva rājaraṭṭhassa, gahaṇaṃ hoti tāva me; Chattussāpanakammena, kiṃ tenā’ti vivāriya. Vị ấy đã từ chối rằng: “Đối với ta, việc làm lễ trương lọng có ích gì, khi mà xứ Rājaraṭṭha chưa được chiếm đoạt”. 5. 5. Sataṃ narasahassānaṃ, saṅkaletvā mahabbalo; Saṅgāmārabbha kālamhi, vātarogābhipīḷito. Vị đại lực ấy, sau khi đã tập hợp một trăm ngàn người, đã bị bệnh phong thấp hành hạ vào lúc khởi đầu cuộc chiến. 6. 6. Yujjhituṃ samayo neti, dvādase vacchare lahuṃ; Upecca devanagaraṃ, gañchidevasahabyataṃ. Nghĩ rằng: “Đây không phải là thời điểm để chiến đấu”, vào năm thứ mười hai, vị ấy đã nhanh chóng đi đến đô thị của chư thiên, đã đi đến sự đồng trú với chư thiên. 7. 7. Kittināmo ca sacivo, senāpaccamadhiṭṭhito; Rajjatthiko dinānaṭṭha, nijāṇaṃ sampavattayi. Và vị phụ tá tên là Kitti, người đã được bổ nhiệm làm tổng tư lệnh, do tham muốn vương quốc, đã thi hành mệnh lệnh của mình trong tám ngày. 8. 8. Ghātetvā taṃ mahālāna-kittināmo mahabbalo; Patvā’bhisekaṃ bhuñjanto, desaṃ taṃ rohaṇavhayaṃ. Vị đại lực tên là Mahālāna-Kitti, sau khi đã giết người ấy và đã đạt được lễ đăng quang, đã trị vì xứ sở được gọi là Rohaṇa ấy. 9. 9. Saṃvaccharamhi tatiye, coḷayuddhe parājito; Sahatthena sakaṃ sīsaṃ, chinditvā sahasā mari. Vào năm thứ ba, bị bại trận trong cuộc chiến với người Coḷa, vị ấy đã tự tay cắt đầu của mình rồi đột ngột qua đời. 10. 10. Tadāpite kirīṭādi-dhanasāraṃ samādiya; Pesesuṃ damiḷā coḷa-mahīpālassa santikaṃ. Bấy giờ, những người Damiḷa, sau khi đã lấy các của cải quý giá bắt đầu là vương miện, đã gởi các vật ấy đến đức vua Coḷa. 11. 11. Bhayā saraṭṭhaṃ hitvā’tha, duṭṭhadese vasaṃ tadā; Eko vikkamapaṇḍūti, vissuto patthivattajo. Bấy giờ, vào lúc ấy, có một vị vương tử nổi danh là Vikkamapaṇḍu, do sợ hãi đã từ bỏ xứ sở của mình và đang sống ở một xứ thù nghịch. 12. 12. Viññātalaṅkāvuttanto, desamāgamma rohaṇaṃ; Kāḷatitthe vasaṃ vassa-mekaṃ rajjamakārayi. Sau khi đã biết được tin tức ở Laṅkā, vị ấy đã đến xứ Rohaṇa và đã trị vì trong một năm trong khi đang sống ở Kāḷatittha. 13. 13. Rāmanvayasamubbhūto[Pg.349], tadāyujjha purāgato; Jagatī pālanāmena, vissuto bhūbhujattajo. Bấy giờ, một vị vương tử nổi danh tên là Jagatīpāla, sanh trưởng trong dòng dõi của Rāma, đã từ thành Ayojjhā đi đến. 14. 14. Raṇe vikkamapaṇḍutaṃ, ghātāpetvā mahabbalo; Tato cattāri vassāni, rajjaṃ kāresi rohaṇe. Vị đại lực ấy, sau khi đã cho giết Vikkamapaṇḍu trong trận chiến, sau đó đã trị vì ở Rohaṇa trong bốn năm. 15. 15. Tampi coḷāraṇe hantvā, mahesiṃ dhītarā saha; Vittasārañca sākalaṃ, coḷaraṭṭhamapesayuṃ. Người Coḷa, sau khi đã giết luôn cả vị ấy trong trận chiến, đã gởi hoàng hậu cùng với công chúa và tất cả của cải quý giá về xứ Coḷa. 16. 16. Rājā parakkamo nāma, paṇḍurājasuto tato; Akā vassadvayaṃ coḷā, ghātesuṃ tampi yujjhiya. Sau đó, đức vua tên là Parakkama, con trai của vua Paṇḍu, đã trị vì hai năm. Người Coḷa, sau khi giao chiến, đã giết luôn cả vị ấy. 17. 17. Ime bhusaṃ lobhabalābhibhūtā,Gatā asesā vivasā vināsaṃ; Iccevamaññāya sadā sapañño,Taṇhakkhayeyeva ratiṃ kareyya. Các vị này, bị mãnh lực của lòng tham hoàn toàn chế ngự, tất cả đã đi đến sự hủy diệt một cách không tự chủ. Bậc trí tuệ, sau khi đã luôn luôn hiểu biết như vậy, chỉ nên hoan hỷ trong sự đoạn diệt ái dục. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của người thiện, Cha rājako nāma có tên là Sáu Vị Vua, Catupaññāsatimo paricchedo. Chương Năm Mươi Bốn. Pañcapaññāsatima pariccheda Chương Năm Mươi Lăm Rohaṇārāti vijayonāma có tên là Sự Chiến Thắng Kẻ Thù Ở Rohaṇa 1. 1. Lokanāmo camūnātho, makkhakudrūsavāsiko; Saccapaṭiñño dhītimā, coḷadappavighātano. Vị tướng quân tên là Loka, người ở Makkhakudrūsa, là người giữ lời hứa, có trí tuệ, là người phá tan sự kiêu hãnh của người Coḷa. 2. 2. Abhibhūya jane patvā, rajjaṃ rohaṇamaṇḍale; Vasī kājaragāmamhi, cārittavidhikovido. Sau khi đã chinh phục dân chúng và đã đạt được vương quốc ở vùng Rohaṇa, vị ấy, người thông thạo các quy tắc ứng xử, đã sống ở Kājaragāma. 3. 3. Ahu tadā kittināmo, rājaputto mahabbalo; Tassa vaṃsādisampattī, nupubbena pavuccate. Bấy giờ, có một vị vương tử đại lực tên là Kitti. Sự thành tựu của vị ấy, bắt đầu là dòng dõi, được kể lại theo thứ tự. 4. 4. Suto kassapabhūpassa, māṇanāmena vissuto; Ādipādo ahu dhīro, sadācāravibhūsito. Người con trai của đức vua Kassapa, nổi danh tên là Māna, là một vị Ādipāda trí tuệ, được trang hoàng bằng đức hạnh tốt đẹp. 5. 5. Tassā’tha [Pg.350] jeṭṭhako bhātā, māṇavammo mahāmati; Gokaṇṇakasamīpaṭṭha-nadītīre nisīdiya. Bấy giờ, người anh cả của vị ấy là Māṇavamma, bậc đại trí, sau khi đã ngồi xuống ở bờ sông gần Gokaṇṇa, 6. 6. Katamantupacāro so, yathāvidhimasesato; Akkhamālaṃ gahetvāna, mantaṃ jappitumārabhi. vị ấy, sau khi đã thực hiện nghi thức chuẩn bị cho câu thần chú một cách trọn vẹn theo đúng phương pháp, đã cầm lấy tràng hạt và đã bắt đầu trì tụng thần chú. 7. 7. Kumāro kira bhattagge, pāturāsi savāhano; Sikhaṇḍi mukhatuṇḍena, balipaṭṭaṃ vikhaṇḍiya. Tương truyền rằng, vị thần Kumāra đã hiện ra cùng với vật cỡi ở trên phần vật thực cúng dường, sau khi con công đã dùng mỏ mổ vào dĩa đựng vật cúng. 8. 8. Sacchiddake nāḷikera-kapāle viccunodake; Lūkhe jalamapassanto, japantassa mukhaṃgato. Do không thấy nước trong gáo dừa thô ráp có lỗ thủng đã được đổ hết nước, con công đã đi đến miệng của người đang trì tụng. 9. 9. Tato bhāviniṃ siddhi, mapekkhaṃ nayanaṃ sakaṃ; Tassopanesi, nibbhijja, sopi taṃ sahasāpici. Sau đó, vị ấy, trong khi mong đợi sự thành tựu trong tương lai, sau khi đã khoét con mắt của mình, đã dâng nó cho con công; nó cũng đã nhanh chóng uống lấy. 10. 10. Kumāro tassa santuṭṭho, kumārassābhipatthitaṃ; Varaṃ padāya nabhasā, rājamāno gato tato. Vị thần Kumāra, hài lòng với vị ấy, sau khi đã ban cho ân huệ mà vị hoàng tử mong muốn, đã từ nơi ấy ra đi, tỏa sáng trên bầu trời. 11. 11. Bhinnekanayanaṃ disvā, sacivātaṃ paro disuṃ; Varalābhaṃ pakāsetvā, samassāsesi so jane. Sau khi thấy một mắt đã bị hỏng, các vị bộ trưởng cũng thấy mắt còn lại (bị như vậy). Vị ấy bèn tuyên bố về ân huệ đã nhận được và an ủi dân chúng. 12. 12. Tato so sacivātassa, santuṭṭhārādhayiṃsu taṃ; Anurādhapuraṃ patvā, bhiseko kāriyo iti. Do đó, các vị bộ trưởng của vị ấy, sau khi đã hài lòng, đã thỉnh cầu vị ấy rằng: ‘Sau khi đến Anurādhapura, lễ đăng quang nên được cử hành’. 13. 13. Attho ko mamarajjena, vikalaṅgassa sampati; Tapokammaṃ karissāmi, pabbajjamupagammahaṃ. Hiện nay, đối với người tàn tật (như) ta, vương quốc này có ích lợi gì? Ta sẽ xuất gia và sẽ thực hành khổ hạnh. 14. 14. Kaṇiṭṭho māṇanāmo ca, laṅkārajjaṃ kamāgataṃ; Pāletu iti so rajjaṃ, sampattaṃ sampaṭikkhipi. ‘Em trai của ta tên là Māna hãy cai trị vương quốc Laṅkā đã được truyền lại theo thứ tự.’ Nói vậy, vị ấy đã từ chối vương quốc đã đến với mình. 15. 15. Viññātacittasañcārā, sacivā tassa sabbathā; Vattumetaṃ kaṇiṭṭhassa, pesesuṃ purise tadā. Khi ấy, các vị bộ trưởng của vị ấy, sau khi đã hoàn toàn thấu hiểu được tâm tư của vị ấy, đã phái người đi để nói điều này lại với người em trai. 16. 16. Sutvā taṃ sīghamāgamma, passitvā sakabhātaraṃ; Patitvā pādamūlamhi, bahuṃ kandiya rodiya. Sau khi nghe điều ấy, vị ấy đã nhanh chóng đến, đã nhìn thấy anh trai của mình, đã phủ phục dưới chân, đã than khóc và kêu la rất nhiều. 17. 17. Jeṭṭhena bhātarā saddhi-manurādhapuraṃ gato; Makuṭaṃ tattha dhāresi, jeṭṭhacittānuvattako. Vị ấy đã đi đến Anurādhapura cùng với người anh cả. Ở đấy, do thuận theo ý của người anh, vị ấy đã đội vương miện. 18. 18. Tato’bhayagiriṃ gantvā, pabbajjaṃ sakabhātuno; Yata yo tattha yācittha, bahumānapurassaraṃ. Sau đó, vị ấy đã đi đến tu viện Abhayagiri và đã thỉnh cầu các vị tu sĩ ở đấy với lòng tôn kính lớn lao về việc xuất gia cho anh trai của mình. 19. 19. Tato te yatayo tassa, pabbajjamupasampadaṃ; Akaṃsu vikalaṅgassa, sikkhāpadanirādarā. Sau đó, các vị tu sĩ ấy, do không quan tâm đến các học giới, đã thực hiện lễ xuất gia và lễ cụ túc cho vị ấy, là người tàn tật. 20. 20. Pariveṇamuttaroḷa-muḷāraṃ [Pg.351] tassa kāriya; Katvā taṃ pariveṇassa, sāmikaṃ dharaṇī pati. Vị quốc vương đã cho xây dựng một tu xá Uttaroḷa nguy nga cho vị ấy và đã đặt vị ấy làm người chủ của tu xá ấy. 21. 21. Bhikkhūnaṃ chasataṃ tattha, vidhāya tadadhīnakaṃ; Parihāre adā tassa, pessavagge ca pañca so. Vị ấy đã đặt sáu trăm vị tỳ khưu ở đấy dưới quyền của vị ấy, đã cúng dường các vật dụng bảo trì cho vị ấy, và cả năm nhóm người phục vụ. 22. 22. Samappesi ca so nānā-sippakammavicakkhaṇe; Jane cākā tadāyatte, so dāṭhādhāturakkhiye. Vị ấy cũng đã giao phó những người thông thạo các ngành nghề thủ công khác nhau và những người bảo vệ Xá lợi Răng, và đã đặt họ dưới quyền của vị ấy. 23. 23. Tassevādakarā’hesuṃ, bhikkhū’bhayagirimhi te; Rājā ca lokaṃ pālesi, sammā tassānusiṭṭhiyā. Các vị tỳ khưu ở tu viện Abhayagiri ấy đã tỏ lòng tôn kính đối với chính vị ấy. Và đức vua đã cai trị thế gian một cách đúng đắn theo lời chỉ dạy của vị ấy. 24. 24. Janā tabbaṃsajā keci, taṃ rajjanirapekkhakā; Nivasiṃsu yathākāmaṃ, mahāsāmi padaṃsitā. Một vài người sanh ra trong dòng dõi của vị ấy, do không màng đến vương quốc ấy, đã sống theo ý muốn và đã nương tựa vào danh vị Mahāsāmi. 25. 25. Etassa māṇavammassa, rañño dhammanayaññuno; Aggabodhikumārādi-puttanattukkamāgate. Của vị vua Māṇavamma này, là người thông hiểu các nguyên tắc của Giáo Pháp, là người đã được truyền lại theo thứ tự con cháu bắt đầu từ hoàng tử Aggabodhi. 26. 26. Vaṃse visuddhe jātassa, bhūpālanvayamuddhani; Samāsoḷasakaṅkāyaṃ, sammā rajjānusāsino. (Của vị vua) đã sanh ra trong dòng dõi trong sạch, ở vị trí đứng đầu của hoàng tộc, là người đã đúng đắn cai trị vương quốc trong mười sáu năm ở Laṅkā. 27. 27. Mahīpassa mahindassa, duve mākuladhītaro; Devalā lokikā cāti, nāmato vissutā subhā. Vị vua Mahinda có hai người con gái của cậu tên là Devalā và Lokikā, là những người xinh đẹp và nổi tiếng về danh xưng. 28. 28. Etāsu dvīsu dhītāsu, lokikā mātulattajaṃ; Paṭicca rājatanayaṃ, subhaṃ kassapanāmakaṃ. Trong hai người con gái này, nàng Lokikā đã kết hôn với người con trai của cậu, là một vị hoàng tử xinh đẹp tên là Kassapa. 29. 29. Sā moggallāna lokavhe, putte dve labhi sobhane; Tesu jeṭṭhasuto loka-sāsanādhārakovido. Nàng ấy đã sanh được hai người con trai khôi ngô tên là Moggallāna và Loka. Trong hai người ấy, người con trưởng là bậc thông thái, là người hộ trì cho đời và cho giáo pháp. 30. 30. Mahāsāmīti paññāto, saṅghupāsanapālayo; Nekasāraguṇāvāso, vāsaṃ kappesi rohaṇe. Vị ấy được biết đến với tên gọi Mahāsāmi, là người bảo hộ và phục vụ hội chúng Tăng già, là nơi hội tụ của nhiều đức hạnh tinh túy, đã sinh sống ở xứ Rohaṇa. 31. 31. Dāṭhopatissa rājassa, nattā sugatasāsane; Pabbajjūpagato saddho, dhutavā sīlasaṃvuto. Là cháu của đức vua Dāṭhopatissa, vị ấy là người có đức tin, đã xuất gia trong giáo pháp của bậc Thiện Thệ, là người thực hành hạnh đầu đà và có giới hạnh được thu thúc. 32. 32. Pahitatto vicittoso, pantasenāsane vasī; Guṇaṃ sabbattha vaṇṇesuṃ, tasmiṃ devā pasīdiya. Vị ấy là người có tâm quyết đoán và sáng suốt, đã sống ở nơi trú ngụ hẻo lánh. Các vị chư thiên, do có tâm tịnh tín đối với vị ấy, đã tán dương đức hạnh của vị ấy ở khắp mọi nơi. 33. 33. Guṇaṃ suṇitvā laṃkindo, tadā sabbattha patthaṭaṃ; Upasaṅkamma taṃ natvā, kātumattānusāsanaṃ. Khi ấy, sau khi nghe được đức hạnh của vị ấy được truyền tụng ở khắp mọi nơi, vị vua của xứ Laṅkā đã đi đến, đã đảnh lễ vị ấy, để (thỉnh mời) làm người chỉ dạy cho mình. 34. 34. Ārādhayamanicchantaṃ, yācitvāna punappunaṃ; Ānīya vāsayitvā taṃ, pāsāde sādhukārite. Vị ấy đã thỉnh mời người không mong muốn, sau khi đã khẩn khoản nhiều lần, đã đưa vị ấy về và đã để vị ấy an trú trong một cung điện được xây dựng tốt đẹp. 35. 35. Yatissarassa [Pg.352] vasato, kattha rājāguṇappiyo; Tassānusiṭṭhimaggaṭṭho, lokaṃ dhammena pālayi. Trong khi vị chúa của các tu sĩ đang an trú ở đấy, đức vua là người yêu thích đức hạnh, do đứng vững trên con đường chỉ dạy của vị ấy, đã cai trị thế gian theo Giáo Pháp. 36. 36. Uddissārādhanaṃ sammā, laṃkindena kataṃ tadā; Selantarābhinikkhamma, yatindo so dayānugo. Khi ấy, vị chúa của các tu sĩ ấy, là người bi mẫn, đã đi ra khỏi hang đá để đáp lại lời thỉnh mời đã được vị vua của xứ Laṅkā thực hiện một cách đúng đắn. 37. 37. Yato bhikkhū samūhetvā, vāsaṃ kappesi yattha so; Selantarasamūho’ti, vikkhyātiṃ so tato gato. Bởi vì vị ấy đã tập hợp các vị tỳ khưu và đã kiến lập trú xứ ở nơi nào thì nơi ấy đã trở nên nổi tiếng với tên gọi là ‘Hội chúng ở Hang Đá’. 38. 38. Tato paṭṭhāya vāsetvā, rattiyaṃ devapalliyaṃ; Devatānumataṃ bhikkhuṃ, mūlaṭhāne ṭhapenti hi. Kể từ đó, sau khi để một vị tỳ khưu ở lại qua đêm tại ngôi đền của vị trời, họ quả thật đã đặt vị tỳ khưu được vị trời ấy chấp thuận vào địa vị chủ chốt. 39. 39. Mūlattamāvasantānaṃ, yatīnamanusāsanā; Laṃkissarā pavattanti, pālentā lokasāsanaṃ. Các vị vua của xứ Laṅkā, trong khi bảo hộ cho đời và cho giáo pháp, đã hành động theo sự chỉ dạy của các vị tu sĩ đang trú ngụ ở địa vị chủ chốt. 40. 40. Tassa dāṭhopatissassa, vaṃsajaṃ rājaputtakaṃ; Bodhiṃ paṭicca tabbaṃsā, buddhanāmā kumārikā. Nàng công chúa tên là Buddhā, thuộc dòng dõi ấy, đã kết hôn với hoàng tử Bodhi, là người được sanh ra trong dòng dõi của đức vua Dāṭhopatissa ấy. 41. 41. Alattha lokitaṃ nāma, dhītaraṃ varalakkhaṇaṃ; Kālena sā padinnā’si, moggallānassa dhīmato. Vị ấy có được một người con gái tên là Lokitā, có những tướng tốt đẹp. Theo thời gian, nàng được gả cho Moggallāna, người có trí tuệ. 42. 42. Sā taṃ paṭicca kittiñca, mittaṃ nāma kumārikaṃ; Mahindaṃ rakkhitaṃ cāpi, latittha caturo pajā. Nàng, do duyên với vị ấy, đã sinh được bốn người con: Kitti, một người con gái tên là Mittā, Mahinda, và cả Rakkhita. 43. 43. Ahu jeṭṭhasuto dhīro, vīro terasavassiko; Katahattho visesena, dhanusippamhi so tato. Khi ấy, người con trai trưởng là một bậc anh hùng trí tuệ, mười ba tuổi. Vị ấy đặc biệt thiện nghệ trong thuật bắn cung. 44. 44. Kathaṃ laṅkaṃ gahessāmi, dūretvā’rāti kaṇṭakaṃ; Iti cintāparogāme, mūlasālavhaye vasī. “Làm thế nào ta có thể chiếm lấy Laṅkā, sau khi đã loại trừ gai nhọn là kẻ thù?” Với suy tư như vậy, vị ấy đã sống trong một ngôi làng tên là Mūlasāla. 45. 45. Eko mahābalo vīro, buddharājoti vissuto; Vilomavattī hutvāna, lokasenānino tadā. Khi ấy, có một vị anh hùng đại lực, nổi danh là Buddharāja, đã trở thành người chống đối vị tướng quân Loka. 46. 46. Palāto cuṇṇasālavhaṃ, khippaṃ janapadaṃ tahiṃ; Kittādike jane neke, vase vattiya sabbathā. Vị ấy đã nhanh chóng chạy trốn đến địa phương tên là Cuṇṇasāla ở đó, và đã hoàn toàn thu phục được nhiều người, gồm Kitti và những người khác. 47. 47. Saddhiṃ bandhūhi saṅgāma-sūrehi bahukehi so; Malayācalapādesu, vasī duppasaho tadā. Khi ấy, vị ấy, người khó bị khuất phục, đã sống ở chân núi Malaya cùng với nhiều bà con và những dũng sĩ trong chiến trận. 48. 48. Tassa’ntikamupāgamma, saṃvaccharikanāyako; Saṅgho nāma kumārassa, sarūpaṃ sādhuvaṃ bravi. Một vị lãnh đạo hàng năm tên là Saṅgha đã đến gần vị ấy và nói rõ về bản chất của vị hoàng tử. 49. 49. Mahāsāmissa tanayo, jeṭṭho kitti sanāmako; Dhaññalakkhaṇasampanno, sampannamativikkamo. “Người con trai trưởng của Mahāsāmi, tên là Kitti, có đầy đủ các tướng tốt lành, có trí tuệ và lòng dũng cảm viên mãn.” 50. 50. Jambudīpepi [Pg.353] taṃ rajjaṃ, kattumekātapattakaṃ; Samatthoti vicintepi, laṅkādīpamhi kā kathā. “Ngay cả ở Jambudīpa, vị ấy cũng có khả năng thống nhất vương quốc dưới một lọng. Huống chi là ở đảo Laṅkā này?” 51. 51. Tassa so vacanaṃ sutvā, sevitabbo kumārako; Iti nicchiya pesesi, kumārassa’ntikaṃ jane. Sau khi nghe lời nói của vị ấy, ông ta quyết định rằng: “Vị hoàng tử này đáng để phụng sự,” và đã phái người đến chỗ hoàng tử. 52. 52. Suṇitvā so vaco tesaṃ, nivattanabhayā vibhū; Ajānahaṃ pitunnaṃ so, vīro dhanusahāyako. Nghe lời của họ, vị anh hùng, người có cây cung làm bạn, đã không còn sợ hãi việc quay về, và đã ra đi mà không cho cha mẹ hay biết. 53. 53. Gehā nikkhamma passanto, sunimittāninekadhā; Agālahuṃ sarīvagga-piṭṭhigāmaṃ mahāmati. Bậc đại trí ấy, sau khi rời khỏi nhà, đã thấy nhiều điềm lành khác nhau, và đã nhanh chóng đi đến làng Sarīvagga-piṭṭhigāma. 54. 54. Tahiṃ so nivasaṃ vīro, pesayitvā sasevake; Vipakkhādhiṭṭhitaṃ jesi, bodhivālavhagāmakaṃ. Vị anh hùng ấy, trong khi sống ở đó, đã phái các thuộc hạ của mình đi và đã chinh phục được ngôi làng tên là Bodhivāla, nơi do phe đối địch chiếm giữ. 55. 55. Tato’bhimānī senānī, senaṃ so tattha pesayi; Sā parikkhipataṃ gāmaṃ, saṅgāmāya samārabhī. Do đó, vị tướng quân kiêu ngạo đã phái quân đội của mình đến đó. Đạo quân ấy đã bao vây ngôi làng và bắt đầu giao chiến. 56. 56. Kumāro tehi yujjhanto, subhaṭo paṭuvikkamo; Disāsu vikirīsabbe, tulaṃ caṇḍova māḷuto. Vị hoàng tử, một chiến binh dũng mãnh và có lòng can đảm sắc bén, trong khi chiến đấu với họ, đã làm tan tác tất cả họ ra các phương, giống như một cơn gió mạnh làm tan tác bông gòn. 57. 57. Cuṇṇasālaṃ janapadaṃ, gantvā ṭhānavidū tadā; Tahiṃ vasaṃ vasekāsi, sabbaṃ malayamaṇḍalaṃ. Khi ấy, vị ấy, người biết rõ địa thế, đã đi đến địa phương Cuṇṇasāla. Trong khi sống ở đó, vị ấy đã thu phục toàn bộ vùng Malaya. 58. 58. Tadāpi senaṃ senindo, pesetvā asakiṃ sakaṃ; Abhibhūtimasakkonto, kātuṃ dummanataṃ gato. Khi ấy, vị tướng quân, sau khi đã nhiều lần phái quân đội của mình đi mà không thể chế ngự được, đã trở nên buồn rầu. 59. 59. Makkhakudrusavāsissa, sacipassātha kittino; Suto mahabbalo deva-malloti vidito tadā. Khi ấy, người con trai của Kitti, vị bộ trưởng sống ở Makkhakudrusa, là một người đại lực, được biết đến với tên gọi Deva-malla. 60. 60. Sahito bandhumittehi, bahū rohaṇavāsino; Samādāyā’bhigantvāna, kumāraṃ passi sādaro. Cùng với bà con và bạn bè, vị ấy đã tập hợp nhiều người dân xứ Rohaṇa, rồi đến gặp hoàng tử với lòng tôn kính. 61. 61. Bandhiya churikaṃ cheko, so pannarasavassiko; Ādipādapadaṃ tattha, sampāpuṇi mahāyaso. Vị ấy, người khéo léo, mười lăm tuổi, có danh tiếng lớn, sau khi đeo gươm, đã đạt được chức vị Ādipāda ở đó. 62. 62. Tato hiraññamalaya, mupāgamma mahabbalo; Tahiṃ remuṇaselamhi, khandhāvāraṃ nibandhayi. Sau đó, vị đại lực ấy đã đến Hiraññamalaya. Tại đó, ở núi Remuṇa, vị ấy đã thiết lập một doanh trại. 63. 63. Tatthāpi senaṃ pesetvā, saṅgāmento camūpati; Aladdhavijayo chandaṃ, punayuddhe jahitato. Vị tướng quân, sau khi đã phái quân đội đến đó và giao chiến, đã không giành được chiến thắng, do đó đã từ bỏ ý muốn chiến đấu lần nữa. 64. 64. Lokanāmo camūnātho, lokaṃ hitvā sakaṃ tadā; Ahu vassamhi chaṭṭheso, paralokaparāyano. Khi ấy, vào năm thứ sáu, vị tướng quân tên là Loka, sau khi từ bỏ thế gian của mình, đã đi đến thế giới bên kia. 65. 65. Tadā [Pg.354] kassapanāmeko, kesadhātukanāyako; Jane’bhibhūyavattesi, nījāṇaṃ rohaṇe tadā. Khi ấy, một vị lãnh đạo Xá-lợi Tóc tên là Kassapa đã khuất phục dân chúng và cai trị theo ý mình ở Rohaṇa. 66. 66. Sutvā taṃ coḷasāmanto, puḷatthinagarā tadā; Nikkhamma yuddhasanaddho, gantvā kājaragāmakaṃ. Khi ấy, nghe được điều đó, một vị lãnh chúa Coḷa từ thành Puḷatthi, sau khi ra đi với trang bị chiến đấu, đã đến Kājaragāma. 67. 67. Kesādhātu tato yuddhe, bhinditvā damiḷaṃ balaṃ; Rakkhapāsāṇasīmāyaṃ, ṭhapetvā rakkhiye jane. Sau đó, trong trận chiến, Kesadhātu, sau khi đánh tan quân đội Damiḷa, đã đặt những người lính canh ở biên giới Rakkhapāsāṇa. 68. 68. Paṭiladdhajayuddāmo, mahāsenā purakkhato; Punarāgamma pāvekkhi, vīro kājaragāmakaṃ. Vị anh hùng, kiêu hãnh vì chiến thắng đã giành được, với đại quân đi trước, đã quay trở lại và tiến vào Kājaragāma. 69. 69. Tadādipādo sutvāna, sabbaṃ sutthīradhātuko; Kesadhātuṃ nighātetuṃ, balaṃ sannayhi vegasā. Khi ấy, vị Ādipāda, người có bản chất rất vững vàng, sau khi nghe tất cả mọi việc, đã nhanh chóng tập hợp quân đội để tiêu diệt Kesadhātu. 70. 70. Pavattiṃ taṃ suṇitvā so, sābhimāno bhusaṃtato; Samattaṃ balamādāya, sippatthalakamāgamā. Vị ấy, sau khi nghe tin tức đó, đã trở nên vô cùng kiêu hãnh, rồi tập hợp toàn bộ quân đội và đã đến Sippatthalaka. 71. 71. Pañcayojanaraṭṭhādi-vāsikesu bahūjane; Samādāya samāsanne, rājaputte sudujjaye. Đã tập hợp nhiều người ở xứ Pañcayojanaraṭṭha và các vùng lân cận, cùng các vương tử rất khó chinh phục ở gần đó. 72. 72. Virattatañca so ñatvā, bahunnaṃ raṭṭhavāsinaṃ; Dukkaraṃ ettha yuddhanti, gato so khadiraṅgaṇiṃ. Và vị ấy, khi biết được sự bất mãn của nhiều người dân trong xứ, (nghĩ rằng): 'Việc chiến đấu ở đây thật khó khăn', đã đi đến Khadiraṅgaṇi. 73. 73. Mahāsenāya bhūpāla suto soḷasavassīko; Khippaṃ vāpekkhi so vīta-daro kājaragāmakaṃ. Vị vương tử, lúc ấy mười sáu tuổi, cùng với đại quân, không chút sợ hãi, đã nhanh chóng tiến đến làng Kājaragāma. 74. 74. Chammāsamanubhotvāna, rohaṇaṃ ruṭṭhamānaso; Kesadhātukanāthopi, saṅgāmatthāya tatthagā. Sau khi trải qua sáu tháng ở Rohaṇa, với tâm trí phẫn nộ, vị thủ lĩnh Kesadhātu cũng đã đến đó để giao chiến. 75. 75. Rājaputtassa senā’tha, vattenti samaraṃ kharaṃ; Kesadhātukanāthassa, sīsaṃ gaṇhi mahabbalā. Bấy giờ, quân đội của vương tử đã tiến hành một trận chiến khốc liệt; những người lính hùng mạnh đã lấy được đầu của vị thủ lĩnh Kesadhātu. 76. 76. Āgamma sattarasavayaṃ kumāro; Sabbattha patthaṭamahāyasakittitejo; Sumādineka vidhiyogavisesadakkho; Khīṇārikaṇṭakamakā’khilarohaṇaṃ taṃ. Khi đến tuổi mười bảy, vị hoàng tử, người có danh tiếng, vinh quang và uy quyền vĩ đại lan rộng khắp nơi, người khéo léo trong việc áp dụng các phương pháp đặc biệt của chính sách tốt, đã làm cho toàn thể xứ Rohaṇa không còn gai góc của kẻ thù. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người tốt. Rohaṇārātivijayo nāma Chương có tên là Cuộc Chinh Phạt Kẻ Thù ở Rohaṇa. Pañcapaññāsatimo paricchedo. Chương thứ năm mươi lăm. Chapaññāsatima pariccheda Chương thứ năm mươi sáu. Anurādhapurābhigamano Cuộc Tiến Quân đến Anurādhapura. 1. 1. Yuvarājapade [Pg.355] tassa, ṭhitassā’tha nayaññuno; Ahū vijayabāhūti, nāmaṃ sabbattha pākaṭaṃ. Bấy giờ, khi vị ấy, người thông thạo chính sách, được thiết lập ở ngôi vị Thái tử, danh hiệu Vijayabāhu đã trở nên nổi tiếng khắp nơi. 2. 2. Mahāññaṇo nijāṇāya, tattha bheriṃ carāviya; Ṭhapento sacive’neke, patirūpe padantare. Vị đại trí tuệ ấy, theo lệnh của mình, đã cho đánh trống loan báo ở đó, trong khi bổ nhiệm nhiều vị đại thần thích hợp vào các chức vụ khác nhau. 3. 3. Coḷānaṃ maddanatthāya, rājaraṭṭhādhivāsinaṃ; Caturo caturopāye, yo jayaṃ tattha so vasī. Để đè bẹp người Coḷa đang cư ngụ tại Rājaraṭṭha, vị ấy đã sống ở đó, và đã sử dụng bốn (vị tướng) trong bốn phương sách để chiến thắng. 4. 4. Coḷarājā suṇitvā taṃ, puḷatthinagare ṭhitaṃ; Senāpatima pesesi, datvāna balavāhanaṃ. Vua Coḷa, khi nghe tin ấy, đã phái vị tướng quân đang đóng tại thành Puḷatthi, sau khi đã cấp cho binh lính và xe cộ. 5. 5. Senindaṃ kājaraggāma-samīpaṃ samupāgataṃ; Duppasayhaṃ viditvāna, giriduggamagā tato. Khi biết rằng vị tướng quân đã đến gần Kājaragāma là người khó lòng địch lại, (vị hoàng tử) bèn đi đến một pháo đài trên núi. 6. 6. Senindo kājaraggāmaṃ, vilumpitvāna vegasā; Tattha vatthumasakkonto, sadesaṃ puna rāgami. Vị tướng quân, sau khi nhanh chóng cướp phá làng Kājaragāma, vì không thể ở lại đó, đã quay trở về xứ sở của mình. 7. 7. Tato mahādipādo’pi, āgamma malayā lahuṃ; Mahatā balakāyena, sippatthalakamāvasi. Bấy giờ, vị đại hoàng tử kế vị cũng nhanh chóng từ Malaya trở về, cùng với một đạo quân lớn, và cư ngụ tại Sippatthalaka. 8. 8. Rājā rāmaññavisaye, rājino santikaṃ jane; Pesesi bahukesāraṃ, dhanajātañca’nappakaṃ. Đức vua đã phái người đến chỗ vị vua ở xứ Rāmañña, mang theo nhiều nghệ tây và một số lượng của cải không nhỏ. 9. 9. Vicittavatthakappūra-candanādīhi vatthūhi; Paripuṇṇā ca nāvāyo, nekātitthe samosaṭā. Và những chiếc thuyền, chở đầy các vật phẩm đa dạng như vải vóc, long não, gỗ đàn hương, v.v., đã cập bến tại nhiều cảng. 10. 10. Dhanajā tehi nekehi, karonto bhaṭasaṅgahaṃ; Tato tambalagāmamhi, nivasittha mahabbalo. Bấy giờ, vị hùng mạnh ấy, dùng các của cải đa dạng đó để chiêu mộ binh lính, đã cư ngụ tại Tambalagāma. 11. 11. Aññamaññaviruddhattā, rājāraṭṭhādhivāsino; Upaggamma janā sabbe, karaṃ no denti sabbaso. (Họ báo rằng): 'Vì những người dân ở Rājaraṭṭha chống đối lẫn nhau, tất cả mọi người đã đến gặp (chúng tôi) và hoàn toàn không nộp cống vật'. 12. 12. Vipakkhācoḷarājassa, bhindantā’ṇaṃ maduddhatā; Āyuttake vihiṃsento, yathākāmaṃ caranti ca. 'Họ chống đối vua Coḷa, kiêu căng ngạo mạn, phá vỡ mệnh lệnh, quấy nhiễu các quan lại, và hành động tùy theo ý muốn'. 13. 13. Taṃ [Pg.356] sutvā coḷabhūpālo, sampakopavasīkato; Senaṃ mahantiṃ datvāna, pesesi sacivaṃ nijaṃ. Nghe tin ấy, vua Coḷa, bị cơn thịnh nộ chi phối, đã cấp một đạo quân lớn và phái một vị đại thần của mình đi. 14. 14. Mahātitthe’vahiṇṇo so, tattha tattha bahūjane; Ghātento savase katvā, rājāraṭṭhādhivāsino. Vị ấy, sau khi đổ bộ tại Mahātittha, đã tàn sát nhiều người ở khắp nơi và khuất phục các cư dân của Rājaraṭṭha. 15. 15. Anukkamena gantvāna, kharāṇo rohaṇaṃ tadā; Ajjhotthari saseno sa, bhinno velovasāgaro. Bấy giờ, vị tướng hung bạo ấy, sau khi tuần tự tiến quân, đã cùng với quân đội của mình tràn ngập xứ Rohaṇa, như biển cả vỡ bờ. 16. 16. Rañño paccatthikā hutvā, ravidevacalavhayā; Ubho damiḷaseninda-vasaṃ yātā mahabbalā. Hai vị hùng mạnh tên là Ravideva và Cala, sau khi trở thành kẻ thù của đức vua, cả hai đã quy phục dưới quyền của vị tướng Damiḷa. 17. 17. Mahāpakkhabalopete, te passiya camūpati; Rohaṇaṃ sakalaṃ khippaṃ, maññittha sakahatthagaṃ. Vị tướng quân, khi thấy họ được hậu thuẫn bởi một phe phái và quân đội lớn mạnh, đã nghĩ rằng toàn thể xứ Rohaṇa sẽ nhanh chóng nằm trong tay mình. 18. 18. Ekādasamhi so vasse, rājā coḷābhibhūtiyā; Paluṭṭhapabbate duggaṃ, pavidhāya tahiṃ vasī. Vào năm thứ mười một, đức vua, nhằm chinh phạt người Coḷa, đã cho xây dựng một pháo đài trên núi Paluṭṭha và cư ngụ tại đó. 19. 19. Coḷasenā tadāselaṃ, samantā samparikkhipi; Tattho’bhayesaṃ senāna-mahū bhiṃsanakaṃ raṇaṃ. Bấy giờ, quân đội Coḷa đã bao vây ngọn núi từ mọi phía. Tại đó, một trận chiến kinh hoàng đã diễn ra giữa hai bên quân đội. 20. 20. Rañño bhaṭā vināsetvā, sabbaṃ taṃ damiḷaṃ balaṃ; Palāyantaṃ mahācoḷa-sāmantañcānubandhiya. Binh lính của đức vua, sau khi đã tiêu diệt toàn bộ đạo quân Damiḷa ấy, đã truy đuổi viên đại tướng Coḷa đang chạy trốn. 21. 21. Gahetvāna siraṃ tassa, gāmasmiṃ tambaviṭṭhikeSaddhiṃ vāhanayānehi, sārabhūtadhanehi ca. (Họ) đã lấy được đầu của y tại làng Tambaviṭṭhika, cùng với các phương tiện xe cộ và những của cải quý giá. 22. 22. Tahiṃ taṃ sakalaṃ bhaṇḍaṃ, netvā rañño padassiya; Puḷatthinagaraṃ gantuṃ, kālo iti samabravuṃ. Sau khi đã mang tất cả những vật dụng ấy đến đó và trình lên đức vua, họ đã cùng nhau tâu rằng: “Đây là thời điểm (thích hợp) để đi đến thành Puḷatthi”. 23. 23. Mahīpālopi taṃ sutvā, sacivānaṃ vaco tadā; Mahatā balakāyena, pulatthinagaraṃ gato. Vị hộ quốc vương khi ấy, sau khi đã nghe lời nói của các vị bộ trưởng, đã cùng với một đạo quân hùng hậu đi đến thành Puḷatthi. 24. 24. Pavattimetaṃ sakalaṃ, sutvā coḷanarissaro; Tibbakopavasaṃyāto, bhūpālagahaṇatthiko. Vị chúa của người Coḷa, sau khi đã nghe toàn bộ sự việc này, đã trở nên vô cùng tức giận và mong muốn bắt giữ đức vua. 25. 25. Sāmaṃ khippaṃ samāgamma, vīro sāgarapaṭṭanaṃ; Bhiyyopi mahatiṃ senaṃ, laṃkādīpamapesayī. Vị anh hùng ấy đã đích thân nhanh chóng đi đến hải cảng và lại phái một đạo quân hùng hậu hơn nữa đến đảo Laṃkā. 26. 26. Taṃ vijāniya bhūmindo, senindaṃ pesayī sakaṃ; Balaṃ mahantaṃ datvāna, coḷasenāya yujjhituṃ. Vị chúa đất, sau khi đã biết được điều ấy, đã ban cho một đạo quân hùng hậu rồi phái vị tướng của mình đi giao chiến với quân đội Coḷa. 27. 27. Gacchamāno camūnātho, so’nurādhapurantike; Saddhiṃ damiḷasenāya, vattesi tumulaṃ raṇaṃ. Vị tướng quân ấy, trong khi đang di chuyển, đã tiến hành một trận chiến dữ dội với đạo quân Damiḷa ở gần Anurādhapura. 28. 28. Patiṃsu [Pg.357] tasmiṃ saṅgāme, bhūpālassa narā bahū; Bhiyyopi damiḷāyattā, jātā taṃ raṭṭhavāsino. Nhiều người của đức vua đã ngã xuống trong trận chiến ấy. Hơn nữa, các cư dân của xứ ấy đã trở nên lệ thuộc vào người Damiḷa. 29. 29. Vihāya dharaṇīpālo, pulatthinagaraṃ tadā; Villikābāṇakaṃ raṭṭhaṃ, sampāpuṇiya vegasā. Vị hộ quốc vương khi ấy, sau khi đã từ bỏ thành Puḷatthi, đã nhanh chóng đi đến xứ Villikābāṇaka. 30. 30. Nihaccāmaccayugalaṃ, taṃ raṭṭhādhiṭṭhitaṃ tadā; Tahiṃ vāsamakappesi, sabhaṭe sannipātayaṃ. Sau khi đã giết cặp bộ trưởng đang cai quản xứ ấy vào lúc bấy giờ, ngài đã trú ngụ tại đó và tập hợp các binh sĩ của mình. 31. 31. Attānamanubandhantaṃ, sutvā coḷacamūpatiṃ; Gantvā vātagiriṃ nāma, samayaññū siluccayaṃ. Vị vua biết thời cơ, sau khi đã nghe tin vị tướng quân Coḷa đang truy đuổi mình, đã đi đến ngọn núi tên là Vātagiri. 32. 32. Upaccakāya selassa, tattha duggaṃ nivesiya; Raṇaṃ karonto temāsaṃ, damiḷe paṭibāhayi. Tại đó, ở chân núi, sau khi đã thiết lập một đồn lũy, ngài đã giao chiến và cầm chân được người Damiḷa trong ba tháng. 33. 33. Kesadhātukanāthassa, māritassa purāraṇe; Bhātā kaṇiṭṭho sampatta, mahāpakkhabalo tadā. Khi ấy, người em trai của Kesadhātukanātha, người đã bị giết trong một trận chiến trước đây, đã đến cùng với một phe cánh hùng hậu. 34. 34. Māraṇaṃ sakabhātussa, saranto ruṭṭhamānaso; Sakalaṃ parivattesi, guttahālakamaṇḍalaṃ. Với tâm trí tức giận, trong khi tưởng nhớ đến cái chết của anh mình, y đã làm cho toàn thể quận Guttahālaka quay sang chống lại (đức vua). 35. 35. Atho laṃkissaro tattha, khippaṃ gantvā mahabbalo; Ṭhāne maccutthale nāma, khandhāvāraṃ nibandhiya. Bấy giờ, vị chúa hùng mạnh của Laṃkā đã nhanh chóng đi đến đó và sau khi đã thiết lập một doanh trại tại nơi tên là Maccutthala. 36. 36. Khadiraṅgaṇiduggamhā, palāpetvāna taṃ raṇe; Ṭhānā kubulagallā ca, yujjhanto taṃ palāpayi. (Ngài) đã khiến y phải chạy trốn khỏi đồn lũy Khadiraṅgaṇi trong trận chiến, và trong khi giao tranh, (ngài) đã khiến y phải chạy trốn khỏi địa điểm Kubulagalla. 37. 37. Vihāya puttadārādi-sabbaṃ nekadhanaṃ balaṃ; Palāyamāno so raṭṭhaṃ, coḷāyatta magālahuṃ. Y, trong khi chạy trốn, đã từ bỏ tất cả vợ con, nhiều của cải, và quân đội, rồi đã nhanh chóng đi đến xứ sở lệ thuộc vào người Coḷa. 38. 38. Tadā narissaro tata, tassa sabbaṃ samādiya; Gantvā tambalagāmamhi, navaṃ duggaṃ nivesiya. Khi ấy, vị chúa của loài người, sau khi đã chiếm đoạt tất cả (tài sản) của y, đã đi từ nơi ấy đến làng Tambalagāma và thiết lập một đồn lũy mới. 39. 39. Anukkamena gantvāna, mahānāgahulavhaye; Purevasī susajjento, balaṃ coḷehi yujjhituṃ. Sau khi đã tuần tự đi đến thành phố tên là Mahānāgahula, ngài đã ở lại đó, chuẩn bị kỹ lưỡng quân đội để giao chiến với người Coḷa. 40. 40. Tato rājā samavhāya, sacīve dve mahabbale; Pesesi dikkhiṇaṃ passaṃ, vasaṃ netuṃ tahiṃ jane. Sau đó, đức vua đã triệu tập hai vị bộ trưởng hùng mạnh và phái họ đến miền nam để thu phục dân chúng ở đó. 41. 41. Sampesesi mahāmacca-yugalaṃ kakkhalaṃ vibhū; Coḷadappavināsāya, tato velā mahāpathe. Từ nơi ấy, vị chúa tể đã phái cặp đại thần dũng mãnh đi trên con đường lớn ven biển để tiêu diệt lòng kiêu hãnh của người Coḷa. 42. 42. Pesitā dakkhiṇaṃ passaṃ, amaccā’me mahabbalā; Muhunnaruggamaduggaṃ, badaḷatthalameva ca. Các vị bộ trưởng hùng mạnh này, được phái đến miền nam, (đã chiếm) đồn lũy Muhunnaruggama và cả Badaḷatthala. 43. 43. Vāpīnagaraduggañca[Pg.358], buddhagāmakameva ca; Tilagullaṃ mahāgallaṃ, maṇḍagallakameva ca. (Họ cũng đã chiếm) đồn lũy Vāpīnagara, và cả Buddhagāmaka, Tilagulla, Mahāgalla, và cả Maṇḍagallaka. 44. 44. Anurādhapurañcāti, gahetvāna kamena te; Vattentā savase raṭṭhaṃ, mahātitthamupāgatā. Và sau khi đã tuần tự chiếm lấy Anurādhapura, họ đã thu phục xứ sở và đi đến Mahātittha. 45. 45. Pesitā sacivādvetu, tato velā mahāpathe; Vilumpantā chagāmādi-khandhāvāre tahiṃ tahiṃ. Còn hai vị bộ trưởng được phái đi trên con đường lớn ven biển từ nơi ấy, đã cướp phá các doanh trại ở Chagāma và các nơi khác đây đó. 46. 46. Pulatthinagarāsannaṃ, kamenā’gamma pesayuṃ; Dūte rājantikakhippa-māgantuṃ vaṭṭatītiha. Sau khi đã tuần tự tiến đến gần thành Puḷatthi, họ đã phái các sứ giả (đến đức vua) với thông điệp rằng: “Đây là lúc (ngài) nên nhanh chóng đến đây”. 47. 47. Disāsā dvīsu yānehi, sacivehi pavattitaṃ; Vikkamāti sayaṃ sutvā, kālaññū so mahīpahi. Vị vua ấy, người biết thời cơ, sau khi đã tự mình nghe về sự dũng mãnh được thể hiện bởi các vị bộ trưởng trên hai con đường, 48. 48. Sīghaṃ sannayha senaṅgaṃ, samaggaṃ vidikovido; Ummūlanāyacoḷānaṃ, purātamhā’bhinikkhami. (Vị vua) thông thái, đã nhanh chóng trang bị cho toàn thể quân đội và đã xuất phát từ thành phố ấy để tiêu diệt người Coḷa. 49. 49. Gacchaṃ gaṅgāya mahiya-ṅgaṇathūpantike vibhū; Senānivesaṃ kāretvā kañcikālaṃ tahiṃ vasī. Vị chúa tể, trong khi di chuyển, đã cho thiết lập một doanh trại ở gần tháp Mahiyangana bên bờ sông và đã ở lại đó một thời gian. 50. 50. Kamenāgamma ṭhānaññū, puḷatthinagarantike; Bandhāpesi mahāvīro, khandhāvāraṃ thiraṃ varaṃ. Vị đại anh hùng, người biết rõ địa thế, đã tuần tự tiến đến gần thành Pulatthi và cho xây dựng một doanh trại kiên cố và tốt đẹp. 51. 51. Tattha tattha ṭhitā sūrā, coḷā ye kakkhalā’khilā; Pulatthinagare yuddhaṃ, kātuṃ sannipatiṃsu te. Tất cả những người Coḷā dũng cảm và tàn bạo, đang đóng ở nơi này nơi kia, đã tập hợp trong thành Pulatthi để giao chiến. 52. 52. Nikkhamma nagarā gantvā, coḷā bahi mahāraṇaṃ; Katvā parājitā bhītā, pavissa nagaraṃ sakaṃ. Người Coḷā ra khỏi thành, giao một trận chiến lớn ở bên ngoài; bị đánh bại và sợ hãi, họ đã rút vào lại thành của mình. 53. 53. Guttā sesapuradvārā, gopuraṭṭālanissitā; Mahāhavaṃ bahussāhā, pavattesuṃ bhayāvahaṃ. Canh giữ các cổng thành còn lại, dựa vào các tháp cổng và vọng lâu, họ đã tiến hành một trận chiến lớn kinh hoàng với nhiều nỗ lực. 54. 54. Diyaḍḍhamāsaṃ yujjhanti, nagaraṃ tamuparundhiya; Sādhetuṃ nevasā’sakkhi, bhūpālassa mahācamū. Đại quân của nhà vua đã vây hãm thành ấy và chiến đấu trong một tháng rưỡi, nhưng đã không thể chinh phục được. 55. 55. Mahārañño mahāvīrā, mahāsūrā mahabbalā; Mahābhaṭā mahāmānā, ravidevacalādayo. Những vị đại anh hùng, đại dũng sĩ, có sức mạnh lớn, những chiến binh vĩ đại, có danh dự lớn của đức đại vương, như Ravideva, Cala, và những người khác. 56. 56. Ullaṅghitvāna pākāraṃ, pavissa sahasā puraṃ; Khaṇena damiḷe sabbe, mūlaghaccamaghātayuṃ. (Họ) đã nhảy qua thành lũy, bất ngờ tiến vào thành, và trong khoảnh khắc đã tàn sát tận gốc tất cả người Damiḷa. 57. 57. Evaṃ laddhajayo rājā, tadā vijayabāhuso; Carāpesi nijāṇāya, bheriṃ bhūrimatipure. Như vậy, đức vua Vijayabāhu, người đã giành chiến thắng, lúc bấy giờ đã cho truyền lệnh đánh trống trong thành phố của người trí tuệ. 58. 58. Taṃ [Pg.359] sutvā sakasenāya, vināsaṃ coḷabhūpati; Sīhaḷā balavantoti, bhiyyo senaṃ na pāhiṇi. Nghe tin về sự hủy diệt của quân đội mình, vua Coḷā (nghĩ rằng) người Sīhaḷā rất hùng mạnh, nên đã không gửi thêm quân đội nữa. 59. 59. Vīro asesanihatuddhaṭa coḷaseṭṭho; Viññū susādhuṭṭhapitākhilarājaraṭṭho; Iṭṭhannurādhapuraseṭṭhamatīva haṭṭho; Vassamhi pañcadasame gami rājaseṭṭho. Vị anh hùng đã tiêu diệt không còn sót lại các thủ lĩnh Coḷā ngạo mạn; người thông thái đã tái lập vững chắc toàn bộ vương quốc; vị vua ưu việt, vô cùng hoan hỷ, đã đi đến thành Anurādhapura ưu việt đáng mong ước vào năm thứ mười lăm (của triều đại). Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện trí. Anurādhapurābhigamano nāma (Chương) tên là "Cuộc tiến về Anurādhapura". Chappaññāsatimo paricchedo Chương thứ năm mươi sáu. Sattapaññāsatima pariccheda Chương thứ năm mươi bảy. Saṃgahakaraṇonāma (Chương) tên là "Việc củng cố". 1. 1. Laṅkārakkhāya sacive, balino yodhasammate; Paṭipāṭiṃ samuddissa, samantā sanniyojayi. Để bảo vệ Laṅkā, ngài đã phân công khắp nơi, theo thứ tự, các vị đại thần hùng mạnh được xem là những chiến binh. 2. 2. Abhisekamaṅgalatthāya, pāsādādimanekataṃ; Kiccaṃ sampādanīyanti, sacivaṃ sanniyojiya. (Nghĩ rằng) vì lễ đăng quang, nhiều công việc khác nhau như (xây dựng) cung điện v.v... cần phải được hoàn thành, ngài đã bổ nhiệm các vị đại thần. 3. 3. Vandanīye’bhivandanto, padesenekaketahiṃ; Netvā māsattayaṃ gañchi, pulatthinagaraṃ puna. Đảnh lễ những bậc đáng kính ở từng vùng một, sau khi trải qua ba tháng, ngài lại đi đến thành Pulatthi. 4. 4. Vissuto ādimalaya-nāmena balanāyako; Ujupaccatthiko hutvā, mahīpālassa sabbaso. Một vị tướng nổi tiếng với tên gọi Ādimalaya đã trở thành kẻ thù trực diện của đức vua một cách hoàn toàn. 5. 5. Gaṅgā matthayu’pāgañchi, balaṃ sabbaṃ samādiya; Andūti vissutaṃ manda-pañño gāmaṃ purantike. Kẻ ngu muội ấy, sau khi tập hợp toàn bộ lực lượng, đã đến một ngôi làng gần thành phố, được biết đến là Andū, trên bờ sông Gaṅgā. 6. 6. Laṃkissaro tahiṃ gantvā, uddharitvā tamuddhataṃ; Pulatthinagaraṃ gañchi, vase vattiya taṃ balaṃ. Vua xứ Laṅkā đã đi đến đó, diệt trừ kẻ ngạo mạn ấy, và sau khi thu phục đạo quân ấy, ngài đã trở về thành Pulatthi. 7. 7. Yuvarājapadaṃyeva, sito santo likhāpayi; So sattarasavassāni, sappañño narasattamo. Bậc nhân kiệt trí tuệ ấy, chỉ ở địa vị thái tử, đã trị vì mười bảy năm. 8. 8. Tato’nurādhanagara-mabhigamma [Pg.360] yathāvidhiṃ; Anubhotvā vidhānaññū, abhisekamahussavaṃ. Sau đó, người am tường nghi lễ đã đi đến thành Anurādha và cử hành đại lễ đăng quang theo đúng nghi thức. 9. 9. Aṭṭhito pāpadhammesu, suṭṭhito seṭṭhakammani; So aṭṭhārasamaṃ vassaṃ, likhāpayi susaṇṭhito. Không an trú trong các pháp ác, an trú vững chắc trong các nghiệp lành, ngài đã trị vì trong năm thứ mười tám, được thiết lập vững vàng. 10. 10. Tato āgamma nivasi, pulatthinagare vare; So sirīsaṅghabodhī’ti, nāmadheyyena vissuto. Sau đó, ngài đến và cư ngụ tại thành Pulatthi ưu việt, và nổi tiếng với danh hiệu Sirīsaṅghabodhi. 11. 11. Anujaṃ so vīrabāhu-moparajje nivesiya; Datvāna dakkhiṇaṃ desaṃ, taṃ saṅgaṇhi yathāvidhiṃ. Ngài đã phong em trai mình là Vīrabāhu làm phó vương, ban cho xứ phía nam và hỗ trợ vị ấy theo đúng phép tắc. 12. 12. Kaṇiṭṭhassātha bhātussa, jayabāhussa bhūbhujo; Ādipādapadaṃ datvā, raṭṭhaṃ cā’dāsi rohaṇaṃ. Rồi đến người em út là Jayabāhu, đức vua đã ban cho chức vị Ādipāda và xứ Rohaṇa. 13. 13. Ṭhānantarāni sabbesa-mamaccānaṃ yathārahaṃ; Datvā rajje yathāñāyaṃ, karaṃ yojesi gaṇhituṃ. Sau khi ban các chức vụ cho tất cả các vị đại thần tùy theo công trạng, ngài đã sắp đặt việc thu thuế trong vương quốc theo đúng công lý. 14. 14. Cirassaṃ parihīnaṃ so, dayāvāso mahīpati; Pavattesi yathādhammaṃ, ṭhitadhammo vinicchayaṃ. Đức vua, người là nơi nương tựa của lòng từ bi và an trú trong chánh pháp, đã cho tiến hành việc xét xử theo đúng chánh pháp, (việc mà) đã bị suy tàn từ lâu. 15. 15. Evaṃ samuddhaṭāneka, ripukaṇṭakasañcaye; Niccaṃ rajjaṃ pasāsente, laṅkaṃsammānarissare. Như vậy, khi vị chúa tể của loài người, người đã nhổ bỏ đám gai nhọn là nhiều kẻ thù, đang luôn luôn trị vì vương quốc Laṅkā một cách đúng đắn. 16. 16. Chattaggāhakanātho ca, dhammagehakanāyako; Tatheva seṭṭhinātho ca, iccete bhātaro tayo. Chattaggāhakanātha, Dhammagehakanāyaka, và Seṭṭhinātha, đó là ba anh em. 17. 17. Rañño virodhitaṃ yātā, phalātā jampudīpakaṃ; Laṅkaṃ vīsatime vasse, ekenūne samotaruṃ. Do chống đối đức vua, họ đã trốn sang cõi Diêm-phù-đề, rồi vào năm thứ mười chín, họ đã đổ bộ lên đảo Laṅkā. 18. 18. Te sabbe rohaṇaṃ raṭṭhaṃ, sabbaṃ malayamaṇḍalaṃ; Sabbaṃ dakkhiṇapassañca, sahasā parivattayuṃ. Tất cả bọn họ đã nhanh chóng chiếm đoạt xứ Rohaṇa, toàn thể vùng Malaya, và toàn thể miền nam. 19. 19. Nipuṇo rohaṇaṃ gantvā, tathā malayamaṇḍalaṃ; Nighātento bahū tattha, tattha paccatthike jane. Vị vua tài giỏi đã đi đến Rohaṇa và đến vùng Malaya, đã diệt trừ nhiều kẻ thù ở các nơi ấy. 20. 20. Sammāvupasametvā taṃ, ṭhapetvā sacive tahiṃ; Dakkhiṇo dakkhiṇaṃ desaṃ, sayaṃ gantvā mahabbalo. Sau khi đã dẹp yên hoàn toàn nơi ấy và đã đặt các vị bộ trưởng ở lại, vị Dakkhiṇa đầy quyền lực đã thân hành đi đến miền nam. 21. 21. Pesetvā samaṇībhātu-vaṃsajaṃ sacivaṃ tadā; Gāhetvā samareghore, vīro te sakaverino. Khi ấy, vị anh hùng đã phái đi một vị bộ trưởng là người dòng dõi của em trai của vị tỳ-khưu-ni, và đã bắt giữ các kẻ thù của mình trong một trận chiến khốc liệt. 22. 22. Samāropiyasūlamhi, laṅkaṃ vigatakaṇṭakaṃ; Kāretvāna nirātaṅkaṃ, pulatthipuramāgami. Sau khi đã cho xiên cọc bọn họ, sau khi đã làm cho xứ Laṅkā được trừ sạch gai góc và được an toàn, vị ấy đã đi đến thành Pulatthipura. 23. 23. Vasantī [Pg.361] coḷavisaye, jagatipālarājinī; Coḷahatthā pamuñcitvā, saddhiṃ dhītu kumāriyā. Vương hậu Jagatipālā, đang sống ở xứ Cōḷa, đã thoát khỏi tay người Cōḷa cùng với người con gái trẻ của bà. 24. 24. Līlāvatyābhidhānāya, nāvāmāruyha vegasā; Laṃkādīpamhi otiṇṇā, passi laṃkissaraṃ tadā. Tên là Līlāvatī, bà đã nhanh chóng lên thuyền, đã đổ bộ lên đảo Laṅkā, và khi ấy đã gặp vị vua của xứ Laṅkā. 25. 25. Sutvā vaṃsakkamaṃ tassā, so ñatvā suddhavaṃsataṃ; Līlāvatiṃ mahisitte, abhisiñci narissaro. Sau khi nghe về dòng dõi của bà và biết được huyết thống trong sạch, vị vua chúa ấy đã làm lễ đăng quang cho Līlāvatī lên ngôi vương hậu. 26. 26. Sā taṃ paṭicca rājānaṃ, mahesī dhītaraṃ labhi; Nāmaṃ yasodharāti’ssā, akāsi dharaṇī pati. Vị vương hậu ấy, do nương tựa vào đức vua, đã sanh được một người con gái. Vị vua chúa đã đặt tên cho cô là Yasodharā. 27. 27. Merukandararaṭṭhena, saddhiṃ rājā sadhītaraṃ; Vīravammassa pādāsi, sā labhi dhītaro duve. Đức vua đã gả con gái của mình cùng với xứ Merukandara cho Vīravamma. Bà ấy đã sanh được hai người con gái. 28. 28. Samānanāmikā jeṭṭhā, sā mātā mahiyā ahu; Sugalā nāmikā āsi, tāsu dvīsu kaṇiṭṭhikā. Người chị có cùng tên (với mẹ), bà là mẹ của vương hậu. Trong hai người, người em tên là Sugalā. 29. 29. Kāliṅgadharaṇīpāla-vaṃsajaṃ cārudassanaṃ; Tilokasundaraṃ nāma, sukumāraṃ kumārikaṃ. Vị hoàng tử trẻ tuổi tên là Tilokasundara, người có ngoại hình xinh đẹp, thuộc dòng dõi của các vị vua xứ Kāliṅga. 30. 30. Kāliṅgaraṭṭhato rājā, āṇāpetvā ciraṭṭhitiṃ; Nijavaṃsassa icchanto, mahesitte’bhi secayi. Do mong muốn sự trường tồn cho dòng dõi của mình, đức vua đã cho mời vị ấy từ xứ Kāliṅga và đã làm lễ tấn phong lên ngôi vương hậu. 31. 31. Subhaddā ca sumittā ca, lokanāthavhayāpi ca; Ratanāvalī rūpavatī, itimā pañca dhītaro. Subhaddā, Sumittā, Lokanāthā, Ratanāvalī, và Rūpavatī, đó là năm người con gái. 32. 32. Puttaṃ vikkamabāhuñca, sā labhī dhaññalakkhaṇaṃ; Sampattā sā pajavuddhiṃ, haranti rājino mataṃ. Bà đã sanh được người con trai tên là Vikkamabāhu, người có các tướng tốt. Bà đã đạt được sự gia tăng về con cháu, làm vui lòng đức vua. 33. 33. Itthāgāresu sesesu, vītā samakulaṅganā; Gabbho jātumahīpālaṃ, taṃ paṭicca na saṇṭhahi. Trong các cung nữ khác, dù có các phụ nữ cùng giai cấp, nhưng bào thai đã không bao giờ được hình thành do nương tựa vào vị vua ấy. 34. 34. Athekadivasaṃ rājā, amaccagaṇamajjhago; Pilokiyaṭhibhā sabbā, dhītaro paṭipāṭiyā. Rồi một hôm, đức vua đang ở giữa các nhóm bộ trưởng đã tuần tự nhìn ngắm tất cả các cô con gái. 35. 35. Dhītu navamavasesānaṃ, ṭhapetvā ratanāvaliṃ; Dhaññalakkhaṇasampanna-puttassuppattisucakaṃ. Ngoại trừ Ratanāvalī, trong số chín người con gái còn lại, (vua đã không thấy) dấu hiệu báo trước sự sanh ra của một người con trai hội đủ các tướng tốt. 36. 36. Lakkhaṇaṃ lakkhaṇaññū so, apassaṃ pemacegavā; Ratanāvalimāhūya, tassā muddhani cumbiya. Vị vua, người am tường về tướng số, do không nhìn thấy điềm báo ấy và do lòng thương yêu thôi thúc, đã cho gọi Ratanāvalī đến và đã hôn lên đầu của cô. 37. 37. Tejoguṇehi [Pg.362] cāgehi, dhiyā sūrattanena ca; Bhūte ca bhāvino ceva, sabbe bhūpe’tisāyino. (Một người con trai) vượt trội hơn tất cả các vị vua trong quá khứ và cả trong tương lai về các đức tánh uy nghi, về sự bố thí, về trí tuệ, và về lòng dũng cảm. 38. 38. Niccaṃ laṅkaṃ nirāsaṅka-mekacchattakameva ca; Pavidhātuṃ samatthassa, sammāsāsanatāyino. (Một người con trai) có khả năng làm cho xứ Laṅkā luôn được an toàn và ở dưới một chiếc lọng, và là người bảo vệ chân chánh cho Giáo Pháp. 39. 39. Sobhanānekavattassa, imissā kucchihessati; Puttassuppattiṭhānanti, muduto so samabravi. Bụng của cô gái này sẽ là nơi sanh ra của một người con trai có nhiều phẩm hạnh tốt đẹp. Do vui mừng, vị ấy đã nói như thế. 40. 40. Yāvantassāpikhocoḷa-mahīpālassa nekaso; Kulābhimānī rājā so, adatvāna kaṇīyasiṃ. Mặc dù vị vua xứ Cōḷa đã nhiều lần hỏi cưới, nhưng vị vua kia, người tự hào về dòng dõi, đã không gả cô con gái út. 41. 41. Āṇāpetvā paṇḍurājaṃ, visuddhatvayasambhavaṃ; Anujaṃ rājiniṃ vassa, mittavhayamadāsiso. Vị ấy đã cho mời vị vua xứ Paṇḍu, người có huyết thống trong sạch từ hai phía, và đã gả người em gái của mình là vương hậu tên Mittā. 42. 42. Sāmāṇabharaṇaṃ kitti, sirī meghābhidhānakaṃ; Sirivallabhanāmañca, janesi tanaye tayo. Bà đã sanh được ba người con trai là Māṇābharaṇa, Kittisirīmegha, và Sirivallabha. 43. 43. Subhadda vīrabāhussa, sumittaṃ jayabāhuno; Mahatā parihārena, pādāsi dharaṇī pati. Vị vua chúa đã gả Subhaddā cho Vīrabāhu và Sumittā cho Jayabāhu với nghi lễ trọng thể. 44. 44. Adāsi māṇābharaṇe, dhītaraṃ ratanāvaliṃ; Lokanāthavhayaṃ kitti sirimeghassa’dāsiso. Vị ấy đã gả người con gái Ratanāvalī cho Māṇābharaṇa. Vị ấy đã gả cô gái tên Lokanāthā cho Kittisirīmegha. 45. 45. Rūpatyabhidhānāya, dhītuyo paratāyahi; Sarīrivallabhasādā, sugalavha kumārikaṃ. Vị ấy đã gả công chúa tên là Sugalā cho Sirivallabha. 46. 46. Madhukaṇṇavabhīmarāja, balakkāra sanāmake; Mahesī bandhaverāja-putte sīhapurāgate. Hoàng hậu, các quyến thuộc, và các vương tử tên là Madhukaṇṇava, Bhīmarāja, và Balakkāra, đã đến từ thành Sīhapura. 47. 47. Passitvāna pahīpālo, tadā sañjātapītiko; Tesaṃ pādāsi paccekaṃ, vuttiṃ so anurūpakaṃ. Khi ấy, sau khi nhìn thấy họ, đức vua cảm thấy hoan hỷ; ngài đã ban cho mỗi người trong số họ một phương tiện sinh sống thích hợp. 48. 48. Te sabbe laddhasakkāra sammānādharaṇīpatiṃ; Ārādhayantā sasataṃ, nivasiṃsu yathāruciṃ. Tất cả bọn họ, sau khi đã nhận được sự tôn trọng và danh dự, đã an trú theo ý muốn, trong khi luôn luôn làm hài lòng đức vua. 49. 49. Etesaṃ rājaputtānaṃ, sundarivhaṃ kaṇiṭṭhakaṃ; Adā vikkamabāhussa, nijavaṃsaṭhitaṭṭhiko. Vị vua, với mong muốn thiết lập dòng dõi của mình, đã gả người em gái út của các vương tử ấy, tên là Sundarī, cho Vikkamabāhu. 50. 50. Bhiyyo [Pg.363] vikkamabāhussa, tato līlāvatiṃ satiṃ; Saha bhogena pādāsi, tadā bandhu hiterato. Khi ấy, do vui thích trong sự an lạc của quyến thuộc, ngài lại ban thêm cho Vikkamabāhu người phụ nữ đức hạnh Līlāvatī cùng với tài sản. 51. 51. Vidhāya evaṃ sajane janindo; Nissesato bhogasamappito; Dayāparo ñātijanātamatthaṃ; Samācarī nītipathānurūpaṃ. Vị vua, bậc đầy lòng bi mẫn, sau khi đã sắp đặt cho dân chúng như vậy và đã ban phát tài sản một cách trọn vẹn vì lợi ích của quyến thuộc, đã hành xử theo đúng con đường của công lý. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người thiện lành. Saṃgahakaraṇo nāma Có tên là Sự Thống Nhất. Sattapaññāsatimo paricchedo Chương thứ Năm Mươi Bảy. Aṭṭhapaññāsatima pariccheda Chương thứ Năm Mươi Tám. Lokasāsana saṃgahakaraṇo Sự Thống Nhất Thế Tục và Giáo Pháp. 1. 1. Vicinitvā kulīne so, jane sabbe samādiya; Sakārakkhāya yojesi, yathācāraṃ mahīpati. Vị vua, sau khi đã điều tra và tuyển chọn tất cả những người thuộc dòng dõi cao quý, đã bổ nhiệm họ để bảo vệ cho chính mình theo đúng với địa vị. 2. 2. Uccaṃ pulatthinagare, pākāraṃ kārayī thiraṃ; Nekagopurasaṃyuttaṃ, yudhākammasurañjitaṃ. Tại thành Pulatthi, ngài đã cho xây một bức tường thành cao và kiên cố, có nhiều tháp cổng và được thiết kế tốt cho việc chiến đấu. 3. 3. Samantāyatavitthiṇṇa-gambhīraparikhāyutaṃ; Uccapatthaṇḍilopetaṃ, duppadhaṃsamarātihi. (Thành ấy) được bao quanh bởi một hào nước sâu, dài và rộng khắp nơi, có các nền đất cao, và khó bị kẻ thù tấn công. 4. 4. Upasampadakammassa, gaṇapūrakabhikkhūnaṃ; Appahonekabhāvena, sāsanaṭhitimānaso. Với tâm mong muốn sự vững bền của giáo pháp, và do sự thiếu hụt các vị tỳ khưu để hoàn tất túc số cho lễ truyền giới cụ túc, 5. 5. Anuruddhanarindassa, sahāyassātha santikaṃ; Rāmaññavisayaṃ dūte, pesetvā sahapābhate. ...khi ấy, ngài đã phái sứ giả cùng với lễ vật đến xứ Rāmañña, đến nơi người bạn của mình là vua Anuruddha. 6. 6. Tato āṇāpayitvāna, piṭakattayapārage; So sīlādiguṇāvāse, bhikkhavo therasammate. Từ nơi đó, ngài đã cho mời đến các vị tỳ khưu được kính trọng như hàng trưởng lão, là những bậc thông suốt Tam Tạng và là trú xứ của các đức hạnh như giới đức. 7. 7. Te uḷārāhi pūjāhi, pūjayitvā narissaro; Pabbajjā upasampatti, kārayitvā anekaso. Vị vua, sau khi đã cúng dường các vị ấy với những vật phẩm cao quý, đã cho cử hành lễ xuất gia và lễ cụ túc giới nhiều lần. 8. 8. Piṭakattayañca bahuso, kathāpetvā savaṇṇanaṃ; Laṅkāyo’sakkamānaṃ so, jotayī jinasāsanaṃ. Và sau khi đã cho giảng dạy Tam Tạng cùng với các bộ chú giải nhiều lần, ngài đã làm rạng rỡ giáo pháp của Đấng Chiến Thắng, vốn đang suy tàn ở Laṅkā. 9. 9. Putatthinagarassanto[Pg.364], padesasmiṃ tahiṃ tahiṃ; Vihāre kārayitvāna, bahuke sumanohare. Sau khi đã cho xây dựng nhiều ngôi tự viện rất mỹ lệ ở nhiều nơi khác nhau bên trong thành Pulatthi, 10. 10. Bhikkhavo tattha vāsetvā, nikāyattayavāsino; Paccayehi uḷārehi, santappesi catūhipi. ngài đã thỉnh các vị tỳ khưu thuộc ba bộ phái về an trú tại đó, và đã làm cho các vị ấy được hài lòng với bốn món vật dụng cao quý. 11. 11. Phalikatthambhakacāru-pākāraparikhāyutaṃ; Pañcabhūmakapāsāda-pavare no’pasobhitaṃ. (Một ngôi tự viện) được trang bị tường thành và hào nước mỹ lệ với các cột trụ bằng pha lê, được tô điểm bởi một tòa cung điện năm tầng tuyệt hảo. 12. 12. Samasantā vāsapantīhi, subhāhi suvirājitaṃ; Nirakiṇṇamasambādha varabhāsura gopuraṃ. Tỏa sáng rực rỡ với các dãy trú xá xinh đẹp ở xung quanh, không đông đúc và rộng rãi, với một tháp cổng tuyệt hảo và rạng rỡ. 13. 13. Vihāraṃ kārayitvāna, vatthuttayaparāyano; Nikāyattayavāsissa, bhikkhusaṅghassa’dāsiso. Vị vua, người hết lòng với Tam Bảo, sau khi đã cho xây dựng ngôi tự viện này, đã dâng cúng đến Tăng đoàn tỳ khưu thuộc ba bộ phái. 14. 14. Saṅghassa pākavaṭṭatthaṃ, raṭṭhaṃ datvā’ḷisārakaṃ; Sakalaṃ sannivāsīhi, nettikehi saheva so. Để cung cấp thực phẩm nấu chín cho Tăng đoàn, ngài đã ban tặng toàn bộ vùng Aḷisāraka, cùng với các cư dân và những người quản lý ở đó. 15. 15. Nekasatānibhikkhūnaṃ, vāsayitvāna tattha so; Satataṃ sampavattesi, uḷāraṃ catupaccayaṃ. Sau khi đã thỉnh nhiều trăm vị tỳ khưu về an trú tại đó, ngài đã liên tục cung cấp bốn món vật dụng cao quý. 16. 16. Dāṭṭhādhātugharaṃcāru, kārayitvā mahārahaṃ; Dāṭhādhātussa niccaṃ so, mahāmahamakārayi. Sau khi đã cho xây dựng một điện thờ Xá lợi Răng mỹ lệ và tráng lệ, ngài đã luôn luôn cho tổ chức một đại lễ cúng dường Xá lợi Răng. 17. 17. Gaṇasaṅgaṇikā’peto, potthakaṃ dhammasaṅgaṇiṃ; Parivattesi sopāto, sundare dhammamandire. Thoát khỏi sự giao du thế tục, vào buổi sáng, ngài đã tụng đọc bộ sách Dhammasaṅgaṇī trong pháp đường xinh đẹp. 18. 18. Naccādigandhamālādi-nekapūjampavattiya; Sīrena saddhāsambandho, sambuddhamabhivandati. Tràn đầy đức tin, sau khi đã thực hiện nhiều sự cúng dường như vũ điệu, hương, và hoa, ngài cúi đầu đảnh lễ bậc Chánh Đẳng Giác. 19. 19. Jambudīpāgate cāga, sūro so bhuvirisūrayo; Tappesi dhanadānena, dāniyeneka so vibhū. Vị chúa tể ấy đã làm hài lòng những người hào phóng, các bậc anh hùng, và nhiều bậc trí giả đến từ Jambudīpa bằng cách ban tặng của cải và nhiều tặng phẩm khác. 20. 20. Saddhammakathikānaṃ so, pūjā katvāna nekaso; Desāpesica saddhammaṃ, sadādhammaguṇe rato. Vị ấy đã nhiều lần cúng dường đến các vị thuyết giảng Chánh Pháp; và đã thỉnh thuyết Chánh Pháp, luôn luôn hoan hỷ trong các đức tánh của Pháp. 21. 21. Tikkhattuṃ so tulābhāra-dānaṃ dinesu dāpayi; Uposathaṃ vopavasi, suvisuddhamuposathe. Vị ấy đã ba lần cho thực hiện việc bố thí tulābhāra (vật thí bằng với trọng lượng của thân); đã thọ trì ngày Bố-tát, một ngày Bố-tát thật thanh tịnh. 22. 22. Adā daṇḍissaraṃ dāna-manusaṃvaccharaṃ vibhū; Piṭakattayaṃ likhāpetvā, bhikkhusaṅghassa dāpayi. Vị chúa tể đã thực hiện việc bố thí daṇḍissara hàng năm; đã cho biên chép Tam Tạng và cho dâng cúng đến Tăng chúng. 23. 23. Mahagghamaṇimuttādi-ratanāni [Pg.365] sapesiya; Jambudīpe mahābodhiṃ-nekakkhattuma pūjayi. Đã cho gửi đi các loại bảo vật như là ngọc ma-ni, ngọc trai, và các thứ quý giá khác; vị ấy đã nhiều lần đảnh lễ cây Đại Bồ-đề ở cõi Diêm-phù-đề. 24. 24. Kaṇṇāṭabhūmipālena, coḷaraññā ca pesitā; Dūtāmahantamādāya, paṇṇākāramidhāgatā. Các sứ giả được phái đi bởi vị vua xứ Kaṇṇāṭa và bởi vua xứ Coḷa, đã mang theo các cống phẩm trọng đại đến nơi đây. 25. 25. Addasaṃsu mahīpālaṃ, tato so tuṭṭhamānaso; Tesaṃ ubhinnaṃ dūtānaṃ, kattabbaṃ sādhukāriya. Họ đã yết kiến đức vua, sau đó vị ấy với tâm hoan hỷ đã thực hiện các điều phải làm một cách tốt đẹp đối với hai vị sứ giả ấy. 26. 26. Tesu ādo’va kaṇṇāṭa-dūtehi saha pesiya; Dūte sakīye kaṇṇāṭa-nikaṭaṃ sārapābhate. Trong số ấy, trước tiên vị ấy đã phái các sứ giả của mình cùng đi với các sứ giả xứ Kaṇṇāṭa, mang theo các tặng phẩm giá trị, đến nơi của vua Kaṇṇāṭa. 27. 27. Attano visayaṃ patte, coḷo sīhaḷa dūtake; Sahasā kaṇṇanāsāsu, pāpayiṃsu virūpataṃ. Khi các sứ giả Sīhaḷa đến lãnh địa của mình, người Coḷa đã dùng vũ lực làm cho tai và mũi của họ bị biến dạng. 28. 28. Sampattavippakārāke, idhāgantvāna rājino; Kathayiṃsu tadā sabbaṃ, coḷena katamattani. Những người đã bị xúc phạm ấy, sau khi đã đến đây, bấy giờ đã thuật lại cho đức vua tất cả những điều đã được thực hiện cho họ bởi người Coḷa. 29. 29. Uddipitābhimāno so, sakalāmaccamajjhago; Avhāya damiḷe dūte, iti coḷassa sandisi. Vị ấy, với lòng kiêu hãnh bị khơi dậy, đứng giữa tất cả các vị bộ trưởng, đã cho triệu tập các sứ giả Damiḷa và đã gửi thông điệp này đến vua Coḷa. 30. 30. Senaṃ vinā’va ekasmiṃ, dīpe majjhe mahaṇṇave; Bāhābalaparikkhāvā, hotuno dvandayuddhato. Không cần quân đội, trên một hòn đảo giữa đại dương, hoặc là hãy có một cuộc thử thách sức mạnh cánh tay, hoặc là hãy có một cuộc song đấu giữa hai chúng ta. 31. 31. Balaṃ sannayha sakalaṃ, rajje tuyhaṃ mamā’tha vā; Tavā’bhimata dosamhi, saṅgāmo vā karīyataṃ. Hoặc là, sau khi tập hợp toàn bộ quân lực, trong vương quốc của ngài hay của tôi, tại một địa điểm do ngài chọn lựa, hãy để một trận chiến được tiến hành. 32. 32. Mayā vuttakkameneva, vattabbo vo janādhipo; Iti vatvāna te dūte, itthalaṅkāra maṇḍite. Vị vua của các ngươi nên hồi đáp đúng theo thứ tự đã được ta nói ra. Sau khi nói như vậy, và trang điểm cho các sứ giả ấy bằng các trang sức của phụ nữ, 33. 33. Vissajjiya lahuṃcoḷa-mahīpālassa santikaṃ; Tato senaṅgamādāya, anurādha puraṃ gami. vị ấy đã nhanh chóng cho họ đi đến nơi của vua Coḷa. Sau đó, sau khi đem theo các binh chủng, vị ấy đã đi đến thành Anurādhapura. 34. 34. Mattikāvāṭatitthe ca, mahātitthe ca pesayī; Coḷaraṭṭhaṃ’va gantvāna, yujjhituṃ dve camūpati. Và tại bến đò Mattikāvāṭa và tại Mahātittha, vị ấy đã phái hai vị tướng quân đi đến xứ Coḷa để giao chiến. 35. 35. Sajjantesu camūpesu, nāvāpātheyyakāni ca; Yuddhatthāya balaṃ coḷa-raṭṭhapesanakāraṇā. Trong khi các vị tướng quân và các lương thực cho tàu bè đang được chuẩn bị cho mục đích chiến tranh, vì lý do phái quân đội đến xứ Coḷa. 36. 36. Tadā tiṃsatime vasse, veḷakkārasanāmakā; Balakāyā tahiṃgantu-manicchantā virodhino. Bấy giờ, trong năm thứ ba mươi, các đạo quân tên là Veḷakkāra, do không muốn đi đến nơi ấy, đã trở nên chống đối. 37. 37. Māretvāna ubho senā-nāthe mattagajāviya; Samantato vilumpiṃsu, pulatthipuramuddhatā. Sau khi đã giết cả hai vị thống lãnh quân đội, giống như những con voi điên, họ đã kiêu ngạo cướp phá khắp nơi ở thành Pulatthi. 38. 38. Puttehi [Pg.366] tīhi sahitaṃ, rājino ca kaṇīyasiṃ; Gaṇitvā sahasā rāja-pāsādaṃ cāpi jhāpayuṃ. Và sau khi đã dùng vũ lực bắt giữ người em gái của đức vua cùng với ba người con trai, họ cũng đã thiêu rụi hoàng cung. 39. 39. Rājā nikkhamma khippaṃ so, gantvā dakkhiṇapassakaṃ; Sele vātagirivhasmiṃ, sāraṃ bhaṇḍaṃ ṭhapāpiya. Vị vua ấy đã nhanh chóng ra đi, đi đến miền nam, và đã cho cất giữ các tài sản quý giá ở trên ngọn núi tên là Vātagiri. 40. 40. Vīrabāhuparājena, sīhavikkamasālinā; Mahatā ca baloghena, samantā parivārito. Vị ấy đã được bao quanh tứ phía bởi phó vương Vīrabāhu, người có sức mạnh của sư tử, và bởi một lực lượng quân đội hùng hậu. 41. 41. Pulatthipuramāgamma, vattento dāruṇaṃ raṇaṃ; Palāpesi khaṇeneva, balakāye samāgate. Sau khi đã đến thành Pulatthi, trong khi đang tiến hành một trận chiến khốc liệt, vị ấy đã khiến cho các đạo quân đã tập hợp phải bỏ chạy trong khoảnh khắc. 42. 42. Māritāna camūpāna-maṭṭhisaṅghāṭadhiṭṭhitaṃ; Parikkhipitvā citakaṃ, veribhūte balādhipe. Sau khi đã bao quanh giàn hỏa thiêu được dựng lên trên đống xương của các vị tướng quân đã bị giết, và đối với các vị chỉ huy quân đội đã trở thành kẻ thù, 43. 43. Bandhayitvāna khāṇumhi, pacchā bāhaṃ subandhanaṃ; Parito vipphurantīhi, aggijālāhi jhāpayi. sau khi đã trói chặt tay họ ra sau lưng và buộc vào cọc, vị ấy đã cho thiêu họ bằng những ngọn lửa bùng cháy tứ phía. 44. 44. Ghātetvā tattha mānītaṃ, gāmāni dharaṇīpati; Akāsi laṅkāvasudhaṃ, sabbathā vītakaṇṭakaṃ. Vị chúa đất, sau khi đã hành quyết những kẻ kiêu ngạo ở nơi ấy và tịch thu các ngôi làng của họ, đã làm cho xứ Laṅkā hoàn toàn không còn gai góc (loạn lạc). 45. 45. Yujjhituṃ saha coḷena, rājā attakatāvadhiṃ; Anatikkamma so pañca-cattālīsamhi vacchare. Để giao chiến với người Coḷa, vị vua ấy, không vượt qua thời hạn do chính mình đã định, trong năm thứ bốn mươi lăm, 46. 46. Sannaddhaṃ balamādāya, gantvā sāgarapaṭṭanaṃ; Tassābhigamanaṃ passaṃ, kañcikālaṃ tahiṃ vasaṃ. đã đem theo quân đội được vũ trang, đi đến hải cảng, và đã sống ở nơi ấy một thời gian trong khi trông chờ sự đi đến của đối phương. 47. 47. Anāgatattā coḷassa, tassa dūte vissajjiya; Punāgantvā vasīrājā, pulatthinagare ciraṃ. Do người Coḷa đã không đến, sau khi đã phái các sứ giả đến nơi của người ấy, đức vua đã trở về và đã sống một thời gian dài ở thành Pulatthi. 48. 48. Mahāheḷi sareharu, mahādattikanāmikā; Kaṭunnarūpaṇḍavāpī, kallagallika nāmikā. (Các hồ chứa nước:) Mahāheḷi, Sareharu, hồ tên là Mahādattika, hồ Kaṭunnarūpaṇḍa, hồ tên là Kallagallika. 49. 49. Eraṇḍegallavāpī ca, dīghavatthukavāpikā; Maṇḍavāṭakavāpī, ca, kittaggabodhipabbatā. Và hồ Eraṇḍegalla, hồ nhỏ Dīghavatthuka, và hồ Maṇḍavāṭaka, (hồ ở) Kittaggabodhipabbata. 50. 50. Valāhassa mahādāru, gallakumbhīlasobbhakā; Pattapāsāṇavāpī ca, vāpī ca kāṇanāmikā. Hồ Valāhassa, hồ Mahādāru, hồ Gallakumbhīlasobbhaka, và hồ Pattapāsāṇavāpī, và hồ tên là Kāṇa. 51. 51. Etā caññā ca so chinna-mariyādā vāpiyo bahū; Bandhāpesi sadādīna-satte baddha hitāsayo. Vị ấy, với lòng mong muốn lợi ích cho chúng sanh luôn khốn khổ, đã cho xây đắp lại những hồ này và nhiều hồ chứa nước khác đã bị vỡ bờ. 52. 52. Bhūmindo [Pg.367] kandarā-gaṅgā-nadīsu ca tahiṃ tahiṃ; Subhikkhaṃ kārayī raṭṭhaṃ, bandhetvā’varaṇāni so. Vị vua ấy, sau khi cho xây các đập nước ở nơi này nơi kia trên các sông Kandarā-gaṅgā, đã làm cho xứ sở được sung túc. 53. 53. Vihārā’bhayacāritta-bhediniṃ mahisaṃsaka; Parihāre sabbasocchijja-gāhayitvā galamhi taṃ. Vị ấy đã bắt giữ Mahisaṃsaka, kẻ đã vi phạm giới luật của tu viện Abhaya, ở cổ, và tước đoạt tất cả tài sản của y. 54. 54. Purambhā bahi kāretvā, mahāsaṅghaṃ khamāpiya; Pakāsesi ca lokassa, saṅghagāravamattano. Sau khi cho đuổi y ra khỏi thành phố, vị ấy đã xin sự tha thứ của đại Tăng chúng và đã tuyên bố cho thế gian biết lòng tôn kính của mình đối với Tăng chúng. 56. 56. Mahāgāme nikāyānaṃ, titaye coḷanāsite; Dhātugabbhe ca bandhesi, thūpārāmadvaye’pi ca. Vị ấy đã xây dựng các bảo tháp chứa xá lợi của ba bộ phái tại Mahāgāma và cũng tại hai tu viện Thūpārāma, những nơi đã bị người Coḷa phá hủy. 57. 57. Mātuyā’ḷāhaṇaṭhāne, tatheva pitunopi ca; Akā pañca mahāvāse, tathā budalaviṭṭhiyaṃ. Vị ấy đã xây dựng năm trú xứ lớn tại nơi hỏa táng của mẹ và cũng như của cha, và cũng như tại Budalaviṭṭhi. 58. 58. Paṇḍavāpī ca pāṭhīno, rakkhacetiyapabbato; Tatheva maṇḍalagiri-madhutthalavihārako. Tu viện Paṇḍavāpī và Pāṭhīna, tu viện Rakkhacetiyapabbata, cũng như tu viện Maṇḍalagiri và Madhutthala. 59. 59. Uruvelavhayo deva-nagare ca vihārako; Mahiyaṅgaṇavihāro ca, sītalaggāmaleṇakaṃ. Tu viện tên là Uruvela và tu viện ở Devanagara, và tu viện Mahiyaṅgaṇa, hang động Sītalaggāma. 60. 60. Jambukolavihāro ca, tatheva girikaṇḍako; Kurundiyavihāro ca, jambukolakaleṇakaṃ. Và tu viện Jambukola, cũng như Girikaṇḍaka, và tu viện Kurundiya, hang động Jambukolaka. 61. 61. Bhallātakavihāro ca, tatheva paragāmako; Kāsagallavhayo canda-girivhaya vihārako. Và tu viện Bhallātaka, cũng như Paragāmaka, tu viện tên là Kāsagalla, tu viện tên là Candagiri. 62. 62. Velagāmavihāro ca, mahāsenavhagāmako; Vihāro cā’nurādhamhi, pure bodhigharaṃ tathā. Và tu viện Velagāma, tu viện Mahāsenagāma, và tu viện ở thành Anurādha, cũng như điện thờ cây Bồ đề. 63. 63. Iccevamādayoneke, vihāre ca bahū vibhū; Paṭisaṅkharijiṇṇe so, gāme cā’dā visuṃ visuṃ. Vị chúa tể ấy đã cho trùng tu những tu viện đã hư hỏng như vậy và nhiều tu viện khác, và đã cúng dường các ngôi làng riêng biệt cho mỗi nơi. 64. 64. Samantakūṭa selatthaṃ, munindapadalañjanaṃ; Paṇamatthāya gacchantā, manussā duggamañjase. Những người đi trên con đường khó khăn để đảnh lễ dấu chân của đức Phật trên đỉnh núi Samantakūṭa. 65. 65. Sabbe mā kilamantū’ti, dānavaṭṭāya dāpayi; Sālikkhettādisampannaṃ, gilīmalayanāmakaṃ. Với ý nghĩ "mong rằng tất cả họ không bị mệt nhọc", vị ấy đã cho cúng dường ngôi làng tên là Gilīmalaya, nơi đầy đủ ruộng lúa Sāli và các thứ khác, để duy trì việc bố thí. 66. 66. Kadalīgāmamagge ca, hūvaraḷañjase tathā; Gāme datvāna paccekaṃ, sālāyo cāpi kārayi. Và trên con đường Kadalīgāma, cũng như trên con đường Hūvaraḷa, sau khi đã cúng dường mỗi nơi một ngôi làng, vị ấy cũng đã cho xây dựng các nhà nghỉ. 67. 67. Anāgate taṃ bhūpālā, mā gaṇhantū’ti lekhiya; Akkharāni silāthambhe, patiṭṭhāpesi bhūmipo. Với ý nghĩ "mong rằng trong tương lai các vị vua sẽ không chiếm đoạt chúng", vị vua đã cho khắc chữ và dựng lên các trụ đá. 68. 68. Gāmaṃ [Pg.368] antaraviṭṭhiñca, tathā saṅghāṭagāmakaṃ; Sirimaṇḍagalārāmañca, adāso lābhavāsinaṃ. Vị ấy đã cúng dường ngôi làng Antaraviṭṭhi, cũng như Saṅghāṭagāmaka và tu viện Sirimaṇḍagala cho các vị tỳ khưu sống nhờ lợi lộc. 69. 69. Vanajīvakabhikkhūna-madā so catupaccaye; Bandhūnampi ca so tesaṃ, bhogagāme padāpayi. Vị ấy đã cúng dường bốn món vật dụng cho các vị tỳ khưu sống trong rừng, và cũng đã ban cho thân quyến của họ các ngôi làng hưởng dụng. 70. 70. Pāvāraggikapallāni, vividhe osadhepi ca; Sīte utumhi bahuso, bhikkhusaṅghassa dāpayi. Trong mùa lạnh, vị ấy đã nhiều lần cho cúng dường những tấm chăn len tốt nhất và nhiều loại thuốc men đến Tăng chúng. 71. 71. Adā sabbaparikkhāre, parikkhāre tathāttha so; Nekavāresu sakkaccaṃ, bhikkhusaṅghassa buddhimā. Vị hiền trí ấy đã nhiều lần cúng dường một cách kính cẩn tất cả các vật dụng và các vật dụng cần thiết đến Tăng chúng. 72. 72. Saṅghassa pākavaṭṭatthaṃ, bhikkhūnaṃ lābhavāsinaṃ; Veyyāvaccakarānañca, pūjetuṃ cetiyādikaṃ. Để duy trì việc nấu ăn cho Tăng chúng, cho các vị tỳ khưu sống nhờ lợi lộc, và cho những người phục vụ, và để cúng dường các bảo tháp v.v... 73. 73. Padinnā pubbarājūhi, ye gāmā rohaṇe bahū; Tepi sabbe anūne so, yathāpubbaṃ ṭhapesi ca. Vị ấy đã thiết lập lại không thiếu sót tất cả những ngôi làng ở Rohaṇa đã được các vị vua trước đây cúng dường, đúng như trước đây. 74. 74. Adāsi piṭhasappīna-musabhe balino bahi; Bhattaṃ cā’dāsi so kāka soṇādīnaṃ dayāparo. Vị ấy đã cho những con bò đực khỏe mạnh cho người tàn tật; và với lòng từ bi, vị ấy cũng đã cho thức ăn cho quạ, chó, và các loài vật khác ở bên ngoài. 75. 75. Adāsinekatā veyya-kārakānaṃ mahākavī; Saddhiṃ paveṇigāmehi, vittajātamanappakaṃ. Vị đại thi hào ấy đã nhiều lần cúng dường cho các nhà ngữ pháp tài sản không nhỏ cùng với các ngôi làng gia truyền. 76. 76. Rājāmaccādiputtānaṃ, siloke racite suṇaṃ; Yathānurūpaṃ pādāsi, dhanaṃ tesaṃ kavissaro. Vị vua của các thi sĩ, khi nghe những bài thơ được sáng tác bởi các con trai của vua, các vị quan, v.v..., đã ban thưởng tài sản cho họ một cách xứng đáng. 77. 77. Andhānaṃ paṅgulānañca, gāme cā’dā visuṃ visuṃ; Nānādevakulānañca, dinnaṃ pubbaṃ na hāpayi. Vị ấy cũng đã cho các ngôi làng riêng biệt cho người mù và người què; và đã không làm suy giảm những gì đã được cúng dường trước đây cho các đền thờ khác nhau. 78. 78. Patti vo so kulitthīna-manāthānaṃ yathārahaṃ; Vidhavānamadāgāme, bhattaacchādanāni ca. Vị ấy đã ban cho các phụ nữ quý tộc không nơi nương tựa các phần chia xứng đáng; và đã cho các góa phụ các ngôi làng, thức ăn và y phục. 79. 79. Rājā sīhaḷakā veyya-karaṇe so mahāpati; Aggo sīhaḷakāveyya-kārakānamahosi ca. Vị đại vương ấy, trong ngữ pháp tiếng Sīhaḷa, đã trở thành người đứng đầu trong số các nhà ngữ pháp tiếng Sīhaḷa. 80. 80. Subhe baddhādaro baddha guṇavhaya vihārake; Bandhesi uparājā so, cetiyaṃ coḷanāsitaṃ. Vị phó vương ấy, có lòng tôn kính đối với điều thiện, đã xây dựng lại bảo tháp đã bị người Coḷa phá hủy tại tu viện tên là Baddhaguṇa. 81. 81. Muttacāgī tato tassa, vihārapavarassa so; Datvā gāmavare niccaṃ, pūjāyo sampavattayi. Vị ấy, người có lòng bố thí rộng rãi, sau đó đã dâng cúng những làng mạc tốt đẹp cho ngôi tịnh xá cao quý ấy và thường xuyên tổ chức các lễ cúng dường. 82. 82. Sova tassa vihārassa, upacāravanantike; Bandhāpesi mahāvāpiṃ, thīrībhūtamahodakaṃ. Cũng chính vị ấy đã cho xây một hồ chứa nước lớn, với nguồn nước dồi dào và vững chắc, ở gần khu rừng ngoại vi của tịnh xá ấy. 83. 83. Kappūramūlāyatane[Pg.369], rañño dhītā yasodharā; Akāresi thiraṃ rammaṃ, mahantaṃ paṭimāgharaṃ. Tại cơ sở Kappūramūla, công chúa Yasodharā, con gái của đức vua, đã cho xây dựng một điện thờ tượng Phật lớn, vững chắc và đẹp đẽ. 84. 84. Selantarasamūhasmiṃ, rājino rājino sakā; Kāresi cārupāsādaṃ, pasādāvahamuggataṃ. Trong khu Selantarasamūha, một người bà con của đức vua đã cho xây dựng một cung điện duyên dáng, cao lớn và gây được thiện cảm. 85. 85. Tadā neke ca sacivā, tasso rodhajanāpi ca; Samāciniṃsu puññāni, anekāni anekaso. Khi ấy, nhiều vị đại thần và cả những người trong hoàng tộc của vị ấy đã tích lũy vô số công đức bằng nhiều cách khác nhau. 86. 86. Evaṃ samanusāsante, laṃkaṃ laṃkā narissare; Uparājā vasaṃnīto, vinīto gheramaccunā. Trong khi vị chúa tể của xứ Laṅkā đang cai trị Laṅkā như vậy, vị phó vương, người đã được thuần phục, đã bị thần chết khuất phục. 87. 87. Tassa kattabbakiccāni, sakalāni samāpiya; Jayabāhussoparajjaṃ, bhikkhūnaṃ matiyā adā. Sau khi hoàn tất tất cả các nghi lễ cần phải làm cho vị ấy, đức vua đã ban chức phó vương cho Jayabāhu theo ý kiến của các vị tỳ khưu. 88. 88. Athādipādapadaviṃ, datvā vikkamabāhuno; Gajabāhū’ti vidite, tassa jāte sute tato. Sau đó, khi người con trai của ông tên là Gajabāhu được sinh ra, đức vua đã ban tước vị Ādipāda cho Vikkamabāhu. 89. 89. Mahāmaccehi mantetvā, rājāputtahitatthiko; Rohaṇaṃ kasiṇaṃ datvā, tahiṃ vāsāya pesayi. Đức vua, người mong muốn lợi ích cho con trai mình, sau khi bàn bạc với các vị đại thần, đã ban toàn bộ xứ Rohaṇa và gửi con trai đến đó để cư ngụ. 90. 90. Tato so tattha gantvāna, mahānāgahulaṃ puraṃ; Rājadhāniṃ karitvāna, tattha vāsamakappayī. Sau đó, vị ấy đi đến đó, lập thành Mahānāgahula làm kinh đô và đã an cư tại nơi ấy. 91. 91. Evaṃ paññāsavassāni’ha vijayabhujo vattayitvāna sammā,Āṇācakkaṃ janindo pyapagatakhalanaṃ esa pañcādhikāni; Vaḍḍhetvā sāsanaṃ taṃ khaladamiḷabhayo paddutañcāpilokaṃ,Saggaṃ lokaṃ sapuññappabhavamuruphalaṃ passituṃ cā’ru roha. Như vậy, vị chúa tể của nhân loại, Vijayabāhu, sau khi đã vận hành đúng đắn guồng máy cai trị không sai sót trong năm mươi lăm năm ở đây, đã làm cho giáo pháp và cả thế gian, vốn bị khốn khổ vì nỗi sợ hãi bọn người Damiḷa hung ác, được phát triển, rồi đã lên cõi trời để thấy được quả báo to lớn do công đức của mình tạo ra. Sujanappasāda saṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của những người tốt. Lokasāsanasaṃgahakaraṇo nāma có tên là Sự Hỗ Trợ cho Đời và Đạo. Aṭṭhapaññāsatimo paricchedo Chương thứ năm mươi tám. Ekūnasaṭṭhima pariccheda Chương thứ năm mươi chín Caturājacariya niddeso Phần trình bày về hành trạng của bốn vị vua. 1. 1. Tadārañño [Pg.370] nujāmittā, tassa puttā tayo’pi ca; Mahāmaccā cayatayo, tathā yatanavāsino. Khi ấy, những người em trai và bạn bè của đức vua, cả ba người con trai của ông, ba vị đại thần, và cả những người ở tại các cơ sở tôn giáo. 2. 2. Tabbete ādipādassa, rohaṇe vasato sato; Anārocāpayitvāna, bhūpālamatasāsanaṃ. Tất cả những người này, đã không thông báo tin tức về cái chết của đức vua cho vị Ādipāda, người đang cư ngụ tại Rohaṇa. 3. 3. Sambhūyamantayitvāna, samānacchandataṃ gatā; Adaṃsu yuvarājassa, laṅkārajjābhisecanaṃ. Sau khi cùng nhau bàn bạc và đi đến chỗ đồng tâm nhất trí, họ đã cử hành lễ đăng quang vương vị Laṅkā cho vị phó vương. 4. 4. Oparajje nivesesuṃ, mānabharaṇanāmakaṃ; Kumāraṃ pubbacāritta-maggaṃ laṅghittha te’khilā. Họ đã đặt vị hoàng tử tên là Mānabharaṇa vào chức phó vương. Tất cả bọn họ đã đi ngược lại con đường của thông lệ trước đây. 5. 5. Tayo’tha bhātaro sabbe, te māṇabharaṇādayo; Jayabāhumahīpāla-sahitā sahasā tadā. Bấy giờ, cả ba anh em ấy, Māṇābharaṇa và những người khác, cùng với vua Jayabāhu, đã vội vã hành động. 6. 6. Muttāmaṇippabhūtikaṃ, ratanaṃ sārasammataṃ; Sabbaṃ hatthagataṃ katvā, vāhanañca gajādikaṃ. Sau khi đã chiếm đoạt tất cả các báu vật được xem là quý giá, bắt đầu từ ngọc trai và châu báu, và cả các phương tiện di chuyển như voi và những loài khác. 7. 7. Sakalaṃ balamādāya, pulatthinagarā tadā; Khippaṃ taṃ vikkamabhujaṃ, gaṇhisāmā’ti nikkhamuṃ. Họ đã mang theo toàn bộ quân lực, rồi khởi hành từ thành Pulatthi với ý định: 'Chúng ta sẽ nhanh chóng bắt giữ Vikkamabāhu ấy'. 8. 8. Sutvā pavattiṃ sakalaṃ, imaṃ vikkamabāhuso; Tā tassantimasakkāraṃ, vidhātuṃ handano labhiṃ. Vikkamabāhu, sau khi nghe toàn bộ tin tức này, (đã nghĩ): 'Than ôi, ta đã không có được cơ hội để thực hiện các nghi lễ cuối cùng cho cha ta'. 9. 9. Idāni khippaṃ gantvāna, pulatthinagaraṃ tahiṃ,Tā tassāḷāhanaṭṭhāna dassane neva so ahaṃ. 'Bây giờ, ta sẽ nhanh chóng đi đến thành Pulatthi, và ở đó, chính bằng việc nhìn thấy nơi hỏa táng của cha ta...' 10. 10. Sokabhāraṃ vinodessaṃ, mama ceto gataṃ iti; Katadaḷha vavatthāno, viniggamma tato purā. '...ta sẽ xua tan gánh nặng sầu muộn đã xâm chiếm tâm trí ta'. Với quyết tâm vững chắc như vậy, vị ấy đã rời khỏi thành. 11. 11. Pulatthipuramāgacchaṃ, ādipādo’ti sāsaso; Sattaṭṭhasatasaṅkhena, balena parivārito. Vị Ādipāda đã đến thành Pulatthi, được hộ tống bởi một lực lượng quân đội có số lượng bảy hoặc tám trăm người. 12. 12. Antarālapatheyeva, guttahālakamaṇḍale; Gāme pana samukkavhe, disvā senaṅgamāgataṃ. Tuy nhiên, ngay trên đường đi, tại một ngôi làng tên là Samukka trong quận Guttahālaka, vị ấy đã nhìn thấy một đạo quân đang tiến đến. 13. 13. Mahantaṃ [Pg.371] yuddhasannaddhaṃ, ekavīro bhayātiko; Yujjhitvā te palāpesi, khaṇeneva disodisaṃ. Vị anh hùng đơn độc, không hề sợ hãi, đã chiến đấu và chỉ trong khoảnh khắc đã khiến cho đạo quân lớn, được trang bị sẵn sàng cho trận chiến ấy, phải bỏ chạy tứ tán. 14. 14. Tayo te bhātaro tattha, sampattāva jayā tato; Abhimānuddhatā khippaṃ, annayha balavāhanaṃ. Ba anh em ấy, sau khi đã đạt được chiến thắng ở đó, đã trở nên kiêu ngạo vì tự mãn và nhanh chóng tập hợp quân lính và các phương tiện di chuyển. 15. 15. Ādipādakajambūti, vissutamhi padesake; Saṅgāmesuṃ parājesi, bhiyyo yujjhittha so tayo. Tại địa phương nổi tiếng tên là Ādipādakajambu, trong các trận chiến, vị ấy đã đánh bại ba người kia và lại giao tranh thêm nữa. 16. 16. Tatiyaṃ kaṭagāmasmiṃ, kāḷavāpyaṃ catutthakaṃ; Pañcamaṃ uddhaṭadvāre, chaṭṭhaṃso paṅkavelake. Trận thứ ba ở tại Kaṭagāma, trận thứ tư ở Kāḷavāpi, trận thứ năm ở Uddhaṭadvāra, và trận thứ sáu ở Paṅkavelaka. 17. 17. Tehi yuddhaṃ karitvāna, gahītavijayo sadā; Pulatthipuramāgañci, sahāmacca parijjano. Sau khi đã giao chiến với họ và luôn luôn giành được chiến thắng, vị ấy đã đi đến thành Pulatthi cùng với các vị quan và đoàn tùy tùng. 18. 18. Sacintitakkameneva, passitvāḷāhanaṃ pitu; Vidūritamahāseko, laddhassāso purevasaṃ. Đúng như đã suy tính, sau khi nhìn thấy giàn hỏa thiêu của phụ thân, nỗi sầu muộn lớn lao của vị ấy đã được xua tan, và sau khi đã được an ủi, vị ấy đã an trú trong thành. 19. 19. Dukkhe sahāya bhūtāna-mattano so yathārahaṃ; Amaccānamadā sabba-bhoge ṭhānantare hi so. Vị ấy đã ban cho các vị quan, là những người đã từng là bạn đồng hành trong lúc gian khổ của mình, tất cả các bổng lộc và các chức vụ cao cấp, tùy theo công trạng của họ. 20. 20. Bhaṭānañcāpi sabbesaṃ, sahāyātānamattano; Anurūpamadā vuttiṃ, saraṃ dukkhasahāyataṃ. Và cũng đối với tất cả các binh sĩ đã là bạn đồng hành của mình, vị ấy đã ban cho sinh kế thích hợp, trong khi tưởng nhớ đến sự đồng hành trong lúc gian khổ của họ. 21. 21. Māṇābharaṇabhūpopi, saddhiṃ sesehi bhātūhi; Karitvā rohaṇaṃ passaṃ, rohaṇañca sahatthagaṃ. Vua Māṇābharaṇa, cùng với các người em còn lại của mình, đã xem xứ Rohaṇa là lãnh địa của mình và đã đặt xứ Rohaṇa dưới sự kiểm soát của mình. 22. 22. Tato kittisirīmeghe, sadvādasasahassakaṃ; Raṭṭhaṃ datvāna vasituṃ, tahiṃyeva samādisi. Sau đó, vị ấy đã ban cho Kittisirīmegha xứ sở có mười hai ngàn (làng) và ra lệnh cho người ấy an trú ngay tại đó. 23. 23. Āṇatto bhātarākitti-sirīmegho janādhipo; Gantvā vasi puretattha, mahānāgahulavhaye. Được anh mình ra lệnh, vị vua Kittisirīmegha đã đi đến và an trú tại thành phố ở đó, tên là Mahānāgahula. 24. 24. Sirīvallabhanāmassa, kumārassāpi cādisi; Desamaṭṭhasahassavhaṃ, datvāna vasituṃ tahiṃ. Vị ấy cũng đã ra lệnh cho hoàng tử tên là Sirīvallabha, sau khi đã ban cho vùng đất tên là Aṭṭhasahassa, để an trú tại đó. 25. 25. Tatheva sopi gantvāna, uddhanadvāranāmakaṃ; Gāmaṃ katvā rājadāniṃ, vasanto anusāsitaṃ. Tương tự như vậy, vị ấy cũng đã đi đến, đã biến ngôi làng tên là Uddhanadvāra thành kinh đô, và trong khi an trú ở đó, vị ấy đã cai trị. 26. 26. Sayañca sahasenāya, gantvā dakkhiṇapassakaṃ; Vīrabāhūti paññāto, puṅkhagāmaṃ samāvasi. Và chính vị ấy, được biết đến với tên Vīrabāhu, cùng với quân đội của mình, đã đi đến miền nam và đã an trú tại làng Puṅkhagāma. 27. 27. Mātā ca tiṇṇaṃ bhātūnaṃ, jayabāhu ca bhūmipo; Nivasiṃsu tadā kitti-sirimeghassa santike. Và mẹ của ba anh em, và cả vua Jayabāhu, lúc bấy giờ đã cư ngụ gần Kittisirimegha. 28. 28. Tato [Pg.372] saṃvacchare’tīte, te māṇabharaṇādayo; Tenattani kataṃ yuddhe, sabbaṃ vikkamabāhunā. Sau đó, khi một năm đã trôi qua, những vị ấy, Māṇabharaṇa và những người khác, (đã suy nghĩ về) tất cả những gì đã được Vikramabāhu thực hiện đối với họ trong trận chiến. 29. 29. Durārohaṃ mahantaṃ taṃ, parājayatarābhavaṃ; Anussarantabahuso, abhimānasamunnatā. Trong khi thường xuyên tưởng nhớ đến sự thất bại và nhục nhã to lớn và khó vượt qua ấy, họ đã trở nên kiêu hãnh ngã mạn. 30. 30. Muddhābhisittarājūna-mekākīrājaraṭṭhakaṃ; Vināyamabhisekena, kathaṃ nāmānubhossati. (Họ nghĩ rằng:) "Làm thế nào mà một người không có lễ đăng quang lại có thể hưởng thụ vương quốc, nơi vốn dành cho các vị vua đã được làm lễ quán đảnh?" 31. 31. Iti issā parattañca, yātā saṅgayhasāvake; Bhiyyo sambhūyasaṅgāma-karaṇatthāya nikkhamuṃ. Do đó, vì trở nên ganh tị và thù địch, sau khi đã tập hợp các thuộc hạ của mình, họ lại cùng nhau khởi hành với mục đích gây chiến một lần nữa. 32. 32. Sutvā tamatthaṃ dūtehi, so vikkamabhujopi ca; Agā tesaṃva visayaṃ, mahāsenāpurakkhato. Sau khi nghe được tin ấy từ các sứ giả, vị Vikramabāhu kia cũng đã đi đến lãnh địa của họ, với một đạo quân lớn đi trước. 33. 33. Dese dakkhiṇake bodhi-senapabbatagāmake; Yujjhitvā te parājesi, tayo vikkamabāhuso. Tại miền nam, trong làng Bodhisenapabbata, sau khi giao chiến, vị Vikramabāhu ấy đã đánh bại ba người kia. 34. 34. Ripavo dāni me sabbe, ummūlessāmahaṃ iti; Palāyante nubandhittha, padānupadikaṃ’va te. Với ý nghĩ: "Bây giờ ta sẽ nhổ tận gốc tất cả kẻ thù của ta," vị ấy đã truy đuổi họ trong khi họ đang chạy trốn, theo sát gót từng bước một. 35. 35. Te ca duggaṃ palāyiṃsu, pañcayojanaraṭṭhake; Khippaṃ pāvekkhi kalyāṇiṃ, so’pi te gahaṇatthiko. Và họ đã chạy trốn đến một thành trì ở xứ Pañcayojana. Vị ấy, với mong muốn bắt giữ họ, cũng đã nhanh chóng tiến vào Kalyāṇī. 36. 36. Vīro ariyadesiyo, vīradevoti pākaṭo; Paḷandīpissaro eko, bhūsaṃ sahasiko tadā. Khi ấy, có một vị anh hùng đến từ xứ Āryan, nổi danh là Vīradeva, một vị chúa của đảo Paḷandīpa, là người rất táo bạo. 37. 37. Saddhiṃ sūrehi yodhehi, mahātitthamhi otari; Kātuṃ hatthagahaṃ sakkā, laṃkādīpanti cintiya. Vị ấy, cùng với các chiến binh dũng cảm, đã đổ bộ tại Mahātittha, với ý nghĩ rằng: "Có thể chiếm được đảo Laṅkā." 38. 38. So vikkamabhujo sutvā, pavattiṃ bhūbhujo tadā; Yāvatā nātra laṃkāyaṃ, laddhogāho bhavissati. Vị vua Vikramabāhu ấy, khi ấy sau khi nghe được tin tức, (đã nghĩ rằng:) "Chừng nào mà hắn chưa có được chỗ đứng ở Laṅkā này," 39. 39. Tāva ummūlanīyoti, kalyāṇimhā viniggato; Mahātitthamhi mannāra-nāmakaṃ gāmakaṃ gato. "thì chừng đó phải nhổ tận gốc hắn." (Nghĩ vậy), vị ấy đã rời khỏi Kalyāṇī và đi đến ngôi làng tên là Mannāra ở Mahātittha. 40. 40. Katvāna vīradevo’pi, saṅgāmaṃ tena rājinā; Anīkaṅgādayo rāja-putte dve bhātaropi ca. Khi Vīradeva giao chiến với vị vua ấy, (vua Vikramabāhu đã giết) các hoàng tử Anīkaṅga và những người khác, và cả hai người anh em nữa, 41. 41. Senādhināyakañceva, kittināmappakāsitaṃ; Ghātetvā sahasā vīra-sammate ca bahūjane. và cả vị tướng quân nổi danh tên là Kitti; sau khi đã đột ngột giết chết nhiều người được xem là anh hùng, 42. 42. Gāhetvā jīvaggāhaṃso, rakkhakañca camūpatiṃ; Sabalaṃ taṃ parājetvā, anubandhi padāpadaṃ. và sau khi đã bắt sống vị tướng Rakkhaka, vị ấy đã đánh bại Vīradeva cùng với quân đội của ông ta và đã truy đuổi từng bước một. 43. 43. Palāyamāno [Pg.373] so bhīto, āgantvāna nijaṃ puraṃ; Hatthasāraṃ samādāya, koṭṭhasāraṃ gato lahuṃ. Vị ấy (Vīradeva), trong khi chạy trốn vì sợ hãi, sau khi đã trở về thành của mình, đã mang theo những con voi tốt nhất và đã nhanh chóng đi đến Koṭṭhasāra. 44. 44. Pacchato pacchato vīra-devo tamanubandhiya; Āgantvāna purevāsaṃ, katipāhaṃ vidhāyaso. Trong khi truy đuổi Vīradeva từ phía sau, vị ấy (Vikramabāhu) đã đến thành và đã ở lại đó trong vài ngày. 45. 45. Gaṇhituṃ vikkamabhujaṃ, tattheva turitaṃ agā; Pesayitvā sakaṃ sopi, mahantaṃ sakalaṃ balaṃ. Vị ấy cũng đã phái đi toàn bộ đại quân của mình, và đã nhanh chóng đến nơi đó để bắt giữ Vikkamabhuja. 46. 46. Yujjhāpetvāna ghātetvā, gāme antaraviṭṭhike; Mahākaddamaduggamhi, vīradevaṃ mahabbalo. Vị đại lực ấy, sau khi giao chiến và giết chết Vīradeva tại thành lầy vĩ đại ở làng Antaraviṭṭhika. 47. 47. Abhisekaṃ vināyeva, pulatthi nagare vasaṃ; Akāsi rājaraṭṭhassa, pasāsanavidhiṃ vibhū. Vị chúa tể, trong khi cư ngụ tại thành Pulatthi, đã thực thi việc cai trị xứ Rājaraṭṭha mà không cần lễ đăng quang. 48. 48. Apanīyaraṇe chandaṃ, bhātaropi tayo tato; Āvasiṃsu yathāpubbaṃ, gantvā raṭṭhaṃ sakaṃ sakaṃ. Sau đó, cả ba anh em, từ bỏ ý muốn chiến tranh, đã trở về xứ sở riêng của mình và sống như trước đây. 49. 49. Caturopi mahīpālā, yatamānā ciraṃ tahiṃ; Ekacchattaṅkitaṃ kātuṃ, neva sakkhiṃsu sabbaso. Cả bốn vị vua, dù đã cố gắng trong một thời gian dài ở đó, đã hoàn toàn không thể thống nhất đất nước dưới một vòm trời. 50. 50. Anisammakāribhāvena, kulīne parihāpayuṃ; Ṭhapesuñca mahantatte, hīne sābhimate jane. Do hành động thiếu suy xét, họ đã làm cho các bậc quý tộc suy vi; và đã đặt những kẻ hạ tiện mà họ ưa thích vào các địa vị cao trọng. 51. 51. Vaḍḍhitaṃnekadhā sammā, raññā vijayabāhunā; Sāsanañca tathālokaṃ, hāpayiṃsu subuddhino. Những kẻ ngu muội ấy đã làm suy vong Giáo pháp và thế gian, vốn đã được vua Vijayabāhu phát triển tốt đẹp về nhiều mặt. 52. 52. Kulīnānaṃ manussāna-mabhāvepi ca tādise; Dose vittaṃ tadāyattaṃ, pasayhāvahariṃsu ca. Và ngay cả khi những người quý tộc không có lỗi lầm như vậy, họ cũng đã cưỡng đoạt tài sản của những người ấy. 53. 53. Pīḷetuṃ sakalaṃ loka-muddharantādhikaṃ baliṃ; Ucchūva ucchuyantete, khīṇako sādhanesino. Để làm đầy quốc khố đã cạn kiệt, họ đã áp bức toàn thể dân chúng bằng cách thu các loại thuế quá mức, giống như máy ép mía. 54. 54. Uddharitvāna buddhādi-santake bhogagāmake; So vikkamabhujo rājā, sevakesu samappayī. Vua Vikkamabhuja ấy, sau khi đã tịch thu các làng mạc sở hữu của đức Phật và các vị khác, đã giao chúng cho các thuộc hạ của mình. 55. 55. Pulatthinagare neka-vihāre dhātumaṇḍite; Sova desantarīyānaṃ, bhaṭānaṃ vasituṃ adā. Vị ấy cũng đã ban nhiều tu viện ở thành Pulatthi, vốn được trang hoàng bằng các xá lợi, cho các binh lính ngoại quốc cư ngụ. 56. 56. Saddhehi pattadhātussa, dāṭhādhātuvarassa ca; Pūjanatthāya dinnāni, maṇimuttādikāni ca. Và những vật như ngọc, châu báu, v.v... đã được các tín đồ dâng cúng để tôn thờ Xá lợi Bát và Xá lợi Răng quý báu. 57. 57. Candanāgarukappuraṃ, suvaṇṇādimayā bahū; Paṭimāyo ca acchijja, yathākāmaṃ vayaṃ nayī. Cùng với gỗ đàn hương, trầm hương, long não, và nhiều tượng ảnh làm bằng vàng v.v..., sau khi đã chiếm đoạt, ông ta đã tiêu dùng chúng theo ý muốn. 58. 58. Sāsanassa [Pg.374] ca lokassa, kriyamānamupaddavaṃ; Passantā bahuso tasmiṃ, tadā nibbannamānasā. Bấy giờ, khi thấy nhiều tai họa đang xảy đến cho Giáo pháp và thế gian trong thời kỳ ấy, với tâm trí chán nản. 59. 59. Aṭṭhamūlavihāresu, yatayo garusammatā; Paṃsukūlikabhikkhū ca, koṭṭhāsadvayanissitā. Các vị tu sĩ được tôn kính ở tám ngôi chùa chính, và các tỳ khưu Phấn Tảo Y thuộc hai bộ phái. 60. 60. Evaṃ titthiyatulyānaṃ, sāsanopaddavaṃ bahuṃ; Karontānaṃ sakā sambhā-payātaṃ pavaraṃ iti. (Họ nghĩ rằng:) "Thật là tốt hơn nếu (vật quý báu này) rời khỏi tay chúng ta", đối với những kẻ giống như ngoại đạo đang gây ra nhiều tai họa cho Giáo pháp. 61. 61. Dāṭhādhātuvaraṃ patta-dhātumādāya rohaṇaṃ; Gantvā vāsamakappesuṃ, phāsuṭhāne tahiṃ tahiṃ. Họ đã mang Xá lợi Răng quý báu và Xá lợi Bát đến xứ Rohaṇa, và đã cư ngụ tại những nơi thích hợp ở đây và ở đó. 62. 62. Tatheva phāsuṭhānesu, vippakiṇṇā tahiṃ tahiṃ; Te kulīnā nilīnā’va, hutvā vāsamakappayuṃ. Tương tự như vậy, những người quý tộc ấy, tản mác khắp nơi, đã ẩn mình và cư ngụ tại những nơi thích hợp. 63. 63. Pakkhadvayamahīpāla-gayhāsīmā suṭhāpitā; Sāmantā aññamaññehi, karonto bahuso raṇaṃ. Các vị lãnh chúa của hai phe vua, sau khi đã xác lập vững chắc các ranh giới chiếm được, đã thường xuyên gây chiến với nhau. 64. 64. Susamiddhesu nekesu, gāmesu nigamesu ca; Aggiṃ dentā taḷāke ca, chindantā jalapūrite. Họ đã phóng hỏa nhiều làng mạc và thị trấn thịnh vượng, và đã phá vỡ các hồ chứa đầy nước. 65. 65. Nāsentā sabbathā sabba-mātikāvaraṇāni ca; Chindantā nāḷikerādi, so pakāre ca bhūruhe. Họ đã hoàn toàn phá hủy tất cả các kênh chính và đập nước, và đã chặt hạ các cây dừa và các loại cây tương tự. 66. 66. Yathā porāṇakaggāma-ṭhānantipi na ñāyate; Vināsesuṃ tathā raṭṭhaṃ, aññamaññavirodhino. Do thù địch lẫn nhau, họ đã tàn phá đất nước đến mức ngay cả vị trí của các làng chính cổ xưa cũng không thể nhận ra được. 67. 67. Te ca bhūmi patīgāma-vilopaṃ patthamosanaṃ; Kārentā nijacārehi, ācaruṃ lokupaddavaṃ. Và các vị vua ấy, bằng cách cho các thuộc hạ của mình cướp bóc làng mạc và trấn lột trên đường, đã gây ra tai họa cho dân chúng. 68. 68. Kulīnānaṃ manussānaṃ, dāsakammakarāpi ca; Sasāmino’ti vattantā, nissaṅkā vītabhītikā. Ngay cả các nô lệ và người hầu của những người quý tộc cũng nói rằng: "Chúng ta là chủ", một cách không do dự và không sợ hãi. 69. 69. Hutvā yudhīyā rājūnaṃ, abbhantarapavattino; Balavantatarā jātā, laddhaṭhānantarā tadā. Sau khi trở thành binh lính của các vua và hoạt động trong nội bộ, họ đã có được các chức vụ cao và trở nên quyền lực hơn. 70. 70. Janā samantakūṭādi-nekadugganivāsino; Adentā bhūmipālānaṃ, pubbapaṭṭhapitaṃ karaṃ. Những người dân sống trong nhiều thành trì như Samantakūṭa, đã không nộp cho các vua khoản thuế đã được quy định từ trước. 71. 71. Rājāṇamagaṇentā te, gatā dāmarikattanaṃ; Sakaṃ sakaṃ’va visaya-māvasiṃsu samuddhatā. Họ, không tuân theo lệnh vua, đã trở thành những kẻ nổi loạn; và với sự kiêu ngạo, họ đã sống trong các vùng đất riêng của mình. 72. 72. Anatthe nicitā nāma, parivattanti sabbatā; Iti vattabba taṃyeva, yātaṃ laṅkātalaṃ tadā. "Quả thật, những kẻ chất chồng trong bất hạnh lang thang khắp nơi" - câu nói này đã trở nên đúng với xứ Laṅkā vào thời điểm đó. 73. 73. Evaṃ [Pg.375] gāmakabhojakā viya bhusaṃtejo vihīnā sadā; Accantaṃ byasanāti sattahadayā rājābhimānujjhitā. Như vậy, họ luôn luôn thiếu thốn uy quyền như những người trưởng làng; với trái tim bị phiền não bởi tai họa tột cùng, và đã từ bỏ niềm kiêu hãnh của bậc đế vương. 74. 74. Niccaṃ attaparatthasiddhividhurāsaṅgā vihīnāsayā; Sabbe te vihariṃsu bhūmipatayo cārittamaggātigā. Luôn luôn không thành công trong việc mưu cầu lợi ích cho mình và cho người khác, với những ái luyến và ý định thấp hèn; tất cả các vị vua ấy đã sống, vượt ra ngoài con đường của hạnh kiểm tốt đẹp. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử, được soạn vì sự tịnh tín và xúc động của người lành, Caturājacariyaniddeso nāma Chương tên là Trình Bày Hạnh Trạng của Bốn Vị Vua. Ekūnasaṭṭhimo paricchedo. Chương thứ năm mươi chín. Saṭṭhima pariccheda Chương thứ sáu mươi Kumārodayo Sự Ra Đời Của Vương Tử 1. 1. Rohaṇe nivasitthā’va, jayabāhumahīpati; Mittāvhā rājinī ceva, tadā kālamakaṃsu te. Đức vua Jayabāhu và hoàng hậu tên là Mittā, những vị đã cư ngụ tại Rohaṇa, vào lúc ấy đã băng hà. 2. 2. Sirīvallabhajāyā’tha, janesi sugalā duve; Māṇabharaṇakaṃ puttaṃ, puttiṃ līlāvatimpi ca. Bấy giờ, bà Sugalā, vợ của vua Sirīvallabha, đã sanh hạ hai người con: một người con trai là Māṇābharaṇa và một người con gái là Līlāvatī. 3. 3. Māṇābharaṇabhūpāla-devī’pi ratanāvalī; Mittaṃ pabhāvatiñcāpi, alabhī dhītaro duve. Hoàng hậu Ratanāvalī, vợ của vua Māṇābharaṇa, cũng đã sanh được hai người con gái là Mittā và Pabhāvatī. 4. 4. Passantassa ubho tāyo, dhītaro vīrabāhuno; Tadā mahādipādassa, evaṃ āsi vitakkitaṃ. Khi ấy, trong lúc nhìn hai người con gái kia, vị Đại Phó vương Vīrabāhu đã có suy nghĩ như sau: 5. 5. Lokābhisammate sabba-bhūpālanvayamuddhani; Visuddhe somavaṃsamhi, abhijātā mayaṃ pana. “Chúng ta đã được sanh ra trong dòng dõi Mặt Trăng thanh tịnh, là dòng dõi được thế gian tôn kính và đứng đầu tất cả các dòng vua chúa. 6. 6. Pihanīyatarākārā, sabbasattisamunnatā; Nānāvijjāsu nipuṇā, hatthiassādisukkhamā. Chúng ta có dung mạo đáng ngưỡng mộ, cao cả với tất cả quyền năng, tinh thông nhiều ngành học, và khéo léo trong việc điều khiển voi, ngựa, v.v. 7. 7. Tathā pekākinā ve’te, tayo vikkamabāhunā; Parājayaṃ paribhavaṃ, pāpitā bahuso raṇe. Tuy vậy, ba người chúng ta đây đã nhiều lần bị một mình Vikramabāhu đánh cho thất bại và khinh miệt ở chiến trường.” 8. 8. Sūnuno susamatthassa, visodhetu mimaṃ malaṃ; Na dissate pātubhāvo, aho no appapuññatā. Than ôi, do ít phước của chúng ta nên không thấy được sự xuất hiện của một người con trai có đầy đủ năng lực để gột rửa vết nhơ này. 9. 9. Janavādakiliṭṭhena[Pg.376], rājattenāpi kiṃ mama; Idāni visayāsaṅgaṃ, hitvā kalyāṇakammasu. Đối với ta, vương quyền bị ô uế bởi lời đàm tiếu của dân chúng thì có ích gì? Giờ đây, ta nên từ bỏ sự quyến luyến với các dục lạc thế gian để chuyên tâm vào các thiện nghiệp. 10. 10. Appamattassa satataṃ, netabbā vāsarā’iti; Niyyātetvā amaccānaṃ, sabbaṃ rajjavicāraṇaṃ. Nghĩ rằng: ‘Những ngày tháng của ta nên được trải qua trong sự không dể duôi’, vua đã giao phó tất cả việc cai trị vương quốc cho các vị quan. 11. 11. Tahiṃ satta’ṭṭhamāsañhi, vasaṃ rattiyamekadā; Devarājaghareseyyaṃ, kappesi sīlasaṃyato. Sau khi sống ở đó bảy, tám tháng, vào một đêm nọ, vị vua có giới hạnh thu thúc đã nằm nghỉ trong đền thờ Devarāja. 12. 12. Tato paccūsakālamhi, devaputtaṃ mahiddhikaṃ; Vicittavatthābharaṇaṃ, gandhamālāvibhūsitaṃ. Sau đó, vào lúc rạng đông, (vua thấy) một vị thiên tử có đại thần lực, mặc y phục và trang sức lộng lẫy, được trang hoàng bằng hương và vòng hoa, 13. 13. Uḷāratararūpena, dehobhāsena attano; Obhāsentaṃ asesā’sā, sūriyañca na bhuggataṃ. với hình dáng vô cùng cao quý và với ánh sáng từ thân mình, đang chiếu sáng khắp mọi phương, làm lu mờ cả mặt trời chưa mọc, 14. 14. Vadantaṃ supine evaṃ, adakkhi daraṇīpati; Pasīdassu mahābhāga, pitobhava mahipati. vị chúa đất đã thấy trong giấc mộng (vị thiên tử ấy) đang nói như sau: “Xin hãy hoan hỷ, hỡi bậc đại phước! Hỡi đức vua, ngài hãy trở thành một người cha.” 15. 15. Dhaññalakkhaṇasampanno, icchitatthassasādhako; Vinīto lokakuhara-byāpitejo parakkamo. Một người con trai hội đủ các tướng tốt lành, thành tựu được những điều mong muốn, được giáo huấn tốt, có uy lực và dũng khí lan khắp hang cùng của thế gian, 16. 16. Āṇabalayasokitti-bhāsuro sagguṇākaro; Lokasāsanasaṃvuddhi-karo puttavaro tava. là một kho tàng các đức tánh tốt, tỏa sáng với quyền uy, sức mạnh, danh tiếng và vinh quang, là người làm cho đời và đạo được hưng thịnh, một người con trai ưu tú của ngài, 17. 17. Labbhīssate mahārāja, na cirasseva sampati; Puttadārādhivutthaṃ taṃ, puraṃ khippaṃ payāhīti. sẽ được ngài có được, hỡi Đại vương, chẳng bao lâu nữa. Xin hãy nhanh chóng đi đến thành phố nơi vợ con ngài đang ở.” 18. 18. Pabujjhitvāna sañjāta-pītivegotha rattiyā; Vibhātāya tatopoṅkha-gāmaṃ gañchinaruttamo. Sau khi thức dậy với niềm hỷ lạc dâng trào, và khi đêm đã tàn, bậc tối thượng giữa loài người đã từ nơi ấy đi đến làng Poṅkha. 19. 19. Yathā diṭṭhappakārantaṃ, kathesi supinaṃ subhaṃ; Mahesī pamukhānaṃ so, amaccānaṃ mahīpati. Vị vua ấy đã kể lại giấc mộng lành đúng như đã thấy cho các vị quan mà đứng đầu là hoàng hậu. 20. 20. Saddhiṃ mahesiyā tattha, patthento puttamuttamaṃ; Cintonto dānasīlādiṃ, subhaṃ nānappakārakaṃ. Ở nơi ấy, cùng với hoàng hậu, trong khi mong mỏi một người con trai ưu tú, vua đã suy tư về việc thực hành các thiện sự khác nhau như bố thí, trì giới, v.v. 21. 21. Athekadivasaṃkāle, paccūse supine pana; Sabbalakkhaṇasampannaṃ, sabbasetaṃ manoharaṃ. Rồi vào một ngày nọ, lúc rạng đông, lại trong một giấc mộng, (vua thấy) một con voi con đáng yêu, toàn thân màu trắng, hội đủ tất cả tướng tốt, 22. 22. Dantīpotavaraṃ dantaṃ, kaṇṇe gaṇiyapemato; Pavisantamivattānaṃ, seyyāgabbhaṃ mahesiyā. một con voi con ưu tú đã được thuần hóa, và sau khi trìu mến nắm lấy tai nó, vua thấy nó dường như đi vào phòng ngủ của hoàng hậu. 23. 23. Sampassiya pabujjhitvā, uṭṭhāya sayanāvarā; Sañjātapītipāmojja-vegapīṇitamānaso. Sau khi thấy rõ (cảnh ấy) và thức dậy, vua đứng dậy từ chiếc giường quý, tâm trí tràn ngập bởi niềm hỷ lạc và vui mừng dâng trào. 24. 24. Tāyaṃ [Pg.377] velāyamedāsu-seyyāgabbhaṃ mahesiyā; Pavissasupinaṃ tassā, yathādiṭṭhaṃ pakāsayī. Ngay vào lúc ấy, vua đi vào phòng ngủ của hoàng hậu và kể lại cho bà nghe giấc mộng đúng như đã thấy. 25. 25. Ahampi tādisaṃ hatthi-potakaṃ sayanaṃ mama; Padakkhiṇaṃ karitvāna, ṭhitaṃ soṇḍe samādiya. “Thiếp cũng đã thấy một con voi con như vậy. Sau khi đi nhiễu quanh giường của thiếp, nó đã đứng lại, rồi dùng vòi nắm lấy...” 26. 26. Ākaḍḍhitvāna sayanaṃ, samāropiya pemato; Āliṅgiṃ supinamhīti, devī cāpi tamabravī. Hoàng hậu cũng tâu với vua rằng: 'Trong giấc mộng, thiếp đã kéo giường lại, với lòng yêu thương đã đặt (chàng) lên, và đã ôm lấy'. 27. 27. Ubho te aññamaññassa, diṭṭhamevaṃ pakāsiya; Uṭṭhāpesuṃ pahaṭṭhāva, vītaniddāruṇaṃ tadā. Cả hai vị, sau khi đã kể cho nhau nghe về giấc mộng đã thấy như vậy, đã cùng nhau thức dậy vào lúc rạng đông khi cơn buồn ngủ đã tan biến, với tâm trạng vô cùng hoan hỷ. 28. 28. Tato pāto upaṭṭhātu, mupayātaṃ purohitaṃ; Nemittake ca pucchiṃsu, sunitvā te pamoditā. Sau đó, vào buổi sáng, họ đã hỏi vị quốc sư và các nhà tiên tri đã đến hầu. Sau khi nghe (lời giải đoán), họ rất vui mừng. 29. 29. Na cirasseva puttassa, dhaññalakkhaṇasālino; Uppattiyā avassaṃ’va, bhavaṃtabbanti kittayuṃ. Họ đã tuyên bố rằng: 'Chắc chắn không bao lâu nữa, sẽ có sự ra đời của một vị hoàng tử, người mang những tướng tốt lành'. 30. 30. Taṃ suṇitvā amaccā ca, tathā nagaravāsino; Avindiṃsu janindo ca, sabbepīti mahussavaṃ. Nghe được điều ấy, các vị quan đại thần, cũng như dân chúng trong thành, và cả đức vua, tất cả đều đã tổ chức một đại lễ hội. 31. 31. Tato paṭṭhāya sotthānaṃ, patthayaṃ patthivobhusaṃ; Bhikkhusaṅghena bahuso, bhaṇāpesi parittakaṃ. Kể từ đó, đức vua, với lòng mong cầu sự an lành, đã nhiều lần thỉnh mời chư Tăng tụng kinh hộ niệm. 32. 32. Maṇimuttādikaṃ cittaṃ, mahagghamanuvāsaraṃ; Pariccaji dānamukhe, yācakānamanekaso. Hằng ngày, ngài đã nhiều lần ban phát cho những người hành khất các loại vật phẩm quý giá khác nhau như ngọc ma-ni, trân châu, và các thứ khác. 33. 33. Purohitādivippehi, vedavedaṅgaviññūhi; Vattāpesi ca homādi-vidhānaṃ sotthi sammataṃ. Ngài cũng đã cho các vị Bà-la-môn, đứng đầu là quốc sư, những người thông thạo kinh Vệ-đà và các bộ môn phụ trợ, thực hiện các nghi lễ được cho là mang lại an lành, như lễ cúng lửa. 34. 34. Suvinaṭṭhe vihāre ca, dhātugabbhe ca vāpiyo; Jiṇṇā ca paṭisaṅkhattuṃ, yojayī rājakappike. Ngài đã dùng các thợ thuyền của hoàng gia để trùng tu các ngôi tự viện, các tháp thờ xá-lợi, và các hồ chứa nước đã bị hư hoại nặng nề và cũ nát. 35. 35. Dinaṃ nayante kalyāṇa-kammene’vaṃ narissare; Na ciraṃ saṇṭhahi gabbha-varo kucchimhi deviyā. Trong khi đức vua đang trải qua những ngày tháng với các thiện nghiệp như vậy, không bao lâu sau, một bào thai cao quý đã hình thành trong bụng của hoàng hậu. 36. 36. Tatovagamma taṃ haṭṭha-pahaṭṭho so narissaro; Mahantaṃ deviyā gabbha-parihāramadāpayi. Khi biết được điều đó, vị vua ấy vô cùng vui mừng hoan hỷ, đã cho thực hiện việc hộ thai long trọng cho hoàng hậu. 37. 37. Paripakkagabbhā devī, kamena janayīsukaṃ; Samaye bhaddanakkhatta-muhuttenabhilakkhite. Hoàng hậu, khi thai đã đủ ngày đủ tháng, đã tuần tự hạ sinh một hoàng tử vào thời điểm được ghi dấu bởi chòm sao và giờ khắc tốt lành. 38. 38. Suppasannā asesā ca, disāyo taṃkhaṇe ahu; Samīraṇe ca vāsiṃsu, sugandhimudusītalā. Vào khoảnh khắc ấy, tất cả các phương trời đều trở nên trong sáng. Và những ngọn gió thổi đến đều thơm ngát, dịu dàng, và mát mẻ. 39. 39. Dantīnaṃ [Pg.378] koñcanādena, hayānaṃ hesitena ca; Rājaṅgaṇaṃ tadājātaṃ, mahākolāhalā kūlaṃ. Với tiếng rống của voi và tiếng hí của ngựa, sân triều lúc ấy đã trở nên tràn ngập sự huyên náo lớn lao. 40. 40. Accherātisaye evaṃ, pātubhūte anekadhā; Disvā taṃ vimhayappatto, māṇabharaṇabhūpati. Khi thấy nhiều điềm lạ phi thường như vậy xuất hiện, đức vua Manabharana đã vô cùng kinh ngạc. 41. 41. Sutvā nijassa puttassa, tadā sañjātasāsanaṃ; Amatenābhisittova, pītipuṇṇamanoratho. Khi nghe tin tức về sự ra đời của con trai mình, tâm trí ngài tràn ngập niềm hỷ lạc, như thể được tưới tẩm bằng nước cam lồ. 42. 42. Mocāpetvā tadā kārā-ghare baddhe bahūjane; Dānaṃ uḷāraṃ samaṇa-brāhmaṇānaṃ padāpayi. Lúc ấy, ngài đã cho thả nhiều người bị giam trong ngục, và đã cho ban phát vật thực cúng dường to lớn đến các vị Sa-môn và Bà-la-môn. 43. 43. Amaccapamukhā cāpi, janāpuranivāsino; Kadalītoraṇādīhi, rājadhānī manekadhā. Các vị quan đại thần và dân chúng trong thành, đã dùng cổng chào bằng cây chuối và các thứ khác để trang hoàng kinh đô bằng nhiều cách. 44. 44. Alaṅkaritvā sakalaṃ, sumaṇḍitapasādhitā; Chaṇaṃ mahantaṃ vattesuṃ, katipāhaṃ manoramaṃ. Sau khi trang hoàng và tô điểm toàn bộ (kinh đô), họ đã tổ chức một lễ hội lớn và vui tươi trong nhiều ngày. 45. 45. Vede vuttavidhānena, jātakammādikaṃ vidhiṃ; Sabbaṃ samāpayitvāna, kumārassā’vanīpati. Đức vua, sau khi hoàn tất tất cả các nghi lễ cho hoàng tử, như lễ sinh đản và các lễ khác, theo như phương pháp đã được quy định trong kinh Vệ-đà, 46. 46. Purohitādayo vippe, tato lakkhaṇapāṭhake; Āṇāpetvāna sakkāra-sammānavidhipubbakaṃ. sau đó đã triệu tập các vị Bà-la-môn, đứng đầu là quốc sư, và các nhà xem tướng, sau khi đã thực hiện các nghi thức tôn kính và trọng vọng. 47. 47. Niyojesi kumārassa, lakkhaṇānaṃ paṭiggahe; Sādhakaṃ sakalaṃ tassa, yatthapādādilakkhaṇaṃ. Ngài đã giao cho họ nhiệm vụ xem xét các tướng của hoàng tử, tất cả những tướng tốt từ chân trở lên. 48. 48. Upadhāriya mahāmacca-gaṇamajjhagatassa te; Rājino deviyā cāpi, pakāsesuṃ pamoditā. Sau khi xem xét, họ đã vui mừng tuyên bố với đức vua và hoàng hậu, những người đang ở giữa hội đồng các quan đại thần. 49. 49. Laṅkādīpaṃ ṭhapetvāna, jambudīpatalampi ca; Ekacchattaṅkitaṃ katvā-nubhottuṃ nipuṇo iti. Rằng: 'Vị này có khả năng thống nhất đảo Lanka và cả đất liền Jambudipa dưới một chiếc lọng, và trị vì (toàn cõi)'. 50. 50. Te santappiya bhogehi, bhiyyo pucchittha sādaraṃ; Sandissamānaṃ yaṃkiñci, ariṭṭhaṃ atthi natthī’ti. Sau khi ban thưởng cho họ các của cải, ngài lại kính cẩn hỏi thêm: 'Có điềm bất hạnh nào được nhìn thấy hay không?' 51. 51. Dīghāyuko kumāro’yaṃ, kiñci paññāyate vata; Janakāriṭṭhayogo’ti, te mahīpatino’bravuṃ. Họ tâu với đức vua rằng: 'Hoàng tử này sẽ sống lâu. Tuy nhiên, có một điều được nhận thấy, đó là vận rủi cho người cha'. 52. 52. Tassārijanasammaddi-patāpabhujayo gato; So parakkamabāhū’ti, anvatthanāmamaggahī. Vì ngài có cánh tay oai hùng chiến thắng, đè bẹp quân thù, nên ngài đã nhận được cái tên phù hợp là Parakkamabahu (Người có cánh tay dũng mãnh). 53. 53. Kaṇṇave dhamahañceva, annupāsanamaṅgalaṃ; Kārāpiya vidhānaññū, yathāvidhimasesato. Vị vua, người am tường các nghi lễ, đã cho thực hiện lễ xỏ tai và lễ ăn cơm đầu tiên một cách trọn vẹn, đúng theo nghi thức. 54. 54. Rañño [Pg.379] vikkamabāhussa, saputtuppattisāsanaṃ; Vattuṃ sadūte pesesi, pulatthinagaraṃ tadā. Lúc bấy giờ, ngài đã phái sứ giả của mình đến thành Pulatthi để báo tin cho vua Vikkamabahu về sự ra đời của con trai mình. 55. 55. Tehiso bhāgineyyassa, mahābhāgattanampi ca; Janakāriṭṭhayogañca, sutvā vikkamabāhuso. Vua Vikkamabahu, sau khi nghe từ các sứ giả về vận mệnh vĩ đại của cháu mình, và cả về vận rủi cho người cha, 56. 56. Dhaññaṃ vijayarājādi-rājamālāya nāyakaṃ; Maṇiṃva bhāsuraṃ mayhaṃ, bhāgineyyaṃ janesiso. Phước thay, người cháu của ta, vị lãnh đạo của dòng dõi các vua chúa bắt đầu từ vua Vijayarāja, là bậc chúa tể của dân chúng, rực rỡ như một viên ngọc quý. 57. 57. Hāni yākācisatataṃ, yathā tassa na hessati; Tathā mamantikeyeva, kumāro ettha vaḍḍhataṃ. Để cho vị hoàng tử ấy không gặp phải bất cứ sự tổn hại nào, hãy để cho hoàng tử được trưởng thành ngay tại đây, bên cạnh ta. 58. 58. Aladdhaṃ labhituṃ lābhaṃ, laddhañca parirakkhituṃ; Sabbathā na samatthoyaṃ, putto gajabāhu mama. Người con trai Gajabāhu này của ta hoàn toàn không có khả năng để đạt được những lợi lộc chưa đạt được, và để bảo vệ những gì đã đạt được. 59. 59. Sūrabhāvādiyutto’pi, mahindavhaparosuto; Nihīno mātugottena, na rajjassa raho mama. Người con trai kia tên là Mahinda, dù có được sự dũng mãnh, nhưng vì có dòng dõi bên mẹ thấp kém nên không xứng đáng với vương quốc của ta. 60. 60. Ṭhitassa vikkajātena, nekaso sañcitena me; Rajjassa bhāgineyyo’va, kāmaṃ bhāgī bhavissati. Đối với vương quốc này của ta, được tạo dựng và tích lũy nhiều lần bởi sức mạnh của ta, quả thật chỉ có người cháu trai mới là người thừa kế xứng đáng. 61. 61. Itipesesi dūte so, ānetuṃ taṃ kumārakaṃ; Kumārā bharaṇaṃ datvā, sesaṃ sārañcupāyanaṃ. Nghĩ vậy, vị ấy đã phái sứ giả đi để rước vị hoàng tử trẻ tuổi, sau khi đã trao cho họ những trang sức của hoàng tử và các tặng phẩm quý giá khác. 62. 62. Sabbaṃ dūtamukhā sutvā, vīrabāhu mahīpati; Tassetaṃ vacanaṃ yuttaṃ, vuttaṃ mehita buddhiyā. Sau khi nghe tất cả từ lời của sứ giả, đức vua Vīrabāhu (nghĩ rằng): 'Lời nói ấy của ông ta là hợp lý, được nói ra với một trí tuệ nhân từ'. 63. 63. Tathāpi ca nijāriṭṭha-paṭikāratthamīdisaṃ; Orasaṃ puttaratanaṃ, pesetuṃ nā’nurūpakaṃ. Tuy nhiên, việc gửi đi một người con trai ruột quý báu như vậy để làm phương cách đối phó với điềm xấu của chính mình là điều không thích hợp. 64. 64. Kiñca tattha kumāramhi, nīte vikkama bāhuno; Pakkho laddhamahāvāha-balo viya hutāsano. Hơn nữa, khi hoàng tử được đưa đến đó, phe phái của Vikkamabāhu sẽ giống như ngọn lửa được tiếp thêm sức mạnh của một trận gió lớn. 65. 65. Accunnatena mahatā, tejasā sañjalissati; Hānireva vatamhākaṃ, mahatī hessate bhusaṃ. Nó sẽ bùng cháy lên với uy lực to lớn và cao tột. Than ôi, sự tổn thất của chúng ta chắc chắn sẽ vô cùng to lớn. 66. 66. Iti hatthe gatānaṃ so, dūtānaṃ thanayaṃ sakaṃ; Apesetvā visajjesi, pasādiya manena so. Nghĩ vậy, vị ấy đã không gửi con trai của mình đi, và sau khi làm cho các sứ giả đã đến được hài lòng, ngài đã cho họ ra về. 67. 67. Saputtadārehi [Pg.380] samaggavāsaṃ,Narādinātho nivasaṃ tahiṃso; Tibbena phuṭṭho mahatāgadena,Rajjena saddhiṃ vijahittha desaṃ. Vị chúa tể của nhân loại ấy, trong khi đang sống hòa hợp cùng với vợ con tại nơi đó, đã bị một căn bệnh hiểm nghèo hành hạ, và đã từ bỏ đất nước cùng với vương quyền (tức là băng hà). Sujanappasādasaṃve gatthāya kate mahāvaṃse Trong Đại Sử, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người tốt, Kumārodayo nāma có tên là Sự Trỗi Dậy Của Hoàng Tử, Saṭṭhimo paricchedo. là chương thứ sáu mươi. Ekasaṭṭhima pariccheda Chương thứ sáu mươi mốt Saṅkhatthalipurābhigamano Sự Đến Thành Saṅkhatthali 1. 1. Sutvā dve bhātaro aññe, jeṭṭhasso paratiṃsadā; Khippaṃ saraṭṭhā āgamma, kāresuṃ antimaṃ vidhiṃ. Khi ấy, hai người em trai kia, nghe tin người anh cả qua đời, đã nhanh chóng từ xứ sở của mình trở về và cử hành các nghi lễ cuối cùng. 2. 2. Atha kittisirimegho, raṭṭhaṃ jeṭṭhassa bhātuno; Attādhīnaṃ karitvāna, āmantiya kaṇiṭṭhakaṃ. Bấy giờ, Kittisirimegha, sau khi đã nắm quyền kiểm soát vương quốc của người anh cả, đã nói với người em út. 3. 3. Datvā raṭṭhadvayaṃ aññaṃ, vatthuṃ tattheva ādisi; So’pi jeṭṭhassa bhātussa, vacanaṃ sampaṭicchiya. Sau khi ban cho hai vùng đất khác, ông ra lệnh cho người em ở lại đó. Người em ấy cũng đã chấp nhận lời của người anh cả. 4. 4. Samādāya kumārañca, deviñca ratanāvaliṃ; Dhītaro dve ca gantāna, mahā nāmahulaṃ puraṃ. Mang theo vị hoàng tử, hoàng hậu Ratanāvali, và hai người con gái, ông đã đi đến thành Mahānāgahula. 5. 5. Samaggā nivasaṃ tattha, kumārassa sikhāmahaṃ; Kāretvā parihārena, vaḍḍhesi mahatā sadā. Họ sống hòa thuận tại đó. Sau khi cử hành lễ cắt tóc cho hoàng tử, ông luôn nuôi dưỡng hoàng tử với sự chăm sóc chu đáo. 6. 6. Tato so deviyā jeṭṭhaṃ-dhītaraṃ mittanāmikaṃ; Dātukāmo saputtassa, sahāmaccehi mantayi. Sau đó, vì muốn gả người con gái lớn của hoàng hậu tên là Mittā cho con trai mình, ông đã bàn bạc với các vị đại thần. 7. 7. Kāliṅganvayasambhūtā, pāyenakhalu bhūmipā; Sāmibhāvaṃ gatā asmiṃ, laṅkādīpamhī bhūyaso. Quả thật, phần lớn các vị vua xuất thân từ dòng dõi Kāliṅga đã nắm quyền cai trị trên hòn đảo Laṅkā này. 8. 8. Kāliṅgagotta sambhūta, gajabāhussa dātave; Gūḷarūpena devī’yaṃ, yadi peseyya dhītaraṃ. Nếu vị hoàng hậu này bí mật gửi con gái của mình để gả cho Gajabāhu, người cũng xuất thân từ dòng dõi Kāliṅga, 9. 9. Bhiyyo [Pg.381] vivāhasambaddho, balavā so bhavissati; Mayhaṃ eso nirālambo, putto hehīti sabbathā. thì ông ta, được củng cố thêm bởi mối liên kết hôn nhân, sẽ trở nên hùng mạnh; và người con trai này của ta sẽ hoàn toàn không có chỗ nương tựa. 10. 10. Tasmā me sunūno esā, dātuṃ yuttā kumārikā; Evaṃ sati vatamhākaṃ, vaḍḍhiye’va siyā ‘‘iti’’. Vì vậy, việc gả công chúa này cho con trai của ta là điều thích hợp. Nếu làm như vậy, than ôi, đó chắc chắn sẽ là sự thịnh vượng cho chúng ta. 11. 11. Devīpi sutvā taṃ sabba-mādiccanvaya maṇḍanā; Sabbathā tamanicchanti, idamāha mahīpatiṃ. Vị hoàng hậu, một trang sức của dòng dõi Mặt Trời, sau khi nghe tất cả những điều đó, đã hoàn toàn không mong muốn việc ấy và đã nói với đức vua như sau. 12. 12. Ghātetvā sakale yakkhe, kumāro vijayavhayo; Laṃkādīpamimaṃ’kāsi, manussāvāsakaṃ sadā. Hoàng tử tên là Vijaya, sau khi đã diệt trừ tất cả các loài dạ xoa, đã biến hòn đảo Laṅkā này thành nơi cư ngụ của loài người mãi mãi. 13. 13. Tato pabhuti amhākaṃ, ghaṭesuṃ vijayanvayaṃ; Kāliṅgavaṃsajeheva, sambandhaṃ katva pubbakaṃ. Kể từ đó, tổ tiên của chúng ta thuộc dòng dõi Vijaya đã tạo dựng mối liên kết với những người thuộc dòng dõi Kāliṅga. 14. 14. Aññabhūpāla sambandho, sutapubbo pinatthino; Somavaṃsa samumbhūte, ṭhapetvā dharaṇissare. Ngoại trừ các vị chúa tể của trái đất, đối với chúng ta, những người sinh ra trong dòng dõi Mặt Trăng (Somavaṃsa), mối quan hệ với các vị vua khác là điều chưa từng nghe thấy. 15. 15. Tuyhaṃ jātoti amhākaṃ, sambandho so kathaṃ siyā; Ariyanvaya sambhūta, kumārena sahāmunā. Làm sao có thể có mối quan hệ giữa chúng ta với vị hoàng tử kia, người sinh ra từ dòng dõi của ngài, một người xuất thân từ dòng dõi cao quý? 16. 16. Evaṃ so deviyā tāya, nekaso vārayantiyā; Pasayhasaka putthassa, taṃ kumārimadāpayi. Mặc dù bị hoàng hậu kia nhiều lần ngăn cản, ông ta vẫn ép buộc gả công chúa ấy cho con trai của mình. 17. 17. So anekaguṇodāra- bhariyānugato tato; Rañjayanto jane sabbe, janakasantike vasi. Từ đó, cùng với người vợ cao quý có nhiều đức hạnh, vị ấy đã sống gần vua cha, làm vui lòng tất cả mọi người. 18. 18. Ekavīsatiṃ vassāni, rajjaṃ vikkama bāhuso; Anubhotvā yathākammaṃ, kāyabhedā gato paraṃ. Vua Vikkamabāhu, sau khi trị vì vương quốc trong hai mươi mốt năm, đã băng hà theo nghiệp của mình. 19. 19. Tato gajabhujo ṭhitaṃ, sampannabalavāhanaṃ; Rajjaṃ hatthagataṃ katvā, pulattinagare vasī. Sau đó, vua Gajabāhu, sau khi chiếm đoạt vương quốc vốn đã vững mạnh, đầy đủ binh lực và xe cộ, đã cư ngụ tại thành Pulatthi. 20. 20. Tato kittisirīmegha, sirīvallabha bhūmipā; Vuttanta metaṃ viññāya, evaṃ samanucintayuṃ. Bấy giờ, hai vị vua Kittisirīmegha và Sirīvallabha, khi biết được sự việc này, đã cùng nhau suy nghĩ như sau. 21. 21. Tassa vikkama bāhussa, vuddhabhāvena nekadhā; Mūlarajjādhipaccaṃ taṃ, ammaṃ nindākaraṃ na hi. Việc vua Vikkamabāhu kia, do tuổi già sức yếu, nắm quyền cai trị vương quốc chính yếu, quả thực không phải là điều đáng chê trách đối với chúng ta. 22. 22. Tadatthajassa bālassa, mūlarajjaṃ pasāsano; Upekkhaṇaṃ panamhākaṃ, nevānucchavikaṃ vata. Tuy nhiên, việc chúng ta thờ ơ để cho một đứa trẻ, con trai của ông ta, cai trị vương quốc chính yếu, quả thực là điều không thích hợp. 23. 23. Te soyāva sarajjamhi, baddhamūlo bhavissati; Pasayha tāva taṃ rajjaṃ, vaṭṭati gaṇhituṃ iti. Trước khi y kịp củng cố vững chắc địa vị trong vương quốc của mình, chúng ta phải dùng vũ lực để chiếm lấy vương quốc ấy. 24. 24. Velakkāra [Pg.382] balaṃ sabbaṃ, bhindiṃsu dhana dānato; Ṭhapetvā sevake keci, tassabbhantarike tadā. Họ đã dùng tiền của để mua chuộc toàn bộ quân đội Velakkāra, ngoại trừ một vài người hầu cận thân tín của ông ta. 25. 25. Gajabāhu mahīpāle, virattā raṭṭhavāsino; Ubhinnaṃ rājūnaṃ dūte, pesayuṃ nekaso tato. Bấy giờ, dân chúng trong nước, vì bất mãn với vua Gajabāhu, đã nhiều lần cử sứ giả đến gặp cả hai vị vua. 26. 26. Rajjaṃ sādhetvā dassāma, ekībhūtā mayaṃ pana; Upatthambhakabhāvo’va, kātabbo kevalaṃ iti. Chúng tôi, sau khi hợp nhất lại, sẽ chinh phục vương quốc và trao lại cho các ngài. Các ngài chỉ cần hỗ trợ chúng tôi mà thôi. 27. 27. Tato dve bhātukā senaṃ, sakaṃ sannayha vegasā; Ubhato mukhato tassa, raṭṭhamajjhamupāgamuṃ. Sau đó, hai anh em nhà vua nhanh chóng tập hợp quân đội của mình, rồi từ hai phía tiến vào trung tâm vương quốc của ông ta. 28. 28. Pahiṇiṃsu ca te dūte, tato gajabohuvhayo; Bhūmipālo nijāmacce, sannipātiya mantayi. Và họ đã cử sứ giả đi. Bấy giờ, vị vua tên là Gajabāhu triệu tập các vị đại thần của mình lại để bàn bạc. 29. 29. Veḷakkārabalaṃ sabba-mujupaccattikaṃ ahu; Rājāno dve ca no raṭṭhaṃ, saṅgāmatthamupāgatā. Toàn bộ quân đội Veḷakkāra đã công khai chống lại chúng ta; và hai vị vua kia đã tiến vào vương quốc của chúng ta để giao chiến. 30. 30. Paṭhamaṃ tesu pakkhassa, ekassa balino bhusaṃ; Mukhabhaṅge kate khippaṃ, tato aññe susādhiyā. Trước tiên, nếu một trong hai phe hùng mạnh kia bị đánh bại nhanh chóng, thì phe còn lại sẽ dễ dàng bị chinh phục. 31. 31. Iti nicchiya senaṅgaṃ, sabbamādāya attano; Sirivallabharājābhi-mukhaṃ yuddhā’yupāgami. Quyết định như vậy, ông ta mang theo toàn bộ quân đội của mình, tiến đến đối mặt với vua Sirivallabha để giao chiến. 32. 32. Sirivallabharājāpi, saṅgāma mahibhiṃsanaṃ; Pāto paṭṭhāya sāyanha-kālaṃ yāva pavattayaṃ. Vua Sirivallabha cũng đã tiến hành một trận chiến vô cùng khốc liệt, kéo dài từ sáng sớm cho đến tận chiều tối. 33. 33. Asakkuṇanto’bhibhavaṃ, vidhātuṃ tassa kañcipi; Tatova so nivattitvā, sakaṃ raṭṭhaṃ gato lahuṃ. Không thể nào giành được bất kỳ chiến thắng nào trước đối phương, do đó, ông ta đã quay trở lại và nhanh chóng rút về vương quốc của mình. 34. 34. Gajabāhussagokaṇṇa-sacivena parājito; Agā raṭṭhaṃ sakaṃ kitti-sirimegho’pi bhūpati. Vua Kittisirimegha cũng bị vị đại thần Gokaṇṇa của vua Gajabāhu đánh bại, và đã rút về vương quốc của mình. 35. 35. Gajabāhunarindopi, saṅgāme tamhi kiñcipi; Parihānimasampatto, punā’gamma purantikaṃ. Vua Gajabāhu cũng vậy, trong trận chiến đó không hề bị tổn thất chút nào, đã quay trở lại gần kinh thành. 36. 36. Balanāthe viniggayha, sāparādhe bahū balī; Raṭṭhaṃ vūpasametvāna, pāvekkhi nagaraṃ sakaṃ. Vị vua hùng mạnh ấy, sau khi trừng phạt nhiều vị tướng lĩnh phạm tội và bình định đất nước, đã tiến vào kinh thành của mình. 37. 37. Raṭṭhe sake sakeyeva, tato pabhūti bhūmipā; Aññoññamitte sambandhaṃ, vidhāya vihariṃsu te. Kể từ đó, các vị vua ấy sống trong vương quốc của riêng mình, sau khi đã thiết lập mối quan hệ hữu hảo với nhau. 38. 38. Tato parakkamabhujo, dharaṇī pālanandano; Medhāvīnekasippesu, sikkhamāno susādhukaṃ. Bấy giờ, Parakkamabāhu, con trai của vị vua, là người thông tuệ, đã chuyên cần luyện tập rất giỏi trong nhiều ngành nghệ thuật. 39. 39. Vicārakkhamapaññattā[Pg.383], kiccā kiccesu nekaso; Accuḷārāsayattā ca, mahābhāgattanena ca. Nhờ có trí tuệ xét đoán và lòng kiên nhẫn trong nhiều công việc nên làm và không nên làm, lại nhờ có tâm tính vô cùng cao thượng và phúc đức lớn lao. 40. 40. Attano mātubhaginī, sahavāsa sukhamhi ca; Alaggamānasoneka, balākīḷārasesu ca. Với tâm không vướng bận vào niềm vui sống cùng với dì của mình, cũng không ham mê các thú vui tiêu khiển của tuổi trẻ. 41. 41. Sūrabhāvādisaṃyuttā, rājaputtā tu mādisā; Paccante īdise dese, kathaṃ nāma vasissare. Những hoàng tử như ta, người sở hữu lòng dũng cảm và các phẩm chất khác, làm sao có thể sống ở một vùng đất biên địa như thế này được? 42. 42. Jātadesañca me dāni, yuvarājapabhogiyaṃ; Gamissāmīti niggañchi, tamhā parijanatthito. Nghĩ rằng: 'Bây giờ ta sẽ đi đến quê hương của ta, nơi thuộc quyền cai quản của thái tử', ngài đã rời khỏi nơi đó, cùng với đoàn tùy tùng của mình. 43. 43. Kamena santikaṃ saṅkha-nāyakatthalisaññino; Gāmassāgā ahiṃ kitti-sirimegho nisamma taṃ. Lần lượt, ngài đã đến gần ngôi làng có tên là Saṅkhanāyakatthalī. Vua Kittisirimegho, khi nghe tin ấy... 44. 44. Abhāvā rajja dāyāda-samānassa’trajassa me; Ekākī’hanti yo citta-santāpo santataṃ gato. “Vì không có con trai xứng đáng kế vị, nỗi sầu muộn trong tâm rằng ‘Ta cô độc’ đã không ngừng xâm chiếm ta.” 45. 45. Jeṭṭhaṃva bhātaraṃ mayhaṃ, taṃ dehapaṭibimbakaṃ; Daṭṭhuṃ me sattataṃ puññaṃ, mahantamuditaṃtica. “Để được thấy hình ảnh phản chiếu của thân ta, người giống như anh cả của ta, đó là phước báu lớn lao và niềm vui khôn xiết của ta.” 46. 46. Pāmujjavegavasago, nagaraṃ taṃ manoharaṃ; Alaṅkārā payitvāna, toraṇādīhi nekadhā. Bị lôi cuốn bởi niềm hân hoan dâng trào, (nhà vua) đã cho trang hoàng thành phố xinh đẹp ấy bằng nhiều cách với cổng chào và các thứ khác. 47. 47. Gantvā paṭipathaṃyeva, baloghaparivārito; Narindo tithinakkhatta-visese subhasammate. Vào một ngày và một chòm sao đặc biệt được xem là tốt lành, đức vua, được đoàn quân đông đảo vây quanh, đã đi ra để nghênh đón. 48. 48. Anaññasādhāraṇataṃ, sampattehi guṇehi ca; Lakkhaṇehi ca sabbehi, kalyāṇeyi susaṃyutaṃ. (Vị hoàng tử) sở hữu những đức tính đã đạt đến mức phi thường và được trang bị đầy đủ tất cả các tướng tốt lành. 49. 49. Disvā kumāraṃ santuṭṭho, āliṅgitvāna pemato; Ure katvāna cumbitvā, matthakamhi punappunaṃ. Khi thấy hoàng tử, nhà vua rất hài lòng, đã ôm chầm lấy ngài một cách trìu mến, đặt ngài vào lòng và hôn lên đầu ngài nhiều lần. 50. 50. Janassa balato tassa, passato locanehi so; Santosa assudhārāyo, vassāpento nirantaraṃ. Trước mắt dân chúng và quân lính đang nhìn, ngài đã khiến những dòng lệ vui mừng tuôn rơi không ngớt. 51. 51. Manuññameka māruyha, vāhanaṃ saha sūnunā; Bherini dena pūrento, disā dasa samantato. Cùng với con trai, ngài đã lên một cỗ xe lộng lẫy, làm cho tiếng trống vang rền khắp mười phương. 52. 52. Pavisitvā puraṃ tattha, alaṅkāre manorame; Dassayanto saputtassa, pāvisi rājamandiraṃ. Sau khi vào thành phố được trang hoàng lộng lẫy ở đó, ngài chỉ cho con trai xem, rồi tiến vào hoàng cung. 53. 53. Laddhā [Pg.384] tato kañcukī-supakāra,Vagādineke paricārake so; Nānāguṇā rādhitamānasassa,Vasīsakāse pituno sukhena. Sau đó, nhận được nhiều người hầu cận như thị thần, đầu bếp và những người khác, vị hoàng tử, với tâm ý được làm hài lòng bởi nhiều phẩm chất (của vua cha), đã sống hạnh phúc bên cạnh phụ vương. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Mahāvaṃsa, được soạn vì sự hoan hỷ và xúc động của người thiện trí. Saṅkhatthalipurābhigamano nāma Chương có tên là “Cuộc Đến Thành Saṅkhatthali”. Ekasaṭṭhimo paricchedo. Chương thứ sáu mươi mốt. Dvisaṭṭhimapariccheda Chương thứ sáu mươi hai Paramaṇḍalābhigamano Cuộc Đến Vùng Paramaṇḍala 1. 1. Attanābhimatassā’su, jātadesassa pattiyā; Sampuṇṇamanasaṅkappo, dussaṅkapavivajjito. Với ý nguyện được viên mãn và từ bỏ những ý định xấu, (ngài đã nỗ lực) để nhanh chóng đạt được quê hương mà ngài hằng mong muốn. 2. 2. Vajirūpamorupaññā, balena gurusantike; Lahuṃ bahuñca gaṇhanto, sippajātamaneka kaṃ. Với sức mạnh của trí tuệ sắc bén như kim cương, ngài đã nhanh chóng lĩnh hội được nhiều loại hình nghệ thuật và khoa học từ vị thầy của mình. 3. 3. Jināgamesu nekesu, koṭillā dīsu nītisu; Saddasatthe ca kāveyye, sanighaṇḍuka keṭubhe. (Ngài đã tinh thông) trong nhiều giáo pháp của Đấng Chiến Thắng, trong các môn chính trị học như của Koṭilla, trong văn phạm, thi ca, cùng với từ vựng học và thi pháp học. 4. 4. Naccagītesu satthesu, hatthisippādikesu ca; Dhanu khaggādinekesu, satthesu ca visesato. Trong các nghệ thuật ca múa, trong các kỹ năng về voi thuật và các môn tương tự, và đặc biệt là trong các binh pháp về cung, kiếm và các loại khác. 5. 5. Pārappatto vinītatto, pitu rañño samācari; Adhippāyānukulaṃ’va, sadā bhattipurassaro. Sau khi đã tinh thông (các môn học), với bản thân được rèn luyện, ngài đã phụng sự vua cha, luôn luôn với lòng tôn kính và hành xử phù hợp với ý muốn của vua. 6. 6. Tadā sadā darācāra-guṇārādhitamānaso; Piyena viya mittena, tena saddhiṃ mahīpati. Bấy giờ, đức vua, với tâm ý luôn được làm hài lòng bởi đức tính và cách cư xử tôn trọng của ngài, đã (đối xử) với ngài như một người bạn thân thiết. 7. 7. Uyyānajalakīḷādi-sukhaṃ nānappakārakaṃ; Anubhotvā sadesasmiṃ, sañcaranto tahiṃ tahiṃ. Đi du ngoạn đó đây trong xứ sở của mình, ngài đã tận hưởng nhiều loại lạc thú khác nhau như dạo chơi trong vườn thượng uyển, vui đùa dưới nước và các thú vui khác. 8. 8. Ekadāsaṅkhasenādhi-patinā daḷhabhattinā; Saraṭṭhasīmā rakkhāya, yo jitena balīyasā. Một hôm, (nhà vua đã đến) nơi vị tướng quân hùng mạnh tên là Saṅkha, người rất trung thành và được giao phó việc bảo vệ biên giới của vương quốc, 9. 9. Ajjhāvutthassa [Pg.385] ca balattha-linamassa ca santikaṃ; Gāmasā’gañchi sutvāna, tamatthaṃ dhajinīpati. (nhà vua) đã đến ngôi làng gần Balatthalīna nơi ông đang đóng quân. Vị tướng quân, khi nghe được tin ấy, 10. 10. Gāmaṃ taṃ sādhukaṃ sajju, sajjāpetvā saputtakaṃ; Paccuggantvā mahīpālaṃ, paṇamitvā ṭhito tadā. đã cùng với con trai nhanh chóng chuẩn bị ngôi làng một cách chu đáo, rồi đi ra nghênh đón đức vua, và sau khi đảnh lễ, ông đã đứng sang một bên. 11. 11. Pitā putto ubho tassa, sambhāsiya piyaṃ vaco; Nekadhā’rādhitā tena, taṃ gāmaṃ samupāgaguṃ. Cả hai cha con (vua và hoàng tử) đã nói những lời thân ái với ông. Được ông làm cho hài lòng bằng nhiều cách, họ đã cùng nhau tiến vào ngôi làng ấy. 12. 12. Tahiṃ katici bhūpālo, vāsare vītināmiya; Senāpatiṃ samāhūya, idaṃ vacanaṃ mabravi. Tại đó, sau khi ở lại vài ngày, đức vua cho gọi vị tướng quân đến và phán những lời này: 13. 13. Putto me dānivayasi, ṭhito’ panayanārahe; Tassopanayanaṃ kātuṃ, mahopakaraṇaṃ lahuṃ. “Con trai của ta nay đã đến tuổi thích hợp để làm lễ trưởng thành. Để cử hành lễ trưởng thành cho nó, hãy nhanh chóng chuẩn bị các vật dụng to lớn.” 14. 14. Sajjetabbanti taṃ sutvā, sopi senādhināyako; Sabbupakaraṇaṃ khippaṃ, maṅgalatthaṃ susajjayi. Khi nghe lời phán “Hãy chuẩn bị”, vị tướng quân ấy cũng đã nhanh chóng chuẩn bị chu đáo tất cả các vật dụng cần thiết cho buổi lễ tốt lành. 15. 15. Sugandha dīpapupphādi-vatthūhi divasattayaṃ; Pubbakāraṃ karitvāna, mahantaṃ ratanattaye. Trong ba ngày, ông đã thực hiện một cuộc cúng dường lớn lao đến Tam Bảo với các vật phẩm như hương thơm, đèn, hoa và những thứ khác làm nghi thức chuẩn bị. 16. 16. Vedikācāradakkhehi, dvijehi puthuvīpati; Sampabhāvānu rūpaṃva, maṅgalaṃ taṃ samāpiya. Vị chúa đất (tức là đức vua) đã cho hoàn tất buổi lễ ấy, một cách xứng hợp với uy thế của ngài, bởi các vị Bà la môn thông thạo về các tập tục Vệ đà. 17. 17. Parakkamakumārena, tena saddhiṃ samārabhi; Vasantakīḷaṃ mahatiṃ, sāmacco kīḷituṃ tadā. Bấy giờ, vị đại thần cùng với vương tử Parakkama ấy đã bắt đầu cuộc vui chơi trong lễ hội mùa xuân vĩ đại. 18. 18. Rājā kitti sirīmegho-rohaṇe vasato tadā; Sirīvallabhanāmassa, sabhātu maraṇampi ca. Bấy giờ, trong khi vua Kittisirimegha đang ở tại Rohaṇa, (ngài đã nghe tin) về cái chết của em mình tên là Sirivallabha. 19. 19. Māṇabharaṇanāmassa, rajjalābhañca deviyā; Mittāya paṭilābhañca, sirīvallabhasūnu no. (Và tin) về việc người tên Māṇābharaṇa đã chiếm được vương quốc, và việc con trai của Sirivallabha đã cưới được hoàng hậu Mittā. 20. 20. Rohaṇāgatadūtehi, suṇitvā sakabhātuno; Kālakriyāya sañjāta-sokavegaṃ sudussahaṃ. Khi nghe tin từ các sứ giả đến từ Rohaṇa, một cơn sầu muộn dâng trào, rất khó chịu đựng, đã phát sinh do cái chết của em mình. 21. 21. Mittāyatanayuppatti pavattiṃ savaṇena taṃ; Vineyya virato tamhā, vasantasamayussavā. Nhờ nghe được tin tức về sự ra đời của con trai của (hoàng hậu) Mittā, ngài đã dẹp tan nỗi sầu muộn ấy và đã dừng lại lễ hội mùa xuân đó. 22. 22. Nivattetvāna tattheva, senāniṃ saṅkhanāmakaṃ; Puttena saha so saṅkha-tthali nāmaṃ puraṃ gami. Sau khi cho vị tướng quân tên là Saṅkha lui quân ngay tại đó, ngài cùng với con trai đã đi đến thành phố tên là Saṅkhatthali. 23. 23. Parakkamakumārena, tena saddhiṃ tahiṃ sukhaṃ; Vasato tassa bhūpassa, vassamekamatikkami. Trong khi đức vua ấy đang sống hạnh phúc ở đó cùng với vương tử Parakkama, một năm đã trôi qua. 24. 24. Māṇābharaṇabhūpassa[Pg.386], devī cāpi pabhāvatī; Labhittha dutiyā kitti-sirī meghavhayaṃ sutaṃ. Và hoàng hậu Pabhāvatī của vua Māṇābharaṇa cũng đã hạ sinh một người con trai thứ hai tên là Kittisirimegha. 25. 25. Suṇitvā tañca so amhaṃ, vaṃso jāto mahā’’iti; Ahu kittisirīmegho, tadā attamano bhusaṃ. Và khi nghe tin ấy, vua Kittisirimegha đã vô cùng hoan hỷ (nghĩ rằng): 'Dòng dõi của chúng ta đã trở nên vĩ đại'. 26. 26. Laṃkādīpopabhogeka-hetunā mahatā satā; Asādhāraṇabhūbhena, codito puññakammunā. Được thôi thúc bởi các công đức của mình, là nhân duyên vĩ đại duy nhất để hưởng thụ hòn đảo Laṅkā như một vị vua phi thường. 27. 27. Kumāro so’tha pitarā, piyamitte viyattani; Kariyamānaṃ sasnehaṃ, mahantaṃ co’palālanaṃ. Bấy giờ, vị vương tử ấy (đã không màng đến) sự nuông chiều vĩ đại và đầy trìu mến được thực hiện bởi phụ thân, như đối với một người bạn thân. 28. 28. Sacivānamanekesaṃ, bhayabhattī purassaraṃ; Kriyamānamupaṭṭhānaṃ, na maññanto tiṇāyapi. Và (cũng không màng đến) sự hầu hạ được thực hiện bởi nhiều vị đại thần với lòng kính sợ và tôn sùng, ngài đã không xem chúng dù chỉ bằng một cọng cỏ. 29. 29. Laṃkādīpamimaṃ sabba mekacchatto pasobhitaṃ; Khippaṃ kāretukāmo so, sayaṃ iti vicintayi. Với mong muốn nhanh chóng làm cho toàn thể hòn đảo Laṅkā này được rực rỡ dưới một chiếc lọng duy nhất, ngài đã tự mình suy nghĩ như sau: 30. 30. Kesa akkhaka gīvaṭṭhi-dāṭhā pattāna meva ca; Padacetya mahābodhi-sākhānañcāpi satthuno. (Hòn đảo này là nơi chứa đựng) Xá lợi Tóc, Xá lợi Xương đòn, Xá lợi Xương cổ, và Xá lợi Răng, cũng như Bát của Bậc Đạo Sư, và cả Dấu chân thiêng, và các nhánh của cây Đại Bồ đề. 31. 31. Caturāsītisahassānaṃ, dhammakkhandhāna meva ca; Sammāsambuddhakappānaṃ, ādhārattā ca niccaso. Và bởi vì (hòn đảo này) luôn là nơi lưu giữ tám mươi bốn ngàn pháp uẩn, tức là các giáo huấn của các bậc Chánh Đẳng Chánh Giác. 32. 32. Ākarattā ca nekesaṃ, maṇimuttādivatthūnaṃ; Sammatopi visiṭṭhoti, dīponāti mahā ayaṃ. Và bởi vì là một mỏ của nhiều vật báu như ngọc và châu, hòn đảo vĩ đại này được xem là tuyệt vời. 33. 33. Tayo me pitaro bhūpā, mātulopi ca sabbathā; Ekacchattena vattetu, masamatthā vibhajji’maṃ. Ba vị vua cha của ta, và cả cậu của ta nữa, đã hoàn toàn không có khả năng cai trị (đảo này) dưới một chiếc lọng duy nhất, nên đã chia cắt nó ra. 34. 34. Bhuñjantā ettakeneva, katakiccā mayaṃ iti; Maññantā vigatacchandā’bhisekamhi kulocite. Họ cai trị chỉ chừng ấy, và nghĩ rằng: 'Chúng ta đã làm xong phận sự', họ đã mất đi ý muốn về lễ đăng quang xứng hợp với dòng dõi. 35. 35. Raṭṭhesake sakeyeva, isseraṃ sampavattayuṃ; Kasikammādikaṃ gāma-bhojakā viya nissitā. Họ đã thực thi chủ quyền của mình chỉ trong vương quốc riêng của mỗi người, dựa vào nông nghiệp và các việc tương tự, giống như những người trưởng làng. 36. 36. Tesu kittisiri meghaṃ, petteyyaṃ me ṭhapetva te; Agamaṃsu yathākammaṃ, sesā bhūpatayo tayo. Trong số họ, ngoại trừ người chú của ta là Kittisirimegha, ba vị vua còn lại đã ra đi theo nghiệp của mình. 37. 37. Maccānaṃ paramaṃ āyu, vate’dāni parittakaṃ; Bālāyuvāno vuddhā ca, ime sattā’nupubbaso. Than ôi, tuổi thọ tối đa của người đời nay thật ngắn ngủi. Những chúng sanh này, dù là trẻ thơ, thanh niên, hay người già, tuần tự... 38. 38. Pāpuṇissanti maraṇa-mīti’yaṃ niyamopi ca; Na heva asmiṃ lokasmiṃ, saṃvijjati kadācipi. ...sẽ đi đến cái chết. Và quy luật (rằng họ chết theo thứ tự tuổi tác) này thực sự không bao giờ tồn tại trong thế gian này. 39. 39. Tasmā [Pg.387] sarīrake asmiṃ, bhaṅgure sāravajjite; Hīḷite sāradassīhi, apekkhaṃ hitvā sabbathā. Do đó, sau khi đã hoàn toàn từ bỏ sự luyến ái đối với thân thể nhỏ bé, mong manh, không có cốt lõi, và bị khinh miệt bởi những người thấy được thực chất này... 40. 40. Pihaniye yasodehe, ciraṭṭhāyimhi sabbadā; Amhādisehi kattabbo, rājaputtehi ādaro. ...các vương tử như chúng ta nên tôn trọng (phấn đấu cho) tấm thân danh vọng đáng ao ước và luôn bền vững lâu dài. 41. 41. Ummaggajātakādīsu, cārittañcāpi bhūmisu; Vihitaṃ bodhisattena, vīrabhāvādinissitaṃ. (Nên nghe về) hạnh kiểm dựa trên lòng dũng cảm và các đức tính khác, đã được vị Bồ tát thực hiện trong các truyện như Bổn sanh Ummagga, và cũng trong các địa (của Bồ tát). 42. 42. Rāmāyaṇabhāratādi-lokiyāsu kathāsupi; Rāmassa vikkamañceva, tassa rāvaṇaghātino. Cũng như trong các câu chuyện thế gian như Rāmāyaṇa và Bhārata, (nên nghe về) sự dũng mãnh của Rāma, người đã tiêu diệt Rāvaṇa. 43. 43. Duyodhanādirājāno, hantvāyuddhe pavattitaṃ; Vikkamāti sayañceva, pañcannaṃ paṇḍusūnūnaṃ. Và chính sự dũng mãnh phi thường của năm người con trai của Paṇḍu, đã được thể hiện trong trận chiến bằng việc tiêu diệt các vị vua như Duyodhana. 44. 44. Itihāsakathāyañca, devāsuraraṇe purā; Dussantādimahīpehi, katañca caritabbhūtaṃ. Và trong các truyện lịch sử (Itihāsa), những hành động kỳ diệu đã được thực hiện trong quá khứ bởi các vị đại đế như Dussanta trong cuộc chiến giữa chư thiên và a-tu-la. 45. 45. Ummūlitavato tassa, nandavaṃsanarissare; Cārakkadvijaseṭṭhassa, sutvā buddhibalampi ca. Và sau khi đã nghe về sức mạnh trí tuệ của Cāṇakka, vị Bà la môn ưu tú nhất, người đã nhổ tận gốc vị vua của dòng dõi Nanda. 46. 46. Sabbā netāni lokamhi, yāvajjadivasā bhuvi; Tesaṃ asannidhānepi, suppasiddhiṃ gatāni hi. Tất cả những vị lãnh đạo ấy ở trên đời, cho đến ngày nay trên mặt đất; dầu cho sự vắng mặt của các vị ấy, các việc (của họ) quả đã được thành tựu tốt đẹp. 47. 47. Suladdhaṃ jīvitaṃ tesaṃ, asādhāraṇamīdisaṃ; Caritātisayaṃ kattuṃ, samatthā honti ye bhuvi. Đời sống của các vị ấy là điều được lợi ích tốt đẹp, là điều phi thường dường ấy; là những người ở trên mặt đất có khả năng thực hiện được hành vi siêu việt. 48. 48. Jāyitvā khattavaṃsamhi, khattavīravarodhitaṃ; Yadihaṃ na karissāmi, moghā me jāti hessati. Sau khi đã sanh ra trong dòng dõi Sát-đế-lỵ, nếu ta không thực hiện được (việc) đã được các vị anh hùng Sát-đế-lỵ ưu tú hoàn thành, sự sanh ra của ta sẽ là vô ích. 49. 49. Tesamabbhadhikā kāla-sampadāyeva kevalaṃ; Mayā te adhikā kintu, paññādīhīti cintiya. Chỉ có sự thành tựu về thời gian của các vị ấy là trội hơn (ta); tuy nhiên, ta trội hơn các vị ấy về trí tuệ v.v... (Vị ấy) đã suy nghĩ như thế. 50. 50. Piturājā ca me’dāni, pacchime vayasiṭṭhito; Yadidaṃ pettikaṃ rajjaṃ, mama hatthagatabbhave. Và hiện nay, đức vua cha của ta đang ở vào tuổi xế chiều; vương quốc của tổ phụ này nên được vào trong tay của ta. 51. 51. Rājalakkhiva so peta-cetaso me pamādato; Yathicchitañce na bhave, mahatī jāni me bhusaṃ. Giống như tài sản hoàng gia của người đã qua đời, nếu do sự dễ duôi của ta mà (việc ấy) không được thành tựu như ý muốn, quả thật sẽ có sự tổn thất lớn lao cho ta. 52. 52. Ettheva nivasanto’haṃ, carāpiya sake vare; Paramaṇḍalavuttantaṃ, jāneyyaṃ yadi tattano. Trong khi ta đang cư ngụ tại chính nơi đây, và cho dù có phái đi các gián điệp ưu tú của mình, liệu ta có thể biết được thực chất của sự việc ở lãnh địa của đối phương hay không. 53. 53. Randhaṃ paccatthikānantu, pakāsetuṃ rathātathaṃ; Adhippāyānurūpaṃ me, samatthā vā na vācarā. Các gián điệp có khả năng hay không trong việc trình bày đúng sự thật về điểm yếu của kẻ thù, và phù hợp với ý định của ta? 54. 54. Ye [Pg.388] keci’dha janā santi, sabbe te mama sammukhā; Balīyattaṃ’va sattūnaṃ, kathayanti anekaso. Bất cứ người nào có mặt ở đây, tất cả bọn họ ở trước mặt ta đều nhiều lần chỉ nói về sự hùng mạnh của kẻ thù. 55. 55. Paccekaraṭṭhasāmīhi, pitubhūpehi tihipi; Ekībhūya karitvāna, sattakkhattuṃ mahāhavaṃ. Do các vị vua là cha, là chủ của các xứ riêng lẻ, cả ba vị đã hợp nhất và đã thực hiện trận đại chiến đến bảy lần. 56. 56. Sādhetuṃ dukkaraṃ raṭṭhaṃ, bhavate kākinā kathaṃ; Sisunā gaṇhituṃ sakkā, khuddarajjo pabhoginā. Làm sao xứ sở khó chinh phục lại có thể được ngài, một người đơn độc, chinh phục được? Một tiểu vương, một đứa trẻ, có thể chiếm đoạt được hay sao? 57. 57. Sukaraṃ mūlabhūtassa, tassa rajjassa sādhanaṃ; Iti duccintaṃtaṃ tuyhaṃ, dūre tabbamidaṃ’’iti. Việc chinh phục vương quốc ấy là dễ dàng đối với người chủ gốc. Do đó, ý nghĩ sai lầm này của ngài nên được loại bỏ xa. 58. 58. Kaṇṇe tatthasalākāyo, pavesentā’va nekaso; Mahantattaṃ kathente’vaṃ, bahudhā paramaṇḍale. Giống như nhiều lần đút những cây sắt nóng vào tai, họ nói về sự vĩ đại ở lãnh địa của đối phương bằng nhiều cách như thế. 59. 59. Ajānanaṃ yathābhūtaṃ, vadantānaṃ kubuddhinaṃ; Sabbametaṃ vaco jātu, saddhātabbaṃ siyā na hi. Tất cả lời nói này của những kẻ có ác ý, những kẻ nói ra mà không biết đúng như thật, quả thật không bao giờ nên được tin tưởng. 60. 60. Lesenekena gantvāna, khippaṃ’va paramaṇḍalaṃ; Sarūpaṃ tattha ussāmi, ahameveti cintayi. Chính ta, sau khi nhanh chóng đi đến lãnh địa của đối phương bằng một mưu kế nào đó, sẽ cố gắng (tìm hiểu) thực trạng ở nơi ấy. (Vị ấy) đã suy nghĩ như thế. 61. 61. Yadi me pītubhūpālo, viññāyetaṃ vitakkitaṃ; Abhijātassa puttassa, vaṃsajotikarassa me. Nếu đức vua cha của ta biết được ý định này của ta, người con trai cao quý, người làm rạng danh dòng dõi. 62. 62. Gatassa satthu visaya-manatthopi siyā iti; Anukampādhiyā mayhaṃ, gamanaṃ vārayissati. Do lòng thương xót quá mức đối với ta, (ngài) sẽ ngăn cản sự ra đi của ta, (nghĩ rằng): ‘Đối với người đã đi đến lãnh địa của kẻ thù, cũng có thể có điều bất lợi’. 63. 63. Manorathassa saṃsiddhi, sabbathā mena hessati; Tasmā niguḷarūpena, gamanaṃ bhaddakaṃ iti. Sự thành tựu ước nguyện của ta sẽ không thể có được bằng mọi cách. Do đó, việc ra đi một cách bí mật là điều tốt đẹp. 64. 64. Laddhāna rattiyama thekadinaṃ khaṇaññū,So tādisaṃ khaṇamakhīṇatarorūpāyo; Jānāti no sakapitāgamanaṃ tathātaṃ,Gehā’bhinikkhamitathā caturo kumāro. Vị ấy là người biết thời cơ, vào một ngày kia, sau khi có được một khoảnh khắc vào ban đêm, vị hoàng tử khôn ngoan ấy, người có sức mạnh và hình dáng không bị suy giảm, đã ra khỏi nhà theo cách mà đức vua cha của mình không biết được sự ra đi ấy. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của người thiện. Paramaṇḍalābhigamano nāma Chương tên là Cuộc Ra Đi Đến Lãnh Địa Của Đối Phương. Dvisaṭṭhimo paricchedo. Chương thứ sáu mươi hai. Tisaṭṭhima pariccheda Chương thứ sáu mươi ba. Senāpativadho Việc Giết Vị Tướng Lãnh. 1. 1. Nijāyudhadutiyassa[Pg.389], nikkhamantassa tassa hi; Taṃ khaṇaṃ purato ko’pi, saṅkhasaddo samuggato. Quả thật, trong khi vị ấy đang ra đi với vũ khí của mình làm bạn đồng hành, vào khoảnh khắc ấy, một tiếng tù và nào đó đã vang lên ở phía trước. 2. 2. Tato nekanimittaññū, kumāro taṃ suṇi tva so; Nipphajjissati saṅkappo, khippaṃ yeveti modavā. Bấy giờ, vị hoàng tử, người thông thạo nhiều điềm báo, sau khi nghe tiếng ấy, đã hoan hỷ (nghĩ rằng): ‘Ý định (của ta) chắc chắn sẽ được thành tựu nhanh chóng’. 3. 3. Tattha tattha niyuttānaṃ, rakkhakānamajānataṃ; Nikkhamitvā purāvīta-bhayo sīhaparakkamo. Vị ấy, người có lòng dũng cảm của sư tử, không còn sợ hãi, đã ra khỏi thành phố mà các lính canh được bố trí ở nơi này nơi kia không hề hay biết. 4. 4. Vegena maggaṃ gantvāna, pañcagāvutamattakaṃ; Badalatthalagāmassa, padesenāti dūrake. Sau khi đi nhanh trên con đường khoảng chừng năm do tuần, (vị ấy đã đến) một khu vực không xa làng Badalatthalī. 5. 5. Gāma mekamupāgañci, piliṃ vatthūti saññitaṃ; Janānaṃ sannipātāya, nijānaṃ so katāvadhi. Vị ấy đã đến một ngôi làng tên là Pilivatthu, nơi mà vị ấy đã ấn định làm chỗ tập trung cho những người của mình. 6. 6. Nijāgamanato pubbaṃ, paṭimagge nisīdituṃ; Paṭiladdhaniyogānaṃ, yeci devāgate tadā. Bấy giờ, những người nào đã nhận được mệnh lệnh và đã đến đó trước khi vị ấy đến, (đã được lệnh) ngồi chờ ở trên đường. 7. 7. Tahiṃ ṭhite so passitvā, ettakā kinnu āgatā; Iti pucchi kumārotha, tepi taṃ ida mabravuṃ. Thấy họ đứng tại nơi ấy, vương tử bèn hỏi rằng: ‘Vì sao các vị đến đây đông như thế?’ Và họ đã thưa với ngài điều này. 8. 8. Lokappavattiṃ sakalaṃ, jānantenāpi sāminā; Kimeva muccate maccu-bhayaṃ kesaṃ na vijjati. Thưa ngài, dù ngài là bậc biết rõ toàn bộ thế sự, nhưng làm sao có thể thoát khỏi nỗi sợ hãi về cái chết? Nỗi sợ ấy không chừa một ai. 9. 9. Bālātānugato sāmi, ṭhito vayasi īdise; Ajjāpi hi mukhe tuyhaṃ, khīragandho pavāyati. Thưa ngài, ngài vẫn còn thơ ấu, đang ở trong độ tuổi như thế này. Quả thật, đến nay miệng ngài vẫn còn thoảng mùi sữa. 10. 10. Na hevatthi visuṃ vitta-jātaṃ saṅgahitaṃ tava; Tadaññā copakaraṇa-sāmaggī neva vijjate. Ngài cũng không có của cải tài sản nào được tích lũy riêng. Ngoài ra, cũng chẳng có vật dụng trang bị nào khác. 11. 11. Ciramparicitattehi, daḷhaṃ sāruḷabhattihi; Vinā’mhehi visuṃ kevā’nugantāro janātuvaṃ. Ngoài chúng tôi là những người đã quen biết ngài từ lâu và có lòng tận tụy kiên cố sâu đậm, thì còn có những ai khác sẽ đi theo ngài? 12. 12. Kiñcāgatānamamhākaṃ, pitā tuyhaṃ narissaro; Kāressati idaṃ nāma, sabbathā neva ñāyate. Hơn nữa, phụ thân của ngài, bậc nhân chúa, sẽ làm gì đối với chúng tôi là những người đã đến đây, điều đó hoàn toàn không thể biết được. 13. 13. Amhākamantarāmagge[Pg.390], saṅkho nāma camūpati; Mahabbalo mahāvīro, rajjasīmaṃ tamāvasaṃ. Trên đường đi của chúng ta, có vị tướng quân tên là Saṅkha, một người có sức mạnh và dũng khí phi thường, đang trú đóng tại vùng biên giới của vương quốc ấy. 14. 14. Paccatthite ṭhapetvaññe, ete katipayā mayaṃ; Aññamaññamhi niyata-māsaṅkī hadayā bhusaṃ. Chưa kể đến những kẻ thù khác, chúng ta chỉ là một vài người, mà trong lòng lại luôn luôn vô cùng nghi kỵ lẫn nhau. 15. 15. Aruṇuggamavelā ca, samāsannatarādhunā; Iti bhītiṃ pakāsesuṃ, paccekaṃ hadayassitaṃ. Và giờ đây, thời khắc bình minh đã rất gần kề.’ Cứ như thế, mỗi người đều bày tỏ nỗi sợ hãi ngự trị trong lòng mình. 16. 16. Nisamma tesaṃ vacanaṃ, vidhāya madhuraṃ sitaṃ; Vītasaṅko kumāro so, mukhāne’saṃ vilokiya. Sau khi nghe những lời của họ, vị vương tử không chút do dự, nở một nụ cười ngọt ngào và nhìn vào mặt của họ. 17. 17. Caritvāpi mayā saddhi-mete’ho kālamettakaṃ; Na jāniṃsu mamaṃ sabbe, yesañhi bhayamidisaṃ. ‘Than ôi! Dù đã cùng ta đi suốt một thời gian dài như vậy, tất cả bọn họ vẫn chưa hiểu ta, bởi họ còn có nỗi sợ hãi như thế này.’ 18. 18. Iti vatvā bhayaṃ tesaṃ, vinodetu mupaṭṭhitaṃ; Sīhanādaṃ tadā’kāsi, mahantaṃ sīhavikkamo. Nghĩ như vậy rồi, để xua tan nỗi sợ hãi đang hiện hữu nơi họ, vị vương tử có uy lực như sư tử liền cất lên một tiếng rống sư tử vang dội. 19. 19. Tiṭṭhantu mānusā sabbe, mayi hatthagatāyudhe; Sakko devānamindopi, kupito kiṃ karissati. Tất cả mọi người hãy đứng sang một bên! Khi ta đã cầm vũ khí trong tay, thì dù cho Đế Thích, vua của chư thiên, có nổi giận cũng có thể làm được gì? 20. 20. Bāloti maṃ cintaya taṃ, jātā vo kumatīdisī; Parikkhīyati te jāṇā, navayo’ti na kiṃ sutaṃ. Các vị nghĩ ta là trẻ con, đó là một ý nghĩ sai lầm đã nảy sinh nơi các vị. Há các vị chưa từng nghe rằng: ‘Uy lực và trí tuệ mới là điều cần xem xét, chứ không phải tuổi tác’ hay sao? 21. 21. Ajjeva kātumekena, kammunā cintitena me; Sadesapara desaṭṭhā, bhayabhattī yathāmayi. Ngay trong hôm nay, chỉ bằng một hành động duy nhất do ta suy tính, ta sẽ làm cho những người ở trong nước và cả ở nước ngoài có lòng kính sợ và tôn sùng đối với ta, 22. 22. Karissanti yathā vedaṃ, bhayaṃ tumhe jahissatha; Tathā rattiyametāya, vibhātāmaya khaṇena me. theo cách đó, các vị sẽ từ bỏ nỗi sợ hãi. Khi đêm nay qua đi và rạng đông tới, ta sẽ thực hiện điều đó trong khoảnh khắc. 23. 23. Unnate dassayissāmi, buddhi sāhasavikkame; Anudhāvati maṃ tāta, setehi yadi vo bhayaṃ. Ta sẽ cho thấy sự ưu việt về trí tuệ, lòng dũng cảm, và sức mạnh. Nếu các vị sợ rằng phụ thân ta đang truy đuổi ta cùng với quân lính của ngài, 24. 24. Purato hotha tumhehi, vatvā te gahitāyudho; Sāhasekaraso vīro, tamhā nikkhamma gāmato. thì các vị hãy đi phía trước.’ Nói với họ như vậy xong, vị anh hùng chỉ say mê sự táo bạo, đã cầm lấy vũ khí và rời khỏi ngôi làng ấy. 25. 25. Udayā’calasīsaṭṭhaṃ, jetumādiccamaṇḍalaṃ; Aparaṃ ravi bimbaṃva, pacchimā sā mukhoditaṃ. Tựa như một vầng thái dương thứ hai mọc lên từ phương tây, để chinh phục vầng thái dương đang ngự trên đỉnh núi bình minh, 26. 26. Tejasā pasarantena, janānaṃ pavikāsayaṃ; Netambujavanaṃ pāto, badalatthalimāgami. với uy quang lan tỏa, làm cho rừng sen-mắt của dân chúng bừng nở, ngài đã đến Badalatthalī vào buổi sáng. 27. 27. Jaghasaṅkhassarenā’tha, senā nātho pabujjhiya; Sañjātasambhamo ñatvā, rājaputtamupāgataṃ. Bấy giờ, vị tướng quân tỉnh giấc bởi tiếng tù và chiến thắng, lòng trở nên bối rối khi biết rằng vị vương tử đã đến. 28. 28. Saddhiṃ [Pg.391] balena mahatā, padhuggammakatādaro; Paṇāmamucitaṃ kattu-mānato vasudhātale. Cùng với một lực lượng hùng hậu, vị ấy tiến ra với lòng tôn kính, và để thực hiện một sự đảnh lễ thích hợp, vị ấy đã cúi mình xuống mặt đất. 29. 29. Amhākamesajīvanto, kiṃ nāmatthaṃ karissati; Māretabbo’dhuneveti, passante samukhaṃ bhaṭe. ‘Nếu người này còn sống, y sẽ mang lại lợi ích gì cho chúng ta? Phải giết y ngay bây giờ.’ Các binh sĩ ở phía trước nhìn vào mặt ngài và nghĩ như vậy. 30. 30. Nevā’diṭṭhāparādhassa, maraṇaṃ puriso citaṃ; Vadho virodhe sakkā’ti, iṅgitena nivāriya. ‘Cái chết không phải là điều thích hợp cho một người chưa thấy có lỗi lầm. Việc giết chóc chỉ có thể xảy ra khi có sự chống đối.’ Nghĩ vậy, vị ấy đã dùng cử chỉ để ngăn họ lại. 31. 31. Senāpatissa so hatthaṃ, gahetvā sīhasannibho; Bhāsanto madhuraṃ vācaṃ, tassevā’gañchi mandiraṃ. Vị vương tử, người oai nghi như sư tử, đã nắm lấy tay của vị tướng quân, nói những lời ngọt ngào, và đi đến chính dinh thự của vị ấy. 32. 32. Athassa gamanaṃ rañño, bhavitabbamajānatā; Sarūpaṃ yāva jānāmi, tāvassete sahāgatā. Bấy giờ, vì không biết ý định của nhà vua về việc ra đi của vương tử, vị ấy nghĩ rằng: ‘Cho đến khi ta biết được thực hư, những người bạn đồng hành này của ngài... 33. 33. Yathā na sahitā honti, ṭhapetabbā visuṃ visuṃ; Kumāro’va mamāgāre, vasatū’ti vicintiya. ‘...phải được bố trí ở riêng rẽ, để họ không thể tụ họp cùng nhau. Chỉ riêng vương tử hãy ở trong nhà của ta.’ Vị ấy đã suy tính như vậy. 34. 34. Tathā senāpati katvā, vañcetuṃ taṃ mahāmatiṃ; Dassetvā’ti thīsakkāraṃ, rañño dūte sa pesayi. Vị tướng quân sau khi làm như vậy, để lừa gạt bậc đại trí ấy, đã tỏ ra vô cùng tôn kính và sai sứ giả đến cho nhà vua. 35. 35. Kumāro’tha viditvāna, tena taṃ vañcanaṃ kataṃ; Kattabbametthā’katvāha, mudāsīno bhave yadi. Bấy giờ, vương tử biết được sự lừa dối do vị tướng quân kia thực hiện, bèn nghĩ rằng: ‘Nếu ở đây ta không làm điều cần phải làm mà lại thờ ơ... 36. 36. Icchitatthassa nipphatti, na me jātu bhavissati; Ayaṃ tāvā’dhunāvassaṃ, māretabboti cintiya. ‘...thì mục tiêu mong muốn của ta sẽ không bao giờ thành tựu được. Do đó, người này chắc chắn phải bị giết ngay bây giờ.’ Ngài đã suy nghĩ như vậy. 37. 37. Sahāgataṃ payojetvā, ghātāpayi camūpatiṃ; Hato senādhinātho’ti, mahantaṃ khubhitaṃ ahu. Vị ấy đã dùng Sahāgata và đã sai giết vị thống lãnh quân đội. Khi có tin “Vị thống soái đã bị giết”, một sự xáo trộn lớn đã xảy ra. 38. 38. Senānāthabhaṭo eko, sutvā senāpatiṃ hataṃ; Māraṇaṃ sāmino mayhaṃ, kiṃ nimittamīti bravi. Một người lính của vị thống soái, sau khi nghe tin vị tướng quân bị giết, đã nói rằng: “Cái chết của chủ ta là do nguyên nhân gì?” 39. 39. Nettiṃ sapāṇī sahasā, kumāraṃ ṭhitamekakaṃ; Abhidāvi sasāmissa, paricattattajīvino. Tay cầm gươm, người lính đã hy sinh mạng sống của mình vì chủ, đã vội vã xông đến vị hoàng tử đang đứng một mình. 40. 40. Kumārassa mukhaṃ disvā, vedhamāno bhayena so; Pure ṭhātumasakkonto, pādamūle tato sayi. Sau khi nhìn thấy mặt của vị hoàng tử, người ấy run rẩy vì sợ hãi, không thể đứng ở phía trước, rồi nằm xuống dưới chân ngài. 41. 41. Gaṇhathe’tantivacanā-kumārassa [Pg.392] puretaraṃ; Tasseveko sahacaro, bhaṭametaṃ vighātayi. Ngay cả trước khi có lời nói của vị hoàng tử: “Hãy bắt hắn”, một người tùy tùng của chính ngài đã giết chết người lính này. 42. 42. Niyogaṃ me vinā tena, kataṃ kammaṃ na yujjati; Iti daṇḍanametassa, kārāpesiyathocitaṃ. Nghĩ rằng: “Hành động do người ấy thực hiện mà không có lệnh của ta là không thích hợp”, vị hoàng tử đã ra lệnh trừng phạt người này một cách thích đáng. 43. 43. Atha taṃ kālayambhūta-saṅkhobhamatibhiṃsanaṃ; Bhamukkhipanamattena, rājaputto samaṃ nayi. Bấy giờ, vị vương tử đã dẹp yên sự xáo trộn rất khủng khiếp đã phát sanh vào lúc ấy chỉ bằng một cái nhướng mày. 44. 44. Vīro yasodharadhano dhitimā kumāro; Vīropakāracaturo varakittisāro; Senindasañcitamanappadhanaṃ bhaṭānaṃ; Sabbaṃ visajjayi yathāruciyā gahetuṃ. Vị hoàng tử anh hùng, người có tài sản là danh tiếng, người có lòng dũng cảm, người khéo léo trong việc giúp đỡ các bậc anh hùng, người có tinh hoa là danh tiếng cao quý, đã cho đi tất cả tài sản không nhỏ đã được vị thống lãnh quân đội tích trữ để các binh sĩ lấy đi tùy theo sở thích. Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse Trong bộ Đại Sử được soạn vì sự hoan hỷ và xúc cảm của những người tốt. Senāpativadho nāma Chương có tên là Sự Sát Hại Vị Tướng Quân. Tisaṭṭhimo paricchedo. Chương thứ sáu mươi ba.