Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
ඒ භාග්යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!
Cūḷaganthavaṃsapāḷi
චූල ගන්ථවංශ පාළිය
1. Piṭakattayaparicchedo
1. පිටකත්රය පරිච්ඡේදය
Namassetvāna sambuddhaṃ, aggavaṃsavaraṃvaraṃ;
Natvāna dhammaṃ buddhajaṃ, saṅghañcāpiniraṅgaṇaṃ.
උතුම් වූ වංශයන් අතර අග්ර වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කොට, බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙන් උපන් (දේශිත) ධර්මයට ද, කෙලෙස් රහිත වූ සංඝරත්නයට ද නමස්කාර කොට,
Ganthavaṃsampi nissāya, ganthavaṃsaṃ pakathissaṃ;
Tipeṭakasamāhāraṃ, sādhunaṃ jaṅghadāsakaṃ.
ගන්ථවංශය ඇසුරු කොටගෙන, සත්පුරුෂයන්ට මඟපෙන්වන්නක් වූ ද, ත්රිපිටකයෙහි එකතුවක් වූ ද ගන්ථවංශය (ග්රන්ථ වංශය) පවසන්නෙමි.
Vimatinodanamārambhaṃ, taṃ me suṇātha sādhavo;
Sabbampi buddhavacanaṃ, vimutti ca sahetukaṃ.
සැක දුරු කිරීම පිණිස අරඹන ලද, හේතු සහිත වූ විමුක්තිය හා සියලු බුද්ධ වචනය පිළිබඳ වූ එය, පින්වත්නි, මාගෙන් අසනු මැනවි.
Hoti ekavidhaṃyeva, tividhaṃ piṭakena ca;
Tañca sabbampi kevalaṃ, pañcavidhaṃ nikāyato.
ඒ සියලු බුද්ධ වචනය (රස වශයෙන්) එක් වැදෑරුම් ද, පිටක වශයෙන් තෙවැදෑරුම් ද, නිකාය වශයෙන් පස් වැදෑරුම් ද වේ.
Aṅgato ca navavidhaṃ, dhammakkhandhagaṇanato;
Caturāsīti sahassa, dhammakkhandhapabhedananti.
අංග වශයෙන් නවවැදෑරුම් ද, ධර්මස්කන්ධ ගණනින් අසූහතර දහසක් (84,000ක්) වූ ධර්මස්කන්ධ ප්රභේදයන්ගෙන් යුක්ත ද වේ.
Kathaṃ piṭakato piṭakañhi tividhaṃ hoti?
පිටක වශයෙන් (බුද්ධ වචනය) තෙවැදෑරුම් වන්නේ කෙසේද?
Vinayapiṭakaṃ, abhidhammapiṭakaṃ suttantapiṭakanti. Tattha katamaṃ vinaya piṭakaṃ? Pārājikakaṇḍaṃ, pācittiyakaṇḍaṃ, mahāvaggakaṇḍaṃ, cullavaggakaṇḍaṃ, parivārakaṇḍanti. Imāni kaṇḍāni vinayapiṭakaṃ nāma.
විනය පිටකය, අභිධර්ම පිටකය සහ සූත්ර පිටකය වශයෙනි. එහි විනය පිටකය යනු කුමක්ද? පාරාජිකා පාලිය (පාරාජිකා කණ්ඩය), පාචිත්තිය පාලිය (පාචිත්තිය කණ්ඩය), මහාවග්ග පාලිය (මහාවග්ග කණ්ඩය), චුල්ලවග්ග පාලිය (චුල්ලවග්ග කණ්ඩය) සහ පරිවාර පාලිය (පරිවාර කණ්ඩය) යන්නයි. මේ කොටස් විනය පිටකය නම් වේ.
Katamaṃ abhidhammapiṭakaṃ? Dhammasaṅgaṇī-pakaraṇaṃ, vibhaṅga-pakaraṇaṃ, dhātukathā-pakaraṇaṃ, puggalapaññatti-pakaraṇaṃ, kathāvatthu-pakaraṇaṃ, yamaka-pakaraṇaṃ, paṭṭhāna-pakaraṇanti. Imāni satta pakaraṇāni abhidhammapiṭakaṃ nāma. Katamaṃ suttantapiṭakaṃ? Sīlakkhandhavaggādikaṃ, avasesaṃ buddhavacanaṃ suttantapiṭakaṃ nāma.
අභිධර්ම පිටකය යනු කුමක්ද? ධම්මසංගණී ප්රකරණය, විභංග ප්රකරණය, ධාතුකථා ප්රකරණය, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති ප්රකරණය, කථාවත්ථු ප්රකරණය, යමක ප්රකරණය සහ පට්ඨාන ප්රකරණය යන්නයි. මේ ප්රකරණ සත අභිධර්ම පිටකය නම් වේ. සූත්ර පිටකය (සුත්තන්ත පිටකය) යනු කුමක්ද? සීලක්ඛන්ධ වර්ගය ආදී කොට ඇති ඉතිරි බුද්ධ වචනය සූත්ර පිටකය නම් වේ.
Kathaṃ nikāyato? Nikāyā pañca vidhā honti. Dīghanikāyo, majjhimanikāyo, saṃyuttanikāyo, aṅguttaranikāyo, khuddakanikāyoti.
නිකාය වශයෙන් කෙසේද? නිකාය පස් වැදෑරුම් වේ. එනම්: දීඝ නිකාය, මජ්ඣිම නිකාය, සංයුත්ත නිකාය, අංගුත්තර නිකාය සහ ඛුද්දක නිකාය යි.
Tattha katamo dīgha-nikāyo? Sīlakkhandhavaggo, mahāvaggo, pāthikavaggoti, ime tayo vaggā dīghanikāyo nāma. Imesu tīsu vaggesu, catutiṃsa vaggāni ca honti. [Catutiṃseva suttantā, sīlakkhandhavaggādikā, yassa bhavanti so yeva dīghanikāya nāma hoti.]
එහි දීඝ නිකාය යනු කුමක්ද? සීලක්ඛන්ධ වර්ගය, මහාවර්ගය සහ පාථික වර්ගය යන මේ වර්ග තුන දීඝ නිකාය නම් වේ. මේ වර්ග තුනෙහි සූත්ර තිස් හතරක් (34ක්) අඩංගු වේ. [සීලක්ඛන්ධ වර්ගය ආදී කොට ඇති, සූත්ර තිස් හතරක්ම යම් නිකායක අඩංගු වේ ද, එයම දීඝ නිකාය නම් වේ.]
Katamo majjhimanikāyo? Mūlapaṇṇāso, majjhimapaṇṇāso, uparipaṇṇāsoti, ime tayo paṇṇāsā majjhimanikāyo nāma. Imesu tīsu paṇṇāsesu dvepaññāsādhika-sutta-satāni honti [diyaḍḍhasatasuttantā, dvi suttaṃ yassa santiso, majjhimanikāyo nāmo mūlapaṇṇāsamādi hoti.]
මජ්ඣිම නිකාය යනු කුමක්ද? මූලපණ්ණාසකය, මජ්ඣිමපණ්ණාසකය සහ උපරිපණ්ණාසකය යන මේ පණ්ණාසක (පනස් බැගින් වූ කාණ්ඩ) තුන මජ්ඣිම නිකාය නම් වේ. මේ පණ්ණාසක තුනෙහි සූත්ර එකසිය පනස් දෙකක් (152ක්) වෙයි. [මූලපණ්ණාසකය ආදී කොට ඇති, එකසිය පනස් දෙකක් සූත්රයන් යම් නිකායක පවතී ද, එය මජ්ඣිම නිකාය නම් වේ.]
Katamo saṃyuttanikāyo? Sagāthāvaggo, nidānavaggo, khandhakavaggo, saḷāyatanavaggo, mahāvaggoti, ime pañca vaggā saṃyuttanikāyo nāma. Imesu pañcasu vaggesu dvāsaṭṭhisuttasattasatādhikasatta-suttasahassāni honti. [Dvāsaṭṭhi-satta-satāni, sattasahassakāni ca.] Suttāni yassa honti so, sagāthādikavaggako, saṃyuttanikāyo nāmo veditabbo ca viññūnāti.
සංයුත්ත නිකාය යනු කුමක්ද? සගාථ වර්ගය, නිදාන වර්ගය, ඛන්ධක වර්ගය, සළායතන වර්ගය සහ මහාවර්ගය යන මේ වර්ග පහ සංයුත්ත නිකාය නම් වේ. මේ වර්ග පහෙහි සූත්ර හත්දහස් හත්සිය හැට දෙකක් (7,762ක්) වෙයි. [හත්දහස් හත්සිය හැට දෙකක් සූත්රයන් යම් නිකායක අඩංගු වේ ද, සගාථ වර්ගය ආදී කොට ඇති එය සංයුත්ත නිකාය ලෙස නුවණැත්තන් විසින් දත යුතුය.]
Katamo aṅguttaranikāyo? Ekkanipāto, dukkanipāto, tikkanipāto, catukkanipāto, pañcakanipāto, chakkanipāto, sattakanipāto, aṭṭhakanipāto, navakanipāto, dasakanipāto, ekādasanipātoti, ime ekādasa nipātā aṅguttaranikāyo nāma. Imesu ekādasa nipātesu satta-paññāsa-pañca-satādhikanava-sutta-sahassāni honti. [Navasuttasahassāni, pañcasatamattāni ca, sattapaññāsādhikāni, suttāni yassa honti so, aṅguttaranikāyoti, ekkanipātakādikoti.]
අංගුත්තර නිකාය යනු කුමක්ද? ඒකක නිපාතය, දුක නිපාතය, තික නිපාතය, චතුක්ක නිපාතය, පඤ්චක නිපාතය, ඡක්ක නිපාතය, සත්තක නිපාතය, අට්ඨක නිපාතය, නවක නිපාතය, දසක නිපාතය සහ ඒකාදසක නිපාතය යන මේ නිපාත එකොළහ අංගුත්තර නිකාය නම් වේ. මේ නිපාත එකොළහෙහි සූත්ර නවදහස් පන්සිය පනස් හතක් (9,557ක්) වෙයි. [ඒකක නිපාතය ආදී කොට ඇති, නවදහස් පන්සිය පනස් හතක් සූත්රයන් යම් නිකායක අඩංගු වේ ද, එය අංගුත්තර නිකාය නම් වේ.]
Katamo khuddakanikāyo? Khuddakapāṭho, dhammapadaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, suttanipāto, vimānavatthu, petavatthu, therakathā, therīkathā, jātakaṃ, mahāniddeso, paṭisambhidāmaggo, apadānaṃ, buddhavaṃso, cariyāpiṭakaṃ, vinayapiṭakaṃ, abhidhammapiṭakanti. Imesu sattarasasu ganthesu anekāni sutta-sahassāni honti. [Anekāni sutta-sahassāni, niddiṭṭhāni mahesinā, nikāye pañcame ime, khuddake iti visuteti.]
ඛුද්දක නිකාය යනු කුමක්ද? ඛුද්දකපාඨය, ධම්මපදය, උදානය, ඉතිවුත්තකය, සුත්තනිපාතය, විමානවත්ථු, පේතවත්ථු, ථේරගාථා, ථේරීගාථා, ජාතකය, මහානිද්දේසය, පටිසම්භිදාමග්ගය, අපදානය, බුද්ධවංශය, චරියාපිටකය, විනය පිටකය සහ අභිධර්ම පිටකය යන්නයි. මේ ග්රන්ථ දහහතෙහි (17හි) නොයෙක් දහස් ගණන් සූත්රයන් වෙයි. [මහේසී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද නොයෙක් දහස් ගණන් සූත්රයන් ඇතුළත්, පස්වන නිකාය වූ මෙය ඛුද්දක නිකාය නමින් ප්රසිද්ධය.]
Kathaṃ aṅgato aṅgahi nava vidhaṃ hoti? Suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthā, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallanti, navappabhedaṃ hoti. Tattha ubhato vibhaṅganiddesakhandhakaparivārā, suttanipāte, maṅgalasutta, ratanasutta, tuvaṭṭakasuttāni. Aññampi suttanāmakaṃ tathāgatavacanaṃ, suttanti veditabbaṃ. Sabbaṃ sagāthakaṃ geyyanti veditabbaṃ. Visesanasaṃyuttake sakalopi sagāthakavaggo, sakalaṃ abhidhammapiṭakaṃ nigāthakañca suttayañca aññampi aṭṭhahi aṅgehi asaṅgahitaṃ buddhavacanaṃ taṃ veyyākaraṇanti veditabbaṃ. Dhammapadaṃ, therakathā, therīkathā, suttanipāte, no suttanāmikā suddhikagāthā, gāthāti veditabbā. Somanassa ñāṇamayikagāthā paṭika-saṃyuttā dve asītisuttantā udānanti veditabbā. Vuttañhetaṃ bhagavatātiādinayappavattā dasuttarasatasuttantā, itivuttakanti veditabbā. Apaṇṇakajātakādīni paññāsādikāni. Pañcajātakasatāni, jātakanti veditabbaṃ. Cattāro me bhikkhave acchariyā abhūtadhammā, ānandetiādinayappavattā sabbepi acchariya abhūtadhammapaṭisaṃyuttā suttantā abhūtadhammanti veditabbā. Cullavedalla, mahāvedalla, sammādiṭṭhi, sakkapañha, saṅkhārabhājaniya, mahāpuṇṇamasuttantādayo sabbepi vedañca tuṭṭhiñca laddhā [puccha] laddhā pucchitasuttantā, vedallanti veditabbā. Katamāni caturāsīti dhammakkhandhasahassāni dujānāni, caturāsīti dhammakkhandhasahassāni sace vitthārena kathissaṃ atipapañco bhavissati. Tasmā naya vasena kathissāmi. Ekaṃ vatthu, eko dhammakkhandho, ekaṃ nidānaṃ eko dhammakkhandho, ekaṃ pañhā pucchantaṃ eko dhammakkhandho, ekaṃ pañhā visajjanaṃ eko dhammakkhandho, caturāsīti dhammakkhandhasahassāni kena bhāsitāni, kattha bhāsitāni, kadā bhāsitāni, kamārabbha bhāsitāni, kimatthaṃ bhāsitāni, kena dhāritāni, kenābhatāni, kimatthaṃ pariyāpuṇitabbāni. Tatrāyaṃ visajjanā, kena bhāsitānīti? Buddhānu buddhehi bhāsitāni. Kattha bhāsitānīti? Devesu ca mānussesu ca, bhāsitāni. Kadā bhāsitānīti? Bhagavato dharamānakāle ceva pacchimakāle ca bhāsitāni. Katamārabbha bhāsitānīti? Pañcavaggiyādike veneyya bandhave ārabbha bhāsitānīti. Kimatthaṃ bhāsitānīti? Tivajjañca avajjañca ñatvā vajjaṃ pahāya avajje paṭipattitvā nibbānapariyante. Diṭṭha-dhammikasamparāyikatthe sampāpuṇituṃ.
අංග වශයෙන් නව වැදෑරුම් වන්නේ කෙසේද? සූත්ර, ගෙය්ය, වෙය්යාකරණ, ගාථා, උදාන, ඉතිවුත්තක, ජාතක, අබ්භුතධම්ම සහ වේදල්ල යනුවෙන් බුද්ධ වචනය නව වැදෑරුම් ප්රභේද වේ. එහි උභතෝ විභංග, නිද්දේස, ඛන්ධක, පරිවාර ද, සුත්ත නිපාතයෙහි මංගල සූත්රය, රතන සූත්රය, තුවටක සූත්රය ද ඇතුළුව ‘සූත්ර’ නමින් හැඳින්වෙන අනෙකුත් තථාගත වචන ද ‘සූත්ර’ (සුත්ත) යැයි දත යුතුය. ගාථා සහිත සියලු දේශනා ‘ගෙය්ය’ යැයි දත යුතුය. විශේෂයෙන් සංයුක්ත නිකායෙහි මුළු සගාථක වර්ගයම ද, මුළු අභිධර්ම පිටකය ද, ගාථා රහිත වූ සූත්ර දේශනා ද, අනෙකුත් අංග අටෙහි ඇතුළත් නොවන වෙනත් බුද්ධ වචන ද ‘වෙය්යාකරණ’ යැයි දත යුතුය. ධම්මපදය, ථේරගාථා, ථේරීගාථා ද, සුත්තනිපාතයෙහි සූත්ර නාමයෙන් නොහැඳින්වෙන හුදු ගාථා පමණක්ම වූ දේශනා ද ‘ගාථා’ යැයි දත යුතුය. සෝමනස්ස සහ ඥාණමය ගාථාවන්ගෙන් යුක්ත වූ, සූත්ර අසූ දෙකකින් සමන්විත දේශනා ‘උදාන’ යැයි දත යුතුය. ‘භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී’ යනාදී ක්රමයෙන් ඇරඹෙන සූත්ර එකසිය දහයක් වූ දේශනා ‘ඉතිවුත්තක’ යැයි දත යුතුය. අපණ්ණක ජාතකය ආදී කොට ඇති, පන්සිය පනස් ජාතක දේශනා ‘ජාතක’ යැයි දත යුතුය. “මහණෙනි, ආනන්ද කෙරෙහි මේ ආශ්චර්ය අද්භූත ධර්ම සතරක් වෙති” යනාදී වශයෙන් ඇරඹෙන, ආශ්චර්යවත් හා අද්භූත කරුණු පිළිබඳ සියලු සූත්ර දේශනා ‘අබ්භුතධම්ම’ යැයි දත යුතුය. චුල්ලවේදල්ල, මහාවේදල්ල, සම්මාදිට්ඨි, සක්කපඤ්හ, සංඛාරභාජනීය, මහාපුණ්ණම සූත්ර ආදී වූ, ඥානය ද ප්රීතිය ද ලැබෙන සේ ප්රශ්න විචාරීමෙන් යුත් සියලු සූත්ර දේශනා ‘වේදල්ල’ යැයි දත යුතුය. දැනගැනීමට අපහසු වූ අසූහතර දහසක් ධර්මස්කන්ධයෝ කවරහුද? අසූහතර දහසක් ධර්මස්කන්ධයෝ විස්තර සහිතව ප්රකාශ කළහොත් එය ඉතා දීර්ඝ වනු ඇත. එබැවින් ක්රමයක් (නය) වශයෙන් පමණක් ප්රකාශ කරන්නෙමි. එක් කරුණක් එක් ධර්මස්කන්ධයකි, එක් නිදානයක් එක් ධර්මස්කන්ධයකි, එක් ප්රශ්න ඇසීමක් එක් ධර්මස්කන්ධයකි, එක් ප්රශ්න විසඳීමක් එක් ධර්මස්කන්ධයකි. අසූහතර දහසක් ධර්මස්කන්ධයෝ කවුරුන් විසින් දේශනා කරන ලද්දේද? කොහිදී දේශනා කරන ලද්දේද? කවදා දේශනා කරන ලද්දේද? කවුරුන් අරභයා දේශනා කරන ලද්දේද? කුමක් සඳහා දේශනා කරන ලද්දේද? කවුරුන් විසින් දරන ලද්දේද? කවුරුන් විසින් ගෙනෙන ලද්දේද? කුමක් සඳහා ප්රගුණ කළ යුතුද? එහි විසඳුම මෙසේය: කවුරුන් විසින් දේශනා කරන ලද්දේද? බුදුරජාණන් වහන්සේ සහ බුද්ධ ශ්රාවකයන් (අනුබුදුන්) විසින් දේශනා කරන ලදි. කොහිදී දේශනා කරන ලද්දේද? දෙවියන් සහ මිනිසුන් අතරෙහි දේශනා කරන ලදි. කවදා දේශනා කරන ලද්දේද? භාග්යවතුන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයෙහි සහ පශ්චාත් කාලයෙහි දේශනා කරන ලදි. කවුරුන් අරභයා දේශනා කරන ලද්දේද? පස්වග මහණුන් ආදී විනෙය්ය ජනයා අරභයා දේශනා කරන ලදි. කුමක් සඳහා දේශනා කරන ලද්දේද? ත්රිවිධ දෝෂයන් සහ දෝෂ රහිත බව හඳුනාගෙන, දෝෂයන් අතහැර, නිවැරදි දේහි පිළිපැද, නිර්වාණය කෙළවර කොට ඇති මෙලොව සහ පරලොව යහපත සලසා ගැනීම පිණිසය.
Kena dhāritānīti? Anubuddhehi ceva sissānusissehi ca dhāritāni. Kenā bhatānīti? Ācariya paraṃparehi ābhatāni. Kimatthaṃ pariyāpuṇitabbānīti? Vajjañca avajjañca ñatvā vajjaṃ pahāya avajje paṭipattitvā nibbānapariyante diṭṭhadhammikasamparāyikatthe, saṃpāpuṇituṃ, yadevaṃ tāya nibbānapariyante diṭṭhadhammikasamparāyikatthe sādhikāni honti. Teva tattha kehi appamattena pariyāpuṇitabbāni dhāretabbāni dhāretabbāni vācetabbāni sajjhāyaṃ kātabbānīti [iti cullaganthavaṃse piṭakattaya dīpako nāma paṭhamo paricchedo.]
කවුරුන් විසින් දරන ලද්දේද? අනුබුදුවරුන් විසින් ද, ශිෂ්ය අනුශිෂ්ය පරම්පරාවන් විසින් ද දරන ලදි. කවුරුන් විසින් රැගෙන එන ලද්දේද? ආචාර්ය පරම්පරාවන් විසින් රැගෙන එන ලදි. කුමක් සඳහා ප්රගුණ කළ යුතුද? දෝෂ සහ නිවැරදි දේ හඳුනාගෙන, දෝෂයන් අතහැර, නිවැරදි දේහි පිළිපැද, නිවන කෙළවර කොට ඇති මෙලොව පරලොව යහපත සලසා ගැනීම පිණිසය. යම් හෙයකින් එයින් නිවන කෙළවර කොට ඇති මෙලොව පරලොව යහපත සාක්ෂාත් කරගත හැක්කේ වේද, එබැවින් එහිලා කවුරුන් විසින් වුවද අප්රමාදව ප්රගුණ කළ යුතුය, දරාගත යුතුය, කියවිය යුතුය, සජ්ඣායනා කළ යුතුය. [මෙසේ චුල්ල ගන්ථවංශයෙහි ‘පිටකත්තය දීපක’ නම් වූ පළමු වන පරිච්ඡේදය නිමාවට පත් විය.]
2. Ganthakārakācariya-paricchedo
2. ග්රන්ථකාරක ආචාර්යවරුන් පිළිබඳ පරිච්ඡේදය
Ācariyo pana atthi. Porāṇācariyā atthi, aṭṭhakathācariyā atthi, ganthakārakācariyā atthi, tividhanāmikācariyā. Katame porāṇācariyā? Paṭhamasaṅgāyanāyaṃ pañcasatā khīṇāsavā pañcannaṃ nikāyānaṃ nāmañca atthañca adhippāyañca yadañca byañjana sodhanañca avasesaṃ kiccaṃ kariṃsu. Dutiyasaṅgāyanāyaṃ sattasatā khīṇāsavā tesaṃyeva saddatthādikaṃ kiccaṃ puna kariṃsu. Tatiyasaṅgāyanāyaṃ sahassamattā khīṇāsavā tesaṃyeva saddatthādikaṃ kiccaṃ puna kariṃsu. Iccevaṃ dvesatādhikā dvesahassa khīṇāsavā mahākaccāyanaṃ ṭhapetvā avasesā porāṇācariyā nāma. Ye porāṇācariyā teyeva aṭṭhakathācariyā nāma. Katame ganthakārakācariyā? Mahāaṭṭhakathikāpebhadaanekācariyā ganthakārakācariyā nāma. Katame tividha nāmācariyā mahākaccāyano tividhanāmaṃ. Katame ganthā mahākaccāyanena katā? Kaccāyanagantho, mahāniruttigantho, cullaniruttigantho, yamakagantho, nettigantho, peṭakopadesaganthoti, ime cha ganthā mahākaccāyanena katā. Katame anekācariyena katā ganthā? Mahāpaccarikācariyo mahāpaccariyaṃ nāma ganthaṃ akāsi. Mahākurundikācariyo kurundi nāma ganthaṃ akāsi. Aññataro ācariyo mahāpaccariya ganthassa aṭṭhakathaṃ akāsi. Aññataro ācariyo kurundi ganthassa aṭṭhakathaṃ akāsi, mahābuddhaghosā nāmacariyo visuddhimaggo dīghanikāyassa sumaṅgalavilāsani nāma aṭṭhakathā, majjhimanikāyassa papañcasūdanī nāma aṭṭhakathā, saṃyuttanikāyassa sāratthappakāsinī nāma aṭṭhakathā, aṅguttaranikāyassa manorathapūraṇī nāma aṭṭhakathā, pañcavinaya ganthānaṃ samantapāsādikā nāma aṭṭhakathā, sattannaṃ abhidhammaganthānaṃ paramatthakathā nāma aṭṭhakathā, pātimokkha saṃkhātāya mātikāya kaṅkhāvitaraṇīti visuddhi nāma aṭṭhakathā, dhammapadassa aṭṭhakathā, jātakassa aṭṭhakathā, khuddakapāṭhassa aṭṭhakathā, suttanipātassa aṭṭhakathā, apadānassa aṭṭhakathāti, ime terasa ganthe akāsi. Buddhadattonāmācariyo vinaya vinicchayo, uttaravinicchayo, abhidhammāvatāro, buddhavaṃsassa madhuratthavilāsinī nāma aṭṭhakathāti, ime cattāro ganthe akāsi. Ānandonāmācariyā sattābhidhammaganthaṭṭhakathāya mūṭīkaṃ nāma ṭīkaṃ akāsi. Dhammapālācariyo nettippakaraṇaṭṭhakathā, itivuttakaṭṭhakathā, udānaṭṭhakathā, cariyāpiṭakaṭṭhakathā, therakathaṭṭhakathā, therīkathaṭṭhakathā, vimānavatthussa vimalavilāsini nāma aṭṭhakathā, petavatthussa vimalavilāsini nāma aṭṭhakathā, visuddhimaggassa paramatthamañjūsā nāma ṭīkā, dīghanikāyassa aṭṭhakathādīnaṃ catunnaṃ aṭṭhakathānaṃ līnatthappakāsani nāma ṭīkā, jātakaṭṭhakathāya līnatthappakāsani nāma ṭīkā, nettipakaraṇaṭṭhakathāya ṭīkā, buddhavaṃsaṭṭhakathāya paramatthadīpanī nāma ṭīkā, abhidhammaṭṭhakathāyaṭīkā līnatthavaṇṇanā nāma anuṭīkāti ime cuddasa matte ganthe akāsi.
ආචාර්යවරු ද වෙති. එනම් පෝරාණාචාර්යවරු, අට්ඨකථාචාර්යවරු, ග්රන්ථකාරක ආචාර්යවරු සහ ත්රිවිධනාමික ආචාර්යවරු වෙති. පෝරාණාචාර්යවරු කවුරුන්ද? ප්රථම සංගායනාවේදී පන්සියයක් රහතන් වහන්සේලා පංච නිකායන්හි නාමය, අර්ථය, අදහස, පාඨයන් සහ ව්යඤ්ජන ශෝධනය මෙන්ම ඉතිරි සියලු කටයුතු සිදු කළහ. දෙවන සංගායනාවේදී සත්සියයක් රහතන් වහන්සේලා එම නිකායන්හිම ශබ්ද සහ අර්ථ ආදී කටයුතු නැවත සිදු කළහ. තුන්වන සංගායනාවේදී දහසක් පමණ වූ රහතන් වහන්සේලා එම කටයුතුම නැවත සිදු කළහ. මෙසේ මහා කච්චායන තෙරුන් වහන්සේ හැර, ඉතිරි දෙදහස් දෙසියයක් පමණ වූ රහතන් වහන්සේලා 'පෝරාණාචාර්යවරු' නම් වෙති. යම් පෝරාණාචාර්ය කෙනෙක් වෙත්ද, ඔවුහුම 'අට්ඨකථාචාර්යවරු' ද වෙති. ග්රන්ථකාරක ආචාර්යවරු කවුරුන්ද? මහා අට්ඨකථාචාර්යවරුන් ඇතුළු බොහෝ ආචාර්යවරු 'ග්රන්ථකාරක ආචාර්යවරු' නම් වෙති. ත්රිවිධනාමික ආචාර්යවරු කවුරුන්ද? මහා කච්චායන තෙරුන් වහන්සේ ත්රිවිධ නාමික වෙති. මහා කච්චායන තෙරුන් වහන්සේ විසින් කරන ලද ග්රන්ථ මොනවාද? කච්චායන ග්රන්ථය, මහා නිරුත්ති ග්රන්ථය, චුල්ල නිරුත්ති ග්රන්ථය, යමක ග්රන්ථය, නෙත්ති ග්රන්ථය සහ පේටකෝපදේස ග්රන්ථය යන මෙම ග්රන්ථ හය මහා කච්චායන තෙරුන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. විවිධ ආචාර්යවරුන් විසින් කරන ලද ග්රන්ථ මොනවාද? මහාපච්චරිකාචාර්යවරයා 'මහාපච්චරිය' නම් ග්රන්ථය කළේය. මහාකුරුන්දිකාචාර්යවරයා 'කුරුන්දි' නම් ග්රන්ථය කළේය. වෙනත් ආචාර්යවරයෙක් මහාපච්චරිය ග්රන්ථයට අට්ඨකථාවක් කළේය. තවත් ආචාර්යවරයෙක් කුරුන්දි ග්රන්ථයට අට්ඨකථාවක් කළේය. මහා බුද්ධඝෝෂ නම් ආචාර්යවරයා විසුද්ධිමග්ගය ද, දීඝ නිකායට 'සුමංගලවිලාසිනී' නම් අට්ඨකථාව ද, මජ්ඣිම නිකායට 'පපංචසූදනී' නම් අට්ඨකථාව ද, සංයුත්ත නිකායට 'සාරත්ථප්පකාසිනී' නම් අට්ඨකථාව ද, අංගුත්තර නිකායට 'මනෝරථපූරණී' නම් අට්ඨකථාව ද, විනය ග්රන්ථ පහ සඳහා 'සමන්තපාසාදිකා' නම් අට්ඨකථාව ද, අභිධර්ම ග්රන්ථ සත සඳහා 'පරමත්ථකථා' නම් අට්ඨකථාව ද, ප්රාතිමෝක්ෂ සංඛ්යාත මාතිකාව සඳහා 'කංඛාවිතරණී' නම් අට්ඨකථාව ද, ධම්මපද අට්ඨකථාව ද, ජාතක අට්ඨකථාව ද, ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථාව ද, සුත්තනිපාත අට්ඨකථාව ද, අපදාන අට්ඨකථාව ද යන මෙම ග්රන්ථ දහතුන කළේය. බුද්ධදත්ත නම් ආචාර්යවරයා 'විනය විනිච්ඡය', 'උත්තර විනිච්ඡය', 'අභිධම්මාවතාරය' සහ බුද්ධවංශයට 'මධුරත්ථවිලාසිනී' නම් අට්ඨකථාව ද යන මෙම ග්රන්ථ හතර කළේය. ආනන්ද නම් ආචාර්යවරයා සප්ත අභිධර්ම ග්රන්ථ අට්ඨකථාවට 'මූලටීකාව' නම් ටීකාව කළේය. ධම්මපාල ආචාර්යවරයා නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථාව, ඉතිවුත්තක අට්ඨකථාව, udāna අට්ඨකථාව, චරියාපිටක අට්ඨකථාව, ථේරගාථා අට්ඨකථාව, ථේරීගාථා අට්ඨකථාව, විමානවත්ථුවට 'විමලවිලාසිනී' නම් අට්ඨකථාව, පේතවත්ථුවට 'විමලවිලාසිනී' නම් අට්ඨකථාව, විසුද්ධිමග්ගයට 'පරමත්ථමංජුසා' නම් ටීකාව, දීඝ නිකාය ආදී නිකාය හතරේ අට්ඨකථාවන්ට 'ලීනත්ථප්පකාසිනී' නම් ටීකාව, ජාතක අට්ඨකථාවට 'ලීනත්ථප්පකාසිනී' නම් ටීකාව, නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථාවට ටීකාව, බුද්ධවංශ අට්ඨකථාවට 'පරමත්ථදීපනී' නම් ටීකාව සහ අභිධර්ම අට්ඨකථාවේ ටීකාවට 'ලීනත්ථවණ්ණනා' නම් අනුටීකාව ද යන මෙම ග්රන්ථ දහහතරක් පමණ කළේය.
Dve pubbācariyānāmā cariyānirutti mañjūsaṃ nāma cullanirutti ṭīkañca mahānirutti saṅkhepañca akaṃsu. Mahāvajirabuddhināmācariyo vinayagaṇṭhināma pakaraṇaṃ akāsi. Dīpaṅkarasaṅkhāto vimalabuddhi nāmācariyo mukhamattadīpanī nāmakaṃ nyāsappakaraṇaṃ akāsi. Cullavajirabuddhi nāmācariyo atthabyākhyānaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi.
පූර්වාචාර්යවරුන් දෙදෙනෙක් 'නිරුත්තිමංජුසා' නම් චුල්ලනිරුත්ති ටීකාව සහ 'මහානිරුත්තිසංඛේපය' ද කළහ. මහාවජිරබුද්ධි නම් ආචාර්යවරයා 'විනයගණ්ඨි' නම් ප්රකරණය කළේය. දීපංකර නම් වූ විමලබුද්ධි ආචාර්යවරයා 'මුඛමත්තදීපනී' නම් න්යාස ප්රකරණය කළේය. චුල්ලවජිරබුද්ධි නම් ආචාර්යවරයා 'අත්ථබ්යාඛ්යානය' නම් ප්රකරණය කළේය.
Dīpaṅkaro nāmācariyo rūpasiddhi pakaraṇaṃ, rūpasiddhi ṭīkaṃ, sampapañca suttañceti tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Ānandācariyassa jeṭṭhasisso dhammapālo nāmācariyo saccasaṅkhepaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Kassapo nāmācariyo mohavicchedanī, vimaticchedanī, dasabuddhavaṃso, anāgatavaṃsoti, catuvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi.
දීපංකර නම් ආචාර්යවරයා 'රූපසිද්ධි ප්රකරණය', 'රූපසිද්ධි ටීකාව' සහ 'සම්පපංච සූත්රය' යන ත්රිවිධ ප්රකරණය කළේය. ආනන්ද ආචාර්යවරයාගේ ජ්යෙෂ්ඨ ශිෂ්ය වූ ධම්මපාල නම් ආචාර්යවරයා 'සච්චසංඛේපය' නම් ප්රකරණය කළේය. කස්සප නම් ආචාර්යවරයා 'මෝහවිච්ඡේදනී', 'විමතිච්ඡේදනී', 'දසබුද්ධවංශය' සහ 'අනාගතවංශය' යන සිව්වැදෑරුම් ප්රකරණය කළේය.
Mahānāmo nāmācariyo, saddhammapakāsanī nāma paṭisambhidāmaggassa aṭṭhakathaṃ akāsi. Dīpavaṃso, thūpavaṃso, bodhivaṃso, cūlavaṃso, mahāvaṃso, paṭisambhidāmaggaṭṭhakathā gaṇṭhi ceti ime cha ganthā mahānāmācari visuṃ visuṃ katā.
මහනාම නම් ආචාර්යවරයා පටිසම්භිදාමග්ගයට 'සද්ධම්මප්පකාසිනී' නම් අට්ඨකථාව කළේය. දීපවංශය, ථූපවංශය, බෝධිවංශය, චූලවංශය, මහාවංශය සහ පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා ගණ්ඨිය යන මෙම ග්රන්ථ හය මහනාම ආචාර්යවරුන් විසින් වෙන් වෙන් වශයෙන් කරනු ලැබූහ.
Navo mahānāmo nāmācariyo navaṃ mahāvaṃsa nāma pakaraṇaṃ akāsi. Upaseno nāmācariyo saddhammapajjotikaṃ nāma mahāniddesassa aṭṭhakathaṃ akāsi. Moggalāno nāmācariyo moggalānabyākaraṇaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Saṅgharakkhito nāmācariyo, subodhālaṅkāraṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Vuttodayakāro nāmācariyo vuttodayaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Dhammasiri nāmācariyo khuddakasikkhaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Purāṇakhuddasikkhāya ṭīkā, mūlasikkhā ceti, ime dve ganthā dvehācariyehi visuṃ visuṃ katā.
නව මහනාම නම් ආචාර්යවරයා 'නව මහාවංශය' නම් ප්රකරණය කළේය. උපසේන නම් ආචාර්යවරයා මහානිද්දේසයට 'සද්ධම්මපජ්ජෝතිකා' නම් අට්ඨකථාව කළේය. මොග්ගල්ලාන නම් ආචාර්යවරයා 'මොග්ගල්ලාන ව්යාකරණය' නම් ප්රකරණය කළේය. සංඝරක්ඛිත නම් ආචාර්යවරයා 'සුබෝධාලංකාරය' නම් ප්රකරණය කළේය. වුත්තෝදය කර්තෘ නම් ආචාර්යවරයා 'වුත්තෝදය' නම් ප්රකරණය කළේය. ධම්මසිරි නම් ආචාර්යවරයා 'ඛුද්දකසික්ඛා' නම් ප්රකරණය කළේය. 'පුරාණ ඛුද්දකසික්ඛා ටීකාව' සහ 'මූලසික්ඛා' යන මෙම ග්රන්ථ දෙක ආචාර්යවරුන් දෙදෙනෙකු විසින් වෙන් වෙන් වශයෙන් කරනු ලැබූහ.
Anuruddho nāmācariyo paramatthavinicchayaṃ, nāmarūpaparicchedaṃ, abhidhammatthasaṅgahaṃ ceti tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Khemo nāmācariyo khemaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Sāriputto nāmācariyo vinayaṭṭhakathāya sāratthadīpanī nāma ṭīkaṃ; vinayasaṅgahapakaraṇaṃ, vinayasaṅgahassaṭīkaṃ; aṅguttaraṭṭhakathāya sāratthamañjūsaṃ nāma navaṃ ṭīkaṃ; pañcikā ṭīkañceti, ime pañca ganthe akāsi. Buddhanāgo nāmācariyo vinayatthamañjūsaṃ nāma kaṅkhāvitaraṇīyā ṭīkaṃ akāsi. Navo moggalāno nāmācariyo abhidhānappadīpikaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Vācissaro nāmācariyo mahāsāmi nāma subodhālaṅkārassa ṭīkā, vuttodaya vivaraṇaṃ, sumaṅgalappasādani nāma khuddasikkhāya ṭīkā; sambandhacintā, sambandhacintāya ṭīkā; bālāvatāro, moggalānabyākaraṇassa pañcikāya ṭīkā; yogavinicchayo, vinayavinicchayassa ṭīkā, uttaravinicchayassa ṭīkā, nāmarūpa-paricchedassa vibhāgo, saddatthassa padarūpavibhāvanaṃ; khemassa pakaraṇassa ṭīkā, sīmālaṅkāro, mūlasikkhāya ṭīkā, rūpavibhāgo, paccayasaṅgaho, saccasaṅkhepassa ṭīkā ceti, ime aṭṭhārasa ganthe akāsi.
අනුරුද්ධ නම් ආචාර්යවරයා පරමත්ථවිනිච්ඡය, නාමරූපපරිච්ඡේදය සහ අභිධම්මත්ථසංග්රහය යන ත්රිවිධ ප්රකරණයන් කළේය. ඛේම නම් ආචාර්යවරයා ඛේම නම් ප්රකරණය කළේය. සාරිපුත්ත නම් ආචාර්යවරයා විනයට්ඨකථාවට සාරත්ථදීපනී නම් ටීකාව ද, විනයසංගහ ප්රකරණය ද, විනයසංගහ ටීකාව ද, අංගුත්තරට්ඨකථාවට සාරත්ථමඤ්ජූසා නම් නව ටීකාව ද, පඤ්චිකා ටීකාව ද යන මේ ග්රන්ථ පහ කළේය. බුද්ධනාග නම් ආචාර්යවරයා කංඛාවිතරණී අටුවාවට විනයත්ථමඤ්ජූසා නම් ටීකාව කළේය. නව මොග්ගල්ලාන නම් ආචාර්යවරයා අභිධානප්පදීපිකාව නම් ප්රකරණය කළේය. වාචිස්සර නම් මහාසාමි ආචාර්යවරයා සුබෝධාලංකාර ටීකාව ද, වුත්තෝදය විවරණය ද, ඛුද්දසික්ඛාවට සුමංගලප්පසාදනී නම් ටීකාව ද, සම්බන්ධචින්තාව ද, සම්බන්ධචින්තා ටීකාව ද, බාලාවතාරය ද, මොග්ගල්ලාන ව්යාකරණයේ පඤ්චිකා ටීකාව ද, යෝගවිනිච්ඡය ද, විනයවිනිච්ඡය ටීකාව ද, උත්තරවිනිච්ඡය ටීකාව ද, ნාමරූපපරිච්ඡේද විභාගය ද, සද්දත්ථ පදරූපවිභාවනය ද, ඛේම ප්රකරණයේ ටීකාව ද, සීමාලංකාරය ද, මූලසික්ඛා ටීකාව ද, රූපවිභාගය ද, පච්චයසංග්රහය ද, සච්චසංඛේප ටීකාව ද යන මේ ග්රන්ථ දහඅට කළේය.
Sumaṅgalo nāmācariyo abhidhammāvatārassaṭīkaṃ, abhidhammatthasaṅgahassaṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Buddhapiyo nāmācariyo sāratthasaṅgahaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Dhammakitti nāmācariyo dantadhātu pakaraṇaṃ akāsi. Medhaṅkaro nāmācariyo jinacaritaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Buddharakkhito nāmācariyo jinalaṅkāraṃ, jinalaṅkārassa ṭīkañcāti duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Upatisso nāmācariyo anāgatavaṃsassa aṭṭhakathaṃ akāsi.
සුමංගල නම් ආචාර්යවරයා අභිධම්මාවතාර ටීකාව සහ අභිධම්මත්ථසංග්රහ ටීකාව යන ද්විවිධ ප්රකරණයන් කළේය. බුද්ධපිය නම් ආචාර්යවරයා සාරත්ථසංග්රහය නම් ප්රකරණය කළේය. ධම්මකිත්ති නම් ආචාර්යවරයා දන්තධාතු ප්රකරණය කළේය. මේධංකර නම් ආචාර්යවරයා ජිනචරිතය නම් ප්රකරණය කළේය. බුද්ධරක්ඛිත නම් ආචාර්යවරයා ජිනාලංකාරය සහ ජිනාලංකාර ටීකාව යන ද්විවිධ ප්රකරණයන් කළේය. උපතිස්ස නම් ආචාර්යවරයා අනාගතවංශයේ අටුවාව කළේය.
Kaṅkhāvitaraṇīyā līnatthappakāsini, nisandeho, dhammānusāraṇī, ñeyyāsantati, ñeyyāsantatiyā ṭīkā, sumatādāvatāro, lokapaññatti pakaraṇaṃ, tathāgatuppatti pakaraṇaṃ, nalāṭadhātu vaṇṇanā, sīhaḷavatthu, dhammadīpako, paṭipattisaṅgaho, visuddhimaggaṇṭhi, abhidhammagaṇṭhi, nettipakaraṇagaṇṭhi, visuddhimaggacullanavaṭīkā, sotabbamālinī, pasādajananī, okāsaloko, subodhālaṅkārassa nava ṭīkā ceti, ime vīsati ganthā vīsatācariyehi visuṃ visuṃ katā.
කංඛාවිතරණී ලීනත්ථප්පකාසිනිය, නිසන්දේහය, ධම්මානුසාරණිය, ඥෙය්යාසන්තතිය, ඥෙය්යාසන්තති ටීකාව, සුමතාදාවතාරය, ලෝකපඤ්ඤත්ති ප්රකරණය, තථාගතොප්පත්ති ප්රකරණය, නළාටධාතු වර්ණනාව, සීහළවත්ථු ප්රකරණය, ධම්මදීපකය, පටිපත්තිසංග්රහය, විසුද්ධිමග්ග ගණ්ඨිය, අභිධම්ම ගණ්ඨිය, නෙත්තිප්පකරණ ගණ්ඨිය, විසුද්ධිමග්ග චුල්ල නව ටීකාව, සෝතබ්බමාලිනිය, පසාදජනනිය, ඕකාසලෝකය සහ සුබෝධාලංකාරයේ නව ටීකාව යන මේ ග්රන්ථ විස්ස ආචාර්යවරුන් විසිදෙනෙකු විසින් වෙන වෙනම කරන ලදී.
Saddhammasiri nāmācariyo saddatthabhedacintā nāma pakaraṇaṃ akāsi. Devo nāmācariyo sumana kūṭavaṇṇanaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Cullabuddhaghoso nāmācariyo sotatthakinidānaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Raṭṭhapālo nāmācariyo madhurasaṅgāhaṇīkitti nāma pakaraṇaṃ akāsi. Subhūtacando nāmācariyo liṅgatthavivaraṇa-pakaraṇaṃ akāsi. Aggavaṃso nāmācariyo saddanīti pakaraṇaṃ nāma akāsi. Vajirabuddhi nāmācariyo mahāṭīkaṃ nāma nyāsapakaraṇaṭīkaṃ akāsi. Guṇasāgaro nāmācariyo mukhamattasāraṃ, mukhamattasārassa ṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Abhayo nāmācariyo saddatthabhedacintāya mahāṭīkaṃ akāsi. Ñāṇasāgaro nāmācariyo liṅgatthavivaraṇappakāsanaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo gūḷatthaṭīkaṃ, bālappabodhanañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo saddattha-bhedacintāya majjhimaṭīkaṃ akāsi. Uttamo nāmācariyo bālāvatāraṭīkaṃ, liṅgatthavivaraṇaṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo saddatthabhedacintāya nava-ṭīkaṃ akāsi. Eko amacco abhidhānappadīpikāyaṭīkaṃ, gaṇṭhipakaraṇassa daṇḍīppakaraṇassa māgadhabhūtaṃ ṭīkaṃ, koladdhajanassa sakaṭabhāsāya kataṭīkañca tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Dhammasenāpati nāmācariyo kārikaṃ, etimāsapidīpanī, manohārañca tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo kārikāya ṭīkaṃ akāsi. Aññataro ācariyo etimāsapidīpikāya ṭīkaṃ akāsi.
සද්ධම්මසිරි නම් ආචාර්යවරයා සද්දත්ථභේදචින්තා නම් ප්රකරණය කළේය. දේව නම් ආචාර්යවරයා සුමනකූටවර්ණනාව නම් ප්රකරණය කළේය. චුල්ලබුද්ධඝෝෂ නම් ආචාර්යවරයා සෝතත්ථකීනිදානය නම් ප්රකරණය කළේය. රට්ඨපාල නම් ආචාර්යවරයා මධුරසංගාහණීකිත්ති නම් ප්රකරණය කළේය. සුභූතචන්ද නම් ආචාර්යවරයා ලිංගත්ථවිවරණ ප්රකරණය කළේය. අග්ගවංශ නම් ආචාර්යවරයා සද්දනීති නම් ප්රකරණය කළේය. වජිරබුද්ධි නම් ආචාර්යවරයා මහාටීකාව නම් වූ න්යාසප්රකරණ ටීකාව කළේය. ගුණසාගර නම් ආචාර්යවරයා මුඛමත්තසාරය සහ මුඛමත්තසාර ටීකාව යන ද්විවිධ ප්රකරණයන් කළේය. අභය නම් ආචාර්යවරයා සද්දත්ථභේදචින්තා මහා ටීකාව කළේය. ඤාණසාගර නම් ආචාර්යවරයා ලිංගත්ථවිවරණප්පකාසනය නම් ප්රකරණය කළේය. වෙනත් එක්තරා ආචාර්යවරයෙක් ගූළත්ථ ටීකාව සහ බාලප්පබෝධනය යන ද්විවිධ ප්රකරණයන් කළේය. වෙනත් එක්තරා ආචාර්යවරයෙක් සද්දත්ථභේදචින්තා මධ්යම ටීකාව කළේය. උත්තම නම් ආචාර්යවරයා බාලාවතාර ටීකාව සහ ලිංගත්ථවිවරණ ටීකාව යන ද්විවිධ ප්රකරණයන් කළේය. වෙනත් එක්තරා ආචාර්යවරයෙක් සද්දත්ථභේදචින්තා නව ටීකාව කළේය. එක්තරා අමාත්යවරයෙක් අභිධානප්පදීපිකා ටීකාව ද, ගණ්ඨි ප්රකරණයට සහ දණ්ඩී ප්රකරණයට මාගධී භාෂාවෙන් කරන ලද ටීකාව ද, කෝලද්ධජයට සකට භාෂාවෙන් (සංස්කෘතයෙන්) කරන ලද ටීකාව ද යන ත්රිවිධ ප්රකරණයන් කළේය. ධම්මසේනාපති නම් ආචාර්යවරයා කාරිකාව ද, එතිමාසපිදීපනිය ද, මනෝහාරය ද යන ත්රිවිධ ප්රකරණයන් කළේය. වෙනත් එක්තරා ආචාර්යවරයෙක් කාරිකා ටීකාව කළේය. වෙනත් එක්තරා ආචාර්යවරයෙක් එතිමාසපිදීපිකා ටීකාව කළේය.
Aññataro ācariyo saddabindu nāma pakaraṇaṃ akāsi. Saddhammaguru nāmācariyo saddavuttippakāsakaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Sāriputto nāmācariyo saddavuttippakāsakassa ṭīkaṃ akāsi. Aññataro ācariyo kaccāyanasāraṃ nāma pakaraṇaṃ kaccāyanasārassa ṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Navo medhaṅkaro nāmācariyo lokadīpakasāraṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Aggapaṇḍito nāmācariyo lokuppatti nāma pakaraṇaṃ akāsi. Cīvaro nāmācariyo jaṅghadāsakassa ṭīkaṃ akāsi. Mātikatthadīpanī, abhidhammatthasaṅgahavaṇṇanā, sīmālaṅkārassaṭīkā, vinayasamuṭṭhānadīpanī ṭīkā, gaṇṭhi sāro, paṭṭhānagaṇanā nayo, suttaniddeso, pātimokkho, ceti, ime aṭṭha ganthe saddhammajotipālācariyo akāsi. Vimalabuddhi nāmācariyo abhidhamma-pannarasaṭṭhānaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Navo vimalabuddhi nāmācariyo saddasāratthajālinī, saddasāratthajāliniyā ṭīkā, vuttodaya ṭīkā, paramatthamañjūsā nāma abhidhammasaṅgahaṭīkāya anuṭīkā dasagaṇṭhivaṇṇanā, māgadhabhūtāvidaggamukhamaṇḍanaṭīkā ceti ime cha ganthe akāsi. Aññataro ācariyo pañcapakaraṇaṭīkāya navānuṭīkaṃ akāsi. Ariyavaṃso nāmācariyo abhidhammasaṅgaha-ṭīkāya [paramattha] maṇisāramañjūsaṃ nāma navānuṭīkaṃ akāsi. Abhidhammatthasaṅgahassa ṭīkā, peṭakopadesassa ṭīkā, catubhāṇavārassa aṭṭhakathā, mahāsārapakāsanī, mahādīpanī, sāratthadīpanī gati pakaraṇaṃ, hatthasāro, bhummasaṅgaho, bhummaniddeso, dasavatthukāyaviratiṭīkā, jotanā nirutti, vibhattikathā, kaccāyanavivaraṇā, saddhammamālinī, pañcagati vaṇṇanā, bālacittapabodhanaṃ, dhammacakkasuttassa navaṭṭhakathā, dantadhātu pakaraṇassa ṭīkā ceti, ime vīsati ganthā nānācariyehi katā, aññāni pana pakaraṇāni atthi.
එක්තරා ආචාර්යවරයෙක් 'සද්දබින්දු' නම් ප්රකරණය කළේය. සද්ධම්මගුරු නම් ආචාර්යවරයා 'සද්දවුත්තිප්පකාසක' නම් ප්රකරණය කළේය. සාරිපුත්ත නම් ආචාර්යවරයා 'සද්දවුත්තිප්පකාසක'යට ටීකාව කළේය. එක්තරා ආචාර්යවරයෙක් 'කච්චායනසාර' නම් ප්රකරණය සහ 'කච්චායනසාර ටීකාව' යන ද්විවිධ ප්රකරණයන් කළේය. නව මේධංකර නම් ආචාර්යවරයා 'ලෝකදීපකසාර' නම් ප්රකරණය කළේය. අග්ගපණ්ඩිත නම් ආචාර්යවරයා 'ලෝකුප්පත්ති' නම් ප්රකරණය කළේය. චීවර නම් ආචාර්යවරයා 'ජංඝදාසක'යට ටීකාව කළේය. මාතිකුත්ථදීපනී (මාතිකාර්ථදීපනී), අභිධම්මත්ථසංගහවණ්ණනා, සීමාලංකාර ටීකාව, විනයසමුට්ඨානදීපනී ටීකාව, ගණ්ඨිසාරය, පට්ඨානගණනානය, සුත්තනිද්දේසය, පාතිමොක්ඛය යන මෙම ග්රන්ථ අට සද්ධම්මජෝතිපාල ආචාර්යවරයා කළේය. විමලබුද්ධි නම් ආචාර්යවරයා 'අභිධම්මපන්නරසට්ඨාන' නම් ප්රකරණය කළේය. නව විමලබුද්ධි නම් ආචාර්යවරයා සද්දසාරත්ථජාලිනී, සද්දසාරත්ථජාලිනී ටීකාව, වුත්තෝදය ටීකාව, අභිධම්මසංගහ ටීකාවේ අනුටීකාව වූ 'පරමත්ථමඤ්ජූසා' නම් වූ දසගණ්ඨිවණ්ණනාව සහ මාගධභාෂිත විදග්ධමුඛමණ්ඩන ටීකාව යන මෙම ග්රන්ථ හය කළේය. එක්තරා ආචාර්යවරයෙක් පඤ්චපකරණ ටීකාවට නව අනුටීකාවක් කළේය. අරියවංස නම් ආචාර්යවරයා අභිධම්මසංගහ ටීකාවට 'පරමත්ථ මණිසාරමඤ්ජූසා' නම් නව අනුටීකාවක් කළේය. අභිධම්මත්ථසංගහ ටීකාව, පේටකෝපදේස ටීකාව, චතුභාණවාර අට්ඨකථාව, මහාසාරපකාසනිය, මහාදීපනිය, සාරත්ථදීපනී ගති ප්රකරණය, හත්ථසාරය, භුම්මසංගහය, භුම්මනිද්දේසය, දසවත්ථුකායවිරති ටීකාව, ජෝතනා නිරුත්තිය, විභත්තිකථාව, kaccāyanavivaraṇā (කච්චායන විවරණය), සද්ධම්මමාලිනිය, පඤ්චගති වණ්ණනාව, බාලචිත්තපබෝධනය, ධම්මචක්කසුත්තයේ නව අට්ඨකථාව, දන්තධාතු ප්රකරණයේ ටීකාව යන මෙම ග්රන්ථ විස්ස විවිධ ආචාර්යවරුන් විසින් කරන ලද අතර, වෙනත් ප්රකරණ ද ඇත්තේය.
Katamāni saddhammo pāyano, bālappabodhanapakaraṇassa ṭīkā ca, jinālaṅkārapakaraṇassa navaṭīkā ca, liṅgatthavivaraṇaṃ, liṅgavinicchayo; pātimokkhavivaraṇaṃ, paramatthakathāvivaraṇaṃ, samantapāsādikā vivaraṇaṃ, catubhāṇavāraṭṭhakathā vivaraṇaṃ, abhidhammatthasaṅgahavivaraṇaṃ, saccasaṅkhepavivaraṇaṃ, saddatthabhedacintāvivaraṇaṃ, saddavuttivivaraṇaṃ, kaccāyanasāravivaraṇaṃ, abhidhammatthasaṅgahassa ṭīkā vivaraṇaṃ, mahāvessantarājātakassa vivaraṇaṃ, sakkābhimataṃ, mahāvessantarajātakassa navaṭṭhakathā, paṭhama saṃbodhi, lokanetti ca, buddhaghosācariyanidānaṃ milindapañhā vaṇṇanā, caturā rakkhā, caturakkhāya aṭṭhakathā, saddavuttipakaraṇassa navaṭīkā, iccevaṃ pañcavīsati pamāṇāni pakaraṇāni laṅko dīpādīsuṭṭhānesu paṇḍitehi katāni ahesuṃ, sambuddhegāthā ca, naradeva nāma gāthā ca, dātave cīratti gāthā ca, vīsati ovādagāthā ca, dānasattari, sīlasattari, sappādānavaṇṇanā, anantabuddhavandanagāthā ca, aṭṭhavīsati buddhavandanagāthā ca, atītānāgatapaccuppannavandanagāthā ca, asītimahāsāvakavandanagāthā ca, navahāraguṇavaṇṇanā cāti, ime buddhapaṇāma-gāthādikā gāthā yo paṇḍitehi laṅkādīpādisuṭṭhānesu katā ahesuṃ [iti cullaganthavaṃse ganthakārakācariya dīpako nāma dutiyo paricchedo]
ඒවා කවරේද යත්? සද්ධම්මෝපායනය, බාලප්පබෝධන ප්රකරණයේ ටීකාව, ජිනාලංකාර ප්රකරණයේ නව ටීකාව, ලිංගත්ථවිවරණය, ලිංගවිනිච්ඡය, පාතිමොක්ඛවිවරණය, පරමත්ථකථා විවරණය, සමන්තපාසාදිකා විවරණය, චතුභාණවාරට්ඨකථා විවරණය, අභිධම්මත්ථසංගහවිවරණය, සච්චසංඛේපවිවරණය, සද්දත්ථභේදචින්තාවිවරණය, සද්දවුත්තිවිවරණය, කච්චායනසාරවිවරණය, අභිධම්මත්ථසංගහ ටීකාවේ විවරණය, මහාවෙස්සන්තර ජාතකයේ විවරණය, සක්කාභිමතය, මහාවෙස්සන්තර ජාතකයේ නව අට්ඨකථාව, පඨමසම්බෝධිය, ලෝකනෙත්තිය, බුද්ධඝෝෂාචාර්ය නිදානය, මිලින්දපඤ්හ වර්ණනාව, චතුරා රක්ඛා, චතුරා රක්ඛා අට්ඨකථාව, සද්දවුත්ති ප්රකරණයේ නව ටීකාව යන මේ විසිපහක් පමණ වූ ප්රකරණයෝ ලංකාද්වීපය ආදී ස්ථානයන්හි පණ්ඩිතයන් විසින් කරන ලද්දාහුය. එසේම සම්බුද්ධ ගාථාව, 'නරදේව' නම් ගාථාව, 'දාතවේ චීරත්ති' ගාථාව, විසි අවවාද ගාථාව, දානසත්තරිය, සීලසත්තරිය, සප්පාදානවණ්ණනාව, අනන්ත බුද්ධ වන්දනා ගාථාව, අටවිසි බුද්ධ වන්දනා ගාථාව, අතීත අනාගත පච්චුප්පන්න බුද්ධ වන්දනා ගාථාව, අසූ මහා ශ්රාවක වන්දනා ගාථාව, නවහාරගුණ වර්ණනාව යන බුද්ධ ප්රණාම ගාථා ආදී වූ මේ ගාථාවෝ ද පණ්ඩිතයන් විසින් ලංකාද්වීපය ආදී ස්ථානයන්හිදී කරන ලද්දාහුය. [මෙසේ චුල්ලගන්ථවංශයෙහි ග්රන්ථ කර්තෘන් වූ ආචාර්යවරුන් පිළිබඳව දක්වන දෙවැනි පරිච්ඡේදය නිමා විය.]
3. Ācariyānaṃ sañjātaṭṭhānaparicchedo
3. ආචාර්යවරුන්ගේ උපන් ස්ථාන නියම කිරීමේ පරිච්ඡේදයයි.
Ācariyesu ca atthi jambudīpikācariyā atthi, laṅkādīpikācariyā. Katame jambudīpikācariyā? Katame laṅkādīpikācariyā? Mahākaccāyano jambudīpikācariyo so hi avantiraṭṭhe ujjenī nagare candapajjotassa nāma rañño purohito hutvā kāmānaṃ ādīnavaṃ disvā, gharāvāsaṃ pahāya satthusāsane pabbajjitvā heṭṭhā vuttappakāre ganthe akāsi. Mahāaṭṭhakathācariyo jambudīpiko, mahāpaccarikācariyo, mahākurundikācariyo, aññataro ācariyā dveti ime ca bhūvācariyā. Laṅkādīpikācariyā nāma te kira buddhaghosācariyassa pūre bhūtācariye kāle ahesuṃ. Mahābuddhaghosācariyo jambudīpiko. So kira magadharaṭṭhe ghosakagāme rañño purohitassa kesi nāma brāhmaṇassa putto, satthusāsane pabbajjitvā laṅkādīpaṃ gato heṭṭhā vuttappakāre ganthe akāsi.
ආචාර්යවරුන් අතර දඹදිව (ජම්බුද්වීපයේ) උපන් ආචාර්යවරු ද ලක්දිව (ලංකාද්වීපයේ) උපන් ආචාර්යවරු ද වෙති. දඹදිව උපන් ආචාර්යවරු කවුරුන්ද? ලක්දිව උපන් ආචාර්යවරු කවුරුන්ද? මහා කච්චායන තෙරුන් වහන්සේ දඹදිව උපන් ආචාර්යවරයෙකි. උන්වහන්සේ අවන්ති රට උදේනි නුවර චණ්ඩපජ්ජෝත රජුගේ පුරෝහිතයා වී සිට, කාමයන්ගේ ආදීනව දැක, ගිහිගෙය හැර දමා බුදු සසුනෙහි පැවිදි වී ඉහත සඳහන් කරන ලද ග්රන්ථයන් කළ සේක. මහා අට්ඨකථාචාර්යවරයා, මහාපච්චරිකාචාර්යවරයා, මහාකුරුන්දිකාචාර්යවරයා සහ තවත් එක්තරා ආචාර්යවරුන් දෙදෙනෙකු යන මොවුහු දඹදිව උපන් ආචාර්යවරු (පූර්වාචාර්යවරු) වෙති. ලංකාද්වීපයේ උපන් ආචාර්යවරුන් නම්, ඔවුහු බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යවරයාට පෙර විසූ ආචාර්යවරුන්ගේ කාලයෙහි සිටි බව කියනු ලැබේ. මහා බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යවරයා දඹදිව උපන්නෙකි. උන්වහන්සේ මගධ රට ඝෝෂක නම් ගමෙහි රජුගේ පුරෝහිත වූ 'කේසී' නම් බ්රාහ්මණයාගේ පුත්රයා වූ අතර, බුදු සසුනෙහි පැවිදි වී ලංකාද්වීපයට වැඩම කොට, ඉහත සඳහන් කරන ලද ග්රන්ථයන් කළ සේක.
Buddhadattācariyo, ānandācariyo, dhammapālācariyo, dve bubbācariyo, mahāvajira-buddhācariyo, cullavajira-buddhācariyo, vimalabuddhasaṅkhāto dīpaṅkarācariyo, culladīpaṅkarācariyo, culladhammapālācariyo, kassapācariyoti ime ekādasacariyā jambudīpikā heṭṭhā vuttapakāre ganthe akaṃsu. Mahānāmācariyo, aññatarācariyā, cullamahānāmācariyo, upasenācariyo, moggalānācariyo, saṅgharakkhitācariyo, vuttodayakārācariyo, dhammasirācariyo, aññatarā dvācariyā, anuruddhācariyo, khemācariyo, sāriputtācariyo, buddhanāgācariyo, cullamoggalānācariyo, vācissavācariyo, sumaṅgalācariyo, buddhapiyācariyo, dhammakitti ācariyo medhaṅkarācariyo, buddharakkhitācariyo, upatissā cariyo, aññatarā vīsatācariyā, saddhammasirācariyo, devācariyo, cullabuddhaghosācariyo, sāriputtācariyo, raṭṭhapālācariyoti ime dve paññāsācariyā laṅkādīpikācariyā nāma. Subhūtacandācariyo, aggavaṃsācariyo, navo vajirabuddhācariyo, guṇasāgarācariyo, abhayācariyo, ñāṇasāgarācariyo, aññatarā dvācariyā, uttamācariyo, aññataro ācariyo, aññataro mahāmacco, dhammasenāpatācariyo, aññatarā tayo ācariyā, saddhammaguru ācariyo, sāriputtācariyo, aññataro ekā ācariyo, medhaṅkarācariyo, aggapaṇḍitācariyo, cīvarācariyo, saddhammajotipālācariyo, vimalabuddhācariyoti ime tevīsati ācariyā jambudīpikā heṭṭhā vuttappakāre ganthe pukkāma saṅkhāte arimaddana nagare akaṃsu.
බුද්ධදත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේ, ආනන්ද ආචාර්යයන් වහන්සේ, ධම්මපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ, පූර්වාචාර්යවරුන් (බුබ්බාචාර්යවරුන්) දෙදෙනා, මහා වජිරබුද්ධ ආචාර්යයන් වහන්සේ, චුල්ල වජිරබුද්ධ ආචාර්යයන් වහන්සේ, විමලබුද්ධ නමින් හැඳින්වෙන දීපංකර ආචාර්යයන් වහන්සේ, චුල්ල දීපංකර ආචාර්යයන් වහන්සේ, චුල්ල ධම්මපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ, කස්සප ආචාර්යයන් වහන්සේ යන මේ එකොළොස් නමක් වූ දඹදිව (ජම්බුද්වීපය) වැසි ආචාර්යයන් වහන්සේලා ඉහත සඳහන් කළ ආකාරයේ ග්රන්ථයන් සම්පාදනය කළහ. මහානාම ආචාර්යයන් වහන්සේ, තවත් එක්තරා ආචාර්යවරයෙක්, චුල්ල මහානාම ආචාර්යයන් වහන්සේ, උපසේන ආචාර්යයන් වහන්සේ, මොග්ගල්ලාන ආචාර්යයන් වහන්සේ, සංඝරක්ඛිත ආචාර්යයන් වහන්සේ, වුත්තෝදය කර්තෘ වූ ආචාර්යයන් වහන්සේ, ධම්මසිරි ආචාර්යයන් වහන්සේ, තවත් එක්තරා ආචාර්යවරුන් දෙදෙනෙක්, අනුරුද්ධ ආචාර්යයන් වහන්සේ, ඛේම ආචාර්යයන් වහන්සේ, සාරිපුත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේ, බුද්ධනාග ආචාර්යයන් වහන්සේ, චුල්ල මොග්ගල්ලාන ආචාර්යයන් වහන්සේ, වාචිස්සර ආචාර්යයන් වහන්සේ, සුමංගල ආචාර්යයන් වහන්සේ, බුද්ධප්පිය ආචාර්යයන් වහන්සේ, ධම්මකිත්ති ආචාර්යයන් වහන්සේ, මේධංකර ආචාර්යයන් වහන්සේ, බුද්ධරක්ඛිත ආචාර්යයන් වහන්සේ, උපතිස්ස ආචාර්යයන් වහන්සේ, තවත් එක්තරා ආචාර්යවරුන් විසි නමක්, සද්ධම්මසිරි ආචාර්යයන් වහන්සේ, දේව ආචාර්යයන් වහන්සේ, චුල්ල බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ, සාරිපුත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේ, රට්ඨපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ යන මේ පනස් දෙදෙනෙක් වූ ආචාර්යයන් වහන්සේලා ලක්දිව (ශ්රී ලංකාද්වීපය) වැසි ආචාර්යවරු නම් වෙති. සුභූතචන්ද ආචාර්යයන් වහන්සේ, අග්ගවංශ ආචාර්යයන් වහන්සේ, නව වජිරබුද්ධ ආචාර්යයන් වහන්සේ, ගුණසාගර ආචාර්යයන් වහන්සේ, අභය ආචාර්යයන් වහන්සේ, ඥාණසාගර ආචාර්යයන් වහන්සේ, තවත් එක්තරා ආචාර්යවරුන් දෙදෙනෙක්, උත්තම ආචාර්යයන් වහන්සේ, තවත් එක්තරා ආචාර්යවරයෙක්, තවත් එක්තරා මහා අමාත්යවරයෙක්, ධම්මසේනාපති ආචාර්යයන් වහන්සේ, තවත් එක්තරා ආචාර්යවරුන් තිදෙනෙක්, සද්ධම්මගුරු ආචාර්යයන් වහන්සේ, සාරිපුත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේ, තවත් එක්තරා එක් ආචාර්යවරයෙක්, මේධංකර ආචාර්යයන් වහන්සේ, අග්ගපණ්ඩිත ආචාර්යයන් වහන්සේ, චීවර ආචාර්යයන් වහන්සේ, සද්ධම්මජෝතිපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ, විමලබුද්ධ ආචාර්යයන් වහන්සේ යන මේ විසිතුන් නමක් වූ දඹදිව වැසි ආචාර්යයන් වහන්සේලා ඉහත සඳහන් කළ ආකාරයේ ග්රන්ථයන් පුක්කාම නම් වූ අරිමද්දන නගරයෙහි (පගාන් නුවරෙහි) දී සම්පාදනය කළහ.
Navovimalabuddhācariyo jambudīpiko heṭṭhā vuttappakāre ganthe paṃyanagare akāsi. Aññatarācariyo ariyavaṃsācariyoti ime dvācariyā jambudīpikā heṭṭhā vuttappakāre ganthe ati [navi] pure akaṃsu, aññatarā vīsatācariyā jambudīpikā heṭṭhā vuttappakāre ganthe kiñci purādighare akaṃsu.
නව විමලබුද්ධ ආචාර්යයන් වහන්සේ නමැති දඹදිව වැසි ආචාර්යවරයා ඉහත සඳහන් කළ ආකාරයේ ග්රන්ථයන් පංය නගරයෙහිදී (පින්ය නුවරෙහිදී) සම්පාදනය කළහ. එක්තරා ආචාර්යවරයෙක් සහ අරියවංශ ආචාර්යයන් වහන්සේ යන මේ දඹදිව වැසි ආචාර්යවරුන් දෙදෙනා ඉහත සඳහන් කළ ආකාරයේ ග්රන්ථයන් අතිපුර (අව නුවර) නගරයෙහිදී සම්පාදනය කළහ. තවත් දඹදිව වැසි එක්තරා ආචාර්යවරුන් විසි නමක් ඉහත සඳහන් කළ ආකාරයේ ග්රන්ථයන් කිඤ්චිපුර (කංචිපුර) ආදී ස්ථානවලදී සම්පාදනය කළහ.
[Iti cullaganthavaṃse ācariyānaṃ sañjātaṭṭhāna dīpako nāma tatiyo paricchedo.]
[මෙසේ චුල්ලගන්ථවංශයෙහි ආචාර්යවරුන් උපන් ස්ථාන පිළිබඳව දක්වන තුන්වන පරිච්ඡේදය නිම විය.]
4. Āyāyakācariya-paricchedo
4. ආරාධනා කළ අය සහ ආචාර්යවරුන් පිළිබඳ පරිච්ඡේදය
Ganthā pana siyā āyācanena ācariyehi katā, siyā anāyācanena ācariyehi katā. Katame ganthā āyācanena, katame anāyācanena katā? Mahākaccāyana gantho, mahāaṭṭhakathā gantho, mahāpaccariya gantho, mahākurundi gantho, mahāpaccariyaganthassa aṭṭhakathā gantho, mahākurundi ganthassa aṭṭhakathā ganthoti. Imehi cha ganthehi attano matiyā sāsanuggahanatthāya saddhammaṭhitiyā katā.
වැඩිදුරටත් පවසතොත්, ඇතැම් ග්රන්ථයන් ආචාර්යවරුන් විසින් (අන් අයගේ) ආරාධනාව පිට සම්පාදනය කරන ලදී. ඇතැම් ග්රන්ථයන් කිසිදු ආරාධනාවකින් තොරව (ස්වකීය කැමැත්තෙන්) සම්පාදනය කරන ලදී. ආරාධනාව පිට සම්පාදනය කළ ග්රන්ථ කවරේද? ආරාධනාවකින් තොරව සම්පාදනය කළ ග්රන්ථ කවරේද? මහාකච්චායන ග්රන්ථය, මහා අට්ඨකථා ග්රන්ථය, මහාපච්චරිය ග්රන්ථය, මහාකුරුන්දි ග්රන්ථය, මහාපච්චරිය ග්රන්ථයේ අට්ඨකථා ග්රන්ථය සහ මහාකුරුන්දි ග්රන්ථයේ අට්ඨකථා ග්රන්ථය යන මේ ග්රන්ථ හය, (ආරාධනාවකින් තොරව) ශාසනාභිවෘද්ධිය සහ සද්ධර්මයේ පැවැත්ම උදෙසා තමන් වහන්සේගේම නුවණින් සම්පාදනය කරන ලදී.
Ka. buddhaghosācariya-ganthadīpanā
ක. බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේගේ ග්රන්ථ පිළිබඳ විස්තරය
Buddhaghosācariya ganthesu pana visuddhimaggo, saṅghapālena nāma saṅghatherena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Dīghanikāyassa aṭṭhakathā gantho dāṭhā nāmena saṅghatherena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Majjhimanikāyassa aṭṭhakathā gantho buddhamittanāmena therena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Saṃyuttanikāyassa aṭṭhakathā gantho jotipālena nāma therena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Aṅguttaranikāyassa aṭṭhakathā gantho bhaddantā nāma therena sahaājīvakena upāsakena ca āyācitena buddhaghosācariyena kato. Samantapāsādikā nāma aṭṭhakathā gantho buddhasiri nāmena therena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Sattannaṃ abhidhamma-ganthānaṃ aṭṭhakathā gantho cullabuddhaghosena bhikkhunā āyācitena buddhaghosācariyena kato. Dhammapadassaaṭṭhakathā gantho kumārakassapanāmena therena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Jātakassaaṭṭhakathā gantho atthadassī, buddhamitta, buddhapiyadeva saṅkhātehi tīhi therehi āyācitena buddhaghosācariyena kato. Khuddakapāṭhassa aṭṭhakathā gantho, suttanipātassa aṭṭhakathā gantho attano matiyā buddhaghosācariyena kato. Apadānassa aṭṭhakathā gantho pañcanikāya viññūhi pañcahi therehi āyācitena buddhaghosācariyena kato.
බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේගේ ග්රන්ථ අතුරින්, ‘විසුද්ධිමග්ග’ ග්රන්ථය සංඝපාල නම් වූ සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී. දීඝනිකාය අට්ඨකථා ග්රන්ථය දාඨා නම් වූ සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී. මජ්ඣිමනිකාය අට්ඨකථා ග්රන්ථය බුද්ධමිත්ත නම් ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී. සංයුත්තනිකාය අට්ඨකථා ග්රන්ථය ජෝතිපාල නම් ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී. අංගුත්තරනිකාය අට්ඨකථා ග්රන්ථය භද්දන්ත නම් ස්ථවිරයන් වහන්සේ සහ සහජීවක නම් උපාසකයාගේද ආරාධනයෙන් බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී. සමන්තපාසාදිකා නම් වූ විනය අට්ඨකථා ග්රන්ථය බුද්ධසිරි නම් ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී. සප්ත අභිධර්ම ග්රන්ථයන්හි අට්ඨකථා ග්රන්ථය චුල්ලබුද්ධඝෝෂ භික්ෂුවගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී. ධම්මපද අට්ඨකථා ග්රන්ථය කුමාරකස්සප නම් ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී. ජාතක අට්ඨකථා ග්රන්ථය අත්ථදස්සී, බුද්ධමිත්ත සහ බුද්ධප්පියදේව යන ස්ථවිරයන් වහන්සේලා තුන්නමගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී. ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථාව සහ සුත්තනිපාත අට්ඨකථාව බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් තමන් වහන්සේගේම නුවණින් සම්පාදනය කරන ලදී. අපදාන අට්ඨකථා ග්රන්ථය පංච නිකාය පිළිබඳ ප්රඥාවන්ත වූ ස්ථවිරයන් වහන්සේලා පස්නමකගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී.
Buddhaghosācariya-ganthadīpanā niṭṭhitā.
බුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේගේ ග්රන්ථ පිළිබඳ විස්තරය නිම විය.
Kha. buddhadattācariya-ganthadīpanā
ඛ. බුද්ධදත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේගේ ග්රන්ථ පිළිබඳ විස්තරය
Buddhattācariya ganthesu pana vinaya-vinicchayagantho attano sissena buddhasīhena nāma therena āyācitena buddhattācariyā kato. Uttara-vinicchayagantho saṅghapālena nāmena therena āyācitena buddhadattācariyena kato. Abhidhammāvatāro nāma gantho attano sissena sumati therena āyācitena buddhadattācariyena kato. Buddhavaṃsassa aṭṭhakathā gantho teneva buddhasīhanāma therena āyācitena buddhadattācariyena kato.
බුද්ධදත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේගේ ග්රන්ථයන් අතරින්, ‘විනය විනිච්ඡය’ ග්රන්ථය තමන් වහන්සේගේ ශිෂ්ය වූ බුද්ධසීහ නම් ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධදත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී. ‘උත්තර විනිච්ඡය’ ග්රන්ථය සංඝපාල නම් ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධදත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී. ‘අභිධම්මාවතාර’ නම් ග්රන්ථය තමන් වහන්සේගේ ශිෂ්ය සුමති ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධදත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී. බුද්ධවංශ අට්ඨකථා ග්රන්ථය එනම් පෙර සඳහන් කළ බුද්ධසීහ නම් ස්ථවිරයන් වහන්සේගේම ආරාධනයෙන් බුද්ධදත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී.
Buddhadattācariya-ganthadīpanā niṭṭhitā.
බුද්ධදත්ත ආචාර්яයන් වහන්සේගේ ග්රන්ථ පිළිබඳ විස්තරය නිම විය.
Abhidhammakathāya mūlaṭīkā nāma ṭīkā gantho buddhamittā nāma therena āyācitena ānandācariyena kato.
අභිධර්ම කථාවට ලියැවුණු ‘මූලටීකා’ නම් ටීකා ග්රන්ථය බුද්ධමිත්ත නම් ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් ආනන්ද ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලදී.
Ga. dhammapālācariyena-ganthadīpanā
ග. ධම්මපාල ආචාර්යයන් වහන්සේගේ ග්රන්ථ පිළිබඳ විස්තරය
Nettipakaraṇassa aṭṭhakathā gantho dhammarakkhita nāma therena āyācitena dhammapālācariyena kato. Itivuttakaaṭṭhakathā gantho, udānaaṭṭhakathā gantho, cariyāpiṭakaaṭṭhakathā gantho, therakathāaṭṭhakathā gantho, therikathāaṭṭhakathā gantho, vimānavatthuaṭṭhakathā gantho, petavatthuaṭṭhakathā gantho, ime satta ganthā attano matiyā dhammapālācariyena kato. Visuddhimaggaṭīkā gantho dāṭhā nāmena nāma therena āyācitena dhammapālācariyena kato, dīghanikāya-aṭṭhakathādīnaṃ catunnaṃ aṭṭhakathānaṃ ṭīkā gantho, abhidhammaṭṭhakathāya anuṭīkā gantho, nettipakaraṇaṭṭhakathāya ṭīkā gantho, buddhavaṃsaṭṭhakathāya ṭīkā gantho, jātakaṭṭhakathāya ṭīkā gantho ceti ime pañca ganthā attano matiyā dhammapālācariyena kato.
නෙත්තිපකරණයේ අටුවා ග්රන්ථය ධම්මරක්ඛිත නම් තෙරුන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් ධම්මපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. ඉතිවුත්තක අටුවා ග්රන්ථය, උදාන අටුවා ග්රන්ථය, චරියාපිටක අටුවා ග්රන්ථය, ථේරගාථා අටුවා ග්රන්ථය, ථේරීගාථා අටුවා ග්රන්ථය, විමානවත්ථු අටුවා ග්රන්ථය, පේතවත්ථු අටුවා ග්රන්ථය යන මේ ග්රන්ථ සත ධම්මපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. විසුද්ධිමග්ග ටීකා ග්රන්ථය දාඨා නම් තෙරුන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් ධම්මපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. දීඝනිකාය අටුවා ආදී සිව් මහා අටුවාවන්ගේ ටීකා ග්රන්ථය, අභිධර්ම අටුවාවේ අනුටීකා ග්රන්ථය, නෙත්තිපකරණ අටුවාවේ ටීකා ග්රන්ථය, බුද්ධවංශ අටුවාවේ ටීකා ග්රන්ථය, ජාතක අටුවාවේ ටීකා ග්රන්ථය යන මේ ග්රන්ථ පහ ධම්මපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී.
Dhammapālācariya-ganthadīpanā niṭṭhitā.
ධම්මපාල ආචාර්යයන් වහන්සේගේ ග්රන්ථ විස්තරය නිමවා ලන ලදී.
Niruttimañjūsā nāma cullaniruttiṭīkā gantho, mahāniruttisaṅkhepo nāma gantho ca attano matiyā pubbācariyehi viṃsu kato.
නිරුත්තිමඤ්ජුසා නම් වූ චුල්ලනිරුත්ති ටීකා ග්රන්ථය ද, මහානිරුත්තිසංඛේප නම් ග්රන්ථය ද පූර්වාචාර්යවරුන් විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් වෙන් වෙන් වශයෙන් කරන ලදී.
Pañca vinayapakaraṇānaṃ vinayagaṇṭhi nāma gantho attano matiyā mahāvajirabuddhācariyena kato. Nyāsasaṅkhāto mukhamattadīpanī nāma gantho attano matiyā vimalabuddhi ācariyena kato. Atthabyakkhyāno nāma gantho attano matiyā cullavajirabuddhācariyena kato. Rūpasiddhi tassa ca ganthassa ṭīkā gantho sabba pañcasuttañca attano matiyā dīpaṅkarācariyena kato. Saccasaṅkhepo nāma gantho attano matiyā culladhammapālācariyena kato. Mohacchedanī gantho, vimaticchedanī gantho, dasa buddhavaṃso, anāgatavaṃso ca. Attano matiyā kassapācariyena kato. Paṭisambhidāmaggassa aṭṭhakathā gantho mahānāmena upāsakena āyācitena mahānāmācariyena kato. Dīpavaṃso, thūpavaṃso, bodhivaṃso, cullavaṃso, porāṇavaṃso, mahāvaṃso cāti ime cha ganthā attano matiyā mahānāmācariyehi visuṃ katā. Navo mahāvaṃsagantho attano matiyā cullamahānāmācariyena kato. Saddhammapajjotikā nāma mahāniddesassa aṭṭhakathā gantho devena therena āyācitena upasenācariyena kato. Moggalānabyākaraṇaganthe attano matiyā moggalānācariyena kato. Subodhālaṅkāra nāma gantho attano matiyā saṅgharakkhitācariyena kato. Vuttodaya gantho attano matiyā vuttodayakārācariyena kato. Khuddasikkhā nāma gantho attano matiyā dhammasirācariyena kato. Porāṇakhuddasikkhā ṭīkā ca mūlasikkhā cāti, ime dve ganthe attano matiyā aññatarehi dvihācariyehi viṃsu katā.
පංච විනය ප්රකරණයන්ගේ විනයගණ්ඨි නම් ග්රන්ථය මහා වජිරබුද්ධි ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. න්යාස සංඛ්යාත මුඛමත්තදීපනී නම් ග්රන්ථය විමලබුද්ධි ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. අත්ථබ්යක්ඛ්යාන නම් ග්රන්ථය චුල්ලවජිරබුද්ධි ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. රූපසිද්ධිය හා එම ග්රන්ථයේ ටීකා ග්රන්ථය ද, සියලු පංචසූත්රය ද දීපංකර ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. සච්චසංඛේප නම් ග්රන්ථය චුල්ලධම්මපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. මෝහච්ඡේදනී ග්රන්ථය, විමතිච්ඡේදනී ග්රන්ථය, දසබුද්ධවංශය සහ අනාගතවංශය ද කස්සප ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. පටිසම්භිදාමග්ගයේ අටුවා ග්රන්ථය මහානාම නම් උපාසකයාගේ ආරාධනයෙන් මහානාම ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. දීපවංශය, ථූපවංශය, බෝධිවංශය, චූලවංශය, පෝරාණවංශය, මහාවංශය යන මේ ග්රන්ථ හය මහානාම ආචාර්යවරුන් විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් වෙන් වෙන් වශයෙන් කරන ලදී. නව මහාවංශ ග්රන්ථය චුල්ලමහානාම ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. සද්ධම්මපජ්ජෝතිකා නම් වූ මහානිද්දේස අටුවා ග්රන්ථය දේව තෙරුන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් උපසේන ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. මොග්ගල්ලාන ව්යාකරණ ග්රන්ථය මොග්ගල්ලාන ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. සුබෝධාලංකාර නම් ග්රන්ථය සංඝරක්ඛිත ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. වුත්තෝදය ග්රන්ථය වුත්තෝදයකාර ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. ඛුද්දසික්ඛා නම් ග්රන්ථය ධම්මසිරි ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. පෝරාණ ඛුද්දසික්ඛා ටීකාව සහ මූලසික්ඛාව යන මේ ග්රන්ථ දෙක වෙනත් ආචාර්යවරුන් දෙදෙනෙකු විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් වෙන් වෙන් වශයෙන් කරන ලදී.
Paramatthavinicchayaṃ nāma gantho saṅgharakkhitena therena āyācitena anuruddhācariyena kato. Nāmarūpa-paricchedo nāma gantho attano matiyā anuruddhācariyena kato. Abhidhammatthasaṅgahaṃ nāma gantho namma nāmena upāsakena āyācitena anuruddhācariyena kato. Khemo nāma gantho attano matiyā khemācariyena kato. Sāratthadīpanī nāma vinayaṭṭhakathāya ṭīkā gantho, vinayasaṅgahaṃ, vinayasaṅgahassa ṭīkā gantho, aṅguttaraṭṭhakathāya navo ṭīkā ganthoti ime cattāro ganthā parakkamabāhu nāmena laṅkādīpissarena raññā āyācitena sāriputtācariyena kato. Sakaṭasaddasatthassa pañcikāya ṭīkā gantho attano matiyā sāriputtācariyena kato. Kaṅkhāvitaraṇiyā vinayatthamañjūsā nāma ṭīkā gantho sumedhā nāmatherena āyācitena buddhanāgācariyena kato. Abhidhānappadīpiko nāma gantho attano matiyā cūlamoggalānācariyena kato. Subodhālaṅkārassa mahāsāmi nāma ṭīkā, vuttodaya vivaraṇañcāti ime dve ganthā attano matiyā vācissarena katā. Khuddasikkhāya sumaṅgalappasādani nāma navo ṭīkā gantho sumaṅgalena āyācitena navācissarena kato. Sambandhacintāṭīkā bālāvatāro, moggalānabyākaraṇassa ṭīkā cāti ime tayo ganthā, sumaṅgala, buddhamitta, mahākassapa saṅkhātehi tīhi therehi ca, dhammakitti nāma upāsakena, vānijjā bhātu upāsakena ca āyācitena vācissarena kato. Nāmarūpaparicchedassa vibhāgo, saddatthassa padarūpa-vibhāvanaṃ, khemapakaraṇassa ṭīkā, sīmālaṅkāro, mūlasikkhāya ṭīkā, rūpavibhāgo, paccayasaṅgaho cāti ime satta ganthā attano matiyā vācissarena katā. Saccasaṅkhepassa ṭīkā gantho sāriputta-nāmena therena āyācitena vācissarena kato. Abhidhammāvatārassa ṭīkā, abhidhammatthasaṅgahassa ṭīkā cāti ime dve ganthā attano matiyā sumaṅgalācariyena katā. Sāratthasaṅgahaṃ nāma gantho attano matiyā buddhappiyena kato dantadhātuvaṇṇanā nāma pakaraṇaṃ
පරමත්ථවිනිච්ඡය නම් ග්රන්ථය සංඝරක්ඛිත තෙරුන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් අනුරුද්ධ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. නාමරූප පරිච්ඡේද නම් ග්රන්ථය අනුරුද්ධ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. අභිධර්මත්ථසංග්රහ නම් ග්රන්ථය නම්බ නම් උපාසකයාගේ ආරාධනයෙන් අනුරුද්ධ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. ඛේම නම් ග්රන්ථය ඛේම ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. විනය අටුවාවේ ටීකාව වූ සාරත්ථදීපනී ග්රන්ථය ද, විනයසංග්රහය ද, විනයසංග්රහයේ ටීකා ග්රන්ථය ද, අංගුත්තර අටුවාවේ නව ටීකා ග්රන්ථය ද යන මේ ග්රන්ථ හතර ලංකාද්වීපයේ අධිපති වූ පරාක්රමබාහු රජුගේ ආරාධනයෙන් සාරිපුත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. ශකට ශබ්දශාස්ත්රයේ පංචිකාවේ ටීකා ග්රන්ථය සාරිපුත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. කංඛාවිතරණී අටුවාවේ විනයත්ථමඤ්ජුසා නම් ටීකා ග්රන්ථය සුමේධ නම් තෙරුන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් බුද්ධනාග ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. අභිධානප්පදීපිකා නම් ග්රන්ථය චූල මොග්ගල්ලාන ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. සුබෝධාලංකාරයේ මහාසාමි නම් ටීකාව ද, වුත්තෝදය විවරණය ද යන මේ ග්රන්ථ දෙක වාචිස්සරයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. ඛුද්දසික්ඛාවේ සුමංගලප්පසාදනී නම් නව ටීකා ග්රන්ථය සුමංගල තෙරුන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් නව වාචිස්සරයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. සම්බන්ධචින්තා ටීකාව, බාලාවතාරය, මොග්ගල්ලාන ව්යාකරණයේ ටීකාව යන මේ ග්රන්ථ තුන සුමංගල, බුද්ධමිත්ත, මහාකස්සප යන තෙරුන් වහන්සේලා තිදෙනාගේ ද, ධම්මකිත්ති නම් උපාසකයාගේ ද, වෙළඳ සහෝදර උපාසකයාගේ ද ආරාධනයෙන් වාචිස්සරයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. නාමරූපපරිච්ඡේදයේ විභාගය, සද්දත්ථ පදරූපවිභාවනය, ඛේමපකරණයේ ටීකාව, සීමාලංකාරය, mūlasikkhāya ටීකාව (මූලසික්ඛා ටීකාව), රූපවිභාගය, පච්චයසංග්රහය යන මේ ග්රන්ථ සත වාචිස්සරයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. සච්චසංඛේපයේ ටීකා ග්රන්ථය සාරිපුත්ත නම් තෙරුන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් වාචිස්සරයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. අභිධම්මාවතාරයේ ටීකාව ද, අභිධර්මත්ථසංග්රහයේ ටීකාව ද යන මේ ග්රන්ථ දෙක සුමංගල ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී. සාරත්ථසංග්රහ නම් ග්රන්ථය බුද්ධප්පියයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය මනාපයෙන් කරන ලදී; දන්තධාතුවණ්ණනා නම් ප්රකරණය ද එසේම කරන ලදී.
Laṅkādīpissarassa rañño senāpatinā āyācitena dhammakittināmācariyena kataṃ. Jinacaritaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā medhaṅkarācariyena kataṃ. Jinālaṅkāro, jinālaṅkārassa ṭīkā attano matiyā buddharakkhitācariyena kato. Amatadharassa nāma anāgatavaṃsassa attano matiyā aṭṭhakathā upatissācariyena katā. Kaṅkhāvitaraṇīyā līnatthapakāsinī, nisandeho, dhammānusāraṇī, ñeyyā-santati, ñeyyā-santatiyā ṭīkā, sumatāvatāro, lokapaññatti pakaraṇaṃ, tathāgatuppatti pakaraṇaṃ, nalāṭadhātuvaṇṇanā, sīhaḷavatthu, dhammadīpako paṭipatti saṅgaho, visuddhimaggassa gaṇṭhi, abhidhammagaṇṭhi, nettipakaraṇagaṇṭhi, visuddhimaggacūla-navaṭīkā, sotabbamālinī, pasādajananī, okassaloko, subodhālaṅkārassa nava ṭīkā ceti, ime vīsati ganthā attano matiyā vīsatācariyehi viṃsu viṃsu katā.
ලංකාද්වීපයේ අධිපති රජුගේ සේනාපතිවරයාගේ ආරාධනයෙන් ධම්මකිත්ති නම් ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් (එක් ග්රන්ථයක්) කරන ලදී. ජිනචරිතය නම් ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් මේධංකර ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. ජිනාලංකාරය සහ ජිනාලංකාර ටීකාව තමාගේම නුවණින් බුද්ධරක්ඛිත ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. අමතධර නම් වූ අනාගතවංශයේ අටුවාව තමාගේම නුවණින් උපතිස්ස ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. කංඛාවිතරණී ලීනත්ථප්පකාසිනිය, නිසන්දේහය, ධම්මානුසාරිණිය, ඤෙය්යසන්තතිය, ඤෙය්යසන්තති ටීකාව, සුමතාවතාරය, ලෝකපඤ්ඤත්ති ප්රකරණය, තථාගතුප්පත්ති ප්රකරණය, නළාටධාතුවණ්ණනාව, සීහළවත්ථුව, ධම්මදීපකය, පටිපත්තිසංග්රහය, විසුද්ධිමග්ග ගණ්ඨිපදය, අභිධර්ම ගණ්ඨිපදය, නෙත්තිප්පකරණ ගණ්ඨිපදය, විසුද්ධිමග්ග චූල නවටීකාව, සෝතබ්බමාලිනිය, පසාදජනනිය, ඕකාසලෝකය, සුබෝධාලංකාරයේ නව ටීකාව යන මේ ග්රන්ථ විස්ස, තමාගේම නුවණින් ආචාර්යවරුන් විසි නමක් විසින් වෙන් වෙන් වශයෙන් කරන ලදහ.
Saddattha bhedacintā nāma pakaraṇaṃ attano matiyā saddhammasirināmācariyena kataṃ. Sumana-kūṭavaṇṇanaṃ nāma pakaraṇaṃ, rāhulā nāma therena āyācitena vācissarenadevatherena kataṃ. Sotattha kiṃ mahānidānaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā cullabuddhaghosācariyena kataṃ. Madhurasaṅgāhani nāma pakaraṇaṃ attano matiyā raṭṭhapālācariyena kataṃ. Liṅgatthavivaraṇaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā subhūtacandācariyena kataṃ. Saddanītipakaraṇaṃ attano matiyā aggavaṃsācariyena kataṃ. Nyāsapakaraṇassa mahāṭīkā nāma ṭīkā attano matiyā vajirabuddhācariyena katā. Mukhamattasāro attano matiyā guṇasāgarācariyena kato. Mukhamattasārassa ṭīkā sutasampanna nāmena dhammarājino gurunā saṅghatherena āyācitena guṇasāgarācariyena katā. Saddatthabhedacintāya mahāṭīkā attano matiyā abhayācariyena katā. Liṅgatthavivaraṇappakāsakaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā ñāṇasāgarācariyena kataṃ. Guḷhatthassa ṭīkā bālappabodhanañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ attano matiyā aññatarācariyena kataṃ. Saddatthabhedacintāya majjhimaṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā. Bālāvatārassa ṭīkā, liṅgatthavivaraṇā ṭīkā ca attano matiyā uttamācariyena katā. Saddatthabhedacintāya nava ṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā. Abhidhānappadīpikāya ṭīkā daṇḍīpakaraṇassa magagha-bhūtā ṭīkā cāti duvidhā ṭīkāyo attano mati, sīhasūra nāma rañño ekena amaccena katā. Koladdhajanassaṭīkā pāsādikena nāma therena āyācitena teneva mahāmaccena katā. Kārikaṃ nāma pakaraṇaṃ ñāṇagambhīranāmena bhikkhunā āyācitena dhammasenāpatācariyena kataṃ. Etimāsamidīpanī [vā etimāsamidīpikā] nāma pakaraṇaṃ manohārañca attano matiyā teneva dhammasenāpatācariyena kataṃ. Kārikāya ṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā. Etimāsamidīpikāya ṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā.
සද්දත්ථභේදචින්තා නම් ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් සද්ධම්මසිරි නම් ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. සුමනකූටවණ්ණනා නම් ප්රකරණය, රාහුල නම් තෙරුන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් වාචිස්සර දේව තෙරුන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. සෝතත්ථකිං මහානිදානය නම් ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් චුල්ලබුද්ධඝෝෂ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. මධුරසංගහනිය නම් ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් රට්ඨපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. ලිංගත්ථවිවරණය නම් ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් සුභූතචන්ද්ර ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. සද්දනීති ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් අග්ගවංශ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. න්යාස ප්රකරණයේ මහා ටීකාව නම් ටීකාව තමාගේම නුවණින් වජිරබුද්ධි ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. මුඛමත්තසාරය තමාගේම නුවණින් ගුණසාගර ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. මුඛමත්තසාරයේ ටීකාව, ශ්රැතසම්පන්න නමින් ප්රසිද්ධ වූ ධර්මරාජයාගේ ගුරු වූ සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් ගුණසාගර ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. සද්දත්ථභේදචින්තාවේ මහා ටීකාව තමාගේම නුවණින් අභය ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. ලිංගත්ථවිවරණප්පකාසකය නම් ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් ඥාණසාගර ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. ගූළ්හත්ථ ටීකාව සහ බාලප්පබෝධනය යන මේ ද්විවිධ ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් එක්තරා ආචාර්යයන් වහන්සේ නමක විසින් කරන ලදී. සද්දත්ථභේදචින්තාවේ මධ්යම ටීකාව තමාගේම නුවණින් එක්තරා ආචාර්යයන් වහන්සේ නමක විසින් කරන ලදී. බාලාවතාර ටීකාව සහ ලිංගත්ථවිවරණ ටීකාව තමාගේම නුවණින් උත්තම ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. සද්දත්ථභේදචින්තාවේ නව ටීකාව තමාගේම නුවණින් එක්තරා ආචාර්යයන් වහන්සේ නමක විසින් කරන ලදී. අභිධානප්පදීපිකා ටීකාව සහ දණ්ඩී ප්රකරණයේ මගධ භාෂිත ටීකාව යන ද්විවිධ ටීකාවන් තමාගේම නුවණින්, සීහසූර නම් රජුගේ එක්තරා ඇමතිවරයෙකු විසින් කරන ලදී. කෝලද්ධජයේ ටීකාව, පාසාදික නම් තෙරුන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් එම මහා අමාත්යවරයා විසින් ම කරන ලදී. කාරිකා නම් ප්රකරණය, ඥාණගම්භීර නම් භික්ෂූන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් ධම්මසේනාපති ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. එතිමාසමිදීපනිය (හෝ එතිමාසමිදීපිකාව) නම් වූ මනෝහර ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් එම ධම්මසේනාපති ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ම කරන ලදී. කාරිකා ටීකාව තමාගේම නුවණින් එක්තරා ආචාර්යයන් වහන්සේ නමක විසින් කරන ලදී. එතිමාසමිදීපිකා ටීකාව තමාගේම නුවණින් එක්තරා ආචාර්යයන් වහන්සේ නමක විසින් කරන ලදී.
Saddabindupakaraṇaṃ attano matiyā dhammarājassa gurunā aññatarācariyena kataṃ. Saddavuttippakāsakaṃ nāma pakaraṇaṃ aññatarena bhikkhunā āyācitena saddhammaguru nāmācariyena kataṃ. Saddavuttippakāsakassa ṭīkā attano matiyā sāriputtācariyena katā.
සද්දබින්දු ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් ධර්මරාජයන්ගේ ගුරු වූ එක්තරා ආචාර්යයන් වහන්සේ නමක විසින් කරන ලදී. සද්දවුත්තිප්පකාසකය නම් ප්රකරණය එක්තරා භික්ෂූන් වහන්සේ නමකගේ ආරාධනයෙන් සද්ධම්මගුරු නම් ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. සද්දවුත්තිප්පකාසකයේ ටීකාව තමාගේම නුවණින් සාරිපුත්ත ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී.
Kaccāyana sāro ca kaccāyanasārassa ṭīkā cāti duvidhaṃ pakaraṇaṃ attano matiyā aññatarācariyena kataṃ. Lokadīpakasāraṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā navenamedhaṅkarācariyena kataṃ. Lokuppattipakaraṇaṃ attano matiyā aggapaṇḍitācariyena kataṃ. Jaṅghadāsakassa ṭīkā bhūtā magadhaṭīkā attano matiyā cīvarācariyena katā. Mātikatthadīpanī, abhidhammatthasaṅgahavaṇṇanā, sīmālaṅkārassaṭīkā, gaṇṭhisāro, paṭṭhānagaṇanānayo cāti ime pañca pakaraṇāni attano matiyā saddhammajotipālācariyena katāni. Saṅkhepavaṇṇanā parakkamabāhu-nāmena jambudīpissarena rañño āyācite teneva saddhammajotipālācariyena katā. Kaccāyanassa suttaniddeso attano sissena dhammacārinā therena āyācitena saddhammajotipālācariyena kato. Vinayasamuṭṭhānadīpanī nāma pakaraṇaṃ, attano gurunā saṅghatherena āyācitena saddhamma-jotipālācariyena kataṃ.
කච්චායනසාරය සහ කච්චායනසාර ටීකාව යන ද්විවිධ ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් එක්තරා ආචාර්යයන් වහන්සේ නමක විසින් කරන ලදී. ලෝකදීපකසාරය නම් ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් නව මේධංකර ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. ලෝකුප්පත්ති ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් අග්ගපණ්ඩිත ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. ජංඝදාසකයේ ටීකාව වූ මගධ ටීකාව තමාගේම නුවණින් චීවර ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. මාතිකත්ථදීපනිය, අභිධම්මත්ථසංගහවණ්ණනාව, සීමාලංකාරයේ ටීකාව, ගණ්ඨිසාරය සහ පට්ඨානගණනානය යන මේ ප්රකරණ පහ තමාගේම නුවණින් සද්ධම්මජෝතිපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. සංඛේපවණ්ණනාව, පරාක්රමබාහු නම් වූ ජම්බුද්වීපයේ අධිපති රජුගේ ආරාධනයෙන් එම සද්ධම්මජෝතිපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ම කරන ලදී. කච්චායනයේ සුත්තනිද්දේසය, තමාගේ ශිෂ්ය වූ ධම්මචාරී තෙරුන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් සද්ධම්මජෝතිපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. විනයසමුට්ඨානදීපනිය නම් ප්රකරණය, තමාගේ ගුරු වූ සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් සද්ධම්මජෝතිපාල ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී.
Sattapakaraṇāni pana tena pukkāmanagare katāni. Saṅkhepavaṇṇanāva laṅkādīpe katā. Abhidhamma-pannarasaṭṭhānavaṇṇānaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā navena-vimalabuddhācariyena katā. Saddasāratthajālinī nāma pakaraṇaṃ attano matiyā navena-vimalabuddhācariyena kataṃ. Saddasārattha-jāliniyā ṭīkā, paṃyanagare rañño gurunā saṅgharājena āyācitena teneva navena vimalabuddhācariyena katā. Vuttodayassa ṭīkā, abhidhammasaṅgahassa ṭīkāya paramatthamañjūsā nāma anuṭīkā, dasagaṇṭhivaṇṇanaṃ nāma pakaraṇaṃ, magadhabhūtavidaggamukhamaṇḍaniyāṭīkā cāti imāni cattāri pakaraṇāni attano matiyā teneva navena vimalabuddhācariyena katāni.
එහෙත් එම සප්ත ප්රකරණයෝ උන්වහන්සේ විසින් පුක්කාම නගරයෙහි දී කරන ලදහ. සංඛේපවණ්ණනාව පමණක් ලංකාද්වීපයෙහිදී කරන ලදී. අභිධර්ම පසළොස් ස්ථාන වර්ණනාව නම් ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් නව විමලබුද්ධි ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. සද්දසාරත්ථජාලිනී නම් ප්රකරණය තමාගේම නුවණින් නව විමලබුද්ධි ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී. සද්දසාරත්ථජාලිනියේ ටීකාව, පංය නගරයෙහි රජුගේ ගුරු වූ සංඝරාජයන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් එම නව විමලබුද්ධි ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ම කරන ලදී. වුත්තෝදය ටීකාව, අභිධර්මසංග්රහ ටීකාවේ පරමත්ථමංජුසා නම් වූ අනුටීකාව, දසගණ්ඨිවණ්ණනාව නම් ප්රකරණය සහ මගධ භාෂිත විදග්ධමුඛමණ්ඩන ටීකාව යන මේ ප්රකරණ හතර තමාගේම නුවණින් එම නව විමලබුද්ධි ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ම කරන ලදී.
Pañcapakaraṇaṭīkāya navānuṭīkā attano matiyā aññataro cariyena katā. Abhidhammasaṅgahassa navaṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā. Abhidhammatthasaṅgahaṭīkāya [maṇi] mañjūsā [maṇisāramañjūsā] nāma navānuṭīkā attano matiyā ariyavaṃsācariyena katā.
පංචප්රකරණ ටීකාවේ නව අනුටීකාව තමාගේම නුවණින් එක්තරා ආචාර්යයන් වහන්සේ නමක විසින් කරන ලදී. අභිධර්මසංග්රහයේ නව ටීකාව තමාගේම නුවණින් එක්තරා ආචාර්යයන් වහන්සේ නමක විසින් කරන ලදී. අභිධර්මත්ථසංගහ ටීකාවේ මණිසාරමංජුසා නම් වූ නව අනුටීකාව තමාගේම නුවණින් අරියවංශ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලදී.
Peṭakopadesassa ṭīkā attano matiyā udumbarināmācariyena pukkāmanagare katā. Catubhāṇavārassa aṭṭhakathā, mahāsārapakāsini, mahādīpanī, sāratthadīpanī, gatipakaraṇaṃ, hatthāsāro, bhummasaṅgaho, bhummaniddeso, dasavatthukāyaviratiṭīkā, codanānirutti, vibhattikathā, saddhammamālini, pañcagativaṇṇanā, bālacitta-pabodhanaṃ, dhammacakkasuttassa navaṭṭhakathā, dantadhātu-pakaraṇassa ṭīkā ca saddhammopāyano bālappabodhanaṭīkā ca, jinālaṅkārassa navaṭīkā ca, liṅgattha-vivaraṇaṃ, liṅgattha-vinicchayo, pātimokkhavivaraṇaṃ, paramatthakathāvivaraṇaṃ, samantapāsādikavivaraṇaṃ, catubhāṇavāraṭṭhakathā vivaraṇaṃ, abhidhammasaṅgahavivaraṇaṃ, saccasaṅkhepavivaraṇaṃ, saddatthabhedacintāvivaraṇaṃ, saddavuttivivaraṇaṃ, kaccāyanasāravivaraṇaṃ, kaccāyanavivaraṇaṃ, abhidhammasaṅgahassaṭīkāvivaraṇaṃ, mahāvessantarajātakassa vivaraṇaṃ, sakkābhimataṃ, mahāvessantarajātakassa navaṭṭhakathā, paṭhama-sambodhi ca lokanetti, buddhaghosācariyanidānaṃ, milinda-pañho vaṇṇanā, caturārakkhā, caturārakkhāyaaṭṭhakathā, saddavuttippakaraṇassa navaṭīkā cāti imāni, ticattālīsa pakaraṇāni attano matiyā sāsanassa jātiyā saddhammassa ṭhitiyā ca laṅkādīpādīsu viṃsu viṃsu katāni.
පේටකෝපදේස ටීකාව උදුම්බර නම් ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් ස්වකීය ඥානයෙන් පුක්කාම නගරයෙහිදී කරන ලදී. චතුභාණවාර අටුවාව, මහාසාරපකාශිනිය, මහාදීපනිය, සාරත්ථදීපනිය, ගතිපකරණය, හත්ථසාරය, භුම්මසංගහය, භුම්මනිද්දේසය, දසවත්ථුකායවිරති ටීකාව, චෝදනានිරුත්තිය, විභත්තිකථාව, සද්ධම්මමාලිනිය, පංචගතිවර්ණනාව, බාලචිත්තප්පබෝධනය, ධම්මචක්කසූත්රයෙහි නව අටුවාව, දන්තධාතු පකරණයෙහි ටීකාව, සද්ධම්මෝපායනය, බාලප්පබෝධන ටීකාව, ජිනාලංකාරයෙහි නව ටීකාව, ලිංගත්ථවිවරණය, ලිංගත්ථවිනිච්ඡය, පාතිමොක්ඛවිවරණය, පරමත්ථකථාවිවරණය, සමන්තපාසාදිකාවිවරණය, චතුභාණවාර අටුවා විවරණය, අභිධම්මසංගහ විවරණය, සච්චසංඛේප විවරණය, සද්දත්ථභේදචින්තාවිවරණය, සද්දවුත්තිවිවරණය, කච්චායනසාරවිවරණය, කච්චායනවිවරණය, අභිධම්මසංගහ ටීකා විවරණය, මහාවෙස්සන්තර ජාතකයෙහි විවරණය, සක්කාභිමතය, මහාවෙස්සන්තර ජාතකයෙහි නව අටුවාව, පඨමසම්බෝධිය, ලෝකනෙත්තිය, බුද්ධඝෝෂාචාරියනිදානය, මිලින්දපඤ්හ වර්ණනාව, චතුරා රක්ඛාව, චතුරා රක්ඛා අටුවාව, සද්දවුත්තිප්පකරණයෙහි නව ටීකාව යන මේ තෙතළිස් ප්රකරණයෝ, ශාසනයේ උන්නතිය සඳහා ද සද්ධර්මයේ චිරස්ථිතිය සඳහා ද ස්වකීය ප්රඥාවෙන් ලංකාද්වීපාදී විවිධ දේශයන්හිදී (විවිධ ආචාර්යවරුන් විසින්) කරන ලදහ.
Sambuddhe gāthā ca…pe… navahāraguṇavaṇṇanā cāti ime buddhapaṇāmādikā gāthāyo. Attano attano buddhaguṇapakāsanatthāya attano ca pare ca anantapaññāpavattanatthāya ca paṇḍitehi laṅkādīpādīsu viṃsu viṃsu katā.
‘සම්බුද්ධේ’ යන ගාථාව ද...පෙ... ‘නවහාරගුණවර්ණනාව’ ද යන මේ බුද්ධ ප්රණාමාදී ගාථාවෝ, ස්වකීය බුද්ධ ගුණයන් ප්රකාශ කිරීම පිණිස ද තමන්ට සහ අන්යයන්ට අනන්ත ප්රඥාව පැවැත්වීම පිණිස ද පණ්ඩිතයන් වහන්සේලා විසින් ලංකාද්වීපාදී විවිධ දේශයන්හිදී කරන ලදහ.
[Iti culla-ganthavaṃse āyācakācariyadīpako nāma catuttho paricchedo.]
[මෙසේ චුල්ලගන්ථවංශයෙහි ආයාචකාචාර්යදීපක නම් වූ සිව්වැනි පරිච්ඡේදය නිමා විය.]
5. Pakiṇṇaka-paricchedo
5. ප්රකීර්ණක පරිච්ඡේදය
Nāmaṃ āropanaṃ potthakaṃ ganthakārassa ca. Lekhaṃlekhāpanañceva, vadāmi tadanantaranti. Tattha caturāsītiyā dhammakkhandhasahassāni piṭaka, nikāyaṅga, vagga, nipātādikaṃ nāmaṃ, kenāropitaṃ, kattha āropitaṃ, kadā āropitaṃ, kimatthaṃ āropitanti? Tatrāyaṃ pivisajjanākena āropitanti pañcasatakhīṇāsavehi āropitaṃ. Tehi sabbabuddhavacanaṃ saṅgāyanti, idaṃ piṭakaṃ, ayaṃ nikāyo, idaṃ aṅgaṃ, ayaṃ vaggo, ayaṃ nipātoti. Evamādikaṃ nāmaṃ āropenti. Kattha āropitanti? Rājagahe vebhārapabbatassa pāde dhammamaṇḍappe āropitaṃ. Kadā āropitanti? Bhagavato parinibbute paṭhamasaṅgāyanakāle āropitaṃ. Kimatthaṃ āropitanti? Dhammakkhandhānaṃ vohārasukhatthāya sukhadhāraṇatthāya ca āropitaṃ. Saṅgītikāle pañcasatā khīṇāsavā tesañca dhammakkhandhānaṃ nāma vagganipātato. Imassa dhammakkhandhassa ayaṃ nāmo hotu, imassa ca pakaraṇassa ayaṃ nāmoti, abravuṃ sabbaṃ nāmādikaṃ kiccaṃ akaṃsu. Te khīṇāsavā, yadi nāmādikaṃ kiccaṃ akataṃ na supākataṃ tasmā vohārasukhatthāyanāmādikaṃ kiccaṃ kataṃ anāgate panatthāya nāmādikaṃ pavattitaṃ asañjātanāmo na suṭṭhu pākato sabbaso bhaveti. Dhammakkhandhānaṃ nāma dīpanā niṭṭhitā.
මම ඉන් අනතුරුව නාම තැබීම, පොත්පත්වල ලිවීම, ග්රන්ථ කර්තෘවරුන් සහ ලිවීම හා ලියවීම පිළිබඳව කියමි. එහිදී අසූහාරදහසක් ධර්මස්කන්ධයන් සඳහා පිටක, නිකාය, අංග, වර්ග, නිපාත ආදී වශයෙන් නාම තබන ලද්දේ කවුරුන් විසින් ද? කොහේදී ද? කවදා ද? කුමන කරුණක් නිසා ද? එහිදී පිළිතුර මෙයයි: කවුරුන් විසින් නාම තබන ලද්දේ ද යත්, රහතන් වහන්සේලා පන්සිය නමක් විසින් නාම තබන ලදී. උන්වහන්සේලා සකල බුද්ධ වචනයම සංගායනා කරමින්, 'මෙය පිටකයයි, මෙය නිකායයි, මෙය අංගයයි, මෙය වර්ගයයි, මෙය නිපාතයයි' යනුවෙන් මෙසේ නාම තැබූහ. කොහේදී නාම තබන ලද්දේ ද යත්, රජගහ නුවර වේභාර පර්වත පාමුල පිහිටි ධර්ම මණ්ඩපයේදී ය. කවදා නාම තබන ලද්දේ ද යත්, භාග්යවතුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව ප්රථම සංගායනා සමයේදී ය. කුමන කරුණක් සඳහා නාම තබන ලද්දේ ද යත්, ධර්මස්කන්ධයන් ව්යවහාර කිරීමේ පහසුව පිණිසත්, පහසුවෙන් ධාරණය කරගැනීම පිණිසත් ය. සංගායනා සමයෙහි රහතන් වහන්සේලා පන්සිය නම, ඒ ධර්මස්කන්ධයන් වර්ග හා නිපාත වශයෙන් බෙදා, 'මේ ධර්මස්කන්ධයට මේ නම වේවා, මේ ප්රකරණයට මේ නම වේවා' යැයි පවසමින් නාමකරණයේ සියලු කටයුතු සිදුකළහ. ඒ රහතන් වහන්සේලා සිතූහ: 'යම් හෙයකින් නාම තැබීමේ කටයුත්ත නොකළේ නම් ධර්මය මනාව ප්රකට නොවන්නේය'. එබැවින් ව්යවහාරයේ පහසුව පිණිස ද අනාගතයේ යහපත පිණිස ද නාම තැබීමේ කටයුතු සිදුකළහ. නමක් නොතැබූ කල්හි එය කිසිසේත්ම මනාව ප්රකට නොවේ. ධර්මස්කන්ධයන්ගේ නාම ප්රකාශ කිරීම නිමා විය.
Caturāsīti dhammakkhandhasahassāni kena potthake āropitāni, kadā āropitāni, kimatthaṃ āropitānīti. Tatrāyaṃ visajjanā kenāropitāniti? Khīṇāsavamahānāgehi āropitāni. Kattha āropitānīti? Laṅkādīpe āropitāni. Kadā āropitānīti? Saddhātissassarājino puttassa vaṭṭagāmani rājassa kāle āropitāni. Kimatthaṃ āropitānīti? Dhammakkhandhānaṃ avidhaṃsanatthāya saddhammaṭṭhitiyā ca āropitāni.
අසූහාරදහසක් ධර්මස්කන්ධයන් පොත්වල ලියන ලද්දේ කවුරුන් විසින් ද? කවදා ද? කුමන කරුණක් නිසා ද? එහිදී පිළිතුර මෙයයි: කවුරුන් විසින් ලියන ලද්දේ ද යත්, රහත් මහානාගයන් වහන්සේලා විසින් ලියන ලදී. කොහේදී ලියන ලද්දේ ද යත්, ලංකාද්වීපයෙහිදී ය. කවදා ලියන ලද්දේ ද යත්, සද්ධාතිස්ස රජතුමාගේ පුත්ර වූ වට්ඨගාමිණී අභය රජුගේ සමයේදී ය. කුමන කරුණක් සඳහා ලියන ලද්දේ ද යත්, ධර්මස්කන්ධයන් විනාශ නොවීම පිණිසත්, සද්ධර්මයේ චිරස්ථිතිය පිණිසත් ය.
Dharamāno hi bhagavā, amhākaṃ sugatodhīro;
Nikāye pañcadeseti, yāva nibbānagamanā.
අපගේ ධීර වූ සුගත තථාගත භාග්යවතුන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩසිටිමින් පරිනිර්වාණයට පත්වන තෙක්ම නිකාය පහ දේශනා කළ සේක.
Sabbepi te bhikkhu ādi, manasā vacasāhāro;
Sabbe ca vācuggatā honti, mahāpaññāsativarā.
මහා ප්රඥාවෙන් හා උතුම් සතියෙන් යුක්ත වූ ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා ආරම්භයේ පටන් සිතින් හා වචනයෙන් ධර්මය දරාගත්හ. සියල්ලෝම එය මුඛපාඨයෙන් සුරැකිව තබාගත්හ.
Nibbūte lokanāthamhi, tato vassasataṃ bhave;
Ariyānariyā cāpi ca, sabbe vācuggatā dhuvaṃ.
ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේ පරිනිර්වාණයට පත්වූ පසු, එතැන් සිට වසර සියයක් යනතුරු ආර්ය වූ ද අනාර්ය වූ ද ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා ඒකාන්තයෙන්ම ධර්මය මුඛපාඨයෙන් දරා සිටියහ.
Tato paraṃ aṭṭharasaṃ, dvisataṃvassa gaṇanaṃ;
Sabbe puthujjanā ceva, ariyā ca sabbepite.
ඉන් අනතුරුව වසර දෙසිය දහඅටක් යනතුරු, පෘථග්ජන වූ ද ආර්ය වූ ද ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා...
Manasāvacasāyeva, vācuggatāva sabbadā;
Duṭṭhagāmaṇirañño ca, kāle vācuggatā dhuvaṃ.
සෑම කල්හිම සිතින් හා වචනයෙන්ම මුඛපාඨයෙන් ධර්මය දරා සිටි අතර, දුට්ඨගාමිණී රජුගේ සමයේදී ද ඒකාන්තයෙන්ම මුඛපාඨයෙන්ම ධර්මය රැකගත්හ.
Ariyānariyāpi ca, nikāye dhāraṇāsadā;
Tato paramhi rājā ca, tato cuto ca tusite.
ආර්ය වූ ද අනාර්ය වූ ද භික්ෂූන් වහන්සේලා සැමදා නිකාය ධර්මයන් දරා සිටියහ. ඉන්පසු ඒ රජතුමා මියගොස් තුසිත භවනෙහි උපන්නේය.
Uppajji deva loke so, devehi parivārito;
Saddhā tissoti nāmena, tassa kaniṭṭhako hito.Tato laddharaṭṭho hoti, buddhasāsanapālako.
දෙවියන් පිරිවරාගත් ඒ රජතුමා දෙව්ලොව උපන්නේය. ඔහුගේ හිතවත් කනිටු සොහොයුරා වූ සද්ධාතිස්ස නම් රජතුමා ඉන්පසු රාජ්යය ලබා බුද්ධ ශාසනයේ පාලකයා විය.
Tadā kāle bhikkhū āsuṃ, sabbe vācuggatā sadā;
Nikāye pañcavedheva, yāva rañño ca dhāraṇā;
Tato cuto so rājā ca, tussīte upapajjati;
Devalokeṭṭhito santo, tadā vācuggatā tato.
ඒ සමයෙහි ද භික්ෂූන් වහන්සේලා සැමදා පංච නිකාය ධර්මයන්ම මුඛපාඨයෙන් දරා සිටි අතර, ඒ රජුගේ කාලය පුරාවටම එය එසේම පැවතුණි. ඉන්පසු ඒ රජතුමා ද කළුරිය කර තුසිත දෙව්ලොව උපන්නේය. ඔහු දෙව්ලොව වෙසෙන කල්හි ද භික්ෂූන් වහන්සේලා මුඛපාඨයෙන් ධර්මය දරා සිටියහ.
Tassa puttāpi ahesuṃ, anekā varajjaṃ gatā;
Anukkamena cutate, devalokaṃ gatā dhuvaṃ;
Tadāpite sabbe bhikkhū, vācuggatāva sabbadā;
Nikāye pañcavidheva, dhāraṇāvasatimatā.
ඔහුගේ පුත්රයෝ ද පිළිවෙළින් උතුම් රාජ්යත්වයට පැමිණියහ. ක්රමයෙන් ඔවුහු ද කළුරිය කර ඒකාන්තයෙන්ම දෙව්ලොව ගියහ. ඒ සමයෙහි ද සිහි නුවණින් යුත් ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා සැමදා පංච නිකාය ධර්මයන්ම මුඛපාඨයෙන් දරා සිටියහ.
Tato paraṃ potthakesu, nikāyā pañca piṭṭhitā;
Tadā aṭṭhakathā ṭīkā, sabbe ganthā potthake gatā;
Sabbe potthesu ye ganthā, pāḷi aṭṭhakathā ṭīkā;
Saṃṭṭhitāsaṃ ṭhitā honti, sabbepi no na santite.
ඉන් අනතුරුව, පංච නිකායෝ පොත්පත්වල ලියන ලදහ. එකල්හි අටුවා, ටීකා සහ සියලුම ග්රන්ථයෝ ද පොත්වලට නංවන ලදහ. පාලි, අටුවා හා ටීකා ආදී පොත්වල ලියන ලද යම්තාක් ග්රන්ථයෝ වෙත් ද, ඒ සියල්ල මනාව පිහිටුවන ලද අතර ඒවා විනාශ වී නොගියේය.
Tadā te potthakeyeva, nikāyā piṭhitā khilā;
Tadā aṭṭhakathādīni, bhavantīti vadanti ca.
එකල්හි ඒ සියලුම නිකාය ධර්මයෝ පොත්වල ලියන ලද අතර, අටුවා ආදිය ද එකල ග්රන්ථාරූඪ වූ බව පවසති.
Parihāro paṇḍitehi vattabbova;
Laṅkādīpassa raññova, saddhā tissassa rājino.Puttako laṅkādīpassa, issaro dhammiko varo;
Tadā khīṇāsavā sabbe, olokenti anagate.
පණ්ඩිතයන් විසින් මෙයට පිළිතුරු දිය යුතුය. ලංකාද්වීපයේ පාලකයා වූ සද්ධාතිස්ස රජුගේ පුත්රයා ද, ලංකාවේ ශ්රේෂ්ඨ වූ ධාර්මික පාලකයා ද වූ රජුගේ කාලයෙහි, එකල වැඩසිටි සියලු රහතන් වහන්සේලා අනාගතය දෙස බැලූහ.
Khīṇāsavā passanti te, dupaññeva puthujjane;
Sabbepi te bhikkhū āsuṃ, bahuṃtarā puthujjanā;
Na sakkhissanti te pañca, nikāye vācuggataṃ iti;
Potthakesu sabbe pañca, āropenti khīṇāsavā.
එම රහතන් වහන්සේලා මෝහයෙන් මුළා වූ පෘථග්ජනයන් දුටු සේක. එකල ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් බහුතරයක් දෙනා පෘථග්ජනයෝ වූහ. 'මොවුන් හට මේ නිකාය පහ කටපාඩමින් (මුඛපාඨයෙන්) පවත්වාගෙන යාමට නොහැකි වනු ඇතැයි' සිතා, රහතන් වහන්සේලා ඒ සියලු නිකාය පහම ග්රන්ථාරූඪ කළ සේක.
Saddhammaṭṭhiti cirattāya, janānaṃ puññatthāya ca;
Tato paṭṭhāyate sabbe, nikāyā honti potthake;
Aṭṭhakathā ṭīkā sabbe, te honti potthakeṭṭhitā.
සද්ධර්මයේ චිරස්ථිතිය උදෙසා ද ජනයාගේ පින වැඩීම උදෙසා ද එතැන් පටන් සියලු නිකායයන් ග්රන්ථාරූඪ කරන ලදහ. සියලු අටුවා සහ ටීකාවන් ද ග්රන්ථවල ලේඛනගතව පිහිටුවන ලදහ.
Tato paṭṭhāyate sabbe, bhikkhu ādi mahāgaṇā;
Potthakesu ṭhiteyeva, sabbe passanti sabbadā.
එතැන් පටන් භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇතුළු මහා සඟ පිරිස සැමවිටම පොත්පත්වල ලේඛනගතව ඇති ඒ සද්ධර්මයම නිරතුරුව පරිශීලනය කරති.
[Potthake āropana dīpakā niṭṭhitā.]
[ධර්මය ග්රන්ථාරූඪ කිරීම පිළිබඳ විස්තරය නිමවා ලන ලදී.]
Yo koci paṇḍito dhīro, aṭṭhakathādikaṃ ganthaṃ karoti vā kārāpeti vā, tassa anantako hoti puññasaṃcayo, anantako hoti puññānisaṃso. Caturāsīti cetiyasahassa karaṇasadiso, caturāsīti buddharūpasahassa karaṇasadiso, caturāsīti bodhirukkhasahassaropanasadiso, caturāsīti vihārasahassa karaṇasadiso, yo ca buddhavacanamañjūsaṃ karoti vā kārāpeti vā, yo ca buddhavacanaṃ maṇḍanaṃ karoti vā kārāpeti vā, yo ca buddhavacanaṃ lekhaṃ karoti vā kārāpeti vā, yo ca potthakaṃ vā, yo ca potthakamūlaṃ vā, deti vā dāpeti vā, yo ca telaṃ vā cuṇṇaṃ vā, dhaññaṃ vā potthakabhañjanatthāya yaṃ kiñci nitthaṃ vā potthakachidde āvunatthāya, yaṃ kiñci suttaṃ vā kaṭṭhaphalakadvayaṃ vā potthakaṃ puṭanatthāya yaṃ kiñci vatthaṃ vā, potthaka-bandhanatthāya, yaṃ kiñci yottaṃ vā potthakalāpa pūṭanatthāya yaṃ kiñci thavikaṃ deti vā dāpeti vā.
යම් කිසි නුවණැති, ධීර වීර පණ්ඩිතයෙක් අටුවාදී ග්රන්ථයන් ලියයි ද, ලියවයි ද, ඔහුගේ පින් රැස්වීම අනන්ත ය, පින්වල ආනිශංසය ද අනන්ත ය. එය අසූහතර දහසක් චෛත්යයන් කරවීම හා සමාන ය, අසූහතර දහසක් බුදුපිළිම වහන්සේලා කරවීම හා සමාන ය, අසූහතර දහසක් බෝධීන් වහන්සේලා රෝපණය කිරීම හා සමාන ය, අසූහතර දහසක් විහාරාරාම කරවීම හා සමාන ය. තවද, යමෙක් බුද්ධ වචන නමැති මංජුසාව කරයි ද කරවයි ද, යමෙක් බුද්ධ වචනය සරසයි ද සැරසවයි ද, යමෙක් බුද්ධ වචනය ලියයි ද ලියවයි ද, යමෙක් පොත්පත් හෝ පොත්පත් සඳහා මුදල් දෙයි ද දෙවයි ද, යමෙක් පොත්පත් පිරිසිදු කිරීම උදෙසා තෙල්, සුණු හෝ ධාන්ය වර්ග ද, පොත්වල සිදුරු විදීම සඳහා යම් ඉදිකටුවක් ද, පොත් බැඳීම සඳහා නූල් හෝ ලෑලි පතුරු දෙකක් ද, පොත් එතීම සඳහා යම් වස්ත්රයක් ද, පොත් බැඳ තැබීම සඳහා යම් රැහැනක් ද, පොත් පොදි තැබීම සඳහා යම් මල්ලක් ද දෙයි ද, දීමට සලස්වයි ද (ඔහුට ද ලැබෙන පින එබඳු ම ය).
Yo ca haritālena vā manosilāya vā, suvaṇṇena vā rajatena vā potthakamaṇḍanaṃ vā kaṭṭhaphalakamaṇḍanaṃ vā karoti vā kārāpeti vā, tassa anantako hoti puññasaṃcayo, anantako hoti puññānisaṃso. Caturāsīti cetiyasahassa karaṇasadiso, caturāsīti vihārasahassa karaṇasadiso.
යමෙක් හිරියල්වලින් හෝ මනෝසීලාවලින් හෝ රනින් හෝ රිදියෙන් හෝ පොත්පත් අලංකාර කරයි ද, ලී කවර අලංකාර කරයි ද කරවයි ද, ඔහුගේ පින් රැස්වීම අනන්ත ය, පින්වල ආනිශංසය ද අනන්ත ය. එය අසූහතර දහසක් චෛත්යයන් කරවීම හා සමාන ය, අසූහතර දහසක් විහාරාරාම කරවීම හා සමාන ය.
Bhave nibbattamāno so, sīlaguṇamupāgatā;
Mahā tejo sadā hoti, sīhanādo visārado.
භවයෙහි උපදින ඔහු, ශීල ගුණයෙන් යුක්ත වන්නේ ය. නිරතුරුව ම මහා තේජස් ඇත්තෙක් ද සිංහ නාද පවත්වන විශාරදයෙක් ද වන්නේ ය.
Āyuvaṇṇabaluppeto, dhammakāmo bhave saddā;
Devamanussalokesu, mahesakkho anāmayo.
දිගු ආයුෂ, පැහැපත් වර්ණය, ශරීර ශක්තියෙන් යුක්ත වන ඔහු නිරතුරුව ම ධර්මයට ලැදි අයෙක් වන්නේ ය. දෙව් මිනිස් ලෝකයෙහි මහා යසස් ඇත්තෙක් හා නීරෝගී අයෙක් වන්නේ ය.
Bhave nibbattamāno so, paññavā susamāhito;
Adhipacca parivāro, sabbasukhādhi gacchati.
සංසාරයෙහි උපදින කල්හි ඔහු මහා ප්රඥාවන්තයෙක් ද මනාව සමාහිත සිත් ඇත්තෙක් ද වන්නේ ය. අධිපති බවෙන් හා පිරිවරින් යුක්ත ව සියලු සැපතට පැමිණෙන්නේ ය.
Saddohīrimā vadaññū, saṃvigga mānaso bhave;
Aṅgapaccaṅga sampanno, āroha pariṇāhavā.
ශ්රද්ධාවන්ත, පාපයට ලැජ්ජා ඇති, ත්යාගශීලී මෙන් ම සංවේගී සිත් ඇති කෙනෙක් වන්නේ ය. මනා උස මහතින් හා සියලු අඟ පසඟවලින් පරිපූර්ණ වූ ශරීරයක් ඇත්තෙක් වන්නේ ය.
Sabbe sattāpi yo loke, sabbattha pūjitābhave;
Devamanussa sañcaro, mittasahāya pālito.
ලෝකයෙහි සියලු සත්ත්වයින් විසින් සෑම තැනක දී ම පුදනු ලබන්නෙක් වන්නේ ය. දෙවියන් හා මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, කල්යාණ මිත්රයන් හා යහළුවන් විසින් රකිනු ලබන්නේ ය.
Devamanussa sampattiṃ, anubhoti punappunaṃ;
Arahatta phalaṃ patto, nibbānaṃ pāpuṇissati.
දෙව් මිනිස් සැප සම්පත් නැවත නැවතත් අනුභව කරමින්, අවසානයේ අරහත් ඵලයට පැමිණ උතුම් නිවන් සුව සාක්ෂාත් කරගන්නේ ය.
Paṭisambhidā catasso, abhiññā chabbidhe vare;
Vimokkhe aṭṭhake seṭṭhe, gamissati anāgate.
අනාගතයෙහි දී සතර පිළිසිඹියාවන් ද, උතුම් ෂඩභිඥාවන් ද, ශ්රේෂ්ඨ වූ අෂ්ට විමොක්ෂයන් ද ලබා ගන්නේ ය.
Tasmāhi paṇḍito poso, saṃpassaṃ hita mattano;
Kāreyya sāma ganthe ca, aññe cāpi kārāpaye.
එබැවින් තමාගේ යහපත සලකන නුවණැති පුද්ගලයා තෙමේ ම ධර්ම ග්රන්ථයන් ලිවිය යුතු ය, අන් අය ලවා ද ලියවිය යුතු ය.
Potthake ca ṭhite ganthe, pāḷi aṭṭhakathādike;
Dhammamañjūsā ganthe ca, lekhaṃ kare kārāpaye.
පොත්පත්වල පවතින පාලි, අටුවා ආදී ග්රන්ථයන් ද ධර්ම මංජුසාවක් බඳු වූ දහම් පොත්පත් ද තෙමේ ම ලිවිය යුතු ය, අන් ලවා ද ලියවිය යුතු ය.
Potthakaṃ potthakamūlañca, tesaṃ cullathūsampi ca;
Pilotikādikaṃ suttaṃ, kaṭṭhaphaladvayamhi ca.
දහම් පොත්පත් ද, පොත්පත් සඳහා දායකත්වය ද, ඒවා තැන්පත් කරන කුඩා ස්තූප ද, එතීමට ගන්නා රෙදි කඩ ද, බැඳීමට ගන්නා නූල් ද, ලී පියන්පත් දෙක ද,
Dhammabandhanatthāya ca, yaṃ kiñci mahagghaṃ vatthaṃ;
Dhammabandhanayottañca, yaṃ kiñci thavikampi ca.
ධර්ම ග්රන්ථයන් බැඳ තැබීම සඳහා වූ වටිනා වස්ත්ර ද, දහම් පොත් බඳින ලණුවලින් ද, පොත් බහාලන මලුවලින් ද,
Dadeyya dhammakhettamhi, vippassannena cetasā;
Añño cāpi dajjāpeyya, mittasahāyabandhaveti.
පහන් වූ සිතින් යුතුව සද්ධර්ම නමැති උතුම් පින්කෙතෙහි පිදිය යුතු ය. එමෙන් ම තම මිතුරන්, සගයන් හා නෑදෑයින් ලවා ද දීමට සැලැස්විය යුතු ය.
Ganthākaralekhalekhāpanānisaṃsa dīpanā niṭṭhitā.
ග්රන්ථකරණය, ධර්ම ග්රන්ථ ලිවීම සහ ලියවීමෙහි ආනිශංස දැක්වීම නිමවා ලන ලදී.
[Iti cūlaganthavaṃse pakiṇṇakadīpako nāma pañcamo paricchedo.]
[මෙසේ චූලගන්ථවංශයෙහි ප්රකීර්ණක දීපක නම් වූ පස්වන පරිච්ඡේදය නිමාවට පත් විය.]
Sohaṃ haṃsāraṭṭha jāto, nantapaññoti vissutoSaddhā sīla vīrappeto, dhammarasaṃ gavesano.
හංසවතී දේශයෙහි උපන්නා වූ, 'නන්දපඤ්ඤ' නමින් ප්රකට වූ, ශ්රද්ධා සීල වීර්යයෙන් යුක්ත වූ මම ධර්ම රසය සොයමින්,
Sohaṃ tato gantvā cimaṃ, jina navaṃ yaṃ pūraṃ;
Sabba dhammaṃ vicinanto, vīsati vassamāgato.
එතැනින් නික්ම ජිනේන්ද්රයන් වහන්සේගේ නව පුරවරයට පැමිණ, සියලු ධර්මයන් විමසමින්, විසි වසරක් ඉක්මවූයෙමි.
Sabba dhammaṃ vissejjento, kikāre neva bhikkhuno;
Cha vassānaṃ gaṇaṃ bhitvā, kāmānaṃ abhimaddanaṃ.
සියලු ධර්මයන් දේශනා කරමින්, භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා ක්රියා කරමින්, වසර හයක් මුළුල්ලෙහි කාමයන් මර්ධනය කරමින් වාසය කළෙමි.
Santi sabhā ca nibbānaṃ, gavesiñca punappunaṃ;
Vasantohaṃ, vanārammaṃ, piṭakattaya saṅgahaṃ;
Ganthavaṃsaṃ imaṃ khuddaṃ, ariyasaṅghadāsakanti.
ශාන්තිය හා නිවන නැවත නැවතත් සොයමින්, ආරණ්ය සේනාසනයක වාසය කරමින්, ආර්ය සංඝයා වහන්සේලාගේ සේවකයෙකු බඳු වූ මම ත්රිපිටක සංග්රහය ඇතුළත් වූ මෙම කුඩා ග්රන්ථවංශය සම්පාදනය කළෙමි.
Iti pāmojjatthāya araññavāsinā, nandapaññācariyena kato cūḷaganthavaṃso niṭṭhito.
මෙසේ සතුට ඇතිවීම පිණිස අරණ්යවාසී නන්දපඤ්ඤාචාර්යයන් වහන්සේ විසින් කරන ලද චූලගන්ථවංශය නිමාවට පත් විය.
Dhammavaṭaṃsakanāmena visuto thero, yaṃ pakaraṇaṃ likkhitaṃ taṃ paripuṇṇaṃ tena puññena taṃ piṭakaṃ parisippaṃ pariniṭṭhitaṃ.
ධර්මවටංසක නමින් ප්රකට තෙරණුවන් වහන්සේ විසින් යම් මේ ග්රන්ථයක් ලියන ලද්දේ ද, එය සම්පූර්ණ විය. එම පිනෙන් ත්රිපිටක ධර්මය නමැති ශිල්පය සම්පූර්ණයෙන් ම නිමාවට පත් වේවා!
Mameva sissasamūhānañca parisippaṃ pariniṭṭhitaṃ. Tave sissānū sissāni ca, parisippaṃ pariniṭṭhitaṃ.
මාගේම ශිෂ්ය සමූහයාගේ ද, ඔබ වහන්සේගේ ශිෂ්යානුශිෂ්ය පරම්පරාවගේ ද ධර්ම ශිල්පය මනාව නිමාවට පත් වේවා!
Cūḷaganthavaṃso niṭṭhito.
චූලගන්ථවංශය නිමාවට පත් විය.