1 නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។
චූළගන්ථවංසපාළි
ចូឡគន្ថវង្សបាលី
1. පිටකත්තයපරිච්ඡෙදො
១. បិដកត្តយបរិច្ឆេទ
නමස්සෙත්වාන සම්බුද්ධං, අග්ගවංසවරංවරං;
නත්වාන ධම්මං බුද්ධජං, සඞ්ඝඤ්චාපිනිරඞ්ගණං.
សូមនមស្ការព្រះសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងវង្សដ៏ប្រសើរ ថ្វាយបង្គំព្រះធម៌ដែលកើតអំពីព្រះពុទ្ធ និងព្រះសង្ឃដែលមិនមានកិលេសគ្រឿងសៅហ្មង។
ගන්ථවංසම්පි නිස්සාය, ගන්ථවංසං පකථිස්සං;
තිපෙටකසමාහාරං, සාධුනං ජඞ්ඝදාසකං.
ខ្ញុំនឹងអាស្រ័យគម្ពីរគន្ថវង្ស ហើយពោលនូវគម្ពីរគន្ថវង្ស ដែលជាការប្រមូលផ្តុំនូវព្រះត្រៃបិដក ជាអ្នកបម្រើបម្រាស់របស់សប្បុរសទាំងឡាយ។
විමතිනොදනමාරම්භං, තං මෙ සුණාථ සාධවො;
සබ්බම්පි බුද්ධවචනං, විමුත්ති ච සහෙතුකං.
ម្នាលសប្បុរសទាំងឡាយ សូមអ្នកទាំងឡាយស្តាប់នូវពាក្យផ្តើមដើម្បីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យនោះ របស់ខ្ញុំ នូវព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់ និងវិមុត្តិព្រមទាំងហេតុផង។
හොති එකවිධංයෙව, තිවිධං පිටකෙන ච;
තඤ්ච සබ්බම්පි කෙවලං, පඤ්චවිධං නිකායතො.
ព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់នោះ តែងមាន ១ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ មាន ៣ យ៉ាង ដោយចំណែកនៃបិដក និងមាន ៥ យ៉ាង ដោយចំណែកនៃនិកាយ។
අඞ්ගතො ච නවවිධං, ධම්මක්ඛන්ධගණනතො;
චතුරාසීති සහස්ස, ධම්මක්ඛන්ධපභෙදනන්ති.
មាន ៩ យ៉ាង ដោយចំណែកនៃអង្គ និងមាន ៨៤,០០០ យ៉ាង ដោយការរាប់ចំណែកនៃធម្មក្ខន្ធ។
කථං පිටකතො පිටකඤ්හි තිවිධං හොති?
ព្រះពុទ្ធវចនៈនោះ មាន ៣ យ៉ាង ដោយចំណែកនៃបិដក តើដូចម្តេច?
විනයපිටකං, අභිධම්මපිටකං සුත්තන්තපිටකන්ති. තත්ථ කතමං විනය පිටකං? පාරාජිකකණ්ඩං, පාචිත්තියකණ්ඩං, මහාවග්ගකණ්ඩං, චුල්ලවග්ගකණ්ඩං, පරිවාරකණ්ඩන්ති. ඉමානි කණ්ඩානි විනයපිටකං නාම.
គឺវិន័យបិដក អភិធម្មបិដក និងសុត្តន្តបិដក។ ក្នុងបិដកទាំងនោះ វិន័យបិដក តើដូចម្តេច? គឺបារាជិកកណ្ឌ បាចិត្តិយកណ្ឌ មហាវគ្គកណ្ឌ ចុល្លវគ្គកណ្ឌ និងបរិវារកណ្ឌ។ កណ្ឌទាំងឡាយនេះ ឈ្មោះថា វិន័យបិដក។
කතමං අභිධම්මපිටකං? ධම්මසඞ්ගණී-පකරණං, විභඞ්ග-පකරණං, ධාතුකථා-පකරණං, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති-පකරණං, කථාවත්ථු-පකරණං, යමක-පකරණං, පට්ඨාන-පකරණන්ති. ඉමානි සත්ත පකරණානි අභිධම්මපිටකං නාම. කතමං සුත්තන්තපිටකං? සීලක්ඛන්ධවග්ගාදිකං, අවසෙසං බුද්ධවචනං සුත්තන්තපිටකං නාම.
អភិធម្មបិដក តើដូចម្តេច? គឺគម្ពីរធម្មសង្គណី គម្ពីរវិភង្គ គម្ពីរធាតុគថា គម្ពីរបុគ្គលបញ្ញត្តិ គម្ពីរគថាវត្ថុ គម្ពីរយមកៈ និងគម្ពីរព័ដ្ឋាន។ គម្ពីរទាំង ៧ នេះ ឈ្មោះថា អភិធម្មបិដក។ សុត្តន្តបិដក តើដូចម្តេច? ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលសេសសល់ មានសីលក្ខន្ធវគ្គជាដើម ឈ្មោះថា សុត្តន្តបិដក។
කථං නිකායතො? නිකායා පඤ්ච විධා හොන්ති. දීඝනිකායො, මජ්ඣිමනිකායො, සංයුත්තනිකායො, අඞ්ගුත්තරනිකායො, ඛුද්දකනිකායොති.
មាន ៥ យ៉ាង ដោយចំណែកនៃនិកាយ តើដូចម្តេច? និកាយទាំងឡាយមាន ៥ យ៉ាង គឺ ទីឃនិកាយ មជ្ឈិមនិកាយ សំយុត្តនិកាយ អង្គុត្តរនិកាយ និងខុទ្ទកនិកាយ។
තත්ථ කතමො දීඝ-නිකායො? සීලක්ඛන්ධවග්ගො, මහාවග්ගො, පාථිකවග්ගොති, ඉමෙ තයො වග්ගා දීඝනිකායො නාම. ඉමෙසු තීසු වග්ගෙසු, චතුතිංස වග්ගානි ච හොන්ති. [චතුතිංසෙව සුත්තන්තා, සීලක්ඛන්ධවග්ගාදිකා, යස්ස භවන්ති සො යෙව දීඝනිකාය නාම හොති.]
ក្នុងនិកាយទាំងនោះ ទីឃនិកាយ តើដូចម្តេច? គឺសីលក្ខន្ធវគ្គ មហាវគ្គ និងបាថិកវគ្គ វគ្គទាំង ៣ នេះ ឈ្មោះថា ទីឃនិកាយ។ ក្នុងវគ្គទាំង ៣ នេះ មាន ៣៤ វគ្គ (សូត្រ)។ [សូត្រទាំងឡាយមាន ៣៤ សូត្រ មានសីលក្ខន្ធវគ្គជាដើម ក្នុងនិកាយណា និកាយនោះឯង ឈ្មោះថា ទីឃនិកាយ។]
කතමො මජ්ඣිමනිකායො? මූලපණ්ණාසො, මජ්ඣිමපණ්ණාසො, උපරිපණ්ණාසොති, ඉමෙ තයො පණ්ණාසා මජ්ඣිමනිකායො නාම. ඉමෙසු තීසු පණ්ණාසෙසු ද්වෙපඤ්ඤාසාධික-සුත්ත-සතානි හොන්ති [දියඩ්ඪසතසුත්තන්තා, ද්වි සුත්තං යස්ස සන්තිසො, මජ්ඣිමනිකායො නාමො මූලපණ්ණාසමාදි හොති.]
មជ្ឈិមនិកាយ តើដូចម្តេច? គឺមូលបណ្ណាសក៍ មជ្ឈិមបណ្ណាសក៍ និងឧបរិបណ្ណាសក៍ បណ្ណាសក៍ទាំង ៣ នេះ ឈ្មោះថា មជ្ឈិមនិកាយ។ ក្នុងបណ្ណាសក៍ទាំង ៣ នេះ មានសូត្រ ១៥២។ [សូត្រទាំងឡាយ ១៥០ ព្រមទាំង ២ សូត្រ (គឺ ១៥២ សូត្រ) មាននៅក្នុងនិកាយណា និកាយនោះមានមូលបណ្ណាសក៍ជាដើម ឈ្មោះថា មជ្ឈិមនិកាយ។]
කතමො සංයුත්තනිකායො? සගාථාවග්ගො, නිදානවග්ගො, ඛන්ධකවග්ගො, සළායතනවග්ගො, මහාවග්ගොති, ඉමෙ පඤ්ච වග්ගා සංයුත්තනිකායො නාම. ඉමෙසු පඤ්චසු වග්ගෙසු ද්වාසට්ඨිසුත්තසත්තසතාධිකසත්ත-සුත්තසහස්සානි හොන්ති. [ද්වාසට්ඨි-සත්ත-සතානි, සත්තසහස්සකානි ච.] සුත්තානි යස්ස හොන්ති සො, සගාථාදිකවග්ගකො, සංයුත්තනිකායො නාමො වෙදිතබ්බො ච විඤ්ඤූනාති.
សំយុត្តនិកាយ តើដូចម្តេច? គឺសគាថវគ្គ និទានវគ្គ ខន្ធកវគ្គ សឡាយតនវគ្គ និងមហាវគ្គ វគ្គទាំង ៥ នេះ ឈ្មោះថា សំយុត្តនិកាយ។ ក្នុងវគ្គទាំង ៥ នេះ មានសូត្រ ៧,៧៦២។ [សូត្រទាំងឡាយ ៧,៧៦២ មាននៅក្នុងនិកាយណា និកាយនោះមានសគាថវគ្គជាដើម អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយគប្បីដឹងថា ឈ្មោះថា សំយុត្តនិកាយ។]
කතමො අඞ්ගුත්තරනිකායො? එක්කනිපාතො, දුක්කනිපාතො, තික්කනිපාතො, චතුක්කනිපාතො, පඤ්චකනිපාතො, ඡක්කනිපාතො, සත්තකනිපාතො, අට්ඨකනිපාතො, නවකනිපාතො, දසකනිපාතො, එකාදසනිපාතොති, ඉමෙ එකාදස නිපාතා අඞ්ගුත්තරනිකායො නාම. ඉමෙසු එකාදස නිපාතෙසු සත්ත-පඤ්ඤාස-පඤ්ච-සතාධිකනව-සුත්ත-සහස්සානි හොන්ති. [නවසුත්තසහස්සානි, පඤ්චසතමත්තානි ච, සත්තපඤ්ඤාසාධිකානි, සුත්තානි යස්ස හොන්ති සො, අඞ්ගුත්තරනිකායොති, එක්කනිපාතකාදිකොති.]
អង្គុត្តរនិកាយ តើដូចម្តេច? គឺឯកកនិបាត ទុកនិបាត តិកនិបាត ចតុក្កនិបាត បញ្ចកនិបាត ឆក្កនិបាត សត្តកនិបាត អដ្ឋកនិបាត នវកនិបាត ទសកនិបាត និងឯកាទសកនិបាត និបាតទាំង ១១ នេះ ឈ្មោះថា អង្គុត្តរនិកាយ។ ក្នុងនិបាតទាំង ១១ នេះ មានសូត្រ ៩,៥៥៧។ [សូត្រទាំងឡាយ ៩,៥៥៧ មាននៅក្នុងនិកាយណា និកាយនោះមានឯកកនិបាតជាដើម ឈ្មោះថា អង្គុត្តរនិកាយ។]
කතමො ඛුද්දකනිකායො? ඛුද්දකපාඨො, ධම්මපදං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, සුත්තනිපාතො, විමානවත්ථු, පෙතවත්ථු, ථෙරකථා, ථෙරීකථා, ජාතකං, මහානිද්දෙසො, පටිසම්භිදාමග්ගො, අපදානං, බුද්ධවංසො, චරියාපිටකං, විනයපිටකං, අභිධම්මපිටකන්ති. ඉමෙසු සත්තරසසු ගන්ථෙසු අනෙකානි සුත්ත-සහස්සානි හොන්ති. [අනෙකානි සුත්ත-සහස්සානි, නිද්දිට්ඨානි මහෙසිනා, නිකායෙ පඤ්චමෙ ඉමෙ, ඛුද්දකෙ ඉති විසුතෙති.]
ខុទ្ទកនិកាយ តើដូចម្តេច? គឺខុទ្ទកបាឋ ធម្មបទ ឧទាន ឥតិវុត្តកៈ សុត្តនិបាត វិមានវត្ថុ បេតវត្ថុ ថេរគាថា ថេរីគាថា ជាតក មហានិទ្ទេស បដិសម្ភិទាមគ្គ អបទាន ពុទ្ធវង្ស ចរិយាបិដក វិន័យបិដក និងអភិធម្មបិដក។ ក្នុងគម្ពីរទាំង ១៧ នេះ មានសូត្រជាច្រើនពាន់។ [សូត្រជាច្រើនពាន់ ដែលព្រះមហេសី (ព្រះពុទ្ធ) ទ្រង់សម្តែងទុកហើយ ក្នុងនិកាយទី ៥ នេះ ឈ្មោះថា ខុទ្ទកនិកាយ ដូច្នេះឯង។]
කථං අඞ්ගතො අඞ්ගහි නව විධං හොති? සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථා, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලන්ති, නවප්පභෙදං හොති. තත්ථ උභතො විභඞ්ගනිද්දෙසඛන්ධකපරිවාරා, සුත්තනිපාතෙ, මඞ්ගලසුත්ත, රතනසුත්ත, තුවට්ටකසුත්තානි. අඤ්ඤම්පි සුත්තනාමකං තථාගතවචනං, සුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. සබ්බං සගාථකං ගෙය්‍යන්ති වෙදිතබ්බං. විසෙසනසංයුත්තකෙ සකලොපි සගාථකවග්ගො, සකලං අභිධම්මපිටකං නිගාථකඤ්ච සුත්තයඤ්ච අඤ්ඤම්පි අට්ඨහි අඞ්ගෙහි අසඞ්ගහිතං බුද්ධවචනං තං වෙය්‍යාකරණන්ති වෙදිතබ්බං. ධම්මපදං, ථෙරකථා, ථෙරීකථා, සුත්තනිපාතෙ, නො සුත්තනාමිකා සුද්ධිකගාථා, ගාථාති වෙදිතබ්බා. සොමනස්ස ඤාණමයිකගාථා පටික-සංයුත්තා ද්වෙ අසීතිසුත්තන්තා උදානන්ති වෙදිතබ්බා. වුත්තඤ්හෙතං භගවතාතිආදිනයප්පවත්තා දසුත්තරසතසුත්තන්තා, ඉතිවුත්තකන්ති වෙදිතබ්බා. අපණ්ණකජාතකාදීනි පඤ්ඤාසාදිකානි. පඤ්චජාතකසතානි, ජාතකන්ති වෙදිතබ්බං. චත්තාරො මෙ භික්ඛවෙ අච්ඡරියා අභූතධම්මා, ආනන්දෙතිආදිනයප්පවත්තා සබ්බෙපි අච්ඡරිය අභූතධම්මපටිසංයුත්තා සුත්තන්තා අභූතධම්මන්ති වෙදිතබ්බා. චුල්ලවෙදල්ල, මහාවෙදල්ල, සම්මාදිට්ඨි, සක්කපඤ්හ, සඞ්ඛාරභාජනිය, මහාපුණ්ණමසුත්තන්තාදයො සබ්බෙපි වෙදඤ්ච තුට්ඨිඤ්ච ලද්ධා [පුච්ඡ] ලද්ධා පුච්ඡිතසුත්තන්තා, වෙදල්ලන්ති වෙදිතබ්බා. කතමානි චතුරාසීති ධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි දුජානානි, චතුරාසීති ධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි සචෙ විත්ථාරෙන කථිස්සං අතිපපඤ්චො භවිස්සති. තස්මා නය වසෙන කථිස්සාමි. එකං වත්ථු, එකො ධම්මක්ඛන්ධො, එකං නිදානං එකො ධම්මක්ඛන්ධො, එකං පඤ්හා පුච්ඡන්තං එකො ධම්මක්ඛන්ධො, එකං පඤ්හා විසජ්ජනං එකො ධම්මක්ඛන්ධො, චතුරාසීති ධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි කෙන භාසිතානි, කත්ථ භාසිතානි, කදා භාසිතානි, කමාරබ්භ භාසිතානි, කිමත්ථං භාසිතානි, කෙන ධාරිතානි, කෙනාභතානි, කිමත්ථං පරියාපුණිතබ්බානි. තත්‍රායං විසජ්ජනා, කෙන භාසිතානීති? බුද්ධානු බුද්ධෙහි භාසිතානි. කත්ථ භාසිතානීති? දෙවෙසු ච මානුස්සෙසු ච, භාසිතානි. කදා භාසිතානීති? භගවතො ධරමානකාලෙ චෙව පච්ඡිමකාලෙ ච භාසිතානි. කතමාරබ්භ භාසිතානීති? පඤ්චවග්ගියාදිකෙ වෙනෙය්‍ය බන්ධවෙ ආරබ්භ භාසිතානීති. කිමත්ථං භාසිතානීති? තිවජ්ජඤ්ච අවජ්ජඤ්ච ඤත්වා වජ්ජං පහාය අවජ්ජෙ පටිපත්තිත්වා නිබ්බානපරියන්තෙ. දිට්ඨ-ධම්මිකසම්පරායිකත්ථෙ සම්පාපුණිතුං.
មាន ៩ យ៉ាង ដោយចំណែកនៃអង្គ តើដូចម្តេច? គឺ សុត្តៈ គេយ្យៈ វេយ្យាករណៈ គាថា ឧទាន ឥតិវុត្តកៈ ជាតក អព្ភូតធម៌ និងវេទល្លៈ នេះជាចំណែកទាំង ៩។ ក្នុងអង្គទាំងនោះ វិភង្គទាំងពីរ (ភិក្ខុវិភង្គ និងភិក្ខុនីវិភង្គ) និទ្ទេស ខន្ធកៈ បរិវារៈ និងមង្គលសូត្រ រតនសូត្រ ទុវដកសូត្រ ក្នុងសុត្តនិបាត និងព្រះតថាគតវចនៈដទៃទៀតដែលមានឈ្មោះថាសូត្រ គប្បីដឹងថាជា សុត្តៈ។ ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលមានគាថាទាំងអស់ គប្បីដឹងថាជា គេយ្យៈ។ ជាពិសេស ក្នុងសំយុត្តនិកាយ សូម្បីតែសគាថវគ្គទាំងមូល ព្រះអភិធម្មបិដកទាំងអស់ដែលមិនមានគាថា និងព្រះពុទ្ធវចនៈដទៃទៀតដែលមិនសង្គ្រោះចូលក្នុងអង្គទាំង ៨ គប្បីដឹងថាជា វេយ្យាករណៈ។ ធម្មបទ ថេរគាថា ថេរីគាថា និងគាថាសុទ្ធដែលមិនមានឈ្មោះថាសូត្រក្នុងសុត្តនិបាត គប្បីដឹងថាជា គាថា។ សូត្រ ៨២ ដែលប្រកបដោយសេចក្តីសោមនស្ស និងញាណ ដែលសម្តែងនូវគាថា គប្បីដឹងថាជា ឧទាន។ សូត្រ ១១០ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យមានដើមថា "ព្រះភគវន្តទ្រង់សម្តែងទុកយ៉ាងនេះហើយ" គប្បីដឹងថាជា ឥតិវុត្តកៈ។ ជាតកទាំងឡាយ ៥០០ មានអបណ្ណកជាតកជាដើម គប្បីដឹងថាជា ជាតក។ សូត្រទាំងឡាយណាដែលប្រកបដោយអព្ភូតធម៌ដ៏អស្ចារ្យទាំងអស់ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យមានដើមថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ដ៏អស្ចារ្យមិនធ្លាប់មាន ៤ យ៉ាងនេះ មាននៅក្នុងអានន្ទ" គប្បីដឹងថាជា អព្ភូតធម៌។ សូត្រទាំងឡាយណាដែលសួរហើយឆ្លើយហើយ ដែលទទួលបាននូវចំណេះដឹង និងសេចក្តីត្រេកអរ មានចុល្លវេទល្លសូត្រ មហាវេទល្លសូត្រ សម្មាទិដ្ឋិសូត្រ សក្កបញ្ហសូត្រ សង្ខារភាជនីយសូត្រ និងមហាបុណ្ណមសូត្រជាដើម គb្បីដឹងថាជា វេទល្លៈ។ ធម្មក្ខន្ធ ៨៤,០០០ ដ៏ដឹងបានដោយកម្រ តើដូចម្តេច? បើខ្ញុំនឹងសម្តែងធម្មក្ខន្ធ ៨៤,០០០ ដោយពិស្តារ នោះនឹងនាំឱ្យយឺតយ៉ាវណាស់។ ហេតុនោះ ខ្ញុំនឹងពោលដោយវគ្គ (ដោយសង្ខេប)។ រឿងមួយ ជាធម្មក្ខន្ធមួយ, និទានមួយ ជាធម្មក្ខន្ធមួយ, សំណួរមួយ ជាធម្មក្ខន្ធមួយ, ការដោះស្រាយសំណួរមួយ ជាធម្មក្ខន្ធមួយ។ ធម្មក្ខន្ធ ៨៤,០០០ នោះ តើនរណាជាអ្នកសម្តែង? សម្តែងនៅទីណា? សម្តែងក្នុងកាលណា? ផ្ដើមចំពោះនរណា? សម្តែងដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? នរណាជាអ្នកទ្រទ្រង់ទុក? នរណាជាអ្នកនាំមក? ហេតុអ្វីបានជាគប្បីរៀនសូត្រ? ក្នុងសំណួរទាំងនោះ នេះជាការដោះស្រាយ៖ តើនរណាជាអ្នកសម្តែង? គឺព្រះពុទ្ធ និងព្រះអនុពុទ្ធទាំងឡាយជាអ្នកសម្តែង។ សម្តែងនៅទីណា? គឺសម្តែងក្នុងពួកទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ។ សម្តែងក្នុងកាលណា? គឺសម្តែងក្នុងកាលដែលព្រះភគវន្តនៅធរមានផង និងក្នុងកាលជាខាងក្រោយ (ក្រោយបរិនិព្វាន) ផង។ ផ្ដើមចំពោះនរណា? គឺផ្ដើមចំពោះវេនេយ្យសត្វទាំងឡាយ មានពួកបញ្ចវគ្គីយ៍ជាដើម។ សម្តែងដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? គឺដើម្បីឱ្យដឹងនូវទោស និងធម៌ដែលមិនមានទោស ហើយលះបង់នូវទោស ប្រតិបត្តិក្នុងធម៌ដែលមិនមានទោស រហូតដល់សម្រេចព្រះនិព្វាន និងសម្រេចប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។
කෙන ධාරිතානීති? අනුබුද්ධෙහි චෙව සිස්සානුසිස්සෙහි ච ධාරිතානි. කෙනා භතානීති? ආචරිය පරංපරෙහි ආභතානි. කිමත්ථං පරියාපුණිතබ්බානීති? වජ්ජඤ්ච අවජ්ජඤ්ච ඤත්වා වජ්ජං පහාය අවජ්ජෙ පටිපත්තිත්වා නිබ්බානපරියන්තෙ දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකත්ථෙ, සංපාපුණිතුං, යදෙවං තාය නිබ්බානපරියන්තෙ දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකත්ථෙ සාධිකානි හොන්ති. තෙව තත්ථ කෙහි අප්පමත්තෙන පරියාපුණිතබ්බානි ධාරෙතබ්බානි ධාරෙතබ්බානි වාචෙතබ්බානි සජ්ඣායං කාතබ්බානීති [ඉති චුල්ලගන්ථවංසෙ පිටකත්තය දීපකො නාම පඨමො පරිච්ඡෙදො.]
តើនរណាជាអ្នកទ្រទ្រង់ទុក? គឺព្រះអនុពុទ្ធទាំងឡាយ និងសិស្សានុសិស្សទាំងឡាយជាអ្នកទ្រទ្រង់ទុក។ តើនរណាជាអ្នកនាំមក? គឺព្រះអាចារ្យតៗគ្នា (អាចរិយបរម្បរា) ជាអ្នកនាំមក។ ហេតុអ្វីបានជាគប្បីរៀនសូត្រ? គឺដើម្បីឱ្យដឹងនូវទោស និងធម៌ដែលមិនមានទោស ហើយលះបង់នូវទោស ប្រតិបត្តិក្នុងធម៌ដែលមិនមានទោស រហូតដល់សម្រេចព្រះនិព្វាន និងសម្រេចប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។ ព្រោះហេតុនោះ ធម្មក្ខន្ធទាំងឡាយនោះ តែងសម្រេចប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ រហូតដល់ព្រះនិព្វាន។ ហេតុនោះ បុគ្គលទាំងឡាយគប្បីជាអ្នកមិនប្រមាថ រៀនសូត្រ ទ្រទ្រង់ទុក គប្បីបង្រៀន និងគប្បីសូត្រធម៌ទាំងនោះចុះ។ [ចប់ បរិច្ឆេទទី ១ ឈ្មោះថា ពិដកត្តយទីបកៈ ក្នុងគម្ពីរចូឡគន្ថវង្ស។]
2. ගන්ථකාරකාචරිය-පරිච්ඡෙදො
២. គន្ថការកាចរិយបរិច្ឆេទ
ආචරියො පන අත්ථි. පොරාණාචරියා අත්ථි, අට්ඨකථාචරියා අත්ථි, ගන්ථකාරකාචරියා අත්ථි, තිවිධනාමිකාචරියා. කතමෙ පොරාණාචරියා? පඨමසඞ්ගායනායං පඤ්චසතා ඛීණාසවා පඤ්චන්නං නිකායානං නාමඤ්ච අත්ථඤ්ච අධිප්පායඤ්ච යදඤ්ච බ්‍යඤ්ජන සොධනඤ්ච අවසෙසං කිච්චං කරිංසු. දුතියසඞ්ගායනායං සත්තසතා ඛීණාසවා තෙසංයෙව සද්දත්ථාදිකං කිච්චං පුන කරිංසු. තතියසඞ්ගායනායං සහස්සමත්තා ඛීණාසවා තෙසංයෙව සද්දත්ථාදිකං කිච්චං පුන කරිංසු. ඉච්චෙවං ද්වෙසතාධිකා ද්වෙසහස්ස ඛීණාසවා මහාකච්චායනං ඨපෙත්වා අවසෙසා පොරාණාචරියා නාම. යෙ පොරාණාචරියා තෙයෙව අට්ඨකථාචරියා නාම. කතමෙ ගන්ථකාරකාචරියා? මහාඅට්ඨකථිකාපෙභදඅනෙකාචරියා ගන්ථකාරකාචරියා නාම. කතමෙ තිවිධ නාමාචරියා මහාකච්චායනො තිවිධනාමං. කතමෙ ගන්ථා මහාකච්චායනෙන කතා? කච්චායනගන්ථො, මහානිරුත්තිගන්ථො, චුල්ලනිරුත්තිගන්ථො, යමකගන්ථො, නෙත්තිගන්ථො, පෙටකොපදෙසගන්ථොති, ඉමෙ ඡ ගන්ථා මහාකච්චායනෙන කතා. කතමෙ අනෙකාචරියෙන කතා ගන්ථා? මහාපච්චරිකාචරියො මහාපච්චරියං නාම ගන්ථං අකාසි. මහාකුරුන්දිකාචරියො කුරුන්දි නාම ගන්ථං අකාසි. අඤ්ඤතරො ආචරියො මහාපච්චරිය ගන්ථස්ස අට්ඨකථං අකාසි. අඤ්ඤතරො ආචරියො කුරුන්දි ගන්ථස්ස අට්ඨකථං අකාසි, මහාබුද්ධඝොසා නාමචරියො විසුද්ධිමග්ගො දීඝනිකායස්ස සුමඞ්ගලවිලාසනි නාම අට්ඨකථා, මජ්ඣිමනිකායස්ස පපඤ්චසූදනී නාම අට්ඨකථා, සංයුත්තනිකායස්ස සාරත්ථප්පකාසිනී නාම අට්ඨකථා, අඞ්ගුත්තරනිකායස්ස මනොරථපූරණී නාම අට්ඨකථා, පඤ්චවිනය ගන්ථානං සමන්තපාසාදිකා නාම අට්ඨකථා, සත්තන්නං අභිධම්මගන්ථානං පරමත්ථකථා නාම අට්ඨකථා, පාතිමොක්ඛ සංඛාතාය මාතිකාය කඞ්ඛාවිතරණීති විසුද්ධි නාම අට්ඨකථා, ධම්මපදස්ස අට්ඨකථා, ජාතකස්ස අට්ඨකථා, ඛුද්දකපාඨස්ස අට්ඨකථා, සුත්තනිපාතස්ස අට්ඨකථා, අපදානස්ස අට්ඨකථාති, ඉමෙ තෙරස ගන්ථෙ අකාසි. බුද්ධදත්තොනාමාචරියො විනය විනිච්ඡයො, උත්තරවිනිච්ඡයො, අභිධම්මාවතාරො, බුද්ධවංසස්ස මධුරත්ථවිලාසිනී නාම අට්ඨකථාති, ඉමෙ චත්තාරො ගන්ථෙ අකාසි. ආනන්දොනාමාචරියා සත්තාභිධම්මගන්ථට්ඨකථාය මූටීකං නාම ටීකං අකාසි. ධම්මපාලාචරියො නෙත්තිප්පකරණට්ඨකථා, ඉතිවුත්තකට්ඨකථා, උදානට්ඨකථා, චරියාපිටකට්ඨකථා, ථෙරකථට්ඨකථා, ථෙරීකථට්ඨකථා, විමානවත්ථුස්ස විමලවිලාසිනි නාම අට්ඨකථා, පෙතවත්ථුස්ස විමලවිලාසිනි නාම අට්ඨකථා, විසුද්ධිමග්ගස්ස පරමත්ථමඤ්ජූසා නාම ටීකා, දීඝනිකායස්ස අට්ඨකථාදීනං චතුන්නං අට්ඨකථානං ලීනත්ථප්පකාසනි නාම ටීකා, ජාතකට්ඨකථාය ලීනත්ථප්පකාසනි නාම ටීකා, නෙත්තිපකරණට්ඨකථාය ටීකා, බුද්ධවංසට්ඨකථාය පරමත්ථදීපනී නාම ටීකා, අභිධම්මට්ඨකථායටීකා ලීනත්ථවණ්ණනා නාම අනුටීකාති ඉමෙ චුද්දස මත්තෙ ගන්ථෙ අකාසි.
ក៏ប៉ុន្តែ អាចារ្យទាំងឡាយមានពិតមែន។ គឺបុរាណាចារ្យមាន អដ្ឋកថាចារ្យមាន គន្ថការកាចារ្យមាន និងអាចារ្យដែលមានឈ្មោះ ៣ បែប (តិវិធនាមិកាចារ្យ) មាន។ បុរាណាចារ្យទាំងឡាយ តើដូចម្តេចខ្លះ? ព្រះខីណាសព ៥០០ អង្គ ក្នុងបឋមសង្គាយនា បានធ្វើការជម្រះនូវនាម ទាំងអត្ថ ទាំងអធិប្បាយ ទាំងព្យញ្ជនៈ និងកិច្ចការដែលនៅសល់ដទៃទៀត នៃនិកាយទាំង ៥។ ព្រះខីណាសព ៧០០ អង្គ ក្នុងទុតិយសង្គាយនា បានធ្វើនូវកិច្ចការមានសទ្ទៈ និងអត្ថជាដើម នៃនិកាយទាំងនោះឯង សារជាថ្មីម្តងទៀត។ ព្រះខីណាសពប្រមាណ ១០០០ អង្គ ក្នុងតតិយសង្គាយនា បានធ្វើនូវកិច្ចការមានសទ្ទៈ និងអត្ថជាដើម នៃនិកាយទាំងនោះឯង សារជាថ្មីម្តងទៀត។ ព្រះខីណាសព ២២០០ អង្គ យ៉ាងនេះ លើកលែងតែព្រះមហាកច្ចាយនៈចេញ ព្រះខីណាសពដែលនៅសល់ ឈ្មោះថា បុរាណាចារ្យ។ បុរាណាចារ្យទាំងឡាយណា បុរាណាចារ្យទាំងនោះឯង ក៏ឈ្មោះថា អដ្ឋកថាចារ្យ។ គន្ថការកាចារ្យទាំងឡាយ តើដូចម្តេចខ្លះ? អាចារ្យជាច្រើនរូប មានព្រះមហាអដ្ឋកថិកាចារ្យជាដើម ឈ្មោះថា គន្ថការកាចារ្យ។ អាចារ្យដែលមានឈ្មោះ ៣ បែប តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺព្រះមហាកច្ចាយនៈ មានឈ្មោះ ៣ បែប។ គម្ពីរទាំងឡាយដែលព្រះមហាកច្ចាយនៈបានរចនា តើដូចម្តេចខ្លះ? គម្ពីរទាំង ៦ នេះ គឺ គម្ពីរកច្ចាយនៈ គម្ពីរមហានិរុត្តិ គម្ពីរចុល្លនិរុត្តិ គម្ពីរយមកៈ គម្ពីរនេត្តិ និងគម្ពីរ បេដកោបទេស គឺព្រះមហាកច្ចាយនៈបានរចនា។ គម្ពីរទាំងឡាយដែលអាចារ្យជាច្រើនរូបបានរចនា តើដូចម្តេចខ្លះ? ព្រះមហាបច្ចរិកាចារ្យ បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ មហាបច្ចរិយៈ។ ព្រះមហាកុរុន្ទិកាចារ្យ បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ កុរុន្ទិ។ អាចារ្យមួយរូបទៀត បានរចនាអដ្ឋកថានៃគម្ពីរមហាបច្ចរិយៈ។ អាចារ្យមួយរូបទៀត បានរចនាអដ្ឋកថានៃគម្ពីរកុរុន្ទិ។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម មហាពុទ្ធឃោសៈ បានរចនាគម្ពីរទាំង ១៣ នេះ គឺ គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ, អដ្ឋកថានៃទីឃនិកាយ ឈ្មោះ សុមង្គលវិលាសិនី, អដ្ឋកថានៃមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី, អដ្ឋកថានៃសំយុត្តនិកាយ ឈ្មោះ សារត្ថប្បកាសិនី, អដ្ឋកថានៃអង្គុត្តរនិកាយ ឈ្មោះ មនោរថបូរណី, អដ្ឋកថានៃគម្ពីរវិន័យទាំង ៥ ឈ្មោះ សមន្តបាសាទិកា, អដ្ឋកថានៃគម្ពីរអភិធម្មទាំង ៧ ឈ្មោះ បរមត្ថកថា, អដ្ឋកថានៃមាតិកាដែលពោលគឺបាតិមោក្ខ ឈ្មោះ កង្ខាវិតរណី, អដ្ឋកថានៃធម្មបទ, អដ្ឋកថានៃជាតក, អដ្ឋកថានៃខុទ្ទកបាឋៈ, អដ្ឋកថានៃសុត្តនិបាត និងអដ្ឋកថានៃអបទាន។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម ពុទ្ធទត្តៈ បានរចនាគម្ពីរទាំង ៤ នេះ គឺ គម្ពីរវិនយវិនិច្ឆ័យ, គម្ពីរឧត្តរវិនិច្ឆ័យ, គម្ពីរអភិធម្មាវតារ និងអដ្ឋកថានៃពុទ្ធវង្ស ឈ្មោះ មធុរត្ថវិលាសិនី។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម អានន្ទ បានរចនាដីកាឈ្មោះ មូលដីកា នៃអដ្ឋកថាគម្ពីរអភិធម្មទាំង ៧។ ព្រះធម្មបាលាចារ្យ បានរចនាគម្ពីរប្រមាណ ១៤ នេះ គឺ អដ្ឋកថានៃនេត្តិប្បករណៈ, អដ្ឋកថានៃឥតិវុត្តកៈ, អដ្ឋកថានៃឧទាន, អដ្ឋកថានៃចរិយាបិដក, អដ្ឋកថានៃថេរគាថា, អដ្ឋកថានៃថេរីគាថា, អដ្ឋកថានៃវិមានវត្ថុ ឈ្មោះ វិមលវិលាសិនី, អដ្ឋកថានៃបេតវត្ថុ ឈ្មោះ វិមលវិលាសិនី, ដីកានៃវិសុទ្ធិមគ្គ ឈ្មោះ បរមត្ថមញ្ជូសា, ដីកានៃអដ្ឋកថាទាំង ៤ មានអដ្ឋកថានៃទីឃនិកាយជាដើម ឈ្មោះ លីនត្ថប្បកាសិនី, ដីកានៃជាតកដ្ឋកថា ឈ្មោះ លីនត្ថប្បកាសិនី, ដីកានៃនេត្តិប្បករណដ្ឋកថា, ដីកានៃពុទ្ធវង្សដ្ឋកថា ឈ្មោះ បរមត្ថទីបនី និងអនុដីកានៃអភិធម្មដ្ឋកថាដីកា ឈ្មោះ លីនត្ថវណ្ណនា។
ද්වෙ පුබ්බාචරියානාමා චරියානිරුත්ති මඤ්ජූසං නාම චුල්ලනිරුත්ති ටීකඤ්ච මහානිරුත්ති සඞ්ඛෙපඤ්ච අකංසු. මහාවජිරබුද්ධිනාමාචරියො විනයගණ්ඨිනාම පකරණං අකාසි. දීපඞ්කරසඞ්ඛාතො විමලබුද්ධි නාමාචරියො මුඛමත්තදීපනී නාමකං න්‍යාසප්පකරණං අකාසි. චුල්ලවජිරබුද්ධි නාමාචරියො අත්ථබ්‍යාඛ්‍යානං නාම පකරණං අකාසි.
ព្រះបុព្វាចារ្យ ២ រូប បានរចនាដីកានៃចុល្លនិរុត្តិ ឈ្មោះ និរុត្តិមញ្ជូសា និងគម្ពីរមហានិរុត្តិសង្ខេប។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម មហាវជិរបុទ្ធិ បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ វិនយគណ្ឋិ។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម វិមលបុទ្ធិ ដែលល្បីថា ទីបង្ករ បានរចនាគម្ពីរន្យាសៈ ឈ្មោះ មុខមត្តទីបនី។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម ចុល្លវជិរបុទ្ធិ បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ អត្ថព្យាខ្យានៈ។
දීපඞ්කරො නාමාචරියො රූපසිද්ධි පකරණං, රූපසිද්ධි ටීකං, සම්පපඤ්ච සුත්තඤ්චෙති තිවිධං පකරණං අකාසි. ආනන්දාචරියස්ස ජෙට්ඨසිස්සො ධම්මපාලො නාමාචරියො සච්චසඞ්ඛෙපං නාම පකරණං අකාසි. කස්සපො නාමාචරියො මොහවිච්ඡෙදනී, විමතිච්ඡෙදනී, දසබුද්ධවංසො, අනාගතවංසොති, චතුවිධං පකරණං අකාසි.
ព្រះអាចារ្យព្រះនាម ទីបង្ករ បានរចនាគម្ពីរ ៣ បែប គឺ គម្ពីររូបសិទ្ធិ, ដីការូបសិទ្ធិ និងគម្ពីរសម្បបញ្ចសូត្រ។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម ធម្មបាល ដែលជាសិស្សច្បងរបស់ព្រះអានន្ទាចារ្យ បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ សច្ចសង្ខេប។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម កស្សបៈ បានរចនាគម្ពីរ ៤ បែប គឺ គម្ពីរមោហវិច្ឆេទនី, គម្ពីរវិមតិច្ឆេទនី, គម្ពីរទសពុទ្ធវង្ស និងគម្ពីរអនាគតវង្ស។
මහානාමො නාමාචරියො, සද්ධම්මපකාසනී නාම පටිසම්භිදාමග්ගස්ස අට්ඨකථං අකාසි. දීපවංසො, ථූපවංසො, බොධිවංසො, චූලවංසො, මහාවංසො, පටිසම්භිදාමග්ගට්ඨකථා ගණ්ඨි චෙති ඉමෙ ඡ ගන්ථා මහානාමාචරි විසුං විසුං කතා.
ព្រះអាចារ្យព្រះនាម មហានាម បានរចនាអដ្ឋកថានៃបដិសម្ភិទាមគ្គ ឈ្មោះ សទ្ធម្មប្បកាសិនី។ គម្ពីរទាំង ៦ នេះ គឺ គម្ពីរទីបវង្ស, គម្ពីរថូបវង្ស, គម្ពីរពោធិវង្ស, គម្ពីរចូឡវង្ស, គម្ពីរមហាវង្ស និងគម្ពីរគណ្ឋិអដ្ឋកថាបដិសម្ភិទាមគ្គ គឺព្រះមហានាមាចារ្យបានរចនាដោយឡែកៗពីគ្នា។
නවො මහානාමො නාමාචරියො නවං මහාවංස නාම පකරණං අකාසි. උපසෙනො නාමාචරියො සද්ධම්මපජ්ජොතිකං නාම මහානිද්දෙසස්ස අට්ඨකථං අකාසි. මොග්ගලානො නාමාචරියො මොග්ගලානබ්‍යාකරණං නාම පකරණං අකාසි. සඞ්ඝරක්ඛිතො නාමාචරියො, සුබොධාලඞ්කාරං නාම පකරණං අකාසි. වුත්තොදයකාරො නාමාචරියො වුත්තොදයං නාම පකරණං අකාසි. ධම්මසිරි නාමාචරියො ඛුද්දකසික්ඛං නාම පකරණං අකාසි. පුරාණඛුද්දසික්ඛාය ටීකා, මූලසික්ඛා චෙති, ඉමෙ ද්වෙ ගන්ථා ද්වෙහාචරියෙහි විසුං විසුං කතා.
ព្រះអាចារ្យព្រះនាម នវមហានាម (មហានាមថ្មី) បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ នវមហាវង្ស (មហាវង្សថ្មី)។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម ឧបសេនៈ បានរចនាអដ្ឋកថានៃមហានិទ្ទេស ឈ្មោះ សទ្ធម្មបជ្ជោតិកា។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម មោគ្គល្លាន បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ មោគ្គល្លានព្យាករណ៍។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម សង្ឃរក្ខិតៈ បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ សុពោធាលង្ការៈ។ ព្រះអាចារ្យអ្នកធ្វើវុត្តោទ័យ បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ វុត្តោទ័យ។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម ធម្មសិរិ បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ ខុទ្ទកសិក្ខា។ គម្ពីរទាំង ២ នេះ គឺ ដីកាខុទ្ទកសិក្ខាចាស់ និងគម្ពីរមូលសិក្ខា គឺព្រះអាចារ្យ ២ រូប បានរចនាដោយឡែកៗពីគ្នា។
අනුරුද්ධො නාමාචරියො පරමත්ථවිනිච්ඡයං, නාමරූපපරිච්ඡෙදං, අභිධම්මත්ථසඞ්ගහං චෙති තිවිධං පකරණං අකාසි. ඛෙමො නාමාචරියො ඛෙමං නාම පකරණං අකාසි. සාරිපුත්තො නාමාචරියො විනයට්ඨකථාය සාරත්ථදීපනී නාම ටීකං; විනයසඞ්ගහපකරණං, විනයසඞ්ගහස්සටීකං; අඞ්ගුත්තරට්ඨකථාය සාරත්ථමඤ්ජූසං නාම නවං ටීකං; පඤ්චිකා ටීකඤ්චෙති, ඉමෙ පඤ්ච ගන්ථෙ අකාසි. බුද්ධනාගො නාමාචරියො විනයත්ථමඤ්ජූසං නාම කඞ්ඛාවිතරණීයා ටීකං අකාසි. නවො මොග්ගලානො නාමාචරියො අභිධානප්පදීපිකං නාම පකරණං අකාසි. වාචිස්සරො නාමාචරියො මහාසාමි නාම සුබොධාලඞ්කාරස්ස ටීකා, වුත්තොදය විවරණං, සුමඞ්ගලප්පසාදනි නාම ඛුද්දසික්ඛාය ටීකා; සම්බන්ධචින්තා, සම්බන්ධචින්තාය ටීකා; බාලාවතාරො, මොග්ගලානබ්‍යාකරණස්ස පඤ්චිකාය ටීකා; යොගවිනිච්ඡයො, විනයවිනිච්ඡයස්ස ටීකා, උත්තරවිනිච්ඡයස්ස ටීකා, නාමරූප-පරිච්ඡෙදස්ස විභාගො, සද්දත්ථස්ස පදරූපවිභාවනං; ඛෙමස්ස පකරණස්ස ටීකා, සීමාලඞ්කාරො, මූලසික්ඛාය ටීකා, රූපවිභාගො, පච්චයසඞ්ගහො, සච්චසඞ්ඛෙපස්ස ටීකා චෙති, ඉමෙ අට්ඨාරස ගන්ථෙ අකාසි.
ព្រះអាចារ្យព្រះនាម អនុរុទ្ធៈ បានរចនាគម្ពីរ ៣ បែប គឺ គម្ពីរ បរមត្ថវិនិច្ឆ័យ, គម្ពីរ នាមរូបបរិច្ឆេទ និងគម្ពីរ អភិធម្មត្ថសង្គហៈ។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម ខេមៈ បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ ខេមៈ។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម សារីបុត្ត បានរចនាគម្ពីរទាំង ៥ នេះ គឺ ដីកានៃវិនយដ្ឋកថា ឈ្មោះ សារត្ថទីបនី, គម្ពីរវិនយសង្គហប្បករណៈ, ដីកានៃវិនយសង្គហៈ, ដីកាថ្មីនៃអង្គុត្តរដ្ឋកថា ឈ្មោះ សារត្ថមញ្ជូសា និងដីកាបញ្ចិកា។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម ពុទ្ធនាគៈ បានរចនាដីកានៃកង្ខាវិតរណី ឈ្មោះ វិនយត្ថមញ្ជូសា។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម នវមោគ្គល្លាន បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ អភិធានប្បទីបិកា។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម វាចិស្សរៈ ជាមហាសាមី បានរចនាគម្ពីរទាំង ១៨ នេះ គឺ ដីកានៃសុពោធាលង្ការៈ, វុត្តោទយវិវរណៈ, ដីកានៃខុទ្ទកសិក្ខា ឈ្មោះ សុមង្គលប្បសាទនី, គម្ពីរ សម្ពន្ធចិន្តា, ដីកានៃសម្ពន្ធចិន្តា, គម្ពីរ ពាលាវតារ, ដីកានៃបញ្ចិកាមោគ្គល្លានព្យាករណ៍, គម្ពីរ យោគវិនិច្ឆ័យ, ដីកានៃវិនយវិនិច្ឆ័យ, ដីកានៃឧត្តរវិនិច្ឆ័យ, វិភាគនៃនាមរូបបរិច្ឆេទ, គម្ពីរ សទ្ទត្ថបទរូបវិភាវនា, ដីកានៃគម្ពីរខេមប្បករណៈ, គម្ពីរ សីមាលង្ការៈ, ដីកានៃមូលសិក្ខា, គម្ពីរ រូបវិភាគ, គម្ពីរ បច្ចយសង្គហៈ និងដីកានៃសច្ចសង្ខេប។
සුමඞ්ගලො නාමාචරියො අභිධම්මාවතාරස්සටීකං, අභිධම්මත්ථසඞ්ගහස්සටීකඤ්ච දුවිධං පකරණං අකාසි. බුද්ධපියො නාමාචරියො සාරත්ථසඞ්ගහං නාම පකරණං අකාසි. ධම්මකිත්ති නාමාචරියො දන්තධාතු පකරණං අකාසි. මෙධඞ්කරො නාමාචරියො ජිනචරිතං නාම පකරණං අකාසි. බුද්ධරක්ඛිතො නාමාචරියො ජිනලඞ්කාරං, ජිනලඞ්කාරස්ස ටීකඤ්චාති දුවිධං පකරණං අකාසි. උපතිස්සො නාමාචරියො අනාගතවංසස්ස අට්ඨකථං අකාසි.
ព្រះអាចារ្យព្រះនាម សុមង្គលៈ បានរចនាគម្ពីរ ២ បែប គឺ ដីកានៃអភិធម្មាវតារ និងដីកានៃអភិធម្មត្ថសង្គហៈ។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម ពុទ្ធប្បិយៈ បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ សារត្ថសង្គហៈ។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម ធម្មកិត្តិ បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ ទន្តធាតុ (ទាឋាធាតុ)។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម មេធង្ករៈ បានរចនាគម្ពីរឈ្មោះ ជិនចរិតៈ។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម ពុទ្ធរក្ខិតៈ បានរចនាគម្ពីរ ២ បែប គឺ គម្ពីរជិនាលង្ការៈ និងដីកាជិនាលង្ការៈ។ ព្រះអាចារ្យព្រះនាម ឧបតិស្សៈ បានរចនាអដ្ឋកថានៃអនាគតវង្ស។
කඞ්ඛාවිතරණීයා ලීනත්ථප්පකාසිනි, නිසන්දෙහො, ධම්මානුසාරණී, ඤෙය්‍යාසන්තති, ඤෙය්‍යාසන්තතියා ටීකා, සුමතාදාවතාරො, ලොකපඤ්ඤත්ති පකරණං, තථාගතුප්පත්ති පකරණං, නලාටධාතු වණ්ණනා, සීහළවත්ථු, ධම්මදීපකො, පටිපත්තිසඞ්ගහො, විසුද්ධිමග්ගණ්ඨි, අභිධම්මගණ්ඨි, නෙත්තිපකරණගණ්ඨි, විසුද්ධිමග්ගචුල්ලනවටීකා, සොතබ්බමාලිනී, පසාදජනනී, ඔකාසලොකො, සුබොධාලඞ්කාරස්ස නව ටීකා චෙති, ඉමෙ වීසති ගන්ථා වීසතාචරියෙහි විසුං විසුං කතා.
គម្ពីរទាំង ២០ នេះ គឺ គម្ពីរលីនត្ថប្បកាសិនីនៃកង្ខាវិតរណី, គម្ពីរនិសន្ទេហៈ, គម្ពីរធម្មានុសារណី, គម្ពីរញេយ្យសន្តតិ, ដីកាគម្ពីរញេយ្យសន្តតិ, គម្ពីរមធុរត្ថវាហិនី (ឬ សុមតាទាវតារៈ), គម្ពីរលោកបញ្ញត្តិ, គម្ពីរតថាគតុប្បត្តិ, គម្ពីរនឡាដធាតុវណ្ណនា, គម្ភីរសីហឡវត្ថុ, គម្ពីរធម្មទីបកៈ, គម្ពីរបដិបត្តិសង្គហៈ, គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គគណ្ឋិ, គម្ពីរអភិធម្មគណ្ឋិ, គម្ពីរនេត្តិប្បករណគណ្ឋិ, គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គចុល្លនវដីកា, គម្ភីរសោតព្វមាលិនី, គម្ពីរប្រសាទជននី, គម្ពីរឱកាសលោក និងដីកាថ្មីនៃសុពោធាលង្ការៈ គឺព្រះអាចារ្យ ២០ រូប បានរចនាដោយឡែកៗពីគ្នា។
සද්ධම්මසිරි නාමාචරියො සද්දත්ථභෙදචින්තා නාම පකරණං අකාසි. දෙවො නාමාචරියො සුමන කූටවණ්ණනං නාම පකරණං අකාසි. චුල්ලබුද්ධඝොසො නාමාචරියො සොතත්ථකිනිදානං නාම පකරණං අකාසි. රට්ඨපාලො නාමාචරියො මධුරසඞ්ගාහණීකිත්ති නාම පකරණං අකාසි. සුභූතචන්දො නාමාචරියො ලිඞ්ගත්ථවිවරණ-පකරණං අකාසි. අග්ගවංසො නාමාචරියො සද්දනීති පකරණං නාම අකාසි. වජිරබුද්ධි නාමාචරියො මහාටීකං නාම න්‍යාසපකරණටීකං අකාසි. ගුණසාගරො නාමාචරියො මුඛමත්තසාරං, මුඛමත්තසාරස්ස ටීකඤ්ච දුවිධං පකරණං අකාසි. අභයො නාමාචරියො සද්දත්ථභෙදචින්තාය මහාටීකං අකාසි. ඤාණසාගරො නාමාචරියො ලිඞ්ගත්ථවිවරණප්පකාසනං නාම පකරණං අකාසි. අඤ්ඤතරො ආචරියො ගූළත්ථටීකං, බාලප්පබොධනඤ්ච දුවිධං පකරණං අකාසි. අඤ්ඤතරො ආචරියො සද්දත්ථ-භෙදචින්තාය මජ්ඣිමටීකං අකාසි. උත්තමො නාමාචරියො බාලාවතාරටීකං, ලිඞ්ගත්ථවිවරණටීකඤ්ච දුවිධං පකරණං අකාසි. අඤ්ඤතරො ආචරියො සද්දත්ථභෙදචින්තාය නව-ටීකං අකාසි. එකො අමච්චො අභිධානප්පදීපිකායටීකං, ගණ්ඨිපකරණස්ස දණ්ඩීප්පකරණස්ස මාගධභූතං ටීකං, කොලද්ධජනස්ස සකටභාසාය කතටීකඤ්ච තිවිධං පකරණං අකාසි. ධම්මසෙනාපති නාමාචරියො කාරිකං, එතිමාසපිදීපනී, මනොහාරඤ්ච තිවිධං පකරණං අකාසි. අඤ්ඤතරො ආචරියො කාරිකාය ටීකං අකාසි. අඤ්ඤතරො ආචරියො එතිමාසපිදීපිකාය ටීකං අකාසි.
ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ សទ្ធម្មសិរិ បានតែងនូវគម្ពីរឈ្មោះ សទ្ទត្ថភេទចិន្តា។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ ទេវៈ បានតែងនូវគម្ពីរឈ្មោះ សុមនកូដវណ្ណនា។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ ចុល្លពុទ្ធឃោសៈ បានតែងនូវគម្ពីរឈ្មោះ សោតត្ថកិនិទាន។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ រដ្ឋបាលៈ បានតែងនូវគម្ពីរឈ្មោះ មធុរសង្គាហណីកិត្តិ។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ សុភូតចន្ទៈ បានតែងនូវគម្ពីរឈ្មោះ លិង្គត្ថវិវរណបករណៈ។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ អគ្គវង្សៈ បានតែងនូវគម្ពីរឈ្មោះ សទ្ទនីតិ។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ វជិរបុទ្ធិ បានតែងនូវគម្ពីរមហាដីកា ឈ្មោះ ន្យាសបករណដីកា។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ គុណសាគរៈ បានតែងនូវគម្ពីរ ២ ប្រការ គឺ មុខមត្តសារៈ និងដីកានៃមុខមត្តសារៈ។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ អភយៈ បានតែងនូវមហាដីកានៃគម្ពីរ សទ្ទត្ថភេទចិន្តា។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ ញាណសាគរៈ បានតែងនូវគម្ពីរឈ្មោះ លិង្គត្ថវិវរណប្បកាសនៈ។ ព្រះអាចារ្យម្នាក់ទៀត បានតែងនូវគម្ពីរ ២ ប្រការ គឺ គូឡត្ថដីកា និងពាលប្បពោធនៈ។ ព្រះអាចារ្យម្នាក់ទៀត បានតែងនូវមជ្ឈិមដីកានៃគម្ពីរ សទ្ទត្ថភេទចិន្តា។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ ឧត្តមៈ បានតែងនូវគម្ពីរ ២ ប្រការ គឺ ពាលាវតារដីកា និងលិង្គត្ថវិវរណដីកា។ ព្រះអាចារ្យម្នាក់ទៀត បានតែងនូវនវដីកានៃគម្ពីរ សទ្ទត្ថភេទចិន្តា។ អាមាត្យម្នាក់ បានតែងនូវគម្ពីរ ៣ ប្រការ គឺ ដីកានៃអភិធានប្បទីបិកា, ដីកាជាភាសាមគធៈនៃគម្ពីរគណ្ឋិ និងគម្ពីរទណ្ឌី, និងដីកាដែលតែងជាភាសាសកដៈនៃគម្ពីរកោលទ្ធជៈ។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ ធម្មសេនាបតី បានតែងនូវគម្ពីរ ៣ ប្រការ គឺ ការិកា, ឯតិមាសបទីបនី និងមនោហារៈ។ ព្រះអាចារ្យម្នាក់ទៀត បានតែងនូវដីកានៃគម្ពីរការិកា។ ព្រះអាចារ្យម្នាក់ទៀត បានតែងនូវដីកានៃគម្ពីរឯតិមាសបទីបិកា។
අඤ්ඤතරො ආචරියො සද්දබින්දු නාම පකරණං අකාසි. සද්ධම්මගුරු නාමාචරියො සද්දවුත්තිප්පකාසකං නාම පකරණං අකාසි. සාරිපුත්තො නාමාචරියො සද්දවුත්තිප්පකාසකස්ස ටීකං අකාසි. අඤ්ඤතරො ආචරියො කච්චායනසාරං නාම පකරණං කච්චායනසාරස්ස ටීකඤ්ච දුවිධං පකරණං අකාසි. නවො මෙධඞ්කරො නාමාචරියො ලොකදීපකසාරං නාම පකරණං අකාසි. අග්ගපණ්ඩිතො නාමාචරියො ලොකුප්පත්ති නාම පකරණං අකාසි. චීවරො නාමාචරියො ජඞ්ඝදාසකස්ස ටීකං අකාසි. මාතිකත්ථදීපනී, අභිධම්මත්ථසඞ්ගහවණ්ණනා, සීමාලඞ්කාරස්සටීකා, විනයසමුට්ඨානදීපනී ටීකා, ගණ්ඨි සාරො, පට්ඨානගණනා නයො, සුත්තනිද්දෙසො, පාතිමොක්ඛො, චෙති, ඉමෙ අට්ඨ ගන්ථෙ සද්ධම්මජොතිපාලාචරියො අකාසි. විමලබුද්ධි නාමාචරියො අභිධම්ම-පන්නරසට්ඨානං නාම පකරණං අකාසි. නවො විමලබුද්ධි නාමාචරියො සද්දසාරත්ථජාලිනී, සද්දසාරත්ථජාලිනියා ටීකා, වුත්තොදය ටීකා, පරමත්ථමඤ්ජූසා නාම අභිධම්මසඞ්ගහටීකාය අනුටීකා දසගණ්ඨිවණ්ණනා, මාගධභූතාවිදග්ගමුඛමණ්ඩනටීකා චෙති ඉමෙ ඡ ගන්ථෙ අකාසි. අඤ්ඤතරො ආචරියො පඤ්චපකරණටීකාය නවානුටීකං අකාසි. අරියවංසො නාමාචරියො අභිධම්මසඞ්ගහ-ටීකාය [පරමත්ථ] මණිසාරමඤ්ජූසං නාම නවානුටීකං අකාසි. අභිධම්මත්ථසඞ්ගහස්ස ටීකා, පෙටකොපදෙසස්ස ටීකා, චතුභාණවාරස්ස අට්ඨකථා, මහාසාරපකාසනී, මහාදීපනී, සාරත්ථදීපනී ගති පකරණං, හත්ථසාරො, භුම්මසඞ්ගහො, භුම්මනිද්දෙසො, දසවත්ථුකායවිරතිටීකා, ජොතනා නිරුත්ති, විභත්තිකථා, කච්චායනවිවරණා, සද්ධම්මමාලිනී, පඤ්චගති වණ්ණනා, බාලචිත්තපබොධනං, ධම්මචක්කසුත්තස්ස නවට්ඨකථා, දන්තධාතු පකරණස්ස ටීකා චෙති, ඉමෙ වීසති ගන්ථා නානාචරියෙහි කතා, අඤ්ඤානි පන පකරණානි අත්ථි.
ព្រះអាចារ្យម្នាក់ទៀត បានតែងនូវគម្ពីរឈ្មោះ សទ្ទពិន្ទុ។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ សទ្ធម្មគរុ បានតែងនូវគម្ពីរឈ្មោះ សទ្ទវុត្តិប្បកាសកៈ។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ សារីបុត្តៈ បានតែងនូវដីកានៃគម្ពីរ សទ្ទវុត្តិប្បកាសកៈ។ ព្រះអាចារ្យម្នាក់ទៀត បានតែងនូវគម្ពីរ ២ ប្រការ គឺ គម្ពីរឈ្មោះ កច្ចាយនសារៈ និងដីកានៃកច្ចាយនសារៈ។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ នវមេធង្ករៈ បានតែងនូវគម្ពីរឈ្មោះ លោកទីបកសារៈ។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ អគ្គបណ្ឌិតៈ បានតែងនូវគម្ពីរឈ្មោះ លោកុប្បត្តិ។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ ចីវរៈ បានតែងនូវដីកានៃគម្ពីរជង្ឃទាសកៈ។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ សទ្ធម្មជោតិបាល បានតែងនូវគម្ពីរទាំង ៨ នេះ គឺ មាតិកត្ថទីបនី, អភិធម្មត្ថសង្គហវណ្ណនា, ដីកាសីមាលង្ការៈ, ដីកាវិនយសមុដ្ឋានទីបនី, គណ្ឋិសារៈ, បដ្ឋានគណនាន័យ, សុត្តនិទ្ទេស និងបាតិមោក្ខ។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ វិមលពុទ្ធិ បានតែងនូវគម្ពីរឈ្មោះ អភិធម្មបន្នរសដ្ឋាន។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ នវវិមលពុទ្ធិ បានតែងនូវគម្ពីរទាំង ៦ នេះ គឺ សទ្ទសារត្ថជាលិនី, ដីកាសទ្ទសារត្ថជាលិនី, ដីកាវុត្តោទ័យ, អនុដីកានៃអភិធម្មសង្គហដីកាឈ្មោះ បរមត្ថមញ្ជូសា, ទសគណ្ឋិវណ្ណនា និងដីកាវិទគ្គមុខមណ្ឌនៈជាភាសាមគធៈ។ ព្រះអាចារ្យម្នាក់ទៀត បានតែងនូវនវានុដីកានៃបញ្ចបករណដីកា។ ព្រះអាចារ្យឈ្មោះ អរិយវង្សៈ បានតែងនូវនវានុដីកាឈ្មោះ មណិសារមញ្ជូសា នៃអភិធម្មសង្គហដីកា [បរមត្ថ]។ គម្ពីរទាំង ២០ នេះ គឺ ដីកាអភិធម្មត្ថសង្គហៈ, ដីកាបេដកោបទេសៈ, អដ្ឋកថាចតុភាណវារៈ, មហាសារបកាសនី, មហាទីបនី, សារត្ថទីបនីគតិបករណៈ, ហត្ថសារៈ, ភុម្មសង្គហៈ, ភុម្មនិទ្ទេស, ដីកាទសវត្ថុកាយវិរតិ, ជោតនានិរុត្តិ, វិភត្តិគថា, កច្ចាយនវិវរណៈ, សទ្ធម្មមាលិនី, បញ្ចគតិវណ្ណនា, ពាលចិត្តប្បពោធនៈ, នវអដ្ឋកថានៃធម្មចក្កសូត្រ និងដីកានៃទន្តធាតុបករណៈ ត្រូវបានតែងឡើងដោយព្រះអាចារ្យផ្សេងៗគ្នា, ម្យ៉ាងទៀត នៅមានគម្ពីរដទៃទៀតដែរ។
කතමානි සද්ධම්මො පායනො, බාලප්පබොධනපකරණස්ස ටීකා ච, ජිනාලඞ්කාරපකරණස්ස නවටීකා ච, ලිඞ්ගත්ථවිවරණං, ලිඞ්ගවිනිච්ඡයො; පාතිමොක්ඛවිවරණං, පරමත්ථකථාවිවරණං, සමන්තපාසාදිකා විවරණං, චතුභාණවාරට්ඨකථා විවරණං, අභිධම්මත්ථසඞ්ගහවිවරණං, සච්චසඞ්ඛෙපවිවරණං, සද්දත්ථභෙදචින්තාවිවරණං, සද්දවුත්තිවිවරණං, කච්චායනසාරවිවරණං, අභිධම්මත්ථසඞ්ගහස්ස ටීකා විවරණං, මහාවෙස්සන්තරාජාතකස්ස විවරණං, සක්කාභිමතං, මහාවෙස්සන්තරජාතකස්ස නවට්ඨකථා, පඨම සංබොධි, ලොකනෙත්ති ච, බුද්ධඝොසාචරියනිදානං මිලින්දපඤ්හා වණ්ණනා, චතුරා රක්ඛා, චතුරක්ඛාය අට්ඨකථා, සද්දවුත්තිපකරණස්ස නවටීකා, ඉච්චෙවං පඤ්චවීසති පමාණානි පකරණානි ලඞ්කො දීපාදීසුට්ඨානෙසු පණ්ඩිතෙහි කතානි අහෙසුං, සම්බුද්ධෙගාථා ච, නරදෙව නාම ගාථා ච, දාතවෙ චීරත්ති ගාථා ච, වීසති ඔවාදගාථා ච, දානසත්තරි, සීලසත්තරි, සප්පාදානවණ්ණනා, අනන්තබුද්ධවන්දනගාථා ච, අට්ඨවීසති බුද්ධවන්දනගාථා ච, අතීතානාගතපච්චුප්පන්නවන්දනගාථා ච, අසීතිමහාසාවකවන්දනගාථා ච, නවහාරගුණවණ්ණනා චාති, ඉමෙ බුද්ධපණාම-ගාථාදිකා ගාථා යො පණ්ඩිතෙහි ලඞ්කාදීපාදිසුට්ඨානෙසු කතා අහෙසුං [ඉති චුල්ලගන්ථවංසෙ ගන්ථකාරකාචරිය දීපකො නාම දුතියො පරිච්ඡෙදො]
តើគម្ពីរទាំងនោះដូចម្តេចខ្លះ? គឺ សទ្ធម្មោបាយនៈ, ដីកានៃពាលប្បពោធនបករណៈ, នវដីកានៃជិនាលង្ការបករណៈ, លិង្គត្ថវិវរណៈ, លិង្គវិនិច្ឆ័យ, បាតិមោក្ខវិវរណៈ, បរមត្ថកថាវិវរណៈ, សមន្តបាសាទិកាវិវរណៈ, ចតុភាណវារដ្ឋកថាវិវរណៈ, អភិធម្មត្ថសង្គហវិវរណៈ, សច្ចសង្ខេបវិវរណៈ, សទ្ទត្ថភេទចិន្តាវិវរណៈ, សទ្ទវុត្តិវិវរណៈ, កច្ចាយនសារវិវរណៈ, ដីកាវិវរណៈនៃអភិធម្មត្ថសង្គហៈ, មហាវេសន្តរជាតកវិវរណៈ, សក្កាភិមតៈ, នវអដ្ឋកថានៃមហាវេសន្តរជាតក, បឋមសម្ពោធិ, លោកនេត្តិ, ពុទ្ធឃោសាចរិយនិទាន, មិលិន្ទប្បញ្ហាវណ្ណនា, ចតុរារក្ខា, អដ្ឋកថាចតុរារក្ខា និងនវដីកានៃសទ្ទវុត្តិបករណៈ។ គម្ពីរប្រមាណ ២៥ ទាំងនេះ ត្រូវបានតែងឡើងដោយពួកបណ្ឌិតក្នុងទីទាំងឡាយមានកោះលង្កាជាដើម។ មួយវិញទៀត គាថាទាំងឡាយមានគាថាថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធជាដើម គឺ សម្ពុទ្ធេគាថា, គាថាឈ្មោះ នរទេវៈ, គាថាទាតវេ ចីរត្តិ, ឱវាទគាថា ២០, ទានសត្តតិ, សីលសត្តតិ, សប្បាទានវណ្ណនា, អនន្តពុទ្ធវន្ទនគាថា, អដ្ឋវីសតិពុទ្ធវន្ទនគាថា, អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នវន្ទនគាថា, អសីតិមហាសាវកវន្ទនគាថា និងនវហារគុណវណ្ណនា ត្រូវបានតែងឡើងដោយពួកបណ្ឌិតក្នុងទីទាំងឡាយមានកោះលង្កាជាដើម [ចប់ បរិច្ឆេទទី ២ ឈ្មោះ គន្ថការកាចរិយទីបកៈ ក្នុងចុល្លគន្ថវង្ស]
3. ආචරියානං සඤ්ජාතට්ඨානපරිච්ඡෙදො
៣. បរិច្ឆេទសម្ដែងអំពីទីកន្លែងកំណើតនៃព្រះអាចារ្យទាំងឡាយ
ආචරියෙසු ච අත්ථි ජම්බුදීපිකාචරියා අත්ථි, ලඞ්කාදීපිකාචරියා. කතමෙ ජම්බුදීපිකාචරියා? කතමෙ ලඞ්කාදීපිකාචරියා? මහාකච්චායනො ජම්බුදීපිකාචරියො සො හි අවන්තිරට්ඨෙ උජ්ජෙනී නගරෙ චන්දපජ්ජොතස්ස නාම රඤ්ඤො පුරොහිතො හුත්වා කාමානං ආදීනවං දිස්වා, ඝරාවාසං පහාය සත්ථුසාසනෙ පබ්බජ්ජිත්වා හෙට්ඨා වුත්තප්පකාරෙ ගන්ථෙ අකාසි. මහාඅට්ඨකථාචරියො ජම්බුදීපිකො, මහාපච්චරිකාචරියො, මහාකුරුන්දිකාචරියො, අඤ්ඤතරො ආචරියා ද්වෙති ඉමෙ ච භූවාචරියා. ලඞ්කාදීපිකාචරියා නාම තෙ කිර බුද්ධඝොසාචරියස්ස පූරෙ භූතාචරියෙ කාලෙ අහෙසුං. මහාබුද්ධඝොසාචරියො ජම්බුදීපිකො. සො කිර මගධරට්ඨෙ ඝොසකගාමෙ රඤ්ඤො පුරොහිතස්ස කෙසි නාම බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො, සත්ථුසාසනෙ පබ්බජ්ජිත්වා ලඞ්කාදීපං ගතො හෙට්ඨා වුත්තප්පකාරෙ ගන්ථෙ අකාසි.
ក្នុងចំណោមព្រះអាចារ្យទាំងឡាយនោះ មានព្រះអាចារ្យដែលជាអ្នកស្រុកជម្ពូទ្វីបខ្លះ ជាអ្នកស្រុកកោះលង្កាខ្លះ។ តើព្រះអាចារ្យជាអ្នកស្រុកជម្ពូទ្វីបមានរូបណាខ្លះ? ព្រះអាចារ្យជាអ្នកស្រុកកោះលង្កាមានរូបណាខ្លះ? ព្រះមហាកច្ចាយនៈ ជាព្រះអាចារ្យអ្នកស្រុកជម្ពូទ្វីប ព្រោះលោកធ្លាប់ធ្វើជាបុរោហិតរបស់ព្រះរាជាព្រះនាម ចន្ទបជ្ជោត ក្នុងនគរឧជ្ជេនី នាអវន្តិរដ្ឋ ហើយបានឃើញទោសនៃកាមទាំងឡាយ លះបង់ការគ្រប់គ្រងផ្ទះ សាងផ្នួសក្នុងព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តា ហើយបានតែងគម្ពីរទាំងឡាយតាមប្រភេទដែលបានពោលមកខាងលើ។ ព្រះមហាអដ្ឋកថាចារ្យ ជាអ្នកស្រុកជម្ពូទ្វីប, ព្រះមហាបច្ចរិកាចារ្យ, ព្រះមហាកុរុន្ទិកាចារ្យ និងព្រះអាចារ្យដទៃទៀត ២ រូប ព្រះអាចារ្យទាំងនេះជាភូតាចារ្យ។ ព្រះអាចារ្យជាអ្នកស្រុកកោះលង្កាទាំងឡាយនោះ ឮថា បានរស់នៅក្នុងសម័យនៃព្រះភូតាចារ្យមុនសម័យព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ។ ព្រះមហាបុទ្ធឃោសាចារ្យ ជាអ្នកស្រុកជម្ពូទ្វីប។ ឮថា លោកជាកូនរបស់ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ កេសី ជាបុរោហិតរបស់ព្រះរាជា ក្នុងឃោសកគ្រាម នាមគធរដ្ឋ បានសាងផ្នួសក្នុងព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តា ហើយបានទៅកាន់កោះលង្កា បានតែងគម្ពីរទាំងឡាយតាមប្រភេទដែលបានពោលមកខាងលើ។
බුද්ධදත්තාචරියො, ආනන්දාචරියො, ධම්මපාලාචරියො, ද්වෙ බුබ්බාචරියො, මහාවජිර-බුද්ධාචරියො, චුල්ලවජිර-බුද්ධාචරියො, විමලබුද්ධසඞ්ඛාතො දීපඞ්කරාචරියො, චුල්ලදීපඞ්කරාචරියො, චුල්ලධම්මපාලාචරියො, කස්සපාචරියොති ඉමෙ එකාදසචරියා ජම්බුදීපිකා හෙට්ඨා වුත්තපකාරෙ ගන්ථෙ අකංසු. මහානාමාචරියො, අඤ්ඤතරාචරියා, චුල්ලමහානාමාචරියො, උපසෙනාචරියො, මොග්ගලානාචරියො, සඞ්ඝරක්ඛිතාචරියො, වුත්තොදයකාරාචරියො, ධම්මසිරාචරියො, අඤ්ඤතරා ද්වාචරියා, අනුරුද්ධාචරියො, ඛෙමාචරියො, සාරිපුත්තාචරියො, බුද්ධනාගාචරියො, චුල්ලමොග්ගලානාචරියො, වාචිස්සවාචරියො, සුමඞ්ගලාචරියො, බුද්ධපියාචරියො, ධම්මකිත්ති ආචරියො මෙධඞ්කරාචරියො, බුද්ධරක්ඛිතාචරියො, උපතිස්සා චරියො, අඤ්ඤතරා වීසතාචරියා, සද්ධම්මසිරාචරියො, දෙවාචරියො, චුල්ලබුද්ධඝොසාචරියො, සාරිපුත්තාචරියො, රට්ඨපාලාචරියොති ඉමෙ ද්වෙ පඤ්ඤාසාචරියා ලඞ්කාදීපිකාචරියා නාම. සුභූතචන්දාචරියො, අග්ගවංසාචරියො, නවො වජිරබුද්ධාචරියො, ගුණසාගරාචරියො, අභයාචරියො, ඤාණසාගරාචරියො, අඤ්ඤතරා ද්වාචරියා, උත්තමාචරියො, අඤ්ඤතරො ආචරියො, අඤ්ඤතරො මහාමච්චො, ධම්මසෙනාපතාචරියො, අඤ්ඤතරා තයො ආචරියා, සද්ධම්මගුරු ආචරියො, සාරිපුත්තාචරියො, අඤ්ඤතරො එකා ආචරියො, මෙධඞ්කරාචරියො, අග්ගපණ්ඩිතාචරියො, චීවරාචරියො, සද්ධම්මජොතිපාලාචරියො, විමලබුද්ධාචරියොති ඉමෙ තෙවීසති ආචරියා ජම්බුදීපිකා හෙට්ඨා වුත්තප්පකාරෙ ගන්ථෙ පුක්කාම සඞ්ඛාතෙ අරිමද්දන නගරෙ අකංසු.
ព្រះពុទ្ធទត្តាចារ្យ, ព្រះអានន្ទាចារ្យ, ព្រះធម្មបាលាចារ្យ, ព្រះបុព្វាចារ្យ ២ រូប, ព្រះមហាវជិរបុទ្ធាចារ្យ, ព្រះចុល្លវជិរបុទ្ធាចារ្យ, ព្រះទីបង្ករាចារ្យដែលហៅថា វិមលពុទ្ធិ, ព្រះចុល្លទីបង្ករាចារ្យ, ព្រះចុល្លធម្មបាលាចារ្យ និងព្រះកស្សបាចារ្យ ព្រះអាចារ្យទាំង ១១ រូបនេះ ជាអ្នកស្រុកជម្ពូទ្វីប បានតែងគម្ពីរទាំងឡាយតាមប្រភេទដែលបានពោលមកខាងលើ។ ព្រះមហានាមាចារ្យ, ព្រះអាចារ្យម្នាក់ទៀត, ព្រះចុល្លមហានាមាចារ្យ, ព្រះឧបសេនាចារ្យ, ព្រះមោគ្គល្លានាចារ្យ, ព្រះសង្ឃរក្ខិតាចារ្យ, ព្រះអាចារ្យអ្នកតែងវុត្តោទ័យ, ព្រះធម្មសិរាចារ្យ, ព្រះអាចារ្យដទៃទៀត ២ រូប, ព្រះអនុរុទ្ធាចារ្យ, ព្រះខេមាចារ្យ, ព្រះសារីបុត្តាចារ្យ, ព្រះពុទ្ធនាគាចារ្យ, ព្រះចុល្លមោគ្គល្លានាចារ្យ, ព្រះវាចិស្សរាចារ្យ, ព្រះសុមង្គលាចារ្យ, ព្រះពុទ្ធប្បិយាចារ្យ, ព្រះធម្មកិត្តិចារ្យ, ព្រះមេធង្ករាចារ្យ, ព្រះពុទ្ធរក្ខិតាចារ្យ, ព្រះឧបតិស្សាចារ្យ, ព្រះអាចារ្យដទៃទៀត ២០ រូប, ព្រះសទ្ធម្មសិរាចារ្យ, ព្រះទេវាចារ្យ, ព្រះចុល្លពុទ្ធឃោសាចារ្យ, ព្រះសារីបុត្តាចារ្យ និងព្រះរដ្ឋបាលាចារ្យ ព្រះអាចារ្យទាំង ៥២ រូបនេះ ឈ្មោះថាជាព្រះអាចារ្យអ្នកស្រុកកោះលង្កា។ ព្រះសុភូតចន្ទាចារ្យ, ព្រះអគ្គវង្សាចារ្យ, ព្រះនវវជិរបុទ្ធាចារ្យ, ព្រះគុណសាគរាចារ្យ, ព្រះអភយាចារ្យ, ព្រះញាណសាគរាចារ្យ, ព្រះអាចារ្យដទៃទៀត ២ រូប, ព្រះឧត្តមាចារ្យ, ព្រះអាចារ្យម្នាក់ទៀត, មហាអាមាត្យម្នាក់ទៀត, ព្រះធម្មសេនាបតីចារ្យ, ព្រះអាចារ្យដទៃទៀត ៣ រូប, ព្រះសទ្ធម្មគរុអាចារ្យ, ព្រះសារីបុត្តាចារ្យ, ព្រះអាចារ្យម្នាក់ទៀត, ព្រះមេធង្ករាចារ្យ, ព្រះអគ្គបណ្ឌិតាចារ្យ, ព្រះចីវរាចារ្យ, ព្រះសទ្ធម្មជោតិបាលាចារ្យ និងព្រះវិមលពុទ្ធាចារ្យ ព្រះអាចារ្យទាំង ២៣ រូបនេះ ជាអ្នកស្រុកជម្ពូទ្វីប បានតែងគម្ពីរទាំងឡាយតាមប្រភេទដែលបានពោលមកខាងលើ ក្នុងនគរអរិមទ្ទនៈ ដែលហៅថា បុក្កាម។
නවොවිමලබුද්ධාචරියො ජම්බුදීපිකො හෙට්ඨා වුත්තප්පකාරෙ ගන්ථෙ පංයනගරෙ අකාසි. අඤ්ඤතරාචරියො අරියවංසාචරියොති ඉමෙ ද්වාචරියා ජම්බුදීපිකා හෙට්ඨා වුත්තප්පකාරෙ ගන්ථෙ අති [නවි] පුරෙ අකංසු, අඤ්ඤතරා වීසතාචරියා ජම්බුදීපිකා හෙට්ඨා වුත්තප්පකාරෙ ගන්ථෙ කිඤ්චි පුරාදිඝරෙ අකංසු.
ព្រះនវវិមលពុទ្ធាចារ្យ ជាអ្នកស្រុកជម្ពូទ្វីប បានតែងគម្ពីរទាំងឡាយតាមប្រភេទដែលបានពោលមកខាងលើ ក្នុងនគរបំយៈ។ ព្រះអាចារ្យម្នាក់ទៀត និងព្រះអរិយវង្សាចារ្យ ព្រះអាចារ្យទាំង ២ រូបនេះ ជាអ្នកស្រុកជម្ពូទ្វីប បានតែងគម្ពីរទាំងឡាយតាមប្រភេទដែលបានពោលមកខាងលើ ក្នុងនគរអតិ [នវិ], ចំណែកព្រះអាចារ្យដទៃទៀត ២០ រូប ជាអ្នកស្រុកជម្ពូទ្វីប បានតែងគម្ពីរទាំងឡាយតាមប្រភេទដែលបានពោលមកខាងលើ ក្នុងទីក្រុង និងផ្ទះខ្លះជាដើម។
[ඉති චුල්ලගන්ථවංසෙ ආචරියානං සඤ්ජාතට්ඨාන දීපකො නාම තතියො පරිච්ඡෙදො.]
[ចប់ បរិច្ឆេទទី ៣ ឈ្មោះ អាចរិយានំសញ្ជាតដ្ឋានទីបកៈ ក្នុងចុល្លគន្ថវង្ស]
4. ආයායකාචරිය-පරිච්ඡෙදො
៤. បរិច្ឆេទសម្ដែងអំពីព្រះអាចារ្យអ្នកអារាធនា
ගන්ථා පන සියා ආයාචනෙන ආචරියෙහි කතා, සියා අනායාචනෙන ආචරියෙහි කතා. කතමෙ ගන්ථා ආයාචනෙන, කතමෙ අනායාචනෙන කතා? මහාකච්චායන ගන්ථො, මහාඅට්ඨකථා ගන්ථො, මහාපච්චරිය ගන්ථො, මහාකුරුන්දි ගන්ථො, මහාපච්චරියගන්ථස්ස අට්ඨකථා ගන්ථො, මහාකුරුන්දි ගන්ථස්ස අට්ඨකථා ගන්ථොති. ඉමෙහි ඡ ගන්ථෙහි අත්තනො මතියා සාසනුග්ගහනත්ථාය සද්ධම්මඨිතියා කතා.
មួយវិញទៀត គម្ពីរទាំងឡាយ ខ្លះត្រូវបានព្រះអាចារ្យទាំងឡាយតែងឡើងដោយសារការអារាធនា, ខ្លះត្រូវបានព្រះអាចារ្យទាំងឡាយតែងឡើងដោយមិនមានការអារាធនា។ តើគម្ពីរណាខ្លះដែលតែងឡើងដោយសារការអារាធនា? គម្ពីរណាខ្លះដែលតែងឡើងដោយមិនមានការអារាធនា? គឺ គម្ពីរមហាកច្ចាយនៈ, គម្ពីរមហាអដ្ឋកថា, គម្ពីរមហាបច្ចរិយៈ, គម្ពីរមហាកុរុន្ទិ, គម្ពីរអដ្ឋកថានៃគម្ពីរមហាបច្ចរិយៈ និងគម្ពីរអដ្ឋកថានៃគម្ពីរមហាកុរុន្ទិ។ គម្ពីរទាំង ៦ នេះ ត្រូវបានតែងឡើងដោយសតិបញ្ញារបស់ព្រះអាចារ្យផ្ទាល់ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ព្រះសាសនា និងដើម្បីភាពស្ថិតស្ថេរនៃព្រះសទ្ធម្ម។
ක. බුද්ධඝොසාචරිය-ගන්ථදීපනා
ក. ការសម្ដែងអំពីគម្ពីររបស់ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ
බුද්ධඝොසාචරිය ගන්ථෙසු පන විසුද්ධිමග්ගො, සඞ්ඝපාලෙන නාම සඞ්ඝථෙරෙන ආයාචිතෙන බුද්ධඝොසාචරියෙන කතො. දීඝනිකායස්ස අට්ඨකථා ගන්ථො දාඨා නාමෙන සඞ්ඝථෙරෙන ආයාචිතෙන බුද්ධඝොසාචරියෙන කතො. මජ්ඣිමනිකායස්ස අට්ඨකථා ගන්ථො බුද්ධමිත්තනාමෙන ථෙරෙන ආයාචිතෙන බුද්ධඝොසාචරියෙන කතො. සංයුත්තනිකායස්ස අට්ඨකථා ගන්ථො ජොතිපාලෙන නාම ථෙරෙන ආයාචිතෙන බුද්ධඝොසාචරියෙන කතො. අඞ්ගුත්තරනිකායස්ස අට්ඨකථා ගන්ථො භද්දන්තා නාම ථෙරෙන සහආජීවකෙන උපාසකෙන ච ආයාචිතෙන බුද්ධඝොසාචරියෙන කතො. සමන්තපාසාදිකා නාම අට්ඨකථා ගන්ථො බුද්ධසිරි නාමෙන ථෙරෙන ආයාචිතෙන බුද්ධඝොසාචරියෙන කතො. සත්තන්නං අභිධම්ම-ගන්ථානං අට්ඨකථා ගන්ථො චුල්ලබුද්ධඝොසෙන භික්ඛුනා ආයාචිතෙන බුද්ධඝොසාචරියෙන කතො. ධම්මපදස්සඅට්ඨකථා ගන්ථො කුමාරකස්සපනාමෙන ථෙරෙන ආයාචිතෙන බුද්ධඝොසාචරියෙන කතො. ජාතකස්සඅට්ඨකථා ගන්ථො අත්ථදස්සී, බුද්ධමිත්ත, බුද්ධපියදෙව සඞ්ඛාතෙහි තීහි ථෙරෙහි ආයාචිතෙන බුද්ධඝොසාචරියෙන කතො. ඛුද්දකපාඨස්ස අට්ඨකථා ගන්ථො, සුත්තනිපාතස්ස අට්ඨකථා ගන්ථො අත්තනො මතියා බුද්ධඝොසාචරියෙන කතො. අපදානස්ස අට්ඨකථා ගන්ථො පඤ්චනිකාය විඤ්ඤූහි පඤ්චහි ථෙරෙහි ආයාචිතෙන බුද්ධඝොසාචරියෙන කතො.
ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបណ្តាគម្ពីររបស់ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ គឺព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះសង្ឃត្ថេរ ព្រះនាម សង្ឃបាល។ គម្ពីរអដ្ឋកថានៃទីឃនិកាយ គឺព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះសង្ឃត្ថេរ ព្រះនាម ទាឋៈ។ គម្ពីរអដ្ឋកថានៃមជ្ឈិមនិកាយ គឺព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម ពុទ្ធមិត្ត។ គម្ពីរអដ្ឋកថានៃសំយុត្តនិកាយ គឺព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម ជោតិបាល។ គម្ពីរអដ្ឋកថានៃអង្គុត្តរនិកាយ គឺព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម ភទ្ទន្តៈ និងឧបាសកជាសហជីវី។ គម្ពីរអដ្ឋកថា ឈ្មោះ សមន្តបាសាទិកា គឺព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម ពុទ្ធសិរិ។ គម្ពីរអដ្ឋកថានៃគម្ពីរអភិធម្មទាំង ៧ គឺព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីភិក្ខុ ព្រះនាម ចុល្លពុទ្ធឃោសៈ។ គម្ពីរអដ្ឋកថាធម្មបទ គឺព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម កុមារកស្សបៈ។ គម្ពីរអដ្ឋកថាជាតក គឺព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ៣ អង្គ ដែលមានប្រាកដនាមថា អត្ថទស្សី ពុទ្ធមិត្ត និងពុទ្ធប្បិយទេវៈ។ គម្ពីរអដ្ឋកថាខុទ្ទកបាឋៈ និងគម្ពីរអដ្ឋកថាសុត្តនិបាត គឺព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរអដ្ឋកថាអបទាន គឺព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ៥ អង្គ ដែលជាអ្នកចេះដឹងក្នុងនិកាយទាំង ៥។
බුද්ධඝොසාචරිය-ගන්ථදීපනා නිට්ඨිතා.
ការបង្ហាញអំពីគម្ពីររបស់ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។
ඛ. බුද්ධදත්තාචරිය-ගන්ථදීපනා
ខ. ការបង្ហាញអំពីគម្ពីររបស់ព្រះពុទ្ធទត្តាចារ្យ
බුද්ධත්තාචරිය ගන්ථෙසු පන විනය-විනිච්ඡයගන්ථො අත්තනො සිස්සෙන බුද්ධසීහෙන නාම ථෙරෙන ආයාචිතෙන බුද්ධත්තාචරියා කතො. උත්තර-විනිච්ඡයගන්ථො සඞ්ඝපාලෙන නාමෙන ථෙරෙන ආයාචිතෙන බුද්ධදත්තාචරියෙන කතො. අභිධම්මාවතාරො නාම ගන්ථො අත්තනො සිස්සෙන සුමති ථෙරෙන ආයාචිතෙන බුද්ධදත්තාචරියෙන කතො. බුද්ධවංසස්ස අට්ඨකථා ගන්ථො තෙනෙව බුද්ධසීහනාම ථෙරෙන ආයාචිතෙන බුද්ධදත්තාචරියෙන කතො.
ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបណ្តាគម្ពីររបស់ព្រះពុទ្ធទត្តាចារ្យ គម្ពីរវិនយវិនិច្ឆ័យ គឺព្រះពុទ្ធទត្តាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីសិស្សរបស់ខ្លួន គឺព្រះថេរៈ ព្រះនាម ពុទ្ធសីហៈ។ គម្ពីរឧត្តរវិនិច្ឆ័យ គឺព្រះពុទ្ធទត្តាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម សង្ឃបាល។ គម្ពីរឈ្មោះ អភិធម្មាវតារ គឺព្រះពុទ្ធទត្តាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីសិស្សរបស់ខ្លួន គឺព្រះថេរៈ ព្រះនាម សុមតិ។ គម្ពីរអដ្ឋកថានៃពុទ្ធវង្ស គឺព្រះពុទ្ធទត្តាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម ពុទ្ធសីហៈ នោះឯង។
බුද්ධදත්තාචරිය-ගන්ථදීපනා නිට්ඨිතා.
ការបង្ហាញអំពីគម្ពីររបស់ព្រះពុទ្ធទត្តាចារ្យ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។
අභිධම්මකථාය මූලටීකා නාම ටීකා ගන්ථො බුද්ධමිත්තා නාම ථෙරෙන ආයාචිතෙන ආනන්දාචරියෙන කතො.
គម្ពីរដីកា ឈ្មោះ មូលដីកា នៃអភិធម្មកថា គឺព្រះអានន្ទាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម ពុទ្ធមិត្ត។
ග. ධම්මපාලාචරියෙන-ගන්ථදීපනා
គ. ការបង្ហាញអំពីគម្ពីររបស់ព្រះធម្មបាលាចារ្យ
නෙත්තිපකරණස්ස අට්ඨකථා ගන්ථො ධම්මරක්ඛිත නාම ථෙරෙන ආයාචිතෙන ධම්මපාලාචරියෙන කතො. ඉතිවුත්තකඅට්ඨකථා ගන්ථො, උදානඅට්ඨකථා ගන්ථො, චරියාපිටකඅට්ඨකථා ගන්ථො, ථෙරකථාඅට්ඨකථා ගන්ථො, ථෙරිකථාඅට්ඨකථා ගන්ථො, විමානවත්ථුඅට්ඨකථා ගන්ථො, පෙතවත්ථුඅට්ඨකථා ගන්ථො, ඉමෙ සත්ත ගන්ථා අත්තනො මතියා ධම්මපාලාචරියෙන කතො. විසුද්ධිමග්ගටීකා ගන්ථො දාඨා නාමෙන නාම ථෙරෙන ආයාචිතෙන ධම්මපාලාචරියෙන කතො, දීඝනිකාය-අට්ඨකථාදීනං චතුන්නං අට්ඨකථානං ටීකා ගන්ථො, අභිධම්මට්ඨකථාය අනුටීකා ගන්ථො, නෙත්තිපකරණට්ඨකථාය ටීකා ගන්ථො, බුද්ධවංසට්ඨකථාය ටීකා ගන්ථො, ජාතකට්ඨකථාය ටීකා ගන්ථො චෙති ඉමෙ පඤ්ච ගන්ථා අත්තනො මතියා ධම්මපාලාචරියෙන කතො.
គម្ពីរអដ្ឋកថានៃគម្ពីរនេត្តិបករណ៍ គឺព្រះធម្មបាលាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម ធម្មរក្ខិតៈ។ គម្ពីរអដ្ឋកថាឥតិវុត្តកៈ គម្ពីរអដ្ឋកថាឧទាន គម្ពីរអដ្ឋកថាចរិយាបិដក គម្ពីរអដ្ឋកថាថេរគាថា គម្ពីរអដ្ឋកថាថេរីគាថា គម្ពីរអដ្ឋកថាវិមានវត្ថុ និងគម្ពីរអដ្ឋកថាបេតវត្ថុ គម្ពីរទាំង ៧ នេះ គឺព្រះធម្មបាលាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកាវិសុទ្ធិមគ្គ គឺព្រះធម្មបាលាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម ទាឋៈ។ គម្ពីរដីកានៃអដ្ឋកថាទាំង ៤ មានអដ្ឋកថាទីឃនិកាយជាដើម គម្ពីរអនុដីកានៃអដ្ឋកថាអភិធម្ម គម្ពីរដីកានៃអដ្ឋកថានេត្តិបករណ៍ គម្ពីរដីកានៃអដ្ឋកថាពុទ្ធវង្ស និងគម្ពីរដីកានៃអដ្ឋកថាជាតក គម្ពីរទាំង ៥ នេះ គឺព្រះធម្មបាលាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។
ධම්මපාලාචරිය-ගන්ථදීපනා නිට්ඨිතා.
ការបង្ហាញអំពីគម្ពីររបស់ព្រះធម្មបាលាចារ្យ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។
නිරුත්තිමඤ්ජූසා නාම චුල්ලනිරුත්තිටීකා ගන්ථො, මහානිරුත්තිසඞ්ඛෙපො නාම ගන්ථො ච අත්තනො මතියා පුබ්බාචරියෙහි විංසු කතො.
គម្ពីរដីកាចុល្លនិរុត្តិ ឈ្មោះ និរុត្តិមញ្ជូសា និងគម្ពីរមហានិរុត្តិសង្ខេប គឺព្រះបុព្វាចារ្យទាំងឡាយបានតែងឡើងផ្សេងៗគ្នា ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។
පඤ්ච විනයපකරණානං විනයගණ්ඨි නාම ගන්ථො අත්තනො මතියා මහාවජිරබුද්ධාචරියෙන කතො. න්‍යාසසඞ්ඛාතො මුඛමත්තදීපනී නාම ගන්ථො අත්තනො මතියා විමලබුද්ධි ආචරියෙන කතො. අත්ථබ්‍යක්ඛ්‍යානො නාම ගන්ථො අත්තනො මතියා චුල්ලවජිරබුද්ධාචරියෙන කතො. රූපසිද්ධි තස්ස ච ගන්ථස්ස ටීකා ගන්ථො සබ්බ පඤ්චසුත්තඤ්ච අත්තනො මතියා දීපඞ්කරාචරියෙන කතො. සච්චසඞ්ඛෙපො නාම ගන්ථො අත්තනො මතියා චුල්ලධම්මපාලාචරියෙන කතො. මොහච්ඡෙදනී ගන්ථො, විමතිච්ඡෙදනී ගන්ථො, දස බුද්ධවංසො, අනාගතවංසො ච. අත්තනො මතියා කස්සපාචරියෙන කතො. පටිසම්භිදාමග්ගස්ස අට්ඨකථා ගන්ථො මහානාමෙන උපාසකෙන ආයාචිතෙන මහානාමාචරියෙන කතො. දීපවංසො, ථූපවංසො, බොධිවංසො, චුල්ලවංසො, පොරාණවංසො, මහාවංසො චාති ඉමෙ ඡ ගන්ථා අත්තනො මතියා මහානාමාචරියෙහි විසුං කතා. නවො මහාවංසගන්ථො අත්තනො මතියා චුල්ලමහානාමාචරියෙන කතො. සද්ධම්මපජ්ජොතිකා නාම මහානිද්දෙසස්ස අට්ඨකථා ගන්ථො දෙවෙන ථෙරෙන ආයාචිතෙන උපසෙනාචරියෙන කතො. මොග්ගලානබ්‍යාකරණගන්ථෙ අත්තනො මතියා මොග්ගලානාචරියෙන කතො. සුබොධාලඞ්කාර නාම ගන්ථො අත්තනො මතියා සඞ්ඝරක්ඛිතාචරියෙන කතො. වුත්තොදය ගන්ථො අත්තනො මතියා වුත්තොදයකාරාචරියෙන කතො. ඛුද්දසික්ඛා නාම ගන්ථො අත්තනො මතියා ධම්මසිරාචරියෙන කතො. පොරාණඛුද්දසික්ඛා ටීකා ච මූලසික්ඛා චාති, ඉමෙ ද්වෙ ගන්ථෙ අත්තනො මතියා අඤ්ඤතරෙහි ද්විහාචරියෙහි විංසු කතා.
គម្ពីរឈ្មោះ វិនយគណ្ឋិ នៃគម្ពីរវិនយបករណ៍ទាំង ៥ គឺព្រះមហាវជិរបុទ្ធាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ មុខមត្តទីបនី ដែលហៅថា ន្យាសៈ គឺព្រះវិមលពុទ្ធិអាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ អត្ថវ្យាក្ខ្យាន គឺព្រះចុល្លវជិរបុទ្ធាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីររូបសិទ្ធិ គម្ពីរដីកានៃគម្ពីរនោះ និងបញ្ចសូត្រទាំងអស់ គឺព្រះទីបង្ករាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ សច្ចសង្ខេប គឺព្រះចុល្លធម្មបាលាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន。 គម្ពីរមោហច្ឆេទនី គម្ពីរវិមតិច្ឆេទនី គម្ពីរទសពុទ្ធវង្ស និងគម្ពីរអនាគតវង្ស គឺព្រះកស្សបាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរអដ្ឋកថានៃបដិសម្ភិទាមគ្គ គឺព្រះមហានាមាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីឧបាសក ឈ្មោះ មហានាម។ គម្ពីរទីបវង្ស គម្ពីរថូបវង្ស គម្ពីរពោធិវង្ស គម្ពីរចុល្លវង្ស គម្ពីរោរាណវង្ស និងគម្ពីរមហាវង្ស គម្ពីរទាំង ៦ នេះ គឺព្រះមហានាមាចារ្យទាំងឡាយបានតែងឡើងផ្សេងៗគ្នា ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរមហាវង្សថ្មី គឺព្រះចុល្លមហានាមាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរអដ្ឋកថានៃមហានិទ្ទេស ឈ្មោះ សទ្ធម្មបជ្ជោតិកា គឺព្រះឧបសេនាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម ទេវៈ។ គម្ពីរវ្យាករណ៍មោគ្គល្លាន គឺព្រះមោគ្គល្លានាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ សុពោធាលង្ការ គឺព្រះសង្ឃរក្ខិតាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរវុត្តោទ័យ គឺព្រះវុត្តោទយការាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ ខុទ្ទសិក្ខា គឺព្រះធម្មសិរាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកាខុទ្ទសិក្ខាចាស់ និងគម្ពីរមូលសិក្ខា គម្ពីរទាំង ២ នេះ គឺព្រះអាចារ្យ ២ អង្គផ្សេងទៀតបានតែងឡើងផ្សេងៗគ្នា ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។
පරමත්ථවිනිච්ඡයං නාම ගන්ථො සඞ්ඝරක්ඛිතෙන ථෙරෙන ආයාචිතෙන අනුරුද්ධාචරියෙන කතො. නාමරූප-පරිච්ඡෙදො නාම ගන්ථො අත්තනො මතියා අනුරුද්ධාචරියෙන කතො. අභිධම්මත්ථසඞ්ගහං නාම ගන්ථො නම්ම නාමෙන උපාසකෙන ආයාචිතෙන අනුරුද්ධාචරියෙන කතො. ඛෙමො නාම ගන්ථො අත්තනො මතියා ඛෙමාචරියෙන කතො. සාරත්ථදීපනී නාම විනයට්ඨකථාය ටීකා ගන්ථො, විනයසඞ්ගහං, විනයසඞ්ගහස්ස ටීකා ගන්ථො, අඞ්ගුත්තරට්ඨකථාය නවො ටීකා ගන්ථොති ඉමෙ චත්තාරො ගන්ථා පරක්කමබාහු නාමෙන ලඞ්කාදීපිස්සරෙන රඤ්ඤා ආයාචිතෙන සාරිපුත්තාචරියෙන කතො. සකටසද්දසත්ථස්ස පඤ්චිකාය ටීකා ගන්ථො අත්තනො මතියා සාරිපුත්තාචරියෙන කතො. කඞ්ඛාවිතරණියා විනයත්ථමඤ්ජූසා නාම ටීකා ගන්ථො සුමෙධා නාමථෙරෙන ආයාචිතෙන බුද්ධනාගාචරියෙන කතො. අභිධානප්පදීපිකො නාම ගන්ථො අත්තනො මතියා චූලමොග්ගලානාචරියෙන කතො. සුබොධාලඞ්කාරස්ස මහාසාමි නාම ටීකා, වුත්තොදය විවරණඤ්චාති ඉමෙ ද්වෙ ගන්ථා අත්තනො මතියා වාචිස්සරෙන කතා. ඛුද්දසික්ඛාය සුමඞ්ගලප්පසාදනි නාම නවො ටීකා ගන්ථො සුමඞ්ගලෙන ආයාචිතෙන නවාචිස්සරෙන කතො. සම්බන්ධචින්තාටීකා බාලාවතාරො, මොග්ගලානබ්‍යාකරණස්ස ටීකා චාති ඉමෙ තයො ගන්ථා, සුමඞ්ගල, බුද්ධමිත්ත, මහාකස්සප සඞ්ඛාතෙහි තීහි ථෙරෙහි ච, ධම්මකිත්ති නාම උපාසකෙන, වානිජ්ජා භාතු උපාසකෙන ච ආයාචිතෙන වාචිස්සරෙන කතො. නාමරූපපරිච්ඡෙදස්ස විභාගො, සද්දත්ථස්ස පදරූප-විභාවනං, ඛෙමපකරණස්ස ටීකා, සීමාලඞ්කාරො, මූලසික්ඛාය ටීකා, රූපවිභාගො, පච්චයසඞ්ගහො චාති ඉමෙ සත්ත ගන්ථා අත්තනො මතියා වාචිස්සරෙන කතා. සච්චසඞ්ඛෙපස්ස ටීකා ගන්ථො සාරිපුත්ත-නාමෙන ථෙරෙන ආයාචිතෙන වාචිස්සරෙන කතො. අභිධම්මාවතාරස්ස ටීකා, අභිධම්මත්ථසඞ්ගහස්ස ටීකා චාති ඉමෙ ද්වෙ ගන්ථා අත්තනො මතියා සුමඞ්ගලාචරියෙන කතා. සාරත්ථසඞ්ගහං නාම ගන්ථො අත්තනො මතියා බුද්ධප්පියෙන කතො දන්තධාතුවණ්ණනා නාම පකරණං
គម្ពីរឈ្មោះ បរមត្ថវិនិច្ឆ័យ គឺព្រះអនុរុទ្ធាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម សង្ឃរក្ខិតៈ។ គម្ពីរឈ្មោះ នាមរូបបរិច្ឆេទ គឺព្រះអនុរុទ្ធាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរអភិធម្មត្ថសង្គហៈ គឺព្រះអនុរុទ្ធាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីឧបាសក ឈ្មោះ នម្ពៈ។ គម្ពីរឈ្មោះ ខេមៈ គឺព្រះខេមាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកានៃអដ្ឋកថាវិន័យ ឈ្មោះ សារត្ថទីបនី គម្ពីរវិនយសង្គហៈ គម្ពីរដីកានៃវិនយសង្គហៈ និងគម្ពីរដីកាថ្មីនៃអដ្ឋកថាអង្គុត្តរនិកាយ គម្ពីរទាំង ៤ នេះ គឺព្រះសារីបុត្តាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះរាជាទ្រង់សោយរាជ្យក្នុងលង្កាទ្វីប ព្រះនាម បរក្កមពាហុ។ គម្ពីរដីកានៃបញ្ចិកានៃសកដសទ្ទសាស្ត្រ គឺព្រះសារីបុត្តាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកានៃគម្ពីរកង្ខាវិតរណី ឈ្មោះ វិនយត្ថមញ្ជូសា គឺព្រះពុទ្ធនាគាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម សុមេធៈ។ គម្ពីរអភិធានប្បទីបិកា គឺព្រះចុល្លមោគ្គល្លានាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកាឈ្មោះ មហាសាមី នៃគម្ពីរសុពោធាលង្ការ និងគម្ពីរវុត្តោទយវិវរណៈ គម្ពីរទាំង ២ នេះ គឺព្រះវាចិស្សរាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកាថ្មីនៃគម្ពីរខុទ្ទសិក្ខា ឈ្មោះ សុមង្គលប្បសាទនី គឺព្រះនវវាចិស្សរាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះសុមង្គលៈ។ គម្ពីរដីកាសម្ពន្ធចិន្តា គម្ពីរពាលាវតារ និងគម្ពីរដីកានៃវ្យាករណ៍មោគ្គល្លាន គម្ពីរទាំង ៣ នេះ គឺព្រះវាចិស្សរាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ៣ អង្គ ដែលមានប្រាកដនាមថា សុមង្គលៈ ពុទ្ធមិត្ត និងមហាកស្សបៈ និងឧបាសក ឈ្មោះ ធម្មកិត្តិ និងឧបាសកជាបងប្អូនឈ្មួញ។ គម្ពីរវិភាគនៃនាមរូបបរិច្ឆេទ គម្ពីរសទ្ទត្ថបទរូបវិភាវនា គម្ពីរដីកានៃខេមបករណ៍ គម្ពីរសីមាលង្ការ គម្ពីរដីកានៃមូលសិក្ខា គម្ពីររូបវិភាគ និងគម្ពីរបច្ចយសង្គហៈ គម្ពីរទាំង ៧ នេះ គឺព្រះវាចិស្សរាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកានៃគម្ពីរសច្ចសង្ខេប គឺព្រះវាចិស្សរាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីព្រះថេរៈ ព្រះនាម សារីបុត្ត។ គម្ពីរដីកានៃគម្ពីរអភិធម្មាវតារ និងគម្ពីរដីកានៃគម្ពីរអភិធម្មត្ថសង្គហៈ គម្ពីរទាំង ២ នេះ គឺព្រះសុមង្គលាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ សារត្ថសង្គហៈ គឺព្រះពុទ្ធប្បិយាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរបករណ៍ឈ្មោះ ទន្តធាតុវណ្ណនា
ලඞ්කාදීපිස්සරස්ස රඤ්ඤො සෙනාපතිනා ආයාචිතෙන ධම්මකිත්තිනාමාචරියෙන කතං. ජිනචරිතං නාම පකරණං අත්තනො මතියා මෙධඞ්කරාචරියෙන කතං. ජිනාලඞ්කාරො, ජිනාලඞ්කාරස්ස ටීකා අත්තනො මතියා බුද්ධරක්ඛිතාචරියෙන කතො. අමතධරස්ස නාම අනාගතවංසස්ස අත්තනො මතියා අට්ඨකථා උපතිස්සාචරියෙන කතා. කඞ්ඛාවිතරණීයා ලීනත්ථපකාසිනී, නිසන්දෙහො, ධම්මානුසාරණී, ඤෙය්‍යා-සන්තති, ඤෙය්‍යා-සන්තතියා ටීකා, සුමතාවතාරො, ලොකපඤ්ඤත්ති පකරණං, තථාගතුප්පත්ති පකරණං, නලාටධාතුවණ්ණනා, සීහළවත්ථු, ධම්මදීපකො පටිපත්ති සඞ්ගහො, විසුද්ධිමග්ගස්ස ගණ්ඨි, අභිධම්මගණ්ඨි, නෙත්තිපකරණගණ්ඨි, විසුද්ධිමග්ගචූල-නවටීකා, සොතබ්බමාලිනී, පසාදජනනී, ඔකස්සලොකො, සුබොධාලඞ්කාරස්ස නව ටීකා චෙති, ඉමෙ වීසති ගන්ථා අත්තනො මතියා වීසතාචරියෙහි විංසු විංසු කතා.
គឺព្រះធម្មកិត្តិអាចារ្យបានតែងឡើង ដោយការអារាធនាពីសេនាបតីរបស់ព្រះរាជាទ្រង់សោយរាជ្យក្នុងលង្កាទ្វីប។ គម្ពីរបករណ៍ឈ្មោះ ជិនចរិត គឺព្រះមេធង្ករាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរជិនាលង្ការ និងគម្ពីរដីកានៃជិនាលង្ការ គឺព្រះពុទ្ធរក្ខិតាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរអដ្ឋកថានៃអនាគតវង្ស ឈ្មោះ អមតធរៈ គឺព្រះឧបតិស្សាចារ្យបានតែងឡើង ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរលីនត្ថប្រកាសិនីនៃគម្ពីរកង្ខាវិតរណី គម្ពីរនិសន្ទេហៈ គម្ពីរធម្មានុសារណី គម្ពីរញេយ្យសន្តតិ គម្ពីរដីកានៃញេយ្យសន្តតិ គម្ពីរសុមតាវតារ គម្ពីរបករណ៍លោកបញ្ញត្តិ គម្ពីរបករណ៍តថាគតុប្បត្តិ គម្ពីរនឡាដធាតុវណ្ណនា គម្ពីរសីហឡវត្ថុ គម្ពីរធម្មទីបកៈ គម្ពីរបដិបត្តិសង្គហៈ គម្ពីរគណ្ឋិវិសុទ្ធិមគ្គ គម្ពីរអភិធម្មគណ្ឋិ គម្ពីរនេត្តិបករណគណ្ឋិ គម្ពីរចូឡនវដីកាវិសុទ្ធិមគ្គ គម្ពីរសោតព្វមាលិនី គម្ពីរប្រសាទជននី គម្ពីរឱកាសលោក និងគម្ពីរដីកាថ្មីនៃសុពោធាលង្ការ គម្ពីរទាំង ២០ នេះ គឺព្រះអាចារ្យ ២០ អង្គបានតែងឡើងផ្សេងៗគ្នា ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។
සද්දත්ථ භෙදචින්තා නාම පකරණං අත්තනො මතියා සද්ධම්මසිරිනාමාචරියෙන කතං. සුමන-කූටවණ්ණනං නාම පකරණං, රාහුලා නාම ථෙරෙන ආයාචිතෙන වාචිස්සරෙනදෙවථෙරෙන කතං. සොතත්ථ කිං මහානිදානං නාම පකරණං අත්තනො මතියා චුල්ලබුද්ධඝොසාචරියෙන කතං. මධුරසඞ්ගාහනි නාම පකරණං අත්තනො මතියා රට්ඨපාලාචරියෙන කතං. ලිඞ්ගත්ථවිවරණං නාම පකරණං අත්තනො මතියා සුභූතචන්දාචරියෙන කතං. සද්දනීතිපකරණං අත්තනො මතියා අග්ගවංසාචරියෙන කතං. න්‍යාසපකරණස්ස මහාටීකා නාම ටීකා අත්තනො මතියා වජිරබුද්ධාචරියෙන කතා. මුඛමත්තසාරො අත්තනො මතියා ගුණසාගරාචරියෙන කතො. මුඛමත්තසාරස්ස ටීකා සුතසම්පන්න නාමෙන ධම්මරාජිනො ගුරුනා සඞ්ඝථෙරෙන ආයාචිතෙන ගුණසාගරාචරියෙන කතා. සද්දත්ථභෙදචින්තාය මහාටීකා අත්තනො මතියා අභයාචරියෙන කතා. ලිඞ්ගත්ථවිවරණප්පකාසකං නාම පකරණං අත්තනො මතියා ඤාණසාගරාචරියෙන කතං. ගුළ්හත්ථස්ස ටීකා බාලප්පබොධනඤ්ච දුවිධං පකරණං අත්තනො මතියා අඤ්ඤතරාචරියෙන කතං. සද්දත්ථභෙදචින්තාය මජ්ඣිමටීකා අත්තනො මතියා අඤ්ඤතරාචරියෙන කතා. බාලාවතාරස්ස ටීකා, ලිඞ්ගත්ථවිවරණා ටීකා ච අත්තනො මතියා උත්තමාචරියෙන කතා. සද්දත්ථභෙදචින්තාය නව ටීකා අත්තනො මතියා අඤ්ඤතරාචරියෙන කතා. අභිධානප්පදීපිකාය ටීකා දණ්ඩීපකරණස්ස මගඝ-භූතා ටීකා චාති දුවිධා ටීකායො අත්තනො මති, සීහසූර නාම රඤ්ඤො එකෙන අමච්චෙන කතා. කොලද්ධජනස්සටීකා පාසාදිකෙන නාම ථෙරෙන ආයාචිතෙන තෙනෙව මහාමච්චෙන කතා. කාරිකං නාම පකරණං ඤාණගම්භීරනාමෙන භික්ඛුනා ආයාචිතෙන ධම්මසෙනාපතාචරියෙන කතං. එතිමාසමිදීපනී [වා එතිමාසමිදීපිකා] නාම පකරණං මනොහාරඤ්ච අත්තනො මතියා තෙනෙව ධම්මසෙනාපතාචරියෙන කතං. කාරිකාය ටීකා අත්තනො මතියා අඤ්ඤතරාචරියෙන කතා. එතිමාසමිදීපිකාය ටීකා අත්තනො මතියා අඤ්ඤතරාචරියෙන කතා.
គម្ពីរឈ្មោះ សទ្ទត្ថភេទចិន្តា ព្រះអាចារ្យនាម សទ្ធម្មសិរិ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ សុមនកូដវណ្ណនា ព្រះវាចិស្សរទេវត្ថេរ តែងឡើងតាមការអារាធនារបស់ព្រះរាហុលត្ថេរ។ គម្ពីរឈ្មោះ សោតត្ថកីមហានិទាន ព្រះចុល្លពុទ្ធឃោសាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ មធុរសង្គាហនី ព្រះរដ្ឋបាលាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ លិង្គត្ថវិវរណៈ ព្រះសុភូតចន្ទាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ សទ្ទនីតិបករណៈ ព្រះអគ្គវង្សាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកាឈ្មោះ ញាសបករណមហាដីកា ព្រះវជិរបុទ្ធាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរមុខមត្តសារៈ ព្រះគុណសាគរាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកានៃមុខមត្តសារៈ ព្រះគុណសាគរាចារ្យ តែងឡើងតាមការអារាធនារបស់ព្រះសង្ឃត្ថេរជាព្រះគ្រូរបស់ព្រះធម្មរាជា ព្រះនាម សុតសម្បន្នៈ។ គម្ពីរមហាដីកានៃសទ្ទត្ថភេទចិន្តា ព្រះអភយាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ លិង្គត្ថវិវរណប្បកាសកៈ ព្រះញាណសាគរាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរពីរយ៉ាងគឺ គម្ពីរគូឡ្ហត្ថដីកា និងគម្ពីរពាលប្បពោធនៈ ព្រះអាចារ្យមួយរូប តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរមជ្ឈិមដីកានៃសទ្ទត្ថភេទចិន្តា ព្រះអាចារ្យមួយរូប តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកានៃពាលាវតារ និងគម្ពីរដីកានៃលិង្គត្ថវិវរណៈ ព្រះឧត្តមាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរនវដីកានៃសទ្ទត្ថភេទចិន្តា ព្រះអាចារ្យមួយរូប តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកាពីរយ៉ាងគឺ គម្ពីរដីកានៃអភិធានប្បទីបិកា និងគម្ពីរដីកាជាមគធភាសានៃទណ្ឌីបករណៈ អាមាត្យម្នាក់របស់ព្រះរាជាព្រះនាម សីហសូរៈ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកានៃកោលទ្ធជនៈ មហាអាមាត្យនោះឯង តែងឡើងតាមការអារាធនារបស់ព្រះថេរៈព្រះនាម បាសាទិកៈ។ គម្ពីរឈ្មោះ ការិកា ព្រះធម្មសេនាបតីអាចារ្យ តែងឡើងតាមការអារាធនារបស់ភិក្ខុព្រះនាម ញាណគម្ភីរៈ។ គម្ពីរឈ្មោះ ឯតិមាសមិទីបនី (ឬ ឯតិមាសមិទីបិកា) និងគម្ពីរមនោហារៈ ព្រះធម្មសេនាបតីអាចារ្យនោះឯង តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកានៃការិកា ព្រះអាចារ្យមួយរូប តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកានៃឯតិមាសមិទីបិកា ព្រះអាចារ្យមួយរូប តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។
සද්දබින්දුපකරණං අත්තනො මතියා ධම්මරාජස්ස ගුරුනා අඤ්ඤතරාචරියෙන කතං. සද්දවුත්තිප්පකාසකං නාම පකරණං අඤ්ඤතරෙන භික්ඛුනා ආයාචිතෙන සද්ධම්මගුරු නාමාචරියෙන කතං. සද්දවුත්තිප්පකාසකස්ස ටීකා අත්තනො මතියා සාරිපුත්තාචරියෙන කතා.
គម្ពីរសទ្ទពិន្ទុបករណៈ ព្រះអាចារ្យមួយរូបជាព្រះគ្រូរបស់ព្រះធម្មរាជា តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ សទ្ទវុត្តិប្បកាសកៈ ព្រះអាចារ្យនាម សទ្ធម្មគរុ តែងឡើងតាមការអារាធនារបស់ភិក្ខុមួយរូប។ គម្ពីរដីកានៃសទ្ទវុត្តិប្បកាសកៈ ព្រះសារីបុត្តាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។
කච්චායන සාරො ච කච්චායනසාරස්ස ටීකා චාති දුවිධං පකරණං අත්තනො මතියා අඤ්ඤතරාචරියෙන කතං. ලොකදීපකසාරං නාම පකරණං අත්තනො මතියා නවෙනමෙධඞ්කරාචරියෙන කතං. ලොකුප්පත්තිපකරණං අත්තනො මතියා අග්ගපණ්ඩිතාචරියෙන කතං. ජඞ්ඝදාසකස්ස ටීකා භූතා මගධටීකා අත්තනො මතියා චීවරාචරියෙන කතා. මාතිකත්ථදීපනී, අභිධම්මත්ථසඞ්ගහවණ්ණනා, සීමාලඞ්කාරස්සටීකා, ගණ්ඨිසාරො, පට්ඨානගණනානයො චාති ඉමෙ පඤ්ච පකරණානි අත්තනො මතියා සද්ධම්මජොතිපාලාචරියෙන කතානි. සඞ්ඛෙපවණ්ණනා පරක්කමබාහු-නාමෙන ජම්බුදීපිස්සරෙන රඤ්ඤො ආයාචිතෙ තෙනෙව සද්ධම්මජොතිපාලාචරියෙන කතා. කච්චායනස්ස සුත්තනිද්දෙසො අත්තනො සිස්සෙන ධම්මචාරිනා ථෙරෙන ආයාචිතෙන සද්ධම්මජොතිපාලාචරියෙන කතො. විනයසමුට්ඨානදීපනී නාම පකරණං, අත්තනො ගුරුනා සඞ්ඝථෙරෙන ආයාචිතෙන සද්ධම්ම-ජොතිපාලාචරියෙන කතං.
គម្ពីរពីរយ៉ាងគឺ គម្ពីរកច្ចាយនសារៈ និងគម្ពីរដីកានៃកច្ចាយនសារៈ ព្រះអាចារ្យមួយរូប តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ លោកទីបកសារៈ ព្រះនវមេធង្ករាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរលោកុប្បត្តិបករណៈ ព្រះអគ្គបណ្ឌិតាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរមគធដីកាដែលជាដីកានៃជង្ឃទាសកៈ ព្រះចីវរាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរទាំង ៥ នេះគឺ មាតិកត្ថទីបនី, អភិធម្មត្ថសង្គហវណ្ណនា, សីមាលង្ការដីកា, គណ្ឋិសារៈ និងបដ្ឋានគណនាន័យ ព្រះសទ្ធម្មជោតិបាលាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរសង្ខេបវណ្ណនា ព្រះសទ្ធម្មជោតិបាលាចារ្យនោះឯង តែងឡើងតាមការអារាធនារបស់ព្រះរាជាជាអម្ចាស់នៃជម្ពូទ្វីប ព្រះនាម បរក្កមពាហុ។ គម្ពីរសុត្តនិទ្ទេសនៃកច្ចាយនៈ ព្រះសទ្ធម្មជោតិបាលាចារ្យ តែងឡើងតាមការអារាធនារបស់ព្រះធម្មចារីត្ថេរជាសិស្សរបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ វិនយសមុដ្ឋានទីបនី ព្រះសទ្ធម្មជោតិបាលាចារ្យ តែងឡើងតាមការអារាធនារបស់ព្រះសង្ឃត្ថេរជាព្រះគ្រូរបស់ខ្លួន។
සත්තපකරණානි පන තෙන පුක්කාමනගරෙ කතානි. සඞ්ඛෙපවණ්ණනාව ලඞ්කාදීපෙ කතා. අභිධම්ම-පන්නරසට්ඨානවණ්ණානං නාම පකරණං අත්තනො මතියා නවෙන-විමලබුද්ධාචරියෙන කතා. සද්දසාරත්ථජාලිනී නාම පකරණං අත්තනො මතියා නවෙන-විමලබුද්ධාචරියෙන කතං. සද්දසාරත්ථ-ජාලිනියා ටීකා, පංයනගරෙ රඤ්ඤො ගුරුනා සඞ්ඝරාජෙන ආයාචිතෙන තෙනෙව නවෙන විමලබුද්ධාචරියෙන කතා. වුත්තොදයස්ස ටීකා, අභිධම්මසඞ්ගහස්ස ටීකාය පරමත්ථමඤ්ජූසා නාම අනුටීකා, දසගණ්ඨිවණ්ණනං නාම පකරණං, මගධභූතවිදග්ගමුඛමණ්ඩනියාටීකා චාති ඉමානි චත්තාරි පකරණානි අත්තනො මතියා තෙනෙව නවෙන විමලබුද්ධාචරියෙන කතානි.
ចំណែកឯគម្ពីរទាំង ៧ នោះ ព្រះសទ្ធម្មជោតិបាលាចារ្យនោះបានតែងឡើងក្នុងបុគ្គាមនគរ។ ឯគម្ពីរសង្ខេបវណ្ណនា តែងឡើងក្នុងលង្កាទ្វីប។ គម្ពីរឈ្មោះ អភិធម្មបន្នរសដ្ឋានវណ្ណនា ព្រះនវវិមលពុទ្ធាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរឈ្មោះ សទ្ទសារត្ថជាលិនី ព្រះនវវិមលពុទ្ធាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរដីកានៃសទ្ទសារត្ថជាលិនី ព្រះនវវិមលពុទ្ធាចារ្យនោះឯង តែងឡើងតាមការអារាធនារបស់ព្រះសង្ឃរាជជាព្រះគ្រូរបស់ព្រះរាជាក្នុងបំយានគរ។ គម្ពីរទាំង ៤ នេះគឺ គម្ពីរដីកានៃវុត្តោទ័យ, គម្ពីរអនុដីកាឈ្មោះ បរមត្ថមញ្ជូសា នៃដីកាអភិធម្មសង្គហៈ, គម្ពីរឈ្មោះ ទសគណ្ឋិវណ្ណនា និងគម្ពីរដីកាជាមគធភាសានៃវិទគ្គមុខមណ្ឌនីយៈ ព្រះនវវិមលពុទ្ធាចារ្យនោះឯង តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។
පඤ්චපකරණටීකාය නවානුටීකා අත්තනො මතියා අඤ්ඤතරො චරියෙන කතා. අභිධම්මසඞ්ගහස්ස නවටීකා අත්තනො මතියා අඤ්ඤතරාචරියෙන කතා. අභිධම්මත්ථසඞ්ගහටීකාය [මණි] මඤ්ජූසා [මණිසාරමඤ්ජූසා] නාම නවානුටීකා අත්තනො මතියා අරියවංසාචරියෙන කතා.
គម្ពីរនវានុដីកានៃបញ្ចបករណដីកា ព្រះអាចារ្យមួយរូប តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរនវដីកានៃអភិធម្មសង្គហៈ ព្រះអាចារ្យមួយរូប តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរនវានុដីកាឈ្មោះ មណិមញ្ជូសា (ឬ មណិសារមញ្ជូសា) នៃអភិធម្មត្ថសង្គហដីកា ព្រះអរិយវង្សាចារ្យ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។
පෙටකොපදෙසස්ස ටීකා අත්තනො මතියා උදුම්බරිනාමාචරියෙන පුක්කාමනගරෙ කතා. චතුභාණවාරස්ස අට්ඨකථා, මහාසාරපකාසිනි, මහාදීපනී, සාරත්ථදීපනී, ගතිපකරණං, හත්ථාසාරො, භුම්මසඞ්ගහො, භුම්මනිද්දෙසො, දසවත්ථුකායවිරතිටීකා, චොදනානිරුත්ති, විභත්තිකථා, සද්ධම්මමාලිනි, පඤ්චගතිවණ්ණනා, බාලචිත්ත-පබොධනං, ධම්මචක්කසුත්තස්ස නවට්ඨකථා, දන්තධාතු-පකරණස්ස ටීකා ච සද්ධම්මොපායනො බාලප්පබොධනටීකා ච, ජිනාලඞ්කාරස්ස නවටීකා ච, ලිඞ්ගත්ථ-විවරණං, ලිඞ්ගත්ථ-විනිච්ඡයො, පාතිමොක්ඛවිවරණං, පරමත්ථකථාවිවරණං, සමන්තපාසාදිකවිවරණං, චතුභාණවාරට්ඨකථා විවරණං, අභිධම්මසඞ්ගහවිවරණං, සච්චසඞ්ඛෙපවිවරණං, සද්දත්ථභෙදචින්තාවිවරණං, සද්දවුත්තිවිවරණං, කච්චායනසාරවිවරණං, කච්චායනවිවරණං, අභිධම්මසඞ්ගහස්සටීකාවිවරණං, මහාවෙස්සන්තරජාතකස්ස විවරණං, සක්කාභිමතං, මහාවෙස්සන්තරජාතකස්ස නවට්ඨකථා, පඨම-සම්බොධි ච ලොකනෙත්ති, බුද්ධඝොසාචරියනිදානං, මිලින්ද-පඤ්හො වණ්ණනා, චතුරාරක්ඛා, චතුරාරක්ඛායඅට්ඨකථා, සද්දවුත්තිප්පකරණස්ස නවටීකා චාති ඉමානි, තිචත්තාලීස පකරණානි අත්තනො මතියා සාසනස්ස ජාතියා සද්ධම්මස්ස ඨිතියා ච ලඞ්කාදීපාදීසු විංසු විංසු කතානි.
គម្ពីរដីកានៃបេដកោបទេស ព្រះអាចារ្យនាម ឧទុម្ពរៈ តែងឡើងក្នុងបុគ្គាមនគរ ដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន។ គម្ពីរទាំង ៤៣ នេះគឺ អដ្ឋកថានៃចតុភាណវារៈ, មហាសារបកាសិនី, មហាទីបនី, សារត្ថទីបនី, គតិបករណៈ, ហត្ថសារៈ, ភុម្មសង្គហៈ, ភុម្មនិទ្ទេស, ទសវត្ថុកាយវិរតិដីកា, ចោទនានិរុត្តិ, វិភត្តិគថា, សទ្ធម្មមាលិនី, បញ្ចគតិវណ្ណនា, ពាលចិត្តប្បពោធនៈ, នវអដ្ឋកថានៃធម្មចក្កសូត្រ, គម្ពីរដីកានៃទន្តធាតុបករណៈ, សទ្ធម្មោបាយនៈ, ពាលប្បពោធនដីកា, នវដីកានៃជិនាលង្ការៈ, លិង្គត្ថវិវរណៈ, លិង្គត្ថវិនិច្ឆ័យ, បាតិមោក្ខវិវរណៈ, បរមត្ថកថាវិវរណៈ, សមន្តបាសាទិកាវិវរណៈ, ចតុភាណវារដ្ឋកថាវិវរណៈ, អភិធម្មសង្គហវិវរណៈ, សច្ចសង្ខេបវិវរណៈ, សទ្ទត្ថភេទចិន្តាវិវរណៈ, សទ្ទវុត្តិវិវរណៈ, កច្ចាយនសារវិវរណៈ, កច្ចាយនវិវរណៈ, អភិធម្មសង្គហដីកាវិវរណៈ, មហាវេសន្តរជាតកវិវរណៈ, សក្កាភិមតៈ, នវអដ្ឋកថានៃមហាវេសន្តរជាតក, បឋមសម្ពោធិ, លោកនេត្តិ, ពុទ្ធឃោសាចរិយនិទាន, មិលិន្ទបញ្ហវណ្ណនា, ចតុរារក្ខា, អដ្ឋកថានៃចតុរារក្ខា និងនវដីកានៃសទ្ទវុត្តិបករណៈ ព្រះថេរៈទាំងឡាយ តែងឡើងដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន ក្នុងកោះលង្កាជាដើមផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីសេចក្តីចម្រើននៃព្រះសាសនា និងដើម្បីការតាំងនៅមាំមួននៃព្រះសទ្ធម្ម។
සම්බුද්ධෙ ගාථා ච…පෙ… නවහාරගුණවණ්ණනා චාති ඉමෙ බුද්ධපණාමාදිකා ගාථායො. අත්තනො අත්තනො බුද්ධගුණපකාසනත්ථාය අත්තනො ච පරෙ ච අනන්තපඤ්ඤාපවත්තනත්ථාය ච පණ්ඩිතෙහි ලඞ්කාදීපාදීසු විංසු විංසු කතා.
គាថាទាំងឡាយមាន សម្ពុទ្ធេគាថា ជាដើម... ដល់... នវហារគុណវណ្ណនា នេះ ជាគាថាថ្វាយបង្គំបង្គាល់ព្រះពុទ្ធជាដើម។ គាថាទាំងនោះ ពួកបណ្ឌិតបានតែងឡើងក្នុងកោះលង្កាជាដើមផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីសម្តែងនូវព្រះពុទ្ធគុណរបស់ខ្លួនៗ និងដើម្បីញ៉ាំងអនន្តប្រាជ្ញាឱ្យប្រព្រឹត្តទៅដល់ខ្លួន និងអ្នកដទៃ។
[ඉති චුල්ල-ගන්ථවංසෙ ආයාචකාචරියදීපකො නාම චතුත්ථො පරිච්ඡෙදො.]
[ចប់ បរិច្ឆេទទី ៤ ឈ្មោះ អាយាចកាចរិយទីបកៈ ក្នុងគម្ពីរចុល្លគន្ថវង្ស តែប៉ុណ្ណេះ។]
5. පකිණ්ණක-පරිච්ඡෙදො
៥. បរិច្ឆេទទី ៥៖ បកិណ្ណកបរិច្ឆេទ
නාමං ආරොපනං පොත්ථකං ගන්ථකාරස්ස ච. ලෙඛංලෙඛාපනඤ්චෙව, වදාමි තදනන්තරන්ති. තත්ථ චතුරාසීතියා ධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි පිටක, නිකායඞ්ග, වග්ග, නිපාතාදිකං නාමං, කෙනාරොපිතං, කත්ථ ආරොපිතං, කදා ආරොපිතං, කිමත්ථං ආරොපිතන්ති? තත්‍රායං පිවිසජ්ජනාකෙන ආරොපිතන්ති පඤ්චසතඛීණාසවෙහි ආරොපිතං. තෙහි සබ්බබුද්ධවචනං සඞ්ගායන්ති, ඉදං පිටකං, අයං නිකායො, ඉදං අඞ්ගං, අයං වග්ගො, අයං නිපාතොති. එවමාදිකං නාමං ආරොපෙන්ති. කත්ථ ආරොපිතන්ති? රාජගහෙ වෙභාරපබ්බතස්ස පාදෙ ධම්මමණ්ඩප්පෙ ආරොපිතං. කදා ආරොපිතන්ති? භගවතො පරිනිබ්බුතෙ පඨමසඞ්ගායනකාලෙ ආරොපිතං. කිමත්ථං ආරොපිතන්ති? ධම්මක්ඛන්ධානං වොහාරසුඛත්ථාය සුඛධාරණත්ථාය ච ආරොපිතං. සඞ්ගීතිකාලෙ පඤ්චසතා ඛීණාසවා තෙසඤ්ච ධම්මක්ඛන්ධානං නාම වග්ගනිපාතතො. ඉමස්ස ධම්මක්ඛන්ධස්ස අයං නාමො හොතු, ඉමස්ස ච පකරණස්ස අයං නාමොති, අබ්‍රවුං සබ්බං නාමාදිකං කිච්චං අකංසු. තෙ ඛීණාසවා, යදි නාමාදිකං කිච්චං අකතං න සුපාකතං තස්මා වොහාරසුඛත්ථායනාමාදිකං කිච්චං කතං අනාගතෙ පනත්ථාය නාමාදිකං පවත්තිතං අසඤ්ජාතනාමො න සුට්ඨු පාකතො සබ්බසො භවෙති. ධම්මක්ඛන්ධානං නාම දීපනා නිට්ඨිතා.
ខ្ញុំនឹងពោលជាលំដាប់តទៅ អំពីការដាក់ឈ្មោះ ការកត់ត្រាទុកក្នុងគម្ពីរ ព្រះគន្ថការាចារ្យ ការសរសេរ និងការចាត់ចែងឱ្យសរសេរ។ ក្នុងរឿងនោះ សួរថា ព្រះធម្មក្ខន្ធ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់ ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា បិដក និកាយ អង្គ វគ្គ និបាត ជាដើម ដោយនរណា? ដាក់នៅឯណា? ដាក់នៅពេលណា? និងដាក់ដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? ក្នុងសំណួរទាំងនោះ នេះជាវិសជ្ជនា៖ សួរថា ដាក់ដោយនរណា? ឆ្លើយថា ដាក់ដោយព្រះខីណាស្រព ៥០០ អង្គ។ ព្រះខីណាស្រពទាំងនោះ កាលសង្គាយនាព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់ បានដាក់ឈ្មោះជាដើមយ៉ាងនេះថា នេះជាបិដក នេះជានិកាយ នេះជាអង្គ នេះជាវគ្គ នេះជានិបាត។ សួរថា ដាក់នៅឯណា? ឆ្លើយថា ដាក់ក្នុងធម្មមណ្ឌប ក្បែរជើងភ្នំវេភារបព្វត ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ សួរថា ដាក់នៅពេលណា? ឆ្លើយថា ដាក់ក្នុងសម័យធ្វើបឋមសង្គាយនា ក្រោយពេលព្រះដ៏មានព្រះភាគបរិនិព្វានទៅ។ សួរថា ដាក់ដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? ឆ្លើយថា ដាក់ដើម្បីភាពងាយស្រួលក្នុងការហៅ និងងាយស្រួលក្នុងការចងចាំនូវព្រះធម្មក្ខន្ធទាំងឡាយ។ ក្នុងសម័យធ្វើសង្គាយនា ព្រះខីណាស្រព ៥០០ អង្គ បានកំណត់ឈ្មោះព្រះធម្មក្ខន្ធទាំងនោះតាមវគ្គ និងនិបាតថា សូមឱ្យព្រះធម្មក្ខន្ធនេះមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ សូមឱ្យគម្ពីរនេះមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រះអង្គបានពោល និងបានធ្វើកិច្ចការទាំងពួងមានការដាក់ឈ្មោះជាដើម។ ព្រះខីណាស្រពទាំងនោះយល់ថា ប្រសិនបើកិច្ចការមានការដាក់ឈ្មោះជាដើមមិនបានធ្វើទេ នោះក៏មិនច្បាស់លាស់ល្អឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបបានធ្វើកិច្ចការមានការដាក់ឈ្មោះជាដើម ដើម្បីភាពងាយស្រួលក្នុងការហៅ និងបានប្រព្រឹត្តទៅនូវការដាក់ឈ្មោះជាដើម ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ជនក្នុងអនាគតកាល ព្រោះថា អ្វីដែលមិនទាន់កើតមានឈ្មោះ វាក៏មិនច្បាស់លាស់ល្អដោយប្រការទាំងពួងឡើយ។ ការសម្តែងអំពីឈ្មោះនៃព្រះធម្មក្ខន្ធ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។
චතුරාසීති ධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි කෙන පොත්ථකෙ ආරොපිතානි, කදා ආරොපිතානි, කිමත්ථං ආරොපිතානීති. තත්‍රායං විසජ්ජනා කෙනාරොපිතානිති? ඛීණාසවමහානාගෙහි ආරොපිතානි. කත්ථ ආරොපිතානීති? ලඞ්කාදීපෙ ආරොපිතානි. කදා ආරොපිතානීති? සද්ධාතිස්සස්සරාජිනො පුත්තස්ස වට්ටගාමනි රාජස්ස කාලෙ ආරොපිතානි. කිමත්ථං ආරොපිතානීති? ධම්මක්ඛන්ධානං අවිධංසනත්ථාය සද්ධම්මට්ඨිතියා ච ආරොපිතානි.
សួរថា ព្រះធម្មក្ខន្ធ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់ ត្រូវបានគេកត់ត្រាទុកក្នុងគម្ពីរ ដោយនរណា? នៅឯណា? នៅពេលណា? និងដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? ក្នុងសំណួរទាំងនោះ នេះជាវិសជ្ជនា៖ សួរថា កត់ត្រាទុកដោយនរណា? ឆ្លើយថា កត់ត្រាទុកដោយព្រះខីណាស្រពជាមហានាគទាំងឡាយ។ សួរថា កត់ត្រាទុកនៅឯណា? ឆ្លើយថា កត់ត្រាទុកក្នុងកោះលង្កា។ សួរថា កត់ត្រាទុកនៅពេលណា? ឆ្លើយថា កត់ត្រាទុកក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទវដ្តគាមណីអភ័យ ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទសទ្ធាតិស្សៈ។ សួរថា កត់ត្រាទុកដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? ឆ្លើយថា កត់ត្រាទុកដើម្បីកុំឱ្យសាបសូន្យនូវព្រះធម្មក្ខន្ធទាំងឡាយ និងដើម្បីការតាំងនៅមាំមួននៃព្រះសទ្ធម្ម។
ධරමානො හි භගවා, අම්හාකං සුගතොධීරො;
නිකායෙ පඤ්චදෙසෙති, යාව නිබ්බානගමනා.
ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាព្រះសុគតដ៏មានប្រាជ្ញាស្មារតីខ្ជាប់ខ្ជួនរបស់យើង កាលដែលនៅមានព្រះជន្មរស់នៅឡើយ តែងតែសម្តែងនូវនិកាយទាំង ៥ រហូតដល់ការយាងចូលកាន់ព្រះនិព្វាន។
සබ්බෙපි තෙ භික්ඛු ආදි, මනසා වචසාහාරො;
සබ්බෙ ච වාචුග්ගතා හොන්ති, මහාපඤ්ඤාසතිවරා.
ភិក្ខុទាំងឡាយទាំងអស់មានព្រះអានន្ទជាដើម តែងតែនាំមកនូវព្រះពុទ្ធវចនៈនោះដោយចិត្ត និងដោយវាចា ភិក្ខុទាំងអស់នោះជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន និងមានស្មារតីដ៏ប្រសើរ តែងតែចាំមាត់នូវព្រះពុទ្ធវចនៈនោះ។
නිබ්බූතෙ ලොකනාථම්හි, තතො වස්සසතං භවෙ;
අරියානරියා චාපි ච, සබ්බෙ වාචුග්ගතා ධුවං.
កាលដែលព្រះលោកនាថបរិនិព្វានទៅហើយ អស់រយៈពេល ១០០ ឆ្នាំតមក ព្រះអរិយបុគ្គល និងបុថុជ្ជនទាំងឡាយទាំងអស់ ក៏នៅតែចាំមាត់នូវព្រះពុទ្ធវចនៈនោះយ៉ាងពិតប្រាកដ។
තතො පරං අට්ඨරසං, ද්විසතංවස්ස ගණනං;
සබ්බෙ පුථුජ්ජනා චෙව, අරියා ච සබ්බෙපිතෙ.
បន្ទាប់ពីនោះមក អស់រយៈពេល ២១៨ ឆ្នាំ ពួកបុថុជ្ជន និងព្រះអរិយបុគ្គលទាំងអស់នោះ...
මනසාවචසායෙව, වාචුග්ගතාව සබ්බදා;
දුට්ඨගාමණිරඤ්ඤො ච, කාලෙ වාචුග්ගතා ධුවං.
...ក៏នៅតែចាំមាត់ដោយចិត្ត និងដោយវាចាជានិច្ចកាល ហើយក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទទុដ្ឋគាមណី ក៏នៅតែចាំមាត់យ៉ាងពិតប្រាកដ។
අරියානරියාපි ච, නිකායෙ ධාරණාසදා;
තතො පරම්හි රාජා ච, තතො චුතො ච තුසිතෙ.
ទាំងព្រះអរិយបុគ្គល និងអនរិយបុគ្គល (បុថុជ្ជន) តែងតែទ្រទ្រង់នូវនិកាយទាំងឡាយជានិច្ច ព្រះរាជា (សទ្ធាតិស្សៈ) នោះ ក៏ទ្រទ្រង់នូវនិកាយទាំងឡាយនោះដែរ លុះច្យុតពីអត្តភាពនោះហើយ ក៏ទៅកើតក្នុងឋានតុសិត។
උප්පජ්ජි දෙව ලොකෙ සො, දෙවෙහි පරිවාරිතො;
සද්ධා තිස්සොති නාමෙන, තස්ස කනිට්ඨකො හිතො.තතො ලද්ධරට්ඨො හොති, බුද්ධසාසනපාලකො.
ព្រះរាជានោះ ព្រះនាម សទ្ធាតិស្សៈ ជាព្រះអនុជដ៏មានប្រយោជន៍របស់ព្រះរាជា (ទុដ្ឋគាមណី) នោះ បានទៅកើតក្នុងទេវលោក ហែហមដោយពួកទេវតា។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ ជាអ្នកគ្រប់គ្រងថែរក្សាព្រះពុទ្ធសាសនា។
තදා කාලෙ භික්ඛූ ආසුං, සබ්බෙ වාචුග්ගතා සදා;
නිකායෙ පඤ්චවෙධෙව, යාව රඤ්ඤො ච ධාරණා;
තතො චුතො සො රාජා ච, තුස්සීතෙ උපපජ්ජති;
දෙවලොකෙට්ඨිතො සන්තො, තදා වාචුග්ගතා තතො.
ក្នុងសម័យនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយគ្រប់រូប តែងតែស្ទាត់ជំនាញចាំមាត់ជានិច្ច នូវនិកាយទាំង ៥ យ៉ាង ដរាបដល់ការទ្រទ្រង់របស់ព្រះរាជា។ លុះព្រះរាជានោះច្យុតទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងឋានតុសិត។ កាលដែលព្រះអង្គឋិតនៅក្នុងទេវលោកនោះ ព្រះធម៌ទាំងឡាយក៏នៅតែចាំមាត់ (ក្នុងពួកភិក្ខុ) តាំងពីពេលនោះមក។
තස්ස පුත්තාපි අහෙසුං, අනෙකා වරජ්ජං ගතා;
අනුක්කමෙන චුතතෙ, දෙවලොකං ගතා ධුවං;
තදාපිතෙ සබ්බෙ භික්ඛූ, වාචුග්ගතාව සබ්බදා;
නිකායෙ පඤ්චවිධෙව, ධාරණාවසතිමතා.
ព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គជាច្រើនអង្គ ក៏បានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិដ៏ប្រសើរ ហើយបានច្យុតទៅកាន់ទេវលោកជាលំដាប់ដោយពិតប្រាកដ។ ក្នុងសម័យនោះដែរ ភិក្ខុទាំងឡាយគ្រប់រូប តែងតែស្ទាត់ជំនាញចាំមាត់ជានិច្ច នូវនិកាយទាំង ៥ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃការទ្រទ្រង់ និងសតិស្មារតី។
තතො පරං පොත්ථකෙසු, නිකායා පඤ්ච පිට්ඨිතා;
තදා අට්ඨකථා ටීකා, සබ්බෙ ගන්ථා පොත්ථකෙ ගතා;
සබ්බෙ පොත්ථෙසු යෙ ගන්ථා, පාළි අට්ඨකථා ටීකා;
සංට්ඨිතාසං ඨිතා හොන්ති, සබ්බෙපි නො න සන්තිතෙ.
តាំងពីពេលនោះមក និកាយទាំង ៥ ត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងគម្ពីរ (ស្លឹករឹត)។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះអដ្ឋកថា ព្រះដីកា និងគម្ពីរទាំងពួង ក៏ត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងគម្ពីរដែរ។ គម្ពីរទាំងឡាយណាដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅ គឺព្រះបាលី ព្រះអដ្ឋកថា និងព្រះដីកា ទាំងអស់នោះ ក៏បានតាំងនៅមាំមួន មិនវិនាសសាបសូន្យឡើយ។
තදා තෙ පොත්ථකෙයෙව, නිකායා පිඨිතා ඛිලා;
තදා අට්ඨකථාදීනි, භවන්තීති වදන්ති ච.
ក្នុងកាលនោះ និកាយទាំងអស់ត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងគម្ពីរទាំងឡាយនោះឯង។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញតែងពោលថា ក្នុងកាលនោះ ព្រះអដ្ឋកថាជាដើម ក៏បានកើតមានឡើងដែរ។
පරිහාරො පණ්ඩිතෙහි වත්තබ්බොව;
ලඞ්කාදීපස්ස රඤ්ඤොව, සද්ධා තිස්සස්ස රාජිනො.පුත්තකො ලඞ්කාදීපස්ස, ඉස්සරො ධම්මිකො වරො;
තදා ඛීණාසවා සබ්බෙ, ඔලොකෙන්ති අනගතෙ.
សេចក្តីដោះស្រាយ ព្រះប្រាជ្ញាទាំងឡាយគប្បីពោលថា៖ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទសទ្ធាតិស្សៈ ជាម្ចាស់ផែនដីលង្កាទ្វីប ជាអ្នកធំដ៏ធម៌ដ៏ប្រសើរ។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយគ្រប់ព្រះអង្គ បានសម្លឹងមើលទៅកាន់អនាគតកាល។
ඛීණාසවා පස්සන්ති තෙ, දුපඤ්ඤෙව පුථුජ්ජනෙ;
සබ්බෙපි තෙ භික්ඛූ ආසුං, බහුංතරා පුථුජ්ජනා;
න සක්ඛිස්සන්ති තෙ පඤ්ච, නිකායෙ වාචුග්ගතං ඉති;
පොත්ථකෙසු සබ්බෙ පඤ්ච, ආරොපෙන්ති ඛීණාසවා.
ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយបានឃើញនូវពួកបុថុជ្ជនដែលមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ និងភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងកាលនោះ ដែលភាគច្រើនជាបុថុជ្ជន ថានឹងមិនអាចទ្រទ្រង់ចាំមាត់នូវនិកាយទាំង ៥ នេះបានឡើយ ហេតុនោះ ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ ទើបបានកត់ត្រាទុកនូវនិកាយទាំង ៥ ទាំងអស់នោះ ក្នុងគម្ពីរទាំងឡាយ។
සද්ධම්මට්ඨිති චිරත්තාය, ජනානං පුඤ්ඤත්ථාය ච;
තතො පට්ඨායතෙ සබ්බෙ, නිකායා හොන්ති පොත්ථකෙ;
අට්ඨකථා ටීකා සබ්බෙ, තෙ හොන්ති පොත්ථකෙට්ඨිතා.
ដើម្បីការតាំងនៅអស់កាលជាយូរអង្វែងនៃព្រះសទ្ធម៌ និងដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់បុណ្យរបស់ជនទាំងឡាយ តាំងពីពេលនោះមក និកាយទាំងអស់ក៏បានស្ថិតនៅក្នុងគម្ពីរ ព្រមទាំងព្រះអដ្ឋកថា និងព្រះដីកាទាំងអស់ ក៏បានតាំងនៅក្នុងគម្ពីរនោះដែរ។
තතො පට්ඨායතෙ සබ්බෙ, භික්ඛු ආදි මහාගණා;
පොත්ථකෙසු ඨිතෙයෙව, සබ්බෙ පස්සන්ති සබ්බදා.
តាំងពីពេលនោះមក ភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយ មានមហាគណៈជាដើម តែងតែមើល (សិក្សា) នូវធម៌ទាំងពួងដែលតាំងនៅក្នុងគម្ពីរនោះ គ្រប់ពេលវេលា។
[පොත්ථකෙ ආරොපන දීපකා නිට්ඨිතා.]
[ការសម្តែងអំពីការកត់ត្រាទុកក្នុងគម្ពីរ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។]
යො කොචි පණ්ඩිතො ධීරො, අට්ඨකථාදිකං ගන්ථං කරොති වා කාරාපෙති වා, තස්ස අනන්තකො හොති පුඤ්ඤසංචයො, අනන්තකො හොති පුඤ්ඤානිසංසො. චතුරාසීති චෙතියසහස්ස කරණසදිසො, චතුරාසීති බුද්ධරූපසහස්ස කරණසදිසො, චතුරාසීති බොධිරුක්ඛසහස්සරොපනසදිසො, චතුරාසීති විහාරසහස්ස කරණසදිසො, යො ච බුද්ධවචනමඤ්ජූසං කරොති වා කාරාපෙති වා, යො ච බුද්ධවචනං මණ්ඩනං කරොති වා කාරාපෙති වා, යො ච බුද්ධවචනං ලෙඛං කරොති වා කාරාපෙති වා, යො ච පොත්ථකං වා, යො ච පොත්ථකමූලං වා, දෙති වා දාපෙති වා, යො ච තෙලං වා චුණ්ණං වා, ධඤ්ඤං වා පොත්ථකභඤ්ජනත්ථාය යං කිඤ්චි නිත්ථං වා පොත්ථකඡිද්දෙ ආවුනත්ථාය, යං කිඤ්චි සුත්තං වා කට්ඨඵලකද්වයං වා පොත්ථකං පුටනත්ථාය යං කිඤ්චි වත්ථං වා, පොත්ථක-බන්ධනත්ථාය, යං කිඤ්චි යොත්තං වා පොත්ථකලාප පූටනත්ථාය යං කිඤ්චි ථවිකං දෙති වා දාපෙති වා.
បុគ្គលណាទោះបីជាអ្នកប្រាជ្ញ ឬអ្នកមានប្រាជ្ញាស្មារតីក្តី តែងតែធ្វើ ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យធ្វើនូវគម្ពីរមានព្រះអដ្ឋកថាជាដើម ការសន្សំបុណ្យរបស់បុគ្គលនោះ រមែងមានមិនចេះចប់មិនចេះហើយ អានិសង្សនៃបុណ្យក៏មានមិនចេះចប់មិនចេះហើយ។ ការធ្វើនោះ ស្មើនឹងការសាងព្រះចេតិយ ៨៤,០០០ អង្គ ស្មើនឹងការសាងព្រះពុទ្ធរូប ៨៤,០០០ អង្គ ស្មើនឹងការដាំដើមពោធិ៍ ៨៤,០០០ ដើម ស្មើនឹងការសាងវិហារ ៨៤,០០០ ខ្នង។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលណាធ្វើ ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យធ្វើនូវហិបដាក់ព្រះពុទ្ធវចនៈក្តី ធ្វើ ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យធ្វើនូវការតុបតែងព្រះពុទ្ធវចនៈក្តី សរសេរ ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យសរសេរនូវព្រះពុទ្ធវចនៈក្តី ឲ្យ ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យប្រគេននូវគម្ពីរក្តី ឬបច្ច័យសម្រាប់ធ្វើគម្ពីរក្តី ឲ្យ ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យប្រគេននូវប្រេងក្តី ម្សៅក្តី គ្រាប់ធញ្ញជាតិក្តី ដើម្បីការពារគម្ពីរ ឬម្ជុលក្តី សម្រាប់ដោតរន្ធគម្ពីរ ឬអំបោះក្តី ឬបន្ទះក្តារពីរផ្ទាំងក្តី ក្រណាត់សម្រាប់រុំគម្ពីរក្តី ខ្សែសម្រាប់ចងគម្ពីរក្តី ថង់សម្រាប់ដាក់បាច់គម្ពីរក្តី។
යො ච හරිතාලෙන වා මනොසිලාය වා, සුවණ්ණෙන වා රජතෙන වා පොත්ථකමණ්ඩනං වා කට්ඨඵලකමණ්ඩනං වා කරොති වා කාරාපෙති වා, තස්ස අනන්තකො හොති පුඤ්ඤසංචයො, අනන්තකො හොති පුඤ්ඤානිසංසො. චතුරාසීති චෙතියසහස්ස කරණසදිසො, චතුරාසීති විහාරසහස්ස කරණසදිසො.
ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលណាធ្វើ ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យធ្វើនូវការតុបតែងគម្ពីរ ឬការតុបតែងបន្ទះក្តារគម្ពីរ ដោយហរិតាល (ល័ក្តពណ៌លឿង) ក្តី ដោយមনោសិលា (ល័ក្តពណ៌ក្រហម) ក្តី ដោយមាសក្តី ដោយប្រាក់ក្តី ការសន្សំបុណ្យរបស់បុគ្គលនោះ រមែងមានមិនចេះចប់មិនចេះហើយ អានិសង្សនៃបុណ្យក៏មានមិនចេះចប់មិនចេះហើយ ស្មើនឹងការសាងព្រះចេតិយ ៨៤,០០០ អង្គ ស្មើនឹងការសាងវិហារ ៨៤,០០០ ខ្នង។
භවෙ නිබ්බත්තමානො සො, සීලගුණමුපාගතා;
මහා තෙජො සදා හොති, සීහනාදො විසාරදො.
កាលដែលបុគ្គលនោះទៅកើតក្នុងភពថ្មី តែងជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីលគុណ មានតេជះដ៏អស្ចារ្យជានិច្ច និងមានសេចក្តីក្លាហានដូចជាការបន្លឺនូវសីហនាទ។
ආයුවණ්ණබලුප්පෙතො, ධම්මකාමො භවෙ සද්දා;
දෙවමනුස්සලොකෙසු, මහෙසක්ඛො අනාමයො.
ជាអ្នកប្រកបដោយអាយុ វណ្ណៈ កម្លាំង តែងជាអ្នកស្រឡាញ់ធម៌ជានិច្ច ជាអ្នកមានស័ក្តិធំ មិនមានរោគាព្យាធិ ទាំងក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក។
භවෙ නිබ්බත්තමානො සො, පඤ්ඤවා සුසමාහිතො;
අධිපච්ච පරිවාරො, සබ්බසුඛාධි ගච්ඡති.
កាលដែលបុគ្គលនោះទៅកើតក្នុងភពថ្មី តែងជាអ្នកមានប្រាជ្ញា មានចិត្តតាំងមាំល្អ មានអធិបតេយ្យភាព និងមានបរិវារច្រើន តែងតែបានសម្រេចនូវសេចក្តីសុខទាំងពួង។
සද්දොහීරිමා වදඤ්ඤූ, සංවිග්ග මානසො භවෙ;
අඞ්ගපච්චඞ්ග සම්පන්නො, ආරොහ පරිණාහවා.
ជាអ្នកមានសទ្ធា មានហិរិ ជាអ្នកដឹងនូវពាក្យពេចន៍ (ដឹងក្តី) មានចិត្តសង្វេគ (ក្នុងសង្សារវដ្ត) មានអវយវៈតូចធំបរិបូណ៌ និងមានរូបរាងកាយសមសួនល្អ។
සබ්බෙ සත්තාපි යො ලොකෙ, සබ්බත්ථ පූජිතාභවෙ;
දෙවමනුස්ස සඤ්චරො, මිත්තසහාය පාලිතො.
តែងជាទីបូជាគោរពនៃសត្វទាំងឡាយទាំងពួងក្នុងលោក ក្នុងទីទាំងពួង តែងត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក និងត្រូវបានគ្រប់គ្រងថែរក្សាដោយមិត្តសម្លាញ់ និងភក្តី។
දෙවමනුස්ස සම්පත්තිං, අනුභොති පුනප්පුනං;
අරහත්ත ඵලං පත්තො, නිබ්බානං පාපුණිස්සති.
តែងបានសោយនូវសម្បត្តិទេវតា និងសម្បត្តិមនុស្សម្តងហើយម្តងទៀត លុះបានសម្រេចនូវអរហត្តផលហើយ នឹងបានដល់នូវព្រះនិព្វាន។
පටිසම්භිදා චතස්සො, අභිඤ්ඤා ඡබ්බිධෙ වරෙ;
විමොක්ඛෙ අට්ඨකෙ සෙට්ඨෙ, ගමිස්සති අනාගතෙ.
បុគ្គលនោះនឹងបានសម្រេចនូវបដិសម្ភិទា ៤ អភិញ្ញា ៦ ដ៏ប្រសើរ និងវិមោក្ខ ៨ ដ៏ឧត្តម ក្នុងអនាគតកាល។
තස්මාහි පණ්ඩිතො පොසො, සංපස්සං හිත මත්තනො;
කාරෙය්‍ය සාම ගන්ථෙ ච, අඤ්ඤෙ චාපි කාරාපයෙ.
ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលជាបណ្ឌិត កាលបើក្រឡេកមើលឃើញនូវប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន គប្បីសរសេរនូវគម្ពីរទាំងឡាយដោយខ្លួនឯងផង ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យសរសេរផង។
පොත්ථකෙ ච ඨිතෙ ගන්ථෙ, පාළි අට්ඨකථාදිකෙ;
ධම්මමඤ්ජූසා ගන්ථෙ ච, ලෙඛං කරෙ කාරාපයෙ.
គប្បីសរសេរ ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យសរសេរនូវគម្ពីរទាំងឡាយដែលតាំងនៅក្នុងសៀវភៅ មានព្រះបាលី និងព្រះអដ្ឋកថាជាដើម និងគម្ពីរដែលជាហិបនៃព្រះធម៌។
පොත්ථකං පොත්ථකමූලඤ්ච, තෙසං චුල්ලථූසම්පි ච;
පිලොතිකාදිකං සුත්තං, කට්ඨඵලද්වයම්හි ච.
គប្បីប្រគេននូវគម្ពីរ បច្ច័យសម្រាប់ធ្វើគម្ពីរ សូម្បីតែរបស់តូចតាចរបស់គម្ពីរទាំងនោះ ក្រណាត់សំពត់ជាដើម អំបោះ និងបន្ទះក្តារទាំងពីរផ្ទាំង។
ධම්මබන්ධනත්ථාය ච, යං කිඤ්චි මහග්ඝං වත්ථං;
ධම්මබන්ධනයොත්තඤ්ච, යං කිඤ්චි ථවිකම්පි ච.
និងក្រណាត់ដ៏មានតម្លៃណាមួយ ដើម្បីចងគម្ពីរធម៌ ខ្សែសម្រាប់ចងគម្ពីរធម៌ និងថង់ណាមួយសម្រាប់ដាក់គម្ពីរធម៌។
දදෙය්‍ය ධම්මඛෙත්තම්හි, විප්පස්සන්නෙන චෙතසා;
අඤ්ඤො චාපි දජ්ජාපෙය්‍ය, මිත්තසහායබන්ධවෙති.
គប្បីប្រគេន (របស់ទាំងនោះ) ក្នុងស្រែបុណ្យដោយចិត្តដ៏ជ្រះថ្លា និងគប្បីញ៉ាំងអ្នកដទៃ មានមិត្តសម្លាញ់ និងញាតិសាលោហិតជាដើម ឲ្យប្រគេនផងដែរ។
ගන්ථාකරලෙඛලෙඛාපනානිසංස දීපනා නිට්ඨිතා.
ការសម្តែងអំពីអានិសង្សនៃការសរសេរ និងការញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យសរសេរនូវគម្ពីរ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។
[ඉති චූලගන්ථවංසෙ පකිණ්ණකදීපකො නාම පඤ්චමො පරිච්ඡෙදො.]
[ចប់ បរិច្ឆេទទី ៥ ឈ្មោះ បកិណ្ណកទីបកៈ ក្នុងគម្ពីរចូឡគន្ថវង្ស តែប៉ុណ្ណេះ។]
සොහං හංසාරට්ඨ ජාතො, නන්තපඤ්ඤොති විස්සුතොසද්ධා සීල වීරප්පෙතො, ධම්මරසං ගවෙසනො.
អាត្មាភាពនោះ កើតក្នុងហង្សារដ្ឋ មាននាមល្បីថា នន្ទបញ្ញា ជាអ្នកប្រកបដោយសទ្ធា សីល និងវីរិយៈ តែងស្វែងរកនូវរសនៃព្រះធម៌។
සොහං තතො ගන්ත්වා චිමං, ජින නවං යං පූරං;
සබ්බ ධම්මං විචිනන්තො, වීසති වස්සමාගතො.
អាត្មាភាពនោះ បានចាកចេញពីទីនោះមកកាន់បុរីថ្មីរបស់ព្រះជិនស្រីនេះ កាលបើពិចារណានូវធម៌ទាំងពួង ក៏បានដល់នូវអាយុ ២០ វស្សា។
සබ්බ ධම්මං විස්සෙජ්ජෙන්තො, කිකාරෙ නෙව භික්ඛුනො;
ඡ වස්සානං ගණං භිත්වා, කාමානං අභිමද්දනං.
អាត្មាភាពបានសម្តែងនូវធម៌ទាំងពួង ក្នុងកិច្ចការរបស់ភិក្ខុ បានលះបង់នូវគណៈអស់រយៈពេល ៦ ឆ្នាំ ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវកាមទាំងឡាយ។
සන්ති සභා ච නිබ්බානං, ගවෙසිඤ්ච පුනප්පුනං;
වසන්තොහං, වනාරම්මං, පිටකත්තය සඞ්ගහං;
ගන්ථවංසං ඉමං ඛුද්දං, අරියසඞ්ඝදාසකන්ති.
អាត្មាភាពជាអ្នកស្វែងរកនូវសន្តិសុខ និងព្រះនិព្វានរឿយៗ កាលដែលរស់នៅក្នុងអារាមព្រៃ បានរៀបចំនូវគម្ពីរចូឡគន្ថវង្សដ៏តូចនេះ ដែលជាសេចក្តីសង្ខេបនៃព្រះត្រៃបិដក ក្នុងនាមជាអ្នកបម្រើនៃព្រះអរិយសង្ឃ។
ඉති පාමොජ්ජත්ථාය අරඤ්ඤවාසිනා, නන්දපඤ්ඤාචරියෙන කතො චූළගන්ථවංසො නිට්ඨිතො.
គម្ពីរចូឡគន្ថវង្ស ដែលរៀបចំឡើងដោយព្រះអាចារ្យ នន្ទបញ្ញា ជាអ្នកគង់នៅក្នុងព្រៃ ដើម្បីសេចក្តីរីករាយ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។
ධම්මවටංසකනාමෙන විසුතො ථෙරො, යං පකරණං ලික්ඛිතං තං පරිපුණ්ණං තෙන පුඤ්ඤෙන තං පිටකං පරිසිප්පං පරිනිට්ඨිතං.
ព្រះថេរៈដ៏មានឈ្មោះល្បីល្បាញ ព្រះនាម ធម្មវដំសកៈ បានសរសេរនូវគម្ពីរនេះឲ្យបរិបូណ៌ហើយ ដោយបុណ្យនោះ សូមឲ្យព្រះត្រៃបិដក និងវិជ្ជាសិល្បៈទាំងឡាយ បានសម្រេចដល់នូវការចប់សព្វគ្រប់ចុះ។
මමෙව සිස්සසමූහානඤ්ච පරිසිප්පං පරිනිට්ඨිතං. තවෙ සිස්සානූ සිස්සානි ච, පරිසිප්පං පරිනිට්ඨිතං.
សូមឲ្យវិជ្ជាសិល្បៈទាំងឡាយ បានសម្រេចដល់នូវការចប់សព្វគ្រប់ ដល់អាត្មាភាព និងក្រុមសិស្សានុសិស្សរបស់អាត្មាភាពផងចុះ។ សូមឲ្យវិជ្ជាសិល្បៈទាំងឡាយ បានសម្រេចដល់នូវការចប់សព្វគ្រប់ ដល់ពួកសិស្ស និងអនុសិស្សទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គផងចុះ។
චූළගන්ථවංසො නිට්ඨිතො.
គម្ពីរចូឡគន្ថវង្ស ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។