နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ထိုမြတ်စွာဘုရား၊ ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော မြတ်စွာဘုရား၊ သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ

ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသဒီပနီပါဌ်

၁. ဟေတုပစ္စယော

၁. ဟေတုပစ္စည်း။

ကတမော [Pg.465] ဟေတုပစ္စယော. လောဘော ဟေတုပစ္စယော. ဒေါသော, မောဟော, အလောဘော, အဒေါသော, အမောဟော ဟေတု ပစ္စယော.

ဟေတုပစ္စည်းဟူသည် အဘယ်နည်း။ လောဘသည် ဟေတုပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဒေါသ၊ မောဟ၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟတို့သည် ဟေတုပစ္စည်း ဖြစ်ကုန်၏။

ကတမေ ဓမ္မာ ဟေတုပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ. လောဘ သဟဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စ ရူပကလာပါဓမ္မာ စ ဒေါသသဟ ဇာတာ မောဟသဟဇာတာ အလောဘသဟဇာတာ အဒေါသသဟ ဇာတာ အမောဟသဟဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စ ရူပကလာပါ ဓမ္မာ စ ဟေတုပစ္စယတော ဥပ္ပန္နာ ဟေတုပစ္စယုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ.

အဘယ်တရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်သနည်း။ လောဘနှင့် အတူတကွဖြစ်သော စိတ် စေတသိကတရားတို့လည်းကောင်း၊ ရုပ်ကလာပ်တရားတို့လည်းကောင်း၊ ဒေါသနှင့် အတူတကွဖြစ်သော၊ မောဟနှင့် အတူတကွဖြစ်သော၊ အလောဘနှင့် အတူတကွဖြစ်သော၊ အဒေါသနှင့် အတူတကွဖြစ်သော၊ အမောဟနှင့် အတူတကွဖြစ်သော စိတ် စေတသိကတရားတို့လည်းကောင်း၊ ရုပ်ကလာပ်တရားတို့လည်းကောင်း ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ဟေတုပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

သဟဇာတရူပကလာပါ နာမ သဟေတုကပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကမ္မဇရူပါနိ စ ပဝတ္တိကာလေ သဟေတုကစိတ္တဇရူပါနိ စ. တတ္ထ ပဋိသန္ဓိက္ခဏော နာမ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏော. ပဝတ္တိကာလော နာမ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ စုတိကာလံ ဝုစ္စတိ.

သဟဇာတ်ရုပ်ကလာပ်ဟူသည် သဟိတ်ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်တို့လည်းကောင်း၊ ပဝတ္တိအခါ၌ ဖြစ်သော သဟိတ်စိတ္တဇရုပ်တို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတွင် ပဋိသန္ဓေခဏဟူသည် ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဥပါဒ်ခဏကို ဆိုလိုသည်။ ပဝတ္တိကာလဟူသည် ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဌီခဏမှစ၍ စုတိစိတ်ကျသည့် အချိန်အထိ ကာလကို ဆိုလိုသည်။

ကေနဋ္ဌေန ဟေတု, ကေနဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ. မူလဋ္ဌေန ဟေတု, ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ. တတ္ထ မူလယမကေ ဝုတ္တာနံ လောဘာဒီနံ မူလဓမ္မာနံ မူလဘာဝေါ မူလဋ္ဌော နာမ. သော မူလဋ္ဌော မူလယမကဒီပနိယံ အမှေဟိ ရုက္ခောပမာယ ဒီပိတောယေဝ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် ဟေတုမည်သနည်း၊ အဘယ်အနက်ကြောင့် ပစ္စည်းမည်သနည်း။ အမြစ်သဖွယ်ဖြစ်သော အနက် (မူလဋ္ဌ) ကြောင့် ဟေတုမည်၏၊ ကျေးဇူးပြုတတ်သော အနက် (ဥပကာရကဋ္ဌ) ကြောင့် ပစ္စည်းမည်၏။ ထိုတွင် မူလယမိုက်၌ ဟောတော်မူအပ်သော လောဘစသည့် မူလတရားတို့၏ အမြစ်သဖွယ် ဖြစ်သောသဘောကို မူလဋ္ဌ ဟုခေါ်၏။ ထိုမူလဋ္ဌကို မူလယမကဒီပနီ၌ ငါတို့သည် သစ်ပင်ဥပမာဖြင့် ပြသခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။

အပိ စ ဧကော ပုရိသော ဧကိဿံ ဣတ္ထိယံ ပဋိဗဒ္ဓ စိတ္တော ဟောတိ. သော ယာဝ တံ စိတ္တံ န ဇဟတိ, တာဝ တံ ဣတ္ထိံ အာရဗ္ဘ တဿ ပုရိသဿ လောဘသဟဇာတာနိ ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ စ လောဘသမုဋ္ဌိတာနိ စိတ္တဇရူပါနိ စ စိရကာလံပိ ပဝတ္တန္တိ. သဗ္ဗာနိ စ တာနိ စိတ္တစေတသိကရူပါနိ တဿံ ဣတ္ထိယံ ရဇ္ဇနလောဘမူလကာနိ ဟောန္တိ. သော လောဘော တေသံ မူလဋ္ဌေန ဟေတု စ, ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယော စ. တသ္မာ ဟေတုပစ္စယော. ဧသ နယော သေသာနိ ရဇ္ဇနီယဝတ္ထူနိ အာရဗ္ဘရဇ္ဇနဝသေန ဥပ္ပန္နေသု လောဘေသု, ဒုဿနီယဝတ္ထူနိ အာရဗ္ဘ ဒုဿနဝသေန ဥပ္ပန္နေသု ဒေါသေသု, မုယှနီယဝတ္ထူနိ အာရဗ္ဘ မုယှနဝသေန ဥပ္ပန္နေသု မောဟေသု စ.

တစ်နည်းကား၊ ယောက်ျားတစ်ယောက်သည် မိန်းမတစ်ဦးအပေါ်၌ စွဲလမ်းငြိကပ်သောစိတ် ရှိ၏။ ထိုယောက်ျားသည် ထိုစိတ်ကို မပယ်ဖျောက်နိုင်သမျှ ကာလပတ်လုံး ထိုမိန်းမကို အာရုံပြု၍ ထိုယောက်ျားအား ဖြစ်ပေါ်လာသော လောဘနှင့်အတူဖြစ်သော ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့သည်လည်းကောင်း၊ လောဘကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်တို့သည်လည်းကောင်း အချိန်ကြာမြင့်စွာပင် ဖြစ်ပွားနေတတ်ကုန်၏။ ထိုစိတ်၊ စေတသိက၊ ရုပ်တို့အားလုံးသည် ထိုမိန်းမအပေါ်၌ တပ်မက်သော လောဘလျှင် အမြစ်ရှိကုန်၏။ ထိုလောဘသည် ထိုတရားတို့အား အမြစ်သဖွယ်ဖြစ်သော အနက် (မူလဋ္ဌ) ကြောင့် ဟေတုလည်း ဖြစ်၏၊ ကျေးဇူးပြုတတ်သော အနက် (ဥပကာရကဋ္ဌ) ကြောင့် ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ဟေတုပစ္စည်း မည်၏။ ကြွင်းကုန်သော တပ်မက်ဖွယ်ရာ အာရုံတို့ကို အာရုံပြု၍ တပ်မက်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော လောဘတို့၌လည်းကောင်း၊ ပြစ်မှားဖွယ်ရာ အာရုံတို့ကို အာရုံပြု၍ ပြစ်မှားခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေါသတို့၌လည်းကောင်း၊ တွေဝေဖွယ်ရာ အာရုံတို့ကို အာရုံပြု၍ တွေဝေခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မောဟတို့၌လည်းကောင်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။

တတ္ထ [Pg.466] ယထာ ရုက္ခဿ မူလာနိ သယံ အန္တောပထဝိယံ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌဟိတွာ ပထဝိရသဉ္စ အာပေါရသဉ္စ ဂဟေတွာ တံ ရုက္ခံ ယာဝ အဂ္ဂါ အဘိဟရန္တိ, တေန ရုက္ခော စိရကာလံ ဝဍ္ဎမာနော တိဋ္ဌတိ. တထာ လောဘော စ တသ္မိံ တသ္မိံ ဝတ္ထုမှိ ရဇ္ဇနဝသေန သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌဟိတွာ တဿ တဿ ဝတ္ထုဿ ပိယရူပရသဉ္စ သာတရူပရသဉ္စ ဂဟေတွာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ယာဝ ကာယဝစီဝီတိက္ကမာ အဘိဟရတိ, ကာယ ဝီတိက္ကမံ ဝါ ဝစီဝီတိက္ကမံ ဝါ ပါပေတိ. တထာ ဒေါသော စ ဒုဿန ဝသေန အပ္ပိယရူပရသဉ္စ အသာတရူပရသဉ္စ ဂဟေတွာ, မောဟော စ မုယှနဝသေန နာနာရမ္မဏေသု နိရတ္ထကစိတ္တာစာရရသံ ဝဍ္ဎေတွာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ အဘိဟရန္တာ တယော ဓမ္မာ ရဇ္ဇနီယာဒီသု ဝတ္ထူသု သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ မောဒမာနေ ပမောဒမာနေ ကရောန္တော ဝိယ စိရ ကာလံ ပဝတ္တေန္တိ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ စ တထာ ပဝတ္တန္တိ. သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေသု စ တထာ ပဝတ္တမာနေသု သဟဇာတရူပကလာပါပိ တထာ ပဝတ္တန္တိယေဝ. တတ္ထ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ အဘိဟရတီတိ ဒွေ ပိယရူပ သာတရူပရသေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ သန္တိကံ ပါပေတီတိ အတ္ထော.

ထိုဥပမာ၌ သစ်ပင်၏အမြစ်တို့သည် မြေကြီးအတွင်း၌ ကောင်းစွာ စွဲမြဲစွာ တည်ရှိပြီးလျှင် မြေဆီမြေနှစ် (ပထဝီရသ) နှင့် ရေကြည်ရေအေး (အာပေါရသ) တို့ကို စုပ်ယူ၍ ထိုသစ်ပင်၏ ထိပ်ဖျားတိုင်အောင် ပို့ဆောင်ပေးကုန်၏၊ ထိုသို့ ပို့ဆောင်ပေးသဖြင့် သစ်ပင်သည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကြီးထွားရှင်သန်လျက် တည်ရှိနေ၏။ ထို့အတူ လောဘသည်လည်း ထိုထိုအာရုံဝတ္ထုတို့အပေါ်၌ တပ်မက်ခြင်းဖြင့် ကောင်းစွာစွဲမြဲစွာ တည်ပြီးလျှင် ထိုထိုအာရုံဝတ္ထု၏ ချစ်ခင်ဖွယ်ရာအဆင်းအရသာ (ပိယရူပရသ) နှင့် သာယာဖွယ်ရာအဆင်းအရသာ (သာတရူပရသ) ကို ယူဆောင်၍ ယှဉ်ဖက်တရား (သမ္ပယုတ္တတရား) တို့ကို ကာယကံ၊ ဝစီကံ လွန်ကျူးမှု တိုင်အောင် ဆွဲဆောင်ပို့ဆောင်ပေး၏၊ ကာယလွန်ကျူးမှု သို့မဟုတ် ဝစီလွန်ကျူးမှုသို့ ရောက်စေ၏။ ထို့အတူ ဒေါသသည်လည်း ပြစ်မှားခြင်းဖြင့် မချစ်ခင်ဖွယ်ရာအဆင်းအရသာ (အပိယရူပရသ) နှင့် မသာယာဖွယ်ရာအဆင်းအရသာ (အသာတရူပရသ) ကို ယူဆောင်၍ ကျေးဇူးပြု၏၊ မောဟသည်လည်း တွေဝေခြင်းဖြင့် အမျိုးမျိုးသော အာရုံတို့၌ အကျိုးမဲ့စိတ်၏ ကျင့်ကြံလှည့်ပတ်ခြင်းအရသာကို တိုးပွားစေ၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤသို့ ဆွဲဆောင်တတ်သော တရားသုံးပါးတို့သည် တပ်မက်ဖွယ်စသော အာရုံတို့၌ ယှဉ်ဖက်တရားတို့ကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်စေဘိသကဲ့သို့ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဖြစ်ပွားစေကုန်၏။ ယှဉ်ဖက်တရားတို့သည်လည်း ထိုနည်းအတိုင်း ဖြစ်ပွားကုန်၏။ ယှဉ်ဖက်တရားတို့ ထိုသို့ ဖြစ်ပွားနေစဉ်တွင် အတူဖြစ်သော ရုပ်ကလာပ်တို့သည်လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်ပွားကြကုန်၏။ ထိုတွင် 'ယှဉ်ဖက်တရားတို့ကို ဆွဲဆောင်ပို့ဆောင်ပေး၏' ဟူသည်မှာ ချစ်ခင်ဖွယ်ရာ အဆင်းအရသာ၊ သာယာဖွယ်ရာ အဆင်းအရသာ နှစ်မျိုးတို့ကို ယှဉ်ဖက်တရားတို့၏ အနီးသို့ ရောက်ရှိအောင် ဆောင်ကြဉ်းပေးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

သုက္ကပက္ခေ သော ပုရိသော ယဒါကာမေသု အာဒီနဝံ ပဿတိ, တဒါ သော တံ စိတ္တံဇဟတိ, တံ ဣတ္ထိံ အာရဗ္ဘ အလောဘော သဉ္ဇာ ယတိ. ပုဗ္ဗေ ယသ္မိံ ကာလေ တံ ဣတ္ထိံ အာရဗ္ဘ လောဘမူလကာနိ အသုဒ္ဓါနိ ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ ဝတ္တန္တိ. ဣဒါနိ တသ္မိံ ကာလေပိ အလောဘမူလကာနိ သုဒ္ဓါနိ ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ ဝတ္တန္တိ. ပဗ္ဗဇိတ သီလသံဝရာနိ ဝါ ဈာနပရိကမ္မာနိ ဝါ အပ္ပနာဈာနာနိ ဝါ ဝတ္တန္တိ. သော အလောဘော တေသံ မူလဋ္ဌေန ဟေတု စ ဟောတိ, ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယောစ. တသ္မာ ဟေတုပစ္စယော. ဧသ နယော သေသေသု လောဘ ပဋိပက္ခေသု အလောဘေသု, ဒေါသပဋိပက္ခေသု အဒေါသေသု, မောဟ ပဋိပက္ခေသု အမောဟေသု စ.

အဖြူဖက် (ကုသိုလ်ဖက်) ၌မူကား ထိုယောက်ျားသည် ကာမတို့၌ အပြစ်ကို မြင်သောအခါ ထိုတပ်မက်သောစိတ်ကို စွန့်ပယ်၏၊ ထိုမိန်းမကို အာရုံပြု၍ အလောဘသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ရှေးအခါက ထိုမိန်းမကို အာရုံပြု၍ လောဘလျှင် အမြစ်ရှိသော မစင်ကြယ်သော ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင်မူ ထိုအချိန်၌ပင် အလောဘလျှင် အမြစ်ရှိသော စင်ကြယ်သော ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့သည် ဖြစ်ပွားကုန်၏။ သို့မဟုတ် ရဟန်းသီလ သံဝရသီလတို့သော်လည်းကောင်း၊ ဈာန်ပရိကံတို့သော်လည်းကောင်း၊ အပ္ပနာဈာန်တို့သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထိုအလောဘသည် ထိုတရားတို့အား အမြစ်သဖွယ်ဖြစ်သော အနက် (မူလဋ္ဌ) ကြောင့် ဟေတုလည်း ဖြစ်၏၊ ကျေးဇူးပြုတတ်သော အနက် (ဥပကာရကဋ္ဌ) ကြောင့် ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ဟေတုပစ္စည်း မည်၏။ ကြွင်းကုန်သော လောဘ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အလောဘတို့၌လည်းကောင်း၊ ဒေါသ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အဒေါသတို့၌လည်းကောင်း၊ မောဟ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အမောဟတို့၌လည်းကောင်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။

တတ္ထ ရုက္ခမူလာနိ ဝိယ အလောဘော လောဘနေယျဝတ္ထူသု လောဘံ ပဟာယ လောဘဝိဝေကသုခရသံ ဝဍ္ဎေတွာ တေန သုခေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ မောဒမာနေ ပမောဒမာနေ ကရောန္တော ဝိယ ယာဝ ဈာနသမာပတ္တိသုခါ ဝါ ယာဝ မဂ္ဂဖလသုခါ ဝါ ဝဍ္ဎာပေတိ. တထာ အဒေါသော စ ဒေါသနေယျဝတ္ထူသု ဒေါသဝိဝေကသုခရသံ ဝဍ္ဎေတွာ, အမောဟော စ မောဟနေယျဝတ္ထူသု မောဟဝိဝေကသုခရသံ ဝဍ္ဎေတွာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ ဝဍ္ဎာပေန္တာ တယော ဓမ္မာ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ မောဒမာနေ ပမောဒမာနေ ကရောန္တော ဝိယ စိရ ကာလံပိ ပဝတ္တေန္တိ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ စ တထာ ပဝတ္တန္တိ. သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေသု စ တထာ ပဝတ္တမာနေသု သဟဇာတရူပကလာပါပိ တထာ ပဝတ္တန္တိယေဝ.

ထိုစကားရပ်၌ သစ်ပင်၏အမြစ်များကဲ့သို့ အလောဘသည် တပ်မက်ဖွယ်ရာ အာရုံတို့၌ တပ်မက်ခြင်း (လောဘ) ကို ပယ်ဖျောက်၍၊ လောဘမှ ကင်းဆိတ်သော ချမ်းသာခြင်းအရသာ (လောဘဝိဝေကသုခရသ) ကို တိုးပွားစေပြီးလျှင်၊ ထိုချမ်းသာခြင်းဖြင့် ယှဉ်ဖက်တရား (သမ္ပယုတ္တတရား) တို့ကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်စေဘိသကဲ့သို့ ဈာန်သမာပတ်ချမ်းသာ တိုင်အောင်သော်လည်းကောင်း၊ မဂ်ဖိုလ်ချမ်းသာ တိုင်အောင်သော်လည်းကောင်း တိုးပွားစေ၏။ ထို့အတူ အဒေါသသည်လည်း ပြစ်မှားဖွယ်ရာ အာရုံတို့၌ ဒေါသမှ ကင်းဆိတ်သော ချမ်းသာခြင်းအရသာ (ဒေါသဝိဝေကသုခရသ) ကို တိုးပွားစေ၏၊ အမောဟသည်လည်း တွေဝေဖွယ်ရာ အာရုံတို့၌ မောဟမှ ကင်းဆိတ်သော ချမ်းသာခြင်းအရသာ (မောဟဝိဝေကသုခရသ) ကို တိုးပွားစေ၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤသို့ တိုးပွားစေတတ်သော တရားသုံးပါးတို့သည် ကုသိုလ်တရားတို့၌ ယှဉ်ဖက်တရားတို့ကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်စေဘိသကဲ့သို့ အချိန်ကြာမြင့်စွာပင် ဖြစ်ပွားစေကုန်၏။ ယှဉ်ဖက်တရားတို့သည်လည်း ထိုနည်းအတိုင်း ဖြစ်ပွားကုန်၏။ ယှဉ်ဖက်တရားတို့ ထိုသို့ ဖြစ်ပွားနေစဉ်တွင် အတူဖြစ်သော ရုပ်ကလာပ်တို့သည်လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်ပွားကြကုန်၏။

တတ္ထ [Pg.467] လောဘဝိဝေကသုခရသန္တိ ဝိဝိစ္စနံ ဝိဂမနံ ဝိဝေကော. လောဘဿ ဝိဝေကော လောဘဝိဝေကော. လောဘဝိဝေကေ သုခံ လောဘဝိဝေကသုခံ. လောဘဝိဝေကံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နသုခန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တဒေဝ ရသော လောဘဝိဝေကသုခရသောတိ သမာသော. အယံ အဘိဓမ္မေ ပဋ္ဌာနနယော.

ထိုစကားရပ်၌ 'လောဘဝိဝေကသုခရသ' ဟူသည်မှာ- ဆိတ်ငြိမ်ခြင်း၊ ကင်းပြတ်ခြင်းသည် ဝိဝေက မည်၏။ လောဘ၏ ကင်းပြတ်ခြင်းသည် လောဘဝိဝေက မည်၏။ လောဘကင်းပြတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ချမ်းသာခြင်းသည် လောဘဝိဝေကသုခ မည်၏။ လောဘကင်းဆိတ်ခြင်းကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ချမ်းသာခြင်းဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုချမ်းသာခြင်းသည်ပင်လျှင် အရသာ (ရသ) ဖြစ်သောကြောင့် 'လောဘဝိဝေကသုခရသ' ဟု သမတ်ပြုအပ်၏။ ဤကား အဘိဓမ္မာ ပဋ္ဌာန်းနည်း ဖြစ်၏။

ဟတ္တန္တနယော ပန အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတော မောဟော စ တဏှာသင်္ခါတော လောဘော စာတိ ဒွေ ဓမ္မာ သဗ္ဗေသံပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဓမ္မာနံ မူလာနိ ဟောန္တိ. ဒေါသော ပန လောဘဿ နိဿန္ဒဘူတံ ပါပမူလံ ဟောတိ. ဝိဇ္ဇာသင်္ခါတော အမောဟော စ နိက္ခမဓာတုသင်္ခါတော အလောဘော စာတိ ဒွေ ဓမ္မာ ဝိဝဋ္ဋဓမ္မာနံ မူလာနိ ဟောန္တိ. အဒေါသော ပန အလောဘဿ နိဿန္ဒဘူတံ ကလျာဏမူလံ ဟောတိ. ဧဝံ ဆဗ္ဗိဓာနိ မူလာနိ သဟဇာတာနံပိ အသဟဇာတာနံပိ နာမရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ. အယံ သုတ္တန္တေသု နယော. ဟေတုပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

သုတ္တန်နည်း၌မူကား အဝိဇ္ဇာဟု ဆိုအပ်သော မောဟနှင့် တဏှာဟု ဆိုအပ်သော လောဘဟူသော ဤတရားနှစ်ပါးတို့သည် ခပ်သိမ်းသော ဝဋ်ဒုက္ခတရားတို့၏ အမြစ် (မူလ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဒေါသသည်မူကား လောဘ၏ အကျိုးဆက် ဖြစ်သော အကုသိုလ်အမြစ် (ပါပမူလ) သာ ဖြစ်၏။ ဝိဇ္ဇာဟု ဆိုအပ်သော အမောဟနှင့် နေက္ခမ္မဓာတ်ဟု ဆိုအပ်သော အလောဘဟူသော ဤတရားနှစ်ပါးတို့သည် ဝဋ်မှကင်းလွတ်သော တရားတို့၏ အမြစ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဒေါသသည်မူကား အလောဘ၏ အကျိုးဆက် ဖြစ်သော ကုသိုလ်အမြစ် (ကလျာဏမူလ) သာ ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် ခြောက်ပါးသော မူလတရားတို့သည် အတူဖြစ်သောလည်းကောင်း၊ အတူမဖြစ်သောလည်းကောင်း နာမ်ရုပ်တရားတို့အား ပစ္စည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဤကား သုတ္တန်ဒေသနာနည်း ဖြစ်၏။ ဟေတုပစ္စည်းဒီပနီ ပြီး၏။

၂. အာရမ္မဏပစ္စယော

၂. အာရမ္မဏပစ္စည်း။

ကတမော အာရမ္မဏပစ္စယော. သဗ္ဗေပိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ သဗ္ဗေပိ ရူပဓမ္မာ သဗ္ဗံပိ နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗာပိ ပညတ္တိယော အာရမ္မဏ ပစ္စယော. န ဟိ သော နာမ ဧကောပိ ဓမ္မော အတ္ထိ, ယော စိတ္တ စေတသိကာနံ အာရမ္မဏံ န ဟောတိ. သင်္ခေပတော ပန အာရမ္မဏံ ဆဗ္ဗိဓံ ဟောတိ ရူပါရမ္မဏံ သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ရသာရမ္မဏံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဓမ္မာရမ္မဏန္တိ.

အာရမ္မဏပစ္စည်း ဟူသည် အဘယ်နည်း။ စိတ် စေတသိက် တရားအားလုံး၊ ရုပ်တရားအားလုံး၊ နိဗ္ဗာန်အားလုံး၊ ပညတ်အားလုံးတို့သည် အာရမ္မဏပစ္စည်း ဖြစ်ကြသည်။ စိတ် စေတသိက်တို့၏ အာရုံမဖြစ်သော တရားဟူ၍ တစ်ခုမျှပင် မရှိချေ။ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်မူ အာရုံသည် ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၊ ဓမ္မာရုံဟူ၍ ခြောက်ပါးရှိ၏။

ကတမေ ဓမ္မာ အာရမ္မဏပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ. သဗ္ဗေပိ စိတ္တ စေတသိကာဓမ္မာ အာရမ္မဏပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ. န ဟိ ကိဉ္စိ စိတ္တံ နာမ အတ္ထိ, ယံ စိတ္တံ ဘူတေန ဝါ အဘူတေန ဝါ အာရမ္မဏေန ဝိနာ ပဝတ္တတိ.

အာရမ္မဏပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့သည် အဘယ်တရားတို့နည်း။ စိတ် စေတသိက်တရား အားလုံးတို့သည် အာရမ္မဏပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထင်ရှားရှိသော (ဖြစ်ဆဲ) သို့မဟုတ် ထင်ရှားမရှိသော (မဖြစ်ဆဲ) အာရုံတစ်ခုခုကို မရရှိဘဲ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော စိတ်မည်သည် တစ်ခုမျှ မရှိချေ။

တတ္ထ ပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပါရမ္မဏံ ဒုဝိဓဿ စက္ခုဝိညာဏစိတ္တဿ အာရမ္မဏပစ္စယော. ပစ္စုပ္ပန္နံ သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဒုဝိဓဿ သောတဝိညာဏ စိတ္တဿ. ပစ္စုပ္ပန္နံ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ဒုဝိဓဿ ဃာနဝိညာဏစိတ္တဿ. ပစ္စုပ္ပန္နံ ရသာရမ္မဏံ ဒုဝိဓဿ ဇိဝှာဝိညာဏစိတ္တဿ. ပစ္စုပ္ပန္နံ တိဝိဓံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဒုဝိဓဿ ကာယဝိညာဏစိတ္တဿ. ပစ္စုပ္ပန္နာနိ တာနိ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ တိဝိဓဿ မနောဓာတုစိတ္တဿ အာရမ္မဏပစ္စယော. သဗ္ဗာနိ တာနိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနိ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ ဝါ သဗ္ဗာနိ တေကာလိကာနိ ကာလဝိမုတ္တာနိ ဓမ္မာရမ္မဏာနိ ဝါ ဆ သတ္တတိဝိဓာနံ မနောဝိညာဏစိတ္တာနံ ယထာရဟံ အာရမ္မဏပစ္စယော.

ထိုအာရုံတို့တွင် ပစ္စုပ္ပန်ရူပါရုံသည် နှစ်ပါးသော စက္ခုဝိညာဉ်စိတ်အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ပစ္စုပ္ပန်သဒ္ဒါရုံသည် နှစ်ပါးသော သောတဝိညာဉ်စိတ်အားလည်းကောင်း၊ ပစ္စုပ္ပန်ဂန္ဓာရုံသည် နှစ်ပါးသော ဃာနဝိညာဉ်စိတ်အားလည်းကောင်း၊ ပစ္စုပ္ပန်ရသာရုံသည် နှစ်ပါးသော ဇိဝှါဝိညာဉ်စိတ်အားလည်းကောင်း၊ ပစ္စုပ္ပန်သုံးပါးသော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံသည် နှစ်ပါးသော ကာယဝိညာဉ်စိတ်အားလည်းကောင်း ကျေးဇူးပြု၏။ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ထိုငါးပါးသော အာရုံတို့သည် သုံးပါးသော မနောဓာတ်စိတ်အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ထိုငါးပါးသော အာရုံတို့သည်လည်းကောင်း၊ ကာလသုံးပါး၌ အကျုံးဝင်သော တရားနှင့် ကာလဝိမုတ် (ကာလမှလွတ်သော) တရားတည်းဟူသော ဓမ္မာရုံအားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း ခုနစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော မနောဝိညာဉ်စိတ်တို့အား ထိုက်သည်အားလျော်စွာ အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။

ကေနဋ္ဌေန အာရမ္မဏံ, ကေနဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ. စိတ္တ စေတသိကေဟိ အာလမ္ဗိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာရမ္မဏံ, ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် အာရမ္မဏမည်သနည်း၊ အဘယ်အနက်ကြောင့် ပစ္စည်းမည်သနည်း။ စိတ် စေတသိက်တို့က ဖက်တွယ်ဆွဲကိုင်အပ်သော (ဆွဲမှီအပ်သော) အနက်ကြောင့် ‘အာရမ္မဏ’ မည်၏၊ (ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား) ထောက်ပံ့ကူညီတတ်သော အနက်ကြောင့် ‘ပစ္စည်း’ မည်၏။

အာလမ္ဗိတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ [Pg.468] စေတ္ထ အာလမ္ဗဏကိရိယာ နာမ စိတ္တ စေတသိကာနံ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏကိရိယာ, အာရမ္မဏုပါဒါန ကိရိယာ.

ထိုဖက်တွယ်ဆွဲကိုင်အပ်သော အနက်၌ ‘ဖက်တွယ်ဆွဲကိုင်ခြင်း အမှု’ (အာလမ္ဗနကိရိယာ) ဟူသည် စိတ် စေတသိက်တို့၏ အာရုံကို ယူခြင်းအမှု၊ အာရုံကို ဖက်တွယ်ခြင်းအမှုပင် ဖြစ်၏။

ယထာ ဟိ လောကေ အယောဓာတုံ ကာမေတိ ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထေန အယောကန္တကော နာမ လောဟဓာတုဝိသေသော အတ္ထိ. သော အယောခန္ဓသမီပံ သမ္ပတ္တော တံ အယောခန္ဓံ ကာမေန္တော ဝိယ ဣစ္ဆန္တော ဝိယ အယောခန္ဓာဘိမုခေါ စဉ္စလတိ. သယံ ဝါ တံ အယောခန္ဓံ ဥပဂစ္ဆတိ. အယောခန္ဓံ ဝါ အတ္တာဘိမုခံ အာကဍ္ဎတိ, အယောခန္ဓော တဒဘိမုခေါ စဉ္စလတိ, တံ ဝါ ဥပဂစ္ဆတိ. အယံ အယောကန္တကဿ အာလမ္ဗဏကိရိယာ နာမ. ဧဝမေဝ စိတ္တစေတသိကာနံ အာရမ္မဏေသု အာလမ္ဗဏကိရိယာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. န ကေဝလံ အာရမ္မဏေသု အာလမ္ဗဏ မတ္တံ ဟောတိ. အထ ခေါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ သတ္တသန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဆသု ဒွါရေသု အာရမ္မဏာနံ အာပါတာဂမနေ ဧဝ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စ ခဏေ ခဏေ နိရုဇ္ဈန္တိ.

သာဓကအားဖြင့် လောက၌ သံဓာတ်ကို တောင့်တတတ်၊ နှစ်သက်တတ်သော အနက်ကြောင့် ‘အယောကန္တက’ (သံလိုက်ကျောက်) မည်သော ထူးခြားသော သံဓာတ်တစ်မျိုး ရှိ၏။ ထိုသံလိုက်သည် သံတုံးအနီးသို့ ရောက်သောအခါ ထိုသံတုံးကို တောင့်တသကဲ့သို့၊ လိုလားသကဲ့သို့ သံတုံးဘက်သို့ ဦးတည်၍ လှုပ်ရှားတတ်၏။ သို့မဟုတ် ကိုယ်တိုင် ထိုသံတုံးထံသို့ ကပ်သွားတတ်၏။ သို့မဟုတ် သံတုံးကို မိမိဘက်သို့ ဆွဲငင်တတ်၏၊ သံတုံးသည်လည်း သံလိုက်ဘက်သို့ ဦးတည်၍ လှုပ်ရှားတတ်၏၊ သို့မဟုတ် သံလိုက်ထံသို့ ကပ်သွားတတ်၏။ ဤသည်မှာ သံလိုက်၏ ဖက်တွယ်ဆွဲကိုင်ခြင်းအမှု မည်၏။ ထိုနည်းတူစွာ စိတ် စေတသိက်တို့၏ အာရုံတို့အပေါ်၌ ဖက်တွယ်ဆွဲကိုင်ခြင်းအမှုကိုလည်း ရှုမြင်အပ်၏။ စိတ် စေတသိက်တို့သည် အာရုံတို့၌ ဖက်တွယ်ဆွဲကိုင်ရုံမျှသာ မဟုတ်ချေ။ စင်စစ်သော်ကား စိတ် စေတသိက်တရားတို့သည် သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ဒွါရခြောက်ပါးတို့၌ အာရုံများ ထင်ဟပ်လာသော ခဏ၌သာ ခဏမစဲ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ ဖြစ်ပေါ်ပြီးလျှင်လည်း ခဏမစဲ ပျက်စီးချုပ်ငြိမ်းကြကုန်၏။

ယထာ တံ ဘေရိတလေ ဘေရိသဒ္ဒါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ တတ္ထ တတ္ထ ဟတ္ထေန ပဟရဏကာလေ ဧဝ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စ ခဏေ ခဏေ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဝီဏာသဒ္ဒါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝီဏာတန္တီသု တတ္ထ တတ္ထ ဝီဏာဒန္တကေန ပဟရဏကာလေ ဧဝ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စ ခဏေ ခဏေ နိရုဇ္ဈန္တီတိ. နိဒ္ဒါယန္တဿ ဘဝင်္ဂစိတ္တပ္ပဝတ္တိ ကာလေပိ ပုဗ္ဗဘဝေ မရဏာသန္နကာလေ ဆသု ဒွါရေသု အာပါတ မာဂတာနိ ကမ္မ ကမ္မနိမိတ္တ ဂတိနိမိတ္တာနိ ဧဝ ဘဝင်္ဂစိတ္တာနံ အာရမ္မဏပစ္စယောတိ. အာရမ္မဏပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပမာဏအားဖြင့် စည်မျက်နှာပြင်ဝယ် စည်သံတို့သည် ထိုထိုနေရာ၌ လက်ဖြင့် ပုတ်ခတ်တီးခတ်သော အခါ၌သာ ခဏမစဲ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ ဖြစ်ပေါ်ပြီးလျှင်လည်း ခဏမစဲ ပျက်စီးချုပ်ငြိမ်းသွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ စောင်းသံတို့သည် စောင်းကြိုးတို့၌ ထိုထိုနေရာ၌ စောင်းတီးကတုတ်ဖြင့် ခတ်တီးသော အခါ၌သာ ခဏမစဲ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ ဖြစ်ပေါ်ပြီးလျှင်လည်း ခဏမစဲ ပျက်စီးချုပ်ငြိမ်းသွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ အိပ်ပျော်နေသောသူ၏ ဘဝင်စိတ်ဖြစ်ပွားနေစဉ် ကာလ၌လည်း ရှေးဘဝ မရဏာသန္နအခါ၌ ဒွါရခြောက်ပါးတို့၌ ထင်ဟပ်လာခဲ့သော ကံ၊ ကမ္မနိမိတ်၊ ဂတိနိမိတ်တို့သည်သာလျှင် ဘဝင်စိတ်တို့၏ အာရမ္မဏပစ္စည်း ဖြစ်ကုန်၏။ အာရမ္မဏပစ္စည်းဒီပနာ ပြီး၏။

၃. အဓိပတိပစ္စယော

၃. အဓိပတိပစ္စည်း

ဒုဝိဓော အဓိပတိပစ္စယော အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော သဟ ဇာတာဓိပတိပစ္စယော စ. တတ္ထ ကတမော အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော. အာရမ္မဏပစ္စယေ ဝုတ္တေသု အာရမ္မဏေသု ယာနိ အာရမ္မဏာနိ အတိဣဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ အတိကန္တာနိ အတိမနာပါနိ ဂရုကတာနိ. တာနိ အာရမ္မဏာနိ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော. တတ္ထ အတိဣဋ္ဌာနီတိ သဘာဝတော ဣဋ္ဌာနိ ဝါ ဟောန္တု အနိဋ္ဌာနိ ဝါ, တေန တေန ပုဂ္ဂလေန အတိဣစ္ဆိတာနိ အာရမ္မဏာနိ ဣဓ အတိဣဋ္ဌာနိ နာမ.

အဓိပတိပစ္စည်းသည် အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်းနှင့် သဟဇာတာဓိပတိပစ္စည်းဟူ၍ နှစ်ပါးရှိ၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်း ဟူသည် အဘယ်နည်း။ အာရမ္မဏပစ္စည်း၌ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော အာရုံတို့တွင် အလွန်နှစ်သက်အပ်သော၊ အလွန်မြတ်နိုးအပ်သော၊ အလွန်နှလုံးမွေ့လျော်အပ်သော၊ အလေးဂရုပြုအပ်သော အာရုံတို့သည် အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်း မည်၏။ ထိုစကား၌ ‘အလွန်နှစ်သက်အပ်သော’ (အတီဋ္ဌ) ဟူသည် သဘာဝအားဖြင့် နှစ်သက်ဖွယ် (ဣဋ္ဌ) ဖြစ်စေ၊ မနှစ်သက်ဖွယ် (အနိဋ္ဌ) ဖြစ်စေ ထိုထိုပုဂ္ဂိုလ်က အလွန်အမင်း အလိုရှိအပ်သော အာရုံတို့ကို ဤ၌ ‘အတီဋ္ဌ’ (အလွန်နှစ်သက်အပ်သော အာရုံ) ဟု ဆိုလိုသည်။

တာနိ ပန ဓမ္မတော ဒွေ ဒေါသမူလစိတ္တုပ္ပာဒေ စ ဒွေ မောမူဟ စိတ္တုပ္ပာဒေ စ ဒုက္ခသဟဂတကာယဝိညာဏစိတ္တုပ္ပာဒေ စ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ သဗ္ဗာနိ ကာမာဝစရစိတ္တစေတသိကာနိ စ ရူပါရူပ လောကုတ္တရစိတ္တစေတသိကာနိ စ သဗ္ဗာနိ အတိဣဋ္ဌရူပါနိ စ ဟောန္တိ.

ထိုအာရုံတို့သည် တရားကိုယ်အားဖြင့် ဒေါသမူးစိတ်ဖြစ်ပေါ်မှု နှစ်ပါး၊ မောဟမူစိတ်ဖြစ်ပေါ်မှု နှစ်ပါးနှင့် ဒုက္ခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဉ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်မှုတို့ကို ဖယ်ချန်၍ ကျန်ရှိသော ကာမာဝစရ စိတ် စေတသိက်အားလုံး၊ ရူပါဝစရ အရူပါဝစရ လောကုတ္တရာ စိတ် စေတသိက်အားလုံးနှင့် အလွန်အလိုရှိအပ်သော ရုပ်အားလုံးတို့ ဖြစ်ကြသည်။

တေသုပိ [Pg.469] ကာမာရမ္မဏာနိ ဂရုံ ကရောန္တဿေဝ အာရမ္မဏာ ဓိပတိပစ္စယော. ဂရုံ အကရောန္တဿ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော န ဟောတိ. ဈာနလာဘိနော ပန အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓါနိ မဟဂ္ဂတဈာနာနိ အရိယသာဝကာ စ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓေ လောကုတ္တရဓမ္မေ ဂရုံ အကရောန္တာ နာမ နတ္ထိ.

ထိုတရားတို့တွင်လည်း ကာမအာရုံတို့ကို အလေးဂရုပြုသူအားသာလျှင် အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အလေးဂရုမပြုသူအား အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်း မဖြစ်ချေ။ ဈာန်ရရှိပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မိမိတို့ရရှိထားသော မဟဂ္ဂုတ်ဈာန်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ အရိယာသာဝကတို့သည် မိမိတို့ရရှိထားသော လောကုတ္တရာတရားတို့ကိုလည်းကောင်း အလေးဂရုမပြုခြင်းဟူသည် မရှိချေ။

ကတမေ ဓမ္မာ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ. အဋ္ဌ လောဘ မူလစိတ္တာနိ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစိတ္တာနိ စတ္တာရိ ကာမာဝစရ ဉာဏသမ္ပယုတ္တကိရိယစိတ္တာနိ အဋ္ဌ လောကုတ္တရစိတ္တာနိ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

အဘယ်တရားတို့သည် ထိုပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်သနည်း။ လောဘမူစိတ် ရှစ်ပါး၊ ကာမကုသိုလ်စိတ် ရှစ်ပါး၊ ကာမဉာဏ်သမ္ပယုတ် ကြိယာစိတ် လေးပါး၊ လောကုတ္တရာစိတ် ရှစ်ပါးတို့သည် ထိုပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

တတ္ထ လောကိယာနိ ဆဠာရမ္မဏာနိ လောဘမူလစိတ္တာနံ ပစ္စယော. သတ္တရသ လောကိယကုသလာနိ စတုန္နံ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ ကုသလာနံ. တာနိ ကုသလာနိစေဝ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဖလာနိ စ နိဗ္ဗာနဉ္စ စတုန္နံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တကုသလာနံ. အရဟတ္တမဂ္ဂဖလာနိ စ နိဗ္ဗာနဉ္စ စတုန္နံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တကိရိယာနံ. နိဗ္ဗာနံ အဋ္ဌန္နံ လောကုတ္တရ စိတ္တာနန္တိ.

ထိုပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့တွင် လောကီအာရုံခြောက်ပါးတို့သည် လောဘမူစိတ်ရှစ်ပါးအားလည်းကောင်း၊ လောကီကုသိုလ်စိတ် တစ်ဆယ့်ခုနစ်ပါးတို့သည် ဉာဏ်ဝိပ္ပယုတ် ကာမကုသိုလ်စိတ် လေးပါးအားလည်းကောင်း၊ ထိုလောကီကုသိုလ်တရားတို့နှင့် အောက်မဂ်ဖိုလ်သုံးပါး၊ နိဗ္ဗာန်တို့သည် ဉာဏ်သမ္ပယုတ် ကမကုသိုလ်စိတ် လေးပါးအားလည်းကောင်း၊ အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်နှင့် နိဗ္ဗာန်တို့သည် ဉာဏ်သမ္ပယုတ် ကာမကြိယာစိတ် လေးပါးအားလည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗာန်သည် လောကုတ္တရာစိတ် ရှစ်ပါးအားလည်းကောင်း (အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြု၏။

ကေနဋ္ဌေန အာရမ္မဏံ, ကေနဋ္ဌေန အဓိပတိ. အာလမ္ဗိ တဗ္ဗဋ္ဌေန အာရမ္မဏံ, အာဓိပစ္စဋ္ဌေန အဓိပတိ. ကော အာဓိပစ္စဋ္ဌော. အတ္တာနံ ဂရုံ ကတွာ ပဝတ္တေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဣဿရဘာဝေါ အာဓိပစ္စဋ္ဌော. လောကေ သာမိကာ ဝိယ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယ ဓမ္မာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ဒါသာ ဝိယ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် အာရမ္မဏမည်သနည်း၊ အဘယ်အနက်ကြောင့် အဓိပတိမည်သနည်း။ ဖက်တွယ်ဆွဲကိုင်အပ်သော အနက်ကြောင့် ‘အာရမ္မဏ’ မည်၏၊ ကြီးစိုးတတ်သော (လွှမ်းမိုးတတ်သော) အနက်ကြောင့် ‘အဓိပတိ’ မည်၏။ ကြီးစိုးတတ်သော အနက်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ မိမိကို အလေးအမြတ်ပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော စိတ် စေတသိက်တို့အပေါ်၌ စိုးပိုင်ခြင်း၊ လွှမ်းမိုးခြင်းသည် ကြီးစိုးတတ်သော အနက် မည်၏။ လောက၌ အရှင်သခင်တို့ကဲ့သို့ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်းတရားတို့ကို ရှုအပ်၏။ အစေခံကျွန်တို့ကဲ့သို့ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို ရှုအပ်၏။

သုတသောမဇာတကေ ရာဇာ ပေါရိသာဒေါ မနုဿမံသံ ဂရုံ ကရောန္တော မနုဿမံသဟေတု ရဇ္ဇံ ပဟာယ အရညေ ဝိစရတိ. တတ္ထ မနုဿမံသေ ဂန္ဓရသ ဓမ္မာ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော. ရညော ပေါရိသာဒဿ လောဘမူလစိတ္တံ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မော. ရာဇာ သုတ သောမော သစ္စဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာ သစ္စဓမ္မဟေတု ရဇ္ဇသမ္ပတ္တိဉ္စ ဉာတိ သံဃဉ္စ အတ္တနော ဇီဝိတဉ္စ ဆဋ္ဋေတွာ ပုန ရညော ပေါရိသာဒဿ ဟတ္ထံ ဥပဂတော. တတ္ထ သစ္စဓမ္မော အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော. ရညော သုတသောမဿ ကုသလစိတ္တံ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မော. ဧသနယော သဗ္ဗေသု ဂရုကတေသု အာရမ္မဏေသု.

သုတသောမဇာတ်တော်၌ ပေါရိသာဒမင်းသည် လူသားကို လွန်စွာအလေးဂရုပြုကာ လူသားဟူသောအကြောင်းကြောင့် မင်းစည်းစိမ်ကို စွန့်လွှတ်၍ တော၌ လှည့်လည်နေထိုင်၏။ ထိုလူသား၌ရှိသော အနံ့အရသာ သဘောတရားတို့သည် အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပေါရိသာဒမင်း၏ လောဘမူစိတ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်တရား ဖြစ်၏။ သုတသောမမင်းသည် သစ္စာတရားကို အလေးဂရုပြု၍ သစ္စာတရားဟူသောအကြောင်းကြောင့် မင်းစည်းစိမ်၊ ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် မိမိ၏အသက်ကိုပင် စွန့်လွှတ်ကာ ပေါရိသာဒမင်း၏ လက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွား၏။ ထိုသစ္စာတရားသည် အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သုတသောမမင်း၏ ကုသိုလ်စိတ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်တရား ဖြစ်၏။ ဤနည်းတူစွာ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သော အာရုံအားလုံး၌ သိအပ်၏။

ကတမော သဟဇာတာဓိပတိပစ္စယော. အဓိပတိဘာဝံ ပတ္တာ စတ္တာရော ဓမ္မာ အဓိပတိပစ္စယော, ဆန္ဒော စိတ္တံ ဝီရိယံ ဝီမံသာ.

သဟဇာတာဓိပတိပစ္စည်း ဟူသည် အဘယ်နည်း။ အကြီးအမှူးအဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်သော တရားလေးပါးတို့သည် (သဟဇာတာဓိပတိ) ပစ္စည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ၎င်းတို့မှာ ဆန္ဒ၊ စိတ်၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ တို့ဖြစ်ကြသည်။

ကတမေ ဓမ္မာ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ. အဓိပတိ သမ္ပယုတ္တာ စိတ္တစေတသိကာ စ အဓိပတိသမုဋ္ဌိတာ စိတ္တဇရူပဓမ္မာ စ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

ထိုပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့သည် အဘယ်တရားတို့နည်း။ အဓိပတိတရားနှင့် ယှဉ်ကုန်သော စိတ်၊ စေတသိကတရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ အဓိပတိကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော စိတ္တဇရုပ်တရားတို့သည်လည်းကောင်း ထိုပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ကေနဋ္ဌေန သဟဇာတော, ကေနဋ္ဌေန အဓိပတိ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် သဟဇာတ မည်သနည်း၊ အဘယ်အနက်ကြောင့် အဓိပတိ မည်သနည်း။

သဟုပ္ပာဒနဋ္ဌေန သဟဇာတော, သဟဇာတာနံ ဓမ္မာနံ အဘိဘဝနဋ္ဌေန အဓိပတိ. တတ္ထ သဟုပ္ပာဒနဋ္ဌေနာတိ [Pg.470] ယော ဓမ္မော သယံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အတ္တနာ သဟဇာတဓမ္မေ စ အတ္တနာ သဟေဝ ဥပ္ပာဒေတိ, တဿ အတ္တနာ သဟဇာတဓမ္မာနံ သဟုပ္ပာဒနဋ္ဌေန.

အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော အနက်ကြောင့် သဟဇာတမည်၏။ အတူတကွဖြစ်သော တရားတို့ကို လွှမ်းမိုးတတ်သောအနက်ကြောင့် အဓိပတိမည်၏။ ထိုစကားရပ်၌ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော အနက်ဟူသည် - အကြင်တရားသည် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာရင်း မိမိနှင့် အတူတကွဖြစ်သော တရားတို့ကိုလည်း မိမိနှင့်အတူတကွ တပြိုင်နက် ဖြစ်ပေါ်စေတတ်၏။ ထိုတရား၏ မိမိနှင့်အတူတကွဖြစ်သော တရားတို့ကို အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော အနက်ကို ဆိုလိုသည်။

အဘိဘဝနဋ္ဌေနာတိ အဇ္ဈောတ္ထရဏဋ္ဌေန. ယထာ ရာဇာ စက္ကဝတ္တိ အတ္တနော ပုညိဒ္ဓိယာ သကလဒီပဝါသိနော အဘိဘဝန္တော အဇ္ဈောတ္ထရန္တော အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တာပေတိ, သကလဒီပဝါသိနော စ တဿ ဝသေ ဝတ္တန္တိ. တထာ အဓိပတိဋ္ဌာနပတ္တာ ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ အတ္တနော အတ္တနော ဝိသယေ သဟဇာတဓမ္မေ အဘိဘဝန္တာ အဇ္ဈောတ္ထရန္တာ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တာပေန္တိ, သဟဇာတဓမ္မာ စ တေသံ ဝသေ ဝတ္တန္တိ. ယထာ ဝါ သိလာထမ္ဘေ ပထဝိဓာတု ဥဒကက္ခန္ဓေ အာပေါဓာတု အဂ္ဂိက္ခန္ဓေ တေဇောဓာတု ဝါတက္ခန္ဓေ ဝါယောဓာတု အတ္တနာ သဟဇာတာ တိဿော ဓာတုယော အဘိဘဝန္တာ အဇ္ဈောတ္ထရန္တာ အတ္တနော ဂတိံ ဂမာပေန္တိ, သဟဇာတဓာတုယော စ တာသံ ဂတိံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝမေဝ အဓိပတိဋ္ဌာနပတ္တာ ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ အတ္တနော ဗလေန သဟဇာတဓမ္မေ အတ္တနော ဂတိံ ဂမာပေန္တိ, သဟဇာတဓမ္မာ စ တေသံ ဂတိံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ သဟဇာတဓမ္မာနံ အဘိဘဝနဋ္ဌေန.

လွှမ်းမိုးတတ်သောအနက်ဟူသည် နှိပ်နယ်လွှမ်းမိုးတတ်သောအနက်ကို ဆိုလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် စကြာမင်းသည် မိမိ၏ ကုသိုလ်ကံအစွမ်း (သို့မဟုတ်) တန်ခိုးအစွမ်းဖြင့် ကျွန်းလုံးဥဿုံ၌ နေထိုင်ကြသော သူတို့ကို လွှမ်းမိုးနှိပ်နယ်၍ မိမိ၏ အလိုသို့ လိုက်စေ၏။ ကျွန်းသူကျွန်းသား အားလုံးတို့သည်လည်း ထိုစကြာမင်း၏ အလိုသို့ လိုက်ကြရကုန်၏။ ထို့အတူ အဓိပတိအဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်သော ဤတရားလေးပါးတို့သည် မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အာရုံကိစ္စတို့၌ မိမိနှင့် အတူတကွဖြစ်သော တရားတို့ကို လွှမ်းမိုးနှိပ်နယ်၍ မိမိတို့၏ အလိုသို့ လိုက်စေကုန်၏။ အတူတကွဖြစ်သော တရားတို့သည်လည်း ထိုအဓိပတိတရားတို့၏ အလိုသို့ လိုက်ကြကုန်၏။ သို့မဟုတ်ပါက ကျောက်တိုင်၌ ပထဝီဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ ရေပြင်ထု၌ အာပေါဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ မီးပုံ၌ တေဇောဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ လေထု၌ ဝါယောဓာတ်သည်လည်းကောင်း မိမိနှင့်အတူတကွဖြစ်သော ကျန်ဓာတ်သုံးပါးတို့ကို လွှမ်းမိုးနှိပ်နယ်၍ မိမိ၏ လားရာသို့ ဆောင်ယူသွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အတူတကွဖြစ်သော ဓာတ်တို့သည်လည်း ထိုကြီးစိုးသော ဓာတ်၏ လားရာနောက်သို့ လိုက်ကြရသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ထို့အတူပင် အဓိပတိအဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်သော ဤတရားလေးပါးတို့သည် မိမိတို့၏ အစွမ်းသတ္တိဖြင့် မိမိနှင့်အတူတကွဖြစ်သော တရားတို့ကို မိမိတို့၏ လားရာသို့ ဆောင်ယူသွားကြကုန်၏။ အတူတကွဖြစ်သော တရားတို့သည်လည်း ထိုအဓိပတိတရားတို့၏ လားရာသို့ လိုက်ကြကုန်၏။ ဤသို့လျှင် အတူတကွဖြစ်သော တရားတို့ကို လွှမ်းမိုးနှိပ်နယ်တတ်သော အနက်ကြောင့် (အဓိပတိမည်၏)။

ဧတ္ထ ဝဒေယျုံ, ယဒိ သဟဇာတဓမ္မာနံ အဘိဘဝနဋ္ဌေန အဓိပတိနာမ သိယာ. ဧဝံ သတိ တိဋ္ဌတု ဆန္ဒော, လောဘော ဧဝ အဓိပတိနာမ သိယာ, သော ဟိ ဆန္ဒတောပိ ဗလဝတရော ဟုတွာ သဟ ဇာတဓမ္မေ အဘိဘဝန္တော ပဝတ္တတီတိ. ဝုစ္စတေ, ဗာလပုထုဇ္ဇနေသု ဧဝ လောဘော ဆန္ဒတော ဗလဝတရော ဟောတိ, ပဏ္ဍိတေသု ပန ဆန္ဒော ဧဝ လောဘတော ဗလဝတရော ဟုတွာ သဟဇာတဓမ္မေ အဘိ ဘဝန္တော ပဝတ္တတိ. သစေ ဟိ လောဘော ဧဝ ဆန္ဒတော ဗလဝတရော သိယာ, ကထံ ဣမေ သတ္တာ လောဘဿ ဟတ္ထဂတာ ဘဝသမ္ပတ္တိ ဘောဂသမ္မတ္တိယော ဆဋ္ဋေတွာ နေက္ခမ္မဓမ္မေ ပူရေတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဿရေယျုံ. ယသ္မာ ပန ဆန္ဒော ဧဝ လောဘတော ဗလဝတရော ဟောတိ, တသ္မာ ဣမေ သတ္တာ လောဘဿ ဟတ္ထဂတာ ဘဝသမ္ပတ္တိ ဘောဂသမ္ပတ္တိယော ဆဋ္ဋေတွာ နေက္ခမ္မဓမ္မေ ပူရေတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဿရန္တိ. တသ္မာ ဆန္ဒော ဧဝ လောဘတော ဗလဝတရော ဟောတိ, ဆန္ဒော ဧဝ အဓိပတိ, န လောဘောတိ. ဧသ နယော ဒေါသာဒီသုပီတိ.

ထိုစကားရပ်၌ အချို့က ဤသို့ ပြောဆိုကြပေမည် - “အကယ်၍ အတူတကွဖြစ်သော တရားတို့ကို လွှမ်းမိုးတတ်သောအနက်ကြောင့် အဓိပတိမည်ရမည်ဆိုပါက ဆန္ဒကို ထားလိုက်ပါဦး၊ လောဘသည်သာလျှင် အဓိပတိမည်ထိုက်ပေ၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုလောဘသည် ဆန္ဒထက်ပင် သာလွန်အားကြီး၍ အတူတကွဖြစ်သော တရားတို့ကို လွှမ်းမိုးနှိပ်နယ်ကာ ဖြစ်ပွားတတ်သောကြောင့်တည်း” ဟု ပြောဆိုလာခဲ့သော် ဖြေဆိုအပ်သည်မှာ - လူမိုက်ပုထုဇဉ်တို့၌သာလျှင် လောဘသည် ဆန္ဒထက် ပိုမိုအားကြီးလှ၏။ ပညာရှိတို့၌မူ ဆန္ဒသည်သာလျှင် လောဘထက် ပိုမိုအားကြီး၍ အတူတကွဖြစ်သော တရားတို့ကို လွှမ်းမိုးနှိပ်နယ်ကာ ဖြစ်ပွားတတ်၏။ အကယ်၍ လောဘသည်သာ ဆန္ဒထက် ပိုမိုအားကြီးခဲ့ပါမူ လောဘ၏လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိနေကြကုန်သော ဤသတ္တဝါတို့သည် ဘဝစည်းစိမ်နှင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာရတနာတို့ကို စွန့်လွှတ်ကာ နေက္ခမ္မပါရမီတရားတို့ကို ဖြည့်ကျင့်၍ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ အဘယ်သို့ လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါအံ့နည်း။ ဆန္ဒသည်သာလျှင် လောဘထက် ပိုမိုအားကြီးလှသောကြောင့် ဤသတ္တဝါတို့သည် လောဘ၏ လက်သို့ ကျရောက်နေသော်လည်း ဘဝစည်းစိမ်နှင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာရတနာတို့ကို စွန့်လွှတ်ကာ နေက္ခမ္မပါရမီတရားတို့ကို ဖြည့်ကျင့်၍ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ကြရကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ဆန္ဒသည်သာ လောဘထက် ပိုမိုအားကြီး၏၊ ဆန္ဒသည်သာလျှင် အဓိပတိ ဖြစ်၏၊ လောဘသည် အဓိပတိ မဟုတ်ပေ။ ဤနည်းတူစွာ ဒေါသစသည်တို့၌လည်း မှတ်ယူအပ်၏။

တတ္ထ လောကေ မဟန္တေသု သုဒုက္ကရေသု ပုရိသကမ္မေသု ပစ္စုပဋ္ဌိတေသု ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ကမ္မသိဒ္ဓိယာ သံဝတ္တန္တိ. ကထံ.

လောက၌ ကြီးကျယ်ခဲယဉ်းလှသော ယောက်ျားတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ဆိုက်ရောက်လာသောအခါ ထိုလုပ်ငန်းများ ပြီးမြောက်အောင်မြင်ရန်အတွက် ဤတရားလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ အဘယ်သို့နည်း။

ဟီနစ္ဆန္ဒာ ဗဟုဇ္ဇနာ မဟန္တာနိ သုဒုက္ကရာနိ ပုရိသကမ္မာနိ ဒိသွာ နိဝတ္တစ္ဆန္ဒာ ဟောန္တိ. ကာတုံ န ဣစ္ဆန္တိ, အမှာကံ အဝိသယောတိ နိရပေက္ခာ ဌပေန္တိ. ဆန္ဒာဓိကော ပန တာဒိသာနိ ပုရိသကမ္မာနိ ဒိသွာ ဥဂ္ဂတစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အတိဝိယ [Pg.471] ကာတုံ ဣစ္ဆတိ, မမ ဝိသယော ဧသောတိ အဓိဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ. သော ဆန္ဒေန အဘိကဍ္ဎိတော ယာဝ တံ ကမ္မံ န သိဇ္ဈတိ, တာဝ အန္တရာ တံ ကမ္မံ ဆဋ္ဋေတုံ န သက္ကောတိ. ဧဝဉ္စ သတိ အတိမဟန္တံပိ တံ ကမ္မံ ဧကသ္မိံ ကာလေ သိဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ.

ယုတ်ညံ့သော ဆန္ဒရှိကြကုန်သော လူအများတို့သည် ကြီးကျယ်ခဲယဉ်းလှသော ယောက်ျားတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ဆန္ဒများ ဆုတ်ယုတ်သွားကြကုန်၏။ ထိုလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ရန် မလိုလားကြဘဲ “ငါတို့၏ အရာမဟုတ်ပါ” ဟု ဆိုကာ ဂရုမပြုဘဲ ထားပစ်ကြကုန်၏။ ဆန္ဒထက်သန်သောသူမူကား ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ဆန္ဒများ အလွန်ထက်သန်လာပြီး အလွန်တရာ ပြုလုပ်လိုစိတ် ပြင်းပြလာ၏၊ “ဤအလုပ်သည် ငါ၏ အရာပင်ဖြစ်သည်” ဟု ဆုံးဖြတ်ချက်ချ၏။ ထိုသူသည် ဆန္ဒတည်းဟူသော အစွမ်းဖြင့် ဆွဲငင်အပ်သည်ဖြစ်၍ ထိုလုပ်ငန်း မပြီးမြောက်မချင်း လမ်းခုလတ်၌ ထိုလုပ်ငန်းကို မစွန့်လွှတ်နိုင်တော့ပေ။ ဤသို့ဖြစ်လျှင် အလွန်ကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်းဖြစ်သော်လည်း တစ်နေ့သောအခါ၌ မုချပြီးမြောက်အောင်မြင်လိမ့်မည်။

ဟီနဝီရိယာ စ ဗဟုဇ္ဇနာ တာဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဒိသွာ နိဝတ္တ ဝီရိယာ ဟောန္တိ, ဣဒံ မေ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ဗဟုံ ကာယဒုက္ခံ ဝါ စေတောဒုက္ခံ ဝါ ဘဝိဿတီတိ နိဝတ္တန္တိ. ဝီရိယာဓိကော ပန တာဒိသာနိ ပုရိသကမ္မာနိ ဒိသွာ ဥဂ္ဂတဝီရိယော ဟောတိ, ဣဒါနေဝ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကာတုံ ဣစ္ဆတိ. သော စိရကာလံပိ တံ ကမ္မံ ကရောန္တော ဗဟုံ ကာယဒုက္ခံ ဝါ စေတောဒုက္ခံ ဝါ အနုဘဝန္တောပိ တသ္မိံ ဝီရိယ ကမ္မေ နနိဗ္ဗိန္ဒတိ, မဟန္တေန ကမ္မဝီရိယေန ဝိနာ ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ, တာဒိသေန ဝီရိယေန ရတ္တိဒိဝံ ခေပေန္တော စိတ္တသုခံ ဝိန္ဒတိ. ဧဝဉ္စ သတိ အတိမဟန္တံပိ တံ ကမ္မံ ဧကသ္မိံ ကာလေ သိဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ.

ဝီရိယယုတ်ညံ့သော လူအများတို့သည်လည်း ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ဝီရိယများ ဆုတ်ယုတ်သွားကြကုန်၏။ “ဤလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်သော ငါ့အား များစွာသော ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်” ဟု တွေးတောကာ ဆုတ်နစ်သွားကြကုန်၏။ ဝီရိယထက်သန်သောသူမူကား ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ဝီရိယများ အားကောင်းလာပြီး ယခုပင် ထ၍ လုပ်ဆောင်လိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုသူသည် ကာလကြာမြင့်စွာ ထိုလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်နေရသော်လည်း များစွာသော ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ဆင်းရဲခြင်းကို ခံစားရသော်ငြားလည်း ထိုဝီရိယရှိသော လုပ်ငန်းအပေါ် ငြီးငွေ့ခြင်း မရှိပေ။ ကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်းဝီရိယမပါဘဲ မနေနိုင်ပေ၊ ထိုကဲ့သို့သော ဝီရိယဖြင့် နေ့ညပတ်လုံး အချိန်ကုန်စေလျက် စိတ်ချမ်းသာမှုကို ခံစားရ၏။ ဤသို့ဖြစ်လျှင် အလွန်ကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်းဖြစ်သော်လည်း တစ်နေ့သောအခါ၌ မုချပြီးမြောက်အောင်မြင်လိမ့်မည်။

ဟီနစိတ္တာ စ ဗဟုဇ္ဇနာ တာဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဒိသွာ နိဝတ္တစိတ္တာ ဟောန္တိ. ပုန အာရမ္မဏံပိ န ကရောန္တိ. စိတ္တာဓိကော ပန တာဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဒိသွာ ဥဂ္ဂတစိတ္တော ဟောတိ, စိတ္တံ ဝိနောဒေတုံပိ န သက္ကောတိ, နိစ္စကာလံ တတ္ထ နိဗန္ဓစိတ္တော ဟောတိ. သော စိတ္တဝသိကော ဟုတွာ စိရကာလံပိ တံ ကမ္မံ ကရောန္တော ဗဟုံ ကာယဒုက္ခံဝါပီတိအာဒိနာ ဆန္ဒာဓိပတိနယေန ဝတ္တဗ္ဗံ.

စိတ်ဓာတ်ယုတ်ညံ့သော လူအများတို့သည်လည်း ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများကို တွေ့မြင်ရသောအခါ စိတ်အားဆုတ်ယုတ်သွားကြကုန်၏။ ထိုလုပ်ငန်းကို တစ်ဖန် အာရုံ၌ပင် မသွင်းကြတော့ပေ။ စိတ်ဓာတ်ထက်သန်သောသူမူကား ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများကို တွေ့မြင်ရသောအခါ စိတ်ဓာတ် အလွန်ထက်သန်လာ၏၊ ထိုစိတ်ကို ဖယ်ရှားပစ်ရန်ပင် မတတ်နိုင်ဘဲ အမြဲတစေ ထိုလုပ်ငန်း၌သာ စိတ်ကို စွဲမြဲစွာ စိုက်ထားလေတော့၏။ ထိုသူသည် စိတ်၏ အလိုသို့ လိုက်ပါရသူဖြစ်၍ ကာလကြာမြင့်စွာ ထိုလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်နေရသော်လည်း များစွာသော ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ခံစားရသော်ငြားလည်း စသည်ဖြင့် ဆန္ဒာဓိပတိနည်းအတိုင်းပင် ဆိုအပ်၏။

မန္ဒပညာ စ ဗဟုဇ္ဇနာ တာဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဒိသွာ နိဝတ္တပညာ ဟောန္တိ, ကမ္မာနံ အာဒိမ္ပိ န ပဿန္တိ, အန္တပိ န ပဿန္တိ, အန္ဓကာရေ ပဝိသန္တာ ဝိယ ဟောန္တိ, တာနိ ကမ္မာနိ ကာတုံ စိတ္တံပိ န နမတိ. ပညာဓိကော ပန တာဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဒိသွာ ဥဂ္ဂတပညော ဟောတိ, ကမ္မာနံ အာဒိံပိ ပဿတိ, အန္တံပိ ပဿတိ, ဖလံပိ ပဿတိ, အာနိသံသံပိ ပဿတိ. သုခေန ကမ္မသိဒ္ဓိယာ နာနာဥပါယံပိ ပဿတိ. သော စိရကာလံပိ တံ ကမ္မံ ကရောန္တောတိအာဒိနာ ဝီရိယာဓိပတိနယေန ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣဓ ပန မဟတိယာ ကမ္မဝီမံသာယာတိ စ တာဒိသိယာ ကမ္မ ဝီမံသာယာတိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ.

မန္ဒပညာရှိသော လူအများတို့သည် ထိုသို့သော အမှုကိစ္စကြီးများကို မြင်လျှင် ဉာဏ်မျက်စိ ကွယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုအမှုတို့၏ အစကိုလည်း မမြင်၊ အဆုံးကိုလည်း မမြင်ကြကုန်။ အမှောင်ထဲသို့ ဝင်သွားရသကဲ့သို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုအမှုတို့ကို ပြုလုပ်ရန် စိတ်သည်လည်း မညွတ်နိုင်။ ပညာရှိသောသူသည်ကား ထိုသို့သော အမှုကြီးများကို မြင်လျှင် ထက်မြက်သောဉာဏ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုအမှု၏ အစကိုလည်း မြင်၏၊ အဆုံးကိုလည်း မြင်၏၊ အကျိုးကိုလည်း မြင်၏၊ အာနိသင်ကိုလည်း မြင်၏။ လွယ်ကူစွာ အမှုပြီးမြောက်ခြင်းငှာ များစွာသော ဥပါယ်တံသွယ်ကိုလည်း မြင်၏။ ထိုသူသည် ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ထိုအမှုကို ပြုလုပ်လျက်... စသည်ဖြင့် ဝီရိယာဓိပတိနည်းအတိုင်း ဆိုအပ်၏။ ဤစုံစမ်းခြင်း (ဝီမံသာဓိပတိ) ၌ကား 'ကြီးစွာသော စုံစမ်းခြင်းဖြင့်' သို့မဟုတ် 'ထိုသို့သော စုံစမ်းခြင်းဖြင့်' ဟု သာ ဆိုအပ်၏။

ဧဝံ လောကေ မဟန္တေသု သုဒုက္ကရေသု ပုရိသကမ္မေသု ပစ္စုပဋ္ဌိတေသု ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ကမ္မသိဒ္ဓိယာ သံဝတ္တန္တိ. ဣမေသဉ္စ စတုန္နံ အဓိပတီနံ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ လောကေ ပုရိသဝိသေသာ နာမ ဒိဿန္တိ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါ နာမ ဒိဿန္တိ, သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာ နာမ ဒိဿန္တိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ ဒိဿန္တိ, ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာနာမ ဒိဿန္တိ, အဂ္ဂသာဝကာနာမ မဟာသာဝကာ နာမ သာဝကဗောဓိသတ္တာ နာမ ဒိဿန္တိ. လောကေပိ ဧဝရူပါနံ ပုရိသဝိသေသာနံ ဝသေန သတ္တ လောကဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ပညာသိပ္ပဝိသေသာ စ ပရိဘောဂဝတ္ထုဝိသေသာ စ ဒိဿန္တီတိ. အဓိပတိပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဤသို့လျှင် လောက၌ ကြီးကျယ်ခက်ခဲလှသော ယောက်ျားတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ဆိုက်ရောက်လာသောအခါ ဤတရားလေးပါးတို့သည် အမှုပြီးမြောက်ခြင်းငှာ အဓိပတိဖြစ်ကြကုန်၏။ ဤအဓိပတိလေးပါးတို့ ထင်ရှားရှိသောကြောင့် လောက၌ ထူးမြတ်သော ယောက်ျားမြတ်တို့သည် ထင်ရှားပေါ်ပေါက်ကြကုန်၏၊ သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့သည်လည်းကောင်း၊ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့သည်လည်းကောင်း၊ ပစ္စေကဗောဓိသတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အဂ္ဂသာဝက၊ မဟာသာဝက၊ သာဝကဗောဓိသတ်တို့သည်လည်းကောင်း ထင်ရှားပေါ်ပေါက်ကြကုန်၏။ လောက၌လည်း ဤသို့သော ယောက်ျားမြတ်တို့၏ စွမ်းအားဖြင့် သတ္တလောက၏ အကျိုးစီးပွားငှာ၊ ချမ်းသာငှာ ထူးခြားသော အတတ်ပညာ၊ သိပ္ပံပညာရပ်များနှင့် အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းကိရိယာ အထူးထူးတို့သည် ပေါ်ပေါက်လာကြကုန်၏။ အဓိပတိပစ္စယဒီပနီ ပြီး၏။

၄. အနန္တရပစ္စယော

၄. အနန္တရပစ္စည်း

ကတမော [Pg.472] အနန္တရပစ္စယော. အနန္တရေ ခဏေ နိရုဒ္ဓေါ စိတ္တ စေတသိကဓမ္မသမူဟော အနန္တရပစ္စယော.

အနန္တရပစ္စည်းဟူသည် အဘယ်နည်း။ အခြားမဲ့ခဏ၌ ချုပ်ငြိမ်းသွားသော စိတ်၊ စေတသိက်ဟူသော နာမ်တရားစုသည် အနန္တရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ကတမော ဓမ္မော အနန္တရပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နော. ပစ္ဆိမေ အနန္တရေ ဧဝ ခဏေ ဥပ္ပန္နော စိတ္တစေတသိကဓမ္မသမူဟော တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နော.

အနန္တရပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားဟူသည် အဘယ်နည်း။ ထိုချုပ်ပျောက်ပြီးနောက် ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်၊ စေတသိက်ဟူသော နာမ်တရားစုသည် ထိုအနန္တရပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရား ဖြစ်၏။

ဧကသ္မိံ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ပဌမဘဝင်္ဂစိတ္တဿ အနန္တရ ပစ္စယော, ပဌမ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ ဒုတိယဘဝင်္ဂစိတ္တဿ အနန္တရပစ္စယောတိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗော.

ဘဝတစ်ခု၌ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ပထမဘဝင်စိတ်အား အနန္တရပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏၊ ပထမဘဝင်စိတ်သည် ဒုတိယဘဝင်စိတ်အား အနန္တရပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏ စသည်ဖြင့် ဆိုအပ်၏။

ယဒါ ပန ဓမ္မယမကေ သုဒ္ဓါဝါသာနံ ဒုတိယေ အကုသလေ စိတ္တေ ဝတ္တမာနေတိ ဝုတ္တနယေန တဿ သတ္တဿ အတ္တနော အဘိနဝံ အတ္တဘာဝံ အာရဗ္ဘ ဧတံ မမ ဧသောဟမသ္မိ ဧသော မေ အတ္တာတိ ပဝတ္တံ ဘဝနိကန္တိက တဏှာသဟဂတစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တဒါ ပဌမံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဘဝင်္ဂံ စလတိ. တတော မနောဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတော သတ္တ ဘဝနိကန္တိကဇဝနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တတော ပရံ ဘဝင်္ဂဝါရော.

ဓမ္မယမိုက်ကျမ်း၌ သုဒ္ဓါဝါသဘုံသားတို့၏ ဒုတိယအကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်ဆဲအခါဟူ၍ ဆိုအပ်သောနည်းဖြင့် ထိုသတ္တဝါသည် မိမိ၏ သစ်လွင်သော အတ္တဘောကို စွဲ၍ 'ဤအရာသည် ငါ့ဥစ္စာဖြစ်၏၊ ဤသူသည် ငါဖြစ်၏၊ ဤအရာသည် ငါ၏အတ္တဖြစ်၏' ဟု ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ဘဝနိကန္တိကတဏှာနှင့် ယှဉ်သော စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုစိတ် မဖြစ်ပေါ်မီ ရှေးဦးစွာ ဘဝင်စိတ်သည် နှစ်ကြိမ် တုန်လှုပ်၏။ ထို့နောက် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် ဖြစ်၏။ ထို့နောက် ဘဝနိကန္တိကဇော ခုနစ်ကြိမ် ဖြစ်၏။ ထိုမှနောက်၌ ဘဝင်အစဉ်သည် တဖန် ဖြစ်ပေါ်ပြန်၏။

အပိ စ သော သတ္တော တဒါ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ ကိဉ္စိ န ဇာနာတိ, ပုဗ္ဗဘဝေ အတ္တနာ အနုဘူတံ အာရမ္မဏံ အနုဿရမာနော အစ္ဆတိ. ဝတ္ထုဿ ပန အတိဒုဗ္ဗလတ္တာ တဉ္စ အာရမ္မဏံ အပရိဗျတ္တမေဝ ဟောတိ. တံ အာရဗ္ဘ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတစိတ္တမေဝ ဗဟုလံ ပဝတ္တတိ.

တစ်ဖန် ထိုသတ္တဝါသည် ထိုစဉ်အခါ၌ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝကို တစ်စုံတစ်ရာမျှ မသိသေးဘဲ၊ ရှေးဘဝက မိမိခံစားခဲ့ဖူးသော အာရုံကိုသာ ပြန်လည်အောက်မေ့လျက် နေတတ်၏။ သို့သော်လည်း မှီရာဝတ္ထုရုပ်သည် အလွန်အားနည်းလှသဖြင့် ထိုအာရုံသည်လည်း ထင်ရှားပြတ်သားစွာ မပေါ်လာနိုင်ပေ။ ထိုအာရုံကို စွဲ၍ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂုတ်စိတ်သာလျှင် များသောအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။

ယဒါ ဂဗ္ဘော ထောကံ ဝဍ္ဎမာနော ဟောတိ အတိရေကဒွေမာသံ ဂတော, တဒါ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ သန္တေပိ မာတုဂဗ္ဘေ အာလောကာဒီနံ ပစ္စယာနံ အဘာဝတော စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ စတ္တာရိ ဝိညာဏာနိ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, ကာယဝိညာဏမနောဝိညာဏာနိ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သော သတ္တော မာတုယာ ဣရိယာပထပရိဝတ္တနာဒီသု ဗဟူနိ ဒုက္ခဒေါမနဿာနိ ပစ္စနုဘောတိ. ဝိဇာယနကာလေ ပန ဘုသံ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိယေဝ. ဝိဇာယိတွာပိ ယာဝ ဝတ္ထုရူပါနိ မုဒူနိ ဟောန္တိ, ပရိပါကံ န ဂစ္ဆန္တိ, တာဝ သော အတိမန္ဒရူပေါ ဥတ္တာနသေယျကော ဟုတွာ အစ္ဆတိ. န ကိဉ္စိ ပစ္စုပ္ပန္နံ အာရမ္မဏံ သလ္လက္ခေတိ. ယေဘုယျေန ပုရိမ ဘဝါနုသာရီ ဧဝ တဿ ဝိညာဏံ ဟောတိ. သစေ သော နိရယ ဘဝတော အာဂတော ဟောတိ, သော ဝိရူပမုခဗဟုလော ဟောတိ. ပုရိမာနိ နိရယာရမ္မဏာနိ အာရဗ္ဘ ခဏေ ခဏေ ဝိရူပမုခမဿ ပညာယတိ. အထ ဒေဝလောကတော အာဂတော ဟောတိ, ဒိဗ္ဗာနိ အာရမ္မဏာနိ အာရဗ္ဘ ဝိပ္ပသန္နမုခဗဟုလော ဟောတိ, ခဏေ ခဏေ မိဟိတမုခမဿ ပညာယတိ.

မိခင်ဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေတည်ပြီး နှစ်လကျော်ခန့်ရှိ၍ သန္ဓေသားသည် တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာသောအခါ စက္ခုစသော ဣန္ဒြေတို့သည် ပြည့်စုံလာကြကုန်၏။ ထိုသို့ ပြည့်စုံသော်လည်း မိခင်ဝမ်းတိုက်၌ အလင်းရောင်စသော အကြောင်းတရားများ မရှိသောကြောင့် စက္ခုဝိညာဉ်စသော ဝိညာဉ်လေးပါးတို့သည် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြကုန်၊ ကာယဝိညာဉ်နှင့် မနောဝိညာဉ်တို့သာ ဖြစ်ပေါ်ကြကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါသည် မိခင်၏ ဣရိယာပုထ် ပြောင်းလဲခြင်းစသည်တို့ကြောင့် များစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခ ဒေါမနဿတို့ကို ခံစားရ၏။ မွေးဖွားလာသောအခါ၌မူကား ပြင်းစွာသော ဆင်းရဲခြင်းသို့ ဧကန်မုချ ရောက်ရ၏။ မွေးဖွားပြီးသောအခါ၌လည်း မှီရာဝတ္ထုရုပ်တို့သည် နုနယ်၍ မရင့်ကျက်သေးသရွေ့ ထိုသူသည် အလွန်အားနည်းလှသဖြင့် ပက်လက်အိပ်လျက်သာ နေရ၏။ ပစ္စုပ္ပန်အာရုံကို တစ်စုံတစ်ရာမျှ မမှတ်သားနိုင်သေးပေ။ များသောအားဖြင့် သူ၏ ဝိညာဉ်သည် ရှေးဘဝကိုသာ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်တတ်၏။ အကယ်၍ ငရဲဘုံမှ လာသောသူဖြစ်ပါက မျက်နှာပျက် အဆင်းမလှသည်သာ များ၏။ ရှေးငရဲအာရုံတို့ကို အာရုံပြု၍ ခဏခဏ မျက်နှာ ညှိုးငယ် ပျက်ယွင်းတတ်၏။ အကယ်၍ နတ်ပြည်မှ လာသောသူဖြစ်ပါက နတ်အာရုံတို့ကို အာရုံပြု၍ မျက်နှာကြည်လင်သည်သာ များ၏၊ ခဏခဏ ပြုံးရွှင်သော မျက်နှာ ရှိတတ်၏။

ယဒါ ပန ဝတ္ထုရူပါနိ တိက္ခာနိ ဟောန္တိ, ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တိ. ဝိညာဏာနိ စဿ သုဝိသဒါနိ ပဝတ္တန္တိ. တဒါ အမန္ဒရူပေါ ဟုတွာ ကီဠန္တော လီဠန္တော မောဒန္တော [Pg.473] ပမောဒန္တော အစ္ဆတိ. ပစ္စုပ္ပန္နေ အာရမ္မဏာနိ သလ္လက္ခေတိ. မာတုဘာသံ သလ္လက္ခေတိ. ဣဓ လောကာနုသာရီ ဝိညာဏမဿ ဗဟုလံ ပဝတ္တတိ. ပုရိမဇာတိံ ပမုဿတိ.

ဝတ္ထုရုပ်တို့သည် ထက်မြက်ရင့်ကျက်လာသော အခါ၌မူကား ဝိညာဉ်တို့သည်လည်း အလွန်ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ ထိုအခါ အားနည်းသော အဖြစ်မှ ကင်းလွတ်၍ ကစားခြင်း၊ ပျော်မြူးခြင်း၊ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ခြင်းတို့ဖြင့် နေတတ်၏။ ပစ္စုပ္ပန်အာရုံတို့ကို မှတ်သားနိုင်လာ၏။ မိခင်၏ စကားကို မှတ်သား တုပပြောဆိုတတ်၏။ ဤဘဝ၏ အစဉ်ကို လိုက်သော ဝိညာဉ်သည်သာ လွန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် ရှေးဘဝကို မေ့လျော့သွားလေတော့၏။

ကိံ ပန သဗ္ဗောပိ သတ္တော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧဝ ပုရိမံ ဇာတိံ ပမုဿတီတိ စေ. န သဗ္ဗောပိ သတ္တော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧဝ ပမုဿတိ. ကောစိ အတိရေကတရံ ဂမ္ဘဝါသဒုက္ခေန ပရိပီဠိတော ဂဗ္ဘေ ဧဝ ပမုဿတိ. ကောစိ ဝိဇာယနကာလေ, ကောစိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပမုဿတိ. ကောစိ ဣတောပရမ္ပိ ဒဟရကာလေ န ပမုဿတိ. ဝုဍ္ဎကာလေ ဧဝ ပမုဿတိ. ကောစိ ယာဝဇီဝံပိ န ပမုဿတိ. ဒွေ တယော ဘဝေ အနုဿရန္တောပိ အတ္ထိယေဝ. ဣမေ ဇာတိဿရသတ္တာ နာမ ဟောန္တိ.

'သတ္တဝါတိုင်းပင် ဤအရွယ်၌သာ ရှေးဘဝကို မေ့လျော့ကြပါသလော' ဟု မေးအံ့။ သတ္တဝါအားလုံး ဤအရွယ်၌သာ မေ့လျော့ကြသည်မဟုတ်ပေ။ အချို့သော သတ္တဝါသည် မိခင်ဝမ်းတွင်း၌ နေရသော ဆင်းရဲဒုက္ခ ပြင်းထန်လှသဖြင့် မိခင်ဝမ်းတွင်း၌ပင် မေ့လျော့သွားတတ်၏။ အချို့ကား မွေးဖွားချိန်၌ မေ့လျော့၏၊ အချို့ကား အထက်ပါ ကလေးဘဝအရွယ်၌ မေ့လျော့၏။ အချို့ကား ထိုထက်လွန်၍ ငယ်ရွယ်သော အရွယ်တိုင်အောင် မမေ့သေးဘဲ ကြီးပြင်းသော အရွယ်ရောက်မှ မေ့လျော့၏။ အချို့ကား တစ်သက်လုံးပင် မမေ့လျော့ကြပေ။ နှစ်ဘဝ သုံးဘဝတိုင်အောင် အောက်မေ့နိုင်သော သူတို့လည်း ရှိကြကုန်၏။ ဤသို့သော သူတို့ကို ဇာတိဿရသတ္တဝါများဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

တတ္ထ ဝိဇာယနကာလတော ပဋ္ဌာယ ဆဒွါရိကဝီထိစိတ္တာနိ ပဝတ္တန္တိ. ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ သလ္လက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ဆဒွါရိကဝီထိ စိတ္တာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဝတ္တန္တိ. သဗ္ဗတ္ထပိ ပုရိမံ ပုရိမံ အနန္တရေ နိရုဒ္ဓံ စိတ္တံ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ အနန္တရေ ဥပ္ပန္နဿ စိတ္တဿ အနန္တရ ပစ္စယော ဟောတိ. အယဉ္စ အနန္တရပစ္စယော နာမ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ဧကဿ သတ္တဿ ဧကပ္ပဗန္ဓော ဧဝ ဟောတိ. ယဒါ သတ္တော အရဟတ္တ မဂ္ဂံ လဘိတွာ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတိ, တဒါ ဧဝ သော ပဗန္ဓော ဆိဇ္ဇတိ.

ထိုအရာ၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ ဒွါရခြောက်ပါး ဝီထိစိတ်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကြကုန်၏။ ပစ္စုပ္ပန်အာရုံကို သိမှတ်နိုင်သော အခါမှစ၍ ဒွါရခြောက်ပါး ဝီထိစိတ်တို့သည် အပြည့်အစုံ ဖြစ်ပေါ်ကြကုန်၏။ အလုံးစုံသော ဝီထိစိတ်တို့၌လည်း ရှေးရှေးသော ချက်ချင်း ချုပ်ပျောက်သွားသော စိတ်သည် နောက်နောက်သော ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်အား အနန္တရပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ဤအနန္တရပစ္စည်းဟူသည် စတင်ရာကို မသိနိုင်သော သံသရာတစ်ခွင်လုံး၌ သတ္တဝါတစ်ဦးတည်း၏ မပြတ်မစဲ တဆက်တည်း ဖြစ်သော အစဉ်အဆက်သာ ဖြစ်၏။ ထိုသတ္တဝါသည် အရဟတ္တမဂ်ကို ရရှိ၍ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်သော အခါမှသာလျှင် ထိုအဆက်ပြတ်၍ အပြီးတိုင် ချုပ်ငြိမ်းလေတော့၏။

ကေနဋ္ဌေန အနန္တရော, ကေနဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ. အတ္တနော အနန္တရေ အတ္တသဒိသဿ ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒနဋ္ဌေန အနန္တရော, ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယော. တတ္ထ အတ္တသဒိသဿာတိ သာရမ္မဏ ဘာဝေန အတ္တနာ သဒိသဿ. သာရမ္မဏဘာဝေနာတိ စ ယော ဓမ္မော အာရမ္မဏေန ဝိနာ န ပဝတ္တတိ, သော သာရမ္မဏော နာမ, ဧဝံ သာရမ္မဏဘာဝေန. ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒနဋ္ဌေနာတိ ပုရိမသ္မိံ စိတ္တေ နိရုဒ္ဓေပိ တဿ စိန္တနကိရိယာဝေဂေါ န ဝူပသမ္မတိ, ပစ္ဆိမံ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဧဝ ဝူပသမ္မတိ, ဧဝံ ပစ္ဆိမဿ ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒနဋ္ဌေန.

အဘယ်အနက်ကြောင့် အနန္တရမည်သနည်း၊ အဘယ်အနက်ကြောင့် ပစ္စည်းမည်သနည်း။ မိမိ၏အခြားမဲ့၌ မိမိနှင့်တူသော အခြားတရားကို ဖြစ်စေတတ်သောအနက်ကြောင့် အနန္တရမည်၏၊ ကျေးဇူးပြုတတ်သောအနက်ကြောင့် ပစ္စည်းမည်၏။ ထိုစကား၌ 'မိမိနှင့်တူသော' ဟူသည် အာရုံရှိသည်ဖြစ်ခြင်းဖြင့် မိမိနှင့် တူမျှသောတရားကို ဆိုလိုသည်။ အာရုံရှိသည်ဖြစ်ခြင်း ဟူသည်လည်း အကြင်တရားသည် အာရုံမရှိဘဲ မဖြစ်၊ ထိုတရားကို သာရမ္မဏ (အာရုံရှိသောတရား) ဟု ခေါ်၏၊ ဤသို့ အာရုံရှိသည်ဖြစ်ခြင်းဖြင့် တူမျှခြင်းတည်း။ 'အခြားတရားကို ဖြစ်စေတတ်သောအနက်ကြောင့်' ဟူသည်ကား ရှေ့စိတ်ချုပ်ငြိမ်းသွားသော်လည်း ထိုစိတ်၏ ကြံစည်သိရှိမှုဟူသော အဟုန်သည် မငြိမ်းစဲသေးဘဲ နောက်စိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီးမှသာလျှင် ငြိမ်းစဲသွား၏၊ ဤသို့ နောက်ထပ် အခြားတရားကို ဖြစ်စေတတ်သောအနက်ကြောင့် ဖြစ်သည်။

တတ္ထ ပုရိမာ ပုရိမာ မာတုပရမ္ပရာ ဝိယ အနန္တရပစ္စယပရမ္ပရာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ပစ္ဆိမာ ပစ္ဆိမာ ဓီတုပရမ္ပရာ ဝိယ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နပရမ္ပရာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧဝံ သန္တေ အရဟန္တာနံ သဗ္ဗပစ္ဆိမံ ပရိနိဗ္ဗာနစိတ္တမ္ပိ ပုန ပဋိသန္ဓိစိတ္တသင်္ခါတံ ဓမ္မန္တရံ ဥပ္ပာဒေယျာတိ. န ဥပ္ပာဒေယျ. ကသ္မာ, တဒါ ကမ္မကိလေသဝေဂါနံ သဗ္ဗသော ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဘာဝေန အစ္စန္တသန္တတရတ္တာ တဿ စိတ္တဿာတိ. အနန္တရပစ္စယ ဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ထိုစကား၌ ရှေ့ရှေ့သော မိခင်အစဉ်အဆက်ကဲ့သို့ အနန္တရပစ္စည်းအစဉ်ကို ရှုအပ်၏။ နောက်နောက်သော သမီးအစဉ်အဆက်ကဲ့သို့ ထိုအနန္တရပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်အစဉ်ကို ရှုအပ်၏။ ဤသို့ဖြစ်လျှင် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ နောက်ဆုံးဖြစ်သော ပရိနိဗ္ဗာန်စိတ်သည်လည်း တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေစိတ်ဟု ဆိုအပ်သော အခြားတရားကို ဖြစ်စေရာသလောဟူမူ - မဖြစ်စေနိုင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ - ထိုအခါ၌ ကံ ကိလေသာတို့၏ အဟုန်တို့သည် အလုံးစုံငြိမ်းအေးပြီးဖြစ်၍ ထိုစိတ်သည် အလွန်တရာ ငြိမ်သက်အေးချမ်းခြင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အနန္တရပစ္စည်းဒီပနာ ပြီး၏။

၅. သမနန္တရပစ္စယော

၅. သမနန္တရပစ္စည်း

ပစ္စယဓမ္မဝိဘာဂေါ [Pg.474] စ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဝိဘာဂေါ စ အနန္တပစ္စယ သဒိသော.

ပစ္စည်းတရားအပြားနှင့် ပစ္စယုပ္ပန်တရားအပြားသည် အနန္တရပစ္စည်းနှင့် ထပ်တူထပ်မျှ တူညီ၏။

ကေနဋ္ဌေန သမနန္တရောတိ. သုဋ္ဌု အနန္တရဋ္ဌေန သမနန္တရော. ယထာ သိလာထမ္ဘာဒီသု ရူပကလာပါ ဧကာဗဒ္ဓါ သမာနာပိ ရူပ ဓမ္မဘာဝေန သဏ္ဌာန ဇာတိကတ္တာ မဇ္ဈေ ပရိစ္ဆေဒရူပသဟိတာ ဧဝ ဟောန္တိ. ဒွိန္နံ ရူပကလာပါနံ မဇ္ဈေ အန္တရံ နာမ ဝိဝရံ နာမ အတ္ထိယေဝ. န တထာ ပုရိမပစ္ဆိမာနံ ဒွိန္နံ စိတ္တစေတသိက ကလာပါနံ မဇ္ဈေ. တေ ပန အရူပဓမ္မဘာဝေန အသဏ္ဌာန ဇာတိကတ္တာ မဇ္ဈေ ပရိစ္ဆေဒဓမ္မဿ နာမ ကဿစိ အာကာသဝိဝရဿ အဘာဝတော သဗ္ဗသော အန္တရ ရဟိတာ ဧဝ ဟောန္တိ. လောကဿပိ ဒွိန္နံ ကလာပါနံ အန္တရံ နာမ န ဒိဿတိ. တတော ဣမေ သတ္တာ စိတ္တံ နာမ နိစ္စံ ဓုဝံ ထာဝရံ အဝိပရိဏာမဓမ္မန္တိ ဧဝံ စိတ္တေ နိစ္စသညိနော ဟောန္တိ. ဧဝံ သုဋ္ဌု အနန္တရဋ္ဌေန သမနန္တရော. အနန္တရဋ္ဌေနာတိ စ အတ္တနော အနန္တရေ အတ္တသဒိသဿ ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒနဋ္ဌေနာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမေဝ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် သမနန္တရမည်သနည်း။ ကောင်းစွာ အကြားမရှိ အခြားမဲ့ဖြစ်သောအနက်ကြောင့် သမနန္တရမည်၏။ ပုံစံအားဖြင့် - ကျောက်တိုင်စသည်တို့၌ ရုပ်ကလာပ်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု စပ်လျက်ရှိနေသော်လည်း ရုပ်တရားဖြစ်ခြင်းကြောင့် သဏ္ဌာန်ရှိသော အမျိုးအစားဖြစ်သဖြင့် အလယ်အကြား၌ အပိုင်းအခြားဖြစ်သော ပရိစ္ဆေဒရုပ်နှင့် တကွသာ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ရုပ်ကလာပ်နှစ်ခုတို့၏ အလယ်၌ အကြားဟူသော ဟင်းလင်းပြင်သည် ရှိသည်သာတည်း။ ရှေ့နောက်ဖြစ်သော စိတ်စေတသိကကလာပ်နှစ်ခုတို့၏ အလယ်၌ကား ထိုသို့မဟုတ်ပေ။ ထိုနာမ်တရားတို့သည်ကား နာမ်တရားဖြစ်ခြင်းကြောင့် သဏ္ဌာန်မရှိသော အမျိုးအစားဖြစ်သဖြင့် အလယ်၌ အပိုင်းအခြားတရားဖြစ်သော မည်သည့် အာကာသဟင်းလင်းပြင်မျှ မရှိခြင်းကြောင့် လုံးဝအကြားမရှိသည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ လောကသားတို့အားလည်း စိတ်ကလာပ်နှစ်ခုတို့၏ အကြားဟူသည် မထင်ရှားပေ။ ထို့ကြောင့် ဤသတ္တဝါတို့သည် စိတ်ဟူသည် မြဲ၏၊ ခိုင်ခံ့၏၊ တည်တံ့၏၊ မဖောက်ပြန်တတ်သော တရားဖြစ်၏ဟု ဤသို့ စိတ်၌ အမြဲဟူ၍ မှတ်ထင်သော နိစ္စသညာ ရှိကြကုန်၏။ ဤသို့ ကောင်းစွာ အကြားမရှိ အခြားမဲ့ဖြစ်သောအနက်ကြောင့် သမနန္တရမည်၏။ 'အခြားမဲ့ဖြစ်သောအနက်ကြောင့်' ဟူသည်ကား မိမိ၏အခြားမဲ့၌ မိမိနှင့်တူသော အခြားတရားကို ဖြစ်စေတတ်သောအနက်ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ရှေး၌ ဆိုခဲ့ပြီးသည်အတိုင်းပင် ဖြစ်၏။

ဧဝံ သန္တေ နိရောဓသမာပတ္တိကာလေ ပုရိမစိတ္တံ နာမ နေဝ သညာနာသညာယတနစိတ္တံ, ပစ္ဆိမစိတ္တံ နာမ အရိယဖလစိတ္တံ, ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ အန္တရေ ဧကရတ္တိဒိဝမ္ပိ ဒွေရတ္တိဒိဝါနိပိ.လ. သတ္တရတ္တိဒိဝါနိပိ အစိတ္တကော ဟောတိ. အသညသတ္တဘူမိယံပိ ပုရိမေ ကာမဘဝေ စုတိစိတ္တံ ပုရိမစိတ္တံ နာမ. ပစ္ဆိမေ ကာမဘဝေ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ပစ္ဆိမစိတ္တံ နာမ, ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ အန္တရေ အသညသတ္တဘဝေ ပဉ္စကပ္ပသတာနိ ပုဂ္ဂလော အစိတ္တကော တိဋ္ဌတိ. တတ္ထ ဒွေ ပုရိမစိတ္တာနိ အတ္တနော အနန္တရေ အတ္တသဒိသဿ ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒနပစ္စယသတ္တိရဟိတာနိ ဟောန္တီတိ. န ဟောန္တိ. မဟန္တေဟိ ပန ဘာဝနာပဏိဓိဗလေဟိ ပဋိဗာဟိတတ္တာ ပုရိမစိတ္တာနိ စ နိရုဇ္ဈမာနာနိ အနန္တရေ ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒန သတ္တိသဟိတာနိ ဧဝ နိရုဇ္ဈန္တိ. ပစ္ဆိမစိတ္တာနိ စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ တသ္မိံ ခဏေ ဧကာဗဒ္ဓဘာဝေန အနုပ္ပဇ္ဇိတွာ စိရကာလေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. န စ ဧတ္တကမတ္တေန ပုရိမစိတ္တာနံ အနန္တရေ ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒန သတ္တိနာမ နတ္ထီတိ စ, တေ အနန္တရပစ္စယဓမ္မာ နာမ န ဟောန္တီတိ စ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ယထာ တံ ရညော ယောဓာ နာမ အတ္ထိ, ကဒါစိ ရာဇာ ကာလံ ဉတွာ တုမှေ ဣဒါနိ မာယုဇ္ဈထ, ယုဒ္ဓကာလော န ဟောတိ, အသုကသ္မိံ ကာလေ ဧဝ ယုဇ္ဈထာတိ ဝဒေယျ. တေ စ တဒါ အယုဇ္ဈမာနာ ဝိစရေယျုံ. ဧဝံ သန္တေပိ တေသံ ယုဇ္ဈနသတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ စ, တေ ယောဓာ နာမ န ဟောန္တီတိ စ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ.

ဤသို့ဖြစ်လျှင် နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားစဉ်အခါ၌ ရှေ့စိတ်ဟူသည် နေဝသညာနာသညာယတနစိတ်ဖြစ်၍၊ နောက်စိတ်ဟူသည် အရိယာဖိုလ်စိတ်ဖြစ်၏။ ထိုစိတ်နှစ်ခုတို့၏ အကြား၌ တစ်ရက်တစ်ရက်၊ နှစ်ရက်နှစ်ရက် ။လ။ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး စိတ်မရှိဘဲ တည်ရှိ၏။ အသညသတ်ဘုံ၌လည်း ရှေ့ဖြစ်သော ကာမဘဝမှ စုတိစိတ်သည် ရှေ့စိတ်မည်၏။ နောက်ဖြစ်သော ကာမဘဝမှ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် နောက်စိတ်မည်၏။ ထိုစိတ်နှစ်ခုတို့၏ အကြား၌ အသညသတ်ဘုံတွင် အနှစ်ငါးရာကပ်ပတ်လုံး သတ္တဝါသည် စိတ်မရှိဘဲ တည်နေ၏။ သို့ဖြစ်လျှင် ထိုရှေ့စိတ်နှစ်ခုတို့သည် မိမိ၏အခြားမဲ့၌ မိမိနှင့်တူသော အခြားတရားကို ဖြစ်စေနိုင်သော ပစ္စည်းသတ္တိ ကင်းမဲ့ကြကုန်သလောဟူမူ - မကင်းမဲ့ကြပေ။ ကြီးမြတ်သော သမာပတ်ဘာဝနာ ပဏိဓိတို့၏ အစွမ်းကြောင့် တားမြစ်ထားအပ်သောကြောင့် ရှေ့စိတ်တို့သည် ချုပ်ငြိမ်းသွားကြသော်လည်း အခြားမဲ့၌ အခြားတရားကို ဖြစ်စေနိုင်သော ပစ္စည်းသတ္တိနှင့် တကွသာ ချုပ်ငြိမ်းကြကုန်၏။ နောက်စိတ်တို့သည်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာကြသောအခါ ထိုခဏ၌ စဉ်ဆက်မပြတ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ဘဲ ကာလကြာမြင့်ပြီးမှသာ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ ဤမျှသော အကြောင်းကြောင့်မျှဖြင့် ရှေ့စိတ်တို့အား မိမိ၏အခြားမဲ့၌ အခြားတရားကို ဖြစ်စေနိုင်သော ပစ္စည်းသတ္တိ မရှိဟုလည်းကောင်း၊ ထိုတရားတို့သည် အနန္တရပစ္စည်းတရားတို့ မဟုတ်ဟုလည်းကောင်း မပြောဆိုအပ်ပေ။ ပမာအားဖြင့် - မင်းကြီးအား စစ်သည်ရဲမက်တို့သည် ရှိကြကုန်၏၊ တစ်ခါတစ်ရံ မင်းကြီးသည် အခါကာလကို သိသဖြင့် 'သင်တို့သည် ယခုအချိန်တွင် မတိုက်ခိုက်ကြကုန်လင့်ဦး၊ တိုက်ခိုက်ရမည့် အချိန်မဟုတ်သေး၊ အသူသော ကာလကျမှသာ တိုက်ခိုက်ကြကုန်' ဟု မိန့်ကြားရာ၊ ထိုစစ်သည်တို့သည် ထိုအခါ၌ မတိုက်ခိုက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေကြကုန်၏။ ထိုသို့ဖြစ်သော်လည်း ထိုစစ်သည်တို့အား တိုက်ခိုက်နိုင်သော စွမ်းရည်သတ္တိ မရှိဟုလည်းကောင်း၊ ထိုသူတို့သည် စစ်သည်ရဲမက် မဟုတ်ဟုလည်းကောင်း မပြောဆိုနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

ဧတ္ထ ဝဒေယျုံ, ဣမသ္မိံ ပစ္စယေ တေ ပန အရူပဓမ္မဘာဝေန အသဏ္ဌာန ဇာတိကတ္တာ မဇ္ဈေပရိစ္ဆေဒဓမ္မဿ နာမ ကဿစိ အဘာဝတော သဗ္ဗသော အန္တရရဟိတာ [Pg.475] ဧဝ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေ ပုဗ္ဗေ အာရမ္မဏ ပစ္စယေ ဘေရိသဒ္ဒဝီဏာသဒ္ဒေါပမာဟိ ယော စိတ္တာနံ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပာဒေါ စ နိရောဓော စ ဝုတ္တော, သော အမှေဟိ ကထံ ပစ္စေတဗ္ဗောတိ. အညမညဝိရုဒ္ဓါနံ နာနာစိတ္တာနံ ခဏမတ္တေပိ ပုဗ္ဗာပရ ပရိဝတ္တနဿ လောကေ ပညာယနတော. အယမတ္ထော ပုဗ္ဗေ စိတ္တ ယမကဒီပနိယံ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တောယေဝါတိ. သမနန္တရပစ္စယ ဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ထိုစကား၌ သူတစ်ပါးတို့က မေးမြန်းစရာရှိသည်မှာ 'ဤသမနန္တရပစ္စည်း၌ ထိုနာမ်တရားတို့သည် နာမ်တရားဖြစ်ခြင်းကြောင့် သဏ္ဌာန်မရှိသော အမျိုးအစားဖြစ်သဖြင့် အလယ်၌ အပိုင်းအခြားတရားဖြစ်သော မည်သည့်အရာမျှ မရှိခြင်းကြောင့် လုံးဝအကြားမရှိသည်သာ ဖြစ်ကုန်၏ ဟု ဆိုအပ်ခဲ့ပြီ။ ဤသို့ဖြစ်ပါမူ၊ ရှေးက အာရမ္မဏပစ္စည်း၌ မောင်းသံ၊ စောင်းသံ ဥပမာတို့ဖြင့် စိတ်တို့၏ ခဏမစဲ တဖွဲဖွဲ ဖြစ်ခြင်း၊ ချုပ်ခြင်းကို ဆိုခဲ့သည်ကို အကျွန်ုပ်တို့သည် အဘယ်သို့ ယုံကြည်လက်ခံရပါအံ့နည်း' ဟု မေးငြားအံ့ - တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော ထူးခြားလှစွာသော စိတ်အမျိုးမျိုးတို့သည် ခဏမျှသော ကာလ၌ပင် ရှေ့နောက် အစဉ်မပြတ် ပြောင်းလဲဖြစ်ပျက်နေခြင်းသည် လောက၌ ထင်ရှားလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ရှေး၌ စိတ္တယမကဒီပနီ၌ အကျယ်တဝင့် ဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သမနန္တရပစ္စည်းဒီပနာ ပြီး၏။

၆. သဟဇာတပစ္စယော

၆. သဟဇာတပစ္စည်း

ပစ္စယဓမ္မဝိဘာဂေါ စ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဝိဘာဂေါစ ဝုစ္စတိ. ဧကတော ဥပ္ပန္နာ သဗ္ဗေပိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ အညမညံ သဟဇာတ ပစ္စယာ စ ဟောန္တိ သဟဇာတပစ္စယုပ္ပန္နာ စ. ပဋိသန္ဓိနာမက္ခန္ဓာ စ ပဋိသန္ဓိသဟဇာတံ ဟဒယဝတ္ထု စ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယာ စ ဟောန္တိ သဟဇာတပစ္စယုပ္ပန္နာ စ. သဗ္ဗာနိ မဟာဘူတာနိပိ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယာ စ ဟောန္တိ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာ စ. ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ သဗ္ဗာနိ ကမ္မဇရူပါနိ စ ပဝတ္တိကာလေ တဿ တဿ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ တေန တေန စိတ္တေန ဇာတာနိ သဗ္ဗာနိ စိတ္တဇရူပါနိ စ သဟဇာတစိတ္တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာနိ နာမ. သဗ္ဗာနိ ဥပါဒါရူပါနိ သဟဇာတမဟာဘူတာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနိ နာမ.

ပစ္စည်းတရားအပြားနှင့် ပစ္စယုပ္ပန်တရားအပြားကို ပြဆိုပေအံ့။ အတူတကွဖြစ်ကုန်သော အလုံးစုံသော စိတ် စေတသိကတရားတို့သည် အချင်းချင်း သဟဇာတပစ္စည်းလည်း ဖြစ်ကြကုန်၏၊ သဟဇာတပစ္စယုပ္ပန်လည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။ ပဋိသန္ဓေနာမ်က္ခန္ဓာတို့နှင့် ပဋိသန္ဓေနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်သော ဟဒယဝတ္ထုတို့သည် အချင်းချင်း သဟဇာတပစ္စည်းလည်း ဖြစ်ကြကုန်၏၊ သဟဇာတပစ္စယုပ္ပန်လည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။ အလုံးစုံသော မဟာဘုတ်တရားတို့သည်လည်း အချင်းချင်း သဟဇာတပစ္စည်းလည်း ဖြစ်ကြကုန်၏၊ ပစ္စယုပ္ပန်တရားလည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။ ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဥပါဒ်ခဏ၌ အလုံးစုံသော ကမ္မဇရုပ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပဝတ္တိအခါ၌ ထိုထိုစိတ်၏ ဥပါဒ်ခဏ၌ ထိုထိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်သော အလုံးစုံသော စိတ္တဇရုပ်တို့သည်လည်းကောင်း အတူတကွဖြစ်သော စိတ်၏ ပစ္စယုပ္ပန်တို့မည်ကုန်၏။ အလုံးစုံသော ဥပါဒါရုပ်တို့သည် အတူတကွဖြစ်သော မဟာဘုတ်တို့၏ ပစ္စယုပ္ပန်တို့ မည်ကုန်၏။

ကေနဋ္ဌေန သဟဇာတော, ကေနဋ္ဌေန ပစ္စယော. သဟ ဇာနနဋ္ဌေန သဟဇာတော, ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယော. တတ္ထ သဟဇာနနဋ္ဌေနာတိ ယော ဓမ္မော ဇာယမာနော အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေဟိ ဓမ္မေဟိ သဟေဝ သယဉ္စ ဇာယတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေ စ ဓမ္မေ အတ္တနာ သဟေဝ ဇနေတိ ဥပ္ပာဒေတိ, တဿ သော အတ္ထော သဟဇာနနဋ္ဌော နာမ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် သဟဇာတမည်သနည်း၊ အဘယ်အနက်ကြောင့် ပစ္စည်းမည်သနည်း။ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်တတ်သောအနက်ကြောင့် သဟဇာတမည်၏၊ ကျေးဇူးပြုတတ်သောအနက်ကြောင့် ပစ္စည်းမည်၏။ ထိုစကား၌ 'အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်တတ်သောအနက်ကြောင့်' ဟူသည် အကြင်တရားသည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ရှိသော် မိမိ၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့နှင့် အတူတကွ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ မိမိ၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကိုလည်း မိမိနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်စေ၏၊ ထိုတရား၏ ထိုသို့သော သဘာဝအနက်ကို သဟဇာနနက် မည်၏။

ယထာ သူရိယော နာမ ဥဒယန္တော သူရိယာတပေ စ သူရိယာ လောကေ စ အတ္တနာ သဟေဝ ဇနယန္တော ဥဒေတိ. ယထာ စ ပဒီပေါ နာမ ဇလန္တော ပဒီပါတပေ စ ပဒီပါလောကေ စ အတ္တနာ သဟေဝ ဇနယန္တော ဇလတိ. ဧဝမေဝံ အယံ ပစ္စယဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မေ အတ္တနာ သဟေဝ ဥပ္ပာဒေတိ. တတ္ထ သူရိယော ဝိယ ဧကမေကော နာမ ဓမ္မော, သူရိယာတပါ ဝိယ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ, သူရိယာလောကာ ဝိယ သဟဇာတရူပဓမ္မာ. တထာ သူရိယော ဝိယ ဧကမေကော မဟာဘူတရူပဓမ္မော, သူရိယာတပါ ဝိယ သဟဇာတမဟာဘူတဓမ္မာ, သူရိယာလောကာ ဝိယ သဟဇာတဥပါဒါရူပဓမ္မာ, ဧသ နယော ပဒီပုပမာယပီတိ. သဟဇာတပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပမာသော်ကား—နေမင်းသည် ပေါ်ထွက်လာလတ်သော် မိမိ၏ အပူနှင့် အလင်းရောင်တို့ကို မိမိနှင့်အတူတကွ ဖြစ်စေလျက် ပေါ်ထွက်လာသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဆီမီးသည် တောက်လောင်လတ်သော် ဆီမီး၏ အပူနှင့် အလင်းရောင်တို့ကို မိမိနှင့်အတူတကွ ဖြစ်စေလျက် တောက်လောင်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ထို့အတူပင် ဤ (သဟဇာတ) ပစ္စည်းတရားသည်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်ရှိသော် မိမိ၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို မိမိနှင့်အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်စေ၏။ ထိုဥပမာ၌ နေမင်းနှင့်တူသည်ကား စိတ်၊ စေတသိက်ဟူသော နာမ်တရား တစ်ပါးချင်းစီဖြစ်၍၊ နေ၏အပူနှင့်တူသည်ကား ထိုစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်ဖြစ်သော စေတသိက်တရားများဖြစ်၏၊ နေ၏အလင်းရောင်နှင့်တူသည်ကား အတူတကွဖြစ်သော သဟဇာတရုပ်တရားများ ဖြစ်၏။ ထို့အတူ နေမင်းနှင့်တူသည်ကား မဟာဘုတ်ရုပ်တရား တစ်ပါးချင်းစီဖြစ်၍၊ နေ၏အပူနှင့်တူသည်ကား အတူတကွဖြစ်သော အခြားမဟာဘုတ်ရုပ်တရားများဖြစ်၏၊ နေ၏အလင်းရောင်နှင့်တူသည်ကား အတူတကွဖြစ်သော ဥပါဒါရုပ်တရားများဖြစ်၏။ ဤနည်းတူပင် ဆီမီးဥပမာ၌လည်း သိအပ်၏။ သဟဇာတပစ္စည်းပြညွှန်ချက် ပြီး၏။

၇. အညမညပစ္စယော

၇. အညမညပစ္စည်း

သဟဇာတပစ္စယေ [Pg.476] ဝိဘတ္တေသု ဓမ္မေသု ယော ယော ပစ္စယ ဓမ္မောတိ ဝုတ္တော, သော သော ဧဝ ဣဓ ပစ္စယဓမ္မော စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္န ဓမ္မော စ ဟောတိ. သဗ္ဗေပိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ အညမညဿ ပစ္စယဓမ္မာ စ ဟောန္တိ အညမညဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာ. သဟဇာတာ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညဿ ပစ္စယဓမ္မာ စ ဟောန္တိ အညမညဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာ စ. ပဋိသန္ဓိနာမက္ခန္ဓာ စ ပဋိသန္ဓိ သဟဇာတံ ဟဒယဝတ္ထုရူပဉ္စ အညမညဿ ပစ္စယဓမ္မာ စ ဟောန္တိ အညမညဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာ စ. အတ္ထော သုဝိညေယျောယေဝ.

သဟဇာတပစ္စည်း၌ ခွဲခြားပြသအပ်သော တရားတို့တွင် အကြင်အကြင်တရားကို ပစ္စည်းတရားဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ထိုထိုတရားသည်ပင်လျှင် ဤ (အညမည) ပစ္စည်း၌ ပစ္စည်းတရားလည်း ဖြစ်၊ ပစ္စယုပ္ပန်တရားလည်း ဖြစ်၏။ စိတ်၊ စေတသိက် နာမ်တရားအားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ပစ္စည်းတရားလည်းဖြစ်၊ ပစ္စယုပ္ပန်တရားလည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။ အတူတကွဖြစ်သော မဟာဘုတ်ရုပ်ကြီးလေးပါးတို့သည်လည်းကောင်း အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ပစ္စည်းတရားလည်းဖြစ်၊ ပစ္စယုပ္ပန်တရားလည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။ ပဋိသန္ဓေနာမ်က္ခန္ဓာတို့နှင့် ပဋိသန္ဓေခဏ၌ အတူတကွဖြစ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည်လည်းကောင်း အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ပစ္စည်းတရားလည်းဖြစ်၊ ပစ္စယုပ္ပန်တရားလည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဤအညမညပစ္စည်း၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် ကောင်းစွာ နားလည်လွယ်လှ၏။

ယထာ အညမညံ နိဿာယ ဥဿာပိတာ တယော ဒဏ္ဍာ အညမညဿ နိဿယာ စ ဟောန္တိ, အညမညံ နိဿိတာ စ. တေသု ဧကမေကသ္မိံ ဥဿိတေ သဗ္ဗေ ဥဿိတာ ဟောန္တိ, ဧကမေကသ္မိံ ပတန္တေ သဗ္ဗေ ပတန္တိ. ဧဝံ အညမညဓမ္မာ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ဥပမာသော်ကား—အချင်းချင်း အမှီပြု၍ ထောက်ကန်ထားအပ်သော သစ်သားတုတ်သုံးချောင်းတို့သည် အချင်းချင်း၏ မှီရာလည်း ဖြစ်ကြကုန်၏၊ အချင်းချင်း မှီရာရှိကြသည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတုတ်တို့တွင် တစ်ချောင်းကို ထောင်မတ်ထားပါက အားလုံး ထောင်မတ်လျက် ရှိနေကြပြီးလျှင်၊ တစ်ချောင်း လဲပြိုကျပါက အားလုံး ပြိုလဲကျကုန်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူပင် ဤအညမညတရားတို့ကိုလည်း ရှုမြင်အပ်၏။

ဧတ္ထ ဝဒေယျုံ, သဗ္ဗေ စေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တပစ္စယံ အလဘ မာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောန္တီတိ ယုတ္တံ. ကသ္မာ. ဖုသနာဒီနံ စေတသိက ကိစ္စာနံ ဝိဇာနနကိစ္စပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာ, မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. စိတ္တံ ပန စေတသိကပစ္စယံ အလဘမာနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောတီတိ န ယုဇ္ဇေယျာတိ. ဝုစ္စတေ, စေတသိကဓမ္မာ နာမ စိတ္တဿ သဟာယင်္ဂါနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ တေဟိ ဝိနာ စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောတိယေဝ. ဧသေဝ နယော စတူသု မဟာဘူတေသုပီတိ. ဥပါဒါရူပါနိ ပန မဟာဘူတာနံ နိဿန္ဒမတ္တတ္တာ သဟာယင်္ဂါနိ န ဟောန္တီတိ. နနု အာဟာရရူပဉ္စ ဇီဝိတရူပဉ္စ ပစ္စယဝိသေသတ္တာ သဟာယင်္ဂံ ဟောတီတိ. ဝုစ္စတေ, ဌိတိယာ ဧဝ သဟာယင်္ဂံ ဟောတိ. န ဥပ္ပာဒေ. ဣဓ ပန ဥပ္ပာဒေ သဟာယင်္ဂံ အဓိပ္ပေတန္တိ. အညမညပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဤအရာ၌ စောဒနာပြုသူတို့က—"စေတသိက်တရားအားလုံးတို့သည် စိတ်တည်းဟူသော အထောက်အပံ့ (ပစ္စည်း) ကို မရရှိပါက မဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြဟု ဆိုခြင်းမှာ သင့်မြတ်ပေ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ—ဖဿစသော စေတသိက်တို့၏ ကိစ္စများဆောင်ရွက်ရာတွင် စိတ်၏ သိမှုကိစ္စသည် ရှေ့သွားဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော ဓမ္မပဒ၌လည်း 'စိတ်သည် ရှေ့သွားရှိကုန်၏' စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ သို့ရာတွင် စိတ်သည်လည်း စေတသိက်တရားတည်းဟူသော အထောက်အပံ့ကို မရရှိပါက မဖြစ်ပေါ်နိုင်ဟု ဆိုခြင်းမှာမူ မသင့်လျော်ပါ" ဟု ဆိုငြားအံ့၊ ထိုသို့ဆိုသူတို့အား ပြန်လည်ဖြေကြားအပ်သည်ကား—"စေတသိက်တရားတို့သည် စိတ်၏ အဖော်အပေါင်းအင်္ဂါ (သဟပတ်) များ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် စေတသိက်တရားတို့ မရှိဘဲ စိတ်သည်လည်း ဖြစ်ပေါ်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သည်သာတည်း။ ဤနည်းတူစွာပင် မဟာဘုတ်လေးပါးတို့၌လည်း နားလည်အပ်၏။ ဥပါဒါရုပ်တရားတို့သည်ကား မဟာဘုတ်တို့၏ အကျိုးမျှသာဖြစ်သောကြောင့် အဖော်အပေါင်းအင်္ဂါ မဟုတ်ကြကုန်။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် အာဟာရရုပ်နှင့် ဇီဝိတရုပ်တို့သည် အာဟာရပစ္စည်း၊ ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဟူသော အထူးသဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သောကြောင့် အဖော်အပေါင်းအင်္ဂါ မဖြစ်နိုင်ပါလော" ဟု မေးငြားအံ့၊ ဖြေကြားအပ်သည်ကား—"ထိုရုပ်တို့သည် ဖြစ်တည်မှု (ဌိတိ) ခဏ၌သာ အဖော်အပေါင်းအင်္ဂါ ဖြစ်နိုင်ကုန်၏၊ ဖြစ်ပေါ်စ (ဥပ္ပါဒ) ခဏ၌ မဟုတ်ပေ။ ဤအညမညပစ္စည်း၌ကား ဖြစ်ပေါ်စ (ဥပ္ပါဒ) ခဏ၌ဖြစ်သော အဖော်အပေါင်းအင်္ဂါကိုသာ အလိုရှိအပ်၏" ဟု ဆိုအပ်၏။ အညမညပစ္စည်းပြညွှန်ချက် ပြီး၏။

၈. နိဿယပစ္စယော

၈. နိဿယပစ္စည်း

တိဝိဓော နိဿယပစ္စယော, သဟဇာတနိဿယော ဝတ္ထု ပုရေဇာတနိဿယော ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယော.

နိဿယပစ္စည်းသည် သဟဇာတနိဿယ၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယ၊ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယဟူ၍ သုံးပါးအပြား ရှိ၏။

တတ္ထ ကတမော သဟဇာတနိဿယော. သဗ္ဗော သဟဇာတ ပစ္စယော သဟဇာတနိဿယော. တသ္မာ တတ္ထ ပစ္စယဝိဘာဂေါ စ ပစ္စယုပ္ပန္နဝိဘာဂေါ စ သဟဇာတပစ္စယေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ထိုသုံးပါးတို့တွင် သဟဇာတနိဿယဟူသည် အဘယ်နည်း။ သဟဇာတပစ္စည်း အားလုံးသည်ပင် သဟဇာတနိဿယ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုသဟဇာတနိဿယ၌ ပစ္စည်းအပြား၊ ပစ္စယုပ္ပန်အပြားတို့ကို သဟဇာတပစ္စည်း၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်း သိအပ်၏။

ကတမော ပန ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယော. ဆ ဝတ္ထူနိ စက္ခု ဝတ္ထု သောတဝတ္ထု ဃာနဝတ္ထု ဇိဝှာဝတ္ထု ကာယဝတ္ထု ဟဒယဝတ္ထု. ဣမာနိ ဆဝတ္ထူနိ ပဝတ္တိကာလေ သတ္တာနံ ဝိညာဏဓာတူနံ ဝတ္ထုပုရေ ဇာတနိဿယော.

ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယဟူသည် အဘယ်နည်း။ စက္ခုဝတ္ထု၊ သောတဝတ္ထု၊ ဃာနဝတ္ထု၊ ဇိဝှါဝတ္ထု၊ ကာယဝတ္ထု၊ ဟဒယဝတ္ထုဟူ၍ ဝတ္ထုခြောက်ပါးရှိ၏။ ဤဝတ္ထုခြောက်ပါးတို့သည် ပဝတ္တိအခါ၌ သတ္တဝါတို့အား ဝိညာဉ်ဓာတ် ခုနစ်ပါးတို့၏ ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယပစ္စည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။

ဝတ္ထုရူပမေဝ [Pg.477] ပုရေဇာတံ ဟုတွာ နိဿယော ဝတ္ထုပုရေဇာတ နိဿယော. တတ္ထ စိတ္တစေတသိကာနံ နိဿယဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဝတ္ထု နာမ. ပုရေဇာတန္တိ အတ္တနော အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏတော ပုရိမေ ခဏေ ဇာတံ.

ဝတ္ထုရုပ်သည်သာလျှင် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်နှင့်ပြီးမှ မှီရာ ဖြစ်သောကြောင့် "ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယ" မည်၏။ ထိုစကားရပ်၌ စိတ်၊ စေတသိက်တို့၏ မှီရာတည်ရာ အနက်ကြောင့် "ဝတ္ထု" မည်၏။ "ပုရေဇာတ" ဟူသည်မှာ မိမိ၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရား မဖြစ်ပေါ်မီ ရှေးဦးခဏ၌ ဖြစ်နှင့်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

တတ္ထ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ တဒါ ပုရေဇာတဿ ဝတ္ထုရူပဿ အဘာဝတော အတ္တနာ သဟုပ္ပန္နမေဝ ဟဒယဝတ္ထုရူပံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပဌမ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ ပန ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နဟဒယ ဝတ္ထုရူပံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဒုတိယဘဝင်္ဂစိတ္တံ ပဌမဘဝင်္ဂစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ တတိယဘဝင်္ဂစိတ္တံ ဒုတိယ ဘဝင်္ဂစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နန္တိအာဒိနာ ယာဝမရဏာသန္နကာလာ ဒွိန္နံ မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူနံ ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ထိုအရာ၌ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ထိုခဏ၌ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်နှင့်သော ဝတ္ထုရုပ်မရှိသောကြောင့် မိမိနှင့်အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကိုသာ မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်၏။ ပထမဘဝင်စိတ်သည်ကား ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်၏။ ဒုတိယဘဝင်စိတ်သည် ပထမဘဝင်စိတ်နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်၏။ ဤနည်းဖြင့် တတိယဘဝင်စိတ်သည် ဒုတိယဘဝင်စိတ်နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်သည်စသည်ဖြင့် သေခါနီးအချိန်အထိ မနောဓာတ်၊ မနောဝိညာဉ်ဓာတ် နှစ်ပါးတို့၏ ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယပစ္စည်းကို သိအပ်၏။

ယထာ ဝီဏာသဒ္ဒါ နာမ ဝီဏာတန္တီသု ဝီဏာဒဏ္ဍကေဟိ ပဟရဏဝေဂေန ဧဝ ဇာယန္တိ, နော အညထာ. တထာ ပဉ္စဝိညာဏာနိ နာမ ပဉ္စဝတ္ထုသင်္ခါတေသု ပဉ္စဒွါရေသု ပဉ္စန္နံ အာရမ္မဏာနံ အာပါတာ ဂမနဝေဂေန ဧဝ ဇာယန္တိ, နော အညထာ.

ဥပမာသော်ကား—စောင်းသံတို့သည် စောင်းကြိုးတို့ကို စောင်းလက်တံဖြင့် ခတ်ပုတ်တီးခတ်သော အရှိန်အဟုန်ကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏၊ အခြားတစ်နည်းဖြင့် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ကုန်။ ထို့အတူပင် ပဉ္စဝိညာဉ်တို့သည်လည်း ပဉ္စဝတ္ထုဟူသော ပဉ္စဒွါရတို့၌ အာရုံငါးပါးတို့ လာရောက်တိုက်ခိုက်သော အရှိန်အဟုန်ကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏၊ အခြားတစ်နည်းဖြင့် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ကုန်။

အာပါတာဂမနဉ္စ တေသံ ဒွါရာရမ္မဏာနံ ဌိတိပတ္တကာလေ ဧဝ ဟောတိ. အာပါတာဂမနပစ္စယာ စ ဒွိက္ခတ္တုံ ဘဝင်္ဂံ စလတိ. ဘဝင်္ဂစလန ပစ္စယာ စ အာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အာဝဇ္ဇနပစ္စယာ စ တာနိ ပဉ္စဝိညာဏာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ စက္ခာဒီနိ ပဉ္စဝတ္ထူနိ ပုရေ အတီတဘဝင်္ဂစိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာနိ ဧဝ ပဉ္စဝိညာဏဓာတူနံ ဝတ္ထုပုရေဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ.

အာရုံသည် ဒွါရသို့ လာရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်း (အာပါထဂမန) သည်လည်း ထိုဒွါရနှင့် အာရုံတို့၏ ဌီတိ (တည်) ခဏသို့ ရောက်သော အခါ၌သာ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ လာရောက်တိုက်ခိုက်သော အကြောင်းကြောင့် ဘဝင်စိတ်သည် နှစ်ကြိမ်လှုပ်ရှား၏။ ဘဝင်လှုပ်ရှားသော အကြောင်းကြောင့် ဆင်ခြင်မှု (အာဝဇ္ဇန်းစိတ်) ဖြစ်ပေါ်၏။ ဆင်ခြင်မှုကြောင့် ပဉ္စဝိညာဉ်တို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ရှေးဦးစွာဖြစ်သော အတိတ်ဘဝင်စိတ်၏ ဥပ္ပါဒ်ခဏ၌ ဖြစ်နှင့်ပြီးသော စက္ခုစသော ဝတ္ထုငါးပါးတို့သည် ပဉ္စဝိညာဉ်ဓာတ်တို့၏ ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယပစ္စည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။

မရဏာသန္နကာလေ ပန သဗ္ဗာနိ ဆ ဝတ္ထူနိ စုတိစိတ္တတော ပုရေ သတ္တရသမဿ ဘဝင်္ဂစိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တတော ပရံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ မရဏာသန္နကာလေ ဘဝင်္ဂစိတ္တာနိ စ သဗ္ဗာနိ ဆဒွါရိကဝီထိစိတ္တာနိ စ စုတိစိတ္တဉ္စ ပုရေတရံ ဥပ္ပန္နာနိ တာနိယေဝ အတ္တနော အတ္တနော ဝတ္ထူနိ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အယံ ဝတ္ထုပုရေဇာတ နိဿယော.

သေခါနီးအခါ၌မူကား ဝတ္ထုခြောက်ပါးလုံးတို့သည် စုတိစိတ်၏ ရှေ့ ၁၇ ကြိမ်မြောက်သော ဘဝင်စိတ်၏ ဥပ္ပါဒ်ခဏ၌သာ ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏၊ ထိုမှတစ်ပါး နောက်ထပ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် သေခါနီးအခါ၌ ဘဝင်စိတ်အားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဆဒွါရိက ဝီထိစိတ်အားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း၊ စုတိစိတ်သည်လည်းကောင်း ရှေးဦးစွာ ဖြစ်နှင့်ပြီးသော မိမိတို့၏ ဆိုင်ရာဝတ္ထုတို့ကို မှီ၍သာ ဖြစ်ပေါ်ကြကုန်၏။ ဤသည်ကား ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယပစ္စည်းတည်း။

ကတမော ပန ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယော. ယဒါ အတ္တနော အဇ္ဈတ္တံ ဝတ္ထုရူပံ အာရဗ္ဘ ယံ ရူပံ နိဿာယ မမ မနောဝိညာဏံ ဝတ္တတိ, ဧတံ မမ ဧသော ဟမသ္မိ ဧသော မေ အတ္တာတိ ဧဝံ တဏှာမာန ဒိဋ္ဌီဟိ ဂဟဏဝသေန ဝါ ဧတံ အနိစ္စံ ဧတံ ဒုက္ခံ ဧတံ အနတ္တာတိ ဧဝံ သမ္မသနဝသေန ဝါ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ မနောဒွါရိကဝီထိ စိတ္တာနိ ပဝတ္တန္တိ. တဒါ တံ တံ ဝတ္ထုရူပံ ပစ္စေကံ တေသံ နိဿယဝတ္ထု စ ဟောတိ တေသံ အာရမ္မဏဉ္စ. တသ္မာ တံ တံ ဟဒယရူပံ တဿ တဿ စိတ္တုပ္ပာဒဿ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စယော ဟောတိ. အယံ ဝတ္ထာရမ္မဏ ပုရေဇာတနိဿယော. ဧဝံ နိဿယပစ္စယော တိဝိဓော ဟောတိ.

ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယပစ္စည်းဟူသည် အဘယ်နည်း။ မိမိ၏ ကိုယ်တွင်းဖြစ်သော ဝတ္ထုရုပ်ကို အာရုံပြု၍ 'ဤရုပ်ကိုမှီ၍ ငါ၏မနောဝိညာဉ်သည် ဖြစ်၏၊ ဤရုပ်သည် ငါ့ဥစ္စာဖြစ်၏၊ ဤရုပ်သည် ငါဖြစ်၏၊ ဤရုပ်သည် ငါ၏အတ္တဖြစ်၏' ဟု တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲလမ်းသောအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ 'ဤရုပ်သည် အနိစ္စဖြစ်၏၊ ဒုက္ခဖြစ်၏၊ အနတ္တဖြစ်၏' ဟု သုံးသပ်ဆင်ခြင်သောအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဆင်ခြင်ခြင်း (အာဝဇ္ဇန်း) စသော မနောဒွါရဝီထိစိတ်တို့သည် ဖြစ်ပွားကြကုန်၏။ ထိုအခါ ထိုထိုဝတ္ထုရုပ်သည် ထိုမနောဒွါရဝီထိစိတ်တို့၏ မှီရာဝတ္ထုလည်းဖြစ်၊ အာရုံလည်းဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုထိုဟဒယရုပ်သည် ထိုထိုစိတ်ဖြစ်ပေါ်မှုနှင့် ယှဉ်ဘက်တရားတို့အား ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ပစ္စယောပတ် ဖြစ်၏။ ဤသည်ကို ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယ ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤသို့လျှင် နိဿယပစ္စည်းသည် သုံးမျိုးပြား၏။

ဣဓ [Pg.478] သုတ္တန္တနိဿယောပိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဣမေ မနုဿာ ဝါ တိရစ္ဆာနဂတာ ဝါ ရုက္ခာဒယော ဝါ မဟာပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတာ, မဟာ ပထဝီ စ ဟေဋ္ဌာ မဟာဥဒကက္ခန္ဓေ, မဟာဥဒကက္ခန္ဓော စ ဟေဋ္ဌာ မဟာဝါတက္ခန္ဓေ, မဟာဝါတက္ခန္ဓော စ ဟေဋ္ဌာ အဇဋာကာသေ, မနုဿာ ဂေဟေသု, ဘိက္ခူ ဝိဟာရေသု, ဒေဝါ ဒိဗ္ဗဝိမာနေသူတိအာဒိနာ သဗ္ဗံ လောကပ္ပဝတ္တိံ ဉတွာ နိဿယပစ္စယော ဝေဒိတဗ္ဗော. နိဿယပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဤနေရာ၌ သုတ္တန်နည်းလာ နိဿယကိုလည်း ပြောဆိုအပ်၏။ လူတို့သည်လည်းကောင်း၊ တိရစ္ဆာန်တို့သည်လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်စသည်တို့သည်လည်းကောင်း မဟာပထဝီမြေကြီး၌ တည်ရှိကြကုန်၏။ မဟာပထဝီမြေကြီးသည်လည်း အောက်၌ရှိသော ရေထုကြီးပေါ်၌ တည်၏။ ရေထုကြီးသည်လည်း အောက်၌ရှိသော လေထုကြီးပေါ်၌ တည်၏။ လေထုကြီးသည်လည်း အောက်၌ရှိသော ဟင်းလင်းပြင်ကောင်းကင်၌ တည်၏။ လူတို့သည် အိမ်ရာတို့၌လည်းကောင်း၊ ရဟန်းတို့သည် ကျောင်းဇရပ်တို့၌လည်းကောင်း၊ နတ်တို့သည် နတ်ဗိမာန်တို့၌လည်းကောင်း တည်ရှိကြကုန်၏ စသည်ဖြင့် ခပ်သိမ်းသော လောကဖြစ်စဉ်ကို သိရှိနားလည်၍ နိဿယပစ္စည်းကို သိအပ်၏။ နိဿယပစ္စည်းဒီပနာ ပြီး၏။

၉. ဥပနိဿယပစ္စယော

၉. ဥပနိဿယပစ္စည်း

တိဝိဓော ဥပနိဿယပစ္စယော, အာရမ္မဏူပနိဿယော အနန္တရူပနိဿယော ပကတူပနိဿယော. တတ္ထ အာရမ္မဏူပ နိဿယော အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယသဒိသော, အနန္တရူပနိဿယော အနန္တရပစ္စယသဒိသော.

ဥပနိဿယပစ္စည်းသည် အာရမ္မဏူပနိဿယ၊ အနန္တရူပနိဿယ၊ ပကတူပနိဿယ ဟု သုံးမျိုးရှိ၏။ ထိုသုံးမျိုးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော အာရမ္မဏူပနိဿယသည် အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်းနှင့် တူ၏။ ဒုတိယဖြစ်သော အနန္တရူပနိဿယသည် အနန္တရပစ္စည်းနှင့် တူ၏။

ကတမော ပကတူပနိဿယော. သဗ္ဗေပိ အတီတာနာဂတ ပစ္စုပ္ပန္နာ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဘူတာ စိတ္တစေတသိကရူပဓမ္မာ စ နိဗ္ဗာနဉ္စ ပညတ္တိ စ သဗ္ဗေသံ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ယထာရဟံ ပကတူပနိဿယော.

ပကတူပနိဿယပစ္စည်းဟူသည် အဘယ်နည်း။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော၊ ကိုယ်တွင်းကိုယ်ပဖြစ်သော ခပ်သိမ်းသော စိတ်၊ စေတသိက်၊ ရုပ်တရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗာန်သည်လည်းကောင်း၊ ပညတ်သည်လည်းကောင်း ခပ်သိမ်းသော ပစ္စုပ္ပန်စိတ် စေတသိက်တရားတို့အား ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော ပကတူပနိဿယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

တတ္ထ အတီတော ပရိနိဗ္ဗုတော အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ စ ဓမ္မော စ အရိယသာဝကသံဃော စ သမ္မုတိသံဃပရမ္ပရာ စ အမှာကံ ပစ္ဆိမ ဇနာနံ ကုသလုပ္ပတ္တိယာ ပကတူပနိဿယပစ္စယော. တထာ လောကေ အတီတာ ကာလင်္ကတာ မာတာပိတရော စ အာစရိယာ စ ပဏ္ဍိတသမဏဗြာဟ္မဏာ စ ပါကဋာ နာနာတိတ္ထာစရိယာ စ မဟိဒ္ဓိကာ မဟာနုဘာဝါ ပေါရာဏကရာဇာနော စ ပစ္ဆိမကာနံ ဇနာနံ ကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဝါ အကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဝါ သုခဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ ဝါ ပကတူပနိဿယော. တထာ ဟိ တေ ပစ္ဆိမကာနံ ဇနာနံ အတ္ထာယ နာနာသဒ္ဓမ္မပညတ္တိယော ဝါ နာနာအသဒ္ဓမ္မပညတ္တိယော ဝါ နာနာလောကူပကရဏာနိ ဝါ ပုရေ ပဋ္ဌပေသုံ. ပစ္ဆိမဇနာ စ တေဟိ ပဋ္ဌပိတေသု ဒါနသီလာဒိဓမ္မေသု ဝါ လောကစာရိတ္တ ကုလဂေါတ္တစာရိတ္တ ဓမ္မေသု ဝါ နာနာဒိဋ္ဌိဝါဒေသု ဝါ နာနာကမ္မာယတနသိပ္ပာယတန ဝိဇ္ဇာဌာနေသု ဝါ ယထာပဋ္ဌပိတေသု ဂါမနိဂမနဂရခေတ္တဝတ္ထု တဠာကပေါက္ခရဏိအာဝါဋာဒီသု ဝါ ဂေဟရထသကဋနာဝါ သမ္ပောတသမ္ဗန္ဓာဒီသု ဝါ ဇာတရူပရဇတမဏိမုတ္တာဒီသု ဝါ ဒါယဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇန္တာ လောကေ ဝဍ္ဎန္တိ.

ထိုပကတူပနိဿယတရားတို့တွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူပြီးသော ငါတို့၏ မြတ်စွာဘုရား၊ တရားတော်၊ အရိယာသာဝကသံဃာတော်နှင့် သမုတိသံဃာအစဉ်အဆက်တို့သည် နောက်နောင်သော ငါတို့ကဲ့သို့သော လူတို့အား ကုသိုလ်တရားဖြစ်ထွန်းရန်အတွက် ပကတူပနိဿယပစ္စည်း ဖြစ်ကြ၏။ ထို့အတူ လောက၌ ကွယ်လွန်ပြီးကြကုန်သော မိဘ၊ ဆရာသမား၊ ပညာရှိသမဏဗြာဟ္မဏတို့သည်လည်းကောင်း၊ ထင်ရှားကျော်ကြားသော အမျိုးမျိုးသော တိတ္ထိဆရာတို့သည်လည်းကောင်း၊ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကြသော ရှေးမင်းဟောင်းတို့သည်လည်းကောင်း နောက်နောင်သောသူတို့၏ ကုသိုလ်ဖြစ်ခြင်း၊ အကုသိုလ်ဖြစ်ခြင်း၊ သုခ ဒုက္ခဖြစ်ခြင်းတို့အား ပကတူပနိဿယပစ္စည်း ဖြစ်ကြ၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုသူတို့သည် နောက်နောင်သောလူတို့၏ အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ အမျိုးမျိုးသော ကောင်းသောပညတ်ချက် (သဒ္ဓမ္မပညတ်) တို့ကိုလည်းကောင်း၊ မကောင်းသောပညတ်ချက် (အသဒ္ဓမ္မပညတ်) တို့ကိုလည်းကောင်း၊ လောကသုံးအသုံးအဆောင် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးတို့ကိုလည်းကောင်း ရှေးဦးစွာ တီထွင်ဖွဲ့စည်းထားခဲ့ကြသောကြောင့်တည်း။ နောက်နောင်သော လူတို့သည်လည်း ထိုသူတို့ တည်ထောင်ထားခဲ့သော ဒါန သီလစသော တရားတို့၌လည်းကောင်း၊ လောကစာရိတ္တ၊ အမျိုးနွယ်ဓလေ့ထုံးတမ်းတို့၌လည်းကောင်း၊ အမျိုးမျိုးသော အယူဝါဒတို့၌လည်းကောင်း၊ အမျိုးမျိုးသော စက်မှုလက်မှု အတတ်ပညာရပ်တို့၌လည်းကောင်း၊ တည်ထောင်ခဲ့သော ရွာ၊ နိဂုံး၊ မြို့၊ လယ်ယာမြေ၊ ကန်၊ ရေတွင်း၊ ရေကန်စသည်တို့၌လည်းကောင်း၊ အိမ်၊ ရထား၊ လှည်း၊ လှေ၊ သင်္ဘောစသည်တို့၌လည်းကောင်း၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ရတနာ၊ ပုလဲစသည်တို့၌လည်းကောင်း အမွေခံလျက် လိုက်နာဆောင်ရွက်ကြသဖြင့် လောက၌ တိုးတက်စည်ပင်ကြကုန်၏။

အနာဂတောပိ မေတ္တေယျော နာမ ဗုဒ္ဓေါ စ တဿ ဓမ္မော စ တဿ သံဃော စ ဧတရဟိ ဗဟုဇ္ဇနာနံ ပါရမိပုညပ္ပဝတ္တိယာ ပကတူပနိဿယပစ္စယော. တထာ ဣမသ္မိံ ဘဝေ စ ပစ္ဆိမေ ကာလေ ပဋိလဘိဿမာနာ ဣဿရိယဋ္ဌာနဓနဓညသမ္ပတ္တိယော ပုရိမေ ကာလေ ဌိတာနံ မဟာဇနာနံ နာနာဘိသင်္ခါရုပ္ပတ္တိယာ ပကတူပနိဿယ ပစ္စယော. အနာဂတဘဝေ စ အနုဘဝိဿမာနာ ဘဝသမ္ပတ္တိ ဘောဂ သမ္ပတ္တိယော [Pg.479] မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိယော စ ဧတရဟိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ ဌိတာနံ ဒါနသီလာဒိပုညကိရိယုပ္ပတ္တိယာ ပကတူပနိဿယပစ္စယော. ယထာ ဟိ လောကေ ဟေမန္တေ ကာလေ ဓညပ္ဖလာနိ လဘိဿာမာတိ ဝဿိကေ ကာလေ ကဿနဝပ္ပနကမ္မာနိ အာရဘန္တိ, ကမ္မေ သိဒ္ဓေ တံ တံ ဓနံ လဘိဿာမာတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ တံ တံ ဝီရိယကမ္မံ ဝါ တံ တံ ပညာကမ္မံ ဝါ အာရဘန္တိ. တတ္ထ ဓညပ္ဖလပ္ပဋိလာဘော စ တံ တံ ဓနပ္ပဋိ လာဘောစ တံ တံ ကမ္မာရမ္ဘဿ အနာဂတပကတူပနိဿယပစ္စယော တံ တံ ကမ္မာရမ္ဘော စ ဓညပ္ဖလပ္ပဋိလာဘဿ စ တံ တံ ဓနပ္ပဋိ လာဘဿ စ အတီတပကတူပနိဿယပစ္စယော. ဧဝမေဝ ပစ္ဆိမေ အနာဂတေ ကာလေ နာနာကမ္မပ္ဖလာနိ သမ္ပဿန္တာ ပတ္ထယန္တာ မဟာဇနာ ပုရိမေ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကာလေ နာနာပုညကမ္မာနိ အာရဘန္တိ. တတ္ထ ပုညပ္ဖလာနိ ပုညကမ္မာနံ အနာဂတပကတူပနိဿယပစ္စယော. ပုညကမ္မာနိ ပုညပ္ဖလာနံ အတီတပကတူပနိဿယပစ္စယော. တသ္မာ အနာဂတပကတူပနိဿယောပိ အတီတပကတူပနိဿယော ဝိယ အတိမဟန္တော ပစ္စယော ဟောတိ.

နောင်အနာဂတ်၌ ပွင့်လတ္တံ့သော မေတ္တေယျအမည်ရှိသော မြတ်စွာဘုရား၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တို့သည် ယခုအခါ လူအများတို့၏ ပါရမီကုသိုလ်ဖြစ်ပွားစေရန်အတွက် ပကတူပနိဿယပစ္စည်း ဖြစ်ကြ၏။ ထို့အတူ ဤဘဝ၏ နောင်ကာလ၌ ရရှိအပ်သော အစိုးရခြင်း၊ အဆင့်အတန်း၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရတနာ ဆန်ရေစပါးစသော သမ္ပတ္တိတရားတို့သည် ရှေးဦးကာလ၌ တည်ရှိနေသော လူအများတို့အား အမျိုးမျိုးသော အားထုတ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် ပကတူပနိဿယပစ္စည်း ဖြစ်၏။ နောင်အနာဂတ်ဘဝ၌ ခံစားရလတ္တံ့သော ဘဝသမ္ပတ္တိ၊ စည်းစိမ်သမ္ပတ္တိနှင့် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်သမ္ပတ္တိတို့သည်လည်း ယခုပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ရှိကြသော သူတို့အား ဒါန သီလစသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရန်အတွက် ပကတူပနိဿယပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာအားဖြင့် လောက၌ ဆောင်းဥတုတွင် ကောက်ပဲသီးနှံရိတ်သိမ်းရအံ့ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မိုးဥတု၌ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခြင်းလုပ်ငန်းတို့ကို စတင်ကြကုန်၏။ လုပ်ငန်းပြီးမြောက်ပါက ထိုထိုစည်းစိမ်ကို ရအံ့ဟူသော မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ရှေးဦးစွာ ထိုထိုဝီရိယလုပ်ငန်း သို့မဟုတ် ထိုထိုပညာလုပ်ငန်းတို့ကို စတင်ကြကုန်၏။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာ၌ ကောက်ပဲသီးနှံရရှိခြင်းနှင့် ထိုထိုစည်းစိမ်ရရှိခြင်းတို့သည် ထိုထိုလုပ်ငန်းစတင်ခြင်း၏ အနာဂတ်ပကတူပနိဿယပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ထိုထိုလုပ်ငန်းစတင်ခြင်းသည်လည်း ကောက်ပဲသီးနှံရရှိခြင်းနှင့် ထိုထိုစည်းစိမ်ရရှိခြင်းတို့၏ အတိတ်ပကတူပနိဿယပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ထိုနည်းတူစွာ နောင်အနာဂတ်ကာလ၌ အမျိုးမျိုးသော ကံ၏အကျိုးတို့ကို မြော်မြင်တောင့်တကြသော လူအများတို့သည် ရှေးဦးဖြစ်သော ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ အမျိုးမျိုးသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ပြုလုပ်ကြကုန်၏။ ထို၌ ကုသိုလ်အကျိုးတရားတို့သည် ကုသိုလ်ကံတို့၏ အနာဂတ်ပကတူပနိဿယပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ကုသိုလ်ကံတို့သည် ကုသိုလ်အကျိုးတရားတို့၏ အတိတ်ပကတူပနိဿယပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အနာဂတ်ပကတူပနိဿယသည်လည်း အတိတ်ပကတူပနိဿယကဲ့သို့ပင် အလွန်ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ပစ္စည်းဖြစ်၏။

ပစ္စုပ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓါယော ပစ္စယာ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ မနုဿဒေဝဗြဟ္မာနံ ပစ္စုပ္ပန္နာ မာတာပိတရော ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ပုတ္တဓီတာဒီနံ ပစ္စုပ္ပန္နပကတူပ နိဿယော နာမ. သော သုပါကဋောယေဝ.

ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရားစသော ပစ္စည်းတရားတို့သည် ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာတို့အားလည်းကောင်း၊ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော မိဘတို့သည် ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော သားသမီးတို့အားလည်းကောင်း ပစ္စုပ္ပန်ပကတူပနိဿယပစ္စည်း မည်၏။ ထိုပစ္စည်းသည် အလွန်ထင်ရှားလှပေ၏။

အဇ္ဈတ္တဘူတာ ပကတူပနိဿယဓမ္မာ နာမ ဗုဒ္ဓါဒီသု သဝိညာဏကသန္တာနေသု ဥပ္ပန္နာ ပစ္စယဓမ္မာ. ဗဟိဒ္ဓါဘူတာ ပကတူပနိဿယဓမ္မာ နာမ သတ္တာနံ ပတိဋ္ဌာနဘူတာ ပထဝိပဗ္ဗတနဒီ သမုဒ္ဒါဒယော တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဗဟူပကာရာ အရညဝနရုက္ခ တိဏပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏာဒယော စန္ဒသူရိယဂဟနက္ခတ္တာဒယော ဝဿောဒကအဂ္ဂိဝါတသီတဥဏှာဒယော စ သဗ္ဗေပိ တေ သတ္တာနံ ကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဝါ အကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဝါ သုခုပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဗလဝပစ္စယာ ဟောန္တိ.

အဇ္ဈတ္တဘူတ (အတွင်းဖြစ်သော) ပကတူပနိဿယတရားဟူသည် မြတ်စွာဘုရားစသော စိတ်ရှိသော သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပွားသော ပစ္စည်းတရားများ ဖြစ်၏။ ဗဟိဒ္ဓဘူတ (ပြင်ပဖြစ်သော) ပကတူပနိဿယတရားဟူသည် သတ္တဝါတို့၏ မှီတင်းနေထိုင်ရာ ဖြစ်သော မြေကြီး၊ တောင်၊ မြစ်၊ သမုဒ္ဒရာစသည်တို့လည်းကောင်း၊ ထိုထိုသတ္တဝါတို့အား အကျိုးကျေးဇူးများစွာ ပြုတတ်သော တော၊ တောင်၊ သစ်ပင်၊ မြက်၊ ကောက်ပဲသီးနှံစသည်တို့လည်းကောင်း၊ လ၊ နေ၊ ဂြိုဟ်၊ နက္ခတ်တာရာစသည်တို့လည်းကောင်း၊ မိုးရေ၊ မီး၊ လေ၊ အအေး၊ အပူစသည်တို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုခပ်သိမ်းသော ပြင်ပပစ္စည်းတရားတို့သည် သတ္တဝါတို့၏ ကုသိုလ်ဖြစ်ထွန်းရန်၊ အကုသိုလ်ဖြစ်ပွားရန်၊ သုခ သို့မဟုတ် ဒုက္ခခံစားရရန်အတွက် အားကြီးသော ပစ္စည်း (ဗလဝပစ္စည်း) များ ဖြစ်ကြကုန်၏။

ဣမေ ဇနာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမာတိ ဗောဓိပက္ခိယ ဓမ္မေ ဝါ ဘာဝေန္တိ, အနာဂတေ ဗုဒ္ဓကာလေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမာတိ ပါရမီဓမ္မေ ဝါ ပရိပူရေန္တိ. တတ္ထ နိဗ္ဗာနံ တေသံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဗလဝပစ္စယော ဟောတိ.

အချို့သော သူတို့သည် ယခုပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ပင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုအံ့ဟူ၍ ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့ကို ပွားများကြကုန်၏။ အချို့သော သူတို့သည် နောင်ပွင့်လတ္တံ့သော ဘုရားရှင်တို့၏ သာသနာတော်၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုအံ့ဟူ၍ ပါရမီတရားတို့ကို ဖြည့်ကျင့်ကြကုန်၏။ ထိုတရားတို့ ပွားများအားထုတ်ရာ၌ နိဗ္ဗာန်သည် ထိုတရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန်အတွက် အားကြီးသော ပစ္စည်း (ဗလဝပစ္စည်း) ဖြစ်၏။

လောကေ နာနာဝေါဟာရဘူတာ နာမပညတ္တိယော စ ဗုဒ္ဓ သာသနေ တိပိဋကပရိယတ္တိဓမ္မဘူတာ နာမပညတ္တိယော စ တေသံ တေသံ အတ္ထာနံ ဇာနနတ္ထာယ ဗလဝပစ္စယော.

လောက၌ အမျိုးမျိုးသော ဝေါဟာရဖြစ်သော နာမပညတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဘုရားသာသနာတော်၌ တိပိဋက ပရိယတ်တရားတော်၌ ပါဝင်သော နာမပညတ်တို့သည်လည်းကောင်း ထိုထိုအနက်အဓိပ္ပာယ်တို့ကို သိရှိနားလည်စေရန်အတွက် အားကြီးသော ပစ္စည်း (ဗလဝပစ္စည်း) ဖြစ်၏။

တတ္ထ သင်္ခတဓမ္မာ နာမ ပစ္စယေ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အသတိ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥပ္ပဇ္ဇိတွာပိ ပစ္စယေ သတိ တိဋ္ဌန္တိ, အသတိ န တိဋ္ဌန္တိ. တသ္မာ တေသံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဌိတိယာ ဝါ ပစ္စယော နာမ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. နိဗ္ဗာနံ ပန ပညတ္တိ စ အသင်္ခတဓမ္မာ ဟောန္တိ [Pg.480] အဇာတိဓမ္မာ အနုပ္ပာဒဓမ္မာ နိစ္စ ဓမ္မာ ဓုဝဓမ္မာ. တသ္မာ တေသံ ဥပ္ပာဒါယ ဝါ ဌိတိယာ ဝါ ပစ္စယော နာမ နတ္ထီတိ.

ထိုတရားတို့တွင် သင်္ခတတရားတို့သည် အကြောင်းတရားရှိမှသာ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏၊ အကြောင်းတရားမရှိက မဖြစ်ပေါ်ကြကုန်။ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးသော်လည်း အကြောင်းတရားရှိမှသာ တည်တံ့နိုင်ကြကုန်၏၊ အကြောင်းတရားမရှိက မတည်တံ့နိုင်ကြကုန်။ ထို့ကြောင့် ထိုသင်္ခတတရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ရန်သော်လည်းကောင်း၊ တည်တံ့ရန်သော်လည်းကောင်း အကြောင်းတရားကို အလိုရှိအပ်၏။ နိဗ္ဗာန်နှင့် ပညတ်တို့သည်ကား အသင်္ခတတရားများ ဖြစ်ကြသဖြင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောမရှိ၊ အသစ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသဘောမရှိ၊ အမြဲမြဲသောတရား၊ အခိုင်အခံ့သောတရားတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုနိဗ္ဗာန်နှင့် ပညတ်တို့ ဖြစ်ပေါ်ရန်သော်လည်းကောင်း၊ တည်တံ့ရန်သော်လည်းကောင်း အကြောင်းတရားဟူ၍ မရှိပေ။

ကုသလော ကုသလဿ ဥပနိဿယော. သဒ္ဓံ ဥပနိဿာယ ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ သမာဒိယတီတိအာဒိနာ သုပါကဋော. တထာ ရာဂံ ဥပနိဿာယ ပါဏံ ဟနတိ, အဒိန္နံ အာဒိယတီတိအာဒိနာ သပ္ပာယံ ဥတုံ သပ္ပာယံ ဘောဇနံ ဥပနိဿာယ ကာယိကံ သုခံ ပစ္စနုဘောတီတိအာဒိနာ စ အကုသလော အကုသလဿ, အဗျာကတော အဗျာကတဿ ဥပနိဿယောပိ သုပါကဋော.

ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ယုံကြည်မှုသဒ္ဓါကို အမှီပြု၍ အလှူပေး၏၊ သီလဆောက်တည်၏ စသည်ဖြင့် အလွန်ထင်ရှားလှပေ၏။ ထို့အတူ ရာဂကို အမှီပြု၍ သူ့အသက်ကို သတ်၏၊ မပေးသည်ကို ယူ၏ စသည်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ လျောက်ပတ်သော ရာသီဥတု၊ လျောက်ပတ်သော အာဟာရကို အမှီပြု၍ ကိုယ်ချမ်းသာမှုကို ခံစားရ၏ စသည်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အကုသိုလ်တရားသည် အကုသိုလ်တရားအားလည်းကောင်း၊ အဗျာကတတရားသည် အဗျာကတတရားအားလည်းကောင်း ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုပုံသည်လည်း အလွန်ထင်ရှားလှပေ၏။

ကုသလော ပန အကုသလဿပိ ဗလဝူပနိဿယော. ဒါနံ ဒတွာ တေန ဒါနေန အတ္တာနံ ဥက္ကံသေတိ, ပရံ ဝမ္ဘေတိ. တထာ သီလ သမ္ပန္နော ဟုတွာ သမာဓိသမ္ပန္နော ဟုတွာ ပညာသမ္ပန္နော ဟုတွာ အတ္တာနံ ဥက္ကံသေတိ, ပရံ ဝမ္ဘေတိ.

ကုသိုလ်တရားသည် အကုသိုလ်တရားအားလည်း အားကြီးသော ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ အလှူပေးပြီးလျှင် ထိုအလှူကို အကြောင်းပြု၍ မိမိကိုယ်ကို မြှောက်စားတတ်၏၊ သူတစ်ပါးကို ရှုတ်ချတတ်၏။ ထို့အတူ သီလနှင့် ပြည့်စုံသူ၊ သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံသူ၊ ပညာနှင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်လာပြီးနောက် မိမိကိုယ်ကို မြှောက်စားတတ်၏၊ သူတစ်ပါးကို ရှုတ်ချတတ်၏။

ကုသလော အဗျာကတဿပိ ဗလဝူပနိဿယော. သဗ္ဗာနိ စတုဘူမိကကုသလကမ္မာနိ ဝါ ကမ္မပရိဝါရာနိ ကုသလာနိ ဝါ ကာလန္တရေ စတုဘူမိကာနံ ဝိပါကာဗျာကတာနံ ဗလဝူပနိဿယော. ဒါနပါရမိံ ပူရေန္တာ ပူရဏကာလေ ဗဟုံ ကာယိကဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တိ. တထာ သီလပါရမိံ နိက္ခမပါရမိံ ပညာပါရမိံ ဝီရိယပါရမိံ ခန္တိပါရမိံ သစ္စပါရမိံ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ မေတ္တာပါရမိံ ဥပေက္ခာ ပါရမိံ. ဧသေဝ နယော ဈာနဘာဝနာ မဂ္ဂဘာဝနာသုပိ.

ကုသိုလ်တရားသည် အဗျာကတတရားအားလည်း အားကြီးသော ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ဘုံလေးပါး၌ ဖြစ်သော ကုသိုလ်ကံအားလုံး သို့မဟုတ် ကုသိုလ်၏ အခြံအရံဖြစ်သော ကုသိုလ်တရားတို့သည် နောင်ကာလ၌ ဘုံလေးပါး၌ ဖြစ်သော ဝိပါတ်အဗျာကတတရားတို့အား အားကြီးသော ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ဒါနပါရမီကို ဖြည့်ကျင့်ကြကုန်သောသူတို့သည် ပါရမီဖြည့်ကျင့်စဉ် ကာလပတ်လုံး များစွာသော ကိုယ်ဆင်းရဲမှုကို ခံစားကြရကုန်၏။ ထို့အတူ သီလပါရမီ၊ နေက္ခမ္မပါရမီ၊ ပညာပါရမီ၊ ဝီရိယပါရမီ၊ ခန္တီပါရမီ၊ သစ္စာပါရမီ၊ အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီ၊ မေတ္တာပါရမီ၊ ဥပေက္ခာပါရမီတို့ကို ဖြည့်ကျင့်ရာ၌လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ဈာန်ဘာဝနာ၊ မဂ်ဘာဝနာတို့ကို ပွားများရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။

အကုသလော ကုသလဿပိ ဗလဝူပနိဿယော. ဣဓေကစ္စော ပါပံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ တဿ ပါပဿ ပဟာနာယ ဒါနသီလဈာနမဂ္ဂကုသလာနိ သမ္ပာဒေတိ. တံ ပါပံ တေသံ ကုသလာနံ ဗလဝူပနိဿယော.

အကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအားလည်း အားကြီးသော ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် မကောင်းမှုကို ပြုမိပြီးနောက် နောင်တတဖန် ပူပန်ခြင်းရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုမကောင်းမှုကို ပယ်ဖျောက်ရန်အတွက် ဒါန၊ သီလ၊ ဈာန်၊ မဂ်ဟူသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ဆည်းပူးအားထုတ်၏။ ထိုပြုမိသော မကောင်းမှုသည် ထိုနောက်မှ ပြုလုပ်သော ကုသိုလ်တရားတို့အား အားကြီးသော ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။

အကုသလော အဗျာကတဿပိ ဗလဝူပနိဿယော. ဣဓ ဗဟူ ဇနာ ဒုစ္စရိတာနိ ကတွာ စတူသု အပါယေသု ပတိတွာ အပါယဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မေပိ ကေစိ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ဒုစ္စရိတကမ္မ ပစ္စယာ ဗဟုံ ဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တိ. ကေစိ ဒုစ္စရိတကမ္မေန ဓနံ လဘိတွာ သုခံ ပစ္စနုဘဝန္တိ. ဗဟုဇ္ဇနာ ရာဂမူလကံ ဗဟုံ ဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တိ, ဒေါသမူလကံ ဒိဋ္ဌိမူလကံ မာနမူလကန္တိ.

အကုသိုလ်တရားသည် အဗျာကတတရားအားလည်း အားကြီးသော ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ဤလောက၌ များစွာသော လူတို့သည် ဒုစရိုက်မှုတို့ကို ပြုလုပ်ကြသဖြင့် အပါယ်လေးပါးသို့ ကျရောက်၍ အပါယ်ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားကြရကုန်၏။ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌လည်း အချို့သောသူတို့သည် မိမိ၏ ဒုစရိုက်ကံကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါး၏ ဒုစရိုက်ကံကြောင့်သော်လည်းကောင်း များစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားကြရကုန်၏။ အချို့သူတို့သည် မကောင်းသော ဒုစရိုက်မှုဖြင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို ရရှိကာ ချမ်းသာကို ခံစားကြရကုန်၏။ များစွာသော လူတို့သည် ရာဂလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲဒုက္ခ၊ ဒေါသလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲဒုက္ခ၊ ဒိဋ္ဌိလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲဒုက္ခ၊ မာနလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲဒုက္ခတို့ကို များစွာ ခံစားကြရကုန်၏။

အဗျာကတော ကုသလဿပိ ဗလဝူပနိဿယော. ဓန သမ္ပတ္တိယာ ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ ပူရေတိ, ပညံ ပူရေတိ, ဘာဝနာသပ္ပာယံ အာဝါသံ ဝါ လေဏံ ဝါ ဂုဟံဝါ ရုက္ခံ ဝါ အရညံ ဝါ ပဗ္ဗတံ ဝါ ဂေါစရဂါမံ ဝါ ဥတုသပ္ပာယံ ဝါ အာဟာရသပ္ပာယံ ဝါ လဘိတွာ တံ တံ ဘာဝနံ ဘာဝေတိ.

အဗျာကတတရားသည် ကုသိုလ်တရားအားလည်း အားကြီးသော ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပြည့်စုံသဖြင့် အလှူပေး၏၊ သီလကို ဖြည့်ကျင့်၏၊ ပညာကို ဖြည့်ကျင့်၏။ ဘာဝနာပွားများရန် လျောက်ပတ်သော ကျောင်း၊ လိုဏ်ဂူ၊ ဂူ၊ သစ်ပင်၊ တော၊ တောင်၊ ဆွမ်းခံရွာ သို့မဟုတ် လျောက်ပတ်သော ရာသီဥတု၊ လျောက်ပတ်သော အာဟာရတို့ကို ရရှိသဖြင့် ထိုထိုသော ဘာဝနာတရားတို့ကို ပွားများအားထုတ်၏။

အဗျာကတော အကုသလဿပိ ဗလဝူပနိဿယော. လောကေ စက္ခုသမ္ပဒံ နိဿာယ ဗဟူနိ ဒဿနမူလာနိ အကုသလာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧသ နယော သောတသမ္ပဒါဒီသု[Pg.481]. တထာ ဟတ္ထသမ္ပဒံ ပါဒသမ္ပဒံ သတ္ထသမ္ပဒံ အာဝုဓသမ္ပဒန္တိအာဒိနာပိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဧဝံ ဥပနိဿယော တိဝိဓော ဟောတိ.

အဗျာကတတရားသည် အကုသိုလ်တရားအားလည်း အားကြီးသော ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ လောက၌ မျက်စိအကြည်ဓာတ် ပြည့်စုံခြင်းကို အမှီပြု၍ မြင်ခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော အကုသိုလ်တရားတို့သည် များစွာ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ကုန်၏။ နားအကြည်ဓာတ် ပြည့်စုံခြင်း စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ထို့အတူ လက်ပြည့်စုံခြင်း၊ ခြေပြည့်စုံခြင်း၊ ဓားပြည့်စုံခြင်း၊ လက်နက်ပြည့်စုံခြင်း စသည်ဖြင့်လည်း ပြောဆိုအပ်၏။ ဤသို့လျှင် ဥပနိဿယပစ္စည်းသည် သုံးမျိုးအပြား ရှိပေ၏။

ဣဓ သုတ္တန္တူပနိဿယောပိ ဝတ္တဗ္ဗော. ကလျာဏမိတ္တံ ဥပ နိဿာယ ပါပမိတ္တံ ဥပနိဿာယ ဂါမံ ဥပနိဿာယ အရညံ ဥပနိဿာယာတိအာဒိနာ ဗဟူသု ဌာနေသု အာဂတော. အပိ စ ပဉ္စနိယာမဓမ္မာ သတ္တလောက သင်္ခါရလောက ဩကာသလောက သင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ လောကာနံ အဝိစ္ဆိန္နပ္ပဝတ္တိယာ ဗလဝပစ္စယာ ဟောန္တိ. အယဉ္စ အတ္ထော နိယာမဒီပနိယံ အမှေဟိ ဝိတ္ထာရတော ဒီပိတောတိ.

ဤပစ္စည်း၌ သုတ္တန်နည်းလာ ဥပနိဿယပစ္စည်းကိုလည်း ပြောဆိုအပ်၏။ မိတ်ဆွေကောင်းကို အမှီပြု၍၊ မိတ်ဆွေယုတ်ကို အမှီပြု၍၊ ရွာကို အမှီပြု၍၊ တောကို အမှီပြု၍ စသည်ဖြင့် သုတ္တန်ကျမ်းဂန်များစွာ၌ လာရှိ၏။ ထို့ပြင် နိယာမတရား ငါးပါးတို့သည် သတ္တလောက၊ သင်္ခါရလောက၊ ဩကာသလောက ဟုဆိုအပ်သော လောကသုံးပါးတို့ မပြတ်မစဲ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပျက်တည်တံ့နေခြင်း အကျိုးငှာ အားကြီးသော အကြောင်းတရားများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုလည်း ငါတို့သည် နိယာမဒီပနီကျမ်း၌ အကျယ်တဝင့် ဖွင့်ပြခဲ့ပြီး ဖြစ်၏။

ကေနဋ္ဌေန အာရမ္မဏူပနိဿယောတိ. အဓိပတိဘူတံ အာရမ္မဏမေဝ အာရမ္မဏိကဓမ္မာနံ ဗလဝနိဿယဋ္ဌေန အာရမ္မဏူပ နိဿယော.

အဘယ်အနက်ကြောင့် အာရမ္မဏူပနိဿယ ဟု ခေါ်ဆိုသနည်း။ အကြီးအမှူးဖြစ်သော အာရုံသည်သာလျှင် အာရုံပြုတတ်သော နာမ်တရားတို့၏ အားကြီးသော မှီရာအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသောကြောင့် အာရမ္မဏူပနိဿယ ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

ကေနဋ္ဌေန အနန္တရူပနိဿယောတိ. ပုရိမံ အနန္တရစိတ္တမေဝ ပစ္ဆိမဿ အနန္တရစိတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတ္ထာယ ဗလဝနိဿယဋ္ဌေန အနန္တရူပနိဿယော. မာတာ ဝိယ ပုရိမစိတ္တံ, ပုတ္တော ဝိယ ပစ္ဆိမစိတ္တံ. ယထာ မာတာ အတ္တနော အနန္တရေ ပုတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတ္ထာယ ဗလဝူပ နိဿယော ဟောတိ, တထာ ပုရိမစိတ္တံ ပစ္ဆိမစိတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတ္ထာယာတိ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် အနန္တရူပနိဿယ ဟု ခေါ်ဆိုသနည်း။ ရှေးရှေး၌ ဖြစ်သော အခြားမဲ့စိတ်သည်သာလျှင် နောက်နောက်၌ ဖြစ်သော အခြားမဲ့စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းအကျိုးငှာ အားကြီးသော မှီရာအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသောကြောင့် အနန္တရူပနိဿယ ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ရှေးစိတ်သည် အမိကဲ့သို့ဖြစ်၍၊ နောက်စိတ်သည် သားကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ မိခင်သည် မိမိ၏ နောက်၌ သားဖြစ်ပေါ်လာခြင်းအကျိုးငှာ အားကြီးသော အမှီအကူဖြစ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ရှေးစိတ်သည် နောက်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းအကျိုးငှာ အားကြီးသော အမှီအကူ ဖြစ်ပေ၏။

ကေနဋ္ဌေန ပကတူပနိဿယောတိ. ပကတိယာဝ လောကေ ပဏ္ဍိတာနံ ပါကဋော ဥပနိဿယော ပကတူပနိဿယော.

အဘယ်အနက်ကြောင့် ပကတူပနိဿယ ဟု ခေါ်ဆိုသနည်း။ လောက၌ ပညာရှိတို့အား ပကတိအတိုင်းပင် ထင်ရှားသော ဥပနိဿယဖြစ်သောကြောင့် ပကတူပနိဿယ ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

ဧတ္ထ စ အနန္တရူပနိဿယာနုဘာဝေါ အနန္တရစိတ္တေ ဧဝ ဖရတိ. ပကတူပနိဿယာနုဘာဝေါ ပန ဒူရေပိ ဖရတိယေဝ. တထာ ဟိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ပုရိမေသု ဒိဝသေသု ဝါ မာသေသု ဝါ သံဝစ္ဆရေသု ဝါ ဒိဋ္ဌသုတဃာယိတသာယိတဖုသိတဝိညာတာနိ အာရမ္မဏာနိ ပစ္ဆာတထာရူပေ ပစ္စယေ သတိ ဝဿသတေပိ မနောဒွါရေ အာပါတံ အာဂစ္ဆန္တိ. ဣဒံ နာမ ပုဗ္ဗေ မယာ ဒိဋ္ဌံ သုတန္တိအာဒိနာ သတ္တာ အနုဿရန္တိ. ဩပပါတိကသတ္တာ ပန ပုရိမဘဝံပိ အနုဿရန္တိ. တထာ မနုဿေသုပိ အပ္ပေကစ္စေ ဇာတိဿရသညာလာဘိနော. တထာ ပုဗ္ဗေ အနေကသတသဟဿေသု ဒိဋ္ဌာဒီသု ဝတ္ထူသု ပစ္ဆာ ဧကသ္မိံ ခဏေ ဧကံ ဝတ္ထုံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ တသ္မိံ ဧဝ ခဏေ ဗဟူသုပိ တေသု မနောဝိညာဏသန္တာနံ ဖရမာနံ ပဝတ္တတီတိ. ဥပနိဿယပစ္စယ ဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဤပစ္စည်း၌ ထပ်လောင်းပြောဆိုရန် ရှိပေသေး၏။ အနန္တရူပနိဿယ၏ စွမ်းအင်သတ္တိသည် အခြားမဲ့ဖြစ်သော နောက်စိတ်၌သာ ပျံ့နှံ့သက်ရောက်၏။ ပကတူပနိဿယ၏ စွမ်းအင်သတ္တိကား အလွန်ဝေးကွာသော အရာတို့၌လည်း ပျံ့နှံ့သက်ရောက်နိုင်သည်သာတည်း။ ထို့ကြောင့် ဤဘဝ၌ လွန်ခဲ့သော နေ့ရက်များ၊ လများ၊ နှစ်များစွာက မြင်ခဲ့၊ ကြားခဲ့၊ နမ်းခဲ့၊ စားခဲ့၊ ထိတွေ့ခဲ့၊ သိရှိခဲ့ဖူးသော အာရုံတို့သည် နောင်အခါ၌ သင့်လျော်သော အကြောင်းတရားရှိပါက အနှစ်တစ်ရာ လွန်သော်လည်း မနောဒွါရ၌ ထင်ဟပ်လာကြကုန်၏။ 'ဤအရာကို ငါသည် ရှေးယခင်က မြင်ဖူးသည်၊ ကြားဖူးသည်' စသည်ဖြင့် သတ္တဝါတို့သည် ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရကြကုန်၏။ ဥပပါတိကသတ္တဝါတို့သည်ကား ရှေးဘဝကိုပင် ပြန်လည်အောက်မေ့နိုင်ကြကုန်၏။ ထို့အတူ လူတို့တွင်လည်း အချို့သောသူတို့သည် ရှေးဘဝကို အောက်မေ့နိုင်သောသညာ (ဇာတိဿရသညာ) ကို ရရှိကြကုန်၏။ ထို့အတူ ရှေးယခင်က အသိန်းအသန်းမကသော မြင်ဖူးကြားဖူးသော အရာဝတ္ထုတို့အနက် နောင်အခါ တစ်ခဏမျှအတွင်း ဝတ္ထုတစ်ခုခုကို မြင်ရခြင်း သို့မဟုတ် ကြားရခြင်းကြောင့် ထိုခဏ၌ပင် များစွာသော ထိုအရာဝတ္ထုတို့၌ စိတ်ဝိညာဉ်အစဉ်သည် ပျံ့နှံ့လျက် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပေ၏။ ဥပနိဿယပစ္စည်းပြဆိုချက် ပြီးဆုံးပါပြီ။

၁၀. ပုရေဇာတပစ္စယော

၁၀. ပုရေဇာတပစ္စည်း

တိဝိဓော ပုရေဇာတပစ္စယော. ဝတ္ထုပုရေဇာတပစ္စယော စ အာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စယော စ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စယော စ.

ပုရေဇာတပစ္စည်းသည် သုံးမျိုးရှိ၏။ ဝတ္ထုပုရေဇာတပစ္စည်း၊ အာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စည်းနှင့် ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။

တတ္ထ [Pg.482] ဝတ္ထုပုရေဇာတော စ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတော စ ပုဗ္ဗေ နိဿယပစ္စယေ နိဿယနာမေန ဝုတ္တာ ဧဝ.

ထိုသုံးမျိုးတို့တွင် ဝတ္ထုပုရေဇာတပစ္စည်းနှင့် ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စည်းတို့သည် ရှေးဦးစွာ ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော နိဿယပစ္စည်း၌ နိဿယဟူသော အမည်ဖြင့် ဟောကြားခဲ့ပြီး ဖြစ်ကုန်၏။

အာရမ္မဏပုရေဇာတော နာမ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ အဋ္ဌာရသနိပ္ဖန္နရူပါနိ ဧဝ. တေသုပိ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ရူပသဒ္ဒါဒီနိ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ ပဉ္စန္နံ ပဉ္စဝိညာဏ ဝီထိစိတ္တာနံ နိယမတော အာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ. ယထာ ဟိ ဝီဏာသဒ္ဒါ နာမ ဝီဏာတန္တီသု ဝီဏာဒဏ္ဍကေန ပဟရဏ ပစ္စယာ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝဉ္စ သတိ တေ သဒ္ဒါ ပုရေဇာတာဟိ ဝီဏာတန္တိ ဝီဏာဒဏ္ဍကေဟိ ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောန္တိ. ဧဝမေဝံ ပဉ္စ ဝိညာဏ ဝီထိစိတ္တာနိပိ ပဉ္စသု ဝတ္ထုဒွါရေသု ပဉ္စန္နံ အာရမ္မဏာနံ အာပါတာဂမန ပစ္စယာ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အာပါတာဂမနဉ္စ တေသံ ဒွိန္နံ ဌိတိပတ္တကာလေ ဧဝ ဟောတိ. န ကေဝလဉ္စ တသ္မိံ ကာလေ တာနိ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ တေသု ပဉ္စဝတ္ထူသု ဧဝ အာပါတမာဂစ္ဆန္တိ. အထ ခေါ ဘဝင်္ဂမနောဒွါရေပိ အာပါတံ အာဂစ္ဆန္တိယေဝ. တသ္မိံ အာပါတဂမနတ္တာ ဧဝ တံ ဘဝင်္ဂမ္ပိ ဒွိက္ခတ္တုံ စလိတွာ ဥပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒေ ဧဝ တာနိ ဝီထိစိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝဉ္စ သတိ တာနိ ဝီထိစိတ္တာနိ ပုရေဇာတေဟိ ဝတ္ထု ဒွါရာရမ္မဏေဟိ ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောန္တီတိ. တာနိ ပန သဗ္ဗာနိပိ အဋ္ဌာရသနိပ္ဖန္နရူပါနိ နိရုဒ္ဓါနိ ဟုတွာ အတီတာနိပိ ဟောန္တိ, အနုပ္ပန္နာနိ ဟုတွာ အနာဂတာနိပိ ဟောန္တိ. ဥပ္ပန္နာနိ ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နာနိပိ ဟောန္တိ. သဗ္ဗာနိပိ မနောဝိညာဏဝီထိစိတ္တာနံ အာရမ္မဏာနိ ဟောန္တိ. တေသု ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဧဝ တေသံ အာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ. ယဒါ ဒူရေ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ ဌိတံ တံ တံ အာရမ္မဏဝတ္ထုံ မနသာ ဧဝ အာရမ္မဏံ ကရောတိ, တဒါ တံ တံ ဝတ္ထု သစေ တတ္ထ တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနံ ဟောတိ, ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ ဟောတိ. ပုရေဇာတပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာရမ္မဏပုရေဇာတဟူသည် ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော နိပ္ဖန္နရုပ် ၁၈ ပါးတို့သာ ဖြစ်သည်။ ထိုရုပ် ၁၈ ပါးတို့တွင်လည်း ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံစသော ငါးပါးသော အာရုံတို့သည် ငါးပါးသော ပဉ္စဝိညာဏ်ဝီထိစိတ်တို့အား စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်အရ အာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြကုန်၏။ ဥပမာအားဖြင့် စောင်းသံဟူသည် စောင်းကြိုးတို့၌ စောင်းလက်တံဖြင့် ခေါက်ခတ်တီးခတ်ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ရာ၌ ထိုစောင်းသံတို့သည် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်နှင့်ပြီးသော စောင်းကြိုး၊ စောင်းလက်တံတို့ မရှိဘဲ မဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြကုန်။ ထို့အတူပင် ပဉ္စဝိညာဏ်ဝီထိစိတ်တို့သည်လည်း ငါးပါးသော ဝတ္ထုဒွါရတို့၌ ငါးပါးသော အာရုံတို့ ဆိုက်ရောက်လာခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ ထိုအာရုံငါးပါးတို့ ဆိုက်ရောက်လာခြင်းသည်လည်း ထိုဒွါရနှင့် အာရုံနှစ်ပါးတို့၏ ဌီတိက္ခဏ (တည်ဆဲကာလ) သို့ ရောက်ရှိချိန်၌သာ ဖြစ်၏။ ထိုကာလ၌ ထိုအာရုံငါးပါးတို့သည် ထိုဝတ္ထုဒွါရငါးပါးတို့၌သာ ဆိုက်ရောက်လာကြသည်မဟုတ်၊ မနောဒွါရဖြစ်သော ဘဝင်၌လည်း ဆိုက်ရောက်လာကြသည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ ဆိုက်ရောက်လာခြင်းကြောင့်ပင် ထိုဘဝင်သည်လည်း နှစ်ကြိမ်တုန်လှုပ်၍ ပြတ်စဲသွား၏။ ဘဝင်ပြတ်စဲသွားသည်ရှိသော် ထိုဝီထိစိတ်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ရာ ထိုဝီထိစိတ်တို့သည် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်နှင့်ပြီးသော ဝတ္ထု၊ ဒွါရ၊ အာရုံတို့ မရှိဘဲ မဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြကုန်။ ထိုရုပ် ၁၈ ပါးတို့သည်လည်း ချုပ်ငြိမ်းသွားကုန်သဖြင့် အတိတ်ရုပ်များလည်း ဖြစ်ကုန်၏၊ မဖြစ်ပေါ်သေးသဖြင့် အနာဂတ်ရုပ်များလည်း ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖြစ်ဆဲဖြစ်သဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ်များလည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုရုပ်အားလုံးတို့သည်ပင် မနောဝိညာဏဝီထိစိတ်တို့၏ အာရုံများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုရုပ်တို့အနက် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ်များသာလျှင် ထိုစိတ်တို့အား အာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ အကြင်အခါ၌ ဝေးသောအရပ်၌ ရှိသော သို့မဟုတ် ဖုံးကွယ်ထားသော ထိုထိုအာရုံဝတ္ထုကို စိတ်ဖြင့်သာ အာရုံပြု၏၊ ထိုအခါ၌ ထိုထိုဝတ္ထုသည် ထိုထိုအရပ်၌ ထင်ရှားရှိနေပါက ပစ္စုပ္ပန်အာရုံမည်၏။ အာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စည်းပြချက် ပြီး၏။

၁၁. ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော

၁၁. ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း။

ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ပစ္စုပ္ပန္နံ စိတ္တံ ပုရေဇာတဿ ပစ္စုပ္ပန္နဿ စတု သမုဋ္ဌာနိကဿ ရူပကာယဿ ဝုဍ္ဎိဝိရုဠှိယာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော. ယထာ တံ ပစ္ဆိမဝဿေသု အနုဝဿံ ဝဿမာနာနိ ဝဿောဒကာနိ ပုရိမဝဿေသု ဇာတာနံ ရုက္ခပေါတကာနံ ဝုဍ္ဎိဝိရုဠှိယာ ပစ္ဆာဇာတ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ.

နောက်နောက်၌ဖြစ်သော ပစ္စုပ္ပန်စိတ်သည် ရှေးဦးစွာဖြစ်နှင့်သော ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ကမ္မ၊ စိတ္တ၊ ဥတု၊ အာဟာရ တည်းဟူသော သမုဋ္ဌာန်လေးပါးကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်အပေါင်း၏ ကြီးပွားစည်ပင်ခြင်းငှာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ဥပမာအားဖြင့် နောက်နှောင်းသော နှစ်တို့၌ အစဉ်အတိုင်း ရွာသွန်းသော မိုးရေတို့သည် ရှေးဦးနှစ်တို့၌ ပေါက်ရောက်ပြီးသော သစ်ပင်ပျိုတို့၏ ကြီးပွားစည်ပင်ခြင်းငှာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

တတ္ထ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ စိတ္တန္တိ ပဌမဘဝင်္ဂတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ စုတိ စိတ္တာ သဗ္ဗံ စိတ္တံ ဝုစ္စတိ. ပုရေဇာတဿာတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နံ ကမ္မဇရူပကာယံ အာဒိံ ကတွာ အဇ္ဈတ္တသန္တာနပရိယာပန္နော သဗ္ဗော စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပကာယော ဝုစ္စတိ.

ထိုပစ္စည်း၌ 'နောက်နောက်၌ဖြစ်သော စိတ်' ဟူသည် ပထမဘဝင်စိတ်မှ စ၍ စုတိစိတ်တိုင်အောင်သော စိတ်အားလုံးကို ဆိုလိုသည်။ 'ရှေးဦးစွာဖြစ်နှင့်သော ရုပ်အပေါင်း' ဟူသည်ကား ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့်အတူ ဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်အစုကို အစပြု၍ သန္တာန်တွင်း၌ ပါဝင်သော ကမ္မ၊ စိတ္တ၊ ဥတု၊ အာဟာရဟူသော သမုဋ္ဌာန်လေးပါးကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်အပေါင်းအားလုံးကို ဆိုလိုသည်။

ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နဿ ကမ္မဇရူပကာယဿ ပဌမ ဘဝင်္ဂါဒီနိ ပန္နရသဘဝင်္ဂစိတ္တာနိ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ. ပဋိသန္ဓိ စိတ္တံ ပန တေန ကာယေန သဟုပ္ပန္နတ္တာ [Pg.483] ပစ္ဆဇာတံ န ဟောတိ. သောဠသမဘဝင်္ဂစိတ္တဉ္စ တဿ ကာယဿ ဘိဇ္ဇနက္ခေတ္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ပစ္စယော န ဟောတိ. တသ္မာ ပန္နရသဘဝင်္ဂစိတ္တာနီတိ ဝုတ္တံ.

ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့်အတူ ဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်အစုအား ပထမဘဝင်အစရှိသော ၁၅ ပါးသော ဘဝင်စိတ်တို့သည် ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည်ကား ထိုရုပ်အစုနှင့်အတူ တပြိုင်နက်ဖြစ်သောကြောင့် နောက်မှဖြစ်သော ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း မဖြစ်နိုင်ပေ။ ၁၆ ပါးမြောက် ဘဝင်စိတ်သည်လည်း ထိုရုပ်အစု၏ ချုပ်ပျောက်ရာ ကာလ (ဘင်္ဂက္ခဏ) ၌ ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းမဖြစ်နိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၅ ပါးသော ဘဝင်စိတ်တို့ဟူ၍ ဆိုအပ်သည်။

ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏေ ပန ဒွေ ရူပကာယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ကမ္မဇရူပကာယော စ ဥတုဇရူပကာယောစ. တထာ ဘင်္ဂက္ခဏေပိ. ပဌမဘဝင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ပန တယော ရူပကာယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ကမ္မဇရူပကာယော စ ဥတုဇရူပကာယော စ စိတ္တဇရူပကာယော စ. ယဒါ ဗဟိဒ္ဓါဟာရပ္ဖရဏံ လဘိတွာ အဇ္ဈတ္တာဟာရော အာဟာရဇရူပကာယံ ဇနေတိ, တတော ပဋ္ဌာယ စတုသမုဋ္ဌာနိကာ စတ္တာရော ရူပကာယာ ဒီပ ဇာလာ ဝိယ ပဝတ္တန္တိ. တေ ဥပ္ပာဒက္ခဏံ အတိက္ကမ္မ ယာဝ ဌိတိဘာဝေန ဓရန္တိ, တာဝ ပန္နရသစိတ္တာနိ တေသံ ကာယာနံ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိယေဝ.

ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ တည်ဆဲ (ဌီတိ) ကာလ၌မူကား ကမ္မဇရုပ်အစုနှင့် ဥတုဇရုပ်အစုဟူ၍ ရုပ်အစုနှစ်စုတို့ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထို့အတူ ဘင်္ဂက္ခဏ (ချုပ်ဆဲကာလ) ၌လည်း ဖြစ်၏။ ပထမဘဝင်စိတ်၏ ဖြစ်ဆဲ (ဥပါဒ်) ကာလ၌မူကား ကမ္မဇရုပ်အစု၊ ဥတုဇရုပ်အစုနှင့် စိတ္တဇရုပ်အစုဟူ၍ ရုပ်အစုသုံးစုတို့ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ပြင်ပမှစားသုံးလိုက်သော အာဟာရ၏ ပျံ့နှံ့မှုကို ရရှိ၍ အတွင်းအာဟာရသည် အာဟာရဇရုပ်အစုကို ဖြစ်ပေါ်စေသောအခါမှစ၍ သမုဋ္ဌာန်လေးပါးကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်အစုလေးခုတို့သည် ဆီမီးတောက်ကဲ့သို့ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ ထိုရုပ်အစုတို့သည် ဖြစ်ဆဲ (ဥပါဒ်) ခဏကို လွန်မြောက်၍ တည်ဆဲ (ဌီတိ) အခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေသရွေ့ ကာလပတ်လုံး နောက်နောက်၌ဖြစ်သော ၁၅ ပါးသော စိတ်တို့သည် ထိုရုပ်အစုတို့အား ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်သာ ဖြစ်၏။

ဝုဍ္ဎိဝိရုဠှိယာတိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပသန္တတိယာ ဥပရူပရိ ဝုဍ္ဎိယာ စ ဝိရုဠှိယာ စ. တထာဟိ ပုရိမာ ပုရိမာ စတ္တာရော ရူပကာယာ သစေ ပစ္ဆာဇာတ ပစ္စယံ ပုနပ္ပုနံ လဘန္တိ, ဧဝံ သတိ တေ နိရုဇ္ဈန္တာပိ ပစ္ဆာရူပသန္တတိပရမ္ပရာနံ ဝုဍ္ဎိယာ စ ဝိရုဠှိယာ စ ဝေပုလ္လာယ စ ဗလဝ ပစ္စယာ ဟုတွာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ. ပစ္ဆာဇာတပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

’ဝုဒ္ဓိဝိရုဠှိယာ’ ဟူသည် သမုဋ္ဌာန်လေးပါးကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်အစဉ်၏ အဆင့်ဆင့် တိုးပွားခြင်းနှင့် စည်ပင်ပြန့်ပွားခြင်းငှာ ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဦးစွာဖြစ်သော သမုဋ္ဌာန်လေးပါးကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်အစုတို့သည် အကယ်၍ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းကို ထပ်ခါတလဲလဲ ရရှိကြပါမူ၊ ထိုသို့ရရှိခြင်းကြောင့် ထိုရုပ်အစုတို့သည် ချုပ်ငြိမ်းသွားကြသော်လည်း နောက်မှဖြစ်သော ရုပ်အစဉ်အဆက်တို့၏ တိုးပွားခြင်း၊ စည်ပင်ခြင်းနှင့် ပြန့်ပွားခြင်းတို့အတွက် အားကောင်းသော အကြောင်း (ပစ္စည်း) ဖြစ်၍ ချုပ်ငြိမ်းကြကုန်၏။ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းပြချက် ပြီး၏။

၁၂. အာသေဝနပစ္စယော

၁၂. အာသေဝနပစ္စည်း။

ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တာနိ သတ္တရသ လောကိယကုသလ စိတ္တာနိ အာဝဇ္ဇနဒွယဝဇ္ဇိတာနိ အဋ္ဌာရသကိရိယစိတ္တာနီတိ သတ္တ စတ္တာလီသံ လောကိယဇဝနစိတ္တာနိ အာသေဝနပစ္စယော. တေသု နိရန္တရပ္ပဝတ္တံ ဇဝနသန္တတိံ ပတွာ ပုရိမံ ပုရိမံ ဇဝနစိတ္တံ အာသေဝန ပစ္စယော. စတူဟိ မဂ္ဂစိတ္တေဟိ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ စိတ္တံ အာသေဝနပစ္စယုပ္ပန္နံ.

အကုသိုလ်စိတ် ၁၂ ပါး၊ လောကီကုသိုလ်စိတ် ၁၇ ပါး၊ အာဝဇ္ဇန်းနှစ်ပါးကို ချန်လှပ်ထားသော ကြိယာစိတ် ၁၈ ပါး တည်းဟူသော လောကီဇောစိတ် ၄၇ ပါးတို့သည် အာသေဝနပစ္စည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုစိတ်တို့တွင် အကြားမရှိ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်သော ဇောအစဉ်သို့ ရောက်ရှိသော် ရှေးဦးဖြစ်သော ဇောစိတ်သည် အာသေဝနပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ မဂ်စိတ်လေးပါးနှင့် နောက်နောက်၌ ဖြစ်သော စိတ်သည် အာသေဝနပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန် ဖြစ်၏။

ကေနဋ္ဌေန အာသေဝနန္တိ. ဥပရူပရိပဂုဏဘာဝဝဍ္ဎနတ္ထံထာမ ဗလဝဍ္ဎနတ္ထဉ္စ ပရိဝါသဂ္ဂါဟာပနဋ္ဌေန.

အဘယ်အနက်ကြောင့် အာသေဝန ဟု ခေါ်ဆိုသနည်း။ အဆင့်ဆင့် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာမှုကို တိုးပွားစေရန်နှင့် အားအစွမ်းကို တိုးပွားစေရန်အလို့ငှာ မိမိ၏ အငွေ့အသက်ကို စွဲမြဲစွာ စိမ့်ဝင်စေတတ်သော အနက်ကြောင့် ဖြစ်၏။

တတ္ထ ပဂုဏဘာဝေါတိ ပုနပ္ပုနံ သဇ္ဈာယိတဿ ပါဠိပါဌဿ သုခေန ပဝတ္တနံ ဝိယ ဇဝနဋ္ဌာနဇဝနကိစ္စသင်္ခါတေ ဌာနကိစ္စဝိသေသေ ပစ္ဆိမ ပစ္ဆိမစိတ္တဿ သုခေန ပဝတ္တနံ. ပရိဝါသော နာမ ကောသေယျဝတ္ထံ ပုနပ္ပုနံ သုဂန္ဓေန ပရိဝါသနံ ဝိယ စိတ္တသန္တာနေ ပုနပ္ပုန္နံ ရဇ္ဇနဒုဿနာဒိနာ ဝါ အရဇ္ဇန အဒုဿနာဒိနာ ဝါ ပရိဝါသနံ. ပုရိမသ္မိံ ဇဝနစိတ္တေ နိရုဒ္ဓေပိ တဿ ဇဝနဝေဂေါ န နိရုဇ္ဈတိ, ပစ္ဆိမံ စိတ္တသန္တာနံ ဖရမာနော ပဝတ္တတိယေဝ. တသ္မာ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ဇဝနစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ တေန ဝေဂေန ပဂ္ဂဟိတံ ဗလဝတရံ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ [Pg.484] ပုရိမစိတ္တံ အတ္တနော ပရိဝါသံ ပစ္ဆိမစိတ္တံ ဂဏှာပေတိ. ပစ္ဆိမဉ္စ စိတ္တံ ပုရိမဿ စိတ္တဿ ပရိဝါသံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တတိ. ဧဝံ သန္တေပိ သော အာသေဝနဝေဂေါ ပကတိယာ သတ္တဟိ စိတ္တဝါရေဟိ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတိ, တတော ပရံ တဒါရမ္မဏဝိပါက စိတ္တံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဘဝင်္ဂ စိတ္တဝါရော ဝါ ပဝတ္တတိ.

ထိုစကား၌ ’ကျွမ်းကျင်လိမ္မာမှု (ပဂုဏဘာဝ)’ ဟူသည် အထပ်ထပ် ရွတ်ဖတ်ပူဇော်အပ်သော ပါဠိစာသားသည် လွယ်ကူစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့၊ ဇော၏နေရာနှင့် ဇော၏ကိစ္စဟု ဆိုအပ်သော အထူးသဖြင့် တည်ရာ ကိစ္စတို့၌ နောက်နောက်သော စိတ်သည် လွယ်ကူစွာ ဖြစ်ပေါ်လည်ပတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ’မိမိ၏အငွေ့အသက်ကို စိမ့်ဝင်စေခြင်း (ပရိဝါသ)’ ဟူသည် ပိုးထည်ကို မွှေးကြိုင်သော နံ့သာမျိုးဖြင့် အထပ်ထပ် အမွှေးနံ့သာ စိမ့်ဝင်စေသကဲ့သို့၊ စိတ်အစဉ်၌ အထပ်ထပ် တပ်မက်ခြင်း (ရာဂ)၊ ပြစ်မှားခြင်း (ဒေါသ) စသည်တို့ဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ မတပ်မက်ခြင်း (အရဇ္ဇန)၊ မပြစ်မှားခြင်း (အဒုဿန) စသည်တို့ဖြင့် သော်လည်းကောင်း အမွှေးနံ့သာ စိမ့်ဝင်စေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ရှေးဦးဖြစ်သော ဇောစိတ်သည် ချုပ်ငြိမ်းသွားသော်လည်း ထိုဇောစိတ်၏ အဟုန် (ဇောဝေဂ) သည် ချုပ်ပျောက်မသွားဘဲ၊ နောက်မှဖြစ်သော စိတ်အစဉ်သို့ ပျံ့နှံ့၍ လည်ပတ်လျက်ရှိနေ၏။ ထို့ကြောင့် နောက်နောက်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဇောစိတ်သည် ထိုအဟုန်ဖြင့် မစောင်မအပ်သဖြင့် သာ၍ အားကောင်းလျက် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ဤသို့ဖြင့် ရှေးဦးစိတ်သည် မိမိ၏ အငွေ့အသက်ကို နောက်စိတ်အား စွဲမြဲစေ၏။ နောက်စိတ်သည်လည်း ရှေးဦးစိတ်၏ အငွေ့အသက်ကို ခံယူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုသို့ ဖြစ်ပေါ်လည်ပတ်သော်လည်း ထိုအာသေဝနအဟုန်သည် ဓမ္မတာအားဖြင့် ခုနစ်ကြိမ်မြောက်သော စိတ်ဝါရ၌ ကုန်ဆုံးသွား၏။ ထိုမှနောက်၌ကား တဒါရုံဝိပါက်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသော်လည်းကောင်း၊ ဘဝင်စိတ်ဝါရ လည်ပတ်ခြင်းသော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်၏။

ဣဓ သုတ္တန္တာသေဝနပစ္စယောပိ ဝတ္တဗ္ဗော. သတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေတိ, သမ္မပ္ပဓာနံ ဘာဝေတိ, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ, ဓမ္မ ဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပံ ဘာဝေတီတိအာဒိနာ ဗဟူသု ဌာနေသု ဝုတ္တော. တတ္ထ ဘာဝေတီတိ ဧကံပိ ဒိဝသံ ဘာဝေတိ, သတ္တပိ ဒိဝသာနိ ဘာဝေတိ, ဧကံပိ မာသံ ဘာဝေတိ, သတ္တပိ မာသာနိ ဘာဝေတိ, ဧကံပိ သံဝစ္ဆရံ ဘာဝေတိ, သတ္တပိ သံဝစ္ဆရာနိ ဘာဝေတီတိ အတ္ထော.

ဤ၌ သုတ္တန်ဒေသနာလာ အာသေဝနပစ္စည်းကိုလည်း ပြောဆိုအပ်ပေ၏။ 'သတိပဋ္ဌာန်ကို ပွားများ၏၊ သမ္မပ္ပဓာန်ကို ပွားများ၏၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွားများ၏၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွားများ၏၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိကို ပွားများ၏၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပကို ပွားများ၏' စသည်ဖြင့် များစွာသော ဒေသနာတို့၌ ဟောကြားတော်မူအပ်၏။ ထိုဒေသနာတို့၌ 'ပွားများ၏ (ဘာဝေတိ)' ဆိုသည်မှာ တစ်ရက်သော်လည်းကောင်း၊ ခုနစ်ရက်သော်လည်းကောင်း၊ တစ်လသော်လည်းကောင်း၊ ခုနစ်လသော်လည်းကောင်း၊ တစ်နှစ်သော်လည်းကောင်း၊ ခုနစ်နှစ်သော်လည်းကောင်း ထပ်တလဲလဲ အဖန်ဖန် ပွားများအားထုတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

ပုရိမပုရိမေသု ဘဝေသု အာသေဝိတာနိ ဘာဝိတာနိ ဗဟုလီ ကတာနိ ကုသလာနိ ဝါ အကုသလာနိ ဝါ ပစ္ဆိမပစ္ဆိမေသု ဘဝေသု ဗလဝတရာနံ ကုသလာနံ ဝါ အကုသလာနံ ဝါ ဥပ္ပတ္တိယာ အာသေဝန ပစ္စယော.

ရှေးရှေးသော ဘဝတို့၌ အဖန်ဖန် မှီဝဲအပ်၊ ပွားများအပ်၊ များစွာပြုအပ်ကုန်သော ကုသိုလ် သို့မဟုတ် အကုသိုလ်တရားတို့သည် နောက်နောင်သော ဘဝတို့၌ သာလွန်ထက်မြက်သော ကုသိုလ် သို့မဟုတ် အကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အာသေဝနပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။

ကာလန္တရေ ဝါ ဘဝန္တရေ ဝါ တာဒိသာနံ ကုသလာကုသလာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော ဥပနိဿယပစ္စယော နာမ. တေသံယေဝ ဗလဝတရတ္ထာယ ပစ္စယော အာသေဝနပစ္စယော နာမ.

အခြားသော ကာလ၌ဖြစ်စေ၊ အခြားသော ဘဝ၌ဖြစ်စေ ထိုကဲ့သို့သော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းသည် ဥပနိဿယပစ္စည်း မည်၏။ ထိုတရားတို့ သာလွန်ထက်မြက် စွမ်းအားရှိစေရန် ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းသည်ကား အာသေဝနပစ္စည်း မည်၏။

လောကေပိ မဟန္တေသု စိတ္တဘာဝနာကမ္မေသု ဝါစာ ဘာဝနာကမ္မေသု ကာယဘာဝနာကမ္မေသု အင်္ဂပစ္စင်္ဂဘာဝနာကမ္မေသု ကမ္မာယတနသိပ္ပာယတနဝိဇ္ဇာဌာနေသု စ အာသေဝနာ ဘာဝနာ ဗဟုလီကမ္မာနံ နိဿန္ဒဂုဏာ နာမ သန္ဒိဿန္တိယေဝ.

လောက၌လည်း ကြီးမြတ်သော စိတ်ကိုပွားများခြင်း လုပ်ငန်း၊ နှုတ်ကိုပွားများခြင်း လုပ်ငန်း၊ ကိုယ်ကိုပွားများခြင်း လုပ်ငန်း၊ ခြေလက်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့ကို ပွားများခြင်း လုပ်ငန်းများ၌လည်းကောင်း၊ လုပ်ငန်းဆောင်တာ အတတ်ပညာ၊ သိပ္ပံပညာ၊ ဝိဇ္ဇာပညာရပ်တို့၌လည်းကောင်း အဖန်ဖန်မှီဝဲခြင်း၊ ပွားများခြင်း၊ အထပ်ထပ်ပြုလုပ်ခြင်းတို့၏ အကျိုးရလဒ် (နိဿန္ဒဂုဏ်) တို့ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။

သဗ္ဗေသံ ခဏိကဓမ္မာနံ မဇ္ဈေ ဧဝရူပဿ အာသေဝန ပစ္စယဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပုရိသဗလပုရိသထာမာနံ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎန ဝသေန စိရကာလံ ပဝတ္တိတာနိ ပုရိသကမ္မာနိ နိပ္ဖတ္တိံ ပါပုဏန္တိ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဘာဝံပိ ဂစ္ဆန္တိ. အာသေဝနပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ခဏမျှသာ ဖြစ်ပျက်တတ်သော ခဏိကတရားအားလုံးတို့၏အလယ်၌ ဤကဲ့သို့သော အာသေဝနပစ္စည်း တည်ရှိနေသောကြောင့်၊ ယောက်ျားတို့၏ အားအစွမ်း၊ လုံ့လဝီရိယတို့သည် အဆင့်ဆင့် တိုးတက်ထက်သန်လာကာ ကာလရှည်ကြာစွာ အားထုတ်အပ်သော လူသားတို့၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုလုပ်ငန်းများသည် ပြီးပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကြရကုန်၏၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ရှင် ဘုရားအဖြစ်သို့ပင် ရောက်ရှိကြရကုန်၏။ အာသေဝနပစ္စည်းညွှန်းဆိုချက် ပြီး၏။

၁၃. ကမ္မပစ္စယော

၁၃. ကမ္မပစ္စည်း

ဒုဝိဓော ကမ္မပစ္စယော သဟဇာတကမ္မပစ္စယော နာနာက္ခဏိက ကမ္မပစ္စယော.

ကမ္မပစ္စည်းသည် သဟဇาတကမ္မပစ္စည်း၊ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်းဟု နှစ်မျိုးရှိ၏။

တတ္ထ ခဏတ္တယသမင်္ဂိ ဘူတာ သဗ္ဗာပိ ကုသလာကုသလာ ဗျာကတစေတနာ သဟဇာတကမ္မ ပစ္စယော. စေတနာသမ္ပယုတ္တာ သဗ္ဗေပိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာစ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နာ ကမ္မဇရူပဓမ္မာ စ ပဝတ္တိကာလေ သဗ္ဗေပိ စိတ္တဇရူပဓမ္မာ စ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ခဏသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံကုန်သော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ ဗျာကတ်ဖြစ်သော စေတနာအားလုံးတို့သည် သဟဇာတကမ္မပစ္စည်း တရားများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုစေတနာနှင့် ယှဉ်ဖက်ဖြစ်ကုန်သော စိတ်၊ စေတသိက်တရား အားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း၊ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့်အတူ တစ်ပြိုင်နက် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ကမ္မဇရုပ်တရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ ပဝတ္တိအခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော စိတ္တဇရုပ်တရား အားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း ထိုသဟဇာတကမ္မပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားများ ဖြစ်ကြသည်။

အတီတာ [Pg.485] ကုသလာကုသလစေတနာ နာနာက္ခဏိကကမ္မ ပစ္စယော. ဗာတ္တိံသဝိဓာ လောကိယဝိပါက စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စ သဗ္ဗေ ကမ္မဇရူပဓမ္မာ စ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

လွန်လေပြီးသော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် စေတနာတို့သည် နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်းတရားများ ဖြစ်ကြသည်။ သုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော လောကီဝိပါက်စိတ်၊ စေတသိက်တရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ ကမ္မဇရုပ်တရား အားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း ထိုနာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားများ ဖြစ်ကြသည်။

ကေနဋ္ဌေန ကမ္မန္တိ. ကိရိယာဝိသေသဋ္ဌေန ကမ္မံ. စေတနာ ဟိ ကိရိယာ ဝိသေသော ဟောတိ သဗ္ဗကမ္မေသု ဇေဋ္ဌကတ္တာ. တာ ဟိ သဗ္ဗေသု ကာယဝစီမနောကမ္မေသု ပစ္စုပဋ္ဌိတေသု တဿ တဿ ကမ္မဿ နိပ္ဖတ္တတ္ထာယ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စေတေတိ ကပ္ပေတိ သံဝိဒဟတိ, ဧကတော ဥဋ္ဌာပေတိ, တသ္မာ သဗ္ဗကမ္မေသု ဇေဋ္ဌကာ ဟောတိ. ဣတိ ကိရိယာဝိသေသဋ္ဌေန ကမ္မံ နာမ. ကရောန္တိ ဧတေနာတိ ဝါ ကမ္မံ. ကိံ ကရောန္တိ. ကာယိကကိရိယံပိ ကရောန္တိ, ဝါစသိကကိရိယံပိ ကရောန္တိ, မာနသိကကိရိယံပိ ကရောန္တိ. တတ္ထ ကာယိကကိရိယာ နာမ ဂမနဌာန နိသဇ္ဇာဒယော အဘိက္ကမနပဋိက္ကမနာဒယော အန္တမသော အက္ခိဒလာနံ ဥက္ခိပနနိက္ခိပနာနိပိ. ဝါစသိကကိရိယာ နာမ ဝါစာပဝတ္တနကိရိယာ. မာနသိကကိရိယာ နာမ သုစိန္တိတ ဒုစိန္တိတကိရိယာ, အန္တမသော ပဉ္စ ဝိညာဏာနံ ဒဿနကိစ္စသဝနကိစ္စာဒီနိပိ. သဗ္ဗာပိ ဣမာ ကိရိယာယော ဧတာယ စေတနာယ သတ္တာ ကရောန္တိ, သံဝိဒဟန္တိ, တသ္မာ သာ စေတနာ ကမ္မံ နာမ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် ကမ္မ (ကံ) မည်သနည်း။ အပြုအမူထူးခြားသော အနက်ကြောင့် ကမ္မမည်၏။ စေတနာသည်သာလျှင် အပြုအမူထူးခြားခြင်းဖြစ်၍ အမှုကိစ္စအားလုံးတို့၌ အကြီးအမှူး (ခေါင်းဆောင်) ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမူကား ထိုစေတနာသည် ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ် တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော အမှုကိစ္စအားလုံး ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ထိုထိုအမှုကိစ္စတို့ ပြီးမြောက်စေရန် အတူယှဉ်တွဲဖြစ်သော တရားတို့ကို လှုံ့ဆော်ခြင်း၊ စီစဉ်ခြင်း၊ စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထကြွစေခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် စေတနာသည် အမှုကိစ္စအားလုံးတို့၌ အကြီးအမှူးဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် အပြုအမူထူးခြားသော အနက်ကြောင့် 'ကမ္မ' မည်၏။ သို့မဟုတ် တစ်နည်းအားဖြင့် 'ဤစေတနာဖြင့် ပြုလုပ်တတ်ကြကုန်၏' ဟူသော အနက်ကြောင့်လည်း 'ကမ္မ' မည်၏။ အဘယ်အမှုကို ပြုလုပ်ကြသနည်း။ ကိုယ်ဖြင့် ပြုအပ်သော အမှု (ကာယကံ) ကိုလည်း ပြုလုပ်ကြ၏၊ နှုတ်ဖြင့် ပြုအပ်သော အမှု (ဝစီကံ) ကိုလည်း ပြုလုပ်ကြ၏၊ စိတ်ဖြင့် ပြုအပ်သော အမှု (မနောကံ) ကိုလည်း ပြုလုပ်ကြ၏။ ထိုအမှုတို့တွင် ကာယကံဟူသည် သွားခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း စသည်တို့လည်းကောင်း၊ ရှေ့သို့လှမ်းခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း စသည်တို့လည်းကောင်း၊ အနည်းဆုံး မျက်တောင်ခတ်ခြင်းမျှအထိလည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ ဝစီကံဟူသည် စကားကို ပြောဆိုမြွက်ဟခြင်း ဖြစ်သည်။ မနောကံဟူသည် ကောင်းစွာကြံစည်ခြင်း၊ မကောင်းသဖြင့် ကြံစည်ခြင်းဖြစ်ပြီး အနည်းဆုံး ဒွေးပဉ္စဝိညာဉ်တို့၏ မြင်ခြင်းကိစ္စ၊ ကြားခြင်းကိစ္စ စသည်တို့ပင် ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါတို့သည် ဤအပြုအမူအားလုံးတို့ကို ဤစေတနာဖြင့်ပင် ပြုလုပ်စီမံကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုစေတနာကို 'ကမ္မ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ပေသည်။

အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေန သဟ ဇာယတီတိ သဟဇာတံ. သဟဇာတဉ္စ တံ ကမ္မဉ္စာတိ သဟဇာတကမ္မံ. သဟဇာတကမ္မံ ဟုတွာ ပစ္စယော သဟဇာတကမ္မ ပစ္စယော. သဟဇာတကမ္မဘာဝေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

မိမိ၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားနှင့်တကွ အတူတကွဖြစ်ပေါ်တတ်သောကြောင့် 'သဟဇာတ' မည်၏။ အတူတကွ ဖြစ်လည်းဖြစ်၊ ကံလည်းဖြစ်သောကြောင့် 'သဟဇာတကမ္မ' မည်၏။ သဟဇာတကမ္မ ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောကြောင့် 'သဟဇာတကမ္မပစ္စည်း' မည်၏။ သဟဇာတကမ္မ အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ဆိုလိုသည်။

အညော ကမ္မဿ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏော အညော ဝိပါကဿ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏောတိ ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏော ဧတဿာတိ နာနာက္ခဏိကံ. နာနာက္ခဏိကဉ္စ တံ ကမ္မဉ္စာတိ နာနာက္ခဏိကကမ္မံ. နာနာက္ခဏိကကမ္မံ ဟုတွာ ပစ္စယော နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယော. နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အရိယမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ စေတနာ အတ္တနော နိရုဒ္ဓါနန္တရေ ဧဝ အရိယဖလဝိပါကံ ဇနေတိ, သာပိ နာနာက္ခဏိကာ ဧဝ ဟောတိ.

ကံ၏ဖြစ်ပေါ်ရာ ခဏသည် တခြားစီ၊ အကျိုးဝိပါက်၏ ဖြစ်ပေါ်ရာခဏသည် တခြားစီဖြစ်၍ ဤသို့ သီးခြားစီ ကွဲပြားသော ဖြစ်ပေါ်ရာခဏ ရှိသောကြောင့် 'နာနာက္ခဏိက' မည်၏။ မတူကွဲပြားသော ခဏ၌ဖြစ်သော ကံလည်းဖြစ်သောကြောင့် 'နာနာက္ခဏိကကမ္မ' မည်၏။ နာနာက္ခဏိကကံဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သောကြောင့် 'နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်း' မည်၏။ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အရိယမဂ်နှင့် ယှဉ်သော စေတနာသည် မိမိချုပ်ပျက်သွားသည့် အခြားမဲ့၌သာလျှင် အရိယဖိုလ်ဝိပါက်ကို ဖြစ်စေ၏၊ ထိုစေတနာသည်လည်း နာနာက္ခဏိကပင် ဖြစ်သည်။

ဧတ္ထ စ ဧကာ ဒါနကုသလစေတနာ အတ္တနာ သဟဇာတာနံ စိတ္တစေတသိကာနဉ္စ ကာယိကဝါစသိကကိရိယာဘူတာနံ စိတ္တဇရူပါနဉ္စ သဟဇာတကမ္မပစ္စယော. တာယ စေတနာယ အာယတိံ ကာလန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ဝိပါကက္ခန္ဓဿ စ ကမ္မဇရူပက္ခန္ဓဿ စ နာနာက္ခဏိက ကမ္မပစ္စယော. ဧဝံ ဧကာ ကမ္မပထပတ္တာ သုစရိတဒုစ္စရိတစေတနာ ဒွီသု ကာလေသုဒွိန္နံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ဒွီဟိ ပစ္စယသတ္တီဟိ ပစ္စယော ဟောတီတိ.

ဤ၌ ဥပမာအားဖြင့် တစ်ခုသော အလှူဒါနကုသိုလ်စေတနာသည် မိမိနှင့်အတူ ဖြစ်ဖက်ဖြစ်သော စိတ်၊ စေတသိက်တရားတို့အားလည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်အမူအရာအဖြစ် ထင်ရှားသော စိတ္တဇရုပ်တို့အားလည်းကောင်း သဟဇာတကမ္မပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ထိုစေတနာသည်ပင် နောင်အနာဂတ် ကာလခြားပြီးမှ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဝိပါက်နာမက္ခန္ဓာနှင့် ကမ္မဇရူပက္ခန္ဓာတို့အား နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ဤသို့လျှင် ကမ္မပထသို့ ရောက်သော သုစရိုက်၊ ဒုစရိုက်စေတနာတစ်ခုသည် ကာလနှစ်ပါး၌ ဖြစ်ပေါ်ကုန်သော ပစ္စယုပ္ပန်တရား နှစ်စုတို့အား ကမ္မပစ္စည်းသတ္တိနှစ်မျိုးဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် ဖြစ်၏။

ဧတ္ထ စ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယေ ကမ္မန္တိ ကိရိယာဝိသေသော. သော ပန စေတနာယ နိရုဒ္ဓါယပိ အနိရုဇ္ဈိတွာ တံ စိတ္တသန္တာနံ အနုဂစ္ဆတိယေဝ. ယဒါ [Pg.486] ဝိပစ္စိတုံ ဩကာသံ လဘတိ, တဒါ သော ကိရိယာ ဝိသေသော စုတိနန္တရေ ဧကော အတ္တဘာဝေါ ဟုတွာ ဝိပစ္စတိ ပါတုဘဝတိ. ဩကာသံ ပန အလဘမာနာ ဘဝသတံပိ ဘဝသဟဿံပိ ဘဝသတသဟဿံပိ တံ သန္တာနံ အနုဂစ္ဆတိယေဝ. မဟဂ္ဂတကမ္မံ ပန လဒ္ဓေါကာသေ သတိ ဒုတိယဘဝေ ဗြဟ္မလောကေ ဧကော ဗြဟ္မတ္တဘာဝေါ ဟုတွာ ဝိပစ္စတိ ပါတုဘဝတိ. သုပရိပက္ကကမ္မတ္တာ ပန ဒုတိယဘဝေယေဝ ခီယတိ, တတော ပရံ နာနုဂစ္ဆတီတိ. ကမ္မပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဤနာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်း၌ ကံဟူသည် ထူးခြားသောအစွမ်းသတ္တိ ဖြစ်သည်။ ထိုစေတနာသည် ချုပ်ငြိမ်းသွားသော်လည်း ထိုစွမ်းအားသတ္တိသည် ပျက်စီးမသွားဘဲ စိတ်အစဉ်သို့ အစဉ်တစိုက် အစဉ်လိုက်လေတော့သည်။ အကျိုးပေးခွင့်အခွင့်ရသောအခါ စုတိစိတ်၏အခြားမဲ့၌ ဘဝတစ်ခု အတ္တဘောတစ်ခုအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်၍ အကျိုးပေးလေသည်။ အကျိုးပေးခွင့် မရသေးပါက ဘဝရာပေါင်း၊ ဘဝထောင်ပေါင်း၊ ဘဝသိန်းပေါင်းများစွာ တိုင်အောင်လည်း ထိုစိတ်အစဉ်သို့ အစဉ်လိုက်မြဲ လိုက်နေပေသည်။ မဟဂ္ဂတကံသည်ကား အခွင့်ရပါက ဒုတိယဘဝ ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ ဗြဟ္မာအတ္တဘောတစ်ခုအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လျက် အကျိုးပေး၏။ အလွန်အပတ်တကုတ် ရင့်ကျက်ပြီးသော ကံဖြစ်သောကြောင့် ဒုတိယဘဝ၌ပင်လျှင် ကုန်ဆုံးသွား၍ ထိုနောက်၌ကား ထပ်မံလိုက်ပါခြင်း မရှိတော့ပေ။ ကမ္မပစ္စည်းညွှန်းဆိုချက် ပြီး၏။

၁၄. ဝိပါကပစ္စယော

၁၄. ဝိပါကပစ္စည်း

ဆတ္တိံသဝိဓာ ဝိပါကဘူတာ သဟဇာတစိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ဝိပါက ပစ္စယော. တေယေဝ အညမညဉ္စ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကမ္မဇရူပါနိ စ ပဝတ္တိက္ခဏေ ဝိပါက စိတ္တဇာတာနိ စိတ္တဇရူပါနိ စ ဝိပါကပစ္စယုပ္ပန္နာ.

သုံးဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဝိပါက်ဖြစ်သော အတူတကွဖြစ်ကုန်သော စိတ်၊ စေတသိက်တရားတို့သည် ဝိပါကပစ္စည်း ဖြစ်ကြသည်။ ထိုဝိပါက်စိတ်၊ စေတသိက်တရားတို့သည်ပင် အချင်းချင်းအားလည်းကောင်း၊ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ကမ္မဇရုပ်တရားတို့အားလည်းကောင်း၊ ပဝတ္တိအခါ၌ ဝိပါက်စိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်သော စိတ္တဇရုပ်တရားတို့အားလည်းကောင်း ဝိပါကပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားများ ဖြစ်ကြသည်။

ကေနဋ္ဌေန ဝိပါကောတိ. ဝိပစ္စနဋ္ဌေန ဝိပါကော. ဝိပစ္စနံ နာမ မုဒုတရုဏဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ဝိပက္ကဘာဝံ အာပဇ္ဇနံ. ကဿ ပန ဓမ္မဿ မုဒုတရုဏဘာဝေါ, ကဿ ဝိပက္ကဘာဝေါတိ. နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယ သင်္ခါတဿ အတီတကမ္မဿ မုဒုတရုဏဘာဝေါ, တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပက္ကဘာဝေါ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် ဝိပါက (ဝိပါက်) မည်သနည်း။ ရင့်ကျက်ခြင်းအနက်ကြောင့် ဝိပါကမည်၏။ ရင့်ကျက်ခြင်းဟူသည် နုနယ်ပျော့ပျောင်းသော အဖြစ်ကို လွန်မြောက်၍ ရင့်ကျက်သော အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အဘယ်တရား၏ နုနယ်ပျော့ပျောင်းသောအဖြစ်၊ အဘယ်တရား၏ ရင့်ကျက်သောအဖြစ်ကို ဆိုသနည်း။ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်းဟု ဆိုအပ်သော အတိတ်ကံ၏ နုနယ်သောအဖြစ်၊ ထိုကံ၏ပင် ရင့်ကျက်သောအဖြစ်ကို ဆိုလိုသည်။

တတ္ထ ဧကဿ ကမ္မဿ စတဿော အဝတ္ထာယော ဟောန္တိ စေတနာ ဝတ္ထာ ကမ္မာဝတ္ထာ နိမိတ္တာဝတ္ထာ ဝိပါကာဝတ္ထာတိ.

ထိုအရာ၌ ကံတစ်ခုတွင် စေတနာဝတ္ထ၊ ကမ္မဝတ္ထ၊ နိမိတ္တဝတ္ထ၊ ဝိပါကဝတ္ထဟူ၍ အဝတ္ထ (အခြေအနေ) လေးပါး ရှိ၏။

တတ္ထ တာယ စေတနာယ နိရုဒ္ဓါယပိ တဿာ ကိရိယာ ဝိသေသော န နိရုဇ္ဈတိ, တံ စိတ္တသန္တာနံ အနုဂစ္ဆတိယေဝ. အယံ ကမ္မာဝတ္ထာ နာမ.

ထိုလေးပါးတို့တွင် ထိုစေတနာသည် ချုပ်ပျောက်သွားသော်လည်း ထိုစေတနာ၏ ထူးခြားသော စွမ်းအားလုပ်ဆောင်ချက်သည် ချုပ်ပျောက်မသွားဘဲ စိတ်အစဉ်သို့ အစဉ်လိုက်ပါနေသည်သာ ဖြစ်၏။ ယင်းကို ကမ္မဝတ္ထဟု ခေါ်သည်။

နိမိတ္တာဝတ္ထာတိ တံ ကမ္မံ ယဒါ ဝိပစ္စိတုံ ဩကာသံ လဘတိ, တဒါ မရဏာသန္နကာလေ တဿ ပုဂ္ဂလဿ တမေဝ ကမ္မံ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာတိ, သော ပုဂ္ဂလော တဒါ ဒါနံ ဒေန္တော ဝိယ သီလံ ရက္ခန္တော ဝိယ ပါဏဃာတံ ဝါ ကရောန္တော ဝိယ ဟောတိ. ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာတိ, ဒါန ဝတ္ထုအာဒိကံ ဝါ သတ္ထာဒိကံ ဝါ အညံ ဝါပိ ပုဗ္ဗေ တဿ ကမ္မဿ ဥပကရဏဘူတံ အာရမ္မဏံ တဒါ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဟတ္ထဂတံ ဝိယ ဟောတိ. ဂတိနိမိတ္တံ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာတိ, ဒိဗ္ဗဝိမာနာဒိကံ ဝါ နိရယဂ္ဂိဇာလာဒိကံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဘဝေ ဥပလဘိတဗ္ဗံ ဝါ အနုဘဝိတဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏံ တဒါ ဒိဿမာနံ ဟောတိ. အယံ နိမိတ္တာ ဝတ္ထာ နာမ.

နိမိတ္တဝတ္ထဟူသည်မှာ - ထိုကံသည် အကျိုးပေးရန် အခွင့်အရေး ရသောအခါ သေခါနီးအချိန်၌ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကံသည်ပင် ထင်လာတတ်၏။ ထိုအခါ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အလှူပေးနေသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သီလဆောက်တည်နေသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် သတ္တဝါကို သတ်ဖြတ်နေသကဲ့သို့လည်းကောင်း ဖြစ်နေတတ်၏။ သို့မဟုတ် ကမ္မနိမိတ်သည် ထင်လာတတ်၏။ လှူဖွယ်ဝတ္ထုအစရှိသည်တို့သော်လည်းကောင်း၊ လက်နက်အစရှိသည်တို့သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ရှေးက ထိုကံကို ပြုလုပ်စဉ်က အထောက်အပံ့ဖြစ်ခဲ့သော အခြားအာရုံတစ်ခုခုသည် ထိုအခါ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ လက်ဝယ်သို့ ရောက်ရှိနေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေတတ်၏။ သို့မဟုတ် ကတိနိမိတ်သည် ထင်လာတတ်၏။ နတ်ဗိမာန်အစရှိသည်တို့သော်လည်းကောင်း၊ ငရဲမီးလျှံအစရှိသည်တို့သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လတ္တံ့သော ဘဝ၌ ရရှိအပ် ခံစားအပ်သော အာရုံသည် ထိုအခါ ထင်ရှားလျက် ရှိနေတတ်၏။ ယင်းကို နိမိတ္တဝတ္ထဟု ခေါ်သည်။

ဝိပါကာဝတ္ထာတိ သစေ သော ပုဂ္ဂလော တထာ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ တံ ကမ္မံ ဝါ ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ ဂတိနိမိတ္တံ ဝါ ဧကံ အာရမ္မဏံ အမုဉ္စမာနော မရတိ, တဒါ တံ ကမ္မံ တသ္မိံဘဝေ ဝိပစ္စတိ, တံ ကမ္မံ တသ္မိံဘဝေ ဧကော အတ္တဘာဝေါ ဟုတွာ ပါတုဘဝတိ[Pg.487]. တတ္ထ ပုရိမာသု တီသု အဝတ္ထာသု တံ ကမ္မံ မုဒုတရုဏဘူတံ ဟောတိ, ပစ္ဆိမံ ပန ဝိပါကာဝတ္ထံ ပတွာ ဝိပက္ကဘူတံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ဝိပစ္စနံ နာမ မုဒုတရုဏဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ဝိပက္ကဘာဝံ အာပဇ္ဇနန္တိ. ဧဝံ ဝိပက္ကဘာဝံ အာပန္နော စိတ္တ စေတသိကဓမ္မသမူဟော ဝိပါကော နာမ.

ဝိပါကဝတ္ထဟူသည်မှာ - အကယ်၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုသို့ ထင်လာသော ကံ၊ ကမ္မနိမိတ်၊ ကတိနိမိတ်ဟူသော အာရုံသုံးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော အာရုံကို မစွန့်လွှတ်ဘဲ သေလွန်ခဲ့လျှင် ထိုအခါ ထိုကံသည် ထိုဘဝ၌ အကျိုးပေးလေတော့၏။ ထိုကံသည် ထိုဘဝ၌ ကိုယ်ခန္ဓာအတ္တဘောတစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုတွင် ရှေးဦး အဝတ္ထသုံးပါးတို့၌ ထိုကံသည် နုနယ်ပျော့ပျောင်းသော အခြေအနေ၌ ရှိသော်လည်း နောက်ဆုံး ဝိပါကဝတ္ထသို့ ရောက်သောအခါ ရင့်ကျက်သော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားလေသည်။ ထို့ကြောင့် 'ဝိပစ္စန (အကျိုးပေးခြင်း) ဟူသည် နုနယ်ပျော့ပျောင်းသောအဆင့်ကို လွန်မြောက်၍ ရင့်ကျက်သောအဆင့်သို့ ရောက်ရှိခြင်းဖြစ်သည်' ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ဤသို့ ရင့်ကျက်သောအဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော စိတ်၊ စေတသိက်တရားအစုအဝေးကို ဝိပါက်ဟု ခေါ်သည်။

တတ္ထ ယထာ အမ္ဗပ္ဖလာနိ နာမ ယဒါ ဝိပက္ကဘာဝံ အာပဇ္ဇန္တိ, တဒါ သဗ္ဗသော သိနိဒ္ဓရူပါနိ ဟောန္တိ. ဧဝမေဝံ ဝိပါကဓမ္မာ နာမ နိရုဿာဟာ နိဗျာပါရာ ဟုတွာ သဗ္ဗသော သန္တရူပါ ဟောန္တိ. တေသံ သန္တရူပတ္တာယေဝ ဘဝင်္ဂစိတ္တာနံ အာရမ္မဏံ အဝိဘူတံ ဟောတိ, ဘဝင်္ဂတော ဝုဋ္ဌာနကာလေ တံ အာရမ္မဏံ န ဇာနာတိ. တထာဟိ ရတ္တိယံ နိဒ္ဒါယန္တဿ ပုရိမဘဝေ မရဏာသန္နကာလေ ယထာဂဟိတံ ကမ္မာဒိကံ အာရမ္မဏံ အာရဗ္ဘ ဘဝင်္ဂသောတံ ပဝတ္တမာနံပိ တဿ ဘဝင်္ဂသောတဿ တံ အာရမ္မဏံ အာရဗ္ဘ ဣဒံ နာမ မေ ပုရိမဘဝေ အာရမ္မဏံ ဒိဋ္ဌန္တိ ကဿစိ ဇာနနဝီထိစိတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော န ဟောတိ. သော ပုဂ္ဂလော နိဒ္ဒါယနကာလေပိ ဥဋ္ဌာနကာလေပိ ပုရိမဘဝသိဒ္ဓံ တံ နိမိတ္တံ န ဇာနာတိ. ဧဝံ နိရုဿာဟနိဗျာပါရသန္တရူပ ဘာဝေန ဥပကာရကတာ ဝိပါကပစ္စယတာ နာမာတိ. ဝိပါက ပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ထိုအရာ၌ ဥပမာအားဖြင့် သရက်သီးတို့သည် ရင့်မှည့်သောအခါ အလုံးစုံ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းကုန်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ဝိပါက်တရားတို့သည်လည်း အားထုတ်မှုမရှိခြင်း (နိရုဿာဟ)၊ လုံ့လပြုမှုမရှိခြင်း (နိဗျာပါရ) ဖြစ်သဖြင့် အလုံးစုံ ငြိမ်သက်သိပ်မွေ့သော သဘောရှိကုန်၏။ ထိုသို့ ငြိမ်သက်သိပ်မွေ့သော သဘောရှိသောကြောင့်ပင် ဘဝင်စိတ်တို့၏ အာရုံသည် ထင်ရှားမှုမရှိပေ။ ဘဝင်မှ ထမြောက်သောအခါ ထိုဘဝင်အာရုံကို မသိနိုင်တော့ပေ။ စင်စစ်သော်ကား ညဉ့်အခါ အိပ်ပျော်နေသူအား ရှေးဘဝ သေခါနီး၌ ယူခဲ့သော ကံအစရှိသော အာရုံကို အစွဲပြု၍ ဘဝင်အစဉ် ဖြစ်ပျက်နေသော်လည်း ထိုဘဝင်အစဉ်၏ အာရုံကို အစွဲပြုကာ 'ဤအာရုံကို ငါသည် ရှေးဘဝက တွေ့မြင်ခဲ့ဖူးသည်' ဟု သိရှိနိုင်သော ဝီထိစိတ်တစ်စုံတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ရန် အကြောင်းထောက်အပံ့ မဖြစ်နိုင်ပေ။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အိပ်ပျော်နေစဉ်ဖြစ်စေ၊ နိုးလာသောအခါဖြစ်စေ ရှေးဘဝက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ထိုနိမိတ်ကို မသိနိုင်ပေ။ ဤသို့ အားထုတ်မှုမရှိခြင်း၊ လုံ့လပြုမှုမရှိခြင်း၊ ငြိမ်သက်သိပ်မွေ့ခြင်း သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းကို ဝိပါကပစ္စည်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုအပ်၏။ ဝိပါကပစ္စည်းဒီပနာ ပြီး၏။

၁၅. အာဟာရပစ္စယော

၁၅. အာဟာရပစ္စည်း

ဒုဝိဓော အာဟာရပစ္စယော ရူပါဟာရပစ္စယော အရူပါဟာရ ပစ္စယော.

အာဟာရပစ္စည်းသည် ရုပ်အာဟာရပစ္စည်းနှင့် နာမ်အာဟာရပစ္စည်းဟူ၍ နှစ်ပါး ရှိ၏။

တတ္ထ ရူပါဟာရပစ္စယော နာမ ကဗဠီကာရာဟာရသင်္ခါတံ ဩဇ ရူပံ ဝုစ္စတိ. သော စ အဇ္ဈတ္တာဟာရော ဗဟိဒ္ဓါဟာရောတိ ဒုဝိဓော. ကဗဠီကာရာဟာရဘက္ခာနံ သတ္တာနံ သဗ္ဗေပိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပဓမ္မာ တဿ ဒုဝိဓဿ ရူပါဟာရဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ရုပ်အာဟာရပစ္စည်းဟူသည် ကဗဠီကာရာဟာရ (လုပ်ကျွေးမျိုသိပ်အပ်သော အာဟာရ) ဟု ဆိုအပ်သော ဩဇာရုပ်ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုရုပ်အာဟာရသည်လည်း အဇ္ဈတ္တအာဟာရ (အတွင်းအာဟာရ) နှင့် ဗဟိဒ္ဓအာဟာရ (ပြင်ပအာဟာရ) ဟူ၍ နှစ်မျိုး ရှိ၏။ ကဗဠီကာရာဟာရကို စားသုံးတတ်သော သတ္တဝါတို့၏ စတုသမုဋ္ဌာနိကရုပ် (အကြောင်းလေးပါးကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်) အားလုံးတို့သည် ထိုနှစ်ပါးသော ရုပ်အာဟာရ၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားများ ဖြစ်ကြသည်။

အရူပါဟာရော ပန တိဝိဓော ဖဿာဟာရော မနောသဉ္စေတနာ ဟာရော ဝိညာဏာဟာရော စ. တယောပေတေ ဓမ္မာ သဟဇာတာနံ နာမရူပဓမ္မာနံ အာဟာရပစ္စယော ဟောန္တိ. သဟဇာတာ စ နာမရူပ ဓမ္မာ တေသံ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

နာမ်အာဟာရမူကား ဖဿာဟာရ၊ မနောသဉ္စေတနာဟာရ၊ ဝိညာဏာဟာရဟူ၍ သုံးပါး ရှိ၏။ ထိုနာမ်အာဟာရတရားသုံးပါးတို့သည် အတူတကွဖြစ်သော (သဟဇာတ်ဖြစ်သော) နာမ်ရုပ်တရားတို့အား အာဟာရပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ အတူတကွဖြစ်သော နာမ်ရုပ်တရားတို့သည် ထိုနာမ်အာဟာရတရားတို့၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားများ ဖြစ်ကြသည်။

ကေနဋ္ဌေန အာဟာရောတိ. ဘုသံ ဟရဏဋ္ဌေန အာဟာရော. ဘုသံ ဟရဏဋ္ဌေနာတိစ ဒဠှံ ပဝတ္တာပနဋ္ဌေန, စိရကာလံ ဌိတိယာ ဝုဍ္ဎိယာ ဝိရုဠှိယာ ဝေပုလ္လာယ ဥပတ္ထမ္ဘနဋ္ဌေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဇနနကိစ္စယုတ္တောပိ အာဟာရော ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စပ္ပဓာနော ဟောတီတိ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် အာဟာရဟု ခေါ်သနည်း။ ပြင်းစွာ ဆောင်တတ်သော အနက်ကြောင့် အာဟာရဟု ခေါ်သည်။ 'ပြင်းစွာ ဆောင်တတ်သော အနက်ကြောင့်' ဟူသည် ခိုင်မြဲစွာ ဖြစ်ပွားစေတတ်သော အနက်ကြောင့်၊ ရှည်မြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး တည်တံ့ခြင်း၊ ကြီးပွားခြင်း၊ စည်ပင်ခြင်း၊ ပြန့်ပွားခြင်းတို့အလို့ငှာ ထောက်ကူမစတတ်သော အနက်ကြောင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ အာဟာရသည် ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော ကိစ္စ (ဇနကကိစ္စ) ရှိသော်လည်း ထောက်ပံ့ခြင်းကိစ္စ (ဥပတ္ထမ္ဘကကိစ္စ) သာလျှင် အဓိက ဖြစ်ပေသည်။

တတ္ထ ဒုဝိဓော ရူပါဟာရော အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ စတုသမုဋ္ဌာနိကံ ရူပကာယံ ဥပဗြူဟယန္တော ဘုသံ ဟရတိ, ဒဠှံ ပဝတ္တေတိ, စိရံ အဒ္ဓါနံ ဂမေတိ, တံ တံ အာယုကပ္ပပရိယောသာနံ ပါပေတီတိ အာဟာရော.

ထိုနှစ်မျိုးသော ရုပ်အာဟာရသည် မိမိကိုယ်တွင်း အစဉ်၌ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရတည်းဟူသော အကြောင်းလေးပါးကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်အစုအဝေးကို စည်ပင်စေလျက် ပြင်းစွာ ဆောင်တတ်၏၊ ခိုင်မြဲစွာ ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ရှည်မြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ဖြစ်စေတတ်၏၊ ထိုထို အသက်တမ်း ကန့်သတ်ချက် အဆုံးသို့ ရောက်ရှိစေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အာဟာရဟု ဆိုရသည်။

ဖဿာဟာရော [Pg.488] အာရမ္မဏေသု ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌရသံ နီဟရန္တော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဘုသံ ဟရတိ. မနောသဉ္စေတနာဟာရော ကာယဝစီ မနောကမ္မေသု ဥဿာဟံ ဇနေန္တော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဘုသံ ဟရတိ. ဝိညာဏာဟာရော အာရမ္မဏဝိဇာနနဋ္ဌေန ပုဗ္ဗင်္ဂမကိစ္စံ ဝဟန္တော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဘုသံ ဟရတိ, ဒဠှံ ပဝတ္တေတိ, စိရံ အဒ္ဓါနံ ဂမေတီတိ အာဟာရော. သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဘုသံ ဟရန္တော သဟဇာတရူပဓမ္မေပိ ဘုသံ ဟရတိယေဝ.

ဖဿာဟာရသည် အာရုံတို့၌ ကောင်းမကောင်းဟူသော အရသာကို ဆောင်ယူပေးခြင်းဖြင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့ကို ပြင်းစွာ ဆောင်တတ်၏။ မနောသဉ္စေတနာဟာရသည် ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့၌ လုံ့လအပြင်းအထန် ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့ကို ပြင်းစွာ ဆောင်တတ်၏။ ဝိညာဏာဟာရသည် အာရုံကို သိတတ်သော အနက်ဖြင့် ရှေ့သွားဖြစ်သော ကိစ္စကို ဆောင်ရွက်လျက် ယှဉ်ဖက်တရားတို့ကို ပြင်းစွာ ဆောင်တတ်၏၊ ခိုင်မြဲစွာ ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ရှည်မြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ဖြစ်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အာဟာရဟု ခေါ်သည်။ ယှဉ်ဖက်တရားတို့ကို ပြင်းစွာ ဆောင်သည်နှင့်အတူ အတူဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့ကိုလည်း ပြင်းစွာ ဆောင်သည်သာ ဖြစ်၏။

ဣဓ သုတ္တန္တနယောပိ ဝတ္တဗ္ဗော. ယထာ သကုဏာ နာမ စက္ခူဟိ ဒိသာဝိဒိသံ ဝိဘာဝေတွာ ပတ္တေဟိ ရုက္ခတော ရုက္ခံ ဝနတော ဝနံ အာကာသေန ပက္ခန္ဒိတွာ တုဏ္ဍကေဟိ ဖလာဖလာနိ တုဒိတွာ ယာဝဇီဝံ အတ္တာနံ ယာပေန္တိ. တထာ ဣမေ သတ္တာ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ အာရမ္မဏာနိ ဝိဘာဝေတွာ ဆဟိ မနောသဉ္စေတနာဟာရေဟိ အာရမ္မဏဝတ္ထုပ္ပဋိလာဘတ္ထာယ ဥဿုက္ကနံ ကတွာ ဆဟိ ဖဿာဟာရေဟိ အာရမ္မဏေသု ရသံ ပါတုဘဝန္တံ ကတွာ သုခဒုက္ခံ အနုဘဝန္တိ. ဝိညာဏေဟိ ဝါ အာရမ္မဏာနိ ဝိဘာဝေတွာ နာမရူပ သမ္ပတ္တိံ သာဓေန္တိ. ဖဿေဟိ အာရမ္မဏေသု ရသံ ပါတုဘဝန္တံ ကတွာ အာရမ္မဏရသာနုဘဝနံ ဝေဒနံ သမ္ပာဒေတွာ တဏှာဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တိ. စေတနာဟိ တဏှာမူလကာနိ နာနာကမ္မာနိ ပသဝေတွာ ဘဝတော ဘဝံ သံသရန္တိ. ဧဝံ အာဟာရဓမ္မာနံ မဟန္တံ အာဟာရကိစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. အာဟာရပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဤအရာ၌ သုတ္တန်နည်းကိုလည်း ပြောဆိုအပ်ပေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ငှက်တို့သည် မျက်စိဖြင့် အရပ်မျက်နှာ အနီးအဝေးကို ခွဲခြားသိမြင်ပြီးလျှင် တောင်ပံတို့ဖြင့် သစ်ပင်မှ သစ်ပင်၊ သစ်တောမှ သစ်တောသို့ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ပျံသန်းကာ နှုတ်သီးတို့ဖြင့် သစ်သီးကြီးငယ်တို့ကို ဆိတ်ဆွစားသောက်ပြီး အသက်ထက်ဆုံး ကိုယ်ကို မျှတစေကုန်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ဤသတ္တဝါတို့သည်လည်း ဝိညာဉ်ခြောက်ပါးတို့ဖြင့် အာရုံတို့ကို ခွဲခြားသိမြင်၍၊ မနောသဉ္စေတနာဟာရ ခြောက်ပါးတို့ဖြင့် အာရုံဝတ္ထုကို ရရှိရန် လုံ့လပြုကြပြီး၊ ဖဿာဟာရ ခြောက်ပါးတို့ဖြင့် အာရုံတို့၌ အရသာကို ထင်ရှားပေါ်လွင်စေကာ သုခ ဒုက္ခတို့ကို ခံစားကြရကုန်၏။ သို့မဟုတ် ဝိညာဉ်တို့ဖြင့် အာရုံတို့ကို ခွဲခြားသိမြင်၍ နာမ်ရုပ်ဟူသော ဘဝစုံလင်မှုကို ဆည်းပူးကြကုန်၏။ ဖဿတို့ဖြင့် အာရုံတို့၌ အရသာကို ထင်ရှားစေကာ အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားတတ်သော ဝေဒနာကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး တဏှာပြန့်ပွားခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်၏။ စေတနာတို့ဖြင့် တဏှာလျှင် အခြေခံရှိသော အမျိုးမျိုးသော ကံတို့ကို ဆည်းပူးကာ ဘဝတစ်ခုမှ ဘဝတစ်ခုသို့ ကျင်လည်ကြရကုန်၏။ ဤသို့လျှင် အာဟာရတရားတို့၏ ကြီးကျယ်သော အာဟာရကိစ္စကို သိမှတ်အပ်ပေသည်။ အာဟာရပစ္စည်းဒီပနာ ပြီး၏။

၁၆. ဣန္ဒြိယပစ္စယော

၁၆. အာဟာရပစ္စည်းပြီးလျှင် ဣန္ဒြိယပစ္စည်းကို ပြဆိုအံ့။

တိဝိဓော ဣန္ဒြိယပစ္စယော သဟဇာတိန္ဒြိယပစ္စယော ပုရေ ဇာတိန္ဒြိယပစ္စယော ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္စယော.

ဣန္ဒြိယပစ္စည်းသည် သဟဇာတိန္ဒြိယပစ္စည်း၊ ပုရေဇာတိန္ဒြိယပစ္စည်း၊ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္စည်းဟူ၍ သုံးပါး ရှိ၏။

တတ္ထ ပန္နရသိန္ဒြိယဓမ္မာ သဟဇာတိန္ဒြိယပစ္စယော နာမ, ဇီဝိတိန္ဒြိယံ မနိန္ဒြိယံ သုခိန္ဒြိယံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အညိန္ဒြိယံ အညာတာဝိန္ဒြိယန္တိ. တေဟိ သဟဇာတာ စိတ္တစေတသိကဓမ္မာ စ ရူပဓမ္မာ စ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

ထိုဣန္ဒြေတို့တွင် ၁၅ ပါးသော ဣန္ဒြေတရားတို့သည် သဟဇာတိန္ဒြိယပစ္စည်း မည်၏။ ၎င်းတို့မှာ နာမ်ဇီဝိတိန္ဒြေ၊ မနိန္ဒြေ၊ သုခိန္ဒြေ၊ ဒုက္ခိန္ဒြေ၊ သောမနဿိန္ဒြေ၊ ဒေါမနဿိန္ဒြေ၊ ဥပေက္ခိန္ဒြေ၊ သဒ္ဓိန္ဒြေ၊ ဝီရိယိန္ဒြေ၊ သတိန္ဒြေ၊ သမာဓိန္ဒြေ၊ ပညိန္ဒြေ၊ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ၊ အညိန္ဒြေ၊ အညာတာဝိန္ဒြေ တို့ဖြစ်ကြသည်။ ထိုဣန္ဒြေတရားတို့နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ကုန်သော စိတ်၊ စေတသိက်တရားတို့နှင့် ရုပ်တရားတို့သည် ထိုပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ပဉ္စိန္ဒြိယရူပါနိ ပုရေဇာတိန္ဒြိယပစ္စယော, စက္ခုန္ဒြိယံ သောတိန္ဒြိယံ ဃာနိန္ဒြိယံ ဇိဝှိန္ဒြိယံ ကာယိန္ဒြိယံ. ပဉ္စဝိညာဏစိတ္တ စေတသိက ဓမ္မာ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

ဣန္ဒြေရုပ် ၅ ပါးဖြစ်သော စက္ခုန္ဒြေ၊ သောတိန္ဒြေ၊ ဃာနိန္ဒြေ၊ ဇိဝှိန္ဒြေ၊ ကာယိန္ဒြေ တို့သည် ပုရေဇာတိန္ဒြိယပစ္စည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ပဉ္စဝိညာဉ်စိတ် ၅ ပါးနှင့် စေတသိက်တရားတို့သည် ထိုပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ဧကံ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္စယော. သဗ္ဗာနိ ကမ္မဇ ရူပါနိ ဇီဝိတရူပဝဇ္ဇိတာနိ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာနိ.

ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေ တစ်ပါးတည်းသာလျှင် ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဇီဝိတရုပ်ကို ဖယ်ထား၍ ကမ္မဇရုပ်အားလုံးတို့သည် ထိုပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ကေနဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယန္တိ. ဣဿရိယဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယံ. တတ္ထ ကတ္ထ ဣဿရိယန္တိ. အတ္တနော အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ဣဿရိယံ. ကသ္မိံ ကသ္မိံ ကိစ္စေ ဣဿရိယန္တိ[Pg.489]. အတ္တနော အတ္တနော ကိစ္စေ ဣဿရိယံ. နာမဇီဝိတံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဇီဝနကိစ္စေ ဣဿရိယံ. ဇီဝနကိစ္စေတိ အာယုဝဍ္ဎနကိစ္စေ, သန္တတိဌိတိယာ စိရကာလဌိတိကိစ္စေတိ အတ္ထော. မနိန္ဒြိယံ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏကိစ္စေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဣဿရိယံ. အဝသေသော ဣန္ဒြိယဋ္ဌော ပုဗ္ဗေ ဣန္ဒြိယယမကဒီပနိယံ ဝုတ္တောယေဝ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် ဣန္ဒြေ မည်သနည်း။ စိုးပိုင်ခြင်းအနက်ကြောင့် ဣန္ဒြေ မည်၏။ ထိုစိုးပိုင်ခြင်း၌ အဘယ်အရာတွင် စိုးပိုင်သနည်း။ မိမိမိမိ၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အပေါ်၌ စိုးပိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။ အဘယ်အဘယ် ကိစ္စတို့၌ စိုးပိုင်သနည်း။ မိမိမိမိ၏ ကိစ္စ၌ စိုးပိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။ နာမ်ဇီဝိတသည် ယှဉ်ဖက်တရားတို့၏ အသက်ရှင်စေခြင်းကိစ္စ၌ စိုးပိုင်၏။ အသက်ရှင်စေခြင်းကိစ္စဟူသည် အသက်ကို ရှည်စေခြင်းကိစ္စ၊ သန္တတိ၏ တည်တံ့ခြင်းဖြင့် အရှည်တည်တံ့စေခြင်းကိစ္စဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မနိန္ဒြေသည် အာရုံကို ယူခြင်းကိစ္စ၌ ယှဉ်ဖက်တရားတို့ကို စိုးပိုင်၏။ ကြွင်းသော ဣန္ဒြေတို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုကား ရှေး၌ 'ဣန္ဒြိယယမကဒီပနီ' တွင် ဆိုခဲ့ပြီးလေပြီ။

ဧတ္ထ ဝဒေယျ, ဒွေ ဣတ္ထိန္ဒြိယပုရိသိန္ဒြိယဓမ္မာ ဣန္ဒြိယဘူတာ သမာနာပိ ကသ္မာ ဣန္ဒြိယပစ္စယေ ဝိသုံ န ဂဟိတာတိ. ပစ္စယကိစ္စဿ အဘာဝတော. တိဝိဓဉှိ ပစ္စယကိစ္စံ ဇနနကိစ္စဉ္စ ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စဉ္စ အနုပါလနကိစ္စဉ္စ. တတ္ထ ယော ပစ္စယော ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဿ ဥပ္ပာဒါယ ပစ္စယော ဟောတိ, ယသ္မိံ အသတိ ပစ္စယုပ္ပန္နော ဓမ္မော န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ပစ္စယကိစ္စံ ဇနနကိစ္စံ နာမ. ယထာ အနန္တရပစ္စယော. ယော ပစ္စယော ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဿ ဌိတိယာ စ ဝုဍ္ဎိယာ စ ဝိရုဠှိယာ စ ပစ္စယော ဟောတိ, ယသ္မိံ အသတိ ပစ္စယုပ္ပန္နော ဓမ္မော န တိဋ္ဌတိ န ဝဍ္ဎတိ န ဝိရူဟတိ, တဿ ပစ္စယကိစ္စံ ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စံ နာမ. ယထာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော. ယော ပစ္စယော ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ ပဝတ္တိယာ ပစ္စယော ဟောတိ, ယေန ဝိနာ ပစ္စယုပ္ပန္နော ဓမ္မော စိရကာလံ န ပဝတ္တတိ, သန္တတိ ဂမနံ ဆိဇ္ဇတိ, တဿ ပစ္စယ ကိစ္စံ အနုပါလနကိစ္စံ နာမ. ယထာ ရူပ ဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္စယော. ဧတေ ပန ဒွေ ဣန္ဒြိယဓမ္မာ တေသု တီသု ပစ္စယ ကိစ္စေသု ဧကကိစ္စံပိ နသာဓေန္တိ, တသ္မာ ဧတေ ဒွေ ဓမ္မာ ဣန္ဒြိယ ပစ္စယေ ဝိသုံ န ဂဟိတာတိ.

ဤအရာ၌ စောဒနာဖွယ်ရှိ၏။ ဣတ္ထိန္ဒြေ၊ ပုရိသိန္ဒြေဟူသော ဣန္ဒြေတရားနှစ်ပါးတို့သည် ဣန္ဒြေတို့ဖြစ်ကြပါလျက် အဘယ်ကြောင့် ဣန္ဒြိယပစ္စည်း၌ သီးခြား မယူအပ်ပါသနည်း။ ပစ္စည်းကိစ္စ မရှိသောကြောင့်တည်း။ ပစ္စည်းကိစ္စသည် ဇနကကိစ္စ (ဖြစ်စေခြင်းကိစ္စ)၊ ဥပထမ္ဘကကိစ္စ (ထောက်ကူခြင်းကိစ္စ)၊ အနုပါလနကိစ္စ (စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းခြင်းကိစ္စ) ဟု သုံးမျိုးရှိ၏။ ထိုသုံးမျိုးတို့တွင် အကြင်ပစ္စည်းသည် ပစ္စယုပ္ပန်တရား ဖြစ်ပေါ်ရန် အကြောင်းပြုတတ်၏၊ ထိုပစ္စည်းမရှိသော် ပစ္စယုပ္ပန်တရားသည် မဖြစ်ပေါ်နိုင်၊ ထိုပစ္စည်း၏ ကိစ္စကို ဇနကကိစ္စ ဟုခေါ်၏။ အနန္တရပစ္စည်းကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အကြင်ပစ္စည်းသည် ပစ္စယုပ္ပန်တရား၏ တည်တံ့ခြင်း၊ ကြီးပွားခြင်း၊ စည်ပင်ခြင်းတို့အတွက် အကြောင်းပြုတတ်၏၊ ထိုပစ္စည်းမရှိလျှင် ပစ္စယုပ္ပန်တရားသည် မတည်တံ့နိုင်၊ မကြီးပွားနိုင်၊ မစည်ပင်နိုင်၊ ထိုပစ္စည်း၏ ကိစ္စကို ဥပထမ္ဘကကိစ္စ ဟုခေါ်၏။ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အကြင်ပစ္စည်းသည် ပစ္စယုပ္ပန်တရား ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းအတွက် အကြောင်းပြုတတ်၏၊ ထိုပစ္စည်းမရှိလျှင် ပစ္စယုပ္ပန်တရားသည် အရှည်မဖြစ်ပေါ်နိုင်ဘဲ အစဉ်ပြတ်သွားတတ်၏၊ ထိုပစ္စည်း၏ ကိစ္စကို အနုပါလနကိစ္စ ဟုခေါ်၏။ ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္စည်းကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထိုဣတ္ထိန္ဒြေ၊ ပုရိသိန္ဒြေ တရားနှစ်ပါးတို့သည် ထိုပစ္စည်းကိစ္စသုံးမျိုးတို့တွင် တစ်ခုသောကိစ္စကိုမျှ မပြီးစေနိုင်ကြကုန်။ ထို့ကြောင့် ထိုတရားနှစ်ပါးကို ဣန္ဒြိယပစ္စည်း၌ သီးခြား မယူအပ်ခြင်း ဖြစ်၏။

ဧတံ သန္တေ ဧတေ ဒွေ ဓမ္မာ ဣန္ဒြိယာတိပိ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ. နော န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ. ဣန္ဒြိယကိစ္စသဗ္ဘာဝတောတိ. ကိံ ပန ဧတေသံ ဣန္ဒြိယကိစ္စန္တိ. လိင်္ဂနိမိတ္တကုတ္တအာကပ္ပေသု ဣဿရတာ ဣန္ဒြိယ ကိစ္စံ. တထာ ဟိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဣတ္ထိန္ဒြိယရူပံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ သန္တာနေ စတူဟိ ကမ္မာဒီဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပန္နာ ပဉ္စက္ခန္ဓ ဓမ္မာ ဣတ္ထိဘာဝါယ ပရိဏမန္တိ, သော အတ္တဘာဝေါ ဧကန္တေန ဣတ္ထိလိင်္ဂ ဣတ္ထိနိမိတ္တ ဣတ္ထိကုတ္တ ဣတ္ထာကပ္ပယုတ္တော ဟောတိ, နော အညထာ. န စ ဣတ္ထိန္ဒြိယရူပံ တေ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မေ ဇနေတိ, န စ ဥပတ္ထမ္ဘတိ, နာပိ အနုပါလေတိ, အထ ခေါ တေ ဓမ္မာ အတ္တနော အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဧဝဉ္စေဝဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တူတိ အာဏံ ဌပေန္တံ ဝိယ တေသု အတ္တနော အနုဘာဝံ ပဝတ္တေတိ. တေ စ ဓမ္မာ တထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, နော အညထာတိ. အယံ ဣတ္ထိန္ဒြိယရူပဿ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီသု ဣဿရတာ. ဧသ နယော ပုရိသိန္ဒြိယရူပဿ ပုရိသလိင်္ဂါဒီသု ဣဿရတာယံ. ဧဝံ ဧတေ ဒွေ ဓမ္မာ လိင်္ဂါဒီသု ဣန္ဒြိယကိစ္စ သဗ္ဘာဝတော ဣန္ဒြိယာ နာမ ဟောန္တီတိ.

ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ထိုတရားနှစ်ပါးတို့ကို ဣန္ဒြေဟူ၍လည်း မခေါ်ဆိုအပ်ပြီလော။ မခေါ်ဆိုအပ်သည်မဟုတ်၊ ခေါ်ဆိုအပ်ပေ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ဣန္ဒြေ၏ကိစ္စ ရှိသောကြောင့်တည်း။ ထိုတရားတို့၏ ဣန္ဒြေကိစ္စကား အဘယ်နည်း။ အင်္ဂါနိမိတ် (လိင်)၊ ပုံသဏ္ဌာန် (နိမိတ်)၊ အမူအရာ (ကုတ္တ)၊ ဟန်ပန် (အာကပ်) တို့၌ စိုးပိုင်ခြင်းသည် ဣန္ဒြေကိစ္စ ဖြစ်၏။ ရှင်းအံ့၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်၏ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဣတ္ထိန္ဒြေရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ကံ စသော အကြောင်းလေးပါးတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ပဉ္စက္ခန္ဓာတရားတို့သည် မိန်းမအဖြစ်သို့ ညွတ်ကိုင်းကြကုန်၏၊ ထိုအတ္တဘောသည် အမှန်ပင် မိန်းမအင်္ဂါ၊ မိန်းမပုံသဏ္ဌာန်၊ မိန်းမအမူအရာ၊ မိန်းမဟန်ပန်တို့နှင့် ပြည့်စုံရ၏၊ အခြားတစ်ပါးသောနည်းဖြင့် မဖြစ်နိုင်ပေ။ ဣတ္ထိန္ဒြေရုပ်သည် ထိုပဉ္စက္ခန္ဓာတရားတို့ကို ဖြစ်လည်းမဖြစ်စေ၊ ထောက်ပံ့လည်းမထောက်ပံ့၊ စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းခြင်းလည်း မပြု၊ စင်စစ်သော်ကား ထိုတရားတို့သည် မိမိမိမိတို့၏ အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြရာ၌ 'ဤသို့ဤပုံသာ ဖြစ်ပေါ်စေ' ဟု အမိန့်ပေးသကဲ့သို့ ထိုတရားတို့အပေါ်၌ မိမိ၏အစွမ်းသတ္တိကို စိုးမိုးစေ၏။ ထိုတရားတို့သည်လည်း ထိုအတိုင်းသာ ဖြစ်ပေါ်လာကြရ၏၊ အခြားတစ်ပါးသောနည်းဖြင့် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြကုန်။ ဤသည်ကား ဣတ္ထိန္ဒြေရုပ်၏ မိန်းမအင်္ဂါ စသည်တို့အပေါ်၌ စိုးပိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။ ဤနည်းတူပင် ပုရိသိန္ဒြေရုပ်၏ ယောကျာ်းအင်္ဂါ စသည်တို့အပေါ်၌ စိုးပိုင်ပုံကိုလည်း သိအပ်၏။ ဤသို့လျှင် ထိုတရားနှစ်ပါးတို့သည် လိင်စသည်တို့၌ ဣန္ဒြေကိစ္စ ရှိကြသောကြောင့် ဣန္ဒြေမည်ကုန်၏။

ဟဒယဝတ္ထုရူပံ ပန ဒွိန္နံ ဝိညာဏဓာတူနံ နိဿယဝတ္ထုကိစ္စံ သာဓယမာနံပိ တာသု ဣန္ဒြိယကိစ္စံ န သာဓေတိ. န ဟိ ဘာဝိတ စိတ္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဟဒယရူပေ ပသန္နေဝါ [Pg.490] အပ္ပသန္နေ ဝါ ဇာတေပိ မနောဝိညာဏဓာတုယော တဒနုဝတ္တိကာ ဟောန္တီတိ. ဣန္ဒြိယ ပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည်ကား ဝိညာဉ်ဓာတ်နှစ်ပါးတို့၏ မှီရာဝတ္ထုကိစ္စကို ပြီးစေသော်လည်း ထိုဝိညာဉ်ဓာတ်တို့အပေါ်၌ ဣန္ဒြေကိစ္စကို မပြီးစေနိုင်ပေ။ စိတ်ကို လေ့ကျင့်ပွားများပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် ကြည်လင်သည်ဖြစ်စေ၊ မကြည်လင်သည်ဖြစ်စေ မနောဝိညာဉ်ဓာတ်တို့သည် ထိုဟဒယဝတ္ထုရုပ်၏ နောက်သို့ အစဉ်မလိုက်ကြကုန်။ ဣန္ဒြိယပစ္စယဒီပနီ ပြီး၏။

၁၇. ဈာနပစ္စယော

၁၇. ဈာနပစ္စည်း

သတ္တ ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနပစ္စယော, ဝိတက္ကော ဝိစာရော ပီတိ သောမနဿံ ဒေါမနဿံ ဥပေက္ခာ ဧကဂ္ဂတာ. တေဟိ သဟဇာတာ ပဉ္စဝိညာဏဝဇ္ဇိတာ စိတ္တစေတသိကဓမ္မာ စ ရူပဓမ္မာ စ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

ဈာန်အင်္ဂါ ၇ ပါးဖြစ်သော ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သောမနဿ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာ တို့သည် ဈာနပစ္စည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုဈာန်အင်္ဂါတို့နှင့် အတူတကွဖြစ်ကုန်သော၊ ပဉ္စဝိညာဉ်ကို ဖယ်ထား၍ စိတ်၊ စေတသိက်တရားတို့နှင့် ရုပ်တရားတို့သည် ထိုဈာနပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ကေနဋ္ဌေန ဈာနန္တိ. ဥပနိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန ဈာနံ. ဥပနိဇ္ဈာယ နဋ္ဌေနာတိ စ မနသာ အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ နိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန ပေက္ခနဋ္ဌေန. ယထာ ဟိ ဣဿာသော ဒူရေ ဌတွာ ခုဒ္ဒကေ လက္ခမဏ္ဍလေ သရံ ပဝေသေန္တော ဟတ္ထေဟိ သရံ ဥဇုကဉ္စ နိစ္စလဉ္စ ကတွာ မဏ္ဍလဉ္စ ဝိဘူတံ ကတွာ စက္ခုနာ နိဇ္ဈာယန္တော ပဝေသေတိ. ဧဝမေဝ ဣမေဟိ အင်္ဂေဟိ စိတ္တံ ဥဇုကဉ္စ နိစ္စလဉ္စ ကတွာ အာရမ္မဏဉ္စ ဝိဘူတံ ကတွာ နိဇ္ဈာယန္တော ပုဂ္ဂလော ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဥပနိဇ္ဈာယိတွာ ယံကိဉ္စိ ကာယကမ္မံ ဝါ ဝစီကမ္မံ ဝါ မနောကမ္မံ ဝါ ကရောန္တော အဝိရဇ္ဈမာနော ကရောတိ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် ဈာန် မည်သနည်း။ စူးစူးစိုက်စိုက် ရှုခြင်းအနက်ကြောင့် ဈာန် မည်၏။ စူးစူးစိုက်စိုက် ရှုခြင်းအနက်ဟူသည် စိတ်ဖြင့် အာရုံသို့ ကပ်၍ စူးစိုက်ကြည့်ရှုခြင်းအနက် ဖြစ်၏။ ဥပမာသော်ကား လေးသမားသည် ဝေးရာ၌ ရပ်လျက် ငယ်သော ပစ်မှတ်ဝိုင်းသို့ မြှားကို ပစ်သွင်းရာ၌ လက်တို့ဖြင့် မြှားကို ဖြောင့်မတ်ငြိမ်သက်အောင် ပြု၍၊ ပစ်မှတ်ဝိုင်းကိုလည်း ထင်ရှားအောင် ပြုပြီးလျှင်၊ မျက်စိဖြင့် စူးစိုက်ကြည့်ကာ မြှားကို ပစ်သွင်းဘိသကဲ့သို့၊ ဤနည်းအတူပင် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤဈာန်အင်္ဂါတရားတို့ဖြင့် စိတ်ကို ဖြောင့်မတ်ငြိမ်သက်အောင် ပြု၍၊ အာရုံကိုလည်း ထင်ရှားစေပြီးလျှင် စူးစိုက်ကြည့်ရှုခြင်းကြောင့် 'စူးစိုက်ရှုသူ' ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤသို့ စူးစိုက်ရှုပြီးလျှင် တစ်စုံတစ်ခုသော ကာယကံကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဝစီကံကိုသော်လည်းကောင်း၊ မနောကံကိုသော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်ရာ၌ မလွဲမချော်ဘဲ ပြုလုပ်နိုင်ပေ၏။

တတ္ထ ကာယကမ္မံ နာမ အဘိက္ကမပ္ပဋိက္ကမာဒိကံ ဝုစ္စတိ. ဝစီကမ္မံ နာမ အက္ခရဝဏ္ဏပရိပုဏ္ဏံ ဝစီဘေဒကရဏံ ဝုစ္စတိ. မနောကမ္မံ နာမ ယံကိဉ္စိ မနသာ အာရမ္မဏဝိဘာဝနံ ဝုစ္စတိ. ဒါနကမ္မံ ဝါ ပါဏာတိပါတ ကမ္မံ ဝါ အနုရူပေဟိ ဈာနင်္ဂေဟိ ဝိနာ ဒုဗ္ဗလေန စိတ္တေန ကာတုံ န သက္ကာ ဟောတိ. ဧသ နယော သေသေသု ကုသလာကုသလ ကမ္မေသူတိ.

ထိုသုံးပါးတို့တွင် ကာယကံဟူသည် ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း စသည်ကို ဆိုလိုသည်။ ဝစီကံဟူသည် အက္ခရာဗျည်း အပြည့်အစုံဖြင့် နှုတ်မြွက်၍ စကားပြောဆိုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ မနောကံဟူသည် စိတ်ဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုသော အာရုံကို ကြံစည်ထင်ရှားစေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အလှူပေးခြင်း (ဒါနကံ) သော်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးအသက်ကို သတ်ခြင်း (ပါဏာတိပါတကံ) သော်လည်းကောင်း လျော်ကန်သော ဈာန်အင်္ဂါတို့ မရှိဘဲ အားနည်းသော စိတ်ဖြင့် မပြုလုပ်နိုင်ပေ။ ကြွင်းသော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် ကံတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။

အယဉ္စ အတ္ထော ဝိတက္ကာဒီနံ ဈာနင်္ဂဓမ္မာနံ ဝိသုံ ဝိသုံ သဘာဝ လက္ခဏေဟိ ဒီပေတဗ္ဗော. သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ အာရမ္မဏာဘိနိရောပန လက္ခဏော ဝိတက္ကော, သော စိတ္တံ အာရမ္မဏေ ဒဠှံ နိယောဇေတိ. အာရမ္မဏာနုမဇ္ဇနလက္ခဏော ဝိစာရော, သော စိတ္တံ အာရမ္မဏေ ဒဠှံ သံယောဇေတိ. အာရမ္မဏသမ္ပိယာယနလက္ခဏာပီတိ, သာ စိတ္တံ အာရမ္မဏေ ပရိတုဋ္ဌံ ကရောတိ. တိဿောပိ ဝေဒနာ အာရမ္မဏရသာနု ဘဝနလက္ခဏာ, တာပိ စိတ္တံ အာရမ္မဏေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တရသာနုဘဝန ကိစ္စေန ဒဠှပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ကရောန္တိ. သမာဓာနလက္ခဏာ ဧကဂ္ဂတာ, သာပိ စိတ္တံ အာရမ္မဏေ နိစ္စလံ ကတွာ ဌပေတီတိ. ဈာနပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ထင်ရှားစေရန် ဝိတက်စသော ဈာန်အင်္ဂါတရားတို့၏ သီးခြား သီးခြား သဘာဝလက္ခဏာတို့ဖြင့် ပြအပ်၏။ ယှဉ်ဖက်တရားတို့ကို အာရုံသို့ တင်ပေးခြင်းလက္ခဏာရှိသည်မှာ ဝိတက် ဖြစ်၏။ ထိုဝိတက်သည် စိတ်ကို အာရုံ၌ မြဲမြံစွာ စွဲကပ်စေ၏။ အာရုံကို ထပ်ခါတလဲလဲ သုံးသပ်ခြင်းလက္ခဏာရှိသည်မှာ ဝိစာရ ဖြစ်၏။ ထိုဝိစာရသည် စိတ်ကို အာရုံ၌ မြဲမြံစွာ နှောင်ဖွဲ့စေ၏။ အာရုံ၌ သာယာနှစ်သက်ခြင်းလက္ခဏာရှိသည်မှာ ပီတိ ဖြစ်၏။ ထိုပီတိသည် စိတ်ကို အာရုံ၌ ဝမ်းမြောက်ရောင့်ရဲစေ၏။ ဝေဒနာသုံးပါးတို့သည်လည်း အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားခြင်းလက္ခဏာရှိကုန်၏။ ထိုဝေဒနာတို့သည်လည်း စိတ်ကို အာရုံ၏ အလိုရှိအပ်သော အရသာ၊ အလိုမရှိအပ်သော အရသာ၊ အလယ်အလတ်ဖြစ်သော အရသာတို့ကို ခံစားခြင်းကိစ္စဖြင့် စိတ်ကို အာရုံ၌ မြဲမြံစွာ စွဲကပ်စေကုန်၏။ တည်ကြည်ခြင်းလက္ခဏာရှိသည်မှာ ဧကဂ္ဂတာ ဖြစ်၏။ ထိုဧကဂ္ဂတာသည်လည်း စိတ်ကို အာရုံ၌ မလှုပ်မရှက် တည်စေတတ်၏။ ဈာနပစ္စယဒီပနီ ပြီး၏။

၁၈. မဂ္ဂပစ္စယော

၁၈. မဂ္ဂပစ္စည်း

ဒွါဒသ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂပစ္စယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော သမ္မာ ဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ [Pg.491] မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော မိစ္ဆာဝါယာမော မိစ္ဆာသမာဓိ. သေသာ မိစ္ဆာဝါစာ မိစ္ဆာကမ္မန္တော မိစ္ဆာအာဇီဝေါတိ တယော ဓမ္မာ ဝိသုံ စေတသိကဓမ္မာ န ဟောန္တိ. မုသာဝါဒါဒိဝသေန ပဝတ္တာနံ စတုန္နံ အကုသလခန္ဓာနံ နာမံ. တသ္မာ တေ မဂ္ဂပစ္စယေ ဝိသုံ န ဂဟိတာတိ. သဗ္ဗေ သဟေတုကာ စိတ္တ စေတသိကဓမ္မာ စ သဟေတုကစိတ္တသဟ ဇာတာ ရူပဓမ္မာ စ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

မဂ်အင်္ဂါ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့သည် မဂ္ဂပစ္စည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ၎င်းတို့ကား သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ၊ မိစ္ဆာဝါယာမ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ တို့ဖြစ်ကြသည်။ ကြွင်းသော မိစ္ဆာဝါစာ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝ ဟူသော တရားသုံးပါးတို့သည် သီးခြား စေတသိကတရားများ မဟုတ်ကြကုန်။ မုသာဝါဒစသည်ဖြင့် ဖြစ်ပွားကုန်သော အကုသိုလ်ခန္ဓာလေးပါးတို့၏ အမည်မျှသာ ဖြစ်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုတရားတို့ကို မဂ္ဂပစ္စည်း၌ သီးခြား မယူအပ်ကုန်။ ဟိတ်နှင့်တကွဖြစ်သော စိတ်၊ စေတသိကတရား အလုံးစုံတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဟိတ်နှင့်တကွဖြစ်သော စိတ်နှင့်အတူတကွ ဖြစ်ကုန်သော ရုပ်တရားတို့သည်လည်းကောင်း ထိုမဂ္ဂပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရား ဖြစ်ကုန်၏။

ကေနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါတိ. သုဂတိဒုဂ္ဂတိနိဗ္ဗာန ဒိသာဒေသသမ္ပာ ပနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါ. သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိကာနိ ဟိ အဋ္ဌ သမ္မာမဂ္ဂင်္ဂါနိ သုဂတိ ဒိသာဒေသဉ္စ နိဗ္ဗာနဒိသာဒေသဉ္စ သမ္ပာပနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. စတ္တာရိ မိစ္ဆာမဂ္ဂင်္ဂါနိ ဒုဂ္ဂတိဒိသာဒေသံ သမ္ပာပနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တီတိ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် မဂ္ဂ ဟု ခေါ်သနည်း။ သုဂတိဘုံ၊ ဒုဂ္ဂတိဘုံ၊ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော အရပ်ဒေသသို့ ရောက်စေတတ်သော အနက်ကြောင့် မဂ္ဂ ဟု ခေါ်၏။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ အစရှိကုန်သော ရှစ်ပါးသော သမ္မာမဂ္ဂင်တို့သည် သုဂတိအရပ်ဒေသသို့လည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗာန်အရပ်ဒေသသို့လည်းကောင်း ရောက်စေခြင်းငှာ ဖြစ်ကြကုန်၏။ လေးပါးသော မိစ္ဆာမဂ္ဂင်တို့သည် ဒုဂ္ဂတိအရပ်ဒေသသို့ ရောက်စေခြင်းငှာ ဖြစ်ကြကုန်၏။

တတ္ထ ဈာနပစ္စယော အာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဥဇုံ ကရောတိ, ထိရံ ကရောတိ, အပ္ပနာပတ္တံ ကရောတိ. အပ္ပနာပတ္တံ နာမ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တော မစ္ဆောဝိယ ကသိဏနိမိတ္တာဒိကေ နိမိတ္တာရမ္မဏေ အနုပဝိဋ္ဌံ စိတ္တံ ပဝုစ္စတိ. မဂ္ဂပစ္စယော ဝဋ္ဋပထေ စေတနာကမ္မံ ဝိဝဋ္ဋပထေ ဘာဝနာကမ္မံ ဥဇုံ ကရောတိ, ထိရံ ကရောတိ, ကမ္မပထပတ္တံ ကရောတိ, ဝုဒ္ဓိံ ဝိရုဠှိံ ဝေပုလ္လံ ကရောတိ, ဘူမန္တရပတ္တံ ကရောတိ. အယ မေတေသံ ဒွိန္နံ ပစ္စယာနံ ဝိသေသော.

ထိုနှစ်ပါးသော ပစ္စည်းတို့တွင် ဈာနပစ္စည်းသည် အာရုံ၌ စိတ်ကို ဖြောင့်မတ်စေတတ်၏၊ တည်ကြည်စေတတ်၏၊ အပ္ပနာသို့ ရောက်စေတတ်၏။ အပ္ပနာသို့ ရောက်ခြင်းဟူသည် နက်ရှိုင်းသော ရေထဲသို့ ပစ်ချအပ်သော ငါးသည် ရေသို့ သက်ဝင်ဘိသကဲ့သို့ ကသိုဏ်းနိမိတ် စသော အာရုံနိမိတ်သို့ သက်ဝင် တည်ရှိသော စိတ်ကို ဆိုလိုသည်။ မဂ္ဂပစ္စည်းသည် ဝဋ်လမ်း၌ စေတနာကံကိုလည်းကောင်း၊ ဝိဝဋ်လမ်း၌ ဘာဝနာကံကိုလည်းကောင်း ဖြောင့်မတ်စေတတ်၏၊ တည်ကြည်စေတတ်၏၊ ကမ္မပထသို့ ရောက်စေတတ်၏၊ ကြီးပွားခြင်း၊ စည်ပင်ခြင်း၊ ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်စေတတ်၏၊ ဘုံအဆင့်ဆင့်သို့ ရောက်စေတတ်၏။ ဤသည်ကား ထိုပစ္စည်းနှစ်ပါးတို့၏ ထူးခြားချက် ဖြစ်သည်။

တတ္ထ ကမ္မပထပတ္တံ နာမ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ကုသလာကုသလ ကမ္မာနံ အင်္ဂပါရိပူရိယာ ပဋိသန္ဓိဇနနေ သမတ္ထဘာဝသင်္ခါတံ ကမ္မဂတိံ ပတ္တံ စေတနာကမ္မံ. ဘူမန္တရပတ္တံ နာမ ဘာဝနာနုက္ကမေန ကာမ ဘူမိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ လောကုတ္တရဘူမိယာ ဧကသ္မိံဣရိယာပထေပိ ဥပရူပရိဘူမိံ ပတ္တံ ဘာဝနာကမ္မံ. အယဉ္စ အတ္ထော ဈာနပစ္စယေ ဝုတ္တနယေန သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိကာနံ မဂ္ဂင်္ဂဓမ္မာနံ ဝိသုံ ဝိသုံ သဘာဝ လက္ခဏေဟိ ဒီပေတဗ္ဗောတိ. မဂ္ဂပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ထိုတွင် ကမ္မပထသို့ ရောက်ခြင်းဟူသည် ပါဏာတိပါတ စသော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် ကမ္မပထတို့၏ အင်္ဂါစုံညီသဖြင့် ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သော အဖြစ်ဟူသော ကံ၏ လားရာလမ်းသို့ ရောက်သော စေတနာကံကို ဆိုလိုသည်။ ဘုံအဆင့်ဆင့်သို့ ရောက်ခြင်းဟူသည် ဘာဝနာအစဉ်ဖြင့် ကာမဘုံမှ စ၍ လောကုတ္တရာဘုံအထိ ဣရိယာပုထ်တစ်ခုတည်း၌ပင် အထက်ထက်သော ဘုံတို့သို့ ရောက်သော ဘာဝနာကံကို ဆိုလိုသည်။ ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုလည်း ဈာနပစ္စည်း၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်း သမ္မာဒိဋ္ဌိအစရှိသော မဂ္ဂင်တရားတို့၏ သီးခြား သီးခြား သဘာဝလက္ခဏာတို့ဖြင့် ပြအပ်၏။ မဂ္ဂပစ္စယဒီပနီ ပြီး၏။

၁၉. သမ္ပယုတ္တပစ္စယော

၁၉. သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း

သမ္ပယုတ္တပစ္စယော ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယောတိ ဧကံ ဒုက္ကံ. အတ္ထိ ပစ္စယော နတ္ထိ ပစ္စယောတိ ဧကံ ဒုက္ကံ. ဝိဂတပစ္စယော အဝိဂတ ပစ္စယောတိ ဧကံ ဒုက္ကံ. ဣမာနိ တီဏိ ပစ္စယဒုက္ကာနိ ဝိသုံ ပစ္စယ ဝိသေသာနိ န ဟောန္တိ. ပုဗ္ဗေ အာဂတေသု ပစ္စယေသု ကေစိ ပစ္စယာ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေဟိ သမ္ပယုတ္တာ ဟုတွာ ပစ္စယတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ, ကေစိ ဝိပ္ပယုတ္တာ ဟုတွာ, ကေစိ ဝိဇ္ဇမာနာ ဟုတွာ, ကေစိ အဝိဇ္ဇမာနာ ဟုတွာ, ကေစိ ဝိဂတာ ဟုတွာ, ကေစိ အဝိဂတာ ဟုတွာ ပစ္စယတ္တံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ဣမာနိ တီဏိ ပစ္စယဒုက္ကာနိ ဝုတ္တာနိ.

သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းနှင့် ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းဟူ၍ ဒုကတစ်ခု။ အတ္ထိပစ္စည်းနှင့် နတ္ထိပစ္စည်းဟူ၍ ဒုကတစ်ခု။ ဝိဂတပစ္စည်းနှင့် အဝိဂတပစ္စည်းဟူ၍ ဒုကတစ်ခု။ ဤပစ္စည်းဒုကသုံးပါးတို့သည် သီးခြား ထူးခြားသော ပစ္စည်းများ မဟုတ်ကြကုန်။ ရှေး၌ လာပြီးသော ပစ္စည်းတို့တွင် အချို့သော ပစ္စည်းတရားတို့သည် မိမိ၏ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့နှင့် ယှဉ်တွဲလျက် ပစ္စည်းအဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏၊ အချို့မူကား မယှဉ်တွဲဘဲလည်းကောင်း၊ အချို့မူကား ထင်ရှားရှိလျက်လည်းကောင်း၊ အချို့မူကား ထင်ရှားမရှိဘဲလည်းကောင်း၊ အချို့မူကား ကင်းမဲ့လျက်လည်းကောင်း၊ အချို့မူကား မကင်းဘဲလည်းကောင်း ပစ္စည်းအဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏ဟု ပြခြင်းငှာ ဤဒုကသုံးပါးတို့ကို ဟောတော်မူအပ်၏။

ဧတ္ထ [Pg.492] စ အတ္ထီတိ ခေါ ကစ္စာန အယမေကော အန္တော, နတ္ထီတိ ခေါ ဒုတိယော အန္တောတိ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု အတ္ထိနတ္ထိသဒ္ဒါ သဿတုစ္ဆေဒေသုပဝတ္တန္တိ, တသ္မာ ဧဝရူပါနံ အတ္ထာနံ နိဝတ္တနတ္ထံ ပုန ဝိဂတဒုက္ကံ ဝုတ္တံ.

ဤ၌လည်း 'ကစ္စာန... ရှိ၏ ဟူသည် တစ်ခုသော အစွန်းတည်း၊ မရှိ ဟူသည် နှစ်ခုမြောက် အစွန်းတည်း' ဟူသော ဤသို့သော ဒေသနာတို့၌ အတ္ထိနှင့် နတ္ထိ သဒ္ဒါတို့သည် သဿတဒိဋ္ဌိ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိတို့၌ ရောက်တတ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ဤသို့သော မိစ္ဆာအယူအနက်တို့ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်းငှာ ဝိဂတဒုကကို တစ်ဖန် ဟောတော်မူ၏။

သဗ္ဗေပိ သဟဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ အညမညဿ ပစ္စယာ စေဝ ဟောန္တိ ပစ္စယုပ္ပန္နာ စ.

အတူတကွ ဖြစ်ကုန်သော စိတ်၊ စေတသိကတရား အလုံးစုံတို့သည်လည်း အချင်းချင်းအား ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်ကုန်၏၊ ပစ္စယုပ္ပန်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

ကေနဋ္ဌေန သမ္ပယုတ္တော. ဧကုပ္ပာဒတာ ဧကနိရောဓတာ ဧကဝတ္ထုကတာ ဧကာရမ္မဏတာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ သမ္ပယောဂင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟုတွာ သံယုတ္တော ဧကီဘာဝံ ဂတောတိ သမ္ပယုတ္တော.

အဘယ်အနက်ကြောင့် သမ္ပယုတ္တ ဟု ခေါ်သနည်း။ စိတ်နှင့်အတူတကွ ဖြစ်ခြင်း (ဧကုပ္ပါဒ)၊ စိတ်နှင့်အတူတကွ ချုပ်ခြင်း (ဧကနိရောဓ)၊ မှီရာဝတ္ထုတူခြင်း (ဧကဝတ္ထုက)၊ အာရုံတူခြင်း (ဧကာရမ္မဏ) တည်းဟူသော ဤသမ္ပယောဂအင်္ဂါလေးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် တစ်စိတ်တစ်ကိုယ်တည်း တစ်ပေါင်းတည်းအဖြစ်သို့ ရောက်သော အနက်ကြောင့် သမ္ပယုတ္တ ဟု ခေါ်၏။

တတ္ထ ဧကီဘာဝံ ဂတောတိ စက္ခုဝိညာဏံ ဖဿာဒီဟိ သတ္တဟိ စေတသိကေဟိ သဟ ဧကီဘာဝံ ဂတံ ဟောတိ, ဒဿနန္တိ ဧကံ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆတိ. အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝေါဟာရံ န ဂစ္ဆန္တိ, ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇိတွာ ဝိညာတုံ န သက္ကောတိ. ဧသ နယော သေသေသု သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပာဒေသူတိ. သမ္ပယုတ္တပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ထိုတွင် တစ်ပေါင်းတည်းအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းဟူသည် စက္ခုဝိညာဉ်သည် ဖဿအစရှိသော စေတသိက ခုနစ်ပါးတို့နှင့်အတူ တစ်ပေါင်းတည်း ဖြစ်သဖြင့် 'မြင်ခြင်း' ဟူ၍ ဝေါဟာရတစ်ခုတည်းသို့ ရောက်၏။ ထိုရှစ်ပါးသော တရားတို့သည် သီးခြား သီးခြား ဝေါဟာရသို့ မရောက်ကုန်၊ ခွဲခြား၍ သိခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်ကုန်။ ကြွင်းသော စိတ်ဖြစ်ပွားမှုအားလုံးတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်း ဖြစ်၏။ သမ္ပယုတ္တပစ္စယဒီပနီ ပြီး၏။

၂၀. ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော

၂၀. ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း

စတုဗ္ဗိဓော ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော, သဟဇာတော ဝတ္ထုပုရေ ဇာတော ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတော ပစ္ဆာဇာတောတိ.

ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းသည် လေးပါးအပြား ရှိ၏။ ၎င်းတို့ကား သဟဇาတဝိပ္ပယုတ္တ၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တ၊ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တ၊ ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တ တို့ဖြစ်ကြသည်။

တတ္ထ သဟဇာတဝိပ္ပယုတ္တော နာမ ဒွိသု သဟဇာတပစ္စယ ပစ္စယုပ္ပန္နေသု နာမရူပေသု နာမံ ဝါ ရူပဿ ရူပံ ဝါ နာမဿ ဝိပ္ပယုတ္တံ ဟုတွာ ပစ္စယော. တတ္ထ နာမန္တိ ပဝတ္တိကာလေ စတုက္ခန္ဓနာမံ, ရူပဿာတိ စိတ္တဇရူပဿ, ရူပန္တိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဟဒယဝတ္ထုရူပံ, နာမဿာတိ ပဋိသန္ဓိစတုက္ခန္ဓနာမဿ. သေသာ တယောပိ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာ ပုဗ္ဗေ ဝိဘတ္တာ ဧဝါတိ. ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ထိုလေးပါးတို့တွင် သဟဇာတဝိပ္ပယုတ္တဟူသည် အတူတကွဖြစ်သော ပစ္စည်းနှင့် ပစ္စယုပ္ပန် နာမ်ရုပ်နှစ်ပါးတို့တွင် နာမ်တရားသည် ရုပ်တရားအားလည်းကောင်း၊ ရုပ်တရားသည် နာမ်တရားအားလည်းကောင်း မရောနှောဘဲ ပစ္စည်းဖြစ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုတွင် နာမ်ဟူသည် ပဝတ္တိအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးရှိသော နာမ်တရား ဖြစ်၏၊ ရုပ်အားဟူသည် စိတ္တဇရုပ်အား ဖြစ်၏။ ရုပ်ဟူသည် ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ဟဒယဝတ္ထုရုပ် ဖြစ်၏၊ နာမ်အားဟူသည် ပဋိသန္ဓေနာမ်ခန္ဓာလေးပါးအား ဖြစ်၏။ ကြွင်းသော ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း သုံးပါးတို့ကိုလည်း ရှေး၌ ဝေဖန်ခဲ့ပြီးသည်သာ ဖြစ်၏။ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယဒီပနီ ပြီး၏။

၂၁. အတ္ထိပစ္စယော

၂၁. အတ္ထိပစ္စည်း

သတ္တဝိဓော အတ္ထိပစ္စယော, သဟဇာတတ္ထိပစ္စယော ဝတ္ထုပုရေ ဇာတတ္ထိ ပစ္စယော အာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိပစ္စယော ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေ ဇာတတ္ထိပစ္စယော ပစ္ဆာဇာတတ္ထိပစ္စယော ရူပါဟာရတ္ထိပစ္စယော ရူပ ဇီဝိတိန္ဒြိယတ္ထိပစ္စယောတိ.

အတ္ထိပစ္စည်းသည် ခုနစ်ပါးအပြား ရှိ၏။ ၎င်းတို့ကား သဟဇาတတ္ထိပစ္စည်း၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတတ္ထိပစ္စည်း၊ အာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိပစ္စည်း၊ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိပစ္စည်း၊ ပစ္ဆာဇာတတ္ထိပစ္စည်း၊ ရူပါဟာရတ္ထိပစ္စည်း၊ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယတ္ထိပစ္စည်း တို့ဖြစ်ကြသည်။

တတ္ထ သဟဇာတပစ္စယော ဧဝ သဟဇာတတ္ထိပစ္စယော နာမ. ဧသ နယော သေသေသု ဆသု. ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဝိဘာဂေါပိ ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တောယေဝ.

ထိုခုနစ်ပါးတို့တွင် သဟဇာတပစ္စည်းသည်သာ သဟဇာတတ္ထိပစ္စည်း မည်၏။ ကြွင်းသော ပစ္စည်းခြောက်ပါးတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်း ဖြစ်၏။ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် ဝေဖန်မှုသည်လည်း အောက်၌ ထိုထိုနေရာတို့၌ ဆိုခဲ့ပြီးသည်သာ ဖြစ်၏။

ကေနဋ္ဌေန [Pg.493] အတ္ထိပစ္စယော. သယံ ခဏိကပစ္စုပ္ပန္နတာ သင်္ခါတေန အတ္ထိဘာဝေန ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယော အတ္ထိပစ္စယော. အတ္ထိပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဘယ်အနက်ကြောင့် အတ္ထိပစ္စည်း ဟု ခေါ်သနည်း။ မိမိကိုယ်တိုင် ခဏိကပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်ခြင်းဟူသော အထင်အရှားရှိသော အဖြစ်ဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော တရားအား ကျေးဇူးပြုတတ်သော အနက်ကြောင့် အတ္ထိပစ္စည်း ဟု ခေါ်၏။ အတ္ထိပစ္စယဒီပနီ ပြီး၏။

၂၂. နတ္ထိပစ္စယော

၂၂. နတ္ထိပစ္စည်း

၂၃. ဝိဂတပစ္စယော

၂၃. ဝိဂတပစ္စည်း

၂၄. အဝိဂတပစ္စယော

၂၄. အဝိဂတပစ္စည်း

သဗ္ဗော အနန္တရပစ္စယော နတ္ထိ ပစ္စယော နာမ. တထာ ဝိဂတ ပစ္စယော. အဝိဂတပစ္စယောပိ အတ္ထိပစ္စယေန သဗ္ဗသဒိသော. အတ္ထီတိစ အဝိဂတောတိ စ အတ္ထတော ဧကမေဝ. တထာ နတ္ထီတိ စ ဝိဂတောတိစ. နတ္ထိဝိဂတအဝိဂတပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနန္တရပစ္စည်း အားလုံးသည်ပင် နတ္ထိပစ္စည်း မည်၏။ ထို့အတူ ဝိဂတပစ္စည်းလည်း မည်၏။ အဝိဂတပစ္စည်းသည်လည်း အတ္ထိပစ္စည်းနှင့် အလုံးစုံ တူလှ၏။ "အတ္ထိ" ဟူသော စကားနှင့် "အဝိဂတ" ဟူသော စကားသည် အနက်အားဖြင့် တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်၏။ ထို့အတူ "နတ္ထိ" ဟူသော စကားနှင့် "ဝိဂတ" ဟူသော စကားသည်လည်း အနက်အားဖြင့် တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်၏။ နတ္ထိ၊ ဝိဂတ၊ အဝိဂတ ပစ္စည်းပြသခြင်း ပြီးဆုံးပြီ။

ပစ္စယတ္ထဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စည်းအနက်ပြကျမ်း (ပစ္စယတ္ထဒီပနီ) ပြီးဆုံးပြီ။

ပစ္စယသဘာဂေါ

ပစ္စည်းသဘာဂ

ပစ္စယသဘာဂေါ ဝုစ္စတေ. ပဉ္စဒသ သဟဇာတဇာတိကာ ဟောန္တိ, စတ္တာရော မဟာသဟဇာတာ စတ္တာရော မဇ္ဈိမသဟဇာတာ သတ္တ ခုဒ္ဒကသဟဇာတာ. တတ္ထ စတ္တာရော မဟာသဟဇာတာ နာမ သဟဇာတော သဟဇာတနိဿယော သဟဇာတတ္ထိ သဟဇာတ အဝိဂတော. စတ္တာရော မဇ္ဈိမသဟဇာတာ နာမ အညမညော ဝိပါကော သမ္ပယုတ္တော သဟဇာတဝိပ္ပယုတ္တော. သတ္တ ခုဒ္ဒကသဟ ဇာတာ နာမ ဟေတု သဟဇာတာဓိပတိ သဟဇာတကမ္မံ သဟ ဇာတာဟာရော သဟဇာတိန္ဒြိယံ ဈာနံ မဂ္ဂေါ.

ပစ္စည်းသဘာဂကို ပြဆိုပါအံ့။ သဟဇာတအုပ်စုဝင် ပစ္စည်းတို့သည် တစ်ဆယ့်ငါးပါး ရှိကုန်၏။ ၎င်းတို့မှာ မဟာသဟဇာတ လေးပါး၊ မဇ္ဈိမသဟဇာတ လေးပါးနှင့် ခုဒ္ဒကသဟဇာတ ခုနစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုတွင် မဟာသဟဇာတ လေးပါးဟူသည်မှာ သဟဇာတ၊ သဟဇာတနိဿယ၊ သဟဇာတတ္ထိ၊ သဟဇာတအဝိဂတ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မဇ္ဈိမသဟဇာတ လေးပါးဟူသည်မှာ အညမည၊ ဝိပါက၊ သမ္ပယုတ္တ၊ သဟဇာတဝိပ္ပယုတ္တ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ခုဒ္ဒကသဟဇာတ ခုနစ်ပါးဟူသည်မှာ ဟေတု၊ သဟဇာတာဓိပတိ၊ သဟဇာတကမ္မ၊ သဟဇာတာဟာရ၊ သဟဇာတိန္ဒြိယ၊ ဈာန၊ မဂ္ဂ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

တယော ရူပါဟာရာ, ရူပါဟာရော ရူပါဟာရတ္ထိ ရူပါဟာရာ ဝိဂတော.

ရူပါဟာရ (ရုပ်အာဟာရ) အုပ်စုဝင် ပစ္စည်းတို့သည် သုံးပါး ရှိကုန်၏။ ၎င်းတို့မှာ ရူပါဟာရ၊ ရူပါဟာရတ္ထိ၊ ရူပါဟာရအဝိဂတ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

တီဏိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယာနိ, ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယတ္ထိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယာဝိဂတံ.

ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေ အုပ်စုဝင် ပစ္စည်းတို့သည် သုံးပါး ရှိကုန်၏။ ၎င်းတို့မှာ ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေ၊ ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြိယတ္ထိ၊ ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြိယအဝိဂတ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

သတ္တရသ ပုရေဇာတဇာတိကာ ဟောန္တိ, ဆ ဝတ္ထုပုရေဇာတာ ဆ အာရမ္မဏပုရေဇာတာ ပဉ္စ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတာ. တတ္ထ ဆ ဝတ္ထုပုရေဇာတာ နာမ ဝတ္ထုပုရေဇာတော ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယော ဝတ္ထုပုရေဇာတိန္ဒြိယံ ဝတ္ထုပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တံ ဝတ္ထုပုရေဇာတတ္ထိ ဝတ္ထု ပုရေဇာတအဝိဂတော. ဆ အာရမ္မဏပုရေဇာတာ နာမ အာရမ္မဏ ပုရေဇာတော ကိဉ္စိအာရမ္မဏံ ကောစိ အာရမ္မဏာဓိပတိ ကောစိ အာရမ္မဏူပနိဿသော အာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိ [Pg.494] အာရမ္မဏပုရေဇာတ အဝိဂတော. ကိဉ္စိ အာရမ္မဏန္တိအာဒီသု ကိဉ္စိကောစိဝစနေဟိ ပစ္စုပ္ပန္နံ နိပ္ဖန္နရူပံ ဂယှတိ. ပဉ္စ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတာ နာမ ဝတ္ထာရမ္မဏ ပုရေဇာတော ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယော ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေ ဇာတ ဝိပ္ပယုတ္တော ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတ အဝိဂတော.

ပုရေဇာတအုပ်စုဝင် ပစ္စည်းတို့သည် တစ်ဆယ့်ခုနစ်ပါး ရှိကုန်၏။ ဝတ္ထုပုရေဇာတ ခြောက်ပါး၊ အာရမ္မဏပုရေဇာတ ခြောက်ပါးနှင့် ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတ ငါးပါးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုတွင် ဝတ္ထုပုရေဇာတ ခြောက်ပါးဟူသည်မှာ ဝတ္ထုပုရေဇာတ၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယ၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတိန္ဒြိယ၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တ၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတတ္ထိ၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတအဝိဂတ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အာရမ္မဏပုရေဇာတ ခြောက်ပါးဟူသည်မှာ အာရမ္မဏပုရေဇာတ၊ အချို့သော အာရမ္မဏ၊ အချို့သော အာရမ္မဏာဓိပတိ၊ အချို့သော အာရမ္မဏူပနိဿယ၊ အာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိ၊ အာရမ္မဏပုရေဇာတအဝိဂတ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ "အချို့သော အာရမ္မဏ" စသည်တို့၌ "အချို့" "တစ်ပါးပါး" ဟူသော စကားလုံးများဖြင့် ပစ္စုပ္ပန် နိပ္ဖန္နရုပ်ကို ယူရသည်။ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတ ငါးပါးဟူသည်မှာ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတ၊ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယ၊ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တ၊ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိ၊ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတအဝိဂတ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

စတ္တာရော ပစ္ဆာဇာတဇာတိကာ ဟောန္တိ, ပစ္ဆာဇာတော ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တော ပစ္ဆာဇာတတ္ထိ ပစ္ဆာဇာတအဝိဂတော.

ပစ္ဆာဇာတအုပ်စုဝင် ပစ္စည်းတို့သည် လေးပါး ရှိကုန်၏။ ၎င်းတို့မှာ ပစ္ဆာဇာတ၊ ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တ၊ ပစ္ဆာဇာတတ္ထိ၊ ပစ္ဆာဇာတအဝိဂတ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

သတ္တ အနန္တရာ ဟောန္တိ, အနန္တရော သမနန္တရော အနန္တရူပ နိဿယော အာသေဝနံ အနန္တရကမ္မံ နတ္ထိ ဝိဂတော. ဧတ္ထ စ အနန္တရ ကမ္မံ နာမ အရိယမဂ္ဂစေတနာ, သာ အတ္တနော အနန္တရေ အရိယဖလံ ဇနေတိ.

အနန္တရအုပ်စုဝင် ပစ္စည်းတို့သည် ခုနစ်ပါး ရှိကုန်၏။ ၎င်းတို့မှာ အနန္တရ၊ သမနန္တရ၊ အနန္တရူပနိဿယ၊ အာသေဝန၊ အနန္တရကမ္မ၊ နတ္ထိ၊ ဝိဂတ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤပစ္စည်းတို့တွင် အနန္တရကမ္မဟူသည် အရိယာမဂ်စေတနာ ဖြစ်သည်။ ထိုမဂ်စေတနာသည် မိမိ၏အခြားမဲ့၌ အရိယာဖိုလ်ကို ဖြစ်စေတတ်၏။

ပဉ္စ ဝိသုံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, အဝသေသံ အာရမ္မဏံ အဝသေသော အာရမ္မဏာဓိပတိ အဝသေသော အာရမ္မဏူပ နိဿယော သဗ္ဗော ပကတူပနိဿယော အဝသေသံ နာနာက္ခဏိက ကမ္မံ. ဣတိ ဝိတ္ထာရတော ပဋ္ဌာနပစ္စယာ စတုပညာသပ္ပဘေဒါ ဟောန္တီတိ.

အုပ်စုတစ်ခုခုအတွင်းသို့ မဝင်ဘဲ သီးခြားဖြစ်သော ပစ္စည်းတို့သည် ငါးပါး ရှိကုန်၏။ ၎င်းတို့မှာ ကြွင်းသောအာရမ္မဏ၊ ကြွင်းသောအာရမ္မဏာဓိပတိ၊ ကြွင်းသောအာရမ္မဏူပနိဿယ၊ အလုံးစုံသော ပကတူပနိဿယနှင့် ကြွင်းသော နာနာက္ခဏိကကမ္မ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤသို့လျှင် အကျယ်အားဖြင့် ပဋ္ဌာန်းပစ္စည်းတို့သည် ငါးဆယ့်လေးပါး အပြားရှိကုန်၏။

တတ္ထ သဗ္ဗေ သဟဇာတဇာတိကာ စ သဗ္ဗေ ပုရေဇာတ ဇာတိကာ သဗ္ဗေ ပစ္ဆာဇာတဇာတိကာ ရူပါဟာရော ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယန္တိ ဣမေ ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စယာ နာမ. သဗ္ဗေ အနန္တရဇာတိကာ သဗ္ဗံ နာနာက္ခဏိက ကမ္မန္တိ ဣမေ အတီတပစ္စယာ နာမ. အာရမ္မဏံ ပကတူပနိဿယောတိ ဣမေ တေကာလိကာ စ နိဗ္ဗာနပညတ္တီနံ ဝသေန ကာလဝိမုတ္တာ စ ဟောန္တိ.

ထိုပစ္စည်းတို့တွင် သဟဇာတအုပ်စုဝင် အားလုံး၊ ပုရေဇာတအုပ်စုဝင် အားလုံး၊ ပစ္ဆာဇာတအုပ်စုဝင် အားလုံး၊ ရူပါဟာရနှင့် ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေတို့သည် ပစ္စုပ္ပန်ပစ္စည်းများ မည်ကုန်၏။ အနန္တရအုပ်စုဝင် အားလုံးနှင့် နာနာက္ခဏိကကမ္မ အားလုံးတို့သည် အတိတ်ပစ္စည်းများ မည်ကုန်၏။ အာရမ္မဏနှင့် ပကတူပနိဿယတို့သည် ကာလသုံးပါးလုံး၌ ထိုက်သလို ပါဝင်ကြပြီး နိဗ္ဗာန်နှင့် ပညတ်တို့၏ စွမ်းအားဖြင့် ကာလဝိမုတ် (ကာလမှ လွတ်မြောက်သော ပစ္စည်းများ) လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

နိဗ္ဗာနဉ္စ ပညတ္တိ စာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ အပ္ပစ္စယာ နာမ အသင်္ခတာ နာမ. ကသ္မာ. အဇာတိကတ္တာ. ယေသဉှိ ဇာတိ နာမ အတ္ထိ, ဥပ္ပာဒေါ နာမ အတ္ထိ. တေ သပ္ပစ္စယာနာမ သင်္ခတာ နာမ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ နာမ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ အဇာတိကတ္တာ အနုပ္ပာဒတ္တာ အဇာတိပစ္စယတ္တာစ အပ္ပစ္စယာ နာမ အသင်္ခတာ နာမာတိ.

နိဗ္ဗာန်နှင့် ပညတ် ဟူသော ဤတရားနှစ်ပါးတို့သည် အပ္ပစ္စယ (ပစ္စည်းမရှိသော တရား) မည်ကုန်၏၊ အသင်္ခတ (အကြောင်းတရားတို့ မပြုပြင်အပ်သော တရား) မည်ကုန်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (ဇာတိ) မရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ အကြင်တရားတို့အား ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (ဇာတိ) သို့မဟုတ် ဥပါဒ် (ဖြစ်မှု) ရှိကုန်၏။ ထိုတရားတို့ကို သပ္ပစ္စယ (ပစ္စည်းရှိသော တရား)၊ သင်္ခတ (အကြောင်းတရားတို့ ပြုပြင်အပ်သော တရား)၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န (အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ဖြစ်ပေါ်သော တရား) ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ဤတရားနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်မှုမရှိခြင်း၊ ဖြစ်ပေါ်ကြောင်းမရှိခြင်း၊ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၌ အကြောင်းမရှိခြင်းတို့ကြောင့် အပ္ပစ္စယမည်ကုန်၏၊ အသင်္ခတမည်ကုန်၏။

သပ္ပစ္စယေသု စ ဓမ္မေသု သင်္ခတေသု ဧကောပိ ဓမ္မော နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရီတဓမ္မော နာမ နတ္ထိ. အထ ခေါ သဗ္ဗေ တေ ခယဋ္ဌေန အနိစ္စာ ဧဝ ဟောန္တိ. ကသ္မာ. သယဉ္စ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိ ကတ္တာ ပစ္စယာနဉ္စ အနိစ္စဓမ္မတ္တာ. နနု နိဗ္ဗာနဉ္စ ပညတ္တိ စ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. တေ စ နိစ္စာ ဓုဝါတိ. သစ္စံ. ကေဝလေန ပန နိဗ္ဗာနပစ္စယေန ဝါ ပညတ္တိပစ္စယေန ဝါ ဥပ္ပန္နော နာမ နတ္ထိ, ဗဟူဟိ ပစ္စယေဟိ ဧဝ ဥပ္ပန္နော, တေ ပန ပစ္စယာ အနိစ္စာ ဧဝ အဓုဝါတိ.

အကြောင်းရှိသော တရား၊ အပြုပြင်ခံရသော သင်္ခတတရားတို့တွင် မြဲမြံသော၊ ခိုင်ခံ့သော၊ အမြဲတည်တံ့သော၊ ဖောက်ပြန်မှုမရှိသော တရားဟူ၍ တစ်ပါးမျှ မရှိချေ။ အမှန်စင်စစ်သော်ကား ထိုတရားအားလုံးတို့သည် ပျက်စီးခြင်းသဘောရှိသောကြောင့် အနိစ္စ (မမြဲသောတရား) များသာ ဖြစ်ကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်လည်း အကြောင်းတရားတို့အပေါ်၌ မှီ၍ဖြစ်ကြရသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ၎င်းတို့၏ အကြောင်းတရားတို့သည်လည်း မမြဲသောသဘော ရှိကြသောကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ နိဗ္ဗာန်နှင့် ပညတ်တို့သည် ပစ္စည်းတရား (အကြောင်းတရား) ဖြစ်ကြသည် မဟုတ်လော၊ ထိုတရားတို့သည် မြဲမြံခိုင်ခံ့ကြသည် မဟုတ်လောဟု မေးသော်၊ မှန်ပေ၏။ သို့သော်လည်း နိဗ္ဗာန်ဟူသော အကြောင်းသက်သက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ပညတ်ဟူသော အကြောင်းသက်သက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော တရားဟူ၍ မရှိချေ။ အကြောင်းတရား အများအပြားကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ ထိုအကြောင်းတရားတို့သည်လည်း မမြဲသော၊ မခိုင်ခံ့သော တရားများသာ ဖြစ်ကြကုန်၏။

ယေ [Pg.495] စ ဓမ္မာ အနိစ္စာ ဟောန္တိ, တေ နိစ္စကာလံ သတ္တေ တိဝိဓေဟိ ဒုက္ခဒဏ္ဍေဟိ ပဋိပ္ပီဠေန္တိ ဗာဓေန္တိ, တသ္မာ တေ ဓမ္မာ ဘယဋ္ဌေန ဒုက္ခာ ဧဝ ဟောန္တိ. တတ္ထ တိဝိဓာ ဒုက္ခဒဏ္ဍာ နာမ ဒုက္ခဒုက္ခတာ သင်္ခါရ ဒုက္ခတာ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ.

မမြဲသောတရားတို့သည် သတ္တဝါတို့ကို သုံးပါးသော ဆင်းရဲဒဏ် (ဒုက္ခဒဏ်) တို့ဖြင့် အစဉ်မပြတ် ညှဉ်းဆဲနှိပ်စက်အပ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုတရားတို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော သဘောရှိသောကြောင့် ဒုက္ခ (ဆင်းရဲသောတရား) များသာ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုတွင် သုံးပါးသော ဆင်းရဲဒဏ်ဟူသည်မှာ ဒုက္ခဒုက္ခတာ (ဆင်းရဲစင်စစ်ဖြစ်၍ ဆင်းရဲခြင်း)၊ သင်္ခါရဒုက္ခတာ (ပြုပြင်ရသဖြင့် ဆင်းရဲခြင်း)၊ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ (ဖောက်ပြန်ပျက်စီးသဖြင့် ဆင်းရဲခြင်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ယေ ကေစိ အနိစ္စာ ဧဝ ဟောန္တိ, ဧကသ္မိံ ဣရိယာပထေပိ ပုနပ္ပုနံ ဘိဇ္ဇန္တိ, တေ ကထံ ယာဝဇီဝံ နိစ္စသညိတာနံ သတ္တပုဂ္ဂလာနံ အတ္တာ နာမ ဘဝေယျုံ, သာရာ နာမ ဘဝေယျုံ. ယေ စ ဒုက္ခာ ဧဝ ဟောန္တိ, တေ ကထံ ဒုက္ခပ္ပဋိကုလာနံ သုခကာမာနံ သတ္တာနံ အတ္တာ နာမ ဘဝေယျုံ, သာရာ နာမ ဘဝေယျုံ. တသ္မာ တေ ဓမ္မာ အသာရကဋ္ဌေန အနတ္တာ ဧဝ ဟောန္တိ.

အကြင်တရားတို့သည် မမြဲသည်သာ ဖြစ်၍ ဣရိယာပုတ်တစ်ခုတည်း၌ပင် အဖန်ဖန် ပျက်စီးနေကြရကုန်၏။ ထိုတရားတို့သည် တစ်သက်ပတ်လုံး မြဲ၏ဟု မှတ်ထင်နေကြသော သတ္တဝါပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အတ္တ (ကိုယ်ကောင်) သော်လည်းကောင်း၊ အနှစ်သာရသော်လည်းကောင်း အဘယ်မှာ ဖြစ်နိုင်ပါအံ့နည်း။ အကြင်တရားတို့သည် ဆင်းရဲခြင်းသက်သက်သာ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုတရားတို့သည် ဆင်းရဲကို မလိုလားဘဲ ချမ်းသာကိုသာ အလိုရှိကြသော သတ္တဝါတို့၏ အတ္တသော်လည်းကောင်း၊ အနှစ်သာရသော်လည်းကောင်း အဘယ်မှာ ဖြစ်နိုင်ပါအံ့နည်း။ ထို့ကြောင့် ထိုတရားတို့သည် အနှစ်သာရမရှိသော သဘောရှိသောကြောင့် အနတ္တ (ကိုယ်မဟုတ်သော တရား) များသာ ဖြစ်ကြသည်။

အပိ စ ယသ္မာ ဣမာယ စတုဝီသတိယာ ပစ္စယဒေသနာယ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. သဗ္ဗေပိ သင်္ခတဓမ္မာ နာမ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိကာ ဧဝ ဟောန္တိ, သတ္တာနံ ဝသာယတ္တဝုတ္တိကာ န ဟောန္တိ. ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိကေသု စ တေသု န ဧကောပိ ဓမ္မော အပ္ပကေန ပစ္စယေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အထ ခေါ ဗဟူဟိ ဧဝ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ, တသ္မာ အယံ ဒေသနာ ဓမ္မာနံ အနတ္တလက္ခဏဒီပနေ မတ္ထကပတ္တာ ဟောတီတိ.

တစ်နည်းလည်း အကြင်ကြောင့် ဤနှစ်ဆယ့်လေးပစ္စည်း ဒေသနာတော်ဖြင့် ဤအနက်အဓိပ္ပယ်ကို ပြတော်မူ၏။ အလုံးစုံသော သင်္ခတတရားတို့သည် အကြောင်းတရားတို့အပေါ်၌သာ မှီ၍ ဖြစ်ပျက်နေကြရကုန်၏၊ သတ္တဝါတို့၏ အလိုအတိုင်း ဖြစ်ပျက်နေကြရသည်မဟုတ်ကုန်။ အကြောင်းတရားတို့အပေါ်၌ မှီ၍ ဖြစ်ပျက်နေကြရသော ထိုတရားတို့တွင် တစ်ခုသောတရားမျှ နည်းပါးသောအကြောင်းဖြင့် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ချေ။ အမှန်စင်စစ်သော်ကား အကြောင်းတရား အများအပြားဖြင့်သာ ဖြစ်ပေါ်ရ၏။ ထို့ကြောင့် ဤဒေသနာတော်သည် တရားတို့၏ အနတ္တလက္ခဏာကို ပြသရာ၌ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်တော်မူ၏။

ပစ္စယသဘာဂသင်္ဂဟော နိဋ္ဌိတော.

ပစ္စည်းသဘာဂသင်္ဂဟ ပြီးဆုံးပြီ။

ပစ္စယဃဋနာနယော

ပစ္စည်းဃဋနာနယ (ပစ္စည်းတို့၏ အတူတကွ ပေါင်းစပ်စည်းဝေးခြင်းနည်း)

ပဉ္စဝိညာဏေသု ပစ္စယဃဋနာနယော

ပဉ္စဝိညာဉ်တို့၌ ပစ္စည်းဃဋနာနည်း။

ပစ္စယဃဋနာနယော ဝုစ္စတေ. ဧကေကသ္မိံ ပစ္စယုပ္ပန္နေ ဗဟုန္နံ ပစ္စယာနံ သမောဓာနံ ပစ္စယဃဋနာ နာမ. ယေန ပန ဓမ္မာ သပ္ပစ္စယာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာတိ ဝုစ္စန္တိ, သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေ စ ဌိတိယဉ္စ ဣမေဟိ စတုဝီသတိယာ ပစ္စယေဟိ သဟိတတ္တာ သပ္ပစ္စယာ နာမ, သပ္ပစ္စယတ္တာ သင်္ခတာ နာမ, သင်္ခတတ္တာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ နာမ. ကတမေ ပန တေ ဓမ္မာတိ. ဧကဝီသသတစိတ္တာနိ စ ဒွိပညာသစေတသိကာနိ စ အဋ္ဌဝီသတိ ရူပါနိ စ.

ပစ္စည်းဃဋနာနည်းကို ပြဆိုပါအံ့။ ပစ္စယုပ္ပန်တရား တစ်ခုချင်းစီ၌ အကြောင်းပစ္စည်း အများအပြား၏ အတူတကွ ပေါင်းစပ်စည်းဝေးခြင်းကို ပစ္စည်းဃဋနာ ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ အကြင်အကြောင်းကြောင့် တရားတို့ကို သပ္ပစ္စယ၊ သင်္ခတ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြကုန်၏။ ထိုတရားအားလုံးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်မှု (ဥပါဒ်) ၌လည်းကောင်း၊ တည်တံ့မှု (ဌီ) ၌လည်းကောင်း ဤနှစ်ဆယ့်လေးပစ္စည်းတို့နှင့် ယှဉ်စပ်တည်ရှိနေကြသောကြောင့် သပ္ပစ္စယမည်ကုန်၏။ သပ္ပစ္စယဖြစ်သောကြောင့် သင်္ခတမည်ကုန်၏။ သင်္ခတဖြစ်သောကြောင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နမည်ကုန်၏။ ထိုတရားတို့သည် အဘယ်တရားတို့နည်းဟူမူ - စိတ် တစ်ရာ့နှစ်ဆယ့်တစ်ပါး၊ စေတသိက် ငါးဆယ့်နှစ်ပါးနှင့် ရုပ် နှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကြသည်။

တတ္ထ ဧကဝီသသတစိတ္တာနိ ဓာတုဝသေန သတ္တဝိဓာနိ ဘဝန္တိ, စက္ခု ဝိညာဏဓာတု သောတဝိညာဏဓာတု ဃာနဝိညာဏဓာတု ဇိဝှာ ဝိညာဏဓာတု ကာယဝိညာဏဓာတု မနောဓာတု မနောဝိညာဏ ဓာတူတိ. တတ္ထ စက္ခုဝိညာဏဒွယံ စက္ခုဝိညာဏဓာတု နာမ. သောတဝိညာဏဒွယံ သောတဝိညာဏဓာတု နာမ. ဃာနဝိညာဏဒွယံ ဃာနဝိညာဏဓာတု နာမ. ဇိဝှာဝိညာဏဒွယံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတု နာမ. ကာယဝိညာဏဒွယံ ကာယဝိညာဏဓာတု [Pg.496] နာမ. ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန စိတ္တဉ္စ သမ္ပဋိစ္ဆနစိတ္တဒွယဉ္စ မနောဓာတု နာမ. သေသာနိ အဋ္ဌသတံ စိတ္တာနိ မနောဝိညာဏဓာတု နာမ.

ထိုစိတ် ၁၂၁ ပါးတို့သည် ဓာတ်အားဖြင့် စက္ခုဝိညာဏဓာတ်၊ သောတဝိညာဏဓာတ်၊ ဃာနဝိညာဏဓာတ်၊ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတ်၊ ကာယဝိညာဏဓာတ်၊ မနောဓာတ်၊ မနောဝိညာဏဓာတ် ဟု ခုနစ်ပါး အပြားရှိကုန်၏။ ထိုတွင် စက္ခုဝိညာဉ်စိတ် နှစ်ပါးသည် စက္ခုဝိညာဏဓာတ် မည်၏။ သောတဝိညာဉ်စိတ် နှစ်ပါးသည် သောတဝိညာဏဓာတ် မည်၏။ ဃာနဝိညာဉ်စိတ် နှစ်ပါးသည် ဃာနဝိညာဏဓာတ် မည်၏။ ဇိဝှါဝိညာဉ်စိတ် နှစ်ပါးသည် ဇိဝှါဝိညာဏဓာတ် မည်၏။ ကာယဝိညာဉ်စိတ် နှစ်ပါးသည် ကာယဝိညာဏဓာတ် မည်၏။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်နှင့် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းစိတ် နှစ်ပါးသည် မနောဓာတ် မည်၏။ ကြွင်းသော စိတ် တစ်ရာ့ရှစ်ပါးတို့သည် မနောဝိညာဏဓာတ် မည်၏။

ဒွိပညာသစေတသိကာနိ စ ရာသိဝသေန စတုဗ္ဗိဓာနိ ဘဝန္တိ, သတ္တ သဗ္ဗစိတ္တိကာနိ စ ဆ ပကိဏ္ဏကာနိ စ စုဒ္ဒသ ပါပါနိစ ပဉ္စဝီသတိ ကလျာဏာနိ စ.

စေတသိက ငါးဆယ့်နှစ်ပါးတို့သည်လည်း အစု (ရာသီ) အားဖြင့် သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ ခုနစ်ပါး၊ ပကိဏ္ဏက ခြောက်ပါး၊ အကုသိုလ် (ပါပ) တစ်ဆယ့်လေးပါး၊ သောဘဏ (ကလျာဏ) နှစ်ဆယ့်ငါးပါး ဟု လေးပါး အပြားရှိကုန်၏။

စတုဝီသတိပစ္စယေသု စ ပန္နရသပစ္စယာ သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပာဒ သာဓာရဏာ ဟောန္တိ, အာရမ္မဏဉ္စ အနန္တရဉ္စ သမနန္တရဉ္စ သဟ ဇာတော စ အညမညဉ္စ နိဿယော စ ဥပနိဿယော စ ကမ္မဉ္စ အာဟာရော စ ဣန္ဒြိယဉ္စ သမ္ပယုတ္တော စ အတ္ထိ စ နတ္ထိ စ ဝိဂတော စ အဝိဂတော စ. န ဟိ ကိဉ္စိ စိတ္တံ ဝါ စေတသိကံ ဝါ အာရမ္မဏေန ဝိနာ ဥပ္ပန္နံ နာမ အတ္ထိ. တထာ အနန္တရာဒီဟိ စ. အဋ္ဌပစ္စယာ ကေသဉ္စိ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ ပစ္စယာ သာဓာရဏာ ဟောန္တိ, ဟေတု စ အဓိပတိ စ ပုရေ ဇာတော စ အာသေဝနဉ္စ ဝိပါကော စ ဈာနဉ္စ မဂ္ဂေါ စ ဝိပ္ပယုတ္တော စ. တတ္ထ ဟေတု သဟေတုကစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဧဝ သာဓာရဏာ, အဓိပတိ စ သာဓိပတိဇဝနာနံ ဧဝ, ပုရေဇာတော စ ကေသဉ္စိ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဧဝ, အာသေဝနဉ္စ ကုသလာကုသလကိရိယဇဝနာနံ ဧဝ, ဝိပါကော စ ဝိပါကစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဧဝ, ဈာနဉ္စ မနောဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု စိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဧဝ, မဂ္ဂေါ စ သဟေတုကစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဧဝ, ဝိပ္ပယုတ္တော စ အရူပလောကေ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ နတ္ထိ, ဧကော ပစ္ဆာဇာတော ရူပဓမ္မာနံ ဧဝ ဝိသုံဘူတော ဟောတိ.

ပစ္စည်း ၂၄ ပါးတို့တွင် အာရမ္မဏ၊ အနန္တရ၊ သမနန္တရ၊ သဟဇာတ၊ အညမည၊ နိဿယ၊ ဥပနိဿယ၊ ကမ္မ၊ အာဟာရ၊ ဣန္ဒြိယ၊ သမ္ပယုတ္တ၊ အတ្ထိ၊ နတ္ထိ၊ ဝိဂတ၊ အဝိဂတ ဟူသော တစ်ဆယ့်ငါးပါးသော ပစ္စည်းတို့သည် ခပ်သိမ်းသော စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့၌ သာဓာရဏ ဖြစ်ကုန်၏။ အာရုံ (အာရမ္မဏပစ္စည်း) မရှိဘဲ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ် သို့မဟုတ် စေတသိက မည်သည်မရှိပေ။ ထို့အတူ အနန္တရပစ္စည်း အစရှိသည်တို့နှင့် ကင်း၍လည်း ဖြစ်ပေါ်လာသော တရား မည်သည်မရှိပေ။ ဟေတု၊ အဓိပတိ၊ ပုရေဇာတ၊ အာသေဝန၊ ဝိပါက၊ ဈာန၊ မဂ္ဂ၊ ဝိပ္ပယုတ္တ ဟူသော ရှစ်ပါးသော ပစ္စည်းတို့သည် အချို့သော စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့အားသာ သာဓာရဏ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတွင် ဟေတုပစ္စည်းသည် သဟိတ်စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့အားသာ သာဓာရဏ ဖြစ်၏။ အဓိပတိပစ္စည်းသည် သာဓိပတိဇောတို့အားသာ ဖြစ်၏။ ပုရေဇာတပစ္စည်းသည် အချို့သော စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့အားသာ ဖြစ်၏။ အာသေဝနပစ္စည်းသည် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ ကိရိယာ ဇောတို့အားသာ ဖြစ်၏။ ဝိပါကပစ္စည်းသည် ဝိပါက်စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့အားသာ ဖြစ်၏။ ဈာနပစ္စည်းသည် မနောဓာတ်၊ မနောဝိညာဏဓာတ် စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့အားသာ ဖြစ်၏။ မဂ္ဂပစ္စည်းသည် သဟိတ်စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့အားသာ ဖြစ်၏။ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းသည် အရူပဘုံ၌ စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့အား မရ၊ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းတစ်ခုတည်းသာလျှင် ရုပ်တရားတို့အား သီးခြား ဖြစ်၏။

တတြာယံ ဒီပနာ. သတ္တ သဗ္ဗစိတ္တိကာနိ စေတသိကာနိ နာမ, ဖဿော ဝေဒနာ သညာ စေတနာ ဧကဂ္ဂတာ ဇီဝိတံ မနသိကာရော. တတ္ထ စိတ္တံ အဓိပတိဇာတိကဉ္စ အာဟာရပစ္စယော စ ဣန္ဒြိယပစ္စယော စ. ဖဿော အာဟာရပစ္စယော. ဝေဒနာ ဣန္ဒြိယပစ္စယော စ ဈာန ပစ္စယော စ. စေတနာ ကမ္မပစ္စယော စ အာဟာရပစ္စယော စ. ဧကဂ္ဂတာ ဣန္ဒြိယပစ္စယော စ ဈာန ပစ္စယော စ မဂ္ဂပစ္စယော စ. ဇီဝိတံ ဣန္ဒြိယပစ္စယော. သေသာ ဒွေ ဓမ္မာ ဝိသေသပစ္စယာ န ဟောန္တိ.

ထိုအရာ၌ ရှင်းလင်းချက် (ဒီပနာ) ကား ဤသို့တည်း။ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက ခုနစ်ပါးဟူသည် ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ၊ ဧကဂ္ဂတာ၊ ဇီဝိတ၊ မနသိကာရ တို့ဖြစ်ကြ၏။ ထိုတွင် စိတ်သည် အဓိပတိပစ္စည်း (အဓိပတိဇာတ်ရှိသည်လည်းဖြစ်၍)၊ အာဟာရပစ္စည်း၊ ဣန္ဒြိယပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။ ဖဿသည် အာဟာရပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဝေဒနာသည် ဣန္ဒြိယပစ္စည်းလည်းဖြစ်၍ ဈာနပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။ စေတနာသည် ကမ္မပစ္စည်းလည်းဖြစ်၍ အာဟာရပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။ ဧကဂ္ဂတာသည် ဣန္ဒြိယပစ္စည်း၊ ဈာနပစ္စည်း၊ မဂ္ဂပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။ ဇီဝိတသည် ဣန္ဒြိယပစ္စည်းသာ ဖြစ်၏။ ကြွင်းသော တရားနှစ်ပါး (သညာနှင့် မနသိကာရ) တို့သည် ထူးခြားသော ပစ္စည်း (ဝိသေသပစ္စည်း) မဖြစ်ကြကုန်။

စက္ခုဝိညာဏေ သတ္တ သဗ္ဗစိတ္တိကာနိ စေတသိကာနိ လဗ္ဘန္တိ, ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌ နာမဓမ္မာ ဟောန္တိ. သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ သတ္တဟိ ပစ္စယေဟိ အညမညဿ ပစ္စယာ ဟောန္တိ စတူဟိ မဟာသဟဇာတေဟိ စ ဝိပ္ပယုတ္တဝဇ္ဇိတေဟိ တီဟိ မဇ္ဈိမသဟဇာတေဟိ စ. တေသွေဝ အဋ္ဌသု ဓမ္မေသု ဝိညာဏံ သေသာနံ သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ အာဟာရပစ္စယေန စ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန စ ပစ္စယော ဟောတိ. ဖဿော အာဟာရပစ္စယေန, ဝေဒနာ ဣန္ဒြိယပစ္စယမတ္တေန, စေတနာ ကမ္မပစ္စယေန စ အာဟာရ ပစ္စယေန စ, ဧကဂ္ဂတာ ဣန္ဒြိယပစ္စယမတ္တေန[Pg.497], ဇီဝိတံ သေသာနံ သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. စက္ခုဝတ္ထုရူပံ ပန တေသံ အဋ္ဌန္နံ ဓမ္မာနံ ဆဟိ ဝတ္ထုပုရေဇာတေဟိ တသ္မိံ စက္ခုဝတ္ထုမှိ အာပါတမာဂတာနိ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ရူပါရမ္မဏာနိ တေသံ စတူဟိ အာရမ္မဏ ပုရေဇာတေဟိ, အနန္တရနိရုဒ္ဓံ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တဉ္စ ပဉ္စဟိ အနန္တရေဟိ, ပုဗ္ဗေ ကတံ ကုသလကမ္မံ ဝါ အကုသလကမ္မံ ဝါ ကုသလဝိပါကာနံ ဝါ အကုသလဝိပါကာနံ ဝါ တေသံ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယေန, ကမ္မ သဟာယဘူတာနိ ပုရိမဘဝေ အဝိဇ္ဇာတဏှူပါဒါနာနိ စ ဣမသ္မိံ ဘဝေ အာဝါသပုဂ္ဂလဥတုဘောဇနာဒယော စ တေသံ အဋ္ဌန္နံ ဓမ္မာနံ ပကတူပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဣမသ္မိံ စိတ္တေ ဟေတု စ အဓိပတိ စ ပစ္ဆာဇာတော စ အာသေဝနဉ္စ ဈာနဉ္စ မဂ္ဂေါစာတိ ဆပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, အဋ္ဌာရသပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ. ယထာ စ ဣမသ္မိံ စိတ္တေ, တထာ သောတဝိညာဏာဒီသုပိ ဆ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, အဋ္ဌာရသပစ္စယာ လဗ္ဘန္တီတိ.

စက္ခုဝိညာဉ်စိတ်၌ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက ခုနစ်ပါးတို့ကို ရအပ်၏။ စိတ်နှင့်တကွ နာမ်တရား ရှစ်ပါး ဖြစ်၏။ ထိုတရားအားလုံးတို့သည် ကြီးသော သဟဇာတ လေးပါး၊ ဝိပ္ပယုတ္တကို ကြဉ်သော အလတ်စား သဟဇာတ သုံးပါးအားဖြင့် ပစ္စည်းခုနစ်ပါးတို့ဖြင့် အချင်းချင်း ပစ္စည်းဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုရှစ်ပါးသော တရားတို့တွင် စိတ်သည် ကြွင်းသော နာမ်တရား ခုနစ်ပါးတို့အား အာဟာရပစ္စည်း၊ ဣန္ဒြိယပစ္စည်းတို့ဖြင့် ပစ္စည်းဖြစ်၏။ ဖဿသည် အာဟာရပစ္စည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝေဒနာသည် ဣန္ဒြိယပစ္စည်းမျှဖြင့်လည်းကောင်း၊ စေတနာသည် ကမ္မပစ္စည်းနှင့် အာဟာရပစ္စည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဧကဂ္ဂတာသည် ဣန္ဒြိယပစ္စည်းမျှဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဇီဝိတသည် ကြွင်းသော နာမ်တရား ခုနစ်ပါးတို့အား ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့်လည်းကောင်း ပစ္စည်းဖြစ်၏။ စက္ခုဝတ္ထုရုပ်သည် ထိုရှစ်ပါးသော နာမ်တရားတို့အား ဝတ္ထုပုရေဇာတ ခြောက်ပါးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုစက္ခုဝတ္ထု၌ အာရုံ၌ ထင်လာသော ပစ္စုပ္ပန် ရူပါရုံတို့သည် ထိုနာမ်တရားတို့အား အာရမ္မဏပုရေဇာတ လေးပါးဖြင့်လည်းကောင်း၊ အခြားမဲ့၌ ချုပ်ပြီးသော ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်သည် အနန္တရ ငါးပါးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရှေး၌ ပြုအပ်သော ကုသိုလ်ကံ သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ကံသည် ကုသိုလ်ဝိပါက် သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ဝိပါက်ဖြစ်သော ထိုနာမ်တရားတို့အား နာနာk္ခဏိကကမ္မပစ္စည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကံ၏ အခြံအရံဖြစ်သော ရှေးဘဝက အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဤဘဝ၌ ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဥတု၊ ဘောဇဉ် အစရှိသည်တို့သည်လည်းကောင်း ထိုရှစ်ပါးသော တရားတို့အား ပကတူပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ပစ္စည်းဖြစ်ကြကုန်၏။ ဤစိတ်၌ ဟေတု၊ အဓိပတိ၊ ပစ္ဆာဇာတ၊ အာသေဝန၊ ဈာန၊ မဂ္ဂ ဟူသော ခြောက်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ကို မရအပ်ကုန်၊ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။ ဤစက္ခုဝိညာဉ်စိတ်၌ ရသကဲ့သို့ သောတဝိညာဉ် အစရှိသည်တို့၌လည်း ခြောက်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ကို မရအပ်ကုန်၊ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ကို ရအပ်ကုန်သတည်း။

ပဉ္စဝိညာဏေသု ပစ္စယဃဋနာနယော နိဋ္ဌိတော.

ဒွေးပဉ္စဝိညာဉ်တို့၌ ပစ္စည်းများ စပ်ယှဉ်ပုံနည်းလမ်း ပြီးဆုံးပြီ။

အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒေသု ပစ္စယဃဋနာနယော

အဟိတ်စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့၌ ပစ္စည်းများ စပ်ယှဉ်ပုံနည်းလမ်း။

ဆ ပကိဏ္ဏကာနိ စေတသိကာနိ နာမ, ဝိတက္ကော ဝိစာရော အဓိမောက္ခော ဝီရိယံ ပီတိ ဆန္ဒော. တတ္ထ ဝိတက္ကော ဈာနပစ္စယော စ မဂ္ဂပစ္စယော စ. ဝိစာရော ဈာနပစ္စယော. ဝီရိယံ အဓိပတိဇာတိကဉ္စ ဣန္ဒြိယပစ္စယော စ မဂ္ဂပစ္စယော စ. ပီတိ ဈာနပစ္စယော. ဆန္ဒော အဓိပတိဇာတိကော. အဓိမောက္ခော ပန ဝိသေသပစ္စယော န ဟောတိ.

ပကိဏ္ဏက စေတသိက ခြောက်ပါးဟူသည် ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ အဓိမောက္ခ၊ ဝီရိယ၊ ပီတိ၊ ဆန္ဒ တို့ဖြစ်ကြ၏။ ထိုတွင် ဝိတက်သည် ဈာနပစ္စည်းလည်းဖြစ်၍ မဂ္ဂပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။ ဝိစာရသည် ဈာနပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဝီရိယသည် အဓိပတိပစ္စည်း (အဓိပတိဇာတ်ရှိသည်လည်းဖြစ်၍)၊ ဣန္ဒြိယပစ္စည်း၊ မဂ္ဂပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။ ပီတိသည် ဈာနပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဆန္ဒသည် အဓိပတိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အဓိမောက္ခသည်ကား ထူးခြားသော ပစ္စည်း (ဝိသေသပစ္စည်း) မဖြစ်ပေ။

ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တဉ္စ သမ္ပဋိစ္ဆနစိတ္တဒွယဉ္စ ဥပေက္ခာသန္တီရဏ ဒွယဉ္စာတိ ပဉ္စသု စိတ္တေသု ဒသ စေတသိကာနိ လဗ္ဘန္တိ, သတ္တ သဗ္ဗ စိတ္တိကာနိ စ ပကိဏ္ဏကေသု ဝိတက္ကော စ ဝိစာရော စ အဓိမောက္ခော စ. ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ ပစ္စေကံ ဧကာဒသ နာမဓမ္မာ ဟောန္တိ. ဣမေသု စိတ္တေသု ဈာနကိစ္စံ လဗ္ဘတိ. ဝေဒနာ စ ဧကဂ္ဂတာ စ ဝိတက္ကော စ ဝိစာရော စ ဈာနပစ္စယံ သာဓေန္တိ. ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တံ ပန ကိရိယစိတ္တံ ဟောတိ, ဝိပါကပစ္စယော နတ္ထိ. နာနာက္ခဏိကကမ္မဉ္စ ဥပနိဿယဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ဝိပါကပစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဆ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ. ဈာနပစ္စယေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌာရသပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ. သေသေသု စတူသု ဝိပါကစိတ္တေသု ပဉ္စ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ. ဝိပါကပစ္စယေန စ ဈာနပစ္စယေန စ သဒ္ဓိံ ဧကူနဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းစိတ် နှစ်ပါး၊ ဥပေက္ခာသန္တီရဏစိတ် နှစ်ပါး ဟူသော စိတ်ငါးပါးတို့၌ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ ခုနစ်ပါးနှင့် ပကိဏ္ဏကတို့တွင် ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ အဓိမောk္ခ ဟူသော စေတသိက တစ်ဆယ်ကို ရအပ်၏။ စိတ်နှင့်တကွ တစ်ခုချင်း၌ နာမ်တရား တစ်ဆယ့်တစ်ပါးစီ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤစိတ်တို့၌ ဈာန်၏ ကိစ္စကို ရအပ်၏။ ဝေဒနာ၊ ဧကဂ္ဂတာ၊ ဝိတက်၊ ဝိစာရတို့သည် ဈာနပစ္စည်းကို ဖြစ်စေကုန်၏။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်သည် ကိရိယာစိတ် ဖြစ်သောကြောင့် ဝိပါကပစ္စည်း မရပေ။ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်းသည်လည်း ဥပနိဿယ၏ အရာ၌ တည်၏။ ဝိပါကပစ္စည်းနှင့်တကွ ခြောက်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ကို မရအပ်ကုန်။ ဈာနပစ္စည်းနှင့်တကွ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။ ကြွင်းသော ဝိပါက်စိတ် လေးပါးတို့၌ ငါးပါးသော ပစ္စည်းတို့ကို မရအပ်ကုန်။ ဝိပါကပစ္စည်း၊ ဈာနပစ္စည်းတို့နှင့်တကွ တစ်ဆယ့်ကိုးပါးသော ပစ္စည်းတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

သောမနဿသန္တီရဏေ ပီတိယာ သဒ္ဓိံ ဧကာဒသစေတသိကာ ယုဇ္ဇန္တိ, မနောဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တေ စ ဝီရိယေန သဒ္ဓိံ ဧကာဒသာတိ ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ ဒွါဒသ [Pg.498] နာမဓမ္မာ ဟောန္တိ. ဟသိတုပ္ပာဒစိတ္တေ ပန ပီတိယာ စ ဝီရိယေန စ သဒ္ဓိံ ဒွါဒသ စေတသိကာနိ ယုဇ္ဇန္တိ. ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ တေရသ နာမဓမ္မာ ဟောန္တိ. တတ္ထ သောမနဿသန္တီရဏေ ဈာနင်္ဂေသု ပီတိမတ္တံ အဓိကံ ဟောတိ, ပုဗ္ဗေ ဥပေက္ခာသန္တီရဏဒွယေ ဝိယ ပဉ္စပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ. ဧကူနဝီသတိပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ. မနောဒွါရာ ဝဇ္ဇနစိတ္တေ စ ဝီရိယမတ္တံ အဓိကံ ဟောတိ, တဉ္စ ဣန္ဒြိယကိစ္စ ဈာန ကိစ္စာနိသာဓေတိ. အဓိပတိကိစ္စဉ္စ မဂ္ဂကိစ္စဉ္စ န သာဓေတိ. ကိရိယ စိတ္တတ္တာဝိပါကပစ္စယော စ နတ္ထိ. ပုဗ္ဗေ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တေ ဝိယ ဝိပါက ပစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဆ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ. ဈာနပစ္စယေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌရသ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ. ဟသိတုပ္ပာဒစိတ္တေပိ ကိရိယစိတ္တတ္တာ ဝိပါကပစ္စယော နတ္ထိ, ဇဝနစိတ္တတ္တာ ပန အာသေဝနံ အတ္ထိ, ဝိပါကပစ္စယေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ. အာသေဝနပစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဧကူနဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

သောမနဿသန္တီရဏစိတ်၌ ပီတိနှင့်တကွ စေတသိက် ၁၁ ပါး ယှဉ်ကုန်၏။ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်၌လည်း ဝီရိယနှင့်တကွ စေတသိက် ၁၁ ပါး ယှဉ်ကုန်သဖြင့် စိတ်နှင့်တကွ နာမ်တရား ၁၂ ပါး ဖြစ်ကုန်၏။ ဟသိတုပ္ပါဒ်စိတ်၌မူကား ပီတိ၊ ဝီရိယတို့နှင့်တကွ စေတသိက် ၁၂ ပါး ယှဉ်ကုန်၏။ စိတ်နှင့်တကွ နာမ်တရား ၁၃ ပါး ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုစိတ်တို့တွင် သောမနဿသန္တီရဏစိတ်၌ ဈာန်အင်္ဂါတို့တွင် ပီတိမျှသာ ပို၏၊ ရှေး၌ဆိုအပ်ပြီးသော ဥပေက္ခာသန္တီရဏနှစ်ပါးကဲ့သို့ ပစ္စည်း ၅ ပါးကို မရအပ်ကုန်၊ ပစ္စည်း ၁၉ ပါးတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်၌လည်း ဝီရိယမျှသာ ပို၏၊ ထိုဝီရိယသည်လည်း ဣန္ဒြေကိစ္စ၊ ဈာန်ကိစ္စတို့ကို ပြီးစေ၏။ အဓိပတိကိစ္စ၊ မဂ္ဂကိစ္စတို့ကိုမူကား မပြီးစေတတ်။ ကိရိယာစိတ်ဖြစ်သောကြောင့် ဝိပါကပစ္စည်းလည်း မရအပ်။ ရှေး၌ဆိုအပ်ပြီးသော ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်၌ကဲ့သို့ ဝိပါကပစ္စည်းနှင့်တကွ ပစ္စည်း ၆ ပါးတို့ကို မရအပ်ကုန်၊ ဈာန်ပစ္စည်းနှင့်တကွ ပစ္စည်း ၁၈ ပါးတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။ ဟသိတုပ္ပါဒ်စိတ်၌လည်း ကိရိယာစိတ်ဖြစ်သောကြောင့် ဝိပါကပစ္စည်း မရအပ်၊ ဇောစိတ်ဖြစ်သောကြောင့် အာသေဝနပစ္စည်းကား ရအပ်၏၊ ဝိပါကပစ္စည်းနှင့်တကွ ပစ္စည်း ၅ ပါးတို့ကို မရအပ်ကုန်၊ အာသေဝနပစ္စည်းနှင့်တကွ ပစ္စည်း ၁၉ ပါးတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

အဟေတုကစိတ္တုပ္ပာဒေသု ပစ္စယဃဋနာနယော နိဋ္ဌိတော.

အဟိတ်စိတ်ဖြစ်ပွားပုံတို့၌ ပစ္စည်းဖွဲ့ယှဉ်ပုံနည်း ပြီးပြီ။

အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေသု ပစ္စယဃဋနာနယော

အကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်ပွားပုံတို့၌ ပစ္စည်းဖွဲ့ယှဉ်ပုံနည်း

ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တာနိ, ဒွေ မောဟမူလိကာနိ အဋ္ဌ လောဘ မူလိကာနိ ဒွေ ဒေါသမူလိကာနိ. စုဒ္ဒသ ပါပစေတသိကာနိ နာမ မောဟော အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပံ ဥဒ္ဓစ္စန္တိ ဣဒံ မောဟစတုက္ကံ နာမ. လောဘော ဒိဋ္ဌိ မာနောတိ ဣဒံ လောဘတိက္ကံ နာမ. ဒေါသော ဣဿာ မစ္ဆရိယံ ကုက္ကုစ္စန္တိ ဣဒံ ဒေါသစတုက္ကံ နာမ. ထိနံ မိဒ္ဓံ ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဣဒံ ဝိသုံ တိက္ကံ နာမ.

အကုသိုလ်စိတ် ၁၂ ပါးရှိကုန်၏။ မောဟမူစိတ် ၂ ပါး၊ လောဘမူစိတ် ၈ ပါး၊ ဒေါသမူစိတ် ၂ ပါးတို့ ဖြစ်ကြ၏။ အကုသိုလ်စေတသိက် ၁၄ ပါးတို့မည်သည်ကား မောဟ၊ အဟိရိက၊ အနောတ္တပ္ပ၊ ဥဒ္ဓစ္စဟူသော ဤလေးပါးသည် မောဟစတုက္ကမည်၏။ လောဘ၊ ดိဋ္ဌိ၊ မာနဟူသော ဤသုံးပါးသည် လောဘတိကမည်၏။ ဒေါသ၊ ဣဿာ၊ မစ္ဆရိယ၊ ကုက္ကုစ္စဟူသော ဤလေးပါးသည် ဒေါသစတုက္ကမည်၏။ ထိန၊ မိဒ္ဓ၊ ဝိစိကိစ္ဆာဟူသော ဤသုံးပါးသည် သီးခြားသုံးပါးအစု (ဝိသုံတိက) မည်၏။

တတ္ထ လောဘော ဒေါသော မောဟောတိ တယော မူလဓမ္မာ ဟေတုပစ္စယာ, ဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂပစ္စယော, သေသာ ဒသဓမ္မာ ဝိသေသပစ္စယာ န ဟောန္တိ.

ထိုအကုသိုလ်တရားတို့တွင် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟဟူသော အမြစ်အခြေတရားသုံးပါးတို့သည် ဟေတုပစ္စည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် မဂ္ဂပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ကြွင်းသော တစ်ဆယ်သော တရားတို့သည် ထူးခြားသော ပစ္စည်းမဖြစ်ကြကုန်။

တတ္ထ ဒွေ မောဟမူလိကာနိ နာမ ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တစိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စ သမ္ပယုတ္တစိတ္တံ. တတ္ထ ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တစိတ္တေ ပန္နရသ စေတသိကာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ သတ္တ သဗ္ဗစိတ္တိကာနိ စ ဝိတက္ကော ဝိစာရော ဝီရိယန္တိ တီဏိ ပကိဏ္ဏကာနိ စ ပါပစေတသိကေသု မောဟစတုက္ကဉ္စ ဝိစိကိစ္ဆာ စာတိ, စိတ္တေန သဒ္ဓိံ သောဠသ နာမဓမ္မာ ဟောန္တိ. ဣမသ္မိံ စိတ္တေ ဟေတု ပစ္စယောပိ မဂ္ဂပစ္စယောပိ လဗ္ဘန္တိ. တတ္ထ မောဟော ဟေတုပစ္စယော, ဝိတက္ကော စ ဝီရိယဉ္စ မဂ္ဂပစ္စယော, ဧကဂ္ဂတာ ပန ဝိစိကိစ္ဆာယ ဒုဋ္ဌတ္တာ ဣမသ္မိံ စိတ္တေ ဣန္ဒြိယကိစ္စဉ္စ မဂ္ဂကိစ္စဉ္စ န သာဓေတိ, ဈာနကိစ္စမတ္တံ သာဓေတိ. အဓိပတိ စ ပစ္ဆာဇာတော ဝိပါကော စာတိ တယော ပစ္စယာန လဗ္ဘန္တိ, သေသာ ဧကဝီသတိပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ. ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ္တစိတ္တေပိ ဝိစိကိစ္ဆံ ပဟာယ အဓိမောက္ခေန သဒ္ဓိံ ပန္နရသေဝ စေတသိကာနိ, သောဠသေဝ နာမဓမ္မာ ဟောန္တိ[Pg.499]. ဣမသ္မိံ စိတ္တေ ဧကဂ္ဂတာ ဣန္ဒြိယ ကိစ္စဉ္စ ဈာနကိစ္စဉ္စ မဂ္ဂကိစ္စဉ္စ သာဓေတိ, တယော ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, ဧကဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

ထိုစိတ်တို့တွင် မောဟမူစိတ်နှစ်ပါးတို့မည်သည်ကား ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ်စိတ်နှင့် ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ်စိတ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ်စိတ်၌ စေတသိက် ၁၅ ပါး ယှဉ်ကုန်၏။ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ ၇ ပါး၊ ပကိဏ္ဏက စေတသိက်တို့တွင် ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ဝီရိယဟူသော ၃ ပါး၊ အကုသိုလ်စေတသိက်တို့တွင် မောဟစတုက္က ၄ ပါးနှင့် ဝိစိကိစ္ဆာ ၁ ပါးတို့ ဖြစ်ကြ၍၊ စိတ်နှင့်တကွ နာမ်တရား ၁၆ ပါး ဖြစ်ကုန်၏။ ဤစိတ်၌ ဟေတုပစ္စည်းလည်း ရအပ်၏၊ မဂ္ဂပစ္စည်းလည်း ရအပ်၏။ ထိုတွင် မောဟသည် ဟေတုပစ္စည်းဖြစ်၏၊ ဝိတက်နှင့် ဝီရိယသည် မဂ္ဂပစ္စည်းဖြစ်၏။ ဧကဂ္ဂတာသည်ကား ဝိစိကိစ္ဆာကြောင့် ညစ်နွမ်းဆိုးဝါးသောကြောင့် ဤစိတ်၌ ဣန္ဒြေကိစ္စ၊ မဂ္ဂကိစ္စတို့ကို မပြီးစေတတ်၊ ဈာန်ကိစ္စမျှကိုသာ ပြီးစေ၏။ ထို့ကြောင့် အဓိပတိ၊ ပစ္ဆာဇာတ၊ ဝိပါကဟူသော ပစ္စည်းသုံးပါးတို့ကို မရအပ်ကုန်၊ ကြွင်းသော ပစ္စည်း ၂၁ ပါးတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။ ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ်စိတ်၌လည်း ဝိစိကိစ္ဆာကို ကြဉ်၍ အဓိမောက္ခနှင့်တကွ စေတသိက် ၁၅ ပါးတို့သာ ယှဉ်ကုန်၏၊ စိတ်နှင့်တကွ နာမ်တရား ၁၆ ပါးပင် ဖြစ်ကုန်၏။ ဤစိတ်၌ ဧကဂ္ဂတာသည် ဣန္ဒြေကိစ္စ၊ ဈာန်ကိစ္စ၊ မဂ္ဂကိစ္စတို့ကို ပြီးစေ၏။ ထို့ကြောင့် ပစ္စည်း ၃ ပါးတို့ကို မရအပ်ကုန်၊ ပစ္စည်း ၂၁ ပါးတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

အဋ္ဌသု လောဘမူလိကစိတ္တေသု ပန သတ္တ သဗ္ဗစိတ္တိကာနိ စ ဆ ပကိဏ္ဏကာနိ စ ပါပေသု မောဟစတုက္ကဉ္စ လောဘတိက္ကဉ္စ ထိနမိဒ္ဓဉ္စာတိ ဒွါဝီသတိ စေတသိကာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တေသု လောဘော စ မောဟောစာတိ ဒွေ မူလာနိ ဟေတုပစ္စယော. ဆန္ဒော စ စိတ္တဉ္စ ဝီရိယဉ္စာတိ တယော အဓိပတိဇာတိကာ ကဒါစိ အဓိပတိကိစ္စံ သာဓေန္တိ, အာရမ္မဏာဓိပတိပိ ဧတ္ထ လဗ္ဘတိ. စေတနာ ကမ္မပစ္စယော. တယော အာဟာရာ အာဟာရပစ္စယော. စိတ္တဉ္စ ဝေဒနာ စ ဧကဂ္ဂတာ စ ဇီဝိတဉ္စ ဝီရိယဉ္စာတိ ပဉ္စ ဣန္ဒြိယဓမ္မာ ဣန္ဒြိယပစ္စယော. ဝိတက္ကော စ ဝိစာရော စ ပီတိ စ ဝေဒနာ စ ဧကဂ္ဂတာစာတိ ပဉ္စ ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနပစ္စယော. ဝိတက္ကော စ ဧကဂ္ဂတာ စ ဒိဋ္ဌိ စ ဝီရိယဉ္စာတိ စတ္တာရိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂပစ္စယော. ပစ္ဆာဇာတော စ ဝိပါကော စာတိ ဒွေ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ. သေသာ ဒွါဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

လောဘမူစိတ် ၈ ပါးတို့၌မူကား သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ ၇ ပါး၊ ပကိဏ္ဏက ၆ ပါး၊ အကုသိုလ်စေတသိက်တို့တွင် မောဟစတုက္က ၄ ပါး၊ လောဘတိက ၃ ပါး၊ ထိန၊ မိဒ္ဓ ၂ ပါးဟူ၍ စေတသိက် ၂၂ ပါးတို့ ယှဉ်ကုန်၏။ ထိုတရားတို့တွင် လောဘနှင့် မောဟဟူသော အမြစ်နှစ်ပါးသည် ဟေတုပစ္စည်းဖြစ်၏။ ဆန္ဒ၊ စိတ်၊ ဝီရိယဟူသော အဓိပတိဇာတ်ရှိသော တရားသုံးပါးတို့သည် တစ်ခါတစ်ရံ အဓိပတိကိစ္စကို ပြီးစေတတ်ကုန်၏၊ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်းလည်း ဤစိတ်၌ ရအပ်၏။ စေတနာသည် ကမ္မပစ္စည်းဖြစ်၏။ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် အာဟာရပစ္စည်းဖြစ်ကုန်၏။ စိတ်၊ ဝေဒနာ၊ ဧကဂ္ဂတာ၊ ဇီဝိတ၊ ဝီရိယဟူသော ဣန္ဒြေတရား ၅ ပါးသည် ဣန္ဒြေပစ္စည်းဖြစ်၏။ ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ pīti၊ ဝေဒနာ၊ ဧကဂ္ဂတာဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ ၅ ပါးသည် ဈာန်ပစ္စည်းဖြစ်၏။ ဝိတက်၊ ဧကဂ္ဂတာ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝီရိယဟူသော မဂ္ဂင်္ဂါ ၄ ပါးသည် မဂ္ဂပစ္စည်းဖြစ်၏။ ပစ္ဆာဇာတနှင့် ဝိပါကဟူသော ပစ္စည်းနှစ်ပါးတို့ကိုသာ မရအပ်ကုန်၊ ကြွင်းသော ပစ္စည်း ၂၂ ပါးတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

ဒွီသု ဒေါသမူလိကစိတ္တေသု ပီတိဉ္စ လောဘတိက္ကဉ္စ ပဟာယ ဒေါသစတုက္ကေန သဒ္ဓိံ ဒွါဝီသတိ ဧဝ စေတသိကာနိ, ဒေါသော စ မောဟော စ ဒွေ မူလာနိ, တယော အဓိပတိ ဇာတိကာ, တယော အာဟာရာ, ပဉ္စ ဣန္ဒြိယာနိ, စတ္တာရိ ဈာနင်္ဂါနိ, တီဏိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ. ဧတ္ထာပိ ဒွေ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, ဒွါဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

Dvīsu dosamūlikacittesu pītiñca lobhatikkañca pahāya dosacatukkena saddhiṃ dvāvīsati eva cetasikāni, doso ca moho ca dve mūlāni, tayo adhipati jātikā, tayo āhārā, pañca indriyāni, cattāri jhānaṅgāni, tīṇi maggaṅgāni. Etthāpi dve paccayā na labbhanti, dvāvīsati paccayā labbhanti.

အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေသု ပစ္စယဃဋနာနယော နိဋ္ဌိတော.

အကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်ပွားပုံတို့၌ ပစ္စည်းဖွဲ့ယှဉ်ပုံနည်း ပြီးပြီ။

စိတ္တုပ္ပာဒေသု ပစ္စယဃဋနာနယော

သောဘဏစိတ်ဖြစ်ပွားပုံတို့၌ ပစ္စည်းဖွဲ့ယှဉ်ပုံနည်း

ဧကနဝုတိ သောဘဏစိတ္တာနိ နာမ, စတုဝီသတိ ကာမ သောဘဏစိတ္တာနိ ပန္နရသ ရူပစိတ္တာနိ ဒွါဒသ အရူပစိတ္တာနိ စတ္တာလီသ လောကုတ္တရစိတ္တာနိ. တတ္ထ စတုဝီသတိ ကာမသောဘဏ စိတ္တာနိ နာမ အဋ္ဌ ကာမကုသလစိတ္တာနိ အဋ္ဌ ကာမသောဘဏဝိပါက စိတ္တာနိ အဋ္ဌ ကာမသောဘဏကိရိယစိတ္တာနိ.

သောဘဏစိတ် ၉၁ ပါးတို့မည်သည်ကား ကာမသောဘဏစိတ် ၂၄ ပါး၊ ရူပစိတ် ၁၅ ပါး၊ အရူပစိတ် ၁၂ ပါး၊ လောကုတ္တရာစိတ် ၄၀ ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုစိတ်တို့တွင် ကာမသောဘဏစိတ် ၂၄ ပါးတို့မည်သည်ကား ကာမကုသိုလ်စိတ် ၈ ပါး၊ ကာမသောဘဏဝိပါတ်စိတ် ၈ ပါး၊ ကာမသောဘဏကိရိယာစိတ် ၈ ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ပဉ္စ ဝီသတိ ကလျာဏစေတသိကာနိ နာမ, အလောဘော အဒေါသော အမောဟောစေတိ တီဏိ ကလျာဏမူလိကာနိ စ သဒ္ဓါ စ သတိ စ ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ တတြမဇ္ဈတ္တတာ စ ကာယပဿဒ္ဓိ စ စိတ္တ ပဿဒ္ဓိ စ ကာယလဟုတာ စ စိတ္တလဟုတာ စ ကာယမုဒုတာ စ စိတ္တ မုဒုတာ စ ကာယကမ္မညတာ စ စိတ္တ ကမ္မညတာ စ ကာယပါဂုညတာ စ စိတ္တပါဂုညတာ စ ကာယုဇုကတာ စ စိတ္တုဇုကတာ [Pg.500] စ သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါတိ တိဿော ဝိရတိယော စ ကရုဏာ မုဒိတာတိ ဒွေ အပ္ပမညာယော စ.

သောဘဏစေတသိက် ၂၅ ပါးတို့မည်သည်ကား အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟဟူသော သောဘဏမူလတရား ၃ ပါး၊ သဒ္ဓါ၊ သတိ၊ ဟိရီ၊ သြတ္တပ္ပ၊ တတြမဇ္ဈတ္တတာ၊ ကာယပဿဒ္ဓိ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ၊ ကာယလဟုတာ၊ စိတ္တလဟုတာ၊ ကာယမုဒုတာ၊ စိတ္တမုဒုတာ၊ ကာယကမ္မညတာ၊ စိတ္တကမ္မညတာ၊ ကာယပါဂုညတာ၊ စိတ္တပါဂုညတာ၊ ကာယုဇုကတာ၊ စိတ္တုဇုကတာ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝဟူသော ဝိရတီ ၃ ပါး၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာဟူသော အပ္ပမညာ ၂ ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

တတ္ထ တီဏိ ကလျာဏမူလာနိ ဟေတုပစ္စယော, အမောဟော ပန အဓိပတိပစ္စယေ ဝီမံသာဓိပတိနာမ, ဣန္ဒြိယပစ္စယေ ပညိန္ဒြိယံ နာမ, မဂ္ဂပစ္စယေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ. သဒ္ဓါ ဣန္ဒြိယပစ္စယေ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ နာမ. သတိ ဣန္ဒြိယပစ္စယေ သတိန္ဒြိယံ နာမ, မဂ္ဂပစ္စယေ သမ္မာသတိ နာမ. တိဿော ဝိရတိယော မဂ္ဂပစ္စယော, သေသာ သတ္တရသ ဓမ္မာ ဝိသေသပစ္စယာ န ဟောန္တိ.

ထိုတရားတို့တွင် သောဘဏမူလတရား ၃ ပါးတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းဖြစ်ကုန်၏။ အမောဟသည်ကား အဓိပတိပစ္စည်း၌ ဝီမံသာဓိပတိမည်၏၊ ဣန္ဒြေပစ္စည်း၌ ပညိန္ဒြေမည်၏၊ မဂ္ဂပစ္စည်း၌ သမ္မာဒိဋ္ဌိမည်၏။ သဒ္ဓါသည် ဣန္ဒြေပစ္စည်း၌ သဒ္ဓိန္ဒြေမည်၏။ သတိသည် ဣန္ဒြေပစ္စည်း၌ သတိန္ဒြေမည်၏၊ မဂ္ဂပစ္စည်း၌ သမ္မာသတိမည်၏။ ဝိရတီ ၃ ပါးတို့သည် မဂ္ဂပစ္စည်းဖြစ်ကုန်၏။ ကြွင်းသော ၁၇ ပါးသော တရားတို့သည် ထူးခြားသော ပစ္စည်းမဖြစ်ကြကုန်။

အဋ္ဌသု ကာမကုသလစိတ္တေသု အဋ္ဌတိံသ စေတသိကာနိ သင်္ဂယှန္တိ, သတ္တ သဗ္ဗစိတ္တိကာနိ ဆ ပကိဏ္ဏကာနိ ပဉ္စဝီသတိ ကလျာဏာနိ. တေသု စ ပီတိ စတူသု သောမနဿိကေသု ဧဝ, အမောဟော စတူသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တေသု ဧဝ, တိဿော ဝိရတိယော သိက္ခာပဒသီလပူရဏ ကာလေ ဧဝ, ဒွေ အပ္ပမညာယော သတ္တေသု ကာရုညမောဒနာကာရေသု ဧဝါတိ. ဣမေသုပိ အဋ္ဌသု စိတ္တေသု ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကလျာဏမူလာနိ ဟေတုပစ္စယော, ဆန္ဒော စ စိတ္တဉ္စ ဝီရိယဉ္စ ဝီမံသာစာတိ စတူသု အဓိပတိဇာတိကေသု ဧကမေကောဝ ကဒါစိ အဓိပတိပစ္စယော. စေတနာ ကမ္မပစ္စယော. တယော အာဟာရာ အာဟာရပစ္စယော. စိတ္တဉ္စ ဝေဒနာ စ ဧကဂ္ဂတာ စ ဇီဝိတဉ္စ သဒ္ဓါ စ သတိ စ ဝီရိယဉ္စ ပညာစာတိ အဋ္ဌ ဣန္ဒြိယာနိ ဣန္ဒြိယပစ္စယော. ဝိတက္ကော စ ဝိစာရော စ ပီတိ စ ဝေဒနာ စ ဧကဂ္ဂတာစာတိ ပဉ္စဈာနင်္ဂါနိ ဈာနပစ္စယော. ပညာ စ ဝိတက္ကော စ တိဿော ဝိရတိယော စ သတိ စ ဝီရိယဉ္စ ဧကဂ္ဂတာစာတိ အဋ္ဌ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂပစ္စယော. ဣမေသုပိ အဋ္ဌသု စိတ္တေသု ပစ္ဆာဇာတော စ ဝိပါကောစာတိ ဒွေ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, သေသာ ဒွါဝီသတိပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

ကာမကုသိုလ်စိတ် (၈) ပါးတို့၌ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ (၇) ပါး၊ ပကိဏ်း (၆) ပါး၊ သောဘဏ (၂၅) ပါးအားဖြင့် စေတသိက (၃၈) ပါးတို့ ယှဉ်တွဲဖြစ်ပွားကုန်၏။ ထိုစေတသိကတို့တွင် ပီတိသည် သောမနဿသဟဂုတ်စိတ် (၄) ပါးတို့၌သာ ယှဉ်၏။ အမောဟသည် ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ် (၄) ပါးတို့၌သာ ယှဉ်၏။ ဝိရတီ (၁) ပါး၊ ဝိရတီ (၂) ပါး၊ ဝိရတီ (၃) ပါးတို့သည် သိက္ခာပုဒ် ဆောက်တည်၍ သီလဖြည့်ကျင့်သော အခါ၌သာ ယှဉ်ကုန်၏။ အပ္ပမညာ (၂) ပါးတို့သည် သတ္တဝါတို့၏အပေါ်၌ ကရုဏာဖြစ်ခြင်း၊ မုဒိတာဖြစ်ခြင်း အခြင်းအရာရှိသော အခါ၌သာ ဖြစ်ပွားကုန်၏။ ဤကုသိုလ်စိတ် (၈) ပါးတို့၌လည်း နှစ်ပါး သို့မဟုတ် သုံးပါးသော သောဘဏဟိတ်တို့သည် ဟေတုပစ္စည်း ဖြစ်ကြ၏။ ဆန္ဒ၊ စိတ်၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ ဟူသော အဓိပတိတရား (၄) ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးသည်သာ တစ်ခါတစ်ရံ အဓိပတိပစ္စည်း ထိုက်၏။ စေတနာသည် ကမ္မပစ္စည်း ဖြစ်၏။ နာမ်အာဟာရ (၃) ပါးတို့သည် အာဟာရပစ္စည်း ဖြစ်ကြ၏။ စိတ်၊ ဝေဒနာ၊ ဧကဂ္ဂတာ၊ ဇီဝိတ၊ သဒ္ဓါ၊ သတိ၊ ဝီရိယ၊ ပညာ ဟူသော အိန္ဒြေ (၈) ပါးတို့သည် အိန္ဒြိယပစ္စည်း ဖြစ်ကြ၏။ ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ ဝေဒနာ၊ ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ (၅) ပါးတို့သည် ဈာနပစ္စည်း ဖြစ်ကြ၏။ ပညာ၊ ဝိတက်၊ ဝိရတီ (၃) ပါး၊ သတိ၊ ဝီရိယ၊ ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော မဂ္ဂင်အင်္ဂါ (၈) ပါးတို့သည် မဂ္ဂပစ္စည်း ဖြစ်ကြ၏။ ဤစိတ် (၈) ပါးတို့၌ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းနှင့် ဝိပါကပစ္စည်း ဟူသော ပစ္စည်းနှစ်ပါးကို မရနိုင်၊ ကြွင်းသော ပစ္စည်း (၂၂) ပါးတို့ကို ရနိုင်၏။

အဋ္ဌသု ကာမသောဘဏကိရိယစိတ္တေသု တိဿော ဝိရတိယော န လဗ္ဘန္တိ, ကုသလေသု ဝိယ ဒွေ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, ဒွါဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

ကာမသောဘဏကြိယာစိတ် (၈) ပါးတို့၌ ဝိရတီ (၃) ပါးတို့ကို မရနိုင်ကုန်။ ကုသိုလ်စိတ်တို့၌ ကဲ့သို့ပင် ပစ္စည်းနှစ်ပါးကို မရနိုင်ဘဲ၊ ပစ္စည်း (၂၂) ပါးတို့ကို ရနိုင်၏။

အဋ္ဌသု ကာမသောဘဏဝိပါကေသု တိဿော ဝိရတိယော စ ဒွေ အပ္ပမညာယော စ န လဗ္ဘန္တိ. အဓိပတိပစ္စယော စ ပစ္ဆာဇာတော စ အာသေဝနဉ္စာတိ တယော ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, ဧကဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

ကာမသောဘဏဝိပါက်စိတ် (၈) ပါးတို့၌ ဝိရတီ (၃) ပါးနှင့် အပ္ပမညာ (၂) ပါးတို့ကို မရနိုင်ကုန်။ အဓိပတိပစ္စည်း၊ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းနှင့် အာသေဝနပစ္စည်း ဟူသော ပစ္စည်း (၃) ပါးတို့ကို မရနိုင်ကြဘဲ၊ ကြွင်းသော ပစ္စည်း (၂၁) ပါးတို့ကို ရနိုင်၏။

ဥပရိ ရူပါရူပလောကုတ္တရစိတ္တေသုပိ ဒွါဝီသတိပစ္စယတော အတိရေကံ နတ္ထိ. တသ္မာ စတူသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တကာမကုသလ စိတ္တေသု ဝိယ ဣမေသု ပစ္စယဃဋနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အထက်အထက်သော ရူပ၊ အရူပ၊ လောကုတ္တရာစိတ်တို့၌လည်း ပစ္စည်း (၂၂) ပါးထက် ပိုလွန်၍ မရနိုင်။ ထို့ကြောင့် ဉာဏသမ္ပယုတ္တ ကာမကုသိုလ်စိတ် (၄) ပါးတို့၌ ကဲ့သို့ပင် ဤစိတ်တို့၌လည်း ပစ္စည်းဖွဲ့စပ်ပုံကို သိအပ်၏။

ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ တာနိ စိတ္တာနိ ကာမစိတ္တတော မဟန္တ တရာနိ စ ပဏီတတရာနိ စ ဟောန္တီတိ. အာသေဝနမဟန္တတ္တာ. တာနိ ဟိ စိတ္တာနိ ဘာဝနာကမ္မဝိသေသေဟိ [Pg.501] သိဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ တေသု အာသေဝနပစ္စယော မဟန္တော ဟောတိ. အာသေဝန မဟန္တတ္တာ စ ဣန္ဒြိယပစ္စယောပိ ဈာနပစ္စယောပိ မဂ္ဂပစ္စယောပိ အညေပိ ဝါ တေသံ ပစ္စယာ မဟန္တာ ဟောန္တိ. ပစ္စယာနံ ဥပရူပရိ မဟန္တတ္တာ တာနိ စိတ္တာနိ ဥပရူပရိ စ ကာမစိတ္တတော မဟန္တတရာနိ စ ပဏီတတရာနိ စ ဟောန္တီတိ.

အကယ်၍ ထိုသို့ဖြစ်ပါက ထိုစိတ်တို့သည် အဘယ်ကြောင့် ကာမစိတ်ထက် သာလွန်ကြီးမြတ်၍ မွန်မြတ်ကြသနည်း။ အာသေဝနပစ္စည်း၏ ကြီးမြတ်လှသောကြောင့် ဖြစ်၏။ အကြောင်းမူကား ထိုစိတ်တို့သည် ထူးမြတ်သော ဘာဝနာကမ္မတို့ဖြင့် ပြီးမြောက်အပ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုစိတ်တို့၌ အာသေဝနပစ္စည်းသည် ကြီးမြတ်၏။ အာသေဝနပစ္စည်း ကြီးမြတ်သောကြောင့်လည်း အိန္ဒြေပစ္စည်း၊ ဈာနပစ္စည်း၊ မဂ္ဂပစ္စည်းနှင့် ထိုစိတ်တို့၏ အခြားသော ပစ္စည်းတို့သည်လည်း ကြီးမြတ်ကြကုန်၏။ ပစ္စည်းတို့သည် အဆင့်ဆင့် ကြီးမြတ်ကြသောကြောင့် ထိုစိတ်တို့သည်လည်း ကာမစိတ်ထက် အဆင့်ဆင့် သာလွန်ကြီးမြတ်၍ ပိုမိုမွန်မြတ်ကြကုန်၏။

စိတ္တုပ္ပာဒေသု ပစ္စယဃဋနာနယော နိဋ္ဌိတော.

စိတ်ဖြစ်ပေါ်မှုတို့၌ ပစ္စည်းဖွဲ့စပ်ပုံနည်းလမ်း ပြီးဆုံးပါပြီ။

ရူပကလာပေသု ပစ္စယဃဋနာနယော

ရူပကလာပ်တို့၌ ပစ္စည်းဖွဲ့စပ်ပုံနည်းလမ်း

ရူပကလာပေသု ပစ္စယဃဋနာနယော ဝုစ္စတေ. အဋ္ဌဝီသတိ ရူပါနိ နာမ, စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ပထဝီ အာပေါ တေဇော ဝါယော. ပဉ္စ ပသာဒရူပါနိ စက္ခု သောတံ ဃာနံ ဇိဝှာ ကာယော. ပဉ္စ ဂေါစရရူပါနိ ရူပံ သဒ္ဒေါ ဂန္ဓော ရသော ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ တိဝိဓံ ပထဝီဖောဋ္ဌဗ္ဗံ တေဇောဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဝါယောဖောဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒွေ ဘာဝရူပါနိ ဣတ္ထိဘာဝရူပံ ပုမ္ဘာဝရူပံ. ဧကံ ဇီဝိတရူပံ, ဧကံ ဟဒယရူပံ. ဧကံ အာဟာရရူပံ. ဧကံ အာကာသဓာတုရူပံ. ဒွေ ဝိညတ္တိရူပါနိ ကာယဝိညတ္တိရူပံ ဝစီဝိညတ္တိ ရူပံ. တီဏိ ဝိကာရရူပါနိ လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာ. စတ္တာရိ လက္ခဏရူပါနိ ဥပစယော သန္တတိ ဇရတာ အနိစ္စတာ.

ရူပကလာပ်တို့၌ ပစ္စည်းဖွဲ့စပ်ပုံနည်းလမ်းကို ပြဆိုအံ့။ ရုပ်တရား ၂၈ ပါးတို့မည်သည်— မဟာဘုတ်ရုပ် (၄) ပါး ဖြစ်သော ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော။ ပသာဒရုပ် (၅) ပါး ဖြစ်သော စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှာ၊ ကာယ။ ဂေါစရရုပ် (၅) ပါး ဖြစ်သော ရူပ၊ သဒ္ဒ၊ ဂန္ဓ၊ ရသ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗ။ ထိုတွင် ဖောဋ္ဌဗ္ဗရုပ်သည် ပထဝီဖောဋ္ဌဗ္ဗ၊ တေဇောဖောဋ္ဌဗ္ဗ၊ ဝါယောဖောဋ္ဌဗ္ဗ ဟု သုံးမျိုးရှိ၏။ ဘာဝရုပ် (၂) ပါး ဖြစ်သော ဣတ္ထိဘာဝရုပ်၊ ပုမ္ဘာဝရုပ်။ ဇီဝိတရုပ် (၁) ပါး၊ ဟဒယရုပ် (၁) ပါး။ အာဟာရရုပ် (၁) ပါး။ အာကာသဓာတ်ရုပ် (၁) ပါး။ ဝိညတ်ရုပ် (၂) ပါး ဖြစ်သော ကာယဝိညတ်ရုပ်၊ ဝစီဝိညတ်ရုပ်။ ဝိကာရရုပ် (၃) ပါး ဖြစ်သော လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ။ လက္ခဏရုပ် (၄) ပါး ဖြစ်သော ဥပစယ၊ သန္တတိ၊ ဇရတာ၊ အနိစ္စတာ တို့ ဖြစ်ကြ၏။

တတ္ထ ဆ ရူပဓမ္မာ ရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ စ ဇီဝိတရူပဉ္စ အာဟာရရူပဉ္စ. တတ္ထ စတ္တာရိ မဟာ ဘူတာနိ အညမညဿ ပဉ္စဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယာ ဟောန္တိ သဟဇာတေန စ အညမညေန စ နိဿယေန စ အတ္ထိယာ စ အဝိဂတေနစ. သဟဇာတာနံ ဥပါဒါရူပါနံ အညမညဝဇ္ဇိတေဟိ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဇီဝိတရူပံ သဟဇာတာနံ ကမ္မဇရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော. အာဟာရရူပံ သဟဇာတာနဉ္စ အသဟဇာတာနဉ္စ သဗ္ဗေသံ အဇ္ဈတ္တရူပဓမ္မာနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော.

ထိုရုပ်တရားတို့တွင် မဟာဘုတ်ရုပ် (၄) ပါး၊ ဇီဝိတရုပ်၊ အာဟာရရုပ် ဟု ဆိုအပ်သော ရုပ်တရား (၆) ပါးတို့သည် ရုပ်တရားတို့အား ပစ္စည်းဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုတွင် မဟာဘုတ်ရုပ် (၄) ပါးတို့သည် အချင်းချင်းအား သဟဇာတ၊ အညမည၊ นိဿယ၊ အတ္ထိ၊ အဝိဂတ ဟူသော ပစ္စည်း (၅) ပါးတို့ဖြင့် ပစ္စည်းဖြစ်ကြကုန်၏။ အတူတကွ ဖြစ်ပွားသော ဥပါဒါရုပ်တို့အား အညမညကို ချန်လှပ်၍ ကြွင်းသော ပစ္စည်း (၄) ပါးတို့ဖြင့် ပစ္စည်းဖြစ်ကြကုန်၏။ ဇီဝိတရုပ်သည် အတူတကွ ဖြစ်ကုန်သော ကမ္မဇရုပ်တို့အား ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့် ပစ္စည်းဖြစ်၏။ အာဟာရရုပ်သည် အတူတကွ ဖြစ်သော ရုပ်၊ အတူတကွ မဖြစ်သော ရုပ်ဟု ဆိုအပ်သော အတွင်းရုပ်တရားအားလုံးတို့အား အာဟာရပစ္စည်းဖြင့် ပစ္စည်းဖြစ်၏။

တတ္ထေဝ တေရသ ရူပဓမ္မာ နာမဓမ္မာနံ ဝိသေသပစ္စယာ ဟောန္တိ, ပဉ္စပသာဒရူပါနိ စ သတ္တ ဂေါစရရူပါနိ စ ဟဒယဝတ္ထုရူပဉ္စ. တတ္ထ ပဉ္စ ပသာဒရူပါနိ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏဓာတူနံ မာတရော ဝိယ ပုတ္တကာနံ ဝတ္ထုပုရေဇာတေန စ ဝတ္ထုပုရေဇာတိန္ဒြိယေန စ ဝတ္ထု ပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တေန စ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. သတ္တ ဂေါစရရူပါနိ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏဓာတူနံ တိဿန္နံ မနောဓာတူနဉ္စ ပိတရော ဝိယ ပုတ္တကာနံ အာရမ္မဏပုရေဇာတေန ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဟဒယဝတ္ထုရူပံ ဒွိန္နံ မနောဓာတု မနောဝိညာဏဓာတူနံ ရုက္ခော ဝိယ ရုက္ခဒေဝတာနံ ယထာရဟံ [Pg.502] ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ သဟဇာတနိဿယေန ပဝတ္တိကာလေ ဝတ္ထုပုရေဇာတေန စ ဝတ္ထုပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တေန စ ပစ္စယော ဟောတိ.

ထိုရုပ်တရားတို့တွင်ပင် ပသာဒရုပ် (၅) ပါး၊ ဂေါစရရုပ် (၇) ပါးနှင့် ဟဒယဝတ္ထုရုပ် ဟူသော ရုပ်တရား (၁၃) ပါးတို့သည် နာမ်တရားတို့အား အထူးသဖြင့် ပစ္စည်းဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုတွင် ပသာဒရုပ် (၅) ပါးတို့သည် ဝိညာဏဓာတ် (၅) ပါးတို့အား မိခင်သည် သားသမီးတို့အား ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ ဝတ္ထုပုရေဇာတပစ္စည်း၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတိန္ဒြိယပစ္စည်း၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းတို့ဖြင့် ပစ္စည်းဖြစ်ကြကုန်၏။ ဂေါစရရုပ် (၇) ပါးတို့သည် ဝိညာဏဓာတ် (၅) ပါး၊ မနောဓာတ် (၃) ပါးတို့အား ဖခင်သည် သားသမီးတို့အား ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ အာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့် ပစ္စည်းဖြစ်ကြကုန်၏။ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် မနောဓာတ်၊ မနောဝိညာဏဓာတ် ဟူသော နာမ်ဓာတ်နှစ်ပါးတို့အား သစ်ပင်သည် သစ်ပင်စောင့်နတ်တို့အား ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ လျော်ညီစွာ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ သဟဇာတနိဿယပစ္စည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပဝတ္တိအခါ၌ ဝတ္ထုပုရေဇာတပစ္စည်း၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ပစ္စည်းဖြစ်၏။

တေဝီသတိ ရူပကလာပါ. တတ္ထ ဧကာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတာနံ ကေသာနံ ကေသကလာပေါ ဝိယ တိဏာနံ တိဏကလာပေါ ဝိယ ဧကေန ဇာတိရူပေန ဗန္ဓိတာနံ ရူပဓမ္မာနံ ကလာပေါ ပရိပိဏ္ဍိရူပ ကလာပေါ နာမ.

ရူပကလာပ်တို့သည် နှစ်ဆယ့်သုံးပါး ရှိကုန်၏။ ထိုတွင် ကြိုးတစ်ချောင်းတည်းဖြင့် ချည်နှောင်အပ်သော ဆံပင်စုကို ဆံစု ဟု ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ မြက်စည်းကို မြက်စည်း ဟု ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ တစ်ခုတည်းသော ဇာတိရုပ်ဖြင့် ချည်နှောင်အပ်သော ရုပ်တရားတို့၏ အစုအပုံကို ရူပကလာပ် မည်၏။

တတ္ထ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာတိ ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဧကော သဗ္ဗမူလကလာပေါ နာမ, သဗ္ဗမူလဋ္ဌကန္တိ စ ဝုစ္စတိ.

ထိုရူပကလာပ်တို့တွင် မဟာဘုတ် (၄) ပါး၊ ဝဏ္ဏ၊ ဂန္ဓ၊ ရသ၊ ဩဇာ ဟူသော ဤတရား (၈) ပါးတို့သည် တစ်ခုတည်းသော သဗ္ဗမူလကလာပ် မည်၏၊ သဗ္ဗမူလဋ္ဌက ဟုလည်း ခေါ်ဆိုအပ်၏။

နဝ ကမ္မဇရူပကလာပါ, – ဇီဝိတနဝကံ ဝတ္ထုဒသကံ ကာယ ဒသကံ ဣတ္ထိဘာဝဒသကံ ပုမ္ဘာဝဒသကံ စက္ခုဒသကံ သောတဒသကံ ဃာနဒသကံ ဇိဝှာဒသကံ. တတ္ထ သဗ္ဗမူလဋ္ဌကမေဝဇီဝိတရူပေန သဟ ဇီဝိတနဝကံ နာမ. ဧတဒေဝ ကမ္မဇကလာပေသု မူလနဝကံ ဟောတိ. မူလနဝကမေဝ ယထာက္ကမံ ဟဒယဝတ္ထုရူပါဒီဟိ အဋ္ဌရူပေဟိ သဟ ဝတ္ထုဒသကာဒီနိ အဋ္ဌဒသကာနိ ဘဝတိ. တတ္ထ ဇီဝိတနဝကဉ္စ ကာယဒသကဉ္စ ဘာဝဒသကာနိစာတိ စတ္တာရော ကလာပါ သကလ ကာယေ ပဝတ္တန္တိ. တတ္ထ ဇီဝိတနဝကန္တိ ပါစကဂ္ဂိ စ ကာယဂ္ဂိ စ ဝုစ္စတိ. ပါစကဂ္ဂိ နာမ ပါစကတေဇော ကောဋ္ဌာသော, သော အာမာသယေ ပဝတ္တိတွာ အသိတပီတခါယိတသာယိတာနိ ပရိပါစေတိ. ကာယဂ္ဂိ နာမ သကလကာယဗျာပကော ဥသ္မာတေဇော ကောဋ္ဌာသော, သော သကလ ကာယေ ပဝတ္တိတွာ ပိတ္တသေမှလောဟိတာနိ အပူတီနိ ဝိပ္ပသန္နာနိ ကရောတိ. တေသံ ဒွိန္နံ ဝိသမဝုတ္တိယာ သတိ သတ္တာ ဗဟွာဗာဓာ ဟောန္တိ, သမဝုတ္တိယာ သတိ အပ္ပာဗာဓာ. တဒုဘယံ ဇီဝိတနဝကံ သတ္တာနံ အာယုံ သမ္ပာဒေတိ. ဝဏ္ဏံ သမ္ပာဒေတိ. ကာယဒသကံ သကလကာယေ သုခသမ္ဖဿ ဒုက္ခသမ္ဖဿာနိ သမ္ပာဒေတိ. ဘာဝ ဒသကာနိ ဣတ္ထီနံ သဗ္ဗေ ဣတ္ထာကာရေ သမ္ပာဒေတိ. ပုရိသာနံ သဗ္ဗေ ပုရိသာကာရေ သမ္ပာဒေဟိ. သေသာနိ ဝတ္ထုဒသကာဒီနိ ပဉ္စဒသကာနိ ပဒေသဒသကာနိ နာမ. တတ္ထ ဝတ္ထုဒသကံ ဟဒယကောသဗ္ဘန္တရေ ပဝတ္တိတွာ သတ္တာနံ နာနာပကာရာနိ သုစိန္တိတဒုစိန္တိတာနိ သမ္ပာဒေတိ. စက္ခုဒသကာဒီနိ စတ္တာရိ ဒသကာနိ စက္ခုဂုဠ ကဏ္ဏဗိလ နာသဗိလ ဇိဝှာတလေသု ပဝတ္တိတွာ ဒဿန သဝန ဃာယန သာယနာနိ သမ္ပာဒေတိ.

ကမ္မဇရုပ်ကလာပ် ကိုးပါးတို့သည် ဇီဝိတနဝက၊ ဝတ္ထုဒသက၊ ကာယဒသက၊ ဣတ္ထိဘာဝဒသက၊ ပုမ္ဘာဝဒသက၊ စက္ခုဒသက၊ သောတဒသက၊ ဃာနဒသက၊ ဇိဝှါဒသက တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုရုပ်ကလာပ်တို့တွင် သုဒ္ဓဋ္ဌကကလာပ် (အခြေခံရုပ်ရှစ်ပါးအစု) သည်ပင်လျှင် ဇီဝိတရုပ်နှင့်တကွ ဖြစ်သောကြောင့် 'ဇီဝိတနဝကကလာပ်' မည်၏။ ဤဇီဝိတနဝကသည်ပင် ကမ္မဇကလာပ်တို့တွင် 'မူလနဝက' (မူလကိုးပါးအစု) ဖြစ်၏။ ထိုမူလနဝကသည်ပင်လျှင် အစဉ်အတိုင်း ဟဒယဝတ္ထုရုပ် စသော ရုပ်ရှစ်ပါးတို့နှင့်တကွ ဝတ္ထုဒသက စသော ဒသကကလာပ် ရှစ်ပါးတို့ ဖြစ်လာကြကုန်၏။ ထိုတွင် ဇီဝိတနဝကကလာပ်၊ ကာယဒသကကလာပ်၊ ဘာဝဒသကကလာပ် (နှစ်ပါး) ဟူသော ကလာပ်လေးပါးတို့သည် တစ်ကိုယ်လုံး၌ ပြန့်နှံ့ဖြစ်ပေါ်ကြကုန်၏။ ထိုတွင် ဇီဝိတနဝကဟူသည် ပါစကဂ္ဂိနှင့် ကာယဂ္ဂိကို ဆိုလိုသည်။ ပါစကဂ္ဂိဟူသည် ပါစကတေဇောဓာတ်အဖို့အစုဖြစ်၍ ထိုတေဇောဓာတ်သည် အစာအိမ်၌ တည်လျက် စားအပ်၊ သောက်အပ်၊ ခဲအပ်၊ လျက်အပ်သော အာဟာရတို့ကို ကျက်စေ (ကြေညက်စေ) တတ်၏။ ကာယဂ္ဂိဟူသည် တစ်ကိုယ်လုံး၌ ပြန့်နှံ့လျက်ရှိသော ဥသ္မာတေဇောဓာတ်အဖို့အစု ဖြစ်၏။ ထိုတေဇောဓာတ်သည် တစ်ကိုယ်လုံး၌ တည်ရှိ၍ သည်းခြေ၊ သလိပ်၊ သွေးတို့ကို မပုပ်မသိုးစေဘဲ ကြည်လင်သန့်ရှင်းအောင် ပြုလုပ်တတ်၏။ ထိုမီးနှစ်ပါးတို့ မညီညွတ်စွာ ဖြစ်ပေါ်သောအခါ သတ္တဝါတို့သည် အနာရောဂါ ထူပြောကြကုန်၏။ ညီညွတ်စွာ ဖြစ်ပေါ်သောအခါ၌မူကား အနာရောဂါ နည်းပါး (ကင်းငြိမ်း) ကြကုန်၏။ ထိုနှစ်မျိုးလုံးသော ဇီဝိတနဝကသည် သတ္တဝါတို့၏ အသက်ကို ဖြစ်စေတတ်၏။ အဆင်းအရောင်ကိုလည်း ပြည့်စုံစေတတ်၏။ ကာယဒသကကလာပ်သည် တစ်ကိုယ်လုံး၌ ချမ်းသာသော အတွေ့၊ ဆင်းရဲသော အတွေ့တို့ကို ဖြစ်စေတတ်၏။ ဘာဝဒသကကလာပ်တို့သည် မိန်းမတို့အား မိန်းမတို့၏ အခြင်းအရာ အားလုံးကို ဖြစ်စေတတ်၏။ ယောကျာ်းတို့အား ယောကျာ်းတို့၏ အခြင်းအရာ အားလုံးကို ဖြစ်စေတတ်၏။ ကြွင်းကျန်သော ဝတ္ထုဒသက စသော ဒသကငါးပါးတို့သည် 'ပဒေသဒသက' (တစ်စိတ်တစ်ဒေသ၌သာ ဖြစ်သော ဆယ်ပါးအစု) မည်ကုန်၏။ ထိုတွင် ဝတ္ထုဒသကကလာပ်သည် နှလုံးအိမ်၏ အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်လျက် သတ္တဝါတို့အား ကောင်းစွာ ကြံစည်အပ်သော၊ မကောင်းသဖြင့် ကြံစည်အပ်သော အမျိုးမျိုးသော အကြံအစည် (စိတ်) တို့ကို ဖြစ်စေတတ်၏။ စက္ခုဒသက စသော ဒသကကလာပ် လေးပါးတို့သည် မျက်စိကြည် (မျက်လုံး)၊ နားပေါက်၊ နှာခေါင်းပေါက်၊ လျှာအပြင်တို့၌ ဖြစ်ပေါ်လျက် မြင်ခြင်း၊ ကြားခြင်း၊ နံခြင်း၊ အရသာသိခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏။

အဋ္ဌ စိတ္တဇရူပကလာပါ, သဗ္ဗမူလဋ္ဌကံ သဒ္ဒနဝကံ ကာယ ဝိညတ္တိနဝကံ သဒ္ဒဝစီဝိညတ္တိဒသကန္တိ စတ္တာရော မူလကလာပါ စ တေယေဝ လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာသင်္ခါတေဟိ တီဟိ ဝိကာရ ရူပေဟိ သဟ စတ္တာရော သဝိကာရကလာပါ စ.

စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တို့သည် (၈) ပါး ရှိကုန်၏။ သုဒ္ဓဋ္ဌကကလာပ်၊ သဒ္ဒနဝကကလာပ်၊ ကာယဝိညတ်နဝကကလာပ်၊ သဒ္ဒဝစီဝိညတ်ဒသကကလာပ် ဟူသော မူလကလာပ် လေးပါးတို့လည်းကောင်း၊ ထိုမူလကလာပ် လေးပါးတို့သည်ပင် လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ ဟု ဆိုအပ်သော ဝိကာရရုပ် သုံးပါးနှင့်တကွ ဖြစ်သော သဝိကာရကလာပ် လေးပါးတို့လည်းကောင်း ပေါင်း ရှစ်ပါး ဖြစ်ကုန်၏။

တတ္ထ [Pg.503] သရီရဓာတူနံ ဝိသမပ္ပဝတ္တိကာလေ ဂိလာနဿ မူလ ကလာပါနိ ဧဝ ပဝတ္တန္တိ. တဒါ ဟိ တဿ သရီရရူပါနိ ဂရူနိ ဝါ ထဒ္ဓါနိ ဝါ အကမ္မညာနိ ဝါ ဟောန္တိ, ယထာရုစိ ဣရိယပထံပိ ပဝတ္တေတုံ အင်္ဂ ပစ္စင်္ဂါနိပိ စာလေတုံ ဝစနံပိ ကထေတုံ ဒုက္ခော ဟောတိ. သရီရဓာတူနံ သမပ္ပဝတ္တိကာလေ ပန အဂိလာနဿ ဂရုထဒ္ဓါဒီနံ သရီရဒေါသာနံ အဘာဝတော သဝိကာရာ ပဝတ္တန္တိ. တေသု စ စိတ္တင်္ဂဝသေန ကာယင်္ဂ စလနေ ဒွေ ကာယဝိညတ္တိကလာပါ ပဝတ္တန္တိ. စိတ္တဝသေနေဝ မုခတော ဝစနသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိကာလေ ဒွေ ဝစီဝိညတ္တိကလာပါ, စိတ္တဝသေနေဝ အက္ခရဝဏ္ဏရဟိတာနံ ဟသနရောဒနာဒီနံ အဝစနသဒ္ဒါနံ မုခတော ပဝတ္တိကာလေ ဒွေ သဒ္ဒကလာပါ, သေသကာလေသု ဒွေ အာဒိ ကလာပါ ပဝတ္တန္တိ.

ထိုရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ကိုယ်ခန္ဓာရှိ ဓာတ်တို့၏ မညီမညွတ် ဖြစ်ပေါ်သောအခါ၌ မကျန်းမာသော သူအား မူလကလာပ်တို့သာ ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ထိုသူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာရုပ်တို့သည် လေးလံခြင်း၊ ခိုင်မာထုံထိုင်းခြင်း၊ အမှုကိစ္စ၌ မခန့်ခြင်း (မစွမ်းဆောင်နိုင်ခြင်း) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ မိမိအလိုရှိသလို ဣရိယာပုထ်ကို ဖြစ်စေရန်လည်းကောင်း၊ အင်္ဂါကြီးငယ်တို့ကို လှုပ်ရှားရန်လည်းကောင်း၊ စကားပြောရန်လည်းကောင်း ဆင်းရဲလှ၏။ ကိုယ်ခန္ဓာရှိ ဓာတ်တို့၏ ညီညွတ်စွာ ဖြစ်ပေါ်သောအခါ၌မူကား မကျန်းမာခြင်း မရှိသော (ကျန်းမာသော) သူအား လေးလံခြင်း၊ ခိုင်မာခြင်း စသော ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ပြစ်ဒေါသများ မရှိခြင်းကြောင့် ဝိကာရရုပ်နှင့်တကွဖြစ်သော (သဝိကာရ) ကလာပ်တို့ ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ထိုသဝိကာရကလာပ်တို့တွင် စိတ်၏အလိုအားဖြင့် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့ကို လှုပ်ရှားသောအခါ ကာယဝိညတ်ကလာပ် နှစ်ပါး ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ စိတ်၏အလိုအားဖြင့်ပင် ခံတွင်းမှ စကားသံ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ဝစီဝိညတ်ကလာပ် နှစ်ပါး ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ စိတ်၏အလိုအားဖြင့်ပင် အက္ခရာအသံ မဟုတ်သော ရယ်ခြင်း၊ ငိုခြင်းစသော စကားမဟုတ်သည့် အသံများ ခံတွင်းမှ ဖြစ်ပေါ်သောအခါ သဒ္ဒကလာပ် နှစ်ပါး ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ကြွင်းကျန်သော အခါတို့၌မူ မူလကလာပ် နှစ်ပါး (အစကလာပ်နှစ်ပါး) ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။

စတ္တာရော ဥတုဇရူပကလာပါ, သဗ္ဗမူလဋ္ဌကံ သဒ္ဒနဝကန္တိ ဒွေ မူလကလာပါ စ ဒွေ သဝိကာရကလာပါ စ. တတ္ထ အယံ ကာယော ယာဝဇီဝံ ဣရိယာပထသောတံ အနုဂစ္ဆန္တော ယာပေတိ, တသ္မာ ဣရိယာပထနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဣမသ္မိံ ကာယေ ခဏေ ခဏေ ဓာတူနံ သမပ္ပဝတ္တိဝိသမပ္ပဝတ္တိယော ပညာယန္တိ. တထာ ဥတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ အာဟာရနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဝါတာတပသပ္ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ကာယင်္ဂ ပရိဟာရနာနတ္တံ ပဋိစ္စ အတ္တူပက္ကမပရူပက္ကမနာနတ္တံ ပဋိစ္စ. တတ္ထ ဝိသမပ္ပဝတ္တိကာလေ ဒွေ မူလကလာပါ ဧဝ ပဝတ္တန္တိ, သမပ္ပဝတ္တိကာလေ ဒွေ သဝိကာရာ. တေသု စ ဒွေ သဒ္ဒကလာပါ စိတ္တဇသဒ္ဒတော ပရမ္ပရသဒ္ဒေသု စ အညေသု လောကေ နာနပ္ပကာရသဒ္ဒေသု စ ပဝတ္တန္တိ.

ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တို့သည် (၄) ပါး ရှိကုန်၏။ သုဒ္ဓဋ္ဌကကလာပ်၊ သဒ္ဒနဝကကလာပ် ဟူသော မူလကလာပ် နှစ်ပါးနှင့် သဝိကာရကလာပ် နှစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ဤကိုယ်ခန္ဓာသည် အသက်ထက်ဆုံး ဣရိယာပုထ် အစဉ်သို့ အစဉ်လိုက်လျက် တည်တံ့ရ၏။ ထို့ကြောင့် ဣရိယာပုထ် အမျိုးမျိုးပြားခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ဤကိုယ်ခန္ဓာ၌ ခဏမစဲ ဓာတ်တို့၏ ညီညွတ်စွာ ဖြစ်ခြင်း၊ မညီမညွတ် ဖြစ်ခြင်းတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ပြင် ဥတုအမျိုးမျိုးပြားခြင်း၊ အာဟာရအမျိုးမျိုးပြားခြင်း၊ လေပူ နေပူ အတွေ့အထိအမျိုးမျိုးပြားခြင်း၊ ကိုယ်အင်္ဂါကို စောင့်ရှောက်မှုအမျိုးမျိုးပြားခြင်း၊ မိမိလုံ့လ သူတပါးလုံ့လအမျိုးမျိုးပြားခြင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍လည်း ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ထိုဓာတ်တို့ မညီမညွတ် ဖြစ်ပေါ်သောအခါ၌ မူလကလာပ် နှစ်ပါးတို့သာ ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ညီညွတ်စွာ ဖြစ်ပေါ်သောအခါ၌မူ သဝိကာရကလာပ် နှစ်ပါး ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ထိုကလာပ်တို့တွင် သဒ္ဒကလာပ် နှစ်ပါးတို့သည် စိတ္တဇအသံမှတစ်ဆင့် ဖြစ်သော အသံတို့၌လည်းကောင်း၊ လောက၌ ရှိသော အခြားသော အသံအမျိုးမျိုးတို့၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။

ဒွေ အာဟာရဇရူပကလာပါ, – သဗ္ဗမူလဋ္ဌကံ သဝိကာရန္တိ. ဣမေ ဒွေ ကလာပါ သပ္ပာယေန ဝါ အသပ္ပာယေန ဝါ အာဟာရေန ဇာတာနံ သမရူပဝိသမရူပါနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အာဟာရဇရုပ်ကလာပ်တို့သည် (၂) ပါး ရှိကုန်၏။ သုဒ္ဓဋ္ဌကကလာပ် (မူလကလာပ်) နှင့် သဝိကာရကလာပ် တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤကလာပ်နှစ်ပါးတို့ကို သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အာဟာရ သို့မဟုတ် မသင့်တင့်မလျောက်ပတ်သော အာဟာရကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော မျှတသောရုပ်၊ မမျှတသောရုပ်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် သိအပ်ကုန်၏။

အာကာသဓာတု စ လက္ခဏရူပါနိစာတိ ပဉ္စရူပါနိ ကလာပ မုတ္တာနိ ဟောန္တိ. တေသု အာကာသဓာတု ကလာပါနံ အန္တရာ ပရိစ္ဆေဒ မတ္တတ္တာ ကလာပမုတ္တာ ဟောတိ. လက္ခဏရူပါနိ သင်္ခတဘူတာနံ ရူပ ကလာပါနံ သင်္ခတဘာဝဇာနနတ္ထာယ လက္ခဏမတ္တတ္တာ ကလာပ မုတ္တာနိ.

အာကာသဓာတ်နှင့် လက္ခဏရုပ် (၄) ပါး ဟူသော ရုပ်ငါးပါးတို့သည် ကလာပ်တို့မှ လွတ်ကုန်၏ (ကလာပ်မုတ္တရုပ်များ ဖြစ်ကြ၏)။ ထိုရုပ်ငါးပါးတို့တွင် အာကာသဓာတ်သည် ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အကြား၌ ပိုင်းခြားကြောင်းမျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကလာပ်မှ လွတ်၏။ လက္ခဏရုပ်တို့သည် ပြုပြင်အပ်ကုန်သော ရုပ်ကလာပ်တို့၏ ပြုပြင်အပ်သော အဖြစ်ကို သိစေရန် အမှတ်အသားလက္ခဏာမျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကလာပ်တို့မှ လွတ်ကုန်၏။

ဣမေ တေဝီသတိ ကလာပါ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ လဗ္ဘန္တိ. ဗဟိဒ္ဓါ သန္တာနေ ပန ဒွေ ဥတုဇမူလကလာပါ ဧဝ လဗ္ဘန္တိ. တတ္ထ ဒွေ ရူပ သန္တာနာနိ အဇ္ဈတ္တသန္တာနဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါသန္တာနဉ္စ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တသန္တာနံ နာမ သတ္တသန္တာနံ ဝုစ္စတိ. ဗဟိဒ္ဓါသန္တာနံ နာမ ပထဝီပဗ္ဗတနဒီသမုဒ္ဒ ရုက္ခတိဏာဒီနိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ အဋ္ဌဝီသတိ ရူပါနိ တေဝီသတိ ရူပကလာပါနိ လဗ္ဘန္တိ.

ဤရုပ်ကလာပ် နှစ်ဆယ့်သုံးပါးတို့ကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန် (မိမိကိုယ်တွင်းသန္တာန်) ၌ ရအပ်ကုန်၏။ ဗဟိဒ္ဓသန္တာန် (ပြင်ပသန္တာန်) ၌မူကား ဥတုဇမူလကလာပ် နှစ်ပါးတို့ကိုသာ ရအပ်ကုန်၏။ ထိုတွင် ရုပ်သန္တာန်သည် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်နှင့် ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်ဟူ၍ နှစ်မျိုး ရှိ၏။ ထိုတွင် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်ဟူသည် သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်ကို ဆိုအပ်၏။ ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်ဟူသည် မြေ၊ တောင်၊ မြစ်၊ သမုဒ္ဒရာ၊ သစ်ပင်၊ မြက် စသည်တို့ကို ဆိုအပ်၏။ ထိုတွင် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ရုပ် ၂၈ ပါး၊ ရုပ်ကလာပ် ၂၃ ပါးတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

တတ္ထ [Pg.504] ပဋိသန္ဓိနာမဓမ္မာ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကမ္မဇရူပကလာပါနံ ဆဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ စတူဟိ မဟာသဟဇာတေဟိ စ ဝိပါကေန စ ဝိပ္ပယုတ္တေန စ. ဟဒယဝတ္ထုရူပဿ ပန အညမညေန သဟ သတ္တဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. တေသွေဝ နာမဓမ္မေသု ဟေတုဓမ္မာ ဟေတုဘာဝေန, စေတနာ ကမ္မဘာဝေန, အာဟာရဓမ္မာ အာဟာရဘာဝေန, ဣန္ဒြိယ ဓမ္မာ ဣန္ဒြိယဘာဝေန, ဈာနဓမ္မာ ဈာန ဘာဝေန, မဂ္ဂဓမ္မာ မဂ္ဂ ဘာဝေနာတိ ယထာရဟံ ဆဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. အတီတာနိ ပန ကုသလာကုသလကမ္မာနိ ဧကဓာဝ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကမ္မပစ္စယေန, ပဌမဘဝင်္ဂါဒိကာ ပစ္ဆာဇာတာ ပဝတ္တနာမဓမ္မာ ပုရေဇာတာနံ ကမ္မဇရူပ ကလာပါနံ ဧကဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ပစ္ဆာဇာတေန. ဧတ္ထ စ ပစ္ဆာဇာတ ဝစနေန စတ္တာရော ပစ္ဆာဇာတဇာတိကာ ပစ္စယာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ. အတီတာနိ စ ကမ္မာနိ ဧကဓာဝ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဧဝံ နာမဓမ္မာ ကမ္မဇရူပကလာပါနံ ယထာရဟံ စုဒ္ဒသဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဣဓ ဒသပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ အာရမ္မဏဉ္စ အဓိပတိ စ အနန္တရဉ္စ သမနန္တရဉ္စ ဥပနိဿယော စ ပုရေဇာတော စ အာသေဝနဉ္စ သမ္ပယုတ္တော စ နတ္ထိ စ ဝိဂတော စ.

ထိုတွင် ပဋိသန္ဓေနာမ်တရားတို့သည် ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ကမ္မဇရုပ်ကလာပ်တို့အား မဟာသဟဇာတလေးပါး၊ ဝိပါက၊ ဝိပ္ပယုတ္တအားဖြင့် ခြောက်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်အားမူကား အညမညနှင့်တကွ ခုနစ်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ထိုနာမ်တရားတို့တွင်ပင်လျှင် ဟိတ်တရားတို့သည် ဟေတုအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စေတနာသည် ကမ္မအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အာဟာရတရားတို့သည် အာဟာရအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဣန္ဒြေတရားတို့သည် ဣန္ဒြေအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဈာန်တရားတို့သည် ဈာန်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မဂ်တရားတို့သည် မဂ်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း လျော်ပတ်သကဲ့သို့ ခြောက်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ လွန်လေပြီးသော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ကံတို့သည်ကား ကမ္မပစ္စည်းတစ်ခုတည်းဖြင့်သာ ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ပထမဘဝင်စသော နောက်၌ဖြစ်သော ပဝတ္တိနာမ်တရားတို့သည် ရှေ့၌ဖြစ်နှင့်သော ကမ္မဇရုပ်ကလာပ်တို့အား ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းတစ်ခုတည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ဤ၌လည်း ပစ္ဆာဇာတဟူသော စကားဖြင့် ပစ္ဆာဇာတဇာတ်ဝင် ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို ယူအပ်ကုန်၏။ လွန်လေပြီးသော ကံတို့သည်လည်း တစ်ခုတည်းသော ပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ဤသို့လျှင် နာမ်တရားတို့သည် ကမ္မဇရုပ်ကလာပ်တို့အား လျော်ပတ်သကဲ့သို့ တစ်ဆယ့်လေးပါးသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ဤ၌ အာရမ္မဏ၊ အဓိပတိ၊ အနန္တရ၊ သမနန္တရ၊ ဥပနိဿယ၊ ပုရေဇာတ၊ အာသေဝန၊ သမ္ပယုတ္တ၊ နတ္ထိ၊ ဝိဂတ ဟူသော ဆယ်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ကို မရအပ်ကုန်။

ပဝတ္တိကာလေ ရူပဇနကာ နာမဓမ္မာ အတ္တနာ သဟဇာတာနံ စိတ္တဇရူပကလာပါနံ ပဉ္စဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ စတူဟိ မဟာသဟ ဇာတေဟိ စ ဝိပ္ပယုတ္တေန စ. တေသွေဝ နာမဓမ္မေသု ဟေတုဓမ္မာ ဟေတုဘာဝေန, အဓိပတိဓမ္မာ အဓိပတိဘာဝေန, စေတနာ ကမ္မဘာဝေန, ဝိပါကဓမ္မာ ဝိပါကဘာဝေန, အာဟာရဓမ္မာ အာဟာရ ဘာဝေန, ဣန္ဒြိယဓမ္မာ ဣန္ဒြိယဘာဝေန, ဈာနဓမ္မာ ဈာနဘာဝေန, မဂ္ဂဓမ္မာ မဂ္ဂဘာဝေနာတိ ယထာရဟံ အဋ္ဌဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ပစ္ဆာဇာတာ သဗ္ဗေ နာမဓမ္မာ ပုရေဇာတာနံ စိတ္တဇရူပကလာပါနံ ဧကဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ပစ္ဆာဇာတေန. ဧဝံ နာမဓမ္မာ စိတ္တဇရူပ ကလာပါနံ ယထာရဟံ စုဒ္ဒသဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဣဓပိ ဒသ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ အာရမ္မဏဉ္စ အနန္တရဉ္စ သမနန္တရဉ္စ အညမညဉ္စ ဥပနိဿယော စ ပုရေဇာတော စ အာသေဝနဉ္စ သမ္ပယုတ္တော စ နတ္ထိ စ ဝိဂတော စ.

ပဝတ္တိအခါ၌ ရုပ်ကိုဖြစ်စေတတ်သော နာမ်တရားတို့သည် မိမိနှင့်အတူဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တို့အား မဟာသဟဇာတလေးပါး၊ ဝိပ္ပယုတ္တအားဖြင့် ငါးပါးသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ထိုနာမ်တရားတို့တွင်ပင်လျှင် ဟိတ်တရားတို့သည် ဟေတုအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အဓိပတိတရားတို့သည် အဓိပတိအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စေတနာသည် ကမ္မအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝိပါက်တရားတို့သည် ဝိပါကအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အာဟာရတရားတို့သည် အာဟာရအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဣန္ဒြေတရားတို့သည် ဣန္ဒြေအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဈာန်တရားတို့သည် ဈာန်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မဂ်တရားတို့သည် မဂ်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း လျော်ပတ်သကဲ့သို့ ရှစ်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ နောက်၌ဖြစ်သော ခပ်သိမ်းသော နာမ်တရားတို့သည် ရှေ့၌ဖြစ်နှင့်သော စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တို့အား ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းတစ်ခုတည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ဤသို့လျှင် နာမ်တရားတို့သည် စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တို့အား လျော်ပတ်သကဲ့သို့ တစ်ဆယ့်လေးပါးသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ဤ၌လည်း အာရမ္မဏ၊ အနန္တရ၊ သမနန္တရ၊ အညမည၊ ဥပနိဿယ၊ ပုရေဇာတ၊ အာသေဝန၊ သမ္ပယုတ္တ၊ နတ္ထိ၊ ဝိဂတ ဟူသော ဆယ်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ကို မရအပ်ကုန်။

ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဌိတိကာလတော ပဋ္ဌာယ ပဝတ္တိကာလေ သဗ္ဗေပိ နာမဓမ္မာ သဗ္ဗေသံ ဥတုဇရူပကလာပါနဉ္စ အာဟာရဇရူပ ကလာပါနဉ္စ ဧကဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ပစ္ဆာဇာတဝသေန. ဧတ္ထပိ ပစ္ဆာဇာတဝစနေန စတ္တာရော ပစ္ဆာဇာတဇာတိကာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ, သေသာ ဝီသတိ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ.

ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဌီကာလမှစ၍ ပဝတ္တိအခါ၌ ခပ်သိမ်းသော နာမ်တရားတို့သည် ခပ်သိမ်းသော ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တို့အားလည်းကောင်း၊ အာဟာရဇရုပ်ကလာပ်တို့အားလည်းကောင်း ပစ္ဆာဇာတအစွမ်းဖြင့် တစ်ခုတည်းသော ပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ဤ၌လည်း ပစ္ဆာဇာတဟူသော စကားဖြင့် ပစ္ဆာဇာတဇာတ်ဝင် တရားလေးပါးတို့ကို ယူအပ်ကုန်၏။ ကြွင်းသော နှစ်ဆယ်သော ပစ္စည်းတို့ကို မရအပ်ကုန်။

သဗ္ဗေသု ပန တေဝီသတိယာ ရူပကလာပေသုစတ္တာရောမဟာ ဘူတာ အညမညဿ ပဉ္စဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ စတူဟိ မဟာသဟ ဇာတေဟိ စ အညမညေန စ, သဟဇာတာနံ ဥပါဒါရူပါနံ စတုဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ စတူဟိ မဟာသဟဇာတေဟိ[Pg.505]. အာဟာရရူပံ သဟဇာတာနဉ္စ အသဟဇာတာနဉ္စ သဗ္ဗေသံ အဇ္ဈတ္တရူပကလာပါနံ အာဟာရ ပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. နဝသု ကမ္မဇရူပကလာပေသု ဇီဝိတရူပံ သဟဇာတာနမေဝ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. ဧဝံ အဇ္ဈတ္တရူပဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တရူပဓမ္မာနံ သတ္တဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဗဟိဒ္ဓါ ရူပဓမ္မာ ပန ဗဟိဒ္ဓါဘူတာနံ ဒွိန္နံ ဥတုဇရူပကလာပါနံ ပဉ္စဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ.

ခပ်သိမ်းသော နှစ်ဆယ့်သုံးပါးသော ရုပ်ကလာပ်တို့၌ကား မဟာဘုတ်လေးပါးတို့သည် အချင်းချင်းအား မဟာသဟဇာတလေးပါး၊ အညမညအားဖြင့် ငါးပါးသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ အတူဖြစ်ကုန်သော ဥပါဒါရုပ်တို့အား မဟာသဟဇာတလေးပါးတို့ဖြင့် လေးပါးသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ အာဟာရရုပ်သည် အတူဖြစ်ကုန်သောလည်းကောင်း၊ အတူမဖြစ်ကုန်သောလည်းကောင်း ခပ်သိမ်းသော သန္တာန်တွင်းဖြစ် (အဇ္ဈတ္တ) ရုပ်ကလာပ်တို့အား အာဟာရပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော ပစ္စည်းဖြစ်၏။ ကိုးပါးသော ကမ္မဇရုပ်ကလာပ်တို့၌ ဇီဝိတရုပ်သည် အတူဖြစ်ကုန်သော ရုပ်တို့အားသာလျှင် ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော ပစ္စည်းဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် အတွင်းရုပ်တရားတို့သည် အတွင်းရုပ်တရားတို့အား ခုနစ်ပါးသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ပြင်ပရုပ်တရားတို့သည်ကား ပြင်ပဖြစ်သော မဟာဘုတ်တို့အားလည်းကောင်း၊ နှစ်ပါးသော ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တို့အားလည်းကောင်း ငါးပါးသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။

ရူပကလာပေသု ပစ္စယဃဋနာနယော နိဋ္ဌိတော.

ရုပ်ကလာပ်တို့၌ ပစ္စည်းစပ်ယှဉ်ပုံနည်းလမ်း ပြီးဆုံးပြီ။

ဧတ္ထ စ ပဋ္ဌာနသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ပဓာနံ ဌာနန္တိ ပဋ္ဌာနံ. တတ္ထ ပဓာနန္တိ ပမုခံ, ဌာနန္တိ ပစ္စယော, ပမုခပစ္စယော မုချပစ္စယော ဧကန္တပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သော စ ဧကန္တ ပစ္စယော ဧကန္တပစ္စယုပ္ပန္နံ ပဋိစ္စ ဝတ္တဗ္ဗော.

ဤ၌ ပဋ္ဌာန်းဟူသော စကား၏ အနက်ကို ဆိုအပ်အံ့။ 'ပဓာနံ ဌာနန္တိ ပဋ္ဌာနံ' (ပဓာနဖြစ်သော ဌာနသည် ပဋ္ဌာန်းမည်၏)။ ထိုစကား၌ ပဓာနဟူသည် အကြီးအမှူး (ပမုခ)၊ ဌာနဟူသည် ပစ္စည်းဖြစ်၏။ အကြီးအမှူးဖြစ်သော ပစ္စည်း၊ အဓိကဖြစ်သော ပစ္စည်း (မုချပစ္စည်း)၊ ဧကန်ဖြစ်သော ပစ္စည်းဟု ဆိုလိုရင်းဖြစ်၏။ ထိုဧကန်ဖြစ်သော ပစ္စည်းသည်လည်း ဧကန်ဖြစ်သော ပစ္စယုပ္ပန်ကို အစွဲပြု၍ ဆိုအပ်၏။

ဒုဝိဓဉှိ ပစ္စယုပ္ပန္နံ မုချပစ္စယုပ္ပန္နံ နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန္နန္တိ. တတ္ထ မုချပစ္စယုပ္ပန္နံ နာမ မူလပစ္စယုပ္ပန္နံ, နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန္နံ နာမ ပရမ္ပရ ပစ္စယုပ္ပန္နံ. တတ္ထ မူလပစ္စယုပ္ပန္နမေဝ ဧကန္တပစ္စယုပ္ပန္နံ နာမ. တဉှိ အတ္တနော ပစ္စယေ သတိ ဧကန္တေန ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ, နော နုပ္ပဇ္ဇတိ. ပရမ္ပရပစ္စယုပ္ပန္နံ ပန အနေကန္တပစ္စယုပ္ပန္နံနာမ, တဉှိ တသ္မိံ ပစ္စယေ သတိပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝါ, န ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ဧကန္တပစ္စယုပ္ပန္နံ ပဋိစ္စ သော ပစ္စယော ဧကန္တပစ္စယော နာမ. သော ဧဝ ဣမသ္မိံ မဟာပကရဏေ ဝုတ္တော. တတော ဧဝ အယံ စတုဝီသတိပစ္စယဂဏော စ ဣမံ မဟာ ပကရဏဉ္စ ပဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ.

ပစ္စယုပ္ပန်သည် မုချပစ္စယုပ္ပန်၊ နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန်ဟူ၍ နှစ်ပါးရှိ၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် မုချပစ္စယုပ္ပန်ဟူသည် မူလပစ္စယုပ္ပန် ဖြစ်၏၊ နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန်ဟူသည် အဆင့်ဆင့်သော ပစ္စယုပ္ပန် (ပရမ္ပရပစ္စယုပ္ပန်) ဖြစ်၏။ ထိုတွင် မူလပစ္စယုပ္ပန်သည်သာလျှင် ဧကန်ပစ္စယုပ္ပန် မည်၏။ ထိုတရားသည် မိမိ၏ ပစ္စည်းရှိလတ်သော် ဧကန်ဖြစ်ပေါ်သည်သာလျှင် ဖြစ်၏၊ မဖြစ်ပေါ်ဘဲ မရှိ။ အဆင့်ဆင့်သော ပစ္စယုပ္ပန် (ပရမ္ပရပစ္စယုပ္ပန်) မူကား အနေကန်ပစ္စယုပ္ပန် (မမြဲသော ပစ္စယုပ္ပန်) မည်၏၊ ထိုတရားသည် ထိုပစ္စည်းရှိသော်လည်း ဖြစ်ပေါ်ချင်လည်း ဖြစ်ပေါ်၏၊ သို့မဟုတ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိ။ ထိုဧကန်ပစ္စယုပ္ပန်ကို အစွဲပြု၍ ထိုပစ္စည်းသည် ဧကန်ပစ္စည်း မည်၏။ ထိုဧကန်ပစ္စည်းကိုသာလျှင် ဤကျမ်းကြီး (မဟာပကရဏ) ၌ ဟောတော်မူအပ်၏။ ထို့ကြောင့်သာလျှင် ဤနှစ်ဆယ့်လေးပစ္စည်းအစုကိုလည်းကောင်း၊ ဤကျမ်းကြီးကိုလည်းကောင်း 'ပဋ္ဌာန်း' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

တတ္ထ ဧကဿ ပုရိသဿ ဓနဓညတ္ထာယ လောဘော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သော လောဘဝသေန ဥဋ္ဌာယ အရညံ ဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ခေတ္တာနိ ကရောတိ, ဝတ္ထူနိ ကရောတိ, ဥယျာနာနိ ကရောတိ. တေသု သမ္ပဇ္ဇမာနေသု သော ပုရိသော ဗဟူနိ ဓနဓညာနိ လဘိတွာ အတ္တနာ စ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ပုတ္တဒါရေ စ ပေါသေတိ, ပုညာနိ စ ကရောတိ, ပုညဖလာနိ စ အာယတိံ ပစ္စနုဘဝိဿတိ. တတ္ထ လောဘသဟ ဇာတာနိ နာမရူပါနိ မုချပစ္စယုပ္ပန္နာနိ နာမ. တတော ပရံ ယာဝ အာယတိံ ဘဝေသု ပုညဖလာနိ ပစ္စနုဘောတိ, တာဝ ဥပ္ပန္နာနိ ပရမ္ပရဖလာနိ တဿ လောဘဿ နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန္နာနိ နာမ. တေသု ဒွီသု ပစ္စယုပ္ပန္နေသု မုချပစ္စယုပ္ပန္နမေဝ ပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တံ. နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန္နံ ပန သုတ္တန္တနယေန ကထေတဗ္ဗံ. တတ္ထ သုတ္တန္တနယော နာမ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿ ဥပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧဝရူပေါ ပစ္စယနယော. အပိ စ လောဘော ဒေါသော မောဟောတိ တယော ဓမ္မာ သကလဿ သတ္တလောကဿပိ သင်္ခါရလောကဿပိ ဩကာသ လောကဿပိ ဝိပတ္တိယာ မူလဋ္ဌေန ဟေတူ နာမ. အလောဘော အဒေါသော အမောဟောတိ [Pg.506] တယော ဓမ္မာ သမ္ပတ္တိယာ မူလဋ္ဌေန ဟေတူနာမာတိ ကထေတဗ္ဗံ. ဧသ နယော သဗ္ဗေသု ပဋ္ဌာနပစ္စယေသု ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝဉ္စ သတိ လောကေ သဗ္ဗာ လောကပ္ပဝတ္တိယော ဣမေသံ စတုဝီသတိယာ ပစ္စယာနံ မုချ ပစ္စယုပ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန္နာ ဧဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

ထိုသို့ဖြစ်ရာ၌ ယောက်ျားတစ်ယောက်အား ရွှေငွေစပါးဥစ္စာကို ရလိုခြင်းကြောင့် လောဘဖြစ်ပေါ်၏။ ထိုယောက်ျားသည် လောဘ၏အစွမ်းကြောင့် ထကြွလုံ့လပြုကာ တောသို့သွား၍ အရပ်တစ်ဒေသ၌ လယ်ယာမြေတို့ကို ပြုလုပ်၏၊ အိမ်ရာမြေတို့ကို ပြုလုပ်၏၊ ဥယျာဉ်တို့ကို ပြုလုပ်၏။ ထိုလယ်ယာဥယျာဉ်စသည်တို့ ပြည့်စုံအောင်မြင်သောအခါ ထိုယောက်ျားသည် များစွာသော ရွှေငွေစပါးဥစ္စာတို့ကို ရရှိသဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သုံးဆောင်၏၊ သားမယားကိုလည်း ကျွေးမွေး၏၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကိုလည်း ပြုလုပ်၏၊ နောင်အနာဂတ်ကာလ၌လည်း ကောင်းမှု၏အကျိုးတို့ကို ခံစားရလတ္တံ့။ ထိုအရာ၌ လောဘနှင့်အတူတကွဖြစ်သော နာမ်ရုပ်တရားတို့သည် မုချပစ္စယုပ္ပန် (တိုက်ရိုက်ပစ္စယုပ္ပန်) မည်ကုန်၏။ ထိုမှတစ်ပါး နောင်အနာဂတ်ဘဝတို့၌ ကောင်းမှု၏အကျိုးတို့ကို ခံစားရသရွေ့ ဖြစ်ပေါ်လာသော အစဉ်အဆက်ဖြစ်သော အကျိုးတရားတို့သည် ထိုလောဘ၏ နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန် (အကျိုးဆက်ပစ္စယုပ္ပန်) မည်ကုန်၏။ ထိုပစ္စယုပ္ပန်နှစ်မျိုးတို့တွင် မုချပစ္စယုပ္ပန်ကိုသာလျှင် ပဋ္ဌာန်းကျမ်း၌ ဟောတော်မူအပ်၏။ နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန်ကိုမူကား သုတ္တန်နည်းအားဖြင့် ဟောကြားအပ်၏။ ထိုသုတ္တန်နည်းဟူသည်ကား “ဤအရာရှိလျှင် ဤအရာဖြစ်၏၊ ဤအရာဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဤအရာဖြစ်ပေါ်၏” ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းနည်းစနစ် (ပစ္စယနည်း) ဖြစ်၏။ တစ်ဖန် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟဟူသော တရားသုံးပါးတို့သည် တစ်ခုလုံးသော သတ္တလောက၊ သင်္ခါရလောက၊ ဩကာသလောကတို့၏ ပျက်စီးခြင်း၏ အခြေခံအကြောင်းရင်းဖြစ်သောကြောင့် “ဟိတ်” (အကြောင်းတရား) မည်ကုန်၏။ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟဟူသော တရားသုံးပါးတို့သည် ပြည့်စုံစည်ပင်ခြင်း၏ အခြေခံအကြောင်းရင်းဖြစ်သောကြောင့် “ဟိတ်” (အကြောင်းတရား) မည်ကုန်၏ဟု ဟောကြားအပ်၏။ ဤနည်းလမ်းကို ခပ်သိမ်းသော ပဋ္ဌာန်းပစ္စည်းတို့၌ လျော်ကန်သလို သိအပ်၏။ ဤသို့ဖြစ်လျှင် လောက၌ ခပ်သိမ်းသော လောကဖြစ်စဉ်လှုပ်ရှားမှုတို့သည် ဤနှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ပစ္စည်းတို့၏ မုချပစ္စယုပ္ပန်နှင့်တကွ နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန်တို့သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏ဟု သိအပ်ပေ၏။

ဧတ္တာဝတာ ပစ္စယာနံ အတ္ထဒီပနာ ပစ္စယာနံ သဘာဂသင်္ဂဟော ပစ္စယာနံ ဃဋနာနယောတိ တီဟိ ကဏ္ဍေဟိ ပရိစ္ဆိန္နာ ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီ နိဋ္ဌိတာ ဟောတိ.

ဤမျှဖြင့် ပစ္စည်းတို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ပြဆိုခြင်း (ပစ္စယတ္ထဒီပနာ)၊ ပစ္စည်းတို့ကို အစုတူ စုစည်းခြင်း (ပစ္စယသဘာဂသင်္ဂဟ)၊ ပစ္စည်းတို့ကို စပ်ဟပ်နည်း (ပစ္စယဃဋနာနယ) ဟူသော ကဏ္ဍသုံးရပ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်အပ်သော ‘ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသဒီပနီ’ သည် ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ပေပြီ။

မြမ္မရဋ္ဌေ မ္ौံဇွာနဂရေ လေဍီတီအရညဝိဟာရဝါသိနာ မဟာ ထေရေန ကတာယံ ပစ္စယုဒ္ဒေသဒီပနီ.

မြန်မာနိုင်ငံ၊ မုံရွာမြို့၊ လယ်တီတောရကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော မဟာထေရ် (လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး) ရေးသားပြုစုတော်မူအပ်သော ဤပစ္စယုဒ္ဒေသဒီပနီ ဖြစ်သတည်း။