1 Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
あの世尊、阿羅漢、正等覚者に礼拝いたします。
Cūḷaganthavaṃsapāḷi
小書史(チューラガンタヴァンサ)パーリ
1. Piṭakattayaparicchedo
1. 三蔵の分類
Namassetvāna sambuddhaṃ, aggavaṃsavaraṃvaraṃ;
Natvāna dhammaṃ buddhajaṃ, saṅghañcāpiniraṅgaṇaṃ.
正等覚者、至高の血統の最勝者に礼拝し、仏より生じた法に、そしてまた汚れなき僧伽に礼拝して。
Ganthavaṃsampi nissāya, ganthavaṃsaṃ pakathissaṃ;
Tipeṭakasamāhāraṃ, sādhunaṃ jaṅghadāsakaṃ.
‘書史’(ガンタヴァンサ)に基づき、善き人々への贈り物(仕奉)となる三蔵の集大成である‘書史’を語らん。
Vimatinodanamārambhaṃ, taṃ me suṇātha sādhavo;
Sabbampi buddhavacanaṃ, vimutti ca sahetukaṃ.
疑念を払拭せんとして(これを)始める。善き人々よ、私の言葉を聞け。すべての仏説は、原因を伴う解脱である。
Hoti ekavidhaṃyeva, tividhaṃ piṭakena ca;
Tañca sabbampi kevalaṃ, pañcavidhaṃ nikāyato.
(仏説は)一種であり、また蔵(ピタカ)によって三種となる。そして、そのすべては部(ニカーヤ)によって五種となる。
Aṅgato ca navavidhaṃ, dhammakkhandhagaṇanato;
Caturāsīti sahassa, dhammakkhandhapabhedananti.
支(アンガ)によって九種、法蘊(ほううん)の数え方によれば、八万四千の法蘊の分類がある。
Kathaṃ piṭakato piṭakañhi tividhaṃ hoti?
蔵(ピタカ)による分類とはいかなるものか。蔵には実に三種ある。
Vinayapiṭakaṃ, abhidhammapiṭakaṃ suttantapiṭakanti. Tattha katamaṃ vinaya piṭakaṃ? Pārājikakaṇḍaṃ, pācittiyakaṇḍaṃ, mahāvaggakaṇḍaṃ, cullavaggakaṇḍaṃ, parivārakaṇḍanti. Imāni kaṇḍāni vinayapiṭakaṃ nāma.
律蔵、阿毘達磨蔵、経蔵である。そのうち、律蔵とは何か。波羅夷篇、波逸提篇、大品篇、小品篇、付随篇である。これらの篇を律蔵と名づける。
Katamaṃ abhidhammapiṭakaṃ? Dhammasaṅgaṇī-pakaraṇaṃ, vibhaṅga-pakaraṇaṃ, dhātukathā-pakaraṇaṃ, puggalapaññatti-pakaraṇaṃ, kathāvatthu-pakaraṇaṃ, yamaka-pakaraṇaṃ, paṭṭhāna-pakaraṇanti. Imāni satta pakaraṇāni abhidhammapiṭakaṃ nāma. Katamaṃ suttantapiṭakaṃ? Sīlakkhandhavaggādikaṃ, avasesaṃ buddhavacanaṃ suttantapiṭakaṃ nāma.
阿毘達磨蔵とは何か。‘法集論’、‘分別論’、‘界説論’、‘人施設論’、‘論事’、‘双論’、‘発趣論’である。これら七つの論を阿毘達磨蔵と名づける。経蔵とは何か。戒蘊品などをはじめとする、残りの仏説を経蔵と名づける。
Kathaṃ nikāyato? Nikāyā pañca vidhā honti. Dīghanikāyo, majjhimanikāyo, saṃyuttanikāyo, aṅguttaranikāyo, khuddakanikāyoti.
部(ニカーヤ)による分類とは何か。部は五種類ある。長部、中部、相応部、増支部、小部である。
Tattha katamo dīgha-nikāyo? Sīlakkhandhavaggo, mahāvaggo, pāthikavaggoti, ime tayo vaggā dīghanikāyo nāma. Imesu tīsu vaggesu, catutiṃsa vaggāni ca honti. [Catutiṃseva suttantā, sīlakkhandhavaggādikā, yassa bhavanti so yeva dīghanikāya nāma hoti.]
そのうち、長部とは何か。戒蘊品、大品、パーティカ品。これら三つの品を長部と名づける。これら三つの品の中に、三十四の経(スッタ)がある。[戒蘊品を初めとする三十四の経典があるもの、それが長部と呼ばれるものである。]
Katamo majjhimanikāyo? Mūlapaṇṇāso, majjhimapaṇṇāso, uparipaṇṇāsoti, ime tayo paṇṇāsā majjhimanikāyo nāma. Imesu tīsu paṇṇāsesu dvepaññāsādhika-sutta-satāni honti [diyaḍḍhasatasuttantā, dvi suttaṃ yassa santiso, majjhimanikāyo nāmo mūlapaṇṇāsamādi hoti.]
中部とは何か。根本五十経篇、中分五十経篇、後分五十経篇。これら三つの五十経篇を中部と名づける。これら三つの五十経篇の中に、百五十二の経がある。[根本五十経篇を初めとする百五十二の経典を収めるものが、中部と呼ばれるものである。]
Katamo saṃyuttanikāyo? Sagāthāvaggo, nidānavaggo, khandhakavaggo, saḷāyatanavaggo, mahāvaggoti, ime pañca vaggā saṃyuttanikāyo nāma. Imesu pañcasu vaggesu dvāsaṭṭhisuttasattasatādhikasatta-suttasahassāni honti. [Dvāsaṭṭhi-satta-satāni, sattasahassakāni ca.] Suttāni yassa honti so, sagāthādikavaggako, saṃyuttanikāyo nāmo veditabbo ca viññūnāti.
相応部とは何か。有偈品、因縁品、蘊品、六処品、大品。これら五つの品を相応部と名づける。これら五つの品の中に、七千七百六十二の経がある。[七千七百六十二の経典を収め、有偈品を初めとするものを、相応部として賢者は知るべきである。]
Katamo aṅguttaranikāyo? Ekkanipāto, dukkanipāto, tikkanipāto, catukkanipāto, pañcakanipāto, chakkanipāto, sattakanipāto, aṭṭhakanipāto, navakanipāto, dasakanipāto, ekādasanipātoti, ime ekādasa nipātā aṅguttaranikāyo nāma. Imesu ekādasa nipātesu satta-paññāsa-pañca-satādhikanava-sutta-sahassāni honti. [Navasuttasahassāni, pañcasatamattāni ca, sattapaññāsādhikāni, suttāni yassa honti so, aṅguttaranikāyoti, ekkanipātakādikoti.]
増支部とは何か。一集、二集、三集、四集、五集、六集、七集、八集、九集、十集、十一集。これら十一の集を増支部と名づける。これら十一の集の中に、九千五百五十七の経がある。[一集を初めとし、九千五百五十七の経典を収めるものが、増支部である。]
Katamo khuddakanikāyo? Khuddakapāṭho, dhammapadaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, suttanipāto, vimānavatthu, petavatthu, therakathā, therīkathā, jātakaṃ, mahāniddeso, paṭisambhidāmaggo, apadānaṃ, buddhavaṃso, cariyāpiṭakaṃ, vinayapiṭakaṃ, abhidhammapiṭakanti. Imesu sattarasasu ganthesu anekāni sutta-sahassāni honti. [Anekāni sutta-sahassāni, niddiṭṭhāni mahesinā, nikāye pañcame ime, khuddake iti visuteti.]
小部とは何か。小誦経、法句経、自説経、如事語経、スッタニパータ、天宮事経、餓鬼事経、長老偈、長老尼偈、本生経、大義釈、無礙解道、譬喩経、仏種姓経、所行蔵経、律蔵、阿毘達磨蔵である。これら十七の書物の中には幾千もの経がある。[大仙人(仏陀)によって説かれた幾千もの経典があるこの第五の部が、小部として知られている。]
Kathaṃ aṅgato aṅgahi nava vidhaṃ hoti? Suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthā, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallanti, navappabhedaṃ hoti. Tattha ubhato vibhaṅganiddesakhandhakaparivārā, suttanipāte, maṅgalasutta, ratanasutta, tuvaṭṭakasuttāni. Aññampi suttanāmakaṃ tathāgatavacanaṃ, suttanti veditabbaṃ. Sabbaṃ sagāthakaṃ geyyanti veditabbaṃ. Visesanasaṃyuttake sakalopi sagāthakavaggo, sakalaṃ abhidhammapiṭakaṃ nigāthakañca suttayañca aññampi aṭṭhahi aṅgehi asaṅgahitaṃ buddhavacanaṃ taṃ veyyākaraṇanti veditabbaṃ. Dhammapadaṃ, therakathā, therīkathā, suttanipāte, no suttanāmikā suddhikagāthā, gāthāti veditabbā. Somanassa ñāṇamayikagāthā paṭika-saṃyuttā dve asītisuttantā udānanti veditabbā. Vuttañhetaṃ bhagavatātiādinayappavattā dasuttarasatasuttantā, itivuttakanti veditabbā. Apaṇṇakajātakādīni paññāsādikāni. Pañcajātakasatāni, jātakanti veditabbaṃ. Cattāro me bhikkhave acchariyā abhūtadhammā, ānandetiādinayappavattā sabbepi acchariya abhūtadhammapaṭisaṃyuttā suttantā abhūtadhammanti veditabbā. Cullavedalla, mahāvedalla, sammādiṭṭhi, sakkapañha, saṅkhārabhājaniya, mahāpuṇṇamasuttantādayo sabbepi vedañca tuṭṭhiñca laddhā [puccha] laddhā pucchitasuttantā, vedallanti veditabbā. Katamāni caturāsīti dhammakkhandhasahassāni dujānāni, caturāsīti dhammakkhandhasahassāni sace vitthārena kathissaṃ atipapañco bhavissati. Tasmā naya vasena kathissāmi. Ekaṃ vatthu, eko dhammakkhandho, ekaṃ nidānaṃ eko dhammakkhandho, ekaṃ pañhā pucchantaṃ eko dhammakkhandho, ekaṃ pañhā visajjanaṃ eko dhammakkhandho, caturāsīti dhammakkhandhasahassāni kena bhāsitāni, kattha bhāsitāni, kadā bhāsitāni, kamārabbha bhāsitāni, kimatthaṃ bhāsitāni, kena dhāritāni, kenābhatāni, kimatthaṃ pariyāpuṇitabbāni. Tatrāyaṃ visajjanā, kena bhāsitānīti? Buddhānu buddhehi bhāsitāni. Kattha bhāsitānīti? Devesu ca mānussesu ca, bhāsitāni. Kadā bhāsitānīti? Bhagavato dharamānakāle ceva pacchimakāle ca bhāsitāni. Katamārabbha bhāsitānīti? Pañcavaggiyādike veneyya bandhave ārabbha bhāsitānīti. Kimatthaṃ bhāsitānīti? Tivajjañca avajjañca ñatvā vajjaṃ pahāya avajje paṭipattitvā nibbānapariyante. Diṭṭha-dhammikasamparāyikatthe sampāpuṇituṃ.
“部(支)によって、どのように九種類となるのか。経、応頌、記別、偈、自説、如是語、本生、未曾有法、方広の九つの区分がある。そのうち、両部の毘分(経分別)、義釈、犍度、附随、およびスッタニパータの中の吉祥経、宝経、速疾経などの経典、またその他の‘経’という名を持つ如来の言葉は、‘経(スッタ)’と知るべきである。偈(げ)を伴うものはすべて‘応頌(ゲイヤ)’と知るべきである。特に相応部におけるすべての有偈篇、すべての阿毘達磨蔵、および偈のない経、さらには他の八つの部に含まれない仏説は、‘記別(ヴェイヤーカラナ)’と知るべきである。法句経、長老偈、長老尼偈、およびスッタニパータの中の‘経’という名を持たない純粋な偈は、‘偈(ガーター)’と知るべきである。喜悦と智を伴う偈に関連する八十二の経典は、‘自説(ウダーナ)’と知るべきである。‘世尊によってこのように語られた’という形式で始まる百十の経典は、‘如一語(イティヴッタカ)’と知るべきである。アパンナカ・ジャータカに始まる五百五十の本生譚は、‘本生(ジャータカ)’と知るべきである。‘比丘たちよ、阿難にはこれら四つの驚くべき未曾有の法がある’という形式で始まる、すべての驚くべき未曾有の法に関連する経典は、‘未曾有法(アッブータダンマ)’と知るべきである。小方広経、大方広経、正見経、帝釈所問経、行分別経、満月大経などの、すべて知恵と歓喜を得て、問いに対して答えられた経典は、‘方広(ヴェーダッラ)’と知るべきである。知ることが困難な八万四千の法蘊(ほううん)とはどのようなものか。もし八万四千の法蘊を詳細に語れば、あまりに冗長になるであろう。それゆえ、その方法に従って語る。一つの事柄は一つの法蘊であり、一つの因縁は一つの法蘊であり、一つの質問は一つの法蘊であり、一つの回答は一つの法蘊である。八万四千の法蘊は、誰によって語られ、どこで語られ、いつ語られ、誰に対して語られ、何のために語られ、誰によって保持され、誰によって伝えられ、何のために学習されるべきなのか。その回答は次の通りである。誰によって語られたのか。仏陀および仏陀に次ぐ覚者たちによって語られた。どこで語られたのか。天界と人間界において語られた。いつ語られたのか。世尊の在世中、およびその晩年に語られた。誰に対して語られたのか。五比丘をはじめとする、導かれるべき縁ある者たちに対して語られた。何のために語られたのか。過失と無過失を知り、過失を捨てて無過失を実践し、涅槃を究極として、現世と来世の利益を達成するためである。”
Kena dhāritānīti? Anubuddhehi ceva sissānusissehi ca dhāritāni. Kenā bhatānīti? Ācariya paraṃparehi ābhatāni. Kimatthaṃ pariyāpuṇitabbānīti? Vajjañca avajjañca ñatvā vajjaṃ pahāya avajje paṭipattitvā nibbānapariyante diṭṭhadhammikasamparāyikatthe, saṃpāpuṇituṃ, yadevaṃ tāya nibbānapariyante diṭṭhadhammikasamparāyikatthe sādhikāni honti. Teva tattha kehi appamattena pariyāpuṇitabbāni dhāretabbāni dhāretabbāni vācetabbāni sajjhāyaṃ kātabbānīti [iti cullaganthavaṃse piṭakattaya dīpako nāma paṭhamo paricchedo.]
“誰によって保持されたのか。覚者たち、および弟子やその弟子たちによって保持された。誰によって伝えられたのか。師資相承の阿闍梨たちによって伝えられた。何のために学習されるべきなのか。過失と無過失を知り、過失を捨てて無過失を実践し、涅槃を究極として現世と来世の利益を達成するためである。そのように、それによって涅槃を究極とする現世と来世の利益が成就される。それゆえ、そこにおいて、不放逸に学習され、保持され、教えられ、読誦されるべきである。[以上、小聖教史(チュッラガッタヴァンサ)における、三蔵の解説という名の第一章を終わる。]”
2. Ganthakārakācariya-paricchedo
2. “論書作者阿闍梨の章”
Ācariyo pana atthi. Porāṇācariyā atthi, aṭṭhakathācariyā atthi, ganthakārakācariyā atthi, tividhanāmikācariyā. Katame porāṇācariyā? Paṭhamasaṅgāyanāyaṃ pañcasatā khīṇāsavā pañcannaṃ nikāyānaṃ nāmañca atthañca adhippāyañca yadañca byañjana sodhanañca avasesaṃ kiccaṃ kariṃsu. Dutiyasaṅgāyanāyaṃ sattasatā khīṇāsavā tesaṃyeva saddatthādikaṃ kiccaṃ puna kariṃsu. Tatiyasaṅgāyanāyaṃ sahassamattā khīṇāsavā tesaṃyeva saddatthādikaṃ kiccaṃ puna kariṃsu. Iccevaṃ dvesatādhikā dvesahassa khīṇāsavā mahākaccāyanaṃ ṭhapetvā avasesā porāṇācariyā nāma. Ye porāṇācariyā teyeva aṭṭhakathācariyā nāma. Katame ganthakārakācariyā? Mahāaṭṭhakathikāpebhadaanekācariyā ganthakārakācariyā nāma. Katame tividha nāmācariyā mahākaccāyano tividhanāmaṃ. Katame ganthā mahākaccāyanena katā? Kaccāyanagantho, mahāniruttigantho, cullaniruttigantho, yamakagantho, nettigantho, peṭakopadesaganthoti, ime cha ganthā mahākaccāyanena katā. Katame anekācariyena katā ganthā? Mahāpaccarikācariyo mahāpaccariyaṃ nāma ganthaṃ akāsi. Mahākurundikācariyo kurundi nāma ganthaṃ akāsi. Aññataro ācariyo mahāpaccariya ganthassa aṭṭhakathaṃ akāsi. Aññataro ācariyo kurundi ganthassa aṭṭhakathaṃ akāsi, mahābuddhaghosā nāmacariyo visuddhimaggo dīghanikāyassa sumaṅgalavilāsani nāma aṭṭhakathā, majjhimanikāyassa papañcasūdanī nāma aṭṭhakathā, saṃyuttanikāyassa sāratthappakāsinī nāma aṭṭhakathā, aṅguttaranikāyassa manorathapūraṇī nāma aṭṭhakathā, pañcavinaya ganthānaṃ samantapāsādikā nāma aṭṭhakathā, sattannaṃ abhidhammaganthānaṃ paramatthakathā nāma aṭṭhakathā, pātimokkha saṃkhātāya mātikāya kaṅkhāvitaraṇīti visuddhi nāma aṭṭhakathā, dhammapadassa aṭṭhakathā, jātakassa aṭṭhakathā, khuddakapāṭhassa aṭṭhakathā, suttanipātassa aṭṭhakathā, apadānassa aṭṭhakathāti, ime terasa ganthe akāsi. Buddhadattonāmācariyo vinaya vinicchayo, uttaravinicchayo, abhidhammāvatāro, buddhavaṃsassa madhuratthavilāsinī nāma aṭṭhakathāti, ime cattāro ganthe akāsi. Ānandonāmācariyā sattābhidhammaganthaṭṭhakathāya mūṭīkaṃ nāma ṭīkaṃ akāsi. Dhammapālācariyo nettippakaraṇaṭṭhakathā, itivuttakaṭṭhakathā, udānaṭṭhakathā, cariyāpiṭakaṭṭhakathā, therakathaṭṭhakathā, therīkathaṭṭhakathā, vimānavatthussa vimalavilāsini nāma aṭṭhakathā, petavatthussa vimalavilāsini nāma aṭṭhakathā, visuddhimaggassa paramatthamañjūsā nāma ṭīkā, dīghanikāyassa aṭṭhakathādīnaṃ catunnaṃ aṭṭhakathānaṃ līnatthappakāsani nāma ṭīkā, jātakaṭṭhakathāya līnatthappakāsani nāma ṭīkā, nettipakaraṇaṭṭhakathāya ṭīkā, buddhavaṃsaṭṭhakathāya paramatthadīpanī nāma ṭīkā, abhidhammaṭṭhakathāyaṭīkā līnatthavaṇṇanā nāma anuṭīkāti ime cuddasa matte ganthe akāsi.
師(阿闍梨)は確かに存在します。古師(ポラーナーチャリヤ)があり、註釈師(アッタカタチャリヤ)があり、撰述師(ガンタカーラカチャリヤ)があり、三つの名を持つ師があります。古師とは誰のことでしょうか。第一結集において、五百人の漏尽者(阿羅漢)たちが五つの部(ニカーヤ)の名称、意味、意図、そして音節の清浄、その他のなすべき務めを行いました。第二結集において、七百人の漏尽者たちが、それらと同じものの語義などの務めを再び行いました。第三結集において、千人ほどの漏尽者たちが、それらと同じものの語義などの務めを再び行いました。このように、マハーカッチャーヤナ(大迦旃延)を除いて、残りの二千二百人の漏尽者たちが古師と呼ばれます。古師である人々こそが、註釈師と呼ばれます。撰述師とは誰のことでしょうか。‘大注釈書(マハー・アッタカタ)’の作者たちなど、多くの師が撰述師と呼ばれます。三つの名を持つ師とは誰のことでしょうか。マハーカッチャーヤナが三つの名を持つ者です。マハーカッチャーヤナによって作られた書物とは何でしょうか。‘カッチャーヤナ・ガンタ’、‘マハーニルッティ・ガンタ’、‘チュッラニルッティ・ガンタ’、‘ヤマカ・ガンタ’、‘ネッティ・ガンタ’、‘ペータコーパデーサ・ガンタ’の、これら六つの書物がマハーカッチャーヤナによって作られました。多くの師によって作られた書物とは何でしょうか。‘マハーパッチャリー’の師は‘マハーパッチャリー’という名の書を作りました。‘マハークルンディー’の師は‘クルンディー’という名の書を作りました。ある師は‘マハーパッチャリー’の註釈書を作りました。別の師は‘クルンディー’の註釈書を作りました。マハーブッダゴーサ(大覚音)という名の師は、‘ヴィスッディマッガ(清浄道論)’、長部(ディーガ・ニカーヤ)の註釈書‘スマンガラヴィラーシニー’、中部(マッジマ・ニカーヤ)の註釈書‘パパンチャスーダニー’、相応部(サンユッタ・ニカーヤ)の註釈書‘サーラッタッパカーシニー’、増支部(アングッタラ・ニカーヤ)の註釈書‘マノーラタプーラニー’、五つの律の書の註釈書‘サマンタパーサーディカー’、七つの阿毘達磨(アビダンマ)の書の註釈書‘パラマッタカター’、パーティモッカとして知られるマーティカー(本母)の註釈書で清浄なる‘カンカーヴィタラニー’、‘ダンマパダ(法句経)’の註釈書、‘ジャータカ’の註釈書、‘クッダカパータ(小誦)’の註釈書、‘スッタニパータ’の註釈書、‘アパダーナ’の註釈書の、これら十三の書を作りました。ブッダダッタという名の師は、‘ヴィナヤヴィニッチャヤ’、‘ウッタラヴィニッチャヤ’、‘アビダンマーヴァターラ’、ブッダヴァンサ(仏種姓)の註釈書‘マドゥラッタヴィラーシニー’の、これら四つの書を作りました。アーナンダという名の師は、七つの阿毘達磨の書の註釈書に対する複註(ティーカー)である‘ムーラティーカー’を作りました。ダンマパーラ(護法)師は、‘ネッティッパカラナ’の註釈書、‘イティヴッタカ(如是語)’の註釈書、‘ウダーナ(自説経)’の註釈書、‘チャリヤーピタカ(所行蔵)’の註釈書、‘テーラガーター(長老偈)’の註釈書、‘テーリーガーター(長老尼偈)’の註釈書、‘ヴィマーナヴァットゥ(天宮事)’の註釈書‘ヴィマラヴィラーシニー’、‘ペータヴァットゥ(餓鬼事)’の註釈書‘ヴィマラヴィラーシニー’、‘ヴィスッディマッガ(清浄道論)’の複註‘パラマッタマンジューサー’、長部などの四つの註釈書に対する複註‘リーナッタッパカーサニー’、‘ジャータカ’註釈書に対する複註‘リーナッタッパカーサニー’、‘ネッティッパカラナ’註釈書に対する複註、‘ブッダヴァンサ’註釈書に対する複註‘パラマッタディーパニー’、阿毘達磨註釈書に対する複註である下注(アヌティーカー)‘リーナッタヴァンナナー’の、これら十四ほどの書を作りました。
Dve pubbācariyānāmā cariyānirutti mañjūsaṃ nāma cullanirutti ṭīkañca mahānirutti saṅkhepañca akaṃsu. Mahāvajirabuddhināmācariyo vinayagaṇṭhināma pakaraṇaṃ akāsi. Dīpaṅkarasaṅkhāto vimalabuddhi nāmācariyo mukhamattadīpanī nāmakaṃ nyāsappakaraṇaṃ akāsi. Cullavajirabuddhi nāmācariyo atthabyākhyānaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi.
二人のプッバーチャリヤ(先師)という名の師たちは、‘ニルッティマンジューサー’という名の‘チュッラニルッティ’の複註と、‘マハーニルッティサンケーパ’を作りました。マハーヴァジラブッディという名の師は、‘ヴィナヤガンティ’という名の論書(パカラナ)を作りました。ディーパンカラとして知られるヴィマラブッディという名の師は、‘ムカマッタディーパニー’という名のニヤーサ(註釈)論書を作りました。チュッラヴァジラブッディという名の師は、‘アッタヴィヤーキャーナ’という名の論書を作りました。
Dīpaṅkaro nāmācariyo rūpasiddhi pakaraṇaṃ, rūpasiddhi ṭīkaṃ, sampapañca suttañceti tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Ānandācariyassa jeṭṭhasisso dhammapālo nāmācariyo saccasaṅkhepaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Kassapo nāmācariyo mohavicchedanī, vimaticchedanī, dasabuddhavaṃso, anāgatavaṃsoti, catuvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi.
ディーパンカラという名の師は、‘ルーパシッディ・パカラナ’、‘ルーパシッディ・ティーカー’、‘サムパパンチャスッタ’の三種の論書を作りました。アーナンダ師の筆頭弟子であるダンマパーラという名の師は、‘サッチャサンケーパ’という名の論書を作りました。カッサパという名の師は、‘モーハヴィッチェーダニー’、‘ヴィマティッチェーダニー’、‘ダサブッダヴァンサ’、‘アナーガタヴァンサ’の四種の論書を作りました。
Mahānāmo nāmācariyo, saddhammapakāsanī nāma paṭisambhidāmaggassa aṭṭhakathaṃ akāsi. Dīpavaṃso, thūpavaṃso, bodhivaṃso, cūlavaṃso, mahāvaṃso, paṭisambhidāmaggaṭṭhakathā gaṇṭhi ceti ime cha ganthā mahānāmācari visuṃ visuṃ katā.
マハーナーマという名の師は、‘パティサンビダーマッガ(無礙解道)’の註釈書である‘サッダンマッパカーサニー’を作りました。‘ディーパヴァンサ’、‘トゥーパヴァンサ’、‘ボーディヴァンサ’、‘チューラヴァンサ’、‘マハーヴァンサ’、‘パティサンビダーマッガ註釈書ガンティ’の、これら六つの書物はマハーナーマ師によって個別に作られました。
Navo mahānāmo nāmācariyo navaṃ mahāvaṃsa nāma pakaraṇaṃ akāsi. Upaseno nāmācariyo saddhammapajjotikaṃ nāma mahāniddesassa aṭṭhakathaṃ akāsi. Moggalāno nāmācariyo moggalānabyākaraṇaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Saṅgharakkhito nāmācariyo, subodhālaṅkāraṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Vuttodayakāro nāmācariyo vuttodayaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Dhammasiri nāmācariyo khuddakasikkhaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Purāṇakhuddasikkhāya ṭīkā, mūlasikkhā ceti, ime dve ganthā dvehācariyehi visuṃ visuṃ katā.
新マハーナーマという名の師は、新しい‘マハーヴァンサ’という名の論書を作りました。ウパセーナという名の師は、‘マハーニッデーサ(大義釈)’の註釈書である‘サッダンマッパッジョーティカー’を作りました。モッガラーナという名の師は、‘モッガラーナヴィヤーカラナ(モッガラーナ文法)’という名の論書を作りました。サンガラッキタという名の師は、‘スボーダーランカーラ’という名の論書を作りました。‘ヴットーダヤ’の作者(ヴットーダヤカーラ)という名の師は、‘ヴットーダヤ’という名の論書を作りました。ダンマシリという名の師は、‘クッダカシッカー’という名の論書を作りました。‘プラーナ・クッダカシッカー’の複註と‘ムーラシッカー’の、これら二つの書は二人の師によって個別に作られました。
Anuruddho nāmācariyo paramatthavinicchayaṃ, nāmarūpaparicchedaṃ, abhidhammatthasaṅgahaṃ ceti tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Khemo nāmācariyo khemaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Sāriputto nāmācariyo vinayaṭṭhakathāya sāratthadīpanī nāma ṭīkaṃ; vinayasaṅgahapakaraṇaṃ, vinayasaṅgahassaṭīkaṃ; aṅguttaraṭṭhakathāya sāratthamañjūsaṃ nāma navaṃ ṭīkaṃ; pañcikā ṭīkañceti, ime pañca ganthe akāsi. Buddhanāgo nāmācariyo vinayatthamañjūsaṃ nāma kaṅkhāvitaraṇīyā ṭīkaṃ akāsi. Navo moggalāno nāmācariyo abhidhānappadīpikaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Vācissaro nāmācariyo mahāsāmi nāma subodhālaṅkārassa ṭīkā, vuttodaya vivaraṇaṃ, sumaṅgalappasādani nāma khuddasikkhāya ṭīkā; sambandhacintā, sambandhacintāya ṭīkā; bālāvatāro, moggalānabyākaraṇassa pañcikāya ṭīkā; yogavinicchayo, vinayavinicchayassa ṭīkā, uttaravinicchayassa ṭīkā, nāmarūpa-paricchedassa vibhāgo, saddatthassa padarūpavibhāvanaṃ; khemassa pakaraṇassa ṭīkā, sīmālaṅkāro, mūlasikkhāya ṭīkā, rūpavibhāgo, paccayasaṅgaho, saccasaṅkhepassa ṭīkā ceti, ime aṭṭhārasa ganthe akāsi.
アヌルッダという名の阿闍梨は、‘勝義決択(Paramatthavinicchaya)’、‘名色分離(Nāmarūpapariccheda)’、‘阿毘達磨概要(Abhidhammatthasaṅgaha)’という三種の論書を著した。ケーマという名の阿闍梨は、‘ケーマ(Khema)’という名の論書を著した。サーリプッタという名の阿闍梨は、‘律義釈(Vinayaṭṭhakathā)’の復注である‘精義灯(Sāratthadīpanī)’、‘律概要論(Vinayasaṅgahapakaraṇa)’、‘律概要復注(Vinayasaṅgahassaṭīka)’、‘増支部義釈(Aṅguttaraṭṭhakathā)’の‘精義篋(Sāratthamañjūsā)’という名の新しい復注、および‘五部復注(Pañcikā ṭīkā)’、これら五つの書を著した。ブッダナーガという名の阿闍梨は、‘度疑経(Kaṅkhāvitaraṇī)’の復注である‘律義篋(Vinayatthamañjūsā)’を著した。ナヴォ・モッガラーナという名の阿闍梨は、‘同義語灯(Abhidhānappadīpikā)’という名の論書を著した。ヴァーチッサラという名の大長老(Mahāsāmi)である阿闍梨は、‘妙荘厳論復注(Subodhālaṅkāra-ṭīkā)’、‘韻律生顕解(Vuttodaya-vivaraṇa)’、‘小学(Khuddasikkhā)’の復注である‘吉祥歓喜(Sumaṅgalappasādanī)’、‘関係思惟(Sambandhacintā)’、‘関係思惟復注(Sambandhacintā-ṭīkā)’、‘幼童趣(Bālāvatāra)’、‘モッガラーナ文法五部復注(Moggalānabyākaraṇa-pañcikā-ṭīkā)’、‘瑜伽決択(Yogavinicchayo)’、‘律決択復注(Vinayavinicchaya-ṭīkā)’、‘後律決択復注(Uttaravinicchaya-ṭīkā)’、‘名色分離分別(Nāmarūpapariccheda-vibhāgo)’、‘語義語形解明(Saddattha-padarūpavibhāvana)’、‘ケーマ論復注(Khema-pakaraṇa-ṭīkā)’、‘界荘厳(Sīmālaṅkāro)’、‘本学復注(Mūlasikkhā-ṭīkā)’、‘形色分別(Rūpavibhāgo)’、‘縁概要(Paccayasaṅgaho)’、および‘諦要略復注(Saccasaṅkhepa-ṭīkā)’という、これら十八の書を著した。
Sumaṅgalo nāmācariyo abhidhammāvatārassaṭīkaṃ, abhidhammatthasaṅgahassaṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Buddhapiyo nāmācariyo sāratthasaṅgahaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Dhammakitti nāmācariyo dantadhātu pakaraṇaṃ akāsi. Medhaṅkaro nāmācariyo jinacaritaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Buddharakkhito nāmācariyo jinalaṅkāraṃ, jinalaṅkārassa ṭīkañcāti duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Upatisso nāmācariyo anāgatavaṃsassa aṭṭhakathaṃ akāsi.
スマังガラという名の阿闍梨は、‘阿毘達磨入論(Abhidhammāvatāra)’の復注と、‘阿毘達磨概要(Abhidhammatthasaṅgaha)’の復注という二種の論書を著した。ブッダピヤという名の阿闍梨は、‘精義概要(Sāratthasaṅgaha)’という名の論書を著した。ダンマキッティという名の阿闍梨は、‘仏牙史(Dantadhātu-pakaraṇa)’を著した。メーダังカラという名の阿闍梨は、‘勝者伝(Jinacarita)’という名の論書を著した。ブッダラッキタという名の阿闍梨は、‘勝者荘厳(Jinalaṅkāra)’とその復注という二種の論書を著した。ウパティッサという名の阿闍梨は、‘未来仏統(Anāgatavaṃsa)’の義釈を著した。
Kaṅkhāvitaraṇīyā līnatthappakāsini, nisandeho, dhammānusāraṇī, ñeyyāsantati, ñeyyāsantatiyā ṭīkā, sumatādāvatāro, lokapaññatti pakaraṇaṃ, tathāgatuppatti pakaraṇaṃ, nalāṭadhātu vaṇṇanā, sīhaḷavatthu, dhammadīpako, paṭipattisaṅgaho, visuddhimaggaṇṭhi, abhidhammagaṇṭhi, nettipakaraṇagaṇṭhi, visuddhimaggacullanavaṭīkā, sotabbamālinī, pasādajananī, okāsaloko, subodhālaṅkārassa nava ṭīkā ceti, ime vīsati ganthā vīsatācariyehi visuṃ visuṃ katā.
‘度疑経(Kaṅkhāvitaraṇī)’の‘隠義明解(Līnatthappakāsinī)’、‘無疑(Nisandeho)’、‘法随行(Dhammānusāraṇī)’、‘所知相続(Ñeyyāsantati)’、‘所知相続復注(Ñeyyāsantatiyā ṭīkā)’、‘善念入論(Sumatādāvatāro)’、‘世間施設論(Lokapaññattipakaraṇa)’、‘如来出現論(Tathāgatuppattipakaraṇa)’、‘額骨史(Nalāṭadhātu-vaṇṇanā)’、‘師子国物語(Sīhaḷavatthu)’、‘法灯(Dhammadīpako)’、‘修行概要(Paṭipattisaṅgaho)’、‘清浄道難処(Visuddhimagga-gaṇṭhi)’、‘阿毘達磨難処(Abhidhamma-gaṇṭhi)’、‘導論難処(Nettipakaraṇa-gaṇṭhi)’、‘清浄道小新復注(Visuddhimagga-cullanava-ṭīkā)’、‘聞流鬘(Sotabbamālinī)’、‘清浄発生(Pasādajananī)’、‘空処世間(Okāsaloko)’、および‘妙荘厳論新復注(Subodhālaṅkāra-nava-ṭīkā)’。これら二十の書は、二十名の阿闍梨たちによってそれぞれ個別に作成された。
Saddhammasiri nāmācariyo saddatthabhedacintā nāma pakaraṇaṃ akāsi. Devo nāmācariyo sumana kūṭavaṇṇanaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Cullabuddhaghoso nāmācariyo sotatthakinidānaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Raṭṭhapālo nāmācariyo madhurasaṅgāhaṇīkitti nāma pakaraṇaṃ akāsi. Subhūtacando nāmācariyo liṅgatthavivaraṇa-pakaraṇaṃ akāsi. Aggavaṃso nāmācariyo saddanīti pakaraṇaṃ nāma akāsi. Vajirabuddhi nāmācariyo mahāṭīkaṃ nāma nyāsapakaraṇaṭīkaṃ akāsi. Guṇasāgaro nāmācariyo mukhamattasāraṃ, mukhamattasārassa ṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Abhayo nāmācariyo saddatthabhedacintāya mahāṭīkaṃ akāsi. Ñāṇasāgaro nāmācariyo liṅgatthavivaraṇappakāsanaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo gūḷatthaṭīkaṃ, bālappabodhanañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo saddattha-bhedacintāya majjhimaṭīkaṃ akāsi. Uttamo nāmācariyo bālāvatāraṭīkaṃ, liṅgatthavivaraṇaṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo saddatthabhedacintāya nava-ṭīkaṃ akāsi. Eko amacco abhidhānappadīpikāyaṭīkaṃ, gaṇṭhipakaraṇassa daṇḍīppakaraṇassa māgadhabhūtaṃ ṭīkaṃ, koladdhajanassa sakaṭabhāsāya kataṭīkañca tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Dhammasenāpati nāmācariyo kārikaṃ, etimāsapidīpanī, manohārañca tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo kārikāya ṭīkaṃ akāsi. Aññataro ācariyo etimāsapidīpikāya ṭīkaṃ akāsi.
サッダンマシリという名の阿闍梨は、‘語義弁思(Saddatthabhedacintā)’という名の論書を著した。デーヴァという名の阿闍梨は、‘スマナクータ(仏足山)讃(Sumanakūṭavaṇṇana)’という名の論書を著した。チュッラ・ブッダゴーサという名の阿闍梨は、‘福徳因縁録(Sotatthakinidāna)’という名の論書を著した。ラッタパーラという名の阿闍梨は、‘甘露要集名声(Madhurasaṅgāhaṇīkitti)’という名の論書を著した。スブータチャンダという名の阿闍梨は、‘性義顕解論(Liṅgatthavivaraṇa-pakaraṇa)’を著した。アッガヴァンサという名の阿闍梨は、‘文法論(Saddanīti-pakaraṇa)’を著した。ヴァジラブッディという名の阿闍梨は、‘大復注(Mahāṭīkā)’と呼ばれる‘荘厳論復注(Nyāsapakaraṇa-ṭīkā)’を著した。グナサーガラという名の阿闍梨は、‘言句要義(Mukhamattasāra)’とその復注という二種の論書を著した。アバヤという名の阿闍梨は、‘語義弁思(Saddatthabhedacintā)’の‘大復注’を著した。ニャーナサーガラという名の阿闍梨は、‘性義顕解照明(Liṅgatthavivaraṇappakāsana)’という名の論書を著した。ある阿闍梨は、‘密義復注(Gūḷattha-ṭīkā)’と‘幼童啓蒙(Bālappabodhana)’という二種の論書を著した。別の阿闍梨は、‘語義弁思(Saddatthabhedacintā)’の‘中復注’を著した。ウッタマという名の阿闍梨は、‘幼童趣復注(Bālāvatāra-ṭīkā)’と‘性義顕解復注(Liṅgatthavivaraṇa-ṭīkā)’という二種の論書を著した。また別の阿闍梨は、‘語義弁思(Saddatthabhedacintā)’の‘新復注’を著した。ある大臣は、‘同義語灯復注(Abhidhānappadīpikāya ṭīkā)’、‘難処論(Gaṇṭhipakaraṇa)’と‘ダンディン論(Daṇḍīppakaraṇa)’のマガダ語による復注、およびコーラッダジャについてサンスクリット語で作成された復注という、三種の論書を著した。ダンマセーナーパティという名の阿闍梨は、‘頌(Kārikā)’、‘エティマーサピ灯(Etimāsapidīpanī)’、‘マノーハーラ(Manohāra)’という三種の論書を著した。ある阿闍梨は‘頌’の復注を著した。また別の阿闍梨は‘エティマーサピ灯’の復注を著した。
Aññataro ācariyo saddabindu nāma pakaraṇaṃ akāsi. Saddhammaguru nāmācariyo saddavuttippakāsakaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Sāriputto nāmācariyo saddavuttippakāsakassa ṭīkaṃ akāsi. Aññataro ācariyo kaccāyanasāraṃ nāma pakaraṇaṃ kaccāyanasārassa ṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Navo medhaṅkaro nāmācariyo lokadīpakasāraṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Aggapaṇḍito nāmācariyo lokuppatti nāma pakaraṇaṃ akāsi. Cīvaro nāmācariyo jaṅghadāsakassa ṭīkaṃ akāsi. Mātikatthadīpanī, abhidhammatthasaṅgahavaṇṇanā, sīmālaṅkārassaṭīkā, vinayasamuṭṭhānadīpanī ṭīkā, gaṇṭhi sāro, paṭṭhānagaṇanā nayo, suttaniddeso, pātimokkho, ceti, ime aṭṭha ganthe saddhammajotipālācariyo akāsi. Vimalabuddhi nāmācariyo abhidhamma-pannarasaṭṭhānaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Navo vimalabuddhi nāmācariyo saddasāratthajālinī, saddasāratthajāliniyā ṭīkā, vuttodaya ṭīkā, paramatthamañjūsā nāma abhidhammasaṅgahaṭīkāya anuṭīkā dasagaṇṭhivaṇṇanā, māgadhabhūtāvidaggamukhamaṇḍanaṭīkā ceti ime cha ganthe akāsi. Aññataro ācariyo pañcapakaraṇaṭīkāya navānuṭīkaṃ akāsi. Ariyavaṃso nāmācariyo abhidhammasaṅgaha-ṭīkāya [paramattha] maṇisāramañjūsaṃ nāma navānuṭīkaṃ akāsi. Abhidhammatthasaṅgahassa ṭīkā, peṭakopadesassa ṭīkā, catubhāṇavārassa aṭṭhakathā, mahāsārapakāsanī, mahādīpanī, sāratthadīpanī gati pakaraṇaṃ, hatthasāro, bhummasaṅgaho, bhummaniddeso, dasavatthukāyaviratiṭīkā, jotanā nirutti, vibhattikathā, kaccāyanavivaraṇā, saddhammamālinī, pañcagati vaṇṇanā, bālacittapabodhanaṃ, dhammacakkasuttassa navaṭṭhakathā, dantadhātu pakaraṇassa ṭīkā ceti, ime vīsati ganthā nānācariyehi katā, aññāni pana pakaraṇāni atthi.
ある阿闍梨が‘サッダビンドゥ’(Saddabindu)という名の論書を著した。サッダンマグ(Saddhammaguru)という名の阿闍梨が‘サッダヴッティッパカーサカ’(Saddavuttippakāsaka)という名の論書を著した。サーリプッタという名の阿闍梨が‘サッダヴッティッパカーサカ’の註釈(ティーカー)を著した。ある阿闍梨が‘カッチャーヤナサーラ’(Kaccāyanasāra)という名の論書と、‘カッチャーヤナサーラ’の註釈という二種の論書を著した。新メーダンカラ(Navo Medhaṅkara)という名の阿闍梨が‘ローカディーパカサーラ’(Lokadīpakasāra)という名の論書を著した。アッガパンディタ(Aggapaṇḍito)という名の阿闍梨が‘ロークッパッティ’(Lokuppatti)という名の論書を著した。チーヴァラ(Cīvaro)という名の阿闍梨が‘ジャンガダーサカ’(Jaṅghadāsaka)の註釈を著した。‘マーティカッタディーパニー’、‘アビダンマッタサンガハ・ヴァンナナー’、‘シーマーランカーラ・ティーカー’、‘ヴィナヤサムッターナディーパニー・ティーカー’、‘ガンティサーラ’、‘パッターナガナナー・ナヤ’、‘スッタニッデーサ’、‘パーティモッカ’、これら八つの書をサッダンマジョーティパーラ(Saddhammajotipāla)阿闍梨が著した。ヴィマラブッディ(Vimalabuddhi)という名の阿闍梨が‘アビダンマ・パンナラサッターナ’(Abhidhamma-pannarasaṭṭhāna)という名の論書を著した。新ヴィマラブッディという名の阿闍梨が、‘サッダサーラッタジャーリニー’、‘サッダサーラッタジャーリニー・ティーカー’、‘ヴットーダヤ・ティーカー’、アビダンマッタサンガハ註(ティーカー)に対する復註(アヌティーカー)である‘パラマッタマンジューサー’、ならびに‘ダサガンティヴァンナナー’、‘マーガダ語で成るヴィダッガムカマンダナ・ティーカー’、これら六つの書を著した。ある阿闍梨が‘パンチャパカラナ・ティーカー’の新しい復註(ナヴァーヌティーカー)を著した。アリヤヴァンサ(Ariyavaṃso)という名の阿闍梨が、アビダンマッタサンガハ註に対する‘パラマッタ・マニサーラマンジューサー’という名の新しい復註を著した。‘アビダンマッタサンガハの註’、‘ペータコーパデーサの註’、‘チャトゥバーナヴァーラの注釈(アッタカタ)’、‘マハーサーラパカーサニー’、‘マハーディーパニー’、‘サーラッタディーパニー・ガティ・パカラナ’、‘ハッタサーラ’、‘ブムマサンガハ’、‘ブムマニッデーサ’、‘ダサヴァットゥカーヤヴィラティ・ティーカー’、‘ジョータナー・ニルッティ’、‘ヴィバッティカター’、‘カッチャーヤナ・ヴィヴァラナー’、‘サッダンママーリーニー’、‘パンチャガティ・ヴァンナナー’、‘バーラチッタパボーダナ’、‘ダンマチャッカ・スッタの新しい注釈’、‘ダンタダートゥ・パカラナの註’。これら二十の書は、様々な阿闍梨たちによって著された。さらに、他の論書も存在する。
Katamāni saddhammo pāyano, bālappabodhanapakaraṇassa ṭīkā ca, jinālaṅkārapakaraṇassa navaṭīkā ca, liṅgatthavivaraṇaṃ, liṅgavinicchayo; pātimokkhavivaraṇaṃ, paramatthakathāvivaraṇaṃ, samantapāsādikā vivaraṇaṃ, catubhāṇavāraṭṭhakathā vivaraṇaṃ, abhidhammatthasaṅgahavivaraṇaṃ, saccasaṅkhepavivaraṇaṃ, saddatthabhedacintāvivaraṇaṃ, saddavuttivivaraṇaṃ, kaccāyanasāravivaraṇaṃ, abhidhammatthasaṅgahassa ṭīkā vivaraṇaṃ, mahāvessantarājātakassa vivaraṇaṃ, sakkābhimataṃ, mahāvessantarajātakassa navaṭṭhakathā, paṭhama saṃbodhi, lokanetti ca, buddhaghosācariyanidānaṃ milindapañhā vaṇṇanā, caturā rakkhā, caturakkhāya aṭṭhakathā, saddavuttipakaraṇassa navaṭīkā, iccevaṃ pañcavīsati pamāṇāni pakaraṇāni laṅko dīpādīsuṭṭhānesu paṇḍitehi katāni ahesuṃ, sambuddhegāthā ca, naradeva nāma gāthā ca, dātave cīratti gāthā ca, vīsati ovādagāthā ca, dānasattari, sīlasattari, sappādānavaṇṇanā, anantabuddhavandanagāthā ca, aṭṭhavīsati buddhavandanagāthā ca, atītānāgatapaccuppannavandanagāthā ca, asītimahāsāvakavandanagāthā ca, navahāraguṇavaṇṇanā cāti, ime buddhapaṇāma-gāthādikā gāthā yo paṇḍitehi laṅkādīpādisuṭṭhānesu katā ahesuṃ [iti cullaganthavaṃse ganthakārakācariya dīpako nāma dutiyo paricchedo]
それらは何であるか。‘サッダンモーパヤーナ’、‘バーラッパボーダナ論書の註(ティーカー)’、‘ジナランカーラ論書の新しい註’、‘リンガッタヴィヴァラナ’、‘リンガヴィニッチヤ’、‘パーティモッカ・ヴィヴァラナ’、‘パラマッタカター・ヴィヴァラナ’、‘サマンタパーサーディカー・ヴィヴァラナ’、‘チャトゥバーナヴァーラ注釈(アッタカタ)・ヴィヴァラナ’、‘アビダンマッタサンガハ・ヴィヴァラナ’、‘サッチャサンケーパ・ヴィヴァラナ’、‘サッダッタベーダチンター・ヴィヴァラナ’、‘サッダヴッティ・ヴィヴァラナ’、‘カッチャーヤナサーラ・ヴィヴァラナ’、‘アビダンマッタサンガハ註のヴィヴァラナ’、‘マハーヴェッサンタラ・ジャータカのヴィヴァラナ’、‘サッカービマタ’、‘マハーヴェッサンタラ・ジャータカの新しい注釈’、‘パタマサンボーディ’、‘ローカネッティ’、‘ブッダゴーサ阿闍梨伝(ニダーナ)’、‘ミリンダパンハ・ヴァンナナー’、‘チャトゥラーラッカー’、‘チャトゥラーラッカーの注釈’、‘サッダヴッティ論書の新しい註’。このように約二十五の論書がランカー島(スリランカ)などの場所で賢者たちによって著された。また、‘サンブッダ・ガーター’、‘ナラデーヴァ’という名の偈、‘ダータヴェー・チーラッティ’の偈、‘二十の教誡の偈(ヴィーサティ・オーヴァーダガーター)’、‘ダーナサッタリ’、‘シーラサッタリ’、‘サッパーダーナ・ヴァンナナー’、‘無限仏礼讃偈’、‘二十八仏礼讃偈’、‘三世礼讃偈(過去・未来・現在礼讃偈)’、‘八十代弟子礼讃偈’、‘九つの徳(ナヴァハーラグナ)の解説’。これら仏礼讃の偈などは、ランカー島などの場所で賢者たちによって著された。[以上、小聖教史(チュッラガンタヴァンサ)の“著作阿闍梨の解明”という名の第二章を終わる]
3. Ācariyānaṃ sañjātaṭṭhānaparicchedo
3. 阿闍梨たちの出生地の確定。
Ācariyesu ca atthi jambudīpikācariyā atthi, laṅkādīpikācariyā. Katame jambudīpikācariyā? Katame laṅkādīpikācariyā? Mahākaccāyano jambudīpikācariyo so hi avantiraṭṭhe ujjenī nagare candapajjotassa nāma rañño purohito hutvā kāmānaṃ ādīnavaṃ disvā, gharāvāsaṃ pahāya satthusāsane pabbajjitvā heṭṭhā vuttappakāre ganthe akāsi. Mahāaṭṭhakathācariyo jambudīpiko, mahāpaccarikācariyo, mahākurundikācariyo, aññataro ācariyā dveti ime ca bhūvācariyā. Laṅkādīpikācariyā nāma te kira buddhaghosācariyassa pūre bhūtācariye kāle ahesuṃ. Mahābuddhaghosācariyo jambudīpiko. So kira magadharaṭṭhe ghosakagāme rañño purohitassa kesi nāma brāhmaṇassa putto, satthusāsane pabbajjitvā laṅkādīpaṃ gato heṭṭhā vuttappakāre ganthe akāsi.
阿闍梨たちの中には、閻浮提(ジャンブディーパ)の阿闍梨がおり、ランカー島(スリランカ)の阿闍梨がいる。閻浮提の阿闍梨とは誰か。ランカー島の阿闍梨とは誰か。マハーカーッチャーヤナは閻浮提の阿闍梨である。彼はアヴァンティ国のウッジェーニー市においてチャンダパッジョータという名の王の祭司(プローヒタ)であったが、諸欲の過失を見て、在家生活を捨て、師(仏)の教えにおいて出家し、下に述べたような書を著した。大注釈阿闍梨(マハーアッタカタ阿闍梨)は閻浮提の人であり、マハーパッチャリ阿闍梨、マハークルンディ阿闍梨、ある二人の阿闍梨、これらもまた土地(閻浮提)の阿闍梨である。ランカー島の阿闍梨とは、聞くところによれば、ブッダゴーサ阿闍梨以前の時代にいた阿闍梨たちのことである。大ブッダゴーサ阿闍梨は閻浮提の人である。聞くところによれば、彼はマガダ国のゴーサカ村において、王の祭司であるケーシという名のバラモンの息子であったが、師の教えにおいて出家し、ランカー島へ渡り、下に述べたような書を著した。
Buddhadattācariyo, ānandācariyo, dhammapālācariyo, dve bubbācariyo, mahāvajira-buddhācariyo, cullavajira-buddhācariyo, vimalabuddhasaṅkhāto dīpaṅkarācariyo, culladīpaṅkarācariyo, culladhammapālācariyo, kassapācariyoti ime ekādasacariyā jambudīpikā heṭṭhā vuttapakāre ganthe akaṃsu. Mahānāmācariyo, aññatarācariyā, cullamahānāmācariyo, upasenācariyo, moggalānācariyo, saṅgharakkhitācariyo, vuttodayakārācariyo, dhammasirācariyo, aññatarā dvācariyā, anuruddhācariyo, khemācariyo, sāriputtācariyo, buddhanāgācariyo, cullamoggalānācariyo, vācissavācariyo, sumaṅgalācariyo, buddhapiyācariyo, dhammakitti ācariyo medhaṅkarācariyo, buddharakkhitācariyo, upatissā cariyo, aññatarā vīsatācariyā, saddhammasirācariyo, devācariyo, cullabuddhaghosācariyo, sāriputtācariyo, raṭṭhapālācariyoti ime dve paññāsācariyā laṅkādīpikācariyā nāma. Subhūtacandācariyo, aggavaṃsācariyo, navo vajirabuddhācariyo, guṇasāgarācariyo, abhayācariyo, ñāṇasāgarācariyo, aññatarā dvācariyā, uttamācariyo, aññataro ācariyo, aññataro mahāmacco, dhammasenāpatācariyo, aññatarā tayo ācariyā, saddhammaguru ācariyo, sāriputtācariyo, aññataro ekā ācariyo, medhaṅkarācariyo, aggapaṇḍitācariyo, cīvarācariyo, saddhammajotipālācariyo, vimalabuddhācariyoti ime tevīsati ācariyā jambudīpikā heṭṭhā vuttappakāre ganthe pukkāma saṅkhāte arimaddana nagare akaṃsu.
ブッダダッタ長老、アーナンダ長老、ダンマパーラ長老、二人のブッバ長老、マハーヴァジラブッダ長老、チュッラヴァジラブッダ長老、ヴィマラブッダとして知られるディーパンカラ長老、チュッラディーパンカラ長老、チュッラダンマパーラ長老、カッサパ長老という、これら十一人のインド(ジャンブディーパ)の長老たちは、前述のような諸文献を著した。マハーナーマ長老、ある長老、チュッラマハーナーマ長老、ウパセーナ長老、モッガッラーナ長老、サンガパッキタ長老、ヴットーダヤの作者である長老、ダンマシリ長老、ある二人の長老、アヌルッダ長老、ケーマ長老、サーリプッタ長老、ブッダナーガ長老、チュッラモッガッラーナ長老、ヴァーチッサラ長老、スマังガラ長老、ブッダピヤ長老、ダンマキッティ長老、メーダンカラ長老、ブッダパッキタ長老、ウパティッサ長老、他二十人の長老、サッダンマシリ長老、デーヴァ長老、チュッラブッダゴーサ長老、サーリプッタ長老、ラッタパーラ長老という、これら五十二人の長老たちは、スリランカ島の長老たちと呼ばれる。スブータチャンダ長老、アッガヴァンサ長老、新ヴァジラブッダ長老、グナサーガラ長老、アバヤ長老、ニャーナサーガラ長老、ある二人の長老、ウッタマ長老、ある長老、ある大臣(マハーマッタ)、ダンマセーナーパティ長老、ある三人の長老、サッダンマグ長老、サーリプッタ長老、ある一人の長老、メーダンカラ長老、アッガパンディタ長老、チーヴァラ長老、サッダンマジョーティパーラ長老、ヴィマラブッダ長老という、これら二十三人の長老たちは、インド出身であるが、プッカーマとして知られるアリマッダナ市(パガン)において、前述のような諸文献を著した。
Navovimalabuddhācariyo jambudīpiko heṭṭhā vuttappakāre ganthe paṃyanagare akāsi. Aññatarācariyo ariyavaṃsācariyoti ime dvācariyā jambudīpikā heṭṭhā vuttappakāre ganthe ati [navi] pure akaṃsu, aññatarā vīsatācariyā jambudīpikā heṭṭhā vuttappakāre ganthe kiñci purādighare akaṃsu.
新ヴィマラブッダ長老は、インド出身であるが、パンヤ市(ピンヤ)において前述のような諸文献を著した。ある長老とアリヤヴァンサ長老という、これら二人のインド出身の長老たちは、アティ市(アヴァ)において前述のような諸文献を著した。他の二十人のインド出身の長老たちは、キンチ市(カンチープラム)などにおいて、前述のような諸文献を著した。
[Iti cullaganthavaṃse ācariyānaṃ sañjātaṭṭhāna dīpako nāma tatiyo paricchedo.]
[小聖教史において、長老たちの生誕地を解説する第三章、完。]
4. Āyāyakācariya-paricchedo
4. 勧請を受けた長老の章
Ganthā pana siyā āyācanena ācariyehi katā, siyā anāyācanena ācariyehi katā. Katame ganthā āyācanena, katame anāyācanena katā? Mahākaccāyana gantho, mahāaṭṭhakathā gantho, mahāpaccariya gantho, mahākurundi gantho, mahāpaccariyaganthassa aṭṭhakathā gantho, mahākurundi ganthassa aṭṭhakathā ganthoti. Imehi cha ganthehi attano matiyā sāsanuggahanatthāya saddhammaṭhitiyā katā.
さて、諸文献には、勧請(依頼)によって長老たちが作成したものもあれば、勧請によらずに長老たちが作成したものもある。いかなる文献が勧請によるものであり、いかなる文献が勧請によらずに作成されたのか。マハーカーッチャーヤナの書、マハーアッタカタ(大註釈)、マハーパッチャリ、マハークルンディ、マハーパッチャリの註釈書、マハークルンディの註釈書。これら六つの文献は、自らの知見に基づき、聖教を助け、正法を存続させるために作成されたものである。
Ka. buddhaghosācariya-ganthadīpanā
(カ)ブッダゴーサ長老の著作の解説
Buddhaghosācariya ganthesu pana visuddhimaggo, saṅghapālena nāma saṅghatherena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Dīghanikāyassa aṭṭhakathā gantho dāṭhā nāmena saṅghatherena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Majjhimanikāyassa aṭṭhakathā gantho buddhamittanāmena therena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Saṃyuttanikāyassa aṭṭhakathā gantho jotipālena nāma therena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Aṅguttaranikāyassa aṭṭhakathā gantho bhaddantā nāma therena sahaājīvakena upāsakena ca āyācitena buddhaghosācariyena kato. Samantapāsādikā nāma aṭṭhakathā gantho buddhasiri nāmena therena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Sattannaṃ abhidhamma-ganthānaṃ aṭṭhakathā gantho cullabuddhaghosena bhikkhunā āyācitena buddhaghosācariyena kato. Dhammapadassaaṭṭhakathā gantho kumārakassapanāmena therena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Jātakassaaṭṭhakathā gantho atthadassī, buddhamitta, buddhapiyadeva saṅkhātehi tīhi therehi āyācitena buddhaghosācariyena kato. Khuddakapāṭhassa aṭṭhakathā gantho, suttanipātassa aṭṭhakathā gantho attano matiyā buddhaghosācariyena kato. Apadānassa aṭṭhakathā gantho pañcanikāya viññūhi pañcahi therehi āyācitena buddhaghosācariyena kato.
ブッダゴーサ長老の著作のうち、‘清浄道論(ヴィスッディマッガ)’は、サンガパーラという名の長老の勧請により、ブッダゴーサ長老によって作成された。‘長部(ディーガ・ニカーヤ)註釈’は、ダーターという名の長老の勧請により、ブッダゴーサ長老によって作成された。‘中部(マジマ・ニカーヤ)註釈’は、ブッダミッタという名の長老の勧請により、ブッダゴーサ長老によって作成された。‘相応部(サンユッタ・ニカーヤ)註釈’は、ジョーティパーラという名の長老の勧請により、ブッダゴーサ長老によって作成された。‘増支部(アングッタラ・ニカーヤ)註釈’は、バッダンタという名の長老と、同居者である優婆塞(居士)の勧請により、ブッダゴーサ長老によって作成された。‘サマンタパーサーディカー’という名の律註釈書は、ブッダシリという名の長老の勧請により、ブッダゴーサ長老によって作成された。七つの阿毘達磨(アビダンマ)文献の註釈書は、チュッラブッダゴーサ比丘の勧請により、ブッダゴーサ長老によって作成された。‘法句経(ダンマパダ)註釈’は、クマーラカッサパという名の長老の勧請により、ブッダゴーサ長老によって作成された。‘本生経(ジャータカ)註釈’は、アッタダッシー、ブッダミッタ、ブッダピヤデーヴァとして知られる三人の長老たちの勧請により、ブッダゴーサ長老によって作成された。‘小誦(クッダカパータ)註釈’および‘経集(スッタニパータ)註釈’は、ブッダゴーサ長老自らの知見によって作成された。‘譬喩経(アパダーナ)註釈’は、五つの部(五部)に精通した五人の長老たちの勧請により、ブッダゴーサ長老によって作成された。
Buddhaghosācariya-ganthadīpanā niṭṭhitā.
ブッダゴーサ長老の著作の解説、完。
Kha. buddhadattācariya-ganthadīpanā
(キ)ブッダダッタ長老の著作の解説
Buddhattācariya ganthesu pana vinaya-vinicchayagantho attano sissena buddhasīhena nāma therena āyācitena buddhattācariyā kato. Uttara-vinicchayagantho saṅghapālena nāmena therena āyācitena buddhadattācariyena kato. Abhidhammāvatāro nāma gantho attano sissena sumati therena āyācitena buddhadattācariyena kato. Buddhavaṃsassa aṭṭhakathā gantho teneva buddhasīhanāma therena āyācitena buddhadattācariyena kato.
ブッダダッタ長老の著作のうち、‘律決択(ヴィナヤ・ヴィニッチャヤ)’は、自身の弟子であるブッダシーハという名の長老の勧請により、ブッダダッタ長老によって作成された。‘後決択(ウッタラ・ヴィニッチャヤ)’は、サンガパーラという名の長老の勧請により、ブッダダッタ長老によって作成された。‘阿毘達磨入論(アビダンマーヴァターラ)’という名の書は、自身の弟子であるスマティ長老の勧請により、ブッダダッタ長老によって作成された。‘仏種姓経(ブッダヴァンサ)註釈’は、同じくブッダシーハという名の長老の勧請により、ブッダダッタ長老によって作成された。
Buddhadattācariya-ganthadīpanā niṭṭhitā.
ブッダダッタ長老の著作の解説、完。
Abhidhammakathāya mūlaṭīkā nāma ṭīkā gantho buddhamittā nāma therena āyācitena ānandācariyena kato.
‘阿毘達磨論(アビダンマカター)’の‘根本復註(ムーラ・ティーカー)’という名の復註書は、ブッダミッタという名の長老の勧請により、アーナンダ長老によって作成された。
Ga. dhammapālācariyena-ganthadīpanā
(ク)ダンマパーラ長老による著作の解説
Nettipakaraṇassa aṭṭhakathā gantho dhammarakkhita nāma therena āyācitena dhammapālācariyena kato. Itivuttakaaṭṭhakathā gantho, udānaaṭṭhakathā gantho, cariyāpiṭakaaṭṭhakathā gantho, therakathāaṭṭhakathā gantho, therikathāaṭṭhakathā gantho, vimānavatthuaṭṭhakathā gantho, petavatthuaṭṭhakathā gantho, ime satta ganthā attano matiyā dhammapālācariyena kato. Visuddhimaggaṭīkā gantho dāṭhā nāmena nāma therena āyācitena dhammapālācariyena kato, dīghanikāya-aṭṭhakathādīnaṃ catunnaṃ aṭṭhakathānaṃ ṭīkā gantho, abhidhammaṭṭhakathāya anuṭīkā gantho, nettipakaraṇaṭṭhakathāya ṭīkā gantho, buddhavaṃsaṭṭhakathāya ṭīkā gantho, jātakaṭṭhakathāya ṭīkā gantho ceti ime pañca ganthā attano matiyā dhammapālācariyena kato.
‘ネッティパカラナ’の注釈書は、ダンマラクキタという名の長老に請われてダンマパーラ阿闍梨によって作られた。‘イティヴッタカ’の注釈書、‘ウダーナ’の注釈書、‘チャリヤーピタカ’の注釈書、‘テーラガーター’の注釈書、‘テーリーガーター’の注釈書、‘ヴィマーナヴァットゥ’の注釈書、‘ペータヴァットゥ’の注釈書、これら七つの著作は、ダンマパーラ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘ヴィスッディマッガ’の複注は、ダーターという名の長老に請われてダンマパーラ阿闍梨によって作られた。‘ディーガニカーヤ’の注釈書などの四つの注釈書の複注、‘アビダンマ’注釈書の随複注、‘ネッティパカラナ’注釈書の複注、‘ブッダヴァンサ’注釈書の複注、‘ジャータカ’注釈書の複注、これら五つの著作は、ダンマパーラ阿闍梨自身の見解によって作られた。
Dhammapālācariya-ganthadīpanā niṭṭhitā.
ダンマパーラ阿闍梨の著作の解説は完結した。
Niruttimañjūsā nāma cullaniruttiṭīkā gantho, mahāniruttisaṅkhepo nāma gantho ca attano matiyā pubbācariyehi viṃsu kato.
‘ニルッティマンジューサー’という名の小語学複注、および‘マハーニルッティサンケーパ’という名の著作は、先代の諸師が各自の見解によって個別に作成した。
Pañca vinayapakaraṇānaṃ vinayagaṇṭhi nāma gantho attano matiyā mahāvajirabuddhācariyena kato. Nyāsasaṅkhāto mukhamattadīpanī nāma gantho attano matiyā vimalabuddhi ācariyena kato. Atthabyakkhyāno nāma gantho attano matiyā cullavajirabuddhācariyena kato. Rūpasiddhi tassa ca ganthassa ṭīkā gantho sabba pañcasuttañca attano matiyā dīpaṅkarācariyena kato. Saccasaṅkhepo nāma gantho attano matiyā culladhammapālācariyena kato. Mohacchedanī gantho, vimaticchedanī gantho, dasa buddhavaṃso, anāgatavaṃso ca. Attano matiyā kassapācariyena kato. Paṭisambhidāmaggassa aṭṭhakathā gantho mahānāmena upāsakena āyācitena mahānāmācariyena kato. Dīpavaṃso, thūpavaṃso, bodhivaṃso, cullavaṃso, porāṇavaṃso, mahāvaṃso cāti ime cha ganthā attano matiyā mahānāmācariyehi visuṃ katā. Navo mahāvaṃsagantho attano matiyā cullamahānāmācariyena kato. Saddhammapajjotikā nāma mahāniddesassa aṭṭhakathā gantho devena therena āyācitena upasenācariyena kato. Moggalānabyākaraṇaganthe attano matiyā moggalānācariyena kato. Subodhālaṅkāra nāma gantho attano matiyā saṅgharakkhitācariyena kato. Vuttodaya gantho attano matiyā vuttodayakārācariyena kato. Khuddasikkhā nāma gantho attano matiyā dhammasirācariyena kato. Porāṇakhuddasikkhā ṭīkā ca mūlasikkhā cāti, ime dve ganthe attano matiyā aññatarehi dvihācariyehi viṃsu katā.
五つの律論の‘ヴィナヤガンティ’という名の著作は、マハーヴァジラブッダ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘ニャーサ’として知られる‘ムカマッタディーパニー’という名の著作は、ヴィマラブッディ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘アッタビャッキヤーナ’という名の著作は、チュッラヴァジラブッダ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘ルーパスィッディ’とその著作の複注、および一切の五経は、ディーパンカラ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘サッチャサンケーパ’という名の著作は、チュッラダンマパーラ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘モーハッチェーダニー’、‘ヴィマティッチェーダニー’、‘十仏種姓’、および‘未来仏種姓’は、カッサパ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘パティサンビダーマッガ’の注釈書は、マハーナーマという名の在家信徒に請われてマハーナーマ阿闍梨によって作られた。‘ディーパヴァンサ’、‘トゥーパヴァンサ’、‘ボーディヴァンサ’、‘チュッラヴァンサ’、‘ポラーナヴァンサ’、‘マハーヴァンサ’、これら六つの著作は、マハーナーマ阿闍梨たちによって各自の見解で個別に作られた。新しい‘マハーヴァンサ’は、チュッラマハーナーマ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘サッダンマパッジョーティカー’という名の‘マハーニッデーサ’の注釈書は、デーヴァ長老に請われてウパセーナ阿闍梨によって作られた。‘モッガッラーナ文法’の著作は、モッガッラーナ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘スボーダーランカーラ’という名の著作は、サンガラクキタ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘ヴットーダヤ’は、ヴットーダヤカーラ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘クッダスィッカー’という名の著作は、ダンマスィリ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘古クッダスィッカー複注’および‘ムーラスィッカー’、これら二つの著作は、他の二人の阿闍梨によって各自の見解で個別に作られた。
Paramatthavinicchayaṃ nāma gantho saṅgharakkhitena therena āyācitena anuruddhācariyena kato. Nāmarūpa-paricchedo nāma gantho attano matiyā anuruddhācariyena kato. Abhidhammatthasaṅgahaṃ nāma gantho namma nāmena upāsakena āyācitena anuruddhācariyena kato. Khemo nāma gantho attano matiyā khemācariyena kato. Sāratthadīpanī nāma vinayaṭṭhakathāya ṭīkā gantho, vinayasaṅgahaṃ, vinayasaṅgahassa ṭīkā gantho, aṅguttaraṭṭhakathāya navo ṭīkā ganthoti ime cattāro ganthā parakkamabāhu nāmena laṅkādīpissarena raññā āyācitena sāriputtācariyena kato. Sakaṭasaddasatthassa pañcikāya ṭīkā gantho attano matiyā sāriputtācariyena kato. Kaṅkhāvitaraṇiyā vinayatthamañjūsā nāma ṭīkā gantho sumedhā nāmatherena āyācitena buddhanāgācariyena kato. Abhidhānappadīpiko nāma gantho attano matiyā cūlamoggalānācariyena kato. Subodhālaṅkārassa mahāsāmi nāma ṭīkā, vuttodaya vivaraṇañcāti ime dve ganthā attano matiyā vācissarena katā. Khuddasikkhāya sumaṅgalappasādani nāma navo ṭīkā gantho sumaṅgalena āyācitena navācissarena kato. Sambandhacintāṭīkā bālāvatāro, moggalānabyākaraṇassa ṭīkā cāti ime tayo ganthā, sumaṅgala, buddhamitta, mahākassapa saṅkhātehi tīhi therehi ca, dhammakitti nāma upāsakena, vānijjā bhātu upāsakena ca āyācitena vācissarena kato. Nāmarūpaparicchedassa vibhāgo, saddatthassa padarūpa-vibhāvanaṃ, khemapakaraṇassa ṭīkā, sīmālaṅkāro, mūlasikkhāya ṭīkā, rūpavibhāgo, paccayasaṅgaho cāti ime satta ganthā attano matiyā vācissarena katā. Saccasaṅkhepassa ṭīkā gantho sāriputta-nāmena therena āyācitena vācissarena kato. Abhidhammāvatārassa ṭīkā, abhidhammatthasaṅgahassa ṭīkā cāti ime dve ganthā attano matiyā sumaṅgalācariyena katā. Sāratthasaṅgahaṃ nāma gantho attano matiyā buddhappiyena kato dantadhātuvaṇṇanā nāma pakaraṇaṃ
‘パラマッタヴィニッチャヤ’という名の著作は、サンガラクキタ長老に請われてアヌルッダ阿闍梨によって作られた。‘ナーマルーパパリッチェーダ’という名の著作は、アヌルッダ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘アビダンマッタサンガハ’という名の著作は、ナンマという名の在家信徒に請われてアヌルッダ阿闍梨によって作られた。‘ケーマ’という名の著作は、ケーマ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘サーラッタディーパニー’という名の律注釈書の複注、‘ヴィナヤサンガハ’、‘ヴィナヤサンガハ’の複注、‘アングッタラ’注釈書の新しい複注、これら四つの著作は、パラッカマバーフという名のランカー島の王に請われてサーリプッタ阿闍梨によって作られた。サンスクリット文法書の‘パンチカー’の複注は、サーリプッタ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘カンカーヴィタラニー’の‘ヴィナヤッタマンジューサー’という名の複注は、スメーダという名の長老に請われてブッダナーガ阿闍梨によって作られた。‘アビダーナッパディーピカー’という名の著作は、チュッラモッガッラーナ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘スボーダーランカーラ’の‘マハーサーミ’という名の複注、および‘ヴットーダヤ・ヴィヴァラナ’、これら二つの著作は、ヴァーチッサラによって各自の見解で作られた。‘クッダスィッカー’の‘スマังガラパサーダニー’という名の新しい複注は、スマังガラに請われて新ヴァーチッサラによって作られた。‘サンバンダチンター複注’、‘バーラーヴァターラ’、‘モッガッラーナ文法’の複注、これら三つの著作は、スマังガラ、ブッダミッタ、マハーカーッサパとして知られる三人の長老、およびダンマキッティという名の在家信徒、商人の兄弟である在家信徒に請われて、ヴァーチッサラによって作られた。‘ナーマルーパパリッチェーダ’の解説、‘サッダッタ’の‘パダルーパーヴィバーヴァナ’、‘ケーマパカラナ’の複注、‘スィーマーランカーラ’、‘ムーラスィッカー’の複注、‘ルーパヴィバーガ’、‘パッチャヤサンガハ’、これら七つの著作は、ヴァーチッサラ自身の見解によって作られた。‘サッチャサンケーパ’の複注は、サーリプッタという名の長老に請われてヴァーチッサラによって作られた。‘アビダンマーヴァターラ’の複注、‘アビダンマッタサンガハ’の複注、これら二つの著作は、スマังガラ阿闍梨自身の見解によって作られた。‘サーラッタサンガハ’という名の著作は、ブッダッピヤによって自身の見解で作られた。また‘ダンタダートゥヴァンナナー’という名の論書も。
Laṅkādīpissarassa rañño senāpatinā āyācitena dhammakittināmācariyena kataṃ. Jinacaritaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā medhaṅkarācariyena kataṃ. Jinālaṅkāro, jinālaṅkārassa ṭīkā attano matiyā buddharakkhitācariyena kato. Amatadharassa nāma anāgatavaṃsassa attano matiyā aṭṭhakathā upatissācariyena katā. Kaṅkhāvitaraṇīyā līnatthapakāsinī, nisandeho, dhammānusāraṇī, ñeyyā-santati, ñeyyā-santatiyā ṭīkā, sumatāvatāro, lokapaññatti pakaraṇaṃ, tathāgatuppatti pakaraṇaṃ, nalāṭadhātuvaṇṇanā, sīhaḷavatthu, dhammadīpako paṭipatti saṅgaho, visuddhimaggassa gaṇṭhi, abhidhammagaṇṭhi, nettipakaraṇagaṇṭhi, visuddhimaggacūla-navaṭīkā, sotabbamālinī, pasādajananī, okassaloko, subodhālaṅkārassa nava ṭīkā ceti, ime vīsati ganthā attano matiyā vīsatācariyehi viṃsu viṃsu katā.
スリランカ島の統治者たる王の将軍に懇請された、ダンマキッティという名の阿闍梨によって作られた。‘ジナチャリタ’という名の論書は、メーダンカラ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘ジナランカーラ’、および‘ジナランカーラ’の註釈(ティーカー)は、ブッダラキッタ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘アマタダラ’という名の‘アナガタヴァンサ’の義註(アッタカタ)は、ウパティッサ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘カンカーヴィタラニー’の復注(リーニッタパカーシニー)、‘ニサンデーハ’、‘ダンマーヌサーラニー’、‘ニェイヤー・サンタティ’、‘ニェイヤー・サンタティ’の註釈(ティーカー)、‘スマターヴァターラ’、‘ローカパンニャッティ’論書、同様に‘タターガトゥッパッティ’論書、‘ナラータドートゥヴァンナナー’、‘シーハラヴァットゥ’、‘ダンマディーパカ・パティパッティ・サンガハ’、‘ヴィスッディマッガ・ガンティ’、‘アビダンマ・ガンティ’、‘ネッティパカラナ・ガンティ’、‘ヴィスッディマッガ・チューラ・ナヴァティーカー’、‘ソータッバマーリニー’、‘パサーダジャナニー’、‘オカッサローカ’、‘スボーダーランカーラ’の新たな註釈(ティーカー)という、これら二十の書物は、二十人の阿闍梨たちによって、各自の知見をもって、それぞれ作られた。
Saddattha bhedacintā nāma pakaraṇaṃ attano matiyā saddhammasirināmācariyena kataṃ. Sumana-kūṭavaṇṇanaṃ nāma pakaraṇaṃ, rāhulā nāma therena āyācitena vācissarenadevatherena kataṃ. Sotattha kiṃ mahānidānaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā cullabuddhaghosācariyena kataṃ. Madhurasaṅgāhani nāma pakaraṇaṃ attano matiyā raṭṭhapālācariyena kataṃ. Liṅgatthavivaraṇaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā subhūtacandācariyena kataṃ. Saddanītipakaraṇaṃ attano matiyā aggavaṃsācariyena kataṃ. Nyāsapakaraṇassa mahāṭīkā nāma ṭīkā attano matiyā vajirabuddhācariyena katā. Mukhamattasāro attano matiyā guṇasāgarācariyena kato. Mukhamattasārassa ṭīkā sutasampanna nāmena dhammarājino gurunā saṅghatherena āyācitena guṇasāgarācariyena katā. Saddatthabhedacintāya mahāṭīkā attano matiyā abhayācariyena katā. Liṅgatthavivaraṇappakāsakaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā ñāṇasāgarācariyena kataṃ. Guḷhatthassa ṭīkā bālappabodhanañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ attano matiyā aññatarācariyena kataṃ. Saddatthabhedacintāya majjhimaṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā. Bālāvatārassa ṭīkā, liṅgatthavivaraṇā ṭīkā ca attano matiyā uttamācariyena katā. Saddatthabhedacintāya nava ṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā. Abhidhānappadīpikāya ṭīkā daṇḍīpakaraṇassa magagha-bhūtā ṭīkā cāti duvidhā ṭīkāyo attano mati, sīhasūra nāma rañño ekena amaccena katā. Koladdhajanassaṭīkā pāsādikena nāma therena āyācitena teneva mahāmaccena katā. Kārikaṃ nāma pakaraṇaṃ ñāṇagambhīranāmena bhikkhunā āyācitena dhammasenāpatācariyena kataṃ. Etimāsamidīpanī [vā etimāsamidīpikā] nāma pakaraṇaṃ manohārañca attano matiyā teneva dhammasenāpatācariyena kataṃ. Kārikāya ṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā. Etimāsamidīpikāya ṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā.
‘サッダッタベーダチンター’という名の論書は、サッダンマシリという名の阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘スマナクータヴァンナナー’という名の論書は、ラーフラという名の長老に懇請された、ヴァーチッサラ・デーヴァ長老によって作られた。‘ソータッタ・キン・マハーニダーナ’という名の論書は、チュッラ・ブッダゴーサ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘マドゥラサンガーハニー’という名の論書は、ラッタパーラ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘リンガッタヴィヴァラナ’という名の論書は、スブータチャンダ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘サッダニーティ’論書は、アッガヴァンサ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘ニャーサ’論書の‘マハーティーカー’という名の註釈は、ヴァジラブッダ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘ムカマッタサーラ’は、グナサーガラ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘ムカマッタサーラ’の註釈は、スータサンパンナという名の法王の師であるサンガ長老に懇請された、グナサーガラ阿闍梨によって作られた。‘サッダッタベーダチンター’の‘マハーティーカー’は、アバヤ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘リンガッタヴィヴァラナッパカーサカ’という名の論書は、ニャーナサーガラ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘グーラッタ’の註釈と‘バーラップラボーダナ’という二種の論書は、ある阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘サッダッタベーダチンター’の‘マッジマティーカー’は、ある阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘バーラーヴァターラ’の註釈、および‘リンガッタヴィヴァラナ’の註釈は、ウッタマ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘サッダッタベーダチンター’の‘ナヴァティーカー(新註)’は、ある阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘アビダーナッパディーピカー’の註釈、および‘ダンディー’論書の道標となった註釈という二種の註釈は、シーハスーラという名の王のある大臣によって、自らの知見をもって作られた。‘コーラッダジャナ’の註釈は、パーサーディカという名の長老に懇請された、その同じ大臣によって作られた。‘カーリカー’という名の論書は、ニャーナガンビーラという名の比丘に懇請された、ダンマセーナーパティ阿闍梨によって作られた。‘エティマーサミディーパニー(あるいはエティマーサミディーピカー)’という名の論書と‘マノーハラ’は、その同じダンマセーナーパティ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘カーリカー’の註釈は、ある阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘エティマーサミディーピカー’の註釈は、ある阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。
Saddabindupakaraṇaṃ attano matiyā dhammarājassa gurunā aññatarācariyena kataṃ. Saddavuttippakāsakaṃ nāma pakaraṇaṃ aññatarena bhikkhunā āyācitena saddhammaguru nāmācariyena kataṃ. Saddavuttippakāsakassa ṭīkā attano matiyā sāriputtācariyena katā.
‘サッダビンドゥ’論書は、法王の師である、ある阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘サッダヴッティッパカーサカ’という名の論書は、ある比丘に懇請された、サッダンマグルという名の阿闍梨によって作られた。‘サッダヴッティッパカーサカ’の註釈は、サーリプッタ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。
Kaccāyana sāro ca kaccāyanasārassa ṭīkā cāti duvidhaṃ pakaraṇaṃ attano matiyā aññatarācariyena kataṃ. Lokadīpakasāraṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā navenamedhaṅkarācariyena kataṃ. Lokuppattipakaraṇaṃ attano matiyā aggapaṇḍitācariyena kataṃ. Jaṅghadāsakassa ṭīkā bhūtā magadhaṭīkā attano matiyā cīvarācariyena katā. Mātikatthadīpanī, abhidhammatthasaṅgahavaṇṇanā, sīmālaṅkārassaṭīkā, gaṇṭhisāro, paṭṭhānagaṇanānayo cāti ime pañca pakaraṇāni attano matiyā saddhammajotipālācariyena katāni. Saṅkhepavaṇṇanā parakkamabāhu-nāmena jambudīpissarena rañño āyācite teneva saddhammajotipālācariyena katā. Kaccāyanassa suttaniddeso attano sissena dhammacārinā therena āyācitena saddhammajotipālācariyena kato. Vinayasamuṭṭhānadīpanī nāma pakaraṇaṃ, attano gurunā saṅghatherena āyācitena saddhamma-jotipālācariyena kataṃ.
‘カッチャーヤナサーラ’および‘カッチャーヤナサーラ’の註釈という二種の論書は、ある阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘ローカディーパカサーラ’という名の論書は、新メーダンカラ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘ロークッパッティ’論書は、アッガパンディタ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘ジャンガダーサカ’の註釈となった‘マガダティーカー’は、チーヴァラ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘マーティカッタディーパニー’、‘アビダンマッタサンガハ・ヴァンナナー’、‘シーマーランカーラ’の註釈、‘ガンティサーラ’、‘パッターナガナナナヤ’というこれら五つの論書は、サッダンマジョーティパーラ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘サンケーパヴァンナナー’は、ジャンブディーパの統治者たるパラッカマバーフという名の王に懇請された、その同じサッダンマジョーティパーラ阿闍梨によって作られた。カッチャーヤナの‘スッタニッデーサ’は、自らの弟子であるダンマチャーリ長老に懇請された、サッダンマジョーティパーラ阿闍梨によって作られた。‘ヴィナヤサムッターナディーパニー’という名の論書は、自らの師であるサンガ長老に懇請された、サッダンマジョーティパーラ阿闍梨によって作られた。
Sattapakaraṇāni pana tena pukkāmanagare katāni. Saṅkhepavaṇṇanāva laṅkādīpe katā. Abhidhamma-pannarasaṭṭhānavaṇṇānaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā navena-vimalabuddhācariyena katā. Saddasāratthajālinī nāma pakaraṇaṃ attano matiyā navena-vimalabuddhācariyena kataṃ. Saddasārattha-jāliniyā ṭīkā, paṃyanagare rañño gurunā saṅgharājena āyācitena teneva navena vimalabuddhācariyena katā. Vuttodayassa ṭīkā, abhidhammasaṅgahassa ṭīkāya paramatthamañjūsā nāma anuṭīkā, dasagaṇṭhivaṇṇanaṃ nāma pakaraṇaṃ, magadhabhūtavidaggamukhamaṇḍaniyāṭīkā cāti imāni cattāri pakaraṇāni attano matiyā teneva navena vimalabuddhācariyena katāni.
しかも、七つの論書は彼によってプッカーマ市において作られた。‘サンケーパヴァンナナー’のみが、スリランカ島において作られた。‘アビダンマ・パンナラサッターナヴァンナナー’という名の論書は、新ヴィマラブッダ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘サッダサーラッタジャーリニー’という名の論書は、新ヴィマラブッダ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘サッダサーラッタジャーリニー’の註釈は、パンヤ市の王の師である僧王に懇請された、その同じ新ヴィマラブッダ阿闍梨によって作られた。‘ヴットーダヤ’の註釈、‘アビダンマサンガハ’の註釈に対する‘パラマッタマンジューサー’という名の復注(アヌティーカー)、‘ダサガンティヴァンナナー’という名の論書、‘マガダ語によるヴィダッガムカマンダニヤー’の註釈という、これら四つの論書は、その同じ新ヴィマラブッダ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。
Pañcapakaraṇaṭīkāya navānuṭīkā attano matiyā aññataro cariyena katā. Abhidhammasaṅgahassa navaṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā. Abhidhammatthasaṅgahaṭīkāya [maṇi] mañjūsā [maṇisāramañjūsā] nāma navānuṭīkā attano matiyā ariyavaṃsācariyena katā.
‘パカラナ・パンチャカ(五論)’の註釈の新たな復注は、ある阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘アビダンマサンガハ’の新註釈は、ある阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。‘アビダンマッタサンガハ’の註釈に対する‘マニサーラマンジューサー’という名の新たな復注は、アリヤヴァンサ阿闍梨によって、自らの知見をもって作られた。
Peṭakopadesassa ṭīkā attano matiyā udumbarināmācariyena pukkāmanagare katā. Catubhāṇavārassa aṭṭhakathā, mahāsārapakāsini, mahādīpanī, sāratthadīpanī, gatipakaraṇaṃ, hatthāsāro, bhummasaṅgaho, bhummaniddeso, dasavatthukāyaviratiṭīkā, codanānirutti, vibhattikathā, saddhammamālini, pañcagativaṇṇanā, bālacitta-pabodhanaṃ, dhammacakkasuttassa navaṭṭhakathā, dantadhātu-pakaraṇassa ṭīkā ca saddhammopāyano bālappabodhanaṭīkā ca, jinālaṅkārassa navaṭīkā ca, liṅgattha-vivaraṇaṃ, liṅgattha-vinicchayo, pātimokkhavivaraṇaṃ, paramatthakathāvivaraṇaṃ, samantapāsādikavivaraṇaṃ, catubhāṇavāraṭṭhakathā vivaraṇaṃ, abhidhammasaṅgahavivaraṇaṃ, saccasaṅkhepavivaraṇaṃ, saddatthabhedacintāvivaraṇaṃ, saddavuttivivaraṇaṃ, kaccāyanasāravivaraṇaṃ, kaccāyanavivaraṇaṃ, abhidhammasaṅgahassaṭīkāvivaraṇaṃ, mahāvessantarajātakassa vivaraṇaṃ, sakkābhimataṃ, mahāvessantarajātakassa navaṭṭhakathā, paṭhama-sambodhi ca lokanetti, buddhaghosācariyanidānaṃ, milinda-pañho vaṇṇanā, caturārakkhā, caturārakkhāyaaṭṭhakathā, saddavuttippakaraṇassa navaṭīkā cāti imāni, ticattālīsa pakaraṇāni attano matiyā sāsanassa jātiyā saddhammassa ṭhitiyā ca laṅkādīpādīsu viṃsu viṃsu katāni.
‘ペータコーパデーサ’の復注(ディーカ)は、ウドゥンバラという名の長老によって、プッカーマ市において自らの見解に基づき作成された。‘四誦分の義注’、‘マハーサーラパカーシニー’、‘マハーディーパニー’、‘サーラッタディーパニー’、‘ガティ・パカラナ’、‘ハッタサーラ’、‘ブムマ・サンガハ’、‘ブムマ・ニッデーサ’、‘十事身離復注’、‘チョーダナー・ニルッティ’、‘ヴィバッティ・カター’、‘サッダンママーリニー’、‘五趣記述釈’、‘バーラチッタ・パボーダナ’、‘転法輪経の九義注’、‘仏牙史の復注’、‘サッダンモーパーヤナ・バーラッパボーダナ復注’、‘ジナランカーラの九復注’、‘リンガッタ・ヴィヴァラナ’、‘リンガッタ・ヴィニッチャヤ’、‘波羅提木叉釈’、‘勝義釈釈’、‘一切善見律註釈’、‘四誦分義注釈’、‘阿毘達磨概要釈’、‘真諦要略釈’、‘声義別思惟釈’、‘語路釈’、‘カッチャーヤナ精髄釈’、‘カッチャーヤナ釈’、‘阿毘達磨概要復注釈’、‘大ヴェッサンタラ・ジャータカ釈’、‘サッカ・アビマタ’、‘大ヴェッサンタラ・ジャータカの九義注’、‘初正覚釈’、‘世間導師’、‘ブッダゴーサ阿闍梨因縁’、‘ミリンダ王問答釈’、‘四保護’、‘四保護義注’、‘語路論の九復注’、これら四十三の論書は、自らの知見のため、教えの興隆のため、そして正法の存続のために、スリランカ島などの各地で作成された。
Sambuddhe gāthā ca…pe… navahāraguṇavaṇṇanā cāti ime buddhapaṇāmādikā gāthāyo. Attano attano buddhaguṇapakāsanatthāya attano ca pare ca anantapaññāpavattanatthāya ca paṇḍitehi laṅkādīpādīsu viṃsu viṃsu katā.
‘正覚者偈’……(中略)……‘九持法功徳釈’に至るまで、これらは仏陀への礼拝などの偈である。これらは、自らの仏徳を顕彰するため、また自他が無上の知恵を発揮するために、賢者たちによってスリランカ島などの各地で作成されたものである。
[Iti culla-ganthavaṃse āyācakācariyadīpako nāma catuttho paricchedo.]
[以上で、小聖教史の“要請した諸師の解説”と名付けられた第四章を終わる。]
5. Pakiṇṇaka-paricchedo
5. 雑章
Nāmaṃ āropanaṃ potthakaṃ ganthakārassa ca. Lekhaṃlekhāpanañceva, vadāmi tadanantaranti. Tattha caturāsītiyā dhammakkhandhasahassāni piṭaka, nikāyaṅga, vagga, nipātādikaṃ nāmaṃ, kenāropitaṃ, kattha āropitaṃ, kadā āropitaṃ, kimatthaṃ āropitanti? Tatrāyaṃ pivisajjanākena āropitanti pañcasatakhīṇāsavehi āropitaṃ. Tehi sabbabuddhavacanaṃ saṅgāyanti, idaṃ piṭakaṃ, ayaṃ nikāyo, idaṃ aṅgaṃ, ayaṃ vaggo, ayaṃ nipātoti. Evamādikaṃ nāmaṃ āropenti. Kattha āropitanti? Rājagahe vebhārapabbatassa pāde dhammamaṇḍappe āropitaṃ. Kadā āropitanti? Bhagavato parinibbute paṭhamasaṅgāyanakāle āropitaṃ. Kimatthaṃ āropitanti? Dhammakkhandhānaṃ vohārasukhatthāya sukhadhāraṇatthāya ca āropitaṃ. Saṅgītikāle pañcasatā khīṇāsavā tesañca dhammakkhandhānaṃ nāma vagganipātato. Imassa dhammakkhandhassa ayaṃ nāmo hotu, imassa ca pakaraṇassa ayaṃ nāmoti, abravuṃ sabbaṃ nāmādikaṃ kiccaṃ akaṃsu. Te khīṇāsavā, yadi nāmādikaṃ kiccaṃ akataṃ na supākataṃ tasmā vohārasukhatthāyanāmādikaṃ kiccaṃ kataṃ anāgate panatthāya nāmādikaṃ pavattitaṃ asañjātanāmo na suṭṭhu pākato sabbaso bhaveti. Dhammakkhandhānaṃ nāma dīpanā niṭṭhitā.
名称、記録、書物、著作者。記録することと記録させることについて、その次に述べよう。そこにおいて、八万四千の法蘊、三蔵、部、分、品、集などの名称は、誰によって付けられ、どこで、いつ、何のために付けられたのか? それに対する回答は以下の通りである。五百人の阿羅漢(漏尽者)によって付けられた。彼らはすべての仏説を結集し、“これは三蔵、これは部(ニカーヤ)、これは分(アンガ)、これは品(ヴァッガ)、これは集(ニパータ)”というように、それらの名称を付けた。どこで付けられたのか? 王舎城のヴェーバーラ山の麓、法堂(法曼陀羅)において付けられた。いつ付けられたのか? 世尊の入滅後、第一結集の時に付けられた。何のために付けられたのか? 法蘊の運用の便宜と、記憶を容易にするために付けられた。結集の際、五百人の阿羅漢たちが法蘊に品や集に応じた名称を付した。“この法蘊にはこの名を、この典籍にはこの名を”と言い、すべての名称に関する作業を行った。もし名称を付ける作業が行われなければ、(教えが)明らかにならないため、運用の便宜のために名称が付され、未来のために名称が広められたのである。名称が付されなければ、すべてが十分に明らかになることはないからである。法蘊の名称の解説を終わる。
Caturāsīti dhammakkhandhasahassāni kena potthake āropitāni, kadā āropitāni, kimatthaṃ āropitānīti. Tatrāyaṃ visajjanā kenāropitāniti? Khīṇāsavamahānāgehi āropitāni. Kattha āropitānīti? Laṅkādīpe āropitāni. Kadā āropitānīti? Saddhātissassarājino puttassa vaṭṭagāmani rājassa kāle āropitāni. Kimatthaṃ āropitānīti? Dhammakkhandhānaṃ avidhaṃsanatthāya saddhammaṭṭhitiyā ca āropitāni.
八万四千の法蘊は、誰によって書物に記録され、いつ、何のために記録されたのか? その回答は以下の通りである。阿羅漢である偉大な龍(マハーナーガ)たちによって記録された。どこで記録されたのか? スリランカ島においてである。いつ記録されたのか? サッダーティッサ王の息子、ワッタガーマニ王の時代に記録された。何のために記録されたのか? 法蘊が消失しないため、また正法が存続するために記録された。
Dharamāno hi bhagavā, amhākaṃ sugatodhīro;
Nikāye pañcadeseti, yāva nibbānagamanā.
我らが賢明なる善逝(仏陀)は、在世の間、ニルヴァーナに赴くまで、五つのニカーヤを説かれた。
Sabbepi te bhikkhu ādi, manasā vacasāhāro;
Sabbe ca vācuggatā honti, mahāpaññāsativarā.
最初、すべての比丘たちは、偉大な知恵と優れた記憶力を備え、心と言葉によってそれらを保持し、すべてを暗記していた。
Nibbūte lokanāthamhi, tato vassasataṃ bhave;
Ariyānariyā cāpi ca, sabbe vācuggatā dhuvaṃ.
世の守護者(仏陀)が入滅してから百年後も、聖者も凡夫も、皆変わらずに確実に暗記していた。
Tato paraṃ aṭṭharasaṃ, dvisataṃvassa gaṇanaṃ;
Sabbe puthujjanā ceva, ariyā ca sabbepite.
それからさらに二百十八年の歳月が流れるまで、凡夫も聖者も、そのすべての人々が、
Manasāvacasāyeva, vācuggatāva sabbadā;
Duṭṭhagāmaṇirañño ca, kāle vācuggatā dhuvaṃ.
常に心と言葉によってのみ(教えを)暗記していた。ドゥッタガーマニ王の時代においても、確実に暗記されていた。
Ariyānariyāpi ca, nikāye dhāraṇāsadā;
Tato paramhi rājā ca, tato cuto ca tusite.
聖者も凡夫も常にニカーヤを保持していた。その後、王は崩御して兜率天(トゥシタ)に赴いた。
Uppajji deva loke so, devehi parivārito;
Saddhā tissoti nāmena, tassa kaniṭṭhako hito.Tato laddharaṭṭho hoti, buddhasāsanapālako.
彼は神々に囲まれて天界に生まれた。サッダーティッサという名の、彼の慈悲深い弟が王位に就き、仏教の守護者となった。
Tadā kāle bhikkhū āsuṃ, sabbe vācuggatā sadā;
Nikāye pañcavedheva, yāva rañño ca dhāraṇā;
Tato cuto so rājā ca, tussīte upapajjati;
Devalokeṭṭhito santo, tadā vācuggatā tato.
その当時も、比丘たちは常にすべてを暗記していた。王が保持していた間も五つのニカーヤは暗記されており、その王が崩御して兜率天に生まれ、天界に留まった時も、そこから先も暗記されていた。
Tassa puttāpi ahesuṃ, anekā varajjaṃ gatā;
Anukkamena cutate, devalokaṃ gatā dhuvaṃ;
Tadāpite sabbe bhikkhū, vācuggatāva sabbadā;
Nikāye pañcavidheva, dhāraṇāvasatimatā.
彼の息子たちも、次々と優れた王位に就き、順に崩御して確実に天界へ赴いた。その時も、すべての比丘たちは常に、優れた記憶力をもって五つのニカーヤを暗記し保持していた。
Tato paraṃ potthakesu, nikāyā pañca piṭṭhitā;
Tadā aṭṭhakathā ṭīkā, sabbe ganthā potthake gatā;
Sabbe potthesu ye ganthā, pāḷi aṭṭhakathā ṭīkā;
Saṃṭṭhitāsaṃ ṭhitā honti, sabbepi no na santite.
その後、五つのニカーヤが書物に書き記された。その時、義注(アッタカタ)や復注(ディーカ)、すべての典籍が書物に収められた。書物にあるすべての典籍、すなわちパーリ語の聖典、義注、復注は、そこにしっかりと定着し、失われることはなかった。
Tadā te potthakeyeva, nikāyā piṭhitā khilā;
Tadā aṭṭhakathādīni, bhavantīti vadanti ca.
その時、それらの書物に五つのニカーヤが完全に記録された。その時、義注なども(記録された)と言われている。
Parihāro paṇḍitehi vattabbova;
Laṅkādīpassa raññova, saddhā tissassa rājino.Puttako laṅkādīpassa, issaro dhammiko varo;
Tadā khīṇāsavā sabbe, olokenti anagate.
賢者たちは述べるべきである。スリランカ島の主であり、優れた法王であったサッダーティッサ王の息子(ワッタガーマニ)の時代に、すべての阿羅漢たちは未来を見越して(書写を行ったのである)。
Khīṇāsavā passanti te, dupaññeva puthujjane;
Sabbepi te bhikkhū āsuṃ, bahuṃtarā puthujjanā;
Na sakkhissanti te pañca, nikāye vācuggataṃ iti;
Potthakesu sabbe pañca, āropenti khīṇāsavā.
漏尽者(阿羅漢)たちは、智慧の乏しい凡夫たちを見て、“これらすべての比丘たちは(阿羅漢よりも)凡夫がはるかに多い。(将来)彼らは五部(五ニカーヤ)を口伝で維持することはできなくなるだろう”と考え、漏尽者たちはすべての五部を、書籍に記した。
Saddhammaṭṭhiti cirattāya, janānaṃ puññatthāya ca;
Tato paṭṭhāyate sabbe, nikāyā honti potthake;
Aṭṭhakathā ṭīkā sabbe, te honti potthakeṭṭhitā.
正法が久しく留まるため、そして人々の功徳のために、それ以来、すべてのニカーヤは書籍の中に置かれ、注釈書(アッタカター)や復注(ティーカー)もすべて、書籍の中に留められるようになった。
Tato paṭṭhāyate sabbe, bhikkhu ādi mahāgaṇā;
Potthakesu ṭhiteyeva, sabbe passanti sabbadā.
それ以来、比丘たちをはじめとする多くの集団はすべて、常に書籍の中に留められたそれら(教説)をすべて見ている。
[Potthake āropana dīpakā niṭṭhitā.]
〔書籍への記録を解説する章、完結。〕
Yo koci paṇḍito dhīro, aṭṭhakathādikaṃ ganthaṃ karoti vā kārāpeti vā, tassa anantako hoti puññasaṃcayo, anantako hoti puññānisaṃso. Caturāsīti cetiyasahassa karaṇasadiso, caturāsīti buddharūpasahassa karaṇasadiso, caturāsīti bodhirukkhasahassaropanasadiso, caturāsīti vihārasahassa karaṇasadiso, yo ca buddhavacanamañjūsaṃ karoti vā kārāpeti vā, yo ca buddhavacanaṃ maṇḍanaṃ karoti vā kārāpeti vā, yo ca buddhavacanaṃ lekhaṃ karoti vā kārāpeti vā, yo ca potthakaṃ vā, yo ca potthakamūlaṃ vā, deti vā dāpeti vā, yo ca telaṃ vā cuṇṇaṃ vā, dhaññaṃ vā potthakabhañjanatthāya yaṃ kiñci nitthaṃ vā potthakachidde āvunatthāya, yaṃ kiñci suttaṃ vā kaṭṭhaphalakadvayaṃ vā potthakaṃ puṭanatthāya yaṃ kiñci vatthaṃ vā, potthaka-bandhanatthāya, yaṃ kiñci yottaṃ vā potthakalāpa pūṭanatthāya yaṃ kiñci thavikaṃ deti vā dāpeti vā.
いかなる賢者であれ、注釈書などの書物を作成し、あるいは作成させたなら、その者には無辺の功徳の蓄積があり、無辺の功徳の報いがある。それは八万四千の塔を造ることに等しく、八万四千の仏像を造ることに等しく、八万四千の菩提樹を植えることに等しく、八万四千の寺院を造ることに等しい。また、仏説の箱(経箱)を自ら作り、あるいは作らせる者、仏説の装飾を自ら施し、あるいは施させる者、仏説の書写を自ら行い、あるいは行わせる者、あるいは書籍、あるいは書籍の代金を自ら与え、あるいは与えさせる者、あるいは書籍を保存するための油、粉末、穀物、あるいは書籍の穴に紐を通すための針や紐、書籍を保護するための二枚の木板、書籍を包むための布、書籍を縛るための紐、書籍の束を入れるための袋を自ら与え、あるいは与えさせる者(も同様である)。
Yo ca haritālena vā manosilāya vā, suvaṇṇena vā rajatena vā potthakamaṇḍanaṃ vā kaṭṭhaphalakamaṇḍanaṃ vā karoti vā kārāpeti vā, tassa anantako hoti puññasaṃcayo, anantako hoti puññānisaṃso. Caturāsīti cetiyasahassa karaṇasadiso, caturāsīti vihārasahassa karaṇasadiso.
また、石黄(雌黄)や真砂(雄黄)、あるいは金や銀によって、書籍の装飾、あるいは木板の装飾を自ら施し、あるいは施させる者、その者には無辺の功徳の蓄積があり、無辺の功徳の報いがある。それは八万四千の塔を造ることに等しく、八万四千の寺院を造ることに等しい。
Bhave nibbattamāno so, sīlaguṇamupāgatā;
Mahā tejo sadā hoti, sīhanādo visārado.
(将来の)生において生まれるとき、その者は戒の徳を備え、常に大きな威光を持ち、獅子吼のごとく堂々と恐れがない。
Āyuvaṇṇabaluppeto, dhammakāmo bhave saddā;
Devamanussalokesu, mahesakkho anāmayo.
寿命と容色と力とを具足し、常に法を愛し、天界と人間界において権威があり、無病である。
Bhave nibbattamāno so, paññavā susamāhito;
Adhipacca parivāro, sabbasukhādhi gacchati.
生において生まれるとき、その者は智慧があり、よく定に入り、主導権と随従者を持ち、あらゆる幸福に到達する。
Saddohīrimā vadaññū, saṃvigga mānaso bhave;
Aṅgapaccaṅga sampanno, āroha pariṇāhavā.
信心があり、羞恥心があり、寛大であり、畏怖の心を持つ者となる。身体の各部位は整い、背が高く、体格が良い。
Sabbe sattāpi yo loke, sabbattha pūjitābhave;
Devamanussa sañcaro, mittasahāya pālito.
世の中のあらゆる生きとし生けるものから、あらゆるところで崇められる者となる。天界と人間界を往来し、友人や仲間に守られる。
Devamanussa sampattiṃ, anubhoti punappunaṃ;
Arahatta phalaṃ patto, nibbānaṃ pāpuṇissati.
天界と人間界の幸運を繰り返し享受し、阿羅漢果に到達して、涅槃に至るであろう。
Paṭisambhidā catasso, abhiññā chabbidhe vare;
Vimokkhe aṭṭhake seṭṭhe, gamissati anāgate.
四無礙解、勝れた六神通、最上の八解脱を、未来において得るであろう。
Tasmāhi paṇḍito poso, saṃpassaṃ hita mattano;
Kāreyya sāma ganthe ca, aññe cāpi kārāpaye.
それゆえ、自らの利益を顧みる賢い人は、自ら書物を作成し、また他人にも作成させるべきである。
Potthake ca ṭhite ganthe, pāḷi aṭṭhakathādike;
Dhammamañjūsā ganthe ca, lekhaṃ kare kārāpaye.
書籍に留められた書物、すなわち聖典(パーリ)や注釈書などにおいて、また法の箱(経箱)や書物において、書写を行い、また行わせるべきである。
Potthakaṃ potthakamūlañca, tesaṃ cullathūsampi ca;
Pilotikādikaṃ suttaṃ, kaṭṭhaphaladvayamhi ca.
書籍や、書籍のための代金、それらのための針、古布などの紐、そして二枚の木板(も供養すべきである)。
Dhammabandhanatthāya ca, yaṃ kiñci mahagghaṃ vatthaṃ;
Dhammabandhanayottañca, yaṃ kiñci thavikampi ca.
法を縛る(製本する)ためのいかなる高価な布、法を縛るための紐、そしていかなる袋であっても(供養すべきである)。
Dadeyya dhammakhettamhi, vippassannena cetasā;
Añño cāpi dajjāpeyya, mittasahāyabandhaveti.
清らかな心で、法の田(福田)に与えるべきである。また、友人、仲間、親族などの他者にも与えさせるべきである。
Ganthākaralekhalekhāpanānisaṃsa dīpanā niṭṭhitā.
書物の作成・書写・書写勧励の功徳の解説、完結。
[Iti cūlaganthavaṃse pakiṇṇakadīpako nāma pañcamo paricchedo.]
〔以上、小書史(チューラガンタヴァンサ)における、雑記を解説する第五章である。〕
Sohaṃ haṃsāraṭṭha jāto, nantapaññoti vissutoSaddhā sīla vīrappeto, dhammarasaṃ gavesano.
私はハンサー国に生まれ、ナンダパンニャ(無辺慧)として知られ、信心と戒と精進を具備し、法の味わいを探求している。
Sohaṃ tato gantvā cimaṃ, jina navaṃ yaṃ pūraṃ;
Sabba dhammaṃ vicinanto, vīsati vassamāgato.
私はそこから、この勝利者(仏陀)の新しい町へと赴き、すべての法を精選して二十年が過ぎた。
Sabba dhammaṃ vissejjento, kikāre neva bhikkhuno;
Cha vassānaṃ gaṇaṃ bhitvā, kāmānaṃ abhimaddanaṃ.
あらゆる法を解き明かし、比丘の務めを行い、六年間、集団を離れて諸々の欲を制圧した。
Santi sabhā ca nibbānaṃ, gavesiñca punappunaṃ;
Vasantohaṃ, vanārammaṃ, piṭakattaya saṅgahaṃ;
Ganthavaṃsaṃ imaṃ khuddaṃ, ariyasaṅghadāsakanti.
安らぎの境地である涅槃を繰り返し求め、森の住処に住みながら、三蔵を要約したこの小さな‘小書史(チューラガンタヴァンサ)’を、聖なる僧伽の僕として(編纂した)。
Iti pāmojjatthāya araññavāsinā, nandapaññācariyena kato cūḷaganthavaṃso niṭṭhito.
以上、歓喜のために森の住者ナンダパンニャ阿闍梨によって作られた‘小書史(チューラガンタヴァンサ)’、完結。
Dhammavaṭaṃsakanāmena visuto thero, yaṃ pakaraṇaṃ likkhitaṃ taṃ paripuṇṇaṃ tena puññena taṃ piṭakaṃ parisippaṃ pariniṭṭhitaṃ.
ダンマヴァタンサカの名で知られる長老によって、この書が書写され、完了した。その功徳によって、三蔵の学問が円熟せんことを。
Mameva sissasamūhānañca parisippaṃ pariniṭṭhitaṃ. Tave sissānū sissāni ca, parisippaṃ pariniṭṭhitaṃ.
私自身の弟子たちの学問も円熟せんことを。あなたの弟子やその孫弟子たちの学問も円熟せんことを。
Cūḷaganthavaṃso niṭṭhito.
‘小書史(チューラガンタヴァンサ)’、完結。