နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ຂອນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກອະຣະຫັນຕະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ.

အနုဒီပနီပါဌ

ພຣະບາລີອະນຸທີປະນີ

၁. စိတ္တသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

໑. ຄຳອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມກ່ຽວກັບຈິດຕະສັງຄະຫະ

အနန္တညာဏံ [Pg.1] နတွာန, လောကာလောကကရံ ဇိနံ;

ကရိဿာမိ ပရမတ္ထ-ဒီပနိယာ နုဒီပနိံ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ມີພຣະຊານຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ ຜູ້ຊົງເຮັດແສງສະຫວ່າງໃຫ້ແກ່ໂລກ ແລ້ວ ຈະຮຽບຮຽງຄຳອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ (ອະນຸທີປະນີ) ແຫ່ງຄຳພີປໍຣະມັດຖະທີປະນີ.

[တတ္ထ, လောကာလောကကရန္တိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယံ စတုဿစ္စဓမ္မဒေသနာလောကကာရကံ. ပရမတ္ထဒီပနီတိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒုဝိဓော ပဓာနတ္ထောစ ပရိယာယတ္ထောစ. တတ္ထ ပဓာနတ္ထော ပရမတ္ထောနာမ, ပဓာနတ္ထောတိစ ပဒဝါကျာနံ မုချတ္ထော ဥဇုကတ္ထော. ပရိယာယတ္ထောပိ ကောစိ, ယုတ္တရူပေါ အတ္ထော ပရမတ္ထော ယေဝ. ပရမတ္ထံဒီပေတိပကာသေတီတိပရမတ္ထဒီပနီ]. တံပရ မတ္ထဒီပနိံကရောန္တောအာစရိယော ပထမံတာဝ ဗုဒ္ဓဿဘဂဝတော ပဏာမံကရောတိ ‘‘ဥဒယာယဿာ’’တိအာဒိနာ.

[ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “ໂລກາໂລກະກະຣັງ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຊົງເຮັດແສງສະຫວ່າງຄືການສະແດງທັມຄືອະລິຍະສັດ 4 ໃນໝື່ນໂລກທາດ. ຄຳວ່າ “ປໍຣະມັດຖະທີປະນີ” ນີ້ ມີອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) 2 ຢ່າງ ຄື ປະທານັດຖະ (ເນື້ອຄວາມຫຼັກ) ແລະ ປະຣິຍາຍັດຖະ (ເນື້ອຄວາມໂດຍອ້ອມ). ໃນອັດຖະທັງສອງນັ້ນ ປະທານັດຖະ ຊື່ວ່າ ປໍຣະມັດຖະ, ແລະ ຄຳວ່າ ປະທານັດຖະ ນັ້ນ ໝາຍເຖິງ ເນື້ອຄວາມຫຼັກ ເນື້ອຄວາມໂດຍກົງ ຂອງບົດ ແລະ ປະໂຫຍກ. ແມ່ນແຕ່ປະຣິຍາຍັດຖະບາງຢ່າງ ທີ່ມີສະພາວະອັນສົມຄວນ ກໍຊື່ວ່າ ປໍຣະມັດຖະ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳພີໃດຍ່ອມສະແດງ ຄືເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ ເຊິ່ງປໍຣະມັດຖະ ຄຳພີນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປໍຣະມັດຖະทีປະນີ]. ພຣະອາຈານ ເມື່ອຈະແຕ່ງຄຳພີປໍຣະມັດຖະທີປະນີນັ້ນ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຍ່ອມເຮັດການນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກພຸດທະເຈົ້າ ດ້ວຍຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ອຸທະຍາ ຍັສສະ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

တတ္ထ ‘‘ဥဒယာ’’တိ ဥဒယတောဥဂ္ဂမနတော. ‘‘ယဿာ’’တိ ယဿ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓမဟာသူရဿ. ‘‘ဧကဿာ’’တိ အဒုတီယဿ, အသဒိ သဿဝါ[Pg.2]. ‘‘သဒ္ဓမ္မရံသိဇာလိနော’’တိ ဧတ္ထသဒ္ဓမ္မောတိသတ္ထုသာ သနဓမ္မောဝုစ္စတိ. တတ္ထစ စတုရာသီတိသဟဿဓမ္မက္ခန္ဓသင်္ခါတော ဒေသနာသဒ္ဓမ္မောဣဓာဓိပ္ပေတော. သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံရံသိဇာလံအဿ အတ္ထီတိ သဒ္ဓမ္မရံသိဇာလီ. တဿသဒ္ဓမ္မရံသိဇာလိနော. ‘‘ပဗုဇ္ဈိံသူ’’တိ ဝိကသိံသု, စတုဿစ္စညာဏဝိကာသံတညာဏသမ္ဖုလ္လံ ပါပုဏိံသု. ‘‘ဇနမ္ဗုဇာ’’တိ ဇနသင်္ခါတာအမ္ဗုဇာ. တတ္ထဇနာနာမ ဣဓဗောဓနေယျသတ္တာ အဓိပ္ပေတာ, ယေသဗ္ဗညုဒေသနံ သုတွာ စတုဿစ္စ ဓမ္မံ ဗုဇ္ဈိဿန္တိ. အမ္ဗုဇာတိပဒုမာ. ‘‘ဇာတိက္ခေတ္တေမဟာသရေတိ’’ ဇာတိက္ခေတ္တ သင်္ခါတေ ဇနမ္ဗုဇမဟာသရေ. တတ္ထ ဇာတိက္ခေတ္တံ နာမဒသသဟဿ စက္ကဝါဠံ, ယံ ဧကံ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. ယတ္ထ စ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ဗုဒ္ဓဘာဝတ္ထာယ ပထမမဟာဘိနီဟာရကာလာဒီသု ဧကပ္ပဟာရေနပထဝိကမ္ပနာဒီနိပဝတ္တန္တိ. ယတ္ထစဝသန္တာဒေဝဗြဟ္မာနော ဗုဒ္ဓပရိသာဟောန္တိ. ဇာတိက္ခေတ္တေမဟာသရေယဿ ဧကဿ သဒ္ဓမ္မရံသိဇာလိနော မဟာသူရဿ ဥဒယာ တသ္မိံ ဇာတိက္ခေတ္တေ မဟာသရေ ဇနမ္ဗုဇာပဗုဇ္ဈိံသူတိယောဇနာ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ “ອຸທະຍາ” ໝາຍເຖິງ ຈາກການອຸທັຍ ຄືການຂຶ້ນໄປ. ບົດວ່າ “ຍັສສະ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງພຣະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນມະຫາສຸຣິຍະ (ພຣະອາທິດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່) ພຣະອົງນັ້ນ. ບົດວ່າ “ເອກັສສະ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ບໍ່ມີສອງ ຄື ບໍ່ມີຜູ້ໃດປຽບປານ. ບົດວ່າ “ສັດທັມມະຣັງສິຊາລິໂນ” ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ ສັດທັມ ໄດ້ແກ່ ພຣະສາດສະໜາທັມຂອງພຣະສາດສະດາ. ແລະ ໃນສັດທັມນັ້ນ ເທສະນາສັດທັມ ອັນນັບໄດ້ 84,000 ພຣະທັມມະຂັນ ຍ່ອມເປັນທີ່ປະສົງໃນທີ່ນີ້. ພຣະອົງໃດມີຂ່າຍແຫ່ງລັງສີ ຄືພຣະສັດທັມ ພຣະອົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມະຣັງສິຊາລີ. ແຫ່ງພຣະສັດທັມມະຣັງສິຊາລີ ພຣະອົງນັ້ນ. ບົດວ່າ “ປະພຸດຊິງສຸ” ໝາຍເຖິງ ເບັ່ງບານແລ້ວ ຄື ເຖິງຄວາມເບັ່ງບານແຫ່ງຍານ ຄວາມເບັ່ງບານເຕັມທີ່ແຫ່ງຍານໃນອະລິຍະສັດ 4. ບົດວ່າ “ຊະນັມພຸຊາ” ໝາຍເຖິງ ດອກບົວຄືໝູ່ຊົນ. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ ຊົນ ໄດ້ແກ່ ເນຍຍະສັດ (ສັດຜູ້ຄວນແນະນຳສັ່ງສອນໄດ້) ໃນທີ່ນີ້ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ທີ່ເມື່ອໄດ້ຟັງພຣະເທສະນາຂອງພຣະສັບພັນຍູແລ້ວ ຈະຕຣັສຮູ້ອະລິຍະສັດທັມ. ຄຳວ່າ ອັມພຸຊະ ໄດ້ແກ່ ດອກບົວ. ບົດວ່າ “ຊາຕິກເຂດເຕ ມະຫາສະເຣ” ໝາຍເຖິງ ໃນມະຫາສະຣະຄືດອກບົວຄືໝູ່ຊົນ ໃນຊາຕິເຂດ. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ ຊາຕິເຂດ ໄດ້ແກ່ ໝື່ນຈັກກະວານ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ພຸດທະເຂດໜຶ່ງ. ແລະ ໃນຊາຕິເຂດນັ້ນ ຍ່ອມມີການຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງແຜ່ນດິນເປັນຕົ້ນ ໂດຍພ້ອມພຽງກັນ ໃນການເຮັດມະຫາອະພິນິຫານຄັ້ງທຳອິດເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຄວາມເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຂອງເຫຼົ່າມະຫາໂພທິສັດ. ແລະ ເຫຼົ່າເທວະດາ ແລະ ພຣົມ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນຊາຕິເຂດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນພຸດທະບໍລິສັດ. ການປະກອບຄວາມ (ໂຍຊະນາ) ດັ່ງນີ້ວ່າ: ເພາະການອຸທັຍແຫ່ງພຣະສັບພັນຍູພຸດທະມະຫາສຸຣິຍະ ຜູ້ມີຂ່າຍແຫ່ງລັງສີຄືພຣະສັດທັມພຣະອົງດຽວນັ້ນ, ດອກບົວຄືໝູ່ຊົນ ໃນມະຫາສະຣະຄືຊາຕິເຂດນັ້ນ ຍ່ອມເບັ່ງບານແລ້ວ.

‘‘တံ မဟာသူရ’’န္တိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓမဟာသူရိယမဏ္ဍလံ. ဇနမ္ဗုဇ သန္တာနေသုပဝတ္တံ မဟန္တံ မောဟတမံနူဒတိ အပနေတိ, သဒ္ဓမ္မရံသိဇာလံ ဝိဿဇ္ဇန္တော အန္တရဓာပေတီတိ မဟာမောဟတမောနုဒေါ. တံ ‘‘မဟာမောဟတမောနုဒံ’’.

ບົດວ່າ “ຕັງ ມະຫາສູຣັງ” ໝາຍເຖິງ ດວງມະຫາສຸຣິຍະຄືພຣະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າ. ພຣະອົງໃດຍ່ອມກຳຈັດ ຄືບັນເຕົາຄວາມມືດຄືໂມຫະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ທີ່ເປັນໄປໃນສັນດານຂອງດອກບົວຄືໝູ່ຊົນ, ຄືເຮັດໃຫ້ອັນຕະຣະທານຫາຍໄປ ໂດຍການເປັ່ງຂ່າຍແຫ່ງລັງສີຄືພຣະສັດທັມ ພຣະອົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມະຫາໂມຫະຕະໂມນຸທະ (ຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດຄືໂມຫະອັນຍິ່ງໃຫຍ່). ເຊິ່ງພຣະມະຫາໂມຫະຕະໂມນຸທະ ພຣະອົງນັ້ນ.

ဧဝံ ဗုဒ္ဓဿပဏာမံ ကတွာ အတ္တနာ ဣစ္ဆိတံ ပဏာမပ္ပယောဇနံ ပရိဏာမေန္တော ‘‘သဉ္ဇာတ’’န္တိအာဒိမာဟ. ‘‘သောမဟာသူရောမယှံ ဟဒယေ သဉ္ဇာတံ တမောခန္ဓံ ပနူဒတ’’န္တိယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘သဉ္ဇာတ’’န္တိ သုဋ္ဌုဇာတံ, အနမတဂ္ဂေသံသာရေ ဒဠှံ ပဝတ္တန္တိ အတ္ထော. ‘‘တမောခန္ဓ’’န္တိ မဟာမောဟတမောခန္ဓံ. သဗ္ဗကိလေသတမောခန္ဓံ ဝါ. အန္တရာယကရာနိ ဥပဝီဠကောပဃာတကကမ္မာနိပိ တမောခန္ဓေ သင်္ဂဟိတာနိ ဧဝ. တထာ ရောဂါဒယော အန္တရာယ ဓမ္မာပိ တမောဇာတိကာဧဝတမောတမပရာယနောတိအာဒီသု. ‘‘ပနူဒတ’’န္တိ ပနူဒတု, အပနေတု, အန္တရဓာပေတု.

ພຣະອາຈານ ເມື່ອເຮັດການນອບນ້ອມແດ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອນ້ອມນຳປະໂຫຍດແຫ່ງການນອບນ້ອມທີ່ຕົນປາດຖະໜາ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ສັນຊາຕັງ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ຂໍພຣະມະຫາສຸຣິຍະພຣະອົງນັ້ນ ຈົ່ງກຳຈັດກອງແຫ່ງຄວາມມືດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຫົວໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າ”. ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ “ສັນຊາຕັງ” ໝາຍເຖິງ ເກີດຂຶ້ນເປັນຢ່າງດີ ຄື ເປັນໄປຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນສັງສານວັດອັນຫາເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍບໍ່ໄດ້. ບົດວ່າ “ຕະໂມຂັນທັງ” ໝາຍເຖິງ ກອງແຫ່ງຄວາມມືດຄືມະຫາໂມຫະ ຫຼື ກອງແຫ່ງຄວາມມືດຄືກິເລດທັງປວງ. ແມ່ນແຕ່ກັມທັງຫຼາຍທີ່ເຮັດອັນຕະລາຍ ເຊິ່ງບີບຄັ້ນແລະທຳລາຍ ກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນກອງແຫ່ງຄວາມມືດນີ້ຄືກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ແມ່ນແຕ່ທັມອັນເປັນອັນຕະລາຍມີໂຣກໄພເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນຊາດແຫ່ງຄວາມມືດແທ້ໆ ໃນຄຳວ່າ “ຕະໂມຕະມະປະຣາຍະໂນ” (ມີຄວາມມືດເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ) ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “ປະນູທະຕັງ” ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງກຳຈັດ, ຈົ່ງບັນເທົາ, ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ອັນຕະຣະທານຫາຍໄປ.

ဧဝံ သပ္ပယောဇနံ ပဏာမံ ကတွာ ဣဒါနိ သနိဒါနံ ဂန္ထပ္ပဋိညံ ကရောန္တော ‘‘ပေါရာဏကေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နိဒါနံ နာမ ဂန္ထပ္ပဋိညာယ [Pg.3] အာသန္နကာရဏံ. ကတဓံပနတန္တိ, သာရတ္ထာဘိမာနီနံ ယာစနဉ္စသင်္ဂဟဿဝိပုလတ္ထတာ စ.

ເມື່ອເຮັດການນອບນ້ອມອັນມີປະໂຫຍດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະເຮັດການປະຕິຍານການແຕ່ງຄຳພີ ພ້ອມທັງບອກເຫດຜົນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ໂປຣານະເກຫິ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ ເຫດຜົນ (ນິທານ) ໄດ້ແກ່ ເຫດໃກ້ຊິດແຫ່ງການປະຕິຍານການແຕ່ງຄຳພີ. ເຫດຜົນນັ້ນເປັນແນວໃດ? ຄື ການອ້ອນວອນຂອງຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາໃນເນື້ອຄວາມອັນມີສາຣະ ແລະ ຄວາມກວ້າງຂວາງແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳພີສັງຄະຫະ.

တတ္ထ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ သကာရဏံ ယာစနံ ဒဿေတိ. ပုန ဒွီဟိ ဂါထာဟိ သဥပမံဝိပုလတ္ထတံဒဿေတိ. ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိနာ ဂန္ထပ္ပကာရ ဂန္ထဂုဏေဟိ သဟဂန္ထပ္ပဋိညံ ဒဿေတိ. တတ္ထ အာဒိဂါထာယံ ‘‘အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟေ ပေါရာဏကေဟိ ဝိညူဟိ ဝဏ္ဏိတာ ဗဟူဝဏ္ဏနာ ဣဓလောကမှိဒိဿန္တီ’’တိ ယောဇနာ. ‘‘ဝဏ္ဏနာ’’တိ ပေါရာဏဋီကာယော ဝုစ္စန္တိ. ဧဝဉ္စသတိ ကသ္မာ အဘိနဝံ ဝဏ္ဏနံ ယာစန္တီတိ. ‘‘ယေ သာရတ္ထာဘိမာနိနော, တေ တာဟိဗဟူဟိ ပေါရာဏဝဏ္ဏနာဟိတုဋ္ဌိံ နဝိန္ဒန္တိ. တသ္မာ တံ ယာစန္တီ’’တိယောဇနာ. ဧတေန အပ္ပသာရတ္ထာ ဧဝ တာပေါရာဏဝဏ္ဏနာယောတိပိ ဒီပေတိယေဝ. တတ္ထ ‘‘တုဋ္ဌိ’’န္တိ သန္တုဋ္ဌိံ. နဝိန္ဒန္တိနပဋိလဘန္တိ. ‘‘ယေ’’တိယေဇနာ.

ໃນບົດນັ້ນ ພຣະອາຈານສະແດງການອ້ອນວອນພ້ອມທັງເຫດຜົນ ດ້ວຍຄາຖາ 2 ບົດ. ຕໍ່ມາ ສະແດງຄວາມກວ້າງຂວາງແຫ່ງເນື້ອຄວາມພ້ອມທັງອຸປະມາ ດ້ວຍຄາຖາ 2 ບົດ. ສະແດງການປະຕິຍານການແຕ່ງຄຳພີ ພ້ອມທັງປະເພດຂອງຄຳພີ ແລະ ຄຸນສົມບັດຂອງຄຳພີ ດ້ວຍຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ຕັສມາ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາທຳອິດນັ້ນ ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ຄຳອະທິບາຍ (ວັນນະນາ) ທັງຫຼາຍ ເປັນອັນມາກ ທີ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ໃນປາງກ່ອນໄດ້ພັນລະນາໄວ້ ໃນຄຳພີອະພິທັມມັດຖະສັງຄະຫະ ຍ່ອມປາກົດມີຢູ່ໃນໂລກນີ້”. ຄຳວ່າ “ວັນນະນາ” ໝາຍເຖິງ ຄຳພີໂປຣານະດີກາ (ດີກາເກົ່າ). ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ເພາະເຫດໃດພວກເຂົາຈຶ່ງອ້ອນວອນຂໍຄຳອະທິບາຍໃໝ່? ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາໃນເນື້ອຄວາມອັນມີສາຣະ, ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມຍິນດີ ດ້ວຍຄຳພີໂປຣານະວັນນະນາທັງຫຼາຍອັນເປັນອັນມາກເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງອ້ອນວອນຂໍຄຳອະທິບາຍນັ້ນ”. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອາຈານຍ່ອມສະແດງວ່າ ຄຳພີໂປຣານະວັນນະນາເຫຼົ່ານັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມອັນມີສາຣະນ້ອຍແທ້ໆ. ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ “ຕຸດຖິງ” ໝາຍເຖິງ ຄວາມສັນໂດດ (ຄວາມຍິນດີ). ບົດວ່າ “ນະ ວິນທັນຕິ” ໝາຍເຖິງ ບໍ່ໄດ້ຮັບ. ບົດວ່າ “ເຍ” ເປັນການປະກອບຄວາມ.

သာရတ္ထမေဝ အဘိမာနေန္တိ, ဝိသေသေန နန္ဒန္တိသီလေနာတိ သာရတ္ထာဘိမာနိနော. တေနဝိန္ဒန္တီတိပုရိမေနသမ္ဗန္ဓော. ပုန ‘‘တေ’’တိ တာဟိ တုဋ္ဌိံ အဝိန္ဒန္တာ တေဇနာ. ‘‘မ’’န္တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. ‘‘သင်္ဂမ္မာ’’တိ သမာဂန္တွာ. ယသ္မာ ပရမတ္ထဿဒီပနံ ယာစန္တိ, တသ္မာ ဣမိဿာဋီကာယ ‘‘ပရမတ္ထဒီပနီ’’တိ နာမံပိ သိဒ္ဓံဟောတိ. ‘‘မဟဏ္ဏဝေ’’တိ မဟာသမုဒ္ဒေ. ‘‘ရတနာနီ’’တိ သုဝဏ္ဏရဇတာဒီနိ ရတနာနိ. ‘‘ဥဒ္ဓရိတွာ’’တိ ဥဒ္ဓံ အာဟရိတွာ. ‘‘ယထိစ္ဆကံဝီ’’တိယထိစ္ဆိတံပိ. ယတ္တကံ ဣစ္ဆန္တိ, တတ္တကံဝီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဒဇ္ဇေယျုံ’’တိ ဒဒေယျုံ. ကာမံ ဒဒန္တူတိ အတ္ထော. ဧယျာဒိဝစနာနံ အနုမတိ အတ္ထေပဝတ္တနတော. ‘‘နဝတ္တဗ္ဗာဝဦနတာ’’တိ မဟဏ္ဏဝေရတနာနံ ဦနတာဟာနိတာ နဝတ္တဗ္ဗာဝ. ကသ္မာ, အပရိမာဏ ရတနာဓိဋ္ဌာနတ္တာ မဟာသမုဒ္ဒဿ. ယတော သော သာဂရောတိ ဝုစ္စတိ, သာနံဓနရတနာနံ ဂေဟဂဗ္ဘသဒိသတ္တာသာဂရောတိ ဟိဿ အတ္ထော.

ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ຍ່ອມປາດຖະໜາສະເພາະເນື້ອຄວາມອັນມີສາຣະ ຄື ຍ່ອຍຍິນດີເປັນພິເສດໂດຍປົກກະຕິ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ສາຣັດຖາພິມານິໂນ”. ບົດນັ້ນມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງກັບບົດກ່ອນວ່າ “ເຕ ນະ ວິນທັນຕິ” (ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ບົດວ່າ “ເຕ” ໝາຍເຖິງ ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມຍິນດີດ້ວຍຄຳພີເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ “ມັງ” ເປັນການລະບຸເຖິງຕົນເອງ. ບົດວ່າ “ສັງຄັມມາ” ໝາຍເຖິງ ມາປະຊຸມກັນແລ້ວ. ເພາະເຫດທີ່ພວກເຂົາອ້ອນວອນຂໍການສະແດງປໍຣະມັດຖະທັມ, ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຊື່ວ່າ “ປໍຣະມັດຖະທີປະນີ” ກໍຍ່ອມສຳເລັດແກ່ດີການີ້. ບົດວ່າ “ມະຫັນນະເວ” ໝາຍເຖິງ ໃນມະຫາສະໝຸດ. ບົດວ່າ “ຣະຕະນານິ” ໝາຍເຖິງ ແກ້ວມະນີທັງຫຼາຍມີຄຳແລະເງິນເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “ອຸດທະຣິຕະວາ” ໝາຍເຖິງ ນຳຂຶ້ນມາແລ້ວ. ບົດວ່າ “ຍະຖິດສະກັງວີ” ໝາຍເຖິງ ຕາມຄວາມປາດຖະໜາ ຄື ປາດຖະໜາເທົ່າໃດ ກໍເທົ່ານັ້ນ ດັ່ງນີ້ຄືຄວາມປະສົງ. ບົດວ່າ “ທັດເຊຍຍຸງ” ໝາຍເຖິງ ພຶງໃຫ້ ຄື ຂໍຈົ່ງໃຫ້ຕາມຄວາມປາດຖະໜາ ເພາະຄຳທີ່ມີວິພັດ “ເອກະຍະ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໃນຄວາມໝາຍອະນຸຍາດ. ບົດວ່າ “ນະ ວັດຕັບພາວະ ອູນະຕາ” ໝາຍເຖິງ ຄວາມບົກພ່ອງ ຄືຄວາມຫຼຸດນ້ອຍລົງແຫ່ງຣັດຕະນະທັງຫຼາຍໃນມະຫາສະໝຸດ ຍ່ອມບໍ່ຄວນກ່າວເລີຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມະຫາສະໝຸດເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຣັດຕະນະອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ມະຫາສະໝຸດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ສາຄອນ”, ເພາະຄຳວ່າ ສາຄອນ ນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເປັນເຊັ່ນດຽວກັບຫ້ອງເກັບຊັບແລະຣັດຕະນະທັງຫຼາຍ.

‘‘တထေဝေတ္ထာ’’တိ ဧတသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟေတထေဝ. ‘‘ဝိပုလတ္ထာ’’တိ မဟန္တာ အတ္ထာ. ‘‘ရတနူပမာ’’တိ မဟဏ္ဏဝေ ရတနသဒိသာ. ‘‘သတက္ခတ္တုံပီ’’တိ အနေကသတဝါရံပိ. ‘‘ဝဏ္ဏေယျုံ’’တိ ကာမံဝဏ္ဏေန္တု. ‘‘ပရိယာဒိန္နာ’’တိ ပရိတော အနဝသေသတော အာဒိန္နာ ဂဟိတာ. ပရိက္ခီဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘နဟေဿရေ’’တိ နဟေဿန္တိ [Pg.4] နဘဝိဿန္တိ. ‘‘တသ္မာ’’တိ ယသ္မာစ ယာစန္တိ, ယသ္မာစ ပရိယာဒိန္နာနဟေဿန္တိ, တသ္မာ. ‘‘တာသုဝဏ္ဏနာသူ’’တိ တာသု ပေါရာဏဋီကာသု. ‘‘ဝဏ္ဏန’’န္တိ အဘိနဝဝဏ္ဏနံ, အဘိနဝဋီကံကရိဿန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကီဒိသံဝဏ္ဏနံ ကရိဿတီတိ အာဟ ‘‘နာနာသာရတ္ထ သမ္ပုဏ္ဏ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ဥတ္တာနပဒဗျဉ္ဇန’’န္တိ ဥတ္တာနပဒဉ္စ ဥတ္တာနဝါကျဉ္စ. ‘‘နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရ’’န္တိ နာတိသင်္ခေပံနာတိဝိတ္ထာရဉ္စ. မန္ဒာ ဗုဒ္ဓိ ယေသံ တေ မန္ဒဗုဒ္ဓိနော. ‘‘မန္ဒာ’’တိ မုဒုကာ. ‘‘ဗုဒ္ဓီ’’တိ ဉာဏံ. မန္ဒဗုဒ္ဓိနော သောတုဇနေ ပဗောဓေတိ ဝိကာသေတိ, ဉာဏ ဝိကာသံပါပေတီတိ မန္ဒဗုဒ္ဓိပ္ပဗောဓနာ. ‘‘ကရိဿ’’န္တိ ကရိဿာမိ. ‘‘တ’’န္တိ တံဝဏ္ဏနံ. ‘‘ပရမတ္ထေသုပါဋဝတ္ထိနောသုဏန္တူ’’တိ ယောဇနာ. ပဋုနောဘာဝေါပါဋဝံ. ပဋုနောတိ ဗျတ္တဿပဏ္ဍိတဿ. ပါဋဝေန အတ္ထော ယေသံ တေ ပါဋဝတ္ထိနော. ဣတိသဒ္ဒေါ ပရိသမာပနဇောတကော. သော ဟိ ဂန္ထာရဗ္ဘဝိဓာနဿ ဣဓပရိသမာပနံ ပရိနိဋ္ဌာနံ ဉာပေတုံ ဂန္ထာရဗ္ဘဝါကျဿပရိယန္တေ ယောဇိတော. အဝယဝ ဝါကျာနံ ပိယောဇီယတိယေဝ. ဧသနယောသဗ္ဗတ္ထ.

ບົດວ່າ “ຕະເຖເວດຖາ” ໝາຍເຖິງ ໃນຄຳພີອະພິທັມມັດຖະສັງຄະຫະນີ້ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ບົດວ່າ “ວິປຸລັດຖາ” ໝາຍເຖິງ ເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍອັນກວ້າງຂວາງ. ບົດວ່າ “ຣະຕະນູປະມາ” ໝາຍເຖິງ ເປັນເຊັ່ນດຽວກັບຣັດຕະນະໃນມະຫາສະໝຸດ. ບົດວ່າ “ສະຕັກຂັດຕຸງປິ” ໝາຍເຖິງ ແມ່ນແຕ່ຫຼາຍຮ້ອຍເທື່ອ. ບົດວ່າ “ວັນເນຍຍຸງ” ໝາຍເຖິງ ຂໍຈົ່ງພັນລະນາຕາມຄວາມປາດຖະໜາ. ບົດວ່າ “ປະຣິຍາດິນນາ” ໝາຍເຖິງ ຖືເອົາແລ້ວໂດຍຮອບໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ ຄື ໝົດສິ້ນໄປແລ້ວ. ບົດວ່າ “ນະ ເຫສສະເຣ” ໝາຍເຖິງ ຈະບໍ່ມີ. ບົດວ່າ “ຕັສມາ” ໝາຍເຖິງ ເພາະເຫດທີ່ພວກເຂົາອ້ອນວອນ ແລະ ເພາະເຫດທີ່ເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍຈະບໍ່ໝົດສິ້ນໄປ, ເພາະສະນັ້ນ. ບົດວ່າ “ຕາສຸ ວັນນະນາສຸ” ໝາຍເຖິງ ໃນຄຳພີໂປຣານະດີກາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ “ວັນນະນັງ” ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຈະແຕ່ງຄຳອະທິບາຍໃໝ່ ຄືດີກາໃໝ່. ພຣະອາຈານຈະແຕ່ງຄຳອະທິບາຍແບບໃດ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ນານາສາຣັດຖະສັມປຸນນັງ” (ອັນເຕັມໄປດ້ວຍເນື້ອຄວາມອັນມີສາຣະຕ່າງໆ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ “ອຸດຕານະປະທະພະຍັນຊະນັງ” ໝາຍເຖິງ ມີບົດອັນຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ແລະ ມີປະໂຫຍກອັນຕື້ນ. ບົດວ່າ “ນາຕິສັງເຂປະວິດຖາຣັງ” ໝາຍເຖິງ ບໍ່ຫຍໍ້ເກີນໄປ ແລະ ບໍ່ພິດສະດານເກີນໄປ. ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ມີປັນຍາອ່ອນ ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ມັນທະພຸດທິ. ຄຳວ່າ “ມັນທະ” ໝາຍເຖິງ ອ່ອນ. ຄຳວ່າ “ພຸດທິ” ໝາຍເຖິງ ຍານ (ປັນຍາ). ຄຳພີໃດຍ່ອມປຸກໃຫ້ຕື່ນ ຄືເຮັດໃຫ້ເບັ່ງບານ ເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມເບັ່ງບານແຫ່ງຍານ ແກ່ຄົນຜູ້ຟັງທີ່ມີປັນຍາອ່ອນ ຄຳພີນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມັນທະພຸດທິປະໂພທະນາ (ຄຳພີເປັນເຄື່ອງປຸກຄົນມີປັນຍາອ່ອນໃຫ້ຕື່ນ). ບົດວ່າ “ກະຣิສສັງ” ໝາຍເຖິງ ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຮັດ. ບົດວ່າ “ຕັງ” ໝາຍເຖິງ ຄຳອະທິບາຍນັ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ຂໍທ່ານຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາໃນຄວາມສະຫຼາດໃນປໍຣະມັດຖະທັມທັງຫຼາຍ ຈົ່ງຟັງ”. ຄວາມເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ຊື່ວ່າ ປາຕະວະ. ຄຳວ່າ ປາຕຸ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ເປັນບັນດິດ. ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ມີເນື້ອຄວາມດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດ ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ປາຕະວັດຖິໂນ. ຄຳວ່າ “ອິຕິ” ເປັນເຄື່ອງສະແດງຄວາມສິ້ນສຸດ. ເພາະຄຳວ່າ ອิຕິ ນັ້ນ ພຣະອາຈານປະກອບໄວ້ໃນຕອນທ້າຍຂອງປະໂຫຍກເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີ ເພື່ອສະແດງຄວາມສິ້ນສຸດ ຄືຄວາມສຳເລັດແຫ່ງວິທີການເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີໃນທີ່ນີ້. ແມ່ນແຕ່ໃນປະໂຫຍກຍ່ອຍທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມປະກອບຄຳວ່າ ອິຕິ ນີ້ຄືກັນ. ວິທີການນີ້ຍ່ອມມີໃນທຸກບ່ອນ.

ဂန္ထာရဗ္ဘဂါထာဝဏ္ဏနာနိဋ္ဌိတာ.

ການພັນລະນາຄາຖາເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີ ຈົບແລ້ວ.

၁. ဧဝံ ဂန္ထာရဗ္ဘဝိဓာနံ ကတွာ ဣဒါနိ အာဒိဂါထာယ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေန္တော ‘‘အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ’’န္တိအာဒိမာဟ. သမ္ဗန္ဓန္တိ ကာရဏပ္ဖလသံယောဂံ. တတ္ထ ဂါထာပဝတ္တနံ ကာရဏံ နာမ. ပဉ္စပိဏ္ဍတ္ထ ဒဿနံ ဖလံ နာမ. ကာရဏပ္ဖလသံယောဂေါ သမ္ဗန္ဓောနာမ. ‘‘သပ္ပယောဇနေ’’တိ ဖလပ္ပယောဇနသဟိတေ. ဂန္ထေန အဘိဓာတဗ္ဗော ကထေတဗ္ဗောတိ ဂန္ထာဘိဓေယျော. နိပတဿ ကမ္မံ နိပစ္စံ. နိပစ္စ ကိရိယာ, နိပစ္စာကာရော, နိပစ္စကာရဿကရဏန္တိ သမာသော. ‘‘သာ’’တိ ရတနတ္တယဝန္ဒနာ. ဒဿိတာတိသမ္ဗန္ဓော. ‘‘အဘိဟိတာ’’တိ ကထိတာ. ပကာသိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပဓာနတ္ထဘူတာ’’တိ အဓိပ္ပေတတ္ထဘူတာတိ အဓိပ္ပာယော. ဒုဝိဓောဟိ အတ္ထောဝစနတ္ထော စ အဘိဓာနတ္ထောစ. တတ္ထ ဂစ္ဆတီတိ ဂတော, ပုရိသောတိ ဝုတ္တေဂစ္ဆတိ ပဒေန ဝုတ္တော ယောကောစိ ဂစ္ဆန္တော ဝစနတ္ထောနာမ. ပုရိသောတိ ပဒေနဒဿိတော [Pg.5] ပဓာနတ္ထော အဓိပ္ပေတတ္ထော အဘိဓေယျတ္ထော နာမာတိ. ‘‘အဘိဓမ္မတ္ထာ’’တိ.

໑. ພຣະອາຈານ ເມື່ອເຮັດວິທີການເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງຄວາມເຊື່ອມໂຍງ (ສຳພັນ) ແຫ່ງຄາຖາທຳອິດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະຫັງ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ຄວາມເຊື່ອມໂຍງ (ສຳພັນ) ໝາຍເຖິງ ການປະກອບກັນແຫ່ງເຫດແລະຜົນ. ໃນຄວາມເຊື່ອມໂຍງນັ້ນ ການດຳເນີນໄປແຫ່ງຄາຖາ ຊື່ວ່າ ເຫດ. ການສະແດງເນື້ອຄວາມຫຍໍ້ 5 ຢ່າງ ຊື່ວ່າ ຜົນ. ການປະກອບກັນແຫ່ງເຫດແລະຜົນ ຊື່ວ່າ ສຳພັນ. ບົດວ່າ “ສັບປະໂຍຊະເນ” ໝາຍເຖິງ ພ້ອມດ້ວຍຜົນປະໂຫຍດ. ສິ່ງໃດອັນຄຳພີພຶງກ່າວ ຄືພຶງບອກ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄຳພີອະພິເທຍຍະ (ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳພີ). ກິດຂອງຜູ້ອ່ອນນ້ອມ ຊື່ວ່າ ນິປັດຈະ. ນິປັດຈະກິຣິຍາ, ນິປັດຈະການ, ການເຮັດນິປັດຈະການ ເປັນສະມາດ. ບົດວ່າ “ສາ” ໝາຍເຖິງ ການໄຫວ້ພຣະຣັດຕະນະໄຕ. ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ “ທັສສິຕາ” (ສະແດງແລ້ວ). ບົດວ່າ “ອະພິຫິຕາ” ໝາຍເຖິງ ກ່າວແລ້ວ ຄື ສະແດງແລ້ວ ດັ່ງນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍ. ບົດວ່າ “ປະທານັດຖະພູຕາ” ໝາຍເຖິງ ເປັນເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງ ດັ່ງນີ້ຄືຄວາມໝາຍ. ເພາະວ່າ ເນື້ອຄວາມມີ 2 ຢ່າງ ຄື ວະຈະນັດຖະ (ເນື້ອຄວາມຕາມຄຳເວົ້າ) ແລະ ອະພິທານັດຖະ (ເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ລະບຸ). ໃນເນື້ອຄວາມທັງສອງນັ້ນ ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຄົນເດີນທາງ” (ຄະໂຕ) ໂດຍຄຳວ່າ ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງກຳລັງເດີນທາງ ທີ່ກ່າວດ້ວຍບົດວ່າ ເດີນທາງ ຊື່ວ່າ ວະຈະນັດຖະ. ສ່ວນເນື້ອຄວາມຫຼັກ ທີ່ປະສົງ ທີ່ສະແດງດ້ວຍບົດວ່າ “ຄົນ” (ປຸຣິໂສ) ຊື່ວ່າ ອະພິເທຍຍັດຖະ. ບົດວ່າ “ອະພິທັມມັດຖາ” ດັ່ງນີ້.

တတ္ထ ဝုတ္တာဘိဓမ္မတ္ထာ, စတုဓာ ပရမတ္ထတော;

စိတ္တံ စေတသိကံ ရူပံ, နိဗ္ဗာနမိတိ သဗ္ဗထာ. တိ

ໃນຄຳພີອະພິທັມມັດຖະສັງຄະຫະນັ້ນ ພຣະອະພິທັມມັດຖະທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ໂດຍປໍຣະມັດຖະທັມ ມີ 4 ຢ່າງ ຄື ຈິດ, ເຈຕະສິກ, ຮູບ ແລະ ນິບພານ ໂດຍປະການທັງປວງ ດັ່ງນີ້.

ဧဝံ ဝုတ္တာ အဘိဓမ္မတ္ထာ. ဧဝံ ဝုတ္တတ္တာယေဝစ တေစတ္တာရော အဘိဓမ္မတ္ထာ ဧဝ ဣဓပဓာနတ္ထဘူတာတိ စ, - ပဓာနတ္ထာဧဝ ဣဓဂန္ထာဘိဓေယျ ဘာဝေန အဓိပ္ပေတာတိ စဝိညာယတီတိ အဓိပ္ပာယော.

ພຣະອະພິທັມມັດຖະທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້. ແລະ ເພາະຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້ ພຣະອະພິທັມມັດຖະທັງ 4 ເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເປັນເນື້ອຄວາມຫຼັກໃນທີ່ນີ້ ແລະ ພຶງຊາບວ່າ ພຣະອາຈານປະສົງເອົາເນື້ອຄວາມຫຼັກເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ໂດຍຄວາມເປັນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳພີໃນທີ່ນີ້ ດັ່ງນີ້ຄືຄວາມປະສົງ.

ကေစိပနဝဒေယျုံ, တေအဘိဓမ္မတ္ထာ သင်္ဂဟပ္ပကရဏံ ပတ္တာ ဝိသုံ သင်္ဂဟတ္ထာနာမဘဝေယျုံ, နအဘိဓမ္မတ္ထာ နာမ. ဣဓ စ သင်္ဂဟတ္ထာ ဧဝ အဘိဓေယျဘာဝေန အဓိပ္ပေတာတိ ဝုတ္တံ အဘိဓေယျော အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟပ္ပဒေနာတိ. ဝုစ္စတေ. တေအဘိဓမ္မတ္ထာ သင်္ဂဟပ္ပကရဏံ ပတ္တာပိ အဘိဓမ္မတ္ထာ ဧဝနာမ ဟောန္တိ, န ဝိသုံ သင်္ဂဟတ္ထာနာမ. တတ္ထ ဝုတ္တာဘိဓမ္မတ္ထာတိဟိ ဝုတ္တံ, နတုဝုတ္တံ တတ္ထ ဝုတ္တာသင်္ဂဟတ္ထာတိ. ဧဝဉ္စသတိ သင်္ဂဟိတဘာဝမတ္တံ ဝိသိဋ္ဌံ ဟောတိ. တဒေဝ ဣဓ အဘိဓေယျော နာမ သိယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘သင်္ဂဟိတဘာဝေါပိ အဘိဓေယျော ယေဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘သင်္ဂဟိတဘာဝေါ’’တိစိတ္တသင်္ဂဟော, စေတသိကသင်္ဂဟောတိအာဒိနာ သင်္ဂဟဏကိရိယာ. သာ သင်္ဂဟိတေဟိ ဓမ္မေဟိ အညာ နဟောတိ. တေသွေဝဓမ္မေသုသင်္ဂယှတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သင်္ဂဟိတဘာဝေါပိ အဘိဓေယျော ယေဝါ’’တိ. ကိဉ္စာပိတေဟိ အညာနဟောတိ, တေ သွေဝ သင်္ဂယှတိ. သာပန ဂန္ထဿပဓာနတ္ထော နဟောတိ. ဣဓ စ ပဓာနတ္ထောဝ အဓိပ္ပေတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘တံနသုန္ဒရ’’န္တိ. ကသ္မာ နသုန္ဒရန္တိ အာဟ ‘‘နဟိသော’’တိအာဒိံ. ဧတ္ထစဟိသဒ္ဒေါ ဣမဿ ဝါကျဿဟေတုဝါကျဘာဝံ ဇောတေတိ. ဧသနယောပရတ္ထပိ. ‘‘ဣတောပဋ္ဌာယ စာ’’တိအာဒိ ဂန္ထ ဂရုဒေါသဝိဝဇ္ဇနံ. တတ္ထ ‘‘ဣမဿသင်္ဂဟဿာ’’တိ ဣမဿအဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဿ. ‘‘ဒုတီယာ’’တိဒုတီယာဋီကာ. ‘‘ဒွေပီ’’တိ ဒွေပိဋီကာယော. ‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေမဟာဋီကာ’’တိ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ကတာပရမတ္ထမဉ္ဇူသာနာမဋီကာ. သာ ဗြမ္မရဋ္ဌေ တိရိယပဗ္ဗတဝါသိနာ ထေရေနကတံ စူဠဋီကံ ဥပါဒါယ မဟာဋီကာတိ ပါကဋာ. တံသန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ແຕ່ອາຈານບາງພວກພຶງກ່າວວ່າ ພຣະອະພິທັມມັດຖະເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອເຖິງຄຳພີສັງຄະຫະແລ້ວ ພຶງຊື່ວ່າ ສັງຄະຫັດຖະ (ເນື້ອຄວາມແຫ່ງສັງຄະຫະ) ຕ່າງຫາກ, ບໍ່ຊື່ວ່າ ອະພິທັມມັດຖະ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ພຣະອາຈານກ່າວວ່າ ສັງຄະຫັດຖະນັ້ນແລ້ວ ທີ່ປະສົງເອົາໂດຍຄວາມເປັນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳພີ ດ້ວຍບົດວ່າ “ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະຫະ” ດັ່ງນີ້. ວິສັດຊະນາວ່າ ພຣະອະພິທັມມັດຖະເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ່ນເມື່ອເຖິງຄຳພີສັງຄະຫະແລ້ວ ກໍຍ່ອມຊື່ວ່າ ອະພິທັມມັດຖະ ຄືເກົ່າ, ບໍ່ຊື່ວ່າ ສັງຄະຫັດຖະ ຕ່າງຫາກ. ເພາະວ່າ ພຣະອາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ “ຕັດຖະ ວຸດຕາພິທັມມັດຖາ” (ໃນຄຳພີອະພິທັມມັດຖະສັງຄະຫະນັ້ນ ພຣະອະພິທັມມັດຖະທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ), ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ “ຕັດຖະ ວຸດຕາ ສັງຄະຫັດຖາ” (ໃນຄຳພີອະພິທັມມັດຖະສັງຄະຫະນັ້ນ ສັງຄະຫັດຖະທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ). ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ພຽງແຕ່ຄວາມເປັນສະພາວະທີ່ຖືກສົງເຄາະເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງພິເສດ. ຄວາມເປັນສະພາວະທີ່ຖືກສົງເຄາະນັ້ນແລ້ວ ພຶງເປັນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳພີໃນທີ່ນີ້ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ແມ່ນແຕ່ຄວາມເປັນສະພາວະທີ່ຖືກສົງເຄາະ ກໍເປັນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳພີແທ້ໆ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ “ຄວາມເປັນສະພາວະທີ່ຖືກສົງເຄາະ” ໄດ້ແກ່ ກິຣິຍາຄືການສົງເຄາະ ດ້ວຍຄຳວ່າ ຈິດຕະສັງຄະຫະ, ເຈຕະສິກະສັງຄະຫະ ເປັນຕົ້ນ. ກິຣິຍາຄືການສົງເຄາະນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນສິ່ງອື່ນນອກຈາກທັມທັງຫຼາຍທີ່ຖືກສົງເຄາະ. ຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າໃນທັມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ແມ່ນແຕ່ຄວາມເປັນສະພາວະທີ່ຖືກສົງເຄາະ ກໍເປັນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳພີແທ້ໆ” ດັ່ງນີ້. ເຖິງແມ່ນວ່າ ກິຣິຍາຄືການສົງເຄາະນັ້ນ ຈະບໍ່ແມ່ນສິ່ງອື່ນນອກຈາກທັມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ມັນກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນທັມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນແທ້ໆ. ແຕ່ກິຣິຍາຄືການສົງເຄາະນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນເນື້ອຄວາມຫຼັກຂອງຄຳພີ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ພຣະອາຈານປະສົງເອົາເນື້ອຄວາມຫຼັກເທົ່ານັ້ນ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຄຳນັ້ນບໍ່ດີ” ດັ່ງນີ້. ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ດີ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ນະ ຫິ ໂສ” (ເພາະວ່າ ກິຣິຍາຄືການສົງເຄາະນັ້ນ...) ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ “ຫິ” ຍ່ອມສະແດງຄວາມເປັນປະໂຫຍກເຫດຜົນຂອງປະໂຫຍກນີ້. ວິທີການນີ້ຍ່ອມມີໃນບ່ອນອື່ນຄືກັນ. ບົດວ່າ “ອິໂຕ ປັດຖາຍະ ຈະ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນການຫຼີກເວັ້ນໂທດຄືຄວາມໜາແໜ້ນຂອງຄຳພີ. ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ “ອິມັສສະ ສັງຄະຫັສສະ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງຄຳພີອະພິທັມມັດຖະສັງຄະຫະນີ້. ບົດວ່າ “ທຸຕິຍາ” ໝາຍເຖິງ ດີກາທີສອງ. ບົດວ່າ “ທະເວປິ” ໝາຍເຖິງ ດີກາທັງສອງ. ບົດວ່າ “ວິສຸດທິມັກຄະມະຫາຕີກາ” ໝາຍເຖິງ ຄຳພີປໍຣະມັດຖະມັນຊູສາ ເຊິ່ງເປັນດີກາທີ່ແຕ່ງໂດຍພຣະອາຈານທັມມະປາລະເຖຣະ. ດີການັ້ນ ປາກົດຊື່ວ່າ ມະຫາຕີກາ (ດີກາໃຫຍ່) ໂດຍອາໄສຄຳພີຈູລະຕີກາ (ດີການ້ອຍ) ທີ່ແຕ່ງໂດຍພຣະເຖຣະຜູ້ສະຖິດຢູ່ພູເຂົາຕິຣິຍະ ໃນປະເທດພະມ້າ. ພຣະອາຈານກ່າວຄຳນັ້ນ ໂດຍໝາຍເຖິງດີການັ້ນ.

ဂန္ထပ္ပကာရောစ [Pg.6] ပကာရဝန္တေဟိ ဓမ္မေဟိ သဟေဝသိဇ္ဈတိ, ဝိနာ နသိဇ္ဈတီတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘သောအဘိဓမ္မတ္ထပဒေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကာမဉ္စ သော တေဟိ သဟေဝသိဇ္ဈတိ, ဝိနာနသိဇ္ဈတိ. အဘိဓမ္မတ္ထပဒံ ပန သင်္ဂဟဏကိရိယာပကာရံန ဝဒတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တံ နသုန္ဒရ’’န္တိ. ဒုဝိဓံ နာမံ အနွတ္ထနာမံ ရုဠိနာမန္တိ. တတ္ထ, အတ္ထာနုဂတံ နာမံ အနွတ္ထနာမံ, ယထာ သုခိတဿဇနဿ သုခေါတိနာမံ. အတ္ထရဟိတံ အာရောပိတံ နာမံ ရုဠိနာမံ, ယထာ ဒုက္ခိတဿဇနဿ သုခေါတိ နာမံ. ဣဓ ပန အနွတ္ထနာ မန္တိဒဿေတုံ ‘‘အတ္ထာနုဂတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အတ္ထာနုဂတာ’’တိ သကတ္ထာနုဂတာ. သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တာနုဂတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဂန္ထသမညာ’’တိ ဂန္ထသမ္မုတိ. ဂန္ထဿနာမန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သင်္ဂဟဂန္ထောနာမ ပါဠိယံတတ္ထ တတ္ထ ဝိပ္ပကိဏ္ဏေဓမ္မေ ဧကတ္ထ သဘာဂရာသိကရဏဝသေန ပဝတ္တော ဂန္ထော. တံ ဥဂ္ဂဏှန္တော အပ္ပကေန ဂန္ထေနဗဟုကေဓမ္မေသုခေနဇာနာတိ. ‘‘တဒုဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဒိဝသေနာ’’တိ တဿဥဂ္ဂဟောစ ပရိပုစ္ဆာစာတိ ဒွန္ဒော. အာဒိသဒ္ဒေန ဓာရဏာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ. တတ္ထ ပါဌဿဝါစုဂ္ဂတကရဏံ ဥဂ္ဂဟောနာမ. ဥဂ္ဂဟိ တဿပါဌဿ အတ္ထဂ္ဂဟဏံ ပရိပုစ္ဆာနာမ. ‘‘အနာယာသတော’’တိ နိဒ္ဒုက္ခေန. ‘‘လဒ္ဓဗ္ဗံဖလာနုဖလ’’န္တိ သမ္ဗန္ဓော. သရူပတော အဝဗုဇ္ဈနံ သရူပါဝဗောဓော. အာဒိသဒ္ဒေန လက္ခဏာဝဗောဓော ရသာဝ ဗောဓောတိအာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ အန္တော ပရိယောသာနံ ယဿာတိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနန္တံ. တတ္ထ ‘‘အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ခန္ဓေသု အနုပါဒါယပရိနိဗ္ဗာနံ. အနုပါဒိသေသ ပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဖလာနုဖလ’’န္တိ ဖလဉ္စေဝ အနုဖလဉ္စ. တတ္ထ ‘‘ဖလ’’န္တိ မူလပ္ဖလံ. ‘‘အနုဖလ’’န္တိ ပရမ္ပရပ္ဖလံ. ပယောဇေတီတိ ‘‘ပယောဇနံ’’. ပယောဇေတီတိ နိယောဇေတိ. ကိံ နိယောဇေတိ. ဖလတ္ထိကံဇနံ. ကတ္ထ နိယောဇေတိ. ဖလနိဗ္ဗတ္တကေကမ္မေ. ကိမတ္ထာယ နိယောဇေတိ. တဿကမ္မဿ ကရဏတ္ထာယာတိ. ဖလာနုဘဝနတ္ထာယ တတ္ထတတ္ထ ဖလာနုဘဝနကိစ္စေသု ပယုဇ္ဇီယတီတိ ပယောဇနန္တိ ပိဝဒန္တိ. ‘‘သာမတ္ထိယတော’’တိ ဝစနသာမတ္ထိယတော. ကိံ ဝစနသာမတ္ထိယန္တိ. ကာရဏဝစနံ ဖလံပိဒီပေတိ. ဖလဝစနံ ကာရဏံပိဒီပေတိ. ယထာတံ အသုကသ္မိံ ရဋ္ဌေ သမ္မာဒေဝေါ ဝုဋ္ဌောတိ ဝုတ္တေ တံ ရဋ္ဌံသု [Pg.7] ဘိက္ခန္တိ ဝိညာယတိ. အသုကရဋ္ဌံ သုဘိက္ခန္တိဝုတ္တေ တသ္မိံ ရဋ္ဌေ သမ္မာဒေဝေါ ဝုဋ္ဌောတိ ဝိညာယတီတိ. ပယောဇနံ ပန အဘိဓမ္မတ္ထ သဒ္ဒေန ဒဿေတဗ္ဗံ နတ္ထိ, သင်္ဂဟဝစနသာမတ္ထိယေနေဝ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘သင်္ဂဟသဒ္ဒေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သာမတ္ထိယဒဿနေ ပန သုဋ္ဌု ပရိပုဏ္ဏဝစနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဣတရထာ အနိဋ္ဌတ္ထပ္ပသင်္ဂေါပိ သိယာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘တံ န သုန္ဒရ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘နဟီ’’တိအာဒိနာ ဟေတုဝါကျေန တဒတ္ထံ သာဓေတိ.

ຄຳວ່າ “ດ້ວຍບົດວ່າ ອະພິທັມມັດຖະ” ດັ່ງນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍມີອະທິບາຍວ່າ ປະເພດແຫ່ງຄຳພີ ຍ່ອມສຳເລັດຮ່ວມກັບທັມທັງຫຼາຍທີ່ມີປະເພດເທົ່ານັ້ນ ຫາກປາສະຈາກທັມເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ. ແລະຄຳພີນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດຮ່ວມກັບທັມເຫຼົ່ານັ້ນຢ່າງແທ້ຈິງ ຫາກປາສະຈາກແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ. ແຕ່ບົດວ່າ ອະພິທັມມັດຖະ ນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງປະເພດແຫ່ງກິລິຍາຄືການສົງເຄາະ ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຄຳນັ້ນບໍ່ດີ”. ຊື່ມີ ໒ ຢ່າງ ຄື ອັນວັດຖະນາມ (ຊື່ມີເນື້ອຄວາມຄ້ອຍຕາມ) ແລະ ຣຸຬິນາມ (ຊື່ຕັ້ງຂຶ້ນຕາມຄວາມນິຍົມ). ໃນຊື່ ໒ ຢ່າງນັ້ນ ຊື່ທີ່ມີເນື້ອຄວາມຄ້ອຍຕາມ ເອີ້ນວ່າ ອັນວັດຖະນາມ ເຊັ່ນ ຊື່ວ່າ ສຸຂີ (ຜູ້ມີຄວາມສຸກ) ຂອງຄົນທີ່ມີຄວາມສຸກ. ຊື່ທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍບໍ່ມີເນື້ອຄວາມ ເອີ້ນວ່າ ຣຸຬິນາມ ເຊັ່ນ ຊື່ວ່າ ສຸຂີ (ຜູ້ມີຄວາມສຸກ) ຂອງຄົນທີ່ມີຄວາມທຸກ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພື່ອສະແດງວ່າເປັນອັນວັດຖະນາມ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຄ້ອຍຕາມເນື້ອຄວາມ”. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ຄ້ອຍຕາມເນື້ອຄວາມ” ຄື ຄ້ອຍຕາມເນື້ອຄວາມຂອງຕົນ. ອະທິບາຍວ່າ ຄ້ອຍຕາມເຫດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນຂອງສັບ. ຄຳວ່າ “ຊື່ທົ່ວໄປຂອງຄຳພີ” ຄື ຄວາມສົມມຸດວ່າຄຳພີ. ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຊື່ຂອງຄຳພີ. ຄຳພີສົງເຄາະ (ສັງຄະຫະຄັນຖະ) ຄື ຄຳພີທີ່ດຳເນີນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຈັດທັມທີ່ກະຈັດກະຈາຍຢູ່ໃນພຣະບາລີບ່ອນນັ້ນໆ ໃຫ້ເປັນໝວດໝູ່ດຽວກັນໂດຍຄວາມເປັນສ່ວນທີ່ສະເໝີກັນ. ບຸກຄົນເມື່ອຮຽນຄຳພີນັ້ນ ຍ່ອມຮູ້ທັມເປັນອັນຫຼາຍໄດ້ໂດຍງ່າຍ ດ້ວຍຄຳພີພຽງເລັກນ້ອຍ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຮຽນ ແລະການສອບຖາມເປັນຕົ້ນ ຂອງຄຳພີນັ້ນ” ເປັນບົດສະມາສແບບທະວັນທະສະມາສ ຄື ການຮຽນ ແລະການສອບຖາມ ຂອງຄຳພີນັ້ນ. ດ້ວຍສັບວ່າ “ເປັນຕົ້ນ” ທ່ານສົງເຄາະເອົາການຊົງຈຳເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ການເຮັດບົດຮຽນໃຫ້ຂຶ້ນປາກ (ທ່ອງຈຳ) ຊື່ວ່າ ການຮຽນ (ອຸກຄະຫະ). ການຖືເອົາເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດຮຽນນັ້ນຂອງຜູ້ຮຽນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ການສອບຖາມ (ປະຣິປຸດສາ). ຄຳວ່າ “ໂດຍບໍ່ລຳບາກ” ຄື ໂດຍປາສະຈາກຄວາມທຸກ. ຄຳວ່າ “ຜົນ ແລະຜົນພອຍ ທີ່ຄວນໄດ້ຮັບ” ເປັນຄຳເຊື່ອມກັນ. ການຮູ້ແຈ້ງໂດຍສະພາວະ ຊື່ວ່າ ສະຣູປາວະໂພທະ (ການຮູ້ແຈ້ງໂດຍສະພາວະ). ດ້ວຍສັບວ່າ “ເປັນຕົ້ນ” ທ່ານສົງເຄາະເອົາລັກຂະນາວະໂພທະ (ການຮູ້ແຈ້ງລັກສະນະ) ແລະຣະສາວະໂພທະ (ການຮູ້ແຈ້ງຣົດ) ເປັນຕົ້ນ. ພຣະນິບພານທີ່ບໍ່ມີອຸປະທານ ເປັນທີ່ສຸດຮອບແຫ່ງຜົນ ແລະຜົນພອຍໃດ ຜົນແລະຜົນພອຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມີພຣະນິບພານທີ່ບໍ່ມີອຸປະທານເປັນທີ່ສຸດຮອບ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ພຣະນິບພານທີ່ບໍ່ມີອຸປະທານ” ຄື ຄວາມດັບສະໜິດໂດຍບໍ່ຖືໝັ້ນໃນຂັນທັງຫຼາຍດ້ວຍຕັນຫາແລະທິດຖິເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ອະນຸປາທິເສສະນິບພານ. ຄຳວ່າ “ຜົນ ແລະຜົນພອຍ” ຄື ຜົນ ແລະຜົນພອຍ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ຜົນ” ຄື ຜົນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຜົນພອຍ” ຄື ຜົນໃນລຳດັບຕໍ່ໆ ໄປ. ສິ່ງໃດຍ່ອມປະກອບ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ “ປະໂຫຍດ” (ປະໂຍຊະນະ). ຄຳວ່າ ຍ່ອມປະກອບ ຄື ຍ່ອມມອບໝາຍ. ຍ່ອມມອບໝາຍຫຍັງ? ຍ່ອມມອບໝາຍບຸກຄົນຜູ້ຕ້ອງການຜົນ. ມອບໝາຍໃນບ່ອນໃດ? ໃນກັມທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຜົນ. ມອບໝາຍເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຮັດກັມນັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທ່ານກ່າວວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ປະໂຫຍດ ເພາະອັດຖະວ່າ ຍ່ອມຖືກປະກອບໃນກິດຈະກຳການສະເຫວີຍຜົນໃນບ່ອນນັ້ນໆ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສະເຫວີຍຜົນ. ຄຳວ່າ “ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສາມາດ” ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສາມາດຂອງຄຳເວົ້າ. ຄວາມສາມາດຂອງຄຳເວົ້າແມ່ນຫຍັງ? ຄື ຄຳເວົ້າທີ່ເປັນເຫດ ຍ່ອມສະແດງຜົນນຳ. ຄຳເວົ້າທີ່ເປັນຜົນ ຍ່ອມສະແດງເຫດນຳ. ເໝືອນຢ່າງວ່າ ເມື່ອມີຄຳກ່າວວ່າ “ຝົນຕົກດີໃນແව່ນແຄວ້ນນັ້ນ” ຍ່ອມເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ວ່າ “ແව່ນແຄວ້ນນັ້ນມີອາຫານການກິນອຸດົມສົມບູນ”. ເມື່ອມີຄຳກ່າວວ່າ “ແව່ນແຄວ້ນນັ້ນມີອາຫານການກິນອຸດົມສົມບູນ” ຍ່ອມເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ວ່າ “ຝົນຕົກດີໃນແව່ນແຄວ້ນນັ້ນ”. ແຕ່ປະໂຫຍດນັ້ນ ບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງສະແດງດ້ວຍສັບວ່າ ອະພິທັມມັດຖະ ເພາະປະໂຫຍດນັ້ນຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດຂອງຄຳວ່າ ສັງຄະຫະ ນັ້ນເອງ ໂດຍມີອະທິບາຍດັ່ງນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ດ້ວຍສັບວ່າ ສັງຄະຫະ”. ແຕ່ໃນການສະແດງຄວາມສາມາດ ຄວນປາດຖະໜາຄຳເວົ້າທີ່ບໍລິບູນດີ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຈະມີອັນຕ້ອງປະສົບກັບເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ຕ້ອງການ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຄຳນັ້ນບໍ່ດີ” ແລ້ວຈຶ່ງສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນໃຫ້ສຳເລັດດ້ວຍປະໂຫຍກເຫດ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ເພາະວ່າ ບໍ່ແມ່ນ”.

၂. ဧဝံ သပ္ပယောဇနေ ပဉ္စပိဏ္ဍတ္ထေတိ ဧတ္ထ ပဉ္စပိဏ္ဍတ္ထေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေသံပဉ္စန္နံ ပိဏ္ဍတ္ထာနံ ဝိသုံဝိသုံ ပဉ္စပ္ပယောဇနာနိ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသုပဉ္စသု ပိဏ္ဍတ္ထေသု. နသင်္ချာတဗ္ဗန္တိ အသင်္ချေယျံ. သင်္ခါတုံအသက္ကုဏေယျန္တိ အတ္ထော. နပမေတဗ္ဗန္တိ အပ္ပမေယျံ. ပမေတုံ အသက္ကုဏေယျန္တိ အတ္ထော. ဧဝံ ကိစ္စပစ္စယာနံ ကတ္ထစိ သက္ကတ္ထ ဒီပနံ ဟောတိ. သကဝစနံ ပါဠိဝစနေန သာဓေတုံ ‘‘ယထာဟာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ပါဠိဂါထံ အာဟရိ. တတ္ထ ‘‘ယထာဟာ’’တိ ကထံ အာဟ ဣစ္စေဝတ္ထော. အနန္တရေ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ သာဓကံ ဝစနံ ကထံ ပါဠိယံ အာဟ, ကထံ အဋ္ဌကထာယံ အာဟ, ကထံ ဋီကာယံ အာဟာတိ ဧဝံ ယထာရဟံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘တေတာဒိသေနိဗ္ဗုတေ အကုတောဘယေ ပူဇယတော’’တိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘တေ’’တိ ဗုဒ္ဓ ဗုဒ္ဓ သာဝကေ. ‘‘တာဒိသေ’’တိ တထာ ရူပေသီ လက္ခန္ဓာဒိဂုဏ သမ္ပန္နေ. ‘‘နိဗ္ဗုတေ’’တိ ကိလေသ နိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတေ. နတ္ထိ ကုတောစိ ဟေတုတော ဘယံ ယေသံ တေ အကုတော ဘယာ. အနာဂါမိ ခီဏာသဝါ. ‘‘ဘယ’’န္တိ စိတ္တုတြာသဘယံ. ‘‘ပူဇယတော’’တိ ပူဇေန္တဿ. ‘‘တံ ပယောဇန’’န္တိတဿာရတနတ္တယ ဝန္ဒနာယ ပယောဇနံ. ‘‘သင်္ဂဟကာရာ’’တိ ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရာဒယော ပစ္ဆိမ အဋ္ဌကထာကာရာ ဝုစ္စန္တိ. တေဟိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာသု တတ္ထ တတ္ထ ဝိပ္ပကိဏ္ဏေပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယေယုတ္တဋ္ဌာနေသု သင်္ဂဟေတွာ အဘိနဝ အဋ္ဌကထာယော ကရောန္တိ. တသ္မာ သဗ္ဗာအဘိနဝအဋ္ဌကထာယော သင်္ဂဟာ နာမ ဟောန္တိ. တေ စ အာစရိယာ သင်္ဂဟကာရာ နာမ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သင်္ဂဟကာရာတိ ဗုဒ္ဓဃောသ. ပေ… ဝုစ္စန္တီ’’တိ. တေ အန္တရာယ နီဝါရဏမေဝ ဣစ္ဆန္တီတိ ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ. တေသံ ဝစနေန [Pg.8] ဝိညာယတီတိ ဒဿေတုံ သင်္ဂဟကာရ ဂါထံ အာဟရိ. ‘‘ရတနတ္တယေကတဿ ဧတဿနိပစ္စကာရဿ အာနုဘာဝေန အန္တရာယေ အသေသတောသောသေတွာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဟီ’’တိ ဉာပကဟေတု ဇောတကော. ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝုတ္တံ.

໒. ໃນຄຳວ່າ “ເອວັງ ສັບປະໂຍຊະເນ ປັນຈະປິຍທັດເຖ” ນີ້ ພາຍຫຼັງທີ່ໄດ້ສະແດງເນື້ອຄວາມຫຍໍ້ ໕ ປະການແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງປະໂຫຍດ ໕ ປະການ ແຍກກັນໄປຕາມເນື້ອຄວາມຫຍໍ້ ໕ ປະການນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຕັດຖາ” (ໃນເນື້ອຄວາມຫຍໍ້ເຫຼົ່ານັ້ນ). ຄຳວ່າ “ຕັດຖາ” ຄື ໃນເນື້ອຄວາມຫຍໍ້ ໕ ປະການນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ຄວນນັບ” ຄື ອະສັງເຂຍຍະ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ສາມາດທີ່ຈະນັບໄດ້. ຄຳວ່າ “ບໍ່ຄວນປະມານ” ຄື ອັບປະເມຍຍະ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ສາມາດທີ່ຈະປະມານໄດ້. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນບາງບ່ອນ ປັດໄຈທີ່ເປັນກິດຈະ ຍ່ອມສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງຕົນເອງ. ເພື່ອຈະສະແດງຄຳເວົ້າຂອງຕົນໃຫ້ສຳເລັດດ້ວຍພຣະບາລີ ທ່ານຈຶ່ງຖາມວ່າ “ຍະຖາຫາ” (ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ) ແລ້ວນຳພຣະບາລີຄາຖາມາອ້າງ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ຍະຖາຫາ” ມີອັດຖະວ່າ ກ່າວໄວ້ແນວໃດ. ຄວນຊາບເນື້ອຄວາມຕາມສົມຄວນວ່າ ທ່ານກ່າວຄຳທີ່ເປັນເຄື່ອງພິສູດເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນລຳດັບກ່ອນນັ້ນ ໄວ້ແນວໃດໃນພຣະບາລີ ໄວ້ແນວໃດໃນອັດຖະກະຖາ ແລະໄວ້ແນວໃດໃນພຣະດີກາ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ເຕຕາທິເສ ນิບພຸເຕ ອະກຸໂຕພະເຍ ປູຊະຍະໂຕ” (ເມື່ອບູຊາທ່ານຜູ້ເຊັ່ນນັ້ນ ຜູ້ດັບສະໜິດແລ້ວ ຜູ້ບໍ່ມີໄພແຕ່ທີ່ໃດ). ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ເຕ” ຄື ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະພຸດທະສາວົກທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ຕາທິເສ” ຄື ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຄຸນມີສີລະຂັນເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີສະພາວະຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ນິບພຸເຕ” ຄື ຜູ້ດັບສະໜິດແລ້ວດ້ວຍກິເລສະນິບພານ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີໄພຈາກເຫດໃດໆ ເອີ້ນວ່າ ອະກຸໂຕພະຍະ (ຜູ້ບໍ່ມີໄພແຕ່ທີ່ໃດ). ໄດ້ແກ່ ພຣະອະນາຄາມີ ແລະພຣະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ໄພ” ຄື ຄວາມສະດຸ້ງກົວແຫ່ງຈິດ. ຄຳວ່າ “ປູຊະຍະໂຕ” ຄື ຂອງຜູ້ບູຊາຢູ່. ຄຳວ່າ “ປະໂຫຍດນັ້ນ” ຄື ປະໂຫຍດແຫ່ງການນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ພຣະສັງຄະຫະກອນ” (ສັງຄະຫະກາຣາ) ຄື ພຣະພຸດທະໂຄສະເຖຣະເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານໃນຍຸກຫຼັງ. ພຣະອັດຖະກະຖາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ຮວບຮວມເອົາຂໍ້ຕັດສິນເບັດຕະເລັດທີ່ກະຈັດກະຈາຍຢູ່ໃນບ່ອນນັ້ນໆ ໃນຄຳພີອັດຖະກະຖາບູຮານ ມາໄວ້ໃນບ່ອນທີ່ຄວນ ແລ້ວແຕ່ງເປັນອັດຖະກະຖາສະບັບໃໝ່. ເພາະສະນັ້ນ ອັດຖະກະຖາສະບັບໃໝ່ທັງໝົດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັງຄະຫະ (ຄຳພີສົງເຄາະ). ແລະພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ພຣະສັງຄະຫະກອນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ພຣະສັງຄະຫະກອນ ຄື ພຣະພຸດທະໂຄສະ... ລະ... ເອີ້ນວ່າ”. ຖ້າມີຄຳຖາມວ່າ ຈະຊາບໄດ້ແນວໃດວ່າ ພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນປາດຖະໜາພຽງແຕ່ການປ້ອງກັນອັນຕະລາຍເທົ່ານັ້ນ? ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ຊາບໄດ້ດ້ວຍຄຳເວົ້າຂອງພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງນຳຄາຖາຂອງພຣະສັງຄະຫະກອນມາອ້າງ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ຣະຕະນັດຕະເຍ ກະຕັດສະ ເອຕັດສະ ນິປັດຈະກາຣັດສະ ອານຸພາເວນະ ອັນຕະຣາເຍ ອະເສສະໂຕ ໂສເສດວາ” (ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງການສະແດງຄວາມນອບນ້ອມນີ້ ທີ່ໄດ້ເຮັດແລ້ວໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ຂໍຈົ່ງກຳຈັດອັນຕະລາຍທັງຫຼາຍໃຫ້ໝົດສິ້ນໄປ). ສັບວ່າ “ຫິ” (ເພາະວ່າ) ເປັນສັບສະແດງເຫດເຄື່ອງໃຫ້ຮູ້. ຄຳວ່າ “ກ່າວໄວ້ແລ້ວ” ຄື ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີ.

၃. ‘‘ကထဉ္စဟောတီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတိ အယံ ပုစ္ဆာ. ‘‘ဝုစ္စတေ’’တိ ဝိသဇ္ဇနာ ကထီယတေ. ‘‘ဟီ’’တိဝိတ္ထာရဇောတကော. ‘‘ဝန္ဒနာ ကိရိယာဘိနိပ္ဖာဒကော ပုညပ္ပဝါဟော’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အနေက…ပေ… ဝါရေ’’တိ အစ္စန္တ သံယောဂတ္ထေ ဥပယောဂ ဝစနံ. ‘‘ပုညာဘိသန္ဒော’’တိ ပုညာဘိသောတော, ပုညပ္ပဝါဟောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ‘‘သော စ ပုညာတိဿယော ဟောတီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ကသ္မာ သော ပုညာ တိဿယော ဟောတီတိ. ခေတ္တ သမ္ပတ္တိယာ စ အဇ္ဈာသယ သမ္ပတ္တိယာ စ ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အနုတ္တရေသူ’’တိအာဒိမာဟ. သံဝဍ္ဎိတ္ထာတိ သံဝဍ္ဎိတော. ပုညာဘိသန္ဒော. သံဝဍ္ဎိတဿဘာဝေါ သံဝဍ္ဎိတတ္တံ. သုဂန္ဓေဟိဝိယ သုပရိသုဒ္ဓံဝတ္ထံ ပရိဘာဝီယိတ္ထာတိ ပရိဘာဝိတော. ပုညာဘိသန္ဒောယေဝ. ပရိဘာဝိတဿ ဘာဝေါ ပရိဘာဝိတတ္တံ. ဥဘယတ္ထာပိ ဟေတု အတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ. ‘‘မဟာဇုတိကော’’တိ မဟာတေဇော. ‘‘မဟပ္ဖလော’’တိ မူလပ္ဖလေန မဟပ္ဖလော. ‘‘မဟာနိသံသော’’တိ အာနိသံသပ္ဖလေန မဟာနိသံသော. အာနိသံသပ္ဖလန္တိ စ ပရမ္ပရာ ဖလံ ဝုစ္စတိ. အညံ ပုညံ အတိက္ကမန္တော သယတိ ပဝတ္တတီတိ အတိဿယော. ပုညဉ္စ တံ အတိဿယောစာတိ ပုညာတိဿယော. အတိဿယပုညံ, အဓိက ပုညန္တိ အတ္ထော. ‘‘သော အနုဗလံ ဒေတိ, ဩကာသလာဘံ ကရောတီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ကထဉ္စ အနုဗလံ ဒေတိ, ကထဉ္စ ဩကာသလာဘံ ကရောတီတိ အာဟ ‘‘သယံ ပယောဂ သမ္ပတ္တိဘာဝေဌတွာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ပယောဂသမ္ပတ္တိနာမ အတီတ ပုညကမ္မာနံ ဗလဝတရံ ဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မံ ဟောတိ. ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ ဗဟိဒ္ဓသန္တာနတော. ‘‘ဝိပတ္တိပစ္စယေ သမ္ပတ္တိပစ္စယေ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ, ဝိပတ္တိပစ္စယာနာမ-ရာဇတောဝါ စောရတောဝါ-တိအာဒိနာ အာဂတာ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိပစ္စယာ. သမ္ပတ္တိပစ္စယာနာမ ကာယစိတ္တာနံ သပ္ပာယ ပစ္စယာ. စတ္တာရော ပစ္စယာ စ ဥပဋ္ဌာကကုလာနိ စ အာရက္ခ ဒေဝတာဒယော စ သုခုပ္ပတ္တိ ပစ္စယာ. တေဟိ ပစ္စယေဟိ ပါမောဇ္ဇ ဗဟု လဿ [Pg.9] ထေရဿ သန္တာနေ ရတ္တိဒိဝံ ပီတိပဿဒ္ဓိသုခသမာဓီနံ ပဝတ္တိယာ အဇ္ဈတ္တဘူတာ ဥတုစိတ္တာဟာရာ စ အတိ ပဏီတာ ဟောန္တိ. တေဟိ သမုဋ္ဌိတာ သရီရဋ္ဌကဓာတုယော စ အတိပဏီတာ ဧဝ ဟုတွာ ဥပဗြူဟန္တိ. တတ္ထ သရီရဋ္ဌကဓာတုယော နာမ ပထဝိ အာဒယော ဝါတပိတ္တသေမှာဒယောစ. ‘‘အနုဗလံဒေတီ’’တိအဘိနဝံထာမဗလံ ပဝတ္တေတိ. ‘‘ပုညန္တရဿာ’’တိ ပဝတ္တိဝိပါကဇနကဿ ဗဟုဝိဓဿ ပုည ကမ္မဿ. ‘‘အထာ’’တိ တသ္မိံ ကာလေတိ အတ္ထော. ‘‘ဗလဝဗလဝန္တိယော ဟုတွာ’’တိ ပကတိ ဗလတော အတိဗလဝန္တိယော ဟုတွာ. ‘‘တသ္မိံ ထေရသန္တာနေ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣဋ္ဌပ္ဖလဃနပူရိတေ’’တိ ဣဋ္ဌပ္ဖလဘူတာနံ ရူပသန္တတီနံ ဃနေန ပူရိတေ. ‘‘ဩကာသော နာမ နတ္ထီ’’တိ ပတိဋ္ဌာနောကာသော နာမ နတ္ထိ. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ‘‘ဒူရတော အပနီတာနေဝ ဟောန္တီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဋ္ဌပ္ဖလသန္တာနံ ဝိဗာဓန္တိ နီဝါရေန္တီတိ ဣဋ္ဌပ္ဖလသန္တာနဝိဗာဓကာနိ ဥပပီဠကူပဃာတကကမ္မာနိ. အနိဋ္ဌပ္ဖလ သန္တာန ဇနကာနိ, အကုသလ ဇနက ကမ္မာနိ, အပုည ကမ္မာနီတိ တာနိတိဝိဓာနိ အကုသလကမ္မာနိ ဒူရတော အပနီတာနေဝ ဟောန္တိ, တေသံ ဝိပါကဿ အနောကာသကရဏေနာတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘နဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘တတော’’တိ တသ္မာ အပုည ကမ္မာနံ ဒူရတော အပနီတတ္တာ. အဘိဝါဒေတဗ္ဗာနံ မာတာပိတု သမဏဗြာဟ္မဏာဒီနံ အဘိဝါဒနကမ္မေဂရုံကရဏံ အဘိဝါဒန သီလံ နာမ. တံ အဿ အတ္ထီတိ အဘိဝါဒနသီလီ. ဂုဏဝုဒ္ဓဝယဝုဒ္ဓေ အပစေတိ အတ္တာနံ နီစဝုတ္တိ ကရဏေန ပူဇေတိသီလေနာတိ ဝုဒ္ဓါပစာယီ. ဥဘယတ္ထာပိသမ္ပဒါန ဝစနံ. ဧဝန္တိအာဒိနိ ဂမန ဝစနံ. နိဂမန္တိ စ နိဋ္ဌင်္ဂမနံ. တသ္မာတိအာဒိ လဒ္ဓဂုဏ ဝစနံ. လဒ္ဓဂုဏောတိ စ တံတံပသင်္ဂ ဝိသောဓနံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ လဒ္ဓေါဝိသုဒ္ဓေါ အတ္ထော ဝုစ္စတိ. တထာ ဝစန သာမတ္ထိယေန လဒ္ဓေါ အတ္ထန္တရောပိ အယမိဓ အဓိပ္ပေတော. ‘‘နကေဝလဉ္စ ထေရဿေဝ အနန္တရာယေန ပရိသမာပနတ္ထံ ဟောတီ’’တိ ယောဇနာ. ‘‘သောတူနဉ္စဂဟဏ ကိစ္စ သမ္ပဇ္ဇနတ္ထ’’န္တိသမ္ဗန္ဓော. သုဏန္တီတိ သောတာရော. တေသံ. ‘‘ဂဏှန္တာန’’န္တိ ဥဂ္ဂဏှန္တာနံ. ‘‘ဝန္ဒနာသိဒ္ဓိယာ’’တိရ တနတ္တယေဝန္ဒနာ ပုညဿသိဒ္ဓိတော. ဇဝနဝိနိစ္ဆယေ ယသ္မာ အန္တရာယ နီဝါရဏံနာမ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဖလံ ဟောတိ. ဒိဋ္ဌ [Pg.10] ဓမ္မော စ ပထမ ဇဝနဿ ဝိပါကက္ခေတ္တံ. တသ္မာ ဥပတ္ထမ္ဘန ကိစ္စံ ပတွာပိ ပထမ ဇဝန စေတနာ ဧဝ ဣဓပရိယတ္တာတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဘူတာ’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ပန ပထမ ဇဝန စေတနာ ဥပတ္ထမ္ဘန ကိစ္စံ ပတွာပိ သဗ္ဗဒုဗ္ဗလာ ဧဝသိယာ. ကသ္မာ, အလဒ္ဓါသေဝနတ္တာ. သေသ စေတနာယော ဧဝ ဗလဝတိယော သိယုံ. ကသ္မာ, လဒ္ဓါ သေဝနတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သတ္တဇဝနပက္ခေ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဥပလဒ္ဓဗ္ဗတ္တာ တံ နသုန္ဒရ’’န္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတီ’’တိ ဝါကျပရိသမာပနံ. ‘‘ယထာ အပ္ပမတ္တကံ ဟောတိ. ဧဝမေဝံ အပ္ပမတ္တကံ ဟောတီ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘တထာဟီ’’တိ တတော ဧဝါတိ အတ္ထော. ပဋ္ဌာနေပိ=ကဗဠီကာရောအာဟာရော ဣမဿကာယဿ အာဟာရ ပစ္စယေနပစ္စယော=တိဝိဘတ္တော. ဣတရထာ ‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော အာဟာရသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော’တိ ဝိဘတ္တော သိယာတိ. ‘‘အဓုနာဝါ’’တိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ဧဝ. ဧဝံ ဝန္ဒနာယပယောဇနံ ဒီပေတွာ ဣဒါနိ သေသာနံ ပိဏ္ဍတ္ထာနံ ပယောဇနံ ဒီပေတုံ ‘‘ယသ္မာပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ, ‘‘အာဒိတောဝိဒိတေသတီ’’တိအာဒိမှိ-ဘာသိဿံ အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟ-န္တိ ပဒံ သုတွာ ဝိညာတေသတိ, ‘‘ဥဿာဟောဇာယတိ’’. ဣမံ ဥဂ္ဂဟေတွာ သုဒုလ္လဘေ အဘိဓမ္မတ္ထေ စ အနာယာသေန ဇာနိဿာမ, တမ္မူလကဿ စ အနုပါဒါ ပရိနိဗ္ဗာနန္တဿ ပယောဇနဿဘာဂိနော ဘဝိဿာမာတိ စိတ္တုပ္ပာဒ သမ္ဘဝတောတိ အဓိပ္ပာယော.

໓. ຄຳວ່າ “Kathañcahotī” (ຈະມີໄດ້ແນວໃດ) ນີ້ ເປັນບົດເຊື່ອມຄວາມ. ນີ້ເປັນຄຳຖາມ. ຄຳວ່າ “Vuccate” (ກ່າວແກ້) ເປັນຄຳວິສັດຊະນາ (ຄຳຕອບ). ຄຳວ່າ “Hī” ເປັນບົດສະແດງເນື້ອຄວາມໃຫ້ພິສະດານ. ຄຳວ່າ “Vandanā kiriyābhinipphādako puññappavāho” (ກະແສບຸນອັນຍັງກິລິຍາຄືການໄຫວ້ໃຫ້ສຳເລັດ) ນີ້ ເປັນບົດເຊື່ອມຄວາມ. ຄຳວ່າ “Aneka…pe… vāre” (ຫຼາຍເທື່ອ... ເປັນຕົ້ນ) ເປັນອຸປະໂຍຄະວິບັດ (ທຸຕິຍາວິບັດ) ໃນອັດອັດຈັນຕະສັງໂຍຄະ (ຕະຫຼອດເວລາ). ຄຳວ່າ “Puññābhisando” (ຫ້ວຍນ້ຳຄືບຸນ) ໄດ້ແກ່ ຫ້ວຍນ້ຳຄືບຸນ, ກະແສບຸນ ເປັນໄວພົດຂອງຄຳນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “So ca puññātissayo hotī” (ແລະຫ້ວຍນ້ຳຄືບຸນນັ້ນ ເປັນບຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່) ນີ້ ເປັນບົດເຊື່ອມຄວາມ. ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ ຫ້ວຍນ້ຳຄືບຸນນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນບຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່? ເພື່ອສະແດງວ່າ ເພາະຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍເນື້ອນາບຸນ (ເຂດຕະສຳບັດ) ແລະຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍອັດທະຍາໄສ (ອັດທະຍາໄສສຳບັດ) ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “anuttaresū” (ໃນພະອະລິຍະບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຍອດຢ້ຽມ). ຄຳວ່າ “Saṃvaḍḍhitthā” ໄດ້ແກ່ ຈະເລີນແລ້ວ. ຄື ຫ້ວຍນ້ຳຄືບຸນ. ຄວາມເປັນແຫ່ງສະພາບອັນຈະເລີນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄວາມເປັນແຫ່ງສະພາບອັນຈະເລີນແລ້ວ (ສັງວັດທິຕັດຕະ). ຄຳວ່າ “paribhāvito” (ອົບຮົມແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ອົບຮົມແລ້ວ ເໝືອນຜ້າອັນບໍລິສຸດດີທີ່ອົບດ້ວຍຂອງຫອມທັງຫຼາຍ. ຄື ຫ້ວຍນ້ຳຄືບຸນນັ້ນເອງ. ຄວາມເປັນແຫ່ງສະພາບອັນອົບຮົມແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄວາມເປັນແຫ່ງສະພາບອັນອົບຮົມແລ້ວ (ປະລິພາວິຕັດຕະ). ໃນຄຳທັງສອງນັ້ນ (ສັງວັດທິຕັດຕາ ແລະ ປະລິພາວິຕັດຕາ) ເປັນນິສັກກະວິບັດ (ປັນຈະມີວິບັດ) ໃນອັດເຫດ. ຄຳວ່າ “Mahājutiko” (ມີອານຸພາບຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ມີເດດຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Mahapphalo” (ມີຜົນຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ມີຜົນຫຼາຍດ້ວຍຜົນອັນເປັນມູນ (ຕົ້ນເຄົ້າ). ຄຳວ່າ “Mahānisaṃso” (ມີອານິສົງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ມີອານິສົງຫຼາຍດ້ວຍຜົນຄືອານິສົງ. ແລະຄຳວ່າ ຜົນຄືອານິສົງ ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຜົນທີ່ໄດ້ຮັບສືບໆ ກັນມາ (ປະລັມປະລາຜົນ). ບຸນໃດ ກ້າວລ່ວງບຸນອື່ນແລ້ວຕັ້ງຢູ່ ຄືເປັນໄປຢູ່, ບຸນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະຕິໄສ (ອັນຍິ່ງໃຫຍ່). ບຸນນັ້ນດ້ວຍ ເປັນອະຕິໄສດ້ວຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປຸນຍາຕິໄສ (ບຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່). ອະທິບາຍວ່າ ບຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ບຸນອັນຍິ່ງ. ຄຳວ່າ “So anubalaṃ deti, okāsalābhaṃ karotī” (ບຸນນັ້ນຍ່ອມໃຫ້ກຳລັງໜູນ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໄດ້ໂອກາດ) ນີ້ ເປັນບົດເຊື່ອມຄວາມ. ຖາມວ່າ ບຸນນັ້ນຍ່ອມໃຫ້ກຳລັງໜູນແນວໃດ ແລະຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໄດ້ໂອກາດແນວໃດ? ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “sayaṃ payoga sampattibhāveṭhatvā” (ຕົນເອງຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍປະໂຍຄະ). ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ປະໂຍຄະສຳບັດ (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມພຽນ) ໄດ້ແກ່ ກຳອັນສະໜັບສະໜູນທີ່ມີກຳລັງຫຼາຍກວ່າຂອງປຸນຍະກຳໃນອະດີດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Bahiddhā” (ພາຍນອກ) ໄດ້ແກ່ ຈາກສັນດານພາຍນອກ. ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ “Vipattipaccaye sampattipaccaye” (ໃນວິບັດຕິປັດໄຈ ແລະສຳບັດຕິປັດໄຈ). ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ວິບັດຕິປັດໄຈ ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຸກ ທີ່ມາຈາກພະລາຊາ ຫຼືຈາກໂຈນ ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ສຳບັດຕິປັດໄຈ ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈອັນເປັນທີ່ສະບາຍແກ່ກາຍແລະຈິດ. ແລະປັດໄຈ 4, ຕະກູນຜູ້ອຸປະຖຳ ແລະເທວະດາຜູ້ຮັກສາ ເປັນຕົ້ນ ເປັນປັດໄຈແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສຸກ. ດ້ວຍປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ອຸຕຸ, ຈິດ ແລະອາຫານ ອັນເປັນໄປໃນພາຍໃນ ເພື່ອຄວາມເປັນໄປແຫ່ງປີຕິ, ປັດສັດທິ, ສຸກ ແລະສະມາທິ ທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ ໃນສັນດານຂອງພະເຖລະຜູ້ມີຄວາມປາໂມດຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນຂອງປະນີດຍິ່ງ. ແລະຮູບທີ່ເກີດຈາກທາດທັງ 8 ໃນຮ່າງກາຍ (ສະຣີຣັດຖະກະທາດ) ອັນຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນຂອງປະນີດຍິ່ງ ແລ້ວຊ່ວຍຄ້ຳຊູ. ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ສະຣີຣັດຖະກະທາດ ໄດ້ແກ່ ປະຖະວີທາດເປັນຕົ້ນ ແລະລົມ, ບີ, ສະເຫຼດ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Anubalaṃ detī” (ຍ່ອມໃຫ້ກຳລັງໜູນ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຍັງກຳລັງແລະກຳລັງວັງຊາອັນໃໝ່ໃຫ້ເປັນໄປ. ຄຳວ່າ “Puññantarassā” (ແກ່ບຸນອື່ນ) ໄດ້ແກ່ ແກ່ປຸນຍະກຳມີປະການຕ່າງໆ ອັນເປັນຕົວໃຫ້ເກີດວິບາກໃນປະວັດຕິກາລ. ຄຳວ່າ “Athā” (ຄັ້ງນັ້ນ) ອະທິບາຍວ່າ ໃນການນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Balavabalavantiyo hutvā” (ເປັນທຳມະຊາດມີກຳລັງແລະມີກຳລັງຍິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ເປັນທຳມະຊາດມີກຳລັງຍິ່ງກວ່າກຳລັງປົກກະຕິ. ຄຳວ່າ “Tasmiṃ therasantāne” (ໃນສັນດານຂອງພະເຖລະນັ້ນ) ນີ້ ເປັນບົດເຊື່ອມຄວາມ. ຄຳວ່າ “Iṭṭhapphalaghanapūrite” (ອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໜາແໜ້ນແຫ່ງຜົນອັນເປັນທີ່ໜ້າປາດຖະໜา) ໄດ້ແກ່ ອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໜາແໜ້ນແຫ່ງຮູບສັນຕະຕິ ອັນເປັນຜົນທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ “Okāso nāma natthī” (ຊື່ວ່າໂອກາດຍ່ອມບໍ່ມີ) ໄດ້ແກ່ ຊື່ວ່າໂອກາດເປັນທີ່ຕັ້ງຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “Itī” ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Dūrato apanītāneva hontī” (ຍ່ອມເປັນທຳມະຊາດອັນບຸກຄົນກຳຈັດໄປໄກແລ້ວເທົ່ານັ້ນ) ນີ້ ເປັນບົດເຊື່ອມຄວາມ. ກຳອັນບີບຄັ້ນແລະກຳອັນເຂົ້າໄປຕັດຮອນ (ອຸປະປີລະກະກຳ ແລະ ອຸປະຄາຕະກະກຳ) ທີ່ຊື່ວ່າ ເປັນເຄື່ອງບຽດບຽນຮູບສັນຕະຕິອັນເປັນຜົນທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ ເພາະອັດວ່າ ຍ່ອມບຽດບຽນ ຄື ຫ້າມຮູບສັນຕະຕິອັນເປັນຜົນທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ. ອະທິບາຍວ່າ ອະກຸສົນກຳ 3 ປະການ ຄື ກຳອັນໃຫ້ເກີດຮູບສັນຕະຕິອັນເປັນຜົນທີ່ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ, ກຳອັນໃຫ້ເກີດອະກຸສົນ ແລະອະປຸນຍະກຳ ຍ່ອມເປັນທຳມະຊາດອັນບຸນກຳຈັດໄປໄກແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ເພາະການເຮັດບໍ່ໃຫ້ມີໂອກາດແຫ່ງວິບາກຂອງອະກຸສົນກຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “nahī” (ເພາະວ່າ... ບໍ່ມີ). ຄຳວ່າ “Tato” (ຈາກນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມທີ່ແຫ່ງອະປຸນຍະກຳທັງຫຼາຍ ເປັນທຳມະຊາດອັນບຸນກຳຈັດໄປໄກແລ້ວ. ການເຮັດຄວາມເຄົາລົບໃນກິລິຍາຄືການກາບໄຫວ້ ຕໍ່ບຸກຄົນທີ່ຄວນກາບໄຫວ້ ມີມານດาບິດາ ແລະສະມະນະພາມ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອະພິວາທະນະສີລ (ປົກກະຕິແຫ່ງການກາບໄຫວ້). ບຸກຄົນໃດ ມີອະພິວາທະນະສີລນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະພິວາທະນະສີລີ (ຜູ້ມີປົກກະຕິກາບໄຫວ້). ບຸກຄົນໃດ ຍ່ອມອ່ອນນ້ອມ ຄື ບູຊາເຊິ່ງທ່ານຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍຄຸນແລະຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍໄວ ດ້ວຍການເຮັດຕົນໃຫ້ເປັນຜູ້ປະພຶດຖ່ອມຕົນເປັນປົກກະຕິ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວຸດທາປະຈາຍີ (ຜູ້ມີປົກກະຕິອ່ອນນ້ອມຕໍ່ຜູ້ໃຫຍ່). ໃນຄຳທັງສອງນັ້ນ (ອະພິວາທະນະສີລີ ແລະ ວຸດທາປະຈາຍີ) ເປັນສຳປະທານະວິບັດ (ຈະຕຸດຖີວິບັດ). ຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Evaṃ” ເປັນຄຳສະແດງການດຳເນີນໄປ. ແລະຄຳວ່າ “Nigama” ໄດ້ແກ່ ການຄິດເຖິງຄວາມສຳເລັດ. ຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Tasmā” ເປັນຄຳສະແດງຄຸນອັນໄດ້ແລ້ວ. ແລະຄຳວ່າ “Laddhaguṇo” (ຄຸນອັນໄດ້ແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ເນື້ອຄວາມອັນບໍລິສຸດທີ່ໄດ້ແລ້ວ ເພາະເຮັດການຊຳລະເນື້ອຄວາມທີ່ກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນໆ ໃຫ້ບໍລິບູນ. ເຖິງແມ່ນເນື້ອຄວາມອື່ນ ທີ່ໄດ້ມາດ້ວຍສາມາດແຫ່ງຖ້ອຍຄຳຢ່າງນັ້ນ ກໍເປັນເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້. ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ “Nakevalañca therasseva anantarāyena parisamāpanatthaṃ hotī” (ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ເພື່ອຄວາມສຳເລັດໂດຍບໍ່ມີອັນຕະລາຍ ແກ່ພະເຖລະເທົ່ານັ້ນ). ຄຳວ່າ “Sotūnañcagahaṇa kicca sampajjanatthaṃ” (ແລະເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິດຄືການກຳນົດຈົດຈຳຂອງຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ) ນີ້ ເປັນບົດເຊື່ອມຄວາມ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຟັງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂສຕາໂຣ (ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ). ແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Gaṇhantānaṃ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ຮຽນເອົາຢູ່. ຄຳວ່າ “Vandanāsiddhiyā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງບຸນຄືການໄຫວ້ໃນພະຣັດຕະນະໄຕ. ໃນການວິນິດໄສຊະວະນະ ເພາະເຫດວ່າ ການກຳຈັດອັນຕະລາຍ ຊື່ວ່າ ເປັນຜົນທີ່ໜ້າປາດຖະໜາໃນປັດຈຸບັນ (ທິດຖະທຳ). ແລະປັດຈຸບັນ (ທິດຖະທຳ) ເປັນເຂດແຫ່ງວິບາກຂອງປະຖົມຊະວະນະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “diṭṭhadhammavedanīyabhūtā” (ອັນເປັນທິດຖະທຳເວທະນີຍະ) ດ້ວຍຄວາມປະສົງວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະເຖິງກິດຄືການສະໜັບສະໜູນ ແຕ່ປະຖົມຊະວະນະເຈດຕະນາເທົ່ານັ້ນ ທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້. ກໍແຕ່ວ່າ ປະຖົມຊະວະນະເຈດຕະນານັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະເຖິງກິດຄືການສະໜັບສະໜູນ ກໍຍ່ອມເປັນທຳມະຊາດທີ່ອ່ອນແອທີ່ສຸດຢູ່ດີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ໄດ້ເສບຊ້ຳ (ອາເສວະນະ). ເຈດຕະນາທີ່ເຫຼືອເທົ່ານັ້ນ ພຶງເປັນທຳມະຊາດທີ່ມີກຳລັງ. ພຶງຊາບວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໄດ້ເສບຊ້ຳ. ຄຳວ່າ “Sattajavanapakkhe adhippetattā upaladdhabbattā taṃ nasundaraṃ” (ເພາະຄວາມທີ່ແຫ່ງຊະວະນະທັງ 7 ເປັນຝ່າຍທີ່ປະສົງເອົາ ແລະເພາະຄວາມທີ່ແຫ່ງຊະວະນະທັງ 7 ນັ້ນ ເປັນທຳມະຊາດອັນບຸກຄົນພຶງໄດ້ ຂໍ້ນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ດີ) ນີ້ ເປັນບົດເຊື່ອມຄວາມ. ຄຳວ່າ “Itī” ເປັນຄຳຈົບປະໂຫຍກ. ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ “Yathā appamattakaṃ hoti. Evamevaṃ appamattakaṃ hotī” (ມີປະມານນ້ອຍແນວໃດ, ຍ່ອມມີປະມານນ້ອຍຢ່າງນັ້ນເອງ). ຄຳວ່າ “Tathāhī” ອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນນັ້ນເອງ. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳພີປັດຖານ ທ່ານກໍຈຳແນກໄວ້ວ່າ “kabaḷīkāro āhāro imassakāyassa āhāra paccayenapaccayo” (ອາຫານຄືຄຳເຂົ້າ ເປັນປັດໄຈແກ່ກາຍນີ້ ດ້ວຍອາຫານະປັດໄຈ). ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຈຳແນກວ່າ “kabaḷīkāro āhāro āhārasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ āhārapaccayena paccayo” (ອາຫານຄືຄຳເຂົ້າ ເປັນປັດໄຈແກ່ຮູບທັງຫຼາຍທີ່ມີອາຫານເປັນສະມຸດຖານ ດ້ວຍອາຫານະປັດໄຈ). ຄຳວ່າ “Adhunāvā” (ຫຼືໃນກາລບັດນີ້) ໄດ້ແກ່ ໃນພົບນີ້ເອງ. ທ່ານສະແດງປະໂຫຍດແຫ່ງການໄຫວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງປະໂຫຍດແຫ່ງເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ທີ່ເຫຼືອ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “yasmāpanā” (ກໍແຕ່ເພາະເຫດໃດ). ໃນຄຳນັ້ນ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “āditoviditesatī” (ເມື່ອຮູ້ແຕ່ທຳອິດ) ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອໄດ້ຍິນບົດວ່າ “bhāsissaṃ abhidhammattha saṅgahaṃ” (ຂ້າພະເຈົ້າຈັກກ່າວຄຳພີອະພິທັມມັດຖະສັງຄະຫະ) ແລ້ວຮູ້ແຈ້ງ, “ussāho jāyati” (ຄວາມອຸດສາຫະຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ). ອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດຢ່າງນີ້ວ່າ “ພວກເຮົາຮຽນເອົາຄຳພີນີ້ແລ້ວ ຈັກຮູ້ເນື້ອຄວາມແຫ່ງພະອະພິທຳອັນໄດ້ແສນຍາກໄດ້ໂດຍບໍ່ຍາກ, ແລະຈັກເປັນຜູ້ມີສ່ວນແຫ່ງປະໂຫຍດອັນມີການດັບສະໜິດໂດຍບໍ່ມີກິເລດເຄື່ອງຍຶດໝັ້ນອັນມີຄຳພີນັ້ນເປັນມູນ”.

ပိဏ္ဍတ္ထာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການສະແດງເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ ຈົບແລ້ວ.

၄. ပဒတ္ထေ. ‘‘ဗုဇ္ဈီ’’တိ အညာသိ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဧတသ္မိံ ပဒေ. စ သဒ္ဒေါ ဝါကျာရမ္ဘ ဇောတကော. ဝါကျာ ရမ္ဘောတိ စ မူလဝါကျေ ယံ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ အဝုတ္တံ, တဿ တဿ ကထနတ္ထာယ အနုဝါကျဿ အာရမ္ဘော. ဗုဇ္ဈနကိရိယာဝုစ္စတိဉာဏံ. ကထံပနအဝိပရီတတ္ထေ ပဝတ္တော သမ္မာသဒ္ဒေါ အသေသ ဗျာပနံ ဒီပေတီတိ ပုစ္ဆာယ ပုရိမတ္ထမေ ဝဗျတိရေကတော စ အနွယတော စ ပုန ဝိတ္ထာရေန္တော ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ, ‘‘တထာဟီ’’တိ တဿ ဝစနဿ အယံ ဝိတ္ထာရောတိ ဇောတေတိ. ‘‘အဝိပရီတ’’န္တိ ကိရိယာဝိသေသန ပဒမေတံ. ‘‘အတ္တနော [Pg.11] ဝိသယေ ဧဝါ’’တိ အတ္တနော ဉာဏဝိသယေ ဧဝ တေသံ ဝိသယောစာတိ သမ္ဗန္ဓော. ယသ္မာ ဧကောပိ ဓမ္မော ကာလဒေသသန္တာနာဒိဘေဒေန အနန္တ ဘေဒေါ ဟောတိ. တသ္မာ ပဒေသဉာဏိကာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒယော ဧကဓမ္မံပိ သဗ္ဗာကာရတော ဇာနိတုံ န သက္ကောန္တိ. တေနာဟ ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗာကာရတော’’တိ သဘာဝတော, ဟေတုတော, ပစ္စယတော, ဖလတော, နိဿန္ဒတော, ကာလတော, ဒေသတောတိအာဒိနာ အာကာရေန. ‘‘ယတ္ထာ’’တိ ယသ္မိံ အဝိသယေဓမ္မေ. ‘‘တေ ဝိပရီတံ ဗုဇ္ဈေယျုံ, သော အဝိသယော နာမဓမ္မောနတ္ထီ’’တိယောဇနာ. တံ ဝိတ္ထာရေန္တော ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ, ‘‘တိယဒ္ဓဂတေ’’တိ တီသုကာလေသု ဂတေ ပဝတ္တေ. ‘‘အဒ္ဓါမုတ္တကေ’’တိ ကာလတ္တယဝိမုတ္တကေ. ‘‘ဟတ္ထမဏိကေဝိယာ’’တိ ဟတ္ထ တလေ ဌပိတမဏိရတနာနိဝိယ. ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ’’တိအာဒိ ပါဠိသာဓကံ. တတ္ထ, ‘‘အာပါတ’’န္တိ အဘိမုခံ ပတနံ. အာဗာဓန္တိပိ ပါဌော, ဩတ္ထရိတွာ ဥပဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. ‘‘သဗ္ဗညုမဟာဘဝင်္ဂ’’န္တိ သဗ္ဗေသံသဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ပစ္ဆိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ပဝတ္တံ အဋ္ဌသု မဟာဝိပါကေသု ပထမမဟာဝိပါကံ ဘဝင်္ဂ စိတ္တံ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ မဟာဘဝင်္ဂေ. ‘‘နိစ္စကာလံ ဥပဋ္ဌဟန္တီ’’တိ သဗ္ဗကာလံ ဥပဋ္ဌာနာကာရ ပတ္တာ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ကသ္မာ, ကဿစိ အာဝရဏဿ အဘာဝတော. ဣဒံပိဟိ ဧကံ ဥပဋ္ဌာနံ နာမာတိ. ‘‘အာဝဇ္ဇနာယာ’’တိ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန စိတ္တေန. ဓမ္မာ မဟန္တာ. ဘဝင်္ဂံ ပရိတ္တကံ. တသ္မာ ပရိတ္တကံ ဘဝင်္ဂံ ဧကက္ခဏေ မဟန္တာနံ ဓမ္မာနံ နပဟောတီတိ စောဒကဿ အဓိပ္ပာယော. ‘‘နစောဒေတဗ္ဗမေတ’’န္တိ ဧတံ ဌာနံ နစောဒေတဗ္ဗံ. ‘‘ပရမုက္ကံသပတ္တာန’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဥက္ကံသော’’တိ အစ္စုဂ္ဂမော အစ္စုတ္တရော. ပရမော ဥက္ကံသော ပရမုက္ကံသောတိဝိဂ္ဂဟော.

໔. ໃນບົດວິເຄາະສັບ. ຄຳວ່າ “Bujjhī” (ຕັດສະຮູ້ແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ຮູ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Etthā” (ໃນບົດນີ້) ໄດ້ແກ່ ໃນບົດນີ້. ສັບວ່າ “Ca” ເປັນສັບສະແດງການເລີ່ມຕົ້ນປະໂຫຍກ (ວາກະຍາຣັມພະ). ແລະທີ່ຊື່ວ່າ ວາກະຍາຣັມພະ ໄດ້ແກ່ ການເລີ່ມຕົ້ນປະໂຫຍກຍ່ອຍ ເພື່ອປະສົງຈະກ່າວຄຳທີ່ຄວນກ່າວໃດໆ ທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນປະໂຫຍກຫຼັກ. ກິລິຍາຄືການຮູ້ ທ່ານກ່າວວ່າ ໄດ້ແກ່ ຍານ (ຄວາມຮູ້). ຖາມວ່າ ກໍແຕ່ສັບວ່າ “Sammā” (ໂດຍຊອບ) ອັນເປັນໄປໃນອັດທີ່ບໍ່ຜິດພ້ຽນ ຍ່ອມສະແດງການແຜ່ໄປໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອແນວໃດ? ເພື່ອຕອບຄຳຖາມນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tathāhī” (ຈິງຢ່າງນັ້ນ) ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມກ່ອນນັ້ນໃຫ້ພິສະດານອີກເທື່ອໜຶ່ງ ໂດຍທາງອ້ອມ (ວະຕິເຣກະ) ແລະທາງກົງ (ອັນວະຍະ). ໃນຄຳນັ້ນ ສັບວ່າ “tathāhī” ຍ່ອມສະແດງວ່າ ນີ້ເປັນຄຳອະທິບາຍພິສະດານແຫ່ງຄຳນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Aviparīta” (ບໍ່ຜິດພ້ຽນ) ນີ້ ເປັນບົດກິລິຍາວิເສດສະນະ. ຄຳວ່າ “Attano visaye evā” (ໃນວິໄສຂອງຕົນເທົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນຍານວິໄສຂອງຕົນເທົ່ານັ້ນ, ພຶງເຊື່ອມຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນວິໄສຂອງຍານເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດວ່າ ເຖິງແມ່ນທຳມະຊາດຢ່າງໜຶ່ງ ກໍຍ່ອມມີຄວາມຕ່າງກັນຢ່າງບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງກາລ, ເທດະ ແລະສັນດານ ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນ ຜູ້ມີຍານເປັນບາງສ່ວນ (ປະເທສະຍານ) ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດຮູ້ເຖິງແມ່ນທຳມະຊາດຢ່າງໜຶ່ງ ໂດຍອາການທັງປວງໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tehī” (ໂດຍທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນ). ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ “sabbākārato” (ໂດຍອາການທັງປວງ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍອາການມີສະພາວະ, ເຫດ, ປັດໄຈ, ຜົນ, ນິດສັນທະ (ຜົນໄຫຼອອກ), ກາລ ແລະເທດະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Yatthā” (ໃນທຳໃດ) ໄດ້ແກ່ ໃນທຳອັນບໍ່ແມ່ນວິໄສໃດ. ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ “Te viparītaṃ bujjheyyuṃ, so avisayo nāmadhammonatthī” (ທ່ານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຮູ້ຜິດພ້ຽນໃນທຳໃດ, ທຳອັນຊື່ວ່າບໍ່ແມ່ນວິໄສນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ). ທ່ານເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນໃຫ້ພິສະດານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tehī” (ໂດຍທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນ). ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “tiyaddhagate” (ອັນເປັນໄປໃນກາລທັງສາມ) ໄດ້ແກ່ ອັນດຳເນີນໄປ ຄື ເປັນໄປໃນກາລທັງສາມ. ຄຳວ່າ “Addhāmuttake” (ອັນພົ້ນແລ້ວຈາກກາລ) ໄດ້ແກ່ ອັນພົ້ນແລ້ວຈາກກາລທັງສາມ. ຄຳວ່າ “Hatthamaṇikeviyā” (ເໝືອນດັ່ງແກ້ວມະນີໃນຝາມື) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງແກ້ວມະນີອັນປະເສີດທີ່ວາງໄວ້ໃນຝາມື. ຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Sabbe dhammā” (ທຳທັງປວງ) ເປັນພະບາລີເຄື່ອງສະໜັບສະໜູນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “āpātaṃ” (ການປະກົດ) ໄດ້ແກ່ ການຕົກໄປໃນທີ່ສະເພາະໜ້າ. ມີບົດທາງຄຳພີວ່າ “Ābādhanti” ຄືກັນ, ອະທິບາຍວ່າ ການຄອບງຳແລ້ວປະກົດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “Sabbaññumahābhavaṅgaṃ” (ມະຫາພະວັງຂອງພະສັບພັນຍູ) ໄດ້ແກ່ ພະວັງຄະຈິດອັນເປັນມະຫາວິບາກດວງທີ 1 ໃນມະຫາວິບາກຈິດ 8 ດວງ ອັນເປັນໄປຕັ້ງແຕ່ປະຕິສົນທິໃນພົບສຸດທ້າຍ ຂອງພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງປວງ. ຄຳວ່າ “Tatthā” (ໃນມະຫາພະວັງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນມະຫາພະວັງຄະຈິດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Niccakālaṃ upaṭṭhahantī” (ຍ່ອມປະກົດຕະຫຼອດກາລ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຖິງສະພາວະປະກົດຂຶ້ນຕະຫຼອດກາລ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງເຄື່ອງກາງກັ້ນໃດໆ. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ຂໍ້ນີ້ ກໍຊື່ວ່າເປັນການປະກົດຂຶ້ນຢ່າງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “Āvajjanāya” (ດ້ວຍການຄຳນຶງ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍມະໂນທະວາລາວັດຊະນະຈິດ. ທຳທັງຫຼາຍເປັນຂອງໃຫຍ່ (ມະຫັນຕະ). ພະວັງຄະຈິດເປັນຂອງນ້ອຍ (ປະຣິດຕະ). ເພາະເຫດນັ້ນ ພະວັງຄະຈິດອັນມີປະມານນ້ອຍ ຍ່ອມບໍ່ພຽງພໍແກ່ທຳທັງຫຼາຍອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນຂະນະດຽວ, ນີ້ເປັນຄວາມປະສົງຂອງຜູ້ໂຕ້ແຍ້ງ (ໂຈທົກ). ຄຳວ່າ “Nacodetabbametaṃ” (ຂໍ້ນີ້ບໍ່ຄວນໂຕ້ແຍ້ງ) ໄດ້ແກ່ ຖານະນີ້ບໍ່ຄວນໂຕ້ແຍ້ງ. ໃນຄຳວ່າ “Paramukkaṃsapattānaṃ” (ຂອງທ່ານຜູ້ເຖິງຄວາມຍອດຢ້ຽມຢ່າງຍິ່ງ) ນີ້, ຄຳວ່າ “ukkaṃso” ໄດ້ແກ່ ຄວາມສູງສົ່ງຍິ່ງ, ຄວາມບໍ່ມີສິ່ງໃດຍິ່ງກວ່າ. ວິເຄາະວ່າ ຄວາມສູງສົ່ງຢ່າງຍິ່ງ ຊື່ວ່າ ປະຣະມຸກກັງສະ (ຄວາມຍອດຢ້ຽມຢ່າງຍິ່ງ).

ဧဝံ သမ္မာသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝိစာရေတွာ ဣဒါနိ သံသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝိစာရေန္တော ‘‘သံသဒ္ဒေါပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ, ‘‘ဥပသဂ္ဂေါ’’တိ ဥပသဂ္ဂပဒံ. ‘‘ပဋိဝေဓဓမ္မေသူ’’တိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒီနံ ပဋိဝိဇ္ဈနညာဏေသု. နတ္ထိ အာစရိယော ဧတဿာတိ အနာစရိယော. သမာသန္တေ ကကာရေန သဟ အနာစရိယကော. အနာစရိယကဿ ဘာဝေါ အနာစရိယကတာ. တံ အနာစရိယကတံ. တတီယာ ရုပ္ပသမာပတ္တိ နာမ [Pg.12] အာကိဉ္စညာယတနဇ္ဈာနံ. တံ ဘဂဝါ အာဠာရဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှာတိ. စတုတ္ထာရုပ္ပသမာပတ္တိ နာမ နေဝသညာ နာသညာယတနဇ္ဈာနံ. တံ ဥဒကဿသန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှာတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာဠာရုဒကမူလိကာ’’တိ. ‘‘အနလင်္ကရိတွာ’’တိ အာဝဇ္ဇနသမာပဇ္ဇနာဒိဝသေန အနလင်္ကရိတွာ. အနာသေဝိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဆဍ္ဍိတတ္တာ’’တိ ဧတာသမာပတ္တိယောနာလံ ဗောဓာယ, အထ ခေါ ယာဝဒေဝ တတီယ စတုတ္ထာရုပ္ပဘဝပ္ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဧဝံ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဆဍ္ဍိတတ္တာ. ‘‘ဗုဇ္ဈနကိရိယာယာ’’တိ ပဋိဝေဓညာဏဿ. ‘‘ကုတော ပဋိဝေဓဓမ္မာ’’တိ တာ ကုတော ပဋိဝေဓဓမ္မာ ဟောန္တိ. ပဋိဝေဓဓမ္မာ ဧဝ စ ဗုဒ္ဓဘာဝါယပဒဋ္ဌာနာဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော.

ທ່ານພິຈາລະນາເນື້ອຄວາມຂອງສັບວ່າ “Sammā” ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະພິຈາລະນາເນື້ອຄວາມຂອງສັບວ່າ “Saṃ” ຈຶ່ງໄດ້gກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “saṃsaddopanā” (ກໍແຕ່ສັບວ່າ Saṃ ນັ້ນ). ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “upasaggo” ໄດ້ແກ່ ບົດອຸປະສັກ. ຄຳວ່າ “Paṭivedhadhammesū” (ໃນທຳຄືການຕັດສະຮູ້) ໄດ້ແກ່ ໃນຍານເປັນເຄື່ອງແທງຕະຫຼອດເຊິ່ງປະຕິດຈະສະມຸບບາດ ເປັນຕົ້ນ. ອາຈານຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ບໍ່ມີ ເພາະເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນາຈາຣິຍະ (ຜູ້ບໍ່ມີອາຈານ). ເມື່ອມີ ກະ-ອັກສອນ ໃນທີ່ສຸດສະມາດ ຍ່ອມເປັນ ອະນາຈາຣິຍະກະ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ບໍ່ມີອາຈານ ຊື່ວ່າ ອະນາຈາຣິຍະກະຕາ (ຄວາມບໍ່ມີອາຈານ). ຄວາມບໍ່ມີອາຈານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນາຈາຣິຍະກະຕັງ. ອະຣູປະສະມາບັດທີ 3 ຊື່ວ່າ ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະຊານ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຍ່ອມຮຽນເອົາຊານນັ້ນໃນສຳນັກຂອງອາຣາລະດາບົດ. ອະຣູປະສະມາບັດທີ 4 ຊື່ວ່າ ເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນະຊານ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຍ່ອມຮຽນເອົາຊານນັ້ນໃນສຳນັກຂອງອຸທົກດາບົດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “āḷārudakamūlikā” (ມີອາຣາລະດາບົດແລະອຸທົກດາບົດເປັນມູນ). ຄຳວ່າ “Analaṅkaritvā” (ບໍ່ຕົບແຕ່ງແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຕົບແຕ່ງແລ້ວດ້ວຍສາມາດແຫ່ງການຄຳນຶງ (ອາວັດຊະນະ) ແລະການເຂົ້າສະມາບັດ (ສະມາປັດຊະນະ) ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ໄດ້ເສບຊ້ຳແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Chaḍḍitattā” (ເພາະຄວາມທີ່ແຫ່ງສະມາບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນທຳມະຊາດອັນພະອົງຊົງລະແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ເພາະຊົງເຫັນໂທດຢ່າງນີ້ວ່າ ສະມາບັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ເປັນໄປເພື່ອຄວາມຕັດສະຮູ້, ແຕ່ທີ່ແທ້ ຍ່ອມເປັນໄປພຽງເພື່ອໄດ້ອັດຕະພາບໃນອະຣູປະພົບທີ 3 ແລະທີ 4 ເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວຊົງລະເສຍ. ຄຳວ່າ “Bujjhanakiriyāyā” (ແຫ່ງກິລິຍາຄືການຕັດສະຮູ້) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງປະຕິເວທະຍານ (ຍານຄືການແທງຕະຫຼອດ). ຄຳວ່າ “Kuto paṭivedhadhammā” (ທຳຄືການຕັດສະຮູ້ ຈະມີມາແຕ່ໃສ) ໄດ້ແກ່ ສະມາບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະເປັນທຳຄືການຕັດສະຮູ້ມາແຕ່ໃສ. ແລະມີອະທິບາຍວ່າ ທຳຄືການຕັດສະຮູ້ນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດຄວາມເປັນພະພຸດທະເຈົ້າ.

ပါဠိယံ. ‘‘ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသုဓမ္မေသူ’’တိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ဣတော ပုဗ္ဗေ ကဿစိသန္တိကေ အနနုဿုတေ သုစတုဿစ္စ ဓမ္မေသု. ‘‘အဘိသမ္ဗုဇ္ဈီ’’တိပဒေ အဘိသမ္ဗောဓိသင်္ခါတံ အရဟတ္တမဂ္ဂညာဏံ ဝုတ္တံ. တဒေဝ ဉာဏံ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တပ္ပစ္စယာ တဒနန္တရာ ဧဝသဗ္ဗညုတညာဏံ ပါတုဗ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏာတီ’’တိ. ‘‘တဒနန္တရာ’’တိ စ အရဟတ္တ မဂ္ဂဝီထိယာစ စတုန္နံ ပစ္စဝေက္ခန ဝါရာနဉ္စ အနန္တရေ ကာလေတိ အတ္ထော. ‘‘နိမိတ္တတ္ထေ’’တိ နိမိတ္တ ဟေတွတ္ထေ. ‘‘ဘုမ္မ’’န္တိ အဋ္ဌကထာသုအာဂတံ သတ္တမီဝိဘတ္တိယာနာမံ. တာသု ဟိ ပစ္စတ္တဝစနံ, ဥပယောဂဝစနံ, ကရဏ ဝစနံ, သမ္ပဒါန ဝစနံ, နိဿက္ကဝစနံ, သာမိဝစနံ, သုမ္မဝစနန္တိ ဧဝံ အနုက္ကမေန သတ္တန္နံ ဝိဘတ္တီနံ နာမာနိ အာဂတာနီတိ.

ໃນພຣະບາລີ. ຄຳວ່າ “Pubbe ananussutesu dhammesu” ໝາຍເຖິງ ໃນອະລິຍະສັດຈະທັມ 4 ທີ່ບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງມາແຕ່ກ່ອນ ໃນສຳນັກຂອງໃຜໆ ໃນພົບນີ້ ກ່ອນແຕ່ນີ້. ໃນບົດວ່າ “Abhisambujjhī” ນີ້ ໝາຍເຖິງ ອະຣະຫັດຕະມັກຄະຍານ ທີ່ຮຽກວ່າ ອະພິສັມໂພທິ. ຍານນັ້ນແລ ເປັນປະທັດຖານ (ເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດ) ແຫ່ງສັບພັນຍຸຕາຍານ. ເພາະປັດໄຈນັ້ນ ໃນລຳດັບຖັດຈາກຍານນັ້ນເອງ ສັບພັນຍຸຕາຍານຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ, ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “tattha ca sabbaññutaṃ pāpuṇāti” (ແລະໃນບ່ອນນັ້ນ ຍ່ອມບັນລຸຄວາມເປັນພຣະສັບພັນຍູ). ແລະຄຳວ່າ “Tadanantarā” ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນການອັນເປັນລຳດັບແຫ່ງອະຣະຫັດຕະມັກຄະວິຖີ ແລະປັດຈະເ馚ຂະນະວານທັງ 4. ຄຳວ່າ “Nimittatthe” ໝາຍເຖິງ ໃນຄວາມໝາຍວ່າເປັນນິມິດ ຫຼືເປັນເຫດ. ຄຳວ່າ “Bhummaṃ” ເປັນຊື່ຂອງສັດຕະມີວິພັດ ທີ່ມາໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ. ຈິງຢູ່, ໃນວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ຂອງວິພັດທັງ 7 ໄດ້ມາເຖິງຕາມລຳດັບ ດັ່ງນີ້ຄື: ປັດຈັດຕະວະຈະນະ, ອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ, ກະຣະນະວະຈະນະ, ສັມປະທານະວະຈະນະ, ນິດສັກກະວະຈະນະ, ສາມີວະຈະນະ, ແລະສຸມມະວະຈະນະ.

‘‘ဒသဗလညာဏေသူ’’တိ ဌာနာဌာန ကောသလ္လညာဏာဒီသု ဒသ ဉာဏဗလေသု. ‘‘ဝသိဘာဝ’’န္တိ ဧတ္ထ အတ္တနော ဝသံ ဝတ္တေတုံ သမတ္ထတာ သင်္ခါတောသတ္တိ ဝိသေသော ဝသောနာမ. ဝသော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝသီ-ဝသိဂဏေဟီတိအာဒီသုဝိယ. ဝသိနော ဘာဝေါ ဝသိဘာဝေါ. တံ ဝသိဘာဝန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဝသိဘာဝ’’န္တိ ဣဿရဘာဝန္တိ. ကတ္ထစိ ပန ‘‘ဝသီ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂပဒံပိ ဒိဿတိ=တတြိမာ ပဉ္စဝသိယော အာဝဇ္ဇနဝသီသမာပဇ္ဇနဝသီ=တိအာဒီသု.

ຄຳວ່າ “Dasabalaññāṇesu” ໝາຍເຖິງ ໃນຍານພະລະ 10 ປະການ ມີຖານາຖານະໂກສັນລະຍານ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Vasibhāvaṃ” ໃນບົດນີ້, ຄວາມສາມາດໃນການຍັງອຳນາດຂອງຕົນໃຫ້ເປັນໄປ ທີ່ຮຽກວ່າ ພະລັງພіເສດ ຊື່ວ່າ “ວະສະ” (ອຳນາດ). ຜູ້ໃດມີອຳນາດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ “ວະສີ” (ຜູ້ມີອຳນາດ), ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “vasigaṇehi” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ມີອຳນາດ ຊື່ວ່າ “ວະສີພາວະ” (ຄວາມເປັນຜູ້ມີອຳນາດ). ນັ້ນຄືຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ “vasibhāvaṃ”. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “vasibhāvaṃ” ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ອິດສະຣະພາບ). ແຕ່ໃນບາງບ່ອນ ກໍປາກົດບົດວ່າ “vasī” ເປັນອິດຖີລີງຄືກັນ ດັ່ງໃນຄຳວ່າ “tatrimā pañca vasiyo āvajjana-vasī samāpajjana-vasī” ເປັນຕົ້ນ.

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပဒ.

ບົດວ່າ ສັມມາສັມພຸດທະ.

၅. အတုလပဒေ[Pg.13]. အနေကေဟိဂုဏပဒေဟိ ပဝတ္တိတာဝန္ဒနာ ‘‘အနေကဂုဏပဒဝိသယာနာမ’’. ‘‘ဣတိကိံဒုတီယေနာ’’တိ ဣတိ တသ္မာ ဒုတီယေန အတုလပဒေန ကိံ ပယောဇနံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ‘‘နန သမတ္ထာ’’တိ နသမတ္ထာ န ဟောတီတိ ယောဇနာ. သမတ္ထာ ဧဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘မတ္တကာရိနော’’တိ ပမာဏကာရိနော. ‘‘ထေရော စ တေသံ အညတရော’’, တသ္မာ မတ္တံ န ကရောတိ, ဒုတီယံ အတုလ ပဒံ အာဟရီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အပိစာ’’တိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ‘‘နကေဝလံ ဝန္ဒနာယ အန္တရာယနီဝါရဏမေဝ ဣစ္ဆိ တဗ္ဗံ ဟောတီ’’တိ ယောဇနာ. ‘‘ဝန္ဒနာယာ’’တိ ဝန္ဒနာဟေတု. သောပိ ပညာပါဋဝါဒိ အတ္ထော. ‘‘ဂန္ထပါရိသုဒ္ဓိယာ’’တိ ဂန္ထဒေါသာနာမ ပဒဒေါသ ဝါကျဒေါသ အတ္ထဒေါသာဒယော အတ္ထိ. တေဟိ ဒေါသေဟိ ဣမဿ ဂန္ထဿ ပါရိသုဒ္ဓိယာ. ကထံ ပန ဝန္ဒနာယ ပညာပါဋဝါဒိ အတ္ထောသမ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနုဿတိဋ္ဌာနေသူ’’တိအာဒိ. အနုဿတိဋ္ဌာနာနိ နာမ ဗုဒ္ဓ ဓမ္မ သံဃသီလာဒီနိ. စိတ္တသမာဓာနံ အာဝဟတီတိ စိတ္တသမာဓာနာဝဟော. ‘‘တိက္ခာသူရာဟုတွာဝဟတီ’’တိ ဂမ္ဘီရေသု အတ္ထ ဗျဉ္ဇန ပဒေသု အမန္ဒာ ဝိဿဋ္ဌာ ဟုတွာ ဝဟတိ. ‘‘တဒတ္ထာယပီ’’တိ ပညာပါဋဝါဒိ အတ္ထာယပိ. ဂုဏနာမပဒါနံ ဂုဏတ္ထောနာမဝိဂ္ဂဟ ဝါကျေသု ပါကဋော, သိဒ္ဓပဒေသု အပါကဋော. တသ္မာ တာနိ ဝိဂ္ဂဟတ္ထံ အဇာနန္တာနံ သန္တိကေ နာမ မတ္တာနိ သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယထာဝုတ္တ ဝစနတ္ထယောဂေပိ…ပေ… ပဝတ္တတ္တာ’’တိ. ‘‘သဘာဝနိရုတ္တိံ ဇာနန္တာန’’န္တိ မာဂဓ ဘာသံ ဇာနန္တာနံ. မာဂဓဘာသာဟိ မူလဘာသာတိ စ အရိယဘာသာတိ စ မာဂဓဘာသာတိ စ ပါဠိဘာသာတိ စ ဓမ္မနိရုတ္တီတိ စ သဘာဝနိရုတ္တီတိ စ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဘာဝတ္ထသုည’’န္တိ ဧတ္ထ ဂုဏနာမာနံ ဂုဏတ္ထော ဘာဝတ္ထော နာမ. သော ဧဝသကတ္ထောတိ စ ဝစနတ္ထောတိ စ ဝိဂ္ဂဟတ္ထောတိ စ ဝုစ္စတိ. ကိရိယနာမာဒီသူပိ ဧသေဝနယော. ‘‘သတ္ထူ’’တိ သတ္ထုနော. ‘‘သမညာမတ္တ’’န္တိ နာမသညာမတ္တံ ဘဝိတုံ နာရဟတိ. တထာဟိ အနာထပိဏ္ဍိကောသေဋ္ဌိ ရာဇဂဟံ အနုပတ္တော ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နောတိ သုတွာ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ=ဃောသောပိ ခေါ ဧသောဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါ=တိ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါတိ နာမံပိ လောကေ မဟန္တံ သုဒုလ္လဘံဂုဏပဒံ ဟောတိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ နာမေဝတ္တဗ္ဗမေဝနတ္ထီတိ. ‘‘သဘာဝနိရုတ္တိံ [Pg.14] အဇာနန္တာနံ ပန ပဒသဟဿံ ဝုစ္စမာနံပီ’’တိ တိဋ္ဌတု ဧကံ အတုလပဒံ, ပဒသဟဿံပိ ဝုစ္စမာနံ သတ္ထုသမညာမတ္တမေဝ သမ္ပဇ္ဇတိ. တာဒိသာဟိ ဇနာ ဣဒံ လောကေ မဟန္တံ ဂုဏပဒန္တိပိ နဇာနန္တိ. ဘာဝတ္ထံ ကိံဇာနိဿန္တိ.

໕. ໃນບົດວ່າ Atula (ຜູ້ບໍ່ມີໃຜປຽບໄດ້). ການນອບນ້ອມທີ່ເປັນໄປດ້ວຍບົດສະແດງຄຸນຫຼາຍບົດ ຊື່ວ່າ “ມີບົດສະແດງຄຸນຫຼາຍບົດເປັນວິໄສ”. ຄຳວ່າ “Iti kiṃ dutīyena” ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດວ່າ Atula ບົດທີສອງ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ. ຄຳວ່າ “Na na samatthā” ປະກອບຄວາມວ່າ ບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ສາມາດ, ອະທິບາຍວ່າ ສາມາດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Mattakārino” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຮັດພໍປະມານ. “ແລະພຣະເຖຣະກໍເປັນຜູ້ໜຶ່ງໃນບັນດາທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນ”, ອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ເຮັດພໍປະມານ ແຕ່ໄດ້ນຳບົດວ່າ Atula ບົດທີສອງມາສະແດງ. ຄຳວ່າ “Api ca” ມີອະທິບາຍວ່າ ມີຂໍ້ຄວາມບາງຢ່າງທີ່ຄວນກ່າວ. ປະກອບຄວາມວ່າ “ບໍ່ແມ່ນວ່າຄວນປາດຖະໜາພຽງແຕ່ການກຳຈັດອັນຕະລາຍດ້ວຍການນອບນ້ອມເທົ່ານັ້ນ”. ຄຳວ່າ “Vandanāya” ໝາຍເຖິງ ເພາະເຫດແຫ່ງການນອບນ້ອມ. ປະໂຫຍດນັ້ນກໍຄືຄວາມສະຫຼາດໃນປັນຍາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Ganthapārisuddhiyā” ໝາຍເຖິງ ໂທດຂອງຄຳພີ ຄື ບົດໂທດ, ວາກະຍະໂທດ, ອັດຖະໂທດ ເປັນຕົ້ນ ມີຢູ່. ເພື່ອຄວາມບໍລິສຸດພົ້ນຈາກໂທດເຫຼົ່ານັ້ນຂອງຄຳພີນີ້. ກໍຄວາມສະຫຼາດໃນປັນຍາເປັນຕົ້ນ ຈະມີໄດ້ດ້ວຍການນອບນ້ອມຢ່າງໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “anussatiṭṭhānesu” ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະນຸດສະຕິຖານ ຄື ພຣະພຸດ, ພຣະທັມ, ພຣະສົງ, ສີລ ເປັນຕົ້ນ. ທັມໃດຍັງຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງຈິດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ທັມນັ້ນຊື່ວ່າ “ຈິດຕະສະມາທານາວະຫະ” (ຜູ້ນຳມາຊຶ່ງຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງຈິດ). ຄຳວ່າ “Tikkhā sūrā hutvā vahati” ໝາຍເຖິງ ເປັນປັນຍາທີ່ບໍ່ອ່ອນແອ ແຕ່ແກ້ວກ້າ ແລະແລ່ນໄປໃນບົດແຫ່ງອັດຖະແລະພະຍັນຊະນະອັນເລິກເຊິ່ງ. ຄຳວ່າ “Tadatthāyapi” ໝາຍເຖິງ ເຖິງແມ່ນເພື່ອປະໂຫຍດມີຄວາມສະຫຼາດໃນປັນຍາເປັນຕົ້ນນັ້ນ. ຄຸນນະອັດ (ເນື້ອຄວາມຄຸນ) ຂອງບົດຄຸນນາມທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປາກົດໃນວາກະຍະວິເຄາະ ແຕ່ບໍ່ປາກົດໃນບົດທີ່ສຳເລັດຮູບແລ້ວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອຢູ່ຕໍ່ໜ້າຂອງຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກອັດຖະຂອງວິເຄາະ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນພຽງແຕ່ຊື່ເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “yathāvutta vacanatthayogepi...pe... pavattattā”. ຄຳວ່າ “Sabhāvaniruttiṃ jānantānaṃ” ໝາຍເຖິງ ຂອງຜູ້ຮູ້ພາສາມະຄົດ. ຈິງຢູ່, ພາສາມະຄົດນັ້ນ ຍ່ອມຮຽກວ່າ ມູນພາສາ, ອະລິຍະພາສາ, ມະຄົດພາສາ, ປາລີພາສາ, ທັມມະນิຣຸດຕິ, ແລະສະພາວະນິຣຸດຕິ. ຄຳວ່າ “Bhāvatthasuññaṃ” ໃນບົດນີ້, ຄຸນນະອັດຂອງຄຸນນາມທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ພາວັດຖະ. ພາວັດຖະນັ້ນເອງ ຍ່ອມຮຽກວ່າ ສະກັດຖະ, ວະຈະນັດຖະ, ແລະວິຄະຫັດຖະ. ໃນກິຣິຍານາມເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Satthu” ໝາຍເຖິງ ຂອງພຣະສາດສະດາ. ຄຳວ່າ “Samaññāmattaṃ” ບໍ່ຄວນເປັນພຽງແຕ່ຊື່ແລະສັນຍາ (ຄວາມຈຳ) ເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ອະນາຖະບິນທິກະເສດຖີ ເມື່ອໄປເຖິງເມືອງຣາຊະຄຶຫ໌ ໄດ້ຍິນວ່າ “ພຣະພຸດທະເຈົ້າອຸບັດຂຶ້ນແລ້ວໃນໂລກ” ກໍໄດ້ເປັ່ງອຸທານວ່າ “ສຽງວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ນີ້ ເປັນສຽງທີ່ຫາໄດ້ຍາກຍິ່ງໃນໂລກ”. ເພາະເຫດນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຊື່ວ່າ “ພຸດທະ” ກໍເປັນບົດສະແດງຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແລະຫາໄດ້ຍາກຍິ່ງໃນໂລກ, ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເຖິງຊື່ວ່າ “ສັມມາສັມພຸດທະ” ເລີຍ. ຄຳວ່າ “Sabhāvaniruttiṃ ajānantānaṃ pana padasahassaṃ vuccamānaṃpi” ມີອະທິບາຍວ່າ ຍົກບົດວ່າ Atula ບົດດຽວໄວ້ກ່ອນ, ແມ່ນແຕ່ບົດເປັນພັນທີ່ກ່າວຢູ່ ກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນພຽງແຕ່ຊື່ຂອງພຣະສາດສະດາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ແມ່ນແຕ່ບົດນີ້ວ່າເປັນບົດສະແດງຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນໂລກ, ແລ້ວພວກເຂົາຈະຮູ້ຈັກພາວັດຖະ (ເນື້ອຄວາມແທ້) ໄດ້ຢ່າງໃດ.

‘‘အတုလော’’တိ အညေန သော အသဒိသောတိ ဝါ, အညော ဝါတေန သဒိသောတဿနတ္ထီတိဝါ, - ဒွိဓာပိအတ္ထောလဗ္ဘတိ. သာဓကဂါထာယံ ‘‘ပဋိပုဂ္ဂလော’’တိ ယုဂဂ္ဂါဟီပုဂ္ဂလော. ကိဉ္စာပိ မက္ခလိ ပူရဏာဒယော ဝိသုံဝိသုံ - အဟံ သဗ္ဗညူ သဗ္ဗဒဿာဝီ - တိစ, အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ-တိစ ပဋိဇာနန္တာ ယုဂဂ္ဂါဟိနော ဟုတွာ ဝိစရန္တိ. ဓမ္မတော ပန သိနေရု ပဗ္ဗတ ရာဇဿ သန္တိကေ သက္ခရ ကထလာနိဝိယသမ္ပဇ္ဇန္တီတိ. ‘‘အနစ္ဆရိယ’’န္တိ နတာဝ အစ္ဆရိတဗ္ဗံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဗုဒ္ဓဘူတဿာ’’တိ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဘူတဿပတ္တဿ. ‘‘ယံ ဗုဒ္ဓ ဘူတဿ အတုလတ္တံ, ဧတံ အနစ္ဆရိယ’’န္တိ ယောဇနာ. ယဒိ စေတံ အနစ္ဆရိယံ ဟောတိ, ကတမံ ပန တာဝ အစ္ဆရိယံ ဘဝတီတိ အာဟ ‘‘သမ္ပတိဇာတဿာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘သမ္ပတိဇာတဿာ’’တိ အဇ္ဇေဝဇာတဿပိ အဿ ဘဂဝတော. ကထံ အတုလတာ ပညာယတီတိ အာဟ ‘‘တဒါဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဧကင်္ဂဏာနီ’’တိ ဧကတလာနိ. တဒါဟိ ဗောဓိသတ္တဿပုညာနုဘာဝေန အတိမဟန္တော ဩဘာသော ပါတုဗ္ဘဝတိ. = ဥဠာရော ဩဘာသော ပါတုရဟောသိ အတိက္ကမ္မဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝ=န္တိဟိ ဝုတ္တံ. တေန ဩဘာသေန ဖရိတာ သဗ္ဗေ ပထဝိ ပဗ္ဗတာဒယော ဇာတိဖလိကက္ခန္ဓာဝိယ သုပ္ပသန္နာ ဟောန္တိ. ဒသသဟဿ စက္ကဝါဠာနိ ဧကတလံ ဟုတွာ ပညာယန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနေကာနိ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနိ အဟေသု’’န္တိ. ‘‘ပရမာယ ပူဇာယာတိ ထုတိမင်္ဂလဝစနပူဇာယ. ‘‘လောကဿာ’’တိ သဗ္ဗ သတ္တလောကတော. ဧဝံ အစ္ဆမ္ဘိ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ ဓမ္မတာယ သဉ္စောဒိတတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ ‘‘အစ္ဆမ္ဘိဝါစ’’န္တိ ဝိသာရဒဝါစံ. အာသဘိံ ဝါစန္တိပိ ပါဌော. ဥတ္တမဝါစန္တိ အတ္ထော. ‘‘နိစ္ဆာရေသီ’’တိ ဥဒါဟရတိ. ဣဒမ္ပိ အနစ္ဆရိယံ, အညံ ပိတတော အစ္ဆရိယတရံ အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယဒါပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ပါရမိတာ ဂုဏေဟိ တေန သဒိသော ကောစိနတ္ထေဝ ထပေတွာ အညေ စ မဟာဗောဓိ သတ္တေတိ အဓိပ္ပာယော[Pg.15]. ‘‘အဿာ’’တိ တေန သဒိသဿ. ‘‘နတ္ထိဘာဝေါ ဒီပေတဗ္ဗော’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဒီပေတဗ္ဗော’’တိ ဗုဒ္ဓဝံသပါဠိတော အာဟရိတွာ ဒီပေတဗ္ဗော. ‘‘ကုတောသာဝကဗောဓိသတ္တာနံ သတသဟဿံ သက္ခိဿတီ’’တိ ယောဇနာ. ပါရမိယော ပကာရေနဝိစိနန္တိ ဧတေနာတိ ပါရမိပဝိစယော. ဉာဏံ. တံပနဉာဏံ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ဧဝ ဥပ္ပန္နံ နဟောတိ. ပစ္စေကဗောဓိသတ္တ သာဝကဗောဓိသတ္တာနံပိ ဥပ္ပန္နမေဝ. တဒေဝ စ သဗ္ဗေသံပိ ဗောဓိသတ္တာနံ နိယတဗျာကရဏပ္ပဋိလာဘေ ပဓာနကာရဏန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘သာဝကဗောဓိသတ္တာပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဗောဓိဝုစ္စတိဝိမောက္ခညာဏံ. အရိယမဂ္ဂဿေတံ နာမံ. ဗောဓိမှိသဇန္တိ လဂ္ဂန္တီတိ ဗောဓိသတ္တာ. ‘‘လဂ္ဂန္တီ’’တိ တပ္ပဋိလာဘတ္ထာယ နိယတ စိတ္တာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဗောဓိ အတ္ထာယ ပဋိပန္နာ သတ္တာ ဗောဓိသတ္တာတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ဗုဒ္ဓ သုညေပိလောကေ ကမ္မဿကတာဉာဏေ ဌတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မောက္ခဓမ္မပရိယေသိနော သတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သမ္ဘာရ ဓမ္မေ’’တိ ဒသဝိဓေ ပါရမိ ဓမ္မေ. ဝဋ္ဋံ အနုသရန္တိ အနုဂစ္ဆန္တီတိ ဝဋ္ဋာနုသာရိနော. ပထဝိယံ ပံသုစုဏ္ဏာနိ ဝိယ ပကတိယာ ဝပုထုဘူတာဇနာတိ ပုထုဇ္ဇနာ. မဟန္တာပုထုဇ္ဇနာတိ မဟာပုထုဇ္ဇနာ. ဝဋ္ဋာနုသာရိနော စ တေ မဟာပုထုဇ္ဇနာစာတိ သမာသော. တေသံ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. အယံ ဘာဝေါယေဝ တေသံ ဘူမီတိ စ ဝုစ္စတိ. အတ္ထတော ပန မောက္ခဓမ္မနိရပေက္ခတာ ဧဝ. အစ္ဆန္ဒိကတာတိပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဩက္ကန္တာ’’တိ ပဝိဋ္ဌာ. တယောနိယတာ, ဗောဓိသတ္တနိယတော စ စူဠသောတာပန္နနိယတော စ အရိယ သောတာပန္နနိယတော စ. တတ္ထ ဗောဓိသတ္တနိယတော ဗောဓိသမ္ဘာရဗလေန သိဒ္ဓေါ. စူဠသောတာပန္န နိယတော ပစ္စယာကာရာနုဗောဓညာဏဗလေန. အရိယသောတာပန္န နိယတော သောတာပတ္တိ မဂ္ဂညာဏ ဗလေန. တေသု ဗောဓိသတ္တနိယတော ဣဓ အဓိပ္ပေတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကေန ပရိယာယေနာ’’တိအာဒိ. ဝတ္တဗ္ဗမေဝနတ္ထိတေသံ ဒွိန္နံ ဗောဓိသတ္တာနံ ပါရမိ ပဝိစယညာဏ သမ္ပတ္တိယာ ဝိနာ နိယတဗျာကရဏ လာဘာ သင်္ကာယ ဧဝ အဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော.

ຄຳວ່າ “Atulo” ໝາຍເຖິງ ພຣະອົງເປັນຜູ້ບໍ່ມີໃຜປຽບໄດ້ດ້ວຍຜູ້ນັ້ນ ຫຼືວ່າ ຜູ້ນັ້ນທີ່ຈະສະເໝີດ້ວຍພຣະອົງບໍ່ມີ, ຍ່ອມໄດ້ອັດຖະທັງສອງຢ່າງນີ້. ໃນຄາຖາເຄື່ອງສາທົກ, ຄຳວ່າ “Paṭipuggalo” ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຜູ້ຕີສະເໝີ (ຄູ່ປຽບ). ເຖິງແມ່ນວ່າ ມັກຂະລິໂຄສານ ແລະປູຣະນະກັດສະປະ ເປັນຕົ້ນ ຈະປະຕິຍານຕົນແຍກກັນໄປວ່າ “ເຮົາເປັນພຣະສັບພັນຍູ ຜູ້ເຫັນທຸກສິ່ງ” ແລະ “ເຮົາເປັນພຣະສັມມາສັມພຸດທະ” ແລ້ວທ່ຽວຕີສະເໝີໄປກໍຕາມ, ແຕ່ໂດຍທາງທັມແລ້ວ ພວກເຂົາຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນເໝືອນດັ່ງກວດແລະກະເບື້ອງ ຢູ່ໃກ້ກັບພູເຂົາສິເນຣຸຣາດ. ຄຳວ່າ “Anacchariyaṃ” ມີອະທິບາຍວ່າ ຍັງບໍ່ຄວນອັດສະຈັນເທື່ອ. ຄຳວ່າ “Buddhabhūtassa” ໝາຍເຖິງ ຂອງຜູ້ບັນລຸຄວາມເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າແລ້ວ. ປະກອບຄວາມວ່າ “ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີໃຜປຽບໄດ້ ຂອງຜູ້ບັນລຸຄວາມເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າແລ້ວໃດ, ນັ້ນບໍ່ເປັນໜ້າອັດສະຈັນ”. ຫາກວ່າຂໍ້ນັ້ນບໍ່ເປັນໜ້າອັດສະຈັນ, ແລ້ວຂໍ້ໃດເລົ່າຈະເປັນໜ້າອັດສະຈັນ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “sampatijātassa” ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ “Sampatijātassa” ໝາຍເຖິງ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຫາກໍປະສູດໃນວັນນັ້ນເອງ. ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີໃຜປຽບໄດ້ ຈະປາກົດຢ່າງໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tadā hi” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Ekaṅgaṇāni” ໝາຍເຖິງ ເປັນລານດຽວກັນ (ພື້ນດຽວກັນ). ເພາະວ່າໃນເວລານັ້ນ ດ້ວຍປຸນຍານຸພາບຂອງພຣະໂພທິສັດ ແສງສະຫວ່າງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ. ຈິງຢູ່, ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ “ແສງສະຫວ່າງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໄດ້ປາກົດຂຶ້ນ ລ່ວງພົ້ນເທວານຸພາບຂອງເຫຼົ່າເທວະດາທັງຫຼາຍ”. ແຜ່ນດິນແລະພູເຂົາທັງປວງອັນແສງສະຫວ່າງນັ້ນແຜ່ໄປທົ່ວແລ້ວ ຍ່ອມຜ່ອງໃສຍິ່ງ ເໝືອນດັ່ງແທ່ງແກ້ວຜລຶກແທ້. ໝື່ນຈັກກະວານຍ່ອມປາກົດເປັນພື້ນດຽວກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຫຼາຍພັນຈັກກະວານໄດ້ເປັນລານດຽວກັນແລ້ວ”. ຄຳວ່າ “Paramāya pūjāya” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍການບູຊາດ້ວຍວາຈາສັນລະເສີນອັນເປັນມຸງຄຸນ. ຄຳວ່າ “Lokassa” ໝາຍເຖິງ ຈາກສັດຕະວະໂລກທັງປວງ. ອະທິບາຍວ່າ ພຣະອົງໄດ້ເປັ່ງວາຈາອັນບໍ່ສະທ້ານຢ້ານກົວຢ່າງນີ້ ເພາະຄວາມທີ່ຖືກທັມມະດາຕັກເຕືອນແລ້ວ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ “Acchambhivācaṃ” ໝາຍເຖິງ ວາຈາອັນແກ້ວກ້າ (ອົງອາດ). ມີບົດອ່ານວ່າ “Āsabhiṃ vācaṃ” ຄືກັນ, ໝາຍເຖິງ ວາຈາອັນປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ “Nicchāresi” ໝາຍເຖິງ ກ່າວອອກມາ (ເປັ່ງອອກມາ). ເພື່ອສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ຂໍ້ນີ້ກໍຍັງບໍ່ໜ້າອັດສະຈັນ, ແຕ່ມີຂໍ້ອື່ນທີ່ໜ້າອັດສະຈັນຍິ່ງກວ່ານີ້ອີກ, ທ່ານຈຶ່ງເລີ່ມຄຳວ່າ “Yadā pana” ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ຍົກເວັ້ນພຣະມະຫາໂພທິສັດອົງອື່ນໆໄວ້, ຜູ້ທີ່ຈະສະເໝີດ້ວຍພຣະອົງດ້ວຍຄຸນຄືບາຣະມີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ຄຳວ່າ “Assa” ໝາຍເຖິງ ຂອງຜູ້ສະເໝີດ້ວຍພຣະອົງນັ້ນ. ບົດວ່າ “Natthibhāvo dīpetabbo” (ຄວນສະແດງຄວາມບໍ່ມີ) ເປັນຄຳເຊື່ອມຄວາມ. ຄຳວ່າ “Dīpetabbo” ໝາຍເຖິງ ຄວນນຳມາຈາກພຣະບາລີພຸດທະວົງແລ້ວສະແດງໃຫ້ເຫັນ. ປະກອບຄວາມວ່າ “ແມ່ນແຕ່ແສນແຫ່ງສາວົກໂພທິສັດທັງຫຼາຍ ຈະສາມາດໄດ້ຢ່າງໃດ”. ທັມໃດທີ່ພຣະໂພທິສັດທັງຫຼາຍໃຊ້ພິຈາລະນາບາຣະມີໂດຍປະການຕ່າງໆ ເພາະເຫດນັ້ນ ທັມນັ້ນຊື່ວ່າ “ປາຣະມີປະວິຈະຍະ” (ການເລືອກເຟັ້ນບາຣະມີ) ຄື ຍານ. ກໍຍານນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະມະຫາໂພທິສັດທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແມ່ນແຕ່ແກ່ພຣະປັດເຈກໂພທິສັດແລະພຣະສາວົກໂພທິສັດທັງຫຼາຍຄືກັນ. ແລະເພື່ອສະແດງວ່າ ຍານນັ້ນເອງເປັນເຫດຕົ້ນຕໍໃນການໄດ້ຮັບພະຍາກອນອັນທ່ຽງແທ້ ຂອງພຣະໂພທິສັດທັງປວງ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Sāvakabodhisattāpi” ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ “Bodhi” ໝາຍເຖິງ ວິໂມກຂະຍານ. ນີ້ເປັນຊື່ຂອງອະລິຍະມັກ. ຜູ້ໃດຂ້ອງຢູ່ ຄື ຕິດພັນຢູ່ໃນໂພທິ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ “ໂພທິສັດ”. ຄຳວ່າ “Lagganti” มีອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ມີຈິດທ່ຽງແທ້ເພື່ອການໄດ້ບັນລຸໂພທິນັ້ນ. ຫຼືສັດທັງຫຼາຍຜູ້ປະຕິບັດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂພທິ ຊື່ວ່າ “ໂພທິສັດ” ດັ່ງນີ້ກໍຄວນ. ໝາຍຄວາມວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນໂລກທີ່ວ່າງເວັ້ນຈາກພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນກັມມັດສະກະຕາຍານ ແລ້ວສະແຫວງຫາທັມເປັນເຄື່ອງຫຼຸດພົ້ນຈາກວັດຕະທຸກ (ກໍຊື່ວ່າ ໂພທິສັດ). ຄຳວ່າ “Sambhāradhamme” ໝາຍເຖິງ ບາຣະມີທັມ 10 ປະການ. ຜູ້ໃດຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປຕາມ ຄື ໄປຕາມວັດຕະ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ “ວັດຕານຸສາຣີ” (ຜູ້ທ່ຽວໄປຕາມວັດຕະ). ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ໜາແໜ້ນໂດຍປົກກະຕິ ເໝືອນດັ່ງຝຸ່ນລະອອງເທິງແຜ່ນດິນ ຊື່ວ່າ “ปຸຖຸຊົນ”. ປຸຖຸຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ “ມະຫາປຸຖຸຊົນ”. ເປັນບົດສະມາດວ່າ “ວັດຕານຸສາຣີ ແລະມະຫາປຸຖຸຊົນ”. ວິເຄາະວ່າ ຄວາມເປັນແຫ່ງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄວາມເປັນນັ້ນເອງ ຍ່ອມຮຽກວ່າ ພູມຂອງພວກເຂົາ. ແຕ່ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ຄື ຄວາມບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ໃນໂມກຂະທັມນັ້ນເອງ. ຍ່ອມຮຽກວ່າ ຄວາມບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາ (ອັດສັນທິກະຕາ) ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Okkantā” ໝາຍເຖິງ ກ້າວລົງແລ້ວ (ເຂົ້າໄປແລ້ວ). ບຸກຄົນຜູ້ທ່ຽວແທ້ (ນິຍະຕະ) ມີ 3 ປະການ ຄື: ໂພທິສັດນιຍະຕະ, ຈູລະໂສດາບັນນິຍະຕະ, ແລະອະລິຍະໂສດາບັນນິຍະຕະ. ໃນບັນດາບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ, ໂພທິສັດນິຍະຕະ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງໂພທິສົມພານ. ຈູລະໂສດາບັນນິຍະຕະ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຍານທີ່ຮູ້ຕາມປັດຈະຍາການ (ປະຕິດຈະສະມຸບບາດ). ອະລિຍະໂສດາບັນນິຍະຕະ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງໂສດາປັດຕິມັກຄະຍານ. ໃນບັນດາບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ, ໂພທິສັດນິຍະຕະ ເປັນຜູ້ທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ekena pariyāyena” ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເຖິງເລີຍວ່າ ຄວາມສົງໄສໃນການໄດ້ຮັບພະຍາກອນອັນທ່ຽງແທ້ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຍານເຄື່ອງເລືອກເຟັ້ນບາຣະມີ ຂອງພຣະໂພທິສັດທັງສອງປະການນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ.

ပဒသိဒ္ဓိဝိစာရေယံ ဝုတ္တံ ဝိဘာဝနိယံ=တုလာယသမိတောတုလျော. တုလျော ဧဝ တုလောယကာရ လောပဝသေနာ=တိ. တံသန္ဓာယ ‘‘ယ ကာရဿဝါဝသေနာ’’တိ [Pg.16] ဝုတ္တံ. ယဉ္စဝုတ္တံ တတ္ထေဝ=အထဝါသမီတတ္ထေ အကာရပစ္စယဝသေန တုလာယသမီတောတုလော=တိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘အကာရဿဝါဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘တုလာယာ’’တိ လောကေ ဓာရဏတုလာသဒိသာယ ပညာယာတိ အတ္ထော. ‘‘သမီတော’’တိ သမံ ကတော. နဟိ တုလသဒ္ဒေါ ဘဝိတုံ နယုတ္တော. ယုတ္တော ဧဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ကထံ ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘တုလယိတု’’န္တိအာဒိံ. တတ္ထဟိ ‘‘တုလယိတုံ အသက္ကုဏေယျော’’တိဝစနေန တဿကမ္မသာဓနတ္တံဒဿေတိ. ‘‘ကမ္မသာဓနေနေဝါ’’တိ ပုဗ္ဗေ-တုလယိတဗ္ဗော အညေန သဟ ပမိတဗ္ဗောတိ တုလောတိ ဧဝံ ဣဓဝုတ္တေန ကမ္မ သာဓန ဝစနတ္ထေနေဝ. ‘‘တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော’’တိ တဿ ဝိဘာဝနိယံ ဝုတ္တဿ ဒုဝိဓဿ အတ္ထဿ သိဒ္ဓိတော. ‘‘တတော’’တိ တုလသဒ္ဒတော. စိန္တာယ ကိံ ပယောဇနံ အတ္ထိ. နတ္ထိယေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ဝဒတိ သီလေနာတိ ဝတ္တာ. ဝါဒီ ပုဂ္ဂလော. ဝတ္တုနော ဣစ္ဆာဝတ္တိစ္ဆာ. ဝတ္တုံ ဣစ္ဆာဝတ္တိစ္ဆာတိပိဝဒန္တိ. ဝတ္တိစ္ဆံ အနုဂတော သမ္မုတိ သင်္ကေတဝေါဟာရ သိဒ္ဓတ္တာတိ သမာသော. ‘‘ဧတ’’န္တိ ဧတံ ဒွိဓာသိဒ္ဓဝစနံ. ‘‘စေ’’တိ စေဝဒေယျ. ‘‘နာ’’တိ နယုတ္တံ. ‘‘ယထာသုတ’’န္တိ တုလ ဣတိ သုတံ. ‘‘ယုတ္တ’’န္တိ ယထာသုတ နိယာမေနေဝ ယုတ္တံ ဝဇ္ဇေတွာ. ‘‘အဿုတဿာ’’တိ ဓာရဏတုလာပရိယာယဿ ဣတ္ထိလိင်္ဂတုလာသဒ္ဒဿ. တတောယေဝယကာရ ယုတ္တဿတုလျသဒ္ဒဿ စ အဿုတဿ. ဣတ္ထိလိင်္ဂေသတိ, တတောပိ ဧကော အကာရောတိ ကတွာ သမီတတ္ထေ ဒုတီယော တဒ္ဓိတ အကာရောပိ အဿုတောယေဝနာမဟောတိ. ‘‘ပရိကပ္ပနာယာ’’တိ ပရိကပ္ပေတွာ ကထနာယ. ပယောဇနာဘာဝတော န ယုတ္တန္တိသမ္ဗန္ဓော. အတုလပဒံ.

ໃນການພິຈາລະນາຄວາມສຳເລັດແຫ່ງບົດນີ້, ມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິພາວິນີວ່າ “tulāya samito tulyo. tulyo eva tulo yakāra-lopa-vasena” (ບຸກຄົນໃດອັນຕາຊັ່ງວັດແທກແລ້ວ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ຕຸນຍະ. ບົດວ່າ ຕຸນຍະ ນັ້ນເອງ ເປັນ ຕຸລະ ເພາະການລຶບຍະອັກສອນ). ທ່ານໝາຍເຖິງຂໍ້ນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ya-kārassavā-vasena” (ຫຼືເພາະການລຶບຍະອັກສອນ). ແລະຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນັ້ນເອງວ່າ “athavā samītatthe akāra-paccaya-vasena tulāya samīto tulo” (ຫຼືວ່າ ໃນຄວາມໝາຍວ່າໃກ້ຄຽງ ເພາະປັດໄຈຄື ອະ-ປັດໄຈ ບຸກຄົນໃດອັນຕາຊັ່ງເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ຕຸລະ). ທ່ານໝາຍເຖິງຂໍ້ນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “akārassavā-vasena” (ຫຼືເພາະອະອັກສອນ). ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ “Tulāya” ມີອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍປັນຍາອັນສະເໝີດ້ວຍຕາຊັ່ງເຄື່ອງວັດແທກໃນໂລກ. ຄຳວ່າ “Samīto” ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ສະເໝີກັນແລ້ວ. ບໍ່ແມ່ນວ່າບົດວ່າ Tula ຈະເປັນໄປບໍ່ຄວນ. ອະທິບາຍວ່າ ຄວນແທ້ໆ. ຈະຮູ້ໄດ້ຢ່າງໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tulayituṃ” ເປັນຕົ້ນ. ຈິງຢູ່, ໃນບົດນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “tulayituṃ asakkuṇeyyo” (ບໍ່ສາມາດເພື່ອຈະຊັ່ງໄດ້) ຍ່ອມສະແດງຄວາມເປັນກັມມະສາທົນຂອງບົດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Kammasādhaneneva” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງກັມມະສາທົນ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ວ່າ “ອັນບຸກຄົນພຶງຊັ່ງ ຄື ພຶງວັດແທກຮ່ວມກັບຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕຸລະ” ໃນກ່ອນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Tadatthasiddhito” ໝາຍເຖິງ ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ 2 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິພາວິນີນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tato” ໝາຍເຖິງ ຈາກບົດວ່າ Tula ນັ້ນ. ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການຄິດ? ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ມີເລີຍ. ຜູ້ໃດຍ່ອມກ່າວໂດຍປົກກະຕິ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ “ວັດຕາ” (ຜູ້ກ່າວ) ຄື ບຸກຄົນຜູ້ເວົ້າ. ຄວາມປາດຖະໜາຂອງຜູ້ກ່າວ ຊື່ວ່າ “ວັດຕິດສາ” (ຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວ). ຫຼືກ່າວວ່າ ຄວາມປາດຖະໜາເພື່ອຈະກ່າວ ຊື່ວ່າ “ວັດຕິດສາ” ຄືກັນ. ເປັນບົດສະມາດວ່າ “ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງໂວຫານສົມມຸດແລະສັນຍາ ອັນເປັນໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາຂອງຜູ້ກ່າວ”. ຄຳວ່າ “Etaṃ” ໝາຍເຖິງ ຄຳທີ່ສຳເລັດແລ້ວໂດຍວິທີ 2 ປະການນີ້. ຄຳວ່າ “Ce” ຫາກຈະກ່າວ. ຄຳວ່າ “Na” ໝາຍເຖິງ ບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ “Yathāsutaṃ” ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຍິນມາວ່າ Tula ຢ່າງໃດ. ຄຳວ່າ “Yuttaṃ” ໝາຍເຖິງ ຍົກເວັ້ນຂໍ້ທີ່ຄວນໂດຍທຳນອງທີ່ໄດ້ຍິນມາແລ້ວນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Assutassa” ໝາຍເຖິງ ຂອງບົດວ່າ Tulā ທີ່ເປັນອິດຖີລີງ ອັນເປັນໄວພົດຂອງຕາຊັ່ງເຄື່ອງວັດແທກ ທີ່ບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນມາ. ແລະຂອງບົດວ່າ Tulya ທີ່ປະກອບດ້ວຍຍະອັກສອນ ທີ່ບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນມາຈາກບົດນັ້ນເອງ. ເມື່ອມີອິດຖີລີງຢູ່, ເພາະເຮັດໃຫ້ມີອະອັກສອນຕົວໜຶ່ງຈາກບົດນັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ອະປັດໄຈຕົວທີສອງໃນຕັດທິດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າໃກ້ຄຽງ ກໍຊື່ວ່າເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນມາຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Parikappanāya” ໝາຍເຖິງ ເພື່ອການກ່າວໂດຍການຄາດຄະເນ. ມີຄຳເຊື່ອມຄວາມວ່າ ເພາະບໍ່ມີປະໂຫຍດ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນ. (ຈົບບົດວ່າ Atula).

၆. ဧဝံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ ပဒတ္ထ သံဝဏ္ဏနံ ကတွာ ဣဒါနိ တေသံယေဝ အတ္ထုဒ္ဓါရသံဝဏ္ဏနံ ကရောန္တော ‘‘ဣမေဟိ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘သမ္ပဒါ’’တိ သမ္ပတ္တိယော. ‘‘ဗောဓိသမ္ဘာရသမ္ဘရဏံ နာမ’’ သမတိံ သပါရမီနံ ပရိပူရဏံ. ‘‘မဟာဝဇိရညာဏ’’န္တိ ဘဂဝတော အာသဝက္ခယညာဏမ္ပိ ဝုစ္စတိ. တဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဗုဒ္ဓဘာဝတ္ထာယ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာဝသေန ဆတ္တိံသ ကောဋိ သတသဟဿ သင်္ခါနံ ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနကပ္ဖလသမာပတ္တီနံ ပုဗ္ဗဘာဂ ဝိပဿနာဉာဏမ္ပိ မဟာဝဇိရညာဏန္တိ [Pg.17] ဝုစ္စတိ. သဗ္ဗမ္ပေတံ မဟာဋီကာယံ ဝုတ္တံ. ‘‘မဟာဗောဓိယာ’’တိ သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါနံ အဘိသမ္ဗောဓိ သင်္ခါတဿ အဂ္ဂမဂ္ဂညာဏဿ. ပဟိယျန္တိ ပဟာတဗ္ဗာ ဓမ္မာ ဧတေနာတိ ပဟာနံ. ပဇဟန္တိ ပဟာတဗ္ဗေဓမ္မေဧတေနာတိဝါ ပဟာနန္တိ ကတွာ တံ အဂ္ဂမဂ္ဂညာဏမ္ပိတံ ဝိပဿနာဉာဏမ္ပိ ပဟာနန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ပဟာနသမ္ပဒါယံ ဝါ သာ သင်္ဂဟိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စသီလာနိ. ပါဏာတိပါတဿ ပဟာနံသီလံ, ဝေရမဏိသီလံ, စေတသိကံသီလံ, သံဝရောသီလံ, အဝီတိက္ကမောသိလန္တိအာဒီသုဝိယ ဧတ္ထဟိ ပဟာနသီလံ နာမ ယထာ ဝုတ္တေန အတ္ထေန ဝေရမဏိသီလမေဝါတိ ယုဇ္ဇတိ. ပဟာနံ နာမ ကောစိဓမ္မော နဟောတီတိ အဓိပ္ပာယေ ပန သတိပဟာန သီသေန ပဟာနသာဓကံ တဒေဝဉာဏဒွယံ ဥပစာရေနပဟာနန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣတရထာ ပဟာနသမ္ပဒါ နာမ အသာရာ အဖလာတိ အာပဇ္ဇေယျာတိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓ ဗုဒ္ဓသာဝကာ ကိလေသေ ပဇဟန္တာပိ ဝါသနာယ သဟ အပ္ပဇဟနတော စိတ္တ သန္တာနေ မောဟဝါသနာယ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ သဗ္ဗညု ဘာဝံ နဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာ ယထာတေသံ ကိလေသပ္ပဟာနံ ပဟာနသမ္ပဒါ နာမ နဟောတိ. နတထာသဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနန္တိ အာဟ ‘‘သဟဝါသနာယာ’’တိအာဒိံ. ဝိဘာဝနိယံဉာဏသမ္ပဒါ ပထမံ ဝုတ္တာ. တတော ပဟာန သမ္ပဒါ. ဋီကာယံ ပန ပဟာနသမ္ပဒါ ပထမံ ဝုတ္တာ. တတော အဓိဂမ သမ္ပဒါနာမ ဝုတ္တာ. တတော ဉာဏသမ္ပဒါ. ပဟာနသမ္ပဒါယဉ္စ အဂ္ဂမဂ္ဂညာဏံ ဒဿိတံ. အဓိဂမ သမ္ပဒါတိ စ သဗ္ဗညုတညာဏပ္ပဋိလာဘော ဝုတ္တော. ဉာဏသမ္ပဒါယမ္ပန တေဟိ ဒွီဟိ ဉာဏေဟိ အဝသေသာနိဒသဗလညာဏာဒီနိသဗ္ဗညာဏာနိဒဿိတာနိ. ဣဓပိ ဋီကာနယမေဝ သမ္ဘာဝေန္တော ‘‘ပဟာနသမ္ပဒါယေဝပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏပ္ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ သဗ္ဗညုတညာဏဿပဒဋ္ဌာနံ, အာသန္န ကာရဏံ. ‘‘န ဟိ မဂ္ဂညာဏတော အညာ ပဟာနသမ္ပဒါနာမ အတ္ထိ’’. ပရမတ္ထတော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ=ပဟာနန္တိ ကောစိ ဓမ္မောနာမ နတ္ထိ အညတြ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ ပါဏာတိပါတာဒီနံ အနုပ္ပာဒမတ္တတော=တိ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ. ပဟာယကဓမ္မသမာဒါနေန ပန ပဟာတဗ္ဗ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒေါ နာမ ဧကောပဏီတ ဓမ္မောဟောတိ. ဧကံ သန္တိ ပဒံ ဟောတိ. တထာဟိ ဝုတ္တံ ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂေ=ဥပ္ပာဒေါ ဘယံ[Pg.18], အနုပ္ပာဒေါ ခေမန္တိ သန္တိပဒေ ဉာဏံ. ပဝတ္တိ ဘယံ, အပ္ပဝတ္တိ ခေမန္တိ သန္တိပဒေဉာဏ=န္တိ. တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ ပနတဒင်္ဂအနုပ္ပာဒေါ နာမ. ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ ဝိက္ခမ္ဘန အနုပ္ပာဒေါ နာမ. သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ သမုစ္ဆေဒ အနုပ္ပာဒေါ နာမာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣဓ ပန အနုပ္ပာဒ သမ္ပာပကံ ဝိပဿနာ ဉာဏဉ္စ မဂ္ဂညာဏဉ္စ ဥပစာရေန ပဟာနန္တိ အဓိပ္ပေတံ. ကသ္မာ, ဥပရိဉာဏ သမ္ပဒါဒီနံ ပစ္စယတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သမ္ပဒါသင်္ကရော’’တိ သမ္ပဒါသမ္ဘေဒေါ, သမ္ပဒါသမ္မိဿော. ‘‘ဉာယာဂတ’’န္တိ ယုတ္တိတော အာဂတံ. ‘‘သီလာဒိဂုဏေဟီ’’တိ သီလ သမာဓိ ပညာ ဝိမုတ္တိ ဝိမုတ္တိညာဏဒဿန ဂုဏေဟိ. ‘‘ဣဒ္ဓိဓမ္မေဟီ’’တိ ဣဒ္ဓိဝိဓာဘိညာဒီဟိ ဣဒ္ဓိဂုဏေဟိ. ‘‘လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနပ္ပဋိမဏ္ဍိတဿာ’’တိ ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ စ အသီတိ ခုဒ္ဒကလက္ခဏေဟိ စ ပဋိမဏ္ဍိတဿ. ‘‘အာသယော’’တိ စိတ္တ သန္တာနေ အဓိသယိတော ဣစ္ဆာဝိသေသော. ‘‘အဇ္ဈာသယဿာ’’တိ အလောဘဇ္ဈာသယာဒိကဿအဇ္ဈာသယဿ. ‘‘ဥဠာရတာ’’တိ ပဏီတတာ. ‘‘ဟိတဇ္ဈာသယတာ’’တိဟိတကာမတာ. အပရိပါက ဂတိန္ဒြိယာနံ သတ္တာနံ ဣန္ဒြိယပရိပါကကာလာဂမနဉ္စ ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘အဘိညာတာန’’န္တိ အတိပါကဋာနံ. ‘‘ဒွေပဟာနသမ္ပဒါ’’တိ ဒွေပဟာန သမ္ပဒါ ဉာဏသမ္ပဒါ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပဒေ. ‘‘သာမံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈီ’’တိ ဧတ္ထ အဘိသမ္ဗောဓိသင်္ခါတံ အဂ္ဂမဂ္ဂညာဏံ ဂဟိတံ. တဉ္စ ပဟာနကိစ္စပ္ပဓာနံ ဟောတိ. ‘‘တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော’’တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏံ. ‘‘ဗလေသု စ ဝသိဘာဝ’’န္တိ ဧတ္ထ ဒသဗလညာဏာနိ ဂဟိတာနိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒွေ…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပဒေနဝိဘာဝိတာ’’တိ.

໖. ເມື່ອໄດ້ພັນລະນາອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ແຫ່ງບົດທັງສອງຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະພັນລະນາການຖອດຖອນເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທັງສອງນັ້ນເອງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “imehi panā” (ກໍດ້ວຍທຳເຫຼົ່ານີ້) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ບົດວ່າ “sampadā” ໄດ້ແກ່ ສົມບັດທັງຫຼາຍ (ຄວາມເຖິງພ້ອມ). ບົດວ່າ “Bodhisambhārasambharaṇaṃ nāma” (ທີ່ຊື່ວ່າການສັ່ງສົມໂພທິສົມພານ) ໄດ້ແກ່ ການບຳເພັນບາລະມີ 30 ທັດ ໃຫ້ບໍລິບູນ. ບົດວ່າ “Mahāvajiraññāṇaṃ” (ມະຫາວະຊິຣະຍານ) ນີ້ ແມ້ແຕ່ອາສະວັກຂະຍະຍານ (ຍານເປັນເຄື່ອງສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ) ຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ກໍຮຽກວ່າ ມະຫາວະຊິຣະຍານ. ແມ້ແຕ່ ວິປັດສະນາຍານໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ ແຫ່ງຜົນສະມາບັດທີ່ຊົງເຂົ້າຢູ່ເປັນປະຈຳທຸກໆ ວັນ ອັນມີປະມານ 36 ໂກດແສນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸປະທະທຳມະວິປັດສະນາ ເພື່ອຄວາມເປັນພະພຸດທະເຈົ້າ ໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງອາສະວັກຂະຍະຍານນັ້ນ ກໍຮຽກວ່າ ມະຫາວະຊິຣະຍານ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳທັງໝົດນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນມະຫາທິກາ. ບົດວ່າ “Mahābodhiyā” (ແກ່ມະຫາໂພທິ) ໄດ້ແກ່ ພະອະລິຍະມັກຄະຍານອັນເລີດ ທີ່ຮຽກວ່າ ອະພິສຳໂພທິ ຂອງພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ທຳທັງຫຼາຍທີ່ຄວນລະ ຍ່ອມຖືກລະດ້ວຍຍານນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຍານນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະຫານະ (ເຄື່ອງລະ). ຫຼືວ່າ ຍ່ອມລະທຳທີ່ຄວນລະດ້ວຍຍານນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະຫານະ, ເພາະເຮັດໃຫ້ເປັນເຄື່ອງລະຢ່າງນີ້ ແມ້ອະລິຍະມັກຄະຍານນັ້ນ ແລະ ແມ້ວິປັດສະນາຍານນັ້ນ ກໍຮຽກວ່າ ປະຫານະ, ດ້ວຍອະທິບາຍນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຫຼືວ່າ ຄວາມເຖິງພ້ອມນັ້ນ ສົງເຄາະເຂົ້າໃນປະຫານະສົມບັດ” ດັ່ງນີ້. ສີລ 5. ເໝືອນຢ່າງໃນຄຳທັງຫຼາຍມີອາທິວ່າ ສີລຄືການລະເວັ້ນຈາກປານາຕິບາດ, ສີລຄືເຈດຕະນາວິຣັດ, ສີລຄືເຈຕະສິກ, ສີລຄືຄວາມສັງວອນ, ສີລຄືການບໍ່ລ່ວງລະເມີດ ດັ່ງນີ້, ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຫານะສີລ ຍ່ອມຄວນແກ່ຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນເວຣະມະນີສີລ (ສີລຄືການງົດເວັ້ນ) ນັ້ນເອງ ໂດຍເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ. ແຕ່ໂດຍອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ປະຫານະ (ການລະ) ນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສະພາວະທຳຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຍານທັງສອງນັ້ນເອງ ທີ່ເປັນເຄື່ອງເຮັດການລະໃຫ້ສຳເລັດ ໂດຍມີການລະເປັນປະທານ ຈຶ່ງຄວນຖືເອົາວ່າເປັນ ປະຫານະ ໂດຍອຸປະຈາຣະ. ເພາະຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ກໍຈະກາຍເປັນວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຫານະສົມບັດ ນັ້ນ ບໍ່ມີສາລະແກ່ນສານ ແລະ ບໍ່ມີຜົນ. ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພະພຸດທະສາວົກທັງຫຼາຍ ແມ້ຈະລະກິເລດໄດ້ ແຕ່ເພາະບໍ່ໄດ້ລະພ້ອມດ້ວຍວາສະໜາ ແລະ ເພາະຄວາມທີ່ໂມຫະວາສະໜາຍັງຄົງມີຢູ່ໃນຈິດສັນດານ ຈຶ່ງບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນພະສັບພັນຍູ. ເພາະເຫດນັ້ນ ການລະກິເລດຂອງພະອະລິຍະບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າ ປະຫານະສົມບັດ ເໝືອນຢ່າງຂອງພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າ. ແຕ່ຂອງພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “sahavāsanāya” (ພ້ອມດ້ວຍວາສະໜາ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວິພາວິນີ ທ່ານກ່າວ ຍານະສົມບັດ ກ່ອນ, ຖັດຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວ ປະຫານະສົມບັດ. ແຕ່ໃນທິກາ ທ່ານກ່າວ ປະຫານະສົມບັດ ກ່ອນ, ຖັດຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວ ອະທິຄະມະສົມບັດ, ຖັດຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວ ຍານະສົມບັດ. ແລະ ໃນປະຫານະສົມບັດນັ້ນ ທ່ານສະແດງອະລິຍະມັກຄະຍານອັນເລີດໄວ້. ສ່ວນທີ່ຊື່ວ່າ ອະທິຄະມະສົມບັດ ນັ້ນ ທ່ານກ່າວເຖິງການໄດ້ສະເພາະເຊິ່ງພະສັບພັນຍຸຕະຍານ. ສ່ວນໃນຍານະສົມບັດ ທ່ານສະແດງຍານທັງປວງທີ່ເຫຼືອ ມີທະສະພະລະຍານເປັນຕົ້ນ ນອກຈາກຍານທັງສອງນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ແມ້ເມື່ອຈະສະໜັບສະໜູນແນວທາງແຫ່ງທິກາ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “pahānasampadāyeva pana” (ກໍແຕ່ໃນປະຫານະສົມບັດນັ້ນແລ້ວ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Sabbaññutaññāṇappadaṭṭhānaṃ” ໄດ້ແກ່ ເປັນປະທັດຖານ ຄື ເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດແຫ່ງພະສັບພັນຍຸຕະຍານ. ບົດວ່າ “Na hi maggaññāṇato aññā pahānasampadā nāma atthi” (ເພາະວ່າ ປະຫານະສົມບັດຢ່າງອື່ນ ນອກຈາກມັກຄະຍານ ບໍ່ມີເລີຍ). ມີອະທິບາຍວ່າ ໂດຍປໍຣະມັດແລ້ວ ບໍ່ມີເລີຍ. ແລະ ຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະມີມາໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກວ່າ “ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຫານະ (ການລະ) ນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສະພາວະທຳຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ນອກຈາກຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍມີປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນ ຕາມປະການທີ່ກ່າວແລ້ວ”. ແຕ່ຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳທີ່ຄວນລະ ດ້ວຍການສະມາທານທຳທີ່ເປັນເຄື່ອງລະ ຍ່ອມເປັນທຳອັນປະນີດຢ່າງໜຶ່ງ, ຍ່ອມເປັນສັນຕິບົດ (ບົດອັນສະຫງົບ) ຢ່າງໜຶ່ງ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີປະຕິສຳພິທາມັກວ່າ “ຄວາມເກີດຂຶ້ນເປັນໄພ, ຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນເປັນຄວາມກະເສມ ດັ່ງນີ້ ເປັນຍານໃນສັນຕິບົດ; ຄວາມເປັນໄປເປັນໄພ, ຄວາມບໍ່ເປັນໄປເປັນຄວາມກະເສມ ດັ່ງນີ້ ເປັນຍານໃນສັນຕິບົດ”. ສ່ວນຕະທັງຄະປະຫານ ກໍຄື ຕະທັງຄະອະນຸບາດ (ຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນຊົ່ວຄາວ). ວິກຂັມພະນະປະຫານ ກໍຄື ວິກຂັມພະນະອະນຸບາດ (ຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການຂົ່ມໄວ້). ສະມຸດເຊທະປະຫານ ກໍຄື ສະມຸດເຊທະອະນຸບາດ (ຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການຕັດຂາດ) ດັ່ງນີ້ ຄວນກ່າວຢ່າງນີ້. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານປະສົງເອົາ ວິປັດສະນາຍານ ແລະ ມັກຄະຍານ ອັນເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ວ່າເປັນ ປະຫານະ ໂດຍອຸປະຈາຣະ. ເພາະເຫດໃດ? ພຶງຊາບວ່າ ເພາະເປັນປັດໄຈແກ່ຍານະສົມບັດເປັນຕົ້ນໃນເບື້ອງບົນ. ບົດວ່າ “Sampadāsaṅkaro” ໄດ້ແກ່ ຄວາມປົນເປກັນແຫ່ງສົມບັດ, ຄວາມລະຄົນກັນແຫ່ງສົມບັດ. ບົດວ່າ “Ñāyāgataṃ” ໄດ້ແກ່ ມາແລ້ວໂດຍເຫດຜົນອັນສົມຄວນ. ບົດວ່າ “Sīlādiguṇehi” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄຸນທັງຫຼາຍມີສີລ, ສະມາທິ, ປັນຍາ, ວິມຸດຕິ ແລະ ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະ. ບົດວ່າ “Iddhidhammehi” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄຸນຄືລິດທິ ມີອິດທິວິທະອະພິນຍາເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Lakkhaṇānubyañjanappaṭimaṇḍitassa” ໄດ້ແກ່ ຂອງພະອົງຜູ້ປະດັບປະດາແລ້ວດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ 32 ປະການ ແລະ ອະນຸພະຍັນຊະນະ 80 ປະການ. ບົດວ່າ “Āsayo” ໄດ້ແກ່ ຄວາມປາດຖະໜາເປັນພິເສດທີ່ນອນເນື່ອງຢູ່ໃນຈິດສັນດານ. ບົດວ່າ “Ajjhāsayassa” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງອັດທະຍາໄສ ມີອະໂລພັດທະຍາໄສເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Uḷāratā” ໄດ້ແກ່ ຄວາມປະນີດ. ບົດວ່າ “Hitajjhāsayatā” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ປາດຖະໜາປະໂຫຍດເກື້ອກູນ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ຄວນກ່າວເຖິງການມາເຖິງແຫ່ງການແກ່ກ້າແຫ່ງອິນຊີ ຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ມີອິນສີຍັງບໍ່ທັນແກ່ກ້າ. ບົດວ່າ “Abhiññātānaṃ” ໄດ້ແກ່ ປາກົດແຈ້ງຢ່າງຍິ່ງ. ບົດວ່າ “Dve pahānasampadā” ໄດ້ແກ່ ສົມບັດສອງຢ່າງ ຄື ປະຫານະສົມບັດ ແລະ ຍານະສົມບັດ. ໃນບົດວ່າ Sammāsambuddha, ຄຳວ່າ “Sāmaṃ saccāni abhisambujjhi” (ຕັດສະຮູ້ສັດຈະທຳທັງຫຼາຍດ້ວຍພະອົງເອງ) ໃນຄຳນີ້ ທ່ານຖືເອົາອະລິຍະມັກຄະຍານອັນເລີດ ທີ່ຮຽກວ່າ ອະພິສຳໂພທິ, ແລະ ມັກຄະຍານນັ້ນ ມີກິດຄືການລະເປັນປະທານ. ຄຳວ່າ “Tattha ca sabbaññutaṃ patto” (ແລະ ໃນທຳນັ້ນ ພະອົງເຖິງຄວາມເປັນພະສັບພັນຍູ) ໃນຄຳນີ້ ໄດ້ແກ່ ພະສັບພັນຍຸຕະຍານ. ຄຳວ່າ “Balesu ca vasibhāvaṃ” (ແລະ ຄວາມເປັນຜູ້ມີອຳນາດໃນພະກຳລັງທັງຫຼາຍ) ໃນຄຳນີ້ ທ່ານຖືເອົາທະສະພະລະຍານທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ສົມບັດສອງຢ່າງ... ລະຄົນກັນ... ສະແດງໄວ້ແລ້ວດ້ວຍບົດວ່າ Sammāsambuddha” ດັ່ງນີ້.

သမ္ပဒါနိဋ္ဌိတာ.

ຈົບເລື່ອງສົມບັດ.

၇. သသဒ္ဓမ္မဂဏုတ္တမပဒေ. ယထာ=သသံဃံလောကနာယကံ နမဿိဿံ=တိ ဧတ္ထသဟသဒ္ဒဿ သမဝါယတ္ထတ္တာ အဟံလောကနာယကဉ္စ သံဃဉ္စ နမဿိဿန္တိ ဧဝံ သမဝါယတ္ထော ဝိညာယတိ. တထာ ဣဓပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဉ္စသဒ္ဓမ္မဉ္စ ဂဏုတ္တမဉ္စ အဘိဝါဒိယာမီတိ ဧဝံ ကိရိယာသမဝါယတ္ထော သဟသဒ္ဒေန ဒီပိတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဒူရတောဟံ…ပေ… ဧဝမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣဒ’’န္တိ သသဒ္ဓမ္မဂဏုတ္တမပဒံ. ဧတ္ထ [Pg.19] စ‘‘သမဝါယော’’တိ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဗဟူနံ ဝါ အတ္ထာနံ ဧကသ္မိံ ဒဗ္ဗေဝါ ဂုဏေဝါကိရိယာယဝါသမံ အဝေစ္စ အယနံပဝတ္တနံ သမဝါယော. ပစ္စာနုတာပ ပစ္စာနုမောဒနာဒိဌာနေသု=အဟံ ပုဗ္ဗေဒါနံ နဒဒိဿံ, သီလံ နရက္ခိဿံ. - အနေကဇာတိ သံသာရံ သန္ဓာဝိဿ=န္တိအာဒိနာ အတီတေပိကာလေ အနာဂတဝစနံ ပယုဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘နမဿိဿ’’န္တိ နမဿိံတိ. ‘‘ဂုဏီဘူတာန’’န္တိ သမာသပဒေ ဝိသေသနဘူတာနံ, အပ္ပဓာနဘူတာနန္တိ အတ္ထော. အဗ္ဘူတ တဗ္ဘာဝေစာယံ ဤကာရော. ယထာ, ကာကော သေတီ ဘဝတိ, ဗကော ကဏှီဘဝတီတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သေတီ ဘဝတီ’’တိ အသေတပုဗ္ဗော သေတောဘဝတိ. ‘‘ကဏှီဘဝတီ’’တိ အကဏှပုဗ္ဗော ကဏှောဘဝတီတိ အတ္ထော. တထာ ဣဓပိ. ဗုဒ္ဓံ ဓမ္မဉ္စ သံဃဉ္စဝန္ဒိတွာ-တိအာဒီသု ဝိသုံဝိသုံ ပဓာနတ္တာ အဂုဏဘူတာပိ ဓမ္မသံဃာ ဣဓသမာသပဒေ အညပဒတ္ထဿဂုဏဘူတာဟောန္တိ. အယံ အဗ္ဘူတတဗ္ဘာဝတ္ထော နာမ. ‘‘အဘိဝါဒိတဘာဝေါ’’တိ ဝုတ္တေ တပစ္စယဿ ဗဟုလံ အတီတကာလဝိသယတ္တာ ပုဗ္ဗေဂန္ထာရမ္ဘကာလေ ဓမ္မ သံဃာနံပိ ထေရဿ ဝန္ဒနာသိဒ္ဓိ ဒဿိတာ ဟောတိ. ‘‘အဘိဝါဒေတဗ္ဗ ဘာဝေါ’’တိ ဝုတ္တေပန တဗ္ဗပစ္စယဿကာလသာမညဝိသယတ္တာန တထာ ဒဿိတာ ဟောတိ. ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ, သီလံ ရက္ခိတဗ္ဗန္တိအာဒီသု ဝိယ ဓမ္မသံဃာနာမသဗ္ဗကာလံပိ အဘိဝါဒေတဗ္ဗာတိ. ဧဝံ ဓမ္မသံဃာနံ သဗ္ဗကာလံပိ အဘိဝါဒနာရဟဂုဏော ဧဝ ဒဿိတောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ, ‘‘အဘိဝါဒန’’န္တိ ဣဒံ ကိရိယာသမဝါယဒဿနတော ဝုတ္တံ. ကာလဝိသေသံ ပန နဒီပေတိယေဝ. ‘‘အတ္တနော နိဒဿနေနာ’’တိ သပုတ္တဒါရော အာဂတောတိ အတ္တနာ နီဟရိတွာ ဒဿိတေန ပယောဂေန. သောဟိ ပယောဂေါ ကိရိယာ သမဝါယဿေဝ. နဂုဏသမဝါယဿာတိ. ဧတ္ထ စ ထေရဿ ဝန္ဒနာဝစနေ ထေရော ဣမေဟိ ယေဝပဒေဟိ ရတနတ္တယံတီဟိဒွါရေ ဟိဝန္ဒတီတိ ဂဟေတွာ ‘‘အဘိဝါဒိယာ’’တိ ဧတ္ထ အဘိဝါဒိယာဓီတိ စ အတ္ထံ နီဟရန္တိ. အပ္ပဓာန ကိရိယာပဒေ ပန တဒတ္ထ နီဟရဏံ အသမ္ဘာဝေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အပိစာ’’တိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အတ္ထဇောတနေ အယံ နိပါတသမုဒယော. ‘‘ဂန္ထပ္ပဋိညာယာ’’တိ ဂန္ထပ္ပဋိညာဝစနေန. ‘‘သဟဃဋေတွာ’’တိ ဧကတော သမ္ဗန္ဓိတွာ.

໗. ໃນບົດວ່າ Sasaddhammagaṇuttama. ເໝືອນຢ່າງໃນຄຳວ່າ “sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ namassissaṃ” (ຂ້າພະເຈົ້າຈັກນອບນ້ອມພະໂລກະນາຍົກ ພ້ອມດ້ວຍພະສົງ), ໃນຄຳນີ້ ເພາະສະຫະສັບ (ຄຳວ່າ ສະຫະ) ມີອັດຖະວ່າ ຄວາມຮ່ວມກັນ (ສະມະວາຍະ), ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄວາມຮ່ວມກັນ ຈຶ່ງປາກົດຢ່າງນີ້ວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າຈັກນອບນ້ອມພະໂລກະນາຍົກດ້ວຍ ຈັກນອບນ້ອມພະສົງດ້ວຍ”. ໃນທີ່ນີ້ກໍເໝືອນກັນ ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄວາມຮ່ວມກັນໃນກິຣິຍາ ຢ່າງນີ້ວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າຂໍອະພິວາດພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າດ້ວຍ ພະສັດທຳດ້ວຍ ພະສົງຜູ້ເປັນໝູ່ຄະນະອັນເລີດດ້ວຍ” ອັນສະຫະສັບສະແດງໄວ້ແລ້ວ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “dūratohaṃ... ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມນີ້ ໂດຍປະການຢ່າງນີ້” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Idaṃ” ໄດ້ແກ່ ບົດວ່າ Sasaddhammagaṇuttama. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ “ສະມະວາຍະ” (ຄວາມຮ່ວມກັນ) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າເຖິງ ແລະ ການເປັນໄປສະເໝີກັນ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມສອງຢ່າງ ສາມຢ່າງ ຫຼື ຫຼາຍຢ່າງ ໃນເນື້ອສານ (ທາດ) ດຽວກັນ ຫຼື ໃນຄຸນດຽວກັນ ຫຼື ໃນກິຣິຍາດຽວກັນ. ໃນສະຖານະການທັງຫຼາຍ ມີການເດືອດຮ້ອນໃຈໃນພາຍຫຼັງ ແລະ ການອະນຸໂມທະນາໃນພາຍຫຼັງເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ “ໃນກ່ອນ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ໃຫ້ທານ, ບໍ່ໄດ້ຮັກສາສີລ, ໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປແລ້ວໃນສັງສານວັດມີຊາດເປັນອະເນກ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ເພາະມີການໃຊ້ຄຳບອກອະນາຄົດຕະການ ແມ້ໃນອະດີດຕະການ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “namassissaṃ” ໄດ້ແກ່ “namassiṃ” (ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ນອບນ້ອມແລ້ວ). ບົດວ່າ “Guṇībhūtānaṃ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເປັນວິເສດສະນະ (ບົດຂະຫຍາຍ) ໃນສະມາດສະບົດ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ເປັນສ່ວນບໍ່ສຳຄັນ (ບົດຮອງ). ອີກາຣะປັດໄຈ (ສະຫຼະ ອີ) ນີ້ ລົງໃນອັດຖະແຫ່ງ ອັບພູຕະຕັບພາວະ (ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍເປັນ). ເໝືອນຢ່າງໃນຄຳວ່າ “kāko setī bhavati” (ກາ ກາຍເປັນສີຂາວ), “bako kaṇhībhavati” (ຢາງ ກາຍເປັນສີດຳ) ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “setī bhavati” ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍຂາວມາກ່ອນ ກາຍເປັນສີຂາວ. ຄຳວ່າ “kaṇhībhavati” ມີອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍດຳມາກ່ອນ ກາຍເປັນສີດຳ. ໃນທີ່ນີ້ກໍເໝືອນກັນ. ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີອາທິວ່າ “ໄຫວ້ພະພຸດ ພະທຳ ແລະ ພະສົງແລ້ວ” ແມ້ພະທຳ ແລະ ພະສົງ ຈະບໍ່ແມ່ນສ່ວນຮອງ ເພາະມີຄວາມສຳຄັນແຍກກັນຕ່າງຫາກ, ແຕ່ໃນສະມາດສະບົດນີ້ ຍ່ອມເປັນສ່ວນຮອງແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດອື່ນ. ນີ້ຊື່ວ່າ ອັດຖະແຫ່ງອັບພູຕະຕັບພາວະ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Abhivāditabhāvo” (ຄວາມເປັນຜູ້ອັນອະພິວາດແລ້ວ), ເພາະ ຕະປັດໄຈ ໂດຍຫຼາຍມີອະດີດຕະການເປັນວິໄສ, ຈຶ່ງເປັນອັນສະແດງຄວາມສຳເລັດແຫ່ງການໄຫວ້ພະທຳ ແລະ ພະສົງ ຂອງພະເຖລະ ໃນເວລາເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ງຄຳພີໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ “Abhivādetabbabhāvo” (ຄວາມເປັນຜູ້ອັນຄວນອະພິວາດ), ເພາະ ຕັບພະປັດໄຈ ມີການທົ່ວໄປໃນການທັງສາມເປັນວິໄສ, ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ຢ່າງນັ້ນ. ເໝືອນຢ່າງໃນຄຳທັງຫຼາຍວ່າ “ທານ ຄວນໃຫ້, ສີລ ຄວນຮັກສາ” ດັ່ງນີ້, ພະທຳ ແລະ ພະສົງ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນອະພິວາດໃນທຸກເມື່ອ. ເພື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ທ່ານສະແດງແຕ່ຄຸນອັນຄວນແກ່ການອະພິວາດໃນທຸກເມື່ອ ແຫ່ງພະທຳ ແລະ ພະສົງ ຢ່າງນີ້, ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “tattha” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ບົດວ່າ “abhivādanaṃ” ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະສະແດງຄວາມຮ່ວມກັນໃນກິຣິຍາ. ແຕ່ບໍ່ໄດ້ສະແດງການອັນເປັນພິເສດເລີຍ. ບົດວ່າ “Attano nidassanena” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປະໂຍກ (ວິທີການ) ທີ່ຕົນເອງຍົກຂຶ້ນສະແດງ ວ່າ “ເຂົາມາພ້ອມດ້ວຍບຸດ ແລະ ພັນລະຍາ”. ເພາະວ່າ ປະໂຍກນັ້ນ ເປັນໄປເພື່ອຄວາມຮ່ວມກັນໃນກິຣິຍາເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມຮ່ວມກັນໃນຄຸນ. ແລະ ໃນຄຳນະມັດສະການຂອງພະເຖລະນີ້ ບາງທ່ານຖືເອົາວ່າ ພະເຖລະຍ່ອມໄຫວ້ພະຣັດຕະນະໄຕດ້ວຍທະວານທັງສາມ ດ້ວຍບົດເຫຼົ່ານີ້ເອງ, ຈຶ່ງຖອດຖອນເນື້ອຄວາມໃນບົດວ່າ “abhivādiya” ນີ້ວ່າ “abhivādiyā dhi” (ຕັ້ງຈິດອະພິວາດແລ້ວ) ດັ່ງນີ້ກໍມີ. ແຕ່ເພາະບໍ່ອາດຈະຖອດຖອນເນື້ອຄວາມນັ້ນໃນກິຣິຍາບົດທີ່ບໍ່ສຳຄັນ (ບົດຮອງ) ໄດ້, ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “api ca” (ອີກຢ່າງໜຶ່ງ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ບົດວ່າ “api ca” ນີ້ ເປັນນິບາດສະມຸດ (ກຸ່ມຄຳນິບາດ) ໃນການສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ ຍັງມີຄຳທີ່ຄວນກ່າວຢູ່ບາງຢ່າງ. ບົດວ່າ “Ganthappaṭiññāya” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄຳປະຕິນຍາໃນການແຕ່ງຄຳພີ. ບົດວ່າ “Sahaghaṭetvā” ໄດ້ແກ່ ເຊື່ອມໂຍງເຂົ້າກັນເປັນອັນດຽວ.

ဝစနတ္ထေ[Pg.20]. သဓနော ပုရိသော, ဓနဝါပုရိသော-တိ အာဒယော သမာသတဒ္ဓိတသဒ္ဒါ ယေဘူယျေန အတိဿယတ္ထ ဒီပကာ ဟောန္တိ. နဟိ အပ္ပကေန ဓနေန တထာ ဝေါဟရန္တိ. တသ္မာ ဣဓာပိ တထာ ရူပံ အတိဿယတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္တနာနိမ္မိတေန…ပေ… သရဏဘူတေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ, ‘‘အတ္တနာနိမ္မိတေနာ’’တိ အတ္တနာ ဥပ္ပာဒိတေန. ‘‘နဟီ’’တိအာဒိနာ တဒတ္ထမေဝ ဗျတိရေကတော ဝိဝရတိ. တတ္ထ, ‘‘ပရနိမ္မိတေနာ’’တိ ဗုဒ္ဓနိမ္မိတေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တထာ ထောမန’’န္တိ သသဒ္ဓမ္မ ဂဏုတ္တမန္တိ ထောမနံ. ‘‘ဣဒံပီ’’တိ ဒုတီယတ္ထ သမ္ပိဏ္ဍနေ အယံပိကာရော. နကေဝလံ ပုရိမပဒဒွယမေဝ သတ္ထု အသာဓာရဏဂုဏပဒံ ဟောတိ. အထ ခေါ ဣဒံပိ ပဒံ သတ္ထု ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒီဟိ အသာဓာရဏ ပဒမေဝဟောတီတိ ယောဇနာ.

ໃນວິເຄາະ (ຄວາມໝາຍແຫ່ງຄຳ). ຄຳສະມາດ ແລະ ຄຳຕັດທິດທັງຫຼາຍ ມີອາທິວ່າ “sadhano puriso” (ຊາຍຜູ້ມີຊັບ), “dhanavā puriso” (ຊາຍຜູ້ມີຊັບ) ໂດຍຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງສະແດງເນື້ອຄວາມອັນຍິ່ງຍວດ (ອະຕິສະຍັດຖະ). ເພາະວ່າ ເຂົາເຈົ້າຈະບໍ່ຮຽກຄົນທີ່ມີຊັບພຽງເລັກນ້ອຍ ດ້ວຍຄຳຢ່າງນັ້ນເລີຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ກໍເໝືອນກັນ ເພື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມອັນຍິ່ງຍວດມີປະການຢ່າງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “attanā nimmitena... ເປັນທີ່ເພິ່ງ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ບົດວ່າ “attanā nimmitena” ໄດ້ແກ່ ອັນຕົນເອງເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ທ່ານຂະຫຍາຍຄວາມແຫ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນເອງ ໂດຍທາງປະຕິເສດ (ວະຕິເຣກະ) ດ້ວຍຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “na hi” (ເພາະວ່າ ບໍ່ແມ່ນ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ບົດວ່າ “paranimmitena” ມີອະທິບາຍວ່າ ອັນພະພຸດທະເຈົ້າພະອົງອື່ນນິມິດໃຫ້. ບົດວ່າ “Tathā thomanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການສັນລະເສີນວ່າ Sasaddhamma gaṇuttama (ພ້ອມດ້ວຍພະສັດທຳ ແລະ ພະສົງຜູ້ເປັນໝູ່ຄະນະອັນເລີດ). ບົດວ່າ “Idaṃ pi” ໃນຄຳນີ້ ອັກສອນ ປິ (pi) ລົງໃນອັດຖະແຫ່ງການຮວບຮວມເນື້ອຄວາມທີສອງ. ບໍ່ແມ່ນແຕ່ພຽງບົດທັງສອງໃນເບື້ອງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເປັນບົດສະແດງພະຄຸນອັນບໍ່ທົ່ວໄປ (ອະສາທາຣະນະຄຸນ) ຂອງພະສາດສະດາ. ແຕ່ທີ່ແທ້ແລ້ວ ແມ້ບົດນີ້ ກໍເປັນບົດອັນບໍ່ທົ່ວໄປຂອງພະສາດສະດາ ກັບພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນດຽວກັນ ດັ່ງນີ້ ເປັນການປະກອບຄວາມ.

ဓမ္မဝစနတ္ထေ. ‘‘ဓာရေတီ’’တိ ဝဟတိ. ဂါထာယံ ‘‘ရက္ခတီ’’တိ အပါယာဒိဒုက္ခတောရက္ခတိ. ‘‘ယေသ’’န္တိ ကိလေသာနံ. ‘‘ဣမသ္မိံ အတ္ထေ’’တိ ကိလေသသမုစ္ဆိန္ဒနသင်္ခါတေ ဓာရဏတ္ထေ. ‘‘နိဗ္ဗာနဉ္စနိပ္ပရိယာယတော ဓမ္မော နာမာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု နိဿရဏပ္ပဟာနမေဝ နိဗ္ဗာနဿ ကိစ္စံ, ဣဒဉ္စ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနန္တိ စောဒနံ ပရိဟရန္တော ‘‘အရိယမဂ္ဂါဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘နိဗ္ဗာနေန သဟေဝ ဟုတွာ’’တိ အာရမ္မဏာဓိပတိဘူတံ အာရမ္မဏူ ပနိဿယဘူတဉ္စ နိဗ္ဗာနံ အတ္တနော ပတိဋ္ဌံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. အပိစ, သမုစ္ဆေဒေါတိ စ နိဿရဏန္တိ စ အတ္ထတော သမာနဂတိကံ ဟောတိ. တသ္မာ နိဿရဏံပိ မုချဓာရဏ မေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိဿရဏမေဝဝါ ပဓာနဓာရဏန္တိ ပိယုဇ္ဇတိယေဝ. ‘‘ဓာရဏူပါယောယေဝဟောတိ’’. နမုချဓာရဏံ. ကသ္မာ, သမုစ္ဆေဒ ကိစ္စာဘာဝတော. ‘‘ဧတေပဉ္စ ပရိယာယဓမ္မာယေဝ’’. ကသ္မာ, နိဗ္ဗာနဿဝိယမဂ္ဂါနံ သမုစ္ဆေဒ ကိစ္စေ အသဟာယတ္တာတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သာမညပ္ဖလာနီ’’တိ သမဏဿ ဘာဝေါ သာမညံ. အရိယမဂ္ဂဿေတံ နာမံ. သာမညဿဖလံ သာမညပ္ဖလံ. ဒုတီယဝိကပ္ပေ အကိစ္စ ပစ္စယဘူတာပိ ကေစိကိတကပစ္စယာ ကမ္မတ္ထေဂတာ ကိစ္စပစ္စယာနံပိ အတ္ထံ ဒီပေတိ. ယထာ, ဒိဋ္ဌံ, သုတံ, မုတံ, ဝိညာတန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဓာရဏာရဟော’’တိ. ‘‘ယထာ ဝုတ္တ ဓမ္မာ ယေဝါ’’တိ ပဉ္စမုချဓမ္မာ, ပဉ္စပရိယာယဓမ္မာယေဝ. ‘‘ကေစီ’’တိ စတ္တာရော မဂ္ဂါ. ပုန ‘‘ကေစီ’’တိ နိဗ္ဗာနမေဝ. ဗဟုဝစန သောတေပတိတတ္တာ [Pg.21] ဧတ္ထ ဗဟုဝစနံ ရုဠံ. ပုန ‘‘ကေစီ’’တိ စတ္တာရော သာမညပ္ဖလ ဓမ္မာ. ‘‘ကေစီ’’တိ ပရိယတ္တိ ဓမ္မော. ဧတ္ထာပိ ဗဟုဝစနံ သောတပတိတမေဝ. ‘‘ဓာရေန္တ’’န္တိ ဓာရေန္တံ ပုဂ္ဂလံ. တတီယ ဝိကပ္ပေ ‘‘အပတမာနံ ဝဟန္တီ’’တိ အပတမာနံ ကတွာ ဝဟန္တိ. စတုတ္ထ ဝိကပ္ပေ ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဧတသ္မိံ ဓမ္မေ. ဓမ္မောဝဒီပံ ဧတေသန္တိ ဓမ္မဒီပါ. ဓမ္မောဝ ပဋိသရဏံ ဧတေသန္တိ ဓမ္မပ္ပဋိသရဏာ. ဓမ္မဒီပါ ဘိက္ခဝေ ဘဝထ ဓမ္မပ္ပဋိသရဏာ, အနညပ္ပဋိသရဏာ တိဟိ ဝုတ္တံ. လဒ္ဓါ ပတိဋ္ဌာ ဧတေသန္တိ လဒ္ဓပ္ပတိဋ္ဌာ. ယုဇ္ဇတိယေဝ. ဓမ္မဒီပပါဌာနုလောမတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဓမ္မဝိစာရဏာယံ, စောဒကောပဋိပတ္တိ ဓမ္မံ ဒသဝိဓ ဓမ္မတော အညံမညမာနော ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိနာ စောဒေတိ. သော ပန ပဋိပတ္တိ ဓမ္မော တတော အညောန ဟောတိ, တတ္ထေဝ အန္တောဂဓောတိ ဒဿေန္တော ‘‘သောပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘မဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ ဟောတီ’’တိ ယထာ အမ္ဗရုက္ခော အမ္ဗပုပ္ဖအမ္ဗပ္ဖလဿ ပတိဋ္ဌာ ဘာဝေန ပုဗ္ဗဘာဂ နိဿယော ဟောတိ. ကသ္မာ, ဣတောယေဝတဿ ပုပ္ဖပ္ဖလဿ ဇာတတ္တာ ဧတ္ထေဝသံ ဝဍ္ဎိတတ္တာ စ. တထာ ပဋိပတ္တိ ဓမ္မောပိ အရိယမဂ္ဂပ္ဖလဿပတိဋ္ဌာဘာဝေန ပုဗ္ဗဘာဂူပနိဿယပ္ပဋိပဒါဟောတိ. ကသ္မာ, ဣတောယေဝ တဿဇာတတ္တာ ဧတ္ထေဝသံ ဝဍ္ဎိတတ္တာ စ. ဝုတ္တဉှေတံ မဟာဝဂ္ဂ သံယုတ္တေ. သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ ယေကေစိ မေဗီဇဂါမဘူတဂါမာဝုဍ္ဎိံ ဝိရုဠိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တိ. သဗ္ဗေတေ ပထဝိံ နိဿာယ ပထဝိံ ပတိဋ္ဌာယ. ဧဝမေဝ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုသီလံ နိဿာယ သီလေပတိဋ္ဌာယ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂီကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တော ဝုဍ္ဎိံ ဝိရုဠှိံ ဝေပုလ္လံ ပါပုဏာတိ ဓမ္မေသူတိ. ‘‘ပုဗ္ဗစေတနာဝိယဒါနေ’’တိ ယထာ တိဝိဓံ ပုညံ, ဒါနမယံ ပုညံ သီလမယံ ပုညံ ဘာဝနာမယံ ပုညန္တိ ဝုတ္တေ ဒါနဝတ္ထု ပရိယေသနတော ပဋ္ဌာယ ဒါနံ အာရဗ္ဘပဝတ္တာ သဗ္ဗာ ပုဗ္ဗဘာဂ စေတနာ ဒါနဝစနေ သင်္ဂဟိတာ ဒါနန္တွေဝ သင်္ချံဂတာ. ဧဝံ သော ပဋိပတ္တိ ဓမ္မော အရိယ မဂ္ဂဝစနေ ဧဝသင်္ဂဟိတော, အရိယမဂ္ဂေါ တွေဝ သင်္ချံ ဂတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ທັມ. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມຊົງໄວ້” (ທາເຣຕິ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມນຳໄປ. ໃນຄາຖາ ຄຳວ່າ “ຍ່ອມຮັກສາ” (ຮັກຂະຕິ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຮັກສາໄວ້ຈາກທຸກມີອະບາຍເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງທັມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ” (ເຍສັງ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ໃນອັດຖະນີ້” ໄດ້ແກ່ ໃນອັດຖະຄືການຊົງໄວ້ ອັນໄດ້ແກ່ການຕັດຂາດເຊິ່ງກິເລດ. ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແລະພຣະນິບພານ ຊື່ວ່າທັມ ໂດຍອ້ອມ (ປະຣິຍາຍ)” ບໍ່ແມ່ນວ່າ ກິດຂອງພຣະນິບພານຄືການສະຫຼັດອອກ (ນິດສະຣະນະປະຫານ) ດອກຫຼື? ແລະການລະນີ້ຄືການຕັດຂາດ (ສະມຸດເສດປະຫານ). ເພື່ອແກ້ຂໍ້ທ້ວງຕີງນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ອະຣິຍະມັກຄາຫີ” (ຖືເອົາອະຣິຍະມັກ). ຄຳວ່າ “ເປັນໄປຮ່ວມກັນກັບພຣະນິບພານ” ມີອະທິບາຍວ່າ ກະທຳພຣະນິບພານອັນເປັນອາຣົມມະນາທິບໍດີ ແລະເປັນອາຣົມມະນູປະນິດໄສ ໃຫ້ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງຕົນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ ການຕັດຂາດ (ສະມຸດເສດ) ແລະການສະຫຼັດອອກ (ນິດສະຣະນະ) ໂດຍອັດຖະແລ້ວ ຍ່ອມມີຄະຕິສະເໝີກັນ. ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ການສະຫຼັດອອກ ກໍເປັນການຊົງໄວ້ໂດຍກົງ (ມຸຂະຍະທາຣະນະ) ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຫຼືວ່າ ການສະຫຼັດອອກນັ້ນເອງ ຍ່ອມຄວນແກ່ການຊົງໄວ້ເປັນປະທານ (ປະທານະທາຣະນະ). ຄຳວ່າ “ຍ່ອມເປັນພຽງອຸບາຍເຄື່ອງຊົງໄວ້ເທົ່ານັ້ນ” ບໍ່ແມ່ນການຊົງໄວ້ໂດຍກົງ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ມີກິດໃນການຕັດຂາດ. ຄຳວ່າ “ທັມ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ເປັນພຽງທັມໂດຍອ້ອມ (ປະຣິຍາຍະທັມ) ເທົ່ານັ້ນ”. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ມີສ່ວນຮ່ວມໃນກິດການຕັດຂາດ ເໝືອນຢ່າງພຣະນິບພານ ແລະມັກທັງຫຼາຍ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “ສາມັນຍະຜົນທັງຫຼາຍ” ຄວາມເປັນສະມະນະ ຊື່ວ່າ ສາມັນຍະ. ນີ້ເປັນຊື່ຂອງອະຣິຍະມັກ. ຜົນຂອງສາມັນຍະ ຊື່ວ່າ ສາມັນຍະຜົນ. ໃນວິການທີສອງ ແມ່ນແຕ່ກິຕະປັດໄຈບາງຕົວ ທີ່ບໍ່ແມ່ນກິດຈະປັດໄຈ ເມື່ອປະກອບໃນກັມມະອັດ ຍ່ອມສະແດງອັດຖະຂອງກິດຈະປັດໄຈໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ເໝືອນດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ສິ່ງທີ່ເຫັນແລ້ວ, ໄດ້ຍິນແລ້ວ, ຮູ້ສຶກແລ້ວ, ຮັບຮູ້ແລ້ວ” ຄຳວ່າ “ຄວນແກ່ການຊົງໄວ້” (ທາຣະນາຣະໂຫ). ຄຳວ່າ “ທັມທັງຫຼາຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ” ໄດ້ແກ່ ມຸຂະຍະທັມ ໕ ປະການ ແລະປະຣິຍາຍະທັມ ໕ ປະການນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ບາງຢ່າງ” (ເກຈິ) ໄດ້ແກ່ ມັກ ໔. ຄຳວ່າ “ບາງຢ່າງ” ອີກ ໄດ້ແກ່ ພຣະນິບພານນັ້ນເອງ. ເພາະຕົກຢູ່ໃນກະແສຂອງພະຫຸວະຈະນະ ພະຫຸວະຈະນະໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງເປັນໄປຕາມຄວາມນິຍົມ (ຣູລະຫິ). ຄຳວ່າ “ບາງຢ່າງ” ອີກ ໄດ້ແກ່ ສາມັນຍະຜົນທັມ ໔. ຄຳວ່າ “ບາງຢ່າງ” ໄດ້ແກ່ ປະຣິຍັດຕິທັມ. ແມ່ນແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພະຫຸວະຈະນະກໍຕົກຢູ່ໃນກະແສ (ຂອງພະຫຸວະຈະນະ) ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “ຜູ້ຊົງໄວ້” (ທາເຣນຕັງ) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ຊົງໄວ້. ໃນວິການທີສາມ ຄຳວ່າ “ຍ່ອມນຳໄປບໍ່ໃຫ້ຕົກໄປ” ໄດ້ແກ່ ກະທຳບໍ່ໃຫ້ຕົກໄປແລ້ວນຳໄປ. ໃນວິການທີສີ່ ຄຳວ່າ “ໃນທັມນີ້” (ເອດຖະ) ໄດ້ແກ່ ໃນທັມນີ້. ທັມເປັນເກາະ (ທີ່ເພິ່ງ) ຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທັມມະທີປະ (ມີທັມເປັນເກາະ). ທັມເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທັມມະປະຕິສະຣະນະ (ມີທັມເປັນທີ່ເພິ່ງ). ດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເທີງຈົ່ງມີທັມເປັນເກາະ ມີທັມເປັນທີ່ເພິ່ງ ຢ່າມີສິ່ງອື່ນເປັນທີ່ເພິ່ງເລີຍ”. ທີ່ເພິ່ງອັນຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ລັດທັບປະຕິດຖາ (ຜູ້ໄດ້ທີ່ເພິ່ງແລ້ວ). ຍ່ອມສົມຄວນແທ້. ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄ້ອຍຕາມພຣະບາລີວ່າ ທັມມະທີປະ. ໃນການພິຈາລະນາເລື່ອງທັມ ຜູ້ໂຈດເຂົ້າໃຈວ່າ ປະຕິບັດຕິທັມ ເປັນຄົນລະຢ່າງກັບທັມ ໑໐ ປະການ ຈຶ່ງຖາມດ້ວຍຄຳມີອາທິວ່າ “ເພາະເຫດໃດ?”. ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງວ່າ ປະຕິບັດຕິທັມນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ເປັນຢ່າງອື່ນຈາກທັມ ໑໐ ປະການນັ້ນເລີຍ ແຕ່ລວມຢູ່ໃນທັມ ໑໐ ປະການນັ້ນເອງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ໂສ ປະນາ” (ກໍປະຕິບັດຕິທັມນັ້ນ). ຄຳວ່າ “ຍ່ອມເປັນບຸບພະພາກປະຕິປະທາຂອງມັກ” ອຸປະມາເໝືອນຕົ້ນມ່ວງ ຍ່ອມເປັນທີ່ອາໄສໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງດອກມ່ວງ ແລະໝາກມ່ວງ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະດອກແລະໝາກຂອງຕົ້ນມ່ວງນັ້ນ ຍ່ອມເກີດຈາກຕົ້ນມ່ວງນີ້ ແລະຈະເລີນເຕີບໂຕໃນຕົ້ນມ່ວງນີ້ເອງ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ປະຕິບັດຕິທັມກໍຍ່ອມເປັນບຸບພະພາກູປະນິດໄສປະຕິປະທາ ໂດຍຄວາມເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອະຣິຍະມັກແລະຜົນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະອະຣິຍະມັກແລະຜົນນັ້ນ ຍ່ອມເກີດຈາກປະຕິບັດຕິທັມນີ້ ແລະຈະເລີນເຕີບໂຕໃນປະຕິບັດຕິທັມນີ້ເອງ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ໃນມະຫາວັກ ສັງຍຸດຕະນິກາຍວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພືດຄາມແລະພູດຄາມເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່າໜຶ່ງ ທີ່ເຖິງຄວາມຈະເລີນ ງອກງາມ ໄພບູນ, ພືດຄາມແລະພູດຄາມທັງໝົດນັ້ນ ຍ່ອມອາໄສແຜ່ນດິນ ຕັ້ງຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຂໍ້ນີ້ກໍສັນນັ້ນເອງ ພິກຂຸອາໄສສີນ ຕັ້ງຢູ່ໃນສີນ ແລ້ວຈະເລີນອະຣິຍະອັດຖັງຄິກະມັກ ຍ່ອມເຖິງຄວາມຈະເລີນ ງອກງາມ ໄພບູນໃນທັມທັງຫຼາຍ”. ຄຳວ່າ “ເໝືອນບຸບພະເຈດຕະນາໃນທານ” ອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງເມື່ອຕັດບຸນ ໓ ປະການ ຄື ທານະໄມບຸນ, ສີລະໄມບຸນ, ພາວະນາໄມບຸນ, ບຸບພະເຈດຕະນາທັງໝົດ ທີ່ເປັນໄປປາຣົບທານ ຕັ້ງແຕ່ການແສຫວັດຖຸທານເປັນຕົ້ນໄປ ຍ່ອມຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນຄຳວ່າ ທານ ແລະເຖິງການນັບວ່າເປັນທານນັ້ນເອງ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ປະຕິບັດຕິທັມນັ້ນ ກໍຍ່ອມຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນຄຳວ່າ ອະຣິຍະມັກ ແລະເຖິງການນັບວ່າເປັນອະຣິຍະມັກນັ້ນເອງ, ນີ້ຄືຄຳທີ່ກ່າວໄວ້.

ဣမသ္မိံ ဓမ္မသံသန္ဒနေ အပရမ္ပိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝဒန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ယဒဂ္ဂေနာ’’တိ ယေနကာရဏကောဋ္ဌာသေန ဓာရဏူပါယောတိအာဒိနာ ကာရဏဘာဂေနာတိ အတ္ထော. ဝန္ဒနံ အရဟ တီတိ [Pg.22] ဝန္ဒနေယျော. တသ္မိံ ဝန္ဒနေယျေ. ‘‘ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကော’’တိ ဧတ္ထ တိဝိဓော ကလျာဏကော ဝိနယကလျာဏကော သုတ္တန္တကလျာဏကော အဘိဓမ္မကလျာဏကောတိ. တတ္ထ ဝိနယေ ပညတ္တာယ ကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိယာ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဝိနယကလျာဏကော နာမ. သော ဣဓ ဘိက္ခု ပါတိမောက္ခ သံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရ ဂေါစရ သမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ ဧတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဝိနယေ ပညတ္တာကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိဒုဝိဓာ, အာဒိ ဗြဟ္မစရိယကသီလံ အဘိသမစာရိကသီလန္တိ. တတ္ထ, ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိယာပန္နံ သီလံ အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ နာမ. ခန္ဓကပရိယာပန္နံ သီလံ အဘိသမစာရိကံ နာမ.

ພຣະອາຈານເມື່ອຈະກ່າວຂໍ້ຄວາມອື່ນທີ່ຄວນກ່າວໃນການປຽບທຽບທັມນີ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ອະປະຈະ” (ອີກຢ່າງໜຶ່ງ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “ໂດຍສ່ວນໃດ” (ຍະທັກເຄນະ) ມີອັດຖະວ່າ ໂດຍສ່ວນແຫ່ງເຫດ ມີການເປັນອຸບາຍເຄື່ອງຊົງໄວ້ເປັນຕົ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນສ່ວນແຫ່ງເຫດໃດ. ບຸກຄົນຜູ້ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ ຊື່ວ່າ ວັນທະນີຍະ. ໃນບຸກຄົນຜູ້ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ກັນລະຍານະປຸຖຸຊົນ” (ປຸຖຸຊຊະນະກັນລະຍານະໂກ) ໃນທີ່ນີ້ ກັນລະຍານະຊົນມີ ໓ ປະການ ຄື ວິນັຍກັນລະຍານະຊົນ, ສຸດຕັນຕະກັນລະຍານະຊົນ, ອະພິທັມກັນລະຍານະຊົນ. ໃນກັນລະຍານະຊົນ ໓ ປະປະການນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ປະກອບດ້ວຍກັນລະຍານະປະຕິປະທາ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນພຣະວິນັຍ ຊື່ວ່າ ວິນັຍກັນລະຍານະຊົນ. ພຶງຊາບພິກຂຸນັ້ນໃນທີ່ນີ້ວ່າ “ພິກຂຸໃນທັມມະວິນັຍນີ້ ເປັນຜູ້ສຳລວມແລ້ວດ້ວຍການສຳລວມໃນພຣະປາຕິໂມກ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍອາດຈະຣະແລະໂຄຈະຣະ ມີປົກກະຕິເຫັນໄພໃນໂທດທັງຫຼາຍມີປະມານນ້ອຍ ສະມາທານສຶກສາຢູ່ໃນສິກຂາບົດທັງຫຼາຍ”. ໃນພຣະວິນັຍນັ້ນ ກັນລະຍານະປະຕິປະທາທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ມີ ໖ ປະການ ຄື ອາທິພຣົມມະຈະຣິຍະກະສີນ ແລະອະພິສະມາຈາຣິກະສີນ. ໃນສີນ ໖ ປະການນັ້ນ ສີນທີ່ນັບເນື່ອງໃນອຸພະໂຕວິພັງ ຊື່ວ່າ ອາທິພຣົມມະຈະຣິຍະກະສີນ. ສີນທີ່ນັບເນື່ອງໃນຂັນທະກະ ຊື່ວ່າ ອະພິສະມາຈາຣິກະສີນ.

သုတ္တန္တေသု ဝုတ္တာယ ကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိယာ သမန္နာဂတော ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ သုတ္တန္တ ကလျာဏကော နာမ. သော စတူဟိ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သဗ္ဗံ ဒုဂ္ဂတိဘယံ သမတိက္ကန္တော ဟောတိ. ကတမေဟိ စတူဟိ. ဣဓ ဘိက္ခဝေ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ ဣတိ ပိသော ဘဂဝါ…ပေ… သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ, ဗုဒ္ဓေါ, ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော…ပေ… ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ. သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ. အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ နာမ အရဟံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တိအာဒိကာနံ ဂုဏပဒါနံ အတ္ထ ဇာနနညာဏေန ယုတ္တော ပသာဒေါ. အရိယေဟိကာမီယန္တိ ဣစ္ဆီယန္တီတိ အရိယကန္တာနိ. သုပရိသုဒ္ဓဿ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလဿေတံ နာမံ. စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ. သပ္ပုရိသသံသေဝေါ, သဒ္ဓမ္မဿဝနံ, ယောနိသော မနသိကာရော, ဓမ္မာနု ဓမ္မပ္ပဋိပတ္တီတိအာဒီနိ ဗဟူနိ သုတ္တန္တာနိ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗာနိ.

ຄະລຶຫັດ ຫຼືບັນພະຊິດ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກັນລະຍານະປະຕິປະທາ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະສູດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ສຸດຕັນຕະກັນລະຍານະຊົນ. ພຶງຊາບບຸກຄົນນັ້ນໃນທີ່ນີ້ວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອະຣິຍະສາວົກຜູ້ປະກອບດ້ວຍທັມ ໔ ປະການ ຍ່ອມກ້າວລ່ວງໄພໃນທຸຄະຕິທັງປວງໄດ້. ທັມ ໔ ປະການແມ່ນຫຍັງແດ່? ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອະຣິຍະສາວົກໃນທັມມະວິນັຍນີ້ ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເລື່ອມໃສອັນຢັ່ງລົງໝັ້ນ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າວ່າ ‘ແມ່ນເພາະເຫດນີ້ໆ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ... ລະ... ເປັນພຣະສາດສະດາຂອງເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ເປັນຜູ້ຕື່ນແລ້ວ ເປັນຜູ້ຈຳແນກທັມ’. ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເລື່ອມໃສອັນຢັ່ງລົງໝັ້ນ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນພຣະທັມວ່າ ‘ພຣະທັມອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດດີແລ້ວ... ລະ... ອັນວິນຍູຊົນພຶງຮູ້ໄດ້ສະເພາະຕົນ’. ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເລື່ອມໃສອັນຢັ່ງລົງໝັ້ນ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນພຣະສົງວ່າ ‘ພຣະສົງສາວົກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເປັນຜູ້ປະຕິບັດດີແລ້ວ... ລະ... ເປັນເນື້ອນາບຸນອັນຍອດຢ້ຽມຂອງໂລກ’. ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍສີນທັງຫຼາຍ ອັນເປັນທີ່ຮັກຂອງພຣະອະຣິຍະເຈົ້າ”. ໃນພຣະສູດນັ້ນ ຄວາມເລື່ອມໃສອັນຢັ່ງລົງໝັ້ນໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເລື່ອມໃສທີ່ປະກອບດ້ວຍຍານທີ່ຮູ້ອັດຖະແຫ່ງພຣະຄຸນນະບົດມີຄຳວ່າ “ອະຣະຫັງ, ສັມມາສັມພຸດໂທ” ເປັນຕົ້ນ. ສີນທັງຫຼາຍອັນພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍປາດຖະໜາ ຄື ຕ້ອງການ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະຣິຍະກັນຕະ (ອັນເປັນທີ່ຮັກຂອງພຣະອະຣິຍະ). ນີ້ເປັນຊື່ຂອງອາຊີວັດຖະມະກະສີນ ອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ. ພຣະສູດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ ມີອາທິວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໂສຕາປັດຕິຍັງຄະ (ອົງຄະແຫ່ງການບັນລຸໂສດາບັນ) ໔ ປະການເຫຼົ່ານີ້. ໔ ປະການແມ່ນຫຍັງແດ່? ຄື ການຄົບສັດບຸລຸດ, ການຟັງພຣະສັດທັມ, ການກະທຳໄວ້ໃນໃຈໂດຍແຍບຄາຍ, ການປະຕິບັດທັມສົມຄວນແກ່ທັມ” ພຶງນຳມາສະແດງໃນທີ່ນີ້.

အဘိဓမ္မေ ဝါ သုတ္တန္တေသု ဝါ ဝုတ္တာယ ကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိယာ သမန္နာဂတောဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အဘိဓမ္မကလျာဏကော နာမ. သော ဣဓ သုတဝါ အရိယသာဝကော အရိယာနံ ဒဿာဝီ အရိယ ဓမ္မဿကောဝိဒေါ [Pg.23] အရိယဓမ္မေသု ဝိနီတော. သော ရူပံ အတ္တတော န သမနုပဿတီတိ ဧတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ, ‘‘သုတဝါ’’တိ ဧတ္ထ ခန္ဓာ, ယတန, ဓာတု, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ, သတိပဋ္ဌာနာ, ဒီသု ဥဂ္ဂဟ ပရိပုစ္ဆာ ဝိနိစ္ဆယညာဏ သမန္နာဂတော ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ သုတ ဝါ နာမာတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တော. သော ဧဝ ပုထုဇ္ဇန ကလျာဏကောတိ စ ဝုစ္စတိ.

ຄະລຶຫັດ ຫຼືບັນພະຊິດ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກັນລະຍານະປະຕິປະທາ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະອະພິທັມ ຫຼືໃນພຣະສູດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອະພິທັມກັນລະຍານະຊົນ. ພຶງຊາບບຸກຄົນນັ້ນໃນທີ່ນີ້ວ່າ “ອະຣິຍະສາວົກຜູ້ໄດ້ສົດັບແລ້ວໃນທັມມະວິນັຍນີ້ ຜູ້ເຫັນພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະຫຼາດໃນອະຣິຍະທັມ ຜູ້ໄດ້ຮັບການແນະນຳດີແລ້ວໃນອະຣິຍະທັມ. ອະຣິຍະສາວົກນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ພິຈາລະນາເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົນ”. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “ຜູ້ໄດ້ສົດັບ” (ສຸຕະວາ) ນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ ຄະລຶຫັດ ຫຼືບັນພະຊິດ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຍານອັນເປັນເຄື່ອງກຳນົດ, ການຮຽນ, ການສອບຖາມ ແລະການວິນິດໄສ ໃນຂັນ, ອາຍະຕະນະ, ທາດ, ປະຕິດຈະສະມຸບບາດ, ສະຕິປັດຖານ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ໄດ້ສົດັບ. ບຸກຄົນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ກັນລະຍານະປຸຖຸຊົນ.

ဒုဝေ ပုထုဇ္ဇနာ ဝုတ္တာ, ဗုဒ္ဓေနာဒိစ္စဗန္ဓုနာ;

အန္ဓော ပုထုဇ္ဇနော ဧကော, ကလျာဏေကော ပုထုဇ္ဇနော. တိ

ສົມຈິງດັ່ງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ: “ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນເຜົ່າພັນແຫ່ງພຣະອາທິດ ຕັດປຸຖຸຊົນໄວ້ ໒ ປະການ ຄື: ປຸຖຸຊົນຄົນພານ (ອັນທະປຸຖຸຊົນ) ໑ ປະການ, ແລະກັນລະຍານະປຸຖຸຊົນ ໑ ປະການ”.

စ ဝုတ္တံ. အင်္ဂုတ္တရေ ပန စတုက္ကနိပါတေ ကတမော ပုဂ္ဂလော အပ္ပဿုတော သုတေန ဥပပန္နော ဟောတိ. ဣဓေကစ္စော ဓမ္မံ သုဏာတိ ဧကာယပိ စာတုပ္ပဒိကာယ ဂါထာယ အတ္ထ မညာယ ဓမ္မ မညာယ ဓမ္မာ နု ဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဟောတိ. အယံ အပ္ပဿုတောသုတေန ဥပပန္နောတိ ဝုတ္တံ. သုတဝါတိ စ သုတေန ဥပပန္နောတိ စ အတ္ထတော ဧကန္တိ. ပုထုဇ္ဇန ကလျာဏကော သံဃေ သေက္ခေသုသင်္ဂဟိတော. ဝုတ္တံဟေတံ ပရိဝါရေ ကေ သိက္ခန္တီတိ. ပုထုဇ္ဇန ကလျာဏကေန သဒ္ဓိံ သတ္တ အရိယပုဂ္ဂလာ သိက္ခန္တိ. အရဟာ ခီဏာသဝေါ သိက္ခိတသိက္ခောတိ. ဒက္ခိဏ ဝိဘင်္ဂသုတ္တ အဋ္ဌကထာယံ ပန. တိ သရဏ သရဏံ ဂတော ဥပါသကောပိ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နေ သင်္ဂဟိတောတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ, သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နောနာမ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂဋ္ဌော အရိယပုဂ္ဂလော. ‘‘သောဟိသင်္ဂဟိတော’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဧတ္တာဝတာ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သံဃေ အသင်္ဂဟိတော’’တိ သံဃံသရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ စ, သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃောတိ စ, ဧဝရူပေသု ဌာနေသု အာဂတေ သံဃ ဝစနေ အသင်္ဂဟိတော. ‘‘န ဟိတံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တဿသရဏဂမနံ သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ သံဃံသရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ ဧတ္ထ သံဃ ဝစနေတဿပုဂ္ဂလဿ အသင်္ဂဟိတ ဘာဝသာဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘တံ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတီ’’တိ. သစေ ပန သဗ္ဗံ ဘဂဝတော သာဝကသံဃံ အနုဒ္ဓိဿတမေဝ ပုဂ္ဂလံ သံဃံသရဏံ ဂစ္ဆေယျ အာယသ္မန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ. သရဏ ဂမနံ န သမ္ပဇ္ဇတိယေဝ. အထ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော သာဝကသံဃံ ဥဒ္ဒိဿ တဿ သန္တိကေ သရဏံ ဂစ္ဆေယျ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ. သမ္ပဇ္ဇတိယေဝ[Pg.24]. ဣဒဉ္စ ဒဟရကာလေ သဗ္ဗပ္ပထမံ သရဏဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဣဒဉှိ သရဏ ဂမနံ နာမ သကိံ ဂဟေတွာ ရတနတ္တယေ သဒ္ဓံ အဇဟန္တဿ ယာဝဇီဝံပိ န ဘိဇ္ဇတိ. ပုနပ္ပုနံ ဂဟဏ ကိစ္စံ နတ္ထိ. ပုနပ္ပုနံ ဂဏှန္တေပိ ဒေါသောနတ္ထိ. ပုနပ္ပုနံ ပုညံ ဝဍ္ဎတိ. သဗ္ဗပ္ပထမံ ဂဟဏကာလေ စ အညေန ဒိန္နတ္တာ လဒ္ဓံ နဟောတိ. အတ္တနောဝစီ ဘေဒေန လဒ္ဓံ ဟောတိ. တသ္မာ အညဿ သန္တိကေ အဂ္ဂဟေတွာ သယမေဝ ဝစီဘေဒံ ဂဏှန္တဿ ဂဟဋ္ဌဿ သရဏ ဂမနံ သမ္ပဇ္ဇတိယေဝ. တထာ သဗ္ဗာနိ ဂဟဋ္ဌသီလာနီတိ. သာမဏေရ သရဏ ဂမနမ္ပန ဘိက္ခုနာဒိန္နမေဝ လဗ္ဘတိ. တဉ္စ ခေါ ဥဘိန္နံပိဌာနကရဏ သမ္ပတ္တိယာ သတိ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဝေါ’’တိ တုမှာကံ. ယောဓမ္မော စ ဒေသိတော ယောဝိနယောစပညတ္တော. ‘‘မမစ္စယေနာ’’တိ မမာတိက္ကမေန. မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သတ္ထာ ဘဝိဿတီတိ ပါဌသေသော. ‘‘သံဝဏ္ဏိတော’’တိ သုဋ္ဌုတရံဝဏ္ဏိတော ထောမိတော. ‘‘ကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတောပီ’’တိ တီသုကလျာဏပ္ပဋိပတ္တီသု အညတရပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတောပိ. ‘‘အဋ္ဌိတောပီ’’တိ သဗ္ဗပ္ပဋိပတ္တိဗာဟိရော ဒုဿီလောပါပဓမ္မောတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိသေသတော ပန ဝိနယပ္ပဋိပတ္တိ ဧဝ ဣဓ ပရိယတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘သော’’တိ သောဒုဿီလော ပါပဓမ္မော. အတ္တနောပိ သရဏံ နဟောတိ. အဝဿံ အပါယဂါမီယေဝ သော ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ကုတော သရဏံ ဘဝိဿတီ’’တိ ယောဇနာ. ‘‘အနေကေသု သုတ္တသဟဿေသူ’’တိ ဝိနယေပိ ဗဟူနိ ဂရဟသုတ္တပဒါနိ ဒိဿန္တိ သုတ္တန္တေသုပိ. ဝိသေသတော ပန အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တာဒီသု.

ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ສ່ວນໃນອັງຄຸດຕະຣະນິກາຍ ຈຕຸກກະນິບາດ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ບຸກຄົນຜູ້ເປັນພະຫູສູດ ແຕ່ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສຸຕະ ເປັນແນວໃດ? ບຸກຄົນບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ຟັງທັມ ຮູ້ອັດຖະຮູ້ທັມແຫ່ງຄາຖາ ໔ ບາດ ແມ່ນພຽງຄາຖາດຽວ ແລ້ວປະຕິບັດທັມສົມຄວນແກ່ທັມ. ບຸກຄົນນີ້ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີສຸຕະນ້ອຍ ແຕ່ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສຸຕະ”. ຄຳວ່າ “ຜູ້ໄດ້ສົດັບ” (ສຸຕະວາ) ແລະຄຳວ່າ “ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສຸຕະ” ໂດຍອັດຖະແລ້ວເປັນອັນດຽວກັນ. ກັນລະຍານະປຸຖຸຊົນ ຍ່ອມຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນພຣະເສຂະສົງ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີປະຣິວານວ່າ “ໃຜແດ່ຍ່ອມສຶກສາ? ອະຣິຍະບຸກຄົນ ໗ ຈຳພວກ ຮ່ວມກັບກັນລະຍານະປຸຖຸຊົນ ຍ່ອມສຶກສາ. ສ່ວນພຣະອໍຣະຫັນຂີນາສົບ ເປັນຜູ້ສຶກສາສຳເລັດແລ້ວ”. ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາທັກຂິລາວິພັງຄະສູດ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ແມ່ນແຕ່ອຸປາສົກຜູ້ເຖິງໄຕສະຣະນະຄົມ ກໍຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນບຸກຄົນຜູ້ປະຕິບັດເພື່ອເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງໂສຕາປັດຕິຜົນ”. ໃນຄຳນັ້ນ ບຸກຄົນຜູ້ປະຕິບັດເພື່ອເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງໂສຕາປັດຕິຜົນ ໄດ້ແກ່ ອະຣິຍະບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນໂສຕາປັດຕິມັກ. ຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ “ບຸກຄົນນັ້ນແລ້ວ ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າ”. ຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ “ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນອັນຫ້າມໄວ້”. ຄຳວ່າ “ບໍ່ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນພຣະສົງ” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນຄຳວ່າ ພຣະສົງ ທີ່ມາໃນບ່ອນຕ່າງໆ ເຊັ່ນ “ຂ້າພະເຈົ້າຂໍເຖິງພຣະສົງເປັນທີ່ເພິ່ງ” ແລະ “ພຣະສົງສາວົກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເປັນຜູ້ປະຕິບັດດີແລ້ວ”. ຄຳວ່າ “ເພາະການເຖິງສະຣະນະ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ເຖິງສະຣະນະນັ້ນ” ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງຄວາມທີ່ບຸກຄົນນັ້ນ ບໍ່ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນຄຳວ່າ ພຣະສົງ ໃນຄຳວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າຂໍເຖິງພຣະສົງເປັນທີ່ເພິ່ງ” ນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຄຳນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັນຫ້າມໄວ້”. ແຕ່ຖ້າວ່າ ບຸກຄົນບໍ່ໄດ້ເຈາະຈົງເຖິງພຣະສົງສາວົກທັງປວງຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວເຖິງສະຣະນະວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າຂໍເຖິງທ່ານຜູ້ມີອາຍຸເປັນທີ່ເພິ່ງ”, ການເຖິງສະຣະນະ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດເລີຍ. ແຕ່ຖ້າເຈາະຈົງເຖິງພຣະສົງສາວົກທັງປວງຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວເຖິງສະຣະນະໃນສຳນັກຂອງພຣະສົງນັ້ນວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າຂໍເຖິງພຣະສົງເປັນທີ່ເພິ່ງ”, ການເຖິງສະຣະນະ ຍ່ອມສຳເລັດແທ້. ແລະຄຳນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງການເຖິງສະຣະນະຄັ້ງທຳອິດທີ່ສຸດໃນເວລາເປັນເດັກນ້ອຍ. ເພາະວ່າ ການເຖິງສະຣະນະນີ້ ເມື່ອສະມາທານຄັ້ງໜຶ່ງແລ້ວ ສຳລັບຜູ້ບໍ່ລະຖິ້ມຄວາມເຊື່ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ຍ່ອມບໍ່ຂາດຕະຫຼອດຊີວິດ. ບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງສະມາທານຊ້ຳອີກ. ເຖິງແມ່ນຈະສະມາທານຊ້ຳອີກ ກໍບໍ່ມີໂທດຫຍັງ. ທັງບຸນຍ່ອມຈະເລີນຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປ. ແລະໃນເວລາສະມາທານຄັ້ງທຳອິດທີ່ສຸດ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະໄດ້ມາເພາະຜູ້ນັ້ນມອບໃຫ້. ແຕ່ຍ່ອມໄດ້ມາດ້ວຍການເປັ່ງວາຈາຂອງຕົນເອງ. ເພາະສະນັ້ນ ການເຖິງສະຣະນະ ຍ່ອມສຳເລັດແກ່ຄະລຶຫັດ ຜູ້ເປັ່ງວາຈາສະມາທານດ້ວຍຕົນເອງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສະມາທານໃນສຳນັກຂອງຜູ້ນື່ອື່ນ. ສີນຂອງຄະລຶຫັດທັງປວງ ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນຄືກັນ. ສ່ວນການເຖິງສະຣະນະຂອງສາມະເນນ ຍ່ອມໄດ້ມາເພາະພິກຂຸມອບໃຫ້ເທົ່ານັ້ນ. ແລະພຶງຊາບວ່າ ຂໍ້ນັ້ນຍ່ອມມີໄດ້ ເມື່ອມີຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຖານະແລະກາຣະນະຂອງທັງສອງຝ່າຍເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ໂວ” ໄດ້ແກ່ ແກ່ພວກເທີງ. ທັມໃດອັນເຮົາສະແດງແລ້ວ ແລະວິນັຍໃດອັນເຮົາບັນຍັດແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ໂດຍການລ່ວງໄປແຫ່ງເຮົາ” (ມະມັດຈະເຍນະ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເຮົາປະຣິນິບພານແລ້ວ, ນີ້ຄືຄຳທີ່ກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ “ຈັກເປັນສາດສະດາ” (ສັດຖາ ພະວິສສະຕິ) ເປັນສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງບົດບາລີ. ຄຳວ່າ “ພັນລະນາແລ້ວ” (ສັງວັນນິໂຕ) ໄດ້ແກ່ ພັນລະນາໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ຄື ສັນລະເສີນແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ເຖິງແມ່ນຕັ້ງຢູ່ໃນກັນລະຍານະປະຕິປະທາ” ໄດ້ແກ່ ເຖິງແມ່ນຕັ້ງຢູ່ໃນປະຕິປະທາຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໃນກັນລະຍານະປະຕິປະທາ ໓ ປະການ. ຄຳວ່າ “ເຖິງແມ່ນບໍ່ຕັ້ງຢູ່” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຢູ່ນອກປະຕິປະທາທັງປວງ ເປັນຜູ້ທຸສີນ ມີທັມອັນຊົ່ວຊ້າ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ແຕ່ໂດຍສະເພາະແລ້ວ ພຶງຊາບວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາວິນັຍປະຕິປະທານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ຜູ້ນັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທຸສີນ ມີທັມອັນຊົ່ວຊ້ານັ້ນ. ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ເພິ່ງແມ່ນແກ່ຕົນເອງ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເປັນຜູ້ໄປສູ່ອະບາຍໂດຍແທ້. ປະກອບຄວາມວ່າ “ຈັກເປັນທີ່ເພິ່ງ (ແກ່ຜູ້ນື່ອື່ນ) ໄດ້ແນວໃດ?”. ຄຳວ່າ “ໃນພຣະສູດຫຼາຍພັນສູດ” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ໃນພຣະວິນັຍ ກໍຍ່ອມປາກົດພຣະສູດທີ່ຕິຕຽນເປັນອັນມາກ ແລະໃນພຣະສູດທັງຫຼາຍກໍເຊັ່ນກັນ. ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງ ໃນອັກຄິກຂັນໂທປະມະສູດ ເປັນຕົ້ນ.

သဒ္ဓမ္မဝစနတ္ထေ. ကိလေသေသမေန္တိ ဝူပသမေန္တီတိ သန္တောတိ ဝစနတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘သမိတကိလေသာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သန္တ သဒ္ဒေါ ပန ပသတ္ထေစ, ပူဇိတေစ, သပ္ပုရိသေစ, ပဏ္ဍိတေစ, ဒိဿတီတိ ဣမံ အဘိဓာနတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ပသတ္ထာန’’န္တိအာဒိဝုတ္တံ. ‘‘သစ္စောဝါ ဓမ္မော သဒ္ဓမ္မော’’တိ ယောဇနာ. ဧတေန သဘာဝတော အတ္ထိသံဝိဇ္ဇတီတိ သန္တောတိ ဒဿေတိ. ‘‘သော’’တိ အညတိတ္ထိယ ဓမ္မော. ‘‘ဓာရေန္တဿာ’’တိ သဝနုဂ္ဂဟဓာရဏပ္ပဋိပဇ္ဇနာဒိဝသေန ဓာရေန္တဿ. အဟိတောယေဝ သမ္ပဇ္ဇတိ, ယေဘုယျေန ဒုဂ္ဂတိ ဝိပါကတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အယံ ပနာ’’တိ သတ္ထု သဒ္ဓမ္မော ပန. ‘‘တထာ ဓာရေန္တဿာ’’တိ [Pg.25] အယံ မေ ဟိတောတိ ဓာရေန္တဿ ဟိတောယေဝသမ္ပဇ္ဇတိ, သုဂတိ နိဗ္ဗာန သမ္ပာပကတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော.

ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ສັດທຳ. ທີ່ຊື່ວ່າ ສັນຕະ (ຜູ້ສະຫງົບ) ເພາະອັດຖະວ່າ ຍ່ອມຍັງກິເລດໃຫ້ສະຫງົບ ຄືໃຫ້ເຂົ້າໄປສະຫງົບ, ໝາຍເຖິງວິເຄາະສັບນີ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “samitakilesānaṃ” (ແກ່ທ່ານຜູ້ມີກິເລດອັນສະຫງົບແລ້ວ). ແຕ່ສັບວ່າ ສັນຕະ ນີ້ ຍ່ອມປາກົດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະເສີດ (ສັນລະເສີນ) ແດ່, ບູຊາແລ້ວແດ່, ສັດບຸລຸດແດ່, ບັນດິດແດ່, ໝາຍເຖິງອັດຖະແຫ່ງອະພິທານ (ຄວາມໝາຍຂອງສັບ) ນີ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “pasatthānaṃ” (ແກ່ທ່ານຜູ້ອັນພະຊິນະເຈົ້າສັນລະເສີນແລ້ວ). ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ທຳອັນແທ້ຈິງ ນັ້ນແຫຼະ ຊື່ວ່າ ສັດທຳ”. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ສັນຕະ ເພາະມີຢູ່ໂດຍສະພາວະ. ຄຳວ່າ “So” (ທຳນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ທຳຂອງອັນຍະເດຍລະຖີ. ຄຳວ່າ “Dhārentassa” (ແກ່ຜູ້ຊົງໄວ້) ໄດ້ແກ່ ແກ່ຜູ້ຊົງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຟັງ, ການຮຽນເອົາ, ການຊົງຈຳ ແລະ ການປະຕິບັດເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດເກື້ອກູນໂດຍແທ້ ເພາະໂດຍສ່ວນຫຼາຍມີທຸຄະຕິເປັນວິບາກ. ສ່ວນຄຳວ່າ “Ayaṃ pana” (ສ່ວນທຳນີ້) ໄດ້ແກ່ ສ່ວນພະສັດທຳຂອງພະສາດສະດາ. ຄຳວ່າ “Tathā dhārentassa” (ແກ່ຜູ້ຊົງໄວ້ຢ່າງນັ້ນ) ອະທິບາຍວ່າ ແກ່ຜູ້ຊົງໄວ້ດ້ວຍມົນສິການວ່າ “ທຳນີ້ເປັນປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ເຮົາ” ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນປະໂຫຍດເກື້ອກູນໂດຍແທ້ ເພາະເປັນທຳທີ່ຍັງຜົນໃຫ້ເຖິງສຸຄະຕິ ແລະ ພະນິພານ.

‘‘သမာနဒိဋ္ဌိသီလာန’’န္တိ သမာနဒိဋ္ဌိကာနံ သမာနသီလာနဉ္စ. ဧတေန သမာနဒိဋ္ဌိသီလာ ဇနာ ဂဏီယန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂဏော. သံဟနီယန္တိ ဧကတောကရီယန္တိ ဧတ္ထာတိ သံဃောတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. သဟ ဧကတော ဓမ္မံ စရန္တီတိ သဟဓမ္မိကာ. ဧကဿ သတ္ထုနော ဓမ္မ ဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတာ. တေသံ သဟဓမ္မိကာနံ. ဘဂဝတော သာဝကသံဃော ဥတ္တမဂဏော နာမ. ယေ ကေစိ လောကေ သံဃာဝါ ဂဏာဝါ. တထာဂတဿ သာဝကသံဃော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ ဟိ ဝုတ္တံ. သောယေဝ ဣဓ ဂဏုတ္တမောတိ ဝုစ္စတိ ဝိသေသန ပရ နိပါတ ဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ဥတ္တမသဒ္ဒဿ ဂုဏနာမတ္တာ ‘‘ဂုဏမှိယေဝ ပဝတ္တတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တေနာ’’တိ ဥတ္တမ သဒ္ဒေန. ‘‘ဂဏောတိ သံဃောယေဝ ဝုစ္စတိ’’ သံဃသဒ္ဒဿပိ သမူဟဋ္ဌေ နိရုဠှတ္တာ, ‘‘သော ဝိနယကမ္မေသု ပသိဒ္ဓေါ’’တိ ပဉ္စသံဃာ စတုဝဂ္ဂသံဃော, ပဉ္စဝဂ္ဂသံဃော, ဒသဝဂ္ဂသံဃော, ဝီသတိဝဂ္ဂသံဃော, အတိရေကဝီသတိဝဂ္ဂသံဃော, စတုဝဂ္ဂကရဏီယံ ကမ္မံ, ပဉ္စဝဂ္ဂကရဏီယံ ကမ္မန္တိအာဒိနာ ပသိဒ္ဓေါ ပါကဋော. ဒက္ခိဏာ ဝုစ္စတိ ကမ္မဉ္စ ကမ္မဖလဉ္စ သဒ္ဒဟိတွာ အာယတိံ ဝိပါကပ္ဖလပ္ပဋိ လာဘတ္ထာယ ဒိန္နံ ဒါနကမ္မံ ဒက္ခန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ သတ္တာ ဧတာယာတိ ကတွာ. တံဒက္ခိဏံ ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ အရဟတီတိ ဒက္ခိဏေယျော. ‘‘အရဟတီ’’တိ စ အနုတ္တရ ပုညက္ခေတ္တ ဝိသေသတ္တာဒါယကေန ဣစ္ဆိတ ပတ္ထိတဿ အာယတိံ ဖလဿ သုဋ္ဌုသမ္ပာဒနဝသေန ဒါယကဿ စ အဝိရာဓနတော အသင်္ချေယျာပ္ပမေယျဝဍ္ဎိ အာဝဟနတော စ ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ အရဟတိ. ဧဝရူပံဟိဒါနံ နာမ ဥဠာရဒါနံ ဟောတိ. တံ ယေသုဒုဿီလေသုဒိယျတိ. တေသံ ခေတ္တ ဒုဋ္ဌတ္တာ ဒါယကေန ဣစ္ဆိတပတ္ထိတံ ဖလံ န သမ္ပာဒေတိ. နိပ္ဖလံ ဝါ ဟောတိ. အပ္ပပ္ဖလံ ဝါ. ဧဝံသတိ, တေ ဒါယကဉ္စ ဝိရာဓေန္တိ နာမ. ပုညပ္ဖလာနိ စ ဝိနာသေန္တိ နာမ. သယဉ္စ တံဒါနံ ပဋိဂ္ဂဟဏတော ဝါ ပရိဘောဂတော ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ ဝိနိပါတနတော ဝါ ဒုဂ္ဂတိ ဘာဂိနော ဟောန္တိ. တသ္မာတေ ဧဝရူပံ ဒါနံ ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ နာရဟန္တီတိ. ‘‘ဥပသမ္ပဒါကမ္မံ သမ္မုတိ နာမာ’’တိ ဧကေန ပရိယာယေန သမ္မုတိ ကမ္မံ နာမ. တဉှိ ကာမံတေရ သသုသမ္မုတိ ကမ္မေသုနာဂတံ. ဉတ္တိ စတုတ္ထ ကမ္မဝါစာ သင်္ခါတာယ [Pg.26] ပန သံဃသမ္မုတိယာ သိဒ္ဓတ္တာ တေန ပရိယာယေန သမ္မုတိ ကမ္မန္တိ ဝုစ္စတီတိ. ‘‘ဥပသမ္ပန္နဘူမိံ ပတွာ’’တိ ဥပသမ္ပန္နဘူမိ သင်္ခါတံ ဥပရိဌာနန္တရံ ပတွာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ဝိနယေ ဘိက္ခု ဝိဘင်္ဂေ. ဉတ္တိ စတုတ္ထေန ကမ္မေန အကုပ္ပေန ဌာနာရဟေနာတိ. တတ္ထ, ‘‘ဌာနာရဟေနာ’’တိ ဥပသမ္ပန္န ဘူမိသင်္ခါတံ ဌာနန္တရံ ပါပေတုံ အရဟေနာတိ အတ္ထော. ‘‘ဥပသမ္ပန္နဘူမီ’’တိ စ ဥပသမ္ပန္န သီလံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝိနယကမ္မေသု ပသိဒ္ဓေါ’’တိ. သုဏာတုမေဘန္တေ သံဃော တိအာဒီသု ပါကဋော. အပိစ ‘‘သမ္မုတိ သံဃော’’တိ, ဒေဝသံဃာသမာဂတာတိအာဒီသု ဝိယ ဗဟူနံ သမူဟနဋ္ဌေန လောကသမ္မုတိယာ သိဒ္ဓေါသံဃော သမ္မုတိ သံဃောတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘အရိယပုဂ္ဂလသမူဟော’’တိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကော ဘိက္ခု ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန သောတာပတ္တိ မဂ္ဂဋ္ဌေ သင်္ဂဟိတောတိ, တေန သဟ အဋ္ဌဝိဓော အရိယ ပုဂ္ဂလသမူဟော. ‘‘သမ္မုတိ သံဃေ အန္တောဂဓောယေဝါ’’တိ ဧတေန ဒက္ခိဏေယျသံဃော နာမ ဝိသုံ နဝတ္တဗ္ဗော. တသ္မိဉ္စ နဝတ္တဗ္ဗေ သတိ, သမ္မုတိ သံဃောတိပိ ဝတ္တဗ္ဗ ကိစ္စံ နတ္ထိ. ဘဂဝတော သာဝကသံဃော တွေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. သစ္စမေတံ. ဣဓ ပန သံဃဝစနေန အာဂတဋ္ဌာနဿ ဒုဝိဓတ္တာ သံဃဿ ဒုဝိဓတာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ သမ္မုတိ သံဃဿ အာဂတဋ္ဌာနံ ဝိနယကမ္မေသူတိ ဝုတ္တမေဝ. ဣဒါနိ အရိယသံဃဿ အာဂတဋ္ဌာနံ ဒဿေန္တော ‘‘တထာပီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သရဏ ဂမန…ပေ… အနုဿတိဋ္ဌာနေသု ဥပသမ္ပန္နဘူတော ဘိက္ခုသံဃောဝ ဂဟေတဗ္ဗော. ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိဋ္ဌာနေ ပန ပုဂ္ဂလိကဒါနေသု စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဥပါသကောပိ သာမဏေရောပိ ယုဇ္ဇတိ. သံဃိက ဒါနေသု ပန ဘိက္ခုသံဃောဝ. ‘‘တထာ တထာ သံဝဏ္ဏေတွာ’’တိ အာဟုနေယျော, ပါဟုနေယျော, ဒက္ခိဏေယျော, အဉ္ဇလီကရဏီယျော, အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ, တိအာဒိနာသုဋ္ဌု ထောမေတွာ. သော ဒက္ခိဏေယျ သံဃော. ‘‘ပုထုဇ္ဇန သံဃော’’တိ ဣဒံ အရိယ သံဃေန ဝိနာကေဝလံ ပုထုဇ္ဇနသံဃံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ သံဃ ဝစနေန သံဃ ပရိယာပန္နော ဧကောပိ ဘိက္ခု ဂဟေတဗ္ဗော. သော သစေ ပုထုဇ္ဇနော ဟောတိ, အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ နဟောတိ. ယဒိ အရိယ ပုဂ္ဂလော ဟောတိ, အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ “Samānadiṭṭhisīlānaṃ” (ແກ່ທ່ານຜູ້ມີທິດຖິແລະສີລສະເໝີກັນ) ໄດ້ແກ່ ແກ່ທ່ານຜູ້ມີທິດຖິສະເໝີກັນ ແລະ ມີສີລສະເໝີກັນ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງອັດຖະວ່າ ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີທິດຖິແລະສີລສະເໝີກັນ ຍ່ອມຖືກນັບໃນໝູ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ໝູ່ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຄະນະ (ໝູ່). ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມພ້ອມພຽງກັນ ຄືຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນໃນໝູ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ໝູ່ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົງ, ຍ່ອມສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ທ່ານຜູ້ປະພຶດທຳຮ່ວມກັນເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ ຊື່ວ່າ ສະຫະທຳມິກະ, ຄືຜູ້ບວດໃນພະທຳວິນັຍຂອງພະສາດສະດາພະອົງດຽວກັນ, ແກ່ສະຫະທຳມິກະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ພະສະວົກສົງຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຊື່ວ່າ ຄະນະອັນປະເສີດ (ຄະນະອຸດຕະມະ). ດ້ວຍວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ “ສົງ ຫຼື ຄະນະໃດໆ ກໍຕາມໃນໂລກ, ພະສະວົກສົງຂອງພະຕຖາຄົດ ຍ່ອມປາກົດວ່າເປັນຍອດ (ເລີດ) ກວ່າສົງແລະຄະນະເຫຼົ່ານັ້ນ”. ອະທິບາຍວ່າ ພະສະວົກສົງນັ້ນແຫຼະ ໃນທີ່ນີ້ເອີ້ນວ່າ “ຄະນຸດຕະມະ” (ຄະນະອັນປະເສີດສຸດ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການວາງວິເສດສະນະໄວ້ຂ້າງຫຼັງ. ເພາະສັບວ່າ “ອຸດຕະມະ” ເປັນຄຸນນາມ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຍ່ອມເປັນໄປໃນຄຸນນາມນັ້ນແຫຼະ”. ຄຳວ່າ “Tenā” (ດ້ວຍຄຳນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສັບວ່າ ອຸດຕະມະ. ຄຳວ່າ “Gaṇoti saṅghoyeva vuccati” (ທີ່ຊື່ວ່າ ຄະນະ ໄດ້ແກ່ ພະສົງນັ້ນແຫຼະ) ເພາະສັບວ່າ ສົງ ກໍເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີ (ນິຣຸດຕິ) ໃນອັດຖະວ່າ ໝູ່ (ສະມູຫະ). ຄຳວ່າ “so vinayakammesu pasiddho” (ພະສົງນັ້ນ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນໃນວິນັຍກຳທັງຫຼາຍ) ຄື ປາກົດຊັດເຈນ, ເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີ ໂດຍຄວາມເປັນພະສົງ ໕ ປະເພດ ຄື: ພະສົງຈະຕຸວັກ (ມີ ໔ ຮູບ), ພະສົງປັນຈະວັກ (ມີ ໕ ຮູບ), ພະສົງທະສະວັກ (ມີ ໑໐ ຮູບ), ພະສົງວີສະຕິວັກ (ມີ ໒໐ ຮູບ), ພະສົງອະຕິເຣກະວີສະຕິວັກ (ມີເກີນ ໒໐ ຮູບ) ແລະ ໂດຍຄວາມເປັນກຳອັນພະສົງຈະຕຸວັກພຶງເຮັດ, ກຳອັນພະສົງປັນຈະວັກພຶງເຮັດ ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ທັກຂິນາ” ໄດ້ແກ່ ທານະກຳ (ການໃຫ້ທານ) ທີ່ບຸກຄົນເຊື່ອທຳແລະຜົນຂອງທຳແລ້ວ ໃຫ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໄດ້ຮັບຜົນວິບາກໃນອະນາຄົດ, ເພາະສັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຈະເລີນ ຄືຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍທັກຂິນານັ້ນ. ທ່ານຜູ້ຄວນເພື່ອຮັບທັກຂິນານັ້ນ ຊື່ວ່າ ທັກຂິເນີຍຍະ (ຜູ້ຄວນຮັບທັກຂິນາ). ແລະຄຳວ່າ “Arahatī” (ຍ່ອມຄວນ) ຄື ຍ່ອມຄວນຮັບ ເພາະຄວາມເປັນເນື້ອນາບຸນອັນຍອດຢ້ຽມ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຍັງຜົນໃນອະນາຄົດທີ່ທາຍົກປາດຖະໜາແລ້ວໃຫ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍດີ, ເພາະບໍ່ເຮັດໃຫ້ທາຍົກຜິດຫວັງ ແລະ ເພາະນຳມາຊຶ່ງຄວາມຈະເລີນອັນຈະນັບຈະປະມານບໍ່ໄດ້. ດ້ວຍວ່າ ທານເຫັນປານນີ້ ຊື່ວ່າ ເປັນທານອັນຍິ່ງໃຫຍ່ (ໂອລານ). ທານນັ້ນ ຫາກບຸກຄົນໃຫ້ໃນບຸກຄົນຜູ້ທຸສີລທັງຫຼາຍ, ເພາະຄວາມທີ່ເນື້ອນາບຸນຂອງພວກເຂົາເປັນເນື້ອນາບຸນທີ່ເສຍ (ບໍ່ດີ), ຍ່ອມບໍ່ຍັງຜົນທີ່ທາຍົກປາດຖະໜາແລ້ວໃຫ້ເຖິງພ້ອມ, ຫຼື ຍ່ອມເປັນທານທີ່ບໍ່ມີຜົນ, ຫຼື ມີຜົນໜ້ອຍ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ພວກເຂົາຊື່ວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ທາຍົກຜິດຫວັງ ແລະ ຊື່ວ່າ ຍ່ອມທຳລາຍຜົນບຸນທັງຫຼາຍ. ແລະຕົນເອງ ເພາະການຮັບ ຫຼື ການບໍລິໂພກທານນັ້ນ, ຫຼື ເພາະການເຮັດໃຫ້ຂອງທີ່ເຂົາໃຫ້ດ້ວຍສັດທາຕົກໄປ (ເສຍໄປ), ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີສ່ວນແຫ່ງທຸຄະຕິ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ຄວນຮັບທານເຫັນປານນີ້. ຄຳວ່າ “Upasampadākammaṃ sammuti nāma” (ອຸປະສົມປະທາກຳ ຊື່ວ່າ ສົມມຸດຕິ) ຄື ໂດຍປະຣິຍາຍໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ສົມມຸດຕິກຳ. ດ້ວຍວ່າ ກຳນັ້ນ ແມ້ຈະບໍ່ມາໃນສົມມຸດຕິກຳ ໑໓ ປະການ ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະສຳເລັດດ້ວຍຄວາມຍິນຍອມ (ສົມມຸດຕິ) ຂອງສົງ ອັນນັບວ່າເປັນຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳມະວາຈາ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໂດຍປະຣິຍາຍນີ້ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ສົມມຸດຕິກຳ. ຄຳວ່າ “Upasampannabhūmiṃ patvā” (ບັນລຸເຖິງພູມແຫ່ງອຸປະສຳບັນແລ້ວ) ຄື ບັນລຸເຖິງຖານັນດອນເບື້ອງບົນ ອັນນັບວ່າເປັນພູມແຫ່ງອຸປະສຳບັນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ຕັດໄວ້ໃນພະວິນັຍ ພິກຂຸວິພັງ ວ່າ “ດ້ວຍຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ ອັນບໍ່ກຳເລີບ ຄວນແກ່ຖານະ”. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ṭhānārahena” (ຄວນແກ່ຖານະ) ມີອັດຖະວ່າ ຄວນເພື່ອໃຫ້ເຖິງຖານັນດອນ ອັນນັບວ່າເປັນພູມແຫ່ງອຸປະສຳບັນ. ແລະທີ່ຊື່ວ່າ “Upasampannabhūmi” (ພູມແຫ່ງອຸປະສຳບັນ) ໄດ້ແກ່ ອຸປະສຳບັນສີລ (ສີລຂອງພິກຂຸ). ຄຳວ່າ “Vinayakammesu pasiddho” (ປາກົດຊັດເຈນໃນວິນັຍກຳທັງຫຼາຍ) ຄື ປາກົດຊັດເຈນໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “suṇātu me bhante saṅgho” (ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ຊື່ວ່າ “sammuti saṅgho” (ສົມມຸດຕິສົງ) ຄື ສົງທີ່ສຳເລັດດ້ວຍສົມມຸດຕິຂອງໂລກ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນໝູ່ຂອງຊົນເປັນອັນມາກ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ “devasaṅghā samāgatā” (ໝູ່ເທວະດາປະຊຸມກັນແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນເອີ້ນວ່າ ສົມມຸດຕິສົງ ໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ “Ariyapuggalasamūho” (ໝູ່ແຫ່ງອະລິຍະບຸກຄົນ) ໄດ້ແກ່ ໝູ່ແຫ່ງອະລິຍະບຸກຄົນ ໘ ຈຳພວກ ພ້ອມດ້ວຍກັນກັບກັນລະຍານະປຸຖຸຊົນພິກຂຸ ຜູ້ສົງເຄາະເຂົ້າໃນໂສຕາປັດຕິມັກຄັດຖະບຸກຄົນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Sammuti saṅghe antogadhoyeva” (ຍ່ອມຮວມຢູ່ໃນສົມມຸດຕິສົງນັ້ນແຫຼະ) ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ທັກຂິເນີຍຍະສົງ ນັ້ນ ບໍ່ພຶງກ່າວແຍກຕ່າງຫາກ. ແລະເມື່ອບໍ່ພຶງກ່າວແຍກທັກຂິເນີຍຍະສົງນັ້ນ, ກໍບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວວ່າ ສົມມຸດຕິສົງ, ແຕ່ພຶງກ່າວວ່າ “ພະສະວົກສົງຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ” ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳນັ້ນເປັນຄວາມຈິງ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະຄວາມທີ່ບ່ອນມາຂອງຄຳວ່າ ສົງ ມີ ໒ ປະການ ຈຶ່ງກ່າວຄວາມເປັນ ໒ ປະການຂອງພະສົງ. ໃນ ໒ ປະການນັ້ນ, ບ່ອນມາຂອງສົມມຸດຕິສົງ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວວ່າ “ໃນວິນັຍກຳທັງຫຼາຍ”. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງບ່ອນມາຂອງອະລິຍະສົງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tathāapi” (ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ). ໃນບ່ອນມານັ້ນ, ໃນຖານະທັງຫຼາຍມີການເຖິງສະຣະນະ...ເປ... ແລະອະນຸດສະຕິ ພຶງຖືເອົາພິຂຸສົງຜູ້ເປັນອຸປະສຳບັນເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນໃນຖານະແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງທັກຂິນາ ໃນປຸກຄະລິກະທານ (ທານສະເພາະບຸກຄົນ) ແມ້ອຸປາສົກ ຫຼື ສາມະເນນ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງແຫ່ງໂສຕາປັດຕິ ໔ ປະການ ກໍຄວນ (ສົງເຄາະເຂົ້າໄດ້). ແຕ່ໃນສັງຄະທານ (ທານອຸທິດແກ່ສົງ) ພຶງຖືເອົາພິຂຸສົງເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tathā tathā saṃvaṇṇetvā” (ພັນລະນາໄວ້ຢ່າງນັ້ນໆ) ຄື ສັນລະເສີນດ້ວຍດີ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ຂອງຄຳນັບ (ອາຫຸເນີຍໂຍ), ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ຂອງຕ້ອນຮັບ (ປາຫຸເນີຍໂຍ), ເປັນຜູ້ຄວນຮັບທັກຂິນາ (ທັກຂິເນີຍໂຍ), ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການເຮັດອັນຊະລີ (ອັນຊະລີກະຣະນີໂຍ), ເປັນເນື້ອນາບຸນອັນຍອດຢ້ຽມຂອງໂລກ (ອະນຸດຕະຣັງ ປຸນຍັກເຂດຕັງ ໂລກັດສະ)”. ພະສົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທັກຂິເນີຍຍະສົງ. ຄຳວ່າ “Puthujjana saṅgho” (ປຸຖຸຊົນສົງ) ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງປຸຖຸຊົນສົງລ້ວນໆ ໂດຍບໍ່ຮວມອະລິຍະສົງ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ ສົງ ແມ້ພິກຂຸຮູບດຽວຜູ້ເນື່ອງດ້ວຍສົງ ກໍພຶງຖືເອົາໄດ້. ພິກຂຸນັ້ນ ຫາກເປັນປຸຖຸຊົນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນເນື້ອນາບຸນອັນຍອດຢ້ຽມ, ແຕ່ຫາກເປັນອະລິຍະບຸກຄົນ ຍ່ອມເປັນເນື້ອນາບຸນອັນຍອດຢ້ຽມ.

ဒက္ခိဏဝိဘင်္ဂသုတ္တေ [Pg.27] သံဃိကဒါနေ ဘဝိဿန္တိ ခေါ ပနာနန္ဒ ဂေါတြဘုနော ကာသာဝကဏ္ဌာ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ. တေသံပိ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒါနံ ဒဿန္တိ. တဒါပါနန္ဒ သံဃဂတံ ဒက္ခိဏံ အသင်္ချေယျံ အပ္ပမေယျန္တိ ဝဒါမီတိ ဝုတ္တတ္တာ သံဃိကဋ္ဌာနံ ပတွာ ကောစိ ဘိက္ခု ဒက္ခိဏေယျ သံဃေ အသင်္ဂဟိတောတိ နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ໃນທັກຂິဏາວິພັງຄະສູດ ວ່າດ້ວຍສັງຄະທານ ຕັດໄວ້ວ່າ “ດູກ່ອນອານົນ ໃນອະນາຄົດກົດເກນ ຈະມີແຕ່ໂຄຕະຣະພູພິກຂຸ ຜູ້ມີຜ້າກາສາວະພັນຄໍ ເປັນຜູ້ທຸສີລ ມີທຳອັນຊົ່ວຊ້າ. ຊົນທັງຫຼາຍຈະຖວາຍທານອຸທິດແກ່ສົງໃນໂຄຕະຣະພູພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ. ດູກ່ອນອານົນ ເຮົາຍັງກ່າວວ່າ ທັກຂິນາທີ່ເຖິງແລ້ວໃນສົງໃນເວລານັ້ນ ຍ່ອມມີຜົນນັບບໍ່ໄດ້ ປະມານບໍ່ໄດ້”. ເພາະເຫດທີ່ຕັດໄວ້ຢ່າງນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອເຖິງຖານະແຫ່ງສັງຄະທານແລ້ວ ພິກຂຸໃດໆ ທີ່ຈະບໍ່ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນທັກຂິເນີຍຍະສົງ ຍ່ອມບໍ່ມີ.

ခေတ္တံ ဒူသေန္တီတိ ခေတ္တဒုဋ္ဌာနိ. တိဏာနိ. ခေတ္တဒုဋ္ဌာ ကိလေသာ. ဝုတ္တဉှိဓမ္မပဒေ.

ທີ່ຊື່ວ່າ “khettaduṭṭhāni” (ສິ່ງປະທຸສະຮ້າຍແກ່ເນື້ອນາ) ເພາະອັດຖະວ່າ ຍ່ອມປະທຸສະຮ້າຍແກ່ເນື້ອນາ, ໄດ້ແກ່ ຫຍ້າທັງຫຼາຍ. ກິເລດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ເປັນສິ່ງປະທຸສະຮ້າຍແກ່ເນື້ອນາ (ຄືຈິດໃຈ). ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພະທຳມະບົດວ່າ:

တိဏဒေါသာနိ ခေတ္တာနိ, ရာဂဒေါသာ အယံပဇာ;

တသ္မာဟိ ဝီတရာဂေသု, ဒိန္နံ ဟောတိ မဟပ္ဖလံ.

ນາທັງຫຼາຍມີຫຍ້າເປັນໂທດ, ໝູ່ປະຊານີ້ມີລາຄະເປັນໂທດ; ເພາະເຫດນັ້ນແຫຼະ ທານທີ່ໃຫ້ໃນທ່ານຜູ້ປາສະຈາກລາຄະແລ້ວ ຍ່ອມມີຜົນຫຼາຍ.

တိဏဒေါသာနိ ခေတ္တာနိ, ဒေါသဒေါသာ အယံပဇာ;

တသ္မာဟိ ဝီတဒေါသေသု, ဒိန္နံ ဟောတိ မဟပ္ဖလံ.တိဏဒေါသာနိ ခေတ္တာနိ, မောဟဒေါသာ အယံပဇာ;

တသ္မာဟိ ဝီတမောဟေသု, ဒိန္နံ ဟောတိ မဟပ္ဖလန္တိ.

ນາທັງຫຼາຍມີຫຍ້າເປັນໂທດ, ໝູ່ປະຊານີ້ມີໂທສະເປັນໂທດ; ເພາະເຫດນັ້ນແຫຼະ ທານທີ່ໃຫ້ໃນທ່ານຜູ້ປາສະຈາກໂທສະແລ້ວ ຍ່ອມມີຜົນຫຼາຍ. ນາທັງຫຼາຍມີຫຍ້າເປັນໂທດ, ໝູ່ປະຊານີ້ມີໂມຫະເປັນໂທດ; ເພາະເຫດນັ້ນແຫຼະ ທານທີ່ໃຫ້ໃນທ່ານຜູ້ປາສະຈາກໂມຫະແລ້ວ ຍ່ອມມີຜົນຫຼາຍ.

ဣဓ ပန သာတိဿယတော ခေတ္တဒုဋ္ဌေ ကိလေသေ ဒဿေတုံ ‘‘သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနုသယာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သဗ္ဘာဝါ’’တိ သန္တဿ ဝိဇ္ဇမာနဿဘာဝေါ သဗ္ဘာဝေါတိဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အဿာ’’တိ ပုထုဇ္ဇန သံဃဿ. ‘‘သဒ္ဓမ္မပဒေ ဝုတ္တနယေနာ’’တိ အပိစယဒဂ္ဂေနာတိ ဝုတ္တနယေန.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພື່ອສະແດງກິເລດອັນປະທຸສະຮ້າຍແກ່ເນື້ອນາຢ່າງຍິ່ງ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “sakkāyadiṭṭhivicikicchānusayānaṃ” (ແຫ່ງສັກກາຍະທິດຖິ, ວິຈິກິດສາ ແລະ ອະນຸສັຍທັງຫຼາຍ). ຄຳວ່າ “Sabbhāvā” (ເພາະຄວາມມີຢູ່) ມີວິເຄາະວ່າ ຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງທີ່ມີຢູ່ ຊື່ວ່າ ສັບພາວະ (ຄວາມມີຢູ່). ຄຳວ່າ “Assa” (ແກ່ສົງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ແກ່ປຸຖຸຊົນສົງ. ຄຳວ່າ “Saddhammapade vuttanayena” (ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພະສັດທຳມະບົດ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “apicayadaggena” (ແມ້ດ້ວຍຍອດແຫ່ງການບໍ່ສັ່ງສົມ).

သသဒ္ဓမ္မဂဏုတ္တမပဒတ္ထာနုဒီပနီ နိဋ္ဌိတာ.

ຄຳອະທິບາຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດວ່າ ສະສັດທຳມະຄະນຸດຕະມະ ຈົບແລ້ວ.

၈. ‘‘အဘိဝါဒိယာ’’တိ သုခီဟောဟိသပ္ပုရိသာတိ ဧဝံ အဘိဝဒါပေတွာ. အဘိဝါဒနဉ္စ နာမ ဝန္ဒနာမေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝန္ဒိတွာ’’တိ. ဝန္ဒန္တောဟိ ဝန္ဒနေယျေ ဝုဒ္ဓေ တထာ ဝဒါပေတိ နာမ. တထာ ဝဒနဉ္စ ဝန္ဒနေယျာနံဝုဒ္ဓါနံ ဝတ္တံ. ‘‘ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ’’တိ ပဋိမုခံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ. ‘‘တိဝိဓာ’’တိ ဒွါရ ဘေဒေန တိဝိဓာ. ‘‘ဝန္ဒနေယျာန’’န္တိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ. ‘‘နိပဇ္ဇန္တော’’တိ နိပတန္တော. ‘‘အဝန္ဒိယေသူ’’တိ ဘိက္ခူဟိ အဝန္ဒိတဗ္ဗေ သုနဝကတရာဒီသု. ‘‘ဂုဏပဒါနီ’’တိ ဂုဏဒီပကာနိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိပဒါနိ. ဧတ္ထစကာယေနဝန္ဒတီတိအာဒိ ဥပစာရ ဝစနံ ဟောတိ. ယထာ စက္ခုနာ ရူပံ ပဿတီတိ. တထာဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာသု [Pg.28] စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ ကရဏဝသေန စက္ခူတိ လဒ္ဓဝေါဟာရေန ရူပဒဿန သမတ္ထေန စက္ခု ဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာ. ပေါရာဏာ ပနာဟု စက္ခု ရူပံ န ပဿတိ, အစိတ္တတ္တာ. စိတ္တံ န ပဿတိ, အစက္ခုတ္တာ. ဒွါရာရမ္မဏ သံဃဋ္ဋနေ ပန သတိ စက္ခု ပသာဒဝတ္ထု ကေနစိတ္တေန ပဿတိ. ဤဒိသီ ပနေသာ ကထာ ဓနုနာ ဝိဇ္ဈတီတိအာဒီသု ဝိယ သသမ္ဘာရ ကထာနာမ ဟောတိ. တသ္မာ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ စက္ခု ဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာတိ အယမေဝေတ္ထ အတ္ထောတိ. ဧတ္ထဟိ ‘‘ကာယေနာ’’တိ ကာယ ဝိညတ္တိသင်္ခါတံ ဒွါရ ရူပံ ကရဏံ ဟောတိ. တသ္မာ စက္ခုနာတိ ဝစနေ ဥပစာရ ဝစနေ သတိ ကာယေနာတိ ဝစနံပိ ဥပစာရ ဝစနန္တိ ဝိညာယတိ. တထာ စက္ခုနာတိ ပဒေ စက္ခုဝိညာဏေနာတိ အတ္ထေ သတိ ကာယေနာတိ ပဒေပိ ကာယကမ္မေနာတိ အတ္ထော ဝိညာယတိ. ဝါစာယ ဝန္ဒတိ, မနသာဝန္ဒတီ,တိ ပဒေသုပိ ဧသနယော. ဧဝဉ္စ သတိ, ကာယ ကမ္မေနဝန္ဒာမိ, ဝစီကမ္မေန ဝန္ဒာမိ, မနောကမ္မေန ဝန္ဒာမိ, တီဟိ ကမ္မေဟိ ဝန္ဒာမီတိ ဣဒမေဝ မုချဝစနန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. သဗ္ဗမိဒံ ဣန္ဒြိယ သံဝရသီလဋ္ဌာနေ အဋ္ဌကထာသု အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ. စက္ခုနာတိ ဣဒံ ပန မုချ ကရဏ ဝစနမေဝ သမ္ဘဝတိ. ကသ္မာ, စက္ခုဿ ဒဿနသင်္ခါတဿ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝတ္ထု ပုရေဇာတိန္ဒြိယပစ္စယဝိသေသတ္တာ. သောတေန သဒ္ဒံသုတွာတိအာဒီသုပိ ဧသနယော.

໘. ຄຳວ່າ “Abhivādiya” (ອະພິວາດແລ້ວ) ຄື ຍັງທ່ານໃຫ້ກ່າວຕອບຢ່າງນີ້ວ່າ “ຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ ສັດບຸລຸດ”. ແລະການອະພິວາດນັ້ນ ກໍຄືການໄຫວ້ນັ້ນແຫຼະ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “vanditvā” (ໄຫວ້ແລ້ວ). ດ້ວຍວ່າ ຜູ້ໄຫວ້ ຍ່ອມຍັງທ່ານຜູ້ຄວນໄຫວ້ ຜູ້ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ ໃຫ້ກ່າວຢ່າງນັ້ນ. ແລະການກ່າວຢ່າງນັ້ນ ເປັນວັດ (ຂໍ້ປະຕິບັດ) ຂອງທ່ານຜູ້ຄວນໄຫວ້ ຜູ້ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Paccupaṭṭhāpetvā” (ຕັ້ງໄວ້ສະເພາະແລ້ວ) ຄື ຕັ້ງໄວ້ສະເພາະໜ້າ. ຄຳວ່າ “Tividhā” (ມີ ໓ ປະການ) ຄື ມີ ໓ ປະການ ໂດຍການຈຳແນກທາງທະວານ. ຄຳວ່າ “Vandaneyyānaṃ” (ແກ່ທ່ານຜູ້ຄວນໄຫວ້ທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ແກ່ພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Nipajjanto” (ໝອບລົງ) ຄື ໝອບກາບລົງ. ຄຳວ່າ “Avandiyesu” (ໃນບຸກຄົນທີ່ບໍ່ຄວນໄຫວ້ທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ໃນບຸກຄົນທີ່พິກຂຸບໍ່ຄວນໄຫວ້ ມີພິກຂຸຜູ້ບວດໃໝ່ກວ່າເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Guṇapadāni” (ບົດສະແດງຄຸນທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ບົດທີ່ສະແດງພະຄຸນ ມີບົດວ່າ “ອະຣະຫັງ ສັມມາສັມພຸດໂທ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “ໄຫວ້ດ້ວຍກາຍ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນອຸປະຈາຣະວະຈະນະ (ຄຳອຸປະມາ), ເໝືອນຄຳວ່າ “ຍ່ອມເຫັນຮູບດ້ວຍຈັກຂຸ”. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍວ່າ “ເຫັນຮູບດ້ວຍຈັກຂຸ” ຄື ເຫັນຮູບດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ ອັນມີຄວາມສາມາດໃນການເຫັນຮູບ ໂດຍໄດ້ຮັບໂວຫານວ່າ “ຈັກຂຸ” ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາຣະນະ (ເຄື່ອງມື). ແຕ່ພະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ “ຈັກຂຸ ຍ່ອມບໍ່ເຫັນຮູບ ເພາະຄວາມທີ່ມັນບໍ່ມີຈິດ. ຈິດ ຍ່ອມບໍ່ເຫັນຮູບ ເພາະຄວາມທີ່ມັນບໍ່ມີຈັກຂຸ. ແຕ່ເມື່ອມີການກະທົບກັນລະຫວ່າງທະວານແລະອາຣົມ, ຈັກຂຸປະສາດອັນເປັນວັດຖຸ ຍ່ອມເຫັນດ້ວຍຈິດບາງດວງ”. ວາຈາເຫັນປານນີ້ ຊື່ວ່າ ສະສຳພາຣະກະຖາ (ຄຳກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ປະກອບຮ່ວມກັນ) ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “ຍິງດ້ວຍທະນູ” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳວ່າ “ເຫັນຮູບດ້ວຍຈັກຂຸ” ນີ້ ມີອັດຖະວ່າ “ເຫັນຮູບດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ” ນີ້ແຫຼະ. ດ້ວຍວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “kāyena” (ດ້ວຍກາຍ) ໄດ້ແກ່ ຮູບຄືທະວານ ອັນນັບວ່າເປັນກາຍະວິນຍັດ ເປັນກາຣະນະ (ເຄື່ອງມື). ເພາະເຫດນັ້ນ ເມື່ອຄຳວ່າ “ດ້ວຍຈັກຂຸ” ເປັນອຸປະຈາຣະວະຈະນະ, ຄຳວ່າ “ດ້ວຍກາຍ” ກໍພຶງຊາບວ່າເປັນອຸປະຈາຣະວະຈະນະ ເຊັ່ນກັນ. ແລະເມື່ອບົດວ່າ “ດ້ວຍຈັກຂຸ” ມີອັດຖະວ່າ “ດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ”, ໃນບົດວ່າ “ດ້ວຍກາຍ” ກໍພຶງຊາບອັດຖະວ່າ “ດ້ວຍກາຍະກຳ” ເຊັ່ນກັນ. ແມ້ໃນບົດວ່າ “ໄຫວ້ດ້ວຍວາຈາ, ໄຫວ້ດ້ວຍໃຈ” ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ແລະເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າໄຫວ້ດ້ວຍກາຍະກຳ, ຂ້າພະເຈົ້າໄຫວ້ດ້ວຍວະຈີກຳ, ຂ້າພະເຈົ້າໄຫວ້ດ້ວຍມະໂນກຳ, ຂ້າພະເຈົ້າໄຫວ້ດ້ວຍກຳທັງ ໓” ນີ້ແຫຼະ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດວ່າເປັນມຸກຂະຍະວະຈະນະ (ຄຳໂດຍກົງ). ຄຳທັງໝົດນີ້ ກ່າວໄວ້ເພາະມາໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ໃນຕອນວ່າດ້ວຍອິນທຣີຍະສັງວໍຣະສີລ. ແຕ່ຄຳວ່າ “ດ້ວຍຈັກຂຸ” ນີ້ ຍ່ອມຄວນເປັນມຸກຂະຍະກາຣະນະວະຈະນະ (ຄຳສະແດງເຄື່ອງມືໂດຍກົງ) ໂດຍແທ້. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຈັກຂຸ ເປັນວັດຖຸປຸເຣຊາຕິນທຣີຍະປັດຈະຍະວິເສດ ແກ່ຈັກຂຸວິນຍານ ອັນນັບວ່າເປັນການເຫັນ. ແມ້ໃນຄຳວ່າ “ຟັງສຽງດ້ວຍໂສຕະ” ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

ကာယေနဝန္ဒတိ, ဝါစာယဝန္ဒတီ,တိ ဧတ္ထ တံကာယဝစီဝိညတ္တိ ရူပ ဒွယံ ကိဉ္စာပိ သဟဇာတ စေတနာ ကမ္မေန ဇာတံ ဟောတိ. န တံ စေတနာကမ္မံ ဝိညတ္တိ ဒွယေနဇာတံ. ဧဝံ သန္တေပိ တံ ရူပ ဒွယံ တဿာစေတနာယ ကာယဝန္ဒနာကမ္မ, ဝစီဝန္ဒနာကမ္မ သိဒ္ဓိယာ ဥပနိဿယ ပစ္စယဝိသေသော ဟောတိ. ယထာတံ မာတိတော ဇာတော ပုတ္တော ဝုဒ္ဓိ ပတ္တော တံ တံ ကမ္မေသု မာတုယာ ဗလ ဝူပနိဿယော ဟောတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ တံ ရူပဒွယံ အဘိဓမ္မေ ဒွါရရူပန္တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ‘ကာယေန, ဝါစာယာ,တိ ဣဒံပိ မုချ ကရဏ ဝစနမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကာယေနာတိ ပန ကာယကမ္မေနာတိ အတ္ထေ သတိ, တဿကမ္မဿ ဝန္ဒနာကိရိယာယ သဟ အဘေဒေါ အာပဇ္ဇတီတိ စေ. နာပဇ္ဇတိ. ကသ္မာ စေတနာဟံ ဘိက္ခဝေ ကမ္မံ ဝဒါမိ, စေတယိတွာ ကမ္မံ ကရောတိ ‘ကာယေန, ဝါစာယ, မနသာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ယထာဟိ ‘‘စေတယိတွာ’’တိ ပုရိမစေတနာဟိ စေတ ယိတွာ[Pg.29]. ‘‘ကမ္မံ ကရောတီ’’တိ ပစ္ဆိမံ သန္နိဋ္ဌာပန စေတနာ ကမ္မံ ကရောတီတိ အတ္ထော. တထာ ဣဓပိ ပုရိမပစ္ဆိမစေတနာ သမ္ဘဝတောတိ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ကာယကမ္မေနာ’’တိ ပုရိမစေတနာ ကမ္မံ ဂယှတိ. ‘‘ဝန္ဒတီ’’တိ ပစ္ဆိမ သန္နိဋ္ဌာပနစေတနာကမ္မန္တိ.

ໃນຄຳວ່າ “ໄຫວ້ດ້ວຍກາຍ, ໄຫວ້ດ້ວຍວາຈາ” ນີ້, ແມ້ວ່າຮູບຄືກາຍະວິນຍັດແລະວະຈີວິນຍັດທັງ ໒ ນັ້ນ ຈະເກີດຂຶ້ນດ້ວຍເຈດຕະນາກຳອັນເກີດຮ່ວມກັນ (ສະຫະຊາຕະເຈດຕະນາ) ກໍຕາມ, ແຕ່ເຈດຕະນາກຳນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍວິນຍັດທັງ ໒ ນັ້ນ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ, ຮູບທັງ ໒ ນັ້ນ ກໍຍັງເປັນອຸປະນິດສະຍະປັດຈະຍະວິເສດ ແກ່ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກາຍະວັນທະນາກຳແລະວະຈີວັນທະນາກຳ ຂອງເຈດຕະນານັ້ນ. ເໝືອນດັ່ງບຸດທີ່ເກີດຈາກມານດາ ເມື່ອເຖິງຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕແລ້ວ ຍ່ອມເປັນກຳລັງອຸປະນິດໄສແກ່ມານດາໃນການງານນັ້ນໆ. ແລະເພາະເຫດນັ້ນ ໃນພະອະພິທຳ ຈຶ່ງເອີ້ນຮູບທັງ ໒ ນັ້ນວ່າ “ທະວານຮູບ”. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ແມ້ຄຳວ່າ “ດ້ວຍກາຍ, ດ້ວຍວາຈາ” ນີ້ ກໍເປັນມຸກຂະຍະກາຣະນະວະຈະນະ (ຄຳສະແດງເຄື່ອງມືໂດຍກົງ) ໂດຍແທ້. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ: ຫາກຄຳວ່າ “ດ້ວຍກາຍ” ມີອັດຖະວ່າ “ດ້ວຍກາຍະກຳ”, ຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນ (ຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ) ລະຫວ່າງກຳນັ້ນ ກັບກິຣິຍາຄືການໄຫວ້ ຈະບໍ່ພຶງເຖິງ (ເກີດຂຶ້ນ) ບໍ? ຕອບວ່າ: ບໍ່ເຖິງ (ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ). ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໃນພະສູດນີ້ວ່າ “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາກ່າວວ່າ ເຈດຕະນາເປັນກຳ, ບຸກຄົນຄິດແລ້ວ ຍ່ອມທຳກຳດ້ວຍກາຍ ດ້ວຍວາຈາ ດ້ວຍໃຈ”, ຄຳວ່າ “ຄິດແລ້ວ” (ເຈຕະຍິຕະວາ) ໄດ້ແກ່ ຄິດແລ້ວດ້ວຍປຸຣິມະເຈດຕະນາ (ເຈດຕະນາກ່ອນ). ຄຳວ່າ “ຍ່ອມທຳກຳ” ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມທຳກຳດ້ວຍປັດສິມະເຈດຕະນາ (ເຈດຕະນາພາຍຫຼັງ) ອັນເປັນຕົວຕັດສິນ. ແມ້ໃນທີ່ນີ້ ກໍມີປຸຣິມະເຈດຕະນາແລະປັດສິມະເຈດຕະນາເກີດຂຶ້ນຢ່າງນັ້ນເຊັ່ນກັນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ດ້ວຍກາຍະກຳ” ຍ່ອມຖືເອົາປຸຣິມະເຈດຕະນາກຳ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຍ່ອມໄຫວ້” ຍ່ອມຖືເອົາປັດສິມະເຈດຕະນາກຳ ອັນເປັນຕົວຕັດສິນ.

၉. ‘‘ရစယန္တော’’တိ ဝိဒဟန္တော. ‘‘ရစယိဿတီ’’တိ အပစ္စက္ခေ အတီတေ အနာဂတဝစနံ. ‘‘ပေါတ္ထကာရုဠှ’’န္တိ ပေါတ္ထက ပတ္တေသုလိခနဝသေန အာရုဠှံ.

໙. ຄຳວ່າ “Racayanto” (ເມື່ອແຕ່ງ) ຄື ເມື່ອຈັດແຈງ (ຮຽບຮຽງ). ຄຳວ່າ “Racayissati” (ຈັກແຕ່ງ) ເປັນອະນາຄົດຕະວະຈະນະ ໃນອະດີດອັນບໍ່ປະຈັກ. ຄຳວ່າ “Potthakāruḷhaṃ” (ອັນຂຶ້ນສູ່ຄຳພີແລ້ວ) ຄື ອັນຂຶ້ນສູ່ການຂຽນ (ຈາລຶກ) ລົງໃນໃບລານ (ແຜ່ນຄຳພີ).

၁၀. အဘိဓမ္မတ္ထပဒေ. ‘‘အဘိဓမ္မေ’’တိ အဘိဓမ္မပ္ပကရဏေ. ‘‘ဧတ္ထ, ဧတေနာ’’တိ ဝစနေဟိ သင်္ဂဟသဒ္ဒဿ ဧကသေသဝိဓာနံပိ ဝိညာယတိ. ‘‘အညံပါဠိဒွယံ ဝုစ္စတိ’’. ကသ္မာတံ ပါဠိဒွယံ အဘိဓမ္မော နာမာတိ ဝုတ္တံ ‘‘တဉ္စာ’’တိအာဒိ. ‘‘ယထာပဝတ္တေ’’တိ အတ္တနော ပစ္စယာနုရူပံ ပဝတ္တေ. ‘‘ပရမတ္ထဓမ္မေ ဧဝါ’’တိ ဒွေ မေ ဘိက္ခဝေ ပုဂ္ဂလာ, တယောမေဘိက္ခဝေ ပုဂ္ဂလာတိအာဒိနာ ပညတ္တိဝေါဟာရေန ပဝတ္တာပိ ဒေသနာ ပရမတ္ထ ဓမ္မေဟိ ဝိနာ နပဝတ္တတိ. ပရမတ္ထ ဓမ္မာနံ နာနတ္တဝသေနေဝ ပုဂ္ဂလာနံ နာနတ္တသမ္ဘဝတော. တသ္မာ ပရမတ္ထဓမ္မေ ဧဝ ဒီပေတိ. န အာဏာဝိဓာနံ ဒီပေတိ. ‘‘ဒွီသုဓမ္မေသူ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မဝစနံ. ‘‘ယောဣတရတော’’တိ နိဒ္ဓါရဏီယံ. ‘‘ယော’’တိ ယော ဓမ္မော. ‘‘ဣတရတော’’တိ ဣတရ ဓမ္မတော သုတ္တန္တ ဓမ္မတော. ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိ ဣမိနာကာရဏေနာတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဒေသေတဗ္ဗပ္ပကာရာနံ အနဝသေသဝိဘတ္တိဝသေန အတိရေကတာ, သုဒ္ဓ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာန ဒေသနာ ပဝတ္တိဝသေန ဝိသေသတာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ‘‘ယတော’’တိ ယသ္မာ အနဝသေသဝိဘတ္တိတော, အတိဝိတ္ထာရဒေသနာဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကသ္မာ ဒေဝေသု ဧဝ ဒေသေန္တီတိ အာဟ ‘‘န ဟိ မနုဿာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘န ဟိ မနုဿာ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ သက္ကောန္တီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပဝတ္တနယောဂျ’’န္တိ ပဝတ္တနတ္ထာယ ပဟောန္တံ. ‘‘ကထာမဂ္ဂ’’န္တိ ဒေသနာကထာပဗန္ဓံ. ‘‘ဧကမာတိကာနု ဗန္ဓာ’’တိ ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒိကံ ဧကံ အဘိဓမ္မ မာတိကံ အနုဂတာ. ‘‘တဿာ’’တိ အဘိဓမ္မဿ. အတိရေက ဝိသေသတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တိဿံ အဋ္ဌသာလိနိယံ. အာဒိမှိယေဝတတ္ထ ကေနဋ္ဌေန အဘိဓမ္မော, ဓမ္မာတိရေက ဓမ္မဝိသေသဋ္ဌေ နာ-တိ [Pg.30] ဝတွာ တဒတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန္တော သုတ္တဉှိ ပတွာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဧကဒေသေနေဝ ဝိဘတ္တာ, နနိပ္ပဒေသေန. အဘိဓမ္မံ ပတွာ ပန နိပ္ပဒေသတောဝ ဝိဘတ္တာ-တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မနာမိကာန’’န္တိအာဒိံ. ‘‘ဓမ္မော ပနာ’’တိ ပါဠိဒွယမာဟ.‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဧဝံ ဝိစာရိတေပိသတိ. ‘‘သဗ္ဗဇေဋ္ဌကော’’တိ တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ မဇ္ဈေသဗ္ဗဇေဋ္ဌကော. ကသ္မာ သဗ္ဗဇေဋ္ဌကော သိယာတိ အာဟ ‘‘ဝိနယံ ဝိဝဏ္ဏေန္တဿဟီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ဝိဝဏ္ဏေန္တဿာ’’တိ ဂရဟန္တဿ. စရတိ ပဝတ္တတီတိ စက္ကံ. လောကသ္မိံ ကေနစိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ပဋိနိဝတ္တိတုံ အသက္ကုဏေယျံ အာဏာဝိဓာနံ အာဏာစက္ကံ နာမ. တထာ အသက္ကုဏေယျံ ဒေသနာ ဝိဓာနံ ဓမ္မစက္ကံ နာမ. တတ္ထ, ယော ပန ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝတိ, ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော-တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တံ အာဏာဝိဓာနံ အာဏာစက္ကံ နာမ. စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ အရိယသစ္စာနီ-တိအာဒိကံ ဒေသနာဝိဓာနံ ဓမ္မစက္ကံ နာမ. တဒုဘယံပိ ကောစိ ဘိန္ဒိတုံ ပါရာဇိကံ ဝါ ဘိက္ခုံ အပါရာဇိကံ ကာတုံ စတုဿစ္စံ ဝါ ဓမ္မံ အသစ္စံ ကာတုံ နသက္ကောတိ. အထ ခေါ ကရောန္တောယေဝ ဒေဝဒတ္တောဝိယ အာပါယိကော ဟောတိ. ပါရာဇိကောစ ဘိက္ခု အတ္တာနံ သုဒ္ဓံ အကရောန္တော အပါယဂါမီယေဝ ဟောတိ. ဧဝံ သဗ္ဗေသု ဝိနယ သိက္ခာပဒေသု. ဧဝံ ကေနစိ ပဋိနိဝတ္တိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ တဒုဘယံပိ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ စက္ကံ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဝိနယော နာမ သာသနဿ မူလ’’န္တိ ဝိနယေ ဌိတေ ဘိက္ခုသံဃော ပညာယတိ. ဘိက္ခု သံဃေ ပညာယန္တေ တိဝိဓောပိသဒ္ဓမ္မောပညာယတိ, တိဝိဓံပိ သတ္ထုသာသနံ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဝိနယော တိဝိဓဿသာသနဿ မူလံ ဟောတီတိ. ကထဉ္စပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မေ ပညာယန္တေ တိဝိဓံပိ သာသနံ တိဋ္ဌတီတိ. ဝုစ္စတေ. တတ္ထ သာသနံ တိဋ္ဌတီတိ ကိတ္တကံကာလံ တိဋ္ဌတီတိ. ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ တိဋ္ဌတီတိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာသုကထယိံသု. မိစ္ဆာဝါဒိနောပနဝဒန္တိ ဝိနယေ စူဠဝဂ္ဂေဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကေ သစေ အာနန္ဒ မမသာသနေမာတုဂါမော ပဗ္ဗဇ္ဇံ နလဘေယျ. ဝဿသဟဿံ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျ. ဣဒါနိ မာတုဂါမဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုညာတာ ဂေါတမိယာ ပုနပ္ပုနံ အာယာစနံ ဥပါဒါယ. ပဉ္စေဝဒါနိ အာနန္ဒ ဝဿသတာနိ သဒ္ဓမ္မောဌဿတီတိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓသာသနံ [Pg.31] ပဉ္စဝဿသတာနိ ဧဝ တိဋ္ဌတိ. တတောပရံ ဧကဒိဝသံပိ န တိဋ္ဌတိ. ဣဒါနိ သာသနပ္ပဋိ ရူပကမတ္တံ ဟောတီတိ. တံ တေသံ မိစ္ဆာ ဝစနမတ္တံ. ‘‘ပဉ္စေဝဝဿသတာနီ’’တိ ဣဒံ ပန သန္နိဋ္ဌာန ဝစနံ နဟောတိ. မာတုဂါမာနံ အာဒီနဝ ဒီပနမတ္တဝစနံ. သော စ အာဒီနဝေါ အဋ္ဌဂရုဓမ္မေ သဏ္ဌပေတွာ သတ္ထာရာ ဧဝ ပဋိဗာဟိတော. ပုန ‘‘ဝဿသဟဿ’’န္တိ ဣဒမေဝသန္နိဋ္ဌာန ဝစနံ ဇာတန္တိ. ဧတ္ထပိကေစိဝဒန္တိ ဝဿသဟဿမေဝ သာသနံ တိဋ္ဌတိ, တတောပရံ ဧကဒိဝသ မတ္တံပိ န တိဋ္ဌတိ, အန္တရဓာယတိ. တဒါ သီမာယောပိ အသီမာ ဟောန္တိ. ပစ္ဆာတာသု ဥပသမ္ပာဒိတာပိ အနုပသမ္ပန္နာ ဟောန္တိ. ဣဒါနိ သာသနပ္ပဋိ ရူပကမတ္တံ ဟောတီတိ. ဣဒံပိ တေသံ အတ္ထဉ္စကာရဏဉ္စ အဒိသွာ အဇာနိတွာ ဝုတ္တတ္တာ မိစ္ဆာ ဝစနမတ္တံ ဟောတိ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော. ‘‘ဝဿသဟဿံ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျာ’’တိ ဝဿသဟဿမေဝ သဒ္ဓမ္မော အပရိဟာယမာနော တိဋ္ဌေယျ. တတောပရံ ပန န တိဋ္ဌေယျ, အနုက္ကမေန ပရိဟာယမာနော ဂစ္ဆေယျာတိ. ကထံ ပန အပရိဟာယမာနော တိဋ္ဌတိ, ကထဉ္စ ပရိဟာယမာနော ဂစ္ဆတီတိ. ဝုစ္စတေ. ပဉ္စသံဃာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယေသု သံဃေ သုသဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌတိ. ကတမေ ပဉ္စ. ခီဏာသဝသံဃော, အနာဂါမိသံဃော, သကဒါဂါမိသံဃော, သောတာပန္နသံဃော, ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကသံဃော,တိ. တတ္ထ, ဝဿသဟဿဗ္ဘန္တရေ သဗ္ဗေပဉ္စသံဃာ ပညာယန္တိ. ဧဝံ ဝဿသဟဿံ သဒ္ဓမ္မော အပရိဟာယမာနော တိဋ္ဌတိ. တတောပရံ ခီဏာသဝသံဃော န ပညာယတိ. သေသာနိ စတ္တာရိဝဿသဟဿာနိ အနုက္ကမေန သေသာနံ စတုန္နံ သံဃာနံ ခေတ္တာနိ ဇာတာနိ. ဧဝံ တတောပရံ ပရိဟာယမာနော ဂစ္ဆတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ကာရဏံ ဝုစ္စတေ. ‘‘သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျာ’’တိ ဧတ္ထ တိဝိဓော သဒ္ဓမ္မော ‘ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မော, ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မော, ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မော,တိ. သော ဧဝ တိဝိဓံ သာသနန္တိ စ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ, ပရိယတ္တိ သဒ္ဓမ္မော နာမ သာဋ္ဌကထာနိတီဏိပိဋကာနိ. သောစ ဧတရဟိ ပရိပုဏ္ဏော တိဋ္ဌတိ. ကထံ ပရိယတ္တိ သာသနံ ပဋိရူပကမတ္တံ ဘဝေယျ. ဘိက္ခူ စ ပရိယတ္တိကမ္မိကာ အနေက သတသဟဿမတ္တာ ပညာယန္တိ. ကထဉ္စိဒံ သာသနံ တတောပရံ ဧကဒိဝသံပိ န တိဋ္ဌေယျ. တေ စ ဘိက္ခူ သီလပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတာ အနေက သတသဟဿမတ္တာ ဧတရဟိ သန္ဓိဿန္တိ. ကထဉ္စ ပဋိပတ္တိ သာသနံ တတောပရံ [Pg.32] န တိဋ္ဌေယျ. ပရိယတ္တိယာစ ပဋိပတ္တိယာစ တိဋ္ဌမာနာယပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မောပိ န တိဋ္ဌတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ယထာဟိ-ဧကော ဓနသေဋ္ဌိ နာမ အတ္ထိ. သော ပုတ္တဓီတု ပရမ္ပရာနံ အတ္ထာယ မဟန္တာရတနနိဓယော ဘူမိယံ ဗဟူသုဋ္ဌာနေသု နိဒဟိတွာ ဌပိတာ ဟောန္တိ. ပေါတ္ထကေသု စ တေသံ ပဝတ္တိံ ပရိပုဏ္ဏံ လိခိတွာ ဌပေတိ. တတ္ထ နိမီသု စ ပေါတ္ထကေသု စ အက္ခရေသု စ ဓရန္တေသု တေနိဓယော နဿန္တိ အန္တရဓာယန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာယေဝ. ဧဝမိဒံ သာသနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထဟိ နိဓီနံနိဓာနဘူမိသဒိသံ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ, ဓနရတနသဒိသာနိ ဓမ္မရတနာနိ. ယထာ စ သေဋ္ဌိဝံသေဇာတော ဗလသမ္ပန္နော ပုရိသော ပေါတ္ထကံ ပဿိတွာ သုဋ္ဌု ခဏန္တော တာနိရတနာနိ လဘိဿတိယေဝ. ဧဝမိဓပိ ဗလသမ္ပန္နော ဘိက္ခု ဒေသနာဓမ္မံ သုတွာ သုဋ္ဌု ပဋိပဇ္ဇန္တော တာနိဓမ္မရတနာနိ လဘိဿတိယေဝ. လဘမာနေ စ သတိ, ကထံ တာနိဓမ္မရတနာနိ အန္တရဟိတာနိ. သီမာနဉ္စ ပဝတ္တိဝါနိဝတ္တိ ဝါ အာဏာစက္ကဿေဝ ဝိသယော ဟောတိ. န ဓမ္မစက္ကဿ. ယဉ္စ ဝုတ္တံ-ပဉ္စေဝဝဿသတာနိသဒ္ဓမ္မော ဌဿတီတိ စ, - ဝဿသဟဿံ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျာတိ စ. ဣဒဉ္စ ဝစနံ ဓမ္မစက္ကမေဝ ဟောတိ, န အာဏာစက္ကံ. ဗဒ္ဓသီမာယော စ နိဝတ္တမာနာ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ နိဝတ္တန္တိ အန္တရဓာယန္တိ. အာဏာစက္ကဘူတာယ ကမ္မဝါစာယ သမူဟနနေန ဝါ, သာသနဿ ဝါ အန္တရဓာနေန. တတ္ထ ဝဿသဟဿပရိယန္တေ ကမ္မဝါစာယ သမူဟနနဉ္စ နတ္ထိ. သာသနန္တရဓာနဉ္စ နာမ အနာဂတေ ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိစ္ဆိန္နံ ဟောတိ. ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနေဟိ ဇာတေ သဗ္ဗံ အာဏာစက္ကံ ဝိဂတံ ဟောတိ, အန္တရဓာယတိ. ဓမ္မစက္ကံ ပန ဒေဝလောကေသု ယာဝါနာဂတဗုဒ္ဓကာလာပိ ပဝတ္တိဿတိယေဝ အာဠဝကပုစ္ဆာဂါထာယော ဝိယ. အပိစယော ဝေါ အာနန္ဒ မယာ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော. သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ-တိ ဝုတ္တံ. သောစတိ ပိဋကဘူတော ဓမ္မဝိနယော သတ္ထာ ဧတရဟိ တိဝိဓံပိ သာသနံ လောကဿ ဒီပေန္တော ပကာသေန္တော တိဋ္ဌတိ. ယတောဗုဒ္ဓဘာသိကာနံ ဒေဝမနုဿာနံ နာနာ ဗာဟိရကေဟိ ဇနေဟိ အသာဓာရဏော မဟန္တော ဉာဏာလောကော ဧတရဟိ ဝိဇ္ဇောတမာနော ပဝတ္တတိ. တေဟိ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဒေသိတာနိ ဧတရဟိဓရမာနာနိ စတုရာသီတိ ဓမ္မက္ခန္ဓ သဟဿာနိ သုတွာ အနမတဂ္ဂေသံသာရေ [Pg.33] အနန္တာသု လောကဓာတူသု သဗ္ဗံလောကတ္တယပ္ပဝတ္တိဉ္စ, သဗ္ဗံဓမ္မပ္ပဝတ္တိဉ္စ, သဗ္ဗညုတညာဏာနုဂတိကေန သုတမယညာဏေန ဇာနန္တိ. အာယတိဉ္စ သဂ္ဂတ္ထာယ စ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနတ္ထာယ စ နာနာပုညကိရိယဝတ္ထူနိ အာရဘန္တိ, ပဗ္ဗဇန္တိ. ပရိယတ္တိံ ပရိယာပုဏန္တိ. ပဋိပတ္တိံ ပူရေန္တိ. ဘာဝနံဘာဝေန္တိ. ဣဒံ သဗ္ဗံ သာသနပ္ပဋိရူပကမတ္တံန ဟောတိ. ဧကန္တ သာသနံ ဟောတိ. ကသ္မာ, ယထာ ဓမ္မံ ယထာ ဝိနယံ ပဋိပဇ္ဇနတော. ဣမာယ စ ပဋိပတ္တိယာ အာယတိံ သဂ္ဂမဂ္ဂဖလ နိဗ္ဗာနပ္ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တနိကတ္တာတိ. ဧတ္တာဝတာ သဗ္ဗံ မိစ္ဆာဝါဒီနံ မိစ္ဆာဝစနံ ဝိဓမိတံဝိဒ္ဓံသိတံ ဟောတီတိ.

໑໐. ໃນບົດວ່າ Abhidhammatthapade (ໃນຄຳວ່າ ອະພິທັມມັດຖະປະທະ). ຄຳວ່າ “Abhidhamme” (ໃນອະພິທັມ) ໄດ້ແກ່ ໃນຄຳພີອະພິທັມ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “Ettha, etenā” (ໃນນີ້, ດ້ວຍສິ່ງນີ້) ຍ່ອມເປັນທີ່ຊາບເຖິງວິທີການເຮັດເອກະເສສະ ແມ່ນແຕ່ຂອງຄຳວ່າ ສັງຄະຫະ. ຄຳວ່າ “Aññaṃpāḷidvayaṃ vuccati” (ຍ່ອມຮຽກວ່າ ພຣະບາລີອີກສອງຄູ່). ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ ພຣະບາລີສອງຄູ່ນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະພິທັມ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “tañcā” (ແລະພຣະບາລີນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Yathāpavatte” (ຕາມທີ່ເປັນໄປ) ໄດ້ແກ່ ເປັນໄປຕາມສົມຄວນແກ່ປັດໄຈຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “Paramatthadhamme evā” (ໃນປໍຣະມັດຖະທັມເທົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ພຣະເທສະໜາທີ່ເປັນໄປດ້ວຍບັນຍັດໂວຫານ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບຸກຄົນສອງປະເພດເຫຼົ່ານີ້, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບຸກຄົນສາມປະເພດເຫຼົ່ານີ້” ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນໄປຢ່າງນັ້ນ ກໍຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປໂດຍປາສະຈາກປໍຣະມັດຖະທັມ. ເພາະຄວາມຕ່າງກັນຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີຂຶ້ນໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕ່າງກັນຂອງປໍຣະມັດຖະທັມເທົ່ານັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອະພິທັມນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງແຕ່ປໍຣະມັດຖະທັມເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ສະແດງເຖິງຂໍ້ບັນຍັດແຫ່ງພຣະບັນຍັດ (ອາໜາວິທີ). ຄຳວ່າ “Dvīsudhammesū” (ໃນທັມທັງສອງ) ເປັນພູມມະວິບັດໃນອັດນິດທາຣະນະ (ການຄັດເລືອກ). ຄຳວ່າ “Yoitarato” (ທັມໃດ ຈາກທັມນອກນີ້) ເປັນນິດທາຣະນີຍະ (ສິ່ງທີ່ຖືກຄັດເລືອກ). ຄຳວ່າ “Yo” ໄດ້ແກ່ ທັມໃດ. ຄຳວ່າ “Itarato” ໄດ້ແກ່ ຈາກທັມນອກນີ້ ຄື ພຣະສູດ (ສຸຕຕັນຕະທັມ). ຄຳວ່າ “Evañca katvā” (ແລະເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້) ມີອັດວ່າ ດ້ວຍເຫດຜົນນີ້. ມີຄວາມສຳພັນກັບຄຳວ່າ “vuttanti” (ກ່າວໄວ້ແລ້ວ) ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ. ຄວາມເປັນສ່ວນເກີນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຈຳແນກບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອຂອງປະເພດທັມທີ່ຄວນສະແດງ, ແລະຄວາມເປັນສ່ວນພິເສດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເປັນໄປຂອງພຣະເທສະໜາທີ່ມີທັມລ້ວນໆເປັນທີ່ຕັ້ງ (ສຸດທະທັມມາທิສຖານ) ພຶງປະກອບເຂົ້າກັນ. ຄຳວ່າ “Yato” (ຈາກເຫດໃດ) ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດໃດ ຄື ຈາກການຈຳແນກບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ, ໂດຍຄວາມເປັນພຣະເທສະໜາທີ່ພິສະດານຢ່າງຍິ່ງ, ນີ້ຄືຄຳທີ່ກ່າວໄວ້. ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ ພຣະອົງຈຶ່ງສະແດງແກ່ເທວະດາທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “na hi manussā” (ເພາະມະນຸດທັງຫຼາຍບໍ່...) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີຄວາມສຳພັນວ່າ “na hi manussā paṭiggahetuṃ sakkontī” (ເພາະມະນຸດທັງຫຼາຍບໍ່ສາມາດຈະຮັບເອົາໄດ້). ຄຳວ່າ “Pavattanayogya” (ຄວນແກ່ການເປັນໄປ) ໄດ້ແກ່ ພຽງພໍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເປັນໄປ. ຄຳວ່າ “Kathāmagga” (ທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕໍ່ເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳເທສະໜາ. ຄຳວ່າ “Ekamātikānu bandhā” (ຜູ້ຕິດຕາມແມ່ບົດດຽວ) ໄດ້ແກ່ ຕິດຕາມແມ່ບົດອະພິທັມອັນດຽວ ມີຄຳວ່າ ກຸສະລາ ທັມມາ, ອະກຸສະລາ ທັມມາ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tassā” (ແຫ່ງພຣະອະພິທັມນັ້ນ) ມີຄວາມສຳພັນກັບຄຳວ່າ “atireka visesataṃ” (ຄວາມເປັນສ່ວນເກີນແລະສ່ວນພິເສດ). ຄຳວ່າ “Tatthā” (ໃນຄຳພີນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີນັ້ນ. ໃນເບື້ອງຕົ້ນຂອງຄຳພີນັ້ນ ໄດ້ກ່າວວ່າ “ອະພິທັມ ຊື່ວ່າ ອະພິທັມ ດ້ວຍອັດວ່າຢ່າງໃດ? ດ້ວຍອັດວ່າ ເປັນທັມທີ່ຍິ່ງ (ທັມມາຕິເຣກະ) ແລະເປັນທັມທີ່ພິເສດ (ທັມມະວິເສສະ)” ແລ້ວເມື່ອຈະຂະຫຍາຍຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະວ່າ ໃນພຣະສູດ ປັນຈະຂັນ (ຂັນ ໕) ຖືກຈຳແນກພຽງບາງສ່ວນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນທັງໝົດ. ແຕ່ໃນພຣະອະພິທັມ ປັນຈະຂັນຖືກຈຳແນກໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອເລີຍ”. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “dhammanāmikāna” (ແຫ່ງທັມທັງຫຼາຍທີ່ມີຊື່ວ່າ...) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Dhammo panā” (ກໍທັມ...) ໄດ້ແກ່ ກ່າວເຖິງພຣະບາລີສອງຄູ່. ຄຳວ່າ “Evaṃ santepī” (ເຖິງແມ່ນວ່າເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເຖິງແມ່ນວ່າເມື່ອມີການພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Sabbajeṭṭhako” (ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ທີ່ສຸດທັງປວງ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນລະຫວ່າງພຣະໄຕປິດົກທັງສາມ. ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ ພຣະວິນັຍຈຶ່ງຄວນເປັນຜູ້ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “vinayaṃ vivaṇṇentassahī” (ເພາະວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນຕິຕຽນພຣະວິນັຍ...) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “vivaṇṇentassa” ໄດ້ແກ່ ຕິຕຽນ. ສິ່ງໃດຍ່ອມໝູນໄປ ຍ່ອມເປັນໄປ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ຈັກ. ຂໍ້ບັນຍັດແຫ່ງພຣະບັນຍັດ (ອາໜາວິທີ) ອັນໃຜໆ ໃນໂລກ ບໍ່ວ່າຈະເປັນສະມະນະ, ພຣາມ, ເທວະດາ, ມານ ຫຼືພຣົມ ກໍບໍ່ສາມາດຈະຄັດຄ້ານໄດ້ ຊື່ວ່າ ອາໜາຈັກ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຂໍ້ບັນຍັດແຫ່ງພຣະເທສະໜາ (ເທສະນາວິທີ) ອັນໃຜໆ ບໍ່ສາມາດຈະຄັດຄ້ານໄດ້ ຊື່ວ່າ ທັມມະຈັກ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ຂໍ້ບັນຍັດແຫ່ງພຣະບັນຍັດ ທີ່ເປັນໄປໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດເສບເມຖຸນທັມ ຍ່ອມເປັນປາຣາຊິກ ຫາສັງວາດບໍ່ໄດ້” ຊື່ວ່າ ອາໜາຈັກ. ຂໍ້ບັນຍັດແຫ່ງພຣະເທສະໜາ ມີຄຳວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອະລິຍະສັດ ໔ ເຫຼົ່ານີ້” ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທັມມະຈັກ. ຈັກທັງສອງນັ້ນ ໃຜໆ ກໍບໍ່ສາມາດຈະທຳລາຍໄດ້ ຫຼືບໍ່ສາມາດຈະເຮັດໃຫ້ພິກຂຸຜູ້ເປັນປາຣາຊິກ ກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ເປັນປາຣາຊິກ, ຫຼືບໍ່ສາມາດຈະເຮັດໃຫ້ອະລິຍະສັດ ໔ ປະການ ກາຍເປັນສິ່ງບໍ່ຈິງໄດ້. ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ຜູ້ທີ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ໄປສູ່ອະບາຍ ເໝືອນພຣະເທວະທັດ. ແລະພິກຂຸຜູ້ເປັນປາຣາຊິກ ເມື່ອບໍ່ເຮັດຕົນໃຫ້ບໍລິສຸດ ກໍຍ່ອມເປັນຜູ້ໄປສູ່ອະບາຍໂດຍແທ້. 在ພຣະວິນັຍສິກຂາບົດທັງປວງ ກໍເປັນຢ່າງນີ້. ເພາະເຫດທີ່ໃຜໆ ບໍ່ສາມາດຈະຄັດຄ້ານໄດ້ຢ່າງນີ້ ຈັກທັງສອງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຈັກທີ່ໃຜໆ ບໍ່ສາມາດຈະໝູນກັບໄດ້. ຄຳວ່າ “ພຣະວິນັຍ ຊື່ວ່າ ເປັນຮາກເຫງົ້າຂອງພຣະສາສະໜາ” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອພຣະວິນັຍຍັງດຳລົງຢູ່ ພຣະພິກຂຸສົງຍ່ອມປາກົດ. ເມື່ອພຣະພິກຂຸສົງປາກົດ ພຣະສັດທັມທັງສາມປະເພດກໍຍ່ອມປາກົດ, ພຣະສາສະໜາຂອງພຣະศาสດາທັງສາມປະເພດກໍຍ່ອມດຳລົງຢູ່. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພຣະວິນັຍຈຶ່ງເປັນຮາກເຫງົ້າຂອງພຣະສາສະໜາສາມປະເພດ. ຖາມວ່າ ກໍເມື່ອປະຣິຍັດຕິສັດທັມປາກົດຢູ່ ພຣະສາສະໜາທັງສາມປະເພດຍ່ອມດຳລົງຢູ່ໄດ້ຢ່າງໃດ? ແກ້ວ່າ. ໃນບັນຫາວ່ານັ້ນ ທີ່ວ່າ “ພຣະສາສະໜາດຳລົງຢູ່” ນັ້ນ ຍ່ອມດຳລົງຢູ່ໄດ້ດົນປານໃດ? ພຣະອັດຖະກະຖາຈານໃນປາງກ່ອນທັງຫຼາຍກ່າວໄວ້ວ່າ “ຍ່ອມດຳລົງຢູ່ໄດ້ຫ້າພັນປີ”. ແຕ່ພວກມິດສາວາທີ ກ່າວວ່າ ໃນພຣະວິນັຍ ຈູລະວັກ ພິກຂຸນີຂັນທະກະ ມີພຣະດຳລັດວ່າ “ອານົນ ເປັນຫາກວ່າສະຕີບໍ່ໄດ້ບວດໃນສາສະໜາຂອງເຮົາ ພຣະສັດທັມຍ່ອມດຳລົງຢູ່ໄດ້ພັນປີ. ແຕ່ບັດນີ້ ເພາະອາໄສການທູນຂໍເນືອງໆ ຂອງພຣະນາງໂຄຕະມີ ເຮົາຈຶ່ງອະນຸຍາດໃຫ້ສະຕີບວດໄດ້. ອານົນ ບັດນີ້ ພຣະສັດທັມຍ່ອມດຳລົງຢູ່ໄດ້ພຽງຫ້າຮ້ອຍປີເທົ່ານັ້ນ”. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະພຸດທະສາສະໜາຈຶ່ງດຳລົງຢູ່ໄດ້ພຽງຫ້າຮ້ອຍປີເທົ່ານັ້ນ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວັນດຽວກໍບໍ່ດຳລົງຢູ່. ບັດນີ້ ຈຶ່ງມີພຽງແຕ່ສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືພຣະສາສະໜາເທົ່ານັ້ນ. ຄຳກ່າວນັ້ນຂອງພວກເຂົາ ເປັນພຽງຄຳກ່າວທີ່ຜິດເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ພຽງຫ້າຮ້ອຍປີເທົ່ານັ້ນ” ນີ້ ບໍ່ແມ່ນຄຳຕັດສິນ. ແຕ່ເປັນຄຳກ່າວພຽງເພື່ອສະແດງໂທດຂອງສະຕີທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ແລະໂທດນັ້ນ ພຣະສາດສະດາໄດ້ຊົງປ້ອງກັນໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍການຕັ້ງຄະລຸທັມ ໘ ປະການ. ດັ່ງນັ້ນ ຄຳວ່າ “ພັນປີ” ນີ້ແຫຼະ ຈຶ່ງກັບກາຍມາເປັນຄຳຕັດສິນອີກຄັ້ງ. ໃນເລື່ອງນີ້ ບາງຄົນກໍກ່າວວ່າ ພຣະສາສະໜາດຳລົງຢູ່ໄດ້ພຽງພັນປີເທົ່ານັ້ນ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວັນດຽວກໍບໍ່ດຳລົງຢູ່, ຍ່ອມອັນຕະຣະທານໄປ. ໃນເວລານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ສີມາກໍບໍ່ເປັນສີມາ. ບຸກຄົນຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການອຸປະສົມບົດໃນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນໃນພາຍຫຼັງ ກໍບໍ່ເປັນພິກຂຸ. ບັດນີ້ ຈຶ່ງມີພຽງແຕ່ສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືພຣະສາສະໜາເທົ່ານັ້ນ. ຄຳກ່າວນີ້ຂອງພວກເຂົາ ກໍເປັນພຽງຄຳກ່າວທີ່ຜິດ ເພາະພວກເຂົາກ່າວໂດຍບໍ່ເຫັນອັດຖະແລະເຫດຜົນ ແລະບໍ່ຮູ້ຈັກແທ້. ອັດໃນເລື່ອງນີ້ ມີດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “ພຣະສັດທັມຍ່ອມດຳລົງຢູ່ໄດ້ພັນປີ” ໝາຍຄວາມວ່າ ພຣະສັດທັມຍ່ອມດຳລົງຢູ່ໂດຍບໍ່ເສື່ອມຖອຍເລີຍຕະຫຼອດພັນປີ. ແຕ່ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ດຳລົງຢູ່ຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ຍ່ອມເຖິງຄວາມເສື່ອມຖອຍໄປຕາມລຳດັບ. ຖາມວ່າ ກໍພຣະສັດທັມຍ່ອມດຳລົງຢູ່ໂດຍບໍ່ເສື່ອມຖອຍຢ່າງໃດ, ແລະຍ່ອມເສື່ອມຖອຍໄປຕາມລຳດັບຢ່າງໃດ? ແກ້ວ່າ. ພຶງຊາບພຣະສົງ ໕ ປະເພດ ທີ່ພຣະສັດທັມດຳລົງຢູ່ເປັນຢ່າງດີໃນພຣະສົງເຫຼົ່ານັ້ນ. ພຣະສົງ ໕ ປະເພດນັ້ນ ຄືຫຍັງແດ່? ຄື: ຂີນາສະວະສົງ, ອະນາຄາມີສົງ, ສະກະທາຄາມີສົງ, ໂສດາບັນສົງ, ແລະກັນລະຍານະປຸຖຸຊົນສົງ. ໃນພຣະສົງເຫຼົ່ານັ້ນ, ພາຍໃນພັນປີທຳອິດ ພຣະສົງທັງ ໕ ປະເພດຍ່ອມປາກົດຢູ່. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພຣະສັດທັມຈຶ່ງດຳລົງຢູ່ໂດຍບໍ່ເສື່ອມຖອຍຕະຫຼອດພັນປີ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຂີນາສະວະສົງຍ່ອມບໍ່ປາກົດ. ສ່ວນສີ່ພັນປີທີ່ເຫຼືອ ກໍກາຍເປັນເຂດແດນຂອງພຣະສົງ ໔ ປະເພດທີ່ເຫຼືອຕາມລຳດັບ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພຣະສາສະໜາຈຶ່ງເສື່ອມຖອຍໄປຕາມລຳດັບ, ນີ້ຄືອັດໃນເລື່ອງນີ້. ຈະກ່າວເຖິງເຫດຜົນ. ໃນຄຳວ່າ “ພຣະສັດທັມຍ່ອມດຳລົງຢູ່” ນີ້ ພຣະສັດທັມມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ປະຣິຍັດຕິສັດທັມ, ປະຕິບັດຕິສັດທັມ, ແລະປະຕິເວທະສັດທັມ. ພຣະສັດທັມ ໓ ປະເພດນັ້ນແຫຼະ ທີ່ຮຽກວ່າ ພຣະສາສະໜາ ໓ ປະເພດ. ໃນສາມຢ່າງນັ້ນ, ປະຣິຍັດຕິສັດທັມ ໄດ້ແກ່ ພຣະໄຕປິດົກທັງສາມພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ. ແລະປະຣິຍັດຕິສັດທັມນັ້ນ ກໍຍັງດຳລົງຢູ່ຢ່າງບໍລິບູນໃນບັດນີ້. ກໍເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ປະຣິຍັດຕິສາສະໜາຈະກາຍເປັນພຽງສິ່ງຄ້າຍຄືພຣະສາສະໜາໄດ້ຢ່າງໃດ? ແລະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ປະກອບການສຶກສາປະຣິຍັດ ກໍຍັງປາກົດຢູ່ຫຼາຍແສນຮູບ. ກໍເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ພຣະສາສະໜານີ້ຈະບໍ່ດຳລົງຢູ່ຫຼັງຈາກນັ້ນແມ່ນແຕ່ວັນດຽວໄດ້ຢ່າງໃດ? ແລະພິຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ດຳລົງຢູ່ໃນສີລະປະຕິບັດ ກໍຍັງມີຢູ່ຫຼາຍແສນຮູບໃນບັດນີ້. ກໍເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ປະຕິບັດຕິສາສະໜາຈະບໍ່ດຳລົງຢູ່ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ຢ່າງໃດ? ເມື່ອປະຣິຍັດຕິແລະປະຕິບັດຕິຍັງດຳລົງຢູ່ ໃຜໆ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ປະຕິເວທະສັດທັມບໍ່ດຳລົງຢູ່. ປຽບເໝືອນວ່າ ມີມະຫາເສດຖີຜູ້ມີຊັບຄົນໜຶ່ງ. ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ລູກຫຼານສືບໆ ກັນໄປ ເຂົາໄດ້ຝັງຂຸມຊັບຄືແກ້ວແຫວນເງິນຄຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໄວ້ໃນແຜ່ນດິນໃນຫຼາຍໆ ບ່ອນ. ແລະໄດ້ຂຽນບອກເລື່ອງລາວຂອງຂຸມຊັບເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້ໃນຕຳລາຢ່າງບໍລິບູນ. ເມື່ອຕຳລາແລະຕົວອັກສອນເຫຼົ່ານັ້ນຍັງປາກົດຢູ່ ໃຜໆ ກໍບໍ່ຄວນg່າວເລີຍວ່າ ຂຸມຊັບເຫຼົ່ານັ້ນຈັກຈິບຫາຍຫຼືອັນຕະຣະທານໄປ. ພຶງເຫັນພຣະສາສະໜານີ້ ເໝືອນກັນຢ່າງນັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນພຣະສາສະໜານັ້ນ ພຣະໄຕປິດົກອັນເປັນພຸດທະພົດ ປຽບເໝືອນແຜ່ນດິນທີ່ຝັງຂຸມຊັບ, ພຣະທັມມະຣັດຕະນະທັງຫຼາຍ ປຽບເໝືອນຊັບຄືແກ້ວແຫວນເງິນຄຳ. ແລະປຽບເໝືອນບຸກຄົນຜູ້ເກີດໃນຕະກູນເສດຖີ ຜູ້ມີກຳລັງ ເມື່ອໄດ້ເຫັນຕຳລາແລ້ວ ຂຸດຄົ້ນເບິ່ງເປັນຢ່າງດີ ກໍຍ່ອມຈະໄດ້ຮັບແກ້ວແຫວນເງິນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍແທ້. ໃນພຣະສາສະໜານີ້ກໍເໝືອນກັນ ພິຂຸຜູ້ມີກຳລັງ ເມື່ອໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສະໜາແລ້ວ ປະຕິບັດຕາມເປັນຢ່າງດີ ກໍຍ່ອມຈະໄດ້ຮັບພຣະທັມມະຣັດຕະນະເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍແທ້. ເມື່ອຍັງມີຜູ້ໄດ້ຮັບຢູ່ຢ່າງນີ້ ພຣະທັມມະຣັດຕະນະເຫຼົ່ານັ້ນຈະຊື່ວ່າອັນຕະຣະທານໄປໄດ້ຢ່າງໃດ? ແລະຄວາມເປັນໄປຫຼືຄວາມເສື່ອມໄປຂອງສີມາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນວິໄສຂອງອາໜາຈັກເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນວິໄສຂອງທັມມະຈັກ. ແລະຄຳທີ່ກ່າວວ່າ “ພຣະສັດທັມຍ່ອມດຳລົງຢູ່ໄດ້ພຽງຫ້າຮ້ອຍປີເທົ່ານັ້ນ” ກໍດີ, “ພຣະສັດທັມຍ່ອມດຳລົງຢູ່ໄດ້ພັນປີ” ກໍດີ. ຄຳກ່າວນີ້ ຍ່ອມເປັນເລື່ອງຂອງທັມມະຈັກເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນອາໜາຈັກ. ສ່ວນພັດທະສີມາທັງຫຼາຍ ເມື່ອຈະເສື່ອມໄປ ຍ່ອມເສື່ອມໄປແລະອັນຕະຣະທານໄປດ້ວຍເຫດ ໒ ປະການ ຄື: ດ້ວຍການຖອນສີມາດ້ວຍກັມມະວາຈາອັນເປັນອາໜາຈັກ, ຫຼືດ້ວຍການອັນຕະຣະທານໄປແຫ່ງພຣະສາສະໜາ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ການຖອນສີມາດ້ວຍກັມມະວາຈາໃນທີ່ສຸດແຫ່ງພັນປີ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແລະການອັນຕະຣະທານໄປແຫ່ງພຣະສາສະໜາ ຍ່ອມຖືກກຳນົດດ້ວຍທາຕຸປະຣິນິບພານໃນອະນາຄົດ. ເມື່ອທາຕຸປະຣິນິບພານເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ອາໜາຈັກທັງປວງຍ່ອມປາສະຈາກໄປ ຍ່ອມອັນຕະຣะທານໄປ. ສ່ວນທັມມະຈັກ ຍ່ອມຍັງເປັນໄປໃນເທວະໂລກທັງຫຼາຍ ຈົນເຖິງສະໄໝແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າໃນອະນາຄົດໂດຍແທ້ ເໝືອນດັ່ງຄາຖາທີ່ອາຣະວະກະຍັກທູນຖາມ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ “ອານົນ ທັມແລະວິນັຍໃດທີ່ເຮົາສະແດງແລ້ວ ບັນຍັດແລ້ວແກ່ພວກເທີ ທັມແລະວິນັຍນັ້ນຈັກເປັນສາດສະດາຂອງພວກເທີໃນເວລາທີ່ເຮົາລ່ວງລັບໄປ”. ພຣະທັມແລະພຣະວິນັຍອັນເປັນພຣະໄຕປິດົກນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນພຣະສາດສະດາ ກໍຍັງດຳລົງຢູ່ເພື່ອສະແດງແລະປະກາດພຣະສາສະໜາທັງສາມປະເພດແກ່ໂລກໃນບັດນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ແສງສະຫວ່າງແຫ່ງປັນຍາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ເຊິ່ງບໍ່ທົ່ວໄປກັບຊົນພາຍນອກທັງຫຼາຍ ຂອງເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍຜູ້ເຊື່ອຟັງພຸດທະພົດ ຈຶ່ງຍັງຮຸ່ງເຮືອງເປັນໄປຢູ່ໃນບັດນີ້. ເທວະດາແລະມະນຸດເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອໄດ້ຟັງພຣະທັມມະຂັນ ໘໔,໐໐໐ ພຣະທັມມະຂັນ ທີ່ພຣະອົງຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານ ເຊິ່ງຍັງດຳລົງຢູ່ໃນບັດນີ້ ຍ່ອມຮູ້ຈັກຄວາມເປັນໄປແຫ່ງໂລກທັງສາມທັງປວງ ແລະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທັມທັງປວງ ໃນໂລກທາດອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ໃນສັງສາຣະວັດອັນຫາເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍບໍ່ໄດ້ ດ້ວຍສຸຕະມະຍະປັນຍາອັນເປັນໄປຕາມພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານ. ແລະໃນອະນາຄົດ ພວກເຂົາຍ່ອມປາຣົບປຸນຍະກິຣິຍາອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງບຸນທັງຫຼາຍ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສະຫວັນ ແລະເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມັກ ຜົນ ແລະນິບພານ, ຍ່ອມບວດ, ຍ່ອມຮຽນເອົາປະຣິຍັດ, ຍ່ອມບຳເພັນປະຕິບັດ, ຍ່ອມຈະເລີນພາວະນາ. ສິ່ງທັງປວງນີ້ ບໍ່ແມ່ນເປັນພຽງສິ່ງຄ້າຍຄືພຣະສາສະໜາເລີຍ. ແຕ່ເປັນພຣະສາສະໜາໂດຍແທ້ຈິງ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເປັນການປະຕິບັດຕາມພຣະທັມແລະພຣະວິນັຍ. ແລະເພາະການປະຕິບັດນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການໄດ້ຮັບສະຫວັນ, ມັກ, ຜົນ ແລະນິບພານໃນອະນາຄົດ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ຄຳກ່າວທີ່ຜິດທັງປວງຂອງພວກມິດສາວາທີ ຍ່ອມເປັນອັນຖືກກຳຈັດແລະທຳລາຍໄປແລ້ວ.

ပဏာမဂါထာဝဏ္ဏနာ.

ຄຳພັນລະນາຄາຖາປານາມ.

၁၁. ဒုတီယဂါထာဝဏ္ဏနာယံ. ‘‘အာဒိဂါထာယာ’’တိ ပထမဂါထာဝါကျေန. ‘‘တံ တံ ပယောဇနသဟိတေ’’တိ တေနတေနပယောဇနေန သဟိတေ. ‘‘ပဉ္စ အတ္ထေ’’တိ ပဉ္စပိဏ္ဍတ္ထေ. ‘‘တေအဘိဓမ္မတ္ထေ’’တိ အဘိဓမ္မတ္ထပဒေ ဒီပိတေ တေအဘိဓမ္မတ္ထေ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တိဿံ ဒုတီယဂါထာယံ. ‘‘နတု ဝုတ္တ’’န္တိ နပနပကရဏံပိ ပုဗ္ဗေဝုတ္တံ ဟောတိ. အဘိဓမ္မတ္ထာ ကုတောပုဗ္ဗေဝုတ္တာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ဧဝံတီသု အတ္ထဝိကပ္ပေသု ပထမဿ ကာလဝိရောဓံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒုတီယ တတီယာနံ သဒ္ဒတောဝိရောဓံ ဝတ္တုံ ‘‘နစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အာဒိမှိ ယေဝါ’’တိ ဧတေန ယဒါကဒါစိ ပစ္စာမသနံ အပ္ပဓာနန္တိ ဒဿေတိ. ‘‘အပ္ပဓာနပဒါနီ’’တိ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟန္တိ ဣမသ္မိံ ဧကသ္မိံ သမာသပဒေ ပုရိမာနိ ဝိသေသန ပဒါနိ. တတ္ထ သဗ္ဗထာပိ ဝုတ္တာတိ ယောဇိတေ သတိ, တသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟပ္ပကရဏေ တသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထ ပဒေဝါ သဗ္ဗထာ မယာ ဝုတ္တာတိ အတ္ထော ဟောတိ. သော န ယုဇ္ဇတိ. တသ္မိံ အဘိဓမ္မေ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ သဗ္ဗထာ ဝုတ္တာတိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. အပ္ပဓာနပဒံ ပစ္စာမသတီတိ ဒေါသောပန အာပဇ္ဇတေဝ. တေနာဟ ‘‘ဧဝဉှိသတီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ, ‘‘ဧဝဉှိသတီ’’တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝိယ ဣဓ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟပဒံ ပစ္စာမသန္တေ သတိ. ဟိသဒ္ဒေါ ဖလ ဝါကျဇောတကော. လဒ္ဓဂုဏဇောတကောတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ပဋိက္ခိတ္တာ ဟောတိ’’ [Pg.34] တသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟပဒေ မယာ သဗ္ဗထာ ဝုတ္တာတိ အတ္ထဿ သမ္ဘဝတော. န ကေဝလံ သော ဧဝ ဒေါသော အာပဇ္ဇတိ. အပရောပိဒေါသော အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သာဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဓာတုကထာယံ ဝုတ္တေနသင်္ဂဟာသင်္ဂဟာဒိပ္ပကာရေနာတိယောဇနာ.

໑໑. ໃນການອະທິບາຍຄາຖາທີສອງ. ຄຳວ່າ “Ādigāthāya” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປະໂຫຍກຄາຖາທຳອິດ. ຄຳວ່າ “Taṃ taṃ payojanasahite” ໄດ້ແກ່ ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ “Pañca atthe” ໄດ້ແກ່ ອັດຖະທີ່ປະມວນໄວ້ ໕ ປະການ. ຄຳວ່າ “Teabhidhammatthe” ໄດ້ແກ່ ອະພິທຳມັດຖະເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນບົດວ່າ ອະພິທຳມັດຖະ. ຄຳວ່າ “Tattha” ໄດ້ແກ່ ໃນຄາຖາທີສອງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Natu vuttaṃ” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ປກອນ (ຄຳພີ) ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນເລີຍ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງອະພິທຳມັດຖະທັງຫຼາຍ ວ່າໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ, ນີ້ຄືການປະກອບຄວາມ. ເມື່ອສະແດງຄວາມຂັດແຍ່ງກັນໂດຍການເວລາ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂໍ້ທຳອິດ ໃນບັນດາເນື້ອຄວາມທີ່ກຳນົດໄວ້ ໓ ປະການຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວເຖິງຄວາມຂັດແຍ່ງກັນໂດຍພະຍັນຊະນະ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂໍ້ທີສອງ ແລະ ທີສາມ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Nacā”. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “Ādimhi yeva” ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ການອ້າງເຖິງໃນການບາງຄັ້ງບາງຄາວ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ສຳຄັນ. ຄຳວ່າ “Appadhānapadāni” ໄດ້ແກ່ ບົດວິເສດສະນະທັງຫຼາຍໃນເບື້ອງຕົ້ນ ໃນບົດສະມາດບົດດຽວນີ້ວ່າ “Abhidhammatthasaṅgaha”. ໃນບົດນັ້ນ, ເມື່ອປະກອບຄວາມວ່າ “Sabbathāpi vuttā” ແລ້ວ, ຍ່ອມມີເນື້ອຄວາມວ່າ “ໃນຄຳພີອະພິທຳມັດຖະສັງຄະຫະນັ້ນ ໃນບົດວ່າອະພິທຳມັດຖະນັ້ນເອງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍປະການທັງປວງ”, ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນ. ເນື້ອຄວາມວ່າ “ໃນພະອະພິທຳນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍປະການທັງປວງ” ຈຶ່ງສົມຄວນ. ໂທດທີ່ວ່າ ຍ່ອມອ້າງເຖິງບົດທີ່ບໍ່ສຳຄັນ ກໍຍ່ອມຕົກໄປດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Evañhisati”. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “Evañhisati” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອມີການອ້າງເຖິງບົດວ່າ ອະພິທຳມັດຖະສັງຄະຫະ ໃນຄຳພີນີ້ ເໝືອນໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີ. ຫິສັບ ເປັນຕົວສະແດງປະໂຫຍກຜົນ, ຫຼື ຈະປະກອບໃຫ້ເປັນຕົວສະແດງຄຸນທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ ກໍສົມຄວນ. ຄຳວ່າ “Paṭikkhittā hoti” ເພາະຄວາມເປັນໄປໄດ້ແຫ່ງເນື້ອຄວາມວ່າ “ໃນບົດອະພິທຳມັດຖະສັງຄະຫະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍປະການທັງປວງ”. ບໍ່ພຽງແຕ່ໂທດນັ້ນເທົ່ານັ້ນທີ່ຕົກໄປ, ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ຍັງມີໂທດອື່ນອີກ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Sā hi”. ປະກອບຄວາມວ່າ ດ້ວຍປະເພດມີສັງຄະຫະ ແລະ ອະສັງຄະຫະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີທາຕຸກຖາ.

၁၂. ပရမတ္ထပဒဝဏ္ဏနာယံ. ဝိသေသနပဒံ နာမ ကတ္ထစိ ဘူတကထနတ္ထာယဝါ ပယုဇ္ဇတိ ကဏှောကာကော, သေတောဗကော,တိ. ကတ္ထစိ အညနိဝတ္တနတ္ထာယ ဝါ ပယုဇ္ဇတိ နီလောပဋော, နီလံပုပ္ဖ, န္တိ. ဣဓ ပန အည နိဝတ္တနတ္ထာယာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုဝိဓာနိဟိသစ္စာနီ’’တိအာဒိမာဟ. ပညာပီယတီတိပညတ္တိ. ပညာပနဉ္စ နာမ သမဂ္ဂါနံ ဇနာနံ ဝေါဟာရေန စ သမ္ပဋိစ္ဆနေန စာတိ ဒွီဟိ အင်္ဂေဟိ သိဇ္ဈတီတိ အာဟ ‘‘တေစမဟာဇနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘တသ္မာတေ သမ္မုတိ သစ္စန္တိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သမ္မတတ္တာ’’တိ ဝေါဟရိတတ္တာစေဝ သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ စ. ‘‘ဝစီသစ္စဝိရတိသစ္စာန’’န္တိ ဧတ္ထ ဝစီသစ္စံ နာမ မုသာဝါဒရဟိတံ သစ္စဝစနံ. ဝိရတိသစ္စံ နာမ သမ္မာဝါစာဝိရတိ. သာဟိ မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝစီဒုစ္စရိတေဟိ ဝိရမဏမတ္တေန ဝစီသစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝတ္ထုဘူတတ္တာ’’တိ အဓိဋ္ဌာနဘူတတ္တာ. သမ္မုတိသစ္စန္တိ ဝုစ္စန္တိ, သမ္မတတ္တာ သမ္မုတိ စ, သာ သစ္စာနံ ဝတ္ထုဘူတတ္တာ သစ္စဉ္စာတိ ကတွာ. သမ္မုတိယာ သိဒ္ဓံ သစ္စံ သမ္မုတိသစ္စန္တိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘သမ္မာပဋိပဇ္ဇန္တာ’’တိ ပါဏော နဟန္တဗ္ဗော, သဗ္ဗေသတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တူတိအာဒိနာ သမ္မာပဋိပဇ္ဇန္တာ. ‘‘သဗ္ဗလောကိယသမ္ပတ္တိယော’’တိ ဒါနသီလာဒီနံ ပုညကိရိယဝတ္ထူနံ ဖလဝိပါကဘူတာ သဗ္ဗလောကိယသမ္ပတ္တိယော. သဗ္ဗေ ‘‘ဗောဓိသမ္ဘာရဓမ္မေ’’တိ ဒါနပါရမိသီလပါရမိအာဒိကေပါရမိဓမ္မေ. ‘‘အာရာဓေန္တီ’’တိ သမ္ပာဒေန္တိ. ‘‘မိစ္ဆာပဋိပဇ္ဇန္တာ’’တိ ဒုစ္စရိတ ဒုရာဇီဝမိစ္ဆာဇီဝါဒီနံ ဝသေန မိစ္ဆာပဋိပဇ္ဇန္တာ. ‘‘ဧဝံ မဟန္တံ သမ္မုတိ သစ္စ’’န္တိ ဧတေန အဟံ ပရမတ္ထ သစ္စမေဝဂဏှာမီတိ သမ္မုတိ သစ္စံ နဘိန္ဒိတဗ္ဗံ. ဘိန္ဒန္တောဟိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ ပရိဗာဟိရော အဿာတိ ဒဿေတိ. ကထဉ္စ တံ ဘိန္ဒတီတိ. သတ္တော နာမ နတ္ထိ. သတ္တဿ ဘဝတောသင်္ကန္တိ နာမ နတ္ထိ. ဘဝနိဗ္ဗတ္တကံ ကုသလာကုသလကမ္မံ နာမ နတ္ထီတိ ဂဏှန္တော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယံ တိဋ္ဌတိ. သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. အပါယ ပူရကော ဘဝတီတိ. ‘‘ဝိဇ္ဇမာနန္တွေဝ ဂဏှာပေတီ’’တိ သညာ စိတ္တဒိဋ္ဌိ [Pg.35] ဝိပလ္လာသာနံ ဝတ္ထုဘာဝေန ဂဏှာပေတိ. တေနာဟ ‘‘သက္ကာယဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဧဝံ ဝိပရီတဉှိ သမ္မုတိသစ္စ’’န္တိ ဧတေနသမ္မုတိ သစ္စမေဝဒဠှံ ဂဟေတွာ ပရမတ္ထ သစ္စံ နဘိန္ဒိတဗ္ဗံ. ဘိန္ဒန္တောဟိ တာဟိ ဒိဋ္ဌီဟိ နမုစ္စတိ. ကထဉ္စ တံ ဘိန္ဒတိ. ခန္ဓေ ဝါ ခန္ဓမုတ္တကေဝါ အတ္တဇီဝေ ဂဟေတွာ တေစ အတ္တဇီဝါ ပရမ္မရဏာ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဂဏှန္တော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယံ တိဋ္ဌတိ. တေ စ အတ္တဇီဝါ ဘဝါဘဝေသုသဿတာ ဟုတွာ ဘဝတောဘဝံ သံသရန္တိ သန္ဓာဝန္တီတိ ဂဏှန္တောသဿတဒိဋ္ဌိယံ တိဋ္ဌတိ. ‘‘နဝိသံဝါဒေန္တီ’’တိ ဝိပရီတံ နာပါဒေန္တိ. ‘‘တံ ပနာ’’တိ သဘာဝသစ္စံ ပန. အနုဘဝနဘေဒမတ္တံ ဥပါဒါယေဝ ဝေဒနာ သုခါတိ ဝုတ္တာ. သဗ္ဗာကာရတော သုခဘူတတ္တာ ဝေဒနာ သုခါတိ ဝုတ္တာ နဟောတိ. ‘‘သဗ္ဗာပိဝေဒနာ ဒုက္ခာ ဧဝါ’’တိ ပဓာနတ္ထော. တတ္ထ အနုဘဝနဘေဒေါ တိဝိဓော. သာတတော ဝါ အနုဘဝနံ, အဿာတတော ဝါ, မဇ္ဈတ္တတော ဝါ. ‘‘ဒုက္ခာ ဧဝါ’’တိ ဘယဋ္ဌေန ဒုက္ခာ ဧဝ. ဘယဋ္ဌေနာတိ စ သံသာရ ဘယဒဿီဟိဘာယိတဗ္ဗဋ္ဌေန. သုခေါ ဝိပါကော ယေသံ တေ သုခဝိပါကာ. တေဘူမကကုသလာ. ‘‘ကုသလသမ္မတာ’’တိ ဧတေန သဘာဝသစ္စေပိ ဧတေဝေါဟာရာ လောကသမ္မုတိ နိဿိတာတိ ဒီပေတိ. ‘‘သာသဝတာ’’တိ အာသဝေဟိ သဟိတဘာဝေါ. ‘‘သံကိလေသိ ကတာ’’တိ သံကိလေသ ဓမ္မေဟိ သံယုတ္တဘာဝေါ. ဩဃေဟိ စ ယောဂေဟိ စ ဥပါဒါနေဟိ စ ပတ္တဗ္ဗဘာဝေါ ‘‘ဩဃနီယယောဂနီယ ဥပါဒါနီယတာ’’. အဓိကာ အတ္တာ အဇ္ဈတ္တာ. ဗဟိဒ္ဓါရုက္ခေရူပဓမ္မာရုက္ခဿ အတ္တာနာမ သာရဋ္ဌေန. သာခါယံ ရူပဓမ္မာ သာခါယ အတ္တာနာမ သာရဋ္ဌေန. သတ္တသန္တာနပရိယာပန္နာ ပန ရူပါရူပဓမ္မာ တဏှာပရိဂ္ဂဟ ဒဠှဋ္ဌေန တတော ဗဟိဒ္ဓါ အတ္တတော အဓိကာ အတ္တာတိ အတ္ထေန အဇ္ဈတ္တာတိ လောကသမ္မုတိ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တတိကဉ္စာ’’တိအာဒိံ. ဒုက္ခနိရောဓ မဂ္ဂဘာဝေါ စ, ဣတိ ဣဒံ စတုက္ကံ အရိယသစ္စံ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဣဒမေဝါ’’တိ ဣဒံ စတုက္ကမေဝ. ‘‘အစလမာန’’န္တိ ဧတေန အရိယသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒီပေတိ. တေဘူမက ဓမ္မာနံ သုခတာ နာမ စလာ ဟောတိ. ကသ္မာ, အနိစ္စ ဓမ္မတ္တာ. တေ ဓမ္မေသုခါတိ ဂဟေတွာ အတ္တနော အဇ္ဈတ္တင်္ဂံ ကရောန္တာ အစိရေနေဝ ဒုက္ခံ ပါပုဏန္တိ. တေ ဓမ္မေ ဒုက္ခာတိ ဉတွာ တေဟိဝိမုတ္တာ ပုန ဒုက္ခံ ပါပုဏန္တီတိ နတ္ထိ. ဧသနယော သေသအရိယသစ္စေသု[Pg.36]. ‘‘တေသူ’’တိအာဒိမှိ ဒုဝိဓာနိဟိ သစ္စာနီတိ ဝုတ္တေသု ဒွီသု သစ္စေသု. ‘‘တေန ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိ လဒ္ဓဂုဏဝစနံ. ‘‘ယော ဝိနာ အညာပဒေသေနာ’’တိ ဧတ္ထ အညာပဒေသော နာမ အဋ္ဌဓမ္မ သမောဓာနံ နိဿာယ ဃဋသဏ္ဌာနံ ပညာယတိ, ပဋသဏ္ဌာနံ ပညာယတိ, တံ သဏ္ဌာနံ အတ္တနော သဘာဝေန ဝိနာ အညာပဒေသေန သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ယာပနစိန္တန ကိရိယာ နာမ အတ္ထိ. ယံ စိတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. သာ အညာပဒေသေန သိဒ္ဓါ န ဟောတိ. အတ္တနော သဘာဝေနေဝသိဒ္ဓါ. ဧသနယော ဖုသနကိရိယာ, ဝေဒယိတကိရိယာ, ဒီသူတိ. ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ယောဝိနာ အညာပဒေသေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘စိတ္တေနပရိကပ္ပေတွာ’’တိ မနောဝိညာဏ စိတ္တေန အဝိဇ္ဇမာနံ သဏ္ဌာနံ ဝိဇ္ဇမာနံ ကတွာ. ‘‘သဝိဂ္ဂဟံ ကတွာ’’တိ သရီရံ ကတွာ. ဝတ္ထု ဒဗ္ဗသဟိတံ ကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘စိတ္တမယောစိတ္တနိမ္မိတော’’တိ သုပိနန္တေ ဒိဋ္ဌရူပါနိ ဝိယ စိတ္တေနပကတော စိတ္တေန နိမ္မိတော. ကသ္မာ သဘာဝသိဒ္ဓေါ ပရမတ္ထော နာမာတိ အာဟ ‘‘သောဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘သန္တီ’’တိ ဧတေန အသဓာတု ဝသေန အတ္ထောတိ သိဒ္ဓံ ဝုတ္တံ. သဒ္ဒါဗုဒ္ဓီဟိ အရဏီယတော ဥပဂန္တဗ္ဗတော အတ္ထောတိပိဝဒန္တိ. ‘‘ဣတရတော’’တိ ပရိကပ္ပသိဒ္ဓတော. ‘‘ပရမော’’တိ အဓိကော. တေနာဟ ‘‘ဥက္ကံသဂတော’’တိ. ဧတေန ပရမသဒ္ဒဿ အဓိကတ္ထံ ဝဒတိ. ဣဒါနိ တဿ ဥတ္တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. တတ္ထ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဉ္စသာသန ကိစ္စာနိ မဟန္တာနိ အဘိညေယျာနံ ဓမ္မာနံ အဘိဇာနနံ. ပရိညေယျာနံ ပရိဇာနနံ. ပဟာတဗ္ဗာနံ ပဟာနံ. သစ္ဆိ ကာတဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရဏံ. ဘာဝေတဗ္ဗာနံ ဘာဝနာတိ. တတ္ထ သဗ္ဗေပိ ပရမတ္ထ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ နာမ. ဒုက္ခ သစ္စဓမ္မာ ပရိညေယျာ နာမ. သမုဒယ သစ္စဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ နာမ. သာမညပ္ဖလာနိ စ နိဗ္ဗာနဉ္စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ နာမ. မဂ္ဂသစ္စဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ နာမ. တေသု ဓမ္မေသု တေသံ ကိစ္စာနံ သိဒ္ဓိယာ ဣမသ္မိံ သာသနေ သာသနကိစ္စံ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. နိဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ. တေ စ ဓမ္မာ ဧဝ ရူပါနံ သာသန ကိစ္စာနံ အဝိရာဓကတ္တာ အဝိသံဝါဒကတ္တာ ဥတ္တမဋ္ဌေန ပရမတ္ထာ နာမ ဟောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ယေ’’တိယေဇနာ. ‘‘အယ’’န္တိ အယံ ဓမ္မော. ‘‘တဿာ’’တိ တဿအဘိညေယျဿ, တဿပရိညေယျဿ, တဿပဟာတဗ္ဗဿ, တဿသစ္ဆိကာ တဗ္ဗဿ [Pg.37] တဿဘာဝေတဗ္ဗဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပရမတ္ထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

໑໒. ໃນການອະທິບາຍບົດວ່າ ປຣະມັດຖະ. ບົດວິເສດສະນະ (ຄຳຂະຫຍາຍ) ບາງຄັ້ງກໍໃຊ້ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນຈິງ ເຊັ່ນ: ກາຂຶງ (ກາດຳ), ຢາງຂາວ (ນົກຢາງຂາວ). ບາງຄັ້ງກໍໃຊ້ເພື່ອປະຕິເສດສິ່ງອື່ນ ເຊັ່ນ: ຜ້າຂຽວ, ດອກໄມ້ຂຽວ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພື່ອສະແດງວ່າ ໃຊ້ເພື່ອປະຕິເສດສິ່ງອື່ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Duvidhāni hi saccāni”. ສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດໃຫ້ຮູ້ກັນ ໄດ້ແກ່ ບັນຍັດ. ແລະການເຮັດໃຫ້ຮູ້ກັນນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍອົງ ໒ ປະການ ຄື ດ້ວຍໂວຫານ ແລະ ດ້ວຍການຍອມຮັບຂອງປະຊາຊົນຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Te ca mahājanā”. ຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ “Tasmā te sammutisaccanti vuccanti”. ຄຳວ່າ “Sammatattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ໃຊ້ເວົ້າກັນ ແລະ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຍອມຮັບກັນ. ໃນຄຳວ່າ “Vacīsaccaviratisaccānaṃ” ນີ້, ຄຳວ່າ ວະຈີສັດຈະ ໄດ້ແກ່ ຄຳເວົ້າຈິງທີ່ປາສະຈາກມຸສາວາດ. ວິຣະຕິສັດຈະ ໄດ້ແກ່ ຄວາມງົດເວັ້ນຄືສັມມາວາຈາ. ເພາະວ່າ ວິຣະຕິນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ວະຈີສັດຈະ ພຽງແຕ່ດ້ວຍການງົດເວັ້ນຈາກວະຈີທຸຈະລິດມີມຸສາວາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Vatthubhūtattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງ. ທີ່ເອີ້ນວ່າ ສົມມຸດຕິສັດຈະ ເພາະເປັນທີ່ຍອມຮັບກັນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມມຸດຕິ, ແລະເພາະສົມມຸດຕິນັ້ນ ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງສັດຈະທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັດຈະ. ຫຼື ຈະປະກອບຄວາມວ່າ ສັດຈະທີ່ສຳເລັດດ້ວຍສົມມຸດຕິ ຊື່ວ່າ ສົມມຸດຕິສັດຈະ ກໍສົມຄວນ. ຄຳວ່າ “Sammāpaṭipajjantā” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະຕິບັດຊອບ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ບໍ່ຄວນຂ້າສັດ, ຂໍສັດທັງປວງຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີເວນເຖີດ. ຄຳວ່າ “Sabbalokiyasampattiyo” ໄດ້ແກ່ ໂລກິຍະສົມບັດທັງປວງ ທີ່ເປັນຜົນວິບາກແຫ່ງບຸນກິຣິຍາອັດຖຸມີທານແລະສິນເປັນຕົ້ນ. ທັງປວງ “Bodhisambhāradhamme” ໄດ້ແກ່ ບາລະມີທຳມີທານບາລະມີ ແລະ ສິນບາລະມີເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Ārādhenti” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມໃຫ້ເຖິງພ້ອມ. ຄຳວ່າ “Micchāpaṭipajjantā” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະຕິບັດຜິດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຸຈະລິດ, ການລ້ຽງຊີບບໍ່ດີ ແລະ ມິດສາຊີບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Evaṃ mahantaṃ sammutisaccaṃ” ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ບໍ່ຄວນທຳລາຍສົມມຸດຕິສັດຈະ ດ້ວຍຄິດວ່າ “ເຮົາຈະຖືເອົາແຕ່ປຣະມັດຖະສັດຈະເທົ່ານັ້ນ”. ເພາະວ່າ ຜູ້ທີ່ທຳລາຍຍ່ອມເປັນຜູ້ປາສະຈາກສົມບັດທັງປວງ. ຖ້າຖາມວ່າ ຍ່ອມທຳລາຍສົມມຸດຕິສັດຈະນັ້ນຢ່າງໃດ? ຕອບວ່າ: ຜູ້ທີ່ຍຶດຖືວ່າ “ສັດບໍ່ມີ, ການກ້າວໄປສູ່ພົບຂອງສັດບໍ່ມີ, ກຳດີແລະກຳຊົ່ວທີ່ໃຫ້ເກີດໃນພົບບໍ່ມີ” ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນອຸດເຊທະທິຖິ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ປາສະຈາກສົມບັດທັງປວງ ແລະ ຍ່ອມເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ອະບາຍພູມເຕັມ. ຄຳວ່າ “Vijjamānantveva gaṇhāpeti” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມໃຫ້ຍຶດຖືໂດຍຄວາມເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງສັນຍາວິປະລາດ, ຈິດຕະວິປະລາດ ແລະ ທິຖິວິປະລາດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Sakkāyadiṭṭhi”. ຄຳວ່າ “Evaṃ viparītañhi sammutisaccaṃ” ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ບໍ່ຄວນຍຶດຖືເອົາແຕ່ສົມມຸດຕິສັດຈະຢ່າງໝັ້ນຄົງ ແລ້ວທຳລາຍປຣະມັດຖະສັດຈະ. ເພາະວ່າ ຜູ້ທີ່ທຳລາຍຍ່ອມບໍ່ຫຼຸດພົ້ນໄປຈາກທິຖິເຫຼົ່ານັ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ ຍ່ອມທຳລາຍປຣະມັດຖະສັດຈະນັ້ນຢ່າງໃດ? ຕອບວ່າ: ຜູ້ທີ່ຍຶດຖືອັດຕະແລະຊີວະໃນຂັນທັງຫຼາຍ ຫຼື ໃນສິ່ງທີ່ພົ້ນໄປຈາກຂັນ ແລ້ວຍຶດຖືວ່າ “ອັດຕະແລະຊີວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຂາດສູນໄປຫຼັງຈາກຕາຍ” ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນອຸດເຊທະທິຖິ. ແລະຜູ້ທີ່ຍຶດຖືວ່າ “ອັດຕະແລະຊີວະເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນສິ່ງທ່ຽງແທ້ໃນພົບນ້ອຍພົບໃຫຍ່ ຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປ ແລ່ນໄປຈາກພົບສູ່ພົບ” ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນສັດສະຕະທິຖິ. ຄຳວ່າ “Navisaṃvādenti” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄາດເຄື່ອນ. ຄຳວ່າ “Taṃ pana” ໄດ້ແກ່ ສ່ວນສະພາວະສັດຈະ. ເວທະນາ ທີ່ຊື່ວ່າ ເປັນສຸກ ກໍເພາະອາໄສພຽງແຕ່ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງການສະເຫວີຍອາລົມເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເພາະເວທະນານັ້ນ ເປັນສຸກໂດຍປະການທັງປວງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນສຸກ. ຄຳວ່າ “Sabbā pi vedanā dukkhā eva” ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມຫຼັກ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງການສະເຫວີຍອາລົມ ມີ ໓ ປະການ ຄື: ການສະເຫວີຍອາລົມທີ່ໜ້າຍິນດີ, ທີ່ບໍ່ໜ້າຍິນດີ, ຫຼື ທີ່ເປັນກາງໆ. ຄຳວ່າ “Dukkhā eva” ໄດ້ແກ່ ເປັນທຸກແທ້ໆ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນໄພ. ແລະຄຳວ່າ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນໄພ ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ເຫັນໄພໃນສັງສານວັດຄວນຢ້ານ. ທຳເຫຼົ່າໃດ ມີວິບາກເປັນສຸກ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຸຂະວິບາກ ໄດ້ແກ່ ກຸສົນໃນພູມສາມ. ຄຳວ່າ “Kusalasammatā” ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນສະພາວະສັດຈະ ໂວຫານເຫຼົ່ານີ້ ກໍຍ່ອມອາໄສສົມມຸດຕິຂອງໂລກ. ຄຳວ່າ “Sāsavatā” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປພ້ອມກັບດ້ວຍອາສະວະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Saṃkilesikatā” ໄດ້ແກ່ ຄວາມປະກອບພ້ອມດ້ວຍກິເລດທຳທັງຫຼາຍ. ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນບັນລຸດ້ວຍໂອຄະ, ໂຍຄະ ແລະ ອຸປະທານ ທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ “Oghanīyayoganīyaupādānīyatā”. ອັດຕະທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ ອັດຊັດຕະ (ພາຍໃນ). ຮູບທຳໃນຕົ້ນໄມ້ພາຍນອກ ຊື່ວ່າ ອັດຕະຂອງຕົ້ນໄມ້ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນແກ່ນ. ຮູບທຳໃນກິ່ງໄມ້ ຊື່ວ່າ ອັດຕະຂອງກິ່ງໄມ້ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນແກ່ນ. ສ່ວນຮູບທຳແລະອະຮູບທຳ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນສັນດານຂອງສັດ ຍ່ອມເປັນອັດຕະທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າອັດຕະພາຍນອກນັ້ນ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າຍຶດຖືໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງດ້ວຍຕັນຫາ ຈຶ່ງມີສົມມຸດຕິຂອງໂລກວ່າ ອັດຊັດຕະ (ພາຍໃນ) ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າ ອັດຕະ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Ajjhattatikañca”. ແລະຄວາມເປັນທາງດັບທຸກ, ປະກອບຄວາມວ່າ ທຳ ໔ ປະການນີ້ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະສັດຈະ. ຄຳວ່າ “Idameva” ໄດ້ແກ່ ທຳ ໔ ປະການນີ້ເອງ. ຄຳວ່າ “Acalamānaṃ” ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳວ່າ ອະລິຍະ. ຄວາມເປັນສຸກແຫ່ງທຳໃນພູມສາມ ຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມເປັນທຳທີ່ບໍ່ທ່ຽງ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຍຶດຖືທຳເຫຼົ່ານັ້ນວ່າເປັນສຸກ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເປັນສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງຕົນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມທຸກໃນບໍ່ຊ້າ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຮູ້ທຳເຫຼົ່ານັ້ນວ່າເປັນທຸກ ແລ້ວຫຼຸດພົ້ນໄປຈາກທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຈະກັບມາເຖິງຄວາມທຸກອີກນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແນວທາງນີ້ ກໍມີໃນອະລິຍະສັດຈະທີ່ເຫຼືອ. ໃນຄຳວ່າ “Tesu” ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ແກ່ ໃນສັດຈະ ໒ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “Duvidhāni hi saccāni”. ຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Tena vuttaṃ” ເປັນຄຳສະແດງຄຸນທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ. ໃນຄຳວ່າ “Yo vinā aññāpadesena” ນີ້, ຄຳວ່າ ອັນຍາປະເທສະ ໄດ້ແກ່ ສັນຖານແຫ່ງໝໍ້ ຍ່ອມປາກົດ ເພາະອາໄສການປະຊຸມກັນແຫ່ງທຳ ໘ ປະການ, ສັນຖານແຫ່ງຜ້າ ຍ່ອມປາກົດ, ສັນຖານນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍການບອກກ່າວສິ່ງອື່ນ ໂດຍປາສະຈາກສະພາວະຂອງຕົນເອງ. ກິຣິຍາຄືການຍັງຊີບໃຫ້ເປັນໄປແລະການຄິດ ມີຢູ່, ສິ່ງນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ຈິດ. ຈິດນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ສຳເລັດດ້ວຍການບອກກ່າວສິ່ງອື່ນ, ແຕ່ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍສະພາວະຂອງຕົນເອງແທ້ໆ. ແນວທາງນີ້ ກໍມີໃນຜັດສະນະກິຣິຍາ, ເວທະຍິຕະກິຣິຍາ ເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Yo vinā aññāpadesena”. ຄຳວ່າ “Cittena parikappetvā” ໄດ້ແກ່ ການເຮັດສັນຖານທີ່ບໍ່ມີຢູ່ ໃຫ້ມີຢູ່ ດ້ວຍມະໂນວິນຍານະຈິດ. ຄຳວ່າ “Saviggahaṃ katvā” ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ມີຮ່າງກາຍ, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ປະກອບດ້ວຍວັດຖຸແລະສານ. ຄຳວ່າ “Cittamayo cittanimmito” ໄດ້ແກ່ ອັນຈິດເຮັດຂຶ້ນ ອັນຈິດນິມິດຂຶ້ນ ເໝືອນຮູບທີ່ເຫັນໃນຄວາມຝັນ. ເພາະheດໃດ ປຣະມັດຖະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສຳເລັດດ້ວຍສະພາວະ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “So hi”. ຄຳວ່າ “Santi” ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຄວາມມີຢູ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດສຸທາດ. ທ່ານກ່າວອີກວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ອັດຖະ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ສັບແລະປັນຍາຄວນເຂົ້າເຖິງ. ຄຳວ່າ “Itarato” ໄດ້ແກ່ ຈາກສິ່ງທີ່ສຳເລັດດ້ວຍການດຳຣິ. ຄຳວ່າ “Paramo” ໄດ້ແກ່ ຍິ່ງໃຫຍ່. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ “Ukkaṃsagato”. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງປະມະສັບ. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຍອດຢ້ຽມແຫ່ງປຣະມັດຖະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Api ca”. ໃນຄຳນັ້ນ, ໃນພະພຸດທະສາສະນານີ້ ກິດແຫ່ງສາສະນາ ໕ ປະການ ທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ ຄື: ການຮູ້ຍິ່ງເຊິ່ງທຳທີ່ຄວນຮູ້ຍິ່ງ, ການກຳນົດຮູ້ເຊິ່ງທຳທີ່ຄວນກຳນົດຮູ້, ການລະເຊິ່ງທຳທີ່ຄວນລະ, ການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງທຳທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ, ແລະ ການຈະເລີນເຊິ່ງທຳທີ່ຄວນຈະເລີນ. ໃນກິດເຫຼົ່ານັ້ນ, ປຣະມັດຖະທຳທັງປວງ ຊື່ວ່າ ເປັນທຳທີ່ຄວນຮູ້ຍິ່ງ. ທຸກຂະສັດຈະທຳ ຊື່ວ່າ ເປັນທຳທີ່ຄວນກຳນົດຮູ້. ສະມຸທະຍະສັດຈະທຳ ຊື່ວ່າ ເປັນທຳທີ່ຄວນລະ. ສາມັນຍະຜົນທັງຫຼາຍ ແລະ ພະນິພານ ຊື່ວ່າ ເປັນທຳທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ. ມັກຄະສັດຈະທຳ ຊື່ວ່າ ເປັນທຳທີ່ຄວນຈະເລີນ. ເມື່ອກິດເຫຼົ່ານັ້ນສຳເລັດໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ກິດແຫ່ງສາສະນາໃນສາສະນານີ້ ຍ່ອມສຳເລັດ ແລະ ເຖິງຄວາມສິ້ນສຸດ. ແລະທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຂັດແຍ່ງ ບໍ່ຫຼອກລວງຕໍ່ກິດແຫ່ງສາສະນາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປຣະມັດຖະ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າຍອດຢ້ຽມ. ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Api ca”. ໃນຄຳນັ້ນ, ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “Ye”. ຄຳວ່າ “Ayaṃ” ໄດ້ແກ່ ທຳນີ້. ຄຳວ່າ “Tassa” ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ແຫ່ງທຳທີ່ຄວນຮູ້ຍິ່ງນັ້ນ, ແຫ່ງທຳທີ່ຄວນກຳນົດຮູ້ນັ້ນ, ແຫ່ງທຳທີ່ຄວນລະນັ້ນ, ແຫ່ງທຳທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ແຈ້ງນັ້ນ, ແຫ່ງທຳທີ່ຄວນຈະເລີນນັ້ນ. ຈົບການອະທິບາຍບົດວ່າ ປຣະມັດຖະ.

‘‘တံ နသုန္ဒရ’’န္တိ ဗျဉ္ဇနတော နသုန္ဒရံ. နကေဝလံ ဗျဉ္ဇနတောယေဝ နသုန္ဒရံ, အတ္ထတောပိ နသုန္ဒရမေဝ. စတုသစ္စ ဓမ္မာဟိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓညာဏဿပိ ဂေါစရာ ဟောန္တိ. ပဉ္စဉေယျ ဓမ္မာ ပန သဗ္ဗညုတညာဏဿေဝ. တတ္ထ စတုသစ္စ ဓမ္မာ နာမ ပရမတ္ထ ဓမ္မာ ဧဝ. ပဉ္စဉေယျဓမ္မာ ပန သဗ္ဗ ပညတ္တိယာ သဟ သဗ္ဗပရမတ္ထ ဓမ္မာ. သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ စတုသစ္စာဘိ သမ္ဗောဓော ဓမ္မ ပညတ္တိယာ သဟ သိဇ္ဈတိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ စတုသစ္စ သမ္ဗောဓော ဓမ္မပညတ္တိယာ သဟ နသိဇ္ဈတိ. တသ္မာ တေ သယံ ပဋိဝိဒ္ဓံ စတုသစ္စ ဓမ္မံ နာမ ပညတ္တိံ နီဟရိတွာ ပရေသံ ဒေသေတုံ န သက္ကောန္တိ. တေသံ စတုသစ္စသမ္ဗောဓော မူဂဿ သုပိနဒဿနံ ဝိယ ဟောတီတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. တသ္မာ ပညတ္တိယာ သဟ ပဉ္စ ဉေယျ ဓမ္မာ ဧဝ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဂေါစရာတိ သက္ကာဝတ္တုန္တိ.

ຄຳວ່າ “Taṃ nasundaraṃ” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ດີໂດຍພະຍັນຊະນະ. ບໍ່ພຽງແຕ່ໂດຍພະຍັນຊະນະເທົ່ານັ້ນທີ່ບໍ່ດີ, ແມ່ນແຕ່ໂດຍອັດຖະ ກໍບໍ່ດີຄືກັນ. ເພາະວ່າ ອະລິຍະສັດຈະ ໔ ຍ່ອມເປັນໂຄຈອນແຫ່ງພະປັດເຈກກະພຸດທະຍານຄືກັນ. ສ່ວນໄນຍະທຳ ໕ ຍ່ອມເປັນໂຄຈອນແຫ່ງພະສັບພັນຍູຕາຍານເທົ່ານັ້ນ. ໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ອະລິຍະສັດຈະ ໔ ຊື່ວ່າ ເປັນປຣະມັດຖະທຳແທ້ໆ. ສ່ວນໄນຍະທຳ ໕ ໄດ້ແກ່ ປຣະມັດຖະທຳທັງປວງ ພ້ອມກັບບັນຍັດທັງປວງ. ການຕັດສະຮູ້ອະລິຍະສັດຈະ ໔ ແຫ່ງພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສຳເລັດພ້ອມກັບທຳມະບັນຍັດ. ການຕັດສະຮູ້ອະລິຍະສັດຈະ ໔ ແຫ່ງພະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດພ້ອມກັບທຳມະບັນຍັດ. ເພາະສະນັ້ນ ພະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດສະແດງແກ່ຊົນເຫຼົ່າອື່ນ ໂດຍການກຳນົດບັນຍັດແຫ່ງອະລິຍະສັດຈະ ໔ ທີ່ຕົນເອງໄດ້ແທງຕະຫຼອດແລ້ວ. ການຕັດສະຮູ້ອະລິຍະສັດຈະ ໔ ຂອງພະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນເໝືອນການຝັນຂອງຄົນໃບ້, ດັ່ງນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງg່າວໄດ້ວ່າ ໄນຍະທຳ ໕ ພ້ອມກັບບັນຍັດເທົ່ານັ້ນ ເປັນໂຄຈອນແຫ່ງພະສັບພັນຍູຕາຍານ.

ပရမတ္ထပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ຈົບການອະທິບາຍບົດວ່າ ປຣະມັດຖະ.

၁၃. စိတ္တဝစနတ္ထေ. နဟိ သာ အာရမ္မဏေနဝိနာ လဗ္ဘတိ. စိန္တေတီတိ ဝုတ္တေ ကိံ စိန္တေတိ, အာရမ္မဏံ စိန္တေတီတိ ဧဝံ အာရမ္မဏဘူတေန ကမ္မပဒေန ဝိနာ အသမ္ဘဝတော. တသ္မာ ဣဓ စိန္တနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, တသ္မာ အဿ နာမံ သိဒ္ဓန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သုတမယညာဏံ, စိန္တာမယညာဏ, န္တိ ဧတ္ထ အာရမ္မဏဿ ဘူတသဘာဝ စိန္တာပိ အတ္ထိ, သာပညာဧဝါတိ တံ နိဝတ္တေတုံ ‘‘အာရမ္မဏ…ပေ… ဏူပလဒ္ဓိယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. စိတ္တံ, မနော, မာနသံ, ဝိညာဏ, န္တိ သဗ္ဗံ စိတ္တဿ နာမံ. အာရမ္မဏ ပစ္စယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ဟောတိ. န အညပစ္စယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ. န စ အညပစ္စယေန လဒ္ဓံ နာမံ. ဧဝရူပဿ အာရမ္မဏ ဝိဇာနန သင်္ခါတဿ အတ္ထန္တရဿဗောဓကံ နဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သန္တေသု စာ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. ‘‘ဧတေနာ’’တိ ဣဒံ ကတ္တုနော ကိရိယာသာဓနေ အတိဿယူပကာရကံ ကရဏ သာဓနံ ဝဒတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. ‘‘စိန္တနမတ္တ’’န္တိ ဧတ္ထ မတ္တသဒ္ဒေါ ဝိသေသနိဝတ္တိ အတ္ထောတိ, တေန နိဝတ္တိတံ အတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘သဗ္ဗေပိဟီ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဝိဂ္ဂဟော ဝါ’’တိ သရီရံ ဝါ. ပစ္စယေန [Pg.38] အာယတ္တာ ပစ္စယာယတ္တာ. ‘‘အာယတ္တာ’’တိ သမ္ဗန္ဓာ. ဝတ္တနံ ဝုတ္တိ. ဥပ္ပဇ္ဇနံ ဝါ ဌိတိ ဝါ. ပစ္စယာယတ္တာ ဝုတ္တိ ဧတေသန္တိ ‘‘ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိနော’’. ‘‘ထာမေနာ’’တိအာဒိ အညမညဝေဝစနာနိ. ‘‘ဧကံ ဘာဝသာဓနမေဝ ပဓာနတော လဗ္ဘတီ’’တိ ဣဒံ ဓမ္မာနံ တံ တံ ကိရိယာ မတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကိရိယာမတ္တဘူတာပိ ပန တေ ဓမ္မာသယံ နာနာပစ္စယာ ဝတ္ထာယံ ဌိတာ ဝါ ဟောန္တိ နာနာပစ္စယုပ္ပန္နာဝတ္ထာယံ ဌိတာ ဝါ. တသ္မာ ပရမတ္ထ ပဒေသုပိ ယထာရဟံ တဒညသာဓနာနံ ပဋိလာဘော အဝါရိတော ဟောတိ. ဣတရထာ ဟေတု ပစ္စယော, အာရမ္မဏ ပစ္စယော, သဟဇာတပစ္စယော, နိဿယပစ္စယောတိအာဒီသု ကထံ ဘာဝသာဓနံ ယုတ္တံ သိယာတိ. ‘‘ပဓာနတော’’တိ မုချတော. ‘‘အဘေဒဿ စိန္တနဿဘေဒကရဏ’’န္တိ ဣဒံ စိန္တေတီတိ စိတ္တန္တိကတံ ကတ္တုသာဓနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘သိလာပုတ္တကဿာ’’တိ ဘေသဇ္ဇမူလာနံ ပိသနသိလာပေါတကဿ. တဿ သရီရံ နာမ ဝိသုံ အင်္ဂံ နတ္ထိ. အဘိန္နံပိ ဘိန္နံ ကတွာ ဝုစ္စတိ ‘‘သိလာပုတ္တကသရီရ’’န္တိ. ဣဒံ အဘေဒဿဘေဒကရဏံ နာမ အဘူတရူပံ ဟောတိ. ပယောဇနေ သတိ ဝတ္တဗ္ဗံ, အသတိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘တထာကရဏဉ္စာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ပရပရိကပ္ပိတဿာ’’တိ ပရေဟိ အညတိတ္ထာ စရိယေဟိ ပရိစိန္တိတဿ. ‘‘သတိဟိ…ပေ… ကပ္ပနာယာ’’တိ သစေ အတ္တာ အတ္ထိ, အတ္တာ စိန္တေတိ, တသ္မာ အတ္တာ စိတ္တောနာမာတိအာဒိ ဝတ္တဗ္ဗံ. န ဝတ္တဗ္ဗံ စိန္တေတီတိ စိတ္တန္တိ, စိတ္တဿ ကိရိယာမတ္တတ္တာ. န ပန အတ္တာဒိကော ကတ္တာ နာမ အတ္ထိ. တသ္မာ ကိရိယာ မတ္တမေဝ ကတ္တာရံ ကတွာ ‘‘စိန္တေတီတိ စိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေန ဝိညာယတိလောကေ အတ္တာဒိကောကတ္တာ နာမ နတ္ထီတိ. ဣဒံ အဘေဒဿဘေဒ ပရိကပ္ပနာယ ပယောဇနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အတ္တပ္ပဓာနော’’တိ ကိရိယာသာဓနေ ဗဟူနံကာရကာနံ မဇ္ဈေ သယံပဓာနော သယံဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ. ‘‘တံကတ္တုဘာဝ’’န္တိ လောကေသိဒ္ဓံ ကတ္တုဘာဝံ. ‘‘ပုန ကရဏဘာဝ’’န္တိ ပုန လောကေ သိဒ္ဓံ ကရဏဘာဝံ. ဧဝံ စိတ္တဿ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ အဘိဓာနတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ယထယိဒံ ယေ ဣမေ တိရစ္ဆာနဂတာ ပါဏာ စိတ္တာဝိစိတ္တာ. ဧဝံ စိတ္တံ ဝိစိတ္တံ ယံ အညံ အတ္ထိ, တံ အညံ ဧကနိကာယံပိ နသမနုပဿာမီ-တိ ယောဇနာ. ‘‘နိကာယ’’န္တိ သတ္တဇာတိသမူ ဟံ[Pg.39].‘‘နိဿက္ကေ ကရဏဝစန’’န္တိ ဝိဘတ္တာပါဒါနတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ဧတေန တတော စရဏတော စိတ္တတောတိ အတ္ထံ ဝဒတိ. ဂါထာယံ. ‘‘တံ တံ သဘာဝေါ’’တိ ဝိဇာနနဖုသနာဒိကော သဘာဝေါ, အဂ္ဂိဿဥဏှောဝိယ. ‘‘ကိစ္စသမ္ပတ္တိယောရသော’’တိ တေန တေန ဓမ္မေန ကရဏကိစ္စဉ္စ, တံ ကိစ္စံ ကတွာ လဒ္ဓေါ သမ္ပတ္တိဂုဏော စ. အဂ္ဂိဿ ဝတ္ထုမှိ ပရိပါစနကိစ္စံ ဝိယ, ဩဘာသနဂုဏောဝိယ စ. ‘‘ဂယှာကာရော’’တိ ဉာဏေန ဂဟေတဗ္ဗော တဿ တဿ ဓမ္မဿ ဓဇဘူတော အာကာရော. သမ္ပတ္တိ ရသောယေဝ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဖလံဝါပီ’’တိ ကာရိယပ္ဖလံ ဝါပိ, အဂ္ဂိဿ ဓူမောဝိယ. ‘‘အာသန္နကာရဏ’’န္တိ အတ္တနော အနန္တရေ ဖလနိဗ္ဗတ္တကံ ကာရဏံ, အဂ္ဂိဿ အဂ္ဂိကာရက ပုရိသော ဝိယ. ‘‘အလ’’န္တိ သမတ္ထာ. ‘‘ဝိဗုဒ္ဓိနော’’တိ ဝိသေသဗုဒ္ဓိ သမ္ပန္နဿ ပဏ္ဍိတဿ. ‘‘ပုဗ္ဗင်္ဂမရသ’’န္တိ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏေ ပဓာနရသ ကိစ္စံ. ‘‘သန္ဓာန ပစ္စုပဋ္ဌာန’’န္တိ နိရန္တရပ္ပဝတ္တာကာရပစ္စုပဋ္ဌာနံ. ‘‘နာမ ရူပပဒဋ္ဌာန’’န္တိ ဖဿာဒိနာမဉ္စ ဝတ္ထု ရူပဉ္စစိတ္တဿပဒဋ္ဌာနံ.

໑໓. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ຈິດ. ຈິດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໂດຍປາສະຈາກອາລົມ. ເມື່ອມີຄຳຖາມວ່າ 'ຍ່ອມຄິດ' ຖ້າຖາມວ່າ ຍ່ອມຄິດເຖິງຫຍັງ? ຍ່ອມຄິດເຖິງອາລົມ, ເພາະວ່າເມື່ອບໍ່ມີກຳມະບົດຄືອາລົມແລ້ວ ກໍບໍ່ອາດມີໄດ້. ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ພຶງເຫັນວ່າແມ່ນ 'ຄວາມຄິດ', ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄວາມກ່ຽວພັນຈຶ່ງພຶງເຫັນວ່າ ຊື່ຂອງມັນຍ່ອມສຳເລັດ. ໃນຄຳວ່າ 'ສຸຕະມະຍະປັນຍາ, ຈິນຕາມະຍະປັນຍາ' ນີ້, ແມ່ນແຕ່ຄວາມຄິດເຖິງສະພາວະທີ່ແທ້ຈິງຂອງອາລົມກໍມີຢູ່, ແຕ່ຄວາມຄິດນັ້ນກໍແມ່ນປັນຍານັ້ນເອງ, ເພື່ອຈະປ້ອງກັນຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອາລົມ...ເປ... ແມ່ນຄວາມຮັບຮູ້ເທົ່ານັ້ນ'. ຄຳວ່າ ຈິດ, ມະໂນ, ມານັດ, ວິຍານ ທັງໝົດນີ້ແມ່ນຊື່ຂອງຈິດ. ຈິດຍ່ອມຜູກພັນກັບປັດໄຈຄືອາລົມ, ບໍ່ໄດ້ຜູກພັນກັບປັດໄຈອື່ນ, ແລະບໍ່ແມ່ນຊື່ທີ່ໄດ້ມາຈາກປັດໄຈອື່ນ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ສິ່ງອື່ນທີ່ນອກເໜືອຈາກນີ້ ບໍ່ແມ່ນຕົວບົ່ງບອກເຖິງສະພາວະທີ່ຮູ້ແຈ້ງອາລົມ ເຊິ່ງມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ເມື່ອມີຢູ່...' ເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍເຫດນີ້' ນີ້ ກ່າວເຖິງກະຣະນະສາທະນະທີ່ມີອຸປະການະຫຼາຍໃນການສຳເລັດກິລິຍາຂອງກັດຕຸ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ເພາະວ່າຈິດນັ້ນ...' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ 'ສັກແຕ່ວ່າຄິດ' ນີ້, ຄຳວ່າ 'ມັດຕະ' ມີອັດຖະຫ້າມຄຸນວິເສດ, ສະແດງອັດຖະທີ່ຖືກຫ້າມນັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເພາະວ່າທັງໝົດກໍ...' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ວິກຄະຫະ' ຄື ຮ່າງກາຍ. ທີ່ເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈ ຊື່ວ່າ ເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈ. ຄຳວ່າ 'ອາຍັດຕະ' ແປວ່າ ກ່ຽວຂ້ອງ. ຄວາມເປັນໄປ ຊື່ວ່າ ວຸດຕິ, ຫຼືຄວາມເກີດຂຶ້ນ ຫຼືຄວາມຕັ້ງຢູ່. ຄວາມເປັນໄປທີ່ເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ປັດຈະຍາຍັດຕະວຸດຕິໂນ'. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍກຳລັງ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນໄວພົດຂອງກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມໄດ້ພາວະສາທະນະຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນໂດຍປະທານ' ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມເປັນສັກແຕ່ວ່າກິລິຍາຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າທຳເຫຼົ່ານັ້ນຈະເປັນສັກແຕ່ວ່າກິລິຍາ, ພວກມັນເອງກໍຕັ້ງຢູ່ໃນສະຖານະທີ່ມີປັດໄຈຕ່າງໆ ຫຼືຕັ້ງຢູ່ໃນສະຖານະທີ່ເກີດຈາກປັດໄຈຕ່າງໆ. ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນໃນປໍຣະມັດຖະປະເທດ ການໄດ້ມາເຊິ່ງສາທະນະອື່ນໆ ຕາມສົມຄວນ ກໍບໍ່ໄດ້ຖືກຫ້າມ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ໃນປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ ເຫຕຸປັດໄຈ, ອາຣັມມະນະປັດໄຈ, ສະຫະຊາຕະປັດໄຈ, ນິສສະຍະປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ຈະຄວນເປັນພາວະສາທະນະໄດ້ແນວໃດ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍປະທານ' ຄື ໂດຍມຸຂະຍະ. ຄຳວ່າ 'ການເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຕ່າງແຫ່ງຄວາມຄິດທີ່ບໍ່ຕ່າງກັນ' ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງກັດຕຸສາທະນະ ທີ່ເຮັດໃຫ້ສຳເລັດວ່າ 'ຈິດຍ່ອມຄິດ'. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງລູກຫີນ' ຄື ລູກຫີນບົດຢາ. ຮ່າງກາຍຂອງມັນ ບໍ່ມີອະໄວຍະວະແຍກອອກຕ່າງຫາກ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ແຍກກັນ ກໍຍັງເອີ້ນວ່າ 'ຮ່າງກາຍຂອງລູກຫີນ'. ນີ້ຊື່ວ່າ ການເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຕ່າງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຕ່າງກັນ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ. ເມື່ອມີປະໂຫຍດຈຶ່ງຄວນກ່າວ, ເມື່ອບໍ່ມີປະໂຫຍດກໍບໍ່ຄວນກ່າວ ດ້ວຍເຫດນັ້ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ການເຮັດຢ່າງນັ້ນ...' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງສິ່ງທີ່ຄົນອື່ນກຳນົດ' ຄື ສິ່ງທີ່ພວກອັນຍະເດຍຖີ ແລະອາຈານຄົນອື່ນໆ ດຳຣິຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເມື່ອມີ...ເປ... ດ້ວຍການກຳນົດ' ຄື ຖ້າຫາກວ່າ 'ອັດຕາ' ມີຢູ່, ອັດຕາຍ່ອມຄິດ, ເພາະສະນັ້ນ ອັດຕາຈຶ່ງຊື່ວ່າຈິດ ເປັນຕົ້ນ ຄວນກ່າວ. ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ຈິດຍ່ອມຄິດ' ເພາະຈິດເປັນສັກແຕ່ວ່າກິລິຍາ. ແຕ່ບໍ່ມີກັດຕຸ ເຊັ່ນອັດຕາເປັນຕົ້ນຢູ່ແທ້ຈິງ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ສັກແຕ່ວ່າກິລິຍາເປັນກັດຕຸ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ຈິດຍ່ອມຄິດ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນໂລກຈຶ່ງຮູ້ກັນວ່າ ບໍ່ມີກັດຕຸ ເຊັ່ນອັດຕາເປັນຕົ້ນຢູ່ແທ້ຈິງ. ນີ້ຄືປະໂຫຍດໃນການກຳນົດຄວາມຕ່າງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຕ່າງກັນ. ຄຳວ່າ 'ມີຕົນເປັນປະທານ' ຄື ໃນບັນດາການະກະຫຼາຍຢ່າງໃນການສຳເລັດກິລິຍາ, ຕົນເອງເປັນປະທານ ເປັນໃຫຍ່ທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມເປັນກັດຕຸນັ້ນ' ຄື ຄວາມເປັນກັດຕຸທີ່ສຳເລັດແລ້ວໃນໂລກ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມເປັນກະຣະນະອີກ' ຄື ຄວາມເປັນກະຣະນະທີ່ສຳເລັດແລ້ວໃນໂລກອີກ. ເມື່ອສະແດງອັດຖະແຫ່ງຄຳຂອງຈິດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງອັດຖະແຫ່ງອະພິທານຂອງຈິດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ອີກຢ່າງໜຶ່ງໃນທີ່ນີ້...' ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມກ່ຽວພັນຄື: ສັດເດຍລະສານເຫຼົ່ານີ້ໃດ ທີ່ມີຈິດວິຈິດ. ຄວາມວິຈິດແຫ່ງຈິດໃດອື່ນທີ່ມີຢູ່, ເຮົາບໍ່ເລັງເຫັນໝູ່ອື່ນໃດ ເຖິງແມ່ນໝູ່ດຽວ ທີ່ຈະວິຈິດເໝືອນຈິດນັ້ນເລີຍ. ຄຳວ່າ 'ນິກາຍ' ຄື ໝູ່ແຫ່ງກຳເນີດສັດ. ຄຳວ່າ 'ກະຣະນະວິບັດໃນອັດຖະນິດສັກກະ' ຄື ກະຣະນະວິບັດໃນອັດຖະອະປາດານ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວອັດຖະວ່າ 'ຈາກການທ່ຽວໄປນັ້ນ' ຄື 'ຈາກຈິດ'. ໃນຄາຖາ. ຄຳວ່າ 'ສະພາວະນັ້ນໆ' ຄື ສະພາວະມີການຮູ້ແຈ້ງ ແລະການຖືກຕ້ອງເປັນຕົ້ນ, ເໝືອນຄວາມຮ້ອນຂອງໄຟ. ຄຳວ່າ 'ເກີດຈາກຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິດ' ຄື ກິດຈະການເຮັດຂອງທຳນັ້ນໆ ແລະຄຸນຄ່າແຫ່ງຄວາມສຳເລັດທີ່ໄດ້ມາຈາກການເຮັດກິດນັ້ນ, ເໝືອນກິດໃນການເຮັດໃຫ້ສຸກໃນວັດຖຸຂອງໄຟ ແລະເໝືອນຄຸນຄ່າໃນການສ່ອງສະຫວ່າງ. ຄຳວ່າ 'ອາການທີ່ພຶງຖືເອົາ' ຄື ອາການອັນເປັນດັ່ງທຸງຂອງທຳນັ້ນໆ ທີ່ພຶງຖືເອົາດ້ວຍຍານ, ເອີ້ນວ່າ ສັມປັດຕິຣົດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ຫຼືວ່າຜົນ' ຄື ຜົນຂອງກິລິຍາ, ເໝືອນຄວັນຂອງໄຟ. ຄຳວ່າ 'ເຫດໃກ້ຊິດ' ຄື ເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ຜົນເກີດຂຶ້ນໃນລຳດັບຖັດຈາກຕົນ, ເໝືອນຄົນກໍ່ໄຟເປັນເຫດໃຫ້ເກີດໄຟ. ຄຳວ່າ 'ພໍ' ຄື ສາມາດ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ຜູ້ມີປັນຍາ' ຄື ແກ່ບັນດິດຜູ້ປະກອບດ້ວຍປັນຍາອັນວິເສດ. ຄຳວ່າ 'ມີການເປັນຫົວໜ້າເປັນຣົດ' ຄື ກິດອັນເປັນປະທານໃນການຖືເອົາອາລົມ. ຄຳວ່າ 'ມີການເຊື່ອມຕໍ່ເປັນປັດຈຸປັດຖານ' ຄື ມີອາການປາກົດຄືຄວາມເປັນໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ. ຄຳວ່າ 'ມີນາມແລະຮູບເປັນປະທັດຖານ' ຄື ມີນາມມີຜັດສະເປັນຕົ້ນ ແລະຮູບວັດຖຸ ເປັນເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດຈິດ.

စိတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການພັນລະນາເລື່ອງຈິດ ຈົບແລ້ວ.

၁၄. ‘‘စေတသိ ဘဝ’’န္တိ စိတ္တသ္မိံ ပါတုဘူတံ. ‘‘ဧတေန သိဒ္ဓါ ဟောန္တီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သာ ဧဝ ဖဿာဒီနံ ဇာတိ. ယာစိတ္တဿဇရာ, သာ ဧဝ ဖဿာဒီနံဇရာ’’တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဧကဝဏ္ဋူပနိ ဗန္ဓာနီ’’တိ ဧကေန ဝဏ္ဋဒဏ္ဍကေန ဥပနိဗန္ဓာနိ. ‘‘ဧကဇာတိယာဒိ ဥပနိဗန္ဓာ’’တိ ဧကဇာတိကထာ ဒိဝသေန ဥပနိဗန္ဓာ. ‘‘စေ’’တိ စေဝဒေယျ. ‘‘နာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဂါထာယံ. ‘‘ဓမ္မာ’’တိ နာမက္ခန္ဓ ဓမ္မာ. ‘‘မနသာ ဧဝါ’’တိ ကတ္တုဘူတေန မနေန ဧဝ. ‘‘ပကတာ’’တိ ပဝတ္တိတာ. ‘‘နိမ္မိတာ’’တိ နိပ္ဖာဒိတာ. ‘‘စိတ္တကိရိယာ ဘူတာ ဧဝါ’’တိ အာရမ္မဏံ ဝိဇာနန္တံ စိတ္တံ ဖုသနာကာရံ ဇနေတွာဝ ဝိဇာနာတိ. သော ဖုသနာကာရော ဖဿောတိ ဝုစ္စတိ. အဝသေသာ ပန သဗ္ဗေပိ စေတသိကဓမ္မာ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဖဿော ဟေတု ဖဿော ပစ္စယော ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဥပါဒါယ. သညာက္ခန္ဓဿ. သင်္ခါရက္ခန္ဓဿ ဥပါဒါယာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေပိ စိတ္တမူလကတ္တာ စိတ္တနိဿိတတ္တာ စ တေပိဓမ္မာ စိတ္တကိရိ ယာဘူတာ [Pg.40] ဧဝ ဟောန္တီတိ. ‘‘ဧတေနာ’’တိ ဧတေနဂါထာပဒေန. ဝိဘာဝနိယံ ပန ဧကာလမ္ဗဏတာ မတ္တေန ဝိဘာဝေတိ. ပရိပုဏ္ဏာနိ စေ တသိကင်္ဂါနိ ဥပရိ ထေရေန သယမေဝ ဝက္ခမာနတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဓ ပန ပဒတ္ထဝိဘာဝနဋ္ဌာနတ္တာ ပရိပုဏ္ဏေဟိ အင်္ဂေဟိ ဝိဘာဝေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘တံ နသုန္ဒရ’’န္တိ. ‘‘ဝတ္ထုမှီ’’တိ ပဋကောဋ္ဌကာဒိမှိ. ‘‘နာနာစိတ္တကမ္မာနီ’’တိ ဟတ္ထိ အဿရူပါဒီနိ. ဝိဇာနနမတ္တံ စိတ္တံ, ကုသလန္တိ ဝါ အကုသလန္တိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. နာနာစေတသိကေ ဟိ ယုတ္တတ္တာ ဧဝ တထာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ဝုတ္တံဟေတံ ဘဂဝတာ. ပဘဿရမိဒံ ဘိက္ခဝေ စိတ္တံ. တဉ္စ ခေါ အာဂန္တုကေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဥဒကံ ဝိယစိတ္တ’’န္တိအာဒိံ.

໑໔. ຄຳວ່າ 'ເກີດໃນໃຈ' ຄື ປາກົດຂຶ້ນໃນຈິດ. ຄວາມກ່ຽວພັນຄື 'ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍເຫດນີ້'. ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ 'ຄວາມເກີດນັ້ນເອງ ເປັນຄວາມເກີດແຫ່ງຜັດສະເປັນຕົ້ນ. ຄວາມແກ່ໃດຂອງຈິດ, ຄວາມແກ່ນັ້ນເອງ ເປັນຄວາມແກ່ແຫ່ງຜັດສະເປັນຕົ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ຜູກພັນໄວ້ໃນຂົ້ວດຽວກັນ' ຄື ຜູກພັນໄວ້ດ້ວຍກ້ານຂົ້ວດຽວກັນ. ຄຳວ່າ 'ຜູກພັນດ້ວຍຄວາມເກີດດຽວກັນເປັນຕົ້ນ' ຄື ຜູກພັນໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວເຖິງຄວາມເກີດດຽວກັນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເຈ' ຄື ຫາກວ່າ. ຄຳວ່າ 'ນະ' ຄື ບໍ່ຄວນກ່າວ. ໃນຄາຖາ. ຄຳວ່າ 'ທຳທັງຫຼາຍ' ຄື ນາມະຂັນທະທຳ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍມະໂນເທົ່ານັ້ນ' ຄື ດ້ວຍໃຈນັ້ນເອງ ເປັນກັດຕຸ. ຄຳວ່າ 'ອັນໃຈເຮັດແລ້ວ' ຄື ໃຫ້ເປັນໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ອັນໃຈນິມິດແລ້ວ' ຄື ໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ເປັນສັກແຕ່ວ່າກິລິຍາຂອງຈິດເທົ່ານັ້ນ' ຄື ຈິດເມື່ອຮູ້ແຈ້ງອາລົມ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ອາການຖືກຕ້ອງເກີດຂຶ້ນກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຮູ້ແຈ້ງ. ອາການຖືກຕ້ອງນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ຜັດສະ. ສ່ວນເຈຕະສິກທຳອື່ນໆ ທັງໝົດ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສຜັດສະ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຜັດສະເປັນເຫດ ຜັດສະເປັນປັດໄຈ ເພື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງເວທະນາຂັນ, ສັນຍາຂັນ, ສັງຂານຂັນ'. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ, ເພາະທຳເຫຼົ່ານັ້ນມີຈິດເປັນມູນ ແລະອາໄສຈິດ, ພວກມັນຈຶ່ງເປັນສັກແຕ່ວ່າກິລິຍາຂອງຈິດເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍເຫດນີ້' ຄື ດ້ວຍບົດແຫ່ງຄາຖາ ນີ້. ແຕ່ໃນຄຳພີວິພາວິນີ ສະແດງໄວ້ພຽງແຕ່ຄວາມມີອາລົມດຽວກັນ. ອະທິບາຍວ່າ ອົງປະກອບຂອງເຈຕະສິກທີ່ສົມບູນນັ້ນ ພຣະເຖຣະຈະກ່າວເອງໃນພາຍຫຼັງ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະເປັນບ່ອນສະແດງວິເຄາະສັບ ຈຶ່ງຄວນສະແດງດ້ວຍອົງປະກອບທີ່ສົມບູນ ດ້ວຍເຫດນັ້ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ນັ້ນບໍ່ດີ'. ຄຳວ່າ 'ໃນວັດຖຸ' ຄື ໃນຫີບຜ້າເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຮູບວິຈິດຕ່າງໆ' ຄື ຮູບຊ້າງ ຮູບມ້າ ເປັນຕົ້ນ. ຈິດທີ່ເປັນສັກແຕ່ວ່າການຮູ້ແຈ້ງ ຈະກ່າວວ່າເປັນກຸສົນ ຫຼືອະກຸສົນ ກໍຍັງບໍ່ໄດ້. ເພາະປະກອບດ້ວຍເຈຕະສິກຕ່າງໆ ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຄວນກ່າວຢ່າງນັ້ນໄດ້. ສົມຈິງດັ່ງທີ່พຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຈິດນີ້ຜຸດຜ່ອງ, ແຕ່ຈິດນັ້ນແລ ຖືກອຸປະກິເລດທີ່ຈໍາມາເຮັດໃຫ້ເສົ້າໝອງ'. ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຈິດເໝືອນນ້ຳ' ເປັນຕົ້ນ.

စေတသိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການພັນລະນາເລື່ອງເຈຕະສິກ ຈົບແລ້ວ.

၁၅. ရုပ္ပတီတိ ပဒံ ကတ္တရိဝါဟေတုကမ္မနိဝါသိဒ္ဓံ. ရုပ္ပနဉ္စဝိကာရာပတ္တိ ဧဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သီတုဏှာဒီဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ဝိသမပ္ပဝတ္တိဝသေနာ’’တိ ဓာတူနံ ဝိသမပ္ပဝတ္တိဝသေန. ဓာတုက္ခော ဘဝသေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ‘‘ကေနရုပ္ပတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ကေနာ’’တိ ဟေတု အတ္ထေဝါ ဟေတု ကတ္တရိဝါ ကရဏဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ သီတေနာတိအာဒီသုပိ. ဍံသမကသာ နာမ သူစိမုခါ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာစေဝ မဟန္တ မက္ခိကာ စ. ဝါတာ နာမ ပုရတ္ထိမဝါတာဒယော. အာတပေါ နာမ သူရိယာတပေါ. သရိံသပါနာမ အဟိ ဝိစ္ဆိက သတပဒိကာဒယော. တေသံ သမ္ဖဿေဟိပိ ရုပ္ပတိ. မရဏံ ဝါ ဂစ္ဆတိ, မရဏ မတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. ‘‘ယေ ဓမ္မာ’’တိ ဒွါဒသဝိဓာ သပ္ပဋိဃရူပဓမ္မာ. ‘‘အညေသ’’န္တိ သောဠသန္နံ အပ္ပဋိဃရူပါနဉ္စ အရူပဓမ္မာနဉ္စ. ‘‘တေသူ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေဘုမ္မံ. ဣဒါနိ ပါဠိယာ သဒ္ဓိံ မုချရုပ္ပနံ သံသန္ဒေန္တော ‘‘သမာဂမော စာ’’တိအာဒိမာဟ. သမာဂမော စ နာမ အညမညာဘိဃဋ္ဋနံ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အာပါတာဂမနဉ္စ အာရမ္မဏကရဏဉ္စ ဌပေတွာတိ ယောဇနာ. ‘‘မဟာဘူတာနမေဝ ဝါ’’တိ အာပေါဓာတု ဝဇ္ဇိတာနံ တိဏ္ဏံ မဟာဘူတာနမေဝ ဝါ. ‘‘ဝိကာရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ယသ္မိံ ခဏေ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘သယံပိ ဝိကာရပတ္တာ ဟောန္တီ’’တိ [Pg.41] တေမဟာဘူတာသယံပိ ပကတိံ ဝိဇဟိတွာ ဩမတ္တာဓိမတ္တဘာဝံ ပါပုဏန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ဩမတ္တာဓိမတ္တရူပသန္တတီနဉ္စာ’’တိ ပရမ္ပရတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ရူပသန္တတိယော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ပါဠိနယေန ဝိပတ္တိဝသေန ရုပ္ပနံ ဝတွာ ဣဒါနိ ဝိပတ္တိ ဝါ ဟောတု, သမ္ပတ္တိ ဝါ. ပုရိမပစ္ဆိ မသန္တတီနံ ဝိသဒိသပ္ပဝတ္တိဘူတော ဝိကာရောပိ ဧကေန ပရိယာယေန ရုပ္ပနံနာမာတိ ကတွာ ပုန တံ ရုပ္ပနံ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဃဋ္ဋနဝသေန ရုပ္ပန ဓမ္မာန မေဝါ’’တိ အာပါတာဂမနာဒိဝသေန ရုပ္ပနဓမ္မေဟိဝိနာ အဘိဃဋ္ဋနဝသေနရုပ္ပန သဘာဝါနံ ရူပဓမ္မာနမေဝ သိဒ္ဓန္တိ ပုစ္ဆာ. ‘‘သဝိဂ္ဂဟာ ဟောန္တီ’’တိ ဒဗ္ဗ သဏ္ဌာနာကာရသဟိတာ ဟောန္တိ. ကသ္မာ, ဩဠာရိကသဘာဝတ္တာ. ဗဟူနဉ္စရူပကလာပါနံ ဧကက္ခဏေ ဧကာဗဒ္ဓဘာဝေနပဝတ္တတ္တာ. အရူပဓမ္မာဟိ သဏှသုခုမသဘာဝါ စ ဟောန္တိ. သစေ အနေကသတသဟဿာနိပိ ဧကတော ပဝတ္တေယျုံ. ဒဗ္ဗသဏ္ဌာနဘာဝံ နဂမိဿန္တိယေဝ. ဧကသ္မိဉ္စ သတ္တသန္တာနေ ဧကက္ခဏေ ဧက ကလာပေါဝ ပဝတ္တတိ. ကသ္မာ, အနန္တရ ပစ္စယူပနိဗန္ဓေန ပဝတ္တတ္တာ. တသ္မာတေ သဝိဂ္ဂဟာန ဟောန္တိ. ရူပဓမ္မာ ပန ဩဠာရိက သဘာဝါ စ ဟောန္တိ. ဗဟူနံ သန္နိစယေသတိ ဒဗ္ဗသဏ္ဌာနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. ဧကက္ခဏေ စ ဗဟုကလာပါပိ ဧကာဗဒ္ဓါဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ. တသ္မာ တေသဝိဂ္ဂဟာဟောန္တီတိ.

໑໕. ບົດວ່າ 'ຣຸບປະຕິ' ນີ້ ສຳເລັດໃນອັດຖະກັດຕຸ ຫຼືເຫຕຸກັມມະ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ຄວາມຊຸດໂຊມນັ້ນຄືຄວາມເຖິງຄວາມຜິດແປກໄປເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຄວາມເຢັນແລະຄວາມຮ້ອນເປັນຕົ້ນ'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປບໍ່ສະໝໍ່າສະເໝີ' ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປບໍ່ສະໝໍ່າສະເໝີຂອງທາດທັງຫຼາຍ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມກຳເລີບຂອງທາດ. ໃນຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຊຸດໂຊມດ້ວຍຫຍັງ' ນີ້, ບົດວ່າ 'ເກີດດ້ວຍຫຍັງ' ພຶງເຫັນວ່າເປັນເຫຕຸອັດຖະ ຫຼືເປັນກະຣະນະວະຈະນະໃນອັດຖະກັດຕຸ. ໃນຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຄວາມເຢັນ' ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ສັດຫຼິ້ນແລະຍຸງ ໄດ້ແກ່ ແມງໄມ້ຕົວນ້ອຍໆ ທີ່ມີປາກຄືເຂັມ ແລະແມງວັນຕົວໃຫຍ່. ລົມ ໄດ້ແກ່ ລົມຕາເວັນອອກເປັນຕົ້ນ. ແດດ ໄດ້ແກ່ ແສງແດດ. ສັດເລືອຄານ ໄດ້ແກ່ ງູ, ແມງງອດ, ຂີ້ເຂັບ ເປັນຕົ້ນ. ຍ່ອມຊຸດໂຊມແມ່ນແຕ່ເພາະການຖືກຕ້ອງກັບສັດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຫຼືເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍ, ຫຼືໄດ້ຮັບທຸກຂະເວທະນາປານຈະຕາຍ. ຄຳວ່າ 'ທຳເຫຼົ່ານັ້ນໃດ' ຄື ຮູບທຳທີ່ມີການກະທົບ ໑໒ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ຂອງທຳອື່ນໆ' ຄື ຂອງອະສັບປະຕິຄະຮູບ ໑໖ ປະການ ແລະອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ' ເປັນພູມມະວິບັດໃນອັດຖະກຳນົດ. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະປຽບທຽບຄວາມຊຸດໂຊມທີ່ເປັນປະທານກັບພຣະບາລີ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ແລະການປະຈວບ...' ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມກ່ຽວພັນຄື: ການປະຈວບກັນ ຊື່ວ່າ ການກະທົບກັນແລະກັນ. ຄວາມກ່ຽວພັນຄື: ຍົກເວັ້ນການມາສູ່ຄອງ ແລະການເຮັດໃຫ້ເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ 'ຫຼືຂອງມະຫາພູດທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ' ຄື ຂອງມະຫາພູດ ໓ ປະການ ຍົກເວັ້ນອາໂປທາດ. ເມື່ອກ່າວວ່າ 'ຍ່ອມເຖິງຄວາມຜິດແປກໄປ' ແລ້ວ ເມື່ອຈະເຜີຍແຜ່ອັດຖະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ໃນຂະນະໃດ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ຕົນເອງກໍເຖິງຄວາມຜິດແປກໄປ' ຄື ມະຫາພູດເຫຼົ່ານັ້ນເອງກໍລະຖິ້ມສະພາວະປົກກະຕິ ແລ້ວເຖິງຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ບົກພ່ອງ ຫຼືຍິ່ງເກີນ. ຄຳວ່າ 'ແລະຂອງຮູບສັນຕະຕິທີ່ບົກພ່ອງແລະຍິ່ງເກີນ' ກ່າວໝາຍເຖິງຮູບສັນຕະຕິທີ່ເກີດຂຶ້ນສືບຕໍ່ກັນຕາມລຳດັບ. ເມື່ອກ່າວເຖິງຄວາມຊຸດໂຊມໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມວິບັດຕາມນັຍພຣະບາລີຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຄວາມວິບັດ ຫຼືຄວາມສົມບູນກໍຕາມ, ແມ່ນແຕ່ຄວາມຜິດແປກໄປອັນເປັນຄວາມເປັນໄປທີ່ບໍ່ສະເໝີກັນແຫ່ງສັນຕະຕິໜ້າແລະຫຼັງ ກໍຊື່ວ່າຄວາມຊຸດໂຊມໂດຍປະຣິຍາຍໜຶ່ງ, ເມື່ອຈະສະແດງຄວາມຊຸດໂຊມນັ້ນອີກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ອີກຢ່າງໜຶ່ງໃນທີ່ນີ້...' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳຖາມວ່າ: ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຮູບທຳທັງຫຼາຍທີ່ມີສະພາວະຊຸດໂຊມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກະທົບ ໂດຍປາສະຈາກທຳທີ່ມີສະພາວະຊຸດໂຊມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການມາສູ່ຄອງເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ 'ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກະທົບຂອງທຳທີ່ມີສະພາວະຊຸດໂຊມທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ' ບໍ? ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມມີຮູບຮ່າງ' ຄື ປະກອບດ້ວຍສັນຖານແລະຮູບຮ່າງຂອງສາລະວັດຖຸ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີສະພາວະຫຍາບ, ແລະເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຮູບກະລາບຫຼາຍໆ ກະລາບ ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຜູກພັນກັນເປັນອັນດຽວໃນຂະນະດຽວ. ເພາະວ່າອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີສະພາວະລະອຽດແລະອ່ອນໂຍນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນຫຼາຍແສນກໍຕາມ, ກໍຈະບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນຮູບຮ່າງຂອງສາລະວັດຖຸເລີຍ. ແລະໃນສັນດານຂອງສັດຕົວໜຶ່ງ ໃນຂະນະໜຶ່ງ ຍ່ອມມີພຽງກະລາບດຽວເທົ່ານັ້ນທີ່ເປັນໄປ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມເປັນໄປໂດຍການຜູກພັນດ້ວຍອະນັນຕະຣະປັດໄຈ. ເພາະສະນັ້ນ ພວກມັນຈຶ່ງບໍ່ມີຮູບຮ່າງ. ສ່ວນຮູບທຳທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີສະພາວະຫຍາບ. ເມື່ອມີການປະຊຸມກັນຂອງຮູບຫຼາຍໆ ຮູບ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງຮູບຮ່າງຂອງສາລະວັດຖຸ. ແລະໃນຂະນະດຽວ ເຖິງແມ່ນຮູບກະລາບຫຼາຍໆ ກະລາບ ກໍຜູກພັນກັນເປັນອັນດຽວແລ້ວເປັນໄປ. ເພາະສະນັ້ນ ພວກມັນຈຶ່ງມີຮູບຮ່າງ.

‘‘သီတာဒိဂ္ဂဟဏသာမတ္ထိယေနာ’’တိ သီတေနပိ ရုပ္ပတိ, ဥဏှေနပိ ရုပ္ပတီတိအာဒိနာ လောကဿ ပစ္စက္ခတော ပါကဋဿ သီတာဒိဝစနဿသာမတ္ထိယေန. တဉှိ ဝစနံ လောကဿ အပါကဋံ အရူပဓမ္မာနံ ရုပ္ပနံ ဣဓနာဓိပ္ပေတန္တိ ဒီပေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဝေါဟာရော နာမာ’’တိ နာမသညာ နာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘လောကောပစာရေနာ’’တိ ဗဟုဇနဿ ဥပစာရေန ဝေါဟာရေန ကထနေန. ‘‘ပါကဋ နိမိတ္တဝသေနေဝါ’’တိ ပါကဋဿ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တဿ ဝသေနေဝ. ‘‘သီတာဒိဂ္ဂဟဏေန ဝိနာပီ’’တိ ပိသဒ္ဒေန သီတာဒိဂ္ဂဟဏသာမတ္ထိယေနပီတိ ဒီပေတိ. ဧဝံ သန္တေပိ ပါဠိသာဓကံ နာမ န သက္ကာသဗ္ဗတ္ထ လဒ္ဓုံ. ပါကဋနိမိတ္တ ဝစနမေဝ သဗ္ဗတ္ထ သာဓာရဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘တပ္ပသင်္ဂနိဝတ္တီ’’တိ တဿ အရူပဓမ္မာနံ ရူပတာပသင်္ဂဿ နိဝတ္တိ. ‘‘ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနာဝသပ္ပဝတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနာနာမဣဒ္ဓိယာနာနပ္ပကာရမာပနံ. ‘‘ရူပတာ သိဒ္ဓီ’’တိ [Pg.42] ရူပန္တိ နာမ သညာသိဒ္ဓိ. ‘‘ဣဒံ ပနာ’’တိ ဣဒံ ရူပံ ပန. ‘‘အနုဂ္ဂဟာနံ သီတာဒီနံ ဝသေနာ’’တိ ကိဉ္စာပိပါဠိယံ သီတာဒိဝစနံ ဥပဃာတကာနံ သီတာဒီနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. တေစ ဗြဟ္မလောကေ နတ္ထိ. အနုဂ္ဂါဟကာ ဧဝ အတ္ထိ. တေသံဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပါဠိယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနီ’’တိ သဉ္ဇာနာတီတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ တသ္မာ သညာတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ သဉ္ဇာနာတိ. နီလံပိ သဉ္ဇာနာတိ, ပီတမ္ပိ သဉ္ဇာနာတီ-တိအာဒိနာ စ, ဝိဇာနာတီတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ တသ္မာ ဝိညာဏန္တိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ ဝိဇာနာတိ. မဓုရံပိ ဝိဇာနာတိ, အမ္ဗိလံပိ ဝိဇာနာတီ-တိအာဒိနာ စ-ပါဠိယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ.

ຄຳວ່າ “Sītādiggahaṇasāmatthiyena” (ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງການຖືເອົາຄວາມເຢັນເປັນຕົ້ນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງຄຳມີຄວາມເຢັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ປາກົດຈະແຈ້ງແກ່ຊາວໂລກໂດຍປະຈັກຕາ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ຍ່ອມຊຸດໂຊມເພາະຄວາມເຢັນແດ່ ຍ່ອມຊຸດໂຊມເພາະຄວາມຮ້ອນແດ່”. ອະທິບາຍວ່າ ຄຳນັ້ນສະແດງວ່າ ການຊຸດໂຊມແຫ່ງອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ ທີ່ບໍ່ປາກົດແກ່ຊາວໂລກ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ “Vohāro nāma” (ຊື່ວ່າໂວຫານ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ນາມະສັນຍາ (ສັນຍາຄືຊື່). ຄຳວ່າ “Lokopacārenā” (ໂດຍໂລກອຸປະຈານ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍການກ່າວດ້ວຍໂວຫານອຸປະຈານຂອງມະຫາຊົນ. ຄຳວ່າ “Pākaṭanimittavasenevā” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນິມິດທີ່ປາກົດເທົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເຫດການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສັບທີ່ປາກົດຈະແຈ້ງເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Sītādiggahaṇena vināpī” (ແມ່ນປາສະຈາກການຖືເອົາຄວາມເຢັນເປັນຕົ້ນ) ດ້ວຍສັບວ່າ “api” (ແມ່ນ) ສະແດງວ່າ “ແມ່ນດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງການຖືເອົາຄວາມເຢັນເປັນຕົ້ນ”. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ຫຼັກຖານໃນພະບາລີກໍບໍ່ອາດຈະຫາໄດ້ໃນທຸກບ່ອນ. ພຶງຊາບວ່າ ຄຳເວົ້າທີ່ມີນິມິດປາກົດຈະແຈ້ງເທົ່ານັ້ນ ເປັນສິ່ງທົ່ວໄປໃນທຸກບ່ອນ. ຄຳວ່າ “Tappasaṅganivatti” (ການຫ້າມຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ການຫ້າມຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງຄວາມເປັນຮູບຂອງອະຮູບທຳທັງຫຼາຍນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Iddhivikubbanāvasappavattā” (ເປັນໄປແລ້ວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງລິດ) ໃນຄຳນັ້ນ, ການສະແດງລິດ ໄດ້ແກ່ ການນິລະມິດລິດມີປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ “Rūpatāsiddhi” (ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຄວາມເປັນຮູບ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງສັນຍາວ່າ “ຮູບ”. ຄຳວ່າ “Idaṃ panā” (ສ່ວນຮູບນີ້) ໄດ້ແກ່ ສ່ວນຮູບນີ້. ຄຳວ່າ “Anuggahānaṃ sītādīnaṃ vasenā” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຢັນເປັນຕົ້ນທີ່ເກື້ອກູນ) ໄດ້ແກ່ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນພະບາລີ ຄຳມີຄວາມເຢັນເປັນຕົ້ນ ຈະກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຢັນເປັນຕົ້ນທີ່ບຽດບຽນ, ແຕ່ຄວາມເຢັນເປັນຕົ້ນທີ່ບຽດບຽນເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີໃນພົມມະໂລກ, ມີແຕ່ຄວາມເຢັນເປັນຕົ້ນທີ່ເກື້ອກູນເທົ່ານັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຢັນເປັນຕົ້ນທີ່ເກື້ອກູນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Pāḷiyaṃ niddiṭṭhānī” (ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນພະບາລີ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນພະບາລີ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ເພາະຮູ້ທົ່ວເຖິງ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ສັນຍາ. ຮູ້ທົ່ວເຖິງຫຍັງ? ຄື ຮູ້ທົ່ວເຖິງສີຂຽວແດ່ ຮູ້ທົ່ວເຖິງສີເຫຼືອງແດ່” ແລະ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ເພາະຮູ້ແຈ້ງ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ວິນຍານ. ຮູ້ແຈ້ງຫຍັງ? ຄື ຮູ້ແຈ້ງລົດຫວານແດ່ ຮູ້ແຈ້ງລົດສົ້ມແດ່”.

ရူပပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການພັນລະນາບົດວ່າດ້ວຍຮູບ ຈົບແລ້ວ.

၁၆. နိဗ္ဗာနပဒေ. ‘‘ခန္ဓာဝါ’’တိ ဘဝန္တရေ အပါယာဒီသု ဘဝိဿမာနာ ခန္ဓာဝါ. န ဟိ အတီတ ဓမ္မာ, နိဗ္ဗာယန္တိ နာမ, သတ္တေ ပီဠေတွာ နိရုဒ္ဓတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ပစ္စုပ္ပန္နာ စ ဓမ္မာ ဧတရဟိ ပီဠေန္တိ, အဝဿံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနာဂတဓမ္မာ စ အနာဂတေ ပီဠေဿန္တိ, ကထံ တေ နိဗ္ဗာယန္တိ နာမာတိ အာဟ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နေသု…ပေ… ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီ’’တိ. ‘‘ဝိသယေဘုမ္မ’’န္တိ ဝိသယာဓာရေဘုမ္မံ. ဝိသယာဓာရော နာမမနုဿာဘူမိယံ ဂစ္ဆန္တီတိအာဒီသု ဝိယ မုချာဓာရော နဟောတိ. တေန ပန ဝိနာ အညတ္ထ တံ ကိရိယံ ကာတုံ နသက္ကောတိ. တသ္မာ အာဓာရဘာဝေန ပရိကပ္ပိတော အာဓာရောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာအာကာသေ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. ယထာ သကုဏာနံ ပက္ခန ကိရိယာ နာမ အာကာသေန ဝိနာ အညတ္ထ နသိဇ္ဈတိ. တထာ ဝဋ္ဋဒုက္ခဓမ္မာနံ နိဗ္ဗုတိ ကိရိယာပိ နိဗ္ဗာနေန ဝိနာ အညတ္ထ နသိဇ္ဈတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယေဟိတေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ယေ’’တိ ယေတိဝိဓဝဋ္ဋဒုက္ခသန္တာပဓမ္မာ. ဟိသဒ္ဒေါနိပါတော. တေသဒ္ဒေါ ဝစနာလင်္ကာရော. ‘‘တဗ္ဗိနိမုတ္တ’’န္တိ နိဗ္ဗာနဝိနိမုတ္တံ. နိဗ္ဗုတိဌာနံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ နိဗ္ဗာနံ တေသံ နိဗ္ဗုတိ ကိရိယာယ ဝိသယာ ဓာရောဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ယထာ အယံ ပဒီပေါ နိဗ္ဗာယတိ. တထာဓီရာ နိဗ္ဗန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘တံ တံ ကိလေသာနံ ဝါ’’တိ တေ သံတေသံကိလေသာနံ ဝါ. ‘‘ခန္ဓာနံ ဝါ’’တိ အနာဂတဘဝေသု ခန္ဓာနံ ဝါ. ‘‘ပုနအပ္ပဋိသန္ဓိကဘာဝ’’န္တိ သန္တာနဿ ပုန ပဋိသန္ဓာနာဘာဝံ ပါပုဏန္တိ [Pg.43] အရိယာ ဇနာ. ယထာ မဂ္ဂေ ကရဏဝစနံ ဒိဿတိ အဒ္ဓါ ဣမာယပဋိပတ္တိယာ ဇရာမရဏမှာ ပရိမုစ္စိဿာမီတိအာဒီသု. န တထာ နိဗ္ဗာနေတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂေဝိယာ’’တိအာဒိံ. နိဗ္ဗာနေပနဘုမ္မဝစနမေဝ ဒိဿတိ ယတ္ထနာမဉ္စရူပဉ္စ. အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတီတိအာဒီသု. တသ္မာ နိဗ္ဗာနေ ကရဏ ဝစနံ န ဒိဿတိ, ကရဏ လက္ခဏဿေဝ အဘာဝတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘န စ နိဗ္ဗာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကရဏ လက္ခဏံ နာမကတ္တုနော သဟကာရီ ပစ္စယဘာဝေါ. နနု အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဗ္ဗာယန္တီတိ ဒိဿတီတိ. သစ္စံ, တတ္ထ ပန ဝိသေသနေ ကရဏ ဝစနံ. န ကရဏကာရကေ. တဉှိ သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယာနိဝတ္တနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ.

໑໖. ໃນບົດວ່າດ້ວຍນິບພານ. ຄຳວ່າ “Khandhā vā” (ຫຼືວ່າຂັນທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ຂັນທັງຫຼາຍທີ່ຈະມີໃນພົບອື່ນ ມີອະບາຍພູມເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ເພາະທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນອະດີດ ບໍ່ຊື່ວ່າ ດັບສະໜິດ (ນິບພານ) ເພາະດັບໄປຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ບີບຄັ້ນສັດທັງຫຼາຍແລ້ວ. ສ່ວນທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ ຍ່ອມບີບຄັ້ນໃນບັດນີ້, ແລະທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນອະນາຄົດ ທີ່ຈະຕ້ອງເກີດຂຶ້ນຢ່າງແນ່ນອນ ກໍຈັກບີບຄັ້ນໃນອະນາຄົດ, ທຳເຫຼົ່ານັ້ນຈະຊື່ວ່າ ດັບສະໜິດ ໄດ້ແນວໃດ? ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “paccuppannesu…pe… vattabbameva natthi” (ໃນທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ... ບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວເລີຍ). ຄຳວ່າ “Visayebhummaṃ” (ພູມມະວິບັດໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງວິໄສ) ໄດ້ແກ່ ພູມມະວິບັດໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງວິໄສອາທານ (ທີ່ຮອງຮັບວິໄສ). ທີ່ຊື່ວ່າ ວິໄສອາທານ ນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນທີ່ຮອງຮັບໂດຍກົງ ເໝືອນໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຍ່ອມໄປໃນແຜ່ນດິນມະນຸດ”. ແຕ່ຫາກປາສະຈາກສິ່ງນັ້ນແລ້ວ ກໍບໍ່ອາດເຮັດກິລິຍານັ້ນໃນທີ່ອື່ນໄດ້. ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ເປັນທີ່ຮອງຮັບທີ່ກຳນົດຂຶ້ນໂດຍຄວາມເປັນທີ່ຮອງຮັບ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “yathā ākāse” (ເໝືອນໃນອາກາດ). ເໝືອນດັ່ງກິລິຍາຄືການບິນຂອງຝູງນົກ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດໃນທີ່ອື່ນ ນອກຈາກໃນອາກາດ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ກິລິຍາຄືການດັບສະໜິດແຫ່ງວັດຕະທຸກທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ສຳເລັດໃນທີ່ອື່ນ ນອກຈາກໃນນິບພານ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “yehi te” (ໂດຍທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນໃດ). ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ye” ໄດ້ແກ່ ວັດຕະທຸກຂະສັນຕາປະທຳ (ທຳຄືຄວາມຮ້ອນຮົນແຫ່ງວັດຕະທຸກ) ມີປະການຕ່າງໆ ໃດ. ສັບວ່າ “hi” ເປັນນິບາດ. ສັບວ່າ “te” ເປັນຄຳຕົບແຕ່ງບົດ. ຄຳວ່າ “tabbinimuttaṃ” ໄດ້ແກ່ ພົ້ນຈາກນິບພານນັ້ນ. ສະຖານທີ່ດັບສະໜິດອື່ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ເພາະສະນັ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ນິບພານຈຶ່ງເປັນວິໄສອາທານ (ທີ່ຮອງຮັບວິໄສ) ແຫ່ງກິລິຍາຄືການດັບສະໜິດຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ປະທີບນີ້ຍ່ອມດັບໄປຢ່າງໃດ, ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍຍ່ອມດັບສະໜິດຢ່າງນັ້ນ”. ຄຳວ່າ “Taṃ taṃ kilesānaṃ vā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນໆ. ຄຳວ່າ “Khandhānaṃ vā” ໄດ້ແກ່ ຫຼືແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍໃນພົບທັງຫຼາຍໃນອະນາຄົດ. ຄຳວ່າ “Punaappaṭisandhikabhāvaṃ” (ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີປະຕິສົນທິອີກ) ໄດ້ແກ່ ພະອະລິຍະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຖິງຄວາມບໍ່ມີການຕໍ່ປະຕິສົນທິອີກແຫ່ງສັນດານ. ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ດ້ວຍຂໍ້ປະຕິບັດນີ້ ເຮົາຈັກພົ້ນຈາກຊະລາແລະມໍລະນະຢ່າງແນ່ນອນ” ຍ່ອມເຫັນກະລົກວິບັດ (ຕະຕິຍາວິບັດ) ໃນມັກ. ແຕ່ໃນນິບພານ ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “magge viyā” (ເໝືອນໃນມັກ). ແຕ່ໃນນິບພານ ຍ່ອມເຫັນແຕ່ພູມມະວິບັດ (ສັດຕະມີວິບັດ) ເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ນາມແລະຮູບຍ່ອມດັບບໍ່ມີເຫຼືອໃນທີ່ໃດ”. ເພາະສະນັ້ນ ໃນນິບພານ ຈຶ່ງບໍ່ເຫັນກະລົກວິບັດ, ເພື່ອສະແດງວ່າ ເພາະບໍ່ມີລັກສະນະແຫ່ງກະລົກ (ເຄື່ອງມື) ນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “na ca nibbānaṃ” (ແລະນິບພານບໍ່ແມ່ນ). ທີ່ຊື່ວ່າ ລັກສະນະແຫ່ງກະລົກ ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນປັດໄຈຮ່ວມກັນຂອງຜູ້ເຮັດ. ຖ້າຖາມວ່າ: ກໍເຫັນຢູ່ບໍ່ແມ່ນບໍວ່າ “ຍ່ອມດັບສະໜິດດ້ວຍອນຸປາທິເສສານິບພານທາດ”? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ແຕ່ໃນທີ່ນັ້ນ ກະລົກວິບັດ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງວິເສດສະນະ (ບົດຄຸນນາມ), ບໍ່ແມ່ນໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງກະລົກກະກາຣົກ. ເພາະຄຳນັ້ນ ກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຈຳແນກອອກຈາກສະອຸປາທິເສສານibbānadhātuyā.

နိဗ္ဗာနပဒဝဏ္ဏနာ.

ການພັນລະນາບົດວ່າດ້ວຍນິບພານ.

ဒုတီယဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການພັນລະນາຄາຖາທີສອງ ຈົບແລ້ວ.

၁၈. ကာမာဝစရပဒေ. ‘‘ကာမီယတီ’’တိ ဣစ္ဆီယတိ. နိမိတ္တဿာဒဝတ္ထု မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယံ အာဂတံ. ‘‘တေကာမီယန္တီ’’တိ တေ အဝီစိနိရယာဒယော ဣစ္ဆီယန္တိ. ‘‘တတ္ထ ဥပ္ပန္နာနမ္ပီ’’တိ အဝီစိနိရယာဒီသု ဥပ္ပန္နာနံပိ သတ္တာနံ. ‘‘ဘဝနိကန္တိ နာမ ဟောတီ’’တိ ဘဝသင်္ခါတံ အတ္တနော ခန္ဓံ ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသောမေ အတ္တာတိ ဂဏှန္တီ တဏှာ ဘဝနိကန္တိ နာမ. သာ နေရယိကသတ္တာနံပိ အတ္ထိယေဝ. ‘‘ကာမေ အဝစရတီ’’တိ ကာမေပရိယာပန္နံ ဟောတိ. ကာမေ အန္တောဂဓံ ဟောတိ. ရူပါရူပဘူမီသု ဥပ္ပန္နံပိ ရူပါရူပသင်္ချံ နဂစ္ဆတိ. ကာမသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. ကာမဂဏနမေဝဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ‘‘တီသုဘဝေသု ဥပ္ပန္နာနိပီ’’တိ ကာမရူပါရူပသတ္တသန္တာနေသု ဥပ္ပန္နာနိပိ န တတြပရိယာ ပန္နာနေဝ ဟောန္တိ. တတြ အပရိယာပန္နာနေဝ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ကာမာဝစရတာပတ္တိဒေါသော’’တိ ကာမာဝစရ ဓမ္မာတိ ဝတ္တဗ္ဗတာ ပတ္တိဒေါသော. ‘‘ရူပါဝစရတာဒိမုတ္တိဒေါသော’’တိ ဣမေ ရူပါဝစရ ဓမ္မာ န ဟောန္တိ, အရူပါဝစရ ဓမ္မာ န ဟောန္တိ, လောကုတ္တရ ဓမ္မာ န ဟောန္တီတိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗတာပတ္တိ ဒေါသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသနယော ‘‘ရူပါရူပါဝစရတာပတ္တိ ဒေါသော ကာမာဝစရတာမုတ္တိ ဒေါသော’’ တိပဒေသု[Pg.44]. အဝစရသဒ္ဒဿ ဥပ္ပန္နတ္ထေ ဂဟိတေပိ ဧတေဒေါသာ နာပဇ္ဇန္တိ. ကသ္မာ, လောကေ ယေဘူယျနယတဗ္ဗဟုလနယာနံပိ သဗ္ဘာဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဝဒန္တော ‘‘နနုယေဘူယျ ဝုတ္တိဝသေနပီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ကေသဉ္စီ’’တိ ကေသဉ္စိ ပုဂ္ဂလာနံ ဝါ ဓမ္မာနံ ဝါ. ယထာမိဂလုဒ္ဒကော ဂါမေ စရန္တောပိ ဝနေ စရဏဗဟုလတ္တာ ဝနစရကောတိ နာမံ လဘတိ. ရာဇဟတ္ထီ အညတ္ထ စရန္တောပိ သင်္ဂါမေ စရဏဗဟုလတ္တာ သင်္ဂါမာဝစရောတိ နာမံ လဘတိ. အယံ ယေဘူယျနယော နာမ. ယသ္မိံ ဝနေ အမ္ဗရုက္ခာပိ အတ္ထိ, အညရုက္ခာပိ အတ္ထိ. အမ္ဗရုက္ခဗဟုလတ္တာ ပန တံ ဝနံ အမ္ဗဝနန္တိ နာမံ လဘတိ. ဧဝံ သိမ္ဗလိဝနာဒီသု. အယံ တဗ္ဗဟုလနယော. ဣဓ ပန ဘူမိယော တဗ္ဗဟုလနယေန ကာမရူပါရူပ နာမံ လဘန္တိ, ဓမ္မာ ယေဘူယျနယေန ကာမာဝစရာဒိ နာမံ လဘန္တီတိ. ဧဝံ ဂဟိတေ သတိ, တေ ဒေါသာနာ ပဇ္ဇန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘တသ္မာ ဣဓပိ…ပေ… ဒေါသောတီ’’တိအာဟ. ‘‘နာ’’တိ န ကောစိဒေါသော နတ္ထိ. အတ္ထိ ဧဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တသ္မာဿာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘အဿာ’’တိ အဝစရသဒ္ဒဿ. ‘‘တထာ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇနတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ. ‘‘ပရိဂ္ဂါဟိနိယာ ကာမတဏှာယ ကတော’’တိ တထာ ပရိဂ္ဂါဟိနိယာ ကာမတဏှာယ ဂေါစရဝိသယတ္တာတာယတဏှာယ ကတောနာမ ဟောတိ. ဧတေန ကာမေတီတိ ကာမော, ကာမတဏှာ. အဝစရတိ ဧတ္ထာတိ အဝစရံ. ကာမဿ အဝစရန္တိ ကာမာဝစရံ. ကာမ တဏှာယ ဂေါစရဝိသယတ္တာ ကာမာဝစရန္တိ အယမတ္ထောပိ သိဇ္ဈတိ.

໑໘. ໃນບົດວ່າດ້ວຍກາມາວະຈອນ. ຄຳວ່າ “Kāmīyati” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເປັນທີ່ປາດຖະໜາ. ເລື່ອງວັດຖຸແຫ່ງຄວາມຍິນດີໃນນິມິດ ມີມາໃນມັດຊິມອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ “Te kāmīyanti” ໄດ້ແກ່ ອະເວຈີມະຫານະລົກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນທີ່ປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ “Tattha uppannānampī” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດໃນອະເວຈີມະຫານະລົກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Bhavanikanti nāma hotī” (ຊື່ວ່າພະວະນິກັນຕິຍ່ອມມີ) ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາທີ່ຍຶດຖືຂັນຂອງຕົນອັນນັບວ່າເປັນພົບວ່າ “ນັ້ນຂອງເຮົາ, ນັ້ນເປັນເຮົາ, ນັ້ນເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ” ຊື່ວ່າ ພະວະນິກັນຕິ. ຕັນຫານັ້ນ ຍ່ອມມີແກ່ສັດນະຮົກທັງຫຼາຍຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Kāme avacarati” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມນັບເນື່ອງໃນກາມ, ຍ່ອມຢັ່ງລົງໃນກາມ. ເຖິງແມ່ນວ່າເກີດໃນຮູບພູມແລະອະຮູບພູມ ກໍບໍ່ເຖິງການນັບວ່າເປັນຮູບແລະອະຮູບ, ຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນກາມເທົ່ານັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນກາມເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tīsu bhavesu uppannānipī” ໄດ້ແກ່ ເຖິງແມ່ນວ່າເກີດໃນສັນດານຂອງສັດໃນພົບທັງສາມ ກໍບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ບໍ່ນັບເນື່ອງໃນພົບນັ້ນໆ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ນັບເນື່ອງໃນພົບນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ “Kāmāvacaratāpattidoso” ໄດ້ແກ່ ໂທດຄືການຕ້ອງກ່າວວ່າເປັນກາມາວະຈະລະທຳ. ຄຳວ່າ “Rūpāvacaratādimuttidoso” ໄດ້ແກ່ ໂທດຄືການຕ້ອງກ່າວວ່າ ທຳເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ແມ່ນຮູບາວະຈະລະທຳ, ບໍ່ແມ່ນອະຮູບາວະຈະລະທຳ, ບໍ່ແມ່ນໂລກຸດຕະລະທຳ. ນີ້ເປັນແນວທາງໃນຄຳທັງຫຼາຍວ່າ “rūpārūpāvacaratāpattidoso kāmāvacaratāmuttidoso” (ໂທດຄືການຕ້ອງກ່າວວ່າເປັນຮູບາວະຈະລະທຳແລະອະຮູບາວະຈະລະທຳ ແລະໂທດຄືການພົ້ນຈາກຄວາມເປັນກາມາວະຈະລະທຳ). ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືເອົາຄວາມໝາຍວ່າ ເກີດຂຶ້ນ ແຫ່ງອະວະຈະລະສັບ, ໂທດເຫຼົ່ານີ້ກໍບໍ່ຕົກໄປ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໃນໂລກມີຢູ່ທັງເຢພູຍຍະໄນ (ນິຍົມຕາມສ່ວນຫຼາຍ) ແລະຕັບພະຫຸລະໄນ (ນິຍົມຕາມສ່ວນທີ່ໜາແໜ້ນ), ເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “nanu yebhūyya vuttivasenapī” (ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວໂດຍສ່ວນຫຼາຍດອກບໍ). ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “kesañcī” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຫຼືທຳທັງຫຼາຍບາງຢ່າງ. ເໝືອນດັ່ງນາຍພານເນື້ອ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະທ່ຽວໄປໃນບ້ານ ແຕ່ເພາະທ່ຽວໄປໃນປ່າເປັນສ່ວນຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ “ຜູ້ທ່ຽວປ່າ”. ຊ້າງຊົງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະທ່ຽວໄປໃນທີ່ອື່ນ ແຕ່ເພາະທ່ຽວໄປໃນສົງຄາມເປັນສ່ວນຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ “ຜູ້ທ່ຽວໄປໃນສົງຄາມ” (ສັງຄາມາວະຈະລະ). ນີ້ຊື່ວ່າ ເຢພູຍຍະໄນ. ໃນປ່າໃດ ເຖິງແມ່ນວ່າມີຕົ້ນມ່ວງແດ່ ມີຕົ້ນໄມ້ອື່ນແດ່, ແຕ່ເພາະມີຕົ້ນມ່ວງຫຼາຍ ປານັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ “ປ່າມ່ວງ”. ໃນປ່າງິ້ວເປັນຕົ້ນກໍເໝືອນກັນ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຕັບພະຫຸລະໄນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພູມທັງຫຼາຍຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ກາມ, ຮູບ, ອະຮູບ ໂດຍຕັບພະຫຸລະໄນ, ສ່ວນທຳທັງຫຼາຍຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ກາມາວະຈອນເປັນຕົ້ນ ໂດຍເຢພູຍຍະໄນ. ເມື່ອຖືເອົາຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ ໂທດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມບໍ່ຕົກໄປ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tasmā idhapi…pe… dosotī” (ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້... ເປັນໂທດ). ຄຳວ່າ “nā” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ມີໂທດໃດໆ, ອະທິບາຍວ່າ ມີຢູ່ແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ “Tasmāssā” ໃນຄຳນັ້ນ, ສັບວ່າ “assā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງອະວະຈະລະສັບ. ຄຳວ່າ “Tathā atthaṃ aggahetvā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍບໍ່ຖືເອົາຄວາມໝາຍວ່າເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “Pariggāhiniyā kāmataṇhāya kato” ໄດ້ແກ່ ຊື່ວ່າອັນກາມະຕັນຫາທີ່ຍຶດຖືຢ່າງນັ້ນເຮັດແລ້ວ ເພາະເປັນໂຄຈະລະວິໄສແຫ່ງຕັນຫານັ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຄວາມໝາຍວ່າ “ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມໃຄ່ ເພາະສະນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ກາມ ໄດ້ແກ່ ກາມະຕັນຫາ, ຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນທີ່ນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ທີ່ນີ້ຊື່ວ່າ ອະວະຈະລະ, ອະວະຈະລະແຫ່ງກາມ ຊື່ວ່າ ກາມາວະຈະລະ” ດັ່ງນີ້ ກໍສຳເລັດຄືກັນ ເພາະເປັນໂຄຈະລະວິໄສແຫ່ງກາມະຕັນຫາ.

ရူပေအဝစရတီတိ ရူပါဝစရံ. ‘‘ရူပေ’’တိ သောဠသဝိဓာယရူပဘူမိယာ. ‘‘အဝစရတီ’’တိ တတ္ထ ပရိယာပန္နဘာဝေန ပဝတ္တတိ. အရူပေ အဝစရတီတိ အရူပါဝစရံ. ‘‘အရူပေ’’တိ စတုဗ္ဗိဓာယ အရူပဘူမိယာ. ‘‘အဝစရတီ’’တိ တတ္ထ ပရိယာပန္နဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ ဣမမတ္ထံ ဝဒတိ ‘‘ရူပါရူပါဝစရေသုပိ အယံနယော နေတဗ္ဗော’’တိ. ရူပေ ဘဝေါ ရူပံ. ရူပတဏှာ. အရူပေ ဘဝေါ အရူပံ, အရူပတဏှာ. ရူပဿ အဝစရံ ရူပါဝစရံ. အရူပဿ အဝစရံ အရူပါဝစရန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ ‘‘တေသု ပနာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘အတြာ’’တိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ. ယဒိပိ လောဘော, ရာဂေါ, ကာမော, တဏှာ, တိသဗ္ဗမ္ပေတံ လောဘဿဝေဝစနံ ဟောတိ. ရူပရာဂေါ အရူပရာဂေါတိ ပန ဝိသုံ ဝိဘတ္တတ္တာ ဣဓ ကာမသဒ္ဒေန တံ ဒညောလောဘော [Pg.45] ဂယှတိ. ‘‘သဗ္ဗောပိ လောဘော’’တိ ဧတေနသဿတုစ္ဆေဒ ဒိဋ္ဌိသဟဂတောပိ သင်္ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນຮູບພູມ ເພາະສະນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ຮູບາວະຈອນ. ຄຳວ່າ “Rūpe” ໄດ້ແກ່ ໃນຮູບພູມ ໑໖ ຊັ້ນ. ຄຳວ່າ “Avacarati” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ນັບເນື່ອງໃນພູມນັ້ນ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນອະຮູບພູມ ເພາະສະນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ອະຮູບາວະຈອນ. ຄຳວ່າ “Arūpe” ໄດ້ແກ່ ໃນອະຮູບພູມ ໔ ຊັ້ນ. ຄຳວ່າ “Avacarati” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ນັບເນື່ອງໃນພູມນັ້ນ, ທ່ານກ່າວເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ “rūpārūpāvacaresupi ayaṃ nayo netabbo” (ແມ່ນໃນຮູບາວະຈອນແລະອະຮູບາວະຈອນ ກໍພຶງນຳແນວທາງນີ້ໄປໃຊ້ຄືກັນ). ສິ່ງທີ່ເກີດໃນຮູບພູມ ຊື່ວ່າ ຮູບ ໄດ້ແກ່ ຮູບະຕັນຫາ. ສິ່ງທີ່ເກີດໃນອະຮູບພູມ ຊື່ວ່າ ອະຮູບ ໄດ້ແກ່ ອະຮູບະຕັນຫາ. ອະວະຈະລະແຫ່ງຮູບ ຊື່ວ່າ ຮູບາວະຈະລະ. ອະວະຈະລະແຫ່ງອະຮູບ ຊື່ວ່າ ອະຮູບາວະຈະລະ, ທ່ານສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tesu panā” (ແຕ່ໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ). ຄຳວ່າ “Atrā” ໄດ້ແກ່ ໃນທີ່ນີ້. ເຖິງແມ່ນວ່າ ຄຳວ່າ ໂລພະ, ລາຄະ, ກາມະ, ຕັນຫາ ທັງໝົດນີ້ ຈະເປັນໄວພົດຂອງໂລພະກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະທ່ານຈຳແນກໄວ້ຕ່າງຫາກວ່າ ຮູບະລາຄະ ແລະອະຮູບະລາຄະ, ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍກາມະສັບ ຈຶ່ງຖືເອົາໂລພະທີ່ຕ່າງຈາກນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Sabbopi lobho” (ແມ່ນໂລພະທັງປວງ) ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍຄຳນີ້ ໂລພະທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍສັດສະຕະທິດຖິແລະອຸຈເສທະທິດຖິ ກໍຖືກສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍ.

၁၉. ‘‘ရူပါရူပသဒ္ဒါ တာသု ဘူမီသု နိရုဠှာ’’တိ အနိမိတ္တာ ဟုတွာ နိရုဠှာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ သနိမိတ္တံ နယံ ဝဒတိ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘နိဿယောပစာရော’’တိ ဌာနူပစာရော, ယထာ သဗ္ဗောဂါမော အာဂတောတိ. ‘‘နိဿိတော ပစာရော’’တိ ဌာနျူပစာရော. ယထာ ဓဇာ အာဂစ္ဆန္တီတိ. ‘‘ယံ ဧတသ္မိံ အန္တရေ’’တိ ယေ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ခန္ဓဓာတု အာယတနာ. ယံ ရူပံ, ယာ ဝေဒနာ, ယာသညာ, ယေ သင်္ခါရာ, ယံဝိညာဏန္တိ ယောဇနာ. ‘‘သုဝိသဒ’’န္တိ ယေဘူယျာဒိ နယေဟိ အနာကုလတ္တာသုဝိသုဒ္ဓံ. ‘‘ကိံ ဝိက္ခေပေနာ’’တိ စိတ္တဝိက္ခေပေန ကိံ ပယောဇနန္တိ အတ္ထော.

໑໙. ຄຳວ່າ “Rūpārūpasaddā tāsu bhūmīsu niruḷhā” (ສັບວ່າຮູບແລະອະຮູບ ເປັນຄຳທີ່ຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວໃນພູມເຫຼົ່ານັ້ນ) ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຄຳທີ່ຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວໂດຍບໍ່ມີນິມິດ (ບໍ່ມີເຫດຜົນສະເພາະ). ບັດນີ້ ທ່ານກ່າວແນວທາງທີ່ມີນິມິດ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “apicā” (ອີກຢ່າງໜຶ່ງ). ຄຳວ່າ “Nissayopacāro” ໄດ້ແກ່ ຖານູປະຈານ (ການເອີ້ນສະຖານທີ່ແທນສິ່ງທີ່ຢູ່ໃນນັ້ນ) ເຊັ່ນ “ຊາວບ້ານທັງໝົດມາແລ້ວ”. ຄຳວ່າ “Nissitopacāro” ໄດ້ແກ່ ຖານີຍູປະຈານ (ການເອີ້ນສິ່ງທີ່ຢູ່ໃນນັ້ນແທນສະຖານທີ່) ເຊັ່ນ “ທຸງທັງຫຼາຍກຳລັງມາ”. ຄຳວ່າ “Yaṃ etasmiṃ antare” (ສິ່ງໃດໃນລະຫວ່າງນີ້) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຂັນ, ທາດ, ອາຍະຕະນະ ໃດໆ ທີ່ຢູ່ໃນລະຫວ່າງນີ້, ຄື ຮູບໃດ, ເວດທະນາໃດ, ສັນຍາໃດ, ສັງຂານທັງຫຼາຍໃດ, ວິນຍານໃດ. ຄຳວ່າ “Suvisadaṃ” (ແຈ່ມແຈ້ງດີ) ໄດ້ແກ່ ບໍລິສຸດຈະແຈ້ງດີ ເພາະບໍ່ສັບສົນດ້ວຍໄນມີເຢພູຍຍະໄນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Kiṃ vikkhepenā” (ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ) ອະທິບາຍວ່າ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍຄວາມຟຸ້ງຊ່ານແຫ່ງຈິດ.

၂၀. ‘‘လုဇ္ဇနပ္ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေနာ’’တိ ဘိဇ္ဇနပ္ပဘိဇ္ဇနဋ္ဌေန. ‘‘ယတ္ထာ’’တိ ယသ္မိံ တေဘူမကေ ဓမ္မသမူဟေ. ‘‘နိဝိသတီ’’တိ နိစ္စံ ဝိသတိ, ဥပဂစ္ဆတိ. ‘‘တဿာ’’တိ မိစ္ဆာဂ္ဂါဟဿ. ‘‘တေသ’’န္တိ လောကုတ္တရ ဓမ္မာနံ. ‘‘ယေသ’’န္တိ လောကိယ ဓမ္မာနံ. ‘‘လုဇ္ဇန’’န္တိ ခဏိကဘင်္ဂေန ဘိဇ္ဇနံ. ‘‘ပလုဇ္ဇန’’န္တိ သဏ္ဌာနဘေဒေန သန္တတိစ္ဆေဒေန နာနပ္ပကာရတော ဘိဇ္ဇနံ. နိဗ္ဗာနံ ပန ဣဓ န လဗ္ဘတိ စိတ္တသင်္ဂဟာဓိကာရတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. သော စ အပရိယာပန္နဘာဝေါ, ဝိသုံ ဧကာစတုတ္ထီ အဝတ္ထာ ဘူမိနာမာတိ ယောဇနာ.

໒໐. ຄຳວ່າ “Lujjanappalujjanaṭṭhenā” (ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າຊຸດໂຊມແລະແຕກສະຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າແຕກທຳລາຍແລະແຕກດັບໄປ. ຄຳວ່າ “Yatthā” ໄດ້ແກ່ ໃນກຸ່ມທຳອັນເປັນໄປໃນພູມສາມໃດ. ຄຳວ່າ “Nivisatī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຂົ້າໄປ, ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງເປັນນິດ. ຄຳວ່າ “Tassā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຄວາມຍຶດຖືຜິດ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງໂລກຸດຕະລະທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Yesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງໂລກິຍະທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Lujjanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການແຕກດັບດ້ວຍຂະນິກະທັງຄະ (ການດັບໄປໃນທຸກໆຂະນະ). ຄຳວ່າ “Palujjanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການແຕກທຳລາຍໄປໂດຍປະການຕ່າງໆ ດ້ວຍຄວາມສະຫຼາຍແຫ່ງສັນຖານແລະດ້ວຍຄວາມຂາດສູນແຫ່ງສັນຕະຕິ. ອະທິບາຍວ່າ ສ່ວນນິບພານ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນທີ່ນີ້ ເພາະເປັນສະຖານທີ່ກ່າວເຖິງການສົງເຄາະຈິດ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ແລະຄວາມເປັນອະປະລິຍາປັນນະ (ຄວາມບໍ່ນັບເນື່ອງໃນວັດຕະສົງສານ) ນັ້ນ ເປັນສະພາວະທີສີ່ຕ່າງຫາກ ຊື່ວ່າ ພູມ.

စတုဗ္ဘူမိဝိဘာဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການພັນລະນາການຈຳແນກພູມສີ່ ຈົບແລ້ວ.

၂၁. ‘‘ဟီန’’န္တိ သဒ္ဓါသတိအာဒီဟိ သောဘဏဓမ္မေဟိ အယုတ္တတ္တာဟီနံ. ‘‘သဗ္ဗဟီန’’န္တိ လောဘာဒီဟိ ပါပဓမ္မေဟိ ယုတ္တတ္တာ သဗ္ဗ စိတ္တေဟိ ဟီနတရံ. ‘‘တဒတ္ထော’’တိ ဥပရိမာနံ စိတ္တာနံ သောဘဏသညာကရဏသုခတ္ထော. ‘‘အာဒိတော’’တိအာဒိမှိ. ‘‘ဝီထိစိတ္တဝသေနာတိ ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသောမေ အတ္တာတိ ဧဝံ ပဝတ္တဿ ဘဝနိကန္တိ ဇဝနဝီထိစိတ္တဿ ဝသေန. ဧဝဉ္စသတိ, ကိံ ကာရဏံ လောဘမူလစိတ္တဿပထမံ ဝစနေတိ အာဟ ‘‘အကုသလေသု ပနာ’’တိအာဒိံ[Pg.46].‘‘ဒွီဟိဝဋ္ဋမူလေဟီ’’တိ လောဘမောဟသင်္ခါတေဟိ ဒွီဟိ ဝဋ္ဋမူလေဟိ.

໒໑. ຄຳວ່າ “Hīnaṃ” (ຊົ່ວຊ້າ) ໄດ້ແກ່ ເປັນທຳຊົ່ວຊ້າ ເພາະບໍ່ປະກອບດ້ວຍໂສພະນະທຳທັງຫຼາຍ ມີສັດທາແລະສະຕິເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Sabbahīnaṃ” (ຊົ່ວຊ້າທີ່ສຸດ) ໄດ້ແກ່ ເປັນທຳທີ່ຊົ່ວຊ້າຍິ່ງກວ່າຈິດທັງປວງ ເພາະປະກອບດ້ວຍບາບທຳທັງຫຼາຍ ມີໂລພະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tadattho” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມສະດວກໃນການເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າເປັນໂສພະນະແຫ່ງຈິດທັງຫຼາຍໃນເບື້ອງເທິງ. ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ādito” (ແຕ່ທຳອິດ). ຄຳວ່າ “Vīthicittavasenā” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິຖີຈິດ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊະວະນະວິຖີຈິດອັນເປັນພະວະນິກັນຕິ ທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ “ນັ້ນຂອງເຮົາ, ນັ້ນເປັນເຮົາ, ນັ້ນເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ”. ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ, ຈະມີເຫດຜົນຫຍັງໃນການກ່າວເຖິງໂລພະມູນລະຈິດກ່ອນ? ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “akusalesu panā” (ແຕ່ໃນບັນດາອະກຸສົນຈິດທັງຫຼາຍ). ຄຳວ່າ “Dvīhi vaṭṭamūlehī” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍວັດຕະມູນສອງ ອັນໄດ້ແກ່ ໂລພະແລະໂມຫະ.

၂၂. ‘‘သိနိဒ္ဓစိတ္တ’’န္တိ သာတဝေဒနာယုတ္တတ္တာလူခစိတ္တံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. သုမနဿဘာဝေါတိ ဝုတ္တေ ကာယိကသုခဝေဒနာယပိ ပသင်္ဂေါ သိယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘မာနသိက…ပေ… နာမ’’န္တိ. ‘‘သုမနာဘိဓာနဿာ’’တိ သုမနနာမဿ. ‘‘ပဝတ္တိနိမိတ္တ’’န္တိ ပဝတ္တိယာ အာသန္န ကာရဏံ. ကထံ ပန ဘာဝေါ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ နာမဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဘဝန္တိ…ပေ… ကတွာ’’တိ. နိမိတ္တေ ဘုမ္မံ. တထာဟိ ဘာဝေါ နာမ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ နိမိတ္တ လက္ခဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ပယောဂေ. ‘‘ဒန္တ နိမိတ္တ’’န္တိ ဒန္တကာရဏာ. ‘‘တံ ဝေဒနာ နိမိတ္တ’’န္တိ တံ ဝေဒနာကာရဏာ. ဧတ္ထ သိယာ, ‘‘ဧတသ္မိန္တိ နိမိတ္တေ ဘုမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ, နိမိတ္တဉ္စနာမ အကာရကံ အသာဓနံ, တံ ကထံ သာဓနဝိဂ္ဂဟေ ယုဇ္ဇတီတိ. အဓိကရဏ သာဓနာနုရူပတ္တာ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တဿာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတေနာတိ စ ဧတသ္မာတိ စ ဟေတု အတ္ထေ ဥဘယဝစနန္တိ ဝဒန္တိ. အာသန္နဟေတု နာမသာဓနရူပေါ ဘဝတီတိ တေသံ အဓိပ္ပာယော. သုဋ္ဌု ကရောတိ, ပကတိပစ္စယေန အနိပ္ဖန္နံ ကမ္မံ အတ္တနော ဗလေန နိပ္ဖာဒေတီတိ သင်္ခါရော. ‘‘ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ အဘိသင်္ခါရော. ပယောဇေတိ နိယောဇေတီတိ ပယောဂေါ. ဥပေတိ ဖလသင်္ခါတော အတ္ထော ဧတေနာတိ ဥပါယော. ‘‘အာဏတ္တိယာဝါ’’တိ ပေသနာယဝါ. ‘‘အဇ္ဈေသနေန ဝါ’’တိ အာယာစနေန ဝါ. ‘‘တဇ္ဇေတွာ ဝါ’’တိ ဘယံ ဒဿေတွာ ဝါ. ‘‘တံ တံ ဥပါယံ ပရေ အာစိက္ခ’’န္တိ. ကထံ အာစိက္ခန္တီတိ အာဟ ‘‘အကရဏေ’’တိအာဒိံ. ‘‘တသ္မိံ တသ္မိံ ကမ္မေ ပယောဇေတီတိကတွာ ဣဓ သင်္ခါရော နာမာ’’တိ ယောဇနာ. ‘‘ပစ္စယ ဂဏော’’တိ ပကတိပစ္စယဂဏော. ‘‘တေနာ’’တိ သင်္ခါရေန. ‘‘သာဓာရဏော’’တိ ကုသလာကုသလာဗျာကတာနံ သာဓာရဏော. ‘‘ဒုဝိဓေန သင်္ခါရေနာ’’တိ ပယောဂေန ဝါ ဥပါယေန ဝါ. ‘‘ယော ပန တေနသဟိတော’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပကာရန္တရေနပါကဋံ ကာတုံ ‘‘သောပန ယဒါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣတီ’’တိအာဒိ လဒ္ဓဂုဏ ဝစနံ. ‘‘ပစ္စယဂဏဿေဝနာမ’’န္တိ ပစ္စယဂဏဿေဝ ဝိသေသ နာမန္တိ [Pg.47] ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပ္ပန္နတ္ထေ ဣကပစ္စယောတိ ကထံ ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ’’တိအာဒိံ. ‘‘ပါဠိယ’’န္တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိပါဠိယံ. ‘‘အသလ္လက္ခေတွာ’’တိ အစိန္တေတွာ ဣစ္စေဝတ္ထော. သဗ္ဗမေတံ နယုဇ္ဇတိယေဝ. ကသ္မာ, ပါဠိအဋ္ဌကထာဟိ အသံသန္ဒနတ္တာ, အတ္ထယုတ္တိဗျဉ္ဇနယုတ္တီနဉ္စ အဝိသဒတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တ’’န္တိ စိတ္တံ. ‘‘ဧတေနာ’’တိ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေန. ‘‘ယထာဝုတ္တနယေနာ’’တိ တိက္ခဘာဝသင်္ခါတမဏ္ဍနဝိသေသေန. ‘‘သော ပနာ’’တိ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေါ ပန. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ‘‘တံ နိဗ္ဗတ္တိတော’’တိ တေန ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေန နိဗ္ဗတ္တိတော. ‘‘ဝိရဇ္ဈိတွာ’’တိ အယုတ္တပက္ခေပတိတွာ. ဧတေနပဋိက္ခိတ္တာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဂါထာယံ. ‘‘စိတ္တသမ္ဘဝီ’’တိ စိတ္တသ္မိံ သမ္ဘူတော. ဝိသေသော သင်္ခါရော နာမာတိ ယောဇနာ. သလောမကော, သပက္ခကောတျာဒီသုဝိယာတိ ဝုတ္တံ. သာသဝါ ဓမ္မာ, သာရမ္မဏာ ဓမ္မာတျာဒီသုဝိယာတိ ပန ဝုတ္တေ ယုတ္တတရံ. ‘‘ပါဠိအဋ္ဌကထာ သိဒ္ဓ’’န္တိ ပါဠိအဋ္ဌကထာတော သိဒ္ဓံ. အပိစယတ္ထဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါဒီသု အသင်္ခါရံ စိတ္တံ, သသင်္ခါရံ စိတ္တန္တိ အာဂတံ. တတ္ထ အယံ ပစ္ဆိမနယော ယုတ္တော. ဥပါယသမုဋ္ဌိတဿ အနေကသတသမ္ဘဝတော ‘‘ဣဒဉ္စ နယဒဿနမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥဒါသိနဘာဝေနာ’’တိ မဇ္ဈတ္တဘာဝေန. ‘‘ယတော’’တိ ယသ္မာ. ဝိကာရပတ္တော ဟောတိ. တတော အဓိမတ္တပဿနံ ဝိညာယတီတိ ယောဇနာ.

໒໒. ຄຳວ່າ “ສິນິດທະຈິດຕັງ” (ຈິດອ່ອນໂຍນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນຈິດທີ່ຫຍາບກະດ້າງ ເພາະປະກອບດ້ວຍສາດະເວທະນາ (ຄວາມຮູ້ສຶກຍິນດີ). ເມື່ອກ່າວວ່າ “ສຸມະນັດສະພາວະ” (ຄວາມເປັນຜູ້ມີໃຈດີ) ອາດຈະມີການກ່ຽວຂ້ອງເຖິງກາຍິກະສຸຂະເວທະນາ (ຄວາມຮູ້ສຶກສຸກທາງກາຍ) ນຳດ້ວຍ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມານະສິກະ...ເປ... ນາມັງ” (ຊື່ວ່າທາງໃຈ...). ຄຳວ່າ “ສຸມະນາພິທານັດສະ” ແປວ່າ ຂອງຜູ້ມີຊື່ວ່າສຸມະນະ. ຄຳວ່າ “ປະວັດຕິນิມິດຕັງ” ແປວ່າ ເຫດໃກ້ຊິດແຫ່ງການເປັນໄປ. ຖາມວ່າ ກໍຄວາມເປັນໄປຈະຊື່ວ່າເປັນເຫດໃກ້ຊິດແຫ່ງການເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ພະວັນຕິ...ເປ... ກັດຕະວາ”. ວິພັດໃນຄຳວ່າ ນິມິດຕະ ເປັນພູມມະວິພັດ (ໃນນິມິດ). ດ້ວຍວ່າ ຄວາມເປັນໄປນັ້ນ ຊື່ວ່າເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສັບ. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງລັກສະນະຂອງນິມິດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ຍະຖາຫິ” (ຄືແນວໃດ). ຄຳວ່າ “ຕັດຖະ” ແປວ່າ ໃນການປະກອບນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ທັນຕະນິມິດຕັງ” ແປວ່າ ເພາະມີແຂ້ວເປັນເຫດ. ຄຳວ່າ “ຕັງ ເວທະນານິມິດຕັງ” ແປວ່າ ເພາະມີເວທະນານັ້ນເປັນເຫດ. ໃນທີ່ນີ້ ອາດມີຄຳຖາມວ່າ “ກ່າວວ່າ ພູມມະວິພັດໃນນິມິດນີ້, ແລະຊື່ວ່ານິມິດນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຕົວທຳ ບໍ່ແມ່ນຕົວສຳເລັດ, ນິມິດນັ້ນຈະປະກອບເຂົ້າໃນວິເຄາະທີ່ເປັນຕົວສຳເລັດ (ສາທະນະ) ໄດ້ແນວໃດ?”. ຕອບວ່າ ພຶງເຫັນວ່າ ເພາະຄ້ອຍຕາມອະທິກະຣະນະສາທະນະ ແຫ່ງເຫດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສັບ. ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ຄຳວ່າ “ເອເຕນະ” (ດ້ວຍເຫດນີ້) ແລະ “ເອຕັສມາ” (ຈາກເຫດນີ້) ເປັນວັດຈະນະທັງສອງໃນອັດຖະແຫ່ງເຫດ. ອະທິບາຍຂອງພວກອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ ເຫດໃກ້ຊິດຍ່ອມເປັນໄປໃນຮູບແບບຂອງນາມະສາທະນະ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ດີ, ຄືເຮັດໃຫ້ກຳທີ່ບໍ່ສຳເລັດດ້ວຍປົກກະຕິປັດໄຈ ໃຫ້ສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍກຳລັງຂອງຕົນ, ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັງຂານ. ຄຳວ່າ “ປຸບພາພິສັງຂາໂຣ” ແປວ່າ ອະພິສັງຂານໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມປະກອບ ຍ່ອມສັ່ງການ, ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະໂຍຄະ (ຄວາມພະຍາຍາມ). ຜົນອັນກ່າວຄືປະໂຫຍດ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງດ້ວຍທຳມະຊາດນີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸບາຍ. ຄຳວ່າ “ອາຈັດຕິຍາ ວາ” ແປວ່າ ຫຼືດ້ວຍການສັ່ງ. ຄຳວ່າ “ອັດເຊສະເນນະ ວາ” ແປວ່າ ຫຼືດ້ວຍການຂໍຮ້ອງ. ຄຳວ່າ “ຕັດເຊດຕະວາ ວາ” ແປວ່າ ຫຼືດ້ວຍການຂູ່ໃຫ້ຢ້ານ. ຄຳວ່າ “ຕັງ ຕັງ ອຸປາຍັງ ປະເຣ ອາຈິກຂັງ” ແປວ່າ ບອກອຸບາຍນັ້ນໆ ແກ່ຄົນອື່ນ. ຖາມວ່າ ບອກແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ອະກະຣະເນ” (ໃນການບໍ່ເຮັດ) ເປັນຕົ້ນ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ “ເພາະປະກອບໄວ້ໃນກຳນັ້ນໆ ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັງຂານ”. ຄຳວ່າ “ປັດຈະຍະຄະໂນ” ແປວ່າ ກຸ່ມແຫ່ງປົກກະຕິປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “ເຕນະ” ແປວ່າ ດ້ວຍສັງຂານນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ສາທາຣະໂນ” ແປວ່າ ທົ່ວໄປແກ່ກຸສົນ, ອະກຸສົນ ແລະ ອັບພະຍາກົດ. ຄຳວ່າ “ທຸວິເທນະ ສັງຂາເຣນະ” ແປວ່າ ດ້ວຍສັງຂານສອງຢ່າງ ຄື ປະໂຍຄະ ຫຼື ອຸບາຍ. ເພື່ອຈະເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວນັ້ນ ປາກົດໂດຍປະການອື່ນ, ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ໂສ ປະນະ ຍະທາ” (ກໍເມື່ອໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳມີອາທິວ່າ “ອิຕິ” ເປັນຄຳກ່າວເຖິງຄຸນທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ປັດຈະຍະຄະນັດເສວະນາມັງ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນຊື່ພິເສດຂອງກຸ່ມປັດໄຈນັ້ນເອງ. ຖາມວ່າ ຈະຮູ້ໄດ້ແນວໃດວ່າ ອິກະປັດໄຈ ລົງໃນອັດຖະວ່າເກີດຂຶ້ນແລ້ວ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ຍັສມິງ ສະມະເຍ” (ໃນສະໄໝໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ປາລິຍັງ” ແປວ່າ ໃນພະບາລີທັມມະສັງຄະນີ. ຄຳວ່າ “ອະສັນລັກເຂດຕະວາ” ແປວ່າ ບໍ່ໄດ້ກຳນົດ ຄື ບໍ່ໄດ້ຄິດ. ທັງໝົດນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ. ເພາະເຫດໃດ? ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະບໍ່ສອດຄ່ອງກັບພະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາ, ແລະ ເພາະຄວາມສົມເຫດສົມຜົນທາງອັດຖະ ແລະ ພະຍັນຊະນະ ບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ແປວ່າ ຈິດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ເອເຕນະ” ແປວ່າ ດ້ວຍປຸບພະປະໂຍຄະ (ຄວາມພະຍາຍາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ) ນີ້. ຄຳວ່າ “ຍະຖາວຸດຕະນະເຍນະ” ແປວ່າ ດ້ວຍວິທີການຕົບແຕ່ງອັນພິເສດ ທີ່ກ່າວຄືຄວາມເປັນຈິດທີ່ວ່ອງໄວ. ຄຳວ່າ “ໂສ ປະນາ” ແປວ່າ ກໍປຸບພະປະໂຍຄະນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອິຕິ” ແປວ່າ ເພາະສະນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ຕັງ ນິບພັດຕິໂຕ” ແປວ່າ ເກີດຂຶ້ນແລ້ວຈາກປຸບພະປະໂຍຄະນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ວິຣັດຊິຕະວາ” ແປວ່າ ຫຼີກເວັ້ນແລ້ວ ຄື ຕົກໄປໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ສົມຄວນ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ຍ່ອມເປັນອັນຖືກປະຕິເສດດ້ວຍຄຳນີ້. ໃນຄາຖາ. ຄຳວ່າ “ຈິດຕະສັມພະວີ” ແປວ່າ ເກີດຂຶ້ນໃນຈິດ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ສັງຂານຊື່ວ່າເປັນຂໍ້ພິເສດ. ທີ່ກ່າວໄວ້ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ ສະໂລມະໂກ (ມີຂົນ), ສະປັກຂະໂກ (ມີຝ່າຍ) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ ສາສະວາ ທັມມາ (ທຳທີ່ມີອາສະວະ), ສາຣັມມະນາ ທັມມາ (ທຳທີ່ມີອາລົມ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສົມຄວນກວ່າ. ຄຳວ່າ “ປaລິອັດຖະກະຖາ ສິດທັງ” ແປວ່າ ສຳເລັດມາຈາກພະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກເປັນຕົ້ນ ມີຄຳວ່າ ອະສັງຂາຣິກະຈິດ, ສະສັງຂາຣິກະຈິດ ມາແລ້ວ. ໃນຄຳພີນັ້ນ ວິທີການຫຼັງນີ້ ຍ່ອມສົມຄວນ. ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍອຸບາຍ ມີຫຼາຍຮ້ອຍປະການ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ອິທັນຈະ ນະຍະທັດສະນະເມວາ” (ແລະຄຳນີ້ ເປັນພຽງການສະແດງແນວທາງເທົ່ານັ້ນ). ຄຳວ່າ “ອຸທາສີນາພາເວນະ” ແປວ່າ ດ້ວຍຄວາມເປັນກາງ. ຄຳວ່າ “ຍະໂຕ” ແປວ່າ ເພາະເຫດໃດ. ຍ່ອມເຖິງຄວາມປ່ຽນແປງ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ຈາກນັ້ນ ຍ່ອມຮູ້ເຖິງການເພັ່ງເລັງຢ່າງຍິ່ງ.

၂၃. ဣဒါနိ သဟဂတဝစန သမ္ပယုတ္တဝစနာနိ ဝိစာရေန္တော ‘‘ဧတ္ထစာ’’တိအာဒိမာရဘိ. ‘‘န ပန တေ ဘေဒဝန္တာ ဟောန္တီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. န နု တေပိစက္ခု သမ္ဖဿော, သောတသမ္ဖဿော, တိအာဒိနာ စ, ကာမဝိတက္ကော, ဗျာပါဒဝိတက္ကော, တိအာဒိနာ စ, ဒုက္ခေ အညာဏံ, ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏ, န္တိအာဒိနာစ ဘေဒဝန္တာ ဟောန္တီတိ. သစ္စံ. တေ ပန ဘေဒါ ဣမံ စိတ္တံ ဘိန္နံ န ကရောန္တိ. တသ္မာ တေ ဘေဒဝန္တာန ဟောန္တီတိ ဝုတ္တာ. န စ တေသံ အယံ ဝိကပ္ပော အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣမသ္မိံ စိတ္တေ’’တိ လောဘမူလစိတ္တေ. ‘‘ကတ္ထစီ’’တိ ကိသ္မိဉ္စိ စိတ္တေ. ယေဝါပနာတိ ဝုတ္တေ သုဓမ္မေသု အာဂတာနိယေဝါပနကာနိ. ‘‘အညေဟီ’’တိ ဒေါသမူလမောဟမူလေဟိ. နနုတာနိပိ ဣဓ ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နာ’’တိ န ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘တေသုဟီ’’တိအာဒိံ[Pg.48]. တေပိ ဣဓ နဂဟေတဗ္ဗာ သိယုံ. န ပန န ဂဟေတဗ္ဗာ. ကသ္မာ, ဝေဒနာယ စ သယံ ဘေဒဝန္တတ္တာ, ဒိဋ္ဌိသင်္ခါရာနဉ္စ ဝိကပ္ပသဗ္ဘာဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

໒໓. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະພິຈາລະນາຄຳວ່າ ສະຫະຄະຕະ ແລະ ສັມປະຍຸດຕະ ຈຶ່ງເລີ່ມຕົ້ນຄຳມີອາທິວ່າ “ເອັດຖະ ຈະ” (ແລະໃນທີ່ນີ້). ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ກໍທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີຄວາມຕ່າງກັນ”? ຖາມວ່າ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະບໍ່ມີຄວາມຕ່າງກັນດ້ວຍຄຳມີອາທິວ່າ ຈັກຂຸສັມຜັດ, ໂສຕະສັມຜັດ ເປັນຕົ້ນ, ແລະດ້ວຍຄຳມີອາທິວ່າ ກາມະວິຕົກ, ພະຍາປາດະວິຕົກ ເປັນຕົ້ນ, ແລະດ້ວຍຄຳມີອາທິວ່າ ຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນທຸກ, ຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນທຸກຂະສະມຸໄທ ເປັນຕົ້ນບໍ? ຕອບວ່າ ຈິງຢູ່. ແຕ່ຄວາມຕ່າງກັນເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຈິດນີ້ຕ່າງກັນ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີຄວາມຕ່າງກັນ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ແລະຄວາມຈຳແນກນີ້ ບໍ່ມີແກ່ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອິມັສມິງ ຈິດຕິ” ແປວ່າ ໃນໂລພະມູລະຈິດນີ້. ຄຳວ່າ “ກັດຖະຈິ” ແປວ່າ ໃນຈິດບາງດວງ. ເມື່ອກ່າວວ່າ ເຍວາປະນະກະ ຍ່ອມໝາຍເຖິງທຳທີ່ມາໃນສຸດທະທັມ. ຄຳວ່າ “ອັນເຍຫິ” ແປວ່າ ດ້ວຍໂທສະມູນ ແລະ ໂມຫະມູນ. ຖາມວ່າ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ຄວນຖືເອົາໃນທີ່ນີ້ບໍ? ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ “ນາ” ແປວ່າ ບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ເຕສຸ ຫິ” (ເພາະວ່າໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ). ເຖິງແມ່ນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນຖືເອົາໃນທີ່ນີ້. ແຕ່ບໍ່ແມ່ນວ່າ ບໍ່ຄວນຖືເອົາເລີຍ. ເພາະເຫດໃດ? ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເວທະນາເອງກໍມີຄວາມຕ່າງກັນ ແລະ ເພາະມີຄວາມຈຳແນກແຫ່ງທຳທີ່ກ່າວຄືທິດຖິ ແລະ ສັງຂານ.

၂၄. ‘‘သောမနဿဿကာရဏ’’န္တိ သောမနဿုပ္ပတ္တိယာ ကာရဏံ. သောမနဿုပ္ပတ္တိယာ ကာရဏေ ဝုတ္တေ တံ သဟဂတ စိတ္တုပ္ပတ္တိယာပိကာရဏံ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ ကတွာ တမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘သောမနဿပ္ပဋိသန္ဓိကောဟီ’’တိအာဒိံ. ဟီနေန ဝါ…ပေ… အာရမ္မဏေန သမာယောဂေါ, တေန သမာယုတ္တဿာပိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနန္တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ. တထာ ဗျသနမုတ္တိယံပိ. ဥပေက္ခာကာရဏေ ‘‘ဗျသနမုတ္တီ’’တိ ဣဒံ ဒေါမနဿပ္ပသင်္ဂပရိဟာရဝစနံ. အဇ္ဈာသယောဝုစ္စတိ အဇ္ဈာဝုတ္တံ ဂေဟံ. ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတော အဇ္ဈာသယောယဿာတိ ဒိဋ္ဌဇ္ဈာသယော. တဿ ဘာဝေါ ဒိဋ္ဌဇ္ဈာသယတာ. ‘‘အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇန’’န္တိ အနုပါယတော အာဘုဇနံ, မနသိကရဏံ. ‘‘စိန္တာ ပသုတဝသေနာ’’တိ ဂမ္ဘီရေသု ဓမ္မေသု စိန္တာပသဝနဝသေန, ဝီမံသာ ဝဍ္ဎနဝသေန. ‘‘ဒိဋ္ဌကာရဏမေဝါ’’တိ ဒိဋ္ဌံ ကာရဏပ္ပဋိရူပကမေဝ. တေနာဟ ‘‘သာရတောသစ္စတော ဥမ္မုဇ္ဇန’’န္တိ. ‘‘တဗ္ဗိပရီတေနာ’’တိ တတော ဝိပရီတေန. အဒိဋ္ဌဇ္ဈာသယတာ, ဒိဋ္ဌိဝိပန္နပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သဒ္ဓမ္မသဝနတာ, သမ္မာဝိတက္ကဗဟုလတာ, ယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇနဉ္စ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယောဂကာရဏန္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

໒໔. ຄຳວ່າ “ໂສມະນັດສັດສະກາຣະນັງ” ແປວ່າ ເຫດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງໂສມະນັດ. ພຶງເຫັນວ່າ ເມື່ອກ່າວເຖິງເຫດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງໂສມະນັດແລ້ວ ເຫດນັ້ນກໍເປັນອັນສຳເລັດແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດທີ່ເກີດຮ່ວມກັນນັ້ນດ້ວຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳນັ້ນໄວ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ໂສມະນັດສັບປະຕິສັນທິໂກ ຫິ” (ເພາະວ່າຜູ້ມີໂສມະນັດປະຕິສັນທິ). ພຶງກ່າວດ້ວຍຄຳມີອາທິວ່າ ການປະສົບກັບອາລົມທີ່ຊົ່ວ...ເປ... ຈິດຂອງຜູ້ປະກອບດ້ວຍອາລົມນັ້ນ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນ. ໃນການພົ້ນຈາກວິບັດກໍເໝືອນກັນ. ໃນເຫດແຫ່ງອຸເປກຂາ ຄຳວ່າ “ພະຍາສະນະມຸດຕິ” (ການພົ້ນຈາກວິບັດ) ນີ້ ເປັນຄຳກ່າວເພື່ອປ້ອງກັນການກ່ຽວຂ້ອງກັບໂທມະນັດ. ເຮືອນທີ່ຢູ່ອາໄສ ເອີ້ນວ່າ ອັດຊາໄສ. ຜູ້ໃດມີອັດຊາໄສອັນກ່າວຄືທິດຖິ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ມີທິດຖິອັດຊາໄສ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄວາມເປັນຜູ້ມີທິດຖິອັດຊາໄສ. ຄຳວ່າ “ອະໂຍນິໂສ ອຸມມຸດຊະນັງ” ແປວ່າ ການນຶກເຖິງ, ການມະນະສິການ ໂດຍບໍ່ຖືກວິທີ. ຄຳວ່າ “ຈິນຕາປະສຸຕະວະເສນະ” ແປວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຂົນຂວາຍຄິດໃນທຳອັນເລິກເຊິ່ງ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຈະເລີນວິມັງສາ. ຄຳວ່າ “ທິດຖະກາຣະນະເມວາ” ແປວ່າ ເຫດທີ່ຄ້າຍຄືກັບເຫດທີ່ເຫັນແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ການຜຸດຂຶ້ນໂດຍຄວາມເປັນທຳແທ້ຈິງ”. ຄຳວ່າ “ຕັບວິປະຣີເຕນະ” ແປວ່າ ໂດຍກົງກັນຂ້າມກັບເຫດນັ້ນ. ພຶງກ່າວວ່າ ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີທິດຖິອັດຊາໄສ, ການຫຼີກເວັ້ນບຸກຄົນຜູ້ມີທິດຖິວິບັດ, ການຟັງພະສັດທຳ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີຄວາມດຳຣິຊອບຫຼາຍ, ແລະ ການມະນະສິການໂດຍແຍບຄາຍ ເປັນເຫດແຫ່ງທິດຖິວິບປະຍຸດ.

‘‘ဣမေသံ ပန စိတ္တာနံ ဥပ္ပတ္တိဝိဓာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂေခန္ဓ နိဒ္ဒေသတော ဂဟေတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှိတတ္ထ. ယဒါ ဟိနတ္ထိကာမေသု အာဒီနဝေါတိအာဒိနာနယေန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပုရေက္ခိတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ကာမေဝါ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလာဒီနိ ဝါ သာရတောပစ္စေတိ သဘာဝ တိက္ခေန အနုဿာဟိတေနစိတ္တေန. တဒါ ပထမံ အကုသလ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယဒါ မန္ဒေန သမုဿာဟိတေန စိတ္တေန, တဒါဒုတီယံ. ယဒါ မိစ္ဆာ ဒိဋ္ဌိံ အပုရေက္ခိတွာ ကေဝလံ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော မေထုနံ ဝါ သေဝတိ, ပရ သမ္ပတ္တိံ ဝါ အဘိဇ္ဈာယတိ, ပရဘဏ္ဍံ ဝါ ဟရတိ သဘာဝတိက္ခေနေဝ အနုဿာဟိတေန စိတ္တေန. တဒါ တတီယံ. ယဒါ မန္ဒေန သမုဿာဟိတေနစိတ္တေန, တဒါ စတုတ္ထံ. ယဒါ ပန ကာမာနံ ဝါ အသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ အညေသံ ဝါ သောမနဿဟေတူနံ အဘာဝေန စတူသုပိ ဝိကပ္ပေသု သောမနဿရဟိတာဟောန္တိ[Pg.49], တဒါသေသာနိ စတ္တာရိ ဥပေက္ခာသဟဂတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ.

ຄຳວ່າ “ກໍວິທີການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດເຫຼົ່ານີ້ ພຶງຖືເອົາໃນວິສຸດທິມັກ” ແປວ່າ ພຶງຖືເອົາຈາກຂັນທະນິດເທດໃນວິສຸດທິມັກ. ຈິງຢູ່, ໃນວິສຸດທິມັກນັ້ນ ກ່າວໄວ້ວ່າ: ເມື່ອໃດ ບຸກຄົນມີຄວາມຍິນດີຮ່າເຣີງ ບໍລິໂພກກາມທັງຫຼາຍ ຫຼືເຊື່ອຖືມຸງຄຸນຕື່ນຂ່າວເປັນຕົ້ນວ່າເປັນສາລະ ດ້ວຍຈິດທີ່ມີກຳລັງແຮງໂດຍສະພາວະ ບໍ່ມີການຊັກຊວນ, ໂດຍມີມິດສາທິດຖິນຳໜ້າ ດ້ວຍນິຍາຍມີອາທິວ່າ ໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍທີ່ຕໍ່າຊ້າ ບໍ່ມີ, ເມື່ອນັ້ນ ອະກຸສົນຈິດດວງທີໜຶ່ງ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ເມື່ອໃດ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຈິດທີ່ມີກຳລັງອ່ອນ ໂດຍມີການຊັກຊວນ, ເມື່ອນັ້ນ ຈິດດວງທີສອງ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ເມື່ອໃດ ບຸກຄົນບໍ່ມີມິດສາທິດຖິນຳໜ້າ ເປັນພຽງຜູ້ມີຄວາມຍິນດີຮ່າເຣີງ ເສບເມຖຸນທຳກໍດີ, ເພັ່ງເລັງຢາກໄດ້ສົມບັດຂອງຜູ້ນື່ອື່ນກໍດີ, ລັກເອົາສິ່ງຂອງຂອງຜູ້ນື່ອື່ນກໍດີ ດ້ວຍຈິດທີ່ມີກຳລັງແຮງໂດຍສະພາວະນັ້ນເອງ ບໍ່ມີການຊັກຊວນ, ເມື່ອນັ້ນ ຈິດດວງທີສາມ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ເມື່ອໃດ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຈິດທີ່ມີກຳລັງອ່ອນ ໂດຍມີການຊັກຊວນ, ເມື່ອນັ້ນ ຈິດດວງທີສີ່ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ແຕ່ເມື່ອໃດ ເພາະບໍ່ໄດ້ກາມທັງຫຼາຍ ຫຼືເພາະບໍ່ມີເຫດແຫ່ງໂສມະນັດອື່ນໆ ບຸກຄົນຍ່ອມເປັນຜູ້ປາສະຈາກໂສມະນັດໃນການຈຳແນກທັງສີ່ປະການນັ້ນ, ເມື່ອນັ້ນ ຈິດອີກສີ່ດວງທີ່ເຫຼືອ ທີ່ເກີດຮ່ວມກັບອຸເປກຂາ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ.

လောဘမူလစိတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການພັນລະນາໂລພະມູລະຈິດ ຈົບແລ້ວ.

၂၅. ဒေါသမူလစိတ္တေ. ‘‘ဝိရူပ’’န္တိ ဒုဋ္ဌံ, လုဒ္ဒံ. ဒုမ္မနဿ ဘာဝေါတိ ဝုတ္တေ ကာယိကဒုက္ခဝေဒနာယပိ ပသင်္ဂေါ သိယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘မာနသိက…ပေ… နာမ’’န္တိ. ပဋိဟညတိ ဗာဓတိ. ‘‘သန္တတ္တေ’’တိ သန္တာပိတေ.

໒໕. ໃນໂທສະມູລະຈິດ. ຄຳວ່າ “ວິຣູປັງ” ແປວ່າ ທີ່ຮ້າຍກາດ, ທີ່ດຸຮ້າຍ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “ທຸມມະນັດສະພາວະ” (ຄວາມເປັນຜູ້ມີໃຈບໍ່ດີ) ອາດຈະມີການກ່ຽວຂ້ອງເຖິງກາຍິກະທຸກຂະເວທະນາ (ຄວາມຮູ້ສຶກທຸກທາງກາຍ) ນຳດ້ວຍ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມານະສິກະ...ເປ... ນາມັງ” (ຊື່ວ່າທາງໃຈ...). ຄຳວ່າ ປະຕິຫັນຍະຕິ ແປວ່າ ຍ່ອມກະທົບກະທັ່ງ ຄື ຍ່ອມບີບຄັ້ນ. ຄຳວ່າ “ສັນຕັດເຕ” ແປວ່າ ທີ່ຮ້ອນຮົນ.

၂၆. ‘‘ဘေဒကရော’’တိ အညမညဝိသေသကရော. ‘‘ဘေဒကရာန ဟောန္တီ’’တိ ဣမဿ စိတ္တဿ အညမညဝိသေသကရာန ဟောန္တိ. ဒေါမနဿဂ္ဂဟဏံ ပသင်္ဂနိဝတ္တနတ္ထံ ဂဟိတန္တိ ယောဇနာ. ပသင်္ဂေါတိ စနာနပ္ပကာရတော သဇ္ဇနံ လဂ္ဂနံ. ကထံ ပသင်္ဂေါတိ အာဟ ‘‘ယဒါဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘တုဋ္ဌိံ ပဝေဒေန္တီ’’တိ တုဋ္ဌာမယံ ဣမေသံ မရဏေနာတိအာဒိ စိက္ခန္တိ. ဧဝံ သဟဂတပ္ပသင်္ဂံ နိဝတ္တေတွာ သမ္ပယုတ္တပ္ပသင်္ဂံ နိဝတ္တေတုံ ‘‘ပဋိဃဂ္ဂဟဏံပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တိရစ္ဆာနဂတပါဏဝဓေ အပုညံ နာမ နတ္ထိ. အာဒိကပ္ပတော ပဋ္ဌာယ မနုဿာနံ ယထာကာမ ပရိဘောဂတ္ထာယ လောကိဿရိယေနထာဝရဋ္ဌာယိနာ နိမ္မိတတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဝိဿဋ္ဌာ’’တိ အနာသင်္ကာ. ‘‘အညေဝါ’’တိ အညေ ဝါ ဇနေ. ဝိမတိ ဧဝ ဝေမတိကံ. ဝေမတိကံ ဇာတံ ယေသံ တေ ဝေမတိကဇာတာ. ပုရိမစိတ္တဿလောဘသဟဂတဘာဝေါ ဣမာနိအဋ္ဌပိ လောဘသဟဂတစိတ္တာနိနာမာတိ ဣမိနာ စူဠနိဂမနေ နေဝ သိဒ္ဓေါဝိယာတိ ယောဇနာ. စူဠနိဂမနေန ပဋိဃသမ္ပယုတ္တ ဘာဝေသိဒ္ဓေ ဒေါမနဿသဟဂတဘာဝေါပိ တေနသိဒ္ဓေါ ယေဝါတိ ကတွာ ‘‘တေသံ ဂဟဏံ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တေသ’’န္တိ ဒေါနဿပဋိဃာနံ. ဣမသ္မိံ စိတ္တေ ဣဿာမစ္ဆရိယကုက္ကုစ္စာနိစထိနမိဒ္ဓါနိ စ အနိယတယောဂီနိ စ ဟောန္တိ ယေဝါပနကာနိ စ. တေနာဟ ‘‘ပုရိမစိတ္တေ’’တိအာဒိံ. ဒေါမနဿံ ဣမသ္မိံ စိတ္တေ အတ္ထိ, အညစိတ္တေသု နတ္ထိ, တသ္မာ အသာဓာရဏ ဓမ္မော နာမ. အနညသာဓာရဏ ဓမ္မောတိပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ယထာတံ’’တိ တံ နိဒဿနံ တဒုဒါဟရဏံ ယထာ ကတမန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဥပလက္ခေတီ’’တိ [Pg.50] သညာပေတိ. အာတပံတာယတိရက္ခတီတိ အာတပတ္တံ. သေတစ္ဆတ္တံ. လဒ္ဓံ အာတပတ္တံ ယေနာတိ လဒ္ဓါတပတ္တော. ရာဇကုမာရော. သော အာတပတ္တံ လဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗံ ရာဇသမ္ပတ္တိံ လဒ္ဓေါတိ ဝိညာယတိ. တသ္မာ ဣဒံ ဥပလက္ခဏ ဝစနံ ဇာတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဥဘိန္န’’န္တိ ဒွိန္နံ ဒေါမနဿ ပဋိဃာနံ. ပုဗ္ဗေ ဒေါမနဿသဟဂတန္တိ ဝတွာ နိဂမနေ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တစိတ္တာနီတိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဣမဿ…ပေ… သိဒ္ဓိတော’’တိ ဝုတ္တံ.

໒໖. ຄຳວ່າ “ເພທະກະໂຣ” ແປວ່າ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ແຕກຕ່າງກັນ ຄື ຜູ້ເຮັດໃຫ້ພິເສດກວ່າກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ “ເພທະກະຣາ ນະ ໂຫນຕິ” ແປວ່າ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ເຮັດໃຫ້ພິເສດກວ່າກັນແລະກັນແຫ່ງຈິດນີ້. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ການຖືເອົາໂທມະນັດ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການປ້ອງກັນການກ່ຽວຂ້ອງ (ປະສັງຄະ). ແລະຄຳວ່າ ປະສັງຄະ ແປວ່າ ການຂ້ອງກ່ຽວ ຄື ການຕິດພັນໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຖາມວ່າ ກ່ຽວຂ້ອງແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ຍະຖາ ຫິ” (ຈິງຢູ່ ເມື່ອໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຕຸດຖິງ ປະເວເທນຕິ” ແປວ່າ ຍ່ອມບອກຄວາມຍິນດີ ຄື ຍ່ອມບອກວ່າ ພວກຂ້ອຍຍິນດີດ້ວຍຄວາມຕາຍຂອງຄົນເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອປ້ອງກັນການກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງທຳທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ (ສະຫະຄະຕະ) ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເພື່ອຈະປ້ອງກັນການກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງທຳທີ່ປະກອບຮ່ວມກັນ (ສັມປະຍຸດຕະ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ປະຕິຄະຄະຫານັມປິ” (ເຖິງການຖືເອົາປະຕິຄະ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນການຂ້າສັດເດຍລະສານ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນບາບເລີຍ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະສັດເດຍລະສານເຫຼົ່ານັ້ນ ຖືກເນລະມິດຂຶ້ນໂດຍພະຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງໂລກ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດໄປ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບໍລິໂພກຕາມຄວາມຕ້ອງການຂອງມະນຸດ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນກັລປະມາ. ຄຳວ່າ “ວິດສັດຖາ” ແປວ່າ ປາສະຈາກຄວາມລະແວງ. ຄຳວ່າ “ອັນເຍວາ” ແປວ່າ ຫຼືຄົນອື່ນໆ. ຄວາມສົງໄສນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ເວມະຕິກະ. ຄວາມສົງໄສເກີດຂຶ້ນແກ່ຊົນເຫຼົ່າໃດ, ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ເວມະຕິກະຊາດ (ຜູ້ເກີດຄວາມສົງໄສແລ້ວ). ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນຈິດປະກອບດ້ວຍໂລພະແຫ່ງຈິດດວງກ່ອນ ຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍຄຳສະຫຼຸບສັ້ນໆ (ຈູລະນິກະມະນະ) ນີ້ວ່າ ຈິດທັງແປດດວງນີ້ ຊື່ວ່າ ໂລພະສະຫະຄະຕະຈິດ. ເມື່ອຄວາມເປັນຈິດປະກອບດ້ວຍປະຕິຄະ ສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍຄຳສະຫຼຸບສັ້ນໆ, ຄວາມເປັນຈິດເກີດຮ່ວມກັບໂທມະນັດ ກໍເປັນອັນສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍຄຳສະຫຼຸບນັ້ນເອງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເຕສັງ ຄະຫານັງ” (ການຖືເອົາທຳເຫຼົ່ານັ້ນ). ຄຳວ່າ “ເຕສັງ” ແປວ່າ ຂອງໂທມະນັດ ແລະ ປະຕິຄະທັງສອງ. ໃນຈິດນີ້ ມີອິດສາ, ມັດສະຣິຍະ, ກຸກກຸດຈະ, ຖີນະ ແລະ ມິດທະ ເປັນອະນິຍະຕະໂຍຄີທຳ ແລະ ມີເຍວາປະນະກະທຳດ້ວຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ปຸຣິມະຈິດຕິ” (ໃນຈິດດວງກ່ອນ) ເປັນຕົ້ນ. ໂທມະນັດ ມີຢູ່ໃນຈິດນີ້, ບໍ່ມີໃນຈິດອື່ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະສາທາຣະນະທຳ (ທຳທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປ). ແລະເອີ້ນວ່າ ອະນັນຍະສາທາຣະນະທຳ ກໍໄດ້. ຄຳວ່າ “ຍະຖາ ຕັງ” ແປວ່າ ຕົວຢ່າງນັ້ນ ອຸປະມານັ້ນ ເຮັດແນວໃດ, ນີ້ຄືອັດຖະ. ຄຳວ່າ “ອຸປະລັກເຂຕິ” ແປວ່າ ຍ່ອມໃຫ້ຮູ້. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຮັກສາ ຄື ປ້ອງກັນຄວາມຮ້ອນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຕະປັດຕະ (ຄັນຮົ່ມກັນແດດ). ໄດ້ແກ່ ເເສດຕະສັດ (ຄັນຮົ່ມຂາວ). ເສດຕະສັດ ອັນພະລາຊະກຸມານໃດໄດ້ແລ້ວ, ພະລາຊະກຸມານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ໄດ້ເສດຕະສັດ. ໄດ້ແກ່ ພະລາຊະກຸມານ. ເມື່ອກ່າວວ່າ ພະລາຊະກຸມານນັ້ນ ໄດ້ເສດຕະສັດແລ້ວ ຍ່ອມເປັນອັນຮູ້ກັນວ່າ ໄດ້ລາຊະສົມບັດທັງໝົດ. ເພາະສະນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າ ຄຳນີ້ເປັນຄຳສະແດງເຖິງການກຳນົດໝາຍ (ອຸປະລັກຂະນະ). ຄຳວ່າ “ອຸພິນນັງ” ແປວ່າ ຂອງທັງສອງ ຄື ໂທມະນັດ ແລະ ປະຕິຄະ. ເພາະໃນເບື້ອງຕົ້ນກ່າວວ່າ ໂທມະນັດສະຫະຄະຕະ ແລ້ວໃນຄຳສະຫຼຸບກ່າວວ່າ ປະຕິຄະສັມປະຍຸດຕະຈິດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ອິມັດສະ...ເປ... ສິດທິໂຕ” (ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຈິດນີ້...).

၂၇. ‘‘အနိဋ္ဌလောကဓမ္မေဟီ’’တိ အလာဘော စ, အယသောစ, နိန္ဒာစ, ဒုက္ခဉ္စာတိ စတူဟိ အနိဋ္ဌလောကဓမ္မေဟိ. ‘‘တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’’တိ အဟံ အလာဘာဒီဟိ မာသမာဂစ္ဆီတိ ပတ္ထေန္တဿပိ ကုတောမေဧတ္ထလောကေတံ ပတ္ထနာ ပူရဏံ သဗ္ဗကာလံ လဗ္ဘာတိ အတ္ထော. ‘‘လဗ္ဘာ’’တိ စ ကမ္မတ္ထဒီပကံ ပါဋိပဒိကပဒံ. ဣမေသံ ဥပ္ပတ္တိဝိဓာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သင်္ခေပတောဝ ဝုတ္တံ တဿ ပါဏာတိ ပါတာဒီသု တိက္ခမန္ဒပ္ပဝတ္တိကာလေ ပဝတ္တိဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

໒໗. ຄຳວ່າ “ອະນິດຖະໂລກະທັມເມຫິ” ແປວ່າ ດ້ວຍອະນິດຖະໂລກະທຳສີ່ປະການ ຄື ຄວາມເສື່ອມລາບ, ຄວາມເສື່ອມຍົດ, ຄວາມນິນທາ ແລະ ຄວາມທຸກ. ຄຳວ່າ “ຕັງ ກຸເຕດຖະ ລັບພາ” ມີອັດຖະວ່າ ເຖິງແມ່ນບຸກຄົນຈະປາດຖະໜາວ່າ ຂໍເຮົາຢ່າໄດ້ປະສົບກັບຄວາມເສື່ອມລາບເປັນຕົ້ນເລີຍ, ແຕ່ໃນໂລກນີ້ ຄວາມປາດຖະໜານັ້ນຈະເຕັມປ່ຽມຕະຫຼອດເວລາໄດ້ແນວໃດ, ຄື ບໍ່ມີທາງໄດ້ເລີຍ. ແລະຄຳວ່າ “ລັບພາ” ເປັນປາຕິປະທິກະສັບ ທີ່ສະແດງອັດຖະແຫ່ງກຳ. ວິທີການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດເຫຼົ່ານີ້ ພະອາຈານກ່າວໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ໃນວິສຸດທິມັກ, ພຶງຊາບການເປັນໄປແຫ່ງຈິດນັ້ນ ໃນເວລາທີ່ຈິດເປັນໄປຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະ ເປັນໄປຢ່າງຊັກຊ້າ ໃນການປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນ.

ဒေါသမူလစိတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການພັນລະນາໂທສະມູລະຈິດ ຈົບແລ້ວ.

၂၈. မောဟမူလစိတ္တေ. ‘‘မူလန္တရဝိရဟေနာ’’တိ အညမူလဝိရဟေန. သံသပ္ပတီတိ သံသပ္ပမာနာ. ဧဝံ နု ခေါ, အညထာနု ခေါတိ ဧဝံ ဒွိဓာ ဧရယတိ ကမ္ပတီတိ အတ္ထော. ဝိက္ခိပတီတိ ဝိက္ခိပမာနံ. ‘‘နိယမနတ္ထ’’န္တိ ဣဒံ ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တံ နာမာတိ နိယမနတ္ထံ. ဣဒဉှိ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တံ ဝိယ နိဂမနေန သိဒ္ဓံ န ဟောတိ. ‘‘ဣဓ လဒ္ဓေါကာသံ ဟုတွာ’’တိ မူလန္တရ ဝိရဟတ္တာ ဧဝ ဣဓလဒ္ဓေါကာသံ ဟုတွာ. ပကတိ သဘာဝဘူတံ, ဣတိ တသ္မာ နတ္ထီတိ ယောဇနာ. ‘‘အနောသက္ကမာန’’န္တိ ပစ္ဆတော အနိဝတ္တမာနံ. ‘‘အသံသီဒမာန’’န္တိ ဟေဋ္ဌတော အပတမာနံ. ဥဘယေန အဗ္ဗောစ္ဆိန္နန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အတိသမ္မုဠှတာယာ’’တိ မူလန္တရ ဝိရဟေန မောဟေန အတိသမ္မုဠှတာယ. ‘‘အတိစဉ္စလတာယာ’’တိ သံသပ္ပမာနဝိက္ခိပမာနေဟိဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စေဟိ အတိစဉ္စလတာယ. ‘‘သဗ္ဗတ္ထပီ’’တိ သဗ္ဗေသုပိ အာရမ္မဏေသု. အဋ္ဌကထာယံ သင်္ခါရ ဘေဒေန အဝိဇ္ဇာယ ဒုဝိဓဘာဝေါဝ ဝုတ္တော. ကထံ ဝုတ္တော. အဝိဇ္ဇာ အပ္ပဋိပတ္တိ မိစ္ဆာ ပဋိပတ္တိတော ဒုဝိဓာ တထာ သသင်္ခါ ရာသင်္ခါရတောတိ [Pg.51] ဝုတ္တော. ‘‘တိဝိဓဘာဝေါဝါ’’တိ ဣမသ္မိံ စိတ္တေသင်္ခါရဝိမုတ္တာယ အဝိဇ္ဇာယ သဒ္ဓိံ တိဝိဓဘာဝေါဝ. ဣမေသံ ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ ဥပ္ပတ္တိဝိဓာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေသင်္ခေပတောဝဝုတ္တံ တဿအသန္နိဋ္ဌာနဝိက္ခေပကာလေပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

໒໘. ໃນໂມຫະມູນຈິດ. ຄຳວ່າ “Mūlantaravirahena” (ເພາະປາສະຈາກຮາກອື່ນ) ໄດ້ແກ່ ເພາະປາສະຈາກຮາກອື່ນ (ໂທສະ ຫຼື ໂລພະ). ຄຳວ່າ “Saṃsappati” (ຍ່ອມດິ້ນຮົນ) ໄດ້ແກ່ ດິ້ນຮົນຢູ່. ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວ ຍ່ອມສັ່ນສະເທືອນໂດຍສອງທາງຢ່າງນີ້ວ່າ “ຢ່າງນີ້ຫຼືໜໍ ຫຼືວ່າຢ່າງອື່ນໜໍ”. ຄຳວ່າ “Vikkhipati” (ຍ່ອມຟຸ້ງຊ່ານ) ໄດ້ແກ່ ຟຸ້ງຊ່ານຢູ່. ຄຳວ່າ “Niyamanatthaṃ” (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການກຳນົດ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການກຳນົດວ່າ ຈິດນີ້ຊື່ວ່າ ວິຈິກິດສາສຳປະຍຸດ. ເພາະວ່າ ຈິດນີ້ ບໍ່ຄືກັບປະຕິຄະສຳປະຍຸດຕະຈິດ ທີ່ສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍການສະຫຼຸບຄວາມ (ໂດຍບໍ່ຕ້ອງກຳນົດເປັນພິເສດ). ຄຳວ່າ “Idha laddhokāsaṃ hutvā” (ໄດ້ໂອກາດໃນຈິດນີ້) ຄື ເພາະຄວາມປາສະຈາກຮາກອື່ນນັ້ນເອງ ຈຶ່ງໄດ້ໂອກາດໃນຈິດນີ້. ປະກອບຄວາມວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນ ສະພາວະປົກກະຕິຈຶ່ງບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “Anosakkamānaṃ” (ບໍ່ຖອຍຫຼັງ) ຄື ບໍ່ຖອຍກັບໄປທາງຫຼັງ. ຄຳວ່າ “Asaṃsīdamānaṃ” (ບໍ່ຈົມລົງ) ຄື ບໍ່ຕົກລົງໄປເບື້ອງລຸ່ມ. ດ້ວຍຄຳທັງສອງນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ຂາດສາຍ. ຄຳວ່າ “Atisammuḷhatāya” (ເພາະຄວາມຫຼົງຫຼາຍ) ຄື ເພາະຄວາມຫຼົງຫຼາຍດ້ວຍໂມຫະ ທີ່ປາສະຈາກຮາກອື່ນ. ຄຳວ່າ “Aticañcalatāya” (ເພາະຄວາມຫວັ່ນໄຫວຫຼາຍ) ຄື ເພາະຄວາມຫວັ່ນໄຫວຫຼາຍ ດ້ວຍວິຈິກິດສາ ແລະ ອຸດທັດຈະ ທີ່ດິ້ນຮົນ ແລະ ຟຸ້ງຊ່ານຢູ່. ຄຳວ່າ “Sabbatthapi” (ແມ່ນໃນທຸກບ່ອນ) ຄື ແມ່ນໃນອາລົມທັງປວງ. ໃນອັດຖະກະຖາ ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມເປັນສອງປະການຂອງອະວິຊາ ໂດຍການຈຳແນກດ້ວຍສັງຂານ. ກ່າວໄວ້ແນວໃດ? ກ່າວໄວ້ວ່າ ອະວິຊາມີສອງປະການ ຄື ໂດຍຄວາມບໍ່ປະຕິບັດ ແລະ ໂດຍການປະຕິບັດຜິດ ແລະ ໂດຍຄວາມເປັນສະສັງຂາຣິກ ແລະ ອະສັງຂາຣິກ. ຄຳວ່າ “Tividhabhāvovā” (ຫຼືຄວາມເປັນສາມປະການ) ຄື ຄວາມເປັນສາມປະການ ຮ່ວມກັບອະວິຊາ ທີ່ພົ້ນຈາກສັງຂານໃນຈິດນີ້. ວິທີການເກີດຂຶ້ນຂອງຈິດທັງສອງນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ໃນວິສຸດທິມັກ, ພຶງຊາບການເປັນໄປຂອງຈິດນັ້ນ ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີການຕັດສິນໃຈ ແລະ ໃນເວລາທີ່ຟຸ້ງຊ່ານ.

၂၉. ‘‘သဗ္ဗထာပီ’’တိ နိပါတသမုဒါယော ဝါ ဟောတု အညမညဝေဝစနော ဝါ, ဝိသုံ နိပါတောဝါတိ ဧဝံ သဗ္ဗပ္ပကာရတောပိ. အကုသလပဒေ အကာရော ဝိရုဒ္ဓတ္ထော. ယထာ အမိတ္တော, အသုရော, တိဒဿေတုံ ‘‘အကုသလာနီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ပဋိဝိရုဒ္ဓဘာဝေါ’’တိ မောဟာဒီဟိ အကုသလေဟိ ဝိရုဒ္ဓဘာဝေါ. ဘာဝနံနာရဟန္တီတိ ‘‘အဘာဝနာရဟာ’’. ကထံ ပန ဘာဝနံနာရဟန္တီတိ အာဟ ‘‘ပုနပ္ပုန’’န္တိအာဒိံ. ‘‘နိယာမံ ဩက္ကမန္တာပီ’’တိ ပဉ္စာနန္တရိယ ကမ္မဘာဝေန နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဘာဝေန စ နိယာမံ ဩက္ကမန္တာပိ. အပါယံ ဘဇန္တီတိ အပါယဘာဂိနော. ကမ္မကာရကာ. တေသံ ဘာဝေါ. တာယ. ‘‘ဝဋ္ဋသောတနိယတေ’’တိ သံသာရဝဋ္ဋ သောတသ္မိံ နိယတေ. ‘‘ထိရတရပတ္တာ’’တိ သမာဓိဝသေန ထိရတရဘာဝံ ပတ္တာ. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ပကာရန္တရေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘သိယု’’န္တိ ပဒံ ဓာတုပစ္စယေဟိ သိဒ္ဓံ နိပ္ဖန္နပဒံ နာမ နဟောတိ. ကသ္မာ, ဣဓပရိကပ္ပတ္ထဿ အသမ္ဘဝတော. နိပါတပဒံ ဟောတိ. ကသ္မာ, အနေကတ္ထတာ သမ္ဘဝတော. ဣဓ ပန ဘဝန္တိ သဒ္ဒေန သမာနတ္ထော. တေနာဟ ‘‘နိပါတပဒံ ဣဓ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ.

໒໙. ຄຳວ່າ “Sabbathāpi” ຈະເປັນກຸ່ມນິບາດ ຫຼື ເປັນຄຳໄວພົດຂອງກັນແລະກັນ ຫຼື ເປັນນິບາດສະເພາະຕົວ ກໍຄື ໂດຍປະການທັງປວງ ນັ້ນເອງ. ໃນບົດວ່າ “Akusala” ອັກສອນ “ອະ” (a-) ມີອັດຖະປະຕິເສດ (ກົງກັນຂ້າມ). ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ເຊັ່ນ ອະມິດ (ບໍ່ແມ່ນມິດ), ອະສູນ (ບໍ່ແມ່ນເທວະດາ), ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “akusalāni”. ຄຳວ່າ “Paṭiviruddhabhāvo” ຄື ຄວາມເປັນສະພາວະທີ່ຂັດແຍ້ງກັບອະກຸສົນທັງຫຼາຍ ມີໂມຫະເປັນຕົ້ນ. ທຳທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ຄວນແກ່ການຈະເລີນ ຊື່ວ່າ “Abhāvanārahā” (ບໍ່ຄວນແກ່ການຈະເລີນ). ທ່ານກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “punappunaṃ” (ເນືອງໆ) ເພື່ອສະແດງວ່າ ທຳທັງຫຼາຍບໍ່ຄວນແກ່ການຈະເລີນແນວໃດ. ຄຳວ່າ “Niyāmaṃ okkamantāpi” (ແມ່ນກ້າວລົງສູ່ຄວາມແນ່ນອນ) ຄື ແມ່ນກ້າວລົງສູ່ຄວາມແນ່ນອນ ດ້ວຍຄວາມເປັນປັນຈະອານັນຕະຣິຍະກຳ ແລະ ດ້ວຍຄວາມເປັນນິຍະຕະມິດສາທິດຖິ. ຜູ້ເຂົ້າເຖິງອະບາຍ ຊື່ວ່າ “Apāyabhāgino” (ຜູ້ມີສ່ວນໃນອະບາຍ). ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກະທຳກຳ. ຄວາມເປັນແຫ່ງບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍຄວາມເປັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Vaṭṭasotaniyate” ຄື ຖືກກຳນົດໄວ້ໃນກະແສແຫ່ງສັງສາຣະວັດ. ຄຳວ່າ “Thiratarapattā” ti ຄື ເຖິງຄວາມໝັ້ນຄົງຍິ່ງຂຶ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາທິ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະຈຳແນກເນື້ອຄວາມນັ້ນໂດຍປະການອື່ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “apica”. ບົດວ່າ “Siyuṃ” ບໍ່ແມ່ນບົດທີ່ສຳເລັດມາຈາກທາດແລະປັດໄຈ (ບໍ່ແມ່ນນິບພັນນະບົດ). ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ມີເນື້ອຄວາມແຫ່ງການຄາດຄະເນ (ປະຣິກັບປະ). ແຕ່ເປັນນິບາດບົດ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີເນື້ອຄວາມໄດ້ຫຼາຍຢ່າງ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ມີເນື້ອຄວາມສະເໝີກັບຄຳວ່າ “bhavanti” (ຍ່ອມມີ/ຍ່ອມເປັນ). ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ພຶງເຫັນວ່າເປັນນິບາດບົດໃນທີ່ນີ້”.

အကုသလဝဏ္ဏနာ.

ຄຳອະທິບາຍອະກຸສົນ (ຈົບ).

၃၀. အဟေတုကစိတ္တေ. ‘‘သဗ္ဗနိဟီန’’န္တိ သဗ္ဗစိတ္တေဟိ ဟီနံ. ပုန ‘‘သဗ္ဗနိဟီန’’န္တိ သဗ္ဗာဟေတုကေဟိ ဟီနံ. ‘‘တ’’န္တိ အကုသလ ဝိပါကံ.

໓໐. ໃນອະເຫຕຸກະຈິດ. ຄຳວ່າ “Sabbanihīnaṃ” (ຕ່ຳຊ້າກວ່າທັງປວງ) ຄື ຕ່ຳຊ້າກວ່າຈິດທັງປວງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ “Sabbanihīnaṃ” ຄື ຕ່ຳຊ້າກວ່າອະເຫຕຸກະຈິດທັງປວງ. ບົດວ່າ “Taṃ” ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນວິບາກ.

၃၁. သုတ္တပါဠိယံ, ‘‘ကဋ္ဌ’’န္တိ သုက္ခဒါရုံ. ‘‘သကလိက’’န္တိ ဆိန္ဒိတဖာလိတံ ကဋ္ဌက္ခဏ္ဍကံ. ‘‘ထုသ’’န္တိ ဝီဟိသုင်္ကံ. ‘‘သင်္ကာရ’’န္တိ ကစဝရံ. စက္ခုဉ္စရူပေ စ ပဋိစ္စ ယံဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံ စက္ခုဝိညာဏန္တွေဝ ဝုစ္စတီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ‘‘ရူပေ’’တိ ရူပါရမ္မဏာန[Pg.52]. ‘‘သဒ္ဒေ’’တိအာဒီသုပိ ဧသနယော. ဧတ္ထ စ ဝိညာဏာနိ ဧကဝတ္ထု နိဿိတာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဝတ္ထု ဒွါရေသု ဧကဝစနံ ဝုတ္တံ. အာရမ္မဏာနိ ပန ဧကဝိညာဏေနာပိ ဗဟူနိ ဂဟိတာနိ. တသ္မာ အာရမ္မဏေသု ဗဟုဝစနံ. ‘‘ဒုက္ခယတီ’’တိ ဒုက္ခံ ကရောတိ. နာမဓာတု ပဒဉှေတံ. ယထာ အတ္တာနံ သုခေတိ ဝီဏေတီတိ သဒ္ဒဝိဒူ. ဓာတုပါဌေသု ပန သုခဒုက္ခတက္ကိရိယာယံတိ ဝုတ္တံ. တက္ကိရိယာတိ စ သုခကိရိယာ ဒုက္ခ ကိရိယာတိ အတ္ထော. သာတကိရိယာ အဿာတကိရိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စ သဒ္ဒေါ ဩကာသတ္ထောတိ ကတွာ ‘‘ဒုက္ကရံ ဩကာသဒါန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

໓໑. ໃນພະສູດປາລີ, ຄຳວ່າ “kaṭṭhaṃ” (ໄມ້) ໄດ້ແກ່ ໄມ້ແຫ້ງ. ຄຳວ່າ “sakalikaṃ” (ສະເກັດໄມ້) ໄດ້ແກ່ ເສດໄມ້ທີ່ຖືກຕັດຫຼືຜ່າອອກ. ຄຳວ່າ “thusaṃ” (ແກບ) ໄດ້ແກ່ ເປືອກເຂົ້າເປືອກ. ຄຳວ່າ “saṅkāraṃ” (ຢາກເຍື່ອ) ໄດ້ແກ່ ຂີ້ເຫຍື້ອ. ພຶງປະກອບຄວາມດ້ວຍຄຳມີອາທິວ່າ “ວິນຍານໃດເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສຈັກຂຸແລະຮູບ, ວິນຍານນັ້ນຊື່ວ່າ ຈັກຂຸວິນຍານ”. ໃນຄຳນັ້ນ, ບົດວ່າ “rūpe” ໄດ້ແກ່ ຮູບາຣົມທັງຫຼາຍ. ແມ່ນໃນບົດວ່າ “sadde” (ສຽງ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ວິນຍານທັງຫຼາຍຍ່ອມອາໄສວັດຖຸດຽວກັນເກີດຂຶ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນເລື່ອງວັດຖຸແລະທະວານ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເປັນເອກະວະຈະນະ (ພົດດ່ຽວ). ແຕ່ອາລົມທັງຫຼາຍ ແມ່ນດ້ວຍວິນຍານດຽວກໍຮັບເອົາໄດ້ຫຼາຍອາລົມ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນເລື່ອງອາລົມ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເປັນພະຫຸວະຈະນະ (ພົດຫຼາຍ). ຄຳວ່າ “Dukkhayati” ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ເປັນທຸກ. ເພາະວ່າ ບົດນີ້ເປັນນາມະທາດ. ເໝືອນຢ່າງທີ່ຜູ້ຮູ້ໄວຍາກອນກ່າວວ່າ “attānaṃ sukheti” (ເຮັດຕົນໃຫ້ມີຄວາມສຸກ) ຫຼື “vīṇeti” (ດີດພິນ). ແຕ່ໃນຄຳພີທາຕຸປາຖະ ກ່າວໄວ້ວ່າ “sukhadukkhatakkiriyāyaṃ” (ໃນຄວາມໝາຍວ່າການເຮັດໃຫ້ສຸກແລະທຸກ). ຄຳວ່າ “takkiriyā” ນັ້ນ ມີອັດຖະວ່າ ການເຮັດໃຫ້ສຸກ ແລະ ການເຮັດໃຫ້ທຸກ. ທ່ານອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ຍິນດີ ແລະ ການເຮັດໃຫ້ບໍ່ຍິນດີ. ເພາະອັກສອນ “ca” (ຈະ) ມີອັດຖະວ່າ ໂອກາດ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “dukkaraṃ okāsadānaṃ” (ການໃຫ້ໂອກາດເຮັດໄດ້ຍາກ).

၃၂. ‘‘စက္ခုဿ အသမ္ဘိန္နတာ’’တိ စက္ခုပသာဒရူပဿ အဘိန္နတာ. တသ္မိဉှိ ဘိန္နေသတိ အန္ဓဿ စက္ခုဿ ရူပါနိနုပဋ္ဌဟန္တီတိ. ‘‘သောတဿအသမ္ဘိန္နတာ’’တိအာဒီသုပိ ဧသနယော. ‘‘အာလောကသန္နိဿယပ္ပဋိလာဘော’’တိ စက္ခု စ အာလောကေသတိ ကိစ္စကာရီ ဟောတိ. အသတိ နဟောတိ. တထာ ရူပဉ္စ. တသ္မာ အာလောကော တေသံ ဝိသယဝိသယီဘာဝူပဂမနေ သန္နိဿယော ဟောတိ. တဿ အာလောကသန္နိဿယဿ ပဋိလာဘော. ဧသနယော အာကာသသန္နိဿယာဒီသု. ဣမေသံ အင်္ဂါနံ ယုတ္တိ ဒီပနာ ဥပရိရူပသင်္ဂဟေ အာဂမိဿတိ. ‘‘အဋ္ဌကထာယ’’န္တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ. တတ္ထ ‘‘တသ္မိံ ပန အာပါတံ အာဂစ္ဆန္တေပိ အာလောကသန္နိဿယေ အသတိ စက္ခုဝိညာဏံ နုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနံ အသမ္ဘာဝေန္တော ‘‘တံ ဝိနာ အာလောကေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အဘာဝဒဿန ပရ’’န္တိ အဘာဝဒဿနပ္ပဓာနံ.

໓໒. ຄຳວ່າ “Cakkhussa asambhinnatā” (ຄວາມບໍ່ແຕກທຳລາຍແຫ່ງຈັກຂຸ) ຄື ຄວາມບໍ່ແຕກທຳລາຍແຫ່ງຈັກຂຸປະສາດຮູບ. ເພາະວ່າ ເມື່ອຈັກຂຸປະສາດນັ້ນແຕກທຳລາຍແລ້ວ ຮູບທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ປະກົດແກ່ຕາຂອງຄົນຕາບອດ. ແມ່ນໃນບົດວ່າ “sotassa asambhinnatā” (ຄວາມບໍ່ແຕກທຳລາຍແຫ່ງໂសຕະ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Ālokasannissayappaṭilābho” (ການໄດ້ອາໄສແສງສະຫວ່າງ) ຄື ຈັກຂຸຍ່ອມເຮັດໜ້າທີ່ໄດ້ ເມື່ອມີແສງສະຫວ່າງ. ເມື່ອບໍ່ມີແສງສະຫວ່າງ ກໍເຮັດໜ້າທີ່ບໍ່ໄດ້. ແມ່ນຮູບກໍເໝືອນກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ແສງສະຫວ່າງຈຶ່ງເປັນທີ່ອາໄສໃນການທີ່ຈັກຂຸແລະຮູບຈະເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນວິໄສແລະວິສັຍຍີ (ອາລົມແລະຜູ້ຮັບອາລົມ). ການໄດ້ທີ່ອາໄສຄືແສງສະຫວ່າງນັ້ນ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນອາກາສະສັນນິດສະຍະ (ການອາໄສອາກາດ) ເປັນຕົ້ນ. ການສະແດງຄວາມສົມເຫດສົມຜົນຂອງອົງປະກອບເຫຼົ່ານີ້ ຈະມີມາໃນຄຳພີຮູບະສັງຄະຫະເບື້ອງເທິງ. ບົດວ່າ “Aṭṭhakathāyaṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີ. ໃນອັດຖະສາລິນີນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ອາດຍອມຮັບຄຳກ່າວທີ່ວ່າ “ແຕ່ເມື່ອຮູບນັ້ນແມ່ນຈະມາສູ່ຄອງ (ຄອງຈັກຂຸ) ແລ້ວ, ຫາກບໍ່ມີແສງສະຫວ່າງເປັນທີ່ອາໄສ, ຈັກຂຸວິນຍານກໍຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ”, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “taṃ vinā ālokena” (ເວັ້ນຈາກແສງສະຫວ່າງນັ້ນ). ຄຳວ່າ “Abhāvadassanaparaṃ” ຄື ມີການສະແດງຄວາມບໍ່ມີເປັນປະທານ.

၃၃. ဝိပါကဝစနတ္ထေ. ဝိပစ္စတီတိ ဝိပါကံ. ဝိပစ္စတီတိ စ ဝိပက္ကဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ. ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ ဣဒါနိ နိဗ္ဗတ္တိံ ပါပုဏာတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒါနိ တဒတ္ထံ ပါကဋံ ကရောန္တော ‘‘အယဉ္စ အတ္ထော’’တိအာဒိမာဟ. အဋ္ဌကထာယံ အာယူဟန သမင်္ဂိတာပိ အာဂတာ. ဣဓ ပနသာ စေတနာ သမင်္ဂိတာယ သင်္ဂဟိတာတိ ကတွာ ‘‘စတဿော သမင်္ဂိထာ’’တိ ဝုတ္တံ. သမင်္ဂိတာတိ စ သမ္ပန္နတာ. ‘‘တံ တံ ကမ္မာယူဟန ကာလေ’’တိ ပါဏာတိ ပါတာဒိကဿ တဗ္ဗိရမဏာဒိကဿ စ တဿ တဿ ဒုစ္စရိတသုစရိတကမ္မဿ အာယူဟနကာလေ. သမုစ္စိနနကာလေတိ အတ္ထော. ‘‘သဗ္ဗသော အဘာဝံ ပတွာန နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ယထာ အဗျာကတ [Pg.53] ဓမ္မာနိရုဇ္ဈမာနာ သဗ္ဗသော အဘာဝံ ပတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ. တထာ နနိရုဇ္ဈန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သဗ္ဗာကာရ ပရိပူရ’’န္တိ ပါဏာတိပါတံ ကရောန္တဿ ကမ္မာနု ရူပါဗဟူကာယ ဝစီမနော ဝိကာရာ သန္ဒိဿန္တိ. ဧသနယော အဒိန္နာဒါနာဒီသု. ဧဝရူပေဟိ သဗ္ဗေဟိ အာကာရ ဝိကာရေဟိ ပရိပူရံ. ‘‘နိဒဟိတွာ ဝါ’’တိ သဏ္ဌပေတွာ ဧဝ. ‘‘ယံသန္ဓာယာ’’တိ ယံကိရိယာဝိသေသနိဓာနံ သန္ဓာယ.

໓໓. ໃນເລື່ອງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳວ່າ ວິບາກ. ທຳໃດຍ່ອມສຸກງອມ ທຳນັ້ນຊື່ວ່າ ວິບາກ. ແລະຄຳວ່າ “vipaccati” (ຍ່ອມສຸກງອມ) ຄື ເຖິງຄວາມເປັນສະພາບທີ່ສຸກງອມແລ້ວ. ອະທິບາຍວ່າ ກຳທີ່ເຮັດໄວ້ໃນກ່ອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນໃນບັດນີ້. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມນັ້ນປະກົດແຈ້ງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ayañca attho” (ແລະເນື້ອຄວາມນີ້). ໃນອັດຖະກະຖາ ທ່ານກ່າວເຖິງ ອາຍູຫະນະສະມັງຄີ (ຄວາມພ້ອມພຽງດ້ວຍການສັ່ງສົມກຳ) ໄວ້ນຳ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະອາຍູຫະນະສະມັງຄີນັ້ນ ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນເຈດຕະນາສະມັງຄີແລ້ວ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “catasso samaṅgitā” (ຄວາມພ້ອມພຽງສີ່ປະການ). ແລະຄຳວ່າ “Samaṅgitā” ຄື ຄວາມເຖິງພ້ອມ (ສົມບູນ). ຄຳວ່າ “Taṃ taṃ kammāyūhana kāle” (ໃນເວລາສັ່ງສົມກຳນັ້ນໆ) ຄື ໃນເວລາສັ່ງສົມທຸຈະລິດກຳແລະສຸຈະລິດກຳນັ້ນໆ ມີປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນ ແລະການງົດເວັ້ນຈາກປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນນັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ໃນເວລາຮວບຮວມກຳ. ຄຳວ່າ “Sabbaso abhāvaṃ patvāna nirujjhati” (ດັບໄປໂດຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີໂດຍປະການທັງປວງ) ຄື ເໝືອນຢ່າງອັບຍາກະຕະທຳທັງຫຼາຍ ເມື່ອດັບໄປ ຍ່ອມດັບໄປໂດຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີໂດຍປະການທັງປວງ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນດັບໄປຢ່າງນັ້ນ (ຄືບໍ່ໄດ້ຫາຍສາບສູນໄປໂດຍບໍ່ເຫຼືອເຊື້ອໄວ້). ຄຳວ່າ “Sabbākāraparipūraṃ” (ບໍລິບູນດ້ວຍອາການທັງປວງ) ຄື ເມື່ອບຸກຄົນເຮັດປານາຕິບາດ ຄວາມຫວັ່ນໄຫວທາງກາຍ, ວາຈາ ແລະ ໃຈ ເປັນອັນຫຼາຍ ຍ່ອມປະກົດຕາມສົມຄວນແກ່ກຳ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນອະທິນນາທານເປັນຕົ້ນ. ບໍລິບູນດ້ວຍຄວາມຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງອາການທັງປວງ ມີສະພາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Nidahitvā vā” ຄື ຕັ້ງໄວ້ດີແລ້ວນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Yaṃ sandhāya” ຄື ໝາຍເຖິງການຝາກຝັງ (ສັ່ງສົມ) ກິຣິຍາວິເສດໃດ.

ဂါထာယံ. ‘‘သဇ္ဇူ’’တိ ဣမသ္မိံ ဒိဝသေ. ‘‘ခီရံ ဝမုစ္စတီ’’တိ ယထာ ခီရံ နာမ ဣမသ္မိံ ဒိဝသေ မုစ္စတိ. ပကတိံ ဇဟတိ. ဝိပရိဏာမံ ဂစ္ဆတိ. န တထာ ပါပံ ကတံ ကမ္မန္တိ ယောဇနာ. ကထံ ပန ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒဟန္တံ ဗာလမနွေတီ’’တိ. ‘‘ဘသ္မာဆန္နောဝပါဝကော’’တိ ဆာရိကာ ဆန္နောဝိယ အဂ္ဂိ. ‘‘သော ပနာ’’တိ ကိရိယာ ဝိသေသော ပန. ‘‘ဝိသုံ ဧကော ပရမတ္ထ ဓမ္မောတိပိ သင်္ချံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝိသုံ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မ ဘာဝေန သင်္ချံ န ဂစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပာယော. သော ဟိ ကမ္မပစ္စယဓမ္မတ္တာ ပရမတ္ထ ဓမ္မော န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘အနုသယဓာတုယော ဝိယာ’’တိ. ‘‘သော’’တိ ကိရိယာဝိသေသော. ‘‘တ’’န္တိ ကမ္မံ ဝါ, ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ, ဂတိနိမိတ္တံ ဝါ. ‘‘တဒါ ဩကာသံ လဘတီ’’တိ ဝိပစ္စနတ္ထာယ ဩကာသံ လဘတိ. ဩကာသံ လဘိတွာ ပစ္စုပဋ္ဌာတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တာသု စ တူသုသမင်္ဂိတာသု. ‘‘ဣတီ’’တိ လဒ္ဓဂုဏဝစနံ. ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိအာဒိ ပုန လဒ္ဓဂုဏဝစနံ. ‘‘ပါဠိယ’’န္တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိ ပါဠိယံ. ‘‘ကမ္မသန္တာနတော’’တိ အရူပသန္တာနံ ဧဝ ဝုစ္စတိ. ‘‘ယေ ပနာ’’တိ ဂန္ထကာရာ ပန. ‘‘တေသ’’န္တိ ဂန္ထကာရာနံ. အာပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တေသံ ဝါဒေတိ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ. ယဉ္စဥပမံ ဒဿေန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ဝစနေ. န စ န လဘန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘တဒါ’’တိ တသ္မိံ ပရိဏတကာလေ. ‘‘နာဠ’’န္တိ ပုပ္ဖဖလာနံ ဒဏ္ဍကံ.

ໃນຄາຖາ. ຄຳວ່າ “Sajjū” (ໃນທັນທີ) ຄື ໃນວັນນີ້. ຄຳວ່າ “Khīraṃ vamuccati” (ນ້ຳນົມຍ່ອມປ່ຽນແປງ) ຄື ເໝືອນຢ່າງນ້ຳນົມຍ່ອມປ່ຽນແປງໃນວັນນີ້. ລະເສຍເຊິ່ງສະພາວະປົກກະຕິ ຍ່ອມເຖິງຄວາມແປປວນ. ປະກອບຄວາມວ່າ ບາບກຳທີ່ເຮັດແລ້ວ ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ (ຄືບໍ່ໃຫ້ຜົນໃນທັນທີ). ແຕ່ບາບກຳນັ້ນຍ່ອມເປັນແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “dahantaṃ bālamanveti” (ຍ່ອມຕາມເຜົາຜານຄົນພານ). ຄຳວ່າ “Bhasmāchannova pāvako” ຄື ເໝືອນດັ່ງໄຟທີ່ຖືກຂີ້ເຖົ່າປົກຄຸມໄວ້. ຄຳວ່າ “So pana” (ແຕ່ກິຣິຍາວິເສດນັ້ນ). ຄຳວ່າ “ບໍ່ເຖິງຄວາມນັບວ່າເປັນປໍຣະມັດຖະທຳຢ່າງໜຶ່ງຕ່າງຫາກ” ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເຖິງຄວາມນັບໂດຍຄວາມເປັນທຳທີ່ສຳປະຍຸດແຍກຕ່າງຫາກ. ເພາະວ່າ ກິຣິຍາວິເສດນັ້ນ ເປັນທຳທີ່ມີກຳເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ບໍ່ແມ່ນປໍຣະມັດຖະທຳ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເໝືອນຢ່າງອະນຸສັຍທາດທັງຫຼາຍ”. ບົດວ່າ “So” ໄດ້ແກ່ ກິຣິຍາວິເສດ. ບົດວ່າ “Taṃ” ໄດ້ແກ່ ກຳ ຫຼື ກຳນິມິດ ຫຼື ຄະຕິນິມິດ. ຄຳວ່າ “Tadā okāsaṃ labhati” (ຍ່ອມໄດ້ໂອກາດໃນເວລານັ້ນ) ຄື ຍ່ອມໄດ້ໂອກາດເພື່ອການໃຫ້ຜົນ. ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອໄດ້ໂອກາດແລ້ວ ຍ່ອມປະກົດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ “Tattha” ໄດ້ແກ່ ໃນຄວາມພ້ອມພຽງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ “Iti” ເປັນຄຳກ່າວເຖິງຄຸນທີ່ໄດ້ແລ້ວ. ຄຳມີອາທິວ່າ “Evañca katvā” (ແລະເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ) ກໍເປັນຄຳກ່າວເຖິງຄຸນທີ່ໄດ້ແລ້ວອີກ. ບົດວ່າ “Pāḷiyaṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນພະບາລີທຳມະສັງຄະນີ. ຄຳວ່າ “Kammasantānato” (ຈາກກຳມະສັນດານ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ອະຮູບະສັນດານນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “Ye pana” ໄດ້ແກ່ ແຕ່ພະຄັນຖະຣະຈານທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ຂອງພະຄັນຖະຣະຈານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ຍ່ອມເຖິງ”. ຫຼືພຶງປະກອບຄວາມວ່າ “ແຫ່ງວາທະຂອງພະຄັນຖະຣະຈານເຫຼົ່ານັ້ນ”. ປະກອບຄວາມວ່າ “ທີ່ສະແດງອຸປະມາໃດ”. ບົດວ່າ “Tattha” ໄດ້ແກ່ ໃນຄຳກ່າວນັ້ນ. ປະກອບຄວາມວ່າ “ແລະບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້”. ບົດວ່າ “Tadā” ໄດ້ແກ່ ໃນເວລາທີ່ແກ່ກ້າແລ້ວນັ້ນ. ບົດວ່າ “Nāḷaṃ” ໄດ້ແກ່ ຂົ້ວຂອງດອກໄມ້ແລະໝາກໄມ້.

၃၄. ‘‘သမ္ဘဝေါ’’တိ ပသင်္ဂကာရဏံ. အဘိဝိသေသေန စရဏံ ပဝတ္တနံ အဘိစာရော. ဝိသေသ ဝုတ္တိ. န အဘိစာရော ဗျဘိစာရော. သာမည ဝုတ္တိ. ပက္ခန္တရေန သာဓာရဏတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပက္ခန္တရေန သာဓာရဏတာ နာမပက္ခန္တရဿ နာနပ္ပကာရတော သဇ္ဇနမေဝ လဂ္ဂနမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဗျဘိစာရဿာတိ ပသင်္ဂဿ ဣစ္စေဝတ္ထောတိ. ဧတ္ထစာတိအာဒိနာ [Pg.54] သမ္ဘဝဗျဘိစာရာနံ အဘာဝမေဝ ဝဒတိ. အကုသလဟေတူဟိ စ သဟေတုကတာ သမ္ဘဝေါ နတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေသ’’န္တိ အကုသလဝိပါကာနံ. ‘‘အဗျဘိစာရောယေဝါ’’တိ ဗျဘိစာရရဟိတောယေဝ.

໓໔. ຄຳວ່າ “Sambhavo” (ຄວາມເກີດຂຶ້ນ) ຄື ເຫດແຫ່ງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ. ການດຳເນີນໄປ ຄືການເປັນໄປໂດຍພິເສດ ຊື່ວ່າ “Abhicāro” (ອະພິຈານ). ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປໂດຍພິເສດ. ຄວາມເປັນໄປທີ່ບໍ່ແມ່ນອະພິຈານ ຊື່ວ່າ “Byabhicāro” (ວະຍະພິຈານ). ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປໂດຍທົ່ວໄປ. ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ຄວາມທົ່ວໄປໂດຍສ່ວນອື່ນ. ຄວາມທົ່ວໄປໂດຍສ່ວນອື່ນນັ້ນ ຄື ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ ຄວາມຕິດພັນ ໂດຍປະການຕ່າງໆ ແຫ່ງສ່ວນອື່ນ, ທ່ານກ່າວວ່າ ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳວ່າ “byabhicāra” ຄື ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ. ດ້ວຍຄຳມີອາທິວ່າ “Ettha ca” (ແລະໃນທີ່ນີ້) ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງສຳພະວະແລະວະຍະພິຈານນັ້ນເອງ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ແລະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມມີເຫດ ດ້ວຍອະກຸສົນເຫດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີ”. ບົດວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ຂອງອະກຸສົນວິບາກທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Abyabhicāroyeva” ຄື ປາສະຈາກວະຍະພິຈານ (ຄວາມຄາດເຄື່ອນ) ນັ້ນເອງ.

၃၅. ‘‘ပဉ္စဒွါရေ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ပဉ္စဒွါရဝိကာရံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိံ. ဧသနယော မနောဒွါရာဝဇ္ဇနေပိ.

໓໕. ຄຳວ່າ “Pañcadvāre uppannaṃ” (ເກີດຂຶ້ນໃນປັນຈະທະວານ) ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສຄວາມຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງປັນຈະທະວານ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “tañhi” (ເພາະວ່າຈິດນັ້ນ). ນັຍນີ້ກໍມີໃນມະໂນທະວາຣາວັດຊະນະຄືກັນ.

ယဒိ ဟိ အယမတ္ထောသိယာ, ဧဝဉ္စသတိ, အယမတ္ထော အာပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေသ’’န္တိ ဝီထိစိတ္တာနံ. ဥပ္ပာဒသဒ္ဒေါနိယတပုလ္လိင်္ဂေါတိ ကတွာ ‘‘ဋီကာသု ပန…ပေ… နိဒ္ဒိဋ္ဌံ’’ သိယာတိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝုတ္တနယေနာ’’တိ သမ္ပယုတ္တဟေတုဝိရဟတောတိ ဝုတ္တနယေန. ဝိပစ္စန ကိစ္စံ နာမ ဝိပါကာနံ ကိစ္စံ. ဝိပါကုပ္ပာဒနကိစ္စံ နာမ ကုသလာကုသလာနံ ကိစ္စံ. ‘‘တံ တံ ကိရိယာမတ္တဘူတာနီ’’တိ အာဝဇ္ဇန ကိရိယာ ဟသနကိရိယာမတ္တဘူတာနိ. ပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂစုတိစိတ္တာနိ နာမ ကေဝလံ ကမ္မဝေဂုက္ခိတ္တဘာဝေနသန္တာနေပတိတမတ္တတ္တာ ဒုဗ္ဗလ ကိစ္စာနိ ဟောန္တိ. ပဉ္စ ဝိညာဏာနိ စ အသာရာနံ အဗလာနံ ပသာဒဝတ္ထူနံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကာနိ ဟောန္တိ. သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနိ စ ပဉ္စဝိညာဏာနုဗန္ဓ မတ္တတ္တာ ဒုဗ္ဗလ ကိစ္စဋ္ဌာနာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ တာနိ သဗ္ဗာနိ အတ္တနော ဥဿာဟေနဝိနာ ကေဝလံ ဝိပစ္စနမတ္တေန ပဝတ္တန္တိ. ‘‘ဝိပါကသန္တာနတော’’တိ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနဉ္စ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနဉ္စ ဘဝင်္ဂဝိပါကသန္တာနတော လဒ္ဓပစ္စယံ ဟောတိ. ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ပဉ္စဝိညာဏာဒိ ဝိပါကသန္တာနတော လဒ္ဓပစ္စယံ. ‘‘ဣတရာနိ ပနာ’’တိ ဟသိတုပ္ပာဒစိတ္တ မဟာကိရိယစိတ္တာဒီနိ. ‘‘နိရနုသယသန္တာနေ’’တိ အနုသယရဟိတေ ခီဏာသဝသန္တာနေ. ‘‘ဥဿာဟရဟိတာနိ ဧဝါ’’တိ ယထာ ရုက္ခာနံ ဝါတပုပ္ဖာနိ နာမ အတ္ထိ. တာနိ ဖလုပ္ပာဒကသိနေဟရဟိတတ္တာ ဖလာနိ န ဥပ္ပာဒေန္တိ. တထာ တာနိ စ ဝိပါကုပ္ပာဒကတဏှာသိနေဟရဟိတတ္တာ ဥဿာဟဗျာပါရ ရဟိတာနိ ဧဝ.

ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ເພາະວ່າ ຫາກເນື້ອຄວາມນີ້ມີຢູ່, ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ, ເນື້ອຄວາມນີ້ຍ່ອມເຖິງ (ຄວາມຖືກຕ້ອງ)”. ບົດວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ຂອງວິຖີຈິດທັງຫຼາຍ. ເພາະຄຳວ່າ “Uppāda” (ຄວາມເກີດຂຶ້ນ) ເປັນປຸມລີງທີ່ແນ່ນອນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແຕ່ໃນຄຳພີດີກາທັງຫຼາຍ... ລະ... ພຶງສະແດງໄວ້”. ຄຳວ່າ “Vuttanayena” (ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ) ຄື ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວວ່າ ເພາະປາສະຈາກສຳປະຍຸດຕະເຫດ. ກິດຈະການສຸກງອມ (ວິປັດຈະນະກິດ) ຊື່ວ່າ ເປັນກິດຂອງວິບາກທັງຫຼາຍ. ກິດຈະການເຮັດໃຫ້ວິບາກເກີດຂຶ້ນ (ວິປາກຸບປາທະນະກິດ) ຊື່ວ່າ ເປັນກິດຂອງກຸສົນແລະອະກຸສົນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Taṃ taṃ kiriyāmattabhūtāni” (ເປັນພຽງກິຣິຍານັ້ນໆ) ຄື ເປັນພຽງອາວັດຊະນະກິຣິຍາ ແລະ ຫະສິຕະກິຣິຍາ. ປະຕິສົນທິຈິດ, ພະວັງຄະຈິດ ແລະ ຈຸຕິຈິດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ເປັນຈິດທີ່ມີກິດອ່ອນແອ ເພາະເປັນພຽງຈິດທີ່ຕົກໄປໃນກະແສສັນດານ ດ້ວຍຄວາມເປັນຈິດທີ່ຖືກຊັດໄປດ້ວຍແຮງແຫ່ງກຳເທົ່ານັ້ນ. ແລະປັນຈະວິນຍານທັງຫຼາຍ ກໍເປັນຈິດທີ່ມີວັດຖຸອ່ອນແອ ເພາະເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສປະສາດວັດຖຸທັງຫຼາຍ ທີ່ບໍ່ມີແກ່ນສານ ບໍ່ມີກຳລັງ. ແລະສຳປະຕິດຊະນະຈິດເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນຈິດທີ່ມີຖານະກິດອ່ອນແອ ເພາະເປັນພຽງຈິດທີ່ເກີດສືບຕໍ່ຈາກປັນຈະວິນຍານ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈິດທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍຄວາມເປັນພຽງວິບາກທີ່ສຸກງອມເທົ່ານັ້ນ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມອຸດສາຫະຂອງຕົນເອງ. ຄຳວ່າ “Vipākasantānato” (ຈາກວິບາກສັນດານ) ຄື ປັນຈະທະວາຣາວັດຊະນະ ແລະ ມະໂນທະວາຣາວັດຊະນະ ຍ່ອມໄດ້ປັດໄຈຈາກພະວັງຄະວິບາກສັນດານ. ໂວຕຖັບພະນະ ຍ່ອມໄດ້ປັດໄຈຈາກປັນຈະວິນຍານເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນວິບາກສັນດານ. ຄຳວ່າ “Itarāni pana” (ແຕ່ຈິດນອກນີ້) ໄດ້ແກ່ ຫະສິຕຸບປາດະຈິດ ແລະ ມະຫາກิຣິຍາຈິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Niranusayasantāne” (ໃນສັນດານທີ່ປາສະຈາກອະນຸສັຍ) ຄື ໃນສັນດານຂອງພະຂີນາສົບ ຜູ້ປາສະຈາກອະນຸສັຍ. ຄຳວ່າ “Ussāharahitāni eva” (ຍ່ອມປາສະຈາກຄວາມອຸດສາຫະນັ້ນເອງ) ຄື ເໝືອນຢ່າງດອກໄມ້ທີ່ຫຼົ່ນເພາະລົມຂອງຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍມີຢູ່. ດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ໝາກເກີດຂຶ້ນ ເພາະປາສະຈາກຍາງ (ສະເນຫະ) ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດໝາກ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນກໍປາສະຈາກຄວາມພະຍາຍາມແລະຄວາມອຸດສາຫະນັ້ນເອງ ເພາະປາສະຈາກຍາງຄືຕັນຫາ ທີ່ເຮັດໃຫ້ວິບາກເກີດຂຶ້ນ.

၃၆. ဝေဒနာဝိစာရဏာယံ. ‘‘ပိစုပိဏ္ဍကာနံ ဝိယာ’’တိ ဒွိန္နံ ကပ္ပာသပိစုပိဏ္ဍကာနံ အညမညသံဃဋ္ဋနံ ဝိယ ဥပါဒါရူပါနဉ္စ အညမညသံဃဋ္ဋနံ ဒုဗ္ဗလမေဝါတိ ယောဇနာ. ‘‘တေသံ အာရမ္မဏဘူတာန’’န္တိ တိဏ္ဏံ မဟာဘူတာနံ. ‘‘ကာယနိဿယဘူတေသူ’’တိ ကာယနိဿယမဟာဘူတေသု[Pg.55].‘‘တေဟီ’’တိ ပဉ္စဝိညာဏေဟိ. ‘‘ပုရိမစိတ္တေနာ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆနစိတ္တတော. ‘‘တ’’န္တိ အကုသလဝိပါကသန္တီရဏံ. ပဋိဃေန ဝိနာ နပ္ပဝတ္တတိ. ကသ္မာ နပ္ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘ဧကန္တာကုသလဘူတေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘အဗျာကတေသု အသမ္ဘဝတော’’တိ အဗျာကတ စိတ္တေသု ယုဇ္ဇိတုံ အသမ္ဘဝတော. ကမ္မာနုဘာဝတော စ မုဉ္စိတွာ ယထာပုရိမံ ဝိပါကသန္တာနံ ကမ္မာနုဘာဝေန ပဝတ္တံ ဟောတိ. တထာ အပ္ပဝတ္တိတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ကေနစီ’’တိ ကေနစိ စိတ္တေန. ‘‘ဝိသဒိသစိတ္တသန္တာန ပရာဝဋ္ဋနဝသေနာ’’တိ ပုရိမေနဝိပါက စိတ္တ သန္တာနေန ဝိသဒိသံ ကုသလာဒိ ဇဝန စိတ္တသန္တာနံ ပရတော အာဝဋ္ဋာ ပန ဝသေန. တထာဟိဒံ စိတ္တဒွယံ ပါဠိယံ အာဝဋ္ဋနာ, အနွာဝဋ္ဋနာ, အာဘောဂေါ, သမန္နာဟာရောတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ‘‘သဗ္ဗတ္ထာပီ’’တိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေပိ အနိဋ္ဌာရမ္မဏေပိ. ‘‘အတ္တနော ပစ္ဆာ ပဝတ္တဿ စိတ္တဿ ဝသေနာ’’တိ အတ္တနော ပစ္ဆာ ပဝတ္တံ စိတ္တံ ပဋိစ္စ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ဧဝ သော သက္ကာ ဝတ္တု’’န္တိ အတ္တနော ပစ္စယေသု ဗလဝန္တေသု သတိ, ဗလဝါ ဟောတိ. ဒုဗ္ဗလေသု သတိ, ဒုဗ္ဗလော ဟောတီတိ သက္ကာဝတ္တုန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဝိသဒိသ စိတ္တသန္တာန’’န္တိ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိရိယစိတ္တသန္တာနံ.

໓໖. ໃນການພິຈາລະນາເວທະນາ. ຄຳວ່າ "Picupiṇḍakānaṃ viyā" (ປຽບເໝືອນປຸຍຝ້າຍ) ມີອະທິບາຍວ່າ ການກະທົບກັນລະຫວ່າງອຸປາດາຍະຮູບກັບອຸປາດາຍະຮູບ ກໍເບົາບາງຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງການກະທົບກັນຂອງປຸຍຝ້າຍສອງກ້ອນ. ຄຳວ່າ "Tesaṃ ārammaṇabhūtānaṃ" (ຂອງມະຫາພູດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ເປັນອາລົມ) ໄດ້ແກ່ ມະຫາພູດຮູບ 3. ຄຳວ່າ "Kāyanissayabhūtesu" (ໃນມະຫາພູດຮູບທີ່ເປັນທີ່ອາໄສຂອງກາຍ) ໄດ້ແກ່ ໃນມະຫາພູດຮູບທີ່ເປັນທີ່ອາໄສຂອງກາຍ. ຄຳວ່າ "Tehi" (ໂດຍທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍປັນຈະວິນຍານ. ຄຳວ່າ "Purimacittena" (ໂດຍຈິດດວງກ່ອນ) ໄດ້ແກ່ ຈາກສຳປະຕິຈຊະນະຈິດ. ຄຳວ່າ "Taṃ" (ນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນວິບາກສັນຕີຣະນະຈິດ. ຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປໂດຍປາສະຈາກປະຕິຄະ. ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ເປັນໄປ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "ekantākusalabhūtena" (ເພາະເປັນອະກຸສົນໂດຍສ່ວນດຽວ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Abyākatesu asambhavato" (ເພາະບໍ່ມີໃນອັບຍາກົດ) ໄດ້ແກ່ ເພາະບໍ່ອາດຈະປະກອບເຂົ້າໃນອັບຍາກົດຈິດໄດ້. ອະທິບາຍວ່າ ພົ້ນຈາກອານຸພາບແຫ່ງກຳແລ້ວ ກະແສແຫ່ງວິບາກທີ່ມີມາກ່ອນ ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງກຳ, ແຕ່ບໍ່ເປັນໄປຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Kenaci" (ໂດຍບາງຢ່າງ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍຈິດບາງດວງ. ຄຳວ່າ "Visadisacittasantāna parāvaṭṭanavasena" (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຜັນແປໄປແຫ່ງກະແສຈິດທີ່ບໍ່ຄືກັນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຜັນແປໄປໃນພາຍຫຼັງ ແຫ່ງກະແສຈິດທີ່ເປັນຊະວະນະມີກຸສົນເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ຄືກັນກັບກະແສຈິດທີ່ເປັນວິບາກດວງກ່ອນ. ດ້ວຍວ່າ ຈິດທັງສອງດວງນັ້ນ ທ່ານສະແດງໄວ້ໃນພຣະບາລີວ່າ ອາວັດຕະນາ, ອັນວາວັດຕະນາ, ອາໂພຄະ, ສະມັນນາຫາໂຣ. ຄຳວ່າ "Sabbatthāpi" (ແມ່ນໃນທຸກບ່ອນ) ໄດ້ແກ່ ແມ່ນໃນອິດຖາຣົມ ແລະອະນິດຖາຣົມ. ຄຳວ່າ "Attano pacchā pavattassa cittassa vasena" (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍຫຼັງຂອງຕົນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຄວນກ່າວໂດຍອາໄສຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍຫຼັງຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "Attano paccayehi eva so sakkā vattuṃ" (ອາດກ່າວໄດ້ວ່າ ເພາະປັດໄຈຂອງຕົນເອງແທ້ໆ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອປັດໄຈຂອງຕົນມີກຳລັງ ກໍຍ່ອມມີກຳລັງ, ເມື່ອປັດໄຈຂອງຕົນອ່ອນແອ ກໍຍ່ອມອ່ອນແອ, ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງອາດກ່າວໄດ້. ຄຳວ່າ "Visadisa cittasantānaṃ" (ກະແສຈິດທີ່ບໍ່ຄືກັນ) ໄດ້ແກ່ ກະແສແຫ່ງໂວຕຖັບພະນະກິຣິຍາຈິດ.

၃၇. သင်္ခါရ ဝိစာရဏာယံ ‘‘ဝိပါကုဒ္ဓါရေ’’တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝိပါကုဒ္ဓါရ ကထာယံ. ‘‘ဥဘယကမ္မေနပီ’’တိ သသင်္ခါရိက ကမ္မေနပိ, အသင်္ခါရိက ကမ္မေနပိ. ‘‘ထေရေနာ’’တိ မဟာဒတ္တတ္ထေရေန. ‘‘တဒုဘယဘာဝါဘာဝေါ’’တိ သသင်္ခါရိက အသင်္ခါရိကဘာဝါနံ အဘာဝေါ. ‘‘တာနိပိ ဟိ အပရိဗျတ္တကိစ္စာနိယေဝါ’’တိ ဧတ္ထ အာဝဇ္ဇန ဒွယံ ဇဝနာနံ ပုရေစာရိက ကိစ္စတ္တာ အပရိဗျတ္တကိစ္စံ ဟောတု. ဟသိတုပ္ပာဒစိတ္တံ ပန ဇဝနကိစ္စတ္တာ ကထံ အပရိဗျတ္တကိစ္စံ ဘဝေယျာတိ. တမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏာဒီနံ အနုစာရိကမတ္တတ္တာ အပရိဗျတ္တကိစ္စံ နာမ ဟောတီတိ. ‘‘အဋ္ဌမဟာဝိပါကေသု ဝိယ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ မဟာဝိပါကာနံ သသင်္ခါရိကာ သင်္ခါရိကဘာဝေါ ပုရိမဘဝေ မရဏာသန္နကာလေ အာရမ္မဏာနံ ပယောဂေန သဟ ဝါ ဝိနာ ဝါ ဥပဋ္ဌာနံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တော, တထာ ဝတ္တဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော.

໓໗. ໃນການພິຈາລະນາສັງຂານ. ຄຳວ່າ "vipākuddhāre" (ໃນການຍົກຂຶ້ນສະແດງເຊິ່ງວິບາກ) ໄດ້ແກ່ ໃນວິປາກຸດທາຣະກະຖາ ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີ. ຄຳວ່າ "Ubhayakammenapi" (ແມ່ນດ້ວຍກຳທັງສອງ) ໄດ້ແກ່ ແມ່ນດ້ວຍສະສັງຂາຣິກະກຳ ແລະອະສັງຂາຣິກະກຳ. ຄຳວ່າ "Therena" (ໂດຍພຣະເຖຣະ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍພຣະມະຫາທັດຕະເຖຣະ. ຄຳວ່າ "Tadubhayabhāvābhāvo" (ຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຄວາມເປັນທັງສອງຢ່າງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຄວາມເປັນສະສັງຂາຣິກະແລະອະສັງຂາຣິກະ. ຄຳວ່າ "Tānipi hi aparibyattakiccāniyeva" (ເພາະວ່າຈິດເຫຼົ່ານັ້ນກໍມີກິດທີ່ບໍ່ປາກົດຊັດເຈນແທ້ໆ) ໃນຄຳນັ້ນ ອາວັດຊະນະທັງສອງ ເພາະເປັນກິດທີ່ເກີດກ່ອນຊະວະນະ ຈຶ່ງເປັນກິດທີ່ບໍ່ປາກົດຊັດເຈນ. ສ່ວນຫະສິຕຸບປາດະຈິດ ເພາະເປັນຊະວະນະກິດ ຈະເປັນກິດທີ່ບໍ່ປາກົດຊັດເຈນໄດ້ແນວໃດ? ແມ່ນຫະສິຕຸບປາດະຈິດນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າເປັນກິດທີ່ບໍ່ປາກົດຊັດເຈນ ເພາະເປັນພຽງແຕ່ສິ່ງທີ່ຄ້ອຍຕາມສັບພັນຍຸຕັນຍານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhamahāvipākesu viya vattabbo" (ຄວນກ່າວເໝືອນໃນມະຫາວິບາກ 8) ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມເປັນສະສັງຂາຣິກະແລະອະສັງຂາຣິກະຂອງມະຫາວິບາກທັງຫຼາຍ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອາໄສການປາກົດແຫ່ງອາລົມ ພ້ອມດ້ວຍປະໂຍຄະ ຫຼືປາສະຈາກປະໂຍຄະ ໃນເວລາໃກ້ຕາຍໃນພົບກ່ອນ, ຄວນກ່າວຢ່າງນັ້ນ.

၃၈. ‘‘ဒုဗ္ဗလ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တေသူ’’တိ ပဋိသန္ဓိ ဘဝင်္ဂ စုတိကိစ္စာနိ သန္ဓာယ [Pg.56] ဝုတ္တံ. ‘‘ဒုဗ္ဗလဝတ္ထု ကိစ္စဋ္ဌာနေသူ’’တိ စက္ခာဒိဝတ္ထုကေသု အာဝဇ္ဇနာဒိ ဒုဗ္ဗလကိစ္စ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနိကေသု. ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိနာ တဒတ္ထံ ဝိဝရတိ. တတ္ထ ‘‘ဝိက္ခေပယုတ္တ’’န္တိ ဝိက္ခေပကိစ္စေန ဥဒ္ဓစ္စေနယုတ္တံ ဟုတွာ. ‘‘ကပ္ပဋ္ဌိတိကံ’’ နာမ သံဃဘေဒကမ္မံ. ဆသုဝတ္ထု ရူပေသု ဟဒယဝတ္ထုမေဝ သုဝဏ္ဏရဇတံ ဝိယ သာရဝတ္ထု ဟောတိ. ဣတရာနိ ဖလိကာနိဝိယ ပသာဒမတ္တတ္တာ အသာရာနိ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခာဒီသု ဒုဗ္ဗလဝတ္ထူသူ’’တိ. ဒဿနာဒီနိ စ ကိစ္စာနိ ဇဝန ကိစ္စဿ ပုရေစရတ္တာ ခုဒ္ဒကိစ္စာနိ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဒဿနာဒီသူ’’တိအာဒိံ.

໓໘. ຄຳວ່າ "Dubbala kammanibbattesu" (ໃນຈິດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກກຳອ່ອນແອ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງກິດມີປະຕິສົນທິ, ພະວັງ ແລະຈຸຕິ. ຄຳວ່າ "Dubbalavatthu kiccaṭṭhānesu" (ໃນຖານະແຫ່ງກິດແລະວັດຖຸທີ່ອ່ອນແອ) ໄດ້ແກ່ ໃນວັດຖຸມີຈັກຂຸວັດຖຸເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນຖານະອ່ອນແອແລະມີກິດອ່ອນແອມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ. ທ່ານຍ່ອມຂະຫຍາຍຄວາມນັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ "Tattha" (ໃນຄຳນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "vikkhepayuttaṃ" (ປະກອບດ້ວຍຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍອຸດທັດຈະ ເຊິ່ງເຮັດກິດໃຫ້ຟຸ້ງຊ່ານ. ທີ່ຊື່ວ່າ "Kappaṭṭhitikaṃ" (ຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດກັປ) ໄດ້ແກ່ ສັງຄະເພທະກຳ. ໃນວັດຖຸຮູບ 6 ນັ້ນ ຫະທະຍະວັດຖຸເທົ່ານັ້ນເປັນວັດຖຸທີ່ມີສາຣະ ເໝືອນດັ່ງຄຳແລະເງິນ. ສ່ວນວັດຖຸຮູບທີ່ເຫຼືອ ເພາະເປັນພຽງແຕ່ປະສາດຮູບ ເໝືອນດັ່ງແກ້ວຜລຶກ ຈຶ່ງບໍ່ມີສາຣະ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "cakkhādīsu dubbalavatthūsu" (ໃນວັດຖຸທີ່ອ່ອນແອມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ). ແລະກິດທັງຫຼາຍມີການເຫັນເປັນຕົ້ນ ເພາະເກີດກ່ອນຊະວະນະກິດ ຈຶ່ງເປັນກິດເລັກນ້ອຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "dassanādīsu" (ໃນກິດມີການເຫັນເປັນຕົ້ນ) ເປັນຕົ້ນ.

၃၉. ဣဓ ဒီပနိယံ ဣစ္စေဝန္တိ ပဒံ အဋ္ဌာရသာတိပဒဿဝိသေသနန္တိ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗထာပီတိ ပဒဿ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိဘာဝနိယံ ပန တံ သဗ္ဗထာပီတိ ပဒဿ ဝိသေသနန္တိ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗထာ ပီတိကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယာဘေဒေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

໓໙. ໃນຄຳພີທີປະນີນີ້ ທ່ານເຮັດໃຫ້ບົດວ່າ "iccevaṃ" ເປັນວິເສດສະນະຂອງບົດວ່າ "aṭṭhārasa" ແລ້ວກ່າວວ່າ "sabbathāpīti padassa... ລະ... veditabbo". ສ່ວນໃນຄຳພີວິພາວິນີ ທ່ານເຮັດໃຫ້ບົດນັ້ນເປັນວິເສດສະນະຂອງບົດວ່າ "sabbathāpi" ແລ້ວກ່າວວ່າ "sabbathā pītikusalākusalavipākakiriyābhedena" (ໂດຍປະເພດແຫ່ງກຸສົນ, ອະກຸສົນ, ວິບາກ ແລະກິຣິຍາ ໂດຍປະການທັງປວງ).

အဟေတုကစိတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ຈົບການພັນລະນາອະເຫຕຸກະຈິດ.

၄၀. သောဘဏစိတ္တေသု. အဝုတ္တာပိ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. ယထာ အဋ္ဌစိတ္တာနိ လောကုတ္တရာနီတိ စ ဝုတ္တေ အဝုတ္တေပိသိဇ္ဈန္တိ သေသစိတ္တာနိ လောကိယာနီတိ စ သဥတ္တရာနီတိ စာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အတ္တသမင်္ဂီနော’’တိ အတ္တနာ ပါပကမ္မေန သမန္နာဂတေ. ‘‘အနိစ္ဆန္တေ ယေဝါ’’တိ သစေပိ အဝီစိနိမိတ္တဿာဒဝတ္ထု ဝိယ ကေစိ ဣစ္ဆန္တု. အဇာနန္တာနံ ပန ဣစ္ဆာ အပ္ပမာဏန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သောဘဂ္ဂ ပတ္တိယာ’’တိ ဧတ္ထ သုဘဂဿ ဘာဝေါ သောဘဂ္ဂန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. သုဘဂဿာတိ စ သုသိရိကဿ.

໔໐. ໃນໂສພະນະຈິດທັງຫຼາຍ. ເຖິງວ່າບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ກໍຍ່ອມສຳເລັດໄດ້. ມີອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງເມື່ອກ່າວວ່າ "ຈິດ 8 ດວງເປັນໂລກຸດຕະຣະ" ເຖິງວ່າບໍ່ໄດ້g່າວ ກໍຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ວ່າ "ຈິດທີ່ເຫຼືອເປັນໂລກີຍະ" ແລະ "ເປັນສະອຸດຕະຣະ" (ຈິດທີ່ມີຈິດອື່ນຍິ່ງກວ່າ). ຄຳວ່າ "Attasamaṅgīno" (ຜູ້ພ້ອມພຮຽງດ້ວຍຕົນ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍບາບກຳດ້ວຍຕົນເອງ. ຄຳວ່າ "Anicchante yeva" (ແມ່ນເມື່ອບໍ່ປາດຖະໜາຢູ່ແທ້ໆ) ມີອະທິບາຍວ່າ ແມ້ຫາກວ່າບາງຄົນຈະປາດຖະໜາ ເໝືອນດັ່ງວັດຖຸທີ່ເປັນທີ່ຍິນດີໃນອະວີຈິນιມິດ, ແຕ່ຄວາມປາດຖະໜາຂອງຄົນທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ຮູ້ ຍ່ອມບໍ່ເປັນປະມານ. ຄຳວ່າ "Sobhagga pattiyā" (ເພາະເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີໂຊກດີ) ໃນຄຳນັ້ນ ມີວິເຄາະວ່າ subhagassa bhāvo = sobhaggaṃ (ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ມີໂຊກດີ ຊື່ວ່າ ໂສພັກຄະ) ແລະຄຳວ່າ subhagassa ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີສິຣິອັນດີ.

၄၁. ‘‘ယာထာဝတော’’တိ ယထာ သဘာဝတော. ဧတ္ထ သိယာ ဇာနာတီတိ ဉာဏန္တိ ဝုတ္တံ, ကိံ သဗ္ဗံ ဉာဏံ ယာထာဝတော ဇာနာတီတိ. ကိဉ္စေတ္ထ. ယဒိ သဗ္ဗံ ဉာဏံ ယာထာဝတော ဇာနာတိ. ဧဝံ သတိ, ဉာဏေန စိန္တေန္တာနံ အဇာနနံ နာမ နတ္ထိ, ဝိရဇ္ဈနံ နာမ နတ္ထီတိ အာပဇ္ဇတိ. အထ သဗ္ဗံ ဉာဏံ ယာထာဝတော န ဇာနာတိ, ကတ္ထစိ ဇာနာတိ, ကတ္ထစိ န ဇာနာတိ. ဧဝဉ္စသတိ, ယတ္ထ ဇာနာတိ, တတ္ထေဝ တံ ဉာဏံ ဟောတိ. ယတ္ထ န ဇာနာတိ, တတ္ထ တံ ဉာဏမေဝ န ဟောတီတိ အာပဇ္ဇတီတိ. ဝုစ္စတေ[Pg.57]. ဉာဏေန စိန္တေဿာမီတိ စိန္တေန္တာနံပိ ယတ္ထ ယတ္ထ ယာထာဝတော ဇာနနံ န ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဉာဏ ဝိပ္ပယုတ္တ စိတ္တံ ဟောတိ. ဉာဏပ္ပဋိ ရူပကာ စ ဓမ္မာ အတ္ထိ စိတ္တဉ္စ ဝိတက္ကော စ, ဝိစာရော စ, ဒိဋ္ဌိ စ. ဧတေဟိ စိန္တေန္တာပိ အဟံ ဉာဏေန စိန္တေမီတိ မညန္တိ. ‘‘ဒေယျ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟက သမ္ပတ္တီ’’တိ ဒေယျဓမ္မ ဝတ္ထု သမ္ပတ္တိ, ပဋိဂ္ဂါဟက ပုဂ္ဂလ သမ္ပတ္တိ. ‘‘အဗျာပဇ္ဇလောကူပပတ္တိတာ’’တိ ဧတ္ထ အဗျာပဇ္ဇလောကော နာမ ကာယိကဒုက္ခ စေတသိက ဒုက္ခ ရဟိတော ဥပရိဒေဝလောကော ဝါ ဗြဟ္မလောကော ဝါ. ဥပပဇ္ဇနံ ဥပပတ္တိ. ပဋိသန္ဓိဝသေန ဥပဂမနန္တိ အတ္ထော. အဗျာပဇ္ဇလောကံ ဥပပတ္တိ ယဿ သော အဗျာပဇ္ဇ လောကူပပတ္တိ. တဿ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ကိလေသ ဒူရတာ’’တိ သမာပတ္တိ ဗလေန ဝါ, အညတရပ္ပဋိပတ္တိယာ ဝါ, ဝိက္ခမ္ဘိတ ကိလေသတာ ဝါ, အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္န ကိလေသတာ ဝါ.

໔໑. ຄຳວ່າ "Yāthāvato" (ຕາມຄວາມເປັນຈິງ) ໄດ້ແກ່ ຕາມສະພາວະ. ໃນຄຳນັ້ນ ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ ທ່ານກ່າວວ່າ "ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຮູ້ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ຍານ", ຍານທັງປວງຍ່ອມຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງຫຼື? ຈະມີຂໍ້ເສຍຫຍັງໃນຄຳຖາມນີ້? ຫາກຍານທັງປວງຍ່ອມຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ, ຄວາມບໍ່ຮູ້ກໍດີ, ຄວາມຜິດພາດກໍດີ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຄິດດ້ວຍຍານ, ນີ້ຄືຂໍ້ໂຕ້ແຍ້ງ. ຫາກຍານທັງປວງບໍ່ໄດ້ຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ຄືຮູ້ໃນບາງບ່ອນ ບໍ່ຮູ້ໃນບາງບ່ອນ, ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ, ໃນບ່ອນໃດທີ່ຮູ້ ຍານກໍຍ່ອມມີໃນບ່ອນນັ້ນ, ໃນບ່ອນໃດທີ່ບໍ່ຮູ້ ຍານກໍຍ່ອມບໍ່ມີໃນບ່ອນນັ້ນ, ນີ້ຄືຂໍ້ໂຕ້ແຍ້ງ. ທ່ານກ່າວແກ້ວ່າ: ແມ່ນແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຄິດວ່າ "ເຮົາຈະຄິດດ້ວຍຍານ" ດັ່ງນີ້, ໃນບ່ອນໃດໆທີ່ບໍ່ມີຄວາມຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ໃນບ່ອນນັ້ນໆ ຍ່ອມເປັນຍານວິບປະຍຸດຕະຈິດ. ແລະທຳທັງຫຼາຍທີ່ມີຮູບຮ່າງຄ້າຍຄືຍານກໍມີຢູ່ ຄື ຈິດ, ວິຕົກ, ວິຈານ ແລະທິດຖິ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍແມ່ນເມື່ອຄິດດ້ວຍທຳເຫຼົ່ານີ້ ກໍຍ່ອມສຳຄັນຕົນວ່າ "ເຮົາຄິດດ້ວຍຍານ". ຄຳວ່າ "Deyya dhammapaṭiggāhaka sampatti" (ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງໄທຍະທຳແລະປະຕິຄາຫົກ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງໄທຍະທຳວັດຖຸ ແລະຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ເປັນປະຕິຄາຫົກ. ຄຳວ່າ "Abyāpajjalokūpapattitā" (ຄວາມເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງອຸບປະບັດໃນໂລກທີ່ບໍ່ມີຄວາມບຽດບຽນ) ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ອັບຍາປັດຊະໂລກ ໄດ້ແກ່ ເທວະໂລກຊັ້ນສູງ ຫຼືພຣົມມະໂລກ ທີ່ປາສະຈາກທຸກທາງກາຍແລະທຸກທາງໃຈ. ຄຳວ່າ upapatti ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າເຖິງ, ອະທິບາຍວ່າ ການໄປເຖິງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິ. ບຸກຄົນໃດມີການເຂົ້າເຖິງອັບຍາປັດຊະໂລກ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ອັບຍາປັດຊະໂລກູປະປັດຕິ, ຄວາມເປັນແຫ່ງບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັບຍາປັດຊະໂລກູປະປັດຕິຕາ, ນີ້ຄືວິເຄາະ. ຄຳວ່າ "Kilesa dūratā" (ຄວາມຫ່າງໄກຈາກກິເລດ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມມີກິເລດອັນຂົ່ມໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງສະມາບັດກໍດີ, ດ້ວຍການປະຕິບັດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງກໍດີ, ຫຼືຄວາມມີກິເລດອັນຕັດຂາດແລ້ວດ້ວຍອະຣິຍະມັກກໍດີ.

တေသံ ဥပ္ပတ္တိ ဝိဓာနံ ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ယဒါဟိ ဒေယျဓမ္မ ပဋိဂ္ဂါဟကာဒိ သမ္ပတ္တိံ အညံ ဝါ သောမနဿဟေတုံ အာဂမ္မ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော အတ္ထိဒိန္နန္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပုရေက္ခိတွာ အသံသီဒန္တော အနုဿာဟိတောပရေဟိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရောတိ, တဒါဿ သောမနဿသဟဂတံ ဉာဏ သမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ အသင်္ခါရံ ဟောတိ. ယဒါ ပန ဝုတ္တနယေန ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပုရေက္ခိတွာ အမုတ္တ စာ ဂတာဒိဝသေန သံသီဒမာနော ဝါ ပရေဟိ ဝါ ဥဿာဟိတော ကရောတိ, တဒါဿ တဒေဝ စိတ္တံ သသင်္ခါရံ ဟောတိ. ဣမသ္မိဉှိ အတ္ထေ သင်္ခါရောတိ ဧတံ အတ္တနော ဝါ ပရေသံ ဝါ ဝသေန ပဝတ္တဿ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂဿာဓိဝစနံ. ယဒါ ပန ဉာတိ ဇနဿ ပဋိပတ္တိ ဒဿနေန ဇာတပရိစယာဗာလဒါရကာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ သောမနဿ ဇာတာသဟသာ ကိဉ္စိ ဒေဝ ဟတ္ထဂတံ ဒဒန္တိ ဝါ ဝန္ဒန္တိ ဝါ, တဒါ တတီယံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယဒါ ပန ဒေထဝန္ဒထာတိ ဉာတီဟိ ဥဿာဟိတာ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, တဒါ စတုတ္ထံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယဒါ ပန ဒေယျဓမ္မ ပဋိဂ္ဂါဟကာဒီနံ အသမ္ပတ္တိံ အညေသံ ဝါ သောမနဿဟေတူနံ အဘာဝံ အာဂမ္မ စတူသုပိ ဝိကပ္ပေသု သောမနဿရဟိတာ ဟောန္တိ. တဒါ သေသာနိ စတ္တာရိ ဥပေက္ခာသဟဂတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ.

ວິທີການເກີດຂຶ້ນຂອງຈິດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ ຂັນທະນິເທດ ຢ່າງນີ້ວ່າ: ດ້ວຍວ່າ ໃນເວລາໃດ ບຸກຄົນອາໄສຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງໄທຍະທຳແລະປະຕິຄາຫົກເປັນຕົ້ນ ຫຼືເຫດແຫ່ງໂສມະນັດຢ່າງອື່ນ ແລ້ວມີຄວາມຮ່າເຣີງຍິນດີ, ຕັ້ງໝັ້ນໃນສຳມາທິດຖິທີ່ເປັນໄປໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ "ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວມີຜົນ" ເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ທໍ້ຖອຍ, ບໍ່ໄດ້ຮັບການຊັກຊວນຈາກຄົນອື່ນ ແລ້ວເຮັດບຸນທັງຫຼາຍມີທານເປັນຕົ້ນ, ໃນເວລານັ້ນ ໂສມະນັດສະສະຫະຄະຕະ ຍານະສຳປະຍຸດຕະຈິດ ທີ່ເປັນອະສັງkhາຣິກະ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ. ແຕ່ໃນເວລາໃດ ບຸກຄົນມີຄວາມຮ່າເຣີງຍິນດີໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ, ຕັ້ງໝັ້ນໃນສຳມາທິດຖິ, ແຕ່ມີຄວາມທໍ້ຖອຍດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕະໜີ່ທີ່ຍັງບໍ່ຫຼຸດພົ້ນເປັນຕົ້ນ ຫຼືໄດ້ຮັບການຊັກຊວນຈາກຄົນອື່ນ ແລ້ວເຮັດບຸນ, ໃນເວລານັ້ນ ຈິດດວງນັ້ນເອງທີ່ເປັນສະສັງຂາຣິກະ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນເນື້ອຄວາມນີ້ ຄຳວ່າ "ສັງຂານ" ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງປຸບພະປະໂຍຄະ (ຄວາມພະຍາຍາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ) ທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດຂອງຕົນເອງ ຫຼືຂອງຄົນອື່ນ. ແຕ່ໃນເວລາໃດ ພວກເດັກນ້ອຍທີ່ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ ເພາະໄດ້ເຫັນຂໍ້ປະຕິບັດຂອງຍາດຕິພີ່ນ້ອງ, ເມື່ອເຫັນພິກຂຸທັງຫຼາຍແລ້ວ ເກີດຄວາມໂສມະນັດ ຍື່ນສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ມີຢູ່ໃນມືໃຫ້ທັນທີ ຫຼືໄຫວ້ທັນທີ, ໃນເວລານັ້ນ ຈິດດວງທີສາມ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ແຕ່ໃນເວລາໃດ ພວກເດັກນ້ອຍໄດ້ຮັບການຊັກຊວນຈາກຍາດຕິພີ່ນ້ອງວ່າ "ຈົ່ງໃຫ້ ຈົ່ງໄຫວ້" ແລ້ວປະຕິບັດຢ່າງນັ້ນ, ໃນເວລານັ້ນ ຈິດດວງທີສີ່ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ແຕ່ໃນເວລາໃດ ບຸກຄົນອາໄສຄວາມບໍ່ເຖິງພ້ອມແຫ່ງໄທຍະທຳແລະປະຕິຄາຫົກເປັນຕົ້ນ ຫຼືຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງເຫດແຫ່ງໂສມະນັດຢ່າງອື່ນ ແລ້ວເປັນຜູ້ປາສະຈາກໂສມະນັດໃນທາງເລືອກທັງ 4 ປະການນັ້ນ, ໃນເວລານັ້ນ ຈິດ 4 ດວງທີ່ເຫຼືອ ເຊິ່ງເປັນອຸເປກຂາສະຫະຄະຕະ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ດັ່ງນີ້.

၄၂. အဋ္ဌပီတိ ဧတ္ထ ပိသဒ္ဒေန ဣမာနိ စိတ္တာနိ န ကေဝလံ အဋ္ဌေဝ ဟောန္တိ[Pg.58]. အထ ခေါ တတော ဗဟူနိပိ ဗဟုတရာနိပိ ဟောန္တီတိ ဣမံ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထံ ဒီပေတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တေနာ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. ဒသသု ပုညကိရိယာဝတ္ထူသု ဒိဋ္ဌုဇု ကမ္မံ နာမ ဉာဏ ကိစ္စံ. တံ ကထံ ဉာဏ ဝိပ္ပယုတ္တ စိတ္တေဟိ ကရောန္တီတိ. ဝုစ္စတေ. ဉာဏ သမ္ပယုတ္တ စိတ္တေဟိ ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုံကရောန္တာ တေသံ အန္တရန္တရာ ဉာဏသောတေ ပတိတဝသေန ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ စိတ္တေဟိပိ ကရောန္တိယေဝ. သဗ္ဗေသတ္တာ ကမ္မဿကာတိအာဒိနာ, ဗုဒ္ဓေါ သောဘဂဝါ, သွာက္ခာတော သော ဓမ္မော, သုပ္ပဋိပန္နော သော သံဃော, တိအာဒိနာ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ဣမာနိ အဋ္ဌ စိတ္တာနီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ဒသပုညကိရိယဝတ္ထူနိ နာမ ‘ဒါနံ, သီလံ, ဘာဝနာ, အပစာယနံ, ဝေယျာဝစ္စံ, ပတ္တိဒါနံ, ပတ္တာနုမောဒနံ, ဓမ္မဿဝနာ, ဓမ္မဒေသနာ, ဒိဋ္ဌုဇု ကမ္မံ,. တေဟိ ဂုဏိတာနိ ဝဍ္ဎိတာနိ. တာနိ စ အဋ္ဌဆသု အာရမ္မဏေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တီဏိ စ ကမ္မာနိ ကရောန္တာ တေ ဟေဝ အဋ္ဌဟိ ကရောန္တိ. တာနိယေဝ စ သဗ္ဗာနိ အတ္ထိ ဟီနာနိ, အတ္ထိ မဇ္ဈိမာနိ, အတ္ထိ ပဏီတာနိ. တသ္မာ ပုန အနုက္ကမေန အာရမ္မဏာဒီဟိ ဝဍ္ဎနံ ကရောတိ. တတ္ထ ‘‘တာနိ ဌပေတဗ္ဗာနီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သုဒ္ဓိကာနီ’’တိ အဓိပတီဟိ အမိဿိတာနိ. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဣတိ မနသိ ကရိတွာ. တထာ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တာနိ ဒွေသဟဿာနိ သတံ သဋ္ဌိ စ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဝီမံသာဝဇ္ဇိတေဟီ’’တိ ဝီမံသာဓိပတိ ဝဇ္ဇိတေဟိ. ‘‘တထာဂုဏိတာနီ’’တိ သဗ္ဗာနိ ပုညကိရိယာဒီဟိ သမံ ဂုဏိတာနိ. ‘‘ကောသလ္လေနာ’’တိ ကောသလ္လသင်္ခါတေန. ‘‘နာနာဝဇ္ဇနဝီထိယ’’န္တိ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ ဝီထီဟိ ဝိသုံ ဘူတာယ အာဝဇ္ဇနာယ ယုတ္တ ဝီထိယံ. ‘‘တေနေဝါ’’တိ ဝီမံသာဓိပတိဘူတေန တေနေဝ ဥပနိဿယညာဏေန. ဧဝံ သန္တေပိ န သက္ကာဘဝိတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

໔໒. ຄຳວ່າ "Aṭṭhapi" (ແມ່ນ 8 ດວງ) ໃນຄຳນັ້ນ ດ້ວຍສັບວ່າ "api" ທ່ານສະແດງວ່າ ຈິດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນມີພຽງແຕ່ 8 ດວງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທີ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ຍັງມີຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ແລະຫຼາຍກວ່າຫຼາຍເທົ່າ, ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ຮວບຮວມນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "tena" ເປັນຕົ້ນ. ໃນບຸນກິຣິຍາວັດຖຸ 10 ປະການນັ້ນ ທິດຖຸຊຸກຳ (ການເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ກົງ) ຊື່ວ່າເປັນກິດຂອງຍານ. ບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດທິດຖຸຊຸກຳນັ້ນດ້ວຍຍານວິບປະຍຸດຕະຈິດໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານກ່າວແກ້ວ່າ: ບຸກຄົນທັງຫຼາຍເມື່ອເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ກົງດ້ວຍຍານສຳປະຍຸດຕະຈິດ, ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ເພາະຕົກໄປໃນກະແສແຫ່ງຍານ ກໍຍ່ອມເຮັດດ້ວຍຍານວິບປະຍຸດຕະຈິດໄດ້ຄືກັນ, ພຶງເຫັນໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ "ສັດທັງຫຼາຍທັງປວງມີກຳເປັນຂອງຕົນ" ເປັນຕົ້ນ, ແລະ "ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະທຳນັ້ນອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັສດີແລ້ວ, ພຣະສົງນັ້ນເປັນຜູ້ປະຕິບັດດີແລ້ວ" ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "imāni aṭṭha cittāni" (ຈິດ 8 ດວງເຫຼົ່ານີ້) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ບຸນກິຣິຍາວັດຖຸ 10 ໄດ້ແກ່ ທານ, ສີນ, ພາວະນາ, ອະປະຈາຍະນະ, ເວຍຍາວັດຈະ, ປັດຕິທານະ, ປັດຕານຸໂມທະນາ, ທັມມັດສະວະນະ, ທັມມະເທສະນາ, ທິດຖຸຊຸກຳ. ຈິດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນບຸນກິຣິຍາວັດຖຸເຫຼົ່ານັ້ນຄູນແລະຂະຫຍາຍແລ້ວ, ແລະຈິດ 8 ດວງນັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນອາລົມ 6, ແລະບຸກຄົນທັງຫຼາຍເມື່ອເຮັດກຳ 3 ກໍຍ່ອມເຮັດດ້ວຍຈິດ 8 ດວງນັ້ນເອງ, ແລະຈິດທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ມີປະເພດທີ່ຊົ່ວ, ປານກາງ, ແລະປະນີດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງເຮັດການຂະຫຍາຍດ້ວຍອາລົມເປັນຕົ້ນຕາມລຳດັບອີກ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີການເຊື່ອມໂຍງຄຳວ່າ "tāni ṭhapetabbāni" (ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຕັ້ງໄວ້). ຄຳວ່າ "Suddhikāni" (ຈິດທີ່ບໍລິສຸດ) ໄດ້ແກ່ ຈິດທີ່ບໍ່ໄດ້ປົນດ້ວຍອະທິບໍດີ. ຄຳວ່າ "Iti katvā" (ເຮັດຢ່າງນີ້) ໄດ້ແກ່ ໃສ່ໃຈຢ່າງນີ້. ມີອະທິບາຍວ່າ ດັ່ງນັ້ນ ຍານວິບປະຍຸດຕະຈິດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີ 2,160 ດວງ. ຄຳວ່າ "Vīmaṃsāvajjitehi" (ເວັ້ນຈາກວິມັງສາ) ໄດ້ແກ່ ເວັ້ນຈາກວິມັງສາທິບໍດີ. ຄຳວ່າ "Tathāguṇitāni" (ຄູນຢ່າງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຄູນດ້ວຍບຸນກິຣິຍາວັດຖຸເປັນຕົ້ນທັງໝົດເທົ່າກັນ. ຄຳວ່າ "Kosallena" (ດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສິ່ງທີ່ນັບວ່າເປັນຄວາມສະຫຼາດ. ຄຳວ່າ "Nānāvajjanavīthiyaṃ" (ໃນວິຖີທີ່ມີອາວັດຊະນະຕ່າງກັນ) ໄດ້ແກ່ ໃນວິຖີທີ່ປະກອບດ້ວຍອາວັດຊະນະ ທີ່ແຍກອອກຈາກວິຖີຂອງຍານວິບປະຍຸດຕະຈິດ. ຄຳວ່າ "Teneva" (ດ້ວຍສິ່ງນັ້ນເອງ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຸປະນິດສະຍະຍານນັ້ນເອງ ທີ່ເປັນວິມັງສາທິບໍດີ. ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ກໍບໍ່ອາດຈະເປັນໄປໄດ້.

၄၃. ဝစနတ္ထေ ‘‘ရုဇ္ဇနဋ္ဌေနာ’’တိ တုဒနဋ္ဌေန. ‘‘အဟိတဋ္ဌေနာ’’တိ ဟိတဝိရုဒ္ဓဋ္ဌေန. ‘‘အနိပုဏဋ္ဌေနာ’’တိ အသဏှာ သုခုမဋ္ဌေန. ‘‘အနိဋ္ဌဝိပါကဋ္ဌေနာ’’တိ အနိဋ္ဌံ ဝိပါကံ ဧတေသန္တိ အနိဋ္ဌ ဝိပါကာနိ. တေသံ ဘာဝေါ အနိဋ္ဌ ဝိပါကဋ္ဌော. တေန အနိဋ္ဌ ဝိပါကဋ္ဌေန. ‘‘တပ္ပဋိ ပက္ခတ္တာ’’တိ ရာဂါဒီဟိ ပဋိပက္ခတ္တာ. ဧဝံ ပရိယာယတ္ထ သင်္ခါတံ အဘိဓာနတ္ထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဋ္ဌကထာသု အာဂတံ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ ကုစ္ဆိတေတိအာဒိနာ. တတ္ထ ‘‘ကုစ္ဆိတေ’’တိ ဇေဂုစ္ဆိတဗ္ဗေ, နိန္ဒိ တဗ္ဗေ [Pg.59] ဝါ. စာလေန္တိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝသေန, ကမ္ပေန္တိ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနဝသေန, ဝိဒ္ဓံသေန္တိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန. ‘‘တနုကရဏဋ္ဌေနာ’’တိ သလ္လိခနဋ္ဌေန. ‘‘အန္တကရဏဋ္ဌေနာ’’တိ ပရိယောသာနကရဏဋ္ဌေန. ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိ ဒီပနီနယဒဿနံ. ‘‘ကောသလ္လ သမ္ဘူတဋ္ဌေနာ’’တိ မဟာအဋ္ဌကထာနယော. တတ္ထ, ကုသလဿ ပဏ္ဍိတဿ ဘာဝေါ ဧကာသလ္လံ. ဉာဏံ. တေန သမ္ဘူတံ သဉ္ဇာတံ ကောသလ္လ သမ္ဘူတံ တိဝိဂ္ဂဟော.

໔໓. ໃນວິເຄາະສັບ ຄຳວ່າ "rujjanaṭṭhena" (ໂດຍອັດວ່າ ສຽດແທງ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍອັດວ່າ ບີບຄັ້ນ. ຄຳວ່າ "Ahitaṭṭhena" (ໂດຍອັດວ່າ ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍອັດວ່າ ຂັດແຍ້ງກັບປະໂຫຍດ. ຄຳວ່າ "Anipuṇaṭṭhena" (ໂດຍອັດວ່າ ບໍ່ລະອຽດ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍອັດວ່າ ບໍ່ປານີດລະອຽດ. ຄຳວ່າ "Aniṭṭhavipākaṭṭhena" (ໂດຍອັດວ່າ ມີວິບາກອັນບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ) ມີວິເຄາະວ່າ ວິບາກທັງຫຼາຍຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ ຊື່ວ່າ ອະນິດຖະວິບາກ, ຄວາມເປັນແຫ່ງອະນິດຖະວິບາກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນິດຖະວິປາກັດຖະ, ໂດຍອັດວ່າ ມີວິບາກອັນບໍ່ໜ້າປາດຖະໜານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Tappaṭipakkhattā" (ເພາະເປັນຝ່າຍກົງກັນຂ້າມກັບສິ່ງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເພາະເປັນຝ່າຍກົງກັນຂ້າມກັບຣາຄະເປັນຕົ້ນ. ທ່ານສະແດງອະພິທານັດຖະ ທີ່ນັບວ່າເປັນປະຣິຍາຍັດຖະ ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ຈຶ່ງສະແດງວິເຄາະສັບທີ່ມາໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຄຳວ່າ "kucchite" (ໃນສິ່ງທີ່ໜ້າກຽດ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "kucchite" (ໃນສິ່ງທີ່ໜ້າกຽດ) ໄດ້ແກ່ ໃນສິ່ງທີ່ໜ້າກຽດຊັງ ຫຼືໜ້າຕິຕຽນ. ຄຳວ່າ cālenti (ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະທັງຄະປະຫານ, ຄຳວ່າ kampenti (ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສັ່ນສະເທືອນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິກຂັມພະນະປະຫານ, ຄຳວ່າ viddhaṃsenti (ຍ່ອມທຳລາຍ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມຸດເຊທະປະຫານ. ຄຳວ່າ "Tanukaraṇaṭṭhena" (ໂດຍອັດວ່າ ການເຮັດໃຫ້ເບົາບາງ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍອັດວ່າ ການຂັດເກົາ. ຄຳວ່າ "Antakaraṇaṭṭhena" (ໂດຍອັດວ່າ ການເຮັດໃຫ້ເຖິງທີ່ສຸດ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍອັດວ່າ ການເຮັດໃຫ້ຈົບສິ້ນ. ຄຳວ່າ "Api ca" (ອີກຢ່າງໜຶ່ງ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນການສະແດງນັຍແຫ່ງຄຳພີທີປະນີ. ຄຳວ່າ "Kosalla sambhūtaṭṭhena" (ໂດຍອັດວ່າ ເກີດຈາກຄວາມສະຫຼາດ) ເປັນນັຍແຫ່ງມະຫາອັດຖະກະຖາ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີວິເຄາະວ່າ ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນສະຫຼາດ ຫຼືບັນດິດ ຊື່ວ່າ ເອກາສັນລະ ໄດ້ແກ່ ຍານ, ສິ່ງໃດເກີດຂຶ້ນແລ້ວດ້ວຍເອກາສັນລະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂກສັນລະສຳພູດ, ນີ້ຄືວິເຄາະ.

၄၄. ‘‘ဗလဝကမ္မေနာ’’တိ တိဟေတု ကုက္ကဋ္ဌ ကမ္မေန. ‘‘ဒုဗ္ဗလ ကမ္မေနာ’’တိ တိဟေတုကောမကေန ဝါ ဒွိဟေတုက ကုသလ ကမ္မေန ဝါ. ‘‘ကေဟိစိ အာစရိယေဟီ’’တိ မောရဝါပိ ဝါသီ မဟာဒတ္တတ္ထေရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘သင်္ဂဟကာရေနာ’’တိ ဘဒ္ဒန္တ ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရေန. ‘‘သန္နိဟိတ ပစ္စယဝသေနာ’’တိ အာသန္နေ သဏ္ဌိတပစ္စယ ဝသေန. ပစ္စုပ္ပန္န ပစ္စယဝသေနေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပဋ္ဌိတာနိ ကမ္မာဒီနိ အာရမ္မဏာနိ. ပဝတ္တာနိ မဟာဝိပါကာနိ. ‘‘အဝိပါက သဘာဝတော’’တိ အဝိပစ္စနသဘာဝတော. အဝိပါကုပ္ပာဒနသဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အဋ္ဌကထာယ’’န္တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိဋ္ဌကထာယံ. ‘‘ဣဓာ’’တိ မဟာဝိပါကစိတ္တေ. ‘‘တထာ အပ္ပဝတ္တိယာ စာ’’တိ ဒါနာဒိဝသေန အပ္ပဝတ္တိတော စ.

໔໔. ຄຳວ່າ “Balavakammenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳທີ່ມີເຫດສາມອັນປະເສີດສຸດ (ຕິເຫຕຸກອຸກກັດຖະກຳ). ຄຳວ່າ “Dubbala kammenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳທີ່ມີເຫດສາມອັນຕ່ຳ (ຕິເຫຕຸກໂອມະກະກຳ) ຫຼື ດ້ວຍກຸສົນກຳທີ່ມີເຫດສອງ (ທະວິເຫຕຸກກຸສົນກຳ). ຄຳວ່າ “Kehici ācariyehī” ກ່າວໝາຍເຖິງ ພະມະຫາດັດຕະເຖລະ ຜູ້ນິມົນຢູ່ໂມຣະວາປີວິຫານ. ຄຳວ່າ “Saṅgahakārenā” ໄດ້ແກ່ ພະພັດທັນຕະພຸດທະໂຄສະເຖລະ. ຄຳວ່າ “Sannihita paccayavasenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃກ້ຊິດ, ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈໃນປັດຈຸບັນນັ້ນເອງ. ອາລົມທັງຫຼາຍມີກຳເປັນຕົ້ນ ປາກົດຂຶ້ນແລ້ວ. ມະຫາວິບາກທັງຫຼາຍ ເປັນໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Avipāka sabhāvato” ໄດ້ແກ່ ໂດຍສະພາວະທີ່ບໍ່ໃຫ້ຜົນ, ອະທິບາຍວ່າ ໂດຍສະພາວະທີ່ບໍ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດວິບາກ. ຄຳວ່າ “Aṭṭhakathāyaṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນອັດຖະກະຖາທັມມະສັງຄະນີ. ຄຳວ່າ “Idhā” ໄດ້ແກ່ ໃນມະຫາວິບາກຈິດນີ້. ຄຳວ່າ “Tathā appavattiyā cā” ໄດ້ແກ່ ແລະ ໂດຍຄວາມບໍ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທານເປັນຕົ້ນ.

၄၅. မဟာကိရိယစိတ္တေ. ‘‘ဥပရီ’’တိ ဝီထိသင်္ဂဟေ တဒါ ရမ္မဏ နိယမေ. ‘‘သယမေဝါ’’တိ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေနေဝ. ‘‘ဝက္ခတီ’’တိ ဝုစ္စိဿတိ. ‘‘ယထာရဟ’’န္တိ ခီဏာသဝသန္တာနေ ဥပ္ပန္နာနံ မဟာကိရိယာနံ အရဟာနုရူပံ. ဘူတကထန ဝိသေသနံ တေန နိဝတ္တေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ အဘာဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တံ’’တိ သဟေတုကဂ္ဂဟဏံ. ‘‘ဗျဝစ္ဆေဒကဝိသေသန’’န္တိ အဟေတုက ဝိပါကကိရိယ စိတ္တာနဉ္စ သဗ္ဘာဝါတပ္ပသင်္ဂဿ အဝစ္ဆေဒကံ ဝိသေသနံ. ‘‘ယထာ သက္ခရ ကထလိကံပိ မစ္ဆဂုမ္ဗံပိ တိဋ္ဌန္တံပိ စရန္တံပိ ပဿတီ’’တိ ဝစနေ သက္ခရ ကထလိကံ တိဋ္ဌန္တံ, မစ္ဆဂုမ္ဗံ တိဋ္ဌန္တံပိ စရန္တံပိ ပဿတီတိ ဧဝံ ယထာ လာဘ ယောဇနာ ဟောတိ. တထာ ဣဓ ပီတိ.

໔໕. ໃນມະຫາກິຣິຍາຈິດ. ຄຳວ່າ “Uparī” ໄດ້ແກ່ ໃນວິຖີສັງຄະຫະ ວ່າດ້ວຍການກຳນົດຕັດທາຣົມມະນະ. ຄຳວ່າ “Sayamevā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍພະອະນຸຣຸດທະເຖລະນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Vakkhatī” ໄດ້ແກ່ ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ. ຄຳວ່າ “Yathārahaṃ” ໄດ້ແກ່ ຕາມສົມຄວນແກ່ພະອໍຣະຫັນ ແກ່ມະຫາກິຣິຍາຈິດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນສັນດານຂອງພະຂີນາສົບ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນຄຳວິເສດສະນະທີ່ກ່າວຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເພາະບໍ່ມີເນື້ອຄວາມທີ່ຈະຕ້ອງຫ້າມດ້ວຍຄຳວິເສດສະນະນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Taṃ” ໄດ້ແກ່ ການຖືເອົາຈິດທີ່ມີເຫດ (ສະເຫຕຸກະລັບ). ຄຳວ່າ “Byavacchedakavisesanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄຳວິເສດສະນະທີ່ຕັດອອກ ເຊິ່ງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງຄວາມມີຢູ່ຂອງອະເຫຕຸກະວິບາກຈິດ ແລະ ອະເຫຕຸກະກິຣິຍາຈິດທັງຫຼາຍ. ໃນຄຳວ່າ “Yathā sakkhara kathalikaṃpi macchagumbaṃpi tiṭṭhantaṃpi carantaṃpi passatī” (ເໝືອນຢ່າງວ່າ ຍ່ອມເຫັນກວດ ແລະ ຫີນແຮ່ກໍດີ ຝູງປາກໍດີ ທີ່ຢຸດຢູ່ກໍດີ ທີ່ທ່ຽວໄປກໍດີ) ມີການປະກອບຄວາມຕາມທີ່ໄດ້ມາ ດັ່ງນີ້ວ່າ: ຍ່ອມເຫັນກວດ ແລະ ຫີນແຮ່ທີ່ຢຸດຢູ່, ຍ່ອມເຫັນຝູງປາທີ່ຢຸດຢູ່ກໍດີ ທີ່ທ່ຽວໄປກໍດີ. ໃນທີ່ນີ້ກໍເໝືອນກັນຢ່າງນັ້ນ.

၄၆. ‘‘ယဒိဒ’’န္တိ ယာ အယံ ဒီပန သမတ္ထတာ, ‘‘ဣဒံ သာမတ္ထိယ’’န္တိ ယောဇနာ. အယံ သမတ္ထ ဘာဝေါတိ အတ္ထော. ဘေဒဝစနေ စောဒနာယာတိ [Pg.60] သမ္ဗန္ဓော. ရစနာဂါထာယံ. ‘‘ဧတာနီ’’တိ သောဘဏ ကာမာဝစရ စိတ္တာနိ. ‘‘ပုည ပါပ ကြိယာဘေဒါ’’တိ ပုည ပါပ ကြိယဘေဒေန.

໔໖. ຄຳວ່າ “Yadidaṃ” ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ຄວາມສາມາດນີ້ໃດ” ຄື ຄວາມສາມາດໃນການສະແດງນີ້ໃດ. ມີອັດຖະວ່າ ຄວາມເປັນຜູ້ສາມາດນີ້. ມີຄວາມກ່ຽວພັນວ່າ ດ້ວຍຄຳຖາມໃນຄຳສະແດງຄວາມຕ່າງ (Bhedavacane codanāyā). ໃນຄາຖາແຕ່ງ (ຣະຈະນາກາຖາ). ຄຳວ່າ “Etānī” ໄດ້ແກ່ ໂສພະນະກາມາວະຈະຣະຈິດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້. ຄຳວ່າ “Puñña pāpa kriyābhedā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງບຸນ, ບາບ ແລະ ກິຣິຍາ.

၄၇. ကတမေ ဓမ္မာ ကာမာဝစရာ. ဟေဋ္ဌတော အဝီစိနိရယံ ပရိယန္တံ ကရိတွာ ဥပရိတော ပရနိမ္မိတ ဝသဝတ္တိဒေဝေ အန္တော ကရိတွာတိ ဧဝံ ပါဠိယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဣဓကာမသဒ္ဒေန သဟောကာသာကာမဘူမိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ကာမေ ကာမဘူမိယ’’န္တိ. ပရိယာပန္နာတိ ပါဌသေသော. ‘‘ကြိယာ စာ’’တိ ဧတ္ထ စ သဒ္ဒေါ ပန သဒ္ဒတ္ထော. ဣတိ သဒ္ဒေါ ဣစ္စေဝံ သဒ္ဒတ္ထော. ဧတေန ပဋိသိဒ္ဓါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံ စိတ္တသင်္ဂဟေ. ‘‘တဿာ’’တိ သဗ္ဗထာသဒ္ဒဿ. ဘဝေါ နာမ ဣန္ဒြိယ ဗဒ္ဓသန္တာနဂတော ဓမ္မ သမူဟော ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ကာမာဝစရာ ဓမ္မာတိ ပဒေ ကာမသဒ္ဒေါ. သော စ ပထဝိ ပဗ္ဗတာဒီဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗံ ကာမဘူမိံ ဝဒတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဘူမိပရိယာယော စာ’’တိအာဒိ. ‘‘ဣန္ဒြိယာနိန္ဒြိယဗဒ္ဓ ဓမ္မ သမူဟော’’တိ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓ ဓမ္မ သမူဟော သတ္တသန္တာနာဂတော, အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓ ဓမ္မ သမူဟော ပထဝိ ပဗ္ဗတာဒိ ဂတော. တတ္ထ ဇီဝိတိန္ဒြိယေန အနာဗဒ္ဓေါ အနာယတ္တော အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓေါတိ.

໔໗. ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນກາມາວະຈະຣະ ເປັນໄນໃດ? ເພາະມີສະແດງໄວ້ໃນພະບາລີຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ເຮັດໃຫ້ມີອະເວຈີມະຫານະລົກເປັນຂອບເຂດໃນເບື້ອງຕ່ຳ, ເຮັດໃຫ້ມີເທວະດາຊັ້ນປະຣະນິມມิຕະວະສະວັດຕີເປັນຂອບເຂດໃນເບື້ອງເທິງ', ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ກາມະ' ຈຶ່ງໝາຍເຖິງກາມະພູມອັນເປັນໂອກາດພ້ອມກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “kāme kāmabhūmiyaṃ” (ໃນກາມະ ຄື ໃນກາມະພູມ). ຄຳວ່າ “Pariyāpannā” (ນັບເນື່ອງ) ເປັນຄຳທີ່ເຫຼືອຂອງບົດບາລີ. ໃນຄຳວ່າ “Kriyā cā” ນີ້, 'ຈະ' ສັບ ມີອັດຖະເໝືອນ 'ປະນະ' ສັບ (ແຕ່ສ່ວນວ່າ). 'ອິຕິ' ສັບ ມີອັດຖະເໝືອນ 'ອິດເຈວັງ' (ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້). ມີຄວາມກ່ຽວພັນວ່າ ຖືກຫ້າມດ້ວຍຄຳນີ້. ຄຳວ່າ “Idhā” ໄດ້ແກ່ ໃນການຮວບຮວມຈິດ (ຈິດຕະສັງຄະຫະ) ນີ້. ຄຳວ່າ “Tassā” ໄດ້ແກ່ ຂອງ 'ສັບພະທາ' ສັບ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ພົບ' (ພະວະ) ໄດ້ແກ່ ກຸ່ມແຫ່ງທຳທີ່ເນື່ອງດ້ວຍອິນຊີ ເຊິ່ງເປັນໄປໃນສັນດານ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ຄຳວ່າ 'ກາມະ' ໃນບົດວ່າ “kāmāvacarā dhammā” ນັ້ນ ຍ່ອມກ່າວເຖິງກາມະພູມທັງໝົດ ພ້ອມກັບແຜ່ນດິນ ແລະ ພູເຂົາເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “bhūmipariyāyo cā” (ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງພູມ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Indriyānindriyabaddha dhamma samūho” (ກຸ່ມແຫ່ງທຳທີ່ເນື່ອງດ້ວຍອິນຊີ ແລະ ບໍ່ເນື່ອງດ້ວຍອິນຊີ) ໄດ້ແກ່ ກຸ່ມແຫ່ງທຳທີ່ເນື່ອງດ້ວຍອິນຊີ ເຊິ່ງເປັນໄປໃນສັນດານຂອງສັດ, ແລະ ກຸ່ມແຫ່ງທຳທີ່ບໍ່ເນື່ອງດ້ວຍອິນຊີ ເຊິ່ງເປັນໄປໃນແຜ່ນດິນ ແລະ ພູເຂົາເປັນຕົ້ນ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ສິ່ງທີ່ບໍ່ເນື່ອງ ບໍ່ຂຶ້ນກັບຊີວິຕິນຊີ ຊື່ວ່າ ບໍ່ເນື່ອງດ້ວຍອິນຊີ (ອະນິນທະຣິຍະພັດທະ).

ဣတိကာမစိတ္တသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ອະນຸທີປະນີແຫ່ງຄຳອະທິບາຍການຮວບຮວມກາມະຈິດ (ກາມະຈິດຕະສັງຄະຫະທີປະນີ) ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

၄၈. ရူပါဝစရစိတ္တေ. ‘‘သမုဒိတေနာ’’တိ ပဉ္စင်္ဂ သမုဒိတေန. ပဉ္စန္နံ အင်္ဂါနံ ဧကတော သာမဂ္ဂိဘူတေနာတိ အတ္ထော. ပဉ္စန္နဉှိ ဧကတော သာမဂ္ဂိယံ သတိယေဝ အပ္ပနာ ဟောတိ, နော အသတိ. သာမဂ္ဂိယန္တိ စ သုဋ္ဌု ဗလဝတာယ သမဂ္ဂဘာဝေတိ အတ္ထော. ‘‘ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ’’တိ ပတ္တဗ္ဗတ္တာ. ဈာနံ ဒုဝိဓံ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဉ္စ လက္ခဏူ ပနိဇ္ဈာနဉ္စာတိ အာဟ ‘‘ကသိဏာဒိကဿာ’’တိအာဒိံ. ဣဓ ပန အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနံ အဓိပ္ပေတံ. ဥပနိဇ္ဈာနန္တိ စ ကသိဏ နိမိတ္တာဒိကံ အာရမ္မဏံ စေတသာ ဥပဂန္တွာနိဇ္ဈာနံ ဩလောကနံ. ဈာနသဒ္ဒဿဈာပနတ္ထောပိ သမ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စနီက ဓမ္မာနဉ္စ ဈာပနတော’’တိ. အဂ္ဂိနာ ဝိယ ကဋ္ဌာနံ ကိလေသာနံ ဒယှနတောတိ အတ္ထော. ဧကဂ္ဂတာ ဧဝ သာတိဿယ ယုတ္တာ အပ္ပနာပတ္တကာလေတိ အဓိပ္ပာယော. ပုဗ္ဗဘာဂေ ပန ပထမဇ္ဈာနေ [Pg.61] ဝိတက္ကဿ ဗလဝဘာဝေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. ‘‘သာဟီ’’တိအာဒိနာ တဒတ္ထံ ဝိဝရတိ. သာဟိ ဧကဂ္ဂတာတိ စ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧကော အတ္တာသဘာဝေါ အဿာတိ ဧကတ္တံ. ဧကတ္တံ အာရမ္မဏမဿာတိ ဧကတ္တာ ရမ္မဏာ. ဧကဂ္ဂတာ. တဿ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໔໘. ໃນຣູປາວະຈະຣະຈິດ. ຄຳວ່າ “Samuditenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງອົງຫ້າ. ມີອັດຖະວ່າ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ພ້ອມພຽງກັນເປັນອັນດຽວແຫ່ງອົງທັງຫ້າ. ເພາະວ່າ ເມື່ອມີຄວາມພ້ອມພຽງກັນເປັນອັນດຽວແຫ່ງອົງທັງຫ້າເທົ່ານັ້ນ ອັບປະນາຈຶ່ງມີໄດ້, ເມື່ອບໍ່ມີ ຍ່ອມມີບໍ່ໄດ້. ແລະ ຄຳວ່າ 'ໃນຄວາມພ້ອມພຽງ' (ສາມັກຄີຍັງ) ມີອັດຖະວ່າ ໃນຄວາມເປັນຜູ້ພ້ອມພຽງກັນຢ່າງມີກຳລັງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ “Paṭipajjitabbattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງບັນລຸ. ຊານມີສອງຢ່າງ ຄື ອາຣັມມະນູປະນິດຊານ (ການເພ່ງອາລົມ) ແລະ ລັກຂະນູປະນິດຊານ (ການເພ່ງລັກສະນະ), ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “kasiṇādikassā” (ແຫ່ງກະສິນເປັນຕົ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາອາຣັມມະນູປະນິດຊານ. ແລະ ຄຳວ່າ 'ອຸປະນິດຊານ' ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າໄປໃກ້ອາລົມມີກະສິນນິມິດເປັນຕົ້ນດ້ວຍໃຈ ແລ້ວເພ່ງເບິ່ງ. ເພາະອັດຖະວ່າ 'ການເຜົາ' ແຫ່ງຊານສັບກໍມີໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “paccanīka dhammānañca jhāpanato” (ແລະ ເພາະການເຜົາທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກ). ມີອັດຖະວ່າ ເພາະການເຜົາກິເລດທັງຫຼາຍ ເໝືອນໄຟເຜົາຟືນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເອກັກຄະຕານັ້ນເອງ ທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມພິເສດຢ່າງຍິ່ງ ໃນເວລາທີ່ບັນລຸອັບປະນາ. ແຕ່ໃນບຸບພະພາກແຫ່ງປະຖົມມະຊານ ຍ່ອມຕ້ອງການຄວາມມີກຳລັງແຫ່ງວິຕົກ. ທ່ານຍ່ອມສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “Sāhī” ເປັນຕົ້ນ. ມີຄວາມກ່ຽວພັນວ່າ ເອກັກຄະຕານັ້ນເອງ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ... ຄວາມເປັນສະພາວະອັນດຽວ ຂອງເອກັກຄະຕານັ້ນ ຊື່ວ່າ ເອກັດຕະ (ຄວາມເປັນໜຶ່ງ). ຄວາມເປັນໜຶ່ງເປັນອາລົມຂອງເອກັກຄະຕານັ້ນ ຊື່ວ່າ ເອກັດຕາຣົມມະນະ. ຄວາມເປັນແຫ່ງເອກັດຕາຣົມມະນະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເອກັກຄະຕາ. ນີ້ຄືການວິເຄາະສັບ (ວິຄະຫະ).

အဂ္ဂသဒ္ဒေါ ကောဋိ အတ္ထော. ကောဋ္ဌာသဋ္ဌောဝါ. ‘‘တထာ ပဝတ္တနေ’’တိ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂဘာဝေန ပဝတ္တိယံ. ‘‘အာဓိပ္ပစ္စဂုဏယောဂေနာ’’တိ အဓိပတိဘာဝဂုဏယောဂေန. ဣန္ဒြိယပစ္စယတာဂုဏယောဂေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သာယေဝ ဧကဂ္ဂတာ ဧကဂ္ဂတာ, သမာဓီ,တိ စ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သမာဓီ’’တိ ပဒဿ-သံ-အာဓီ-တိ-ဝါ, သမအာဓီတိ-ဝါ, ဒွိဓာ ပဒစ္ဆေဒေါ. တတ္ထ သံဥပသဂ္ဂေါ သမ္မာသဒ္ဒတ္ထော. သမသဒ္ဒေါ ပန ဓမ္မေန သမေန ရဇ္ဇံ ကာရေတီတိအာဒီသု ဝိယ နာမိကသဒ္ဒေါတိ ဒွိဓာ ဝိကပ္ပံ ဒဿေန္တော ‘‘သာယေဝ စိတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. သာယေဝ စိတ္တံ-သမ္မာ စ အာဓိယတီတိ သမာဓိ, သာယေဝ စိတ္တံ-သမဉ္စ အာဓိယတီတိ သမာဓီတိ ဒွိဓာ ဝိကပ္ပော. တတ္ထ သမ္မာ စာတိ သုန္ဒရေန. အာဓိယတီတိ အာဒဟတိ. အာဒဟနဉ္စ ဌပနမေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဌပေတီ’’တိ. သမဉ္စာတိ အဝိသမဉ္စ. ‘‘တတ္ထေဝါ’’တိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဧဝ. ‘‘လီနုဒ္ဓစ္စာဘာဝါ ပါဒနေနာ’’တိ လီနဿ စ ဥဒ္ဓစ္စဿ စ အဘာဝေါ လီနုဒ္ဓစ္စာဘာဝေါ. တဿ အာပါဒနံ အာပဇ္ဇာပနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိဝိဓေန စိတ္တဿ သံဟရဏံ ဝိသာဟာရော. န ဝိသာဟာရော အဝိသာဟာရော. သာယေဝ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ဣတိ ဧဝံ ဣမေသု ဒွီသု အတ္ထေသု ဧကဂ္ဂတာ ဧဝ သာတိဿယယုတ္တာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ပန သတိ, ဧကဂ္ဂတာ ဧဝ ဈာနန္တိ ဝတ္တဗ္ဗာ, န ဝိတက္ကာဒယောတိ စောဒနံ ပရိဟရန္တော ‘‘ဝိတက္ကာဒယောပနာ’’တိအာဒိမာဟ. အပိသဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. ပနသဒ္ဒေါ ပက္ခန္တရတ္ထော. တဿာ ဧကဂ္ဂတာယ. ‘‘သာ တိဿယ’’န္တိ အတိဿယေန သဟ. ‘‘ဩသက္ကိတု’’န္တိ သံသီဒိတုံ. ‘‘နံ’’တိ စိတ္တံ. ‘‘သံသပ္ပိတု’’န္တိ ဧဝံ နု ခေါ အညထာနု ခေါတိ ဒွိဓာ စဉ္စလိတုံ. ‘‘ဥက္ကဏ္ဌိတု’’န္တိ အညာဘိမုခီ ဘဝိတုံ. အာရမိတုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. လဒ္ဓံ သာတံ ယေနာတိ လဒ္ဓဿာတံ. ‘‘သာတံ’’တိ သာရတ္တံ. ‘‘ဥပဗြူဟိတံ’’တိ ဘုသံဝဍ္ဎိတံ. ‘‘သန္တ သဘာဝတ္တာ’’တိ ဥပသန္တ သဘာဝတ္တာ. ‘‘တထာ အနုဂ္ဂဟိတာ’’တိ အာရမ္မဏာဘိမုခကရဏာဒိဝသေန အနုဂ္ဂ ဟိတာ[Pg.62]. သမာဓိဿ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏပ္ပဋိပက္ခတ္တာ ‘‘သယံ…ပေ… နီဝါရေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘နိစ္စလံဌတွာ’’တိ အပ္ပနာကိစ္စမာဟ.

'ອັກຄະ' ສັບ ມີອັດຖະວ່າ ຍອດ (ໂຄຕິ) ຫຼື ມີອັດຖະວ່າ ສ່ວນ (ໂກດຖາສະ). ຄຳວ່າ “Tathā pavattane” ໄດ້ແກ່ ໃນຄວາມເປັນໄປໂດຍຄວາມເປັນທຳຊາດມີອາລົມດຽວແຫ່ງຈິດ. ຄຳວ່າ “Ādhippaccaguṇayogenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການປະກອບຄຸນຄືຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ອະທິປະຕິພາວະ). ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍການປະກອບຄຸນຄືຄວາມເປັນປັດໄຈແຫ່ງອິນຊີ. ມີຄວາມກ່ຽວພັນວ່າ ເອກັກຄະຕານັ້ນເອງ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ ເອກັກຄະຕາ ແລະ ສະມາທິ. ການຕັດບົດແຫ່ງບົດວ່າ “Samādhi” ມີສອງຢ່າງ ຄື saṃ-ādhi (ສັງ-ອາທິ) ຫຼື sama-ādhi (ສະມະ-ອາທິ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, 'ສັງ' ອຸປະສັກ ມີອັດຖະເໝືອນ 'ສຳມາ' ສັບ. ສ່ວນ 'ສະມະ' ສັບ ເປັນນາມມິກະສັບ (ຄຳນາມ) ເໝືອນໃນຄຳວ່າ 'ຄອງລາດໂດຍທຳອັນສະເໝີ' ເປັນຕົ້ນ, ທ່ານຈຶ່ງສະແດງຄວາມຕ່າງສອງຢ່າງ ໂດຍກ່າວຄຳວ່າ “sāyeva cittaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຕ່າງສອງຢ່າງ ຄື: ຈິດນັ້ນເອງ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍຊອບ ຊື່ວ່າ ສະມາທິ, ແລະ ຈິດນັ້ນເອງ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍສະເໝີ ຊື່ວ່າ ສະມາທິ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ໂດຍຊອບ' (ສຳມາ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍດີງາມ. ຄຳວ່າ 'ຕັ້ງຢູ່' (ອາທິຍະຕິ) ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງໄວ້. ແລະ ການຕັ້ງໄວ້ກໍຄືການປະດິດສະຖານນັ້ນເອງ, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ “ṭhapetī” (ຍ່ອມຕັ້ງໄວ້). ຄຳວ່າ 'ໂດຍສະເໝີ' (ສະມັງ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍບໍ່ສະດຸດ (ບໍ່ຜິດປົກກະຕິ). ຄຳວ່າ “Tatthevā” ໄດ້ແກ່ ໃນອາລົມນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Līnuddhaccābhāvāpādanenā” ມີວິເຄາະວ່າ ຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຄວາມຫົດຫູ່ (ລີນະ) ແລະ ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ (ອຸດທັດຈະ) ຊື່ວ່າ ລີນຸດທັດຈະພາວະ. ການເຮັດໃຫ້ເຖິງເຊິ່ງຄວາມບໍ່ມີນັ້ນ ຊື່ວ່າ ລີນຸດທັດຈະພາວາປາດະນະ. ການຮວບຮວມຈິດໄປໃນທາງຕ່າງໆ ຊື່ວ່າ ວິສາຫາຣະ. ຄວາມບໍ່ມີວິສາຫາຣະ ຊື່ວ່າ ອະວິສາຫາຣະ. ແລະ ອະວິສາຫາຣະນັ້ນເອງ ຖືກສະແດງໄວ້ແລ້ວ. ຄວນປະກອບຄວາມວ່າ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ໃນອັດຖະທັງສອງນີ້ ເອກັກຄະຕານັ້ນເອງ ທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມພິເສດຢ່າງຍິ່ງ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ, ຄວນກ່າວວ່າ ເອກັກຄະຕານັ້ນເອງ ເປັນຊານ, ບໍ່ແມ່ນວິຕົກເປັນຕົ້ນ, ທ່ານເມື່ອຈະແກ້ໄຂຄຳທ້ວງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “vitakkādayopanā” ເປັນຕົ້ນ. 'ອະປິ' ສັບ ມີອັດຖະຮວບຮວມ. 'ປະນະ' ສັບ ມີອັດຖະສະແດງອີກຝ່າຍໜຶ່ງ. ແຫ່ງເອກັກຄະຕານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Sātissayaṃ” ໄດ້ແກ່ ພ້ອມດ້ວຍຄວາມພິເສດຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ “Osakkituṃ” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອທໍ້ຖອຍ. ຄຳວ່າ “Naṃ” ໄດ້ແກ່ ເຊິ່ງຈິດ. ຄຳວ່າ “Saṃsappituṃ” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຫວັ່ນໄຫວໄປສອງທາງວ່າ ຢ່າງນີ້ຫຼືໜໍ ຫຼືວ່າຢ່າງອື່ນໜໍ. ຄຳວ່າ “Ukkaṇṭhituṃ” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອເບື່ອໜ່າຍ (ມຸ່ງໄປສູ່ອາລົມອື່ນ). ອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອຍິນດີ. ສິ່ງທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມຍິນດີແລ້ວ ຊື່ວ່າ ລັດທັດສາຕະ. ຄຳວ່າ “Sātaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມກຳໜັດຍິນດີ. ຄຳວ່າ “Upabrūhitaṃ” ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ “Santa sabhāvattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມມີສະພາວະສະຫງົບລະງັບ. ຄຳວ່າ “Tathā anuggahitā” ໄດ້ແກ່ ໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການນຳຈິດມຸ່ງໜ້າສູ່ອາລົມເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະມາທິເປັນປະຕິປັກຕໍ່ກາມະສັນທະນີວໍຣະນະ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “sayaṃ…pe… nīvāretvā” (ຫ້າມເສຍເອງ...ລະ...). ຄຳວ່າ “Niccalaṃ ṭhatvā” (ຕັ້ງຢູ່ໂດຍບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ) ໄດ້ແກ່ ກ່າວເຖິງກິດແຫ່ງອັບປະນາ.

ဧဝံ ဥပနိဇ္ဈာနတ္ထံ ဒဿေတွာ ဈာပနတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘တေသု စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တပ္ပစ္စနီကာ’’တိ တေသံ ဈာနင်္ဂ ဓမ္မာနံ ပစ္စနီကာ ပဋိပက္ခာ. ‘‘မနသ္မိံ ပီ’’တိ မနောဒွါရေပိ. ပဂေဝ ကာယဝစီဒွါရေသူတိ ဧဝံ သမ္ဘာဝနတ္ထော စေတ္ထ ပိသဒ္ဒေါ. အပိသဒ္ဒေါပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဈာပိတာ နာမ ဟောန္တီ’’တိ ဈာနင်္ဂ ဓမ္မဂ္ဂီဟိ ဒဍ္ဎာနာမ ဟောန္တိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေပိ တေသံ သမုဒါယေ ဧဝ ဈာန ဝေါဟာရော သိဒ္ဓေါ’’တိ ယောဇနာ. ‘‘ဓမ္မ သာမဂ္ဂိပဓာန’’န္တိ ဈာနဋ္ဌာနေ ဈာနင်္ဂ ဓမ္မာနံ မဂ္ဂဋ္ဌာနေ မဂ္ဂင်္ဂ ဓမ္မာနံ ဗောဓိဋ္ဌာနေ ဗောဇ္ဈင်္ဂ ဓမ္မာနံ သမဂ္ဂဘာဝပ္ပဓာနံ.

ທ່ານສະແດງອັດຖະຄືການເພ່ງ (ອຸປະນິດຊານ) ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອຈະສະແດງອັດຖະຄືການເຜົາ (ຊາປະນະ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “tesu cā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tappaccanīkā” ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກ ຄືເປັນຄູ່ປັບແກ່ຊານນັງຄະທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Manasmiṃ pī” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນໃນມະໂນທະວານ. 'ອະປິ' ສັບ ໃນທີ່ນີ້ ມີອັດຖະສະແດງຄວາມເຫຼືອເຊື່ອ (ສຳພາວະນະ) ວ່າ ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງໃນກາຍະທະວານ ແລະ ວະຈີທະວານ. ແມ່ນ 'ອະປິ' ສັບ ກໍຄວນປະກອບເຂົ້າ. ຄຳວ່າ “Jhāpitā nāma hontī” ໄດ້ແກ່ ຊື່ວ່າຖືກເຜົາໄໝ້ດ້ວຍໄຟຄືຊານນັງຄະທຳທັງຫຼາຍ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ 'ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ, ການຮ້ອງເອີ້ນວ່າ ຊານ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ໃນກຸ່ມແຫ່ງອົງຊານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເອງ'. ຄຳວ່າ “Dhamma sāmaggipadhānaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍ ຄື: ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງຊານນັງຄະທຳໃນຖານະແຫ່ງຊານ, ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງມັກຄັງຄະທຳໃນຖານະແຫ່ງມັກ, ແລະ ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງໂພດຊັງຄະທຳໃນຖານະແຫ່ງໂພທິ.

ဧဝံ သင်္ဂဟကာရာနံ မတိယာ ဈာနံ ဝတွာ ဣဒါနိ အပရေသာနံ မတိယာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အပရေ’’တိအာဒိမာဟ. အပရေ ပန ဝဒန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ‘‘ယထာ သကံကိစ္စာနီ’’တိ သဿ ဣဒံ သကံ. သဿာတိ အတ္တနော. ဣဒန္တိ သန္တကံ. ယာနိယာနိ အတ္တနော သန္တကာနီတိ အတ္ထော. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ‘‘ပဋ္ဌာနေ ဈာနပစ္စယံ ပတွာ…ပေ… သာဓေန္တိယေဝ’’. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ. ဈာနပစ္စယောတိ ဈာနင်္ဂါနိဈာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော. မဂ္ဂပစ္စယောတိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယောတိ. ‘‘ပဉ္စသမုဒိတာဒီနီ’’တိ ပဉ္စသမူဟ ဒသသမူဟာနိ. ‘‘ပထမဇ္ဈာနာဒိဘာဝဿေဝစာ’’တိ ပထမဇ္ဈာနာဒိ နာမလာဘဿေဝစာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဈာနဘာဝဿာ’’တိ ဈာနနာမလာဘဿ. ‘‘တထာဝိဓကိစ္စဝိသေသာဘာဝါ’’တိ တထာဝိဓာနံ အာရမ္မဏာဘိနိရောပနာဒီနံ ကိစ္စ ဝိသေသာနံ အဘာဝတော.

ທ່ານກ່າວເຖິງຊານຕາມມະຕິຂອງພະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງຊານນັ້ນຕາມມະຕິຂອງພະອາຈານພວກອື່ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “apare” ເປັນຕົ້ນ. ມີຄວາມກ່ຽວພັນວ່າ ສ່ວນພະອາຈານພວກອື່ນຍ່ອມກ່າວ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “yathā sakaṃ kiccāni” ມີວິເຄາະວ່າ ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ ສະກັງ (sakaṃ). ຄຳວ່າ 'ຂອງຕົນ' (ສັດສະ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຕົນ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງນີ້' (ອິທັງ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ເປັນຂອງຕົນ. ມີອັດຖະວ່າ ກິດທັງຫຼາຍໃດໆ ທີ່ເປັນຂອງຕົນເອງ. ຄຳວ່າ “Itī” ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດນັ້ນ. 'ໃນຄຳພີປັດຖານ ເມື່ອເຖິງຊານະປັດໄຈ...ລະ... ຍ່ອມໃຫ້ສຳເລັດໄດ້ແທ້ໆ'. ເພາະວ່າ ໃນຄຳພີປັດຖານນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ຊານະປັດໄຈ ໄດ້ແກ່ ອົງຊານທັງຫຼາຍ ເປັນປັດໄຈແກ່ທຳທັງຫຼາຍທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຊານ ແລະ ແກ່ຮູບທັງຫຼາຍທີ່ມີທຳເຫຼົ່ານັ້ນເປັນສະມຸດຖານ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊານະປັດໄຈ. ມັກຄະປັດໄຈ ໄດ້ແກ່ ອົງມັກທັງຫຼາຍ ເປັນປັດໄຈແກ່ທຳທັງຫຼາຍທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍມັກ ແລະ ແກ່ຮູບທັງຫຼາຍທີ່ມີທຳເຫຼົ່ານັ້ນເປັນສະມຸດຖານ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມັກຄະປັດໄຈ'. ຄຳວ່າ “Pañcasamuditādīnī” ໄດ້ແກ່ ກຸ່ມຫ້າ ແລະ ກຸ່ມສິບ. ຄຳວ່າ “Pathamajjhānādibhāvassevacā” ມີອະທິບາຍວ່າ ແລະ ແຫ່ງການໄດ້ຮັບຊື່ວ່າ ປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Jhānabhāvassā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງການໄດ້ຮັບຊື່ວ່າ ຊານ. ຄຳວ່າ “Tathāvidhakiccavisesābhāvā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມບໍ່ມີກິດພິເສດມີການຍົກຈິດຂຶ້ນສູ່ອາລົມເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີປະການຢ່າງນັ້ນ.

၄၉. ‘‘ဧတ္ထ သိယာ’’တိ ဧတသ္မိံ ဌာနေ ပုစ္ဆာသိယာ. ‘‘အင်္ဂ ဘေဒေါ’’တိ ပထမဇ္ဈာနေ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ, ဒုတီယဇ္ဈာနေ စတ္တာရိ အင်္ဂါနီ တိအာဒိကော အင်္ဂဘေဒေါ. ‘‘ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေနာ’’တိ ပုဂ္ဂလဿ ဣစ္ဆာဝိသေသေန. ဣတိ အယံ ဝိသဇ္ဇနာ. ‘‘သော’’တိ သော ပုဂ္ဂလော. ‘‘ဟီ’’တိ ဝိတ္ထာရ ဇောတကော. ဝိတက္ကော သဟာယော ယဿာတိ ဝိတက္ကသဟာယော. ‘‘ဝိတက္ကေ နိဗ္ဗိန္ဒတီ’’တိ ဩဠာရိကောဝတာယံ ဝိတက္ကော, နီဝရဏာနံ အာသန္နေ ဌိတောတိ ဧဝံ ဝိတက္ကေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ [Pg.63] နိဗ္ဗိန္ဒတိ. တဿ အဇ္ဈာသယောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိတက္ကံ ဝိရာဇေတိ ဝိဂမေတိ အတိက္ကမာပေတီတိ ဝိတက္ကဝိရာဂေါ. ဝိတက္ကဝိရာဂေါ စ သော ဘာဝနာ စာတိ သမာသော. ‘‘ဥတ္တရုတ္တရဇ္ဈာနာဓိဂမနေ’’တိ ဥတ္တရိ ဥတ္တရိဈာနပ္ပဋိလာဘေ. အဇ္ဈာသယ ဗလေန ပါဒကဇ္ဈာနသဒိသံ န ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. စေတောပဏိဓိ ဣဇ္ဈတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝိသုဒ္ဓတ္တာ’’တိ သီလဝိသုဒ္ဓတ္တာ.

໔໙. ຄຳວ່າ “Ettha siyā” ໄດ້ແກ່ ໃນຖານະນີ້ ພຶງມີຄຳຖາມ. ຄຳວ່າ “Aṅga bhedo” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕ່າງແຫ່ງອົງຊານ ມີອົງຫ້າໃນປະຖົມມະຊານ, ອົງສີ່ໃນທຸຕິຍະຊານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Puggalajjhāsayenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມປະສົງພິເສດຂອງບຸກຄົນ. ນີ້ຄືຄຳວິສັດສະນາ (ຄຳຕອບ). ຄຳວ່າ “So” ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນນັ້ນ. 'ຫິ' ສັບ ເປັນຕົວສະແດງເນື້ອຄວາມລະອຽດ. ວິຕົກເປັນສະຫາຍຂອງບຸກຄົນໃດ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ວິຕັກກະສະຫາຍ (ຜູ້ມີວິຕົກເປັນສະຫາຍ). ຄຳວ່າ “Vitakke nibbindatī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍໃນວິຕົກ ໂດຍເຫັນໂທດໃນວິຕົກຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ວິຕົກນີ້ຫຍາບແທ້ໆ, ຕັ້ງຢູ່ໃກ້ຊິດແກ່ນີວໍຣະນະທັງຫຼາຍ'. ມີຄວາມກ່ຽວພັນວ່າ ອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນນັ້ນ. ບຸກຄົນຍ່ອມຄາຍຄວາມກຳໜັດ, ເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກ, ກ້າວລ່ວງວິຕົກ ຊື່ວ່າ ວິຕັກກະວິຣາຄະ. ວິຕັກກະວິຣາຄະນັ້ນດ້ວຍ ແລະ ເປັນການຈະເລີນ (ພາວະນາ) ດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ວິຕັກກະວິຣາຄະພາວະນາ (ນີ້ຄືການສະໝາດ). ຄຳວ່າ “Uttaruttarajjhānādhigamane” ໄດ້ແກ່ ໃນການບັນລຸຊານເບື້ອງສູງໆຂຶ້ນໄປ. ມີຄວາມກ່ຽວພັນວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທະຍາໄສ ຍ່ອມບໍ່ເໝືອນກັບປາດະກະຊານ (ຊານທີ່ເປັນບາດຖານ). ມີຄວາມກ່ຽວພັນວ່າ ຄວາມຕັ້ງໃຈແຫ່ງຈິດ (ເຈໂຕປະນິທິ) ຍ່ອມສຳເລັດ. ຄຳວ່າ “Visuddhattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງສິນ.

၅၀. သင်္ခါရ ဘေဒဝိစာရဏာယံ. ‘‘သင်္ခါရ ဘေဒေါ န ဝုတ္တော’’တိ ပထမဇ္ဈာန ကုသလ စိတ္တံ အသင်္ခါရိကမေကံ, သသင်္ခါရိကမေကန္တိအာဒိနာ န ဝုတ္တောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သော’’တိ သင်္ခါရ ဘေဒေါ. ‘‘သိဒ္ဓတ္တာ’’တိ သင်္ခါရ ဘေဒဿ သိဒ္ဓတ္တာ. ကထံ သိဒ္ဓေါတိ အာဟ ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိံ. သုခါ ပဋိပဒါ ယေသံ တာနိ သုခပ္ပဋိပဒါနိ. တေသံ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ယော’’တိ ယောဂီပုဂ္ဂလော. ‘‘အာဒိတော’’တိအာဒိမှိ. ‘‘ဝိက္ခမ္ဘေန္တော’’တိ ဝိမောစေန္တော ဝိယောဂံ ကရောန္တော. ဒုက္ခေန ဝိက္ခမ္ဘေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကာမာဒီနဝဒဿနာဒိနာ’’တိ အင်္ဂါရကာသူ ပမာကာမာဗဟုဒုက္ခာဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထဘိယျောတိအာဒိနာ ကာမေသုအာဒီနဝံ ဒိသွာ. အာဒိသဒ္ဒေန ဝိတက္ကာဒီသု အာဒီနဝဒဿနံ သင်္ဂယှတိ. ‘‘တေနေဝါ’’တိ ကာမာဒီနဝဒဿနာဒိနာ ဧဝ. ဧတ္ထ အဘိညာဘေဒေန သင်္ခါရ ဘေဒေါ န ဝတ္တဗ္ဗော, ပဋိပဒါ ဘေဒေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ခိပ္ပာဘိညဇ္ဈာနာနံပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ, အဘိဇာနနံ အဘိညာ. ခိပ္ပာသီဃာ အဘိညာ ယေသံ တာနိ ခိပ္ပာဘိညာနိ. ဒန္ဓာ အသီဃာ အဘိညာ ယေသံ တာနိ ဒန္ဓာဘိညာနိ. ဈာနာနိ. ‘‘ယဒိ ဧဝ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိပဒါ ဘေဒေန သင်္ခါရ ဘေဒေါ ယဒိ သိယာတိ အတ္ထော. ‘‘ဝဠဉ္ဇနကာလေ’’တိ သမာပတ္တိ သမာပဇ္ဇနကာလေ. ပဋိဗန္ဓကာ နာမ အန္တရာယိကာ. ‘‘သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဝသေနာ’’တိ အာသန္နေ သဏ္ဌိတာသဏ္ဌိတဝသေန. သုဒ္ဓံ ဝိပဿနာယာနံ ယေသံ တေ သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကာ. ‘‘သုဒ္ဓံ’’တိ သမထဇ္ဈာနေန အသမ္မိဿံ. ‘‘သတ္ထေန ဟနိတွာ’’တိ ပရေ န သတ္ထေန ဟနနတော ဆိန္ဒနတော. ‘‘သဟသာ’’တိ သီဃတရေန. ‘‘မရန္တာနံ ဥပ္ပန္နံ’’တိ မရဏာသန္နကာလေ ဥပ္ပန္နံတိ အဓိပ္ပာယော. အနာဂါမိနော ဟိ သုဒ္ဓ ဝိပဿနာယာနိကာပိ သမာနာ [Pg.64] သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိနော နာမ ဟောန္တိ. ဣစ္ဆန္တေ သုသတိ ကိဉ္စိ နိမိတ္တံ အာရဗ္ဘမနသိကာရ မတ္တေနပိ ဈာနံ ဣဇ္ဈတိ. တေနာဟ ‘‘တံပိ မဂ္ဂသိဒ္ဓဂတိက’’န္တိ. ‘‘ရူပီဗြဟ္မလောကေ’’တိ ဣဒံ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံပိ တတ္ထ ပါကတိကဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အရူပီ ဗြဟ္မလောကေ ပန ဧကာ ဧဝ သမာပတ္တိ ပါကတိကာသမ္ဘဝတိ. ဥပပတ္တိသိဒ္ဓဇ္ဈာနာနံ ဘဝန္တရေ သန္နိဟိတ ပစ္စယဘေဒေန သင်္ခါရ ဘေဒေါ ဝုတ္တော, သော ကထံ ပစ္စေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဧကသ္မိံ ဘဝေပိ…ပေ… ယုတ္တာနိ ဟောန္တီ’’တိ. ဧကသ္မိံ ဘဝေသဗ္ဗပ္ပထမံ လဒ္ဓကာလေ သင်္ခါရ ဘေဒဿ အာသန္နတ္တာ ဝဠဉ္ဇနကာလေပိ သော ဧဝ သင်္ခါရ ဘေဒေါ သိယာတိ အာသင်္ကာသမ္ဘဝတော ဣဒံ ဝုတ္တံ. တေန ဘဝန္တရေ ဥပပတ္တိ သိဒ္ဓဇ္ဈာနာနံ သန္နိဟိတ ပစ္စယဘေဒေန သင်္ခါရဘေဒေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တာနိ မဂ္ဂ သိဒ္ဓဇ္ဈာန ဥပပတ္တိ သိဒ္ဓဇ္ဈာနာနိ သန္နိဟိတပစ္စယံ အနပေက္ခိတွာ မဂ္ဂက္ခဏ ဥပပတ္တိက္ခဏေသု သိဒ္ဓကာလေ ဈာနုပ္ပတ္တိ ပဋိပဒါယ ဧဝ သဗ္ဗသော အဘာဝံ ဂဟေတွာ အပရံ ဝိကပ္ပံ ဒဿေတုံ ‘‘ဈာနုပ္ပတ္တိ ပဋိပဒါ ရဟိတတ္တာ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ မဟဂ္ဂတဈာနာနံ အဋ္ဌကထာဝသေန သိဒ္ဓံ သင်္ခါရ ဘေဒံ ဝတွာ ဣဒါနိ ပါဠိဝသေနာပိ သော သိဒ္ဓေါ ယေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဒုက္ခပ္ပဋိပဒါပုဗ္ဗကာနံ ဒွိန္နံ ဒန္ဓာဘိညခိပ္ပာဘိညသမာဓီနံ. ‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိ ဧတံ ပရိမာဏံ အဿာတိ ဧတ္တာဝံ. ဧတ္တာဝန္တေန. ဧတ္ထ သိယာ, ကသ္မာ ဣဓ သင်္ခါရဘေဒေါ န ဝုတ္တောတိအာဒိနာ ဝစနက္ကမေန သိဒ္ဓေါ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သုဝိညေယျံ.

໕໐. ໃນການພິຈາລະນາຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານ. ຄຳວ່າ "ຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້" ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍມີຕົ້ນວ່າ ປະຖົມມະຊານກຸສົນຈິດ ເປັນອະສັງຂາຣິກຢ່າງໜຶ່ງ ເປັນສະສັງຂາຣິກຢ່າງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ "ນັ້ນ" ຄື ຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານ. ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມສຳເລັດ" ຄື ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານ. ຖ້າຖາມວ່າ ສຳເລັດແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ເພາະວ່າຢ່າງນັ້ນ". ວິເຄາະວ່າ: ປະຕິປະທາຂອງບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ສະບາຍ ຊື່ວ່າ ສຸຂາປະຕິປະທາ (ການປະຕິບັດສະດວກ). ພາວະແຫ່ງປະຕິປະທາທີ່ສະບາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຸຂາປະຕິປະທາ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ໃດ" ຄື ໂຍຄີບຸກຄົນ. ໃນຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ". ຄຳວ່າ "ຂົ່ມໄວ້" ຄື ເຮັດໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນ ເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກ. ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ຂົ່ມໄວ້ດ້ວຍຄວາມຍາກລຳບາກ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍການເຫັນໂທດໃນກາມເປັນຕົ້ນ" ຄື ເຫັນໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍ ໂດຍນັຍມີຕົ້ນວ່າ ກາມທັງຫຼາຍປຽບເໝືອນຫຼົ່ມຖ່ານເພີງ ມີທຸກຫຼາຍ ມີຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈຫຼາຍ ໂທດໃນກາມນີ້ມີຫຼາຍກວ່າ. ດ້ວຍຄຳວ່າ "ເປັນຕົ້ນ" ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາການເຫັນໂທດໃນວິຕົກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ" ຄື ເພາະການເຫັນໂທດໃນກາມເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ໃນທີ່ນີ້ ເພື່ອສະແດງວ່າ ບໍ່ຄວນກ່າວຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງອະພິນຍາ ແຕ່ຄວນກ່າວໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງປະຕິປະທາເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ເຖິງແມ່ນຊານຂອງບຸກຄົນຜູ້ມີອະພິນຍາໄວ". ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມຮູ້ຍິ່ງ ຊື່ວ່າ ອະພິນຍາ. ອະພິນຍາຂອງບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ໄວ ຄື ໄວ ຊື່ວ່າ ຂິບປາພິນຍາ (ຜູ້ມີອະພິນຍາໄວ). ອະພິນຍາຂອງບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊ້າ ຄື ບໍ່ໄວ ຊື່ວ່າ ທັນທາພິນຍາ (ຜູ້ມີອະພິນຍາຊ້າ). ໝາຍເຖິງ ຊານທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "ຫາກເປັນຢ່າງນັ້ນ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຫາກຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານ ຈະມີໄດ້ດ້ວຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງປະຕິປະທາຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ໃນເວລາເສບ" ຄື ໃນເວລາເຂົ້າສະມາບັດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຕົວຂັດຂວາງ ຄື ທຳອັນເປັນອັນຕະລາຍ. ຄຳວ່າ "ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳທີ່ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ ແລະ ບໍ່ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່" ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃກ້ ແລະ ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃກ້. ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນມີວິປັດສະນາຍານລ້ວນໆ ຊື່ວ່າ ສຸດທະວິປັດສະນາຍານິກະ. ຄຳວ່າ "ລ້ວນໆ" ຄື ບໍ່ປົນເປດ້ວຍສະມະຖະຊານ. ຄຳວ່າ "ຂ້າດ້ວຍສັດຕຣາ" ຄື ເພາະຄົນອື່ນບໍ່ໄດ້ຂ້າ ບໍ່ໄດ້ຕັດດ້ວຍສັດຕຣາ. ຄຳວ່າ "ໂດຍພັນຕູ" ຄື ໂດຍໄວທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ "ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ກຳລັງຕາຍ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເກີດຂຶ້ນໃນເວລາໃກ້ຕາຍ. ເພາະວ່າ ພຣະອະນາຄາມີ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນສຸດທະວິປັດສະນາຍານິກະ ກໍຍັງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນໃນສະມາທິ. ເມື່ອປາດຖະໜາຢູ່ ພຽງແຕ່ປາຣົບນິມິດບາງຢ່າງແລ້ວມະນະສິການ ຊານກໍຍ່ອມສຳເລັດໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຊານນັ້ນກໍມີຄະຕິສຳເລັດດ້ວຍມັກ". ຄຳວ່າ "ໃນຮູບພຣົມມະໂລກ" ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມເປັນໄປຕາມປົກກະຕິແຫ່ງສະມາບັດທັງ ໘ ໃນພຣົມມະໂລກນັ້ນ. ສ່ວນໃນອະຮູບພຣົມມະໂລກ ສະມາບັດຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປຕາມປົກກະຕິ. ຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານແຫ່ງຊານທີ່ສຳເລັດດ້ວຍການອຸບັດ (ເກີດ) ໃນພົບອື່ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງປັດໄຈທີ່ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ໃກ້, ຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານນັ້ນ ຈະເພິ່ງຊາບໄດ້ແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເຖິງແມ່ນໃນພົບດຽວ...ເປ... ກໍຍ່ອມຄວນ". ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ ເພາະມີຄວາມລະແວງສົງໄສວ່າ ໃນພົບດຽວກັນ ໃນເວລາທີ່ໄດ້ຄັ້ງທຳອິດ ເພາະຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານຢູ່ໃກ້ ເຖິງແມ່ນໃນເວລາເສບ ຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານນັ້ນກໍເພິ່ງມີ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ ຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງປັດໄຈທີ່ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ໃກ້ ແຫ່ງຊານທີ່ສຳເລັດດ້ວຍການອຸບັດໃນພົບອື່ນ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເລີຍ. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງຂໍ້ກຳນົດອື່ນ ໂດຍຖືເອົາຄວາມບໍ່ມີໂດຍປະການທັງປວງແຫ່ງປະຕິປະທາເຄື່ອງໃຫ້ເກີດຊານ ໃນເວລາທີ່ມັກຄະສິດທິຊານ ແລະ ອຸປັດຕິສິດທິຊານເຫຼົ່ານັ້ນ ສຳເລັດໃນມັກຄະຂະນະ ແລະ ອຸປັດຕິຂະນະ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງຄຳນຶງເຖິງປັດໄຈທີ່ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ໃກ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ຫຼືເພາະປາສະຈາກປະຕິປະທາເຄື່ອງໃຫ້ເກີດຊານ". ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານ ທີ່ສຳເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດຖະກະຖາ ແຫ່ງມະຫັກຄະຕະຊານທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງວ່າ ຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານນັ້ນ ສຳເລັດແລ້ວໂດຍອຳນາດແຫ່ງພຣະບາລີຄືກັນ ຈຶ່ງເລີ່ມຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ອີກຢ່າງໜຶ່ງ". ແຫ່ງສະມາທິ ໒ ຢ່າງ ຄື ທັນທາພິນຍາ ແລະ ຂິບປາພິນຍາ ທີ່ມີທຸກຂາປະຕິປະທານຳໜ້າ. ຄຳວ່າ "ມີປະມານເທົ່ານີ້" ຄື ປະມານນີ້ມີແກ່ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເອັດຕາວັງ. ດ້ວຍຄຳມີປະມານເທົ່ານີ້. ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ເພິ່ງມີ ຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ ດ້ວຍລຳດັບຄຳມີຕົ້ນວ່າ ເປັນຫຍັງໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

၅၁. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ပရိကမ္မံ နာမ ပထဝီ, ပထဝီ, အာပေါ, အာပေါ-တိအာဒိကံ, ရူပံ အနိစ္စံ, ရူပံ ဒုက္ခံ, ရူပံ အနတ္တာ-တိအာဒိကဉ္စဘာဝနာပရိကမ္မံ အဓိကာရော နာမ ပုဗ္ဗဘဝေကတဘာဝနာကမ္မံ. ပုဗ္ဗဘဝေဈာနမဂ္ဂဖလာနိပတ္ထေတွာ ကတံ ဒါနသီလာဒိ ပုညကမ္မဉ္စ. ‘‘ဣဒံ တာဝနယုဇ္ဇတီ’’တိ ဧတ္ထ တာဝသဒ္ဒေါ ဝတ္တဗ္ဗန္တရာပေက္ခနေ နိပါတော. တေန အပရံပိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ ဒီပေတိ. ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော ဒုဝိဓော ပကတိ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော, ပယောဂပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရောတိ. တတ္ထ ပရိကမ္မ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော ပကတိ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော နာမ, အယံ ပကတိ ပစ္စယဂဏော ဧဝ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေါ ပယောဂပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော နာမ[Pg.65]. သော ဧဝ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘နဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အန္တမသော’’တိ အန္တိမ ပရိစ္ဆေဒေန. ‘‘အာလောပဘိက္ခာ’’ နာမ ဧကာ လောပဘိက္ခာ. သော ပရိကမ္မသင်္ခါတပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရော. ဈာနာနိ စ သဗ္ဗာနိ ဥပ္ပန္နာနိ နာမ နတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ‘‘သော’’တိ ဘာဝနာဘိသင်္ခါရော. ‘‘တေသံ’’တိ သဗ္ဗေသံပိ ဈာနာနံ. န ဟိ လောကိယဇ္ဈာနာနိ နာမ…ပေ… အတ္ထိ, ဣမေသံ သတ္တာနံ သဗ္ဗကပ္ပေသုပိ ကပ္ပဝိနာသကာလေ ဈာနာနိ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောက ပရာယနတာ သဗ္ဘာဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပုဗ္ဗေ သမထကမ္မေသု ကတာဓိကာရဿာ’’တိ အာသန္နဘဝေကတာဓိကာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒူရဘဝေ ပန သမထကမ္မေသု အကတာဓိကာရော နာမ ကောစိ နတ္ထီတိ. ‘‘ဧဝမေဝါ’’တိ ဧဝံ ဧဝ. ဝိပါကဇ္ဈာနေသု သင်္ခါရ ဘေဒဿ ပုဗ္ဗ ကမ္မဝသေန ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ကုသလ ကြိယဇ္ဈာနေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အထဝါတိအာဒိကော ပစ္ဆိမ ဝိကပ္ပော နာမ’’ အထဝါ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ နကဒါစိ အသင်္ခါရိကဘာဝေါ သမ္ဘဝတီတိ အသင်္ခါရိကန္တိ စ, ဗျဘိစာရာဘာဝတော သသင်္ခါရိကန္တိ စ န ဝုတ္တန္တိ အယံ ဝိကပ္ပော. တတ္ထ အသင်္ခါရိကန္တိ စ န ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဗျဘိစာရာ ဘာဝတော’’တိ အသင်္ခါရိကဘာဝေန ပသင်္ဂါဘာဝတော. သသင်္ခါရိကန္တိ စ န ဝုတ္တံ. ယဒိ ဝုစ္စေယျ. နိရတ္ထ ကမေဝတံဘဝေယျ. ကသ္မာ, သမ္ဘဝ ဗျဘိစာရာနံ အဘာဝတော. သမ္ဘဝေ ဗျဘိစာရေ စ. ဝိသေသနံ သာတ္ထကံ သိယာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. န စ နိရတ္ထကဝစနံ ပဏ္ဍိတာ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ, အပဏ္ဍိတလက္ခဏတ္တာ. သတိ ပန သမ္ဘဝေ စ ဗျဘိစာရေ စ, တထာ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ကသ္မာ, သာတ္ထကတ္တာ. သာတ္ထကမေဝ ပဏ္ဍိတာ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ, ပဏ္ဍိတ လက္ခဏတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော.

໕໑. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳວິພາວະນີ. ທີ່ຊື່ວ່າ ບໍລິກຳ ຄື ການບໍລິກຳພາວະນາ ມີຕົ້ນວ່າ ດິນ, ດິນ, ນ້ຳ, ນ້ຳ ແລະ ຮູບບໍ່ທ່ຽງ, ຮູບເປັນທຸກ, ຮູບເປັນອະນັດຕາ ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະທິການ ຄື ພາວະນາກຳທີ່ເຮັດໄວ້ໃນພົບກ່ອນ ແລະ ບຸນຍະກຳມີທານແລະສີນເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຮັດໄວ້ໂດຍປາດຖະໜາຊານ ມັກ ແລະ ຜົນ ໃນພົບກ່ອນ. ໃນຄຳວ່າ "ຄຳນີ້ຍັງບໍ່ຄວນກ່ອນ" ນີ້ ຄຳວ່າ "ກ່ອນ (ຕາວະ)" ເປັນນິບາດໃນອັດຖະຄອຍຖ້າຄຳອື່ນທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ ຍັງມີຄຳອື່ນທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວອີກ. ປຸບພາພິສັງຂານ (ການປຸງແຕ່ງກ່ອນ) ມີ ໒ ຢ່າງ ຄື ປົກກະຕິປຸບພາພິສັງຂານ ແລະ ປະໂຍຄະປຸບພາພິສັງຂານ. ໃນ ໒ ຢ່າງນັ້ນ ບໍລິກຳປຸບພາພິສັງຂານ ຊື່ວ່າ ປົກກະຕິປຸບພາພິສັງຂານ, ນີ້ຄືກຸ່ມປັດໄຈຕາມປົກກະຕິນັ້ນເອງ. ຄວາມພະຍາຍາມກ່ອນທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງ ຊື່ວ່າ ປະໂຍຄະປຸບພາພິສັງຂານ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ປະໂຍຄະປຸບພາພິສັງຂານນັ້ນເອງ ທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ເພາະວ່າ ບໍ່ແມ່ນ". ຄຳວ່າ "ໂດຍທີ່ສຸດ" ຄື ໂດຍກຳນົດສຸດທ້າຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ອາໂລປະພິກຂາ" ຄື ເຂົ້າບິນທະບາດຄຳໜຶ່ງ. ນັ້ນຄື ປຸບພາພິສັງຂານທີ່ກ່າວຄືບໍລິກຳ. ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ແລະ ຊານທັງປວງ ທີ່ຊື່ວ່າເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ "ເພາະເຫດນັ້ນ" ຄື ເພາະເຫດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ນັ້ນ" ຄື ພາວະນາພິສັງຂານ. ຄຳວ່າ "ແຫ່ງຊານເຫຼົ່ານັ້ນ" ຄື ແຫ່ງຊານທັງປວງຄືກັນ. ເພາະວ່າ ຊື່ວ່າ ໂລກິຍະຊານທັງຫຼາຍ...ເປ... ຍ່ອມມີ, ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນກະລັບທັງປວງ ເມື່ອເຖິງເວລາໂລກວິນາດ ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມຈະເລີນຊານແລ້ວມີພຣົມມະໂລກເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າຢ່າງແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ "ແກ່ຜູ້ມີອະທິການອັນເຮັດໄວ້ແລ້ວໃນສະມະຖະກຳໃນກ່ອນ" ກ່າວໝາຍເຖິງອະທິການທີ່ເຮັດໄວ້ໃນພົບທີ່ໃກ້ຊິດ. ສ່ວນໃນພົບທີ່ຫ່າງໄກ ຜູ້ທີ່ບໍ່ເຄີຍເຮັດອະທິການໃນສະມະຖະກຳ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ຄຳວ່າ "ຢ່າງນັ້ນເອງ" ຄື ຢ່າງນັ້ນເອງ. ເພາະຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານໃນວິປາກະຊານ ຄວນກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳໃນກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ໃນກຸສົນຊານ ແລະ ກິຣິຍາຊານ". ຄຳວ່າ "ຫຼືວ່າ ຂໍ້ກຳນົດສຸດທ້າຍມີຕົ້ນວ່າ" ຄື ຂໍ້ກຳນົດນີ້ວ່າ ຫຼືວ່າ ແກ່ຊານທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍປຸບພາພິສັງຂານນັ້ນເອງ ຄວາມເປັນອະສັງຂາຣິກຍ່ອມບໍ່ມີໃນການໃດໆ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວວ່າ ເປັນອະສັງຂາຣິກ ແລະ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຜິດພ້ຽນ ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວວ່າ ເປັນສະສັງຂາຣິກ. ໃນຂໍ້ກຳນົດນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວວ່າ ເປັນອະສັງຂາຣິກ. ຄຳວ່າ "ເພາະບໍ່ມີຄວາມຜິດພ້ຽນ" ຄື ເພາະບໍ່ມີໂອກາດທີ່ຈະເປັນອະສັງຂາຣິກໄດ້. ແລະ ບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ ເປັນສະສັງຂາຣິກ. ຫາກຈະກ່າວ. ຄຳນັ້ນກໍເພິ່ງເປັນຄຳທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ມີຄວາມເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຄວາມຜິດພ້ຽນ. ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ ເມື່ອມີຄວາມເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຄວາມຜິດພ້ຽນ, ຄຳວິເສດສະນະ (ຄຳຂະຫຍາຍ) ຈຶ່ງຈະມີປະໂຫຍດ. ແລະ ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ກ່າວຄຳທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເປັນລັກສະນະຂອງຄົນບໍ່ຮູ້ (ຄົນພານ). ແຕ່ເມື່ອມີຄວາມເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຄວາມຜິດພ້ຽນ, ກໍຍ່ອມສາມາດກ່າວຢ່າງນັ້ນໄດ້. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີປະໂຫຍດ. ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມກ່າວແຕ່ຄຳທີ່ມີປະໂຫຍດເທົ່ານັ້ນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເປັນລັກສະນະຂອງຜູ້ຮູ້ (ບັນດິດ).

၅၂. ပဋိပဒါ အဘိညာဝဝတ္ထာနေ. ‘‘နိမိတ္တုပ္ပာဒတော’’တိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တဿ ဥပ္ပာဒတော. သုခါပန ပဋိပဒါ, ပစ္ဆာဒန္ဓံ ဝါ ခိပ္ပံ ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဈာနံ သုခပ္ပဋိပဒံ နာမ ကရောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ပုဗ္ဗဘဝေ’’တိ အာသန္နေ ပုဗ္ဗဘဝေ. အန္တရာယိကဓမ္မာ နာမ ‘ကိလေသန္တရာယိကော စ, ကမ္မန္တရာယိကော စ, ဝိပါကန္တရာယိကော စ, ပညတ္တိ ဝီတိက္ကမန္တရာယိကော စ, အရိယူပဝါဒန္တရာယိကော စ. တတ္ထ တိဿော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယောကိလေသန္တရာယိကော နာမ. ပဉ္စာနန္တရိယ ကမ္မာနိ [Pg.66] ကမ္မန္တရာယိကော နာမ. အဟေတုက ဒွိဟေတုကပ္ပဋိသန္ဓိဝိပါကာ ဝိပါကန္တရာယိကော နာမ. ဘိက္ခု ဘာဝေဌိတာနံ ဝိနယ ပညတ္တိံ ဝီတိက္ကမိတွာ အကတပ္ပဋိကမ္မော ဝီတိက္ကမော ပညတ္တိဝီတိက္ကမန္တရာယိကော နာမ. ပဋိကမ္မေပနကတေ အန္တရာယိကော န ဟောတိ. အရိယပုဂ္ဂလာနံ ဇာတိအာဒီဟိ ဥပဝဒိတွာ အက္ကောသိတွာ အကတပ္ပဋိကမ္မံ အက္ကောသနံ အရိယူပဝါဒန္တရာယိကော နာမ. ဣဓပိ ပဋိကမ္မေ ကတေ အန္တရာယိကော န ဟောတိ. သေသေသု တီသု ပဋိကမ္မံ နာမ နတ္ထိ. ဣမေ ဓမ္မာ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ဈာနမဂ္ဂါနံ အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ နာမ. တေဟိ ဝိမုတ္တော အန္တရာယိက ဓမ္မ ဝိမုတ္တော နာမ. ‘‘ကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတော’’တိ သီလဝိသုဒ္ဓိ အာဒိကာယ ကလျာဏပ္ပဋိပတ္တိယံ ပရိပူရဏ ဝသေန ဌိတော. ‘‘ဆိန္နပလိဗောဓော’’တိ အာဝါသပလိဗောဓာဒီနိ ဒသဝိဓာနိ ပလိဗောဓကမ္မာနိ ဆိန္ဒိတွာ ဌိတော. ‘‘ပဟိတတ္တော’’တိ, ယန္တံ ပုရိသထာမေန ပုရိသပရက္ကမေန ပတ္တဗ္ဗံ, န တံ အပတွာ ဝီရိယဿ သဏ္ဌာနံ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တေန သမ္မပ္ပဓာန ဝီရိယေန သမန္နာဂတော. သော ဟိ ပဟိတော ပေသိတော အနပေက္ခိတော အတ္တဘာဝေါ အနေနာတိ ပဟိတတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘နသမ္ပဇ္ဇတီတိ နတ္ထိ’’. သစေ ပဉ္စပဓာနိယင်္ဂသမန္နာဂတော ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ပဉ္စပဓာနိယင်္ဂါနိ နာမ သဒ္ဓါသမ္ပန္နတာ, အသာဌေယျံ, အာရောဂျံ, အလီနဝီရိယတာ, ပညဝန္တတာ,တိ.

໕໒. ໃນການກຳນົດປະຕິປະທາ ແລະ ອະພິນຍາ. ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງນິມິດ" ຄື ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງປະຕິພາກະນິມິດ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ສ່ວນປະຕິປະທາທີ່ສະດວກ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຊານທີ່ເກີດຂຶ້ນຊ້າ ຫຼື ໄວໃນພາຍຫຼັງ ຊື່ວ່າ ສຸຂາປະຕິປະທາ. ຄຳວ່າ "ໃນພົບກ່ອນ" ຄື ໃນພົບກ່ອນທີ່ໃກ້ຊິດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ທຳອັນເປັນອັນຕະລາຍ (ອັນຕະລາຍິກະທຳ) ຄື ກິເລສັນຕະລາຍ (ອັນຕະລາຍຄືກິເລດ), ກຳມັນຕະລາຍ (ອັນຕະລາຍຄືກຳ), ວິປາກັນຕະລາຍ (ອັນຕະລາຍຄືວິບາກ), ປັນຍັດຕິວີຕິກກະມັນຕະລາຍ (ອັນຕະລາຍຄືການລ່ວງລະເມີດພຣະບັນຍັດ) ແລະ ອະລิຍູປະວາທັນຕະລາຍ (ອັນຕະລາຍຄືການກ່າວຮ້າຍພຣະອະລິຍະເຈົ້າ). ໃນອັນຕະລາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ນິຍະຕະມິດສາທິຕຖິ ໓ ຊື່ວ່າ ກິເລສັນຕະລາຍ. ອະນັນຕະຣິຍະກຳ ໕ ຊື່ວ່າ ກຳມັນຕະລາຍ. ອະເຫຕຸກປະຕິສົນທິວິບາກ ແລະ ທະວິເຫຕຸກປະຕິສົນທິວິບາກ ຊື່ວ່າ ວິປາກັນຕະລາຍ. ການລ່ວງລະເມີດພຣະວິນັຍບັນຍັດຂອງຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນພິກຂຸພາວະ ແລ້ວບໍ່ໄດ້ເຮັດຄືນ (ແກ້ໄຂອາບັດ) ຊື່ວ່າ ປັນຍັດຕິວີຕິກກະມັນຕະລາຍ. ແຕ່ເມື່ອເຮັດຄືນແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເປັນອັນຕະລາຍ. ການກ່າວຮ້າຍ ດ່າທໍ ພຣະອະລິຍະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຊາດກຳເນີດເປັນຕົ້ນ ແລ້ວບໍ່ໄດ້ເຮັດຄືນ (ຂໍຂະມາ) ຊື່ວ່າ ອະລິຍູປະວາທັນຕະລາຍ. ເຖິງແມ່ນໃນຂໍ້ນີ້ ເມື່ອໄດ້ເຮັດຄືນແລ້ວ ກໍບໍ່ເປັນອັນຕະລາຍ. ສ່ວນໃນ ໓ ຢ່າງທີ່ເຫຼືອ ທີ່ຊື່ວ່າການເຮັດຄືນ (ແກ້ໄຂ) ຍ່ອມບໍ່ມີ. ທຳເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ຊານ ແລະ ມັກ ໃນພົບນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັນຕະລາຍິກະ. ຜູ້ພົ້ນແລ້ວຈາກທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ພົ້ນຈາກອັນຕະລາຍິກະທຳ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນກັນລະຍານະປະຕິບັດ" ຄື ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດກັນລະຍານະປະຕິບັດ ມີສີລະວິສຸດທິເປັນຕົ້ນໃຫ້ບໍລິບູນ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ມີປະລິໂພດອັນຕັດແລ້ວ" ຄື ຕັດປະລິໂພດກຳ ໑໐ ປະການ ມີອາວາສະປະລິໂພດເປັນຕົ້ນແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ "ຜູ້ມີຕົນສົ່ງໄປແລ້ວ (ປະຫິຕັດຕະ)" ຄື ປະກອບດ້ວຍສຳມັບປະທານະວິຣິຍະ ທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ ສິ່ງໃດທີ່ເພິ່ງບັນລຸໄດ້ດ້ວຍກຳລັງຂອງບຸຣຸດ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງບຸຣຸດ ຫາກຍັງບໍ່ບັນລຸສິ່ງນັ້ນ ຄວາມຢຸດເຊົາແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມຈະບໍ່ມີ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຫິຕັດຕະ ເພາະອັດຕະພາບ (ຮ່າງກາຍ) ນີ້ ອັນຕົນສົ່ງໄປແລ້ວ ຄື ສະຫຼະແລ້ວ ບໍ່ອາໄລແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ທີ່ວ່າ ບໍ່ສຳເລັດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຫາກເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມ ໕ ປະການ (ປະທານິຍັງຄະ). ອົງແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມ ໕ ປະການ ຄື ຄວາມມີສັດທາ, ຄວາມບໍ່ໂອ້ອວດ, ຄວາມມີໂຣກນ້ອຍ (ສຸຂະພາບດີ), ຄວາມມີຄວາມພະຍາຍາມບໍ່ຫຍໍ້ທໍ້, ຄວາມມີປັນຍາ.

၅၂. ဝိပါကဇ္ဈာနေ. ‘‘မုဒုဘူတံ’’တိ ဘာဝနာ ဗလပရိတ္တတ္တာမန္ဒဘူတံ. မန္ဒဘူတတ္တာ စ ဒုဗ္ဗလံ. ‘‘နာနာ ကိစ္စဋ္ဌာနေသု စာ’’တိ ဒဿနသဝနာဒီသု. ‘‘ဟီနေသုပိ အတ္တဘာဝေသူ’’တိ အဟေတုက ဒွိဟေတုကပုဂ္ဂလေသုပိ. ‘‘အသဒိသံပီ’’တိ တိဟေတုကုက္ကဋ္ဌံပိ ကမ္မံ အဟေတုကဝိပါကံပိ ဇနေတီတိအာဒိနာ အသဒိသံပိ ဝိပါကံ ဇနေတိ. ‘‘ဘဝင်္ဂဋ္ဌာနေသု ယေဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဘဝင်္ဂ သဒ္ဒေန ပဋိသန္ဓိဋ္ဌာန စုတိဋ္ဌာနာနိပိ သင်္ဂယှန္တိ. ‘‘ကုသလသဒိသမေဝါ’’တိ ပထမဇ္ဈာနကုသလံ ပထမဇ္ဈာန ဝိပါကမေဝ ဇနေတိ, ဒုတီယဇ္ဈာန ကုသလံ ဒုတီယဇ္ဈာန ဝိပါကမေဝ ဇနေတီတိအာဒိနာ ကုသလ သဒိသမေဝ ဝိပါကံ ဇနေတိ. ‘‘ကုသလမေဝ…ပေ… ကြိယဇ္ဈာနံ နာမ ဟောတိ’’ အဘေဒူ ပစာရေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ဘေဒမ္ပိ အဘေဒံ ကတွာ ဥပစာရော ဝေါဟာရော အဘေဒူ ပစာရော.

໕໒. ໃນວິປາກະຊານ. ຄຳວ່າ "ອ່ອນກຳລັງ" ຄື ເປັນທຳມະຊາດທີ່ອ່ອນແອ ເພາະຄວາມນ້ອຍແຫ່ງກຳລັງແຫ່ງພາວະນາ. ແລະ ເພາະຄວາມເປັນທຳມະຊາດທີ່ອ່ອນແອ ຈຶ່ງມີກຳລັງນ້ອຍ. ຄຳວ່າ "ແລະ ໃນຖານະແຫ່ງກິດຈະການຕ່າງໆ" ຄື ໃນການເຫັນ, ການໄດ້ຍິນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ເຖິງແມ່ນໃນອັດຕະພາບທີ່ຊົ່ວ (ຊາຍ)" ຄື ເຖິງແມ່ນໃນບຸກຄົນຜູ້ເປັນອະເຫຕຸກບຸກຄົນ ແລະ ທະວິເຫຕຸກບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ "ເຖິງແມ່ນບໍ່ຄືກັນ" ຄື ກຳອັນເປັນຕິເຫຕຸກອຸກກິດ ກໍຍ່ອມໃຫ້ຜົນເປັນອະເຫຕຸກວິບາກໄດ້ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນວິບາກທີ່ບໍ່ຄືກັນ. ຄຳວ່າ "ໃນຖານະແຫ່ງພະວັງເທົ່ານັ້ນ" ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ ພະວັງ ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາປະຕິສົນທິຖານ ແລະ ຈຸຕິຖານຄືກັນ. ຄຳວ່າ "ຄືກັນກັບກຸສົນນັ້ນເອງ" ຄື ປະຖົມມະຊານກຸສົນ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນເປັນປະຖົມມະຊານວິບາກເທົ່ານັ້ນ, ທຸຕິຍະຊານກຸສົນ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນເປັນທຸຕິຍະຊານວິບາກເທົ່ານັ້ນ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນວິບາກທີ່ຄືກັນກັບກຸສົນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ກຸສົນນັ້ນເອງ...ເປ... ຊື່ວ່າ ກິຣິຍາຊານ" ມີອະທິບາຍວ່າ ໂດຍອະເພທູປະຈານ (ການໂວຫານໂດຍບໍ່ແຍກກັນ). ການໂວຫານທີ່ເຮັດສິ່ງທີ່ຕ່າງກັນ ໃຫ້ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຕ່າງກັນ ຊື່ວ່າ ອະເພທູປະຈານ.

၅၄. သင်္ဂဟဂါထာ [Pg.67] ဝဏ္ဏနာယံ. ဈာနာနံ ဘေဒေါ ဈာနဘေဒေါ. အတ္ထတော ပန ဈာနေဟိ သမ္ပယောဂဘေဒေါ ဈာနဘေဒေါတိ ဝုတ္တော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဈာနေဟိ သမ္ပယောဂဘေဒေနာ’’တိ. ပထမဇ္ဈာနိကံ စိတ္တန္တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘တမေဝါ’’တိ ရူပါဝစရ မာနသမေဝ. ဝိဘာဝနိယံ ပန ဥပရိသင်္ဂဟဂါထာယံ ဈာနင်္ဂ ယောဂဘေဒေန, ကတွေကေကန္တု ပဉ္စဓာတိ ဝစနံ ဒိသွာ ဣဓ ဈာန ဘေဒေနာတိ ဈာနင်္ဂေဟိ သမ္ပယောဂဘေဒေနာတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေပိ ဣဓ ဈာနဘေဒဿ ဝိသုံ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘အညောဟိ ဈာနဘေဒေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

໕໔. ໃນການພັນລະນາຄາຖາສັງຄະຫະ. ຄວາມຕ່າງແຫ່ງຊານ ຊື່ວ່າ ຊານະເພທະ (ຄວາມຕ່າງແຫ່ງຊານ). ແຕ່ໂດຍອັດຖະ ທ່ານກ່າວວ່າ ຄວາມຕ່າງແຫ່ງການປະກອບດ້ວຍຊານ ຊື່ວ່າ ຊານະເພທະ ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງການປະກອບດ້ວຍຊານ". ເພິ່ງປະກອບຄວາມມີຕົ້ນວ່າ ຈິດທີ່ເປັນປະຖົມມະຊານ. ຄຳວ່າ "ນັ້ນເອງ" ຄື ຮູບາວະຈະຣະຈິດນັ້ນເອງ. ສ່ວນໃນຄຳວິພາວະນີ ເຫັນຄຳໃນຄາຖາສັງຄະຫະເບື້ອງເທິງວ່າ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງການປະກອບອົງຊານ, ເຮັດໃຫ້ແຕ່ລະຢ່າງເປັນ ໕ ຢ່າງ ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງຊານ ຄື ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງການປະກອບດ້ວຍອົງຊານ. ເຖິງແມ່ນເປັນຢ່າງນັ້ນ ເພາະໃນທີ່ນີ້ປະສົງເອົາຄວາມຕ່າງແຫ່ງຊານໂດຍສະເພາະ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ເພາະວ່າ ຄວາມຕ່າງແຫ່ງຊານຢ່າງອື່ນ".

ရူပါဝစရစိတ္တဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ອະນຸທີປະນີແຫ່ງຮູບາວະຈະຣະຈິດຕະທີປະນີ ຈົບແລ້ວ.

၅၅. အရူပစိတ္တဒီပနိယံ. ‘‘ဘုသော’’တိ အတိရေကတရံ. ‘‘သရူပတော’’တိ ပရမတ္ထ သဘာဝတော. နတ္ထိ ဇဋာ ဧတ္ထာတိ အဇဋော. အဇဋော အာကာသောတိ အဇဋာကာသော. ‘‘ပရိစ္ဆိန္နာကာသော’’တိ ဒွါရစ္ဆိဒ္ဒဝါတပါနစ္ဆိဒ္ဒါဒိကော အာကာသော, ယတ္ထ အာကာသ ကသိဏ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ. ကသိဏ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ လဒ္ဓေါ အာကာသော ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသော, ကသိဏံ ဥဂ္ဃာဋေန နိဗ္ဗတ္တော ကသိဏုဂ္ဃာဋိမောတိ ကတွာ. ရူပကလာပါနံ ပရိစ္ဆေဒမတ္တဘူတော အာကာသော ရူပပရိစ္ဆေဒါကာသော. ‘‘အနန္တဘာဝေန ဖရီယတီ’’တိ စတုရင်္ဂုလမတ္တောပိသော အနန္တ နာမံ ကတွာ ဘာဝနာမနသိကာရေန ဖရီယတိ. ‘‘ဒေဝါနံ အဓိဋ္ဌာနဝတ္ထူ’’တိ မဟိဒ္ဓိကာနံ ဂါမနဂရ ဒေဝါနံ ဗလိပ္ပဋိဂ္ဂဟဏဋ္ဌာနံ ဝုစ္စတိ, ယတ္ထ မနုဿာ သမယေ ကုလ ဒေဝတာနံ ဗလိံ အဘိဟရန္တိ. ‘‘ဗလိံ’’တိ ပူဇနီယ ဝတ္ထု ဝုစ္စတိ. ‘‘တသ္မိံ’’တိ ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသေ. ‘‘တဒေဝါ’’တိ တံ အာရမ္မဏမေဝ. ကုသလဇ္ဈာနံ သမာပန္နဿဝါ, ဝိပါကဇ္ဈာနေန ဥပပန္နဿဝါ, ကြိယဇ္ဈာနေန ဒိဋ္ဌဓမ္မ သုခ ဝိဟာရိဿဝါ, တိယောဇေတဗ္ဗံ. အနန္တန္တိ ဝုစ္စတိ, ယထာပထဝီကသိဏေ ပဝတ္တနတော ဈာနံ ပထဝီကသိဏန္တိ ဝုစ္စတီတိ. ‘‘ဧကဒေသေ’’တိ ဥပ္ပာဒေဝါ ဌိတိယံ ဝါ ဘင်္ဂေဝါ. အန္တရဟိတတ္တာ အနန္တန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘အနန္တ သညိတေ’’တိ အနန္တ နာမကေ. ‘‘အနန္တန္တိ ဘာဝနာယ [Pg.68] ပဝတ္တတ္တာ’’တိ ဣဒံ ပထမာ ရုပ္ပဝိညာဏံ အနန္တန္တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂ ဘာဝနာယ ပဝတ္တတ္တာ. ‘‘အတ္တနော ဖရဏာကာရ ဝသေနာ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနံ အနပေက္ခိတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘နိရုတ္တိ နယေနာ’’တိ သကတ္ထေ ယပစ္စယံ ကတွာ နကာရဿလောပေန. ‘‘ပါဠိယာ နသမေတီ’’တိ ဝိဘင်္ဂ ပါဠိယာနသမေတိ. ‘‘အနန္တံ ဖရတီ’’တိ အနန္တံ အနန္တန္တိ ဖရတိ. ‘‘ပထမာ ရုပ္ပဝိညာဏာဘာဝေါ’’တိ တဿ အဘာဝ ပညတ္တိမတ္တံ. ‘‘နေဝတ္ထီ’’တိ နတ္ထိ. ‘‘အဿာ’’တိ စတုတ္ထာ ရုပ္ပဇ္ဈာနဿ. အထဝါတိအာဒီသု ‘‘ပဋုသညာ ကိစ္စဿာ’’တိ ဗျတ္တသညာ ကိစ္စဿ. ‘‘သင်္ခါရာဝသေသ သုခုမဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ’’တိ ဣမဿ အတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဧတ္ထစာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘မုဒ္ဓဘူတံ’’တိ မတ္ထကပတ္တံ. ‘‘ဒေသနာသီသမတ္တံ’’တိ ရာဇာ အာဂစ္ဆတီတိအာဒီသု ဝိယ ပဓာန ကထာမတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘တဿေဝါ’’တိ ပထမာ ရုပ္ပဝိညာဏဿေဝ. ကုသလဘူတံ ပထမာ ရုပ္ပဝိညာဏံ ပုထုဇ္ဇနာနဉ္စ သေက္ခာနဉ္စ ကုသလဘူတဿ ဒုတီယာရုပ္ပဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ ဟောတိ. အရဟာ ပန တိဝိဓော. တတ္ထ, ဧကောပထမာ ရုပ္ပေဌတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ပထမာရုပ္ပံ အသမာပဇ္ဇိတွာဝ ဒုတီယာ ရုပ္ပံ ဥပ္ပာဒေတိ. တဿ ကုသလဘူတံ ပထမာ ရုပ္ပံ ကြိယဘူတဿ ဒုတီယာ ရုပ္ပဿ အာရမ္မဏံ. ဧကောပထမာ ရုပ္ပေဌတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ပုန တမေဝ ပထမာ ရုပ္ပံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဒုတီယာ ရုပ္ပံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဧကော ဒုတီယာ ရုပ္ပေဌတွာ အရဟတ္တံ ဂစ္ဆတိ. တေသံ ဒွိန္နံ ကြိယဘူတံ ပထမာ ရုပ္ပဝိညာဏံ ကြိယဘူတဿေဝ ဒုတီယာရုပ္ပဿ အာရမ္မဏံ. တေနာဟ ‘‘ဝိညာဏံ နာမာ’’တိအာဒိံ.

໕໕. ຄຳອະທິບາຍກ່ຽວກັບອະຣູປະຈິດ. ຄຳວ່າ “Bhuso” ໄດ້ແກ່ ຢ່າງຍິ່ງຍວດ. ຄຳວ່າ “Sarūpato” ໄດ້ແກ່ ໂດຍສະພາວະປໍຣະມັດ. ຄວາມຮົກຮຸງຮັງ (ຕັນຫາ) ບໍ່ມີໃນທີ່ນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ajaṭo” (ບໍ່ຮົກຮຸງຮັງ). ອາກາດທີ່ບໍ່ຮົກຮຸງຮັງ ຊື່ວ່າ “ajaṭākāso” (ອາກາດອັນໂລ່ງໂຖງ). ຄຳວ່າ “Paricchinnākāso” ໄດ້ແກ່ ອາກາດທີ່ມີຂອບເຂດ ເຊັ່ນ ຊ່ອງປະຕູ ແລະຊ່ອງປ່ອງຢ້ຽມເປັນຕົ້ນ, ເຊິ່ງເປັນບ່ອນທີ່ພວກເຂົາກຳນົດເອົາອາກາສກະສິນນິມິດ. ອາກາດທີ່ໄດ້ມາໂດຍການເພີກກະສິນນິມິດ ຊື່ວ່າ “kasiṇugghāṭimākāso” (ອາກາດທີ່ເພີກກະສິນອອກແລ້ວ), ໂດຍມີວິເຄາະວ່າ ອາກາດທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການເພີກກະສິນ ຊື່ວ່າ “kasiṇugghāṭimo”. ອາກາດທີ່ເປັນພຽງຂອບເຂດກຳນົດຂອງຮູບກະລາບທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ “rūpaparicchedākāso” (ອາກາດທີ່ກຳນົດຮູບ). ຄຳວ່າ “Anantabhāvena pharīyatī” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ອາກາດທີ່ມີປະມານພຽງ 4 ນິ້ວມື ກໍກຳນົດຊື່ວ່າ ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ແລ້ວແຜ່ໄປດ້ວຍພາວະນາມະນະສິການ. ຄຳວ່າ “Devānaṃ adhiṭṭhānavatthū” ໄດ້ແກ່ ບ່ອນຮັບເຄື່ອງບູຊາ (ພີກຳ) ຂອງເທວະດາຜູ້ມີລິດເດດຫຼາຍ ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນບ້ານ ແລະເມືອງ, ເຊິ່ງເປັນບ່ອນທີ່ມະນຸດທັງຫຼາຍນຳເຄື່ອງບູຊາມາຖວາຍແກ່ເທວະດາປະຈຳຕະກູນຕາມເວລາ. ຄຳວ່າ “Baliṃ” ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງສັກກາລະບູຊາ. ຄຳວ່າ “Tasmiṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນອາກາດທີ່ເພີກກະສິນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tadevā” ໄດ້ແກ່ ອາຣົມນັ້ນນັ້ນເອງ. ຄວນປະກອບເຂົ້າກັບ (ຈິດ) ຂອງຜູ້ເຂົ້າກຸສົນຊານກໍດີ, ຂອງຜູ້ເກີດດ້ວຍວິບາກຊານກໍດີ, ຂອງຜູ້ມີທິຕຖະທັມມະສຸຂະວິຫານດ້ວຍກິຣິຍາຊານກໍດີ. ທີ່ຊື່ວ່າ “Anantaṃ” (ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ) ເພາະເປັນໄປໃນອາກາດນັ້ນ, ເໝືອນດັ່ງຊານທີ່ເປັນໄປໃນປະຖະວີກະສິນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “pathavīkasiṇaṃ”. ຄຳວ່າ “Ekadese” ໄດ້ແກ່ ໃນຂະນະອຸປະທະ (ເກີດຂຶ້ນ) ກໍດີ, ຂະນະຖິຕິ (ຕັ້ງຢູ່) ກໍດີ, ຂະນະພັງຄະ (ດັບໄປ) ກໍດີ. ເພາະຄວາມທີ່ (ກະສິນ) ຫາຍໄປ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “anantaṃ” (ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ). ຄຳວ່າ “Ananta saññite” ໄດ້ແກ່ ທີ່ມີຊື່ວ່າ ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ. ຄຳວ່າ “Anantanti bhāvanāya pavattattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງພາວະນາວ່າ “ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ” ດັ່ງນີ້, ຄື ປະຖະມາຣຸປປະວິນຍານນີ້ ເປັນໄປໃນປຸບພະພາຄະພາວະນາ ໂດຍກຳນົດວ່າ “ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ” ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “Attano pharaṇākāra vasenā” ມີອະທິບາຍວ່າ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງຄຳນຶງເຖິງປຸບພະພາຄະພາວະນາ. ຄຳວ່າ “Nirutti nayenā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍວິທີທາງນິຣຸດຕິ ຄື ລົງ ຍ-ປັດໄຈ ໃນຄວາມໝາຍຂອງຕົນເອງ ແລ້ວລຶບ ນ-ອັກສອນ. ຄຳວ່າ “Pāḷiyā nasametī” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຂົ້າກັນກັບພະບາລີໃນວິພັງ. ຄຳວ່າ “Anantaṃ pharatī” ໄດ້ແກ່ ແຜ່ໄປວ່າ ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ. ຄຳວ່າ “Pathamā ruppaviññāṇābhāvo” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນພຽງບັນຍັດຄືຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງປະຖະມາຣຸປປະວິນຍານນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Nevatthī” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “Assā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຈະຕຸດຖາຣຸປປະຊານ. ໃນຄຳວ່າ “Athavā” ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ “paṭusaññā kiccassā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກິດຈະການຂອງສັນຍາອັນສະຫຼາດ. ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳວ່າ “Saṅkhārāvasesa sukhumabhāvena vijjamānattā” (ເພາະຄວາມທີ່ມີຢູ່ໂດຍສະພາວະອັນລະອຽດອ່ອນ ເຊິ່ງເຫຼືອພຽງສັງຂານ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “etthacā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Muddhabhūtaṃ” ໄດ້ແກ່ ເຖິງຍອດ. ຄຳວ່າ “Desanāsīsamattaṃ” ໝາຍເຖິງ ເປັນພຽງຫົວຂໍ້ແຫ່ງເທດສະໜາ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “ພະລາຊາສະເດັດມາ” ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນພຽງຄຳກ່າວເຖິງສ່ວນທີ່ເປັນປະທານ. ຄຳວ່າ “Tassevā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງປະຖະມາຣຸປປະວິນຍານນັ້ນເອງ. ປະຖະມາຣຸປປະວິນຍານທີ່ເປັນກຸສົນ ຍ່ອມເປັນອາຣົມແຫ່ງທຸຕິຍາຣຸປປະວິນຍານທີ່ເປັນກຸສົນ ຂອງປຸຖຸຊົນແລະເສກຂະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ. ສ່ວນພະອໍຣະຫັນມີ 3 ຈຳພວກ. ໃນ 3 ຈຳພວກນັ້ນ, ພະອໍຣະຫັນຈຳພວກໜຶ່ງ ຕັ້ງຢູ່ໃນປະຖະມາຣຸປປະຊານ ແລ້ວບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ໂດຍບໍ່ເຂົ້າປະຖະມາຣຸປປະຊານນັ້ນອີກ ແລ້ວເຮັດທຸຕິຍາຣຸປປະຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ປະຖະມາຣຸປປະຊານທີ່ເປັນກຸສົນ ຂອງພະອໍຣະຫັນນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອາຣົມແຫ່ງທຸຕິຍາຣຸປປະຊານທີ່ເປັນກິຣິຍາ. ພະອໍຣະຫັນຈຳພວກໜຶ່ງ ຕັ້ງຢູ່ໃນປະຖະມາຣຸປປະຊານ ແລ້ວບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ແລ້ວເຂົ້າປະຖະມາຣຸປປະຊານນັ້ນອີກ ແລ້ວເຮັດທຸຕິຍາຣຸປປະຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ພະອໍຣະຫັນຈຳພວກໜຶ່ງ ຕັ້ງຢູ່ໃນທຸຕິຍາຣຸປປະຊານ ແລ້ວບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນ. ປະຖະມາຣຸປປະວິນຍານທີ່ເປັນກິຣິຍາ ຂອງພະອໍຣະຫັນ 2 ຈຳພວກນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອາຣົມແຫ່ງທຸຕິຍາຣຸປປະຊານທີ່ເປັນກິຣິຍານັ້ນເອງ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “viññāṇaṃ nāmā” ເປັນຕົ້ນ.

အရူပစိတ္တာနုဒီပနာ.

ຄຳອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມກ່ຽວກັບອະຣູປະຈິດ.

၅၇. လောကုတ္တရစိတ္တေ. ‘‘ဇလပ္ပဝါဟော’’တိ ဥဒကဓာရာသံဃာဋော. ‘‘ပဘဝတော’’တိအာဒိပဝတ္တိဋ္ဌာနတော. ‘‘ယထာဟာ’’တိ ကထံ ပါဠိယံ အာဟ. ‘‘သေယျထိဒ’’န္တိ သော ကတမော. ‘‘အယံ ပီ’’တိ အယံ အရိယမဂ္ဂေါပိ. ဧကစိတ္တက္ခဏိကော အရိယမဂ္ဂေါ, ကထံ ယာဝ အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတုယာသဝတိ သန္ဒတီတိ အာဟ [Pg.69] ‘‘အာနုဘာဝပ္ဖရဏဝသေနာ’’တိ. ပါဠိယံ ဂင်္ဂါဒီနိ ပဉ္စန္နံ မဟာနဒီနံ နာမာနိ. ‘‘သမုဒ္ဒ နိန္နာ’’တိ မဟာသမုဒ္ဒါဘိမုခံ နိန္နာ နမိတာ. ‘‘ပေါဏာ’’တိ အနုပတိတာ. ‘‘ပဗ္ဘာရာ’’တိ အဓောဝါဟိတာ. ‘‘ကိလေသာနံ’’တိ အနုပဂမနေ ကမ္မပဒံ. ပါဠိယံ ‘‘ဃဋော’’တိ ဥဒက ပုဏ္ဏဃဋော. ‘‘နိကုဇ္ဇော’’တိ အဓောမုခံ ဌပိတော. ‘‘နောပစ္စာဝ မတီ’’တိ ပုန နောဂိလတိ. ‘‘န ပုနေတီ’’တိ န ပုန ဧတိ နုပဂစ္ဆတိ အရိယသာဝကော. ‘‘န ပစ္စေတီ’’တိ န ပဋိ ဧတိ. တဒတ္ထံ ဝဒတိ ‘‘န ပစ္စာဂစ္ဆတီ’’တိ. ဧဝံ တံ အနိဝတ္တဂမနံ ပါဠိသာဓကေဟိ ဒီပေတွာ ဣဒါနိ ယုတ္တိသာဓကေဟိ ပကာသေတုံ ‘‘ယထာ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ယတော’’တိ ယံ ကာရဏာ. ‘‘တေ’’တိ ပုထုဇ္ဇနာ. ‘‘ဒုဿီလာ’’တိ နိဿီလာ. ‘‘ဥမ္မတ္တကာ’’တိ ပိတ္တုမ္မတ္တကာ. ‘‘ခိတ္တ စိတ္တာ’’တိ ဆဋ္ဋိတပကတိ စိတ္တာယက္ခုမ္မတ္တကာ. ‘‘ဒုပ္ပညာ’’တိ နိပ္ပညာ. ‘‘ဧဠမူဂါ’’တိ ဒုပ္ပညတာယ ဧဝ ပဂ္ဃရိတလာလ မုခ မူဂါ. ‘‘တသ္မိံ မဂ္ဂေ ဧဝါ’’တိ အဋ္ဌင်္ဂီကေ အရိယမဂ္ဂေ ဧဝ. သော ပန မဂ္ဂေါ ပထမ မဂ္ဂေါ, ဒုတီယ မဂ္ဂေါ, တတီယ မဂ္ဂေါ, စတုတ္ထ မဂ္ဂေါ,တိ စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. ‘‘အာဒိတော ပဇ္ဇနံ’’တိ စတူသု မဂ္ဂေသု အာဒိမှိ ပထမ မဂ္ဂသောတဿ ပဇ္ဇနံ ဂမနံ. ပဋိလာဘောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သောတာပတ္တိယာ’’တိ သောတဿ အာပဇ္ဇနေန. ‘‘အဓိဂမ္မမာနော’’တိ ပဋိလဗ္ဘမာနော. သဗ္ဗေ ဗောဓိပက္ခိယ ဓမ္မာ အနိဝတ္တ ဂတိယာ ပဝတ္တမာနာ သောတောတိ ဝုစ္စန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သမ္ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ. ဥပရိသမ္ဗောဓိ ဧဝ ပရာယနံ ယေသံ တေ ဥပရိသမ္ဗောဓိ ပရာယနာ. ပရာယနန္တိ စ ပဋိသရဏံ. ကထံ သောတာပတ္တိ ဝစနံ မဂ္ဂေန သမာနာဓိကရဏံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပထမ မဂ္ဂ သင်္ခါတာယ သောတာပတ္တိယာ’’တိအာဒိ. ‘‘မဂ္ဂေတီ’’တိ ဂဝေသတိ. မာရေန္တ ဂမနောနိရုတ္တိနယေန မဂ္ဂေါတိ သိဇ္ဈတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကိလေသေ မာရေန္တော ဂစ္ဆတီတိ မဂ္ဂေါ’’တိ.

໕໗. ໃນໂລກຸດຕະຣະຈິດ. ຄຳວ່າ “Jalappavāho” ໄດ້ແກ່ ກະແສນ້ຳໄຫຼ. ຄຳວ່າ “Pabhavato” ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ແກ່ ຈາກສະຖານທີ່ເກີດ. ຄຳວ່າ “Yathāhā” ໄດ້ແກ່ ພະບາລີກ່າວໄວ້ແນວໃດ. ຄຳວ່າ “Seyyathida” ໄດ້ແກ່ ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ. ຄຳວ່າ “Ayaṃ pī” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ອະຣິຍະມັກນີ້. ອະຣິຍະມັກເຊິ່ງມີຈິດຂະນະດຽວ ຈະໄຫຼໄປຈົນເຖິງອະນຸປາທິເສສະນิບພານທາດໄດ້ແນວໃດ? ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ānubhāvappharaṇavasenā” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຜ່ໄປແຫ່ງອານຸພາບ). ໃນພະບາລີ, ຄຳວ່າ ຄົງຄາ ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນຊື່ຂອງແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ທັງ 5 ພາຍ. ຄຳວ່າ “Samudda ninnā” ໄດ້ແກ່ ໄຫຼລົງໄປສູ່ມະຫາສະໝຸດ. ຄຳວ່າ “Poṇā” ໄດ້ແກ່ ໂນ້ມໄປ. ຄຳວ່າ “Pabbhārā” ໄດ້ແກ່ ເທໄປ. ຄຳວ່າ “Kilesānaṃ” ເປັນກຳມະບົດໃນຄຳວ່າ “anupagamane” (ການບໍ່ເຂົ້າເຖິງ). ໃນພະບາລີ, ຄຳວ່າ “ghaṭo” ໄດ້ແກ່ ໝໍ້ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳ. ຄຳວ່າ “Nikujjo” ໄດ້ແກ່ ຄວ້ຳລົງ. ຄຳວ່າ “Nopaccāva matī” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ກືນກັບຄືນມາອີກ. ຄຳວ່າ “Na punetī” ໄດ້ແກ່ ພະອະຣິຍະສາວົກຍ່ອມບໍ່ກັບມາອີກ ຄື ບໍ່ເຂົ້າເຖິງອີກ. ຄຳວ່າ “Na paccetī” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ກັບຄືນ. ທ່ານອະທິບາຍເນື້ອຄວາມນັ້ນວ່າ “na paccāgacchatī” (ບໍ່ກັບຄືນມາ). ເມື່ອສະແດງການໄປໂດຍບໍ່ກັບຄືນນັ້ນ ດ້ວຍຫຼັກຖານທາງພະບາລີດັ່ງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງດ້ວຍຫຼັກຖານທາງເຫດຜົນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “yathā cā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Yato” ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດໃດ. ຄຳວ່າ “Te” ໄດ້ແກ່ ປຸຖຸຊົນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Dussīlā” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີສິນ. ຄຳວ່າ “Ummattakā” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເປັນບ້າເພາະດີຊ່ານ. ຄຳວ່າ “Khitta cittā” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ຄື ເປັນບ້າເພາະຍັກເຂົ້າສິງ. ຄຳວ່າ “Duppaññā” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີປັນຍາ. ຄຳວ່າ “Eḷamūgā” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເປັນໃບ້ແລະມີນ້ຳລາຍໄຫຼຍ້ອນຄວາມໂງ່ຈ້າ. ຄຳວ່າ “Tasmiṃ magge evā” ໄດ້ແກ່ ໃນອະຣິຍະມັກມີອົງ 8 ນັ້ນເອງ. ອະຣິຍະມັກນັ້ນມີ 4 ຢ່າງ ຄື ມັກທີ 1, ມັກທີ 2, ມັກທີ 3, ແລະມັກທີ 4. ຄຳວ່າ “Ādito pajjanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການໄປ ຄື ການດຳເນີນໄປແຫ່ງກະແສແຫ່ງປະຖົມມັກ ໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງມັກທັງ 4. ໝາຍເຖິງ ການໄດ້ບັນລຸ. ຄຳວ່າ “Sotāpattiyā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍການເຂົ້າເຖິງກະແສ. ຄຳວ່າ “Adhigammamāno” ໄດ້ແກ່ ທີ່ກຳລັງໄດ້ບັນລຸ. ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ໂພທິປັກຂິຍະທຳທັງປວງ ທີ່ເປັນໄປໂດຍມີທາງໄປອັນບໍ່ກັບຄືນ ຊື່ວ່າ “soto” (ກະແສ). ທີ່ຊື່ວ່າ “Sambodhi” ໄດ້ແກ່ ຍານໃນມັກທັງ 4. ຜູ້ທີ່ມີອຸປະຣິສຳໂພທິ (ປັນຍາຕຣັສຮູ້ເບື້ອງສູງ) ເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ ຊື່ວ່າ “uparisambodhi parāyanā”. ແລະຄຳວ່າ “Parāyana” ໄດ້ແກ່ ທີ່ເພິ່ງ. ຄຳວ່າ “Sotāpatti” ຈະມີວິພັດສະມານາທິກະຣະນະກັບຄຳວ່າ “Magga” ໄດ້ແນວໃດ? ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “pathama magga saṅkhātāya sotāpattiyā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Maggetī” ໄດ້ແກ່ ສະແຫວງຫາ. ໂດຍວິທີທາງນິຣຸດຕິ ຍ່ອມສຳເລັດຮູບເປັນ “maggo” ດ້ວຍການເດີນທາງໄປຂ້າ (ກਿເລດ), ດັ່ງທີ່ກ່າວວ່າ “ຊື່ວ່າ ມັກ ເພາະເດີນທາງໄປຂ້າກິເລດທັງຫຼາຍ”.

၅၈. သကဒါဂါမိ မဂ္ဂေ. ‘‘သကိံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဣတောဂန္တွာ ပုန ဣဓ အာဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ‘‘သီလေနာ’’တိ ပကတိသဘာဝေန. ကာမလောကံ အာဂစ္ဆန္တိ ဧတေဟီတိ ကာမလောကာဂမနာ. ကိလေသာ. တေသံ သဗ္ဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနဘာဝေန. ပါဠိယံ ‘‘ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿာ’’တိ ကတ္တု အတ္ထေသာမိဝစနံ. ဧကစ္စေန ပုဂ္ဂလေန အပ္ပဟီနာ နီတိ သမ္ဗန္ဓော[Pg.70]. ‘‘သဟဗျတံ’’တိ သဟာယဘာဝံ. ‘‘အာဂါမီဟောတီ’’တိ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ဝဒတိ ‘‘အာဂန္တွာ ဣတ္ထတ္တ’’န္တိ. အာဂစ္ဆတိ သီလေနာတိ အာဂန္တွာ. ဣတ္ထံ ဘာဝေါ ဣတ္ထတ္တံ. ဣမံ ကာမတ္တဘာဝံ အာဂန္တွာ, တသ္မာ အာဂါမီ နာမ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘အယဉ္စ အတ္ထော’’တိ ပဋိသန္ဓိဝသေန သကိံ ဣမံ လောကံ အာဂစ္ဆတီတိအာဒိကော အတ္ထော. ‘‘ကိလေသ ဂတိဝသေနာ’’တိ ကာမလောကာ ဂမန ကိလေသ ဂတိဝသေန. မဂ္ဂသဟာယေန ဈာနေန ဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ မဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္န ဂတိကာ ဟောန္တိ. အယံ မဂ္ဂသဟာယောဈာနာနုဘာဝေါ နာမ. တေနာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဒေဝလောကတော’’တိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မလောကောပိ သင်္ဂဟိတော. ပစ္ဆိမသ္မိံ ပန အတ္ထေ သတီတိ ယောဇနာ. အာဂမနသီလော အာဂန္တွာ. န အာဂန္တွာ အနာဂန္တွာ. ‘‘တေနာ’’တိ အနာဂမနေန. ‘‘နာနတ္ထာ သမ္ဘဝတော’’တိ ဒွီသု ဣတ္ထတ္တသဒ္ဒေသု ဧကသ္မိံ ဣမံ ကာမာဝစရ လောကန္တိ ဧကသ္မိံ ဣမံ မနုဿ လောကန္တိ ဧဝံ နာနတ္ထာနံ အသမ္ဘဝတော. ပါဠိယံ ‘‘သဗျာ ဗဇ္ဈော’’တိ စေတောဒုက္ခ သင်္ခါတေန စေတသိကရောဂါ ဗာဓေန သဟိတော. တေနာဟ ‘‘တေဟိ ပဋိဃာနုသယဿာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘တေ’’တိ ပုထုဇ္ဇန သောတာပန္န သကဒါဂါမိနော. သဗျာ ဗဇ္ဈာနာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပစ္ဆိမဿ ဝါကျဿာ’’တိ အာဂန္တွာ ဣတ္ထတ္တံ သောတာပန္န သကဒါဂါမိနော တေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ဝါကျဿ. ‘‘ဒွီသု သကဒါဂါမီသူ’’တိ အာဂန္တွာ ဣတ္ထတ္တန္တိ ဝုတ္တတ္တာ တေန အတ္ထေန သကဒါဂါမိနာမကေသု ဒွီသု သောတာပန္န သကဒါဂါမီသု. ‘‘ပုရိမဿာ’’တိ သောတာပန္နဿ. ‘‘အနည သာဓာရဏေ နေဝါ’’တိ ဒုတီယ ဖလဋ္ဌာဒီဟိ အသာမညေနေဝ. ဗြဟ္မလောကေဌိတာနံ သောတာပန္နာနံ သတ္တက္ခတ္တု ပရမ တာဒိဘာဝေါ နတ္ထိ ဝိယ ဒုတီယ ဖလဋ္ဌာနံ သကဒါဂါမိ ဘာဝေါပိ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ပထမ ဒုတီယ ဖလဋ္ဌာပီ’’တိအာဒိံ. ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ လဒ္ဓဂုဏဝစနံ. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန. ‘‘ဟေဋ္ဌူ ပရူပပတ္တိဝသေနာ’’တိ ဥပရိတော အာဂန္တွာ ဟေဋ္ဌူပပတ္တိ စ, ဟေဋ္ဌတော အာဂန္တွာ ဥပရူပပတ္တိ စာတိ ဧဝံ ဟေဋ္ဌူပရူပပတ္တိဝသေန. ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိအာဒိ ဒုတီယ လဒ္ဓ ဂုဏဝစနံ. ‘‘ပဉ္စန္နံ ဣဓ နိဋ္ဌာ’’တိ ပဉ္စန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣဓ ကာမလောကေ နိဋ္ဌာ အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနပတ္တီတိ ဝုတ္တံ [Pg.71] ဟောတိ. ‘‘သော ပနာ’’တိ သကဒါဂါမိ ပုဂ္ဂလော ပန. ယေသံ ပန အဋ္ဌကထာ စရိယာနံ အတ္ထော, တေသံ အတ္ထေသော သကဒါဂါမိ ပုဂ္ဂလော ပဉ္စဝိဓောဝ ဝုတ္တော, န ဆဋ္ဌော ပုဂ္ဂလောတိ ယောဇနာ. ယေသံ ပန ဣမံ လောကန္တိ အတ္ထော, တေသံ အတ္ထေ ဆဋ္ဌောပိ လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘မဟာပရိနိဗ္ဗာန…ပေ… အာဂတော ယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘သကိံ အာဂမနဋ္ဌေန အာဂတော ယေဝါ’’တိ သကိံ အာဂမနဋ္ဌေန သကဒါဂါမီသု အာဂတောယေဝ. သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါပိ ပထမ ဖလဋ္ဌ ဘူတာ သတ္တက္ခတ္တု ပရမတာယံ သဏ္ဌိတာ ဝိယာတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ စ ‘‘သတ္တက္ခတ္တုပရမတာယံ’’တိ သတ္တက္ခတ္တု ပရမဘာဝေ. ဣဒဉ္စ နိဒဿန ဝစနမတ္တံ. သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါပိ ဒုတီယ ဖလဋ္ဌဘူတာ သကိံ အာဂမနပ္ပကတိယံ သဏ္ဌိတာယေဝ ဟောန္တိ. ကသ္မာ, တသ္မိံ ခဏေ တံ သဘာဝါနတိ ဝတ္တနတောတိ အဓိပ္ပာယော. သဗ္ဗောပိ သော ဆဗ္ဗီဓော ပုဂ္ဂလော ဣဓ…ပေ… ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတေန ယံ ဝုတ္တံ ဝိဘာဝနိယံ ပဉ္စသု သကဒါဂါမီသု ပဉ္စမကောဝ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ. တံ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ. ကသ္မာ, ပဉ္စမကော ဧဝ ဣဓ သကဒါဂါမိပဒေ အဓိပ္ပေတေသတိ ဣတရေ စတ္တာရော ကတ္ထ အဓိပ္ပေတာ သိယုန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ. ဇနကဘူတော သမာနော. ‘‘ဉာယာဂတာ ဧဝါ’’တိ ယုတ္တိတော ပရမ္ပရာဂတာ ဧဝ. တေနာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိံ. ‘‘အဝိရုဒ္ဓေါ’’တိ ဉာယေန အဝိရုဒ္ဓေါ.

໕໘. ໃນສະກະທາຄາມີມັກ. ຄຳວ່າ “Sakiṃ āgacchatī” ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ລະໂລກນີ້ໄປແລ້ວ ກັບມາສູ່ໂລກນີ້ອີກພຽງເທື່ອດຽວ. ຄຳວ່າ “Sīlenā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍປົກກະຕິສະພາວະ. ກິເລດທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍມາສູ່ກາມະໂລກ ຊື່ວ່າ “kāmalokāgamanā”. ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນພະບາລີ, ຄຳວ່າ “ekaccassa puggalassa” ເປັນສາມີວິພັດໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງກັດຕຸ. ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ກິເລດທັງຫຼາຍທີ່ບຸກຄົນບາງຄົນຍັງລະບໍ່ໄດ້. ຄຳວ່າ “Sahabyataṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນເພື່ອນ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Āgāmīhotī” ແລ້ວ ກໍກ່າວອະທິບາຍເນື້ອຄວາມນັ້ນເອງວ່າ “āgantvā itthattaṃ”. ທີ່ຊື່ວ່າ “Āgantvā” ເພາະມາໂດຍປົກກະຕິ. ຄວາມເປັນຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ “itthattaṃ”. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ມາສູ່ກາມະອັດຕະພາບນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “āgāmī”. ຄຳວ່າ “Ayañca attho” ໄດ້ແກ່ ເນື້ອຄວາມມີການກັບມາສູ່ໂລກນີ້ພຽງເທື່ອດຽວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Kilesa gativasenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິເລດທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ໄປສູ່ກາມະໂລກ. ກິເລດທັງຫຼາຍທີ່ຖືກຂົ່ມໄວ້ດ້ວຍຊານອັນເປັນສະຫາຍແຫ່ງມັກ ຍ່ອມມີທາງໄປອັນຂາດສະບັ້ນດ້ວຍມັກ. ນີ້ຊື່ວ່າ ອານຸພາບແຫ່ງຊານອັນເປັນສະຫາຍແຫ່ງມັກ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “na hī” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Devalokato” ໃນທີ່ນີ້ ລວມເອົາພົມມະໂລກນຳ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ແຕ່ເມື່ອມີເນື້ອຄວາມໃນຕອນທ້າຍ. ຜູ້ມີປົກກະຕິມາ ຊື່ວ່າ “āgantvā”. ຜູ້ບໍ່ມາ ຊື່ວ່າ “anāgantvā”. ຄຳວ່າ “Tenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການບໍ່ມາ. ຄຳວ່າ “Nānatthā sambhavato” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມບໍ່ມີເນື້ອຄວາມທີ່ຕ່າງກັນ ໃນຄຳວ່າ “itthatta” ທັງສອງ ຄື ໃນຄຳໜຶ່ງໝາຍເຖິງກາມາວະຈະຣະໂລກນີ້ ແລະໃນອີກຄຳໜຶ່ງໝາຍເຖິງມະນຸດສະໂລກນີ້. ໃນພະບາລີ, ຄຳວ່າ “sabyā bajjho” ໄດ້ແກ່ ປະກອບດ້ວຍຄວາມບີດຄັ້ນຄືໂລກທາງໃຈ ທີ່ນັບວ່າເປັນຄວາມທຸກທາງໃຈ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “tehi paṭighānusayassā” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “te” ໄດ້ແກ່ ປຸຖຸຊົນ, ພະໂສດາບັນ ແລະພະສະກະທາຄາມີ. ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີຄວາມບີດຄັ້ນ. ຄຳວ່າ “Pacchimassa vākyassā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງປະໂຫຍກສຸດທ້າຍວ່າ ພະໂສດາບັນແລະພະສະກະທາຄາມີ ຜູ້ມາສູ່ຄວາມເປັນຢ່າງນີ້ ຄວນເຫັນໂດຍເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Dvīsu sakadāgāmīsū” ໄດ້ແກ່ ໃນພະໂສດາບັນແລະພະສະກະທາຄາມີທັງສອງ ຜູ້ໄດ້ຊື່ວ່າ ສະກະທາຄາມີ ໂດຍເນື້ອຄວາມນັ້ນ ເພາະກ່າວວ່າ “āgantvā itthattaṃ”. ຄຳວ່າ “Purimassā” ໄດ້ແກ່ ຂອງພະໂສດາບັນ. ຄຳວ່າ “Anañña sādhāraṇe nevā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມບໍ່ທົ່ວໄປກັບພະຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນທຸຕິຍະຜົນເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນພະໂສດາບັນຜູ້ມີເຈັດເທື່ອເປັນຢ່າງຍິ່ງເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີແກ່ພະໂສດາບັນທັງຫຼາຍຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນພົມມະໂລກແນວໃດ, ຄວາມເປັນພະສະກະທາຄາມີເຊິ່ງເປັນທຸຕິຍະຜົນ ກໍບໍ່ມີແນວນັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “pathama dutīya phalaṭṭhāpī” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tasmā” ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳກ່າວເຖິງຄຸນທີ່ໄດ້ຮັບ. ຄຳວ່າ “Iti katvā” ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດຜົນນີ້. ຄຳວ່າ “Heṭṭhū parūpapattivasenā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດໃນເບື້ອງຕ່ຳແລະເບື້ອງສູງ ຄື ການມາຈາກເບື້ອງສູງແລ້ວເກີດໃນເບື້ອງຕ່ຳ ແລະການມາຈາກເບື້ອງຕ່ຳແລ້ວເກີດໃນເບື້ອງສູງ. ຄຳວ່າ “Evañca katvā” ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳກ່າວເຖິງຄຸນທີ່ໄດ້ຮັບຢ່າງທີສອງ. ຄຳວ່າ “Pañcannaṃ idha niṭṭhā” ໝາຍເຖິງ ຄວາມສິ້ນສຸດ ຄື ການບັນລຸອະນຸປາທິເສສະນິບພານ ແຫ່ງບຸກຄົນທັງ 5 ໃນກາມະໂລກນີ້. ຄຳວ່າ “So panā” ໄດ້ແກ່ ສ່ວນພະສະກະທາຄາມີບຸກຄົນນັ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ສ່ວນໃນອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີເນື້ອຄວາມນີ້, ພະສະກະທາຄາມີບຸກຄົນນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ພຽງ 5 ຈຳພວກເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີບຸກຄົນທີ 6. ແຕ່ເພື່ອສະແດງວ່າ ສ່ວນຜູ້ທີ່ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ສູ່ໂລກນີ້, ບຸກຄົນທີ 6 ກໍຍ່ອມໄດ້ໃນເນື້ອຄວາມນັ້ນ, ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ “mahāparinibbāna…pe… āgato yevā”. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “sakiṃ āgamanaṭṭhena āgato yevā” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມນັບເຂົ້າໃນພະສະກະທາຄາມີທັງຫຼາຍ ໂດຍອັດຖະວ່າ ການມາພຽງເທື່ອດຽວນັ້ນເອງ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນປະຖົມມະຜົນ ກໍເໝືອນດັ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນຜູ້ມີເຈັດເທື່ອເປັນຢ່າງຍິ່ງ. ແລະໃນຄຳນີ້, ຄຳວ່າ “sattakkhattuparamatāyaṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນຄວາມເປັນຜູ້ມີເຈັດເທື່ອເປັນຢ່າງຍິ່ງ. ແລະຄຳນີ້ເປັນພຽງຄຳຍົກຕົວຢ່າງເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນທຸຕິຍະຜົນ ກໍຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນປົກກະຕິແຫ່ງການມາພຽງເທື່ອດຽວຄືກັນ. ເພາະເຫດໃດ? ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ບໍ່ລ່ວງພົ້ນສະພາວະນັ້ນໄປ. ບຸກຄົນທັງ 6 ຈຳພວກນັ້ນທັງໝົດ ຄວນເຫັນໃນທີ່ນີ້...ເປ... ດ້ວຍຄຳນີ້, ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳວິພາວິນີວ່າ ໃນພະສະກະທາຄາມີທັງ 5 ນັ້ນ ໝາຍເອົາສະເພາະຈຳພວກທີ 5 ໃນທີ່ນີ້, ຄຳນັ້ນຍ່ອມຖືກປະຕິເສດ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເມື່ອໝາຍເອົາສະເພາະຈຳພວກທີ 5 ໃນບົດວ່າ ສະກະທາຄາມີ ນີ້, ກໍຄວນຖາມວ່າ ອີກ 4 ຈຳພວກທີ່ເຫຼືອ ຈະໝາຍເອົາໃນທີ່ໃດ. ເປັນຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ. ຄຳວ່າ “Ñāyāgatā evā” ໄດ້ແກ່ ສືບທອດກັນມາໂດຍເຫດຜົນນັ້ນເອງ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “yathā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Aviruddho” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຂັດກັບເຫດຜົນ.

၅၉. ဩရမ္ဘာဂေါ နာမ ဟေဋ္ဌာဘာဂေါ ကာမလောကော. ဩရမ္ဘာဂါယ သံဝတ္တန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ ကာမရာဂ ဗျာပါဒ သံယောဇနာဒီနိ. ‘‘သော’’တိ အနာဂါမိ ပုဂ္ဂလော.

໕໙. ທີ່ຊື່ວ່າ “Orambhāgo” ໄດ້ແກ່ ກາມະໂລກເຊິ່ງເປັນສ່ວນເບື້ອງຕ່ຳ. ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປເພື່ອສ່ວນເບື້ອງຕ່ຳ ຊື່ວ່າ “orambhāgiyāni” ໄດ້ແກ່ ກາມະຣາຄະສັງໂຍດ ແລະພະຍາປາດະສັງໂຍດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “So” ໄດ້ແກ່ ພະອະນາຄາມີບຸກຄົນ.

၆၀. မဟပ္ဖလံ ကရောန္တိ သီလေနာတိ မဟပ္ဖလ ကာရိနော. တေသံ ဘာဝေါ ‘‘မဟပ္ဖလ ကာရိတာ’’. သီလာဒိ ဂုဏော. ‘‘အရဟတီ’’တိ ပဋိဂ္ဂဟိတုံ အရဟတိ. ‘‘အရဟတော’’တိ အရဟန္တဿ. ‘‘နိဗ္ဗစနံ’’တိ နိရုတ္တိ. ဝိဂ္ဂဟ ဝါကျန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုဒ္ဓိကသုညတာယ တထာ န ဝစိတ္တာနိ, သုညတပ္ပဋိပဒါယ တထာ န ဝစိတ္တာနီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ‘‘သုဒ္ဓိက သုညတာယာ’’တိ သုဒ္ဓိကသုညတဝါရေ. ‘‘သုညတပ္ပဋိပဒါယာ’’တိ သုညတပ္ပဋိပဒါဝါရေ. ‘‘သစ္စ သတိပဋ္ဌာန ဝိဘင်္ဂေသု ပနာ’’တိ သစ္စ ဝိဘင်္ဂ သတိပဋ္ဌာန ဝိဘင်္ဂေသု ပန, သဗ္ဗံ စိတ္တ ဝဍ္ဎနံ ပါဠိ အဋ္ဌကထာသု ဒေသနာဝါရေ ဝိစာရေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໖໐. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ມີຜົນຫຼາຍດ້ວຍສິນ ຊື່ວ່າ “mahapphala kārino”. ຄວາມເປັນແຫ່ງບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “mahapphala kāritā”. ໄດ້ແກ່ ຄຸນມີສິນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Arahatī” ໄດ້ແກ່ ຄວນເພື່ອຈະຮັບ. ຄຳວ່າ “Arahato” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງພະອໍຣະຫັນ. ຄຳວ່າ “Nibbacanaṃ” ໄດ້ແກ່ ວິເຄາະສັບ. ໝາຍເຖິງ ປະໂຫຍກວິເຄາະ. ຄວນປະກອບດ້ວຍຄຳວ່າ “Suddhikasuññatāya tathā na vacittāni” (ຈິດທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນໃນສຸດທິກະສຸນຍະຕາ), “suññatappaṭipadāya tathā na vacittāni” (ຈິດທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນໃນສຸນຍະຕາປະຕິປະທາ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “suddhika suññatāyā” ໄດ້ແກ່ ໃນສຸດທິກະສຸນຍະຕາວານ. ຄຳວ່າ “Suññatappaṭipadāyā” ໄດ້ແກ່ ໃນສຸນຍະຕາປະຕິປະທາວານ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “Sacca satipaṭṭhāna vibhaṅgesu panā” ໄດ້ແກ່ ໃນສັດຈະວິພັງແລະສະຕິປັດຖານະວິພັງ, ຄວນພິຈາລະນາຮູ້ຈັກການຈະເລີນຈິດທັງປວງ ໃນວາລະແຫ່ງເທດສະໜາໃນພະບາລີແລະອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ.

၆၁. ဖလစိတ္တေ[Pg.72]. သောတာပတ္တိယာ အဓိဂတံ ဖလံ သောတာပတ္တိ ဖလံ. တတ္ထ ‘‘အဓိဂတံ’’တိ ပဋိလဒ္ဓံ. အဋ္ဌင်္ဂီက ဖလံ သန္ဓာယ ‘‘တေန သမ္ပယုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘နိရုတ္တီ’’တိ ဝိဂ္ဂဟော.

໖໑. ໃນຜົນຈິດ. ຜົນທີ່ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກ ຊື່ວ່າ ໂສດາປັດຕິຜົນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “adhigataṃ” ໄດ້ແກ່ ໄດ້ຮັບແລ້ວ. ໝາຍເຖິງຜົນອັນປະກອບດ້ວຍອົງ 8 ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tena sampayuttaṃ” (ປະກອບດ້ວຍຜົນນັ້ນ). ຄຳວ່າ “Niruttī” ເປັນການວິເຄາະ.

၆၂. တနုဘူတေပိ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ကုတော သမုစ္ဆိန္ဒိတုံ. ‘‘တာနီ’’တိ ဣန္ဒြိယာနိ. ‘‘ပဋူ နီ’’တိတိက္ခာနိ. ‘‘သော’’တိ စတုတ္ထ မဂ္ဂေါ. ‘‘တာ စာ’’တိ ရူပရာဂ, အရူပရာဂ, မာန, ဥဒ္ဓစ္စ, အဝိဇ္ဇာဒယော စ. ‘‘အညေ စာ’’တိ တေဟိ ဒသဟိ သံယောဇနေဟိ အညေ အဟိရိကာနောတ္တပ္ပာဒိကေ, သဗ္ဗေပိ ပါပ ဓမ္မေ စ.

໖໒. ແມ່ນແຕ່ເຮັດໃຫ້ເບົາບາງກໍຍັງບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງການຕັດຂາດ. ຄຳວ່າ “Tānī” ໄດ້ແກ່ ອິນຊີທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Paṭūnī” ໄດ້ແກ່ ອິນຊີອັນແກ່ກ້າ. ຄຳວ່າ “So” ໄດ້ແກ່ ມັກທີສີ່. ຄຳວ່າ “Tā cā” ໄດ້ແກ່ ຮູບະຣາຄະ, ອະຣູບະຣາຄະ, ມານະ, ອຸດທັດຈະ, ອະວິຊา ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Aññe cā” ໄດ້ແກ່ ທຳອັນເປັນບາບທັງປວງ ມີອະຫິຣິກະ ແລະ ອະໂນດຕັບປະ ເປັນຕົ້ນ ອັນນອກເໜືອໄປຈາກສັງໂຍດ 10 ປະການນັ້ນ.

၆၃. ကိရိယ စိတ္တ ဝိစာရဏာယံ. န ဂဟိတံ ဣတိ အယံ ပုစ္ဆာ. အဘာဝါ ဣတိ အယံ ဝိသဇ္ဇနာတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘အဿာ’’တိ ကိရိယာနုတ္တရဿ. ‘‘နိရနုသယသန္တာနေပီ’’တိ အနုသယ ရဟိတေ အရဟန္တ သန္တာနေပိ. ‘‘ဣတီ’’တိ ဝါကျ ပရိသမာပနမတ္တံ. ‘‘ဝုစ္စတေ’’တိ ဝိသဇ္ဇနာ ကထီယတေ. ပုန အနုပ္ပဇ္ဇနံ အနုပ္ပာဒေါ. အနုပ္ပာဒေါ ဓမ္မော သဘာဝေါ ယေသံ တေ အနုပ္ပာဒ ဓမ္မာ. တေသံ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိပါကဉ္စ ဇနေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ဇနေတီတိ အာဟ ‘‘ကုသလ…ပေ… ကတွာ’’တိ. တတ္ထ, ‘‘ကတွာ’’တိ သာဓေတွာ. သစေပိ ကရေယျာတိ ယောဇနာ. ‘‘ကောစီ’’တိ အဗျတ္တော ကောစိ အရိယသာဝကော. တဒါ ဖလ စိတ္တမေဝ ပဝတ္တေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပဋိဗာဟိတုံ အသက္ကုဏေယျော’’တိ အပ္ပဋိဗာဟိယော အာနုဘာဝေါ အဿာတိ သမာသော.

໖໓. ໃນການພິຈາລະນາກິຣິຍາຈິດ. ຄວນປະກອບຄວາມວ່າ ຄຳຖາມມີອາທິວ່າ “ບໍ່ໄດ້ຖືເອົາແລ້ວ” ດັ່ງນີ້, ຄຳຕອບມີອາທິວ່າ “ເພາະຄວາມບໍ່ມີ” ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “Assā” ໄດ້ແກ່ ກິຣິຍາອະນຸດຕະຣະ. ຄຳວ່າ “Niranusayasantānepī” ໄດ້ແກ່ ໃນສັນດານຂອງພະອໍຣະຫັນຜູ້ປາສະຈາກອະນຸໄສ. ຄຳວ່າ “Itī” ເປັນພຽງຄຳຈົບປະໂຫຍກເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Vuccate” ໄດ້ແກ່ ກ່າວວິສັດຊະນາ. ການບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ ຊື່ວ່າ ອະນຸບປາດ. ທຳທັງຫຼາຍທີ່ມີສະພາວະບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ ຊື່ວ່າ ອະນຸບປາດທຳ. ຄວາມເປັນແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນການວິເຄາະ. ບົດວ່າ “Vipākañca janetī” ເປັນບົດເຊື່ອມຄວາມ. ຖ້າຖາມວ່າ ຍ່ອມໃຫ້ເກີດຢ່າງໃດ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “kusala…pe… katvā”. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “katvā” ໄດ້ແກ່ ໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວ. ຄວນປະກອບຄວາມວ່າ “ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເພິ່ງກະທຳ”. ຄຳວ່າ “Kocī” ໄດ້ແກ່ ພະອະລິຍະສາວົກບາງຮູບຜູ້ຍັງບໍ່ທັນແກ່ກ້າ. ບົດເຊື່ອມຄວາມວ່າ ໃນເວລານັ້ນ ຜົນຈິດນັ້ນເອງຍ່ອມເປັນໄປ. ຄຳວ່າ “Paṭibāhituṃ asakkuṇeyyo” ເປັນສະມາດ ໂດຍມີວິເຄາະວ່າ ພະລັງອານຸພາບຂອງຜົນຈິດນັ້ນ ບໍ່ມີໃຜခັດຂວາງໄດ້.

၆၄. ‘‘အာဒိ အန္တ ပဒေသွေ ဝါ’’တိအာဒိမှိ ဒွါဒသာ ကုသလာနီတိ စ, အန္တေ ကြိယ စိတ္တာနိ ဝီသတီတိ စ ပဒေသု. ရူပေ ပရိယာ ပန္နာနိ စိတ္တာနိ. အရူပေ ပရိယာ ပန္နာနိ စိတ္တာနိ. ‘‘ပထမာယ ဘူမိယာ ပတ္တိယာ’’တိ ပထမဘူမိံ ပါပုဏိတုံ. ‘‘သာမည ဖလံ အဓိပ္ပေတန္တိ ဝုတ္တံ’’ အဋ္ဌသာလိနိယံ. အတ္ထတော ပန ဓမ္မ ဝိသေသောတိ သမ္ဗန္ဓော. မဂ္ဂ ဖလ နိဗ္ဗာန သင်္ခါတော ဓမ္မ ဝိသေသော လောကုတ္တရဘူမိ နာမာတိ ယောဇနာ. အဝတ္ထာ ဘူမိ ဧဝ နိပ္ပရိယာယဘူမိ. ကသ္မာ, အဝတ္ထာ ဝန္တာနံ ဓမ္မာနံ သရူပတော လဒ္ဓတ္တာ. ဣတရာ ဩကာသဘူမိ နိပ္ပရိယာယ ဘူမိ န ဟောတိ. ကသ္မာ, ပညတ္တိယာ မိဿကတ္တာ. ‘‘ဓမ္မာနံ တံ တံ အဝတ္ထာ ဝိသေသဝသေနေဝ သိဒ္ဓါ’’တိ ဧတေန အဝတ္ထာ ဘူမိ ဧဝ ပဓာန ဘူမီတိ [Pg.73] ဒဿေတိ. ကာမတဏှာယ ဝိသယဘူတော ဩဠာရိကာကာရော ကာမာဝစရတာ နာမ. ဘဝတဏှာယ ဝိသယဘူတော မဇ္ဈိမာကာရော ရူပါရူပါဝစရတာ နာမ. တာသံ တဏှာနံ အဝိသယဘူတော သဏှ သုခုမာကာရော လောကုတ္တရတာ နာမ. ဟီနာနံ အကုသလ ကမ္မာနံ ဝသေန ဟီနာ အပါယဘူမိယော. ပဏီတာနံ ကုသလ ကမ္မာနံ ဝသေန ပဏီတာ သုဂတိ ဘူမိယော. တတ္ထ စ နာနာ အကုသလ ကမ္မာနံ ဝါ နာနာ ကုသလ ကမ္မာနံ ဝါ ဩဠာရိက သုခုမတာ ဝသေန နာနာ ဒုဂ္ဂတိ ဘူမိယော နာနာ သုဂတိ ဘူမိယော စ သိဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိမာဟ.

໖໔. “Ādi anta padesve vā” ໄດ້ແກ່ ໃນບົດເບື້ອງຕົ້ນວ່າ “ອກຸສົນຈິດ 12” ແລະ ໃນບົດເບື້ອງປາຍວ່າ “ກິຣິຍາຈິດ 20”. ຈິດທັງຫຼາຍທີ່ນັບເນື່ອງໃນຮູບະພູມ. ຈິດທັງຫຼາຍທີ່ນັບເນື່ອງໃນອະຮູບະພູມ. ຄຳວ່າ “Pathamāya bhūmiyā pattiyā” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອບັນລຸພູມທຳອິດ. ໃນອັດຖະສາລິນີ ກ່າວວ່າ “ໝາຍເອົາສາມັນຍະຜົນ”. ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ເປັນບົດເຊື່ອມຄວາມວ່າ “ຄຸນວິເສດແຫ່ງທຳ”. ຄວນປະກອບຄວາມວ່າ ຄຸນວິເສດແຫ່ງທຳ ອັນໄດ້ແກ່ ມັກ, ຜົນ ແລະ ນິບພານ ຊື່ວ່າ ໂລກຸດຕະຣະພູມ. ອະວັດຖາພູມ ເທົ່ານັ້ນ ເປັນນິບປະຣິຍາຍະພູມ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໄດ້ສະພາວະແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍທີ່ມີສະຖານະນັ້ນໂດຍກົງ. ສ່ວນໂອກາສະພູມອື່ນ ບໍ່ແມ່ນນິບປະຣິຍາຍະພູມ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີບັນຍັດປົນຢູ່ນຳ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “Dhammānaṃ taṃ taṃ avatthā visesavaseneva siddhā” ນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ອະວັດຖາພູມນັ້ນເອງ ເປັນພູມທີ່ສຳຄັນ. ອາການອັນຫຍາບ ອັນເປັນອາລົມຂອງກາມະຕັນຫາ ຊື່ວ່າ ກາມາວະຈະຣະຕະ. ອາການປານກາງ ອັນເປັນອາລົມຂອງພະວະຕັນຫາ ຊື່ວ່າ ຮູບາວະຈະຣະຕະ ແລະ ອະຮູບາວະຈະຣະຕະ. ອາການອັນລະອຽດອ່ອນ ອັນບໍ່ແມ່ນອາລົມຂອງຕັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂລກຸດຕະຣະຕະ. ອະບາຍະພູມທັງຫຼາຍອັນຊົ່ວຊ້າ ຍ່ອມມີດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອກຸສົນກຳອັນຊົ່ວຊ້າ. ສຸຄະຕິພູມທັງຫຼາຍອັນປະນີດ ຍ່ອມມີດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນກຳອັນປະນີດ. ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ “ໃນພູມເຫຼົ່ານັ້ນ ທຸກຄະຕິພູມຕ່າງໆ ແລະ ສຸຄະຕິພູມຕ່າງໆ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຫຍາບ ແລະ ຄວາມລະອຽດ ແຫ່ງອກຸສົນກຳຕ່າງໆ ຫຼື ກຸສົນກຳຕ່າງໆ” ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “api ca”.

၆၅. ဂါထာယ ပုဗ္ဗဒ္ဓံ နာမ-ဣတ္ထ မေကူန နဝုတိ, ပ္ပဘေဒံ ပန မာနသန္တိ ပါဒဒွယံ. အပရဒ္ဓံ နာမ ဧကဝီသသတံဝါထ, ဝိဘဇန္တိ ဝိစက္ခဏာတိ ပါဒဒွယံ. တံ ဣမိနာ န သမေတိ. ကထံ န သမေတိ. ဣမိနာ ဝစနေန သကလမ္ပိ ဂါထံ ဧကူန နဝုတိပ္ပဘေဒံ မာနသံ ဧကဝီသ သတံ ကတွာ ဝိဘဇန္တီ-တိ ဧဝံ ဧကဝါကျံ ကတွာ ယောဇနံ ဉာပေတိ. ‘‘ပထမဇ္ဈာန သဒိသဋ္ဌေနာ’’တိ လောကိယ ပထမဇ္ဈာန သဒိသဋ္ဌေန. ယံ စတုရင်္ဂီကံ, တံ သယမေဝ ဒုတီယဇ္ဈာနန္တိ သိဒ္ဓံ. ယံ တိယင်္ဂီကံ, တံ သယမေဝ တတီယဇ္ဈာနန္တိ သိဒ္ဓံ. ယံ ဒုဝင်္ဂီကံ, တံ သယမေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနန္တိ သိဒ္ဓံ. ယံ ပုန ဒုဝင်္ဂီကံ, တံ သယမေဝ ပဉ္စမဇ္ဈာနန္တိ သိဒ္ဓံ. ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝိဘာဝနိယံ ဈာနင်္ဂဝသေန ပထမဇ္ဈာန သဒိသတ္တာ ပထမဇ္ဈာနဉ္စာတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဝိတက္ကာဒိ အင်္ဂပါတုဘာဝေန ပဉ္စဓာ ဝိဘဇန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. န ဣတရာနိ လောကိယဇ္ဈာနာနိ သာတိဿယတော ဈာနာနိ နာမ သိယုံ. ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘တာနိ ဟီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘တာနီ’’တိ လောကိယဇ္ဈာနာနိ. ‘‘ဥပေစ္စာ’’တိ ဥပဂန္တွာ. ‘‘ဈာပေန္တီ’’တိ ဒဟန္တိ. ပကတိယာ ဧဝ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ, န ပါဒကဇ္ဈာနာဒိဝသေန သိဒ္ဓေါ. ‘‘ကိစ္စ’’န္တိ ပဉ္စင်္ဂီက ဘာဝတ္ထာယ ကတ္တဗ္ဗ ကိစ္စံ. ‘‘တေန ပစ္စယ ဝိသေသေနာ’’တိ ပါဒကဇ္ဈာနာဒိနာ ပစ္စယ ဝိသေသေန. ‘‘တသ္မိံ’’တိ ပစ္စယ ဝိသေသေ. ယထာလောကိယဇ္ဈာနေသု ဥပစာရဘူတာ ဘာဝနာ ကာစိ ဝိတက္က ဝိရာဂ ဘာဝနာ နာမ ဟောတိ…ပေ… ကာစိ ရူပ ဝိရာဂ ဘာဝနာ နာမ. အသညိ ဂါမီနံ ပန သညာ ဝိရာဂ ဘာဝနာ နာမ ဟောတိ. ဧဝမေဝန္တိ ယောဇနာ. ‘‘သာ’’တိ ဥပစာရ ဘာဝနာ[Pg.74].‘‘ဥပေက္ခာ သဟဂတံ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဝါ သဒ္ဒေန ရူပသမတိက္ကမံ ဝါ သညာ သမတိက္ကမံ ဝါတိ အဝုတ္တံ ဝိကပ္ပေတိ. အာဒိကမ္မိကကာလေ ဧဝံ ဟောတု, ဝသိဘူတကာလေ ပန ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဈာနေသူ’’တိအာဒိံ. နာနာသတ္တိယုတ္တာ ဟောတီတိ ဝတွာ နာနာသတ္တိယော ဒဿေတိ ‘‘ကာစီ’’တိအာဒိနာ. ယာ ဥပစာရ ဘာဝနာ. ‘‘ဝိတက္ကံ ဝိရာဇေတုံ’’တိ ဝိတက္ကံ ဝိဂမေတုံ. အတ္တနော ဈာနံ အဝိတက္ကံ ကာတုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အတိက္ကာမေတုံ’’တိ. သာ ဥပစာရ ဘာဝနာ. သေသာသုပိ ဥပစာရ ဘာဝနာသု.

໖໕. ເຄິ່ງທຳອິດຂອງຄາຖາ ໄດ້ແກ່ ສອງບາດຄາຖາວ່າ “ittha mekūna navuti, ppabhedaṃ pana mānasaṃ”. ເຄິ່ງຫຼັງຂອງຄາຖາ ໄດ້ແກ່ ສອງບາດຄາຖາວ່າ “ekavīsasataṃ vātha, vibhajanti vicakkhaṇā”. ຂໍ້ນັ້ນ ບໍ່ເຂົ້າກັນກັບຄຳນີ້. ບໍ່ເຂົ້າກັນຢ່າງໃດ? ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງການປະກອບຄວາມ ໂດຍເຮັດໃຫ້ຄາຖາທັງໝົດເປັນປະໂຫຍກດຽວກັນວ່າ “ນັກປາດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຈຳແນກຈິດອັນມີປະເພດ 89 ນັ້ນ ໃຫ້ເປັນ 121”. ຄຳວ່າ “Pathamajjhāna sadisaṭṭhenā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າຄ້າຍຄືກັບໂລກິຍະປະຖົມມະຊານ. ຊານໃດມີອົງ 4, ຊານນັ້ນຍ່ອມສຳເລັດເປັນທຸຕິຍະຊານໂດຍຕົວມັນເອງ. ຊານໃດມີອົງ 3, ຊານນັ້ນຍ່ອມສຳເລັດເປັນຕະຕິຍະຊານໂດຍຕົວມັນເອງ. ຊານໃດມີອົງ 2, ຊານນັ້ນຍ່ອມສຳເລັດເປັນຈະຕຸດຖະຊານໂດຍຕົວມັນເອງ. ຊານໃດມີອົງ 2 ອີກ, ຊານນັ້ນຍ່ອມສຳເລັດເປັນປັນຈະມະຊານໂດຍຕົວມັນເອງ. ຄຳວ່າ “Evaṃ vutta” ໄດ້ແກ່ ໃນຄຳພີວິພາວິນີ ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ເພາະຄວາມຄ້າຍຄືກັບປະຖົມມະຊານ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອົງຊານ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະຖົມມະຊານດ້ວຍ”. ບົດເຊື່ອມຄວາມວ່າ ຍ່ອມຈຳແນກເປັນ 5 ປະການ ໂດຍການປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງອົງຊານມີວິຕົກເປັນຕົ້ນ. ໂລກິຍະຊານອື່ນໆ ບໍ່ເພິ່ງຊື່ວ່າເປັນຊານອັນຍອດຢ້ຽມຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະເຫດໃດ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “tāni hī”. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “tānī” ໄດ້ແກ່ ໂລກິຍະຊານທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Upeccā” ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Jhāpentī” ໄດ້ແກ່ ເຜົາຜານ. ຍ່ອມສຳເລັດໂດຍປົກກະຕິນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນສຳເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບາດກະຊານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Kicca” ໄດ້ແກ່ ກິດອັນເພິ່ງກະທຳเพื่อຄວາມເປັນຜູ້ມີອົງ 5. ຄຳວ່າ “Tena paccaya visesenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປັດໄຈພິເສດມີບາດກະຊານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tasmiṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນປັດໄຈພິເສດນັ້ນ. ໃນໂລກິຍະຊານທັງຫຼາຍ, ອຸປະຈາຣະພາວະນາບາງຢ່າງ ຊື່ວ່າ ວິຕົກກະວິຣາຄະພາວະນາ…pe… ບາງຢ່າງ ຊື່ວ່າ ຮູບະວິຣາຄະພາວະນາ. ສ່ວນຂອງຜູ້ເຂົ້າເຖິງອະສັນຍີສັດ ຊື່ວ່າ ສັນຍາວິຣາຄະພາວະນາ. ຄວນປະກອບຄວາມວ່າ “ຢ່າງນັ້ນເອງ”. ຄຳວ່າ “Sā” ໄດ້ແກ່ ອຸປະຈາຣະພາວະນາ. ໃນຄຳວ່າ “Upekkhā sahagataṃ vā” ນີ້, ດ້ວຍ “vā” ສັບ ຍ່ອມຈຳແນກຂໍ້ຄວາມທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຫຼື ການກ້າວລ່ວງຮູບ ຫຼື ການກ້າວລ່ວງສັນຍາ”. ໃນການເລີ່ມຕົ້ນ ຈົ່ງເປັນຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ໃນເວລາທີ່ຊຳນານ ຈະເປັນຢ່າງໃດ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “jhānesū”. ເມື່ອກ່າວວ່າ “ປະກອບດ້ວຍສັກກະຍະພາບຕ່າງໆ” ແລ້ວ ຈຶ່ງສະແດງສັກກະຍະພາບຕ່າງໆ ເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳມີອາທິວ່າ “kācī”. ອຸປະຈາຣະພາວະນາໃດ. ຄຳວ່າ “Vitakkaṃ virājetuṃ” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ວິຕົກປາສະຈາກໄປ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຊານຂອງຕົນປາສະຈາກວິຕົກ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “atikkāmetuṃ”. ອຸປະຈາຣະພາວະນານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນອຸປະຈາຣະພາວະນາທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ.

၆၆. (က) ‘‘သာ ဝိပဿနာ’’တိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိ ဝိပဿနာ. ‘‘ဝိပဿနာ ပါကတိကာ ဧဝါ’’တိကာစိ ဝိရာဂ ဘာဝနာ နာမ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘နိယာမေတုံ’’တိ အဝိတက္ကမေဝ ဟောတူတိ ဝဒမာနာ ဝိယ ဝဝတ္ထပေတုံ. ‘‘အဓိပ္ပာယော’’တိ ပါဒကဝါဒိတ္ထေရဿ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သမ္မသီယတီ’’တိ ဣဒံ ဈာနံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန, အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ သမ္မသီယတိ သမနုပဿီယတိ. တံ အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ. ယတော ယတော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ယေ ယေ သမာပတ္တိ ဓမ္မေ သမ္မသိတွာ မဂ္ဂေါ နိဗ္ဗတ္တိတော ဟောတိ. တံ တံ သမာပတ္တိ သဒိသောဝ ဟောတိ. သမ္မသိတသမာပတ္တိ သဒိသောတိ အတ္ထောတိ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ယတော ယတော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယာ’’တိ ဧတေန ပါဒကဇ္ဈာနံ ကထိတံ ဟောတိ. ‘‘ပါဒကဇ္ဈာနေ သတီ’’တိ ဧတေန အယံ ဝါဒေါပိ ပါဒကဇ္ဈာနေန ဝိနာ နသိဇ္ဈတီတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဝိပဿနာပိ…ပေ… ပတ္တာ ဟောတီ’’တိ ဧတေန ဣမသ္မိံ ဝါဒေပိ ဝိပဿနာ နိယာမော ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ယထာလောကိယဇ္ဈာနေသူ’’တိအာဒိံ. ကာမဉ္စေတ္ထ…ပေ… အဝိရောဓော ဝုတ္တော ဝိယ ဒိဿတိ. ကထံ. ပဉ္စမဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဟိ ပထမဇ္ဈာနာဒီနိ သမ္မသတော ဥပ္ပန္နမဂ္ဂေါ ပထမတ္ထေရဝါဒေန ပဉ္စမဇ္ဈာနိကော, ဒုတီယ ဝါဒေန ပထမာဒိဇ္ဈာနိကော အာပဇ္ဇတီတိ ဒွေပိ ဝါဒါ ဝိရုဇ္ဈန္တိ. တတီယ ဝါဒေန ပနေတ္ထ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ဈာနိကော ဟောတီတိ တေ စ ဝါဒါ န ဝိရုဇ္ဈန္တိ, အဇ္ဈာသယော စ သာတ္ထကော ဟောတီတိ ဧဝံ အဝိရုဒ္ဓေါ ဝုတ္တော ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ပန ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ဈာနိကော ဟောတိ. ဣစ္ဆာယ ပန အသတိ, ဝိရောဓောယေဝ. တေနာဟ ‘‘ဣမေ ပန ဝါဒါ. …ပေ…[Pg.75]. ဝိရောဓော ပရိဟရိတုံ’’တိ. ပါဠိယံ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ မနသိ ကရောတီ’’တိ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေတံ တံ ဈာနဉ္စ ဈာနသဟဂတဉ္စ ခန္ဓ ပဉ္စကံ နိစ္စ သုခ အတ္တ ဇီဝတော သုညတံ မနသိ ကရောတိ. ‘‘န ပက္ခန္ဒတီ’’တိ န ပဝိသတိ. ‘‘သန္နိသာဒေတဗ္ဗံ’’တိ သန္နိသိန္နံ ကာတဗ္ဗံ. ‘‘ဧကောဒိကာတဗ္ဗံ’’တိ ဧကမုခံ ကာတဗ္ဗံ. ‘‘သမာဒဟာတဗ္ဗံ’’တိ သုဋ္ဌု ဌပေတဗ္ဗံ. ‘‘နိဿာယာ’’တိ ပါဒကံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော.

໖໖. (ກ) ຄຳວ່າ “sā vipassanā” ໄດ້ແກ່ ວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາ. ຄຳວ່າ “Vipassanā pākatikā evā” ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ມີວິຣາຄະພາວະນາໃດໆ ເລີຍ. ຄຳວ່າ “Niyāmetuṃ” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອກຳນົດໄວ້ ຄ້າຍຄືກັບກ່າວວ່າ “ຈົ່ງເປັນອະວິຕົກນັ້ນເອງ”. ຄຳວ່າ “Adhippāyo” ໄດ້ແກ່ ຄວາມປະສົງຂອງພະເຖລະຜູ້ກ່າວເລື່ອງບາດກະຊານ. ຄຳວ່າ “Sammasīyatī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມພິຈາລະນາ ຍ່ອມເຫັນເນືອງໆ ວ່າ ຊານນີ້ເປັນອະນິດ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າສິ້ນໄປ, ເປັນທຸກ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນໄພ, ເປັນອະນັດຕາ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າບໍ່ມີແກ່ນສານ. ຂໍ້ນັ້ນ ບໍ່ເຂົ້າກັນກັບອັດຖະກະຖາ. ເພາະໃນອັດຖະກະຖາ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ມັກເກີດຂຶ້ນເພາະອອກຈາກສະມາບັດໃດໆ ແລ້ວພິຈາລະນາທຳແຫ່ງສະມາບັດນັ້ນໆ, ມັກນັ້ນຍ່ອມຄ້າຍຄືກັບສະມາບັດນັ້ນໆ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຄ້າຍຄືກັບສະມາບັດທີ່ຕົນພິຈາລະນາແລ້ວ”. ເພາະໃນຄຳນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “yato yato samāpattito vuṭṭhāyā” ຍ່ອມເປັນອັນg່າວເຖິງບາດກະຊານ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “Pādakajjhāne satī” ນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ວາທະນີ້ ກໍບໍ່ສຳເລັດໄດ້ ຫາກປາສະຈາກບາດກະຊານ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “Vipassanāpi…pe… pattā hotī” ນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ວາທະນີ້ ກໍເພິ່ງປາດຖະໜາຄວາມກຳນົດແຫ່ງວິປັດສະນາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “yathālokiyajjhānesu”. ແລະ ໃນທີ່ນີ້…pe… ປາກົດຄ້າຍຄືກັບກ່າວຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນໄວ້. ຢ່າງໃດ? ເພາະວ່າ ເມື່ອອອກຈາກປັນຈະມະຊານແລ້ວ ພິຈາລະນາປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ, ມັກທີ່ເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມເປັນປັນຈະມະຊານິກະ ຕາມວາທະຂອງພະເຖລະທີໜຶ່ງ, ແລະ ຍ່ອມເປັນປະຖົມມະຊານິກະເປັນຕົ້ນ ຕາມວາທະຂອງພະເຖລະທີສອງ, ດັ່ງນີ້ ວາທະທັງສອງຈຶ່ງຂັດແຍ້ງກັນ. ສ່ວນຕາມວາທະທີສາມໃນທີ່ນີ້ ປາດຖະໜາຊານໃດ ກໍຍ່ອມເປັນຊານິກະແຫ່ງຊານນັ້ນ, ດັ່ງນີ້ ວາທະເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ, ແລະ ອັດທະຍາໄສກໍມີປະໂຫຍດ, ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງເປັນອັນກ່າວຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນໄວ້. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ປາດຖະໜາຊານໃດ ກໍຍ່ອມເປັນຊານິກະແຫ່ງຊານນັ້ນ. ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາ ກໍຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັນຢ່າງແນ່ນອນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງg່າວວ່າ “ime pana vādā. …Pe…. Virodho pariharituṃ”. ໃນພະບາລີ ຄຳວ່າ “ajjhattaṃ suññataṃ manasi karotī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມມະນະສິການເຖິງຂັນ 5 ອັນເປັນໄປໃນສັນດານພາຍໃນນັ້ນ ແລະ ຊານນັ້ນ ພ້ອມທັງທຳທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຊານ ວ່າເປັນຂອງວ່າງເປົ່າຈາກຄວາມທ່ຽງ, ຄວາມສຸກ, ອັດຕາ ແລະ ຊີວິດ. ຄຳວ່າ “Na pakkhandatī” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຂົ້າໄປ. ຄຳວ່າ “Sannisādetabbaṃ” ໄດ້ແກ່ ເພິ່ງເຮັດໃຫ້ຕັ້ງໝັ້ນ. ຄຳວ່າ “Ekodikātabbaṃ” ໄດ້ແກ່ ເພິ່ງເຮັດໃຫ້ມີອາລົມດຽວ. ຄຳວ່າ “Samādahātabbaṃ” ໄດ້ແກ່ ເພິ່ງຕັ້ງໄວ້ໃຫ້ດີ. ຄຳວ່າ “Nissāyā” ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ເປັນບາດ.

၆၇. (က) ဝါဒဝိစာရဏာယံ. ဥပစာရ ဘာဝနာ ဧဝ ဥပရိဇ္ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ နိယာမေတီတိ ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌာ ပန အဇ္ဈာသယော ဧဝ ဥပရိဇ္ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ နိယာမေတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အဇ္ဈာသယော ဧဝါ’’တိ ဧဝ သဒ္ဒေန ပါဒကဇ္ဈာနံ နိဝတ္တေတိ. ‘‘ဣဓ ဥပစာရ ဘာဝနာ ဧဝါ’’တိ ဧဝ သဒ္ဒေန အဇ္ဈာသယံ နိဝတ္တေတိ. ဧတေသု ဟိ ဒွီသု သဟ ဘာဝီသု ဥပစာရ ဘာဝနာ ဧဝ ပဓာနံ ဟောတိ. အဇ္ဈာသယော ပန တဿ နာနာ သတ္တိယောဂံ သာဓေတိ. ‘‘အဇ္ဈာသယ သာမညံ သဏ္ဌာတီ’’တိ မဂ္ဂေ ယံ လဒ္ဓဗ္ဗံ ဟောတိ, တံ လဗ္ဘတု, မယှံ ဝိသေသော နတ္ထီတိ ဧဝံ အဇ္ဈာသယ သာမညံ သဏ္ဌာတိ. ‘‘တသ္မိ’’န္တိ အဇ္ဈာသယ ဝိသေသေ. ‘‘သော’’တိ အဇ္ဈာသယ ဝိသေသော. ကသ္မာ ယုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဣစ္ဆိ တိစ္ဆိတ…ပေ… နိဗ္ဗတ္တနံ’’တိ. ‘‘သဗ္ဗဇ္ဈာနေသု စိဏ္ဏဝသိဘူတာနံ’’တိ ဣဒံ သမာပဇ္ဇနန္တိ စ နိဗ္ဗတ္တနန္တိ စ ပဒ ဒွယေ သမ္ဗန္ဓ ဝစနံ. ‘‘ဝိပဿနာ ဝိသေသတ္ထာယ ဧဝါ’’တိ ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနိ ဝိပဿနာ ဝိသေသတ္ထာယ ဧဝ. ယသ္မာ ပန အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု ဧကေကာယ သမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာယ ဝုဋ္ဌိတ သမာပတ္တိ ဓမ္မ သမ္မသနံ အာဂတံ, န ပန အညဇ္ဈာန သမ္မသနံ. တသ္မာ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ ပမာဏန္တိ ယောဇနာ. ပါဠိပဒေသု ‘‘ဂဟပတီ’’တိ အာလပန ဝစနံ. ‘‘ဝိဝိစ္စေဝါ’’တိ ဝိဝိစ္စိတွာ ဧဝ. ဝိဝိတ္တော ဝိဂတော ဟုတွာ ဧဝ. ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇာ’’တိ သုဋ္ဌု သမ္ပာပုဏိတွာ. ‘‘ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီ’’တိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ. ‘‘အဘိသဉ္စေတယိတ’’န္တိ သုသံ သမ္ပိဏ္ဍိတံ, သံဝိဒဟိတံ. ‘‘တတ္ထ ဌိတော’’တိ တသ္မိံ ပထမဇ္ဈာနေ အပရိဟီနော ဟုတွာ ဌိတော. ‘‘မေတ္တာစေတော ဝိမုတ္တီ’’တိ မေတ္တာဈာနသင်္ခါတာ စေတောဝိမုတ္တိ, အညတ္ထ အလဂ္ဂနဝသေန စိတ္တဿ ပဝတ္တိ. တထာ ကရုဏာ စေတောဝိမုတ္တိ. မုဒိတာ စေတောဝိမုတ္တိ. ‘‘ဝိဝေကဇ’’န္တိ ကာယဝိဝေက စိတ္တဝိဝေကာနံ ဝသေန ဇာတံ. ‘‘ပီတိ သုခံ’’တိ ပီတိယာ စ သုခေန စ သမ္ပန္နံ. အထဝါ, ဝိဝေကေဟိ ဇာတာနိ [Pg.76] ပီတိ သုခါနိ အဿာတိ ဝိဝေကဇံ ပီတိ သုခံ. မဇ္ဈေ နိဂ္ဂဟိတာဂမော. ရူပမေဝ ရူပဂတံ, ဝေဒနာ ဧဝ ဝေဒနာ ဂတန္တိအာဒိနာ သမာသော. ဂတသဒ္ဒေါ စ ပဒပူရဏမတ္တေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘တေနေဝ ဓမ္မ ရာဂေန တာယဓမ္မနန္ဒိယာ’’တိ ဝိပဿနာနိ ကန္တိမာဟ. သဟတ္ထေ စ ကရဏ ဝစနံ. ဩပပါတိကော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ’’တိ ဗြဟ္မလောကေ အဝဿံ ပရိနိဗ္ဗာယ န ဓမ္မော. တေနာဟ ‘‘အနာဝတ္တိ ဓမ္မော တသ္မာ လောကာ’’တိ. ‘‘ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ ပမာဏ’’န္တိ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ မဂ္ဂေဈာနင်္ဂံ နိယာမေဿတိ, န သမ္မသိတဇ္ဈာနန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပါဒကံ အကတွာ’’တိ အာသန္နေ အသမာပဇ္ဇိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ယံ ယံ ဈာနံ ဣစ္ဆန္တီ’’တိ မဂ္ဂေ ဣစ္ဆန္တိ.

໖໗. (ກ) ໃນການພິຈາລະນາວາທະ. ກ່າວໄວ້ວ່າ ອຸປະຈາຣະພາວະນານັ້ນເອງ ຍ່ອມກຳນົດອົງຊານໃນຊານເບື້ອງເທິງ. ສ່ວນໃນເບື້ອງຕົ້ນ ກ່າວໄວ້ວ່າ ອັດທະຍາໄສນັ້ນເອງ ຍ່ອມກຳນົດອົງຊານໃນຊານເບື້ອງເທິງ. ໃນຄຳນັ້ນ ດ້ວຍ “eva” ສັບ ໃນຄຳວ່າ “ajjhāsayo eva” ຍ່ອມຫ້າມບາດກະຊານ. ດ້ວຍ “eva” ສັບ ໃນຄຳວ່າ “idha upacāra bhāvanā eva” ຍ່ອມຫ້າມອັດທະຍາໄສ. ເພາະວ່າ ໃນທຳທັງສອງທີ່ເກີດຮ່ວມກັນເຫຼົ່ານີ້ ອຸປະຈາຣະພາວະນານັ້ນເອງ ເປັນປະທານ. ສ່ວນອັດທະຍາໄສ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມປະກອບດ້ວຍສັກກະຍະພາບຕ່າງໆ ຂອງອຸປະຈາຣະພາວະນານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Ajjhāsaya sāmaññaṃ saṇṭhātī” ໄດ້ແກ່ ອັດທະຍາໄສທົ່ວໄປຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຢ່າງນີ້ວ່າ “ສິ່ງໃດທີ່ເພິ່ງໄດ້ໃນມັກ, ຈົ່ງໄດ້ສິ່ງນັ້ນເຖີດ, ຄວາມວິເສດບໍ່ມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ”. ຄຳວ່າ “Tasmiṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນອັດທະຍາໄສພິເສດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “So” ໄດ້ແກ່ ອັດທະຍາໄສພິເສດນັ້ນ. ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງສົມຄວນ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “icchi ticchita…pe… nibbattanaṃ”. ຄຳວ່າ “Sabbajjhānesu ciṇṇavasibhūtānaṃ” ນີ້ ເປັນບົດເຊື່ອມຄວາມໃນບົດທັງສອງຄື “samāpajjanaṃ” ແລະ “nibbattanaṃ”. ຄຳວ່າ “Vipassanā visesatthāya evā” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາອັນວິເສດນັ້ນເອງ. ແຕ່ເພາະວ່າ ໃນສະມາບັດ 8 ນັ້ນ ການພິຈາລະນາທຳແຫ່ງສະມາບັດທີ່ຕົນອອກແລ້ວ ຍ່ອມມາເຖິງ ໂດຍການອອກຈາກສະມາບັດແຕ່ລະຢ່າງ, ແຕ່ການພິຈາລະນາຊານອື່ນ ບໍ່ໄດ້ມາເຖິງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວນປະກອບຄວາມວ່າ ບາດກະຊານນັ້ນເອງ ເປັນປະມານ. ໃນບົດພະບາລີທັງຫຼາຍ ຄຳວ່າ “gahapatī” ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ. ຄຳວ່າ “Viviccevā” ໄດ້ແກ່ ສະຫງັດແລ້ວນັ້ນເອງ, ຄືເປັນຜູ້ສະຫງັດ ປາສະຈາກແລ້ວນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Upasampajjā” ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າເຖິງດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Iti paṭisañcikkhatī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມພິຈາລະນາຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Abhisañcetayita” ໄດ້ແກ່ ປຸງແຕ່ງດີແລ້ວ, ຈັດແຈງດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Tattha ṭhito” ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ບໍ່ເສື່ອມ ຕັ້ງຢູ່ໃນປະຖົມມະຊານນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Mettāceto vimuttī” ໄດ້ແກ່ ເຈໂຕວິມຸດອັນນັບເນື່ອງໃນເມດຕາຊານ, ຄືການເປັນໄປຂອງຈິດໂດຍຄວາມບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນອາລົມອື່ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ກະລຸນາເຈໂຕວິມຸດ ແລະ ມຸທິຕາເຈໂຕວິມຸດ. ຄຳວ່າ “Vivekaja” ໄດ້ແກ່ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາຍະວິເວກ ແລະ ຈິດຕະວິເວກ. ຄຳວ່າ “Pīti sukhaṃ” ໄດ້ແກ່ ປະກອບດ້ວຍປີຕິ ແລະ ສຸກ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ປີຕິ ແລະ ສຸກ ທີ່ເກີດຈາກວິເວກທັງຫຼາຍ ມີແກ່ຊານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິເວກະຊະປີຕິສຸກ. ມີນິກຄະຫິດອາຄົມໃນລະຫວ່າງກາງ. ເປັນສະມາດ ມີອາທິວ່າ “ຮູບນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ຮູບะຄະຕະ, ເວດທະນານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ເວດທະນາຄະຕະ”. ແລະ ພຶງເຫັນ “gata” ສັບ ວ່າເປັນພຽງຄຳຕື່ມບົດໃຫ້ເຕັມເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Teneva dhamma rāgena tāyadhammanandiyā” ໄດ້ແກ່ ກ່າວເຖິງຄວາມຍິນດີໃນວິປັດສະນາ. ແລະ ກະຣະນະວິບັດ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຮ່ວມກັນ. ບົດເຊື່ອມຄວາມວ່າ ຍ່ອມເປັນອຸປະປາຕິກະ. ຄຳວ່າ “Tattha parinibbāyī” ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະຕ້ອງປິນິບພານໃນພົມມະໂລກຢ່າງແນ່ນອນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “anāvatti dhammo tasmā lokā”. ຄຳວ່າ “Pādakajjhānameva pamāṇa” ມີອະທິບາຍວ່າ ບາດກະຊານນັ້ນເອງ ຈະກຳນົດອົງຊານໃນມັກ, ບໍ່ແມ່ນຊານທີ່ຕົນພິຈາລະນາ. ຄຳວ່າ “Pādakaṃ akatvā” ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າສະມາບັດໃນເວລາໃກ້ຊິດ. ຄຳວ່າ “Yaṃ yaṃ jhānaṃ icchantī” ໄດ້ແກ່ ປາດຖະໜາໃນມັກ.

၆၆. (ခ) ‘‘တထာ ဝိဓော’’တိ တထာ ပကာရော. အာသန္နေ ဝုဋ္ဌိတဿေဝ ဈာနဿ. ‘‘စိတ္တသန္တာနံ ဝိသေသေတုံ’’တိ သစေ ပါဒကဇ္ဈာနံ ပထမဇ္ဈာနံ ဟောတိ, တတော ပရံ ပဝတ္တံ စိတ္တသန္တာနံ ဝိတက္ကေ နိန္နံ ဟောတိ, ဝိတက္ကေ ပက္ခန္ဒတိ. အထ ပါဒကဇ္ဈာနံ ဒုတီယဇ္ဈာနံ ဟောတိ. တတော ပရံ ပဝတ္တံ စိတ္တသန္တာနံ ဝိစာရေ နိန္နံ ဟောတိ, ဝိစာရေ ပက္ခန္ဒတီတိအာဒိနာ နယေန စိတ္တသန္တာနံ ဝိသေသေတုံ. ‘‘ယံ တတ္ထ ဝုတ္တံ’’ တိယံ ဝိဘာဝနိယံ ဝုတ္တံ.

໖໖. (ຂ) ຄຳວ່າ “tathāvidho” ໄດ້ແກ່ ມີປະການຢ່າງນັ້ນ. ແຫ່ງຊານທີ່ອອກແລ້ວໃນເວລາໃກ້ຊິດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “cittasantānaṃ visesetuṃ” (ເພື່ອເຮັດກະແສຈິດໃຫ້ວິເສດ) ຄື ຫາກວ່າປາດະກະຊານເປັນປະຖົມມະຊານ, ກະແສຈິດທີ່ເປັນໄປຫຼັງຈາກນັ້ນ ຍ່ອມນ້ອມໄປໃນວິຕົກ ຍ່ອມແລ່ນໄປໃນວິຕົກ. ຫາກວ່າປາດະກະຊານເປັນທຸຕິຍະຊານ, ກະແສຈິດທີ່ເປັນໄປຫຼັງຈາກນັ້ນ ຍ່ອມນ້ອມໄປໃນວິຈານ ຍ່ອມແລ່ນໄປໃນວິຈານ, ເພື່ອເຮັດກະແສຈິດໃຫ້ວິເສດ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “yaṃ tattha vuttaṃ” ຄື ຂໍ້ຄວາມໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິພາວິນີ.

ဝေဒနာ ဝိစာရဏာယံ. ‘‘န သိဒ္ဓေါ’’တိ သိဒ္ဓေါ န ဟောတိ. ‘‘အညထာ’’တိ အညေန ပကာရေန. ဂဟိတေ သတီတိ ယောဇနာ. ပါဒကဇ္ဈာနာဒီနံ ဝသေန သိဒ္ဓေါတိ ဂဟိတေ သတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ယာယ ကာယ စိ ဝေဒနာယ ယုတ္တာ ဟုတွာ’’တိ သောမနဿ ဝေဒနာယ ဝါယုတ္တာ ဟုတွာ ဥပေက္ခာ ဝေဒနာယ ဝါ ယုတ္တာ ဟုတွာ. ‘‘တေဟိ နိယမိတာယ ဧကေကာယ မဂ္ဂ ဝေဒနာယာ’’တိ ပါဒကဇ္ဈာနာဒီဟိ နိယမိတာယ မဂ္ဂေ သောမနဿ ဝေဒနာယ ဧဝ ဝါသဒ္ဓိံ ဃဋိယေယျ မဂ္ဂေ ဥပေက္ခာ ဝေဒနာယ ဧဝ ဝါတိ အတ္ထော. ဝေဒနာ နာမ ဧကံ ဈာနင်္ဂံ ဟောတိ. တသ္မာ မဂ္ဂေဈာနင်္ဂ နိယမေ သိဒ္ဓေ မဂ္ဂေ ဝေဒနာ နိယမောပိ သိဒ္ဓေါ. တာနိ ပန ပါဒကဇ္ဈာနာဒီနိ မဇ္ဈေ ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနိ ဝိပဿနာယံ နကိဉ္စိနိယာမေန္တိ. ဧဝဉ္စ သတိ, ပါဒကဇ္ဈာနာဒီဟိ နိယမိတာယ မဂ္ဂေ ဧကေကာယ ဝေဒနာယ သဒ္ဓိံ ဒွေ ဒွေ ဝိပဿနာ ဝေဒနာယော ဃဋိယေယျုံ. မဂ္ဂေ သောမနဿ ဝေဒနာယ ဝါ သဒ္ဓိံ ဒွေ ဝိပဿနာ ဝေဒနာယော ဃဋိယေယျုံ. မဂ္ဂေ ဥပေက္ခာ [Pg.77] ဝေဒနာယ ဝါ သဒ္ဓိံ ဒွေ ဝိပဿနာ ဝေဒနာယော ဃဋိယေယျုံတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝဉ္စသတိ ဧကဝီထိယံ ဇဝနာနိ ဘိန္န ဝေဒနာနိ သိယုံ. တဉ္စ န ယုဇ္ဇတိ. တသ္မာ မဂ္ဂေ ဝေဒနာ နိယမော ပါဒကဇ္ဈာနာဒိ နိယမေန သိဒ္ဓေါ န ဟောတိ, ဝိပဿနာ နိယမေနေဝ သိဒ္ဓေါတိ အဓိပ္ပာယော. တာနိ ပန ပါဒကဇ္ဈာနာဒီနိ မဇ္ဈေ ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနိ ဝိပဿနာယံ န ကိဉ္စိ န နိယာမေန္တိ. ဝေဒနံ နိယာမေန္တိ ယေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘တံပိ န ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပါဒကဇ္ဈာနာဒီနံ ဝသေနေဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဆ နေက္ခမ္မဿိတာ ဥပေက္ခာ’’တိ ဧကာဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနု ပေက္ခာ ဆသု အာရမ္မဏေသု သောမနဿာနိ ပဇဟိတွာ ပဝတ္တတ္တာ ဆ နေက္ခမ္မဿိတာ ဥပေက္ခာ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဆ နေက္ခမ္မဿိတာနိ သောမနဿာနီ’’တိ ဧကံ ဝပထမဇ္ဈာန သောမနဿံ ဆသု အာရမ္မဏေသု ဆ ဂေဟဿိတာနိ ပဇဟိတွာ ပဝတ္တတ္တာ ဆ နေက္ခမ္မဿိတာနိ သောမနဿာနိ နာမ ဟောန္တိ. အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပထမာဒီနိ စ တီဏိ ဈာနာနီ’’တိ စတုက္ကနယေ တီဏိ သောမနဿ ဈာနာနိ ပါဒကာနိ ကတွာ. ‘‘သုဒ္ဓသင်္ခါရေ စ ပါဒကေကတွာ’’တိ အာရမ္မဏ ဘာဝေန ပါဒကေကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. အယဉ္စ ပါဒကဇ္ဈာနာဒီနံ ဝသေန ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနိ ဝိပဿနာယဉ္စ မဂ္ဂေ စ ဝေဒနာ ပရိဏာမော အဋ္ဌသာလိနိယံပိ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တော. ‘‘အမာနုသီ ရတီ ဟောတီ’’တိ မနုဿာနံ ဂေဟဿိတရတိံ အတိက္ကမ္မ ဌိတတ္တာ အမာနုသီ နာမ ရတိ ဟောတိ. ‘‘သမ္မဓမ္မံ ဝိပဿတော’’တိ သမ္မာ အနိစ္စ လက္ခဏ ဓမ္မံ ပဿန္တဿ ဘိက္ခုနောတိ သမ္ဗန္ဓော.

ໃນການພິຈາລະນາເລື່ອງເວທະນາ. ຄຳວ່າ “na siddho” ຄື ບໍ່ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ “aññathā” ຄື ໂດຍປະການອື່ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ເມື່ອຖືເອົາແລ້ວ”. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຖືເອົາວ່າ ສຳເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປາດະກະຊານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “yāya kāyaci vedanāya yuttā hutvā” (ປະກອບດ້ວຍເວທະນາໃດໜຶ່ງ) ຄື ປະກອບດ້ວຍໂສມະນັດສະເວທະນາ ຫຼື ປະກອບດ້ວຍອຸເປກຂາເວທະນາ. ຄຳວ່າ “tehi niyamitāya ekekāya maggavedanāya” (ດ້ວຍມັກຄະເວທະນາແຕ່ລະຢ່າງທີ່ກຳນົດດ້ວຍຊານເຫຼົ່ານັ້ນ) ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ຄວນປະກອບເຂົ້າກັບໂສມະນັດສະເວທະນາໃນມັກຄະເທົ່ານັ້ນ ຫຼື ປະກອບເຂົ້າກັບອຸເປກຂາເວທະນາໃນມັກຄະເທົ່ານັ້ນ ທີ່ກຳນົດດ້ວຍປາດະກະຊານເປັນຕົ້ນ. ເວທະນາຊື່ວ່າເປັນອົງຊານຢ່າງໜຶ່ງ. ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອການກຳນົດອົງຊານໃນມັກຄະສຳເລັດແລ້ວ, ການກຳນົດເວທະນາໃນມັກຄະກໍຍ່ອມສຳເລັດນຳ. ແຕ່ປາດະກະຊານເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ກຳນົດສິ່ງໃດໆ ໃນວິປັດສະນາອັນເປັນໄປໃນທ່າມກາງທີ່ນຳໄປສູ່ການອອກ (ວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາ). ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ວິປັດສະນາເວທະນາຢ່າງລະສອງໆ ພຶງປະກອບເຂົ້າກັບເວທະນາແຕ່ລະຢ່າງໃນມັກຄະ ທີ່ກຳນົດດ້ວຍປາດະກະຊານເປັນຕົ້ນ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ວິປັດສະນາເວທະນາສອງຢ່າງ ພຶງປະກອບເຂົ້າກັບໂສມະນັດສະເວທະນາໃນມັກຄະ ຫຼື ວິປັດສະນາເວທະນາສອງຢ່າງ ພຶງປະກອບເຂົ້າກັບອຸເປກຂາເວທະນາໃນມັກຄະ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ຊະວະນະທັງຫຼາຍໃນວິຖີດຽວກັນ ພຶງມີເວທະນາທີ່ຕ່າງກັນ. ແລະຂໍ້ນັ້ນກໍບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະສະນັ້ນ ການກຳນົດເວທະນາໃນມັກຄະ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດດ້ວຍການກຳນົດແຫ່ງປາດະກະຊານເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍການກຳນົດແຫ່ງວິປັດສະນາເທົ່ານັ້ນ ນີ້ຄືຄວາມໝາຍ. ແຕ່ປາດະກະຊານເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ກຳນົດສິ່ງໃດໆ ໃນວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາໃນທ່າມກາງເລີຍ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ປາດະກະຊານເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມກຳນົດເວທະນາຢ່າງແນ່ນອນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “taṃpi na yujjati” (ແມ່ນຂໍ້ນັ້ນກໍບໍ່ສົມຄວນ) ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “pādakajjhānādīnaṃ vasenevā” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປາດະກະຊານເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ). ຄຳວ່າ “cha nekkhammassitā upekkhā” (ເນກຂັມມະສິຕະອຸເປກຂາ 6) ຄື ອຸເປກຂາໃນຈະຕຸດຖະຊານຢ່າງດຽວນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ເນກຂັມມະສິຕະອຸເປກຂາ 6 ເພາະເປັນໄປໂດຍລະເສຍເຊິ່ງໂສມະນັດທັງຫຼາຍໃນອາລົມ 6. ຄຳວ່າ “cha nekkhammassitāni somanassāni” (ເນກຂັມມະສິຕະໂສມະນັດ 6) ຄື ໂສມະນັດໃນປະຖົມມະຊານຢ່າງດຽວນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ເນກຂັມມະສິຕະໂສມະນັດ 6 ເພາະເປັນໄປໂດຍລະເສຍເຊິ່ງເຄຫັດສິຕະໂສມະນັດ 6 ໃນອາລົມ 6. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ແລະກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ”. ຄຳວ່າ “pathamādīni ca tīṇi jhānāni” (ແລະຊານ 3 ມີປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ) ຄື ເຮັດໂສມະນັດສະຊານ 3 ໃນຈະຕຸກກະນັຍໃຫ້ເປັນບາດຖານ. ຄຳວ່າ “suddhasaṅkhāre ca pādake katvā” (ແລະເຮັດສັງຂານລ້ວນໆ ໃຫ້ເປັນບາດຖານ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ເປັນບາດຖານໂດຍຄວາມເປັນອາລົມ. ແລະການຜັນແປແຫ່ງເວທະນາໃນວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາ ແລະໃນມັກຄະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປາດະກະຊານເປັນຕົ້ນນີ້ ທ່ານກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍລະອຽດໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີຄືກັນ. ຄຳວ່າ “amānusī ratī hoti” (ຍ່ອມມີຄວາມຍິນດີອັນເປັນອະມະນຸດ) ຄື ຄວາມຍິນດີຊື່ວ່າເປັນອະມະນຸດ ເພາະຕັ້ງຢູ່ໂດຍກ້າວລ່ວງຄວາມຍິນດີທີ່ອາໄສເຮືອນຂອງມະນຸດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “sammadhammaṃ vipassato” (ເມື່ອວິປັດສະນາເຫັນທຳໂດຍຊອບ) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ແຫ່ງພິກຂຸຜູ້ເຫັນທຳຄືອະນິດຈະລັກສະນະໂດຍຊອບ”.

၆၇. (ခ) ‘‘ဈာနင်္ဂယောဂဘေဒေနာ’’တိ ဝုတ္တံ, ဈာနယောဂဘေဒေါ ပန အဓိပ္ပေတော. ‘‘ပဉ္စ ဝိဓေဈာန ကောဋ္ဌာသေ’’တိ ပဉ္စက နယဝသေန ဝုတ္တံ. ဣဓ စိတ္တ ဘေဒဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဈာနဘေဒေတိ စ ဈာနန္တိ စ ဝုတ္တေပိ စိတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໖໗. (ຂ) ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “jhānaṅgayogabhedena” (ດ້ວຍຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງການປະກອບອົງຊານ) ແຕ່ມີຄວາມໝາຍເຖິງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງການປະກອບຊານ. ຄຳວ່າ “pañcavidhe jhānakoṭṭhāse” (ໃນສ່ວນແຫ່ງຊານ 5 ປະການ) ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັນຈະກະນັຍ. ໃນທີ່ນີ້ ເພາະປະສົງເອົາຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຈິດ ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວວ່າ “ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຊານ” ຫຼື “ຊານ” ກໍຕາມ ພຶງຊາບວ່າ ທ່ານປະສົງເອົາຈິດນັ້ນເອງ.

ဂါထာယောဇနာသု. ‘‘အပရာပိ ယောဇနာ ဝုတ္တာ’’တိ အထဝါ ရူပါဝစရံ စိတ္တံ အနုတ္တရဉ္စ ပထမာဒိဇ္ဈာန ဘေဒေန ယထာ ဂယှတိ, တထာ အာရုပ္ပဉ္စာပိ ပဉ္စမေဈာနေ ဂယှတီတိ ဧဝံ အပရာပိ ယောဇနာ ဝုတ္တာ. ‘‘ပဌိတတ္တာ’’တိ ဥစ္စာရိတတ္တာ. အန္တိမဂါထာ ဝဏ္ဏနာယံ. ‘‘ယထာ’’တိ ယေန ပကာရေန. ‘‘တံ သင်္ဂဟံ’’တိ ဧက ဝီသသတသင်္ဂဟံ[Pg.78]. ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗုဓာ. ‘‘အာဟာ’’တိ စ ‘‘အာဟူ’’တိ စ ဝတ္တမာနကာလေပိ ဣစ္ဆန္တိ သဒ္ဒဝိဒူတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကထေန္တိ ဝါ’’တိ. ဣဒဉ္စ ဝစနံ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဣတ္ထမေကူန နဝုတိ…ပေ… ဝိဘဇန္တိ ဝိစက္ခဏာ’’တိ ဂါထာယ နိဂမနန္တိ ဉာပနတ္ထံ ‘‘ဝိဘဇန္တိ ဝိစက္ခဏာ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ໃນການປະກອບຄຳແປແຫ່ງຄາຖາທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “aparāpi yojanā vuttā” (ການປະກອບຄວາມຢ່າງອື່ນກໍກ່າວໄວ້ແລ້ວ) ຄື ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຮູບາວະຈະຣະຈິດ ແລະອະນຸດຕະຣະຈິດ (ໂລກຸດຕະຣະຈິດ) ຍ່ອມຖືກຖືເອົາໂດຍຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຊານມີປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນຢ່າງໃດ, ອະຣູປະຊານກໍຍ່ອມຖືກຖືເອົາໃນປັນຈະມະຊານຢ່າງນັ້ນ, ການປະກອບຄວາມຢ່າງອື່ນກໍກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “paṭhitattā” ຄື ເພາະທ່ອງຂຶ້ນໃຈແລ້ວ (ຫຼື ເພາະອອກສຽງແລ້ວ). ໃນການອະທິບາຍຄາຖາສຸດທ້າຍ. ຄຳວ່າ “yathā” ຄື ໂດຍປະການໃດ. ຄຳວ່າ “taṃ saṅgahaṃ” ຄື ການສົງເຄາະຈິດ 121 ດວງນັ້ນ. ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ “budhā” ເພາະຮູ້ຢູ່. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “kathenti vā” (ຫຼື ກ່າວຢູ່) ເພາະຜູ້ຮູ້ໄວຍາກອນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປາດຖະໜາຄຳວ່າ “āha” ແລະ “āhu” ແມ່ນໃນປັດຈຸບັນກາລ. ແລະຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ເປັນຄຳສະຫຼຸບແຫ່ງຄາຖາກ່ອນໜ້ານີ້ວ່າ “itthamekūna navuti... ວິບັດຊັນຕິ ວິຈັດຂະນາ” ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “vibhajanti vicakkhaṇā” (ຜູ້ສະຫຼາດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຈຳແນກ).

ဣတိပရမတ္ထဒီပနိယာနာမဋီကာယအနုဒီပနိယံ

ຄຳອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ (ອະນຸທີປະນີ) ໃນຄຳພີດີກາຊື່ວ່າ ປໍຣະມັດຖະທີປະນີ ມີດ້ວຍປະການສະນີ.

စိတ္တသင်္ဂဟဿအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

การอธิบายเพิ่มเติม (อนุทีปนา) แห่งจิตตสังคหะ จบแล้ว.

၂. စေတသိကသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

໒. ການອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມແຫ່ງເຈຕະສິກະສັງຄະຫະ (ເຈຕະສິກສັງຄະຫະອະນຸທີປະນາ)

၆၈. ဧဝံ [Pg.79] စိတ္တ သင်္ဂဟဿ ဒီပနိံ ကတွာ စေတသိက သင်္ဂဟဿ ဒီပနိံ ကရောန္တော ပထမံ ပုဗ္ဗာပရာနု သန္ဓိဉ္စ အာဒိဂါထာယ ပယောဇန သမ္ဗန္ဓဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ’’တိအာဒိ မာရဒ္ဓေါ. တတ္ထ ‘‘အနုပတ္တ’’န္တိအာဒိမှိ စိတ္တံ စေတသိကံ ရူပံ, နိဗ္ဗာနမိတိသဗ္ဗထာတိ ဧဝံ အနုက္ကမော ဝုတ္တော. တေန အနုက္ကမေန အနုပတ္တံ. ဟေတု ဝိသေသနဉ္စေတံ. ယသ္မာ စိတ္တသင်္ဂဟာနန္တရံ စေတသိက သင်္ဂဟော အနုပတ္တော, တသ္မာ ဣဒါနိ တံ သင်္ဂဟံ ကရောတီတိ ဒီပေတိ. စတ္တာရိ သမ္ပယောဂ လက္ခဏာနိ ‘ဧကုပ္ပာဒတာ, ဧက နိရောဓတာ, ဧကာ ရမ္မဏတာ, ဧက ဝတ္ထုကတာ,တိ. ‘‘စေတသိ ယုတ္တာ’’တိ စိတ္တသ္မိံ နိယုတ္တာ. စိတ္တံ နိဿာယ အတ္တနော အတ္တနော ကိစ္စေသု ဥဿုက္ကံ အာပန္နာတိ အတ္ထော. ‘‘စေတသာ ဝါယုတ္တာ’’တိ စိတ္တေန ဝါ သမ္ပယုတ္တာ. စိတ္တေန သဟ ဧကီဘာဝံ ဂတာတိ အတ္ထော. ‘‘သရူပဒဿန’’န္တိ သင်္ချာသရူပဒဿနံ. သိဒ္ဓပဒံ နာမ ပကတိ ပစ္စယေဟိ နိပ္ဖန္န ပဒံ. ‘‘ပုဗ္ဗန္တတော’’တိ ဧကဿသင်္ခတ ဓမ္မဿ ပထမ ဘာဂတော. ဥဒ္ဓံ ပဇ္ဇနံ နာမ ကတမန္တိ အာဟ ‘‘သရူပတော ပါတုဘဝန’’န္တိ. ဓာတု ပါဌေသု-ဇနိပါတုဘာဝေ-တိ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘ဇာတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ‘‘သရူပ ဝိနာသော’’တိ သရူပတော ပါတုဘဝန္တဿ ဘာဝဿ ဝိနာသော အန္တရဓာနံ. ‘‘ဧဝံ ပရတ္ထ ပီ’’တိ ပရသ္မိံ ဧကာလမ္ဗဏဝတ္ထုကာဒိပဒေပိ. ‘‘ဧက စိတ္တဿပိ ဗဟုဒေဝါ’’တိ စက္ခု ဝိညာဏံ ရူပံ ပဿန္တံ ဧကမေဝ ရူပံ ပဿတီတိ နတ္ထိ. အနေကာနိ ဧဝရူပါနိ ဧကတော ကတွာ ပဿတိ. သောတဝိညာဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ပါဠိယံ. စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခု ဝိညာဏံ. သောတဉ္စ ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောတဝိညာဏန္တိအာဒိနာ ဝတ္ထုဒွါရေသု ဧကဝစနံ ဝတွာ အာရမ္မဏေသု ဗဟုဝစနံ ကတန္တိ. ‘‘ဧကတ္တံ ဥပနေတွာ’’တိ စက္ခု ဝိညာဏေ ဗဟူနိပိ ရူပါရမ္မဏာနိ ရူပတာ သမညေန ဧကီဘာဝံ ကတွာ ဧကံ အာရမ္မဏန္တွေဝ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. သဒ္ဒါရမ္မဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တံ န သုန္ဒရံ. ကသ္မာ. အတ္ထ ဝိသေသဿ အဝိညာပနတော. ကောပနာယံ အတ္ထ ဝိသေသောတိ[Pg.80]. ယာစိတ္တဿ ဇာတိ, သာယေဝ ဖဿာဒီနန္တိအာဒိကော အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အထ ခေါ’’တိအာဒိံ. အဓိပ္ပေတာ ဧကုပ္ပာဒတာ. ဧသ နယော ဧက နိရောဓတာဒီသု. ‘‘မူလဋီကာယ’’န္တိ ရူပကဏ္ဍမူလဋီကာယံ. ‘‘သဟေဝါ’’တိ ဧကတော ဧဝ. ‘‘ဥပ္ပာဒါဒိပ္ပဝတ္တိတော’’တိ ဥပ္ပာဒဿ စ ဇီရဏဿ စ နိရောဓဿ စ ပဝတ္တိတော. ‘‘ဥပ္ပာဒါဒယော’’တိ ဥပ္ပာဒ ဇီရဏ နိရောဓာ. ဇာတိဇရာမရဏာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘စေတသိကာမတာ’’တိ စေတသိကာ ဣတိ ဝိညာတာ. ‘‘ဘာဝပ္ပဓာနံ’’တိ ဧကုပ္ပာဒ ဘာဝေါ ဧကုပ္ပာဒေါတိ ဝုတ္တော. တထာ ဧက နိရောဓာဒီသု. ယထာ ဣဒံပိ သံဃေရတနံ ပဏီတ-န္တိအာဒီသု အယံ ရတန ဘာဝေါ ပဏီတောတိ ဟေတ္ထ အတ္ထော. ‘‘ယေ’’တိ ယေ ဓမ္မာ. ‘‘သဟဇာတ ပစ္စယုပ္ပန္န ရူပါနိ ပီ’’တိ သဟဇာတပစ္စယတော ဥပ္ပန္နာနိ ရူပါနိပိ. စေတသိကာနိ နာမ သိယုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဒါ ယတ္တ ဝုတ္တိတာယာ’’တိ စိတ္တာယတ္တဝုတ္တိယာယ. ‘‘စေတောယုတ္တာနီ’’တိ ဟေတု ဝိသေသနံ. တဒေဝ ဟေတုမန္တ ဝိသေသနန္တိ စ ဟေတု အန္တော နီတဝိသေသနန္တိ စ ဟေတု အန္တော ဂဓဝိသေသနန္တိ စ ဝဒန္တိ. ‘‘တေသ’’န္တိ စိတ္တဿ သဟဇာတပစ္စယုပ္ပန္နရူပါနံ. ‘‘နာနုဘောန္တီ’’တိ နပါပုဏန္တိ. ‘‘န ဟိ သက္ကာ ဇာနိတုံ’’တိ ဧတေန ဘူတကထန ဝိသေသနာနိ ဧတာနီတိ ဒီပေတိ. ဘူတကထနံပိ သမာနံ ဝတ္တိစ္ဆာဝသေန ဗျဝစ္ဆေဒကံပိ သမ္ဘဝတိ. ‘‘ဝယောပညာယတီ’’တိ ဝိနာသော ပကာသတိ. ‘‘ဌိတာယာ’’တိ တိဋ္ဌ မာနာယ ဝေဒနာယ. အညော ပကာရော အညထာ. အညထာ ဘာဝေါ အညထတ္တံ. ဇရာဝသေန ပရိဏာမောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယော ပထဝီဓာတုယာ ဥပ္ပာဒေါ, ယာ ဌိတိ, ယာ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ, ယော ပါတုဘာဝေါ. ဧသော ဒုက္ခဿ ဥပ္ပာဒေါ, ဧသာ ရောဂါနံ ဌိတိ, ဧသော ဇရာမရဏဿ ပါတုဘာဝေါတိ ယောဇနာ. ‘‘ဣတရထာ’’တိ ဣတော အညထာ ဂဟိတေ သတီတိ အတ္ထော. ဧကသ္မိံ ရူပါရူပကလာပေ နာနာ ဓမ္မာနံ ဝသေန ဗဟူသု ဥပ္ပာဒေသု စ နိရောဓေသု စ ဂဟိတေသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဝိကာရရူပါနံ’’တိ ဝိညတ္တိ ဒွယ လဟုတာဒိတ္တယာနံ. သဗ္ဗာနိပိ ဥပါဒါရူပါနိ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ပဝတ္တတ္တာ မဟာဘူတ ဂဏနာယ စတ္တာရိ စတ္တာရိ သိယုံတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ‘‘သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါ စက္ခာဒီနံ ဥပါဒါရူပါနံ ဧကေကသ္မိံ ကလာပေ [Pg.81] ဗဟုဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗော သိယာတိ ယောဇနာ. ကသ္မာ ဗဟုဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘စတုန္နံ မဟာဘူတာန’’န္တိအာဒိံ.

໖໘. ເມື່ອສະແດງຄຳອະທິບາຍແຫ່ງຈິດຕະສັງຄະຫະຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ເມື່ອຈະສະແດງຄຳອະທິບາຍແຫ່ງເຈຕະສິກະສັງຄະຫະ ທ່ານຈຶ່ງເລີ່ມຕົ້ນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “evaṃ” ເພື່ອສະແດງຄວາມເຊື່ອມໂຍງກ່ອນແລະຫຼັງ ແລະຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງປະໂຫຍດໃນຄາຖາທຳອິດກ່ອນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “anupattaṃ” (ບັນລຸເຖິງແລ້ວ) ທ່ານກ່າວລຳດັບໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ ຈິດ, ເຈຕະສິກ, ຮູບ, ນິບພານ ໂດຍປະການທັງປວງ. ບັນລຸເຖິງແລ້ວຕາມລຳດັບນັ້ນ. ແລະຄຳນີ້ເປັນຄຳວິເສດສະນະສະແດງເຫດ. ເພາະວ່າ ຕໍ່ຈາກຈິດຕະສັງຄະຫະແລ້ວ ກໍເຖິງລຳດັບແຫ່ງເຈຕະສິກະສັງຄະຫະ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງວ່າ ບັດນີ້ ຈະເຮັດການສົງເຄາະເຈຕະສິກນັ້ນ. ລັກສະນະແຫ່ງການປະກອບ (ສຳປະໂຍກ) 4 ປະການ ຄື: ຄວາມມີການເກີດຮ່ວມກັນ (ເອກຸບປາທະຕາ), ຄວາມມີການດັບຮ່ວມກັນ (ເອກະນິໂຣທະຕາ), ຄວາມມີອາລົມດຽວກັນ (ເອກາຣັມມະນະຕາ), ຄວາມມີວັດຖຸທີ່ອາໄສດຽວກັນ (ເອກະວັດຖຸກະຕາ). ຄຳວ່າ “cetasi yuttā” ຄື ປະກອບໃນຈິດ. ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ອາໄສຈິດແລ້ວ ຂົນຂວາຍໃນກິດຂອງຕົນໆ. ຄຳວ່າ “cetasā vā yuttā” ຄື ຫຼື ປະກອບຮ່ວມກັບຈິດ. ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເຖິງຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນກັບຈິດ. ຄຳວ່າ “sarūpadassanaṃ” ຄື ການສະແດງສະພາວະແຫ່ງຈຳນວນ. ບົດທີ່ຊື່ວ່າ ສິດທະບົດ ຄື ບົດທີ່ສຳເລັດມາຈາກປົກກະຕິແລະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “pubbantato” ຄື ຈາກສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງສັງຂະຕະທຳຢ່າງໜຶ່ງ. ຖາມວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ອຸດທັງປັດຊະນະ (ການເກີດຂຶ້ນເບື້ອງເທິງ) ນັ້ນ ຄືແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “sarūpato pātubhavanaṃ” (ການປາກົດຂຶ້ນໂດຍສະພາວະຂອງຕົນ). ເພາະໃນຕຳລາທາດຸປາຖະ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຊະນິ ປາຕຸພາເວ” (ຊະນິ ທາດ ໃນຄວາມປາກົດຂຶ້ນ), ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “jātīti vuttaṃ hotī” (ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຊື່ວ່າ ຊາດ). ຄຳວ່າ “sarūpa vināso” ຄື ຄວາມພິນາດ ຄວາມອັນຕະຣະທານແຫ່ງສະພາວະທີ່ປາກົດຂຶ້ນໂດຍສະພາວະຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “evaṃ parattha pi” (ແມ່ນໃນບົດອື່ນກໍເໝືອນກັນ) ຄື ແມ່ນໃນບົດອື່ນມີ ເອກາລັມພະນະ ແລະ ເອກະວັດຖຸກະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ekacittassapi bahu devā” ຄື ຈັກຂຸວິນຍານເມື່ອເຫັນຮູບ ຈະເຫັນພຽງຮູບດຽວເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີ. ຍ່ອມເຫັນຮູບທັງຫຼາຍຫຼາຍຢ່າງໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນອັນດຽວກັນ. ແມ່ນໃນໂສຕະວິນຍານເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ແລະເພາະເຮັດຢ່າງນີ້ ໃນພະບາລີ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເອກະວັດຈະນະໃນວັດຖຸແລະທະວານ ແລະກ່າວພະຫຸວັດຈະນະໃນອາລົມທັງຫຼາຍ ໂດຍມີຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ” (ຈັກຂຸວິນຍານຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສຈັກຂຸແລະຮູບທັງຫຼາຍ) ແລະ “sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṃ” (ໂສຕະວິນຍານຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສໂສຕະແລະສຽງທັງຫຼາຍ). ຄຳວ່າ “ekattaṃ upanetvā” (ນຳເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນອາລົມຄືຮູບຈະມີຫຼາຍໃນຈັກຂຸວິນຍານ ກໍເຮັດໃຫ້ເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນດ້ວຍຄວາມເປັນຮູບທົ່ວໄປ ແລ້ວກ່າວວ່າເປັນອາລົມດຽວເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນໃນອາລົມຄືສຽງເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຂໍ້ນັ້ນບໍ່ດີເລີຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ເນື້ອຄວາມພິເສດ. ຖາມວ່າ ກໍເນື້ອຄວາມພິເສດນັ້ນຄືແນວໃດ? ຄື ຄວາມເກີດແຫ່ງຈິດໃດ, ຄວາມເກີດນັ້ນເອງກໍເປັນຂອງຜັດສະເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “atha kho” (ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ). ຄວາມມີການເກີດຮ່ວມກັນ (ເອກຸບປາທະຕາ) ທີ່ປະສົງເອົາ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນຄວາມມີການດັບຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “mūlaṭīkāyaṃ” ຄື ໃນມູລະດີກາແຫ່ງຮູປະທຳ (ຮູປະຂັນທະມູລະດີກາ). ຄຳວ່າ “saheva” ຄື ພ້ອມກັນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “uppādādippavattito” ຄື ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງການເກີດ, ການແກ່ (ຊຸດໂຊມ) ແລະການດັບ. ຄຳວ່າ “uppādādayo” ຄື ການເກີດ, ການແກ່ ແລະການດັບ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ຊາດ, ຊະລา ແລະມໍຣະນະ. ຄຳວ່າ “cetasikāmatā” ຄື ທີ່ຮູ້ກັນວ່າ ເປັນເຈຕະສິກທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “bhāvappadhānaṃ” (ມີສະພາວະເປັນປະທານ) ຄື ສະພາວະແຫ່ງການເກີດຮ່ວມກັນ ທ່ານກ່າວວ່າ ເກີດຮ່ວມກັນ. ໃນຄວາມດັບຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນັ້ນຄືກັນ. ເໝືອນໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “idaṃpi saṅgheratanaṃ paṇītaṃ” (ແມ່ນພະສັງຄະຣັດຕະນະນີ້ກໍປະນີດ) ມີເນື້ອຄວາມໃນຄຳນີ້ວ່າ ສະພາວະແຫ່ງຣັດຕະນະນີ້ປະນີດ. ຄຳວ່າ “ye” ຄື ທຳເຫຼົ່າໃດ. ຄຳວ່າ “sahajātapaccayuppannārupānipi” (ແມ່ນຮູບທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກສະຫະຊາດະປັດໄຈ) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ແມ່ນຮູບທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກສະຫະຊາດະປັດໄຈ ກໍພຶງຊື່ວ່າ ເຈຕະສິກທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “tadāyattavuttitāya” ຄື ເພາະມີຄວາມເປັນໄປເນື່ອງດ້ວຍຈິດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “cetoyuttāni” (ປະກອບຮ່ວມກັບຈິດ) ເປັນຄຳວິເສດສະນະສະແດງເຫດ. ທ່ານເອີ້ນຄຳນັ້ນເອງວ່າ ເຫຕຸມັນຕະວິເສດສະນະ ບາງ, ເຫຕຸອັນໂຕນີຕະວິເສດສະນະ ບາງ, ເຫຕຸອັນໂຕຄະທະວິເສດສະນະ ບາງ. ຄຳວ່າ “tesaṃ” ຄື ແຫ່ງຮູບທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກສະຫະຊາດະປັດໄຈຂອງຈິດ. ຄຳວ່າ “nānubhonti” ຄື ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າເຖິງ. ຄຳວ່າ “na hi sakkā jānituṃ” (ເພາະບໍ່ສາມາດຈະຮູ້ໄດ້) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ຄຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນຄຳວິເສດສະນະສະແດງຄວາມເປັນຈິງ. ແມ່ນຄຳສະແດງຄວາມເປັນຈິງ ເມື່ອມີຢູ່ ກໍສາມາດເປັນຄຳຈຳແນກໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະສົງຈະກ່າວ. ຄຳວ່າ “vayopaññāyati” ຄື ຄວາມພິນາດຍ່ອມປາກົດ. ຄຳວ່າ “ṭhitāya” ຄື ແຫ່ງເວທະນາທີ່ຕັ້ງຢູ່. ປະການອື່ນ ຊື່ວ່າ ອັນຍະຖາ. ສະພາວະທີ່ເປັນປະການອື່ນ ຊື່ວ່າ ອັນຍະຖັດຕະ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ການຜັນແປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊະລາ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຄວາມເກີດຂຶ້ນໃດ, ຄວາມຕັ້ງຢູ່ໃດ, ຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນໃດ, ຄວາມປາກົດໃດ ແຫ່ງປະຖະວີທາດ. ຄວາມເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ເປັນຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຸກ, ຄວາມຕັ້ງຢູ່ນັ້ນ ເປັນຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງໂລກທັງຫຼາຍ, ຄວາມປາກົດນັ້ນ ເປັນຄວາມປາກົດແຫ່ງຊະລາແລະມໍຣະນະ. ຄຳວ່າ “itarathā” ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເມື່ອຖືເອົາໂດຍປະການອື່ນຈາກນີ້. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຖືເອົາຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບທັງຫຼາຍຫຼາຍຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຳຕ່າງໆ ໃນຮູບະອະຮູບະກະລາບດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “vikārarūpānaṃ” ຄື ແຫ່ງວິນຍັດ 2 ແລະລະຫຸຕາເປັນຕົ້ນ 3. ດ້ວຍຄວາມໝາຍວ່າ ແມ່ນອຸປາດາຍະຮູບທັງປວງ ເພາະເປັນໄປໂດຍອາໄສມະຫາພູຕະຮູບ 4 ດັ່ງນັ້ນ ພຶງມີຢ່າງລະ 4 ໆ ຕາມຈຳນວນມະຫາພູຕະຮູບ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “sabbesampi vā” (ຫຼື ແມ່ນແຫ່ງຮູບທັງປວງ). ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຫຼື ຄວນກ່າວຄວາມມີຫຼາຍແຫ່ງອຸປາດາຍະຮູບມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນທັງປວງ ໃນແຕ່ລະກະລາບ. ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງຄວນກ່າວຄວາມມີຫຼາຍ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “catunnaṃ mahābhūtānaṃ” (ແຫ່ງມະຫາພູຕະຮູບ 4).

ယဒိ ဧဝံ, ဧကသ္မိံ စိတ္တုပ္ပာဒေ လဟုတာဒီနိပိ ဧကေကာနိ ဧဝ သိယုံ, အထ ကိမတ္ထံ ဒွေ ဒွေ ကတွာ ဝုတ္တာနီတိ အာဟ ‘‘ကာယလဟုတာ စိတ္တ လဟုတာဒယောပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဣမမတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ’’တိ ဤဒိသံ ဝိနိစ္ဆယတ္တံ အစိန္တေတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘စိတ္တာနုပရိဝတ္တိနော’’တိ ဧတေန စိတ္တေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တေနေဝ စိတ္တေန သဟနိရုဇ္ဈနဝသေန စိတ္တံ အနုပရိဝတ္တိဿ. ‘‘ပသင်္ဂါ’’တိ စေတသိကတာ ပသင်္ဂေါ. ‘‘ပုရေတရမုပ္ပဇ္ဇိတွာ’’တိ ပုရေတရံ ဧကေန စိတ္တေန သဟ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘စိတ္တဿဘင်္ဂက္ခဏေ’’တိ အညဿ သတ္တရ သမ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ. တထာ ရူပဓမ္မာနံ ပသင်္ဂေါ န သက္ကာ နီဝါရေတုံ တိယောဇနာ. ‘‘ပသင်္ဂေါ’’တိ စေတသိကတာ ပသင်္ဂေါ. ‘‘အလမတိ ပပဉ္စေနာ’’တိ အဘိဓမ္မေ ဝေဒနာတ္တိကေဋီကာသု ဝိယ အတိ ဝိတ္ထာရေန နိရတ္ထကံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘နိရတ္ထကံ’’တိ ဝိဘာဝနိယံ ပပဉ္စော နိရတ္ထကော ဧဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ໃນຈິດຕຸບປາດໜຶ່ງໆ ແມ່ນລະຫຸຕາເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງມີຢ່າງລະໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງກ່າວໄວ້ຢ່າງລະສອງໆ? ທ່ານຈຶ່ງg່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “kāyalahutā cittalahutādayo pana” (ແຕ່ກາຍະລະຫຸຕາແລະຈິດຕະລະຫຸຕາເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ “imamatthaṃ asallakkhetvā” (ເພາະບໍ່ກຳນົດເນື້ອຄວາມນີ້) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເພາະບໍ່ຄິດເຖິງເນື້ອຄວາມແຫ່ງການຕັດສິນໃຈເຊັ່ນນີ້. ໃນບົດແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີວ່າ “cittānuparivattino” (ຜູ້ໝູນໄປຕາມຈິດ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມໝູນໄປຕາມຈິດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດຮ່ວມກັບຈິດນັ້ນ ແລະດັບຮ່ວມກັບຈິດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “pasaṅgā” ຄື ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ (ຫຼື ຄວາມຜູກພັນ) ແຫ່ງຄວາມເປັນເຈຕະສິກ. ຄຳວ່າ “puretaramuppajjitvā” (ເກີດຂຶ້ນກ່ອນ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເກີດຮ່ວມກັບຈິດດວງໜຶ່ງກ່ອນ. ຄຳວ່າ “cittassa bhaṅgakkhaṇe” (ໃນຂະນະດັບແຫ່ງຈິດ) ຄື ໃນຂະນະດັບແຫ່ງຈິດດວງທີ 17 ອື່ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຢ່າງນັ້ນ ຄວາມຜູກພັນແຫ່ງຮູບະທຳທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ສາມາດຈະຫ້າມໄດ້. ຄຳວ່າ “pasaṅgo” ຄື ຄວາມຜູກພັນແຫ່ງຄວາມເປັນເຈຕະສິກ. ຄຳວ່າ “alamati papañcena” (ພໍແລ້ວດ້ວຍຄວາມພິສະດານ) ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ຍ່ອມບໍ່ມີປະໂຫຍດ ດ້ວຍການສະແດງຢ່າງລະອຽດເກີນໄປ ເໝືອນໃນດີກາທັງຫຼາຍແຫ່ງເວທະນາຕິກກະໃນອະພິທຳ. ຄຳວ່າ “niratthakaṃ” (ບໍ່ມີປະໂຫຍດ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມພິສະດານໃນຄຳພີວິພາວິນີ ຍ່ອມບໍ່ມີປະໂຫຍດແທ້ໆ.

၆၉. ဖဿဝစနတ္ထေ. ‘‘ဖုသတီ’’တိ အာရမ္မဏံ အာဟနတိ, သံဃဋ္ဋေတိ. တဉ္စ သံဃဋ္ဋ နံ နဒေါသပဋိဃဿ ဝိယ အာရမ္မဏဿ ဝိဗာဓနံ ဟောတိ, အထ ခေါ ဘမရဿ ပဒုမ ပုပ္ဖေသု ပုပ္ဖရ သဂ္ဂဟဏံ ဝိယ ဝိဇာနန မတ္တေ အဌတွာ အာရမ္မဏ ရသပါတုဘာဝတ္ထံ ယထာရမ္မဏံ သံဟနန မေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဖုသနဉ္စေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အာဟစ္စာ’’တိ အာဟနိတွာ သမ္ပာပုဏိတွာ. ‘‘ဥပဟစ္စာ’’တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အယမတ္ထော ကထံ ပါကဋောတိ အာဟ ‘‘ယတော’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ယတော’’တိ ယံ ကာရဏာ. ‘‘တဒနုဘဝန္တီ’’တိ တံ အာရမ္မဏ ရသံ အနုဘဝန္တီ, ဝေဒနာ ပါတုဘဝတိ, ဝေဒနာ ပါတုဘာဝံ ဒိသွာ အာရမ္မဏပ္ဖုသနံ ဉာဏေ ပါကဋံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. သွာယံ ဖုသန လက္ခဏော, သံဃဋ္ဋနရသော, သန္နိပါတပစ္စုပဋ္ဌာနော, အာပါတာ ဂတဝိသယ ပဒဋ္ဌာနော. တတ္ထ သန္နိပါတော နာမ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဒွါရာ ရမ္မဏ ဝိညာဏာနံ သင်္ဂတိ သမာဂမော သမောဓာနံ. တထာဟိ ဝုတ္တံ. စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခု ဝိညာဏံ, တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော တိအာဒိ. ‘‘သံဃဋ္ဋနရသော’’တိ အာရမ္မဏေ သမ္မဒေဝ ဃဋ္ဋန [Pg.82] ကိစ္စော. သံဃဋ္ဋန ကိစ္စတ္တာ ဧဝ တိဏ္ဏံ သန္နိပါတော ဟုတွာ ဓမ္မ စိန္တာဉာဏဿ ပဋိမုခံ ဥပဋ္ဌာတိ ပကာသတီတိ. ‘‘သန္နိပါတ ပစ္စုပဋ္ဌာနော’’. ပစ္စုပဋ္ဌာနန္တိ ဝါ ပညာဏံ ဝုစ္စတိ ဓဇောရထဿ ပညာဏန္တိ ဧတ္ထ ဝိယ. သန္နိပါတာကာရော ပစ္စုပဋ္ဌာနံ ယဿာတိ သန္နိပါတပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဝေဒနာပစ္စု ပဋ္ဌာနော ဝါ. ဓူမောဝိယ အဂ္ဂိဿ. ဝေဒနာဖလံ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. အဋ္ဌသာလိနိယံ ပန ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဖဿော ပထမံ ဝုတ္တော တိပုစ္ဆိတွာ မဟာအဋ္ဌကထာ ဝါဒေါတာဝ ဒဿိတော. စိတ္တဿ ပထမာဘိနိပါတတ္တာ. အာရမ္မဏသ္မိဉှိ စိတ္တဿ ပထမာဘိနိပါတော ဟုတွာ ဖဿော အာရမ္မဏံ ဖုသမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ပထမံ ဝုတ္တော. ဖဿေန ဖုဿိတွာ ဝေဒနာယ ဝေဒယတိ. သညာယ သဉ္ဇာနာတိ. စေတနာယ စေတတိ. တေန ဝုတ္တံ ဖုဋ္ဌော ဘိက္ခဝေ ဝေဒေတိ, ဖုဋ္ဌော သဉ္ဇာနာတိ, ဖုဋ္ဌော စေတေတီတိ. အပိ စ အယံ ဖဿော နာမ ယထာပါသာဒံ ပတွာ ထမ္ဘော နာမ သေသဒဗ္ဗ သမ္ဘာရာနံ ဗလဝပစ္စယော. ဧဝမေဝ သဟဇာတ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မာနံ ဗလဝ ပစ္စယော ဟောတိ. တသ္မာ ပထမံ ဝုတ္တောတိ. သင်္ဂဟကာရေန ပန ဣဒံ ပန အကာရဏံ, ဧကက္ခဏသ္မိဉှိ ဥပ္ပန္န ဓမ္မာနံ အယံ ပထမံ ဥပ္ပန္နော အယံ ပစ္ဆာတိ ဣဒံ ဝတ္တုံ န လဗ္ဘာ. ဗလဝပစ္စယဘာဝေပိ ဖဿဿကာရဏံ န ဒိဿတီတိ ဧဝံ တံ ဝါဒံ ပဋိက္ခိပေတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဒေသနာ ဝါရေနေဝ ဖဿော ပထမံ ဝုတ္တောတိ. တတ္ထ ‘‘ဒေသနာဝါရေ နေဝါ’’တိ ဒေသနက္ကမေနေဝ, တတော အညံ ကာရဏံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. တေသု ပန ဒွီသု ဝါဒေသု မဟာအဋ္ဌကထာ ဝါဒေါ ဧဝ ယုတ္တော. ယဉှိ တတ္ထ ဝုတ္တံ စိတ္တဿ ပထမာဘိနိပါတော ဟုတွာတိ. တတ္ထ ပထမာဘိနိပါတောတိ ဣဒံ ကိစ္စပ္ပဓာနတ္တာ ဝုတ္တံ. န ပနညေဟိ စေတသိကေဟိ ဝိနာ ဝိသုံ ပထမံ ဥပ္ပန္နတ္တာ. ယထာ တံ ယေ ကေစိ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ အကုသလာ အကုသလဘာဂိယာ အကုသလပက္ခိကာ. သဗ္ဗေ တေ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ, မနော တေသံ ဓမ္မာနံ ပထမံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ကိစ္စပ္ပဓာနတ္တာ မနော တေသံ ဓမ္မာနံ ပထမံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ. န ပန သဗ္ဗစေတသိကေဟိ ဝိနာ ဝိသုံ ပထမံ ဥပ္ပန္နတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဗလဝပစ္စယ ဘာဝေပိ ဖဿဿကာရဏံ ဒိဿတိယေဝ. ဖဿောဟေတု ဖဿော ပစ္စယော ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ပညာ ပနာယ. ဖဿော ဟေတု ဖဿော ပစ္စယော သညာက္ခန္ဓဿ ပညာ နာယ[Pg.83]. ဖဿော ဟေတု ဖဿော ပစ္စယော သင်္ခါရက္ခန္ဓဿ ပညာပနာယာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ သဗ္ဗေသံ စေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဖဿပ္ပဓာနတ္တာ ဧဝ ဖဿ ဗလဝပစ္စယတ္တာ ဧဝ စ ဖဿော ပထမံ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ စိတ္တံ အာရမ္မဏ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဖဿာဒီနံ သဗ္ဗစေတသိက ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဟောတိ, ပဓာနံ, ဇေဋ္ဌကံ. ဖဿော ပန အာရမ္မဏ သံဃဋ္ဋနဋ္ဌေန သဗ္ဗေသံ စေတသိက ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဟောတိ, ပဓာနော, ဇေဋ္ဌကောတိ အယံ ဒွိန္နံ ဝိသေသောတိ. ဧတ္ထ စောဒကော ဖုသနံ နာမ သပ္ပဋိဃရူပါနံ ဧဝ ကိစ္စန္တိ မညမာနော ‘‘နနုစာ’’တိအာဒိနာ စောဒေတိ. ‘‘နနုစာ’’တိ စောဒေဓီတိ ဒီပေတိ. ‘‘အပ္ပဋိဃသဘာဝါ’’တိ ဟေတုဝိသေသနံ. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ ကိဉ္စိဝတ္ထုံ. အယံ ပန ဖဿော. ‘‘စိတ္တဿ ဝိကာရာ ပတ္တိံ’’တိ စလန ကမ္ပန ထမ္ဘန ဇေဂုစ္ဆ ဘယ တာသ ဆမ္ဘိတတ္တာ ဒိဝသေန ဝိကာရာ ပဇ္ဇနံ. ‘‘ဝေဒနာ ဝိသေသုပ္ပတ္တိံ’’တိ သုခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ သုခဝေဒနာ, ဒုက္ခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဒုက္ခ ဝေဒနာတိအာဒိနာ နယေန ဖဿ ဝိသေသာနုရူပံ ဝေဒနာ ဝိသေသုပ္ပတ္တိံ သာဓေတိ. ဧတ္ထ စ ဖုသနံ နာမ ဒုဝိဓံ ရူပပ္ဖုသနံ, နာမပ္ဖုသန, န္တိ. တတ္ထ ရူပပ္ဖုသနံ နာမ ဖောဋ္ဌဗ္ဗ ဓာတူနံ ကိစ္စံ. နာမပ္ဖုသနံ ဒုဝိဓံ ဖဿပ္ဖုသနံ, ဉာဏပ္ဖုသန, န္တိ. တတ္ထ ဉာဏပ္ဖုသနံ နာမ ဉာဏပ္ပဋိဝေဓော. အပိ စ ဈာနမဂ္ဂ ဖလ နိဗ္ဗာနာနံ ပဋိလာဘောပိ ဖုသနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဖုသန္တိ ဓီရာ နိဗ္ဗာနံ. ယောဂက္ခေမံ အနုတ္တရံ. ဖုသာမိ နေက္ခမံ သုခံ. အပုထုဇ္ဇန သေဝိတန္တိ-အာဒီသု. ဣဒံ ဥပမာ မတ္တံ သိယာ, ကဿစိ မန္ဒ ပညဿာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဣဒ’’န္တိ ခေဠုပ္ပာဒ ဝစနံ. ဝိညုဿ ပန အတိပါကဋ ဖဿ နိဒဿနေန အပ္ပာကဋ ဖဿ ဝိဘာဝနံ ယုတ္တမေဝ. တေနာဟ ‘‘အတိပါကဋာယ ပနာ’’တိအာဒိံ.

໖໙. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ຜັດສະ. ຄຳວ່າ “ຜຸສະຕິ” (ຍ່ອມຖືກຕ້ອງ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມກະທົບ, ຍ່ອມປະທະອະລົມ. ແລະການກະທົບນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນການບີດບຽນອະລົມ ເໝືອນການກະທົບດ້ວຍໂທສະປະຕິຄະ, ແຕ່ແມ່ນການປະສານກັນໄປຕາມອະລົມ ເພື່ອໃຫ້ລົດຊາດຂອງອະລົມປາກົດຂຶ້ນ ໂດຍບໍ່ຢຸດຢູ່ພຽງແຕ່ການຮູ້ແຈ້ງເທົ່ານັ້ນ ປຽບເໝືອນການຖືເອົາເກສອນດອກໄມ້ຂອງແມງເຜິ້ງໃນດອກປະທຸມ (ດອກບົວ), ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “phusanañcetthā” (ແລະການຖືກຕ້ອງໃນທຳນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອາຫັດຈະ” ໄດ້ແກ່ ກະທົບແລ້ວເຂົ້າເຖິງ. ຄຳວ່າ “ອຸປະຫັດຈະ” ເປັນໄວພົດ (ຄຳພ້ອງຄວາມໝາຍ) ຂອງຄຳນັ້ນເອງ. ເນື້ອຄວາມນີ້ປາກົດແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຍະໂຕ” (ຈາກເຫດໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ຍະໂຕ” ໄດ້ແກ່ ຈາກເຫດໃດ. ຄຳວ່າ “ຕະທະນຸພະວັນຕີ” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອສະເຫວີຍລົດຊາດຂອງອະລົມນັ້ນ, ເວດທະນາຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອເຫັນຄວາມປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງເວດທະນາແລ້ວ, ການຖືກຕ້ອງອະລົມຍ່ອມປາກົດແກ່ຍານ (ຄວາມຮູ້). ຜັດສະນັ້ນ ມີການຖືກຕ້ອງເປັນລັກສະນະ (ຜຸສະນະຮັກຂະນະ), ມີການກະທົບເປັນລົດຊາດ/ກິດ (ສັງຄັດຕະນະຣະສະ), ມີການປະຊຸມກັນ (ແຫ່ງທຳ ໓ ປະການ) ເປັນອາການປາກົດ (ສັນນິປາຕະປັດຈຸປັດຖານ), ມີອະລົມທີ່ມາສູ່ຄອງ (ຄອງແຫ່ງອາຍະຕະນະ) ເປັນເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດ (ອາປາຕາຄະຕະວິສະຍະປະທັດຖານ). ໃນຄຳນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ “ສັນນິປາດ” (ການປະຊຸມກັນ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມພົບພໍ້, ຄວາມພ້ອມພຽງ, ຄວາມປະຊຸມກັນແຫ່ງທຳ ໓ ປະການ ຄື: ທະວານ, ອະລົມ ແລະ ວິນຍານ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ: “ເພາະອາໄສຈັກຂຸແລະຮູບທັງຫຼາຍ ຈັກຂຸວິນຍານຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ຄວາມປະຊຸມກັນແຫ່ງທຳ ໓ ປະການນັ້ນຄືຜັດສະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ສັງຄັດຕະນະຣະສະ” ໄດ້ແກ່ ມີກິດຄືການກະທົບໃນອະລົມເປັນຢ່າງດີ. ເພາະມີກິດຄືການກະທົບນັ້ນເອງ, ຈຶ່ງມີການປະຊຸມກັນແຫ່ງທຳ ໓ ປະການ ແລ້ວປາກົດຢູ່ຕໍ່ໜ້າແຫ່ງຍານທີ່ພິຈາລະນາທຳ, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມີການປະຊຸມກັນເປັນອາການປາກົດ” (ສັນນິປາຕະປັດຈຸປັດຖານ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ “ປັດຈຸປັດຖານ” ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງໝາຍ (ປັນຍານະ) ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “ທຸງເປັນເຄື່ອງໝາຍຂອງລົດ”. ຜັດສະໃດມີອາການປະຊຸມກັນເປັນເຄື່ອງໝາຍ, ຜັດສະນັ້ນຊື່ວ່າ “ສັນນິປາຕະປັດຈຸປັດຖານ”. ຫຼື ມີເວດທະນາເປັນອາການປາກົດ (ເວທະນາປັດຈຸປັດຖານ) ປຽບເໝືອນຄວັນໄຟເປັນເຄື່ອງໝາຍຂອງໄຟ, ວິເຄາະວ່າ ຜັດສະໃດມີເວດທະນາເຊິ່ງເປັນຜົນເປັນອາການປາກົດ, ຜັດສະນັ້ນຊື່ວ່າ ເວທະນາປັດຈຸປັດຖານ. ແຕ່ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີ ທ່ານຕັ້ງຄຳຖາມວ່າ “ເພາະເຫດໃດໃນທີ່ນີ້ ຜັດສະຈຶ່ງຖືກກ່າວເຖິງກ່ອນ?” ແລ້ວສະແດງມະຕິແຫ່ງມະຫາອັດຖະກະຖາໄວ້ກ່ອນ. ເພາະເປັນທຳທີ່ຕົກໄປໃນອະລົມກ່ອນໝູ່ແຫ່ງຈິດ. ເພາະວ່າ ຜັດສະເປັນທຳທີ່ຕົກໄປໃນອະລົມກ່ອນໝູ່ແຫ່ງຈິດ ແລ້ວເກີດຂຶ້ນຖືກຕ້ອງອະລົມ, ເພາະສະນັ້ນ ຜັດສະຈຶ່ງຖືກກ່າວເຖິງກ່ອນ. ເມື່ອຖືກຕ້ອງດ້ວຍຜັດສະແລ້ວ ຍ່ອມສະເຫວີຍດ້ວຍເວດທະນາ, ຍ່ອມຈຳໝາຍດ້ວຍສັນຍາ, ຍ່ອມຈົງໃຈດ້ວຍເຈດຕະນາ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບຸກຄົນຖືກຕ້ອງແລ້ວຍ່ອມສະເຫວີຍ, ຖືກຕ້ອງແລ້ວຍ່ອມຈຳໝາຍ, ຖືກຕ້ອງແລ້ວຍ່ອມຈົງໃຈ”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຜັດສະນີ້ ປຽບເໝືອນເສົາເຮືອນທີ່ເປັນປັດໄຈອັນມີກຳລັງແກ່ເຄື່ອງປະກອບອື່ນໆ ຂອງຜາສາດ, ຜັດສະກໍເປັນປັດໄຈອັນມີກຳລັງແກ່ສະຫະຊາດະທຳແລະສຳປະຍຸດຕະທຳທັງຫຼາຍຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຜັດສະຈຶ່ງຖືກກ່າວເຖິງກ່ອນ. ແຕ່ພະອາຈານຜູ້ແຕ່ງຄຳພີສັງຄະຫະ (ພະອະນຸຣຸດທາຈານ) ກ່າວວ່າ “ເຫດຜົນນີ້ຍັງບໍ່ແມ່ນເຫດຜົນແທ້ຈິງ, ເພາະວ່າໃນບັນດາທຳທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະດຽວກັນ ຈະກ່າວວ່າ ທຳນີ້ເກີດກ່ອນ ທຳນີ້ເກີດຫຼັງ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້”. “ເຖິງແມ່ນວ່າຜັດສະຈະເປັນປັດໄຈອັນມີກຳລັງ ແຕ່ກໍບໍ່ເຫັນເຫດຜົນ (ທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວກ່ອນ)”, ທ່ານໄດ້ປະຕິເສດມະຕິນັ້ນແລ້ວ ກ່າວຄຳນີ້ວ່າ “ຜັດສະຖືກກ່າວເຖິງກ່ອນ ໂດຍວາລະແຫ່ງການສະແດງ (ເທສະນາວາລະ) ເທົ່ານັ້ນ”. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ໂດຍວາລະແຫ່ງການສະແດງເທົ່ານັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍລຳດັບແຫ່ງການສະແດງເທົ່ານັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ມີເຫດຜົນອື່ນນອກຈາກນີ້. ແຕ່ໃນບັນດາມະຕິທັງສອງນັ້ນ, ມະຕິແຫ່ງມະຫາອັດຖະກະຖາເທົ່ານັ້ນທີ່ສົມຄວນ. ເພາະຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນມະຫາອັດຖະກະຖາວ່າ “ເພາະເປັນທຳທີ່ຕົກໄປໃນອະລົມກ່ອນໝູ່ແຫ່ງຈິດ”, ຄຳວ່າ “ຕົກໄປກ່ອນໝູ່” ນັ້ນ ກ່າວໂດຍມຸ່ງເນັ້ນຄວາມສຳຄັນແຫ່ງກິດ, ບໍ່ແມ່ນເພາະເກີດຂຶ້ນກ່ອນຕ່າງຫາກໂດຍປາສະຈາກເຈດຕະສິກອື່ນໆ. ພຶງເຫັນເໝືອນໃນພະສູດນີ້ວ່າ: “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ທຳເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່າໜຶ່ງທີ່ເປັນອະກຸສົນ ເປັນສ່ວນແຫ່ງອະກຸສົນ ເປັນຝ່າຍອະກຸສົນ, ທຳທັງໝົດນັ້ນມີໃຈເປັນຫົວໜ້າ, ໃຈຍ່ອມເກີດກ່ອນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ”, ທີ່ຕັດວ່າ “ໃຈຍ່ອມເກີດກ່ອນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ” ກໍເພາະຄວາມສຳຄັນແຫ່ງກິດ, ບໍ່ແມ່ນເພາະເກີດຂຶ້ນກ່ອນຕ່າງຫາກໂດຍປາສະຈາກເຈດຕະສິກທັງປວງ. ເຖິງແມ່ນໃນຄວາມເປັນປັດໄຈອັນມີກຳລັງ, ເຫດຜົນຂອງຜັດສາກໍຍັງປາກົດຢູ່. ເພາະມີພະດຳລັດຕັດໄວ້ວ່າ: “ຜັດສະເປັນເຫດ ຜັດສະເປັນປັດໄຈ ເພື່ອການບັນຍັດເວດທະນາກັນ, ຜັດສະເປັນເຫດ ຜັດສະເປັນປັດໄຈ ເພື່ອການບັນຍັດສັນຍາກັນ, ຜັດສະເປັນເຫດ ຜັດສະເປັນປັດໄຈ ເພື່ອການບັນຍັດສັງຂານະກັນ”. ເພາະສະນັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ຜັດສະຖືກກ່າວເຖິງກ່ອນ ເພາະຜັດສະເປັນປະທານ (ເປັນໃຫຍ່) ແກ່ເຈດຕະສິກທຳທັງປວງ ແລະ ເພາະຜັດສະເປັນປັດໄຈອັນມີກຳລັງນັ້ນເອງ. ແລະໃນທີ່ນີ້, ຈິດເປັນຫົວໜ້າ, ເປັນປະທານ, ເປັນໃຫຍ່ກວ່າເຈດຕະສິກທຳທັງປວງ ມີຜັດສະເປັນຕົ້ນ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນຜູ້ຮູ້ແຈ້ງອະລົມ. ສ່ວນຜັດສະ ເປັນຫົວໜ້າ, ເປັນປະທານ, ເປັນໃຫຍ່ກວ່າເຈດຕະສິກທຳທັງປວງ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນຜູ້ກະທົບອະລົມ, ນີ້ຄືຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງທຳທັງສອງນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້, ຜູ້ໂຕ້ແຍ້ງ (ໂຈທົກ) ເຂົ້າໃຈວ່າ ການຖືກຕ້ອງເປັນກິດຂອງຮູບທີ່ມີປະຕິຄະ (ຮູບທີ່ກະທົບກັນໄດ້) ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໂຕ້ແຍ້ງດ້ວຍຄຳວ່າ “nanucā” (ກໍແລ້ວບໍ່ແມ່ນ...) ເປັນຕົ້ນ. ສະແດງວ່າ ໄດ້ໂຕ້ແຍ້ງດ້ວຍຄຳວ່າ “nanucā”. ຄຳວ່າ “ເພາະມີສະພາວະບໍ່ມີປະຕິຄະ” (ອັບປະຕິຄະສະພາວາ) ເປັນຄຳວິເສດສະນະສະແດງເຫດ. ຄຳວ່າ “ກິຈິ” ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ. ສ່ວນຜັດສະນີ້, ຄຳວ່າ “ຄວາມເຖິງຄວາມຜິດແປກແຫ່ງຈິດ” (ຈິດຕັດສະ ວິກາຣາປັດຕິງ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຖິງຄວາມຜິດແປກໄປ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຫວັ່ນໄຫວ, ຄວາມສັ່ນເຊັນ, ຄວາມແຂງທື່, ຄວາມກຽດຊັງ, ຄວາມຢ້ານກົວ, ຄວາມສະດຸ້ງ ແລະ ຄວາມຕົກໃຈກົວ. ຄຳວ່າ “ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງເວດທະນາອັນວິເສດ” (ເວທະນາ ວິເສສຸບປັດຕິງ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງເວດທະນາອັນວິເສດ ຕາມຄວາມວິເສດແຫ່ງຜັດສະ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ ເພາະອາໄສຜັດສະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງສຸຂະເວດທະນາ ສຸຂະເວດທະນາຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ເພາະອາໄສຜັດສະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງທຸກຂະເວດທະນາ ທຸກຂະເວດທະນາຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ແລະໃນທີ່ນີ້, ການຖືກຕ້ອງ (ຜຸສະນະ) ມີ ໒ ປະການ ຄື: ຮູບະຜຸສະນະ (ການຖືກຕ້ອງທາງຮູບ) ແລະ ນາມະຜຸສະນະ (ການຖືກຕ້ອງທາງນາມ). ໃນ ໒ ປະການນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ “ຮູບະຜຸສະນະ” ໄດ້ແກ່ ກິດຂອງໂຜດທັບພະທາດ. ສ່ວນ “ນາມະຜຸສະນະ” ມີ ໒ ປະການ ຄື: ຜັດສະຜຸສະນະ (ການຖືກຕ້ອງດ້ວຍຜັດສະ) ແລະ ຍານະຜຸສະນະ (ການຖືກຕ້ອງດ້ວຍຍານ). ໃນ ໒ ປະການນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ “ຍານະຜຸສະນະ” ໄດ້ແກ່ ການແທງຕະຫຼອດດ້ວຍຍານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເຖິງແມ່ນການໄດ້ສະເພາະເຊິ່ງຊານ, ມັກ, ຜົນ ແລະ ນິບພານ ກໍຊື່ວ່າ “ການຖືກຕ້ອງ” ເໝືອນກັນ. ດັ່ງໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ: “ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາ (ທີຣະ) ຍ່ອມຖືກຕ້ອງພະນິບພານ ອັນເປັນແດນກະເສມຈາກໂຍຄະ ຢ່າງຍອດຢ້ຽມ”, “ຂ້າພະເຈົ້າຍ່ອມຖືກຕ້ອງເນກຂຳມະສຸກ ອັນພຸທຸຊົນບໍ່ເຄີຍເສບ”. ອະທິບາຍວ່າ ນີ້ເປັນພຽງອຸປະມາເທົ່ານັ້ນ ສຳລັບບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາອ່ອນບາງຄົນ. ຄຳວ່າ “ອິທັງ” (ນີ້) ເປັນຄຳກ່າວເຖິງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງນ້ຳລາຍ. ແຕ່ສຳລັບຜູ້ມີປັນຍາ (ວິນຍູຊົນ), ການສະແດງຜັດສະທີ່ບໍ່ປາກົດ ດ້ວຍຕົວຢ່າງແຫ່ງຜັດສະທີ່ປາກົດຢ່າງຍິ່ງ ຍ່ອມເປັນການສົມຄວນແທ້, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “atipākaṭāya panā” (ແຕ່ເພາະຄວາມປາກົດຢ່າງຍິ່ງ) ເປັນຕົ້ນ.

၇၀. ဝေဒနာဝစနတ္ထေ. ‘‘တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလာနံ ဝါ’’တိ ဝေဒနာ သမင်္ဂီပုဂ္ဂလာနံ ဝါ. ‘‘သာတံ ဝါ’’တိ သာဓုရသံ ဝါ. ‘‘အဿာတံ ဝါ’’တိ အသာဓုရသံ ဝါ. ‘‘ကိံ ဝေဒယတီ’’တိ ကတမံ ဝေဒယတိ. ‘‘သုခမ္ပိ ဝေဒယတီ’’တိ သုခမ္ပိ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ. အထဝါ ‘‘ကိဉ္စဝေဒယတီ’’တိ ကထဉ္စဝေဒယတိ. ‘‘သုခမ္ပိ ဝေဒယတီ’’တိ သုခံ ဟုတွာပိ ဝေဒယတိ. သုခ ဘာဝေန ဝေဒယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ သေသပဒေသုပိ. ‘‘ကိစ္စန္တရဗျာဝဋာ’’တိ အညကိစ္စဗျာဝဋာ. အဓိပတိ ဘာဝေါ အာဓိပစ္စံ. ဣန္ဒြိယ ကိစ္စံ. ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိ လဒ္ဓဂုဏဝစနံ. ရာဇာရဟ ဘောဇနံ [Pg.84] ရာဇဂ္ဂဘောဇနံ. ‘‘သူဒသဒိသတာ’’တိ ရညောဘတ္တကာရသဒိသတာ. တတ္ထ သူဒေါ ရညောဘတ္တံ ပစန္တော ရသဇာနနတ္ထံ ထောကံ ဂဟေတွာ ဇိဝှဂ္ဂေ ဌပေတွာ ရသံ ဝီမံသတိ. ယထိစ္ဆိတံ ပန ဘုဉ္ဇိတုံ အနိဿရော. ရာဇာ ဧဝ ယထိစ္ဆိတံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဣဿရော. ရာဇာ ဝိယ ဝေဒနာ. သူဒေါ ဝိယ သေသစေတသိက ဓမ္မာ.

໗໐. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ເວດທະນາ. ຄຳວ່າ “ຕັງສະມັງຄີປຸກຄະລານັງ ວາ” ໄດ້ແກ່ ຫຼື ແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍເວດທະນານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ສາຕັງ ວາ” ໄດ້ແກ່ ຫຼື ລົດຊາດອັນດີ (ລົດຊາດທີ່ໜ້າຊື່ນຊົມ). ຄຳວ່າ “ອັດສາຕັງ ວາ” ໄດ້ແກ່ ຫຼື ລົດຊາດອັນບໍ່ດີ (ລົດຊາດທີ່ບໍ່ໜ້າຊື່ນຊົມ). ຄຳວ່າ “ກິງ ເວທະຍະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສະເຫວີຍເວດທະນາໃດ. ຄຳວ່າ “ສຸຂັມປິ ເວທະຍະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສະເຫວີຍແມ່ນແຕ່ສຸຂະເວດທະນາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ “ກິນຈະເວທະຍະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສະເຫວີຍແນວໃດ. ຄຳວ່າ “ສຸຂັມປິ ເວທະຍະຕິ” ໄດ້ແກ່ ເຖິງແມ່ນເປັນສຸກກໍຍ່ອມສະເຫວີຍ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມສະເຫວີຍໂດຍຄວາມເປັນສຸກ, ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ກິດຈັນຕະຣະວະວະຕາ” ໄດ້ແກ່ ຂະຫມີຂະໝັນໃນກິດອື່ນ. ຄວາມເປັນໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ ອາທິປັດຈະ, ໄດ້ແກ່ ກິດແຫ່ງອິນຊີ. ຄຳວ່າ “ເອວັນຈະ ກັດວາ” ເປັນຄຳກ່າວເຖິງຄຸນທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ. ໂພຊະນາການອັນຄວນແກ່ພະລາຊາ ຊື່ວ່າ ຣາຊັກຄະໂພຊະນະ (ອາຫານອັນເລີດຂອງພະລາຊາ). ຄຳວ່າ “ສູທະສະທິສະຕາ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ປຽບເໝືອນຄົນຄົວຂອງພະລາຊາ. ໃນອຸປະມານັ້ນ, ຄົນຄົວເມື່ອຫຸງຕົ້ມອາຫານຖວາຍພະລາຊາ ຍ່ອມຕັກເອົາອາຫານໜ້ອຍໜຶ່ງມາແຕະທີ່ປາຍລີ້ນເພື່ອທົດສອບລົດຊາດ, ແຕ່ບໍ່ມີອຳນາດທີ່ຈະບໍລິໂພກໄດ້ຕາມໃຈມັກ. ສ່ວນພະລາຊາເທົ່ານັ້ນເປັນໃຫຍ່ທີ່ຈະບໍລິໂພກໄດ້ຕາມໃຈມັກ, ເວດທະນາປຽບເໝືອນພະລາຊາ, ເຈດຕະສິກທຳທີ່ເຫຼືອປຽບເໝືອນຄົນຄົວ.

၇၁. သညာဝစနတ္ထေ. ‘‘သဉ္ဇာနာတီ’’တိ သုဋ္ဌု ဇာနာတိ. သုဋ္ဌုဇာနနဉ္စ နာမ န ဝိညာဏဿ ဝိယ ဝိဝိဓဇာနနံ ဟောတိ. န စ ပညာယ ဝိယ ယထာဘူတဇာနနံ ဟောတိ. အထ ခေါ ဘူတံ ဝါ ဟောတု, အဘူတံ ဝါ. ယံ ယံ ဆ ဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိဇာနာတိ, ပညာယ ဝါ ပဇာနာတိ. တဿ တဿ ပစ္ဆာ အပ္ပမုဿကရဏ မေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပုနဇာနနတ္ထံ သညာဏံ ကရောတီ’’တိ. တတ္ထ ‘‘သညာဏ’’န္တိ နိမိတ္တ ကရဏံ. ဘဝန္တရံ ပတွာပိ အပ္ပမုဋ္ဌဘာဝံ သာဓေတိ ဩပပါတိက ပုဂ္ဂလာနန္တိ အဓိပ္ပာယော. တေဟိ ပုရိမံ အတ္တနော ဘဝံ ဇာနန္တိ. ဂဗ္ဘသေယျကာပိ ကေစိ ပုရိမံ ဘဝံ ဇာနန္တိ, ယေဇာတိဿရ ပုဂ္ဂလာတိ ဝုစ္စန္တိ. တတ္ထ ‘‘အပ္ပမုဋ္ဌဘာဝ’’န္တိ အနဋ္ဌဘာဝံ. မိစ္ဆာဘိနိဝေသ သညာ နာမ အနိစ္စေ နိစ္စန္တိအာဒိပ္ပဝတ္တာ သညာ. ‘‘ဗောဓေတု’’န္တိ ဗုဇ္ဈာပေတုံ. ‘‘ဒါရုတစ္ဆကသဒိသာတိ စ ဝုတ္တာ’’တိ ဒါရုတစ္ဆကော နာမ ကဋ္ဌဝဍ္ဎကီ. သော ကဋ္ဌက္ခန္ဓေသု နိမိတ္တကာရီဟောတိ. သုတစ္ဆိတဆိန္ဒိတေသု ကဋ္ဌေသု နိမိတ္တာနိ ကတွာ ဌပေတိ. ပစ္ဆာတာနိ ဩလောကေတွာ ကဋ္ဌာနိ ကမ္မေ ဥပနေတိ. ‘‘ဟတ္ထိ ဒဿက အန္ဓသဒိသာ’’တိ ဧတ္ထ ဧကော ကိရ ရာဇာ ကေဠိပ္ပသုတော ဟောတိ. သော ဇစ္စန္ဓာနံဌာနေ ဧကံ ဟတ္ထိံ အာနေတွာဌပေန္တော ဇစ္စန္ဓေ အာဟ ဇာနာထ ဘော တုမှေ ဟတ္ထိန္တိ. တေ ဟတ္ထိံ ဇာနိဿာမာတိ ပရာမသိတွာ အတ္တနော ပရာမသိတံ တံ တံ အင်္ဂမဝဟတ္ထီတိ အဘိနိဝိသန္တိ. ဒဠှံ သလ္လက္ခေန္တိ. ပုန ရာဇာ တေ ပုစ္ဆိ ကီဒိသော ဘော ဟတ္ထီတိ. တေ ရညော ဟတ္ထိသဏ္ဌာနံ အာစိက္ခန္တာ ဝိဝါဒံ အာပဇ္ဇန္တိ. အာစိက္ခနမေဝ ရညောဟတ္ထိဒဿနန္တိ ကတွာ တေ ဟတ္ထိဒဿက အန္ဓာတိ ဝုစ္စန္တိ. ‘‘ဥပဋ္ဌိတဝိသယဂ္ဂဟဏေ’’တိ ရတ္တိယံ အန္ဓကာရေ ရဇ္ဇုက္ခဏ္ဍံ ပဿန္တဿ သပ္ပသဏ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌာတိ. သော ဥပဋ္ဌိတံ သဏ္ဌာနမတ္တံ သပ္ပောတိ ဂဏှာတိ. ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတဝိသယဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ. မိဂပေါတကာနဉ္စ အရညေခေတ္တမဇ္ဈေပုရိသသဏ္ဌာနံ တိဏ ရူပံ ပဿန္တာနံ ပုရိသသဏ္ဌာ နံ [Pg.85] ဥပဋ္ဌာတိ. တေ ဥပဋ္ဌိတံ သဏ္ဌာနမတ္တံ ပုရိသောတိ ဂဏှိတွာ သော အမှေ ပဟရေယျာတိ ပလာယန္တိ. ဝုတ္တာ အဋ္ဌသာလိနိယံ.

໗໑. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ສັນຍາ. ຄຳວ່າ “ສັນຊານາຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຈຳໄດ້ໝາຍຮູ້ເປັນຢ່າງດີ. ແລະການຈຳໄດ້ໝາຍຮູ້ເປັນຢ່າງດີນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນການຮູ້ແຈ້ງໂດຍປະການຕ່າງໆ ເໝືອນການຮູ້ຂອງວິນຍານ, ແລະ ບໍ່ແມ່ນການຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເໝືອນການຮູ້ຂອງປັນຍາ. ແຕ່ທຳນັ້ນຈະເປັນຈິງຫຼືບໍ່ຈິງກໍຕາມ, ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ບຸກຄົນຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍວິນຍານທັງ ໖ ຫຼື ຮູ້ທົ່ວດ້ວຍປັນຍາ, ການເຮັດເຄື່ອງໝາຍໄວ້ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຫຼົງລືມໃນພາຍຫຼັງແກ່ສິ່ງນັ້ນໆ ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ທ່ານກ່າວວ່າ “ຍ່ອມເຮັດເຄື່ອງໝາຍເພື່ອປະໂຫດແກ່ການຈຳໄດ້ໃນພາຍຫຼັງ”. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ສັນຍານະ” ໄດ້ແກ່ ການເຮັດນິມິດ (ເຄື່ອງໝາຍ). ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມບໍ່ຫຼົງລືມ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄປສູ່ພົບອື່ນແລ້ວ ກໍຕາມ ແກ່ພວກບຸກຄົນຜູ້ເປັນໂອປະປາຕິກະ. ພວກເຂົາຍ່ອມລະນຶກຊາດ (ພົບ) ກ່ອນຂອງຕົນໄດ້ດ້ວຍສັນຍານັ້ນ. ເຖິງແມ່ນພວກສັດຜູ້ເກີດໃນຄັນ (ຄັບພະເສຍຍະກະ) ບາງພວກ ກໍຍ່ອມລະນຶກຊາດກ່ອນໄດ້, ພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ “ຊາຕິສສະຣະບຸກຄົນ” (ບຸກຄົນຜູ້ລະນຶກຊາດໄດ້). ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ຄວາມບໍ່ຫຼົງລືມ” (ອັບປະມຸດຖະພາວະ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ສູນເສຍໄປ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ມິດສາພິນິເວສະສັນຍາ” ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ເປັນໄປໂດຍການຍຶດໝັ້ນຜິດໆ ເປັນຕົ້ນວ່າ ເຫັນສິ່ງທີ່ບໍ່ທ່ຽງວ່າທ່ຽງ. ຄຳວ່າ “ໂພເທຕຸງ” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງ. ຄຳວ່າ “ແລະຖືກກ່າວວ່າປຽບເໝືອນຊ່າງຖາກໄມ້” ໄດ້ແກ່ ຊ່າງຖາກໄມ້ຄືຊ່າງໄມ້, ເຂົາຍ່ອມເປັນຜູ້ເຮັດເຄື່ອງໝາຍໄວ້ທີ່ທ່ອນໄມ້, ຄືເຮັດເຄື່ອງໝາຍໄວ້ທີ່ໄມ້ທີ່ຖາກແລະຕັດດີແລ້ວ, ພາຍຫຼັງເມື່ອຫຼຽວເບິ່ງເຄື່ອງໝາຍເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງນຳໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນໄປໃຊ້ໃນການງານ. ຄຳວ່າ “ປຽບເໝືອນຄົນຕາບອດຄຳຊ້າງ” (ຫັດຖິທັດສະກະອັນທະສະທິສາ) ມີເລື່ອງເລົ່າມາວ່າ: ມີພະລາຊາອົງໜຶ່ງຊົງໂປດປານການຫຼິ້ນສະໜຸກ, ພະອົງຊົງນຳຊ້າງໂຕໜຶ່ງມາໄວ້ໃນບ່ອນຂອງພວກຄົນຕາບອດແຕ່ກຳເນີດ ແລ້ວຕັດກັບພວກຄົນຕາບອດວ່າ “ພວກທ່ານຈົ່ງຮູ້ຈັກຊ້າງເຖີດ”, ພວກຄົນຕາບອດເຫຼົ່ານັ້ນຄິດວ່າ “ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະຮູ້ຈັກຊ້າງ” ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຄຳເບິ່ງ ແລ້ວຍຶດໝັ້ນໝາຍໝັ້ນເອົາອະໄວຍະວະສ່ວນນັ້ນໆ ທີ່ຕົນໄດ້ຄຳເບິ່ງວ່າ “ນີ້ຄືຊ້າງ”, ພວກເຂົາກຳນົດຈົດຈຳໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ, ພາຍຫຼັງພະລາຊາຊົງຖາມພວກເຂົາວ່າ “ພວກທ່ານເອີຍ ຊ້າງມີລັກສະນະແນວໃດ?”, ພວກເຂົາເມື່ອກາບບັງຄົມທູນສະແດງຮູບຮ່າງຂອງຊ້າງແກ່ພະລາຊາ ກໍເກີດການທະເລາະວິວາດກັນ, ການບອກເລົ່ານັ້ນເອງຖືວ່າເປັນການເຫັນຊ້າງຂອງພວກເຂົາ, ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຄົນຕາບອດຄຳຊ້າງ”. ຄຳວ່າ “ໃນການຖືເອົາອະລົມທີ່ປາກົດ” (ອຸປັດຖິຕະວິສະຍັກຄະຫະເນ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອບຸກຄົນເຫັນທ່ອນເຊືອກໃນຄວາມມືດຕອນກາງຄືນ ຮູບຮ່າງຂອງງູຍ່ອມປາກົດແກ່ເຂົາ, ເຂົາຍ່ອມຖືເອົາພຽງຮູບຮ່າງທີ່ປາກົດນັ້ນວ່າເປັນງູ, ການຖືເອົມອະລົມທີ່ປາກົດຍ່ອມມີຢ່າງນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ປຽບເໝືອນພວກລູກຟານ (ລູກກວາງ) ໃນປ່າ ເມື່ອເຫັນຫຸ່ນຫຍ້າທີ່ມີຮູບຮ່າງຄືຄົນໃນທ່າມກາງທົ່ງນາ ຮູບຮ່າງຂອງຄົນຍ່ອມປາກົດແກ່ພວກມັນ, ພວກມັນຖືເອົາພຽງຮູບຮ່າງທີ່ປາກົດນັ້ນວ່າເປັນຄົນ ແລ້ວຄິດວ່າ “ຄົນນັ້ນຈະທຳຮ້າຍພວກເຮົາ” ຈຶ່ງພາກັນແລ່ນໜີໄປ, ເລື່ອງເຫຼົ່ານີ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີ.

၇၂. စေတနာဝစနတ္ထေ. စေတေတီတိ စေတနာ. စေတနဉ္စေတ္ထ အဘိသန္ဓာနံ ဝါ ဝုစ္စတိ ပကပ္ပနံ ဝါ အာယူဟနံ ဝါတိ ဧဝံ တိဓာ အတ္ထဝိကပ္ပံ ဒဿေတုံ ‘‘သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အဘိသန္ဒဟတီ’’တိ အဘိမုခံ သန္ဒဟတိ, သံယောဂံ ကရောတိ. တေနာဟ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဃဋေတီ’’တိ. ‘‘ဃဋေတီ’’တိ သမ္ဗန္ဓတိ. ‘‘ပကပ္ပေတိ ဝါတေ’’တိ အထဝါ တေ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ ပကာရတော ကပ္ပေတိ, သဇ္ဇေတိ. တေနာဟ ‘‘သံဝိဒဟတီ’’တိ. ‘‘သံဝိဒဟတီ’’တိ တွံ ဖုသနကိစ္စံ ကရောဟိ, တွံ ဝေဒယိတ ကိစ္စံ ကရောဟိ, တွံ သဉ္ဇာနနကိစ္စံ ကရောဟီတိအာဒိနာ ဝဒမာနာ ဝိယ သံဝိဒဟတိ. ‘‘အာယူဟတိဝါတေ’’တိ အထဝါ တေသမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ ဘုသော ဗျူဟယတိ, ရာသိံ ကရောတိ. တေနာဟ ‘‘အာရမ္မဏေ သမ္ပိဏ္ဍေတီ’’တိ. ‘‘သမောသရန္တေ’’တိ ဧကတော ဩသရန္တေ. သင်္ဂမန္တေ. ‘‘သာ’’တိ စေတနာ. ‘‘တာယာ’’တိ စေတနာယ. ‘‘တသ္မိံ’’တိ ရူပါဒိကေဝါ အာရမ္မဏေ. ပုညာပုည ကိစ္စေဝါ. ပဝတ္တမာနာယ သတိယာ. ဇေဋ္ဌသိဿော နာမ ဗဟူသု သိဿေသု ဇေဋ္ဌဘူတော သိဿော. တသ္မိံ သဇ္ဈာယန္တေ သေသာ သဗ္ဗေ သဇ္ဈာယန္တိယေဝ. တေန သော ဥဘယကိစ္စ သာဓကော ဟောတိ. ဧဝံ မဟာဝဍ္ဎကီပိ.

໗໒. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ເຈດຕະນາ. ທຳໃດຍ່ອມຈົງໃຈ ທຳນັ້ນຊື່ວ່າ ເຈດຕະນາ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເຈດຕະນານັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ໄດ້ແກ່ ຄວາມປະສານກັນ (ອະພິສັນທານະ) ກໍມີ, ຄວາມດຳຣິ (ປະກັບປະນະ) ກໍມີ, ຄວາມຂະຫມີຂະໝັນ/ການສັ່ງສົມ (ອາຍູຫະນະ) ກໍມີ, ເພື່ອສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງອັດຖະ ໓ ປະການຢ່າງນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ສຳປະຍຸດຕະທຳ” (ສັມປະຍຸດຕະທັມເມ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ອະພິສັນທະຫະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປະສານກັນຕໍ່ໜ້າ, ຍ່ອມເຮັດການປະກອບກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ “ຍ່ອມເຊື່ອມຕໍ່ເນື່ອງກັນເນືອງໆ”. ຄຳວ່າ “ຄະເຕຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຊື່ອມຕໍ່. ຄຳວ່າ “ຫຼືຍ່ອມດຳຣິເຊິ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ຫຼືວ່າ ຍ່ອມຈັດແຈງ, ຍ່ອມຕົບແຕ່ງເຊິ່ງສຳປະຍຸດຕະທຳເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍປະການຕ່າງໆ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຍ່ອມຈັດແຈງ” (ສັງວິທະຫະຕິ). ຄຳວ່າ “ຍ່ອມຈັດແຈງ” ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາຍ່ອມຈັດແຈງ ປຽບເໝືອນກ່າວວ່າ “ເຈົ້າຈົ່ງເຮັດກິດຄືການຖືກຕ້ອງ, ເຈົ້າຈົ່ງເຮັດກິດຄືການສະເຫວີຍ, ເຈົ້າຈົ່ງເຮັດກິດຄືການຈຳໝາຍຮູ້” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຫຼືຍ່ອມຂະຫມີຂະໝັນເຊິ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ຫຼືວ່າ ຍ່ອມຮວບຮວມ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນກອງເຊິ່ງສຳປະຍຸດຕະທຳເຫຼົ່ານັ້ນຢ່າງຍິ່ງ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຍ່ອມຮວບຮວມໄວ້ໃນອະລົມ”. ຄຳວ່າ “ສະໂມສະຣັນເຕ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມລວມເຂົ້າກັນເປັນອັນດຽວ, ຍ່ອມປະຊຸມກັນ. ຄຳວ່າ “ສາ” (ນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາ. ຄຳວ່າ “ຕາຍະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍເຈດຕະນາ. ຄຳວ່າ “ຕັສມິງ” (ໃນສິ່ງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນອະລົມມີຮູບເປັນຕົ້ນກໍດີ, ໃນກິດທີ່ເປັນບຸນແລະບາບກໍດີ, ເມື່ອຄວາມເປັນໄປມີຢູ່. ທີ່ຊື່ວ່າ “ສິດຜູ້ໃຫຍ່” (ເຊດຖະສິດສໍ) ໄດ້ແກ່ ສິດຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນບັນດາສິດທັງຫຼາຍ, ເມື່ອສິດຜູ້ໃຫຍ່ນັ້ນທ່ອງບົດຮຽນຢູ່ ສິດທີ່ເຫຼືອທັງໝົດກໍຍ່ອມທ່ອງບົດຮຽນນຳ, ເພາະສະນັ້ນ ສິດຜູ້ໃຫຍ່ນັ້ນຈຶ່ງເປັນຜູ້ເຮັດກິດທັງສອງ (ກິດຂອງຕົນແລະກິດຂອງຜູ້ອື່ນ) ໃຫ້ສຳເລັດ, ເຖິງແມ່ນນາຍຊ່າງໃຫຍ່ (ມະຫາວັດທະກີ) ກໍມີອຸປະມານີ້ເໝືອນກັນ.

၇၃. ဧကဂ္ဂတာဝစနတ္ထေ. ဧကတ္တာရမ္မဏံ နာမ ဧကာရမ္မဏဿပိ ဗဟူသု သဘာဝေသု ဧကသဘာဝသင်္ခါတံ အာရမ္မဏံ. ‘‘တသ္မိံ’’ စိတ္တသ္မိံ. ‘‘နိဝါတေ’’တိ ဝါတရဟိတေ ပဒေသေ. ‘‘ဒီပစ္စီနံ’’တိ ဒီပဇာလာနံ.

໗໓. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ເອກັກຄະຕາ. ທີ່ຊື່ວ່າ ເອກັດຕາຣົມ (ອາລົມອັນດຽວ) ຄື ອາລົມທີ່ນັບວ່າເປັນສະພາວະດຽວ ໃນບັນດາສະພາວະທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນອາລົມດຽວກໍຕາມ. ຄຳວ່າ “ຕັສມິງ” ໄດ້ແກ່ ໃນຈິດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ນິວາເຕ” ໄດ້ແກ່ ໃນສະຖານທີ່ປາສະຈາກລົມ. ຄຳວ່າ “ທີປັດຈີນັງ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງແປວປະທີບທັງຫຼາຍ.

၇၄. ဇီဝိတိန္ဒြိယဝစနတ္ထေ. ‘‘ဣဿရဘာဝေါ ဝုစ္စတိ’’ ဘာဝပ္ပဓာန နယေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အဘိဘဝိတွာ’’တိ ဇီဝန ကိစ္စေ အတ္တနော ဝသံ ဝတ္တာပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စိတ္တ သန္တာနံ ဇီဝန္တံ ဟုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော.

໗໔. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ຊີວິຕິນຊີ. ອະທິບາຍວ່າ ຄຳວ່າ “ກ່າວຄືຄວາມເປັນໃຫຍ່” ນີ້ ກ່າວໂດຍນັຍອັນມີພາວະເປັນປະທານ. ຄຳວ່າ “ຄອບງຳແລ້ວ” ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ເປັນໄປໃນອຳນາດຂອງຕົນ ໃນກິດຈະການຄືການມີຊີວິດຢູ່. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ຈິດສັນດານມີຊີວິດຢູ່.

၇၅. မနသီကာရဝစနတ္ထေ. သမာသမဇ္ဈေ သကာရာဂမော. ကရဓာတုယောဂေ ဤကာရာဂမော စ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အလုတ္တ သတ္တမီ ပဒန္ထိ ကေစိ. ဧဝံ သတိ ဤဒီဃတ္တံ နသိဇ္ဈတိ. ‘‘အသုညံ’’တိ အရိတ္တံ. ‘‘ပဋိပါဒေတီ’’တိ [Pg.86] ပဋိပဇ္ဇနံ ကိစ္စသာဓနံ ကာရာပေတိ. အတ္ထတော နိယောဇေတိ နာမာတိ အာဟ ‘‘ယောဇေတီ’’တိ. ‘‘ဣဒမေဝ ဒွယံ’’တိ အာဝဇ္ဇန ဒွယံ. ‘‘တံ’’တိ တံ ဒွယံ. ဥပတ္ထမ္ဘိတံ ဟုတွာ အာရမ္မဏေ နိန္နံ ကရောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယောနိသော’’တိ ဥပါယေန ဟိတသုခ မဂ္ဂေန. ‘‘အယောနိသော’’တိ အနုပါယေန အဟိတ အသုခ မဂ္ဂေန. ‘‘သမုဒါစိဏ္ဏနိန္နနိယာမိတာဒီဟီ’’တိ ဧတ္ထ သမုဒါစိဏ္ဏံ နာမ အာစိဏ္ဏ ကမ္မဝသေန သုဋ္ဌု ပုနပ္ပုနံ အာစရိတံ. နိန္နံ နာမ ဣဒံ နာမ ပဿာမိ, ဣဒံ နာမ ကရိဿာမီတိ ပုဗ္ဗေ ဧဝ အဇ္ဈာသယေန နိန္နံ. နိယာမိတံ နာမ ဣဒံ နာမ ကတ္တဗ္ဗံ, ဣဒံ နာမ န ကတ္တဗ္ဗံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကရောမိ, အကတ္တဗ္ဗံ နကရောမီတိ ဧဝံ နိယာမိတံ. ‘‘အသတိ ကာရဏ ဝိသေသေ’’တိ ဘဝင်္ဂ စိတ္တံ ဝီထိစိတ္တုပ္ပတ္တိယာ အသတိ, ဝီထိစိတ္တာနိ စ ကာယစိတ္တာနံ အကလ္လာဒိကေဝါ အဓိမတ္တဿ အာရမ္မဏန္တရဿ ဥပဋ္ဌာနေဝါ အသတိ. ‘‘သာဓာရဏာ’’တိ ဧတ္ထ သံသဒ္ဒေ ဗိန္ဒု လောပေါ, ဒီဃတ္တဉ္စာတိ အာဟ ‘‘သမံ ဓာရေန္တီတိ သာဓာရဏာ’’တိ.

໗໕. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ມະນະສິການ. ໃນທ່າມກາງສະມາດ ມີການລົງ ສະ-ອັກສອນອາຄົມ. ແລະເພິ່ງເຫັນການລົງ ອີ-ກາຣະອາຄົມ ໃນການປະກອບກັບ ກະ-ທາດ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ເປັນບົດສັດຕະມີວິບັດທີ່ບໍ່ລຶບ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຄວາມເປັນທີຄະ (ສຽງຍາວ) ແຫ່ງ ອິ-ອັກສອນ ເປັນ ອີ-ອັກສອນ ກໍຈະບໍ່ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ “ອະສຸນຍັງ” (ບໍ່ວ່າງເປົ່າ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ບົກພ່ອງ. ຄຳວ່າ “ປະຕິປາເທຕິ” (ຍ່ອມໃຫ້ດຳເນີນໄປ) ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ການປະຕິບັດອັນເປັນການສຳເລັດກິດຈະການດຳເນີນໄປ. ໂດຍອັດຖະ ໄດ້ແກ່ ປະກອບໄວ້ ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໂຍເຊຕິ” (ຍ່ອມປະກອບ). ຄຳວ່າ “ຄູ່ຮູ້ນີ້ເທົ່ານັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ອາວັດຊະນະທັງສອງ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ໄດ້ແກ່ ຄູ່ຮູ້ນັ້ນ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ເປັນທຳມະຊາດຄ້ຳຊູແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ (ຈິດ) ນ້ອມໄປໃນອາລົມ. ຄຳວ່າ “ໂຍນιໂສ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍອຸບາຍ ຄື ໂດຍຫົນທາງແຫ່ງປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກ. ຄຳວ່າ “ອະໂຍນιໂສ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍບໍ່ແມ່ນອຸບາຍ ຄື ໂດຍຫົນທາງອັນບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແລະບໍ່ເປັນຄວາມສຸກ. ໃນຄຳວ່າ “ສະມຸດາຈິນນະນິນນະນິຍາມິຕາທີຫິ” ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ “ສະມຸດາຈິນນະ” (ປະພຶດສັ່ງສົມມາ) ໄດ້ແກ່ ການປະພຶດປະຕິບັດຢ່າງດີເລື້ອຍໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳທີ່ເຄີຍຊິນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ນິນນະ” (ນ້ອມໄປ) ໄດ້ແກ່ ການນ້ອມໄປດ້ວຍອັດທະຍາໄສໄວ້ກ່ອນແລ້ວວ່າ “ເຮົາຈະເບິ່ງສິ່ງນີ້, ເຮົາຈະເຮັດສິ່ງນີ້”. ທີ່ຊື່ວ່າ “ນິຍາມິຕະ” (ກຳນົດໄວ້) ໄດ້ແກ່ ການກຳນົດໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ສິ່ງນີ້ຄວນເຮັດ, ສິ່ງນີ້ບໍ່ຄວນເຮັດ, ເຮົາຈະເຮັດສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ, ເຮົາຈະບໍ່ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຮັດ”. ຄຳວ່າ “ເມື່ອບໍ່ມີເຫດພິເສດ” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອບໍ່ມີພະວັງຄະຈິດ ເພື່ອການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິຖີຈິດ, ແລະ ເມື່ອບໍ່ມີວິຖີຈິດທັງຫຼາຍ ເພາະຄວາມບໍ່ຄວນແກ່ການງານແຫ່ງກາຍແລະຈິດເປັນຕົ້ນ ຫຼື ເມື່ອບໍ່ມີການປາກົດແຫ່ງອາລົມອື່ນອັນແຮງກ້າ. ຄຳວ່າ “ສາທາຣະນາ” (ທົ່ວໄປ) ນີ້ ມີການລຶບນິກຄະຫິດ ໃນ “ສັງ” ສັບ ແລະ ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງຍາວ ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຊົງໄວ້ສະເໝີກັນ ເພາະສະນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສາທາຣະນະ”.

၇၆. ဝိတက္ကဝစနတ္ထေ. ‘‘တထာ တထာ သင်္ကပ္ပေတွာ’’တိ ကာမသင်္ကပ္ပာဒီနံ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒီနဉ္စဝသေန တေန တေန ပကာရေန သုဋ္ဌု စိန္တေတွာ. ‘‘တံ’’တိ အာရမ္မဏံ. ‘‘တေ’’တိ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ. ‘‘အဝိတက္ကမ္ပိ စိတ္တံ’’တိ ပဉ္စဝိညာဏ စိတ္တဉ္စ ဒုတီယာ ဒိဇ္ဈာန စိတ္တဉ္စ. ‘‘အပိစာ’’တိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ‘‘ဒုတီယဇ္ဈာနာဒီနိ စာ’’တိ ဒုတီယဇ္ဈာန စိတ္တာဒီနိ စ. ‘‘ဥပစာရ ဘာဝနာ ဝသေနာ’’တိ သမုဒါစိဏ္ဏ ဝသိဘူတာယ ဥပစာရ ဘာဝနာယ ဝသေန. ‘‘ကိံ ဝါ ဧတာယယုတ္တိယာ’’တိ သဝိတက္က စိတ္တသန္တာနေတိအာဒိကာယ ယုတ္တိယာ ကိံ ပယောဇနံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ကိဉ္စိ ပယောဇနံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. အာရမ္မဏံ အာရောဟတိယေဝ အာရမ္မဏေန အဝိနာဘာဝဝုတ္တိကတ္တာ. ‘‘တံ’’တိ စိတ္တံ. နိယာမကော နာမ နာဝံ ဣစ္ဆိတ ဒိသာဒေသနိယောဇကော. ‘‘အကုသလံ ပတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကုသလံ ပတွာ ပန ကထံတိ. ကုသလံ ပတွာပိ ပတိရူပဒေသာဝါသာဒိဝသေန သမုဒါ စိဏ္ဏ နိန္နာဒိဝသေန စ လဒ္ဓ ပစ္စယေ သတိ စိတ္တမ္ပိ သဒ္ဓါသတိ အာဒယောပိ အာရမ္မဏ ရူဟနေ ထာမဂတာ ဧဝ. အလဒ္ဓ ပစ္စယေ ပန သတိ အကုသလ ဘာဝေ ဌတွာ ထာမဂတံ ဟောတိ. ‘‘မနသိကာရ ဝီရိယ သတီနံ’’တိ ဘာဝနာ ဗလပတ္တာ နန္တိ အဓိပ္ပာယော[Pg.87]. ဧဝံ ပန သတိ, ဝိတက္ကဿ ဩကာသော နတ္ထီတိ. အတ္ထိ. သင်္ကပ္ပန ကိစ္စ ဝိသေသတ္တာ. တဉှိ ကိစ္စံ အညေသံ အသာဓာရဏံ, ဝိတက္ကဿေဝ ကိစ္စန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိတက္ကောပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘သာရမ္မဏ သဘာဝါ’’တိ ဟေတု ဝိသေသနမေတံ. ‘‘တထာ ဝုတ္တော’’တိ ဝိတက္ကောတိ ဝုတ္တော.

໗໖. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ວິຕົກ. ຄຳວ່າ “ດຳຣິຢ່າງນັ້ນໆ” ໄດ້ແກ່ ການຄິດຢ່າງດີດ້ວຍປະການນັ້ນໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາມະສັງກັອບເປັນຕົ້ນ ແລະ ເນກຂັມມະສັງກັອບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ໄດ້ແກ່ ອາລົມ. ຄຳວ່າ “ເຕ” ໄດ້ແກ່ ສັມປະຍຸດຕະທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ຈິດທີ່ປາສະຈາກວິຕົກເຖິງແມ່ນວ່າ” ໄດ້ແກ່ ປັນຈະວິນຍານະຈິດ ແລະ ທຸຕິຍະຊານະຈິດ. ຄຳວ່າ “ອະປິຈະ” (ອີກຢ່າງໜຶ່ງ) ມີອັດຖະວ່າ ມີຂໍ້ຄວາມບາງຢ່າງທີ່ຄວນກ່າວ. ຄຳວ່າ “ທຸຕິຍະຊານເປັນຕົ້ນດ້ວຍ” ໄດ້ແກ່ ທຸຕິຍະຊານະຈິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະຈາຣະພາວະນາ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະຈາຣະພາວະນາ ອັນເປັນໄປດ້ວຍຄວາມຊຳນານທີ່ໄດ້ປະພຶດສັ່ງສົມມາ. ຄຳວ່າ “ຫຼືວ່າ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍຍຸດຕິ (ເຫດຜົນ) ນີ້” ມີອັດຖະວ່າ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍຍຸດຕິ ມີຄຳວ່າ “ໃນຈິດສັນດານທີ່ມີວິຕົກ” ເປັນຕົ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ມີປະໂຫຍດຫຍັງເລີຍ. (ຈິດ) ຍ່ອມຂຶ້ນສູ່ອາລົມຢ່າງແນ່ນອນ ເພາະຄວາມເປັນໄປໂດຍບໍ່ປາສະຈາກອາລົມ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ໄດ້ແກ່ ຈິດ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ນິຍາມົກ” (ນາຍທ້າຍເຮືອ) ຄື ຜູ້ບັງຄັບເຮືອໃຫ້ໄປສູ່ທິດທາງທີ່ຕ້ອງການ. ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ “ເມື່ອເຖິງອະກຸສົນ”. ແຕ່ເມື່ອເຖິງກຸສົນ ຈະເປັນແນວໃດ? ເຖິງແມ່ນວ່າເມື່ອເຖິງກຸສົນ ເມື່ອໄດ້ປັດໄຈ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຢູ່ໃນປະເທດອັນສົມຄວນເປັນຕົ້ນ ແລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມນ້ອມໄປໃນສິ່ງທີ່ປະພຶດສັ່ງສົມມາເປັນຕົ້ນ, ຈິດ ແລະ ທຳທັງຫຼາຍມີສັດທາແລະສະຕິເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມມີກຳລັງໃນການຂຶ້ນສູ່ອາລົມຢ່າງແທ້ຈິງ. ແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ປັດໄຈ (ຈິດ) ກໍຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນອະກຸສົນ ແລ້ວມີກຳລັງ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງມະນະສິການ ວິຣິຍະ ແລະ ສະຕິ” ອະທິບາຍວ່າ ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍທີ່ເຖິງຄວາມມີກຳລັງດ້ວຍພາວະນາ. ກໍເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ໂອກາດຂອງວິຕົກກໍບໍ່ມີແມ່ນບໍ? ມີຢູ່, ເພາະຄວາມພິເສດແຫ່ງກິດຈະການຄືການດຳຣິ. ເພາະວ່າ ກິດຈະການນັ້ນ ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ທຳອື່ນໆ, ເປັນກິດຈະການຂອງວິຕົກເທົ່ານັ້ນ, ເພື່ອສະແດງຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ວິຕັກໂກປະນາ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ມີສະພາວະເປັນໄປກັບດ້ວຍອາລົມ” ນີ້ ເປັນບົດວິເສດສະນະສະແດງເຫດ. ຄຳວ່າ “ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ກ່າວວ່າ ວິຕົກ.

၇၇. ဝိစာရဝစနတ္ထေ. ‘‘ဝိစရတီ’’တိ ဧကမေကသ္မိံ ဧဝ အာရမ္မဏေ ဝိဝိဓေန စရတိ, ပဝတ္တတိ. သဘာဝါကာရော နာမ နီလပီတာဒိကော အဂမ္ဘီရော အာရမ္မဏ သဘာဝေါ စ အာရမ္မဏဿ နာနာ ပဝတ္တာကာရော စ. ‘‘အနုမဇ္ဇနဝသေနာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ မဇ္ဇနဝသေန သောဓနဝသေန. ဝိတက္ကော ဩဠာရိကော စ ဟောတီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဩဠာရိကော’’တိ ဝိစာရတော ဩဠာရိကော. ဧဝံ သေသပဒေသု. ‘‘ဃဏ္ဍာဘိဃာတော ဝိယာ’’တိ ဃဏ္ဍာဘိဃာတေန ပထမုပ္ပန္နသဒ္ဒေါ ဝိယာတိ ဝဒန္တိ. တထာဟိ ဝိစာရော ဃဏ္ဍဿ အနုရဝေါ ဝိယ ဝုတ္တောတိ. ဒဏ္ဍကေန ဃဏ္ဍဿ အဘိဃာတ ကိရိယာ ဝါ ဃဏ္ဍာဘိဃာတော. တထာဟိ အာရမ္မဏေ စေတသော ပထမာဘိ နိပါတော ဝိတက္ကောတိ စ, အာဟနန ပရိယာဟနန ရသောတိ စ ဝုတ္တံ. ‘‘ဃဏ္ဍာနုရဝေါ ဝိယာ’’တိ ဃဏ္ဍဿ အနုရဝသဒ္ဒေါ ဝိယ.

໗໗. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ວິຈານ. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມທ່ຽວໄປ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມທ່ຽວໄປ ຄື ເປັນໄປໂດຍປະการຕ່າງໆ ໃນອາລົມແຕ່ລະຢ່າງນັ້ນເອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ສະພາວາການ” ໄດ້ແກ່ ສະພາວະຂອງອາລົມອັນບໍ່ເລິກເຊິ່ງ ມີສີຂຽວ ສີເຫຼືອງ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ອາການທີ່ເປັນໄປຕ່າງໆ ຂອງອາລົມ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຄົ້າຄຶງ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຄົ້າຄຶງເລື້ອຍໆ ຄື ການຊຳຮະ. ເພິ່ງປະກອບຄວາມດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ວິຕົກ ຍ່ອມເປັນທຳມະຊາດຫຍາບດ້ວຍ”. ຄຳວ່າ “ຫຍາບ” ໄດ້ແກ່ ຫຍາບກວ່າວິຈານ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “ເໝືອນການຕີລະຄັງ” ອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ເໝືອນສຽງທີ່ເກີດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດ ເພາະການຕີລະຄັງ. ດ້ວຍວ່າ ວິຈານ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ ເໝືອນສຽງກັງວານແຫ່ງລະຄັງ. ຫຼືວ່າ ການຕີລະຄັງດ້ວຍໄມ້ຄ້ອນ ຊື່ວ່າ “ຄັນດາພິຄາຕະ” (ການຕີລະຄັງ). ດ້ວຍວ່າ ຄວາມຕົກໄປຄັ້ງທຳອິດແຫ່ງຈິດໃນອາລົມ ທ່ານກ່າວວ່າ ວິຕົກ, ແລະ ວິຕົກນັ້ນ ມີການເຄາະແລະການຕີ (ອາລົມ) ເປັນຣົດ. ຄຳວ່າ “ເໝືອນສຽງກັງວານແຫ່ງລະຄັງ” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນສຽງສະທ້ອນແຫ່ງລະຄັງ.

၇၈. အဓိမောက္ခဝစနတ္ထေ. ‘‘သံသပ္ပနံ’’တိ အနဝတ္ထာနံ. ‘‘ပက္ခတော မုစ္စနဝသေနာ’’တိ ဧဝံ နု ခေါတိ ဧကော ပက္ခော, နောနု ခေါတိ ဒုတီယော ပက္ခော. တာဒိသမှာ ပက္ခတော မုစ္စနဝသေန.

໗໘. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ອະທິໂມກ. ຄຳວ່າ “ຄວາມຫຼົງໄຫຼ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງการພົ້ນໄປຈາກຝ່າຍ” ໄດ້ແກ່ ຝ່າຍໜຶ່ງວ່າ “ເປັນຢ່າງນີ້ຫຼືໜໍ”, ຝ່າຍທີສອງວ່າ “ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນຫຼືໜໍ”, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພົ້ນໄປຈາກຝ່າຍເຊັ່ນນັ້ນ.

၇၉. ဝီရိယဝစနတ္ထေ. ‘‘ဝီရဿာ’’တိ ဝိဿဋ္ဌဿ. သော စ ကာယဝစီမနော ကမ္မေသု ပစ္စု ပဋ္ဌိတေသု သီတုဏှာဒိ ဒုက္ခ ဘယတော အလီန ဝုတ္တိဝသေန ပဝတ္တောတိ အာဟ ‘‘ကမ္မသူရဿာ’’တိ. ဧတေန အနောတ္တပ္ပိံ နိဝတ္တေတိ. အနောတ္တဝွီဟိ ပါပသူရော, အယံ ကမ္မ သူရောတိ. ‘‘မဟန္တံ ပိကမ္မ’’န္တိ ကုသီတဿ မဟန္တန္တိ မညိတံ ကမ္မံ. ဧဝံ သေသေသု. ‘‘အပ္ပကတော ဂဏှာတီ’’တိ အပ္ပကဘာဝေန ဂဏှာတိ. အပ္ပကမေဝိဒန္တိ မညတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အတ္တ ကိလမထံ’’တိ ကာယစိတ္တက္ခေဒံ. ‘‘တံ’’တိ ဝီရိယံ. ‘‘တထာပဝတ္တိယာ’’တိ ကမ္မသူရဘာဝေန ပဝတ္တိယာ. ‘‘ဟေတုစေ ဝါ’’တိ ဧတေန ဘာဝသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝဒတိ. ‘‘ကာယစိတ္တ ကိရိယာဘူတံ’’တိ ဧတေန ကမ္မသဒ္ဒဿ အတ္ထံ. ‘‘ဝိဓိနာ’’တိ [Pg.88] တဿ ပဝတ္တိယာ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရ ဝိဓာနေန. တမေဝ ဝိဓာနံ ကမ္မေသု နေတဗ္ဗတ္တာ နယောတိ စ, ဥပေတဗ္ဗတ္တာ ဥပါယောတိ စ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘နယေန ဥပါယေနာ’’တိ. တမေဝ ဝိဓာနံ ဒဿေတိ ‘‘ဝီရိယဝတော’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဤရန္တီ’’တိ ဧရယန္တိ. ‘‘ကိစ္စ သမ္ပတ္တိယာ’’တိ အာရမ္မဏ ဝိဇာနန ဖုသနာဒိ ကိစ္စ သမ္ပတ္တိ အတ္ထာယ. ဗျာဝဋာနိ ကာယစိတ္တာနိ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဗျာဝဋာနီ’’တိ ဥဿာဟိတာနိ. ‘‘ထူဏူပတ္ထမ္ဘန သဒိသံ’’တိ ဇိဏ္ဏဿ ဂေဟဿ အပတနတ္ထာယ သာရတ္ထမ္ဘေန ဥပတ္ထမ္ဘနသဒိသံ. ဥပတ္ထမ္ဘကတ္ထမ္ဘသဒိသန္တိပိ ဝဒန္တိ. ‘‘သဗ္ဗ သမ္ပတ္တီနံ မူလံ’’တိ သဗ္ဗာသံ လောကိယ သမ္ပတ္တီနံ လောကုတ္တရ သမ္ပတ္တီ နဉ္စ မူလံ. ကသ္မာ, ပုညကမ္မ သမ္ပတ္တိယာ စ ပါရမိ ပုညသမ္ပတ္တိယာ စ ပတိဋ္ဌာနတ္တာ. သတိဟိ ပုညကမ္မသမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗာ လောကိယ သမ္ပတ္တိ သိဇ္ဈတိ. သတိ စ ပါရမိ ပုည သမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗာလောကုတ္တရ သမ္ပတ္တိ သိဇ္ဈတီတိ. ဧတေန ဟီန ဝီရိယော နာမ သဗ္ဗ သမ္ပတ္တိတော ပရိဗာဟိယောတိ ဒီပေတိ.

໗໙. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ວິຣິຍະ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງຜູ້ແກ້ວຫານ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຜູ້ມີຄວາມພາກພຽນປ່ອຍໄປ. ແລະຄວາມພຽນນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປອັນບໍ່ຫົດຫູ່ ຈາກຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ທຸກຂະເວທະນາມີຄວາມໜາວແລະຄວາມຮ້ອນເປັນຕົ້ນ ໃນເມື່ອກາຍະກຳ ວະຈີກຳ ແລະ ມະໂນກຳ ປາກົດຂຶ້ນແລ້ວ ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແຫ່ງຜູ້ແກ້ວຫານໃນການງານ”. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານຫ້າມບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມສະດຸ້ງກົວຕໍ່ບາບ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມສະດຸ້ງກົວຕໍ່ບາບ ຍ່ອມເປັນຜູ້ແກ້ວຫານໃນບາບ, ແຕ່ບຸກຄົນນີ້ ເປັນຜູ້ແກ້ວຫານໃນການງານ. ຄຳວ່າ “ເຖິງແມ່ນການງານອັນໃຫຍ່ຫຼວງ” ໄດ້ແກ່ ການງານທີ່ຄົນກຽດຄ້ານຄິດວ່າເປັນງານໃຫຍ່. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນຂອງເລັກນ້ອຍ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນຂອງໜ້ອຍໜຶ່ງ, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມສຳຄັນວ່າ “ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງເລັກນ້ອຍເທົ່ານັ້ນ”. ຄຳວ່າ “ຄວາມລຳບາກແກ່ຕົນ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມໜິດໜ້ອຍແຫ່ງກາຍແລະຈິດ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ໄດ້ແກ່ ວິຣິຍະ. ຄຳວ່າ “ເພາະຄວາມເປັນໄປຢ່າງນັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມເປັນໄປດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ແກ້ວຫານໃນການງານ. ຄຳວ່າ “ຫຼືວ່າ ເພາະເຫດ” ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວອັດຖະແຫ່ງ “ພາວະ” ສັບ. ຄຳວ່າ “ອັນເປັນກິຣິຍາແຫ່ງກາຍແລະຈິດ” ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວອັດຖະແຫ່ງ “ກຳມະ” ສັບ. ຄຳວ່າ “ໂດຍວິທີ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການຈັດແຈງປຸງແຕ່ງໄວ້ກ່ອນ ເພື່ອຄວາມເປັນໄປແຫ່ງວິຣິຍະນັ້ນ. ການຈັດແຈງນັ້ນεງ ທ່ານກ່າວວ່າ “ນັຍ” ເພາະຄວນນຳໄປໃນການງານທັງຫຼາຍ, ແລະ ກ່າວວ່າ “ອຸບາຍ” ເພາະຄວນເຂົ້າໄປຫາ ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໂດຍນັຍ ຄື ໂດຍອຸບາຍ”. ທ່ານສະແດງການຈັດແຈງນັ້ນເອງ ດ້ວຍຄຳມີອາທິວ່າ “ແຫ່ງຜູ້ມີວິຣິຍະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອີຣັນຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຍັງ (ກາຍແລະຈິດ) ໃຫ້ເຄື່ອນໄຫວ. ຄຳວ່າ “ເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິດ” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິດ ມີການຮູ້ແຈ້ງອາລົມ ແລະ ການຖືກຕ້ອງອາລົມເປັນຕົ້ນ. ມີວິເຄາະວ່າ “ກາຍແລະຈິດທັງຫຼາຍຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຂະຫຍາຍຂົນຂວາຍ”. ຄຳວ່າ “ຂະຫຍາຍຂົນຂວາຍ” ໄດ້ແກ່ ຖືກກະຕຸ້ນ. ຄຳວ່າ “ເໝືອນການຄ້ຳຊູດ້ວຍເສົາ” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນການຄ້ຳຊູດ້ວຍເສົາແກ່ນ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເຮືອນເກົ່າພັງລົງມາ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ “ເໝືອນເສົາຄ້ຳ” ກໍມີ. ຄຳວ່າ “ເປັນຮາກເຫງົ້າແຫ່ງສົມບັດທັງປວງ” ໄດ້ແກ່ ເປັນຮາກເຫງົ້າແຫ່ງໂລກິຍະສົມບັດ ແລະ ໂລກຸດຕະຣະສົມບັດທັງປວງ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງບຸນຍະກຳສົມບັດ ແລະ ປາຣະມີບຸນຍະສົມບັດ. ເພາະວ່າ ເມື່ອບຸນຍະກຳສົມບັດມີຢູ່ ໂລກິຍະສົມບັດທັງປວງຍ່ອມສຳເລັດ. ແລະເມື່ອປາຣະມີບຸນຍະສົມບັດມີຢູ່ ໂລກຸດຕະຣະສົມບັດທັງປວງຍ່ອມສຳເລັດ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ມີວິຣິຍະຫຍໍ້ທໍ້ ຊື່ວ່າ ຍ່ອມເສື່ອມຈາກສົມບັດທັງປວງ.

၈၀. ပီတိဝစနတ္ထေ. ‘‘ပိနယတီ’’တိ ပိနေတိ, ပိနံ ကရောတီတိ အာဟ ‘‘တပ္ပေတီ’’တိ. တောသေတီတိ အတ္ထော. ‘‘တုဋ္ဌိံ’’တိ တုသိတံ, ပဟဋ္ဌံ. ‘‘သုဟိတံ’’တိ သုဓာတံ, သုပုဏ္ဏံ, ဝဒ္ဓိတံ. အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ ‘‘ဝဍ္ဎေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပိနန္တီ’’တိ တပ္ပန္တိ, ဇောတန္တိ, ဝိရောစန္တိ, ဒိဝါ တပ္ပတိအာဒိစ္စောတိအာဒီသု ဝိယ. ခုဒ္ဒိကာ ပီတိ နာမ လောမဟံသ န မတ္တကာရိကာ ပီတိ. ခဏိကာ ပီတိ နာမ ခဏေ ခဏေ ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒသဒိသာ ပီတိ. ဩက္ကန္တိကာ ပီတိ နာမ သရီရံ ဩက္ကမိတွာ ဩက္ကမိတွာဘိဇ္ဇန္တီ ပီတိ. ဥဗ္ဗေဂါပီတိ နာမ ကာယံ ဥဒဂ္ဂံ ကတွာ အာကာသေ ဥလ္လင်္ဃာပေန္တီ ပီတိ. ဖရဏာ ပီတိ နာမ ကပ္ပာသဝတ္တိယံ ဖရဏကတေလံ ဝိယ သကလကာယံ ဖရဏဝသေန ပဝတ္တာ ပီတိ.

໘໐. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ປີຕິ. ຄຳວ່າ “ປີນະຍະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ອີ່ມເອີບ ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຕັບເປຕິ” (ຍ່ອມໃຫ້ອີ່ມ), ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຍິນດີ. ຄຳວ່າ “ຕຸດຖິງ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມປິຕິຍິນດີ, ຄວາມຮ່າເຣີງ. ຄຳວ່າ “ສຸຫິຕັງ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມອີ່ມໜຳ, ຄວາມເຕັມປ່ຽມ, ຄວາມຈະເລີນ. ເພາະທາດທັງຫຼາຍມີອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ວັດເທຕິ” (ຍ່ອມຈະເລີນ). ຄຳວ່າ “ປີເນັນຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມອີ່ມ, ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ, ຍ່ອມສະຫວ່າງສະໄຫວ ເໝືອນໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ພະອາທິດຍ່ອມສ່ອງແສງໃນເວລາກາງເວັນ”. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຂຸດທະກາປີຕິ” ຄື ປີຕິທີ່ເຮັດໃຫ້ຂົນລຸກຂົນຊັນພຽງເລັກນ້ອຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຂະນິກາປີຕິ” ຄື ປີຕິທີ່ເກີດຂຶ້ນຊົ່ວຂະນະ ເໝືອນຟ้าແລບ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ໂອກກັນຕິກາປີຕິ” ຄື ປີຕິທີ່ຢັ່ງລົງສູ່ຮ່າງກາຍເປັນລະລອກໆ ແລ້ວຊາບຊ່ານໄປ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ອຸບເພຄາປີຕິ” ຄື ປີຕິທີ່ເຮັດໃຫ້ກາຍεບົາ ຍົກຂຶ້ນສູ່ອາກາດໄດ້. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຜະຣະນາປີຕິ” ຄື ປີຕິທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຊາບຊ່ານໄປທົ່ວຮ່າງກາຍ ເໝືອນນ້ຳມັນທີ່ຊຶມຊາບໄປໃນປຸຍຝ້າຍ.

၈၁. ဆန္ဒဝစနတ္ထေ. ‘‘အဘိသန္ဓီ’’တိ အဘိလာသော, အဘိကင်္ခနံ. ‘‘ကတ္တုသဒ္ဒေါ’’တိ ကရဓာတု ဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘သဗ္ဗကိရိယာ ပဒါနီ’’တိ သဗ္ဗာနိ တုမိစ္ဆတ္ထ ကိရိယာ ပဒါနိ. ‘‘အတ္ထိကော’’တိ အသိဒ္ဓေါ ဟုတွာ သာဓေတုံ ဣစ္ဆိတော အတ္ထော အဿာတိ အတ္ထိကော. ဣစ္ဆန္တောတိပိ ဝဒန္တိ. ‘‘အာရာဓေတုကာမတာ ဝသေနာ’’တိ သာဓေတု ကာမတာဝသေန, သမ္ပာဒေတု ကာမတာ ဝသေန. ဥသုံ သရံ အ သန္တိ [Pg.89] ခိပန္တီတိ ဣဿာသာ. ဣကာရဿ ဥကာရော. ဓနုဂ္ဂဟာ. ‘‘ယသေန ဝါ’’တိ ပရိဝါရေန ဝါ, ကိတ္တိ သဒ္ဒေန ဝါ. ‘‘သရေ’’တိ ကဏ္ဍေ. ဝိဘာဝနိပါဌေ နာနာဝါဒ သောဓနတ္ထံ အယဉ္စာတိအာဒိဝုတ္တံ. ‘‘ယဒဂ္ဂေနာ’’တိ ယေန ကာရဏ ကောဋ္ဌာသေန. သင်္ဂဟိတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗ ယုတ္တကေနာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗ ယောဂျေန. ‘‘တေန အတ္ထိကော ယေဝါ’’တိ ပဒုဒ္ဓါရော. ‘‘သော န ယုဇ္ဇတီ’’တိ သော အတ္ထော န ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ခိပိတ ဥသူနံ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ခိပိတ ဥသူနံ. ‘‘အတ္ထတော ပနာ’’တိ အဓိပ္ပာယတ္ထတော ပန. ‘‘ဟတ္ထပ္ပသာရဏံ ဝိယာ’’တိ လောကေ ကိဉ္စိ ဣစ္ဆန္တဿ ဇနဿ ဟတ္ထပ္ပသာရဏံ ဝိယာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ထာမပတ္တော’’တိ အဓိပတိ ဘာဝ ပတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘တထာဟေသာ’’တိအာဒိံ. ‘‘တဏှာယ ဟတ္ထေ ဌိတာ’’တိ ဥပစာရ ဝစနမေတံ. တဏှာယ ပရိဂ္ဂဟိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နသက္ခိဿန္တိယေဝ, နော နသက္ခိဿန္တိ. တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ဆန္ဒောယေဝ တဏှာယ ဗလဝတရောတိ. ကသ္မာ ဗလဝတရောတိ. အာဒီနဝါနိသံသ ဒဿနညာဏေန ယုတ္တတ္တာတိ.

໘໑. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ສັນທະ. ຄຳວ່າ “ອະພິສັນທິ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມປາດຖະໜາ, ຄວາມຢາກໄດ້. ຄຳວ່າ “ກັດຕຸສັບ” ທ່ານກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ກະ-ທາດ. ຄຳວ່າ “ກິຣິຍາບົດທັງປວງ” ໄດ້ແກ່ ກິຣິຍາບົດທັງປວງທີ່ມີອັດຖະແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ “ອັດຖິໂກ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີປະໂຫຍດອັນຕົນປາດຖະໜາຈະເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ເພາະປະໂຫຍດນັ້ນຍັງບໍ່ທັນສຳເລັດ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ “ຜູ້ປາດຖະໜາຢູ່” ກໍມີ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໃຄ່ເພື່ອຈະຍິນດີ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໃຄ່ເພື່ອຈະເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໃຄ່ເພື່ອຈະໃຫ້ບັນລຸ. ວິເຄາະວ່າ “ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມຍິງລູກສອນອັນຄົມ ເພາະສະນັ້ນ ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອິດສາສະ” (ນາຍທະນູ). ມີການແປງ ອິ-ອັກສອນ ເປັນ ອຸ-ອັກສອນ. ໄດ້ແກ່ ນາຍທະນູທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ຫຼືດ້ວຍຍົດ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍບໍລິວານ ຫຼື ດ້ວຍສຽງສັນລະເສີນ. ຄຳວ່າ “ໃນລູກສອນ” ໄດ້ແກ່ ໃນລູກທະນູ. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳອະທິບາຍ (ວິພາວະນີ) ທ່ານກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ແລະຄຳນີ້” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຊຳຮະວາດະຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍສ່ວນໃດ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສ່ວນແຫ່ງເຫດໃດ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ “ຖືກສົງເຄາະແລ້ວ”. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍສິ່ງທີ່ຄວນສະຫຼະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສິ່ງທີ່ຄວນສະຫຼະ. ຄຳວ່າ “ເປັນຜູ້ຕ້ອງການດ້ວຍສິ່ງນັ້ນແທ້ໆ” ເປັນການຕັ້ງບົດ. ຄຳວ່າ “ເນື້ອຄວາມນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ” ໄດ້ແກ່ ອັດຖະນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງລູກສອນທັງຫຼາຍທີ່ຍິງໄປແລ້ວ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງລູກສອນທັງຫຼາຍທີ່ຍິງໄປແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ແຕ່ໂດຍອັດຖະ” ໄດ້ແກ່ ແຕ່ໂດຍອັດຖະອັນເປັນຄວາມປະສົງ. ຄຳວ່າ “ເໝືອນການຢຽດມືອອກ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນການຢຽດມືອອກຂອງຄົນຜູ້ປາດຖະໜາສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງໃນໂລກ. ຄຳວ່າ “ເຖິງຄວາມມີກຳລັງ” ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເຖິງຄວາມເປັນອະທິບໍດີ. ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ເພາະວ່າ ສັນທະນັ້ນ...” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຕັ້ງຢູ່ໃນມືຂອງຕັນຫາ” ນີ້ ເປັນຄຳອຸປະມາ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຖືກຕັນຫາຄອບງຳໄວ້ແລ້ວ. ພວກເຂົາຈະບໍ່ສາມາດແທ້ໆ ບໍ? ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ສາມາດ. ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ງຊາບຂໍ້ຄວາມນີ້ວ່າ ສັນທະນັ້ນເອງມີກຳລັງຫຼາຍກວ່າຕັນຫາ. ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງມີກຳລັງຫຼາຍກວ່າ? ເພາະປະກອບດ້ວຍຍານທີ່ເຫັນໂທດແລະອານິສົງ.

၈၂. ‘‘ပကိရန္တီ’’တိ ပတ္ထရန္တိ. ‘‘သမာနာ’’တိ သာဝဇ္ဇေဟိ ယုတ္တာ သာဝဇ္ဇာ, အနဝဇ္ဇေဟိ ယုတ္တာ အနဝဇ္ဇာတိ ဧဝံ သဒိသာ, သာဓာရဏာ.

໘໒. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມເຮ່ຍຮ່າຍ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມແຜ່ໄປ. ຄຳວ່າ “ສະມານາ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ປະກອບດ້ວຍໂທດ ກໍຊື່ວ່າ ມີໂທດ, ທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນອັນປາສະຈາກໂທດ ກໍຊື່ວ່າ ປາສະຈາກໂທດ, ເປັນຜູ້ສະເໝີກັນ ຄື ທົ່ວໄປ ຢ່າງນີ້.

အညသမာနရာသိမှိအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍໃນອັນຍະສະມານະຣາສີ ຈົບແລ້ວ.

၈၃. အကုသလရာသိမှိ. ‘‘မုယှတီ’’တိ ဉာတဗ္ဗဿဉေယျ ဓမ္မဿ အညာဏ ဝသေန သမ္မုယှတိ, စိတ္တဿ အန္ဓဘာဝေါ ဟောတိ. စတုရင်္ဂတမော နာမ ‘ကာဠပက္ခ စာတုဒ္ဒသိ ဒိဝသော, အဍ္ဎရတ္တိ သမယော, တိဗ္ဗဝနသဏ္ဍော, ဗဟလမေဃစ္ဆန္နော,တိ အယံ စတုရင်္ဂတမော. သော စက္ခုဿ အန္ဓဘာဝံ ကရောတိ. ဧဝံ တဿ တမဿ စက္ခုဿ အန္ဓဘာဝကရဏံ ဝိယ. ဉာဏဂတိကော ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော အဋ္ဌကထာ နယေန. တမေဝ အဋ္ဌကထာ နယံ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ ဟေသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဘိဓမ္မဋီကာယံ ပန မိစ္ဆာ ဉာဏန္တိ မိစ္ဆာ ဝိတက္ကော အဓိပ္ပေတော. သော ဟိ မိစ္ဆာ သင်္ကပ္ပော ဟုတွာ နာနပ္ပကာရ စိန္တာ ပဝတ္တိ ဝသေန ဉာဏဂတိကော ဟောတိ. မောဟော ပန စိတ္တဿ အန္ဓီ ဘူတော[Pg.90], နာနာစိန္တန ကိစ္စ ရဟိတော, ကထံ ဉာဏဂတိကော ဘဝေယျာတိ တဿ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပါပ ကိရိယာသူ’’တိ ဒုစ္စရိတ ကမ္မေသု. ‘‘ဥပါယ စိန္တာဝသေနာ’’တိ ကတကမ္မဿ သိဒ္ဓတ္ထာယ သတ္ထာဝုဓာဒိဝိဓာနေသု နာနာဥပါယ စိန္တာဝသေန. အပ္ပဋိ ပဇ္ဇနံ အပ္ပဋိ ပတ္တိ. ဉာဏ ဂတိံ အဂမနန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အညာဏမေဝ ဝုစ္စတီ’’တိ. ‘‘ဉာဏဂတိကာ’’တိ ဉာဏပ္ပဝတ္တိယာ သမာနပ္ပဝတ္တိကာ. လောဘော ဉာဏ ဂတိကော မာယာသာဌေယျ ကမ္မေသု ဝိစိတ္တပ္ပဝတ္တိကတ္တာ. ဝိစာရော ဉာဏ ဂတိကော. တထာဟိ သော ဈာနင်္ဂေသု ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဋိပက္ခောတိ ဝုတ္တော. စိတ္တဿ ဉာဏ ဂတိ ကတာ ဝိစိတ္တတ္ထဝါစကေန စိတ္တသဒ္ဒေန သိဒ္ဓေါ. တေ စ ဓမ္မာ သဗ္ဗ သတ္တေသု ဉာဏ ဂတိကာ န ဟောန္တိ. ဉာဏူပနိဿယံ လဘိတွာ ဧဝ ဟောန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တေ သာဓေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပကတိယာ ဝိညုဇာတိကာ နာမ တိဟေတုကပ္ပဋိ သန္ဓိကာ. အညပ္ပဋိ သန္ဓိကာပိ ဗောဓိသတ္တ ဘူမိယံ ဌိတာ ဝါ ပညာပသုတ ဘဝတော အာဂတာ ဝါ. သုတပရိယတ္တိ သမ္ပန္နာ နာမ ဒွိဟေတုကပ္ပဋိ သန္ဓိကာပိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ဗဟုဿုတ သမ္ပန္နာ စ ပရိယတ္တိ ကမ္မ သမ္ပန္နာ စ.

໘໓. ໃນອກຸສົນລາສີ. ຄຳວ່າ “ມຸຍຫະຕິ” (ຍ່ອມຫຼົງ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຫຼົງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນທຳທີ່ຄວນຮູ້ແລະຄວນຊາບ, ຄວາມເປັນຜູ້ມືດມົນແຫ່ງຈິດຍ່ອມມີ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຈະຕຸຣັງຄະຕະມະ” (ຄວາມມືດມີອົງ 4) ຄື: ວັນສິບສີ່ຄ່ຳຂ້າງແຮມ 1, ເວລາທ່ຽງຄືນ 1, ປ່າຊຶດຊັດ 1, ຄວາມປົກຄຸມດ້ວຍເມກໜາ 1, ນີ້ຄືຄວາມມືດມີອົງ 4. ຄວາມມືດນັ້ນຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕາບອດ. ຄວາມເຮັດໃຫ້ຕາບອດແຫ່ງຄວາມມືດນັ້ນເປັນສັນໃດ [ຄວາມຫຼົງກໍເຮັດໃຫ້ປັນຍາຈັກຂຸບອດສັນນັ້ນ]. ຄຳວ່າ “ຍານະຄະຕິໂກ ໂຫຕິ” (ເປັນໄປກັບດ້ວຍຍານ) ເພິ່ງເຫັນຕາມແນວແຫ່ງອັດຖະກະຖາ. ເພື່ອສະແດງແນວແຫ່ງອັດຖະກະຖາ ນັ້ນເອງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຕະຖາ ເຫສາ” ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນອະພິທຳມະຕີກາ ໝາຍເອົາ “ມິດສາວິຕົກ” ວ່າເປັນ “ມິດສາຍານ”. ເພາະວ່າມິດສາວິຕົກນັ້ນ ເມື່ອເປັນມິດສາສັງກັບ ຍ່ອມເປັນໄປກັບດ້ວຍຍານ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເປັນໄປແຫ່ງຄວາມຄິດມີປະການຕ່າງໆ. ສ່ວນໂມຫະ ເປັນຄວາມມືດມົນແຫ່ງຈິດ, ປາສະຈາກກິດຈະການຄິດຄຳນຶງຕ່າງໆ, ຈະເປັນໄປກັບດ້ວຍຍານໄດ້ແນວໃດ? ນີ້ຄືຄວາມໝາຍຂອງໂມຫະນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ປາປະຄਿຣιຍາສຸ” (ໃນການເຮັດບາບ) ໄດ້ແກ່ ໃນທຸຈະລິດກຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ອຸປາຍະຈິນຕາວະເສນະ” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຄິດອຸບາຍ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຄິດອຸບາຍຕ່າງໆ ໃນການຈັດແຈງສັດຕາວຸດເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກຳທີ່ເຮັດ. ຄຳວ່າ “ອັບປະ提ປັດຊະນັງ” ຄື ຄວາມບໍ່ປະຕິບັດ. ຄຳວ່າ “ຍານະຄະຕິງ ອะຄະມະນັງ” (ຄວາມບໍ່ເຖິງທາງແຫ່ງຍານ) ຄືຄວາມໝາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ອັນຍານະເມວະ ວຸດຈະຕິ” (ຍ່ອມກ່າວວ່າເປັນອັນຍານນັ້ນເອງ). ຄຳວ່າ “ຍານະຄະຕິກາ” (ຜູ້ເປັນໄປກັບດ້ວຍຍານ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີການເປັນໄປສະເໝີດ້ວຍການເປັນໄປແຫ່ງຍານ. ໂລພະ ເປັນໄປກັບດ້ວຍຍານ ເພາະມີການເປັນໄປຕ່າງໆ ໃນມາຍາແລະສາໄຖ. ວິຈານ ເປັນໄປກັບດ້ວຍຍານ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ ວິຈານນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນປະຕິປັກຕໍ່ວິຈິກິດສາໃນອົງຊານທັງຫຼາຍ. ຄວາມທີ່ຈິດເປັນໄປກັບດ້ວຍຍານ ສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍສັບວ່າ “ຈິດຕະ” ເຊິ່ງກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມຕ່າງໆ. ແລະທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປກັບດ້ວຍຍານໃນສັດທັງປວງ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມມີໄດ້ເພາະໄດ້ຮັບຍານູປະນິດໄສເທົ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ເຕຫິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ເຕ ສາເທນຕິ” (ທຳເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມໃຫ້ສຳເລັດ) ເປັນຄຳເຊື່ອມຄວາມ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ວິຍູຊາຕິກາ” (ຜູ້ມີກຳເນີດເປັນຜູ້ຮູ້) ໂດຍປົກກະຕິ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຕິເຫຕຸກະພັນທິ. ແມ່ນຜູ້ມີປະຕິສົນທິຢ່າງອື່ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນໂພທິສັດຕະພູມ ຫຼືຜູ້ມາມາຈາກພົບທີ່ຂຝັກໃຝ່ໃນປັນຍາ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ສຸຕະປະຣິຍັດຕິສຳປັນນາ” (ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສຸຕະແລະປະຣິຍັດ) ໄດ້ແກ່ ແມ່ນຜູ້ມີທຸເຫຕຸກະພັນທິ ແຕ່ເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍພະຫູສູດ ແລະເຖິງພ້ອມດ້ວຍປະຣິຍັດຕິກຳໃນພົບນີ້.

၈၄. အဟိရိကဝစနတ္ထေ. ‘‘န ဟိရီယတီ’’တိ နာမ ဓာတု ပဒမေတံ. ဟရာယတိ လဇ္ဇတီတိ ဟိရီ. ဟရေ လဇ္ဇာယံတိ ဓာတု. န ဟိရီ အဟိရီတိ ဝစနတ္ထော. ‘‘ရုစိံ ဥပ္ပာဒေတွာ’’တိ ဂါမသူ ကရဿ ဂူထရာသိ ဒဿနေ ဝိယ စိတ္တရောစန စိတ္တ ခမနံ ဥပ္ပာဒေတွာ. အတ္တာနံ ပါပကမ္မ လိမ္ပတော စိတ္တဿ အလီနတာ အဇိဂုစ္ဆနံ နာမ. အတ္တာနံ အသပ္ပုရိသ ဘာဝပတ္တိတော စိတ္တဿ အလီနတာ အလဇ္ဇာ နာမ.

໘໔. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ອະຫິຣິກະ. ຄຳວ່າ “ນະ ຫິຣີຍະຕິ” (ຍ່ອມບໍ່ລະອາຍ) ນີ້ເປັນບົດທາດ. ຄຳວ່າ “ຫະຣາຍະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມລະອາຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຫິຣິ”. ທາດຄື “ຫະເຣ” ໃນຄວາມລະອາຍ. ຄວາມບໍ່ລະອາຍ ຊື່ວ່າ “ອະຫິຣິ” ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳ. ຄຳວ່າ “ຣຸຈິງ ອຸບປາເທດວາ” (ເຮັດຄວາມພໍໃຈໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເຮັດຄວາມຊອບໃຈແຫ່ງຈິດ ຄວາມຍອມຮັບແຫ່ງຈິດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ເໝືອນຢ່າງການເຫັນກອງຄູດຂອງໝູກາງບ້ານ. ຄວາມບໍ່ຫົດຫູ່ ຄວາມບໍ່ກຽດຊັງແຫ່ງຈິດຂອງບຸກຄົນຜູ້ທາທາບຕົນດ້ວຍບາບກຳ ຊື່ວ່າ ຄວາມບໍ່ກຽດຊັງ. ຄວາມບໍ່ຫົດຫູ່ ຄວາມບໍ່ລະອາຍແຫ່ງຈິດ ຈາກການເຖິງຄວາມເປັນອະສັບປຸຣິດ ຊື່ວ່າ ຄວາມບໍ່ລະອາຍ.

၈၅. အနောတ္တပ္ပဝစနတ္ထေ. ‘‘န ဘာယတီ’’တိ ပါပကမ္မံ ဘယတော န ဥပဋ္ဌာတိ. ‘‘န ဥတြသတီ’’တိ ပါပကမ္မ ဟေတု န ကမ္ပတိ. ‘‘တာသူ’’တိ ပါပကိရိယာသု. ‘‘အသာရဇ္ဇမာနံ ကတွာ’’တိ သူရံ ဝိဿဋ္ဌံ ကတွာ. အသာရဇ္ဇံ နာမ သူရဘာဝေါ. အနုတ္တာသော နာမ ပါပကမ္မ ဟေတု စိတ္တဿ အကမ္ပနံ. ဂါထာယံ. အဇိဂုစ္ဆနသီလော ပုဂ္ဂလော အဇေဂုစ္ဆီ. ‘‘ပါပါ’’တိ ပါပကမ္မတော. ‘‘သူကရော’’တိ ဂါမသူကရော. သော ဂူထတော အဇေဂုစ္ဆီ. အဟိရိကော ပါပတော အဇေဂုစ္ဆီတိ ယောဇနာ. အဘာယနသီလော အဘီရူ. ‘‘သလဘော’’တိ ပဋင်္ဂေါ. ‘‘ပါဝကာ’’တိ [Pg.91] ဒီပဇာလမှာ. သလဘော ပါဝကမှာ အဘီရူ ဝိယ အနောတ္တဝွီ ပါပတော အဘီရူတိ ယောဇနာ.

໘໕. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ອະໂນດຕັບປະ. ຄຳວ່າ “ນະ ພາຢະຕິ” (ຍ່ອມບໍ່ຢ້ານ) ໄດ້ແກ່ ບາບກຳຍ່ອມບໍ່ປາກົດໂດຍຄວາມເປັນໄພ. ຄຳວ່າ “ນະ ອຸຕຕະຣະສະຕິ” (ຍ່ອມບໍ່ສະດຸ້ງ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວເພາະບາບກຳເປັນເຫດ. ຄຳວ່າ “ຕາສຸ” ໄດ້ແກ່ ໃນການເຮັດບາບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອະສາຣັດຊະມານັງ ກັດວາ” (ເຮັດໃຫ້ບໍ່ຂາດເຂີນ) ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ກ້າຫານ ຜູ້ປ່ອຍວາງ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ອະສາຣັດຊະ” ຄືຄວາມເປັນຜູ້ກ້າຫານ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ອະນຸດຕາສະ” ຄືຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງຈິດເພາະບາບກຳເປັນເຫດ. ໃນຄາຖາ: ບຸກຄົນຜູ້ມີປົກກະຕິບໍ່ກຽດຊັງ ຊື່ວ່າ “ອະເຊຄຸດຊີ”. ຄຳວ່າ “ປາປາ” ໄດ້ແກ່ ຈາກບາບກຳ. ຄຳວ່າ “ສູກະໂຣ” ໄດ້ແກ່ ໝູກາງບ້ານ. ໝູນັ້ນຍ່ອມບໍ່ກຽດຊັງຄູດ. ປະກອບຄວາມວ່າ: ອະຫິຣິກະບຸກຄົນຍ່ອມບໍ່ກຽດຊັງບາບ. ບຸກຄົນຜູ້ມີປົກກະຕິບໍ່ຢ້ານກົວ ຊື່ວ່າ “ອະພີຣຸ”. ຄຳວ່າ “ສະລະໂພ” ໄດ້ແກ່ ແມງເມົ່າ. ຄຳວ່າ “ປາວະກາ” ໄດ້ແກ່ ຈາກແປວໄຟຕະກຽງ. ປະກອບຄວາມວ່າ: ແມງເມົ່າບໍ່ຢ້ານກົວໄຟສັນໃດ, ອະໂນດຕັບປີບຸກຄົນກໍບໍ່ຢ້ານກົວບາບສັນນັ້ນ.

၈၆. ဥဒ္ဓစ္စဝစနတ္ထေ. ‘‘ဥဒ္ဓရတီ’’တိ ဥက္ခိပတိ. အာရမ္မဏသ္မိံ န သန္နိ သီဒတိ. ဝိက္ခိပတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဝဋ္ဋေတွာ’’တိ အာဝဋ္ဋေတွာ. ‘‘ဝိဿဋ္ဌဂေဏ္ဍုကော ဝိယာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇိတော သာရဂေဏ္ဍုကော ဝိယ. ‘‘ဓဇပဋာကာ ဝိယာ’’တိ ဝါတေရိတာ ဓဇပဋာကာ ဝိယ.

໘໖. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ອຸດທັດຈະ. ຄຳວ່າ “ອຸດທະຣະຕິ” (ຍ່ອມຟຸ້ງຂຶ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຊັດຂຶ້ນ. ຍ່ອມບໍ່ສະຫງົບລົງໃນອາລົມ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຊັດສ່າຍໄປ. ຄຳວ່າ “ວັດເຕດວາ” ໄດ້ແກ່ ໝຸນວຽນແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ວິດສັດຖະເຄນດຸໂກ ວິຍະ” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຢ່າງລູກຄີທີ່ຖືກຂວ້າງໄປ. ຄຳວ່າ “ທະຊະປະຕາກາ ວິຍະ” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຢ່າງທຸງແລະແຜ່ນທຸງທີ່ຖືກລົມພັດ.

၈၇. လောဘဝစနတ္ထေ. ‘‘လုဗ္ဘတီ’’တိ ဂိဇ္ဈတိ, အဘိကင်္ခတိ. အဘိသဇ္ဇနံ အဘိလဂ္ဂနံ. မက္ကဋံ အာလိမ္ပတိ ဗန္ဓတိ ဧတေနာတိ မက္ကဋာ လေပေါ. ‘‘တတ္တ ကပါလေ’’တိ အဂ္ဂိနာသန္တတ္တေ ဃဋ ကပါလေ. တေလဿ ဝတ္ထမှိ အဉ္ဇနံ အဘိလဂ္ဂနံ တေလဉ္ဇနံ. ရဇ္ဇနံ ပဋိသဇ္ဇနံ ရာဂေါ. တေလဉ္ဇန ဘူတော ရာဂေါ တေလဉ္ဇန ရာဂေါ. န ကိလေသရာဂေါ. ရတ္တိ ဒိဝံ ပဝတ္တနဋ္ဌေန တဏှာ ဧဝ နဒီသောတသဒိသတ္တာ တဏှာ နဒီ. ‘‘သတ္တာနံ’’တိ ပုထုဇ္ဇန သတ္တာနံ. ‘‘သုက္ခကဋ္ဌသာခါပလာသတိဏကသဋာနီ’’တိ သုက္ခ ကဋ္ဌကသဋာနိ, သုက္ခ သာခါ ကသဋာနီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ကသဋ သဒ္ဒေန အသာရဘာဝံ ဒီပေတိ. ‘‘နဒီ ဝိယာ’’တိ ပဗ္ဗတေယျာ နဒီ ဝိယ.

໘໗. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ໂລພະ. ຄຳວ່າ “ລັບພະຕິ” (ຍ່ອມກຳໜັດ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມທະຍານຢາກ, ຍ່ອມປາດຖະໜา. ຄຳວ່າ “ອະພິສັດຊະນັງ” ຄືຄວາມຕິດພັນ. ຢາງໜຽວທີ່ທາແລະມັດລີງໄວ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ມັກກະຕາເລໂປ” (ຢາງດັກລີງ). ຄຳວ່າ “ຕັດຕະ ກະປາເລ” ໄດ້ແກ່ ໃນກະເບື້ອງດິນເຜົາທີ່ຮ້ອນດ້ວຍໄຟ. ການຕິດແໜ້ນແຫ່ງນ້ຳມັນໃນຜ້າ ຊື່ວ່າ “ເຕລັນຊະນະ” (ການເປື້ອນນ້ຳມັນ). ຄວາມກຳໜັດ ຄວາມຕິດພັນ ຊື່ວ່າ “ຣาໂຄ”. ຣາຄະທີ່ເປັນເໝືອນນ້ຳມັນເປື້ອນ ຊື່ວ່າ “ເຕລັນຊະນະຣາໂຄ” (ບໍ່ແມ່ນກິເລດສະຣາຄະ). ຕັນຫານັ້ນເອງ ເປັນເໝືອນກະແສນ້ຳ ເພາະອັດຖະວ່າໄຫຼໄປທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຕັນຫານະທີ” (ແມ່ນ້ຳຄືຕັນຫາ). ຄຳວ່າ “ສັດຕານັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນປຸຖຸຊົນ. ຄຳວ່າ “ສຸກຂະກັດຖະສາຂາປະລາສະຕິປະກະສະຕານິ” ເພິ່ງປະກອບຄວາມວ່າ: ເສດໄມ້ແຫ້ງ, ເសດກິ່ງໄມ້ແຫ້ງ ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍສັບວ່າ “ກະສະຕະ” (ເສດ/ຂີ້ເຫຍື້ອ) ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີແກ່ນສານ. ຄຳວ່າ “ນະທີ ວິຍະ” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຢ່າງແມ່ນ້ຳທີ່ໄຫຼຈາກພູເຂົາ.

၈၈. ဒိဋ္ဌိဝစနတ္ထေ. ‘‘ဒဿနံ’’တိ ပရိကပ္ပနာ သိဒ္ဓေသု မိစ္ဆာ သဘာဝေသု ဝိပရီတ ဒဿနံ. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မာနံ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ဓမ္မာနံ’’တိ ရူပါရူပ ဓမ္မာနံ, အနိစ္စတာဒိ ဓမ္မာနဉ္စ. ‘‘ယာထာဝ သဘာဝေသူ’’တိ ဘူတသဘာဝေသု. ဘူတသဘာဝေါ ဟိ ယထာ ဓမ္မံ အဝတိ ရက္ခတီတိ အတ္ထေန ယာထာဝေါတိ ဝုစ္စတိ. အတ္တာနံ ပဏ္ဍိတံ မညန္တီတိ ပဏ္ဍိတ မာနိနော. ပဋိဝေဓညာဏံ နာမ အရိယ မဂ္ဂညာဏံ. ပရမံ ဝဇ္ဇန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ လောကေ မဟာသာဝဇ္ဇဋ္ဌေန တံ သဒိသဿ အညဿ ဝဇ္ဇဿ အဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော.

໘໘. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ທິດຖິ. ຄຳວ່າ “ທັດສະນັງ” (ການເຫັນ) ໄດ້ແກ່ ການເຫັນຜິດວິປະຣິດໃນສະພາວະທີ່ບໍ່ແທ້ຈິງ ເຊິ່ງສຳເລັດດ້ວຍຄວາມດຳຣິ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ທັມມານັງ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ທັມມານັງ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຮູບທຳແລະອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ ແລະແຫ່ງທຳມີອະນິດຈະຕາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຢາທາວະ ສະພາເວສຸ” ໄດ້ແກ່ ໃນສະພາວະທີ່ແທ້ຈິງ. ເພາະວ່າສະພາວະທີ່ແທ້ຈິງນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ຢາທາວະ” (ຕາມຄວາມເປັນຈິງ) ໂດຍອັດຖະວ່າ ຍ່ອມຮັກສາໄວ້ຕາມທຳ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ສຳຄັນຕົນວ່າເປັນນັກປາດ ຊື່ວ່າ “ປັນທິຕະມານິໂນ” (ຜູ້ມີມານະວ່າຕົນເປັນນັກປາດ). ທີ່ຊື່ວ່າ “ປະຕິເວທະຍານ” ໄດ້ແກ່ ອະຣິຍະມັກຄະຍານ. ຄຳວ່າ “ປະຣະມັງ ວັດຊັງ” (ໂທດຢ່າງຍິ່ງ) ເພິ່ງເຫັນໂດຍອັດຖະວ່າເປັນໂທດທີ່ມີໂທດຫຼາຍໃນໂລກ ໂດຍມີອະທິບາຍວ່າ ໂທດອື່ນທີ່ສະເໝີດ້ວຍໂທດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີ.

၈၉. မာနဝစနတ္ထေ. ‘‘မညတီ’’တိ ဘူတသဘာဝံ အတိက္ကမ္မ အဓိကံ ကတွာ အဟမသ္မီတိအာဒိနာ တေန တေန အဘူတာကာရေန မညတိ. တေနာဟ ‘‘အဟံ လောကေ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ကဋ္ဌကထိင်္ဂရော ဝိယာ’’တိ သုက္ခဒါရုက္ခန္ဓော ဝိယ. သော ပန ဥပတ္ထမ္ဘိတော မညတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အတ္တာနံ အစ္စုဂ္ဂတံ မညတီ’’တိ ပုဂ္ဂလံ မာနေန အဘိန္နံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥန္နတိ လက္ခဏော’’တိ ဥန္နမန သဘာဝေါ.

໘໙. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ມານະ. ຄຳວ່າ “ມັນຍະຕິ” (ຍ່ອມsຳຄັນຕົນ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມກ້າວລ່ວງສະພາວະທີ່ແທ້ຈິງ ເຮັດໃຫ້ເກີນໄປ ແລ້ວສຳຄັນຕົນດ້ວຍອາການທີ່ບໍ່ແທ້ຈິງນັ້ນໆ ວ່າ “ເຮົາເປັນຢູ່” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອະຫັງ ໂລເກ” (ເຮົາໃນໂລກ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ກັດຖະກະຖິງຄະໂຣ ວິຍະ” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຢ່າງທ່ອນໄມ້ແຫ້ງ. ປະກອບຄວາມວ່າ: ທ່ອນໄມ້ແຫ້ງນັ້ນ ຖືກຄ້ຳຊູໄວ້ແລ້ວ ຍ່ອມສຳຄັນຕົນ. ຄຳວ່າ “ອັດຕານັງ ອັດຈຸກຄະຕັງ ມັນຍະຕິ” (ຍ່ອມສຳຄັນຕົນວ່າສູງສົ່ງຍິ່ງ) ທ່ານກ່າວໂດຍເຮັດບຸກຄົນໃຫ້ບໍ່ຕ່າງຈາກມານະ. ຄຳວ່າ “ອຸນນະຕິ ລັກຂະໂນ” ຄືມີສະພາວະເປັນຜູ້ຍົກຕົນຂຶ້ນ (ມີຄວາມທະນົງຕົວເປັນລັກສະນະ).

၉၀. ဒေါသဝစနတ္ထေ[Pg.92]. စဏ္ဍေန ကာယဝစီ မနောကမ္မေန သမန္နာဂတော စဏ္ဍိကော. စဏ္ဍိကဿ ဘာဝေါ စဏ္ဍိက္ကံ. ‘‘ပဟတာသီဝိသော ဝိယာ’’တိ ဒဏ္ဍေန ပဟတော အာသီဝိသော ဝိယ. ‘‘ဝိသပ္ပနဋ္ဌေနာ’’တိ သကလကာယေ ဝိဝိဓေန သပ္ပနဋ္ဌေန, ဖရဏဋ္ဌေန. ဣဒဉ္စ တံ သမုဋ္ဌာန ရူပါနံ ဖရဏ ဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘အသနိပါတော ဝိယာ’’တိ သုက္ခာ သနိပတနံ ဝိယ. ‘‘ဒါဝဂ္ဂိဝိယာ’’တိ အရညဂ္ဂိ ဝိယ. ‘‘သပတ္တော ဝိယာ’’တိ ဒုဋ္ဌဝေရီ ဝိယ. ‘‘ဝိသသံသဋ္ဌပူတိမုတ္တံ ဝိယာ’’တိ ယထာ မုတ္တံ နာမ ပကတိယာ ဧဝ ဒုဂ္ဂန္ဓတ္တာ ပဋိကုလတ္တာ ဒူရေ ဆဋ္ဋနီယန္တိ အဟိတမေဝ ဟောတိ. ပုန ပူတိဘာဝေ သတိ, ဒူရတရေ ဆဋ္ဋေတဗ္ဗံ. ဝိသသံသဋ္ဌေပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝနတ္ထိ. သဗ္ဗသော အဟိတရာသိ ဟောတိ. ဧဝံ ဒေါသောပိ တံ သမင်္ဂီနော တသ္မိံ ခဏေ ပရေသံ အမနာပိယတံ အာပါဒေတိ. အတ္တဟိတ ပရဟိတ ဝိနာသဉ္စ ကာရေတိ, ပရမ္မရဏာ အပါယဉ္စ ပါပေတီတိ သဗ္ဗသော အဟိတရာသိ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝိသသံသဋ္ဌပူတိ မုတ္တံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ.

໙໐. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ໂທສະ. ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍກາຍະກຳ ວະຈີກຳ ແລະມະໂນກຳອັນຮ້າຍກາດ ຊື່ວ່າ “ຈັນທິກະ” (ຜູ້ຮ້າຍກາດ). ຄວາມເປັນແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ຮ້າຍກາດ ຊື່ວ່າ “ຈັນທິກກະ” (ຄວາມຮ້າຍກາດ). ຄຳວ່າ “ປະຫະຕາສີວິໂສ ວິຍະ” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຢ່າງງູພິດທີ່ຖືກຕີດ້ວຍຄ້ອນ. ຄຳວ່າ “ວິສັບປະນັດເຖນະ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍອັດຖະວ່າແຜ່ຊ່ານໄປ ໂດຍອັດຖະວ່າແຜ່ໄປຕ່າງໆ ໃນທົ່ວກາຍ. ແລະຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຜ່ໄປແຫ່ງຮູບທີ່ມີໂທສະນັ້ນເປັນສະມຸດຖານ. ຄຳວ່າ “ອະສະນິປາໂຕ ວິຍະ” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຢ່າງຟ້າຜ່າແລ້ງ. ຄຳວ່າ “ທາວັກຄິ ວິຍະ” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຢ່າງໄຟປ່າ. ຄຳວ່າ “ສະປັດໂຕ ວິຍະ” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຢ່າງສັດຕູຜູ້ມີເວນຮ້າຍ. ຄຳວ່າ “ວິສະສຳສັດຖະປູຕິມຸດຕັງ ວິຍະ” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຢ່າງນ້ຳມູດ (ນ້ຳຍ່ຽວ) ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ເພາະມີກິ່ນເໝັນແລະເປັນໜ້າກຽດຊັງ ຈຶ່ງຄວນຖິ້ມໄວ້ໃນທີ່ໄກ ແລະເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດເລີຍ. ເມື່ອເປັນນ້ຳມູດເນົ່າອີກ ກໍຍິ່ງຕ້ອງຖິ້ມໄວ້ໃນທີ່ໄກແສນໄກ. ແຕ່ເມື່ອເຈືອດ້ວຍຢາພິດແລ້ວ ກໍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເຖິງເລີຍ. ຍ່ອມເປັນກອງແຫ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດໂດຍປະການທັງປວງ. ສັນນັ້ນເອງ ໂທສະກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍໂທສະນັ້ນ ປະສົບກັບຄວາມບໍ່ພໍໃຈຂອງຄົນອື່ນໃນခະນະນັ້ນ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍດຕົນແລະປະໂຫຍດຄົນອື່ນພິນາດໄປ, ແລະຍ່ອມໃຫ້ເຖິງອະບາຍພາຍຫຼັງການຕາຍ, ຈຶ່ງເປັນກອງແຫ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດໂດຍປະການທັງປວງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພິ່ງເຫັນເໝືອນຢ່າງນ້ຳມູດເນົ່າເຈືອດ້ວຍຢາພິດ”.

၉၁. ဣဿာဝစနတ္ထေ. ဒုဝိဓာ ဣဿာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိ ဝိသယာ စလဘိတဗ္ဗ သမ္ပတ္တိ ဝိသယာ စ. တတ္ထ လဒ္ဓ သမ္ပတ္တိ ဝိသယံ တာဝဒဿေတိ ‘‘ပရေသံ ပကတိယာ’’တိအာဒိနာ. လဒ္ဓ သမ္ပတ္တိဂ္ဂဟဏေန အတီတ သမ္ပတ္တိပိ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဣဿာပကတိကာဟိ ကေစိ အသုကော နာမ ပုဗ္ဗေ ဧဝံ သမ္ပတ္တိကော အဟောသီတိ ဝါ, အဟံ ပုဗ္ဗေ ဧဝံ သမ္ပတ္တိကော အဟောသိန္တိ ဝါ သုတွာ နသဟန္တိယေဝ. တံ ဝစနံ သောတုံပိ န ဣစ္ဆန္တီတိ. အသုကောတိအာဒိနာ လဘိတဗ္ဗသမ္ပတ္တိ ဝိသယံ ဒဿေတိ.

໙໑. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ອິດສາ (ຄວາມຮິດສະຢາ). ອິດສາມີ 2 ຢ່າງ ຄື: ມີສົມບັດທີ່ໄດ້ແລ້ວເປັນອາລົມ 1, ມີສົມບັດທີ່ຈະໄດ້ຮັບເປັນອາລົມ 1. ໃນ 2 ຢ່າງນັ້ນ ທ່ານສະແດງອິດສາທີ່ມີສົມບັດທີ່ໄດ້ແລ້ວເປັນອາລົມກ່ອນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ປະເຣສັງ ປະຄະຕິຢາ” (ໂດຍປົກກະຕິຂອງຄົນອື່ນ) ເປັນຕົ້ນ. ເພິ່ງເຫັນວ່າ ດ້ວຍການຖືເອົາສົມບັດທີ່ໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາສົມບັດໃນອະດີດນຳ. ເພາະວ່າບຸກຄົນບາງຄົນຜູ້ມີປົກກະຕິຮິດສະຢາ ໄດ້ຍິນວ່າ “ຜູ້ນັ້ນຊື່ນີ້ ໃນກ່ອນເຄີຍມີສົມບັດຢ່າງນີ້” ຫຼືວ່າ “ເຮົາໃນກ່ອນເຄີຍມີສົມບັດຢ່າງນີ້” ຍ່ອມບໍ່ອົດທົນເລີຍ. ແມ່ນແຕ່ຈະຟັງຄຳນັ້ນກໍບໍ່ປາດຖະໜາ. ທ່ານສະແດງອິດສາທີ່ມີສົມບັດທີ່ຈະໄດ້ຮັບເປັນອາລົມ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອະສຸໂກ” (ຜູ້ນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ.

၉၂. မစ္ဆရိယဝစနတ္ထေ. ‘‘မမ ဧဝါ’’တိ မမပက္ခေ ဧဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဂုဏဇာတံ’’ဝါတိ အတ္တနိဝိဇ္ဇမာနံ သိပ္ပဝိဇ္ဇာဒိ သမ္ပတ္တိ ဂုဏဇာတံ ဝါ. ‘‘ဝတ္ထု ဝါ’’တိ ဓနဓညာဒိဝတ္ထု ဝါ. ‘‘အဝိပ္ဖာရိကတာဝသေနာ’’တိ အညေန တံ သိပ္ပဝိဇ္ဇာဒိကံ ဝါ ဓနဓညာဒိကံ ဝါ မယှံ ဒေဟီတိ ဝုတ္တေ ပရဟိတတ္ထာယ ဒါတဗ္ဗ ယုတ္တကံ ဒဿာမီတိ ဧဝံ စိတ္တေသတိ, ပရဟိတပ္ဖရဏာဝသေန တံ စိတ္တံ ဝိပ္ဖာရိကံ နာမ ဟောတိ. ဒေဟီတိ ဝစနမ္ပိ သောတုံ အနိစ္ဆန္တော ပရဟိတတ္ထာယ အဝိပ္ဖာရိက စိတ္တော နာမ ဟောတိ. ဧဝံ အဝိပ္ဖာရိကတာဝသေန စရတိ ပဝတ္တတီတိ မစ္ဆရဉ္စ ကာရဿ ဆ ကာရံ [Pg.93] ကတွာ. တထာ ပဝတ္တံ စိတ္တံ. ပုဂ္ဂလော ပန မစ္ဆရီတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘တံ’’တိ လဒ္ဓသမ္ပတ္တိံ. ‘‘ပရေဟိ သာဓာရဏံ ဒိသွာ’’တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. သာဓာရဏန္တိ စ ဒွိသန္တကံ ဝါတိ သန္တကံ ဝါ ဘဝိဿမာနံ, ပရေဟိ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိယမာနံ. ‘‘နိဂ္ဂုဟနလက္ခဏံ’’တိ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တီဟိသင်္ဂေါပန သဘာဝံ. အတ္တနာ လဒ္ဓ သမ္ပတ္တိ နာမ ဣဿာယ အဝိသယော. လဘိတဗ္ဗသမ္ပတ္တိ ပန ဥဘယ သာဓာရဏံ. တသ္မာ တတ္ထ ဥဘိန္နံ ဝိသေသော ဝတ္တဗ္ဗောတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ယဿ လာဘံ န ဣစ္ဆတီ’’တိ အတ္တနာ လဘတု ဝါ မာဝါ, ကေဝလံ ပရ သမ္ပတ္တိံ အသဟန္တော ယဿ ပရဿ လာဘံ န ဣစ္ဆတိ. ‘‘စိတ္တ ဝိဃာတော’’တိ စိတ္တ ဝိဟညနံ. ‘‘အတ္တနာ လဒ္ဓုံ ဣစ္ဆတီ’’တိ ပရော သမ္ပဇ္ဇတု ဝါ မာဝါ, ယတ္ထ ပရလာဘေသတိ, အတ္တနာ န လဘိဿတိ, တတ္ထ အတ္တနာဝ လဒ္ဓုံ ဣစ္ဆတိ. ယတ္ထ အတ္တနာ စ လဘတိ, ပရော စ လဘတိ, တတ္ထ ဝိဃာတော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အလဗ္ဘမာနကံ စိန္တေတွာ’’တိ အတ္တနာ အလဘိဿမာနံ သလ္လက္ခေတွာ.

໙໒. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ມັດສະຣິຍະ (ຄວາມຕະໜີ່). ຄຳວ່າ “ມະມະ ເອວະ” (ຂອງເຮົາເທົ່ານັ້ນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນຝ່າຍຂອງເຮົາເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ຄຸນນະຊາຕັງ ວາ” ໄດ້ແກ່ ຄຸນຄືຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງສິລະປະວິຊາເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຢູ່ໃນຕົນ. ຄຳວ່າ “ວັດຖຸ ວາ” ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸມີຊັບແລະເຂົ້າເປືອກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອະວິບພາຣິກະຕາວະເສນະ” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ແຜ່ໄປ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຄົນອື່ນກ່າວວ່າ “ທ່ານຈົ່ງໃຫ້ສິລະປະວິຊາເປັນຕົ້ນ ຫຼືຊັບແລະເຂົ້າເປືອກເປັນຕົ້ນນັ້ນແກ່ຂ້ອຍແດ່”, ເມື່ອຈິດມີຢູ່ຢ່າງນີ້ວ່າ “ເຮົາຈະໃຫ້ສິ່ງທີ່ຄວນໃຫ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄົນອື່ນ”, ຈິດນັ້ນຊື່ວ່າ “ວິບພາຣິກະ” (ແຜ່ໄປ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຜ່ໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄົນອື່ນ. ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ປາດຖະໜາແມ່ນແຕ່ຈະຟັງຄຳວ່າ “ຈົ່ງໃຫ້” ຊື່ວ່າ ມີຈິດບໍ່ແຜ່ໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄົນອື່ນ. ບຸກຄົນຍ່ອມປະພຶດເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ແຜ່ໄປຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ “ມັດສະຣະ” ໂດຍເຮັດອັກສອນ “ຊະ” ໃຫ້ເປັນ “ຊະ” (ມັດສະຣະ ເປັນ ມັດສະຣິຍະ). ຈິດທີ່ເປັນໄປຢ່າງນັ້ນ [ຊື່ວ່າ ມັດສະຣິຍະ]. ສ່ວນບຸກຄົນ ທ່ານກ່າວວ່າ “ມັດສະຣີ” (ຜູ້ຕະໜີ່). ຄຳວ່າ “ຕັງ” ໄດ້ແກ່ ສົມບັດທີ່ໄດ້ແລ້ວ. ເພິ່ງປະກອບຄວາມວ່າ “ປະເຣຫິ ສາທາຣະນັງ ທິດວາ” (ເຫັນວ່າທົ່ວໄປກັບຄົນອື່ນ) ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ສາທາຣະນະ” ຄື ເປັນຂອງທັງສອງຝ່າຍ ຫຼືເປັນຂອງຕົນ ຫຼືທີ່ຈະມີ, ຫຼືທີ່ຄົນອື່ນກຳລັງບໍລິໂພກຢູ່. ຄຳວ່າ “ນິກຄຸຫະນະ ລັກຂະນັງ” ຄືມີສະພາວະປິດບັງດ້ວຍການຮັກສາ ການກັ້ນ ແລະການຄຸ້ມຄອງ. ສົມບັດທີ່ຕົນໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນວິໄສແຫ່ງອິດສາ. ສ່ວນສົມບັດທີ່ຈະໄດ້ຮັບ ຍ່ອມທົ່ວໄປແກ່ທັງສອງຝ່າຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນສົມບັດທັງສອງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນກ່າວຄວາມຕ່າງກັນ; ເພື່ອສະແດງຄວາມຕ່າງກັນນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ເອດຖະ ຈະ” (ແລະໃນອະທິບາຍນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຍັດສະ ລາພັງ ນະ ອິດສະຕິ” (ຍ່ອມບໍ່ປາດຖະໜາລາບຂອງຜູ້ໃດ) ໄດ້ແກ່ ຕົນເອງຈະໄດ້ຫຼືບໍ່ໄດ້ກໍຕາມ, ພຽງແຕ່ບໍ່ອົດທົນຕໍ່ສົມບັດຂອງຄົນອື່ນ ຍ່ອມບໍ່ປາດຖະໜາລາບຂອງຄົນອື່ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ຈິດຕະ ວິຄາໂຕ” ຄືຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈ. ຄຳວ່າ “ອັດຕານາ ລັດທຸງ ອິດສະຕິ” (ຍ່ອມປາດຖະໜາຈະໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ) ໄດ້ແກ່ ຄົນອື່ນຈະໄດ້ຫຼືບໍ່ໄດ້ກໍຕາມ, ໃນທີ່ໃດເມື່ອມີລາບຂອງຄົນອື່ນແລ້ວ ຕົນເອງຈະບໍ່ໄດ້, ໃນທີ່ນັ້ນ ຍ່ອມປາດຖະໜາຈະໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ. ມີອະທິບາຍວ່າ 在ທີ່ໃດຕົນເອງກໍໄດ້ ຄົນອື່ນກໍໄດ້, ໃນທີ່ນັ້ນ ຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “ອະລັບພະມານະຄັງ ຈິນເຕດວາ” ໄດ້ແກ່ ຄິດຄຳນຶງເຖິງສິ່ງທີ່ຕົນຈະບໍ່ໄດ້.

၉၃. ကုက္ကုစ္စဝစနတ္ထေ. ‘‘ကိရိယာ ကတံ’’တိ ကတ သဒ္ဒဿဘာဝ သာဓနမာဟ. ဧဝံ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတွာ အဘိဓေယျတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အတ္ထတော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အနုသောစန ဝသေနာ’’တိ ပစ္ဆာ ပုနပ္ပုနံ စိတ္တသန္တာပဝသေန. သော ကုကတန္တိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကုသလ ဓမ္မေသူ’’တိ ပုည ကိရိယဝတ္ထု ဓမ္မေသု စိတ္တ ပရိယာဒါနာယ ဧဝ သံဝတ္တတိ. ကုက္ကုစ္စ သမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော ပုညကမ္မံ ကရောန္တောပိ စိတ္တ သုခံ န လဘတိ. ဗဟုဇန မဇ္ဈေ ဝသိတွာ နာနာကိစ္စာနိ ကရောန္တော နာနာ တိရစ္ဆာန ကထံ ကထေန္တော စိတ္တ သုခံ လဘတိ. တဒါ တဿ ပုညကမ္မ ကရဏတ္ထာယ စိတ္တံ ပရိယာဒီယတိ, ပရိက္ခိယျတိ. စိတ္တဝသံ ဂစ္ဆန္တော ဝိစရတိ. ဧဝံ စိတ္တ ပရိယာဒါနာယ ဧဝ သံဝတ္တတိ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ’’တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ. ‘‘ကတာ ကတဿ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဿာ’’တိ ပုဗ္ဗေ ကတဿ သာဝဇ္ဇကမ္မဿ, အကတဿ အနဝဇ္ဇ ကမ္မဿ. ကမ္မတ္ထေသာမိဝစနံ. ‘‘အဘိမုခဂမနံ’’တိ အာရမ္မဏ ကရဏဝသေန စိတ္တဿ အဘိမုခပ္ပဝတ္တနံ. ဧတေန ပဋိမုခံ သရဏံ စိန္တနံ ပဋိသာရောတိ ဒဿေတိ. ‘‘အကတံ န ကရောတီ’’တိ အကတံ ကာတုံ န သက္ကောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧဝံ ကတံ န ကရောတီတိ ဧတ္ထပိ. ‘‘ဝိရူပေါ’’တိ [Pg.94] ဝီဘစ္ဆော အသောဘဏော. ‘‘ကုစ္ဆိတော’’တိ ဂရဟိတဗ္ဗော. နနု ပုဗ္ဗေ စိတ္တုပ္ပာဒေါ ကုစ္ဆိတောတိ ဝုတ္တော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိပ္ပဋိသာရော ကုစ္ဆိတောတိ ဝုတ္တော. ဥဘယမေတံ န သမေတီတိ. နော န သမေတိ, အညထာနု ပပတ္တိတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ယေန စ ကာရဏေနာ’’တိ ကတာကတံ ပဋိစ္စ နိရတ္ထက စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ကာရဏေန. သော စိတ္တုပ္ပာဒေါဝ ကုကတပဒေ ဂဟေတုံ ယုတ္တော, နဝိဘာဝနိယံ ဝိယ ကတာကတ ဒုစ္စရိတ သုစရိတန္တိ အဓိပ္ပာယော. နနု ဝိဘာဝနိယမ္ပိ သော စိတ္တုပ္ပာဒေါဝ ဥပစာရ နယေန ဂဟိတောတိ စေ. ယုတ္တိ ဝသေန စ အဋ္ဌကထာဂမေန စ မုချတော သိဒ္ဓေ သတိ, ကိံ ဥပစာရ နယေန. တေနာဟ ‘‘ဝိဘာဝနိယံ ပနာ’’တိအာဒိံ. ကုကတဿဘာဝေါ ကုက္ကုစ္စံ, အကာရဿ ဥကာရံ ကတွာတိ အယံ အဋ္ဌကထာနယော. ဣဒါနိ သဒ္ဒသတ္ထနယေန အပရံ ဝစနတ္ထဉ္စ အဓိပ္ပာယတ္ထဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ‘‘ဓာတုပါဌေသူ’’တိ အက္ခရဓာတုပ္ပကာသနေသု နိရုတ္တိ ပါဌေသု. ပဌန္တိယေဝ, နော န ပဌန္တိ. တေ စ အတ္ထာ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနော ဝိလေခေါတိ ဧဝံ ပါဠိယံ ဝုတ္တေဟိ ကုက္ကုစ္စပရိယာယေဟိ သမေန္တိယေဝ. တသ္မာ အယံ အပရောနယော ဣဓ အဝဿံ ဝတ္တဗ္ဗော ယေဝါတိ ဒီပေတိ. ဝိပ္ပဋိ သာရိပုဂ္ဂလော စ တံ တံ ပုညကမ္မံ ကရောန္တောပိ ဝိပ္ပဋိ သာရဂ္ဂိနာ ဒယှမာန စိတ္တော ပုညကမ္မေ စိတ္တပ္ပသာဒံ နလဘတိ. စိတ္တ သုခံ န ဝိန္ဒတိ. ကိံ ဣမိနာ ကမ္မေနာတိ တံ ပဟာယ ယတ္ထ စိတ္တ သုခံ ဝိန္ဒတိ, တတ္ထ ဝိစရတိ. ဧဝံ ဝိပ္ပဋိသာရော ပုညကမ္မတော သင်္ကောစနံ နာမ ဟောတီတိ. ကိလေသသလ္လိခနံ နာမ သန္တုဋ္ဌိ သလ္လေခပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတဿ တဒင်္ဂပ္ပဟာနာဒိဝသေန တံ တံ ကိလေသပ္ပဟာနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘အနုတ္ထုနနာကာရေနာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဝိလပနာကာရေန. သင်္ကောစတီတိ ဝတွာ တဿ ဥဘယံ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ကုသလကမ္မ သမာဒါနေ’’တိအာဒိမာဟ. နမိတုမ္ပိ န ဒေတိ. ကုတော သမာဒါတုံ ဝါ ဝဍ္ဎေတုံ ဝါ ဒဿတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တနုကရဏေနာ’’တိ ဒုဗ္ဗလကရဏေန. ဝိသေသနဋ္ဌေကရဏ ဝစနံ. ‘‘သော’’တိ ဓမ္မသမူဟော. တံ ပန ကုက္ကုစ္စံ. ကေစိ ပန ကုက္ကုစ္စံ ပစ္စုပ္ပန္န သုစရိတ ဒုစ္စရိတာ ရမ္မဏမ္ပိ အနာဂတ သုစရိတ ဒုစ္စရိတာ ရမ္မဏမ္ပိ ကပ္ပေန္တိ. တံ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘တေနာ’’တိအာဒိမာဟ[Pg.95]. မဟာနိဒ္ဒေသပါဌေ ဒွီဟာကာရေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါတိ ပါဌော. ‘‘ကတတ္တာ စာ’’တိ အကတ္တဗ္ဗဿ ကတတ္တာ စ. ‘‘အကတတ္တာ စာ’’တိ ကတ္တဗ္ဗဿ အကတတ္တာ စ. ကေစိ ပန အယံ ဝိပ္ပဋိသာရော နာမ ကဒါစိ ကဿစိ ကေနစိ ကာရဏေန ပုဗ္ဗေကတ သုစရိတမ္ပိ အကတ ဒုစ္စရိတမ္ပိ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဥမ္မတ္တကသဒိသဉှိ ပုထုဇ္ဇန စိတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. တံ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘ဧတေနာ’’တိအာဒိမာဟ. သော ပန ကေသဉ္စိ ဝါဒေ ဝိပ္ပဋိသာရော နာမ ဒေါမနဿံ ဟောတိ, န ကုက္ကုစ္စန္တိ အဓိပ္ပာယော. သောစ ခေါ ဒွိဓာ ဘာဝေါ. အပါယဘယေန တဇ္ဇီယန္တိ တာသီယန္တီတိ အပါယဘယ တဇ္ဇိတာ. ‘‘န အညေသံ’’တိ သုစရိတ ဒုစ္စရိတံ အဇာနန္တာနံ အမနသိကရောန္တာနဉ္စ န ဟောတိ. ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ. သုစရိတဒုစ္စရိတ နာမေန အနုသောစနာကာရဿ ဒဿိတတ္တာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အကတံ မေ’’တိအာဒိ. ယာထာဝမာနော နာမ သေယျဿ သေယျော ဟမသ္မီတိ သဒိသဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ ဟီနဿ ဟီနောဟမသ္မီတိအာဒိနာ ပဝတ္တော ဘူတမာနော. ယဉ္စကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အကတွာ’’တိ တံ ကလျာဏ ကမ္မံ အကတွာ. ‘‘ကတွာ’’တိ တံ ပါပကမ္မံ ကတွာ. ဣဒံ ပန ပုဗ္ဗေကတာ ကတကာလေ ဧဝ အယာထာဝံ ဟောတိ. အနုသောစန ကာလေပန ယာထာဝမေဝ. ‘‘ဟတ္ထ ကုက္ကုစ္စံ’’တိ ဧတ္ထ သင်္ကောစနတ္ထော န လဗ္ဘတိ. ကုစ္ဆိတ ကိရိယတ္ထော ဧဝ လဗ္ဘတိ. ဟတ္ထလောလတာဟိ ဟတ္ထ ကုက္ကုစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ. ပါဒလောလတာ စ ပါဒကုက္ကုစ္စံ. တေနာဟ ‘‘အသံယတ ကုက္ကုစ္စံ နာမာ’’တိ. ယံ ပန ကုက္ကုစ္စံ. ‘‘တံ’’တိ တံ ဝတ္ထုံ. ကုက္ကုစ္စံ ကရောန္တီတိ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ. နာမဓာတု ပဒဉှေတံ. ကပ္ပတိ နု ခေါ, န နု ခေါ ကပ္ပတီတိ ဧဝံ ဝိနယ သံသယံ ဥပ္ပာဒေန္တာတိ အတ္ထော. ‘‘ကုက္ကုစ္စပ္ပကတတာယာ’’တိ ကုက္ကုစ္စေန အပကတတာယ အဘိဘူတတာယ. ‘‘အတ္တနော အဝိသယေ’’တိ အာဏာစက္ကဌာနေ. အာဏာစက္က သာမိနော ဗုဒ္ဓဿဝိသယတ္တာ အတ္တနော သာဝက ဘူတဿ အဝိသယေတိ အတ္ထော. ယေ ပန ကရောန္တိယေဝ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ ပီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အာပတ္တိံ’’တိ ဒုက္ကဋာပတ္တိံ.

໙໓. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ກຸກກຸດຈະ (ຄວາມຮ້ອນໃຈ/ຄວາມລຳຄານໃຈ). ທີ່ວ່າ “ກິຣິຍາ ກະຕັງ” ນັ້ນ ພະອາຈານກ່າວເຖິງພາວະສາດທະນະແຫ່ງສັບວ່າ ກະຕະ. ເມື່ອສະແດງວະຈະນັດຖະຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອຈະສະແດງອະພິເທຍຍັດຖະ (ຄວາມໝາຍທີ່ຄວນກ່າວ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອັດຖະໂຕ ປະນາ” (ແຕ່ໂດຍອັດຖະແລ້ວ). ທີ່ວ່າ “ອະນຸໂສຈະນະ ວະເສນາ” ຄື ດ້ວຍອຳນາດຄວາມເຜົາໄໝ້ຈິດໃຈຊ້ຳໆ ໃນພາຍຫຼັງ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ຄວາມເຜົາໄໝ້ຈິດໃຈນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ກຸກະຕະ (ການເຮັດບໍ່ດີ). ທີ່ວ່າ “ກຸສະລະ ທັມເມສຸ” ຄື ໃນທຳທັງຫຼາຍອັນເປັນບຸນກິຣິຍາອັດຖຸ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຄອບງຳຈິດເທົ່ານັ້ນ. ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍກຸກກຸດຈະ ເຖິງແມ່ນວ່າກຳລັງເຮັດບຸນກຳ ກໍຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກໃຈ. ແຕ່ເມື່ອອາໄສຢູ່ໃນທ່າມກາງຄົນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ເຮັດກິດຈະການຕ່າງໆ ແລະເວົ້າຕິຣັດສານກະຖາຕ່າງໆ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມສຸກໃຈ. ໃນເວລານັ້ນ ຈິດຂອງຜູ້ນັ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຮັດບຸນກຳ ຍ່ອມຖືກຄອບງຳ ຍ່ອມເສື່ອມສິ້ນໄປ. ຍ່ອມທ່ຽວໄປຕາມອຳນາດແຫ່ງຈິດ. ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຄອບງຳຈິດຢ່າງນີ້ແລ້ວ. ທີ່ວ່າ “ອັດຖະກະຖາຍັງ” ຄື ໃນອັດຖະສາລິນີ. ທີ່ວ່າ “ກະຕາ ກະຕັດສະ ສາວັດຊານະວັດຊັດສະ” ຄື ແຫ່ງກຳມີໂທດທີ່ໄດ້ເຮັດແລ້ວໃນກ່ອນ ແລະແຫ່ງກຳບໍ່ມີໂທດທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດ. ເປັນສາມີວິບັດໃນອັດຖະແຫ່ງກຳ. ທີ່ວ່າ “ອະພິມຸຂະຄະມະນັງ” ຄື ການເປັນໄປຜ່ານໜ້າແຫ່ງຈິດ ດ້ວຍອຳນາດການເຮັດໃຫ້ເປັນອາລົມ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອາຈານສະແດງວ່າ ຄວາມລະນຶກເຖິງ ຄວາມຄິດ ຄວາມອຸກອັ່ງໃຈ ທີ່ຜ່ານເຂົ້າມາສະເພາະໜ້າ. ທີ່ວ່າ “ອະກະຕັງ ນະ ກະໂຣຕິ” ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ສາມາດເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດ. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວ່າ “ກະຕັງ ນະ ກະໂຣຕິ” ນີ້ ກໍມີອະທິບາຍຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ທີ່ວ່າ “ວິຣູໂປ” ຄື ໜ້າກຽດ ບໍ່ຈົບງາມ. ທີ່ວ່າ “ກຸດສິໂຕ” ຄື ອັນຄວນຕິຕຽນ. ຖ້າຖາມວ່າ: ໃນກ່ອນ ພະອາຈານກ່າວວ່າ ຈິດຕຸບປາດເປັນສິ່ງໜ້າກຽດ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ ກ່າວວ່າ ວິປະຕິສານ (ຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈ) ເປັນສິ່ງໜ້າກຽດ. ທັງສອງຢ່າງນີ້ບໍ່ກົງກັນ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນບໍ່ກົງກັນ ເພາະບໍ່ມີທາງເປັນໄປຢ່າງອື່ນ ເພື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ເອດຖະ ຈະ”. ທີ່ວ່າ “ເຍນະ ຈະ ກາຣະເນນະ” ຄື ດ້ວຍເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຈິດທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເພາະອາໄສກຳທີ່ເຮັດແລ້ວແລະບໍ່ໄດ້ເຮັດ. ອະທິບາຍວ່າ ຈິດຕຸບປາດນັ້ນເອງ ຄວນຖືເອົາໃນບົດວ່າ ກຸກະຕະ ບໍ່ເໝືອນໃນຄຳວິພາວິນີ ທີ່ຖືເອົາທຸຈະຣິດແລະສຸຈະຣິດທີ່ເຮັດແລ້ວແລະບໍ່ໄດ້ເຮັດ. ຖ້າຖາມວ່າ: ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວິພາວິນີ ຈິດຕຸບປາດນັ້ນເອງ ກໍຖືກຖືເອົາໂດຍອຸປະຈາຣະນັຍ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ເມື່ອຄວາມສຳເລັດໂດຍຕົ້ນມີຢູ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຍຸດຕິແລະອັດຖະກະຖາອາຄົມແລ້ວ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍອຸປະຈາຣະນັຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ວິພາວະນິຍັງ ປະນາ”. ພາວະແຫ່ງກຸກະຕະ ຊື່ວ່າ ກຸກກຸດຈະ ໂດຍການແປງ ອະ ອັກສອນ ເປັນ ອຸ ອັກສອນ ນີ້ເປັນນັຍແຫ່ງອັດຖະກະຖາ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງວະຈະນັດຖະອື່ນ ແລະອະທິບາຍອັດຖະ ໂດຍນັຍແຫ່ງສັບທະສາດ ພະອາຈານຈຶ່ງເລີ່ມຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອະປິ ຈະ”. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ວ່າ “ທາຕຸປາເຖສຸ” ຄື ໃນປາຖະແຫ່ງນິຣຸດຕິ ອັນສະແດງເຖິງອັກສອນແລະທາດ. ຍ່ອມສະແດງໄວ້ແທ້ໆ ບໍ່ແມ່ນບໍ່ສະແດງ. ແລະອັດຖະເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ແທ້ໆ ກັບໄວພົດແຫ່ງກຸກກຸດຈະ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພະບາລີຢ່າງນີ້ວ່າ ເຈຕະໂສ ວິປະຕິສາໂຣ (ຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈ) ມະໂນວິເລໂຂ (ຄວາມຂັດຂ້ອງໃຈ). ເພາະສະນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງສະແດງວ່າ ນັຍອື່ນນີ້ ຄວນກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ຢ່າງແນ່ນອນ. ແລະບຸກຄົນຜູ້ມີຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈ ເຖິງແມ່ນວ່າກຳລັງເຮັດບຸນກຳນັ້ນໆ ຢູ່ ກໍມີຈິດອັນໄຟຄືຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈເຜົາໄໝ້ຢູ່ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມອີ່ມໃຈໃນບຸນກຳ. ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກໃຈ. ຍ່ອມລະກຳນັ້ນເສຍ ດ້ວຍຄິດວ່າ “ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍກຳນີ້” ແລ້ວທ່ຽວໄປໃນທີ່ທີ່ຕົນໄດ້ຮັບຄວາມສຸກໃຈ. ຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນການຫົດຫູ່ຈາກບຸນກຳຢ່າງນີ້. ທີ່ຊື່ວ່າ ກິເລສະສັນລິຂະນະ (ການຂູດເກົາກິເລດ) ຄື ການລະກິເລດນັ້ນໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະທັງຄະປະຫານເປັນຕົ້ນ ຂອງຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສັນໂດດແລະສັນເລຂະປະຕິບັດ. ທີ່ວ່າ “ອະນຸດຖຸນານາການະນາ” ຄື ດ້ວຍອາການຄ່ຳຄວນຊ້ຳໆ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຍ່ອມຫົດຫູ່” ແລ້ວ ເມື່ອຈະສະແດງອັດຖະທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ກຸສະລະກັມມະ ສະມາດາເນ”. ແມ່ນແຕ່ຈະນ້ອມໄປ ກໍບໍ່ໃຫ້ເຮັດ. ອະທິບາຍວ່າ ຈະໃຫ້ສະມາທານ ຫຼືໃຫ້ຈະເລີນໄດ້ແນວໃດ. ທີ່ວ່າ “ຕານຸກາຣະເນນາ” ຄື ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ອ່ອນກຳລັງ. ເປັນກະຣະນະວິບັດໃນອັດຖະແຫ່ງວິເສດສະນະ. ທີ່ວ່າ “ໂສ” ຄື ໝວດທຳ. ກໍກຸກກຸດຈະນັ້ນ. ແຕ່ອາຈານບາງພວກກຳນົດວ່າ ກຸກກຸດຈະ ມີສຸຈະຣິດແລະທຸຈະຣິດໃນປັດຈຸບັນເປັນອາລົມກໍມີ ມີສຸຈະຣິດແລະທຸຈະຣິດໃນອະນາຄົດເປັນອາລົມກໍມີ. ເມື່ອຈະຄັດຄ້ານຄຳນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ເຕນາ”. ໃນມຫານິດເທດປາຖະ ມີປາຖະວ່າ ກຸກກຸດຈະ ຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈ ຄວາມຂັດຂ້ອງໃຈ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໂດຍອາການ ໒ ຢ່າງ. ທີ່ວ່າ “ກະຕັດຕາ ຈະ” ຄື ເພາະຄວາມທີ່ສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຮັດ ໄດ້ເຮັດແລ້ວ. ທີ່ວ່າ “ອະກະຕັດຕາ ຈະ” ຄື ເພາະຄວາມທີ່ສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ ບໍ່ໄດ້ເຮັດ. ແຕ່ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ວິປະຕິສານ ນີ້ ບາງເທື່ອຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ໃຜຜູ້ໜຶ່ງ ດ້ວຍເຫດບາງຢ່າງ ໂດຍປາຣົບສຸຈະຣິດທີ່ໄດ້ເຮັດແລ້ວໃນກ່ອນ ແລະທຸຈະຣິດທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃນກ່ອນກໍມີ. ເພາະພວກເຂົາก່າວວ່າ ຈິດຂອງປຸຖຸຊົນ ຍ່ອມຄ້າຍຄືກັບຄົນບ້າ. ເມື່ອຈະຄັດຄ້ານຄຳນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ເອເຕນາ”. ອະທິບາຍວ່າ ແຕ່ໃນວາດະຂອງອາຈານບາງພວກ ຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈນັ້ນ ເປັນໂທມະນັດ ບໍ່ແມ່ນກຸກກຸດຈະ. ແລະຄວາມເປັນ ໒ ຢ່າງນັ້ນແລ. ທີ່ວ່າ “ອະພະຍະຕັດຊິຕາ” ຄື ຜູ້ຖືກຄຸກຄາມ ຄື ຖືກເຮັດໃຫ້ຢ້ານກົວ ດ້ວຍໄພໃນອະບາຍ. ທີ່ວ່າ “ນະ ອັນເຍສັງ” ຄື ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຄົນອື່ນໆ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ ແລະບໍ່ມະນະສິການ ເຖິງສຸຈະຣິດແລະທຸຈະຣິດ. ຖ້າຖາມວ່າ: ຈະຮູ້ໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ເພາະສະແດງອາການຄ່ຳຄວນ ດ້ວຍຊື່ຂອງສຸຈະຣິດແລະທຸຈະຣິດ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອະກະຕັງ ເມ” (ເຮົາບໍ່ໄດ້ເຮັດແລ້ວ). ທີ່ຊື່ວ່າ ຍາຖາວະມານະ (ມານະຕາມຄວາມເປັນຈິງ) ຄື ມານະທີ່ເປັນໄປຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ເຮົາເປັນຜູ້ປະເສີດກວ່າ ຂອງຜູ້ປະເສີດກວ່າ”, “ເຮົາເປັນຜູ້ສະເໝີກັນ ຂອງຜູ້ສະເໝີກັນ”, “ເຮົາເປັນຜູ້ເລວທາມກວ່າ ຂອງຜູ້ເລວທາມກວ່າ”. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ກຸກກຸດຈະໃດ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ທີ່ວ່າ “ອະກັດຕວາ” ຄື ບໍ່ໄດ້ເຮັດກັນລະຍານະກຳນັ້ນ. ທີ່ວ່າ “ກັດຕວາ” ຄື ໄດ້ເຮັດບາບກຳນັ້ນ. ແຕ່ສິ່ງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປຕາມຄວາມເປັນຈິງ ໃນເວລາທີ່ເຮັດແລະບໍ່ໄດ້ເຮັດໃນກ່ອນນັ້ນເອງ. ແຕ່ໃນເວລາຄ່ຳຄວນ ຍ່ອມເປັນໄປຕາມຄວາມເປັນຈິງແທ້ໆ. ທີ່ວ່າ “ຫັດຖະ ກຸກກຸດຈັງ” (ຄວາມຄະນອງມື) ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ໄດ້ອັດຖະແຫ່ງການຫົດຫູ່. ຍ່ອມໄດ້ອັດຖະແຫ່ງການເຮັດສິ່ງໜ້າກຽດເທົ່ານັ້ນ. ເພາະຄວາມຄະນອງມື ເອີ້ນວ່າ ຫັດຖະກຸກກຸດຈະ. ແລະຄວາມຄະນອງຕີນ ເອີ້ນວ່າ ປາດະກຸກກຸດຈະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຊື່ວ່າ ອະສັງຍະຕະກຸກກຸດຈະ (ຄວາມຄະນອງອັນບໍ່ສຳລວມ)”. ກໍກຸກກຸດຈະໃດ. ທີ່ວ່າ “ຕັງ” ຄື ວັດຖຸນັ້ນ. ທີ່ວ່າ “ກຸກກຸດຈັງ ກະໂຣນຕິ” ຄື ຜູ້ເຮັດຄວາມລຳຄານໃຈ (ກຸກກຸດຈາຍັນຕະ). ເພາະບົດນີ້ ເປັນນາມະທາດ. ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສົງໄສໃນພະວິນັຍຢ່າງນີ້ວ່າ “ຄວນຫຼືບໍ່ໜໍ, ບໍ່ຄວນຫຼືໜໍ”. ທີ່ວ່າ “ກຸກກຸດຈັດປະຄະຕະຕາຍະ” ຄື ເພາະຄວາມຖືກກຸກກຸດຈະຄອບງຳ. ທີ່ວ່າ “ອັດຕະໂນ ອະວິສະເຍ” ຄື ໃນຖານະແຫ່ງອານາຈັກ. ອະທິບາຍວ່າ ເພາະເປັນວິໄສຂອງພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງອານາຈັກ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນວິໄສຂອງຕົນຜູ້ເປັນສາວົກ. ອະທິບາຍວ່າ ພວກໃດທີ່ເຮັດຢູ່ແທ້ໆ ກໍຍັງມີຄວາມລຳຄານໃຈຢູ່. ທີ່ວ່າ “ອາປັດຕິງ” ຄື ອາບັດທຸກກົດ.

၉၄-၉၅. ထိနမိဒ္ဓဝစနတ္ထေသု. ‘‘စိတ္တံ မန္ဒမန္ဒံ ကတွာ’’တိ စိန္တန ကိစ္စေ အတိမန္ဒံ ပရိဒုဗ္ဗလံ ကတွာ. စိတ္တံ ဂိလာနံ မိလာတံ ကတွာတိ [Pg.96] ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အဇ္ဈောတ္ထရတီ’’တိ အဘိဘဝတိ. အာရမ္မဏ ဝိဇာနနေ ဝါ ဇဝနကိစ္စေ ဝါ ပရိဟီနထာမဗလံ ကရောတိ. ‘‘ထိယတီ’’တိ ပဒံ ပါဠိဝသေန သိဒ္ဓန္တိ အာဟ ‘‘ထိနံ ထိယနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘အကမ္မညဘူတေ ကတွာ’’တိ ကာယကမ္မာဒီသု အကမ္မက္ခမေ ပရိဒုဗ္ဗလေ ကတွာ. [မုဂ္ဂရေန ပေါထေတွာ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ ]. ‘‘တေ’’တိ စိတ္တ စေတသိကေ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ. ‘‘ဩလီယာပေတွာ’’တိ အဝလီနေ အဝသီဒန္တေ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘ဣရိယာ ပထံ ပီ’’တိအာဒိံ. ထိနံ စိတ္တံ အဘိဘဝတိ, ဝိဇာနန ကိစ္စဿ ဂေလညတ္တာ ထိနဿ. မိဒ္ဓံ စေတသိကေ အဘိဘဝတိ, ဖုသနာဒိ ကိစ္စဿ ဂေလညတ္တာ မိဒ္ဓဿာတိ အဓိပ္ပာယော.

໙໔-໙໕. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ຖີນະ ແລະ ມິດທະ. ທີ່ວ່າ “ຈິດຕັງ ມັນທະມັນທັງ ກັດຕວາ” ຄື ເຮັດໃຫ້ອ່ອນກຳລັງຢ່າງຍິ່ງໃນກິດຄືການຄິດ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ຈິດປ່ວຍໄຂ້ແລະຫ່ຽວແຫ້ງ. ທີ່ວ່າ “ອັດໂຊດຖະຣະຕິ” ຄື ຄອບງຳ. ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເສື່ອມກຳລັງໃນການຮັບຮູ້ອາລົມ ຫຼືໃນຊະວະນະກິດ. ທີ່ວ່າ “ຖິຍະຕິ” ພະອາຈານກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຖີນັງ ຖິຍະນາ” ເພາະບົດນີ້ສຳເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະບາລີ. ທີ່ວ່າ “ອະກັມມັນຍະພູເຕ ກັດຕວາ” ຄື ເຮັດໃຫ້ບໍ່ຄວນແກ່ການງານ ຄື ອ່ອນກຳລັງໃນກາຍະກຳເປັນຕົ້ນ. [ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນຖືກຄ້ອນຕີ]. ທີ່ວ່າ “ເຕ” ຄື ທຳທີ່ສຳປະຍຸດກັນ ຄື ຈິດແລະເຈຕະສິກ. ທີ່ວ່າ “ໂອລິຍາເປຕວາ” ຄື ເຮັດໃຫ້ຫົດຫູ່ ໃຫ້ທໍ້ຖອຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອິຣິຍາ ປະຖັງ ປິ”. ອະທິບາຍວ່າ ຖີນະ ຍ່ອມຄອບງຳຈິດ ເພາະຄວາມປ່ວຍໄຂ້ໃນກິດຄືການຮັບຮູ້ຂອງຖີນະ. ມິດທະ ຍ່ອມຄອບງຳເຈຕະສິກ ເພາະຄວາມປ່ວຍໄຂ້ໃນກິດຄືການຜັດສະເປັນຕົ້ນຂອງມິດທະ.

၉၆. ဝိစိကိစ္ဆာဝစနတ္ထေ. ‘‘စိကိစ္ဆနံ’’တိ ရောဂါပနယ နတ္ထေ ကိတဓာတုဝသေန သိဒ္ဓံ သင်္ခတ ကိရိယာ ပဒန္တိ အာဟ ‘‘ဉာဏပ္ပဋိကာရောတိ အတ္ထော’’တိ. ‘‘ပဋိကာရော’’တိ စ ရောဂဿ ပဋိပက္ခ ကမ္မံ. ‘‘ဧတာယာ’’တိ နိဿက္ကဝစနံ. ဝိစိနန္တိ ဓမ္မံ ဝိစိနန္တီတိ ဝိစိနော. ဓမ္မ ဝီမံသကာ. ကိစ္ဆတိ ကိလမတိ ဧတာယာတိ ကိစ္ဆာ. ဝိစိနံ ကိစ္ဆာတိ ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သဘာဝံ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဝိစိကိစ္ဆတီ’’တိ သင်္ခတဓာတုပဒံ. တဉ္စ ကင်္ခါယံ ဝတ္တတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆတိ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒွိဓာ ဧဠယတိ ကမ္ပတီတိ ဒွေဠကံ. တထာ ပဝတ္တံ စိတ္တံ. ဒွေဠကဿ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဗုဒ္ဓါဒီသု အဋ္ဌသူ’’တိ ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတိ, ဓမ္မေ ကင်္ခတိ, သံဃေ ကင်္ခတိ, သိက္ခာယ ကင်္ခတိ, ပုဗ္ဗန္တေ ကင်္ခတိ, အပရန္တေ ကင်္ခတိ, ပုဗ္ဗန္တာ ပရန္တေ ကင်္ခတိ, ဣဒပ္ပစ္စယတာ ပဋိစ္စ သမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု အဋ္ဌသု သဒ္ဓေယျ ဝတ္ထူသု. တတ္ထ ‘‘ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတီ’’တိ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံတိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု ဗုဒ္ဓဂုဏေသု အသဒ္ဒဟန္တော ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတိ နာမ. သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မောတိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု ဓမ္မ ဂုဏေသု အသဒ္ဒဟန္တော ဓမ္မေ ကင်္ခတိ နာမ. သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃောတိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု သံဃဂုဏေသု အသဒ္ဒဟန္တော သံဃေ ကင်္ခတိ နာမ. တိဿန္နံ သိက္ခာနံ ဝဋ္ဋ ဒုက္ခတော နိယျာနဋ္ဌေသု အသဒ္ဒဟန္တော သိက္ခာယ ကင်္ခတိ နာမ. အတ္တနော အတီတ ဘဝဿ အတ္ထိ နတ္ထိဘာဝေ ကင်္ခန္တော ပုဗ္ဗန္တေ ကင်္ခတိ နာမ. အတ္တနော ပရမ္မရဏာ အနာဂတ ဘဝဿ အတ္ထိ နတ္ထိဘာဝေ ကင်္ခန္တော အပရန္တေ ကင်္ခတိ နာမ. တဒုဘယဿ အတ္ထိ နတ္ထိ ဘာဝေ [Pg.97] ကင်္ခန္တော ပုဗ္ဗန္တာ ပရန္တေ ကင်္ခတိ နာမ. ဣမသ္မိံ ဘဝေ အတ္တနော ခန္ဓာနံ ပဋိစ္စ သမုပ္ပာဒေ စ ပဋိစ္စ သမုပ္ပန္နဘာဝေ စ ကင်္ခန္တော ဣဒပ္ပစ္စယတာ ပဋိစ္စ သမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခတိ နာမ. ‘‘ဝိမတိ ဝသေနာ’’တိ ဝေမတိကဘာဝေန. ပဝတ္တမာနာ ဝိစိကိစ္ဆာ. ဝိစိကိစ္ဆာ ပဋိရူပကာ နာမ သဗ္ဗ ဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဗုဒ္ဓီနံ သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါနံ ဧဝ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အသဗ္ဗညူနံ’’တိအာဒိ.

໙໖. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ວິຈິກິດສາ (ຄວາມລັງເລສົງໄສ). ທີ່ວ່າ “ຈິກິດສະນັງ” ພະອາຈານກ່າວວ່າ “ອັດຖະວ່າ ການແກ້ໄຂດ້ວຍຍານ” ເພາະເປັນກິຣິຍາບົດທີ່ປຸງແຕ່ງແລ້ວ ອັນສຳເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ກິທາດ ໃນອັດຖະແຫ່ງການກຳຈັດໂລກ. ແລະຄຳວ່າ “ປະຕິກາໂຣ” ຄື ການກະທຳອັນເປັນປະຕິປັກຕໍ່ໂລກ. ທີ່ວ່າ “ເອຕາຍະ” ເປັນນິສສັກກະວິບັດ. ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມເລືອກເຟັ້ນທຳ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິຈິໂນ ຄື ຜູ້ພິຈາລະນາທຳ. ຍ່ອມລຳບາກ ຍ່ອມເດືອດຮ້ອນ ດ້ວຍທຳນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກິດສາ. ເມື່ອຈະສະແດງອັດຖະນີ້ວ່າ ວິຈິນັງ ກິດສາ ຊື່ວ່າ ວິຈິກິດສາ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ສະພາວັງ”. ທີ່ວ່າ “ວິຈິກິດສະຕິ” ເປັນບົດທາດທີ່ປຸງແຕ່ງແລ້ວ. ແລະເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ບົດນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປໃນຄວາມສົງໄສ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ວິຈິກິດສະຕິ ວາ”. ຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວເປັນ ໒ ທາງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທະເວລະກະ. ຈິດທີ່ເປັນໄປຢ່າງນັ້ນ. ວິເຄາະວ່າ ພາວະແຫ່ງທະເວລະກະ. ທີ່ວ່າ “ພຸດທາທີສຸ ອັດຖະສຸ” ຄື ໃນວັດຖຸອັນຄວນເຊື່ອຖື ໘ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ: ສົງໄສໃນພະພຸດ, ສົງໄສໃນພະທຳ, ສົງໄສໃນພະສົງ, ສົງໄສໃນສິກຂາ, ສົງໄສໃນສ່ວນອະດີດ, ສົງໄສໃນສ່ວນອະນາຄົດ, ສົງໄສທັງໃນສ່ວນອະດີດແລະສ່ວນອະນາຄົດ, ສົງໄສໃນທຳທັງຫຼາຍອັນອາໄສກັນເກີດຂຶ້ນ ເພາະຄວາມມີສິ່ງນີ້ເປັນປັດໄຈ. ໃນວັດຖຸເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ວ່າ “ສົງໄສໃນພະພຸດ” ຄື ຜູ້ບໍ່ເຊື່ອຖືໃນພຸດທະຄຸນທີ່ກ່າວໄວ້ເປັນຕົ້ນວ່າ “ອິຕິປິ ໂສ ພະຄະວา ອະຣະຫັງ” ຊື່ວ່າ ສົງໄສໃນພະພຸດ. ຜູ້ບໍ່ເຊື່ອຖືໃນທຳມະຄຸນທີ່ກ່າວໄວ້ເປັນຕົ້ນວ່າ “ສະວາກຂາໂຕ ພະຄະວະຕາ ທັມໂມ” ຊື່ວ່າ ສົງໄສໃນພະທຳ. ຜູ້ບໍ່ເຊື່ອຖືໃນສັງຄະຄຸນທີ່ກ່າວໄວ້ເປັນຕົ້ນວ່າ “ສຸປະຕິປັນໂນ ພະຄະວະໂຕ ສາວະກະສັງໂຄ” ຊື່ວ່າ ສົງໄສໃນພະສົງ. ຜູ້ບໍ່ເຊື່ອຖືໃນອັດຖະແຫ່ງການອອກໄປຈາກທຸກໃນວັດຕະແຫ່ງສິກຂາ ໓ ຊື່ວ່າ ສົງໄສໃນສິກຂາ. ຜູ້ສົງໄສໃນຄວາມມີຢູ່ຫຼືບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງພົບອະດີດຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ ສົງໄສໃນສ່ວນອະດີດ. ຜູ້ສົງໄສໃນຄວາມມີຢູ່ຫຼືບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງພົບອະນາຄົດຂອງຕົນ ພາຍຫຼັງການຕາຍ ຊື່ວ່າ ສົງໄສໃນສ່ວນອະນາຄົດ. ຜູ້ສົງໄສໃນຄວາມມີຢູ່ຫຼືບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງພົບທັງສອງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສົງໄສທັງໃນສ່ວນອະດີດແລະສ່ວນອະນາຄົດ. ຜູ້ສົງໄສໃນປະຕິດຈະສະມຸບບາດ ແລະໃນພາວະອັນອາໄສກັນເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍຂອງຕົນໃນພົບນີ້ ຊື່ວ່າ ສົງໄສໃນທຳທັງຫຼາຍອັນອາໄສກັນເກີດຂຶ້ນ ເພາະຄວາມມີສິ່ງນີ້ເປັນປັດໄຈ. ທີ່ວ່າ “ວິມະຕິ ວະເສນາ” ຄື ດ້ວຍອຳນາດຄວາມເປັນຜູ້ມີຄວາມເຫັນເປັນ ໒ ຝ່າຍ. ວິຈິກິດສາທີ່ກຳລັງເປັນໄປຢູ່. ທີ່ຊື່ວ່າ ວິຈິກິດສາທຽມ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ຂັດຂ້ອງໃນທຳທັງປວງເທົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອະສັບພັນຍູນັງ”.

အကုသလရာသိမှိအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍໃນອະກຸສົນລາສີ ຈົບແລ້ວ.

၉၇. သဒ္ဓါဝစနတ္ထေ. ‘‘သန္နိသိန္နံ’’တိ အစလိတံ. ‘‘သုဋ္ဌူ’’တိ အနဿန္တံ အစလန္တဉ္စ ကတွာ. ‘‘ဓာရေတီ’’တိ ဧဝမေဝ ဟောတီတိ သလ္လက္ခဏဝသေန ဓာရေတိ. တထာ ဌပေတီတိ. သဒ္ဒဟန္တိ ဝါ သဒ္ဓါ သမ္ပန္နာ သတ္တာ. သဒ္ဓါတုံ အရဟန္တီတိ သဒ္ဓေယျာနိ. အကာလုဿံ ဝုစ္စတိ အနာဝိလံ စိတ္တံ. အကာလုဿံ ဧဝ အကာလုဿိယံ. တဿ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဩကပ္ပနာ’’တိ အဟောသာဓု အဟောသုဋ္ဌူတိ အဓိမုစ္စနဝသေန စိန္တနာ. ‘‘မိစ္ဆာဓိမောက္ခော ယေဝါ’’တိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တော အဓိမောက္ခောယေဝ. ‘‘ဝိတ္တေ အသတီ’’တိ ဓနေ အသတိ. ဓနဉှိ ဝိတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ ဝိန္ဒန္တိ ဧတေနာတိ ကတွာ. ‘‘တေသံ’’တိ မနုဿာနံ.

໙໗. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ສັດທາ. ທີ່ວ່າ “ສັນນິສິນນັງ” ຄື ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ທີ່ວ່າ “ສຸດຖູ” ຄື ເຮັດໃຫ້ບໍ່ເສື່ອມສູນແລະບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ທີ່ວ່າ “ທາເຣຕິ” ຄື ຍ່ອມຊົງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດການກຳນົດວ່າ “ສິ່ງນີ້ຍ່ອມເປັນຢ່າງນີ້ແທ້ໆ”. ຍ່ອມຕັ້ງໄວ້ຢ່າງນັ້ນ. ຫຼືວ່າ ສັດທາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຊື່ອຖື ຄື ສັດຜູ້ປະກອບດ້ວຍສັດທາ. ວັດຖຸທັງຫຼາຍອັນຄວນເຊື່ອຖື ຊື່ວ່າ ສັດເທຍຍະ. ຈິດອັນບໍ່ຂຸ່ນມົວ ເອີ້ນວ່າ ອະກາລຸດສະ. ອະກາລຸດສະນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ອະກາລຸດສິຍະ. ວິເຄາະວ່າ ພາວະແຫ່ງອະກາລຸດສິຍະນັ້ນ. ທີ່ວ່າ “ໂອກັບປະນາ” ຄື ຄວາມຄິດດ້ວຍອຳນາດການນ້ອມໃຈເຊື່ອວ່າ “ດີແທ້ໆ, ຖືກຕ້ອງແທ້ໆ”. ທີ່ວ່າ “ມິດສາທິໂມກໂຂ ເຍວາ” ຄື ອະທິໂມກທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍທິດຖິເທົ່ານັ້ນ. ທີ່ວ່າ “ວິດເຕ ອະສະຕິ” ຄື ເມື່ອບໍ່ມີຊັບ. ເພາະວ່າ ຊັບ ເອີ້ນວ່າ ວິດຕະ. ເພາະເຮັດຄວາມໝາຍວ່າ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມໄດ້ສິ່ງໃດໆ ທີ່ຕົນປາດຖະໜາ ດ້ວຍຊັບນັ້ນ. ທີ່ວ່າ “ເຕສັງ” ຄື ແຫ່ງມະນຸດທັງຫຼາຍ.

၉၈. သတိဝစနတ္ထေ. ‘‘သရတီ’’တိ အနုဿရတိ. ‘‘ကတာနီ’’တိ ပုဗ္ဗေကတာနိ. ‘‘ကတ္တဗ္ဗာနီ’’တိ ဣဒါနိ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ကတ္တဗ္ဗာနိ. ကလျာဏ ကမ္မံ နာမပကတိယာ စိတ္တဿ ရတိဋ္ဌာနံ န ဟောတိ. ပါပ ကမ္မမေဝ စိတ္တဿ ရတိဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တသ္မာ ကလျာဏ ကမ္မေ ဧဝ အပ္ပမဇ္ဇိတုံ ဝိသုံ သတိနာမ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. ပါပကမ္မေ ပန ဝိသုံ သတိယာ ကိစ္စံ နတ္ထိ. သဗ္ဗေပိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ အပမတ္တ ရူပါ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဣတရာပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သတိယေဝ န ဟောတီ’’တိ ဝိသုံ သတိ နာမကော ဧကော စေတသိကောယေဝ န ဟောတိ. ကတမာ ပန သာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကတဿာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ကတဿ အပ္ပမဇ္ဇနံ နာမ ကေသဉ္စိ အနုမောဒနဝသေန ကေသဉ္စိ အနုသောစနဝသေန အပ္ပမဇ္ဇနံ. ကတ္တဗ္ဗဿ အပ္ပမဇ္ဇနံ နာမ နိစ္စကာလမ္ပိ ကာတုံ အဘိမုခတာ. ‘‘ကတဿာ’’တိ [Pg.98] ဝါ ဘုမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ. တထာ သေသေသု ဒွီသု ပဒေသု. သဗ္ဗေသု ရာဇကမ္မေသု နိယုတ္တော သဗ္ဗကမ္မိကော. ‘‘နိယုတ္တော’’တိ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ ဗျာဝဋကာယ စိတ္တော. သဗ္ဗေသု ဌာနေသု ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ သဗ္ဗတ္ထိကာ. သာ ဟိ ဆသု ဒွါရေသု စိတ္တဿ အာရက္ခ ကိစ္စာ ဟောတိ ဣန္ဒြိယ သံဝရဏ ဓမ္မတ္တာ. တသ္မာ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ လောဘမူလစိတ္တဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတ္ထာယ သာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, အနိဋ္ဌာ ရမ္မဏေ ဒေါသမူလ စိတ္တဿ, မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏေ မောဟမူလ စိတ္တဿာတိ. အပိ စ, ဗောဇ္ဈင်္ဂ ဘာဝနာ ဌာနေသု ဣဒံ သုတ္တ ပဒံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဘာဝနာ စိတ္တဿ လီနဋ္ဌာနေပိ သာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ လီနပက္ခတော စိတ္တဿ နီဝါရဏတ္ထာယာတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

໙໘. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ສະຕິ. ຄຳວ່າ “ສຣຕິ” ໄດ້ແກ່ ລະນຶກເຖິງ (ອະນຸສະຕິ). ຄຳວ່າ “ກຕານິ” ໄດ້ແກ່ ກຳທີ່ເຮັດໄວ້ແລ້ວໃນກ່ອນ. ຄຳວ່າ “ກຕັພພານິ” ໄດ້ແກ່ ກຳທີ່ຄວນເຮັດໃນບັດນີ້ ຫຼື ໃນພາຍຫຼັງ. ກຸສົນກຳ (ກຳດີ) ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ບໍ່ເປັນທີ່ຍິນດີແຫ່ງຈິດ. ແຕ່ອະກຸສົນກຳ (ກຳຊົ່ວ) ເທົ່ານັ້ນ ເປັນທີ່ຍິນດີແຫ່ງຈິດ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນປາດຖະໜາສະຕິຕ່າງຫາກ ເພື່ອຄວາມບໍ່ປະມາດໃນກຸສົນກຳເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນໃນອະກຸສົນກຳ ບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງໃຊ້ສະຕິຕ່າງຫາກ. ເຖິງແມ່ນວ່າ ຈິດແລະເຈຕະສິກທັງປວງ ກໍມີສະພາວະທີ່ບໍ່ປະມາດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອິຕຣາປນາ” (ສ່ວນສະຕິອື່ນ). ຄຳວ່າ “ສຕິເຍວ ນ ໂຫຕິ” ໄດ້ແກ່ ເຈຕະສິກດຽວທີ່ຊື່ວ່າ ສະຕິ ຕ່າງຫາກນັ້ນ ບໍ່ມີ. ກໍສະຕິນັ້ນເປັນແນວໃດ? ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ກຕັສສ”. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມບໍ່ປະມາດໃນກຳທີ່ເຮັດແລ້ວ ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ປະມາດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການອະນຸໂມທະນາແກ່ບາງຄົນ ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼົດໃຈ (ອະນຸໂສຈະນະ) ແກ່ບາງຄົນ. ຄວາມບໍ່ປະມາດໃນກຳທີ່ຄວນເຮັດ ໄດ້ແກ່ ຄວາມມຸ່ງໝັ້ນທີ່ຈະເຮັດຕະຫຼອດເວລາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ “ກຕັສສ” ເປັນສາມີວິບັດ ໃນອັດຖະແຫ່ງພູມມະ (ສະຖານທີ່). ໃນອີກສອງບົດທີ່ເຫຼືອກໍເໝືອນກັນ. ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບມອບໝາຍໃນລາຊະການທັງປວງ ຊື່ວ່າ ສັບພະກຳມິກະ. ຄຳວ່າ “ນິຍຸຕໂຕ” ໄດ້ແກ່ ຈິດທີ່ມີຄວາມຂົນຂວາຍໂດຍຄວາມບໍ່ປະມາດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ສັບພັດຖິກາ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຄວນປາດຖະໜາໃນສະຖານທີ່ທັງປວງ. ເພາະວ່າ ສະຕິນັ້ນ ເຮັດໜ້າທີ່ຮັກສາຈິດໃນທະວານທັງ 6 ເພາະມີສະພາວະສຳລວມອິນຊີ. ເພາະສະນັ້ນ ໃນທະວານທັງ 6 ຈຶ່ງຄວນປາດຖະໜາສະຕິນັ້ນ ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ໂລພະມູນລະຈິດເກີດຂຶ້ນໃນອິດຖາຣົມ (ອາລົມທີ່ໜ້າຍິນດີ), ເພື່ອປ້ອງກັນໂທສະມູນລະຈິດໃນອະນິດຖາຣົມ (ອາລົມທີ່ບໍ່ໜ້າຍິນດີ), ແລະເພື່ອປ້ອງກັນໂມຫະມູນລະຈິດໃນມັດຊັດຕາຣົມ (ອາລົມປານກາງ). ອີກປະການໜຶ່ງ ພະສູດບົດນີ້ ກ່າວໄວ້ໃນສະຖານທີ່ບຳເພັນໂພດຊົງຄະພາວະນາ. ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນໃນເວລາທີ່ຈິດພາວະນາຫົດຫູ່ ກໍຄວນປາດຖະໜາສະຕິນັ້ນ ເພື່ອປ້ອງກັນຈິດຈາກຝ່າຍທີ່ຫົດຫູ່ (ລີນາປັກຂະ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ພຶງປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນເຖີດ.

၉၉-၁၀၀. ဟိရိဩတ္တပ္ပဝစနတ္ထေသု. ‘‘ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ လဇ္ဇတီ’’တိ တာနိကာတုံ လဇ္ဇတိ. တာနိ ဟီနကမ္မာနိ လာမကကမ္မာနီတိ ဟီဠေတွာ တတော အတ္တာနံ ရက္ခိတုံ ဣစ္ဆတိ. တေနာဟ ‘‘ဇိဂုစ္ဆတီ’’တိ. ‘‘ဥက္ကဏ္ဌတီ’’တိ ဝိရုဇ္ဈတိ, ဝိယောဂံ ဣစ္ဆတိ. ‘‘တေဟိ ယေဝါ’’တိ ကာယ ဒုစ္စရိတာဒီဟိယေဝ. ‘‘ဥဗ္ဗိဇ္ဇတီ’’တိ ဥတ္တသတိ, ဘယတော ဥပဋ္ဌာတိ. ဂါထာသု. ‘‘အလဇ္ဇိယေသူ’’တိ အလဇ္ဇိတဗ္ဗေသု ကလျာဏ ကမ္မေသု. ‘‘လဇ္ဇရေ’’တိ လဇ္ဇန္တိ. ‘‘အဘယေ’’တိ အဘာယိတဗ္ဗေ ကလျာဏကမ္မေ. ယသ္မာ ပန သပ္ပုရိသာ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဟိရိယာ အတ္တနိ ဂါရဝံ ဥပ္ပာဒေတွာ’’တိ အတ္တနော ဇာတိဂုဏာဒိကံ ဝါ သီလ ဂုဏာဒိကံ ဝါ ဂရုံ ကတွာ မာဒိသဿ ဧဝ ရူပံ ပါပကမ္မံ အယုတ္တံ ကာတုံ. ယဒိ ကရေယျံ, ပစ္ဆာ အတ္တာနံ အသုဒ္ဓံ ဉတွာ ဒုက္ခီဒုမ္မနော ဘဝေယျန္တိ ဧဝံ ဟိရိယာ အတ္တနိ ဂါရဝံ ဥပ္ပာဒေတွာ. ‘‘ဩတ္တပ္ပေန ပရေသု ဂါရဝံ ဥပ္ပာဒေတွာ’’တိ ပရာနုဝါဒဘယံ ဘာယိတွာတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ ပရာနုဝါဒဘယံ နာမ ပရေသံ သာဓု ဇနာနံ ဂရဟာ ဘယံ. အညမ္ပိ အပါယဘယံ သံသာရ ဝဋ္ဋဘယဉ္စ ဧတ္ထ သင်္ဂယှတိယေဝ. လောကံပါလေန္တီတိ လောကပါလာ. ‘‘လောကံ’’တိ သတ္တလောကံ. ‘‘ပါလေန္တီ’’တိ အပါယ ဘယတော ရက္ခန္တိ.

໙໙-໑໐໐. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ຫິຣິ ແລະ ໂອຕຕັບປະ. ຄຳວ່າ “ກາຍທຸຈຈະຣິຕາທີຫິ ລັດຊະຕິ” ໄດ້ແກ່ ລະອາຍທີ່ຈະເຮັດກາຍທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ບຸກຄົນດູໝິ່ນກຳເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ ເປັນກຳທີ່ຕ່ຳຊ້າ ເປັນກຳທີ່ເລວທາມ ແລ້ວປາດຖະໜາຈະຮັກສາຕົນໃຫ້ພົ້ນຈາກກຳນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຈິຄຸດສະຕິ” (ກຽດຊັງ). ຄຳວ່າ “ອຸກກັນຖະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຂັດຂືນ, ປາດຖະໜາຄວາມປາສະຈາກ. ຄຳວ່າ “ເຕຫິ ເຍວະ” ໄດ້ແກ່ ກາຍທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ອຸບພິດຊະຕິ” ໄດ້ແກ່ ສະດຸ້ງກົວ, ປະກົດໂດຍຄວາມເປັນໄພ. ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ອະລັດຊິເຍສຸ” ໄດ້ແກ່ ໃນກຸສົນກຳທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ຄວນລະອາຍ. ຄຳວ່າ “ ລັດຊະເຣ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມລະອາຍ. ຄຳວ່າ “ອະພະເຍ” ໄດ້ແກ່ ໃນກຸສົນກຳທີ່ບໍ່ຄວນກົວ. ກໍມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ເພາະເຫດໃດສັດບຸລຸດທັງຫຼາຍຈຶ່ງຫຼີກເວັ້ນຕົນເອງ. ຄຳວ່າ “ຫິຣິຍາ ອັຕຕະນິ ຄາຣะວັງ ອຸບປາເທດວາ” ໄດ້ແກ່ ການເຮັດຄວາມເຄົາລົບໃນຕົນ ໂດຍການເຮັດຊາດຕະກູນ, ຄຸນຄວາມດີ ຫຼື ສີລະຄຸນເປັນຕົ້ນຂອງຕົນໃຫ້ເປັນສິ່ງສຳຄັນ ແລ້ວຄິດວ່າ ການເຮັດບາບກຳປານນີ້ ບໍ່ສົມຄວນແກ່ຄົນເຊັ່ນເຮົາເລີຍ, ຖ້າເຮົາເຮັດ, ພາຍຫຼັງເມື່ອຮູ້ວ່າຕົນເອງບໍ່ສະອາດ ກໍຈະເປັນທຸກເສຍໃຈ, ການເຮັດຄວາມເຄົາລົບໃນຕົນດ້ວຍຫິຣິເປັນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ໂອຕຕັບເປນະ ປະເຣສຸ ຄາຣະວັງ ອຸບປາເທດວາ” ອະທິບາຍວ່າ ໂດຍການກົວຕໍ່ໄພຄືການຖືກຜູ້ນື່ອື່ນຕິຕຽນ (ປາຣານຸວາທະໄພ). ໃນໄພນັ້ນ ໄພຄືການຖືກຜູ້ນື່ອື່ນຕິຕຽນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມກົວຕໍ່ການຕຳໜິຕິຕຽນຂອງສັດບຸລຸດທັງຫຼາຍ. ເຖິງແມ່ນໄພໃນອະບາຍ ແລະໄພໃນສັງສາລະວັດອື່ນ ກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນຂໍ້ນີ້ດ້ວຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ ໂລກະປາລະ ເພາະຮັກສາໂລກ. ຄຳວ່າ “ໂລກັງ” ໄດ້ແກ່ ສັດຕະໂລກ. ຄຳວ່າ “ປາເລນຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຮັກສາໃຫ້ພົ້ນຈາກໄພໃນອະບາຍ.

၁၀၁. အလောဘဝစနတ္ထေ. အကာရော ဝိရုဒ္ဓတ္ထောတိအာဟ ‘‘လောဘပ္ပဋိပက္ခော’’တိ. လောဘဿ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော. ပဋိဝိရုဒ္ဓတာ စ ပဟာယက ပဟာတဗ္ဗ ဘာဝေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ ‘‘သောဟီ’’တိအာဒိမာဟ[Pg.99]. တတ္ထ သော နေက္ခမ္မဓာတုဝသေန ဟုတွာ ပဝတ္တတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဟိတ သညိတေသူ’’တိ ဣဒံ မေ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယာတိ ဧဝံ သညိတေသု. ‘‘လဂ္ဂနဝသေနာ’’တိ အမုဉ္စိတုကာမတာဝသေန. တေသွေဝ ပဝတ္တတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဘဝဘောဂ သမ္ပတ္တိယော ဂူထရာသိံ ဝိယ ဟီဠေတွာ’’တိ ဣဒံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဝသေန နိဒဿန ဝစနံ. တတ္ထ ‘‘ဟီဠေတွာ’’တိ ဂရဟိတွာ. နိက္ခမန္တိ ဧတေနာတိ နေက္ခမ္မော. သော ဧဝ ဓာတူတိ နေက္ခမ္မဓာတု.

໑໐໑. ໃນອັດຖະແຫ່ງຄຳວ່າ ອະໂລພະ. ອັກສອນ “ອ” ມີອັດຖະກົງກັນຂ້າມ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໂລພັບປະຕິປັກໂຂ” (ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ໂລພະ). ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນສິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບໂລພະ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ຄວາມເປັນສິ່ງກົງກັນຂ້າມນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍສະພາວະແຫ່ງທຳຜູ້ລະ ແລະທຳທີ່ຄວນລະ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ໂສຫິ”. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ອະໂລພະນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເນກຂັມມະທາດ. ຄຳວ່າ “ຫິຕະ ສັນຍິເຕສຸ” ໄດ້ແກ່ ໃນສິ່ງທີ່ກຳນົດໝາຍວ່າ ສິ່ງນີ້ເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດ ເພື່ອຄວາມເກື້ອກູນ ແລະເພື່ອຄວາມສຸກແກ່ເຮົາ. ຄຳວ່າ “ລັກຄະນະວະເສນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ຢາກປ່ອຍວາງ. ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປໃນສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ພະວະໂພຄະ ສັມປັດຕິໂຍ ຄູຖະຣາສິງ ວິຍະ ຮີເລດວາ” (ດູໝິ່ນພົບແລະໂພຄະສົມບັດເໝືອນກອງຄູດ) ນີ້ເປັນຄຳອຸປະມາໂດຍອຳນາດແຫ່ງພະໂພທິສັດທັງຫຼາຍ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ຮີເລດວາ” ໄດ້ແກ່ ຕຳໜິຕິຕຽນ. ທຳເປັນເຄື່ອງອອກໄປຈາກກາມ ຊື່ວ່າ ເນກຂັມມະ. ເນກຂັມມະນັ້ນເອງເປັນທາດ ຊື່ວ່າ ເນກຂັມມະທາດ.

၁၀၂. အယံ နယော ဒေါသပ္ပဋိပက္ခော, မောဟပ္ပဋိပက္ခောတိအာဒီသုပိ နေတဗ္ဗော.

໑໐໒. ແນວທາງນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ໂທສະ ແລະທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ໂມຫະເປັນຕົ້ນຄືກັນ.

၁၀၃. တတြ မဇ္ဈတ္တတာယံ. ‘‘လီနုဒ္ဓစ္စာနံ’’တိ စိတ္တဿ လီနတာ ဧကော ဝိသမပက္ခော. ဥဒ္ဓဋတာ ဒုတီယော ဝိသမပက္ခော. လီနံ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇေ ဝိသမပက္ခေ ပတတိ. ဥဒ္ဓဋံ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စေ ဝိသမပက္ခေ ပတတိ. တဒုဘယမ္ပိ အကုသလ ပက္ခိကံ ဟောတိ. တထာ စိတ္တဿ အတိ လူခတာ ဧကော ဝိသမ ပက္ခော. အတိပဟဋ္ဌတာ ဧကောတိအာဒိနာ သဗ္ဗံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဓာနံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. တတြ မဇ္ဈတ္တတာ ပန သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ ဥဘောသု အန္တေသု ပါတေတုံ အဒတွာ သယံ မဇ္ဈိမပ္ပဋိပဒါယံ ဒဠှံ တိဋ္ဌတိ.

໑໐໓. ໃນຕັດຕຣະມັດຊັດຕະຕານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ລີນຸດທັດຈານັງ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຫົດຫູ່ແຫ່ງຈິດ ເປັນຝ່າຍທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ (ວິສະມະປັກຂະ) ຝ່າຍໜຶ່ງ. ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ ເປັນຝ່າຍທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ ຝ່າຍທີສອງ. ຈິດທີ່ຫົດຫູ່ ຍ່ອມຕົກໄປໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີຄືຄວາມກຽດຄ້ານ (ໂກສັດຊະ). ຈິດທີ່ຟຸ້ງຊ່ານ ຍ່ອມຕົກໄປໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີຄືຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ (ອຸດທັດຈະ). ສະພາວະທັງສອງນັ້ນ ກໍເປັນຝ່າຍອະກຸສົນທັງນັ້ນ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຄວາມຫຍາບເກີນໄປແຫ່ງຈິດ ເປັນຝ່າຍທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີຝ່າຍໜຶ່ງ, ຄວາມຮ່າເຣີງເກີນໄປ ເປັນຝ່າຍໜຶ່ງ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມແຫ່ງວິທີການໃນໂພດຊົງທັງປວງເຖີດ. ສ່ວນຕັດຕຣະມັດຊັດຕະຕານັ້ນ ບໍ່ຍອມໃຫ້ສຳປະຍຸດຕະທຳຕົກໄປໃນສ່ວນສຸດທັງສອງດ້ານ ແລ້ວຕົນເອງຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນມັດຊິມາປະຕິປະທາ (ທາງສາຍກາງ).

၁၀၄. ပဿဒ္ဓါဒီသု. ‘‘တတ္ထ တံ ဝီန္ဒန္တီ’’တိ တေသု ပုည ကမ္မေသု တံ စိတ္တ သုခံ ပဋိလဘန္တိ.

໑໐໔. In ປັດສັດທິເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຕັຕຖະ ຕັງ ວີນທັນຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມສຸກທາງຈິດນັ້ນ ໃນບຸນກຳເຫຼົ່ານັ້ນ.

၁၀၅. လဟုတာ ဒွယေ. ‘‘တတ္တပါသာဏေ’’တိ သန္တတ္တေ ပါသာဏပိဋ္ဌေ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပုညကမ္မေသု.

໑໐໕. ໃນລະຫຸຕາຄູ່. ຄຳວ່າ “ຕັຕຕະປາສາເນ” ໄດ້ແກ່ ເທິງຫຼັງແຜ່ນຫີນທີ່ຮ້ອນຈັດ. ຄຳວ່າ “ຕັຕຖະ” ໄດ້ແກ່ ໃນບຸນກຳທັງຫຼາຍ.

၁၀၆-၁၁၀. မုဒုတာ ဒွယာဒီသု သဗ္ဗံ သုဝိညေယျံ.

໑໐໖-໑໑໐. ໃນມຸດຸຕາຄູ່ເປັນຕົ້ນ ທຸກສິ່ງເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

၁၁၁. ဝိရတိတ္တယေ. ‘‘ကထာ, စေတနာ, ဝိရတိ, ဝသေနာ’’တိ ‘ကထာသမ္မာဝါစာ, စေတနာ သမ္မာဝါစာ, ဝိရတိ သမ္မာဝါစာ, ဝသေန. တံ ကထာဝါစံ သမုဋ္ဌာပေတီတိ တံ သမုဋ္ဌာပိကာ. ယာ ပန ပါပ ဝိရမဏာကာရေန စိတ္တဿ ပဝတ္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘သမာဒိယန္တဿ ဝါ’’တိ မုသာဝါဒါ ဝိရမာမီတိအာဒိနာ ဝစီဘေဒံ ကတွာ သမာဒိယန္တဿ ဝါ. ‘‘အဓိဋ္ဌဟန္တဿ ဝါ’’တိ ဝစီဘေဒံ အကတွာ စိတ္တေနေဝ တထာ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ ဝါ. ဣမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သမာဒါန ဝိရတိပ္ပဝတ္တိံ ဝဒတိ[Pg.100]. ‘‘အဝီတိက္ကမန္တဿ ဝါ’’တိ ဧတေန သမ္ပတ္တ ဝိရတိပ္ပဝတ္တိံ ဝဒတိ. ‘‘ဧတာယာ’’တိ သမ္မာဝါစာ ဝိရတိယာ. သာ ပန ကတ္တုနာ စ ကြိယာယ စ သဟဘာဝိနီ ဟုတွာ သမာဒါန ကြိယံ သုဋ္ဌုတရံ သာဓေတိ. တသ္မာ သာ ကရဏ သာဓနံ နာမ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ကရဏတ္ထေဝါကရဏ ဝစန’’န္တိ. ဗဟူသုဇဝနဝါရေသု ပဝတ္တမာနေသု ပုရိမ ပုရိမ ဇဝနဝါရပရိယာပန္နာ သမ္မာဝါစာ ပစ္ဆိမ ပစ္ဆိမ ဇဝနဝါရသမုဋ္ဌိတာယ သမာဒါန ကြိယာယ ပစ္စယော ဟောတိ. သာ ပန တာယ ကြိယာယ အသဟဘာဝိတ္တာ ကရဏလက္ခဏံ န သမ္ပဇ္ဇတိ. ဟေတု လက္ခဏေ တိဋ္ဌတိ. တေနာဟ ‘‘ဟေတု အတ္ထေဝါ ကရဏဝစန’’န္တိ. ဣဒဉ္စ အတ္ထတော လဗ္ဘမာနတ္တာ ဝုတ္တံ. သမ္မာဝါစာတိ ပဒံ ပန ကိတသာဓန ပဒတ္တာကရဏတ္ထေ ဧဝသိဒ္ဓံ. န ဟိ အကာရက ဘူတော ဟေတု အတ္ထော သာဓနံ နာမ သမ္ဘဝတိ. ‘‘သမာဒါန ဝစနာနီ’’တိ သမ္မာဝါစာ သမုဋ္ဌိတာနိ သမာဒါန ဝစနာနိ. ‘‘တတော’’တိ တတောပရံ. ‘‘တေသံ’’တိ တေ သံဝဒမာနာနံ. ဣဒဉ္စ သဗ္ဗံ သမ္မာဝါစာတိ ဝစနေ ဝစီဘေဒဝါစံ ပဓာနံ ကတွာ ဝုတ္တံ. သမ္ပတ္တဝိရတိ သမုစ္ဆေဒ ဝိရတိဘူတာယ ပန သမ္မာဝါစာယ ဝစီဘေဒေန ကိစ္စံ နတ္ထိ. ဝိရတိ ကိစ္စ မေဝပဓာနန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပဝတ္တမာနာ’’တိ ပဝတ္တမာနတ္တာ. ဝိသေသန ဟေတု ပဒမေတံ.

໑໑໑. ໃນວິຣະຕິສາມ. ຄຳວ່າ “ກະຖາ, ເຈຕະນາ, ວິຣະຕິ, ວະເສນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ກະຖາສັມມາວາຈາ, ເຈຕະນາສັມມາວາຈາ, ແລະ ວິຣະຕິສັມມາວາຈາ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຕັງສະມຸດຖາພິກາ ເພາະເປັນຕົວຕັ້ງຂຶ້ນແຫ່ງວາຈາທີ່ເປັນຄຳເວົ້ານັ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ກໍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດໂດຍອາການທີ່ງົດເວັ້ນຈາກບາບ. ຄຳວ່າ “ສະມາທິຍັນຕັດສະ ວາ” ໄດ້ແກ່ ຫຼື ຂອງຜູ້ສະມາທານ ໂດຍການເປັ່ງວາຈາອອກມາວ່າ ເຮົາງົດເວັ້ນຈາກມຸສາວາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອະທິຕຖະຫັນຕັດສະ ວາ” ໄດ້ແກ່ ຫຼື ຂອງຜູ້ຕັ້ງໃຈໄວ້ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເປັ່ງວາຈາອອກມາ ແຕ່ຕັ້ງໃຈໄວ້ດ້ວຍຈິດຢ່າງນັ້ນເອງ. ດ້ວຍສອງບົດນີ້ ພະອາຈານກ່າວເຖິງຄວາມເປັນໄປແຫ່ງສະມາທານະວິຣະຕິ. ຄຳວ່າ “ອະວີຕິກກະມັນຕັດສະ ວາ” ດ້ວຍບົດນີ້ ພະອາຈານກ່າວເຖິງຄວາມເປັນໄປແຫ່ງສັມປັດຕະວິຣະຕິ. ຄຳວ່າ “ເອຕາຍະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສັມມາວາຈາວิຣະຕິນີ້. ກໍວິຣະຕິນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຜູ້ເຮັດ (ກັດຕຸ) ແລະການກະທຳ (ກິຣິຍາ) ແລ້ວເຮັດໃຫ້ການສະມາທານສຳເລັດຜົນໄດ້ເປັນຢ່າງດີ. ເພາະສະນັ້ນ ວິຣະຕິນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກະຣະນະສາທະນະ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ກະຣະນັດເຖວາກະຣະນະ ວະຈະນັງ” (ຄຳວ່າ ກະຣະນະ ນັ້ນເອງ ເປັນຄຳກ່າວໃນອັດຖະແຫ່ງກະຣະນະ). ເມື່ອຊະວະນະວາລະທັງຫຼາຍເປັນໄປຢູ່ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ສັມມາວາຈາທີ່ນັບເນື່ອງໃນຊະວະນະວາລະກ່ອນໆ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ການສະມາທານທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນຊະວະນະວາລະຫຼັງໆ. ແຕ່ສັມມາວາຈານັ້ນ ເພາະບໍ່ໄດ້ເກີດຮ່ວມກັບການກະທຳນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ເຖິງລັກສະນະແຫ່ງກະຣະນະ (ເຄື່ອງມື). ແຕ່ຕັ້ງຢູ່ໃນລັກສະນະແຫ່ງເຫດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເຫຕຸ ອັດເຖວາ ກະຣະນະວະຈະນັງ” (ຄຳວ່າ ກະຣະນະ ນັ້ນເອງ ເປັນຄຳກ່າວໃນອັດຖະແຫ່ງເຫດ). ແລະຄຳນີ້ ກ່າວໄວ້ເພາະໄດ້ມາໂດຍເນື້ອຄວາມ. ສ່ວນບົດວ່າ ສັມມາວາຈາ ນີ້ ເພາະເປັນບົດທີ່ສຳເລັດດ້ວຍກິດສາທະນະ ຈຶ່ງສຳເລັດໃນອັດຖະແຫ່ງກະຣະນະເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ອັດຖະແຫ່ງເຫດທີ່ບໍ່ແມ່ນຕົວທຳ ຈະຊື່ວ່າ ສາທະນະ ນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປບໍ່ໄດ້. ຄຳວ່າ “ສະມາທານະ ວະຈະນານι” ໄດ້ແກ່ ຄຳສະມາທານທັງຫຼາຍທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍສັມມາວາຈາ. ຄຳວ່າ “ຕະໂຕ” ໄດ້ແກ່ ຖັດຈາກນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ເຕສັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ກຳລັງເຈລະຈາກັນຢູ່. ແລະຄຳທັງໝົດນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍເຮັດໃຫ້ວາຈາທີ່ເປັ່ງອອກມາເປັນສິ່ງສຳຄັນ ໃນຄຳວ່າ ສັມມາວາຈາ. ສ່ວນສັມມາວາຈາທີ່ເປັນສັມປັດຕະວິຣະຕິ ແລະສະມຸດເສທະວິຣະຕິນັ້ນ ບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງເປັ່ງວາຈາອອກມາເລີຍ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ກິດແຫ່ງວິຣະຕິເທົ່ານັ້ນເປັນສິ່ງສຳຄັນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອະປິຈະ” (ອີກປະການໜຶ່ງ). ຄຳວ່າ “ປະວັດຕະມານາ” ໄດ້ແກ່ ເພາະກຳລັງເປັນໄປຢູ່. ບົດນີ້ເປັນບົດສະແດງເຫດທີ່ເປັນວິເສດສະນະ.

၁၁၂-၁၁၃. သမ္မာကမ္မန္တေပိ သမ္မာအာဇီဝေပိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ.

໑໑໒-໑໑໓. ເຖິງແມ່ນໃນສັມມາກັມມັນຕະ ແລະສັມມາອາຊີວະ ກໍບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ.

၁၁၄. ‘‘သမ္ပတ္တံ ဝတ္ထုံ’’တိ ပါဏာတိ ပါတာဒိကမ္မဿ ဝတ္ထုံ. သာပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာယေဝ. ကသ္မာ, အတ္တနော ပစ္စက္ခေ သမ္ပတ္တ ဝသေနဝတ္ထုဿဓရမာနတ္တာ. ‘‘သမာဒိယန္တဿ ဝါ ဥပ္ပန္နာ’’တိ ပါဏာတိ ပါတာပဋိဝိရမာဓီတိအာဒိနာ သမာဒိယန္တဿယာ သမာဒါနက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာ ဝိရတိ. ‘‘သာ ပန ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ကထံ ပစ္စုပ္ပန္နာ ရမ္မဏာ ဟောတီတိ. ပါဏာတိ ပါတာပဋိဝိရမာဓီတိ ဝဒန္တဿ စိတ္တံ အနုက္ကမေန ပါဏသဒ္ဒါဒီနံ အတ္ထံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တတိ. တတ္ထ ‘‘ပါဏော’’တိ ဝေါဟာရတော သတ္တော. ပရမတ္ထတော ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. သော စ သတ္တော တဉ္စဇီဝိတိန္ဒြိယံ လောကေ သဗ္ဗကာလမ္ပိ သံဝိဇ္ဇတိယေဝ. ဧဝရူပံ ဇီဝိတိန္ဒြိယ သာမညံ သန္ဓာယ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာတိ ဝုတ္တံ. အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရမာဓီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘အနာဂတာ ရမ္မဏာဝါ’’တိ [Pg.101] ဧတ္ထ ဧကဒိဝသံ နိယမေတွာ သမာဒိယန္တဿ တသ္မိံ ဒိဝသေ ဓရမာန သတ္တာပိ အတ္ထိ. ဥပ္ပဇ္ဇိဿမာနသတ္တာပိ အတ္ထိ. တဒုဘယမ္ပိ ပါဏဝစနေ သင်္ဂဟိတမေဝ. ပါဏုပေတံ ကတွာ သမာဒိယန္တဿ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. အပိ စ အနာဂတကာလိကမ္ပိ သမာဒါနံ အတ္ထိယေဝ. အဟံ အသုကဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝမ္ပိ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမာဓီတိအာဒိ. ဧဝံ သမာဒါန ဝိရတိ အနာဂတာ ရမ္မဏာပိ ဟောတီတိ. ‘‘ပစ္စယသမုစ္ဆေဒဝသေနာ’’တိ တံ တံ ကိလေသာနုသယ သင်္ခါတဿ ပစ္စယဿ သမုစ္ဆေဒဝသေန. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

໑໑໔. ຄຳວ່າ “ສັມປັດຕັງ ວັດຖຸງ” ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸແຫ່ງກຳມີປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນ. ວິຣະຕິນັ້ນ ມີປັດຈຸບັນເປັນອາລົມເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວັດຖຸທີ່ປາກົດຕໍ່ໜ້າຂອງຕົນ ຍັງຄົງດຳລົງຢູ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການມາເຖິງສະເພາະໜ້າ. ຄຳວ່າ “ສະມາທິຍັນຕັດສະ ວາ ອຸບປັນນາ” ໄດ້ແກ່ ວິຣະຕິທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະສະມາທານ ຂອງຜູ້ສະມາທານຢູ່ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ເຮົາງົດເວັ້ນຈາກປານາຕິບາດ. ໃນຄຳວ່າ “ສາ ປະນະ ປັດຈຸບປັນນາຣັມມະນາ ໂຫຕິ” ນີ້ ມີຄຳຖາມວ່າ ວິຣະຕິນັ້ນມີປັດຈຸບັນເປັນອາລົມໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ຈິດຂອງຜູ້ກ່າວວ່າ ເຮົາງົດເວັ້ນຈາກປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍເຮັດເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳວ່າ ສັດ (ປານະ) ເປັນຕົ້ນໃຫ້ເປັນອາລົມຕາມລຳດັບ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ປາໂນ” ໂດຍໂວຫານໄດ້ແກ່ ສັດ. ໂດຍປໍຣະມັດໄດ້ແກ່ ຊີວິດິນຊີ. ກໍສັດນັ້ນ ແລະຊີວິດິນສີນັ້ນ ຍ່ອມມີຢູ່ສະເໝີໃນໂລກທຸກເມື່ອ. ພະອາຈານກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມເປັນທົ່ວໄປແຫ່ງຊີວິດິນຊີມີສະພາບຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ມີປັດຈຸບັນເປັນອາລົມ. ໃນການງົດເວັ້ນຈາກອະທິນນາທານເປັນຕົ້ນ ກໍມີແນວທາງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນຄຳວ່າ “ອະນາກະຕາ ຣັມມະນາ ວາ” ນີ້ ຂອງຜູ້ກຳນົດວັນໜຶ່ງແລ້ວສະມາທານ ຍ່ອມມີສັດທີ່ດຳລົງຢູ່ໃນວັນນັ້ນກໍມີ, ສັດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນກໍມີ. ສະພາວະທັງສອງນັ້ນ ກໍລວມຢູ່ໃນຄຳວ່າ ສັດ (ປານະ) ນັ້ນເອງ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ສະມາທານໂດຍເຮັດໃຫ້ເຂົ້າເຖິງສັດ (ປານູເປຕັງ) ກໍບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວເລີຍ. ອີກປະການໜຶ່ງ ການສະມາທານທີ່ມີອະນາຄົດເປັນການກໍມີຢູ່ແທ້ ເຊັ່ນວ່າ ເຮົາຈະງົດເວັ້ນຈາກປານາຕິບາດ ຕັ້ງແຕ່ວັນນັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ ຈົນຕະຫຼອດຊີວິດ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ສະມາທານະວິຣະຕິ ຈຶ່ງມີອະນາຄົດເປັນອາລົມໄດ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ປັດຈະຍະສະມຸດເສທະວະເສນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕັດຂາດເຊິ່ງປັດໄຈ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນກິເລສານຸໄສນັ້ນໆ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນຂໍ້ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

၁၁၅-၁၁၆. အပ္ပမညာဒွယေ. အပိစာတိအာဒီသု. ‘‘ကလိသမ္ဘဝေဘဝေ’’တိ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိပစ္စယဘူတေ သံသာရဘဝေ. ‘‘ပါပေကလိ ပရာဇယေ’’တိ ကလိသဒ္ဒေါ ပါပေ စ ပရာဇယေ စ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. သတ္တေဟိ ကလိံ အဝန္တိ ရက္ခန္တိ ဧတာယာတိ ကရုဏာ. သတ္တေဟီတိ စ ရက္ခဏတ္ထယောဂေ ဣစ္ဆိတသ္မိံ အတ္ထေ အပါဒါန ဝစနံ. ယထာ-ကာကေ ရက္ခန္တိ တဏ္ဍုလာ-တိ. သတ္တေဝါ ကလိတော အဝန္တိ ရက္ခန္တိ ဧတာယာတိ ကရုဏာ. ကလိတောတိ စ ရက္ခဏတ္ထ ယောဂေ အနိစ္ဆိတသ္မိမ္ပိ အပါဒါနဝစနံ. ယထာ-ပါပါစိတ္တံ နိဝါရယေတိ. ဧကသ္မိံ သတ္တေ ပဝတ္တာပိ အပ္ပမညာ ဧဝ နာမ ဟောန္တိ. ယထာ တံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဧကသ္မိံ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ ဟောတီတိ.

໑໑໕-໑໑໖. ໃນອັບປະມານຍາຄູ່. ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ອະປິຈະ. ຄຳວ່າ “ຄະລິສັມພະເວ ພະເວ” ໄດ້ແກ່ ໃນສັງສາລະພົບ ທີ່ເປັນປັດໄຈໃຫ້ເກີດຄວາມທຸກ. ຄຳວ່າ “ປາເປ ຄະລິ ປະຣາຊະເຍ” ມີອະທິບາຍວ່າ ຄຳວ່າ ຄະລິ (ກາລີ) ຍ່ອມໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງບາບ ແລະຄວາມພ່າຍແພ້. ທຳທີ່ຍ່ອມຮັກສາ (ອະວັນຕິ) ຄວາມພ່າຍແພ້ (ຄະລິ) ຈາກສັດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ກະລຸນາ. ແລະຄຳວ່າ “ສັດເຕຫິ” (ຈາກສັດທັງຫຼາຍ) ເປັນອະປາດານະວິບັດ ໃນອັດຖະທີ່ປາດຖະໜາ ເມື່ອປະກອບກັບສັບທີ່ມີອັດຖະວ່າຮັກສາ. ເໝືອນຄຳວ່າ “ຍ່ອມຮັກສາເຂົ້າສານຈາກຝູງກາ” (ກາເກ ຣັກຂັນຕິ ຕັນທຸລາ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທຳທີ່ຍ່ອມຮັກສາສັດທັງຫຼາຍໃຫ້ພົ້ນຈາກຄວາມພ່າຍແພ້ (ຄະລິ) ຊື່ວ່າ ກະລຸນາ. ແລະຄຳວ່າ “ຄະລິໂຕ” (ຈາກຄວາມພ່າຍແພ້) ເປັນອະປາດານະວິບັດ ເຖິງແມ່ນໃນອັດຖະທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ ເມື່ອປະກອບກັບສັບທີ່ມີອັດຖະວ່າຮັກສາ. ເໝືອນຄຳວ່າ “ຍ່ອມຫ້າມຈິດຈາກບາບ” (ປາປາ ຈິດຕັງ ນິວາຣະເຍ). ເຖິງແມ່ນວ່າອັບປະມານຍາຈະເປັນໄປໃນສັດພຽງຜູ້ດຽວ ກໍຊື່ວ່າ ອັບປະມານຍາຢູ່ດີ. ເໝືອນດັ່ງສັບພັນຍຸຕັນຍານ ເຖິງແມ່ນຈະເປັນໄປໃນອາລົມດຽວ ກໍຍັງຄົງເປັນສັບພັນຍຸຕັນຍານນັ້ນເອງ.

၁၁၇. ပညိန္ဒြိယေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ.

໑໑໗. ໃນປັນຍິນຊີ ບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ.

သောဘဏရာသိမှိအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍຂະຫຍາຍຄວາມໃນໂສພະນະຣາສີ ຈົບແລ້ວ.

၁၁၈. ဧတံ ပရိမာဏံ အဿာတိ ဧတ္တာဝံ. ‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိ ဧတ္တာဝန္တေန-ဖဿော, ဝေဒနာ, သညာ,တိအာဒိဝစနက္ကမေန. ‘‘စိတ္တုပ္ပာဒေသူ’’တိ ဧတ္ထ-ကတမေ ဓမ္မာ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ. စတ္တာရော ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ္တ စိတ္တုပ္ပာဒါ-တိအာဒီသု စိတ္တစေတသိက သမူဟော စိတ္တုပ္ပာဒေါတိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန စိတ္တာနိ ဧဝ စိတ္တုပ္ပာဒါတိ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘စိတ္တုပ္ပာဒေသူတိ စိတ္တေသု ဣစ္စေဝ အတ္ထော’’တိ. ‘‘သဗ္ဗဒုဗ္ဗလတ္တာ’’တိ သဗ္ဗစိတ္တေဟိ ဒုဗ္ဗလတရတ္တာ. ‘‘ဘာဝနာ ဗလေနာ’’တိ ဝိတက္က ဝိရာဂသတ္တိ [Pg.102] ယုတ္တေန ဥပစာရ ဘာဝနာ ဗလေန, ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနိ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ဗလေန စ. ‘‘ဗလနာယကတ္တာ’’တိ ဗလ ဓမ္မာနံ နာယကတ္တာ, ဇေဋ္ဌကတ္တာ.

໑໑໘. ສິ່ງນີ້ມີປະລິມານເທົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ເອັດຕາວັງ. ຄຳວ່າ “ເອັດຕາວະຕາ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳນົດເທົ່ານີ້ ຄືໂດຍລຳດັບແຫ່ງຄຳກ່າວມີ ຜັດສະ, ເວດທະນາ, ສັນຍາ ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ “ຈິດຕຸບປາເທສຸ” ນີ້ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນເປັນແນວໃດ ທີ່ຄວນລະດ້ວຍທັດສະນະ? ຄື ຈິດຕຸບປາດທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍທິດຖິ 4 ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ກຸ່ມແຫ່ງຈິດແລະເຈຕະສິກ ຊື່ວ່າ ຈິດຕຸບປາດ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງຈິດທັງຫຼາຍນັ້ນເອງວ່າເປັນຈິດຕຸບປາດ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ຈິດຕຸບປາເທສຸ ມີອັດຖະວ່າ ໃນຈິດທັງຫຼາຍ ດັ່ງນີ້”. ຄຳວ່າ “ສັບພະທຸບພະລັດຕາ” ໄດ້ແກ່ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ອ່ອນແອກວ່າຈິດທັງປວງ. ຄຳວ່າ “ພາວະນາພະເລນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳນົດແຫ່ງອຸປະຈາຣະພາວະນາ ທີ່ປະກອບດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງການປາສະຈາກຄວາມຕຶກ (ວິຕົກ) ແລະດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາພາວະນາ. ຄຳວ່າ “ພະລານາຍະກັດຕາ” ໄດ້ແກ່ ເພາະເປັນຜູ້ນຳ ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ແຫ່ງພະລະທຳທັງຫຼາຍ.

၁၁၉. အကုသလ စေတသိကေသု. ‘‘ပစ္ဆိမံ’’တိ သဗ္ဗေသုပိ ဒွါဒသာ ကုသလ စိတ္တေသူတိ ဝစနံ. ‘‘ပုရိမဿာ’’တိ သဗ္ဗာ ကုသလ သာဓာရဏာ နာမာတိ ဝစနဿ. ‘‘သမတ္တန ဝစနံ’’တိ-ကသ္မာ သဗ္ဗာကုသလ သာဓာရဏာ နာမာတိ. ယသ္မာ သဗ္ဗေသုပိ. လ. စိတ္တေသု လဗ္ဘန္တိ, တသ္မာ သဗ္ဗာ ကုသလ သာဓာရဏာ နာမာ-တိ ဧဝံ သာဓန ဝစနံ. ယသ္မာ ပန ဣမေဟိ စတူဟိ ဝိနာနုပ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ တေ သဗ္ဗေသု တေသု လဗ္ဘန္တီတိ ယောဇနာ. ကသ္မာ ဝိနာ နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အာဟ ‘‘န ဟိတာနီ’’တိအာဒိံ. ‘‘တေဟီ’’တိ ပါပေဟိ. သဗ္ဗ ပါပ ဓမ္မတောတိ အတ္ထော. ‘‘တထာ တထာ အာမသိတွာ’’တိ ဒိဋ္ဌိ ခန္ဓေသု နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတောတိအာဒိနာ အာမသတိ. မာနော အဟန္တိ ဝါ သေယျော သဒိသောတိအာဒိနာ ဝါ အာမသတိ. ဧဝံ တထာ တထာ အာမသိတွာ. ‘‘တေသူ’’တိ ဒိဋ္ဌိမာနေသု. နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ. ဒိဋ္ဌိ ပရာမသန္တီ ပဝတ္တတီတိ ယောဇနာ. ‘‘တံ ဂဟိတာကာရ’’န္တိ တံ အဟန္တိ ဂဟိတံ နိမိတ္တာကာရံ. သက္ကာယ ဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဂတိ ယေသံ တေ ဒိဋ္ဌိ ဂတိကာ. အဝိက္ခမ္ဘိတ သက္ကာယ ဒိဋ္ဌိကာ. ‘‘အဟန္တိ ဂဏှန္တီ’’တိ မာနေန ဂဏှန္တိ. ‘‘န ဟိ မာနဿ ဝိယာ’’တိ ယထာ မာနဿ အတ္တသမ္ပဂ္ဂဟဏေ ဗျာပါရော အတ္ထိ, န တထာ ဒိဋ္ဌိယာ အတ္တသမ္ပဂ္ဂဟဏေ ဗျာပါရော အတ္ထီတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ စ အတ္တသမ္ပဂ္ဂဟဏံ နာမ ပရေဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တာနံ သေယျာဒိဝသေန သုဋ္ဌုပဂ္ဂဟဏံ. ‘‘န စ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိယာ’’တိ ယထာ ဒိဋ္ဌိယာ ဓမ္မာနံ အယာထာဝပက္ခပရိကပ္ပနေ ဗျာပါရော အတ္ထီတိ ယောဇနာ. တတ္ထ အယာထာဝပက္ခော နာမ အတ္တာ သဿတော ဥစ္ဆိန္နောတိအာဒိ. မစ္ဆရိယံ အတ္တသမ္ပတ္တီသု လဂ္ဂနလောဘသမုဋ္ဌိတတ္တာ လောဘသမ္ပယုတ္တမေဝ သိယာတိ စောဒနံ ပရိဟရန္တော ‘‘မစ္ဆရိယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘တာသံ’’တိ အတ္တသမ္ပတ္တီနံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

໑໑໙. ໃນອກຸສົນເຈຕະສິກທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Pacchimaṃ” (ຕົວຫຼັງ) ໄດ້ແກ່ ຄຳວ່າ ໃນອກຸສົນຈິດທັງ ໑໒ ເຖິງທັງໝົດ. ຄຳວ່າ “Purimassā” (ແກ່ຕົວທຳອິດ) ເປັນຄຳອະທິບາຍຂອງຄຳວ່າ ຊື່ວ່າ ສັບພະອກຸສົນສາທາລະນະ. ຄຳວ່າ “Samattana vacanaṃ” (ຄຳສະແດງຄວາມສຳເລັດ) ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັບພະອກຸສົນສາທາລະນະ? ເພາະເຫດໃດ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບໃນອກຸສົນຈິດທັງໝົດ... ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັບພະອກຸສົນສາທາລະນະ ນີ້ເປັນຄຳວິເຄາະ. ແຕ່ເພາະເຫດໃດ ອກຸສົນຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະເກີດຂຶ້ນໂດຍປາສະຈາກເຈຕະສິກ ໔ ປະການນີ້ບໍ່ໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ເຈຕະສິກເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບໃນອກຸສົນຈິດທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ນີ້ຄືການປະກອບຄວາມ. ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໂດຍປາສະຈາກບໍ່ໄດ້? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “na hitānī” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tehī” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍບາບທັງຫຼາຍ. ອະທິບາຍວ່າ ໂດຍສະພາວະແຫ່ງບາບທັງປວງ. ຄຳວ່າ “Tathā tathā āmasitvā” (ຈັບຕ້ອງໂດຍປະການນັ້ນໆ) ຄື ທິດຖິ ຍ່ອມຈັບຕ້ອງໃນຂັນທັງຫຼາຍ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງທ່ຽງ, ຂອງຍັ່ງຍືນ, ຂອງໝັ້ນຄົງ ເປັນຕົ້ນ. ມານະ ຍ່ອມຈັບຕ້ອງ ໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ ຫຼື ວ່າ ເຮົາປະເສີດກວ່າ, ເຮົາສະεເໝີກັນ ເປັນຕົ້ນ. ຍ່ອມຈັບຕ້ອງໂດຍປະການນັ້ນໆ ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Tesū” ໄດ້ແກ່ ໃນທິດຖິ ແລະ ມານະທັງຫຼາຍ. ເປັນພູມມະວິບັດໃນອັດຖະແຫ່ງການກຳນົດແຍກ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ທິດຖິ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍການລູບຄຳ. ຄຳວ່າ “Taṃ gahitākāraṃ” ໄດ້ແກ່ ອາການແຫ່ງນິມິດ ທີ່ຍຶດຖືເອົາວ່າ ເປັນຕົວເຮົາ ນັ້ນ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ທີ່ມີສັກກາຍະທິດຖິເປັນທີ່ໄປ ຊື່ວ່າ ທິດຖິຄະຕິກະ. ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ມີສັກກາຍະທິດຖິ ອັນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຂົ່ມໄວ້. ຄຳວ່າ “Ahanti gaṇhantī” (ຍ່ອມຍຶດຖືວ່າ ເປັນເຮົາ) ຄື ຍ່ອມຍຶດຖືດ້ວຍມານະ. ຄຳວ່າ “Na hi mānassa viyā” ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ມານະ ມີຄວາມຂົນຂວາຍໃນການຍົກຍ້ອງຕົນເອງ ຢ່າງໃດ, ທິດຖິ ບໍ່ໄດ້ມີຄວາມຂົນຂວາຍໃນການຍົກຍ້ອງຕົນເອງ ຢ່າງນັ້ນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ການຍົກຍ້ອງຕົນເອງ ໄດ້ແກ່ ການຍົກຍ້ອງຕົນເອງຢ່າງຍິ່ງ ຮ່ວມກັບຄົນອື່ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະເສີດກວ່າ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Na ca diṭṭhiyā viyā” ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ທິດຖິ ມີຄວາມຂົນຂວາຍໃນການດຳຣິ ໂດຍຝ່າຍທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍ ຢ່າງໃດ, ມານະ ບໍ່ໄດ້ມີຄວາມຂົນຂວາຍຢ່າງນັ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ຝ່າຍທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນວ່າ ອັດຕາທ່ຽງ, ອັດຕາຂາດສູນ ເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອແກ້ໄຂຂໍ້ໂຕ້ແຍ້ງ ທີ່ວ່າ ມັດສະລິຍະ ເພາະມີຄວາມຕິດຂ້ອງໃນສົມບັດຂອງຕົນ ເຊິ່ງເກີດຈາກໂລພະ ດັ່ງນັ້ນ ມັນຄວນຈະເປັນໂລພະສຳປະຍຸດເທົ່ານັ້ນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “macchariyaṃ panā” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “tāsaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງສົມບັດຂອງຕົນທັງຫຼາຍ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

၁၂၀. သောဘဏစေတသိကေသု. ‘‘တီသု ခန္ဓေသု’’တိ သီလက္ခန္ဓ သမာဓိက္ခန္ဓ ပညာက္ခန္ဓေသု စ. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပစ္ဆိမကော’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ပစ္ဆတော အနုဗန္ဓကောတိ အတ္ထော. သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ပရိဝါ ရမတ္တောတိ [Pg.103] ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘တသ္မိံ အသတိ ပီ’’တိ ဒုတီယဇ္ဈာနိက မဂ္ဂါဒီသု တသ္မိံ သမ္မာသင်္ကပ္ပေ အသန္တေပိ. ‘‘သီလသမာဓိက္ခန္ဓ ဓမ္မေသု ပနာ’’တိ ‘သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တော, သမ္မာအာဇီဝေါ,တိ ဣမေ တယော ဓမ္မာ သီလက္ခန္ဓ ဓမ္မာ နာမ. သမ္မာ ဝါယာမော, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓီ,တိ ဣမေ တယော ဓမ္မာ သမာဓိက္ခန္ဓာ နာမ. ဣမေသု သီလက္ခန္ဓ သမာဓိက္ခန္ဓေသု. ‘‘ဧကော ဧကဿ ကိစ္စံ န သာဓေတီ’’တိ တေသု သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တဿ ကိစ္စံ န သာဓေတိ. သမ္မာ အာဇီဝဿ ကိစ္စံ န သာဓေတိ. သမ္မာကမ္မန္တော စ သမ္မာဝါစာယ ကိစ္စံ န သာဓေတီတိအာဒိနာ သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘သီလေသု ပရိပူရကာရိတာ ဝသေနာ’’တိ သီလပ္ပဋိပက္ခ ဓမ္မာနံ သမုစ္ဆိန္ဒကာရိတာ ဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော. မုသာဝါဒ ဝိရတိ မုသာဝါဒမေဝ ပဇဟိတုံ သက္ကောတိ. န ဣတရာနိ ပိသုဏဝါစာဒီနီတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ သိယာ. မုသာဝါဒဝိရတိ နာမ ကုသလ ဓမ္မော ဟောတိ. ကုသလ ဓမ္မော စ နာမ သဗ္ဗဿ အကုသလ ဓမ္မဿ ပဋိပက္ခော. ဧကသ္မိမ္ပိ ကုသလ ဓမ္မေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တသ္မိံ သန္တာနေ သဗ္ဗာနိ အကုသလာနိ ပဇဟိတုံ သက္ကောန္တီတိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ. အထ စ ပန မုသာဝါဒ ဝိရတိ မုသာဝါဒမေဝ ပဇဟိတုံ သက္ကောတိ, န ဣတရာနီတိ ဝုတ္တံ. ကထမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ဝုစ္စတေ. ပဇဟိတုံ သက္ကောတီတိ ဣဒံ ပဉ္စသု ပဟာနေသု တဒင်္ဂပ္ပဟာန ဝစနံ. တဒင်္ဂပ္ပဟာနန္တိ စ တေန တေန ကုသလင်္ဂေန တဿ တဿ အကုသလင်္ဂဿ ပဟာနံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ နာမ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ဣဓ သပ္ပုရိသော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရမာမီတိအာဒိနာ ဝိသုံ ဝိသုံ သိက္ခာပဒါနိ သမာဒိယိတွာ ပါဏာတိ ပါတဝိရတိ သင်္ခါတေန ကုသလင်္ဂေန ပါဏာတိပါတ သင်္ခါတံ အကုသလင်္ဂံ ပဇဟတိ. အဒိန္နာဒါန ဝိရတိ သင်္ခါတေန ကုသလင်္ဂေန အဒိန္နာဒါန သင်္ခါတံ အကုသလင်္ဂံ ပဇဟတီတိအာဒိနာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဧကသ္မိမ္ပိ ကုသလ ဓမ္မေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တသ္မိံ သန္တာနေ သဗ္ဗာနိ အကုသလာနိ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဧတ္ထ ပန အနောကာသတ္တာ ဧဝ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, န ပဟာနတ္တာ. န ဟိ တသ္မိံ သန္တာနေ တသ္မိံ ခဏေ တာနိ အကုသလာနိ ဧဝ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အထခေါ သဗ္ဗာနိ အညာနိ ကုသလ စိတ္တာနိ စ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သဗ္ဗာနိ အဗျာကတ စိတ္တာနိ စ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တာနိ အနောကာ သတ္တာ ဧဝ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. န ပဟာနတ္တာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တဒင်္ဂပ္ပဟာနာဒိ ဝသေန ပန ပဟာနံ သန္ဓာယ ဣဓ [Pg.104] ပဇဟိတုံ သက္ကောတိ-န သက္ကောတီတိ ဝုတ္တံ. ဧတ္တာဝတာ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ နာမ သုပါကဋံ ဟောတိ. မုသာဝါဒ ဝိရတိ မုသာဝါဒမေဝ ပဇဟိတုံ သက္ကောတိ. န ဣတရာနီတိ ဣဒဉ္စ သုဋ္ဌု ဥပပန္နံ ဟောတီတိ. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု ကာယင်္ဂစောပနတ္ထာယ ဝါစင်္ဂစောပနတ္ထာယ စ ပဝတ္တာနိ ကာယဝစီစော ပန ဘာဂိယာနိ နာမ. ကာမာဝစရ ကုသလေသွေဝ ဝိရတိယော သန္ဒိဿန္တိ. ‘‘ကာမာဝစရ ကုသလေသု ပီ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မဝစနံ. ကာမဘူမိယံ ဥပ္ပန္နေသု ဧဝ ကာမာဝစရ ကုသလေသု သန္ဒိဿန္တိ. တိဝိဓ ကုဟနဝတ္ထူနိ စ ဝိရမိတဗ္ဗဝတ္ထုဋ္ဌာနေဌိတာနိ. ဧတ္ထ စ ကုဟနံ နာမ ဝိမှာပနံ လာဘသက္ကာရ သိလောကတ္ထာယ မနုဿာနံ နာနာမာယာသာဌေယျ ကမ္မာနိ ကတွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတ ဘာဝကရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ပန တိဝိဓံ ‘ပစ္စယပ္ပဋိသေဝနကုဟနဉ္စ, သာမန္တဇပ္ပန ကုဟနဉ္စ, ဣရိယာ ပထသဏ္ဌာ ပန ကုဟနဉ္စ. တတ္ထ မဟိစ္ဆောယေဝ သမာနော အပ္ပိစ္ဆာကာရံ ဒဿေတွာ အာဒိတော အာဂတာ ဂတေ စတုပစ္စယေ ပဋိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ ဗဟုံ ဗဟုံ အာဂတေ ပစ္စယေ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. ဣဒံ ပစ္စယပ္ပဋိသေဝန ကုဟနံ နာမ. ပါပိစ္ဆောယေဝ သမာနော အယံ ဈာနလာဘီတိ ဝါ အဘိညာလာဘီတိ ဝါ အရဟာတိ ဝါ ဇနော မံ သမ္ဘာဝေတူတိ သမ္ဘာဝနံ ဣစ္ဆန္တော အတ္တာနံ ဥတ္တရိ မနုဿ ဓမ္မာနံ သန္တိကေ တေ ဝါ အတ္တနော သန္တိကေ ကတွာ ဝဉ္စေတိ. ဣဒံ သာမန္တဇပ္ပန ကုဟနံ နာမ. ပါပိစ္ဆောယေဝ သမာနော အယံ သန္တဝုတ္တိ သမာဟိတော အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ဇနော မံ သမ္ဘာဝေတူတိ သမ္ဘာဝနံ ဣစ္ဆန္တော ဣရိယာ ပထ နိဿိတံ နာနာဝဉ္စနံ ကရောတိ. ဣဒံ ဣရိယာ ပထ သဏ္ဌာပန ကုဟနံ နာမ. ‘‘သိက္ခာပဒဿ ဝတ္ထူနီ’’တိ သုရာ ပါန ဝိကာလ ဘောဇန နစ္စဂီတဝါဒိတ ဒဿန သဝနာဒီနိ. သုရာမေရယပါနာ ဝိရမာဓီတိ သမာဒိယန္တဿ သုရာမေရယပါန စေတနာ ဝိရမိတဗ္ဗ ဝတ္ထု နာမ. ဝိကာလ ဘောဇနာ ဝိရမာမီတိ သမာဒိယန္တဿ ဝိကာလေ ယာဝကာလိက ဝတ္ထုဿ ပရိဘုဉ္ဇန စေတနာ ဝိရမိတဗ္ဗ ဝတ္ထု နာမ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. လောကုတ္တရ စိတ္တေသု. ‘သဗ္ဗထာပီ,တိ စ ‘နိယတာ’တိ စ ‘ဧကတော ဝါ’တိ စ တီဏိ ဝိသေသနာနိ. လောကိယေသု ပန ‘ကဒါစီ’တိ စ ‘ဝိသုံ ဝိသုံ’တိ စ ဒွေ ဒွေ ဝိသေသနာနိ. တတ္ထ လောကုတ္တရေသု ‘သဗ္ဗထာပီ’တိ ဣဒံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာန ဒဿနံ [Pg.105] လောကိယေသုပိ တဗ္ဗိပရီတံ တဒင်္ဂပ္ပဟာန ဒဿနံ အဓိပ္ပေတန္တိ ကတွာ ‘‘ဧကေက ဒုစ္စရိတပ္ပဟာနဝသေနေ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

໑໒໐. ໃນໂໂສພະນະເຈຕະສິກທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Tīsu khandhesu” ໄດ້ແກ່ ໃນສີລະຂັນ, ສະມາທິຂັນ ແລະ ປັນຍາຂັນ. ຄຳວ່າ “Sammādiṭṭhi pacchimako” ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ຕິດຕາມທາງຫຼັງຂອງສຳມາທິດຖິ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເປັນພຽງບໍລິວານຂອງສຳມາທິດຖິເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tasmiṃ asati pī” ຄື ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີສຳມາສັງກັປະນັ້ນ ໃນມັກຂັ້ນທຸຕິຍະຊານ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Sīlasamādhikkhandha dhammesu panā” ຄື: ທຳ ໓ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສຳມາວາຈາ, ສຳມາກຳມັນຕະ, ສຳມາອາຊີວະ ຊື່ວ່າ ສີລະຂັນທະທຳ. ສຳມາວາຍາມະ, ສຳມາສະຕິ, ສຳມາສະມາທິ ຊື່ວ່າ ສະມາທິຂັນທະທຳ. ໃນສີລະຂັນທະທຳ ແລະ ສະມາທິຂັນທະທຳເຫຼົ່ານີ້. ຄຳວ່າ “Eko ekassa kiccaṃ na sādhetī” ຄື ໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ສຳມາວາຈາ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດກິດຂອງສຳມາກຳມັນຕະໃຫ້ສຳເລັດ, ບໍ່ເຮັດກິດຂອງສຳມາອາຊີວະໃຫ້ສຳເລັດ. ແລະ ສຳມາກຳມັນຕະ ກໍບໍ່ເຮັດກິດຂອງສຳມາວາຈາໃຫ້ສຳເລັດ ເປັນຕົ້ນ, ພຶງກ່າວຄວາມທັງໝົດໂດຍທຳນອງນີ້. ຄຳວ່າ “Sīlesu paripūrakāritā vasenā” ມີອະທິບາຍວ່າ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໜ້າທີ່ຕັດຂາດທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ສີລ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ມຸສາວາດະວິຣະຕິ ຍ່ອມລະໄດ້ແຕ່ມຸສາວາດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ສາມາດລະປິສຸນາວາຈາ ເປັນຕົ້ນອື່ນໆໄດ້. ໃນທີ່ນີ້ ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: ມຸສາວາດະວິຣະຕິ ຊື່ວ່າ ເປັນກຸສົນທຳ. ແລະກຸສົນທຳ ກໍຊື່ວ່າ ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ອກຸສົນທຳທັງປວງ. ເມື່ອກຸສົນທຳແມ່ນພຽງປະການດຽວເກີດຂຶ້ນ, ກໍຄວນຈະກ່າວໄດ້ວ່າ ຍ່ອມສາມາດລະອກຸສົນທັງໝົດໃນສັນດານນັ້ນໄດ້. ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ທ່ານກໍຍັງກ່າວວ່າ ມຸສາວາດະວິຣະຕິ ຍ່ອມລະໄດ້ແຕ່ມຸສາວາດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງອື່ນ. ຂໍ້ນີ້ຈະພຶງເຫັນໄດ້ແນວໃດ? ວິສັດຊະນາວ່າ: ຄຳວ່າ ຍ່ອມສາມາດລະໄດ້ ນີ້ ເປັນຄຳກ່າວໝາຍເຖິງ ຕະທັງຄະປະຫານ ໃນບັນດາການລະ ໕ ປະການ. ແລະທີ່ຊື່ວ່າ ຕະທັງຄະປະຫານ ຄື ການລະອກຸສົນອົງນັ້ນໆ ດ້ວຍກຸສົນອົງນັ້ນໆ. ມີຄຳອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ໃນໂລກນີ້ ສັດບຸລຸດສະມາດານສິກຂາບົດແຍກກັນເປັນຂໍ້ໆ ວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍງົດເວັ້ນຈາກການຂ້າສັດ ເປັນຕົ້ນ, ແລ້ວລະອກຸສົນອົງທີ່ຊື່ວ່າ ປານາຕິບາດ ດ້ວຍກຸສົນອົງທີ່ຊື່ວ່າ ປານາຕິບາດະວິຣະຕິ. ຍ່ອມລະອກຸສົນອົງທີ່ຊື່ວ່າ ອະທິນນາທານ ດ້ວຍກຸສົນອົງທີ່ຊື່ວ່າ ອະທິນນາທານະວິຣະຕິ ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມໂດຍພິດສະດານ. ສ່ວນຄຳທີ່ວ່າ ເມື່ອກຸສົນທຳແມ່ນພຽງປະການດຽວເກີດຂຶ້ນ ອກຸສົນທັງໝົດຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນໃນສັນດານນັ້ນ, ໃນຂໍ້ນີ້ ອກຸສົນທັງຫຼາຍບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ເພາະບໍ່ມີໂອກາດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເພາະຖືກລະໄດ້. ເພາະວ່າ ໃນສັນດານນັ້ນ ໃນຂະນະນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ອກຸສົນເຫຼົ່ານັ້ນເທົ່ານັ້ນທີ່ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ແຕ່ທີ່ແທ້ແລ້ວ ກຸສົນຈິດອື່ນໆທັງໝົດກໍບໍ່ເກີດຂຶ້ນ, ອັບພະຍາກະຕະຈິດທັງໝົດກໍບໍ່ເກີດຂຶ້ນຄືກັນ. ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ເພາະບໍ່ມີໂອກາດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນບໍ່ເກີດຂຶ້ນເພາະຖືກລະໄດ້. ແຕ່ເພາະໝາຍເຖິງການລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕະທັງຄະປະຫານ ເປັນຕົ້ນ, ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຍ່ອມສາມາດລະໄດ້ - ບໍ່ສາມາດລະໄດ້. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ຕະທັງຄະປະຫານ ກໍເປັນອັນແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ. ແລະຄຳວ່າ ມຸສາວາດະວິຣະຕິ ຍ່ອມລະໄດ້ແຕ່ມຸສາວາດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງອື່ນ ນີ້ ກໍເປັນອັນສົມເຫດສົມຜົນຢ່າງຍິ່ງ. ໃນຄຳວ່າ “Ettha cā” ເປັນຕົ້ນ, ສິ່ງທີ່ເປັນໄປເພື່ອການເຄື່ອນໄຫວທາງກາຍ ແລະເພື່ອການເຄື່ອນໄຫວທາງວາຈາ ຊື່ວ່າ ກາຍະວະຈີໂຈປະນະພາຄິຍະ. ວິຣະຕິທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປາກົດໃນກາມາວະຈະຣະກຸສົນທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Kāmāvacara kusalesu pī” ເປັນພູມມະວິບັດໃນອັດຖະແຫ່ງການກຳນົດແຍກ. ວິຣະຕິທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປາກົດສະເພາະໃນກາມາວະຈະຣະກຸສົນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນກາມະພູມເທົ່ານັ້ນ. ແລະຄູຫະນະວັດຖຸ ໓ ປະການ ຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນວັດຖຸທີ່ຄວນງົດເວັ້ນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ຄູຫະນະ ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ພິດສະວົງ ຄືການເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມອັດສະຈັນ ໂດຍການເຮັດມາຍາສາໄຖຕ່າງໆ ແກ່ມະນຸດທັງຫຼາຍ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ລາບ, ສັກກາລະ ແລະຄວາມສັນລະເສີນ. ການຫຼອກລວງນັ້ນ ມີ ໓ ປະການ ຄື: ປັດຈະຍະປະຕິເສວະນະຄູຫະນະ, ສາມັນຕະຊັບປະນະຄູຫະນະ ແລະ ອิຣິຍາປະຖະສັນຖານະຄູຫະນະ. ໃນ ໓ ປະການນັ້ນ ບຸກຄົນຜູ້ມີຄວາມມັກຫຼາຍ ແຕ່ສະແດງອາການເປັນຜູ້ມັກນ້ອຍ ໂດຍການປະຕິເສດປັດໄຈ ໔ ທີ່ເຂົານຳມາຖວາຍໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລ້ວພາຍຫຼັງຈຶ່ງຮັບເອົາປັດໄຈທີ່ເຂົານຳມາຖວາຍເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ. ນີ້ຊື່ວ່າ ປັດຈະຍະປະຕິເສວະນະຄູຫະນະ. ບຸກຄົນຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາລາມົກ ປາດຖະໜາຄວາມຍົກຍ້ອງວ່າ ຄົນທັງຫຼາຍຈົ່ງຍົກຍ້ອງເຮົາວ່າ ຜູ້ນີ້ເປັນຜູ້ໄດ້ຊານ ຫຼື ເປັນຜູ້ໄດ້ອະພິນຍາ ຫຼື ເປັນພະອໍຣະຫັນ, ຈຶ່ງຫຼອກລວງໂດຍການເຮັດຕົນໃຫ້ເຂົ້າໃກ້ອຸຕະລິມະນຸດສະທຳ ຫຼື ເຮັດອຸຕະລິມະນຸດສະທຳໃຫ້ເຂົ້າໃກ້ຕົນ. ນີ້ຊື່ວ່າ ສາມັນຕະຊັບປະນະຄູຫະນະ. ບຸກຄົນຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາລາມົກ ປາດຖະໜາຄວາມຍົກຍ້ອງວ່າ ຄົນທັງຫຼາຍຈົ່ງຍົກຍ້ອງເຮົາວ່າ ຜູ້ນີ້ມີຄວາມປະພຶດສະຫງົບ, ມີຈິດສະມາທິ, ມີຄວາມພຽນອັນປາຣົບແລ້ວ, ຈຶ່ງເຮັດການຫຼອກລວງຕ່າງໆ ທີ່ອາໄສອິຣິຍາບົດ. ນີ້ຊື່ວ່າ ອິຣິຍາປະຖະສັນຖານະຄູຫະນະ. ຄຳວ່າ “Sikkhāpadassa vatthūnī” ໄດ້ແກ່ ການດື່ມສຸລາ, ການບໍລິໂພກອາຫານໃນເວລາວິການ, ການຟ້ອນຮຳ, ການຂັບຮ້ອງ, ການປະໂຄມດົນຕີ, ການເບິ່ງ ແລະການຟັງ ເປັນຕົ້ນ. ສຳລັບຜູ້ສະມາດານວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍງົດເວັ້ນຈາກການດື່ມສຸລາແລະເມໄລ, ເຈດຕະນາໃນການດື່ມສຸລາແລະເມໄລ ຊື່ວ່າ ວັດຖຸທີ່ຄວນງົດເວັ້ນ. ສຳລັບຜູ້ສະມາດານວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍງົດເວັ້ນຈາກການບໍລິໂພກອາຫານໃນເວລາວິການ, ເຈດຕະນາໃນການບໍລິໂພກວັດຖຸທີ່ເປັນຍາວະກາລິກໃນເວລາວິການ ຊື່ວ່າ ວັດຖຸທີ່ຄວນງົດເວັ້ນ. ໃນສິກຂາບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນໂລກຸດຕະຣະຈິດທັງຫຼາຍ ມີບົດວິເສດສະນະ ໓ ປະການ ຄື: “Sabbathāpi” (ໂດຍປະການທັງປວງ), “Niyatā” (ແນ່ນອນ) ແລະ “Ekato vā” (ພ້ອມກັນ). ສ່ວນໃນໂລກິຍະຈິດທັງຫຼາຍ ມີບົດວິເສດສະນະຢ່າງລະ ໒ ປະການ ຄື: “Kadāci” (ບາງເທື່ອ) ແລະ “Visuṃ visuṃ” (ແຍກກັນ). ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “Sabbathāpi” ໃນໂລກຸດຕະຣະຈິດ ເປັນການສະແດງເຖິງສະມຸດເສດທະປະຫານ, ສ່ວນໃນໂລກiຍະຈິດ ທ່ານມຸ່ງໝາຍເຖິງຕະທັງຄະປະຫານ ເຊິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບສະມຸດເສດທະປະຫານນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຫຼື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລະທຸຈະລິດແຕ່ລະປະການ.

၁၂၁. အပ္ပမညာသု. ‘‘ဝိဘင်္ဂေ’’တိ အပ္ပမညာ ဝိဘင်္ဂေ. ‘‘ကာရုညပ္ပကတိကဿာ’’တိ ကာရုညသဘာဝဿ. ‘‘အနိဿုကိနော’’တိ ဣဿာဓမ္မရဟိတဿ. ထာမဂတာ ကရုဏာ ဒေါသ သမုဋ္ဌိတံ ဝိဟိံသံ ပဇဟတိ. ထာမဂတာ မုဒိတာ ဒေါသသမုဋ္ဌိတံ အရတိံ ပဇဟတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဟိံသာ အရတီနံ နိဿရဏ ဘူတာ’’တိ. ဧတ္ထ စ အရတိ နာမ သုညာဂါရေသု စ ဘာဝနာ ကမ္မေသု စ နိဗ္ဗိဒါ. ဒေါသ နိဿရဏေ သတိ ဒေါမနဿနိဿရဏမ္ပိ သိဒ္ဓမေဝ. နိဿရဏဉ္စ နာမ ပဋိပက္ခ ဓမ္မ သဏ္ဌာနေန ဟောတိ. တသ္မာ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ အပ္ပမညာသု နိစ္စံ သောမနဿ သဏ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဒေါမနဿပ္ပဋိပက္ခဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အဋ္ဌကထာယပိ သဟ ဝိရုဒ္ဓေါ’’တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဥပေက္ခာ သဟဂတ ကာမာဝစရ ကုသလ စိတ္တေသု ကရုဏာ မုဒိတာ ပရိကမ္မကာလေပိ ဟိ ဣမေသံ ဥပ္ပတ္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ အနုညာတာ ဧဝါ-တိ ဝုတ္တံ. တာယ အဋ္ဌကထာယပိ သဟ ဝိရုဒ္ဓေါ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ. ‘‘ပဋိကူလာ ရမ္မဏေသု ပန…ပေ… ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီ’’တိ ပဋိကူလာ ရမ္မဏာနိ နာမ သောမနဿေန ဒူရေ ဟောန္တိ, တထာ ဒုက္ခိတ သတ္တာ စ, တသ္မာ တဒါ ရမ္မဏာနိ အသုဘ ဘာဝနာ စိတ္တာနိ စ ကရုဏာ ဘာဝနာ စိတ္တာနိ စ အာဒိတော ဥပေက္ခာ သဟဂတာ နေဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ‘‘သာဟိဝေဒနုပေက္ခာ နာမာ’’တိ ကာမာဝစရ ဝေဒနုပေက္ခာ ဝုတ္တာ. ဝိဘာဝနိပါဌေ, ‘‘အညဝိဟိတဿ ပီ’’တိ အညံ အာရမ္မဏံ မနသိကရောန္တဿပိ. သဇ္ဈာယနံ သမ္ပဇ္ဇတိ, သမ္မသနံ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ပါဌသေသော. ဣတိ တသ္မာ. ဧတ္ထ သိယာ ‘‘တံ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. န နု တမ္ပိ ဥပေက္ခာ သဟဂတ စိတ္တေသု ကရုဏာ မုဒိတာနံ သမ္ဘဝံ သာဓေတိ ယေဝါတိ. သစ္စံ သာဓေတိယေဝ. တေန ပန ပရိစယ ဝသေန တေသု တာသံ သမ္ဘဝံ ဒီပေတိ. ဣဓ ပန ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိနာ ‘‘ပဋိကူလာ ရမ္မဏေသူ’’တိအာဒိနာ စ ပရိစယေန ဝိနာ ပကတိယာ တာသံ ဥပေက္ခာ ဝေဒနာယ ဧဝ သဟ ပဝတ္တိ ဗဟုလတာ ဝုတ္တာတိ. ‘‘ယောဂကမ္မ ဗလေနာ’’တိ ယုဉ္ဇန ဝီရိယ ကမ္မ ဗလေန.

໑໒໑. ໃນອັບປະມານຍາທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Vibhaṅge” ໄດ້ແກ່ ໃນອັບປະມານຍາວິພັງ. ຄຳວ່າ “Kāruññappakatikassa” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ມີອັດທະຍາໄສປະກອບດ້ວຍຄວາມກະລຸນາ. ຄຳວ່າ “Anissukino” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ປາສະຈາກອິດສາທຳ. ກະລຸນາທີ່ມີກຳລັງ ຍ່ອມລະຄວາມບຽດບຽນ ທີ່ມີໂທສະເປັນສະມຸດຖານ. ມຸທິຕາທີ່ມີກຳລັງ ຍ່ອມລະຄວາມບໍ່ຍິນດີ ທີ່ມີໂທສະເປັນສະມຸດຖານ, ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ ເປັນທຳເຄື່ອງສະຫຼັດອອກຈາກຄວາມບຽດບຽນແລະຄວາມບໍ່ຍິນດີ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ອະຣະຕິ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເບື່ອໜ່າຍໃນເຮືອນວ່າງ ແລະໃນພາວະນາກຳທັງຫຼາຍ. ເມື່ອມີການສະຫຼັດອອກຈາກໂທສະແລ້ວ, ການສະຫຼັດອອກຈາກໂທມະນັດກໍເປັນອັນສຳເລັດເຊັ່ນກັນ. ແລະທີ່ຊື່ວ່າ ການສະຫຼັດອອກ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍການຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກ. ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນໃນປຸບພະພາກ ກໍພຶງຊາບວ່າ ໃນອັບປະມານຍາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີໂສມະນັດຕັ້ງຢູ່ສະເໝີ, ດ້ວຍຄວາມມຸ່ງໝາຍນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “domanassappaṭipakkhañcā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Aṭṭhakathāyapi saha viruddho” ຄື ໃນອັດຖະສາລິນີ ກ່າວວ່າ: ເຖິງແມ່ນໃນເວລາບໍລິກຳ ແຫ່ງກະລຸນາແລະມຸທິຕາ ໃນກາມາວະຈະຣະກຸສົນຈິດທີ່ເກີດຮ່ວມກັບອຸເປກຂາ, ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດເຫຼົ່ານີ້ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ມະຫາອັດຖະກະຖາອະນຸຍາດໄວ້ແລ້ວ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຂັດແຍ້ງກັບອັດຖະກະຖານັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ຄຳວ່າ “Paṭikūlā rammaṇesu pana... ໄປຍານໃຫຍ... vattabbameva natthī” ຄື: ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຕິກູລາຣົມ ຍ່ອມຢູ່ຫ່າງໄກຈາກໂສມະນັດ, ສັດຜູ້ຕົກທຸກໄດ້ຍາກກໍເຊັ່ນກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເລີຍວ່າ ອະສຸພະພາວະນາຈິດ ແລະກະລຸນາພາວະນາຈິດ ທີ່ມີອາລົມເຫຼົ່ານັ້ນໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຍ່ອມເກີດຮ່ວມກັບອຸເປກຂາຢ່າງແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ “Sāhivedanupekkhā” ໝາຍເຖິງ ກາມາວະຈະຣະອຸເປກຂາເວທະນາ. ໃນບົດແຫ່ງຄຳອະທິບາຍ, ຄຳວ່າ “aññavihitassa pī” ໄດ້ແກ່ ເຖິງແມ່ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ມົນສິການອາລົມອື່ນຢູ່. ມີບົດທີ່ເຫຼືອວ່າ: ການສາທະຍາຍຍ່ອມສຳເລັດ, ການພິຈາລະນາຍ່ອມສຳເລັດ. ຄຳວ່າ “Iti” ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຂໍ້ນັ້ນຖືກປະຕິເສດແລ້ວ? ຂໍ້ນັ້ນກໍຍັງສະແດງເຖິງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກະລຸນາແລະມຸທິຕາ ໃນຈິດທີ່ເກີດຮ່ວມກັບອຸເປກຂາ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ຍ່ອມສະແດງໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ. ແຕ່ຂໍ້ນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງເຖິງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກະລຸນາແລະມຸທິຕາເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “Ettha cā” ເປັນຕົ້ນ ແລະ “Paṭikūlā rammaṇesū” ເປັນຕົ້ນ, ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມເປັນໄປໂດຍສ່ວນຫຼາຍແຫ່ງກະລຸນາແລະມຸທິຕາເຫຼົ່ານັ້ນ ຮ່ວມກັບອຸເປກຂາເວທະນາ ໂດຍປົກກະຕິ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ. ຄຳວ່າ “Yogakamma balenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມພຽນພະຍາຍາມ.

၁၂၂. စေတော [Pg.106] ယုတ္တာနံ စိတ္တ စေတသိကာနံ. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ဟေဋ္ဌာ စ ဝုတ္တော ‘ကဒါစိ သန္ဒိဿန္တိ ဝိသုံ ဝိသုံ, ကဒါစိ နာနာ ဟုတွာ ဇာယန္တီ’တိ. ဥပရိ စ ဝက္ခတိ ‘အပ္ပမညာ ဝိရတိယော ပနေတ္ထ ပဉ္စပိ ပစ္စေကမေဝ ယောဇေတဗ္ဗာ’တိ. ဣဿာဒီနဉ္စ နာနာ ကဒါစိ ယောဂေါ ဥပရိ ‘ဣဿာမစ္ဆေရ ကုက္ကုစ္စာနိ ပနေတ္ထ ပစ္စေကမေဝ ယောဇေတဗ္ဗာနီ’တိ ဝက္ခတိ. မာနထိန မိဒ္ဓါနံ ပန နာနာ ကဒါစိ ယောဂေါ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘ကဒါစီ’’တိ ဝတွာ တဒတ္ထံ ဝိဝရတိ ‘‘တေသံ’’တိအာဒိနာ. ‘‘တေသံ’’တိ ဒိဋ္ဌိ ဝိပ္ပယုတ္တာနံ. ‘‘နိဒ္ဒါဘိဘူတ ဝသေနာ’’တိ နိဒဿန ဝစနမေတံ. တေန ကောသဇ္ဇာဒီနမ္ပိ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘အကမ္မညတာယာ’’တိ အကမ္မညဘာဝေန. တေဟိ ဣဿာမစ္ဆရိယ ကုက္ကုစ္စေဟိ. တေန စ မာနေန. ကိစ္စ ဝိရောဓေ ဝါ အာရမ္မဏ ဝိရောဓေ ဝါ နာနာဘာဝေါ. အဝိရောဓေ သဟဘာဝေါ.

໑໒໒. ແຫ່ງຈິດແລະເຈຕະສິກທັງຫຼາຍ ທີ່ປະກອບຮ່ວມກັບໃຈ. ໃນຄຳວ່າ “Ettha cā” ເປັນຕົ້ນ. ແລະໃນເບື້ອງຕົ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ ບາງເທື່ອກໍປາກົດແຍກກັນ, ບາງເທື່ອກໍເກີດຂຶ້ນຕ່າງກັນ. ແລະໃນເບື້ອງປາຍ ຈະກ່າວວ່າ ສ່ວນອັບປະມານຍາແລະວິຣະຕິ ເຖິງທັງ ໕ ປະການໃນທີ່ນີ້ ພຶງປະກອບແຍກກັນເທົ່ານັ້ນ. ແລະການປະກອບຕ່າງກັນໃນບາງເທື່ອແຫ່ງອິດສາເປັນຕົ້ນ, ໃນເບື້ອງປາຍຈະກ່າວວ່າ ສ່ວນອິດສາ, ມັດສະລິຍະ ແລະກຸກກຸດຈະ ໃນທີ່ນີ້ ພຶງປະກອບແຍກກັນເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ການປະກອບຕ່າງກັນໃນບາງເທື່ອແຫ່ງມານະ, ຖີນະ ແລະມິດທະ ພຶງກ່າວໃນທີ່ນີ້. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “Kadāci” ແລ້ວ ຈຶ່ງສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “tesaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຈິດທີ່ປາສະຈາກທິດຖິທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Niddābhibhūta vasenā” (ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຖືກຄວາມຫຼັບຄອບງຳ) ນີ້ເປັນຄຳຍົກຕົວຢ່າງ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນການຖືເອົາໂກສັດຊະ ເປັນຕົ້ນນຳ. ຄຳວ່າ “Akammaññatāyā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຄວນແກ່ການງານ. ດ້ວຍອິດສາ, ມັດສະລິຍະ ແລະກຸກກຸດຈະເຫຼົ່ານັ້ນ. ແລະດ້ວຍມານະນັ້ນ. ເມື່ອມີຄວາມຂັດແຍ້ງກັນທາງກິດ ຫຼື ຄວາມຂັດແຍ້ງກັນທາງອາລົມ ຍ່ອມມີສະພາວະຕ່າງກັນ. ເມື່ອບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ ຍ່ອມມີສະພາວະເກີດຮ່ວມກັນ.

၁၂၃. ‘‘ယောဂဋ္ဌာနပရိစ္ဆိန္ဒန ဝသေနာ’’တိ သဗ္ဗစိတ္တ သာဓာရဏာ တာဝ သဗ္ဗေသုပိ ဧကူနနဝုတိစိတ္တုပ္ပာဒေသု, ဝိတက္ကော ပဉ္စပညာ သစိတ္တေသူတိအာဒိနာ ယုတ္တဋ္ဌာန ဘူတာနံ စိတ္တာနံ ဂဏနသင်္ချာပရိစ္ဆေဒဝသေန. ‘‘ယုတ္တ ဓမ္မရာသိ ပရိစ္ဆိန္ဒန ဝသေနာ’’တိ အနုတ္တရေ ဆတ္တိံသ, မဟဂ္ဂတေ ပဉ္စတိံသာတိအာဒိနာ ယုတ္တ ဓမ္မရာသီနံ ဂဏန သင်္ချာ ပရိစ္ဆေဒ ဝသေန. သေသံ သုဝိညေယျံ. ‘‘ပါဠိယံ’’တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိ ပါဠိယံ. ‘‘တေသံ နယာနံ’’တိ စတုက္က ပဉ္စက နယာနံ.

໑໒໓. ຄຳວ່າ “ໂຍຄັດຖານະປະຣິດຊິນທະນະ ວະເສນະ” ແປວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດນັບຈຳນວນຈິດ ທີ່ເປັນສະຖານທີ່ປະກອບ ເຊັ່ນ: ສັບພະຈິດຕະສາທາຣະນະເຈຕະສິກ ຍ່ອມປະກອບໃນຈິດຕຸບປາດທັງໝົດ 89 ດວງ, ວິຕົກ ຍ່ອມປະກອບໃນຈິດ 55 ດວງ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຍຸດຕະທັມມະຣາສิ ປະຣິດຊິນທະນະ ວະເສນະ” ແປວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດນັບຈຳນວນກຸ່ມທຳທີ່ປະກອບ ເຊັ່ນ: ໃນອະນຸດຕະຣະຈິດ (ໂລກຸດຕະຣະຈິດ) ມີທຳປະກອບ 36 ປະການ, ໃນມະຫັກຄະຕະຈິດ ມີທຳປະກອບ 35 ປະການ ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ຄຳວ່າ “ປາລິຍັງ” ແປວ່າ ໃນພະບາລີທັມມະສັງຄະນີ. ຄຳວ່າ “ເຕສັງ ນະຍານັງ” ແປວ່າ ແຫ່ງໄນຍະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື ຈະຕຸກກະໄນຍະ ແລະ ປັນຈະກະໄນຍະ.

၁၂၄. ‘‘ကာယဝစီ ဝိသောဓန ကိစ္စာ’’တိ ကာယဒွါရဝစီဒွါရ သောဓန ကိစ္စာ.

໑໒໔. ຄຳວ່າ “ກາຍະວະຈີ ວິໂສທະນະ ກິດຈາ” ແປວ່າ ມີກິດໃນການຊຳຮະກາຍະທະວານ ແລະ ວະຈີທະວານໃຫ້ສະອາດ.

၁၂၅. လောကုတ္တရ ဝိရတီနံ လောကုတ္တရ ဝိပါကေသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ‘‘ဣဒဉ္စ…ပေ… ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ. တာသံ အပ္ပမညာနံ. တေသု မဟာဝိပါကေသု. သတ္တပညတ္တာဒီနိ အာရမ္မဏာနိ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘တေနာ’’တိ ကုသလေန. ‘‘ဝိကပ္ပ ရဟိတတ္တာ’’တိ ဝိဝိဓာကာရ စိန္တန ရဟိတတ္တာ. အပ္ပနာပတ္တ ကမ္မ ဝိသေသေဟိ နိဗ္ဗတ္တာ အပ္ပနာပတ္တကမ္မ ဝိသေသ နိဗ္ဗတ္တာ. ပညတ္တိ ဝိသေသာနိ နာမ ပထဝီကသိဏ နိမိတ္တာဒီနိ. ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒီသု. န ပညတ္တိ ဓမ္မေဟိ အတ္ထိ. ဧဝဉ္စ သတိ, ကာမဝိပါကာနိ ကာမတဏှာယ အာရမ္မဏဘူတာ ပညတ္တိယောပိ အာလမ္ဗေယျုန္တိ. ‘‘သင်္ဂဟနယဘေဒကာရကာ’’တိ ပထ မဇ္ဈာနိက [Pg.107] စိတ္တေသု ဆတ္တိံသ. ဒုတီယဇ္ဈာနိက စိတ္တေသု ပဉ္စတိံသာတိအာဒိနာ သင်္ဂဟနယဘေဒဿ ကာရကာ.

໑໒໕. ເພາະໂລກຸດຕະຣະວິຣະຕິທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແມ່ນໃນໂລກຸດຕະຣະວິບາກທັງຫຼາຍ, ຄຳວ່າ “idañca…pe… daṭṭhabba” (ແລະເພິ່ງເຫັນຂໍ້ນີ້... ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ “tāsaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງອັບປະມານຍาທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “tesu” ໄດ້ແກ່ ໃນມະຫາວິບາກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວິເຄາະວ່າ “Sattapaññattādīni ārammaṇāni yassāti” (ທຳມະໃດມີສັດຕະບັນຍັດເປັນຕົ້ນເປັນອາຣົມ, ທຳມະນັ້ນ...). ຄຳວ່າ “tenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຸສົນ. ຄຳວ່າ “vikappa rahitattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະປາສະຈາກການຄິດປຸງແຕ່ງໃນອາການຕ່າງໆ. ທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍກຳມະວິເສດອັນເຖິງອັບປະນາ ຊື່ວ່າ “ອັບປະນາປັດຕະກຳມະວິເສດະນິບພັດຕະ”. ບັນຍັດວິເສດທັງຫຼາຍ ໄດ້ແກ່ ປະຖະວີກະສິນນິມິດເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ “api ca” ເປັນຕົ້ນ. ບໍ່ມີດ້ວຍບັນຍັດທຳທັງຫຼາຍ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ກາມະວິບາກທັງຫຼາຍ ກໍເພິ່ງຮັບເອົາບັນຍັດທັງຫຼາຍອັນເປັນອາຣົມແຫ່ງກາມະຕັນຫາໄດ້. ຄຳວ່າ “saṅgahanayabhedakārakā” ໄດ້ແກ່ ຕົວເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຄະຫະໄນ ໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ: ໃນປະຖົມມະຊານະຈິດທັງຫຼາຍ ມີ ໓໖, ໃນທຸຕິຍະຊານະຈິດທັງຫຼາຍ ມີ ໓໕.

၁၂၆. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ပဉ္စသု အသင်္ခါရိကေသူ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မဝစနံ. တထာ ပဉ္စသု သသင်္ခါရိကေသူတိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

໑໒໖. ໃນຄຳວ່າ “Ettha ca” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Pañcasu asaṅkhārikesu” ເປັນພູມມະວິພັດໃນອັດນິດທາຣະນະ (ການຖອນອອກ). ໃນຄຳວ່າ “pañcasu sasaṅkhārikesu” ກໍມີນັຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນຂໍ້ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

၁၂၈. ‘‘ဘူမိ ဇာတိ သမ္ပယောဂါဒိဘေဒေနာ’’တိ ဖဿောတာဝ စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ ကာမာဝစရော, ရူပါဝစရော, အရူပါဝစရော စာတိ. အယံ ဘူမိဘေဒေါ.

໑໒໘. ຄຳວ່າ “Bhūmi jāti sampayogādibhedena” ມີອະທິບາຍວ່າ: ກ່ອນອື່ນໝົດ ຜັດສະມີ ໔ ຢ່າງ ຄື: ກາມາວະຈະຣະ, ຮູປາວະຈະຣະ, ອະຣູປາວະຈະຣະ (ແລະ ໂລກຸດຕະຣະ). ນີ້ຄືຄວາມຕ່າງໂດຍພູມ.

ဒွါဒသာကုသလာ ဖဿာ, ကုသလာ ဧကဝီသတိ;

ဆတ္တိံသေဝ ဝိပါကာ စ, ဝီသတိ ကြိယာ မတာ.

ຜັດສະທີ່ເປັນອະກຸສົນມີ ໑໒, ທີ່ເປັນກຸສົນມີ ໒໑, ທີ່ເປັນວິບາກມີ ໓໖, ແລະທີ່ເປັນກິຣິຍາເພິ່ງຊາບວ່າມີ ໒໐.

ဣတိ အယံ ဇာတိဘေဒေါ. သောမနဿ သဟဂတော, ဒိဋ္ဌိဂတ သမ္ပယုတ္တော, အသင်္ခါရိကော စ, သသင်္ခါရိကော စာတိအာဒိနာ သမ္ပယောဂါဒိဘေဒေါ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘စိတ္တေန သမံ ဘေဒ’’န္တိ အတ္တနာ ဝါ သမ္ပယုတ္တေန စိတ္တဘေဒေန သမံ ဘေဒံ. ဧကူနန ဝုတိယာ စိတ္တေသု ဝါ. ဧတ္ထ စ ဝိစိကိစ္ဆာ စေတသိကံ ဧကသ္မိံ စိတ္တေ ယုတ္တန္တိ ဧကမေဝ ဟောတိ. ဒေါသော, ဣဿာ, မစ္ဆရိယံ, ကုက္ကုစ္စန္တိ ဣမေ စတ္တာရော ဒွီသု စိတ္တေသု ယုတ္တာတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒွေ ဒွေ ဟောန္တိ. တထာ ဒိဋ္ဌိမာနာ ပစ္စေကံ စတ္တာရော. ထိနမိဒ္ဓံ ပစ္စေကံ ပဉ္စာတိအာဒိနာ သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ.

ນີ້ຄືຄວາມຕ່າງໂດຍຊາດ. ຄວາມຕ່າງໂດຍການສຳປະຍຸດເປັນຕົ້ນ ເພິ່ງກ່າວໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ: ໂສມະນັດສະສະຫະຄົດ, ທິດຖິຄະຕະສຳປະຍຸດ, ອະສັງຂາຣິກະ ແລະ ສະສັງຂາຣິກະ. ຄຳວ່າ “Cittena samaṃ bhedam” ໄດ້ແກ່ ມີຄວາມຕ່າງສະεໝີດ້ວຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງຈິດທີ່ສຳປະຍຸດກັບຕົນ, ຫຼືວ່າ ໃນຈິດ ໘໙ ດວງ. ແລະໃນຂໍ້ນີ້ ວິຈິກິດສາເຈຕະສິກ ປະກອບໃນຈິດດວງດຽວ ຈຶ່ງມີພຽງ ໑ ເທົ່ານັ້ນ. ເຈຕະສິກ ໔ ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ໂທສະ, ອິດສາ, ມັດສະຣິຍະ, ກຸກກຸດຈະ ປະກອບໃນຈິດ ໒ ດວງ ຈຶ່ງມີຢ່າງລະ ໒ ແຍກກັນ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ທິດຖິ ແລະ ມານະ ມີຢ່າງລະ ໔. ຖີນະ ແລະ ມິດທະ ມີຢ່າງລະ ໕ ເປັນຕົ້ນ, ເພິ່ງກ່າວເນື້ອຄວາມທັງໝົດໂດຍນັຍນີ້.

စေတသိကသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ອະນຸທີປະນາແຫ່ງເຈຕະສິກະສັງຄະຫະທີປະນີ ຈົບແລ້ວ.

၃. ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

໓. ອະນຸທີປະນາແຫ່ງປະກິນນະກະສັງຄະຫະ

၁၂၉. ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟေ[Pg.108]. ဥဘိန္နံ စိတ္တ စေတသိကာနံ. ‘‘တေပညာသာ’’တိ တေပညာသဝိဓာ. ‘‘ဘာဝေါ’’တိ ဝိဇ္ဇမာနကိရိယာ. ယော လက္ခဏ ရသာဒီသု လက္ခဏန္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မာနံ’’တိအာဒိံ. ပဝတ္တောတိ ပါဌသေသ ပဒံ. ဧတေန ‘ဝေဒနာ ဘေဒေန စိတ္တစေတသိကာနံ သင်္ဂဟော’တိအာဒီသုပိ ဝေဒနာ ဘေဒေန ပဝတ္တော စိတ္တစေတသိကာနံ သင်္ဂဟောတိအာဒိနာ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတိ. ‘‘ဝစနတ္ထော ဒဿိတော’’တိ, ကထံ ဒဿိတောတိ အာဟ ‘‘ဝေဒနာ ဘေဒေန စိတ္တစေတသိကာနံ သင်္ဂဟော’’တိအာဒိ. ‘‘တေသံ ဒါနိ ယထာရဟံ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘တေသံ’’တိ စိတ္တစေတသိကာနံ, သင်္ဂဟော နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတေန အယံ သင်္ဂဟော စိတ္တ စေတသိကာနံ ဧဝ သင်္ဂဟောတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ဝေဒနာ ဟေတုတော. လ. လမ္ဗဏဝတ္ထုတော သင်္ဂဟော နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတေန ဥပရိ ဝေဒနာ သင်္ဂဟောတိအာဒီသု ဝေဒနာတော သင်္ဂဟော ဝေဒနာ သင်္ဂဟော. လ. ဝတ္ထုတော သင်္ဂဟော ဝတ္ထု သင်္ဂဟောတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ, ဝေဒနာတောတိအာဒီသု စ ဝေဒနာ ဘေဒတောတိအာဒိ အတ္ထတော သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ဧဝံ ဆန္နံ ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟာနံ ဝစနတ္ထော ဒဿိတော. တေနာဟ ‘‘ဝေဒနာ ဘေဒေနာ’’တိအာဒိံ. အာဒိနာ ဒဿိတောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သင်္ဂဟော နာမ နိယျတေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘နီတော နာမ အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘နိယျတေ’’တိ စ ပဝတ္တီယတေတိ အတ္ထော. နနု တေသံ ‘‘သင်္ဂဟော နာမ နိယျတေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒွီဟိ စိတ္တ စေတသိကေဟိ ဧဝ အယံ သင်္ဂဟော နေတဗ္ဗောတိ. န. စိတ္တေန နီတေ စေတသိကေဟိ ဝိသုံ နေတဗ္ဗ ကိစ္စဿ အဘာဝတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တေ ပန သိဒ္ဓေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

໑໒໙. ໃນປະກິນນະກະສັງຄະຫະ. ບົດວ່າ “ubhinnaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງທັງຈິດແລະເຈຕະສິກທັງສອງ. ຄຳວ່າ “Tepaññāsā” ໄດ້ແກ່ ມີ ໕໓ ປະການ. ຄຳວ່າ “Bhāvo” ໄດ້ແກ່ ກິຣິຍາທີ່ມີຢູ່, ສິ່ງໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນລັກສະນະແລະຣົດເປັນຕົ້ນວ່າ ລັກສະນະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “dhammānaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “pavatto” ເປັນບົດທີ່ເຫຼືອໃນພະບາລີ. ດ້ວຍບົດນັ້ນ ທ່ານສະແດງການເຊື່ອມໂຍງໃນຄຳວ່າ “vedanā bhedena cittacetasikānaṃ saṅgaho” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ: ສັງຄະຫະແຫ່ງຈິດແລະເຈຕະສິກທັງຫຼາຍ ອັນເປັນໄປໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງເວທະນາ. ຄຳວ່າ “Vacanattho dassito” (ສະແດງວັດຈະນັດຖະແລ້ວ), ຖາມວ່າ ສະແດງແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “vedanā bhedena cittacetasikānaṃ saṅgaho” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ “Tesaṃ dāni yathārahaṃ” ນີ້, ບົດວ່າ “tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຈິດແລະເຈຕະສິກທັງຫຼາຍ, ມີການເຊື່ອມໂຍງກັບບົດວ່າ “saṅgaho nāma”. ດ້ວຍບົດນັ້ນ ເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ສັງຄະຫະນີ້ ເປັນສັງຄະຫະແຫ່ງຈິດແລະເຈຕະສິກທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ. ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ ສັງຄະຫະໂດຍເວທະນາ, ເຫດ, ...ລະ... ອາຣົມ ແລະ ວັດຖຸ. ດ້ວຍບົດນັ້ນ ເປັນອັນສຳເລັດຄວາມໃນຄຳວ່າ “vedanā saṅgaho” ເປັນຕົ້ນໃນພາຍຫຼັງວ່າ: ສັງຄະຫະໂດຍເວທະນາ ຊື່ວ່າ ເວທະນາສັງຄະຫະ ...ລະ... ສັງຄະຫະໂດຍວັດຖຸ ຊື່ວ່າ ວັດຖຸສັງຄະຫະ, ແລະໃນບົດມີເປັນຕົ້ນວ່າ “vedanāto” ກໍເປັນອັນສຳເລັດຄວາມໂດຍອັດວ່າ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງເວທະນາ ເປັນຕົ້ນ. ວັດຈະນັດຖະແຫ່ງປະກິນນະກະສັງຄະຫະທັງ ໖ ທ່ານສະແດງແລ້ວຢ່າງນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “vedanā bhedena” ເປັນຕົ້ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ ສະແດງແລ້ວດ້ວຍບົດເປັນຕົ້ນ. ເພາະກ່າວໄວ້ວ່າ “saṅgaho nāma niyyate” ຈຶ່ງg່າວວ່າ “nīto nāma atthi” (ມີອັນນຳໄປແລ້ວ). ແລະບົດວ່າ “niyyate” ມີອັດວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປ. ຖາມວ່າ: ກໍເມື່ອກ່າວວ່າ “saṅgaho nāma niyyate” ແກ່ທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັງຄະຫະນີ້ ເພິ່ງນຳໄປດ້ວຍທັງຈິດແລະເຈຕະສິກທັງສອງບໍ່ແມ່ນບໍ? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ເມື່ອນຳໄປດ້ວຍຈິດແລ້ວ ກໍບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງນຳໄປແຍກຕ່າງຫາກດ້ວຍເຈຕະສິກທັງຫຼາຍ, ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “citte pana siddhe” ເປັນຕົ້ນ.

၁၃၀. ဝေဒနာ သင်္ဂဟေ. ဝေဒနာ ဘေဒံ နိဿာယ ဣမဿ သင်္ဂဟဿ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘နိဿယ ဓမ္မ ပရိဂ္ဂဟတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သံယုတ္တကေ’’တိ ဝေဒနာ သံယုတ္တကေ. ‘‘အာရမ္မဏံ အနုဘောန္တီ’’တိ အာရမ္မဏ ရသံ အနုဘောန္တိ. ‘‘တေ’’တိ တေဇနာ. ‘‘တံ’’တိ တံ အာရမ္မဏံ. ‘‘သာတတော’’တိ သုခါကာရတော. ‘‘အဿာတတော’’တိ ဒုက္ခာ ကာရတော[Pg.109]. တတော အညောပကာရော နတ္ထိ, တသ္မာ ဝေဒနာ အနုဘဝန လက္ခဏေန တိဝိဓာ ဧဝ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဒွေ’’တိ ဒွေ ဝေဒနာယော. ဥပေက္ခံ သုခေ သင်္ဂဟေတွာ သုခဒုက္ခဝသေန ဝါ ဒွေ ဝေဒနာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ. ‘‘သန္တသ္မိံ ဧသာ ပဏီတေ သုခေ’’တိ ဈာနသမ္ပယုတ္တံ အဒုက္ခမ သုခံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဉ္စ ဘေဒါဒီသု ဝိတ္ထာရော ဝေဒနာ သံယုတ္တေ ဂဟေတဗ္ဗော. ဝေဒယိတန္တိ စ ဝေဒနာတိ စ အတ္ထတော ဧကံ. ‘‘သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခသ္မိံ’’တိ သဗ္ဗံ တံ ဝေဒယိတံ ဒုက္ခသ္မိံ ဧဝ ပဝိဋ္ဌံ ဟောတိ. သင်္ခါရ ဒုက္ခတံ အာနန္ဒ မယာ သန္ဓာယ ဘာသိတံ သင်္ခါရ ဝိပရိဏာမတဉ္စ, ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခသ္မိံတိ ပါဠိ. ‘‘ဣန္ဒြိယဘေဒဝသေနာ’’တိ သောမနဿ သဟဂတံ, ဥပေက္ခာသဟဂတံ, ဒေါမနဿ သဟဂတံ, သုခသဟဂတံ, ဒုက္ခ သဟဂတန္တိ ဧဝံ ဣန္ဒြိယ ဘေဒဝသေန. ‘‘ယေသု ဓမ္မေသူ’’တိ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေသု. ‘‘တေသံ’’တိ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မာနံ. တတ္ထ သုခသမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ ကာယိက သုခ သမ္ပယုတ္တ စေတသိက သုခ သမ္ပယုတ္တ ဝသေန ဒုဝိဓာ. ဧဝံ ဣဿရဋ္ဌာနဘူတာနံ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မာနံ ဒုဝိဓတ္တာ အနုဘဝန ဘေဒေ တီသု ဝေဒနာသု ဧကံ သုခ ဝေဒနံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယန္တိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ခသမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေသုပိ ဧသေဝနယော. ‘‘အပိ စာ’’တိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ‘‘တေပီ’’တိ ဥပေက္ခာ သမ္ပယုတ္တာပိ ဓမ္မာ. စက္ခာဒိ ပသာဒကာယာ နာမ စက္ခု သောတ ဃာန ဇိဝှာ ပသာဒကာယာ. တေသု နိဿိတာ နာမ စက္ခု ဝိညာဏ စိတ္တုပ္ပာဒါဒယော. ‘‘သဗ္ဘာဝါ’’တိ သန္တဘာဝတော သံဝိဇ္ဇမာန ဘာဝတော ဒုဝိဓာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဧက ရသတ္တာ’’တိ မဇ္ဈတ္တဘာဝေန ဧကရသတ္တာ. ‘‘ဣတရာနီ’’တိ သောမနဿ ဒေါမနဿ ဥပေက္ခိန္ဒြိယာနိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

໑໓໐. ໃນເວທະນາສັງຄະຫະ. ເພາະສັງຄະຫະນີ້ເປັນໄປໂດຍອາໄສຄວາມຕ່າງແຫ່ງເວທະນາ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “nissaya dhamma pariggahatthaṃ” (ເພື່ອການກຳນົດຖືເອົາທຳອັນເປັນທີ່ອາໄສ). ຄຳວ່າ “Saṃyuttake” ໄດ້ແກ່ ໃນເວທະນາສັງຍຸດ. ຄຳວ່າ “Ārammaṇaṃ anubhonti” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສະເຫວີຍຣົດແຫ່ງອາຣົມ. ຄຳວ່າ “Te” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຮ້ອນ. ຄຳວ່າ “Taṃ” ໄດ້ແກ່ ອາຣົມນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Sātato” ໄດ້ແກ່ ໂດຍອາການທີ່ເປັນສຸກ. ຄຳວ່າ “Assātato” ໄດ້ແກ່ ໂດຍອາການທີ່ເປັນທຸກ. ປະກອບຄວາມວ່າ: ເພາະບໍ່ມີປະການອື່ນນອກຈາກນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ເວທະນາໂດຍລັກສະນະການສະເຫວີຍອາຣົມ ຈຶ່ງມີ ໓ ຢ່າງເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Dve” ໄດ້ແກ່ ເວທະນາ ໒ ຢ່າງ. ປະກອບຄວາມວ່າ: ຫຼືວ່າ ທ່ານກ່າວເວທະນາ ໒ ຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຸກແລະທຸກ ໂດຍສົງເຄາະອຸເປກຂາເຂົ້າໃນສຸກ. ຄຳວ່າ “Santasmiṃ esā paṇīte sukhe” ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງອະທຸກຂະມະສຸຂະທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຊານ. ເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດໃນຄວາມຕ່າງ ໕ ຢ່າງເປັນຕົ້ນ ເພິ່ງຖືເອົາໃນເວທະນາສັງຍຸດ. ບົດວ່າ “vedayitaṃ” ແລະ “vedanā” ມີອັດຢ່າງດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “Sabbaṃ taṃ dukkhasmiṃ” ໄດ້ແກ່ ການສະເຫວີຍອາຣົມທັງໝົດນັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນທຸກນັ້ນເອງ. ພະບາລີວ່າ “yaṃ kiñci vedayitaṃ, sabbaṃ taṃ dukkhasmiṃ” (ການສະເຫວີຍອາຣົມຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທັງໝົດນັ້ນເປັນທຸກ) ນີ້ ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງສັງຂາຣະທຸກຂະຕາ ແລະ ວິປະຣິຕາມະທຸກຂະຕາ ຈຶ່ງຕັດແກ່ພະອານົນ. ຄຳວ່າ “Indriyabhedavasena” ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງອິນຊີ ຢ່າງນີ້ຄື: ໂສມະນັດສະສະຫະຄົດ, อຸເປກຂາສະຫະຄົດ, ໂທມະນັດສະສະຫະຄົດ, ສຸກຂະສະຫະຄົດ, ທຸກຂະສະຫະຄົດ. ຄຳວ່າ “Yesu dhammesu” ໄດ້ແກ່ ໃນສຳປະຍຸດທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງສຳປະຍຸດທຳທັງຫຼາຍ. ໃນສຳປະຍຸດທຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ທຳທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍສຸກມີ ໒ ຢ່າງ ຄື: ທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍກາຍິກະສຸກ ແລະ ທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍເຈຕະສິກະສຸກ. ເມື່ອສຳປະຍຸດທຳທັງຫຼາຍອັນເປັນໃຫຍ່ມີ ໒ ຢ່າງຢ່າງນີ້, ໃນຄວາມຕ່າງແຫ່ງການສະເຫວີຍອາຣົມ ໃນເວທະນາ ໓ ຢ່າງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງແຍກສຸກຂະເວທະນາ ໑ ຢ່າງ ອອກເປັນ ໒ ແລ້ວກ່າວວ່າ ສຸກຂິນຊີ ແລະ ໂສມະນັດສິນຊີ. ແມ່ນໃນທຳທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍທຸກ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “Api ca” ມີອັດວ່າ ມີຂໍ້ທີ່ຄວນກ່າວຢູ່ບາງຢ່າງ. ຄຳວ່າ “Tepī” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນທຳທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍອຸເປກຂາທັງຫຼາຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຈັກຂຸປະສາດເປັນຕົ້ນ ໄດ້ແກ່ ຈັກຂຸປະສາດ, ໂສຕະປະສາດ, ຄານະປະສາດ, ຊິວຫາປະສາດ. ທີ່ອາໄສໃນປະສາດເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຈັກຂຸວິນຍານະຈິດຕຸບປາດເປັນຕົ້ນ. ປະກອບຄວາມວ່າ: ຄຳວ່າ “Sabbhāvā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມມີຢູ່ ເພາະຄວາມປາກົດຢູ່ ຈຶ່ງມີ ໒ ຢ່າງ. ຄຳວ່າ “Eka rasattā” ໄດ້ແກ່ ມີຣົດດຽວກັນໂດຍຄວາມເປັນກາງ. ຄຳວ່າ “Itarāni” ໄດ້ແກ່ ໂສມະນັດສິນຊີ, ໂທມະນັດສິນຊີ, ແລະ ອຸເປກຂິນຊີ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນຂໍ້ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

၁၃၁. ဟေတုသင်္ဂဟေ. ‘‘သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနံ’’တိ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ. သုပ္ပတိဋ္ဌိတ ဘာဝသာဓနံ ဟေတု ကိစ္စံ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဣမေပိ ဓမ္မာ’’တိ ဣမေပိ ဆ ဟေတု ဓမ္မာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသု အာရမ္မဏေသု, သာဓေန္တိ. တသ္မာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတ ဘာဝသာဓနံ ဟေတုကိစ္စံ နာမာတိ ဝုတ္တံ. ‘‘အပရေ ပနာ’’တိ ပဋ္ဌာနဋ္ဌ ကထာယံ [Pg.110] အာဂတော ရေဝတတ္ထေရ ဝါဒေါ. ‘‘ဓမ္မာနံ ကုသလာဒိ ဘာဝသာဓနံ’’တိ သဟဇာတဓမ္မာနံ ကုသလဘာဝသာဓနံ အကုသလဘာဝသာဓနံ အဗျာကတဘာဝသာဓနံ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ’’တိအာဒိ တံ ဝါဒံ ပဋိက္ခိပန္တာနံ ပဋိက္ခေပဝစနံ. ‘‘ယေသ’’န္တိ မောဟမူလ စိတ္တ ဒွယေ မောဟော စ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒ ရူပ နိဗ္ဗာနာနိ စ. ‘‘န သမ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ သဟဇာတ ဟေတုနော အဘာဝါ တဿ မောဟဿ အကုသလ ဘာဝေါ, ဣတရေ သဉ္စ အဗျာကတ ဘာဝေါ န သမ္ပဇ္ဇေယျ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟေတု နာမ သဟဇာတ ဓမ္မာနံ ကုသလာဒိဘာဝံ သာဓေတီတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သတိ, သော မောဟော သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မာနံ အကုသလ ဘာဝံ သာဓေယျ. အတ္တနော ပန အကုသလ ဘာဝံ သာဓေန္တော သဟဇာတော အညော ဟေတု နတ္ထိ. တသ္မာ တဿ အကုသလဘာဝေါ န သမ္ပဇ္ဇေယျ. တထာ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒ ရူပ နိဗ္ဗာနာနဉ္စ အဗျာကတဘာဝံ သာဓေန္တော ကောစိ သဟဇာတော ဟေတု နာမ နတ္ထီတိ တေသမ္ပိ အဗျာကတ ဘာဝေါ န သမ္ပဇ္ဇေယျ. န စ န သမ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ သော ထေရဝါဒေါ န ယုတ္တောတိ. ဧတ္ထ သိယာ. သောစ မောဟော အတ္တနော ဓမ္မတာယ အကုသလော ဟောတိ. တာနိ စ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒရူပ နိဗ္ဗာနာနိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အဗျာကတာနိ ဟောန္တီတိ. ဧဝံ သန္တေ, ယထာ တေ ဓမ္မာ. တထာ အညေပိ ဓမ္မာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝ ကုသလာ ကုသလာ ဗျာကတာ ဘဝိဿန္တိ. န စေတ္ထ ကာရဏံ အတ္ထိ, ယေနကာရဏေန တေ ဧဝ ဓမ္မာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အကုသလာ ဗျာကတာ ဟောန္တိ. အညေ ပန ဓမ္မာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ကုသလာ ကုသလာ ဗျာကတာ န ဟောန္တိ, ဟေတူဟိ ဧဝ ဟောန္တီတိ. တသ္မာ တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကုသလာဒိ ဘာဝတ္ထာယ ဟေတူဟိ ပယောဇနံ နတ္ထိ. တသ္မာ သော ထေရဝါဒေါ န ယုတ္တော ယေဝါတိ. န ကေဝလဉ္စ တသ္မိံ ထေရဝါဒေ ဧတ္တကော ဒေါသော အတ္ထိ. အထ ခေါ အညောပိ ဒေါသော အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယာနိ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထာယံ အဓိပ္ပာယော. သစေ ဓမ္မာနံ ကုသလာဒိ ဘာဝေါ သဟဇာတ ဟေတုပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ သိယာ. ဧဝံ သတိ, ဟေတု ပစ္စယေ ကုသလ ဟေတုတော လဒ္ဓ ပစ္စယာနိ ရူပါနိ ကုသလာနိ ဘဝေယျုံ. အကုသလ ဟေတုတော လဒ္ဓ ပစ္စယာနိ ရူပါနိ အကုသလာနိ ဘဝေယျုံ[Pg.111]. န စ ဘဝန္တိ. တသ္မာ သော ဝါဒေါ အယုတ္တော ယေဝါတိ. ဣဒါနိ ပုန တံ ထေရဝါဒံ ပဂ္ဂဟေတုံ ‘‘ယထာပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဓမ္မေသူ’’တိ စတုဿစ္စ ဓမ္မေသု. မုယှနကိရိယာ နာမ အန္ဓကာရ ကိရိယာ. ဓမ္မစ္ဆန္ဒော နာမ ဒါနံ ဒါတုကာမော, သီလံ ပူရေတုကာမော, ဘာဝနံ ဘာဝေတုကာမော ဣစ္စာဒိနာ ပဝတ္တော ဆန္ဒော. ‘‘အက္ခန္တီ’’တိ အက္ခမနံ, အရောစနံ, အမနာပေါ. ပါပ ဓမ္မ ပါပါ ရမ္မဏ ဝိရောဓော နာမ ကာမရာဂဋ္ဌာနီယေဟိ သတ္တဝိဓ မေထုန ဓမ္မာဒီဟိ ပါပ ဓမ္မေဟိ စေဝ ပဉ္စကာမဂုဏာ ရမ္မဏေ ဟိ စ စိတ္တဿ ဝိရောဓော, ဇေဂုစ္ဆော ပဋိကူလော. မုယှနကိရိယာ ပန ဧကန္တ အကုသလ ဇာတိကာ ဧဝ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ မောဟမူလ စိတ္တ ဒွယေ မောဟော အတ္တနော ဓမ္မတာယ အကုသလော ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ပတိဋ္ဌာပေတိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ’’တိအာဒိကံ တတ္ထ ဒေါသာရောပနံ ဝိဓမတိ. ဣဒါနိ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒ ရူပ နိဗ္ဗာနာနိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အဗျာကတာနိ ဟောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ ‘‘ယောစ ဓမ္မော’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဧတ္တကမေဝါ’’တိ အညံ ဒုက္ကရ ကာရဏံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အဟေတုက စိတ္တာနံ’’တိ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒါနံ. အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝ သိဒ္ဓေါ. ဧတ္တာဝတာ-အဟေတုက. လ. နိဗ္ဗာနာနိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အဗျာကတာနိ ဟောန္တီ-တိ ဣမမတ္ထံ ပတိဋ္ဌာပေတိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ’’တိအာဒိ တတ္ထ ဒေါသာရောပနံ အပနေတိ. ဣဒါနိ သဗ္ဗောပိ မောဟော အတ္တနော ဓမ္မတာယ အကုသလ ဘာဝေဌတွာ အညေသံ ဣစ္ဆာ နာမ အတ္ထိ, အက္ခန္တိ နာမ အတ္ထီတိ ဧဝံ ဝုတ္တာနံ ဣစ္ဆာ အက္ခန္တိ ဓမ္မာနမ္ပိ အကုသလ ဘာဝံ သာဓေတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ မောဟော’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘မုယှန နိဿန္ဒာနိ ဧဝါ’’တိ မုယှနကိရိယာယ နိဿန္ဒပ္ဖလာနိ ဧဝ. န ကေဝလံ သော လောဘာဒီနံ အကုသလဘာဝံ သာဓေတိ, အထ ခေါ အလောဘာဒီနမ္ပိ ကုသလဘာဝံ သော ဧဝ သာဓေတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အလောဘာဒီနဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘အဝိဇ္ဇာနုသယေန သဟေဝ သိဒ္ဓေါ’’တိ တာနိ သတ္တသန္တာနေ အဝိဇ္ဇာနုသယေ အပ္ပဟီနေ ကုသလာနိ ဟောန္တိ. ပဟီနေ ကိရိယာနိ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ လောဘ ဒေါသာနံ အလောဘာဒီနဉ္စ ဟေတု ကိစ္စံ ဒဿေတုံ ‘‘တာနိ ပန လောဘာဒီနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ရဇ္ဇန ဒုဿနာနံ နိဿန္ဒာနိ ရဇ္ဇနာဒိနိဿန္ဒာနိ. ‘‘ဒိဋ္ဌိ မာနာဒီနီ’’တိ [Pg.112] ဒိဋ္ဌိ မာန ဣဿာ မစ္ဆရိယာဒီနိ. အရဇ္ဇန အဒုဿန အမုယှနာနံ နိဿန္ဒာနိ အရဇ္ဇနာဒိ နိဿန္ဒာနိ. ‘‘သဒ္ဓါဒီနီ’’တိ သဒ္ဓါ သတိ ဟိရိ ဩတ္တပ္ပာဒီနိ. ‘‘ဟေတုမုခေနပီ’’တိ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒ ရူပ နိဗ္ဗာနာနံ အဗျာကတဘာဝေါ အတ္တနော ဓမ္မတာယ သိဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တော. သဟေတုက ဝိပါက ကြိယာနံ အဗျာကတ ဘာဝေါ ပန အတ္တနော ဓမ္မတာယ သိဒ္ဓေါတိပိ သဟဇာတ ဟေတူနံ ဟေတု ကိစ္စေန သိဒ္ဓေါတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘာဝ နိပါဌေ. ‘‘မဂ္ဂိတဗ္ဗော’’တိ ဂဝေသိတဗ္ဗော. အထ တေသံ ကုသလာဒိ ဘာဝေါ သေသသမ္ပယုတ္တ ဟေတုပ္ပဋိ ဗဒ္ဓေါ သိယာတိ ယောဇနာ. ‘‘အပ္ပဋိ ဗဒ္ဓေါ’’တိ ဟေတုနာ အပ္ပဋိ ဗဒ္ဓေါ. ‘‘ကုသလာဒိဘာဝေါ’’တိ ကုသလာဒိဘာဝေါ သိယာ. ‘‘သော’’တိ ကုသလာဒိဘာဝေါ. ‘‘အဟေတုကာနံ’’တိ အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒ ရူပ နိဗ္ဗာနာနံ. ဣဒါနိ ‘ယာနိ စ လဒ္ဓဟေတု ပစ္စယာနီ’တိအာဒိ ဝစနံ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘ယထာစာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ရူပါရူပ ဓမ္မေသူ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မ ဝစနံ. ‘‘အရူပ ဓမ္မေသု ဧဝါ’’တိ နိဒ္ဓါရဏီယံ. န ရူပ ဓမ္မေသု ဖရန္တိ. ဧဝံ သတိ, ကသ္မာ တေ ရူပ ဓမ္မာ ဈာနပစ္စယုပ္ပန္နေသု ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘တေ ပနာ’’တိအာဒိံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ. ‘‘တံ ပန တေသံ’’တိ တေသံ ဟံသာဒီနံ တံ ဝဏ္ဏဝိသေသံ. ‘‘ယောနိယော’’တိ မာတာပိတု ဇာတိယော. ‘‘အဗျာကတာနံ ပနာတိ သဗ္ဗံ’’တိ အဗျာကတာနံ ပန အဗျာကတဘာဝေါ နိရနုသယ သန္တာနပ္ပဋိ ဗဒ္ဓေါ, ကမ္မပ္ပဋိ ဗဒ္ဓေါ, အဝိပါကဘာဝပ္ပဋိ ဗဒ္ဓေါ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဣဒံ သဗ္ဗံ. ‘‘ဝုတ္တ ပက္ခေပတတိ ယေဝါ’’တိ တသ္မိံ ပက္ခေ အန္တောဂဓမေဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

໑໓໑. ໃນເຫດສັງຄະຫະ (ການສົງເຄາະເຫດ). ຄຳວ່າ “ສຸບປະຕິຕຖິຕະພາວະສາທະນັງ” ມີວິເຄາະວ່າ ທຳເຫຼົ່າໃດຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນດ້ວຍດີ ເຫດນັ້ນ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ສຸບປະຕິຕຖິຕະ” (ຕັ້ງໝັ້ນດ້ວຍດີ). ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ກິດຂອງເຫດ ຊື່ວ່າ ການຍັງສະພາວະທີ່ຕັ້ງໝັ້ນດ້ວຍດີໃຫ້ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ “ອິເມປິ ທັມມາ” ໄດ້ແກ່ ເຫດທຳ 6 ເຫຼົ່ານີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ຕັດຖາ” ໄດ້ແກ່ ໃນອາລົມເຫຼົ່ານັ້ນ, ຍ່ອມໃຫ້ສຳເລັດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ກິດຂອງເຫດ ຊື່ວ່າ ການຍັງສະພາວະທີ່ຕັ້ງໝັ້ນດ້ວຍດີໃຫ້ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ “ອະປະເຣ ປະນາ” ໄດ້ແກ່ ວາດ (ມະຕິ) ຂອງພຣະເຣວະຕະເຖຣະ ທີ່ມາໃນອັດຖະກະຖາຄຳພີປັດຖານ. ຄຳວ່າ “ທັມມານັງ ກຸສະລາດິ ພາວະສາທະນັງ” ໄດ້ແກ່ ການຍັງຄວາມເປັນກຸສົນ, ຄວາມເປັນອະກຸສົນ ແລະຄວາມເປັນອັບພະຍາກິດ ຂອງສະຫະຊາດະທຳທັງຫຼາຍໃຫ້ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ “ເອວັງ ສັນເຕ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳຄັດຄ້ານຂອງພຣະອາຈານທັງຫຼາຍຜູ້ຄັດຄ້ານວາດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ເຍສັງ” ໄດ້ແກ່ ໂມຫະໃນໂມຫະມູນລະຈິດ 2, ອະເຫຕຸກະລິດຕຸບປາດ, ຮູບ ແລະນິບພານ. ຄຳວ່າ “ນະ ສັມປັດເຊີຍຍະ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງສະຫະຊາດະເຫດ ຄວາມເປັນອະກຸສົນແຫ່ງໂມຫະນັ້ນ ແລະຄວາມເປັນອັບພະຍາກິດແຫ່ງທຳທີ່ເຫຼືອ ກໍບໍ່ພຶງສຳເລັດ. ມີຄຳອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ທີ່ກ່າວວ່າ ເຫດຍ່ອມຍັງຄວາມເປັນກຸສົນເປັນຕົ້ນຂອງສະຫະຊາດະທຳທັງຫຼາຍໃຫ້ສຳເລັດ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ໂມຫະນັ້ນກໍພຶງຍັງຄວາມເປັນອະກຸສົນຂອງສຳປະຍຸດຕະທຳທັງຫຼາຍໃຫ້ສຳເລັດ. ແຕ່ສະຫະຊາດະເຫດອື່ນທີ່ຈະຍັງຄວາມເປັນອະກຸສົນຂອງຕົນເອງໃຫ້ສຳເລັດນັ້ນ ບໍ່ມີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມເປັນອະກຸສົນຂອງໂມຫະນັ້ນກໍບໍ່ພຶງສຳເລັດ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ສະຫະຊາດະເຫດໃດໆ ທີ່ຈະຍັງຄວາມເປັນອັບພະຍາກິດຂອງອະເຫຕຸກະລິດຕຸບປາດ, ຮູບ ແລະນິບພານໃຫ້ສຳເລັດ ກໍບໍ່ມີ ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມເປັນອັບພະຍາກິດຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ພຶງສຳເລັດ. ແຕ່ກໍບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ສຳເລັດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເຖຣະວາດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນ. ໃນຂໍ້ນີ້ ພຶງມີຄຳໂຕ້ແຍ້ງວ່າ: ກໍໂມຫະນັ້ນຍ່ອມເປັນອະກຸສົນໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ. ແລະອະເຫຕຸກະລິດຕຸບປາດ, ຮູບ ແລະນິບພານເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມເປັນອັບພະຍາກິດໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຂໍ້ນີ້ມີອຸປະມາວ່າ ເໝືອນດັ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ທຳອື່ນໆ ກໍຈັກເປັນກຸສົນ, ອະກຸສົນ ແລະອັບພະຍາກິດ ໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງນັ້ນແລ. ແລະໃນຂໍ້ນີ້ ກໍບໍ່ມີເຫດຜົນໃດໆ ທີ່ວ່າ ເພາະເຫດໃດທຳເຫຼົ່ານັ້ນເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນອະກຸສົນ ແລະອັບພະຍາກິດໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ. ສ່ວນທຳອື່ນໆ ບໍ່ເປັນກຸສົນ, ອະກຸສົນ ແລະອັບພະຍາກິດ ໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ ແຕ່ຍ່ອມເປັນເພາະເຫດທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເພື່ອຄວາມເປັນກຸສົນເປັນຕົ້ນຂອງທຳທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີປະໂຫຍດດ້ວຍເຫດທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເຖຣະວາດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນແທ້ໆ. ບໍ່ພຽງແຕ່ໃນເຖຣະວາດນັ້ນ ຈະມີໂທດພຽງເທົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ທີ່ແທ້ ຍັງມີໂທດອື່ນອີກ ເພື່ອຈະສະແດງໂທດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຍານິ ຈະ”. ໃນຄຳນັ້ນ ມີອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ຫາກວ່າ ຄວາມເປັນກຸສົນເປັນຕົ້ນຂອງທຳທັງຫຼາຍ ພຶງເນື່ອງດ້ວຍສະຫະຊາດະເຫດ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ໃນເຫດປັດໄຈ ຮູບທັງຫຼາຍທີ່ໄດ້ຮັບປັດໄຈຈາກກຸສົນເຫດ ກໍພຶງເປັນກຸສົນ. ຮູບທັງຫຼາຍທີ່ໄດ້ຮັບປັດໄຈຈາກອະກຸສົນເຫດ ກໍພຶງເປັນອະກຸສົນ. ແຕ່ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ໄດ້ເປັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ວາດນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນແທ້ໆ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະຍົກຍ້ອງເຖຣະວາດນັ້ນອີກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຍະຖາປະນາ”. ຄຳວ່າ “ທັມເມສຸ” ໄດ້ແກ່ ໃນທຳຄືອະລິຍະສັດ 4. ທີ່ຊື່ວ່າ ມຸຍຫະນະກິຣິຍາ (ອາການຫຼົງ) ໄດ້ແກ່ ອາການເຮັດໃຫ້ມືດມົນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ທຳມະສັນທະ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສັນທະທີ່ເປັນໄປໂດຍທຳນອງເປັນຕົ້ນວ່າ ຄວາມໃຄ່ເພື່ອຈະໃຫ້ທານ, ຄວາມໃຄ່ເພື່ອຈະຮັກສາສິນໃຫ້ບໍລິບູນ, ຄວາມໃຄ່ເພື່ອຈະຈະເລີນພາວະນາ. ຄຳວ່າ “ອັກຂັນຕິ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ອົດທົນ, ຄວາມບໍ່ຊອບໃຈ, ຄວາມບໍ່ພໍໃຈ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວາມຂັດເຄືອງໃນບາບທຳແລະບາບອາລົມ ໄດ້ແກ່ ຄວາມຂັດເຄືອງ, ຄວາມກຽດຊັງ, ຄວາມປະຕິກູນຂອງຈິດ ຕໍ່ບາບທຳທັງຫຼາຍ ມີເມຖຸນທຳ 7 ປະການເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງກາມະຣາຄະ ແລະຕໍ່ອາລົມຄືກາມະຄຸນ 5. ສ່ວນມຸຍຫະນະກິຣິຍາ ຍ່ອມເປັນຊາດອະກຸສົນໂດຍສ່ວນດຽວແທ້ໆ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖิงເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ໂມຫະໃນໂມຫະມູນລະຈິດ 2 ຍ່ອມເປັນອະກຸສົນໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ. ຍ່ອມກຳຈັດການກ່າວຫາໂທດໃນຂໍ້ນັ້ນ ມີຄຳວ່າ “ເອວັງ ສັນເຕ” ເປັນຕົ້ນ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ອະເຫຕຸກະລິດຕຸບປາດ, ຮູບ ແລະນິບພານ ຍ່ອມເປັນອັບພະຍາກິດໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ໂຍ ຈະ ທັມໂມ”. ຄຳວ່າ “ເອດຕະກະເມວະ” ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ມີເຫດຜົນທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກອື່ນອີກ. ຄຳວ່າ “ອະເຫຕຸກະລິດຕານັງ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງອະເຫຕຸກະລິດຕຸບປາດທັງຫຼາຍ. ສຳເລັດແລ້ວໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງນັ້ນແລ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ອະເຫຕຸກະລິດຕຸບປາດ... ໄປຍານໃຫຍ່... ແລະນິບພານ ຍ່ອມເປັນອັບພະຍາກິດໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ. ຍ່ອມກຳຈັດການກ່າວຫາໂທດໃນຂໍ້ນັ້ນ ມີຄຳວ່າ “ເອວັງ ສັນເຕ” ເປັນຕົ້ນ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ໂມຫະທັງໝົດ ເມື່ອຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນອະກຸສົນໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງແລ້ວ ຍ່ອມຍັງຄວາມເປັນອະກຸສົນຂອງທຳທັງຫຼາຍ ຄື ອິດສາ ແລະອັກຂັນຕິ ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ ຄວາມຢາກມີຢູ່ ຄວາມບໍ່ອົດທົນມີຢູ່ ໃຫ້ສຳເລັດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຕັດຖະ ໂມໂຫ”. ຄຳວ່າ “ມຸຍຫະນະລິດສັນທານິ ເອວະ” ໄດ້ແກ່ ເປັນຜົນໄຫຼອອກຂອງມຸຍຫະນະກິຣິຍານັ້ນເອງ. ບໍ່ພຽງແຕ່ໂມຫະນັ້ນຈະຍັງຄວາມເປັນອະກຸສົນຂອງໂລພະເປັນຕົ້ນໃຫ້ສຳເລັດເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ທີ່ແທ້ ໂມຫະນັ້ນເອງກໍຍັງຍັງຄວາມເປັນກຸສົນຂອງອະໂລພະເປັນຕົ້ນໃຫ້ສຳເລັດອີກດ້ວຍ ເພື່ອຈະສະແດງຂໍ້ນີ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອະໂລພາດີນັນຈະ”. ຄຳວ່າ “ອະວິຊຊານຸສະເຍນະ ສະເຫວະ ສິດໂທ” ມີອະທິບາຍວ່າ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອອະວິຊຊານຸໄສໃນສັນດານຂອງສັດທັງຫຼາຍຍັງລະບໍ່ໄດ້ ຍ່ອມເປັນກຸສົນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອລະໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມເປັນກິຣິຍາ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງກິດຂອງເຫດແຫ່ງໂລພະ, ໂທສະ ແລະອະໂລພະເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຕານິ ປະນະ ໂລພາດີນິ”. ຜົນໄຫຼອອກແຫ່ງຄວາມກຳໜັດແລະຄວາມປະທຸສະຮ້າຍ ຊື່ວ່າ ຣັດຊະນາດິນິດສັນທະ. ຄຳວ່າ “ທິດຖິມານາດີນິ” ໄດ້ແກ່ ທິດຖິ, ມານະ, ອິດສາ, ມັດຊະຣິຍະ ເປັນຕົ້ນ. ຜົນໄຫຼອອກແຫ່ງຄວາມບໍ່ກຳໜັດ, ຄວາມບໍ່ປະທຸສະຮ້າຍ ແລະຄວາມບໍ່ຫຼົງ ຊື່ວ່າ ອະຣັດຊະນາດິນິດສັນທະ. ຄຳວ່າ “ສັດທາດີນິ” ໄດ້ແກ່ ສັດທາ, ສະຕິ, ຫິຣິ, ໂອດຕັບປະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ເຫຕຸມຸເຂນະປິ” ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມເປັນອັບພະຍາກິດຂອງອະເຫຕຸກະລິດຕຸບປາດ, ຮູບ ແລະນິບພານ ທີ່ກ່າວວ່າ ສຳເລັດແລ້ວໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ. ສ່ວນຄວາມເປັນອັບພະຍາກິດຂອງສະເຫຕຸກະວິບາກແລະກິຣິຍາ ຈະກ່າວວ່າ ສຳເລັດແລ້ວໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງກໍດີ ຫຼືວ່າ ສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍກິດຂອງເຫດແຫ່ງສະຫະຊາດະເຫດທັງຫຼາຍກໍດີ ຍ່ອມຄວນທີ່ຈະກ່າວໄດ້. ໃນບົດປາຖະແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີ. ຄຳວ່າ “ມັກຄິຕັບໂພ” ໄດ້ແກ່ ພຶງສະແຫວງຫາ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຫຼືວ່າ ຄວາມເປັນກຸສົນເປັນຕົ້ນຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງເນື່ອງດ້ວຍເຫດທີ່ສຳປະຍຸດທີ່ເຫຼືອ. ຄຳວ່າ “ອັບປະຕິພັດໂທ” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເນື່ອງດ້ວຍເຫດ. ຄຳວ່າ “ກຸສະລາດິພາໂວ” ໄດ້ແກ່ ພຶງເປັນຄວາມເປັນກຸສົນເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນກຸສົນເປັນຕົ້ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອະເຫຕຸການັງ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງອະເຫຕຸກະລິດຕຸບປາດ, ຮູບ ແລະນິບພານ. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະຄັດຄ້ານຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຍານິ ຈະ ລັດທະເຫຕຸ ປັດຈະຍານິ” ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຍະຖາຈະ”. ຄຳວ່າ “ຣູປາຣູປະທັມເມສຸ” ເປັນພູມມະວິບັດໃນອັດຖະກຳນົດ. ຄຳວ່າ “ອະຣູປະທັມເມສຸ ເອວະ” ເປັນສິ່ງທີ່ຖືກກຳນົດ. ຍ່ອມບໍ່ແຜ່ໄປໃນຮູບທຳທັງຫຼາຍ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະເຫດໃດຮູບທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນທຳທີ່ເກີດຈາກຊານະປັດໄຈ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ເຕ ປະນາ”. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນຂໍ້ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ຄຳວ່າ “ຕັງ ປະນະ ເຕສັງ” ໄດ້ແກ່ ສີອັນວິເສດນັ້ນ ຂອງຫົງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ໂຍນິໂຍ” ໄດ້ແກ່ ກຳເນີດຂອງມານດາແລະບິດາ. ຄຳວ່າ “ອັບຍາກະຕານັງ ປະນາ” ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດ. ພຶງເຫັນວ່າ ກໍຄວາມເປັນອັບພະຍາກິດຂອງອັບພະຍາກິດທຳທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເນື່ອງດ້ວຍສັນດານທີ່ບໍ່ມີອະນຸໄສ, ເນື່ອງດ້ວຍກຳ ແລະເນື່ອງດ້ວຍຄວາມບໍ່ມີວິບາກ ທັງໝົດນີ້. ຄຳວ່າ “ວຸດຕະປັກເຂປະຕະຕິ ເຍວະ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນຝ່າຍນັ້ນແທ້ໆ.

၁၃၂. ကိစ္စသင်္ဂဟေ. တသ္မိံ ပရိက္ခီဏေတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကမ္မဿာ’’တိ ကမ္မန္တရဿ. စုတဿ သတ္တဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဘဝန္တရာဒိပ္ပဋိ သန္ဓာန ဝသေနာ’’တိ ဘဝန္တရဿ အာဒိကောဋိယာ ပဋိသန္ဓာန ဝသေန. ဘဝသန္တာနဿ ပဝတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ပဝတ္တီတိ အာဟ ‘‘ယာဝ တံ ကမ္မံ’’တိအာဒိံ. ‘‘အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိ ပစ္စယင်္ဂဘာဝေနာ’’တိ အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိယာ ပဓာန ပစ္စယ သင်္ခါတေန အင်္ဂဘာဝေန. ဧတေန ဘဝင်္ဂပဒေ အင်္ဂသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝဒတိ[Pg.113]. တေနာဟ ‘‘တဿဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘တဿာ’’တိ ဘဝင်္ဂဿ. အာဝဇ္ဇနံ အာဝဋ္ဋနန္တိ ဧကော ဝစနတ္ထော. တံ ဝါ အာဝဇ္ဇေတီတိ ဧကော. ‘‘တံ’’တိ စိတ္တ သန္တာနံ. အာဝဋ္ဋတိ ဝါ တံ ဧတ္ထာတိ ဧကော. အာဝဋ္ဋတိ ဝါ တံ ဧတေနာတိ ဧကော. ‘‘တံ’’တိ စိတ္တ သန္တာနံ. အာဝဇ္ဇေတိ ဝါတိ ဧကော. ‘‘ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ’’တိ ဝိ-အဝ-ဌပနံတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဝိဘာဝနိ ဝိစာရဏာယံ. ‘‘ဧကာဝဇ္ဇန ပရိကမ္မ စိတ္တတော’’တိ မဂ္ဂေန ဝါ အဘိညာယ ဝါ ဧကံ သမာနံ အာဝဇ္ဇနံ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. တဿံ ဝီထိယံ ‘အာဝဇ္ဇနံ, ပရိကမ္မံ, ဥပစာရော, အနုလောမံ, ဂေါတြဘူ,တိ ဧတ္ထ ပရိကမ္မ ဇဝနစိတ္တံ ဣဓ ပရိကမ္မ စိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တာနီ’’တိ မဂ္ဂါ ဘိညာဇဝနာနိ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ဝိဘာဝနိ ပါဌေ. ‘‘ဒီဃံ အဒ္ဓါနံ’’တိ သကလရတ္တိယံ ဝါ သကလ ဒိဝသံ ဝါ နိဒ္ဒေါက္ကမန ဝသေန ဒီဃံ ကာလံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ. ‘‘ပဋိသန္ဓိယာဌာနံ’’တိ ပဋိသန္ဓိကိစ္စဿ ဌာနံ. ကာလောဟိ နာမ ဝိသုံ စိတ္တဿ အာရမ္မဏ ဘူတော ဧကော ပညတ္တိ ဓမ္မောတိ ဧတေန ကာလော နာမ သဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ကထံ ကိစ္စာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ နာမ သက္ကာ ဘဝိတုန္တိ ဣမံ အာသင်္ကံ ဝိသောဓေတိ. ‘‘ဣတရထာ’’တိ တထာ အဂ္ဂဟေတွာ အညထာ ကိစ္စဋ္ဌာနာနံ အဘေဒေ ဂဟိတေ သတီတိ အတ္ထော. ‘‘သယံ သောမနဿ ယုတ္တံပီ’’တိ ကဒါစိ သယံ သောမနဿ ယုတ္တံပိ. ‘‘တံ’’တိ သောမနဿ သန္တီရဏံ. ‘‘လဒ္ဓပစ္စယ ဘာဝေနာ’’တိ လဒ္ဓအနန္တရ ပစ္စယဘာဝေန. ‘‘အာသေဝန ဘာဝ ရဟိတံ ပီ’’တိ အာသေဝန ဂုဏ ရဟိတမ္ပိ. တဉှိ အာသေဝန ပစ္စယေ ပစ္စယောပိ န ဟောတိ, ပစ္စယုပ္ပန္နမ္ပိ န ဟောတီတိ. ‘‘ပရိကမ္မ ဘာဝနာ ဗလေန စ ပဝတ္တတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဖလသမာပတ္တိ ဝီထိယံ ဖလဇဝနေသု ပါကဋံ. သေသမေတ္ထသုဗောဓမေဝ.

໑໓໒. ໃນກິດຈະສັງຄະຫະ (ການສົງເຄາະກິດ). ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເມື່ອອາຍຸເປັນຕົ້ນນັ້ນສິ້ນໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ກັມມັດສາ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກຳອື່ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສັດຜູ້ເຄື່ອນ (ຕາຍ) ແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ພະວັນຕະຣາດິບປະຕິສັນຖານະວະເສນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງພົບອື່ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງພົບສັນດານ. ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປຢ່າງໃດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຍາວະ ຕັງ ກັມມັງ”. ຄຳວ່າ “ອະວິດເຊທັບປະວັດຕິປັດຈະຍັງຄະພາເວນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມເປັນອົງຄະທີ່ນັບວ່າເປັນປັດໄຈຫຼັກແຫ່ງຄວາມເປັນໄປບໍ່ຂາດສາຍ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມກ່າວເຖິງອັດຖະແຫ່ງອັງຄະສັບໃນບົດວ່າ ພະວັງຄະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຕັດສະຫິ”. ຄຳວ່າ “ຕັດສາ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງພະວັງ. ວິເຄາະວ່າ ອາວັດຊະນະ ຄື ອາວັດຕະນະ (ການໝູນໄປ) ນີ້ເປັນວັດຈະນັດຖະ (ຄວາມໝາຍຂອງຄຳ) ຢ່າງໜຶ່ງ. ຫຼືວ່າ ຍ່ອມຄຳນຶງເຖິງອາລົມນັ້ນ ນີ້ເປັນຢ່າງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ໄດ້ແກ່ ຈິດຕະສັນດານ. ຫຼືວ່າ ຈິດຕະສັນດານນັ້ນຍ່ອມໝູນໄປໃນວິຖີນີ້ ນີ້ເປັນຢ່າງໜຶ່ງ. ຫຼືວ່າ ຈິດຕະສັນດານນັ້ນຍ່ອມໝູນໄປດ້ວຍວິຖີນີ້ ນີ້ເປັນຢ່າງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ໄດ້ແກ່ ຈິດຕະສັນດານ. ຫຼືວ່າ ຍ່ອມຄຳນຶງເຖິງ ນີ້ເປັນຢ່າງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “ໂໂວຕຖັບພະນັງ” ຕັດບົດເປັນ ວິ-ອະວະ-ຖະປະນະ (ການກຳນົດແຍກແຍະ). ໃນການພິຈາລະນາແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີ. ຄຳວ່າ “ເອກາວັດຊະນະປະຣິກັມມະຈິດຕະໂຕ” ມີວິເຄາະວ່າ ອາວັດຊະນະອັນດຽວກັນສະເໝີກັນ ດ້ວຍມັກຫຼືດ້ວຍອະພິນຍາ ຂອງຈິດນັ້ນ ມີຢູ່ ເຫດນັ້ນ ຈິດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເອກາວັດຊະນະ. ໃນວິຖີນັ້ນ ບັນດາທຳເຫຼົ່ານີ້ຄື ອາວັດຊະນະ, ປະຣິກຳ, ອຸປະຈານ, ອະນຸໂລມ, ໂຄຕຣະພູ, ຊະວະນະຈິດທີ່ເປັນປະຣິກຳ ໃນທີ່ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ປະຣິກຳມະຈິດ. ຄຳວ່າ “ຕານິ” ໄດ້ແກ່ ມັກຄະຊະວະນະແລະອະພິນຍາຊະວະນະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ຕັດຖາ” ໄດ້ແກ່ ໃນບົດປາຖະແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ທີຄັງ ອັດທານັງ” ໄດ້ແກ່ ຕະຫຼອດຄືນທັງໝົດ ຫຼືຕະຫຼອດເວັນທັງໝົດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຫຼັບສະໜິດ ເປັນເວລາດົນນານ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນຂໍ້ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ຄຳວ່າ “ປະຕິສົນທິຍາຖານັງ” ໄດ້ແກ່ ຖານະແຫ່ງປະຕິສົນທິກິດ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມແກ້ຂໍ້ສົງໄສທີ່ວ່າ ກໍການເວລາ ຊື່ວ່າ ເປັນບັນຍັດຕິທຳຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ເປັນອາລົມຕ່າງຫາກຂອງຈິດ ເມື່ອການເວລາໂດຍສະພາວະບໍ່ມີຢູ່ແລ້ວ ຈະສາມາດເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງກິດທັງຫຼາຍໄດ້ຢ່າງໃດ. ຄຳວ່າ “ອິຕະຣະຖາ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອບໍ່ຖືເອົາຢ່າງນັ້ນ ແຕ່ຖືເອົາໂດຍປະການອື່ນ ຄື ຖືເອົາຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນແຫ່ງຖານະຂອງກິດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ສະຍັງ ໂສມະນັດສະຍຸດຕັມປິ” ໄດ້ແກ່ ບາງຄັ້ງ ຕົນເອງກໍປະກອບດ້ວຍໂສມະນັດຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ໄດ້ແກ່ ໂສມະນັດສັນຕີຣະນະ. ຄຳວ່າ “ລັດທະປັດຈະຍະພາເວນະ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມເປັນປັດໄຈທີ່ໄດ້ຮັບອະນັນຕະຣະປັດໄຈແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ອາເສວະນະພາວະຣະຫິຕັມປິ” ໄດ້ແກ່ ແມ້ຈະປາສະຈາກຄຸນຄືອາເສວະນະ. ເພາະວ່າ ຈິດນັ້ນ ບໍ່ເປັນທັງປັດໄຈ ແລະບໍ່ເປັນທັງປັດຈະຍຸບປັນ ໃນອາເສວະນະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “ປະຣິກັມມະພາວະນາພະເລນະ ຈະ ປະວັດຕັດຕາ” ຂໍ້ນີ້ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນໃນຜົນຊະວະນະທັງຫຼາຍ ໃນວິຖີແຫ່ງຜົນສະມາບັດ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນຂໍ້ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແທ້ໆ.

၁၃၃. ဒွါရသင်္ဂဟေ. ‘‘အာဒါသပဋ္ဋမယော’’တိ အာဒါသပဋ္ဋေန ပကတော. ‘‘ဒွေ ဧဝါ’’တိ ဒွေ ဧဝ ဒွါရာနိ. ‘‘ဒွါရ သဒိသတ္တာ’’တိ နဂရ ဒွါရ သဒိသတ္တာ. ‘‘ကမ္မဝိသေသ မဟာဘူတ ဝိသေသ သိဒ္ဓေနာ’’တိ ဧတ္ထ ကမ္မဝိသေသေန စ မဟာဘူတ ဝိသေသေန စ သိဒ္ဓေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. အာဝဇ္ဇနာဒီနိ စ ဝီထိ စိတ္တာနိ ဂဏှန္တိ. ‘‘ယမှီ’’တိ ယသ္မိံ [Pg.114] စက္ခုမှိ. တဒေဝ စက္ခု စက္ခုဒွါရံ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေသံ ဒွိန္နံ’’တိ ရူပ နိမိတ္တာနဉ္စ အာဝဇ္ဇနာဒိ ဝီထိစိတ္တာနဉ္စ. ‘‘ဝိသယ ဝိသယီ ဘာဝူပဂမနဿာ’’တိ ဧတ္ထ ရူပ နိမိတ္တာနံ ဝိသယဘာဝဿ ဥပဂမနံ နာမ စက္ခု မဏ္ဍေ အာပါတာဂမနံ ဝုစ္စတိ. အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဝိသယီ ဘာဝဿ ဥပဂမနံ နာမ တေသံ နိမိတ္တာနံ အာရမ္မဏ ကရဏံ ဝုစ္စတိ. ‘‘မုခပ္ပထဘူတတ္တာ’’တိ မုခမဂ္ဂဘူတတ္တာ. ဧဝံ ဒွါရ သဒ္ဒဿ ကရဏ သာဓနယုတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဓိကရဏ သာဓန ယုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘အထဝါ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ရူပါနံ’’တိ ရူပ နိမိတ္တာနံ. ‘‘စက္ခုမေဝ စက္ခု ဒွါရ’’န္တိ ဧတေန စက္ခုမေဝ ဒွါရံ စက္ခု ဒွါရန္တိ အဝဓာရဏ သမာသံ ဒဿေတိ. ‘‘ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တသင်္ဂဟေ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနပဒေ ဝုတ္တမေဝ. သဗ္ဗံ ဧကူန နဝုတိဝိဓံ စိတ္တံ မနောဒွါရမေဝ နာမ ဟောတိ. တထာဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌသာလိနိယံ အယံ နာမမနော မနောဒွါရံ နာမ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ. ‘‘ဥပပတ္တိ ဒွါရမေဝါ’’တိ ဥပပတ္တိဘဝ ပရိယာပန္နံ ကမ္မဇဒွါရမေဝ. ‘‘ဣဓ စာ’’တိ ဣမသ္မိံ သင်္ဂဟဂန္ထေ စ. ယဉ္စ သာဓက ဝစနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ဝိဘာဝနိယံ. ‘‘တတ္ထေဝ တံ ယုတ္တံ’’တိ တသ္မိံ ပါဠိပ္ပဒေသေ ဧဝ တံ သာဓက ဝစနံ ယုတ္တံ. ဣတရေ ဒွေ ပစ္စယာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘မနဉ္စာတိ ဧတ္ထာ’’တိ မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဝိညာဏံတိ ဝါကျေ မနဉ္စာတိပဒေ. တတ္ထ ပန ဇဝန မနောဝိညာဏဿ ဥပ္ပတ္တိယာ စတူသု ပစ္စယေသု မနဉ္စာတိ ဧတ္ထ ဒွါရဘူတံ ဘဝင်္ဂမနော စ အာဝဇ္ဇန မနော စာတိ ဒွေ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ. ဓမ္မေ စာတိ ပဒေ ဓမ္မာရမ္မဏ သင်္ခါတော ဧကော ပစ္စယော လဗ္ဘတိ. စ သဒ္ဒေန မနောဝိညာဏ သမ္ပယုတ္တက္ခန္ဓာ ဂယှန္တိ. ဧဝံ စတ္တာရော ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိ ဣမသ္မိံ အဋ္ဌကထာ ဝစနေ. ‘‘သန္နိဟိတ ပစ္စယာနံ ဧဝ တတ္ထ အဓိပ္ပေတတ္တာ’’တိ ပဋိစ္စ သဒ္ဒသာမတ္ထိယေန အာသန္နေ ဓရမာနပစ္စယာနံ ဧဝ တသ္မိံ ပါဠိဝါကျေ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ‘‘ဒွါရဘာဝါရဟဿာ’’တိ ဝိသယ ဝိသယီနံ ဝုတ္တ နယေန ပဝတ္တိ မုခဘာဝါရဟဿ. ဧတေန အာရမ္မဏာနိ အာပါတံ အာဂစ္ဆန္တု ဝါ, မာဝါ, ဝီထိ စိတ္တာနိ ပဝတ္တန္တုဝါ, မာဝါ, အပ္ပမာဏံ. ပဘဿရပ္ပသန္နဘာဝေန ဒွါရဘာဝါ ရဟတာ ဧဝ ပမာဏန္တိ ဒီပေတိ. ‘‘နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ဧတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. ဒွါရဝိကာရ [Pg.115] မူလကာနိ တာဒိသာနိ ကိစ္စာနိ ယေသံ တာနိ တံ ကိစ္စဝန္တာနိ. ‘‘ကမ္မဝသေန သိဇ္ဈန္တီ’’တိ သတ္တသန္တာနေ ပဝတ္တန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. တံ ကိစ္စဝန္တာနိ စိတ္တာနိ. ဝိဘာဝနိ ပါဌေ ‘‘မနောဒွါရ သင်္ခါတ ဘဝင်္ဂတော’’တိ မနောဒွါရ သင်္ခါတ ဘဝင်္ဂ ဘာဝတော စ. ‘‘အာရမ္မဏန္တရဂ္ဂဟဏဝသေန အပ္ပဝတ္တိတော’’တိ ပဋိသန္ဓိ စိတ္တေန ယထာ ဂဟိတံ ကမ္မကမ္မနိမိတ္တာဒိကံ အာရမ္မဏံ မုဉ္စိတွာ ပဝတ္တိကာလေ ဆသု ဒွါရေသု အာပါတာဂတဿ အာရမ္မဏန္တရဿ ဂဟဏ ဝသေန အပ္ပဝတ္တိတော စ. ဟေဋ္ဌာပိ ပဉ္စဒွါရာ ဝဇ္ဇန စက္ခု ဝိညာဏ သမ္ပဋိစ္ဆန သန္တီရဏ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗန ကာမာဝစရဇဝန တဒါ ရမ္မဏ ဝသေနာတိအာဒိနာ ကိစ္စသီသေနေဝ. လ. ဝုတ္တော. ဧတ္ထဟိ အာဝဇ္ဇန သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနိ ကိစ္စ ဝိသေသာနံ နာမာနိ ဟောန္တိ. ‘‘စေ’’တိ စေ ဝဒေယျ. ‘‘နာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘တထာ အဿုတတ္တာ’’တိ ဧကူန ဝီသတိ ဒွါရ ဝိမုတ္တာနီတိ စ, ဆ ဒွါရိကာနိ စေဝ ဒွါရ ဝိမုတ္တာနီတိ စ, မဟဂ္ဂတ ဝိပါကာနိ ဒွါရ ဝိမုတ္တာနေ ဝါတိ စ, သုတံ. န ပန ဒွါရိက ဝိမုတ္တာနီတိ သုတံ.

໑໓໓. ໃນທະວາຣະສັງຄະຫະ. ຄຳວ່າ “Ādāsapaṭṭamayo” (ອັນເຮັດດ້ວຍແຜ່ນແວ່ນ) ຄື ອັນເຮັດແລ້ວດ້ວຍແຜ່ນແວ່ນ. ຄຳວ່າ “Dve evā” (ພຽງສອງເທົ່ານັ້ນ) ຄື ທະວານສອງເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Dvāra sadisattā” (ເພາະຄວາມທີ່ຄ້າຍຄືກັບປະຕູ) ຄື ເພາະຄວາມທີ່ຄ້າຍຄືກັບປະຕູເມືອງ. ຄຳວ່າ “Kammavisesa mahābhūta visesa siddhenā” (ດ້ວຍອັນສໍາເລັດຈາກກຳພິເສດແລະມະຫາພູດຮູບພິເສດ) ໃນຄຳນີ້ ມີວິເຄາະວ່າ: ອັນສໍາເລັດແລ້ວດ້ວຍກຳພິເສດ ແລະດ້ວຍມະຫາພູດຮູບພິເສດ. ແລະຍ່ອມຮັບເອົາວິຖີຈິດທັງຫຼາຍ ມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Yamhī” (ໃນຈັກຂຸໃດ) ຄື ໃນຈັກຂຸໃດ. ມີເນື້ອຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ: ຈັກຂຸນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ຈັກຂຸທະວານ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ dvinnaṃ” (ແຫ່ງສອງສິ່ງນັ້ນ) ຄື ແຫ່ງຮູບນິມິດທັງຫຼາຍດ້ວຍ ແຫ່ງວິຖີຈິດທັງຫຼາຍມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “Visaya visayī bhāvūpagamanassā” (ແຫ່ງການເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນວິໄສແລະຜູ້ມີວິໄສ) ໃນຄຳນີ້, ການເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນວິໄສ ແຫ່ງຮູບນິມິດທັງຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ ການມາສູ່ຄອງໃນຈັກຂຸມົນທົນ. ການເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີວິໄສ ແຫ່ງຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ການເຮັດນິມິດເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ “Mukhappathabhūtattā” (ເພາະຄວາມເປັນເໝືອນທາງເຂົ້າ) ຄື ເພາະຄວາມເປັນເໝືອນທາງເຂົ້າ. ເມື່ອສະແດງຄວາມສົມເຫດສົມຜົນແຫ່ງກະລານະສາທະນະຂອງຄຳວ່າ ທະວານ ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ຈຶ່ງສະແດງຄວາມສົມເຫດສົມຜົນແຫ່ງອະທິກະຣະນະສາທະນະ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “athavā” (ຫຼືວ່າ). ຄຳວ່າ “Rūpānaṃ” (ແຫ່ງຮູບທັງຫຼາຍ) ຄື ແຫ່ງຮູບນິມິດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Cakkhumeva cakkhu dvāraṃ” (ຈັກຂຸນັ້ນເອງເປັນຈັກຂຸທະວານ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງອະວະທາຣະນະສະມາດວ່າ ຈັກຂຸນັ້ນເອງເປັນທະວານ ຄື ຈັກຂຸທະວານ. ຄຳວ່າ “Kāraṇaṃ vuttamevā” (ເຫດຜົນໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ) ຄື ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ ມະໂນທະວາຣາວັດຊະນະ ໃນຈິດຕະສັງຄະຫະເບື້ອງຕົ້ນ. ຈິດທັງໝົດ 89 ປະເພດ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນມະໂນທະວານນັ້ນເອງ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະສາລິນີວ່າ: ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ນາມະມະໂນນີ້ ບໍ່ຊື່ວ່າມະໂນທະວານ. ຄຳວ່າ “Upapatti dvāramevā” (ທະວານແຫ່ງອຸປະບັດຕິເທົ່ານັ້ນ) ຄື ທະວານທີ່ເກີດຈາກກຳ ອັນນັບເນື່ອງໃນອຸປະບັດຕິພົບເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Idha cā” (ແລະໃນທີ່ນີ້) ຄື ແລະໃນປຶ້ມຄຳພີສັງຄະຫະນີ້. ມີເນື້ອຄວາມເຊື່ອມໂຍງກັບຄຳວ່າ ແລະຄຳອ້າງອີງໃດ. ຄຳວ່າ “Tatthā” (ໃນທີ່ນັ້ນ) ຄື ໃນຄຳພີວິພາວິນີ. ຄຳວ່າ “Tattheva taṃ yuttaṃ” (ຄຳອ້າງອີງນັ້ນເໝາະສົມໃນທີ່ນັ້ນເອງ) ຄື ຄຳອ້າງອີງນັ້ນເໝາະສົມສະເພາະໃນພະບາລີຕອນນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ມີເນື້ອຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ປັດໄຈອີກສອງຢ່າງທີ່ເຫຼືອ. ຄຳວ່າ “Manañcāti etthā” (ໃນຄຳວ່າ ມະນັນຈະ ນີ້) ຄື ໃນບົດວ່າ ມະນັນຈະ (ແລະມະໂນ) ໃນປະໂຫຍກວ່າ ມະໂນວິນຍານ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສມະໂນແລະທຳທັງຫຼາຍ. ໃນການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຊະວະນະມະໂນວິນຍານນັ້ນ, 在ບັນດາປັດໄຈ 4 ປະການ, ໃນບົດວ່າ ມະນັນຈະ ນີ້ ຍ່ອມໄດ້ປັດໄຈ 2 ປະການ ຄື ພະວັງຄະມະໂນ ແລະ ອາວັດຊະນະມະໂນ ອັນເປັນຕົວທະວານ. ໃນບົດວ່າ ທັມເມ ຈະ ຍ່ອມໄດ້ປັດໄຈ 1 ປະການ ຄື ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ທຳມາຣົມ. ດ້ວຍສັບວ່າ ຈະ (ແລະ) ຍ່ອມຖືເອົາຂັນທັງຫຼາຍທີ່ສໍາປະຍຸດດ້ວຍມະໂນວິນຍານ. ປັດໄຈຈຶ່ງມີ 4 ປະການຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Ettha cā” (ແລະໃນທີ່ນີ້) ຄື ໃນຄຳອະທິບາຍແຫ່ງອັດຖະກະຖາ ນີ້. ຄຳວ່າ “Sannihita paccayānaṃ eva tattha adhippetattā” (ເພາະໃນທີ່ນັ້ນມຸ່ງໝາຍເອົາສະເພາະປັດໄຈທີ່ຢູ່ໃກ້ຊິດເທົ່ານັ້ນ) ຄື ເພາະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັບວ່າ ປະຕິດຈະ (ອາໄສ) ໃນປະໂຫຍກພະບາລີນັ້ນ ມຸ່ງໝາຍເອົາສະເພາະປັດໄຈທີ່ຍັງຄົງຢູ່ແລະຢູ່ໃກ້ຊິດເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Dvārabhāvārahassā” (ແຫ່ງສະພາວະອັນຄວນແກ່ຄວາມເປັນທະວານ) ຄື ແຫ່ງສະພາວະອັນຄວນແກ່ຄວາມເປັນທາງດຳເນີນໄປ ໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວແລ້ວ ແຫ່ງວິໄສແລະຜູ້ມີວິໄສ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ: ອາລົມທັງຫຼາຍຈະມາສູ່ຄອງຫຼືບໍ່ກໍຕາມ, ວິຖີຈິດທັງຫຼາຍຈະດຳເນີນໄປຫຼືບໍ່ກໍຕາມ, ນັ້ນບໍ່ແມ່ນປະມານ. ແຕ່ຄວາມຄວນແກ່ຄວາມເປັນທະວານ ດ້ວຍຄວາມເປັນທຳມະຊາດທີ່ຜ່ອງໃສແລະບໍລິສຸດ (ປະພັດສອນ) ນັ້ນເອງ ເປັນປະມານ. ຄຳວ່າ “Niṭṭhamettha gantabbaṃ” (ຄວນເຖິງຄວາມຕົກລົງໃນເລື່ອງນີ້) ຄື ຄວນເຖິງຂໍ້ສະຫຼຸບໃນເລື່ອງນີ້. ຈິດທັງຫຼາຍທີ່ມີກິດຈະການງານເຊັ່ນນັ້ນ ອັນມີຄວາມຜິດແປກແຫ່ງທະວານເປັນມູນ ເອີ້ນວ່າ ຈິດທີ່ມີກິດຈະການງານນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Kammavasena sijjhantī” (ຍ່ອມສໍາເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳ) ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມດຳເນີນໄປໃນສັນດານຂອງສັດທັງຫຼາຍ. ຈິດທີ່ມີກິດຈະການງານນັ້ນ. ໃນບົດພະບາລີແຫ່ງວິພາວິນີວ່າ “manodvāra saṅkhāta bhavaṅgato” ຄື ເພາະຄວາມເປັນພະວັງຄະທີ່ເອີ້ນວ່າ ມະໂນທະວານ ດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “Ārammaṇantaraggahaṇavasena appavattito” (ເພາະຄວາມບໍ່ດຳເນີນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຮັບເອົາອາລົມອື່ນ) ຄື ເພາະຄວາມບໍ່ດຳເນີນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລະອາລົມ ມີກຳແລະກຳມະນິມິດເປັນຕົ້ນ ທີ່ປະຕິສົນທິຈິດຮັບໄວ້ແລ້ວ ແລ້ວຮັບເອົາອາລົມອື່ນທີ່ມາສູ່ຄອງໃນທະວານທັງ 6 ໃນເວລາທີ່ເປັນປະວັດຕິກາລ ດ້ວຍ. ເຖິງແມ່ນໃນເບື້ອງຕົ້ນ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍຫົວຂໍ້ແຫ່ງກິດຈະການງານນັ້ນເອງ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ: ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັນຈະທະວາຣາວັດຊະນະ, ຈັກຂຸວິນຍານ, ສັມປະຕິດຊະນະ, ສັນຕີຣະນະ, ໂວຕຖັບພະນະ, ກາມາວະຈະຣະຊະວະນະ ແລະ ຕະທາຣັມມະນະ ...ລະ... ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ ອາວັດຊະນະ, ສັມປະຕິດຊະນະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນຊື່ຂອງກິດຈະການງານພິເສດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Ce” (ຫາກວ່າ) ຄື ຫາກວ່າຈະກ່າວ. ຄຳວ່າ “Nā” (ບໍ່ຄວນ) ຄື ບໍ່ຄວນກ່າວ. ຄຳວ່າ “Tathā assutattā” (ເພາະບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນຢ່າງນັ້ນ) ຄື ເພາະເຄີຍໄດ້ຍິນແຕ່ຄຳວ່າ ຈິດ 19 ປະເພດ ເປັນທະວາຣະວິມຸດ (ພົ້ນຈາກທະວານ) ແດ່, ຈິດທີ່ເກີດໃນທະວານທັງ 6 ແດ່ ທີ່ພົ້ນຈາກທະວານແດ່ ແດ່, ມະຫັກຄະຕະວິບາກຈິດທັງຫຼາຍ ເປັນທະວາຣະວິມຸດແທ້ ແດ່. ແຕ່ບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນຄຳວ່າ ທະວາຣິກະວິມຸດ ເລີຍ.

၁၃၄. အာရမ္မဏ သင်္ဂဟေ. ‘‘ဒုဗ္ဗလ ပုရိသေနာ’’တိ ဂေလညာဘိဘူတတ္တာ ဝါ ဇရာဘိဘူတတ္တာ ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါ ရဇ္ဇုကေန ဝါ ဝိနာ ဥဋ္ဌာတုမ္ပိ ပတိဋ္ဌာတုမ္ပိ အပရာပရံ ဂန္တုမ္ပိ အသက္ကောန္တေန ဒုဗ္ဗလ ပုရိသေန ဒဏ္ဍကံ ဝါ ရဇ္ဇုကံ ဝါ အာလမ္ဗိယတိ. အာလမ္ဗိတွာ ဥဋ္ဌာတိ. ပတိဋ္ဌာတိ. အပရာပရံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝ. အမုဉ္စ မာနေဟိ ဟုတွာတိ ပါဌသေသော. ‘‘အာဂန္တွာ’’တိ အာရမ္မဏ ကရဏ ဝသေန တတော တတော အာဂန္တွာ. ‘‘ဝိသုံ သိဒ္ဓါနီ’’တိ အာလမ္ဗိယတီတိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ သတိ, အာလမ္ဗဏန္တိ သိဇ္ဈတိ. အာရမ္မဏန္တိ န သိဇ္ဈတိ. တာနိ ဧတ္ထ အာဂန္တွာ ရမန္တီတိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ သတိ, အာရမ္မဏန္တိ သိဇ္ဈတိ. အာလမ္ဗဏန္တိ န သိဇ္ဈတိ. ဧဝဉ္စ သတိ ဧကံ ပဒံ ဒွီဟိဝါကျေဟိ ဒဿနံ န သုန္ဒရန္တိ. ‘‘အညာနိ အာရမ္မဏာနီ’’တိ ရူပါရမ္မဏတော အညာနိ သဒ္ဒါရမ္မဏာဒီနိ. ‘‘အာဂစ္ဆတီ’’တိ အာဝိဘာဝံ ဂစ္ဆတိ, ဥပ္ပာဒပ္ပဝတ္တိ ဝသေန ပစ္စက္ခဘာဝံ ပါပုဏာတိ. ‘‘အာဂစ္ဆိတ္ထာ’’တိ အာဝိဘာဝံ ဂစ္ဆိတ္ထ, ဥပ္ပာဒပ္ပဝတ္တိ ဝသေန ပစ္စက္ခဘာဝံ ပါပုဏိတ္ထ. ‘‘အနာဂတံ’’တိ ဧတ္ထ န ကာရော အဝတ္ထာ ဝသေန ပဋိသေဓော. ယော ဓမ္မော [Pg.116] ပစ္စယ သာမဂ္ဂိယံ သတိ အာဂမန ဇာတိကော ဥပ္ပဇ္ဇန သီလော. သော ဧဝ ဣဒါနိ အာဂစ္ဆတိ, ဣဒါနိ အာဂစ္ဆိတ္ထ, ဣဒါနိ အာဂမန ဇာတိယံ ဌိတော, နာဂစ္ဆတိ နာဂစ္ဆိတ္ထာတိ ဣမိနာ အတ္ထေန သော အနာဂတော နာမ. နိဗ္ဗာန ပညတ္တိယော ပန အာဂမန ဇာတိကာ န ဟောန္တိ. တသ္မာ အာဂမနပ္ပသင်္ဂါဘာဝတော အနာဂတာတိ န ဝုစ္စန္တီတိ. တေနာဟ ‘‘ဥပ္ပာဒ ဇာတိကာ’’တိအာဒိံ. ‘‘တံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ’’တိ ဝတွာ ဝိစာရဏာကာရံ ဒဿေတိ ‘‘သဗ္ဗေပိဟီ’’တိအာဒိနာ. တေ ယဒါ ဝတ္တဗ္ဗ ပက္ခေ တိဋ္ဌန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဥပ္ပာဒ ဇာတိကာနညေဝ သင်္ခတ ဓမ္မာနံ. တာသံ နိဗ္ဗာန ပညတ္တီနံ. ‘‘န တထာ ဣမေသံ’’တိ ဣမေသံ ဒွါရ ဝိမုတ္တာနံ အာရမ္မဏံ ပန တထာ န ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ဘဝ ဝိသေသေ. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘အာဝဇ္ဇနဿဝိယာ’’တိ အာဝဇ္ဇနဿ အာရမ္မဏံ ဝိယ. အဂ္ဂဟိတမေဝ ဟုတွာ. ‘‘ဧကဝဇ္ဇန ဝီထိယံ အဂ္ဂဟိတ ဘာဝေါ ဣဓ န ပမာဏ’’န္တိ ဆ ဒွါရဂ္ဂဟိတန္တိ ဣဓ အပ္ပမာဏံ. ဘဝန္တရေ ဂဟိတဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ‘‘ကာလဝိမုတ္တ သာမညံ’’ဝါတိ ယံ ကိဉ္စိကာလ ဝိမုတ္တံ ဝါ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. အာဂမသိဒ္ဓိ ဝေါဟာရော နာမ ‘‘ကမ္မန္တိ ဝါ, ကမ္မနိမိတ္တန္တိ ဝါ, ဂတိ နိမိတ္တန္တိ ဝါ, ပသိဒ္ဓေါ ဝေါဟာရော ဝုစ္စတိ. အဇာတ သတ္တုရာဇာ သင်္ကိစ္စဇာတကေပိ ပိတရံ မာရေတိ. တသ္မာ ‘‘ဒွီသုဘဝေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဆ ဟိ ဒွါရေဟီ’’တိ ကရဏ ဘူတေဟိ ဆဟိ စက္ခာဒိ ဒွါရေဟိ. ‘‘မရဏာသန္န ဇဝနေဟီ’’တိ ကတ္တု ဘူတေဟိ မရဏာသန္နေ ပဝတ္တေဟိ ဆ ဒွါရိက ဇဝနေဟိ. ‘‘အနေကံ သဘာဝံ’’တိ အနေကန္တ ဘာဝံ. ယဉှိ အာရမ္မဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကေနစိ ဒွါရေန အဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ အသညီ ဘဝတော စုတာနံ သတ္တာနံ ကာမပဋိသန္ဓိယာ ကမ္မာဒိ အာရမ္မဏံ ဘဝန္တရေ ကေနစိ ဒွါရေန အဂ္ဂဟိတန္တိ ယုတ္တံ. ကသ္မာ, တသ္မိံ ဘဝေ ကဿစိဒွါရဿေဝ အဘာဝတော. အရူပဘဝတော စုတာနံ ပန ကာမပဋိသန္ဓိယာ ဂတိ နိမိတ္တ သမ္မတံ အာရမ္မဏံ ကထံ ဘဝန္တရေ ကေနစိ ဒွါရေန အဂ္ဂဟိတံ ဘဝေယျ, မနောဒွါရဂ္ဂဟိတမေဝ ဘဝေယျာတိ ဣမံ စောဒနံ ဝိသောဓေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ပဋ္ဌာနေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတော စုတာနံ သတ္တာနံ ယာ ကာမပဋိသန္ဓိ, တဿာကာမပဋိ သန္ဓိယာ. ပစ္စုပ္ပန္နံ ဂတိနိမိတ္တံ [Pg.117] အာရမ္မဏံ ဧတိဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ကာမပဋိသန္ဓိ. ပရေသံ ပယောဂ ဗလေနာပိ ကမ္မာဒီနံ ဥပဋ္ဌာနံ နာမ ဟောတီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘သုဋ္ဌု အာသေဝိတာနံ’’တိ စိရကာလံ သံဃ ဝတ္တ စေတိယဝတ္တ ကရဏာဒိဝသေန တံ တံ ဘာဝနာ ကမ္မဝသေန စ သုဋ္ဌု အာသေဝိတာနံ ကမ္မကမ္မနိမိတ္တာနံ. ‘‘ဟောတိ ယေဝါ’’တိ ကမ္မာဒီနံ ဥပဋ္ဌာနံ နာမ ဟောတိယေဝ. ‘‘အာဂန္တွာ’’တိ ဣမံ မနုဿ လောကံ အာဂန္တွာ ဂဏှန္တိယေဝ. တဒါပိ နိရယပါလေဟိ ဒဿိတံ တံ တံ ဂတိ နိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စဝန္တိ. ‘‘တံ’’တိ ရေဝတိံ နာမ ဣတ္ထိံ. နနု နိရယပါလာ နာမ တာဝတိံသာ ဘဝနံ ဂန္တုံ န သက္ကုဏေယျုန္တိ. နော နသက္ကုဏေယျုံ. ကသ္မာ, မဟိဒ္ဓိက ယက္ခ ဇာတိကတ္တာတိ ဒဿေတုံ ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝေဿဝဏ ဒူတာ’’တိ ဝေဿဝဏမဟာရာဇဿ ဒူတာ. ‘‘ဥပစာရဇ္ဈာနေဌတွာ’’တိ အပ္ပနာဈာနံ အပတ္တတာယ ဥပစာရဘာဝနာဘူတေ ကာမာဝစရဇ္ဈာနေဌတွာ. ‘‘တာနေဝ နိမိတ္တာနီ’’တိ ပထဝီကသိဏ နိမိတ္တာဒီနိ ပဋိဘာဂ နိမိတ္တာနိ. ‘‘ကာမပဋိသန္ဓိယာ အာရမ္မဏံ’’တိ တေဟိ နိမိတ္တာရမ္မဏေဟိ အညံ ဥပစာရ ဘာဝနာ ကမ္မံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ အနုရူပံ ဂတိ နိမိတ္တံ ဝါ. ‘‘တာနေဝ နိမိတ္တာနိ ဂဟေတွာ’’တိ ဝစနေန တာနိ နိမိတ္တာနိ မရဏာသန္န ဇဝနေဟိ ဂဟိတာနီတိ ဒဿေတိ. တာနိ စ ပညတ္တိ ဓမ္မတ္တာ ကာမပဋိသန္ဓိယာ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တီတိ. ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နဂတိ နိမိတ္တေ သိဒ္ဓေ သိဒ္ဓမေဝါ’’တိ တသ္မိံ ဘဝေ ဂတဿ တတ္ထ ယာဝဇီဝမ္ပိ အနု ဘဝိတဗ္ဗံ အာရမ္မဏံ နာမ တသ္မိံ ခဏေ ဓရမာနံ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ အတ္ထိ. တတော ဝဍ္ဎမာနံ အနာဂတမ္ပိ အတ္ထိ. တတ္ထ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဥပဋ္ဌဟန္တေ ပဋိသန္ဓိယာ အာရမ္မဏံ သမ္ပဇ္ဇတိ. အနာဂတံ ပန အနုပဋ္ဌဟန္တမ္ပိ ပစ္စုပ္ပန္နေ အန္တောဂဓသဒိသံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘာဝနိ ပါဌေန စ ပစ္စုပ္ပန္န ဂတိနိမိတ္တံ ဝိယ အာပါတမာဂတံ, ကသ္မာ, ပစ္စုပ္ပန္န ဂတိ နိမိတ္တေနေဝ ကိစ္စ သိဒ္ဓိတော-တိ အဓိပ္ပာယော. သေသမေတ္ထ သုဗောဓံ. ‘‘တာနိဟီ’’တိအာဒီသု. ကေစိ ဝဒန္တိ. အနေဇောသန္တိ မာရဗ္ဘ. ယံ ကာလမကရီမုနီတိ ဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါဒီနံ ပရိနိဗ္ဗာန စုတိ စိတ္တံ သန္တိ လက္ခဏံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကရောတီတိ. တံ သဗ္ဗထာပိ ကာမာဝစရာ လမ္ဗဏာ နေဝါတိ ဣမိနာ အပနေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တာ နိဟိ [Pg.118] သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပန္နာနိ ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘လောကုတ္တရ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု. ‘‘တာနီ’’တိ ဒွါဒသာ ကုသလ စိတ္တာနိ အဋ္ဌဉာဏ ဝိပ္ပယုတ္တ ကုသလ ကြိယ ဇဝနာနိ စ. အဇ္ဈာန လာဘိနော ပုထုဇ္ဇနာ မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနာနိပိ အာလမ္ဗိတုံ န သက္ကောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပညတ္တိယာ သဟ ကာမာဝစရာ ရမ္မဏာနီ’’တိ. ‘‘တာနေ ဝါ’’တိ ဉာဏ သမ္ပယုတ္တ ကာမ ကုသလာနိ ဧဝ. ဈာနလာဘီနံ တာနေဝ ဉာဏ သမ္ပယုတ္တကာမ ကုသလာနိ. ဟေဋ္ဌိမ ဖလဋ္ဌာနံ တာနေဝ အတ္တနာ အဓိဂတ မဂ္ဂဖလ နိဗ္ဗာနာ ရမ္မဏာနိ. ‘‘ဈာနာနိ ပတ္ထေန္တီ’’တိ အာယတိံ ဈာနလာဘိနော ဘဝေယျာမာတိ ပတ္ထနံ ကရောန္တိ. ‘‘တေသံ ပီ’’တိ တေသံ ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ. ‘‘တေ’’တိ တေ လောကုတ္တရ ဓမ္မာ. ‘‘အနုဘောန္တီ’’တိ သမ္ပာပုဏန္တိ. ‘‘နဝနိပါတေ’’တိ အင်္ဂုတ္တရ နိကာယေ နဝနိပါတေ. သေသံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျမေဝ.

໑໓໔. ໃນອາຣົມມະນະສັງຄະຫະ (ໃນການສົງເຄາະອາລົມ). ບົດວ່າ “Dubbala purisenā” (ໂດຍຄົນທຸບພົນ) ຄວາມວ່າ ຄົນທຸບພົນ ຜູ້ທີ່ຖືກຄວາມເຈັບໄຂ້ບຽດບຽນ ຫຼື ຖືກຄວາມແກ່ຄອບງຳ ບໍ່ສາມາດຈະລຸກຂຶ້ນ ຢືນຢູ່ ຫຼື ໄປມາໄດ້ ຫາກປາສະຈາກໄມ້ເທົ້າ ຫຼື ເຊືອກ ຍ່ອມຍຶດໜ່ຽວໄມ້ເທົ້າ ຫຼື ເຊືອກໄວ້. ຄັນຍຶດໜ່ຽວແລ້ວ ຍ່ອມລຸກຂຶ້ນ ຢືນຢູ່ ແລະ ໄປມາໄດ້, ສັນໃດກໍສັນນັ້ນ. ຄຳທີ່ເຫຼືອໃນພະບານຄື “amuñcamānehi hutvā” (ໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ປ່ອຍວາງ). ບົດວ່າ “Āgantvā” (ມາແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ມາແລ້ວຈາກອາລົມນັ້ນໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກະທຳໃຫ້ເປັນອາລົມ. ບົດວ່າ “Visuṃ siddhānī” (ສຳເລັດຕ່າງກັນ) ຄວາມວ່າ ເມື່ອມີເນື້ອຄວາມວ່າ “ຍ່ອມຖືກຍຶດໜ່ຽວ” (ālambiyati) ຍ່ອມສຳເລັດຮູບເປັນ “ອາລຳພະນະ” (ālambaṇa) ແຕ່ບໍ່ສຳເລັດຮູບເປັນ “ອາຣົມມະນະ” (ārammaṇa). ເມື່ອມີເນື້ອຄວາມວ່າ “ຈິດແລະເຈຕະສິກທັງຫຼາຍມາແລ້ວຍ່ອມຍິນດີໃນສິ່ງນີ້” (tāni ettha āgantvā ramanti) ຍ່ອມສຳເລັດຮູບເປັນ “ອາຣົມມະນະ” (ārammaṇa) ແຕ່ບໍ່ສຳເລັດຮູບເປັນ “ອາລຳພະນະ” (ālambaṇa). ແລະເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ການສະແດງບົດດຽວດ້ວຍສອງປະໂຫຍກ ຈຶ່ງບໍ່ດີ. ບົດວ່າ “Aññāni ārammaṇānī” (ອາລົມອື່ນໆ) ຄວາມວ່າ ອາລົມອື່ນໆ ມີສັດທາຣົມ (ອາລົມຄືສຽງ) ເປັນຕົ້ນ ນອກຈາກຮູປາຣົມ (ອາລົມຄືຮູບ). ບົດວ່າ “Āgacchatī” (ຍ່ອມມາ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມປາກົດ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນປະຈັກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນແລະເປັນໄປ. ບົດວ່າ “Āgacchitthā” (ໄດ້ມາແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ໄດ້ເຖິງຄວາມປາກົດ ໄດ້ເຖິງຄວາມເປັນປະຈັກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນແລະເປັນໄປ. ບົດວ່າ “Anāgataṃ” (ອະນາຄົດ) ໃນບົດນີ້ ອັກສອນ “ນະ” (na) ເປັນການປະຕິເສດໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະພາວະ. ທຳໃດ ເມື່ອມີປັດໄຈພ້ອມພຽງ ຍ່ອມມີສະພາວະທີ່ຈະມາ ຄືມີປົກກະຕິເກີດຂຶ້ນ. ທຳນັ້ນເອງ ຍ່ອມມາໃນບັດນີ້, ໄດ້ມາແລ້ວໃນບັດນີ້, ຕັ້ງຢູ່ໃນສະພາວະທີ່ຈະມາໃນບັດນີ້, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ມາ ຫຼື ບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ໄດ້ມາແລ້ວ, ດ້ວຍເນື້ອຄວາມນີ້ ທຳນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອະນາຄົດ” (anāgata). ສ່ວນພະນິພານແລະບັນຍັດທັງຫຼາຍ ບໍ່ມີສະພາວະທີ່ຈະມາ. ເພາະສະນັ້ນ ເພາະບໍ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບການມາ ຈຶ່ງບໍ່ເອີ້ນວ່າ “ອະນາຄົດ”. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “uppāda jātikā” (ມີສະພາວະເກີດຂຶ້ນ). ທ່ານກ່າວວ່າ “Taṃ vicāretabbaṃ” (ເລື່ອງນັ້ນຄວນພິຈາລະນາ) ແລ້ວ ຈຶ່ງສະແດງອາການແຫ່ງການພິຈາລະນາ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “sabbepihī” (ເພາະວ່າທັງໝົດກໍດີ). ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ “ເມື່ອທຳເຫຼົ່ານັ້ນຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍທີ່ຄວນກ່າວ”. ແຫ່ງສັງຂະຕະທຳທັງຫຼາຍ ທີ່ມີສະພາວະເກີດຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ. ແຫ່ງພະນິພານແລະບັນຍັດເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ “Na tathā imesaṃ” (ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນແກ່ຈິດເຫຼົ່ານີ້) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ສ່ວນອາລົມຂອງຈິດທີ່ພົ້ນຈາກທະວານ (ທະວາຣະວິມຸດ) ເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ”. ບົດວ່າ “Tattha” (ໃນພົບນັ້ນ) ຄວາມວ່າ ໃນພົບພິເສດນັ້ນ. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີ ບົດວ່າ “āvajjanassaviya” ຄວາມວ່າ ເໝືອນດັ່ງອາລົມຂອງອາວັດຊະນະ. ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍຖືກຮັບ (ທາງທະວານ) ເລີຍ. ບົດວ່າ “Ekavajjana vīthiyaṃ aggahita bhāvo idha na pamāṇa” (ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍຖືກຮັບໃນວິຖີແຫ່ງອາວັດຊະນະດຽວ ບໍ່ແມ່ນປະມານໃນທີ່ນີ້) ຄວາມວ່າ ການຖືກຮັບທາງທະວານທັງ 6 ບໍ່ແມ່ນປະມານໃນທີ່ນີ້. ເພາະປະສົງເອົາອາລົມທີ່ເຄີຍຖືກຮັບໃນພົບອື່ນ. ບົດວ່າ “Kālavimutta sāmaññaṃ vā” (ຫຼືໂດຍທົ່ວໄປທີ່ພົ້ນຈາກການ) ມີອະthິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ພົ້ນຈາກການແຕ່ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ. ໂວຫານທີ່ສຳເລັດດ້ວຍຄຳພີ (ອາຄະມະສິດທິໂວຫານ) ໄດ້ແກ່ ໂວຫານທີ່ປາກົດຊັດເຈນວ່າ “ກຳກໍດີ, ກຳນິມິດກໍດີ, ຄະຕິນິມິດກໍດີ”. ພະຍາອະຊາດສັດຕູ ຍ່ອມຂ້າພະບິດາ ແມ່ນໃນສັງກິດຈະຊາດົກ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “dvīsu bhavesu” (ໃນສອງພົບ). ບົດວ່າ “Cha hi dvārehi” (ດ້ວຍທະວານທັງ 6) ຄວາມວ່າ ດ້ວຍທະວານທັງ 6 ມີຈັກຂຸທະວານເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນເຄື່ອງມື. ບົດວ່າ “Maraṇāsanna javanehi” (ດ້ວຍມໍຣະນາສັນນະຊະວະນະທັງຫຼາຍ) ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຊະວະນະທາງທະວານທັງ 6 ທີ່ເປັນໄປໃນການໃກ້ຕາຍ ທີ່ເປັນຜູ້ກະທຳ. ບົດວ່າ “Anekaṃ sabhāvaṃ” (ມີສະພາວະບໍ່ແນ່ນອນ) ຄວາມວ່າ ມີຄວາມເປັນໄປທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ “ເພາະວ່າ ອາລົມໃດ”. ໃນບົດວ່າ “Kenaci dvārena aggahitameva hoti” (ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍຖືກຮັບທາງທະວານໃດໆ ເລີຍ) ນີ້, ການທີ່ອາລົມມີກຳເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງກາມະປະຕິສົນທິຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ເຄື່ອນ (ຈຸຕິ) ຈາກອະສັນຍີພົບ ບໍ່ເຄີຍຖືກຮັບທາງທະວານໃດໆ ໃນພົບອື່ນ ນັ້ນເປັນສິ່ງທີ່ສົມຄວນ. ເພາະedຫດໃດ? ເພາະໃນພົບນັ້ນ ບໍ່ມີທະວານໃດໆ ເລີຍ. ສ່ວນອາລົມທີ່ສົມມຸດວ່າເປັນຄະຕິນິມິດ ແຫ່ງກາມະປະຕິສົນທິຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ເຄື່ອນຈາກອະຣູປະພົບ ຈະບໍ່ເຄີຍຖືກຮັບທາງທະວານໃດໆ ໃນພົບອື່ນໄດ້ແນວໃດ, ມັນຄວນຈະຖືກຮັບທາງມະໂນທະວານເທົ່ານັ້ນ, ເພື່ອແກ້ໄຂຂໍ້ໂຕ້ແຍ້ງນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ettha ca yasmā paṭṭhāne” (ແລະໃນທີ່ນີ້ ເພາະໃນຄຳພີປັດຖານ). ແຫ່ງກາມະປະຕິສົນທິໃດ ຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ເຄື່ອນຈາກພົບນັ້ນ, ແຫ່ງກາມະປະຕິສົນທິນັ້ນ. ມີຮູບວິເຄາະວ່າ “ກາມະປະຕິສົນທິໃດ ມີຄະຕິນິມິດອັນເປັນປັດຈຸບັນເປັນອາລົມ, ກາມະປະຕິສົນທິນັ້ນ”. ພຶງປະກອບຄວາມດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ແມ່ນດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມຂອງຄົນອື່ນ ການປາກົດແຫ່ງກຳເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້”. ບົດວ່າ “Suṭṭhu āsevitānaṃ” (ທີ່ເສບຄຸ້ນດີແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ແຫ່ງກຳແລະກຳນິມິດທັງຫຼາຍ ທີ່ເສບຄຸ້ນດີແລ້ວເປັນເວລາດົນນານ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດສັງຄະວັດແລະເຈຕິຍະວັດເປັນຕົ້ນ ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພາວະນາກຳນັ້ນໆ. ບົດວ່າ “Hoti yeva” (ຍ່ອມມີແທ້ໆ) ຄວາມວ່າ ການປາກົດແຫ່ງກຳເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີແທ້ໆ. ບົດວ່າ “Āgantvā” (ມາແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ມາສູ່ມະນຸດໂລກນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມຖືເອົາແທ້ໆ. ແມ່ນໃນເວລານັ້ນ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມເຮັດຄະຕິນິມິດນັ້ນໆ ທີ່ນາຍນິຣະຍະບານສະແດງໃຫ້ເຫັນ ໃຫ້ເປັນອາລົມ ແລ້ວຈຶ່ງຈຸຕິ. ບົດວ່າ “Taṃ” (ເຊິ່ງນາງນັ້ນ) ຄວາມວ່າ ເຊິ່ງຍິງຊື່ວ່າ ເຣວະຕີ. ຖ້າຖາມວ່າ “ພວກນາຍນິຣະຍະບານ ບໍ່ສາມາດຈະໄປສູ່ພົບດາວະດິງໄດ້ບໍ່ແມ່ນບໍ?”. ຕອບວ່າ “ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະໄປບໍ່ໄດ້”. ເພາະເຫດໃດ? ເພື່ອສະແດງວ່າ ເພາະພວກເຂົາເປັນຍັກທີ່ມີລິດຫຼາຍ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tehi” (ໂດຍພວກນາຍນິຣະຍະບານເຫຼົ່ານັ້ນ). ບົດວ່າ “Vessavaṇa dūtā” (ທູດຂອງທ້າວເວດສຸວັນ) ຄວາມວ່າ ເປັນທູດຂອງທ້າວເວດສຸວັນມະຫາຣາດ. ບົດວ່າ “Upacārajjhāne ṭhatvā” (ຕັ້ງຢູ່ໃນອຸປະຈາຣະຊານ) ຄວາມວ່າ ຕັ້ງຢູ່ໃນກາມາວະຈະຣະຊານ ອັນເປັນອຸປະຈາຣະພາວະນາ ເພາະບໍ່ບັນລຸອັບປະນາຊານ. ບົດວ່າ “Tāneva nimittāni” (ນິມິດເຫຼົ່ານັ້ນເອງ) ຄວາມວ່າ ປະຕິພາກະນິມິດທັງຫຼາຍ ມີປະຖະວີກະສິນນິມິດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Kāmapaṭisandhiyā ārammaṇaṃ” (ເປັນອາລົມຂອງກາມະປະຕິສົນທິ) ຄວາມວ່າ ອຸປະຈາຣະພາວະນາກຳອື່ນ ຫຼື ຄະຕິນິມິດທີ່ສົມຄວນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ນອກຈາກນິມິດອັນເປັນອາລົມເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “Tāneva nimittāni gahetvā” (ຖືເອົານິມິດເຫຼົ່ານັ້ນເອງ) ທ່ານສະແດງວ່າ ນິມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຖືກຖືເອົາໂດຍມໍຣະນາສັນນະຊະວະນະທັງຫຼາຍ. ແລະນິມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະເປັນບັນຍັດຕິທຳ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນອາລົມຂອງກາມະປະຕິສົນທິ. ບົດວ່າ “Paccuppannagati nimitte siddhe siddhamevā” (ເມື່ອຄະຕິນິມິດອັນເປັນປັດຈຸບັນສຳເລັດແລ້ວ ກໍເປັນອັນສຳເລັດເລີຍ) ຄວາມວ່າ ອາລົມທີ່ສັດຜູ້ໄປສູ່ພົບນັ້ນ ຈະຕ້ອງສະເຫວີຍໃນພົບນັ້ນຕະຫຼອດຊີວິດ ທີ່ຍັງຄົງຢູ່ (ຕັ້ງຢູ່) ໃນຂະນະນັ້ນ ເປັນປັດຈຸບັນກໍມີ. ທີ່ຈະຈະເລີນຕໍ່ຈາກນັ້ນ ເປັນອະນາຄົດກໍມີ. ໃນອາລົມສອງຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອປັດຈຸບັນປາກົດຢູ່ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນອາລົມຂອງປະຕິສົນທິ. ສ່ວນອະນາຄົດ ແມ່ນບໍ່ປາກົດ ກໍເໝືອນດັ່ງຢັ່ງລົງໃນປັດຈຸບັນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ແລະດ້ວຍປາຖະແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີ ຄະຕິນິມິດອັນເປັນປັດຈຸບັນ ຍ່ອມມາສູ່ຄອງ (ຄືປາກົດຊັດເຈນ), ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມສຳເລັດກິດ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍຄະຕິນິມິດອັນເປັນປັດຈຸບັນນັ້ນເອງ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ໃນບົດເປັນຕົ້ນວ່າ “Tāni hi” (ເພາະວ່ານິມິດເຫຼົ່ານັ້ນ) ນີ້, ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ: ເພາະມີພະບານຄຳກ່າວປາຣົບພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ “Anejosanti mārabbha. Yaṃ kālamakarī munī” (ພະມຸນີຜູ້ສະຫງົບ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ໄດ້ເຮັດກາລະແລ້ວ) ດັ່ງນັ້ນ ຈຸຕິຈິດອັນເປັນປາຣິນິພານຂອງພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຮັດພະນິພານອັນມີສັນຕິລັກສະນະໃຫ້ເປັນອາລົມ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ຄຳກ່າວນັ້ນ ຄວນປັດອອກໄປ ດ້ວຍຄຳນີ້ວ່າ “ບໍ່ແມ່ນກາມາວະຈະຣາລຳພະນະ (ມີກາມາວະຈອນເປັນອາລົມ) ໂດຍປະການທັງປວງເລີຍ” ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tāni hi sabbaññu buddhānaṃ uppannāni pi” (ເພາະວ່ານິມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ່ນເກີດຂຶ້ນແກ່ພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍກໍດີ). ໃນບົດເປັນຕົ້ນວ່າ “Lokuttara dhammā” (ໂລກຸດຕະຣະທຳທັງຫຼາຍ) ນີ້, ບົດວ່າ “Tāni” (ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນຈິດ 12 ແລະກຸສົນຊະວະນະແລະກິຣິຍາຊະວະນະທີ່ວິປະຍຸດຈາກຍານ 8 ດວງ. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “paññattiyā saha kāmāvacarārammaṇāni” (ມີກາມາວະຈອນແລະບັນຍັດເປັນອາລົມ) ເພາະໝາຍເຖິງວ່າ ປຸຖຸຊົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ໄດ້ບັນລຸຊານ ບໍ່ສາມາດຈະຍຶດໜ່ຽວມະຫັກຄະຕະຊານທັງຫຼາຍໄດ້. ບົດວ່າ “Tāneva” (ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນເອງ) ຄວາມວ່າ ກາມາວະຈະຣະກຸສົນຈິດທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຍານເທົ່ານັ້ນ. ແກ່ທ່ານຜູ້ໄດ້ບັນລຸຊານທັງຫຼາຍ ກໍໄດ້ແກ່ກາມາວະຈະຣະກຸສົນຈິດທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຍານເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ແກ່ພະອະຣິຍະບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຜົນເບື້ອງຕ່ຳ ກໍໄດ້ແກ່ມັກ, ຜົນ ແລະພະນິພານອັນຕົນບັນລຸແລ້ວ ທີ່ເປັນອາລົມເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “Jhānāni patthenti” (ຍ່ອມປາດຖະໜາຊານທັງຫຼາຍ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມເຮັດຄວາມປາດຖະໜາວ່າ “ຂໍໃຫ້ພວກເຮົາເປັນຜູ້ໄດ້ບັນລຸຊານໃນອະນາຄົດເຖີດ”. ບົດວ່າ “Tesaṃ pi” (ແມ່ນແກ່ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ) ຄວາມວ່າ ແມ່ນແກ່ປຸຖຸຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ “Te” (ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ) ຄວາມວ່າ ໂລກຸດຕະຣະທຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ “Anubhonti” (ຍ່ອມສະເຫວີຍ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມບັນລຸ. ບົດວ່າ “Navanipāte” (ໃນນາວະກະນິບາດ) ຄວາມວ່າ ໃນນາວະກະນິບາດ ແຫ່ງອັງຄຸຕຕະຣະນິກາຍ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແທ້ໆ.

၁၃၅. ဝတ္ထုသင်္ဂဟေ. ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ နိဿယ ဝိသေသော ဝုစ္စတိ. တာနိ နိဿယ ဝတ္ထူနိ ယေသံ တာနိ တဗ္ဗတ္ထုကာနိ. ‘‘တေသဉ္စ သဒ္ဒေါ န ယုဇ္ဇတီ’’တိ တေသံ ဝါဒေ စ သဒ္ဒေါ န ယုဇ္ဇတိ. န ဟိ အလုတ္တ စ ကာရံ ဒွန္ဒ ပဒံ နာမ အတ္ထီတိ. ‘‘ပုဗ္ဗပဒေသု အာနေတဗ္ဗော’’တိ စက္ခု ဝတ္ထု စ သောတဝတ္ထု စာတိအာဒိနာ အာနေတဗ္ဗော. သမာသ ပဒံ န ယုဇ္ဇတိ. န ဟိ သမာသ ပဒတော ဧက ဒေသံ အညတ္ထ အာနေတုံ ယုဇ္ဇတီတိ. အဝိဘတ္တိက နိဒ္ဒေသော နာမ စက္ခုံ, သောတံ, ဃာနံ, ဇိဝှာ, ကာယော, ဟဒယံ, ဝတ္ထု စာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ပုဗ္ဗပဒေသု အဝိဘတ္တိက နိဒ္ဒေသော. ဧဝဉ္စသတိ ဝတ္ထု သဒ္ဒေါ စ သဒ္ဒေါ စ ပုဗ္ဗပဒေသု အာနေတုံ လဗ္ဘန္တီတိ. ကာမတဏှာယ အဓီနေန အာယတ္တေန ကာမာဝစရ ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တာ ကာမတဏှာဓီန ကမ္မ နိဗ္ဗတ္တာ. ‘‘ရူပါဒီနံ ပရိဘောဂေါ’’တိ ရူပါဒီနံ ပဉ္စကာမဂုဏာနံ ပရိဘောဂေါ. ‘‘ပရိတ္တကမ္မံ ပီ’’တိ သဗ္ဗံ ကာမာဝစရ ကမ္မမ္ပိ. ‘‘ပူရယမာနံ’’တိ ပရိပူရေန္တံ. စက္ခု ဒဿနာနုတ္တရိယံ နာမ. သောတံ သဝနာနုတ္တရိယံ နာမ. သဗ္ဗေသံ ဒဿန ကိစ္စာနံ မဇ္ဈေ ဗုဒ္ဓ ဒဿနာ ဒိဝသေန အနုတ္တရံ ဒဿနံ ဇနေတီတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ. ဧဝံ သဝနာနုတ္တရိယေပိ စတုသစ္စ ဓမ္မဿဝနာ ဒိဝသေနာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာ နေသု ပီ’’တိ [Pg.119] အဇ္ဈတ္တ သန္တာနေပိ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာနေပိ. ‘‘သုဒ္ဓေ’’တိ ကေနစိ အာလောကေန စ အန္ဓကာရေန စ ဝိရဟိတေ. အာလောကော ဟိ ဧကော ရူပ ဝိသေသော. တထာ အန္ဓကာရော စ. တေ စ တတ္ထ နတ္ထိ. ‘‘ဣမသ္မိံ သင်္ဂဟေ’’တိ ဝတ္ထု သင်္ဂဟေ. ဝိသိဋ္ဌံ ဇာနနံ ဝိဇာနနံ. တဉ္စ ဝိဇာနနံ တီသု မနောဓာတူသု နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဇာနန ကိစ္စာဘာဝတော’’တိ. အာဝဇ္ဇန ကိစ္စံ ကိမေတန္တိ, မနသိကာရ မတ္တံ ဟောတိ. သမ္ပဋိစ္ဆန ကိစ္စဉ္စ ပဉ္စဝိညာဏေဟိ ယထာ ဂဟိတာနေဝ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ သမ္ပဋိစ္ဆန မတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဝိသေသဇာနန ကိစ္စာနိ န ဟောန္တီ’’တိ. ဒဿနံ, သဝနံ, ဃာယနံ, သာယနံ, ဖုသန, န္တိ ဣမာနိ ကိစ္စာနိ ထောကံ ဝိသေသ ဇာနန ကိစ္စာနိ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စက္ခတော ဒဿနာ ဒိဝသေနာ’’တိအာဒိံ. ထောကံ ဝိသေသ ဇာနန ကိစ္စာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ တာနိ ပဉ္စဝိညာဏာနီတိ ဝုတ္တာနိ. အဝသေသာ ပန သန္တီရဏာဒယော မနောဝိညာဏဓာတုယော နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. နနု မနနဋ္ဌေန မနော စ တံ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိညာဏဉ္စာတိ ဝုတ္တေပိ ပဉ္စဝိညာဏေဟိ ဝိသေသော နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘အတိဿယ ဝိသေသ ဇာနန ဓာတုယောတိ အတ္ထော’’တိ. ဧဝံ သန္တေပိ သော အတ္ထော သဒ္ဒယုတ္တိယာ သိဒ္ဓေါ န ဟောတိ. ယဒိစ္ဆာ ဝသေန ဝုတ္တော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပရိယာယ ပဒါနံ’’တိအာဒိ. ဧတေန သော အတ္ထော သဒ္ဒယုတ္တိယာ ဧဝ သိဒ္ဓေါ. န ယဒိစ္ဆာဝသေန ဝုတ္တောတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဝိသေသန သမာသေ’’တိ မနော စ တံ ဝိညာဏဉ္စာတိ မနောဝိညာဏန္တိ ဧဝရူပေ ကမ္မဓာရယ သမာသေ. ‘‘ပဒဋ္ဌာနံ’’တိ ဧတ္ထ ပဒန္တိ စ ဌာနန္တိ စ ကာရဏတ္ထ ဝစနာနိ, တသ္မာ ပရိယာယ သဒ္ဒါ နာမ. ပဒဉ္စ တံ ဌာနဉ္စာတိ ဝုတ္တေ အတိဿယ ကာရဏန္တိ အတ္ထော ဝိညာယတိ. တထာ ဒုက္ခ ဒုက္ခံ, ရူပ ရူပံ, ရာဇ ရာဇာ, ဒေဝဒေဝေါတိအာဒီနိ. ‘‘ကတ္ထစိ ဒိဿတိ ယုဇ္ဇတိ စာ’’တိ န ဟိ ကတ္ထစိ ဒိဿတိ စ. သစေပိ ကတ္ထစိ ဒိဿေယျ, န ဟိ ယုဇ္ဇတိ စာတိ အတ္ထော. ‘‘မနသော ဝိညာဏံ’’တိ ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိ စိတ္တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝစုတိ စိတ္တာ အန္တရေ သဗ္ဗံ စိတ္တ သန္တာနံ သတ္တ ဝိညာဏ ဓာတူနံ ဝသေန ဝိဘာဂံ ကတွာ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ပဉ္စဒွါရာ ဝဇ္ဇနဉ္စ သမ္ပဋိစ္ဆန ဒွယဉ္စ မနောဓာတု မတ္တတ္တာ မနော နာမ. ပဉ္စဝိညာဏာနိ ဝိညာဏ မတ္တာနိ နာမ. အဝသေသာနိ သဗ္ဗာနိ ဝိညာဏာနိ မနဿ ဝိညာဏန္တိ [Pg.120] အတ္ထေန မနောဝိညာဏာနိ နာမ. တတ္ထ ‘‘မနဿ ဝိညာဏံ’’တိ အနန္တရ ပစ္စယ ဘူတဿ ဝါ မနဿ ပစ္စယုပ္ပန္န ဘူတံ ဝိညာဏံ. ဧတ္ထ သမ္ပဋိစ္ဆန ဒွယံ ပစ္စယမနော နာမ. သန္တီရဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒွါရန္တရေ ပဉ္စဒွါရာ ဝဇ္ဇနံ နာဂစ္ဆတိ, တာဝ အန္တရေ သဗ္ဗံ မနောဝိညာဏ သန္တာနံ ပစ္စယုပ္ပန္န ဝိညာဏံ နာမ. ပုန ‘‘မနဿ ဝိညာဏ’’န္တိ ပစ္စယုပ္ပန္န ဘူတဿ မနဿ ပစ္စယ ဘူတံ ဝိညာဏံ. ဧတ္ထ ပဉ္စဒွါရာ ဝဇ္ဇနံ ပစ္စယုပ္ပန္န မနော နာမ. တတော ပုရေ သဗ္ဗံ မနောဝိညာဏ သန္တာနံ ပစ္စယ မနော နာမ. သေသံ သုဝိညေယျံ. အဝသေသာပနာတိအာဒီသု. ‘‘မနောဝိညာဏဓာတု ဘာဝံ သမ္ဘာဝေတီ’’တိ အဝသေသာ ပန ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတု စ နာမ ဟောန္တိ, ဟဒယ ဝတ္ထုဉ္စ နိဿာယယေဝ ဝတ္တန္တီတိ ဧဝံ တေသံ ဓမ္မာနံ မနောဝိညာဏဓာတု ဘာဝဉ္စ သမ္ဘာဝေတိ, ဝဏ္ဏေတိ. သုဋ္ဌု ပကာသေတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ပနာတိအာဒီသု. ‘‘ပါဠိယံ’’တိ ဣန္ဒြိယ သံယုတ္တ ပါဠိယံ. ဒုတီယဇ္ဈာနေ ဧဝ အပရိသေသ နိရောဓ ဝစနံ ဝိရုဒ္ဓံ သိယာ. ကထံ, သစေ ပဋိဃော အနီဝရဏာ ဝတ္ထော နာမ နတ္ထိ. ပထမဇ္ဈာနတော ပုဗ္ဗေ ဧဝ သော နိရုဒ္ဓေါ သိယာ. အထ ဒုတီယဇ္ဈာနုပစာရေပိ သော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, ပထမဇ္ဈာနမ္ပိ ပရိဟီနံ သိယာ. တသ္မိံ ပရိဟီနေ သတိ, ဒုတီယဇ္ဈာနမ္ပိ နုပ္ပဇ္ဇေယျ. ဧဝံ ဝိရုဒ္ဓံ သိယာ. ‘‘ပုရိမ ကာရဏမေဝါ’’တိ အနီဝရဏာ ဝတ္ထဿ ပဋိဃဿ အဘာဝတောတိ ကာရဏံ ဧဝ. ပရတောဃောသော နာမ သာဝကာနံ သမ္မာဒိဋ္ဌိပ္ပဋိလာဘာယ ပဓာန ပစ္စယော ဟောတိ. သော စ အရူပဘဝေ နတ္ထိ. ဓမ္မာဘိသမယော နာမ စတုသစ္စ ဓမ္မပ္ပဋိဝေဓော, ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေက သမ္ဗုဒ္ဓါ စ သယမ္ဘုနော ပရတော ဃောသေန ဝိနာ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ. တေ စ တတ္ထ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ‘‘ရူပဝိရာဂ ဘာဝနာယာ’’တိ ရူပဝိရာဂ ဘာဝနာ ဗလေန. တေသံ ရူပါဝစရ စိတ္တာနံ. ‘‘သမတိက္ကန္တတ္တာ’’တိ တေသု နိကန္တိပ္ပဟာနဝသေန သုဋ္ဌု အတိက္ကန္တတ္တာ. သေသံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျံ.

໑໓໕. ໃນວັດຖຸສັງຄະຫະ. ຄຳວ່າ “ວັດຖຸ” ໝາຍເຖິງ ທີ່ອາໄສອັນພิເສດ. ວັດຖຸອັນເປັນທີ່ອາໄສເຫຼົ່ານັ້ນ ມີຢູ່ແກ່ທຳເຫຼົ່າໃດ, ທຳເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ ມີວັດຖຸນັ້ນເປັນທີ່ອາໄສ. ຄຳວ່າ “ແລະຄຳວ່າ ເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ສົມຄວນ” ໝາຍເຖິງ ໃນວາທະຂອງພວກເຂົາ ຄຳວ່າ “ແລະ” ກໍບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະວ່າ ບົດສະມາສແບບທະວັນທະທີ່ບໍ່ລຶບອັກສອນ “ຈະ” (ແລະ) ນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ຄຳວ່າ “ຄວນນຳມາເຊື່ອມໃນບົດໜ້າ” ໝາຍເຖິງ ຄວນນຳມາເຊື່ອມໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ ຈັກຂຸວັດຖຸ ແລະ ໂສຕະວັດຖຸ. ບົດສະມາສບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະວ່າ ການນຳເອົາສ່ວນໜຶ່ງຈາກບົດສະມາສໄປເຊື່ອມໃນທີ່ອື່ນນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ການສະແດງແບບບໍ່ມີວິພັດ (ອະວິພັດຕິກະນິດເທສະ) ຄື ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ ຈັກຂຸ, ໂສຕະ, ຄານະ, ຊິວຫາ, ກາຍະ, ຫະທະຍະ ແລະ ວັດຖຸ, ແຕ່ກັບສະແດງໂດຍບໍ່ມີວິພັດໃນບົດໜ້າທັງຫຼາຍ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ຈຶ່ງສາມາດນຳຄຳວ່າ “ວັດຖຸ” ແລະ ຄຳວ່າ “ຈະ” (ແລະ) ມາເຊື່ອມໃນບົດໜ້າທັງຫຼາຍໄດ້. ທີ່ຊື່ວ່າ “ກາມະຕັນຫາທີນະກຳມະນິບພັດຕະ” ຄື ເກີດຈາກກາມາວະຈະຣະກຳອັນເປັນໄປໃນອຳນາດ ທີ່ຂຶ້ນຢູ່ກັບກາມະຕັນຫາ. ຄຳວ່າ “ການບໍລິໂພກຮູບເປັນຕົ້ນ” ໝາຍເຖິງ ການບໍລິໂພກກາມະຄຸນ ໕ ມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ແມ່ນແຕ່ປະຣິດຕະກຳ” ໝາຍເຖິງ ແມ່ນແຕ່ກາມາວະຈະຣະກຳທັງໝົດ. ຄຳວ່າ “ກຳລັງບຳເພັນ” ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນ. ຈັກຂຸ ຊື່ວ່າ ທັດສະນານຸດຕະຣิຍະ. ໂສຕະ ຊື່ວ່າ ສະວະນານຸດຕະຣิຍະ. ການເຫັນອັນຍອດຢ້ຽມ ເພາະເຮັດໃຫ້ເກີດການເຫັນອັນບໍ່ມີສິ່ງອື່ນຍິ່ງກວ່າ ໃນບັນດາກິດການເຫັນທັງໝົດ ໂດຍການເຫັນພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທັດສະນານຸດຕະຣິຍະ. ໃນສະວະນານຸດຕະຣິຍະກໍຄືກັນ ຄວນກ່າວວ່າ ໂດຍການຟັງທຳຄືອະລິຍະສັດ ໔ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ແມ່ນແຕ່ໃນສັນດານພາຍໃນແລະພາຍນອກ” ໝາຍເຖິງ ທັງໃນສັນດານພາຍໃນ ແລະໃນສັນດານພາຍນອກ. ຄຳວ່າ “ໃນທີ່ບໍລິສຸດ” ໝາຍເຖິງ ປາສະຈາກແສງສະຫວ່າງ ແລະຄວາມມືດໃດໆ. ເພາະວ່າ ແສງສະຫວ່າງເປັນຮູບພິເສດຢ່າງໜຶ່ງ. ຄວາມມືດກໍເຊັ່ນກັນ. ແລະທັງສອງຢ່າງນັ້ນກໍບໍ່ມີໃນທີ່ນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ໃນສັງຄະຫະນີ້” ໝາຍເຖິງ ໃນວັດຖຸສັງຄະຫະ. ການຮູ້ແຈ້ງອັນວິເສດ ຊື່ວ່າ ວິຊານະນະ (ການຮູ້ແຈ້ງ). ແລະການຮູ້ແຈ້ງນັ້ນ ບໍ່ມີໃນມະໂນທາດ ໓ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະບໍ່ມີກິດຄືການຮູ້ແຈ້ງ”. ຖ້າຖາມວ່າ ອາວັດຊະນະກິດ ຄືຫຍັງ? ຕອບວ່າ ຄືສັກແຕ່ວ່າການມະນະສິການ. ແລະສຳປະຕິຈຊະນະກິດ ຄືສັກແຕ່ວ່າການຮັບປັນຈາຣົມຕາມທີ່ປັນຈະວິນຍານຮັບມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ບໍ່ແມ່ນກິດທີ່ຮູ້ເປັນພິເສດ”. ກິດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ການເຫັນ, ການຟັງ, ການດົມ, ການລິ້ມລົດ, ການຖືກຕ້ອງ ຊື່ວ່າເປັນກິດທີ່ຮູ້ພິເສດເລັກນ້ອຍ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ໂດຍການເຫັນຢ່າງປະຈັກຕາເປັນຕົ້ນ”. ເພາະເປັນກິດທີ່ຮູ້ພິເສດເລັກນ້ອຍ. ດັ່ງນັ້ນ, ຈຶ່ງເອີ້ນຈິດເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ ປັນຈະວິນຍານ. ສ່ວນຈິດທີ່ເຫຼືອມີສັນຕີຣະນະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ມະໂນວິນຍານທາດ ນີ້ຄືຂໍ້ຄວາມທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ. ຖ້າຖາມວ່າ: ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຊື່ວ່າ ມະໂນ ເພາະອັດຖະວ່າເພ່ງພິນິດ ແລະຊື່ວ່າ ວິນຍານ ເພາະອັດຖະວ່າຮູ້ແຈ້ງ” ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ກໍບໍ່ມີຄວາມພິເສດແຕກຕ່າງຈາກປັນຈະວິນຍານເລີຍບໍ່? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ອະທິບາຍວ່າ ເປັນທາດທີ່ຮູ້ແຈ້ງເປັນພິເສດຢ່າງຍິ່ງ”. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເນື້ອຄວາມນັ້ນກໍຍັງບໍ່ສຳເລັດດ້ວຍຫຼັກໄວຍາກອນ (ສັດທະຍຸດຕິ). ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ແຫ່ງບົດພະຍາຍ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະສົງ (ຍະທິດສາ). ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເນື້ອຄວາມນັ້ນສຳເລັດດ້ວຍຫຼັກໄວຍາກອນນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະສົງ. ຄຳວ່າ “ໃນວິເສດສະນະສະມາສ” ໝາຍເຖິງ ໃນກຳມະທາຣະຍະສະມາສທີ່ມີຮູບແບບຢ່າງນີ້ ຄື “ມະໂນ ກໍແມ່ນ ວິນຍານ ກໍແມ່ນ ຊື່ວ່າ ມະໂນວິນຍານ”. ຄຳວ່າ “ປະທັດຖານະ” ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “ປະທະ” ແລະ “ຖານະ” ເປັນຄຳທີ່ກ່າວເຖິງເຫດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຄຳໄວພົດ (ປະຣິຍາຍະສັບ). ເມື່ອກ່າວວ່າ “ປະທະ ກໍແມ່ນ ຖານະ ກໍແມ່ນ” ຍ່ອມເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນເຫດຢ່າງຍິ່ງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບຄຳວ່າ ທຸກຂະທຸກຂະ, ຮູບະຮູບະ, ຣາຊະຣາຊາ, ເທວະເທວະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມປາກົດ ແລະສົມຄວນໃນບາງບ່ອນ” ໝາຍເຖິງ ບໍ່ປາກົດໃນທີ່ໃດເລີຍ. ອະທິບາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປາກົດໃນບາງບ່ອນ, ກໍບໍ່ສົມຄວນຢູ່ດີ. ຄຳວ່າ “ວິນຍານຂອງມະໂນ” ໃນທີ່ນີ້ ຄວນອະທິບາຍເນື້ອຄວາມໂດຍການແບ່ງກະແສຈິດທັງໝົດ ໃນລະຫວ່າງຕັ້ງແຕ່ປະຕິສົນທິຈິດຈົນເຖິງຈຸຕິຈິດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິນຍານທາດ ໗. ປັນຈະທວາຣາວັດຊະນະ ແລະສຳປະຕິຈຊະນະ ໒ ຊື່ວ່າ ມະໂນ ເພາະເປັນພຽງມະໂນທາດ. ປັນຈະວິນຍານທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ວິນຍານ ເພາະເປັນພຽງວິນຍານ. ຈິດທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ຊື່ວ່າ ມະໂນວິນຍານ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າ ວິນຍານຂອງມະໂນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ວິນຍານຂອງມະໂນ” ໝາຍເຖິງ ວິນຍານອັນເປັນປັດຈະຍຸບປັນນະຂອງມະໂນ ອັນເປັນອະນັນຕະຣະປັດໄຈ. ໃນທີ່ນີ້, ສຳປະຕິຈຊະນະ ໒ ຊື່ວ່າ ມະໂນຜູ້ເປັນປັດໄຈ. ຕັ້ງແຕ່ສັນຕີຣະນະເປັນຕົ້ນໄປ ຈົນກວ່າປັນຈະທວາຣາວັດຊະນະໃນທະວານອື່ນຈະເກີດຂຶ້ນ, ກະແສມະໂນວິນຍານທັງໝົດໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິນຍານຜູ້ເປັນປັດຈະຍຸບປັນນະ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ “ວິນຍານຂອງມະໂນ” ໝາຍເຖິງ ວິນຍານອັນເປັນປັດໄຈຂອງມະໂນ ອັນເປັນປັດຈະຍຸບປັນນະ. ໃນທີ່ນີ້, ປັນຈະທວາຣາວັດຊະນະ ຊື່ວ່າ ມະໂນຜູ້ເປັນປັດຈະຍຸບປັນນະ. ກະແສມະໂນວິນຍານທັງໝົດກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ມະໂນຜູ້ເປັນປັດໄຈ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ໃນຄຳວ່າ “ສ່ວນທຳທີ່ເຫຼືອ” ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ “ຍ່ອມສະແດງຄວາມເປັນມະໂນວິນຍານທາດ” ໝາຍເຖິງ ສ່ວນທຳທີ່ເຫຼືອຊື່ວ່າເປັນມະໂນວິນຍານທາດ ແລະຍ່ອມເປັນໄປໂດຍອາໄສຫະທະຍະວັດຖຸເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມສະແດງ, ພັນລະນາ, ຄື ປະກາດຢ່າງຈະແຈ້ງ ເຊິ່ງຄວາມເປັນມະໂນວິນຍານທາດຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ໃນຄຳວ່າ “ແຕ່ໃນທີ່ນີ້” ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ “ໃນພຣະບາລີ” ໝາຍເຖິງ ໃນພຣະບາລີອິນທຣິຍະສັງຍຸດ. ຄຳກ່າວເຖິງການດັບບໍ່ມີເຫຼືອໃນທຸຕິຍະຊານນັ້ນ ຈະຂັດແຍ້ງກັນ. ຈະຂັດແຍ້ງກັນແນວໃດ? ຖ້າຫາກວ່າ ປະຕິຄະ (ຄວາມຂັດເຄືອງ) ທີ່ຊື່ວ່າ ບໍ່ມີນີວໍລະນະເປັນທີ່ຕັ້ງ ນັ້ນບໍ່ມີ. ປະຕິຄະນັ້ນກໍຄວນຈະດັບໄປຕັ້ງແຕ່ກ່ອນປະຖົມມະຊານແລ້ວ. ແຕ່ຖ້າຫາກວ່າມັນຍັງເກີດຂຶ້ນໄດ້ແມ່ນແຕ່ໃນອຸປະຈາຣະແຫ່ງທຸຕິຍະຊານ, ປະຖົມມະຊານກໍຄວນຈະເສື່ອມໄປ. ເມື່ອປະຖົມມະຊານເສື່ອມໄປແລ້ວ, ທຸຕິຍະຊານກໍຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ຈະຂັດແຍ້ງກັນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ເພາະເຫດກ່ອນນັ້ນເອງ” ໝາຍເຖິງ ເປັນເຫດເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງປະຕິຄະອັນບໍ່ມີນີວໍລະນະເປັນທີ່ຕັ້ງນັ້ນເອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຣະໂຕໂຄສະ (ສຽງຈາກຜື່ອື່ນ) ເປັນປັດໄຈສຳຄັນເພື່ອການໄດ້ມາເຊິ່ງສຳມາທິດຖິຂອງພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ. ແລະປະຣະໂຕໂຄສະນັ້ນ ບໍ່ມີໃນອະຣູປະພົບ. ທີ່ຊື່ວ່າ ທັມມາພິສະໄໝ ຄື ການຕຣັສຮູ້ທຳຄືອະລິຍະສັດ ໔, ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນສະຍຳພູ ຍ່ອມຕຣັສຮູ້ທຳໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງອາໄສປະຣະໂຕໂຄສະ. ແຕ່ພຣະອົງທັງຫຼາຍກໍບໍ່ບັງເກີດໃນອະຣູປະພົບນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍຮູປະວິຣາຄະພາວະນາ” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຮູປະວິຣາຄະພາວະນາ ແຫ່ງຮູປາວະຈະຣະຈິດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ເພາະກ້າວລ່ວງໄດ້ແລ້ວ” ໝາຍເຖິງ ເພາະກ້າວລ່ວງໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ດ້ວຍການລະຄວາມຍິນດີ (ນິກັນຕິ) ໃນຮູປາວະຈະຣະຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာနိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ (ອະນຸທີປະນາ) ແຫ່ງຄຳພີປະກິຣະນະກະສັງຄະຫະທີປະນີ ຈົບບໍລິບູນແລ້ວ.

၄. ဝီထိသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

໔. ການອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມແຫ່ງວິຖີສັງຄະຫະ (ວິຖີສັງຄະຫະອະນຸທີປະນາ)

၁၃၆. ဝီထိသင်္ဂဟေ[Pg.121]. ‘‘တေသညေ ဝါ’’တိ စိတ္တ စေတသိကာနံ ဧဝ. ‘‘ဝုတ္တပ္ပကာရေနာ’’တိ ‘တတ္ထ စိတ္တံ တာဝ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ ကာမာဝစရံ ရူပါဝစရံ, တိအာဒိနာ ဣစ္စေဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ‘‘ပုဗ္ဗာ ပရနိယာမိတံ’’တိ ဝါ ဒွတ္တိံသ သုခ ပုညမှာတိအာဒိနာ နယေန ပုဗ္ဗာ ပရနိယာမိတံ. ‘‘အာရဗ္ဘဂါထာယာ’’တိ.

໑໓໖. ໃນວິຖີສັງຄະຫະ. ຄຳວ່າ “ຫຼືແກ່ທຳεຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ” ໝາຍເຖິງ ແກ່ຈິດແລະເຈຕະສິກທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ໂດຍປະການທີ່ກ່າວແລ້ວ” ໝາຍເຖິງ ໂດຍປະການທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້ວ່າ ‘ໃນຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈິດມີ ໔ ປະເພດ ຄື ກາມາວະຈະຣະຈິດ, ຮູປາວະຈະຣະຈິດ’ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ກຳນົດໄວ້ກ່ອນແລະຫຼັງ” ໝາຍເຖິງ ກຳນົດໄວ້ກ່ອນແລະຫຼັງ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ຫຼືຈາກສຸຂະບຸນ ໓໒’. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງຄາຖາເລີ່ມຕົ້ນ”.

ဝီထိ စိတ္တဝသေနေဝံ, ပဝတ္တိယ မုဒီရိတော;

ပဝတ္တိ သင်္ဂဟော နာမ, သန္ဓိယံ ဒါနိ ဝုစ္စတီ.တိ

“ການເປັນໄປແຫ່ງຈິດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິຖີຈິດ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້, ນີ້ຊື່ວ່າ ປະວັດຕິສັງຄະຫະ, ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງໃນປະຕິສົນທິ.”

ဧဝံ ပဝတ္တိကာလေ ပဝတ္တိ သင်္ဂဟော, ပဋိသန္ဓိကာလေ ပဝတ္တိ သင်္ဂဟောတိ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. ကေစိ ဝါဒေ ‘‘ပဋိသန္ဓိ ပဝတ္တိယံ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဂဟိတေ ဒွီသု ပဋိသန္ဓိ သင်္ဂဟ ပဝတ္တိ သင်္ဂဟေသု ဣဒါနိ ပဝတ္တိ သင်္ဂဟံ ပဝက္ခာမိ, ပစ္ဆာ ပဋိသန္ဓိ သင်္ဂဟံ ပဝက္ခာမီတိ အတ္ထော ဟောတိ. တတ္ထ ‘‘ပဋိသန္ဓိ သင်္ဂဟော’’တိ ပဋိသန္ဓိကာလေ သင်္ဂဟော. ‘‘ပဝတ္တိ သင်္ဂဟော’’တိ ပဝတ္တိကာလေ သင်္ဂဟော. သော စ ဥပရိဂါထာယ န သမေတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ သတီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တာနိ တီဏိ ဆက္ကာနိ နိက္ခိတ္တာနီ’’တိ ဆက္ကမတ္တာနိ နိက္ခိတ္တာနိ, န သကလံ. ဝတ္ထု ဒွါရာ လမ္ဗဏ သင်္ဂဟောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သာ ပနာ’’တိ သာဝိသယပ္ပဝတ္တိ ပန. ‘‘ကာစိ သီဃတမာ’’တိ ကာစိ အတိရေကတရံ သီဃာ. ‘‘ဒန္ဓာ’’တိ သဏိကာ, စိရာယိကာ. ‘‘အနုပပန္နာ’’တိ အသမ္ပန္နာ. အသမ္ပန္န ဒေါသော အာဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဓာတုဘေဒံ’’တိ သတ္တ ဝိညာဏ ဓာတူနံ ဝိဘာဂံ. ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ’’တိ ဓာရဏ ကိစ္စနာနတ္တံ. ဣတိ တသ္မာ မနောဓာတု ဝိသုံ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘မနနံ’’တိ ဝိဇာနနဘာဝံ အပတ္တံ. အာဝဇ္ဇနမတ္တ သမ္ပဋိစ္ဆနမတ္တ သင်္ခါတံ ဇာနနမတ္တံ. ‘‘ယံ ကိဉ္စိ မနနံ’’တိ အန္တမသော အာဝဇ္ဇနမတ္တ သမ္ပဋိစ္ဆနမတ္တံ ပီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သုဒ္ဓေါ ပန မနောဝိညာဏပ္ပဗန္ဓော’’တိ မနောဒွါရ ဝိကာရံ ပဋိစ္စ ပဝတ္တော မနောဝိညာဏပ္ပဗန္ဓော. န ဘဝင်္ဂ မနောဝိညာဏပ္ပဗန္ဓော. သော ဟိ ဝီထိမုတ္တတ္တာ ဣဓ အပ္ပသင်္ဂေါတိ[Pg.122]. မနောဒွါရေ ပန ဒွိဓာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပထမာဘိနီဟာရကာလော နာမ သုမေဓတာပသကာလေ ဗုဒ္ဓ ဘာဝါယ ကာယ စိတ္တာနံ အဘိနီဟာရကာလော. အာဒိသဒ္ဒေန ပစ္ဆိမ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘ဇာတိ ဖလိကက္ခန္ဓာ ဝိယ သမ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ တေန ဩဘာသေန အဇ္ဈောတ္ထဋတ္တာ ဇာတိဖလိကက္ခန္ဓ သဒိသာ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဥပပတ္တိ ဒေဝ ဗြဟ္မာနံ ပနာ’’တိ ဥပပတ္တိပ္ပဋိသန္ဓိကာနံ ဩပပါတိက ဒေဝ ဗြဟ္မာနံ ပန. ‘‘ပသာဒ နိဿယ ဘူတာနံ’’တိ စက္ခာဒီနံ ပသာဒ ဝတ္ထူနံ နိဿယ မဟာဘူတာနံ.

ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ປະວັດຕິສັງຄະຫະໃນກາລະແຫ່ງຄວາມເປັນໄປ (ປະວັດຕິກາລະ) ແລະປະວັດຕິສັງຄະຫະໃນກາລະແຫ່ງປະຕິສົນທິ (ປະຕິສົນທິກາລະ) ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດ. ໃນບາງວາທະ ເມື່ອຖືເອົາການກຳນົດ (ນິດທາຣະນະ) ວ່າ “ໃນປະຕິສົນທິແລະປະວັດຕິ”, ຍ່ອມມີອະທິບາຍວ່າ ໃນສັງຄະຫະທັງສອງ ຄື ປະຕິສົນທິສັງຄະຫະ ແລະປະວັດຕິສັງຄະຫະນັ້ນ ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງປະວັດຕິສັງຄະຫະກ່ອນ, ພາຍຫຼັງຈຶ່ງຈະກ່າວເຖິງປະຕິສົນທິສັງຄະຫະ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ປະຕິສົນທິສັງຄະຫະ” ຄື ການສົງເຄາະໃນກາລະແຫ່ງປະຕິສົນທິ. ຄຳວ່າ “ປະວັດຕິສັງຄະຫະ” ຄື ການສົງເຄາະໃນກາລະແຫ່ງຄວາມເປັນໄປ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ຂໍ້ຄວາມນັ້ນບໍ່ເຂົ້າກັນກັບຄາຖາຂ້າງເທິງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໝວດ ໖ ທັງ ໓ ເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານວາງໄວ້ແລ້ວ” ໝາຍເຖິງ ວາງໄວ້ພຽງແຕ່ໝວດ ໖ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນທັງໝົດ. ອະທິບາຍວ່າ ຄື ວັດຖຸສັງຄະຫະ, ทວາຣະສັງຄະຫະ ແລະອາຣັມມະນະສັງຄະຫະ. ຄຳວ່າ “ກໍການເປັນໄປແຫ່ງອາຣົມນັ້ນ” ໝາຍເຖິງ ກໍການເປັນໄປແຫ່ງວິໄສ (ອາຣົມ) ນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ບາງຢ່າງໄວທີ່ສຸດ” ໝາຍເຖິງ ບາງຢ່າງໄວເປັນພິເສດ. ຄຳວ່າ “ຊ້າ” ໝາຍເຖິງ ຄ່ອຍໆ, ຊັກຊ້າ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ເຖິງພ້ອມ” ໝາຍເຖິງ ບໍ່ສົມບູນ. ທີ່ກ່າວໄວ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ຍ່ອມມີໂທດຄືຄວາມບໍ່ສົມບູນ. ຄຳວ່າ “ຄວາມຕ່າງແຫ່ງທາດ” ໝາຍເຖິງ ການແບ່ງວິນຍານທາດ ໗. ຄຳວ່າ “ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງທາດ” ໝາຍເຖິງ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກິດຄືການຊົງໄວ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ຄຳວ່າ ມະໂນທາດ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ຕ່າງຫາກ ນີ້ຄືຂໍ້ຄວາມທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ. ຄຳວ່າ “ການເພ່ງພິນິດ” ໝາຍເຖິງ ຍັງບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ແຈ້ງ. ຄື ການຮູ້ສັກແຕ່ວ່າເປັນອາວັດຊະນະ ແລະສັກແຕ່ວ່າເປັນສຳປະຕິຈຊະນະ. ຄຳວ່າ “ການເພ່ງພິນິດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ” ໝາຍເຖິງ ແມ່ນແຕ່ສັກແຕ່ວ່າເປັນອາວັດຊະນະ ແລະສັກແຕ່ວ່າເປັນສຳປະຕິຈຊະນະເທົ່ານັ້ນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “ສ່ວນກະແສມະໂນວິນຍານອັນບໍລິສຸດ” ໝາຍເຖິງ ກະແສມະໂນວິນຍານອັນເປັນໄປໂດຍອາໄສຄວາມປ່ຽນແປງແຫ່ງມະໂນທວານ. ບໍ່ແມ່ນກະແສມະໂນວິນຍານອັນເປັນພະວັງ. ເພາະວ່າ ພະວັງນັ້ນເປັນວິຖີມຸດ (ພົ້ນວິຖີ) ຈຶ່ງບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ “ສ່ວນໃນມະໂນທວານ ມີ ໒ ຢ່າງ” ນີ້ຄືຂໍ້ຄວາມທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ກາລະແຫ່ງການຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາຄັ້ງທຳອິດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຄື ກາລະແຫ່ງການຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາທາງກາຍແລະໃຈ ເພື່ອຄວາມເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໃນສະໄໝເປັນສຸເມທະດາບົດ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເປັນຕົ້ນ” ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາການຖືປະຕິສົນທິໃນພົບສຸດທ້າຍເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນເໝືອນດັ່ງແກ້ວຜລຶກກ້ອນໃຫຍ່” ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະຖືກແສງສະຫວ່າງນັ້ນແຜ່ປົກຄຸມ ຈຶ່ງມີສະພາບຄ້າຍຄືກັບແກ້ວຜລຶກກ້ອນໃຫຍ່. ຄຳວ່າ “ສ່ວນເທວະດາແລະພຣົມທັງຫຼາຍຜູ້ເກີດຂຶ້ນ” ໝາຍເຖິງ ສ່ວນເທວະດາແລະພຣົມທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີປະຕິສົນທິແບບອຸປະປາຕິກະ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງມະຫາພູດທັງຫຼາຍອັນເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງປະສາດ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງມະຫາພູດທັງຫຼາຍ ອັນເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງປະສາດວັດຖຸ ມີຈັກຂຸປະສາດເປັນຕົ້ນ.

‘‘ယာနိ ပနာ’’တိအာဒီသု. ဒွတ္တိ စိတ္တက္ခဏာနိ အတိက္ကမ္မ အာပါတံ အာဂစ္ဆန္တီတိ ယောဇနာ. ဧဝံ ပရတ္ထပိ. ဝိဘူတဿာတိ စ အဝိဘူတဿာတိ စ ဣဒံ အာဒိမှိ မနောဒွါရေ ပန ဝိဘူတဿာတိ စ အဝိဘူတဿာတိ စ ပဒါနံ ဥဒ္ဓရဏံ. ‘‘ရူပါ ရူပါနံ’’တိ ရူပ ဓမ္မာနဉ္စ အရူပ ဓမ္မာနဉ္စ. ‘‘တာဝါ’’တိ ဝီထိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ဒဿနတော ပထမတရံ ဧဝါတိ အတ္ထော. ‘‘အဒ္ဓါန ပရိစ္ဆေဒံ’’တိ ခဏကာလ ပရိစ္ဆေဒံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘အတိမဟန္တာ ဒိဝသေန ဝိသယ ဝဝတ္ထာနံ ဟောတီ’’တိ ဝစနေန အာဒိမှိ ‘ဆဝတ္ထူနိ, ဆ ဒွါရာနိ, ဆ အာရမ္မဏာနိ, ဆ ဝိညာဏာနိ, ဆ ဝီထိယော, ဆ ဓာဝိသယပ္ပဝတ္တီ,တိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု ဆသု ဆက္ကေသု ဆဓာဝိသယပ္ပဝတ္တီတိ ပဒမတ္တံ သင်္ဂဏှာတိ. တံ အနုပပန္နံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဧဝဉှိ သတီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဝိသယ ဝဝတ္ထာနတ္ထ မေဝါ’’တိ အတိမဟန္တာဒိ ဝိသယ ဝဝတ္ထာနတ္ထမေဝ ဝုတ္တန္တိ န စ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ရူပါ ရူပ ဓမ္မာနံ အဒ္ဓါန ပရိစ္ဆေဒေါ နာမ အဘိဓမ္မေ သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. တသ္မာ တဿ ဒဿနတ္ထမ္ပိ တံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သဘာဝပ္ပဋိလာဘော’’တိ စိန္တန ဖုသနာဒီနံ ပါတုဘာဝေါ ဝုစ္စတိ. ‘‘အနိဝတ္တီ’’တိ အနန္တရဓာနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ပရိဟာယိတွာ’’တိ ဇရာ ကိစ္စံ အာဟ. ‘‘အစ္ဆရာသံဃာဋက္ခဏဿာ’’တိ အင်္ဂုလီနံ သံဃဋ္ဋနက္ခဏဿ. အာစရိယာနန္ဒတ္ထေရော နာမ အဘိဓမ္မ ဋီကာကာရော ဝုစ္စတိ. ‘‘အဿာ ဝိဇ္ဇုယာဌိတိ နာမ ဝိသုံ န ပညာယတီ’’တိ ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒံ ပဿန္တာနံ န ပညာယတိ. တထာ စိတ္တမ္ပိ ဝဍ္ဎနာနန္တရမေဝ ဘိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ. တေနာဟ ‘‘တံ ပီ’’တိအာဒိံ. ဥဒယဘာဂေါ နာမ ဝဍ္ဎနဘာဂေါ, ဝယဘာဂေါ နာမ အန္တရဓာနဘာဂေါ. ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိ လဒ္ဓဂုဏ ဝစနံ. ‘‘ဧကံစိတ္တံ [Pg.123] ဒိဝသံ တိဋ္ဌတီ’’တိ ပုစ္ဆာ ဝစနံ. ‘‘အာမန္တာ’’တိ ပဋိညာ ဝစနံ. ‘‘ဝယက္ခဏော’’တိ ပုစ္ဆာ. ‘‘န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိ ပဋိက္ခေပေါ. ပစ္စတ္တ ဝစနဿ ဧကာရတ္တံ. ဧဝံ နဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ‘‘မဟာထေရေနာ’’တိ မောဂ္ဂလိ ပုတ္တတိဿ မဟာထေရေန. နနု သုတ္တန္တေသု ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နာ’’တိ န ဥပလဗ္ဘတိ. ‘‘ဣမဿ ဝုတ္တတ္တာ’’တိ ဣမဿ ဝစနဿ ဝုတ္တတ္တာ. သင်္ခတ လက္ခဏံ ဝိသယော ယေသံ တာနိ သင်္ခတ ဝိသယ လက္ခဏာနိ. သင်္ခတ ဓမ္မမေဝ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ. အယံ အဘိဓမ္မေ ဓမ္မတာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သင်္ဂဟ ကာရေနာ’’တိ အာစရိယ ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရံ ဝဒတိ. ‘‘အတ္ထိက္ခဏံ’’တိ ခဏဒွယမေဝ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဝတွာ တမတ္ထံ သာဓေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဂါထာယံ. ‘‘တဿေဝါ’’တိ တဿာ ဌိတိယာ ဧဝ ဘေဒေါ. သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗပါဏိနံ မရဏံ နာမ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ. ‘‘တမတ္ထံ’’တိ တာနိ အတ္ထိက္ခဏံ ဥပါဒါယ လဗ္ဘန္တီတိ အတ္ထံ. ‘‘အထဝါ’’တိ ဧကော ထေရဝါဒေါ. ‘‘သန္တတိ ဝသေန ဌာနံ’’တိ ဌိတာယ အညထတ္တံ ပညာယတီတိ ဧတ္ထ ဌိတဘာဝသင်္ခါတံ ဌာနံ သန္တတိ ဌိတိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ’’တိ ဝေဒနာယ ဥပ္ပာဒေါ ပညာယတိ, ဝယော ပညာယတိ, ဌိတာယ အညထတ္တံ ပညာယတီတိ ဣဒံ သုတ္တံ ဝဒတိ. ‘‘အပ္ပဋိဗာဟေတွာ’’တိ အနီဝါရေတွာ. ယာဝဍ္ဎနဿ နိဝတ္တိ နာမ အတ္ထိ. ဥဒယ ပရိယန္တ မတ္တဘူတာ သာ ဧဝ နိဝတ္တိ. ‘‘ဒွီဟိ ခန္ဓေဟီ’’တိ ရူပ ဇရာ ရူပက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတာ. အရူပ ဇရာ သင်္ခါရက္ခန္ဓေနာတိ ဧဝံ ဒွီဟိ ခန္ဓေဟိ. ယဉ္စ တတ္ထ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ရူပဿ ဥပ္ပာဒေါ ဒွိဓာဘိန္ဒိတွာ ဒေသိတော. ကထံ, ဥပစယော သန္တတီ တိယောဇနာ. ‘‘ဝိဘာဂါ ရဟဿာ’’တိ ဥပ္ပာဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇ နဋ္ဌေန ဧကော သမာနော ရူပါနံ ဝဍ္ဎန သမယေ ဥပ္ပာဒေါ. ဥပရိ ဝဍ္ဎနဋ္ဌေန ဥပစယောတိ ဝုတ္တော. အဝဍ္ဎိတွာ ဌိတ သမယေ ဥပ္ပာဒေါ ယထာ ဌိတ နီဟာရေန စိရကာလံ ပဝတ္တိ အတ္ထေန သန္တတီတိ ဝုတ္တော. ဧဝံ ဝိဘာဂါ ရဟဿ. ‘‘ယထာနုလောမ သာသနံ’’တိ ဝိနေတဗ္ဗ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယာနုလောမ သာသနံ.

ໃນຄຳວ່າ “Yāni panā” (ກໍແລ້ວສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ລ່ວງເລີຍຈິດ 2 ຫຼື 3 ຂະນະ ແລ້ວຈຶ່ງມາສູ່ຄອງ (ປາກົດແກ່ທະວານ). ໃນບ່ອນອື່ນກໍມີນັຍຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Vibhūtassa” (ແກ່ອາລົມທີ່ປາກົດແຈ້ງ) ແລະ “avibhūtassa” (ແກ່ອາລົມທີ່ບໍ່ປາກົດແຈ້ງ) ນີ້ ເປັນການຍົກເອົາບົດວ່າ “vibhūtassa” ແລະ “avibhūtassa” ໃນຕອນຕົ້ນແຫ່ງມະໂນທະວານຂຶ້ນມາສະແດງ. ຄຳວ່າ “Rūpā rūpānaṃ” (ແຫ່ງຮູບແລະອະຮູບ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຮູບທຳແລະອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Tāvā” (ກ່ອນ) ມີອັດຖະວ່າ ກ່ອນແຕ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິຖີຈິດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Addhāna paricchedaṃ” (ການກຳນົດໄລຍະເວລາ) ໄດ້ແກ່ ການກຳນົດເວລາເປັນຂະນະ. ໃນປຶ້ມວິພາວິນີ ດ້ວຍຄຳວ່າ “atimahantā divasena visaya vavatthānaṃ hotī” (ການກຳນົດອາລົມດ້ວຍວັນມີອາລົມໃຫຍ່ຍິ່ງເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາພຽງແຕ່ບົດວ່າ “chadhāvisayappavattī” (ການເປັນໄປແຫ່ງອາລົມ 6 ປະການ) ໃນບັນດາໝວດ 6 ທັງ 6 ໝວດ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຕອນຕົ້ນວ່າ: ວັດຖຸ 6, ທະວານ 6, ອາລົມ 6, ວິນຍານ 6, ວິຖີ 6, ການເປັນໄປແຫ່ງອາລົມ 6 ປະການ. ຂໍ້ນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “evañhi satī” (ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ). ຄຳວ່າ “Visaya vavatthānattha mevā” (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການກຳນົດອາລົມນັ້ນເອງ) ຈະກ່າວວ່າ ກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການກຳນົດອາລົມມີອະຕິມະຫັນຕາຣົມເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ ກໍຫາບໍ່ໄດ້. ດ້ວຍວ່າ ການກຳນົດໄລຍະເວລາແຫ່ງຮູບທຳແລະອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ ເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງການໃນພະອະພິທຳໃນທຸກບ່ອນ. ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຄຳນັ້ນທ່ານກ່າວໄວ້ ເພື່ອສະແດງເຖິງການກຳນົດໄລຍະເວລານັ້ນດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “Sabhāvappaṭilābho” (ການໄດ້ສະພາວະ) ໄດ້ແກ່ ການປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງການຄິດແລະການຖືກຕ້ອງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Anivattī” (ຄວາມບໍ່ກັບຄືນ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ອັນຕະຣະທານ. ຄຳວ່າ “Parihāyitvā” (ເສື່ອມຖອຍແລ້ວ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງກິດແຫ່ງຊະລາ. ຄຳວ່າ “Accharāsaṅghāṭakkhaṇassā” (ແຫ່ງຂະນະດີດນິ້ວມື) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຂະນະທີ່ນິ້ວມືກະທົບກັນ. ພະອາຈານອານັນທະເຖຣະ ໄດ້ແກ່ ພະອາຈານຜູ້ແຕ່ງຄຳພີດີກາອະພິທຳ. ຄຳວ່າ “Assā vijjuyāṭhiti nāma visuṃ na paññāyatī” (ຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງສາຍຟ້າແມບນັ້ນ ຕ່າງຫາກຍ່ອມບໍ່ປາກົດ) ຄື ຍ່ອມບໍ່ປາກົດແກ່ຜູ້ເບິ່ງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສາຍຟ້າແມບ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຈິດກໍເໝືອນກັນ ຍ່ອມດັບໄປທັນທີຫຼັງຈາກການຈະເລີນເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “taṃ pī” (ແມ່ນຈິດນັ້ນ). ສ່ວນທີ່ເປັນອຸທະຍະ (ຄວາມເກີດ) ໄດ້ແກ່ ສ່ວນທີ່ຈະເລີນຂຶ້ນ, ສ່ວນທີ່ເປັນວະຍະ (ຄວາມດັບ) ໄດ້ແກ່ ສ່ວນທີ່ອັນຕະຣະທານໄປ. ຄຳວ່າ “Evañca katvā” (ເມື່ອກະທຳຢ່າງນີ້ແລ້ວ) ເປັນຄຳກ່າວສະແດງຄຸນທີ່ໄດ້ຮັບ. ຄຳວ່າ “Ekaṃcittaṃ divasaṃ tiṭṭhatī” (ຈິດດວງດຽວຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດວັນຫຼື) ເປັນຄຳຖາມ. ຄຳວ່າ “Āmantā” (ເອີ) ເປັນຄຳຮັບຮອງ. ຄຳວ່າ “Vayakkhaṇo” (ຂະນະດັບມີຢູ່ຫຼື) ເປັນຄຳຖາມ. ຄຳວ່າ “Na hevaṃ vattabbe” (ບໍ່ພຶງກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ) ເປັນຄຳປະຕິເສດ. ເປັນເອກາຣັດຕະແຫ່ງປັດຈັດຕະວະຈະນະ. ມີອັດຖະວ່າ ບໍ່ພຶງກ່າວຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Mahātherenā” (ໂດຍພະມະຫາເຖຣະ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍພະໂມກຄະລີບຸດຕິສສະມະຫາເຖຣະ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ກໍໃນພະສູດທັງຫຼາຍທ່ານກ່າວໄວ້ບໍ່ແມ່ນຫຼື. ຄຳວ່າ “Nā” (ບໍ່) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີປາກົດ. ຄຳວ່າ “Imassa vuttattā” (ເພາະຄວາມທີ່ຄຳນີ້ທ່ານກ່າວໄວ້) ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມທີ່ຄຳເວົ້ານີ້ທ່ານກ່າວໄວ້. ລັກສະນະທີ່ມີສັງຂະຕະທຳເປັນອາລົມ ໄດ້ແກ່ ສັງຂະຕະວິສະຍະລັກສະນະ. ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍອາໄສສັງຂະຕະທຳນັ້ນເອງ. ນີ້ເປັນອະທິບາຍແຫ່ງທຳມະດາໃນພະອະພິທຳ. ຄຳວ່າ “Saṅgaha kārenā” (ໂດຍຜູ້ແຕ່ງຄຳພີສັງຄະຫະ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ພະອາຈານພຸດທະໂຄສະເຖຣະ. ຄຳວ່າ “Atthikkhaṇaṃ” (ຂະນະທີ່ມີຢູ່) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ຂະນະທັງສອງນັ້ນເອງ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ທ່ານກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມໃຫ້ອັດຖະນັ້ນສຳເລັດ. ໃນຄາຖາ. ຄຳວ່າ “Tassevā” (ແຫ່ງຄວາມຕັ້ງຢູ່ນັ້ນເອງ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມແຕກສະຫຼາຍແຫ່ງຄວາມຕັ້ງຢູ່ນັ້ນເອງ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຄວາມຕາຍຂອງສັດທັງປວງໃນກາລະທຸກເມື່ອ ທ່ານກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Tamatthaṃ” (ເຊິ່ງອັດຖະນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ອັດຖະທີ່ໄດ້ຮັບເພາະອາໄສຂະນະທີ່ມີຢູ່ນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Athavā” (ອີກຢ່າງໜຶ່ງ) ເປັນມະຕິຂອງພະເຖຣະອົງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “Santati vasena ṭhānaṃ” (ຄວາມຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນຕະຕິ) ຄື ທ່ານກ່າວວ່າ ຄວາມຕັ້ງຢູ່ທີ່ເອີ້ນວ່າສະພາວະທີ່ຕັ້ງຢູ່ ໃນຄຳວ່າ “ṭhitāya aññathattaṃ paññāyati” (ເມື່ອຕັ້ງຢູ່ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນຍ່ອມປາກົດ) ນີ້ ພຶງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕັ້ງຢູ່ຂອງສັນຕະຕິ. ຄຳວ່າ “Imasmiṃ pana sutte” (ກໍໃນພະສູດນີ້) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງພະສູດນີ້ວ່າ: ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງເວທະນາຍ່ອມປາກົດ, ຄວາມດັບຍ່ອມປາກົດ, ເມື່ອຕັ້ງຢູ່ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນຍ່ອມປາກົດ. ຄຳວ່າ “Appaṭibāhetvā” (ບໍ່ຫ້າມໄວ້) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຂັດຂວາງໄວ້. ຄວາມຢຸດແຫ່ງການຈະເລີນຂຶ້ນມີຢູ່ພຽງໃດ. ຄວາມຢຸດນັ້ນເອງເປັນພຽງທີ່ສຸດແຫ່ງອຸທະຍະ (ຄວາມເກີດ). ຄຳວ່າ “Dvīhi khandhehī” (ດ້ວຍຂັນທັງສອງ) ຄື ຮູບຊະລາສົງເຄາະເຂົ້າໃນຮູບຂັນ, ອະຮູບຊະລາສົງເຄາະເຂົ້າໃນສັງຂານຂັນ ດ້ວຍຂັນທັງສອງຢ່າງນີ້. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ແລະສິ່ງໃດທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນບ່ອນນັ້ນ. ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຮູບ ທ່ານສະແດງໄວ້ໂດຍແບ່ງເປັນ 2 ຢ່າງ. ແບ່ງແນວໃດ? ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຄື ອຸປະຈະຍະ ແລະ ສັນຕະຕິ. ຄຳວ່າ “Vibhāgā rahassā” (ຜູ້ຄວນແກ່ການແບ່ງ) ຄື ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນແລ້ວດັບໄປ ເປັນຢ່າງດຽວກັນ ແຕ່ໃນເວລາທີ່ຮູບທັງຫຼາຍຈະເລີນຂຶ້ນ ຄວາມເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ “ອຸປະຈະຍະ” ເພາະອັດຖະວ່າຈະເລີນຂຶ້ນໃນເບື້ອງເທິງ. ສ່ວນໃນເວລາທີ່ຮູບຕັ້ງຢູ່ໂດຍບໍ່ຈະເລີນຂຶ້ນ ຄວາມເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ “ສັນຕະຕິ” ເພາະອັດຖະວ່າເປັນໄປຕະຫຼອດກາລານານ ໂດຍທຳນອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວນັ້ນ. ຄວາມຄວນແກ່ການແບ່ງເປັນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Yathānuloma sāsanaṃ” (ຄຳສອນທີ່ເປັນໄປຕາມສົມຄວນ) ໄດ້ແກ່ ຄຳສອນທີ່ເປັນໄປຕາມອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນຜູ້ຄວນແນະນຳ.

‘‘အရူပ’’န္တိအာဒီသု. ‘‘အရူပံ’’တိ သဗ္ဗသော ရူပသဏ္ဌာန ရဟိတတ္တာ စိတ္တ စေတသိကံ နာမံ ဝုစ္စတိ. ‘‘အရူပိ သဘာဝတ္တာ’’တိ အရူပ ဓမ္မ သဘာဝတ္တာ ဣစ္စေဝတ္ထော. တတ္ထ အရူပ ဓမ္မ သဘာဝေါ နာမ ရူပ ဓမ္မတော သတဂုဏေနဝါသဟဿဂုဏေနဝါသဏှသုခုမသဘာဝေါ[Pg.124]. ဝိဘာဝ နိပါဌေ. ‘‘ဂါဟက ဂဟေတဗ္ဗ ဘာဝဿ တံ တံ ခဏဝသေန နိပ္ဖဇ္ဇနတော’’တိ ဧတ္ထ ပဉ္စဒွါရ ဝီထီသု ဝီထိ စိတ္တာနဉ္စ အာရမ္မဏာနဉ္စ ဝိသယီ ဝိသယဘာဝေါ ဂါဟက ဂဟေတဗ္ဗ ဘာဝေါ နာမ. ‘‘တံ တံ ခဏဝသေန နိပ္ဖဇ္ဇနတော’’တိ ဝီထိ စိတ္တာနိ စ ဧကသ္မိံ အာရမ္မဏေပိ အာဝဇ္ဇနာဒီဟိ နာနာ ကိစ္စေဟိ ဂဏှန္တာ ဧဝ ဂဟဏ ကိစ္စံ သမ္ပာဒေန္တိ. နာနာ ကိစ္စာနိ စ နာနာ စိတ္တာနံ ဝသေန သမ္ပဇ္ဇန္တိ. အာရမ္မဏာနိ စ ပုရေဇာတာနိ ဟုတွာ ယာဝ တာနိ ကိစ္စာနိ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, တာဝ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝေန ဓရမာနာနိ ဧဝ ဂဟဏံ သမ္ပာဒေန္တိ. ဧဝံ သတိ, ဂါဟကာနံ ဝီထိ စိတ္တာနဉ္စ ခဏတ္တယာယုကတ္တာ ဧဝ ဂါဟက ကိစ္စံ နိပ္ဖဇ္ဇတိ, သိဇ္ဈတိ. ဂဟေတဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏာနဉ္စ သတ္တရသ စိတ္တက္ခဏာယုကတ္တာ ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗ ကိစ္စံ နိပ္ဖဇ္ဇတိ, သိဇ္ဈတိ. ဧဝံ တံ တံ ခဏ ဝသေန နိပ္ဖဇ္ဇနတော. ဝိညတ္တိ ဒွယံ ဧက စိတ္တက္ခဏိကံ. ကသ္မာ, စိတ္တာနု ပရိဝတ္တိ ဓမ္မတ္တာ. ‘‘ဥပ္ပာဒမတ္တာ’’တိ နိပ္ဖန္န ရူပါနံ ဥပ္ပာဒမတ္တာ. ‘‘ဘင်္ဂမတ္တာ’’တိ တေသမေဝ ဘင်္ဂမတ္တာ. ‘‘ရူပ ဓမ္မာနံ’’တိ နိပ္ဖန္န ရူပ ဓမ္မာနံ. ‘‘ဥပ္ပာဒနိရောဓ ဝိဓာနဿာ’’တိ ဥပ္ပာဒ နိရောဓ ဝိဓာနဘူတဿ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒဿ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တံ’’တိ တံ မဟာအဋ္ဌကထာ ဝစနံ. ‘‘တသ္မိံ ဝါဒေ’’တိ တသ္မိံ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေ. ‘‘တတ္ထ အာဂတာ’’တိ တသ္မိံ ဝါဒေ အာဂတာ. ယံ ပန ဝိဘာဝနိယံ ကာရဏံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တံ ဋီကာနယံ’’တိ တံ သောဠသ စိတ္တက္ခဏာယုက ဒီပကံ မူလဋီကာနယံ. တဒတ္ထံ သာဓေန္တေန ဝိဘာဝနိ ဋီကာစရိယေန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သင်္ဂဟကာရဿ အဋ္ဌကထာ စရိယဿ. ‘‘ဥပစရီယတီ’’တိ ဥပစာရ ဝသေန ဝေါဟရီယတိ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဧတာနီ’’တိ အာရမ္မဏာနိ. ‘‘တံ’’တိ တံ ဧက စိတ္တက္ခဏံ. ‘‘တေ စာ’’တိ ရူပ ဓမ္မာ စ. ‘‘ပရိပုဏ္ဏ ပစ္စယူပလဒ္ဓါ’’တိ ပရိပုဏ္ဏံ ပစ္စယံ ဥပလဒ္ဓါ. ‘‘သော’’တိ ဋီကာကာရော. ‘‘ဣတရာနီ’’တိ ဂန္ဓရသ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ‘‘ဂေါစရဘာဝံ’’တိ ပဉ္စဒွါရိက စိတ္တာနံ ဂေါစရဘာဝံ. ‘‘ပုရိမာနိ ဒွေ’’တိ ရူပသဒ္ဒါ ရမ္မဏာနိ. ‘‘နိမိတ္တ ဝသေန ဃဋ္ဋေန္တီ’’တိ အာဒါသံ ပဿန္တဿ မုခသဒိသံ မုခနိမိတ္တံ မုခပ္ပဋိဗိမ္ဗံ အာဒါသေ ဥပဋ္ဌာတိ. ဧဝံ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုပသာဒေ သဒ္ဒါရမ္မဏဉ္စ သောတပသာဒေ တံ သဒိသ နိမိတ္တ ဝသေန ဃဋ္ဋေန္တိ[Pg.125]. နဝတ္ထု ဝသေန ဃဋ္ဋေန္တိ. သယံ ဂန္တွာ န ဃဋ္ဋေန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. အသမ္ပတ္တာနညေဝ အာရမ္မဏာနံ. ‘‘နိမိတ္တု ပဋ္ဌာန ဝသေနာ’’တိ နိမိတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနဝသေန. ‘‘နိမိတ္တ အပ္ပနာဝသေနာ’’တိ နိမိတ္တဿ ပဝေသန ဝသေန. မနောဒွါရေ ပန အသမ္ပတ္တာနိယေဝ ဟုတွာတိ ပါဌသေသော. ‘‘အာပါတာ ဂမနဉ္စေတ္ထာ’’တိအာဒီသု. ‘‘လဉ္ဆကာနံ’’တိ လဉ္ဆနကာရာနံ. ‘‘လဉ္ဆနက္ခန္ဓံ’’တိ အယောမယံ လဉ္ဆနက္ခန္ဓံ. သော စ လဉ္ဆနက္ခန္ဓော တာလပဏ္ဏေ အာပါတေတွာ အက္ခရံ ဥပဋ္ဌာပေတိ. တတ္ထ ‘‘အာပါတေတွာ’’တိ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ. ‘‘စက္ခာဒိပ္ပထေ’’တိ စက္ခာဒီနံ ဝိသယက္ခေတ္တေ. န ကေဝလံ အတ္တနော ဒွါရေသု ဧဝ အာပါတ မာဂစ္ဆန္တိ. အထ ခေါ မနောဒွါရေပိ အာပါတ မာဂစ္ဆန္တိ. န ကေဝလံ ဘဝင်္ဂ မနောဒွါရေ ဧဝ အာပါတ မာဂစ္ဆန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘တေသု ပနာ’’တိ တေသု အာရမ္မဏေသု ပန. တာနိ အာရမ္မဏာနိ ယေသံ တာနိ တဒါ ရမ္မဏာနိ. န ဧကက္ခဏေ ပဉ္စသု အာရမ္မဏေသု ဝီထိ စိတ္တာနိ ပဝတ္တန္တိ, ဧကေကသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဧဝါတိ ဝုတ္တတ္တာ န ဒွီသု, န တီသု, န စတူသူတိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဗဟုစိတ္တက္ခဏာတီတာနိ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ ဗဟုစိတ္တက္ခဏာတီတေ ပဉ္စဒွါရေတိ ယောဇနာ. ပဉ္စဒွါရေတိ စ ပဉ္စဒွါရေသူတိ အတ္ထော. ‘‘ဧဝံ သတီ’’တိ တေသံ ပသာဒါနံ အာဝဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပတ္တိယာ သတိ. ‘‘အာဒိလက္ခဏံ’’တိ ပဉ္စာရမ္မဏာနံ ပဉ္စဒွါရေသု အာပါတာ ဂမန သင်္ခါတံ ဝိသယပ္ပဝတ္တိယာ အာဒိလက္ခဏံ. စလနဉ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယထာ ဂဟိတံ’’တိ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ဂဟိတပ္ပကာရံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘ယောဂျ ဒေသာဝဋ္ဌာန ဝသေနာ’’တိ အာပါတံ အာဂန္တုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ အဝေစ္စဋ္ဌာန ဝသေန. ယုဇ္ဇနဉ္စ, မန္ထနဉ္စ, ခေါဘကရဏဉ္စ, ဃဋ္ဋနန္တိ စ အာပါတာ ဂမနန္တိ စ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ အာပါတာ ဂမနဉ္စေတ္ထာတိအာဒိနာ. ‘‘နာနာ ဌာနိယေသူ’’တိ နာနာ ဌာနေသု ဌိတေသု. ‘‘ဧကော ဓမ္မနိယာမော နာမာ’’တိ ယထာ ဗောဓိသတ္တေ မာတုကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တေ ဓမ္မနိယာမ ဝသေန သကလေ ဇာတိက္ခေတ္တေ ပထဝိကမ္ပနံ အဟောသိ. တထာ ဣဓပိ ပဉ္စဒွါရေသု ဧကေကသ္မိံ ဒွါရေ အာရမ္မဏေ ဃဋ္ဋေန္တေ ဓမ္မနိယာမ ဝသေန ဘဝင်္ဂ စလနံ ဟောတိ. အယံ ဓမ္မနိယာမော နာမ. ‘‘သဟေဝါ’’တိ ဧကတောယေဝ. ကထံ [Pg.126] ဟဒယ ဝတ္ထု နိဿိတဿ ဘဝင်္ဂဿ စလနံ သိယာတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ စ ပဉ္စဝိညာဏဿ စလနံ သိယာတိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ, တဒါ ပဉ္စဝိညာဏဿ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ယဒါ စ တံ ဝိဇ္ဇတိ, တဒါ တံ န စလတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. သဗ္ဗမ္ပိ ဟိ ဝီထိစိတ္တံ နာမ စလတိ ယေဝါတိ. သန္တတိ နာမ ပုဗ္ဗာ ပရပ္ပဗန္ဓော. သဏ္ဌာနံ နာမ သဟပ္ပဝတ္တာနံ ဧကတော ဌိတိ. ဣဓ သဏ္ဌာနံ အဓိပ္ပေတံ. ပဉ္စနိဿယ မဟာဘူတေဟိ သဒ္ဓိံ ဟဒယ ဝတ္ထု နိဿယဘူတာနံ ဧက သဏ္ဌာန ဘာဝေန ဧကာဗဒ္ဓတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘သဏ္ဌာန ဝသေနာတိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ’’တိ. ‘‘တာဒိသဿ အနုက္ကမ စလနဿာ’’တိ ဝိဘာဝနိယံ ဘေရိသက္ခရောပမာယ သဒ္ဓိံ ရူပါဒိနာ ပသာဒေ ဃဋ္ဋိတေ တန္နိဿ ယေသု မဟာဘူတေသု စလိတေသု အနုက္ကမေန တံ သမ္ဗန္ဓာနံ သေသရူပါနမ္ပိ စလနေန ဟဒယ ဝတ္ထုမှိ စလိတေ တန္နိဿိတဿ ဘဝင်္ဂဿ စလနာ ကာရေန ပဝတ္တိတောတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တဿ အနုက္ကမ စလနဿ. ‘‘ဘဝင်္ဂပ္ပဝါဟံ’’တိ ဘဝင်္ဂ သန္တတိံ. ‘‘ကုရုမာနံ’’တိ ကရောန္တံ. သလ္လက္ခေန္တံ’’တိ ဣဒမေဝါတိ သန္နိဋ္ဌာပေန္တံ. ‘‘ယောနိ သောမနသိကာရာဒိဝသေနာ’’တိ ယောနိ သောမနသိကာရော ကုသလ ဇဝနုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော. အယောနိ သောမနသိကာရော အကုသလ ဇဝနုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော. နိရနုသယ သန္တာနတာ ကြိယဇဝနုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော. တေသု စ သောမနဿ ဇဝနာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိ ပစ္စယောပိ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တ သင်္ဂဟေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ໃນຄຳວ່າ “ອະຣູບ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອະຣູບ” ໄດ້ແກ່ ນາມ ຄື ຈິດ ແລະ ເຈຕະສິກ ເພາະປາສະຈາກຮູບຮ່າງສັນຖານໂດຍປະການທັງປວງ. ຄຳວ່າ “ເພາະມີສະພາວະບໍ່ມີຮູບ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະມີສະພາວະແຫ່ງອະຣູບທຳ ນັ້ນເອງ. ໃນສະພາວະນັ້ນ ສະພາວະແຫ່ງອະຣູບທຳ ຊື່ວ່າ ເປັນສະພາວະທີ່ລະອຽດອ່ອນກວ່າຮູບທຳເປັນຮ້ອຍເທົ່າ ຫຼື ເປັນພັນເທົ່າ. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳອະທິບາຍ (ວິພາວິນີ). ໃນຄຳວ່າ “ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຄວາມເປັນຜູ້ຮັບ ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກຮັບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຂະນະນັ້ນໆ” ນີ້ ຄວາມເປັນວິໄສຍີ (ຜູ້ຮູ້ວິໄສ) ແລະ ວິໄສ (ສິ່ງທີ່ຖືກຮູ້) ແຫ່ງວິຖີຈິດທັງຫຼາຍ ແລະ ອາຣົມທັງຫຼາຍ ໃນປັນຈະທະວາຣະວິຖີ ຊື່ວ່າ ຄວາມເປັນຜູ້ຮັບ ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກຮັບ. ຄຳວ່າ “ເພາະຄວາມສຳເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຂະນະນັ້ນໆ” ມີອະທິບາຍວ່າ ວິຖີຈິດທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນອາຣົມດຽວ ກໍຍ່ອມຮັບເອົາດ້ວຍກິດຈະການຕ່າງໆ ມີການຮຳພຶງ (ອາວັດຊະນະ) ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ກິດຈະການຮັບນັ້ນສຳເລັດລົງ. ແລະ ກິດຈະການຕ່າງໆ ນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈິດຕ່າງໆ ກັນ. ສ່ວນອາຣົມທັງຫຼາຍ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນກ່ອນແລ້ວ (ປະເຣຊາຕະ) ຕາບໃດທີ່ກິດຈະການເຫຼົ່ານັ້ນຍັງດຳເນີນຢູ່ ຕາບນັ້ນກໍຍັງຄົງດຳຣົງຢູ່ດ້ວຍຄວາມເປັນປັດຈຸບັນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ການຮັບນັ້ນສຳເລັດລົງ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ເພາະວິຖີຈິດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນຜູ້ຮັບ ມີອາຍຸພຽງສາມອະນຸຂະນະ ເທົ່ານັ້ນ ກິດຈະການຂອງຜູ້ຮັບຈຶ່ງສຳເລັດ ແລະ ສຳຣິດຜົນ. ແລະ ເພາະອາຣົມທັງຫຼາຍທີ່ຖືກຮັບ ມີອາຍຸເທົ່າກັບສິບເຈັດຂະນະຈິດ ເທົ່ານັ້ນ ກິດຈະການຂອງສິ່ງທີ່ຖືກຮັບຈຶ່ງສຳເລັດ ແລະ ສຳຣິດຜົນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເພາະຄວາມສຳເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຂະນະນັ້ນໆ. ວິນຍັດທັງສອງ (ກາຍະວິນຍັດ ແລະ ວະຈີວິນຍັດ) ມີອາຍຸພຽງຂະນະຈິດດຽວ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເປັນທຳທີ່ຄ້ອຍຕາມຈິດ (ຈິດຕານຸປະຣິວັດທິທຳ). ຄຳວ່າ “ພຽງແຕ່ຄວາມເກີດຂຶ້ນ” ໄດ້ແກ່ ພຽງແຕ່ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງນິບພັນນະຮູບທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ພຽງແຕ່ຄວາມດັບໄປ” ໄດ້ແກ່ ພຽງແຕ່ຄວາມດັບໄປແຫ່ງນິບພັນນະຮູບເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງຮູບທຳທັງຫຼາຍ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງນິບພັນນະຮູບທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງວິທີການເກີດຂຶ້ນແລະຄວາມດັບໄປ” ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງວ່າ ເພາະເປັນການປະຕິເສດວາດະແຫ່ງມະຫາອັດຖະກະຖາ ອັນເປັນວິທີການເກີດຂຶ້ນແລະຄວາມດັບໄປ. ຄຳວ່າ “ນັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ຄຳຂອງມະຫາອັດຖະກະຖານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ໃນວາດະນັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ໃນວາດະແຫ່ງມະຫາອັດຖະກະຖານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ທີ່ມາໃນນັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ມາໃນວາດະນັ້ນ. ສ່ວນເຫດຜົນໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນວິພາວິນີ ນັ້ນຄືເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ. ຄຳວ່າ “ແນວທາງແຫ່ງດີການັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ແນວທາງແຫ່ງມູລະດີກາ ທີ່ສະແດງອາຍຸສິບຫົກຂະນະຈິດນັ້ນ. ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງວ່າ ກ່າວໄວ້ໂດຍພຣະອາຈານຜູ້ແຕ່ງວິພາວິນີດີກາ ເພື່ອພິສູດເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ຂອງພຣະອາຈານຜູ້ຮຽບຮຽງຄຳພີສັງຄະຫະ ແລະ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານ. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມອຸປະຈາຣະ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຮ້ອງເອີ້ນໂດຍອ້ອມ (ອຸປະຈາຣະ). ໃນປາຖະແຫ່ງວິພາວິນີ. ຄຳວ່າ “ເຫຼົ່ານີ້” ໄດ້ແກ່ ອາຣົມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ນັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ຂະນະຈິດດຽວນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ແລະເຫຼົ່ານັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ແລະຮູບທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ໄດ້ຮັບປັດໄຈອັນບໍລິບູນແລ້ວ” ໄດ້ແກ່ ໄດ້ຮັບປັດໄຈອັນບໍລິບູນ. ຄຳວ່າ “ທ່ານ” ໄດ້ແກ່ ພຣະດີກາຈານ. ຄຳວ່າ “ນອກນີ້” ໄດ້ແກ່ ກິ່ນ, ລົດ ແລະ ໂຜດຖັບພະ. ຄຳວ່າ “ຄວາມເປັນໂຄຈອນ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໂຄຈອນແຫ່ງຈິດທັງຫຼາຍທາງປັນຈະທະວານ. ຄຳວ່າ “ສອງຢ່າງທຳອິດ” ໄດ້ແກ່ ຮູບາຣົມ ແລະ ສັດທາຣົມ. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມກະທົບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນິມິດ” ມີອະທິບາຍວ່າ ພາບໃບໜ້າ ຫຼື ເງົາໃບໜ້າ ທີ່ຄ້າຍຄືກັບໃບໜ້າຂອງຜູ້ແຍງແວ່ນ ຍ່ອມປະກົດໃນແວ່ນແຍງ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຮູບາຣົມຍ່ອມກະທົບກັບຈັກຂຸປະສາດ ແລະ ສັດທາຣົມຍ່ອມກະທົບກັບໂສຕະປະສາດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນິມິດທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນ. ບໍ່ແມ່ນກະທົບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວັດຖຸ (ຮ່າງກາຍ). ມີອະທິບາຍວ່າ ພວກມັນບໍ່ໄດ້ໄປກະທົບດ້ວຍຕົນເອງ. ແຫ່ງອາຣົມທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ໄດ້ມາເຖິງ (ປະສາດຮູບ) ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະກົດແຫ່ງນິມິດ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະກົດຂຶ້ນແຫ່ງນິມິດ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແນບແໜ້ນແຫ່ງນິມິດ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຂົ້າໄປແຫ່ງນິມິດ. ສ່ວນໃນມະໂນທະວານ ພວກມັນກໍບໍ່ໄດ້ມາເຖິງນັ້ນເອງ ນີ້ຄືສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງບົດປາຖະ. ໃນຄຳວ່າ “ແລະການມາສູ່ຄອງ (ອາປາຖະຄະມະນະ) ໃນທີ່ນີ້” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງຜູ້ປະທັບຕາ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຜູ້ເຮັດການປະທັບຕາ. ຄຳວ່າ “ກຸ່ມເຄື່ອງປະທັບຕາ” ໄດ້ແກ່ ກຸ່ມເຄື່ອງປະທັບຕາທີ່ເຮັດດ້ວຍເຫຼັກ. ແລະເຄື່ອງປະທັບຕານັ້ນ ເມື່ອກົດລົງໃສ່ໃບລານ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕົວອັກສອນປະກົດຂຶ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ກົດລົງ” ໄດ້ແກ່ ການທັບລົງໄປ. ຄຳວ່າ “ໃນຄອງແຫ່ງຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ” ໄດ້ແກ່ ໃນຂອບເຂດວິໄສແຫ່ງຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ. ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ມາສູ່ຄອງໃນທະວານຂອງຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຍັງມາສູ່ຄອງໃນມະໂນທະວານອີກດ້ວຍ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ມາສູ່ຄອງໃນພະວັງຄະມະໂນທະວານເທົ່ານັ້ນ”. ຄຳວ່າ “ແຕ່ໃນອາຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ແຕ່ໃນອາຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ. ອາຣົມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຂອງຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕະທາຣົມ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ “ວິຖີຈິດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປໃນອາຣົມທັງຫ້າໃນຂະນະດຽວກັນ ແຕ່ຍ່ອມເປັນໄປໃນອາຣົມແຕ່ລະຢ່າງເທົ່ານັ້ນ” ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນກ່າວວ່າ “ບໍ່ແມ່ນໃນສອງ, ບໍ່ແມ່ນໃນສາມ, ແລະ ບໍ່ແມ່ນໃນສີ່ ອາຣົມ”. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ປັນຈາຣົມ (ອາຣົມທັງຫ້າ) ທີ່ລ່ວງເລີຍຂະນະຈິດໄປຫຼາຍຂະນະ ໃນປັນຈະທະວານທີ່ລ່ວງເລີຍຂະນະຈິດໄປຫຼາຍຂະນະ”. ແລະຄຳວ່າ “ໃນປັນຈະທະວານ” (ປັນຈະທະວາເຣ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ໃນປັນຈະທະວານທັງຫຼາຍ (ປັນຈະທະວາເຣສຸ). ຄຳວ່າ “ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອມີການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງປະສາດຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມກັບການຮຳພຶງ (ອາວັດຊະນະ). ຄຳວ່າ “ລັກສະນະເບື້ອງຕົ້ນ” ໄດ້ແກ່ ລັກສະນະເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງຄວາມເປັນໄປແຫ່ງວິໄສ ອັນໄດ້ແກ່ການມາສູ່ຄອງແຫ່ງປັນຈາຣົມໃນປັນຈະທະວານທັງຫຼາຍ. ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງວ່າ ແລະຄວນເຫັນຄວາມຫວັ່ນໄຫວ (ຈະລະນະ) ນັ້ນດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “ຕາມທີ່ຮັບໄວ້” ໄດ້ແກ່ ອາການທີ່ຮັບໄວ້ຕັ້ງແຕ່ປະຕິສົນທິເປັນຕົ້ນມາ. ໃນປາຖະແຫ່ງວິພາວິນີ ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕັ້ງຢູ່ໃນສະຖານທີ່ອັນສົມຄວນ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕັ້ງຢູ່ຢ່າງແນ່ນອນໃນສະຖານທີ່ອັນສົມຄວນທີ່ຈະມາສູ່ຄອງ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ການປະກອບ, การປັ່ນປ່ວນ, ການເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ, ການກະທົບ ແລະ ການມາສູ່ຄອງ ຍ່ອມຖືກຮ້ອງເອີ້ນ”. ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ແລະການມາສູ່ຄອງໃນທີ່ນີ້” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໃນທີ່ຕ່າງໆ ກັນ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນສະຖານທີ່ຕ່າງໆ ກັນ. ຄຳວ່າ “ຊື່ວ່າ ທຳມະນິຍາມຢ່າງໜຶ່ງ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງເມື່ອພຣະໂພທິສັດຊົງຖືປະຕິສົນທິໃນພຣະຄັນຂອງພຣະມານດา ໄດ້ເກີດແຜ່ນດິນໄຫວໃນໝື່ນໂລກທາດ (ຊາດິເຂດ) ທັງໝົດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຳມະນິຍາມ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ໃນທີ່ນີ້ກໍເໝືອນກັນ ເມື່ອອາຣົມກະທົບໃນທະວານໃດທະວານໜຶ່ງໃນປັນຈະທະວານ ຍ່ອມມີການຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງພະວັງ (ພະວັງຄະຈະລະນະ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຳມະນິຍາມ. ນີ້ຊື່ວ່າ ທຳມະນິຍາມ. ຄຳວ່າ “ພ້ອມກັນນັ້ນເອງ” ໄດ້ແກ່ ພ້ອມກັນນັ້ນເອງ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ຈະມີການຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງພະວັງອັນອາໄສຫະທະຍະວັດຖຸໄດ້ແນວໃດ?”. ແລະໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ “ຈະມີການຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງປັນຈະວິນຍານ”. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໃນເວລານັ້ນ ປັນຈະວິນຍານຍັງບໍ່ມີຢູ່. ແລະບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ “ເມື່ອປັນຈະວິນຍານນັ້ນມີຢູ່ ມັນກໍບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ”. ເພາະວ່າ ວິຖີຈິດທັງໝົດທຸກດວງ ຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວຢ່າງແນ່ນອນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ສັນຕະຕິ” (ຄວາມສືບຕໍ່) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຜູກພັນກັນລະຫວ່າງສິ່ງກ່ອນແລະສິ່ງຫຼັງ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ສັນຖານ” ໄດ້ແກ່ ການຕັ້ງຢູ່ຮ່ວມກັນແຫ່ງທຳທີ່ເກີດຂຶ້ນຮ່ວມກັນ. ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາສັນຖານ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນໂດຍຄວາມເປັນສັນຖານດຽວກັນ ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຫະທະຍະວັດຖຸ ພ້ອມກັບມະຫາພູຕະຮູບຫ້າທີ່ເປັນທີ່ອາໄສ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແຕ່ຄວນກ່າວວ່າ ‘ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນຖານ’”. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງການຫວັ່ນໄຫວໂດຍລຳດັບເຊັ່ນນັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ການຫວັ່ນໄຫວໂດຍລຳດັບທີ່ກ່າວໄວ້ໃນວິພາວິນີ ດ້ວຍອຸປະມາເລື່ອງກອງ ແລະ ກ້ວດຫີນ ວ່າ ເມື່ອຮູບເປັນຕົ້ນກະທົບກັບປະສາດຮູບແລ້ວ ມະຫາພູຕະຮູບທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສປະສາດຮູບນັ້ນຫວັ່ນໄຫວ ໂດຍລຳດັບ ເພາະການຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງຮູບທີ່ເຫຼືອອັນກ່ຽວຂ້ອງກັບມະຫາພູຕະຮູບນັ້ນ ເມື່ອຫະທະຍະວັດຖຸຫວັ່ນໄຫວແລ້ວ ພະວັງອັນອາໄສຫະທະຍະວັດຖຸນັ້ນກໍເປັນໄປໂດຍອາການຫວັ່ນໄຫວ. ຄຳວ່າ “ກະແສພະວັງ” ໄດ້ແກ່ ພະວັງຄະສັນຕະຕິ (ຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງພະວັງ). ຄຳວ່າ “ເຮັດຢູ່” ໄດ້ແກ່ ເຮັດຢູ່. ຄຳວ່າ “ກຳນົດຢູ່” ໄດ້ແກ່ ການຕັດສິນວ່າ “ແມ່ນສິ່ງນີ້ເອງ”. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂຍນິໂສມະນະສິການເປັນຕົ້ນ” ມີອະທິບາຍວ່າ ໂຍນິໂສມະນະສິການ ເປັນປັດໄຈແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກຸສົນຊະວະນະ. ອະໂຍນິໂສມະນະສິການ ເປັນປັດໄຈແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອະກຸສົນຊະວະນະ. ຄວາມເປັນຜູ້ມີສັນດານປາສະຈາກອະນຸໄສ ເປັນປັດໄຈແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກິຣິຍາຊະວະນະ. ແລະໃນຊະວະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ປັດໄຈແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງໂສມະນັດສະຊະວະນະເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຈິດຕະສັງຄະຫະເບື້ອງຕົ້ນ.

‘‘ဘဝင်္ဂပါတော’’တိအာဒီသု. ‘‘အာဝဇ္ဇနတော ပဋ္ဌာယ ဥဋ္ဌိတံ’’တိ ကမ္မ ဝိပါကသန္တာနတော စ တဒါရမ္မဏတော စ မုဉ္စိတွာ ဝိသုံ ကြိယာမယ ဗျာပါရေန အာရမ္မဏန္တရံ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌိတံ သမုဋ္ဌိတံ. ဘဝင်္ဂ စလနမ္ပိ ဥဋ္ဌာနဿ အာဒိ ဟောတိ. တသ္မာ တမ္ပိ ဥဋ္ဌိတေ စိတ္တ သန္တာနေ သင်္ဂဏှန္တော ပထမ ဘဝင်္ဂ စလနတောယေဝ ဝါတိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ’’တိ ဝီထိ စိတ္တာနံ အနုက္ကမေန အတ္တနော ကိစ္စေဟိ အာရမ္မဏပ္ပဝတ္တိဋ္ဌာနေ. ‘‘ဒေါဝါရိကောပမာ’’တိ ဗဓိရဒေါဝါရိကောပမာ. ‘‘ဂါမိလ္လောပမာ’’တိ ဂါမဒါရကောပမာ. ‘‘အမ္ဗောပမာ’’တိ အမ္ဗပ္ဖလောပမာ. အညာပိ ဥပမာ အတ္ထိ. မက္ကဋသုတ္တောပမာ, ဥစ္ဆုယန္တောပမာ, ဇစ္စန္ဓောပမာ. တာသဗ္ဗာပိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝိပါကုဒ္ဓါရ ကထာတော [Pg.127] ဂဟေတဗ္ဗာ. ‘‘ယတ္ထဟီ’’တိအာဒီသု. ‘‘ကထံ ဆ ဆက္က ယောဇနာ ဟောတီ’’တိ. စက္ခု ဝတ္ထု ဝစနဉ္စ, စက္ခုဒွါရ ဝစနဉ္စ, ရူပါ ရမ္မဏ ဝစနဉ္စ, စက္ခု ဝိညာဏ ဝစနဉ္စ, စက္ခုဒွါရ ဝီထိ စက္ခု ဝိညာဏ ဝီထိ ဝစနဉ္စ, အတိမဟန္တာ ရမ္မဏ ဝစနဉ္စာ,တိ ဧတာနိ ဆဝစနာနိ. တေဟိ ဆဆက္ကေဟိ အာဟရိတွာ ဣမိဿံ ဝီထိယံ ဒဿိတာနိ. သေသဝီထီသုပိ ယထာလာဘံ ဒဿိတဗ္ဗာနိ. ဧဝံ ဆဆက္ကယောဇနာ ဟောတိ. ‘‘ဧတ္ထ စ ယတ္တကာနီ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဧကူန ပညာသ ပရိမာဏေသူ’’တိ ဧကဿနိပ္ဖန္န ရူပဓမ္မဿ ဧကပညာသ မတ္တေသု ခုဒ္ဒကက္ခဏေသု ဥပ္ပာဒက္ခဏဉ္စ ဘင်္ဂက္ခဏဉ္စ ဌပေတွာ မဇ္ဈေ ဧကူန ပညာသ မတ္တာနိ ဌိတိက္ခဏာနိ သန္တိ. တေသု ခဏေသု အနုက္ကမေန ဥပ္ပန္နာ ဧကူန ပညာသ စက္ခု ပသာဒါ စ သန္တိ. ‘‘ကိသ္မိဉ္စီ’’တိ တေသု ကတရသ္မိံ နာမ စက္ခု ပသာဒေ န ဃဋ္ဋေန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာနိ. ‘‘တေသု ပနာ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မဝစနံ. ‘‘ယဒေဝ ဧကံ စက္ခူ’’တိ နိဒ္ဓါရဏီယံ. တံ ပန ကတမန္တိ. အတီတ ဘဝင်္ဂေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တံ အတိက္ကမ္မ ဘဝင်္ဂ စလနက္ခဏေ လဒ္ဓဃဋနံ ဧကံ စက္ခု. တံ ပန စက္ခု ဝိညာဏဿ ဝတ္ထု ဘာဝဉ္စ ဒွါရဘာဝဉ္စ သာဓေတိ. သေသဝိညာဏာနံ ဒွါရဘာဝံ သာဓေတီတိ. တေနာဟ ‘‘ယထာရဟံ’’တိ. ဧတဒေဝ ဧတံ ဧဝ စက္ခု ကိစ္စ သာဓနံ နာမ ဟောတိ ဝီထိ စိတ္တုပ္ပတ္တိယာ ဝတ္ထု ကိစ္စဒွါရ ကိစ္စာနံ သာဓနတော. ‘‘ယံ မဇ္ဈိမာယုကံ’’တိ မန္ဒာယုက အမန္ဒာယုကာနံ မဇ္ဈေ ပဝတ္တတ္တာ ယံ မဇ္ဈိမာယုကန္တိ ဝဒန္တိ. တံ ကိစ္စ သာဓနံ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဣတရာနိ ပနာ’’တိ ဧကူန ပညာသ ပရိမာဏေသု စက္ခု ပသာဒေသူတိ ဝုတ္တာနိ, တေသု ဧကံ ကိစ္စ သာဓနံ ဌပေတွာ သေသာနိ ဣတရာနိ အဋ္ဌ စတ္တာလီသ စက္ခူနိ မောဃဝတ္ထူနိ နာမ ဟောန္တိ. ရူပါ ရမ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ လဒ္ဓ ဃဋ္ဋနာနမ္ပိ သတံ ဝီထိ စိတ္တုပ္ပတ္တိယာ ဝတ္ထု ကိစ္စဒွါရ ကိစ္စရဟိတတ္တာ. တေသု ကတမာနိ မန္ဒာယုကာနိ နာမာတိ အာဟ ‘‘တာနိ ပနာ’’တိအာဒိံ. ကိစ္စ သာဓနတော ပုရိမာနိ နာမ အတီတ ဘဝင်္ဂတော ပုရေ တေရသသု ဘဝင်္ဂေသု အာဒိ ဘဝင်္ဂဿ ဘင်္ဂက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပန္နာ သတ္တတိံသ စက္ခု ပသာဒါ. တာနိ မန္ဒာယုကာနီတိ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ, ကိစ္စ သာဓနတော အပ္ပတရာယုကတ္တာ. ကိစ္စ သာဓနတော ပစ္ဆိမာနိ နာမ အတီတ ဘဝင်္ဂဿ ဌိတိက္ခဏတော [Pg.128] ပဋ္ဌာယ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပန္နာ ဧကာဒသ စက္ခု ပသာဒါ, တာနိ အမန္ဒာယုကာနီတိ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ, ကိစ္စ သာဓနတော ဗဟုတရာယုကတ္တာ. တဒုဘယာနိပိ အဋ္ဌ စတ္တာလီသ မတ္တာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တတော’’တိ တေဟိ အဋ္ဌစတ္တာလီသ မတ္တေဟိ. ‘‘ပုရိမတရာနီ’’တိ သတ္တတိံသ မန္ဒာယုကေဟိ ပုရိမတရာနိ. တာနိ ဟိ စက္ခု ဝိညာဏဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဌိတိ ဘာဝေန အနုပလဒ္ဓတ္တာ ဣဓ န ဂဟိတာနိ. ‘‘ပစ္ဆိမတရာနီ’’တိ ဧကာဒသ အမန္ဒာယုကေဟိ ပစ္ဆိမတရာနိ. တာနိ စ စက္ခု ဝိညာဏဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာနိပိ တသ္မိံ ခဏေ ဌိတိ ဘာဝေန အနုပလဒ္ဓတ္တာ ဣဓ န ဂဟိတာနိ. ကသ္မာ ပန စက္ခုဝိညာဏဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဌိတိ ဘာဝေန အနုပလဒ္ဓါနိ တဒုဘယာနိ ဣဓ န ဂဟိတာနီတိ. စက္ခု ဝိညာဏဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဌိတိ ဘာဝေန ဓရမာနာနံ အဋ္ဌစတ္တာလီသ မတ္တာနံ စက္ခူနံ မဇ္ဈေ ဧဝ ကတမံ စက္ခု စက္ခု ဝိညာဏဿ ဝတ္ထု ကိစ္စ ဒွါရ ကိစ္စံ သာဓေတီတိ အာသင်္ကိတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ပဉ္စ ဝတ္ထူနိ နာမ အတ္တနော ဌိတိက္ခဏေ ဧဝ ပဉ္စဝိညာဏာနံ ဝတ္ထုဒွါရ ကိစ္စ သာဓကတ္တာ စက္ခု ဝိညာဏဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဌိတိ ဘာဝေန အနုပလဒ္ဓတ္တာ ဣဓ န ဂဟိတာနီတိ စ, စက္ခု ဝိညာဏဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဌိတိ ဘာဝေန ဓရမာနာနန္တိ စ, ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ໃນຄຳວ່າ “Bhavaṅgapāto” (ການຕົກພະວັງ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Āvajjanato paṭṭhāya uṭṭhitaṃ” (ຕັ້ງຂຶ້ນເລີ່ມແຕ່ອາວັດຊະນະ) ຄື ພົ້ນຈາກກຳມະວິບາກສັນດານ ແລະຕະທາລົມມະນະ ແລ້ວຖືເອົາອາລົມອື່ນຕ່າງຫາກ ດ້ວຍຄວາມຂະຫຍັນອັນເປັນກິລິຍາ ແລ້ວຕັ້ງຂຶ້ນ ຄື ເກີດຂຶ້ນພ້ອມ. ແມ່ນແຕ່ການຫວັ່ນໄຫວຂອງພະວັງ (ພະວັງຄະຈະລະນະ) ກໍເປັນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງການຕັ້ງຂຶ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອສົງເຄາະແມ່ນແຕ່ການຫວັ່ນໄຫວຂອງພະວັງນັ້ນ ເຂົ້າໃນກະແສຈິດທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຫຼືຕັ້ງແຕ່ການຫວັ່ນໄຫວຂອງພະວັງຄັ້ງທຳອິດ”. ຄຳວ່າ “Imasmiṃ ṭhāne” (ໃນຖານະນີ້) ຄື ໃນຖານະເປັນທີ່ເປັນໄປແຫ່ງອາລົມ ໂດຍໜ້າທີ່ຂອງຕົນ ຕາມລຳດັບແຫ່ງວິຖີຈິດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Dovārikopamā” ຄື ອຸປະມາດ້ວຍນາຍປະຕູຫູໜວກ. ຄຳວ່າ “Gāmillopamā” ຄື ອຸປະມາດ້ວຍເດັກນ້ອຍໃນບ້ານ. ຄຳວ່າ “Ambopamā” ຄື ອຸປະມາດ້ວຍໝາກມ່ວງ. ແມ່ນແຕ່ອຸປະມາອື່ນກໍມີຢູ່ ເຊັ່ນ ອຸປະມາດ້ວຍລິງກັບເສັ້ນດ້າຍ, ອຸປະມາດ້ວຍເຄື່ອງຫີບອ້ອຍ, ອຸປະມາດ້ວຍຄົນຕາບອດແຕ່ກຳເນີດ. ອຸປະມາທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຖືເອົາຈາກວິປາກຸດທາຣະກະຖາ ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີ. ໃນຄຳວ່າ “Yatthahī” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳຖາມວ່າ “ການປະກອບໝວດ 6 ຫົກຄັ້ງ (ຊະຊັກກະໂຍຊະນາ) ມີໄດ້ແນວໃດ?”. ຄຳກ່າວ 6 ປະການນີ້ ຄື: ຄຳກ່າວເຖິງຈັກຂຸວັດຖຸ, ຄຳກ່າວເຖິງຈັກຂຸທະວານ, ຄຳກ່າວເຖິງຮູບາລົມ, ຄຳກ່າວເຖິງຈັກຂຸວິນຍານ, ຄຳກ່າວເຖິງຈັກຂຸທະວານວິຖີແລະຈັກຂຸວິນຍານວິຖີ, ແລະຄຳກ່າວເຖິງອະຕິມະຫັນຕາລົມ. ທ່ານນຳມາສະແດງໄວ້ໃນວິຖີນີ້ ດ້ວຍໝວດ 6 ທັງຫົກນັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນວິຖີທີ່ເຫຼືອ ກໍພຶງສະແດງຕາມທີ່ໄດ້. ການປະກອບໝວດ 6 ຫົກຄັ້ງ ມີໄດ້ດ້ວຍປະການສະນີ້ນັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ “Ettha ca yattakānī” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Ekūna paññāsa parimāṇesū” (ໃນປະລິມານ 49) ຄື ໃນຂະນະຍ່ອຍປະມານ 51 ຂະນະ ແຫ່ງຮູບທຳທີ່ສຳເລັດແລ້ວຮູບໜຶ່ງ ເມື່ອເວັ້ນອຸປະທະຂະນະ (ຂະນະເກີດ) ແລະພັງຄະຂະນະ (ຂະນະດັບ) ເສຍແລ້ວ ກໍມີຖິຕິຂະນະ (ຂະນະຕັ້ງຢູ່) ປະມານ 49 ຂະນະໃນລະຫວ່າງກາງ. ໃນຂະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍມີຈັກຂຸປະສາດ 49 ທີ່ເກີດຂຶ້ນຕາມລຳດັບ. ຄຳວ່າ “Kismiñcī” (ໃນອັນໃດອັນໜຶ່ງ) ຄື ບໍ່ພຶງກ່າວວ່າ ບໍ່ກະທົບໃນຈັກຂຸປະສາດໃດໜຶ່ງ ໃນບັນດາຈັກຂຸປະສາດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tesu panā” (ແຕ່ໃນບັນດາຈັກຂຸປະສາດເຫຼົ່ານັ້ນ) ເປັນພູມມະວິບັດໃນອັດນິດທາຣະນະ (ການຄັດເລືອກອອກ). ຄຳວ່າ “Yadeva ekaṃ cakkhū” (ຈັກຂຸໃດໜຶ່ງນັ້ນແລ) ເປັນນິດທາຣะນີຍະ (ສິ່ງທີ່ຖືກຄັດເລືອກອອກ). ກໍຈັກຂຸນັ້ນແມ່ນອັນໃດ? ຄື ຈັກຂຸໜຶ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັບອະຕີຕະພະວັງ ລ່ວງພົ້ນອະຕີຕະພະວັງນັ້ນໄປ ແລ້ວໄດ້ຮັບການກະທົບໃນຂະນະແຫ່ງພະວັງຄະຈະລະນະ. ຈັກຂຸນັ້ນຍ່ອມເຮັດໜ້າທີ່ເປັນທັງວັດຖຸແລະທະວານແກ່ຈັກຂຸວິນຍານ ແລະເຮັດໜ້າທີ່ເປັນທະວານແກ່ວິນຍານທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “yathārahaṃ” (ຕາມສົມຄວນ). ຈັກຂຸນີ້ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າເປັນເຄື່ອງເຮັດກິດໃຫ້ສຳເລັດ ເພາະເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸແລະທະວານໃຫ້ສຳເລັດ ແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິຖີຈິດ. ຄຳວ່າ “Yaṃ majjhimāyukaṃ” (ອັນມີອາຍຸປານກາງໃດ) ຄື ທ່ານຮຽກວ່າ “ມີອາຍຸປານກາງ” ເພາະເປັນໄປໃນລະຫວ່າງກາງແຫ່ງຮູບທີ່ມີອາຍຸສັ້ນ (ມັນທາຍຸກະ) ແລະຮູບທີ່ມີອາຍຸຍາວ (ອະມັນທາຍຸກະ). ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຈັກຂຸນັ້ນຊື່ວ່າເປັນເຄື່ອງເຮັດກິດໃຫ້ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ “Itarāni panā” (ສ່ວນຈັກຂຸທີ່ເຫຼືອນອກນີ້) ຄື ໃນບັນດາຈັກຂຸປະສາດມີປະລິມານ 49 ທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ເມື່ອເວັ້ນຈັກຂຸທີ່ເຮັດກິດໃຫ້ສຳເລັດເສຍໜຶ່ງແລ້ວ ຈັກຂຸທີ່ເຫຼືອ 48 ທີ່ເຫຼືອນອກນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ໂມຄະວັດຖຸ” (ວັດຖຸທີ່ຫວ່າງເປົ່າ). ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ຮັບການກະທົບຮ່ວມກັບຮູບາລົມກໍຕາມ ແຕ່ກໍປາສະຈາກໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸແລະທະວານ ແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິຖີຈິດ. ໃນບັນດາຈັກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຈັກຂຸໃດຊື່ວ່າ “ມັນທາຍຸກະ” (ມີອາຍຸສັ້ນ)? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “tāni panā” ເປັນຕົ້ນ. ຈັກຂຸທີ່ເກີດກ່ອນຈັກຂຸທີ່ເຮັດກິດໃຫ້ສຳເລັດ ຄື ຈັກຂຸປະສາດ 37 ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນແຕ່ລະຂະນະ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ພັງຄະຂະນະແຫ່ງພະວັງທຳອິດ ໃນບັນດາພະວັງ 13 ຂະນະ ກ່ອນອະຕີຕະພະວັງ. ຈັກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານຮຽກວ່າ “ມັນທາຍຸກະ” (ມີອາຍຸສັ້ນ). ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີອາຍຸເຫຼືອໜ້ອຍກວ່າຈັກຂຸທີ່ເຮັດກິດໃຫ້ສຳເລັດ. ຈັກຂຸທີ່ເກີດຫຼັງຈາກຈັກຂຸທີ່ເຮັດກິດໃຫ້ສຳເລັດ ຄື ຈັກຂຸປະສາດ 11 ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນແຕ່ລະຂະນະ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ຖິຕິຂະນະແຫ່ງອະຕີຕະພະວັງ. ຈັກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານຮຽກວ່າ “ອະມັນທາຍຸກະ” (ມີອາຍຸຍາວ). ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີອາຍຸເຫຼືອຫຼາຍກວ່າຈັກຂຸທີ່ເຮັດກິດໃຫ້ສຳເລັດ. ພຶງຊາບວ່າ ຈັກຂຸທັງສອງປະເພດນັ້ນ ມີປະມານ 48 ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ຄຳວ່າ “Tato” (ກວ່ານັ້ນ) ຄື ກວ່າຈັກຂຸປະມານ 48 ເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Purimatarānī” (ເກີດກ່ອນກວ່ານັ້ນ) ຄື ເກີດກ່ອນກວ່າຈັກຂຸທີ່ມີອາຍຸສັ້ນ 37 ນັ້ນ. ເພາະວ່າຈັກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຮັບການກຳນົດໂດຍຄວາມເປັນຖິຕິຂະນະ ໃນຂະນະເກີດ (ອຸປະທະຂະນະ) ແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຖືເອົາໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ “Pacchimatarānī” (ເກີດຫຼັງກວ່ານັ້ນ) ຄື ເກີດຫຼັງກວ່າຈັກຂຸທີ່ມີອາຍຸຍາວ 11 ນັ້ນ. ແລະຈັກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະເກີດແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານກໍຕາມ ແຕ່ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບການກຳນົດໂດຍຄວາມເປັນຖິຕິຂະນະ ໃນຂະນະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຖືເອົາໃນທີ່ນີ້. ກໍເພາະເຫດໃດ ຈັກຂຸທັງສອງປະເພດນັ້ນ ທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການກຳນົດໂດຍຄວາມເປັນຖິຕິຂະນະ ໃນຂະນະເກີດແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຖືເອົາໃນທີ່ນີ້? ເພາະຄວນມີຄວາມສົງໄສວ່າ ໃນບັນດາຈັກຂຸປະມານ 48 ທີ່ຍັງຄົງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນຖິຕິຂະນະ ໃນຂະນະເກີດແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານນັ້ນ ຈັກຂຸໃດກັນແທ້ ທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸແລະທະວານໃຫ້ສຳເລັດແກ່ຈັກຂຸວິນຍານ. ໃນເລື່ອງນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ “ວັດຖຸ 5 ເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸແລະທະວານໃຫ້ສຳເລັດແກ່ປັນຈະວິນຍານ ໃນຖິຕິຂະນະຂອງຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຖືເອົາໃນທີ່ນີ້ ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບການກຳນົດໂດຍຄວາມເປັນຖິຕິຂະນະ ໃນຂະນະເກີດແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານ” ແລະ “ທີ່ຍັງຄົງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນຖິຕິຂະນະ ໃນຂະນະເກີດແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານ”.

‘‘ဧတ္ထ သိယာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဣမာယ ဝီထိယာ’’တိ ဣမာယ အတိမဟန္တာ ရမ္မဏ ဝီထိယာ. ‘‘သမုဒါယဂ္ဂါဟိကာ’’တိ ရူပါ ရမ္မဏာနံ သမူဟဂ္ဂါဟိကာ. ‘‘ဝဏ္ဏသလ္လက္ခဏာ’’တိ ဝဏ္ဏဝဝတ္ထာနိကာ. ‘‘ဝတ္ထုဂ္ဂါဟိကာ’’တိ ဒဗ္ဗ သဏ္ဌာနဂ္ဂါဟိကာ. ‘‘နာမဂ္ဂါဟိကာ’’တိ နာမ ပညတ္တိဂ္ဂါဟိကာ. ‘‘အလာတစက္ကဿ ဂါဟိကာ ဝိယာ’’တိ ရတ္တန္ဓကာရေ ဧကော အလာတံ ဂဟေတွာ ပရိဗ္ဘမတိ. အညော တံ ပဿန္တော စက္ကံ ဝိယ မညတိ. တတ္ထ အလာတဿ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပံ အာရဗ္ဘ စက္ခုဒွါရ ဝီထိယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. မနောဒွါရ ဝီထိယော ပန ပုရိမ ပုရိမာဟိ စက္ခုဒွါရ ဝီထီဟိ ဂဟိတာနိ အတီတ ရူပါနိ အမုဉ္စိတွာ ဧကတော သဏ္ဌာနဉ္စ သန္တတိဉ္စ ကတွာ ဂဏှန္တိ. တဒါ ပဿန္တဿ စက္ကံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ. ဧဝံ အယံ သမုဒါယဂ္ဂါဟိကာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘နတ္ထိ တဒါရမ္မဏုပ္ပာဒေါ’’တိအာဒီသု. ‘‘ယဿာ’’တိ ယဿ အာရမ္မဏဿ. စိတ္တာနီတိ စ နာနာရမ္မဏာနီတိ စ ကမ္မပဒါနိ. အဝသေသေ တသ္မိံ [Pg.129] အာရမ္မဏေ. ‘‘သင်္ဂဟ ကာရေနာ’’တိ ပေါရာဏ အဋ္ဌကထာယော ဧကတော သင်္ဂဟေတွာ ကတတ္တာ ဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရေန ကတာ သဗ္ဗာ အဋ္ဌကထာယော သင်္ဂဟဋ္ဌကထာ နာမ. သော စ သင်္ဂဟ ကာရောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဣဓ ပီ’’တိ ဣမသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟေပိ. ‘‘ထေရေနာ’’တိ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေန. ‘‘ဧကမ္ပိ ဣစ္ဆတိ ယေဝါ’’တိ. ‘‘ယဿ ဟိ စတ္တာရီ’’တိအာဒီသု ယဿ အာရမ္မဏဿ စတ္တာရိ ဝါ ပဉ္စဝါ ဆဝါတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဇဝနမ္ပိ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာ’’တိအာဒီသု. ‘‘အတ္တနော ပဓာန ကြိယာယာ’’တိ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာတိ ပဒဿ ပရတော ‘ယံ ပဝတ္တတီ’တိ အတ္တနော ပဓာန ကြိယာပဒံ အတ္ထိ. တေန အတ္တနော ကြိယာပဒေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော. ‘‘ကတ္ထစိ ဝုတ္တာ’’တိ ကတ္ထစိ သဒ္ဒဂန္ထေသု ဝုတ္တာ. အပိ စ, ဟေတုမှိ တွာပစ္စယော လက္ခဏေ ဟေတုမှိ စ မာနန္တ ပစ္စယာ ဇောတနီယဋ္ဌေန ဝုတ္တာ, န ဝစနီယဋ္ဌေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘ပကတိ နိယာမေနာ’’တိ ဧတေန ပစ္စယ ဝိသေသေသတိ, စတ္တာရိ ဝါ ပဉ္စဝါ ဆဝါ ဇဝနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒီပေတိ. တေနာဟ ‘‘ဧတ္ထပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ’’တိ ဝါသဒ္ဒတ္ထေ အညပဒတ္ထ သမာသပဒန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တိက္ခတ္တုံ ဝါ’’တိ. ‘‘ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ အာသေဝနတာ’’တိ အာသေဝန ပစ္စယတာဝါ ပစ္စယုပ္ပန္နတာဝါ. ‘‘အာဝဇ္ဇနာယာ’’တိ ဧတ္ထ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗန ကိစ္စံ အာဝဇ္ဇနမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ. ဣဓပိ အာရမ္မဏ ဒုဗ္ဗလတာယ စတုပ္ပဉ္စ ဇဝနုပ္ပတ္တိ ဣစ္ဆိ တဗ္ဗာတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘ဣဓ ပီ’’တိ ဣမသ္မိံ ပရိတ္တာ ရမ္မဏ ဝါရေပိ. တိဝေါဋ္ဌဗ္ဗနိကာ ပဉ္စ ပရိတ္တာ ရမ္မဏ ဝီထိယောတိ ယောဇနာ. ‘‘ဣတရာနီ’’တိ ပရိတ္တ မဟန္တာတိ မဟန္တာ ရမ္မဏာနိ. ‘‘ဥဘယထာပီ’’တိ အာပါတာ ဂမန ဝသေနပိ အာရမ္မဏ ကရဏ ဝသေနပိ. ဣမဿ ပဒဿ.

ໃນຄຳວ່າ “Ettha siyā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Imāya vīthiyā” (ໂດຍວິຖີນີ້) ຄື ໂດຍອະຕິມະຫັນຕາລົມມະນະວິຖີນີ້. ຄຳວ່າ “Samudāyaggāhikā” (ຜູ້ຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນກຸ່ມກ້ອນ) ຄື ຜູ້ຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນໝວດໝູ່ແຫ່ງຮູບາລົມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Vaṇṇasallakkhaṇā” (ຜູ້ກຳນົດໝາຍສີ) ຄື ຜູ້ກຳນົດແຍກແຍະວັນນະ (ສີ). ຄຳວ່າ “Vatthuggāhikā” (ຜູ້ຖືເອົາວັດຖຸ) ຄື ຜູ້ຖືເອົາສັນຖານແຫ່ງວັດຖຸສິ່ງຂອງ. ຄຳວ່າ “Nāmaggāhikā” (ຜູ້ຖືເອົາຊື່) ຄື ຜູ້ຖືເອົານາມບັນຍັດ. ຄຳວ່າ “Alātacakkassa gāhikā viyā” (ປຽບເໝືອນຜູ້ຖືເອົາກົງໄຕ້) ຄື ໃນຄືນທີ່ມືດມິດ ມີຄົນຜູ້ໜຶ່ງຖືເອົາກົງໄຕ້ (ໄມ້ຟືນມີໄຟ) ແລ້ວໝູນອ້ອມໄປ ຄົນອື່ນທີ່ແນມເຫັນຍ່ອມສຳຄັນວ່າມັນເປັນກົງຈັກ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຈັກຂຸທະວານວິຖີທັງຫຼາຍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ໂດຍປາລົບຮູບອັນເປັນປັດຈຸບັນ ໃນສະຖານທີ່ທີ່ກົງໄຕ້ນັ້ນໝູນຜ່ານໄປ. ສ່ວນມະໂນທະວານວິຖີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ລະຖິ້ມຮູບໃນອະດີດທີ່ຖືກຖືເອົາໂດຍຈັກຂຸທະວານວິຖີກ່ອນໆ ແລ້ວຮວບຮວມເອົາສັນຖານແລະສັນຕະຕິ (ຄວາມສືບຕໍ່) ເຂົ້ານຳກັນແລ້ວຖືເອົາ. ໃນເວລານັ້ນ ພາບຍ່ອມປະກົດແກ່ຜູ້ເບິ່ງປຽບເໝືອນກົງຈັກ. ພຶງຊາບວ່າ ວິຖີທີ່ຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນກຸ່ມກ້ອນ (ສະມູທາຍະຄາຫິກາ) ນີ້ ກໍມີອຸປະມານີ້ແລ. ໃນຄຳວ່າ “Natthi tadārammaṇuppādo” (ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຕະທາລົມມະນະຍ່ອມບໍ່ມີ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Yassā” (ແຫ່ງອາລົມໃດ) ຄື ແຫ່ງອາລົມໃດ. ຄຳວ່າ “Cittānī” ກໍດີ ແລະ “nānārammaṇānī” ກໍດີ ເປັນກຳມະບົດ (ບົດກຳ). ໃນອາລົມທີ່ເຫຼືອນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Saṅgaha kārenā” (ໂດຍຜູ້ແຕ່ງຄຳພີສັງຄະຫະ) ຄື ອັດຖະກະຖາທັງໝົດທີ່ພະພຸດທະໂຄສາຈານແຕ່ງຂຶ້ນ ໂດຍການຮວບຮວມເອົາອັດຖະກະຖາບູຮານເຂົ້າໄວ້ນຳກັນ ຊື່ວ່າ “ສັງຄະຫັດຖະກະຖາ”. ແລະພະເຖລະຜູ້ນັ້ນ ທ່ານຮຽກວ່າ “ສັງຄະຫະກອນ” (ຜູ້ແຕ່ງຄຳພີສັງຄະຫະ). ຄຳວ່າ “Idha pī” (ແມ່ນແຕ່ໃນທີ່ນີ້) ຄື ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີອະພິທຳມັດຖະສັງຄະຫະນີ້. ຄຳວ່າ “Therenā” (ໂດຍພະເຖລະ) ຄື ໂດຍພະອະນຸລຸດທະເຖລະ. ຄຳວ່າ “Ekampi icchati yevā” (ຍ່ອມປາດຖະໜາແມ່ນແຕ່ຢ່າງດຽວແທ້ໆ). ໃນຄຳວ່າ “Yassa hi cattārī” ເປັນຕົ້ນ ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ “ແຫ່ງອາລົມໃດ 4 ຫຼື 5 ຫຼື 6” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ “Javanampi anuppajjitvā” (ເຖິງແມ່ນຊະວະນະຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Attano padhāna kriyāyā” (ດ້ວຍກິລິຍາຫຼັກຂອງຕົນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຖັດຈາກບົດວ່າ “anuppajjitvā” ມີບົດກິລິຍາຫຼັກຂອງຕົນວ່າ “yaṃ pavattatī” ຢູ່. ຄວາມໝາຍຄື ຮ່ວມກັບບົດກິລິຍາຂອງຕົນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Katthaci vuttā” (ກ່າວໄວ້ໃນບາງແຫ່ງ) ຄື ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີໄວຍາກອນບາງແຫ່ງ. ອີກປະການໜຶ່ງ ພຶງຊາບວ່າ ຕວາປັດໄຈໃນອັດເຫດ ແລະມານັນຕະປັດໄຈໃນອັດລັກສະນະແລະເຫດ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອັດສະແດງໃຫ້ເຫັນ (ໂຊຕະນີຍັດຖະ) ບໍ່ແມ່ນໂດຍອັດທີ່ຕ້ອງກ່າວໂດຍກົງ (ວະຈະນີຍັດຖະ). ຄຳວ່າ “Pakati niyāmenā” (ໂດຍປົກກະຕິນິຍົມ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ເມື່ອມີປັດໄຈພິເສດ ຊະວະນະທັງຫຼາຍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ 4 ຫຼື 5 ຫຼື 6 ຄັ້ງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “etthapanā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Dvattikkhattuṃ” (ສອງຫຼືສາມຄັ້ງ) ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນບົດສະມາດທີ່ມີອັດແຫ່ງບົດອື່ນໃນອັດແຫ່ງ ວາ ສັບ ຄື “ສອງຄັ້ງ ຫຼື ສາມຄັ້ງ”. ຄຳວ່າ “Voṭṭhabbanassa āsevanatā” (ຄວາມເປັນອາເສວະນະແຫ່ງໂວຕຖັບພະນະ) ຄື ຄວາມເປັນອາເສວະນະປັດໄຈ ຫຼືຄວາມເປັນປັດຈະຍຸບປັນ. ຄຳວ່າ “Āvajjanāyā” (ແຫ່ງອາວັດຊະນະ) ໃນທີ່ນີ້ ໂວຕຖັບພະນະກິດຍ່ອມສົງເຄາະເອົາອາວັດຊະນະນຳດ້ວຍ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະຄວາມອ່ອນກຳລັງແຫ່ງອາລົມ ພຶງປາດຖະໜາການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຊະວະນະ 4 ຫຼື 5 ຄັ້ງ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “idha pī” ຄື ແມ່ນແຕ່ໃນປະຣິດຕາລົມມະນະວານນີ້. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ປະຣິດຕາລົມມະນະວິຖີ 5 ປະເພດ ມີໂວຕຖັບພະນະ 3 ຄັ້ງ. ຄຳວ່າ “Itarānī” (ອື່ນນອກນີ້) ຄື ມະຫັນຕາລົມ ທັງຫຼາຍ ທີ່ຕ່າງຈາກປະຣິດຕາລົມ. ຄຳວ່າ “Ubhayathāpī” (ແມ່ນແຕ່ໂດຍທັງສອງປະການ) ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການມາສູ່ຄອງກໍດີ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ເປັນອາລົມກໍດີ ແຫ່ງບົດນີ້.

၁၃၇. ‘‘မနောဒွါရေ ပနာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ပရိတ္တက္ခဏာ ပီ’’တိ စိတ္တ ဖဿာဒယော အပ္ပတရက္ခဏာပိ. ‘‘အတီတာနာဂတာ ပီ’’တိ အတီတာနာဂတ ဓမ္မာပိ. ‘‘ဃဋ္ဋနေနာ’’တိ ရူပါဒီနံ ဃဋ္ဋနေန. ‘‘ယတ္ထာ’’တိ ယသ္မိံ ဘဝင်္ဂေ. ‘‘ပဉ္စဒွါရာနု ဗန္ဓကံ’’တိ ပဉ္စဒွါရ ဝီထိ အနုဂတံ. အတီတံ အာလမ္ဗဏံ ပဝတ္တေတိ ယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယထာပါတာ ဂတမေဝါ’’တိ ပကတိယာ အာပါတာ ဂတပ္ပကာရမေဝ. ‘‘တထာ တထာ’’တိ ဒိဋ္ဌ သမ္ဗန္ဓာဒိနာ တေန တေန ပကာရေန. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ [Pg.130] ကိဉ္စိ အာရမ္မဏံ. ‘‘ဒိသွာ’’တိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ပဉ္စဒွါရဂ္ဂဟိတဉှိ အာရမ္မဏံ ပစ္စက္ခကတဋ္ဌေန ဒိဋ္ဌန္တိ ဝုစ္စတိ. ယံ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏံ. ‘‘အနုမာနေန္တဿာ’’တိ ဧဝမေဝ ဘဝိတ္ထ, ဘဝိဿတိ, ဘဝတီတိ အနုမာနညာဏေန စိန္တေန္တဿ. တံ သဒိသံ အာရမ္မဏံ. ‘‘ပရဿ သဒ္ဒဟနာ’’တိ ပရဝစနံ သုတွာ ယထာ အယံ ဝဒတိ, တထေ ဝေတန္တိ သဒ္ဒဟနာ. ‘‘ဒိဋ္ဌိ’’ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ ဝါ လဒ္ဓိ ဝါ. ‘‘နိဇ္ဈာနံ’’တိ သုဋ္ဌု ဩလောကနံ. ‘‘ခန္တီ’’တိ ခမနံ သဟနံ. အညထတ္တံ အဂမနံ. ဒိဋ္ဌိယာ နိဇ္ဈာနံ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနံ. ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနဿ ခန္တိ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိ. ‘‘သေသံ’’တိ နာနာကမ္မ ဗလေနာတိအာဒိကံ. ‘‘ဒေဝတော ပသံဟာရဝသေနာ’’တိ ဒေဝတာ ကဒါစိ ကေသဉ္စိ သုပိနန္တေ နာနာရမ္မဏာနိ ဥပသံဟရိတွာ ဒဿေန္တိ. ဧဝံ ဒေဝတော ပသံဟာရ ဝသေနာပိ. အနုဗောဓော နာမ လောကိယညာဏ ဝသေန စတုဿစ္စ ဓမ္မာနံ အနုဗုဇ္ဈနံ. ပဋိဝေဓော နာမ လောကုတ္တရညာဏ ကိစ္စံ. အနန္တ ရူပ နိဿယ ပစ္စယဂ္ဂဟဏေန ပကတူ ပနိဿယ ပစ္စယမ္ပိ ဥပလက္ခေတိ. စိတ္တ သန္တာနဿ အနန္တရူပနိဿယ ပစ္စယဘာဝေါ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. အနန္တ ရူပ နိဿယ ပစ္စယသတ္တိ နာမ အနန္တရ ပရမ္ပရ ဝိပ္ဖရဏဝသေန မဟာဂတိကာ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနန္တ ရူပ နိဿယ ပစ္စယာနု ဘာဝေါတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ကထံ မဟာဝိပ္ဖာရောတိ အာဟ ‘‘သကိံ ပီ’’တိအာဒိံ. ‘‘သုဋ္ဌု အာသေဝိတွာ’’တိ ဧတ္ထ ပစ္ဆာ အပ္ပမုဿမာနံ ကတွာ ပုနပ္ပုနံ သေဝနံ သုဋ္ဌု အာသေဝနံ နာမ. န ကေဝလံ ပုရိမ စိတ္တ သန္တာနဿ သော ဥပနိဿယ ပစ္စယာနုဘာဝေါ ဧဝ မဟာဝိပ္ဖာရော ဟောတိ. ပကတိယာ စိတ္တဿ ဝိစိတ္တ ဘာဝ သင်္ခါတံ စိန္တနာ ကိစ္စမ္ပိ မဟာဝိပ္ဖာရံ ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တဉ္စ နာမာ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. ကထံ မဟာဝိပ္ဖာရံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စိ နိမိတ္တံ’’တိအာဒိံ. ‘‘ကိဉ္စိ နိမိတ္တံ’’တိ ဒိဋ္ဌာဒီသု နာနာ ရမ္မဏေသု ကိဉ္စိ အပ္ပမတ္တကံ ဒိဋ္ဌာဒိကံ အာရမ္မဏ နိမိတ္တံ. ‘‘တေဟိ စကာရဏေဟီ’’တိ တေဟိ ကတ္တုဘူတေဟိ ဒိဋ္ဌာဒီဟိ ကာရဏေဟိ. ‘‘စောဒီယမာနံ’’တိ ပယောဇီယမာနံ. ‘‘အဇ္ဈာသယ ယုတ္တံ’’တိ အဇ္ဈာသယေန သံယုတ္တံ. ဘဝင်္ဂ စိတ္တဿ အာရမ္မဏံ နာမ အဝိဘူတံ ဟောတိ. ဘဝင်္ဂံ စာလေတွာ အာဝဇ္ဇနံ နိယောဇေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘လဒ္ဓ ပစ္စယေသူ’’တိ အာလောကာဒိဝသေန ဝါ [Pg.131] ဒိဋ္ဌာဒိဝသေန ဝါ လဒ္ဓ ပစ္စယဝန္တေသု. တဒဘိနိန္နာကာရော နာမ နိစ္စကာလမ္ပိ တေသု အာရမ္မဏေသု အဘိမုခံ နိန္နာကာရော. တေန အာကာရေန ပဝတ္တော မနသိကာရော. တေန သမ္ပယုတ္တဿ. ဧတေဟိ ဝစနေဟိ သုဒ္ဓမနောဒွါရေ အာရမ္မဏာနံ အပါတာဂမနဉ္စ ဘဝင်္ဂ စလနဉ္စ န ကေဝလံ လဒ္ဓ ပစ္စယာနံ အာရမ္မဏာနံ ဝသေနေဝ ဟောတိ. တာဒိသေန ပန မနသိကာရေန ယုတ္တဿ သယဉ္စ ဝီထိ စိတ္တ စိန္တနာ ကိစ္စဿ စိတ္တဿ ဝသေနာပိ ဟောတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. န ဟိ အာရမ္မဏန္တရေ အဘိနိန္နာကာရော နာမ နတ္ထီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ကသ္မာ, အဘာဝိတ စိတ္တာနံ ပမာဒ ဗဟုလာနံ ဇနာနံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဘာဝနာ မနသိကာရေ ကရီယမာနေပိ ဝီထိ စိတ္တ သန္တာနဿ ဗဟိဒ္ဓါ နာနာရမ္မဏေသု အဘိနိန္နာကာရဿ သန္ဒိဿနတောတိ. ‘‘ယထာ စေတ္ထာ’’တိ ယထာ ဧတ္ထ မနောဒွါရေ ရူပါရူပ သတ္တာနံ ဝိဘူတာ ရမ္မဏေပိ တဒါ ရမ္မဏုပ္ပာဒေါ နတ္ထိ, ဧဝန္တိ ယောဇနာ. ဉာဏဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ ပန ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝါရောပိ အာဂတော. ယထာဟ သုပိနေနေဝ ဒိဋ္ဌံ ဝိယ မေ, သုတံ ဝိယ မေတိ ကထနကာလေပိ အဗျာကတော ယေဝါတိ. တတ္ထ ဟိ ‘‘အဗျာကတော ယေဝါ’’တိ သုပိနန္တေ မနောဒွါရေ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပန္နဿ အာဝဇ္ဇနဿ ဝသေန အဗျာကတောယေဝ. တတော ပရံ ဘဝင်္ဂပါတော. အဋ္ဌသာလိနိယမ္ပိ ဝုတ္တံ အယံ ပန ဝါရော ဒိဋ္ဌံ ဝိယ မေ, သုတံ ဝိယ မေ တိအာဒီနိ ဝဒနကာလေ လဗ္ဘတီတိ. တံ ပန ပဉ္စ ဒွါရေ ပရိတ္တာရမ္မဏေ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပန္နဿ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘သောပိ ဣဓ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ ယေဝါ’’တိ သောပိ ဝါရော ဣမသ္မိံ မနောဒွါရေ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ‘‘ဘဝင်္ဂေ စလိတေ နိဝတ္တနကဝါရာနံ’’တိ ဒွိက္ခတ္တုံ ဘဝင်္ဂ စလနမတ္တေ ဌတွာ ဝီထိ စိတ္တာနိ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘဝင်္ဂပါတဝသေန နိဝတ္တနကာနံ မောဃဝါရာနံ မနောဒွါရေပိ ပမာဏံ န ဘဝိဿတိယေဝ. အထ ဣမသ္မိံဝါရေ ဝီထိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ နတ္ထိ. ဧဝံ သတိ, ဣမသ္မိံ ဝီထိ သင်္ဂဟေ သော ဝါရော န ဝတ္တဗ္ဗောတိ စေ. ဝတ္တဗ္ဗောယေဝ. ကသ္မာ, ဆဓာ ဝိသယပ္ပဝတ္တီတိ ဣမသ္မိံ ဆက္ကေ သင်္ဂဟိတတ္တာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိသယေ စ အာပါတာဂတေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာရမ္မဏဘူတာ ဝိသယပ္ပဝတ္တိ. ဧကေကသ္မိံ အနုဗန္ဓကဝါရေ. ‘‘တဒါရမ္မဏ ဝါရာဒယော’’တိ တဒါရမ္မဏ ဝါရော ဇဝနဝါရော ဝေါဋ္ဌဗ္ဗန ဝါရော [Pg.132] မောဃဝါရော. တေသု ပန တဒါ ရမ္မဏဝါရော ဝတ္ထုဂ္ဂဟဏေ စ နာမဂ္ဂဟဏေ စ န လဗ္ဘတိ. ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ ဟိ သဏ္ဌာန ပညတ္တိ. ‘‘နာမံ’’တိ နာမ ပညတ္တိ. န စ တဒါ ရမ္မဏံ ပညတ္တာ ရမ္မဏံ ဟောတီတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယထာရဟံ’’တိ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသု ဒိဋ္ဌဝါရာဒီသု ဆသု ဝါရေသု. ဧတရဟိ ပန ကေစိ အာစရိယာတိ ပါဌသေသော. ‘‘အတီတ ဘဝင်္ဂ ဝသေနာ’’တိ ဧကံ ဘဝင်္ဂံ အတိက္ကမ္မ အာပါတာ ဂတေ အာရမ္မဏေ ဧကော ဝါရော, ဒွေ ဘဝင်္ဂါနိ အတိက္ကမ္မ အာပါတာ ဂတေ ဧကောတိအာဒိနာ အတီတ ဘဝင်္ဂ ဘေဒဝသေန. ‘‘တဒါ ရမ္မဏ ဝသေနာ’’တိ တဒါ ရမ္မဏဿ ဥပ္ပန္နဝါရော အနုပ္ပန္န ဝါရောတိ ဧဝံ တဒါ ရမ္မဏ ဝသေန. ကပ္ပေန္တိ စိန္တေန္တိ, ဝိဒဟန္တိ ဝါ. ‘‘ခဏ ဝသေန ဗလဝဒုဗ္ဗလတာ သမ္ဘဝေါ’’တိ ယထာ ပဉ္စဒွါရေ အတိမဟန္တာ ရမ္မဏေသုပိ အာရမ္မဏ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒံ ပတွာ အာဒိတော ဧကစိတ္တက္ခဏမတ္တေ ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ. အတ္တနော ဒွါရေသု အာပါတံ အာဂန္တုံ န သက္ကောန္တိ. ဧက စိတ္တက္ခဏံ ပန အတိက္ကမ္မ ဗလဝန္တာ ဟောန္တိ. အတ္တနော ဒွါရေသု အာပါတံ ဂန္တုံ သက္ကောန္တိ. မဟန္တာ ရမ္မဏာဒီသု ပန ဒွိ စိတ္တက္ခဏိကမတ္တေ ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တီတိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗာ. န တထာ မနောဒွါရေ အာရမ္မဏာနံ ခဏ ဝသေန ဗလဝဒုဗ္ဗလတာ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ကသ္မာ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘တဒါ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘တဒါ’’တိ တသ္မိံ ဝီထိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိကာလေ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ မနောဒွါရေ.

໑໓໗. “Manodvāre panā”tiādīsu. ໃນຄຳວ່າ “Manodvāre pana” (ແຕ່ໃນມະໂນທະວານ) ເປັນຕົ້ນ. “Parittakkhaṇā pī”ti citta phassādayo appatarakkhaṇāpi. ຄຳວ່າ “Parittakkhaṇā pi” (ເຖິງແມ່ນມີຂະນະເລັກນ້ອຍ) ໄດ້ແກ່ ຈິດ ແລະຜັດສະເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີຂະນະສັ້ນກວ່າ. “Atītānāgatā pī”ti atītānāgata dhammāpi. ຄຳວ່າ “Atītānāgatā pi” (ເຖິງແມ່ນເປັນອະດີດແລະອະນາຄົດ) ໄດ້ແກ່ ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນອະດີດແລະອະນາຄົດ. “Ghaṭṭanenā”ti rūpādīnaṃ ghaṭṭanena. ຄຳວ່າ “Ghaṭṭanena” (ດ້ວຍການກະທົບ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການກະທົບແຫ່ງຮູບເປັນຕົ້ນ. “Yatthā”ti yasmiṃ bhavaṅge. ຄຳວ່າ “Yattha” (ໃນບ່ອນໃດ) ໄດ້ແກ່ ໃນພະວັງໃດ. “Pañcadvārānu bandhakaṃ”ti pañcadvāra vīthi anugataṃ. Atītaṃ ālambaṇaṃ pavatteti yevāti sambandho. ຄຳວ່າ “Pañcadvārānubandhakaṃ” (ຕິດຕາມປັນຈະທະວານ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ຄ້ອຍຕາມປັນຈະທະວານວິຖີ. ມີເນື້ອຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອາລົມທີ່ເປັນອະດີດນັ້ນເອງ. “Yathāpātā gatamevā”ti pakatiyā āpātā gatappakārameva. ຄຳວ່າ “Yathāpātāgatameva” (ຕາມທີ່ປາກົດແລ້ວນັ້ນເອງ) ໄດ້ແກ່ ຕາມປະການທີ່ປາກົດຕາມປົກກະຕິນັ້ນເອງ. “Tathā tathā”ti diṭṭha sambandhādinā tena tena pakārena. ຄຳວ່າ “Tathā tathā” (ຢ່າງນັ້ນໆ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປະການນັ້ນໆ ມີການກ່ຽວຂ້ອງກັບສິ່ງທີ່ເຫັນແລ້ວເປັນຕົ້ນ. “Kiñcī”ti kiñci ārammaṇaṃ. ຄຳວ່າ “Kiñci” (ບາງຢ່າງ) ໄດ້ແກ່ ອາລົມບາງຢ່າງ. “Disvā”ti paccakkhaṃ katvā. Pañcadvāraggahitañhi ārammaṇaṃ paccakkhakataṭṭhena diṭṭhanti vuccati. Yaṃ kiñci ārammaṇaṃ. ຄຳວ່າ “Disvā” (ເຫັນແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ປະຈັກແຈ້ງ. ເພາະວ່າອາລົມທີ່ຮັບມາທາງປັນຈະທະວານ ຍ່ອມຊື່ວ່າ “ເຫັນແລ້ວ” ໂດຍອັດຖະວ່າເຮັດໃຫ້ປະຈັກແຈ້ງ. ໄດ້ແກ່ ອາລົມໃດໜຶ່ງ. “Anumānentassā”ti evameva bhavittha, bhavissati, bhavatīti anumānaññāṇena cintentassa. Taṃ sadisaṃ ārammaṇaṃ. ຄຳວ່າ “Anumānentassa” (ເມື່ອອະນຸມານຢູ່) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຄິດດ້ວຍອະນຸມານະຍານວ່າ “ມັນໄດ້ເປັນຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ມັນຈັກເປັນຢ່າງນີ້, ມັນຍ່ອມເປັນຢ່າງນີ້”. ໄດ້ແກ່ ອາລົມທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນ. “Parassa saddahanā”ti paravacanaṃ sutvā yathā ayaṃ vadati, tathe vetanti saddahanā. ຄຳວ່າ “Parassa saddahanā” (ເພາະຄວາມເຊື່ອຕໍ່ຜู້ອື່ນ) ໄດ້ແກ່ ການເຊື່ອຖືຫຼັງຈາກໄດ້ຟັງຄຳເວົ້າຂອງຜູ້ອື່ນວ່າ “ຜູ້ນີ້ເວົ້າຢ່າງໃດ, ສິ່ງນັ້ນກໍເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້”. “Diṭṭhi” vuccati ñāṇaṃ vā laddhi vā. ທີ່ຊື່ວ່າ “ທິດຖິ” (Diṭṭhi) ໄດ້ແກ່ ຍານ (ຄວາມຮູ້) ຫຼືລັດທິ (ຄວາມເຫັນ). “Nijjhānaṃ”ti suṭṭhu olokanaṃ. ຄຳວ່າ “Nijjhānaṃ” (ການເພ່ງພິນິດ) ໄດ້ແກ່ ການເບິ່ງຢ່າງຄັກແນ່. “Khantī”ti khamanaṃ sahanaṃ. Aññathattaṃ agamanaṃ. ຄຳວ່າ “Khanti” (ຄວາມພໍໃຈ/ຄວາມອົດທົນ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຍອມຮັບ, ຄວາມອົດທົນ, ການບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນ. Diṭṭhiyā nijjhānaṃ diṭṭhinijjhānaṃ. Diṭṭhinijjhānassa khanti diṭṭhinijjhānakkhanti. ການເພ່ງພິນິດດ້ວຍທິດຖິ ຊື່ວ່າ “ທິດຖິນິດຊານ”. ຄວາມພໍໃຈໃນການເພ່ງພິນິດດ້ວຍທິດຖິ ຊື່ວ່າ “ທິດຖິນິດຊານັກຂັນຕິ”. “Sesaṃ”ti nānākamma balenātiādikaṃ. ຄຳວ່າ “Sesaṃ” (ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ) ໄດ້ແກ່ ຄຳວ່າ “ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງກຳຕ່າງໆ” ເປັນຕົ້ນ. “Devato pasaṃhāravasenā”ti devatā kadāci kesañci supinante nānārammaṇāni upasaṃharitvā dassenti. Evaṃ devato pasaṃhāra vasenāpi. ຄຳວ່າ “Devato pasaṃhāravasena” (ດ້ວຍການນຳມາສະແດງຂອງເທວະດາ) ໄດ້ແກ່ ເທວະດາບາງຄັ້ງຍ່ອມນຳອາລົມຕ່າງໆ ມາສະແດງໃຫ້ບາງຄົນເຫັນໃນຄວາມຝັນ. ດ້ວຍການນຳມາສະແດງຂອງເທວະດາ ແມ້ຢ່າງນີ້. Anubodho nāma lokiyaññāṇa vasena catussacca dhammānaṃ anubujjhanaṃ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ອະນຸໂພດ” (Anubodha) ໄດ້ແກ່ ການຮູ້ຕາມທຳຄືອະລິຍະສັດ 4 ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂລກິຍະຍານ. Paṭivedho nāma lokuttaraññāṇa kiccaṃ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ປະຕິເວດ” (Paṭivedha) ໄດ້ແກ່ ກິດແຫ່ງໂລກຸດຕະຣະຍານ. Ananta rūpa nissaya paccayaggahaṇena pakatū panissaya paccayampi upalakkheti. ດ້ວຍການຖືເອົາອະນັນຕະຣູປະນິດສະຍະປັດໄຈ ຍ່ອມກຳນົດໝາຍເອົາປົກກະຕູປະນິດສະຍະປັດໄຈນຳ. Citta santānassa anantarūpanissaya paccayabhāvo nāmāti sambandho. ມີເນື້ອຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວາມເປັນອະນັນຕະຣູປະນິດສະຍະປັດໄຈແຫ່ງຈິດສັນດານ. Ananta rūpa nissaya paccayasatti nāma anantara parampara vippharaṇavasena mahāgatikā hotīti vuttaṃ hoti. ຄຳວ່າ “ອະນັນຕະຣູປະນິດສະຍະປັດຈະຍະສັກຕິ” (ອຳນາດແຫ່ງອະນັນຕະຣູປະນິດສະຍະປັດໄຈ) ຍ່ອມມີກະຕິອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຜ່ໄປໂດຍຕິດຕໍ່ກັນບໍ່ຂາດສາຍ, ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍ. Ananta rūpa nissaya paccayānu bhāvotipi yujjati. ແມ້ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງອະນັນຕະຣູປະນິດສະຍະປັດໄຈ” ກໍສົມຄວນ. Kathaṃ mahāvipphāroti āha “sakiṃ pī”tiādiṃ. ຖ້າຖາມວ່າ “ມີການແຜ່ໄປອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແນວໃດ?” ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Sakiṃ pi” (ແມ້ຄັ້ງດຽວ) ເປັນຕົ້ນ. “Suṭṭhu āsevitvā”ti ettha pacchā appamussamānaṃ katvā punappunaṃ sevanaṃ suṭṭhu āsevanaṃ nāma. ໃນຄຳວ່າ “Suṭṭhu āsevitvā” (ເສບຄົບເປັນຢ່າງດີແລ້ວ) ນີ້, ການເສບຄົບເນືອງໆ ໂດຍເຮັດໃຫ້ບໍ່ຫຼົງລືມໃນພາຍຫຼັງ ຊື່ວ່າ “ການເສບຄົບເປັນຢ່າງດີ”. Na kevalaṃ purima citta santānassa so upanissaya paccayānubhāvo eva mahāvipphāro hoti. ບໍ່ພຽງແຕ່ອານຸພາບແຫ່ງອຸປະນິດສະຍະປັດໄຈນັ້ນຂອງຈິດສັນດານກ່ອນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ມີການແຜ່ໄປອັນຍິ່ງໃຫຍ່. Pakatiyā cittassa vicitta bhāva saṅkhātaṃ cintanā kiccampi mahāvipphāraṃ hotīti dassetuṃ “cittañca nāmā”tiādivuttaṃ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ແມ້ກິດຄືການຄິດ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ຄວາມເປັນທຳຊາດອັນວິຈິດແຫ່ງຈິດໂດຍປົກກະຕິ ກໍມີການແຜ່ໄປອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Cittañca nāma” (ແລະຊື່ວ່າຈິດ) ເປັນຕົ້ນ. Kathaṃ mahāvipphāraṃ hotīti āha “kiñci nimittaṃ”tiādiṃ. ຖ້າຖາມວ່າ “ມີການແຜ່ໄປອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແນວໃດ?” ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Kiñci nimittaṃ” (ນິມິດບາງຢ່າງ) ເປັນຕົ້ນ. “Kiñci nimittaṃ”ti diṭṭhādīsu nānā rammaṇesu kiñci appamattakaṃ diṭṭhādikaṃ ārammaṇa nimittaṃ. ຄຳວ່າ “Kiñci nimittaṃ” ໄດ້ແກ່ ນິມິດແຫ່ງອາລົມມີສິ່ງທີ່ເຫັນເປັນຕົ້ນ ອັນເລັກນ້ອຍ ໃນບັນດາອາລົມຕ່າງໆ ມີສິ່ງທີ່ເຫັນເປັນຕົ້ນ. “Tehi cakāraṇehī”ti tehi kattubhūtehi diṭṭhādīhi kāraṇehi. ຄຳວ່າ “Tehi ca kāraṇehi” (ແລະດ້ວຍເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍເຫດທັງຫຼາຍມີສິ່ງທີ່ເຫັນເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນຕົວທຳ. “Codīyamānaṃ”ti payojīyamānaṃ. ຄຳວ່າ “Codīyamānaṃ” (ຖືກກະຕຸ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຖືກຊັກຊວນ/ຖືກປະກອບ. “Ajjhāsaya yuttaṃ”ti ajjhāsayena saṃyuttaṃ. ຄຳວ່າ “Ajjhāsayayuttaṃ” (ປະກອບດ້ວຍອັດທະຍາໄສ) ໄດ້ແກ່ ປະກອບພ້ອມດ້ວຍອັດທະຍາໄສ. Bhavaṅga cittassa ārammaṇaṃ nāma avibhūtaṃ hoti. ອາລົມຂອງພະວັງຄະຈິດ ຍ່ອມເປັນອາລົມທີ່ບໍ່ປາກົດແຈ້ງ. Bhavaṅgaṃ cāletvā āvajjanaṃ niyojetīti sambandho. ມີເນື້ອຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພະວັງໄຫວແລ້ວປະກອບອາວັດຊະນະ. “Laddha paccayesū”ti ālokādivasena vā diṭṭhādivasena vā laddha paccayavantesu. ຄຳວ່າ “Laddha paccayesu” (ໃນເມື່ອໄດ້ປັດໄຈແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ໃນທຳທັງຫຼາຍທີ່ມີປັດໄຈອັນໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງແສງສະຫວ່າງເປັນຕົ້ນ ຫຼືດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ເຫັນເປັນຕົ້ນ. Tadabhininnākāro nāma niccakālampi tesu ārammaṇesu abhimukhaṃ ninnākāro. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຕະທະພິນິນນາການ” (Tadabhininnākāra - ຄວາມນ້ອມໄປສະເພາະໃນອາລົມນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມນ້ອມໄປສະເພາະໜ້າຕໍ່ອາລົມເຫຼົ່ານັ້ນຕະຫຼອດການທັງປວງ. Tena ākārena pavatto manasikāro. Tena sampayuttassa. ມະນະສິການທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອາການນັ້ນ. ແຫ່ງຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍມະນະສິການນັ້ນ. Etehi vacanehi suddhamanodvāre ārammaṇānaṃ apātāgamanañca bhavaṅga calanañca na kevalaṃ laddha paccayānaṃ ārammaṇānaṃ vaseneva hoti. ດ້ວຍຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ການບໍ່ປາກົດແຫ່ງອາລົມ ແລະການໄຫວແຫ່ງພະວັງ ໃນສຸດທະມະໂນທະວານ ບໍ່ແມ່ນເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາລົມທີ່ໄດ້ປັດໄຈແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. Tādisena pana manasikārena yuttassa sayañca vīthi citta cintanā kiccassa cittassa vasenāpi hotīti siddhaṃ hoti. ແຕ່ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍມະນະສິການເຊັ່ນນັ້ນ ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈິດທີ່ມີກິດຄືການຄິດແຫ່ງວິຖີຈິດເອງນຳ, ນີ້ຄືສິ່ງທີ່ສຳເລັດແລ້ວ. Na hi ārammaṇantare abhininnākāro nāma natthīti sakkā vattuṃ. ເພາະວ່າ ບໍ່ອາດຈະກ່າວໄດ້ວ່າ ຄວາມນ້ອມໄປສະເພາະໃນອາລົມອື່ນ ບໍ່ມີ. Kasmā, abhāvita cittānaṃ pamāda bahulānaṃ janānaṃ kadāci karahaci bhāvanā manasikāre karīyamānepi vīthi citta santānassa bahiddhā nānārammaṇesu abhininnākārassa sandissanatoti. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ເມື່ອຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ໄດ້ອົບຮົມຈິດ ຜູ້ມັກປະໝາດ ແມ້ບາງຄັ້ງບາງຄາວຈະເຮັດພາວະນາມະນະສິການຢູ່, ແຕ່ຄວາມນ້ອມໄປສະເພາະໃນອາລົມຕ່າງໆ ພາຍນອກແຫ່ງວິຖີຈິດສັນດານ ກໍຍັງປາກົດໃຫ້ເຫັນຢູ່. “Yathā cetthā”ti yathā ettha manodvāre rūpārūpa sattānaṃ vibhūtā rammaṇepi tadā rammaṇuppādo natthi, evanti yojanā. ຄຳວ່າ “Yathā cettha” (ແລະຢ່າງໃດໃນທີ່ນີ້) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຢ່າງໃດໃນມະໂນທະວານນີ້ ແມ້ໃນອາລົມທີ່ປາກົດແຈ້ງຂອງສັດຜູ້ມີຮູບແລະບໍ່ມີຮູບ ກໍບໍ່ມີການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຕະທາຣຳມະນະ, ຢ່າງນັ້ນ. Ñāṇavibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ pana voṭṭhabbanavāropi āgato. ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງຍານະວິພັງ ແມ້ວາລະແຫ່ງໂວຕຖັບພະນະກໍມາເຖິງ. Yathāha supineneva diṭṭhaṃ viya me, sutaṃ viya meti kathanakālepi abyākato yevāti. ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ແມ້ໃນເວລາທີ່ເວົ້າວ່າ ‘ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນຄືກັບໃນຝັນ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນຄືກັບໃນຝັນ’ ກໍເປັນອັບພະຍາກິດແທ້ໆ”. Tattha hi “abyākato yevā”ti supinante manodvāre dvattikkhattuṃ uppannassa āvajjanassa vasena abyākatoyeva. Tato paraṃ bhavaṅgapāto. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “Abyākato yeva” (ເປັນອັບພະຍາກິດແທ້ໆ) ໄດ້ແກ່ ເປັນອັບພະຍາກິດແທ້ໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາວັດຊະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນ 2-3 ຄັ້ງ ໃນມະໂນທະວານໃນຄວາມຝັນ. ຫຼັງຈາກນັ້ນກໍຕົກພະວັງ. Aṭṭhasāliniyampi vuttaṃ ayaṃ pana vāro diṭṭhaṃ viya me, sutaṃ viya me tiādīni vadanakāle labbhatīti. ແມ້ໃນອັດຖະສາລິນີກໍກ່າວໄວ້ວ່າ “ແຕ່ວາລະນີ້ ຍ່ອມໄດ້ໃນເວລາທີ່ເວົ້າວ່າ ‘ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນຄືກັບ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນຄືກັບ’ ເປັນຕົ້ນ”. Taṃ pana pañca dvāre parittārammaṇe dvattikkhattuṃ uppannassa voṭṭhabbanassa vasena vuttaṃ. ແຕ່ຄຳນັ້ນ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂວຕຖັບພະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນ 2-3 ຄັ້ງ ໃນອາລົມທີ່ເລັກນ້ອຍໃນປັນຈະທະວານ. “Sopi idha laddhuṃ vaṭṭati yevā”ti sopi vāro imasmiṃ manodvāre laddhuṃ vaṭṭatiyeva. ຄຳວ່າ “Sopi idha laddhuṃ vaṭṭati yeva” (ແມ້ວາລະນັ້ນກໍຄວນໄດ້ໃນທີ່ນີ້ແທ້ໆ) ໄດ້ແກ່ ແມ້ວາລະນັ້ນກໍຄວນໄດ້ໃນມະໂນທະວານນີ້ແທ້ໆ. “Bhavaṅge calite nivattanakavārānaṃ”ti dvikkhattuṃ bhavaṅga calanamatte ṭhatvā vīthi cittāni anuppajjitvā bhavaṅgapātavasena nivattanakānaṃ moghavārānaṃ manodvārepi pamāṇaṃ na bhavissatiyeva. ຄຳວ່າ “Bhavaṅge calite nivattanakavārānaṃ” (ແຫ່ງວາລະທັງຫຼາຍທີ່ໝູນກັບເມື່ອພະວັງໄຫວແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ການຕັ້ງຢູ່ພຽງແຕ່ການໄຫວແຫ່ງພະວັງ 2 ຄັ້ງ ແລ້ວວິຖີຈິດບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ແລ້ວໝູນກັບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕົກພະວັງ, ປະມານແຫ່ງໂມຄະວາລະທັງຫຼາຍ ແມ້ໃນມະໂນທະວານ ກໍຈັກບໍ່ມີເລີຍ. Atha imasmiṃvāre vīthi cittappavatti natthi. Evaṃ sati, imasmiṃ vīthi saṅgahe so vāro na vattabboti ce. Vattabboyeva. ຖ້າວ່າ ໃນວາລະນີ້ ບໍ່ມີຄວາມເປັນໄປແຫ່ງວິຖີຈິດ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ, ວາລະນັ້ນກໍບໍ່ຄວນກ່າວໃນວິຖີສັງຄະຫະນີ້ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ຕອບວ່າ: ຄວນກ່າວແທ້ໆ. Kasmā, chadhā visayappavattīti imasmiṃ chakke saṅgahitattāti dassetuṃ “visaye ca āpātāgate”tiādi vuttaṃ. ເພາະເຫດໃດ? ເພື່ອສະແດງວ່າ ເພາະສົງເຄາະເຂົ້າໃນໝວດ 6 ນີ້ວ່າ “ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງວິສັຍ 6 ປະການ”, ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Visaye ca āpātāgate” (ແລະເມື່ອວິສັຍມາສູ່ຄອງ) ເປັນຕົ້ນ. Ārammaṇabhūtā visayappavatti. Ekekasmiṃ anubandhakavāre. ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງວິສັຍທີ່ເປັນອາລົມ. ໃນແຕ່ລະວາລະທີ່ຕິດຕາມກັນ. “Tadārammaṇa vārādayo”ti tadārammaṇa vāro javanavāro voṭṭhabbana vāro moghavāro. ຄຳວ່າ “Tadārammaṇavārādayo” (ວາລະມີຕະທາຣຳມະນະເປັນຕົ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຕະທາຣຳມະນະວາລະ, ຊະວະນະວາລະ, ໂວຕຖັບພະນະວາລະ, ແລະໂມຄະວາລະ. Tesu pana tadā rammaṇavāro vatthuggahaṇe ca nāmaggahaṇe ca na labbhati. ແຕ່ໃນວາລະເຫຼົ່ານັ້ນ, ຕະທາຣຳມະນະວາລະ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນການຖືເອົາວັດຖຸ (ສັນຖານ) ແລະການຖືເອົາຊື່. “Vatthū”ti hi saṇṭhāna paññatti. “Nāmaṃ”ti nāma paññatti. Na ca tadā rammaṇaṃ paññattā rammaṇaṃ hotīti. Tena vuttaṃ “yathārahaṃ”ti. ເພາະວ່າ ຄຳວ່າ “Vatthu” (ວັດຖຸ) ໄດ້ແກ່ ສັນຖານບັນຍັດ. ຄຳວ່າ “Nāma” (ຊື່) ໄດ້ແກ່ ນາມບັນຍັດ. ແລະຕະທາຣຳມະນະກໍບໍ່ມີບັນຍັດເປັນອາລົມ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “Yathārahaṃ” (ຕາມສົມຄວນ). “Tatthā”ti tesu diṭṭhavārādīsu chasu vāresu. Etarahi pana keci ācariyāti pāṭhaseso. ຄຳວ່າ “Tattha” (ໃນນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນວາລະທັງ 6 ມີທິດຖະວາລະເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນຕອນນີ້ຄື “ອາຈານບາງພວກ”. “Atīta bhavaṅga vasenā”ti ekaṃ bhavaṅgaṃ atikkamma āpātā gate ārammaṇe eko vāro, dve bhavaṅgāni atikkamma āpātā gate ekotiādinā atīta bhavaṅga bhedavasena. ຄຳວ່າ “Atītabhavaṅgavasena” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະຕີຕະພະວັງ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງອະຕີຕະພະວັງ ເຊັ່ນ: ເມື່ອອາລົມມາສູ່ຄອງໂດຍລ່ວງພະວັງໄປ 1 ຂະນະ ເປັນ 1 ວາລະ, ເມື່ອອາລົມມາສູ່ຄອງໂດຍລ່ວງພະວັງໄປ 2 ຂະນະ ເປັນ 1 ວາລະ ເປັນຕົ້ນ. “Tadā rammaṇa vasenā”ti tadā rammaṇassa uppannavāro anuppanna vāroti evaṃ tadā rammaṇa vasena. Kappenti cintenti, vidahanti vā. ຄຳວ່າ “Tadārammaṇavasena” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະທາຣຳມະນະ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະທາຣຳມະນະ ຢ່າງນີ້ຄື: ວາລະທີ່ຕະທາຣຳມະນະເກີດຂຶ້ນ ແລະວາລະທີ່ຕະທາຣຳມະນະບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ຍ່ອມກຳນົດ ຄື ຄິດ ຫຼືຈັດແຈງ. “Khaṇa vasena balavadubbalatā sambhavo”ti yathā pañcadvāre atimahantā rammaṇesupi ārammaṇa dhammā uppādaṃ patvā ādito ekacittakkhaṇamatte dubbalā honti. Attano dvāresu āpātaṃ āgantuṃ na sakkonti. Eka cittakkhaṇaṃ pana atikkamma balavantā honti. Attano dvāresu āpātaṃ gantuṃ sakkonti. Mahantā rammaṇādīsu pana dvi cittakkhaṇikamatte dubbalā hontītiādinā vattabbā. Na tathā manodvāre ārammaṇānaṃ khaṇa vasena balavadubbalatā sambhavo atthi. ຄຳວ່າ “Khaṇavasena balavadubbalatā sambhavo” (ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມມີກຳລັງແລະຄວາມອ່ອນກຳລັງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຂະນະ) ໄດ້ແກ່ ຢ່າງໃດໃນປັນຈະທະວານ ແມ້ໃນອາລົມທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ຫຼາຍ (ອະຕິມະຫັນຕາຣົມ) ທຳທີ່ເປັນອາລົມທັງຫຼາຍ ເມື່ອເຖິງການເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ໃນເບື້ອງຕົ້ນພຽງແຕ່ 1 ຈິດຂະນະ ຍ່ອມອ່ອນກຳລັງ, ບໍ່ອາດຈະມາສູ່ຄອງໃນທະວານຂອງຕົນໄດ້. ແຕ່ເມື່ອລ່ວງ 1 ຈິດຂະນະໄປແລ້ວ ຍ່ອມມີກຳລັງ, ອາດຈະມາສູ່ຄອງໃນທະວານຂອງຕົນໄດ້. ສ່ວນໃນມະຫັນຕາຣົມເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມອ່ອນກຳລັງພຽງແຕ່ 2 ຈິດຂະນະ ເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຄືສິ່ງທີ່ຄວນກ່າວ. ແຕ່ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມມີກຳລັງແລະຄວາມອ່ອນກຳລັງແຫ່ງອາລົມທັງຫຼາຍ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຂະນະ ໃນມະໂນທະວານ ບໍ່ມີຢ່າງນັ້ນ. Kasmā natthīti āha “tadā”tiādiṃ. Tattha “tadā”ti tasmiṃ vīthi cittappavattikāle. “Tatthā”ti manodvāre. ຖ້າຖາມວ່າ “ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ມີ?” ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Tadā” (ໃນເວລານັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “Tadā” ໄດ້ແກ່ ໃນເວລາທີ່ວິຖີຈິດເປັນໄປນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tattha” ໄດ້ແກ່ ໃນມະໂນທະວານ.

‘‘ဧတ္ထ သိယာ’’တိအာဒီသု. ‘‘သိယာ’’တိ ကေသဉ္စိ ဝိစာရဏာ သိယာ. ဧကံ အာဝဇ္ဇနံ အဿာတိ ဧကာဝဇ္ဇနာ. ‘‘ဝီထီ’’တိ ဝီထိစိတ္တပ္ပဗန္ဓော. ဧကာဝဇ္ဇနာ စ သာ ဝီထိ စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အာဝဇ္ဇနံ’’တိ အာဝဇ္ဇန စိတ္တံ. တံ ဝါ အာဝဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တံ တံ ဇဝနေနာ’’တိ တေန တေန ဇဝနေန သဟုပ္ပန္နံ ဝါ ပရဿ စိတ္တံ အာဝဇ္ဇတိ ကိန္တိ ယောဇနာ. ‘‘ကိဉ္စေတ္ထာ’’တိ ဧတ္ထ ဝစနေ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ယဒိ တာဝ အာဝဇ္ဇနဉ္စ ဇဝနာနိ စာတိ အဓိကာရော. ‘‘တဉှိ စိတ္တံ’’တိ ပရဿ စိတ္တံ. ‘‘ဧဝမ္ပိ ဘိန္နမေဝါ’’တိ ဇဝနာနံ ဓမ္မတော ဘိန္နမေဝ. ဧတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ ဝိနိစ္ဆိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တံ စိတ္တံ နိရုဒ္ဓမ္ပိ ဇဝနာနမ္ပိ ပစ္စုပ္ပန္နမေဝ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘အဒ္ဓါဝသေန ဂဟိတံ’’တိ အဒ္ဓါ ပစ္စုပ္ပန္န ဝသေန ဂဟိတံ. ‘‘သန္တတိဝသေန ဂဟိတံ’’တိ သန္တတိ [Pg.133] ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဂဟိတံ. အာစရိယာနန္ဒမတေ. သဗ္ဗေသမ္ပိ အာဝဇ္ဇန ဇဝနာနံ. စိတ္တမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဓမ္မတော အဘိန္နံ. ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ ဟောတိ, တသ္မာ ကာလတော အဘိန္နန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနန္တရပစ္စယေ အတီတော စ ပစ္စုပ္ပန္နော စ ခဏ ဝသေန ယုဇ္ဇတိ. ယဒိ အဒ္ဓါသန္တတိ ဝသေန ယုဇ္ဇေယျ, ပစ္စုပ္ပန္နော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ အနန္တရ ပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တော ဘဝေယျ. ကသ္မာ, ဧကာဝဇ္ဇန ဝီထိယဉှိ သဗ္ဗာနိ စိတ္တာနိ အဒ္ဓါသန္တတိ ဝသေန ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဧဝ ဟောန္တီတိ.

“Ettha siyā”tiādīsu. “Siyā”ti kesañci vicāraṇā siyā. ໃນຄຳວ່າ “Ettha siyā” (ໃນທີ່ນີ້ພຶງມີ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Siyā” (ພຶງມີ) ໄດ້ແກ່ ພຶງມີການພິຈາລະນາຂອງບາງຄົນ. Ekaṃ āvajjanaṃ assāti ekāvajjanā. ວິຖີໃດ ມີອາວັດຊະນະດຽວ, ເພາະເຫດນັ້ນ ວິຖີນັ້ນຊື່ວ່າ “ເອກາວັດຊະນະ” (ມີອາວັດຊະນະດຽວ). “Vīthī”ti vīthicittappabandho. Ekāvajjanā ca sā vīthi cāti viggaho. ຄຳວ່າ “Vīthi” (ວິຖີ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງວິຖີຈິດ. ວິເຄາະວ່າ ວິຖີນັ້ນດ້ວຍ ເປັນວິຖີມີອາວັດຊະນະດຽວດ້ວຍ ຊື່ວ່າ “ເອກາວັດຊະນາວິຖີ”. “Āvajjanaṃ”ti āvajjana cittaṃ. Taṃ vā āvajjatīti sambandho. ຄຳວ່າ “Āvajjanaṃ” ໄດ້ແກ່ ອາວັດຊະນະຈິດ. ມີເນື້ອຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຫຼືຍ່ອມຄຳນຶງເຖິງອາລົມນັ້ນ. “Taṃ taṃ javanenā”ti tena tena javanena sahuppannaṃ vā parassa cittaṃ āvajjati kinti yojanā. ຄຳວ່າ “Taṃ taṃ javanena” (ດ້ວຍຊະວະນະນັ້ນໆ) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຍ່ອມຄຳນຶງເຖິງຈິດຂອງຜູ້ນັ້ນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັບຊະວະນະນັ້ນໆ ຢ່າງໃດ. “Kiñcetthā”ti ettha vacane kiñci vattabbaṃ atthīti attho. ຄຳວ່າ “Kiñcettha” (ແລະມີຫຍັງໃນທີ່ນີ້) ມີອັດຖະວ່າ ໃນຄຳເວົ້ານີ້ ມີສິ່ງທີ່ຄວນກ່າວບາງຢ່າງຢູ່. Yadi tāva āvajjanañca javanāni cāti adhikāro. ຖ້າຫາກວ່າ ຂໍ້ຄວາມທີ່ກ່າວມານີ້ ມີອາວັດຊະນະແລະຊະວະນະທັງຫຼາຍເປັນປະທານ. “Tañhi cittaṃ”ti parassa cittaṃ. ຄຳວ່າ “Tañhi cittaṃ” (ເພາະວ່າຈິດນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຈິດຂອງຜູ້ນັ້ນ. “Evampi bhinnamevā”ti javanānaṃ dhammato bhinnameva. ຄຳວ່າ “Evampi bhinnameva” (ແມ້ຢ່າງນີ້ກໍຕ່າງກັນແທ້ໆ) ໄດ້ແກ່ ຕ່າງຈາກຊະວະນະທັງຫຼາຍໂດຍສະພາວະທຳແທ້ໆ. Ettha aṭṭhakathāyaṃ vinicchitanti sambandho. ມີເນື້ອຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ໄດ້ຕັດສິນໄວ້ແລ້ວໃນອັດຖະກະຖາ. Taṃ cittaṃ niruddhampi javanānampi paccuppannameva hotīti yojanā. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ແມ້ຈິດນັ້ນຈະດັບໄປແລ້ວ ກໍຍັງເປັນປັດຈຸບັນຂອງຊະວະນະທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ. “Addhāvasena gahitaṃ”ti addhā paccuppanna vasena gahitaṃ. ຄຳວ່າ “Addhāvasena gahitaṃ” (ຖືເອົາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການ) ໄດ້ແກ່ ຖືເອົາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທາປັດຈຸບັນ (ປັດຈຸບັນກາລ). “Santativasena gahitaṃ”ti santati paccuppannavasena gahitaṃ. ຄຳວ່າ “Santativasena gahitaṃ” (ຖືເອົາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນຕະຕິ) ໄດ້ແກ່ ຖືເອົາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນຕະຕິປັດຈຸບັນ. Ācariyānandamate. ໃນມະຕິຂອງອາຈານອານັນທະ. Sabbesampi āvajjana javanānaṃ. Cittameva hoti, tasmā dhammato abhinnaṃ. ຂອງອາວັດຊະນະແລະຊະວະນະທັງຫຼາຍທັງປວງ. ຍ່ອມເປັນຈິດຄືກັນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຕ່າງກັນໂດຍສະພາວະທຳ. Paccuppannañca hoti, tasmā kālato abhinnanti vuttaṃ hoti. ແລະຍ່ອມເປັນປັດຈຸບັນຄືກັນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ບໍ່ຕ່າງກັນໂດຍກາລ, ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍ. Anantarapaccaye atīto ca paccuppanno ca khaṇa vasena yujjati. ໃນອະນັນຕະຣະປັດໄຈ ທຳທີ່ເປັນອະດີດແລະປັດຈຸບັນ ຍ່ອມສົມຄວນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຂະນະ. Yadi addhāsantati vasena yujjeyya, paccuppanno dhammo paccuppannassa dhammassa anantara paccayena paccayoti vutto bhaveyya. ຖ້າຫາກສົມຄວນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທາແລະສັນຕະຕິ, ກໍພຶງກ່າວໄດ້ວ່າ “ທຳທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ ເປັນປັດໄຈແກ່ທຳທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ ດ້ວຍອະນັນຕະຣະປັດໄຈ”. Kasmā, ekāvajjana vīthiyañhi sabbāni cittāni addhāsantati vasena paccuppannāni eva hontīti. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ໃນເອກາວັດຊະນາວິຖີ ຈິດທັງປວງຍ່ອມເປັນປັດຈຸບັນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທາແລະສັນຕະຕິແທ້ໆ.

၁၃၈. အပ္ပနာဝါရေ. ‘‘အပ္ပနာ ဇဝနံ’’တိ ကမ္မပဒံ. ‘‘တဒါ ရမ္မဏံ’’တိ ကတ္တုပဒံ. ‘‘ဣန္ဒြိယ သမတာဒီဟီ’’တိ သဒ္ဓါဒီနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ အညမညံ အနတိ ဝတ္တနဝသေန သမတာဒီဟိ. ‘‘ပရိတော’’တိ သမန္တတော. ‘‘ဥပေစ္စာ’’တိ ဥပဂန္တွာ. အပ္ပနံ ဝဟိတုံ ဇနေတုံ သမတ္ထ ဘာဝေါ အပ္ပနာဝဟသမတ္ထဘာဝေါ. ‘‘ယဿ ပဝတ္တိယာ’’တိ ယဿ ဥပစာရ ဇဝနဿ ပဝတ္တိတော. ‘‘အစိရံ ကာလံ’’တိ အစိရေကာလေ. ပရိတ္တ ဇာတိကာ နာမ ကာမာဝစရဇာတိ. ‘‘ဂေါတ္တံ’’တိ ကမ္မကတ္တု ပဒံ. ‘‘အဘိဘုယျတီ’’တိ ဘာဝနာ ဗလေန အဘိဘုယျမာနံ ဟောတိ. အဘိမဒ္ဒီယမာနံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဆိဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ ပန အဘိဘဝနဿ သိခါပတ္တ ဒဿနံ. ယာဝ တံ ဂေါတ္တံ ဆေဒံ ပါပုဏာတိ, တာဝ အဘိဘုယျတိ, မဒ္ဒီယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂေါတ္တံ အဘိဘဝတီတိ ဂေါတြဘူတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ပဉ္စမံ’’တိ ပဉ္စမေ စိတ္တဝါရေ. ‘‘တဒါဟိ ဇဝနံ ပတိတံ နာမ ဟောတီ’’တိ ပကတိယာ ဇဝနပ္ပဝတ္တိနာမ သတ္တက္ခတ္တု ပရမော ဟောတိ. စတုတ္ထဉ္စ မုဒ္ဓပတ္တံ. ပဉ္စမတော ပဋ္ဌာယ ပတိတံ. တသ္မာ တသ္မိံ ပဉ္စမဝါရေ ဇဝနံ ပတိတံ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဒုတီယေနာ’’တိ ဒုတီယေန ဧဝ သဒ္ဒေန. ‘‘ဒုတီယံ’’တိ ဒုတီယေ စိတ္တဝါရေ. တဒါ အနုလောမံ ပထမဇဝနံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အလဒ္ဓါ သေဝနံ အနုလောမ’’န္တိ. ‘‘ဧတေနေဝါ’’တိ ဧတေန ဧဝ သဒ္ဒ ဒွယေ နေဝ. အဋ္ဌသာလိနိယံ ပန အနုညာတာ ဝိယ ဒိဿတိ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ. မန္ဒပညဿ စတ္တာရိ အနုလောမာနိ ဟောန္တိ, ပဉ္စမံ ဂေါတြဘု, ဆဋ္ဌံ မဂ္ဂစိတ္တံ, သတ္တမံ ဖလန္တိ. ‘‘ဣတရဋ္ဌကထာသူ’’တိ ဝိနယဋ္ဌ ကထာဒီသု. ‘‘ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ’’တိ ပဉ္စမံ ဂေါတြ ဘုပ္ပဝတ္တိယာ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ [Pg.134] အာဒိမှိ အဋ္ဌန္နံ အညတြသ္မိံတိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓ နိရုဒ္ဓေတိ ပဒံ အဝဿံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗမေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိရုဒ္ဓေ အနန္တရမေဝါတိ ပဒစ္ဆေဒေါ’’တိ. အနန္တရ သဒ္ဒဿ စ နိစ္စံ သမ္ဗန္ဓာပေက္ခတ္တာ တမေဝပဒံ ဝိဘတ္တိ ပရိဏာမေန အဓိကတန္တိ အာဟ ‘‘နိရုဒ္ဓဿာတိ အတ္ထတော လဒ္ဓမေဝါ’’တိ. ‘‘ဝသိဘူတာပီ’’တိ ဝသိဘူတာပိ သမာနာ. ‘‘ဧကဝါရံ ဇဝိတွာ’’တိ ဣဒံ လောကိယပ္ပနာဝသေန ဝုတ္တံ. လောကုတ္တရ အပ္ပနာပန သတ္တမမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ. မူလဋီကာ ပါဌေ ‘‘ဘူမန္တရပတ္တိယာ’’တိ ဂေါတြဘု စိတ္တံ ကာမဘူမိ ဟောတိ. အပ္ပနာပန မဟဂ္ဂတဘူမိ ဝါ လောကုတ္တရဘူမိ ဝါ ဟောတိ. ဧဝံ ဘူမန္တရပတ္တိယာ. ‘‘အာရမ္မဏန္တရ လဒ္ဓိယာ’’တိ ဖလသမာပတ္တိ ဝီထိယံ ဖလဇဝနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တတ္ထဟိ ပုရိမာနိ အနုလောမ ဇဝနာနိ သင်္ခါရာ ရမ္မဏာနိ ဟောန္တိ. ဖလဇဝနံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ. ဣဒဉ္စ ကာရဏမတ္တမေဝ. ယထာဝုတ္တ လေဍ္ဍုပမာ ဧဝ ဣဓ ယုတ္တရူပါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ ဧတံ အတ္ထဇာတံ န ခေါ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အနဒ္ဓနီယာ’’တိ အဒ္ဓါနံ ဒီဃကာလံ နခ မန္တီတိ အနဒ္ဓနီယာ. အသာရာ. အသာရတ္တာ ဧဝ သီဃတရံ ရုဟန္တိ. သီဃတရံ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရုဠှိံ အာပဇ္ဇန္တိ. သာရဝန္တာ ပန သာရေန သဟ ဝဍ္ဎမာနတ္တာ သီဃတရံ နရုဟန္တိ. သီဃတရံ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရုဠှိံ နာ ပဇ္ဇန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဧကဝဿဇီဝိနော’’တိအာဒိံ. ‘‘ဧဝမေဝါ’’တိအာဒီသု ‘‘ပတိတဇဝနေသူ’’တိ ပဉ္စမ ဆဋ္ဌ သတ္တမ ဇဝနေသု. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘သုပက္ကသာလိဘတ္တ သဒိသာနီ’’တိ ယထာ သာလိဘတ္တာနိ သုပက္ကတ္တာ ဧဝ မုဒုတရာနိ ဟုတွာ ဒုဗ္ဗလာနိ အစိရဋ္ဌိတိကာနိ. တသ္မိံ ဒိဝသေပိ ပူတိဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ အပ္ပနာ ဇဝနာနိ. ‘‘ယသ္မာ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဒုဝိဓဿ နိယမဿာ’’တိ ဇဝနနိယမဿ စ ကာလနိယမဿ စ. ‘‘ပဋိသန္ဓိယာ အနန္တရ ပစ္စယ ဘာဝိနော’’တိ သတ္တမ ဇဝန စေတနာ အနန္တရ ပစ္စယော, တဒနန္တရေ ပဝတ္တံ ဝိပါက သန္တာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နော, တမေဝ စ အဝသာနေ စုတိ စိတ္တံ ဟုတွာ ဘဝန္တရေ ပဋိသန္ဓိ စိတ္တဿ အနန္တရ ပစ္စယော. ဧဝံ ပဋိသန္ဓိ စိတ္တဿ အနန္တရ ပစ္စယ ဘာဝေန အဝဿံ ဘဝိဿမာနဿာတိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ ကာရဏ မတ္တမေဝ. မဟာဋီကာဝစနံ ပန ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗ ရူပန္တိ န ပဋိက္ခိတ္တံ. ‘‘နိရန္တရပ္ပဝတ္တာနံ’’တိ [Pg.135] အာဒီသု. ဘိန္နာ အသဒိသာ ဝေဒနာ ယေသံ တာနိ ဘိန္နဝေဒနာနိ. ‘‘အာသေဝန ပစ္စနီကာနံ’’တိ အာသေဝန ပစ္စယပ္ပဋိ ပက္ခာနံ. အဘိန္နာ ဝေဒနာ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ကြိယဇဝနာနန္တရံ အရဟတ္တဖလံ ဖလသမာပတ္တိ ဝီထိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သေသမေတ္ထသုဝိညေယျံ.

໑໓໘. ໃນອັບປະນາວານ. ຄຳວ່າ “Appanā javanaṃ” (ອັບປະນາຊະວະນະ) ເປັນກຳມະບົດ. ຄຳວ່າ “Tadā rammaṇaṃ” (ຕະທາຣຳມະນະ) ເປັນກັດຕຸບົດ. ຄຳວ່າ “Indriya samatādīhī” (ອິນທຣິຍະສະມະຕາທີຫິ) ຄື ດ້ວຍຄວາມສະເໝີກັນເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງອິນຊີທັງຫ້າ ມີສັດທາເປັນຕົ້ນ ໂດຍອາການທີ່ບໍ່ລ່ວງເກີນເຊິ່ງກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ “Parito” (ປະຣິໂຕ) ຄື ໂດຍຮອບ. ຄຳວ່າ “Upeccā” (ອຸ微ຈະ) ຄື ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ. ຄວາມເປັນຜູ້ສາມາດເພື່ອຈະນຳໄປ ເພື່ອຈະຍັງອັບປະນາໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ ອັບປະນາວະຫະສະມັດຖະພາວະ. ຄຳວ່າ “Yassa pavattiyā” (ຍັດສະ ປະວັດຕິຍາ) ຄື ຈາກການເປັນໄປແຫ່ງອຸປະຈາຣະຊະວະນະໃດ. ຄຳວ່າ “Aciraṃ kālaṃ” (ອະຈິຣັງ ກາລັງ) ຄື ໃນການບໍ່ດົນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຣິດຕະຊາດິການັ້ນ ຄື ກາມາວະຈະຣະຊາດ. ຄຳວ່າ “Gottaṃ” (ຄົດຕັງ) ເປັນກຳມະກັດຕຸບົດ. ຄຳວ່າ “Abhibhuyyatī” (ອະພິພູຍະຕິ) ຄື ຍ່ອມຖືກຄອບງຳດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງພາວະນາ. ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຖືກຍ່ຳຍີ. ຄຳວ່າ “Chijjatī” (ຊິດຊະຕິ) ນີ້ເປັນການສະແດງເຖິງຄວາມເຖິງຍອດແຫ່ງການຄອບງຳ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຕາບໃດທີ່ໂຄດນັ້ນເຖິງຄວາມຂາດ ຕາບນັ້ນຍ່ອມຖືກຄອບງຳ ຍ່ອມຖືກຍ່ຳຍີ. ການຄອບງຳໂຄດ ຊື່ວ່າ ໂຄດຕະຣະພູ ກໍຄວນຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Pañcamaṃ” (ປັນຈະມັງ) ຄື ໃນຈິດຕະວານທີຫ້າ. ຄຳວ່າ “Tadāhi javanaṃ patitaṃ nāma hotī” (ຕະທາຫິ ຊະວະນັງ ປະຕິຕັງ ນາມະ ໂຫຕິ) ຄື ໂດຍປົກກະຕິ ການເປັນໄປແຫ່ງຊະວະນະ ຍ່ອມມີຢ່າງຫຼາຍທີ່ສຸດເຈັດຄັ້ງ. ແລະຄັ້ງທີສີ່ເຖິງຍອດ. ຕັ້ງແຕ່ຄັ້ງທີຫ້າເປັນຕົ້ນໄປ ຍ່ອມຕົກໄປ. ເພາະສະນັ້ນ ໃນວານທີຫ້ານັ້ນ ຊະວະນະຈຶ່ງຊື່ວ່າຕົກໄປ. ຄຳວ່າ “Dutīyenā” (ທຸຕິເຍນາ) ຄື ດ້ວຍສັບວ່າ ທຸຕິຍະ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Dutīyaṃ” (ທຸຕິຍັງ) ຄື ໃນຈິດຕະວານທີສອງ. ໃນເວລານັ້ນ ອະນຸໂລມຍ່ອມເປັນປະຖົມຊະວະນະ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “aladdhā sevanaṃ anuloma” (ອະນຸໂລມທີ່ບໍ່ໄດ້ເສບ). ຄຳວ່າ “Etenevā” (ເອເຕເນວາ) ຄື ດ້ວຍສອງສັບນັ້ນເອງ. ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາອັດຖະສາລິນີ ປາກົດຄ້າຍກັບວ່າອະນຸຍາດໄວ້. ຈິງຢູ່ ໃນອັດຖະສາລິນີນັ້ນ ກ່າວໄວ້ວ່າ: ສຳລັບຜູ້ມີປັນຍາອ່ອນ ອະນຸໂລມມີສີ່, ທີຫ້າເປັນໂຄດຕະຣະພູ, ທີຫົກເປັນມັກຄະຈິດ, ທີເຈັດເປັນຜົນ. ຄຳວ່າ “Itaraṭṭhakathāsū” (ອິຕະຣັດຖະກະຖາສູ) ຄື ໃນອັດຖະກະຖາວິໄນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Paṭisiddhattā” (ປະຕິສິດທັດຕາ) ຄື ເພາະການເປັນໄປແຫ່ງໂຄດຕະຣະພູທີຫ້າຖືກຫ້າມໄວ້ ເພາະກ່າວໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນວ່າ ໃນຈິດດວງໃດດວງໜຶ່ງໃນບັນດາແປດດວງ ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “niruddhe” (ນິຣຸດເທ) ຈຶ່ງເປັນຄຳທີ່ຈຳເປັນຕ້ອງປາດຖະໜາຢ່າງແທ້ຈິງ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “niruddhe anantaramevāti padacchedo” (ຕັດບົດວ່າ ນິຣຸດເທ ອະນັນຕະຣະເມວະ). ແລະເພາະອະນັນຕະຣະສັບ ຍ່ອມຕ້ອງການຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຢູ່ສະ微 ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຄຳນັ້ນເອງໄດ້ມາໂດຍອັດ ດ້ວຍການປ່ຽນແປງວິພັດ ດັ່ງຄຳວ່າ “niruddhassāti atthato laddhamevā” (ຄຳວ່າ ນິຣຸດທັດສະ ໄດ້ມາໂດຍອັດແລ້ວ). ຄຳວ່າ “Vasibhūtāpī” (ວະສີພູຕາປີ) ຄື ແມ້ເປັນຜູ້ຊຳນານແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Ekavāraṃ javitvā” (ເອກະວາຣັງ ຊະວິດຕະວາ) ນີ້ ກ່າວໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂລກິຍະອັບປະນາ. ສ່ວນໂລກຸດຕະຣະອັບປະນາ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແມ້ຄັ້ງທີເຈັດຢ່າງແທ້ຈິງ. ໃນບົດແຫ່ງມູລະຕີກາວ່າ “bhūmantarapattiyā” (ພູມັນຕະຣະປັດຕິຍາ) ຄື ໂຄດຕະຣະພູຈິດ ເປັນກາມະພູມ. ສ່ວນອັບປະນາ ເປັນມະຫັກຄະຕະພູມ ຫຼື ໂລກຸດຕະຣະພູມ. ດ້ວຍການເຖິງພູມອື່ນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Ārammaṇantara laddhiyā” (ອາຣັມມະນັນຕະຣະ ລັດທິຍາ) ກ່າວໝາຍເຖິງຜົນຊະວະນະ ໃນຜົນສະມາບັດວິຖີ. ຈິງຢູ່ ໃນວິຖີນັ້ນ ອະນຸໂລມຊະວະນະທັງຫຼາຍໃນເບື້ອງຕົ້ນ ມີສັງຂານເປັນອາລົມ. ຜົນຊະວະນະ ມີນິບພານເປັນອາລົມ. ແລະຂໍ້ນີ້ເປັນພຽງເຫດຜົນເທົ່ານັ້ນ. ຄວນເຫັນວ່າ ອຸປະມາດ້ວຍກ້ອນດິນ ດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ ເປັນສິ່ງທີ່ສົມຄວນໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ “Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabba” (ນະ ໂຂ ປະເນຕັງ ເອວັງ ທັດຖັບພັງ) ຄື ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ບໍ່ຄວນເຫັນຢ່າງນີ້ເລີຍ. ຄຳວ່າ “Anaddhanīyā” (ອະນັດທະນີຍາ) ຄື ບໍ່ທົນທານຢູ່ໄດ້ຕະຫຼອດການຍາວນານ ຊື່ວ່າ ອະນັດທະນີຍະ. ບໍ່ມີແກ່ນສານ. ເພາະຄວາມບໍ່ມີແກ່ນສານນັ້ນເອງ ຍ່ອມງອກງາມໄວກວ່າ. ຍ່ອມເຖິງຄວາມຈະເລີນງອກງາມໄວກວ່າ. ສ່ວນພືດທີ່ມີແກ່ນສານ ເພາະເຕີບໂຕໄປພ້ອມກັບແກ່ນສານ ຈຶ່ງບໍ່ມີການງອກງາມໄວກວ່າ. ບໍ່ເຖິງຄວາມຈະເລີນງອກງາມໄວກວ່າ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ekavassajīvino” (ພືດທີ່ມີອາຍຸປີດຽວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ “Evamevā” (ເອວະເມວາ) ເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ “patitajavanesū” (ປະຕິຕະຊະວະເນສູ) ຄື ໃນຊະວະນະທີຫ້າ ທີຫົກ ແລະທີເຈັດ. ໃນຄຳວ່າ “Ettha cā” (ເອດຖະ ຈາ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Supakkasālibhatta sadisānī” (ສຸປັກກະສາລິພັດຕະ ສະທິສານι) ຄື ປຽບເໝືອນເຂົ້າສານທີ່ຫຸງສຸກດີແລ້ວ ເພາະຄວາມສຸກດີນັ້ນເອງ ຍ່ອມອ່ອນນຸ້ມ ແຕ່ອ່ອນແອ ແລະບໍ່ຄົງທົນຢູ່ດົນ. ແມ້ໃນວັນນັ້ນເອງ ກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມບູດເນົ່າ. ອັບປະນາຊະວະນະທັງຫຼາຍ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ “Yasmā cā” (ຍັສມາ ຈາ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Duvidhassa niyamassā” (ທຸວິທັດສະ ນິຍະມັດສະ) ຄື ແຫ່ງກົດເກນສອງຢ່າງ ຄື ຊະວະນະນิຍົມ ແລະກາລະນິຍົມ. ຄຳວ່າ “Paṭisandhiyā anantara paccaya bhāvino” (ປະຕິສັນທິຍາ ອະນັນຕະຣະ ປັດຈະຍະ ພາວິໂນ) ຄື ເຈດຕະນາໃນຊະວະນະທີເຈັດ ເປັນອະນັນຕະຣະປັດໄຈ, ວິປາກະສັນຕານທີ່ເປັນໄປໃນລຳດັບແຫ່ງຊະວະນະນັ້ນ ເປັນປັດຈະຍຸບປັນ, ແລະວິປາກະສັນຕານນັ້ນເອງ ໃນເວລາສິ້ນສຸດ ຍ່ອມເປັນຈຸຕິຈິດ ແລ້ວເປັນອະນັນຕະຣະປັດໄຈແກ່ປະຕິສັນທິຈິດໃນພົບອື່ນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍຄວາມເປັນອະນັນຕະຣະປັດໄຈແກ່ປະຕິສັນທິຈິດ ຢ່າງທີ່ຈະຕ້ອງມີຢ່າງແນ່ນອນຢ່າງນີ້. ແລະຂໍ້ນີ້ເປັນພຽງເຫດຜົນເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນຄຳຂອງມະຫາຕີກາ ເປັນຄຳທີ່ຄວນກ່າວຢູ່ບາງສ່ວນ ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຄັດຄ້ານ. ໃນຄຳວ່າ “Nirantarappavattānaṃ” (ນິຣັນຕະຣະປະວັດຕານັງ) ເປັນຕົ້ນ. ເວດທະນາທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ບໍ່ຄືກັນ ແກ່ຈິດທັງຫຼາຍໃດ ຈິດທັງຫຼາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມີເວດທະນາຕ່າງກັນ. ຄຳວ່າ “Āsevana paccanīkānaṃ” (ອາເສວະນະ ປັດຈະນີການັງ) ຄື ແກ່ທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ອາເສວະນະປັດໄຈ. ວິເຄາະວ່າ ຈິດທັງຫຼາຍທີ່ມີເວດທະນາບໍ່ຕ່າງກັນ. ພາຍຫຼັງກິຣິຍາຊະວະນະ ຄວນເຫັນອະຣະຫັດຕະຜົນ ໃນຜົນສະມາບັດວິຖີ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

၁၃၉. ‘‘သဗ္ဗထာ ပီ’’တိအာဒီသု. လောကေ မဇ္ဈိမကေ ဟိ မဟာဇနေဟိ ဣစ္ဆိတမ္ပိ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏံ အတိဥက္ကဋ္ဌေဟိ မန္ဓာတု ရာဇာဒီဟိ ဣစ္ဆိတံ န ဟောတိ. တထာ တေဟိ မဟာဇနေဟိ အနိစ္ဆိတမ္ပိ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏံ အတိဒုဂ္ဂတေဟိ ပစ္စန္တ ဝါသီဟိ ဣစ္ဆိတံ ဟောတိ. တသ္မာ အာရမ္မဏာနံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌ ဝဝတ္ထာနံ ပတွာ အတိဥက္ကဋ္ဌေဟိ စ အတိဒုဂ္ဂတေဟိ စ ဝဝတ္ထာနံ န ဂစ္ဆတိ, မဇ္ဈိမကေဟိ ဧဝ ဝဝတ္ထာနံ ဂစ္ဆတိ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ. ‘‘အာရမ္မဏံ’’တိ ကတ္တုပဒံ. ‘‘ဝိပါကစိတ္တံ’’တိ ကမ္မပဒံ. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ ကိဉ္စိ ရူပံ. ‘‘ကိသ္မိဉ္စီ’’တိ ကသ္မိံစိ ဧကသ္မိံ ပုပ္ဖေ. ‘‘တေန ဝါ’’တိ တေန ဝါ သုခသမ္ဖဿေန ဝတ္ထေန. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

໑໓໙. ໃນຄຳວ່າ “Sabbathā pī” (ສັບພະຖາ ປີ) ເປັນຕົ້ນ. ຈິງຢູ່ ໃນໂລກ ອາລົມບາງຢ່າງທີ່ມະຫາຊົນຜູ້ປານກາງປາດຖະໜາແລ້ວ ກໍບໍ່ເປັນທີ່ປາດຖະໜາຂອງບຸກຄົນຜູ້ເລີດລ້ຳ ມີພະຍາມັນທາຕຸເປັນຕົ້ນ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ອາລົມບາງຢ່າງທີ່ມະຫາຊົນເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ປາດຖະໜາແລ້ວ ກໍເປັນທີ່ປາດຖະໜາຂອງຄົນຍາກຈົນຂັດສົນທີ່ສຸດ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນປັດຈັນຕະຊົນນະບົດ. ເພາະສະນັ້ນ ການກຳນົດອາລົມວ່າເປັນໜ້າປາດຖະໜາ ຫຼື ບໍ່ເປັນໜ້າປາດຖະໜາ ຈຶ່ງບໍ່ເຖິງການກຳນົດດ້ວຍບຸກຄົນຜູ້ເລີດລ້ຳທີ່ສຸດ ແລະບຸກຄົນຜູ້ຍາກຈົນທີ່ສຸດ, ແຕ່ຍ່ອມເຖິງການກຳນົດດ້ວຍບຸກຄົນຜູ້ປານກາງເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tattha cā” (ຕັດຖະ ຈາ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Ārammaṇaṃ” (ອາຣັມມະນັງ) ເປັນກັດຕຸບົດ. ຄຳວ່າ “Vipākacittaṃ” (ວິປາກະຈິດຕັງ) ເປັນກຳມະບົດ. ຄຳວ່າ “Kiñcī” (ກິນຈິ) ຄື ຮູບໃດໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “Kismiñcī” (ກິສມິນຈິ) ຄື ໃນດອກໄມ້ດອກໃດດອກໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “Tena vā” (ເຕນະ ວາ) ຄື ດ້ວຍຜ້າທີ່ມີສຳຜັດອັນເປັນສຸກນັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

‘‘ဝေဒနာနိယမောပနာ’’တိအာဒီသု. ‘‘အာဒါသေ မုခနိမိတ္တဿ ဝိယာ’’တိ ယထာ အာဒါသေ မုခ နိမိတ္တဿ စလန စဝနာဒိယောဂေါ နာနာဝဏ္ဏယောဂေါ စ ယထာမုခမေဝ သိဒ္ဓေါ. တထာ ဝိပါကာနံ. ဝေဒနာ ယောဂေါ ပန ယထာရမ္မဏမေဝ သိဒ္ဓေါတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘ဝေဒနာယောဂေါ’’တိ နာနာဝေဒနာယောဂေါ. ‘‘ကပ္ပေတွာ’’တိ စိန္တေတွာ. ‘‘ပကပ္ပေတွာ’’တိ နာနပ္ပကာရတော စိန္တေတွာ. န ကေဝလဉ္စ ဝိပါကာနံ ဧဝ ယထာရမ္မဏံ ဝေဒနာ ယောဂေါ ဟောတီတိ ယောဇနာ.

ໃນຄຳວ່າ “Vedanāniyamopanā” (ເວທະນານິຍະໂມປະນາ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Ādāse mukhanimittassa viyā” (ອາດາເສ ມຸຂະນິມິດຕັດສະ ວິຍາ) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ປຽບເໝືອນການປະກອບດ້ວຍການຫວັ່ນໄຫວ ແລະການເຄື່ອນໄຫວເປັນຕົ້ນ ແລະການປະກອບດ້ວຍສີສັນຕ່າງໆ ແຫ່ງເງົາໜ້າໃນແວ່ນ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ຕາມຮູບໜ້າຕົວຈິງຢ່າງໃດ, ວິປາກທັງຫຼາຍກໍຢ່າງນັ້ນ. ສ່ວນການປະກອບດ້ວຍເວດທະນາ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ຕາມອາລົມເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “vedanāyogo” (ເວທະນາໂຍໂກ) ຄື ການປະກອບດ້ວຍເວດທະນາຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ “Kappetvā” (ກັບເປດຕະວາ) ຄື ຄິດແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Pakappetvā” (ປະກັບເປດຕະວາ) ຄື ຄິດໂດຍປະການຕ່າງໆ. ແລະມີການປະກອບຄວາມວ່າ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ການປະກອບດ້ວຍເວດທະນາຕາມອາລົມ ຈະມີແກ່ວິປາກທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ.

‘‘အယဉ္စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ပီ’’တိ ပဋ္ဌာန အဋ္ဌကထာယမ္ပိ. ‘‘တဒါရမ္မဏ ဝသေနာ’’တိ တဒါရမ္မဏဝသေန ပဝတ္တာနန္တိ ပါဌသေသော. ‘‘ပဉ္စန္နံ’’တိ သောမနဿ သန္တီရဏေန သဒ္ဓိံ စတ္တာရိ မဟာဝိပါက သောမနဿာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ပကတိ နီဟာရေနာ’’တိ ပကတိယာ နိစ္စကာလံ ပဝတ္တပ္ပကာရေန. ပါဠိပါဌေ. ဘာဝိတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ယေနာတိ ဘာဝိတိန္ဒြိယော. ‘‘မနာပံ’’တိ မနောရမ္မံ. ‘‘အမနာပံ’’တိ အမနောရမ္မံ. ဝိဟရေယျန္တိ သစေ ကင်္ခတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပဋိကူလေ’’တိ [Pg.136] အမနာပေ. ‘‘အပ္ပဋိကူလ သညီ’’တိ မနာပသညီ. ဧဝံ သေသေသု. ‘‘တေသံ’’တိ ခီဏာသဝါနံ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘သုမနော’’တိ သောမနဿိတော. ‘‘ဒုမ္မနော’’တိ ဒေါမနဿိတော. ပါဠိပါဌေ. ‘‘မေတ္တာယဝါ ဖရတီ’’တိ အယံ သတ္တော အဝေရောဟောတူတိအာဒိနာ မေတ္တာစိတ္တေန ဝါ ဖရတိ. ‘‘ဓာတုသော ဥပသံဟရတီ’’တိ ယထာ မ မ ကာယောပိ စတုဓာတု သမုဿယော ဟောတိ. တတ္ထ ဧကာပိ ဓာတု နာမ ပဋိကူလာ ဝါ အပ္ပဋိကူလာ ဝါ န ဟောတိ. ကေဝလံ တုစ္ဆ သုည သဘာဝမတ္တာ ဟောတိ. ဧဝမေဝ ဣမဿ သတ္တဿ ကာယောပီတိအာဒိနာ ဓာတု သော ဥပသံဟရတိ. ‘‘အသုဘာယ ဝါ’’တိ အသုဘ ဘာဝနာယ ဝါ. အသုဘ ဘာဝနာ စိတ္တေန ဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အသုဘာယာ’’တိ ဝါ တဿ အသုဘဘာဝတ္ထာယ. ဒေဝနာဋကာ ဒေဝစ္ဆရာ နာမ. ကုထိတာနိ ကုဋ္ဌာနိ ယေသံ တာနိ ကုထိတ ကုဋ္ဌာနိ. ‘‘သရီရာနီ’’တိ ကာယင်္ဂါနိ. ကုထိတ ကုဋ္ဌာနိ သရီရာနိ ယဿ သော ကုထိတကုဋ္ဌသရီရော. ‘‘ကုထိတာနီ’’တိ အဗ္ဘုက္ကိရဏာနိ. ဝေဒနာ ယုတ္တာနိ ဟောန္တိ ဣတိ အပရေ ဝဒန္တီတိ ယောဇနာ. တသ္မာ ပစ္စယော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ပစ္စယော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယထာ အာနိသံသ ဒဿနေနာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘အဋ္ဌကထာယံ’’တိ ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂဋ္ဌကထာယံ. ‘‘ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာ ဒဿနေနာ’’တိ အတ္တနော သတ္ထုဘူတဿ ဗုဒ္ဓဿ သုဗုဒ္ဓတာ ဒဿနေန. ‘‘အတ္တသမ္ပတ္တိ ဒဿနေနာ’’တိ မယံ ပန ဧဝရူပါ ဒုက္ခာ မုတ္တာမှာတိ ဧဝံ အတ္တနော သမ္ပတ္တိ ဒဿနေန. ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလိကပေတရူပေ’’တိ နိမ္မံ သလောဟိတေ အဋ္ဌိပုဉ္ဇပေတသရီရေ. ‘‘ကုဋ္ဌိနော’’တိ ကုဋ္ဌသရီရဿ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ’’တိ ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာယံ. အတိ ဣဋ္ဌေ ဒေဝစ္ဆရ ဝဏ္ဏာဒိကေ. အတိ အနိဋ္ဌေ ကုထိတကုဋ္ဌသရီရာဒိကေ. ‘‘ဝတ္ထု ဘူတော’’တိ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာန ဘူတော. ‘‘တေသံ တေသံ သတ္တာနံ’’တိ ကတ္တု အတ္ထေသာမိဝစနံ. ‘‘တဒုဘယံ ပီ’’တိ ဥဘယံ တံ ဂဟဏံပိ. ‘‘တေသံ’’တိ တေသံ လောကိယ မဟာဇနာနံ. ‘‘ဝိပလ္လာသဝသေနေဝ ဟောတီ’’တိ ဒေဝစ္ဆရဝဏ္ဏာဒီသု အတိဣဋ္ဌေသု အတိဣဋ္ဌာကာရတော ဂဟဏမ္ပိ ဝိပလ္လာသ ဝသေနေဝ ဟောတိ. ကသ္မာ, ဒေဝစ္ဆရ ဝဏ္ဏာဒီသု အတိ ဣဋ္ဌ သညာယ ဝိပလ္လာသ သညာဘာဝတော.

ໃນຄຳວ່າ “Ayañcā” (ອະຍັນຈະ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Aṭṭhakathāyaṃ pī” (ອັດຖະກະຖາຍັງ ປີ) ຄື ແມ້ໃນອັດຖະກະຖາປັດຖານ. ຄຳວ່າ “Tadārammaṇa vasenā” (ຕະທາຣັມມະນະ ວະເສນາ) ມີບົດທີ່ເຫຼືອໃນພະບາລີວ່າ ຂອງຈິດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕະທາຣົມ. ຄຳວ່າ “Pañcannaṃ” (ປັນຈັນນັງ) ກ່າວໝາຍເຖິງ ມະຫາວິປາກໂສມະນັດສີ່ ພ້ອມກັບໂສມະນັດສັນຕີຣະນະ. ຄຳວ່າ “Pakati nīhārenā” (ປະຄະຕິ ນີຫາເຣນາ) ຄື ໂດຍອາການທີ່ເປັນໄປເປັນປົກກະຕິຕະຫຼອດການ. ໃນພະບາລີ. ບຸກຄົນໃດອົບຮົມອິນຊີແລ້ວ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ພາວິດຕິນຊີ (ຜູ້ມີອິນຊີອົບຮົມແລ້ວ). ຄຳວ່າ “Manāpaṃ” (ມະນາປັງ) ຄື ເປັນທີ່ພໍໃຈ. ຄຳວ່າ “Amanāpaṃ” (ອະມະນາປັງ) ຄື ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈ. ຄຳວ່າ “Vihareyyanti” (ວິຫະເຣຍຍັນຕິ) ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງວ່າ ຫາກປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ “Paṭikūle” (ປະຕິກູເລ) ຄື ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈ. ຄຳວ່າ “Appaṭikūla saññī” (ອັບປະຕິກູລະ ສັນຍີ) ຄື ມີຄວາມສັນຍາວ່າເປັນໜ້າພໍໃຈ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” (ເຕສັງ) ຄື ຂອງພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ. ໃນພະບາລີ. ຄຳວ່າ “Sumano” (ສຸມະໂນ) ຄື ຜູ້ມີໃຈຍິນດີ (ມີໂສມະນັດ). ຄຳວ່າ “Dummano” (ທຸມມະໂນ) ຄື ຜູ້ມີໃຈເສຍ (ມີໂທມະນັດ). ໃນພະບາລີ. ຄຳວ່າ “Mettāyavā pharatī” (ເມດຕາຍະວາ ພະຣະຕິ) ຄື ຍ່ອມແຜ່ໄປດ້ວຍເມດຕາຈິດວ່າ ຂໍສັດນີ້ຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີເວນເຖີດ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Dhātuso upasaṃharatī” (ທາຕຸໂສ อຸປະສັງຫະຣະຕິ) ຄື ຍ່ອມນ້ອມເຂົ້າໄປໂດຍຄວາມເປັນທາດວ່າ ແມ້ກາຍຂອງເຮົາກໍເປັນທີ່ປະຊຸມແຫ່ງທາດທັງສີ່. ໃນທາດທັງສີ່ນັ້ນ ແມ້ທາດດຽວກໍບໍ່ຊື່ວ່າເປັນໜ້າກຽດ ຫຼື ບໍ່ໜ້າກຽດ. ເປັນພຽງສະພາວະທີ່ວ່າງເປົ່າເທົ່ານັ້ນ. ແມ້ກາຍຂອງສັດນີ້ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມນ້ອມເຂົ້າໄປໂດຍຄວາມເປັນທາດ. ຄຳວ່າ “Asubhāya vā” (ອະສຸພາຍະ ວາ) ຄື ຫຼື ດ້ວຍອະສຸພະພາວະນາ. ອະທິບາຍວ່າ ຫຼື ດ້ວຍຈິດທີ່ເປັນອະສຸພະພາວະນາ. ຫຼື ຄຳວ່າ “Asubhāyā” (ອະສຸພາຍາ) ຄື ເພື່ອຄວາມເປັນອະສຸພະແຫ່ງກາຍນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ເທວະນາຕະກະ ນັ້ນ ຄື ນາງຟ້າ. ໂລກຂີ້ທູດທີ່ເນົ່າເປື່ອຍ ຊື່ວ່າ ຄຸທິຕະກຸດຖະ. ຄຳວ່າ “Sarīrānī” (ສະຣີຣານິ) ຄື ອະໄວຍະວະຂອງຮ່າງກາຍ. ບຸກຄົນໃດມີຮ່າງກາຍເປັນໂລກຂີ້ທູດເນົ່າເປື່ອຍ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ຄຸທິຕະກຸດຖະສະຣີຣະ. ຄຳວ່າ “Kuthitānī” (ຄຸທິຕານິ) ຄື ສິ່ງທີ່ພົ່ນອອກມາ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ທ່ານບາງພວກກ່າວວ່າ ຍ່ອມປະກອບດ້ວຍເວດທະນາ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງວ່າ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈ. ທ່ານກ່າວວ່າ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈຢ່າງໃດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “yathā ānisaṃsa dassanenā” (ດ້ວຍການສະແດງອານິສົງຢ່າງໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “aṭṭhakathāyaṃ” (ອັດຖະກະຖາຍັງ) ຄື ໃນອັດຖະກະຖາວິສຸດທິມັກ. ຄຳວ່າ “Buddhasubuddhatā dassanenā” (ພຸດທະສຸພຸດທະຕາ ທັດສະເນນາ) ຄື ດ້ວຍການສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ຕັດສະຮູ້ດີແລ້ວ ແຫ່ງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນພະສາດສະດາຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “Attasampatti dassanenā” (ອັດຕະສຳປັດຕິ ທັດສະເນນາ) ຄື ດ້ວຍການສະແດງຄວາມເຖິງພ້ອມຂອງຕົນວ່າ ພວກ ເຮົາພົ້ນແລ້ວຈາກທຸກເຫັນປານນີ້. ຄຳວ່າ “Aṭṭhikaṅkalikapetarūpe” (ອັດຖິກັງຄະລິກະເປຕະຣູເປ) ຄື ໃນຮ່າງກາຍຂອງເປດ ທີ່ມີແຕ່ຮ່າງກະດູກ ບໍ່ມີເນື້ອແລະເລືອດ. ຄຳວ່າ “Kuṭṭhino” (ກຸດຖິໂນ) ຄື ຂອງຄົນເປັນໂລກຂີ້ທູດ. ຄຳວ່າ “Aṭṭhakathāyaṃ” (ອັດຖະກະຖາຍັງ) ຄື ໃນອັດຖະກະຖາທຳມະບົດ. ໃນອາລົມທີ່ໜ້າປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ ມີວັນນະແຫ່ງນາງຟ້າເປັນຕົ້ນ. ໃນອາລົມທີ່ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ ມີຮ່າງກາຍຂອງຄົນເປັນໂລກຂີ້ທູດເນົ່າເປື່ອຍເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Vatthu bhūto” (ວັດຖຸ ພູໂຕ) ຄື ເປັນທີ່ເກີດ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ tesaṃ sattānaṃ” (ເຕສັງ ເຕສັງ ສັດຕານັງ) ເປັນສາມີວິພັດ ໃນອັດແຫ່ງກັດຕຸ. ຄຳວ່າ “Tadubhayaṃ pī” (ຕະທຸພະຍັງ ປີ) ຄື ແມ້ການຖືເອົາທັງສອງຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” (ເຕສັງ) ຄື ຂອງມະຫາຊົນຜູ້ເປັນໂລກິຍະເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Vipallāsavaseneva hotī” (ວິປັລລາສະວະເສເນວະ ໂຫຕິ) ຄື ການຖືເອົາໂດຍອາການທີ່ໜ້າປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ ໃນອາລົມທີ່ໜ້າປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ ມີວັນນະແຫ່ງນາງຟ້າເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມມີໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິປັລລາດເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ, ເພາະໃນຄວາມກຳນົດໝາຍວ່າເປັນໜ້າປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ ໃນວັນນະແຫ່ງນາງຟ້າເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີຄວາມກຳນົດໝາຍທີ່ເປັນວິປັລລາດ.

ဝိဘာဝနိပါဌေ[Pg.137]. ‘‘ပဝတ္တိယာ’’တိ ပဝတ္တနတော. အဋ္ဌကထာဓိပ္ပာယေ ဌတွာ ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာဂါရဝေန’’တံ ဝိစာရေတဗ္ဗ မေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထတော ပန အယုတ္တမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသနယော အညတ္ထပိ. ‘‘ဓမ္မ စက္ခုရဟိတာ’’တိ ဓမ္မ ဝဝတ္ထာနညာဏ စက္ခု ရဟိတာ. ‘‘ကုသလာကုသလာနိ ယေဝါ’’တိ တေသံ ဓမ္မ စက္ခု ရဟိတာနံ ဥပ္ပန္နာနိ ကုသလာကုသလာနိယေဝ. ဂါထာယံ. ‘‘ရူပါ’’တိ ရူပတော နပ္ပဝေဓန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သဒ္ဒါ’’တိအာဒီသုပိ ဧသေဝနယော. နပ္ပဝေဓန္တီတိ စ န စလန္တိ, န ကမ္ပန္တိ, စိတ္တညထတ္တံ န ဂစ္ဆန္တိ. တထာ ဥပေက္ခာ ကြိယဇဝနာနန္တရမ္ပိ တဒါရမ္မဏာနိ သောမနဿု ပေက္ခာဝေဒနာ ယုတ္တာနိ ဧဝ သိယုန္တိ ယောဇနာ. မူလဋီကာပါဌေ. ‘‘တဒါရမ္မဏတာ’’တိ တဒါရမ္မဏတာယ တဒါရမ္မဏဘာဝေန. ‘‘ကတ္ထစီ’’တိ ကတ္ထစိ အဘိဓမ္မ ပါဠိယံ. ‘‘ဝိဇ္ဇမာနေ စ တသ္မိံ’’တိ တသ္မိံ ကြိယဇဝနာနု ဗန္ဓကေ တဒါ ရမ္မဏေ ဝိဇ္ဇမာနေ သတိ. ဧတံ ဘဝင်္ဂဉ္စ နာမ အနုဗန္ဓတီတိ သမ္ဗန္ဓော. နဒီသောတော ပဋိသောတဂါမိနာဝံ အနုဗန္ဓတိ ဝိယာတိ ယောဇနာ. ‘‘သဝိပ္ဖာရိကံ ဧဝဇဝနံ’’တိ ကိလေသ ဓမ္မာနံ ဝိပလ္လာသ ဓမ္မာနဉ္စ ဝသေန ခဏမတ္တေပိ အနေကသတေသု အာရမ္မဏေသု ဝိဝိဓာကာရေန ဖရဏဝေဂသဟိတံ ကုသလာကုသလ ဇဝနမေဝ အနုဗန္ဓတီတိ ယုတ္တံ. န ပန ကြိယဇဝနံ အနုဗန္ဓတီတိ ယုတ္တန္တိ ယောဇနာ. ‘‘ဆဠင်္ဂု ပေက္ခာဝတော’’တိ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ, န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတီ-တိအာဒိနာ ဝုတ္တာယ ဆ ဒွါရိကဝသေန ဆဠင်္ဂ သမန္နာဂတာယ ဥပေက္ခာယ သမ္ပန္နဿ. ဝတ္တနံ ဝုတ္တိ. သန္တာ ဝုတ္တိ အဿာတိ သန္တ ဝုတ္တိ. တံ ဝိစာရေန္တော ‘‘ပဋ္ဌာနေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ယဒိ စေတံ ဝုစ္စေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဧတံ’’တိ ကြိယာ ဗျာကတေတိအာဒိကံ ဧတံ ဝစနံ. ‘‘တသ္မိံ’’တိ တသ္မိံ ဝစနေ. ‘‘ဧဝမာဒိနာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဥတ္တရံ’’တိ ပရိဟာရံ. ‘‘ဝိပဿနာစာရ ဝသေနာ’’တိ ဝိပဿနာ ပဝတ္တိ ဝသေန. ‘‘တေသံ’’တိ သောမနဿ ဒေါမနဿာနံ. ‘‘ဣတရီတရာနန္တရ ပစ္စယတာ’’တိ အညမညာနန္တရ ပစ္စယတာတိ အတ္ထော. ‘‘ထေရေနာ’’တိ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေန. သဗ္ဗာနိ တဒါ ရမ္မဏာနိ, သဗ္ဗာနိ ဘဝင်္ဂါနိ စ. ‘‘သမုဒါ စရန္တီ’’တိ စိရကာလံ သဉ္စရန္တိ[Pg.138]. ‘‘ဧတာနိဟီ’’တိအာဒိနာ တေသံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဇဝနာနံ အနန္တရံ တဒါရမ္မဏာနံ အနိယမတော ပဝတ္တိယာ ကာရဏယုတ္တိံ ဒဿေတိ. သမ္ဘဝတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ သမ္ဘဝေါ. တဒါ ရမ္မဏဿ သမ္ဘဝေါ တဒါ ရမ္မဏ သမ္ဘဝေါ. အထဝါ, သမ္ဘဝနံ ဥပ္ပဇ္ဇနံ သမ္ဘဝေါတိ ဣမေ ဒွေ အတ္ထေ ဒဿေတုံ ‘‘တဒါ ရမ္မဏ သမ္ဘဝေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယေသံ ပနာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ယေသံ’’တိ ယေသံ ပုဂ္ဂလာနံ. ‘‘ဣတရာနီ’’တိ ဥပေက္ခာ သန္တီရဏ ဒွယတော အညာနိ. ‘‘န ဟောန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံသတိ, ကသ္မာ ထေရေန ဣဓ န ဝုတ္တာနီတိ. အဋ္ဌသာလိနိယံ အဝုတ္တတ္တာ ဣဓ န ဝုတ္တာနီတိ. အဋ္ဌသာလိနိယံ ပန ကသ္မာ န ဝုတ္တာနိ. ယေဘူယျ နိယမသောတေ ပတိတတ္တာ န ဝုတ္တာနိ. န ပန အလဗ္ဘမာနတ္တာ န ဝုတ္တာနီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဥပေက္ခာသဟဂတ သန္တီရဏ ဒွယမေဝ ဝုတ္တံ’’တိ အာဂန္တုက ဘဝင်္ဂဘာဝေန ဝုတ္တံ. ယထာဟ အထဿ ယဒါ သောမနဿ သဟဂတပ္ပဋိသန္ဓိကဿ ပဝတ္တေ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပမာဒေန ပရိဟီနဇ္ဈာနဿ ပဏီတ ဓမ္မော မေ နဋ္ဌောတိ ပစ္စဝေက္ခတော ဝိပ္ပဋိသာရိ ဝသေန ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ ကိံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သောမနဿာနန္တရဉှိ ဒေါမနဿံ, ဒေါမနဿာနန္တရဉ္စ သောမနဿံ ပဋ္ဌာနေ ပဋိသိဒ္ဓံ. မဟဂ္ဂတ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ဇဝနေ ဇဝိတေ တဒါ ရမ္မဏမ္ပိ တတ္ထေဝ ပဋိသိဒ္ဓန္တိ. ကုသလ ဝိပါကာဝါ အကုသလဝိပါကာဝါ ဥပေက္ခာ သဟဂတာ ဟေတုကမနောဝိညာဏ ဓာတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကိမဿာ ရမ္မဏန္တိ. ရူပါဒီသု ပရိတ္တ ဓမ္မေသု အညတရံ. ဧတေသု ဟိ ယဒေဝ တသ္မိံ သမယေ အာပါတမာဂတံ ဟောတိ. တံ အာရဗ္ဘ ဧတံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ-တိ. ဧဝံ ဒေါမနဿသဟဂတ ဇဝနာနုရူပံ ဥပေက္ခာသဟဂတ သန္တီရဏ ဒွယမေဝ အာဂန္တုက ဘဝင်္ဂဘာဝေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ. ‘‘ဧတမ္ပိ ယုဇ္ဇတိ ယေဝါ’’တိ အကုသလ ဇဝနာဝသာနေ ဧတံ သဟေတုကံ အာဂန္တုက ဘဝင်္ဂံပိ ယုဇ္ဇတိယေဝ. ‘‘ဒေါမနဿ ဇဝနာနန္တရံ ဘဝင်္ဂ ပါတောဝ ဟောတီ’’တိ ဥပေက္ခာ သဟဂတ မူလဘဝင်္ဂ ပါတောဝ ဟောတိ. အာဂန္တုက ဘဝင်္ဂေန ကိစ္စံ နတ္ထိ. ကသ္မာ, ဥပေက္ခာ ပဋိသန္ဓိကတ္တာ. နေဝတဒါရမ္မဏ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ကသ္မာ, တေသု အာရမ္မဏေသု တဒါရမ္မဏဝါရဿ အသမ္ဘဝတော. န [Pg.139] ဟိ မဟန္တာရမ္မဏေသု စ အဝိဘူတာရမ္မဏေသု စ တဒါရမ္မဏဝါရော သမ္ဘဝတိ. န စ မူလဘဝင်္ဂ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ကသ္မာ, မူလဘဝင်္ဂဘူ တဿ သောမနဿ ဘဝင်္ဂဿ ဒေါမနဿ ဇဝနေန သဟ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန. ‘‘ဧကံ’’တိ ဧကံ ဥပေက္ခာသဟဂတ ဝိပါကံ. တထာ တဿေဝ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပာဒေန္တဿ နေဝ တဒါရမ္မဏ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. န စ မူလဘဝင်္ဂ သမ္ဘဝေါတိ ကတွာ ဒေါမနဿာနန္တရံ ဆသု…ပေ… ပဝတ္တတီတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘တဿေဝါ’’တိ သောမနဿပ္ပဋိသန္ဓိကဿေဝ. နေဝတဒါရမ္မဏ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ကသ္မာ, အာရမ္မဏာနံ အတိမဟန္တတ္တေပိ အတိဝိဘူတတ္တေပိ သတိ သောမနဿ တဒါရမ္မဏဿ ဇဝနေန သဟ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ. ဥပေက္ခာ တဒါ ရမ္မဏဿ စ အာရမ္မဏေန သဟ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ. န ဟိ အတိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ဥပေက္ခာ တဒါရမ္မဏံ ပဝတ္တတိ. မဟဂ္ဂတ ပညတ္တာ ရမ္မဏေသု ပန ဥဘယမ္ပိ တဒါရမ္မဏံ နုပ္ပဇ္ဇတိယေဝ. န စ မူလဘဝင်္ဂ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ကသ္မာ, ဇဝနေန သဟ ဝိရုဒ္ဓတ္တာတိ.

ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີ. ຄຳວ່າ “Pavattiyā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມເປັນໄປ. ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ເພາະຕັ້ງຢູ່ໃນອັດທະຍາໄສຂອງອັດຖະກະຖາ ຈຶ່ງຄວນພິຈາລະນາຂໍ້ນັ້ນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບໃນອັດຖະກະຖາ”. ແຕ່ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ທ່ານກ່າວວ່າ ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ. ແນວທາງນີ້ ແມ້ໃນບ່ອນອື່ນກໍມີນັຍດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “Dhamma cakkhurahitā” ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກດວງຕາຄືທັມມະວະວັດຖານະໂຍດ (ປັນຍາທີ່ກຳນົດທັມ). ຄຳວ່າ “Kusalākusalāni yevā” ໄດ້ແກ່ ກຸສົນແລະອະກຸສົນທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ປາສະຈາກດວງຕາຄືທັມເຫຼົ່ານັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄາຖາ, ຄຳວ່າ “Rūpā” ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຍ່ອມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວເພາະຮູບ. ແມ້ໃນຄຳວ່າ “Saddā” ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ “Nappavedhantī” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ, ບໍ່ສັ່ນສະເທືອນ, ບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງຈິດ. ການປະກອບຄວາມວ່າ: ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ແມ້ໃນລຳດັບແຫ່ງອຸເປກຂາກິຣິຍາຊະວະນະ ຕທາຣົມມະນະທັງຫຼາຍກໍຄວນເປັນຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍໂສມະນັດສະເວທະນາ ແລະອຸເປກຂາເວທະນາເທົ່ານັ້ນ. ໃນປາຖະແຫ່ງມູລະຕີກາ, ຄຳວ່າ “Tadārammaṇatā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມເປັນຕທາຣົມມະນະ ຄືດ້ວຍພາວະແຫ່ງຕທາຣົມມະນະ. ຄຳວ່າ “Katthacī” ໄດ້ແກ່ ໃນພຣະອະພິທັມມະປາລີບາງແຫ່ງ. ຄຳວ່າ “Vijjamāne ca tasmiṃ” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຕທາຣົມມະນະນັ້ນ ທີ່ຕິດຕາມກິຣິຍາຊະວະນະ ມີຢູ່. ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຍ່ອມຕິດຕາມພະວັງນີ້. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ເໝືອນກະແສນ້ຳຍ່ອມຕິດຕາມເຮືອທີ່ແລ່ນທວນກະແສນ້ຳ. ຄຳວ່າ “Savipphārikaṃ evajavanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວນກ່າວວ່າ ຍ່ອມຕິດຕາມແຕ່ກຸສົນແລະອະກຸສົນຊະວະນະເທົ່ານັ້ນ ທີ່ມີກຳລັງແຜ່ຊ່ານໄປໂດຍອາການຕ່າງໆ ໃນອາຣົມຫຼາຍຮ້ອຍ ແມ້ໃນຊົ່ວຂະນະດຽວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິເລດສະທັມແລະວິປັລລາສະທັມທັງຫຼາຍ. ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ຍ່ອມຕິດຕາມກິຣິຍາຊະວະນະ, ນີ້ຄືການປະກອບຄວາມ. ຄຳວ່າ “Chaḷaṅgu pekkhāvato” ໄດ້ແກ່ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍອຸເປກຂາອັນປະກອບດ້ວຍອົງ 6 ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທະວານທັງ 6 ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ເຫັນຮູບດ້ວຍຕາແລ້ວ ກໍບໍ່ດີໃຈ ບໍ່ເສຍໃຈ ເປັນຜູ້ວາງເສີຍຢູ່”. ຄວາມເປັນໄປ ຊື່ວ່າ ວຸດຕິ. ຄວາມເປັນໄປອັນສະຫງົບ ມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີຄວາມເປັນໄປອັນສະຫງົບ (ສັນຕະວຸດຕິ). ເມື່ອຈະພິຈາລະນາຂໍ້ນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “paṭṭhāne panā” (ແຕ່ໃນຄຳພີປັດຖານ). ໃນຄຳວ່າ “Yadi cetaṃ vucceyyā” ນີ້, ຄຳວ່າ “etaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄຳກ່າວນີ້ເປັນຕົ້ນວ່າ ກິຣິຍາອັບພະຍາກົດ. ຄຳວ່າ “Tasmiṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນຄຳກ່າວນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Evamādinā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍນັຍມີອາທິເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີ, ຄຳວ່າ “Uttaraṃ” ໄດ້ແກ່ ຄຳຕອບ (ວິສັດຊະນາ). ຄຳວ່າ “Vipassanācāra vasenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປແຫ່ງວິປັດສະນາ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງໂສມະນັດແລະໂທມະນັດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Itarītarānantara paccayatā” ມີອັດຖະວ່າ ຄວາມເປັນອະນັນຕະຣະປັດໄຈແກ່ກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ “Therenā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍພຣະອະນຸຣຸດທະເຖຣະ. ຕທາຣົມມະນະທັງປວງ ແລະພະວັງທັງປວງ. ຄຳວ່າ “Samudā carantī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປຕະຫຼອດການນານ. ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Etānihī” ທ່ານສະແດງເຫດຜົນແຫ່ງຄວາມເປັນໄປໂດຍບໍ່ແນ່ນອນແຫ່ງຕທາຣົມມະນະທັງຫຼາຍ ໃນລຳດັບແຫ່ງຊະວະນະ 18 ເຫຼົ່ານັ້ນ. ທັມທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ ສັມພະວະ. ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຕທາຣົມມະນະ ຊື່ວ່າ ຕທາຣົມມະນະສັມພະວະ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເພື່ອສະແດງອັດຖະທັງສອງນີ້ຄື ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ແລະຄວາມປາກົດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tadā rammaṇa sambhavo”. ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Yesaṃ panā”, ຄຳວ່າ “Yesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງບຸກຄົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ. ຄຳວ່າ “Itarānī” ໄດ້ແກ່ ຈິດອື່ນໆ ນອກຈາກອຸເປກຂາສັນຕີຣະນະທັງສອງ. ທີ່ກ່າວວ່າ “ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ບໍ່ມີ”. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເພາະເຫດໃດພຣະເຖຣະຈຶ່ງບໍ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້? ຕອບວ່າ ເພາະບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະສາລິນີ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້. ກໍໃນອັດຖະສາລິນີ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ກ່າວໄວ້? ຕອບວ່າ ເພາະຕົກຢູ່ໃນກະແສແຫ່ງກົດເກນໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້. ແຕ່ບໍ່ແມ່ນເພາະຫາບໍ່ໄດ້ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວໄວ້, ເມື່ອຈະສະແດງອັດຖະນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “aṭṭhakathāyaṃ panā” (ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ). ຄຳວ່າ “Upekkhāsahagata santīraṇa dvayameva vuttaṃ” ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນອາຄັນຕຸກະພັນທັງສອງ. ດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ: “ກໍເມື່ອບຸກຄົນຜູ້ມີໂສມະນັດສະສະຫະຄະຕະປະຕິສົນທິ ຍັງຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນປະວັດຕິກາລ ແລ້ວເສື່ອມຈາກຊານເພາະຄວາມປະໝາດ ເມື່ອພິຈາລະນາວ່າ ‘ທັມອັນປະນີດຂອງເຮົາເສື່ອມເສຍແລ້ວ’ ຍ່ອມເກີດໂທມະນັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈ, ໃນເວລານັ້ນ ຈິດອັນໃດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ? ເພາະວ່າ ໂທມະນັດໃນລຳດັບແຫ່ງໂສມະນັດ ແລະໂສມະນັດໃນລຳດັບແຫ່ງໂທມະນັດ ຖືກຫ້າມໄວ້ໃນຄຳພີປັດຖານ. ເມື່ອຊະວະນະແລ່ນໄປໂດຍປາຣົບມະຫັກຄະຕະທັມ ແມ້ຕທາຣົມມະນະກໍຖືກຫ້າມໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນເຊັ່ນກັນ. ອຸເປກຂາສະຫະຄະຕະອະເຫຕຸກາມະໂນວິນຍານທາດ ທີ່ເປັນກຸສົນວິບາກ ຫຼືອະກຸສົນວິບາກ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ອາຣົມຂອງຈິດນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ໄດ້ແກ່ ອາຣົມຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນປະຣິດຕະທັມທັງຫຼາຍ ມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນອາຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ ອາຣົມໃດທີ່ມາສູ່ຄອງໃນສະໄໝນັ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ຈິດນັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໂດຍປາຣົບອາຣົມນັ້ນ.” ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ ໂດຍຄວາມເປັນອາຄັນຕຸກະພັນທັງສອງ ຄືອຸເປກຂາສະຫະຄະຕະສັນຕີຣະນະທັງສອງ ອັນສົມຄວນແກ່ໂທມະນັດສະສະຫະຄະຕະຊະວະນະ ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Etampi yujjati yevā” ໄດ້ແກ່ ແມ້ອາຄັນຕຸກະພັນທີ່ມີເຫດນີ້ ໃນເວລາສິ້ນສຸດອະກຸສົນຊະວະນະ ກໍສົມຄວນແທ້. ຄຳວ່າ “Domanassa javanānantaraṃ bhavaṅga pātova hotī” ໄດ້ແກ່ ການຕົກພະວັງຄືມູລະພະວັງທີ່ປະກອບດ້ວຍອຸເປກຂາເທົ່ານັ້ນຍ່ອມມີ. ກິດດ້ວຍອາຄັນຕຸກະພັນຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເປັນຜູ້ມີປະຕິສົນທິດ້ວຍອຸເປກຂາ. ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຕທາຣົມມະນະກໍບໍ່ມີເລີຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມບໍ່ມີທາງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຕທາຣົມມະນະວາຣະໃນອາຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ຕທາຣົມມະນະວາຣະຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນໃນມະຫັນຕາຣົມ ແລະອະວິພູຕາຣົມທັງຫຼາຍ. ແລະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງມູລະພະວັງກໍບໍ່ມີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໂສມະນັດສະພະວັງອັນເປັນມູລະພະວັງນັ້ນ ຂັດແຍ້ງກັບໂທມະນັດສະຊະວະນະ. ຄຳວ່າ “Iti katvā” ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດຜົນນີ້. ຄຳວ່າ “Ekaṃ” ໄດ້ແກ່ ອຸເປກຂາສະຫະຄະຕະວິບາກດວງໜຶ່ງ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຕທາຣົມມະນະກໍບໍ່ມີເລີຍ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ນັ້ນເອງຜູ້ຍັງໂທມະນັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງມູລະພະວັງບໍ່ມີ ຈຶ່ງເປັນໄປໃນທະວານທັງ 6... ລະ... ໃນລຳດັບແຫ່ງໂທມະນັດ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “tassevā” ໄດ້ແກ່ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ມີໂສມະນັດສະປະຕິສົນທິເທົ່ານັ້ນ. ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຕທາຣົມມະນະກໍບໍ່ມີເລີຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເມື່ອອາຣົມແມ້ຈະເປັນອະຕິມະຫັນຕາຣົມ ຫຼືອະຕິວິພູຕາຣົມກໍຕາມ ໂສມະນັດສະຕທາຣົມມະນະກໍຂັດແຍ້ງກັບຊະວະນະ. ແລະອຸເປກຂາຕທາຣົມມະນະກໍຂັດແຍ້ງກັບອາຣົມ. ເພາະວ່າ ອຸເປກຂາຕທາຣົມມະນະຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປໃນອະຕິອິດຖາຣົມ. ແຕ່ໃນອາຣົມອັນເປັນມະຫັກຄະຕະແລະບັນຍັດ ຕທາຣົມມະນະທັງສອງຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນເລີຍ. ແລະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງມູລະພະວັງກໍບໍ່ມີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຂັດແຍ້ງກັບຊະວະນະ ດັ່ງນີ້.

‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘သဗ္ဗ ဓမ္မေသူ’’တိ သဗ္ဗေသု အာရမ္မဏ ဓမ္မေသု. ‘‘ပထမ သမန္နာဟာရော’’တိ အာဝဇ္ဇန ကိစ္စံ အာဟ. သုတ္တန္တ ပါဌေ. ‘‘တဇ္ဇော’’တိ တေန အာရမ္မဏာနံ အာပါတာ ဂမနေန ဇာတော. ‘‘တဇ္ဇော’’တိ ဝါ တဒနုရူပေါတိပိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဝိညာဏဘာဂဿာ’’တိ စက္ခု ဒွါရိက ဝိညာဏ ကောဋ္ဌာသဿ. ‘‘ယတော’’တိ ယသ္မိံ ကာလေ. ကထံ အာဝဇ္ဇနေန ဝိနာ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘သစေ အာဝဇ္ဇနေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဧတ္ထ သိယာ’’တိအာဒီသု. ယထာ ပန နိရာဝဇ္ဇနံ ဟောတိ ဘိန္နာ ရမ္မဏဉ္စ, ဧဝံ တထာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဧကဿပီ’’တိ ဧကဿ အာဂန္တုက ဘဝင်္ဂဿပိ နတ္ထိ ဒေါသော. မဟာအဋ္ဌကထာယဉ္စ နတ္ထိ. အဋ္ဌသာလိနိယံ ပန အတ္ထိယေဝ. ‘‘သဝိပ္ဖန္ဒနတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ အတ္ထော သဝိပ္ဖာရိကန္တိ ပဒေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဣတရေ သဉ္စာ’’တိ မဟဂ္ဂတလောကုတ္တရ ဇဝနာနဉ္စ. ကာနိ စိ ပရိတ္တာရမ္မဏာနိပိ သမာနာနိ. ယဒိ တဒါရမ္မဏူ ပနိဿ ယဿ ကာမဘဝင်္ဂဿ အဘာဝတော တဒါရမ္မဏာနိ ရူပါရူပ ဗြဟ္မာနံ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ သတိ, စက္ခုသောတ ဒွါရိက စိတ္တာနိပိ ရူပ ဗြဟ္မာနံ နုပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ အာဟ ‘‘စက္ခု သောတဝိညာဏာနိ ပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဣန္ဒြိယပ္ပဝတ္တိ [Pg.140] အာနုဘာဝတော’’တိ စက္ခု ဝတ္ထု သောတဝတ္ထု သင်္ခါတာနံ ဣန္ဒြိယ ဝတ္ထူနံ ရူပ ဗြဟ္မ သန္တာနေ ပဝတ္တတ္တာ တေသံ ပဝတ္တိ အာနုဘာဝတော စက္ခု သောတဝိညာဏာနိ ရူပဗြဟ္မာနံ ပဝတ္တန္တိယေ ဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သမ္ပဋိစ္ဆန သန္တီရဏာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိကပ္ပဗလေဝါ’’တိ ကာမကုသလာ ကုသလာနံ ဝိယ ဝိဝိဓေန အာကာရေန ကပ္ပေတွာ ပကပ္ပေတွာ အာရမ္မဏဂ္ဂဟသာမတ္ထိယေဝါသတိ. ‘‘အပ္ပနာပတ္တ ဘာဝနာ ကမ္မဝိသေသေ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ အဘိညာ ဇဝနာနိ ဝိယ မဟဂ္ဂတ ဝိပါက လောကုတ္တရ ဝိပါကာနိ ဝိယ စာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ’’တိ ပဋိစ္စ သမုပ္ပာဒ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ. ‘‘ဝိဘာဝနိယံ ဝုတ္တ ကာရဏာနီ’’တိ အဋ္ဌကထာတော အာဟရိတွာ ဝိဘာဝနိယံ ဝုတ္တာနိ ‘အဇနကတ္တာ ဇနက သမာနတ္တာ ဘာဝတော’တိအာဒီနိ ကာရဏာနိ.

ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Ettha ca”. ຄຳວ່າ “Sabba dhammesu” ໄດ້ແກ່ ໃນທັມມະອັນເປັນອາຣົມທັງປວງ. ຄຳວ່າ “Pathama samannāhāro” ທ່ານກ່າວເຖິງອາວັດຊະນະກິດ. ໃນພຣະສູດ, ຄຳວ່າ “Tajjo” ໄດ້ແກ່ ເກີດຂຶ້ນເພາະການມາສູ່ຄອງແຫ່ງອາຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ທ່ານກ່າວວ່າ “Tajjo” ໄດ້ແກ່ ອັນສົມຄວນແກ່ອາຣົມນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Viññāṇabhāgassa” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງສ່ວນແຫ່ງວິນຍານທາງຈັກຂຸທະວານ. ຄຳວ່າ “Yato” ໄດ້ແກ່ ໃນກາລໃດ. ເມື່ອຈະສະແດງວ່າ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍປາສະຈາກອາວັດຊະນະຢ່າງໃດ ທ່ານຈຶ່ງg່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “sace āvajjanenā” (ຫາກວ່າ ດ້ວຍອາວັດຊະນະ). ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Ettha siyā”, ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ກໍຄວາມເປັນໄປທີ່ປາສະຈາກອາວັດຊະນະ ແລະມີອາຣົມຕ່າງກັນມີຢູ່ຢ່າງໃດ ຂໍ້ນັ້ນກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Ekassapī” ໄດ້ແກ່ ແມ້ອາຄັນຕຸກະພັນດວງດຽວ ກໍບໍ່ມີໂທດ (ຂໍ້ບົກພ່ອງ). ແລະໃນມະຫາອັດຖະກະຖາກໍບໍ່ມີ. ແຕ່ໃນອັດຖະສາລິນີມີຢູ່ແທ້. ຄຳວ່າ “Savipphandanattā” ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບອັດຖະໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳວ່າ “savipphārikaṃ”. ຄຳວ່າ “Itare sañcā” ໄດ້ແກ່ ແລະແຫ່ງມະຫັກຄະຕະຊະວະນະແລະໂລກຸດຕະຣະຊະວະນະທັງຫຼາຍ. ແມ້ອາຣົມບາງຢ່າງທີ່ເປັນປະຣິດຕາຣົມກໍສະເໝີກັນ. ຫາກວ່າ ຕທາຣົມມະນະທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣົມມະທັງຫຼາຍໃນຮູບພູມແລະອະຮູບພູມ ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງກາມະພະວັງໃດ ທີ່ເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຕທາຣົມມະນະນັ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ແມ້ຈິດທາງຈັກຂຸທະວານແລະໂສຕະທະວານກໍບໍ່ຄວນເກີດຂຶ້ນແກ່ຮູບພຣົມທັງຫຼາຍ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “cakkhu sotaviññāṇāni panā” (ແຕ່ຈັກຂຸວິນຍານແລະໂສຕະວິນຍານທັງຫຼາຍ). ຄຳວ່າ “Indriyappavatti ānubhāvato” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອິນຊີວັດຖຸທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວຄື ຈັກຂຸວັດຖຸແລະໂສຕະວັດຖຸ ໃນສັນດານແຫ່ງຮູບພຣົມ, ເພື່ອສະແດງວ່າ ຈັກຂຸວິນຍານແລະໂສຕະວິນຍານຍ່ອມເປັນໄປແກ່ຮູບພຣົມທັງຫຼາຍແທ້ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “sampaṭicchana santīraṇānī” (ສັມປະຕິສັນແລະສັນຕີຣະນະທັງຫຼາຍ). ຄຳວ່າ “Vikappabalevā” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຄວາມສາມາດໃນການຖືເອົາອາຣົມ ໂດຍການດຳຣິຕຶກຕອງໂດຍອາການຕ່າງໆ ເໝືອນກາມະກຸສົນແລະອະກຸສົນທັງຫຼາຍ ມີຢູ່ແທ້. ໃນຄຳວ່າ “Appanāpatta bhāvanā kammavisese vā” ນີ້, ພຶງກ່າວວ່າ ເໝືອນອະພິນຍາຊະວະນະທັງຫຼາຍ ແລະເໝືອນມະຫັກຄະຕະວິບາກແລະໂລກຸດຕະຣະວິບາກທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Aṭṭhakathāyaṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງປະຕິດຈະສະມຸບປາດາວິພັງ. ຄຳວ່າ “Vibhāvaniyaṃ vutta kāraṇānī” ໄດ້ແກ່ ເຫດຜົນທັງຫຼາຍມີ ‘ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຍັງຈິດໃຫ້ເກີດ ແລະເພາະຄວາມເປັນຜູ້ສະເໝີດ້ວຍຜູ້ຍັງຈິດໃຫ້ເກີດ’ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ນຳມາຈາກອັດຖະກະຖາແລ້ວກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີວິພາວິນີ.

၁၄၀. ဇဝန နိယမေ. အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ဆက္ခတ္တုံ ပဝတ္တိ ဝုတ္တာ. ယထာဟ သစေ ပန ဗလဝါ ရမ္မဏံ အာပါတာဂတံ ဟောတိ. ကြိယမနောဓာတုယာ ဘဝင်္ဂေ အာဝဋ္ဋိတေ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဇဝနဋ္ဌာနေ ပန ပထမကာမာဝစရ ကုသလ စိတ္တံ ဇဝနံ ဟုတွာ ဆသတ္တဝါရေ ဇဝိတွာ တဒါရမ္မဏဿ ဝါရံ ဒေတီတိ. ‘‘မုဒုတရ ဘာဝေနာ’’တိ မာတုကုစ္ဆိမှိ ဌိတကာလေဝါ သမ္ပတိ ဇာတကာလေ ဝါ ဝတ္ထုဿ အတိမုဒုဘာဝေန. ‘‘ကေနစိဥပဒ္ဒုတ ဘာဝေနာ’’တိ ဗာဠှဂေလညဇာတကာလေ ကေနစိ ဝါတပိတ္တသေမှာဒိနာ ဥပဒ္ဒုတ ဘာဝေန. ‘‘အဇ္ဈောတ္ထဋ ဘာဝေနာ’’တိ တဿ ဝေဝစနမတ္တံ. မန္ဒီဘူတော ဝေဂေါ ယေသံ တာနိ မန္ဒီဘူတ ဝေဂါနိ. ‘‘အသယှ ရူပေဟီ’’တိ ဒုက္ခမသဘာဝေဟိ. အဘိဘူတာနံ သတ္တာနံ. တဉ္စ ခေါ ဝစနံ ပါကတိက သတ္တာနံ ဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. န သတ္တဝိသေသာနံ ဝသေန. ဧဝံ သတိ, သတ္တဝိသေသာနံ ဝသေန ကထံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ယေ ပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဥပရီ’’တိ မရဏုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနေ. ‘‘ဝုတ္တဉှီ’’တိ ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ. ‘‘ယမကပ္ပာဋိဟာရိယံ’’တိ ယုဂဠဝတ္ထူနံ ဧကတော ပဝတ္တ အစ္ဆရိယ ကမ္မံ. ‘‘ဒွေ ဈာနင်္ဂါနီ’’တိ ဥပေက္ခေကဂ္ဂတာ ဈာနင်္ဂါနိ.

໑໔໐. ໃນເລື່ອງຊະວະນະນິຍົມ (ກົດເກນແຫ່ງຊະວະນະ). ແມ້ໃນອັດຖະກະຖາກໍກ່າວເຖິງຄວາມເປັນໄປ 6 ເທື່ອ. ດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ: “ກໍຫາກວ່າ ອາຣົມອັນມີກຳລັງມາສູ່ຄອງ. ເມື່ອພະວັງຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍກິຣິຍາມະໂນທາດ ຈັກຂຸວິນຍານເປັນຕົ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ແຕ່ໃນຖານະແຫ່ງຊະວະນະ ປະຖົມມະກາມາວະຈະຣະກຸສົນຈິດ ເປັນຊະວະນະແລ່ນໄປ 6 ຫຼື 7 ເທື່ອ ແລ້ວໃຫ້ວາຣະແກ່ຕທາຣົມມະນະ”. ຄຳວ່າ “Mudutara bhāvenā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມອ່ອນໂຍນຍິ່ງແຫ່ງວັດຖຸ ໃນກາລທີ່ຢູ່ໃນທ້ອງມານດາ ຫຼືໃນກາລທີ່ຫາກໍເກີດໃໝ່. ຄຳວ່າ “Kenaciupadduta bhāvenā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຖືກບຽດບຽນດ້ວຍລົມ, ດີ, ຫຼືສະເລດ ເປັນຕົ້ນ ໃນກາລທີ່ເກີດອາການປ່ວຍໄຂ້ຢ່າງໜັກ. ຄຳວ່າ “Ajjhotthaṭa bhāvenā” ເປັນພຽງຄຳໄວພົດແຫ່ງຄຳນັ້ນ. ຈິດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄວາມໄວອັນຊ້າລົງ ຊື່ວ່າ ມີຄວາມໄວອັນຊ້າລົງ (ມັນທີພູຕະເວຄະ). ຄຳວ່າ “Asayha rūpehī” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສະພາວະອັນເປັນທຸກ. ຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ຖືກຄອບງຳ. ແລະຄຳກ່າວນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັດສາມັນເທົ່ານັ້ນ. ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັດຜູ້ພິເສດ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ພຶງເຫັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັດຜູ້ພິເສດຢ່າງໃດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ye panā” (ແຕ່ຊົນເຫຼົ່າໃດ). ຄຳວ່າ “Uparī” ໄດ້ແກ່ ໃນຖານະແຫ່ງຈຸຕິແລະປະຕິສົນທິ. ຄຳວ່າ “Vuttañhī” ໄດ້ແກ່ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກແທ້ໆ. ຄຳວ່າ “Yamakappāṭihāriyaṃ” ໄດ້ແກ່ ກັມອັນໜ້າອັດສະຈັນທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັນແຫ່ງວັດຖຸຄູ່. ຄຳວ່າ “Dve jhānaṅgānī” ໄດ້ແກ່ ອົງຊານທັງສອງຄື ອຸເປກຂາແລະເອກັກຄະຕາ.

‘‘ယောဂကမ္မသိဒ္ဓိယာ’’တိ ဘာဝနာနု ယောဂကမ္မသိဒ္ဓဿ. ဣဒ္ဓိ ဝိကုဗ္ဗနံ နာမ ဣဒ္ဓိယာ နာနာကမ္မကရဏံ. ‘‘သိဒ္ဓိယာ ဧဝါ’’တိ သိဇ္ဈ နတ္ထာယ ဧဝ[Pg.141]. အတ္တနော အနန္တရေ ဧဝ ဥပ္ပန္နံ ဖလံ ဧတိဿာတိ အာနန္တရိကပ္ဖလာ. မဂ္ဂစေတနာ. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ‘‘မန္ဒဿာ’’တိ မန္ဒ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘တိက္ခဿာ’’တိ တိက္ခ ပုဂ္ဂလဿ. တီဏိ ဖလစိတ္တာနိ. ‘‘ပယောဂါဘိသင်္ခါရဿာ’’တိ ပထမဇ္ဈာနတော ပဋ္ဌာယ သမထ ဝိပဿနာယုဂနန္ဓပ္ပဝတ္တိ သင်္ခါတဿ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂါဘိသင်္ခါရဿ. ‘‘အကတာဓိကာရဿာ’’တိ အာသန္နေ ပုရိမဘဝေ အကတ ဈာနပရိကမ္မဿ ပုဂ္ဂလဿ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဖလဋ္ဌာနံ စိဏ္ဏဝသိဘာဝါနေဝ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ.

ຄຳວ່າ “Yogakammasiddhiyā” ໄດ້ແກ່ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ສຳເລັດດ້ວຍການປະກອບເນືອງໆ ໃນພາວະນາ. ການສະແດງລິດ (ອິດທິວິກຸບພະນະ) ຄືການເຮັດກິດການຕ່າງໆ ດ້ວຍລິດ. ຄຳວ່າ “Siddhiyā evā” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມສຳເລັດເທົ່ານັ້ນ. ມັກຄະເຈດຕະນາ ທີ່ມີຜົນເກີດຂຶ້ນໃນລຳດັບແຫ່ງຕົນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ມີຜົນໃນລຳດັບ (ອະນັນຕະຣິກະຜົນ). ຄຳວ່າ “Itī” ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Mandassā” ໄດ້ແກ່ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ປັນຍາອ່ອນ (ມັນທະບຸກຄົນ). ຄຳວ່າ “Tikkhassā” ໄດ້ແກ່ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າ (ຕິກຂະບຸກຄົນ). ຜົນຈິດ 3 ດວງ. ຄຳວ່າ “Payogābhisaṅkhārassā” ໄດ້ແກ່ ຂອງບຸບພະປະໂຍຄາພິສັງຂານ ທີ່ກ່າວຄື ຄວາມເປັນໄປຄູ່ກັນແຫ່ງສະມະຖະແລະວິປັດສະນາ ຕັ້ງແຕ່ປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນໄປ. ຄຳວ່າ “Akatādhikārassā” ໄດ້ແກ່ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຮັດຊານປະຣິກັມໄວ້ ໃນພົບຊາດກ່ອນທີ່ໃກ້ຊິດ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ແມ້ຜົນສະມາບັດທັງປວງ ກໍຍ່ອມເປັນໄປແກ່ຜູ້ມີຄວາມຊຳນານອັນໄດ້ສັ່ງສົມໄວ້ແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.

ဇဝနနိယမောနိဋ္ဌိတော.

ຈົບເລື່ອງຊະວະນະນິຍົມ (ກົດເກນແຫ່ງຊະວະນະ).

၁၄၁. ဒုဟေတုကာဒီသု. ဇာတိ ဒွိဟေတုကာဒယော ဧဝ အဓိပ္ပေတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိသန္ဓိဝိညာဏ သဟဂတာ’’တိအာဒိံ. ‘‘တေသံ ဒွိန္နံ ပီ’’တိ ဒွိဟေတုကာနမ္ပိ အဟေတုကာနမ္ပိ. ဘုသောဈာန မဂ္ဂဖလာနိ ဝါရေန္တိ နီဝါရေန္တီတိ အာဝရဏာနိ. ဝိပါကာနိ စ တာနိ အာဝရဏာနိ စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဝိပါကာနီ’’တိ အဟေတုက ဒွိဟေတုက ဝိပါကာနိ. တေဟိ ဂဟိတပ္ပဋိသန္ဓိကာနံ ဣမသ္မိံ ဘဝေဈာန မဂ္ဂဖလပ္ပဋိလာဘော နာမ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ဝိပါကာဝရဏ သဗ္ဘာဝတော’’တိအာဒိံ. ‘‘တေသံ’’တိ ဒုဂ္ဂတိ အဟေတုက ပုဂ္ဂလာနံ. ပုဂ္ဂလာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န လဗ္ဘန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတရေသံ’’တိ တတော အညေသံ သုဂတိ အဟေတုက ပုဂ္ဂလာနံ.

໑໔໑. ໃນບົດມີເປັນຕົ້ນວ່າ “duhetuka”. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “paṭisandhiviññāṇa sahagatā” ເປັນຕົ້ນ ເພາະໝາຍເຖິງບຸກຄົນຜູ້ມີປະຕິສົນທິເປັນທະວິເຫຕຸກະລັກສະນະເປັນຕົ້ນໂດຍກຳເນີດ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ dvinnaṃ pi” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແກ່ບຸກຄົນທະວິເຫຕຸກະລັກສະນະ ແລະ ອະເຫຕຸກະລັກສະນະທັງສອງ. ທຳທັງຫຼາຍທີ່ຫ້າມ ຄື ກີດກັນຊານ, ມັກ ແລະ ຜົນ ຢ່າງແຮງກ້າ ຊື່ວ່າ ເຄື່ອງກັ້ນ (ອາວະຣະນະ). ບົດວິເຄາະວ່າ: ທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນທັງວິບາກ ແລະ ເປັນທັງເຄື່ອງກັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິບາກາວະຣະນະ. ຄຳວ່າ “Vipākāni” ໄດ້ແກ່ ອະເຫຕຸກະວິບາກ ແລະ ທະວິເຫຕຸກະວິບາກທັງຫຼາຍ. ການໄດ້ສະເພາະເຊິ່ງຊານ, ມັກ ແລະ ຜົນ ໃນພົບນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຖືປະຕິສົນທິດ້ວຍວິບາກເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “vipākāvaraṇa sabbhāvato” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງທຸກຄະຕິອະເຫຕຸກະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ, ມີອະທິບາຍວ່າ ແຫ່ງບຸກຄົນທັງຫຼາຍ. ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້. ຄຳວ່າ “Itaresaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງສຸຄະຕິອະເຫຕຸກະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ນອກຈາກນັ້ນ.

‘‘ဧတ္ထ သိယာ’’တိအာဒီသု. ဒုဂ္ဂတိ ပရိယာပန္နာနဉ္စ အဟေတုကာနံ. ‘‘မူလဘဝင်္ဂေ’’တိအာဒိမှိ ပဋိသန္ဓိ စိတ္တံ ဟုတွာ အာဂတေ မူလဘဝင်္ဂေ. ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ ယံ ကိဉ္စိ ဘဝင်္ဂံ. ‘‘ဝုစ္စတေ’’တိ ဝိသဇ္ဇနာ ဝုစ္စတေ. ‘‘သဗ္ဗ အဋ္ဌကထာသု ပဋိက္ခိတ္တော’’တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ တာဝ ဝိပါကုဒ္ဓါရကထာယံ သောဠသသု ကာမာဝစရ ကုသလ ဝိပါကေသု အဋ္ဌန္နံ အဟေတုက ဝိပါကာနံ ဧဝ အာပါယိကေသု သတ္တေသု ဥပ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. န အဋ္ဌန္နံ သဟေတုက ဝိပါကာနံ. တထာ ပဋိစ္စ သမုပ္ပာဒဋ္ဌ ကထာသု စ ဝိညာဏ ပဒဝဏ္ဏနာသု အညာသု စ အဘိဓမ္မာဝတာရာဒီသူတိ ဧဝံ သဗ္ဗဋ္ဌကထာသု ပဋိက္ခိတ္တာ နာမ ဟောတိ. ‘‘ယောဂသာ ဓနီယတ္တာ’’တိ [Pg.142] ပယောဂေန သာဓေတဗ္ဗတ္တာ. ကုသလာကုသလာနိ ဟိ ဝဍ္ဎေတုံ ဝါ ဟာပေတုံ ဝါ ပယောဂေ ကတေ ဝဍ္ဎန္တိ စေဝ ဟာယန္တိ စ. ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တဘူတံ ဂဟေတုံ ယုတ္တံ. ကသ္မာ, အဟေတုကဿ ဘဝင်္ဂဿာတိ ဝုတ္တဿ မူလဘဝင်္ဂဿ အဟေတုကတ္တာ. ‘‘ဒွိန္နမ္ပိ အဟေတုကာနံ’’တိ ဒုဂ္ဂတိ အဟေတုကာနဉ္စ သုဂတိ အဟေတုကာနဉ္စ. ‘‘အပရေပနာ’’တိအာဒိ ဝိဘာဝနိယံ အာဂတော အပရေ ဝါဒေါ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘အပရေပန ယထာ အဟေတုကာနံ သဟေတုက တဒါရမ္မဏံ ဟောတိ, ဧဝံ ဒွိဟေတုကာနံ တိဟေတုက တဒါရမ္မဏံပီ’တိ ဝဏ္ဏေန္တိ. တေသံမတာနုရောဓေန စ ဣဓပိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တ ဝိပါကပ္ပဋိက္ခေပေါ အဟေတုကေယေဝ သန္ဓာယာတိ ဝဒန္တီတိ. တံ ပန ဝိပါကုဒ္ဓါရကထာယံ ‘ဧတ္ထေဝ ဒွါဒသ ကမဂ္ဂေါပီ’တိ စ, ဧတ္ထေဝ ဒသကမဂ္ဂေါပီ’တိ စ အာဂတေဟိ န သမေတိ. တတ္ထ ဟိ သောဠသသုကုသလဝိပါကေသု ဒွိဟေတုက ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာနံ ဒွိန္နံ ဒွိဟေတုကာဟေတုက ပုဂ္ဂလာနံ စတ္တာရိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တ ဝိပါကာနိ ဝဇ္ဇေတွာ ဒွါဒသ ကမဂ္ဂေါ နာမ ဟောတိ. ပုန သေသေသု ဒွါဒသ ဝိပါကေသုပိ အသင်္ခါရိက ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာနံ ဒွေ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ သသင်္ခါရိက ဝိပါကာနိ, သသင်္ခါရိက ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာနဉ္စ ဒွေ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ အသင်္ခါရိက ဝိပါကာနိ ဝဇ္ဇေတွာ ဒုတိယတ္ထေရ ဝါဒေ ဒသကမဂ္ဂေါ နာမ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ပန ဒွိ ဟေတုကောပိ ပုဂ္ဂလော အဓိကေန ဆန္ဒေန ဝါ ဝီရိယေန ဝါ စိတ္တေန ဝါ ယုတ္တော ပရိယတ္တိ ဓမ္မံ ဝါ နာနာဝိဇ္ဇာသိပ္ပာနိ ဝါ ဗဟုံ ဂဏှေယျ, သုဏေယျ, ဓာရေယျ, ဝါစေယျ, စိန္တေယျ. အထဿ ဉာဏသမ္ပယုတ္တ ဇဝနံ ဗဟုလံ သမုဒါ စရေယျ. တဒါ တဿ နာနာကမ္မေန ဇဝနာနု ရူပံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တ တဒါရမ္မဏံ န န သမ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ. တံ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတီတိ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ပိဟိ. လ. ဝုတ္တာ’’တိ ကထံ ဝုတ္တာ. ဧတာနိ ဟိ မနုဿေသု စ ကာမာဝစရ ဒေဝေသု စ ပုညဝန္တာနံ ဒွိဟေတုကတိ ဟေတုကာနံ ပဋိသန္ဓိကာလေ ပဋိသန္ဓိ ဟုတွာ ဝိပစ္စန္တီတိအာဒိနာ ဝုတ္တာတိ. တေ ပန တိဝိဓာ, နဝဝိဓာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေသံ တဗ္ဘာဝေါ’’တိ ကုသလာနံ ကုသလဘာဝေါ, အကုသလာနံ အကုသလဘာဝေါ. ‘‘သိက္ခန ဓမ္မယုတ္တာ’’တိ တီဟိ သိက္ခာဟိ ပဟာတဗ္ဗာနံ ကိလေသာနံ အတ္ထိတာယ သိက္ခိတဗ္ဗတာ ပကတိယံ ဌိတာတိ အဓိပ္ပာယော[Pg.143].‘‘ဟေဋ္ဌိမာနဉ္စာ’’တိ ဟေဋ္ဌိမ ဖလာနဉ္စ. ယာနိယာနိသကာနိ ယထာသကံ. ‘‘ဥပရိမာနံ’’တိ ဥပရိမာနံ ပုဂ္ဂလာနံ. ‘‘ပရိနိဋ္ဌိတ သိက္ခာ ကိစ္စတ္တာ’’တိ သိက္ခာ ကိစ္စံ နာမ ကိလေသ ဓမ္မာနံ ပဟာနတ္ထာယ ဧဝ ဟောတီတိ တေသု သဗ္ဗသော ပဟီနေသု သိက္ခာ ကိစ္စံ ပရိနိဋ္ဌိတံ ဟောတိ. ဧဝံ ပရိနိဋ္ဌိတ သိက္ခာ ကိစ္စတ္တာ. သုဋ္ဌု ဘဗ္ဗောတိ သမ္ဘဝေါ. သမ္ဘဝေါတိ ဝိသေသန ပဒမေတန္တိ အာဟ ‘‘ယထာ သမ္ဘဝံ’’တိ.

ໃນຄຳວ່າ “Ettha siyā” ເປັນຕົ້ນ. ແລະແຫ່ງອະເຫຕຸກະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງທຸກຄະຕິ. ໃນບົດວ່າ “mūlabhavaṅge” ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ແກ່ ໃນມູນະພະວັງທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍເປັນປະຕິສົນທິຈິດ. ຄຳວ່າ “Yaṃ kiñci” ໄດ້ແກ່ ພະວັງຈິດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “Vuccate” ໄດ້ແກ່ ກ່າວວິສັດຊະນາ. ຄຳວ່າ “Sabba aṭṭhakathāsu paṭikkhitto” (ຖືກປະຕິເສດໃນອັດຖະກະຖາທັງປວງ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ກ່ອນອື່ນໝົດ ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີ ໃນວິບາກຸດທາຣະກະຖາ ທ່ານສະແດງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອະເຫຕຸກະວິບາກ ໘ ຢ່າງເທົ່ານັ້ນ ໃນສັດຜູ້ເກີດໃນອະບາຍ ໃນບັນດາກາມາວະຈະຣະກຸສົນວິບາກ ໑໖ ຢ່າງ, ບໍ່ແມ່ນການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສະເຫຕຸກະວິບາກ ໘ ຢ່າງ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ແມ່ນໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງປະຕິດຈະສະມຸບປາດ ໃນການອະທິບາຍບົດວິນຍານ ແລະໃນຄຳພີອື່ນໆ ມີອະພິທັມມາວະຕານ ເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າຖືກປະຕິເສດໃນອັດຖະກະຖາທັງປວງຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Yogasādhanīyattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງໃຫ້ສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມ (ປະໂຍຄະ). ເພາະວ່າ ເມື່ອມີການພະຍາຍາມເພື່ອຈະເລີນ ຫຼື ເພື່ອເສື່ອມ ກຸສົນແລະອະກຸສົນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຈະເລີນຂຶ້ນ ແລະ ເສື່ອມຖອຍລົງ. ຄວນຖືເອົາຄວາມເປັນຍານະວິບປະຍຸດ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມູນະພະວັງທີ່ກ່າວວ່າ ເປັນພະວັງອະເຫຕຸກะนั้น ເປັນອະເຫຕຸກະ. ຄຳວ່າ “Dvinnampi ahetukānaṃ” ໄດ້ແກ່ ທັງແກ່ທຸກຄະຕິອະເຫຕຸກະບຸກຄົນ ແລະ ສຸຄະຕິອະເຫຕຸກະບຸກຄົນທັງສອງ. ຄຳວ່າ “Apare pana” ເປັນຕົ້ນ ເປັນວາທະອື່ນທີ່ມາໃນຄຳພີວິພາວິນີ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ: ‘ອາຈານພວກອື່ນອະທິບາຍວ່າ: ຕະທາຣົມມະນະອັນເປັນສະເຫຕຸກະ ຍ່ອມມີແກ່ອະເຫຕຸກະບຸກຄົນທັງຫຼາຍຢ່າງໃດ, ຕະທາຣົມມະນະອັນເປັນຕິເຫຕຸກະ ກໍຍ່ອມມີແກ່ທະວິເຫຕຸກະບຸກຄົນທັງຫຼາຍຢ່າງນັ້ນ’. ແລະເພາະຄ້ອຍຕາມມະຕິຂອງອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ, ແມ່ນໃນທີ່ນີ້ ທ່ານກໍກ່າວວ່າ ການປະຕິເສດຍານະສຳປະຍຸດຕະວິບາກ ແມ່ນໝາຍເຖິງອະເຫຕຸກະບຸກຄົນນັ້ນເອງ. ແຕ່ຂໍ້ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າກັນກັບຂໍ້ຄວາມທີ່ມາໃນວິບາກຸດທາຣະກະຖາວ່າ ‘ໃນທີ່ນີ້ເອງ ແມ່ນທາງແຫ່ງກຳ ໑໒’ ແລະ ‘ໃນທີ່ນີ້ເອງ ແມ່ນທາງແຫ່ງກຳ ໑໐’. ດ້ວຍວ່າ ໃນວິບາກຸດທາຣະກະຖານັ້ນ, ໃນບັນດາກຸສົນວິບາກ ໑໖ ຢ່າງ, ທາງແຫ່ງກຳ ໑໒ ຍ່ອມມີແກ່ບຸກຄົນ ໒ ພວກ ຄື ທະວິເຫຕຸກະບຸກຄົນ ແລະ ອະເຫຕຸກະບຸກຄົນ ຜູ້ເກີດດ້ວຍທະວິເຫຕຸກະກຳ ໂດຍເວັ້ນຍານະສຳປະຍຸດຕະວິບາກ ໔ ຢ່າງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ໃນວິບາກ ໑໒ ຢ່າງທີ່ເຫຼືອ, ທາງແຫ່ງກຳ ໑໐ ຍ່ອມມີໃນມະຕິຂອງພະເຖລະອົງທີສອງ ໂດຍເວັ້ນຍານະວິບປະຍຸດຕະສະສັງຂາຣິກະວິບາກ ໒ ຢ່າງ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ເກີດດ້ວຍອະສັງຂາຣິກະກຳ, ແລະ ເວັ້ນຍານະວິບປະຍຸດຕະອະສັງຂາຣິກະວິບາກ ໒ ຢ່າງ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ເກີດດ້ວຍສະສັງຂາຣິກະກຳ. ແຕ່ໃນຂໍ້ນີ້, ແມ່ນບຸກຄົນຜູ້ເປັນທະວິເຫຕຸກະ ຫາກປະກອບດ້ວຍສັນທະ, ວິຣິຍະ ຫຼື ຈິດ ຢ່າງແຮງກ້າ ກໍເພິ່ງຮຽນ, ຟັງ, ຊົງຈຳ, ບອກສອນ, ຄິດຄົ້ນ ເຊິ່ງປະຣິຍັດຕິທຳ ຫຼື ວິຊາສິລະປະຕ່າງໆ ໃຫ້ຫຼາຍໄດ້. ລຳດັບນັ້ນ ຍານະສຳປະຍຸດຕະຊะວະນະ ຍ່ອມເປັນໄປແກ່ບຸກຄົນນັ້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ເມື່ອນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຕະທາຣົມມະນະອັນເປັນຍານະສຳປະຍຸດ ອັນສົມຄວນແກ່ຊະວະນະ ດ້ວຍກຳຕ່າງໆ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້ແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ (ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະເກີດຂຶ້ນບໍ່ໄດ້). ຄຳນັ້ນ ຍ່ອມປາກົດວ່າສົມຄວນແທ້. ຄຳວ່າ “Aṭṭhakathāyampi... ລະ... vuttā” (ແມ່ນໃນອັດຖະກະຖາກໍກ່າວໄວ້), ຖາມວ່າ ກ່າວໄວ້ແນວໃດ? ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ: ‘ວິບາກເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນໂດຍເປັນປະຕິສົນທິ ໃນການປະຕິສົນທິແຫ່ງມະນຸດ ແລະ ເທວະດາຜູ້ມີບຸນທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນທະວິເຫຕຸກະ ແລະ ຕິເຫຕຸກະ’. ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ: ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນມີ ໓ ພວກ, ມີ ໙ ພວກ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ tabbhāvo” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນກຸສົນແຫ່ງກຸສົນທັງຫຼາຍ, ຄວາມເປັນອະກຸສົນແຫ່ງອະກຸສົນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Sikkhana dhammayuttā” ມີອະທິບາຍວ່າ: ຄວາມເປັນຜູ້ຄວນສຶກສາ ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍອັນເພິ່ງລະດ້ວຍສິກຂา ໓ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍປົກກະຕິ. ຄຳວ່າ “Heṭṭhimānañca” ໄດ້ແກ່ ແລະແຫ່ງພະອະຣິຍະບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນມັກຄະຜົນເບື້ອງຕ່ຳທັງຫຼາຍ, ທຳທັງຫຼາຍໃດໆ ອັນເປັນຂອງຕົນ ຕາມສົມຄວນແກ່ຕົນ. ຄຳວ່າ “Uparimānaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງບຸກຄົນເບື້ອງບົນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Pariniṭṭhita sikkhā kiccattā” ມີອະທິບາຍວ່າ: ສິກຂາກິດ ຍ່ອມມີເພື່ອການລະກິເລດທຳທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ, ເມື່ອກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນຖືກລະໄດ້ໂດຍປະການທັງປວງແລ້ວ ສິກຂາກິດກໍຊື່ວ່າສຳເລັດແລ້ວ, ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີສິກຂາກິດສຳເລັດແລ້ວຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ “sambhavo” ໄດ້ແກ່ ຄວນຢ່າງຍິ່ງ. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “yathā sambhavaṃ” ເພາະບົດວ່າ “sambhavo” ນີ້ ເປັນບົດວິເສດສະນະ.

၁၄၂. ‘‘ဧတ္ထေဝါ’’တိ ဧတသ္မိံ ကာမလောကေ ဧဝ. ‘‘တံ တံ ပသာဒရဟိတာနံ’’တိ တေနတေန ပသာဒေန ရဟိတာနံ. တသ္မိံ တသ္မိံ ဒွါရေ ဥပ္ပန္နာနိ တံ တံ ဒွါရိကာနိ. စတုသဋ္ဌိဝီထိ စိတ္တာနိ. ဒွေ စတ္တာလီသ ဝီထိ စိတ္တာနိ. ‘‘ဗြဟ္မလောကေ ဝါ’’တိအာဒီသု. ဣဒံ အဋ္ဌကထာ ဝစနံ. ယထာဟ ရူပဘဝေ စတုန္နံ ဝိညာဏာနံ, တထေဝ ပစ္စယော. ပဝတ္တေ, နောပဋိသန္ဓိယံ. သောစ ခေါ ကာမာဝစရေ အနိဋ္ဌ ရူပဒဿန သဒ္ဒသဝနဝသေန, ဗြဟ္မလောကေ ပန အနိဋ္ဌာ ရူပါဒယော နာမ နတ္ထိ. တထာ ကာမာဝစရ ဒေဝလောကေ ပီတိ. တာနိ စတ္တာရိ စိတ္တာနိ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ရူပလောကေ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံ ဝစနေ. ‘‘တံ တံ ဘူမိ ပရိယာပန္နေ’’တိ တိဿံ တိဿံ ဘူမိယံ ပရိယာပန္နေ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

໑໔໒. ຄຳວ່າ “Ettheva” ໄດ້ແກ່ ໃນກາມະໂລກນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Taṃ taṃ pasādarahitānaṃ” ໄດ້ແກ່ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ປາສະຈາກປະສາດນັ້ນໆ. ຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນທະວານນັ້ນໆ ຊື່ວ່າ ເປັນໄປໃນທະວານນັ້ນໆ. ວິຖີຈິດ ໖໔ ດວງ. ວິຖີຈິດ ໔໒ ດວງ. ໃນຄຳວ່າ “Brahmaloke vā” ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ແມ່ນຄຳອະທິບາຍໃນອັດຖະກະຖາ. ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ ໃນຮູບະພົບ ປັດໄຈແຫ່ງວິນຍານ ໔ ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ໃນປະວັດຕິກαລ ບໍ່ແມ່ນໃນປະຕິສົນທິກາລ. ກໍແຕ່ວ່າ ຈິດນັ້ນ ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຫັນຮູບ ແລະການໄດ້ຍິນສຽງທີ່ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ ໃນກາມາວະຈອນພົບ, ແຕ່ໃນພົມມະໂລກ ຮູບເປັນຕົ້ນທີ່ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ ແມ່ນບໍ່ມີເລີຍ. ໃນກາມາວະຈອນເທວະໂລກ ກໍມີປີຕິເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈິດ ໔ ດວງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tattha” ໄດ້ແກ່ ໃນຮູບະໂລກນັ້ນ. ໃນປາຖະແຫ່ງວິພາວິນີ. ຄຳວ່າ “Idha” ໄດ້ແກ່ ໃນຄຳເວົ້ານີ້. ຄຳວ່າ “Taṃ taṃ bhūmi pariyāpanne” ໄດ້ແກ່ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນພູມນັ້ນໆ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

ဝီထိသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ອະນຸທີປະນາແຫ່ງວິຖີສັງຄະຫະທີປະນີ ຈົບແລ້ວ.

၅. ဝီထိမုတ္တသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

໕. ອະນຸທີປະນາແຫ່ງວິຖີມຸດຕະສັງຄະຫະ

၁၄၃. ဝီထိမုတ္တသင်္ဂဟေ[Pg.144]. ‘‘ပဝတ္တိသင်္ဂဟံ’’တိ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ ပဝတ္တာကာရကထနသင်္ဂဟံ. ‘‘ပဋိသန္ဓိယံ’’တိ ပဋိသန္ဓိကာလေ. ‘‘တေသံ’’တိ စိတ္တ စေတသိကာနံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘တဒါသန္နတာယာ’’တိ တာယပဋိသန္ဓိယာ အာသန္နတာယ. ‘‘တံ ဂဟဏေနေ ဝါ’’တိ သန္ဓိဂ္ဂဟဏေန ဧဝ သန္ဓိဝစနေန ဧဝ. ‘‘ဝိသယပ္ပဝတ္တိ နာမာ’’တိ ကမ္မ ကမ္မနိမိတ္တာဒီနံ ဝိသယာနံ ဒွါရေသု အာပါတာ ဂမန ဝသေန ပဝတ္တိ နာမ. ‘‘မရဏုပ္ပတ္တိယံ ဧဝ သိဒ္ဓါ’’တိ မရဏုပ္ပတ္တိယံ ဇဝနေသု ဧဝ သိဒ္ဓါ. ဧတေန မရဏုပ္ပတ္တိ ဝိဓာနံ ဇဝနပ္ပဓာနံ ဟောတိ, န စုတိပ္ပဓာနန္တိ ဒီပေတိ. န ဟိ တသ္မိံ ဝိဓာနေ တဿံ စုတိယံ ဝိသယပ္ပဝတ္တိ ဝစနံ နာမ အတ္ထိ. ဇဝနေသု ဧဝ အတ္ထိ. သာ ပန စုတိ တသ္မိံ ဘဝေ အာဒိမှိ ပဋိသန္ဓိ ပဝတ္တိယာ သိဒ္ဓါယ သိဇ္ဈတိ ယေဝါတိ. ‘‘တေသံ’’တိ ဝီထိမုတ္တာနံ. ‘‘ဘဝန္တီ’’တိ ပါတုဗ္ဘဝန္တိ. ‘‘တတော’’တိ အယတော. ‘‘ဂန္တဗ္ဗာ’’တိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပပဇ္ဇိတဗ္ဗာ. ‘‘ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ပဝတ္တန္တိ. ‘‘တိရော’’တိ တိရိယတော. ‘‘အဉ္ဆိတာ’’တိ ဂတာ ပဝတ္တာ, အာယတာ ဝါ. ‘‘သမာနဇာတိတာယာ’’တိ တိရစ္ဆာန ဂတဇာတိ ဝသေန သမာနဇာတိ ဘာဝေန. ‘‘ယုဝန္တီ’’တိ မိဿီ ဘဝန္တိ. ‘‘သုခသမုဿယတော’’တိ သုခသမုဒါယတော. ‘‘ဒိဗ္ဗန္တီ’’တိ ဝိဇ္ဇောတန္တိ. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဣတိ ဝစနတ္ထံ ကတွာ ဥပရိဒေဝါ သုရာတိ ဝုစ္စန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဝေပစိတ္တိပဟာရာဒါဒယော’’တိ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒ ပဟာရာဒအသုရိန္ဒာဒိကေ ဒေဝါသုရေ. ‘‘သုရပ္ပဋိ ပက္ခာ’’တိ တာဝတိံသာဒေဝပ္ပဋိပက္ခာ. ‘‘သုရသဒိသာ’’တိ တာဝတိံသာဒေဝ သဒိသာ. ‘‘ဝေမာနိကပေတေ’’တိ ဝေမာနိက နာမကေ ပေတေ. ‘‘ဝိနိပါတိကေ’’တိ ဝိနိပါတိက နာမကေ ဒုဂ္ဂတ ဒေဝဇာတိကေ. တေသံ ပဝတ္တိ ဥပရိ ‘ဝိနိပါတိကာသုရာနဉ္စာ’တိ ပဒေ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ‘‘တေပီ’’တိ လောကန္တရိက နေရယိက သတ္တာပိ. ‘‘ကာလကဉ္စိကပေတေ’’တိ ကာလကဉ္စိက နာမကေ ပေတေ. ဧဝံ ကထာဝတ္ထု ပါဠိယံ အာဂတာ ဝေဿဘု အာဒယော ယမရာဇာနောပနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝေဿဘူ [Pg.145] စ နောတ္တိ စ သောမော စ ယမော စ ဝေဿဝဏော စ ဣတိ ဣမေ ပေတ္တိ ရာဇာနော. ‘‘ရဇ္ဇ’’န္တိ ရာဇဘာဝံ ရာဇကိစ္စံ. ယေ စ ယက္ခရက္ခသာ နာမ ကရောန္တာ ဝိစရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကုရူရကမ္မကာရိနော’’တိ လုဒ္ဒကမ္မကာရိနော. ‘‘ရေဝတိ ဝိမာနေ’’တိ ရေဝတိ ဝိမာန ဝတ္ထုမှိ. ‘‘ဣတော’’တိ မနုဿ လောကတော, သုဂတိဘဝတော ဝါ. တေဟိ ယက္ခ ရက္ခသာ နာမ ဘူမဋ္ဌကာပိ သန္တိ, အာကာသဋ္ဌကာပိ. ‘‘နာနာကမ္မကာရဏာယော’’တိ ဒွတ္တိံသ ဝိဓာနိ ကမ္မကရဏ ကိစ္စာနိ. တေသမ္ပိ နိရယပါလာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တိဿန္နံ’’တိ တိဿန္နံ အပါယဘူမီနံ. အပါယဘူမိ.

໑໔໓. ໃນວິຖີມຸດຕະສັງຄະຫະ. ຄຳວ່າ “Pavattisaṅgahaṃ” ໄດ້ແກ່ ການສະແດງການຮວບຮວມອາການເປັນໄປແຫ່ງຈິດຕຸບປາດ. ຄຳວ່າ “Paṭisandhiyaṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນກາລປະຕິສົນທິ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຈິດແລະເຈຕະສິກທັງຫຼາຍ. ໃນປາຖະແຫ່ງວິພາວິນີ. ຄຳວ່າ “Tadāsannatāyā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມໃກ້ຊິດຕໍ່ປະຕິສົນທິນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Taṃ gahaṇene vā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການຖືເອົາສົນທິນັ້ນເອງ ຫຼືດ້ວຍຄຳເວົ້າວ່າສົນທິນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Visayappavatti nāmā” ໄດ້ແກ່ ການເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາລົມມີກຳ ແລະກຳມະນਿມິດເປັນຕົ້ນ ທີ່ມາສູ່ຄອງແຫ່ງທະວານທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Maraṇuppattiyaṃ eva siddhā” ໄດ້ແກ່ ສຳເລັດແລ້ວໃນຊະວະນະທັງຫຼາຍໃນເວລາໃກ້ຕາຍນັ້ນເອງ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ວິທີການເກີດຂຶ້ນໃນເວລາໃກ້ຕາຍນັ້ນ ມີຊະວະນະເປັນປະທານ ບໍ່ແມ່ນມີຈຸຕິເປັນປະທານ. ເພາະວ່າ ໃນວິທີການນັ້ນ ບໍ່ມີຄຳກ່າວເຖິງການເປັນໄປແຫ່ງອາລົມໃນຈຸຕິຈິດນັ້ນເລີຍ, ແຕ່ມີໃນຊະວະນະທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນວ່າ ຈຸຕິຈິດນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງປະຕິສົນທິ ແລະປະວັດຕິໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງພົບນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງວິຖີມຸດຕະຈິດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Bhavantī” ໄດ້ແກ່ ປາກົດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “Tato” ໄດ້ແກ່ ຈາກສ່ວນຍາວ. ຄຳວ່າ “Gantabbā” ໄດ້ແກ່ ພຶງເຂົ້າເຖິງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຖືປະຕິສົນທິ. ຄຳວ່າ “Gacchantī” ໄດ້ແກ່ ເປັນໄປຢູ່. ຄຳວ່າ “Tiro” ໄດ້ແກ່ ຈາກສ່ວນຂວາງ. ຄຳວ່າ “Añchitā” ໄດ້ແກ່ ໄປແລ້ວ, ເປັນໄປແລ້ວ ຫຼືແຜ່ໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Samānajātitāyā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ມີກຳເນີດສະເໝີກັນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳເນີດສັດເດຍລະສານ. ຄຳວ່າ “Yuvantī” ໄດ້ແກ່ ປົນເປກັນ. ຄຳວ່າ “Sukhasamussayato” ໄດ້ແກ່ ຈາກການປະຊຸມແຫ່ງຄວາມສຸກ. ຄຳວ່າ “Dibbantī” ໄດ້ແກ່ ຮຸ່ງເຮືອງຢູ່. ຄຳວ່າ “Iti katvā” ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ເປັນເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້ ແລ້ວປະກອບຄວາມວ່າ ເທວະດາທັງຫຼາຍໃນເບື້ອງເທິງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສຸຣະ. ຄຳວ່າ “Vepacittipahārādādayo” ໄດ້ແກ່ ເທວະອະສູນ ມີທ້າວເວປະຈິດຕິອະສູຣິນ ແລະທ້າວພະຫາຣາທະອະສູຣິນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Surappaṭi pakkhā” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ເທວະດາຊັ້ນດາວະດຶງ. ຄຳວ່າ “Surasadisā” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີສ່ວນຄ້າຍຄືກັບເທວະດາຊັ້ນດາວະດຶງ. ຄຳວ່າ “Vemānikapete” ໄດ້ແກ່ ເປດທີ່ມີຊື່ວ່າ ເວມານິກະເປດ. ຄຳວ່າ “Vinipātike” ໄດ້ແກ່ ເທວະດາພວກທຸກຄະຕະ ທີ່ມີຊື່ວ່າ ວິນິປາຕິກະ. ຄວາມເປັນໄປຂອງພວກເຂົາ ຈະປາກົດແຈ້ງໃນພາຍຫຼັງ ໃນບົດວ່າ “vinipātikāsurānañcā”. ຄຳວ່າ “Tepī” ໄດ້ແກ່ ສັດທີ່ເກີດໃນໂລກັນຕະຣິກະນະຣົກຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Kālakañcikapete” ໄດ້ແກ່ ເປດທີ່ມີຊື່ວ່າ ກາລະກັນຈິກະເປດ. ການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ພະຍາຍົມເປັນຕົ້ນ ທີ່ມາໃນພະບາລີຄຳຖາຫົວຂໍ້ ມີພະເວດສະພູເປັນຕົ້ນ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ພະຍາເປດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ທ້າວເວດສະພູ, ທ້າວໂນດຕິ, ທ້າວໂສມະ, ພະຍາຍົມ ແລະທ້າວເວດສະວັນ. ຄຳວ່າ “Rajja” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນພະຍາ ຫຼືລາດຊະກິດ. ການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ພວກຍັກແລະຮັກຂົດທັງຫຼາຍ ທີ່ທຳໜ້າທີ່ທ່ຽວໄປ. ຄຳວ່າ “Kurūrakammakārino” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທຳກຳອັນໂຫດຮ້າຍ. ຄຳວ່າ “Revati vimāne” ໄດ້ແກ່ ໃນເລື່ອງເຣວະຕີວິມານ. ຄຳວ່າ “Ito” ໄດ້ແກ່ ຈາກມະນຸດສະໂລກ ຫຼືຈາກສຸຄະຕິພົບ. ໃນບັນດາພວກເຂົາ ພວກຍັກແລະຮັກຂົດ ທີ່ເປັນພູມມະເທວະດາກໍມີ, ທີ່ເປັນອາກາສະເທວະດາກໍມີ. ຄຳວ່າ “Nānākammakāraṇāyo” ໄດ້ແກ່ ກິດຈະການລົງທັນທໍລະມານ ໓໒ ປະການ. ການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ຂອງນາຍນິຣະຍະບານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tissannaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງອະບາຍະພູມ ໓. ອະບາຍະພູມ.

ဥဿိတော မနော ဧတေသန္တိ ဝါ, ဥဿန္နော မနော ဧတေသန္တိ ဝါ, ဒွိဓာဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဥဿိတော’’တိ ဥဂ္ဂတော. ‘‘ဥဿန္နော’’တိ ဝိပုလော. ကသ္မာ တိက္ခတရ စိတ္တာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပရိပုဏ္ဏာနံ’’တိအာဒိံ. ပုဗ္ဗဝါကျေ အနန္တ စက္ကဝါဠသာဓာရဏ ဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ပုန ‘‘ဣမသ္မိံ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. ဣဓေဝ သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဥပ္ပန္နတောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အဓိဂ္ဂဏှန္တီ’’တိ အဓိကံ ကတွာ ဂဏှန္တိ. ‘‘သူရာ’’တိ ပါပကလျာဏ ကမ္မေသု သူရစိတ္တာ. ‘‘သတိမန္တော’’တိ ဝိပုလဿတိကာ. ‘‘ဣဓ ဗြဟ္မစရိယဝါသော’’တိ ဣဓေဝ သိက္ခတ္တယပူရဏ သင်္ခါတဿ ဗြဟ္မစရိယဝါသဿ အတ္ထိတာ. ‘‘မရိယာဒဓမ္မေသူ’’တိ လောကစာရိတ္တ ဓမ္မေသု. ‘‘ဓတရဋ္ဌော’’တိ ဓတရဋ္ဌော မဟာရာဇာ. ဧဝံ ဝိရုဠှကောတိအာဒီသု. ‘‘ဂန္ဓရုက္ခာဓိ ဝတ္ထာ’’တိ ဂန္ဓရုက္ခေသု အဇ္ဈာဝုတ္ထာ. ‘‘ကုမ္ဘဏ္ဍာ’’တိ ကုဝုစ္စတိ ပထဝီ. ပထဝိ ဂတာနိ ရတနဘဏ္ဍာနိ ယေသံ တေတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဒါနဝရက္ခသာ’’တိ ဒနုနာမဒေဝဓီတာယ အပစ္စန္တိ အတ္ထေန ဒါနဝ နာမကာ ရက္ခသာ. အဝရုဇ္ဈန္တိ အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အဝရုဒ္ဓကာ. ‘‘ဝိဂစ္ဆရူပေါ’’တိ ဝိပန္နဝဏ္ဏော. ‘‘နိဟီနကမ္မကတာ’’တိ နိဟီနာနိပါပကမ္မာနိ ကတွာ အာဂတာ. ကာစိဂန္ဓပ္ပိယော ဇာယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယာဂန္ဓပ္ပိယော ဇောဂိနီတိ စ ဝုစ္စန္တိ, ဇုဏှာတိ စ ဝုစ္စန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အဘိလက္ခိတရတ္တီသူ’’တိ အဘိညာတရတ္တီသု. ဥပေါသထရတ္တီသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဂေါစရပ္ပသုတကာလေ’’တိ ဂေါစရတ္ထာယ ဝိစရိတကာလေ. ‘‘ဇုတိအတ္ထေနာ’’တိ ဝိဇ္ဇောတနဋ္ဌေန. ဝသူနိ [Pg.146] ဓနာနိ ဓာရေန္တီတိ ဝသုန္ဓရာ. ဝသုန္ဓရာ စ တေ ဒေဝ ယက္ခာ စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘နာဂါတွေဝ ဝုစ္စန္တီ’’တိ ပါဠိယံ နာဂေသု သင်္ဂယှန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယာ’’တိ ယာ ဘုမ္မဒေဝယက္ခ ဇာတိယော. ‘‘ယာသံ’’တိ ယာသံ ဘုမ္မဒေဝ ယက္ခဇာတီနံ. ‘‘ကီဠာပသုတဝသေနာ’’တိ ဗောဓိသတ္တာနဉ္စ ဗုဒ္ဓါနဉ္စ အစ္ဆရိယ ဓမ္မဇာတကာလေ ဥဂ္ဃောသန ကီဠာကမ္မဝဍ္ဎနဝသေန. ‘‘ယာသဉ္စ မန္တပဒါနီ’’တိ ယာသံ နိဂ္ဂဟ ပဂ္ဂဟပူဇနာဒိ ဝသေန ပဝတ္တာနိ မန္တပဒါနိ. ‘‘တေသူ’’တိ + တေသု စတူသု အဝရုဒ္ဓကေသု. ‘‘ကီဠာသောဏ္ဍဝသေနာ’’တိ ကီဠာဓုတ္တဝသေန. ‘‘ဃာသသောဏ္ဍဝသေနာ’’တိ ခါဒနဘုဉ္ဇန ဓုတ္တဝသေန. သောဏော ဝုစ္စတိ သုနခေါ. ‘‘သတ္တေ’’ နေရယိကေ ဝါ ပေတေဝါ. ‘‘ကာမဉ္စ ဟောတီ’’တိ ကိဉ္စာပိ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘နိဗန္ဓနောကာသော’’တိ နိစ္စသမ္ဗန္ဓနောကာသော. ‘‘သမုဒါဂတေသူ’’တိ ပရမ္ပရတော အာဂတေသု. ‘‘ဒေဝရာဇဋ္ဌာနေသူ’’တိ ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ တာဝတိံသာဘဝနေ ဒေဝရာဇဋ္ဌာနေသူတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပါဠိယံ ဧဝါ’’တိ ဒီဃနိကာယေ ဇနဝသဘသုတ္တပါဠိယံ ဧဝ. ယစ္ဆန္တိ နိယစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ယာမော. ‘‘နိယစ္ဆန္တီ’’တိ အညမညံ ဣဿာမစ္ဆရိယ မူလကေဟိ ကလဟဘဏ္ဍနာဒီဟိ ဝိဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘တံ သဟစရိတတ္တာ’’တိ တေန ယာမ နာမကေန ဣဿရဒေဝကုလေန နိစ္စကာလံ သဟ ပဝတ္တတ္တာ. ‘‘ဝသံ ဝတ္တေန္တီ’’တိ ဣစ္ဆံ ပူရေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ 'ມີໃຈສູງ' (ອຸສສິໂຕ ມະໂນ) ຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼື 'ມີໃຈຈະເລີນ' (ອຸສສັນໂນ ມະໂນ) ຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ນີ້ຄືການວິເຄາະສັບສອງຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ອຸສສິໂຕ' ໄດ້ແກ່ ສູງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອຸສສັນໂນ' ໄດ້ແກ່ ໄພບູນ. ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພວກເຂົາມີຈິດໃຈທີ່ກ້າຫານກວ່າ'? ດັ່ງນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ປະຣິປຸນນານັງ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະໃນປະໂຫຍກກ່ອນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍທົ່ວໄປເຖິງຈັກກະວານອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ, ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳວ່າ 'ອິມັສມິງ' ເປັນຕົ້ນອີກ. ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຈະຕ້ອງອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ. ອະທິບາຍວ່າ ພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອະທິຄັນຫັນຕິ' ໄດ້ແກ່ ຄອບງຳ. ຄຳວ່າ 'ສູຣາ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຈິດໃຈກ້າຫານໃນກຳອັນເປັນບາບແລະກຳອັນດີງາມ. ຄຳວ່າ 'ສະຕິມັນໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີສະຕິອັນໄພບູນ. ຄຳວ່າ 'ອິທະ ພຣົຫມະຈະຣິຍະວາໂສ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງການປະພຶດພົມມະຈັນ ອັນໄດ້ແກ່ການບຳເພັນໄຕສິກຂາໃຫ້ບໍລິບູນ ໃນໂລກນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມະຣິຍາທະທັມເມສຸ' ໄດ້ແກ່ ໃນທຳຄືຈະຣີດປະເພນີຂອງໂລກ. ຄຳວ່າ 'ທະຕະຣົດໂຖ' ໄດ້ແກ່ ທ້າວທະຕະຣົດມະຫາຣາດ. ໃນຄຳວ່າ ວິຣຸລະໂຫ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍເຊັ່ນດຽວກັນນີ້. ຄຳວ່າ 'ຄັນທະຣຸກຂາທິວັດຖາ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສຢູ່ທີ່ຕົ້ນໄມ້ມີກິ່ນຫອມ. ຄຳວ່າ 'ກຸມພັນທາ': ຄຳວ່າ 'ກຸ' ກ່າວຄື ແຜ່ນດິນ. ວິເຄາະສັບວ່າ 'ສັດເຫຼົ່ານັ້ນມີຊັບສົມບັດຄືແກ້ວແຫວນເງິນຄຳທີ່ຢູ່ໃນແຜ່ນດິນ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກຸມພັນ'. ຄຳວ່າ 'ທານະວະຣັກຂະສາ' ໄດ້ແກ່ ຍັກທີ່ຊື່ວ່າ ທານົບ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນລູກຫຼານຂອງນາງເທບທິດາທີ່ຊື່ວ່າ ທະນຸ. ວິເຄາະສັບວ່າ 'ພວກທີ່ກີດກັນ ຄື ເຮັດອັນຕະລາຍ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະວະຣຸດທະກະ'. ຄຳວ່າ 'ວິຄັດຈະຣູໂປ' ໄດ້ແກ່ ມີຜິວພັນໝອງຄ້ຳ. ຄຳວ່າ 'ນິຮີນາກັມມະກະຕາ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດກຳອັນຊົ່ວຊ້າແລ້ວມາເກີດ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ 'ບາງພວກເກີດເປັນຜູ້ຮັກກິ່ນຫອມ'. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ 'ພວກທີ່ຮັກກິ່ນຫອມເຫຼົ່ານັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ໂຍຄິນີ ແດ່, ເອີ້ນວ່າ ຈຸນຫາ ແດ່'. ຄຳວ່າ 'ອະພິລັກຂິຕະຣັດຕີສຸ' ໄດ້ແກ່ ໃນຄືນທີ່ຮູ້ກັນດີ. ອະທິບາຍວ່າ ໃນຄືນວັນອຸໂປສົດ. ຄຳວ່າ 'ໂຄຈະຣະປະສຸຕະກາເລ' ໄດ້ແກ່ ໃນເວລາທີ່ທ່ຽວໄປເພື່ອສະແຫວງຫາອາຫານ. ຄຳວ່າ 'ຈຸຕິອັດເຖນະ' ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າ ຮຸ່ງເຮືອງ. ວິເຄາະສັບວ່າ 'ຜູ້ຊົງໄວ້ຊຶ່ງຊັບທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ວະສຸນທະຣາ'. ວິເຄາະສັບອີກວ່າ 'ເທວະດາແລະຍັກເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນແຜ່ນດິນ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວະສຸນທະຣາເທວະດາແລະຍັກ'. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຮຽກວ່າ ນາກ ນັ້ນເອງ' ອະທິບາຍວ່າ ໃນພະບາລີ ຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າໃນພວກນາກ. ຄຳວ່າ 'ຢາ' ໄດ້ແກ່ ກຳເນີດແຫ່ງພູມມະເທວະດາແລະຍັກເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຢາສັງ' ໄດ້ແກ່ ຂອງກຳເນີດແຫ່ງພູມມະເທວະດາແລະຍັກເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ກີລາປະສຸຕະວະເສນະ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປ່າວປະກາດແລະການຫຼິ້ນສະຫຼອງ ໃນເວລາທີ່ທຳມະອັນໜ້າອັດສະຈັນຂອງພະໂພທິສັດແລະພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍປາກົດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຢາສັນຈະ ມັນຕະປະທານι' ໄດ້ແກ່ ບົດມົນທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປເພື່ອການຂົ່ມ, ການຍົກຍ້ອງ ແລະການບູຊາ ເປັນຕົ້ນ ແກ່ພວກເຂົາ. ຄຳວ່າ 'ເຕສຸ' ໄດ້ແກ່ ໃນພວກອະວະຣຸດທະກະທັງສີ່ເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ກີລາໂສນທະວະເສນະ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນນັກເລງຫຼິ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຄາສະໂສນທະວະເສນະ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນນັກເລງກິນ. ຄຳວ່າ 'ໂສນະ' ໝາຍເຖິງ ໝາ. ຄຳວ່າ 'ສັດທັງຫຼາຍ' ໄດ້ແກ່ ສັດນະລົກ ຫຼື ເຜດ. ຄຳວ່າ 'ກາມັນຈະ ໂຫຕິ' ມີອະທິບາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ. ຄຳວ່າ 'ນິພັນທະໂນກາໂສ' ໄດ້ແກ່ ໂອກາດທີ່ຜູກພັນກັນເປັນນິດ. ຄຳວ່າ 'ສະມຸດາຄະເຕສຸ' ໄດ້ແກ່ ທີ່ສືບທອດກັນມາຕາມລຳດັບ. ຄຳວ່າ 'ເທວະຣາຊັດຖານີສຸ' ອະທິບາຍວ່າ ໃນຕຳແໜ່ງແຫ່ງພະຍາເທວະດາ ໃນພົບດາວະດຶງແຫ່ງຈັກກະວານນີ້. ຄຳວ່າ 'ໃນພະບາລີນັ້ນເອງ' ໄດ້ແກ່ ໃນພະບາລີຊະນະວະສະພະສູດ ແຫ່ງທີຄະນິກາຍນັ້ນເອງ. ວິເຄາະສັບວ່າ 'ເທວະດາທັງຫຼາຍຍ່ອມສະກົດກິເລດໃນຊັ້ນນີ້ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຍາມະ'. ຄຳວ່າ 'ນິຍັດຈັນຕິ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມປາສະຈາກການທະເລາະວິວາດກັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີມູນມາຈາກຄວາມອິດສາແລະຄວາມຕະໜີ່ຕໍ່ກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມເປັນໄປຮ່ວມກັບສິ່ງນັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມເປັນໄປຮ່ວມກັນຕະຫຼອດເວລាកັບຕະກູນເທບຜູ້ເປັນໃຫຍ່ ທີ່ຊື່ວ່າ ຍາມະ ນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຍັງອຳນາດໃຫ້ເປັນໄປ' ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຄວາມປາຖະໜາບໍລິບູນ.

‘‘ပုရေ’’တိ သမ္မုခဋ္ဌာနေ. တံ ပန ဌာနံ ဥစ္စဋ္ဌာနံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဥစ္စေဌာနေ’’တိ. ‘‘သဟဿော ဗြဟ္မာ’’တိအာဒီသု အတ္တနော သရီရောဘာသေန သဟဿံ စက္ကဝါဠ လောကံ ဖရန္တော သဟဿောနာမာတိ အဋ္ဌကထာယံ အဓိပ္ပေတံ. ကုလဒေဝတာယော နာမ ကုလ ပရမ္ပရ ပူဇိတ ဒေဝတာယော နာမ. ‘‘ဥပဋ္ဌဟန္တီ’’တိ ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဒေဝဝတ္ထု ဒေဝမာလကာနိ ကတွာ သမယေ သမယေ တတ္ထ ဂန္တွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေန္တိ, ဝန္ဒန္တိ, ထောမေန္တိ, ဝရံ ပတ္ထေန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ဥပဋ္ဌကာ ဧဝသမ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဥပဋ္ဌကမတ္တာဝဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ကဿစီ’’တိ ကဿစိ ဟေဋ္ဌိမဿ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တာသု ဗြဟ္မဘူမီသု. ပုန ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ဒုတီယတလေ. ‘‘အာဘာ’’တိ သရီရာဘာ. နိစ္ဆရန္တိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂေဟိ နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘အစလ သဏ္ဌိတာ’’တိ ဒုတီယ တလေ [Pg.147] ဝိယ စလိတာ န ဟောတိ. အထ ခေါ အစလ သဏ္ဌိတာ. ‘‘တေသံ’’တိ တေသံဝါဒီနံ ပါဌေ. ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာတိအာဒိကံ နာမံ နသိဒ္ဓံတိ ယောဇနာ. ‘‘ဣဉ္ဇနဇာတိကေဟီ’’တိ စလနဇာတိကေဟိ. ‘‘ဟေဋ္ဌိမတလာနံ ဣဉ္ဇိတံ ပုညပ္ဖလံ အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အာနေဉ္ဇ ဇာတိကေနာ’’တိ အစလနဇာတိကေန ဥပေက္ခာဈာနေန နိဗ္ဗတ္တာနံ စတုတ္ထတလာနံ. ‘‘ကေနစိ အန္တရာယေနာ’’တိ တေဇောသံဝဋ္ဋာဒိကေန အန္တရာယေန. ‘‘ဧတ္ထပီ’’တိ ဧတသ္မိံ စတုတ္ထတလေပိ. ‘‘အာယု ဝေမတ္တတာယာ’’တိ အာယုပ္ပမာဏနာနတ္တဿ. ‘‘ဩဠာရိကာနံ’’တိ ဣဒံ ပကတိယာ ဩဠာရိက သဘာဝတာယ ဝုတ္တံ. န သုခုမာနံ အတ္ထိတာယ. နတ္ထိ ဝိဟညနံ ဧတေသန္တိ အဝိဟာ. ကိံ ဝိဟညနံ နာမာတိ အာဟ ‘‘သမထဝိပဿနာ ကမ္မေသု အဝိပ္ဖာရိကတာ ပတ္တီ’’တိ. စိတ္တဿ အဝိပ္ဖာရတာ ပဇ္ဇနံ နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပသာဒ ဒိဗ္ဗ ဓမ္မ ပညာ စက္ခူဟီ’’တိ ‘ပသာဒ စက္ခု, ဒိဗ္ဗစက္ခု, ဓမ္မစက္ခု, ပညာ စက္ခူ, ဟိ. တတ္ထ ပသာဒစက္ခု ဧဝ ဣဓ ဒိဗ္ဗစက္ခူတိပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဓမ္မ စက္ခူ’’တိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂညာဏံ. ‘‘ပညာ စက္ခူ’’တိ ဝိပဿနာ ဉာဏပစ္စဝေက္ခနာဉာဏေဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသံ သဗ္ဗညာဏံ. ‘‘ရူပီနံ သတ္တာနံ’’တိ ရူပကာယဝန္တာနံ သတ္တာနံ. ‘‘ကနိဋ္ဌဘာဝေါ’’တိ အပ္ပတရဘာဝေါ. ‘‘အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌဿပိ ပဋိက္ခေပေါ’’တိ သကဒါဂါမိဘာဝေဌတွာ ဘာဝေန္တဿေဝ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. နော အညထာတိ အာဟ ‘‘သကဒါဂါမီနံ ပဋိက္ခေပေနာ’’တိအာဒိံ.

ຄຳວ່າ 'ປຸເຣ' ໄດ້ແກ່ ໃນສະຖານທີ່ຕໍ່ໜ້າ. ແຕ່ສະຖານທີ່ນັ້ນ ຊື່ວ່າເປັນສະຖານທີ່ສູງ ດັ່ງນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໃນສະຖານທີ່ສູງ' (ອຸດເຈຖານີ). ໃນຄຳວ່າ 'ສະຫັສໂສ ພຣົຫມາ' ເປັນຕົ້ນ, ພະອັດຖະກະຖາຈານມຸ່ງໝາຍເອົາວ່າ ພົມຜູ້ແຜ່ລັດສະໝີແຫ່ງສະຣີຣະຂອງຕົນໄປຕະຫຼອດພັນຈັກກະວານ ຊື່ວ່າ ສະຫັສສີ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ກຸລະເທວະດາ' ໄດ້ແກ່ ເທວະດາທີ່ໄດ້ຮັບການບູຊາສືບທອດກັນມາຕາມຕະກູນ. ຄຳວ່າ 'ອຸປັດຖະຫັນຕິ' ມີອະທິບາຍວ່າ ພວກເຂົາສ້າງສານພະພູມ ຫຼື ຫໍເທວະດາໄວ້ໃນສະຖານທີ່ອັນສົມຄວນ ແລ້ວພາກັນໄປບູຊາດ້ວຍດອກໄມ້ແລະຂອງຫອມເປັນຕົ້ນ, ກາບໄຫວ້, ສັນລະເສີນ ແລະຂໍພອນໃນສະຖານທີ່ນັ້ນເປັນຄັ້ງຄາວ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ບຳຣຸງນັ້ນເອງ' ອະທິບາຍວ່າ ເປັນພຽງຜູ້ບຳຣຸງເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ກັສສະຈິ' ໄດ້ແກ່ ຂອງພົມຊັ້ນຕ່ຳບາງຕົນ. ຄຳວ່າ 'ຕັດຖາ' ໄດ້ແກ່ ໃນພົມມະພູມເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຕັດຖາ' ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ໃນຊັ້ນທີສອງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອາພາ' ໄດ້ແກ່ ແສງສະຫວ່າງແຫ່ງສະຣີຣະ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຊ່ານອອກ' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຊ່ານອອກມາຈາກອະໄວຍະວະນ້ອຍໃຫຍ່. ຄຳວ່າ 'ຕັ້ງຢູ່ຢ່າງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວເໝືອນໃນຊັ້ນທີສອງ, ແຕ່ຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວເລີຍ. ຄຳວ່າ 'ເຕສັງ' ປະກອບຄວາມວ່າ ໃນບົດທາງຝ່າຍຂອງຜູ້ກ່າວເຫຼົ່ານັ້ນ, ຊື່ມີພຣົຫມະປາຣິສັດຊາເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ 'ອິນຈະນະຊາຕິເກຫິ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສິ່ງທີ່ມີສະພາບຫວັ່ນໄຫວ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ 'ຜົນບຸນອັນຫວັ່ນໄຫວຂອງພົມຊັ້ນຕ່ຳທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີຢູ່'. ຄຳວ່າ 'ອາເນນຈະຊາຕິເກນະ' ໄດ້ແກ່ ຂອງພົມຊັ້ນທີສີ່ທັງຫຼາຍ ຜູ້ບັງເກີດດ້ວຍອຸເປກຂາຊານອັນມີສະພາບບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍອັນຕະລາຍບາງຢ່າງ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອັນຕະລາຍມີໄຟປະໄລຍະກັນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເອັດຖະປິ' ໄດ້ແກ່ ເຖິງແມ່ນໃນຊັ້ນທີສີ່ນີ້ກໍຕາມ. ຄຳວ່າ 'ອາຍຸ ເວມັດຕະຕາຍະ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງປະມານອາຍຸ. ຄຳວ່າ 'ໂອລາຣິກາເນັງ' ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍສະພາວະອັນຫຍາບຕາມປົກກະຕິ, ບໍ່ແມ່ນເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງສະພາວະອັນລະອຽດ. ວິເຄາະສັບວ່າ 'ຄວາມເດືອດຮ້ອນຂອງພົມເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະວິຫາ'. ຖ້າຖາມວ່າ ຄວາມເດືອດຮ້ອນນັ້ນຄືຫຍັງ? ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ບັນລຸຄວາມແຜ່ຊ່ານໄປໃນກຳມະຖານຄືສະມະຖະແລະວິປັດສະນາ'. ອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວາມບໍ່ແຜ່ຊ່ານໄປແຫ່ງຈິດ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ 'ປະສາດະ ທິບພະ ທັມມະ ປັນຍາ ຈັກຂູຫິ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປະສາດະຈັກຂຸ, ทິບພະຈັກຂຸ, ທັມມະຈັກຂຸ ແລະປັນຍາຈັກຂຸ. ໃນຈັກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ປະສາດະຈັກຂຸນັ້ນເອງ ໃນທີ່ນີ້ຮຽກວ່າ ທິບພະຈັກຂຸ ແດ່. ຄຳວ່າ 'ທັມມະຈັກຂຸ' ໄດ້ແກ່ ມັກຄະຍານເບື້ອງຕ່ຳ. ຄຳວ່າ 'ປັນຍາຈັກຂຸ' ໄດ້ແກ່ ພະຍານທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ພ້ອມກັບວິປັດສະນາຍານແລະປັດຈະເວກຂະນາຍານ. ຄຳວ່າ 'ຣູປີນັງ ສັດຕານັງ' ໄດ້ແກ່ ຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ມີຮູບກາຍ. ຄຳວ່າ 'ກະນິດຖະພາໂວ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ມີປະມານນ້ອຍກວ່າ. ຄຳວ່າ 'ການຫ້າມແມ່ນແຕ່ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນອະນາຄາມິມັກ' ອະທິບາຍວ່າ ອະນາຄາມິມັກຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສະກະທາຄາມີບຸກຄົນແລ້ວຈະເລີນພາວະນາເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເກີດຂຶ້ນໂດຍປະການອື່ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ດ້ວຍການຫ້າມສະກະທາຄາມີບຸກຄົນທັງຫຼາຍ' ເປັນຕົ້ນ.

ဘူမိစတုက္ကံ နိဋ္ဌိတံ.

ໝວດສີ່ແຫ່ງພູມ ຈົບແລ້ວ.

၁၄၄. ဘဝန္တရေ ဩက္ကမန္တိ ဧတာယာတိ ဩက္ကန္တီတိ ပိယုဇ္ဇတိ. ‘‘သောတရဟိတော’’တိ ပသာဒသောတရဟိတော. ဧဝံ သေသေသုပိ. ‘‘အာသိတ္တကာဒိဘာဝေနာ’’တိ အာသိတ္တကပဏ္ဍကာဒိ ဘာဝေန. ‘‘ဒွီဟိ ဗျဉ္ဇနေဟီ’’တိ ဒွီဟိ နိမိတ္တေဟိ. ‘‘ဝိဗစ္ဆဝစနော’’တိ ဝိပန္နဝစနော. ‘‘ဝတ္ထု ဝိပန္နဿာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ သမ္ဘာရ စက္ခု ဝုစ္စတိ. တဿ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝိပန္နတ္တာ တေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဝတ္ထုဝိပန္နောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘တဿ တဿာ’’တိ စက္ခုသော တာဒိကဿ[Pg.148].‘‘ပသူတိယံ ယေဝါ’’တိ ဝိဇာယမာနကာလေယေဝ. ‘‘ပညာဝေယျတ္တိယဘာဝဿာ’’တိ ဧတ္ထ ဗျတ္တဿ ဘာဝေါ ဝေယျတ္တိယံ. ‘‘ဗျတ္တဿာ’’တိ ဖရဏညာဏဿ ပုဂ္ဂလဿ. ပညာ သင်္ခါတံ ဝေယျတ္တိယံ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဒွိဟေတုက တိဟေတုကာနံပိ န သက္ကာ နိယမေတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ န သက္ကာတိ အာဟ ‘‘မာတုကုစ္ဆိမှိ ဝိပတ္တိ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ကတမေသံ ဝိပတ္တီတိ. ဥပ္ပန္နာနမ္ပိ စက္ခု သောတာနံ ဝိပတ္တိ. ကေနကာရဏေန ဝိပတ္တီတိ. ပရူပက္ကမေနဝါ မာတုယာ ဝိသမ ပယောဂေန ဝါ နာနာဗာဓေန ဝါ ဝိပတ္တီတိ ယောဇနာ. ဓာတုပါဌေ ယက္ခ ပူဇာယံတိ ပဌိတတ္တာ ‘‘ပူဇနီယဋ္ဌေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတေန ယက္ခိတဗ္ဗာ ပူဇိတဗ္ဗာ ယက္ခာတိ ဒဿေတိ. ယေ ပန ကိစ္ဆဇီဝိကပတ္တာ ဝိစရန္တိ, တေ ဘူမဿိတာ နာမ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဘူမိဿိတာ’’တိ ပါဌေ ဘူမိယံ သိတာ နိဿိတာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုညနိဗ္ဗတ္တဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိရူပါ ဟုတွာ’’တိ တေ ဝဏ္ဏတောပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ ဟောန္တိ. သဏ္ဌာနတောပိ ဒုဿဏ္ဌာနာ. ဇီဝိကတောပိ ကိစ္ဆဇီဝိကာတိအာဒိနာ ဝိပန္နရူပါ ဟုတွာ. ‘ဝိဝသာ ဟုတွာ နိပတန္တီ’တိ ဝိနိပါတိကာတိပိ ဝဒန္တိ. ဝိဝသာတိ စ အတ္တနော ဝသေန ဣစ္ဆာယ ဝိနာတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိဝိတ္တဋ္ဌာနေသူ’’တိ ဇနဝိဝိတ္တေသု ဌာနေသု. ပရိယေသိတွာ ဝါ ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ. ပီဠေတွာ ဝါ ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ. တာသေတွာ ပီဠေတွာ ဝါ ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဝေမာနိကပေတာပီ’’တိ အတ္တနော ပုညနိဗ္ဗတ္တံ ဒိဗ္ဗဝိမာနံ ယေသံ အတ္ထိ, တေ ဝေမာနိကာ. တေ ပန ပုညာပုညမိဿက ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ကေစိ ဒိဝါ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝန္တိ, ရတ္တိံ ပေတဒုက္ခံ. ကေစိ ရတ္တိံ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝန္တိ, ဒိဝါ ပေတဒုက္ခန္တိ. ပရေဟိ ဒတ္တံ ဒိန္နံ ပုညပ္ဖလံ ဥပနိဿာယ ဇီဝန္တီတိ ပရဒတ္တူပဇီဝိနော. ‘‘ပရေဟိ ဒိန္နံ ပုညပ္ဖလံ’’တိ ဉာတကေဟိ ပုညံ ကတွာ ဣဒံ မေ ပုညံ ပေတာနံ ကာလင်္ကတာနံ ဉာတီနံ ဒေဓီတိ ဧဝံ ဒိန္နံ ပုညပ္ဖလံ. ‘‘သကလစက္ကဝါဠပရိယာပန္နာ ဧကဘူမကာ’’တိ ယထာ တာဝတိံသာဘူမိ နာမ သဗ္ဗ စက္ကဝါဠေသုပိ အတ္ထိ. သဗ္ဗာပိ ဒိဗ္ဗေန ဝဿသဟဿေန ဧကအာယု ပရိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ. ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. န တထာ နိရယေသု ဝါ တိရစ္ဆာန ယောနိယံ ဝါ ပေတ္တိဝိသယေဝါ အသုရကာယေဝါ မနုဿေသုဝါ ဘုမ္မဒေဝေသု ဝါ [Pg.149] ဧကပရိစ္ဆေဒေါ နာမ အတ္ထိ. စတုန္နံ အပါယာနံ အာယုပ္ပမာဏ ဂဏနာယ နိယမော နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ, န နု ဗြဟ္မ သံယုတ္တေ ကောကာလိကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ဘဂဝတာ ဝုတ္တော ဒသန္နံ နိရယာနံ ဝိသုံ ဝိသုံ အတ္ထီတိ. သစ္စံ အတ္ထိ. တေ ပန ဒသနိရယာ အဝီစိနိရယေ ပရိယာပန္နာ ဟုတွာ တဿ ပဒေသမတ္တာ ဟောန္တိ. န တေဟိ ပဒေ သမတ္တေဟိ သကလော အဝီစိနိရယော နိယတာယု ပရိမာဏောတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. အပိ စ သောပိ တေသံ အာယုပရိစ္ဆေဒေါ အဝီစိဘူမိယာ နိယာမေန သိဒ္ဓေါ န ဟောတိ. တေန တေန ကမ္မဝိသေသေနေဝ သိဒ္ဓေါ. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ ယေဘူယျေန ကမ္မပ္ပမာဏတ္တာ’’တိ, တံ သု ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထ နိရယေသူ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ’’တိ န ဣတရ ဒီပဝါသီနံ အာယုကပ္ပဿ အာရောဟဏဉ္စ ဩရောဟဏဉ္စ အတ္ထီတိ ဝုတ္တေ သတီတိ အတ္ထော. သမာစာရော နာမ ဒသသုစရိတာနိ. ဝိသမာစာရော နာမ ဒသဒုစ္စရိတာနိ. တေသံ နိဿန္ဒဘူတာ သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိယောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေသံ ပီ’’တိ ဣတရ ဒီပဝါသီနံပိ. သော ဧဝပရိစ္ဆေဒေါတိ အာပဇ္ဇတိ. န စ သက္ကာ တထာ ဘဝိတုံ. အာဒိကပ္ပကာလေ သဗ္ဗေသမ္ပိ စတုဒီပ ဝါသီနံ အသင်္ချေယျာယုကတာ သမ္ဘဝတောတိ. အထ ဣတရဒီပဝါသီနမ္ပိ အာယုကပ္ပဿ အာရောဟဏံ ဩရောဟဏဉ္စ အတ္ထိ. ဧဝံ သတိ, ဧတရဟိပိ တေသံ အာယုကပ္ပော ဇမ္ဗုဒီပဝါသီနံ အာယုကပ္ပေန ဧကဂတိကော သိယာတိ စောဒနာ. နိဿန္ဒမတ္တတ္တာတိအာဒိ ပရိဟာရော. နတ္ထိ ဣဒံ မမ ဣဒံ မမာတိ ပဝတ္တာ ပါဋိပုဂ္ဂလိကတဏှာ ဧတေသန္တိ ‘‘အမမာ’’. ‘‘အပရိဂ္ဂဟာ’’တိ ပုတ္တဒါရာဒိပရိဂ္ဂဟရဟိတာ. ‘‘ဥပရိမေ စာတုမဟာရာဇိကေ’’တိ အာကာသဋ္ဌကစာတုမဟာရာဇိကေ. ဒိဝေ ဒေဝလောကေ သိဒ္ဓါနိ ဒိဗ္ဗာနိ. ‘‘ယာဝ နိမိရာဇကာလာ’’တိ ယာဝ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဘူတဿ နိမိရညော ဥပ္ပန္နကာလာ. ကဿ ပဗုဒ္ဓေါ ပုရိမေ အန္တရကပ္ပေ ဥပ္ပန္နော. နိမိရာဇာ ပန ဣမသ္မိံ အန္တရ ကပ္ပေ ဥပ္ပန္နော. ‘‘မနုဿ လောကေဟိ ပညာသဝဿာနိ စာတုမဟာရာဇိကေ ဧကောဒိဗ္ဗရတ္တိဒိဝေါ ဟောတီ’’တိအာဒိ အဘိဓမ္မေ ဓမ္မ ဟဒယ ဝိဘင်္ဂေ အာဂတနယေန ဝုတ္တော. စတုဂ္ဂုဏဝစနေ. ‘‘ဥပရိမာနံ’’တိ ဥပရိမာနံ ဒေဝါနံ. ဧကံ ဝဿသဟဿံ အာယုပ္ပမာဏံ ဟောတီတိ [Pg.150] သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဒွေ’’တိ ဒွေ ဝဿသဟဿာနိ. ‘‘အဋ္ဌာ’’တိ အဋ္ဌဝဿသဟဿာနိ. ‘‘ဟေဋ္ဌိမာနံ’’တိ ဟေဋ္ဌိမာနံ ဒေဝါနံ. ‘‘ဥပရိမာနံ’’တိ ဥပရိမာနံ ဒေဝါနံ. ယာမေ ဧကော ရတ္တိဒိဝေါတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘စတ္တာရီ’’တိ မနုဿလောကေ စတ္တာရိ ဝဿသတာနိ. ဧဝံ သေသေသု. ‘‘အာဒိအန္တ ဒဿနဝသေနာ’’တိ စာတုမဟာရာဇိကေ မနုဿဝဿဂဏနာ ဒဿနံ အာဒိဒဿနံ နာမ. ဣဒါနိ ဝသဝတ္တိယံ မနုဿဝဿဂဏနာ ဒဿနံ အန္တ ဒဿနံ နာမ.

໑໔໔. ຄຳວ່າ "ໂອກກັນຕິ" (ການກ້າວລົງ) ໝາຍເຖິງ ການກ້າວລົງສູ່ພົບພູມອື່ນ ດ້ວຍຈິດນີ້. ຄຳວ່າ "ໂສຕະຣະຫິໂຕ" (ປາສະຈາກຫູ) ໝາຍເຖິງ ປາສະຈາກໂສຕະປະສາດ. ໃນອາຍະຕະນະທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ຄຳວ່າ "ອາສິດຕະກາທິພາເວນະ" ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຄວາມເປັນອາສິດຕະກະບັນເດາະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ທວີຫິ ພະຍັນຊະເນຫິ" ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍນິມິດ (ເພດ) ທັງສອງ. ຄຳວ່າ "ວິພັດສະວະຈະໂນ" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີວາຈາຜິດພ້ຽນ. ໃນຄຳວ່າ "ວັດຖຸ ວິປັນນັດສະ" ນີ້, ຄຳວ່າ "ວັດຖຸ" ໝາຍເຖິງ ສົມພານະຈັກຂຸ (ຕາເນື້ອ). ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຕານັ້ນ ຊື່ວ່າ "ວັດຖຸວິປັນນະ" (ຜູ້ມີວັດຖຸວິບັດ) ເພາະຕານັ້ນວິບັດ ຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຕັດສະ ຕັດສະ" ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງຈັກຂຸປະເພດນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "ປະສູຕιຍັງ ເຍວະ" ໝາຍເຖິງ ໃນເວລາເກີດ (ຄອດ) ນັ້ນເອງ. ໃນຄຳວ່າ "ປັນຍາເວຍຍັດຕິຍະພາວັດສະ" ນີ້, ຄວາມເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ຊື່ວ່າ "ເວຍຍັດຕິຍະ". ຄຳວ່າ "ພະຍັດຕັດສະ" ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຜູ້ມີຍານແຜ່ຊ່ານ. ວິເຄາະວ່າ ຄວາມສະຫຼາດທີ່ກ່າວຄືປັນຍາ ມີຢູ່ແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ແມ່ນແຕ່ພວກທວິເຫຕຸກະລຸກຄົນ ແລະ ຕິເຫຕຸກະລຸກຄົນ ກໍບໍ່ອາດກຳນົດໄດ້. ຖ້າຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ອາດກຳນົດໄດ້? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຊື່ວ່າຄວາມວິບັດໃນທ້ອງມານດາ ຍ່ອມບໍ່ມີ". ຄວາມວິບັດແກ່ບຸກຄົນພວກໃດ? ຄື ຄວາມວິບັດແຫ່ງຈັກຂຸ ແລະ ໂສຕະ ຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ຖ້າຖາມວ່າ ວິບັດດ້ວຍເຫດໃດ? ປະກອບຄວາມວ່າ: ວິບັດເພາະການທຳຮ້າຍຂອງຜູ້ອື່ນກໍດີ, ເພາະການປະພຶດທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີຂອງມານດາກໍດີ, ເພາະອາພາດ (ໂລກໄພ) ຕ່າງໆກໍດີ. ເພາະມີບົດທີ່ທ່ອງຈຳໃນທາຕຸປາຖະວ່າ "ຍັກຂະ ປູຊາຍັງ", ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນໜ້າບູຊາ". ດ້ວຍຄຳນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ "ຍັກ" ຄື ຜູ້ທີ່ຄວນເຊັ່ນສັງເວີຍ ຫຼື ຄວນບູຊາ. ປະກອບຄວາມວ່າ: ສ່ວນພວກໃດທີ່ທ່ຽວໄປດ້ວຍຄວາມຝືດເຄືອງໃນການລ້ຽງຊີບ, ພວກນັ້ນຊື່ວ່າ "ພູມມັດສິຕະ" (ອາໄສແຜ່ນດິນ). ໃນບົດວ່າ "ພູມິດສິຕາ" ນີ້, ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ "ອາໄສຢູ່ ຫຼື ອີງອາໄສຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ", ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ປຸນຍະນິພັດຕັດສະ" (ແຫ່ງວິມານທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍບຸນ). ຄຳວ່າ "ວິຣູປາ ຫຸຕວາ" ໝາຍເຖິງ ພວກເຂົາເປັນຜູ້ມີຜິວພັນຂີ້ຮ້າຍ ແມ່ນແຕ່ໂດຍສີສັນ, ມີຮູບຮ່າງບໍ່ດີ ແມ່ນແຕ່ໂດຍສັນຖານ, ມີຊີວິດຝືດເຄືອງ ແມ່ນແຕ່ໂດຍການລ້ຽງຊີບ, ຄື ເປັນຜູ້ມີຮູບຮ່າງວິບັດ ເປັນຕົ້ນ. ບາງມະຕິກໍກ່າວວ່າ "...ວິນິປາຕິກະ" ໝາຍເຖິງ ຕົກລົງໄປໂດຍປາສະຈາກອຳນາດຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "ວິວະສາ" ໝາຍເຖິງ ປາສະຈາກຄວາມປາຖະໜາ ຫຼື ປາສະຈາກອຳນາດຂອງຕົນເອງ. ຄຳວ່າ "ວິວິດຕັດຖານະສຸ" ໝາຍເຖິງ ໃນສະຖານທີ່ທີ່ສະຫງັດຈາກຜູ້ຄົນ. ປະກອບຄວາມວ່າ: ຍ່ອມລ້ຽງຊີບດ້ວຍການສະແຫວງຫາກໍດີ, ຍ່ອມລ້ຽງຊີບດ້ວຍການບຽດບຽນກໍດີ, ຍ່ອມລ້ຽງຊີບດ້ວຍການຂົ່ມຂູ່ ແລະ ບຽດບຽນກໍດີ. ຄຳວ່າ "ເວມານິກະເປຕາປິ" ໝາຍເຖິງ ພວກທີ່ມີວິມານທິບທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍບຸນຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ ເວມານິກະ. ແຕ່ເພາະພວກເຂົາເກີດຂຶ້ນດ້ວຍກຳທີ່ປະປົນກັນທັງບຸນແລະບາບ, ບາງພວກຈຶ່ງສະເຫວີຍສຸກເປັນທິບໃນເວລາກາງເວັນ ແລະ ສະເຫວີຍທຸກເປັນເຜດໃນເວລากາງຄືນ; ບາງພວກສະເຫວີຍສຸກເປັນທິບໃນເວລາກາງຄືນ ແລະ ສະເຫວີຍທຸກເປັນເຜດໃນເວລากາງເວັນ. ພວກທີ່ອາໄສຜົນບຸນທີ່ຜູ້ອື່ນໃຫ້ແລ້ວລ້ຽງຊີບ ຊື່ວ່າ "ປະຣະທັດຕູປະຊີວິໂນ" (ຜູ້ອາໄສຜົນທານທີ່ຜູ້ອື່ນອຸທິດໃຫ້). ຄຳວ່າ "ຜົນບຸນທີ່ຜູ້ອື່ນໃຫ້ແລ້ວ" ໝາຍເຖິງ ຜົນບຸນທີ່ຍາດຕິພີ່ນ້ອງເຮັດບຸນແລ້ວອຸທິດໃຫ້ຢ່າງນີ້ວ່າ "ຂໍຜົນບຸນນີ້ ຈົ່ງສຳເລັດແກ່ຍາດທັງຫຼາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ລ່ວງລັບໄປແລ້ວ". ຄຳວ່າ "ສະກະລະຈັກກະວາຣະປະຣິຍາປັນນາ ເອກະພູມະກາ" ໝາຍເຖິງ ເໝືອນດັ່ງພູມດາວະດຶງ ທີ່ມີຢູ່ໃນທຸກຈັກກະວານ. ທັງໝົດນັ້ນມີກຳນົດອາຍຸເທົ່າກັນ ຄື 1,000 ປີທິບ. ໃນຈັກກະວານນີ້ ບໍ່ມີຂໍ້ທີ່ຈະຕ້ອງໂຕ້ແຍ້ງ. ແຕ່ໃນນະຣົກກໍດີ, 在ກຳເນີດເດຍລະສານກໍດີ, ໃນເຜດວິໄສກໍດີ, ໃນອະສຸຣะກາຍກໍດີ, ໃນໝູ່ມະນຸດກໍດີ, ໃນພູມມະເທວດາກໍດີ, ຈະມີກຳນົດອາຍຸທີ່ແນ່ນອນພຽງຢ່າງດຽວຄືແນວນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ທີ່ກ່າວວ່າ ບໍ່ມີກຳນົດແນ່ນອນໃນການນັບປະລິມານອາຍຸຂອງອະບາຍທັງສີ່ນັ້ນ, ຖ້າຖາມວ່າ: ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງອາຍຸຂອງນະຣົກທັງ 10 ຕ່າງຫາກກັນ ໂດຍປາຣົບພຣະໂກກາລິກະ ໃນພຣະສູດຊື່ວ່າ ພຣະຫົມມະສັງຍຸດ ດອກຫຼື? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ມີຢູ່. ແຕ່ວ່ານະຣົກທັງ 10 ນັ້ນ ນັບເນື່ອງເຂົ້າໃນອະເວຈີນະລົກ ແລະ ເປັນພຽງສ່ວນໜຶ່ງຂອງອະເວຈີນະລົກນັ້ນເອງ. ບໍ່ອາດກ່າວໄດ້ວ່າ ອະເວຈີນະລົກທັງໝົດມີກຳນົດອາຍຸທີ່ແນ່ນອນ ດ້ວຍສ່ວນພຽງເທົ່ານັ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ແມ່ນແຕ່ການກຳນົດອາຍຸຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ສຳເລັດດ້ວຍກົດເກນແຫ່ງອະເວຈີພູມ, ແຕ່ສຳເລັດດ້ວຍກຳພິເສດນັ້ນໆ ເອງ. ເພາະສະນັ້ນ, ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ "ເພາະໃນອະບາຍນັ້ນ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍມີກຳນົດອາຍຸຕາມປະລິມານຂອງກຳ", ຄຳນັ້ນຈຶ່ງເປັນຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຕັດຖະ ນິຣะເຍສຸ" (ໃນນະຣົກເຫຼົ່ານັ້ນ). ຄຳວ່າ "ເອວັງ ສັນເຕ" ມີອັດຖະວ່າ: ເມື່ອກ່າວວ່າ ຄວາມຈະເລີນຂຶ້ນ ແລະ ຄວາມເສື່ອມລົງແຫ່ງອາຍຸກັບ ຂອງມະນຸດຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນທະວີບອື່ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ສະມາຈານ" ຄື ກຸສົນກຳມະບົດ 10. ທີ່ຊື່ວ່າ "ວິສະມາຈານ" ຄື ອະກຸສົນກຳມະບົດ 10. ປະກອບຄວາມວ່າ: ຄວາມເຖິງພ້ອມ (ສົມບັດ) ແລະ ຄວາມວິບັດ ຍ່ອມເປັນຜົນໄຫຼອອກແຫ່ງກຳມະບົດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ເຕສັງ ປິ" ໝາຍເຖິງ ແມ່ນແຕ່ຂອງມະນຸດຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນທະວີບອື່ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຍ່ອມໄດ້ຂໍ້ສະຫຼຸບວ່າ ມີການກຳນົດອາຍຸຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ແຕ່ຂໍ້ນັ້ນບໍ່ອາດເປັນໄປໄດ້, ເພາະໃນສະໄໝຕົ້ນກັປ ມະນຸດຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນທະວີບທັງສີ່ທັງໝົດ ຍ່ອມມີອາຍຸຍືນຍາວເປັນອະສົງໄຂ. ຫາກມີຄຳໂຕ້ແຍ້ງວ່າ: ຖ້າຫາກວ່າ ຄວາມຈະເລີນຂຶ້ນ ແລະ ຄວາມເສື່ອມລົງແຫ່ງອາຍຸກັບ ຂອງມະນຸດຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນທະວີບອື່ນມີຢູ່, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ໃນເວລານີ້ ອາຍຸກັບຂອງພວກເຂົາ ກໍຄວນຈະເປັນໄປຮ່ວມກັນກັບອາຍຸກັບຂອງມະນຸດຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນຊົມພູທະວີບ. ຄຳແກ້ (ວິສັດຊະນາ) ມີຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ເພາະເປັນພຽງຜົນໄຫຼອອກເທົ່ານັ້ນ". ພວກທີ່ມີຕັນຫາສະເພາະບຸກຄົນ ເຊິ່ງເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ "ນີ້ຂອງເຮົາ, ນີ້ຂອງເຮົາ" ບໍ່ມີຢູ່ ຊື່ວ່າ "ອະມະມະ" (ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນ). ຄຳວ່າ "ອະປະຣິກຄະຫາ" ໝາຍເຖິງ ປາສະຈາກການຄອບຄອງບຸດ ແລະ ພັນລະຍາ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ອຸປະຣິເມ ຈາຕຸມະຫາຣາຊິເກ" ໝາຍເຖິງ ໃນສະຫວັນຊັ້ນຈາຕຸມະຫາຣາຊິກາ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນອາກາດ. ສິ່ງທີ່ເປັນທິບ ຍ່ອມສຳເລັດໃນເທວະໂລກ. ຄຳວ່າ "ຍາວະ ນິມິຣາຊະກາລາ" ໝາຍເຖິງ ຕາບເທົ່າເຖິງເວລາເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະເຈົ້ານິມິຣາດ ຜູ້ເປັນພຣະໂພທິສັດຂອງພວກເຮົາ. ພຣະກັດສະປະພຸດທະເຈົ້າ ຊົງບັງເກີດຂຶ້ນໃນອັນຕະຣະກັປກ່ອນ. ສ່ວນພຣະເຈົ້ານິມິຣາດ ບັງເກີດຂຶ້ນໃນອັນຕະຣະກັປນີ້. ຄຳວ່າ "50 ປີໃນມະນຸດສະໂລກ ເປັນມື້ໜຶ່ງຄືນໜຶ່ງທິບໃນຊັ້ນຈາຕຸມະຫາຣາຊິກາ" ເປັນຕົ້ນ, ກ່າວໄວ້ຕາມນັຍທີ່ມາໃນຄຳພີອະພິທຳ ທັມມະຫະທະຍະວິພັງ. ໃນຄຳກ່າວທີ່ມີປະລິມານເພີ່ມຂຶ້ນ 4 ເທົ່າ. ຄຳວ່າ "ອຸປະຣິມານັງ" ໝາຍເຖິງ ຂອງເທວະດາຊັ້ນສູງຂຶ້ນໄປ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ມີປະລິມານອາຍຸ 1,000 ປີທິບ. ຄຳວ່າ "ທເວ" ໝາຍເຖິງ 2,000 ປີທິບ. ຄຳວ່າ "ອັດຖາ" ໝາຍເຖິງ 8,000 ປີທິບ. ຄຳວ່າ "ເຮດຖິມານັງ" ໝາຍເຖິງ ຂອງເທວະດาຊັ້ນຕ່ຳ. ຄຳວ່າ "ອຸປະຣິມານັງ" ໝາຍເຖິງ ຂອງເທວະດາຊັ້ນສູງ. ພຶງປະກອບຄວາມເປັນຕົ້ນວ່າ: ໃນຊັ້ນຍາມາ ມື້ໜຶ່ງຄືນໜຶ່ງທິບ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຈັດຕາຣິ" ໝາຍເຖິງ 400 ປີໃນມະນຸດສະໂລກ. ໃນຊັ້ນທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ຄຳວ່າ "ອາທິອັນຕະ ທັດສະນະວະເສນະ" ໝາຍເຖິງ ການສະແດງການນັບປີມະນຸດໃນຊັ້ນຈາຕຸມະຫາຣາຊິກາ ຊື່ວ່າ ການສະແດງເບື້ອງຕົ້ນ. ສ່ວນການສະແດງການນັບປີມະນຸດໃນຊັ້ນວະສະວັດຕີ ຊື່ວ່າ ການສະແດງເບື້ອງປາຍ.

န အတိဒုဗ္ဗလံတိ နာတိဒုဗ္ဗလံ. ‘‘တံ’’တိ တံ အဝိတက္က အဝိစာရမတ္တဈာနံ. ‘‘ဘူမန္တရေ’’တိ ပထမဇ္ဈာနဘူမိတော အညိဿံ ဒုတီယဇ္ဈာနဘူမိယံ. ကပ္ပဝစနေ. ကပ္ပီယတိ ဝဿ, ဥတု, မာသ, ပက္ခ, ရတ္တိ, ဒိဝါ, ဒိဝသေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇီယတီတိ ကပ္ပော. ကပ္ပီယန္တိ ဝါ နာနာဓမ္မပ္ပဝတ္တိယော အတီတာ ဒိဝသေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇီယန္တိ ဧတေနာတိ ကပ္ပော. ကာလော. မဟန္တော ကပ္ပောတိ မဟာကပ္ပော. ဝဿာနံ သတဘာဂေဟိပိ သဟဿဘာဂေဟိပိ သတသဟဿဘာဂေဟိပိ သင်္ခါတုံ အသက္ကုဏေယျောတိ အသင်္ချေယျော. ဧကဿ အသင်္ချေယျဿ အန္တရေ ဒိဿမာနော ကပ္ပော အန္တရကပ္ပော. သတ္တာနံ နာနာအာယုပရိစ္ဆေဒေါ အာယုကပ္ပော. သော ပန မနုဿာနံ ဒသဝဿာယုကကာလေ ဒသဝဿေန ပရိစ္ဆိန္နော. နေဝသညာ ဒေဝါနံ နိစ္စကာလံ စတုရာသီတိ ကပ္ပသဟဿေဟိ ပရိစ္ဆိန္နော. အန္တရကပ္ပော နာမ စူဠကပ္ပာ ဝုစ္စန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝီသတိပ္ပဘေဒါ စူဠကပ္ပာ ဝုစ္စန္တီတိ ကေစိ ဝဒန္တီတိအာဒိနာ ယောဇနာ. ‘‘ယေ’’တိ ယေ စတုသဋ္ဌိယာဒိဘေဒါ အန္တရကပ္ပာ. ‘‘ယထာဝိနဋ္ဌံ’’တိ ဝိနဋ္ဌပ္ပကာရေန ဝိနဋ္ဌပ္ပကတိယာ. ဝဍ္ဎမာနော ကပ္ပော ဝိဝဋ္ဋော. ‘‘ယထာဝိဝဋ္ဋံ’’တိ ဝိဝဋ္ဋပ္ပကာရေန ဝိဝဋ္ဋပ္ပကတိယာ. အစ္စယေန အတိက္ကမနေန. ဟရဏေန အပနယနေန. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ကပ္ပဝစနေ. အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေဇေနာ’’တိ အဂ္ဂိနာ. ‘‘သံဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝိနဿတိ တဒါ. ‘‘ဟေဋ္ဌာ’’တိ ဟေဋ္ဌာလောကော. ‘‘စတုသဋ္ဌိဝါရေသူ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မဝစနံ.

ບົດວ່າ "ນະ ອະຕິທຸບພະລັງ" ຕັດບົດເປັນ "ນາຕິທຸບພະລັງ" (ບໍ່ອ່ອນແອເກີນໄປ). ຄຳວ່າ "ຕັງ" ໝາຍເຖິງ ຊານທີ່ມີພຽງອະວິດຕົກອະວິຈານເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ພູມັນຕະເຣ" ໝາຍເຖິງ ໃນພູມອື່ນ ຄື ພູມທຸຕິຍະຊານ ຈາກພູມປະຖົມມະຊານ. ໃນຄຳວ່າ "ກັປ" ນັ້ນ, ສິ່ງໃດທີ່ຖືກກຳນົດດ້ວຍປີ, ລະດູ, ເດືອນ, ປັກ, ຄືນ, ວັນ ແລະ ເວລາ, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ກັປ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທຳຕ່າງໆ ທີ່ລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ຍ່ອມຖືກກຳນົດດ້ວຍເວລາໃດ, ເວລານັ້ນຊື່ວ່າ ກັປ. ຄື ກາລະ. ກັປທີ່ໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ ມະຫາກັປ. ກັປທີ່ບໍ່ອາດນັບໄດ້ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍສ່ວນຮ້ອຍ, ສ່ວນພັນ ຫຼື ສ່ວນແສນແຫ່ງປີ ຊື່ວ່າ ອະສົງໄຂ. ກັປທີ່ປາກົດໃນລະຫວ່າງແຫ່ງອະສົງໄຂກັປໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ອັນຕະຣະກັປ. ກຳນົດອາຍຸຕ່າງໆ ຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອາຍຸກັປ. ອາຍຸກັປນັ້ນ, ໃນສະໄໝທີ່ມະນຸດມີອາຍຸ 10 ປີ ກໍກຳນົດດ້ວຍ 10 ປີ. ສ່ວນຂອງເທວະດາຊັ້ນເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນະ ຍ່ອມກຳນົດດ້ວຍ 84,000 ກັປ ຕະຫຼອດການ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ທີ່ຊື່ວ່າ ອັນຕະຣະກັປ ນັ້ນ ກ່າວຄື ຈູລະກັປ. ປະກອບຄວາມເປັນຕົ້ນວ່າ: ບາງມະຕິກ່າວວ່າ ຈູລະກັປມີ 20 ປະເພດ. ຄຳວ່າ "ເຍ" ໝາຍເຖິງ ອັນຕະຣະກັປທັງຫຼາຍ ທີ່ມີປະເພດ 64 ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຍະຖາວິນັດຖັງ" ໝາຍເຖິງ ໂດຍປະການທີ່ພິນາດໄປ ຫຼື ໂດຍປົກກະຕິທີ່ພິນາດໄປ. ກັປທີ່ກຳລັງຈະເລີນຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ ວິວັດຕະກັປ. ຄຳວ່າ "ຍະຖາວິວັດຕັງ" ໝາຍເຖິງ ໂດຍປະການທີ່ວິວັດ ຫຼື ໂດຍປົກກະຕິທີ່ວິວັດ. ຄຳວ່າ "ອັດຈະເຍນະ" ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍການລ່ວງໄປ. ຄຳວ່າ "ຫະຣະເນນະ" ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍການນຳອອກໄປ. ຄຳວ່າ "ຕັດຖາ" ໝາຍເຖິງ ໃນຄຳວ່າ ກັປ ນັ້ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ເພາະກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ "ເຕເຊນະ" ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍໄຟ. ຄຳວ່າ "ສັງວັດຕະຕິ" ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມພິນາດໄປໃນເວລານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ເຮດຖາ" ໝາຍເຖິງ ໂລກເບື້ອງຕ່ຳ. ຄຳວ່າ "ຈະຕຸສັດຖິວາເຣສຸ" ເປັນພູມມະວິບັດໃນອັດຖະແຫ່ງການກຳນົດ.

ဂါထာသု. ‘‘သတ္တသတ္တဂ္ဂိနာဝါရာ’’တိ သတ္တသတ္တဝါရာ အဂ္ဂိနာ ဝိနဿန္တိ. အထဝါ, ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. သတ္တသုသတ္တသုဝါရေသု လောကော [Pg.151] အဂ္ဂိနာ ဝိနဿတီတိ ယောဇနာ. တေနာဟ ‘‘အဋ္ဌမေ အဋ္ဌမေ’’တိ. ‘‘ဒကာ’’တိ ဥဒကေန. အဋ္ဌမေ အဋ္ဌမေဝါရေ လောကော ဒကေန ဝိနဿတီတိ ယောဇနာ. ယဒါ စတုသဋ္ဌိဝါရာ ပုဏ္ဏာ, တဒါ ဧကော ဝါယုဝါရော သိယာ. တတ္ထ ‘‘တဒါ’’တိ တသ္မိံ စတုသဋ္ဌိဝါရေ. ‘‘ဝိဝဋ္ဋမာနံ’’တိ သဏ္ဌဟမာနံ. ‘‘ဝိဝဋ္ဋတီ’’တိ သဏ္ဌဟတိ. ‘‘သံဝဋ္ဋမာနံ’’တိ ဝိနဿမာနံ. ‘‘သံဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝိနဿတိ. ‘‘ဒွေ အသင်္ချေယျာနီ’’တိ အဍ္ဎဒွယံ ဧကံ အသင်္ချေယျန္တိ ကတွာ ဥပစာရေန ဝုတ္တံ. ယထာတံ-အာဘဿရာနံ အဋ္ဌကပ္ပာနီတိ. ‘‘ဥပဍ္ဎေနာ’’တိ ဥဒကဝါရေ ဟေဋ္ဌိမဘူမီသု ဥဒကေန ဝိနဿမာနာသု ဒုတီယဇ္ဈာနဘူမိ န တာဝ ဝိနဿတိ. သံဝဋ္ဋကပ္ပေပိ စိရကာလံ တိဋ္ဌတေယေဝ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗဉ္စေတံ လဗ္ဘမာနတ္တာ ဝုတ္တံ. အသင်္ချေယျကပ္ပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ. ဣဒမေဝ ပမာဏန္တိ.

ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍ, ຄຳວ່າ "ສັດຕະສັດຕັກຄິນາວາຣາ" ໝາຍເຖິງ ໂລກຍ່ອມພິນາດດ້ວຍໄຟ 7 ເທື່ອ 7 ຄັ້ງ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເປັນປະຖົມມາຕິບັດໃນອັດຖະແຫ່ງພູມມະວິບັດ. ປະກອບຄວາມວ່າ: ໂລກຍ່ອມພິນາດດ້ວຍໄຟໃນວາລະທັງຫຼາຍ ຄັ້ງລະ 7 ຄັ້ງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ອັດຖະເມ ອັດຖະເມ". ຄຳວ່າ "ທະກາ" ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍນ້ຳ. ປະກອບຄວາມວ່າ: ໂລກຍ່ອມພິນາດດ້ວຍນ້ຳໃນວາລະທີ 8 ທີ 8. ເມື່ອຄົບ 64 ວາລະແລ້ວ, ເມື່ອນັ້ນ ຍ່ອມມີວາລະແຫ່ງລົມຄັ້ງໜຶ່ງ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ຕະທາ" ໝາຍເຖິງ ໃນວາລະທີ 64 ນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ວິວັດຕະມານັງ" ໝາຍເຖິງ ທີ່ກຳລັງຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ "ວິວັດຕະຕິ" ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ "ສັງວັດຕະມານັງ" ໝາຍເຖິງ ທີ່ກຳລັງພິນາດໄປ. ຄຳວ່າ "ສັງວັດຕະຕິ" ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມພິນາດໄປ. ຄຳວ່າ "ທເວ ອະສັງເຂຍຍານິ" ເປັນຄຳກ່າວໂດຍອຸປະຈາ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເຄິ່ງທັງສອງເປັນອະສົງໄຂໜຶ່ງ. ເໝືອນດັ່ງອາຍຸ 8 ກັປ ຂອງພວກອາພັດສະຣະພົມ. ຄຳວ່າ "ອຸປັດເດນະ" ໝາຍເຖິງ ໃນວາລະແຫ່ງນ້ຳ ເມື່ອພູມເບື້ອງຕ່ຳທັງຫຼາຍພິນາດດ້ວຍນ້ຳ, ພູມທຸຕິຍະຊານຍັງບໍ່ທັນພິນາດເທື່ອ. ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໄດ້ຕະຫຼອດການດົນນານ ແມ່ນແຕ່ໃນສັງວັດຕະກັປ. ກ່າວໝາຍເຖິງຂໍ້ນີ້. ແລະຄຳທັງໝົດນີ້ ກ່າວໄວ້ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ຮັບ. ກ່າວໝາຍເຖິງອະສົງໄຂກັປ. ຂໍ້ນີ້ເອງເປັນປະມານ.

ပဋိသန္ဓိစတုက္ကံ နိဋ္ဌိတံ.

ປະຕິສົນທິຈະຕຸກກະ ຈົບແລ້ວ.

၁၄၅. ကမ္မစတုက္ကေ. ‘‘ဇနေတီ’’တိ အဇနိတံ ဇနေတိ. ပါတုဘာဝေတိ. ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘတီ’’တိ ဇနိတံ ဥပတ္ထမ္ဘတိ. စိရဋ္ဌိတိကံ ကရောတိ. ‘‘ဥပပီဠေတီ’’တိ ဇနိတံ ဥပပီဠေတိ, ပရိဟာပေတိ. ‘‘ဥပဃာတေတီ’’တိ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ. ‘‘ကဋတ္တာ ရူပါနံ’’တိ ကဋတ္တာနာမကာနံ ကမ္မဇရူပါနံ. ‘‘ကမ္မပထပတ္တာဝါ’’တိ ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိဇနေန သတိ, သဗ္ဗမ္ပိ ကမ္မံ ကမ္မပထပတ္တံ နာမ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိပစ္စိတ္ထာတိ ဝိပက္ကံ. ဝိပက္ကံ ဝိပါကံ ယေသန္တိ ဝိပက္က ဝိပါကာ. ဥပတ္ထမ္ဘမာနာ ပဝတ္တတိ. သယံပိ ပစ္စယလာဘေ သတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အလဒ္ဓေါကာသဿာ’’တိ ဣဒံ နိဒဿန မတ္တံ. လဒ္ဓေါကာသဿပိ ဥပတ္ထမ္ဘနံ နာမ ဣစ္ဆိတဗ္ဗမေဝ. အညံ အကုသလကမ္မံ ဩကာသံ လဘတီတိ ယောဇနာ. ‘‘စာယံ’’တိ စေ အယံ. ‘‘ကာလင်္ကရိယာ’’တိ ကာလံကရေယျ. ‘‘အဿာ’’တိ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘ပသာဒိတံ’’တိ ပသန္နံ. ‘‘ပဒူသိတံ’’တိ ပဒုဋ္ဌံ. ပုဗ္ဗေ ‘မရဏာသန္န ကာလေ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓ ‘ပဝတ္တိကာလေပီ’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧတံ’’တိ ကမ္မန္တရဿ ဥပတ္ထမ္ဘနံ. ‘‘ဇီဝိတပရိက္ခာရေ’’တိ ဇီဝိတပရိဝါရေ ပစ္စယေ. ‘‘သမုဒါနေတွာ’’တိ သမာဟ ရိတွာ[Pg.152].‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဥပတ္ထမ္ဘက ကမ္မဋ္ဌာနေ. ခန္ဓသန္တာနဿ ဥပဗြူဟနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝုတ္တနယေနာ’’တိ ‘ဇီဝိတန္တရာယေ အပနေတွာ’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. ခန္ဓသန္တာနဿ စိရတရပ္ပဝတ္တိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝုတ္တပ္ပကာရာ’’တိ ‘ဝိပစ္စိတုံ အလဒ္ဓေါကာသာဝါ ဝိပက္က ဝိပါကာ ဝါ သဗ္ဗာပိ ကုသလာ ကုသလ စေတနာ’တိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရာ. ‘‘ဒုဗ္ဗလတရံ ကတွာ ဝါ ဝိဗာဓမာနာ’’တိ ဥပပီဠက ကမ္မကိစ္စံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဇနက ကမ္မဿ ဒုဗ္ဗလ အာယူဟနကာလေ’’တိ သမုစ္စယနကာလေ. ‘‘ဝိဟတ သာမတ္ထိယံ’’တိ ဝိနာသိတသတ္တိကံ. ‘‘မဟေသက္ခေသူ’’တိ မဟာနုဘာဝေသု. ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘကမ္ပိ တဗ္ဗိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ’’တိ ဥပပီဠက ကမ္မတော ဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘ဥပရိဘူမိ နိဗ္ဗတ္တကမ္ပိ သမာနံ ဟေဋ္ဌာဘူမိယံ နိဗ္ဗတ္တေတီ’တိအာဒီသု ‘ဟေဋ္ဌာဘူမိ နိဗ္ဗတ္တကမ္ပိ သမာနံ ဥပရိဘူမိယံ နိဗ္ဗတ္တေတီ’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. အဇာတသတ္တုရာဇဝတ္ထုမှိ တဿ ရညော ပိတုဃာတကမ္မံ မဟာအဝီစိနိရယေ နိဗ္ဗတ္တနကမ္ပိ သမာနံ ပစ္ဆာ ဗုဒ္ဓု ပဋ္ဌာန ကမ္မေန ဗာဓီယမာနံ ဝိဟတသာမတ္ထိယံ ဟုတွာ တံ ဥဿဒနိရယေ နိဗ္ဗတ္တေတိ. ခန္ဓသန္တာနဿ ဝိဗာဓနံ နာမ သတ္တဿ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိ ကရဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ဂေါမဟိံသာဒီနံ ပုတ္တဒါရဉာတိမိတ္တာနဉ္စ ဝိပတ္တိကရဏံ တဿ သတ္တဿ ဥပပီဠက ကမ္မကိစ္စံ ဘဝေယျ. အညောဟိ သော ပုဂ္ဂလော, အညေ ဂေါမဟိံသာဒယော. န စ အညေန ကတံ ကမ္မံ အညေသံ သတ္တာနံ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိံ ဝါ သုခုပ္ပတ္တိံ ဝါ ကရေယျာတိ စောဒနာ. ဒုဝိဓန္တိအာဒိနာ တံ ဝိဿဇ္ဇေတိ. အာနန္ဒ သေဋ္ဌိဝတ္ထုမှိ. သောသေဋ္ဌိ မဟာမစ္ဆရိယော အဟောသိ. အညေပိ ဒါနံ ဒေန္တေ နီဝါရေသိ. သော တတော စဝိတွာ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ဧကိဿာ ဣတ္ထိယာကုစ္ဆိမှိ ဇာတော. တဿ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ တဿ ပါပကမ္မေန မာတရံ အာဒိံ ကတွာ သကလဂါမိကာနံ ဇနာနံ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ နိဿန္ဒဖလဝသေန အညေန ကတံ ကမ္မံ အညေသံ သတ္တာနံ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိံ ဝါ သုခုပ္ပတ္တိံ ဝါ ကရောတိ ယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. [‘‘ကမ္မဇသန္တတိ သီသေသူ’’တိ ပဋိသန္ဓိကာလတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နာ ဧကေကာ ကမ္မဇရူပသန္တတိ နာမ အတ္ထိ. သာ ပစ္ဆာ အပရာပရံ တာဒိသာယ ကမ္မဇရူပသန္တတိယာ ပဝတ္တတ္ထာယ သီသဘူတတ္တာ [Pg.153] သန္တတိ သီသန္တိ ဝုစ္စတိ. ယံ ကိဉ္စိ ဧကံ ဝါကမ္မဇသန္တတိ သီသံ. ဒွေ ဝါကမ္မဇသန္တတိ သီသာနိ ]. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂပါဌေ. ‘‘တဒေဝါ’’တိ တံ ဥပဃာတက ကမ္မမေဝ. ‘‘ဣဓ စာ’’တိ ဣမသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟေ. ‘‘ဣမဿ ပီ’’တိ ဣမဿ ဥပဃာတက ကမ္မဿပိ. ဒုဋ္ဌဂါမဏိ ရညော ဝတ္ထုမှိ စ သောဏတ္ထေရ ပိတုနော ဝတ္ထုမှိ စ တေသံ မရဏာသန္နကာလေ ပထမံ ဒုဂ္ဂတိ နိမိတ္တာနိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. ပစ္ဆာ ရညော ဧကံ ပုဗ္ဗကတံ ကလျာဏ ကမ္မံ အနုဿရန္တဿ ထေရပိတု စ တင်္ခဏေ ဧဝ ဧကံ ကလျာဏ ကမ္မံ ကရောန္တဿ တာနိ ဒုဂ္ဂတိ နိမိတ္တာနိ အန္တရဓာယန္တိ. သဂ္ဂနိမိတ္တာနိ ပါတုဗ္ဘဝန္တိ. ဥဘောပိ စဝိတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ. ကုသလာ ကုသလ ကမ္မာနံ ခယံ ကရောတီတိ ကုသလာ ကုသလ ကမ္မက္ခယကရော. ‘‘အာယု ကမ္မေသု ဝိဇ္ဇမာနေသူ’’တိ တဿ သတ္တဿ အာယု ပရိစ္ဆေဒေါ စ ပရိယန္တ ဂတော န ဟောတိ, ကမ္မာနုဘာဝေါ စ ပရိက္ခီဏော န ဟောတိ. ဧဝံ အာယု ကမ္မေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု. ‘‘အပရာဓ ကမ္မဿာ’’တိ မာတာပိတူသုဝါ ဓမ္မိကသမဏ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ အပရဇ္ဈနဝသေန ကတဿ အပရာဓကမ္မဿ. ‘‘သော ပနာ’’တိ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာဝါဒေါ ပန. ‘‘အရုစ္စမာနော ဝိယာ’’တိ အနိစ္ဆိယမာနောဝိယ. ‘‘သော’’တိ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာ ဝါဒေါ. ‘‘တတ္ထ ပနာ’’တိ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယံ ပန. ‘‘သဗ္ဗဉ္စေတံ’’တိ သဗ္ဗဉ္စ ဧတံ သုတ္တဝစနံ, ဝသေန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အနိစ္ဆန္တေဟိ ဋီကာ စရိယေဟိ. ‘‘ဝိပါကံ ပဋိဣစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ ဝိပါကံ ပဋိစ္စ ဣစ္ဆိ တဗ္ဗော. ဧတ္ထ ‘‘ဝိပါကံ’’တိ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓ သန္တာနံ ဝုစ္စတိ. တဿ ဇနကံ ကမ္မံ ဇနက ကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ. တဿေဝ ခန္ဓသန္တာနဿ ဥပတ္ထမ္ဘကံ တဿေဝ ဥပပီဠကံ တဿေဝ ဥပဃာတကံ ကမ္မံ ဥပဃာတက ကမ္မန္တိ ဝုစ္စတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သာကေတ ပဉှေ’’တိ ဝိပါကုဒ္ဓါရေ အာဂတေ သာကေတ ပဉှေ. ဓမ္မဒိန္နာယ နာမ ဥဂ္ဂသေန ရညော ဒေဝိယာ ဝတ္ထုမှိ သာဒေဝီ ပုဗ္ဗေ ဧကံ အဇံ ဃာတေသိ, တေန ကမ္မေန အပါယေသု ပတိတွာ ပစ္ဆာ ပဝတ္တိ ဝိပါကဝသေန ဗဟူသု ဘဝေသု အဇသရီရေ လောမဂဏနာမတ္တံ အတ္တနော သီသစ္ဆေဒန ဒုက္ခံ အနုဘောသီတိ. ‘‘သာ ပနာ’’တိ သာ ဧကာ ပါဏာတိပါတ စေတနာ ပန. မဟာမောဂ္ဂလာန ဝတ္ထု နာမ ပဉ္စသတ စောရာနံ ထေရဿ ဃာတ န ဝတ္ထု[Pg.154]. ထေရောဟိ အတ္တနာ ပုဗ္ဗကတေန ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မေန စောရဃာတနံ လဘိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော. သာမာဝတိဒေဝီ စ ဝဂ္ဂုမုဒါနဒိတီရဝါသိနော ပဉ္စသတ ဘိက္ခူ စ အတ္တနော ပုဗ္ဗကတေဟိ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မေဟိ တာဒိသံ ပရူပက္ကမံ လဘိတွာ သဂ္ဂေသု နိဗ္ဗတ္တာ. ဒုဿိမာရော နာမ ကကုသန္ဓ ဗုဒ္ဓကာလေ မာရဒေဝ ပုတ္တော ဝုစ္စတိ. ကလာဗုရာဇာနာမ ခန္တိ ဝါဒိတာ ပသဿ ဃာတကော ဝုစ္စတိ. တေ ပန တင်္ခဏေ အတ္တနာ ကတေန ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မေန တင်္ခဏေ ဧဝ စဝိတွာ အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တာ. တတ္ထ ပုရိမ ဝတ္ထူသု ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မံ ဥပစ္ဆိန္ဒန မတ္တံ ကရောတိ. န အတ္တနော ဝိပါကံ ဒေတိ. ပစ္ဆိမဝတ္ထူသု ပန ဥပစ္ဆိန္ဒနဉ္စ ကရောတိ, ဝိပါကဉ္စ ဒေတီတိ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဥပစ္ဆေဒန ပုဗ္ဗကံ’’တိ ဥပစ္ဆေဒန ပုဗ္ဗကံ ဝိပါကံ ဇနေတီတိ ယောဇနာ. ကမ္မန္တရဿ ဝိပါကံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာဝ အတ္တနော ဝိပါကံ ဇနေတီတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ ‘‘အတ္တနော ဝိပါကံ ဇနေတီ’’တိ ဣဓ ကဒါစိ ဇနေတိ, ကဒါစိ န ဇနေတီတိ ဧဝံ ဝိဘာဂဿ အကတတ္တာ ‘‘တံ န သုန္ဒရံ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဣဓ ပုဗ္ဗကတေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘အဋ္ဌကထာသုယေဝ အာဂတတ္တာ’’တိ တေသု ဝတ္ထူသု တေဇနာ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မေန မရန္တီတိ ဧဝံ ဝတွာ အာဂတတ္တာ. ဝိပါကံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝိပါက နိဗ္ဗတ္တကံ. တဿ ဘာဝေါ ဝိပါက နိဗ္ဗတ္တကတ္တံ. ဝိပါက နိဗ္ဗတ္တကတ္တဿ အဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໔໕. ໃນໝວດກຳ 4 (ກຳມະຈະຕຸກກະ). ຄຳວ່າ “ຊະເນຕິ” (ຍ່ອມໃຫ້ເກີດ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ເກີດ ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ຄື ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປາກົດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “ອຸປັດຖັມເພຕິ” (ຍ່ອມອຸປະຖຳ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມອຸປະຖຳຄ້ຳຊູສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ຄື ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໄດ້ດົນນານ. ຄຳວ່າ “ອຸປະປີເລຕິ” (ຍ່ອມບີບຄັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບີບຄັ້ນສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເສື່ອມຖອຍໄປ. ຄຳວ່າ “ອຸປະຄາເຕຕິ” (ຍ່ອມເຂົ້າໄປຕັດຮອນ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຂົ້າໄປຕັດຂາດ. ຄຳວ່າ “ກະຕັດຕາ ຮູປານັງ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກຳມະຊະຮູບທັງຫຼາຍ ທີ່ຊື່ວ່າ ກະຕັດຕາ (ຮູບທີ່ເກີດຈາກກຳທີ່ເຄີຍເຮັດໄວ້). ຄຳວ່າ “ກຳມະປະຖະປັດຕາ ວາ” (ຫຼືເຖິງເຊິ່ງກຳມະບົດ) ໃນຄຳນັ້ນ ເມື່ອມີການໃຫ້ເກີດປະຕິສົນທິ, ພຶງຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ກຳທັງປວງ ກໍຊື່ວ່າ ເຖິງເຊິ່ງກຳມະບົດ. ຄຳວ່າ “ວິປັດຈິດຖະ” ໄດ້ແກ່ ໃຫ້ຜົນແລ້ວ. ກຳທັງຫຼາຍທີ່ມີຜົນອັນໃຫ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ “ວິປັກກະວິປາກາ” (ມີວິບາກອັນໃຫ້ແລ້ວ). ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍການອຸປະຖຳຄ້ຳຊູ. ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຕົນເອງໄດ້ຮັບປັດໄຈຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ອະລັດໂທກາສັດສະ” (ແຫ່ງກຳທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ໂອກາດ) ນີ້ ເປັນພຽງການຍົກຕົວຢ່າງເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ກຳທີ່ໄດ້ໂອກາດແລ້ວ ກໍຄວນຫວັງການອຸປະຖຳຄ້ຳຊູເຊັ່ນດຽວກັນ. ມີການປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນວ່າ “ອະກຸສົນກຳອື່ນຍ່ອມໄດ້ໂອກາດ”. ຄຳວ່າ “ຈາຍັງ” ມາຈາກ “ເຈ ອະຍັງ” (ຖ້າວ່າ ບຸກຄົນນີ້). ຄຳວ່າ “ກາລັງກະຣິຍາ” ໄດ້ແກ່ ພຶງເຮັດກາລະ (ຕາຍ). ຄຳວ່າ “ອັດສາ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງບຸກຄົນນີ້. ຄຳວ່າ “ປະສາດิຕັງ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ປະທູສິຕັງ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ປະທຸສະຮ້າຍແລ້ວ (ຂຸ່ນມົວແລ້ວ). ເພາະໃນກ່ອນໜ້ານີ້ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ໃນການໃກ້ຕາຍ” ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແມ່ນໃນປະວັດຕິກາລນຳ”. ຄຳວ່າ “ເອຕັງ” ໄດ້ແກ່ ການອຸປະຖຳຄ້ຳຊູເຊິ່ງກຳອື່ນ. ຄຳວ່າ “ຊີວິຕະປະຣິກຂາເຣ” ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈອັນເປັນບໍລິວານແຫ່ງຊີວິດ. ຄຳວ່າ “ສະມຸດາເນດວາ” ໄດ້ແກ່ ຮວບຮວມມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ເອດຖາ” ໄດ້ແກ່ ໃນຖານະແຫ່ງອຸປັດຖັມພົກກຳ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ “ການເຮັດໃຫ້ຂັນທະສັນດານຈະເລີນງອກງາມ”. ຄຳວ່າ “ວຸດຕະນະເຍນາ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ມີຄຳວ່າ “ໂດຍການກຳຈັດອັນຕະລາຍແຫ່ງຊີວິດອອກໄປ” ເປັນຕົ້ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ “ຄວາມເປັນໄປໄດ້ດົນນານກວ່າເກົ່າແຫ່ງຂັນທະສັນດານ”. ຄຳວ່າ “ວຸດຕັບປະການາ” ໄດ້ແກ່ ມີປະການຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ຄື “ກຸສົນເຈດຕະນາ ແລະ ອະກຸສົນເຈດຕະນາທັງປວງ ທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ໂອກາດເພື່ອຈະໃຫ້ຜົນ ຫຼື ທີ່ມີວິບາກອັນໃຫ້ແລ້ວ”. ຄຳວ່າ “ເຮັດໃຫ້ອ່ອນກຳລັງລົງກວ່າເກົ່າ ຫຼື ບີບຄັ້ນຢູ່” ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງກິດແຫ່ງອຸປະປີລົກກຳ. ຄຳວ່າ “ໃນການສັ່ງສົມອັນອ່ອນກຳລັງແຫ່ງຊະນົກກຳ” ໄດ້ແກ່ ໃນການຮວບຮວມ. ຄຳວ່າ “ວິຫະຕະ ສາມັດຖິຍັງ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີກຳລັງອັນຖືກທຳລາຍແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ມະເຫສັກເຂສຸ” ໄດ້ແກ່ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີອານຸພາບຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ແມ່ນອຸປັດຖັມພົກກຳ ກໍພຶງຊາບໂດຍທາງກົງກັນຂ້າມກັນນັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ພຶງຊາບໂດຍທາງກົງກັນຂ້າມກັບອຸປະປີລົກກຳ. ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ “ແມ່ນກຳທີ່ໃຫ້ເກີດໃນພູມເບື້ອງເທິງ ກໍຍັງເຮັດໃຫ້ເກີດໃນພູມເບື້ອງລຸ່ມໄດ້” ເປັນຕົ້ນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ພຶງກ່າວໂດຍມີຄຳວ່າ “ແມ່ນກຳທີ່ໃຫ້ເກີດໃນພູມເບື້ອງລຸ່ມ ກໍຍັງເຮັດໃຫ້ເກີດໃນພູມເບື້ອງເທິງໄດ້” ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງພະຍາອະຊາດສັດຕູ, ປິຕຸຄາດກຳ (ກຳຂ້າພໍ່) ຂອງພະຍາອົງນັ້ນ ເຖິງວ່າຈະເປັນກຳທີ່ໃຫ້ເກີດໃນມະຫາອະເວຈີນະລົກກໍຕາມ, ແຕ່ພາຍຫຼັງຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍກຳຄືການບຳລຸງພະພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງກາຍເປັນກຳທີ່ມີກຳລັງອັນຖືກທຳລາຍແລ້ວ ແລະ ເຮັດໃຫ້ພະຍາອົງນັ້ນໄປເກີດໃນອຸດສະທະນະລົກແທນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ການບີບຄັ້ນຂັນທະສັນດານ ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ “ການເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມທຸກແກ່ສັດ”. ການເຮັດຄວາມພິນາດໃຫ້ແກ່ຝູງງົວ ຝູງຄວາຍ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ບຸດ ພັນລະຍາ ຍາດມິດ ຈະເປັນກິດແຫ່ງອຸປະປີລົກກຳຂອງສັດນັ້ນໄດ້ແນວໃດ? ເພາະວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນເປັນຄົນອື່ນ, ຝູງງົວ ຝູງຄວາຍ ເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນສິ່ງອື່ນ. ແລະ ກຳທີ່ບຸກຄົນອື່ນເຮັດແລ້ວ ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມທຸກ ຫຼື ຄວາມສຸກແກ່ສັດອື່ນບໍ່ໄດ້, ນີ້ຄືຄຳໂຕ້ແຍ້ງ. ທ່ານແກ້ຄຳໂຕ້ແຍ້ງນັ້ນດ້ວຍຄຳມີຄຳວ່າ “ມີ 2 ປະການ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງອານັນທະເສດຖີ, ເສດຖີຜູ້ນັ້ນເປັນຄົນຕະໜີ່ຫຼາຍ. ເມື່ອຄົນອື່ນຈະໃຫ້ທານ ກໍຫ້າມເສຍ. ເສດຖີຜູ້ນັ້ນຈຸຕິຈາກຊາດນັ້ນແລ້ວ ໄປເກີດໃນທ້ອງຂອງຍິງຄົນໜຶ່ງໃນໝູ່ບ້ານແຫ່ງໜຶ່ງ. ນັບແຕ່ເວລາທີ່ລາວເກີດມາ, ເພາະບາບກຳຂອງລາວ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມທຸກແກ່ຄົນໃນໝູ່ບ້ານທັງໝົດ ໂດຍມີມານດາເປັນຕົ້ນ, ນີ້ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາທຳມະບົດ. ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນິດສັນທະຜົນ (ຜົນໄຫຼອອກ) ກຳທີ່ບຸກຄົນອື່ນເຮັດແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມທຸກ ຫຼື ຄວາມສຸກແກ່ສັດອື່ນໄດ້ແທ້ໆ. [ຄຳວ່າ “ກຳມະຊະສັນຕະຕິ ສີເສສຸ” ໄດ້ແກ່ ກະແສແຫ່ງກຳມະຊະຮູບແຕ່ລະຢ່າງ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ເວລາປະຕິສົນທິມີຢູ່. ກະແສນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັນຕະຕິສີສະ (ຍອດແຫ່ງກະແສ) ເພາະເປັນເໝືອນຍອດ ເພື່ອຄວາມເປັນໄປແຫ່ງກະແສກຳມະຊະຮູບທີ່ຄ້າຍຄືກັນໃນພາຍຫຼັງ. ຍອດແຫ່ງກະແສກຳມະຊະຮູບຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງກໍດີ, ຍອດແຫ່ງກະແສກຳມະຊະຮູບສອງຢ່າງກໍດີ]. ໃນພະບາລີແຫ່ງຄຳ期ວິສຸດທິມັກ. ຄຳວ່າ “ຕະເທວະ” ໄດ້ແກ່ ອຸປະຄາດົກກຳນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ອິທະ ຈະ” ໄດ້ແກ່ ໃນຄຳພີອະພິທັມມັດຖະສັງຄະຫະນີ້. ຄຳວ່າ “ອິມັດສະ ປິ” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຫ່ງອຸປະຄາດົກກຳນີ້. ໃນເລື່ອງພະຍາທຸດຖະຄາມະນີ ແລະ ເລື່ອງບິດາຂອງພະໂສນະເຖລະ, ໃນເວລາໃກ້ຕາຍຂອງພວກເພິ່ນ ນິມິດແຫ່ງທຸຄະຕິຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນກ່ອນ. ພາຍຫຼັງ ເມື່ອພະຍາອົງນັ້ນລະນຶກເຖິງກຸສົນກຳອັນດີງາມທີ່ເຄີຍເຮັດໄວ້ໃນກ່ອນ ແລະ ບິດາຂອງພະເຖລະກໍເຮັດກຸສົນກຳອັນດີງາມຢ່າງໜຶ່ງໃນຂະນະນັ້ນເອງ, ນິມິດແຫ່ງທຸຄະຕິເຫຼົ່ານັ້ນກໍຫາຍໄປ. ນິມິດແຫ່ງສະຫວັນກໍປາກົດຂຶ້ນ. ທັງສອງທ່ານເມື່ອຈຸຕິແລ້ວ ກໍໄປເກີດໃນສະຫວັນ. ກຳໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງກຸສົນກຳ ແລະ ອະກຸສົນກຳ, ກຳນັ້ນຊື່ວ່າ “ກຸສະລາອະກຸສະລະກຳມັກຂະຍະກະຣະ” (ກຳທີ່ເຮັດໃຫ້ກຸສົນກຳ ແລະ ອະກຸສົນກຳສິ້ນໄປ). ຄຳວ່າ “ອາຍຸ ກຳເມສຸ ວິຊະມາເນສຸ” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອການກຳນົດອາຍຸຂອງສັດນັ້ນຍັງບໍ່ເຖິງທີ່ສຸດ ແລະ ອານຸພາບແຫ່ງກຳກໍຍັງບໍ່ສິ້ນໄປ. ເມື່ອອາຍຸ ແລະ ກຳຍັງມີຢູ່ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ອະປະຣາທະ ກຳມັດສະ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກຳອັນເປັນໂທດຜິດ ທີ່ເຮັດດ້ວຍອຳນາດການປະພຶດຜິດຕໍ່ມານດາບິດา ຫຼື ຕໍ່ສະມະນະພຣາມຜູ້ມີທຳ. ຄຳວ່າ “ໂສ ປະນາ” ໄດ້ແກ່ ສ່ວນມັດຊິມັດຖະກະຖາວາດ (ມະຕິແຫ່ງອັດຖະກະຖາມັດຊິມະນິກາຍ). ຄຳວ່າ “ອະຣຸດຈະມາໂນ ວິຍະ” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງບໍ່ປາຖະໜາຢູ່. ຄຳວ່າ “ໂສ” ໄດ້ແກ່ ມັດຊິມັດຖະກະຖາວາດ. ຄຳວ່າ “ຕັດຖະ ປະນາ” ໄດ້ແກ່ ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາມັດຊິມະນິກາຍນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ສັບພັນເຈຕັງ” ໄດ້ແກ່ ພະສູດທັງປວງນັ້ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ “ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດ”. ໂດຍພະອາຈານຜູ້ແຕ່ງດີກາທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ເຫັນດີນຳ. ຄຳວ່າ “ວິປາກັງ ປະຕິອິດສິຕັບໂພ” ໄດ້ແກ່ ຄວນປາຖະໜາເພາະອາໄສວິບາກ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ວິບາກ” ໄດ້ແກ່ ຂັນທະສັນດານທີ່ເກີດຈາກກຳ. ກຳທີ່ໃຫ້ເກີດຂັນທະສັນດານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຊະນົກກຳ. ກຳທີ່ອຸປະຖຳຂັນທະສັນດານນັ້ນເອງ, ກຳທີ່ບີບຄັ້ນຂັນທະສັນດານນັ້ນເອງ, ກຳທີ່ຕັດຮອນຂັນທະສັນດານນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ອຸປະຄາດົກກຳ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “ສາເກຕະ ປັນເຫ” ໄດ້ແກ່ ໃນສາເກຕະປັນຫາ ທີ່ມາໃນການຖອນວິບາກ. ໃນເລື່ອງພະນາງທຳມະທິນນາ ເທວີຂອງພະຍາອຸກຄະເສນະ, ພະນາງເທວີອົງນັ້ນໃນຊາດກ່ອນໄດ້ຂ້າແບ້ໂຕໜຶ່ງ, ດ້ວຍກຳນັ້ນຈຶ່ງຕົກໄປໃນອະບາຍທັງຫຼາຍ, ພາຍຫຼັງເພາະອຳນາດແຫ່ງປະວັດຕິວິບາກ ຈຶ່ງໄດ້ສະເຫວີຍທຸກຄືການຖືກຕັດຫົວໃນຮ່າງກາຍແບ້ ເທົ່າກັບຈຳນວນເສັ້ນຂົນໃນຫຼາຍໆ ຊາດ. ຄຳວ່າ “ສາ ປະນາ” ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາຂ້າສັດພຽງຢ່າງດຽວນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ເລື່ອງພະມະຫາໂມກຄັນລານະ ໄດ້ແກ່ ເລື່ອງການຂ້າພະເຖລະຂອງໂຈນ 500 ຄົນ. ເພາະວ່າ ພະເຖລະໄດ້ຮັບການຂ້າຈາກພວກໂຈນ ເພາະອຸປະເສທົກກຳ (ກຳຕັດຮອນ) ທີ່ຕົນເອງເຮັດໄວ້ໃນຊາດກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງປິນິບພານ. ສ່ວນພະນາງສາມາວະຕີເທວີ ແລະ ພະພິກຂຸ 500 ຮູບ ຜູ້ອາໄສຢູ່ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳວັກຄຸມຸດາ ກໍໄດ້ຮັບການທຳຮ້າຍຈາກຄົນອື່ນປານນັ້ນ ເພາະອຸປະເສທົກກຳທີ່ຕົນເອງເຮັດໄວ້ໃນຊາດກ່ອນ ແລ້ວໄປເກີດໃນສະຫວັນທັງຫຼາຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ ທຸດສີມາຣະ ໄດ້ແກ່ ມານເທວະບຸດໃນສະໄໝພະພຸດທະເຈົ້າພະນາມວ່າ ກະກຸສັນທະ. ທີ່ຊື່ວ່າ ພະຍາກະລາພຸ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂ້າຂັນຕິວາທີດາບົດ. ສ່ວນພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຸຕິໃນຂະນະນັ້ນເອງ ແລ້ວໄປເກີດໃນອະເວຈີນະລົກ ເພາະອຸປະເສທົກກຳທີ່ຕົນເອງເຮັດໄວ້ໃນຂະນະນັ້ນ. ໃນເລື່ອງເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນເລື່ອງກ່ອນໆ ອຸປະເສທົກກຳຍ່ອມເຮັດພຽງການຕັດຮອນເທົ່ານັ້ນ. ບໍ່ໃຫ້ວິບາກຂອງຕົນເອງ. ແຕ່ໃນເລື່ອງຫຼັງໆ ຍ່ອມເຮັດທັງການຕັດຮອນ ແລະ ໃຫ້ວິບາກນຳ. ໃນພະບາລີແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີ. ຄຳວ່າ “ອຸປັດເຊທະນະ ປຸບພະກັງ” ມີການປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນວ່າ “ຍ່ອມໃຫ້ເກີດວິບາກອັນມີການຕັດຮອນເປັນເບື້ອງຕົ້ນ”. ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຕັດຮອນວິບາກຂອງກຳອື່ນເສຍກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ເກີດວິບາກຂອງຕົນເອງ. ໃນຄຳນັ້ນ ເພາະບໍ່ໄດ້ເຮັດການຈຳແນກໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ໃນທີ່ນີ້ ບາງເທື່ອກໍໃຫ້ເກີດວິບາກຂອງຕົນເອງ, ບາງເທື່ອກໍບໍ່ໃຫ້ເກີດ” ໃນຄຳວ່າ “ຍ່ອມໃຫ້ເກີດວິບາກຂອງຕົນເອງ” ນັ້ນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຄຳນັ້ນບໍ່ດີ”. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຄຳວ່າ “ໃນທີ່ນີ້ ເພາະກຳທີ່ເຮັດໄວ້ໃນຊາດກ່ອນ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ເພາະມາໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍແທ້ໆ” ໄດ້ແກ່ ເພາະມາໂດຍກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ “ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕາຍດ້ວຍອຸປະເສທົກກຳ”. ກຳໃດຍ່ອມໃຫ້ເກີດວິບາກ, ກຳນັ້ນຊື່ວ່າ ວິປາກະນິບພັດຕະກະ (ຜູ້ໃຫ້ເກີດວິບາກ). ຄວາມເປັນແຫ່ງກຳອັນໃຫ້ເກີດວິບາກ ຊື່ວ່າ ວິປາກະນິບພັດຕະກັດຕະ. ການວິເຄາະ (ຕັດບົດ) ວ່າ “ຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຄວາມເປັນກຳອັນໃຫ້ເກີດວິບາກ”.

ဇနကစတုက္ကံ နိဋ္ဌိတံ.

ໝວດ 4 ແຫ່ງກຳມີຊະນົກກຳເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

၁၃၆. ‘‘နိကန္တိ ဗလေန ဝါ ပဋိဗာဟိယမာနံ ဝိပါကံ န ဒေတီ’’တိ ဈာနလာဘိနော ဟုတွာပိ မရဏကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ နိကန္တိယာ သတိ, တံ ဈာနံ ဝိပါကံ န ဒေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဧကဿာ’’တိ ဧကဿ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘တေသံ’’တိ မဟဂ္ဂတကမ္မ အာနန္တရိယ ကမ္မာနံ. အန္တိမ ဇဝနဝီထိယံ ကတံ နာမ ဝတ္ထု ဒုဗ္ဗလတ္တာ သယမ္ပိ ဒုဗ္ဗလံ ဟောတိ. ပဋိသန္ဓိံ န ဇနေတိ. တေနာဟ ‘‘အန္တိမ ဇဝနဝီထိတော ပုဗ္ဗဘာဂေ အာသန္နေ ကတံ’’တိ. ဣဒဉ္စ ကမ္မသာမည ဝသေန ဝုတ္တံ. ကမ္မဝိသေသေ ပန သတိ, န ဒေတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မံ ပနာ’’တိအာဒိ [Pg.155] ဝုတ္တံ. ကတံ အာသန္န ကမ္မံ နာမာတိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ပါဠိပါဌေ. အဿပုဂ္ဂလဿ မရဏကာလေဝါ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သမတ္တာ သမာဒိန္နာတိ ယောဇနာ. ပရတော ပရိပုဏ္ဏံ အာဂမိဿတိ. သောမနဿ ဇနကံ ပရစေတနာ ပဝတ္တိဝသေန. သန္တာပ ဇနကံ ကုက္ကုစ္စဝိပ္ပဋိသာရပ္ပဝတ္တိဝသေန. ဣဒံ ဂရုက စတုက္ကံ နာမ အနန္တရေ ဘဝေ ဝိပစ္စနကာနံ ကမ္မာနံ ဝသေန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယ ကမ္မာနိ ဧဝါ’’တိ. ကမ္မံ နာမ ကုသလံ ဝါ ဟောတု, အကုသလံ ဝါ. ပုနပ္ပုနံ လဒ္ဓါ သေဝနေ သတိ, ဝိပါကံ ဒေတိ. အသတိ န ဒေတိ. ကာမာဝစရဿ ကုသလဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဝိပါကံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ စက္ခု ဝိညာဏန္တိ စ, အကုသလဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဝိပါကံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ စက္ခု ဝိညာဏန္တိ စ, ပါဠိယံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထဟိ ကတတ္တာတိ ဝတွာ ပုန ဥပစိတတ္တာတိ ဝစနံ ပုနပ္ပုနံ ဝဍ္ဎနသင်္ခါတေ အာသေဝနေ သတိ ဧဝ ဝိပါကံ ဒေတီတိ ဉာပေတိ. တသ္မာ ကတမတ္တ ကမ္မတ္တာ ကဋတ္တာ ကမ္မံ နာမာတိ ဝုတ္တေပိ အနန္တရဘဝေ ဝိပစ္စနက ကမ္မဿေဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္တာ ပုနပ္ပုနံ လဒ္ဓါ သေဝနမေဝ ဣဓ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုနပ္ပုနံ လဒ္ဓါသေဝနံ’’တိ ဝုတ္တံ.

໑໓໖. ຄຳວ່າ “ຫຼືຖືກຂັດຂວາງດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງນິກັນຕິ (ຄວາມຍິນດີ) ຈຶ່ງບໍ່ໃຫ້ວິບາກ” ອະທິບາຍວ່າ ເຖິງວ່າຈະເປັນຜູ້ໄດ້ຊານກໍຕາມ ແຕ່ເມື່ອມີນິກັນຕິເກີດຂຶ້ນໃນເວລາໃກ້ຕາຍ, ຊານນັ້ນກໍບໍ່ໃຫ້ວິບາກ. ຄຳວ່າ “ເອກັດສະ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ດຽວ. ຄຳວ່າ “ເຕສັງ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງມະຫັກຄະຕະກຳ ແລະ ອານັນຕະຣິຍະກຳທັງຫຼາຍ. ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ເຮັດໃນຊະວະນະວິຖີສຸດທ້າຍ ເພາະຄວາມເປັນສິ່ງອ່ອນກຳລັງ ຕົນເອງກໍຍ່ອມອ່ອນກຳລັງຄືກັນ. ຈຶ່ງບໍ່ໃຫ້ເກີດປະຕິສົນທິ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ກຳທີ່ເຮັດໃນການໃກ້ ຄືໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຕ່ຊະວະນະວິຖີສຸດທ້າຍ”. ແລະ ຄຳນີ້ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳທົ່ວໄປ. ແຕ່ເມື່ອມີກຳພິເສດ, ເພື່ອສະແດງວ່າ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ “ບໍ່ໃຫ້ວິບາກ”, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຄຳວ່າ “ສ່ວນມິດສາທິຖິກຳ” ເປັນຕົ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນວ່າ “ພຶງຖືເອົາກຳທີ່ເຮັດແລ້ວ ວ່າຊື່ວ່າ ອາສັນນະກຳ”. ໃນພະບາລີ. ມີການປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນວ່າ “ໃນເວລາໃກ້ຕາຍຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຫຼືວ່າ ສຳມາທິຖິອັນບຸກຄົນສະມາດານບໍລິບູນແລ້ວ, ມິດສາທິຖິອັນບຸກຄົນສະມາດານບໍລິບູນແລ້ວ”. ຂໍ້ຄວາມອັນບໍລິບູນ ຈະມີມາໃນພາຍຫຼັງ. ກຳທີ່ໃຫ້ເກີດໂສມະນັດ ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງເຈດຕະນາຂອງບຸກຄົນອື່ນ. ກຳທີ່ໃຫ້ເກີດຄວາມເດືອດຮ້ອນ ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງກຸກກຸດຈະ (ຄວາມລັງເລໃຈ) ແລະ ວິປະຕິສານ (ຄວາມຮ້ອນໃຈ). ໝວດ 4 ແຫ່ງກຳມີຄະລຸກຳເປັນຕົ້ນນີ້ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳທັງຫຼາຍ ທີ່ຈະໃຫ້ຜົນໃນພົບຊາດຖັດໄປ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເປັນອຸປະປັດຊະເວທະນີຍະກຳທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ”. ກຳ ຈະເປັນກຸສົນກໍດີ ຫຼື ອະກຸສົນກໍດີ. ເມື່ອໄດ້ຮັບການເສບ (ເຮັດ) ຊ້ຳໆ ແລ້ວ ຍ່ອມໃຫ້ວິບາກ. ເມື່ອບໍ່ມີ (ການເສບຊ້ຳ) ກໍບໍ່ໃຫ້ວິບາກ. ໃນພະບາລີກ່າວໄວ້ວ່າ “ເພາະກຳອັນເປັນກາມາວະຈະຣະກຸສົນ ທີ່ບຸກຄົນເຮັດແລ້ວ ສັ່ງສົມແລ້ວ, ວິບາກຄືຈັກຂຸວິນຍານຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ” ແລະ “ເພາະກຳອັນເປັນອະກຸສົນ ທີ່ບຸກຄົນເຮັດແລ້ວ ສັ່ງສົມແລ້ວ, ວິບາກຄືຈັກຂຸວິນຍານຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ”. ໃນພະບາລີນັ້ນ ການທີ່ກ່າວວ່າ “ເພາະເຮັດແລ້ວ” ແລ້ວກ່າວຊ້ຳອີກວ່າ “ເພາະສັ່ງສົມແລ້ວ” ນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ຮູ້ວ່າ ເມື່ອມີການເສບຊ້ຳອັນນັບວ່າເປັນການຈະເລີນຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ເທົ່ານັ້ນ ກຳຈຶ່ງຈະໃຫ້ວິບາກ. ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວວ່າ “ຊື່ວ່າ ກະຕັດຕາກຳ ເພາະເປັນພຽງກຳທີ່ເຮັດແລ້ວ” ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະໃນທີ່ນີ້ ມຸ່ງໝາຍເອົາສະເພາະກຳທີ່ຈະໃຫ້ຜົນໃນພົບຊາດຖັດໄປເທົ່ານັ້ນ, ເພື່ອສະແດງວ່າ ພຶງຖືເອົາການເສບຊ້ຳໆ ໃນທີ່ນີ້, ໃນອັດຖະກະຖາຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ການໄດ້ຮັບການເສບຊ້ຳໆ”.

‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ယတ္ထ တံ ပုဗ္ဗကတံ ကမ္မန္တိ အာဂတံ’’တိ ယသ္မိံ အဋ္ဌကထာ ပဒေသေ တံ ကဋတ္တာ ကမ္မံ ပုဗ္ဗကတံ ကမ္မံတိ အာဂတံ. ‘‘ကသ္မာ ဣဓာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံ အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟေ. ပါဠိယံ. ယံ ဂရုကံ, တံ ဝိပါကံ ဒေတိ. တသ္မိံ အသတိ, ယံ ဗဟုလံ. တသ္မိံ အသတိ, ယံ အာသန္နံ. တသ္မိံ အသတိ, ယံ ကဋတ္တာ ဝါ ပန ကမ္မံ, တံ ဝိပါကံ ဒေတီတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ “ເອວັນຈະ ກັດວາ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໃນບ່ອນໃດ ທີ່ກຳນັ້ນມາແລ້ວວ່າ ເປັນກຳທີ່ເຮັດໄວ້ໃນກ່ອນ” ໄດ້ແກ່ ໃນສ່ວນແຫ່ງອັດຖະກະຖາໃດ ທີ່ກະຕັດຕາກຳນັ້ນ ມາແລ້ວວ່າ ເປັນກຳທີ່ເຮັດໄວ້ໃນກ່ອນ. ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ “ກັດສະມາ ອິທະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອິທະ” ໄດ້ແກ່ ໃນຄຳພີອະພິທັມມັດຖະສັງຄະຫະນີ້. ໃນພະບາລີ. ມີອະທິບາຍວ່າ ກຳໃດເປັນຄະລຸກຳ, ກຳນັ້ນຍ່ອມໃຫ້ວິບາກ. ເມື່ອຄະລຸກຳນັ້ນບໍ່ມີ, ກຳໃດເປັນພະຫຸລະກຳ (ກຳທີ່ເຮັດຫຼາຍ). ເມື່ອພະຫຸລະກຳນັ້ນບໍ່ມີ, ກຳໃດເປັນອາສັນນະກຳ. ເມື່ອອາສັນນະກຳນັ້ນບໍ່ມີ, ກຳໃດເປັນກະຕັດຕາກຳ, ກຳນັ້ນຍ່ອມໃຫ້ວິບາກ. ຂໍ້ຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ພຶງເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

သုတ္တန္တပါဌေ. သုခဝေဒနံ ဇနေတီတိ သုခဝေဒနီယံ. ‘‘သမတ္တာ’’တိ သုဋ္ဌုဂဟိတာ. ‘‘သမာဒိန္နာ’’တိ တဒတ္ထဝိဝရဏံ. ‘‘ပရိယတ္တံ’’တိ သမတ္ထံ. တမ္ဗဒါဓိကဿ ယာဝဇီဝံ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ အာစိဏ္ဏာနိ. မရဏ ဒိဝသေ ပန သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ စဝိတွာ တေန အာသန္န ကမ္မေန သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဝါတကာလဿ ယာဝဇီဝံ ဗဟူနိ ကလျာဏ ကမ္မာနိ အာစိဏ္ဏာနိ. မရဏ ဒိဝသေပန ဗုဒ္ဓသာသနေ [Pg.156] ဝိပရီတ သညံ ကတွာ တေန အာသန္န ကမ္မေန အပါယေ နိဗ္ဗတ္တိ.

ໃນພຣະສູດ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ສຸຂະເວທະນີຍະ' ເພາະໃຫ້ເກີດສຸຂະເວທະນາ. ຄຳວ່າ 'ສະມັດຕາ' ໄດ້ແກ່ ຖືເອົາໄວ້ເປັນຢ່າງດີ. ຄຳວ່າ 'ສະມາທິນນາ' ເປັນການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມຂອງຄຳນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ປະຣິຍັດຕັງ' ໄດ້ແກ່ ສາມາດ. ຕຳພະທາຖິກະ (ນາຍເພັດຊະຄາດເຄົາແດງ) ໄດ້ປະພຶດບາບກັມເປັນອັນຫຼາຍຕະຫຼອດຊີວິດ, ແຕ່ໃນວັນຕາຍ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາຣີບຸດເຖຣະ ແລ້ວຈຸຕິ (ຕາຍ) ໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນ ດ້ວຍອາສັນນະກັມນັ້ນ. ສ່ວນວາຕະກາລະ ໄດ້ປະພຶດກຸສົນກັມເປັນອັນຫຼາຍຕະຫຼອດຊີວິດ, ແຕ່ໃນວັນຕາຍ ໄດ້ມີຄວາມກຳນົດໝາຍຜິດພ້ຽນໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາ ແລ້ວບັງເກີດໃນອະບາຍ ດ້ວຍອາສັນນະກັມນັ້ນ.

ဂရုကစတုက္ကံ နိဋ္ဌိတံ.

ໝວດສີ່ແຫ່ງຄະຣຸກຳ ຈົບແລ້ວ.

၁၄၇. ဒိဋ္ဌဓမ္မစတုက္ကေ. ပဿိတဗ္ဗောတိ ဒိဋ္ဌော. ‘‘ဓမ္မော’’တိ ခန္ဓာယတန ဓမ္မ သမူဟော. ဒိဋ္ဌော ဓမ္မောတိ ဒိဋ္ဌ ဓမ္မော. ဝတ္တမာနော ဓမ္မသမူဟော. ယော အတ္တဘာဝေါတိ ဝုစ္စတိ. အတ္တသင်္ခါတဿ ဒိဋ္ဌိယာ ပရိကပ္ပိတသာရဿ ဘာဝေါ ပဝတ္တိ ကာရဏန္တိ ကတွာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဒိဋ္ဌ ဓမ္မော ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိ ဧတေန ကထံ ကမ္မသာဓနံ ဒဿေတိ. ပဋိသံဝေဒန ကြိယာပဒေ ဝိပါကန္တိ ကမ္မပဒံ ဒိသွာ ဝိပါကံ နာမ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဝေဒနီယံ. ပဋိသံဝေဒိတဗ္ဗံ ပဋိသံဝေဒနီယန္တိ ဝိညာတတ္တာ. ‘‘ဥပေစ္စာ’’တိ ဥပဂန္တွာ. ‘‘ဥပပဇ္ဇိတွာ’’တိ ဥပေစ္စ ပဇ္ဇိတွာ. ပါပုဏိတွာတိ အတ္ထော. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဒိဋ္ဌ ဓမ္မတော’’တိ ဒိဋ္ဌ ဓမ္မဿ. သာမိအတ္ထေ ပဉ္စမီ. ပါဠိယံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧတ္ထဟီ’’တိအာဒိ ပုဗ္ဗဝါကျေ ဝုတ္တ နယမေဝ. အပရသဒ္ဒေါ နိစ္စံ အပါဒါနာ ပေက္ခော. တဉ္စ အပါဒါနံ နာမ အနန္တရေ ဝုတ္တပဒေဟိ. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မာ နာဂတာနန္တရ ဘဝေဟီ’’တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မတော စ အနာဂတာနန္တရ ဘဝတော စာတိ အတ္ထော. ‘‘ပရိဝတ္တော’’တိ ပဗန္ဓော. အပရာပရိယောတိ ဝါ, အပရော စ အပရော စ အပရာပရော. အပရာပရေ ပဝတ္တော အပရာပရိယောတိ အတ္ထော. ‘‘ဥပပဇ္ဇဘဝံ’’တိ အနာဂတာနန္တရဘဝံ. အဟောသိ ကမ္မေ ‘‘အဟောသီ’’တိ ပဒံ အညာသိ ကောဏ္ဍညောတိ ပဒေဝိယ ရုဠှီနာမပဒန္တိ အာဟ ‘‘အဟောသိ နာမကံ’’တိ. တံ ပန ရုဠှိပဒံ ကုတောပဝတ္တံတိ အာဟ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တ ပါဌဝသေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဣဓ ဝုတ္တော ပါဌော သာ ဝသေသော. ပရိပုဏ္ဏပါဌော ပန အဟောသိ ကမ္မံ အဟောသိ ကမ္မ ဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မ ဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ အတ္ထိကမ္မ ဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော, အဟောသိကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မ ဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မ ဝိပါကောတိအာဒိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂေ အာဂတော. ‘‘သာ’’တိ ပထမ ဇဝန စေတနာ. ‘‘အပ္ပတရ ဝိပါကာ စာတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဣတီ’’တိ ဟေတု [Pg.157] အတ္ထေ နိပါတော, တသ္မာ အစိရဋ္ဌိတိ ကတ္တာ ဒိဋ္ဌ ဓမ္မေ ဧဝ ဖလံ ဒတွာ ဝိဂစ္ဆတိ, တသ္မာ အပ္ပတရ ဝိပါကတ္တာ အဟေတုကမတ္တံ ဖလံ ဒတွာ ဝိဂစ္ဆတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ပစ္စယောတိ စာ’’တိ ပစ္စယံ လဒ္ဓါတိ ဝုတ္တော ပစ္စယောတိ စ. ‘‘သော’’တိ မဟန္တံ ဝုတ္တော ပစ္စယော. ‘‘ကာကဝလိယာဒီနံ ဝိယာ’’တိ ကာကဝလိယာဒီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဒိဋ္ဌဝေဒနီယ ကမ္မံ ဝိယ. ‘‘ပါကဋတရပ္ဖလဒါနံ’’တိ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ ဧဝ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနပ္ပဋိ လာဘာဒိဝသေန ပါကဋတရပ္ဖလဒါနကံ ကမ္မဝိသေသံ. ကမ္မ ပထဇဝနသန္တာနေ ပဝတ္တာ ပထမဇဝန စေတနာ ဝါ ဣတရာပိ ပထမ ဇဝန စေတနာ ဝါတိ ယောဇနာ. ‘‘ကာစီ’’တိ ဧကစ္စာ ပထမဇဝန စေတနာ. သေသာနိ ဒိဋ္ဌဓမ္မ ဝေဒနီယ ကမ္မာနိ.

໑໔໗. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງທิຕຖະທັມ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ທິຕຖະ' ເພາະເພິ່ງເຫັນ. ຄຳວ່າ 'ທັມມະ' ໄດ້ແກ່ ໝວດທັມມີຂັນແລະອາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ. ທັມທີ່ເຫັນແລ້ວ ຊື່ວ່າ 'ທິຕຖະທັມ' ໄດ້ແກ່ ໝວດທັມທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ ທີ່ຮຽກວ່າ ອັດຕະພາບ. ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ 'ຄວາມເປັນໄປແລະເຫດເກີດແຫ່ງອັດຕະພາບ ທີ່ຖືກກຳນົດໝາຍວ່າເປັນແກ່ນສານໂດຍມິດສາທິຕຖິ' ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'diṭṭha dhammo vuccati' (ຊື່ວ່າ ທິຕຖະທັມ). ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ວິປາກັງ ປະຕິສັງເວເທຕິ' (ຍ່ອມສະເຫວີຍຜົນ) ນີ້ ຈະສະແດງຄວາມເປັນກັມມະສາທະນະໄດ້ແນວໃດ? ເພາະເຫັນບົດກັມວ່າ 'ວິປາກັງ' ໃນກິຣິຍາບົດວ່າ 'ປະຕິສັງເວເທຕິ', ວິບາກນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສິ່ງທີ່ເພິ່ງຮູ້ ເພິ່ງສະເຫວີຍ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງສະເຫວີຍ ແລະເພິ່ງຮູ້ແຈ້ງ. ຄຳວ່າ 'ອຸເປດຈະ' ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ອຸປະປັດຊິຕວາ' ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າໄປເຖິງແລ້ວ, ອะທິບາຍວ່າ ບັນລຸແລ້ວ. ໃນຄຳອະທິບາຍ (ວິພາວະນີ). ຄຳວ່າ 'ທິຕຖະທັມມະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງທິຕຖະທັມ, ປັນຈະມີວິພັດ ລົງໃນອັດຖະສາມີ (ແຫ່ງ). ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີ. ຄຳມີອາທິວ່າ 'ເອດຖະ ຫິ' ກໍມີນັຍດຽວກັນກັບທີ່ກ່າວໄວ້ໃນປະໂຫຍກກ່ອນ. ສັບວ່າ 'ອະປະຣະ' ຍ່ອມຫວັງຫາອະປາດານສະເໝີ, ແລະອະປາດານນັ້ນ ກໍຄືບົດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນລຳດັບຖັດໄປ. ຄຳວ່າ 'ທິຕຖະທັມມາ ນາຄະຕານັນຕະຣະ ພະເວຫິ' ມີອັດຖະວ່າ ຈາກທິຕຖະທັມ (ພົບປັດຈຸບັນ) ແລະຈາກພົບອັນເປັນຖັດໄປໃນອະນາຄົດ. ຄຳວ່າ 'ປະຣິວັດໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມສືບເນື່ອງ. ຫຼືວ່າ 'ອະປະຣາປະຣິຍະ' ຄື ອື່ນແລະອື່ນ ຊື່ວ່າ ອະປະຣາປະຣະ, ຄວາມເປັນໄປໃນພົບອື່ນແລະອື່ນ ຊື່ວ່າ ອະປະຣາປະຣິຍະ. ຄຳວ່າ 'ອຸປະປັດຊະພະວັງ' ໄດ້ແກ່ ພົບອັນເປັນຖັດໄປໃນອະນາຄົດ. ໃນອະໂຫສິກັມ ບົດວ່າ 'ອະໂຫສິ' ເປັນຣູລະຫີນາມ (ຊື່ທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນຕາມຄວາມນິຍົມ) ເໝືອນບົດວ່າ 'ອັນຍາສິ ໂກນທັນຍະ', ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອະໂຫສິ ນາມະກັງ' (ຊື່ວ່າ ອະໂຫສິ). ກໍບົດຣູລະຫີນັ້ນ ເປັນໄປມາຈາກໃສ? ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ahosi kammaṃ' (ໄດ້ມີກັມແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເອວັງ ວຸດຕະ ປາຖະວະເສນະ' ນີ້ ພຣະບາລີທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ ຍັງມີສ່ວນເຫຼືອຢູ່, ສ່ວນພຣະບາລີທີ່ບໍລິບູນນັ້ນ ມາໃນພຣະປະຕິສັມພິທາມັກ ໂດຍມີອາທິວ່າ 'ໄດ້ມີກັມແລ້ວ ໄດ້ມີວິບາກແຫ່ງກັມແລ້ວ, ໄດ້ມີກັມແລ້ວ ບໍ່ໄດ້ມີວິບາກແຫ່ງກັມ, ໄດ້ມີກັມແລ້ວ ມີວິບາກແຫ່ງກັມຢູ່, ໄດ້ມີກັມແລ້ວ ບໍ່ມີວິບາກແຫ່ງກັມ, ໄດ້ມີກັມແລ້ວ ຈັກມີວິບາກແຫ່ງກັມ, ໄດ້ມີກັມແລ້ວ ຈັກບໍ່ມີວິບາກແຫ່ງກັມ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສາ' ໄດ້ແກ່ ປະຖົມຊະວະນະເຈດຕະນາ. ຄຳວ່າ 'ອັບປະຕະຣະ ວິປາກາ ຈາຕິ' ນີ້ ບົດວ່າ 'ອິຕິ' ເປັນນິບາດໃນອັດຖະເຫດ, ດັ່ງນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນສະພາບທີ່ຕັ້ງຢູ່ບໍ່ດົນ ມັນຈຶ່ງໃຫ້ຜົນໃນພົບປັດຈຸບັນນັ້ນເອງແລ້ວດັບໄປ, ດັ່ງນັ້ນ ເພາະມີວິບາກນ້ອຍ ມັນຈຶ່ງໃຫ້ຜົນພຽງແຕ່ອະເຫຕຸກະພັນ ແລ້ວດັບໄປ, ນີ້ຄືການປະກອບຄວາມ. ຄຳວ່າ 'ປັດຈະໂຍຕິ ຈະ' ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈທີ່ກ່າວວ່າ ໄດ້ປັດໄຈແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ໂສ' ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈທີ່ກ່າວວ່າ ໃຫຍ່ຫຼວງ. ຄຳວ່າ 'ກາກະວະລິຍາທີນັງ ວິຍະ' ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງທິຕຖະທັມມະເວທະນີຍະກັມ ຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍມີກາກະວະລິຍະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ປາກະຕະຕະຣັບຜະລາດານັງ' ໄດ້ແກ່ ກຳພິເສດທີ່ໃຫ້ຜົນປາກົດຈະແຈ້ງກວ່າ ໂດຍການໄດ້ຕຳແໜ່ງເສດຖີເປັນຕົ້ນ ພາຍໃນເຈັດວັນ. ປະກອບຄວາມວ່າ ຫຼືວ່າ ປະຖົມຊະວະນະເຈດຕະນາ ທີ່ເປັນໄປໃນກັມມະປະຖະຊະວະນະສັນດານ ຫຼືປະຖົມຊະວະນະເຈດຕະນາອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ກາຈິ' ໄດ້ແກ່ ປະຖົມຊະວະນະເຈດຕະນາບາງດວງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເປັນທິຕຖະທັມມະເວທະນີຍະກັມ.

ဥပပဇ္ဇကမ္မေ. ‘‘အတ္ထ သာဓိကာ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနတ္ထသာဓိကာ. ပါဏဃာတာဒိ ကိစ္စသာဓိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုဋ္ဌု နိဋ္ဌာပေတီတိ သန္နိဋ္ဌာပိကာ. ‘‘သေသာနိ ပီ’’တိ သေသာနိ ဥပပဇ္ဇ ဝေဒနီယ ကမ္မာနိပိ. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံ မနုဿ လောကေ. ‘‘မိဿကကမ္မာနီ’’တိ ကုသလာ ကုသလမိဿကာနိ ကမ္မာနိ. ဝေမာနိကပေတဝတ္ထူနိ ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိယံ အာဂတာနိ. ‘‘သုဂတိယံ ဝိပတ္တိံ အနုဘဝန္တာနိ ဝတ္ထူနီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝိပတ္တိံ’’တိ စက္ခု သောတာဒီနံ အင်္ဂ ပစ္စင်္ဂါနံ ဝါ ဝိပတ္တိံ. နာနာ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဘူတံ ဝါ ဝိပတ္တိံ. ‘‘ဒုဂ္ဂတိယံ သမ္ပတ္တိံ’’တိ မဟိဒ္ဓီနံ နာဂသုပဏ္ဏာဒီနံ သမ္ပတ္တိံ. ‘‘ယထာ ဝုတ္တ ဝတ္ထူဟီ’’တိ ဝေမာနိက ပေတဝတ္ထာဒီဟိ. အဋ္ဌကထာပါဌေ. ‘‘တေသံ သင်္ကမနံ နတ္ထီ’’တိ တေသံ ကမ္မာနံ ဝိပစ္စနကာလ သင်္ကန္တိ နာမ နတ္ထိ. ‘‘ယထာဌာနေယေဝ ပတိဋ္ဌန္တီ’’တိ တာနိ ဒိဋ္ဌ ဓမ္မဋ္ဌာနာဒိဝသေန ဘဂဝတာ ယထာ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဧဝ တိဋ္ဌန္တိ. ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တံ’’တိ တေသံ သင်္ကမနံ နတ္ထီတိအာဒိနယေန ဝုတ္တံ. ‘‘ယုတ္တိယာ ဝါ အဘာဝတော’’တိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌ ဓမ္မ ဝေဒနီယဿ ပဋိသန္ဓိ ဝိပါကာဒိ ယုတ္တိယာ အဘာဝတော.

ໃນອຸປະປັດຊະກັມ. ຄຳວ່າ 'ອັດຖະ ສາທິກາ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຍັງປະໂຫຍດໃຫ້ສຳເລັດໂດຍການຕົກລົງໃຈ, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ຍັງກິດມີການຂ້າສັດເປັນຕົ້ນໃຫ້ສຳເລັດ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ສັນນິດຖາພິກາ' ເພາະໃຫ້ສຳເລັດເປັນຢ່າງດີ. ຄຳວ່າ 'ເສສານິ ປິ' ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ອຸປະປັດຊະເວທະນີຍະກັມທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ອິທະ' ໄດ້ແກ່ ໃນມະນຸດໂລກນີ້. ຄຳວ່າ 'ມິດສະກະກັມມານິ' ໄດ້ແກ່ ກຳທີ່ລະຄົນກັນລະຫວ່າງກຸສົນແລະອະກຸສົນ. ເລື່ອງເວມານິກະເປດທັງຫຼາຍ ທີ່ມາໃນພຣະບາລີວິມານວັດຖຸ. ຄຳວ່າ 'ສຸຄະຕິຍັງ ວິປັດຕິງ ອະນຸພະວັນຕານິ ວັດຖູນິ' ໃນຄຳນັ້ນ ບົດວ່າ 'ວິປັດຕິງ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມວິບັດແຫ່ງອະໄວຍະວະນ້ອຍໃຫຍ່ ມີຕາແລະຫູເປັນຕົ້ນ, ຫຼືວ່າ ຄວາມວິບັດອັນເປັນທີ່ເກີດແຫ່ງທຸກຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ 'ທຸກຄະຕິຍັງ ສັມປັດຕິງ' ໄດ້ແກ່ ສົມບັດຂອງພວກພະຍານາກແລະພະຍາຄຸດເປັນຕົ້ນ ຜູ້ມີອິດທິຣິດຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ຍະຖາ ວຸດຕະ ວັດຖູຫິ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍເລື່ອງເວມານິກະເປດເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳອະທິບາຍອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ 'ເຕສັງ ສັງກະມະນັງ ນັດຖິ' ໄດ້ແກ່ ການກ້າວລ່ວງເວລາໃຫ້ຜົນແຫ່ງກັມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ 'ຍະຖາຖານັງເຍວະ ປະຕິດຖັນຕິ' ໄດ້ແກ່ ກຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ສະເພາະໃນຖານະທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກ່າວໄວ້ແລ້ວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຖານະມີທິຕຖະທັມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເອວັງ ວຸດຕັງ' ໄດ້ແກ່ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ ການກ້າວລ່ວງຂອງກັມເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ 'ຍຸດຕິຍາ ວາ ອະພາວະໂຕ' ໃນຄຳນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຄວາມສົມເຫດສົມຜົນ ມີການໃຫ້ຜົນເປັນປະຕິສົນທິເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງທິຕຖະທັມມະເວທະນີຍະກັມ.

ဒိဋ္ဌဓမ္မစတုက္ကံ.

ໝວດສີ່ແຫ່ງທິຕຖະທັມ.

၁၄၈. ပါကဋ္ဌာနစတုက္ကေ. ‘‘ကာယာဒီနံ’’တိ စောပနကာယာဒီနံ. ကာယ ဝိညတ္တာဒီနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အတိပါတေန္တီ’’တိ အတိက္ကမ္မ [Pg.158] ပယောဂေန အဘိဘဝိတွာ ပါတေန္တိ. တေနာဟ ‘‘အတိပါတနဉ္စေတ္ထာ’’တိအာဒိံ. ‘‘အဒိန္နံ’’တိ သာမိကေနအဒိန္နံ ပရသန္တကံ. အဂမနီယဝတ္ထူနိ နာမ အဝီတိက္ကမနတ္ထာယ အနုပဂန္တဗ္ဗာနိ မာတုရက္ခိတာဒီနိ ဣတ္ထိ ပုရိသသရီရာနိ. ‘‘တဿာ’’တိ ပရပါဏဿ. ‘‘တတော’’တိ ပရပရိဂ္ဂဟိတ ဘာဝတော. ‘‘အစ္ဆိန္ဒက စေတနာ’’တိ ပရသန္တကဿ အတ္တနော သန္တကကရဏဝသေန ဘုသံ ပရသန္တကာ ဘာဝစ္ဆိန္ဒက စေတနာ. ဝိလုပ္ပန စေတနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘မဂ္ဂေန မဂ္ဂပ္ပဋိပါဒကဿာ’’တိ အတ္တနော မဂ္ဂေန ပရမဂ္ဂ သမ္ပယောဇကဿ. ‘‘ဧတ္ထပီ’’တိ ယထာ အဒိန္နာဒါနေ ပရပရိဂ္ဂဟိတ သညိနောတိ ဒုတီယံ အင်္ဂပဒံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဧတ္ထပိ. ဧတ္ထ ဝဒန္တိ အဂမနီယ ဝတ္ထု ဝသေန စိတ္တန္တိ အဝတွာ တသ္မိံ သေဝန စိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အဂမနီယ ဝတ္ထု သညိတာတိ အဝုတ္တမ္ပိ ဝုတ္တသဒိသံ ဟောတီတိ. န ဟောတိ. န ဟိ တသ္မိန္တိ ဝစနံ သညာဝိသေသ သဟိတံ အတ္ထံ ဝဒတိ. ဤဒိသေသု စ ဌာနေသု သစေ သညာပဓာနံ ဟောတိ. ပါဏသညိတာ, ပရပရိဂ္ဂဟိတ သညိတာ,တိ အင်္ဂ ပဒံ ဝိယ ဣဓပိ အဂမနီယ ဝတ္ထု သညိတာတိ ဒုတီယံ အင်္ဂပဒံ အဝဿံ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ကသ္မာ, အင်္ဂနိယမဋ္ဌာနတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဧတေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘စတုရင်္ဂီကောဝ ဝုတ္တော’’တိ တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ. အဂမနီယ ဝတ္ထု, တသ္မိံ သေဝန စိတ္တံ, သေဝနပ္ပယောဂေါ, မဂ္ဂေန မဂ္ဂပ္ပဋိပတ္တိ အဓိဝါသနန္တိ. ‘‘သာ’’တိ ဘိက္ခုနီ. ‘‘ရက္ခိတာသု သင်္ဂဟိတာ’’တိ မာတုရက္ခိတ ပိတု ရက္ခိတာဒီသု သင်္ဂဟိတာ. ‘‘ဋီကာသု ပနာ’’တိ သုတ္တန္တဋီကာသု ပန. ‘‘သာ’’တိ ဘိက္ခုနီ. ပါသဏ္ဍာ ဝုစ္စန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာဒီနိ. တံ ဝါဒိနော ပါသဏ္ဍိယာ နာမ. တေသံ ဓမ္မော ပါသဏ္ဍိယ ဓမ္မော နာမ. မိစ္ဆာစာရောပိ ဒုဿီလာယ ဣတ္ထိယာ ဝီတိက္ကမော အပ္ပသာဝဇ္ဇော. တတော ဂေါရူပ သီလိကာယ မဟာသာဝဇ္ဇော. တတော သရဏင်္ဂတာယ, ပဉ္စ သိက္ခာ ပဒိကာယ, သာမဏေရိယာ, ပုထုဇ္ဇန ဘိက္ခုနိယာတိအာဒိ. အဋ္ဌကထာ ပါဌေ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဣမသ္မိံ အကုသလကာယကမ္မေ. ‘‘န ဂဟိတံ’’တိ ထေရေန ဝါ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝါ န ဂဟိတံ. သုရဉ္စ မေရယဉ္စ ပိဝန္တိ ဧတေနာတိ သုရာမေရယ ပါနံ. တဒဇ္ဈောဟရဏ စေတနာ ကမ္မံ. ‘‘သဗ္ဗ လဟုကော’’တိ သဗ္ဗေသံ သုရာပါန ကမ္မ ဝိပါကာနံ မဇ္ဈေ [Pg.159] ယော ဝိပါကော လဟုကတရော, ပဝတ္တိဝိပါကမတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဥမ္မတ္တကသံဝတ္တနိကော’’တိ ဥမ္မတ္တဘာဝ သံဝတ္တနိကော. ‘‘ပဉ္စပီ’’တိ သုရာပါန ကမ္မေန သဟ ပဉ္စပိ. မူလဋီကာ ဝစနေ. ‘‘တဿာ’’တိ သုရာပါန ကမ္မဿ. ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂဋီကာယံ ဣမဿ ဝါကျဿ သံဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ‘‘တဗ္ဗိ ရမဏာဒယော စာ’’တိ တတော သုရာပါနတော ဝိရမဏာဒယော စ. ‘‘မဒဿာ’’တိ မဇ္ဇနဿ. ‘‘အပုညပထဿာ’’တိ အကုသလ ကမ္မ ပထဿ. ‘‘တဗ္ဗိရတိ ပီ’’တိ တတော သုရာပါနတော ဝိရတိပိ. ‘‘နိမ္မဒတာယာ’’တိ မဇ္ဇနရဟိတ ဘာဝဿ. ‘‘သာ’’တိ နိမ္မဒတာ. ‘‘ပုညပထဿာ’’တိ ကုသလကမ္မ ပထဿ. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ‘‘တာနီ’’တိ သုရာပါန ကမ္မတဗ္ဗိရတိ ကမ္မာနိ. ‘‘န ဣတရံ’’တိ ကမ္မပထေဟိ အသမ္ဗန္ဓံ. သုရာပါနံ ဝိသုံ ပဋိသန္ဓိံ န ဒေတီတိ ယောဇနာ. တဗ္ဗိရတိ ကမ္မေ ပန သစေ ဣဒံ သုရာပါနံ နာမ ပါပကမ္မံ ဒုစ္စရိတန္တိ ဉတွာ သမာဒါန ဝိရတိ သမ္ပတ္တဝိရတိ ဝသေန တံ သိက္ခာပဒံ ရက္ခတိ. တံ သီလံ အညေဟိ ပုညပထေဟိ အသမ္ဗန္ဓမ္ပိ ဝိသုံ ပဋိသန္ဓိံ န ဒေတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘ဧဝမိဒံ ပီ’’တိ ဧဝံ ဣဒမ္ပိ သုရာပါန ကမ္မံ ကမ္မ ပထပတ္တဿ ကမ္မဿ ပရိဝါရဘူတံ ဧဝ ပဋိသန္ဓိံ ဇနေတီတိ ယောဇနာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ကမ္မပထသုတ္တေသု. သရူပတော န ဝုတ္တန္တိ စ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယံ’’တိ ယံ သုရာပါန ကမ္မံ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသု ကမ္မပထသုတ္တေသု. ကမ္မ ဇနနံ နာမ ဒုစ္စရိတ ကမ္မာနံ ဇနနံ. သက္ကေန ဒေဝါန မိန္ဒေန တဿ အပါယဂါမိတာ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. တဿာသုရာယ ပုဏ္ဏံ ဣမံ သုရာကုမ္ဘံကိဏာထ. မူလံ ဒေထ ဂဏှာထာတိ အတ္ထော. ‘‘တဿာ’’တိ သုရာပါန ကမ္မဿ. အပါယံ ဂမေတိ သမ္ပာပေတီတိ အပါယ ဂါမီ. ‘‘ယဒိဒံ’’တိ ယာ အယံ ယထာလာဘ ယောဇနာ အတ္ထိ. မူလဋီကာ ဝစနေ. ‘‘ကမ္မသဟဇာတာ’’တိ အကုသလ ကမ္မသဟဇာတာ တဏှာ. ‘‘တေသံ’’တိ တေသံ ပဉ္စန္နံ ကမ္မာနံ. ‘‘ကောဋ္ဌာသတော’’တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ ဖဿော ဟောတိ, ဝေဒနာ ဟောတီတိအာဒိနာ ဝုတ္တေ ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရေ ဈာနာဒိကောဋ္ဌာသာ နာမ အာဂတာ. တေသု ပဉ္စ သိက္ခာပဒါ ကောဋ္ဌာသတော ကမ္မပထ ကောဋ္ဌာသိကာ ဧဝ. ကမ္မပထ ကောဋ္ဌာသေ အန္တောဂဓာတိ အတ္ထော. ‘‘ပုရိမာနံ စတုန္နံ’’တိ ပါဏာတိ ပါတာဒီနံ [Pg.160] စတုန္နံ ကမ္မာနံ. ‘‘ပဋိက္ခိတ္တော’’တိ တဿ ကမ္မပထဘာဝေါ ပဋိက္ခိတ္တော. ‘‘တတီယံ’’တိ တတီယ သုတ္တံ. ဧတာသုပိ စ အဋ္ဌကထာသု.

໑໔໘. In ໝວດສີ່ແຫ່ງຖານະທີ່ປາກົດ. ຄຳວ່າ 'ກາຍານັງ' ໄດ້ແກ່ ກາຍທີ່ມີການເຄື່ອນໄຫວເປັນຕົ້ນ, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ກາຍະວິນຍັດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອະຕິປາເຕນຕິ' ໄດ້ແກ່ ຄອບງຳແລ້ວເຮັດໃຫ້ຕົກໄປ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມທີ່ລ່ວງເກີນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'atipātanañcettha' (ແລະການເຮັດໃຫ້ຕົກໄປໃນທີ່ນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອະທິນນັງ' ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ເຈົ້າຂອງບໍ່ໄດ້ໃຫ້ ເປັນຂອງຜູ້ນ້ອຍອື່ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະຄະມະນີຍະວັດຖຸ' ໄດ້ແກ່ ຮ່າງກາຍຂອງຍິງແລະຊາຍ ມີຍິງທີ່ມານດາຮັກສາເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ເພິ່ງເຂົ້າໄປຫາ ເພື່ອປ້ອງກັນການລ່ວງລະເມີດ. ຄຳວ່າ 'ຕັດສາ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຊີວິດຂອງສັດອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ຕະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຈາກຄວາມເປັນຂອງທີ່ຜູ້ນ້ອຍອື່ນຄອບຄອງ. ຄຳວ່າ 'ອັດຊິນທະກະເຈດຕະນາ' ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາທີ່ຕັດຂາດຄວາມເປັນຂອງຜູ້ນ້ອຍອື່ນຢ່າງຮຸນແຮງ ໂດຍການເຮັດຂອງຜູ້ນ້ອຍອື່ນໃຫ້ເປັນຂອງຕົນ, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເຈດຕະນາໃນການປຸ້ນສະດົມ. ຄຳວ່າ 'ມັກເຄນະ ມັກຄັບປະຕິປາທະກັດສະ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຊື່ອມຕໍ່ມັກ (ທະວານ) ຂອງຕົນ ເຂົ້າກັບມັກ (ທະວານ) ຂອງຜູ້ນ້ອຍອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ເອດຖະ ປິ' ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງໃນອະທິນນາດານ ທີ່ກ່າວບົດອົງທີສອງວ່າ 'ມີຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນຂອງທີ່ຜູ້ນ້ອຍອື່ນຄອບຄອງ', ໃນທີ່ນີ້ກໍເໝືອນກັນ. ໃນທີ່ນີ້ ພວກອາຈານກ່າວວ່າ ບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ ຈິດໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະຄະມະນີຍະວັດຖຸ ແຕ່ກ່າວວ່າ ຈິດທີ່ມີຄວາມເສບໃນວັດຖຸນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ 'ຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນອະຄະມະນີຍະວັດຖຸ' ກໍເໝືອນດັ່ງກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ແຕ່ຍ່ອມບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະຄຳວ່າ 'ຕັສມິງ' (ໃນວັດຖຸນັ້ນ) ບໍ່ໄດ້ສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ປະກອບດ້ວຍສັນຍາວິເສດ, ແລະໃນຖານະທັງຫຼາຍເຊັ່ນນີ້ ຫາກສັນຍາເປັນປະທານ ກໍເພິ່ງກ່າວບົດອົງທີສອງວ່າ 'ຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນອະຄະມະນີຍະວັດຖຸ' ຢ່າງແນ່ນອນ ເໝືອນບົດອົງວ່າ 'ຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນສັດມີຊີວິດ' ແລະ 'ຄວາມສຳຄັນວ່າເປັນຂອງທີ່ຜູ້ນ້ອຍອື່ນຄອບຄອງ' ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເປັນຖານະທີ່ກຳນົດອົງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງgກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'etena' (ດ້ວຍເຫດນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຈະຕຸຣັງຄີໂກວະ ວຸດໂຕ' ໄດ້ແກ່ ອົງປະກອບສີ່ຢ່າງຂອງກັມນັ້ນ ຄື ອະຄະມະນີຍະວັດຖຸ, ຈິດທີ່ມີຄວາມເສບໃນວັດຖຸນັ້ນ, ຄວາມພະຍາຍາມໃນການເສບ, ແລະການຍອມຮັບການເຊື່ອມຕໍ່ມັກເຂົ້າກັບມັກ. ຄຳວ່າ 'ສາ' ໄດ້ແກ່ ພຣະພິກຂຸນີ. ຄຳວ່າ 'ຣັກຂິຕາສຸ ສັງຄະຫິຕາ' ໄດ້ແກ່ ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນຍິງທີ່ມານດາຮັກສາ ບິດາຮັກສາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຕີກາສຸ ປະນາ' ໄດ້ແກ່ ສ່ວນໃນພຣະສູດຕັນຕະຕີກາທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ສາ' ໄດ້ແກ່ ພຣະພິກຂຸນີ. ທີ່ຮຽກວ່າ 'ปາສັນດະ' ໄດ້ແກ່ ທິຕຖິ 62 ເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ກ່າວທິຕຖິນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປາສັນທິຍະ, ທັມຂອງພວກເຂົາ ຊື່ວ່າ ປາສັນທິຍະທັມ. ແມ່ນແຕ່ກາມເມສຸມິດສາຈານ ການລ່ວງລະເມີດກັບຍິງທຸສີລ ຍ່ອມມີໂທດນ້ອຍ, ຖັດຈາກນັ້ນ ການລ່ວງລະເມີດກັບຍິງຜູ້ປະພຶດວັດເໝືອນງົວ ຍ່ອມມີໂທດຫຼາຍ, ຖັດຈາກນັ້ນ ຍິງຜູ້ເຖິງສະຣະນະຄົມ, ຍິງຜູ້ມີສີລຫ້າ, ພຣະສາມະເນຣີ, ພຣະພິກຂຸນີປຸຖຸຊົນ ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳອະທິບາຍອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ 'ເອດຖາ' ໄດ້ແກ່ ໃນອະກຸສົນກາຍະກັມນີ້. ຄຳວ່າ 'ນະ ຄະຫິຕັງ' ໄດ້ແກ່ ພຣະເຖຣະ ຫຼືພຣະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ບໍ່ໄດ້ຖືເອົາ. ພວກເຂົາດື່ມສຸຣາແລະເມຣັຍດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ການດື່ມສຸຣາແລະເມຣັຍ, ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາກັມໃນການກືນກິນສິ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສັບພະລະຫຸໂກ' ໄດ້ແກ່ ວິບາກໃດທີ່ເບົາກວ່າ ໃນບັນດາວິບາກແຫ່ງການດື່ມສຸຣາທັງໝົດ, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເປັນພຽງປະວັດຕິວິບາກ. ຄຳວ່າ 'ອຸມມັດຕະກະສັງວັດຕະນິໂກ' ໄດ້ແກ່ ເປັນໄປເພື່ອຄວາມເປັນບ້າ. ຄຳວ່າ 'ປັນຈະປິ' ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ທັງຫ້າຢ່າງ ພ້ອມກັບການດື່ມສຸຣາ. ໃນຄຳກ່າວແຫ່ງມູລະຕີກາ. ຄຳວ່າ 'ຕັດສາ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງການດື່ມສຸຣາ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ກ່າວໄວ້ໃນຄຳອະທິບາຍແຫ່ງປະໂຫຍກນີ້ ໃນພຣະປະຕິສັມພິທາມັກຕີກາ, ໃນຕີການັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຕັບພິຣະມະນາດະໂຍ ຈະ' ໄດ້ແກ່ ການງົດເວັ້ນຈາກການດື່ມສຸຣານັ້ນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມະທັດສະ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຄວາມມົວເມົາ. ຄຳວ່າ 'ອະປຸນຍະປະຖັດສະ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງອະກຸສົນກັມມະປະຖະ. ຄຳວ່າ 'ຕັບພິຣະຕິ ປິ' ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ການງົດເວັ້ນຈາກການດື່ມສຸຣານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ນິມມະທະຕາຍະ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຄວາມເປັນສະພາບທີ່ປາສະຈາກຄວາມມົວເມົາ. ຄຳວ່າ 'ສາ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມປາສະຈາກຄວາມມົວເມົານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ປຸນຍະປະຖັດສະ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກຸສົນກັມມະປະຖະ. ຄຳວ່າ 'ອິຕິ' ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ຕານິ' ໄດ້ແກ່ ກຳຄືການດື່ມສຸຣາ ແລະກຳຄືການງົດເວັ້ນຈາກການດື່ມສຸຣານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ນະ ອິຕະຣັງ' ໄດ້ແກ່ ທີ່ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບກັມມະປະຖະທັງຫຼາຍ, ປະກອບຄວາມວ່າ ການດື່ມສຸຣາ ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ປະຕິສົນທິຕ່າງຫາກ. ສ່ວນໃນກັມຄືການງົດເວັ້ນຈາກການດື່ມສຸຣານັ້ນ ຫາກຮູ້ວ່າ ການດື່ມສຸຣານີ້ເປັນບາບກັມ ເປັນທຸຈະຣິດ ແລ້ວຮັກສາສິກຂາບົດນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາທານະວິຣັດ ຫຼືສັມປັດຕະວິຣັດ, ກໍບໍ່ເພິ່ງກ່າວວ່າ ສີລນັ້ນ ແມ່ນບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບຸນຍະປະຖະ (ທາງບຸນ) ອື່ນໆ ກໍບໍ່ໃຫ້ປະຕິສົນທິຕ່າງຫາກ. ຄຳວ່າ 'ເອວະມິທັງ ປິ' ປະກອບຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ການດື່ມສຸຣານີ້ ກໍຍ່ອມໃຫ້ເກີດປະຕິສົນທິ ໃນຖານະເປັນບໍລິວານຂອງກັມທີ່ເຖິງຄວາມເປັນກັມມະປະຖະເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຕັດຖາ' ໄດ້ແກ່ ໃນພຣະສູດທັງຫຼາຍວ່າດ້ວຍກັມມະປະຖະ, ແລະສາມາດກ່າວໄດ້ວ່າ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍກົງ, ຄຳວ່າ 'ຍັງ' ໄດ້ແກ່ ກຳຄືການດື່ມສຸຣາໃດ, ຄຳວ່າ 'ຕັດຖາ' ໄດ້ແກ່ ໃນພຣະສູດທັງຫຼາຍວ່າດ້ວຍກັມມະປະຖະເຫຼົ່ານັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ການໃຫ້ເກີດກັມ' ໄດ້ແກ່ ການໃຫ້ເກີດທຸຈະຣິດກັມທັງຫຼາຍ, ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ທ້າວສັກກະເທວະລາດ ໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມເປັນໄປໃນອະບາຍຂອງການດື່ມສຸຣານັ້ນ. ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຊື້ໝໍ້ສຸຣານີ້ ທີ່ເຕັມດ້ວຍສຸຣານັ້ນ, ມີອັດຖະວ່າ ຈົ່ງໃຫ້ຄ່າຈ້າງ (ເງິນ) ແລ້ວຮັບເອົາໄປ. ຄຳວ່າ 'ຕັດສາ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງການດື່ມສຸຣາ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະບາຍະຄາມີ' ເພາະເຮັດໃຫ້ເຖິງ ໃຫ້ບັນລຸອະບາຍ. ຄຳວ່າ 'ຍະທິທັງ' ໄດ້ແກ່ ການປະກອບຄວາມຕາມທີ່ໄດ້ນີ້. ໃນຄຳກ່າວແຫ່ງມູລະຕີກາ. ຄຳວ່າ 'ກັມມະສະຫະຊາຕາ' ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາທີ່ເກີດຮ່ວມກັບອະກຸສົນກັມ. ຄຳວ່າ 'ເຕສັງ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກັມທັງຫ້າເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'koṭṭhāsato' (ໂກດຖາສະໂຕ) ໄດ້ແກ່ ໃນທັມມະອຸເທດວານ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີທັມມະສັງຄະນີ ໂດຍມີອາທິວ່າ 'ຜັດສະມີຢູ່, ເວທະນາມີຢູ່' ໝວດທັງຫຼາຍມີຊານເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາເຖິງ, ໃນໝວດເຫຼົ່ານັ້ນ ສິກຂາບົດຫ້າ ໂດຍສ່ວນແລ້ວ ກໍເປັນສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງກັມມະປະຖະນັ້ນເອງ, ມີອັດຖະວ່າ ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນໝວດກັມມະປະຖະ. ຄຳວ່າ 'ປຸຣິມານັງ ຈະຕຸນນັງ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກັມທັງສີ່ ມີປານāຕິບາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ປະຕິກຂິດໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນກັມມະປະຖະຂອງກັມນັ້ນ ຖືກຄັດຄ້ານແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ຕະຕີຍັງ' ໄດ້ແກ່ ພຣະສູດທີສາມ. ແລະແມ່ນແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້.

ကာယကမ္မာဒီသု. သသမ္ဘာရကာယော နာမ သကလော ရူပကာယော. ပသာဒကာယော နာမ ကာယပသာဒေါ ဧဝ. ကာယ ဝိညတ္တိ စောပနကာယော နာမ. ‘‘စောပန’’န္တိ စ စလနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘သော ယေဝါ’’တိ စောပနကာယောယေဝ. ကာယကမ္မ နာမ လာဘော စ ဟောတိ, တသ္မာ သော ကမ္မာနံ ပဝတ္တိ မုခန္တိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ကမ္မာနိ ဝိသေသေတုံ’’တိ ဣဒံ ကာယကမ္မံ နာမ, ဣဒံ ဝစီကမ္မံ နာမာတိ ဝိသေသေတုံ နိယမေတုံ. ‘‘သက္ကောန္တီ’’တိ ကမ္မာနိ ဝိသေသေတုံ သက္ကောန္တိ. တသ္မာ ကာယဒွါရေ ဝုတ္တိတောတိ စ ဝစီဒွါရေ ဝုတ္တိတောတိ စ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. မိစ္ဆာစာရဿ ဝစီဒွါရေ အပ္ပဝတ္တိတော ‘‘ပုရိမာနိ ဒွေ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘မဇ္ဈိမာနိ စတ္တာရီ’’တိ မုသာဝါဒါဒီနိ စတ္တာရိ ဝစီကမ္မာနိ. ‘‘ဆဗ္ဗိဓာနိ တာနိ ဝဇ္ဇာနီတိ’’တိ ‘ကာယကမ္မံ ဇဟေယျု’န္တိအာဒီနိ ဆဗ္ဗိဓာနိ တာနိ ဝဇ္ဇာနိ. ကထံ ဧကမေကေန ဗာဟုလ္လ သဒ္ဒေန ဆဗ္ဗိဓာနိ တာနိ ဝဇ္ဇေတီတိ. အနွယတော စ ဗျတိရေကတော စ ဝဇ္ဇေတိ. ကထံ, ပါဏာတိပါတ ကမ္မံ ကဒါစိ အပ္ပကေန ဝစီဒွါရေ ဥပ္ပန္နမ္ပိ ကာယဒွါရေ ဧဝ ပဝတ္တိ ဗဟုလတ္တာ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတိ. ဝစီကမ္မ သင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. ဒွေ ဝါ အဿ နာမာနိ န ဘဝန္တိ. ဝစီဒွါရေ ပန အပ္ပကဝုတ္တိတ္တာ ဝစီကမ္မံ နာမ န ဟောတိ. ကာယကမ္မန္တိ နာမံ န ဇဟတိ. ဒွေ ဝါ အဿ နာမာနိ န ဘဝန္တီတိ ဧဝံ ဧကေန ကာယဒွါရေ ဗာဟုလ္လ ဝုတ္တိဝစနေန ပါဏာတိပါတ ကမ္မေ ဆဗ္ဗိဓာနိ ဝဇ္ဇာနိ ဝဇ္ဇေတီတိ. ဧဝံ သေသေသု. ဝနစရကော နာမ ဝနလုဒ္ဒကော. သော ပန ကဒါစိ အပ္ပကေန ဂါမေ စရန္တောပိ ဝနေ ဗာဟုလ္လ စာရိတ္တာ ဝနစရကော ဧဝ ဟောတိ. ဂါမစရကောတိ နာမံ န လဘတိ. ဒွေ ဝါ အဿ နာမာနိ န ဘဝန္တိ. ဧဝံ သင်္ဂါမာဝစရကာပိ. သင်္ဂါမာဝစရော နာမ သင်္ဂါမေ ဗာဟုလ္လာဝစရော ဟတ္ထီ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ မနောဒွါရံ သဗ္ဗ ကမ္မ သာဓာရဏတ္တာ ကမ္မာနိ ဝိသေသေတုံ န သက္ကောတီတိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စသတိ, ‘အဘိဇ္ဈာ ဗျာပါဒေါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စေတိ မနသ္မိံ ဝုတ္တိတော မနောကမ္မံ နာမာ’တိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ. နော န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကမ္မ သိဒ္ဓိံ ပဋိစ္စ အညဒွါရေဟိ အသာဓာရဏတ္တာ[Pg.161]. တေနာဟ ‘‘မနောကမ္မာနိ ပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သိဒ္ဓံ’’တိ နိဗ္ဗတ္တံ. ‘‘ကာယကမ္မဒွါရံ’’တိ ဧတ္ထ တတ္ထ စောပနကာယော ကာယကမ္မာနံ ပဝတ္တိ ဗဟုလတ္တာ ကာယကမ္မ ဒွါရံ နာမ. စောပနဝါစာ တတ္ထ ဝစီကမ္မာနံ ပဝတ္တိ ဗဟုလတ္တာ ဝစီကမ္မဒွါရံ နာမ. ကုသလာ ကုသလ ဇဝန စိတ္တံ ပန မနောကမ္မာနံ တတ္ထေဝ ကမ္မ ကိစ္စ သိဒ္ဓိတော မနောကမ္မ ဒွါရံ နာမာတိ ဧဝံ ကမ္မေန ဒွါရ ဝဝတ္ထာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘တဿ ဒွါရဿ နာမံ ဘိန္ဒိတုံ ဝါ’’တိ ကာယောတိ နာမံ ဘိန္ဒိတုံ ဝါ. ‘‘အတ္တနော နာမံ ဒါတုန္တိ ဝါ’’တိ ဝစီတိ နာမံ တဿ ဒါတုံ ဝါ. ‘‘ဗြာဟ္မဏ ဂါမာဒီနံ ဗြာဟ္မဏ ဂါမာဒိဘာဝေါ ဝိယာ’’တိ တသ္မိံ အညကုလေသု ဝသန္တေသုပိ ဗြာဟ္မဏ ကုလဗဟုလတ္တာ ဗြာဟ္မဏ ဂါမောတွေဝ နာမံ ဟောတိ. တသ္မိံ ဝနေ အညရုက္ခေသု သန္တေသုပိ ခဒီရရုက္ခ ဗဟုလတ္တာ ခဒီရဝနန္တွေဝ နာမံ ဟောတီတိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ. ကာယကမ္မံ နိဋ္ဌိတံ.

ໃນກາຍະກຳເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ສະສັມພາຣະກາຍ (ກາຍມີສ່ວນປະກອບ) ໄດ້ແກ່ ຮູບກາຍທັງໝົດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ປະສາດະກາຍ ໄດ້ແກ່ ກາຍະປະສາດນັ້ນເອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ ໂຈປະນະກາຍ (ກາຍເຄື່ອນໄຫວ) ໄດ້ແກ່ ກາຍະວິນຍັດ. ແລະຄຳວ່າ "ໂຈປະນະ" ນີ້ ໝາຍເຖິງ ຄວາມເຄື່ອນໄຫວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ນັ້ນເອງ" (ໂສ ເຍວະ) ໄດ້ແກ່ ໂຈປະນະກາຍນັ້ນເອງ. ມີການປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນວ່າ: ທີ່ຊື່ວ່າ ກາຍະກຳ ນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການໄດ້ມາ, ເພາະສະນັ້ນ ໂຈປະນະກາຍນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນຊ່ອງທາງ (ປາກທາງ) ແຫ່ງການເປັນໄປຂອງກຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "ເພື່ອຈຳແນກກຳທັງຫຼາຍ" ຄວາມວ່າ ເພື່ອຈຳແນກ ແລະກຳນົດວ່າ ນີ້ຊື່ວ່າ ກາຍະກຳ, ນີ້ຊື່ວ່າ ວະຈີກຳ. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມອາດ" ຄວາມວ່າ ຍ່ອມສາມາດເພື່ອຈຳແນກກຳທັງຫຼາຍໄດ້. ອະທິບາຍວ່າ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເພາະຄວາມເປັນໄປໃນກາຍະທະວານ" ແລະ "ເພາະຄວາມເປັນໄປໃນວະຈີທະວານ". ເພາະກາເມສຸມິດສາຈານ ບໍ່ເປັນໄປໃນວະຈີທະວານ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ສອງຢ່າງທຳອິດ" (ຄື ປານາຕິບາດ ແລະ ອະທິນນາທານ). ຄຳວ່າ "ສີ່ຢ່າງໃນທ່າມກາງ" ໄດ້ແກ່ ວະຈີກຳ ໔ ຢ່າງ ມີມຸສາວາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ໂທດ ໖ ປະການເຫຼົ່ານັ້ນ" ໄດ້ແກ່ ໂທດ ໖ ປະການເຫຼົ່ານັ້ນ ມີການລະກາຍະກຳເປັນຕົ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ: ບຸກຄົນຍ່ອມລະໂທດ ໖ ປະການເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ" ແຕ່ລະຄຳ ໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ຍ່ອມລະໄດ້ ທັງໂດຍທາງອ້ອມ (ອັນວະຍະ) ແລະ ທາງກົງກັນຂ້າມ (ວະຕິເຣກະ). ຖ້າຖາມວ່າ ລະໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ປານາຕິບາດກຳ ບາງຄັ້ງເຖິງແມ່ນວ່າຈະເກີດຂຶ້ນໃນວະຈີທະວານພຽງເລັກນ້ອຍ, ແຕ່ເພາະການເປັນໄປໂດຍສ່ວນຫຼາຍໃນກາຍະທະວານນັ້ນເອງ ມັນຈຶ່ງເປັນກາຍະກຳແທ້ໆ. ຍ່ອມບໍ່ເຖິງການນັບວ່າເປັນວະຈີກຳ. ຫຼືວ່າ ມັນຈະບໍ່ມີຊື່ເປັນສອງຢ່າງ. ແຕ່ເພາະຄວາມເປັນໄປພຽງເລັກນ້ອຍໃນວະຈີທະວານ, ມັນຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າ ວະຈີກຳ. ມັນຍ່ອມບໍ່ລະຊື່ວ່າ ກາຍະກຳ. ຫຼືວ່າ ມັນຈະບໍ່ມີຊື່ເປັນສອງຢ່າງ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ດ້ວຍຄຳກ່າວເຖິງຄວາມເປັນໄປໂດຍສ່ວນຫຼາຍໃນກາຍະທະວານພຽງຄຳດຽວ, ບຸກຄົນຍ່ອມລະໂທດ ໖ ປະການໃນປານາຕິບາດກຳໄດ້. ໃນກຳທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍຄືກັນນີ້. ທີ່ຊື່ວ່າ ວະນະຈະຣະກະ (ຜູ້ທ່ຽວໄປໃນປ່າ) ໄດ້ແກ່ ນາຍພານປ່າ. ແຕ່ພານປ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າບາງຄັ້ງຈະທ່ຽວໄປໃນບ້ານພຽງເລັກນ້ອຍ, ແຕ່ເພາະການທ່ຽວໄປໂດຍສ່ວນຫຼາຍໃນປ່າ ຍ່ອມເປັນຜູ້ທ່ຽວໄປໃນປ່າແທ້ໆ. ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຊື່ວ່າ ຜູ້ທ່ຽວໄປໃນບ້ານ. ຫຼືວ່າ ເຂົາຈະບໍ່ມີຊື່ເປັນສອງຢ່າງ. ເຖິງແມ່ນພວກທີ່ທ່ຽວໄປໃນສະໜາມຮົບ (ສັງຄາມາວະຈະຣະ) ກໍມີນັຍຄືກັນນີ້. ທີ່ຊື່ວ່າ ສັງຄາມາວະຈະຣະ ໄດ້ແກ່ ຊ້າງທີ່ທ່ຽວໄປໃນສະໜາມຮົບໂດຍສ່ວນຫຼາຍ. ໃນທີ່ນີ້ ກ່າວວ່າ ມະໂນທະວານ ເພາະຄວາມທີ່ທົ່ວໄປແກ່ກຳທັງປວງ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດເພື່ອຈຳແນກກຳທັງຫຼາຍໄດ້. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມເປັນໄປໃນໃຈ ວ່າ ອະພິດຊາ ພະຍາບາດ ແລະ ມິດສາທິດຖິ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະໂນກຳ" ນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນກ່າວຫຼື? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນບໍ່ຄວນກ່າວ (ຄື ຄວນກ່າວຢູ່). ເພາະອາໄສຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກຳ ແລະເພາະຄວາມບໍ່ທົ່ວໄປກັບທະວານອື່ນໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ສ່ວນມະໂນກຳທັງຫຼາຍ..." ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ສຳເລັດແລ້ວ" (ສິດທັງ) ຄວາມວ່າ ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ກາຍະກຳມະທະວານ" ໃນບົດນັ້ນ ຄວາມວ່າ ໂຈປະນະກາຍໃນກາຍະກຳນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນໄປໂດຍສ່ວນຫຼາຍຂອງກາຍະກຳທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກາຍະກຳມະທະວານ. ວາຈາທີ່ເຄື່ອນໄຫວ (ໂຈປະນະວາຈາ) ໃນວະຈີກຳນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນໄປໂດຍສ່ວນຫຼາຍຂອງວະຈີກຳທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວະຈີກຳມະທະວານ. ສ່ວນກຸສົນແລະອະກຸສົນຊະວະນະຈິດ ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິດຈະກຳໃນຊະວະນະຈິດນັ້ນເອງຂອງມະໂນກຳທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະໂນກຳມະທະວານ, ພຶງຊາບການກຳນົດທະວານດ້ວຍກຳ ດ້ວຍປະການສະນີ້ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ຫຼືເພື່ອທຳລາຍຊື່ຂອງທະວານນັ້ນ" ຄວາມວ່າ ຫຼືເພື່ອທຳລາຍຊື່ວ່າ ກາຍ. ຄຳວ່າ "ຫຼືເພື່ອມອບຊື່ຂອງຕົນໃຫ້" ຄວາມວ່າ ຫຼືເພື່ອມອບຊື່ວ່າ ວາຈາ ໃຫ້ແກ່ທະວານນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ເໝືອນຄວາມເປັນບ້ານພຣາມເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງບ້ານພຣາມເປັນຕົ້ນ" ຄວາມວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນບ້ານນັ້ນ ຈະມີຕະກູນອື່ນໆ ອາໄສຢູ່ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະຄວາມມີຕະກູນພຣາມເປັນສ່ວນຫຼາຍ ບ້ານນັ້ນຈຶ່ງມີຊື່ວ່າ ບ້ານພຣາມ ນັ້ນເອງ. ເຖິງແມ່ນວ່າໃນປ່ານັ້ນ ຈະມີຕົ້ນໄມ້ອື່ນໆ ຢູ່ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະຄວາມມີຕົ້ນຕະເຄືອນ (ຂະທິຣະ) ເປັນສ່ວນຫຼາຍ ປ່ານັ້ນຈຶ່ງມີຊື່ວ່າ ປ່າໄມ້ຕະເຄືອນ ນັ້ນເອງ, ນີ້ຄືຄຳທີ່ຄວນກ່າວ. ຈົບກາຍະກຳ.

၁၄၉. ဝစီကမ္မေ. ‘‘မုသာ ဝဒန္တီ’’တိ အဘူတတော ဝဒန္တိ. ပိသတိ ဧတာယာတိ ပိသုဏာ. ‘‘နိရုတ္တိ နယေနာ’’တိ ဧတ္ထ ပိယသုည ကရဏာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ အက္ခရ လောပကရဏံ နိရုတ္တိ နယော နာမ. ‘‘ယေနာ’’တိ ယေနဇနေန. ‘‘သမ္ဖံ’’တိ ဧတ္ထ သံသဒ္ဒေါ သမ္မတိ ဒုက္ခံ ဧတေနာတိ အတ္ထေန သုခေ ဟိတေ ဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘သံ သုခံ ဟိတဉ္စာ’’တိ. ကီဒိသံ သုခံ ဟိတဉ္စာတိ အာဟ ‘‘သာဓုဇနေဟိ အဓိဂန္တဗ္ဗံ’’တိ. ဧတေန ပါပဇနေဟိ အဓိဂန္တဗ္ဗံ ဟိတသုခံ ပဋိက္ခိပတိ. ဟိတသုခဿ ဝိနာသနံ နာမ တဿ အာဂမန မဂ္ဂဘိန္ဒနန္တိ အာဟ ‘‘ဟိတသုခ မဂ္ဂံ ဘိန္ဒတီ’’တိ. ‘‘တံ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘တံ’’တိ ဟိတသုခံ. ‘‘အတ္ထ ဓမ္မာ ပဂတဿာ’’တိ အတ္ထတော စ ဓမ္မတော စ အပဂတဿ. ‘‘ပဋိဘာဏ စိတ္တဿာ’’တိ သုဏန္တာနံ စိတ္တရတိ စိတ္တဟာသဝဍ္ဎနတ္ထာယ ပဋိဘာဏညာဏေန စိတ္တီကတဿ. ‘‘ယတ္ထာ’’တိ ယသ္မိံ ကထာ မဂ္ဂေ. ‘‘အတ္ထ ဓမ္မ ဝိနယပဒံ’’တိ အတ္ထ ပဒဉ္စ ဓမ္မပဒဉ္စ ဝိနယ ပဒဉ္စ. တတ္ထ အတ္ထော နာမ အာရောဂျသမ္ပတ္တိ, မိတ္တသမ္ပတ္တိ, ပညာသမ္ပတ္တိ, ဓန သမ္ပတ္တိ, ဘောဂသမ္ပတ္တိယော. တာသု ကောသလ္လဇနကံ ဝါကျပဒံ အတ္ထပဒံ နာမ. ဣဒံ သုစရိတံ နာမ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ, ဣဒံ ဒုစ္စရိတံ နာမ အပါယ သံဝတ္တနိကန္တိ ဧဝံ သဘာဝ ဓမ္မေသု ကောသလ္လ ဇနကံ ဝါကျ ပဒံ ဓမ္မ ပဒံ နာမ. ဧဝံ စိတ္တံ ဒမိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဣန္ဒြိယာနိ ဒမိတဗ္ဗာနိ, ဧဝံ [Pg.162] ရာဂေါ ဝိနေတဗ္ဗော, ဧဝံ ဒေါသော ဝိနေတဗ္ဗောတိအာဒိနာ ဝိနေတဗ္ဗေသု ဝိနယ ကောသလ္လဇနကံ ဝါကျပဒံ ဝိနယ ပဒံ နာမ. ယတ္ထ ဧဝရူပံ အတ္ထ ပဒဉ္စ ဓမ္မ ပဒဉ္စ ဝိနယ ပဒဉ္စ ကိဉ္စိ နတ္ထိ. တဿ ဝါစာ ဝတ္ထုမတ္တဿ ဧတံနာမံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘သမ္ဖံ’’တိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ နိရတ္ထကဝစနံ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသု ဝစီကမ္မေသု. ဝိသံဝါဒနံ နာမ ဝိရဇ္ဈာ ပနံ. ဝိသံဝါဒကော နာမ ဝိရဇ္ဈာပနကော. အတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ ဝိနာသေတီတိ အတ္ထ ဘဉ္ဇနကော. ‘‘ကမ္မပထဘေဒေါ’’တိ ပဋိသန္ဓိ ဇနကော ကမ္မပထဝိသေသော. ‘‘ဣတရော’’တိ အတ္ထ ဘဉ္ဇနကတော အညော မုသာဝါဒေါ. ‘‘ကမ္မ မေဝါ’’တိ ပဝတ္တိ ဝိပါက ဇနကံ ဝစီကမ္မမေဝ. ‘‘ရဇာနံ’’တိ ဓူလီနံ. တာသု သုဂတိ ဒုဂ္ဂတီသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ တဒုပ္ပဇ္ဇနကာနိ. ‘‘ပထဘူတတ္တာ’’တိ ဥပ္ပတ္တိမဂ္ဂဘူတတ္တာ. ‘‘ဘေဒ ပုရေက္ခာရေနာ’’တိ မိတ္တဘေဒပုရေက္ခာရေန. မိတ္တံ ဘိန္ဒတီတိ ဘေဒကော. ‘‘သံကိလိဋ္ဌ စေတနာ’’တိ အတ္ထ ပုရေက္ခာရ ဓမ္မ ပုရေက္ခာရ ဝိနယ ပုရေက္ခာရ အနုသာသနိ ပုရေက္ခာရ ရဟိတာ ကေဝလံ ဘေဒပုရေက္ခာရ စေတနာ သံကိလိဋ္ဌ စေတနာ နာမ. ‘‘ပရေ ဘိန္နေ ယေဝါ’’တိ ပရဇနေ ပရဇနေန မိထုဘေဒဝသေန ဘိန္နေယေဝ. ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ ယံ ကိဉ္စိ အက္ကောသဝတ္ထု. ‘‘အယံ ပီ’’တိ အယံ ဖရုသဝါစာပိ. ဧဝံ အက္ကောသန ကမ္မံပိ အက္ကောသိတဗ္ဗဿ ဒူရေ ဌိတဿပိ မတဿပိ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ. အနတ္ထံ နိရတ္ထကဝါစာ ဝတ္ထု မတ္တံ ဝိညာပေတီတိ အနတ္ထဝိညာပနကော. ‘‘သစ္စတော ဂဏှန္တေ ယေဝါ’’တိ ယထာ သော ကထေတိ, တထာ တံ ဝတ္ထု ဥပ္ပန္န ပုဗ္ဗန္တိ ဧဝံ သစ္စတော ဂဏှန္တေယေဝ. ကေစိ သစ္စတော ဂဏှိတွာ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ပူဇနီယ ဌာနေ ဌပေတွာ ထောမေန္တာ ပူဇေန္တာ ဝန္ဒန္တာ ပရိဟရန္တိ. သမ္ပရာယိ ကတ္ထာယ တံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တိ. သဗ္ဗမေတံ နိရတ္ထကံ ဟောတိ. ‘‘တဒဿာဒဝသေနာ’’တိ တံ ရာဇကထာဒိံ တတ္ထ စိတ္တရတိံ လဘိတွာ အဿာဒဝသေန ကထေန္တဿေဝ ကမ္မံ ဟောတိ. အနိစ္စ လက္ခဏ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ဝါ ရတနတ္တယ ဂုဏဝိဘာဝနတ္ထာယ ဝါ ပါပ ဂရဟ ကလျာဏ သမ္ဘာဝနာယ ဝါ ကထေန္တဿ ပန သတ္ထကမေဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘အတ္ထ ဓမ္မ ဝိနယ နိဿိတံ’’တိအာဒိံ. သေသမေတ္ထ ကာယဒွါရေ ဒီပိတမေဝ.

໑໔໙. ໃນວະຈີກຳ. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມກ່າວເທັດ" ຄວາມວ່າ ຍ່ອມກ່າວສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນຈິງ. ວາຈາໃດ ຍ່ອມບົດຂะຢີ້ (ມິດສະຫາຍ), ເພາະສະນັ້ນ ວາຈານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປິສຸນາ (ວາຈາສໍ້ສຽດ). ຄຳວ່າ "ໂດຍນັຍແຫ່ງນິຣຸດຕິ" ໃນບົດນັ້ນ ຄວາມວ່າ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ເຮັດຄວາມຮັກໃຫ້ວ່າງເປົ່າ" (ປິຍະສຸນຍະກະຣະນະ), ແຕ່ມີການລົບຕົວອັກສອນອອກ, ນີ້ຊື່ວ່າ ນັຍແຫ່ງນິຣຸດຕິ. ຄຳວ່າ "ໂດຍຊົນໃດ" ຄວາມວ່າ ໂດຍບຸກຄົນໃດ. ຄຳວ່າ "ສັມຜະ" (ເພີ້ເຈີ້) ໃນບົດນັ້ນ, ສັບວ່າ "ສັງ" ຍ່ອມເປັນໄປໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສຸກ ແລະ ປະໂຫຍດ ໂດຍວິເຄາະວ່າ "ທຸກຍ່ອມສະຫງົບດ້ວຍທຳນັ້ນ", ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ສັງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກ ແລະ ປະໂຫຍດ". ຖ້າຖາມວ່າ ຄວາມສຸກແລະປະໂຫຍດນັ້ນ ເປັນເຊັ່ນໃດ? ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ອັນສາທຸຊົນພຶງບັນລຸ". ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຍ່ອມຫ້າມປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກ ອັນຄົນບາບພຶງບັນລຸ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວາມພິນາດແຫ່ງປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກ ໄດ້ແກ່ ການທຳລາຍຫົນທາງມາແຫ່ງປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຍ່ອມທຳລາຍຫົນທາງແຫ່ງປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກ". ຄຳວ່າ "ເຊິ່ງປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກນັ້ນ ຫຼື" ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ຕັງ" (ນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກ. ຄຳວ່າ "ປາສະຈາກປະໂຫຍດແລະທຳ" ຄວາມວ່າ ປາສະຈາກທັງໂດຍອັດຖະ ແລະ ໂດຍທັມມະ. ຄຳວ່າ "ແຫ່ງຈິດທີ່ມີປະຕິພານ" ຄວາມວ່າ ແຫ່ງຄຳເວົ້າທີ່ຕົກແຕ່ງດ້ວຍປະຕິພານຍານ ເພື່ອຄວາມຍິນດີແຫ່ງຈິດ ແລະເພື່ອຄວາມຈະເລີນແຫ່ງຄວາມຮ່າເຣີງຂອງຈິດ ຂອງຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "ໃນທີ່ໃດ" ຄວາມວ່າ ໃນທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳໃດ. ຄຳວ່າ "ບົດອັນປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ ທຳ ແລະ ວິນັຍ" ໄດ້ແກ່ ບົດອັນເປັນປະໂຫຍດ, ບົດອັນເປັນທຳ ແລະ ບົດອັນເປັນວິນັຍ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ປະໂຫຍດ (ອັດຖະ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມບໍ່ມີໂລກ (ອາໂຣຄະຍະສຳບັດ), ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍມິດ (ມິດຕະສຳບັດ), ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍປັນຍາ (ປັນຍາສຳບັດ), ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຊັບ (ທະນະສຳບັດ) ແລະ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍໂພຄະຊັບ (ໂພຄະສຳບັດ). ບົດແຫ່ງຄຳເວົ້າທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫຼາດໃນຄວາມເຖິງພ້ອມເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັດຖະບົດ (ບົດອັນເປັນປະໂຫຍດ). ບົດແຫ່ງຄຳເວົ້າທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫຼາດໃນສະພາວະທຳທັງຫຼາຍ ຢ່າງນີ້ວ່າ "ນີ້ຊື່ວ່າ ສຸຈະຣິດ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອສະຫວັນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ທຸຈະຣິດ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອອະບາຍ" ຊື່ວ່າ ທັມມະບົດ (ບົດອັນເປັນທຳ). ບົດແຫ່ງຄຳເວົ້າທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫຼາດໃນວິນັຍ ໃນສິ່ງທີ່ຄວນແນະນຳ ຢ່າງນີ້ວ່າ "ພຶງທໍລະມານຈິດຢ່າງນີ້, ພຶງທໍລະມານອິນຊີທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້, ພຶງກຳຈັດລາຄະຢ່າງນີ້, ພຶງກຳຈັດໂທສະຢ່າງນີ້" ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ວິນະຍະບົດ (ບົດອັນເປັນວິນັຍ). ໃນທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳໃດ ບໍ່ມີອັດຖະບົດ, ທັມມະບົດ ແລະ ວິນະຍະບົດ ມີສະພາບຢ່າງນີ້ ແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ. ມີການປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນວ່າ: ຄຳເວົ້າຂອງຜู້ນັ້ນ ທີ່ມີພຽງແຕ່ເລື່ອງລາວ (ບໍ່ມີປະໂຫຍດ) ຍ່ອມມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ (ຄື ສັມຜັບປະລາປະ). ຄຳວ່າ "ສັມຜະ" ໄດ້ແກ່ ຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ຕາມປະເພດທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ໃນກຳເຫຼົ່ານັ້ນ" ຄວາມວ່າ ໃນວະຈີກຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ວິສັງວາດະນະ (ການກ່າວຄາດເຄື່ອນ) ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ຜິດພາດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ວິສັງວາດະກະ (ຜູ້ກ່າວຄາດເຄື່ອນ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຜິດພາດ. ຜູ້ໃດຍ່ອມທຳລາຍ ຄື ເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍດພິນາດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ທຳລາຍປະໂຫຍດ (ອັດຖະພັນຊະນະກະ). ຄຳວ່າ "ຄວາມແຕກແຫ່ງກຳມະບົດ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕ່າງແຫ່ງກຳມະບົດອັນໃຫ້ເກີດປະຕິສົນທິ. ຄຳວ່າ "ນອກນີ້" ໄດ້ແກ່ ມຸສາວາດອື່ນ ນອກຈາກມຸສາວາດທີ່ທຳລາຍປະໂຫຍດ. ຄຳວ່າ "ເປັນກຳນັ້ນເອງ" ໄດ້ແກ່ ວະຈີກຳອັນໃຫ້ເກີດວິບາກໃນປະວັດຕິກາລນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ຣະຊັງ" ໄດ້ແກ່ ຝຸ່ນລະອອງ. ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມເກີດໃນສຸຄະຕິແລະທຸຄະຕິເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ກຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດໃນສຸຄະຕິແລະທຸຄະຕິນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມເປັນຫົນທາງ" ຄວາມວ່າ ເພາະຄວາມເປັນຫົນທາງແຫ່ງການເກີດ. ຄຳວ່າ "ມີການທຳລາຍເປັນເບື້ອງໜ້າ" ຄວາມວ່າ ມີການທຳລາຍມິດສະຫາຍເປັນເບື້ອງໜ້າ. ຜູ້ໃດຍ່ອມທຳລາຍມິດສະຫາຍ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ທຳລາຍ (ເພທະກະ). ຄຳວ່າ "ເຈດຕະນາອັນເສົ້າໝອງ" ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາທີ່ປາສະຈາກການມີປະໂຫຍດເປັນເບື້ອງໜ້າ, ມີທຳເປັນເບື້ອງໜ້າ, ມີວິນັຍເປັນເບື້ອງໜ້າ ແລະ ມີຄຳສັ່ງສອນເປັນເບື້ອງໜ້າ, ແຕ່ມີພຽງການທຳລາຍເປັນເບື້ອງໜ້າເທົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ເຈດຕະນາອັນເສົ້າໝອງ. ຄຳວ່າ "ເມື່ອຄົນອື່ນແຕກກັນແລ້ວນັ້ນເອງ" ຄວາມວ່າ ເມື່ອຄົນອື່ນແຕກຈາກຄົນອື່ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຕກແຍກກັນລະຫວ່າງກັນແລະກັນແລ້ວນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ" ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸແຫ່ງການດ່າຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ "ແມ່ນນີ້" ໄດ້ແກ່ ແມ່ນຜະຣຸສະວາຈານີ້. ມີການປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນວ່າ: ແມ່ນກຳຄືການດ່າຢ່າງນີ້ ຍ່ອມສຳເລັດແກ່ຜູ້ທີ່ຖືກດ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຢືນຢູ່ໄກ ຫຼື ຕາຍໄປແລ້ວກໍຕາມ. ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງເຊິ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ຄື ຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ທີ່ມີພຽງແຕ່ເລື່ອງລາວ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ (ອະນັດຖະວິນຍາປະນະກະ). ຄຳວ່າ "ເມື່ອຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນຈິງນັ້ນເອງ" ຄວາມວ່າ ເມື່ອຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນຈິງຢ່າງນີ້ວ່າ "ເຂົາເວົ້າຢ່າງໃດ, ເລື່ອງນັ້ນກໍເຄີຍເກີດຂຶ້ນແລ້ວຢ່າງນັ້ນ" ນັ້ນເອງ. ບາງຄົນຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ ຍ່ອມຕັ້ງເລື່ອງບາງຢ່າງໄວ້ໃນຖານະອັນຄວນບູຊາ ແລ້ວສັນເສີນ, ບູຊາ, ກາບໄຫວ້ ແລະ ປະພຶດຕາມ. ຍ່ອມເຖິງເລື່ອງນັ້ນເປັນທີ່ເພິ່ງ ເພື່ອປະໂຫຍດໃນພົບໜ້າ. ເລື່ອງທັງໝົດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີປະໂຫຍດເລີຍ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍິນດີໃນເລື່ອງນັ້ນ" ຄວາມວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນໄດ້ຮັບຄວາມຍິນດີແຫ່ງຈິດໃນຣາຊະກະຖາ (ເລື່ອງພຣະລາຊາ) ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ແລ້ວເວົ້າໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍິນດີ, ກຳຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ແຕ່ເມື່ອບຸກຄົນເວົ້າເພື່ອສະແດງອະນິດຈະລັກສະນະກໍດີ, ເພື່ອສະແດງພຣະຄຸນຂອງພຣະລັດຕະນະໄຕກໍດີ, ເພື່ອຕິຕຽນຄວາມຊົ່ວ ຫຼື ເພື່ອຍົກຍ້ອງຄວາມດີກໍດີ, ຄຳເວົ້ານັ້ນຍ່ອມມີປະໂຫຍດແທ້ໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ "ອັນອາໄສປະໂຫຍດ ທຳ ແລະ ວິນັຍ..." ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບົດນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ ໃນກາຍະທະວານນັ້ນເອງ.

၁၅၀. မနောကမ္မေ[Pg.163]. ‘‘အဘိဈာယန္တီ’’တိ အတိရေကတရံ ဈာယန္တိ, စိန္တေန္တိ, ဩလောကေန္တိ ဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အဿာဒမတ္တေ အဌတွာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဗျာပါဒေန္တီ’’တိ ဝိဂတဘာဝံ အာပါဒေန္တိ သမ္ပာပေန္တိ. တဉ္စ အာပါဒနံ န ကာယဝါစာဟိ. အထ ခေါ စိတ္တေနေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘စိန္တေန္တီ’’တိ. ‘‘တဗ္ဗိ ပရီတတော’’တိ သပ္ပုရိသ ပညတ္တိတော ဝိပရီတေန. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသု မနောကမ္မေသု. ‘‘ဣဒံ မမဿာ’’တိ ဣဒံ သန္တကံ မမသန္တကံ ဘဝေယျ, အဟော သာဓု ဝတာတိ ယောဇနာ. ‘‘အတ္တနော ကတွာ’’တိ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ. ‘‘လာဘာဝတိမေ’’တိ ဧတ္ထ သုလာဘံ လဘန္တီတိ လာဘာ. ‘‘အတ္တနော ကရေယျံ’’တိ အတ္တနော သန္တကံ ကရေယျံ. ပရဘဏ္ဍံ ဝတ္ထု ယဿာတိ ပရဘဏ္ဍ ဝတ္ထုကော. ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ အာရမ္မဏဘူတံ ဝတ္ထု. ယာဝ န ပရိဏာမေတိ, တာဝ န ကမ္မပထဘေဒေါ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌကထာသူ’’တိ အဓိကာရော. ‘‘အယံ’’တိ အယံ သတ္တော. ‘‘တဿာ’’တိ တဿ သတ္တဿ. ဒသဝတ္ထုကာမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နာမ ‘နတ္ထိဒိန္နံ, နတ္ထိယိဋ္ဌံ, နတ္ထိဟုတံ’တိအာဒိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတေသု ကာစိဒိဋ္ဌိယော နတ္ထိကာဒိ သဘာဝါ ဟောန္တိ. ဣဓ ပန တဗ္ဗဟုလနယေန ကမ္မမေဝါတိ ဝုတ္တံ. ယထာဝုတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဂစ္ဆန္တဿ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘စိတ္တုပ္ပာဒေါ’’တိ မဂ္ဂစိတ္တုပ္ပာဒေ. ‘‘ပဿန္တော’’တိ တီဏိ လက္ခဏာနိ ပဿန္တော. ဝုတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နိယာမံ’’တိ သမ္မတ္တ နိယာမံ. အဝိပရီတနိယာမန္တိ အတ္ထော. ပုန ‘‘နိယာမံ’’တိ မိစ္ဆတ္တနိယာမံ. ဝိပရီတ နိယာမန္တိ အတ္ထော. တိကိစ္ဆိတုံ အသက္ကုဏေယျောတိ အတေကိစ္ဆော. ဧကန္တေန အပါယဂါမီ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘အပဿိတွာ’’တိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာနံ အပဿိတွာ. ‘‘မိစ္ဆာဓိမောက္ခမတ္တေနာ’’တိ တိတ္ထာ စရိယေသု သဒ္ဒဟန မတ္တေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သကံ အာစရိယကံ’’တိ အတ္တနော အာစရိယဿ သန္တကဘူတံ. ဌိတော ပုဂ္ဂလော. အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော, ယထာဟ မိစ္ဆတ္တတိကေ မိစ္ဆာသဘာဝါတိ မိစ္ဆတ္တာ. ဝိပါကဒါနေ သတိ, ခန္ဓဘေဒါနန္တရမေဝ ဝိပါကဒါနတော နိယတာ. မိစ္ဆတ္တာ စ တေ နိယတာ စာတိ မိစ္ဆတ္တနိယတာ. သမ္မာသ ဘာဝါတိ သမ္မတ္တာ. သမ္မတ္တာ စ တေ နိယတာ စ အနန္တရမေဝ ဖလဒါန နိယမေနာတိ သမ္မတ္တနိယတာတိ[Pg.164]. ‘‘တဿာ’’တိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ. ‘‘အစောပေတွာ’’တိ အစာလေတွာ. ‘‘ဧတေနာ’’တိ ဧတေနပိ သဒ္ဒေန. ‘‘ဣမေသံ’’တိ မနောကမ္မာနံ. ‘‘ဧတေနာ’’တိ မနသ္မိံ ဧဝါတိ ဝစနေန. ‘‘ဥပပန္နံ’’တိ ပရိပုဏ္ဏံ. ‘‘ဥပလက္ခဏာဒိဝသေနာ’’တိ ဥပလက္ခဏနယ နိဒဿနနယ ပဓာနနယာဒိဝသေန. ‘‘အတ္ထန္တရပ္ပသင်္ဂေါ ဟောတီ’’တိ ကထံ ဟောတိ. ဧဝသဒ္ဒေန ဝိနာ ပါဏာတိပါတ ကမ္မံ ကာယဒွါရေ ဗာဟုလ္လ ဝုတ္တိတော ကာယကမ္မံ နာမာတိ ဝုတ္တေ ဣဒံ လဒ္ဓါတပတ္တော ရာဇကုမာရောတိ ဝိယ ဥပလက္ခဏနယမတ္တံ. တေန သေသဒွါရေသုပိ ဗာဟုလ္လ ဝုတ္တိံ ဥပသလ္လက္ခေတီတိ အတ္ထန္တရပ္ပသင်္ဂေါ သိယာတိ. ဧဝံ သေသနယေသုပီတိ. ‘‘အပိစာ’’တိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ ဇောတေတိ. ‘‘တေသူ’’တိ ပါဏဝဓာဒီသု. ‘‘ဧကံ အင်္ဂံ’’တိ ဥပက္ကမောတိ စတုတ္ထံ အင်္ဂံ. ‘‘တံ သဟဇာတာ စာ’’တိ စေတနာ သဟဇာတာ စ. စေတနာ ပက္ခေ ဘဝါတိ စေတနာ ပက္ခိကာ. စေတနာ ဝိယ ကာယကမ္မဘာဝံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အဗ္ဗောဟာရိကတ္တံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ မနောကမ္မန္တိ ဝေါဟရိတုံ အပ္ပဟောနကတ္တံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. အတ္တာ ပဓာနံ ယေသံ တေ အတ္တပ္ပဓာနာ. အဘိဇ္ဈာဒယော. အတ္တပ္ပဓာနာ န ဟောန္တိ. စေတနာ ပဓာနာ ဟောန္တိ. ဣဓေဝ တေ အတ္တပ္ပဓာနာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘တထာ တထာ’’တိ အဟောဝတ ဣဒံ မမဿာတိအာဒိနာ တေန တေန ပကာရေန. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသု မနောကမ္မေသု. ‘‘သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ’’တိ ပါဋိပဒိကပဒမေတံ. သဗ္ဗပ္ပကာရတောတိ အတ္ထော. ‘‘ဣဓာ’’တိ မနောကမ္မဋ္ဌာနေ. ‘‘မနောကမ္မ ကိစ္စဝိသေသေနာ’’တိ အဟောဝတ ဣဒံ မမဿာတိအာဒိကေန ကိစ္စ ဝိသေသေန. မနောကမ္မ ဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

໑໕໐. ໃນມະໂນກຳ. ຄຳວ່າ “Abhijhāyantī” (ເພັ່ງເລັງຢູ່) ໝາຍເຖິງ ເພັ່ງເລັງ, ຄິດ, ຫຼື ເບິ່ງຢ່າງຍິ່ງ. ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “assādamatte aṭhatvā” (ບໍ່ຢຸດຢູ່ພຽງແຕ່ຄວາມຍິນດີ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Byāpādentī” (ຍັງຄວາມພິນາດໃຫ້ເຖິງ) ໝາຍເຖິງ ຍັງຄວາມປາສະຈາກ (ຄວາມດີ) ໃຫ້ເຖິງ ຄື ໃຫ້ບັນລຸເຖິງ. ແລະການຍັງຄວາມພິນາດໃຫ້ເຖິງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍກາຍແລະວາຈາ. ແຕ່ແມ່ນດ້ວຍຈິດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “cintentī” (ຄິດຢູ່). ຄຳວ່າ “Tabbi parītato” (ໂດຍກົງກັນຂ້າມກັບສິ່ງນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ໂດຍກົງກັນຂ້າມກັບສິ່ງທີ່ສັດບຸລຸດບັນຍັດໄວ້. ຄຳວ່າ “Tatthā” (ໃນມະໂນກຳເຫຼົ່ານັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ໃນມະໂນກຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Idaṃ mamassā” (ຂໍສິ່ງນີ້ຈົ່ງເປັນຂອງເຮົາ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຂໍສິ່ງຂອງນີ້ເຊິ່ງເປັນຂອງຜູ້ນັ້ນ ຈົ່ງເປັນຂອງເຮົາເຖີດ, ໂອ້! ດີແທ້ໜໍ. ຄຳວ່າ “Attano katvā” (ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຕົນ) ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຕົນເອງ. ຄຳວ່າ “Lābhāvatime” (ພວກເຂົາໄດ້ລາບແລ້ວໜໍ) ໃນຄຳນີ້, ຄຳວ່າ “lābhā” ໝາຍເຖິງ ໄດ້ສິ່ງທີ່ໄດ້ໂດຍງ່າຍ. ຄຳວ່າ “Attano kareyyaṃ” ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຕົນເອງ. ຜູ້ທີ່ມີວັດຖຸຄືສິ່ງຂອງຂອງຜູ້ນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ “parabhaṇḍa vatthuko” (ມີວັດຖຸຄືສິ່ງຂອງຂອງຜູ້ນັ້ນ). ຄຳວ່າ “Vatthū” ໝາຍເຖິງ ວັດຖຸທີ່ເປັນອາລົມ. ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ນ້ອມໄປ (ເພື່ອຈະເອົາ), ຕາບນັ້ນກໍຍັງບໍ່ເປັນການທຳລາຍກຳມະບົດ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ຄຳວ່າ “Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāsū” (ເພາະຄຳນັ້ນທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ) ເປັນຂໍ້ຄວາມທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ. ຄຳວ່າ “Ayaṃ” ໝາຍເຖິງ ສັດນີ້. ຄຳວ່າ “Tassā” ໝາຍເຖິງ ຂອງສັດນັ້ນ. ມິດສາທິຖິທີ່ມີວັດຖຸ ໑໐ ປະການ ຄື ມິດສາທິຖິທີ່ມີຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ ‘ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວບໍ່ມີຜົນ, ການບູຊາບໍ່ມີຜົນ, ການເຊັ່ນສັງເວີຍບໍ່ມີຜົນ’ ເປັນຕົ້ນ. ໃນທິຖິ ໖໒ ປະການນັ້ນ, ທິຖິບາງຢ່າງມີສະພາວະເປັນນັດຖິກະທິຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ມີ) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນກຳໂດຍຕົງ ເພາະຄວາມເປັນໄປໂດຍສ່ວນຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Yathāvutto” (ຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ) ເປັນຄຳເຊື່ອມໂຍງ. ຂອງບຸກຄົນຜູ້ກຳລັງໄປ. ຄຳວ່າ “Cittuppādo” ໝາຍເຖິງ ໃນມັກຄະຈິດຕຸບປາດ. ຄຳວ່າ “Passanto” ໝາຍເຖິງ ເຫັນລັກສະນະ ໓ ປະການ. ຄຳວ່າ “Vutto” (ກ່າວແລ້ວ) ເປັນຄຳເຊື່ອມໂຍງ. ຄຳວ່າ “Niyāmaṃ” ໝາຍເຖິງ ສຳມັດຕະນิຍາມ (ສະພາວະທີ່ແນ່ນອນຝ່າຍຖືກຕ້ອງ). ໝາຍຄວາມວ່າ ສະພາວະທີ່ແນ່ນອນບໍ່ຄາດເຄື່ອນ. ອີກຄຳໜຶ່ງ ຄຳວ່າ “niyāmaṃ” ໝາຍເຖິງ ມິດສັດຕະນິຍາມ (ສະພາວະທີ່ແນ່ນອນຝ່າຍຜິດ). ໝາຍຄວາມວ່າ ສະພາວະທີ່ແນ່ນອນໂດຍຜິດພາດ. ບຸກຄົນທີ່ບໍ່ສາມາດປິ່ນປົວໄດ້ ເອີ້ນວ່າ “atekiccho” (ຜູ້ປິ່ນປົວບໍ່ໄດ້). ໝາຍຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ໄປສູ່ອະບາຍໂດຍສ່ວນດຽວ. ຄຳວ່າ “Apassitvā” ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຫັນຖານະແຫ່ງທິຖິທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Micchādhimokkhamattenā” ໝາຍເຖິງ ພຽງແຕ່ຄວາມເຊື່ອຖືໃນອາຈານຂອງເດຍລະຖີທັງຫຼາຍ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “Sakaṃ ācariyakaṃ” ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເປັນຂອງອາຈານຂອງຕົນ. ບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວ. ໃນອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ວ່າ ດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນມິດສັດຕະຕິກະວ່າ ສະພາວະທີ່ຜິດ ຊື່ວ່າ “micchattā” (ມິດສັດຕະ). ເມື່ອມີການໃຫ້ຜົນ, ຊື່ວ່າ “niyatā” (ແນ່ນອນ) ເພາະໃຫ້ຜົນໃນລຳດັບແຫ່ງການແຕກທຳລາຍແຫ່ງຂັນນັ້ນເອງ. ສະພາວະທີ່ຜິດແລະແນ່ນອນນັ້ນ ຊື່ວ່າ “micchattaniyatā” (ມິດສັດຕະນιຍາດ). ສະພາວະທີ່ຖືກຕ້ອງ ຊື່ວ່າ “sammattā” (ສຳມັດຕະ). ສະພາວະທີ່ຖືກຕ້ອງແລະແນ່ນອນນັ້ນ ໂດຍຄວາມແນ່ນອນແຫ່ງການໃຫ້ຜົນໃນລຳດັບນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ “sammattaniyatā” (ສຳມັດຕະນιຍາດ). ຄຳວ່າ “Tassā” ໝາຍເຖິງ ຂອງມິດສາທິຖິນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Acopetvā” ໝາຍເຖິງ ບໍ່ໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ. ຄຳວ່າ “Etenā” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຄຳນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Imesaṃ” ໝາຍເຖິງ ຂອງມະໂນກຳເຫຼົ່ານີ້. ຄຳວ່າ “Etenā” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ໃນໃຈນັ້ນເອງ”. ຄຳວ່າ “Upapannaṃ” ໝາຍເຖິງ ບໍລິບູນແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Upalakkhaṇādivasenā” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະລັກຂະນະນັຍ (ວິທີກຳນົດ), ນິທັດສະນະນັຍ (ວິທີສະແດງຕົວຢ່າງ), ແລະປະທານະນັຍ (ວິທີຖືເອົາຂໍ້ຄວາມສຳຄັນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Atthantarappasaṅgo hotī” (ຈະມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບເນື້ອຄວາມອື່ນ) ຈະມີໄດ້ແນວໃດ? ຫາກປາສະຈາກຄຳວ່າ “Eva” (ນັ້ນເອງ) ເມື່ອກ່າວວ່າ ປານາຕິບາດກຳ ເພາະຄວາມເປັນໄປໂດຍສ່ວນຫຼາຍໃນກາຍະທະວານ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກາຍະກຳ, ນີ້ກໍເປັນພຽງອຸປະລັກຂະນະນັຍ ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ “ພະລາຊະກຸມານຜູ້ໄດ້ຮັບສັດກັ້ງ” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ເຖິງໃນທະວານທີ່ເຫຼືອກໍຍັງກຳນົດຄວາມເປັນໄປໂດຍສ່ວນຫຼາຍ, ຈຶ່ງອາດມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບເນື້ອຄວາມອື່ນ. ເຖິງໃນນັຍທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍດັ່ງນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Apicā” (ອີກຢ່າງໜຶ່ງ) ສະແດງວ່າ ມີຂໍ້ຄວາມບາງຢ່າງທີ່ຄວນກ່າວ. ຄຳວ່າ “Tesū” ໝາຍເຖິງ ໃນປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Ekaṃ aṅgaṃ” ໝາຍເຖິງ ຄວາມພະຍາຍາມ ເຊິ່ງເປັນອົງທີ ໔. ຄຳວ່າ “Taṃ sahajātā cā” ໝາຍເຖິງ ເຈດຕະນາທີ່ເກີດຮ່ວມກັນນັ້ນດ້ວຍ. ສິ່ງທີ່ຢູ່ໃນຝ່າຍຂອງເຈດຕະນາ ຊື່ວ່າ “cetanā pakkhikā” (ຝ່າຍເຈດຕະນາ). ໝາຍຄວາມວ່າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນກາຍະກຳ ເໝືອນດັ່ງເຈດຕະນາ. ຄຳວ່າ “Abbohārikattaṃ gacchantī” ໝາຍຄວາມວ່າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມບໍ່ຄວນເອີ້ນວ່າເປັນມະໂນກຳ. ສິ່ງທີ່ມີຕົນເປັນປະທານ ຊື່ວ່າ “attappadhānā” (ມີຕົນເປັນປະທານ). ມີອະພິຊຊາເປັນຕົ້ນ. ບໍ່ແມ່ນມີຕົນເປັນປະທານ. ແຕ່ມີເຈດຕະນາເປັນປະທານ. ໝາຍຄວາມວ່າ ໃນທີ່ນີ້ເອງ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນມີຕົນເປັນປະທານ. ຄຳວ່າ “Tathā tathā” ໝາຍເຖິງ ໂດຍປະການນັ້ນໆ ມີຄຳວ່າ “ໂອ້! ຂໍສິ່ງນີ້ຈົ່ງເປັນຂອງເຮົາເຖີດ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tatthā” ໝາຍເຖິງ ໃນມະໂນກຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Sabbena sabbaṃ” ເປັນບົດປາຕິປະທິກະ (ບົດເດີມ). ໝາຍຄວາມວ່າ ໂດຍປະການທັງປວງ. ຄຳວ່າ “Idhā” ໝາຍເຖິງ ໃນທີ່ແຫ່ງມະໂນກຳນີ້. ຄຳວ່າ “Manokamma kiccavisesenā” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍກິດຈະວິເສດແຫ່ງມະໂນກຳ ມີຄຳວ່າ “ໂອ້! ຂໍສິ່ງນີ້ຈົ່ງເປັນຂອງເຮົາເຖີດ” ເປັນຕົ້ນ. ຈົບການອະທິບາຍມະໂນກຳ.

၁၅၁. ‘‘ဧတ္ထ စ ဒသန္နံ ပီ’’တိအာဒီသု. ‘‘တာပီ’’တိ တာ ပုဗ္ဗာပရစေတနာယောပိ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပဝတ္တာ တာပီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယာနိပနာ’’တိအာဒီသု. ဧကော ဧကဿ ဝဒတိ အဟံ ဣမံ သတ္တံ မာရေမိ, တွံ အသုကံသတ္တံ မာရေဟီတိ. ဧဝံ ဝတွာ ဥဘောပိ ဥပက္ကမံ ကရောန္တိ. ကမ္မံ ပန ဥဘိန္နမ္ပိ န သိဇ္ဈတိ. တတ္ထ အာဏာပကဿ တွံ အသုကံ သတ္တံ မာရေဟီတိ အာဏာပန ကမ္မံ သစေ သိဇ္ဈတိ. ဝစီဒွါရေ ပဝတ္တံ ကာယကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန အသိဒ္ဓတ္တာ ဝစီဒွါရေ ဒိဿ မာနံ [Pg.165] ဝစီကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ. ဝစီဒုစ္စရိတမတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသနယော သေသေသုပိ.

໑໕໑. ໃນຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “Ettha ca dasannaṃ pī” (ແລະໃນກຳ ໑໐ ປະການນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tāpī” ໝາຍເຖິງ ເຖິງແມ່ນເຈດຕະນາໃນກ່ອນແລະຫຼັງເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ. ເຈດຕະນາເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ເປັນໄປຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ໃນຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “Yānipanā” (ກໍກຳເຫຼົ່ານັ້ນໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ຄົນໜຶ່ງບອກແກ່ອີກຄົນໜຶ່ງວ່າ “ຂ້ອຍຈະຂ້າສັດນີ້, ເຈົ້າຈົ່ງຂ້າສັດນັ້ນເຖີດ”. ເມື່ອກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ທັງສອງຄົນກໍທຳຄວາມພະຍາຍາມ. ແຕ່ກຳຂອງທັງສອງຄົນກໍບໍ່ສຳເລັດ. ໃນການກະທຳນັ້ນ, ຫາກການສັ່ງຂອງຜູ້ສັ່ງວ່າ “ເຈົ້າຈົ່ງຂ້າສັດນັ້ນເຖີດ” ສຳເລັດ. ກຳນັ້ນທີ່ເປັນໄປໃນວະຈີທະວານ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ ກາຍະກຳ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະຄວາມບໍ່ສຳເລັດ ກຳທີ່ປາກົດໃນວະຈີທະວານ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ວະຈີກຳ. ໝາຍຄວາມວ່າ ເປັນພຽງວະຈີທຸຈະລິດເທົ່ານັ້ນ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນກຳທີ່ເຫຼືອຄືກັນ.

‘‘ဒေါသမူလေနာ’’တိအာဒီသု. ဒေါသော ဧဝ မူလံ ဒေါသမူလံ. ဒေါသော မူလံ မဿာတိ ဒေါသမူလံ. တံ သမ္ပယုတ္တ စိတ္တန္တိ ဒွိဓာ အတ္ထော. ဗျာပါဒေါ နာမ ဒေါသော ဧဝ. သော ကထံ ဒေါသေန မူလေန ဇာယေယျာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပုရိမော ဗျာပါဒဝဇ္ဇေဟီ’’တိ. ပရတော အဘိဇ္ဈာယမ္ပိ ဧသနယော. ဝိဘာဝနိပါဌေ. နိဓိပါဌကာ နာမ ရာဇနိဓိ ဝိဓာယကာ. တတ္ထ စဏ္ဍော နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဂတတ္တာ ဒုဋ္ဌနိဂ္ဂဟတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ. ရာဇူနံ အဒိန္နာဒါနံ မောဟမူလေန ဇာယတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဗြာဟ္မဏာနဉ္စာ’’တိ သကသညာယ ဧဝ ယံ ကိဉ္စိ ဟရန္တာနံ ဗြာဟ္မဏာနဉ္စ ကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓာပဝါဒီနဉ္စ. ‘‘အာဟရဏံ’’တိ အဒိန္နာဒါနဝသေန ဟရဏံ. အဝဟရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယော ပန မောဟော ရာဇူနံ ဥပ္ပန္နော, ယော စ ဗြာဟ္မဏာနံ ဥပ္ပန္နော, ယော စ ကမ္မ ဖလသမ္ဗန္ဓာ ပဝါဒီနံ ဥပ္ပန္နောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘လောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယာ’’တိ လောဘော ကမ္မာနံ သုဋ္ဌုဝဍ္ဎနာယ နိဒါနံ ကာရဏံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. သဉ္ဇာတာ ကင်္ခါယေသံ တေ သဉ္ဇာတကင်္ခါ. ပရိတော ဥဋ္ဌာတိ ဧတ္ထာတိ ပရိယုဋ္ဌာနံ. ကင်္ခါယ ပရိယုဋ္ဌာနံ ကင်္ခါပရိယုဋ္ဌာနံ. ဇနာနံ တာနိကမ္မာနီတိ သမ္ဗန္ဓော.

ໃນຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “Dosamūlenā” (ດ້ວຍໂທສະມູນ) ເປັນຕົ້ນ. ໂທສະນັ້ນເອງເປັນມູນ ຊື່ວ່າ “dosamūlaṃ” (ໂທສະມູນ). ໂທສະເປັນມູນຂອງຈິດນັ້ນ ຊື່ວ່າ “dosamūlaṃ”. ຈິດທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍໂທສະມູນນັ້ນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ ໒ ປະການ. ພະຍາບາດກໍຄືໂທສະນັ້ນເອງ. ພະຍາບາດນັ້ນຈະເກີດຈາກໂທສະມູນໄດ້ແນວໃດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “purimo byāpādavajjehī” (ພະຍາບາດກ່ອນນັ້ນ ເວັ້ນຈາກພະຍາບາດ). ເຖິງໃນອະພິຊຊາໃນພາຍຫຼັງ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ໃນບົດວິພາວະນາ. ພວກທີ່ຊື່ວ່າ “Nidhipāṭhakā” ຄື ຜູ້ຈັດການຊັບສິນຂອງພະລາຊາ. ໃນບົດນັ້ນ ເພາະມີຄຳກ່າວມາວ່າ “ຄົນຮ້າຍຄວນຖືກປາບປາມ” ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “duṭṭhaniggahatthaṃ” (ເພື່ອປາບປາມຄົນຮ້າຍ). ການຖືເອົາສິ່ງຂອງທີ່ເຈົ້າຂອງບໍ່ໄດ້ໃຫ້ຂອງພະລາຊາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເກີດຈາກໂມຫະມູນ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ຄຳວ່າ “Brāhmaṇānañcā” (ແລະຂອງພາມທັງຫຼາຍ) ໝາຍເຖິງ ຂອງພວກພາມຜູ້ຖືເອົາສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າເປັນຂອງຕົນ ແລະຂອງພວກຜູ້ປະຕິເສດຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງກຳແລະຜົນຂອງກຳ. ຄຳວ່າ “Āharaṇaṃ” ໝາຍເຖິງ ການຖືເອົາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະທິນນາທານ. ໝາຍຄວາມວ່າ ການລັກຂະໂມຍ. ສ່ວນໂມຫະໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພະລາຊາທັງຫຼາຍ, ໂມຫະໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພວກພາມ, ແລະໂມຫະໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພວກຜູ້ປະຕິເສດຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງກຳແລະຜົນຂອງກຳ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ຄຳວ່າ “Lobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāyā” ໝາຍຄວາມວ່າ ໂລພະເປັນເຫດ ຄື ເປັນປັດໄຈເພື່ອຄວາມຈະເລີນງອກງາມຢ່າງຍິ່ງແຫ່ງກຳທັງຫຼາຍ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍທີ່ມີຄວາມສົງໄສເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ “sañjātakaṅkhā” (ຜູ້ມີຄວາມສົງໄສເກີດຂຶ້ນແລ້ວ). ກິເລດຍ່ອມກຸ້ມລຸມໃນຈິດນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ “pariyuṭṭhānaṃ” (ການກຸ້ມລຸມ). ການກຸ້ມລຸມແຫ່ງຄວາມສົງໄສ ຊື່ວ່າ “kaṅkhāpariyuṭṭhānaṃ” (ການກຸ້ມລຸມແຫ່ງຄວາມສົງໄສ). ກຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນຂອງຊົນທັງຫຼາຍ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ.

အကုသလကမ္မဒီပနာနိဋ္ဌိတာ.

ຈົບການອະທິບາຍອະກຸສົນກຳ.

၁၅၇. ကုသလကမ္မေ. အယံ ပန ဧဝမာဒီသု သုတ္တပဒေသု အာဂတောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘မေတ္တံ ကာယကမ္မံ’’တိ မေတ္တာသဟဂတံ ကာယကမ္မံ. ဧဝံ ဝစီကမ္မေပိ. စေတနာ ဟေတ္ထ ကမ္မန္တိ အဓိပ္ပေတာ. မနောကမ္မေ ပန စေတနာပိ ယုဇ္ဇတိ. အဗျာပါဒေါပိ ယုဇ္ဇတိ. ဉာဏံ အနုပရိဝတ္တီတိ ဉာဏာနုပရိဝတ္တံ. ဉာဏာနုပရိဝတ္တီတိပိ ပါဌော, သော ယေဝတ္ထော. ‘‘ပဒက္ခိဏံ’’တိ ပဝဍ္ဎိတံ. အပရံ ပရိယာယံ ဒဿေတိ ‘‘ယသ္မိံ ပနာ’’တိအာဒိနာ. ဒုဿီလဿ ဘာဝေါ ဒုဿိလျံ. ပါဏာတိပါတာဒိကမ္မံ. ‘‘ပဝတ္တမာနေ’’တိ ကာယဒွါရေ ပဝတ္တမာနေ. ‘‘ယံ ပန ကုသလံ’’တိ ပါဏာတိ ပါတာဒိတော ဝိရတိ ကုသလံ[Pg.166]. ‘‘ပဝတ္တမာနံ’’တိ စိတ္တေ ပဝတ္တမာနံ. ‘‘ကိစ္စ သီသေနာ’’တိ ကိစ္စပ္ပဓာနေန. ကိစ္စံ ပဓာနံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. သေသမေတ္ထ ကာယကမ္မေ သုဝိညေယျံ.

໑໕໗. ໃນກຸສົນກຳ. ກໍບົດນີ້ມາກ່ຽວຂ້ອງໃນສູດທັງຫຼາຍມີຄຳຢ່າງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Mettaṃ kāyakammaṃ” ໝາຍເຖິງ ກາຍະກຳທີ່ປະກອບດ້ວຍເມດຕາ. ເຖິງໃນວະຈີກຳກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ເພາະໃນທີ່ນີ້ ທ່ານປະສົງເອົາເຈດຕະນາວ່າເປັນກຳ. ແຕ່ໃນມະໂນກຳ ເຖິງເຈດຕະນາກໍຄວນ. ເຖິງອະພະຍາບາດກໍຄວນ. ສິ່ງທີ່ໝູນວຽນໄປຕາມຍານ ຊື່ວ່າ “ñāṇānuparivattaṃ” (ໝູນວຽນໄປຕາມຍານ). ບາງບ່ອນກໍເປັນບົດວ່າ “ñāṇānuparivattī” ກໍມີເນື້ອຄວາມຢ່າງດຽວກັນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Padakkhiṇaṃ” ໝາຍເຖິງ ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ. ທ່ານສະແດງນັຍອື່ນອີກດ້ວຍຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “yasmiṃ panā” (ກໍໃນກຳໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນຜູ້ມີສີລວິບັດ ຊື່ວ່າ “dussilyaṃ” (ຄວາມທຸສີລ). ຄືກຳມີປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Pavattamāne” ໝາຍເຖິງ ເມື່ອເປັນໄປໃນກາຍະທະວານ. ຄຳວ່າ “Yaṃ pana kusalaṃ” ໝາຍເຖິງ ກຸສົນຄືການງົດເວັ້ນຈາກປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນໃດ. ຄຳວ່າ “Pavattamānaṃ” ໝາຍເຖິງ ທີ່ເປັນໄປໃນຈິດ. ຄຳວ່າ “Kicca sīsenā” ໝາຍເຖິງ ໂດຍມີກິດເປັນປະທານ. ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ກິດເປັນປະທານ. ຂໍ້ຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນກາຍະກຳນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

‘‘ဝစီကမ္မေပိ ဧသေဝနယော’’တိ ယသ္မိံ ဒုဿိလျေ ပဝတ္တမာနေ ဝါစာ အပရိသုဒ္ဓါ ဟောတိ. ဝစီ သံဝရော ဘိဇ္ဇတီတိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘အဝသေသံ ပနာ’’တိ တီဟိ ကာယကမ္မေဟိ စတူဟိ ဝစီကမ္မေဟိ အဝသေသံ. တတ္ထ ‘‘တီဟိ ကာယကမ္မေဟီ’’တိ တီဟိ ကာယဒုစ္စရိတ ဝိရတိ ကမ္မေဟိ. ‘‘စတူဟိ ဝစီကမ္မေဟီ’’တိ စတူဟိ ဝစီဒုစ္စရိတ ဝိရတိ ကမ္မေဟိ. ‘‘သဗ္ဗံပိ ကလျာဏ ကမ္မံ’’တိ သဗ္ဗမ္ပိ ဒါနကမ္မံ, သဗ္ဗမ္ပိ ဘာဝနာ ကမ္မံ, အပစာယန ကမ္မံ, ဝေယျာဝစ္စကမ္မံ, ပတ္တိဒါနကမ္မံ, ပတ္တာနုမောဒနာကမ္မံ, ဓမ္မသဝန ကမ္မံ, ဓမ္မ ဒေသနာ ကမ္မံ, သဗ္ဗမ္ပိ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ တီသုဒွါရေသု ပဝတ္တမ္ပိ မနောကမ္မံ နာမာတိ ယောဇနာ. ဣမေသု ပန ဒွီသု ပရိယာယေသု ပစ္ဆိမောယေဝ ပဓာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယာဝ ဒေဝါ’’တိ အန္တိမ ပရိစ္ဆေဒ ဇောတကော နိပါတော. မတ္ထကပရိစ္ဆေဒေနာတိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ “Vacīkammepi esevanayo” (ເຖິງໃນວະຈີກຳກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເມື່ອຄວາມທຸສີລໃດເປັນໄປຢູ່ ວາຈາຍ່ອມບໍ່ບໍລິສຸດ. ຄວນກ່າວຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ ວະຈີສັງວອນຍ່ອມແຕກທຳລາຍ. ຄຳວ່າ “Avasesaṃ panā” (ກໍສ່ວນທີ່ເຫຼືອ) ໝາຍເຖິງ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຈາກກາຍະກຳ ໓ ແລະວະຈີກຳ ໔. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “tīhi kāyakammehī” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍກຳຄືການງົດເວັ້ນຈາກກາຍະທຸຈະລິດ ໓ ປະການ. ຄຳວ່າ “Catūhi vacīkammehī” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍກຳຄືການງົດເວັ້ນຈາກວະຈີທຸຈະລິດ ໔ ປະການ. ຄຳວ່າ “Sabbaṃpi kalyāṇa kammaṃ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນທານະກຳທັງປວງ, ພາວະນາກຳທັງປວງ, ອະປະຈາຍະນະກຳ (ການອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ), ເວຍຍາວັດຈະກຳ (ການຂວົນຂວາຍຊ່ວຍເຫຼືອ), ປັດຕິທານະກຳ (ການແຜ່ສ່ວນບຸນ), ປັດຕານຸໂມທະນາກຳ (ການອະນຸໂມທະນາສ່ວນບຸນ), ທຳມະສະວະນະກຳ (ການຟັງທຳ), ທຳມະເທສະນາກຳ (ການສະແດງທຳ), ແລະທິຖຸຊຸກຳ (ການເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ກົງ) ທັງປວງ ເຖິງແມ່ນເປັນໄປໃນທະວານທັງ ໓ ກໍຊື່ວ່າ ມະໂນກຳ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ແຕ່ໃນນັຍທັງສອງນີ້ ນັຍເບື້ອງຫຼັງເທົ່ານັ້ນເປັນປະທານ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ຄຳວ່າ “Yāva devā” ເປັນນິບາດສະແດງກຳນົດຂອບເຂດສຸດທ້າຍ. ໝາຍຄວາມວ່າ ໂດຍກຳນົດຂອບເຂດອັນສູງສຸດ.

သီလပဒေ. ‘‘သီလယတီ’’တိ သမ္မာ ဒဟတိ စ ဥပဓာရေတိ စာတိ ဒွိဓာ အတ္ထော. ‘‘သုသမာဟိတာနီ’’တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာနိ. ‘‘ဥပရိမေ ကုသလ ဓမ္မေ’’တိ မဟဂ္ဂတ လောကုတ္တရ ကုသလဓမ္မေ. သတ္တသု ဝိသုဒ္ဓီသု ဥပရိမေ စိတ္တ ဝိသုဒ္ဓါဒိ ကုသလဓမ္မေ. ‘‘အဓိကုသလ ဓမ္မေ’’တိ အဓိကေ ဗောဓိပက္ခိယ ကုသလ ဓမ္မေ. ပရေဟိ ဒိန္နံ, တဒေဝ ပတ္တိံ. သဗ္ဗာနိ ပန တာနိ ဒါနာဒီနိ ကုသလာနိ. သောဓေန္တိ သပ္ပုရိသာဇနာ. တာနိ ဧဝပုညာနိ. ဧကမေကံ ပုညကြိယဝတ္ထု. ‘‘ဣမိနာ ပစ္စယေနာ’’တိ စီဝရာဒိ ပစ္စယေန, အန္နပါနာဒိ ပစ္စယေန, ဓန ဓနညာဒိပစ္စယေန ဝါ. ‘‘သဗ္ဗံပိ စေတံ’’တိ သဗ္ဗမ္ပိ ဧတံ ဒသဝိဓံ ပုညံ. ‘‘ဟီနေန ဆန္ဒေနာ’’တိ ယသကာမတာဒိဝသေန ဟီနေန ဆန္ဒေန, ဟီနေန စိတ္တေန, ဟီနေန ဝီရိယေန, ဟီနာယ ဝီမံသာယ. ‘‘မဇ္ဈိမေနာ’’တိ ပုညပ္ဖလကာမတာဒိဝသေန မဇ္ဈိမေန. ‘‘ပဏီတေနာ’’တိ ကတ္တဗ္ဗမေဝိဒန္တိ အရိယဝံသာနု ဗြူဟနဝသေန ပဏီတေန ဆန္ဒာဒိနာ ပဝတ္တိ တံ ပဏီတန္တိ ယောဇနာ. ‘‘ယသကာမတာယာ’’တိ ကိတ္တိ သဒ္ဒကာမတာယ ဝါ, ပရိဝါရကာမတာယ ဝါ. ‘‘ပုညပ္ဖလကာမတာယာ’’တိ [Pg.167] ဘဝသမ္ပတ္တိ ဘောဂသမ္ပတ္တိကာမတာယ. ‘‘အရိယဘာဝံ နိဿာယာ’’တိ ဣဒံ ဒါနံ နာမ အရိယာနံ ဝံသော. အဟမ္ပိ အရိယော. တသ္မာ မယာပိ ကတ္တဗ္ဗမေဝိဒန္တိ ဧဝံ အရိယဘာဝံ နိဿာယာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ‘‘အရိယော’’တိ အာစာရ အရိယောပိ ယုဇ္ဇတိ ဒဿန အရိယောပိ. တတ္ထ အာစာရ အရိယော နာမ သပ္ပုရိသော ပုထုဇ္ဇန ကလျာဏကော ဝုစ္စတိ. ဒဿန အရိယော နာမ ပရမတ္ထ အရိယော. ‘‘ပါရမိတာ ဒါနံ’’တိ သဗ္ဗဒါနေဟိ အဂ္ဂပတ္တံ မဟာဗောဓိ သတ္တာနံ ပါရင်္ဂတဒါနံ. တဉှိ သဗ္ဗ သတ္တဝိမောက္ခတ္ထာယ ပဝတ္တိ တတ္တာ အဂ္ဂပတ္တံ ဟောတိ, ပါရင်္ဂတံ. တတော ဥတ္တရိတရဿ ကဿစိဒါနဿ အဘာဝတော. သေသေသုပိ ပုည ကြိယဝတ္ထူသု. ‘‘တိကဒွယံ’’တိ ပုရိမာဒိ ဟီနာဒိ တိကဒွယံ. ‘‘အန္တိမ ဝတ္ထုနာ’’တိ အန္တိမ ဝတ္ထု အဇ္ဈာပဇ္ဇနေန ဝါ. ‘‘ဒုဿီလော နာမာ’’တိ ဒုဿီလ ဘိက္ခု နာမ. သော ဟိ ယာဝဘိက္ခုပ္ပဋီညံ န ဝိဇဟိ. တာဝ ဘိက္ခု ဧဝ. န သာမဏေရော, န ဂိဟီ. တံ စေ အညော ဘိက္ခု အမူလကေန အန္တိမ ဝတ္ထုနာ အနုဒ္ဓံသေတိ. အနုဒ္ဓံသေန္တဿ သံဃာဒိ သေသော. ဩမသဝါဒေ ပါစိတ္တိယံ. သဟသေယျဋ္ဌာနေ တေန သဟ အတိရေက ရတ္တိံ သယန္တဿာပိ အာပတ္တိ နတ္ထိ. တသ္မာ သော ဒုဿီလ ဘိက္ခုတွေဝ ဝတ္တဗ္ဗောတိ. ‘‘ပုန ကမ္မဝါစာယ သမာဒါတဗ္ဗန္တိ နတ္ထီ’’တိ ယထာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခန္တဿ သဗ္ဗံ သမာဒါနံ ဘိဇ္ဇတိ. ပုန ဘိက္ခုဘာဝံ ဣစ္ဆန္တေန ပုန ကမ္မဝါစာယ သမာဒါတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧဝံ ပုန ကမ္မဝါစာယ သမာဒါတဗ္ဗန္တိ နတ္ထိ. ‘‘ဣတရေသု ပနာ’’တိ လိင်္ဂနာသနင်္ဂတော အညေသု ဒဏ္ဍကမ္မင်္ဂေသု. နိစ္စသီလာဒီသု. ‘‘ယံ နိစ္စမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ယံ ပါဏာတိပါတ ဝိရတိ သီလံ နိစ္စမေဝ ရက္ခိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနိစ္စံ န ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ, ပါဏဃာတာဒိံ ကရောန္တဿ သဗ္ဗကာလမ္ပိ ဒုစ္စရိတ သမ္ဘဝတော. တေနာဟ ‘‘အနိစ္စံ သာဝဇ္ဇံ ဟောတီ’’တိ. ဒုစ္စရိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘ယံ နိစ္စမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပကတိ ဂဟဋ္ဌာနံ ယံ ဝိကာလ ဘောဇနာဒိ ဝိရတိ သီလံ နိစ္စမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အနိစ္စမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သမာဒါန ဒိဝသံ အတိက္ကမိတွာ ဝိကာလ ဘောဇနာဒိံ ကရောန္တဿ ဝီတိက္ကမ ဒေါသောဝါ ဒုစ္စရိတ ဒေါသော ဝါ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘သာဝဇ္ဇံ န ဟောတီ’’တိ. ဒုစ္စရိတံ န ဟောတီတိ အတ္ထော. တထာ ဒသသီလဉ္စ ပကတိ ဂဟဋ္ဌာနံ [Pg.168] အနိစ္စသီလံ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘အနိစ္စသီလမေဝ ဟောတီ’’တိ ပကတိ ဂဟဋ္ဌာနံ တံ ဒသသီလံ ယာဝဇီဝံ နိစ္စံ ကတွာ သမာဒိယိတွာ ရက္ခန္တာနမ္ပိ အပဗ္ဗဇိတတ္တာ ပဗ္ဗဇိတေသု ဇာတိ သဘာဝေနေဝ သိဒ္ဓံ နိစ္စသီလံ နာမ န ဟောတိ. ယာဝဇီဝံ ကတွာ သမာဒါန ဝသေနေဝ နိစ္စံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဝေသဓာရဏေန သဟ သိဒ္ဓတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ ကထံ ဝေသဓာရဏေန သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ. ဝေသဓာရဏံ နာမ ဂိဟိဝတ္ထံ ပဟာယ ကာသာယ ဝတ္ထ ဓာရဏံ. ကာသာယဝတ္ထဉ္စ နာမ အရဟတ္တဓဇော ဟောတိ. န စ အရဟတ္တဓဇံ ဓာရေန္တဿ သိက္ခာပဒံ အသမာဒိယန္တဿပိ ဝိကာလေ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တထာ နစ္စာဒီနိ ပဿိတုံ, မာလာဒီနိ ဓာရေတုံ, ဥစ္စာသယနာဒီသု ဝသိတုံ, ဇာတရူပါဒီနိ သာဒိတုံ. ကသ္မာ ဣတိ စေ, တေသဉှိ တံ တံ ယထာသကံ သီလံ နိစ္စံ သုဒ္ဓံ ကတွာ ရက္ခိတုမေဝ ဝဋ္ဋတီတိအာဒိနာ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝါတိ. ‘‘အပ္ပနံ အပတ္တာဝ အဓိပ္ပေတာ’’တိ အပ္ပနာပတ္တာနံ မဟဂ္ဂတဘာဝနာနံ ဝိသုံ ဥပရိ ဝက္ခမာနတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဧတ္ထေဝါ’’တိ ဣမသ္မိံ ဘာဝနာ ကမ္မေ ဧဝ. ‘‘တေ သညေဝါ’’တိ ရတနတ္တယာဒီနံ ဧဝ စ. ဂန္တုံ အာရဒ္ဓေါ ဂမိကော. အဒ္ဓါနံ ဒီဃမဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တော အဒ္ဓိကော. ‘‘ပရိသုဒ္ဓေနာ’’တိ လာဘသက္ကာရာဒိ နိရပေက္ခတာယ အတ္တုက္ကံ သန ပရဝမ္ဘနာဒိ ရဟိတတာယ စ ပရိသုဒ္ဓေန. ‘‘ဟိတပ္ဖရဏ စိတ္တေနာ’’တိ မယိ ကရောန္တေ ဣမဿ ဧတ္တကံ ဟိတသုခံ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ တေသံ ဟိတသုခေသု ဖရဏ စိတ္တေန. မေတ္တစိတ္တေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အတ္တနော ကိစ္စေသု ဝိယာ’’တိ ဧတေန တေသံ သဗ္ဗံ ကိစ္စံ အတ္တနောဘာရံ ကရောတီတိ ဒီပေတိ. ‘‘သာဓာရဏ ကရဏံ’’တိ အတ္တနော ပုညံ ပရေသံ ဒါနံ. အတ္တ မနတာပဝေဒနိယာဓုသာဓူတိ ဝစီဘေဒကရဏံ. တဉှိဒိန္နဉ္စာနုမောဒိတဉ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဇာတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယောနိသောမနသိကာရေ ဌတွာတိ ဧတ္ထ သိလောကာဒိပက္ခိကံ အယောနိသောမနသိကာရံ ဇဟိတွာ သုဏန္တဿ ဣမံ ဓမ္မံ သုတွာ အတ္ထရသဓမ္မရသပ္ပဋိသံဝေဒီ ဘဝိဿာမီတိ, ဒေသေန္တဿ ဣမံ ဒေသေန္တော ဓမ္မဿ စ သုဏန္တာနဉ္စ အနုဂ္ဂဟံ ကရိဿာမီတိ ယောနိသောမနသိကာရေ ဌတွာ. လာဘ သက္ကာရာဒိ ပက္ခိကော မနသိကာရော အယောနိ သောမနသိကာရော [Pg.169] နာမ. နိယျာနတ္ထ နိဿရဏတ္ထ ပက္ခိကော ယောနိသောမနသိကာရော နာမ. နိရဝဇ္ဇ ကမ္မာနိ နာမ ကသိဂေါရက္ခာဒိ ကမ္မာနိ. နိရဝဇ္ဇသိပ္ပာနိ နာမ ဝဍ္ဎကိသိပ္ပာဒီနိ ဝေဇ္ဇသိပ္ပာဒီနိ စ. နိရဝဇ္ဇ ဝိဇ္ဇာဌာနာနိ နာမ ပရူပရောဓရ ဟိတာနိ အင်္ဂဝိဇ္ဇာ ဝေဒဝိဇ္ဇာ မန္တဝိဇ္ဇာဒီနိ. ‘‘ဝေါဒါန ကရဏံ’’တိ ဝိသေသေန ဝိသုဒ္ဓကရဏံ. ‘‘တံ သဘာဝတ္တာ’’တိ ဒါနသဘာဝတ္တာ. ‘‘စာရိတ္တ သီလတ္တာ’’တိ သပ္ပုရိသာနံ ပကတိ စာရိတ္တ သီလတ္တာ. ပုန ‘‘တံ သဘာဝတ္တာ’’တိ ဘာဝနာ သဘာဝတ္တာ. တထာဟိ ဒေသေန္တဿ စ သုဏန္တဿ စ ဒေသနာသောတာနုသာရေန စိတ္တဘာဝနာ ဉာဏဘာဝနာဝဟတ္တာ ဒေသနာသဝနာ သဘာဝါ ဟောန္တိ. အတ္တနော ဒိဋ္ဌိံ သယမေဝ ဥဇုံ ကရောန္တဿ စ ဉာဏဘာဝနာ ကမ္မမေဝ. တထာ ပရဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဥဇုံ ကရောန္တဿာပီတိ. ‘‘ဓမ္မော နာမ နတ္ထီ’’တိ ဒေသနာ ဓမ္မော နာမ နတ္ထိ. ကသ္မာ, ဒါနသီလာနိ ဒေသေန္တေနပိ အန္တေ လက္ခဏတ္တယေန သဟသစ္စပ္ပကာသနဿ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ. ဧတေန ဒေသနာသဝနာ အန္တေ လက္ခဏတ္တယာနုပဿနာ ဘာဝနာ ကမ္မဋ္ဌာနေ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ တံ သဘာဝါ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. ‘‘မနောကမ္မ မေဝါ’’တိ ပဒုဒ္ဓါရော. ‘‘မနသ္မိံ ဧဝါ’’တိ မနောဒွါရေ ဧဝ. ‘‘ကိစ္စသိဒ္ဓိတော’’တိ အပ္ပနာကိစ္စဿ သိဇ္ဈနတော. ‘‘အင်္ဂဘာဝါ သမ္ဘဝတော’’တိ အပ္ပနာ ကိစ္စသိဒ္ဓိယံ အင်္ဂဘာဝါ သမ္ဘဝတော. ‘‘တဉ္စဘာဝနာ မယ’’န္တိ ပဒုဒ္ဓါရော. ‘‘ဒါနာဒိဝသေနာ’’တိ ဒါနသီလဝသေန. ဒါနဝသေန အပ္ပဝတ္တနတောတိ ဣဒံ တာဝ ယုဇ္ဇတိ. သီလဝသေန အပ္ပဝတ္တနတောတိ ဣဒံ ပန ပါဠိယာ န သမေတိ. ပါဠိယဉှိ မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနေသုပိ ပဟာနံ သီလံ ဝေရမဏိ သီလန္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရန္တော ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ပရိယာယေန ဝုတ္တံ’’တိ ကေနပရိယာယေန ဝုတ္တန္တိ. ပကတိ စာရိတ္တံ သီလန္တိ ဝုစ္စတိ. ဥပ္ပန္နေ စ ပထမဇ္ဈာနေ နီဝရဏာနံ ပဟာနံ နာမ ပကတိစာရိတ္တမေဝ ပကတိ နိယာမေန ပဝတ္တမေဝ. ဣတိ ပကတိစာရိတ္တတ္တာ သီလန္တိ ဝုတ္တံ. ပုန နီဝရဏာနံ ပဟာနမေဝ တေဟိ ဝိဂမနဋ္ဌေန ဝေရမဏီတိ စ, ပိဒဟနဋ္ဌေန သံဝရောတိ စ, ပဟာန ကိစ္စံ အဝိဇဟနဋ္ဌေန အဝီတိက္ကမောတိ စ, ဝုတ္တံ. စေတနာသီလန္တိ ဧတ္ထ ပန ဈာနသမ္ပယုတ္တ စေတနာ ဧဝ ဝုစ္စတိ. သာ စ သီလဇာတိ ကတ္တာ [Pg.170] သီလန္တိ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အပ္ပနာပတ္တ’’န္တိ ပဒုဒ္ဓါရော. ‘‘ဈာနဘေဒေနာ’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ. ရူပါဝစရကုသလဉှိ ဈာနဘေဒေန ပဉ္စဝိဓံ, ဈာနမေဝ ပန ဈာနင်္ဂဘေဒေန ပဉ္စဝိဓန္တိ.

ໃນບົດວ່າ Sīlapade. ຄຳວ່າ “Sīlayati” ມີອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ໒ ຢ່າງ ຄື: ຕັ້ງໄວ້ດີ (sammā dahati) ແລະ ຮອງຮັບໄວ້ (upadhāreti). ຄຳວ່າ “Susamāhitāni” ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງໝັ້ນດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Uparime kusala dhamme” ໄດ້ແກ່ ກຸສົນທຳອັນເປັນມະຫັກຄະຕະ ແລະ ໂລກຸດຕະຣະ, ໄດ້ແກ່ ກຸສົນທຳມີຈິດຕະວິສຸດທິເປັນຕົ້ນ ອັນຍິ່ງຂຶ້ນໄປໃນວິສຸດທິ ໗. ຄຳວ່າ “Adhikusala dhamme” ໄດ້ແກ່ ໂພທິປັກຂິຍະກຸສົນທຳອັນຍິ່ງ. ສິ່ງທີ່ຄົນອື່ນໃຫ້ ນັ້ນຄື ປັດຕິ (ການໃຫ້ສ່ວນບຸນ). ແຕ່ກຸສົນທຳມີທານເປັນຕົ້ນທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ສັດຕະບຸລຸດຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຊຳຮະໃຫ້ສະອາດ, ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນແຫຼະເປັນບຸນ, ເປັນບຸນກິຣິຍາອັດຖຸແຕ່ລະຢ່າງ. ຄຳວ່າ “Iminā paccayena” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປັດໄຈມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ, ຫຼື ດ້ວຍປັດໄຈມີເຂົ້າແລະນ້ຳເປັນຕົ້ນ, ຫຼື ດ້ວຍປັດໄຈມີຊັບແລະເຂົ້າເປືອກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Sabbaṃpi cetaṃ” ໄດ້ແກ່ ບຸນທັງ ໑໐ ປະການນີ້ທັງໝົດ. ຄຳວ່າ “Hīnena chandenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສັນທະອັນຊົ່ວ (ຊັ້ນຕ່ຳ) ດ້ວຍອຳນາດຄວາມໃຄ່ໃນຍົດເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍຈິດອັນຊົ່ວ, ດ້ວຍວິຣິຍະອັນຊົ່ວ, ດ້ວຍວິມັງສາອັນຊົ່ວ. ຄຳວ່າ “Majjhimenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສັນທະເປັນຕົ້ນອັນປານກາງ ດ້ວຍອຳນາດຄວາມໃຄ່ໃນຜົນຂອງບຸນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Paṇītenā” ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ສິ່ງທີ່ເປັນໄປດ້ວຍສັນທະເປັນຕົ້ນອັນປະນີດ ດ້ວຍອຳນາດການບຳລຸງອະລິຍະວົງວ່າ “ສິ່ງນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດແທ້ໆ” ຊື່ວ່າ ປະນີດ. ຄຳວ່າ “Yasakāmatāyā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມໃຄ່ໃນກຽດຕິຍົດ ຫຼື ດ້ວຍຄວາມໃຄ່ໃນບໍລິວານ. ຄຳວ່າ “Puññapphalakāmatāyā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມໃຄ່ໃນພົບສົມບັດ ແລະ ໂພຄະສົມບັດ. ຄຳວ່າ “Ariyabhāvaṃ nissāya” ມີອັດຖະວ່າ: ອາໄສຄວາມເປັນອະລິຍະຢ່າງນີ້ວ່າ “ທານນີ້ຊື່ວ່າເປັນວົງຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ເຮົາກໍເປັນອະລິຍະຄືກັນ. ເພາະສະນັ້ນ, ເຮົາກໍຄວນເຮັດສິ່ງນີ້ແທ້ໆ”. ແລະໃນບົດນີ້, ຄຳວ່າ “Ariyo” ຍ່ອມຄວນທັງ ອາຈາຣະອະລິຍະ ແລະ ທັດສະນະອະລິຍະ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ ອາຈາຣະອະລິຍະ ໄດ້ແກ່ ສັດຕະບຸລຸດ ຜູ້ເປັນກັນລະຍາຊົນປຸຖຸຊົນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ທັດສະນະອະລິຍະ ໄດ້ແກ່ ພະອະລິຍະໂດຍປໍຣະມັດ. ຄຳວ່າ “Pāramitā dānaṃ” ໄດ້ແກ່ ທານທີ່ເຖິງຄວາມເລີດກວ່າທານທັງປວງ ອັນເປັນທານທີ່ເຖິງຝັ່ງຂອງພະມະຫາໂພທິສັດທັງຫຼາຍ. ເພາະວ່າ ທານນັ້ນ ຍ່ອມເປັນທານອັນເຖິງຄວາມເລີດ ເຖິງຝັ່ງ ເພາະເປັນໄປເພື່ອຄວາມຫຼຸດພົ້ນຂອງສັດທັງປວງ, ເພາະບໍ່ມີທານອື່ນໃດທີ່ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ. ເຖິງແມ່ນໃນບຸນກິຣິຍາອັດຖຸທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ (ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ). ຄຳວ່າ “Tikadvayaṃ” ໄດ້ແກ່ ຕິກະສອງ ຄື ຕິກະມີໃນກ່ອນເປັນຕົ້ນ ແລະ ຕິກະມີຊັ້ນຕ່ຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Antima vatthunā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການຕ້ອງອັນຕິມະວັດຖຸ (ປະຣາຊິກ) ຫຼື. ຄຳວ່າ “Dussīlo nāma” ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຜູ້ທຸສີນ. ເພາະວ່າ ຕາບໃດທີ່ລາວຍັງບໍ່ລະປະຕິຍານຄວາມເປັນພິກຂຸ, ຕາບນັ້ນລາວກໍຍັງເປັນພິກຂຸຢູ່, ບໍ່ແມ່ນສາມະເນນ, ບໍ່ແມ່ນຄະລຶຫັດ. ຫາກພິກຂຸອື່ນໂຈດພິກຂຸນັ້ນດ້ວຍອັນຕິມະວັດຖຸທີ່ບໍ່ມີມູນ, ແກ່ພິກຂຸຜູ້ໂຈດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອາບັດສັງຄາທິເສດ. ໃນເພງສຽດສີ (ໂອມະສະວາດ) ເປັນປາຈິດຕີ. ໃນການນອນຮ່ວມກັນ, ເຖິງແມ່ນນອນຮ່ວມກັບພິກຂຸນັ້ນເກີນກວ່າໜຶ່ງຄືນ ກໍບໍ່ມີອາບັດ. ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງຄວນເອີ້ນວ່າ ພິກຂຸຜູ້ທຸສີນ ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Puna kammavācāya samādātabbanti natthi” ມີອະທິບາຍວ່າ: ເໝືອນຢ່າງວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນບອກຄືນສິກຂາ ການສະມາທານທັງໝົດຍ່ອມແຕກທຳລາຍໄປ. ເມື່ອປາດຖະໜາຄວາມເປັນພິກຂຸອີກ ກໍຕ້ອງສະມາທານດ້ວຍກຳມະວາຈາອີກ. ແຕ່ການທີ່ຈະຕ້ອງສະມາທານດ້ວຍກຳມະວາຈາອີກຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “Itaresu pana” ໄດ້ແກ່ ໃນອົງແຫ່ງທັນທະກຳອື່ນໆ ນອກຈາກອົງແຫ່ງລິງຄະນາສະນະ, ໃນນິດຈະສີນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Yaṃ niccameva vaṭṭati” ໄດ້ແກ່ ສີນຄືການງົດເວັ້ນຈາກປານາຕິບາດໃດ ທີ່ຄວນຮັກສາເປັນນິດແທ້ໆ, ທີ່ບໍ່ເປັນນິດ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນຂ້າສັດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີທຸຈະລິດເກີດຂຶ້ນໃນທຸກເວລາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “aniccaṃ sāvajjaṃ hoti” ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມເປັນທຸຈະລິດ. ຄຳວ່າ “Yaṃ niccampi vaṭṭati” ໄດ້ແກ່ ສີນຄືການງົດເວັ້ນຈາກການບໍລິໂພກອາຫານໃນເວລາວິການເປັນຕົ້ນ ຂອງຄະລຶຫັດໂດຍປົກກະຕິ ເຖິງແມ່ນຮັກສາເປັນນິດ ກໍຄວນ. ຄຳວ່າ “Aniccampi vaṭṭati” ມີອະທິບາຍວ່າ: ເມື່ອບຸກຄົນລ່ວງເລີຍວັນສະມາທານໄປແລ້ວ ບໍລິໂພກອາຫານໃນເວລາວິການເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດແຫ່ງການລ່ວງລະເມີດ ຫຼື ໂທດແຫ່ງທຸຈະລິດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “sāvajjaṃ na hoti” ມີອັດຖະວ່າ ບໍ່ເປັນທຸຈະລິດ. ມີການປະກອບຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ: ແລະທັງທະສະສີນ ຂອງຄະລຶຫັດໂດຍປົກກະຕິ ກໍຊື່ວ່າ ອະນິດຈະສີນ. ຄຳວ່າ “Aniccasīlameva hoti” ມີອະທິບາຍວ່າ: ທະສະສີນນັ້ນ ຂອງຄະລຶຫັດໂດຍປົກກະຕິ ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເຂົາຈະສະມາທານຮັກສາໃຫ້ເປັນນິດຕະຫຼອດຊີວິດ ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະຄວາມທີ່ຕົນບໍ່ໄດ້ບວດ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນນິດຈະສີນ ອັນສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍຊາດສະພາວະໃນບັນພະຊິດຕັງຫຼາຍ. ແຕ່ທີ່ຊື່ວ່າເປັນນິດ ກໍເພາະອຳນາດການສະມາທານຕະຫຼອດຊີວິດເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ໃນຄຳວ່າ “Vesadhāraṇena saha siddhattā” ນີ້ ມີຄຳຖາມວ່າ: ຈະສຳເລັດດ້ວຍການຊົງເພດຢ່າງໃດ? ທີ່ຊື່ວ່າ ການຊົງເພດ ໄດ້ແກ່ ການລະຖິ້ມຜ້າຂອງຄະລຶຫັດ ແລ້ວຊົງຜ້າກາສາວະພັດ. ແລະຜ້າກາສາວະພັດນັ້ນ ຊື່ວ່າເປັນທຸງໄຊຂອງພະອໍຣະຫັນ. ແລະບຸກຄົນຜູ້ຊົງທຸງໄຊຂອງພະອໍຣະຫັນ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ສະມາທານສິກຂາບົດ ກໍບໍ່ຄວນບໍລິໂພກອາຫານໃນເວລາວິການ, ແລະບໍ່ຄວນເບິ່ງການຟ້ອນລຳເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ຄວນທັດຊົງດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ຄວນນອນເທິງທີ່ນອນສູງເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ຄວນຍິນດີໃນທອງແລະເງິນເປັນຕົ້ນ. ຫາກຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ຕອບວ່າ: ເພາະວ່າ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວນຮັກສາສີນຂອງຕົນໆ ນັ້ນໆ ໃຫ້ສະອາດເປັນນິດແທ້ໆ, ເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້ ໄດ້ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງນັ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Appanaṃ apattāva adhippetā” ມີອະທິບາຍວ່າ: ມຸ່ງໝາຍເອົາສະເພາະຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ບັນລຸອັບປະນາເທົ່ານັ້ນ ເພາະວ່າທ່ານຈະກ່າວເຖິງມະຫັກຄະຕະພາວະນາຂອງຜູ້ບັນລຸອັບປະນາແຍກໄວ້ຕ່າງຫາກໃນຂ້າງໜ້າ. ຄຳວ່າ “Etthevā” ໄດ້ແກ່ ໃນພາວະນາກຳນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Te saññevā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງພະຣັດຕະນະໄຕເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ຜູ້ເລີ່ມຕົ້ນຈະໄປ ຊື່ວ່າ ຄະມິກະ. ຜູ້ເດີນທາງໄກ ຊື່ວ່າ ອັດທິກະ. ຄຳວ່າ “Parisuddhenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຈິດອັນບໍລິສຸດ ເພາະບໍ່ຫວັງລາບສັກກາລະເປັນຕົ້ນ ແລະ ເພາະປາສະຈາກການຍົກຕົນຂົ່ມທ່ານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Hitappharaṇa cittenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຈິດທີ່ແຜ່ໄປໃນປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກຂອງພວກເຂົາຢ່າງນີ້ວ່າ “ເມື່ອເຮົາເຮັດຢູ່ ປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກປະມານເທົ່ານີ້ຈະມີແກ່ຜູ້ນີ້”, ທ່ານອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍເມດຕາຈິດ. ຄຳວ່າ “Attano kiccesu viyā” ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ຍ່ອມເຮັດກິດທັງປວງຂອງພວກເຂົາໃຫ້ເປັນພາລະຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “Sādhāraṇa karaṇaṃ” ໄດ້ແກ່ ການໃຫ້ສ່ວນບຸນຂອງຕົນແກ່ຄົນອື່ນ, ການເປັ່ງວາຈາວ່າ “ສາທຸ ສາທຸ” ເພື່ອສະແດງຄວາມປິຕິຍິນດີ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ເພາະວ່າ ບຸນທີ່ໃຫ້ແລ້ວນັ້ນ ແລະ ບຸນທີ່ອະນຸໂມທະນາແລ້ວນັ້ນ ຍ່ອມເປັນທິດຖະທຳເວທະນີຍະບຸນ. ໃນບົດວ່າ “Yonisomanasikāre ṭhatvā” ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ການຕັ້ງຢູ່ໃນໂຍນິໂສມະນະສິການ ຄື: ສຳລັບຜູ້ຟັງ ຍ່ອມລະອະໂຍນິໂສມະນະສິການຝ່າຍຄຳສັນລະເສີນເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນໂຍນິໂສມະນະສິການວ່າ “ເຮົາຟັງທຳນີ້ແລ້ວ ຈະເປັນຜູ້ສະເຫວີຍອັດຖະຣົດແລະທຳມະຣົດ”; ສຳລັບຜູ້ສະແດງ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນໂຍນິໂສມະນະສິການວ່າ “ເຮົາສະແດງທຳນີ້ ຈະເກື້ອກູນແກ່ທຳແລະແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ”. ມະນະສິການຝ່າຍລາບສັກກາລະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອະໂຍນິໂສມະນະສິການ. ມະນະສິການຝ່າຍປະໂຫຍດເພື່ອຄວາມຫຼຸດພົ້ນ ແລະ ປະໂຫຍດເພື່ອການອອກໄປ ຊື່ວ່າ ໂຍນິໂສມະນະສິການ. ທີ່ຊື່ວ່າ ການງານທີ່ບໍ່ມີໂທດ ໄດ້ແກ່ ການງານມີການເຮັດກະສິກຳແລະການລ້ຽງສັດເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ສິລະປະທີ່ບໍ່ມີໂທດ ໄດ້ແກ່ ສິລະປະຂອງຊ່າງໄມ້ເປັນຕົ້ນ ແລະ ສິລະປະຂອງແພດເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ວິຊາການທີ່ບໍ່ມີໂທດ ໄດ້ແກ່ ວິຊາທຳນາຍລັກສະນະ, ວິຊາພະເວດ, ວິຊາມົນ ເປັນຕົ້ນ ອັນປາສະຈາກການບຽດບຽນຄົນອື່ນ. ຄຳວ່າ “Vodāna karaṇaṃ” ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ບໍລິສຸດເປັນພິເສດ. ຄຳວ່າ “Taṃ sabhāvattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະມີສະພາວະແຫ່ງທານນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Cāritta sīlattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະເປັນຈາຣິດຕະສີນຕາມປົກກະຕິຂອງສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Taṃ sabhāvattā” ອີກບົດໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ເພາະມີສະພາວະແຫ່ງພາວະນາ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ເພາະວ່າ ທັງການສະແດງແລະການຟັງ ຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຈິດຕະພາວະນາ ແລະ ຍານະພາວະນາ ຕາມກະແສແຫ່ງເທດສະໜາ, ການສະແດງແລະການຟັງຈຶ່ງມີສະພາວະຢ່າງນັ້ນ. ແລະສຳລັບຜູ້ທີ່ເຮັດຄວາມເຫັນຂອງຕົນໃຫ້ກົງດ້ວຍຕົນເອງ ກໍເປັນຍານະພາວະນາກຳແທ້ໆ, ແລະສຳລັບຜູ້ທີ່ຟັງພະທຳມະເທດສະໜາຂອງຄົນອື່ນແລ້ວເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ກົງ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Dhammo nāma natthi” ໄດ້ແກ່ ເທດສະໜາທຳຊື່ວ່າບໍ່ມີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນຜູ້ສະແດງທານແລະສີນ ກໍຕ້ອງສະແດງສັດຈະຮ່ວມກັບໄຕລັກສະນະໃນທີ່ສຸດ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ການສະແດງແລະການຟັງນັ້ນ ຍ່ອມມີສະພາວະຢ່າງນັ້ນ ເພາະຕັ້ງຢູ່ໃນພາວະນາກຳມະຖານ ຄືການພິຈາລະນາໄຕລັກສະນະໃນທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ “Manokamma meva” ເປັນການຕັ້ງບົດ. ຄຳວ່າ “Manasmiṃ eva” ໄດ້ແກ່ ໃນມະໂນທະວານເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Kiccasiddhito” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິດຂອງອັບປະນາ. ຄຳວ່າ “Aṅgabhāvā sambhavato” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມບໍ່ມີອົງປະກອບໃນຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິດຂອງອັບປະນາ. ຄຳວ່າ “Tañcabhāvanāmayaṃ” ເປັນການຕັ້ງບົດ. ຄຳວ່າ “Dānādivasena” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທານແລະສີນ. ບົດວ່າ “ເພາະບໍ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທານ” ນີ້ ຍ່ອມສົມຄວນກ່ອນ. ສ່ວນບົດວ່າ “ເພາະບໍ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສີນ” ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າກັນກັບພະບາລີ. ເພາະມີຄຳໂຕ້ແຍ້ງວ່າ: ໃນພະບາລີ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນມະຫັກຄະຕະຊານທັງຫຼາຍ ການລະກໍເປັນສີນ, ການງົດເວັ້ນກໍເປັນສີນ ເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອແກ້ໄຂຄຳໂຕ້ແຍ້ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີທຳນອງວ່າ “yaṃ pana” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Pariyāyena vuttaṃ” ມີຄຳຖາມວ່າ: ກ່າວໄວ້ໂດຍປະຣິຍາຍ ຢ່າງໃດ? ຕອບວ່າ: ຈະຣິດຕະຕາມປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ສີນ. ແລະເມື່ອປະຖົມມະຊານເກີດຂຶ້ນ ການລະນີວອນທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າເປັນຈະຣິດຕະຕາມປົກກະຕິແທ້ໆ ອັນເປັນໄປໂດຍທຳນອງແຫ່ງປົກກະຕິນັ້ນເອງ. ເພາະສະນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນຈະຣິດຕະຕາມປົກກະຕິ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສີນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ການລະນີວອນທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນເວຣะມະນີ ເພາະອັດຖະວ່າປາສະຈາກນີວອນເຫຼົ່ານັ້ນ, ກ່າວວ່າ ເປັນສັງວອນ ເພາະອັດຖະວ່າປິດກັ້ນໄວ້, ແລະກ່າວວ່າ ເປັນອະວີຕິກກະມະ ເພາະອັດຖະວ່າບໍ່ລະຖິ້ມກິດແຫ່ງການລະ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “Cetanāsīla” ນີ້ ມຸ່ງໝາຍເອົາເຈດຕະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຊານເທົ່ານັ້ນ. ແລະພຶງຊາບວ່າ ເຈດຕະນານັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນສີນ ເພາະເຮັດໃຫ້ເກີດສີນຊາດ. ຄຳວ່າ “Appanāpattaṃ” ເປັນການຕັ້ງບົດ. ແຕ່ຄວນກ່າວວ່າ “Jhānabhedena”. ເພາະວ່າ ຮູບາວະຈະຣະກຸສົນ ຍ່ອມມີ ໕ ປະການ ໂດຍປະເພດແຫ່ງຊານ, ແຕ່ຕົວຊານເອງ ມີ ໕ ປະການ ໂດຍປະເພດແຫ່ງອົງຊານ.

ကုသလကမ္မဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ຄຳອະທິບາຍກຸສົນກຳ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

၁၅၃. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဓမ္မသင်္ဂဟေ’’တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိ ပါဠိယံ. ‘‘ဒဿနေနာ’’တိ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂညာဏေန. ‘‘တံ’’တိ ဥဒ္ဓစ္စ စေတနံ. ‘‘ဘာဝနာယာ’’တိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတာယ ဘာဝနာယ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘စိတ္တုပ္ပာဒါ’’တိ စိတ္တစေတသိကာ ဝုစ္စန္တိ. ‘‘သိယာ’’တိ ဧကစ္စေတိ အတ္ထေ နိပါတ ပဒံ. ဣမေသု ဆသု စိတ္တုပ္ပာဒေသု ဧကစ္စေ ဆ စိတ္တုပ္ပာဒါ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗာ, ဧကစ္စေ ဆ စိတ္တုပ္ပာဒါ တီဟိ ဥပရိ မဂ္ဂေဟိ ပဟာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပထမပဒေ ‘‘ဧကစ္စေ ဆ စိတ္တုပ္ပာဒါ’’တိ ကမ္မပထပတ္တကမ္မသဟဇာတာ ဆ စိတ္တုပ္ပာဒါ. ဒုတီယ ပဒေ ‘‘ဧကစ္စေ ဆ စိတ္တုပ္ပာဒါ’’တိ အကမ္မပထ ပတ္တာ ဓမ္မိကေသု ဌာနေသု အဿာဒနာဘိ နန္ဒာဒိဝသေန ပဝတ္တာ ဆ စိတ္တုပ္ပာဒါ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ဓမ္မသင်္ဂဟေ. ‘‘ဣတရတ္ထာ’’တိ ဣတရေသု ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗေသု. ‘‘တဿာ’’တိ နာနက္ခဏိက ကမ္မပစ္စယဿ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘သဟဇာတာ’’တိ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေဟိ သဟဇာတာ. ‘‘နာနက္ခဏိကာ’’တိ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေဟိ အသဟဇာတာ အတီတကာလဘူတေ နာနက္ခဏေ ပဝတ္တာ ပါဏာတိပါတာဒိ စေတနာ. ‘‘ယဒိ ဧဝံ’’တိ ဧဝံ ယဒိ သိယာတိ အတ္ထော. ယဒိ ဥဒ္ဓစ္စ စေတနာ ဒဿန ပဒေ အနုဒ္ဓဋတ္တာ ပဋိသန္ဓိံ နာကဍ္ဎတီတိ ဝိညာယေယျ. ဧဝံ သတီတိ ပါဌသေသော. ‘‘စေ’’တိ စေ ဝဒေယျ. ‘‘နာ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. ‘‘တဿာ ဝိပါကဿာ’’တိ တဿာ ဥဒ္ဓစ္စ စေတနာယ ဝိပါကဿ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘ဣမေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ’’တိ ဣမေ ဓမ္မေ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နညာဏံ. ‘‘တေသံ ဝိပါကေ’’တိ ဥဒ္ဓစ္စ သဟဂတာနံ ဝိပါကေ. ‘‘ဉာဏံ’’တိ တံ ဝိပါကံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နညာဏံ. ‘‘သဗ္ဗ ဒုဗ္ဗလန္တိ စ သက္ကာ ဝတ္တုံ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အတိဝိယ ကာဠကဓမ္မတ္တာ’’တိ ဗုဒ္ဓါဒီသု မဟန္တေသု ဌာနေသု သဒ္ဓါရတနဿ [Pg.171] အန္တရာယံ ကတွာ ပဝတ္တနတော အတိယေဝကဏှ ဓမ္မတ္တာ. တဿာ ဝိစိကိစ္ဆာ စေတနာယ ပဋိသန္ဓိ အာကဍ္ဎနမ္ပိ ဝိညာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ‘‘သဘာဝ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ ယေဝါ’’တိ ဝိစိကိစ္ဆာ အသန္နိဋ္ဌာန သဘာဝါ. အဓိမောက္ခော သန္နိဋ္ဌာန သဘာဝေါတိ ဧဝံ သဘာဝ ဝိရုဒ္ဓတ္တာယေဝ.

໑໕໓. ໃນຄຳວ່າ “Etthā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Dhammasaṅgahe” ໄດ້ແກ່ ໃນພຣະບາລີທັມມະສັງຄະນີ. ຄຳວ່າ “Dassanenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກຄະຍານ. ຄຳວ່າ “Taṃ” ໄດ້ແກ່ ອຸດທັດຈະເຈດຕະນາ. ຄຳວ່າ “Bhāvanāyā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍພາວະນາອັນກ່າວຄືມັກເບື້ອງບົນສາມ. ໃນພຣະບາລີ. ຄຳວ່າ “Cittuppādā” ໄດ້ແກ່ ຈິດແລະເຈດຕະສິກທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Siyā” ເປັນບົດນິບາດໃນອັດວ່າ ບາງສ່ວນ. ອະທິບາຍວ່າ ໃນຈິດຕຸບປາດທັງ 6 ເຫຼົ່ານີ້, ຈິດຕຸບປາດ 6 ບາງສ່ວນ ອັນໂສດາປັດຕິມັກຄະພຶງລະເສຍ, ຈິດຕຸບປາດ 6 ບາງສ່ວນ ອັນມັກເບື້ອງບົນ 3 ພຶງລະເສຍ. ໃນບົດທຳອິດນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ekacce cha cittuppādā” ໄດ້ແກ່ ຈິດຕຸບປາດ 6 ອັນເກີດຮ່ວມກັບກັມທີ່ເຖິງກັມມະບົດ. ໃນບົດທີສອງ, ຄຳວ່າ “ekacce cha cittuppādā” ໄດ້ແກ່ ຈິດຕຸບປາດ 6 ທີ່ບໍ່ເຖິງກັມມະບົດ ອັນເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍິນດີເພີດເພີນໃນຖານະອັນເປັນທັມ. ຄຳວ່າ “Tatthā” ໄດ້ແກ່ ໃນທັມມະສັງຄະນີ. ຄຳວ່າ “Itaratthā” ໄດ້ແກ່ ໃນທັມອັນພາວະນາພຶງລະເສຍອື່ນໆ. ຄຳວ່າ “Tassā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງນານັກຂະນິກະກັມມະປັດໄຈ. ໃນພຣະບາລີ. ຄຳວ່າ “Sahajātā” ໄດ້ແກ່ ອັນເກີດຮ່ວມກັບປັດຈະຍຸບປັນນະທັມຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “Nānakkhaṇikā” ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາມີປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນ ອັນບໍ່ເກີດຮ່ວມກັບປັດຈະຍຸບປັນນະທັມຂອງຕົນ ອັນເປັນໄປໃນຂະນະຕ່າງໆ ທີ່ເປັນອະດີດຕະການ. ຄຳວ່າ “Yadi evaṃ” ມີອັດວ່າ ຫາກເປັນຢ່າງນັ້ນ. ຫາກພຶງຊາບວ່າ ອຸດທັດຈະເຈດຕະນາ ເພາະບໍ່ຖືກຖອນຂຶ້ນດ້ວຍທັດສະນະ (ໂສດາປັດຕິມັກ) ຈຶ່ງບໍ່ນຳມາຊຶ່ງປະຕິສົນທິ. ຄຳວ່າ “Evaṃ satī” ເປັນບົດທີ່ເຫຼືອ. ຄຳວ່າ “Ce” ໄດ້ແກ່ ຫາກຈະກ່າວວ່າ. ຄຳວ່າ “Nā” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຄວນກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tassā vipākassā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງວິບາກຂອງອຸດທັດຈະເຈດຕະນານັ້ນ. ໃນພຣະບາລີ. ຄຳວ່າ “Imesu dhammesu ñāṇaṃ” ໄດ້ແກ່ ຍານທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍກະທຳທັມເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ເປັນອາຣົມ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ vipāke” ໄດ້ແກ່ ໃນວິບາກຂອງຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍອຸດທັດຈະ. ຄຳວ່າ “Ñāṇaṃ” ໄດ້ແກ່ ຍານທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍກະທຳວິບາກນັ້ນໃຫ້ເປັນອາຣົມ. ບົດເຊື່ອມຄວາມວ່າ “Sabba dubbalanti ca sakkā vattuṃ” (ແລະຄວນກ່າວວ່າ ເປັນທັມອ່ອນກຳລັງທີ່ສຸດ). ຄຳວ່າ “Ativiya kāḷakadhammattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະເປັນທັມດຳຢ່າງຍິ່ງ ເພາະເປັນໄປໂດຍກະທຳອັນຕະລາຍແກ່ສັດທາຣັດຕະນະ ໃນຖານະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ. ປະກອບຄວາມວ່າ ພຶງຊາບເຖິງການນຳມາຊຶ່ງປະຕິສົນທິ ແຫ່ງວິຈິກິດສາເຈດຕະນານັ້ນດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “Sabhāva viruddhattā yevā” ໄດ້ແກ່ ວິຈິກິດສາມີສະພາວະບໍ່ຕົກລົງໃຈ, ອະທິໂມກມີສະພາວະຕົກລົງໃຈ, ເພາະມີສະພາວະຂັດແຍ້ງກັນຢ່າງນີ້ແລ.

‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဝိပစ္စတီတိ ဝိပါစေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တံ ပန ပဒရူပေန န သမေတီတိ အညံ အတ္ထံ ဝဒန္တော ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘မဟာသမ္ပတ္တိယော သမုဋ္ဌာပေတွာ’’တိ ဒေဝလောကေ ဒေဝသမ္ပတ္တိ သဒိသာ ဒိဗ္ဗဝိမာနာဒိကာ မဟာသမ္ပတ္တိယော သမုဋ္ဌာပေတွာ. ဣဒံ ‘‘ဩကာသံ ကတွာ’’တိ ပဒေ ဝိသေသနံ. တတ္ထ ‘‘သုခ ဝိပါကံ’’တိ ဣဒံ အဋ္ဌ အဟေတုက ဝိပါကာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ရူပလောကေ ဗြဟ္မာနံ ရူပကာယော ရူပါဝစရ ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တော. သော စ ကာမာဝစရ ဓမ္မ သမူဟော ဧဝ. ဧဝံ သန္တေ တသ္မိံ လောကေ ပဉ္စ အဟေတုက ဝိပါကာနိပိ ရူပါဝစရ ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တာနိ သိယုန္တိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရန္တော ‘‘ရူပါဝစရ ကုသလံဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တာနီ’’တိ အပါယဘူမိယံ ဥပ္ပန္နာနိ အဋ္ဌ အဟေတုက ဝိပါကာနိ. ‘‘သဗ္ဗသ္မိံ ကာမလောကေ’’တိ ဧကာဒသဝိဓေ ကာမလောကေ. ‘‘တေသု စာ’’တိ တေသု အဋ္ဌ အဟေတုက ဝိပါကေသု စ. ‘‘အာရမ္မဏန္တရေ’’တိ ကသိဏ နိမိတ္တာဒိတော အညသ္မိံ အာရမ္မဏေ. ‘‘နိမိတ္တာ ရမ္မဏေ’’တိ ကသိဏ နိမိတ္တာဒိကေ နိမိတ္တ ပညတ္တာ ရမ္မဏေ. ‘‘တာနိ ပဉ္စဝိပါကာနီ’’တိ စက္ခု ဝိညာဏာဒီနိ ပဉ္စ အဟေတုက ဝိပါကာနိ ကာမာဝစရ ကုသလ ကမ္မဿေဝ ဝိပါကာနိ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘သောဠသက မဂ္ဂေါ’’တိ သောဠသကထာ မဂ္ဂေါ ကထာပဗန္ဓော. ဧဝံ ဒွါဒသ ကမဂ္ဂေါ. ‘‘အဟေတုကဋ္ဌက’’န္တိ အဟေတုက ဝိပါကဋ္ဌကံ. သမ္မာ ပကာရေန ဇာနာတီတိ သမ္ပဇာနံ. ဉာဏံ. သမ္ပဇာနေန ကတန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. န သမ္ပဇာနကတံ အသမ္ပဇာနကတံ. ‘‘သဒ္ဒဟိတွာ’’တိ ဧတေန ဒိဋ္ဌုဇု ကမ္မဉာဏ သမ္ပတ္တိံ ဒီပေတိ. န ဟိ တေန ဉာဏေန အသမ္ပန္နော ကမ္မဉ္စ ကမ္မဖလဉ္စ သဒ္ဒဟတီတိ. ဇာနိတွာတိ ဝါ ပါဌော သိယာ. ‘‘ဧကမေကံ’’တိ ဧကမေကံ ကုသလကမ္မံ. ‘‘ကုသလ သမယေ’’တိ ကုသလ ကမ္မ ကရဏကာလေ. ကုသလုပ္ပတ္တိကာလေ ဝါ. ယဿမေ ဤဒိသံ ပုညံ [Pg.172] ပသုတံ. တဿမေ ဘဝလာဘော ဘောဂလာဘော မိတ္တလာဘော သဗ္ဗေလာဘာ ဧကန္တေန သုလာဘာတိ အတ္ထော. ‘‘သုလဒ္ဓံ’’တိ ဣဒံ ပုညံ သုလဒ္ဓံ. ဒေဝေသု စ မနုဿေသု သံသရိတွာတိ ပါဌသေသော. ‘‘သေသေနာ’’တိ တဿကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန. အဋ္ဌကထာ ပါဌေ. ‘‘ဧကပိဏ္ဍပါတသ္မိံ’’တိ ဧကဝါရံ ပိဏ္ဍပါတဒါနေ. သံယုတ္တဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ‘ဧကာ စေတနာ ဧကမေဝ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတီ’တိ, တံ သုဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပဋိပက္ခေဟီ’’တိ ပဋိပက္ခေဟိ အကုသလေဟိ. ဝိသေသေန ဘုသံ မုဠှော ဗျာမုဠှော. အတိဝိယ ဗျာမုဠှော အတိဗျာမုဠှော. အတိဗျာမုဠှတ္ထာယ ပစ္စယဘူတန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. အတိဒုပ္ပညာယ ပစ္စယဘူတန္တိ အတ္ထော. သော ဟိ ထေရော ဝဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဧဝံ မနသိကရိတွာ. ‘‘သန္နိဟိတပစ္စယမတ္တေနာ’’တိ အာသန္နေ သဏ္ဌိတပစ္စယ မတ္တေန. ‘‘ပုဗ္ဗပယောဂ ပစ္စယမတ္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဗလဝကမ္မဝသေန ဥပ္ပန္နတ္တာ တိက္ခတရံ ဝိပါကံ. ယဒါ ပယောဂ ရဟိတေန ပစ္စယဂဏေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ အသင်္ခါရိကံ နာမ. ယဒါ ပယောဂသဟိတေန, တဒါ သသင်္ခါရိကံ နာမ. တတ္ထ အသင်္ခါရိကံ တိက္ခံ နာမ. သသင်္ခါရိကံ မန္ဒံ နာမ. တထာ ဒုဗ္ဗလ ကမ္မေန ဥပ္ပန္နေ မန္ဒဝိပါကေပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝံ တိက္ခမန္ဒာနံ မန္ဒတိက္ခတာပတ္တိ နာမ သိယာ. န စ တထာ သက္ကာ ဘဝိတုန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထ သိယာ, ယဒိ ပုဗ္ဗကမ္မဝသေန အဋ္ဌန္နံ မဟာဝိပါကာနံ သင်္ခါရဘေဒေါ သိဒ္ဓေါ သိယာ, အဋ္ဌန္နံ အဟေတုက ဝိပါကာနမ္ပိ သောသင်္ခါရဘေဒေါ သိဒ္ဓေါ ဘဝေယျ. တာနိပိ ဟိ ကာနိစိ အသင်္ခါရိကေန ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တာနိ, ကာနိစိ သသင်္ခါရိကေနာတိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရန္တော ‘‘အဟေတုက ဝိပါကာနံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဥဘယကမ္မ နိဗ္ဗတ္တနံ’’တိ တေသံ သင်္ခါရ ဘေဒရဟိတတ္တာ အသင်္ခါရိက ကမ္မေနပိ ဝိရောဓော နတ္ထိ. သသင်္ခါရိက ကမ္မေနပိ ဝိရောဓော နတ္ထိ. အသင်္ခါရိက ကမ္မေနပိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. သသင်္ခါရိက ကမ္မေနပိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ဧဝံ ဥဘယကမ္မ နိဗ္ဗတ္တနံ ယုတ္တံ. ‘‘ဣတိ အဓိပ္ပာယော’’တိ တဿ ထေရဿ အဓိပ္ပာယော. ‘‘န ကမ္မာဂမန ဝသေနာ’’တိ ကမ္မသင်္ခါတဿ စိရကာလတော အာဂမန ပစ္စယဿ ဝသေန. ‘‘အာဂမနံ’’တိ စ အာဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ အာဂမနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ကမ္မဘဝေ’’တိ အတီတေ [Pg.173] ကမ္မကရဏဘဝေ. ‘‘ကေစနာ’’တိ ကေစိ. အဋ္ဌသာလိနိယံ ပန အာဂတာတိ စ. ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂေ ပန ဒွိဟေတုကာ ဝုတ္တာတိ စ သမ္ဗန္ဓော. ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂဋ္ဌကထာ ဝစနမ္ပိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တော ‘‘တတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တီသုခဏေသူ’’တိ ကမ္မက္ခဏေ နိကန္တိက္ခဏေ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေတိ တီသုခဏေသု. ‘‘ဋီကာကာရာပနာ’’တိ အဘိဓမ္မဋီကာကာရာပန. ‘‘သာဝသေသပါဌော’’တိ ပါဠိယံ တိဟေတုကေန ကမ္မေန ဒွိဟေတုက ပဋိသန္ဓိ, ဒွိဟေတုကေန ကမ္မေန အဟေတုက ပဋိသန္ဓိ အဝသေသာ ဟောတိ. ဧဝံ အဝသေသ ဝါကျ သဟိတော ပါဌော. သရိက္ခမေဝ သရိက္ခကံ. ကမ္မေန သရိက္ခကံ သဒိသံ ကမ္မသရိက္ခကံ. ဝိပါကံ. ‘‘မဟာထေရေနာ’’တိ သာရိပုတ္တ မဟာထေရေန. ဧဝဉ္စ ကတွာတိအာဒိနာ ဋီကာကာရာနံ ဝစနံ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ.

ໃນຄຳວ່າ “Sabbatthā” ເປັນຕົ້ນ. ທ່ານກ່າວວ່າ “Vipaccatī ໄດ້ແກ່ ຍັງວິບາກໃຫ້ສຳເລັດ (vipācetī)”. ແຕ່ຄຳນັ້ນ ບໍ່ເຂົ້າກັນກັບຮູບຄຳ ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອຈະກ່າວອັດອື່ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “sabbampi vā”. ຄຳວ່າ “Mahāsampattiyo samuṭṭhāpetvā” ໄດ້ແກ່ ຍັງມະຫາສົມບັດມີທິບພະຍະວິມານເປັນຕົ້ນ ອັນຄ້າຍຄືກັບເທວະສົມບັດໃນເທວະໂລກໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ. ຄຳນີ້ ເປັນຄຳວິເສດສະນະໃນບົດວ່າ “okāsaṃ katvā”. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ “sukha vipākaṃ” ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງອະເຫຕຸກາວິບາກ 8. ໃນຮູບໂລກ, ຮູບກາຍຂອງພຣົມທັງຫຼາຍ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຮູບາວະຈະຣະກັມ. ແລະຮູບກາຍນັ້ນ ກໍເປັນພຽງກຸ່ມທັມທີ່ເປັນກາມາວະຈະຣະເທົ່ານັ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ໃນໂລກນັ້ນ ແມ້ນອະເຫຕຸກາວิບາກ 5 ກໍພຶງເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຮູບາວະຈະຣະກັມ ດັ່ງນີ້ ເປັນຄຳໂຕ້ແຍ້ງ. ເພື່ອແກ້ຄຳໂຕ້ແຍ້ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “rūpāvacara kusalaṃhī”. ຄຳວ່າ “Tānī” ໄດ້ແກ່ ອະເຫຕຸກາວິບາກ 8 ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອະບາຍະພູມ. ຄຳວ່າ “Sabbasmiṃ kāmaloke” ໄດ້ແກ່ ໃນກາມະໂລກ 11 ປະການ. ຄຳວ່າ “Tesu cā” ໄດ້ແກ່ ໃນອະເຫຕຸກາວິບາກ 8 ເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “Ārammaṇantare” ໄດ້ແກ່ ໃນອາຣົມອື່ນນອກຈາກກະສິນນະນິມິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Nimittā rammaṇe” ໄດ້ແກ່ ໃນອາຣົມຄືນິມິດບັນຍັດ ມີກະສິນນະນິມິດເປັນຕົ້ນ. ປະກອບຄວາມວ່າ ຄຳວ່າ “Tāni pañcavipākānī” ໄດ້ແກ່ ອະເຫຕຸກາວິບາກ 5 ມີຈັກຂຸວິນຍານເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນວິບາກຂອງກາມາວะຈະຣະກຸສົນກັມເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Soḷasaka maggo” ໄດ້ແກ່ ທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ 16 ປະການ ຄືລຳດັບແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ. ທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ 12 ກໍມີໃນທຳນອງດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “Ahetukaṭṭhakaṃ” ໄດ້ແກ່ ອະເຫຕຸກາວິບາກອັດຖະກະ (ໝວດ 8). ທັມທີ່ຮູ້ໂດຍຊອບ ຊື່ວ່າ ສັມປະຊານະ ໄດ້ແກ່ ຍານ. ວິເຄາະວ່າ ອັນສັມປະຊານະກະທຳແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັມປະຊານະກະຕະ. ທີ່ບໍ່ແມ່ນສັມປະຊານະກະຕະ ຊື່ວ່າ ອະສັມປະຊານະກະຕະ. ຄຳວ່າ “Saddahitvā” (ເຊື່ອແລ້ວ) ນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍກັມມະສະກະຕາຍານອັນກົງ. ເພາະວ່າ ຜູ້ທີ່ບໍ່ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຍານນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເຊື່ອກັມແລະຜົນຂອງກັມ. ຫຼືມີບົດບາລີວ່າ “Jānitvā” (ຮູ້ແລ້ວ) ກໍມີ. ຄຳວ່າ “Ekamekaṃ” ໄດ້ແກ່ ກຸສົນກັມແຕ່ລະຢ່າງ. ຄຳວ່າ “Kusala samaye” ໄດ້ແກ່ ໃນເວລາທີ່ກະທຳກຸສົນກັມ ຫຼືໃນເວລາທີ່ກຸສົນເກີດຂຶ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ບຸນປານນີ້ອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສ້າງສົມແລ້ວ, ການໄດ້ພົບ, ການໄດ້ໂພຄະ, ການໄດ້ມິດ ແລະລາບທັງປວງ ຍ່ອມເປັນລາບອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ມາໂດຍງ່າຍໂດຍສ່ວນດຽວ. ຄຳວ່າ “Suladdhaṃ” ໄດ້ແກ່ ບຸນນີ້ອັນໄດ້ມາໂດຍງ່າຍແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ” ເປັນບົດທີ່ເຫຼືອ. ຄຳວ່າ “Sesenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສ່ວນທີ່ເຫຼືອແຫ່ງວິບາກຂອງກັມນັ້ນ. ໃນບົດອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ “Ekapiṇḍapātasmiṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນການຖວາຍບິນທະບາດຄັ້ງດຽວ. ກ່າວໄວ້ໃນສັງຍຸດຕະອັດຖະກະຖາ. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳທີ່ກ່າວວ່າ ‘ເຈດຕະນາດຽວ ຍ່ອມໃຫ້ປະຕິສົນທິດຽວເທົ່ານັ້ນ’ ນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “Paṭipakkhehī” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອະກຸສົນອັນເປັນປະຕິປັກ. ຜູ້ຫຼົງງົມງາຍຢ່າງຍິ່ງ ໂດຍວິເສດ ຊື່ວ່າ ວົຍາມຸລະ (ຫຼົງງົມງາຍຍິ່ງ). ຜູ້ຫຼົງງົມງາຍຍິ່ງເກີນໄປ ຊື່ວ່າ ອະຕິວົຍາມຸລະ (ຫຼົງງົມງາຍຢ່າງຍິ່ງ). ວິເຄາະວ່າ ເປັນປັດໄຈເພື່ອຄວາມຫຼົງງົມງາຍຢ່າງຍິ່ງ. ອະທິບາຍວ່າ ເປັນປັດໄຈເພື່ອຄວາມມີປັນຍາອ່ອນແອຢ່າງຍິ່ງ. ບົດເຊື່ອມຄວາມວ່າ ເພາະພຣະເຖຣະອົງນັ້ນກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Iti katvā” ໄດ້ແກ່ ມະນະສິການຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Sannihitapaccayamattenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສັກວ່າປັດໄຈອັນຕັ້ງຢູ່ໃກ້. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ “ດ້ວຍສັກວ່າປັດໄຈຄືການປະກອບໄວ້ໃນກ່ອນ”. ເພາະເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກັມອັນມີກຳລັງ ວິບາກຈຶ່ງມີກຳລັງກ້າກວ່າ (ຕິກຂะ). ເມື່ອເກີດຂຶ້ນດ້ວຍກຸ່ມປັດໄຈອັນປາສະຈາກການປະກອບ (ປະໂຍຄະ) ເມື່ອນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະສັງຂາຣິກະ. ເມື່ອເກີດຂຶ້ນຮ່ວມກັບການປະກອບ ເມື່ອນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະສະັງຂາຣິກະ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ອະສັງຂາຣິກະ ຊື່ວ່າ ມີກຳລັງກ້າ (ຕິກຂະ). ສະສັງຂາຣິກະ ຊື່ວ່າ ມີກຳລັງອ່ອນ (ມັນທະ). ແມ້ນໃນວິບາກອັນມີກຳລັງອ່ອນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍກັມອັນມີກຳລັງອ່ອນ ກໍພຶງປະກອບຄວາມຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ຄວາມທີ່ວິບາກອັນມີກຳລັງກ້າແລະອ່ອນ ຈະກັບກາຍເປັນອ່ອນແລະກ້າ ພຶງມີໄດ້. ແຕ່ບໍ່ຄວນເປັນໄປໄດ້ຢ່າງນັ້ນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ໃນຂໍ້ນີ້ ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ: ຫາກຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານຂອງມະຫາວິບາກ 8 ສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກັມໃນກ່ອນ, ຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານຂອງອະເຫຕຸກາວິບາກ 8 ກໍພຶງສຳເລັດໄດ້ຄືກັນ. ເພາະວ່າ ແມ້ນອະເຫຕຸກາວິບາກເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງຢ່າງກໍເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອະສັງຂາຣິກະກັມ ບາງຢ່າງກໍເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສະສັງຂາຣິກະກັມ ດັ່ງນີ້ ເປັນຄຳໂຕ້ແຍ້ງ. ເພື່ອແກ້ຄຳໂຕ້ແຍ້ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ahetuka vipākānaṃ panā”. ຄຳວ່າ “Ubhayakamma nibbattanaṃ” ໄດ້ແກ່ ເພາະອະເຫຕຸກາວິບາກເຫຼົ່ານັ້ນ ປາສະຈາກຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັງຂານ ຄວາມຂັດແຍ້ງກັບອະສັງຂາຣິກະກັມກໍບໍ່ມີ, ຄວາມຂັດແຍ້ງກັບສະສັງຂາຣິກະກັມກໍບໍ່ມີ, ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອະສັງຂາຣິກະກັມແດ່, ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສະສັງຂາຣິກະກັມແດ່, ການເກີດຂຶ້ນດ້ວຍກັມທັງສອງຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງສົມຄວນ. ຄຳວ່າ “Iti adhippāyo” ໄດ້ແກ່ ອະທິບາຍຂອງພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Na kammāgamana vasenā” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈຄືການມາແຫ່ງກັມ ອັນກ່າວຄືກັມທີ່ມາແຕ່ກາລະນານ. ແລະຄຳວ່າ “Āgamanaṃ” ມີວິເຄາະວ່າ ທັມໃດຍ່ອມມາດ້ວຍປັດໄຈນີ້ ເຫດນັ້ນ ປັດໄຈນີ້ຊື່ວ່າ ອາຄະມະນະ. ຄຳວ່າ “Kammabhave” ໄດ້ແກ່ ໃນກັມມະພົບອັນເປັນອະດີດທີ່ໄດ້ກະທຳກັມໄວ້. ຄຳວ່າ “Kecanā” ໄດ້ແກ່ ບາງພວກ. ແລະຄຳວ່າ “ມາແລ້ວໃນອັດຖະສາລິນີ”. ແລະບົດເຊື່ອມຄວາມວ່າ “ແຕ່ໃນປະຕິສັມພິທາມັກ ກ່າວວ່າ ເປັນທວິເຫຕຸກະ”. ເມື່ອຈະກ່າວວ່າ ໃນຖານະນີ້ ແມ້ນຄຳໃນປະຕິສັມພິທາມັກຄະອັດຖະກະຖາ ກໍຄວນg່າວໄວ້ດ້ວຍ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “tattha panā”. ຄຳວ່າ “Tīsukhaṇesū” ໄດ້ແກ່ ໃນຂະນະທັງສາມ ຄື ໃນກັມມະຂະນະ, ໃນນິກັນຕິຂະນະ ແລະໃນປະຕິສົນທິຂະນະ. ຄຳວ່າ “Ṭīkākārāpanā” ໄດ້ແກ່ ພຣະອາຈານຜູ້ແຕ່ງຄຳພີດີກາພຣະອະພິທັມ. ຄຳວ່າ “Sāvasesapāṭho” ໄດ້ແກ່ ບົດບາລີທີ່ມີຂໍ້ຄວາມທີ່ເຫຼືອຢູ່ ຄື ໃນພຣະບາລີ ປະຕິສົນທິທີ່ເປັນທວິເຫຕຸກະ ດ້ວຍຕິເຫຕຸກະກັມ, ປະຕິສົນທິທີ່ເປັນອະເຫຕຸກະ ດ້ວຍທວິເຫຕຸກະກັມ ຍັງເຫຼືອຢູ່, ບົດບາລີທີ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍກທີ່ເຫຼືອຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Sarikkhaka” ໄດ້ແກ່ ທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນເອງ. ທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ຄື ເໝືອນກັນກັບກັມ ຊື່ວ່າ ກັມມະສະຣິກຂະກະ ໄດ້ແກ່ ວິບາກ. ຄຳວ່າ “Mahātherenā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍພຣະສາຣີບຸດມະຫາເຖຣະ. ພຣະອາຈານຍ່ອມສະໜັບສະໜູນຄຳຂອງພຣະດີກາຈານທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຄຳມີອາທິວ່າ “Evañca katvā”.

ကာမာဝစရကမ္မံ နိဋ္ဌိတံ.

ກາມາວະຈະຣะກັມ ຈົບແລ້ວ.

၁၅၄. ရူပါဝစရကမ္မေ. ‘‘အပ္ပဂုဏတာယာ’’တိ အပရိစိတတာယ. အဝဍ္ဎတာယ. ‘‘ဟီနေဟိ ဆန္ဒာဒီဟီ’’တိ လာဘသက္ကာရ သိလောကာဒိ သာပေက္ခတာယ ဟီနေဟိ ဆန္ဒာဒီဟိ. ‘‘တေ ဓမ္မာ’’တိ ဆန္ဒာဒယော ဓမ္မာ. တာနိ ဣဓ နာဓိပ္ပေတာနိ. ကသ္မာ, ဥပပတ္တိပ္ပဘေဒဿ အသာဓကတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဣမာနေဝါ’’တိ ဣမာနိ ဧဝ ဈာနာနိ. ‘‘တိဝိဓာသူ’’တိ ဧကသ္မိံတလေ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာဒိ ဝသေန တိဝိဓာသု. ‘‘အဋ္ဌာရသပ္ပဘေဒေန ဝိဘဇိတွာ’’တိ တီသု ဟီန မဇ္ဈိမပဏီတေသု ဧကေကသ္မိံ ဟီန ဟီနံ ဟီန မဇ္ဈိမံ ဟီန ပဏီတန္တိအာဒိနာ ဝိဘတ္တေန နဝဝိဓာနိ ဟောန္တိ. ပုန တေသု တီဏိ မဇ္ဈိမာနိ. မဇ္ဈိမဟီနံ မဇ္ဈိမမဇ္ဈိမန္တိအာဒိနာ ဝိဘတ္တာနိ နဝဝိဓာနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ အဋ္ဌာရသဘေဒေန ဝိဘဇိတွာ. ‘‘ကမ္မဒွါရာနိ နာမာ’’တိ ကမ္မပ္ပဝတ္တိ မုခါနိ နာမ. ‘‘ဣမေဟိ ပဘာဝိတတ္တာ’’တိ ဣမေဟိ ပဘာဝေဟိ မူလကာရဏေဟိ ပဘာဝိတတ္တာ ပဝတ္တာပိတတ္တာ. ‘‘အဋ္ဌာရသခတ္တိယာ’’တိ ဟီနမဇ္ဈိမာဒိဘေဒေန အဋ္ဌာရသ ခတ္တိယာ. တထာ အဋ္ဌာရသ ဗြာဟ္မဏာဒယော. အဋ္ဌ စတ္တာလီသ ဂေါတ္တာနိ နာမ ဟီနမဇ္ဈိမာ ဒိဝသေန [Pg.174] ဝိဘတ္တာနိ ဂေါတမဂေါတ္တာဒီနိ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဂေါတ္တာနိ. တေသံ စာရိတ္တ ပဋိပတ္တိဘူတာနိ စရဏာနိပိ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဟောန္တီတိ. ဧတ္ထ သိယာ. ပုရိမ ဝစနေ ဟီနာဒီနိ ဗြဟ္မလောကေ, အဋ္ဌကထာ ဝစနေဟီနာဒီနိ မနုဿလောကေတိ သာဓေတဗ္ဗံ အညံ, သာဓကံ အညန္တိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရတိ ‘‘ဧတေနဟီ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဥပလက္ခေတီ’’တိ ပစ္စက္ခတော ပါကဋံ ဧကဒေသံ ဒဿေတွာ အပါကဋေ တာဒိသေပိ ဇာနာပေတီတိ အတ္ထော. ‘‘သမတ္ထာ သမတ္ထံ ဝါ’’တိ သမတ္ထာ သမတ္ထဘာဝံ ဝါ. ‘‘တထာ ဟာနေနာ’’တိ တထာဟိ အနေန အာစရိယေန. အနုရုဒ္ဓါ စရိယေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နာမ ရူပ ပရိစ္ဆေဒေ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သမာနာသေဝနေ လဒ္ဓေ သတိ, မဟဗ္ဗလေ ဝိဇ္ဇမာနေ မဟဂ္ဂတကမ္မံ ဝိပါကံ ဇနေတိ. တာဒိသံ ဟေတုံ အလဒ္ဓါ အလဘိတွာ အဘိညာ စေတနာ ဝိပါကံ န ပစ္စတီတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘သမာနာ သေဝနေ’’တိ ဘူမိသမာနတာ ဝသေန သမာနာသေဝနေ. ကာမဇဝနံ ကာမဇဝနေန သမာနာသေဝနံ. ရူပဇဝနံ ရူပဇဝနေန. အရူပဇဝနံ အရူပဇဝနေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမာနဘူမိကတော’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘တဒဘာဝတော’’တိ တာဒိသဿ ဗလဝဘာဝဿ အဘာဝတော. ဧကဝါရမတ္တဘူတာ မဟဂ္ဂတ စေတနာ စ. ‘‘သဗ္ဗ ပထမဘူတာ’’တိ သမာပတ္တိ ဝီထီသု ဂေါတြဘုဿ အနန္တရေ မဟဂ္ဂတ ဇဝနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. လောကုတ္တရ မဂ္ဂစေတနာ ကဒါစိပိ သမာနာ သေဝနံ န လဘတိ. ဧဝံ သန္တေပိ အတ္တနော အနန္တရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝမ္ပိ ဘဝန္တရေပိ အရိယဖလံ ဇနေတိယေဝ. ဧဝမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒံ ပဝတ္တိဖလံ နာမ ဟောတိ, ဣဓ ပန ပဋိသန္ဓိ ဖလံ ဝိစာရိတံ, တသ္မာ အသမာနံ ဣဒံ နိဒဿနန္တိ စေ. ဝုစ္စတေ. မဂ္ဂစေတနာ နာမ တဏှာ သဟာယကံ ဝဋ္ဋဂါမိ ကမ္မံ န ဟောတိ. အတဏှာ သဟာယကံ ဝိဝဋ္ဋဂါမိ ကမ္မံ ဟောတိ. တသ္မာ ပဋိသန္ဓိံ န ဒေတိ. သစေ ပန တံ တဏှာ သဟာယကံ ဝဋ္ဋဂါမိကမ္မံ ဘဝေယျ. ပဋိသန္ဓိ ကာလေပိ ဖလံ ဒဒေယျ. အသမာနာ သေဝနတာ ပမာဏံ န ဘဝေယျ. ဧဝံ အညကာရဏတ္တာ အသမာနံ နိဒဿနံ ဟောတိ. န အသမာနာ သေဝနတာယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဥပစိတတ္တာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ အာသေဝန လာဘေန ဝဍ္ဎိတတ္တာ. ‘‘သာ စေတနာ’’တိအာဒိကမ္မိကမဟဂ္ဂတ စေတနာ စ. ‘‘နာ’’တိ စောဒနာ[Pg.175], န သိယာတိ အတ္ထော. န စ သာပိ သမာနဘူမက ဓမ္မတော လဒ္ဓါ သေဝနာ ဟောတိ. ဧဝံ သန္တေပိ ကတတ္တာ ဘာဝိတတ္တာတိ ဝုတ္တံ. ဘာဝိတတ္တာတိ စ ပုနပ္ပုနံ အာသေဝန လာဘေန ဝဍ္ဎိတတ္တာ ဣစ္စေဝတ္ထော. တသ္မာ ဝိညာယတိ အသမာနဘူမိကေဟိ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဝတ္တေဟိ ကာမဇဝနေဟိ ပရမ္ပရတော ပုနပ္ပုနံ လဒ္ဓါ သေဝနတာယ ဧဝ ဣဓ ဥပစိတတ္တာတိ ဝုတ္တန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥဘယတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ဥဘယတ္ထာ’’တိ ဥဘယေသု ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာတိ စ ကတတ္တာ ဘာဝိတတ္တာတိ စ ဝုတ္တေသု ပါဌေသု. ‘‘ပထမ သမန္နာဟာရတော ပဋ္ဋာယာ’’တိ မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနေ အပ္ပနာဝီထိတော ပုရေ ဒွီသု ပရိကမ္မ ဘာဝနာ ဥပစာရ ဘာဝနာသု ပရိကမ္မ ဘာဝနံ ဘာဝေန္တဿ ပထဝီ ပထဝီတိအာဒိနာ ပထမ သမန္နာဟာရတော ပဋ္ဌာယ. လောကုတ္တရ မဂ္ဂေပန ဒသသု ဝိပဿနာ ဉာဏေသု သဗ္ဗပထမံ သမ္မသနညာဏံ ဘာဝေန္တဿ ရူပံ အနိစ္စံ ဝေဒနာ အနိစ္စာတိအာဒိနာ ပထမ သမန္နာဟာရတော ပဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော. ဥပစိနိတွာတိ စ ဘာဝေတွာတိ စ ဝဍ္ဎေတွာ ဣစ္စေဝ အတ္ထော. ‘‘အဗ္ဘုဏှာ’’တိ အဘိနဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အယံ ဝါဒေါ’’တိ အနုရုဒ္ဓါ စရိယဿ ဝါဒေါ. ယဒိ ဧဝံ, အဋ္ဌကထာသု သင်္ခါရ ပစ္စယာ ဝိညာဏ ပဒ နိဒ္ဒေသေသု အဘိညာ စေတနာ ပနေတ္ထ ပရတော ဝိညာဏဿ ပစ္စယော န ဟောတီတိ န ဂဟိတာတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အညံ ယုတ္တံ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ, တံ ဝဒန္တော ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာန သမာဓိဿ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဋီကာကာရာ’’တိ အဘိဓမ္မဋီကာကာရာ. ‘‘တဿာ ပနာ’’တိအာဒိ အတ္တနောဝါဒ ဒဿနံ. သာဓေန္တိယာ အဘိညာ စေတနာယ. အစိတ္တကဘဝ ပတ္ထနာသဟိတံ သညာ ဝိရာဂန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣဓာ’’တိ မနုဿ လောကေ.

໑໕໔. ໃນຮູບາວະຈະຣະກຳ. ຄຳວ່າ “Appaguṇatāyā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມບໍ່ຄຸ້ນເຄີຍ ຫຼືເພາະຄວາມບໍ່ຈະເລີນ. ຄຳວ່າ “Hīnehi chandādīhī” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສັນທະເປັນຕົ້ນອັນຊົ່ວ ເພາະຄວາມຫວັງໃນລາບ, ສັກກາລະ ແລະຄວາມສັນລະເສີນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Te dhammā” ໄດ້ແກ່ ທຳທັງຫຼາຍມີສັນທະເປັນຕົ້ນ. ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີປະສົງໃນທີ່ນີ້. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ເປັນເຫດໃຫ້ສຳເລັດຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງການເຂົ້າເຖິງພົບ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “Imānevā” ໄດ້ແກ່ ຊານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ເອງ. ຄຳວ່າ “Tividhāsū” ໄດ້ແກ່ ໃນພູມ ໓ ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພົມມະປາຣິສັດຊາເປັນຕົ້ນ ໃນພູມຊັ້ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “Aṭṭhārasappabhedena vibhajitvā” ໄດ້ແກ່ ການຈຳແນກໂດຍປະເພດ ໑໘ ຄື: ໃນຊານ ໓ ປະເພດ ມີຢ່າງຊົ່ວ, ຢ່າງກາງ ແລະຢ່າງປະນີດນັ້ນ ໃນແຕ່ລະຢ່າງ ຈຳແນກອອກເປັນ ຢ່າງຊົ່ວຂອງຢ່າງຊົ່ວ, ຢ່າງກາງຂອງຢ່າງຊົ່ວ, ຢ່າງປະນີດຂອງຢ່າງຊົ່ວ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີ ໙ ປະເພດ. ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນຊານ ໓ ປະເພດນັ້ນ ຢ່າງກາງ ຈຳແນກອອກເປັນ ຢ່າງຊົ່ວຂອງຢ່າງກາງ, ຢ່າງກາງຂອງຢ່າງກາງ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີ ໙ ປະເພດ. ເມື່ອຈຳແນກໂດຍປະເພດ ໑໘ ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Kammadvārāni nāmā” ໄດ້ແກ່ ທາງເປັນທີ່ເປັນໄປແຫ່ງກຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Imehi pabhāvitattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມທີ່ກຳທັງຫຼາຍຖືກໃຫ້ເປັນໄປແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເຫດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້. ຄຳວ່າ “Aṭṭhārasakhattiyā” ໄດ້ແກ່ ກະສັດ ໑໘ ປະເພດ ໂດຍຄວາມຕ່າງກັນມີຢ່າງຊົ່ວ ແລະຢ່າງກາງເປັນຕົ້ນ. ພາມ ໑໘ ປະເພດ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ໂຄດ ໔໘ ປະເພດ ຄື ໂຄດມີໂຄຕະມະໂຄດເປັນຕົ້ນ ທີ່ຈຳແນກໂດຍປະເພດມີຢ່າງຊົ່ວ ແລະຢ່າງກາງເປັນຕົ້ນ ມີ ໔໘ ໂຄດ. ຈະຣະນະທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນຈາຣິດຕະປະຕິບັດຂອງພວກເຂົາ ກໍມີ ໔໘ ປະການເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນທີ່ນີ້ ພຶງມີຄຳໂຕ້ແຍ້ງວ່າ: ໃນຄຳກ່ອນກ່າວວ່າ ຢ່າງຊົ່ວເປັນຕົ້ນ ມີໃນພົມມະໂລກ, ແຕ່ໃນຄຳອັດຖະກະຖາກ່າວວ່າ ຢ່າງຊົ່ວເປັນຕົ້ນ ມີໃນມະນຸດສະໂລກ, ສິ່ງທີ່ຄວນພິສູດເປັນຢ່າງໜຶ່ງ, ແຕ່ສິ່ງທີ່ນຳມາພິສູດເປັນອີກຢ່າງໜຶ່ງ. ທ່ານແກ້ຄຳໂຕ້ແຍ້ງນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “etenahī” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Upalakkhetī” ໄດ້ແກ່ ການສະແດງສ່ວນໜຶ່ງທີ່ປາກົດແຈ້ງແກ່ຕາ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຮູ້ໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ປາກົດແຈ້ງ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນດຽວກັນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “Samatthā samatthaṃ vā” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ສາມາດ ຫຼືບໍ່ສາມາດ. ຄຳວ່າ “Tathā hānenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍວ່າ ໂດຍພະອາຈານນີ້. ຄື ພະອະນຸຣຸດທາຈານ ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນາມະຣູປະປະຣິດເສດ. ເມື່ອໄດ້ຮັບການເສບຄຸ້ນສະເໝີກັນ ແລະມີກຳລັງຫຼາຍຢູ່, ມະຫັກຄະຕະກຳ ຍ່ອມໃຫ້ວິບາກ. ການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເພາະບໍ່ໄດ້ເຫດເຊັ່ນນັ້ນ, ອະພິນຍາເຈຕະນາ ຈຶ່ງບໍ່ໃຫ້ວິບາກ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “samānā sevane” ໄດ້ແກ່ ການເສບຄຸ້ນສະເໝີກັນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງພູມ. ພຶງເຫັນວ່າ: ກາມະຊະວະນະ ເສບຄຸ້ນສະເໝີກັນກັບກາມະຊະວະນະ, ຮູບະຊະວະນະ ກັບຮູບະຊະວະນະ, ອະຮູບະຊະວະນະ ກັບອະຮູບະຊະວະນະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “samānabhūmikato” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “tadabhāvato” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງສະພາວະທີ່ມີກຳລັງເຊັ່ນນັ້ນ. ແລະມະຫັກຄະຕະເຈຕະນາ ທີ່ເກີດຂຶ້ນພຽງຄັ້ງດຽວ. ຄຳວ່າ “Sabba pathamabhūtā” ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ມະຫັກຄະຕະຊະວະນະ ໃນລຳດັບຖັດຈາກໂຄຕະຣະພູ ໃນສະມາບັດຕິວິຖີທັງຫຼາຍ. ໂລກຸດຕະຣະມັກຄະເຈຕະນາ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບການເສບຄຸ້ນສະເໝີກັນໃນກາລໃດໆ ເລີຍ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ມັກຄະເຈຕະນານັ້ນ ກໍຍ່ອມໃຫ້ອະຣິຍະຜົນ ຕັ້ງແຕ່ລຳດັບຖັດຈາກຕົນເອງໄປ ຕະຫຼອດຊີວິດ ແລະໃນພົບອື່ນຄືກັນ. ນີ້ຄືຄຳທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ “Evamevā”. ຫາກມີຄຳໂຕ້ແຍ້ງວ່າ: ຜົນນີ້ ຊື່ວ່າ ປະວັດຕິຜົນ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານພິຈາລະນາປະຕິສົນທິຜົນ, ເພາະສະນັ້ນ ຕົວຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ສະເໝີກັນ. ທ່ານແກ້ວ່າ: ມັກຄະເຈຕະນາ ບໍ່ແມ່ນກຳທີ່ເປັນໄປໃນວັດຕະສົງສານ ທີ່ເປັນໄປຮ່ວມກັບຕັນຫາ, ແຕ່ເປັນກຳທີ່ອອກຈາກວັດຕະສົງສານ ທີ່ບໍ່ເປັນໄປຮ່ວມກັບຕັນຫາ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໃຫ້ປະຕິສົນທິ. ແຕ່ຖ້າວ່າ ມັກຄະເຈຕະນານັ້ນ ເປັນກຳທີ່ເປັນໄປໃນວັດຕະສົງສານ ທີ່ເປັນໄປຮ່ວມກັບຕັນຫາ, ກໍພຶງໃຫ້ຜົນໃນກາລປະຕິສົນທິຄືກັນ. ຄວາມບໍ່ໄດ້ຮັບການເສບຄຸ້ນສະເໝີກັນ ກໍຈະບໍ່ເປັນປະມານ. ພຶງເຫັນວ່າ: ຕົວຢ່າງນີ້ ບໍ່ສະເໝີກັນ ເພາະເຫດອື່ນຢ່າງນີ້, ບໍ່ແມ່ນເພາະຄວາມບໍ່ໄດ້ຮັບການເສບຄຸ້ນສະເໝີກັນ. ຄຳວ່າ “Upacitattā” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມຈະເລີນຂຶ້ນ ດ້ວຍການໄດ້ຮັບການເສບຄຸ້ນເນືອງໆ. ແລະມະຫັກຄະຕະເຈຕະນາ ທີ່ເປັນກຳມິກະໃນເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Nā” ເປັນຄຳໂຕ້ແຍ້ງ ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ພຶງມີ. ແລະມະຫັກຄະຕະເຈຕະນານັ້ນ ກໍບໍ່ແມ່ນວ່າຈະໄດ້ຮັບການເສບຄຸ້ນ ຈາກທຳທີ່ມີພູມສະເໝີກັນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ທ່ານກໍກ່າວໄວ້ວ່າ “katattā bhāvitattā”. ຄຳວ່າ “Bhāvitattā” ກໍມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເພາະຄວາມຈະເລີນຂຶ້ນ ດ້ວຍການໄດ້ຮັບການເສບຄຸ້ນເນືອງໆ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຮູ້ໄດ້ວ່າ: ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ “upacitattā” ເພາະຄວາມທີ່ມະຫັກຄະຕະເຈຕະນານັ້ນ ໄດ້ຮັບການເສບຄຸ້ນເນືອງໆ ໂດຍລຳດັບ ຈາກກາມະຊະວະນະທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນໄປໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ ທີ່ມີພູມບໍ່ສະເໝີກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ “ubhayattha panā” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ubhayatthā” ໄດ້ແກ່ ໃນປາຖະທັງສອງ ຄື “katattā upacitattā” ແລະ “katattā bhāvitattā”. ຄຳວ່າ “Pathama samannāhārato paṭṭāyā” ໄດ້ແກ່: ໃນມະຫັກຄະຕະຊານ, ຕັ້ງແຕ່ການມົນສິການຄັ້ງທຳອິດ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ຈະເລີນປະຣິກຳມະພາວະນາ ວ່າ “ປະຖະວີ ປະຖະວີ” ເປັນຕົ້ນ ໃນພາວະນາທັງສອງ ຄື ປະຣິກຳມະພາວະນາ ແລະອຸປະຈາຣະພາວະນາ ໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງອັບປະນາວิຖີ. ສ່ວນໃນໂລກຸດຕະຣະມັກ, ຕັ້ງແຕ່ການມົນສິການຄັ້ງທຳອິດ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ຈະເລີນສຳມະສະນະຍານ ເຊິ່ງເປັນຍານທຳອິດ ໃນວິປັດສະນາຍານ ໑໐ ວ່າ “ຮູບບໍ່ທ່ຽງ, ເວທະນາບໍ່ທ່ຽງ” ເປັນຕົ້ນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “Upacinitvā” ແລະ “bhāvetvā” ກໍມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “Abbhuṇhā” ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ໃໝ່ໆ. ຄຳວ່າ “Ayaṃ vādo” ໄດ້ແກ່ ວາທະຂອງພະອະນຸຣຸດທາຈານ. ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ເມື່ອສະແດງບົດວ່າ “saṅkhāra paccayā viññāṇaṃ”, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ອະພິນຍາເຈຕະນາໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ໄດ້ຖືເອົາ ເພາະບໍ່ເປັນປັດໄຈແກ່ວິນຍານໃນພາຍຫຼັງ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄວນກ່າວເຫດຜົນອື່ນທີ່ສົມຄວນ, ທ່ານເມື່ອກ່າວເຫດຜົນນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “catutthajjhāna samādhissa panā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Ṭīkākārā” ໄດ້ແກ່ ພະອາຈານຜູ້ແຕ່ງອະພິທຳມະຕີກາ. ຄຳວ່າ “Tassā panā” ເປັນຕົ້ນ ເປັນການສະແດງວາທະຂອງຕົນເອງ. ດ້ວຍອະພິນຍາເຈຕະນາ ທີ່ໃຫ້ສຳເລັດ. ການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຄວາມປາສະຈາກກຳໜັດໃນສັນຍາ ທີ່ເປັນໄປຮ່ວມກັບຄວາມປາດຖະໜາໃນອະສັນຍີສັດຕະພົບ. ຄຳວ່າ “Idhā” ໄດ້ແກ່ ໃນມະນຸດສະໂລກນີ້.

‘‘အနာဂါမိနော ပနာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဧတေနာ’’တိ ဧတေန အတ္ထ ဝစနေန. ‘‘သဒ္ဓါဓိကော’’တိ သန္ဓိန္ဒြိယာဓိကော. ဧဝံ ဝီရိယာဓိကာဒီသုပိ. ‘‘အတ္တနာ လဒ္ဓ သမာပတ္တီနံ’’တိ ဧကဿပိ ပုဂ္ဂလဿ ဗဟူနံ အတ္တနာ လဒ္ဓ သမာပတ္တီနံ. တေသု ပုထုဇ္ဇန သောတာပန္န သကဒါဂါမီသု. ‘‘ပုထုဇ္ဇနော’’တိ ဈာနလာဘိ ပုထုဇ္ဇနော. ‘‘နိကန္တိယာသတီ’’တိ ကာမဘဝနိကန္တိယာ သတိ. ‘‘ဣတရေ ပနာ’’တိ သောတာပန္န [Pg.176] သကဒါဂါမိနော ပန. ပရိဟီနဇ္ဈာနာ ဧဝ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. န နိကန္တိ ဗလေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘တေသံ ပီ’’တိ ဈာနလာဘိ သောတာပန္န သကဒါဂါမီနမ္ပိ. ဣစ္ဆန္တေန ဋီကာစရိယေန. တထာ နိကန္တိယာ သတိ ပုထုဇ္ဇနာဒယော ကာမာဝစရ ကမ္မ ဗလေန ကာမဘဝေပိ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ ယောဇနာ. စေတောပဏိဓိ ဣဇ္ဈတိ. ကသ္မာ, ဝိသုဒ္ဓတ္တာ. သီလဝိသုဒ္ဓတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တေ’’တိ ဈာနလာဘိ သောတာပန္န သကဒါဂါမိနော. အင်္ဂုတ္တရ ပါဌေ. ‘‘သဟဒဿနုပ္ပာဒါ’’တိ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂညာဏံ ဒဿနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဒဿနဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေန သဒ္ဓိံ. နတ္ထိ တဿ တံ သံယောဇနန္တိပိ ပါဌော. ‘‘ဣမံ လောကံ’’တိ ဣမံ ကာမလောကံ. ‘‘ဝိပဿနာ နိကန္တိ တဏှာ’’တိ တေနေဝ ဓမ္မရာဂေန တာယ ဓမ္မ နန္ဒိယာတိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ဝိပဿနာ သုခေ နိကန္တိ တဏှာ. ပစ္စယေ သတိ ကုပ္ပန္တိ နဿန္တီတိ ကုပ္ပာ. ကုပ္ပာ ဓမ္မာ ယေသံ တေ ကုပ္ပ ဓမ္မာ. ‘‘ဓမ္မာ’’တိ မဟဂ္ဂတ ဓမ္မာ. ဣမေ ဒွေ သောတာပန္န သကဒါဂါမိနော သီလေသု ပရိပူရကာရိနော နာမ. သီလပ္ပဋိ ပက္ခာနံ ကိလေသာနံ သဗ္ဗသော ပဟီနတ္တာ. တသ္မာ တေ သီလေသု အကုပ္ပ ဓမ္မာတိ ဝုစ္စန္တိ. သမာဓိသ္မိံ ပန ကုပ္ပ ဓမ္မာ ဧဝ. ‘‘မဟာဗြဟ္မေသု န နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ မဟာဗြဟ္မတ္တံ န လဘန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဟီနဇ္ဈာသယတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ ဣတ္ထိယော နာမ ပကတိယာဝ ဟီနဇ္ဈာသယာ ဟောန္တိ နီစ ဆန္ဒာ နီစ စိတ္တာ မန္ဒဝီရိယာ မန္ဒပညာ. ကသ္မာ, ဟီနလိင်္ဂတ္တာ. ကသ္မာ စ တာ ဟီနလိင်္ဂါ ဟောန္တိ. ဒုဗ္ဗလ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တတ္တာ. ဒုဗ္ဗလ ကမ္မန္တိ စ ပုရိသတ္တ ဇနကံ ကမ္မံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ. ဗြဟ္မပုရောဟိတာနမ္ပိ သင်္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ, ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာနန္တိ အဋ္ဌကထာ ဝစနဿ ယေဘူယျဝစနတ္တာ. တေနာဟ ‘‘န မဟာဗြဟ္မာနံ’’တိ. ဣတရထာ န ဗြဟ္မပုရောဟိတာနံ န စ မဟာဗြဟ္မာနန္တိ ဝုတ္တံ သိယာ. န စ တထာ သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘ဗြဟ္မတ္တန္တိ မဟာဗြဟ္မတ္တ’န္တိ ဣမိနာ ဝစနေန ဝိရုဇ္ဈနတော. အယဉ္စ အတ္ထော န ကေဝလံ ယေဘူယျနယမတ္တေန သိဒ္ဓေါ. အထ ခေါ ဗျဉ္ဇန သာမတ္ထိယေနာပိ သိဒ္ဓေါတိ ဒဿေတုံ ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘တေ’’တိ ဗြဟ္မပုရောဟိတာ. သံယုတ္တပါဌေ. ‘‘ပဋိဘာတုတံ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘တံ’’တိ တုယှံ. ဓမ္မီကထာ တုယှံ ပဋိဘာတု, ပါတုဗ္ဘဝတု. ကထေတု ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ[Pg.177]. ‘‘ဗြာဟ္မဏာ’’တိ အဘိဘုံ ဘိက္ခုံ အာလပတိ. ‘‘ဗြဟ္မုနော’’တိ မဟာဗြဟ္မုနော အတ္ထာယ. ဧဝံ သေသေသု ဒွီသု. ‘‘တေသံ’’တိ ဗြဟ္မပုရောဟိတာနံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘ဣတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ‘‘ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇေသု ယေဝါ’’တိ ပုလ္လိင်္ဂ ဝစနတ္တာ ပုဂ္ဂလပ္ပဓာနံ ဟောတိ. နဘူမိပ္ပဓာနံ. တသ္မာ အယမတ္ထော ယုတ္တိဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ. ‘‘တီသုဘဝဂ္ဂေသူ’’တိ ဝေဟပ္ဖလဘူမိ ပုထုဇ္ဇနဘဝဂ္ဂေါ နာမ ဟောတိ ရူပလောကေ. တတော ဥပရိ ပုထုဇ္ဇနဘူမိယာ အဘာဝတော. အကနိဋ္ဌဘူမိ အရိယဘဝဂ္ဂေါ နာမ. တတ္ထ ဌိတာနံ အရိယာနံ တတ္ထေဝ နိဋ္ဌာနတော. နေဝသညာဘူမိ လောကဘဝဂ္ဂေါ နာမ. တတော ဥပရိ လောကဿေဝ အဘာဝတောတိ.

ໃນຄຳວ່າ “Anāgāmino pana” (ແຕ່ພຣະອະນາຄາມີທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Etena” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄຳອະທິບາຍນີ້. ຄຳວ່າ “Saddhādhiko” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີສັດທິນຊີແກ່ກ້າ. ເຖິງໃນຄຳວ່າ ຜູ້ມີວິຣິຍິນຊີແກ່ກ້າ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Attanā laddha samāpattīnaṃ” ໄດ້ແກ່ ສະມາບັດທັງຫຼາຍອັນເປັນສ່ວນຫຼາຍ ທີ່ບຸກຄົນແມ່ນແຕ່ຜູ້ດຽວໄດ້ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍຕົນເອງ. ໃນບັນດາປຸຖຸຊົນ, ພຣະໂσດາບັນ ແລະພຣະສະກທາຄາມີ ເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Puthujjano” ໄດ້ແກ່ ປຸຖຸຊົນຜູ້ໄດ້ຊານ. ຄຳວ່າ “Nikantiyā sati” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອມີຄວາມຍິນດີພໍໃຈໃນກາມພົບ. ຄຳວ່າ “Itare pana” ໄດ້ແກ່ ສ່ວນພຣະໂສດາບັນ ແລະພຣະສະກທາຄາມີນອກນີ້. ອະທິບາຍວ່າ ທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນຜູ້ມີຊານເສື່ອມແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບັງເກີດໃນກາມພົບນັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນບັງເກີດດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມຍິນດີພໍໃຈ. ໃນບົດແຫ່ງຄຳວິພາວະນີວ່າ “tesaṃ pi” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ຂອງພຣະໂສດາບັນ ແລະພຣະສະກທາຄາມີຜູ້ໄດ້ຊານທັງຫຼາຍ. ນີ້ແມ່ນຄວາມປະສົງຂອງພຣະດີກາຈານ. ການປະກອບຄວາມມີດັ່ງນີ້ວ່າ: ເມື່ອມີຄວາມຍິນດີພໍໃຈຢ່າງນັ້ນ, ພວກປຸຖຸຊົນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບັງເກີດແມ່ນແຕ່ໃນກາມພົບ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງກາມາວະຈອນກຳ. ຄວາມຕັ້ງໃຈທາງຈິດຍ່ອມສໍາເລັດ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມບໍລິສຸດ. ອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງສີລ. ຄຳວ່າ “Te” ໃນບົດແຫ່ງອັງຄຸຕຕະຣະນິກາຍ ໄດ້ແກ່ ພຣະໂສດາບັນ ແລະພຣະສະກທາຄາມີຜູ້ໄດ້ຊານ. ຄຳວ່າ “Sahadassanuppādā” ໄດ້ແກ່ ໂສດາປັດຕິມັກຄະຍານ ທ່ານຮຽກວ່າ ທັດສະນະ. ພ້ອມກັບຂະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທັດສະນະນັ້ນ. ມີບົດບາລີອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ “Natthi tassa taṃ saṃyojanaṃ” (ສັງໂຍດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ). ຄຳວ່າ “Imaṃ lokaṃ” ໄດ້ແກ່ ກາມະໂລກນີ້. ຄຳວ່າ “Vipassanā nikanti taṇhā” ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາຄືຄວາມຍິນດີພໍໃຈໃນວິປັດສະນາສຸກ ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ ດ້ວຍທັມມະຣາຄະນັ້ນເອງ ດ້ວຍທັມມະນັນທິນັ້ນເອງ. ທັມມະທັງຫຼາຍທີ່ເມື່ອມີປັດໄຈ ຍ່ອມກຳເລີບ ຄື ເსື່ອມສະຫຼາຍໄປ ຊື່ວ່າ ຄຸບປະ (ທັມມະທີ່ກຳເລີບໄດ້). ທັມມະທີ່ກຳເລີບໄດ້ ມີຢູ່ແກ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ ຄຸບປະທັມມະ. ຄຳວ່າ “Dhammā” ໄດ້ແກ່ ມະຫັກຄະຕະທັມ. ພຣະໂສດາບັນ ແລະພຣະສະກທາຄາມີທັງສອງປະເພດນີ້ ຊື່ວ່າ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນໃນສີລທັງຫຼາຍ. ເພາະກິເລດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ສີລ ຖືກລະໄດ້ໂດຍປະການທັງປວງແລ້ວ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ມີທັມມະອັນບໍ່ກຳເລີບໃນສີລທັງຫຼາຍ. ແຕ່ໃນສ່ວນສະມາທິ ທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນຍັງເປັນຜູ້ມີທັມມະອັນກຳເລີບໄດ້ຢູ່ແທ້ໆ. ຄຳວ່າ “Mahābrahmesu na nibbattanti” ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຄວາມເປັນມະຫາພຣົມ. ໃນຄຳວ່າ “Hīnajjhāsayattā” ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ຂຶ້ນຊື່ວ່າສະຕີທັງຫຼາຍ ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີອັດທະຍາໄສຊາມ, ມີຄວາມພໍໃຈຕໍ່າ, ມີຈິດໃຈຕໍ່າ, ມີຄວາມພຽນອ່ອນແອ, ມີປັນຍາອ່ອນແອ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີເພດອັນຊາມ. ແລະເພາະເຫດໃດພວກນາງຈຶ່ງມີເພດອັນຊາມ? ເພາະເກີດມາດ້ວຍກຳອັນມີກຳລັງອ່ອນ. ແລະຄຳວ່າ ກຳອັນມີກຳລັງອ່ອນ ນີ້ ທ່ານກ່າວໂດຍປຽບທຽບກັບກຳທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເປັນຊາຍ. ພຶງຊາບການສົງເຄາະແມ່ນແຕ່ພວກພຣົມມະປະໂຣຫິດດ້ວຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄຳອັດຖະກະຖາທີ່ວ່າ “Brahmapārisajjānaṃ” (ແກ່ພວກພຣົມມະປາຣິສັດຊາ) ນັ້ນ ເປັນຄຳກ່າວໂດຍສ່ວນຫຼາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “na mahābrahmānaṃ” (ບໍ່ແມ່ນຂອງພວກມະຫາພຣົມ). ຖ້າບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຄວນຈະກ່າວວ່າ “ບໍ່ແມ່ນຂອງພວກພຣົມມະປະໂຣຫິດ ແລະບໍ່ແມ່ນຂອງພວກມະຫາພຣົມ”. ແຕ່ບໍ່ອາດຈະກ່າວຢ່າງນັ້ນໄດ້ ເພາະຈະຂັດກັບຄຳນີ້ວ່າ “ຄວາມເປັນພຣົມ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນມະຫາພຣົມ”. ແລະເນື້ອຄວາມນີ້ ບໍ່ແມ່ນຈະສໍາເລັດພຽງແຕ່ດ້ວຍນັຍໂດຍສ່ວນຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທັງນີ້ ເພື່ອສະແດງວ່າ ສໍາເລັດດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງພະຍັນຊະນະອີກດ້ວຍ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tehi”. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “te” ໄດ້ແກ່ ພວກພຣົມມະປະໂຣຫິດ. ໃນບົດແຫ່ງສັງຍຸດຕະນິກາຍ. ໃນຄຳວ່າ “Paṭibhātu taṃ” ນີ້, ຄຳວ່າ “taṃ” ໄດ້ແກ່ ແກ່ທ່ານ. ຄຳອະທິບາຍມີວ່າ ຂໍທັມມິກະຖາຈົ່ງແຈ່ມແຈ້ງແກ່ທ່ານ, ຈົ່ງປາກົດຂຶ້ນແກ່ທ່ານ, ຄື ຂໍຈົ່ງສະແດງເຖີດ. ຄຳວ່າ “Brāhmaṇā” ເປັນຄຳທີ່ຮ້ອງເອີ້ນພຣະພິກຂຸຜູ້ຄອບງຳໄດ້. ຄຳວ່າ “Brahmuno” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມະຫາພຣົມ. ໃນສອງບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ຂອງພວກພຣົມມະປະໂຣຫິດທັງຫຼາຍ. ໃນບົດແຫ່ງຄຳວິພາວະນີວ່າ “iti attho daṭṭhabbo” (ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້) ນັ້ນ, ເພາະຄວາມເປັນຄຳປຸລລິງວ່າ “brahmapārisajjesu yeva” (ໃນພວກພຣົມມະປາຣິສັດຊາເທົ່ານັ້ນ) ຈຶ່ງມີບຸກຄົນເປັນປະທານ, ບໍ່ແມ່ນມີພູມິເປັນປະທານ. ເພາະສະນັ້ນ ເນື້ອຄວາມນີ້ ພຶງຊາບໂດຍສົມຄວນແກ່ເຫດຜົນ. ໃນຄຳວ່າ “Tīsu bhavaggesu” ນີ້, ເວຫັບຜະລາພູມິ ຊື່ວ່າ ເປັນຍອດພົບຂອງປຸຖຸຊົນ ໃນຮູບະໂລກ. ເພາະເໜືອກວ່າພູມິນັ້ນຂຶ້ນໄປ ຍ່ອມບໍ່ມີປຸຖຸຊົນພູມິ. ອະກະນິດຖາພູມິ ຊື່ວ່າ ເປັນຍອດພົບຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າ. ເພາະພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນພູມິນັ້ນ ຍ່ອມປຣິນິບພານໃນພູມິນັ້ນເອງ. ເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນະພູມິ ຊື່ວ່າ ເປັນຍອດພົບຂອງໂລກ. ເພາະເໜືອກວ່າພູມິນັ້ນຂຶ້ນໄປ ຍ່ອມບໍ່ມີໂລກອີກເລີຍ.

ကမ္မစတုက္ကာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍກຳຈະຕຸກກະ ຈົບແລ້ວ.

၁၅၅. မရဏုပ္ပတ္တိယံ. ‘‘အာယုပရိမာဏဿာ’’တိ အာယုကပ္ပဿ. ‘‘တဒုဘယဿာ’’တိ အာယုကပ္ပဿ စ ကမ္မဿ စ. ‘‘ဥပဃာတက ကမ္မေနာ’’တိ ဗလဝန္တေန ပါဏာတိပါတကမ္မေန. ‘‘ဒုဿိမာရ ကလာဗုရာဇာဒီနံ ဝိယာ’’တိ တေသံ မရဏံ ဝိယ. ဥပရောဓိတံ ခန္ဓ သန္တာန မဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဥပရောဓိတံ’’တိ ဥပဂန္တွာ နိရောဓာပိတံ. ကမ္မံ ခိယျတိယေဝ. ဧဝံ သတိ, သဗ္ဗံပိ မရဏံ ဧကေန ကမ္မက္ခယေန သိဒ္ဓံ. တသ္မာ ဧကံ ကမ္မက္ခယ မရဏမေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဣတရေပိ ဝုတ္တာ’’တိ ဣတရာနိပိ တီဏိ မရဏာနိ ဝုတ္တာနီတိ စောဒနာ. ဝုစ္စတေ ပရိဟာရော. ‘‘သရသဝသေနေဝါ’’တိ အတ္တနော ဓမ္မတာဝသေနေဝ. နာနာ အာယု ကပ္ပံ ဝိဒဟန္တိ သင်္ခရောန္တီတိ နာနာအာယုကပ္ပ ဝိဓာယကာ. ‘‘သတ္တနိကာယေ’’တိ သတ္တသမူဟေ. နိစ္စကာလံ ဌိတိံ ကရောန္တီတိ ဌိတိကရာ. ကဒါစိ ဝုဒ္ဓိံ ကရောန္တိ, ကဒါစိ ဟာနိံ ကရောန္တီတိ ဝုဒ္ဓိကရာ ဟာနိကရာ စ. ‘‘တေသံ ဝသေနာ’’တိ တေသံ ဥတု အာဟာရာနံ ဝသေန. ‘‘တယောပိ စေတေ’’တိ ဧတေတယောပိ ဌိတိကရာဒယော. ကမ္မံ ဝိပစ္စမာနံ ဒတွာ ခိယျတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတေန ဧဝရူပေဌာနေ ကမ္မံ အပ္ပဓာနန္တိ ဒီပေတိ. ‘‘တဒနုရူပံ ဧဝါ’’တိ တံ ဒသဝဿကာလာနု ရူပံ ဧဝ. ‘‘ဘော ဂဉ္စာ’’တိ [Pg.178] ဓနဓညာဒိပရိဘောဂဉ္စ. တေသံ ဥတုအာဟာရာနံ ဂတိ ဧတေသန္တိ တဂ္ဂတိကာ. တေသံ ဥတုအာဟာရာနံ ဂတိံ အနုဝတ္တန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘တဒနုဝတ္တိကာ’’တိ. သင်္ခါရဝိဒူဟိ အညတြာတိ သမ္ဗန္ဓော. သင်္ခါရဝိဒုနော ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ဣဒ္ဓိယာ ပကတာတိ ဣဒ္ဓိမယာ. ‘‘ဣဒ္ဓိယာ’’တိ ဒေဝိဒ္ဓိယာဝါ ဘာဝနာမယိဒ္ဓိယာဝါ. ဝိဇ္ဇာယ ပကတာတိ ဝိဇ္ဇာမယာ. ‘‘ဝိဇ္ဇာယာ’’တိ ဂန္ဓာရိဝိဇ္ဇာယ. အဋ္ဌိ နှာရု မံသ လောဟိတာဒိကာ ရသဓာတုယော အယန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ ဧတေဟီတိ ရသာယနာနိ. တာနိ ဝိဒဟန္တိ ဧတေဟီတိ ရသာယန ဝိဓယော. နယူပဒေသာ. စိရဋ္ဌိတိ ကတ္ထာယ ဇီဝိတံ သင်္ခရောန္တိ ဧတေဟီတိ ဇီဝိတ သင်္ခါရာ. ဣဒ္ဓိမယ ဝိဇ္ဇာမယ ဇီဝိတ သင်္ခါရေသု စ ရသာယန ဝိဓိသင်္ခါတေသု ဇီဝိတ သင်္ခါရေသု စ ဝိဒုနောတိ သမာသော. ‘‘ဒွိ သမုဋ္ဌာနိက ရူပဓမ္မေသူ’’တိ ဥတုသမုဋ္ဌာနိက ရူပဓမ္မေသု စ အာဟာရ သမုဋ္ဌာနိက ရူပဓမ္မေသု စ. ‘‘ပရိဏမန္တေသူ’’တိ ဝိပရိဏမန္တေသု. တေနာဟ ‘‘ဇိယျမာနေသူ’’တိအာဒိံ. ‘‘ယာဝမဟန္တံ ပီတိ’’ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ကမ္မံ ဝိယ ကောဋိပတ္တဝသေန အတိမဟန္တမ္ပိ. ‘‘အဿာ’’တိ ကမ္မဿ. ‘‘ဥပစ္ဆေဒက မရဏေပိ နေတဗ္ဗော’’တိ ဗလဝန္တေ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မေ အာဂတေ ယာဝမဟန္တမ္ပိ ဇနက ကမ္မံ အတ္တနော ဝိပါကာဓိဋ္ဌာန ဝိပတ္တိယာ ခိယျတိယေဝ. သော စဿခယော န သရသေန ဟောတိ, အထ ခေါ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မ ဗလေန ဟောတီတိ ဣဓ ဥပစ္ဆေဒက မရဏံ ဝိသုံ ဂဟိတန္တိ ဧဝံ ဥပစ္ဆေဒက မရဏေပိ နေတဗ္ဗော. ‘‘အကာလ မရဏံ’’တိ အာယုက္ခယမရဏာဒီနိ တီဏိ မရဏာနိ ကာလမရဏာနိ နာမ, မရဏာ ရဟကာလေ မရဏာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတော အညံ ယံ ကိဉ္စိ မရဏံ အကာလ မရဏန္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘တဉှိ ပဝတ္တမာနံ’’တိအာဒိံ. ‘‘မူလဘေဒတော’’တိ မူလကာရဏပ္ပဘေဒတော. ယသ္မာ ပန မိလိန္ဒ ပဉှေ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သန္နိပတန္တီတိ သန္နိပါတာ. သန္နိပါတေဟိ ဥပ္ပန္နာ သန္နိပါတိကာတိ အတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘သန္နိပတိတာနံ’’တိ ဝုတ္တံ. အထဝါ. သန္နိပတနံ သန္နိပါတော. ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ဒေါသာနံ မိဿကဘာဝေါ. သန္နိပါတေန ဥပ္ပန္နာ သန္နိပါတိကာတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘အနိသမ္မကာရီနံ’’တိ အနိသာမေတွာ အနုပဓာရေတွာ ကရဏ သီလာနံ. ပဝတ္တာ အာဗာဓာ [Pg.179] ဝိသမပရိဟာရဇာနာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘အတ္တနာ ဝါကတာနံ ပယောဂါနံ’’တိ သတ္ထဟရဏ, ဝိသခါဒန, ဥဒကပါတနာဒိဝသေန ကတာနံ. ‘‘ဝိနာသေန္တီ’’တိ သတ္ထဝဿ ဝါလုကဝဿာဒီနိ ဝဿာပေတွာဝါ သမုဒ္ဒ ဝီစိယော ဥဋ္ဌာပေတွာဝါ ဧဝရူပေ မဟန္တေ ဘယုပဒ္ဒဝေ ကတွာ ဝိနာသေန္တိ. ‘‘မနုဿ ပထေ’’တိ မနုဿ ပဒေသေ. ‘‘တေ’’တိ စဏ္ဍာ ယက္ခာ. ‘‘ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေန္တီ’’တိ မနုဿာနံ ဝါ ဂေါမဟိံသာနံ ဝါ မေဒလောဟိတာနိ ပါတဗျတ္ထာယ တေသု နာနာရောဂန္တရ ကပ္ပာနိ ဥပ္ပာဒေတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီ’’တိ သကလံ ရဇ္ဇံ ဝါ ရဋ္ဌံ ဝါ ဒီပကံ ဝါ ဝိနာသေန္တီတိ ဝုတ္တေ သကလံ ဇနပဒံ ဝါ နဂရံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဂါမံ ဝါ တံ တံ ပုဂ္ဂလံ ဝါ ဝိနာသေန္တီတိ ဝိသုံ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သတ္ထဒုဗ္ဘိက္ခရောဂန္တရ ကပ္ပာပီ’’တိ သတ္ထန္တရ ကပ္ပော ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရ ကပ္ပော ရောဂန္တရ ကပ္ပောတိ ဣမေ တယော အန္တရ ကပ္ပာပိ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗာတိ အတ္ထော. တေသု ပန ရောဂန္တရ ကပ္ပော ယက္ခာ ဝါဠေ အမနုဿေ ဩဿဇ္ဇန္တိ, တေန ဗဟူ မနုဿာ ကာလင်္ကရောန္တီတိ ဣမိနာ ဧကဒေသေန ဝုတ္တောယေဝ. ‘‘ဥပပီဠကော ပဃာတကာနံ ကမ္မာနံ ဝိပစ္စနဝသေနာ’’တိ ဧတ္ထ တေသံ ကမ္မာနံ ဩကာသပ္ပဋိလာဘေန သတ္တသန္တာနေ သုခသန္တာနံ ဝိဗာဓေတွာ မရဏံ ဝါ ပါပေတွာ မရဏ မတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ ဇနေတွာ ပီဠနဉ္စ ဃာတနဉ္စ ဣဓ ဝိပစ္စန နာမေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိပါကံ ပန ဇနေန္တုဝါ, မာဝါ, ဣဓ အပ္ပမာဏန္တိ. ဧတ္ထ သိယာ. အဋ္ဌသု ကာရဏေသု ဩပက္ကမိကဋ္ဌာနေ ‘ကုပ္ပိတာဟိ ဒေဝတာ သကလံ ရဇ္ဇာဒိကံ အသေသံ ကတွာ ဝိနာသေန္တီ’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝိနာသိတာ ဇနာ ကိံ နု ခေါ အတ္တနော အတ္တနော ကမ္မ ဝိပါကဇေဟိ အာဗာဓန ဒဏ္ဍေဟိ ဝါ ဝိနဿန္တိ, ဥဒါဟု ဝိသုံ ဩပက္ကမိကေဟိ အာဗာဓန ဒဏ္ဍေဟိ ဝါ ဝိနဿန္တိ. ယဉ္စေတ္ထ ဝုတ္တံ ‘ဧဝံ အကာလ မရဏံ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မုနာ ဝါ အညေဟိ ဝါ အနေက သဟဿေဟိ ကာရဏေဟိ ဟောတီ’တိ. တတ္ထ ယဿ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မံ နာမ နတ္ထိ. ကိံ တဿ အညေန ကာရဏေန အကာလ မရဏံ နာမ ဘဝေယျာတိ. ဧတ္ထ ဝဒေယျုံ, တဿ အညေန ကာရဏေန အကာလ မရဏံ နာမ န ဘဝေယျ. သဗ္ဗေ သတ္တာ ကမ္မဿကာ, ကမ္မဒါယာဒါ, ကမ္မယောနီ, ကမ္မ ဗန္ဓူ, ကမ္မပ္ပဋိဿရဏာတိဟိ ဝုတ္တံတိ[Pg.180]. တေသံ တံ ဝါဒံ ဘိန္ဒန္တော ‘‘ယေဟိကေစိ လောကေ ဒိဿန္တီ’’တိအာဒိမာဟ. ပုန တဒတ္ထံ ဒဠှံ ကရောန္တော ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိံ ဝဒတိ. တတ္ထ ဒုဝိဓံ ကမ္မဖလံ, ဝိပါက ဖလဉ္စ နိဿန္ဒ ဖလဉ္စ. တတ္ထ ဝိပါက ဖလံ နာမ ဝိပါကက္ခန္ဓာ စ စက္ခု သောတာဒီနိ ကဋတ္တာ ရူပါနိ စ. တံ ယေန ပုဗ္ဗေ ကမ္မံ ကတံ, တဿေဝ သာဓာရဏံ ဟောတိ. တဿ သန္တာနေ ဧဝ ပဝတ္တတိ. နိဿန္ဒ ဖလံ နာမ တဿ သုခုပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ ဝါ အတ္တနော ကမ္မာနုဘာဝေန ဗဟိဒ္ဓါ သမုဋ္ဌိတာနိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏာနိ ဝါ အနိဋ္ဌာ ရမ္မဏာနိ ဝါ. တံ ပန အညေသမ္ပိ သာဓာရဏံ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သကကမ္မသမုဋ္ဌိတာ ဧဝ. လ. ပရေသံ သာဓာရဏာ ဧဝါ’’တိ. လောကေ အဋ္ဌလောက ဓမ္မာ နာမ သဗ္ဗေ ကမ္မ ဝိပါကဇာ ဧဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဣမေ စ သတ္တာ သံသာရေ သံသရန္တာ အဋ္ဌသုလောက ဓမ္မေသု နိမ္မုဇ္ဇန္တာ သံသရန္တိ, တသ္မာ တေ ဝိနာပိ ဥပပီဠက ကမ္မေန အညေဟိ ကာရဏေဟိ နာနာဒုက္ခံ ဖုသန္တိယေဝ. တထာ ဝိနာပိ ဥပစ္ဆေဒက ကမ္မေန မရဏ ဒုက္ခံ ပါပုဏန္တိယေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကမ္မေန ဝိနာ ယတောကုတောစိ သမုဋ္ဌိတာ’’တိအာဒိ.

໑໕໕. ໃນອະທິບາຍເລື່ອງມໍລະນຸບປັດຕິ (ຄວາມເກີດແຫ່ງຄວາມຕາຍ). ຄຳວ່າ “Āyuparimāṇassa” (ແຫ່ງກຳນົດອາຍຸ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງອາຍຸກັບ. ຄຳວ່າ “Tadubhayassa” (ແຫ່ງທັງສອງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງອາຍຸກັບແລະກຳ. ຄຳວ່າ “Upaghātaka kammena” (ດ້ວຍອຸປຄາຕະກຳ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປານາຕິບາດກຳທີ່ມີກຳລັງແຮງ. ຄຳວ່າ “Dussimāra kalāburājādīnaṃ viya” (ເໝືອນຢ່າງພວກພະຍາທຸສສີມາຣະແລະພະຍາກະລາພຸເປັນຕົ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຢ່າງຄວາມຕາຍຂອງພວກເຂົາ. ວິເຄາະວ່າ Uparodhitaṃ khandha santānaṃ assa (ຂັນທະສັນດານຂອງຜູ້ນັ້ນ ຖືກເຂົ້າໄປຂັດຂວາງແລ້ວ). ຄຳວ່າ “Uparodhitaṃ” ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າໄປເຮັດໃຫ້ດັບແລ້ວ. ກຳຍ່ອມສິ້ນໄປແທ້ໆ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເຖິງແມ່ນຄວາມຕາຍທັງໝົດ ກໍຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງກຳຢ່າງດຽວ. ເພາະສະນັ້ນ, ຈຶ່ງມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຄວນກ່າວເຖິງແຕ່ຄວາມຕາຍເພາະສິ້ນກຳຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Itarepi vuttā” (ເຖິງຢ່າງອື່ນກໍກ່າວໄວ້ແລ້ວ) ເປັນຄຳໂຕ້ແຍ້ງວ່າ ເຖິງຄວາມຕາຍອີກ 3 ຢ່າງທີ່ເຫຼືອກໍກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ຕໍ່ໄປນີ້ ເປັນຄຳແກ້. ຄຳວ່າ “Sarasavaseneva” (ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງລົດຂອງຕົນເອງນັ້ນເອງ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງທຳມະດາຂອງຕົນເອງນັ້ນເອງ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຈັດແຈງ ປຸງແຕ່ງອາຍຸກັບຕ່າງໆ, ເພາະສະນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຜູ້ຈັດແຈງອາຍຸກັບຕ່າງໆ (ນານາອາຍຸກັບປະວິທາຍະກະ). ຄຳວ່າ “Sattanikāye” ໄດ້ແກ່ ໃນໝູ່ສັດ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດການ, ເພາະສະນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ (ຖິຕິກະຣະ). ທຳມະຊາດໃດບາງເທື່ອກໍເຮັດໃຫ້ຈະເລີນ, ບາງເທື່ອກໍເຮັດໃຫ້ເສື່ອມ, ເພາະສະນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນແລະຜູ້ເຮັດໃຫ້ເສື່ອມ (ວຸດທິກະຣະແລະຫານິກະຣະ). ຄຳວ່າ “Tesaṃ vasena” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸຕຸແລະອາຫານເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tayopi cete” ໄດ້ແກ່ ທຳມະຊາດມີຜູ້ເຮັດໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ເປັນຕົ້ນ ທັງສາມເຫຼົ່ານີ້. ກຳເມື່ອໃຫ້ຜົນທີ່ກຳລັງປ່ຽນແປງຢູ່ ຍ່ອມສິ້ນໄປແທ້ໆ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ໃນຖານະເຊັ່ນນີ້ ກຳເປັນສິ່ງບໍ່ສຳຄັນ (ເປັນຮອງ). ຄຳວ່າ “Tadanurūpaṃ eva” ໄດ້ແກ່ ໃຫ້ເໝາະສົມແກ່ການມີອາຍຸ 10 ປີ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Bho gañca” ໄດ້ແກ່ ແລະການບໍລິໂພກຊັບແລະເຂົ້າເປືອກເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸຕຸແລະອາຫານເຫຼົ່ານັ້ນ ມີແກ່ທຳມະຊາດເຫຼົ່ານີ້, ເພາະສະນັ້ນ ທຳມະຊາດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີຄວາມເປັນໄປຕາມອຸຕຸແລະອາຫານນັ້ນ (ຕັກຄະຕິກະ). ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມປະພຶດຄ້ອຍຕາມຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸຕຸແລະອາຫານເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “Tadanuvattikā” (ຜູ້ປະພຶດຄ້ອຍຕາມນັ້ນ). ປະກອບຄວາມວ່າ ນອກຈາກຜູ້ຮູ້ແຈ້ງສັງຂານ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຍົກເວັ້ນຜູ້ຮູ້ແຈ້ງສັງຂານ. ທີ່ສຳເລັດດ້ວຍລິດ ຊື່ວ່າ ອິດທິມະຍະ. ຄຳວ່າ “Iddhiyā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍເທວະລິດ ຫຼືດ້ວຍພາວະນາມະຍະລິດ. ທີ່ສຳເລັດດ້ວຍວິຊາ ຊື່ວ່າ ວິຊຊາມະຍະ. ຄຳວ່າ “Vijjāyā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄັນທາຣິວິຊາ. ທາດລົດມີກະດູກ, ເອັນ, ເນື້ອ ແລະເລືອດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຈະເລີນດ້ວຍໂອສົດເຫຼົ່ານີ້, ເພາະສະນັ້ນ ໂອສົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຣະສາຍະນະ (ຢາອາຍຸວັດທະນະ). ບຸກຄົນຍ່ອມຈັດແຈງຢາອາຍຸວັດທະນະເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍວິທີເຫຼົ່ານີ້, ເພາະສະນັ້ນ ວິທີເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຣະສາຍະນະວິທີ (ວິທີປຸງຢາອາຍຸວັດທະນະ). ເປັນຄຳແນະນຳທາງແນວທາງ. ບຸກຄົນຍ່ອມປຸງແຕ່ງຊີວິດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມຕັ້ງຢູ່ດົນນານດ້ວຍທຳມະຊາດເຫຼົ່ານີ້, ເພາະສະນັ້ນ ທຳມະຊາດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຊີວິດສັງຂານ. ເປັນສະມາດວ່າ ຜູ້ສະຫຼາດໃນຊີວິດສັງຂານອັນສຳເລັດດ້ວຍລິດ, ຊີວິດສັງຂານອັນສຳເລັດດ້ວຍວິຊາ ແລະຊີວິດສັງຂານທີ່ກ່າວຄືຣະສາຍະນະວິທີ. ຄຳວ່າ “Dvi samuṭṭhānika rūpadhammesu” ໄດ້ແກ່ ໃນຮູບທຳທີ່ມີສະມຸດຖານ 2 ຄື ຮູບທຳທີ່ມີອຸຕຸເປັນສະມຸດຖານ ແລະຮູບທຳທີ່ມີອາຫານເປັນສະມຸດຖານ. ຄຳວ່າ “Pariṇamantesu” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອແປປວນໄປ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “Jiyyamānesu” (ເມື່ອຊຸດໂຊມໄປ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Yāvamahantaṃ pi” (ເຖິງຈະຍິ່ງໃຫຍ່ພຽງໃດກໍຕາມ) ໄດ້ແກ່ ເຖິງຈະຍິ່ງໃຫຍ່ຢ່າງຍິ່ງ ໂດຍເຖິງທີ່ສຸດ ເໝືອນຢ່າງກຳຂອງພຣະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Assa” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກຳ. ຄຳວ່າ “Upacchedaka maraṇepi netabbo” (ພຶງນຳໄປໃຊ້ເຖິງໃນອຸປັດເສທະກະມໍລະນະນຳ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອອຸປັດເສທະກະກຳທີ່ມີກຳລັງແຮງເຂົ້າມາເຖິງ, ເຖິງແມ່ນຊະນະກະກຳຈະຍິ່ງໃຫຍ່ພຽງໃດ ກໍຍ່ອມສິ້ນໄປແທ້ໆ ເພາະຄວາມວິບັດແຫ່ງທີ່ຕັ້ງຂອງວິບາກຂອງຕົນ. ແລະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງກຳນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ມີດ້ວຍກຳລັງຂອງຕົນເອງ, ແຕ່ມີດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງອຸປັດເສທະກະກຳ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງຖືເອົາອຸປັດເສທະກະມໍລະນະໄວ້ຕ່າງຫາກ, ພຶງນຳໄປໃຊ້ເຖິງໃນອຸປັດເສທະກະມໍລະນະຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Akāla maraṇaṃ” (ຄວາມຕາຍໃນກາລັງອັນບໍ່ຄວນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມຕາຍ 3 ຢ່າງ ມີຄວາມຕາຍເພາະສິ້ນອາຍຸເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ກາລະມໍລະນະ (ຄວາມຕາຍໃນກາລະອັນຄວນ), ຄືຄວາມຕາຍໃນເວລາທີ່ຄວນຕາຍ. ຄວາມຕາຍຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ນອກຈາກຄວາມຕາຍ 3 ຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະກາລະມໍລະນະ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “Tañhi pavattamānaṃ” (ເພາະວ່າຄວາມຕາຍນັ້ນ ເມື່ອເປັນໄປຢູ່) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Mūlabhedato” ໄດ້ແກ່ ໂດຍປະເພດແຫ່ງມູນເຫດ. ປະກອບຄວາມວ່າ ກໍເພາະເຫດໃດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນມິລິນທະບັນຫາ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມປະຊຸມກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັນນິບາດ. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “Sannipatitānaṃ” (ແຫ່ງສິ່ງທີ່ປະຊຸມກັນ) ໂດຍໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມວ່າ ສິ່ງທີ່ເກີດຈາກສັນນິບາດ ຊື່ວ່າ ສັນນິປາຕິກະ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄວາມປະຊຸມກັນ ຊື່ວ່າ ສັນນິບາດ, ຄືຄວາມລະຄົນກັນແຫ່ງໂທດ 2 ຫຼື 3 ຢ່າງ. ເຖິງແມ່ນສິ່ງທີ່ເກີດຈາກສັນນິບາດ ຊື່ວ່າ ສັນນິປາຕິກະ ກໍສົມຄວນຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Anisammakārīnaṃ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ມີປົກກະຕິເຮັດໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາ ບໍ່ໃຄ່ຄວນ. ປະກອບຄວາມວ່າ ອາພາດທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເພາະການບໍລິຫານທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ. ຄຳວ່າ “Attanā vākatānaṃ payogānaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຕົນເອງເຮັດຂຶ້ນ ດ້ວຍອຳນາດການນຳສັດຕຣາມາຂ້າຕົນ, ການກິນຢາພິດ ແລະການໂດດນ້ຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Vināsenti” (ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິບຫາຍ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິບຫາຍ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ຝົນສັດຕຣາ ຫຼືຝົນຊາຍເປັນຕົ້ນຕົກລົງມາ ຫຼືເຮັດໃຫ້ລະລອກຄື້ນໃນມະຫາສະໝຸດຕັ້ງຂຶ້ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເກີດໄພອຸບັດຕະວະອັນໃຫຍ່ຫຼວງປານນີ້. ຄຳວ່າ “Manussa pathe” ໄດ້ແກ່ ໃນຖິ່ນມະນຸດ. ຄຳວ່າ “Te” ໄດ້ແກ່ ພວກຍັກທີ່ດຸຮ້າຍ. ຄຳວ່າ “Jīvitakkhayaṃ pāpenti” (ຍ່ອມໃຫ້ເຖິງຄວາມສິ້ນຊີວິດ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມໃຫ້ເຖິງຄວາມສິ້ນຊີວິດ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ເກີດໂຣຄັນຕະຣະກັບຕ່າງໆ ໃນພວກມະນຸດ ຫຼືພວກງົວຄວາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການດື່ມມັນສະໝອງແລະເລືອດ. ຄຳວ່າ “Vattabbameva natthi” (ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເຖິງເລີຍ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອກ່າວວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໝົດທັງແວ່ນແຄວ້ນ ຫຼືລັດ ຫຼືທະວີບຈິບຫາຍແລ້ວ, ກໍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວແຍກຕ່າງຫາກວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໝົດທັງຊົນນະບົດ ຫຼືເມືອງ ຫຼືນິຄົມ ຫຼືບ້ານ ຫຼືບຸກຄົນນັ້ນໆ ຈິບຫາຍ. ຄຳວ່າ “Satthadubbhikkharogantara kappāpi” ມີອະທິບາຍວ່າ ເຖິງອັນຕະຣະກັບທັງສາມເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສັດຖັນຕະຣະກັບ, ທຸບພິກຂັນຕະຣະກັບ ແລະໂຣຄັນຕະຣະກັບ ກໍຄວນກ່າວເຖິງໃນທີ່ນີ້ດ້ວຍ. ແຕ່ໃນອັນຕະຣະກັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ໂຣຄັນຕະຣະກັບ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ ດ້ວຍຄຳວ່າ ພວກຍັກຍ່ອມປ່ອຍອະມະນຸດທີ່ດຸຮ້າຍໄປ, ເພາະເຫດນັ້ນ ມະນຸດເປັນຈຳນວນຫຼາຍຈຶ່ງຕາຍ. ຄຳວ່າ “Upapīḷako paghātakānaṃ kammānaṃ vipaccanavasena” ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ການບີບຄັ້ນແລະການຂ້າ ໂດຍການເຂົ້າໄປຂັດຂວາງຄວາມສຸກໃນສັນດານຂອງສັດ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມຕາຍ ຫຼືເຮັດໃຫ້ເກີດທຸກພຽງດັ່ງຄວາມຕາຍ ເພາະການໄດ້ໂອກາດແຫ່ງກຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍຊື່ວ່າ ວິປັດຈະນະ (ການໃຫ້ຜົນ). ສ່ວນການຈະໃຫ້ເກີດວິບາກ ຫຼືບໍ່ໃຫ້ເກີດວິບາກກໍຕາມ, ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ເປັນປະມານ (ບໍ່ແມ່ນຂໍ້ກຳນົດ). ໃນເລື່ອງນີ້ ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: ໃນເຫດ 8 ປະການນັ້ນ, ໃນຖານະແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມ (ໂອປັກກະມິກະ), ທ່ານກ່າວວ່າ ‘ເທວະດາຜູ້ໂກດເຄືອງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໝົດທັງແວ່ນແຄວ້ນເປັນຕົ້ນ ຈິບຫາຍບໍ່ມີເຫຼືອ’. ຄົນທັງຫຼາຍທີ່ຖືກເຮັດໃຫ້ຈິບຫາຍໃນແວ່ນແຄວ້ນນັ້ນ ຍ່ອມຈິບຫາຍດ້ວຍອາພາດແລະອາຊຍາອັນເກີດຈາກວິບາກກຳຂອງຕົນເອງ ຫຼືວ່າຍ່ອມຈິບຫາຍດ້ວຍອາພາດແລະອາຊຍາອັນເກີດຈາກຄວາມພະຍາຍາມຕ່າງຫາກ? ແລະຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ວ່າ ‘ອະກາລະມໍລະນະຢ່າງນີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຸປັດເສທະກະກຳ ຫຼືດ້ວຍເຫດອື່ນໆ ຫຼາຍພັນປະການ’. ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ບຸກຄົນໃດທີ່ບໍ່ມີອຸປັດເສທະກະກຳ, ອະກາລະມໍລະນະຈະມີແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ ເພາະເຫດອື່ນໄດ້ຫຼືບໍ່? ໃນບັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ, ພວກເຂົາອາດກ່າວວ່າ ອະກາລະມໍລະນະເພາະເຫດອື່ນ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ, ເພາະມີພຣະດຳຣັດໄວ້ວ່າ ‘ສັດທັງຫຼາຍມີກຳເປັນຂອງຕົນ, ມີກຳເປັນທາຍາດ, ມີກຳເປັນກຳເນີດ, ມີກຳເປັນເຜົ່າພັນ, ມີກຳເປັນທີ່ພຶ່ງອາໄສ’ ເປັນຕົ້ນ. ພຣະອາຈານເມື່ອຈະທຳລາຍວາທະຂອງພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Yehikeci loke dissanti” (ຊົນເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່າໜຶ່ງ ທີ່ປາກົດຢູ່ໃນໂລກ) ເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມນັ້ນແໜ້ນໜາຂຶ້ນຕື່ມ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Yathāha” (ສົມດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ຜົນແຫ່ງກຳມີ 2 ຢ່າງ ຄື ວິບາກຜົນ ແລະນິດສັນທະຜົນ. ໃນຜົນ 2 ຢ່າງນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ ວິບາກຜົນ ໄດ້ແກ່ ວິບາກຂັນ ແລະກະຕັດຕາຮູບມີຈັກຂຸແລະໂສຕະເປັນຕົ້ນ. ວິບາກຜົນນັ້ນ ຍ່ອມທົ່ວໄປ (ເປັນຂອງສະເພາະ) ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ເຮັດກຳໄວ້ໃນກ່ອນນັ້ນເອງ. ຍ່ອມເປັນໄປໃນສັນດານຂອງບຸກຄົນນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ນິດສັນທະຜົນ ໄດ້ແກ່ ອິດຖາຣົມ ຫຼືອະນິດຖາຣົມ ທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນພາຍນອກ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງກຳຂອງຕົນ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສຸກ ຫຼືເກີດຄວາມທຸກແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ. ແຕ່ນິດສັນທະຜົນນັ້ນ ຍ່ອມທົ່ວໄປແກ່ຄົນອື່ນໆ ນຳ. ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງນິດສັນທະຜົນນັ້ນວ່າ “Sakakammasamuṭṭhitā eva... ລະ... Paresaṃ sādhāraṇā evā” (ເກີດຈາກກຳຂອງຕົນເອງແທ້ໆ... ລະ... ທົ່ວໄປແກ່ຄົນອື່ນໆ ແທ້ໆ). ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ໂລກະທຳ 8 ປະການໃນໂລກ ທັງໝົດເກີດຈາກວິບາກກຳເທົ່ານັ້ນ. ແລະສັດເຫຼົ່ານີ້ເມື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສັງສານວັດ ຍ່ອມຈົມລົງໃນໂລກະທຳ 8 ແລ້ວທ່ອງທ່ຽວໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນບໍ່ມີອຸປະປີລະກະກຳ ສັດເຫຼົ່ານັ້ນກໍຍ່ອມຖືກຕ້ອງທຸກຕ່າງໆ ເພາະເຫດອື່ນໆ ແທ້ໆ. ເຖິງແມ່ນບໍ່ມີອຸປັດເສທະກະກຳ ກໍຍ່ອມເຖິງມໍລະນະທຸກແທ້ໆ ຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “Kammena vinā yatokutoci samuṭṭhitā” (ເກີດຂຶ້ນແຕ່ທີ່ໃດທີ່ໜຶ່ງ ໂດຍປາສະຈາກກຳ) ເປັນຕົ້ນ.

‘‘တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ တေ နာနာရောဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ‘‘န ဥပါယ ကုသလာ ဝါ’’တိ တတော အတ္တာနံ မောစေတုံ ကာရဏ ကုသလာ ဝါ န ဟောန္တိ. ‘‘န စ ပဋိကာရ ကုသလာ ဝါ’’တိ ဥပ္ပန္နံ ရောဂါဒိဘယံ အပနေတုံ ဝူပသမေတုံ ပဋိကာရ ကမ္မေတိ ကိစ္ဆကမ္မေ ကုသလာ ဝါ န ဟောန္တိ. ‘‘နာပိ ပရိဟာရ ကုသလာ ဝါ’’တိ တတော မောစနတ္ထံ ပရိဟရိတုံ ဒေသန္တရံ ဂန္တုံ ကုသလာ ဝါ န ဟောန္တီတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ. ‘‘ရောဂါဒယော ဧဝ တံ ခေပေန္တာ ပဝတ္တန္တီ’’တိ ကထံ တေ ပုဗ္ဗကမ္မံ ခေပေန္တီတိ. တဿ ဝိပါကဘူတံ ဇီဝိတ သန္တာနံ ဝိနာသေန္တာ ခေပေန္တိ. ဝိနဋ္ဌေဟိ ဇီဝိတ သန္တာနေ တံ ဘဝံ ဇနေန္တံ ခိယျတိ ယေဝါတိ. တေနာဟ ‘‘ယထာဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ကမ္မဿပိ တထေဝါ’’တိ တထေဝ ပုဗ္ဗကမ္မဿပိ တိဏဂ္ဂေ ဥဿာဝ ဗိန္ဒုဿေဝ ပရိဒုဗ္ဗလတာ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. ဇီဝိတေ ပရိက္ခီဏေ တံ ဘဝံ ဇနေန္တဿ ပုဗ္ဗကမ္မဿပိ ပရိက္ခီဏတ္တာ. ‘‘ဧဝဉ္စေတံ’’တိ ဧတံ ကမ္မပ္ပဋိ သံယုတ္တ ဝစနံ ဣဓ အမှေဟိ ဝုတ္တနယေန သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေကတဟေတုဒိဋ္ဌိ နာမ သဗ္ဗံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ သုစရိတံ ဝါ ဒုစ္စရိတံ ဝါ ပုဗ္ဗဘဝေ အတ္တနာ [Pg.181] ကတေန ပုဗ္ဗကမ္မဟေတုနာ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ. ‘‘ယံ ကိဉ္စာယံ’’တိ ယံ ကိဉ္စိ အယံ. မဟာဗောဓိသတ္တာနံ အဓိမုတ္တိကာလင်္ကရိယာ နာမ ဣဓ မေ စိရကာလံ ဌိတဿ ပါရမိပူရဏ ကိစ္စံ နတ္ထိ, ဣဒါနေဝ ဣတော စဝိတွာ မနုဿလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿာမိ, ဥပရုဇ္ဈတု မေ ဣဒံ ဇီဝိတန္တိ အဓိမုဉ္စိတွာ ဒဠှံ မနသိကရိတွာ ကာလင်္ကရိယာ. ‘‘သယမေဝ သတ္ထံ အာဟရိတွာ’’တိ သယမေဝ အတ္တနော ဂီဝံ သတ္ထေန ဟနိတွာတိ အတ္ထော. ‘‘ဧတ္ထေဝါ’’တိ အကာလမရဏေ ဧဝ.

ຄຳວ່າ “Te uppajjanti” ໄດ້ແກ່ ໂຣກຕ່າງໆ ເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “Na upāya kusalā vā” ໄດ້ແກ່ ຫຼືວ່າບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນອຸບາຍ ເພື່ອຈະປົດປ່ອຍຕົນເອງຈາກໂຣກນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Na ca paṭikāra kusalā vā” ໄດ້ແກ່ ຫຼືວ່າບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການແກ້ໄຂ ຄືໃນກິດຈະການທີ່ຄວນເຮັດ ເພື່ອຈະກຳຈັດ ຫຼືສະຫງົບໄພມີໂຣກເປັນຕົ້ນທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Nāpi parihāra kusalā vā” ມີອະທິບາຍວ່າ ຫຼືວ່າບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການບໍລິຫານ ຄືການໄປສູ່ຕ່າງຖິ່ນ ເພື່ອຈະຫຼຸດພົ້ນຈາກໂຣກນັ້ນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ຄຳວ່າ “Rogādayo eva taṃ khepentā pavattanti” (ໂຣກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນໄປເຮັດໃຫ້ກຳນັ້ນສິ້ນໄປ) ມີອະທິບາຍວ່າ ໂຣກເຫຼົ່ານັ້ນເຮັດໃຫ້ກຳໃນກ່ອນສິ້ນໄປແນວໃດ? ຄືເຮັດໃຫ້ສິ້ນໄປ ໂດຍການທຳລາຍຊີວິດສັນດານອັນເປັນວິບາກຂອງກຳນັ້ນ. ເມື່ອຊີວິດສັນດານຖືກທຳລາຍແລ້ວ ກຳທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດພົບນັ້ນ ກໍຍ່ອມສິ້ນໄປແທ້ໆ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “Yathāhi” (ສົມດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Kammampi tatheva” (ເຖິງກຳກໍເໝືອນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ອ່ອນແອຢ່າງຍິ່ງ ເໝືອນຢາດນ້ຳຄ້າງເທິງປາຍຫຍ້າ ແຫ່ງກຳໃນກ່ອນ ກໍຍ່ອມສຳເລັດຢ່າງນັ້ນຄືກັນ, ເພາະເມື່ອຊີວິດສິ້ນໄປແລ້ວ ກຳໃນກ່ອນທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດພົບນັ້ນ ກໍຍ່ອມສິ້ນໄປຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Evañcetaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄຳເວົ້າທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບກຳນີ້ ພຶງຍອມຮັບຕາມແນວທາງທີ່ພວກເຮົາກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້. ທີ່ຊື່ວ່າ ສັບພັງປຸບເບກະຕະເຫຕຸດິດຖິ (ປຸບເບກະຕະເຫຕຸວາດ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ ‘ເຖິງແມ່ນສຸກ ຫຼືທຸກ ຫຼືສຸຈະລິດ ຫຼືທຸຈະລິດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະເຫດແຫ່ງກຳທີ່ຕົນເຮັດໄວ້ໃນກ່ອນ ໃນພົບກ່ອນເທົ່ານັ້ນ’. ຄຳວ່າ “Yaṃ kiñcāyaṃ” ໄດ້ແກ່ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງນີ້. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະທິມຸດຕິກາລັງກະຣິຍາ (ການຕາຍດ້ວຍຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ) ຂອງພຣະມະຫາໂພທິສັດທັງຫຼາຍ ໄດ້ແກ່ ການຕາຍໂດຍການນ້ອມໃຈເຊື່ອແລະມົນສິການຢ່າງແໜ້ນໜາວ່າ ‘ເມື່ອເຮົາຕັ້ງຢູ່ໃນທີ່ນີ້ດົນນານ ກິດຈະການບຳເພັນບາຣະມີກໍບໍ່ມີ, ເຮົາຈະຈຸຕິຈາກທີ່ນີ້ໃນຕອນນີ້ເລີຍ ແລ້ວໄປເກີດໃນມະນຸດສະໂລກ, ຂໍຊີວິດນີ້ຂອງເຮົາຈົ່ງດັບໄປເຖີດ’. ຄຳວ່າ “Sayameva satthaṃ āharitvā” ມີອະທິບາຍວ່າ ຕັດຄໍຂອງຕົນເອງດ້ວຍສັດຕຣາດ້ວຍຕົນເອງ. ຄຳວ່າ “Ettheva” ໄດ້ແກ່ ໃນອະກາລະມໍລະນະນັ້ນເອງ.

‘‘တထာ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘သမာပတ္တိ လာဘီနံ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေဘုမ္မ ဝစနံ. ‘‘ဇီဝိတ သမသီသီနံ’’တိ အရဟတ္တ မဂ္ဂံ လဘိတွာ မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခနဝီထိ ဧဝ မရဏာသန္နဝီထိံ ကတွာ ပရိနိဗ္ဗာနတ္တာ သမံ သီသံ ဧတေသန္တိ သမသီသိနော. ‘‘သမံ သီသံ’’တိ ဇီဝိတ သန္တာန ပရိယန္တေန သမံ ဝဋ္ဋဒုက္ခ သန္တာန ပရိယန္တံ ဝုစ္စတိ. ‘‘သဗ္ဗေသံ ပီ’’တိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ခီဏာသဝါနံ. ‘‘ဣမံ သုတ္တပဒံ’’တိ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တေ အာဂတံ သုတ္တပဒံ. ‘‘တေ’’တိ တေ ဝါဒိနော. ‘‘တေနာ’’တိ တေန ဝါဒဝစနေန. ကြိယမနောဓာတု နာမ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနံ. ကြိယာဟေတုကမနော ဝိညာဏဓာတု နာမ ဟသိတုပ္ပာဒစိတ္တံ. ‘‘အဿာ’’တိ ပရိနိဗ္ဗာယန္တဿ ဗုဒ္ဓဿ. ‘‘န သမေတိ ယေဝါ’’တိ သန္တိံ အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာန ဇဝနေဟိ အာရမ္မဏံ ကတွာတိ ဝုတ္တေပိ န သမေတိယေဝ. တေနာဟ ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဘဝင်္ဂံ ဩတရိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတီ’’တိ ဧတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာန စုတိစိတ္တမေဝ ဘဝင်္ဂန္တိ ဝုတ္တံ. စုတိစိတ္တန္တိ စ ဘဝန္တရံ ဂစ္ဆန္တဿေဝ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ဝေါဟာရ မတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. စုတိပရိယောသာနာနံ မရဏာသန္န စိတ္တာနံ. ယထာ ပန ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ယာဝဇီဝံ ဥပ္ပန္နံ မဟာဘဝင်္ဂစိတ္တံ ကမ္မကမ္မနိမိတ္တာဒယော အာရမ္မဏံ ကရောတိယေဝ. တထာ ပရိနိဗ္ဗာန စုတိစိတ္တံ ပီတိ အာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိံ. နနု မရဏကာလေ ကမ္မကမ္မနိမိတ္တာဒီနံ ဂဟဏံ နာမ ဘဝန္တရ ဂမနတ္ထာယ ဟောတိ, ဗုဒ္ဓါ စ ဘဝန္တရံ န ဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာ ‘‘န ဟိ. လ. န ကရောတီ’’တိ ဣဒံ န ယုတ္တန္တိ. နော န ယုတ္တံ. ဘဝန္တရ ဂမနတ္ထာယာတိ ဣဒံ ဇဝနေဟိ ဂဟဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣဓ ပန စုတိစိတ္တေန ဂဟဏေတိ ဒဿေန္တော ‘‘နစစုတိယာဂဟိတာနီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ကမ္မသိဒ္ဓိယာ’’တိ ကမ္မသိဇ္ဈနတ္ထာယ[Pg.182].‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘တဿာ’’တိ သောဏတ္ထေရ ပိတုနော. ‘‘ကမ္မဗလေနာ’’တိအာဒီသု. ‘‘အညေနပိ ကာရဏ ဗလေနာ’’တိ အာစိဏ္ဏဘာဝါဒိကေန ကာရဏဗလေန. ဂတိနိမိတ္တံ ပန ကမ္မဗလေနေဝါတိ ယုတ္တံ သိယာ. ‘‘တထောပဋ္ဌိတံ’’တိ အန္တိမဝီထိတော ပုဗ္ဗေ ဗဟူသုဝီထီသု ဥပဋ္ဌိတပ္ပကာရန္တိအတ္ထော. ပါပပက္ခိယေသု ဒုဂ္ဂတိနိမိတ္တေသု. ကလျာဏပက္ခိယာနိ သဂ္ဂနိမိတ္တာနိ. ဓမ္မာသောကရညော မရဏကာလေ ပါပပက္ခိယာနံ ဥပဋ္ဌာနံ ကတ္ထစိ သီဟဠဂန္ထေ ဝုတ္တံ.

ໃນບົດວ່າ “Tathā cā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Samāpatti lābhīnaṃ” ເປັນພູມມະວັດຈະນະໃນອັດນິດທາຣະນະ. ຄຳວ່າ “Jīvita samasīsīnaṃ” ໄດ້ແກ່ ພຣະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍ ຜູ້ບັນລຸອະຣະຫັດຕະມັກແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ມັກຄະປັດຈະເວກຂະນະວິຖີນັ້ນເອງເປັນມະຣະນາສັນນະວິຖີ ແລ້ວປໍຣິນິບພານ ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມດັບສະເໝີກັນ (ຂອງກິເລດແລະຊີວິດ) ມີແກ່ພຣະອໍຣະຫັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ສະມະສີສີ”. ຄຳວ່າ “Samaṃ sīsaṃ” ໝາຍເຖິງ ຄວາມສິ້ນສຸດແຫ່ງສັງສານະທຸກສະເໝີກັນກັບຄວາມສິ້ນສຸດແຫ່ງຊີວິດຕະສັນດານ. ຄຳວ່າ “Sabbesaṃ pī” ໝາຍເຖິງ ແມ່ນແກ່ພຣະຂີນາສົບທັງປວງ. ຄຳວ່າ “Imaṃ suttapadaṃ” ໝາຍເຖິງ ພຣະສູດທີ່ມາໃນມະຫາປໍຣິນິບພານະສູດ. ຄຳວ່າ “Te” ໝາຍເຖິງ ວາທີເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tenā” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຄຳກ່າວຂອງວາທີນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ກິຣิຍາມະໂນທາດ ໄດ້ແກ່ ປັນຈະທະວາຣາວັດຊະນະ. ທີ່ຊື່ວ່າ ກິຣິຍາອະເຫຕຸກາມະໂນວິນຍານະທາດ ໄດ້ແກ່ ຫະສິຕຸບປາທະຈິດ. ຄຳວ່າ “Assā” ໝາຍເຖິງ ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ກຳລັງປໍຣິນິບພານ. ຄຳວ່າ “Na sameti yevā” ໝາຍຄວາມວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວວ່າ “ເຮັດໃຫ້ພຣະນິບພານອັນເປັນສັນຕິ ເປັນອະນຸປາທິເສສະນິບພານໃຫ້ເປັນອາຣົມ” ໃນທີ່ນີ້ ຄື “ເຮັດໃຫ້ເປັນອາຣົມດ້ວຍປໍຣິນິບພານະຊະວະນະທັງຫຼາຍ” ກໍຍັງບໍ່ສົມຄວນຢູ່ດີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວຄຳວ່າ “tathāhī” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Bhavaṅgaṃ otaritvā parinibbāyatī” ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານຮຽກເອົາປໍຣິນິບພານະຈຸຕິຈິດນັ້ນເອງວ່າ “ພະວັງ”. ແລະຄຳວ່າ “ຈຸຕິຈິດ” ນີ້ ຍ່ອມກ່າວເຖິງສະເພາະຈິດຂອງຜູ້ທີ່ກຳລັງໄປສູ່ພົບອື່ນເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນພຽງໂວຫານເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳອະທິບາຍ (ວິພາວະນີປາຖະ) ວ່າ “ແກ່ມະຣະນາສັນນະຈິດທັງຫຼາຍ ມີຈຸຕິເປັນທີ່ສຸດ”. ກໍແລ້ວ ມະຫາພະວັງຄະຈິດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຕະຫຼອດຊີວິດ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມກະທຳກຳ ແລະກຳມະນິມິດ ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ເປັນອາຣົມຢູ່ຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ຢ່າງໃດ. ປໍຣິນິບພານະຈຸຕິຈິດ ກໍຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “na hī” ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ: ໃນເວລາໃກ້ຕາຍ ການຍຶດໜ່ຽວເອົາກຳ ແລະກຳມະນິມິດ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໄປສູ່ພົບອື່ນ, ແຕ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ບໍ່ໄດ້ສະເດັດໄປສູ່ພົບອື່ນ. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ “na hi... na karotī” ນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນບໍ່ສົມຄວນ. ຄຳວ່າ “ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໄປສູ່ພົບອື່ນ” ນີ້ ພຶງຊາບໃນການຍຶດໜ່ຽວເອົາດ້ວຍຊະວະນະທັງຫຼາຍ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງເຖິງການຍຶດໜ່ຽວເອົາດ້ວຍຈຸຕິຈິດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “nacacutiyāgahitānī” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Kammasiddhiyā” ໝາຍເຖິງ ເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກຳ. ໃນຄຳວ່າ “Ettha cā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tassā” ໝາຍເຖິງ ຂອງບິດາຂອງພຣະໂສນະເຖຣະ. ໃນຄຳວ່າ “Kammabalenā” ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ “Aññenapi kāraṇa balenā” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງເຫດອື່ນ ມີຄວາມເປັນຜູ້ປະພຶດສັ່ງສົມມາເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄະຕິນິມິດ ຍ່ອມປາກົດດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງກຳເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງສົມຄວນ. ຄຳວ່າ “Tathopaṭṭhitaṃ” ມີອັດວ່າ ໂດຍປະການທີ່ປາກົດແລ້ວໃນວິຖີທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ ກ່ອນໜ້າວິຖີສຸດທ້າຍ. ໃນຝ່າຍບາບ ໄດ້ແກ່ ທຸຄະຕິນິມິດທັງຫຼາຍ. ຝ່າຍກຸສົນ ໄດ້ແກ່ ສຸຄະຕິນິມິດທັງຫຼາຍ. ໃນເວລາໃກ້ສະຫວັນຄົດຂອງພຣະເຈົ້າທັມມາໂສກຣາດ ມີຄຳກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສີຫົນບາງແຫ່ງວ່າ ມີອະກຸສົນນιມິດປາກົດຂຶ້ນ.

သကလံ ပထဝိံ ဘုတွာ,ဒတွာ ကောဋိသတံ ဓနံ;

အန္တေ အဍ္ဎာမလကမတ္တဿ;

အသောကော ဣဿရံ ဂတော;

တိ စ;

အသောကော သောက မာဂတော;

တိ စ;

ພຣະເຈົ້າອະໂສກ ຜູ້ສະເຫວີຍແຜ່ນດິນທັງປວງ, ບໍລິຈາກຊັບຮ້ອຍໂກດ, ໃນບັ້ນປາຍ ໄດ້ເຖິງຄວາມເປັນໃຫຍ່ພຽງແຕ່ໃນໝາກຂາມປ້ອມເຄິ່ງໜ່ວຍ; ແລະວ່າ ພຣະເຈົ້າອະໂສກ ກໍກັບເຖິງຄວາມໂສກເສົ້າ; ດັ່ງນີ້ຄືກັນ.

‘‘တံ’’တိ ဝိပစ္စမာနကံ ကမ္မံ. ‘‘နိယာမက သဟကာရိ ပစ္စယဘူတာ’’တိ ဧတ္ထ ယထာ နာဝါယံ နိယာမကော နာမ နာဝံ ဣစ္ဆိတဒိသာဘိမုခံ နိယာမေတိ, နိယောဇေတိ. တထာ အယံ တဏှာပိ ဘဝနိကန္တိ ဟုတွာ စိတ္တသန္တာနံ ဂန္တဗ္ဗဘဝါဘိမုခံ နိယာမေတိ, နိယောဇေတိ. ကမ္မဿ စ အစ္စာယတ္တ သဟာယဘာဝေန သဟကာရီ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ကုသလာကုသလ ကမ္မနိမိတ္တာနိ ဝါ’’တိ အညာနိ ကုသလာ ကုသလကမ္မနိမိတ္တာနိ ဝါ. ‘‘တဒုပတ္ထမ္ဘိကာ’’တိ တဿ ကမ္မဿ ဥပတ္ထမ္ဘိကာ. ‘‘နိမိတ္တဿာဒဂဓိတံ’’တိ မုခနိမိတ္တာဒီသု အဿာဒေန္တံ ဂိဇ္ဈန္တံ. ‘‘တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌတီ’’တိ တိဋ္ဌမာနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. အမုဉ္စိတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနုဗျဉ္ဇနံ နာမ ပိယသာတရူပေါ ကထိတလပိတာဒိ ကြိယာဝိသေသော. ‘‘အဿ ပုဂ္ဂလဿာ’’တိ အာသန္န မရဏဿ ပုဂ္ဂလဿ. အဋ္ဌကထာ ပါဌေ. ‘‘ကိလေသ ဗလဝိနာမိတံ’’တိ အဝိဇ္ဇာ တဏှာဒီနံ ကိလေသာနံ ဗလေန ဝိနာမိတံ. ပဋိစ္ဆာဒိကာ အာဒီန ဝါ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘တံ’’တိ စိတ္တသန္တာနံ. ‘‘တသ္မိံ’’တိ ကမ္မာဒိဝိသယေ. အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ. တသ္မိံ ဝိသယေတိဟိ တတ္ထ ဝုတ္တံ. န ဝုတ္တံ တသ္မိံ ဘဝေတိ. ‘‘တသ္မိံ ဝုတ္တာ နံ’’တိ [Pg.183] တသ္မိံ ‘ယေဘူယျေန ဘဝန္တရေ ဆ ဒွါရဂ္ဂဟိတံ’တိ ဌာနေ ဋီကာသု ဝုတ္တာနံ. တံ သဒိသ ဇဝနုပ္ပတ္တိ နာမ ကမ္မကရဏကာလေ ပဝတ္တ ဇဝနေဟိ သဒိသာနံ ဣဒါနိ ဇဝနာနံ ဥပ္ပတ္တိ. ဘဝပ္ပဋိစ္ဆန္နဉ္စ ကမ္မံ အပါကဋဉ္စ ကမ္မံ န တထာ ဥပဋ္ဌာတိ. ကေဝလံ အတ္တာနံ အဘိနဝကရဏ ဝသေန ဒွါရပတ္တံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဝိသီဒ ပတ္တာ’’တိ ဝိသညီဘာဝေန ဝိရူပံ ဟုတွာ သီဒနပတ္တာ. ‘‘တဗ္ဗိပရီတေန ပါပကမ္မ ဗဟုလာပိ ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ တေပိဝိသီဒန္တရေ အာဝုဓ ဟတ္ထာ ပါဏဃာတံ ကရောန္တာ ဂဏှထဗန္ဓထာတိ ဥဂ္ဃောသန္တာ ဒုဋ္ဌစိတ္တာ ဟောန္တီတိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗာ. အဋ္ဌကထာ ပါဌေသု. ဥက္ခိတ္တော အသိ ယဿာတိ ဥက္ခိတ္တာ သိကော. ပတုဒန္တိ ဝိဇ္ဈန္တိ ဧတေနာတိ ပတောဒနံ. ပါဇနဒဏ္ဍော. တဿ အဂ္ဂေ ကတာ သူစိ ပတောဒန သူစိ. ‘‘ပတောဒန ဒုက္ခံ’’တိ ဝိဇ္ဈန ဒုက္ခံ. ကထံ ပန ဥက္ခိတ္တာသိကာဒိဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနံ ကမ္မုပဋ္ဌာနံ နာမ ဟောတိ. ကထဉ္စ တံ ပဋိသန္ဓိယာ အာရမ္မဏဘာဝံ ဥပေတီတိ အာဟ ‘‘သော စာ’’တိအာဒိံ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ သတ္တာနံ. ‘‘ဣတရေသံ ပနာ’’တိ ရူပါရူပ ဘဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ပန. ‘‘ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ’’တိ တဒါရမ္မဏ ပရိယောသာနာယဝါ သုဒ္ဓါယ ဝါ ဇဝနဝီထိယာတိ ဧဝံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ. အယံ ပန ဘဝင်္ဂါဝသာနေ စုတိစိတ္တုပ္ပတ္တိ နာမ အဋ္ဌကထာသု နတ္ထိ. ယဉ္စ ဘဝင်္ဂံ ဩတရိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိအာဒိ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တံ. တတ္ထပိ ‘‘ဘဝင်္ဂံ’’တိ စုတိစိတ္တမေဝ ဋီကာသု ဝဏ္ဏေန္တိ. တသ္မာ ‘‘ဘဝင်္ဂက္ခယေဝါ’’တိ ဣဒံ ကထံ ယုဇ္ဇေယျာတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ. အနုရူပံ သေတီတိ အနုသယော. အနုဗန္ဓော ဟုတွာ သေတီတိ အနုသယော. အနု အနု ဝါ သေတီတိ အနုသယော. ဧတ္ထ စ အနုသယော နာမ ဇဝနသဟဇာတော န ဟောတိ. ဣဓ စ အနုသယ နာမေန ဝုတ္တံ. နာနာဇဝန သဟဇာတာ စ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ပဋိသန္ဓိယာ ဝိသေသ ပစ္စယာ ဟောန္တေဝ. ကထံ တာ ဣဓ ဂဟိတာ သိယုန္တိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ. ဧဝံ သန္တေ အဝိဇ္ဇာ ပရိက္ခိတ္တေန တဏှာမူလကေနာတိ ဝုတ္တေသု သုဋ္ဌု ယုဇ္ဇတိ. အနုသယေဟိ သဟ ဇဝနသဟဇာတာနမ္ပိ လဒ္ဓတ္တာ. တသ္မာ ဣဓ အနုသယ ဝစနံ န ယုတ္တန္တိ စောဒနာ. ယုတ္တမေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ပရိယတ္တာ’’တိ သမတ္တာ. ‘‘သော ပီ’’တိ ဖဿာဒိ ဓမ္မ သမူဟောပိ[Pg.184].‘‘တထာ ရူပါ ယေဝါ’’တိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန အပ္ပဟီန ရူပါယေဝ, အနုသယဘူတာယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘တံ’’တိ စိတ္တ သန္တာနံ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တဒုဘယသ္မိံ. ကထံ တံ တတ္ထ ခိပန္တီတိ အာဟ ‘‘တသ္မိံ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဝိဇာနနဓာတုယာ’’တိ ဝိညာဏ ဓာတုယာ. သင်္ကန္တာ နာမ နတ္ထိ. ယတ္ထ ယတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ကုတော မရဏကာလေ သင်္ကန္တာ နာမ အတ္ထိ ဝိဇ္ဇန္တီတိ ယောဇနာ. ဧဝံ သန္တေ ဣဒံ ဝစနံ အနမတဂ္ဂိယ သုတ္တေန ဝိရုဒ္ဓံ သိယာတိ. န ဝိရုဒ္ဓံ. ဣဒဉှိ အဘိဓမ္မ ဝစနံ, မုချဝစနံ, အနမတဂ္ဂိယ သုတ္တံ ပန သုတ္တန္တ ဝစနံ ပရိယာယ ဝစနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. ပရိယာယေန ဝုတ္တန္တိ ဝတွာ တံ ပရိယာယံ ဒဿေတိ ‘‘ယေသဉှီ’’တိအာဒိနာ. ‘‘သော’’တိ သော ပုဂ္ဂလော. ‘‘တေသံ’’တိ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ သင်္ခါရာနဉ္စ ပဋိသန္ဓိ နာမ ရူပ ဓမ္မာနဉ္စ. ‘‘ဟေတုပ္ဖလသမ္ဗန္ဓေန ဘဝန္တရံ သန္ဓာဝတိ သံသရတီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ပုဗ္ဗေ ကမ္မကရဏကာလေပိ တေ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ သင်္ခါရာ ဧဝ သော သတ္တောတိ ဝုစ္စန္တိ. ပစ္ဆာ တေသံ ဖလဘူတာယံ ပဋိသန္ဓိယာ ပါတုဘဝနကာလေပိ သာပဋိသန္ဓိ ဧဝ သော သတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. မဇ္ဈေ ဓမ္မပ္ပဗန္ဓောပိ သော သတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဟေတုဓမ္မေဟိ သဒ္ဓိံ ဖလဓမ္မေ ဧကံ သတ္တံ ကရောန္တဿ ဟေတုပ္ဖလ သမ္ဗန္ဓော ဟောတိ. ဧဝံ ဟေတုပ္ဖလ သမ္ဗန္ဓေန သော ဧဝ ကမ္မံ ကရောတိ. တေန ကမ္မေန သော ဧဝ ဘဝန္တရံ သန္ဓာဝတိ သံသရတီတိ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ စ အနမတဂ္ဂေါ ယံ ဘိက္ခဝေ. လ. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံတိ ဧဝံ သတ္တဝေါဟာရေန ဝုတ္တတ္တာ သာဓမ္မဒေသနာ ပရိယာယဒေသနာ ဟောတိ. ပရိယာယဒေသနတ္တာ စ သန္ဓာဝတံ သံသရတန္တိ ပရိယာယောပိ သိဇ္ဈတိ. ယဿံ ပန ဓမ္မ ဒေသနာယံ ဓမ္မဒေသနာတိ ဝစနာနု ရူပံ ဓမ္မမေဝ ဒေသေတိ, န သတ္တံ, န ပုဂ္ဂလံ. အယံ ဓမ္မဒေသနာ ဧဝ မုချဒေသနာ နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ဒေသိတ ဓမ္မာ ပန ပကတိကာလေပိ ဒေသန္တရံ ကာလန္တရံ ခဏန္တရံ သင်္ကန္တာ နာမ နတ္ထိ. ယတ္ထ ယတ္ထ ဥပ္ပန္နာ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ. ခယဝယံ ဂစ္ဆန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘န ဟိ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ. လ. သင်္ကန္တာ နာမ အတ္ထီ’တိ. ပဋိဃောသော စ, ပဒီပေါ စ, မုဒ္ဒါ စ. အာဒိသဒ္ဒေန ပဋိဗိမ္ဗစ္ဆာယာ စ, ဗီဇသင်္ခါရော စ, ပါဋိဘောဂေါ စ, ဗာလကုမာရ သရီရေသု ဥပယုတ္တာ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပောသဓာ စာတိ ဧဝံ အဋ္ဌကထာ ယံ [Pg.185] အာဂတာနိ နိဒဿနာနိ သင်္ဂယှန္တိ. ‘‘နိဒဿနာ’’နီတိ စ ဥပမာယော ဝုစ္စန္တိ. တတ္ထ ‘‘ပဋိဃောသော’’တိ ဂမ္ဘီရလေဏ ဒွါရေ ဌတွာ သဒ္ဒံ ကရောန္တဿ အန္တောလေဏေ ပဋိဃောသော ပဝတ္တတိ. တတ္ထ ဒွါရေ ဥပ္ပန္နော မူလသဒ္ဒေါ အန္တောလေဏံ န ဂစ္ဆတိ, ဥပ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဧဝ နိရုဇ္ဈတိ. ပဋိဃောသော စ တတော အာဂတော န ဟောတိ. န စ ဝိနာ မူလသဒ္ဒ + ပစ္စယေန အညတော ပဝတ္တတိ. မူလသဒ္ဒပစ္စယာ ဧဝ တတ္ထ ပဝတ္တတီတိ. တတ္ထ မူလသဒ္ဒေါ ဝိယ အတီတ ကမ္မံ. ပဋိဃောသော ဝိယ အနန္တရေ ပဋိသန္ဓိ. ဧသနယော ပဒီပ မုဒ္ဒါ ပဋိဗိမ္ဗစ္ဆာယာသု. တတ္ထ ‘‘ပဒီပေါ’’တိ ပထမံ ဧကံ ပဒီပံ ဇာလေတွာ တေန အညံ ပဒီပသတမ္ပိ ပဒီပ သဟဿမ္ပိ ဇာလေတိ. ‘‘မုဒ္ဒါ’’တိ လဉ္ဆနလေခါ. တတ္ထ ဧကေန လဉ္ဆနက္ခန္ဓေန, တေန လဉ္ဆနလေခါသတမ္ပိ လဉ္ဆနလေခါ သဟဿမ္ပိ ကရောတိ. ‘‘ပဋိဗိမ္ဗစ္ဆာယာ’’တိ ပသန္နေသု အာဒါသပဋ္ဋေသုဝါ ဥဒကေသုဝါ ဥပ္ပန္နာ သရီရစ္ဆာယာ. ဧတေဟိ နိဒဿနေဟိ ဖလံ နာမ ဟေတုတော အာဂတံ န ဟောတိ. ဟေတုနာ စ ဝိနာ န သိဇ္ဈတီတိ ဧတ္တကမတ္ထံ ဒီပေတိ. ‘‘ဗီဇသင်္ခါရော’’တိ ကာလန္တရေ ဥပ္ပန္နေသု ပုပ္ဖဖလေသု ဣစ္ဆိတဝဏ္ဏ ဂန္ဓရသပါတုဘာဝတ္ထာယ ရောပနကာလေ အမ္ဗဗီဇာဒီသု ဣစ္ဆိတဝဏ္ဏ ဂန္ဓရသဓာတူနံ ပရိဘာဝနာ. တတ္ထ တပ္ပစ္စယာ ကာလန္တရေ ပုပ္ဖဖလေသု ဥပ္ပန္နေသု တေဝဏ္ဏဂန္ဓရသာ ပါတုဗ္ဘဝန္တိ. ‘‘ပါဋိဘောဂေါ’’တိ ကိဉ္စိ အတ္ထံ သာဓေတုံ ပရဿ သန္တိကေ ဣဏံ ဂဏှန္တဿ တဝဓနံ သံဝစ္ဆရေန ဝုဍ္ဎိယာ သဟ ဒဿာမိ, သစေ နဒဒေယျံ. အသုကံ နာမ မမခေတ္တံ ဝါ ဝတ္ထုဝါ တုယှံ ဟောတူတိ ပဋိညာဌပနံ. တတ္ထ တပ္ပစ္စယာ ဓနံ လဘိတွာ တံ အတ္ထဉ္စ သာဓေတိ. ကာလေ သမ္ပတ္တေ ဝုဍ္ဎိယာ သဟ ဣဏဉ္စ သောဓေတိ. ‘‘ဝိဇ္ဇာသိပ္ပောသဓာ’’တိ လောကေ ပုတ္တကေ ယာဝဇီဝံ ဟိတတ္ထာယ ဒဟရကာလေ ကိဉ္စိ ဝိဇ္ဇံဝါ သိပ္ပံဝါ သိက္ခာပေန္တိ. ယာဝဇီဝံ ခရရောဂါနံ အနုပ္ပာဒတ္ထာယ ဒဟရကာလေ ဩဇဝန္တံ ကိဉ္စိ ဩသဓံ ဝါ အဇ္ဈောဟာရေန္တိ. တတ္ထ တပ္ပစ္စယာ ပုတ္တာနံ ယာဝဇီဝံ ဟိတပ္ပဋိလာဘော ဝါ တာဒိသာနံ ရောဂါနံ အနုပ္ပာဒေါ ဝါ ဟောတိယေဝ. ဧတေဟိ ယထာ ကာလန္တရေ အသန္တေသုယေဝ ပါဋိဘောဂါဒီသု မူလကမ္မေသု ပုဗ္ဗဘာဂေ ကတပစ္စယာ ဧဝ ပစ္ဆာ အတ္ထ သာဓနာဒီနိ သိဇ္ဈန္တိ. တထာ ကုသလာ ကုသလ ကမ္မာနိ [Pg.186] ကတွာ ကာလန္တရေ တေသု အသန္တေသုပိ ပုဗ္ဗေ ကတတ္တာ ဧဝ ပစ္ဆာ ပဋိသန္ဓာဒီနိ ဖလာနိ ပါတုဗ္ဘဝန္တီတိ ဒီပေတိ. တေနဝုတ္တံ ‘‘ပဋိဃောသ ပဒီပမုဒ္ဒါဒီနိ စေတ္ထ နိဒဿနာနီ’’တိ. ‘‘ကမ္မဒုဗ္ဗလဘာဝေနာ’’တိ တဒါ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဒုဗ္ဗလတ္တာ ကမ္မမ္ပိ ဒုဗ္ဗလမေဝ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ကာမဉ္စေတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ ဝတွာ ဒဿိတံ, တထာပိ သမ္ဘဝတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ‘‘တံ ပီ’’တိ ဂတိနိမိတ္တမ္ပိ. ‘‘တထာ စဝန္တာနံ’’တိ ဒိဗ္ဗရထာဒီနိ ဂတိနိမိတ္တံ ကတွာ စဝန္တာနံ. ‘‘ဒယှမာနကာယေနာ’’တိ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ. ဂါထာယံ. ပဉ္စဒွါရေ ပဋိသန္ဓိကမ္မံ ဝိနာ ဒွိဂေါစရေ သိယာတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘ဒွိဂေါစရေ’’တိ ကမ္မနိမိတ္တ ဂတိနိမိတ္တဘူတေ ဒွိဂေါစရေ. တတ္ထ ပဉ္စဒွါရေ ပဋိသန္ဓိ နာမ ပဉ္စဒွါရိက မရဏာသန္န ဝီထိစိတ္တာနံ အန္တေ စ ဝန္တာနံ ပဋိသန္ဓိ. သာပိ ဂတိနိမိတ္တဘူတေ ဂေါစရေ သိယာတိ ဝုတ္တေ ပဉ္စဒွါရိက ဝီထိစိတ္တာနိ ပဉ္စာရမ္မဏဘူတာနိ ဂတိနိမိတ္တာနိ အာရမ္မဏံ ကရောန္တီတိပိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ဧဝဉ္စ သတိ. တေသံ ဝီထိစိတ္တာနံ အန္တေ အစဝိတွာ တဒနုဗန္ဓက မနောဒွါရိကဝီထိစိတ္တေဟိပိ ကဒါစိ ကေသဉ္စိ စ ဝနံ နနသမ္ဘဝတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. တေသု ပန အနုဗန္ဓက ဝီထီသု အတီတဂ္ဂဟဏ သမုဒါယဂ္ဂဟဏေဟိ စ ဝန္တာနံ အတီတာနိပိ ဂတိနိမိတ္တာနိ လဗ္ဘန္တိ. ဝတ္ထုဂ္ဂဟဏနာမဂ္ဂဟဏေဟိ စ ဝန္တာနံ ဓမ္မာ ရမ္မဏံပိ လဗ္ဘတိယေဝ. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ အာစရိယေန ကာမာဝစရ ပဋိသန္ဓိယာ ဆ ဒွါရဂ္ဂဟိတံ ကမ္မနိမိတ္တံ ဂတိနိမိတ္တဉ္စ ပစ္စုပ္ပန္နမတီတာ ရမ္မဏံ ဥပလဗ္ဘတီတိ. တံ သုဝုတ္တမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ပန ‘တမေဝ တထောပဋ္ဌိတံ အာရမ္မဏံ အာရဗ္ဘ စိတ္တသန္တာနံ အဘိဏှံ ပဝတ္တတီ’တိ ဧဝံ အန္တိမဝီထိတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဗဟူနံ ဝီထိဝါရာနံ ပဝတ္တနံ အာစရိယေန ဝုတ္တံ. တံ တထောပဋ္ဌိတံ ဂတိနိမိတ္တံ အာရဗ္ဘာတိပိ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဧဝဉ္စသတိ, ဂတိနိမိတ္တံပိ အတီတံ လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယဒါပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘သန္တတိ ဝသေနာ’’တိ သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္န ဝသေန. ‘‘တဿာ’’တိ ဂတိနိမိတ္တဿ. ယေဘူယျေန ဝုတ္တော, န သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကေန ဝုတ္တောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘မနောဒွါရိက မရဏာသန္န ဇဝနာနံပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ’’တိ ပုရေဇာတပစ္စယ ဘာဝေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တဒနုဗန္ဓာယာ’’တိ တာနိ မနောဒွါရိ ကမရဏာသန္န [Pg.187] ဇဝနာနိ အနုဂတာယ. ‘‘ပဋိသန္ဓိယာပိ သမ္ဘဝတော’’တိ တဿ ပုရေဇာတ ပစ္စယဿ ပဋိသန္ဓိယာပိ ပုရေဇာတ ပစ္စယတာ သမ္ဘဝတော. နနု ထေရေန ဘိန္ဒိတွာ အဝုတ္တေပိ ဘိန္ဒိတဗ္ဗေ သတိ, ဘိန္ဒနမေဝ ယုတ္တန္တိ စေ. န ယုတ္တံ. ကသ္မာ, ကမ္မနိမိတ္တေန သမာနဂတိကတ္တာ. တေနာဟ ‘‘နစတံ’’တိအာဒိံ. ဝိဘာဝနိယံ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗံတိ ဝတွာ အပရေပန အဝိသေသတောဝ ဝဏ္ဏေန္တီတိ အပရေဝါဒေါပိ ဝုတ္တော. တတ္ထ ‘‘အဝိသေသတော ဝဏ္ဏေန္တီ’’တိ အဘိန္ဒိတွာဝ ဝဏ္ဏေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုန တံ အပရေဝါဒံ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တော ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣဓ ပန တံ အပရေဝါဒံ ပဂ္ဂဏှန္တော ပုန ‘‘ယဉ္စ တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘တဒါရမ္မဏာယာ’’တိ တံ ဂတိနိမိတ္တာ ရမ္မဏာယ. ‘‘တေသံ ဝစနံ’’တိ အပရေသံ ဝစနံ. ‘‘အညတြ အဝိစာရဏာယာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. နနု အဋ္ဌကထာယံ ပနာတိအာဒိ သဗ္ဗံ ဝိစာရဏာ ဝစနမေဝ ဟောတီတိ. သစ္စံ ယထာ ဒိဋ္ဌပါဌဝသေန, သာဝသေသ ပါဌဘာဝံ ပန န ဝိစာရေတိယေဝ. တသ္မာ ‘‘အညတြ အဝိစာရဏာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ သိယာ. အဋ္ဌကထာပါဌော သာဝသေသော ဟောတု, မူလဋီကာပါဌော ပန မနောဒွါရေ ယေဝါတိ နိယမေတွာ ဝုတ္တတ္တာ ကထံ သာဝသေသော သိယာတိ. နိယမေတွာ ဝုတ္တောပိ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္ထေ အပရိပုဏ္ဏေ သာဝသေသော ဧဝ ဟောတီတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အညံ ကာရဏံ နတ္ထိ အညတြ အဝိစာရဏာယာ’’တိ. ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နမတီတံ’’တိအာဒီသု. တဒါရမ္မဏာဝသာနာယ ပဉ္စဒွါရိက ဇဝနဝီထိယာ စ ဝနံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ဧဝံ အပရတ္ထပိ. ဗလဝန္တေပိ သတိ. တဒါရမ္မဏာဝသာနာယ ဧဝ ဝီထိယာ. ‘‘ဝုတ္တတ္တာ ပနာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဧဝ ဝုတ္တတ္တာ ပန. ‘‘ပုရိမဘာဂေ ဧဝါ’’တိ ပဉ္စဒွါရိက အန္တိမ ဝီထိတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဧဝ. ‘‘တာဟီ’’တိ ဒေယျဓမ္မဝတ္ထူဟိ. ‘‘ယထာတံ’’တိ တံ အတ္ထဇာတံ ကတမံ ဝိယာတိ အတ္ထော. ‘‘ဣတော’’တိ မနုဿ ဘဝတော. နိမိတ္တ သဒိသံ သဒ္ဒံ ဝဏ္ဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နဋ္ဌစကာရံ’’တိ ပတိတစကာရံ. အဋ္ဌကထာပါဌေ ဉာတကာ မာတာဒယော ပဉ္စဒွါရေ ဥပသံဟရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဝတ္ထာယာ’’တိ တဝအတ္ထာယ. ‘‘စီနပဋသောမာရပဋာဒိဝသေနာ’’တိ စီနရဋ္ဌေ ပဝတ္တော ပဋော [Pg.188] စီနပဋော. တထာ သောမာရပဋေပိ. ‘‘တာနီ’’တိ ရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ပန အညံပိ ယုဇ္ဇတေဝ. အတ္ထိဒါနီတိ မနသိကတတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နဘူတာနီတိ ဝုတ္တံ. ‘‘အရူပီနံ’’တိ အရူပဗြဟ္မာနံ. ‘‘တေ’’တိ အရူပိနော. ‘‘တာနီ’’တိ ဟေဋ္ဌိမဇ္ဈာနာနိ. ဝိဿဋ္ဌံ လဒ္ဓဈာနံ ယေသံ တေ ဝိဿဋ္ဌဇ္ဈာနာ. ‘‘တတောယေဝ စာ’’တိ ဝိဿဋ္ဌဇ္ဈာနတ္တာယေဝ စ. အာကဍ္ဎိတံ မာနသံ စိတ္တံ ဧတေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဒဉ္စ ဟေတုဝိသေသန ပဒံ. အာကဍ္ဎိတမာနသတ္တာ ကာမဘဝေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနန္တိ ဒီပေတိ. တေသံ အရူပီနံ. ‘‘အညံ ဒုဗ္ဗလ ကမ္မံ’’တိ ဥပစာရဇ္ဈာနကမ္မတော အညံ တိဟေတုကောမကံ ကမ္မံ. ‘‘တေသံ’’တိ ရူပလောကတော စ ဝန္တာနံ. ‘‘သတော’’တိ သန္တဿ သမာနဿ. ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘနေ ကာရဏံ နတ္ထီ’’တိ ဣဒံ ဥပစာရဇ္ဈာန ကမ္မဿ ဂရုက ကမ္မဂတိကတ္တာ ဝုတ္တံ. ဧကန္တ ဂရုကကမ္မဘူတံပိ ပန မဟဂ္ဂတဇ္ဈာန ကမ္မံ နာမ နာနာနိကန္တိ ဗလေန ပဋိဗာဟီယမာနံ ပဋိသန္ဓိံ န ဒေတိယေဝ. ဥပစာရဇ္ဈာန ကမ္မေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘တာဒိသာနီ’’တိ တထာ ရူပါနိ ဒွိဟေတုကောမက ကမ္မာနိ တေသံ ဩကာသံ န လဘန္တိ. နီဝရဏာနံ သုဋ္ဌုဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာယေဝ. ‘‘ယေနာ’’တိ ယေန ဆန္ဒာဒီနံ ပဝတ္တိ ကာရဏေန. ‘‘နာနာကမ္မာနိ ပီ’’တိ ဥပစာရဇ္ဈာန ကမ္မတော အညာနိ ပစ္စုပ္ပန္န ကမ္မာနိပိ အတီတဘဝေသု ကတာနိ အပရပရိယာယ ကမ္မာနိပိ. ‘‘ယေန စာ’’တိ ယေန နာနာကမ္မာနမ္ပိ ဩကာသ လာဘကာရဏေန စ. ‘‘တေ’’တိ ရူပီ ဗြဟ္မာနော. ‘‘ဝုတ္တနယေနေ ဝါ’’တိ သုဋ္ဌုဝိက္ခမ္ဘိတနီဝရဏာနံ တေသံ အပ္ပနာ ပတ္တဇ္ဈာနဝိသေသေန [ ယသ္မာ ပနာတိအာဒိနာ စ ] ပရိဘာဝိတ စိတ္တသန္တာနတ္တာ’တိ စ ဝုတ္တနယေနေဝ. ‘‘တံ ကာရဏံ’’တိ အဟေတုက ပဋိသန္ဓိယာ အဘာဝ ကာရဏံ. ပရမ္ပရ ဘဝေသုစ ဝီထိမုတ္တစိတ္တာနံ ပဝတ္တာကာရံ ဒဿေတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယထာ တာနိယေဝ ဩသဓာနီ’’တိ လောကေ ဧကံ ဩသဓံ လဘိတွာတံ ဒေဝသိကံ ဘုဉ္ဇတိ. ဧကောပထမဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တံ ဒိသွာ ကတမံ နာမ တွံ ဩသဓံ ဘုဉ္ဇသီတိ ပုစ္ဆိ. ဣဒံ နာမ ဩသဓံ ဘုဉ္ဇာမီတိ ဝဒတိ. ပုနဒိဝသေသုပိ ဩသဓံ ဘုဉ္ဇန္တံ ဒိသွာ တထေဝ ပုစ္ဆိ. တမေဝ ဩသဓံ ဘုဉ္ဇာမီတိ ဝဒတိ. တတ္ထ ‘‘တမေဝ ဩသဓံ’’တိ ယံ ပထမဒိဝသေ ဩသဓံ တယာစ ပုစ္ဆိတံ. မယာ စ ကထိတံ. တမေဝ အဇ္ဇ ဘုဉ္ဇာမီတိ အတ္ထော. တတ္ထ [Pg.189] ပန ပထမဒိဝသေ ဘုတ္တံ ဩသဓံ အညံ. အဇ္ဇ ဘုတ္တံ အညံ. တံသဒိသံ ပန အညံပိ တမေဝါတိ လောကေ ဝေါဟရန္တိ တာနိယေဝ ဩသဓာနိ ဘုဉ္ဇာမီတိ. ဧဝံ ဣဓပိ တဿဒိသေ တဗ္ဗောဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘တသ္မိံ’’တိ ဘဝင်္ဂစိတ္တေ. အဝတ္တမာနေ ဥပပတ္တိဘဝေါ ဩစ္ဆိဇ္ဇတိ. ဝတ္တမာနေ န ဩစ္ဆိဇ္ဇတိ. တသ္မာ တဿ ဥပပတ္တိ ဘဝဿ အနောစ္ဆေဒ အင်္ဂတ္ထာယ ကာရဏတ္တာ ဘဝင်္ဂန္တိ ဝုစ္စတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဥပပတ္တိ ဘဝေါ’’တိ စ ကမ္မဇက္ခန္ဓသန္တာနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ပရသမယေ’’တိ ဥစ္ဆေဒ ဒိဋ္ဌီနံ ဝါဒေ. ‘‘ဝဋ္ဋမူလာနီ’’တိ အဝိဇ္ဇာတဏှာ ဝုစ္စန္တိ. ဝဋ္ဋမူလာနိ သုဋ္ဌုဥစ္ဆိဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ယဿ အတ္ထာယာ’’တိ သဥပါဒိသေသာဒိကဿ နိဗ္ဗာနဿ ပဋိလာဘတ္ထာယ. ‘‘ပဋ္ဌပီယန္တီ’’တိ ပဝတ္တာပီယန္တိ. ပဇ္ဇန္တိ ပါပုဏန္တိ အရိယာ ဇနာ ဧတ္ထာတိ ပဒံ. ပရတော သမန္တိပဒေ အနုပါဒိသေသဿ ဂယှမာနတ္တာ ဣဓ သဥပါဒိသေသန္တိ ဝုတ္တံ. ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗုဓာ. သုဋ္ဌု သဒ္ဓိံ ဥစ္ဆိန္နံ သိနေဟဗန္ဓနံ ယေဟိ တေ သုသမုစ္ဆိန္နသိနေဟဗန္ဓနာ. ကထဉ္စ သုဋ္ဌုဥစ္ဆိန္နံ, ကေဟိ စ သဒ္ဓိံ ဥစ္ဆိန္နန္တိအာဟ ‘‘အနုသယမတ္တံ ပီ’’တိအာဒိံ. ‘‘သေသကိလေသေဟီ’’တိ တဏှာသိနေဟ ဗန္ဓနတော အဝသေသ ကိလေသေဟိ. ‘‘အဓိသယိတံ’’တိ ဝိက္ခမ္ဘိတုံပိ အသက္ကုဏေယျံ ဟုတွာ အတိရေကတရံ သယိတံ. ‘‘အဓိဂမာဝဟံ’’တိ အဓိဂမော ဝုစ္စတိ နဝဝိဓော လောကုတ္တရ ဓမ္မော. တံ အာဝဟတီတိ အဓိဂမာဝဟံ. ‘‘သီလံ’’တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. ‘‘ဓုတင်္ဂံ’’တိ တေရသဓုတင်္ဂံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

“Taṃ” (ນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ກຳທີ່ກຳລັງໃຫ້ຜົນ. ໃນຄຳວ່າ “Niyāmaka sahakāri paccayabhūtā” (ເປັນປັດໄຈຜູ້ກຳນົດແລະສະໜັບສະໜູນ) ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ປຽບເໝືອນນາຍທ້າຍເຮືອ ຍ່ອມບັງຄັບແລະນຳພາເຮືອໄປສູ່ທິດທາງທີ່ຕົນຕ້ອງການ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ຕັນຫານີ້ ເມື່ອມີຄວາມກຳໜັດໃນພົບ (ພວະນິກັນຕິ) ແລ້ວ ຍ່ອມກຳນົດແລະນຳພາກະແສຈິດ (ຈິດຕະສັນດານ) ໄປສູ່ພົບພູມທີ່ຈະຕ້ອງໄປ. ແລະພຶງຊາບວ່າ ຕັນຫານັ້ນເປັນສະຫະກາຣີປັດໄຈ (ປັດໄຈຮ່ວມ) ໂດຍຄວາມເປັນສະຫາຍທີ່ຂຶ້ນແກ່ກຳຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ “Kusalākusala kammanimittāni vā” (ຫຼືກຸສົນແລະອະກຸສົນກຳມະນິມິດ) ໄດ້ແກ່ ກຸສົນກຳມະນິມິດ ຫຼືອະກຸສົນກຳມະນິມິດອື່ນໆ. ຄຳວ່າ “Tadupatthambhikā” (ຜູ້ອຸປະຖຳກຳນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສະໜັບສະໜູນກຳນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Nimittassādagadhitaṃ” (ຜູ້ຍິນດີແລະສະຫຍົບໃນນິມິດ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເພີດເພີນແລະມົວເມົາໃນນິມິດມີໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tiṭṭhamānaṃ tiṭṭhatī” (ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຕັ້ງຢູ່) ຄື ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄົງຢູ່. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຕັ້ງຢູ່ໂດຍບໍ່ປ່ອຍວາງ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະນຸພະຍັນຊະນະ (ຄຸນລັກສະນະຍ່ອຍ) ໄດ້ແກ່ ອາການພິເສດມີການເວົ້າຈາແລະການປາໄສເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີສະພາບໜ້າຮັກແລະໜ້າຍິນດີ. ຄຳວ່າ “Assa puggalassa” (ແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ໃກ້ຈະຕາຍ. ນີ້ເປັນບົດໃນອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ “Kilesa balavināmitaṃ” (ຜູ້ນ້ອມໄປດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງກິເລດ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ນ້ອມໄປດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງກິເລດມີອະວິຊາແລະຕັນຫາເປັນຕົ້ນ. ມີວິເຄາະວ່າ: ໂທດມີການປົກປິດເປັນຕົ້ນ ຂອງບຸກຄົນໃດ (ຊື່ວ່າ ປັດຕິສາດິກາ). ຄຳວ່າ “Taṃ” (ນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ກະແສຈິດ (ຈິດຕະສັນດານ). ຄຳວ່າ “Tasmiṃ” (ໃນ... ນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນອາລົມມີກຳເປັນຕົ້ນ. ຂໍ້ນີ້ບໍ່ກົງກັບອັດຖະກະຖາ. ເພາະໃນອັດຖະກະຖານັ້ນກ່າວວ່າ “Tasmiṃ visaye” (ໃນອາລົມນັ້ນ) ບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ “Tasmiṃ bhave” (ໃນພົບນັ້ນ). ຄຳວ່າ “Tasmiṃ vuttā naṃ” (ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນ... ນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ທີ່g່າວໄວ້ໃນຄຳພີດີກາທັງຫຼາຍ ໃນຕອນທີ່ວ່າ ‘ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ໃນພົບອື່ນ ທີ່ຮັບທາງທະວານທັງ 6’. ທີ່ຊື່ວ່າ ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຊະວະນະທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຊະວະນະທັງຫຼາຍໃນເວລານີ້ ທີ່ຄ້າຍຄືກັນກັບຊະວະນະທີ່ເປັນໄປໃນເວລາເຮັດກຳ. ສ່ວນກຳທີ່ຖືກປົກປິດໄວ້ດ້ວຍພົບ ແລະກຳທີ່ບໍ່ປາກົດຈະແຈ້ງ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດຢ່າງນັ້ນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ມັນພຽງແຕ່ປາກົດໂດຍການມາສູ່ທະວານ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ຕົນເອງໃໝ່ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Visīda pattā” (ເຖິງຄວາມທໍ້ຖອຍ) ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມຈົມລົງໂດຍມີຮູບຮ່າງຜິດປົກກະຕິດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ໝົດສະຕິ. ຄຳວ່າ “Tabbiparītena pāpakamma bahulāpi vattabbā” (ໂດຍທາງກົງກັນຂ້າມ ແມ້ຜູ້ມີບາບກຳຫຼາຍກໍພຶງກ່າວເຖິງ) ຄື ແມ້ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນໃນລະຫວ່າງທີ່ກຳລັງທໍ້ຖອຍ ຖືອາວຸດໃນມື ທຳການຂ້າສັດ ຮ້ອງປະກາດວ່າ ‘ຈົ່ງຈັບ ຈົ່ງມັດ’ ມີຈິດປະທຸສະຮ້າຍ ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງກ່າວເຖິງ. ນີ້ເປັນບົດໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ. ມີວິເຄາະວ່າ: ດາບອັນບຸກຄົນໃດຍົກຂຶ້ນແລ້ວ (ຊື່ວ່າ ອຸກຂິດຕາສິ). ສິ່ງທີ່ບຸກຄົນໃຊ້ແທງ (ຊື່ວ່າ ປະໂຕທະນະ) ໄດ້ແກ່ ປະຕັກ (ໄມ້ປະຕັກ). ເຂັມທີ່ເຮັດໄວ້ທີ່ປາຍຂອງປະຕັກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເຂັມປະຕັກ. ຄຳວ່າ “Patodana dukkhaṃ” (ທຸກເພາະປະຕັກ) ໄດ້ແກ່ ທຸກເພາະການແທງ. ກໍການປາກົດໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ຍົກດາບຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ ຈະຊື່ວ່າ ກຳມຸປະການ (ການປາກົດແຫ່ງກຳ) ໄດ້ແນວໃດ? ແລະການປາກົດນັ້ນ ຈະເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນອາລົມແຫ່ງປະຕິສົນທິໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “so cā” (ແລະກຳນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ແກ່ສັດທັງຫຼາຍທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “Itaresaṃ panā” (ສ່ວນສັດນອກນີ້) ໄດ້ແກ່ ສ່ວນສັດທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນໃນຮູບພົບແລະອະຮູບພົບ. ຄຳວ່າ “Paripuṇṇaṃ katvā” (ເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນ) ຄື ເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນຢ່າງນີ້ ດ້ວຍຊະວະນະວິຖີທີ່ມີຕະທາຣົມມະນະເປັນທີ່ສຸດ ຫຼືດ້ວຍຊະວະນະວິຖີລ້ວນໆ. ແຕ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈຸຕິຈິດໃນເວລາສິ້ນສຸດພະວັງນີ້ ບໍ່ມີໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ. ແລະຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນໆ ວ່າ ‘ລົງສູ່ພະວັງແລ້ວປໍຣິນິບພານ’ ເປັນຕົ້ນ. ແມ້ໃນຄຳນັ້ນ ທ່ານຜູ້ຮວບຮວມດີກາກໍຍັງອະທິບາຍຄຳວ່າ “bhavaṅgaṃ” (ພະວັງ) ວ່າໄດ້ແກ່ ຈຸຕິຈິດນັ້ນເອງ. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ “bhavaṅgakkhayevā” (ໃນເວລາສິ້ນສຸດພະວັງນັ້ນເອງ) ນີ້ ຈະສົມຄວນໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ettha cā” (ແລະໃນທີ່ນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ມີວິເຄາະວ່າ: ທຳທີ່ນອນເນື່ອງຕາມສົມຄວນ ຊື່ວ່າ ອະນຸໄສ. ທຳທີ່ນອນເນື່ອງໂດຍເປັນສິ່ງຕິດຕາມ ຊື່ວ່າ ອະນຸໄສ. ຫຼືທຳທີ່ນອນເນື່ອງເນືອງໆ ຊື່ວ່າ ອະນຸໄສ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ອະນຸໄສ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນທຳທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຊະວະນະ (ຊະວະນະສະຫະຊາດ). ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍຊື່ອະນຸໄສ. ແລະອະວິຊາແລະຕັນຫາທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຊະວະນະຕ່າງໆ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈພິເສດແກ່ປະຕິສົນທິຢ່າງແທ້ຈິງ. ອະວິຊາແລະຕັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະຖືກຖືເອົາໃນທີ່ນີ້ໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ettha cā” (ແລະໃນທີ່ນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ໃນຄຳທີ່ກ່າວວ່າ ‘ອັນອະວິຊາແວດລ້ອມແລ້ວ ມີຕັນຫາເປັນມູນເຄົ້າ’ ຈຶ່ງສົມຄວນຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະໄດ້ຄວາມວ່າ ແມ້ທຳທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຊະວະນະກໍເກີດຮ່ວມກັບອະນຸໄສທັງຫຼາຍ. ເພາະສະນັ້ນ ການກ່າວຄຳວ່າ ອະນຸໄສ ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນ — ນີ້ເປັນຄຳໂຕ້ແຍ້ງ. ທ່ານເມື່ອຈະສະແດງວ່າ ‘ສົມຄວນແທ້ໆ’ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “api cā” (ອີກຢ່າງໜຶ່ງ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Pariyattā” (ຮຽນຈົບ/ບໍລິບູນ) ໄດ້ແກ່ ສຳເລັດແລ້ວ. ຄຳວ່າ “So pī” (ແມ້ທຳນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ແມ້ກຸ່ມທຳມີຜັດສະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tathā rūpā yevā” (ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນນັ້ນເອງ) ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ມີສະພາບທີ່ອະລິຍະມັກຂັ້ນສູງສຸດ (ອັກຄະມັກ) ຍັງລະບໍ່ໄດ້ນັ້ນເອງ, ຄືເປັນສະພາບທີ່ເປັນອະນຸໄສນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Taṃ” (ນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ກະແສຈິດ (ຈິດຕະສັນດານ). ຄຳວ່າ “Tatthā” (ໃນສິ່ງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນທັງສອງຢ່າງນັ້ນ. ພວກເຂົາຊັດຈິດນັ້ນລົງໄປໃນສິ່ງນັ້ນໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “tasmiṃ” (ໃນສິ່ງນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Vijānanadhātuyā” (ດ້ວຍທາດຄືການຮູ້ແຈ້ງ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍວິນຍານທາດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ການກ້າວລ່ວງ (ເຄື່ອນຍ້າຍ) ຍ່ອມບໍ່ມີ. ມີອະທິບາຍວ່າ ມັນເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ໃດໆ ກໍຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ນັ້ນໆ ເອງ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ໃນເວລາຕາຍ ຈະມີການກ້າວລ່ວງ (ເຄື່ອນຍ້າຍ) ມາແຕ່ໃສ? ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ຄຳເວົ້ານີ້ຈະຂັດກັບອະນາມະຕັກຄິຍະສູດຫຼືບໍ່? ຕອບວ່າ ບໍ່ຂັດກັນ. ທ່ານເມື່ອຈະສະແດງວ່າ ‘ເພາະຄຳນີ້ເປັນຄຳໃນພະອະພິທຳ ເປັນຄຳໂດຍກົງ (ມຸຂະຍະວະຈະນະ), ສ່ວນອະນາມະຕັກຄິຍະສູດເປັນຄຳໃນພະສູດ ເປັນຄຳໂດຍອ້ອມ (ປະຣິຍາຍະວະຈະນະ)’ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “yañcā” (ແລະຄຳໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອກ່າວວ່າ ‘ກ່າວໄວ້ໂດຍອ້ອມ’ ແລ້ວ ຈຶ່ງສະແດງອ້ອມນັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ “yesañhī” (ເພາະວ່າຂອງບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “So” (ນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” (ຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຂອງອະວິຊາ ຕັນຫາ ສັງຂານ ແລະທຳຄືນາມຮູບທີ່ເປັນປະຕິສົນທິ. ຄຳວ່າ “Hetupphalasambandhena bhavantaraṃ sandhāvati saṃsaratīti vuccatī” (ຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປ ສົງសານໄປສູ່ພົບອື່ນ ດ້ວຍຄວາມກ່ຽວພັນແຫ່ງເຫດແລະຜົນ) ຄື ແມ້ໃນເວລາເຮັດກຳໃນແຕ່ກ່ອນ ອະວິຊາ ຕັນຫາ ແລະສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ກໍຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ສັດນັ້ນ’. ໃນພາຍຫຼັງ ແມ້ໃນເວລາທີ່ປະຕິສົນທິອັນເປັນຜົນຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນປາກົດຂຶ້ນ ປະຕິສົນທິນັ້ນເອງ ກໍຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ສັດນັ້ນ’. ໃນລະຫວ່າງກາງ ແມ້ຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງທຳ (ທັມມະປະພັນທະ) ກໍຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ສັດນັ້ນ’. ເມື່ອເຮັດໃຫ້ຜົນທຳເປັນສັດດຽວກັນກັບເຫດທຳຢ່າງນີ້ ຍ່ອມມີຄວາມກ່ຽວພັນແຫ່ງເຫດແລະຜົນ. ດ້ວຍຄວາມກ່ຽວພັນແຫ່ງເຫດແລະຜົນຢ່າງນີ້ ບຸກຄົນນັ້ນເອງຍ່ອມເຮັດກຳ. ເພາະກຳນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນເອງຈຶ່ງຖືກກ່າວວ່າ ຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປ ສົງសານໄປສູ່ພົບອື່ນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເພາະພະດຳລັດວ່າ ‘ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສົງសານນີ້ມີທີ່ສຸດອັນບຸກຄົນໄປຕາມຄົ້ນຫາບໍ່ພົບ... ຯລຯ... ຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ມີອະວິຊາເປັນເຄື່ອງກາງກັ້ນ’ ດັ່ງນີ້ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍໂວຫານວ່າສັດ, ພະທຳມະເທດສະນານັ້ນຈຶ່ງເປັນປະຣິຍາຍະເທດສະນາ (ເທດສະນາໂດຍອ້ອມ). ແລະເພາະເປັນປະຣິຍາຍະເທດສະນາ ຄວາມໝາຍໂດຍອ້ອມວ່າ ‘ຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປ ສົງសານໄປ’ ຈຶ່ງສຳເລັດ. ສ່ວນໃນພະທຳມະເທດສະນາໃດ ທ່ານສະແດງແຕ່ທຳຢ່າງດຽວ ໃຫ້ສົມກັບຄຳວ່າ ‘ທຳມະເທດສະນາ’ ບໍ່ໄດ້ສະແດງສັດ ບໍ່ໄດ້ສະແດງບຸກຄົນ. ພະທຳມະເທດສະນານີ້ເອງ ຊື່ວ່າ ມຸຂະຍະເທດສະນາ (ເທດສະນາໂດຍກົງ). ແຕ່ທຳທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງໃນເທດສະນານັ້ນ ແມ້ໃນເວລາປົກກະຕິ ກໍບໍ່ມີການກ້າວລ່ວງ (ເຄື່ອນຍ້າຍ) ໄປສູ່ຕ່າງປະເທດ (ຕ່າງສະຖານທີ່) ຕ່າງການ (ຕ່າງເວລາ) ຫຼືຕ່າງຂະນະເລີຍ. ມັນເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ໃດໆ ກໍຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ນັ້ນໆ ເອງ. ຍ່ອມເຖິງຄວາມສິ້ນໄປແລະເສື່ອມໄປ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ‘ເພາະທຳທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວໆ... ຯລຯ... ທີ່ຊື່ວ່າ ກ້າວລ່ວງໄປ ຍ່ອມບໍ່ມີ’. ສຽງສະທ້ອນ, ດວງປະທີບ, ແລະແມ່ພິມ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເປັນຕົ້ນ” (ອາທິສັບ) ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາພາບສະທ້ອນ, ການປຸງແຕ່ງພືດ (ພີຊະສັງຂານ), ຜູ້ຄ້ຳປະກັນ, ແລະວິຊາ ສິລະປະ ແລະໂອສົດ ທີ່ໃຊ້ໃນຮ່າງກາຍຂອງເດັກນ້ອຍ ເຊິ່ງເປັນອຸປະມາທັງຫຼາຍທີ່ມາໃນອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ “Nidassanāni” (ຕົວຢ່າງ) ໝາຍເຖິງ ອຸປະມາທັງຫຼາຍ. ໃນອຸປະມາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “Paṭighoso” (ສຽງສະທ້ອນ) ຄື ເມື່ອບຸກຄົນຢືນຢູ່ທີ່ປະຕູຖ້ຳອັນເລິກແລ້ວເຮັດສຽງ ຍ່ອມມີສຽງສະທ້ອນເກີດຂຶ້ນພາຍໃນຖ້ຳ. ໃນສຽງສະທ້ອນນັ້ນ ສຽງເດີມທີ່ເກີດຂຶ້ນທີ່ປະຕູ ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປໃນຖ້ຳ ມັນດັບໄປໃນທີ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນນັ້ນເອງ. ແລະສຽງສະທ້ອນກໍບໍ່ໄດ້ມາຈາກສຽງເດີມນັ້ນ. ແລະມັນກໍບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນຈາກບ່ອນອື່ນໂດຍປາສະຈາກປັດໄຈຄືສຽງເດີມ. ມັນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ນັ້ນ ເພາະປັດໄຈຄືສຽງເດີມນັ້ນເອງ. ໃນອຸປະມານັ້ນ ກຳໃນອະດີດປຽບເໝືອນສຽງເດີມ. ປະຕິສົນທິໃນລຳດັບຖັດໄປປຽບເໝືອນສຽງສະທ້ອນ. ແນວທາງນີ້ກໍມີໃນດວງປະທີບ, ແມ່ພິມ, ແລະພາບສະທ້ອນ. ໃນອຸປະມາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “Padīpo” (ດວງປະທີບ) ຄື ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຈຸດປະທີບດວງໜຶ່ງແລ້ວ ອາໄສປະທີບດວງນັ້ນ ຈຸດປະທີບອື່ນອີກເປັນຮ້ອຍເປັນພັນດວງ. ຄຳວ່າ “Muddā” (ແມ່ພິມ) ໄດ້ແກ່ ຮອຍປະທັບຕາ. ໃນອຸປະມານັ້ນ ດ້ວຍແມ່ພິມອັນດຽວ ບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດຮອຍປະທັບຕາເປັນຮ້ອຍເປັນພັນໄດ້. ຄຳວ່າ “Paṭibimbacchāyā” (ພາບສະທ້ອນ) ໄດ້ແກ່ ເງົາຂອງຮ່າງກາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນແຜ່ນແວ່ນອັນໃສສະອາດ ຫຼືໃນນ້ຳ. ດ້ວຍຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມສະແດງເນື້ອຄວາມພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ: ຜົນບໍ່ໄດ້ມາຈາກເຫດ. ແລະມັນກໍບໍ່ສຳເລັດໄດ້ໂດຍປາສະຈາກເຫດ. ຄຳວ່າ “Bījasaṅkhāro” (ການປຸງແຕ່ງພືດ) ໄດ້ແກ່ ການອົບຮົມທາດແຫ່ງສີ, ກິ່ນ, ແລະລົດ ທີ່ຕ້ອງການ ໄວ້ໃນເມັດມ່ວງເປັນຕົ້ນໃນເວລາປູກ ເພື່ອໃຫ້ສີ, ກິ່ນ, ແລະລົດ ທີ່ຕ້ອງການປາກົດໃນດອກແລະຜົນທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນໃນເວລາຕໍ່ມາ. ໃນການປູກນັ້ນ ເພາະປັດໄຈນັ້ນ ເມື່ອດອກແລະຜົນເກີດຂຶ້ນໃນເວລາຕໍ່ມາ ສີ, ກິ່ນ, ແລະລົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “Pāṭibhogo” (ຜູ້ຄ້ຳປະກັນ) ໄດ້ແກ່ ການໃຫ້ຄຳໝັ້ນສັນຍາຂອງບຸກຄົນຜູ້ກູ້ໜີ້ຈາກຄົນອື່ນເພື່ອປະໂຫຍດບາງຢ່າງວ່າ ‘ຂ້າພະເຈົ້າຈະຄືນເງິນຂອງທ່ານພ້ອມດອກເບ້ຍພາຍໃນໜຶ່ງປີ, ຫາກຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຄືນ, ຂໍໃຫ້ໄຮ່ນາຫຼືທີ່ດິນຊື່ນີ້ຂອງຂ້າພະເຈົ້າຕົກເປັນຂອງທ່ານ’. ໃນການຄ້ຳປະກັນນັ້ນ ເພາະປັດໄຈນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນໄດ້ຮັບເງິນແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດປະໂຫຍດນັ້ນໃຫ້ສຳເລັດ. ເມື່ອເຖິງເວລາ ຍ່ອມຊຳລະໜີ້ພ້ອມດອກເບ້ຍ. ຄຳວ່າ “Vijjāsipposadhā” (ວິຊາ, ສິລະປະ, ແລະໂອສົດ) ຄື ໃນໂລກ ບຸກຄົນຍ່ອມໃຫ້ບຸດຮຽນວິຊາຫຼືສິລະປະບາງຢ່າງໃນເວລາເດັກ ເພື່ອປະໂຫຍດຕະຫຼອດຊີວິດ. ຫຼືໃຫ້ດື່ມຢາທີ່ມີໂອຊາບາງຢ່າງໃນເວລາເດັກ ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ໂລກຮ້າຍແຮງເກີດຂຶ້ນຕະຫຼອດຊີວິດ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ເພາະປັດໄຈນັ້ນ ບຸດທັງຫຼາຍຍ່ອມໄດ້ຮັບປະໂຫຍດຕະຫຼອດຊີວິດ ຫຼືໂລກເຊັ່ນນັ້ນຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງແທ້ຈິງ. ດ້ວຍຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ປຽບເໝືອນວ່າ ເມື່ອການຄ້ຳປະກັນເປັນຕົ້ນອັນເປັນກຳເດີມ ບໍ່ມີຢູ່ໃນເວລາຕໍ່ມາ ແຕ່ເພາະປັດໄຈທີ່ເຮັດໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນເອງ ການເຮັດປະໂຫຍດໃຫ້ສຳເລັດເປັນຕົ້ນໃນພາຍຫຼັງຈຶ່ງສຳເລັດໄດ້. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເມື່ອບຸກຄົນເຮັດກຸສົນແລະອະກຸສົນກຳແລ້ວ ແມ້ກຳເຫຼົ່ານັ້ນຈະບໍ່ມີຢູ່ໃນເວລາຕໍ່ມາ ແຕ່ເພາະຄວາມທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນກ່ອນນັ້ນເອງ ຜົນທັງຫຼາຍມີປະຕິສົນທິເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນໃນພາຍຫຼັງ — ນີ້ຄືສິ່ງທີ່ທ່ານສະແດງ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “paṭighosa padīpamuddādīni cettha nidassanānີ” (ແລະສຽງສະທ້ອນ, ດວງປະທີບ, ແມ່ພິມ ເປັນຕົ້ນ ເປັນຕົວຢ່າງໃນທີ່ນີ້). ຄຳວ່າ “Kammadubbalabhāvenā” (ດ້ວຍຄວາມອ່ອນກຳລັງແຫ່ງກຳ) ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະຊີວິດິນຊີໃນເວລານັ້ນອ່ອນກຳລັງ ແມ້ກຳກໍຍ່ອມອ່ອນກຳລັງດ້ວຍ. ແລະແມ້ວ່າໃນອັດຖະກະຖາຈະກ່າວສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນີ້ຕາມຄວາມຕ້ອງການ ແຕ່ມັນກໍຍັງເປັນໄປໄດ້ — ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງຄວາມ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “taṃ pີ” (ແມ້ສິ່ງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ແມ້ຄະຕິນິມິດ. ຄຳວ່າ “Tathā cavantānaṃ” (ຂອງຜູ້ຈຸຕິຢ່າງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ຈຸຕິໂດຍເຮັດລົດທິບເປັນຕົ້ນໃຫ້ເປັນຄະຕິນິມິດ. ຄຳວ່າ “Dayhamānakāyenā” (ດ້ວຍຮ່າງກາຍທີ່ກຳລັງຖືກເຜົາ) ເປັນຕະຕິຍາວິບັດໃນອັດອິດຖັມພູຕະລັກສະນະ. ໃນຄາຖາ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ໃນປັນຈະທະວານ ປະຕິສົນທິຍ່ອມມີໃນໂຄຈອນທັງສອງ ໂດຍປາສະຈາກກຳ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “dvigocare” (ໃນໂຄຈອນທັງສອງ) ໄດ້ແກ່ ໃນໂຄຈອນທັງສອງອັນເປັນກຳມະນິມິດແລະຄະຕິນິມິດ. ໃນປັນຈະທະວານນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຕິສົນທິ ໄດ້ແກ່ ປະຕິສົນທິຂອງຜູ້ຈຸຕິໃນທີ່ສຸດແຫ່ງປັນຈະທະວາຣິກະມະຣະນາສັນນະວິຖີຈິດ. ເມື່ອກ່າວວ່າ ‘ແມ້ປະຕິສົນທິນັ້ນກໍມີໃນໂຄຈອນອັນເປັນຄະຕິນິມິດ’ ຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດຄວາມວ່າ ປັນຈະທະວາຣິກະວິຖີຈິດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຮັດຄະຕິນິມິດທັງຫຼາຍອັນເປັນປັນຈະຣົມມະນະໃຫ້ເປັນອາລົມ. ແລະເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້. ຍ່ອມສາມາດກ່າວໄດ້ວ່າ ການຈຸຕິຂອງບາງຄົນໃນບາງຄັ້ງ ໂດຍບໍ່ຈຸຕິໃນທີ່ສຸດແຫ່ງວິຖີຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ແຕ່ຈຸຕິດ້ວຍມະໂນທະວາຣິກະວິຖີຈິດທີ່ຕິດຕາມວິຖີຈິດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໄດ້ຢ່າງແທ້ຈິງ. ແຕ່ໃນວິຖີທີ່ຕິດຕາມເຫຼົ່ານັ້ນ ຂອງຜູ້ຈຸຕິດ້ວຍການຖືເອົາອະດີດແລະການຖືເອົາໂດຍລວມ ຍ່ອມໄດ້ຮັບແມ້ຄະຕິນິມິດທີ່ເປັນອະດີດ. ແລະຂອງຜູ້ຈຸຕິດ້ວຍການຖືເອົາວັດຖຸແລະການຖືເອົາຊື່ ຍ່ອມໄດ້ຮັບແມ້ທຳມາຣົມມະນະຢ່າງແທ້ຈິງ. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳໃດທີ່ພະອາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ ‘ໃນກາມາວະຈະຣະປະຕິສົນທິ ຍ່ອມໄດ້ຮັບກຳມະນິມິດແລະຄະຕິນິມິດອັນຮັບທາງທະວານທັງ 6 ເປັນປັດຈຸບັນຫຼືອະດີດອາລົມ’ ຄຳນັ້ນພຶງຊາບວ່າ ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວຢ່າງແທ້ຈິງ. ສ່ວນຄຳໃດທີ່ພະອາຈານກ່າວໄວ້ເຖິງການເປັນໄປແຫ່ງວິຖີວານທັງຫຼາຍໃນເບື້ອງຕົ້ນກ່ອນວິຖີສຸດທ້າຍຢ່າງນີ້ວ່າ ‘ກະແສຈິດຍ່ອມເປັນໄປເນືອງໆ ໂດຍປາຣົບອາລົມນັ້ນເອງທີ່ປາກົດຢ່າງນັ້ນ’. ຄຳນັ້ນ ແມ້ຈະໄດ້ຄວາມວ່າ ‘ໂດຍປາຣົບຄະຕິນິມິດທີ່ປາກົດຢ່າງນັ້ນ’ ກໍຍ່ອມຄວນແທ້ໆ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “yadāpanā” (ແຕ່ເມື່ອໃດ) ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ແມ້ຄະຕິນິມິດກໍໄດ້ເປັນອະດີດ. ຄຳວ່າ “Santati vasenā” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນຕະຕິ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນຕະຕິປັດຈຸບັນ. ຄຳວ່າ “Tassā” (ຂອງສິ່ງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຂອງຄະຕິນິມິດ. ມີອະທິບາຍວ່າ ກ່າວໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໂດຍກວມເອົາທັງໝົດ. ຄຳວ່າ “Manodvārika maraṇāsanna javanānaṃpi icchitabbattā” (ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງການແມ້ແກ່ມະໂນທະວາຣິກະມະຣະນາສັນນະຊະວະນະທັງຫຼາຍ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງການໂດຍຄວາມເປັນປຸເຣຊາຕະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “Tadanubandhāyā” (ແກ່ສິ່ງທີ່ຕິດຕາມຊະວະນະນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ແກ່ສິ່ງທີ່ຕິດຕາມມະໂນທະວາຣິກະມະຣະນາສັນນະຊະວະນະເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Paṭisandhiyāpi sambhavato” (ເພາະມີໄດ້ແມ້ແກ່ປະຕິສົນທິ) ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມເປັນປຸເຣຊາຕະປັດໄຈຂອງປຸເຣຊາຕະປັດໄຈນັ້ນ ມີໄດ້ແມ້ແກ່ປະຕິສົນທິ. ຖ້າຖາມວ່າ: ແມ້ພະເຖຣະຈະບໍ່ໄດ້ແຍກກ່າວໄວ້ ແຕ່ເມື່ອເປັນສິ່ງທີ່ຄວນແຍກ ການແຍກg່າວຈຶ່ງສົມຄວນບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ ບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມັນມີຄະຕິສະເໝີກັນກັບກຳມະນິມິດ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “nacataṃ” (ແລະສິ່ງນັ້ນບໍ່...) ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອກ່າວວ່າ ‘ພຶງປະກອບໃນຄຳພີວິພາວິນີຕາມທີ່ເປັນໄປໄດ້’ ແລ້ວ ທ່ານກໍກ່າວວາດະຂອງອາຈານພວກອື່ນ (ອະປະຣະວາດະ) ໄວ້ອີກວ່າ ‘ແຕ່ອາຈານພວກອື່ນຍ່ອມອະທິບາຍໂດຍບໍ່ມີການຈຳແນກເລີຍ’. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “avisesato vaṇṇentī” (ອະທິບາຍໂດຍບໍ່ມີການຈຳແນກ) ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ອະທິບາຍໂດຍບໍ່ແຍກເລີຍ. ເມື່ອບໍ່ຍອມຮັບອະປະຣະວາດະນັ້ນອີກ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “aṭṭhakathāyaṃ panā” (ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເມື່ອຈະສະໜັບສະໜູນອະປະຣະວາດະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “yañca tatthā” (ແລະຄຳໃດໃນທີ່ນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນອີກ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “tadārammaṇāyā” (ແກ່ສິ່ງທີ່ມີອາລົມນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ແກ່ສິ່ງທີ່ມີຄະຕິນິມິດນັ້ນເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ vacanaṃ” (ຄຳເວົ້າຂອງພວກເຂົາ) ໄດ້ແກ່ ຄຳເວົ້າຂອງອາຈານພວກອື່ນ. ຖ້າຖາມວ່າ: ເປັນຫຍັງຈຶ່ງg່າວວ່າ “Aññatra avicāraṇāyā” (ນອກຈາກຄວາມບໍ່ພິຈາລະນາ)? ແມ້ຄຳທັງໝົດມີຄຳວ່າ ‘ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ’ ເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນຄຳພິຈາລະນາບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່ ທ່ານຍ່ອມບໍ່ພິຈາລະນາຄວາມເປັນບົດເທດສະນາທີ່ຍັງມີສ່ວນເຫຼືອ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດທີ່ເຫັນແລ້ວເລີຍ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງg່າວວ່າ “aññatra avicāraṇāyā”. ໃນທີ່ນີ້ ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ: ຂໍໃຫ້ບົດອັດຖະກະຖາເປັນບົດທີ່ມີສ່ວນເຫຼືອເຖີດ, ແຕ່ບົດມູລະດີກາກ່າວກຳນົດໄວ້ວ່າ ‘ໃນມະໂນທະວານເທົ່ານັ້ນ’ ຈະເປັນບົດທີ່ມີສ່ວນເຫຼືອໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ແມ້ຈະກ່າວກຳນົດໄວ້ ແຕ່ເມື່ອເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງໃນທີ່ນີ້ບໍ່ບໍລິບູນ ມັນກໍຍັງເປັນບົດທີ່ມີສ່ວນເຫຼືອນັ້ນເອງ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “aññaṃ kāraṇaṃ natthi aññatra avicāraṇāyā” (ບໍ່ມີເຫດຜົນອື່ນ ນອກຈາກຄວາມບໍ່ພິຈາລະນາ). ໃນຄຳວ່າ “Paccuppannamatītaṃ” (ເປັນປັດຈຸບັນຫຼືອະດີດ) ເປັນຕົ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ການຈຸຕິຍ່ອມມີດ້ວຍປັນຈະທະວາຣິກະຊະວະນະວິຖີທີ່ມີຕະທາຣົມມະນະເປັນທີ່ສຸດ. ໃນບ່ອນອື່ນgໍມີນັຍດຽວກັນ. ແມ້ເມື່ອມີກຳລັງຫຼາຍ ກໍມີດ້ວຍວິຖີທີ່ມີຕະທາຣົມມະນະເປັນທີ່ສຸດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Vuttattā panā” (ແຕ່ເພາະກ່າວໄວ້) ໄດ້ແກ່ ແຕ່ເພາະກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Purimabhāge evā” (ໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນເອງ) ໄດ້ແກ່ ໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນກ່ອນປັນຈະທະວາຣິກະວິຖີສຸດທ້າຍນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Tāhī” (ດ້ວຍສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍໄທຍະທຳວັດຖຸທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Yathā taṃ” (ປຽບເໝືອນສິ່ງນັ້ນ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເນື້ອຄວາມນັ້ນປຽບເໝືອນສິ່ງໃດ. ຄຳວ່າ “Ito” (ຈາກນີ້) ໄດ້ແກ່ ຈາກມະນຸດສະພົບ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ຍ່ອມພັນລະນາສຽງທີ່ຄ້າຍຄືກັບນິມິດ. ຄຳວ່າ “Naṭṭhacakāraṃ” (ອັກສອນ ຈະ ທີ່ຫາຍໄປ) ໄດ້ແກ່ ອັກສອນ ຈະ ທີ່ຕົກຫຼົ່ນໄປ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມໃນບົດອັດຖະກະຖາວ່າ: ຍາດທັງຫຼາຍມີມານດาເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມນຳເຂົ້າໄປໃນປັນຈະທະວານ. ຄຳວ່າ “Tavatthāyā” (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ທ່ານ) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ທ່ານ. ຄຳວ່າ “Cīnapaṭasomārapaṭādivasenā” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຜ້າຈີນແລະຜ້າໂສມາຣະເປັນຕົ້ນ) ຄື ຜ້າທີ່ເກີດໃນແຄວ້ນຈີນ ຊື່ວ່າ ຜ້າຈີນ. ໃນຜ້າໂສມາຣະກໍມີນັຍດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “Tānī” (ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ລົດແລະໂຜດຖັບພະ. ແຕ່ແມ້ໂຜດຖັບພະຢ່າງອື່ນgໍຍ່ອມສົມຄວນແທ້ໆ. ທ່ານກ່າວວ່າ ‘ເປັນສິ່ງທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ’ ເພາະມົນສິການວ່າ ‘ບັດນີ້ມີຢູ່’. ຄຳວ່າ “Arūpīnaṃ” (ຂອງອະຮູບພົມທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ຂອງອະຮູບພົມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Te” (ພວກເຂົາ) ໄດ້ແກ່ ອະຮູບພົມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Tānī” (ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຊານຂັ້ນຕ່ຳ. ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນມີຊານທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວອັນປ່ອຍວາງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີຊານອັນປ່ອຍວາງແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Tatoyeva cā” (ແລະເພາະເຫດນັ້ນເອງ) ໄດ້ແກ່ ແລະເພາະຄວາມທີ່ເປັນຜູ້ມີຊານອັນປ່ອຍວາງແລ້ວນັ້ນເອງ. ມີວິເຄາະວ່າ: ໃຈຄືຈິດຂອງບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນອັນຕັນຫາສະກົດ (ດຶງດູດ) ແລ້ວ (ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີໃຈອັນຕັນຫາສະກົດແລ້ວ). ແລະບົດນີ້ເປັນບົດວິເສດສະນະສະແດງເຫດ. ຍ່ອມສະແດງວ່າ ‘ຂອງອະຮູບພົມເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້gຳລັງເກີດໃນກາມະພົບ ເພາະຄວາມທີ່ເປັນຜູ້ມີໃຈອັນຕັນຫາສະກົດແລ້ວ’. ຄຳວ່າ “Aññaṃ dubbala kammaṃ” (ກຳອື່ນທີ່ອ່ອນgຳລັງ) ໄດ້ແກ່ ກຳຂັ້ນຕ່ຳທີ່ເປັນຕິເຫຕຸກະລົດລົງມາ ທີ່ນອກເໜືອຈາກອຸປະຈາຣະຊານgຳ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” (ຂອງພວກເຂົາ) ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ຈຸຕິຈາກຮູບໂລກ. ຄຳວ່າ “Sato” (ເມື່ອມີຢູ່) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອມີຢູ່ສະເໝີກັນ. ຄຳວ່າ “Upatthambhane kāraṇaṃ natthī” (ບໍ່ມີເຫດໃນການສະໜັບສະໜູນ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພາະອຸປະຈາຣະຊານgຳມີຄະຕິສະເໝີກັບຄະລຸກຳ. ແຕ່ແມ້ມະຫັກຄະຕະຊານgຳອັນເປັນຄະລຸກຳໂດຍສ່ວນດຽວ ເມື່ອຖືກຂັດຂວາງດ້ວຍgຳລັງແຫ່ງຄວາມgຳໜັດຕ່າງໆ (ນານານິກັນຕິ) ກໍຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ປະຕິສົນທິເລີຍ. ພຶງຊາບວ່າ ບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວເຖິງໃນອຸປະຈາຣະຊານgຳເລີຍ. ຄຳວ່າ “Tādisānī” (gຳເຊັ່ນນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ທຸວິເຫຕຸກະລົດລົງມາກຳທີ່ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໂອກາດແກ່ພວກເຂົາ. ເພາະນີວອນທັງຫຼາຍຖືກຂົ່ມໄວ້ເປັນຢ່າງດີແລ້ວນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Yenā” (ດ້ວຍເຫດໃດ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍເຫດແຫ່ງການເປັນໄປແຫ່ງສັນທະເປັນຕົ້ນໃດ. ຄຳວ່າ “Nānākammāni pī” (ແມ້gຳຕ່າງໆ) ໄດ້ແກ່ ແມ້gຳໃນປັດຈຸບັນອື່ນໆ ຈາກອຸປະຈາຣະຊານgຳ ແລະແມ້ອະປະຣາປະຣິຍະgຳທີ່ເຮັດໄວ້ໃນພົບທັງຫຼາຍໃນອະດີດ. ຄຳວ່າ “Yena cā” (ແລະດ້ວຍເຫດໃດ) ໄດ້ແກ່ ແລະດ້ວຍເຫດແຫ່ງການໄດ້ໂອກາດແມ້ແຫ່ງgຳຕ່າງໆ ໃດ. ຄຳວ່າ “Te” (ພວກເຂົາ) ໄດ້ແກ່ ຮູບພົມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Vuttanayene vā” (ຫຼືໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍນັຍທີ່g່າວແລ້ວຢ່າງນີ້ວ່າ ‘ເພາະຄວາມທີ່ກະແສຈິດຂອງພົມເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມີນີວອນອັນຂົ່ມໄວ້ດີແລ້ວ ອັນຊານວິເສດທີ່ບັນລຸອັບປະນາອົບຮົມແລ້ວ [ແລະດ້ວຍຄຳວ່າ yasmā panā ເປັນຕົ້ນ]’. ຄຳວ່າ “Taṃ kāraṇaṃ” (ເຫດນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເຫດແຫ່ງຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງອະເຫຕຸກະປະຕິສົນທິ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ເພື່ອສະແດງອາການເປັນໄປແຫ່ງວິຖີມຸດຕະຈິດທັງຫຼາຍໃນພົບທີ່ສືບຕໍ່ກັນ. ຄຳວ່າ “Yathā tāniyeva osadhānī” (ປຽບເໝືອນຢາເຫຼົ່ານັ້ນເອງ) ຄື ໃນໂລກ ບຸກຄົນໄດ້ຢາຊະນິດໜຶ່ງແລ້ວກິນຢານັ້ນທຸກໆ ວັນ. ຄົນໜຶ່ງເຫັນເຂົາgິນຢາໃນວັນທຳອິດ ຈຶ່ງຖາມວ່າ ‘ທ່ານgິນຢາຊື່ຫຍັງ?’. ເຂົາຕອບວ່າ ‘ຂ້າພະເຈົ້າgິນຢາຊື່ນີ້’. ໃນວັນຕໍ່ໆ ມາ ເຫັນເຂົາgິນຢາອີກ ກໍຖາມຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ເຂົາກໍຕອບວ່າ ‘ຂ້າພະເຈົ້າgິນຢານັ້ນເອງ’. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “ຢານັ້ນເອງ” ມີຄວາມໝາຍວ່າ ‘ຢາໃດທີ່ທ່ານຖາມ ແລະຂ້າພະເຈົ້າບອກໃນວັນທຳອິດ ຂ້າພະເຈົ້າກໍgິນຢານັ້ນເອງໃນວັນນີ້’. ແຕ່ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຢາທີ່gິນໃນວັນທຳອິດເປັນຢ່າງໜຶ່ງ ຢາທີ່gິນໃນວັນນີ້ເປັນອີກຢ່າງໜຶ່ງ. ແຕ່ຄົນໃນໂລກຍ່ອມຮ້ອງເອີ້ນແມ້ຢາອື່ນທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນວ່າ ‘ຢານັ້ນເອງ’ ໂດຍກ່າວວ່າ ‘gິນຢາເຫຼົ່ານັ້ນເອງ’. ໃນທີ່ນີ້ກໍມີນັຍດຽວກັນ ພຶງຊາບການຮ້ອງເອີ້ນໃນສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tasmiṃ” (ໃນສິ່ງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນພະວັງຈິດ. ເມື່ອພະວັງຈິດບໍ່ເປັນໄປ ອຸປະປັດຕິພົບຍ່ອມຂາດສູນ. ເມື່ອເປັນໄປ ຍ່ອມບໍ່ຂາດສູນ. ເພາະສະນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເປັນເຫດເພື່ອຄວາມເປັນອົງຄະແຫ່ງຄວາມບໍ່ຂາດສູນແຫ່ງອຸປະປັດຕິພົບນັ້ນ ມັນຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ ພະວັງ. ແລະຄຳວ່າ “Upapatti bhavo” (ອຸປະປັດຕິພົບ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງgຳມະຊະຂັນ. ຄຳວ່າ “Parasamaye” (ໃນລັດທິອື່ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນວາດະຂອງພວກອຸດເສທະທິດຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ). ຄຳວ່າ “Vaṭṭamūlānī” (ມູນເຄົ້າແຫ່ງວັດຕະ) ໄດ້ແກ່ ອະວິຊາແລະຕັນຫາ. ມີວິເຄາະວ່າ: ມູນເຄົ້າແຫ່ງວັດຕະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຂາດສູນເປັນຢ່າງດີໃນທຳນີ້ (ຊື່ວ່າ ວັດຕະມູລາ). ຄຳວ່າ “Yassa atthāyā” (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງໃດ) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໄດ້ຮັບພະນິບພານມີສະອຸປາທິເສສະນິບພານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Paṭṭhapīyantī” (ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຖືກໃຫ້ເປັນໄປ. ມີວິເຄາະວ່າ: ພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ ຍ່ອມບັນລຸໃນທຳນີ້ (ຊື່ວ່າ ປະທະ). ເພາະໃນບົດຖັດໄປວ່າ “samanti” ໝາຍເຖິງ ອະນຸປາທິເສສະນіບພານ, ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ສະອຸປາທິເສສະນіບພານ. ມີວິເຄາະວ່າ: ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ພຸດທະ. ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນມີເຄື່ອງຜູກພັນຄືຄວາມຮັກອັນຕັດຂາດດີແລ້ວຮ່ວມກັນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີເຄື່ອງຜູກພັນຄືຄວາມຮັກອັນຕັດຂາດດີແລ້ວ. ແລະຕັດຂາດດີແລ້ວແנວໃດ? ແລະຕັດຂາດຮ່ວມກັບສິ່ງໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “anusayamattaṃ pī” (ແມ້ພຽງແຕ່ອະນຸໄສ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Sesakilesehī” (ດ້ວຍກິເລດທີ່ເຫຼືອ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍgິເລດທີ່ເຫຼືອຈາກເຄື່ອງຜູກພັນຄືຕັນຫາແລະຄວາມຮັກ. ຄຳວ່າ “Adhisayitaṃ” (ນອນເນື່ອງຢ່າງຍິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ນອນເນື່ອງຢ່າງຍິ່ງໂດຍບໍ່ສາມາດແມ້ແຕ່ຈະຂົ່ມໄວ້ໄດ້. ຄຳວ່າ “Adhigamāvahaṃ” (ນຳມາຊຶ່ງການບັນລຸ) ຄື ທີ່ຊື່ວ່າ ອະທິຄົມ ໄດ້ແກ່ ໂລກຸດຕະຣະທຳ 9 ປະການ. ທຳໃດຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງອະທິຄົມນັ້ນ ທຳນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ນຳມາຊຶ່ງການບັນລຸ. ຄຳວ່າ “Sīlaṃ” (ສິນ) ໄດ້ແກ່ ຈະຕຸປາຣິສຸດທິສິນ. ຄຳວ່າ “Dhutaṅgaṃ” (ທຸດົງ) ໄດ້ແກ່ ທຸດົງ 13 ປະການ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແລ້ວ.

ဝီထိမုတ္တသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ອະນຸທີປະນາແຫ່ງວີຖີມຸດຕະສັງຄະຫະທີປະນີ ຈົບແລ້ວ.

၆. ရူပသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

໖. ຮູບສັງຄະຫະອະນຸທີປະນາ

၁၅၆. ရူပသင်္ဂဟေ[Pg.190]. ‘‘စိတ္တစေတသိကေ’’တိ စိတ္တစေတသိက ဓမ္မေ. ‘‘ဒွီဟိ ပဘေဒပ္ပဝတ္တီဟီ’’တိ ဒွီဟိ ပဘေဒသင်္ဂဟပဝတ္တိ သင်္ဂဟေဟိ. ‘‘ယေ ဝတ္တန္တီ’’တိ ယေ ဓမ္မာ ဝတ္တန္တိ ပဝတ္တန္တိ. ‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိ ဧတ္တကေန ‘တတ္ထ ဝုတ္တာဘိဓမ္မတ္ထာ’တိအာဒိကေန ဝစနက္ကမေန. နိပါတံ ဣစ္ဆန္တာ ဧတ္တကေဟိ ပဉ္စဟိ ပရိစ္ဆေဒေဟီတိ ဝဏ္ဏေန္တိ. ဝစနဝိပလ္လာသံ ဣစ္ဆန္တာတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘သမုဋ္ဌာတီ’’တိ သုဋ္ဌု ဥဋ္ဌာတိ, ပါတုဗ္ဘဝတိ, ဝိဇ္ဇမာနတံ ဂစ္ဆတိ. ‘‘ကမ္မာဒီ’’တိ ကမ္မာဒိပစ္စယော. ‘‘ပိဏ္ဍီ’’တိ ဧကဂ္ဃနတာ ဝုစ္စတိ. ဥပါဒါယ မဟန္တာနိ ဧဝ ဟုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓသန္တာနံ သတ္တသန္တာနံ. အဇ္ဈတ္တ သန္တာနံတိပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝိသံဝါဒကဋ္ဌေနာ’’တိ ဝိရာဓကဋ္ဌေန. ဘူတဉ္စ အဘူတံ ကတွာ အဘူတဉ္စ ဘူတံ ကတွာ သန္ဒဿကဋ္ဌေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘူတဝဇ္ဇပ္ပဋိစ္ဆာဒနကမ္မံ မဟာမာယာ နာမ. မာယံ ကရောန္တီတိ မာယာကာရာ. အာဝိသနံ နာမ သတ္တာနံ သရီရေသု အာဝိသနံ. ဂဟဏံ နာမ သတ္တာနံ အတ္တနောဝသံ ဝတ္တာပနံ. တဒုဘယံ ကရောန္တာ ကတ္ထ ဌတွာ ကရောန္တိ. အန္တောဝါဌတွာ ကရောန္တိ, ဗဟိဝါ ဌတွာ ကရောန္တီတိ ပါကတိကေဟိ မနုဿေဟိ ဇာနိတုံ ပဿိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အစိန္တေယျဋ္ဌာနံ နာမ. ‘‘ဝဉ္စကဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတာ ပကတိယာ အတိဒုဗ္ဗဏ္ဏံ အတ္တာနံ ဒေဝစ္ဆရာဝဏ္ဏံ ကတွာ ဝဉ္စေန္တိ. ဝသနရုက္ခဂုမ္ဗံပိ ဒိဗ္ဗဝိမာနံ ကတွာ ဝဉ္စေန္တိ. ဧဝရူပေန ဝဉ္စကဋ္ဌေန. ‘‘တေနေဝဋ္ဌေနာ’’တိ ဝိသံဝါဒကဋ္ဌာဒိနာ တိဝိဓေနေဝ အတ္ထေန. တာနိပိဟိ အသတ္တဘူတံယေဝ အတ္တာနံ သတ္တောတိ ဝိသံဝါဒေန္တိ. အရုက္ခံယေဝ အတ္တာနံ ရုက္ခောတိ ဝိသံဝါဒေန္တိ. အနိဋ္ဌံ, အကန္တံ, အမနာပံယေဝ အတ္တာနံ ဣဋ္ဌော, ကန္တော, မနာပေါတိ ဝဉ္စေန္တိ, တထာ သဟဇာတာနဉ္စ တေသံ အညမညဿ အန္တော ဝါ တိဋ္ဌန္တိ. ဥဒါဟုဗဟိဝါတိဋ္ဌန္တီတိ ဇာနိတုံ ပဿိတုံ အသက္ကုဏေယျံ ဌာနံ ဟောတီတိ. ‘‘ဥဘယတ္ထပီ’’တိ မာယာကာရာဒိ မဟာဘူတေသု စ ပထဝိယာဒိမဟာဘူတေသု စ. ‘‘အဘူတာနီ’’တိ အသန္တာနိ, အသစ္စာနိ[Pg.191].‘‘အဗ္ဘုတာနီ’’တိ အစ္ဆရိယကမ္မာနိ. ‘‘ဣမသ္မိံ ပါဌေ’’တိ စတုန္နံ မဟာဘူတာနန္တိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓ ပဒသဟိတေ ပါဌေ. အညတ္ထ ပန ဥပါဒါရူပံ အနုပါဒါရူပန္တိအာဒီသု ယကာရ ဝိရဟော ဒိဋ္ဌောတိ အဓိပ္ပာယော. ဓာတူနံ အနေကတ္ထတ္တာ ‘‘ပထယတိ ပက္ခာယတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပုထူ’’တိ ပါဋိပဒိကပဒံ. တမေဝ ဇာတတ္ထေ နိရုတ္တိနယေန ပထဝီတိ သိဒ္ဓန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ပုထုမဟန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပကာရေန ထဝီယတီတိ အတ္ထေ ပထဝီတိ ဣဒံ ဥဇုကမေဝ. ‘‘အာပေတီ’’တိ ဗျာပေတိ. ‘‘အပ္ပာယတီ’’တိ ဘုသံ ပါယတိ, ဝဍ္ဎေတိ. တေနာဟ ‘‘သုဋ္ဌု ဗြူဟေတီ’’တိအာဒိံ. နိသာနတ္ထဝသေနေဝ ပရိပါစနတ္ထောပိ လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘ပရိပါစေတိဝါ’’တိ. ‘‘သမီရေတီ’’တိ သုဋ္ဌု ဤရေတိ ကမ္ပေတိ. ဝါယတိ ဝဟတီတိ ဝါယော အတ္ထာတိဿယ နယေန. ‘‘ဝိတ္ထမ္ဘနံ’’တိ ဝိဝိဓေန အာကာရေန ဘူတသံဃာဋာနံ ထမ္ဘနံ ဝဟနံ အဘိနီဟရဏံ. ကက္ခဠတာ နာမ ခရတာ ဖရုသတာ. သဟဇာတရူပါနံ ပတိဋ္ဌာနတ္ထာယ ထဒ္ဓတာ ထူလတာ. သာ သေသဘူတေသု နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သေသဘူတတ္တယံ ဥပါဒါယာ’’တိ. ‘‘အနဝဋ္ဌာနတာ’’တိ ဧတ္ထ အဝဋ္ဌာနံ နာမ အစလဋ္ဌာနံ. န အဝဋ္ဌာနန္တိ အနဝဋ္ဌာနံ. စလနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘မုဒုဘူတာပီ’’တိအာဒိံ. အာဗန္ဓကံ နာမ အာဗန္ဓိတဗ္ဗေ ဝတ္ထုမှိ မုဒုမှိ သတိ, ဒဠှံ န ဗန္ဓတိ. ထဒ္ဓေသတိ, ဒဠှံ ဗန္ဓတီတိ ဣဒံ လောကတောဝ သိဒ္ဓန္တိ အာဟ ‘‘အာဗန္ဓိတဗ္ဗာယာ’’တိအာဒိံ. ‘‘တဗ္ဘာဝံ’’တိ ပရိဏတဘာဝံ. ‘‘ပရိပါစကတာ ဒဿနတော’’တိ ဟေမန္တေ အဇ္ဈောဟဋာဟာရာနံ သုဋ္ဌုပရိပါစကတာ ဒဿနတောတိ ဝဒန္တိ. ဥသတိ ဒဟတီတိ ဥဏှံ. ‘‘ဒဟတီ’’တိ စ ဥဏှတေဇောပိ ဥဏှဘာဝေန ဒဟတိ, သီတတေဇောပိ သီတဘာဝေန ဒဟတိ. ဥဏှေန ဖုဋ္ဌံ ဝတ္ထု ဥဏှတ္တံ ဂစ္ဆတိ, သီတေန ဖုဋ္ဌံ ဝတ္ထု သီတတ္တံ ဂစ္ဆတိ. ယဉ္စ ဥဏှတ္တံ ဂစ္ဆတိ, တံ ဥဏှတေဇော ဥဏှဘာဝေန ဒဟတိနာမ. ယဉ္စ သီတတ္တံ ဂစ္ဆတိ, တံ သီတတေဇော သီတဘာဝေန ဒဟတိနာမ. ဧဝံ သီတတေဇောပိ ဥသတိဒဟတီတိ အတ္ထေန ဥဏှတ္တ လက္ခဏောနာမ ဟောတီတိ. ဧဝံသန္တေ နီလေနဝဏ္ဏေန ဖုဋ္ဌံ ဝတ္ထု နီလံ ဟောတိ. ပီတေန ဖုဋ္ဌံ ပီတံ ဟောတိ. နီလံပိ ပီတံပိ တံ ဝတ္ထုံ ဒဟတိနာမာတိ စေ. နီလေန ဝဏ္ဏေန ဖုဋ္ဌံနာမ နတ္ထိ. တထာ ပီတေန[Pg.192]. ကသ္မာ, နီလာဒီနံ ဥပါဒါရူပါနံ ဖုသန ကိစ္စာ ဘာဝတော. သမ္မိဿိတံ နာမ ဟောတိ. န စ သမ္မိဿနမတ္တေန ဒဟတိ. ဖုသန္တော ဧဝ ဒဟတိ. ဖုသန္တာနံပိ ပထဝိဝါတာနံ ဒဟနကိစ္စံ နတ္ထိ. ပရိပါစနကိစ္စံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. သစေ ဃနထဒ္ဓေ သိလာထမ္ဘေ ဝိတ္ထမ္ဘနံ အတ္ထိ, သကလော သိလာထမ္ဘော ကပ္ပာသပိစုဂုဠှောဝိယ သိထိလော စ လဟုကော စ ဘဝေယျ. နစ ဘဝတိ. တသ္မာ တတ္ထ ဝိတ္ထမ္ဘနံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘သော ပန ဃနထဒ္ဓေသု သိလာထမ္ဘာဒီသု န လဗ္ဘတီ’’တိ စောဒေတိ. တတ္ထ ပန ဝိတ္ထမ္ဘနံ လဗ္ဘမာနံ အဓိမတ္တေန န လဗ္ဘတိ, သဟဇာတဘူတာနံ ဥပတ္ထမ္ဘနမတ္တေန လဗ္ဘတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘နာ’’တိ ဝတွာ ‘‘တတ္ထဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ဝဟတီ’’တိ ထဒ္ဓကက္ခဠ ကိစ္စံ ဝဟတိ.

໑໕໖. ໃນຮູບສັງຄະຫະນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Cittacetasike” ໄດ້ແກ່ ຈິດຕະເຈຕະສິກະທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Dvīhi pabhedappavattīhi” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການສົງເຄາະການເປັນໄປແລະການຈຳແນກສອງຢ່າງ. ຄຳວ່າ “Ye vattanti” ໄດ້ແກ່ ທຳເຫຼົ່າໃດທີ່ເປັນໄປຢູ່ ຄືເປັນໄປຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ຄຳວ່າ “Ettāvatā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍລຳດັບຄຳເວົ້າພຽງເທົ່ານີ້ ມີຄຳວ່າ ‘tattha vuttābhidhammatthā’ ເປັນຕົ້ນ. ພວກທີ່ຕ້ອງການນິບາດ ຍ່ອມພັນລະນາວ່າ ດ້ວຍປະຣິດເສດ ໕ ເຫຼົ່ານີ້. ເຖິງແມ່ນພວກທີ່ຕ້ອງການຄວາມຜິດພ້ຽນແຫ່ງຄຳເວົ້າ ກໍຄວນຢູ່. ຄຳວ່າ “Samuṭṭhāti” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍດີ ຄື ປາກົດຂຶ້ນ, ເຖິງຄວາມມີຢູ່. ຄຳວ່າ “Kammādi” ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈມີກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Piṇḍī” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນກ້ອນອັນດຽວກັນ. ບົດວ່າ “Upādāya” ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງວ່າ ເປັນສະພາບທີ່ໃຫຍ່ເພາະອາໄສກັນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Indriyabaddhasantānaṃ” ໄດ້ແກ່ ສັນດານຂອງສັດທັງຫຼາຍ. ເອີ້ນວ່າ ສັນດານພາຍໃນ ກໍໄດ້. ຄຳວ່າ “Visaṃvādakaṭṭhena” ໄດ້ແກ່ ໂດຍອັດຖະວ່າເຮັດໃຫ້ຜິດພາດ (ຫຼອກລວງ). ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ໂດຍອັດຖະຄືການສະແດງໃຫ້ເຫັນ ສິ່ງທີ່ມີຢູ່ໃຫ້ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີ ແລະເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ມີໃຫ້ເປັນສິ່ງທີ່ມີ. ການກະທຳທີ່ປິດບັງໂທດທີ່ມີຢູ່ ຊື່ວ່າ ມະຫາສຳແດງ (ມະຫາໝາຍາ). ພວກທີ່ເຮັດມາຍາ ຊື່ວ່າ ນັກມາຍາກົນ (ມາຍາການ). ທີ່ຊື່ວ່າ “ການເຂົ້າສິງ” (ອາວິສະນະ) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າສິງໃນຮ່າງກາຍຂອງສັດທັງຫຼາຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ການຈັບກຸມ” (ຄະຫະນະ) ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍເປັນໄປໃນອຳນາດຂອງຕົນ. ພວກທີ່ເຮັດທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ຢືນຢູ່ບ່ອນໃດຈຶ່ງເຮັດ? ຢືນຢູ່ພາຍໃນແລ້ວເຮັດ ຫຼືຢືນຢູ່ພາຍນອກແລ້ວເຮັດ, ເພາະເຫດທີ່ມະນຸດທຳມະດາບໍ່ສາມາດຈະຮູ້ຈະເຫັນໄດ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນຖານະທີ່ເຫຼືອວິໄສຈະຄິດ (ອະຈິນໄຕ). ຄຳວ່າ “Vañcakaṭṭhena” ໄດ້ແກ່ ນາງຍັກຂິນີເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼອກລວງໂດຍການເຮັດຕົນເອງເຊິ່ງໂດຍປົກກະຕິມີຜິວພັນຂີ້ຮ້າຍຫຼາຍ ໃຫ້ມີຜິວພັນດັ່ງນາງອັບສອນສະຫວັນ. ແມ້ແຕ່ກໍໄມ້ທີ່ອາໄສຢູ່ ກໍເຮັດໃຫ້ເປັນວິມານທິບແລ້ວຫຼອກລວງ. ດ້ວຍອັດຖະຄືການຫຼອກລວງມີຮູບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Tenevaṭṭhena” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອັດຖະ ໓ ປະການ ມີອັດຖະຄືການຫຼອກລວງເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ແມ້ແຕ່ມະຫາພູດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຫຼອກລວງວ່າ ຕົນເອງເຊິ່ງບໍ່ແມ່ນສັດ ວ່າເປັນສັດ. ຫຼອກລວງວ່າ ຕົນເອງເຊິ່ງບໍ່ແມ່ນຕົ້ນໄມ້ ວ່າເປັນຕົ້ນໄມ້. ຫຼອກລວງວ່າ ຕົນເອງເຊິ່ງບໍ່ເປັນໜ້າປາດຖະໜາ, ບໍ່ເປັນໜ້າຮັກ, ບໍ່ເປັນໜ້າພໍໃຈ ວ່າເປັນສິ່ງໜ້າປາດຖະໜາ, ໜ້າຮັກ, ໜ້າພໍໃຈ, ແລະໃນບັນດາມະຫາພູດທີ່ເກີດຮ່ວມກັນເຫຼົ່ານັ້ນ ພວກມັນຢືນຢູ່ພາຍໃນຂອງກັນແລະກັນ, ຫຼືວ່າຢືນຢູ່ພາຍນອກ ກໍເປັນຖານະທີ່ບໍ່ສາມາດຈະຮູ້ຈະເຫັນໄດ້. ຄຳວ່າ “Ubhayatthapi” ໄດ້ແກ່ ທັງໃນມະຫາພູດມີມາຍາກອນເປັນຕົ້ນ ແລະໃນມະຫາພູດມີປະຖະວີທາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Abhūtāni” ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່, ສິ່ງທີ່ບໍ່ແທ້ຈິງ. ຄຳວ່າ “Abbhutāni” ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ໜ້າອັດສະຈັນ. ຄຳວ່າ “Imasmiṃ pāṭhe” ໄດ້ແກ່ ໃນບົດທີ່ມີຄຳເຊື່ອມໂຍງຢ່າງນີ້ວ່າ “catunnaṃ mahābhūtānaṃ”. ແຕ່ໃນບ່ອນອື່ນ ຍ່ອມເຫັນຄວາມປາສະຈາກຍະອັກສອນ (ຍ) ໃນຄຳວ່າ upādārūpaṃ, anupādārūpaṃ ເປັນຕົ້ນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ເພາະທາດທັງຫຼາຍມີເນື້ອຄວາມຫຼາຍຢ່າງ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “pathayati pakkhāyati” (ຍ່ອມແຜ່ໄປ, ຍ່ອມປະກົດ). ຄຳວ່າ “Puthu” ເປັນບົດປາຕິປະທິກະ (ບົດຕັ້ງຕົ້ນ). ເພື່ອສະແດງຄວາມສຳເລັດຮູບແຫ່ງບົດນັ້ນ ໂດຍວິທີນິຣຸກຕິໃນອັດຖະວ່າເກີດ ເປັນ “pathavī” ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີວ່າ “puthumahanti” ເປັນຕົ້ນ. ໃນອັດຖະວ່າ ຍ່ອມຖືກຍົກຍ້ອງໂດຍປະການຕ່າງໆ ຄຳວ່າ “pathavī” ນີ້ ເປັນຄຳທີ່ກົງຕົວເລີຍ. ຄຳວ່າ “Āpeti” ໄດ້ແກ່ ແຜ່ໄປ. ຄຳວ່າ “Appāyati” ໄດ້ແກ່ ດື່ມຢ່າງຍິ່ງ, ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີວ່າ “suṭṭhu brūheti” (ຍ່ອມບຳລຸງໃຫ້ຈະເລີນດ້ວຍດີ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະໄດ້ອັດຖະວ່າເຮັດໃຫ້ສຸກ (ຍ່ອຍ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດຖະວ່າຝົນ (ລັບ) ນັ້ນເອງ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “paripāceti vā” (ຫຼືວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສຸກ). ຄຳວ່າ “Samīreti” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຍ້າຍ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍດີ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ວາໂຍ” ເພາະອັດຖະວ່າ ຍ່ອມພັດໄປ, ຍ່ອມນຳໄປ ໂດຍວິທີອະຕິໄສ (ພິເສດ). ຄຳວ່າ “Vitthambhanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການຄ້ຳຈຸນ, ການຊົງໄວ້, ການນຳໄປແຫ່ງກຸ່ມມະຫາພູດດ້ວຍອາການຕ່າງໆ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຄວາມຫຍາບ” (ກັກຂະລະຕາ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຫຍາບຄາຍ, ຄວາມກະດ້າງ. ຄວາມເຂັ້ມແຂງ, ຄວາມໜາ ເພື່ອເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຮູບທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ. ຄວາມເຂັ້ມແຂງນັ້ນ ບໍ່ມີໃນມະຫາພູດທີ່ເຫຼືອ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “sesabhūtattayaṃ upādāya” (ອາໄສມະຫາພູດ ໓ ທີ່ເຫຼືອ). ໃນຄຳວ່າ “Anavaṭṭhānatā” ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ “ອະວັດຖານະ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕັ້ງຢູ່ໂດຍບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ຄວາມບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ຊື່ວ່າ ອະນາວັດຖານະ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ (ເຄື່ອນໄຫວ). ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີວ່າ “mudubhūtāpi” ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ອາພັນທະກະ” (ເຄື່ອງຜູກມັດ) ນັ້ນ ເມື່ອວັດຖຸທີ່ຈະຕ້ອງຜູກມັດເປັນຂອງອ່ອນ ຍ່ອມບໍ່ຜູກມັດຢ່າງແໜ້ນໜາ. ເມື່ອວັດຖຸເປັນຂອງແຂງ ຍ່ອມຜູກມັດຢ່າງແໜ້ນໜາ, ຂໍ້ນີ້ສຳເລັດແລ້ວໂດຍທາງໂລກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີວ່າ “ābandhitabbāya” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tabbhāvaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນສະພາບທີ່ແປຮູບໄປ (ຍ່ອຍແລ້ວ). ຄຳວ່າ “Paripācakatādassanato” ໄດ້ແກ່ ທ່ານກ່າວວ່າ ເພາະເຫັນຄວາມເປັນສະພາບທີ່ຍ່ອຍອາຫານທີ່ກິນເຂົ້າໄປໃນລະດູໜາວໄດ້ເປັນຢ່າງດີ. ຍ່ອມເຜົາໄໝ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸ່ນ (ຮ້ອນ). ແລະຄຳວ່າ “Dahati” ນີ້ ເຕໂຊທາດຮ້ອນ ກໍຍ່ອມເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມຮ້ອນ, ເຕໂຊທາດເຢັນ ກໍຍ່ອມເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມເຢັນ. ວັດຖຸທີ່ຖືກຕ້ອງດ້ວຍຄວາມຮ້ອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມຮ້ອນ, ວັດຖຸທີ່ຖືກຕ້ອງດ້ວຍຄວາມເຢັນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເຢັນ. ແລະວັດຖຸໃດທີ່ເຖິງຄວາມຮ້ອນ, ເຕໂຊທາດຮ້ອນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຍ່ອມເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມຮ້ອນ. ແລະວັດຖຸໃດທີ່ເຖິງຄວາມເຢັນ, ເຕໂຊທາດເຢັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຍ່ອມເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມເຢັນ. ຢ່າງນີ້ ແມ້ແຕ່ເຕໂຊທາດເຢັນ ກໍຊື່ວ່າ ມີລັກສະນະຮ້ອນ ໂດຍອັດຖະວ່າເຜົາໄໝ້. ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ວັດຖຸທີ່ຖືກຕ້ອງດ້ວຍສີຂຽວ ຍ່ອມເປັນສີຂຽວ. ວັດຖຸທີ່ຖືກຕ້ອງດ້ວຍສີເyellow ຍ່ອມເປັນສີເຫຼືອງ. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ ແມ້ແຕ່ສີຂຽວແລະສີເຫຼືອງ ກໍຊື່ວ່າ ຍ່ອມເຜົາໄໝ້ວັດຖຸນັ້ນຫຼື? ຕອບວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ຖືກຕ້ອງດ້ວຍສີຂຽວນັ້ນ ບໍ່ມີ. ແມ້ແຕ່ສີເຫຼືອງ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມບໍ່ມີກິດຄືການຖືກຕ້ອງແຫ່ງອຸປາດາຍະຮູບທັງຫຼາຍ ມີສີຂຽວເປັນຕົ້ນ. ທີ່ແທ້ ຍ່ອມເປັນສະພາບທີ່ປະປົນກັນ. ແລະຍ່ອມບໍ່ເຜົາໄໝ້ພຽງແຕ່ການປະປົນກັນເທົ່ານັ້ນ. ຍ່ອມເຜົາໄໝ້ເມື່ອຖືກຕ້ອງເທົ່ານັ້ນ. ແມ້ແຕ່ປະຖະວີທາດແລະວາໂຍທາດທີ່ຖືກຕ້ອງຢູ່ ກໍບໍ່ມີກິດຄືການເຜົາໄໝ້. ບໍ່ມີກິດຄືການເຮັດໃຫ້ສຸກ (ຍ່ອຍ) ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຫາກວ່າ ໃນເສົາຫີນທີ່ໜາແລະແຂງ ມີການຄ້ຳຈຸນ (ວິດຖັມພະນະ) ຢູ່, ເເສົາຫີນທັງໝົດກໍຄວນຈະຫຼົມແລະເບົາ ດັ່ງກ້ອນສຳລີ. ແຕ່ມັນບໍ່ໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງໂຕ້ແຍ້ງດ້ວຍອະທິບາຍວ່າ ການຄ້ຳຈຸນນັ້ນບໍ່ມີໃນເສົາຫີນນັ້ນ ວ່າ “ກໍການຄ້ຳຈຸນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນເສົາຫີນທີ່ໜາແລະແຂງເປັນຕົ້ນ”. ແຕ່ໃນເສົາຫີນນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ການຄ້ຳຈຸນ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໂດຍສ່ວນຍິ່ງ, ແຕ່ໄດ້ພຽງແຕ່ການອຸດໜູນແຫ່ງມະຫາພູດທີ່ເກີດຮ່ວມກັນເທົ່ານັ້ນ, ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວປະຕິເສດວ່າ “ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ” ແລ້ວກ່າວຄຳມີວ່າ “tatthahi” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “Vahati” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງກິດຄືຄວາມແຂງແລະຄວາມຫຍາບ.

ပသာဒရူပေသု. ‘‘သမဝိသမံ’’တိ သမဋ္ဌာနဉ္စ ဝိသမဋ္ဌာနဉ္စ, သမဒေသဉ္စ ဝိသမဒေသဉ္စ, သမပထဉ္စ ဝိသမပထဉ္စာတိ ဧဝမာဒိံ သမဝိသမံ. ‘‘အာစိက္ခတီ’’တိ အာစိက္ခန္တံ ဝိယ တံ ဇာနန ကိစ္စံ သမ္ပာဒေတိ. တေနာဟ ‘‘သမဝိသမဇာနနဿ တံ မူလကတ္တာ’’တိ. ‘‘အနိရာကရဏတော’’တိ အပ္ပဋိက္ခိပနတော. ‘‘တံ ဝါ’’တိ ရူပံ ဝါ. သုဏန္တိ ဇနာ. သုယျန္တိ ဇနေဟိ. ဧဝံ ဃာယန္တီတိအာဒီသု. ‘‘ဇီဝိတ နိမိတ္တံ’’တိ ဇီဝိတပ္ပဝတ္တိကာရဏဘူတော. ‘‘နိန္နတာယာ’’တိ ဝိသယဝိသယီဘာဝူပဂမနေန နိန္နတာယ. ‘‘ဇီဝိတဝုတ္တိ သမ္ပာဒကတ္တာ’’တိ နာနာဝစီဘေဒဝစီကမ္မပ္ပဝတ္တနေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣမေ ပန ပဉ္စ စက္ခု ပသာဒါဒယောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဒဋ္ဌုကာမတာ’’တိ ရူပတဏှာ ဝုစ္စတိ. အာဒိသဒ္ဒေန သောတုကာမတာ ဃာယိတုကာမတာ သာယိတုကာမတာ ဖုသိတုကာမတာယော သင်္ဂယှန္တိ. အတ္ထတော သဒ္ဒတဏှာ ဂန္ဓတဏှာ ရသတဏှာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ ဧဝ. ‘‘နိဒါနံ’’တိ ကာရဏံ. ဒဋ္ဌုကာမတာဒယော နိဒါန မဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ကုသလာ ကုသလကမ္မံ. သမုဋ္ဌာတိ ဧတေနာတိ သမုဋ္ဌာနံ. ကမ္မမေဝ. ဒဋ္ဌုကာမတာဒိနိဒါနကမ္မံ သမုဋ္ဌာနံ ယေသန္တိ သမာသော. ပထဝိအာဒီနိ ဘူတာနိ. တေသံ ပသာဒေါ လက္ခဏံ ဧတေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဒုတီယ ဝိကပ္ပေ. ရူပါဒီနံ ပဉ္စာရမ္မဏာနံ အဘိဃာတံ အရဟတီတိ ရူပါဒိအဘိဃာတာရဟော. ဘူတာနံ ပသာဒေါ ဘူတပ္ပသာဒေါ. သော လက္ခဏံ ဧတေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. စက္ခု ဦကာသိရပ္ပမာဏေ ဒိဋ္ဌ မဏ္ဍလေ [Pg.193] တိဋ္ဌတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဒိဋ္ဌမဏ္ဍလေ’’တိ မဟာဇနေဟိ ပကတိ စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌေ ပသန္နမဏ္ဍလေ. တေလံ သတ္တပိစုပဋလာနိ ဗျာပေတွာ တိဋ္ဌတိဝိယာတိ ယောဇနာ. ‘‘သောတဗိလံ’’ နာမ သောတကူပေါ. ‘‘အင်္ဂုလိဝေဌနာ’’ နာမ အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကာ. ‘‘ဥပစိတတနုတမ္ဗလောမံ’’တိ ရာသီကတဉ္စ ဝိရဠဉ္စ တမ္ဗလောဟဝဏ္ဏဉ္စ သုခုမလောမံ. ဥပစိတံ ရာသီကတံ တနုတမ္ဗလောမံ ဧတ္ထာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အဇပဒသဏ္ဌာနံ’’တိ အဇဿ ပါဒေန အက္ကန္တပဒသဏ္ဌာနဝန္တံ. ‘‘ဥပ္ပလဒလံ’’ နာမ ဥပ္ပလပဏ္ဏံ. ဥပ္ပလဒလဿ အဂ္ဂသဏ္ဌာနဝန္တံ. ‘‘ဝဋ္ဋိ’’ နာမ ဣဓ မနုဿာနံ သရီရာကာရသဏ္ဌိတာ အာယတပိဏ္ဍိ. ‘‘သုက္ခစမ္မာနိ စ ဌပေတွာ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. တေ ပန ပဉ္စပ္ပသာဒါ. သမုဒီရဏံ စဉ္စလနံ. ‘‘ယထာတံ’’တိ ကတမံ ဝိယ တံ. ဣမေ ပသာဒါ ဝိစိတ္တာ, ကထံဝိစိတ္တာတိ အာဟ ‘‘အညမညံ အသဒိသာ’’တိ. ကထံ အသဒိသာတိ အာဟ ‘‘တေဟီ’’တိအာဒိံ.

ໃນເລື່ອງປະສາດຮູບທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Samavisamaṃ”ti ໄດ້ແກ່ ທີ່ຮາບພຽງແລະທີ່ບໍ່ຮາບພຽງ, ທ້ອງຖິ່ນທີ່ສະໝ່ຳສະເໝີແລະທ້ອງຖິ່ນທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ, ທາງທີ່ສະດວກແລະທາງທີ່ບໍ່ສະດວກ ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ສະມະວິສະມະ (ຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີແລະບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ). ຄຳວ່າ “Ācikkhati” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດກິດຄືການຮູ້ສິ່ງນັ້ນໃຫ້ສຳເລັດ ປຽບເໝືອນບອກໃຫ້ຮູ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະມັນເປັນມູນເຫດແຫ່ງການຮູ້ສິ່ງທີ່ສະໝ່ຳສະເໝີແລະບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ”. ຄຳວ່າ “Anirākaraṇato” ໄດ້ແກ່ ເພາະບໍ່ປະຕິເສດ. ຄຳວ່າ “Taṃ vā” ໄດ້ແກ່ ຫຼືວ່າ ຮູບ. ປະຊາຊົນຍ່ອມຟັງ, ຫຼືອັນປະຊາຊົນຍ່ອມຟັງ, ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ “ghāyanti” (ຍ່ອມດົມ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Jīvitanimittaṃ” ໄດ້ແກ່ ເປັນເຫດແຫ່ງການເປັນໄປຂອງຊີວິດ. ຄຳວ່າ “Ninnatāya” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມນ້ອມໄປໂດຍການເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນວິໄສແລະມີວິໄສ. ຄຳວ່າ “Jīvitavuttisampādakattā” ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຮັດໃຫ້ການດຳເນີນຊີວິດສຳເລັດ ດ້ວຍການເປັນໄປແຫ່ງວະຈີກຳທີ່ມີການຈຳແນກຄຳເວົ້າຕ່າງໆ. ມີຄຳເຊື່ອມໂຍງວ່າ ກໍປະສາດ ໕ ເຫຼົ່ານີ້ ມີຈັກຂຸປະສາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Daṭṭhukāmatā” ໄດ້ແກ່ ຮູບຕັນຫາ. ດ້ວຍສັບວ່າ “ādi” (ເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາ ຄວາມຢາກຟັງ, ຄວາມຢາກດົມ, ຄວາມຢາກລິ້ມລົດ, ຄວາມຢາກຖືກຕ້ອງ. ໂດຍເນື້ອຄວາມ ກໍຄື ສັດທາຕັນຫາ, ຄັນທາຕັນຫາ, ຣະສາຕັນຫາ, ໂຜດຖັບພາຕັນຫານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Nidānaṃ” ໄດ້ແກ່ ເຫດ. ວິເຄາະວ່າ ຄວາມຢາກເຫັນເປັນຕົ້ນ ເປັນເຫດແຫ່ງກຳນັ້ນ. ໄດ້ແກ່ ກຸສົນແລະອະກຸສົນກຳ. ວິເຄາະວ່າ ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍກຳນີ້ ຊື່ວ່າ ສະມຸດຖານ, ໄດ້ແກ່ ກຳນັ້ນເອງ. ເປັນສະມາດທີ່ມີວິເຄາະວ່າ ກຳມີຄວາມຢາກເຫັນເປັນຕົ້ນເປັນເຫດ ເປັນສະມຸດຖານຂອງປະສາດຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ. ວິເຄາະວ່າ ມະຫາພູດທັງຫຼາຍມີປະຖະວີເປັນຕົ້ນ, ຄວາມໃສແຫ່ງມະຫາພູດເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນລັກສະນະຂອງປະສາດຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນວິການທີສອງ ວິເຄາະວ່າ ຍ່ອມຄວນແກ່ການກະທົບແຫ່ງອາລົມ ໕ ມີຮູບເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຣູປາທິອະພິຄາຕາຣະຫະ. ຄວາມໃສແຫ່ງມະຫາພູດ ຊື່ວ່າ ພູຕັບປະສາດ, ພູຕັບປະສາດນັ້ນ ເປັນລັກສະນະຂອງປະສາດຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ນີ້ຄືວິເຄາະ. ມີຄຳເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຈັກຂຸປະສາດ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນວົງກົມທີ່ເຫັນ ເຊິ່ງມີປະມານເທົ່າຫົວເລັນ. ຄຳວ່າ “Diṭṭhamaṇḍale” ໄດ້ແກ່ ໃນວົງກົມອັນໃສສະອາດ ທີ່ມະຫາຊົນເຫັນດ້ວຍຕາປົກກະຕິ. ມີຄຳປະກອບວ່າ ປຽບເໝືອນນ້ຳມັນທີ່ແຜ່ຊຶມໄປທົ່ວແຜ່ນສຳລີ ໗ ຊັ້ນແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຊ່ອງຫູ” (ໂສຕະພິລະ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຫູ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ອັງຄຸລິເວຖະນະ” ໄດ້ແກ່ ປອກນິ້ວມື (ແຫວນ). ຄຳວ່າ “Upacitatanutambalomaṃ” ໄດ້ແກ່ ຂົນອັນລະອຽດ ທີ່ມີສີດັ່ງທອງແດງ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງໜາແໜ້ນແຕ່ເບົາບາງ. ວິເຄາະວ່າ ຂົນສີທອງແດງອັນລະອຽດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງໜາແໜ້ນໃນຊ່ອງຫູນີ້. ຄຳວ່າ “Ajapadasaṇṭhānaṃ” ໄດ້ແກ່ ມີສັນຖານດັ່ງຮອຍຕີນແບ້ທີ່ຢຽບໄວ້. ທີ່ຊື່ວ່າ “ກີບບົວ” (ອຸບປະລະທະລະ) ໄດ້ແກ່ ໃບບົວ. ມີສັນຖານດັ່ງປາຍແຫ່ງກີບບົວ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ວັດຕິ” (ແທ່ງ) ໃນທີ່ນີ້ ໄດ້ແກ່ ກ້ອນຍາວທີ່ຕັ້ງຢູ່ຕາມສັນຖານຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດ. ມີຄຳເຊື່ອມໂຍງວ່າ “ຍົກເວັ້ນໜັງແຫ້ງທັງຫຼາຍ”. ກໍປະສາດ ໕ ເຫຼົ່ານັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ສະມຸທີຣະນະ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ. ຄຳວ່າ “Yathātaṃ” ໄດ້ແກ່ ປຽບເໝືອນສິ່ງໃດ. ປະສາດເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມວິຈິດ, ວິຈິດແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ບໍ່ຄືກັນແລະກັນ”. ບໍ່ຄືກັນແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີວ່າ “tehi” ເປັນຕົ້ນ.

ဂေါစရရူပေသု. ‘‘ဝဏ္ဏဝိသေသံ’’တိ ဝဏ္ဏဝိသေသတ္ထံ. ဝဏ္ဏဝိကာရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟဒယေ ဂတော ပဝတ္တော ဘာဝေါ ဟဒယင်္ဂတဘာဝေါ. ‘‘ဘာဝေါ’’တိ စ အဓိပ္ပာယော ဝုစ္စတိ. တံ ပကာသေတိ, မုခေ ဝဏ္ဏဝိကာရံ ဒိသွာ အယံ မေ တုဿတိ, အယံ မေ ရုစ္စတိ, အယံ မေ ကုပ္ပတိ, အယံ သောမနဿိတော, အယံ ဒေါမနဿိတောတိ ဧဝံ ဇာနနပစ္စယတ္တာ. ‘‘ပကတိယာ ပီ’’တိ ဝဏ္ဏဝိသေသံ အနာပဇ္ဇိတွာပီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယံ ကိဉ္စိဒဗ္ဗံ’’တိ သဝိညာဏကဝတ္ထုံ. သမဝိသမံ ပုဗ္ဗေ ပကာသိတံ. တံ တံ အတ္ထံ ဝါ အာစိက္ခတိ တံ သုတွာ တဿ တဿ အတ္ထဿ ဇာနနတော. အတ္တနော ဝတ္ထုံ ဝါ အာစိက္ခတိ တံ သုတွာ တဿ ဝတ္ထုဿပိ ဇာနနတော. ‘‘အတ္တနော ဝတ္ထုံ သူစေတီ’’တိ ဣဓ ဣဒံ နာမ အတ္ထီတိ ပကာသေတိ. ‘‘ဖုသီယတီ’’တိ ဖုသိတွာ ဝိဇာနီယတိ. ‘‘တံ’’တိ ဖုသနံ. ‘‘တဿာ’’တိ အာပေါဓာတုယာ. ‘‘ဒြဝတာဝါ’’တိ အဒ္ဒတိန္တရသတာဝါ. ဖုသိတွာ ဂယှတိ, သာ စ အာပေါဓာတု သိယာတိ စောဒေတိ. ဝုစ္စတေ ပရိဟာရော. ဧဝံ ပန န လဗ္ဘတိ, တသ္မာ သာ တေဇောယေဝ. န အာပေါတိ. ဧတ္ထ ဧဝံ အလဗ္ဘမာနာပိ သာသီတတာ အာပေါယေဝ, န တေဇော. ကသ္မာ, အာပဿပိ သီတုဏှဝသေန ဒုဝိဓတာ သမ္ဘဝတော[Pg.194]. တသ္မိဉှိ လောဟရသေ ဥဏှတာ ဥဏှအာပေါ, သီတဝတ္ထူသု သီတတာ သီတအာပေါတိ စေ. ဧဝံ ပန သတိ တေဇော နာမ နတ္ထီတိ အာပဇ္ဇတီတိ ပရိဟာရော. ‘‘သဟ အပ္ပဝတ္တနတော’’တိ ဧကတော အပ္ပဝတ္တနတော. ‘‘ဩရပါရာနံ ဝိယာ’’တိ နဒိယံ တီရံ နာမ ဣဒံ ဩရိမတီရံ, ဣဒံ ပါရိမန္တိ နိယမတော နတ္ထိ. ယတ္ထ သယံ တိဋ္ဌတိ, တံ ဩရိမန္တိ, ဣတရံ ပါရိမန္တိ ဝေါဟရတိ. ဧဝံ ဩရပါရာနံ အနဝဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သီတုဏှာနံ သဟ အပ္ပဝတ္တနတော’’တိ ဧတေန ယဒိ တေ သဟ ပဝတ္တေယျုံ. တတ္ထ သီတတာ အာပေါနာမ, ဥဏှတာ တေဇောနာမာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ. န ပန တေ သဟ ပဝတ္တန္တိ, တသ္မာ တထာ န ဝတ္တဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. န န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ, ဥဏှတေဇေန ယုတ္တောဟိ အာပေါ ဥဏှတ္တမေဝ ဂစ္ဆတိ. ယထာတံ ဥဏှတေဇေန ယုတ္တာ ပထဝီပိ ဝါယောပိ ဥဏှတ္တမေဝ ဂစ္ဆန္တီတိ. တသ္မာ တေ သဟ န ပဝတ္တန္တိ. သဟ အပ္ပဝတ္တေသုပိ တေသု အညတ္ထ သီတဝတ္ထူသု သီတတာ အာပေါနာမာတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ ဟောတီတိ စောဒနာ. ဧဝံသန္တေ တသ္မိံ လောဟရသေ သဗ္ဗေပိ ရူပဓမ္မာ ဥဏှတ္တံ ဂစ္ဆန္တီတိ သဗ္ဗေပိ တေဇောဘာဝံ ပါပုဏန္တိ. ‘ဥဏှတ္တ လက္ခဏော တေဇော’တိဟိ ဝုတ္တံ. ယဒိ စ သီတဝတ္ထူသု သီတဘာဝေါ နာမ သိယာ. တတ္ထပိ တေန ယုတ္တာ သဗ္ဗေပိ ရူပဓမ္မာ သီတတံ ဂစ္ဆန္တိယေဝ. တတ္ထပိ တဝမတိယာ သဗ္ဗေပိ အာပေါဘာဝံ ပါပုဏန္တိ. န ပန သက္ကာ တထာ ဘဝိတုံ. န ဟိ ဧဝရူပံ လက္ခဏညထတ္တံ နာမ တေသံ အတ္ထိ. ဘာဝညထတ္တမေဝ အတ္ထိ. တတ္ထ ‘‘လက္ခဏညထတ္တံ’’ နာမ ပထဝီ အာပေါဘာဝံ ဂစ္ဆတိ. အာပေါ ပထဝိဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိအာဒိ. ‘‘ဘာဝညထတ္တံ’’ နာမ ပထဝီ ကဒါစိ ကက္ခဠာ ဟောတိ. ကဒါစိ မုဒုကာ. အာပေါ ကဒါစိ အာဗန္ဓနမတ္တော ဟောတိ. ကဒါစိ ပဂ္ဃရဏကော. တေဇော ကဒါစိ ဥဏှော, ကဒါစိ သီတော. ဝါယော ကဒါစိ ဝိတ္ထမ္ဘနမတ္တော, ကဒါစိ သမုဒီရဏောတိ. ဧဝံ ဧကမေကဿာ ဓာတုယာ တိက္ခ မန္ဒ ဩမတ္တာဓိမတ္တဝသေန ကြိယာသင်္ကန္တိ နာမ အတ္ထီတိ. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ‘ဥဏှတေဇေန ယုတ္တောဟိ အာပေါ ဥဏှတ္တမေဝ ဂစ္ဆတိ, ယထာ တံ ဥဏှတေဇေန ယုတ္တာ ပထဝီပိ ဝါယောပိ ဥဏှတ္တမေဝ ဂစ္ဆန္တီ’တိ. တံ လက္ခဏညထတ္တဝစနံ ဟောတိ. န ယုဇ္ဇတိ. န ဟိ ဥဏှတေဇေန ယုတ္တာ သဗ္ဗေတေဓမ္မာ [Pg.195] ဥဏှတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ. အတ္တနော အတ္တနော သဘာဝံ န ဝိဇဟန္တိ. တထာဟိ တသ္မိံ ပက္ကုထိတေ သန္တတ္တေ လောဟရသေ ဘာဝေါ ဥဏှတ္တံ န ဂစ္ဆတိ. အာဗန္ဓန သဘာဝံ ဝါ ပဂ္ဃရဏ သဘာဝံ ဝါ န ဝိဇဟတိ. ယဒိ ဥဏှတ္တံ ဂစ္ဆေယျ, တံ သဘာဝံ ဝိဇဟေယျ. ဧဝံသတိ, တသ္မိံ လောဟရသေ အာဗန္ဓနာကာရော ဝါ ပဂ္ဃရဏာကာရော ဝါ န ပညာယေယျ. သဗ္ဗေရူပ ဓမ္မာ ဝိက္ကိရေယျုံ. ဝိက္ကိရိတွာ အန္တရဓာရေယျုံ. န စ န ပညာယတိ. နာပိ ဝိက္ကိရန္တိ. နောစ တတ္ထ အာဗန္ဓနာကာရော ဥဏှတ္တံ ဂစ္ဆတိ. အညောဟိ အာဗန္ဓနာကာရော, အညံ ဥဏှတ္တံ. အာဗန္ဓနာကာရော အာပေါ, ဥဏှတ္တံ တေဇော. တတ္ထ ပထဝိဝါယေသုပိ ဧသေဝနယော. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ယဒိ တေ သဟ ပဝတ္တေယျုံ. တတ္ထ သီတတာ အာပေါနာမ, ဥဏှတာ တေဇော နာမာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ. န ပန တေ သဟ ပဝတ္တန္တိ. တသ္မာ တထာ န ဝတ္တဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတီ’’တိ. တံ သုဝုတ္တမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘တေသံ အနဝဋ္ဌာနတော’’တိ ဧတေန သစေ တေ သီတုဏှာ အဝဋ္ဌိတာ သိယုံ. အထ သဗ္ဗကာလေပိ သီတတာ အာပေါနာမ, ဥဏှတာ တေဇောနာမာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ. န ပန တေ အဝဋ္ဌိတာ ဟောန္တိ. အနဝဋ္ဌိတာ ဧဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ တထာ န ဝတ္တဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ စ အနဝဋ္ဌိတေသု သန္တေသု ယဒိ သီတတာ အာပေါ နာမ, ဥဏှတာ တေဇောနာမာတိ ဝဒေယျုံ. ဧဝဉ္စသတိ, အာပတေဇာပိ အနဝဋ္ဌိတာ သိယုံ. ယော ဣဒါနိ အာပေါ, သောယေဝ ခဏန္တရေ တေဇော နာမ. ယော ဝါ ဣဒါနိ တေဇော, သောယေဝ ခဏန္တရေ အာပေါ နာမာတိ အာပဇ္ဇေယျုံ. န စ သက္ကာ တထာ ဘဝိတုံ. လက္ခဏညထတ္တေ အသန္တေ ဝေါဟာရညထတ္တဿပိ အသမ္ဘဝတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဩရပါရာနံ ဝိယ တေသံ အနဝဋ္ဌာနတော စ ဝိညာယတီ’’တိ. တတ္ထ ‘‘ဝိညာယတီ’’တိ သာသီတတာ တေဇောယေဝ, န အာပေါတိ ဝိညာယတီတိ.

ໃນໂຄຈະຣະຣູບທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ວັນນະວິເສດ” (Vaṇṇavisesaṃ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງວັນນະ (ສີ). ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມຜິດແປກແຫ່ງວັນນະ (ສີໜ້າ). ສະພາວະທີ່ເຖິງແລ້ວ ຄືເປັນໄປແລ້ວໃນຫົວໃຈ ຊື່ວ່າ ຫະທະຍັງຄະຕະພາວະ (ສະພາວະທີ່ເຖິງຫົວໃຈ). ແລະຄຳວ່າ “ພາວະ” (Bhāvo) ໝາຍເຖິງ ຄວາມປະສົງ (ອັດທະຍາໄສ). ຍ່ອມປະກາດຄວາມປະສົງນັ້ນ, ເພາະເປັນປັດໄຈໃຫ້ຮູ້ວ່າ “ຜູ້ນີ້ຍິນດີຕໍ່ເຮົາ, ຜູ້ນີ້ພໍໃຈໃນເຮົາ, ຜູ້ນີ້ໂກດຕໍ່ເຮົາ, ຜູ້ນີ້ມີໂສມະນັດ, ຜູ້ນີ້ມີໂທມະນັດ” ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ເພາະໄດ້ເຫັນຄວາມຜິດແປກແຫ່ງວັນນະ (ສີໜ້າ) ທີ່ປາກົດໃນໃບໜ້າ. ຄຳວ່າ “ແມ່ນໂດຍປົກກະຕິ” (Pakatiyā pī) ມີອະທິບາຍວ່າ ແມ່ນບໍ່ເຖິງຄວາມຜິດແປກແຫ່ງວັນນະ (ສີໜ້າ) ກໍຕາມ. ຄຳວ່າ “ວັດຖຸສິ່ງຂອງໃດໜຶ່ງ” (Yaṃ kiñcidabbaṃ) ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸທີ່ມີວິນຍານ. ສ່ວນຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີແລະຄວາມບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ (ສະມະວິສະມະ) ໄດ້ປະກາດໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ຍ່ອມບອກເນື້ອຄວາມນັ້ນໆ ເພາະຜູ້ຟັງໄດ້ຟັງແລ້ວ ຍ່ອມຮູ້ເນື້ອຄວາມນັ້ນໆ ໄດ້, ຫຼືຍ່ອມບອກວັດຖຸຂອງຕົນ ເພາະຜູ້ຟັງໄດ້ຟັງແລ້ວ ຍ່ອມຮູ້ແມ່ນແຕ່ ວັດຖຸຂອງຕົນນັ້ນໄດ້. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມສະແດງວັດຖຸຂອງຕົນ” (Attano vatthuṃ sūcetī) ຄື ຍ່ອມປະກາດວ່າ “ໃນທີ່ນີ້ມີສິ່ງນີ້ຢູ່”. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມຖືກຕ້ອງ” (Phusīyatī) ຄື ຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງໄດ້ດ້ວຍການຖືກຕ້ອງ (ສຳຜັດ). ຄຳວ່າ “ນັ້ນ” (Taṃ) ໝາຍເຖິງ ການຖືກຕ້ອງ. ຄຳວ່າ “ຂອງນັ້ນ” (Tassā) ໝາຍເຖິງ ຂອງອາໂປທາດ. ຄຳວ່າ “ຫຼືຄວາມເປັນຂອງແຫຼວ” (Dravatāvā) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຂອງປຽກຊຸ່ມ ຫຼືມີລົດຊາດຊຶມຊາບ. ມີຄຳຄັດຄ້ານ (ໂຈດ) ວ່າ “ຄວາມເປັນຂອງແຫຼວນັ້ນ ຍ່ອມຮັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການຖືກຕ້ອງ ແລະຄວາມເປັນຂອງແຫຼວນັ້ນ ກໍຄວນເປັນອາໂປທາດ”. ຕໍ່ໄປນີ້ ເປັນຄຳແກ້ (ວິສັດຊະນາ). ແຕ່ການໄດ້ຮັບຮູ້ຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ (ໂດຍທາງກາຍສຳຜັດ), ເພາະສະນັ້ນ ຄວາມເປັນຂອງແຫຼວນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນເຕໂຊທາດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນອາໂປທາດ. ໃນບັນຫາຮູ້ນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ຮັບຮູ້ຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ຄວາມເຢັນນັ້ນ ກໍເປັນອາໂປທາດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເຕໂຊທາດ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະອາໂປທາດກໍມີຄວາມເປັນໄປໄດ້ 2 ຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຢັນແລະຄວາມຮ້ອນ. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ: “ໃນນ້ຳໂລຫະທີ່ລະລາຍນັ້ນ ຄວາມຮ້ອນ ຄື ອາໂປທາດຮ້ອນ, ໃນວັດຖຸທີ່ເຢັນທັງຫຼາຍ ຄວາມເຢັນ ຄື ອາໂປທາດເຢັນ ບໍ່ແມ່ນຫຼື?”. ຄຳແກ້ມີວ່າ: ຫາກເປັນຢ່າງນັ້ນ, ກໍຈະສົ່ງຜົນໃຫ້ (ຜິດພາດ) ວ່າ ເຕໂຊທາດບໍ່ມີເລີຍ. ຄຳວ່າ “ເພາະບໍ່ເປັນໄປຮ່ວມກັນ” (Saha appavattanato) ຄື ເພາະບໍ່ເກີດຂຶ້ນຮ່ວມກັນໃນຄາວດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “ເໝືອນຝັ່ງນີ້ແລະຝັ່ງນັ້ນ” (Orapārānaṃ viyā) ມີອະທິບາຍວ່າ: ໃນແມ່ນ້ຳ, ທີ່ຊື່ວ່າ ຝັ່ງນີ້ ຫຼື ຝັ່ງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີກຳນົດແນ່ນອນ. ບຸກຄົນຢືນຢູ່ຝັ່ງໃດ ຍ່ອມຮ້ອງຝັ່ງນັ້ນວ່າ “ຝັ່ງນີ້”, ແລະຮ້ອງຝັ່ງອື່ນວ່າ “ຝັ່ງນັ້ນ”. ຄວາມບໍ່ຕັ້ງຢູ່ຄົງທີ່ແຫ່ງຝັ່ງນີ້ແລະຝັ່ງນັ້ນ ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ແລະໃນບົດນີ້, ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເພາະຄວາມເຢັນແລະຄວາມຮ້ອນ ບໍ່ເປັນໄປຮ່ວມກັນ” ນີ້, ທ່ານສະແດງວ່າ: ຫາກຄວາມເຢັນແລະຄວາມຮ້ອນນັ້ນ ຈະພຶງເປັນໄປຮ່ວມກັນ, ໃນຄວາມເຢັນແລະຄວາມຮ້ອນນັ້ນ, ຄວາມເຢັນ ກໍຄວນເອີ້ນວ່າ ອາໂປທາດ, ຄວາມຮ້ອນ ກໍຄວນເອີ້ນວ່າ ເຕໂຊທາດ. ແຕ່ເພາະທາດທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ເປັນໄປຮ່ວມກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນກ່າວຢ່າງນັ້ນ. ຖ້າຖຽງວ່າ: “ບໍ່ແມ່ນບໍ່ຄວນກ່າວ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ອາໂປທາດທີ່ປະກອບດ້ວຍເຕໂຊທາດອັນຮ້ອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມຮ້ອນເທົ່ານັ້ນ, ເໝືອນຢ່າງວ່າ ປະຖະວີທາດແລະວາໂຍທາດ ທີ່ປະກອບດ້ວຍເຕໂຊທາດອັນຮ້ອນ ກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມຮ້ອນເທົ່ານັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ທາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນໄປຮ່ວມກັນ (ຄື ບໍ່ສະແດງສະພາວະເຢັນຮ່ວມກັບຮ້ອນ)”. “ເຖິງແມ່ນວ່າ ທາດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະບໍ່ເປັນໄປຮ່ວມກັນກໍຕາມ, ແຕ່ໃນວັດຖຸທີ່ເຢັນອື່ນໆ, ຄວາມເຢັນ ກໍຄວນເອີ້ນວ່າ ອາໂປທາດ ຢູ່ດີ” ນີ້ຄືຄຳຄັດຄ້ານ (ໂຈດ). ຫາກເປັນຢ່າງນັ້ນ, ໃນນ້ຳໂລຫະທີ່ລະລາຍນັ້ນ, ຮູບທຳທັງປວງ ຍ່ອມເຖິງຄວາມຮ້ອນ, ດັ່ງນັ້ນ ຮູບທຳທັງປວງ ກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນເຕໂຊທາດໄປໝົດ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ “ເຕໂຊທາດ ມີຄວາມຮ້ອນເປັນລັກສະນະ”. ແລະຫາກວ່າ ໃນວັດຖຸທີ່ເຢັນທັງຫຼາຍ ມີສະພາວະເຢັນຢູ່, ໃນວັດຖຸທີ່ເຢັນນັ້ນ, ຮູບທຳທັງປວງທີ່ປະກອບດ້ວຍສະພາວະເຢັນນັ້ນ ກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມເຢັນຄືກັນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ຕາມທັດສະນະຂອງທ່ານ, ຮູບທຳທັງປວງ ກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນອາໂປທາດໄປໝົດ. ແຕ່ສະພາບການຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປບໍ່ໄດ້. ເພາະວ່າ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງລັກສະນະ (ລັກຂະນັນຍະທັດຕະ) ເຊັ່ນນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ທາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ມີແຕ່ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງສະພາວະ (ພາວັນຍະທັດຕະ) ເທົ່ານັ້ນ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ “ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງລັກສະນະ” ຄື: ປະຖະວີທາດ ກາຍເປັນອາໂປທາດ, ອາໂປທາດ ກາຍເປັນປະຖະວີທາດ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ຊື່ວ່າ “ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງສະພາວະ” ຄື: ປະຖະວີທາດ ບາງຄັ້ງກໍແຂງ, ບາງຄັ້ງກໍອ່ອນ. ອາໂປທາດ ບາງຄັ້ງກໍມີພຽງແຕ່ການເກາະກຸມ, ບາງຄັ້ງກໍໄຫຼອາບ. ເຕໂຊທາດ ບາງຄັ້ງກໍຮ້ອນ, ບາງຄັ້ງກໍເຢັນ. ວາໂຍທາດ ບາງຄັ້ງກໍມີພຽງແຕ່ການຄ້ຳຈຸນ, ບາງຄັ້ງກໍເຄື່ອນໄຫວ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ການຜັນແປແຫ່ງກິລິຍາ (ການສະແດງອອກ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມແຮງ, ຄວາມຄ່ອຍ, ຄວາມຢ່ອນ ແລະຄວາມຍິ່ງ ແຫ່ງທາດແຕ່ລະທາດ ຍ່ອມມີຢູ່. ເພາະສະນັ້ນ, ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ເພາະວ່າ ອາໂປທາດທີ່ປະກອບດ້ວຍເຕໂຊທາດອັນຮ້ອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມຮ້ອນເທົ່ານັ້ນ, ເໝືອນຢ່າງວ່າ ປະຖະວີທາດແລະວາໂຍທາດ ທີ່ປະກອບດ້ວຍເຕໂຊທາດອັນຮ້ອນ ກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມຮ້ອນເທົ່ານັ້ນ”, ຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຄຳກ່າວເຖິງຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງລັກສະນະ (ເຊິ່ງ) ບໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ. ເພາະວ່າ ທຳທັງປວງເຫຼົ່ານີ້ ເຖິງຈະປະກອບດ້ວຍເຕໂຊທາດອັນຮ້ອນ ກໍບໍ່ໄດ້ກາຍເປັນຄວາມຮ້ອນໄປທັງໝົດ, ແລະຍ່ອມບໍ່ລະຖິ້ມສະພາວະຂອງຕົນໆ. ຄວາມຈິງເປັນຢ່າງນັ້ນ, ໃນນ້ຳໂລຫະທີ່ເດືອດພ່ານແລະຮ້ອນຈັດນັ້ນ, ສະພາວະ (ແຫ່ງອາໂປທາດ) ຍ່ອມບໍ່ກາຍເປັນຄວາມຮ້ອນ, ທັງບໍ່ລະຖິ້ມສະພາວະເກາະກຸມ ຫຼືສະພາວະໄຫຼອາບ. ຫາກມັນກາຍເປັນຄວາມຮ້ອນ, ມັນກໍຄົງຈະລະຖິ້ມສະພາວະນັ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ອາການເກາະກຸມ ຫຼືອາການໄຫຼອາບ ກໍຄົງຈະບໍ່ປາກົດໃນນ້ຳໂລຫະນັ້ນ, ແລະຮູບທຳທັງປວງກໍຄົງຈະກະຈັດກະຈາຍໄປ, ເມື່ອກະຈັດກະຈາຍໄປແລ້ວ ກໍຄົງຈະອັນຕະຣະທານ (ຫາຍ) ໄປ. ແຕ່ກໍບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ປາກົດ, ທັງບໍ່ໄດ້ກະຈັດກະຈາຍໄປ, ແລະອາການເກາະກຸມໃນນ້ຳໂລຫະນັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ກາຍເປັນຄວາມຮ້ອນເລີຍ. ເພາະວ່າ ອາການເກາະກຸມເປັນຢ່າງໜຶ່ງ, ຄວາມຮ້ອນເປັນອີກຢ່າງໜຶ່ງ. ອາການເກາະກຸມ ຄື ອາໂປທາດ, ຄວາມຮ້ອນ ຄື ເຕໂຊທາດ. ໃນບັນຫາຮູ້ນີ້, ແມ່ນແຕ່ໃນປະຖະວີທາດແລະວາໂຍທາດ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ເພາະສະນັ້ນ, ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຫາກທາດທັງສອງນັ້ນ ຈະພຶງເປັນໄປຮ່ວມກັນ, ໃນທາດທັງສອງນັ້ນ, ຄວາມເຢັນ ກໍຄວນເອີ້ນວ່າ ອາໂປທາດ, ຄວາມຮ້ອນ ກໍຄວນເອີ້ນວ່າ ເຕໂຊທາດ. ແຕ່ເພາະທາດທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ເປັນໄປຮ່ວມກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງວ່າ ບໍ່ຄວນກ່າວຢ່າງນັ້ນ”, ຄຳນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວແທ້ໆ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເພາະຄວາມບໍ່ຕັ້ງຢູ່ຄົງທີ່ແຫ່ງທາດທັງສອງນັ້ນ” (Tesaṃ anavaṭṭhānato) ນີ້, ທ່ານສະແດງວ່າ: ຫາກຄວາມເຢັນແລະຄວາມຮ້ອນນັ້ນ ຕັ້ງຢູ່ຄົງທີ່, ເມື່ອນັ້ນ ໃນກາລະທຸກເມື່ອ, ຄວາມເຢັນ ກໍຄວນເອີ້ນວ່າ ອາໂປທາດ, ຄວາມຮ້ອນ ກໍຄວນເອີ້ນວ່າ ເຕໂຊທາດ. ແຕ່ທາດທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ຄົງທີ່, ຍ່ອມເປັນຂອງບໍ່ຄົງທີ່ແທ້ໆ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນກ່າວຢ່າງນັ້ນ. ແລະໃນບັນຫາຮູ້ນີ້, ເມື່ອທາດທັງສອງບໍ່ຄົງທີ່, ຫາກຈະກ່າວວ່າ ຄວາມເຢັນ ຄື ອາໂປທາດ, ຄວາມຮ້ອນ ຄື ເຕໂຊທາດ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ອາໂປທາດແລະເຕໂຊທາດ ກໍຄົງຈະກາຍເປັນຂອງບໍ່ຄົງທີ່ໄປນຳ. ແລະກໍຈະສົ່ງຜົນໃຫ້ (ຜິດພາດ) ວ່າ ທາດໃດທີ່ເປັນອາໂປທາດໃນຂະນະນີ້, ทາດນັ້ນເອງ ກໍຈະຊື່ວ່າ ເຕໂຊທາດໃນຂະນະຕໍ່ໄປ, ຫຼືທາດໃດທີ່ເປັນເຕໂຊທາດໃນຂະນະນີ້, ທາດນັ້ນເອງ ກໍຈະຊື່ວ່າ ອາໂປທາດໃນຂະນະຕໍ່ໄປ. ແຕ່ສະພາບການຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປບໍ່ໄດ້. ເພາະເມື່ອຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງລັກສະນະບໍ່ມີ, ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງໂວຫານ ກໍຍ່ອມມີຂຶ້ນບໍ່ໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແລະພຶງຊາບໄດ້ ເພາະຄວາມບໍ່ຕັ້ງຢູ່ຄົງທີ່ແຫ່ງທາດທັງສອງນັ້ນ ເໝືອນຝັ່ງນີ້ແລະຝັ່ງນັ້ນ”. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ພຶງຊາບໄດ້” (viññāyatī) ຄື ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມເຢັນນັ້ນ ເປັນເຕໂຊທາດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນອາໂປທາດ.

‘‘အထ ပနာ’’တိအာဒီသု. ယံ ပုဗ္ဗေ ပရေန ဝုတ္တံ ‘နနု ဒြဝတာ ဝါ ဖုသိတွာ ဂယှတီ’တိ. တံ ဝိစာရေတုံ ‘‘အထ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အထ ပနာ’’တိ ယဒိ ပန ဂယှတိ, ဧဝံသတီတိ စ. ဧဝဉ္စသတိ အာရမ္မဏ ဘူတော ဧဝ သိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. အယံ ပနေတ္ထာ ဓိပ္ပာယော. သစေ ဒြဝဘာဝဘူတော အာပေါ ဖုသိတွာ ဂယှေယျ. ဧဝံ သတိ[Pg.196], အယောပိဏ္ဍာဒီသု အာဗန္ဓနမတ္တဘူတော အာပေါပိ ဖုသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗော သိယာ. ကသ္မာ, အာပဘာဝေန ဧကတ္တာ. ဧဝဉ္စသတိ, တေသု အယောပိဏ္ဍာဒီသု သော အာပေါ တာနိ ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ ဖုသန္တဿ ပဟရန္တဿ ဝိနာ ဣတရ မဟာဘူတေဟိ ဝိသုံ ကာယိက သုခဒုက္ခာနံ အာရမ္မဏ ပစ္စယော သိယာ. ယထာတံ, တေသွေဝ အယောပိဏ္ဍာဒီသု ပထဝိမဟာဘူတံ ဝိနာ ဣတရမဟာဘူတေဟိ ဝိသုံ ကာယိကသုခဒုက္ခာနံ အာရမ္မဏ ပစ္စယော ဟောတိ. ဧဝံ တေဇောဝါယေသုပီတိ. န ပန သော ဝိသုံ ကာယိကသုခဒုက္ခာနံ အာရမ္မဏ ပစ္စယော ဟောတိ. တသ္မာ သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗ သဘာဝေါ န ဟောတိ. ယထာ စ သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗသဘာဝေါ န ဟောတိ. တထာ ပကတိ ဥဒကာဒီသု ဒြဝဘာဝဘူတောပိ အာပေါ တာနိ ဖုသန္တဿ ပဟရန္တဿ ကာယိကသုခဒုက္ခာနံ အာရမ္မဏ ပစ္စယော န ဟောတိ. န စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗ သဘာဝေါတိ. ဧဝဉ္စသတိ, ကထံ အယောပိဏ္ဍာဒီသု အာဗန္ဓနမတ္တဘူတော အာပေါ ကာယိကသုခဒုက္ခာနံ ပစ္စယော န ဟောတိ. ကထဉ္စ တေသု ဣတရမဟာဘူတာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကာယိကသုခဒုက္ခာနံ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ. တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘သဏှထဒ္ဓတာဝသေနဝါ’’တိ တေသု ဌိတာယ ပထဝိဓာတုယာ သဏှထဒ္ဓတာဝသေန ဝါ. သဏှပထဝီသုခဝေဒနာယ ထဒ္ဓပထဝီဒုက္ခဝေဒနာယ အာရမ္မဏ ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ သေသေသု. ‘‘အဗ္ဘန္တရတ္ထမ္ဘနဿာ’’တိ တေသံ အယောပိဏ္ဍာဒီနံ အဗ္ဘန္တရေ ဌိတဿ ဝိတ္ထမ္ဘန သဘာဝဿ. ‘‘နော အညထာ’’တိ တာနိတီဏိ ကာရဏာနိ ဌပေတွာ အာဗန္ဓန ကြိယံ ပဋိစ္စ ကာယိကသုခဒုက္ခုပ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ ပကတိ ဥဒကာဒီသု ဒြဝဘာဝဘူတံ အာပေါဓာတုမ္ပိ ဖုသိတွာ ဇာနန္တီတိ မဟာဇနာ မညန္တိ. တဗ္ဗိသောဓနေန သဟ လဒ္ဓဂုဏံ ဒဿေတုံ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ပထမံ ဒြဝတာ သဟိတာနိ. လ. ဇာနန္တီ’’တိ ဣဒံ ပဓာန ဝစနံ. လောကေ ဟတ္ထေန ပရာမသိတွာ ဝါ စက္ခုနာ ဒိသွာ ဝါ ဣဒံ ရဿံ, ဣဒံ ဒီဃံ, ဣဒံ ဝဋ္ဋံ, ဣဒံ မဏ္ဍလန္တိအာဒိနာ သဏ္ဌာနံ ဇာနန္တာ ဟတ္ထ ဖုသနေန ဝါ စက္ခု ဒဿနေန ဝါ သဟေဝ တံ ဇာနန္တီတိ မညန္တိ. တတ္ထ ပန ပုရိမဘာဂေ ကာယဒွါရဝီထိ စိတ္တေန ပစ္စုပ္ပန္နာနိ တီဏိဘူတာနိ ဖုသိတွာ ဝါ စက္ခုဒွါရ ဝီထိစိတ္တေန ပစ္စုပ္ပန္နံ [Pg.197] ရူပံ ဒိသွာ ဝါ ပစ္ဆာ ဝတ္ထုဂ္ဂဟဏဝီထိယာ ဥပ္ပန္နာယ ဧဝ သဏ္ဌာနံ ဇာနန္တိ. ဧသေဝနယော ရတ္တိယံ အလာတစက္ကသဏ္ဌာနံ ဇာနန္တဿပိ. တတ္ထ ပန ဗဟူနိပိ ပုဗ္ဗာပရဝီထိစိတ္တသန္တာနာနိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာနိ. တထာ လောကေ စက္ခုနာ ဒိသွာ ဒွါရဝါတပါနာဒီနံ ဆိဒ္ဒဝိဝရာနိ ဇာနန္တာ စက္ခုနာ ဒဿနေန သဟေဝ တာနိ ဇာနန္တီတိ မညန္တိ. တတ္ထ ပန ပုရိမဘာဂေ စက္ခုဒွါရိကဝီထိ စိတ္တေန ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ကဝါဋရူပဘိတ္တိ ရူပါနိ ပုနပ္ပုနံ ဒိသွာ ပစ္ဆာ အလာတစက္ကဿ မဇ္ဈေ ဝိဝရံပိ ဇာနန္တာ ဝိယ ဝိသုံ ဥပ္ပန္နာယ မနောဒွါရိက ဝိညာဏဝီထိယာ ဧဝ တံ ဆိဒ္ဒဝိဝရဘူတံ အာကာသံ ဇာနန္တိ. တထာ ဟတ္ထေန ဥဒကံ ဖုသန္တဿ ပထမံ ဒြဝသဟိတာနိ ဝိလီနာနိ မုဒူနိ တီဏိဖောဋ္ဌဗ္ဗ မဟာဘူတာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကာယဒွါရိက ဝီထိ စိတ္တေဟိ ဖုသနကိစ္စေန အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ပစ္ဆာ ဝိသုံ သုဒ္ဓါယ မနောဒွါရိက ဝီထိယာ ဧဝ ဒြဝဘာဝသင်္ခါတံ ပဂ္ဃရဏက အာပေါဓာတုံ ဇာနန္တိ. ဧဝံ သန္တေပိ တံ ဒြဝဘာဝံပိ ဟတ္ထေန ဖုသနေန သဟေဝ ဇာနန္တီတိ မညန္တီတိ အဓိပ္ပာယော.

ໃນຄຳວ່າ “Atha panā” (ແຕ່ຫາກວ່າ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Atha panā” ເປັນຕົ້ນນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພື່ອພິຈາລະນາຄຳທີ່ຄົນອື່ນກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງວ່າ “ຄວາມເປັນຂອງແຫຼວ ຍ່ອມຮັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການຖືກຕ້ອງ ບໍ່ແມ່ນຫຼື?”. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “atha panā” ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ “ແຕ່ຫາກວ່າ ຍ່ອມຮັບຮູ້ໄດ້, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ຄວາມເປັນຂອງແຫຼວນັ້ນ ກໍຄວນເປັນອາລົມ (ແຫ່ງກາຍສຳຜັດ) ເທົ່ານັ້ນ”. ແຕ່ເນື້ອຄວາມໃນຂໍ້ນີ້ ມີດັ່ງນີ້: ຫາກອາໂປທາດທີ່ມີສະພາວະເປັນຂອງແຫຼວ ຈະພຶງຮັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການຖືກຕ້ອງ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ອາໂປທາດທີ່ມີພຽງສະພາວະເກາະກຸມໃນກ້ອນເຫຼັກເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຈະຮັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການຖືກຕ້ອງຄືກັນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີຄວາມເປັນອັນດຽວກັນໂດຍຄວາມເປັນອາໂປທາດ. ແລະເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ໃນກ້ອນເຫຼັກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ, ອາໂປທາດນັ້ນ ກໍຄວນເປັນອາລົມປັດໄຈແຫ່ງກາຍິກະສຸກແລະກາຍິກະທຸກ ແຍກຕ່າງຫາກຈາກມະຫາພູທາດອື່ນໆ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຖືກຕ້ອງ ຫຼືຕີກ້ອນເຫຼັກເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍມືຫຼືດ້ວຍຕີນ. ເໝືອນຢ່າງວ່າ ໃນກ້ອນເຫຼັກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນເອງ, ປະຖະວີມະຫາພູທາດ ຍ່ອມເປັນອາລົມປັດໄຈແຫ່ງກາຍິກະສຸກແລະກາຍິກະທຸກ ແຍກຕ່າງຫາກຈາກມະຫາພູທາດອື່ນໆ, ແລະແມ່ນແຕ່ໃນເຕໂຊທາດແລະວາໂຍທາດ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ແຕ່ອາໂປທາດນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ເປັນອາລົມປັດໄຈແຫ່ງກາຍິກະສຸກແລະກາຍິກະທຸກ ແຍກຕ່າງຫາກເລີຍ. ເພາະສະນັ້ນ ອາໂປທາດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນໂຜດທັບພະສະພາວະ (ສະພາວະທີ່ຖືກຕ້ອງໄດ້). ແລະອາໂປທາດນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນໂຜດທັບພະສະພາວະ ດ້ວຍປະການໃດ, ແມ່ນແຕ່ອາໂປທາດທີ່ມີສະພາວະເປັນຂອງແຫຼວໃນນ້ຳປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ເປັນອາລົມປັດໄຈແຫ່ງກາຍິກະສຸກແລະກາຍິກະທຸກ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຖືກຕ້ອງ ຫຼືຕີຕ້ອງນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ແລະບໍ່ແມ່ນໂຜດທັບພະສະພາວະ ດ້ວຍປະການນັ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ອາໂປທາດທີ່ມີພຽງສະພາວະເກາະກຸມໃນກ້ອນເຫຼັກເປັນຕົ້ນ ບໍ່ເປັນປັດໄຈແຫ່ງກາຍິກະສຸກແລະກາຍິກະທຸກ ໄດ້ແນວໃດ? ແລະມະຫາພູທາດອື່ນໆ ໃນກ້ອນເຫຼັກເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແຫ່ງກາຍິກະສຸກແລະກາຍິກະທຸກ ແຍກຕ່າງຫາກກັນໄດ້ແນວໃດ? ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “yañhī” (ເພາະວ່າສິ່ງໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ຫຼືໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມອ່ອນແລະຄວາມແຂງ” (saṇhathaddhatāvasenavā) ມີອະທິບາຍວ່າ: ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມອ່ອນແລະຄວາມແຂງ ແຫ່ງປະຖະວີທາດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນກ້ອນເຫຼັກເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄືເປັນອາລົມປັດໄຈແຫ່ງສຸກເວທະນາ ເພາະປະຖະວີທາດອ່ອນ, ແລະເປັນອາລົມປັດໄຈແຫ່ງທຸກເວທະນາ ເພາະປະຖະວີທາດແຂງ. ໃນທາດທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງການຄ້ຳຈຸນພາຍໃນ” (Abbhantaratthambhanassā) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງສະພາວະຄ້ຳຈຸນ (ວາໂຍທາດ) ທີ່ຕັ້ງຢູ່ພາຍໃນກ້ອນເຫຼັກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ແມ່ນໂດຍປະການອື່ນ” (No aññathā) ມີອະທິບາຍວ່າ: ຍົກເວັ້ນເຫດ 3 ປະການນັ້ນແລ້ວ, ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກາຍິກະສຸກແລະກາຍິກະທຸກ ໂດຍອາໄສກິລິຍາເກາະກຸມ (ແຫ່ງອາໂປທາດ) ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ໃນປັດຈຸບັນນີ້, ຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມສຳຄັນຜິດວ່າ “ພວກເຂົາຖືກຕ້ອງແລ້ວ ຍ່ອມຮູ້ແມ່ນແຕ່ອາໂປທາດ ທີ່ມີສະພາວະເປັນຂອງແຫຼວໃນນ້ຳປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ”. ເພື່ອສະແດງຄຸນປະໂຫຍດທີ່ໄດ້ຮັບ ພ້ອມກັບການຊຳຮະຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວຄຳວ່າ “tasmā” (ເພາະສະນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ປະໂຫຍກວ່າ “ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຍ່ອມຮູ້... ພ້ອມດ້ວຍຄວາມເປັນຂອງແຫຼວ... ລະ...” ນີ້ ເປັນຂໍ້ຄວາມຫຼັກ. ໃນໂລກ, ຄົນທັງຫຼາຍເມື່ອເອົາມືຈັບບາຍ ຫຼືເອົາຕາແນມເຫັນ ແລ້ວຮູ້ສັນຖານວ່າ “ນີ້ສັ້ນ, ນີ້ຍາວ, ນີ້ມົນ, ນີ້ເປັນວົງ” ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມສຳຄັນຜິດວ່າ “ພວກເຂົາຮູ້ສັນຖານນັ້ນ ພ້ອມກັບການຖືກຕ້ອງດ້ວຍມື ຫຼືການເຫັນດ້ວຍຕາເລີຍ”. ແຕ່ໃນຄວາມເປັນຈິງ, ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ບຸກຄົນຖືກຕ້ອງມະຫາພູທາດ 3 ທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ ດ້ວຍກາຍະທະວານວິຖີຈິດ, ຫຼືເຫັນຮູບທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ ດ້ວຍຈັກຂຸທະວານວິຖີຈິດແລ້ວ, ພາຍຫຼັງຈຶ່ງຮູ້ສັນຖານ ດ້ວຍມະໂນທະວານວິຖີຈິດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຮັບເອົາວັດຖຸ (ວັດຖຸຄະຫະນະວິຖີ) ເທົ່ານັ້ນ. ນັຍດຽວກັນນີ້ ຍ່ອມມີແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຮູ້ສັນຖານຂອງກົງໄຟ (ທີ່ເກີດຈາກການແກວ່ງໄຕ້ໄຟເປັນວົງກົມ) ໃນເວລາກາງຄືນຄືກັນ. ແຕ່ໃນການຮູ້ກົງໄຟນັ້ນ, ພຶງປາດຖະໜາກະແສວິຖີຈິດທັງກ່ອນແລະຫຼັງເປັນຈຳນວນຫຼາຍ. ເໝືອນຢ່າງວ່າ ໃນໂລກ, ຄົນທັງຫຼາຍເມື່ອເອົາຕາແນມເຫັນ ແລ້ວຮູ້ຊ່ອງວ່າງແຫ່ງປະຕູແລະປ່ອງຢ້ຽມເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມສຳຄັນຜິດວ່າ “ພວກເຂົາຮູ້ຊ່ອງວ່າງເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມກັບການເຫັນດ້ວຍຕາເລີຍ”. ແຕ່ໃນຄວາມເປັນຈິງ, ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ບຸກຄົນເຫັນຮູບປະຕູແລະຮູບຝາທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າ ດ້ວຍຈັກຂຸທະວານວິຖີຈິດ, ພາຍຫຼັງຈຶ່ງຮູ້ອາກາດທີ່ເປັນຊ່ອງວ່າງນັ້ນ ດ້ວຍມະໂນທະວານວິນຍານວິຖີ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຕ່າງຫາກ, ເໝືອນດັ່ງບຸກຄົນຜູ້ຮູ້ຊ່ອງວ່າງໃນທ່າມກາງແຫ່ງກົງໄຟ ສະນັ້ນ. ເໝືອນກັນນັ້ນ, ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ເອົາມືຖືກຕ້ອງນ້ຳ, ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ບຸກຄົນຍ່ອມກະທຳມະຫາພູທາດ 3 ທີ່ເປັນໂຜດທັບພະ ອັນອ່ອນ, ລະລາຍ ແລະປະກອບດ້ວຍຄວາມເປັນຂອງແຫຼວ ໃຫ້ເປັນອາລົມ ດ້ວຍກາຍະທະວານວິຖີຈິດທັງຫຼາຍ ແຍກຕ່າງຫາກກັນ ໂດຍກິດຄືການຖືກຕ້ອງ, ພາຍຫຼັງຈຶ່ງຮູ້ອາໂປທາດທີ່ມີສະພາວະໄຫຼອາບ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມເປັນຂອງແຫຼວ ດ້ວຍມະໂນທະວານວິຖີ ທີ່ບໍລິສຸດແຍກຕ່າງຫາກເທົ່ານັ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ຄົນທັງຫຼາຍກໍຍັງສຳຄັນຜິດວ່າ “ພວກເຂົາຮູ້ແມ່ນແຕ່ຄວາມເປັນຂອງແຫຼວນັ້ນ ພ້ອມກັບການຖືກຕ້ອງດ້ວຍມືເລີຍ” ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

ဂါဝေါ စရန္တိ ဧတ္ထာတိ အာဟ ‘‘ဂုန္နံ စရဏဋ္ဌာနံ’’တိ. အက္ခရ ဝိဒူ ပန ဂေါသဒ္ဒံ ဣန္ဒြိယတ္ထေပိ ဣစ္ဆန္တီတိ အာဟ ‘‘ဂေါတိ ဝါ’’တိအာဒိံ. တာနိ စက္ခာဒီနိ ဧတေသု ရူပါဒီသု စရန္တိ, ဧတာနိ ဝါ ရူပါဒီနိ တေသု စက္ခာဒီသု စရန္တိ. တတ္ထ ပုရိမေန ဂါဝေါ ဣန္ဒြိယာနိ စရန္တိ ဧတေသူတိ ဂေါစရာနီတိ ဒဿေတိ. ပစ္ဆိမေန ဂေါသုဣန္ဒြိယေသု စရန္တီတိ ဂေါစရာနီတိ. ဣမာနိ ပန ပဉ္စ ရူပါဒီနိ.

ຝູງງົວທັງຫຼາຍ ຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນທີ່ນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ທີ່ທ່ຽວໄປແຫ່ງງົວທັງຫຼາຍ” (gunnaṃ caraṇaṭṭhānaṃ). ສ່ວນພວກຜູ້ຮູ້ອັກສອນ (ນັກໄວຍາກອນ) ຍ່ອມປາດຖະໜາເອົາ “ໂຄສັບ” (Go-sadda) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອິນຊີ ຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຫຼືວ່າ ໂຄ” (goti vā) ເປັນຕົ້ນ. ອິນຊີທັງຫຼາຍ ມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນຮູບເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້, ຫຼືວ່າ ຮູບເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ ມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນສອງນັຍນັ້ນ, ດ້ວຍນັຍທຳອິດ ທ່ານສະແດງວ່າ “ຊື່ວ່າ ໂຄຈະຣະ ເພາະອິນຊີທັງຫຼາຍ ເໝືອນຝູງງົວ ຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນອາລົມເຫຼົ່ານີ້”. ດ້ວຍນັຍທີສອງ ທ່ານສະແດງວ່າ “ຊື່ວ່າ ໂຄຈະຣະ ເພາະອາລົມທັງຫຼາຍ ຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ ເໝືອນຝູງງົວ”. ແລະໂຄຈະຣະເຫຼົ່ານີ້ ກໍຄື ຮູບເປັນຕົ້ນ 5 ປະການນີ້.

ဘာဝဒွယေ. ဣစ္ဆနဋ္ဌေန ဌာနဋ္ဌေန ဌပနဋ္ဌေန စ ဣတ္ထီ. သာဟိကာမရတိ အတ္ထာယ သယံပိ အညံကာမိကံ ဣစ္ဆတိ. သယဉ္စ ကာမိကေန ဣစ္ဆီယတိ. အညော စ ကာမိကော ဃရာဝါသ သုခတ္ထာယ တတ္ထ ဌာနံ ဥပေတိ, ပတိဋ္ဌာတိ. အာယတိဉ္စ ကုလဝံသပ္ပတိဋ္ဌာနတ္ထာယ တတ္ထ ကုလဝံသ ဗီဇံ ဌပေတီတိ. ပူရဏဋ္ဌေန ဣစ္ဆနဋ္ဌေန စ ပုရိသော. သောဟိ အတ္တဟိတဉ္စ ပူရေတိ, ပရဟိတဉ္စ ဣစ္ဆတိ. ဣဓလောကဟိတဉ္စ ပူရေတိ, ပရလောကဟိတဉ္စ ဣစ္ဆတိ. ဥဘယလောကဟိတဉ္စ ပူရေတိ, လောကုတ္တရဟိတဉ္စ ဣစ္ဆတိ, ဧသတိ, ဂဝေသတီတိ. ပုမဿသကံ ပုံသကံ. ပုရိသလိင်္ဂါဒိ. နတ္ထိ ပုံသကံ ဧတဿာတိ နပုံသကံ. ‘‘ယဿ ပန ဓမ္မဿာ’’တိ ဘာဝရူပဓမ္မဿ. ‘‘တံ’’တိ ခန္ဓပဉ္စကံ. မဟာသဏ္ဌာနံ [Pg.198] သတ္တာနံ ဇာတိဘေဒံ လိင်္ဂေတိ ဉာပေတီတိ လိင်္ဂံ. လက္ခဏပါဌကာ နိမိနန္တိ သဉ္ဇာနန္တိ ကလျာဏ ပါပကံ ကမ္မဝိပါကံ ဧတေနာတိ နိမိတ္တံ. ကိရိယာ ကုတ္တံ. အာယုကန္တံ ကပ္ပီယတိ သင်္ခရီယတီတိ အာကပ္ပော. သဗ္ဗေပေတေလိင်္ဂါဒယော. သောစ အဝိသဒါဒိဘာဝေါ. ‘‘ဝစနေသုစာ’’တိ ဣတ္ထိသဒ္ဒပုရိသသဒ္ဒါဒီသု စ. ‘‘ဝစနတ္ထေသု စာ’’တိ ဣတ္ထိ သဏ္ဌာန ပုရိသသဏ္ဌာနာဒိ အတ္ထေသု စ. ‘‘နိမိတ္တသဒ္ဒေါ ဝိယာ’’တိ နိမိတ္တ သဒ္ဒေါ အင်္ဂဇာတေ ပါကဋော ဝိယာတိ. န ပါကဋော ဒိဋ္ဌော. အပါကဋော ပန ကတ္ထစိ ဒိဋ္ဌောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဘဝန္တိ သဒ္ဒဗုဒ္ဓိယော’’တိ သဒ္ဒသတ္ထနယော. ‘‘ဘဝန္တိ လိင်္ဂါဒီနီ’’တိ အဋ္ဌကထာနယော. တတ္ထ ဟိ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီနံ ဟေတုဘာဝ လက္ခဏန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧတသ္မိံ သတီ’’တိ စ ဇာတိယာ သတိ, ဇရာမရဏံ ဟောတိ. အသတိ န ဟောတီတိ ဧတ္ထဝိယ ဟေတု ဖလဘာဝပါကဋတ္ထံ ဝုတ္တံ.

ໃນພາວະທັງສອງນັ້ນ, ຊື່ວ່າ ອິດຖີ (ສະຕີ) ເພາະອັດຖະວ່າ ປາດຖະໜາ, ເພາະອັດຖະວ່າ ຕັ້ງຢູ່ ແລະເພາະອັດຖະວ່າ ຕັ້ງໄວ້. ດ້ວຍວ່າ ນາງເອງກໍປາດຖະໜາຊາຍອື່ນຜູ້ມີຄວາມຮັກ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມຍິນດີໃນກາມ, ແລະນາງເອງກໍອັນຊາຍຜູ້ມີຄວາມຮັກປາດຖະໜາຄືກັນ. ແລະຊາຍອື່ນຜູ້ມີຄວາມຮັກ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມຕັ້ງຢູ່ ຄື ອາໄສຢູ່ໃນນາງນັ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມສຸກໃນການຄອງເຮືອນ. ແລະຍ່ອມຕັ້ງໄວ້ເຊິ່ງພືດພັນແຫ່ງຕະກູນໃນນາງນັ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການດຳຣົງຢູ່ແຫ່ງວົງຕະກູນໃນອະນາຄົດ. ຊື່ວ່າ ປຸຣິສະ (ບຸຣຸດ) ເພາະອັດຖະວ່າ ເຮັດໃຫ້ເຕັມ ແລະເພາະອັດຖະວ່າ ປາດຖະໜາ. ດ້ວຍວ່າ ບຸຣຸດນັ້ນຍ່ອມເຮັດປະໂຫຍດສ່ວນຕົນໃຫ້ເຕັມ ແລະປາດຖະໜາປະໂຫຍດສ່ວນລວມ. ຍ່ອມເຮັດປະໂຫຍດໃນໂລກນີ້ໃຫ້ເຕັມ ແລະປາດຖະໜາປະໂຫຍດໃນໂລກໜ້າ. ຍ່ອມເຮັດປະໂຫຍດໃນໂລກທັງສອງໃຫ້ເຕັມ ແລະປາດຖະໜາ, ສະແຫວງຫາ, ຄົ້ນຫາ ເຊິ່ງປະໂຫຍດອັນເປັນໂລກຸດຕະຣະ. ສິ່ງອັນເປັນຂອງຕົນແຫ່ງຊາຍ ຊື່ວ່າ ປຸງສະກະ ໄດ້ແກ່ ປຸຣິສະລິງ (ເພດຊາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງໃດບໍ່ມີປຸງສະກະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ນະປຸງສະກະ. ຄຳວ່າ “Yassa pana dhammassa” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງພາວະຣູບທັມ. ຄຳວ່າ “Taṃ” ໄດ້ແກ່ ຂັນຫ້າ. ສິ່ງໃດຍ່ອມສະແດງ ຄື ເຮັດໃຫ້ຮູ້ເຊິ່ງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກຳເນີດຂອງສັດທັງຫຼາຍ ໂດຍສັນຖານໃຫຍ່ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ລິງ (ເພດ). ພວກຜູ້ຮຽນຕຳລາທຳນາຍລັກສະນະ ຍ່ອມກຳນົດ ຄື ຮູ້ຈັກຜົນແຫ່ງກຳອັນດີແລະຊົ່ວດ້ວຍສິ່ງນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ນິມິດ (ເຄື່ອງໝາຍ). ກິຣິຍາອາການ ຊື່ວ່າ ຄຸດຕະ (ຄວາມປະພຶດ). ອາການອັນບຸກຄົນກຳນົດ ຄື ປຸງແຕ່ງຕະຫຼອດອາຍຸ ຊື່ວ່າ ອາກັບ (ທ່າທາງ). ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທັງປວງເຫຼົ່ານີ້ ມີລິງເປັນຕົ້ນ. ແລະຄວາມເປັນໄປມີຄວາມບໍ່ຈະແຈ້ງເປັນຕົ້ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Vacanesu ca” ໄດ້ແກ່ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີອິດຖີສັບ ແລະປຸຣິສສັບເປັນຕົ້ນດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “Vacanatthesu ca” ໄດ້ແກ່ ໃນເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍມີອິດຖີສັນຖານ ແລະປຸຣິສສັນຖານເປັນຕົ້ນດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “Nimittasaddo viya” ໄດ້ແກ່ ປຽບເໝືອນນິມິດສັບ ທີ່ປາກົດໃນອະໄວຍະວະເພດ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນປາກົດໃຫ້ເຫັນ, ແຕ່ບາງບ່ອນກໍເຫັນວ່າບໍ່ປາກົດ. ຄຳວ່າ “Bhavanti saddabuddhiyo” ນີ້ ເປັນນັຍແຫ່ງຄຳພີໄວຍາກອນ. ຄຳວ່າ “Bhavanti liṅgādīni” ນີ້ ເປັນນັຍແຫ່ງອັດຖະກະຖາ. ເພາະໃນອັດຖະກະຖາຮຽກວ່າ ລັກສະນະແຫ່ງຄວາມເປັນເຫດຂອງອິດຖີລິງເປັນຕົ້ນ. ແລະຄຳວ່າ “Etasmiṃ sati” (ເມື່ອສິ່ງນີ້ມີຢູ່) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນເຫດແລະຜົນໃຫ້ປາກົດ ປຽບເໝືອນໃນຄຳວ່າ ເມື່ອຊາດມີຢູ່ ຊະລາມໍຣະນະຍ່ອມມີ, ເມື່ອບໍ່ມີ ຍ່ອມບໍ່ມີ ດັ່ງນີ້.

ဝတ္ထုရူပေ. နိရုတ္တိနယေန ဝစနတ္ထာ ဘဝန္တိ. ဓာတု ဒွယံ နာမ မနောဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု ဒွယံ. ‘‘အဝတွာ’’တိ ဟဒယ ဝတ္ထုံ အဝတွာ. ‘‘တံ’’တိ ဟဒယ ဝတ္ထု ရူပံ. ‘‘ပဉ္စာ’’တိ ပဉ္စဝတ္ထူနိ. ‘‘တေသံ’’တိ တေသံ ကုသလာဒီနံ. ‘‘တတ္ထ ဝုတ္တံ’’တိ ပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တံ. ‘‘ယံ ရူပံ နိဿာယာ’’တိ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တီတိ ဣမံ ပါဌံ နိဒ္ဒိသတိ. ‘‘အနည သာဓာရဏေသု ဌာနေသူ’’တိ စက္ခု ဝတ္ထာဒီဟိ အညဝတ္ထူဟိ အသာဓာရဏေသု ကုသလာကုသလဋ္ဌာနေသု.

ໃນວັດຖຸຣູບ. ຍ່ອມມີວິເຄາະສັບຕາມນັຍແຫ່ງນິຣຸດຕິ. ຄຳວ່າ ທາດທັງສອງ ໄດ້ແກ່ ຄູ່ແຫ່ງມະໂນທາດ ແລະມະໂນວິນຍານທາດ. ຄຳວ່າ “Avatvā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງຫະທະຍະວັດຖຸ. ຄຳວ່າ “Taṃ” ໄດ້ແກ່ ຫະທະຍະວັດຖຸຣູບ. ຄຳວ່າ “Pañca” ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸທັງຫ້າ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ຂອງກຸສົນທັມເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tattha vuttaṃ” ໄດ້ແກ່ ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີປັດຖານ. ຄຳວ່າ “Yaṃ rūpaṃ nissāya” ທ່ານສະແດງເຖິງພຣະບາລີນີ້ວ່າ ມະໂນທາດ ແລະມະໂນວິນຍານທາດ ຍ່ອມອາໄສຣູບໃດເປັນໄປ. ຄຳວ່າ “Anañña sādhāraṇesu ṭhānesu” ໄດ້ແກ່ ໃນຖານະແຫ່ງກຸສົນແລະອະກຸສົນທັງຫຼາຍ ອັນບໍ່ທົ່ວໄປກັບວັດຖຸອື່ນໆ ມີຈັກຂຸວັດຖຸເປັນຕົ້ນ.

ဇီဝိတရူပေ. ‘‘အာဓိပ္ပစ္စယောဂေနာ’’တိ အဓိပတိဘာဝယောဂေန. ‘‘အဓိပတိဘာဝေါ’’တိ စ ဣန္ဒြိယပစ္စယ ကိစ္စံ ဝုစ္စတိ. န အဓိပတိ ပစ္စယကိစ္စံ. ‘‘ဇီဝန္တီ’’တိ ဟရိတဘာဝံ န ဝိဇဟန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န ဟိ တာနိ ဧကန္တေန ဇီဝန္တာနိ နာမ ဟောန္တိ. ဇီဝိတ ရူပဿ ဧကန္တ ကမ္မဇဿ ဗဟိဒ္ဓါ အနုပလဒ္ဓတ္တာ. ကမ္မဇရူပါနိ ဇီဝန္တိ ယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကမ္မေ အသန္တေပီ’’တိ ကမ္မစေတနာယ ပုဗ္ဗေ နိရုဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ. တဒတ္ထံ ဗျတိရေကတော ပါကဋံ ကရောန္တော ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဣတရ ရူပါနီ’’တိ စိတ္တဇရူပါဒီနိ. ဧကဝီထိဝါရော နာမ ပဉ္စဒွါရဝီထိဝါရော. မနောဒွါရဝီထိဝါရော ဧကဇဝန ဝါရောတိ [Pg.199] ဝုတ္တော. ပရိစ္ဆိန္နံ ဟောတိ. ကသ္မာ, ဧကေကသ္မိံ ဝီထိဝါရေ နိရုဒ္ဓေ ဘဝင်္ဂ သမယေ အသဒိသဿ ရူပသန္တာနဿ ပါတုဗ္ဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. တဉ္စ ခေါ ရူပဝိသေသံ ဇာနန္တဿေဝ ပါကဋံ ဟောတိ. အဇာနန္တဿ ပန တင်္ခဏမတ္တေ အပါကဋံ. ကသ္မာ, တာဒိသဿပိ ဥတုဇရူပသန္တာနဿ ထောကံ ပဝတ္တနတော. ယဿဟိ ဒေါသ သမုဋ္ဌိတေန ရူပသန္တာနေန မုခရူပံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဟောတိ. တဿ ဒေါသေ နိရုဒ္ဓေပိ တံ ရူပံ ထောကံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏမေဝ ခါယတီတိ. ‘‘ဥတုဇာဟာရဇာနဉ္စ သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ’’တိ အဓိကာရော. ဧကံ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နမေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. န နု စက္ခုသောတာဒီနိ ကမ္မဇရူပသန္တာနာနိပိ ပဝတ္တိကာလေ ကဒါစိ သုပ္ပသန္နာနိ, ကဒါစိ ပသန္နာနိ, ကဒါစိ အပ္ပသန္နာနိ ဒိဿန္တီတိ. သစ္စံ, တထာ ပဝတ္တိ ပန သန္တာန ဝိစ္ဆေဒေန န ဟောတိ, နာနာဝိစ္ဆိန္နေ စ ဧကေကသ္မိံ သန္တာနေ တေသံ ပုနဃဋနံ နာမ နတ္ထိ. သကိံ အန္ဓော အန္ဓောယေဝ ဟောတိ. ဗဓိရောစ ဗဓိရောယေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယဒိ ဧဝံ’’တိ ဧဝံ ယဒိ သိယာတိ အတ္ထော. ‘‘အရူပ ဓမ္မာနံ သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ’’တိ အဓိကာရော. ‘‘ဝိပါကာနီ’’တိ ဘဝင်္ဂဘူတာနိ ဝိပါကာနိ. ဧကသန္တတိဝသေန ပဝတ္တိဿန္တိယေဝ, တသ္မာ တေသံ နာနာသန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ, ယာဝဇီဝမ္ပိ ဧက ကမ္မနိဗ္ဗတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဣတရာနိ ပနာ’’တိ ကုသလာ ကုသလ ကြိယစိတ္တာနိ ပန. ‘‘တဒါရမ္မဏာ’’တိ နိရုဒ္ဓါရမ္မဏာ. အဒ္ဓါနပ္ဖရဏာနုဘာဝေန ပဝတ္တန္တိယေဝ. န ပန စိတ္တဇရူပါဒီနိ ဝိယ အတ္တနော ဇနကပစ္စယေ နိရုဒ္ဓေ နိရုဇ္ဈန္တိ. အယံ အရူပဓမ္မာနံ ဇီဝန္တတ္တေ ဝိသေသောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အယမတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ အရူပ ဓမ္မာနံ ဇီဝန္တတာဝိသေသော ဝတ္တဗ္ဗော. ယထာ ရူပသန္တတိယံ အနန္တရ ပစ္စယော နာမ နတ္ထိ. စုတိကာလေ ဘဝန္တရရူပသန္တာနဿ ကိဉ္စိ ပစ္စယတ္တံ အနုပဂန္တွာ နိရုဇ္ဈတိ. တေန ဘဝန္တရ ပါတုဗ္ဘာဝေါ နာမ တေသံ နတ္ထိ. န တထာ အရူပသန္တတိယံ. တတ္ထ ပန စုတိစိတ္တမ္ပိ ပဋိသန္ဓိယာ အနန္တရ ပစ္စယော ဟုတွာ နိရုဇ္ဈတိ. တေန ဘဝန္တရပါတုဗ္ဘာဝေါ နာမ တေသံ အတ္ထိ. အယမ္ပိ အရူပဓမ္မာနံ ဇီဝန္တတ္တေ ဝိသေသော. တသ္မာ အရူပဓမ္မာနံပိ ကမ္မဇရူပါနံ ဝိယ နိစ္စံ ဇီဝိတယောဂေန ဇီဝန္တတ္တာ သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ န ဘဝေယျာတိ န စောဒေတဗ္ဗန္တိ. ကုသလာ ကုသလ ကြိယစိတ္တာနိ နာမ [Pg.200] အကမ္မဇာနိ ဟောန္တိ. စိတ္တဇရူပါဒီနိ ဝိယ အတီတံ ကမ္မံ အနပေက္ခိတွာ တင်္ခဏိကေဟိ နာနာပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ တေသံ ဇီဝန္တာနံပိ သတံ အဇီဝန္တာနံ စိတ္တဇရူပါဒီနံ ဝိယ နာနာသန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ အတ္ထိ. ဇီဝန္တတာ ဝိသေသောပိ အတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထ ကေစိ ဝဒန္တိ. ရုက္ခာဒီသုပိ ဇီဝိတံ နာမ အတ္ထိ. ယတော တေသံ ဟရိတတာ စ အဟရိတတာ စ ရူဟနဉ္စ-အရူဟနဉ္စ ဒိဿတီတိ. ဝုစ္စတေ, ယဒိ တေသံ ဇီဝိတံ နာမ အတ္ထိ, အရူပဇီဝိတံ ဝါ သိယာ, ရူပဇီဝိတံ ဝါ. တတ္ထ သစေ အရူပဇီဝိတံ ဟောတိ. ယထာ တေန သမန္နာဂတော သတ္တော ပုနပ္ပုနံ မရိတွာ ပုနပ္ပုနံ ဘဝန္တရေ ပါတုဗ္ဘဝန္တိ. တထာ ရုက္ခာပိ မရိတွာ ဘဝန္တရေ ပါတုဗ္ဘဝေယျုံ. အထ ရူပဇီဝိတံ သိယာ. ယထာ သတ္တာနံ စက္ခာဒိ အင်္ဂေသု ဇီဝိတ သန္တာနေ ဘိန္နေ တာနိ အင်္ဂါနိ ပုန ဇီဝန္တာနိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. တထာ ရုက္ခာပိ ခန္ဓေသု ဝါ သာခါသုဝါ ဆိန္နေသု ဇီဝိတသန္တာနေ ဘိန္နေ တေခန္ဓာဝါ သာခါယော ဝါ ပုန အညတ္ထ ရောပေတုံ န သက္ကာ ဘဝေယျုံ. သက္ကာ ဧဝ ဘဝန္တိ. တသ္မာ တဒုဘယံပိ ဇီဝိတံ နာမ တေသံ နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. န ဟိ တေသံ ကမ္မံယေဝ ဌိတိကာရဏံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကမ္မံ ဌိတိကာရဏံ ဧဝ န ဟောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘အာဟာရဇာဒီနံ’’တိအာဒိံ. ဧကကလာပေ ဂတာ ပဝတ္တာ သဟဇာတ ပစ္စယာ, တေဟိ အာယတ္တာ ပဋိဗဒ္ဓါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ကမ္မာဒီနံ ရူပဇနကပစ္စယာနံ ဇနကာနုဘာဝေါ နာမ ရူပကလာပါနံ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဧဝ ဖရတိ, န ဌိတိက္ခဏေ. ဥပစယသန္တတိယော စ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ လဗ္ဘန္တိ, န ဌိတိက္ခဏေ. တသ္မာ တာ ဇနကပစ္စယာနုဘာဝက္ခဏေ လဒ္ဓတ္တာ ကုတောစိဇာတနာမံ လဘန္တိ. ဇရတာပန ဌိတိက္ခဏေ ဧဝ လဗ္ဘတိ, န ဥပ္ပာဒက္ခဏေ. တသ္မာ သာ ကုတောစိဇာတ နာမံ န လဘတိ. ယဒိ ပန အာဟာရဇာဒီနံ ရူပဓမ္မာနံ ဌိတိ နာမ အာဟာရာဒိ ဇနကပစ္စယာယတ္တာ ဘဝေယျ. ဇရတာပိ ဇနကပစ္စယာနုဘာဝက္ခဏေဝ လဗ္ဘမာနာ သိယာ. ဧဝဉ္စသတိ, သာပိ ကုတောစိဇာတ နာမံ လဘေယျ. န ပန လဘတိ. တသ္မာ တေသံ ဌိတိ နာမ ဇနကပစ္စယာယတ္တာ န ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတရထာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘမာနာ’’တိ ကလာပန္တရေ ဌတွာ ဥပတ္ထမ္ဘမာနာ. ‘‘န ခဏဌိတိပ္ပဝတ္တိယာ’’တိ ခဏဌိ တိဘာဝေန [Pg.201] ပဝတ္တိအတ္ထာယ ဥပတ္ထမ္ဘန္တိ, အနုပါလေတီတိ ယောဇနာ. သဗ္ဗေသံပိ ရူပါရူပဓမ္မာနံ. ‘‘တံ’’တိ ဝိဘာဝနိဝစနံ. ‘‘ဣဒံ ပနာ’’တိ ဇီဝိတရူပံ ပန.

ໃນເລື່ອງຊີວິດຮູບ. ຄຳວ່າ “Ādhippaccayogena” (ດ້ວຍການປະກອບດ້ວຍອະທິບໍດີປັດໄຈ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການປະກອບດ້ວຍຄວາມເປັນອະທິບໍດີ. ແລະຄຳວ່າ “Adhipatibhāvo” (ຄວາມເປັນອະທິບໍດີ) ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງກິດຈະການຂອງອິນຊີປັດໄຈ, ບໍ່ແມ່ນກິດຈະການຂອງອະທິບໍດີປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “Jīvanti” (ຍັງມີຊີວິດຢູ່) ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ລະທິ້ງຄວາມຂຽວສົດ. ເພາະວ່າ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຊື່ວ່າ ມີຊີວິດຢູ່ໂດຍສ່ວນດຽວ, ເພາະວ່າ ຊີວິດຮູບ ເຊິ່ງເກີດຈາກກຳໂດຍສ່ວນດຽວ ບໍ່ມີປາກົດໃນພາຍນອກ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຮູບທີ່ເກີດຈາກກຳເທົ່ານັ້ນ ຍັງມີຊີວິດຢູ່. ຄຳວ່າ “Kamme asantepi” (ເຖິງແມ່ນວ່າກຳບໍ່ມີຢູ່) ກ່າວໄວ້ ເພາະກຳມະເຈດຕະນາໄດ້ດັບໄປກ່ອນແລ້ວ. ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນໃຫ້ປາກົດໂດຍທາງປະຕິເສດ (ໂດຍອ້ອມ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Tathāhi” (ຈິງຢ່າງນັ້ນ). ຄຳວ່າ “Itara rūpāni” (ຮູບນອກນີ້) ໄດ້ແກ່ ຈິດຕະຊະຮູບເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ເອກະວິຖີວາລະ ໄດ້ແກ່ ປັນຈະທະວາລະວິຖີວາລະ. ສ່ວນມະໂນທະວາລະວິຖີວາລະ ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນເອກະຊະວະນະວາລະ. ຍ່ອມຖືກກຳນົດໄວ້. ເພາະເຫດໃດ? ອະທິບາຍວ່າ ເພາະເມື່ອວິຖີວາລະແຕ່ລະວິຖີດັບໄປ ໃນສະໄໝທີ່ເປັນພະວັງ ຍ່ອມມີການປາກົດຂຶ້ນຂອງຮູບສັນຕານທີ່ບໍ່ຄືກັນ. ແລະຄວາມພິເສດຂອງຮູບນັ້ນ ຍ່ອມປາກົດແກ່ຜູ້ທີ່ຮູ້ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ສຳລັບຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດໃນຂະນະນັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະອຸຕຸຊະຮູບສັນຕານແມ່ນແຕ່ຊະນິດນັ້ນ ກໍຍັງເປັນໄປຢູ່ໜ້ອຍໜຶ່ງ. ດ້ວຍວ່າ ໃບໜ້າຂອງບຸກຄົນໃດ ຍ່ອມມີສີໜ້າໝອງຄ້ຳ ເພາະຮູບສັນຕານທີ່ມີໂທສະເປັນສະມຸດຖານ, ເມື່ອໂທສະຂອງບຸກຄົນນັ້ນດັບໄປແລ້ວ ຮູບນັ້ນກໍຍັງປາກົດວ່າໝອງຄ້ຳຢູ່ໜ້ອຍໜຶ່ງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Utujāhārajānañca santati paccuppannaṃ” (ແລະສັນຕານຂອງຮູບທີ່ເກີດຈາກອຸຕຸແລະອາຫານ ເປັນປັດຈຸບັນ) ເປັນຂໍ້ກຳນົດ. ທ່ານກ່າວວ່າ ຍ່ອມເປັນອັດທາປັດຈຸບັນຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ. ຖາມວ່າ: ຈັກຂຸແລະໂສຕະເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າເປັນກຳມະຊະຮູບສັນຕານ ໃນເວລາທີ່ເປັນໄປ ບາງຄັ້ງຍ່ອມປາກົດວ່າຜ່ອງໃສດີ, ບາງຄັ້ງຜ່ອງໃສ, ບາງຄັ້ງບໍ່ຜ່ອງໃສ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ແຕ່ຄວາມເປັນໄປຢ່າງນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ມີຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຂາດຕອນແຫ່ງສັນຕານ, ແລະໃນສັນຕານແຕ່ລະຢ່າງທີ່ຂາດຕອນໄປຕ່າງໆກັນນັ້ນ ການເຊື່ອມຕໍ່ກັນອີກຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ອະທິບາຍວ່າ ຄົນຕາບອດຄັ້ງໜຶ່ງແລ້ວ ກໍຍ່ອມເປັນຄົນຕາບອດຢູ່ເລື້ອຍໄປ, ແລະຄົນຫູໜວກ ກໍຍ່ອມເປັນຄົນຫູໜວກຢູ່ເລື້ອຍໄປ. ຄຳວ່າ “Yadi evaṃ” (ຖ້າຢ່າງນັ້ນ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຖ້າຫາກເປັນຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Arūpa dhammānaṃ santati paccuppannaṃ” (ສັນຕານຂອງອະຮູບທຳ ເປັນປັດຈຸບັນ) ເປັນຂໍ້ກຳນົດ. ຄຳວ່າ “Vipākāni” (ວິບາກທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ວິບາກທີ່ເປັນພະວັງ. ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍຄວາມເປັນສັນຕານດຽວກັນເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ຄວາມເປັນນານາສັນຕານປັດຈຸບັນ ຂອງວິບາກເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ? ອະທິບາຍວ່າ ເພາະເກີດຈາກກຳດຽວກັນຕະຫຼອດຊີວິດ. ຄຳວ່າ “Itarāni pana” (ສ່ວນຈິດນອກນີ້) ໄດ້ແກ່ ກຸສົນຈິດ, ອະກຸສົນຈິດ ແລະກິລິຍາຈິດ. ຄຳວ່າ “Tadārammaṇā” (ມີອາລົມນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ມີອາລົມທີ່ດັບໄປແລ້ວ. ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງການແຜ່ໄປໃນການ. ແຕ່ບໍ່ໄດ້ດັບໄປເມື່ອຊະນົກປັດໄຈຂອງຕົນດັບໄປ ເໝືອນຢ່າງຈິດຕະຊະຮູບເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຄືຄວາມພິເສດໃນຄວາມມີຊີວິດຢູ່ຂອງອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “Ayamattho vattabbo” (ຄວນກ່າວເນື້ອຄວາມນີ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ຄວນກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດແຫ່ງຄວາມມີຊີວິດຢູ່ຂອງອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ. ເໝືອນຢ່າງວ່າ ໃນຮູບສັນຕານ ບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ອະນັນຕະຣະປັດໄຈ. ໃນເວລາຈຸຕິ ຮູບສັນຕານຍ່ອມດັບໄປໂດຍບໍ່ໄດ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນປັດໄຈໃດໆ ແກ່ຮູບສັນຕານໃນພົບອື່ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ການປາກົດຂຶ້ນໃນພົບອື່ນ ຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ໃນອະຮູບສັນຕານ ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ. ແຕ່ໃນອະຮູບສັນຕານນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຈຸຕິຈິດ ກໍເປັນອະນັນຕະຣະປັດໄຈແກ່ປະຕິສົນທິຈິດແລ້ວດັບໄປ. ເພາະເຫດນັ້ນ ການປາກົດຂຶ້ນໃນພົບອື່ນ ຂອງອະຮູບທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີ. ນີ້ກໍເປັນຄວາມພິເສດໃນຄວາມມີຊີວິດຢູ່ຂອງອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຄັດຄ້ານວ່າ ເຖິງແມ່ນອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມມີຊີວິດຢູ່ດ້ວຍການປະກອບດ້ວຍຊີວິດເປັນນິດ ເໝືອນຢ່າງກຳມະຊະຮູບທັງຫຼາຍ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຊື່ວ່າ ເປັນສັນຕານປັດຈຸບັນ. ດ້ວຍວ່າ ກຸສົນຈິດ, ອະກຸສົນຈິດ ແລະກິລິຍາຈິດ ຍ່ອມເປັນອະກຳມະຊະທຳ (ທຳທີ່ບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກກຳ). ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກປັດໄຈຕ່າງໆ ໃນຂະນະນັ້ນໆ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງອາໄສກຳໃນອະດີດ ເໝືອນຢ່າງຈິດຕະຊະຮູບເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈິດເຫຼົ່ານັ້ນຈະມີຊີວິດຢູ່, ແຕ່ຄວາມເປັນນານາສັນຕານປັດຈຸບັນ ກໍຍ່ອມມີ ເໝືອນຢ່າງຈິດຕະຊະຮູບເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ມີຊີວິດຢູ່. ແລະມີຄວາມພິເສດແຫ່ງຄວາມມີຊີວິດຢູ່ດ້ວຍ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີບາງທ່ານກ່າວວ່າ: ໃນຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ກໍມີສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ຊີວິດ ຢູ່ຄືກັນ, ເພາະປາກົດຄວາມຂຽວສົດ ແລະຄວາມບໍ່ຂຽວສົດ, ຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕ ແລະຄວາມບໍ່ຈະເລີນເຕີບໂຕ ຂອງຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ. ວິສັດຊະນາວ່າ: ຖ້າຫາກຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ມີສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ຊີວິດ, ຊີວິດນັ້ນຈະເປັນອະຮູບຊີວິດ (ນາມຊີວິດ) ຫຼືວ່າເປັນຮູບຊີວິດ? ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ຖ້າຫາກເປັນອະຮູບຊີວິດ, ສັດທີ່ປະກອບດ້ວຍອະຮູບຊີວິດນັ້ນ ຍ່ອມຕາຍແລ້ວຕາຍອີກ ແລະປາກົດຂຶ້ນໃນພົບອື່ນເລື້ອຍໆ ຢ່າງໃດ, ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍກໍຄວນຈະຕາຍແລ້ວໄປເກີດໃນພົບອື່ນ ຢ່າງນັ້ນ. ຖ້າຫາກເປັນຮູບຊີວິດ, ເມື່ອຊີວິດສັນຕານໃນອະໄວຍະວະມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນຂອງສັດທັງຫຼາຍຂາດຕອນໄປແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ອະໄວຍະວະເຫຼົ່ານັ້ນກັບມີຊີວິດຂຶ້ນມາອີກໄດ້ ຢ່າງໃດ, ຕົ້ນໄມ້ກໍຄືກັນ ເມື່ອລຳຕົ້ນ ຫຼືກິ່ງງ່າຖືກຕັດຂາດ ແລະຊີວິດສັນຕານຂາດຕອນໄປແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນຈະສາມາດນຳເອົາລຳຕົ້ນ ຫຼືກິ່ງງ່າເຫຼົ່ານັ້ນໄປປູກໃນທີ່ອື່ນໄດ້ອີກ ຢ່າງນັ້ນ. ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ກໍຍັງສາມາດປູກໄດ້ຢູ່. ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຊີວິດທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນເລີຍ. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີ ທີ່ວ່າ “Na hi tesaṃ kammaṃyeva ṭhitikāraṇaṃ hoti” (ເພາະກຳນັ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນເຫດແຫ່ງຄວາມຕັ້ງຢູ່ ຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ) ໃນທີ່ນີ້ ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ ກຳບໍ່ແມ່ນເຫດແຫ່ງຄວາມຕັ້ງຢູ່ຢ່າງແທ້ຈິງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “āhārajādīnaṃ” (ຂອງຮູບທີ່ເກີດຈາກອາຫານເປັນຕົ້ນ). ວິເຄາະວ່າ: ປັດໄຈທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ (ສະຫະຊາດະປັດໄຈ) ທີ່ເປັນໄປໃນກະລາບດຽວກັນ, ຮູບທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສ ຫຼືຜູກພັນກັບປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ. ອານຸພາບແຫ່ງຄວາມເປັນຊະນົກຂອງຊະນົກປັດໄຈແຫ່ງຮູບ ມີກຳເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມແຜ່ໄປໃນຂະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນ (ອຸປະທະຂະນະ) ຂອງຮູບກະລາບທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໃນຂະນະທີ່ຕັ້ງຢູ່ (ຖິຕິຂະນະ). ແລະອຸປະຈະຍະແລະສັນຕະຕິ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນຂະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໃນຂະນະທີ່ຕັ້ງຢູ່. ເພາະສະນັ້ນ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອໄດ້ຮັບໃນຂະນະແຫ່ງອານຸພາບຂອງຊະນົກປັດໄຈ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ເກີດຈາກປັດໄຈບາງຢ່າງ. ສ່ວນຊະລາ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນຂະນະທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໃນຂະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ຊະລານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຊື່ວ່າ ເກີດຈາກປັດໄຈບາງຢ່າງ. ຖ້າຫາກວ່າ ຄວາມຕັ້ງຢູ່ຂອງຮູບທຳທີ່ເກີດຈາກອາຫານເປັນຕົ້ນ ຈະພຶງອາໄສຊະນົກປັດໄຈ ມີອາຫານເປັນຕົ້ນ. ຊະລາກໍຄວນຈະໄດ້ຮັບໃນຂະນະແຫ່ງອານຸພາບຂອງຊະນົກປັດໄຈຄືກັນ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ຊະລານັ້ນກໍຄວນຈະໄດ້ຊື່ວ່າ ເກີດຈາກປັດໄຈບາງຢ່າງ, ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ບໍ່ໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ຄວາມຕັ້ງຢູ່ຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ອາໄສຊະນົກປັດໄຈ, ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “itarathā” (ໂດຍປະການອື່ນ). ຄຳວ່າ “Upatthambhamānā” (ຄ້ຳຊູຢູ່) ໝາຍຄວາມວ່າ ຕັ້ງຢູ່ໃນກະລາບອື່ນແລ້ວຄ້ຳຊູໄວ້. ປະກອບຄວາມວ່າ “Na khaṇaṭhitippavattiyā” ຄື ຄ້ຳຊູ ຫຼືຮັກສາໄວ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມເປັນໄປໂດຍຄວາມເປັນຂະນະທີ່ຕັ້ງຢູ່. ແຫ່ງຮູບແລະອະຮູບທຳທັງປວງ. ຄຳວ່າ “Taṃ” ເປັນຄຳອະທິບາຍໃນຄຳພີວິພາວິນີ. ຄຳວ່າ “Idaṃ pana” ໄດ້ແກ່ ສ່ວນຊີວິດຮູບນີ້.

အာဟာရရူပေ. ‘‘သဝတ္ထုကဝစနံ’’တိ ဘောဇနာဒိ ဝတ္ထုနာ သဟ ပဝတ္တတီတိ သဝတ္ထုကံ. ဝစနံ. န ဟိ နိဗ္ဗတ္တိတံ အာဟာရ ရူပံ နာမ ကဗဠံ ကာတုံ သက္ကာ ဟောတီတိ. ‘‘ဝိဝေစိတာနီ’’တိ ပါစန ကိစ္စေန ဝိဘဇိတာနိ. ဝိသုံ ဝိသုံ ကတာနိ. ‘‘ပဉ္စဓာ ဝိဘာဂံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဧကံ ဘာဂံ ပါဏကာ ခါဒန္တိ. ဧကံ ဘာဂံ ဥဒရဂ္ဂိ ဈာပေတိ. ဧကော ဘာဂေါ မုတ္တံ ဟောတိ. ဧကောဘာဂေါ ကရီသံ. ဧကောဘာဂေါ ရသဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ သောဏိတမံသာဒီနိ ဥပဗြူဟယတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန ပဉ္စဓာ ဝိဘာဂံ ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘လောကေ’’တိ လောကိယ ဂန္ထေ. ‘‘တတော’’တိ အာမာသယတော. အနုဖရန္တော ဟုတွာ. ‘‘တဿာ’’တိ ရသဘာဂဿ. ‘‘ဘူတေသူ’’တိ မဟာဘူတေသု. သဟ ဣန္ဒြိယေန ဝတ္တတီတိ သေန္ဒြိယော. ကာယော. ဥဒယတီတိ ဩဇာ. ဒကာရဿ ဇကာရော. အဝတိ ဇနေတီတိ ဩဇာ. အဝသဒ္ဒဿ ဩကာရော. ‘‘အတ္တနောဝတ္ထုံ’’တိ အတ္တနောနိဿယဘူတံ ရူပကာယံ.

ໃນເລື່ອງອາຫານຮູບ. ຄຳວ່າ “Savatthukavacanaṃ” (ຄຳທີ່ມີວັດຖຸ) ໄດ້ແກ່ ຄຳທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບວັດຖຸ ມີໂພຊະນະເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ສະວັດຖຸກະລາບ. ເພາະວ່າ ອາຫານຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ເປັນຄຳກືນກິນໄດ້. ຄຳວ່າ “Vivecitāni” (ແຍກອອກແລ້ວ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຖືກແຍກອອກດ້ວຍກິດຈະການຍ່ອຍອາຫານ, ຄືເຮັດໃຫ້ແຍກອອກເປັນສ່ວນໆ. ຄຳວ່າ “Pañcadhā vibhāgaṃ gacchanti” (ຍ່ອຍອອກເປັນ ໕ ສ່ວນ) ໄດ້ແກ່ ສ່ວນໜຶ່ງສັດທັງຫຼາຍກິນ, ສ່ວນໜຶ່ງໄຟທາດຍ່ອຍ, ສ່ວນໜຶ່ງກາຍເປັນນ້ຳມູດ (ນ້ຳຍ່ຽວ), ສ່ວນໜຶ່ງກາຍເປັນກະລີສະ (ອາຈົມ), ສ່ວນໜຶ່ງເຖິງຄວາມເປັນລົດ (ໂອຊາ) ແລ້ວໄປບຳລຸງເລືອດແລະເນື້ອເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອຍອອກເປັນ ໕ ສ່ວນ ຕາມນິໄສທີ່ກ່າວມາຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Loke” (ໃນໂລກ) ໄດ້ແກ່ ໃນຄຳພີທາງໂລກ. ຄຳວ່າ “Tato” (ຈາກບ່ອນນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຈາກກະເພາະອາຫານ, ໂດຍການແຜ່ຊຶມໄປ. ຄຳວ່າ “Tassā” (ຂອງສິ່ງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຂອງສ່ວນທີ່ເປັນລົດ (ໂອຊາ). ຄຳວ່າ “Bhūtesu” (ໃນພູດທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ໃນມະຫາພູດທັງຫຼາຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ ເເສັນທຣິຍະ (ມີອິນຊີ) ເພາະເປັນໄປພ້ອມກັບອິນຊີ, ໄດ້ແກ່ ກາຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ ໂອຊາ (Ojā) ເພາະເກີດຂຶ້ນ (Udayati), ແປງ ດ ເປັນ ຊ. ຫຼື ທີ່ຊື່ວ່າ ໂອຊາ ເພາະຮັກສາແລະຍັງໃຫ້ເກີດ (Avati), ແປງ ອະວະ ສັບ ເປັນ ໂອ. ຄຳວ່າ “Attanovatthuṃ” (ວັດຖຸຂອງຕົນ) ໄດ້ແກ່ ຮູບກາຍທີ່ເປັນທີ່ອາໄສຂອງຕົນ.

‘‘အညာပဒေသော’’ နာမ ရူပဿ လဟုတာတိအာဒီသု အညဿ ရူပဿ ကြိယာမတ္တဘာဝေန အပဒိသနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဥဇုကတောဝ နိပ္ဖာဒိတံ’’တိ မုချတောဝ ဇနိတံ. ယထာဟိ သဗ္ဗံ အနိပ္ဖန္နရူပံ အဇာတိ ဓမ္မတ္တာ ဥဇုကတော ကမ္မာဒီဟိ ဇာတံ နာမ န ဟောတိ. ကမ္မာဒီဟိ ဇာတံ ပန နိပ္ဖန္နရူပံ နိဿာယ ဒိဿမာနတ္တာ ဌာနူပစာရေန ဝိညတ္တိ ဒွယံ စိတ္တဇံတိအာဒိနာ ဝုစ္စတိ. န တထာ ဣဒံ နိပ္ဖန္နရူပံ. ဣဒံ ပန ဇာတိဓမ္မတ္တာ ဥဇုကတောဝ ကမ္မာဒီဟိ ပစ္စယေဟိ နိပ္ဖာဒိတံ ဇနိတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ရူပံ’’တိ ဝုတ္တေ အနိပ္ဖန္နရူပံပိ လဗ္ဘတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ရူပရူပန္တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ရုပ္ပနလက္ခဏ သမ္ပန္နံ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ရုပ္ပနလက္ခဏံ’’ နာမ သီတုဏှာဒီဟိ ဝိကာရပတ္တိလက္ခဏံ. တမ္ပန အနိပ္ဖန္န ရူပေ မုချတော န လဗ္ဘတိ. နိပ္ဖန္နရူပေ ဧဝ လဗ္ဘတိ. ကသ္မာ, နိပ္ဖန္နရူပဿဟိ နာနာဝိကာရော ဝိကာရရူပန္တိ ဝုစ္စတိ. လက္ခဏံ လက္ခဏ ရူပန္တိ ဝုစ္စတိ. ဝိကာရဿ ပန ဝိကာရော နာမ နတ္ထိ. လက္ခဏဿ စ လက္ခဏံ [Pg.202] နာမ နတ္ထိ. ယဒိ အတ္ထီတိ ဝဒေယျ. ဝိကာရဿ ဝိကာရော, တဿ စ ဝိကာရော, တဿ စ ဝိကာရောတိ အပရိယန္တမေဝ သိယာ. တထာ လက္ခဏေပီတိ.

ຄຳວ່າ “ອັນຍາປະເທດ” (ການສະແດງໂດຍອ້ອມ) ໄດ້ແກ່ ການສະແດງໂດຍຄວາມເປັນພຽງກິລິຍາຂອງຮູບອື່ນ ໃນຮູບມີລະຫຸຕາ (ຄວາມເບົາ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອັນບັງເກີດຂຶ້ນໂດຍກົງ” ຄື ເກີດຂຶ້ນໂດຍກົງ (ໂດຍມຸຂະຍະນັຍ). ດ້ວຍວ່າ ອະນິບພັນນະຮູບທັງໝົດ ເພາະມີສະພາວະບໍ່ເກີດ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເກີດຂຶ້ນໂດຍກົງຈາກກຳເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເພາະອາໄສນິບພັນນະຮູບທີ່ເກີດຈາກກຳເປັນຕົ້ນແລ້ວປາກົດຢູ່, ວິຍັດທັງສອງ ຈຶ່ງຖືກຮຽກວ່າ “ເກີດຈາກຈິດ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍຖານູປະຈານ. ສ່ວນນິບພັນນະຮູບນີ້ ບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ແຕ່ນິບພັນນະຮູບນີ້ ເພາະມີສະພາວະເກີດ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ອັນປັດໄຈມີກຳເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ ຄື ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໂດຍກົງ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຮູບ”, ຍ່ອມໄດ້ແມ້ແຕ່ອະນິບພັນນະຮູບ, ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອຈຳແນກໃຫ້ວິເສດ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ “ຮູບະຮູບ” (ຮູບແທ້), ດັ່ງທີ່ກ່າວວ່າ “ອັນເຖິງພ້ອມດ້ວຍລັກສະນະຊຸດໂຊມ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, “ລັກສະນະຊຸດໂຊມ” ຄື ລັກສະນະແຫ່ງການເຖິງຄວາມຜັນແປດ້ວຍຄວາມເຢັນ ແລະ ຄວາມຮ້ອນເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ລັກສະນະນັ້ນ ໂດຍມຸຂະຍະນັຍ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນອະນິບພັນນະຮູບ, ຍ່ອມມີແຕ່ໃນນິບພັນນະຮູບເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຄວາມຜັນແປຕ່າງໆ ຂອງນິບພັນນະຮູບ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ວິການະຮູບ. ລັກສະນະ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ລັກຂະນະຮູບ. ແຕ່ຄວາມຜັນແປຂອງວິການ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແລະ ລັກສະນະຂອງລັກສະນະ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ຫາກຈະກ່າວວ່າມີ, ວິການຂອງວິການ, ແລະ ວິການຂອງວິການນັ້ນ, ແລະ ວິການຂອງວິການນັ້ນອີກ ຍ່ອມຫາທີ່ສິ້ນສຸດບໍ່ໄດ້. ໃນລັກສະນະກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນຄືກັນ.

အာကာသဓာတုယံ. ‘‘ပကာသန္တီ’’တိ ဣဒံ ဧကံ ဣဒံ ဧကန္တိ ပညာယန္တိ. ‘‘ပရိစ္ဆိန္ဒတီ’’တိ အာဟ ‘‘ပရိတော’’တိအာဒိံ. ‘‘အသမ္မိဿံ’’တိ ဝတွာ တဒတ္ထံ ဝိဝရတိ ‘‘ဧကတ္တံ အနုပဂမနံ’’တိ. ပရိစ္ဆိန္ဒီယတီတိ ပရိစ္ဆေဒေါတိ အာဟ ‘‘တေဟိ ဝါ’’တိအာဒိံ. ‘‘တေဟိ ဝါ’’တိ ကလာပန္တရဘူတေဟိ ဝါ. ‘‘အတ္တနော ဝါ ပရေသံ ဝါ အကတွာ’’တိ အတ္တနောပက္ခိကံ ဝါ ပရေသံ ပက္ခိကံ ဝါ အကတွာ. ပရိစ္ဆေဒ ကြိယာမတ္တံ ပရိစ္ဆေဒေါတိ အာဟ ‘‘တေသံ ဝါ’’တိအာဒိံ. ‘‘တေသံ ဝါ’’တိ ကလာပန္တရဘူတာနံ ဝါ. ‘‘အယံ ပနာ’’တိ အယံ ပရိစ္ဆေဒေါ ပန. ‘‘တဿာ’’တိ ပရိစ္ဆေဒဿ. သော ပါဠိယံ ဝုတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဧဝံ မနသိကတွာ. ‘‘ဧတေဟီ’’တိ ဧတေဟိ မဟာဘူတေဟိ. ‘‘အညမည အဗျာပိတတာ’’တိ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ရူပကလာပါနံ ဧကကလာပတ္တူပဂမနံ အညမည ဗျာပိတာ နာမ, တထာ အနုပဂမနံ အညမည အဗျာပိတတာ နာမ. တေနာဟ ‘‘ဧကတ္တံ’’တိအာဒိံ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တိဿံ ပါဠိယံ. ‘‘နာနာကလာပဂတာနံ ဘူတာနံ’’တိ ဧတေန ကလာပပရိယန္တတာ ဧဝ ဝုတ္တာ ဟောတိ.

ໃນອາກາດທາດ. ຄຳວ່າ “ປາກົດຢູ່” ຄື ຍ່ອມປາກົດວ່າ ນີ້ເປັນສິ່ງໜຶ່ງ ນີ້ເປັນສິ່ງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “ກຳນົດຂອບເຂດ” ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໂດຍຮອບ” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “ບໍ່ປົນເປກັນ” ແລ້ວ ຈຶ່ງခະຫຍາຍຄວາມນັ້ນວ່າ “ການບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ”. ສິ່ງທີ່ຖືກກຳນົດຂອບເຂດ ຊື່ວ່າ ປະຣິດເສດ (ຂອບເຂດ), ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ດ້ວຍຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼື” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼື” ຄື ຫຼື ດ້ວຍຮູບທີ່ເປັນກະລາບອື່ນ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຕົນ ຫຼື ຂອງຜູ້ນັ້ນ” ຄື ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຝ່າຍຕົນ ຫຼື ຝ່າຍຄົນອື່ນ. ຄວາມເປັນພຽງກິລິຍາແຫ່ງການກຳນົດຂອບເຂດ ຊື່ວ່າ ປະຣິດເສດ, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແຫ່ງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼື” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼື” ຄື ຫຼື ແຫ່ງຮູບທີ່ເປັນກະລາບອື່ນ. ຄຳວ່າ “ສ່ວນສິ່ງນີ້” ຄື ສ່ວນການກຳນົດຂອບເຂດນີ້. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງສິ່ງນັ້ນ” ຄື ແຫ່ງການກຳນົດຂອບເຂດ. ມີເນື້ອຄວາມສຳພັນວ່າ “ສິ່ງນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນພະບາລີ”. ຄຳວ່າ “ເຮັດຢ່າງນີ້” ຄື ມົນສິການຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍຮູບເຫຼົ່ານີ້” ຄື ດ້ວຍມະຫາພູດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້. ຄຳວ່າ “ຄວາມບໍ່ແຜ່ຊຶມເຖິງກັນແລະກັນ” ຄື ການເຖິງຄວາມເປັນກະລາບດຽວກັນຂອງຮູບກະລາບສອງ ຫຼື ສາມກະລາບ ຊື່ວ່າ ຄວາມແຜ່ຊຶມເຖິງກັນແລະກັນ, ສ່ວນການບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄວາມບໍ່ແຜ່ຊຶມເຖິງກັນແລະກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໃນຄຳນັ້ນ” ຄື ໃນພະບາລີນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງມະຫາພູດທັງຫຼາຍທີ່ຢູ່ໃນກະລາບຕ່າງໆ” ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງກະລາບນັ້ນເອງ.

ဝိညတ္တိ ဒွယေ. ‘‘သယဉ္စာ’’တိ ဝိညတ္တိ သင်္ခါတံ သယဉ္စ. ‘‘တေနာ’’တိ စလမာနေန ကာယင်္ဂေန. ‘‘တေဟီ’’တိ ပစ္စက္ခေ ဌိတေဟိ ဇနေဟိ. တတ္ထာတိအာဒီသု. ‘‘ကာယင်္ဂဝိကာရံ ကရောန္တဿာ’’တိ အဘိက္ကမနာဒိ အတ္ထာယ ဟတ္ထပါဒါဒီနံ ကာယင်္ဂါနံ စလန သင်္ခါတံ ဝိကာရံ ကရောန္တဿ. ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ စ သဗ္ဗေတေ စိတ္တဇဝါတကလာပါ ယထာဓိပ္ပေတ ဒိသာဘိမုခါ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ယထာ ဝါ တထာ ဝါ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာ’’တိ အနိယမတော အနုပ္ပဇ္ဇိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဿ စောပန ကာယဿ. ‘‘တေဟီ’’တိ စိတ္တဇဝါတကလာပေဟိ. နိယာမကော နာဝါနိယောဇကော. ‘‘တေ စာ’’တိ တေစိတ္တဇဝါတကလာပသံဃာဋာ. ဧတေန သကလံ ကာယင်္ဂံ နိဒဿေတိ. သကလကာယင်္ဂံ နာဝါသဒိသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘စာရေတွာ’’တိ ဝိယူဟိတွာ. ကထံ ပန သာ နိယာမကသဒိသီ ဟောတီတိ အာဟ [Pg.203] ‘‘ယထာဟီ’’တိအာဒိ. ယဒေတံ သက္ကောတီတိ ဝစနံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကတီပယဇဝန ဝါရေဟီ’’တိ ဒွတ္တိ ဇဝနဝါရေဟိ. ‘‘တတော’’တိ ယသ္မိံ ဝါရေ စလန သင်္ခါတံ ဒေသန္တရ ပါပနံ ဇာယတိ. တတော စလနဝါရတော. သန္ထမ္ဘန သန္ဓာရဏာနိ ဧဝ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, န စလနသင်္ခါတံ ဒေသန္တရ ပါပနံ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဧတိဿံ အဋ္ဌကထာယံ. နာနာဇဝနဝီထီသု. လ. ဥပတ္ထမ္ဘနေ စ ယုဇ္ဇတိယေဝ. န ဧကိဿာယ ဇဝနဝီထိယံ ဧဝ ယုဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပာယော. ယဒိ နာနာဇဝနဝီထီသု တထာ ဥပတ္ထမ္ဘနဉ္စ ဂယှေယျ. ဧဝံသတိ, အန္တရန္တရာ ဗဟူ ဘဝင်္ဂဝါရာပိ သန္တိ. တတ္ထ ကထံ တဒုပတ္ထမ္ဘနံ သမ္ပဇ္ဇေယျာတိ အာဟ ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ဥတုဇရူပသံဃာဋာနိ ပီ’’တိ ဘဝင်္ဂသမယေ ပဝတ္တာနိ ဥတုဇရူပကလာပသန္ဓာနကာနိ. ‘‘တဒါကာရ ဝန္တာနီ’’တိ တဿာ စိတ္တဇရူပသန္တတိယာ အာကာရ ဝန္တာနိ. ပစ္ဆိမ ပစ္ဆိမာနံ ရူပကလာ ပသံဃာဋာနံ အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပုရိမပုရိမာနံ ရူပကလာပသံဃာဋာနံ ခဏိကဓမ္မတာ စ တေသံ န သိယာ. န စ တေ ခဏိကဓမ္မာ န ဟောန္တိ. အညထာ ဒေသန္တရ သင်္ကမနသင်္ခါတံ စလနံ ဧဝ န သိယာ. စလနံ တိဟိ နာနာကြိယာနံ ပါတုဗ္ဘာဝေါ ဝုစ္စတိ. နာနာကြိယာ စ နာမ နာနာဓမ္မာ ဧဝ. ယသ္မာ စ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ခဏေခဏေ စလနံ နာမ လောကေ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌံ. တသ္မာ တေသံ ခဏိကဓမ္မတာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ ဟောတီတိ. ဧတေန တေသံ ခဏိကမရဏံ ဒဿေတိ, ယံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ အနိစ္စလက္ခဏန္တိ ဝုစ္စတိ. အဗျာပါရ ဓမ္မတာ စ အဝသဝတ္တိတာ စ တေသံ န သိယာ. န စ တေ အဗျာပါရ ဓမ္မာ, န အဝသဝတ္တိ ဓမ္မာ စ န ဟောန္တိ. အညထာ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတာ ဧဝ တေသံ န သိယာ. ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတာတိ စ ပစ္စယေ သတိ, တေ ဝတ္တန္တိ, အသတိ န ဝတ္တန္တီတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတာ ယသ္မာ စ ပစ္စယသာမဂ္ဂိယံ သတိ, တေ ဝတ္တန္တိယေဝ. တေသံ ဝတ္တနတ္ထာယ ကေနစိဗျာပါရေန ကိစ္စံ နတ္ထိ. တေ မာဝတ္တန္တူတိ စ အတ္တနော ဝသေန ဝတ္တန္တိ. ပစ္စယေ အသတိ, န ဝတ္တန္တိယေဝ. တေသံ အဝတ္တနတ္ထာယ ကေနစိဗျာပါရေန ကိစ္စံ နတ္ထိ. တေမာဝတ္တန္တူတိ စ အတ္တနော ဝသေနဝတ္တန္တိ. ယသ္မာ စ တေသံ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတာ နာမ လောကေ ဝိညူနံ ပစ္စက္ခတောဒိဋ္ဌာ. တသ္မာ တေသံ အဗျာပါရတာ စ [Pg.204] အဝသဝတ္တိတာ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ ဟောတိ. ဧတေန တေသံ သဗ္ဗေဟိ သတ္တပုဂ္ဂလ အတ္တာကာရေဟိ သဗ္ဗသော သုညံ ဒဿေတိ, ယံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ အနတ္တလက္ခဏန္တိ ဝုစ္စတီတိ.

In ວິຍັດທັງສອງ. ຄຳວ່າ “ແລະ ຕົນເອງ” ຄື ແລະ ຕົນເອງອັນນັບວ່າເປັນວິຍັດ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ” ຄື ດ້ວຍອະໄວຍະວະຮ່າງກາຍທີ່ເຄື່ອນໄຫວຢູ່. ຄຳວ່າ “ໂດຍຄົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ” ຄື ໂດຍຄົນທັງຫຼາຍທີ່ຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າ. ໃນຄຳວ່າ Tatthā ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ແກ່ຜູ້ເຮັດຄວາມຜັນແປແຫ່ງອະໄວຍະວະຮ່າງກາຍ” ຄື ແກ່ຜູ້ເຮັດຄວາມຜັນແປອັນນັບວ່າເປັນການເຄື່ອນໄຫວຂອງອະໄວຍະວະຮ່າງກາຍມີມືແລະຕີນເປັນຕົ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການກ້າວໄປຂ້າງໜ້າເປັນຕົ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ “ແລະ ກະລາບແຫ່ງວາໂຍທາດທີ່ເກີດຈາກຈິດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ທິດທາງຕາມທີ່ຕັ້ງໃຈໄວ້ເທົ່ານັ້ນ”. ຄຳວ່າ “ບໍ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ມີກຳນົດ” ຄື ກ່າວວ່າ ບໍ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ມີກຳນົດກົດເກນ. ແລະ ແຫ່ງຮ່າງກາຍໃດ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍກະລາບເຫຼົ່ານັ້ນ” ຄື ດ້ວຍກະລາບແຫ່ງວາໂຍທາດທີ່ເກີດຈາກຈິດ. “ນາຍທ້າຍ” ຄື ຜູ້ບັງຄັບເຮືອ. ຄຳວ່າ “ແລະ ກະລາບເຫຼົ່ານັ້ນ” ຄື ກຸ່ມກະລາບແຫ່ງວາໂຍທາດທີ່ເກີດຈາກຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງອະໄວຍະວະຮ່າງກາຍທັງໝົດ. ທ່ານກ່າວວ່າ ອະໄວຍະວະຮ່າງກາຍທັງໝົດປຽບເໝືອນເຮືອ. ຄຳວ່າ “ໃຫ້ແລ່ນໄປ” ຄື ໃຫ້ເຄື່ອນໄຫວໄປ. ຖາມວ່າ ກໍວິຍັດນັ້ນປຽບເໝືອນຜູ້ບັງຄັບເຮືອໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຍ້ອນວ່າ” ເປັນຕົ້ນ. ມີເນື້ອຄວາມສຳພັນວ່າ ຄຳທີ່ກ່າວວ່າ “ຍ່ອມອາດຈະ” ນີ້. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍວາລະແຫ່ງຊະວະນະເລັກນ້ອຍ” ຄື ດ້ວຍວາລະແຫ່ງຊະວະນະສອງຫຼືສາມວາລະ. ຄຳວ່າ “ຈາກນັ້ນ” ຄື ໃນວາລະໃດ ຄວາມເຖິງສະຖານທີ່ອື່ນອັນນັບວ່າເປັນການເຄື່ອນໄຫວ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ຈາກວາລະແຫ່ງການເຄື່ອນໄຫວຮ່າງກາຍນັ້ນ. ຍ່ອມເຖິງພ້ອມດ້ວຍການຄ້ຳຈຸນແລະການຊົງໄວ້ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຄວາມເຖິງສະຖານທີ່ອື່ນອັນນັບວ່າເປັນການເຄື່ອນໄຫວ. ຄຳວ່າ “ໃນຄຳນີ້” ຄື ໃນອັດຖະກະຖານີ້. ໃນຊະວະນະວິຖີຕ່າງໆ. ລະ. ຍ່ອມຄວນແກ່ການຄ້ຳຈຸນແທ້ໆ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນຄວນແກ່ຊະວະນະວິຖີດຽວເທົ່ານັ້ນ. ຫາກຈະຖືເອົາການຄ້ຳຈຸນໃນຊະວະນະວິຖີຕ່າງໆ ຢ່າງນັ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ກໍມີພະວັງຄະວາລະເປັນອັນຫຼາຍຄືກັນ. ໃນພະວັງຄະວາລະນັ້ນ ການຄ້ຳຈຸນນັ້ນຈະເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງgກ່າວວ່າ “ດ້ວຍວ່າ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ແມ້ກຸ່ມຮູບທີ່ເກີດຈາກອຸຕຸທັງຫຼາຍ” ຄື ກຸ່ມຮູບທີ່ເກີດຈາກອຸຕຸທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ ເຊິ່ງເປັນໄປໃນເວລາແຫ່ງພະວັງ. ຄຳວ່າ “ອັນມີອາການຢ່າງນັ້ນ” ຄື ອັນມີອາການແຫ່ງຮູບສັນຕະຕິທີ່ເກີດຈາກຈິດນັ້ນ. ມີເນື້ອຄວາມສຳພັນວ່າ ການເກີດຂຶ້ນສືບຕໍ່ກັນຂອງກຸ່ມຮູບກະລາບຫຼັງໆ. ແລະ ຄວາມເປັນສະພາວະຊົ່ວຂະນະຂອງກຸ່ມຮູບກະລາບກ່ອນໆ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະບໍ່ແມ່ນສະພາວະຊົ່ວຂະນະກໍຫາບໍ່ໄດ້. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ, ການເຄື່ອນໄຫວອັນນັບວ່າເປັນການກ້າວໄປສູ່ສະຖານທີ່ອື່ນ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ການເຄື່ອນໄຫວ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ການປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງກິລິຍາຕ່າງໆ ສາມຢ່າງ. ແລະ ກິລິຍາຕ່າງໆ ກໍຄືທຳຕ່າງໆ ນັ້ນເອງ. ແລະ ເພາະເຫດທີ່ການເຄື່ອນໄຫວໃນທຸກໆ ຂະນະຂອງອະໄວຍະວະນ້ອຍໃຫຍ່ ຍ່ອມປາກົດແກ່ຊາວໂລກໂດຍປະຈັກ. ດັ່ງນັ້ນ, ຄວາມເປັນສະພາວະຊົ່ວຂະນະຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຫັນໄດ້. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມຕາຍຊົ່ວຂະນະ (ขະນິກະມໍລະນະ) ຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ, ເຊິ່ງຮຽກວ່າ ອະນິດຈະລັກສະນະ ຂອງຮູບແລະອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ. ແລະ ຄວາມເປັນທຳທີ່ບໍ່ມີຄວາມຂວົນຂວາຍ (ອະວີຍາປາຣະ) ແລະ ຄວາມເປັນທຳທີ່ບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ (ອະວະສະວັດຕິ) ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະບໍ່ແມ່ນທຳທີ່ບໍ່ມີຄວາມຂວົນຂວາຍ ແລະ ບໍ່ແມ່ນທຳທີ່ບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ ກໍຫາບໍ່ໄດ້. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ, ຄວາມເປັນໄປອັນເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນເລີຍ. ຄວາມເປັນໄປອັນເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈ ຄື ເມື່ອມີປັດໄຈ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມເປັນໄປ, ເມື່ອບໍ່ມີປັດໄຈ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປ, ຄວາມເປັນໄປອັນເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈເປັນໄປຢ່າງນີ້ ເພາະວ່າ ເມື່ອມີຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງປັດໄຈ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມເປັນໄປແທ້ໆ. ເພື່ອຄວາມເປັນໄປຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ກິດດ້ວຍຄວາມຂວົນຂວາຍຂອງໃຜໆ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແລະ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມເປັນໄປຕາມອຳນາດຂອງຕົນວ່າ “ຮູບທັງຫຼາຍຈົ່ງຢ່າເປັນໄປເລີຍ”. ເມື່ອບໍ່ມີປັດໄຈ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປແທ້ໆ. ເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນໄປຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ກິດດ້ວຍຄວາມຂວົນຂວາຍຂອງໃຜໆ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແລະ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມເປັນໄປຕາມອຳນາດຂອງຕົນວ່າ “ຮູບທັງຫຼາຍຈົ່ງຢ່າເປັນໄປເລີຍ”. ແລະ ເພາະເຫດທີ່ຄວາມເປັນໄປອັນເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດແກ່ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍໃນໂລກໂດຍປະຈັກ. ດັ່ງນັ້ນ, ຄວາມບໍ່ມີຄວາມຂວົນຂວາຍ ແລະ ຄວາມບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຫັນໄດ້. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມວ່າງເປົ່າໂດຍປະການທັງປວງ ຈາກອາການແຫ່ງສັດ, ບຸກຄົນ ແລະ ອັດຕະທັງໝົດ, ເຊິ່ງຮຽກວ່າ ອະນັດຕະລັກສະນະ ຂອງຮູບແລະອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ.

‘‘ဝစီဘေဒံ’’တိ အက္ခရ ပဒဘာဝပတ္တံ ဝစီမယသဒ္ဒပ္ပကာရံ. ဥပါဒိန္နကပထဝီဓာတုယော နာမ ကမ္မဇ ပထဝီဓာတုယော. တာသု သံဃဋ္ဋနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အတ္တနာ သဟဇာတေနယေန အာကာရဝိကာရေန ဥပဂစ္ဆတိ, ယေန စ ဥပလဗ္ဘတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဇ္ဈတ္တ သန္တာနဂတာ သဗ္ဗေ စတုဇရူပဓမ္မာပိ ကတ္ထစိ ဥပါဒိန္နကာတိ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘စတုဇဘူတာယ ဧဝ ဝါ’’တိ. ဒွီသုဌာန ကရဏေသု ကရဏပက္ခေ စလနာကာရပ္ပဝတ္တာ စိတ္တဇပထဝီဓာတု ဌာနပက္ခေ ပထဝိဓာတုယံ သံဃဋ္ဋယမာနာ ကမ္မဇပထဝိယံ ဧဝ ဃဋ္ဋေတိ. ဣတရ ပထဝိယံ န ဃဋ္ဋေတီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံတိ ကတွာ ဣဓ ဧဝဂ္ဂဟဏံ ကတံ. ‘‘ဝိကာရ ဒွယဉ္စာ’’တိ ကာယဝိကာရ ဝစီဝိကာရ ဒွယဉ္စ. ကထံ ပန အသမ္မိဿံ ကတွာ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထစာ’’တိအာဒိံ. ယံ ပန တာသံ ဃဋ္ဋနပ္ပကာရဝိဓာနံ အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တာသံ’’ စိတ္တဇပထဝီနံ. ‘‘တံ တံ ဝဏ္ဏတ္တပတ္တိယာ’’တိ က, ခါ, ဒိဝဏ္ဏတ္တပတ္တတ္ထာယ. ယံ ပန ကာယဝိညတ္တိဋ္ဌာနေ ‘အယဉ္စ အတ္ထော ဥပရိ အက္ခရုပ္ပတ္တိ ဝိစာရဏာယံ ပါကဋော ဘဝိဿတီ’တိ ဝုတ္တံ. တံ ဣဓ ပါကဋံ ကရောန္တော ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တေနေဝ ဟိ မူလဋီကာယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိ မူလဋီကာပါဌေ. ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂေ’’တိ ပရိဗျတ္တ အက္ခရပ္ပဝတ္တဝီထိတော ပုဗ္ဗဘာဂေ. ‘‘နာနာဇဝနဝီထီဟီ’’တိ နာနပ္ပကာရေဟိ ဇဝနဝီထိဝါရေဟိ. ‘‘ပထမဇဝနစိတ္တဿပီ’’တိ ပရိဗျတ္တ အက္ခရပ္ပဝတ္တိဝီထိယံ ဥပ္ပန္နပထမဇဝန စိတ္တဿပိ. တဿ အာသေဝနဉ္စ နာမ တတော ပုရိမေဟိ ဝီထိဝါရေဟိ ဧဝ လဒ္ဓံ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အာသေဝနံ’’တိ စ ဥပစာရ ဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ‘‘တဿာ’’တိ ပရိဗျတ္တက္ခရဿ. ဝုတ္တဉ္စ သဒ္ဒသတ္ထေသု. ‘‘ဒီဃမုစ္စရေ’’တိ ပဉ္စဒီဃာ ဝုစ္စန္တိ. မိထိန္ဒ ပဉှာပါဌေ. ‘‘သာဓိကေ ဝီဟိဝါဟသတေ’’တိ ဝီဟိဓညပူရော သကဋော ဝီဟိဝါဟော နာမ. ဝီဟိဝါဟာနံ သာဓိကေ သတသ္မိံ. အဘိမညနံ အဘိမာနော. ‘‘သေသမေတ္ထ ကာယဝိညတ္တိယံ ဝုတ္တနယေ နာ’’တိ [Pg.205] တထာဟိ စလနစိတ္တဇရူပသန္တတိယံ ပဝတ္တာနီတိအာဒိနာ ဝုတ္တ နယေနာတိ အတ္ထော. ဣဓ ပန ဝစီဘေဒကရ စိတ္တဇသဒ္ဒသန္တတိယံ ပဝတ္တာနိ ဥတုဇရူပသံဃာဋာနီတိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ယထာသမ္ဘဝံ’’တိ. ‘‘ပဝတ္တနတ္ထော’’တိ အဘိက္ကမနာဒိ သဇ္ဈာယနာဒီနံ ပဝတ္တာပနတ္ထော. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဗောဓေတု ကာမတာ ရဟိတေသူ’’တိ အဘိက္ကမနပဋိက္ကမနာဒီသု ကာယဝိညတ္တိ စ, သုတ္တန္တ သဇ္ဈာယနာဒီသု ဝစီဝိညတ္တိ စ ပရံ ဗောဓေတုကာမတာ ရဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘ဒွီသု ဗောဓကဝိညတ္တီသူ’’တိ ဗောဓကကာယဝိညတ္တိ ဗောဓကဝစီ ဝိညတ္တီသု. ပုရိမာ ကာယဝိညတ္တိ, ပစ္ဆိမာ စ ဝစီဝိညတ္တိ. ပစ္ဆာ သုဒ္ဓေန မနောဒွါရိက ဇဝနေန ဧဝ ဝိညာယတိ, န ပဉ္စဒွါရိက ဇဝနေနာတိ ယောဇနာ. စက္ခုဝိညာဏ ဝီထိယာ ဂဟေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကာယဝိညာဏ ဝီထိယာ’’တိ ဝစီဘေဒံ အကတွာ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏာဒိ ဝသေန အဓိပ္ပာယ ဝိညာပနေ အယံ ကာယဝိညာဏဝီထိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ကသ္မာ ပန သယဉ္စဝိညာယတီတိ ဝိညတ္တီတိ အယံ ဝိကပ္ပော ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘သာဟိ အတ္တာနံ’’တိအာဒိံ. ‘‘မဇ္ဈေ’’တိ ဝိညတ္တိဂ္ဂဟဏဝီထိ အဓိပ္ပာယဂ္ဂဟဏဝီထိနံ မဇ္ဈေ. ကထံ ပဝတ္တကဝိညတ္တီသု အဓိပ္ပာယံ ဝိညာပေတိ, သယဉ္စဝိညာယတီတိ ဒွေ အတ္ထာ လဗ္ဘန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒွီသု ပနာ’’တိအာဒိံ. အယံ အဘိက္ကမတိ, အယံ ပဋိက္ကမတီတိ ဇာနန္တာ အဘိက္ကမနပယောဂဉ္စ တပ္ပယောဂ ဇနကစိတ္တဉ္စ ဇာနန္တိ. ‘‘ပရဿကထံ’’တိ ဗောဓေတုကာမတာရဟိတမ္ပိ ပရဿဝစနသဒ္ဒံ. ရာဂစိတ္တဉ္စ ဇာနန္တိ. တေန ဝုတ္တံ မူလဋီကာယံ ပရံ ဗောဓေတုကာမတာယ ဝိနာပိ အဘိက္ကမနာဒိပ္ပဝတ္တနေန သောစိတ္တသဟဘုဝိကာရော အဓိပ္ပာယံ. လ. ဒွိဓာပိ ဝိညတ္တိ ယေဝါတိ.

ຄຳວ່າ “ການເປັ່ງວາຈາ” ຄື ປະເພດແຫ່ງສຽງອັນເກີດຈາກວາຈา ທີ່ເຖິງຄວາມເປັນອັກສອນແລະຄຳເວົ້າ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອຸປາທິນນະກະປະຖະວີທາດ ຄື ປະຖະວີທາດທີ່ເກີດຈາກກຳ. ມີເນື້ອຄວາມສຳພັນວ່າ ການກະທົບກັນໃນປະຖະວີທາດເຫຼົ່ານັ້ນ. ມີເນື້ອຄວາມສຳພັນວ່າ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງດ້ວຍຄວາມຜັນແປແຫ່ງອາການ ໂດຍທຳນອງທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຕົນ ແລະ ຍ່ອມຖືກຮັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອາການນັ້ນ. ເພາະວ່າ ແມ້ແຕ່ຮູບທຳທັງໝົດທີ່ເກີດຈາກສະໝຸດຖານທັງສີ່ ເຊິ່ງຢູ່ໃນສັນດານພາຍໃນ ກໍຖືກຮຽກວ່າ ອຸປາທິນນະກະ ໃນບາງບ່ອນ, ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຫຼື ແຫ່ງມະຫາພູດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກສະໝຸດຖານທັງສີ່” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຖານະແລະກອນທັງສອງ, ປະຖະວີທາດທີ່ເກີດຈາກຈິດ ເຊິ່ງເປັນໄປໂດຍອາການເຄື່ອນໄຫວໃນຝ່າຍກອນ ເມື່ອກະທົບໃນປະຖະວີທາດຝ່າຍຖານະ ຍ່ອມກະທົບສະເພາະໃນປະຖະວີທາດທີ່ເກີດຈາກກຳເທົ່ານັ້ນ. ບໍ່ສາມາດກ່າວໄດ້ວ່າ ບໍ່ກະທົບໃນປະຖະວີທາດອື່ນ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງຖືເອົາຄຳວ່າ “ເທົ່ານັ້ນ”. ຄຳວ່າ “ແລະ ຄວາມຜັນແປທັງສອງ” ຄື ຄວາມຜັນແປທາງກາຍ (ກາຍະວິການ) ແລະ ຄວາມຜັນແປທາງວາຈາ (ວະຈີວິການ) ທັງສອງ. ຖາມວ່າ ກໍຈະຄວນຊາບໂດຍບໍ່ປົນເປກັນໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແລະ ໃນຄຳນີ້” ເປັນຕົ້ນ. ມີເນື້ອຄວາມສຳພັນວ່າ ກໍວິທີແຫ່ງການກະທົບກັນຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນມີຢູ່. ຄຳວ່າ “ຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ” ຄື ຂອງປະຖະວີທາດທີ່ເກີດຈາກຈິດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ເພື່ອຄວາມເຖິງຄວາມເປັນພະຍັນຊະນະນັ້ນໆ” ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຖິງຄວາມເປັນພະຍັນຊະນະມີ ກະ ແລະ ຂະ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງກາຍະວິຍັດວ່າ ‘ແລະ ເນື້ອຄວາມນີ້ຈະປາກົດແຈ້ງໃນການພິຈາລະນາການເກີດຂຶ້ນຂອງອັກສອນຂ້າງເທິງ’. ເມື່ອຈະເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມນັ້ນປາກົດແຈ້ງໃນທີ່ນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແລະ ໃນຄຳນີ້” ເປັນຕົ້ນ. ມີເນື້ອຄວາມສຳພັນວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນມູລະຕີກາ. ຄຳວ່າ “ແລະ 在ຄຳນີ້” ຄື ໃນບົດມູລະຕີກາ. ຄຳວ່າ “ໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ” ຄື ໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຕ່ຊະວະນະວິຖີທີ່ເຮັດໃຫ້ອັກສອນປາກົດຈະແຈ້ງເປັນໄປ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍຊະວະນະວິຖີຕ່າງໆ” ຄື ດ້ວຍວາລະແຫ່ງຊະວະນະວິຖີໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ “ແມ້ແຫ່ງປະຖົມມະຊະວະນະຈິດ” ຄື ແມ້ແຫ່ງປະຖົມມະຊະວະນະຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວິຖີທີ່ເຮັດໃຫ້ອັກສອນປາກົດຈະແຈ້ງ. ອະທິບາຍວ່າ ແລະ ອາເສວະນະຂອງຈິດນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຈາກວິຖີວາລະກ່ອນໆ ນັ້ນເອງ. ແລະ ຄວນຊາບວ່າ ຄຳວ່າ “ອາເສວະນະ” ນີ້ ເປັນຄຳອຸປະມາ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຂ້າງເທິງ. ຄຳວ່າ “ຂອງອັກສອນນັ້ນ” ຄື ຂອງອັກສອນທີ່ປາກົດຈະແຈ້ງ. ແລະ ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີໄວຍາກອນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມອອກສຽງຍາວ” ຄື ທ່ານຮຽກວ່າ ສຽງຍາວຫ້າ. ໃນບົດມິລິນທະບັນຫາ. ຄຳວ່າ “ເກີນກວ່າຮ້ອຍກວຽນເຂົ້າເປືອກ” ຄື ກວຽນທີ່ເຕັມດ້ວຍເຂົ້າເປືອກ ຊື່ວ່າ ວີຫິວາຫະ. ໃນຈຳນວນເກີນກວ່າຮ້ອຍແຫ່ງວີຫິວາຫະທັງຫຼາຍ. “ຄວາມສຳຄັນຜິດ” ຄື ອະພິມານ. ຄຳວ່າ “ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນກາຍະວິຍັດນັ້ນແລ້ວ” ຄື ມີເນື້ອຄວາມໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວເປັນຕົ້ນວ່າ “ອັນເປັນໄປໃນສັນຕະຕິແຫ່ງຮູບທີ່ເກີດຈາກຈິດອັນເປັນໄປກັບດ້ວຍການເຄື່ອນໄຫວ”. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຄວນກ່າວວ່າ “ກຸ່ມຮູບທີ່ເກີດຈາກອຸຕຸທັງຫຼາຍອັນເປັນໄປໃນສັນຕະຕິແຫ່ງສຽງທີ່ເກີດຈາກຈິດອັນເຮັດໃຫ້ເກີດການເປັ່ງວາຈາ” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຕາມສົມຄວນແກ່ເຫດ”. ຄຳວ່າ “ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຫ້ເປັນໄປ” ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຫ້ເປັນໄປແຫ່ງການກ້າວໄປຂ้างໜ້າເປັນຕົ້ນ ແລະ ການສາທະຍາຍເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ “ແລະ ໃນຄຳນີ້” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໃນຮູບທັງຫຼາຍທີ່ປາສະຈາກຄວາມປາດຖະໜາຈະໃຫ້ຜູ້ນື່ອື່ນຮູ້” ຄື ຄວນຊາບວ່າ ກາຍະວິຍັດໃນການກ້າວໄປຂ້າງໜ້າແລະການຖອຍຫຼັງເປັນຕົ້ນ ແລະ ວະຈີວິຍັດໃນການສາທະຍາຍພະສູດເປັນຕົ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ປາສະຈາກຄວາມປາດຖະໜາຈະໃຫ້ຜູ້ນື່ອື່ນຮູ້. ຄຳວ່າ “ໃນວິຍັດທັງສອງທີ່ເຮັດໃຫ້ຜູ້ນື່ອື່ນຮູ້” ຄື 在ກາຍະວິຍັດທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ ແລະ ວະຈີວິຍັດທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ກາຍະວິຍັດໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ວະຈີວິຍັດໃນເບື້ອງປາຍ. ພາຍຫຼັງ ຍ່ອມຖືກຮັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍມະໂນທະວາຣິກະຊະວະນະອັນບໍລິສຸດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຮັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍປັນຈະທະວາຣິກະຊະວະນະ. ມີເນື້ອຄວາມສຳພັນວ່າ ຮັບຮູ້ແລ້ວດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານະວິຖີ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍກາຍະວິນຍານະວິຖີ” ຄື ເມື່ອບໍ່ເຮັດການເປັ່ງວາຈາ ແຕ່ສະແດງຄວາມປາດຖະໜາດ້ວຍການຈັບມືເປັນຕົ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ນີ້ຄືກາຍະວິນຍານະວິຖີ. ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຂໍ້ຈຳແນກນີ້ວ່າ “ແລະ ວິຍັດນັ້ນ ຍ່ອມຖືກຮັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ”? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະວ່າ ວິຍັດນັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕົນເອງ...” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໃນລະຫວ່າງ” ຄື ໃນລະຫວ່າງແຫ່ງວິຍັດຕິຄະຫະນະວິຖີ ແລະ ອະທິບປາຍະຄະຫະນະວິຖີ. ຖາມວ່າ ກໍໃນວິຍັດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປຢູ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູ້ຄວາມປາດຖະໜາ ແລະ ຍ່ອມຖືກຮັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ ໄດ້ເນື້ອຄວາມທັງສອງຢ່າງນີ້ແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແຕ່ໃນວິຍັດທັງສອງ” ເປັນຕົ້ນ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍເມື່ອຮູ້ວ່າ “ຜູ້ນີ້ກ້າວໄປຂ້າງໜ້າ, ຜູ້ນີ້ຖອຍຫຼັງ” ຍ່ອມຮູ້ທັງຄວາມພະຍາຍາມໃນການກ້າວໄປ ແລະ ຈິດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມພະຍາຍາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ເຊິ່ງຄຳເວົ້າຂອງຜູ້ນື່ອື່ນ” ຄື ເຈິ່ງສຽງວາຈາຂອງຜູ້ນື່ອື່ນ ແມ້ທີ່ປາສະຈາກຄວາມປາດຖະໜາຈະໃຫ້ຜູ້ນື່ອື່ນຮູ້. ແລະ ຍ່ອມຮູ້ຈິດທີ່ມີລາຄະນຳອີກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນມູລະຕີກາວ່າ ແມ້ປາສະຈາກຄວາມປາດຖະໜາຈະໃຫ້ຜູ້ນື່ອື່ນຮູ້ ແຕ່ດ້ວຍການເປັນໄປແຫ່ງການກ້າວໄປຂ้างໜ້າເປັນຕົ້ນ ຄວາມຜັນແປທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຈິດຂອງຕົນ ຍ່ອມສະແດງຄວາມປາດຖະໜາ. ລະ. ແມ້ໂດຍປະການທັງສອງ ກໍເປັນວິຍັດແທ້ໆ.

ဝိကာရရူပေသု. ‘‘ကမ္မယောဂျံ’’တိ အဘိက္ကမနာဒိကမ္မေသု ယောဇေတုံ ယုတ္တံ. အဒန္ဓတာ ဝုစ္စတိ သီဃပ္ပဝတ္တိ. သာ လက္ခဏံ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. သရီရ ကြိယာနုကုလော ကမ္မညဘာဝေါ လက္ခဏံ ယဿာတိ သမာသော. ‘‘ဓာတုယော’’တိ မဟာဘူတဓာတုယော ဝါ, ပိတ္တသေမှာဒိဓာတုယော ဝါ. ပူတိမုခသပ္ပသင်္ခါတဿ အာပဿ ပရိယုဋ္ဌာနန္တိ ဝါကျံ. အသယှဘာရော နာမ ဝဟိတုံ [Pg.206] အသက္ကုဏေယျဘာရော. ‘‘သာ ပဝတ္တတီ’’တိ ကာယလဟုတာ ပဝတ္တတိ. ထဒ္ဓံ ကရောန္တိ သရီရဂတာ ဓာတုယောတိ အဓိကာရော. ဘုသံ မာရေတီတိ အာမရိကော. ဒကာရော အာဂမော. ဂါမနိဂမဝိလုပ္ပကော စောရဂဏော. တဿ ဘယေန ပရိယုဋ္ဌိတံ. ‘‘ဝိဝဋ္ဋမာနံ’’တိ ဝိရူပံ ဟုတွာ ဝဋ္ဋန္တံ. ‘‘မူလဘူတာ ဟောတီ’’တိ အသပ္ပာယ သေဝနေ သတိ, သာ ပထမံ ပရိယုဋ္ဌာတိ. သီတာဓိကာဝါ ဟောတိ, ဥဏှာဓိကာဝါ. တာယ ပရိယုဋ္ဌိတာယ ဧဝ သဗ္ဗပရိယုဋ္ဌာနာနိ ပဝတ္တန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဣမာပနတိဿော ရူပဇာတိယော ရူပကာယဿ ဝိသေသာကာရာ ဟောန္တိ. ဣတိ တသ္မာ ဝိကာရရူပံ နာမာတိ ယောဇနာ.

ໃນບັນດາວິການະຮູບທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ກັມມະໂຍຄະຍັງ” (ຄວນແກ່ການງານ) ໄດ້ແກ່ ຄວນປະກອບໃນກິດຈະກຳມີການກ້າວໄປຂ້າງໜ້າເປັນຕົ້ນ. ຄວາມບໍ່ເຊື່ອງຊ້າ ເອີ້ນວ່າ ການເປັນໄປຢ່າງວ່ອງໄວ. ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມບໍ່ເຊື່ອງຊ້ານັ້ນ ເປັນລັກສະນະຂອງຮູບນັ້ນ. ບົດສະໝາດວ່າ: ຄວາມເປັນຮູບຄວນແກ່ການງານອັນຄ້ອຍຕາມການເຄື່ອນໄຫວຂອງຮ່າງກາຍ ເປັນລັກສະນະຂອງຮູບໃດ (ຮູບນັ້ນຊື່ວ່າ ກັມມະໂຍຄະຍັງ). ຄຳວ່າ “ທາຕຸໂຍ” (ທາດທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ມະຫາພູຕະທາດທັງຫຼາຍ ຫຼື ທາດມີນ້ຳບີ ແລະ ນ້ຳສະເລດເປັນຕົ້ນ. ປະໂຫຍກວ່າ “ປູຕິມຸຂະສັບປະສັງຂາຕັດສະ ອາປັດສະ ປະຣິຍຸດຖານັງ” ໄດ້ແກ່ ການກຳເລີບຂອງທາດນ້ຳທີ່ກ່າວຄືງູປູຕິມຸຂະ (ງູປາກເນົ່າ). ທີ່ຊື່ວ່າ “ອະສັຍຫະພາໂຣ” (ພາລະທີ່ແບກຫາມໄດ້ຍາກ) ໄດ້ແກ່ ພາລະທີ່ບໍ່ສາມາດຈະແບກຫາມໄປໄດ້. ຄຳວ່າ “ສາ ປະວັດຕະຕິ” (ມັນຍ່ອມເປັນໄປ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເບົາກາຍຍ່ອມເປັນໄປ. ບົດວ່າ “ທັດທັງ ກະໂຣນຕິ ສະຣີຣະຄະຕາ ทາຕຸໂຍ” (ທາດທັງຫຼາຍທີ່ຢູ່ໃນຮ່າງກາຍເຮັດໃຫ້ແຂງກະດ້າງ) ເປັນບົດກຳນົດ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ອາມະຣιໂກ” ເພາະເຮັດໃຫ້ຕາຍຢ່າງທໍລະມານ. ຕົວ “ທະ” (ທ) ເປັນອາຄົມ. ກຸ່ມໂຈນຜູ້ປຸ້ນສະດົມບ້ານແລະນິຄົມ. ຖືກຄອບງຳດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ໂຈນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ວິວັດຕະມານັງ” ໄດ້ແກ່ ໝູນວຽນໄປໂດຍມີຮູບຮ່າງຜິດປົກກະຕິ. ຄຳວ່າ “ມູລະພູຕາ ໂຫຕິ” (ເປັນຕົ້ນເຫດ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອມີການເສບສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນຕ່າງໆ (ອະສັບປາຍະ), ຄວາມຜິດປົກກະຕິນັ້ນຍ່ອມກຳເລີບຂຶ້ນກ່ອນ. ຈະເປັນສ່ວນທີ່ມີຄວາມເຢັນຫຼາຍເກີນໄປ ຫຼື ມີຄວາມຮ້ອນຫຼາຍເກີນໄປກໍຕາມ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຄວາມຜິດປົກກະຕິນັ້ນກຳເລີບຂຶ້ນແລ້ວ, ການກຳເລີບທັງປວງຍ່ອມເປັນໄປ. ການປະກອບຄວາມວ່າ “ກໍຮູບຊາດທັງສາມເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນອາການພິເສດຂອງຮູບກາຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິການະຮູບ”.

လက္ခဏရူပေသု. ‘‘စယနံ’’တိ သဉ္စိတဘာဝဂမနံ. ‘‘အာဒိတော’’တိအာဒိမှိ. ‘‘ဥပရိတော’’တိ ဥပရိဘာဂေ. ‘‘အာစယော’’တိအာဒိမှိ စယော. ‘‘ဥပစယော’’တိ ဥပရူပရိစယော. ‘‘အဒ္ဓါနပူရဏဝသေနာ’’တိ ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ဒီဃကာလံ အတ္တဘာဝံ ပူရဏဝသေန. ‘‘တေန ပရိယာယေနာ’’တိ ဥပသဒ္ဒဿ အတ္ထနာနတ္တံ အစိန္တေတွာ နိဗ္ဗတ္တိံ ဝဍ္ဎိယံ အန္တောဂဓံ ကတွာ ဝုတ္တေန တေနပရိယာယေန. တဿ စ ဧကေကဿ သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နဿ. တတ္ထ စိတ္တဇရူပေသု အဿာသ ပဿာသာနံ ဝါ ပဒဝါရဟတ္ထဝါရာဒီနံ ဝါ အက္ခရာနံ ဝါ နိဗ္ဗတ္တိ ဝဍ္ဎိ ပဝတ္တိယော ဒိဿန္တိယေဝ. တထာ နာနာစိတ္တသမုဋ္ဌိတာနံ နာနာရူပသန္တတီနံ ပီတိ. ဥတုဇရူပေသု ဣရိယာ ပထနာနတ္တံ ပဋိစ္စ သုခဒုက္ခဇနကာနံ နာနာရူပသန္တတီနံ နိဗ္ဗတ္တိဝဍ္ဎိပဝတ္တိယော ဒိဿန္တိယေဝ. တထာ ဗဟိဒ္ဓါ ခါဏုကဏ္ဋကာဒိသမ္ဖဿေန သီတုဏှာဒိသမ္ဖဿေန ဝါတာတပါဒိသမ္ဖဿေန ဝါ သရီရေ ဥပ္ပန္နာနံ နာနာရူပသန္တတီနမ္ပိ စက္ခုရောဂါဒိရူပါနမ္ပီတိ. အာဟာရဇရူပေသု အာဟာရနာနတ္တံ ပဋိစ္စ သရီရေ ဥပ္ပန္နာနံ သမဝိသမရူပသန္တတီနံတိ. ‘‘အယံ နယော’’တိ ဗဟိဒ္ဓါသန္တာနေ နိဒဿန နယော. တေန အဇ္ဈတ္တသန္တာနေပိ သတ္တသန္တာနာနံ ဟတ္ထပါဒါဒိသန္တာနာနံ ကေသလောမာဒိ သန္တာနာနဉ္စ နိဗ္ဗတ္တိ ဝဍ္ဎိပဝတ္တိယော နိဒဿေတိ. ‘‘ဇီရဏံ’’တိ အဘိနဝါဝတ္ထတော ဟာယနံ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘ဌိတဿ အညထတ္တံ’’တိ အညော ပကာရော အညထာ. အညထာ ဘာဝေါ အညထတ္တံ[Pg.207]. ဧတေန ဇရာဝသေနဝါ နာနာရောဂါဗာဓာဒိဝသေန ဝါ ဝိပရိဏာမော ဝုတ္တော. ‘‘တထာ အဝတ္ထာဘေဒယောဂတော’’တိ ဇာတိရူပမေဝ အာဒိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. တတောပရံ တမေဝ ဝဍ္ဎိ ဟောတိ. တတော ပရံ တမေဝ ပဝတ္တိ ဟောတီတိ ဧဝံ တထာ အဝတ္ထာဘေဒယောဂတော. တေနာဟ ‘‘သာဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ပဗန္ဓယတီ’’တိ ပဗန္ဓံ ကရောတိ. သင်္ဂဟဂါထာဒီသု ပန သုဝိညေယျာ. ‘‘ဧတ္ထ စ ပစ္ဆိမာနီ’’တိအာဒီသု. ဝေါဟာရသိဒ္ဓမတ္တဘာဝံ’’တိ ပုဂ္ဂလော သတ္တော အတ္တာ ဇီဝေါတိအာဒိကာ ပညတ္တိ နာမ ဝေါဟာရ သိဒ္ဓမတ္တာ ဟောတိ. သဘာဝသိဒ္ဓါ န ဟောတိ. သာဟိ မဟာဇနေဟိ ခန္ဓ ပဉ္စကံ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလော နာမ အတ္ထီတိ သမ္မတတ္တာ ဝေါဟရိတတ္တာ ဝေါဟာရသိဒ္ဓါ နာမ. သဘာဝသိဒ္ဓါ ပန န ဟောတိ. တသ္မာ အရိယာနံ ဝေါဟာရေ ပုဂ္ဂလော နာမ နတ္ထီတိ သိဇ္ဈတိ. ဣမာနိ ပန ရူပါနိ သဘာဝသိဒ္ဓတ္တာ အရိယာနံ ဝေါဟာရေပိ အတ္ထီတိ သိဇ္ဈန္တိ. တေနာဟ ‘‘တာဒိသေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သုဒ္ဓဓမ္မဂတိယာ သိဒ္ဓေနာ’’တိ ပထဝီဓာတု နာမ သုဒ္ဓဓမ္မော ဟောတိ. သာ ဥပ္ပာဒမ္ပိ ဂစ္ဆတိ, ဇရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ, ဘေဒမ္ပိ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ တဿာ ဥပ္ပာဒေါပိ ဇရာပိ ဘေဒေါပိ သုဒ္ဓဓမ္မဂတိယာ သိဒ္ဓေါ နာမ. ဧဝံ လက္ခဏရူပါနံ သုဒ္ဓဓမ္မဂတိသိဒ္ဓံ ပရမတ္ထလက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ဝိညတ္တိ ဒွယဿပိ ဝိကာရရူပတ္တယဿပိ ပရိစ္ဆေဒ ရူပဿပီတိ. ယထာ စ ဣမေသံ ရူပါနံ. တထာ နိဗ္ဗာနဿပိ သုဒ္ဓဓမ္မဂတိသိဒ္ဓံ ပရမတ္ထလက္ခဏံ အတ္ထိယေဝ. ကိလေသဓမ္မာဟိ အရိယမဂ္ဂေ အဘာဝိတေ ဘဝပရမ္ပရာယ ဥပ္ပာဒံ ဂစ္ဆန္တိယေဝ. ဘာဝိတေပန အနုပ္ပာဒံ နိရောဓံ ဂစ္ဆန္တိယေဝ. တသ္မာ ကိလေသဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒနိရောဓောပိ သုဒ္ဓဓမ္မဂတိယာ သိဒ္ဓေါ နာမ. ဧဝံ နိဗ္ဗာနဿပိ သုဒ္ဓဓမ္မဂတိသိဒ္ဓံ ပရမတ္ထလက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ အဇာတံ အဘူတန္တိ ဣဒံ သုတ္တံပိ ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧတေန အရိယဝေါဟာရေ နိဗ္ဗာနဿ ဧကန္တေန အတ္ထိတာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဣတရထာ’’တိအာဒိံ. ‘‘နသဘာဝတော အနုပလဒ္ဓတ္တာ အနိပ္ဖန္နာနိ နာမ ဟောန္တီ’’တိ ဧတေန ဧတာနိ အသဘာဝရူပါနီတိ စ အလက္ခဏ ရူပါနီတိ စ အသမ္မသနရူပါနီတိ စ န သက္ကာ ဝတ္တုံတိပိ ဒီပေတိ. ကသ္မာ, ယထာသကံ သဘာဝေဟိ သဘာဝဝန္တတ္တာ ယထာသကံ လက္ခဏေ ဟိ သလက္ခဏတ္တာ [Pg.208] ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ သမ္မသနညာဏ ဝိဘင်္ဂေ ဇာတိဇရာမရဏာနမ္ပိ သမ္မသိတဗ္ဗဓမ္မေသု အာဂတတ္တာတိ. အဋ္ဌသာလိနိယမ္ပိ အယမတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ. ယထာဟ ပရိနိပ္ဖန္နန္တိ ပန္နရသရူပါနိ ပရိနိပ္ဖန္နာနိ နာမ. ဒသရူပါနိ အပရိနိပ္ဖန္နာနိ နာမ. ယဒိ အပရိနိပ္ဖန္နာနိ နာမ. ဧဝံသတိ, အသင်္ခတာနိ နာမ သိယုံ. တေသံယေဝ ပနရူပါနံ ကာယဝိကာရော ကာယဝိညတ္တိ နာမ. ဝစီဝိကာရော ဝစီဝိညတ္တိ နာမ. ဆိဒ္ဒံ ဝိဝရံ အာကာသဓာတု နာမ. လဟုဘာဝေါ လဟုတာ နာမ. မုဒုဘာဝေါ မုဒုတာ နာမ. ကမ္မညဘာဝေါ ကမ္မညတာ နာမ. နိဗ္ဗတ္တိ ဥပစယော နာမ. ပဝတ္တိ သန္တတိ နာမ. ဇီရဏာကာရော ဇရတာ နာမ. ဟုတွာ အဘာဝါကာရော အနိစ္စတာ နာမာတိ သဗ္ဗံ ပရိနိပ္ဖန္နံ သင်္ခတမေဝါတိ. တတ္ထ ‘‘တေသံယေဝ ရူပါနံ’’တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ. တေသံယေဝ ဒသန္နံ ရူပါနံ မဇ္ဈေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဣတိသဗ္ဗံ’’တိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ဒသဝိဓံ ရူပံ ပရိနိပ္ဖန္နမေဝ သင်္ခတမေဝါတိ အတ္ထော. ခန္ဓဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယမ္ပိ ဝုတ္တောဝ. ယထာဟ ပဉ္စဝိပနခန္ဓာ ပရိနိပ္ဖန္နာဝ ဟောန္တိ, နော အပရိနိပ္ဖန္နာ. သင်္ခတာဝ, နော အသင်္ခတာ. အပိစ နိပ္ဖန္နာပိ ဟောန္တိယေဝ. သဘာဝဓမ္မေသုဟိ နိဗ္ဗာနမေဝေကံ အပရိနိပ္ဖန္နံ အနိပ္ဖန္နဉ္စာတိ စ. နိရောဓသမာပတ္တိ စ နာမ ပညတ္တိ စ ကထန္တိ. နိရောဓသမာပတ္တိ လောကိယလောကုတ္တရာတိ ဝါ သင်္ခတာသင်္ခတာတိ ဝါ ပရိနိပ္ဖန္နာပရိနိပ္ဖန္နာတိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ. နိပ္ဖန္နာ ပန ဟောတိ. သမာပဇ္ဇန္တေန သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော. တထာ နာမပညတ္တိ, သာပိဟိ လောကိယာဒိဘေဒံ နလဘတိ. နိပ္ဖန္နာ ပန ဟောတိ. နော အနိပ္ဖန္နာ. နာမဂ္ဂဟဏဉှိ ဂဏှန္တောဝ ဂဏှာတီတိ စ. ဧတေန လက္ခဏရူပါနမ္ပိ နိပ္ဖန္နတာ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂေပန နိပ္ဖန္နံ အနိပ္ဖန္နံတိဒုကဿ နိဒ္ဒေသေ. အဋ္ဌာရသဝိဓံ ရူပံ ပရိစ္ဆေဒဝိကာရ လက္ခဏဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ သဘာဝေနေဝ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗတော နိပ္ဖန္နံ, သေသံ တဗ္ဗိပရီတတာယ အနိပ္ဖန္နန္တိ စ. နိပ္ဖန္နရူပံ ပန ရူပရူပံ နာမာတိ စ. ယံ စတူဟိ ကမ္မာဒီဟိ ဇာတံ, တံ စတုဇံ နာမ. တံ လက္ခဏ ရူပဝဇ္ဇံ အဝသေသရူပံ. လက္ခဏရူပံ ပန န ကုတောစိဇာတန္တိ စ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗဉ္စေတံ အာစရိယေဟိ ဂဟိတနာမမတ္တတ္တာ ဝတ္တိစ္ဆာနုဂတံ ဟောတိ. ယံ ရုစ္စတိ, တံ ဂဟေတွာ ကထေတဗ္ဗန္တိ.

ໃນບັນດາລັກສະນະຮູບທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ຈະຍະນັງ” (ການສະສົມ) ໄດ້ແກ່ ການເຖິງຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ສະສົມໄວ້. ຄຳວ່າ “ອາທິໂຕ” ໄດ້ແກ່ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອຸປະຣິໂຕ” ໄດ້ແກ່ ໃນສ່ວນເບື້ອງເທິງ. ຄຳວ່າ “ອາຈະໂຍ” ໄດ້ແກ່ ການສະສົມໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອຸປະຈະໂຍ” ໄດ້ແກ່ ການສະສົມຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປ. ຄຳວ່າ “ອັດທານະປູຣະນະວະເສນະ” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຕັມຮອບແຫ່ງການເວລາ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ອັດຕະພາບເຕັມຕະຫຼອດໄລຍະເວລາດົນນານ ແມ່ນແຕ່ຮ້ອຍປີ ຫຼື ພັນປີ. ຄຳວ່າ “ເຕນະ ປະຣິຍາເຍນະ” (ໂດຍປະຣິຍາຍນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍປະຣິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ ໂດຍບໍ່ຄຳນຶງເຖິງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງອຸປະສັກ (ອຸປະ) ແຕ່ລວມເອົາຄວາມເກີດຂຶ້ນແລະຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕເຂົ້າໄວ້ພາຍໃນ. ແລະ ແຫ່ງສັນຕະຕິ (ຄວາມສືບຕໍ່) ທີ່ເປັນປັດຈຸບັນຂອງແຕ່ລະຢ່າງນັ້ນ. ໃນບັນດາຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນຈິດຕະຊະຮູບທັງຫຼາຍ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນ, ຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕ ແລະ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງລົມຫາຍໃຈເຂົ້າ-ອອກກໍດີ, ແຫ່ງການກ້າວທ້າວແລະການເຄື່ອນໄຫວມືເປັນຕົ້ນກໍດີ, ແຫ່ງອັກສອນທັງຫຼາຍກໍດີ ຍ່ອມປາກົດຢູ່ແທ້ໆ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຄວາມອີ່ມໃຈ (ປີຕິ) ແຫ່ງຮູບສັນຕະຕິຕ່າງໆ ທີ່ມີຈິດຕ່າງກັນເປັນສະມຸດຖານ. ໃນອຸຕຸຊະຮູບທັງຫຼາຍ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນ, ຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕ ແລະ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຮູບສັນຕະຕິຕ່າງໆ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດສຸກແລະທຸກ ເພາະອາໄສຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອິຣິຍາບົດ ຍ່ອມປາກົດຢູ່ແທ້ໆ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ແມ່ນແຕ່ຮູບສັນຕະຕິຕ່າງໆ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຮ່າງກາຍ ເພາະການສຳຜັດກັບຕໍໄມ້ແລະໜາມເປັນຕົ້ນໃນພາຍນອກ, ຫຼື ເພາະການສຳຜັດກັບຄວາມເຢັນແລະຄວາມຮ້ອນເປັນຕົ້ນ, ຫຼື ເພາະການສຳຜັດກັບລົມແລະແດດເປັນຕົ້ນ, ແລະ ແມ່ນແຕ່ຮູບມີໂລກຕາເປັນຕົ້ນ (ກໍຍ່ອມປາກົດຢູ່ແທ້ໆ). ໃນອາຫານຊະຮູບທັງຫຼາຍ, (ຄວາມເກີດຂຶ້ນ, ຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕ ແລະ ຄວາມເປັນໄປ) ແຫ່ງຮູບສັນຕະຕິທີ່ສະໝ່ຳສະເໝີແລະບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຮ່າງກາຍ ເພາະອາໄສຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາຫານ (ກໍຍ່ອມປາກົດຢູ່ແທ້ໆ). ຄຳວ່າ “ອະຍັງ ນະໂຍ” (ແນວທາງນີ້) ໄດ້ແກ່ ແນວທາງທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນໃນສັນຕະຕິພາຍນອກ. ດ້ວຍແນວທາງນັ້ນ ທ່ານຍ່ອມສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນ, ຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕ ແລະ ຄວາມເປັນໄປ ແມ່ນແຕ່ໃນສັນຕະຕິພາຍໃນ ແຫ່ງສັນຕະຕິຂອງສັດທັງຫຼາຍ, ແຫ່ງສັນຕະຕິຂອງມືແລະຕີນເປັນຕົ້ນ, ແລະ ແຫ່ງສັນຕະຕິຂອງຜົມແລະຂົນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຈີຣະນັງ” (ຄວາມຊຸດໂຊມ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເສື່ອມຖອຍຈາກພາວະທີ່ຍັງໃໝ່ຢູ່. ໃນພຣະບາລີ, ຄຳວ່າ “ຖິຕັດສະ ອັນຍະຖັດຕັງ” (ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງຮູບທີ່ຕັ້ງຢູ່) ວິເຄາະວ່າ: ປະການອື່ນ ຊື່ວ່າ ອັນຍະຖາ. ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນ ຊື່ວ່າ ອັນຍະຖັດຕັງ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມແປປວນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມແກ່ກໍດີ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂລກໄພໄຂ້ເຈັບຕ່າງໆເປັນຕົ້ນກໍດີ. ຄຳວ່າ “ຕະຖາ ອະວັດຖາເພທະໂຍຄະໂຕ” (ໂດຍການປະກອບຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງໄວຢ່າງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຊາດຮູບນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນຄວາມເກີດຂຶ້ນໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ຖັດຈາກນັ້ນ ຮູບນັ້ນເອງຍ່ອມເປັນຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕ, ຖັດຈາກນັ້ນ ຮູບນັ້ນເອງຍ່ອມເປັນຄວາມເປັນໄປ, ໂດຍການປະກອບຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງໄວຢ່າງນັ້ນ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ສາ ຫິ” (ເພາະວ່າຮູບນັ້ນ). ຄຳວ່າ “ປະພັນທະຍະຕິ” ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ເປັນສາຍສືບຕໍ່. ສ່ວນໃນຄາຖາສັງຄະຫະເປັນຕົ້ນ ມີຄຳມີອາທິວ່າ “ເອດຖະ ຈະ ປັດສິມານິ” (ແລະໃນຮູບເຫຼົ່ານີ້, ຮູບເບື້ອງປາຍ...) ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ຄຳວ່າ “ໂວຫາຣະສິດທະມັດຕະພາວັງ” (ຄວາມເປັນພຽງສິ່ງທີ່ສຳເລັດດ້ວຍໂວຫານ) ໄດ້ແກ່ ບັນຍັດມີບຸກຄົນ, ສັດ, ອັດຕະ, ຊີວະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າເປັນພຽງສິ່ງທີ່ສຳເລັດດ້ວຍໂວຫານ, ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ສຳເລັດດ້ວຍສະພາວະ. ເພາະວ່າ ບັນຍັດນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ມະຫາຊົນອາໄສຂັນຫ້າແລ້ວ ສົມມຸດແລະຮ້ອງເອີ້ນກັນວ່າ “ມີບຸກຄົນຢູ່” ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສຳເລັດດ້ວຍໂວຫານ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ສຳເລັດດ້ວຍສະພາວະ. ເພາະສະນັ້ນ ໃນໂວຫານຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງສຳເລັດຄວາມວ່າ “ບຸກຄົນບໍ່ມີຢູ່ແທ້”. ສ່ວນຮູບເຫຼົ່ານີ້ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ສຳເລັດດ້ວຍສະພາວະ ຈຶ່ງສຳເລັດຄວາມວ່າ “ມີຢູ່ ແມ່ນແຕ່ໃນໂວຫານຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ”. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ຕາທິເສນະ” (ດ້ວຍສິ່ງເຊັ່ນນັ້ນ). ຄຳວ່າ “ສຸດທະທັມມະຄະຕިຍາ ສິດເທນະ” (ດ້ວຍສິ່ງທີ່ສຳເລັດໂດຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທຳມະດາລ້ວນໆ) ໄດ້ແກ່ ປັດຖະວີທາດ ຊື່ວ່າເປັນທຳມະດາລ້ວນໆ. ທາດນັ້ນຍ່ອມເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນກໍດີ, ເຖິງຄວາມແກ່ກໍດີ, ເຖິງຄວາມແຕກສະຫຼາຍກໍດີ. ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຄວາມເກີດຂຶ້ນ, ຄວາມແກ່ ແລະ ຄວາມແຕກສະຫຼາຍຂອງທາດນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ສຳເລັດໂດຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທຳມະດາລ້ວນໆ. ຄວນຊາບລັກສະນະໂດຍປໍຣະມັດ ທີ່ສຳເລັດໂດຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທຳມະດາລ້ວນໆ ແຫ່ງລັກສະນະຮູບທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້. ເຊັ່ນດຽວກັນ ແຫ່ງວິຍັດທັງສອງກໍດີ, ແຫ່ງວິການະຮູບທັງສາມກໍດີ, ແຫ່ງປະຣິສເສທະຮູບກໍດີ. ແລະ ເຊັ່ນດຽວກັບຮູບເຫຼົ່ານີ້, ລັກສະນະໂດຍປໍຣະມັດ ທີ່ສຳເລັດໂດຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທຳມະດາລ້ວນໆ ແຫ່ງພຣະນິພານ ກໍມີຢູ່ແທ້ໆ. ເພາະວ່າ ເມື່ອພຣະອະລິຍະມັກຍັງບໍ່ທັນອົບຮົມ, ກິເລດທຳທັງຫຼາຍຍ່ອມເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນໃນສົງສານທີ່ສືບຕໍ່ກັນໄປແທ້ໆ. ແຕ່ເມື່ອອົບຮົມແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແລະຄວາມດັບໄປແທ້ໆ. ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແລະຄວາມດັບໄປແຫ່ງກິເລດທຳທັງຫຼາຍ ກໍຊື່ວ່າ ສຳເລັດໂດຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທຳມະດາລ້ວນໆ. ຄວນຊາບລັກສະນະໂດຍປໍຣະມັດ ທີ່ສຳເລັດໂດຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທຳມະດາລ້ວນໆ ແຫ່ງພຣະນິພານຢ່າງນີ້. ໃນທີ່ນີ້ ຄວນກ່າວເຖິງພຣະສູດນີ້ດ້ວຍວ່າ “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ສິ່ງທີ່ບໍ່ເກີດແລ້ວ, ບໍ່ມີແລ້ວ... ມີຢູ່”. ດ້ວຍພຣະສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງຄວາມມີຢູ່ໂດຍສ່ວນດຽວແຫ່ງພຣະນິພານ ໃນໂວຫານຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ອິຕະຣະຖາ” (ໂດຍປະການອື່ນ). ຄຳວ່າ “ນະສະພາວະໂຕ ອະນຸປະລັດທັດຕາ ອະນິບພັນນານι ນາມະ ໂຫນຕິ” (ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບຮູ້ໂດຍສະພາວະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນອະນິບພັນນະຮູບ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ບໍ່ອາດຈະກ່າວໄດ້ວ່າ ຮູບເຫຼົ່ານີ້ເປັນອະສະພາວະຮູບກໍດີ, ເປັນອະລັກສະນະຮູບກໍດີ, ເປັນອະສຳມະສະນະຮູບກໍດີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ມີສະພາວະຕາມສະພາວະຂອງຕົນ, ມີລັກສະນະຕາມລັກສະນະຂອງຕົນ, ແລະ ເພາະຄວາມເກີດ, ຄວາມແກ່ ແລະ ຄວາມຕາຍ ກໍມາແລ້ວໃນບັນດາທຳທີ່ຄວນພິຈາລະນາ (ສຳມະສະນະ) ໃນຄຳພີປະຕິສັມພິທາມັກ ແລະ ໃນວິພັງແຫ່ງສຳມະສະນະຍານ. ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີ ເນື້ອຄວາມນີ້ກໍຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວວ່າ: “ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຣິນິບພັນນະ (ສຳເລັດຢ່າງຍິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ຮູບສິບຫ້າຢ່າງ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະປະຣິນິບພັນນະ (ບໍ່ສຳເລັດຢ່າງຍິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ຮູບສິບຢ່າງ. ຫາກຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະປະຣິນິບພັນນະ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນກໍເພິ່ງເປັນອະສັງຂະຕະທຳ. ແຕ່ຄວາມແປປວນແຫ່ງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ກາຍະວິຍັດ. ຄວາມແປປວນແຫ່ງວາຈາ ຊື່ວ່າ ວະຈີວິຍັດ. ຊ່ອງຫວ່າງ ຊື່ວ່າ ອາກາສະທາດ. ຄວາມເບົາ ຊື່ວ່າ ລະຫຸຕາ. ຄວາມອ່ອນໂຍນ ຊື່ວ່າ ມຸດຸຕາ. ຄວາມຄວນແກ່ການງານ ຊື່ວ່າ ກັມມະພັນຍະຕາ. ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸປະຈະຍະ. ຄວາມເປັນໄປ ຊື່ວ່າ ສັນຕະຕິ. ອາການຊຸດໂຊມ ຊື່ວ່າ ຊະຣະຕາ. ອາການທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວບໍ່ມີ ຊື່ວ່າ ອະນິດຈະຕາ, ດັ່ງນີ້ ທັງໝົດເປັນສິ່ງທີ່ສຳເລັດຢ່າງຍິ່ງ (ປະຣິນິບພັນນະ) ແລະ ເປັນສັງຂະຕະທຳແທ້ໆ”. ໃນຄຳນັ້ນ, ບົດວ່າ “ເຕສັງເຍວະ ຮູປານັງ” (ແຫ່ງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນເອງ) ເປັນສັດຕະມີວິພັດໃນອັດກຳນົດ (ນິດທາຣະນະ). ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ໃນທ່າມກາງຮູບສິບຢ່າງເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ອິຕິສັບພັງ” ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ຮູບສິບປະການທັງໝົດນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ສຳເລັດຢ່າງຍິ່ງແທ້ໆ ແລະ ເປັນສັງຂະຕະທຳແທ້ໆ. ແມ່ນແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງຂັນທະວິພັງ ກໍກ່າວໄວ້ແລ້ວເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວວ່າ: “ຂັນຫ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ສຳເລັດຢ່າງຍິ່ງແທ້ໆ, ບໍ່ແມ່ນອະປະຣິນິບພັນນະ. ເປັນສັງຂະຕະທຳແທ້ໆ, ບໍ່ແມ່ນອະສັງຂະຕະທຳ. ອີກປະການໜຶ່ງ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ສຳເລັດ (ນິບພັນນະ) ແທ້ໆ. ເພາະວ່າ ໃນບັນດາສະພາວະທຳທັງຫຼາຍ ພຣະນິພານຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ເປັນອະປະຣິນິບphantom ແລະ ເປັນອະນິບພັນນະ”. ຖ້າຖາມວ່າ: ກໍນິໂຣທະສະມາບັດ ແລະ ບັນຍັດ ເປັນແນວໃດ? (ຕອບວ່າ:) ນິໂຣທະສະມາບັດ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ເປັນໂລກີ ຫຼື ໂລກຸດຕະຣະ, ຫຼື ເປັນສັງຂະຕະ ຫຼື ອະສັງຂະຕະ, ຫຼື ເປັນປະຣິນິບພັນນະ ຫຼື ອະປະຣິນິບພັນນະ. ແຕ່ເປັນສິ່ງທີ່ສຳເລັດ (ນິບພັນນະ) ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ເຂົ້າສະມາບັດເພິ່ງເຂົ້າເຖິງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ນາມະບັນຍັດ, ບັນຍັດນັ້ນກໍບໍ່ໄດ້ຮັບການແບ່ງປະເພດເປັນໂລກີເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເປັນສິ່ງທີ່ສຳເລັດ (ນິບພັນນະ) ແທ້ໆ, ບໍ່ແມ່ນອະນິບພັນນະ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນເມື່ອຈະກຳນົດເອົາຊື່ ຍ່ອມກຳນົດເອົາໄດ້ແທ້ໆ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ສຳເລັດ (ນິບພັນນະ) ແມ່ນແຕ່ແຫ່ງລັກສະນະຮູບທັງຫຼາຍ ກໍເປັນອັນສຳເລັດແລ້ວ. ສ່ວນໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ, ໃນການສະແດງທຸກຂະ (ໝວດສອງ) ວ່າດ້ວຍນິບພັນນະແລະອະນິບພັນນະ. ທ່ານກ່າວວ່າ: “ຮູບສິບແປດປະການ ເປັນສິ່ງທີ່ສຳເລັດ (ນິບພັນນະ) ເພາະກ້າວລ່ວງພາວະເປັນປະຣິສເສທະ, ວິການະ ແລະ ລັກສະນະ ແລ້ວຖືກກຳນົດເອົາດ້ວຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ, ຮູບທີ່ເຫຼືອເປັນອະນິບພັນນະ ເພາະມີສະພາວະກົງກັນຂ້າມກັບຮູບນັ້ນ”. ແລະ ກ່າວວ່າ: “ສ່ວນນິບພັນນະຮູບ ຊື່ວ່າ ຮູບະຮູບ (ຮູບແທ້)”. ແລະ ກ່າວວ່າ: “ຮູບໃດເກີດຈາກປັດໄຈສີ່ມີກຳເປັນຕົ້ນ, ຮູບນັ້ນຊື່ວ່າ ຈະຕຸຊະຮູບ. ຮູບນັ້ນໄດ້ແກ່ຮູບທີ່ເຫຼືອ ເວັ້ນລັກສະນະຮູບ. ສ່ວນລັກສະນະຮູບ ບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກປັດໄຈໃດໆ ເລີຍ”. ແລະ ທັງໝົດນີ້ ເປັນພຽງຊື່ທີ່ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍກຳນົດເອົາໄວ້ ຈຶ່ງເປັນໄປຕາມຄວາມປະສົງທີ່ຈະກ່າວ. ສິ່ງໃດທີ່ພໍໃຈ ກໍເພິ່ງຖືເອົາສິ່ງນັ້ນມາສະແດງເຖີດ.

ရူပသမုဒ္ဒေသာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍຂະຫຍາຍຄວາມຮູບສະມຸດເທດ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

၁၉၇. ရူပဝိဘာဂေ[Pg.209].‘‘ဧကဝိဓနယံ တာဝ ဒဿေတုံ’’တိ ရူပဝိဘာဂတော ပထမံ ဒဿေတုံ. ဧတေန ဧကဝိဓနယော ရူပဝိဘာဂေါ နာမ န တာဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. တံ န သမေတိ. ကေန န သမေတီတိ အာဟ ‘‘ဝက္ခတိဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘အဇ္ဈတ္တိကာဒိဘေဒေန ဝိဘဇန္တိ ဝိစက္ခဏာ’’တိ ဧတေန သဗ္ဗံရူပံ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝသေန ဒုဝိဓန္တိအာဒိကော ဒုဝိဓနယော ဧဝ ရူပဝိဘာဂနယော နာမာတိ ဝိညာယတိ. တသ္မာ တေန န သမေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အပိစ ပါဠိယံ. သဟေတုကာ ဓမ္မာ, အဟေတုကာ ဓမ္မာတိအာဒိ ဒုကေသု သဗ္ဗံရူပံ အဟေတုကမေဝ, န သဟေတုကန္တိအာဒိ နိယမကရဏမ္ပိ ရူပဝိဘာဂေါ ဧဝါတိ ကတွာ တထာ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဣတရာနိ ပနာ’’တိ ကာမာဝစရန္တိအာဒီနိ ပန. ‘‘ဇနကေန ပစ္စယေနာ’’တိ ပဓာနဝစနမေတံ. ဥပတ္ထမ္ဘကာဒိ ပစ္စယာပိ ဂဟေတဗ္ဗာ ဧဝ. ‘‘သင်္ဂမ္မာ’’တိ သမာဂန္တွာ. ‘‘ကရီယတီ’’တိ နိပ္ဖာဒီယတိ. ယောဓမ္မောတိအာဒီသု. ‘‘ပဟီနော ပီ’’တိ ဆိန္ဒနဘိန္ဒနာဒိဝသေန ပဟီနောပိ. ‘‘တသ္မိံ သတီ’’တိ သမုဒယပ္ပဟာနေ သတိ. ကိစ္စပစ္စယာနံ အရဟတ္ထဿ စ သက္ကတ္ထဿ စ ဒီပနတော ဒုဝိဓံ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အဋ္ဌာနတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘တဗ္ဗိသယဿာ’’တိ ရူပဝိသယဿ. ‘‘ဧဝံ’’တိ ဧဝံသန္တေ. ‘‘ပဟီနံ ဘဝိဿတီ’’တိ အနာဂတဘဝေ ပုန အနုပ္ပာဒတ္ထာယ ဣဓေဝ ပဟီနံ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဥစ္ဆိန္နမူလံ’’တိအာဒိံ. ‘‘တာလာဝတ္ထုကတံ’’တိ ဆိန္နတာလက္ခာဏုကံ ဝိယ ကတံ ဘဝိဿတိ. ‘‘အနဘာဝံ ကတံ’’တိ ပုန အဘာဝံ ကတံ. ‘‘ပါကဋော’’တိ ဒဿနာဒိကိစ္စဝိသေသေဟိ ပညာတော. ‘‘တဒုပါဒါယာ’’တိ တံ ဥပနိဓာယ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘အဇ္ဈတ္တိကရူပံ’’တိ ပဒုဒ္ဓါရဏံ. အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ပဝတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ. အဇ္ဈတ္တမေဝ အဇ္ဈတ္တိကန္တိ ဒဿေတိ ‘‘အတ္တဘာဝသင်္ခါတံ’’တိအာဒိနာ. တံ န သုန္ဒရံ. ကသ္မာ, အဇ္ဈတ္တဓမ္မ အဇ္ဈတ္တိက ဓမ္မာနဉ္စ အဝိသေသော အာပဇ္ဇတီတိ ဝက္ခမာနကာရဏတ္တာ. ‘‘ဒွါရရူပံ နာမာ’’တိ ပဒုဒ္ဓါရပဒံ. ကသ္မာ ဒွါရရူပံ နာမာတိ အာဟ ‘‘ယထာက္ကမံ’’တိအာဒိံ. ပရတောပိ ဧသနယော. ‘‘ဒေသနာဘေဒ ရက္ခဏတ္ထံ’’တိ ဒုကဒေသနာဘေဒတော ရက္ခဏတ္ထံ. တတ္ထ ဒေသနာဘေဒေါ နာမ ရူပကဏ္ဍေ ပဉ္စဝိညာဏာနံ ဝတ္ထု ရူပဉ္စ, န ဝတ္ထု ရူပဉ္စ[Pg.210], အာရမ္မဏ ရူပဉ္စ, န အာရမ္မဏ ရူပဉ္စ ဝတွာ မနောဝိညာဏဿ န ဝုတ္တံ. ယဒိ ဝုစ္စေယျ, အာရမ္မဏဒုကေ မနောဝိညာဏဿ အာရမ္မဏ ရူပံ, န အာရမ္မဏ ရူပန္တိ ဒုကပဒံ န လဗ္ဘေယျ. အယံ ဒေသနာဘေဒေါ နာမ. ဝတ္ထုဒုကေသု ဟဒယဝတ္ထုဝသေန လဗ္ဘမာနံ မနောဝိညာဏဒုကံ န ဝုတ္တန္တိ. ‘‘ထူလသဘာဝတ္တာ’’တိ သုခုမရူပံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒူရေ ပဝတ္တဿပီ’’တိ ယထာ သုခုမရူပံ အတ္တနော သရီရေ ပဝတ္တမ္ပိ ဉာဏေန သီဃံ ပရိဂ္ဂဟေတုံ န သက္ကာ ဟောတိ, တထာ ဣဒံ. ဣမဿ ပန ဒူရေ ပဝတ္တဿပိ. ‘‘ဂဟဏယောဂျတ္တာ’’တိ ဉာဏေန ပရိဂ္ဂဟဏပတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘သယံနိဿယဝသေန စာ’’တိ သယဉ္စ နိဿယ မဟာဘူတဝသေန စ. တတ္ထ သယံ သမ္ပတ္တာ နာမ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတုယော. နိဿယဝသေန သမ္ပတ္တာ နာမ ဂန္ဓရသာ. ဥဘယထာပိ အသမ္ပတ္တာ နာမ စက္ခု ရူပ, သောတ သဒ္ဒါ. ယော ပဋိမုခဘာဝေါ အတ္ထိ, ယံ အညမညပတနံ အတ္ထီတိ ယောဇနာ. န စ တာနိ အညပ္ပကာရာနိ ဧဝ သက္ကာ ဘဝိတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အနုဂ္ဂဟ ဥပဃာတဝသေနာ’’တိ ဝဍ္ဎနတ္ထာယ အနုဂ္ဂဟဝသေန, ဟာယနာဒိ အတ္ထာယ ဥပဃာတဝသေန. ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပံ ဂဏှာတိ. ‘‘အာဒိန္နပရာမဋ္ဌတ္တာ’’တိ တဏှာမာနေဟိ ဧတံ မမ ဧသောဟမသ္မီတိအာဒိန္နတ္တာ, ဒိဋ္ဌိယာ ဧသော မေ အတ္တာတိ ပရာမဋ္ဌတ္တာ စ. ‘‘နိစ္စကာလံ ပဝတ္တိဝသေနာ’’တိ ဧကေန ဇနကကမ္မေန ပဋိသန္ဓိက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ နိစ္စကာလံ ပဝတ္တိဝသေန. ‘‘ဥပစရီယတီ’’တိ ဝေါဟရီယတိ. ‘‘အတ္ထဝိသေသဗောဓော’’တိ ရူပါရမ္မဏဿ ကိစ္စဝိသေသဗောဓော. ‘‘အသမ္ပတ္တဝသေနာ’’တိ ဝိသယဋ္ဌာနံ သယံ အသမ္ပဇ္ဇနဝသေန. အတ္တနောဌာနံ ဝါ ဝိသယဿ အသမ္ပဇ္ဇနဝသေန. တတ္ထ ဝိသယဿ အသမ္ပတ္တံ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. တထာ သောတသဒ္ဒေသု စ အညမညံ လဂ္ဂိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု. ‘‘သမ္ပတ္တိယာ ဧဝါ’’တိ သမ္ပဇ္ဇနတ္ထာယ ဧဝ. တထာ အာပေါ စ သမ္ပတ္တိယာ ဧဝ ပစ္စယောတိ ယောဇနာ. ဒုဗ္ဗလပထဝီ ဧဝ သန္နိဿယော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အဿာ’’တိ စက္ခုဿ. ‘‘သောတဿပနကထံ’’တိ သောတဿ အသမ္ပတ္တဂ္ဂဟဏံ ကထံ ပါကဋံ. သမ္ပတ္တဂ္ဂဟဏံ ဧဝ ပါကဋန္တိ ဒီပေတိ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထဟီ’’တိအာဒိံ[Pg.211]. ဒက္ခိဏပဿတော ဝါ သုယျတိ, စေတိယာဒိကဿ ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေ ဌိတာနန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပဋိဃဋ္ဋနာနိဃံသော’’တိ သောတေသု ပဋိဃဋ္ဋနဝေဂေါ. ‘‘တေသံ’’တိ အာသန္နေဝါ ဒူရေ ဝါ ဌိတာနံ. ဟောတု ဒူရေ ဌိတာနံ စိရေန သုတောတိ အဘိမာနော. ကသ္မာ ပန ဥဇုကံ အသုတွာ ဒက္ခိဏပဿတောဝါ ဥတ္တရပဿတော ဝါ သုဏေယျ, အသုယျမာနော ဘဝေယျာတိ ပုစ္ဆာ. တံ ကထေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဂန္တွာ ဝိသယဒေသံ တံ, ဖရိတွာ ဂဏှတီတိ စေ’’တိ တံ စက္ခုသောတ ဒွယံ ဒူရေဝိသယာနံ ဥပ္ပန္နဒေသံ ဖရိတွာ ဂဏှတီတိ စေဝဒေယျာတိ အတ္ထော. ဒူရေဌတွာ ပဿန္တော သုဏန္တော စ မဟန္တမ္ပိပဗ္ဗတံ ဧကက္ခဏေ ပဿတိ, မဟန္တံပိ မေဃသဒ္ဒံ ဧကက္ခဏေ သုဏာတိ. တသ္မာ ဥဘယံ အသမ္ပတ္တဂေါစရန္တိ ဝိညာယတိ. ဣမသ္မိံ ဝစနေ ဌတွာ ဣဒံ ပရိကပ္ပဝစနံ ဒဿေတိ တံ ဒွယံ ဝိသယပ္ပဒေသံ ဂန္တွာ မဟန္တံပိ ပဗ္ဗတံ ဝါ မေဃသဒ္ဒံ ဝါ ဖရိတွာ ဂဏှာတိ. တသ္မာ မဟန္တံပိ ပဿတိ, သုဏာတိ. န အသမ္ပတ္တဂေါစရတ္တာ မဟန္တံ ပဿတိ သုဏာတီတိ ကောစိ ဝဒေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနေပိ တဿ သော ဂေါစရော သိယာတိ. ဧဝံသတိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဒိဗ္ဗသောတာဘိညာနံ အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနေပိ သော ရူပသဒ္ဒဝိသယော တဿ ပသာဒစက္ခုသောတဿ ဂေါစရော သိယာတိ အဘိညာဓိဋ္ဌာန ကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. စက္ခုသောတံ ဒေဝလောကမ္ပိ ဂန္တွာ ဒိဗ္ဗရူပမ္ပိ ဒိဗ္ဗသဒ္ဒမ္ပိ ဂဏှေယျ. န ပန ဂဏှာတိ. တသ္မာ တဿ ဝိသယဒေသဂမနဉ္စ မဟန္တဒေသဖရဏဉ္စ န စိန္တေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

໑໙໗. ໃນການຈຳແນກຮູບ. ຄຳວ່າ “Ekavidhanayaṃ tāva dassetuṃ” (ເພື່ອສະແດງໂດຍວິທີປະເພດດຽວກ່ອນ) ຄື ເພື່ອສະແດງເປັນອັນດັບທຳອິດຈາກການຈຳແນກຮູບ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ການຈຳແນກຮູບທີ່ຊື່ວ່າ ວິທີປະເພດດຽວນັ້ນ ຍັງບໍ່ທັນມີເທື່ອ. ຂໍ້ນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “vakkhatihī” (ເພາະຈະກ່າວຕໍ່ໄປ) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “Ajjhattikādibhedena vibhajanti vicakkhaṇā” (ຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຈຳແນກໂດຍປະເພດມີອາຍະຕະນະພາຍໃນເປັນຕົ້ນ) ນີ້ ຍ່ອມເປັນທີ່ຊາບວ່າ ວິທີຈຳແນກຮູບໂດຍວິທີ ໒ ປະເພດ ເປັນຕົ້ນວ່າ ຮູບທັງປວງເປັນ ໒ ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກ ນັ້ນແລ ເປັນວິທີຈຳແນກຮູບ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ບໍ່ສົມຄວນດ້ວຍເຫດນັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນພະບາລີ ເມື່ອມີການກຳນົດວ່າ ໃນທຸກະລ້ວນມີ “ສະເຫຕຸກາ ທຳມາ, ອະເຫຕຸກາ ທຳມາ” ເປັນຕົ້ນ ຮູບທັງປວງເປັນອະεຫຕຸກະລ້ວນໆ ບໍ່ແມ່ນສະເຫຕຸກາ ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນແຕ່ການກຳນົດແບບນີ້ ກໍເປັນການຈຳແນກຮູບຄືກັນ ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຖືເອົາເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Itarāni panā” (ສ່ວນຮູບທີ່ເຫຼືອ) ຄື ສ່ວນຮູບທີ່ເປັນກາມາວະຈະລະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Janakena paccayenā” (ໂດຍປັດໄຈຜູ້ໃຫ້ເກີດ) ນີ້ ເປັນຄຳກ່າວເຖິງປັດໄຈທີ່ເປັນປະທານ. ແມ່ນແຕ່ປັດໄຈມີອຸປັດຖຳພະກະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຖືເອົາດ້ວຍເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ “Saṅgammā” ຄື ມາປະຊຸມກັນແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Karīyatī” ຄື ຍ່ອມໃຫ້ສຳເລັດ. ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “Yodhammo” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Pahīno pī” (ແມ່ນລະໄດ້ແລ້ວ) ຄື ແມ່ນລະໄດ້ແລ້ວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຕັດ ແລະ ການທຳລາຍເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tasmiṃ satī” (ເມື່ອສິ່ງນັ້ນມີຢູ່) ຄື ເມື່ອມີການລະສະມຸໄທ. ເພື່ອສະແດງປະໂຫຍດ ໒ ປະການ ເພາະສະແດງເຖິງກິດຈະປັດໄຈ, ຄວາມເປັນພະອໍຣະຫັນ ແລະ ປະໂຫຍດຂອງຕົນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “aṭṭhānattā” (ເພາະບໍ່ແມ່ນຖານະ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tabbisayassā” ຄື ແຫ່ງຮູບພิໄສ. ຄຳວ່າ “Evaṃ” ຄື ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Pahīnaṃ bhavissatī” (ຈະເປັນທຳທີ່ລະໄດ້ແລ້ວ) ອະທິບາຍວ່າ ຈະເປັນທຳທີ່ລະໄດ້ແລ້ວໃນພົບນີ້ເອງ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນອີກໃນພົບອະນາຄົດ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວຄຳວ່າ “ucchinnamūlaṃ” (ມີຮາກຂາດແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tālāvatthukataṃ” (ເຮັດໃຫ້ເປັນເໝືອນຕານຍອດດ້ວນ) ຄື ຈະຖືກເຮັດໃຫ້ເປັນເໝືອນຕົ້ນຕານທີ່ຖືກຕັດຍອດແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Anabhāvaṃ kataṃ” (ເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີຢູ່ອີກ) ຄື ເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີການເກີດຂຶ້ນອີກ. ຄຳວ່າ “Pākaṭo” (ປາກົດ) ຄື ເປັນທີ່ຮູ້ກັນດ້ວຍກິດຈະກຳພິເສດມີການເຫັນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tadupādāyā” ຄື ອາໄສຮູບນັ້ນ. ໃນຂໍ້ຄວາມແຫ່ງຄຳອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “Ajjhattikarūpaṃ” ເປັນການຍົກບົດຂຶ້ນຕັ້ງ. ສະພາວະທີ່ເປັນໄປໂດຍປາຣົບຕົນ ຊື່ວ່າ ອັດຊັດຕະ. ທ່ານສະແດງວ່າ ອັດຊັດຕະນັ້ນເອງ ເປັນ ອັດຊັດຕິກະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “attabhāvasaṅkhātaṃ” (ອັນນັບເນື່ອງໃນອັດຕະພາບ) ເປັນຕົ້ນ. ຂໍ້ນັ້ນບໍ່ດີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຈະມີຂໍ້ໂຕ້ແຍ້ງທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ ຈະເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງອັດຊັດຕະທຳ ແລະ ອັດຊັດຕິກະທຳ. ຄຳວ່າ “Dvārarūpaṃ nāmā” ເປັນບົດທີ່ຍົກຂຶ້ນຕັ້ງ. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທະວາຣະຮູບ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “yathākkamaṃ” (ຕາມລຳດັບ) ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນໃນບົດຕໍ່ໆໄປ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ “Desanābheda rakkhaṇatthaṃ” ຄື ເພື່ອຮັກສາຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງເທດສະໜາໃນທຸກະ. ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງເທດສະໜາ ຄື ໃນຮູບກັນທະ ທ່ານກ່າວເຖິງວັດຖຸຮູບ ແລະ ບໍ່ແມ່ນວັດຖຸຮູບ, ອາຣົມມະນະຮູບ ແລະ ບໍ່ແມ່ນອາຣົມມະນະຮູບ ແຫ່ງປັນຈະວິນຍານທັງຫຼາຍ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງມະໂນວິນຍານ. ຫາກກ່າວເຖິງ, ໃນອາຣົມມະນະທຸກະ ກໍຈະບໍ່ໄດ້ບົດທຸກະວ່າ ອາຣົມມະນະຮູບ ແລະ ບໍ່ແມ່ນອາຣົມມະນະຮູບ ແຫ່ງມະໂນວິນຍານ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງເທດສະໜາ. ໃນວັດຖຸທຸກະທັງຫຼາຍ ທ່ານບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງມະໂນວິນຍານທຸກະ ທີ່ໄດ້ມາໂດຍອຳນາດແຫ່ງຫະທະຍະວັດຖຸ. ຄຳວ່າ “Thūlasabhāvattā” (ເພາະມີສະພາວະຫຍາບ) ທ່ານກ່າວໂດຍປຽບທຽບກັບສຸຂຸມະຮູບ. ຄຳວ່າ “Dūre pavattassapī” (ແມ່ນແຕ່ຮູບທີ່ເປັນໄປໃນທີ່ໄກ) ອະທິບາຍວ່າ ສຸຂຸມະຮູບ ແມ້ເປັນໄປໃນຮ່າງກາຍຂອງຕົນ ກໍບໍ່ສາມາດກຳນົດຮູ້ດ້ວຍຍານໄດ້ຢ່າງວ່ອງໄວສັນໃດ, ຮູບນີ້ກໍສັນນັ້ນ. ແຕ່ສຳລັບຮູບນີ້ ແມ້ເປັນໄປໃນທີ່ໄກ. ຄຳວ່າ “Gahaṇayogyattā” (ເພາະຄວນແກ່ການຮັບເອົາ) ອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຖິງຄວາມຄວນແກ່ການກຳນົດຮູ້ດ້ວຍຍານ. ໃນຂໍ້ຄວາມແຫ່ງຄຳອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “Sayaṃnissayavasena cā” ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕົນເອງ ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງມະຫາພູດທີ່ເປັນທີ່ອາໄສ. ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ເຖິງດ້ວຍຕົນເອງ ຄື ໂຜດຖັບພະທາດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ເຖິງໂດຍອຳນາດແຫ່ງທີ່ອາໄສ ຄື ຄັນທະ ແລະ ຣົດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ບໍ່εຖິງໂດຍທັງສອງປະການ ຄື ຈັກຂຸກັບຮູບ, ໂສຕະກັບສຽງ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນສະພາບປະເຊີນໜ້າກັນມີຢູ່ໃດ, ຄວາມຕົກໄປຫາກັນແລະກັນມີຢູ່ໃດ. ແລະມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຮູບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ສາມາດເປັນໄປໂດຍປະການອື່ນໄດ້ເລີຍ. ຄຳວ່າ “Anuggaha upaghātavasenā” ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການອຸດໜູນເພື່ອຄວາມຈະເລີນ, ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງການບຽດບຽນເພື່ອຄວາມເສື່ອມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Yaṃ kiñcī” (ຮູບໃດໜຶ່ງ) ຍ່ອມຖືເອົາຮູບທີ່ມີສະມຸດຖານ ໔. ຄຳວ່າ “Ādinnaparāmaṭṭhattā” ຄື ເພາະຖືກຍຶດຖືດ້ວຍຕັນຫາແລະມານະວ່າ “ນັ້ນຂອງເຮົາ, ເຮົາເປັນນັ້ນ” ເປັນຕົ້ນ, ແລະເພາະຖືກລູບຄຳດ້ວຍທິດຖິວ່າ “ນັ້ນເປັນອັດຕາຂອງເຮົາ”. ຄຳວ່າ “Niccakālaṃ pavattivasenā” ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເປັນໄປຕະຫຼອດການເປັນນິດ ນັບຕັ້ງແຕ່ຂະນະປະຕິສົນທິ ດ້ວຍຊະນະກະກຳອັນດຽວ. ຄຳວ່າ “Upacarīyatī” ຄື ຍ່ອມຖືກເອີ້ນ. ຄຳວ່າ “Atthavisesabodho” ຄື ຄວາມຮູ້ແຈ້ງໃນກິດຈະກຳພິເສດແຫ່ງຮູບາຣົມ. ຄຳວ່າ “Asampattavasenā” (ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການບໍ່ເຖິງ) ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການທີ່ຕົນເອງບໍ່ໄປເຖິງທີ່ຕັ້ງຂອງອາລົມ, ຫຼືໂດຍອຳນາດແຫ່ງການທີ່ອາລົມບໍ່ມາເຖິງທີ່ຕັ້ງຂອງຕົນ. ໃນຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງການບໍ່ເຖິງແຫ່ງອາລົມ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “tatthā” ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນເມື່ອໂສຕະແລະສຽງທັງຫຼາຍ ກ່ຽວເນື່ອງກັນແລະກັນແລ້ວເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “Sampattiyā evā” ຄື ເພື່ອການກະທົບກັນນັ້ນເອງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ອາໂປທາດກໍເປັນປັດໄຈເພື່ອການກະທົບກັນນັ້ນເອງ. ມີຮູບວິເຄາະວ່າ ປະຖະວີທາດອັນອ່ອນແອນັ້ນເອງ ເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຮູບໃດ. ຄຳວ່າ “Assā” ຄື ແຫ່ງຈັກຂຸ. ຄຳວ່າ “Sotassapanakathaṃ” (ກໍການຮັບເອົາອາລົມທີ່ບໍ່ເຖິງແຫ່ງໂສຕະນັ້ນ ເປັນແນວໃດ) ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ການຮັບເອົາອາລົມທີ່ບໍ່ເຖິງນັ້ນ ປາກົດໄດ້ແນວໃດ? ການຮັບເອົາອາລົມທີ່ເຖິງນັ້ນເອງ ຍ່ອມປາກົດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “tatthahī” ເປັນຕົ້ນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມໄດ້ຍິນຈາກທາງເບື້ອງຂວາ ຫຼືແຫ່ງບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທິດບູຮະພາແຫ່ງພະເຈດີເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Paṭighaṭṭanānighaṃso” ຄື ແຮງກະທົບໃນໂສຕະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ຄື ແຫ່ງບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ໃກ້ ຫຼືໃນທີ່ໄກ. ຈົ່ງເປັນຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ໄກ ທີ່ໄດ້ຍິນຊ້າ. ມີຄຳຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຍິນໂດຍກົງ ແຕ່ໄດ້ຍິນຈາກທາງເບື້ອງຂວາ ຫຼືທາງເບື້ອງຊ້າຍ ຫຼືອາດຈະບໍ່ໄດ້ຍິນເລີຍ? ເມື່ອຈະຕອບຄຳຖາມນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “apicā” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຂໍ້ຄວາມແຫ່ງຄຳອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “Gantvā visayadesaṃ taṃ, pharitvā gaṇhatīti ce” (ຫາກຈະກ່າວວ່າ ທະວານທັງສອງນັ້ນ ໄປສູ່ທີ່ຕັ້ງຂອງອາລົມນັ້ນ ແລ້ວແຜ່ໄປຮັບເອົາ) ອະທິບາຍວ່າ ຫາກຈະກ່າວວ່າ ຈັກຂຸແລະໂສຕະທັງສອງນັ້ນ ແຜ່ໄປສູ່ບ່ອນເກີດຂອງອາລົມໃນທີ່ໄກ ແລ້ວຮັບເອົາ. ບຸກຄົນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ໄກ ເມື່ອເຫັນແລະໄດ້ຍິນ ຍ່ອມເຫັນພູເຂົາແມ້ໃຫຍ່ໂຕໄດ້ໃນຂະນະດຽວ, ຍ່ອມໄດ້ຍິນສຽງຟ້າຮ້ອງແມ້ດັງສະໜັ່ນໄດ້ໃນຂະນະດຽວ. ເພາະສະນັ້ນ ຍ່ອມເປັນທີ່ຊາບວ່າ ທະວານທັງສອງມີອາລົມທີ່ບໍ່ເຖິງ. ທ່ານອາໄສຄຳນີ້ແລ້ວ ສະແດງຄຳຄາດຄະເນນີ້ວ່າ ທະວານທັງສອງນັ້ນ ໄປສູ່ທີ່ຕັ້ງຂອງອາລົມ ແລ້ວແຜ່ໄປຮັບເອົາພູເຂົາແມ້ໃຫຍ່ໂຕ ຫຼືສຽງຟ້າຮ້ອງແມ້ດັງສະໜັ່ນ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເຫັນແມ້ສິ່ງໃຫຍ່ໂຕ, ຈຶ່ງໄດ້ຍິນແມ້ສິ່ງໃຫຍ່ໂຕ. ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອປ້ອງກັນວ່າ ໃຜໆບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ເພາະມີອາລົມທີ່ບໍ່ເຖິງ ຈຶ່ງເຫັນແລະໄດ້ຍິນສິ່ງໃຫຍ່ໂຕໄດ້. ແມ້ໃນການຈັດແຈງດ້ວຍການອະທິຖານ ອາລົມນັ້ນກໍພຶງເປັນໂຄຈອນຂອງທະວານນັ້ນ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ແມ້ໃນການຈັດແຈງດ້ວຍການອະທິຖານແຫ່ງທິບພະຈັກຂຸແລະທິບພະໂສຕາພິນຍາ ຮູບແລະສຽງທີ່ເປັນອາລົມນັ້ນ ກໍພຶງເປັນໂຄຈອນແຫ່ງປະສາດຈັກຂຸແລະປະສາດໂສຕະຂອງຜູ້ນັ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ກິດຈະກຳແຫ່ງການອະທິຖານອະພິນຍາຈຶ່ງບໍ່ມີ. ຈັກຂຸແລະໂສຕະ ພຶງໄປແມ້ສູ່ເທວະໂລກ ແລ້ວຮັບເອົາແມ້ທິບພະຮູບແລະທິບພະສຽງ. ແຕ່ມັນບໍ່ໄດ້ຮັບເອົາຢ່າງນັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ບໍ່ຄວນຄິດເຖິງການໄປສູ່ທີ່ຕັ້ງຂອງອາລົມ ແລະການແຜ່ໄປສູ່ທີ່ກວ້າງຂວາງຂອງທະວານນັ້ນເລີຍ.

ရူပဝိဘာဂါနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍການຈຳແນກຮູບ ຈົບບໍລິບູນ.

၁၅၈. ရူပသမုဋ္ဌာနေ. သုတ္တန္တေသု စေတနာသမ္ပယုတ္တာ အဘိဇ္ဈာဒယောပိ ကမ္မန္တိ ဝုတ္တာ. တေ ပန ပဋ္ဌာနေ ကမ္မပစ္စယံ ပတွာ တပ္ပစ္စယကိစ္စံ န သာဓေန္တိ, စေတနာ ဧဝ သာဓေတီတိ အာဟ ‘‘သာ ယေဝါ’’တိအာဒိံ. ‘‘တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ’’တိ ဟေတူဟိ စ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကဓမ္မေဟိ စ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနန္တိ အတ္ထဝသေန စေတသိကဓမ္မာနမ္ပိ [Pg.212] ရူပသမုဋ္ဌာပကတာ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. သော ဟိ ဥဒယတိ ပသဝတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကပ္ပသဏ္ဌာပနဝသေနာ’’တိ ကပ္ပပ္ပတိဋ္ဌာပနဝသေန. အဇ္ဈတ္တိကသဒ္ဒေါ ဆသု စက္ခာဒီသု အဇ္ဈတ္တိကာယတနေ သွေဝ ပဝတ္တတိ. ဣဓ ပန သကလံ အဇ္ဈတ္တသန္တာနံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တ သန္တာနေတိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ’’တိ. ‘‘ခဏေ ခဏေ’’တိ ဝိစ္ဆာဝစနံ. ‘‘ဝိစ္ဆာ’’တိ စ ဗဟူသုခဏေသု ဗျာပနန္တိ အာဟ ‘‘တီသုတီသုခဏေသူ’’တိ.

໑໕໘. ໃນເລື່ອງສະມຸດຖານແຫ່ງຮູບ. ໃນພະສູດທັງຫຼາຍ ແມ້ແຕ່ທຳມີອະພິຊຊາເປັນຕົ້ນ ທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍເຈດຕະນາ ກໍຊື່ວ່າກຳ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້. ແຕ່ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອເຖິງກຳມະປັດໄຈໃນຄຳພີປັດຖານ ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ກິດຈະແຫ່ງປັດໄຈນັ້ນສຳເລັດ, ມີແຕ່ເຈດຕະນາເທົ່ານັ້ນທີ່ເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “sā yevā” (ເຈດຕະນານັ້ນເອງ) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “Taṃ samuṭṭhānānañca rūpānaṃ” (ແລະແຫ່ງຮູບທັງຫຼາຍທີ່ມີຈິດນັ້ນເປັນສະມຸດຖານ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມວ່າ ແຫ່ງຮູບທັງຫຼາຍທີ່ມີເຫດ ແລະມີທຳທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍເຫດເປັນສະມຸດຖານ ຄວາມເປັນຮູບທີ່ມີເຈຕະສິກທຳເປັນສະມຸດຖານ ກໍຍ່ອມສຳເລັດເຊັ່ນກັນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເພາະຈິດນັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ແລະຍ່ອມຜະລິດອອກມາ. ຄຳວ່າ “Kappasaṇṭhāpanavasenā” ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງກັບ. ຄຳວ່າ ອັດຊັດຕິກະ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອາຍະຕະນະພາຍໃນ ໖ ມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານປະສົງເອົາສັນດານພາຍໃນທັງປວງ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ajjhatta santāneti pana vattabbaṃ” (ແຕ່ຄວນກ່າວວ່າ ໃນສັນດານພາຍໃນ). ຄຳວ່າ “Khaṇe khaṇe” (ໃນຂະນະ ໃນຂະນະ) ເປັນຄຳກ່າວຊ້ຳ. ແລະຄຳວ່າ “Vicchā” ຄື ການແຜ່ໄປໃນຂະນະທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tīsutīsukhaṇesū” (ໃນຂະນະທັງ ໓ ທັງ ໓).

ယမကပါဌေသု. ယဿ ဝါ ပန ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဘင်္ဂက္ခဏ သမင်္ဂိတမာဟ. ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဥပ္ပာဒက္ခဏ သမင်္ဂိတံ. ‘‘ဣတီ’’တိ အယံ ပုစ္ဆာ. ‘‘နော’’တိ ပဋိက္ခေပေါ. သမုဒယသစ္စဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဒုက္ခသစ္စဘူတဿ ရူပဿဝါ နာမဿဝါ ဥပ္ပာဒေါ နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဿ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ယဿ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒွေ ပါဌာဂဟေတဗ္ဗာ. ‘‘နော’’တိ ကုသလာကုသလ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ အဗျာကတဘူတာနံ ရူပါနံ ဝါ နာမာနံ ဝါ နိရောဓော နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေသုပါဌေသု ကေသဉ္စိဝါဒီနံ ဝစနောကာသံ ဒဿေတုံ ‘‘အရူပဘဝံ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘စေ’’တိ ကောစိဝါဒီ စေဝဒေယျ. ‘‘နာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ စ ဥဒ္ဓဋာ သိယုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတရတ္ထ စာ’’တိ တတော ဣတရသ္မိံ ယဿ ကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒိပါဌေ စ. ‘‘တမ္ပိ နာ’’တိ တမ္ပိ ဝစနံ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ‘‘ပုရိမကောဋ္ဌာသေ’’တိ အသညသတ္တာနံ တေသံ တတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ ပုရိမပက္ခေတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပစ္ဆိမကောဋ္ဌာသေ’’တိ သဗ္ဗေသံ စဝန္တာနံ ပဝတ္တေ စိတ္တဿဘင်္ဂက္ခဏေတိ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမ ပက္ခေ. စဝန္တာနံ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ သိယာ, န ပဝတ္တေ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေတိ, နော စ န ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဝိညာယတိ ပဝတ္တေ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယမ္ပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယေ စ အနုပ္ပဇ္ဇမာနေ သတိ, သဗ္ဗာနိ ကမ္မဇရူပါနိ ဥတုဇရူပါနိ အာဟာရဇရူပါနိ စ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝိညာတဗ္ဗံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပစ္ဆိမကောဋ္ဌာသေ’’တိ သဗ္ဗေသံ စဝန္တာနံ ပဝတ္တေ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေတိ ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမပက္ခေ. တတ္ထ စ ပဝတ္တေ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေတိ ဣဒံ အဓိပ္ပေတံ. ဧဝံ ပါဠိသာဓကံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယုတ္တိသာဓကံ ဒဿေန္တော [Pg.213] ‘‘ယသ္မာ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တဿာ’’တိ အာနန္ဒာ စရိယဿ မူလဋီကာကာရဿ. ဝိဘာဝနိယံ. ဘင်္ဂေ ရူပဿ နုပ္ပာဒေါ, စိတ္တဇာနံ ဝသေန ဝါ. အာရုပ္ပံ ဝါပိ သန္ဓာယ, ဘာသိတော ယမကဿ ဟိ. န စိတ္တဋ္ဌိတိ ဘင်္ဂေ စ, န ရူပဿ အသမ္ဘဝေါ. တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘န ဟိ န စိတ္တဋ္ဌိတီ’’တိ စိတ္တဿဌိတိ နာမ န ဟိ နတ္ထိ. ‘‘ဘင်္ဂေစာ’’တိ စိတ္တဿဘင်္ဂက္ခဏေ စ. တံ အသမ္ဘာဝေန္တော ‘‘ယမကပါဠိယော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘နာနတ္ထာ နာနာဗျဉ္ဇနာ’’တိ ဧတေန ပါဠိသံသန္ဒနာ နာမ ဂရုကတ္တဗ္ဗာတိ ဒီပေတိ. ‘‘ဂမ္ဘီရော စ သတ္ထု အဓိပ္ပာယော’’တိ ဧတေန အတ္တာနံ သတ္ထုမတညုံ ကတွာ ဣဒံ သန္ဓာယ ဧတံ သန္ဓာယာတိ ဝတ္တုံ ဒုက္ကရန္တိ ဒီပေတိ. ‘‘သုဒ္ဓံ အရူပမေဝါ’’တိ သုဒ္ဓံ အရူပပ္ပဋိသန္ဓိံ ဧဝ. ဆ စတ္တာလီသစိတ္တာနိ ရူပံ ဇနေတုံ န သက္ကောန္တိ. ဧဝံ သတိ အရူပဝိပါကဝဇ္ဇိတန္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အရူပဝိပါကာပနာ’’တိအာဒိံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဟေတုနော’’တိ ရူပဝိရာဂဘာဝနာ ကမ္မသင်္ခါတဿ ဟေတုဿ. ‘‘တဗ္ဗီဓုရတာယာ’’တိ ရူပဝိရုဒ္ဓတာယ. ရူပါရူပဝိရာဂဘာဝနာဘူတော မဂ္ဂေါ. တေန နိဗ္ဗတ္တဿ. ရူပေါကာသော နာမ ကာမရူပဘဝေါ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဧကူန န ဝုတိဘဝင်္ဂဿေ ဝါ’’တိ ပဝတ္တိကာလေ ရူပဇနကဿ ဧကူန န ဝုတိဘဝင်္ဂ စိတ္တဿာတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပန အရူပဝိပါကံ ပဝတ္တိကာလေပိ ရူပဇနကံ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိံ. ကေစိ ပန ပဋိသန္ဓိ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ရူပံ ပစ္ဆာဇာတ ပစ္စယံ န လဘတိ. ဌိတိက္ခဏေ ရူပံ ပရတော ဘဝင်္ဂစိတ္တတော ပစ္ဆာဇာတပစ္စယံ လဘတီတိ ဝဒန္တိ. တံ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘န ဟိ အတ္တနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သယံ ဝိဇ္ဇမာနော ဟုတွာ ဥပကာရကော ပစ္စယော အတ္ထိပစ္စယော. ပစ္ဆာဇာတော စ တဿ ဧကဒေသော. ‘‘အာယုသင်္ခါရာနံ’’တိ ဥသ္မာဒီနံ. ‘‘တံ’’တိ ခီဏာသဝါနံ စုတိစိတ္တံ. ‘‘ယထာဟာ’’တိ သော ထေရော ကိံ အာဟ. ‘‘ဝုတ္တံ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ဣတိ ပန ဝစနတော အညေသံပိ စုတိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ ဝိညာယတီတိ ပဓာနဝစနံ. ပန သဒ္ဒေါ အရုစိ ဇောတကော. ‘‘တထာ ဝုတ္တေပီ’’တိ ဇောတေတိ. ဝစီသင်္ခါရော နာမ ဝိတက္ကဝိစာရော. ကာယသင်္ခါရော နာမ အဿာသပဿာသဝါတော. သော သဗ္ဗေသံပိ ကာမသတ္တာနံ စုတိ စိတ္တဿ [Pg.214] ဥပ္ပာဒက္ခဏေ စ တတော ပုရိမစိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ စ နနိရုဇ္ဈတီတိ ဝစနေန စုတိစိတ္တတော ပုဗ္ဗဘာဂေယေဝ အဿာသပဿာသာနံ အဘာဝံ ဉာပေတိ. နနု ဣမိဿံ ပါဠိယံ စုတိကာလေ အဿာသပဿာသဿ အဘာဝံ ဝဒတိ. အညေသံ စိတ္တဇရူပါနံ အဘာဝံ န ဝဒတိ. တသ္မာ ဣမာယ ပါဠိယာ သဗ္ဗေသမ္ပိ စုတိစိတ္တံ အဿာသပဿာသံ န ဇနေတီတိ ဝိညာယတိ. န အညာနိ စိတ္တဇရူပါနီတိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရန္တော ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. န ဟိ ရူပသမုဋ္ဌာပကစိတ္တဿ ကာယသင်္ခါရ သမုဋ္ဌာပနံ အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဂဗ္ဘဂမနာဒိဝိနိဗဒ္ဓါဘာဝေ’’တိ မာတုကုစ္ဆိမှိ ဂတဿ အဿာသပဿာသော န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တထာ ဥဒကေ နိမုဂ္ဂဿ. ဗာဠှံ ဝိသညီဘူတဿ. စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇန္တဿ. နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တဿ. ရူပါရူပဘဝေ ဌိတဿာတိ. တသ္မာ ဧတေဂဗ္ဘဂမနာဒယော အဿာသပဿာသံ ဝိနိဗဒ္ဓန္တိ နီဝါရေန္တီတိ ဂဗ္ဘဂမနာဒိဝိနိဗဒ္ဓါ. တေသံ အဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိနာ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ အဿာသပဿာသဿ စ အညစိတ္တဇရူပါနဉ္စ ဝိသေသော နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အညံပိ ယုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘စုတော စာ’’တိအာဒိနာ. စုတော စ ဟောတိ, အဿ စိတ္တသမုဋ္ဌာန ရူပဉ္စ ပဝတ္တတီတိ န စ ယုတ္တန္တိ ယောဇနာ. သော စ သုဋ္ဌု ဩဠာရိကော ရူပဓမ္မော. ဣတိ တသ္မာ န သက္ကာ ဝတ္တုံတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣမဿ အတ္ထဿာ’’တိ ဝတွာ တံ အတ္ထံ ဝဒတိ ‘‘ဩဠာရိကဿာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ကတီပယ ခဏမတ္တံ’’တိ ပန္နရသခဏသောဠသခဏမတ္တံ. ‘‘စိတ္တဇရူပပ္ပဝတ္တိယာ’’တိ စိတ္တဇရူပပ္ပဝတ္တနတော. ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ, တဒါ ပဉ္စာရမ္မဏာနိပိ ပဉ္စဒွါရေသု အာပါတံ နာဂစ္ဆန္တိ. ‘‘ပစ္စယပရိတ္တတာယ ဝါ’’တိ တဒါ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယဿ အလာဘတော ဝုတ္တံ. ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ. တဒါ ဒုဗ္ဗလတ္တာ ဧဝ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ ပဉ္စဒွါရေသု အာပါတံ နာဂစ္ဆန္တိ. ပရိယောသာနေပိ ဧကစိတ္တက္ခဏမတ္တေ. ဝတ္ထုဿ အာဒိအန္တနိဿိတာနိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ အာဒိမှိ နိဿိတာနိ. မရဏာသန္နကာလေ အန္တေ နိဿိတာနိ. သမဒုဗ္ဗလာနိ ဧဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ ယထာ သဗ္ဗပဋိသန္ဓိစိတ္တမ္ပိ ရူပံ န ဇနေတိ, တထာ သဗ္ဗစုတိစိတ္တမ္ပိ ရူပံ န ဇနေတီတိ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ. ‘‘ပါဠိဝိရောဓံ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဒဿိတာယ သင်္ခါရ ယမကပါဠိယာ ဝိရောဓံ[Pg.215].‘‘ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ စိတ္တဉှိ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဧဝ ပရိပုဏ္ဏံ ပစ္စယံ လဘိတွာ ဗလဝံ ဟောတီတိ ဝုတ္တမေဝ. ‘‘တံ’’တိ အပ္ပနာဇဝနံ. အစလမာနံ ဟုတွာ. ‘‘အဗ္ဗောကိဏ္ဏေ’’တိ ဝီထိစိတ္တ ဝါရေန အဝေါကိဏ္ဏေ. န တထာ ပဝတ္တမာနေသု အင်္ဂါနိ ဩသီဒန္တိ, ယထာ ဌပိတာနေဝ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ. ‘‘န တတောပရံ’’တိ တတော အတိရေကံ ရူပဝိသေသံ န ဇနေတိ. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ ကိဉ္စိစိတ္တံ. ‘‘ဥတ္တရကိစ္စံ’’တိ ဥပရူပရိကိစ္စံ. ‘‘အဋ္ဌ ပုထုဇ္ဇနာနံ’’တိ အဋ္ဌ သောမနဿ ဇဝနာနိ ဟသနံပိ ဇနေန္တိ. ဆ ဇဝနာနိ ပဉ္စဇဝနာနီတိ အဓိကာရော. တေသံ ဗုဒ္ဓါနံ. သိတကမ္မဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. သိတကမ္မံ နာမ မိဟိတကမ္မံ. ‘‘ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ ‘ရူပဿ ပန ဥပတ္ထမ္ဘကဘူတာ ဥတုအာဟာရာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယ ဓမ္မာ စ ဌိတိက္ခဏေ ဧဝ ဖရန္တီ’တိ ဧဝံ ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ. ‘‘ဥတုနော ဗလဝဘာဝေါ’’တိ ရူပုပ္ပာဒနတ္ထာယ ဗလဝဘာဝေါ. သန္တတိဌိတိယာ ဗလဝဘာဝေါ ပန ပစ္ဆာဇာတပစ္စယာယတ္တော ဟောတိ. ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေယျ. နော န သမုဋ္ဌာပေတီတိ အာဟ ‘‘ဝက္ခတိ စာ’’တိအာဒိံ. အဇ္ဈတ္တ သန္တာနဂတော စ ဗဟိဒ္ဓါသန္တာနဂတော စ ဒုဝိဓာဟာရောတိ သမ္ဗန္ဓော.

ໃນຍະມະກະປາຖະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ຍັສສະ ວາ ປະນະ ປຸຄຄະລັສສະ” (ຫຼືວ່າ ແກ່ບຸກຄົນໃດ). ຄຳວ່າ “ນິຣຸຊຊະຕິ” (ຍ່ອມດັບ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍພັງຄະຂະນະ (ຂະນະດັບ). ຄຳວ່າ “ອຸປປັຊຊະຕິ” (ຍ່ອມເກີດ) ໝາຍເຖิง ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອຸປປາທະຂະນະ (ຂະນະເກີດ). ຄຳວ່າ “ອິຕິ” ນີ້ ເປັນຄຳຖາມ. ຄຳວ່າ “ໂນ” ເປັນຄຳປະຕິເສດ. ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນພັງຄະຂະນະແຫ່ງສະມຸທະຍະສັດຈະ ຍ່ອມບໍ່ມີການເກີດຂຶ້ນຂອງຮູບ ຫຼືນາມ ທີ່ເປັນທຸກຂະສັດຈະເລີຍ. ບົດວ່າ “ຍັສສະ ກຸສະລາ ທັມມາ ອຸປປັຊຊັນຕິ, ຍັສສະ ອະກຸສະລາ ທັມມາ ອຸປປັຊຊັນຕິ” (ກຸສົນທຳຍ່ອມເກີດແກ່ບຸກຄົນໃດ, ອະກຸສົນທຳຍ່ອມເກີດແກ່ບຸກຄົນໃດ) ດັ່ງນີ້ ເປັນສອງບົດທີ່ຄວນຖືເອົາ. ຄຳວ່າ “ໂນ” ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນອຸປປາທະຂະນະແຫ່ງກຸສົນ ແລະ ອະກຸສົນທຳ ຍ່ອມບໍ່ມີການດັບແຫ່ງຮູບ ຫຼືນາມ ທີ່ເປັນອັບຍາກະຕະເລີຍ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ເພື່ອສະແດງໂອກາດແຫ່ງວาທະຂອງວາທີບາງພວກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອະຣູປະພະວັງ” (ອະຣູປະພົບ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ເຈ” ຫາກວ່າ ວາທີບາງຄົນຈະເພິ່ງກ່າວ. ຄຳວ່າ “ນາ” ບໍ່ເພິ່ງກ່າວ. ຄຳວ່າ “ອຸປປັຊຊະຕິ” (ຍ່ອມເກີດ) ແລະ ຄຳວ່າ “ອຸດທະຕາ ສິຍຸງ” (ເພິ່ງຖືກຖອນຂຶ້ນ) ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ. ຄຳວ່າ “ອິຕະຣັຕຖະ ຈະ” (ແລະ ໃນທີ່ອື່ນຈາກນັ້ນ) ຄື ໃນບົດວ່າ “ຍັສສະ ກຸສະລາ ທັມມາ” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ນອກເໜືອຈາກນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ຕັມປິ ນา” ມີອະທິບາຍວ່າ ແມ່ນແຕ່ຄຳນັ້ນກໍບໍ່ເພິ່ງກ່າວ. ຄຳວ່າ “ປຸຣິມະໂកດຖາເສ” (ໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ) ໝາຍເຖິງ ໃນຝ່າຍເບື້ອງຕົ້ນນີ້ວ່າ “ແກ່ອະສັນຍະສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນພົບນັ້ນ”. ຄຳວ່າ “ປັຈສິມະໂກດຖາເສ” (ໃນສ່ວນເບື້ອງປາຍ) ໝາຍເຖິງ ໃນຝ່າຍເບື້ອງປາຍນີ້ວ່າ “ໃນພັງຄະຂະນະແຫ່ງຈິດ ທີ່ເປັນໄປໃນປະວັດຕິກາລ ແຫ່ງສັດທັງປວງຜູ້ຈຸຕິຢູ່”. ຫາກຈະເພິ່ງກ່າວວ່າ “ແກ່ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ຈຸຕິຢູ່” ເທົ່ານັ້ນ ໂດຍບໍ່ກ່າວວ່າ “ໃນພັງຄະຂະນະແຫ່ງຈິດ ທີ່ເປັນໄປໃນປະວັດຕິກາລ” ກໍຫາບໍ່ໄດ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຮູ້ໄດ້ວ່າ ໃນພັງຄະຂະນະແຫ່ງຈິດ ທີ່ເປັນໄປໃນປະວັດຕິກາລ ແມ່ນແຕ່ຮູບຊີວິຕິນຊີກໍບໍ່ເກີດ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຮູບຊີວິຕິນຊີບໍ່ເກີດຢູ່, ເພິ່ງຊາບວ່າ ກຳມະຊະຮູບ, ອຸຕຸຊະຮູບ ແລະ ອາຫານະຊະຮູບທັງປວງ ກໍຍ່ອມບໍ່ເກີດໃນພັງຄະຂະນະແຫ່ງຈິດ. ຄຳວ່າ “ປັຈສິມະໂកດຖາເສ” ໝາຍເຖິງ ໃນຝ່າຍເບື້ອງປາຍນີ້ວ່າ “ໃນພັງຄະຂະນະແຫ່ງຈິດ ທີ່ເປັນໄປໃນປະວັດຕິກາລ ແຫ່ງສັດທັງປວງຜູ້ຈຸຕິຢູ່”. ແລະ ໃນຝ່າຍເບື້ອງປາຍນັ້ນ ຄຳວ່າ “ໃນພັງຄະຂະນະແຫ່ງຈິດ ທີ່ເປັນໄປໃນປະວັດຕິກາລ” ນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ປະສົງເອົາ. ເມື່ອສະແດງພະບາລີເຄື່ອງສາທົກຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງຍຸດຕິເຄື່ອງສາທົກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຍັສມາ ຈະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຕັສສະ” ໝາຍເຖິງ ຂອງພະອາຈານອານັນທະ ຜູ້ແຕ່ງມູລະຕີກາ. ໃນຄຳພີວິພາວິນີ ກ່າວໄວ້ວ່າ: “ການບໍ່ເກີດແຫ່ງຮູບໃນພັງຄະຂະນະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈິດຕະຊະຮູບ ຫຼືເພາະໝາຍເຖິງອະຣູປະພົບ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ໃນຍະມະກະແລ້ວ, ແຕ່ການບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງຈິດຕະຖິຕິ ແລະ ຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຮູບໃນພັງຄະຂະນະ ຫາໄດ້ຕັດໄວ້ບໍ່.” ໃນຄຳພີນັ້ນ ຄຳວ່າ “ນະ ຫິ ນະ ຈິຕຕັຖຖິຕິ” ມີອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງຈິດ (ຈິດຕະຖິຕິ) ຈະບໍ່ມີນັ້ນ ຫາບໍ່ໄດ້. ຄຳວ່າ “ພັງເຄ ຈະ” ຄື ແລະ ໃນພັງຄະຂະນະແຫ່ງຈິດ. ເມື່ອບໍ່ອາດຈະໃຫ້ເຫດການນັ້ນເປັນໄປໄດ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຍະມະກະປາລິໂຍ ປະນະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ນານັຕຖາ นານາພະຍັນຊະນາ” (ມີອັດຖະຕ່າງກັນ ມີພະຍັນຊະນະຕ່າງກັນ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ການທຽບຄຽງພະບາລີ ເປັນກິດທີ່ຄວນເຮັດໂດຍເຄົາລົບ. ຄຳວ່າ “ຄັມພີໂຣ ຈະ ສັຕຖຸ ອະທິປປາໂຍ” (ແລະ ພະອັດທະຍາໄສຂອງພະສາດສະດາ ກໍເລິກເຊິ່ງ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ການເຮັດຕົນໃຫ້ເປັນຜູ້ຮູ້ພະອັດທະຍາໄສຂອງພະສາດສະດາ ແລ້ວຈະກ່າວວ່າ “ໝາຍເຖິງສິ່ງນີ້ ໝາຍເຖິງສິ່ງນັ້ນ” ນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ “ສຸທທັງ ອະຣູປະເມວະ” ຄື ອະຣູປະປະຕິສົນທິລ້ວນໆ ເທົ່ານັ້ນ. ຈິດ 46 ດວງ ບໍ່ສາມາດຍັງຮູບໃຫ້ເກີດໄດ້. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະເຫດໃດ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເວັ້ນອະຣູປະວິບາກ” ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອະຣູປະວິປາກາ ປະນະ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດແຫ່ງວິພາວິນີ. ຄຳວ່າ “ເຫຕຸໂນ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງເຫດຄືຮູບະວິຣາຄະພາວະນາ (ການພາວະນາເພື່ອປາສະຈາກຮູບ) ທີ່ນັບວ່າເປັນກຳ. ຄຳວ່າ “ຕັບພີທຸຣະຕາຍະ” ໝາຍເຖິງ ເພາະຄວາມເປັນສິ່ງຂັດແຍ້ງກັບຮູບ. ມັກທີ່ເປັນຮູບະອະຣູປະວິຣາຄະພາວະນາ. ແຫ່ງມັກທີ່ເກີດແລ້ວດ້ວຍມັກນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຮູໂປກາດ ໄດ້ແກ່ ກາມະພົບ ແລະ ຮູບະພົບ. ໃນບົດແຫ່ງວິພາວິນີ. ຄຳວ່າ “ເອກູນະນະວຸຕິພະວັງຄັສສະ ວາ” ໝາຍຄວາມວ່າ ແຫ່ງພະවັງຄະຈິດ 89 ດວງ ທີ່ຍັງຮູບໃຫ້ເກີດໃນປະວັດຕິກາລ. ແຕ່ໃນພະවັງຄະຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ອະຣູປະວິບາກ ແມ້ໃນປະວັດຕິກາລ ກໍບໍ່ເປັນປັດໄຈໃຫ້ເກີດຮູບ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຕັຕຖາ” ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ໃນອຸປປາທະຂະນະແຫ່ງປະຕິສົນທິຈິດ ຮູບຍ່ອມບໍ່ໄດ້ປັດສັດຊາຊາຕະປັດໄຈ (ປັດໄຈເກີດພາຍຫຼັງ), ໃນຖິຕິຂະນະ ຮູບຍ່ອມໄດ້ປັດສັດຊາຊາຕະປັດໄຈ ຈາກພະවັງຄະຈິດດວງຕໍ່ໄປ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ບໍ່ຄວນຖືເອົາຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ນະ ຫິ ອັຕຕະນາ” ເປັນຕົ້ນ. ປັດໄຈທີ່ຊ່ວຍອຸປະຖຳໂດຍຄວາມມີຢູ່ຂອງຕົນ ເປັນອັດຖິປັດໄຈ. ແລະ ປັດສັດຊາຊາຕະປັດໄຈ ກໍເປັນສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງອັດຖິປັດໄຈນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອາຍຸສັງຂາຣານັງ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງໄອອຸ່ນ (ອຸສມາ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ໝາຍເຖິງ ຈຸຕິຈິດຂອງພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ຍະຖາຫາ” ໝາຍຄວາມວ່າ ພະເຖຣະອົງນັ້ນກ່າວໄວ້ຢ່າງໃດ. ຄຳວ່າ “ວຸຕຕັງ” ໝາຍຄວາມວ່າ ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ “ອิຕິ ປະນະ ວະຈະນາ” ນີ້ ເປັນຄຳຫຼັກ ໝາຍຄວາມວ່າ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ວ່າ ແມ້ຈຸຕິຈິດຂອງສັດອື່ນໆ ກໍບໍ່ຍັງຮູບໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ. ສ່ວນຄຳວ່າ “ປະນະ” ເປັນຄຳສະແດງຄວາມບໍ່ຍິນດີ (ອະຣຸຈິໂຊຕະກະ). ຍ່ອມສະແດງດ້ວຍຄຳວ່າ “ຕະຖາ ວຸຕເຕປິ” (ແມ້ເມື່ອກ່າວຢ່າງນັ້ນ). ທີ່ຊື່ວ່າ ວະຈີສັງຂານ ໄດ້ແກ່ ວິຕົກ ແລະ ວິຈານ. ທີ່ຊື່ວ່າ ກາຍະສັງຂານ ໄດ້ແກ່ ລົມຫາຍໃຈເຂົ້າອອກ (ອັດສາສະປັດສາສະ). ລົມຫາຍໃຈເຂົ້າອອກນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ດັບໃນອຸປປາທະຂະນະແຫ່ງຈຸຕິຈິດ ແລະ ໃນອຸປປາທະຂະນະແຫ່ງຈິດດວງກ່ອນໜ້ານັ້ນ ແຫ່ງກາມະສັດທັງປວງ ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມໃຫ້ຮູ້ຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງລົມຫາຍໃຈເຂົ້າອອກ ໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຕ່ຈຸຕິຈິດເທົ່ານັ້ນ. ຖາມວ່າ: ໃນພະບາລີນີ້ ຍ່ອມກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງລົມຫາຍໃຈເຂົ້າອອກໃນກາລຈຸຕິ, ແຕ່ບໍ່ກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຈິດຕະຊະຮູບອື່ນໆ, ເພາະເຫດນັ້ນ ດ້ວຍພະບາລີນີ້ ຈຶ່ງຮູ້ໄດ້ວ່າ ຈຸຕິຈິດຂອງສັດທັງປວງ ຍ່ອມບໍ່ຍັງລົມຫາຍໃຈເຂົ້າອອກໃຫ້ເກີດ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນບໍ່ຍັງຈິດຕະຊະຮູບອື່ນໆ ໃຫ້ເກີດ ດັ່ງນີ້ ເປັນຄຳໂຕ້ແຍ້ງ. ເພື່ອແກ້ຄຳໂຕ້ແຍ້ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ນະ ຫິ” ເປັນຕົ້ນ. ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງກາຍະສັງຂານ ຂອງຈິດທີ່ຍັງຮູບໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ຄຳວ່າ “ຄັບພະຄະມະນາທິວິນິພັດທາພາເວ” ມີວິເຄາະວ່າ ລົມຫາຍໃຈເຂົ້າອອກຂອງສັດຜູ້ເຂົ້າເຖິງຄັນ (ທ້ອງມານດາ) ຍ່ອມບໍ່ເກີດ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບສັດຜູ້ດຳນ້ຳ, ຜູ້ສະຫຼົບສະໄຫຼຢ່າງໜັກ, ຜູ້ເຂົ້າຈະຕຸດຖະຊານ, ຜູ້ເຂົ້ານິໂຣທະສະມາບັດ, ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຮູບະພົບ ແລະ ອະຣູປະພົບ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເຫດການມີການເຂົ້າເຖິງຄັນເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມກີດກັນ (ວິນິພັດທັນຕິ) ຄື ຫ້າມລົມຫາຍໃຈເຂົ້າອອກ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຄັບພະຄະມະນາທິວິນິພັດທະ. ຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄັບພະຄະມະນາທິວິນິພັດທາພາວະ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຫາກເວັ້ນຈາກເຫດເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຄວາມຕ່າງກັນລະຫວ່າງລົມຫາຍໃຈເຂົ້າອອກ ກັບຈິດຕະຊະຮູບອື່ນໆ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ຍ່ອມສະແດງຍຸດຕິອື່ນອີກ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຈຸໂຕ ຈະ” ເປັນຕົ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ບຸກຄົນຈຸຕິຢູ່ດ້ວຍ ແລະ ຮູບທີ່ມີຈິດເປັນສະມຸດຖານຂອງບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍ ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ. ແລະ ຮູບະທຳນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ຫຍາບ (ໂອຣາຣິກະ) ຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ອາດຈະກ່າວໄດ້ ດັ່ງນີ້ ເປັນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “ອິມັສສະ ອັຕຖັສສະ” (ແຫ່ງເນື້ອຄວາມນີ້) ແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວເນື້ອຄວາມນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ໂອຣາຣິກັສສະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ກະຕີປະຍະ ຂະນະມັຕຕັງ” ຄື ພຽງ 15 ຂະນະ ຫຼື 16 ຂະນະ ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ຈິຕຕະຊະຣູປັປປະວັຕ提ຍາ” ຄື ຈາກການເປັນໄປແຫ່ງຈິດຕະຊະຮູບ. ຍ່ອມເປັນທຳມະຊາດມີກຳລັງອ່ອນ, ໃນກາລນັ້ນ ແມ້ອາຣົມ 5 ກໍຍ່ອມບໍ່ມາສູ່ຄອງໃນທະວານທັງ 5. ຄຳວ່າ “ປັຈຈະຍະປະຣິຕຕະຕາຍະ ວາ” ຄື ເພາະຄວາມບໍ່ໄດ້ປັດສັດຊາຊາຕະປັດໄຈໃນກາລນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ຍ່ອມເປັນທຳມະຊາດມີກຳລັງອ່ອນ. ໃນກາລນັ້ນ ເພາະຄວາມມີກຳລັງອ່ອນນັ້ນເອງ ອາຣົມ 5 ຍ່ອມບໍ່ມາສູ່ຄອງໃນທະວານທັງ 5. ແມ້ໃນທີ່ສຸດ ກໍພຽງແຕ່ຈິດຕະຂະນະດຽວ. ຄຳວ່າ ທີ່ອາໄສໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ເບື້ອງປາຍແຫ່ງວັດຖຸ ຄື ທີ່ອາໄສໃນເບື້ອງຕົ້ນໃນຂະນະປະຕິສົນທິ, ທີ່ອາໄສໃນເບື້ອງປາຍໃນກາລໃກ້ຕາຍ (ມະຣະນາສັນນະກາລ). ຍ່ອມມີກຳລັງອ່ອນສະເໝີກັນເລີຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເພິ່ງຮູ້ໄດ້ວ່າ ເຊັ່ນດຽວກັບປະຕິສົນທິຈິດທັງປວງ ຍ່ອມບໍ່ຍັງຮູບໃຫ້ເກີດ, ຈຸຕິຈິດທັງປວງກໍຍ່ອມບໍ່ຍັງຮູບໃຫ້ເກີດ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “ปາລິວິໂຣທັງ” ຄື ຄວາມຂັດແຍ້ງກັບສັງຂາຣະຍະມະກະປາລີ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ກາຣະນັງ ວຸຕຕະເມວະ” ຄື ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວວ່າ ຈິດຍ່ອມໄດ້ປັດໄຈອັນບໍລິບູນໃນອຸປປາທະຂະນະນັ້ນເອງ ຈຶ່ງມີກຳລັງ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ໝາຍເຖິງ ອັບປະນາຊະວະນະ. ໂດຍຄວາມເປັນທຳມະຊາດບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ຄຳວ່າ “ອັບໂພກິນເນ” ຄື ບໍ່ປົນເປດ້ວຍວິຖີຈິດ. ເມື່ອອົງຄະທັງຫຼາຍເປັນໄປຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຊຸດໂຊມລົງ, ຍ່ອມເປັນໄປຄືກັບຕັ້ງຢູ່ສະເພາະເລີຍ. ຄຳວ່າ “ນະ ຕະໂຕປະຣັງ” ຄື ຍ່ອມບໍ່ຍັງຮູບພິເສດທີ່ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນໃຫ້ເກີດ. ຄຳວ່າ “ກິນຈິ” ຄື ຈິດບາງດວງ. ຄຳວ່າ “ອຸຕຕະຣະກิຈຈັງ” ຄື ກິດເບື້ອງບົນໆ ຂຶ້ນໄປ. ຄຳວ່າ “ອັຕຖະ ປຸຖຸຊຊະນານັງ” ໝາຍເຖິງ ໂສມະນັດສະຊະວະນະ 8 ດວງ ຍ່ອມຍັງການຫົວ (ຫະສະນະ) ໃຫ້ເກີດ. ບົດວ່າ ຊະວະນະ 6 ດວງ, ຊະວະນະ 5 ດວງ ເປັນບົດມີອຳນາດໄປເຖິງ. ແຫ່ງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບບົດວ່າ “ສິຕະກັມມັສສະ”. ທີ່ຊື່ວ່າ ສິຕະກຳ ໄດ້ແກ່ ການຍິ້ມ (ມິຫິຕະກຳ). ຄຳວ່າ “ກາຣະນັງ ວຸຕຕະເມວະ” ຄື ເຫດທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວວ່າ ‘ສ່ວນອຸຕຸ ແລະ ອາຫານ ທີ່ເປັນເຄື່ອງອຸປະຖຳແຫ່ງຮູບ ແລະ ປັດສັດຊາຊາຕະປັດໄຈທຳທັງຫຼາຍ ຍ່ອມແຜ່ໄປໃນຖິຕິຂະນະນັ້ນເອງ’. ຄຳວ່າ “ອຸຕຸໂນ ພະລະວະພາໂວ” ຄື ຄວາມມີກຳລັງເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຫ້ຮູບເກີດ. ສ່ວນຄວາມມີກຳລັງແຫ່ງຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງສັນຕະຕິ ຍ່ອມເນື່ອງດ້ວຍປັດສັດຊາຊາຕະປັດໄຈ. ຫາກບໍ່ຍັງຮູບໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ. ຈະບໍ່ຍັງຮູບໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນກໍຫາບໍ່ໄດ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ວັກຄະຕິ ຈະ” ເປັນຕົ້ນ. ອາຫານ 2 ຢ່າງ ຄື ອາຫານທີ່ເປັນໄປໃນສັນດານພາຍໃນ ແລະ ອາຫານທີ່ເປັນໄປໃນສັນດານພາຍນອກ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ.

ဧတ္ထစာတိအာဒီသု. ဥတု ပဉ္စဝိဓော. အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ စတုဇဝသေန စတုဗ္ဗိဓော, ဗဟိဒ္ဓါ သန္တာနေ ဥတုဇဝသေန ဧကော. တထာ အာဟာရောပိ ပဉ္စဝိဓော. တေသု ဌပေတွာ ဗဟိဒ္ဓါဟာရံ အဝသေသာနံ အဇ္ဈတ္တ သန္တာနေ ရူပသမုဋ္ဌာပနေ ဝိဝါဒေါ နတ္ထိ. ဗဟိဒ္ဓါဟာရဿ ပန အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ ရူပသမုဋ္ဌာပနေ ဝိဝါဒေါ အတ္ထီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဥတုဩဇာနံ ဝိယာ’’တိ ဥတုဩဇာနံ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ ရူပသမုဋ္ဌာပနံ ဝိယ. အဋ္ဌကထာပါဌေ. ‘‘ဒန္တဝိစုဏ္ဏိတံ ပနာ’’တိ ဒန္တေဟိ သင်္ခါဒိတွာ ဝိစုဏ္ဏံ ကတံ ပန. ‘‘သိတ္ထံ’’တိ ဘတ္တစုဏ္ဏသိတ္ထံ. ဋီကာပါဌေ. ‘‘သာ’’တိ ဗဟိဒ္ဓါ ဩဇာ. ‘‘နသင်္ခါဒိတော’’တိ န သုဋ္ဌုခါဒိတော. ‘‘တတ္တကေနပီ’’တိ မုခေဌပိတမတ္တေနပိ. ‘‘အဗ္ဘန္တရဿာ’’တိ အဇ္ဈတ္တာဟာရဿ. ‘‘အဋ္ဌအဋ္ဌရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ ဥပတ္ထမ္ဘနဝသေန သမုဋ္ဌာပေတိ, ဇနန ဝသေန ပန အဇ္ဈတ္တိကာဟာရော ဧဝ သမုဋ္ဌာပေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဥပါဒိန္နကာ’’တိ အဇ္ဈတ္တ သမ္ဘူတာ ဝုစ္စန္တိ. ဗဟိဒ္ဓါ ဩဇာပိ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ [Pg.216] ယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တေနဥတုနာ’’တိ အဇ္ဈတ္တ ဥတုနာ. ‘‘သေဒိယမာနာ’’တိ ဥသ္မာပိယမာနာ. ‘‘တာယ စ ဩဇာယာ’’တိ အဇ္ဈတ္တ ဩဇာယ. ‘‘မေဒသိနေဟုပစယ ဝသေနာ’’တိ မေဒကောဋ္ဌာသရသသိနေဟ ကောဋ္ဌာသာနံ ဝဍ္ဎနဝသေန. ဣတရာနိ ပန တီဏိရူပသမုဋ္ဌာနာနိ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘ဣန္ဒြိယာနီ’’တိ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယ ရူပါနိ. ‘‘ဝိဟာရော’’တိ သမာပတ္တိ ဧဝ ဝုစ္စတိ. သမာပတ္တိ စိတ္တေန ဇာတတ္တာ တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိပ္ပသန္န နီတိ ကတွာ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ ပုစ္ဆတိ. ‘‘ဥပစရိတတ္တာ’’တိ ဌာနူပစာရေန ဝေါဟရိတတ္တာ. ‘‘တေသံ န ဝန္နံ’’တိ ဣန္ဒြိယရူပါနံ. နိဓိကဏ္ဍပါဌေ. သုန္ဒရော ဝဏ္ဏော ယဿာတိ သုဝဏ္ဏော. သုဝဏ္ဏဿ ဘာဝေါ သုဝဏ္ဏတာ. တထာသုဿရတာ. ‘‘သရော’’တိ စ သဒ္ဒေါ ဝုစ္စတိ. ‘‘သုသဏ္ဌာနံ’’တိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ သုဋ္ဌုသဏ္ဌာနံ. ‘‘သုရူပတာ’’တိ သုန္ဒရရူပကာယတာ. ‘‘ယထာ’’တိ ယေနအာကာရေန သဏ္ဌိတေ သတိ. တထာ တေန အာကာရေန သဏ္ဌိတာ ဟောတီတိ ယောဇနာ.

ໃນບົດວ່າ “ເອັຕຖະ ຈະ” ເປັນຕົ້ນ. ອຸຕຸ ມີ 5 ຢ່າງ. ຄື ໃນສັນດານພາຍໃນ ມີ 4 ຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຮູບທີ່ເກີດຈາກປັດໄຈ 4, ໃນສັນດານພາຍນອກ ມີ 1 ຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸຕຸຊະຮູບ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ອາຫານກໍມີ 5 ຢ່າງ. ໃນອາຫານເຫຼົ່ານັ້ນ ເວັ້ນອາຫານພາຍນອກເສຍ ອາຫານທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມບໍ່ມີຂໍ້ວິວາດໃນການຍັງຮູບໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນໃນສັນດານພາຍໃນ. ແຕ່ສ່ວນອາຫານພາຍນອກ ຍ່ອມມີຂໍ້ວິວາດໃນການຍັງຮູບໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນໃນສັນດານພາຍໃນ ເພື່ອສະແດງຂໍ້ວິວາດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ເອັຕຖະ ຈະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອຸຕຸໂອຊານັງ ວິຍະ” ຄື ເຊັ່ນດຽວກັບການຍັງຮູບໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນໃນສັນດານພາຍໃນ ແຫ່ງອຸຕຸ ແລະ ໂອຊາ. ໃນບົດແຫ່ງອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ “ທັນຕະວິຈຸນນິຕັງ ປະນະ” ຄື ທີ່ຄ້ຽວດ້ວຍແຂ້ວແລ້ວເຮັດໃຫ້ເປັນຜົງລະອຽດ. ຄຳວ່າ “ສິຕຖັງ” ຄື ເມັດເຂົ້າສຸກທີ່ແຕກລະອຽດ. ໃນບົດແຫ່ງຕີກາ. ຄຳວ່າ “ສາ” ໝາຍເຖິງ ໂອຊາພາຍນອກ. ຄຳວ່າ “ນະສັງຂາທິໂຕ” ຄື ບໍ່ໄດ້ຄ້ຽວໃຫ້ດີ. ຄຳວ່າ “ຕັຕຕະເກນະປິ” ຄື ພຽງແຕ່ອົມໄວ້ໃນປາກເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອັບພັນຕະຣັສສະ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງອາຫານພາຍໃນ. ຄຳວ່າ “ອັຕຖະອັຕຖະຣູປານິ ສະມຸດຖາເປຕິ” ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຍັງຮູບໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການອຸປະຖຳ, ແຕ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງการໃຫ້ເກີດ ອາຫານພາຍໃນເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຍັງຮູບໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ອຸປາດິນນະກະ” ໝາຍເຖິງ ຮູບທີ່ເກີດໃນພາຍໃນ. ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ແມ້ໂອຊາພາຍນອກ ກໍຍ່ອມຍັງຮູບໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນຢ່າງແທ້ຈິງ. ຄຳວ່າ “ເຕນະ ອຸຕຸນา” ຄື ດ້ວຍອຸຕຸພາຍໃນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ເສທິຍະມານາ” ຄື ທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມອົບອຸ່ນ (ອົບໃຫ້ຮ້ອນ). ຄຳວ່າ “ຕາຍະ ຈະ ໂອຊາຍະ” ຄື ແລະ ດ້ວຍໂອຊາພາຍໃນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ເມທະສິເນຫຸປະຈະຍະ ວະເສນະ” ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຈະເລີນຂຶ້ນຂອງສ່ວນມັນຂົ້ນ ແລະ ສ່ວນນ້ຳມັນ (ສິເນຫະ). ສ່ວນສະມຸດຖານແຫ່ງຮູບ 3 ຢ່າງ ທີ່ເຫຼືອນອກນັ້ນ. ໃນບົດແຫ່ງພະບາລີ. ຄຳວ່າ “ອິນທຣິຍານິ” ໝາຍເຖິງ ອິນຊີຮູບທັງຫຼາຍ ມີຈັກຂຸນຊີ ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ວິຫາໂຣ” ໄດ້ແກ່ ສະມາບັດເທົ່ານັ້ນ. ຖາມວ່າ: ເພາະເຫດໃດ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນຜ່ອງໃສ ເພາະເກີດຈາກຈິດທີ່ເປັນສະມາບັດ. ຕອບວ່າ: “ອຸປະຈະຣິຕັຕຕາ” ຄື ເພາະກ່າວໂດຍອຸປະຈາຣະແຫ່ງສະຖານທີ່ (ຖານູປະຈາຣະ). ຄຳວ່າ “ເຕສັງ ນະ ວັນນັງ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງອິນຊີຮູບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນບົດແຫ່ງນິທິກັນທະ. ວັນນະ (ຜິວພັນ) ໃດງາມ ວັນນະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຸວັນນະ (ຜິວພັນງາມ). ຄວາມເປັນແຫ່ງຜິວພັນງາມ ຊື່ວ່າ ສຸວັນນະຕາ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຄວາມເປັນຜູ້ມີສຽງໄພເລາະ (ສຸສສະຣະຕາ). ແລະ ບົດວ່າ “ສະໂຣ” (ສຽງ) ກໍກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ “ສຸສັນຖານັງ” ຄື ຄວາມມີອະໄວຍະວະນ້ອຍໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ເປັນຢ່າງດີ. ຄຳວ່າ “ສຸຣູປະຕາ” ຄື ຄວາມມີຮ່າງກາຍມີຮູບງາມ. ຄຳວ່າ “ຍະຖາ” ຄື ໂດຍອາການໃດ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຍ່ອມເປັນທຳມະຊາດຕັ້ງຢູ່ແລ້ວ ໂດຍອາການນັ້ນ.

လဟုတာဒိတ္တယေ. ဒန္ဓတ္တာဒိကရာနံ ဓာတုက္ခောဘာနံ ပဋိပက္ခေဟိ ပစ္စယေဟိ သမုဋ္ဌာတီတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဧတဿာ’’တိ လဟုတာဒိတ္တယဿ ဝုတ္တာ. တသ္မာ ဧတံ လဟုတာဒိတ္တယံ ကမ္မသမုဋ္ဌာနန္တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယမကေသုပိ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နေနေဝ ဂဟိတော’’တိ ယဿ စက္ခာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ သောတာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. သစက္ခုကာနံ အသောတကာနံ ဥပပဇ္ဇန္တာနံ တေသံ စက္ခာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိအာဒီသု ဥပ္ပာဒဝါရေ ပဋိသန္ဓိဝသေန, နိရောဓဝါရေ စုတိဝသေန အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နံဝ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. အကမ္မဇာနံ ပဝတ္တိကာလေ ကာလဘေဒေါ ဝုတ္တောတိ. ‘‘ကမ္မဝိပါကဇာ အာဗာဓာတိ ဝုတ္တံ’’တိ ဝီထိမုတ္တသင်္ဂဟေ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မဒီပနိယံ ‘အတ္ထိ ဝါတ သမုဋ္ဌိတာ အာဗာဓာ. လ. အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကဇာ အာဗာဓာ’တိ ဝုတ္တံ. တာနိ ဥပပီဠကုပဃာတက ကမ္မာနိပိ ဝိပတ္တိယော လဘမာနာနိ ဧဝ ခေါဘေတွာ နာနာဗာဓေ ဥပ္ပာဒေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သရီရေ ဌန္တိ တိဋ္ဌန္တီတိ သရီရဋ္ဌကာ. ‘‘တဒနုဂတိကာနိ ဧဝ ဟောန္တီ’’တိ ကမ္မဇာဒီနိပိ ခုဗ္ဘိတာနိ ဧဝ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတေန အဋ္ဌသု ကာရဏေသု ယေနကေနစိကာရဏေန စက္ခုရောဂါဒိကေ အာဗာဓေ [Pg.217] ဇာတေ တသ္မိံ အင်္ဂေ ပဝတ္တာနိ သဗ္ဗာနိ ရောဂသမုဋ္ဌာနာနိ အာဗာဓဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိယေဝ. ဧဝံ သန္တေပိ တပ္ပရိယာပန္နာနိ ကမ္မဇရူပါနိ တဒနုဂတိကဘာဝေန အာဗာဓဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ, န ဥဇုကတော ကမ္မဝသေနာတိ ဒီပေတိ. ကမ္မသမုဋ္ဌာနော အာဗာဓော နာမ နတ္ထိ. တထာပိ အဋ္ဌသု အာဗာဓေသုပိ အတ္ထိ ဝါတသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာတိအာဒီသု ဝိယ အတ္ထိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာတိ အဝတွာ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကဇာ အာဗာဓာတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥပပီဠကော ပဃာတကကမ္မာနံဝသေန ဥပ္ပန္နော ယောကောစိဓာတုက္ခောဘော သုတ္တန္တပရိယာယေ န ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုစ္စတိယေဝ. တတော ဇာတော ယောကောစိ အာဗာဓော ကမ္မဝိပါကဇောတိ ဝုတ္တောတိ. သုဂမ္ဘီရမိဒံဌာနံ. သုဋ္ဌုဝိစာရေတွာ ကထေတဗ္ဗံ. ‘‘ယတော’’တိ ယသ္မာ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာ ဗာဓပစ္စယာ. လ. လဗ္ဘမာနော သိယာ. ကေဝလံ သော ကမ္မသမုဋ္ဌာနော အာဗာဓော နာမ နတ္ထီတိ ယောဇနာ. ‘‘အဝိဟိံသာ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာ’’တိ မေတ္တာကရုဏာကမ္မနိဗ္ဗတ္တာ. သုဝိဒူရတာယစေဝ နိရာဗာဓာ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သဏ္ဌိတိယာ’’တိ ဒုက္ခောဘနီယေ ဝိသေသနပဒံ. ဟေတုပဒံ ဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ခေါဘေတုံ ဒုက္ကရာ ဒုက္ခောဘနီယာ. ‘‘ကာမံ’’တိ ကိဉ္စာပီတိ အတ္ထေ နိပါတပဒံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

ໃນຄຳວ່າ Lahutādittaye (ໃນໝວດສາມມີລະຫຸຕາເປັນຕົ້ນ). ມີວິເຄາະວ່າ: ຮູບທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍປັດໄຈອັນເປັນປະຕິປັກຕໍ່ຄວາມກຳເລີບແຫ່ງທາດທັງຫຼາຍ ມີຄວາມໜັກໜ່ວງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Etassā” ໝາຍເຖິງ ໝວດສາມມີລະຫຸຕາເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ໝວດສາມມີລະຫຸຕາເປັນຕົ້ນນີ້ ຄວນກ່າວວ່າ ມີກຳເປັນສະມຸດຖານ. ຄຳວ່າ “Yamakesupi addhāpaccuppanneneva gahito” (ແມ່ນໃນຄຳພີຍົມມົກ ກໍຖືເອົາໂດຍສ່ວນແຫ່ງປັດຈຸບັນນະການເທົ່ານັ້ນ) ຄື: ຈັກຂາຍະຕະນະ ຍ່ອມເກີດແກ່ບຸກຄົນໃດ, ໂສຕາຍະຕະນະ ຍ່ອມເກີດແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ໃນອຸບປາທະວານ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ໃນເວລາເກີດແກ່ບຸກຄົນທີ່ມີຈັກຂຸ ແຕ່ບໍ່ມີໂສຕະ ເຫຼົ່ານັ້ນ ຈັກຂາຍະຕະນະ ຍ່ອມເກີດ” ທ່ານກ່າວເຖິງປັດຈຸບັນນະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິ, ໃນນิໂຣທະວານ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຈຸຕິ. ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງການ ໃນເວລາເປັນໄປແຫ່ງຮູບທີ່ບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກກຳ. ຄຳວ່າ “Kammavipākajā ābādhāti vuttaṃ” (ກ່າວວ່າ ອາພາດທີ່ເກີດຈາກກຳມະວິບາກ) ຄື: ໃນວິຖີມຸດຕະສັງຄະຫະ ເມື່ອສະແດງເຖິງອຸປັດເສທະກະກຳ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ ‘ມີອາພາດທີ່ມີລົມເປັນສະມຸດຖານ... ມີອາພາດທີ່ເກີດຈາກກຳມະວິບາກ’. ເຊື່ອມຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ອຸປະປີລະກະກຳ ແລະ ອຸປະຄາຕະກະກຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອໄດ້ຊ່ອງທາງ (ວິບັດ) ກໍເຮັດໃຫ້ທາດກຳເລີບ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເກີດອາພາດຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ sarīraṭṭhakā ໝາຍເຖິງ ຕັ້ງຢູ່ໃນຮ່າງກາຍ. ຄຳວ່າ “Tadanugatikāni eva hontī” ອະທິບາຍວ່າ ແມ່ນແຕ່ຮູບທີ່ເກີດຈາກກຳເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມກຳເລີບໄປຕາມກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນເຫດ ໘ ປະການ ເມື່ອເກີດອາພາດມີໂລກຕາເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍເຫດໃດເຫດໜຶ່ງ, ຮູບທັງໝົດທີ່ມີສະມຸດຖານແຫ່ງໂລກ ເຊິ່ງເປັນໄປໃນອະໄວຍະວະນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນອາພາດຢ່າງແທ້ຈິງ. ເຖິງແມ່ນເປັນຢ່າງນັ້ນ ທ່ານກໍສະແດງວ່າ ກຳມະຊະຮູບທີ່ເນື່ອງດ້ວຍອະໄວຍະວະນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນອາພາດ ໂດຍຄວາມເປັນໄປຕາມກັນ, ບໍ່ແມ່ນເຖິງໂດຍກົງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳ. ອາພາດທີ່ມີກຳເປັນສະມຸດຖານໂດຍກົງນັ້ນ ບໍ່ມີ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ໃນອາພາດ ໘ ປະການນັ້ນ ທ່ານບໍ່ກ່າວວ່າ ‘ມີອາພາດທີ່ມີກຳເປັນສະມຸດຖານ’ ເໝືອນຢ່າງໃນຄຳວ່າ ‘ມີອາພາດທີ່ມີລົມເປັນສະມຸດຖານເປັນຕົ້ນ’ ແຕ່ກ່າວວ່າ ‘ມີອາພາດທີ່ເກີດຈາກກຳມະວິບາກ’. ໃນອາພາດນັ້ນ ຄວາມກຳເລີບແຫ່ງທາດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະປີລະກະກຳ ແລະ ອຸປະຄາຕະກະກຳ ໂດຍໄນແຫ່ງສູດ ຍ່ອມບໍ່ເອີ້ນວ່າກຳມະວິບາກເລີຍ. ແຕ່ອາພາດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ເກີດຈາກຄວາມກຳເລີບແຫ່ງທາດນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນອາພາດທີ່ເກີດຈາກກຳມະວິບາກ. ຂໍ້ນີ້ເລິກເຊິ່ງຫຼາຍ. ຄວນພິຈາລະນາໃຫ້ດີແລ້ວຈຶ່ງກ່າວ. ຄຳວ່າ “Yato” ຄື ຈາກປັດໄຈແຫ່ງອາພາດທີ່ມີກຳເປັນສະມຸດຖານ... ພຶງມີຢູ່. ເຊື່ອມຄວາມວ່າ ພຽງແຕ່ອາພາດທີ່ມີກຳເປັນສະມຸດຖານໂດຍກົງນັ້ນ ບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “Avihiṃsā kammanibbattā” ຄື ເກີດຂຶ້ນຈາກກຳຄືເມດຕາແລະກະລຸນາ. ເຊື່ອມຄວາມວ່າ ຍ້ອນຄວາມຫ່າງໄກກັນຫຼາຍ ຈຶ່ງບໍ່ມີອາພາດ. ຄຳວ່າ “Saṇṭhitiyā” ເປັນບົດວິເສດສະນະແຫ່ງບົດວ່າ dukkhobhanīye. ຫຼື ພຶງເຫັນວ່າເປັນບົດເຫດ. ບົດວ່າ dukkhobhanīyā ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ກຳເລີບໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ “Kāmaṃ” ເປັນນິບາດບົດ ໃນອັດວ່າ ແມ່ນແຕ່. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

‘‘ဝုစ္စတေ’’တိအာဒီသု. ရူပပစ္စယဓမ္မာနံ ပစ္စယကိစ္စံ တိဝိဓံ. ဇနနဉ္စ ဥပတ္ထမ္ဘနဉ္စ အနုပါလနဉ္စ. တတ္ထ ဇနနကိစ္စံ ဇနေတဗ္ဗာနံ ဇာတိက္ခဏေ ဧဝ လဗ္ဘတိ. သေသဒွယံ ပန ဌိတိက္ခဏေပိ လဗ္ဘတိ. ဘင်္ဂက္ခဏေ ပန သဗ္ဗံ ပစ္စယကိစ္စံ နတ္ထိ. တတ္ထ ဇနနကိစ္စဝသေန ဝိစာရေန္တော ‘‘ရူပဇနကာနံ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အပိစာ’’တိအာဒီသု. ‘‘တာသံ’’တိ ဥပစယသန္တတီနံ, ဇရတာ အနိစ္စတာနဉ္စ. ‘‘တေသူ’’တိ ကုတောစိ သမုဋ္ဌာနေသု. ဣဓ ပန အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟေပန. ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိ ပစ္စယဝိသေသေန အဒိဿမာနဝိသေသတ္ထေပိ. ‘‘သာရတရ’’န္တိ အတိသာရဘူတံ. ‘‘သေယျော’’တိ သေဋ္ဌော.

ໃນຄຳວ່າ “Vuccate” ເປັນຕົ້ນ. ກິດແຫ່ງປັດໄຈຂອງທຳທີ່ເປັນປັດໄຈແກ່ຮູບ ມີ ໓ ປະການ ຄື: ຊະນະນະກິດ (ກິດເຮັດໃຫ້ເກີດ), ອຸປັດຖັມພະນະກິດ (ກິດອຸປະຖຳ) ແລະ ອະນຸປາລະນະກິດ (ກິດຮັກສາ). ໃນກິດ ໓ ປະການນັ້ນ ຊະນະນະກິດ ຍ່ອມໄດ້ສະເພາະໃນຊາດິຂະນະ (ຂະນະເກີດ) ແຫ່ງຮູບທີ່ພຶງໃຫ້ເກີດເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນກິດ ໒ ປະການທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມໄດ້ແມ່ນແຕ່ໃນຖິຕິຂະນະ (ຂະນະຕັ້ງຢູ່). ສ່ວນໃນພັງຄະຂະນະ (ຂະນະດັບ) ກິດແຫ່ງປັດໄຈທັງໝົດຍ່ອມບໍ່ມີ. ໃນກິດເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອພິຈາລະນາໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊະນະນະກິດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “rūpajanakānaṃ” (ແຫ່ງຮູບທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຮູບ). ໃນຄຳວ່າ “Apicā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tāsaṃ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງອຸປະຈະຍະສັນຕະຕິ, ຊະລາຕາ ແລະ ອະນິດຈະຕາ ທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Tesū” ໝາຍເຖິງ ໃນສະມຸດຖານບາງຢ່າງ. ແຕ່ໃນອະພິທັມມັດຖະສັງຄະຫະນີ້. ຄຳວ່າ “Evaṃ santepī” ໝາຍເຖິງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ປາກົດຄວາມພิເສດ ດ້ວຍຄວາມພິເສດແຫ່ງປັດໄຈກໍຕາມ. ຄຳວ່າ “Sārataraṃ” ໝາຍເຖິງ ອັນມີສາລະຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ “Seyyo” ໝາຍເຖິງ ປະເສີດສຸດ.

ရူပသမုဋ္ဌာနာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ຈົບການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງຮູບ.

၁၆၉. ကလာပယောဇနာယံ[Pg.218]. ‘‘သင်္ခါနေ’’တိ ဂဏနေ. ‘‘တေနာ’’တိ သင်္ခါနဋ္ဌေန ဧကသဒ္ဒေန ဒဿေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပိဏ္ဍီ’’တိ ဧကဂ္ဃနော. မူလဋီကာပါဌေ. ‘‘ဥပ္ပာဒါဒိပ္ပဝတ္တိတော’’တိ ဥပ္ပာဒါဒိဝသေန ပဝတ္တနတော. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. ဥပါဒါရူပါနိ တွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ‘‘ဧဝံ ဝိကာရပရိစ္ဆေဒ ရူပါနိ စ ယောဇေတဗ္ဗာနီ’’တိ ပဉ္စဝိကာရရူပါနိ ကလာပဿေဝ စောပနာဒိသဘာဝါ ဟောန္တိ, န ဧကမေကဿ ရူပဿ. တသ္မာ တာနိ ဧကေကသ္မိံ ကလာပေ ဧကေကာနိ ဧဝ ဟောန္တိ. ပရိစ္ဆေဒရူပံ ပန ကလာပပရိယာပန္နံ ရူပံ န ဟောတိ. တသ္မာ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ကလာပါနံ အန္တရာ တံပိ ဧကေကမေဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ နိဿယတာ သမ္ဘဝတော’’တိ ဧတ္ထ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံပိ လက္ခဏမတ္တေန နာနတ္တံ ဟောတိ, ပဝတ္တိဝသေန ပန ဧကဂ္ဃနတ္တာ သင်္ခါနဋ္ဌေနပိ ဧကော နိဿယောတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ. ဧဝဉှိသတိ ဧကသဒ္ဒဿ အတ္ထ စလနံ နတ္ထီတိ. ‘‘တေန သဒ္ဒေနာ’’တိ စိတ္တဇသဒ္ဒေန. အတ္တာနံ မောစေန္တော ‘‘အဓိပ္ပာယေနာ’’တိ အာဟ. ထေရဿ အဓိပ္ပာယေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘သဒ္ဒေနာ’’တိ စိတ္တဇသဒ္ဒေန. ‘‘တာယဝါစာယာ’’တိ ဝစီမယသဒ္ဒေနာတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိညတ္တီ’’တိ ဝိညာပနံ ဣစ္စေဝတ္ထော. ဝိညာပေတီတိ ဝိညာပိတော. တဿ ဘာဝေါ ဝိညာဝိတတ္တံ. ဝိတက္ကဝိပ္ဖာရသဒ္ဒေါ နာမ ကဿစိ မဟန္တံ အတ္ထံ စိန္တေန္တဿ သောကဝသေန ဝါ တုဋ္ဌိဝသေန ဝါ ဗလဝဝိတက္ကော ပဝတ္တတိ. သော သောကံ ဝါ တုဋ္ဌိံ ဝါ သန္ဓာရေ တုံ အသက္ကောန္တော ဒုတီယေန သဒ္ဓိံ မန္တေန္တော ဝိယ အတ္တနော မုခေယေဝ အဗျတ္တံ သဒ္ဒံ ကတွာ သမုဒီရတိ. ပကတိဇနော တံ သဒ္ဒမတ္တံ သုဏာတိ ဝါ န ဝါသုဏာတိ. သုဏန္တောပိ အက္ခရံ ဝါ အတ္ထံ ဝါ အဓိပ္ပာယံ ဝါ န ဇာနာတိ. ဒိဗ္ဗသောတေန ဝါ ဝိဇ္ဇာသောတေန ဝါသုဏန္တော အက္ခရံပိ အတ္ထံပိ အဓိပ္ပာယံပိ ဇာနာတိ. ဇာနိတွာ ဧဝံပိ တေ မနော, ဣတ္ထံပိ တေ မနောတိအာဒိသတိ. အယံ ဝိတက္ကဝိပ္ဖာရသဒ္ဒေါ နာမ. သော ဝိညတ္တိရဟိတော သောတဝိညေယျောတိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော. သင်္ဂဟကာရောပန ဝစီမယသဒ္ဒေါနာမ ဝိညတ္တိရဟိတောတိ ဝါ အသောတဝိညေယျောတိ ဝါ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခိပတိ. ‘‘အာဂတေ’’တိ အဋ္ဌကထာသု [Pg.219] အာဂတေ. ‘‘ပစ္စေတဗ္ဗာ’’တိ သဒ္ဓါတဗ္ဗာ. ‘‘ဋီကာသုပနဿာ’’တိ အဿသစ္စသင်္ခေပဿ ဒွီသုဋီကာသု. အက္ခရဉ္စ ပဒဉ္စ ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စာတိ ဒွန္ဒော. အပ္ပညာယမာနာ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနတ္ထာ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အန္ဓဒမိဠာဒီနံ’’တိ အန္ဓဇာတိကဒမိဠဇာတိကာဒီနံ မိလက္ခူနံ. ‘‘ဥက္ကာသိတသဒ္ဒေါ စ ခိပိတသဒ္ဒေါ စ ဝမိတသဒ္ဒေါ စ ဆဍ္ဍိတသဒ္ဒေါ စာတိ ဒွန္ဒော. အာဒိသဒ္ဒေန တာဒိသာ ဥဂ္ဂါရ ဟိက္ကာရ ဟသိတ ရောဒိတာဒယော သင်္ဂဏှာတိ. သေသမေတ္ထသုဝိညေယျံ.

໑໖໙. ໃນການປະກອບກະລາບ. ຄຳວ່າ “Saṅkhāne” ໝາຍເຖິງ ໃນການນັບ. ເຊື່ອມຄວາມວ່າ ທ່ານສະແດງດ້ວຍຄຳວ່າ “Tena” ຄືດ້ວຍເອກະສັບໃນອັດແຫ່ງການນັບ. ຄຳວ່າ “Piṇḍī” ໝາຍເຖິງ ເປັນກ້ອນດຽວ. ໃນບົດແຫ່ງມູລະຕີກາ. ຄຳວ່າ “Uppādādippavattito” ໝາຍເຖິງ ເພາະເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Itī” ໝາຍເຖິງ ເພາະສະນັ້ນ. ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງອຸປາດາຍະຮູບທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Evaṃ vikārapariccheda rūpāni ca yojetabbāni” (ພຶງປະກອບວິການະຮູບແລະປະຣິຈເສທະຮູບຢ່າງນີ້ຄືກັນ) ຄື ວິການະຮູບ ໕ ປະການ ຍ່ອມມີສະພາວະມີການເຄື່ອນໄຫວເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງກະລາບນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນແກ່ຮູບແຕ່ລະຮູບ. ເພາະສະນັ້ນ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງມີພຽງຢ່າງລະໜຶ່ງໃນແຕ່ລະກະລາບ. ສ່ວນປະຣິຈເສທະຮູບ ບໍ່ແມ່ນຮູບທີ່ເນື່ອງໃນກະລາບ. ເພາະສະນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າ ປະຣິຈເສທະຮູບນັ້ນກໍມີພຽງຢ່າງລະໜຶ່ງ ໃນລະຫວ່າງກະລາບສອງກະລາບ. ຄຳວ່າ “Catunnaṃ mahābhūtānaṃ nissayatā sambhavato” (ເພາະຄວາມເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງມະຫາພູຕະຮູບທັງສີ່ມີຢູ່) ໃນຄຳນີ້ ແມ່ນແຕ່ມະຫາພູຕະຮູບທັງສີ່ ກໍມີຄວາມຕ່າງກັນພຽງແຕ່ລັກສະນະເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເປັນໄປ ເພາະຄວາມເປັນກ້ອນດຽວກັນ ແມ້ໂດຍອັດແຫ່ງການນັບ ກໍຄວນກ່າວວ່າ ເປັນທີ່ອາໄສອັນດຽວ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ຄວາມໝາຍແຫ່ງເອກະສັບກໍບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ຄຳວ່າ “Tena saddena” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍສຽງທີ່ເກີດຈາກຈິດ. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “adhippāyenā” (ໂດຍຄວາມປະສົງ) ເພື່ອປົດປ່ອຍຕົນເອງ. ໝາຍຄວາມວ່າ ໂດຍຄວາມປະສົງຂອງພະເຖລະ. ເມື່ອສະແດງຄວາມປະສົງຂອງຕົນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ettha panā” (ແຕ່ໃນທີ່ນີ້). ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “saddena” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍສຽງທີ່ເກີດຈາກຈິດ. ຄຳວ່າ “Tāyavācāyā” ມີອັດວ່າ ດ້ວຍສຽງອັນສຳເລັດດ້ວຍວາຈາ. ຄຳວ່າ “Viññattī” ມີອັດວ່າ ຄວາມໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງ. ບົດວ່າ viññāpito ໝາຍເຖິງ ຖືກເຮັດໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງ. ພາວະແຫ່ງຮູບທີ່ຖືກເຮັດໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ viññāvitattaṃ. ສຽງທີ່ເກີດຈາກຄວາມແຜ່ໄປແຫ່ງວິຕົກ (Vitakkavipphārasaddo) ຄື ເມື່ອບຸກຄົນໃດໜຶ່ງຄິດເຖິງປະໂຫຍດອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ວິຕົກອັນແຮງກ້າ ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໂສກເສົ້າ ຫຼື ຄວາມຍິນດີ. ບຸກຄົນນັ້ນເມື່ອບໍ່ສາມາດກັ້ນຄວາມໂສກເສົ້າ ຫຼື ຄວາມຍິນດີນັ້ນໄວ້ໄດ້ ກໍເປັ່ງສຽງທີ່ບໍ່ຈະແຈ້ງອອກມາທາງປາກຂອງຕົນ ເໝືອນຢ່າງກຳລັງປຶກສາກັບຄົນທີສອງ. ຄົນສາມັນທົ່ວໄປຍ່ອມໄດ້ຍິນ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ຍິນພຽງແຕ່ສຽງນັ້ນ. ເຖິງໄດ້ຍິນ ກໍບໍ່ຮູ້ຈັກພະຍັນຊະນະ, ເນື້ອຄວາມ ຫຼື ຄວາມປະສົງ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ໄດ້ຍິນດ້ວຍທິບພະໂສດ ຫຼື ວິຊາໂສດ ຍ່ອມຮູ້ທັງພະຍັນຊະນະ, ເນື້ອຄວາມ ແລະ ຄວາມປະສົງ. ເມື່ອຮູ້ແລ້ວ ກໍຍ່ອມຮູ້ວ່າ ໃຈຂອງເຈົ້າເປັນຢ່າງນີ້, ໃຈຂອງເຈົ້າເປັນຢ່າງນັ້ນເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຊື່ວ່າ ສຽງທີ່ເກີດຈາກຄວາມແຜ່ໄປແຫ່ງວິຕົກ. ສຽງນັ້ນ ບໍ່ມີວິນຍັດ ພຶງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍໂສຕະວິນຍານ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນມະຫາອັດຖະກະຖາ. ແຕ່ພະສັງຄີຕິກາຈານປະຕິເສດວ່າ ສຽງອັນສຳເລັດດ້ວຍວາຈາ ທີ່ປາສະຈາກວິນຍັດ ຫຼື ບໍ່ພຶງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍໂສຕະວິນຍານນັ້ນ ບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “Āgate” ໝາຍເຖິງ ທີ່ມາໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Paccetabbā” ໝາຍເຖິງ ພຶງເຊື່ອຖື. ຄຳວ່າ “Ṭīkāsupanassā” ໝາຍເຖິງ ໃນຕີກາທັງສອງແຫ່ງຄຳພີສັດຈະສັງເຂບ. ບົດວ່າ akkharañca padañca byañjanañca attho ca ເປັນສະມາສແບບທະວັນທະສະມາສ. ມີວິເຄາະວ່າ: ບົດ ພະຍັນຊະນະ ແລະ ເນື້ອຄວາມແຫ່ງອັກສອນ ຂອງບຸກຄົນໃດ ບໍ່ປາກົດຢູ່. ຄຳວ່າ “Andhadamiḷādīnaṃ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງພວກມິລັກຂະ ມີພວກທະມິນຕາບອດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ ukkāsitasaddo ca khipitasaddo ca vamitasaddo ca chaḍḍitasaddo ca ເປັນສະມາສແບບທະວັນທະສະມາສ. ດ້ວຍສັບວ່າ “ādi” ທ່ານສົງເຄາະເອົາສຽງເອືອກ, ສຽງສະອຶກ, ສຽງຫົວ, ສຽງຮ້ອງໄຫ້ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີສະພາວະເຊັ່ນນັ້ນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

ကလာပယောဇနာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ຈົບການອະທິບາຍການປະກອບກະລາບ.

၁၆၁. ရူပပ္ပဝတ္တိက္ကမေ. နပုဂ္ဂလဝသေန ဝိသေသနံ ဟောတိ. ဘူမိဝသေန ဝိသေသနံ ဟောတိ. တဉ္စ ခေါ ပဝတ္တိကာလဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော.

໑໖໑. ໃນລຳດັບການເປັນໄປແຫ່ງຮູບ. ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມວິເສດບໍ່ໄດ້ມີດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນ. ແຕ່ຄວາມວິເສດມີດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພູມ. ແລະ ຄວາມວິເສດນັ້ນແລ ຍ່ອມມີດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເປັນໄປ.

ဧတ္ထစာတိအာဒီသု. ပုရိမေသု ဒွီသု ယောနီသု ပါဠိနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. နိက္ခန္တာ, ဣတိ တသ္မာ အဏ္ဍဇာတိ စ ဇလာဗုဇာတိ စ ဝုစ္စန္တိ. ကထံ အယံ နယော ပါဠိနယော နာမ ဟောတီတိ. ပါဠိယံ အဏ္ဍကောသံ ဝတ္ထိကောသံ အဘိနိဗ္ဘိဇ္ဇ အဘိနိဗ္ဘိဇ္ဇ ဇာယန္တီတိ ဝစနေန အဏ္ဍတော ဇလာဗုတော ဇာတာ ဝိဇာတာ နိက္ခန္တာတိ အတ္ထော ဝိညာယတိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန အဏ္ဍေဇာတာ ဇလာဗုမှိဇာတာတိ ဝုတ္တံ. ဂဗ္ဘပလိဝေဌနာသယော နာမ ယေန ပလိဝေဌိတော ဂဗ္ဘော တိဋ္ဌတိ. ဝိဘာဝနိပါဌေ ‘‘ဥက္ကံသဂတိ ပရိစ္ဆေဒဝသေနာ’’တိ ဥက္ကဋ္ဌပ္ပဝတ္တိနိယမနဝသေန. ဥက္ကဋ္ဌနယဝသေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဘိရူပဿ ကညာ ဒါတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ကညာ ဒါတဗ္ဗာတိ သာမညတော ဝုတ္တေပိ အဘိရူပဿ ပုရိသဿာတိ ဝုတ္တတ္တာ ကညာပိ အဘိရူပကညာ ဧဝ ဝိညာယတိ. အယံ ဥက္ကဋ္ဌနယော နာမ. ‘‘တတ္ထ တာနိ သဗ္ဗာနီ’’တိအာဒီသု. တာနိသဗ္ဗာနိပိ စက္ခု သောတ ဃာန ဘာဝ ဒွယာနိ န ဩမကေန ကမ္မေန လဗ္ဘတိ. ဥက္ကဋ္ဌေန ကမ္မေန ဧဝ လဗ္ဘတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘင်္ဂပါဌေ. သဒ္ဒါယတနံ နာမ ပဋိသန္ဓိကာလေ န လဗ္ဘတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကာဒသာယတနာနီ’’တိ. စက္ခုဝေကလ္လဿ ဒသ, သောတဝေကလ္လဿ အပရာနိဒသ, စက္ခု သောတဝေကလ္လဿနဝ[Pg.220], ဂဗ္ဘသေယျဿဝသေန သတ္တာယတနာနိ. ပါဠိယံ ဩပပါတိ ကဂဗ္ဘသေယျကာနံ ဧဝ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပါဠိယံ အဝုတ္တံပိပနာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဝုတ္တမ္ပိ စက္ခာဒိဝေကလ္လံ. ‘‘အညမညံ အဝိနာဘာဝဝုတ္တိတာ ဝုတ္တာ’’တိ ကထံ ဝုတ္တာ ယဿ ဃာနာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဇိဝှာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ, အာမန္တာ. ယဿ ဝါ ပန ဇိဝှာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဃာနာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ, အာမန္တာတိအာဒိနာ ဝုတ္တာ ပေယျာလမုခေန. အာစရိယာနန္ဒတ္ထေရေ န ပန ဣစ္ဆိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဇိဝှာဝေကလ္လတာဝိယာ’’တိ ဇိဝှာဝေကလ္လတာနာမ နတ္ထိ ဝိယ. ‘‘ဃာနဝေကလ္လတာပိ အတ္ထီတိ ယုတ္တံ’’တိ ဧတ္ထ ပါဠိယံ အဃာနကာနံ ဣတ္ထီနံ ပုရိသာနံတိ ဣဒံ မာတုဂဗ္ဘေ ဃာနာယတနေ အနုပ္ပန္နေယေဝ ပုရေတရဉ္စ ဝန္တာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. န ဃာနဝေကလ္လာနံ အတ္ထိတာယာတိပိ ဝဒန္တိ. ဂဗ္ဘေ သေန္တီတိ ဂဗ္ဘသယာ. ဂဗ္ဘသယာ ဧဝ ဂဗ္ဘသေယျာ.

ໃນຄຳວ່າ “Etthacā” ເປັນຕົ້ນ. ເຊື່ອມຄວາມວ່າ ໃນໂຍນິສອງປະການທຳອິດ ພຶງຊາບໂດຍໄນແຫ່ງພະບາລີ. ຄຳວ່າ Nikkhantā (ອອກໄປແລ້ວ) ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ອັນດະຊະ ແລະ ຊະລາພຸຊະ. ໄນນີ້ ຊື່ວ່າໄນແຫ່ງພະບາລີແນວໃດ? ດ້ວຍຄຳໃນພະບາລີວ່າ “ທຳລາຍເປືອກໄຂ່ ທຳລາຍຖົງນ້ຳຄ່ຳ ແລ້ວເກີດ” ເນື້ອຄວາມຍ່ອມປາກົດວ່າ ເກີດ, ຄອດ, ອອກມາ ຈາກໄຂ່ ແລະ ຈາກມົດລູກ. ສ່ວນໃນອັດຖະກະຖາ ກ່າວວ່າ ເກີດໃນໄຂ່ ເກີດໃນມົດລູກ. ທີ່ຊື່ວ່າ Gabbhapaliveṭhanāsayo ໝາຍເຖິງ ບ່ອນຢູ່ອັນຫຸ້ມຫໍ່ຄັບພະ ເຊິ່ງຄັບພະຖືກຫຸ້ມຫໍ່ແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີ ຄຳວ່າ “ukkaṃsagati paricchedavasena” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດຄວາມເປັນໄປຢ່າງຍິ່ງ. ໝາຍຄວາມວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸກກັດຖະໄນ (ໄນຢ່າງຍິ່ງ). ເໝືອນຢ່າງໃນຄຳວ່າ “ຄວນຍົກຍິງສາວໃຫ້ແກ່ຊາຍຜູ້ມີຮູບງາມ” ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວໂດຍທົ່ວໄປວ່າ “ຄວນຍົກຍິງສາວໃຫ້” ແຕ່ເພາະກ່າວວ່າ “ແກ່ຊາຍຜູ້ມີຮູບງາມ” ຍິງສາວນັ້ນກໍຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ວ່າ ເປັນຍິງສາວທີ່ມີຮູບງາມເຊັ່ນກັນ. ນີ້ຊື່ວ່າ ອຸກກັດຖະໄນ. ໃນຄຳວ່າ “Tattha tāni sabbāni” ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ແມ່ນແຕ່ອາຍະຕະນະທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື ຈັກຂຸ, ໂສຕະ, ຄານະ ແລະ ພາວະທັງສອງ ກໍບໍ່ໄດ້ດ້ວຍກຳຢ່າງຕ່ຳ. ແຕ່ຍ່ອມໄດ້ດ້ວຍກຳຢ່າງຍິ່ງເທົ່ານັ້ນ. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳພີວິພັງ. ທ່ານກ່າວວ່າ ສັດທາຍະຕະນະ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນຂະນະປະຕິສົນທິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ekādasāyatanāni” (ອາຍະຕະນະ ໑໑). ອາຍະຕະນະ ໑໐ ແກ່ຜູ້ບົກພ່ອງທາງຕາ, ອາຍະຕະນະ ໑໐ ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ແກ່ຜູ້ບົກພ່ອງທາງຫູ, ອາຍະຕະນະ ໙ ແກ່ຜູ້ບົກພ່ອງທາງຕາແລະຫູ, ອາຍະຕະນະ ໗ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຜູ້ເກີດໃນຄັບພະ. ເພາະໃນພະບາລີ ກ່າວໄວ້ສະເພາະພວກໂອປະປາຕິກະ ແລະ ພວກຄັບພະເສຍຍະກະເທົ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “pāḷiyaṃ avuttaṃpipana” (ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນພະບາລີ). ສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ນັ້ນ ຄື ຄວາມບົກພ່ອງທາງຕາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Aññamaññaṃ avinābhāvavuttitā vuttā” (ກ່າວເຖິງຄວາມເປັນໄປໂດຍບໍ່ປາສະຈາກກັນແລະກັນ) ທ່ານກ່າວໄວ້ແນວໃດ? ຄື ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ວ່າ: ຄານາຍະຕະນະ ຍ່ອມເກີດແກ່ບຸກຄົນໃດ, ຊິວຫາຍະຕະນະ ຍ່ອມເກີດແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ, ຕອບວ່າ ແມ່ນແລ້ວ. ຫຼືວ່າ ຊິວຫາຍະຕະນະ ຍ່ອມເກີດແກ່ບຸກຄົນໃດ, ຄານາຍະຕະນະ ຍ່ອມເກີດແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ, ຕອບວ່າ ແມ່ນແລ້ວ ເປັນຕົ້ນ. ເຊື່ອມຄວາມວ່າ ແຕ່ພະອານັນທາຈານບໍ່ປະສົງຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Jivhāvekallatāviya” ໝາຍເຖິງ ເໝືອນຢ່າງຄວາມບົກພ່ອງທາງລີ້ນ ບໍ່ມີຢູ່. ຄຳວ່າ “Ghānavekallatāpi atthīti yuttaṃ” (ແມ່ນຄວາມບົກພ່ອງທາງດັງ ກໍຄວນມີຢູ່) ໃນຄຳນີ້ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ຄຳໃນພະບາລີວ່າ “aghānakānaṃ itthīnaṃ purisānaṃ” (ແກ່ຍິງແລະຊາຍ ຜູ້ບໍ່ມີດັງ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຍິງແລະຊາຍ ຜູ້ແທ້ງອອກມາກ່ອນ ໃນເວລາທີ່ຄານາຍະຕະນະຍັງບໍ່ທັນເກີດຂຶ້ນໃນທ້ອງແມ່ເທົ່ານັ້ນ. ບໍ່ແມ່ນກ່າວໄວ້ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຜູ້ບົກພ່ອງທາງດັງ. ທີ່ຊື່ວ່າ Gabbhasayā ເພາະນອນໃນຄັບພະ. Gabbhasayā ນັ້ນເອງ ຄື Gabbhaseyyā (ຜູ້ເກີດໃນຄັບພະ).

ပဝတ္တိကာလေတိအာဒီသု. မူလဋီကာပါဌေ. ‘‘ဩရတော’’တိ ပဋိသန္ဓိံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ. ဧကာဒသမသတ္တာဟေ အနာဂတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရူပါယတနံ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ. နော စ စက္ခာယတနံ နုပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ဣဒံ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝုတ္တံ. တသ္မာ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နံ ရူပါယတနံ ယာဝဇီဝံပိ ဥပ္ပန္နန္တွေဝ ဝုစ္စတိ. န ဥပ္ပဇ္ဇိဿမာနန္တိ. စက္ခာယတနံ ပန ဧကာဒသမသတ္တာဟာ ဩရတော ဌိတဿ န ဥပ္ပန္နံ. တဒါ အနုပ္ပန္နတ္တာ ဧကာဒသမေ သတ္တာဟေ သမ္ပတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ပစ္ဆိမ ဘဝိကတ္တာ ပန တဒုဘယမ္ပိ ဘဝန္တရေ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိယေဝါတိ. ဃာနာယတနံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဃာနာယတနာနိဗ္ဗတ္တတံ, ကမ္မံ. တေန ကမ္မေန ဂဟိတပ္ပဋိသန္ဓိကာနံ. ဣဒဉ္စ ယဒိ တန္နိဗ္ဗတ္တကေန ကမ္မေန ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှေယျုံ. ဃာနာယတနေ အနုပ္ပန္နေ အန္တရာ န ကာလင်္ကရေယျုန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တန္နိဗ္ဗတ္တကေန ကမ္မေန ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တာပိ တတော ဗလဝန္တေ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မေ အာဂတေ သတိ. ဃာနာယတနုပ္ပတ္တိကာလံ အပတွာ အန္တရာ နကာလင်္ကရောန္တီတိ နတ္ထိ. ‘‘စက္ခုဃာနေသု ဝုတ္တေသူ’’တိ ဋီကာယံ ဝုတ္တေသု. ‘‘အတ္ထတော သိဒ္ဓါ ဧဝါ’’တိ ဧကာဒသမသတ္တာဟေ ဥပ္ပန္နာတိ သိဒ္ဓါ ဧဝ. ‘‘ဤဒိသေသုဌာနေသူ’’တိ သဘာဝံ ဝိစာရေ တုံ ဒုက္ကရေသု [Pg.221] ဌာနေသု. အဋ္ဌကထာယေဝ ပမာဏံ ကာတုံ ယုတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. အဋ္ဌကထာပါဌေ. ‘‘ပုရိမံ ဘဝစက္ကံ’’တိ အဝိဇ္ဇာမူလကံ ဝေဒနာဝသာနံ ဘဝစက္ကံ. ‘‘အနုပုဗ္ဗပ္ပဝတ္တိဒီပနတော’’တိ ယထာ ပစ္ဆိမေ တဏှာမူလကေ ဘဝစက္ကေ ဥပပတ္တိဘဝပ္ပဝတ္တိံ ဝဒန္တေန ဘဝပစ္စယာဇာတီတိ ဧဝံ ဧကတော ကတွာ ဝုတ္တာ, န တထာ ပုရိမေ ဘဝစက္ကေ. တတ္ထ ပန သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏ ပစ္စယာ နာမ ရူပန္တိအာဒိနာ အနုပုဗ္ဗပ္ပဝတ္တိဒီပနတော. ‘‘သော ပဋိက္ခိတ္တောယေဝါ’’တိ အာယတနာနံ ကမတော ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ ဒေသနာက္ကမောဝ ယုတ္တောတိ ဝတွာ သော ဥပ္ပတ္တိက္ကမော ပဋိက္ခိတ္တော.

ໃນຄຳວ່າ Pavattikāleti ເປັນຕົ້ນ. ໃນພຣະບາລີມູລະຕີກາ. ຄຳວ່າ “Orato” (ເບື້ອງນີ້) ກ່າວໂດຍຖືເອົາປະຕິສົນທິເປັນເກນ. ທີ່ກ່າວວ່າ “ໃນສັບດາທີ ໑໑ ຍັງບໍ່ທັນມາເຖິງ”. ຄຳວ່າ “ຮູບາຍະຕະນະຈັກບໍ່ເກີດ ແຕ່ຈັກຂາຍະຕະນະຈັກບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ເກີດ” ນີ້ ກ່າວໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດທາປັດຈຸບັນ (addhāpaccuppanna). ເພາະສະນັ້ນ ຮູບາຍະຕະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ປະຕິສົນທິເປັນຕົ້ນໄປ ຈົນຕະຫຼອດຊີວິດ ກໍເອີ້ນວ່າ “ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ” ເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນ “ກຳລັງຈະເກີດ”. ສ່ວນຈັກຂາຍະຕະນະ ຂອງຜູ້ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນເບື້ອງນີ້ແຫ່ງສັບດາທີ ໑໑ ຍັງບໍ່ທັນເກີດຂຶ້ນ. ໃນເວລານັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ມັນຍັງບໍ່ທັນເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອເຖິງສັບດາທີ ໑໑ ຈຶ່ງຄວນgກ່າວວ່າ “ຈັກເກີດ”. ແຕ່ເພາະຄວາມເປັນພຣະປັດສິມະພະວິກະ (ຜູ້ມີພົບໃນຮອບສຸດທ້າຍ) ອາຍະຕະນະທັງສອງນັ້ນຈຶ່ງຈັກບໍ່ເກີດໃນພົບອື່ນຢ່າງແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ “ຍັງຄານາຍະຕະນະໃຫ້ບັງເກີດ” ໄດ້ແກ່ ກັມທີ່ເຮັດໃຫ້ຄານາຍະຕະນະບັງເກີດຂຶ້ນ. ແກ່ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ຖືປະຕິສົນທິດ້ວຍກັມນັ້ນ. ແລະຂໍ້ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍກຳນົດວ່າ ຫາກພວກເຂົາຖືປະຕິສົນທິດ້ວຍກັມທີ່ເຮັດໃຫ້ຄານາຍະຕະນະນັ້ນບັງເກີດ. ແລະບໍ່ເຮັດກາລະ (ຕາຍ) ໃນລະຫວ່າງທີ່ຄານາຍະຕະນະຍັງບໍ່ທັນເກີດຂຶ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືປະຕິສົນທິດ້ວຍກັມທີ່ເຮັດໃຫ້ຄານາຍະຕະນະນັ້ນບັງເກີດກۆຕາມ ແຕ່ເມື່ອມີອຸປະສີທະກະກຳ (ກຳຕັດຮອນ) ທີ່ມີກຳລັງແຮງກວ່າມາຮອດ. ການທີ່ພວກເຂົາຈະບໍ່ເຮັດກາລະໃນລະຫວ່າງ ໂດຍທີ່ຍັງບໍ່ທັນເຖິງເວລາເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄານາຍະຕະນະນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “ເມື່ອຈັກຂຸແລະຄານະຖືກກ່າວເຖິງແລ້ວ” ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຕີກາ. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມສຳເລັດໂດຍອັດຖະແທ້ໆ” ຄື ຍ່ອມສຳເລັດວ່າເກີດຂຶ້ນໃນສັບດາທີ ໑໑ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ໃນຖານະເຊັ່ນນີ້” ຄື ໃນຖານະທີ່ຍາກແກ່ການພິຈາລະນາສະພາວະທັມ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວນຖືເອົາພຣະອັດຖະກະຖາເທົ່ານັ້ນເປັນປະມານ. ໃນພຣະບາລີອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ “ພະວະຈັກເບື້ອງຕົ້ນ” ໄດ້ແກ່ ພະວະຈັກທີ່ມີອະວິຊາເປັນມູນ ແລະມີເວທະນາເປັນທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ “ເພາະສະແດງຄວາມເປັນໄປຕາມລຳດັບ” ຄື ໃນພະວະຈັກເບື້ອງປາຍທີ່ມີຕັນຫາເປັນມູນ ເມື່ອສະແດງຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປັດຕິພົບ ທ່ານກ່າວຮວມກັນໄວ້ວ່າ “ເພາະພົບເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີຊາດ” ແຕ່ໃນພະວະຈັກເບື້ອງຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ. ເພາະໃນພະວະຈັກເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນ ທ່ານສະແດງความເປັນໄປຕາມລຳດັບໄວ້ວ່າ “ເພາະສັງຂານເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີວິນຍານ, ເພາະວິນຍານເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີນາມຮູບ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ລຳດັບນັ້ນຖືກປະຕິເສດແລ້ວ” ຄື ໃນຖານະທີ່ວິນິດໄສຕາມລຳດັບແຫ່ງອາຍະຕະນະ ທ່ານກ່າວວ່າ ລຳດັບແຫ່ງເທດສະໜາເທົ່ານັ້ນທີ່ຄວນ ເພາະສະນັ້ນ ລຳດັບແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ຈຶ່ງຖືກປະຕິເສດແລ້ວ.

သံယုတ္တကေ ယက္ခသံယုတ္တပါဠိယံ. ဂါထာသု. ‘‘ကလလာ’’တိ ကလလတော. ‘‘အဗ္ဗုဒါ’’တိ အဗ္ဗုဒတော. ‘‘ပေသိယာ’’တိ ပေသိတော. ‘‘ဃနာ’’တိ ဃနတော. ‘‘ဇာတိဥဏ္ဏံသူဟီ’’တိ သုဒ္ဓဇာတိကဿ ဧလကဿ လောမံသူဟိ. ‘‘ပရိပက္ကသမူဟကံ’’တိ ကလလတော ပရံ ထောကံ ပရိပက္ကဉ္စ သမူဟာကာရဉ္စ ဟုတွာ. ‘‘ဝိဝတ္တမာနံ တဗ္ဘာဝံ’’တိ ကလလဘာဝံ ဝိဇဟိတွာ ဝတ္တမာနံ. ‘‘ဝိလီနတိ ပုသဒိသာ’’တိ အဂ္ဂိမှိ ဝိလီနတိပုရသသဒိသာ. ‘‘မုစ္စတီ’’တိ ကပါလေ နလဂ္ဂတိ. ဧတာနိဇာယန္တီတိ ဧဝံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒွါ စတ္တာလီသမေ သတ္တာဟေ’’တိ နဝမာသေ အတိက္ကမ္မ ဝီသတိမေဒိဝသေ. ယဒိ ဧဝံ, ပဉ္စမေသတ္တာဟေ ပဉ္စပ္ပသာခါ ဇာယန္တိ, ဧကာဒသမေသတ္တာဟေ စတ္တာရိ အာယတနာနိ ဇာယန္တိ, မဇ္ဈေပန ပဉ္စသတ္တာဟာ အတ္ထိ. တတ္ထ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဆသတ္တာဟာ’’တိ ဧကာဒသမေန သဒ္ဓိံ ဆသတ္တာဟာ. ဧကာဒသမေပိ ဟိ ပစ္ဆိမဒိဝသေ ဇာတတ္တာ ဆဒိဝသာနိ အဝသိဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ. ‘‘ပရိဏတကာလာ’’တိ ပရိပက္ကကာလာ. ပရိပါကဂတာ ဧဝ ဟိ ကမ္မဇမဟာဘူတာ သုပ္ပသန္နာ ဟောန္တိ. တေသဉ္စ ပသာဒဂုဏာ ပသာဒရူပါ ဟောန္တီတိ. ‘‘တဿာ’’တိ ကလလဿ. ဝဏ္ဏဇာတံ ဝါ သဏ္ဌာနံ ဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အာကာသကောဋ္ဌာသိကော’’တိ မနုဿေဟိ အာကာသကောဋ္ဌာသေ ဌပိတော. ဟုတွာတိ ပါဌသေသော. ကထံ ပရမာဏုတော ပရိတ္တကံ သိယာတိ အာဟ ‘‘သောဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘သော’’တိ ပရမာဏု. ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကလလရူပံ ကလာပတ္တယပရိမာဏံ. ပရမာဏု ပန [Pg.222] ဧကူနပညာသကလာပပရိမာဏော. တသ္မာ တံ တတော ပရိတ္တကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဋိသန္ဓိက္ခဏတော ပရံ ပန တံပိ ခဏေခဏေ ဥပစိတမေဝ ဟောတိ. ‘‘ဓာတူနံ’’တိ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ အာဂတာနံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ. ကလလဿဝါ ဥပစိတပ္ပမာဏံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တန္တိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဝတ္ထုသ္မိံ’’တိ အဗ္ဗုဒါဒိဝတ္ထုမှိ. ‘‘ဇလာဗုမူလာနုသာရေနာ’’တိ ဇလာဗုဇာတကာလေ တဿ မူလာနု သာရေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ဂါထာယံ. ‘‘မာတုတိရော ကုစ္ဆိဂတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ‘‘မာတုကုစ္ဆိဂတော တိရော’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘မာတုယာ တိရောကုစ္ဆိ ဂတော’’တိ. ‘‘ဆိဒ္ဒေါ’’တိ သုခုမေဟိ ဆိဒ္ဒေဟိ သမန္နာဂတော. လဒ္ဓံဝါ ပါနဘောဇနံ. ‘‘တတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ သတ္တရသမဘဝင်္ဂစိတ္တတော ပဋ္ဌာယ. ‘‘ရူပသမုဋ္ဌာနေ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ ရူပသမုဋ္ဌာနေ မူလဋီကာဝါဒ ဝိစာရဏာယံ ‘ယံ ပိတတ္ထ န စ ယုတ္တ’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝ. ‘‘အဇ္ဈောဟဋာဟာရာဘာဝတော’’တိ ဗဟိဒ္ဓါဟာရာဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ရူပဗြဟ္မလောကေ. အဘာဝံ ဝဏ္ဏေတိ. ကသ္မာပန ဝဏ္ဏေတိ, နနု ဝဏ္ဏေန္တဿ အဋ္ဌကထာ ဝိရောဓော သိယာတိ. ဝိရောဓော ဝါ ဟောတု, အဝိရောဓော ဝါ. ပါဠိယေဝ ပမာဏန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ရူပဓာတုယာ’’တိအာဒိနာ ဝိဘင်္ဂေ ပါဠိံ အာဟရိ. တတ္ထ ‘‘ရူပဓာတုယာ’’တိ ရူပလောကဓာတုယာ. ရူပ ဗြဟ္မလောကေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဥပပတ္တိက္ခဏေ’’တိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ. အာစရိယဿ အဓိပ္ပာယံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဧတ္ထစာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ပဋိက္ခိတ္တေပီ’’တိ ပဉ္စာယတနာနီတိ ဝါ ပဉ္စဓာတုယောတိ ဝါ ပရိစ္ဆေဒကရဏမေဝ ပဋိက္ခိ ပနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ကိစ္စန္တရ သဗ္ဘာဝါ’’တိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗကိစ္စတော ကိစ္စန္တရဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ကိမ္ပန ကိစ္စန္တရန္တိ. ရူပကာယဿ ပဝတ္တိယာ ဟေတုပစ္စယကိစ္စံ. မဟာဘူတာ ဟေတူ မဟာဘူတာ ပစ္စယာ ရူပက္ခန္ဓဿ ပညာပနာယာတိ ဟိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟေတုကိစ္စံ နာမ ရူပဇနနကိစ္စံ. ပစ္စယ ကိစ္စံ နာမ ရူပူပတ္ထမ္ဘန ကိစ္စံ. ကိစ္စန္တရမေဝနတ္ထီတိ ဃာနာဒီနံ ဝိသယ ဂေါစရဘာဝကိစ္စံ တေသံ ကိစ္စံ နာမ, တတော အညံ ကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. ‘‘ယေနာ’’တိ ကိစ္စန္တရေန. ‘‘တေ’’တိ ဂန္ဓာဒယော. ဣဒါနိ အဋ္ဌက တာနုဂတံ [Pg.223] ဝါဒံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ယေန ကိစ္စဝိသေသေနာ’’တိ ဝိသယဂေါစရဘာဝကိစ္စဝိသေသေန. ရူပဇနနရူပူပတ္ထမ္ဘန ကိစ္စဝိသေသေန စ. ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ သဗ္ဗသ္မိံ ပါဠိပ္ပဒေသေ. ‘‘တေသံ’’တိ ဂန္ဓာဒီနံ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ရူပလောကေ. ‘‘နိဿန္ဒ ဓမ္မမတ္တဘာဝေနာ’’တိ ဧတ္ထ ယထာ အဂ္ဂိမှိ ဇာတေ တဿ နိဿန္ဒာ နာမ ဣစ္ဆန္တဿပိ အနိစ္ဆန္တဿပိ ဇာယန္တိယေဝ. ဝဏ္ဏောပိ ဇာယတိ, ဩဘာသောပိ, ဂန္ဓောပိ, ရသောပိ, ဓူမောပိ, ပုပ္ဖုလ္လာနိပိ ကဒါစိ ဇာယန္တိယေဝ. တေဟိ ဝဏ္ဏာဒီဟိ ကရဏီယေ ကိစ္စဝိသေသေ သတိပိ အသတိပိ. တထာ မဟာဘူတေသု ဇာတေသု တေသံ နိဿန္ဒာ နာမ ဣစ္ဆန္တဿပိ အနိစ္ဆန္တဿပိ ကိစ္စဝိသေသေ သတိပိ အသတိပိ ဇာယန္တိယေဝ. ဧဝံ နိဿန္ဒဓမ္မမတ္တဘာဝေန. အနုပ္ပဝေသော ယုတ္တော သိယာ အဇ္ဈတ္တ သန္တာနေတိ အဓိပ္ပာယော. ဗဟိဒ္ဓါ သန္တာနေ ပန ဝတ္ထာ ဘရဏ ဝိမာနာဒီသု တေသံ ဘာဝေါ ဣစ္ဆိ တဗ္ဗော သိယာ. အဇ္ဈတ္တေပိ ဝါ ကာယံ ဩဠာရိကံ ကတွာ မာပိတကာလေတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဓမ္မာယတန ဓမ္မဓာတူသု အနုပ္ပဝေသော’’တိ ဧတ္ထ အဋ္ဌသာလိနိယံ တာဝ. ယေ ပန အနာပါတာဂတာ ရူပါဒယောပိ ဓမ္မာရမ္မဏမိစ္စေဝ ဝဒန္တီတိ ဝုတ္တံ. တံ တတ္ထ ပဋိက္ခိတ္တံ. အနာပါတာဂမနံ နာမ ဝိသယဂေါစရ ကိစ္စရဟိတတာ ဝုစ္စတိ. တဉ္စ မနုဿာနမ္ပိ ဒေဝါနမ္ပိ ဗြဟ္မာနမ္ပိ ပသာဒရူပေသု အနာပါတာ ဂမနမေဝ အဓိပ္ပေတံ. တံ ပန အတ္ထိနတ္ထီတိ ဝိစာရေတွာ ကထေတဗ္ဗံ. အပိ စ နိဿန္ဒဓမ္မာ နာမ ဩဠာရိကာနံ မဟာဘူတာနံ ဝိဝိဓာကာရာပိ ဘဝေယျုံ. ဗြဟ္မာနံ ပန အဇ္ဈတ္တ ရူပံ အပ္ပနာ ပတ္တကမ္မဝိသေသေန ပဝတ္တံ အတိသုခုမံ ဟောတိ. တသ္မာ ကာမသတ္တ သန္တာနေ ဝိယ တတ္ထ ပရိပုဏ္ဏံ နိဿန္ဒရူပံ နာမ ဝိစာရေတဗ္ဗမေဝ. ဓမ္မာ ရမ္မဏဉ္စ မုချဓမ္မာရမ္မဏံ အနုလောမ ဓမ္မာယတနန္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ နတ္ထိ ယေဝါတိ. ‘‘ဇီဝိတ ဆက္ကဉ္စာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ရူပလောကေ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ အသညသတ္တေ. ကာမလောကေ ဇီဝိတနဝကံ ကသ္မာ ဝိသုံ န ဝုတ္တန္တိ. ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကသ္မာ န ဝုတ္တံ. ပဝတ္တိကာလေပိ ဝိသုံ န ဝုတ္တမေဝ. ‘‘အာဟာရူပတ္ထမ္ဘကဿာ’’တိ အာဟာရသင်္ခါတဿ ရူပူပတ္ထမ္ဘကဿ. ‘‘သကလသရီရ ဗျာပိနော အနုပါလကဇီဝိတဿာ’’တိ ကာယဒသကဘာဝဒသကေသု ပရိယာပန္နဿ ဇီဝိတဿ. ‘‘ဧတ ဒေဝါ’’တိ [Pg.224] ဇီဝိတနဝကမေဝ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ရူပလောကေ. ဥဒယဘူတဿာ’’တိ ဝဍ္ဎိဘူတဿ. ‘‘ဒွီသု အဂ္ဂီသူ’’တိ ပါစကဂ္ဂိသ္မိဉ္စ ကာယဂ္ဂိသ္မိဉ္စ. အာတင်္ကော ဝုစ္စတိ ရောဂေါ. ဗဟုကော အာတင်္ကော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဝိသမဝေပါကိနိယာ’’တိ ဝိသမံ ပါစေန္တိယာ. ‘‘ဂဟဏိယာ’’တိ ဥဒရဂ္ဂိနာ. ‘‘ပဓာနက္ခမာယာ’’တိ ပဓာန သင်္ခါတံ ဘာဝနာရဗ္ဘကိစ္စံ ခမန္တိယာ. ‘‘ဧတံ’’တိ ဇီဝိတနဝကံ. ‘‘ထေရေန စာ’’တိ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေန စ. ‘‘ဧတံ’’တိ ဇီဝိတ နဝကံ. ‘‘နိရောဓက္ကမော’’တိ မရဏာသန္နကာလေ နိရောဓက္ကမော. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ရူပလောကေ. ကဠေဝရံ ဝုစ္စတိ မတသရီရံ. တဿ နိက္ခေပေါ ကဠေဝရနိက္ခေပေါ. အညေသဉ္စ ဩပပါတိကာနံ ကဠေဝရနိက္ခေပေါ နာမ နတ္ထိ. ကသ္မာ ပန တေသံ ကဠေဝရနိက္ခေပေါ နာမ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘တေသဉှီ’’တိအာဒိံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. သဗ္ဗေသံပိ ရူပဗြဟ္မာနံ. အာဟာရသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အဘာဝတော တိသမုဋ္ဌာနာနီတိ ဝုတ္တံ. အသညသတ္တေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနမ္ပိ အဘာဝတော ဒွိသမုဋ္ဌာနာနီတိ ဝုတ္တံ. ‘‘တာနီ’’တိ မရဏာသန္န စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိ. တံ ပရိမာဏံ အဿာတိ တာဝတ္တကံ. ‘‘လဟုကဂရုကတာဒိဝိကာရော’’တိ သကလရူပကာယဿ လဟုကဂရုကာဒိဝိကာရော. အပိ စ တတ္ထ ဒန္ဓတ္တာဒိကရ ဓာတုက္ခောဘပစ္စယာနံ သဗ္ဗသော အဘာဝတော နိစ္စကာလမ္ပိ သကလသရီရဿ လဟုတာဒိဂုဏော ဝတ္တတိယေဝ. ကိံ တတ္ထ ပဋိပက္ခ ဓမ္မပ္ပဝတ္တိ စိန္တာယ. တထာ အသညသတ္တေပိ ရုပ္ပနဝိကာရ စိန္တာယာတိ.

ໃນພຣະບາລີຍັກຂະສັງຍຸດ ແຫ່ງສັງຍຸດຕະນິກາຍ, ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ຈາກກະລາລະ” ຄື ຈາກສະພາບກະລາລະ. ຄຳວ່າ “ຈາກອັບພຸທະ” ຄື ຈາກສະພາບອັບພຸທະ. ຄຳວ່າ “ຈາກເປສິ” ຄື ຈາກສະພາບເປສິ. ຄຳວ່າ “ຈາກຄະນະ” ຄື ຈາກສະພາບຄະນະ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍເສັ້ນຂົນແກະທີ່ເກີດຕາມທຳມະຊາດ” ຄື ດ້ວຍເສັ້ນຂົນຂອງແກະພັນແທ້. ຄຳວ່າ “ມີລັກສະນະເປັນກຸ່ມກ້ອນທີ່ແກ່ຕົວແລ້ວ” ຄື ຖັດຈາກກະລາລະໄປ ກໍແກ່ຕົວຂຶ້ນໜ້ອຍໜຶ່ງ ແລະມີລັກສະນະເປັນກຸ່ມກ້ອນ. ຄຳວ່າ “ປ່ຽນແປງໄປຈາກສະພາວະນັ້ນ” ຄື ລະຖິ້ມສະພາບກະລາລະແລ້ວເປັນໄປຢູ່. ຄຳວ່າ “ຄ້າຍຄືກັບກົ່ວທີ່ລະລາຍ” ຄື ຄ້າຍຄືກັບກົ່ວ ຫຼືທອງແດງທີ່ລະລາຍໃນໄຟ. ຄຳວ່າ “ຫຼຸດອອກ” ຄື ບໍ່ຕິດຢູ່ກັບກະໂຫຼກຫົວ. ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາຢ່າງນີ້ວ່າ “ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ”. ຄຳວ່າ “ໃນສັບດາທີ ໔໒” ຄື ເມື່ອລ່ວງພົ້ນ ໙ ເດືອນ ກັບອີກ ໒໐ ວັນ. ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ໃນສັບດາທີ ໕ ປຸ່ມທັງ ໕ (ປັນຈະສາຂາ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ໃນສັບດາທີ ໑໑ ອາຍະຕະນະທັງ ໔ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ແຕ່ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ຍັງມີເວລາອີກ ໕ ສັບດາ. ໃນໄລຍະເວລານັ້ນ ຈະເປັນໄປແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ettha cā” (ແລະໃນທີ່ນີ້). ຄຳວ່າ “໖ ສັບດາ” ຄື ນັບຮວມທັງສັບດາທີ ໑໑ ດ້ວຍ ຈຶ່ງເປັນ ໖ ສັບດາ. ເພາະວ່າໃນສັບດາທີ ໑໑ ນັ້ນ ເນື່ອງຈາກເກີດຂຶ້ນໃນວັນສຸດທ້າຍ ຈຶ່ງເຫຼືອເວລາອີກ ໖ ວັນ. ຄຳວ່າ “ເວລາທີ່ແກ່ຕົວແລ້ວ” ຄື ເວລາທີ່ແກ່ຮອບແລ້ວ. ເພາະວ່າກັມມະຊະມະຫາພູດທີ່ເຖິງຄວາມແກ່ຮອບແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີຄວາມຜ່ອງໃສຢ່າງຍິ່ງ. ແລະຄຸນລັກສະນະແຫ່ງຄວາມຜ່ອງໃສຂອງມະຫາພູດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຄືປະສາດຮູບ. ຄຳວ່າ “ຂອງມັນ” ຄື ຂອງກະລາລະ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ “ສີສັນ ຫຼືສັນຖານ”. ຄຳວ່າ “ເປັນສ່ວນແຫ່ງອາກາດ” ຄື ສ່ວນທີ່ມະນຸດກຳນົດໄວ້ໃນອາກາດ. ຄຳວ່າ “ເປັນແລ້ວ” ເປັນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນບົດບາລີ. ຈະເປັນສິ່ງທີ່ນ້ອຍກວ່າປໍຣະມານູໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “sohī” (ເພາະວ່າປໍຣະມານູນັ້ນ). ຄຳວ່າ “ມັນ” ໄດ້ແກ່ ປໍຣະມານູ. ໃນຂະນະປະຕິສົນທິ ຮູບກະລາລະມີປະລິມານເທົ່າກັບ ໓ ກະລາບ. ສ່ວນປໍຣະມານູ ມີປະລິມານເຖິງ ໔໙ ກະລາບ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ກະລາລະນັ້ນນ້ອຍກວ່າປໍຣະມານູນັ້ນ. ແຕ່ຫຼັງຈາກຂະນະປະຕິສົນທິໄປແລ້ວ ຮູບກະລາລະນັ້ນກໍຍ່ອມຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນໃນທຸກໆຂະນະ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງທາດທັງຫຼາຍ” ຄື ແຫ່ງມະຫາພູດທັງ ໔ ທີ່ມາໃນຈະຕຸທາດຸວະວັດຖານ. ຫຼືຈະຖືເອົາປະລິມານທີ່ເຕີບໂຕຂຶ້ນຂອງກະລາລະແລ້ວກ່າວໄວ້ ກໍສົມຄວນເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ “ໃນວັດຖຸ” ຄື ໃນວັດຖຸມີອັບພຸທະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໂດຍຄ້ອຍຕາມກຳເນີດແຫ່ງຊະລາພຸຊະ” ມີອະທິບາຍວ່າ ໂດຍຄ້ອຍຕາມກຳເນີດຂອງສັດຊະລາພຸຊະນັ້ນໃນເວລາເກີດ. ໃນຄາຖາ, ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ “mātutiro kucchigato” ແຕ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຕ່ງຄາຖາ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “mātukucchigato tiro”. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເຂົ້າໄປສູ່ພາຍໃນທ້ອງຂອງມານດາ”. ຄຳວ່າ “ມີຊ່ອງ” ຄື ປະກອບດ້ວຍຊ່ອງນ້ອຍໆ ທັງຫຼາຍ. ຫຼືເຄື່ອງດື່ມແລະອາຫານທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ” ຄື ຕັ້ງແຕ່ພະວັງຄະຈິດດວງທີ ໑໗ ເປັນຕົ້ນໄປ. ຄຳວ່າ “ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເລື່ອງຮູບສະມຸດຖານ” ຄື ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນການພິຈາລະນາວາດະແຫ່ງມູລະຕີກາໃນເລື່ອງຮູບສະມຸດຖານ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ‘yaṃ pitattha na ca yutta’ (ສິ່ງໃດທີ່ຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ ແລະບໍ່ສົມຄວນ). ຄຳວ່າ “ເພາະຄວາມບໍ່ມີອາຫານທີ່ກືນກິນເຂົ້າໄປ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມບໍ່ມີອາຫານພາຍນອກ. ຄຳວ່າ “ໃນທີ່ນັ້ນ” ຄື ໃນຮູບພຣົມມະໂລກ. ທ່ານພັນລະນາເຖິງຄວາມບໍ່ມີ. ແຕ່ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງພັນລະນາໄວ້ເຊັ່ນນັ້ນ? ການພັນລະນາເຊັ່ນນັ້ນ ຈະບໍ່ຂັດກັບອັດຖະກະຖາບໍ? ຈະຂັດກັນກໍຕາມ ຫຼືບໍ່ຂັດກັນກໍຕາມ, ເມື່ອຈະສະແດງວ່າ ພຣະບາລີເທົ່ານັ້ນເປັນປະມານ ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ນຳພຣະບາລີໃນວິພັງມາສະແດງ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “rūpadhātuyā” (ໃນຮູບທາດ). ໃນພຣະບາລີນັ້ນ ຄຳວ່າ “rūpadhātuyā” ຄື ໃນຮູບໂລກະທາດ, ໄດ້ແກ່ ກ່າວເຖິງໃນຮູບພຣົມມະໂລກ. ຄຳວ່າ “ໃນຂະນະອຸປັດຕິ” ຄື ໃນຂະນະປະຕິສົນທິ. ເມື່ອຈະຈຳແນກອະທິບາຍຂອງພຣະອາຈານ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “etthacā” (ແລະໃນທີ່ນີ້). ຄຳວ່າ “ເຖິງແມ່ນວ່າໂຜດທັບພະຈະຖືກປະຕິເສດແລ້ວ” ພຶງເຫັນວ່າ ເປັນການປະຕິເສດການກຳນົດຂອບເຂດວ່າ “ອາຍະຕະນະ ໕” ຫຼື “ທາດ ໕” ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງກິດອື່ນ” ຄື ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງກິດອື່ນນອກຈາກໂຜດທັບພະກິດ. ກິດອື່ນນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ເຫຕຸປັດຈະຍະກິດ ເພື່ອຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຮູບກາຍ. ເພາະວ່າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ “ມະຫາພູດທັງຫຼາຍເປັນເຫດ ມະຫາພູດທັງຫຼາຍເປັນປັດໄຈ ເພື່ອການບັນຍັດຮູບຂັນ”. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ເຫຕຸກິດ ໄດ້ແກ່ ກິດໃນການຍັງຮູບໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ປັດຈະຍະກິດ ໄດ້ແກ່ ກິດໃນການອຸປະຖຳຄຳຊູຮູບ. ຄຳວ່າ “ກິດອື່ນຍ່ອມບໍ່ມີແທ້ໆ” ຄື ກິດທີ່ເປັນວິໄສໂຄຈອນແຫ່ງຄານະເປັນຕົ້ນ ນັ້ນຄືກິດຂອງພວກມັນ, ນອກຈາກນັ້ນແລ້ວ ກິດອື່ນຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍກິດໃດ” ຄື ດ້ວຍກິດອື່ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ຄັນທະເປັນຕົ້ນ. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງວາດະທີ່ຄ້ອຍຕາມອັດຖະກະຖາ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “yathāpanā” (ແຕ່ໂດຍປະການໃດ). ຄຳວ່າ “ດ້ວຍກິດພິເສດໃດ” ຄື ດ້ວຍກິດພິເສດຄືຄວາມເປັນວິໄສໂຄຈອນ ແລະດ້ວຍກິດພິເສດຄືການຍັງຮູບໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລະການອຸປະຖຳຄຳຊູຮູບ. ຄຳວ່າ “ໃນທຸກບ່ອນ” ຄື ໃນທຸກສ່ວນແຫ່ງpຣະບາລີ. ຄຳວ່າ “ຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຄັນທະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໃນທີ່ນັ້ນ” ຄື ໃນຮູບໂລກ. ຄຳວ່າ “ໂດຍຄວາມເປັນພຽງສະພາວະແຫ່ງຜົນພອຍໄດ້ (ນິດສັນທະ)” ໃນຂໍ້ນີ້ ມີອຸປະມາວ່າ ເມື່ອໄຟເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ສິ່ງທີ່ເປັນຜົນພອຍໄດ້ຂອງໄຟນັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແນ່ນອນ ແກ່ຜູ້ທີ່ຕ້ອງການຫຼືບໍ່ຕ້ອງການກໍຕາມ. ແມ່ນແຕ່ສີກໍເກີດ, ແສງສະຫວ່າງກໍເກີດ, ກິ່ນກໍເກີດ, ລົດກໍເກີດ, ຄວັນກໍເກີດ, ແລະບາງຄັ້ງສະເກັດໄຟກໍເກີດຂຶ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຫຼືບໍ່ມີກິດພິເສດທີ່ຄວນເຮັດດ້ວຍສີເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນກໍຕາມ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເມື່ອມະຫາພູດທັງຫຼາຍເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ສິ່ງທີ່ເປັນຜົນພອຍໄດ້ຂອງມະຫາພູດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແນ່ນອນ ແກ່ຜູ້ທີ່ຕ້ອງການຫຼືບໍ່ຕ້ອງການກໍຕາມ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຫຼືບໍ່ມີກິດພິເສດກໍຕາມ. ມີອະທິບາຍວ່າ ການນັບຮວມເຂົ້າໂດຍຄວາມເປັນພຽງສະພາວະແຫ່ງຜົນພອຍໄດ້ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມສົມຄວນໃນອັດຊັດຕະສັນດານ. ແຕ່ໃນພະຫິດທາສັນດານ ເຊັ່ນ ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ, ເຄື່ອງປະດັບ, ແລະວິມານເປັນຕົ້ນ ພຶງປາດຖະໜາຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຜົນພອຍໄດ້ເຫຼົ່ານັ້ນ. ຫຼືແມ່ນແຕ່ໃນອັດຊັດຕະສັນດານ ໃນເວລາທີ່ເນລະມິດກາຍໃຫ້ຫຍາບ. ແລະໃນຂໍ້ນີ້ ທີ່ວ່າ “ການນັບຮວມເຂົ້າໃນທັມມາຍະຕະນະແລະທັມມະທາດ” ນັ້ນ ກ່ອນອື່ນ ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີ ກ່າວໄວ້ວ່າ. ພວກໃດທີ່ກ່າວວ່າ ແມ່ນແຕ່ຮູບເປັນຕົ້ນທີ່ບໍ່ໄດ້ມາສູ່ຄອງ ກໍເປັນທັມມາຣົມເທົ່ານັ້ນ. ຄຳກ່າວນັ້ນ ຖືກປະຕິເສດແລ້ວໃນຄຳພີນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ການບໍ່ມາສູ່ຄອງ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມປາສະຈາກກິດຄືຄວາມເປັນວິໄສໂຄຈອນ. ແລະການບໍ່ມາສູ່ຄອງນັ້ນ ໝາຍເອົາສະເພາະໃນປະສາດຮູບຂອງມະນຸດ, ເທວະດາ, ແລະພຣົມທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຂໍ້ນັ້ນ ຄວນພິຈາລະນາແລ້ວຈຶ່ງກ່າວວ່າ ມີຢູ່ຫຼືບໍ່ມີຢູ່. ອີກປະການໜຶ່ງ ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າຜົນພອຍໄດ້ຂອງມະຫາພູດທີ່ຫຍາບ ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີອາການຕ່າງໆ ໄດ້. ແຕ່ຮູບພາຍໃນຂອງພຣົມທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກັມພິເສດອັນບັນລຸເຖິງອັບປະນາ ຍ່ອມມີຄວາມລະອຽດອ່ອນຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະສະນັ້ນ ຮູບຜົນພອຍໄດ້ທີ່ບໍລິບູນໃນຮູບພຣົມມະໂລກນັ້ນ ເຊັ່ນດຽວກັບໃນສັນດານຂອງກາມະສັດ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນພິຈາລະນາຢ່າງແທ້ຈິງ. ແລະຄຳວ່າ “ທັມມາຣົມ, ມຸຂະຍະທັມມາຣົມ, ແລະອະນຸໂລມທັມມາຍະຕະນະ” ຍ່ອມບໍ່ມີກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີເລີຍ. ໃນຮູບໂລກ ຄວນກ່າວວ່າ “ແລະຊີວິຕະສັກກະ”. ຄຳວ່າ “ໃນທີ່ນັ້ນ” ຄື ໃນອະສັນຍະສັດ. ເປັນຫຍັງໃນກາມະໂລກ ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວເຖິງຊີວິຕະນາວະກະແຍກໄວ້ຕ່າງຫາກ? ໃນຂະນະປະຕິສົນທິ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ກ່າວໄວ້? ແມ່ນແຕ່ໃນປະວັດຕິກາລ ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວແຍກໄວ້ເລີຍ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງຮູບທີ່ອຸປະຖຳດ້ວຍອາຫານ” ຄື ແຫ່ງຮູບທີ່ອຸປະຖຳຄຳຊູດ້ວຍສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າອາຫານ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງຊີວິດຄອຍຮັກສາທີ່ແຜ່ໄປທົ່ວຮ່າງກາຍທັງໝົດ” ຄື ແຫ່ງຊີວິດອິນຊີທີ່ນັບເນື່ອງໃນກາຍະທະສະກະແລະພາວະທະສະກະ. ຄຳວ່າ “ສິ່ງນີ້ເທົ່ານັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ຊີວິຕະນາວະກະນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ໃນທີ່ນັ້ນ” ຄື ໃນຮູບໂລກ. ຄຳວ່າ “ທີ່ຈະເລີນຂຶ້ນ” ຄື ທີ່ເຕີບໂຕຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “ໃນໄຟທັງສອງ” ຄື ໃນປາຈະກະໄຟແລະກາຍະໄຟ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ອາຕັງກະ” ໄດ້ແກ່ ໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ. ມີວິເຄາະວ່າ ຜູ້ມີໂລກໄພໄຂ້ເຈັບຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ມີການຍ່ອຍທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ” ຄື ຍ່ອຍອາຫານບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍຈະຫະນີ” ຄື ດ້ວຍໄຟໃນທ້ອງ. ຄຳວ່າ “ຜູ້ອົດທົນຕໍ່ຄວາມພຽນ” ຄື ຜູ້ອົດທົນຕໍ່ກິດຄືການປາຣົບຄວາມພຽນທີ່ເອີ້ນວ່າປະທານະ. ຄຳວ່າ “ນີ້” ໄດ້ແກ່ ຊີວິຕະນາວະກະ. ຄຳວ່າ “ແລະໂດຍພຣະເຖຣະ” ໄດ້ແກ່ ແລະໂດຍພຣະອະນຸຣຸດທະເຖຣະ. ຄຳວ່າ “ນີ້” ໄດ້ແກ່ ຊີວິຕະນາວະກະ. ຄຳວ່າ “ລຳດັບແຫ່ງຄວາມດັບ” ຄື ລຳດັບແຫ່ງຄວາມດັບໃນເວລາໃກ້ຕາຍ. ຄຳວ່າ “ໃນທີ່ນັ້ນ” ຄື ໃນຮູບໂລກ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ກະເລວະຣະ” ໄດ້ແກ່ ຮ່າງກາຍທີ່ຕາຍແລ້ວ. ການຖິ້ມຮ່າງກາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກະເລວະຣະນິກເຂປະ. ສ່ວນການຖິ້ມຊາກສົບຂອງໂອປະປາຕິກະສັດອື່ນໆ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແຕ່ເປັນຫຍັງການຖິ້ມຊາກສົບຂອງພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ມີ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tesañhī” (ເພາະວ່າຂອງພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນ). ໃນບົດແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີ. ຂອງຮູບພຣົມທັງປວງ. ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຮູບທີ່ມີອາຫານເປັນສະມຸດຖານ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມີສະມຸດຖານ ໓”. ໃນອະສັນຍະສັດ ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຮູບທີ່ມີຈິດເປັນສະມຸດຖານນຳອີກ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມີສະມຸດຖານ ໒”. ຄຳວ່າ “ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ຮູບທີ່ມີຈິດໃນເວລາໃກ້ຕາຍເປັນສະມຸດຖານ. ມີປະລິມານເທົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕາວັດຕະກະ. ຄຳວ່າ “ຄວາມປ່ຽນແປງມີຄວາມເບົາແລະຄວາມໜັກເປັນຕົ້ນ” ຄື ຄວາມປ່ຽນແປງມີຄວາມເບົາແລະຄວາມໜັກເປັນຕົ້ນແຫ່ງຮູບກາຍທັງໝົດ. ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນຮູບໂລກນັ້ນ ເພາະຄວາມປາສະຈາກປັດໄຈທີ່ເຮັດໃຫ້ທາດກຳເລີບອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມເຊື່ອງຊ້າເປັນຕົ້ນ ໂດຍປະການທັງປວງ ຄຸນລັກສະນະມີຄວາມເບົາເປັນຕົ້ນແຫ່ງຮ່າງກາຍທັງໝົດ ຈຶ່ງເປັນໄປຕະຫຼອດການເປັນນິດ. ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງໃນການຄິດເຖິງຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທັມທີ່ເປັນປະຕິປັກໃນທີ່ນັ້ນ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ໃນອະສັນຍະສັດກໍເຊັ່ນກັນ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງໃນການຄິດເຖິງຄວາມປ່ຽນແປງແຫ່ງຮູບ.

ရူပပ္ပဝတ္တိက္ကမာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການສະແດງລຳດັບຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຮູບ ຈົບບໍລິບູນ.

၁၆၁. နိဗ္ဗာနသင်္ဂဟေ. ဒွီသု နိဗ္ဗာနပဒေသု ပထမပဒံ အဝိညာတတ္ထံ သာမည ပဒံ. ဒုတီယံ ဝိညာ တတ္ထံ ဝိသေသပဒံ. ကိလေသေ သမေတီတိ သမဏော. အရိယပုဂ္ဂလော. သမဏဿ ဘာဝေါ သာမညံ. အရိယမဂ္ဂေါ. သာမညဿ ဖလာနိ သာမညဖလာနိ. လောကတော ဥတ္တရတိ အတိက္ကမတီတိ လောကုတ္တရံ. လောကေ န ပညာဝီယတီတိ ပညတ္တီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘နဟီ’’တိအာဒိမာဟ[Pg.225]. စတ္တာရိမဂ္ဂညာဏာနိ စတုမဂ္ဂညာဏန္တိ ဧဝံ သမာသဝသေန ဧကဝစနန္တံ ပဒံ ဝါကျံ ပတွာ ဗဟုဝစနန္တံ ဟောတီတိအာဟ ‘‘စတူဟိ အရိယမဂ္ဂညာဏေဟီ’’တိ. ‘‘တာဒိသမှာ’’တိ အရိယမဂ္ဂသဒိသမှာ. ‘‘ဝိမုခါနံ’’တိ ပရမ္မုခါနံ. ‘‘ဇစ္စန္ဓာနံ ဝိယာ’’တိ ဇစ္စန္ဓာနံ စန္ဒမဏ္ဍလဿ အဝိသယဘာဝေါ ဝိယ. ‘‘တဿာ’’တိ နိဗ္ဗာနဿ. တတ္ထ ‘‘ဇစ္စန္ဓာနံ’’တိ အဝိသယပဒေ သာမိပဒံ. ‘‘တဿာ’’တိ ဘာဝပဒံ. ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ ကိဉ္စိယံ အတ္ထဇာတံ. အဿနိဗ္ဗာနဿ သိဒ္ဓတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အပါကဋဿ ဓမ္မဿ. ဝါယာမောပိ နာမ န အတ္ထိ. ကုတော တဿ သစ္ဆိကရဏံ ဘဝိဿတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယေနာ’’တိ ဝါယာမေန. ‘‘နိဗ္ဗာနေန ဝိနာ’’တိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ အလဘိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အကိစ္စသိဒ္ဓိံ’’တိ ကိလေသပ္ပဟာန ကိစ္စဿ အသိဒ္ဓိံ. ‘‘တတော’’တိ တသ္မာ. ‘‘ဝဓာယာ’’တိ ဝဓိတုံ. ‘‘ပရိသက္ကန္တာ’’တိ ဝါယမန္တာ. ဂါထာယံ. ‘‘အန္တောဇဋာ’’တိ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ တဏှာဇဋာ, တဏှာဝိနဒ္ဓါ. ‘‘ဗဟိဇဋာ’’တိ ဗဟိဒ္ဓါသန္တာနေ တဏှာဇဋာ, တဏှာဝိနဒ္ဓါ. ‘‘တဿာ’’တိ တဏှာယ. ‘‘ဝတ္ထုတော’’တိ ဝိသုံဝိသုံ ဇာတသရူပတော. ပရိနိဗ္ဗာယိံသု, ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ, ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တီတိ ပရိနိဗ္ဗုတာ. တကာရပစ္စယဿ ကာလတ္တယေပိ ပဝတ္တနတော. ယထာ ဒိဋ္ဌာ, သုတာ, မုတာ, ဝိညာတာ,တိ. ဝိသိဋ္ဌံ ကတွာ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ဝိညာဏံ. န နိဒဿိတဗ္ဗန္တိ အနိဒဿနံ. နတ္ထိ အန္တော ဧတဿာတိ အနန္တံ. သဗ္ဗတော ပဝတ္တာ ဂုဏပ္ပဘာ ဧတဿာတိ သဗ္ဗတောပဘံ. ‘‘ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ’’တိ ဒီဃနိကာယေ ကေဝဋ္ဋသုတ္တေ ဝုတ္တံ. ‘‘သဝန္တိယော’’တိ မဟာနဒိယော ဝါ ကုန္နဒိယော ဝါ. ‘‘အပ္ပေန္တီ’’တိ ပဝိသန္တိ. ‘‘ဓာရာတိ’’ မေဃဝုဋ္ဌိဓာရာ. ဗုဒ္ဓေသု အနုပ္ပဇ္ဇန္တေသု ဧကသတ္တောပိ ပရိနိဗ္ဗာတုံ န သက္ကောတီတိ ဣဒံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒကပ္ပေ ဧဝ ပစ္စေက သမ္ဗုဒ္ဓါပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အပဒါန ပါဠိယံ ပန ဗုဒ္ဓသုညကပ္ပေပိ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိ အာဂတာ ဧဝ. ‘‘ဧကသတ္တောပီ’’တိ ဝါ သာဝကသတ္တော ဂဟေတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ သတိ အပဒါနပါဠိယာ အဝိရောဓော ဟောတိ. ‘‘အာရာဓေန္တီ’’တိ သာဓေန္တိ ပဋိလဘန္တိ. သဗ္ဗတော ပဝတ္တာ ဂုဏပ္ပဘာ ဧတဿာတိ အတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗတောပဘာ သမ္ပန္နံ’’တိ [Pg.226] ဝုတ္တံ. ‘‘ဇောတိ ဝန္တ တရောဝါ’’တိ ဩဘာသဝန္တတရော ဝါ. သဗ္ဗတ္ထ ပဘဝတိ သံဝိဇ္ဇတီတိ သဗ္ဗတောပဘန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ သဗ္ဗတော ဝါ ပဘုတမေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘န ကတ္ထစိ နတ္ထီ’’တိ. ‘‘ဧဝံသန္တေ ပီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန ဧကဝိဓေ သန္တေပိ. ‘‘ဥပစရိတုံ’’တိ ဥပစာရဝသေန ဝေါဟရိတုံ. ‘‘ယထာဟာ’’တိ တသ္မိံ ယေဝသုတ္တေ ပုန ကိံ အာဟ. ဘဝံ နေတီတိ ဘဝနေတ္တိ. ဘဝတဏှာ ဧဝ. ‘‘သမ္ပရာယိကာ’’တိ စုတိအနန္တရေ ပတ္တဗ္ဗာ. ဒွိန္နံ ခီဏာသဝါနံ အနုပါဒိသေသတာ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ ‘‘အနုပါဒိသေသတာ’’တိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ ဝုစ္စတိ. သေက္ခေသု အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌဿ သေက္ခဿ ကိလေသုပါဒိသေသ ဝသေန အနုပါဒိသေသတာ ဝုတ္တာ. ‘‘ကိလေသုပါဒိသေသော’’တိ စ ကိလေသ သင်္ခါတော ဥပါဒိသေသော. တထာ ခန္ဓုပါဒိသေသောပိ. အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီတိအာဒီသု ပရိနိဗ္ဗာနံ နာမ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနံ ဝုတ္တံ. ဥဘတော ဘာဂ ဝိမုတ္တာဒီနံ ပဒတ္ထော နဝမပရိစ္ဆေဒေ အာဂမိဿတိ. ‘‘ကိလေသက္ခယေန သဟေဝ ခိယျန္တီ’’တိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ကိလေသက္ခယေန သဒ္ဓိံ ဧဝ ခိယျန္တိ. အနုပ္ပာဒ ဓမ္မတံ ဂစ္ဆန္တိ. တထာ အနာဂါမိ ပုဂ္ဂလဿ ကာမပဋိသန္ဓိက္ခန္ဓာပိ အနာဂါမိမဂ္ဂက္ခဏေ, သောတာပန္နဿ သတ္တဘဝေဌပေတွာ အဝသေသ ကာမပဋိသန္ဓိက္ခန္ဓာ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂက္ခဏေ တံ တံ ကိလေသက္ခယေ န သဟေဝ ခိယျန္တီတိ. ပစ္စုပ္ပန္နက္ခန္ဓာ ပန ကိလေသက္ခယေန သဟခိယျန္တိ. ခန္ဓုပါဒိသေသာ နာမ ဟုတွာ ယာဝမရဏကာလာ ခီဏာသဝါနမ္ပိ ပဝတ္တန္တိ. ကသ္မာ ပဝတ္တန္တီတိ အာဟ ‘‘ယာဝစုတိယာ ပဝတ္တမာနံ’’တိအာဒိံ. ပစ္စုပ္ပန္နက္ခန္ဓသန္တာနံ ပန ဓမ္မတာသိဒ္ဓန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဖလနိဿန္ဒဘူတံ’’တိ ဝိပါကဖလဘူတဉ္စ နိဿန္ဒဖလဘူတဉ္စ ဟုတွာ. ‘‘တေနသဟေဝါ’’တိ ကိလေသက္ခယေန သဟေဝ. ‘‘ယသ္မာပနာ’’တိအာဒီသု. ပရိသမန္တတော ဗုန္ဓန္တိ နီဝါရေန္တိ, သန္တိသုခဿ အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ ပလိဗောဓာ. ကိလေသာဘိသင်္ခရဏ ကိစ္စာနိ, ကမ္မာဘိသင်္ခရဏကိစ္စာနိ, ခန္ဓာဘိသင်္ခရဏ ကိစ္စာနိ စ. ပလိဗောဓေဟိ သဟ ဝတ္တန္တီတိ သပလိဗောဓာ. သင်္ခါရ နိမိတ္တေဟိ သဟ ဝတ္တန္တီတိ သနိမိတ္တာ. တဏှာပဏိဓီဟိ သဟ ဝတ္တန္တီတိ သပဏိဟိတာ[Pg.227].‘‘တတော’’တိ ပါပကမ္မတော, အပါယဒုက္ခတော စ. ‘‘ကောစီ’’တိ ကောစိဓမ္မော. ‘‘နိရောဓေတုံ သက္ကောတီ’’တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ နိရုဒ္ဓါယ တေ နိရုဇ္ဈန္တိ. အနိရုဒ္ဓါယ နနိရုဇ္ဈန္တိ. တသ္မာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ နိရောဓော နိဗျာပါရဓမ္မောပိ သမာနော တေ ပလိဗောဓေ နိရောဓေတိ နာမ. ‘‘နိရောဓေတုံ သက္ကောတီ’’တိ စ အဗျာပါရေ ဗျာပါရပရိကပ္ပနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိနိရောဓောယေဝ တေ ပလိဗောဓေ နိရောဓေတုံ သက္ကောတီတိ ဧတ္ထ ဒွိန္နမ္ပိ နိရောဓော ဧကောယေဝ. ဧဝံ သန္တေပိ အဝိဇ္ဇာ နိရောဓာ သင်္ခါရ နိရောဓောတိအာဒီသု ဝိယ အဘေဒေ ဘေဒပရိကပ္ပနာ ဟောတီတိ. ဥပ္ပာဒေါ စ ပဝတ္တော စ ဥပ္ပာဒပ္ပဝတ္တာ. တေ မူလံ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ယေန ဩဠာရိကာကာရေန. မာရေန္တီတိ မာရာ. ဝဓကပစ္စတ္ထိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိလေသမာရာဒယော. မာရာ ဒဟန္တိ တိဋ္ဌန္တိ ဧတေသူတိ မာရဓေယျာ. မာရေတိ စာဝေတိ စာတိ မစ္စု. မရဏမေဝ. မစ္စုဒဟတိ တိဋ္ဌတိ ဧတေသူတိ မစ္စုဓေယျာ. ‘‘နတ္ထိ တသ္မိံ နိမိတ္တံ’’တိ ဝုတ္တေ ပညတ္တိဓမ္မေသုပိ ဥပ္ပာဒပ္ပဝတ္တမူလံ နိမိတ္တံ နာမ နတ္ထိ. ဧဝံသတိ, တေဟိ နိဗ္ဗာနဿ အဝိသေသော အာပဇ္ဇတီတိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရန္တော ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိဒ္ဓံသေတွာတိ စ သာဓေန္တန္တိ စ အတ္ထဝိသေသ ပါကဋတ္ထာယ အဗျာပါရေ ဗျာပါရ ပရိကပ္ပနာ ဧဝ. ပဏီတာဒိဘေဒေ. ဣဒံ ဗုဒ္ဓါနံ နိဗ္ဗာနံ ပဏီတံ. ဣဒံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ နိဗ္ဗာနံ မဇ္ဈိမံ. ဣဒံ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ နိဗ္ဗာနံ ဟီနန္တိ ဘိန္နံ န ဟောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. နာနပ္ပကာရေန စိတ္တံ နိဓေတိ ဧတေနာတိ ပဏိဟိတံ. ‘‘နိဓေတီ’’တိ အာရမ္မဏေသု နိန္နံ ပေါဏံ ပဗ္ဘာရံ ကတွာ ဌပေတီတိ အတ္ထော. တထာ ပဏိဓာနပဏိဓီသု. အတ္ထတော ဧကံ အာသာတဏှာယ နာမံ. ‘‘လဗ္ဘမာနာပီ’’တိ ဘဝသမ္ပတ္တိ ဘောဂသမ္ပတ္တိယော လဗ္ဘမာနာပိ. ‘‘ပိပါသဝိနယ ဓမ္မတ္တာ’’တိ ပါတုံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဣစ္ဆာ ပိပါသာ. ပိပါသံ ဝိနေတိ ဝိဂမေတီတိ ပိပါသဝိနယော. ‘‘ဝေဒယိတသုခံ’’တိ ဝေဒနာသုခံ. ‘‘ကတမံ တံ အာဝုသော’’တိ ပါဠိပါဌေ ‘‘တံ’’တိ တသ္မာ. ‘‘ယဒေတ္ထ ဝေဒယိတံ နတ္ထီ’’တိ ယသ္မာ ဧတ္ထ ဝေဒယိတံ နတ္ထိ. တသ္မာ နိဗ္ဗာနေ သုခံ နာမ ကတမန္တိ ယောဇနာ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဧတသ္မိံ နိဗ္ဗာနေ. ‘‘ဧတဒေဝေတ္ထာ’’တိအာဒိမှိ. ‘‘ဧတ ဒေဝါ’’တိ [Pg.228] ဧသောဧဝ. ယသ္မာ ဧတ္ထ ဝေဒယိတံ နတ္ထိ. တသ္မာ ဧသော ဝေဒယိတဿ နတ္ထိဘာဝေါ ဧဝ ဧတ္ထနိဗ္ဗာနေ သုခန္တိ ယောဇနာ.

໑໖໑. ໃນນິບພານະສັງຄະຫະ. ໃນບົດແຫ່ງນິບພານ ໒ ບົດນັ້ນ ບົດທຳອິດ ເປັນບົດທົ່ວໄປ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມຍັງບໍ່ທັນປາກົດຈະແຈ້ງ. ບົດທີສອງ ເປັນບົດວິເສດ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມປາກົດຈະແຈ້ງແລ້ວ. ທຳມະຊາດໃດຍັງກິເລດໃຫ້ສະຫງົບ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະມະນະ, ໄດ້ແກ່ ພະອະລິຍະບຸກຄົນ. ຄວາມເປັນແຫ່ງສະມະນະ ຊື່ວ່າ ສາມັນຍະ, ໄດ້ແກ່ ອະລິຍະມັກ. ຜົນທັງຫຼາຍແຫ່ງສາມັນຍະ ຊື່ວ່າ ສາມັນຍະຜົນ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຂ້າມພົ້ນ ຄືກ້າວລ່ວງໂລກໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂລກຸດຕະລະ. ໝາຍເອົາເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ 'ສິ່ງໃດຍ່ອມບໍ່ປາກົດໃນໂລກ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ບັນຍັດ' ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'nahī' (ບໍ່ແມ່ນແນວນັ້ນ). ທ່ານກ່າວວ່າ 'ດ້ວຍອະລິຍະມັກຄະຍານທັງ ໔' ເພາະວ່າ ບົດທີ່ມີເອກະວະຈະນະ ເຊັ່ນ 'ຈະຕຸມັກຄະຍານ' ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະມາດ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ 'ມັກຄະຍານ ໔' ນັ້ນ ເມື່ອເຂົ້າສູ່ປະໂຫຍກແລ້ວ ຍ່ອມເປັນພະຫຸວະຈະນະ. ບົດວ່າ 'Tādisamhā' ໄດ້ແກ່ ຈາກສິ່ງທີ່ສະເໝີດ້ວຍອະລິຍະມັກ. ບົດວ່າ 'Vimukhānaṃ' ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ມີໜ້າຫຼົບຫຼີກໄປ. ບົດວ່າ 'Jaccandhānaṃ viyā' ໄດ້ແກ່ ປຽບເໝືອນຄວາມເປັນອະວິໄສແຫ່ງດວງຈັນ ຂອງຄົນຕາບອດແຕ່ກຳເນີດ. ບົດວ່າ 'Tassā' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງພະນິບພານນັ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'jaccandhānaṃ' ເປັນສາມີປະທະໃນບົດວ່າ 'avisaya' (ອະວິໄສ). ບົດວ່າ 'Tassā' ເປັນພາວະປະທະ. ບົດວ່າ 'Yaṃ kiñcī' ໄດ້ແກ່ ເນື້ອຄວາມຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ 'ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງພະນິບພານນັ້ນ ບໍ່ມີ' ແຫ່ງທຳມະຊາດທີ່ບໍ່ປາກົດ. ແມ່ນແຕ່ຄວາມພະຍາຍາມ ກໍຊື່ວ່າບໍ່ມີ, ມີອະທິບາຍວ່າ ການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພະນິບພານນັ້ນ ຈະມີມາແຕ່ໃສ. ບົດວ່າ 'Yenā' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມໃດ. ບົດວ່າ 'Nibbānena vinā' ທ່ານອະທິບາຍວ່າ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບພະນິບພານເປັນອາລົມ. ບົດວ່າ 'Akiccasiddhiṃ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ສຳເລັດແຫ່ງກິດຈະກຳໃນການລະກິເລດ. ບົດວ່າ 'Tato' ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດນັ້ນ. ບົດວ່າ 'Vadhāyā' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອທຳລາຍ. ບົດວ່າ 'Parisakkantā' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ພະຍາຍາມຢູ່. ໃນຄາຖາ, ບົດວ່າ 'Antojaṭā' ໄດ້ແກ່ ຂ່າຍຄືຕັນຫາໃນສັນດານພາຍໃນ, ຖືກຕັນຫາຮັດຮຶງໄວ້. ບົດວ່າ 'Bahijaṭā' ໄດ້ແກ່ ຂ່າຍຄືຕັນຫາໃນສັນດານພາຍນອກ, ຖືກຕັນຫາຮັດຮຶງໄວ້. ບົດວ່າ 'Tassā' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຕັນຫານັ້ນ. ບົດວ່າ 'Vatthuto' ໄດ້ແກ່ ໂດຍສະພາວະທີ່ເກີດຂຶ້ນຕ່າງກັນ. ພະອະລິຍະບຸກຄົນເຫຼົ່າໃດ ດັບສະໜິດແລ້ວ, ດັບສະໜິດຢູ່, ຫຼື ຈະດັບສະໜິດ ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອະລິຍະບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ດັບສະໜິດແລ້ວ (ປະລິນິບພຸດຕະ), ເພາະວ່າ ຕະ ປັດໄຈ ຍ່ອມເປັນໄປໃນກາລທັງສາມ, ເໝືອນຢ່າງບົດວ່າ diṭṭhā (ເຫັນແລ້ວ), sutā (ໄດ້ຍິນແລ້ວ), mutā (ຊາບແລ້ວ), viññātā (ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ). ທຳມະຊາດໃດ ອັນບຸກຄົນຄວນຮູ້ຢ່າງວິເສດ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິນຍານ. ທຳມະຊາດໃດ ອັນໃຜໆ ບໍ່ອາດຊີ້ໃຫ້ເຫັນໄດ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນິດັດສະນະ. ທີ່ສຸດແຫ່ງທຳມະຊາດນີ້ ບໍ່ມີ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນັນຕະ. ລັດສະໝີຄືຄຸນແຫ່ງທຳມະຊາດນີ້ ແຜ່ໄປໂດຍປະການທັງປວງ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັບພະໂຕປະພັງ. ບົດວ່າ 'Bhagavatā vuttaṃ' ໄດ້ແກ່ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ໃນ ເກວັດຕະສູດ ທີຄະນິກາຍ. ບົດວ່າ 'Savantiyo' ໄດ້ແກ່ ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ ຫຼື ແມ່ນ້ຳນ້ອຍທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'Appentī' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມໄຫຼເຂົ້າໄປ. ບົດວ່າ 'Dhārāti' ໄດ້ແກ່ ສາຍຝົນຈາກເມກ. ຄຳວ່າ 'ເມື່ອພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍບໍ່ອຸບັດຂຶ້ນ ແມ່ນແຕ່ສັດຕົນດຽວກໍບໍ່ອາດດັບສະໜິດໄດ້' ນີ້ ທ່ານກ່າວໂດຍໝາຍເອົາວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມອຸບັດຂຶ້ນສະເພາະໃນກັບທີ່ມີພະພຸດທະເຈົ້າອຸບັດຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ'. ແຕ່ໃນພະບາລີອະປະທານ ປາກົດວ່າ ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມອຸບັດຂຶ້ນແມ່ນແຕ່ໃນກັບທີ່ວ່າງເປົ່າຈາກພະພຸດທະເຈົ້າ. ຫຼືວ່າ ບົດວ່າ 'Ekasattopī' ຄວນໝາຍເອົາ ສາວົກ, ເພາະເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບພະບາລີອະປະທານ. ບົດວ່າ 'Ārādhentī' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ຄືຍ່ອມໄດ້ຮັບ. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ 'sabbatopabhā sampannaṃ' (ເຖິງພ້ອມດ້ວຍລັດສະໝີແຜ່ໄປທົ່ວ) ໂດຍໝາຍເອົາເນື້ອຄວາມວ່າ 'ລັດສະໝີຄືຄຸນແຫ່ງທຳມະຊາດນີ້ ແຜ່ໄປໂດຍປະການທັງປວງ'. ບົດວ່າ 'Joti vanta tarovā' ໄດ້ແກ່ ຫຼືວ່າ ມີແສງສະຫວ່າງຮຸ່ງເຮືອງຍິ່ງກວ່າ. ທ່ານກ່າວວ່າ 'ຫຼືວ່າ ຍ່ອມເປັນໃຫຍ່ໂດຍປະການທັງປວງ' ໂດຍໝາຍເອົາເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ 'ຊື່ວ່າ ສັບພະໂຕປະພັງ ເພາະປາກົດມີຢູ່ ຄືມີຢູ່ທົ່ວທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ', ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີໃນທີ່ໃດໆ'. ບົດວ່າ 'Evaṃsante pī' ໄດ້ແກ່ ແມ່ນເມື່ອພະນິບພານມີປະການດຽວ ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້. ບົດວ່າ 'Upacarituṃ' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຮ້ອງເອີ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະຈານ. ບົດວ່າ 'Yathāhā' ໄດ້ແກ່ ໃນສູດນັ້ນນັ້ນເອງ ທ່ານໄດ້ກ່າວໄວ້ອີກວ່າແນວໃດ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມນຳໄປສູ່ພົບ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະວະເນດຕິ, ໄດ້ແກ່ ພະວະຕັນຫານັ້ນເອງ. ບົດວ່າ 'Samparāyikā' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຄວນເຂົ້າເຖິງໃນລຳດັບແຫ່ງຈຸຕິ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ 'ຄວາມເປັນອະນຸປາທິເສສະ ແຫ່ງພະຂີນາສົບທັງສອງ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວ'. ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'anupādisesatā' ໝາຍເຖິງ ອະນຸປາທິເສສານິບພານ. ໃນບັນດາພະເສຂະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຄວາມເປັນອະນຸປາທິເສສະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກິເລສຸປາທິເສສະ ຂອງພະເສຂະບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນອະຣະຫັດຕະມັກ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ແລະ ບົດວ່າ 'Kilesupādiseso' ໄດ້ແກ່ ອຸປາທິເສສະທີ່ນັບເນື່ອງໃນກິເລດ, ເຖິງຂັນທຸປາທິເສສະ ກໍເໝືອນກັນ. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີບົດວ່າ Antarāparinibbāyī ເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ ປະລິນິບພານ ໝາຍເຖິງ ກິເລສະປະລິນິບພານ. ສ່ວນເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍ ມີອຸພະໂຕພາກະວິມຸດ ເປັນຕົ້ນ ຈະມີມາໃນປະຣິເສດທີ ໙. ບົດວ່າ 'Kilesakkhayena saheva khiyyantī' ໄດ້ແກ່ ໃນພົບປັດຈຸບັນ ໃນຂະນະແຫ່ງອະຣະຫັດຕະມັກ ຍ່ອມສິ້ນໄປພ້ອມກັບຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງກິເລດນັ້ນເອງ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມມີສະພາວະບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຂັນຫ້າທີ່ເປັນກາມະປະຕິສົນທິ ຂອງພະອະນາຄາມີບຸກຄົນ ໃນຂະນະແຫ່ງອະນາຄາມີມັກ ກໍດີ, ຂັນຫ້າທີ່ເປັນກາມະປະຕິສົນທິທີ່ເຫຼືອ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ ໗ ພົບ ຂອງພະໂສດາບັນ ໃນຂະນະແຫ່ງໂສດາປັດຕິມັກ ກໍດີ, ຍ່ອມບໍ່ສິ້ນໄປພ້ອມກັບຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງກິເລດນັ້ນໆ. ແຕ່ສ່ວນປັດຈຸບັນຂັນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສິ້ນໄປພ້ອມກັບຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງກິເລດ. ຂັນທັງຫຼາຍ ທີ່ມີຊື່ວ່າ ຂັນທຸປາທິເສສະ ຍ່ອມເປັນໄປແກ່ພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ ຈົນເຖິງເວລາຕາຍ, ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງເປັນໄປ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'yāvacutiyā pavattamānaṃ' ເປັນຕົ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ 'ແຕ່ຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງປັດຈຸບັນຂັນ ຍ່ອມສຳເລັດໂດຍທຳມະດາ'. ບົດວ່າ 'Phalanissandabhūtaṃ' ໄດ້ແກ່ ເປັນທັງວິປາກະຜົນ ແລະ ນິດສັນທະຜົນ. ບົດວ່າ 'Tenasahevā' ໄດ້ແກ່ ພ້ອມກັບຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງກິເລດນັ້ນເອງ. ໃນບົດທັງຫຼາຍ ມີບົດວ່າ 'Yasmāpanā' ເປັນຕົ້ນ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມກີດກັ້ນ ຄືຂັດຂວາງໂດຍຮອບ, ຍ່ອມເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ສັນຕິສຸກ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະລິໂພດ, ໄດ້ແກ່ ກິດຈະກຳໃນການປຸງແຕ່ງກິເລດ, ກິດຈະກຳໃນການປຸງແຕ່ງກຳ, ແລະ ກິດຈະກຳໃນການປຸງແຕ່ງຂັນ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມເປັນໄປພ້ອມກັບປະລິໂພດທັງຫຼາຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະປະລິໂພດ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມເປັນໄປພ້ອມກັບສັງຂາຣະນິມິດທັງຫຼາຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະນິມິດ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມເປັນໄປພ້ອມກັບຕັນຫາປະນິທິທັງຫຼາຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະປະນິຫິຕະ. ບົດວ່າ 'Tato' ໄດ້ແກ່ ຈາກບາບກຳ ແລະ ຈາກອະບາຍະທຸກ. ບົດວ່າ 'Kocī' ໄດ້ແກ່ ທຳມະຊາດບາງຢ່າງ. ບົດວ່າ 'Nirodhetuṃ sakkotī' ໄດ້ແກ່ ເມື່ອສັກກາຍະທິຖິດັບແລ້ວ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນກໍຍ່ອມດັບ, ເມື່ອສັກກາຍະທິຖິບໍ່ດັບ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ດັບ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມດັບແຫ່ງສັກກາຍະທິຖິ ແມ່ນວ່າຈະເປັນທຳມະຊາດທີ່ບໍ່ມີຂະບວນການປຸງແຕ່ງ ກໍຊື່ວ່າຍ່ອມດັບປະລິໂພດເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້. ແລະ ບົດວ່າ 'Nirodhetuṃ sakkotī' ນີ້ ພຶງເຫັນວ່າ ເປັນການສົມມຸດຂະບວນການປຸງແຕ່ງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຂະບວນການປຸງແຕ່ງ. ໃນຄຳວ່າ 'ຄວາມດັບແຫ່ງສັກກາຍະທິຖິນັ້ນເອງ ຍ່ອມອາດດັບປະລິໂພດເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້' ນີ້ ຄວາມດັບແຫ່ງທຳທັງສອງ ກໍເປັນອັນດຽວກັນນັ້ນເອງ. ເຖິງເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມມີການສົມມຸດຄວາມຕ່າງກັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຕ່າງກັນ ເໝືອນຢ່າງໃນປະໂຫຍກມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເພາະອະວິຊົາດັບ ສັງຂານຈຶ່ງດັບ'. ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຄວາມເປັນໄປ ຊື່ວ່າ ອຸບປາດະປະວັດຕະ, ວິເຄາະວ່າ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນມູນເຄົ້າແຫ່ງທຳມະຊາດໃດ, ດ້ວຍອາການອັນຫຍາບໃດ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຂ້າ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມານ, ທ່ານອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂ້າ ແລະ ຜູ້ເປັນສັດຕູ, ມີກິເລສມານ ເປັນຕົ້ນ. ມານທັງຫຼາຍຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ ຄືຍ່ອມຄອບງຳໃນສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ມານະເທຍຍະ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຂ້າ ແລະ ຍ່ອມຍັງສັດໃຫ້ເຄື່ອນໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມັດຈຸ, ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕາຍນັ້ນເອງ. ມັດຈຸຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ ຄືຍ່ອມຄອບງຳໃນສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ມັດຈຸເທຍຍະ. ເມື່ອມີຄຳກ່າວວ່າ 'ໃນພະນິບພານນັ້ນ ບໍ່ມີນິມິດ' ແມ່ນໃນບັນຍັດຕິທຳທັງຫຼາຍ ກໍຊື່ວ່າບໍ່ມີນິມິດອັນເປັນມູນເຄົ້າແຫ່ງຄວາມເກີດຂຶ້ນແລະຄວາມເປັນໄປ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມມີຄຳໂຕ້ແຍ້ງວ່າ ພະນິບພານກໍຈະບໍ່ຕ່າງຫຍັງກັບບັນຍັດຕິທຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພື່ອແກ້ໄຂຄຳໂຕ້ແຍ້ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'tañhī' ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ຄຳວ່າ 'viddhaṃsetvā' ແລະ 'sādhentaṃ' ນີ້ ເປັນພຽງການສົມມຸດຂະບວນການປຸງແຕ່ງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຂະບວນການປຸງແຕ່ງ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມວິເສດໃຫ້ປາກົດຈະແຈ້ງເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄວາມຕ່າງກັນມີຄວາມປະນີດເປັນຕົ້ນ, ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ 'ພະນິບພານນີ້ ຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ເປັນທຳມະຊາດປະນີດ, ພະນິບພານນີ້ ຂອງພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ເປັນທຳມະຊາດປານກາງ, ພະນິບພານນີ້ ຂອງພະພຸດທະສາວົກທັງຫຼາຍ ເປັນທຳມະຊາດຊັ້ນຕ່ຳ ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ'. ບຸກຄົນຍ່ອມຕັ້ງໄວ້ເຊິ່ງຈິດໂດຍປະການຕ່າງໆ ດ້ວຍທຳມະຊາດນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະນິຫິຕະ. ບົດວ່າ 'Nidhetī' ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມນ້ອມໄປ ໂນ້ມໄປ ໂນ້ມອຽງໄປໃນອາລົມທັງຫຼາຍ ແລ້ວຕັ້ງໄວ້, ໃນບົດວ່າ ປະນິທານະ ແລະ ປະນິທິ ກໍເໝືອນກັນ, ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ເປັນຊື່ດຽວກັນກັບ ອາສາຕັນຫາ. ບົດວ່າ 'Labbhamānāpī' ໄດ້ແກ່ ແມ່ນເມື່ອໄດ້ຮັບພົບສົມບັດ ແລະ ໂພຄະສົມບັດທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'Pipāsavinaya dhammattā' ໄດ້ແກ່ ຄວາມຢາກດື່ມ ຢາກບໍລິໂພກ ຊື່ວ່າ ພິພາສາ, ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມກຳຈັດ ຄືຍັງຄວາມກະຫາຍໃຫ້ປາສະຈາກໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພິພາສະວິນະຍະ. ບົດວ່າ 'Vedayitasukhaṃ' ໄດ້ແກ່ ເວດະນາສຸກ. ໃນບົດບາລີວ່າ 'Katamaṃ taṃ āvuso' ບົດວ່າ 'taṃ' ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດນັ້ນ, ບົດວ່າ 'Yadettha vedayitaṃ natthī' ໄດ້ແກ່ ເພາະວ່າໃນພະນິບພານນີ້ ບໍ່ມີຄວາມສະເຫວີຍອາລົມ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ ຄວາມສຸກໃນພະນິບພານນັ້ນ ຈະເປັນແນວໃດ. ບົດວ່າ 'Etthā' ໄດ້ແກ່ ໃນພະນິບພານນີ້. ໃນບົດມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'Etadevetthā', ບົດວ່າ 'Eta devā' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງນັ້ນນັ້ນເອງ, ເພາະວ່າໃນພະນິບພານນີ້ ບໍ່ມີຄວາມສະເຫວີຍອາລົມ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ ຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຄວາມສະເຫວີຍອາລົມນັ້ນເອງ ເປັນຄວາມສຸກໃນພະນິບພານນີ້.

‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒီသု. ယဒေတံ ခိယျနံ နိရုဇ္ဈနံ အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကေစိ ပန တံခိယျန နိရုဇ္ဈန ကြိယာမတ္တံ နိဗ္ဗာနံ န ဟောတိ. အဘာဝ ပညတ္တိမတ္တံ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ. တံ ပဋိသေဓေန္တော ‘‘န ဟိတံ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ပညတ္တိရူပံ’’တိ ပညတ္တိသဘာဝေါ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘ပဒဟတီ’’တိ ဝီရိယံ ဒဠှံ ကရောတိ. ပဟိတော အတ္တာ အနေနာတိ ပဟိတတ္တော. ‘‘ပဟိတော’’တိ ပဒဟိတော. အနိဝတ္တဘာဝေ ဌပိတော. ပေသိတောတိပိ ဝဏ္ဏေန္တိ. ‘‘ကာယေနာ’’တိ နာမကာယေန. တဏှာဝသေ ဝတ္တန္တီတိ တဏှာဝသိကာ. ‘‘တေသံ ပီ’’တိ တေသံ ဝါဒေပိ. တသ္မိံ ခယ နိရောဓမတ္တေ အနန္တဂုဏာ နာမ နတ္ထီတိ ဣမံ ဝါဒံ ဝိသောဓေတုံ ‘‘နိဗ္ဗာနဿ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပဋိပက္ခဝသေန သိဇ္ဈန္တီ’’တိ ဧတေန ဝဋ္ဋဓမ္မေသု မဟန္တံ အာဒီနဝံ ပဿန္တာ ဧဝ တေသံ နိရောဓေ မဟန္တံ ဂုဏာနိသံသံ ပဿန္တီတိ ဒီပေတိ. ယေ ပန ယထာဝုတ္တံ ခယနိရောဓံ ပရမတ္ထနိဗ္ဗာနန္တိ န ဇာနန္တိ, တေသံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဧဝံ ဂုဏပဒါနံ ဂမ္ဘီရတ္တာ တံခယနိရောဓမတ္တံ အနန္တဂုဏာနံ ဝတ္ထု န ဟောတီတိ မညန္တိ. ဣဒါနိ နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခန္တိ ဝုတ္တံ. ကထံ တံ ခယနိရောဓမတ္တံ ပရမသုခံ နာမ ဘဝေယျာတိ ဣမံ ဝါဒံ ဝိသောဓေတုံ ‘‘သန္တိသုခဉ္စနာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတ္ထိဘိက္ခဝေတိ သုတ္တေ. ‘‘နောစေတံ အဘဝိဿာ’’တိ ဧတံ အဇာတံ နောစေ သန္တံ ဝိဇ္ဇမာနံ န ဘဝေယျ. ‘‘နယိမဿာ’’တိ န ဣမဿ. ပစ္စက္ခဘူတံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣမဿာ’’တိ ဝဒတိ. နိဿက္ကတ္ထေ စ သာမိဝစနံ. ဣမသ္မာ ဇာတာ ဘူတာ ကတာ သင်္ခတာ သတ္တာနံ နိဿရဏံ နာမ န ပညာယေယျာတိ ယောဇနာ. ပရတ္ထပိ ဧသနယော. ဧသနယော သဗ္ဗေသူတိအာဒီသု. ဒုစ္စရိတ ဓမ္မာ နာမ ပစ္စယေ သတိ, ဇာယန္တိ. အသတိ, န ဇာယန္တီတိ ဧဝံ ဇာတံ ဝိယ အဇာတမ္ပိ တေသံ အတ္ထိ. ယဒိ စ အဇာတံ နာမ နတ္ထိ. ဇာတမေဝ အတ္ထိ. ဧဝံသတိ, အတ္တနိ ဒုစ္စရိတာနံ အဇာတတ္ထာယ သမ္မာပဋိပဇ္ဇန္တာနံပိ သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတ ဓမ္မာ အတ္တနိ ဇာတာယေဝ သိယုံ, နော အဇာတာ. ကသ္မာ, အဇာတဿ နာမ နတ္ထိတာယာတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ໃນບົດທັງຫຼາຍ ມີບົດວ່າ 'Ettha cā' ເປັນຕົ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ 'ຄວາມສິ້ນໄປ ແລະ ຄວາມດັບໄປໃດທີ່ມີຢູ່'. ແຕ່ຊົນບາງພວກກ່າວວ່າ ພະນິບພານບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ກິລິຍາທີ່ສິ້ນໄປແລະດັບໄປນັ້ນ, ຍ່ອມເປັນພຽງແຕ່ອະພາວະບັນຍັດເທົ່ານັ້ນ, ເພື່ອປະຕິເສດຄຳກ່າວນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'na hitaṃ' ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'Paññattirūpaṃ' ໄດ້ແກ່ ສະພາວະແຫ່ງບັນຍັດ. ໃນພະບາລີ, ບົດວ່າ 'Padahatī' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດຄວາມພຽນໃຫ້ໝັ້ນຄົງ. ບຸກຄົນໃດມີຕົນອັນສົ່ງໄປແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມພຽນນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຫິຕັດຕະ, ບົດວ່າ 'Pahito' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຕັ້ງໝັ້ນໃນຄວາມພຽນ, ຜູ້ຕັ້ງໄວ້ໃນສະພາວະທີ່ບໍ່ຖອຍຫຼັງ, ທ່ານອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສົ່ງໄປແລ້ວ ກໍມີ. ບົດວ່າ 'Kāyenā' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍນາມະກາຍ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃດຍ່ອມເປັນໄປໃນອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ ເພາະເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕັນຫາວະສິກະ. ບົດວ່າ 'Tesaṃ pī' ໄດ້ແກ່ ແມ່ນໃນວາທະຂອງພວກເຂົາ, ທ່ານກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'nibbānassa cā' ເພື່ອຊຳລະວາທະນີ້ວ່າ 'ໃນສະພາວະພຽງແຕ່ຄວາມສິ້ນໄປແລະຄວາມດັບໄປນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີຄຸນອັນຫາທີ່ສິ້ນສຸດບໍ່ໄດ້'. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຍ່ອມສຳເລັດໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກ' ນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຜູ້ທີ່ເຫັນໂທດອັນໃຫຍ່ຫຼວງໃນວັດຕະທຳທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຫັນອານິສົງຄືຄຸນອັນໃຫຍ່ຫຼວງໃນຄວາມດັບແຫ່ງວັດຕະທຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ສ່ວນຊົນທັງຫຼາຍໃດ ບໍ່ຮູ້ວ່າຄວາມດັບຄືຄວາມສິ້ນໄປຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ ເປັນປໍຣະມັດຖະນິບພານ, ຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວເຖິງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ເພາະວ່າ ບົດສະແດງຄຸນທັງຫຼາຍມີຄວາມເລິກເຊິ່ງຢ່າງນີ້ ພວກເຂົາຈຶ່ງສຳຄັນຜິດວ່າ ສະພາວະພຽງແຕ່ຄວາມສິ້ນໄປແລະຄວາມດັບໄປນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄຸນອັນຫາທີ່ສິ້ນສຸດບໍ່ໄດ້. ບັດນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ ພະນິບພານເປັນບໍຣົມມະສຸກ, ທ່ານກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'santisukhañcanāmā' ເພື່ອຊຳລະວາທະນີ້ວ່າ 'ສະພາວະພຽງແຕ່ຄວາມສິ້ນໄປແລະຄວາມດັບໄປນັ້ນ ຈະຊື່ວ່າເປັນບໍຣົມມະສຸກໄດ້ແນວໃດ'. ໃນສູດວ່າ 'Atthi bhikkhave', ບົດວ່າ 'Nocetaṃ abhavissā' ໄດ້ແກ່ ຫາກວ່າສະພາວະທີ່ບໍ່ເກີດຂຶ້ນນີ້ ບໍ່ມີຢູ່ ຄືບໍ່ປາກົດມີ. ບົດວ່າ 'Nayimassā' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນຂອງສິ່ງນີ້, ທ່ານກ່າວບົດວ່າ 'imassā' ເພື່ອສະແດງເຖິງປັນຈະຂັນທີ່ປາກົດຢູ່ສະເພາະໜ້າ, ແລະ ສາມີວະຈະນະນີ້ ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງນິດສັກກະ, ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ 'ການສະຫຼັດອອກໄປຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຈາກສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ເປັນແລ້ວ, ອັນປັດໄຈເຮັດແລ້ວ, ອັນປັດໄຈປຸງແຕ່ງແລ້ວນີ້ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດ'. ໃນບົດອື່ນ ກໍມີນິຍາຍນີ້ເໝືອນກັນ, ນິຍາຍນີ້ ຍ່ອມມີໃນບົດທັງປວງ ມີບົດວ່າ 'sabbesū' ເປັນຕົ້ນ. ທຳມະຊາດຄືທຸຈະລິດທັງຫຼາຍ ເມື່ອມີປັດໄຈ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ເມື່ອບໍ່ມີປັດໄຈ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ດັ່ງນີ້ ສະພາວະທີ່ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ກໍຍ່ອມມີແກ່ທຳມະຊາດເຫຼົ່ານັ້ນ ເໝືອນຢ່າງສະພາວະທີ່ເກີດຂຶ້ນ. ແລະ ຫາກວ່າສະພາວະທີ່ບໍ່ເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ, ມີແຕ່ສະພາວະທີ່ເກີດຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ, ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປະຕິບັດຊອບ ເພື່ອຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຸຈະລິດທັງຫຼາຍໃນຕົນ, ທຳມະຊາດຄືທຸຈະລິດທັງປວງ ກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນຕົນນັ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນບໍ່ເກີດຂຶ້ນ, ເພາະເຫດໃດ? ພຶງປະກອບຄວາມໂດຍມີຄຳໂຕ້ແຍ້ງເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງສະພາວະທີ່ບໍ່ເກີດຂຶ້ນນັ້ນເອງ'.

‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိ[Pg.229], အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ အဇာတံတိအာဒိနာ ပါဠိဝစနေန. သဗ္ဗေသင်္ခါရာ သမန္တိ ဝူပသမန္တိ ဧတ္ထာတိ သဗ္ဗသင်္ခါရ သမထော. သဗ္ဗေ ဥပဓယော ဧတ္ထ နိဿဇ္ဇန္တိ အရိယာဇနာတိ သဗ္ဗုပဓိနိဿဂ္ဂေါ. ‘‘ဥပလဗ္ဘမာနော’’တိ သန္တိလက္ခဏေန ဉာဏေန ဥပလဗ္ဘမာနော. ‘‘ဧသိံသူ’’တိ ကတွာ ဧသနကိစ္စဿ သိခါပတ္တံ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အဓိဂစ္ဆိံသူ’’တိ ဝုတ္တံ.

ບົດວ່າ 'Ettāvatā' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍພະບາລີມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'Atthi bhikkhave ajātaṃ'. ສັງຂານທັງປວງຍ່ອມສະຫງົບ ຄືດັບສະໜິດໃນພະນິບພານນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ພະນິບພານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັບພະສັງຂາຣະສະມະຖະ. ພະອະລິຍະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສະຫຼັດຖິ້ມເຊິ່ງອຸປະທິທັງປວງໃນພະນິບພານນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ພະນິບພານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັບພູປະທິນິດສັກຄະ. ບົດວ່າ 'Upalabbhamāno' ໄດ້ແກ່ ອັນບຸກຄົນພຶງເຂົ້າເຖິງໄດ້ດ້ວຍຍານທີ່ມີສັນຕິລັກສະນະ. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ 'adhigacchiṃsū' (ບັນລຸແລ້ວ) ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ເຖິງຍອດແຫ່ງກິດຈະກຳໃນການສະແຫວງຫາ ໂດຍແປງມາຈາກບົດວ່າ 'esiṃsū' (ສະແຫວງຫາແລ້ວ).

နိဗ္ဗာနသင်္ဂဟာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍຂະຫຍາຍຄວາມໃນນิບພານະສັງຄະຫະ ຈົບແລ້ວ.

ရူပသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍຂະຫຍາຍຄວາມໃນຮູບປະສັງຄະຫະທີປະນີ ຈົບແລ້ວ.

၇. သမုစ္စယသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

໗. Laon: ການອະທິບາຍຂະຫຍາຍຄວາມໃນສະມຸດຈະຍະສັງຄະຫະ.

၁၆၂. သမုစ္စယသင်္ဂဟေ[Pg.230]. အတ္တနော အာဝေဏိကဘူတေန သာမည လက္ခဏေနတိ စ သမ္ဗန္ဓော. အညာပဒေသေန ဧဝ တဒုဘယလက္ခဏေန သလက္ခဏာနိ နာမ ဝုစ္စန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘နိဗ္ဗာနဿပိ သရူပတော လဗ္ဘမာနသဘာဝတာ’’တိ အညနိဿယ ရဟိတေန လဗ္ဘမာနသဘာဝတာ. နနု နိဗ္ဗာနမ္ပိ ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယောတိအာဒိနာ အညနိဿယဒဿနံ အတ္ထိ ယေဝါတိ. ဒဿနမတ္တံ အတ္ထိ. နိဗ္ဗာနံ ပန ရာဂါဒီဟိ ပဋိဗဒ္ဓံ န ဟောတိ. အထ ခေါ တေဟိ ဒူရတရံ ဟောတိ. ပဋိပက္ခတရံ, ပဋိဝိရုဒ္ဓတရံ. ယဉှိ ရူပဿ ခယော ဝယော ဘေဒေါ အနိစ္စာတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ရူပဿ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ခယော ဝုတ္တောတိ သော ရူပဿ နိဿိတော ဧဝ ဟောတိ. ဣဓ ပန ရာဂါဒီနံ ပုန ဥပ္ပာဒဿပိ အဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ သော ရာဂါဒီသု အနိဿိတော ဧဝ. န ကေဝလံ အနိဿိတော. အထ ခေါ တေဟိ ဒူရတရော စ ပဋိပက္ခတရော စ တေသံ ပဋိပက္ခဂုဏေဟိ ဣမဿသိဒ္ဓတ္တာတိ. အနိပ္ဖန္နရူပါနိပိ အဓိပ္ပေတာနိ ဧဝ တေသမ္ပိ ခန္ဓာယတနဓာတု သစ္စေသု သင်္ဂဟိတတ္တာ.

໑໖໒. ໃນສະມຸດຈະຍະສັງຄະຫະ. ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ 'ດ້ວຍສາມັນຍະລັກສະນະອັນເປັນອາເວນິກະ (ສະເພາະຕົວ) ຂອງຕົນ'. ອະທິບາຍວ່າ ສະພາວະທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ 'ສະລັກສະນະ' (ມີລັກສະນະສະເພາະຕົວ) ດ້ວຍລັກສະນະທັງສອງນັ້ນ ໂດຍການອ້າງເຖິງສິ່ງອື່ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ພະນິບພານ ກໍມີສະພາວະທີ່ປາກົດໂດຍສະຮູບ (ໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ)' ຄື ມີສະພາວະທີ່ປາກົດໂດຍປາສະຈາກການອາໄສສິ່ງອື່ນ. ຖ້າຖາມວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ພະນິບພານ ກໍມີການສະແດງການອາໄສສິ່ງອື່ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງລາຄະ ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງໂທສະ ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງໂມຫະ ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ແມ່ນຫຼື?' ຕອບວ່າ 'ມີພຽງແຕ່ການສະແດງເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ພະນິບພານບໍ່ໄດ້ຜູກພັນກັບລາຄະເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ທີ່ແທ້ ພະນິບພານນັ້ນຢູ່ຫ່າງໄກຈາກກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນຫຼາຍ. ເປັນປະຕິປັກຢ່າງຍິ່ງ, ເປັນສິ່ງຂັດແຍ້ງຢ່າງຍິ່ງ. ດ້ວຍວ່າ ຄວາມສິ້ນໄປ ຄວາມເສື່ອມໄປ ຄວາມແຕກສະຫຼາຍ ແລະຄວາມບໍ່ທ່ຽງໃດ ທີ່ກ່າວໄວ້ສໍາລັບຮູບ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄວາມສິ້ນໄປຫຼັງຈາກເກີດຂຶ້ນແລ້ວຂອງຮູບ ທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນ ຍ່ອມອາໄສຮູບນັ້ນເອງ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນອີກຂອງລາຄະເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ອາໄສລາຄະເປັນຕົ້ນນັ້ນເລີຍ. ບໍ່ພຽງແຕ່ບໍ່ອາໄສເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທີ່ແທ້ ຍັງຢູ່ຫ່າງໄກ ແລະເປັນປະຕິປັກຕໍ່ກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະຄວາມສໍາເລັດແຫ່ງພະນິບພານນີ້ ດ້ວຍຄຸນອັນເປັນປະຕິປັກຕໍ່ກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ.' ແມ່ນແຕ່ອະນິບພັນນະຮູບທັງຫຼາຍ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ປະສົງເອົາຄືກັນ ເພາະຮູບເຫຼົ່ານັ້ນກໍຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນຂັນ, ອາຍະຕະນະ, ທາດ ແລະສັດຈະ.

အာသဝါဒီသု. ‘‘ပါရိဝါသိယဋ္ဌေနာ’’တိ ပရိဝါသကရဏဋ္ဌေန. ‘‘မဒနီယဋ္ဌေနာ’’တိ မဒနဇနကဋ္ဌေန. ‘‘ပရိဝါသံ ဂဏှန္တီ’’တိ ဒေါသဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုန ‘‘ပရိဝါသံ’’တိ ဒုဂ္ဂန္ဓတာဒိပရိဝါသံ. ‘‘အာသဝဘရိတမေဝါ’’တိ အာသဝေဟိ ပူရိတမေဝ. ‘‘ဆဠာရမ္မဏာနိ ဒူသေန္တီ’’တိ တာနိ သာသဝါဒိဘာဝံ ပါပေန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဘဝတော’’တိ ဘူမိတော ဣစ္စေဝတ္ထော. အဝဓီယတိ ပရိစ္ဆိန္ဒီယတိ ဧတသ္မာတိ အဝဓိ. အပါဒါနံ ဝုစ္စတိ. မရိယာဒေါ နာမ ပရိယန္တပရိစ္ဆေဒေါ. မရိယာဒမတ္တဘူတော ကြိယာဝိသယော မရိယာဒဝိသယော. အဝဓိ နာမ ဗျာပန ဝိဓာနံ, ကြိယာ ဗျာပနဿ ဝိသယော အဘိဝိဓိဝိသယော. ‘‘ယဿာ’’တိ အဝဓိ ဝတ္ထုဿ. ‘‘အတ္တာနံ’’တိ အဝဓိဝတ္ထုံ. ‘‘ဗဟိကတွာ’’တိ သမ္ပတ္တမတ္တံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. အဝဓိဝိစာရဏာယံ. ‘‘သဒ္ဒဿာ’’တိ [Pg.231] ဘဂဝတော ကိတ္တိသဒ္ဒဿ. ‘‘တံ’’တိ အဝဓိဘူတံ အတ္ထံ. ‘‘ယသော’’တိ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ. ‘‘ဣတရံ’’တိ အနဘိဝိဓိဝိသယံ ဗဟိ ကတွာ ပဝတ္တတိ.

ໃນອາສະວະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍອັດຖະວ່າໝັກດອງ' ຄື ໂດຍອັດຖະແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ໝັກດອງ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມມົວເມົາ' ຄື ໂດຍອັດຖະແຫ່ງການກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມມົວເມົາ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຖືເອົາການໝັກດອງ' ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມໄພບູນແຫ່ງໂທດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ 'ການໝັກດອງ' ຄື ການໝັກດອງດ້ວຍກິ່ນເໝັນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເຕັມໄປດ້ວຍອາສະວະນັ້ນເອງ' ຄື ເຕັມໄປດ້ວຍອາສະວະທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ອາລົມ 6' ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ອາລົມເຫຼົ່ານັ້ນເຖິງຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ມີອາສະວະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຈາກພົບ' ມີອັດຖະວ່າ ຈາກພູມ ນັ້ນເອງ. ສິ່ງໃດທີ່ຖືກກຳນົດ ຫຼື ຖືກຂີດຂັ້ນໄວ້ ຈາກສິ່ງນີ້ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ອະວະທິ (ຂອບເຂດ). ທ່ານເອີ້ນວ່າ ອະປາດານະ. ຄຳວ່າ ມະລິຍາດ (ຂອບເຂດ) ຄື ການກຳນົດຂອບເຂດ. ວິໄສແຫ່ງກິລິຍາອັນເປັນພຽງຂອບເຂດ ຊື່ວ່າ ມະລິຍາດຕະວິໄສ. ສ່ວນອະວະທິ ຄື ວິທີການແຜ່ໄປ, ວິໄສແຫ່ງການແຜ່ໄປຂອງກິລິຍາ ຊື່ວ່າ ອະພިວິທິວິໄສ. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງໃດ' ຄື ແຫ່ງວັດຖຸອັນເປັນຂອບເຂດ. ຄຳວ່າ 'ເຊິ່ງຕົນ' ຄື ເຊິ່ງວັດຖຸອັນເປັນຂອບເຂດ. ຄຳວ່າ 'ເຮັດໃຫ້ຢູ່ພາຍນອກ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ເປັນພຽງແຕ່ການເຂົ້າເຖິງ. ໃນການພິຈາລະນາເລື່ອງອະວະທິ. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງສຽງ' ຄື ແຫ່ງສຽງກຽດຕິຄຸນຂອງພະຜູ້ມີພະພາກ. ຄຳວ່າ 'ນັ້ນ' ຄື ເຊິ່ງອັດຖະອັນເປັນຂອບເຂດ. ຄຳວ່າ 'ຍົດ' ຄື ສຽງກຽດຕິຄຸນ. ຄຳວ່າ 'ນອກນີ້' ຄື ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍເຮັດໃຫ້ອະພິວິທິວິໄສຢູ່ພາຍນອກ.

ကာမာသဝါဒီသု. ‘‘တန္နာမေနာ’’တိ ကာမနာမေန. ‘‘တဒါရမ္မဏာ’’တိ ကာမဓမ္မာရမ္မဏာ. ‘‘အယမတ္ထော ဝါ’’တိ ကာမီယတီတိအာဒိနာ ဝုတ္တော ပစ္ဆိမတ္ထောဝ. ‘‘မဟဂ္ဂတကုသလဓမ္မာ’’တိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ ကမ္မဘဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘တံ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ တေန နိဗ္ဗတ္တာ. ‘‘တဒါရမ္မဏာ’’တိ ဒုဝိဓဘဝါရမ္မဏာ. ‘‘တဏှာ ဧဝါ’’တိ ဘဝတဏှာ ဧဝ. ‘‘ဘဝေါ ဧဝါ’’တိ ဘဝါရမ္မဏတာယ ဘဝနာမိကာ တဏှာ ဧဝ. ‘‘ဣမေ ဧဝါ’’တိ တဏှာဒိဋ္ဌိ အဝိဇ္ဇာ ဧဝ. ‘‘ပရိဝုတ္ထေ သတီ’’တိ ပရိဝသိတေ သတိ. ‘‘ကာမဝိသယာ’’တိ ကာမဓမ္မဝိသယာ. ‘‘တသ္မိံ’’တိ ကာမာသဝေ. ဘဝဝိသယာ မာနာဒယော ပရိဝုတ္ထာ ဧဝါတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တထာ ဒိဋ္ဌိဝိသယာတိ ပဒေပိ.

ໃນກາມາສະວະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຊື່ນັ້ນ' ຄື ດ້ວຍຊື່ວ່າກາມະ. ຄຳວ່າ 'ມີສິ່ງນັ້ນເປັນອາລົມ' ຄື ມີກາມະທຳເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ 'ຫຼືວ່າ ເນື້ອຄວາມນີ້' ຄື ເນື້ອຄວາມຕອນທ້າຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເພາະເປັນທີ່ໜ້າປາດຖະໜา' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມະຫັກຄະຕະກຸສົນທຳ' ກ່າວໝາຍເຖິງກຳມະພົບທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນຈາກກຳນັ້ນ' ຄື ເກີດຂຶ້ນແລ້ວດ້ວຍກຳນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມີສິ່ງນັ້ນເປັນອາລົມ' ຄື ມີພົບ 2 ຢ່າງເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ 'ຕັນຫາເທົ່ານັ້ນ' ຄື ພະວະຕັນຫານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ພົບນັ້ນເອງ' ຄື ຕັນຫາທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າພົບ ເພາະມີພົບເປັນອາລົມນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນ' ຄື ຕັນຫາ, ທິດຖິ ແລະອະວິຊານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ເມື່ອໝັກດອງແລ້ວ' ຄື ເມື່ອອົບຮົມໝັກດອງແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ມີກາມເປັນວິໄສ' ຄື ມີກາມະທຳເປັນວິໄສ. ຄຳວ່າ 'ໃນອາສະວະນັ້ນ' ຄື ໃນກາມາສະວະ. ຄວນປະກອບຄວາມເຊັ່ນວ່າ 'ມານະເປັນຕົ້ນ ອັນມີພົບເປັນວິໄສ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ໝັກດອງແລ້ວຄືກັນ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດວ່າ 'ມີທິດຖິເປັນວິໄສ' ກໍມີນັຍເຊັ່ນດຽວກັນ.

‘‘အနဿာသိကံ ကတွာ’’တိ အဿာသပဿာသရဟိတံ ကတွာ. ‘‘အဝဟနနဋ္ဌေနာ’’တိ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ မာရဏဋ္ဌေန. အဓောကတွာ မာရဏဋ္ဌေနာတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဒုတ္တရဋ္ဌေနာ’’တိ တတ္ထ ပတန္တဿ တရိတုံ ဒုက္ကရဋ္ဌေန. ‘‘ဝုတ္တနယေနာ’’တိ အာသဝေသု ဝုတ္တနယေန.

ຄຳວ່າ 'ເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີລົມຫາຍໃຈ' ຄື ເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະລົມຫາຍໃຈອອກ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍອັດຖະວ່າການບີບຄັ້ນຂ້າ' ຄື ໂດຍອັດຖະແຫ່ງການຄອບງຳແລ້ວຂ້າໃຫ້ຕາຍ. ແມ້ໂດຍອັດຖະວ່າການກົດລົງເບື້ອງລຸ່ມແລ້ວຂ້າໃຫ້ຕາຍ ກໍຄວນຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍອັດຖະວ່າຂ້າມໄດ້ຍາກ' ຄື ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ຕົກລົງໄປແລ້ວຂ້າມໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ' ຄື ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອາສະວະທັງຫຼາຍ.

‘‘ဝဋ္ဋသ္မိံ’’တိ တိဝိဓဝဋ္ဋသ္မိံ. ‘‘ဘဝယန္တကေ’’တိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာဒိကေ ဘဝစက္ကေ. ‘‘အာမသနံ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘တထာ တထာ ကပ္ပေတွာ ဂဟဏ’’န္တိ. ‘‘သာသနေ’’တိ ပရိယတ္တိသာသနေ တသ္မိံ တသ္မိံ သုတ္တန္တေ. ‘‘ဒိဋ္ဌိယော ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ’’တိ ဒိဋ္ဌိဝတ္ထူသု ဒဠှဂ္ဂါဟဋ္ဌေန ဒိဋ္ဌိယော ဧဝ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. အတ္တဝါဒုပါဒါနေ. ပရိကပ္ပ ဗုဒ္ဓိ နာမ မိစ္ဆာဉာဏံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဣဿရ နိမ္မိတံ’’တိ သကလလောကိဿရေန မဟာဗြဟ္မုနာ အာဒိကပ္ပကာလေ နိမ္မိတံ. ‘‘အဓိစ္စ သမုပ္ပန္နံ’’တိ အဟေတု အပစ္စယာ သမုပ္ပန္နံ. ‘‘အစ္စန္တသဿတံ’’တိ ဘဝပရမ္ပရာသု သဿတံ. ‘‘ဧကစ္စသဿတံ’’တိ ဘဝဝိသေသံ ပတွာ ဧကစ္စာနံ သတ္တာနံ သဿတံ. ‘‘ဥစ္ဆိန္နံ’’တိ ယတ္ထကတ္ထစိ ပရမ္မရဏာ ဥစ္ဆိန္နံ. ပုရာဏဉ္စကမ္မံ ပရိက္ခီဏံ, နဝဉ္စကမ္မံ အကတံ. ဧဝံ သံသာရ သုဒ္ဓီတိအာဒိနာ [Pg.232] ဂဟဏန္တိ အတ္ထော. သန္တော ကာယော သက္ကာယော. ‘‘သန္တော’’တိ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနော. ‘‘ကာယော’’တိ ရူပကာယော, နာမကာယော. အတ္တနော အတ္တနော ကာယော ဝါ သက္ကာယော. ပစ္စတ္တကာယော, ပါဋိပုဂ္ဂလိက ကာယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာဝုတ္တကာယ ဒွယမေဝ. သက္ကာယေ ဒိဋ္ဌိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ. တတ္ထ ‘‘သက္ကာယေ ဒိဋ္ဌီ’’တိ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တ ကပ္ပိကာနံ ဝိယ ပုဗ္ဗန္တာ ပရန္တေအစိန္တေတွာ သဗ္ဗသတ္တာနံပိ အတ္တနော ခန္ဓေသု ဧဝ ‘ရူပံ မေ အတ္တာတိ ဝါ’ အတ္တာ မေ ရူပဝါတိ ဝါ, အတ္တနိ မေ ရူပန္တိ ဝါ, ရူပသ္မိံ မေ အတ္တာတိ ဝါ, ဧဝမာဒိနာ ဓမ္မတာ သိဒ္ဓါ ဒိဋ္ဌီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အဿုတဝါ’’တိ ခန္ဓဒေသနာဒိကေ သုညတဓမ္မပ္ပဋိသံ ယုတ္တေ ဒေသနာ ဓမ္မေ အဿုတ ပုဗ္ဗတ္တာ နတ္ထိ သုတံ ဧတဿာတိ အဿုတဝါ. ‘‘ပုထုဇ္ဇနော’’တိ လောကိယမဟာဇနော. တတ္ထ ပရိယာပန္နော ပန ဧကပုဂ္ဂလောပိ ပုထုဇ္ဇနောတွေဝ ဝုစ္စတိ. သော သုတဝါပိ အတ္ထိ, အဿုတဝါပိ အတ္ထိ. ဣဓ အဿုတဝါ အဓိပ္ပေတော. အရိယ ပုဂ္ဂလော ပန တတ္ထ ပရိယာပန္နော န ဟောတိ. အဟန္တိဝါ, မမာတိ ဝါ, မယီတိ ဝါ, မေတိ ဝါ, ပရာမသန ပဒါနိ နာမ. ‘‘သေသဓမ္မေဝါ ဂဟေတွာ’’တိ ရူပတော အဝသေသေ နာမက္ခန္ဓ ဓမ္မေ အတ္တာ မေတိ ဂဟေတွာ ဝါ. ‘‘ဓမ္မ မုတ္တကံ ဝါ အတ္တာနံ ဂဟေတွာ’’တိ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မဝိမုတ္တံ ပရိကပ္ပသိဒ္ဓံ အတ္တာနံ ဝါ ဂဟေတွာ. စတဿော အဝတ္ထာ ယဿာတိ စတုရာဝတ္ထိကာ. ဝေဒနာယ သမ္ဘောဂရသတ္တာ ‘‘သံဘုဉ္ဇိံ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သုခိတော’’တိ သုခဝေဒနာယ သမင်္ဂီပုဂ္ဂလော. ဓမ္မတော ခန္ဓ ပဉ္စကမေဝ. တတ္ထ ပန သုခဝေဒနာပဓာနတ္တာ တထာ သမနုပဿန္တော ဝေဒနံ အတ္တာတိ သမနုပဿတိ နာမ. ‘‘သမူဟတော ဂဟေတွာ’’တိ အဟမသ္မိ, အဟံ ဧကော သတ္တောတိအာဒိနာ သမူဟတော. ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဝုစ္စန္တိ. ဉာတပရိညာဒိဝသေန အပရိညာတာနိ ဝတ္ထူနိ ဧတေဟီတိ အပရိညာတဝတ္ထုကာ. ဧကမုဟုတ္တမတ္တေပိ ကာလေ. ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိအာဒိကံ စတုရာဝတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ကဒါစိ အတ္တတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘အတ္တနိမိတ္တံ’’တိ အဘိက္ကမနာဒီသု ကာယဝစီမနော ကြိယာသု အဟံ အဘိက္ကမာမိ, အဟံ ပဋိက္ကမာမီတိအာဒိနာ စိတ္တေ ဒိဿမာနာ အတ္တစ္ဆာယာ ဝုစ္စတိ.

ຄຳວ່າ 'ໃນວັດຕະ' ຄື ໃນວັດຕະ 3 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ໃນເຄື່ອງຍົນຄືພົບ' ຄື ໃນພົບພະຈັກ (ກົງລໍ້ແຫ່ງພົບ) ມີອະວິຊາແລະສັງຂານເປັນຕົ້ນ. ສະແດງອັດຖະຂອງບົດວ່າ 'ການລູບຄຳ' ຄື 'การຍຶດຖືດ້ວຍການດຳຣິປຸງແຕ່ງໄປຕ່າງໆ ນາໆ'. ຄຳວ່າ 'ໃນຄຳສອນ' ຄື ໃນປະຣິຍັດຕິສາດສະໜາ ຄື ໃນສູດນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ 'ທິດຖິທັງຫຼາຍ ຄື ທິດຖຸປາດານ' ຄື ທິດຖິນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ທິດຖຸປາດານ ເພາະມີອັດຖະວ່າການຍຶດໝັ້ນໃນວັດຖຸແຫ່ງທິດຖິທັງຫຼາຍ. ໃນອັດຕະວາທຸປາດານ. ປັນຍາທີ່ດຳຣິປຸງແຕ່ງ ຊື່ວ່າ ມິດສາຢານ. ຄຳວ່າ 'ອັນພະຜູ້ເປັນເຈົ້າບັນດານ' ຄື ອັນມະຫາພົມຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກທັງປວງນິມິດສ້າງຂຶ້ນໃນສະໄໝຕົ້ນກັປ. ຄຳວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນເອງ' ຄື ເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ມີເຫດບໍ່ມີປັດໄຈ. ຄຳວ່າ 'ທ່ຽງແທ້ແນ່ນອນ' ຄື ທ່ຽງແທ້ໃນພົບທີ່ສືບຕໍ່ກັນໄປ. ຄຳວ່າ 'ທ່ຽງບາງສ່ວນ' ຄື ເມື່ອເຂົ້າເຖິງພົບພິເສດແລ້ວ ກໍທ່ຽງແທ້ສໍາລັບສັດບາງພວກ. ຄຳວ່າ 'ຂາດສູນ' ຄື ຂາດສູນໃນທີ່ໃດທີ່ໜຶ່ງຫຼັງຈາກຕາຍແລ້ວ. ກຳເກົ່າສิ້ນໄປ, ກຳໃໝ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດ, ຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງສັງສານມີໄດ້ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ກາຍທີ່ມີຢູ່ ຊື່ວ່າ ສັກກາຍະ. ຄຳວ່າ 'ມີຢູ່' ຄື ມີຢູ່ໂດຍປໍຣະມັດ. ຄຳວ່າ 'ກາຍ' ຄື ຮູບກາຍ ແລະນາມກາຍ. ຫຼື ກາຍຂອງຕົນແຕ່ລະຄົນ ຊື່ວ່າ ສັກກາຍະ. ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນກາຍສະເພາະຕົນ, ກາຍສະເພາະບຸກຄົນ. ຄືກາຍທັງສອງຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ທິດຖິໃນສັກກາຍະ ຊື່ວ່າ ສັກກາຍະທິດຖິ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ທິດຖິໃນສັກກາຍະ' ຄື ທິດຖິທີ່ສໍາເລັດແລ້ວໂດຍທຳມະດາ ດ້ວຍການບໍ່ຄິດເຖິງອະດີດແລະອະນາຄົດ ເໝືອນພວກທີ່ມີຄວາມດຳຣິໃນອະດີດແລະອະນາຄົດ ແຕ່ຍຶດຖືໃນຂັນທັງຫຼາຍຂອງຕົນເອງນັ້ນເອງ ຂອງສັດທັງປວງວ່າ 'ຮູບເປັນອັດຕາຂອງເຮົາ' ຫຼື 'ອັດຕາຂອງເຮົາມີຮູບ' ຫຼື 'ຮູບມີໃນອັດຕາຂອງເຮົາ' ຫຼື 'ອັດຕາຂອງເຮົາມີໃນຮູບ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະດັບ' ຄື ຜູ້ບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງທຳມະເທດສະໜາທີ່ປະຕіສັງຍຸດດ້ວຍສຸຍຍະຕະທຳ (ທຳອັນວ່າງເປົ່າ) ມີການສະແດງເລື່ອງຂັນເປັນຕົ້ນ ຄວາມວ່າ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ມີການສະດັບ ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະດັບ. ຄຳວ່າ 'ປຸຖຸຊົນ' ຄື ມະຫາຊົນຜູ້ເປັນໂລກີ. ໃນປຸຖຸຊົນນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ບຸກຄົນດຽວທີ່ນັບເນື່ອງໃນປຸຖຸຊົນນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນຄືກັນ. ປຸຖຸຊົນນັ້ນ ຜູ້ໄດ້ສະດັບກໍມີ, ຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະດັບກໍມີ. ໃນທີ່ນີ້ ປະສົງເອົາຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະດັບ. ສ່ວນອະລິຍະບຸກຄົນ ຍ່ອມບໍ່ນັບເນື່ອງໃນປຸຖຸຊົນນັ້ນ. ບົດວ່າ 'ຂ້ອຍ', 'ຂອງຂ້ອຍ', 'ໃນຂ້ອຍ', 'ແກ່ຂ້ອຍ' ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ບົດທີ່ເຂົ້າໄປລູບຄຳ (ປາຣາມາສະ). ຄຳວ່າ 'ຍຶດຖືທຳທີ່ເຫຼືອເທົ່ານັ້ນ' ຄື ຍຶດຖືນາມມະຂັນທຳທີ່ເຫຼືອຈາກຮູບວ່າ ເປັນອັດຕາຂອງເຮົາ. ຄຳວ່າ 'ຫຼືຍຶດຖືອັດຕາທີ່ພົ້ນຈາກທຳ' ຄື ຍຶດຖືອັດຕາທີ່ສໍາເລັດຈາກການປຸງແຕ່ງອັນພົ້ນຈາກປັນຈະຂັນທະທຳ. ບຸກຄົນທີ່ມີອະວັດຖາ (ສະຖານະ) 4 ຊື່ວ່າ ມີອະວັດຖາ 4. ເພາະເວທະນາມີລົດຊາດແຫ່ງການສະເຫວີຍ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເຮົາສະເຫວີຍແລ້ວ'. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີຄວາມສຸກ' ຄື ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍສຸຂະເວທະນາ. ໂດຍສະພາວະທຳ ກໍມີພຽງຂັນ 5 ເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນຂັນ 5 ນັ້ນ ເພາະສຸຂະເວທະນາເປັນປະທານ ບຸກຄົນຜູ້ຕາມເຫັນຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຕາມເຫັນເວທະນາວ່າເປັນອັດຕາ. ຄຳວ່າ 'ຍຶດຖືໂດຍຄວາມເປັນກຸ່ມກ້ອນ' ຄື ຍຶດຖືໂດຍຄວາມເປັນກຸ່ມກ້ອນວ່າ ເຮົາມີຢູ່, ເຮົາເປັນສັດຜູ້ດຽວ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ວັດຖຸ' ໄດ້ແກ່ ປັນຈະຂັນ. ວັດຖຸທັງຫຼາຍທີ່ບຸກຄົນຍັງບໍ່ກຳນົດຮູ້ດ້ວຍຍາຕະປະຣິນຍາເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ມີວັດຖຸອັນຍັງບໍ່ກຳນົດຮູ້. ແມ່ນແຕ່ໃນການເວລາພຽງຊົ່ວຄູ່ດຽວ. ຄຳວ່າ 'ບາງຄັ້ງໂດຍຄວາມເປັນອັດຕາ' ເປັນຕົ້ນ ກ່າວໝາຍເຖິງອະວັດຖາ 4 ມີການຕາມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນອັດຕາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອັດຕະນິມິດ' ຄື ເງົາຂອງອັດຕາທີ່ປາກົດໃນຈິດ ດ້ວຍກິລິຍາທາງກາຍ ວາຈາ ແລະໃຈ ໃນການກ້າວໄປເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເຮົາກ້າວໄປ, ເຮົາຖອຍກັບ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

‘‘ကာမနဋ္ဌေနာ’’တိ [Pg.233] ဣစ္ဆနဋ္ဌေန. ‘‘ဆန္ဒနဋ္ဌေနာ’’တိ ပတ္ထနဋ္ဌေန. လီနဘာဝေါ နာမ စိတ္တစေတသိကာနံ ပဋိကုဋနံ. အာပါဒီယတေ အာပါဒနံ. လီနဘာဝဿ အာပါဒနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘တန္ဒီ’’တိ အာလသျံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝိဇမ္ဘိတတာ’’ နာမ ကိလေသဝသေန ကာယင်္ဂါနံ ဝိဇမ္ဘနံ သမိဉ္ဇနပ္ပသာရဏာဒိကရဏံ. သာ ဧဝ ပစ္စယော ဧတဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

ຄຳວ່າ 'ໂດຍອັດຖະວ່າຄວາມໃຄ່' ຄື ໂດຍອັດຖະແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍອັດຖະວ່າຄວາມພໍໃຈ' ຄື ໂດຍອັດຖະແຫ່ງຄວາມຕ້ອງການ. ສະພາວະທີ່ຫົດຫູ່ ຊື່ວ່າ ຄວາມຫົດຫູ່ແຫ່ງຈິດແລະເຈຕະສິກ. ສິ່ງໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ເຖິງ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ອາປາດານະ (ການເຮັດໃຫ້ເຖິງ). ວິເຄາະວ່າ ການເຮັດໃຫ້ເຖິງສະພາວະທີ່ຫົດຫູ່. ຄຳວ່າ 'ທັນທິ' ທ່ານເອີ້ນວ່າ ຄວາມກຽດຄ້ານ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມບິດກາຍ' ຄື ການບິດອະໄວຍະວະຂອງກາຍ ມີການຄູ້ເຂົ້າແລະຢຽດອອກເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິເລດ. ວິເຄາະວ່າ ຄວາມບິດກາຍນັ້ນເອງ ເປັນປັດໄຈແຫ່ງສິ່ງນີ້.

အနုသယပဒတ္ထေ. ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ သက္ကောန္တိ. န ပန ဧကန္တတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သန္တေသုဟိ ဧကန္တတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တေသု အနုသယာ နာမ န ဟောန္တိ သယနကိစ္စဿေဝ အဘာဝတော. ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ပဟောန္တိ. ပတ္ထောဒနော ဗဟူနံ ဇနာနံ ပဟောတီတိအာဒီသု ဝိယ. ပညတ္တိယောဟိ အသဘာဝဓမ္မဇာတိကတ္တာ ကာရဏ လာဘေပိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ နပ္ပဟောန္တိ. ဣမေ ပန သဘာဝဓမ္မဇာတိကတ္တာ ကာရဏ လာဘေ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ပဟောန္တီတိ. ဧဝဉှိသတိ, ဥပ္ပာဒံ အပတ္တာနံပိ တေသံ ပရမတ္ထဇာတိကတာ သိဒ္ဓါ ဟောတီတိ. ‘‘သဟ အနုသေန္တီ’’တိ ဧကတော အနုသေန္တီတိ ဝုတ္တာ ကာမရာဂါနုသယော စ ပဋိဃာနုသယော စ မာနာနုသယော စ ဒိဋ္ဌာနုသယော စ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော စ. ဣမေသံ သတ္တာနံ သတ္တသန္တာနေ အနုသယကိစ္စမတ္တံ ဌပေတွာ ဧကတော ဥပ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. ယဒိ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ. ဒွါဒသာ ကုသလစိတ္တာနိ သတ္တသန္တာနေ နိစ္စကာလမ္ပိ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ. န စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ ဝိညာယတိ ဥပ္ပဇ္ဇနံ နာမ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ. သေန္တီတိ ဝတွာ တဒတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိသုံ’’တိအာဒိနာ. ‘‘အဝုဋ္ဌိတာ’’တိ ဥပ္ပာဒံ အပတ္တာ. ‘‘တထာပဝတ္တာ’’တိ စာလနာကာရေန ပဝတ္တာ. ပုန ‘‘တထာပဝတ္တာ’’တိ ဇဝနသဟဇာတာကာရေန ပဝတ္တာ. ‘‘ယေသံ’’တိ ကာမရာဂါနုသယာဒီနံ. ‘‘အာဝဇ္ဇနံ’’တိ အာဝဇ္ဇနစိတ္တံ. ‘‘ဒမထံ’’တိ သုဒန္တဘာဝံ. ‘‘တထာ ပဝတ္တာ’’တိ စိတ္တသန္တာနာနုသယနာကာရေန ပဝတ္တာ. တာအဝတ္ထာ ယေသံ တေ တဒဝတ္ထိကာ. ယဒိ တေ ဥပ္ပာဒံ အပတ္တာ. ဧဝံသတိ, တေ ပရမတ္ထာပိ နာမ န ဘဝေယျုန္တိ စောဒနံ ပရိဟရတိ ‘‘တေ ပနာ’’တိအာဒိနာ. သစေ တေ ကုသလာဗျာကတ စိတ္တသန္တာနမ္ပိ အနုဂတာ. ဧဝံသတိ, တေ ကုသလာဗျာကတာနိ နာမ [Pg.234] သိယုန္တိ စောဒနံ ပရိဟရတိ ‘‘န စာ’’တိအာဒိနာ. အထ တေ ဧကန္တ အကုသလာ သိယုံ. ဧဝံသတိ, ကုသလာဗျာကတေဟိ ဝိရုဒ္ဓါ ဘဝေယျုံတိ စောဒနံ ပရိဟရတိ ‘‘နာပီ’’တိအာဒိနာ. ယဒိ ဥပ္ပာဒံ အပတ္တာ. ဧဝံသတိ, ကာလဝိမုတ္တာ သိယုန္တိ အာဟ ‘‘နာပိကာလတ္တယ ဝိနိမုတ္တာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သာနုသယေ စိတ္တသန္တာနေ’’တိ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနံ စိတ္တသန္တာနေ. ‘‘သဟ မဂ္ဂုပ္ပာဒါ’’တိ မဂ္ဂုပ္ပာဒေန သဟေဝ. ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တော’’တိ အဋ္ဌကထာဋီကာသု ဝုတ္တော. ‘‘အနာဂတသာမညံ’’တိ အနာဂတသဒိသံ. န ဧကန္တ အနာဂတန္တိပိ ဝဒန္တိ. ကထံ တေ သင်္ခတဇာတိကာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘တေဟိ မဂ္ဂေ’’တိအာဒိံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘အပ္ပဟီနာ’’တိ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနာ. ‘‘တဒဝတ္ထာ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာဝတ္ထာ. ‘‘တံ သဘာဝတ္တာ’’တိ ကာမရာဂါဒိ သဘာဝတ္တာ. ‘‘တထာ ဝုစ္စန္တီ’’တိ အနုသယာတိ ဝုစ္စန္တိ. အနာဂတာ နာမ န ဟောန္တိ. စိတ္တသန္တာနေ ဝတ္တမာနဘာဝေန သိဒ္ဓတ္တာ. ‘‘ဟဉ္စိ ပဇဟတီ’’တိ ယဒိပဇဟတိ. ‘‘တေနဟီ’’တိ တတော ဧဝ. ‘‘ရတ္တော’’တိ ရာဂသမင်္ဂီ ဟုတွာ. ‘‘ဒုဋ္ဌော’’တိ ဒေါသသမင်္ဂီ ဟုတွာ. ‘‘မုဠှော’’တိ မောဟသမင်္ဂီ ဟုတွာ ပဇဟတီတိ ဒေါသော အာပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရိယုဋ္ဌာန ပတ္တာနံ ရာဂါဒီနံ. ‘‘မဂ္ဂဝဇ္ဈံ’’တိ မဂ္ဂေန ဝဓိတဗ္ဗံ. ‘‘ဥပ္ပန္နံ’’တိ ပစ္စုပ္ပန္နံ. ဝတ္တမာနဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ. ‘‘ဘုတွာ’’တိ အာရမ္မဏံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ. ဝိဂစ္ဆတီတိ ဝိဂတံ. ဘုတွာ ဝိဂတဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ ဘုတွာ ဝိဂတုပ္ပန္နံ. ဝိပစ္စနတ္ထာယ ဩကာသံ ကရောန္တီတိ ဩကာသကတံ. ဩကာသကတဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ. သမုဒါစာရော ဝုစ္စတိ ဘိယျော ပဝတ္တနံ. သမုဒါစာရော စ သော ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ. ခန္ဓပဉ္စက သင်္ခါတံ ဘူမိံ လဘတီတိ ဘူမိလဒ္ဓံ. ဘူမိလဒ္ဓဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ. အာရမ္မဏံ အဓိကတရံ ဂဏှာတီတိ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတံ. အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နံ. မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနေန အဝိက္ခမ္ဘိတဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ. မဂ္ဂေန အသမုဂ္ဃာဋိတဉ္စ တံ ဥပ္ပန္နဉ္စာတိ အသမုဂ္ဃာဋိတုပ္ပန္နံ. ဧဝံ မဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ အနုသယာနံ ဥပ္ပန္နဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နတာ [Pg.235] ပရိယာယောဝ တေသံ ဝတ္တဗ္ဗောတိ. ‘‘သေက္ခာ’’တိ သတ္တသေက္ခပုဂ္ဂလာ.

ໃນອັດຖະແຫ່ງບົດວ່າ ອະນຸສັຍ. ບົດວ່າ “Uppajjantī” ຄວາມວ່າ ຍ່ອມສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້. ແຕ່ບໍ່ແມ່ນເກີດຂຶ້ນໂດຍສ່ວນດຽວ. ເພາະເມື່ອທຳເຫຼົ່ານັ້ນເກີດຂຶ້ນໂດຍສ່ວນດຽວ, ຊື່ວ່າອະນຸສັຍຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະບໍ່ມີກິດຈະກຳແຫ່ງການນອນເນື່ອງນັ້ນເອງ. ຫຼືບົດວ່າ “Uppajjantī” ຄວາມວ່າ ຍ່ອມພຽງພໍທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ. ເໝືອນຢ່າງໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ເຂົ້າສຸກໝໍ້ໜຶ່ງຍ່ອມພຽງພໍແກ່ຄົນຫຼາຍຄົນ. ຈິງຢູ່, ບັນຍັດທັງຫຼາຍ ເພາະເປັນທຳທີ່ບໍ່ມີສະພາວະໂດຍກຳເນີດ ເຖິງແມ່ນຈະໄດ້ເຫດປັດໄຈ ກໍບໍ່ສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້. ແຕ່ສະພາວະທຳເຫຼົ່ານີ້ ເພາະເປັນທຳທີ່ມີສະພາວະໂດຍກຳເນີດ ເມື່ອໄດ້ເຫດປັດໄຈແລ້ວ ຍ່ອມສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ຄວາມເປັນທຳຂັ້ນປໍຣະມັດແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນຍັງບໍ່ເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນ ກໍເປັນອັນສຳເລັດແລ້ວ. ບົດວ່າ “Saha anusentī” ຄວາມວ່າ ນອນເນື່ອງຮ່ວມກັນ ຄື ກາມະຣາຄານຸສັຍ, ປະຕິຄານຸສັຍ, ມານານຸສັຍ, ทິດຖານຸສັຍ ແລະ ວິຈິກິດສານຸສັຍ ທ່ານກ່າວວ່າ ນອນເນື່ອງຮ່ວມກັນ. ໃນສັນດານຂອງສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ພຽງກິດແຫ່ງອະນຸສັຍແລ້ວ ການເກີດຂຶ້ນຮ່ວມກັນໂດຍແທ້ຈິງຍ່ອມບໍ່ມີ. ຫາກວ່າເກີດຂຶ້ນຮ່ວມກັນ, ອະກຸສົນຈິດ ໑໒ ກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຮ່ວມກັນໃນສັນດານຂອງສັດຕະຫຼອດການທຸກເມື່ອ. ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນຮ່ວມກັນ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມເປັນທຳທີ່ຄວນແກ່ການເກີດຂຶ້ນ ໂດຍອັດຖະວ່າ ຍັງລະບໍ່ທັນໄດ້. ຄຳວ່າ “ນອນເນື່ອງ” ແລ້ວສະແດງອັດຖະແຫ່ງຄຳນັ້ນດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “visuṃ” (ແຍກກັນ). ບົດວ່າ “Avuṭṭhitā” ຄວາມວ່າ ຍັງບໍ່ເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ “Tathāpavattā” ຄວາມວ່າ ເປັນໄປໂດຍອາການຫວັ່ນໄຫວ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ບົດວ່າ “Tathāpavattā” ຄວາມວ່າ ເປັນໄປໂດຍອາການເກີດຮ່ວມກັບຊະວະນະ. ບົດວ່າ “Yesaṃ” ຄວາມວ່າ ແຫ່ງກາມະຣາຄານຸສັຍເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Āvajjanaṃ” ຄວາມວ່າ ອາວັດຊະນະຈິດ. ບົດວ່າ “Damathaṃ” ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນທຳທີ່ຝຶກຝົນດີແລ້ວ. ບົດວ່າ “Tathā pavattā” ຄວາມວ່າ ເປັນໄປໂດຍອາການນອນເນື່ອງໃນຈິດສັນດານ. ອາການນັ້ນມີແກ່ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະສະນັ້ນ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີອາການນັ້ນ. ຫາກວ່າທຳເຫຼົ່ານັ້ນຍັງບໍ່ເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ທຳເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ຄວນເປັນປໍຣະມັດທຳ ທ່ານຈຶ່ງແກ້ຂໍ້ທ້ວງຕີງນັ້ນດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “te panā” (ແຕ່ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ...). ຫາກວ່າທຳເຫຼົ່ານັ້ນຕິດຕາມໄປເຖິງໃນກຸສົນແລະອັບພະຍາກະຕະຈິດສັນດານ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ທຳເຫຼົ່ານັ້ນກໍຄວນຊື່ວ່າເປັນກຸສົນແລະອັບພະຍາກະຕະ ທ່ານຈຶ່ງແກ້ຂໍ້ທ້ວງຕີງນັ້ນດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “na cā” (ແລະບໍ່ແມ່ນ...). ຫາກວ່າທຳເຫຼົ່ານັ້ນເປັນອະກຸສົນໂດຍສ່ວນດຽວ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ກໍຄວນຂັດແຍ້ງກັບກຸສົນແລະອັບພະຍາກະຕະທຳ ທ່ານຈຶ່ງແກ້ຂໍ້ທ້ວງຕີງນັ້ນດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “nāpī” (ແລະກໍບໍ່ແມ່ນ...). ຫາກວ່າທຳເຫຼົ່ານັ້ນຍັງບໍ່ເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ກໍຄວນເປັນທຳພົ້ນຈາກການ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “nāpikālattaya vinimuttā” (ແລະບໍ່ແມ່ນພົ້ນຈາກການທັງສາມ). ບົດວ່າ “Sānusaye cittasantāne” ຄວາມວ່າ ໃນຈິດສັນດານຂອງພຣະເສຂະແລະປຸຖຸຊົນ. ບົດວ່າ “Saha magguppādā” ຄວາມວ່າ ພ້ອມກັບການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງມັກນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “Taratra vutto” ຄວາມວ່າ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາແລະດີກາໃນທີ່ນັ້ນໆ. ບົດວ່າ “Anāgatasāmaññaṃ” ຄວາມວ່າ ຄ້າຍຄືກັບອະນາຄົດ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ບໍ່ແມ່ນອະນາຄົດໂດຍສ່ວນດຽວ. ທ່ານກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tehi magge” ເພື່ອສະແດງວ່າ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນເປັນສັງຂະຕະທຳໄດ້ແນວໃດ. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳອະທິບາຍ (ວິພາວິນີ). ບົດວ່າ “Appahīnā” ຄວາມວ່າ ຍັງລະບໍ່ທັນໄດ້ດ້ວຍມັກ. ບົດວ່າ “Tadavatthā” ຄວາມວ່າ ມີສະພາວະຄວນແກ່ການເກີດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ “Taṃ sabhāvattā” ຄວາມວ່າ ເພາະມີສະພາວະແຫ່ງກາມະຣາຄະເປັນຕົ້ນນັ້ນ. ບົດວ່າ “Tathā vuccantī” ຄວາມວ່າ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ອະນຸສັຍ. ຊື່ວ່າອະນາຄົດຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະສຳເລັດດ້ວຍຄວາມມີຢູ່ຈິງໃນຈິດສັນດານ. ບົດວ່າ “Hañci pajahatī” ຄວາມວ່າ ຫາກວ່າລະໄດ້. ບົດວ່າ “Tenahī” ຄວາມວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ. ບົດວ່າ “Ratto” ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຣາຄະ. ບົດວ່າ “Duṭṭho” ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍໂທສະ. ບົດວ່າ “Muḷho” ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍໂມຫະ ແລ້ວລະ ທ່ານກ່າວໝາຍຄວາມວ່າ ຍ່ອມປະສົບກັບໂທດ. ແຫ່ງຣາຄະເປັນຕົ້ນທີ່ເຖິງຄວາມກຸ້ມຣຸມ (ປະຣິຍຸດຖານ). ບົດວ່າ “Maggavajjhaṃ” ຄວາມວ່າ ອັນມັກພຶງຂ້າ (ລະ). ບົດວ່າ “Uppannaṃ” ຄວາມວ່າ ປັດຈຸບັນ. ທຳທີ່ເປັນປັດຈຸບັນແລະເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວັດຕະມານຸບປັນນະ (ເກີດຂຶ້ນໃນປັດຈຸບັນ). ບົດວ່າ “Bhutvā” ຄວາມວ່າ ສະເຫວີຍອາຣົມແລ້ວ. ດັບໄປ ຊື່ວ່າ ວິຄະຕະ. ທຳທີ່ສະເຫວີຍອາຣົມແລ້ວດັບໄປແລະເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພຸດຕະວາຄະຕຸບປັນນະ. ຍ່ອມເຮັດໂອກາດເພື່ອການໃຫ້ຜົນ ຊື່ວ່າ ໂອກາສະກະຕະ. ທຳທີ່ເຮັດໂອກາດແລ້ວແລະເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ໂອກາສະກະຕຸບປັນນະ. ຄຳວ່າ ສະມຸດາຈານ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງການເປັນໄປຢ່າງຍິ່ງ. ທຳທີ່ເປັນສະມຸດາຈານແລະເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສະມຸດາຈາຣຸບປັນນະ. ຍ່ອມໄດ້ທີ່ຕັ້ງຄືປັນຈະຂັນ ຊື່ວ່າ ພູມິລັດທະ. ທຳທີ່ໄດ້ທີ່ຕັ້ງແລ້ວແລະເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພູມິລັດທຸບປັນນະ. ຍ່ອມຍຶດໜ່ວງອາຣົມຢ່າງຍິ່ງ ຊື່ວ່າ ອາຣັມມະນາທິຄະຫິຕະ. ທຳທີ່ຍຶດໜ່ວງອາຣົມຢ່າງຍິ່ງແລ້ວແລະເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາຣັມມະນາທິຄະຫິຕຸບປັນນະ. ທຳທີ່ມະຫັກຄະຕະຊານບໍ່ໄດ້ຂົ່ມໄວ້ແລະເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະວິກຂັມພິຕຸບປັນນະ. ທຳທີ່ມັກບໍ່ໄດ້ຖອນຂຶ້ນແລະເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະສະມຸກຄາຕິຕຸບປັນນະ. ເມື່ອທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນແລ້ວແຫ່ງອະນຸສັຍທັງຫຼາຍທີ່ມັກພຶງຂ້າຢ່າງນີ້ ຄວາມເປັນປັດຈຸບັນໂດຍອ້ອມ (ປະຣິຍາຍະ) ແຫ່ງອະນຸສັຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ພຶງກ່າວ. ບົດວ່າ “Sekkhā” ຄວາມວ່າ ພຣະເສຂະບຸກຄົນ ໗ ຈຳພວກ.

ဩရမ္ဘာဂေါ ဝုစ္စတိ ကာမလောကောစေဝ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ စ. ဩရမ္ဘာဂေ သန္ဒိဿန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. ဥဒ္ဓံဘာဂေါ ဝုစ္စတိ မဟဂ္ဂတဘာဝေါစေဝ အရိယဘာဝေါ စ. ဥဒ္ဓံဘာဂေ သန္ဒိဿန္တီတိ ဥဒ္ဓံဘာဂိယာနိ. တတ္ထ. ကာမစ္ဆန္ဒော, ဗျာပါဒေါ,တိ ဣမာနိ ဒွေသံ ယောဇနာနိ ကာမလောကသင်္ခါတေ ဩရမ္ဘာဂေ ဧဝ သန္ဒိဿန္တိ. ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသော,တိ ဣမာနိ တီဏိ ပုထုဇ္ဇနဘာဝ သင်္ခါတေ. သေသာနိ ပန ပဉ္စ မဟဂ္ဂတဘာဝသင်္ခါတေ စ အရိယဘာဝသင်္ခါတေစ ဥဒ္ဓံဘာဂေပိ သန္ဒိဿန္တိ. အထဝါ. ပုရိမာနိ ပဉ္စယဿ တာနိ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနာနိ, တံ ဥပရိဘဝဂ္ဂေ ဌိတံပိ ကာမလောကသင်္ခါတံ ဩရမ္ဘာဂံ အာကဍ္ဎန္တိ, တသ္မာ ဩရမ္ဘာဂါယ သံဝတ္တန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. ပစ္ဆိမာနိ ပဉ္စ ယဿ တာနိ အပ္ပဟီနာနိ, တံ ကာမလောကေ ဌိတံပိ ဥဒ္ဓံဘာဂံ အာကဍ္ဎန္တိ, တသ္မာ ဥဒ္ဓံဘာဂါယ သံဝတ္တန္တီတိ ဥဒ္ဓံဘာဂိယာနိ. တတ္ထဟိ ဒွေရူပါရူပရာဂါ ဧကန္တေန မဟဂ္ဂတဘာဝံ အာကဍ္ဎန္တိယေဝ. မာနော စ ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ အဝိဇ္ဇာစာတိ ဣမာနိ စ ရူပါရူပရာဂသဟဂတာနိ ဟုတွာ အာကဍ္ဎန္တိ. ဩရံ ဟေဋ္ဌိမံ ကာမလောကံ ဘဇန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. ဥဒ္ဓံ ရူပါရူပလောကံ ဘဇန္တီတိ ဥဒ္ဓံဘာဂိယာနီတိပိ ဝဏ္ဏေန္တိ. ‘‘ဣတရာနိ ပနာ’’တိ ဒွေ ဣဿာ သံယောဇန မစ္ဆရိယသံယောဇနာနိ. ‘‘ကမောပန ဒွိန္နံ ပီ’’တိ ဣဓ သင်္ဂဟေ ဒွိန္နံပိ အနုက္ကမောပန.

ທີ່ຊື່ວ່າ ໂອຣັມພາກ (ສ່ວນເບື້ອງຕ່ຳ) ໄດ້ແກ່ ກາມະໂລກ ແລະ ຄວາມເປັນປຸຖຸຊົນ. ກິເລດທີ່ເຫັນໄດ້ໃນສ່ວນເບື້ອງຕ່ຳ ຊື່ວ່າ ໂອຣັມພາຄິຍະ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອຸດທັມພາກ (ສ່ວນເບື້ອງເທິງ) ໄດ້ແກ່ ມະຫັກຄະຕະພາບ ແລະ ຄວາມເປັນພຣະອະລິຍະ. ກິເລດທີ່ເຫັນໄດ້ໃນສ່ວນເບື້ອງເທິງ ຊື່ວ່າ ອຸດທັມພາຄິຍະ. ໃນບັນດາກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັງໂຍດ ໒ ຄື ກາມະສັນທະ ແລະ ພະຍາບາດ ຍ່ອມເຫັນໄດ້ສະເພາະໃນໂອຣັມພາກທີ່ກ່າວຄືກາມະໂລກເທົ່ານັ້ນ. ສັງໂຍດ ໓ ຄື ທິດຖິ, ວິຈິກິດສາ ແລະ ສີລັບພະຕະປຣາມາດ ຍ່ອມເຫັນໄດ້ໃນສ່ວນທີ່ກ່າວຄືຄວາມເປັນປຸຖຸຊົນ. ສ່ວນສັງໂຍດ ໕ ທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມເຫັນໄດ້ເຖິງໃນອຸດທັມພາກທີ່ກ່າວຄືມະຫັກຄະຕະພາບແລະຄວາມເປັນພຣະອະລິຍະ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສັງໂຍດ ໕ ປະການທຳອິດ ຂອງບຸກຄົນໃດທີ່ມັກຍັງລະບໍ່ໄດ້ ຍ່ອມສະກົດດຶງບຸກຄົນນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະຕັ້ງຢູ່ໃນພົບເບື້ອງເທິງສຸດ ໃຫ້ຕົກລົງມາສູ່ໂອຣັມພາກທີ່ກ່າວຄືກາມະໂລກ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂອຣັມພາຄິຍະ ເພາະເປັນໄປເພື່ອໂອຣັມພາກ. ສັງໂຍດ ໕ ປະການເບື້ອງຫຼັງ ຂອງບຸກຄົນໃດທີ່ຍັງລະບໍ່ໄດ້ ຍ່ອມສະກົດດຶງບຸກຄົນນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະຕັ້ງຢູ່ໃນກາມະໂລກ ໃຫ້ຂຶ້ນໄປສູ່ອຸດທັມພາກ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸດທັມພາຄິຍະ ເພາະເປັນໄປເພື່ອອຸດທັມພາກ. ຈິງຢູ່, ໃນບັນດາສັງໂຍດເຫຼົ່ານັ້ນ ຣູປະຣາຄະແລະອະຣູປະຣາຄະທັງສອງ ຍ່ອມສະກົດດຶງໄປສູ່ມະຫັກຄະຕະພາບໂດຍສ່ວນດຽວແທ້ໆ. ສ່ວນມານະ, ອຸດທັດຈະ ແລະ ອະວິຊາ ຍ່ອມເກີດຮ່ວມກັບຣູປະຣາຄະແລະອະຣູປະຣາຄະແລ້ວສະກົດດຶງໄປ. ທ່ານອະທິບາຍໄວ້ອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ໂອຣັມພາຄິຍະ ເພາະຊ່ອງເສບກາມະໂລກເບື້ອງຕ່ຳ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອຸດທັມພາຄິຍະ ເພາະຊ່ອງເສບຣູປະໂລກແລະອະຣູປະໂລກເບື້ອງເທິງ. ບົດວ່າ “Itarāni panā” ຄວາມວ່າ ສັງໂຍດ ໒ ຄື ອິດສາສັງໂຍດ ແລະ ມັດຊະຣິຍະສັງໂຍດ. ບົດວ່າ “Kamopana dvinnaṃ pī” ຄວາມວ່າ ລຳດັບແຫ່ງສັງໂຍດທັງສອງນັ້ນໃນຄຳສະຫຼຸບນີ້.

‘‘ဝိဗာဓေန္တီ’’တိ ဝိဟိံသန္တိ. ‘‘ဥပတာပေန္တိစာ’’တိ ဥပဂန္တွာ သန္တာပေန္တိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ.

ບົດວ່າ “Vibādhentī” ຄວາມວ່າ ຍ່ອມບຽດບຽນ. ບົດວ່າ “Upatāpenticā” ຄວາມວ່າ ຍ່ອມເຂົ້າໄປເຮັດໃຫ້ຮ້ອນຮົນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບົດນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

အကုသလသင်္ဂဟာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍອະກຸສົນສັງຄະຫະ ຈົບແລ້ວ.

၁၆၃. မိဿကသင်္ဂဟေ. ‘‘စိတ္တပ္ပဋိပါဒနံ စိတ္တနိယောဇနံ. ‘‘သုဂတိ ဒုဂ္ဂတိ ဝိဝဋ္ဋသင်္ခါတာသု စာ’’တိ သုဂတိဘဝ ဒုဂ္ဂတိ ဘဝနိဗ္ဗာနသင်္ခါတာသု စ. နိဗ္ဗာနဉှိ ဝဋ္ဋတော ဂိဂတတ္တာ ဝိဝဋ္ဋန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဒဿနာဒီဟိ ဧဝါ’’တိ ဒဿနသင်္ကပ္ပနာဒီဟိ ဧဝ. ဥဇုဂတိ နာမ [Pg.236] ဟိတသုခသံဝတ္တနိကာ ပဝတ္တိ ဝုစ္စတိ. ဝင်္ကဂတိနာမ အဟိတ ဒုက္ခသံဝတ္တနိကာ ပဝတ္တိ. ‘‘ပထင်္ဂါနီ’’တိ ပထဿမဂ္ဂဿ အင်္ဂါနိ. မဂ္ဂေါတိ စ ဥပါယော ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဥပါယင်္ဂါနီ’’တိ. ‘‘ဣတရာနီ’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒီနိ အင်္ဂါနိ. ဥဇုဂတိယာ ဂမနဿ ဥပါယင်္ဂါနိ. ဣမေပိ စတ္တာရော မဂ္ဂင်္ဂ ဓမ္မာ ဓမ္မာ နာမ အာဂတာ. ‘‘တထာ တထာ ပဝတ္တာနံ’’တိ မုသာဝါဒါဒိဝသေန ပဝတ္တာနံ. ‘‘နာ နာမဂ္ဂေါဝါ’’တိ မိစ္ဆာမဂ္ဂေါ စ သမ္မာမဂ္ဂေါ စ.

໑໖໓. ໃນມິສສະກະສັງຄະຫະ. ຄຳວ່າ ການນ້ອມຈິດໄປ ຄວາມວ່າ ການປະກອບຈິດ. ບົດວ່າ “Sugati duggati vivaṭṭasaṅkhātāsu cā” ຄວາມວ່າ ໃນສຸຄະຕິພົບ, ທຸຄະຕິພົບ ແລະ ພຣະນິພານ. ຈິງຢູ່, ພຣະນິພານ ທ່ານເອີ້ນວ່າ ວິວັດຕະ ເພາະພົ້ນໄປຈາກວັດຕະສົງສານ. ບົດວ່າ “Dassanādīhi evā” ຄວາມວ່າ ດ້ວຍການເຫັນແລະການດຳຣິເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອຸຊຸຄະຕິ (ທາງກົງ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປທີ່ນຳມາຊຶ່ງປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກ. ທີ່ຊື່ວ່າ ວັງກະຄະຕິ (ທາງຄົດ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປທີ່ນຳມາຊຶ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດແລະຄວາມທຸກ. ບົດວ່າ “Pathaṅgānī” ຄວາມວ່າ ອົງຄະແຫ່ງທາງ ຄື ມັກ. ທ່ານກ່າວວ່າ “upāyaṅgānī” (ອົງຄະແຫ່ງອຸບາຍ) ເພາະຄຳວ່າ ມັກ ໝາຍເຖິງ ອຸບາຍ. ບົດວ່າ “Itarānī” ຄວາມວ່າ ອົງຄະທັງຫຼາຍມີສຳມາທິດຖິແລະສຳມາສັງກັປະເປັນຕົ້ນ. ເປັນອົງຄະແຫ່ງອຸບາຍໃນການດຳເນີນໄປສູ່ທາງກົງ. ເຖິງແມ່ນມັກຄັງຄະທຳ ໔ ເຫຼົ່ານີ້ ກໍມາແລ້ວໃນນາມວ່າ ທຳ. ບົດວ່າ “Tathā tathā pavattānaṃ” ຄວາມວ່າ ຂອງທຳທີ່ເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເວົ້າຕົວະເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Nā nāmaggovā” ຄວາມວ່າ ມິດສາທິມັກ ແລະ ສຳມາທິມັກ.

‘‘အတ္တာဓီနဝုတ္တိကေ’’တိ အတ္တာယတ္တပ္ပဝတ္တိကေ. အတ္တနော ဂတိ နာမ စက္ခုန္ဒြိယာဒီနံ ဒဿနာဒိ ကိစ္စမေဝ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဣဿရာ အဓိပတိနော’’တိ ဣဒံ အာဓိပ္ပစ္စတ္ထပါကဋတ္ထံ ဝုတ္တံ. အတ္ထော ပန ဘာဝပ္ပဓာနဝသေန ဂဟေတဗ္ဗော. ဣန္ဒြိယံ ဣဿရိယံ အာဓိပ္ပစ္စန္တိဟိ ဣမေ ဧကတ္ထာတိ. ‘‘ဣတ္ထာကာရာနိ’’ နာမ ဣတ္ထိလိင်္ဂပုရိသလိင်္ဂါဒိ. ‘‘အညထာ အပ္ပဝတ္တိယံ’’တိ ဣတ္ထိသဏ္ဌာနေ ပုရိသလိင်္ဂါဒီနံ, ပုရိသသဏ္ဌာနေ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီနံ အပ္ပဝတ္တိယံ. တေနာဟ ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိံ. မနော ဝိဇာနနကိစ္စေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဣဿရော ဟောတိ အနညာဘိဘဝနီယဘာဝေန ပဝတ္တနတောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝံ ပရတ္ထ. ‘‘အာရမ္မဏာဓိမုစ္စနေ’’တိ အာရမ္မဏေ နိရာသင်္ကပ္ပဝတ္တိယံ. ‘‘အာရမ္မဏုပဋ္ဌာနေ’’တိ စိတ္တေ ဗုဒ္ဓဂုဏာဓိကဿ အာရမ္မဏဿ ဥပဋ္ဌာနေ. ‘‘စတုသစ္စဓမ္မော’’တိ တေန ပုဂ္ဂလေန အနညာတ ပုဗ္ဗော စတုသစ္စ ဓမ္မော. အနညာတ ပုဗ္ဗံ အမတံ ဝါ ပဒံ. အနညာတံ ဉဿာမိ ဣတိ ပဝတ္တံ ဣန္ဒြိယန္တိ သမာသော. ပဋိပန္နဿာတိ ပန အတ္ထတော သိဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိပ္ပကတဘာဝေနာ’’တိ အနိဋ္ဌင်္ဂတဘာဝေန. ပုနပ္ပုနံ ဇာနနကိစ္စယုတ္တာနံ မဇ္ဈေ ဆန္နံသေက္ခာနံ. ဧတေန အဝသဒ္ဒဿယာဝ သဗ္ဗကိလေသပ္ပဟာနာ ဇာနနန္တိ အတ္ထံ ဒီပေတိ. ပထမ မဂ္ဂေန ဉာတံ မရိယာဒံ အနတိက္ကမ္မ ဇာနနန္တိပိ ဝဏ္ဏေန္တိ. အာဇာနိတတ္ထာတိ အညာတာဝီ. အရဟာ ခီဏာသဝေါ ကတကိစ္စော ဝုသိတ ဗြဟ္မစရိယော. အညာတာဝိနော ဣန္ဒြိယန္တိ အညာတာဝိန္ဒြိယန္တိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိနိဋ္ဌိတ အာဇာနနကိစ္စဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘တဗ္ဗိမုတ္တီ’’တိ အတ္တဂ္ဂါဟ ဝိမုတ္တိ. ‘‘တသ္မိံ ဝါ’’တိ တသ္မိံ အတ္တနိဝါ. ‘‘သံကိလိဋ္ဌော’’တိ နာနာကိလေသေဟိ သံကိလေသိတော. ‘‘ဝိပ္ဖန္ဒိတော’’တိ နာနာသုခဒုက္ခေဟိ [Pg.237] သံကမ္ပိတော. ‘‘ဝေါဒါနပတ္တိယာ’’တိ ဝိသုဒ္ဓိပတ္တတ္ထာယ. ‘‘တာယပဋိ ပတ္တိယာ’’တိ ကရဏတ္ထေ, ဟေတု အတ္ထေ ဝါ ကရဏဝစနံ. ‘‘ဝေါဒါနပတ္တိယာ’’တိ သာမိအတ္ထေ သာမိဝစနံ.

ບົດວ່າ “Attādhīnavuttike” ຄວາມວ່າ ມີຄວາມເປັນໄປເນື່ອງດ້ວຍຕົນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວາມເປັນໄປຂອງຕົນ ໄດ້ແກ່ ກິດຈະກຳມີການເຫັນເປັນຕົ້ນແຫ່ງຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “Issarā adhipatino” ທ່ານກ່າວຄຳນີ້ເພື່ອສະແດງອັດຖະແຫ່ງຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃຫ້ປາກົດ. ແຕ່ເນື້ອຄວາມພຶງຖືເອົາໂດຍອຳນາດແຫ່ງພາວະ. ຈິງຢູ່, ຄຳວ່າ ອິນຊີ, ຄວາມເປັນໃຫຍ່ ແລະ ຄວາມເປັນອະທິບໍດີ ເຫຼົ່ານີ້ ມີອັດຖະອັນດຽວກັນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “Itthākārāni” ໄດ້ແກ່ ອິດຖີລິງ ແລະ ປຸຣິສະລິງເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Aññathā appavattiyaṃ” ຄວາມວ່າ ໃນຄວາມບໍ່ເປັນໄປແຫ່ງປຸຣິສະລິງເປັນຕົ້ນໃນສັນຖານແຫ່ງສະຕີ, ແລະໃນຄວາມບໍ່ເປັນໄປແຫ່ງອິດຖີລິງເປັນຕົ້ນໃນສັນຖານແຫ່ງບຸຣຸດ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tathāhī” (ຈິງຢ່າງນັ້ນ...). ມີເນື້ອຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນວ່າ ມະໂນ (ໃຈ) ຍ່ອມເປັນໃຫຍ່ເໜືອສຳປະຍຸດຕະທຳທັງຫຼາຍໃນກິດຈະກຳແຫ່ງການຮູ້ແຈ້ງ ເພາະເປັນໄປໂດຍສະພາວະທີ່ທຳອື່ນຄອບງຳບໍ່ໄດ້. ໃນບົດອື່ນກໍມີນັຍຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ “Ārammaṇādhimuccane” ຄວາມວ່າ ໃນການເປັນໄປຢ່າງປາສະຈາກຄວາມສົງໄສໃນອາຣົມ. ບົດວ່າ “Ārammaṇupaṭṭhāne” ຄວາມວ່າ ໃນການປາກົດແຫ່ງອາຣົມມີພຸດທະຄຸນເປັນຕົ້ນໃນຈິດ. ບົດວ່າ “Catusaccadhammo” ຄວາມວ່າ ອະລິຍະສັດຈະທຳ ໔ ທີ່ບຸກຄົນນັ້ນຍັງບໍ່ເຄີຍຮູ້ມາກ່ອນ. ຫຼືບົດທຳອັນບໍ່ຕາຍທີ່ຍັງບໍ່ເຄີຍຮູ້ມາກ່ອນ. ບົດສະໝາດວ່າ ອິນຊີທີ່ເປັນໄປວ່າ ເຮົາຈັກຮູ້ທຳທີ່ຍັງບໍ່ເຄີຍຮູ້. ແຕ່ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ ຂອງຜູ້ປະຕິບັດ ເພາະສຳເລັດໂດຍອັດຖະແລ້ວ. ບົດວ່າ “Vippakatabhāvenā” ຄວາມວ່າ ເພາະຄວາມເປັນທຳທີ່ຍັງບໍ່ເຖິງທີ່ສຸດ. ໃນລະຫວ່າງແຫ່ງພຣະເສຂະບຸກຄົນ ໖ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກິດຈະກຳແຫ່ງການຮູ້ຢູ່ເນືອງໆ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງອັດຖະວ່າ ການຮູ້ເພາະລະກິເລດທັງປວງໄດ້ໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ. ບາງທ່ານກ່າວອະທິບາຍວ່າ ການຮູ້ໂດຍບໍ່ລ່ວງລ້ຳຂອບເຂດທີ່ຮູ້ແລ້ວດ້ວຍມັກທຳອິດ. ຜູ້ຮູ້ທຳທີ່ຄວນຮູ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອັນຍາຕາວີ. ໄດ້ແກ່ ພຣະອໍຣະຫັນຜູ້ຂີນາສົບ, ຜູ້ມີກິດອັນເຮັດແລ້ວ, ຜູ້ຢູ່ຈົບພົມມະຈັນແລ້ວ. ເພື່ອສະແດງອັດຖະແຫ່ງອິນຊີຂອງຜູ້ຮູ້ທຳທີ່ຄວນຮູ້ແລ້ວ ວ່າ ອັນຍາຕາວິນຊີ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “pariniṭṭhita ājānanakiccassā” (ແຫ່ງຜູ້ມີກິດຈະກຳແຫ່ງການຮູ້ອັນສຳເລັດແລ້ວ). ບົດວ່າ “Tabbimuttī” ຄວາມວ່າ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນຈາກການຍຶດໝັ້ນວ່າເປັນຕົວຕົນ. ບົດວ່າ “Tasmiṃ vā” ຄວາມວ່າ ຫຼືໃນຕົວຕົນນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “Saṃkiliṭṭho” ຄວາມວ່າ ເສົ້າໝອງແລ້ວດ້ວຍກິເລດຕ່າງໆ. ບົດວ່າ “Vipphandito” ຄວາມວ່າ ຫວັ່ນໄຫວແລ້ວດ້ວຍສຸກແລະທຸກຕ່າງໆ. ບົດວ່າ “Vodānapattiyā” ຄວາມວ່າ ເພື່ອບັນລຸຄວາມບໍລິສຸດ. ບົດວ່າ “Tāyapaṭi pattiyā” ທ່ານໃຊ້ຕະຕິຍາວິພັດໃນອັດຖະແຫ່ງກະລານະ (ເຄື່ອງມື) ຫຼືໃນອັດຖະແຫ່ງເຫດ. ບົດວ່າ “Vodānapattiyā” ທ່ານໃຊ້ສັດຖີວິພັດໃນອັດຖະແຫ່ງສາມີ (ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ).

‘‘ဗလီယန္တီ’’တိ နာမဓာတုနိဒ္ဒေသော. တေနာဟ ‘‘ဗလသာ ကရောန္တီ’’တိ. ‘‘ဗလသာ’’တိ ဗလေန. ပရိတော သမန္တတော သေန္တိ ပရိဝါရေန္တီတိ ပရိဿယာ. အဿဒ္ဓဿ ဘာဝေါ အဿဒ္ဓိယံ. ကောသဇ္ဇသင်္ခါတေန ပဋိပက္ခဓမ္မေန. မုဋ္ဌာ နဋ္ဌာ သတိ ယဿာတိ မုဋ္ဌဿတိ. မုဋ္ဌဿတိဿ ဘာဝေါ မုဋ္ဌဿစ္စံ. ‘‘သေသဒုက ဒွယံ’’တိ အဟိရိကဒုကံ ဟိရိဒုကဉ္စ.

ບົດວ່າ “Balīyantī” ເປັນການສະແດງນາມະທາດ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “balasā karontī” (ຍ່ອມເຮັດດ້ວຍກຳລັງ). ບົດວ່າ “Balasā” ຄວາມວ່າ ດ້ວຍກຳລັງ. ທຳທີ່ນອນເນື່ອງຢູ່ໂດຍຮອບ ຄື ຫ້ອມລ້ອມໄວ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະຣິດສະຍະ (ພັຍອັນຕະລາຍ). ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ບໍ່ມີສັດທາ ຊື່ວ່າ ອັດສັດທິຍະ (ຄວາມບໍ່ມີສັດທາ). ດ້ວຍທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກກ່າວຄືໂກສັດຊະ (ຄວາມກຽດຄ້ານ). ຜູ້ມີສະຕິຫຼົງລືມ ຄື ເສຍໄປ ຊື່ວ່າ ມຸດຖັດສະຕິ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ມີສະຕິຫຼົງລືມ ຊື່ວ່າ ມຸດຖັດສັດຈະ (ຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ). ບົດວ່າ “Sesaduka dvayaṃ” ຄວາມວ່າ ທຸກຂະ ໒ ທີ່ເຫຼືອ ຄື ອະຫິຣິກະທຸກຂະ ແລະ ຫິຣິທຸກຂະ.

ဂဟပတိ, ဇာယမ္ပတီ, တိအာဒီသု ဝိယ ပတိသဒ္ဒေါ သာမိဣဿရ ပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ပတီတိ သာမိဣဿရော’’တိ. ‘‘ပရေသံ’’တိ သဟဇာတေသု ပရေသံ ဣန္ဒြိယာနံ. ‘‘ပရေဟီ’’တိ ကမ္မတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ပရေ သဟဇာတေ ဣန္ဒြိယ ဓမ္မေတိ အတ္ထော. ‘‘အဓိကော’’တိ အဓိကတရော. ‘‘အတ္တာဓီန ဝုတ္တီနံ’’တိ အတ္တာယတ္တဝုတ္တီနံ. ‘‘ဆန္ဒာဂမနဝသေန ဝါ’’တိ ဧတ္ထ အာဂစ္ဆတိ ဖလံ ဧတေနာတိ အာဂမနံ. အာဒိကာရဏံ, မူလကာရဏံ, ပဘဝကာရဏံ. ဆန္ဒော ဧဝ အာဂမနံ ဆန္ဒာဂမနံ. တေနာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ အတီတဘဝေသူ’’တိအာဒိံ. သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ အတ္တပရာဓီနေ ကတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. မဟောဃော တိဏပဏ္ဏကသဋေ အတ္တပရာဓီနေ ကရောန္တော ဝိယာတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ‘‘အတ္တပရာဓီနေ’’တိ အတ္တသင်္ခါတောပရော အတ္တပရော. အတ္တပရေန အဓီနာ အတ္တပရာဓီနာတိ အတ္ထော. ‘‘သေသေသုပီ’’တိ သေသေသု ဝီရိယ စိတ္တ ဝီမံသာဓိပတီသုပိ. ဧတေန ‘ဝီရိယမေဝ အဓိပတိ ဝီရိယာဓိပတိ. ဝီရိယဝတော ကိံ နာမ ကမ္မံ န သိဇ္ဈတီတိ ဧဝံ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဝသေန ဝါ ပုဗ္ဗေ အတီတဘဝေသု သုဋ္ဌု အာသေဝိတဝီရိယာဂမနဝသေန ဝါ တေသု တေသု ကလျာဏ ပါပကမ္မေသု သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေ မဟောဃော ဝိယ တိဏပဏ္ဏကသဋေ အတ္တပရာဓီနေ နိစ္စံ ပဂ္ဂဟိတဓုရေကတွာ ပဝတ္တံ ဝီရိယ’န္တိအာဒိနယံ အတိဒိသတိ. ‘‘ပစ္ဆိမာ တယော ဓမ္မာ’’တိ ဝီရိယ စိတ္တ ဝီမံသာ ဓမ္မာ. ပရဝသေပိ ဝတ္တန္တိ, တဒါ တေသံ အဓိပတိဘာဝေါ နတ္ထီတိ စောဒနာ. အဓိပတိ ကိစ္စံ နာမ ဓုရဝါဟိတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တံ တံ ကိစ္စ ဝိသေသံ [Pg.238] အနပေက္ခိတွာ’’တိ စက္ခုန္ဒြိယံ ဒဿန ကိစ္စေ ဣဿရော, သောတိန္ဒြိယံ သဝန ကိစ္စေတိအာဒီသု တံ တံ ကိစ္စဝိသေသံ အပေက္ခတိ, တထာ အနပေက္ခိတွာ. ‘‘ဝိဇာနနာဒိ ကိစ္စံ’’တိ ‘မနော အာရမ္မဏ ဝိဇာနနေ’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ သဗ္ဗံ ဣန္ဒြိယ ကိစ္စံ.

ຄຳວ່າ 'ປະຕິ' (ຜົວ) ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ 'ຄະຫະປະຕິ' (ຄະຫະບໍດີ) ແລະ 'ຊາຍັມປະຕີ' (ຜົວເມຍ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ 'ສາມີ' (ຜົວ, ເຈົ້າຂອງ) ແລະ 'ອິດສະຣະ' (ຜູ້ເປັນໃຫຍ່) ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະຕີຕິ ສາມີອິດສະໂຣ' (ຄຳວ່າ ປະຕິ ໄດ້ແກ່ ສາມີ ແລະ ອິດສະຣະ). ຄຳວ່າ 'ປະເຣສັງ' (ແກ່ທຳອື່ນ) ໄດ້ແກ່ ແກ່ອິນຊີທັງຫຼາຍອື່ນໆ ທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ. ຄຳວ່າ 'ປະເຣຫິ' (ໂດຍທຳອື່ນ) ເປັນຕະຕິຍາວິບັດ (ກະຣະນະວິບັດ) ໃນຄວາມໝາຍຂອງກຳມະ. ອະທິບາຍວ່າ ເຊິ່ງອິນຊີທຳອື່ນໆ ທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ. ຄຳວ່າ 'ອະທິໂກ' ໄດ້ແກ່ ຍິ່ງກວ່າ. ຄຳວ່າ 'ອັດຕາທີນະວຸດຕີນັງ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມເປັນໄປເນື່ອງດ້ວຍຕົນ. ຄຳວ່າ 'ສັນທາຄະມະນະວະເສນະ ວາ' (ຫຼືດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມພໍໃຈທີ່ມາເຖິງ) ໃນຄຳນັ້ນ ຜົນຍ່ອມມາເຖິງດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອາຄະມະນະ' (ການມາເຖິງ) ໄດ້ແກ່ ເຫດເບື້ອງຕົ້ນ, ເຫດເຄົ້າ, ເຫດກຳເນີດ. ຄວາມພໍໃຈນັ້ນເອງເປັນອາຄົມ (ການມາເຖິງ) ຊື່ວ່າ 'ສັນທາຄົມ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປຸພເພ ອະຕີຕະພະເວສຸ' (ໃນພົບທີ່ເປັນອະດີດໃນກ່ອນ) ເປັນຕົ້ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເຮັດສຳປະຍຸດຕະທຳທັງຫຼາຍໃຫ້ເນື່ອງດ້ວຍຕົນ ແລະ ຜູ້ອື່ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ປຽບເໝືອນຫ້ວງນ້ຳໃຫຍ່ ທີ່ເຮັດຫຍ້າ, ໃບໄມ້ ແລະ ຂີ້ເຫຍື້ອ ໃຫ້ເປັນໄປຕາມອຳນາດຂອງຕົນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ອັດຕະປະຣາທີເນ' ໄດ້ແກ່ ຕົນທີ່ກ່າວຄືຜູ້ອື່ນ ຊື່ວ່າ 'ອັດຕະປະຣະ', ສິ່ງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍອັດຕະປະຣະ ຊື່ວ່າ 'ອັດຕະປະຣາທີນະ'. ຄຳວ່າ 'ເສເສສຸປິ' ໄດ້ແກ່ ເຖິງໃນອະທິບໍດີທີ່ເຫຼືອ ຄື ວິຣິຍະ, ຈິດຕະ ແລະ ວິມັງສາ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານຍ່ອມສະແດງນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ວິຣິຍະນັ້ນເອງເປັນອະທິບໍດີ ຊື່ວ່າ ວິຣິຍາທິປະຕິ, ກຳໃດຊື່ວ່າຈະບໍ່ສຳເລັດແກ່ຜູ້ມີຄວາມພຽນ ບໍ່ມີເລີຍ, ວິຣິຍະທີ່ເປັນໄປໂດຍການຕັ້ງໜ້າປະຕິບັດໜ້າທີ່ຢູ່ສະເໝີ ໂດຍເຮັດສຳປະຍຸດຕະທຳທັງຫຼາຍໃນກຸສົນແລະອະກຸສົນກຳນັ້ນໆ ໃຫ້ເປັນໄປຕາມອຳນາດຂອງຕົນ ປຽບເໝືອນຫ້ວງນ້ຳໃຫຍ່ ທີ່ເຮັດຫຍ້າ, ໃບໄມ້ ແລະ ຂີ້ເຫຍື້ອ ໃຫ້ເປັນໄປຕາມອຳນາດຂອງຕົນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸພພາພິສັງຂານ ຫຼືດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິຣິຍາຄົມທີ່ໄດ້ຊ້ອງເສບມາເປັນຢ່າງດີໃນພົບທີ່ເປັນອະດີດໃນກ່ອນ'. ຄຳວ່າ 'ປັດສິມາ ຕະໂຍ ທຳມາ' ໄດ້ແກ່ ທຳ ໓ ປະການໃນເບື້ອງປາຍ ຄື ວິຣິຍະ, ຈິດຕະ ແລະ ວິມັງສາ. ມີຄຳໂຕ້ແຍ້ງວ່າ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນໄປໃນອຳນາດຂອງສິ່ງອື່ນ, ໃນເວລານັ້ນ ຄວາມເປັນອະທິບໍດີຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ມີ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ກິດຂອງອະທິບໍດີ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ຖືທຸຣະ (ເປັນຫົວໜ້າ). ຄຳວ່າ 'ຕັງ ຕັງ ກິດຈະວິເສສັງ ອະນິເປກຂິຕະວາ' ໄດ້ແກ່ ຈັກຂຸນຊີເປັນໃຫຍ່ໃນກິດຄືການເຫັນ, ໂສຕິນຊີເປັນໃຫຍ່ໃນກິດຄືການຟັງ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເພັ່ງເລັງເຖິງກິດສະເພາະນັ້ນໆ, ແຕ່ (ອະທິບໍດີ) ບໍ່ເພັ່ງເລັງເຖິງກິດສະເພາະນັ້ນໆ ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ວິຊານະນາດິກິດຈັງ' ໄດ້ແກ່ ອິນຊີກິດທັງໝົດ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ມະໂນ ຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງເຊິ່ງອາຣົມ'.

ဘုသော ဟရန္တိ ဝဟန္တီတိ အာဟာရာ. ‘‘ဘုသော’’တိ အတိရေကတရန္တိ အတ္ထော. ကထံ ပန ဘုသော ဟရန္တီတိ အာဟ ‘‘သဟဇာတာဒီ’’တိအာဒိံ. တေတေ ပစ္စယ ဓမ္မာ တေတေ ပစ္စယုပ္ပန္န ဓမ္မာ စာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဣမိဿံ ပါဠိယံ. ‘‘ပစ္စယာဟာရော ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဟေတု အာရမ္မဏာဒိကော သဗ္ဗောပစ္စယော ပစ္စယာဟာရော နာမ. အာဟာရ ပစ္စယောပန ဝိသုံ ဧကော ပစ္စယဝိသေသော. ‘‘ပစ္စယဋ္ဌေနာ’’တိ ဟေတု အာရမ္မဏာဒိ ပစ္စယဋ္ဌေန. ‘‘အာဟာရဘူတာ’’တိ ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စဝိသေသဘူတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ကဠီရင်္ကုရာနံ’’တိ ကမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ. ‘‘ဝဍ္ဎိယာ’’တိ ဝဍ္ဎနတ္ထာယ. ‘‘ဌိတိယာ’’တိ ဌိတတ္ထာယ. ဣမေသတ္တာ ဝဋ္ဋေ ပဝတ္တန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ. ‘‘ပက္ခေ ဝိယူဟိတွာ’’တိ ပက္ခေ သဉ္စာလေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပက္ခေ’’တိ ဝါ ပက္ခေဟိ ဝါတံ ဗျူဟိတွာ. ‘‘တဒနုသယိတဿာ’’တိ တသ္မိံ ဝိပါက သန္တာနေ အနုသယိ တဿ. ‘‘ဝိဘာဝေတွာ’’တိ ပစ္စက္ခတော ဝိဘူတံ ပါကဋံ ကတွာ. ‘‘အလဘိတွာ’’တိ စက္ခုမှိ အလဘိတွာ. အပဿိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘တတ္ထေဝါ’’တိ နိဝါသဋ္ဌာနေ ဧဝ. ‘‘သမ္ပယုတ္တာ’’တိ ဝိညာဏေန သမ္ပယုတ္တာ. ဘဝိံသု ဝဍ္ဎိံ သူတိ ဘူတာ. သမ္ဘဝံ ဝုဍ္ဎိကာရဏံ ဧသန္တိ ဂဝေသန္တီတိ သမ္ဘဝေသိနော. ‘‘ဝုတ္တနယေနာ’’တိ ‘ယထာ ယဝဗီဇာနံ ဝါ သာလိဗီဇာနံ ဝါ’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. ‘‘အာဟာရေတီ’’တိ ပဝတ္တေတိ. ‘‘မနောသဉ္စေတနာဟာရော’’တိ ကုသလာကုသလ ကမ္မဘူတော မနောသဉ္စေတနာဟာရော. ‘‘တယော ဘဝေ’’တိ တယော ကာမဘဝါဒိကေ ဥပပတ္တိဘဝေ. ဌိတိယာတိ စ အနုဂ္ဂဟာယာတိ စ ဝုတ္တံ. ဣတရထာ ဥပ္ပတ္တိယာတိ စ ဝုတ္တံ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော.

ທຳທັງຫຼາຍທີ່ນຳມາ ຄື ປະຄອງໄວ້ຢ່າງແຮງ ຊື່ວ່າ ອາຫານ. ຄຳວ່າ 'ພຸໂສ' (ຢ່າງແຮງ) ອະທິບາຍວ່າ ຢ່າງຍິ່ງຍວດ. ຖ້າຖາມວ່າ ກໍທຳທັງຫຼາຍນຳມາຢ່າງແຮງແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສະຫະຊາຕາດີ' (ທຳມີສະຫະຊາດເປັນຕົ້ນ). ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ທຳທີ່ເປັນປັດໄຈນັ້ນໆ ແລະ ທຳທີ່ເກີດຈາກປັດໄຈນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ 'ເອດຖາ' ໄດ້ແກ່ ໃນພຣະບາລີນີ້. ຄຳວ່າ 'ປັດຈະຍາຫາໂຣ ວາ' (ຫຼືປັດຈະຍາຫານ) ໃນຄຳນັ້ນ ປັດໄຈທັງປວງມີເຫດແລະອາຣົມເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປັດຈະຍາຫານ. ສ່ວນອາຫານປັດໄຈ ເປັນປັດໄຈພິເສດຢ່າງໜຶ່ງຕ່າງຫາກ. ຄຳວ່າ 'ປັດຈະຍັດເຖນະ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງປັດໄຈມີເຫດແລະອາຣົມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອາຫານະພູຕາ' ທ່ານອະທິບາຍວ່າ ເປັນສະພາບທີ່ເຮັດກິດສະໜັບສະໜູນເປັນພິເສດ. ຄຳວ່າ 'ກະລີຣັງກຸຣານັງ' (ແກ່ໜໍ່ໄມ້ແລະຍອດອ່ອນ) ເປັນສາມີວິບັດໃນຄວາມໝາຍຂອງກຳມະ. ຄຳວ່າ 'ວັດທິຍາ' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມຈະເລີນ. ຄຳວ່າ 'ຖິຕິຍາ' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມເປັນໄປໃນວັດຕະສົງສານ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນຄຳນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ຄຳວ່າ 'ປັກເຂ ວິຍູຫິຕະວາ' ທ່ານອະທິບາຍວ່າ ຂະຫຍັບປີກທັງຫຼາຍ. ຫຼືຄຳວ່າ 'ປັກເຂ' ໄດ້ແກ່ ພັດລົມດ້ວຍປີກທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ຕະທະນຸສະຍິຕັດສະ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກິເລດທີ່ນອນເນື່ອງຢູ່ໃນວິບາກສັນດານນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ວິພາເວຕະວາ' ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ປາກົດແຈ້ງໂດຍປະຈັກ. ຄຳວ່າ 'ອະລັພພິຕະວາ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄດ້ໃນຈັກຂຸ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເຫັນ. ຄຳວ່າ 'ຕັດເຖວາ' ໄດ້ແກ່ ໃນທີ່ຢູ່ອາໄສນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ສັມປະຍຸດຕາ' ໄດ້ແກ່ ສຳປະຍຸດດ້ວຍວິນຍານ. ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເຖິງແລ້ວ ຄື ເຖິງຄວາມຈະເລີນ ຊື່ວ່າ ພູຕະ. ສັດທັງຫຼາຍທີ່ສະແຫວງຫາ ຄື ຄົ້ນຫາເຊິ່ງສົມພົບ (ເຫດແຫ່ງຄວາມຈະເລີນ) ຊື່ວ່າ ສັມພະເວສີ. ຄຳວ່າ 'ວຸດຕັນນະເຍນະ' ໄດ້ແກ່ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວເປັນຕົ້ນວ່າ 'ປຽບເໝືອນພືດເຂົ້າເປືອກ ຫຼືພືດເຂົ້າສາລີ'. ຄຳວ່າ 'ອາຫານເຣຕິ' ໄດ້ແກ່ ໃຫ້ເປັນໄປ. ຄຳວ່າ 'ມະໂນສັນເຈຕະນາຫາໂຣ' ໄດ້ແກ່ ມະໂນສັນເຈຕະນາຫານ ທີ່ເປັນກຸສົນແລະອະກຸສົນກຳ. ຄຳວ່າ 'ຕະໂຍ ພະເວ' ໄດ້ແກ່ ອຸປະປັດຕິພົບ ໓ ມີກາມະພົບເປັນຕົ້ນ. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ 'ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່' ແລະ 'ເພື່ອການອຸປະຖຳ'. ອະທິບາຍວ່າ ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຄວນຈະກ່າວວ່າ 'ເພື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນ'.

‘‘ဒုဗ္ဗလကိစ္စဋ္ဌာနဝတ္ထုကတ္တာ’’တိ ဒုဗ္ဗလကိစ္စတ္တာ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနတ္တာ ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကတ္တာ. ‘‘အဘိနိပါတ မတ္တာနိ ဟောန္တီ’’တိ ဒဿန သဝနာဒိ မတ္တာနိ [Pg.239] ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဝိတက္က ပစ္ဆိမကံ ဈာနံ’’တိ ဈာနာနိ နာမ ဝိတက္ကဿ ပစ္ဆာနုဂတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တေသုပဉ္စဝိညာဏေသု. ‘‘တာ’’တိ ဝေဒနာ ဧကဂ္ဂတာ. ‘‘တံ’’တိ ဈာနကိစ္စံ. ဧကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ န ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘မဂ္ဂိန္ဒြိယ ဗလဘာဝါယာ’’တိ မဂ္ဂိန္ဒြိယ ဗလဘာဝတ္ထာယ. လောကုတ္တရဝိပါကာနိ ဇဝနကိစ္စာနိ စ သာဓိပတိကာနိ စ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တိဘူမကာနီ’’တိအာဒိ. သေသမေတ္ထ သုဗောဓံ.

ຄຳວ່າ 'ທຸພພະລະກິດຈະຖານະວັດຖຸກັດຕາ' ໄດ້ແກ່ ເພາະມີກິດອ່ອນແອ, ເພາະມີຖານະອ່ອນແອ ແລະເພາະມີວັດຖຸອ່ອນແອ. ຄຳວ່າ 'ອະພິນິປາຕະມັດຕານິ ໂຫນຕິ' ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນພຽງການເຫັນ ແລະການຟັງເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ວິຕັກກະປັດສິມະກັງ ຊານັງ' ອະທິບາຍວ່າ ຊານທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນໄປຕາມຫຼັງວິຕົກ. ຄຳວ່າ 'ຕັດຖາ' ໄດ້ແກ່ ໃນປັນຈະວິຍານເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຕາ' ໄດ້ແກ່ ເວດະນາ ແລະ ເອກັກຄະຕາ. ຄຳວ່າ 'ຕັງ' ໄດ້ແກ່ ຊານະກິດ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເອກັກຄະຕາບໍ່ມີກຳລັງແຮງ. ຄຳວ່າ 'ມຄຄິນທຣິຍພລພາວາຍ' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມເປັນກຳລັງແຫ່ງມັກຄິນຊີ. ທີ່ກ່າວວ່າ 'ຕິພູມະການິ' (ທຳທີ່ເປັນໄປໃນພູມ ໓) ເປັນຕົ້ນ ເພາະໂລກຸດຕະຣະວິບາກ ແລະທຳທີ່ເຮັດຊະວະນະກິດ ຍ່ອມມີອະທິບໍດີຮ່ວມດ້ວຍ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນຄຳນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

မိဿကသင်္ဂဟာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍມິສສະກະສັງຄະຫະ ຈົບແລ້ວ.

၁၆၄. ဗောဓိပက္ခိယသင်္ဂဟေ. ‘‘သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဧတ္ထ ပသဒ္ဒေါ ပမုခတ္ထော ပဓာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပမုခါ ပဓာနာ ဟုတွာ’’တိ. ဌာသဒ္ဒေါ ဂတိနိဝတ္တိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘စိတ္တဂမနံ နိဝတ္တေတွာ ပဝတ္တန္တီ’’တိ. ‘‘ကာယေ အနုပဿနာ’’တိ ကာယေ ပဝတ္တာ အနုပဿနာ. ပုနပ္ပုနံ ပဿန္တိ ယောဂိနော ဧတာယာတိ အနုပဿနာ. ကတမံ ပဿန္တီတိ အာဟ ‘‘အဿာသပဿာသာဒိကဿာ’’တိအာဒိံ. ကထဉ္စတံ ပဿန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တံ တံ ကာယဘာဝေနာ’’တိအာဒိ. ဣဒါနိ ပုနပ္ပုန သဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ယာဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ဝေဒနာနု ပဿနာဒီသုပိ ဧသေဝနယော. တံ န သုန္ဒရံ. ကသ္မာ, သကလဿ ရူပကာယဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျံ. ယဒိ ဧဝန္တိအာဒီသု. ‘‘ဣတရာပိ သိဒ္ဓါ’’တိ ကာယာနုပဿနာဒယောပိ သိဒ္ဓါ. ကသ္မာ, ဓမ္မာနုပဿနာယ အန္တောဂဓတ္တာ. ‘‘တထာ အနုပဿန္တဿာ’’တိ ရူပ္ပနလက္ခဏတော အနုပဿန္တဿ. ‘‘တံ တံ သမူဟဘူတရူပဓမ္မဝသေနာ’’တိ အဿာသပဿာသာဒိ သမူဟဘူတဿ ရူပ ဓမ္မဿ ဝသေန. ‘‘သုဘာဒိဝိပလ္လာသဿာ’’တိ သုဘ သုခ နိစ္စဝိပလ္လာသဿ. ‘‘ဩဠာရိကဿာ’’တိ သုပါကဋဝသေန ဩဠာရိကဿ. ‘‘အတ္တူပနိဗန္ဓာ’’တိ အတ္တေန ဥပနိဗန္ဓာ, ပဋိဗဒ္ဓါ.

໑໖໔. ໃນໂພທິປັກຂິຍະສັງຄະຫະ. ຄຳວ່າ 'ສະຕິປັດຖານາ' (ສະຕິປັດຖານ) ໃນຄຳນັ້ນ ອັກສອນ 'ປະ' ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນປະທານ (ເປັນຫົວໜ້າ) ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະມຸຂາ ປະທານາ ຫຸຕະວາ' (ເປັນປະທານ ເປັນຫົວໜ້າ). ອັກສອນ 'ຖາ' ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການຢຸດຄວາມເຄື່ອນໄຫວ ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຈິດຕະຄະມະນັງ ນິວັດເຕຕະວາ ປະວັດຕັນຕິ' (ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍການຢຸດການທ່ອງທ່ຽວໄປຂອງຈິດ). ຄຳວ່າ 'ກາເຍ ອະນຸປັດສະນາ' ໄດ້ແກ່ ອະນຸປັດສະນາ (ການຕາມເຫັນ) ທີ່ເປັນໄປໃນກາຍ. ພຣະໂຍຄາວະຈອນທັງຫຼາຍຍ່ອມຕາມເຫັນເນືອງໆ ດ້ວຍປັນຍານີ້ ເຫດນັ້ນ ປັນຍານັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະນຸປັດສະນາ. ຖາມວ່າ ຕາມເຫັນຫຍັງ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອັດສາສະປັດສາສາດິກັດສະ' (ແຫ່ງລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະລົມຫາຍໃຈອອກເປັນຕົ້ນ). ຖາມວ່າ ຕາມເຫັນສິ່ງນັ້ນແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຕັງ ຕັງ ກາຍະພາເວນະ' (ໂດຍຄວາມເປັນກາຍນັ້ນໆ) ເປັນຕົ້ນ. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ 'ເນືອງໆ' ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ຍາວ' (ພຽງໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນເວດະນານຸປັດສະນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳນັ້ນບໍ່ດີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະປະສົງເອົາຮູບກາຍທັງໝົດ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນຄຳນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຍະທິ ເອວັງ' (ຖ້າຢ່າງນັ້ນ). ຄຳວ່າ 'ອິຕະຣາປ信ສິດທາ' ໄດ້ແກ່ ກາຍານຸປັດສະນາເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນອັນສຳເລັດແລ້ວຄືກັນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະສົງເຄາະເຂົ້າໃນທຳມານຸປັດສະນາ. ຄຳວ່າ 'ຕະຖາ ອະນຸປັດສັນຕັດສະ' ໄດ້ແກ່ ແກ່ຜູ້ຕາມເຫັນໂດຍລັກສະນະຊຸດໂຊມ (ຣຸບປະນະ). ຄຳວ່າ 'ຕັງ ຕັງ ສະມູຫະພູຕະຣູບະທຳມະວະເສນະ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຮູບທຳທີ່ປະຊຸມກັນ ມີລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະລົມຫາຍໃຈອອກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສຸພາທິວິປັລລາດັດສະ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງວິປັດລາດ (ຄວາມເຫັນຄາດເຄື່ອນ) ວ່າງາມ, ເປັນສຸກ, ທ່ຽງ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ '...'

‘‘ကာမံ’’တိ ဧကန္တေန. ဥပသုဿတူတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယန္တံ’’တိ ဈာနာဘိညာ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနံ. ‘‘ဝီရိယဿ သဏ္ဌာနံ’’တိ ဝီရိယဂမနဿ ဝီရိယပ္ပဝတ္တနဿ နိဝတ္တိဝသေန သဏ္ဌာနံ. ဥပ္ပန္နသဒ္ဒေန အတီတ ကိလေသာပိ [Pg.240] ပစ္စုပ္ပန္န ကိလေသာပိ ဂဟေတဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘အသုကသ္မိံ ကာလေ’’တိအာဒိံ. ‘‘မယှံ ဥပ္ပန္နံ’’တိ ဣဒါနိ ဥပ္ပန္နံ. ‘‘ပဟာနာယာ’’တိ ဧတ္ထ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘အနုပ္ပာဒ ဓမ္မတာပါဒနကရဏတ္ထံ’’တိ. တတ္ထ အနုပ္ပာဒေါ ဓမ္မော ယေသံ တေ အနုပ္ပာဒ ဓမ္မာ. မဂ္ဂေန ပဟီနာ အကုသလ ဓမ္မာ. အနုပ္ပာဒ ဓမ္မာနံ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. အနုပ္ပာဒ ဓမ္မတာယ အာပါဒနံ. တဿ ကရဏန္တိ သမာသော. ‘‘ဒိသွာ’’တိ တေသံ ဥပ္ပတ္တိ ဝတ္ထုံ ဒိသွာ. ‘‘ပစ္စယသမုစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ’’တိ ပစ္စယဘူတဿ အနုသယဿ သမုစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ. ‘‘အပတ္တာ’’တိ ဣဒါနိ အပတ္တာ. ‘‘သမယေ’’တိ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒနဝမက္ခဏေ. ‘‘နိယာမံ န ဩက္ကမန္တီ’’တိ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတံ သမ္မတ္တနိယာမံ န ဩက္ကမန္တိ. နပ္ပဝိသန္တိ. ကိလေသေဟိ အကောပေတဗ္ဗတာယ အကုပ္ပော ဓမ္မော ယဿာတိ အကုပ္ပ ဓမ္မော. ခီဏာသဝေါ. အကုပ္ပ ဓမ္မဿ ဘာဝေါ အကုပ္ပ ဓမ္မတာ. အရဟတ္တ ဖလံ. ‘‘တေသံ’’တိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ. ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ ပဟာနာယာတိ ကတွာ ဝိသုဒ္ဓိဓမ္မေသု ယောဂံ ကရောန္တဿ အနုက္ကမေန ဘာဝနာ ကမ္မေ မတ္ထကံ ပတ္တေအာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နာပိ ပါပကာ ပဟိယျန္တိ. အနုပ္ပန္နာပိ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. အနုပ္ပန္နာပိ ကုသလာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥပ္ပန္နာပိ ဘာဝနာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧသနယော အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အနုပ္ပာဒါယာတိအာဒီသု. ဧဝံ စတူသု မုခေသု ဧကေကမုခေနပိ သမ္မာ ပဒဟန္တဿ သမ္မပ္ပဓာနံ စတုကိစ္စသာဓကံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဧတေသု ပနာ’’တိအာဒိံ.

ຄຳວ່າ 'ກາມັງ' ໄດ້ແກ່ ໂດຍສ່ວນດຽວ (ແນ່ນອນ). ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຈົ່ງເຫືອດແຫ້ງໄປເຖີດ. ຄຳວ່າ 'ຍັນຕັງ' ໄດ້ແກ່ ຊານ, ອະພິນຍາ, ມັກ, ຜົນ ແລະ ນິພພານ. ຄຳວ່າ 'ວິຣິຍັດສະ ສັນຖານັງ' ໄດ້ແກ່ ການຢຸດຢູ່ໂດຍການຢຸດຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຄວາມພຽນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ອຸບປັນນະ' (ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ) ຄວນຖືເອົາທັງກິເລດໃນອະດີດແລະກິເລດໃນປັດຈຸບັນ ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອະສຸກັສມິງ ກາເລ' (ໃນການນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມັຍຫັງ ອຸບປັນນັງ' ໄດ້ແກ່ ເກີດຂຶ້ນແກ່ເຮົາໃນບັດນີ້. ຄຳວ່າ 'ປະຫານາຍ' (ເພື່ອລະ) ໃນຄຳນັ້ນ ປະສົງເອົາສະມຸດເສທະປະຫານ (ການລະໂດຍເດັດຂາດ) ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອະນຸບປາທະທຳມະຕາປາທະນະກະຣະນັດຖັງ' (ເພື່ອເຮັດໃຫ້ມີສະພາວະບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ). ໃນຄຳນັ້ນ ທຳທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ ຊື່ວ່າ ອະນຸບປາທະທຳ ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນທຳທີ່ລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍມັກ. ວິເຄາະວ່າ ຄວາມເປັນແຫ່ງອະນຸບປາທະທຳ ຊື່ວ່າ ອະນຸບປາທະທຳມະຕາ. ສະມາສວ່າ ການເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມເປັນອະນຸບປາທະທຳມະຕາ. ຄຳວ່າ 'ທິສວາ' ໄດ້ແກ່ ເຫັນເຫດເກີດຂອງກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ປັດຈະຍະສະມຸດສິນທະນັດຖັງ' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຕັດອະນຸໄສທີ່ເປັນປັດໄຈຢ່າງເດັດຂາດ. ຄຳວ່າ 'ອະປັດຕາ' ໄດ້ແກ່ ຍັງບໍ່ເຖິງໃນບັດນີ້. ຄຳວ່າ 'ສະມະເຍ' ໄດ້ແກ່ ໃນສະໄໝທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າອຸບພັດຂຶ້ນ ແລະໃນຂະນະທີ ໙. ຄຳວ່າ 'ນິຍາມັງ ນະ ອັກກະມັນຕິ' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ກ້າວລົງສູ່ສັມມັດຕະນິຍາມ ຄື ອະຣິຍະມັກ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເຂົ້າໄປສູ່. ທຳທີ່ບໍ່ກຳເລີບ ເພາະກິເລດທັງຫຼາຍບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ກຳເລີບໄດ້ ຊື່ວ່າ ອະກຸບປະທຳ ໄດ້ແກ່ ພຣະຂີນາສົບ. ຄວາມເປັນແຫ່ງອະກຸບປະທຳ ຊື່ວ່າ ອະກຸບປະທຳມະຕາ ໄດ້ແກ່ ອະຣະຫັດຕະຜົນ. ຄຳວ່າ 'ເຕສັງ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ. ເມື່ອບຸກຄົນພະຍາຍາມໃນວິສຸດທິທຳທັງຫຼາຍ ເພື່ອລະບາບທຳທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ໂດຍລຳດັບ ເມື່ອການຈະເລີນພາວະນາເຖິງຍອດ ຕັ້ງແຕ່ເບື້ອງຕົ້ນມາ ບາບທຳເຖິງເກີດຂຶ້ນແລ້ວກໍຍ່ອມລະໄດ້, ບາບທຳທີ່ຍັງບໍ່ເກີດກໍຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ, ກຸສົນທຳທີ່ຍັງບໍ່ເກີດກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ກຸສົນທຳທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງການຈະເລີນ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນຄຳວ່າ 'ເພື່ອຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງບາບທຳທີ່ຍັງບໍ່ເກີດ' ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເມື່ອບຸກຄົນພຽນພະຍາຍາມໂດຍຊ່ອງທາງໃດຊ່ອງທາງໜຶ່ງ ໃນບັນດາຊ່ອງທາງທັງ ໔ ນີ້ ສັມມັບປະທານຍ່ອມເປັນທຳທີ່ເຮັດກິດທັງ ໔ ໃຫ້ສຳເລັດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເອເຕສຸ ປະນາ' (ກໍໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ.

အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဓမ္မဝဝတ္ထာနညာဏေန ဉာတဗ္ဗာ သဗ္ဗေ ပရမတ္ထ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ နာမ. ‘‘အဘိညာ သိဒ္ဓီ’’တိ အဘိဇာနန ကိစ္စသိဒ္ဓိ. ဝိသုံ ဝိသုံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဉာတဗ္ဗာ စတုသစ္စ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ နာမ. တေဟိ ဒုက္ခသစ္စ ဓမ္မာ ပရိညာတဗ္ဗဘာဝေန, သမုဒယ သစ္စ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗ ဘာဝေန, နိရောဓသစ္စ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗ ဘာဝေန, မဂ္ဂသစ္စ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗဘာဝေန ဉာတဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ. ‘‘ဘာဝနာသိဒ္ဓီ’’တိ ဘာဝနာကိစ္စ သိဒ္ဓိ. တံ သံယုတ္တကေ ဣမာယပါဠိယာ သမေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝိဘင်္ဂေ ပနာ’’တိ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ ပန. ‘‘စိတ္တ စေတသိကရာသီ’’တိ သဟ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာယ ဥတ္တရိ မနုဿ ဓမ္မပရိယာ ပန္နာ [Pg.241] စိတ္တစေတသိကရာသိ. ‘‘တတ္ထ ပနာ’’တိ ဝိဘင်္ဂေ တသ္မိံ ဥတ္တရစူဠဘာဇနီယေ ပန. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံ သင်္ဂဟေ.

ປໍຣະມັດຖະທຳທັງປວງທີ່ຄວນຮູ້ດ້ວຍປັນຍາກຳນົດທຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ ອະພິນເຍຍຍະ (ທຳທີ່ຄວນຮູ້ຍິ່ງ). ຄຳວ່າ 'ອະພິນຍາ ສິດທິ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຳເລັດກິດແຫ່ງການຮູ້ຍິ່ງ. ອະຣິຍະສັດ ໔ ທີ່ຄວນຮູ້ໂດຍການກຳນົດແຍກແຍະແຕ່ລະຢ່າງ ຊື່ວ່າ ປະຣິນເຍຍຍະ (ທຳທີ່ຄວນກຳນົດຮູ້). ໃນອະຣິຍະສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ທຸກຂະສັດຈະທຳ ຄວນຮູ້ໂດຍຄວາມເປັນທຳທີ່ຄວນກຳນົດຮູ້, ສະມຸທະຍະສັດຈະທຳ ຄວນຮູ້ໂດຍຄວາມເປັນທຳທີ່ຄວນລະ, ນິໂຣທະສັດຈະທຳ ຄວນຮູ້ໂດຍຄວາມເປັນທຳທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ, ມັກຄະສັດຈະທຳ ຄວນຮູ້ໂດຍຄວາມເປັນທຳທີ່ຄວນຈະເລີນ. ຄຳວ່າ 'ພາວະນາສິດທິ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຳເລັດກິດແຫ່ງການຈະເລີນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຂໍ້ຄວາມນັ້ນຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ກັບພຣະບາລີນີ້ໃນສັງຍຸດຕະນິກາຍ. ຄຳວ່າ 'ວິພັງເຄ ປະນາ' ໄດ້ແກ່ ກໍໃນອິດທິບາດວິພັງ. ຄຳວ່າ 'ຈິດຕະເຈຕະສິກະຣາສີ' ໄດ້ແກ່ ກອງຈິດແລະເຈຕະສິກ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນອຸດຕະຣິມະນຸດສະທຳ ພ້ອມກັບການຈະເລີນພາວະນາໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຕັດຖະ ປະນາ' ໄດ້ແກ່ ກໍໃນອຸດຕະຣະຈູລະພາຊະນີຍະແຫ່ງວິພັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອິທາ' ໄດ້ແກ່ ໃນສັງຄະຫະນີ້.

စတ္တာရိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ နာမ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော. ဓမ္မေ, သံဃေ, အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတောတိ ဧဝံ ဝုတ္တာနိ သောတာပတ္တိယာ အင်္ဂါနိ. တတ္ထ ‘‘အရိယကန္တေဟီ’’တိ အရိယဇနေဟိ ကာမိတေဟိ ဣစ္ဆိတေဟိ. ‘‘သီလေဟီ’’တိ ပဉ္စနိစ္စသီလေဟိ, အာဇီဝဋ္ဌမကသီလေဟိ ဝါ. ‘‘သမ္မပ္ပဓာနေသူ’’တိ သမ္မပ္ပဓာနကိစ္စေသု.

ອົງແຫ່ງໂສດາປັດຕິ ໔ ປະການ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເລື່ອມໃສຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ໃນພຣະທຳ, ໃນພຣະສົງ ແລະປະກອບດ້ວຍສິນທີ່ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າພໍໃຈ ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ອົງແຫ່ງໂສດາປັດຕິ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ອະຣິຍະກັນເຕຫິ' ໄດ້ແກ່ ທີ່ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍຮັກໃຜ່ ປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ 'ສີເລຫິ' ໄດ້ແກ່ ເປັນຈະສິນທີ່ຮັກສາເປັນນິດ ຫຼືອາຊີວັດຖະມະກະສິນ. ຄຳວ່າ 'ສັມມັບປະທາເນສຸ' ໄດ້ແກ່ ໃນກິດແຫ່ງສັມມັບປະທານທັງຫຼາຍ.

‘‘သောဠသဟိကိစ္စေဟီ’’တိ ဧကေကသ္မိံ သစ္စေ စတ္တာရိ စတ္တာရိ ကတွာ သောဠသဟိ ကိစ္စေဟိ. ပီဠနဋ္ဌော, သင်္ခတဋ္ဌော, တိအာဒီဟိ သောဠသဟိ အတ္ထေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေ စ အတ္ထာ ပရတော အာဂမိဿန္တိ. သတိ ဧဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ဝုတ္တံ, ကထံ ပန သာသတိ သမ္ဗောဓိံ သမုဋ္ဌာပေတီတိ အာဟ ‘‘သာဟီ’’တိအာဒိံ. ဧသနယော သေသဗောဇ္ဈင်္ဂေသုပိ. ‘‘တေသု ဓမ္မေသူ’’တိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု. ‘‘လီနသင်္ကောစ ကောသဇ္ဇပက္ခံ’’တိ လီနပက္ခ သင်္ကောစ ပက္ခကောသဇ္ဇ ပက္ခံ. ဓုရံ သုဋ္ဌု ပဂ္ဂဏှာတိ ဥက္ခိပတီတိ ဓုရသမ္ပဂ္ဂဟော. ‘‘ဓုရံ’’တိ သမထဓုရံ ဝိပဿနာ ဓုရဉ္စ. ‘‘အရတိ ဥက္ကဏ္ဌ ပက္ခံ’’တိ အရတိပက္ခ နိဗ္ဗိဒါပက္ခံ. ဓမ္မေ ရတိ ဓမ္မရတိ. ဓမ္မေ နန္ဒီ ဓမ္မနန္ဒီ. ဓမ္မေ အာရာမော ဓမ္မာရာမော. ‘‘သာရမ္ဘော’’ နာမ စိတ္တဝိဟေသာ. ‘‘ဒရထော’’ နာမ စိတ္တသန္တာပေါ. သမာဟိတော ဘိက္ခဝေ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ပဿတီတိ ဝစနတော ပညာယ သမာဓိ ပါဒကတာ ပါကဋာတိ ဝုတ္တံ ‘‘တဿာ’’တိအာဒိံ. သမံ အဝိသမံ အတ္တနော ကိစ္စံ ဝဟတိ သီလေနာတိ သမဝါဟီ. သမဝါဟိဿ ဘာဝေါ သမဝါဟိတာ.

ຄຳວ່າ 'ໂສລະສະຫິກິດເຈຫິ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກິດ ໑໖ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນຢ່າງລະ ໔ ໃນສັດຈະແຕ່ລະປະການ. ທ່ານອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍເນື້ອຄວາມ ໑໖ ມີຄວາມໝາຍວ່າບີບຄັ້ນ, ຄວາມໝາຍວ່າປຸງແຕ່ງ ເປັນຕົ້ນ. ແລະເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານັ້ນຈະມີມາໃນພາຍຫຼັງ. ທີ່ກ່າວວ່າ ສະຕິນັ້ນເອງເປັນສັມໂພດຊົງ, ກໍສະຕິນັ້ນຍ່ອມສັ່ງສອນ ຄື ຍ່ອມໃຫ້ສັມໂພທິເກີດຂຶ້ນແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ສາຫິ' (ກໍສະຕິນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນໂພດຊົງທີ່ເຫຼືອຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ເຕສຸ ທຳເມສຸ' ໄດ້ແກ່ ໃນທຳທັງຫຼາຍພາຍໃນແລະພາຍນອກ. ຄຳວ່າ 'ລີນະສັງໂກຈະ ໂກສັດຊະປັກຂັງ' ໄດ້ແກ່ ຝ່າຍຫົດຫູ່, ຝ່າຍຄັບແຄບ ແລະຝ່າຍກຽດຄ້ານ. ທຳທີ່ປະຄອງໄວ້ ຄື ຍົກຍ້ອງທຸຣະໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ຊື່ວ່າ ทຸຣະສັມປັກຄະຫະ. ຄຳວ່າ 'ທຸຣໍ' ໄດ້ແກ່ ສະມະຖະທຸຣະ ແລະວິປັດສະນາທຸຣະ. ຄຳວ່າ 'ອະຣະຕິ ອຸກກັນຖະ ປັກຂັງ' ໄດ້ແກ່ ຝ່າຍຄວາມບໍ່ຍິນດີ ແລະຝ່າຍຄວາມເບື່ອໜ່າຍ. ຄວາມຍິນດີໃນທຳ ຊື່ວ່າ ທຳມະຣະຕິ. ຄວາມເພີດເພີນໃນທຳ ຊື່ວ່າ ທຳມະນັນທີ. ຄວາມມາຍິນດີໃນທຳ ຊື່ວ່າ ທຳມາຣາມະ. ຄຳວ່າ 'ສາຣັມພະ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມບີບຄັ້ນຈິດ. ຄຳວ່າ 'ທະຣະຖະ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມຮ້ອນໃຈ. ເພາະມີພຣະດຳຣັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຈິດຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມຮູ້ ຍ່ອມເຫັນຕາມຄວາມເປັນຈິງ' ຄວາມທີ່ສະມາທິເປັນບາດຖານແຫ່ງປັນຍາຈຶ່ງປາກົດແຈ້ງ ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ຕັດສາ' (ແຫ່ງສະມາທິນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ທຳທີ່ນຳໄປສະເໝີກັນ ບໍ່ສະດຸດ ດ້ວຍສິນແຫ່ງຕົນ ຊື່ວ່າ ສະມະວາຫີ. ຄວາມເປັນແຫ່ງສະມະວາຫີ ຊື່ວ່າ ສະມະວາຫິຕາ.

သာ ပန စတုဗ္ဗိဓာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဿာ’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ. ‘‘ဝိသာခါ’’တိ အာလပန ပဒံ. ‘သဗ္ဗေ လောကုတ္တရေ ဟောန္တီ’တိ ဝစနဿ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတုံ ‘‘တေ ပန သတ္တတိံသပ္ပဘေဒါ’’တိအာဒိမာဟ. န ဝဋ္ဌာနာနိ အဿ အတ္ထီတိ နဝဋ္ဌာနိကံ. ‘‘လောကုတ္တရေ’’တိ လောကုတ္တရ စိတ္တေ. ‘‘အတ္တပ္ပဋိပက္ခာနံ’’တိ အတ္တနာ ဥဇုပ္ပဋိပက္ခာနံ. ‘‘တေ’’တိ ဗောဓိပက္ခိယ ဓမ္မာ. ဧတေန ဒဿေတီတိ [Pg.242] သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကုဏ္ဍလိယာ’’တိ ဧဝံ နာမကံ ဗြာဟ္မဏံ အာလပတိ. ‘‘ဝိဇ္ဇာ’’တိ မဂ္ဂဝိဇ္ဇာ. ‘‘ဝိမုတ္တီ’’တိ ဖလဝိမုတ္တိ.

ບົດວ່າ “Sā pana catubbidhā hoti” (ແຕ່ປັນຍານັ້ນມີ 4 ປະການ) ນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ. ບົດວ່າ “Tassā” ໄດ້ແກ່ ສັມມາທິຕຖິ (ຄວາມເຫັນຊອບ). ບົດວ່າ “Visākhā” ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ (ອາລັປນະ). ພຣະອັດຖະກະຖາຈານ ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “te pana sattatiṃsappabhedā” (ແຕ່ທັມເຫຼົ່ານັ້ນມີ 37 ປະການ) ເພື່ອສະແດງຄວາມເຊື່ອມໂຍງຂອງຄຳວ່າ “Sabbe lokuttare honti” (ທັງໝົດເປັນໂລກຸດຕະຣະ). ບົດວ່າ “navaṭṭhānikaṃ” ແປວ່າ ບໍ່ມີທີ່ຕັ້ງ (ບໍ່ມີວັດຖຸເປັນທີ່ຕັ້ງ). ບົດວ່າ “Lokuttare” ໄດ້ແກ່ ໃນໂລກຸດຕະຣະຈິດ. ບົດວ່າ “Attappaṭipakkhānaṃ” ໄດ້ແກ່ ທັມທີ່ເປັນປະຕິປັກໂດຍກົງແກ່ຕົນ. ບົດວ່າ “Te” ໄດ້ແກ່ ໂພທິປັກkhິຍະທັມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Etena dasseti” ນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ. ບົດວ່າ “Kuṇḍaliyā” ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພຣາມຜູ້ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ. ບົດວ່າ “Vijjā” ໄດ້ແກ່ ມັກຄະວິຊຊາ (ວິຊຊາໃນມັກ). ບົດວ່າ “Vimuttī” ໄດ້ແກ່ ຜະລະວິມຸດຕິ (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍຜົນ).

ဗောဓိပက္ခိယာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍໂພທິປັກຂິຍະທັມ (ໂພທິປັກຂິຍານຸທີປະນີ) ຈົບແລ້ວ.

၁၆၅. သဗ္ဗသင်္ဂဟေ. ‘‘ပဉ္စရာသယော’’တိ ပဉ္စသင်္ဂဟာ. ‘‘အတီတာဒိဘေဒဘိန္နာနံ’’တိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နဘေဒေန, အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓါဘေဒေန, ဩဠာရိကသုခုမဘေဒေန, ဟီနပဏီတဘေဒေန, ဒူရသန္တိကဘေဒေန စ ဘိန္နာနံ. ‘‘ဥပပတ္တိ ဒွါရေသူ’’တိ စက္ခာဒိ ဒွါရေသု. ‘‘ကမ္မဒွါရေသူ’’တိ ကာယကမ္မဒွါရာဒီသု. ‘‘သင်္ဂမ္မာ’’တိ သင်္ဂန္တွာ. ‘‘သမာဂမ္မာ’’တိ သမာဂန္တွာ. ‘‘သာဓာရဏ ကိစ္စာနိ ဝါ’’တိ သဗ္ဗိရိယာပထေဟိ သာဓာရဏ ကိစ္စာနိဝါ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘ကိဉ္စာ’’တိ ကသ္မာ စ. ‘‘သင်္ခါရေဝဒေထာ’’တိ သင်္ခါရာ သင်္ခါရာ ဣတိ တုမှေ ဝဒေထ. ‘‘ကိဉ္စသင်္ခတံ’’တိ ကတမဉ္စသင်္ခတံ. ‘‘ရူပံ ရူပတ္ထာယာ’’တိ ရူပဝိကတိယာ ဇာတတ္ထာယ ရူပသင်္ခါတံ သင်္ခတံ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ အတ္ထော. ဥပဘောဂေါ နာမ ဝတ္ထာဘရဏာဒိကော အန္တောဘောဂေါ. ပရိဘောဂေါ နာမ မဉ္စပီဌာဒိကော ဗာဟိရ ပရိဘောဂေါ. သမ္ပရာယိကဉ္စ ဝေဒနန္တိ အဓိကာရော. သေသေသုပိ သညာသင်္ခါရ ဝိညာဏေသုပိ. ‘‘ဒါနံ ဒါနတ္ထာယာ’’တိ ဒါနပုညဿ ဇာတတ္ထာယ. ဒါနသင်္ခါတံ သင်္ခတံ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ အတ္ထော. အထဝါ ဒါနဿ အတ္ထော ဒါနတ္ထော. ‘‘အတ္ထော’’တိ စ ဝိပါကတ္ထော ဖလတ္ထော. ဒါနဝိပါကတ္ထာယ ဒါနဖလတ္ထာယ ဒါနပုညသင်္ခါတံ သင်္ခတံ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သေသေသုပိ. ‘‘အနုယုဉ္ဇန္တာ’’တိ ဝိပဿနာ ကမ္မံ အနုယုဉ္ဇန္တာ. ‘‘တီသု ဓမ္မေသု ကိလမိဿန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကထံ ကိလမိဿန္တီတိ အာဟ ‘‘တထာဟိ ယထာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သုခသညိတေသု ပဋိသရဏေသူ’’တိ စိတ္တသာတစိတ္တရတိ ပဋိလာဘတ္ထာယ ပဋိသရဏေသု အာရမ္မဏေသု. ‘‘တာဟီ’’တိ သမ္ပတ္တီဟိ. ‘‘တာ’’တိ သမ္ပတ္တိယော. ပရမုက္ကံသဂတံ သုခသညိတဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တသ္မာ တတ္ထ ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏံ အတိရေကတရံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ တဒတ္ထာယ ဘဂဝါ တံ ဝေဒနံ ဝိသုံ ဧကံ ခန္ဓံ ကတွာ ခန္ဓ [Pg.243] ဒေသနံ ဒေသေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧသနယော ပရတ္ထပိ. ‘‘ဉာဏသမ္မတံ’’တိ ပုထုဇ္ဇနေဟိ ဉာဏသမ္မတံ. ‘‘ပရမံ အတ္တာနံ ကတွာ’’တိ လောကေ ဝိညုတ္တံ ပရမံ ဟောတိ, တသ္မာ ဝိဇာနနံ ပရမံ အတ္တာနံ ကတွာ. သေသမေတ္ထ သုပါကဋံ. ‘‘ယတ္ထဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒီသု. ‘‘ယတ္ထ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ယသ္မိံ ဘာဇနေ ဘုဉ္ဇတိ. ‘‘ယဉ္စ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ယဉ္စ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ. ‘‘ယေန စ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ယေနဗျဉ္ဇနေန ဘုဉ္ဇတိ. ‘‘ယော စ ဘောဇကော’’တိ သမီပေ ဌတွာ ပရိဝေသကော. ‘‘ယော စ ဘုဉ္ဇိတာ’’တိ ယော စ ဘုဉ္ဇကော.

໑໖໕. ໃນສັບພະສັງຄະຫະ. ບົດວ່າ “Pañcarāsayo” ໄດ້ແກ່ ການສົງເຄາະ 5 ປະການ. ບົດວ່າ “Atītādibhedabhinnānaṃ” ໄດ້ແກ່ ທັມທີ່ຈຳແນກໂດຍປະເພດມີອະດີດ ອະນາຄົດ ແລະປັດຈຸບັນ, ໂດຍປະເພດພາຍໃນແລະພາຍນອກ, ໂດຍປະເພດຫຍາບແລະລະອຽດ, ໂດຍປະເພດຊົ່ວແລະປະນີດ, ແລະໂດຍປະເພດໄກແລະໃກ້. ບົດວ່າ “Upapatti dvāresū” ໄດ້ແກ່ ໃນທະວານມີຈັກຂຸທະວານເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Kammadvāresū” ໄດ້ແກ່ ໃນກາຍະກັມມະທະວານເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Saṅgammā” ແປວ່າ ມາພົບກັນແລ້ວ. ບົດວ່າ “Samāgammā” ແປວ່າ ມາປະຊຸມກັນແລ້ວ. ບົດວ່າ “Sādhāraṇa kiccāni vā” ໄດ້ແກ່ ຫຼືກິດທົ່ວໄປດ້ວຍອິຣິຍາບົດທັງປວງ. ໃນພຣະບາລີ. ບົດວ່າ “Kiñcā” ແປວ່າ ແລະເພາະເຫດໃດ. ບົດວ່າ “Saṅkhārevadethā” ໄດ້ແກ່ ພວກທ່ານຍ່ອມກ່າວວ່າ ສັງຂານ ສັງຂານ ດັ່ງນີ້. ບົດວ່າ “Kiñcasaṅkhataṃ” ໄດ້ແກ່ ສັງຂະຕະທັມອັນໃດ. ບົດວ່າ “Rūpaṃ rūpatthāyā” ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມປຸງແຕ່ງສັງຂະຕະທັມທີ່ກ່າວຄືຮູບ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມແປກປະຫຼາດຂອງຮູບ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອຸປະໂພກ ໄດ້ແກ່ ການບໍລິໂພກພາຍໃນ ມີເສື້ອຜ້າແລະເຄື່ອງປະດັບເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຣິໂພກ ໄດ້ແກ່ ການບໍລິໂພກພາຍນອກ ມີຕຽງແລະຕັ່ງເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Samparāyikañca vedanaṃ” ນີ້ ເປັນບົດຕັ້ງ (ອະທິການ). ໃນຂັນທີ່ເຫຼືອ ຄື ສັນຍາ ສັງຂານ ແລະວິນຍານ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ບົດວ່າ “Dānaṃ dānatthāyā” ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມປຸງແຕ່ງສັງຂະຕະທັມທີ່ກ່າວຄືທານ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງບຸນຄືທານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ປະໂຫຍດແຫ່ງທານ ຊື່ວ່າ ທານັດຖະ. ບົດວ່າ “Attho” ໄດ້ແກ່ ປະໂຫຍດຄືວິບາກ ປະໂຫຍດຄືຜົນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມປຸງແຕ່ງສັງຂະຕະທັມທີ່ກ່າວຄືບຸນຄືທານ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ວິບາກແຫ່ງທານ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜົນແຫ່ງທານ. ໃນຂັນທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ບົດວ່າ “Anuyuñjantā” ໄດ້ແກ່ ປະກອບເນືອງໆ ເຊິ່ງວິປັດສະນາກັມມະຖານ. ທີ່ກ່າວວ່າ “Tīsu dhammesu kilamissantī” (ຍ່ອມລຳບາກໃນທັມ 3 ປະການ). ເພື່ອສະແດງວ່າ ຍ່ອມລຳບາກຢ່າງໃດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “tathāhi yathā” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Sukhasaññitesu paṭisaraṇesū” ໄດ້ແກ່ ໃນອາຣົມອັນເປັນທີ່ເພິ່ງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໄດ້ມາເຊິ່ງຄວາມຍິນດີແຫ່ງຈິດແລະຄວາມສະບາຍໃຈ. ບົດວ່າ “Tāhī” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສົມບັດທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ “Tā” ໄດ້ແກ່ ສົມບັດທັງຫຼາຍ. ສະຖານທີ່ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າສຸກນັ້ນ ເປັນສະຖານທີ່ເຖິງຄວາມຍອດຢ້ຽມຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ປັນຍາທີ່ພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນທຸກ (ທຸກຂານຸປັດສະນາຍານ) ຄວນໃຫ້ເປັນໄປຢ່າງຍິ່ງໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງແຍກເວທະນານັ້ນອອກເປັນຂັນໜຶ່ງຕ່າງຫາກ ແລ້ວຊົງສະແດງຂັນທະເທດສະໜາ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ນັຍນີ້ ແມ້ໃນບ່ອນອື່ນກໍເໝືອນກັນ. ບົດວ່າ “Ñāṇasammataṃ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ປຸຖຸຊົນທັງຫຼາຍສົມມຸດວ່າເປັນຄວາມຮູ້. ບົດວ່າ “Paramaṃ attānaṃ katvā” ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ (ວິນຍູພາບ) ຍ່ອມເປັນສິ່ງປະເສີດສຸດໃນໂລກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເຮັດຄວາມຮູ້ແຈ້ງໃຫ້ເປັນອັດຕາອັນປະເສີດສຸດ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບ່ອນນີ້ ຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ໃນບົດມີອາທິວ່າ “Yatthabhuñjatī” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Yattha bhuñjatī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍລິໂພກໃນພາຊະນະໃດ. ບົດວ່າ “Yañca bhuñjatī” ໄດ້ແກ່ ແລະຍ່ອມບໍລິໂພກໂພຊະນະໃດ. ບົດວ່າ “Yena ca bhuñjatī” ໄດ້ແກ່ ແລະຍ່ອມບໍລິໂພກດ້ວຍກັບເຂົ້າ (ພະຍັນຊະນະ) ໃດ. ບົດວ່າ “Yo ca bhojako” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຢືນຢູ່ໃກ້ໆ ແລ້ວຕັກອາຫານໃຫ້ (ຜູ້ປະຕິບັດ). ບົດວ່າ “Yo ca bhuñjitā” ໄດ້ແກ່ ແລະຜູ້ບໍລິໂພກໃດ.

‘‘သာသဝါ ဧဝါ’’တိ သာသဝါ နာမ လောကိယ ဓမ္မာ. ‘‘ဥဿာဟန္တာ ဝိယ ဟောန္တီ’’တိ အဗျာပါရ ဓမ္မတ္တာ ဝုတ္တံ. န ဟိ အဗျာပါရ ဓမ္မာနံ ဧကန္တေန ဥဿာဟော နာမ အတ္ထိ. ဖလဿ နိဗ္ဗတ္တနတော ဖလတ္ထာယ ဥဿာဟန္တာ ဝိယ ဟောန္တီတိ. ‘‘အာကိရိတွာ’’တိ ပတ္ထရိတွာ. သေသမေတ္ထ သုဗောဓံ.

ບົດວ່າ “Sāsavā evā” ໄດ້ແກ່ ໂລກິຍະທັມທັງຫຼາຍ ທີ່ຊື່ວ່າ ສາສະວະ (ຍັງມີອາສະວະ). ບົດວ່າ “Ussāhantā viya hontī” (ປະໜຶ່ງວ່າຂะຫຍັນຂັນແຂງຢູ່) ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ ເພາະຄວາມທີ່ທັມທັງຫຼາຍເປັນທັມທີ່ບໍ່ມີຄວາມຂະຫຍັນ (ອະວະຍາປາຣະທັມ). ເພາະວ່າ ຄວາມຂະຫຍັນໂດຍສ່ວນດຽວ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ທັມທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີຄວາມຂະຫຍັນເລີຍ. ແຕ່ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຜົນ ຈຶ່ງປະໜຶ່ງວ່າຂະຫຍັນຂັນແຂງເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜົນ. ບົດວ່າ “Ākiritvā” ແປວ່າ ແຜ່ໄປແລ້ວ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບ່ອນນີ້ ເຂົ້າໃຈງ່າຍແລ້ວ.

ဓာတုသင်္ဂဟေ. ‘‘အတ္တနော ဧဝ သဘာဝံ’’တိ အတ္တနော သဘာဝံ ဧဝါတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဤဟာ စ ဗျာပါရော စာ’’တိ အဘိက္ကမာမိ ပဋိက္ကမာမီတိအာဒိနာ ဥဿာဟော စ, အဘိက္ကမနာဒိ ဗျာပါရော စ. ‘‘န စ ဇီဝယောဂါ’’တိ န စ လောကိယမဟာဇန သမ္မတေန ဇီဝေန ယုတ္တာ. အဋ္ဌကထာပါဌေ. ယာယတိ ဧတ္ထာတိ ယန္တံ. ဥဒုက္ခလံ. ယန္တ စက္ကယဋ္ဌိနာမ ယန္တ စက္ကသမ္ဗန္ဓာ မုသလယဋ္ဌိ. အရဏီ ဝုစ္စတိ အဂ္ဂိနိဗ္ဗတ္တကတ္ထာယ ကတာ ဒွေ သာရဃဋိကာ. အဓရာရဏီ နာမ ဟေဋ္ဌာရဏီ. ဥတ္တရာရဏီ နာမ ဥဒ္ဓါရဏီ. ‘‘သလ္လမိဝါ’’တိ ကဏ္ဍောဝိယ. ‘‘သူလမိဝါ’’တိ ဝိဇ္ဈနကဒဏ္ဍော ဝိယ. ‘‘အာတုရာဝိယာ’’တိ တေဟိသလ္လသူလေဟိ ဝိဒ္ဓဂိလာနာ ဝိယ. အယထာဘုစ္စ နိမိတ္တံ နာမ အယထာဘူတံ သတ္တပုဂ္ဂလာဒိနိမိတ္တံ. ‘‘ဝနမိဂေါ ဝိယာ’’တိ တိဏ ရူပေ ပုရိသ သညာလာဘော ဝနမိဂေါ ဝိယ. ‘‘အင်္ဂါရကာသုယံ’’တိ အင်္ဂါရကူပေ. ‘‘နာနာဝိဓုပဒ္ဒဝ နိမိတ္တတော’’တိ နာနာဝိဓာနံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ဥပ္ပတ္တိ ပစ္စယတော. ‘‘ဝနမက္ကဋော ဝိယာ’’တိ ဝနဝါနရော ဝိယ. ဒုက္ခေန ဒမနံ အဿာတိ ဒုဒ္ဒမနော. ‘‘အဿခဠုင်္ကော’’တိ ဒုဋ္ဌ အဿော. ‘‘ယတ္ထ ကာမနိပါတိတော’’တိ ယသ္မိံ ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ ပတိတုံ ကာမေတိ ဣစ္ဆတိ, တတ္ထ တတ္ထ နိပါတိတော. ပုဂ္ဂလဝသေ [Pg.244] အဝတ္တိတွာ အာရမ္မဏေသု ယဒိစ္ဆကံ နိပတနတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ရင်္ဂနဋော ဝိယာ’’တိ သမဇ္ဇနဋကော ဝိယ. သဘာဝတော အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇတီတိ သန္တော. တထောတိ စ အဝိတထောတိ စ အတ္ထတော ဧကံ. အညော ပကာရော အညထာ. နတ္ထိ အညထာ အဿာတိ အနညထံ. ဒုက္ခဒုက္ခံ နာမ ကာယိကဒုက္ခ စေတသိကဒုက္ခံ. ‘‘ကမ္မဇာနံ’’တိ ဝိပါကက္ခန္ဓကဋတ္တာ ရူပါနံ. ‘‘ဥပ္ပတ္တိယာ’’တိ ဥပ္ပာဒတ္ထာယ. ‘‘ပဂေဝါ’’တိ ပုရေတရမေဝ. ‘‘ဥပ္ပန္နံ ပီ’’တိ ဥပ္ပန္နမ္ပိ စက္ခု. ‘‘ပဝတ္တိယာ’’တိ သန္တာနဋ္ဌိတိယာ ဌိတတ္ထာယ. ‘‘ပဋိဇဂ္ဂန ဒုက္ခံ’’တိ သောဓန ဒုက္ခံ. ပစ္စယဝေကလ္လံ နာမ အာဟာရစ္ဆေဒါဒိကံ. နနု ဘိဇ္ဇနဘယေန ပဂေဝ ပစ္စယသမ္ပာဒနံ နာမ သင်္ခါရ ဒုက္ခမေဝ သိယာတိ. သစ္စံ. ဣဓ ပန အာသန္နေ ဘိဇ္ဇနနိမိတ္တံ ဒိသွာ ကတံ ပစ္စယ သမ္ပာဒနံ အဓိပ္ပေတံ. ‘‘ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ သံဝိဓာန ဒုက္ခံ’’တိ နာနာဘယတော ရက္ခဏဿ စ အာဝရဏဿ စ ဂေါပနဿ စ သံဝိဓာန ဒုက္ခံ. ‘‘တဒုဘယေန သဟေဝ သိဇ္ဈတီ’’တိ ကသိဂေါရက္ခာဒီနိ သင်္ခါရ ကမ္မာနိ ဝါ ရက္ခာဝရဏ ဂုတ္တိသံ ဝိဓာနာဒီနိဝါ ကရောန္တာနံ တံ ဒုက္ခ ဒုက္ခံ တဒုဘယေန ဒုက္ခေန သဟေဝ သိဇ္ဈတိ. ‘‘တေသံ’’တိ စက္ခာဒီနိ အဿာဒေန္တာနံ န မုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပဝတ္တိ နိရောဓ ဘူတဿာ’’တိ ပဝတ္တိယာ နိရောဓ ဘူတဿ. ‘‘တံ ပဇဟတိ ယေဝါ’’တိ တံ လောဘံ ပဇဟတိယေဝ. ‘‘ယာဝဒေဝါ’’တိ ဥပရိမပရိယန္တေန. အဟံ အသ္မီတိ ပဝတ္တော မာနော အသ္မိမာနော. တဿ သမုဂ္ဃာတနံ သမုစ္ဆိန္ဒနံ. ‘‘ပရိညာတေသူ’’တိ တေသု အနုသယိတာယ တဏှာယ ပဟာနဝသေန ပရိညာတေသု. ‘‘တဗ္ဗိပရီတေန ပနာ’’တိ တတော ဝိပရီတေန ပန. အသ္မိမာနဿ အနဓိဋ္ဌာနဘူတာတိအာဒိ အတ္ထေန. အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓ ဓမ္မာ နာမ ပထဝီပဗ္ဗတာဒီသု ပဝတ္တာ ရူပ ဓမ္မာ.

ໃນທາຕຸສັງຄະຫະ. ບົດວ່າ “Attano eva sabhāvaṃ” ຈະປະກອບຄວາມວ່າ “attano sabhāvaṃ eva” (ສະພາວະຂອງຕົນນັ້ນເອງ) ກໍຄວນ. ບົດວ່າ “Īhā ca byāpāro cā” ໄດ້ແກ່ ຄວາມພະຍາຍາມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຄິດວ່າ ເຮົາຈະກ້າວໄປ ເຮົາຈະຖອຍກັບ ເປັນຕົ້ນ, ແລະຄວາມຂະຫຍັນມີການກ້າວໄປເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Na ca jīvayogā” ໄດ້ແກ່ ແລະບໍ່ປະກອບດ້ວຍຊີວິດ (ຊີວະ) ຕາມທີ່ມະຫາຊົນໃນໂລກສົມມຸດກັນ. ໃນພຣະບາລີອັດຖະກະຖາ. ເຄື່ອງມືທີ່ເຂົາໃຊ້ດຳເນີນໄປໃນສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ຍົນ (Yanta). ໄດ້ແກ່ ຄົກ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຍັນຕະຈັກກະຍັດຖິ ໄດ້ແກ່ ສາກທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັບກົງຈັກຂອງຍົນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະຣະນິ (ໄມ້ສີໄຟ) ໄດ້ແກ່ ໄມ້ແກ່ນສອງອັນທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຮັດໃຫ້ໄຟເກີດຂຶ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະທະຣາຣະນິ ໄດ້ແກ່ ໄມ້ສີໄຟອັນລຸ່ມ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອຸດຕະຣາຣະນິ ໄດ້ແກ່ ໄມ້ສີໄຟອັນເທິງ. ບົດວ່າ “Sallamivā” ແປວ່າ ປະໜຶ່ງລູກສອນ. ບົດວ່າ “Sūlamivā” ແປວ່າ ປະໜຶ່ງຫຼາວ. ບົດວ່າ “Āturāviyā” ແປວ່າ ປະໜຶ່ງຄົນເຈັບປ່ວຍທີ່ຖືກແທງດ້ວຍລູກສອນແລະຫຼາວເຫຼົ່ານັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະຍະຖາພຸດຈະນິມິດ ໄດ້ແກ່ ນິມິດທີ່ບໍ່ເປັນຈິງ ມີນິມິດວ່າເປັນສັດແລະບຸກຄົນເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Vanamigo viyā” ແປວ່າ ປະໜຶ່ງເນື້ອຊາຍໃນປ່າ ທີ່ສຳຄັນໝາຍໃນຮູບຫຍ້າວ່າເປັນຄົນ. ບົດວ່າ “Aṅgārakāsuyaṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນຂຸມຖ່ານເພີງ. ບົດວ່າ “Nānāvidhupaddava nimittato” ໄດ້ແກ່ ເພາະເປັນປັດໄຈແຫ່ງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອຸປະທະວະ (ອຸປະສັກ) ຕ່າງໆ. ບົດວ່າ “Vanamakkaṭo viyā” ແປວ່າ ປະໜຶ່ງລີງປ່າ. ການທໍລະມານສັດນັ້ນເຮັດໄດ້ຍາກ ຊື່ວ່າ ທຸດທະມະນະ (ທໍລະມານຍາກ). ບົດວ່າ “Assakhaḷuṅko” ໄດ້ແກ່ ມ້າພະຍົດ (ມ້າຮ້າຍ). ບົດວ່າ “Yattha kāmanipātito” ມີອະທິບາຍວ່າ ມັນປາຖະໜາຄືຢາກຈະຕົກໄປໃນອາຣົມໃດໆ ກໍຕົກໄປໃນອາຣົມນັ້ນໆ. ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ມັນບໍ່ເປັນໄປໃນອຳນາດຂອງບຸກຄົນ ແຕ່ຍ່ອມຕົກໄປໃນອາຣົມທັງຫຼາຍຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງມັນ. ບົດວ່າ “Raṅganaṭo viyā” ແປວ່າ ປະໜຶ່ງນັກຟ້ອນໃນໂຮງມະໂຫຣະສົບ. ທີ່ຊື່ວ່າ ສັນຕະ (ມີຢູ່) ເພາະມີຢູ່ໂດຍສະພາວະ. ຄຳວ່າ ຕະຖະ (ແທ້) ແລະ ອະວິຕະຖະ (ບໍ່ຄາດເຄື່ອນ) ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ. ປະການອື່ນ ຊື່ວ່າ ອັນຍະຖา. ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນບໍ່ມີແກ່ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນັນຍະຖາ (ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນ). ທີ່ຊື່ວ່າ ທຸກຂະທຸກຂະ ໄດ້ແກ່ ທຸກທາງກາຍແລະທຸກທາງໃຈ. ບົດວ່າ “Kammajānaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງວິບາກຂັນແລະກະຕັດຕາຮູບທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ “Uppattiyā” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມເກີດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ “Pagevā” แປວ່າ ກ່ອນກວ່ານັ້ນອີກ. ບົດວ່າ “Uppannaṃ pī” ໄດ້ແກ່ ແມ້ຈັກຂຸທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ບົດວ່າ “Pavattiyā” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງສັນດານ. ບົດວ່າ “Paṭijaggana dukkhaṃ” ໄດ້ແກ່ ທຸກໃນການທຳຄວາມສະອາດ (ຫຼື ທຸກໃນການບຳລຸງຮັກສາ). ທີ່ຊື່ວ່າ ປັດຈະຍະເວກັນລະ (ຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງປັດໄຈ) ໄດ້ແກ່ ການຂາດອາຫານເປັນຕົ້ນ. ຖາມວ່າ: ການຈັດຫາປັດໄຈໄວ້ກ່ອນ ເພາະຢ້ານການແຕກສະຫຼາຍ ບໍ່ແມ່ນສັງຂາຣະທຸກດອກຫຼື? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່. ແຕ່ໃນບ່ອນນີ້ ໝາຍເຖິງການຈັດຫາປັດໄຈທີ່ເຮັດຂຶ້ນເມື່ອເຫັນນິມິດແຫ່ງການແຕກສະຫຼາຍຢູ່ໃກ້ໆ. ບົດວ່າ “Rakkhāvaraṇagutti saṃvidhāna dukkhaṃ” ໄດ້ແກ່ ທຸກໃນການຈັດແຈງການຮັກສາ ການປ້ອງກັນ ແລະການຄຸ້ມຄອງຈາກໄພຕ່າງໆ. ບົດວ່າ “Tadubhayena saheva sijjhatī” ມີອະທິບາຍວ່າ ທຸກຂະທຸກຂະນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດຮ່ວມກັບທຸກທັງສອງປະການນັ້ນ ແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ເຮັດສັງຂາຣະກັມມີການເຮັດໄຮ່ໄຖນາແລະການລ້ຽງສັດເປັນຕົ້ນ ຫຼືຜູ້ເຮັດການຈັດແຈງການຮັກສາ ການປ້ອງກັນ ແລະການຄຸ້ມຄອງເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Tesaṃ” ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ ຍ່ອມບໍ່ຫຼຸດພົ້ນແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຍິນດີໃນຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Pavatti nirodha bhūtassā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງພຣະນິພານອັນເປັນທີ່ດັບໄປແຫ່ງຄວາມເປັນໄປ (ປະວັດຕິ). ບົດວ່າ “Taṃ pajahati yevā” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມລະໂລພະນັ້ນແທ້ໆ. ບົດວ່າ “Yāvadevā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳນົດຂອບເຂດເບື້ອງເທິງ. ມານະທີ່ເປັນໄປວ່າ “ເຮົາເປັນນັ້ນ ເຮົາເປັນນີ້” ຊື່ວ່າ ອັດສະມິມານະ. ການຖອນຂຶ້ນເຊິ່ງອັດສະມິມານະນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ການຕັດຂາດ. ບົດວ່າ “Pariññātesū” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອທັມເຫຼົ່ານັ້ນຖືກກຳນົດຮູ້ແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລະຕັນຫາທີ່ນອນເນື່ອງຢູ່ (ອະນຸໄສ). ບົດວ່າ “Tabbiparītena panā” ໄດ້ແກ່ ແຕ່ໂດຍກົງກັນຂ້າມກັບສິ່ງນັ້ນ. ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອັດສະມິມານະເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະນິນທຣิຍະພັດທະທັມ ໄດ້ແກ່ ຮູບທັມທີ່ເປັນໄປໃນແຜ່ນດິນແລະພູເຂົາເປັນຕົ້ນ.

သတ္တေ အနုက္ကဏ္ဌမာနေ ကရောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣတီ’’တိ တသ္မာ. တေသံ သတ္တာနံ. ဒုဇ္ဇဟော နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ လောဘောယေဝ ဒုက္ခသမုဒယာရိယ သစ္စံ နာမာတိ ယောဇနာ. သာသဝါ ကုသလာ ကုသလ ဓမ္မာ သမုဒယသစ္စံ နာမ, ဒုက္ခ သစ္စဘူတာနံ ဝိပါကက္ခန္ဓကဋတ္တာ ရူပါနံ သမုဒယတ္တာ သံဝဍ္ဎနတ္တာ. မူလဘာဝေန ဝုတ္တာ [Pg.245] ‘အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရာ’တိအာဒီသု. ‘‘နန္ဒနသဒိသံ’’တိ ဒေဝလောကေ နန္ဒနဝနုယျာနသဒိသံ. ‘‘အာဒိပဘဝပဓာနဘူတာ’’တိ ဒုက္ခ ဓမ္မာနံ အာဒိဘူတာ, ပဘဝဘူတာ, ပဓာနဘူတာ. ‘‘ပဘဝဘူတာ’’တိ စ ပထမုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတာ. ‘‘တေသံ’’တိ ဒုက္ခ ဓမ္မာနံ.

ຄຳວ່າ “Satte anukkaṇṭhamāne karoti” (ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍບໍ່ເບື່ອໜ່າຍ) ນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ. ບົດວ່າ “Itī” ແປວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນ. ແກ່ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ລະໄດ້ຍາກ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ການປະກອບຄວາມວ່າ ໂລພະນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ທຸກຂະສະມຸທະຍະອະຣິຍະສັດຈະ. ກຸສົນແລະອະກຸສົນທັມທີ່ມີອາສະວະ (ສາສະວະ) ຊື່ວ່າ ສະມຸທະຍະສັດຈະ ເພາະເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດແລະເປັນທີ່ຈະເລີນເຕີບໂຕແຫ່ງວິບາກຂັນແລະກະຕັດຕາຮູບທັງຫຼາຍ ອັນເປັນຕົວທຸກຂະສັດຈະ. ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນມູນເຫດ ໃນບົດມີອາທິວ່າ “avijjā paccayā saṅkhārā” (ເພາະອະວິຊຊາເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສັງຂານ) ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Nandanasadisaṃ” ໄດ້ແກ່ ປະໜຶ່ງສວນນັນທະວັນໃນເທວະໂລກ. ບົດວ່າ “Ādipabhavapadhānabhūtā” ໄດ້ແກ່ ເປັນຕົ້ນກຳເນີດ, ເປັນແຫຼ່ງເກີດ, ແລະເປັນປະທານແຫ່ງທຸກຂະທັມທັງຫຼາຍ. ແລະບົດວ່າ “Pabhavabhūtā” ໄດ້ແກ່ ເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມເກີດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດ. ບົດວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງທຸກຂະທັມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ.

‘‘ကတ္ထစီ’’တိ ကာမဘဝါဒီသု ကိသ္မိဉ္စိဘဝေ. ‘‘ကဒါစီ’’တိ အတီတာဒိကာလေသု ကိသ္မိဉ္စိကာလေ. ‘‘ကေသဉ္စီ’’တိ ဒေဝမနုဿာဒီသု သတ္တေသု ကေသဉ္စိသတ္တာနံ. ‘‘ကုတောစီ’’တိ ဗဟူသုကာရဏေသု ကုတောစိကာရဏာ. ‘‘ကထဉ္စီ’’တိ ကေနစိပကာရေန.

ບົດວ່າ “Katthacī” ໄດ້ແກ່ ໃນພົບໃດພົບໜຶ່ງ ມີກາມະພົບເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Kadācī” ໄດ້ແກ່ ໃນການ (ເວລາ) ໃດການໜຶ່ງ ມີອະດີດຕະການເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Kesañcī” ໄດ້ແກ່ ແກ່ສັດບາງຈຳພວກ ໃນບັນດາສັດທັງຫຼາຍມີເທວະດາແລະມະນຸດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Kutocī” ໄດ້ແກ່ ຈາກເຫດໃດເຫດໜຶ່ງ ໃນບັນດາເຫດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ. ບົດວ່າ “Kathañcī” ໄດ້ແກ່ ໂດຍປະການໃດປະການໜຶ່ງ.

‘‘ပရိဏာမော’’တိ ပရိဏမနံ အညထာဘာဝေါ. ‘‘တံ သမင်္ဂီနံ’’တိ တေဟိ စက္ခာဒီဟိ သမင်္ဂီနံ ပုဂ္ဂလံ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘အာဒိတ္တံ’’တိအာဒီပိတံ သမုဇ္ဇလန္တံ. ‘‘ကေနာ’’တိ ကရဏဘူတေန ကေန အဂ္ဂိနာ. တထာ အရိယမဂ္ဂေါ ဝိပရိဏာမ ဓမ္မော စ ဟောတိ. သောဝိပရိဏာမ ဒုက္ခေနပိ ပုဂ္ဂလံ ဘုသံ ပီဠေတိယေဝါတိ ယောဇနာ. ‘‘နာ’’တိ န သိယာ. သမနံ ဝူပသမနံ သန္တိ. သဗ္ဗဒုက္ခာနံ သန္တီတိ ဝိဂ္ဂဟော. သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋဒုက္ခန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဿာ’’တိ အရိယမဂ္ဂဿ. ‘‘ပဝတ္တမာနာ စာ’’တိ သန္တတိဌိတိဝသေန ဝတ္တမာနာ စ. ‘‘မဟန္တံ ပရိဠာဟဒုက္ခံ’’တိ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿုပါယာသာနံ ပဝတ္တိဝသေန မဟန္တံ ပရိဠာဟ ဒုက္ခံ. နိဗ္ဗာနဿ အနုပ္ပာဒ ဓမ္မတ္တာ ဥပ္ပာဒတ္ထာယ ပစ္စယော နာမ နတ္ထိ. တထာ အပ္ပဝတ္တိ ဓမ္မတ္တာ ပဝတ္တတ္ထာယ. သမ္ပာပုဏိတဗ္ဗတ္တာ ပန သမ္ပာပနတ္ထာယ ပစ္စယော အတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သမ္ပာပက ပစ္စယာဘိသင်္ခရဏလေသံ’’တိ. သမ္ပာပက ပစ္စယာ နာမ အရိယ မဂ္ဂေါ စ တဿ ပစ္စယာ စ.

ບົດວ່າ “Pariṇāmo” ໄດ້ແກ່ ການແປຮູບ (ປະຣິຍາຍ) ຄືຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນ. ບົດວ່າ “Taṃ samaṅgīnaṃ” ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ພ້ອມພຣັ່ງດ້ວຍຈັກຂຸເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນພຣະບາລີ. ບົດວ່າ “Ādittaṃ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ລຸກໂຊນຂຶ້ນ ຄືຮຸ່ງເຮືອງຢູ່. ບົດວ່າ “Kenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍໄຟອັນໃດ ອັນເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ຮ້ອນ. ແມ້ອະຣິຍະມັກ ກໍເປັນທັມທີ່ມີຄວາມແປປວນເປັນທຳມະດາຢ່າງນັ້ນ. ການປະກອບຄວາມວ່າ ອະຣິຍະມັກນັ້ນ ຍ່ອມບີບຄັ້ນບຸກຄົນຢ່າງຍິ່ງ ແມ້ດ້ວຍວິປະຣິຍານາມະທຸກ (ທຸກເພາະຄວາມແປປວນ). ບົດວ່າ “Nā” ແປວ່າ ບໍ່ພຶງມີ. ບົດວ່າ “Samanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະຫງົບ ຄືຄວາມລະງັບ. ວິເຄາະວ່າ “Sabbadukkhānaṃ santī” (ຄວາມສະຫງົບແຫ່ງທຸກທັງປວງ). ຄຳວ່າ “Sabbaṃ vaṭṭadukkhaṃ” (ວັດຕະທຸກທັງປວງ) ນີ້ ເປັນການເຊື່ອມຄວາມ. ບົດວ່າ “Tassā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງອະຣິຍະມັກ. ບົດວ່າ “Pavattamānā cā” ໄດ້ແກ່ ແລະທີ່ເປັນໄປຢູ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງສັນດານ. ບົດວ່າ “Mahantaṃ pariḷāhadukkhaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຮ້ອນຮົນອັນເປັນທຸກຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຄວາມໂສກ, ຄວາມຮ່ຳໄຮຮຳພອນ, ຄວາມທຸກກາຍ, ຄວາມໂທມະນັດ ແລະຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈ. ເພາະພຣະນິພານເປັນທັມທີ່ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ (ອະນຸບປາດະທັມ) ປັດໄຈເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ແລະເພາະພຣະນິພານເປັນທັມທີ່ບໍ່ເປັນໄປ (ອັບປະວັດຕິທັມ) ປັດໄຈเพื่อປະໂຫຍດແກ່ຄວາມເປັນໄປ ກໍບໍ່ມີເລີຍຢ່າງນັ້ນ. ແຕ່ເພາະພຣະນິພານເປັນສິ່ງທີ່ພຶງບັນລຸໄດ້ ປັດໄຈເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຫ້ບັນລຸ ຈຶ່ງມີຢູ່, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “sampāpaka paccayābhisaṅkharaṇalesaṃ” (ໂດຍສ່ວນສ່ຽວແຫ່ງການປຸງແຕ່ງປັດໄຈອັນໃຫ້ເຖິງ). ທີ່ຊື່ວ່າ ສັມປາປະກະປັດໄຈ (ປັດໄຈອັນໃຫ້ເຖິງ) ໄດ້ແກ່ ອະຣິຍະມັກ ແລະປັດໄຈທັງຫຼາຍແຫ່ງອະຣິຍະມັກນັ້ນ.

ဘဝါဘဝသင်္ခါတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဒေဝါ’’တိ တံ ဒုက္ခက္ခန္ဓံ ဧဝ. အနုပုနပ္ပုနံ ပဒီယတေ အနုပ္ပဒါနံ. ‘‘နိယျာတနဋ္ဌော’’တိ ဟန္ဒ ဂဏှာတိ သမ္ပဋိစ္ဆာပနဋ္ဌော. ‘‘တတော’’တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော. ‘‘မုစ္စနူပါယဿာ’’တိ ဒါနသီလနိက္ခမာဒိကဿ မုစ္စနူပါယဿ. ‘‘နိဿရဏဝိမုတ္တိယာ’’တိ နိဿရဏ သင်္ခါတာယ ဝိမုတ္တိယာ. သင်္ခါရ ဒုက္ခဿ အဘာဝဋ္ဌော. ‘‘သမ္မောဟဿ ပဟာနဝသေနာ’’တိ ဧတေန ဣဓ ဒဿနံ နာမ ဣတော ပဋ္ဌာယ စတူသု သစ္စေသု အသမ္မောဟ ဘာဝပတ္တိ ဧဝ အာလောကပတ္တိ ဧဝ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေတိ[Pg.246]. တေနာဟ ‘‘ပဋိဝိဇ္ဈနဋ္ဌော’’တိ. တဏှာယ ဒါသော တဏှာဒါသော. တဏှာဒါသဿ ဘာဝေါ တဏှာဒါသဗျံ. ပရဝသတော ဝိမုတ္တိဝသေန အပရာဓီနတာ ဘုဇိဿဘာဝေါ နာမ. လောကိယမဂ္ဂါဟိ တဏှာဒါသဗျံ နာတိဝတ္တန္တိ. တဏှာဝသံ ပူရယမာနာ တဏှာဝိသယံ ဝိပါကံ ဇနေန္တိ. အယံ အရိယမဂ္ဂေါ ဧဝ တဏှာယ အနာရမ္မဏဘာဝေ ဌိတော တဏှာဒါသဗျံ အတိဝတ္တတိ. တဏှာဝသံ ဘိန္ဒမာနော တဏှာယ အဝိသယံ ဝိပါကံ ဇနေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဒုက္ခမုတ္တိယာ’’တိ ဒုက္ခတော မုစ္စနတ္ထံ. ‘‘ဒုက္ခဝဍ္ဎိယာ’’တိ ဒုက္ခဝဍ္ဎနတ္ထာယ. သေသမေတ္ထ သုဗောဓံ. ‘‘ခယဝိရာဂ နိရောဓ ဘူတော’’တိ ဧတ္ထ ကိလေသ ဓမ္မာနံ ဝိရဇ္ဇနံ ဝိဂမနံ အန္တရဓာနံ ဝိရာဂေါ. ‘‘အနတ္ထ ပဒါနီ’’တိ အဟိတပဒါနိ. ဘယာဒီနဝပဒါနိ. ‘‘ဒွါရဆက္ကအာရမ္မဏ ဆက္ကဘေဒေနာ’’တိ ဒွါရဆက္ကံ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဟောတိ. ဧဝံသတိ, အာရမ္မဏ ဆက္ကန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ ဓမ္မာရမ္မဏဿ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာတိ. နော နဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ, ဒွါရဆက္ကတော သေသာနံ ဓမ္မာရမ္မဏာနံ အတ္ထိတာယာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရတော ‘‘ဧတ္ထပီ’’တိအာဒီသု ဧသေဝနယောတိ.

ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ “ແຫ່ງກອງທຸກອັນກ່າວຄືພົບນ້ອຍແລະພົບໃຫຍ່”. ຄຳວ່າ “Tadevā” ໄດ້ແກ່ ກອງທຸກນັ້ນນັ້ນເອງ. ການໃຫ້ເນືອງໆ ຊື່ວ່າ ອະນຸປະທານ. ຄຳວ່າ “Niyyātanaṭṭho” ໄດ້ແກ່ ໂດຍອັດຖະວ່າການຮັບເອົາໄວ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເຊີນຮັບເອົາເຖີດ”. ຄຳວ່າ “Tato” ໄດ້ແກ່ ຈາກວັດຕະທຸກ. ຄຳວ່າ “Muccanūpāyassā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງອຸບາຍເຄື່ອງຫຼຸດພົ້ນ ມີທານ, ສີນ ແລະເນກຂຳມະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Nissaraṇavimuttiyā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງວິມຸດຕິອັນກ່າວຄືນິດສະຣະນະ. ໂດຍອັດຖະວ່າຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງສັງຂາຣະທຸກ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “Sammohassa pahānavasenā” ນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ “ທັດສະນະ” ນັ້ນ ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ໝາຍເອົາພຽງແຕ່ການບັນລຸຄວາມບໍ່ຫຼົງ ແລະການບັນລຸຄວາມສະຫວ່າງໃນອະລິຍະສັດ 4 ເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “paṭivijjhanaṭṭho”. ຜູ້ເປັນທາດຂອງຕັນຫາ ຊື່ວ່າ ຕັນຫາດາດ. ຄວາມເປັນແຫ່ງທາດຂອງຕັນຫາ ຊື່ວ່າ ຕັນຫາດາສັບ. ຄວາມບໍ່ເປັນໄທແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເພາະຫຼຸດພົ້ນຈາກອຳນາດຂອງຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພຸຊິດສະພາວະ. ເພາະວ່າ ໂລກິຍະມັກທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ກ້າວລ່ວງຄວາມເປັນທາດຂອງຕັນຫາ. ເມື່ອຍັງບຳເພີນອຳນາດຂອງຕັນຫາໃຫ້ເຕັມຢູ່ ຍ່ອມຍັງວິບາກອັນເປັນວິໄສຂອງຕັນຫາໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ສ່ວນອະລິຍະມັກນີ້ເທົ່ານັ້ນ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍ່ມີຕັນຫາເປັນອາລົມ ຍ່ອມກ້າວລ່ວງຄວາມເປັນທາດຂອງຕັນຫາໄດ້. ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມທຳລາຍອຳນາດຂອງຕັນຫາ ແລະຍັງວິບາກອັນບໍ່ແມ່ນວິໄສຂອງຕັນຫາໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “Dukkhamuttiyā” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸກ. ຄຳວ່າ “Dukkhavaḍḍhiyā” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເພີ່ມພູນທຸກ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ໃນຄຳວ່າ “Khayavirāga nirodha bhūto” ນີ້ ຄຳວ່າ “ວິຣາຄະ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຄາຍກຳໜັດ, ຄວາມປາສະຈາກໄປ ແລະຄວາມອັນຕະລົກທານໄປແຫ່ງກິເລດທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Anattha padānī” ໄດ້ແກ່ ບົດອັນບໍ່ເປັນເກື້ອກູນ, ບົດອັນເປັນໄພແລະໂທດ. ຄຳວ່າ “Dvārachakkaārammaṇa chakkabhedenā” ນັ້ນ ທະວານຫົກຍ່ອມເປັນທຳມາຣົມ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ຈຶ່ງບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ “ໝວດຫົກແຫ່ງອາລົມ” ເພາະທຳມາຣົມໄດ້ຖືກຖືເອົາຕ່າງຫາກແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ ບໍ່ແມ່ນບໍ່ຄວນກ່າວ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເພື່ອສະແດງຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງທຳມາຣົມທີ່ເຫຼືອຈາກທະວານຫົກ ທ່ານຈຶ່ງg່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ettha ca”. ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “etthapi” ໃນຫົວຂໍ້ຕໍ່ໆໄປ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

သဗ္ဗသင်္ဂဟာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ສັບພະສັງຄະຫະອະນຸທີປະນີ ຈົບແລ້ວ.

သမုစ္စယသင်္ဂဟဒီပနိယာအနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ອະນຸທີປະນີແຫ່ງສະມຸດຈະຍະສັງຄະຫະທີປະນີ ຈົບແລ້ວ.

၈. ပစ္စယသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

໘. ປັດຈະຍະສັງຄະຫະອະນຸທີປະນີ

၁၆၆. ယေဟိပကာရေဟိ [Pg.247] ယထာ. တေသံ ဝိဘာဂေါ တံ ဝိဘာဂေါ. အယဉ္စနိဒ္ဒေသော ဧကသေသနိဒ္ဒေသော, ဝိစ္ဆာလောပနိဒ္ဒေသောဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘တေသံ’’တိအာဒိမာဟ. န သမေတိ. ဂါထာယံ ‘ယေသံ’တိအာဒိနာ တီဟိ-ယ-သဒ္ဒေဟိ ဒဿိတာနံ တိဏ္ဏံ အတ္ထာနံ-တ-သဒ္ဒတ္ထ သမ္ဘဝတော. တ-သဒ္ဒတ္ထာနဉ္စ အနုသန္ဓိယံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗတော. ‘‘သမုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ သုဋ္ဌု ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပါတုဘဝတိ. ‘‘အဝိနာ’’တိ အဝိနာ ဟုတွာ. ‘‘သဟဇာတ ဓမ္မေဟီ’’တိ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရာတိအာဒီသု သင်္ခါရာဒီနံ သဟဇာတ ဓမ္မေဟိ သဟေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနံ. ‘‘ကလာပဝသေနာ’’တိ သုဒ္ဓ ဓမ္မ ကလာပဝသေန. ‘‘သာမည လက္ခဏံ’’တိ သာဓာရဏ လက္ခဏံ. ‘‘အတ္ထော’’တိ ဣဒပ္ပစ္စယတာ သဒ္ဒဿ အတ္ထော. ‘‘အယမတ္ထော ပဋိက္ခိတ္တော’’တိ ‘သမုပ္ပဇ္ဇနံ သမုပ္ပာဒေါ’တိ အယံဘာဝသာဓနတ္ထော ပဋိက္ခိတ္တော. ‘‘အယမေဝါ’’တိ အယံ ဘာဝသာဓနတ္ထော ဧဝ. ဇရာမရဏံ သမ္ဘဝတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဥပ္ပာဒါဝါ တထာဂတာနံ’’တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပာဒေဝါ သတိ. ‘‘အနုပ္ပာဒါဝါ’’တိ အနုပ္ပာဒေဝါ သတိ. ‘‘ဌိတာဝ သာဓာတူ’’တိ ဇာတိယာ သတိ ဇရာမရဏဿ ပဝတ္တိသဘာဝေါ လောကေ ဌိတောယေဝ. ကတမာ ပန သာဓာတူတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတတာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတတာ’’တိ ကေနစိ အကတာ သဘာဝဋ္ဌိတတာ. ‘‘ဓမ္မနိယာမတာ’’တိ သဘာဝနိယာမတာ. ‘‘တတြ တထတာ’’တိ တသ္မိံ သာမညလက္ခဏေ သင်္ခတ ဓမ္မာနံ တထတာ. သာမည လက္ခဏမေဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ နာမာတိ ဒဿေတိ, န အဝိဇ္ဇာဒိကော ပစ္စယ ဓမ္မော. ကသ္မာ, တေဟိ ဝစနေဟိ ဓမ္မနိယာမတာ မတ္တဿ ဒဿိတတ္တာ. အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဓမ္မ သရူပါနံ အဒဿိတတ္တာ. ‘‘ဓမ္မနိယာမတာမတ္တံ’’တိ စ ယထာ ဝုတ္တသာမည လက္ခဏမေဝ ဝုစ္စတိ. ယဒိ ဘာဝသာဓနံ ဣစ္ဆေယျ, ဘာဝသာဓနံ နာမ ကတ္တုရဟိတံ ဘဝေယျ. ကတ္တုရဟိတေ စ သတိ, ကထံ ပဋိစ္စ ကြိယာယ သမာနကတ္တုကတာ လဗ္ဘတိ. အလဒ္ဓေ စ သမာနကတ္တုကတ္တေ ကထဉ္စ ပုဗ္ဗကာလေတွာ [Pg.248] ပစ္စယသမ္ဘဝေါတိ. အယံ ဘာဝသာဓနံ ဣစ္ဆန္တဿ ဗျဉ္ဇနယုတ္တိဝိရောဓော. တံ ပရိဟရန္တော န စေတ္ထာတိအာဒိမာဟ. ဂမ္ဘီရောစာနန္ဒ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဂမ္ဘီရာဝ ဘာသောစာတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ. ဘာဝသာဓနေ စ ကတေ ဥပ္ပဇ္ဇန ကြိယာမတ္တံ နာမ ဝိသုံ ဧကော ဓမ္မော န ဟောတီတိ ကထံ တံ ဂမ္ဘီရံ သိယာတိ. အယံ ဘာဝသာဓနံ ဣစ္ဆန္တဿ ဂမ္ဘီရဝစန ဝိရောဓော. တံ ပရိဟရန္တော ‘‘သင်္ခတ ဓမ္မေသု စာ’’တိအာဒိမာဟ. အပိ စ သင်္ခတ လက္ခဏံ နာမ သင်္ခတ ဓမ္မတောပိ ဂမ္ဘီရံ ဟောတိ. တထာဟိ စိတ္တံ နာမ သင်္ခတ ဓမ္မော. တဉ္စ အတ္ထိ မေစိတ္တံ နာမာတိ သတ္တာနံ ပါကဋံ ဟောတိ. တဿ ပန အနိစ္စတာ သင်္ခါတံ သင်္ခတ လက္ခဏံ အပါကဋံ ဟောတိ သုဋ္ဌု သန္တတိယာ ပဋိစ္ဆန္နံ. တထာ ဝေဒနာ နာမ သုခါဝါ ဒုက္ခာဝါ သင်္ခတ ဓမ္မော. သာ စ အတ္ထိ မေဝေဒနာတိ သတ္တာနံ ပါကဋာ ဟောတိ. တဿာ ပန အနိစ္စတာ သင်္ခါတံ သင်္ခတ လက္ခဏံ အပါကဋံ ဟောတိ သုဋ္ဌု သန္တတိယာ ပဋိစ္ဆန္နံ. ဧဝံ သေသေသု နာမဓမ္မေသု စ ရူပဓမ္မေသု စ. ယတော သတ္တသု ဝိသုဒ္ဓီသု သင်္ခတ ဓမ္မ ဝဝတ္ထာန သင်္ခါတံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏဉ္စ အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယ ပရိဂ္ဂဟ သင်္ခါတံ ကင်္ခါဝိတရဏ ဝိသုဒ္ဓိဉာဏဉ္စ ပထမံ သမ္ပာဒေတွာ ပစ္ဆာ ဒသဝိဓာနိ သင်္ခတ လက္ခဏာနုပဿနာ ဉာဏာနိ သမ္ပာဒေတဗ္ဗာနိ ဟောန္တီတိ. ယထာ စ အနိစ္စတာ သင်္ခါတံ သင်္ခတ လက္ခဏံ သင်္ခတ ဓမ္မတော ဂမ္ဘီရံ ဟောတိ. တထာ ဣဒမ္ပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ သင်္ခါတံ သင်္ခတ လက္ခဏံ သင်္ခတ ဓမ္မတော ဂမ္ဘီရံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໑໖໖. ດ້ວຍປະການທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ໄດ້ແກ່ ໂດຍປະການໃດ. ການຈຳແນກແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕັງວິພາກ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ການສະແດງນີ້ ເປັນເອກະເສສະນິເທດ ຫຼືວິສສາໂລປະນິເທດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tesaṃ”. ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະເນື້ອຄວາມ 3 ປະການ ທີ່ສະແດງໄວ້ດ້ວຍ ຍະ-ສັບ 3 ຕົວ ມີຄຳວ່າ ‘yesaṃ’ ເປັນຕົ້ນໃນຄາຖາ ຍ່ອມມີເນື້ອຄວາມແຫ່ງ ຕະ-ສັບ ປະກອບຢູ່ດ້ວຍ. ແລະເພາະເນື້ອຄວາມແຫ່ງ ຕະ-ສັບ ເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວນg່າວໃຫ້ບໍລິບູນໃນອະນຸສົນທິ. ຄຳວ່າ “Samuppajjatī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ປາກົດຂຶ້ນ ຢ່າງບໍລິບູນດີ. ຄຳວ່າ “Avinā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍບໍ່ແຍກຈາກກັນ. ຄຳວ່າ “Sahajāta dhammehī” ໄດ້ແກ່ ການເກີດຂຶ້ນຮ່ວມກັນກັບສະຫະຊາດຕະທຳທັງຫຼາຍ ແຫ່ງສັງຂານທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນ ໃນພຣະບາລີມີຄຳວ່າ avijjā paccayā saṅkhārā ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Kalāpavasenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຸ່ມທຳລ້ວນໆ. ຄຳວ່າ “Sāmañña lakkhaṇaṃ” ໄດ້ແກ່ ລັກສະນະທົ່ວໄປ. ຄຳວ່າ “Attho” ໄດ້ແກ່ ເນື້ອຄວາມຂອງສັບວ່າ ອິດັບປັດຈະຍະຕາ. ຄຳວ່າ “Ayamattho paṭikkhitto” ໄດ້ແກ່ ເນື້ອຄວາມອັນເປັນພາວະສາດທະນະວ່າ ‘ຄວາມເກີດຂຶ້ນພ້ອມ ຊື່ວ່າ ສະມຸບປາດ’ ນີ້ ຖືກຄັດຄ້ານແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Ayamevā” ໄດ້ແກ່ ເນື້ອຄວາມອັນເປັນພາວະສາດທະນະນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຊະລາມໍລະນະ ຍ່ອມມີພ້ອມ. ຄຳວ່າ “Uppādāvā tathāgatānaṃ” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍມີຢູ່ກໍຕາມ. ຄຳວ່າ “Anuppādāvā” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນມີຢູ່ກໍຕາມ. ຄຳວ່າ “Ṭhitāva sādhātū” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຊາດມີຢູ່ ສະພາວະການເປັນໄປແຫ່ງຊະລາມໍລະນະ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ແລ້ວໃນໂລກ. ກໍທາດນັ້ນເປັນແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “dhammaṭṭhitatā”. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “dhammaṭṭhitatā” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງສະພາວະ ທີ່ບໍ່ມີໃຜສ້າງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “Dhammaniyāmatā” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນລະບຽບແຫ່ງສະພາວະ. ຄຳວ່າ “Tatra tathatā” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນແຫ່ງສັງຂະຕະທຳທັງຫຼາຍ ໃນສາມັນຍະລັກສະນະນັ້ນ. ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ສາມັນຍະລັກສະນະນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ປະຕິດຈະສະມຸບປາດ ບໍ່ແມ່ນປັດຈະຍະທຳ ມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະດ້ວຍຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານສະແດງພຽງແຕ່ຄວາມເປັນລະບຽບແຫ່ງທຳເທົ່ານັ້ນ. ບໍ່ໄດ້ສະແດງຕົວສະພາວະທຳ ມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນ. ແລະຄຳວ່າ “Dhammaniyāmatāmattaṃ” ນີ້ ກໍໝາຍເອົາສາມັນຍະລັກສະນະຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ. ຫາກປາດຖະໜາພາວະສາດທະນະ ພາວະສາດທະນະນັ້ນກໍຈະຕ້ອງປາສະຈາກຜູ້ເຮັດ. ແລະເມື່ອປາສະຈາກຜູ້ເຮັດແລ້ວ ຈະໄດ້ຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດຮ່ວມກັນ ໃນກິລິຍາອາໄສ ໄດ້ແນວໃດ? ແລະເມື່ອບໍ່ໄດ້ຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດຮ່ວມກັນແລ້ວ ຈະມີປັດໄຈໃນການເກີດຂຶ້ນກ່ອນ ໄດ້ແນວໃດ? ນີ້ຄືຄວາມຂັດແຍ້ງທາງຫຼັກພະຍັນຊະນະ ແກ່ຜູ້ປາດຖະໜາພາວະສາດທະນະ. ເພື່ອແກ້ໄຂຄວາມຂັດແຍ້ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “na cettha”. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ “ອານົນ ປະຕິດຈະສະມຸບປາດນີ້ ເປັນທຳເລິກເຊິ່ງ ແລະປາກົດເປັນຂອງເລິກເຊິ່ງ”. ແລະເມື່ອເຮັດເປັນພາວະສາດທະນະແລ້ວ ພຽງແຕ່ກິລິຍາຄືຄວາມເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນສະພາວະທຳຢ່າງໜຶ່ງຕ່າງຫາກ ແລ້ວທຳນັ້ນຈະເລິກເຊິ່ງໄດ້ແນວໃດ? ນີ້ຄືຄວາມຂັດແຍ້ງກັບພຣະດຳຣັດທີ່ວ່າເລິກເຊິ່ງ ແກ່ຜູ້ປາດຖະໜາພາວະສາດທະນະ. ເພື່ອແກ້ໄຂຄວາມຂັດແຍ້ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “saṅkhata dhammesu ca”. ອີກປະການໜຶ່ງ ທີ່ຊື່ວ່າ ສັງຂະຕະລັກສະນະ ຍ່ອມເລິກເຊິ່ງກວ່າແມ່ນແຕ່ສັງຂະຕະທຳ. ຄວາມຈິງ ຈິດ ຊື່ວ່າ ສັງຂະຕະທຳ. ແລະຈິດນັ້ນ ຍ່ອມປາກົດແກ່ສັດທັງຫຼາຍວ່າ “ຈິດຂອງເຮົາມີຢູ່”. ແຕ່ສັງຂະຕະລັກສະນະອັນກ່າວຄືຄວາມບໍ່ທ່ຽງຂອງຈິດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດ ເພາະຖືກສັນຕະຕິປິດບັງໄວ້ຢ່າງມິດຊິດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ເວທະນາ ບໍ່ວ່າຈະເປັນສຸກຫຼືທຸກ ຊື່ວ່າ ສັງຂະຕະທຳ. ແລະເວທະນານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດແກ່ສັດທັງຫຼາຍວ່າ “ເວທະນາຂອງເຮົາມີຢູ່”. ແຕ່ສັງຂະຕະລັກສະນະອັນກ່າວຄືຄວາມບໍ່ທ່ຽງຂອງເວທະນານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດ ເພາະຖືກສັນຕະຕິປິດບັງໄວ້ຢ່າງມິດຊິດ. ໃນນາມມະທຳແລະຮູບພະທຳທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນວິສຸດທິ 7 ບຸກຄົນຈຶ່ງຕ້ອງຍັງທິດຖິວິສຸດທິຍານ ອັນກ່າວຄືການກຳນົດສັງຂະຕະທຳ ແລະກັງຂາວิຕະຣະນະວິສຸດທິຍານ ອັນກ່າວຄືການກຳນົດປັດໄຈມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ເຖິງພ້ອມກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຕ້ອງຍັງວິປັດສະນາຍານອັນມີສັງຂະຕະລັກສະນະເປັນອາລົມ 10 ປະການ ໃຫ້ເຖິງພ້ອມໃນພາຍຫຼັງ. ແລະສັງຂະຕະລັກສະນະອັນກ່າວຄືຄວາມບໍ່ທ່ຽງ ຍ່ອມເລິກເຊິ່ງກວ່າສັງຂະຕະທຳ ໂດຍປະການໃດ. ພຶງຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ສັງຂະຕະລັກສະນະອັນກ່າວຄືປະຕິດຈະສະມຸບປາດນີ້ ກໍເລິກເຊິ່ງກວ່າສັງຂະຕະທຳ ໂດຍປະການນັ້ນເຊັ່ນດຽວກັນ.

‘‘တဗ္ဘာဝဘာဝီဘာဝေါ’’တိ ဧတ္ထ ဘဝတိ သံဝိဇ္ဇတီတိ ဘာဝေါ. သော သော အဝိဇ္ဇာဒိကော ဘာဝေါ တဗ္ဘာဝေါ. တဗ္ဘာဝေ ဘဝန္တိ သမ္ဘဝန္တိ သီလေနာတိ တဗ္ဘာဝဘာဝိနော. သင်္ခါရာဒယော. ‘‘ဘာဝေါ’’တိ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ. တဗ္ဘာဝဘာဝီနံ ဘာဝေါတိ တဗ္ဘာဝဘာဝိ ဘာဝေါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘တသ္မိံ တသ္မိံ’’တိအာဒိမာဟ. အပိ စ ‘‘ဘာဝေါ’’တိ ဝိဇ္ဇမာနတာ ဝုစ္စတိ. တဿ တဿ ပစ္စယ ဓမ္မဿ ဘာဝေါတိ တဗ္ဘာဝေါ. တဗ္ဘာဝေ သတိ ဘဝန္တိ သမ္ဘဝန္တိ ဓမ္မတာယာတိ တဗ္ဘာဝဘာဝိနော. တေသံ ဘာဝေါတိပိ ယုဇ္ဇတိယေဝ. ‘‘ဟေတွာဒိ ပစ္စယ သတ္တိနိယာမံ’’တိ ဟေတုပစ္စယော, အာရမ္မဏ ပစ္စယော, တိအာဒီသု ဟေတုသဒ္ဒ အာရမ္မဏ သဒ္ဒါဒယော လောဘာဒီနံ ရူပါရမ္မဏာဒီနဉ္စ [Pg.249] ဓမ္မာနံ တံ တံ ပစ္စယ သတ္တိဝိသေသံ ဒီပေန္တိ. တေသဉ္စ သော သော ပစ္စယ သတ္တိဝိသေသော ဝိသုံ ဓမ္မနိယာမော ဟောတိ, ဧဝံ ဟေတွာဒိ ပစ္စယသတ္တိနိယာမံ နိဝတ္တေတိ. ‘‘တထာ တထာ’’တိ မူလဋ္ဌဂေါစရဝိသယဋ္ဌာဒိကေန တေန တေန ပစ္စယာကာရေန. သော ဟိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပစ္စယ ဓမ္မုဒ္ဓါရ မတ္တေ အဌတွာ’’တိ ပစ္စယ ဓမ္မာနံ နာမ သညာဝသေန ဥဒ္ဓရဏမတ္တံ အကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အာဟစ္စာ’’တိ အာဟနိတွာ တံ တံ ပစ္စယသတ္တိ ဝိသေသံ ပါပေတွာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘မတ္ထကံ ပါပေတွာ’’တိ. ပစ္စယသတ္တိ ဝိသေသော ဟိ ဟေတုဖလဒီပနေ တတော ဥတ္တရိ ဝတ္တဗ္ဗ ကိစ္စာဘာဝတော မတ္ထကံ နာမ ဟောတီတိ. ‘‘အနောသက္ကမာနာ’’တိ အနိဝတ္တမာနာ. ‘‘ဧတာယာ’’တိ ပစ္စယ သတ္တိယာ. ပပဉ္စေန္တေ အာစရိယေ.

ໃນຄຳວ່າ “Tabbhāvabhāvībhāvo” ນີ້ ຄຳວ່າ ພາວະ ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມມີ ຍ່ອມປາກົດ. ສະພາວະມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນນັ້ນໆ ຊື່ວ່າ ຕັດພາວະ. ທຳທັງຫຼາຍທີ່ຍ່ອມມີ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ໂດຍປົກກະຕິ ເມື່ອສະພາວະນັ້ນມີຢູ່ ຊື່ວ່າ ຕັດພາວະພາວີ. ໄດ້ແກ່ ສັງຂານທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Bhāvo” ໄດ້ແກ່ ເຫດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ຄວາມເປັນແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍທີ່ມີຢູ່ເມື່ອສະພາວະນັ້ນມີຢູ່ ຊື່ວ່າ ຕັດພາວະພາວີພາວະ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tasmiṃ tasmiṃ”. ອີກປະການໜຶ່ງ ທີ່ຊື່ວ່າ ພາວະ ໄດ້ແກ່ ຄວາມມີຢູ່. ຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງປັດຈະຍະທຳນັ້ນໆ ຊື່ວ່າ ຕັດພາວະ. ເມື່ອຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງປັດໄຈນັ້ນມີຢູ່ ທຳທັງຫຼາຍທີ່ຍ່ອມມີ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ໂດຍທຳມະດາ ຊື່ວ່າ ຕັດພາວະພາວີ. ຄວາມເປັນແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍສົມຄວນແທ້. ຄຳວ່າ “Hetvādi paccaya sattiniyāmaṃ” ນັ້ນ ເຫດສັບ ແລະອາຣົມມະນະສັບເປັນຕົ້ນ ໃນຄຳວ່າ ເຫດປັດໄຈ, ອາຣົມມະນະປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສະແດງກຳລັງປັດໄຈພิເສດນັ້ນໆ ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍມີໂລພະ ແລະຮູບາຣົມເປັນຕົ້ນ. ແລະກຳລັງປັດໄຈພິເສດນັ້ນໆ ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນທຳມະນິຍາມຕ່າງຫາກ ຍ່ອມຫ້າມຄວາມແນ່ນອນແຫ່ງກຳລັງປັດໄຈມີເຫດເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Tathā tathā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການແຫ່ງປັດໄຈນັ້ນໆ ມີຄວາມເປັນຮາກ ແລະຄວາມເປັນໂຄຈອນວິໄສເປັນຕົ້ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເພາະວ່າ ປັດໄຈນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ “Paccaya dhammuddhāra matte aṭhatvā” ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເຮັດພຽງແຕ່ການຍົກຂຶ້ນສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊື່ຂອງປັດຈະຍະທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Āhaccā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍການກະທົບ ຍັງກຳລັງປັດໄຈພິເສດນັ້ນໆ ໃຫ້ເຖິງພ້ອມ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “matthakaṃ pāpetvā”. ເພາະວ່າ ກຳລັງປັດໄຈພິເສດ ໃນການສະແດງເຫດແລະຜົນ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຍອດ ເພາະບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວໃຫ້ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Anosakkamānā” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຖອຍກັບ. ຄຳວ່າ “Etāyā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳລັງປັດໄຈນີ້. ເມື່ອພຣະອາຈານສະແດງໃຫ້ພິສະດານຢູ່.

ဧတသ္မာ ကာရဏာ ဖလံ ဧတဒေဝ ပဋိစ္စ အနာဂတပက္ခတော ပစ္စုပ္ပန္နပက္ခံ အာဂစ္ဆတိ ပါတုဗ္ဘဝတီတိ ပစ္စယော. ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ ပဝတ္တိကာရဏဉ္စ. တတ္ထ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ ဇနကပစ္စယော. ပဝတ္တိကာရဏံ ဥပတ္ထမ္ဘက ပစ္စယော. ‘‘ဧတေနာ’’တိ ဟေတုနာ. ‘‘ကာယဝစီ မနောကမ္မံ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ကမ္မံ’’တိ ကြိယာဝုစ္စတိ, ဂမန ဌာန နိသဇ္ဇသယနာဒိကံ ကာယိက ကြိယဉ္စ. အာလာပ သလ္လာပ ကထန သဇ္ဈာယန ဂါယနာဒိကံ ဝါစသိက ကြိယဉ္စ. ဝိဇာနန စိန္တန ဝီမံသနာဒိကံ မာနသိက ကြိယဉ္စ. ‘‘အဘိသင်္ခရောန္တီ’’တိ အဘိနိပ္ဖာဒေန္တိ. ‘‘ဧတေဟီ’’တိ ဧတေဟိ လောကိယကုသလာ ကုသလ စေတနာ ဓမ္မေဟိ. အပိ စ သင်္ခရောန္တိ သတ္တာ ဧတေဟီတိ သင်္ခါရာ. ‘‘သင်္ခရောန္တီ’’တိ ကိံ သင်္ခရောန္တိ. အတ္တဘာဝံ သင်္ခရောန္တိ. ဘဝါဘဝံ သင်္ခရောန္တိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ အတ္ထံ ဝါ အနတ္ထံ ဝါ သင်္ခရောန္တိ. သမ္ပရာယိကမ္ပိ အတ္ထံ ဝါ အနတ္ထံ ဝါ သင်္ခရောန္တီတိအာဒိနာ. စက္ခုမ္ပိ သင်္ခရောန္တိ, သောတံပိ သင်္ခရောန္တီတိအာဒိနာ. ဒဿနမ္ပိ သင်္ခရောန္တိ, သဝနမ္ပိ သင်္ခရောန္တီတိအာဒိနာ စ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ‘‘ဝိဇာနာတီ’’တိ ဝိဝိဓေန ဇာနာတိ. ဘူတေနပိ ဇာနာတိ, အဘူတေနပိ ဇာနာတိ. ‘‘နမတီ’’တိ ဂေါစရ ဝိသယတ္ထာယ နမတိ. ‘‘ရုပ္ပတီ’’တိ ကုပ္ပတိ, ခေါဘတိ. ‘‘ဖုသတီ’’တိ သံဟနတိ. ‘‘ဝေဒယတီ’’တိ ဝိဒိတံ ကရောတိ. တံ တံ အာရမ္မဏံ လဂ္ဂနဝသေန ဘုသံ နဟတိ ဗန္ဓတိ, မုဉ္စိတုံ န ဒေတီတိ တဏှာတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဥပါဒိယတီ’’တိ [Pg.250] ဒဠှံ ဂဏှာတိ. တေနာဟ ‘‘အမုဉ္စဂ္ဂါဟံ ဂဏှာတီ’’တိ. ဘဝတီတိ ဘဝေါ. ဥပပတ္တိဘဝေါ. ဘဝန္တိ ဧတေနာတိ ဘဝေါ. ကမ္မဘဝေါ. ‘‘ဇနနံ’’တိ အဘိနဝဿ ပါတုဗ္ဘဝနံ. ‘‘ဇီရဏံ’’တိ အဘိနဝဘာဝတော ဟာယနံ. ‘‘သောစနံ’’တိ စိတ္တသန္တာပနံ. ‘‘ပရိဒေဝနံ’’တိ ရောဒနံ. ‘‘ဒုက္ခံ’’တိ ကာယရုဇ္ဇနံ. ‘‘ဒေါမနဿံ’’တိ စိတ္တရုဇ္ဇနံ. ‘‘ဝိသီဒနံ’’တိ ဗာဠှံ စိတ္တကိလမထဘာဝေန ဝိရူပံ ဟုတွာ စိတ္တဿသီဒနံ. ထာမဗလခိယျနံ. ယတော အဿာသပဿာသာနံ ဝိရူပပ္ပဝတ္တိဝါ တင်္ခဏေ သဗ္ဗသော ဥပရုဇ္ဈနံ ဝါ ဟောတီတိ. ‘‘ကေနစိ သုခေနာ’’တိ ဒုက္ခသစ္စတော ဝိမုတ္တေန ကေနစိ သန္တိသုခေန.

ເພາະເຫດນັ້ນ ຜົນອາໄສເຫດນັ້ນເອງ ຍ່ອມມາຈາກຝ່າຍອະນາຄົດ ສູ່ຝ່າຍປັດຈຸບັນ ຄືຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປັດໄຈ. ໄດ້ແກ່ ເຫດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ແລະເຫດໃຫ້ເປັນໄປ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ເຫດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ໄດ້ແກ່ ຊະນະກະປັດໄຈ. ເຫດໃຫ້ເປັນໄປ ໄດ້ແກ່ ອຸປັດຖຳພະກະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “Etenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍເຫດ. ໃນຄຳວ່າ “Kāyavacī manokammaṃ” ນີ້ ຄຳວ່າ ກຳ ໝາຍເຖິງ ກິລິຍາ ຄື ກາຍະກິລິຍາ ມີການໄປ, ການຢືນ, ການນັ່ງ ແລະການນອນ ເປັນຕົ້ນ; ວາຈີກິລິຍາ ມີການເວົ້າຈາ, ການສົນທະນາ, ການບອກເລົ່າ, ການສາທະຍາຍ ແລະການຮ້ອງເພງ ເປັນຕົ້ນ; ມະໂນກິລິຍາ ມີການຮູ້ແຈ້ງ, ການຄິດ ແລະການພິຈາລະນາ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Abhisaṅkharontī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “Etehī” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍໂລກິຍະກຸສົນແລະອະກຸສົນເຈດຕະນາທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້. ອີກປະການໜຶ່ງ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມປຸງແຕ່ງດ້ວຍທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັງຂານ. ຄຳວ່າ “Saṅkharontī” ຖ້າຖາມວ່າ ຍ່ອມປຸງແຕ່ງຫຍັງ? ຍ່ອມປຸງແຕ່ງອັດຕະພາບ, ຍ່ອມປຸງແຕ່ງພົບນ້ອຍແລະພົບໃຫຍ່, ຍ່ອມປຸງແຕ່ງປະໂຫຍດຫຼືສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນປະໂຫຍດໃນປັດຈຸບັນ, ຍ່ອມປຸງແຕ່ງປະໂຫຍດຫຼືສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນປະໂຫຍດໃນພາຍໜ້າ ເປັນຕົ້ນ; ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມປຸງແຕ່ງແມ່ນແຕ່ຕາ, ຍ່ອມປຸງແຕ່ງແມ່ນແຕ່ຫູ ເປັນຕົ້ນ; ຍ່ອມປຸງແຕ່ງແມ່ນແຕ່ການເຫັນ, ຍ່ອມປຸງແຕ່ງແມ່ນແຕ່ການໄດ້ຍິນ ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນກ່າວໄດ້ແທ້. ຄຳວ່າ “Vijānātī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຮູ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ຄື ຮູ້ສິ່ງທີ່ມີຢູ່ແທ້ກໍມີ, ຮູ້ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ແທ້ກໍມີ. ຄຳວ່າ “Namatī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມນ້ອມໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອາລົມອັນເປັນໂຄຈອນ. ຄຳວ່າ “Ruppatī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມກຳເລີບ, ຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວ. ຄຳວ່າ “Phusatī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມກະທົບ. ຄຳວ່າ “Vedayatī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງ. ທຳໃດຍ່ອມຜູກມັດ ຍ່ອມມັດໄວ້ຢ່າງແໜ້ນໜາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕິດຂ້ອງໃນອາລົມນັ້ນໆ ບໍ່ຍອມໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຕັນຫາ ກໍສົມຄວນແທ້. ຄຳວ່າ “Upādiyatī” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຖືເອົາຢ່າງໝັ້ນຄົງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “amuñcaggāhaṃ gaṇhātī”. ທຳໃດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພົບ ໄດ້ແກ່ ອຸປະປັດຕິພົບ. ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍທຳນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພົບ ໄດ້ແກ່ ກຳມະພົບ. ຄຳວ່າ “Jananaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມປາກົດຂຶ້ນໃໝ່. ຄຳວ່າ “Jīraṇaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເສື່ອມຖອຍຈາກຄວາມເປັນຂອງໃໝ່. ຄຳວ່າ “Socanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຜົາຜານຈິດ. ຄຳວ່າ “Paridevanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຮ້ອງໄຫ້. ຄຳວ່າ “Dukkhaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຈັບປວດກາຍ. ຄຳວ່າ “Domanassaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຈັບປວດໃຈ. ຄຳວ່າ “Visīdanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຊຸດໂຊມແຫ່ງຈິດ ໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ນຶກຄິດຜິດປົກກະຕິ ເພາະຄວາມສະຫຼົດໃຈຢ່າງແຮງ, ຄວາມເສື່ອມຖອຍແຫ່ງກຳລັງແລະເຣັ່ຽແຮງ. ເພາະວ່າ ໃນຂະນະນັ້ນ ການເປັນໄປຜິດປົກກະຕິແຫ່ງລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະອອກ ຫຼືຄວາມດັບໄປໂດຍປະການທັງປວງແຫ່ງລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະອອກ ຍ່ອມມີ. ຄຳວ່າ “Kenaci sukhenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສັນຕິສຸກບາງຢ່າງ ອັນຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກທຸກຂະສັດ.

‘‘ဒုက္ခပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ’’တိ ဘယဋ္ဌေန ဒုက္ခဘူတာနံ တေဘူမိက ဓမ္မာနံ ဒုက္ခဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ. ‘‘သမုဒယပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ’’တိ တဏှာယ ဒုက္ခ သမုဒယ ဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ. ‘‘နိရောဓပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ’’တိ တဏှာနိရောဓဿေဝ ဒုက္ခနိရောဓ ဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ. ‘‘မဂ္ဂပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ’’တိ အဋ္ဌင်္ဂီက မဂ္ဂဿေဝ ဒုက္ခနိရောဓ မဂ္ဂဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ. ပုဗ္ဗန္တော ဝုစ္စတိ အတီတေကာလေ ဘဝပရမ္ပရာ. အပရန္တော ဝုစ္စတိ အနာဂတေ ဘဝပရမ္ပရာ. ပုဗ္ဗန္တာ ပရန္တော ဝုစ္စတိ တဒုဘယံ. ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ’’တိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ ခန္ဓာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ. ‘‘သုတ္တန္တိကနယေနာ’’တိ အဘိဓမ္မေပိ ဝိဘင်္ဂေ သုတ္တန္တ ဘာဇနီယံ နာမ အာဂတံ. တေန သုတ္တန္တ ဘာဇနီယနယေန. သာသဝါ ကုသလာ ကုသလ စေတနာ သင်္ခါရာ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘အဘိဓမ္မနယေနာ’’တိ ဝိဘင်္ဂေ အဘိဓမ္မဘာဇနီယနယေန. အဋ္ဌကထာပါဌေ. အဝိဇ္ဇာ ကိရိယ ဓမ္မာနံ နေဝ ဥပနိဿယ ပစ္စယတ္တံ လဘတိ. ကုသလာ ကုသလမူလာနိ ကိရိယ ဓမ္မာနံ န ဥပနိဿယ ပစ္စယတ္တံ လဘန္တီတိ ယောဇနာ. ကိရိယ ဓမ္မာ အဝိဇ္ဇာတော စ ကုသလာ ကုသလ မူလေဟိ စ ဥပနိဿယ ပစ္စယံ န လဘန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပစ္စယာကာရော’’တိ ပဋိစ္စ သမုပ္ပာဒေါ. ‘‘အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ’’တိ အဝိဇ္ဇာ ဝိဂမနတော. တေသံပိကိရိယ ဓမ္မာနံ. ဝိညာဏာဒီသုပိ ကိရိယ ဝိညာဏံ, ကိရိယ နာမံ, ကိရိယ မနာယတနံ, ကိရိယဖဿော, ကိရိယ ဝေဒနာတိ အတ္ထိတာယ ‘‘ဧသနယော ဝိညာဏာဒီသုပီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကုသလာ ကုသလ ဝိပါကသမ္ပယုတ္တံ’’တိ ကုသလ ဝိညာဏ သမ္ပယုတ္တံ, အကုသလဝိညာဏသမ္ပယုတ္တံ[Pg.251], ဝိပါက ဝိညာဏ သမ္ပယုတ္တံ. ‘‘တံ အနုပပန္နံ’’တိ ပဝတ္တိဝိပါကဝိညာဏ သဟဂတဿ ခန္ဓတ္တယဿ တံ သဟဇာတဿ စိတ္တဇရူပဿ စ အဝသိဋ္ဌတ္တာ တံ န သမ္ပန္နံတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဟိ ဝိညာဏပဒေ ပဝတ္တိဝသေန ဒွတ္တိံသဝိဓံ ဝိပါကစိတ္တံ ဝိညာဏံ နာမာတိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စသတိ, နာမ ရူပပဒေပိ ပဝတ္တိဝသေန တဒုဘယံ ပဝတ္တိဝိညာဏသဟဂတံပိ ဂဟေတဗ္ဗမေဝါတိ. ‘‘တံ တံ ဝိညာဏ သမ္ပယုတ္တာ’’တိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏ ပဝတ္တိ ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ. ‘‘တဏှုပါဒါနာနိပါကဋာနီ’’တိ ဆ တဏှာ ရူပတဏှာ သဒ္ဒတဏှာဒိဝသေန. စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ ကာမုပါဒါနာဒိဝသေနာတိ ဧဝံ ပါကဋာနိယေဝ. ‘‘လက္ခဏမတ္တာနီ’’တိ သင်္ခတ ဓမ္မာနံ သင်္ခတဘာဝသလ္လက္ခဏ နိမိတ္တမတ္တာနိ. ‘‘ဉာတိဗျသနာဒီဟီ’’တိ ဉာတိဝိနာသနာဒီဟိ. ‘‘ဉာတိဗျသနာဒိနိမိတ္တံ’’တိ ဉာတိဝိနာသနာဒိကာရဏာ.

ຄຳວ່າ 'ທຸກຂັບປະຕິຈຊາທິກາ' ໄດ້ແກ່ ການປົກປິດຄວາມເປັນທຸກຂອງທຳທັງຫຼາຍໃນພູມສາມ (ເຕພູມິກະທຳ) ທີ່ເປັນທຸກໂດຍອັດຖະວ່າເປັນໄພ. ຄຳວ່າ 'ສະມຸທະຍັບປະຕິຈຊາທິກາ' ໄດ້ແກ່ ການປົກປິດຄວາມເປັນສະມຸໄທ (ເຫດເກີດ) ແຫ່ງທຸກຂອງຕັນຫາ. ຄຳວ່າ 'ນິໂຣທັບປະຕິຈຊາທິກາ' ໄດ້ແກ່ ການປົກປິດຄວາມເປັນນິໂລດ (ຄວາມດັບທຸກ) ຂອງຄວາມດັບຕັນຫານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ມັກຄັບປະຕິຈຊາທິກາ' ໄດ້ແກ່ ການປົກປິດຄວາມເປັນມັກ (ທາງດັບທຸກ) ຂອງອະລິຍະອັດຖັງຄິກະມັກນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ປຸບພັນຕະ' (ສ່ວນອະດີດ) ໄດ້ແກ່ ກະແສແຫ່ງພົບໃນອະດີດຕະການ. ຄຳວ່າ 'ອະປະຣັນຕະ' (ສ່ວນອະນາຄົດ) ໄດ້ແກ່ ກະແສແຫ່ງພົບໃນອະນາຄົດຕະການ. ຄຳວ່າ 'ປຸບພັນຕາປະຣັນຕະ' (ສ່ວນອະດີດແລະອະນາຄົດ) ໄດ້ແກ່ ທັງສອງຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ປະຕິດຈະສະມຸບປາທັບປະຕິຈຊາທິກາ' ໄດ້ແກ່ ການປົກປິດປະຕິດຈະສະມຸບບາດແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍໃນພົບປັດຈຸບັນ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍໄນແຫ່ງພະສູດ' ໄດ້ແກ່ ແມ້ໃນພະອະພິທຳ ວິພັງ ກໍມີຫົວຂໍ້ທີ່ຊື່ວ່າ ສຸດຕັນຕະພາຊະນີຍະ ປາກົດຢູ່, ໂດຍໄນແຫ່ງສຸດຕັນຕະພາຊະນີຍະນັ້ນ. ມີການປະກອບຄວາມ (ໂຍຊະນາ) ວ່າ: ກຸສົນແລະອະກຸສົນເຈດຕະນາທີ່ເປັນໄປກັບດ້ວຍອາສະວະ (ສາສະວະ) ຊື່ວ່າ ສັງຂານ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍໄນແຫ່ງພະອະພິທຳ' ໄດ້ແກ່ ໂດຍໄນແຫ່ງອະພິທຳມະພາຊະນີຍະໃນວິພັງ. ໃນບົດອັດຖະກະຖາ ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ອະວິຊາ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຄວາມເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈແກ່ກິຣິຍາທຳທັງຫຼາຍ, ແລະກຸສົນມູນອະກຸສົນມູນທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ໄດ້ຄວາມເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈແກ່ກິຣິຍາທຳທັງຫຼາຍ. ອະທິບາຍວ່າ ກิຣິຍາທຳທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບອຸປະນິດໄສປັດໄຈຈາກອະວິຊາ ແລະຈາກກຸສົນມູນອະກຸສົນມູນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ປັດຈະຍາການ' ໄດ້ແກ່ ປະຕິດຈະສະມຸບບາດ. ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມສຳຮອກອະວິຊາ' ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມປາສະຈາກອະວິຊາ, ແມ້ແຫ່ງກິຣິຍາທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງກິຣິຍາວິນຍານ, ກິຣິຍານາມ, ກິຣິຍາມະນາຍະຕະນະ, ກິຣິຍາຜັດສະ, ແລະກິຣິຍາເວທະນາ ແມ້ໃນວິນຍານເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໄນນີ້ມີແມ້ໃນວິນຍານເປັນຕົ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ປະກອບດ້ວຍກຸສົນ ອະກຸສົນ ແລະວິບາກ' ໄດ້ແກ່ ປະກອບດ້ວຍກຸສົນວິນຍານ, ປະກອບດ້ວຍອະກຸສົນວິນຍານ, ແລະປະກອບດ້ວຍວິບາກວິນຍານ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນບໍ່ເຖິງພ້ອມ' ອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມທີ່ຂັນສາມທີ່ເກີດຮ່ວມກັບປະວັດຕິວິບາກວິນຍານ ແລະຈິດຕະຊະຮູບທີ່ເກີດຮ່ວມກັນນັ້ນຍັງເຫຼືອຢູ່, ສິ່ງນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ເຖິງພ້ອມ. ເພາະວ່າໃນບົດວິນຍານນັ້ນ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະວັດຕິ (ຄວາມເປັນໄປ), ວິບາກຈິດ 32 ປະການ ຊື່ວ່າ ວິນຍານ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ແມ້ໃນບົດນາມຮູບ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະວັດຕິ, ທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ແມ້ທີ່ເກີດຮ່ວມກັບປະວັດຕິວິນຍານ ກໍເພິ່ງຖືເອົາດ້ວຍເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ 'ປະກອບດ້ວຍວິນຍານນັ້ນໆ' ໄດ້ແກ່ ປະກອບດ້ວຍປະຕິສົນທິວິນຍານແລະປະວັດຕິວິນຍານ. ຄຳວ່າ 'ຕັນຫາແລະອຸປາດານທັງຫຼາຍປາກົດຊັດເຈນ' ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາ 6 ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮູບຕັນຫາ ສັດທະຕັນຫາເປັນຕົ້ນ, ອຸປາດານ 4 ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກາມຸປາດານເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນຢ່າງນີ້ແລ. ຄຳວ່າ 'ພຽງແຕ່ລັກສະນະ' ໄດ້ແກ່ ເປັນພຽງເຄື່ອງໝາຍກຳນົດຄວາມເປັນສັງຂະຕະຂອງສັງຂະຕະທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຄວາມຈິບຫາຍແຫ່ງຍາດເປັນຕົ້ນ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມພິນາດແຫ່ງຍາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມີຄວາມຈິບຫາຍແຫ່ງຍາດເປັນຕົ້ນເປັນນິມິດ' ໄດ້ແກ່ ເພາະມີຄວາມພິນາດແຫ່ງຍາດເປັນຕົ້ນເປັນເຫດ.

‘‘ခန္ဓဒုက္ခေ’’တိ ပစ္စက္ခန္ဓသင်္ခါတေ ဒုက္ခသစ္စေ. ခန္ဓပ္ပဝတ္တိ မဂ္ဂေါ နာမ တဏှာသမုဒယော ဧဝ. ခန္ဓနိရောဓ မဂ္ဂေါ နာမ အရိယမဂ္ဂေါ. ‘‘ခန္ဓ သမုဒယဘူတာ’’တိ ခန္ဓပ္ပဝတ္တိယာ ကာရဏဘူတာ. ‘‘အဝိဇ္ဇာနိ ဝုဋာနံ’’တိ အဝိဇ္ဇာယနီဝါရိတာနံ ပိဟိတာနံ. ‘‘အပ္ပဟီန ဘဝါဘိလာသာနံ’’တိ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီန ဘဝပတ္ထနာနံ. အပ္ပဟီနဘဝတဏှာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဝိဗန္ဓော’’တိ အန္တရာယော. ‘‘ဥဒယဘူတာနံ’’တိ ဝဍ္ဎိဘူတာနံ. ‘‘အဝဿယော’’တိ နိဿယော. သုခဝေဒနာ ဝိသေသတော တဏှာယ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သုခဝေဒနာသဒိသော’’တိအာဒိ. ဒေါမနဿာနံ ပန တဿာ ပစ္စယဘာဝေါ ပရတော ပရိယေဋ္ဌိတဏှာယံ ပါကဋော ဘဝိဿတိ. ဥပေက္ခာ ဝေဒနာပိ ဒုက္ခေန ပီဠိတဿ သုခဌာနေ တိဋ္ဌတိ. သုခံ ဝိယ တံ ပတ္ထေတီတိ. သမုဒါ စရိတွာ ပရိစယိတွာ. ‘‘တဏှာ ဧဝါ’’တိ ကာမတဏှာ ဧဝ. ‘‘အတ္တနိ စာ’’တိ ဒိဋ္ဌိယဉ္စာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အတ္တနော အာရမ္မဏေသူ’’တိ အတ္တ ဇီဝ လောကာဒီသု ဒိဋ္ဌိယာဂဟိတာ ရမ္မဏေသု. ‘‘အဿာဒန ခမနရောစနဘူတာယာ’’တိ သာဓုဝတာယံ မမဒဿနန္တိ ဧဝံ ရဇ္ဇန တုဿန ကန္တိဘူတာယ. ‘‘ဥပါဒါနီယဿာ’’တိ ဒဠှံ ဂဟေတဗ္ဗဿ. ‘‘အတ္ထဿာ’’တိ အတ္တနော အတ္တာဒိကဿ အတ္ထဿ. ဂါထာယံ[Pg.252].‘‘ဘဝံ ဟောတီ’’တိ ဘဝန္တော ဝဍ္ဎန္တော ဟောတိ. ‘‘ပရာဘဝေါ’’တိ ဝိနာသန္တော.

ຄຳວ່າ 'ໃນທຸກຄືຂັນ' ໄດ້ແກ່ ໃນທຸກຂະສັດທີ່ກ່າວຄືຂັນໃນປັດຈຸບັນ. ທາງແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຂັນ ຊື່ວ່າ ຕັນຫາສະມຸໄທນັ້ນເອງ. ທາງແຫ່ງຄວາມດັບຂັນ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະມັກ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ເປັນເຫດເກີດແຫ່ງຂັນ' ໄດ້ແກ່ ເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຂັນ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຖືກອະວິຊາກີດກັ້ນໄວ້' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຖືກອະວິຊາຫ້າມໄວ້ ປົກປິດໄວ້. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຍັງບໍ່ລະຄວາມປາດຖະໜາໃນພົບ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຍັງບໍ່ລະຄວາມຫວັງໃນພົບດ້ວຍມັກ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ຍັງບໍ່ລະພົບຕັນຫາ. ຄຳວ່າ 'ເຄື່ອງກີດກັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ອັນຕະລາຍ (ອຸປະສັກ). ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຈະເລີນຂຶ້ນ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'ທີ່ເພິ່ງ' ໄດ້ແກ່ ທີ່ອາໄສ. ເວທະນາທີ່ເປັນສຸກ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ຕັນຫາໂດຍພິເສດ, ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ປຽບເໝືອນສຸຂະເວທະນາ' ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄວາມເປັນປັດໄຈແກ່ຕັນຫານັ້ນ ຂອງໂທມະນັດທັງຫຼາຍ ຈະປາກົດຊັດເຈນໃນພາຍຫຼັງ ໃນປະຣິເຍດຖິຕັນຫາ (ຕັນຫາໃນການແສຫວັງ). ແມ້ແຕ່ອຸເປກຂາເວທະນາ ກໍຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນສຸກ ສຳລັບຜູ້ທີ່ຖືກທຸກບີບຄັ້ນ, ຍ່ອມປາດຖະໜາອຸເປກຂານັ້ນ ປຽບເໝືອນຄວາມສຸກ. ຄຳວ່າ 'ສະມຸດາຈະຣິຕະວາ' ໄດ້ແກ່ ປະພຶດແລ້ວ ຄຸ້ນເຄີຍແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ຕັນຫານັ້ນເອງ' ໄດ້ແກ່ ກາມະຕັນຫານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ແລະໃນຕົນ' ມີອະທິບາຍວ່າ ແລະໃນທິດຖິ (ຄວາມເຫັນ). ຄຳວ່າ 'ໃນອາລົມຂອງຕົນ' ໄດ້ແກ່ ໃນອາລົມທັງຫຼາຍທີ່ຖືກຍຶດຖືດ້ວຍທິດຖິ ມີຕົນ, ຊີວະ, ແລະໂລກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ເປັນໄປໂດຍຄວາມຍິນດີ ຄວາມອົດທົນ ແລະຄວາມຊອບໃຈ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເປັນໄປໂດຍຄວາມກຳໜັດ ຄວາມຍິນດີ ແລະຄວາມພໍໃຈ ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຄວາມເຫັນຂອງເຮົານີ້ດີແທ້'. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງສິ່ງທີ່ເພິ່ງຍຶດໝັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງສິ່ງທີ່ເພິ່ງຖືເອົາຢ່າງໝັ້ນຄົງ. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງປະໂຫຍດ/ຕົນ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງປະໂຫຍດຂອງຕົນ ມີຕົນເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຈະເລີນ' ໄດ້ແກ່ ຈະເລີນຢູ່ ເຕີບໃຫຍ່ຢູ່. ຄຳວ່າ 'ຄວາມເສື່ອມ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມພິນາດ.

‘‘အဒ္ဓါနဝန္တေ ဓမ္မေ’’တိ တေကာလိကသင်္ခတ ဓမ္မေ. အပတမာနေ ကတွာတိ ပါဌသေသော. ယထာ ဥပါဒါနံတိ ဒိသွာ ဥပါဒါရူပံတိ ပဒေ အာဒါသဒ္ဒေါ ဝိညာယတိ. န ဥပုဗ္ဗ ပဒသဒ္ဒေါ. ဣတရထာ ဥပါဒါနန္တိ နသိဇ္ဈတိ. ဧဝံ အဒ္ဓါ, အဒ္ဓါန, ပဒေသုပိ. တေနာဟ ‘‘အဒ္ဓါနံ’’တိ နသိဇ္ဈတီတိ. သံခိပန္တိ ဝီသတာကာရာ ဧတေသူတိ သင်္ခေပါ. သင်္ဂဟာ. ‘‘ဝဋ္ဋဓမ္မာ’’တိ သင်္ခါရာဒယော ဓမ္မာ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဧတာသု အဝိဇ္ဇာတဏှာသု. ကထံ တိဋ္ဌန္တီတိ အာဟ ‘‘တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာ’’တိ. ‘‘ပတိဋ္ဌာ’’တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနာနိ. ‘‘ပဘဝါ’’တိ ဝဋ္ဋဓမ္မပရမ္ပရပ္ပဝတ္တိယာ မူလ ပဓာန ကာရဏာနိ. တတ္ထ ဟေတု စ ဒေသေတဗ္ဗော ဟောတိ. ဣတရထာ ဣဿရနိမ္မာနဒိဋ္ဌိ အဟေတုက ဒိဋ္ဌီနံ ဩကာသော သိယာတိ. ဖလဉ္စ ဒေသေတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဣတရထာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ ဩကာသော သိယာတိ. ‘‘အဒ္ဓုနော’’တိ ဒီဃကာလဿ. ‘‘နိဝတ္တေတီ’’တိ သမုစ္ဆိန္ဒတိ. ‘‘အဟေတူ အပစ္စယာ သတ္တာ ပဝတ္တန္တီ’’တိ ပုဗ္ဗဟေတုရဟိတာ ပုဗ္ဗပစ္စယရဟိတာ ဟုတွာ ဣမေသတ္တာ ပဝတ္တန္တိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာဒီဟိ သာဓေတဗ္ဗော န ဟောတီ’’တိ ဘဝပရမ္ပရာသု နိစ္စော ဟုတွာ သန္ဓာဝန္တဿ အဝိဇ္ဇာဒီဟိ ကတ္တဗ္ဗ ကိစ္စံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ကေသဉ္စိ န သမ္ဘဝန္တိယေဝါ’’တိ အနာဂါမီနံ အရဟန္တာနဉ္စ န သမ္ဘဝန္တိယေဝ. မဟာအာဒီနဝရာသိဒဿနတ္ထံ သောကာဒိဝစနံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘တေသံ’’တိ အညေသံ ပစ္စယာနံ. ‘‘လဒ္ဓါ’’တိ အတ္ထတော လဒ္ဓါ. ‘‘တဒဝိနာဘာဝိဘာဝလက္ခဏေနာ’’တိ ဧတ္ထ တေန တေန ပစ္စယေန အဝိနာဘာဝီနံ ဘာဝေါ, သော ဧဝ လက္ခဏန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ပရတ္ထ ပီ’’တိ ဣတော ပရေသု တဏှုပါဒါန ဘဝဂ္ဂဟဏေနာတိအာဒီသုပိ. ‘‘အာဒိတော’’တိအာဒိမှိ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ကိလေသဘာဝသာမညတော’’တိ ကိလေသဘာဝေန သမာနတ္တာ သဒိသတ္တာ. ‘‘လက္ခိတဗ္ဗ ဓမ္မေဟီ’’တိ ဝိညာဏာဒီဟိ. ‘‘ပထမေန ဒုတီယဿာ’’တိ ပထမသင်္ခေပေန သဒ္ဓိံ ဒုတီယဿ သင်္ခေပဿ ဧကာ သန္ဓီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘လောကဿ ပါကဋ ဝေါဟာရေနာ’’တိ [Pg.253] ကိလေသဓမ္မာ ကမ္မဓမ္မာ စ လောကေ ဟေတူတိ ပါကဋာ ဟောန္တိ. ဝိပါကဓမ္မာ ပန ဖလန္တိ ပါကဋာ. ဧဝံ လောကေ ပါကဋ ဝေါဟာရေန. ဣဓ ပန ကိလေသဓမ္မကမ္မဓမ္မာ ဝါ ဟောန္တု, ဝိပါကဓမ္မာ ဝါ, ယော ယော ပစ္စယပက္ခေ ဌိတော, သော သော ဟေတူတိပိ ဝတ္တဗ္ဗောယေဝ. ယော ယော ပစ္စယုပ္ပန္န ပက္ခေ ဌိတော, သော သော ဖလန္တိဒဿေန္တော ‘‘ဟေတုဖလသဒ္ဒါပနာ’’တိအာဒိမာဟ. အဋ္ဌကထာ ပါဌေ. ‘‘သဇ္ဇန္တဿာ’’တိ သံဝိဒဟန္တဿ. ‘‘အာယူဟန သင်္ခါရာ နာမာ’’တိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ သမုစ္စယနသင်္ခါရာ နာမ. ‘‘ဒက္ခိဏံ’’တိ ဒါနဝတ္ထုံ. ဒက္ခိဏောဒကံ ဝါ. ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိ ဣမသ္မိံ တတီယပဉ္စကေ စ. ‘‘ဝုတ္တနယေနေ ဝါ’’တိ ပထမပဉ္စကေ ဝုတ္တနယေနေဝ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘အာယတိံ ပဋိသန္ဓိယာ ပစ္စယစေတနာ ဘဝေါ နာမာ’’တိ ဣဒံ ဥဒ္ဒေသပါဠိယံ ယထာဒိဋ္ဌပါဌဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. တထာ ပုရိမကမ္မဘဝသ္မိံ ဣဓ ပဋိသန္ဓိယာ ပစ္စယစေတနာ သင်္ခါရာ နာမာတိ ဣဒဉ္စ. ဣဓ ပန ပုဗ္ဗေယေဝ ဒွီသုဟေတုပဉ္စကေသု ဒွိန္နံ သင်္ခါရ ကမ္မဘဝါနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒွိန္နံ သင်္ခါရ ကမ္မဘဝါနံ ဝိသေသော ယုတ္တော. တေနာဟ ‘‘တံ ဣဓ န ယုဇ္ဇတီ’’တိ. ‘‘သင်္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ပုဗ္ဗေယေဝ သင်္ဂဟိတတ္တာ. ‘‘ဧတံ’’တိ ဝိဘာဝနိ ဝစနံ. ‘‘ဓမ္မဝိဘာဂရက္ခဏတ္ထံ’’တိ ဝိဘင်္ဂေ ဘဝပဒေ ဥပပတ္တိဘဝဿပိ ဝိဘတ္တတ္တာ ဧဝံ ဝိဘတ္တဿ ဓမ္မဝိဘာဂဿ ရက္ခဏတ္ထံ. ဖလပဉ္စကတော အနညံပိ ဥပပတ္တိဘဝံ အညံဝိယ ကတွာ ‘ဥပပတ္တိဘဝသင်္ခါတော ဘဝေကဒေသော’တိ ဝုတ္တံ. သော စ ဥပပတ္တိဘဝေါ နာမ ပစ္စုပ္ပန္နဟေတူဟိ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ စတုတ္ထေ ဖလပဉ္စကေ ဧဝ သင်္ဂဟိတော. တသ္မာ တေန ဥပပတ္တိဘဝသဒ္ဒေန စတုတ္ထ ပဉ္စကမေဝ ဂဟိတန္တိ ယုတ္တံ. ဣတရထာ ဒွေ ဖလပဉ္စကာနိ ဝိပါကဝဋ္ဋန္တိ ဝုတ္တေ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. ဧဝဉ္စသတိ အဝသေသာ စာတိ ဧတ္ထ ဒုတီယဖလပဉ္စကမေဝ အဝသိဋ္ဌံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အဝိဇ္ဇာ နာမ မောဟော, သော စ အကုသလ မူလ’’န္တိအာဒိ အဘိဓမ္မေ မူလယမကေ မူလနာမေန အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ. ဒွီသုပနဘဝ စက္ကေသု ပုရိမစက္ကေ အဝိဇ္ဇာ အာဒိ ဟောတိ. ပစ္ဆိမစက္ကေ တဏှာ. အာဒိ စ နာမ မူလန္တိ စ သီသန္တိ စ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပရိယာယံ ဒဿေတုံ ‘‘အထဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ[Pg.254].‘‘အာဂမနသမ္ဘာရေသူ’’တိ အတီတဘဝတော ဣမံဘဝံ အာဂမနသမ္ဘာရေသု. တဏှာ ဧဝ သီသံ ကတွာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ. ‘‘တေသံ အန္တရေ’’တိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာနံ အန္တရေ. တဏှာယ ဩကာသော နတ္ထီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. နနု အဝိဇ္ဇာယ သတိ, တဏှာ နာမ ဧကန္တေန သမ္ဘဝတိယေဝ. သာ စ သင်္ခါရာနံ ဗလဝပစ္စယော ဟောတိ. တသ္မာ သာ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ တဏှာ, တဏှာ ပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာတိ. တံ ပရိဟရိတုံ ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိဝုတ္တံ. ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ နာမ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓောတိ ဧဝံ ပဝတ္တော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. ‘‘ဇရာမရဏမုစ္ဆယာတိအာဒိ နဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ’’တိ ဇရာမရဏမုစ္ဆာယာတိအာဒိဝစနံ အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ သမ္ဗန္ဓ ဝစနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥပရိဝဋ္ဋမူလ ဓမ္မပ္ပဋိပါဒကာနံ’’တိ ဥပရိ ဒုတိယာနာဂတဘာဝါဒီသု အဝိဇ္ဇာတဏှာ သင်္ခါတာနံ ဝဋ္ဋမူလဓမ္မာနံ နိယောဇကာနံ. ‘‘တေ ပီ’’တိ သောကာဒယော ဒုက္ခဓမ္မာပိ. ‘‘အာသဝသမ္ဘူတာ’’တိ အာသဝေဟိ သမ္ဘူတာ သဉ္ဇာတာ. ‘‘တေသံ’’တိ သောကာဒီနံ ဒုက္ခဓမ္မာနံ. ‘‘ဇရာမရဏင်္ဂေ ဂဟဏံ’’တိ ဒွါဒသသု အင်္ဂေသု ဇရာမရဏင်္ဂေ သင်္ဂဟဏံ. ‘‘ပဝဍ္ဎတီ’’တိ ဘုသံ ဝဍ္ဎတိ. ‘‘အာသဝသမုဒယာ’’တိ အာသဝသမုပ္ပာဒါ. ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယော’’တိ အဝိဇ္ဇာသမုပ္ပာဒေါ. ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာသင်္ခါရာတီ’’တိ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. ‘‘နာနာဗျသန ဖုဋ္ဌဿာ’’တိ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ နာနာဗျသနေဟိ ဖုဋ္ဌဿ, ဝိဟိံသိတဿ. ‘‘ယတော’’တိ ယံ ကာရဏာ, အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ ဝဍ္ဎနကာရဏာ. ‘‘ဝဋ္ဋံ’’တိ သင်္ခါရာဒိကံ ဘဝစက္ကံ. သံမုယှနံ သမ္မောဟော. ပရိယေသနံ ပရိယေဋ္ဌိ. ဝိပစ္စတီတိ ဝိပါကော. ဝိပါကော ဧဝ ဝေပက္ကံ. သမ္မောဟော ဝေပက္ကံ အဿာတိ သမ္မောဟဝေပက္ကံ. တထာ ပရိယေဋ္ဌိဝေ ပက္ကဉ္စာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘တဒုဘယံ’’တိအာဒိနာ. တဒုဘယံ ဝိပါကံ ဧတဿာတိ ကတွာ ဒုက္ခံ သမ္မောဟဝေပက္ကန္တိ စ ပရိယေဋ္ဌိဝေပက္ကန္တိ စ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ. အပိ စ, သမ္မောဟံ ဝိပါစေတိ သဉ္ဇနေတီတိ သမ္မောဟ ဝေပက္ကံ. ဧဝံ ပရိယေဋ္ဌိဝေပက္ကန္တိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ကိစ္ဆံ’’တိ ကသိရံ ဒုက္ခံ အာပန္နော. ‘‘မိယျတီ’’တိ မရတိ. ‘‘စ ဝတီ’’တိ သင်္ကမတိ. ‘‘ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ ဘဝန္တရံ ဥပေတိ. ‘‘အထ စ ပနာ’’တိ ဧဝံဘူတဿ [Pg.255] သတော. ‘‘ဇရာမရဏဿာ’’တိ ဇရာမရဏ သင်္ခါတဿ ဣမဿ ဒုက္ခဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နိဿရဏံ’’တိ နိဂ္ဂမနံ. ‘‘နပ္ပဇာနာတီ’’တိ အယံ လောကော နပ္ပဇာနာတိ. ‘‘အာဂတိယာ’’တိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏုပ္ပတ္တိဝသေန အာဂမနေန. ‘‘ဂတိယာ စာ’’တိ အနာဂတဘဝေ ဇာတိပါတုဗ္ဘာဝဝသေန ဂမနေန စ. အာဒိသင်္ခါတော ပုဗ္ဗပရိယန္တော ယဿ အတ္ထီတိအာဒိမန္တံ. န အာဒိမန္တံ အနာဒိမန္တံ. ‘‘ဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တဿာ’’တိ တိဝိဓဝဋ္ဋသင်္ခါတဿ ပဗန္ဓပ္ပဝတ္တဿ. ဇာတိယာ ဝုတ္တာယ သဗ္ဗာနိ တဿာ နိဒါနာနိ ဝုတ္တာနိ ဧဝ ဟောန္တီတိ ကတွာ ‘‘ဇာတိယာ ဧဝ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣစ္စေဝံ’’တိ ဣတိ ဧဝံ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိအာဒိနာ နယေန ပဋ္ဌပေသိ မဟာမုနီတိ သမ္ဗန္ဓော. အာစရိယ ဝါဒေပန ‘‘ဣစ္စေဝံ’’တိ ဇရာမရဏ မုစ္ဆာယာတိအာဒိနာနယေန. အာဗန္ဓံ အနာဒိကန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဓပိ တမေဝ သမ္ဗန္ဓံ ဂဟေတွာ ယောဇေတိ ‘‘ဣစ္စေဝံ အာဗန္ဓန္တိ. လ. ပုနပ္ပုနံ အာဗန္ဓံ’’တိ. အဝိဇ္ဇာ အာဒိမှိ ဝုတ္တာ. တသ္မာ သာ သယံ အဟေတု အပစ္စယာ ဟုတွာ ဝဋ္ဋဿ အာဒိပစ္စယဘူတာ ဟောတီတိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရတိ ‘‘ဝဋ္ဋဿာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဝဋ္ဋကထာယ သီသဘူတတ္တာ’’တိ ဝဋ္ဋဿ အာဒိနာမ နတ္ထိ. တဿ ပန ပဝတ္တိ နိဝတ္တိယော အတ္ထိ. ဇာနန္တေဟိ တာသံ ပကာသနတ္ထာယ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကထာနာမ ဝဋ္ဋကထာ ဧကန္တေန ကထေတဗ္ဗာ ဟောတိ. ကထေန္တေဟိ စ ဝဋ္ဋဓမ္မာနံ မဇ္ဈေ ကတမဿ ဓမ္မဿ ကိစ္စံ ဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တတ္ထာယ ပဓာနတရံ ဟောတီတိ ဇာနိတဗ္ဗံ ဟောတိ. တဒါ ကိစ္စဝသေန ပဓာနတရံ ဧကံ ဓမ္မံ မူလံ သီသံ ကတွာ ဝဋ္ဋကထာ ကထေတဗ္ဗာတိ. ဣဒံ ဝဋ္ဋကထာယ သီသံ နာမ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ နာမ မောဟော. သော စ မုယှနကိရိယာ. အန္ဓဘာဝကရဏဉ္စဿ ကိစ္စံ. န စ ပညာ စက္ခုဿ အန္ဓဘာဝကရဏ သဒိသံ အညံ ဝဋ္ဋဿ ပဝတ္တတ္ထာယ ပဓာနကိစ္စံ နာမ အတ္ထိ. တသ္မာ အဝိဇ္ဇာ ဧဝေတ္ထ သဗ္ဗပ္ပဓာန ကိစ္စတ္တာ ဝဋ္ဋကထာယ သီသဘူတာ ဟောတိ. ဧဝံ ဝဋ္ဋကထာယ သီသဘူတတ္တာ သာ အာဒိမှိ ဝုတ္တာတိ. ‘‘အနာဒိကဘာဝေါ ဧဝ ဒဿိတော’’တိ အနာဒိကဘာဝေါ ဒဿိတော ဧဝ. နော န ဒဿိတောတိ အတ္ထော. ဣတိ ဧတံ အတ္ထဇာတံ ပစ္စက္ခတော သိဒ္ဓံ. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံဘဝေ. ‘‘တဿာ’’တိ အတီတ ဘဝပရိယာပန္နာယ [Pg.256] အဝိဇ္ဇာယ. ‘‘အညာယ အဝိဇ္ဇာယ ဧဝါ’’တိ အတီတဘဝတောပိ ပုရိမဘဝေ သိဒ္ဓါယ အညာယ အဝိဇ္ဇာယ ဧဝ. ‘‘တဿာပီ’’တိ ပုရိမတရဘဝေ အဝိဇ္ဇာယပိ. ‘‘အတ္တဘာဝေါ’’တိ ပုရိမတရော အတ္တဘာဝေါ. ‘‘ပဓာန ပစ္စယဘူတတ္တာ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန အန္ဓဘာဝကရဏ ကိစ္စတ္တာ ဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တိယာ ပဓာန ပစ္စယဘူတာ ဟောတိ. ဧဝံ ပဓာနပစ္စယဘူတတ္တာ. ‘‘တဿ တဿာတိ နိဋ္ဌာနမေဝ န ပညာယေယျာ’’တိ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယော ဝတ္တဗ္ဗော. တဿပိ ပစ္စယဿ ပစ္စယော ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဧဝံ ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿံပိ နိဋ္ဌာနမေဝ န ပညာယေယျ. ‘‘ဝုတ္တောယေဝါ’’တိ အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယော ဝုတ္တောယေဝ. ‘‘ပဉ္စနီဝရဏာတိဿဝစနီယံ’’တိ ပဉ္စနီဝရဏ ဓမ္မာ အဝိဇ္ဇာယ အာဟာရောတိ ဝစနီယံ ဘဝေယျ. တတ္ထ ‘‘အာဟာရော’’တိ ဗလဝပစ္စယော ဝုစ္စတီတိ.

“Addhānavante dhamme” ໄດ້ແກ່ ສັງຂະຕະທຳອັນເປັນໄປໃນການທັງສາມ. ຄຳວ່າ “apatamāne katvā” (ເຮັດໃຫ້ບໍ່ຕົກໄປ) ເປັນສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງບົດບາລີ. ເໝືອນຢ່າງວ່າ ເມື່ອເຫັນຄຳວ່າ “upādānaṃ” (ອຸປາດານ) ແລ້ວ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈຄຳວ່າ “āda” ໃນບົດວ່າ “upādārūpaṃ” (ອຸປາດາຍະຮູບ) ບໍ່ແມ່ນເຂົ້າໃຈບົດທີ່ມີ “upa” ນຳໜ້າ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຄຳວ່າ “upādāna” ກໍຈະບໍ່ສຳເລັດຮູບ. ໃນບົດວ່າ “addhā” ແລະ “addhāna” ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “addhānaṃ” ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດຮູບ. ອາການ ໒໐ ຍ່ອມຍໍ້ລົງໃນກຸ່ມເຫຼົ່ານີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ສັງເຂບ” (ໝວດຍໍ້) ຄື ສັງຄະຫະ (ການສົງເຄາະ). ຄຳວ່າ “Vaṭṭadhammā” (ວັດຕະທຳ) ໄດ້ແກ່ ທຳທັງຫຼາຍມີສັງຂານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Ettha” (ໃນທຳນີ້) ໄດ້ແກ່ ໃນອະວິຊາແລະຕັນຫາເຫຼົ່ານີ້. ຖາມວ່າ ຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໃດ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tadāyattavuttitāyā” (ເພາະຄວາມເປັນໄປເນື່ອງດ້ວຍອະວິຊາແລະຕັນຫານັ້ນ). ຄຳວ່າ “Patiṭṭhā” (ທີ່ຕັ້ງ) ໄດ້ແກ່ ສະຖານທີ່ຕັ້ງຢູ່ເປັນຢ່າງດີ. ຄຳວ່າ “Pabhavā” (ແຫຼ່ງກຳເນີດ) ໄດ້ແກ່ ເຫດອັນເປັນປະທານແລະເປັນມູນຮາກແຫ່ງຄວາມເປັນໄປສືບໆ ກັນຂອງວັດຕະທຳ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຄວນສະແດງເຫດດ້ວຍ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຈະເປັນໂອກາດໃຫ້ແກ່ອິດສະຣະນິມມານະທິດຖິ (ຄວາມεຫັນວ່າພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າສ້າງ) ແລະອະເຫຕຸກະທິດຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ມີເຫດ). ແລະຄວນສະແດງຜົນດ້ວຍ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຈະເປັນໂອກາດໃຫ້ແກ່ອຸດເຊທະທິດຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ). ຄຳວ່າ “Addhuno” ໄດ້ແກ່ ຕະຫຼອດການອັນຍາວນານ. ຄຳວ່າ “Nivatteti” (ຍ່ອມໝູນກັບ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຕັດຂາດ. ຄຳວ່າ “Ahetū apaccayā sattā pavattanti” (ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນໄປໂດຍບໍ່ມີເຫດບໍ່ມີປັດໄຈ) ໄດ້ແກ່ ສັດເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍປາສະຈາກເຫດໃນກ່ອນ ແລະປາສະຈາກປັດໄຈໃນກ່ອນ. ຄຳວ່າ “Avijjādīhi sādhetabbo na hoti” (ບໍ່ຕ້ອງໃຫ້ທຳມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນຈັດແຈງໃຫ້ສຳເລັດ) ອະທິບາຍວ່າ ສຳລັບຜູ້ທີ່ທ່ອງທ່ຽວໄປໂດຍຄວາມເປັນສະພາບທ່ຽງແທ້ໃນສົງສານ ຍ່ອມບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດດ້ວຍອະວິຊາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Kesañci na sambhavantiyeva” (ແກ່ຊົນບາງພວກ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນເລີຍ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະອະນາຄາມີແລະພຣະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍເລີຍ. ຄຳເທດສະໜາມີໂສກະເປັນຕົ້ນ ມີຂຶ້ນເພື່ອສະແດງເຖິງກອງໂທດອັນໃຫຍ່ຫຼວງ, ນີ້ຄືການປະກອບຄວາມ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງປັດໄຈອື່ນໆ. ຄຳວ່າ “Laddhā” (ໄດ້ແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ໄດ້ມາໂດຍອັດຖະ. ຄຳວ່າ “Tadavinābhāvibhāvalakkhaṇena” (ດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງຄວາມເປັນສະພາບທີ່ບໍ່ປາສະຈາກສິ່ງນັ້ນ) ໃນບົດນີ້ ມີວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ປາສະຈາກປັດໄຈນັ້ນໆ ຊື່ວ່າ ຕະທະວິນາພາວີພາວະ, ຄວາມເປັນໄປນັ້ນນັ້ນເອງເປັນລັກສະນະ. ຄຳວ່າ “Parattha pi” (ໃນທີ່ອື່ນແມ້ແຕ່) ໄດ້ແກ່ ໃນບົດຕໍ່ໆ ໄປຈາກນີ້ ເຊັ່ນ ດ້ວຍການຖືເອົາຕັນຫາ, ອຸປາດານ ແລະພົບ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Ādito” ໄດ້ແກ່ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳອະທິບາຍ (ວິພາວະນີ). ຄຳວ່າ “Kilesabhāvasāmaññato” (ໂດຍຄວາມສະເໝີກັນດ້ວຍຄວາມເປັນກິເລດ) ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມສະເໝີກັນ ຄື ຄ້າຍຄືກັນໂດຍຄວາມເປັນກິເລດ. ຄຳວ່າ “Lakkhitabba dhammehi” (ດ້ວຍທຳທີ່ຄວນກຳນົດຮູ້) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍທຳມີວິນຍານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Pathamena dutīyassa” (ແຫ່ງໝວດທີສອງກັບໝວດທີໜຶ່ງ) ຄວນປະກອບຄວາມວ່າ: ຄວາມເຊື່ອມຕໍ່ກັນເປັນອັນດຽວຂອງສັງເຂບ (ໝວດຍໍ້) ທີສອງ ກັບສັງເຂບທີໜຶ່ງ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Lokassa pākaṭa vohārenā” ໄດ້ແກ່ ກິເລດສະທຳແລະກຳມະທຳ ຍ່ອມປາກົດໃນໂລກວ່າເປັນເຫດ. ສ່ວນວິປາກະທຳ ຍ່ອມປາກົດວ່າເປັນຜົນ. ດ້ວຍໂວຫານທີ່ປາກົດແກ່ຊາວໂລກຢ່າງນີ້. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ວ່າຈະເປັນກິເລດສະທຳ, ກຳມະທຳ ຫຼືວິປາກະທຳກໍຕາມ, ທຳໃດໆ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍປັດໄຈ ທຳນັ້ນໆ ກໍຄວນເອີ້ນວ່າເປັນເຫດແທ້ໆ. ທຳໃດໆ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍປັດຈະຍຸບປັນ (ຜົນທີ່ເກີດຈາກປັດໄຈ) ທຳນັ້ນໆ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜົນ. ເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ “hetuphalasaddāpanā” (ການຮຽກຊື່ວ່າເຫດແລະຜົນ). ໃນປາຖະແຫ່ງອັດຖະກະຖາ: ຄຳວ່າ “Sajjantassa” (ແກ່ຜູ້ຂ້ອງຢູ່) ໄດ້ແກ່ ແກ່ຜູ້ຈັດແຈງ. ເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ຄຳວ່າ “ຊື່ວ່າ ອາຍູຫະນະສັງຂານ” (ສັງຂານທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ຂະຫຍາຍຕົວ) ໄດ້ແກ່ ສັງຂານທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ຮວບຮວມ. ຄຳວ່າ “Dakkhiṇaṃ” (ທັກສິນາ) ໄດ້ແກ່ ໄທຍະທຳ (ວັດຖຸທານ) ຫຼືນ້ຳທັກສິໂນທົກ. ຄຳວ່າ “Ettha ca” (ແລະໃນໝວດນີ້) ໄດ້ແກ່ ໃນໝວດ ໕ ທີສາມນີ້. ຄຳວ່າ “Vuttanayena vā” (ຫຼືໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວໃນໝວດ ໕ ທີໜຶ່ງນັ້ນເອງ. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳອະທິບາຍ (ວິພາວະນີ): ຄຳວ່າ “ເຈດຕະນາອັນເປັນປັດໄຈແກ່ປະຕິສົນທິໃນອະນາຄົດ ຊື່ວ່າ ພົບ” ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ຕາມແນວແຫ່ງປາຖະທີ່ປາກົດໃນອຸເທດສະບາລີ. ແລະຄຳວ່າ “ໃນກັມມະພົບກ່ອນ ເຈດຕະນາອັນເປັນປັດໄຈແກ່ປະຕິສົນທິໃນຊາດນີ້ ຊື່ວ່າ ສັງຂານ” ນີ້ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະສັງຂານແລະກັມມະພົບທັງສອງນັ້ນ ໄດ້ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າແລ້ວໃນໝວດ ໕ ອັນເປັນເຫດທັງສອງໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ຄວາມແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງສັງຂານແລະກັມມະພົບທັງສອງ ຈຶ່ງຄວນເປັນໄປຕາມນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວໃນອັດຖະກະຖາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຄຳນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນໃນທີ່ນີ້”. ຄຳວ່າ “Saṅgahitattā” (ເພາະຖືກສົງເຄາະເຂົ້າແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ເພາະຖືກສົງເຄາະເຂົ້າແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Etaṃ” (ນີ້) ໄດ້ແກ່ ຄຳເວົ້າຂອງຄຳອະທິບາຍ (ວິພາວະນີ). ຄຳວ່າ “Dhammavibhāgarakkhaṇatthaṃ” (ເພື່ອຮັກສາການຈຳແນກທຳ) ໄດ້ແກ່ ເພາະໃນວິພັງ ຄຳວ່າ “ພົບ” ໄດ້ມີການຈຳແນກອຸປະປັດຕິພົບໄວ້ດ້ວຍ, ຈຶ່ງມີຂຶ້ນເພື່ອຮັກສາການຈຳແນກທຳທີ່ໄດ້ຈຳແນກໄວ້ຢ່າງນີ້. ເຖິງແມ່ນວ່າ ອຸປະປັດຕິພົບ ຈະບໍ່ແມ່ນທຳອື່ນນອກຈາກໝວດ ໕ ອັນເປັນຜົນກໍຕາມ, ແຕ່ທ່ານກໍເຮັດໃຫ້ເໝືອນເປັນທຳອື່ນ ແລ້ວກ່າວວ່າ “ສ່ວນໜຶ່ງຂອງພົບ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ອຸປະປັດຕິພົບ”. ແລະອຸປະປັດຕິພົບນັ້ນ ເພາະເກີດຂຶ້ນຈາກເຫດໃນປັດຈຸບັນ ຈຶ່ງຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນໝວດ ໕ ອັນເປັນຜົນ ໝວດທີສີ່ເທົ່ານັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງສົມຄວນທີ່ຈະຖືເອົາໝວດ ໕ ທີສີ່ເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອຸປະປັດຕິພົບ” ນັ້ນ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອກ່າວວ່າ “ໝວດ ໕ ອັນເປັນຜົນທັງສອງ ເປັນວິປາກະວັດ” ກໍຍ່ອມສຳເລັດຮູບຢູ່ແລ້ວ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ໃນຄຳວ່າ “ແລະສ່ວນທີ່ເຫຼືອ” ຄວນຊາບວ່າ ໝວດ ໕ ອັນເປັນຜົນ ໝວດທີສອງເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເຫຼືອຢູ່. ຄຳວ່າ “ອະວິຊາ ຊື່ວ່າ ໂມຫະ ແລະໂມຫະນັ້ນເປັນອະກຸສົນມູນ” ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະມາໂດຍຊື່ວ່າ “ມູນ” ໃນມູລະຍະມົກແຫ່ງພຣະອະພິທຳ. ແຕ່ໃນພົບພູມຈັກທັງສອງນັ້ນ ໃນຈັກເບື້ອງຕົ້ນ ອະວິຊາເປັນເບື້ອງຕົ້ນ. ໃນຈັກເບື້ອງປາຍ ຕັນຫາເປັນເບື້ອງຕົ້ນ. ແລະສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ “ເບື້ອງຕົ້ນ” ນັ້ນ ຍ່ອມຄວນທີ່ຈະຮຽກວ່າ “ມູນ” (ຮາກ) ແລະ “ສີສະ” (ຍອດ) ໄດ້. ເພື່ອສະແດງນັຍອື່ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ “Athavā” (ຫຼືວ່າ). ຄຳວ່າ “Āgamanasambhāresu” (ໃນສ່ວນປະກອບແຫ່ງການມາ) ໄດ້ແກ່ ໃນສ່ວນປະກອບແຫ່ງການມາຈາກພົບອະດີດສູ່ພົບນີ້. ປະກອບຄວາມວ່າ: ທ່ານກ່າວໂດຍເຮັດໃຫ້ຕັນຫານັ້ນເອງເປັນຍອດ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ antare” (ໃນລະຫວ່າງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນລະຫວ່າງອະວິຊາແລະສັງຂານ. ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງກ່າວວ່າ ບໍ່ມີໂອກາດໃຫ້ແກ່ຕັນຫາ? ບໍ່ແມ່ນຫຼືວ່າ ເມື່ອອະວິຊາມີຢູ່ ຕັນຫາຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຢ່າງແນ່ນອນ. ແລະຕັນຫານັ້ນກໍເປັນປັດໄຈອັນມີກຳລັງແກ່ສັງຂານທັງຫຼາຍ. ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຈະກ່າວວ່າ “ເພາະອະວິຊາເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີຕັນຫາ, ເພາະຕັນຫາເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສັງຂານ”. ເພື່ອແກ້ໄຂຂໍ້ຂ້ອງໃຈນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ “Ayañhi” (ເພາະວ່າທຳນີ້). ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຕິໂລມປະຕິດຈະສະມຸບບາດ ໄດ້ແກ່ ປະຕິດຈະສະມຸບບາດທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ “ເພາະອະວິຊາດັບ ສັງຂານຈຶ່ງດັບ”. ຄຳວ່າ “ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ ຄວາມສະຫຼົບເພາະຊະລາແລະມໍຣະນະ” ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍເຮັດໃຫ້ຄຳເວົ້າມີຕົ້ນວ່າ “ຄວາມສະຫຼົບເພາະຊະລາແລະມໍຣະນະ” ເປັນຄຳເວົ້າທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບອະນຸໂລມປະຕິດຈະສະມຸບບາດ. ຄຳວ່າ “Uparivaṭṭamūladhammappaṭipādakānaṃ” (ແກ່ທຳທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງມູນຮາກແຫ່ງວັດຕະໃນເບື້ອງເທິງ) ໄດ້ແກ່ ແກ່ທຳທັງຫຼາຍທີ່ປະກອບມູນຮາກແຫ່ງວັດຕະ ອັນໄດ້ແກ່ອະວິຊາແລະຕັນຫາ ໃນພົບອະນາຄົດທີສອງໃນເບື້ອງເທິງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Te pi” (ແມ້ແຕ່ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ແມ້ແຕ່ທຸກຂະທຳມີໂສກະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Āsavasambhūtā” (ເກີດຈາກອາສະວະ) ໄດ້ແກ່ ເກີດຂຶ້ນ, ບັງເກີດຂຶ້ນຈາກອາສະວະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງທຸກຂະທຳມີໂສກະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Jarāmaraṇaṅge gahaṇaṃ” (ການສົງເຄາະເຂົ້າໃນອົງຊະລາມໍຣະນະ) ໄດ້ແກ່ ການສົງເຄາະເຂົ້າໃນອົງຊະລາມໍຣະນະ ໃນບັນດາອົງ ໑໒. ຄຳວ່າ “Pavaḍḍhati” (ຍ່ອມຈະເລີນຂຶ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຈະເລີນຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ “Āsavasamudayā” (ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອາສະວະ) ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນພ້ອມແຫ່ງອາສະວະ. ຄຳວ່າ “Avijjāsamudayo” (ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອະວິຊາ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເກີດຂຶ້ນພ້ອມແຫ່ງອະວິຊາ. ໃນບົດວ່າ “Avijjāpaccayā saṅkhārā” (ເພາະອະວິຊาເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສັງຂານ) ນີ້ ຄຳວ່າ “iti” ມີອັດຖະວ່າເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Nānābyasanaphuṭṭhassa” (ແຫ່ງຜູ້ຖືກກະທົບດ້ວຍຄວາມພິນາດຕ່າງໆ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຜູ້ຖືກກະທົບ ຄື ຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍຄວາມພິນາດຕ່າງໆ ມີຄວາມພິນາດແຫ່ງຍາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Yato” (ຈາກເຫດໃດ) ໄດ້ແກ່ ຈາກເຫດໃດ, ຄື ຈາກເຫດແຫ່ງຄວາມຈະເລີນຂຶ້ນແຫ່ງອະວິຊາແລະຕັນຫາ. ຄຳວ່າ “Vaṭṭaṃ” (ວັດຕະ) ໄດ້ແກ່ ພົບພູມຈັກມີສັງຂານເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຫຼົງໄຫຼ ຊື່ວ່າ ສຳໂມຫະ (ຄວາມຫຼົງ). ຄວາມສະແຫວງຫາ ຊື່ວ່າ ປະຣິເຍດຖິ (ການສະແຫວງຫາ). ທຳໃດຍ່ອມຈຳເລີນ (ສຸກງອມ) ທຳນັ້ນຊື່ວ່າ ວິປາກະ (ຜົນ). ວິປາກະນັ້ນເອງຊື່ວ່າ ເວປັກກະ. ທຳທີ່ມີຄວາມຫຼົງເປັນຜົນ ຊື່ວ່າ ສຳໂມຫະເວປັກກະ. ແລະທຳທີ່ມີການສະແຫວງຫາເປັນຜົນ ຊື່ວ່າ ປະຣິເຍດຖິເວປັກກະ. ທ່ານສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ດ້ວຍຄຳມີຕົ້ນວ່າ “Tadubhayaṃ” (ທັງສອງນັ້ນ). ປະກອບຄວາມວ່າ: ເພາະເຮັດໃຫ້ທັງສອງນັ້ນເປັນຜົນຂອງທຸກນີ້, ທຸກຈຶ່ງຖືກຮຽກວ່າ “ມີຄວາມຫຼົງເປັນຜົນ” ແລະ “ມີການສະແຫວງຫາເປັນຜົນ”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ທຳໃດຍ່ອມໃຫ້ຜົນ ຄື ຍ່ອມໃຫ້ເກີດຄວາມຫຼົງ ທຳນັ້ນຊື່ວ່າ ສຳໂມຫະເວປັກກະ. ແມ້ໃນຄຳວ່າ ປະຣິເຍດຖິເວປັກກະ ກໍປະກອບຄວາມຢ່າງນີ້ໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ “Kicchaṃ” (ຄວາມຍາກລຳບາກ) ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມຍາກລຳບາກ ຄື ຄວາມທຸກ. ຄຳວ່າ “Miyyati” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຕາຍ. ຄຳວ່າ “Ca vati” (ແລະຍ່ອມເຄື່ອນ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຄື່ອນຍ້າຍໄປ. ຄຳວ່າ “Upapajjatī” (ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງພົບອື່ນ. ຄຳວ່າ “Atha ca pana” (ກໍແຕ່ທວ່າ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນຢູ່. ຄຳວ່າ “Jarāmaraṇassā” (ແຫ່ງຊະລາແລະມໍຣະນະ) ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ: “ແຫ່ງທຸກນີ້ ອັນໄດ້ແກ່ຊະລາແລະມໍຣະນະ”. ຄຳວ່າ “Nissaraṇaṃ” (ຄວາມສະຫຼັດອອກ) ໄດ້ແກ່ ການອອກໄປພົ້ນ. ຄຳວ່າ “Nappajānāti” (ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ທົ່ວເຖິງ) ໄດ້ແກ່ ໂລກນີ້ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ທົ່ວເຖິງ. ຄຳວ່າ “Āgatiyā” (ດ້ວຍການມາ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການມາໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນຂອງປະຕິສົນທິວິນຍານໃນພົບນີ້. ຄຳວ່າ “Gatiyā ca” (ແລະດ້ວຍການໄປ) ໄດ້ແກ່ ແລະດ້ວຍການໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງການປາກົດຂອງຊາດໃນພົບອະນາຄົດ. ສິ່ງທີ່ມີທີ່ສຸດໃນເບື້ອງຕົ້ນອັນໄດ້ແກ່ເບື້ອງຕົ້ນ ຊື່ວ່າ “ມີເບື້ອງຕົ້ນ” (ອາທິມັນຕະ). ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີເບື້ອງຕົ້ນ ຊື່ວ່າ “ບໍ່ມີເບື້ອງຕົ້ນ” (ອະນາທິມັນຕະ). ຄຳວ່າ “Vaṭṭappavattassa” (ແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງວັດຕະ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງອັນໄດ້ແກ່ວັດຕະສາມ. ເມື່ອກ່າວເຖິງຊາດແລ້ວ ເຫດທັງຫຼາຍຂອງຊາດນັ້ນກໍຍ່ອມເປັນອັນກ່າວເຖິງແລ້ວແທ້ໆ, ເພາະເຮັດໃຫ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຫຼືວ່າ ແຫ່ງຊາດນັ້ນເອງ”. ຄຳວ່າ “Iccevaṃ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ໃນບົດນັ້ນ ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ: “ພຣະມະຫາມຸນີໄດ້ຊົງຕັ້ງໄວ້ ໂດຍນັຍມີຕົ້ນວ່າ ເພາະອະວິຊາເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສັງຂານ”. ແຕ່ໃນມະຕິຂອງພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ ຄຳວ່າ “Iccevaṃ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍນັຍມີຕົ້ນວ່າ ຄວາມສະຫຼົບເພາະຊະລາແລະມໍຣະນະ. ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ: “ຄວາມຜູກພັນອັນບໍ່ມີເບື້ອງຕົ້ນ”. ແມ້ໃນທີ່ນີ້ ກໍຖືເອົາຄວາມເຊື່ອມໂຍງນັ້ນເອງມາປະກອບວ່າ: “ຄວາມຜູກພັນດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້... ລະ... ຄວາມຜູກພັນຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າ”. ມີຄຳຄັດຄ້ານວ່າ: ອະວິຊາຖືກກ່າວໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ອະວິຊານັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈທຳອິດແຫ່ງວັດຕະ ໂດຍບໍ່ມີເຫດບໍ່ມີປັດໄຈແກ່ຕົນເອງຫຼື? ທ່ານແກ້ໄຂຂໍ້ຄັດຄ້ານນັ້ນດ້ວຍຄຳມີຕົ້ນວ່າ “Vaṭṭassa” (ແຫ່ງວັດຕະ). ຄຳວ່າ “Vaṭṭakathāya sīsabhūtattā” (ເພາະຄວາມເປັນຍອດແຫ່ງວັດຕະກະຖາ) ອະທິບາຍວ່າ: ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງວັດຕະນັ້ນບໍ່ມີ. ແຕ່ຄວາມເປັນໄປແລະຄວາມດັບແຫ່ງວັດຕະນັ້ນມີຢູ່. ພຣະຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ເມື່ອຈະສະແດງຄວາມເປັນໄປແລະຄວາມດັບເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງກ່າວວັດຕະກະຖາ ອັນໄດ້ແກ່ປະຕິດຈະສະມຸບບາດກະຖາໂດຍສ່ວນດຽວ. ແລະເມື່ອກ່າວຢູ່ ກໍຄວນຊາບວ່າ ໃນບັນດາວັດຕະທຳທັງຫຼາຍ ກິດຂອງທຳໃດເປັນປະທານຍິ່ງກວ່າ ເພື່ອຄວາມເປັນໄປແຫ່ງວັດຕະ. ໃນເວລານັ້ນ ຄວນກ່າວວັດຕະກະຖາ ໂດຍເຮັດໃຫ້ທຳອັນເປັນປະທານຍິ່ງກວ່າໂດຍອຳນາດແຫ່ງກິດນັ້ນ ເປັນມູນຮາກ ເປັນຍອດ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຍອດແຫ່ງວັດຕະກະຖາ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ອະວິຊາ ຊື່ວ່າ ໂມຫະ. ແລະໂມຫະນັ້ນມີການເຮັດໃຫ້ຫຼົງໄຫຼເປັນກິຣິຍາ. ແລະມີການເຮັດໃຫ້ມືດມົນເປັນກິດ. ແລະກິດອັນເປັນປະທານເພື່ອຄວາມເປັນໄປແຫ່ງວັດຕະ ທີ່ສະເໝີດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ຈັກຂຸຄືປັນຍາມືດມົນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະສະນັ້ນ ອະວິຊານັ້ນເອງ ເພາະເປັນທຳທີ່ມີກິດເປັນປະທານຍິ່ງກວ່າທຸກຢ່າງໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງເປັນຍອດແຫ່ງວັດຕະກະຖາ. ເພາະຄວາມເປັນຍອດແຫ່ງວັດຕະກະຖາຢ່າງນີ້ ອະວິຊານັ້ນຈຶ່ງຖືກກ່າວໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Anādikabhāvo eva dassito” (ຄວາມເປັນສະພາບບໍ່ມີເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນເອງ ຖືກສະແດງແລ້ວ) ມີອັດຖະວ່າ ຄວາມເປັນສະພາບບໍ່ມີເບື້ອງຕົ້ນ ຖືກສະແດງແລ້ວແທ້ໆ. ບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ຖືກສະແດງ. ດັ່ງນັ້ນ ເນື້ອຄວາມນີ້ຈຶ່ງສຳເລັດຮູບໂດຍປະຈັກຕາ. ຄຳວ່າ “Idha” ໄດ້ແກ່ ໃນພົບນີ້. ຄຳວ່າ “Tassā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງ... ອະວິຊາອັນນັບເນື່ອງໃນພົບອະດີດ. ຄຳວ່າ “Aññāya avijjāya eva” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອະວິຊາອື່ນນັ້ນເອງ ທີ່ສຳເລັດແລ້ວໃນພົບກ່ອນແມ້ກວ່າພົບອະດີດ. ຄຳວ່າ “Tassā pi” ໄດ້ແກ່ ແມ້ແຫ່ງອະວິຊາໃນພົບທີ່ກ່ອນໜ້ານັ້ນໄປອີກ. ຄຳວ່າ “Attabhāvo” ໄດ້ແກ່ ອັດຕະພາບທີ່ກ່ອນໜ້ານັ້ນໄປອີກ. ຄຳວ່າ “Padhānapaccayabhūtattā” (ເພາະຄວາມເປັນປັດໄຈອັນເປັນປະທານ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ ເພາະມີກິດເຮັດໃຫ້ມືດມົນ ຈຶ່ງເປັນປັດໄຈອັນເປັນປະທານແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງວັດຕະ. ເພາະຄວາມເປັນປັດໄຈອັນເປັນປະທານຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Tassa tassāti niṭṭhānameva na paññāyeyya” (ແຫ່ງປັດໄຈນັ້ນໆ ທີ່ສຸດຍ່ອມບໍ່ປາກົດເລີຍ) ໄດ້ແກ່ ຄວນກ່າວປັດໄຈຂອງປັດໄຈນັ້ນ. ແລະຄວນກ່າວປັດໄຈຂອງປັດໄຈນັ້ນອີກ. ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້ ແມ້ຮ້ອຍປີ ແມ້ພັນປີ ທີ່ສຸດກໍຍ່ອມບໍ່ປາກົດເລີຍ. ຄຳວ່າ “Vuttoyeva” (ຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວແທ້ໆ) ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈຂອງອະວິຊາ ຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວແທ້ໆ. ຄຳວ່າ “Pañcanīvaraṇāti vacanīyaṃ” (ຄວນກ່າວວ່າ ນີວໍຣະນະ ໕ ເປັນຕົ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຄວນກ່າວວ່າ ທຳຄືນີວໍຣະນະ ໕ ເປັນອາຫານຂອງອະວິຊา. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ “ອາຫານ” ໝາຍເຖິງ ປັດໄຈອັນມີກຳລັງ.

ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒနယာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍຂະຫຍາຍຄວາມແນວທາງແຫ່ງປະຕິດຈະສະມຸບບາດ ຈົບບໍລິບູນ.

၁၆၇. ပဋ္ဌာနနယေ. ‘‘ဟေတု စ သော ပစ္စယော စာ’’တိ ဧတ္ထ လောဘော ဟေတုဇာတိကတ္တာ ဟေတု စ ဟောတိ. အာရမ္မဏာနန္တရာဒိ ပစ္စယေန အညဓမ္မဿ ပစ္စယော စ ဟောတီတိ အတ္ထဿ သမ္ဘဝတော ‘‘ဟေတု ဟုတွာ ပစ္စယော’’တိ ဝဏ္ဏေတိ. ဧဝံ ဝဏ္ဏိတေပိ ‘‘ဟေတု ဟုတွာ ပစ္စယော’’တိ ဟေတု ဟောန္တော ပစ္စယောတိ အတ္ထေ သတိ, သော ယေဝတ္ထော သမ္ဘဝတီတိ ‘‘ပုန ဟေတုဘာဝေန ပစ္စယော’’တိ ဝဏ္ဏေတိ. ဧတ္ထ သိယာ, ဟေတု စ သော ပစ္စယော စာတိ ဧတ္ထ ပဒ ဒွယံ ဧကဓမ္မာဓိကရဏတ္တာ တုလျာဓိကရဏံ ဟောတိ. ဟေတုဘာဝေန ပစ္စယောတိ ဧတ္ထ ပန ပဒဒွယံ တုလျာဓိကရဏံ န ဟောတိ. ပုရိမ ပဒဉှိ ဓမ္မ ဘာဝပ္ပဓာနံ, ပစ္ဆိမံ ဓမ္မပ္ပဓာနန္တိ. ဧဝံ သန္တေ တုလျာဓိကရဏံ ဝါကျံ ဘိန္နာဓိကရဏံ ကတွာ ဝဏ္ဏေတီတိ န ယုတ္တမေတန္တိ. နော န ယုတ္တံ. မုချောပစာရမတ္တေန နာနတ္ထတ္တာ. ပစ္ဆိမဝါကျံဟိ မုချဝစနံ. ပုရိမဝါကျံ ဥပစာရ ဝစနံ. ဥပစာရဝစနေ စ ဥပစာရတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. မုချဝစနေ မုချတ္ထောတိ. ‘‘ဟေဋ္ဌာဝုတ္တမေဝါ’’တိ ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟေ ဝုတ္တမေဝ. ဟိနောန္တိ ဧတ္ထာတိ ဟေတု. ဟိနောန္တိ ဧတေနာတိ ဟေတု. [Pg.257] တတ္ထ ‘‘ဟိနောန္တီ’’တိ သုဋ္ဌုပတိဋ္ဌဟန္တိ. ကေ ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ အာဟ ‘‘သဟဇာတ ဓမ္မာ’’တိ. ကထဉ္စ သုဋ္ဌုပတိဋ္ဌဟန္တီတိ အာဟ ‘‘ဝုဒ္ဓိ ဝိရုဠှိ ဝေပုလ္လပတ္တဝသေနာ’’တိ. ကသ္မာ တေ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ. ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနဿ ပတိဋ္ဌိတကာရဏဿ ဝါ ထာမဗလသမ္ပန္နတ္တာတိ ဒဿေတုံ ‘‘အာရမ္မဏေ ဒဠှနိပါတိနာ ထာမဗလသမ္ပန္နေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဟေတုဝိသေသနဉ္စေတံ. အာရမ္မဏေ ဒဠှနိပါတိမှိ ထာမဗလသမ္ပန္နေ ဧတ္ထ ဓမ္မေတိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဥပကာရကောတိ စ ဥပလဒ္ဓိယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယာဒိသေနသဘာဝေနာ’’တိ ဟေတုဘာဝါဒိသဘာဝေန. ‘‘ဥပလဒ္ဓိယေဝါ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. နနု ဥပကာရက သဒ္ဒေါ ကတ္တာရံ ဝါ ကာရေတာရံ ဝါ ဝဒတီတိ. ဝေါဟာရမတ္တေန ဝဒတိ. ဓမ္မတော ပန ကတ္တာ ဝါ ကာရေတာ ဝါ နတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘န ဟိ သဘာဝ ဓမ္မေသူ’’တိအာဒိမာဟ. ယဒိ ဓမ္မတော ကတ္တာဝါ ကာရေတာဝါ နတ္ထိ. ကသ္မာ ဥပကာရကောတိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘တထာ ဥပလဒ္ဓိယံ ပနာ’’တိအာဒိံ.

໑໖໗. ໃນປັດຖານະນັຍ. ຄຳວ່າ “Hetu ca so paccayo cā” (ເປັນທັງເຫດແລະປັດໄຈ) ໃນຄຳນັ້ນ ໂລພະ ເພາະເປັນຊາດແຫ່ງເຫດ ຈຶ່ງເປັນເຫດດ້ວຍ ແລະເປັນປັດໄຈແກ່ທັມອື່ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາຣົມມະນະປັດໄຈແລະອະນັນຕະຣະປັດໄຈເປັນຕົ້ນດ້ວຍ ເພາະຄວາມເປັນໄປໄດ້ແຫ່ງເນື້ອຄວາມນີ້ ທ່ານຈຶ່ງອະທິບາຍວ່າ “ເປັນເຫດແລ້ວເປັນປັດໄຈ”. ເຖິງແມ່ນຈະອະທິບາຍຢ່າງນີ້ວ່າ “ເປັນເຫດແລ້ວເປັນປັດໄຈ” ເມື່ອມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເປັນເຫດຢູ່ ຈຶ່ງເປັນປັດໄຈ ເນື້ອຄວາມນັ້ນນັ້ນເອງຍ່ອມເປັນໄປໄດ້ ທ່ານຈຶ່ງອະທິບາຍອີກວ່າ “ເປັນປັດໄຈໂດຍຄວາມເປັນເຫດ”. ໃນຄຳນີ້ ພຶງມີຄຳຖາມວ່າ: ໃນຄຳວ່າ “hetu ca so paccayo cā” ນີ້ ບົດທັງສອງມີອະທິການໃນທັມດຽວກັນ ຈຶ່ງເປັນຕຸລຍາທິກະຣະນະ (ມີວິພັດສະເໝີກັນ). ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “ເປັນປັດໄຈໂດຍຄວາມເປັນເຫດ” ນີ້ ບົດທັງສອງບໍ່ເປັນຕຸລຍາທິກະຣະນະ. ເພາະບົດໜ້າເນັ້ນສະພາວະຂອງທັມ ບົດຫຼັງເນັ້ນຕົວທັມ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ການທີ່ທ່ານນຳປະໂຫຍກທີ່ມີວິພັດສະເໝີກັນ ມາອະທິບາຍໃຫ້ມີວິພັດສະຕ່າງກັນນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນ. ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະມີເນື້ອຄວາມຕ່າງກັນພຽງແຕ່ໂດຍມຸຂະຍະນັຍ (ໂດຍກົງ) ແລະອຸປະຈາຣະນັຍ (ໂດຍອ້ອມ). ເພາະປະໂຫຍກຫຼັງເປັນມຸຂະຍະວະຈະນະ (ຄຳເວົ້າໂດຍກົງ). ປະໂຫຍກໜ້າເປັນອຸປະຈາຣະວະຈະນະ (ຄຳເວົ້າໂດຍອ້ອມ). ແລະໃນອຸປະຈາຣະວະຈະນະ ຍ່ອມຄວນແກ່ອຸປະຈາຣັດຖະ (ເນື້ອຄວາມໂດຍອ້ອມ). ໃນມຸຂະຍະວະຈະນະ ຍ່ອມຄວນແກ່ມຸຂະຍັດຖະ (ເນື້ອຄວາມໂດຍກົງ). ຄຳວ່າ “Heṭṭhāvuttamevā” (ຄືກັບທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງລຸ່ມນັ້ນເອງ) ຄືທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນປະກິຣະນະກະສັງຄະຫະ. ທັມທັງຫຼາຍຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນທັມນີ້ ເຫດນັ້ນ ທັມນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເຫດ. ທັມທັງຫຼາຍຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງດ້ວຍທັມນີ້ ເຫດນັ້ນ ທັມນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເຫດ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “hinonti” ແປວ່າ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງ. ຖາມວ່າ: ທັມເຫຼົ່າໃດຍ່ອມຕັ້ງຢູ່? ຕອບວ່າ: “ສະຫະຊາຕະທັມທັງຫຼາຍ”. ຖາມວ່າ: ແລະຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງແນວໃດ? ຕອບວ່າ: “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຖິງຄວາມຈະເລີນ ຄວາມງອກງາມ ແລະຄວາມໄພບູນ”. ຖາມວ່າ: ເພາະເຫດໃດ ທັມເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງ? ເພື່ອສະແດງວ່າ ເພາະສະຖານທີ່ຕັ້ງ ຫຼືເຫດທີ່ຕັ້ງນັ້ນ ເປັນທັມທີ່ເຖິງພ້ອມດ້ວຍກຳລັງແລະຄວາມເຂັ້ມແຂງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ດ້ວຍທັມທີ່ຕົກໄປໃນອາຣົມຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍກຳລັງແລະຄວາມເຂັ້ມແຂງ”. ແລະຄຳນີ້ເປັນຄຳວິເສດສະນະຂອງເຫດ. ໃນຄຳວ່າ “ໃນອາຣົມທີ່ຕົກໄປຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍກຳລັງແລະຄວາມເຂັ້ມແຂງ” ນີ້ ພຶງປະກອບເຂົ້າກັບຄຳວ່າ “ທັມ” ດ້ວຍ. ແລະຄຳວ່າ “ເປັນຜູ້ອຸປະການະ” ມີຄວາມສຳພັນກັບຄຳວ່າ “ໂດຍຄວາມປາກົດຂຶ້ນນັ້ນເອງ”. ຄຳວ່າ “Yādisenasabhāvenā” ແປວ່າ ດ້ວຍສະພາວະມີຄວາມເປັນເຫດເປັນຕົ້ນ. ຖາມວ່າ: ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໂດຍຄວາມປາກົດຂຶ້ນນັ້ນເອງ”? ຖາມວ່າ: ບໍ່ແມ່ນຄຳວ່າ ອຸປະການະ ຍ່ອມກ່າວເຖິງຜູ້ເຮັດ ຫຼືຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດບໍ? ຕອບວ່າ: ກ່າວພຽງແຕ່ໂດຍສົມມຸດໂວຫານເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໂດຍສະພາວະທັມແລ້ວ ຜູ້ເຮັດ ຫຼືຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ ຍ່ອມບໍ່ມີ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “na hi sabhāva dhammesū” (ເພາະວ່າໃນສະພາວະທັມທັງຫຼາຍ...). ຖາມວ່າ: ຖ້າໂດຍສະພາວະທັມແລ້ວ ຜູ້ເຮັດ ຫຼືຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ ບໍ່ມີ. ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເປັນຜູ້ອຸປະකාරະ”? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tathā upaladdhiyaṃ panā” (ແຕ່ເມື່ອມີຄວາມປາກົດຢ່າງນັ້ນ...).

အာရမ္မဏပစ္စယေ. ‘‘အဇ္ဈောလမ္ဗမာနာ’’တိ အာရမ္မဏ ကရဏဝသေန အဓိဩလမ္ဗမာနာ. ‘‘အာရမ္မဏဘာဝေနာ’’တိ ဂေါစရဝိသယဘာဝေန.

ໃນອາຣົມມະນະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “Ajjholambamānā” (ໜ່ວງໜ່ຽວຢູ່) ແປວ່າ ໜ່ວງໜ່ຽວຢູ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ເປັນອາຣົມ. ຄຳວ່າ “Ārammaṇabhāvenā” ແປວ່າ ໂດຍຄວາມເປັນໂຄຈະຣະວິສັຍ.

အဓိပတိပစ္စယေ. ‘‘ဂရုကတာ’’တိ အဿာဒနာဘိနန္ဒနာဒိဝသေန ဝါ သဒ္ဓါပသာဒါဒိဝသေန ဝါ ဂရုကတာ. ‘‘သာမိနော ဝိယ ဒါသေ’’တိ သာမိနော အတ္တနောဒါသေ အတ္တနောဝသေ ဝတ္တယမာနာ ဝိယ. သဟဇာတာဓိပတိ ပန ဟေဋ္ဌာ သမုစ္စယ သင်္ဂဟေ ဝုတ္တောတိ ဣဓ န ဝုတ္တော.

In ອະທິປະຕິປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “Garukatā” (ຄວາມເປັນທັມທີ່ໜັກແໜ້ນ) ແປວ່າ ຄວາມເປັນທັມທີ່ໜັກແໜ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍິນດີເພີດເພີນເປັນຕົ້ນ ຫຼືດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຊື່ອຄວາມεຫຼື້ອມໃສເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Sāmino viya dāse” (ເໝືອນນາຍກັບບ່າວ) ແປວ່າ ເໝືອນພວກນາຍທີ່ຍັງພວກບ່າວຂອງຕົນໃຫ້ເປັນໄປໃນອຳນາດຂອງຕົນ. ສ່ວນສະຫະຊາຕາທິປະຕິ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນສະມຸດຈະຍະສັງຄະຫະຂ້າງລຸ່ມ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້.

အနန္တရပစ္စယဒွယေ. ‘‘အန္တရံ’’တိ ဆိဒ္ဒံ ဝိဝရံ. ‘‘သန္တာနံ’’တိ စိတ္တသန္တာနံ. ‘‘သန္တာနာနုဗန္ဓဝသေနာ’’တိ စိတ္တသန္တာနံ ပုနပ္ပုနံ ဗန္ဓနဝသေန. ဥပ္ပာဒနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဓမ္မန္တရဿာ’’တိ နာမက္ခန္ဓ ဓမ္မန္တရဿ. ‘‘အနန္တရ ပစ္စယတာ’’တိ အနန္တရပစ္စယ ကိစ္စန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မန္တရံ. ‘‘ပုရိမပစ္ဆိမဘာဂပ္ပဝတ္တာနံ’’တိ နိရောဓဿ အသညီဘဝဿ စ ပုရိမဘာဂေ စ ပစ္ဆိမဘာဂေ စ ပဝတ္တာနံ. ‘‘စိတ္တုပ္ပာဒါနံ ပီ’’တိ နိရောဓဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ နေဝသညာနာသညာယတန ကုသလ ကြိယ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ. ပစ္ဆာဘာဂေ အနာဂါမိဖလ အရဟတ္တဖလစိတ္တုပ္ပာဒါနံ[Pg.258]. အသညီဘဝဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမဘဝေ စုတိ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ. ပစ္ဆာဘာဂေ ကာမဘဝေ ဧဝ ပဋိသန္ဓိ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ. တေသု ပန ကထံ အနန္တရံ နာမ သိယာ. ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ပုရိမဘာဂ ပစ္ဆိမ ဘာဂါနံ မဇ္ဈေ အစိတ္တကဿ ကာလဿ အစိတ္တကဿ ရူပသန္တာနဿ စ အန္တရိကတ္တာတိ စောဒနာ. တံ ပရိဟရိတုံ ‘‘န ဟိ အဘာဝဘူတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘တေသံ’’တိ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ. ရူပဓမ္မော အန္တရံ န စ ကရောတိ နာမ. အရူပဓမ္မာနံ အနန္တရတာ နာမာတိအာဒိနာ ယောဇနာ ဟောတိ. ‘‘တထာပဝတ္တန သမတ္ထတာ’’တိ ဧကီဘူတာနံ ဝိယ အတ္တနော အနန္တရေ ဓမ္မန္တရံ ဥပ္ပာဒနေ သမတ္ထတာ.

ໃນອະນັນຕະຣະປັດໄຈຄູ່. ຄຳວ່າ “Antaraṃ” ແປວ່າ ຊ່ອງຫວ່າງ ຫຼືຮອຍແຕກ. ຄຳວ່າ “Santānaṃ” ແປວ່າ ຈິດຕະສັນດານ. ຄຳວ່າ “Santānānubandhavasenā” ແປວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຜູກພັນຈິດຕະສັນດານໄວ້ເນືອງໆ. ມີຄວາມສຳພັນກັບຄຳວ່າ “ການໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ”. ຄຳວ່າ “Dhammantarassā” ແປວ່າ ແຫ່ງທັມອື່ນຄືນາມະຂັນ. ຄຳວ່າ “Anantara paccayatā” ທ່ານອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ກິດແຫ່ງອະນັນຕະຣະປັດໄຈ. ທັມອື່ນໃດໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “Purimapacchimabhāgappavattānaṃ” ແປວ່າ ຂອງຈິດທີ່ເປັນໄປໃນສ່ວນກ່ອນແລະສ່ວນຫຼັງແຫ່ງນິໂຣດແລະອະສັນຍີພົບ. ຄຳວ່າ “Cittuppādānaṃ pī” (ແມ່ນແຫ່ງຈິດຕຸບປາດທັງຫຼາຍ) ແປວ່າ ໃນສ່ວນກ່ອນແຫ່ງນິໂຣດ ໄດ້ແກ່ ເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນະກຸສົນແລະກິຣິຍາຈິດຕຸບປາດ. ໃນສ່ວນຫຼັງ ໄດ້ແກ່ ອະນາກາມิຜົນແລະອະຣະຫັດຕະຜົນຈິດຕຸບປາດ. ໃນສ່ວນກ່ອນແຫ່ງອະສັນຍີພົບ ໄດ້ແກ່ ຈຸຕິຈິດຕຸບປາດໃນກາມະພົບ. ໃນສ່ວນຫຼັງ ໄດ້ແກ່ ປະຕິສົນທິຈິດຕຸບປາດໃນກາມະພົບນັ້ນເອງ. ຖາມວ່າ: ໃນຈິດຕຸບປາດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມເປັນອະນັນຕະຣະ (ບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ) ຈະມີໄດ້ແນວໃດ? ເພາະໃນລະຫວ່າງກາງແຫ່ງສ່ວນກ່ອນແລະສ່ວນຫຼັງຄູ່ໜຶ່ງໆ ມີການຄັ່ນດ້ວຍການເວລາທີ່ບໍ່ມີຈິດ ແລະດ້ວຍຮູບສັນດານທີ່ບໍ່ມີຈິດ ນີ້ຄືຄຳຄັດຄ້ານ. ເພື່ອແກ້ໄຂຄຳຄັດຄ້ານນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “na hi abhāvabhūto” (ເພາະວ່າຄວາມບໍ່ມີ...). ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ແປວ່າ ແຫ່ງຈິດຕຸບປາດຄູ່ໜຶ່ງໆ. ມີການປະກອບຄວາມເປັນຕົ້ນວ່າ: ຮູບທັມຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດລະຫວ່າງຄັ່ນເລີຍ ຄວາມເປັນອະນັນຕະຣະແຫ່ງອະຣູບທັມທັງຫຼາຍ... ຄຳວ່າ “Tathāpavattana samatthatā” ແປວ່າ ຄວາມສາມາດໃນການໃຫ້ທັມອື່ນເກີດຂຶ້ນໃນລຳດັບຖັດຈາກຕົນ ເໝືອນດັ່ງເປັນອັນດຽວກັນ.

သဟဇာတပစ္စယေ. ‘‘ယေ ပန ဓမ္မာ’’တိ ပစ္စယုပ္ပန္န ဓမ္မာ. ‘‘အတ္တနီ’’တိ ပစ္စယ ဓမ္မော ဝုစ္စတိ.

ໃນສະຫະຊາຕະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “Ye pana dhammā” (ສ່ວນທັມເຫຼົ່າໃດ) ໄດ້ແກ່ ປັດຈະຍຸບປັນນະທັມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Attanī” (ໃນຕົນ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ ປັດໄຈທັມ.

‘‘အညမညံ ဥပတ္ထမ္ဘန္တံ တိဒဏ္ဍံ ဝိယာ’’တိ ဘူမိယံ အညမညံ နိဿာယ ဥဿိတာ တယောဒဏ္ဍာ အညမညံ ဥပတ္ထမ္ဘန္တာ ဝိယ. ‘‘ပုရိမေနာ’’တိ ပုရိမေန သဟဇာတ ပစ္စယေန. ‘‘ဣတရီတရော ပတ္ထမ္ဘနံ’’တိ အညမညော ပတ္ထမ္ဘနံ.

ຄຳວ່າ “Aññamaññaṃ upatthambhantaṃ tidaṇḍaṃ viyā” (ເໝືອນໄມ້ສາມຂາທີ່ຄ້ຳຊູເຊິ່ງກັນແລະກັນ) ແປວ່າ ເໝືອນໄມ້ສາມລຳທີ່ຕັ້ງຄ້ຳກັນຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ ອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນແລ້ວຄ້ຳຊູເຊິ່ງກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ “Purimenā” ແປວ່າ ດ້ວຍສະຫະຊາຕະປັດໄຈກ່ອນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Itarītaro patthambhanaṃ” ແປວ່າ ການຄ້ຳຊູເຊິ່ງກັນແລະກັນ.

‘‘သူဒေါ’’တိ ဘတ္တကာရကော. ‘‘ဥက္ခလီ’’တိ ဘတ္တပစနကုမ္ဘီ. ‘‘ဝုဋ္ဌိဓာရာ’’တိ မေဃဝုဋ္ဌိဓာရာ. ‘‘ဥပနိဿယော’’တိ ဘတ္တုပ္ပတ္တိယာ ဥပနိဿယော. ‘‘တာသု အသတီ’’တိ သာလိက္ခေတ္တ ဝုဋ္ဌိဓာရာသု အသတိ. ‘‘ဗလဝတရဋ္ဌေနာ’’တိ ဗလဝတရနိဿယဋ္ဌေန. ‘‘ပကတူပနိဿယော’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ပကတော’’တိ ဘုသံ ကတော. တေနာဟ ‘‘သုဋ္ဌုကတော’’တိ. ကရဏဉ္စ အတ္တနော သန္တာနေ သုဋ္ဌုဥပ္ပာဒနဉ္စ သုဋ္ဌုဥပသေဝနဉ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝုတ္တပ္ပကာရေနာ’’တိ ‘ယထာ ကတေ သတီ’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန.

ຄຳວ່າ “Sūdo” ແປວ່າ ຄົນເຮັດເຂົ້າ. ຄຳວ່າ “Ukkhalī” ແປວ່າ ໝໍ້ຫຸງເຂົ້າ. ຄຳວ່າ “Vuṭṭhidhārā” ແປວ່າ ສາຍຝົນຈາກເມກ. ຄຳວ່າ “Upanissayo” ແປວ່າ ອຸປະນິດໄສແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງເຂົ້າ. ຄຳວ່າ “Tāsu asatī” ແປວ່າ ເມື່ອບໍ່ມີສາຍຝົນໃນນາເຂົ້າສາລີεຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Balavataraṭṭhenā” ແປວ່າ ໂດຍອັດຖະຄືເປັນທີ່ອາໄສອັນມີກຳລັງກວ່າ. ໃນຄຳວ່າ “Pakatūpanissayo” ນີ້ ຄຳວ່າ “pakato” ແປວ່າ ເຮັດຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເຮັດເປັນຢ່າງດີ”. ມີຄວາມສຳພັນວ່າ ພຶງເຫັນທັງການເຮັດ ທັງການໃຫ້ເກີດຂຶ້ນເປັນຢ່າງດີ ແລະການເສບຄົບເປັນຢ່າງດີໃນສັນດານຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “Vuttappakārenā” ແປວ່າ ໂດຍປະການທີ່ກ່າວແລ້ວ ມີຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ເມື່ອເຮັດແລ້ວຢ່າງໃດ’.

‘‘နိဿယာရမ္မဏ ဓမ္မာ ဧဝါ’’တိ နိဿယ ပစ္စယ ဓမ္မ အာရမ္မဏ ပစ္စယ ဓမ္မာ ဧဝ. ‘‘ပုရေဇာတတာမတ္တဝိသိဋ္ဌာ’’တိ ဧတ္ထ မတ္တသဒ္ဒေန နိဿယာရမ္မဏသတ္တိတော ဝိသုံ ပုရေဇာတသတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ဝိသုံ ပုရေဇာတသတ္တိ နာမ အတ္ထီတိပိ ဝဒန္တိ. တံ ဝါဒံ ဒဿေတုံ ‘‘အာစရိယာနန္ဒတ္ထေရေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ ပဉ္စဝတ္ထူနိ စ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ စ ပုရေဇာတတ္တာ ဧဝ သုဋ္ဌုဗလဝတာယ ပဉ္စဝိညာဏာနံ ဝတ္ထု ကိစ္စ အာရမ္မဏ ကိစ္စာနိ သာဓေန္တိ. တထာ ဟဒယဝတ္ထု စ မနောဓာတု [Pg.259] မနောဝိညာဏဓာတူ နန္တိ. အယံ ဝိသုံ ပုရေဇာတသတ္တိ ဝိသေသောတိ ဝဒေယျ. သစ္စံ. သုဒ္ဓမနော ဒွါရေပန ဣဓ ဌတွာ နိရယေသု ဧဝရူပါနိ နိရယဂ္ဂိရူပါနိ အတ္ထိ. ဣဒါနိ ဒေဝေသု စ ဧဝရူပါနိ ဒိဗ္ဗရူပါနိ အတ္ထီတိ စိန္တယန္တာနမ္ပိ, တေသု ပုရေ ဧဝရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇိံသူတိ ဝါ, တေသု အနာဂတေ ဧဝရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ ဝါ စိန္တယန္တာနံပိတာနိ ရူပါနိ နိဗ္ဗိသေသာနိ ဟုတွာ မနောဝိညာဏာနံ အာရမ္မဏ ပစ္စယတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ ပုရေ ဇာတာနိ ဟုတွာ တဒါ ဝိဇ္ဇမာနာနိ ပစ္စုပ္ပန္နရူပါနိ အာရမ္မဏ ပုရေဇာတပစ္စယော. ဣတရာနိ အာရမ္မဏ ပစ္စယော ဧဝ. န စေတ္ထ ပုရေဇာတာနံ ပစ္စုပ္ပန္နရူပါနံ ပုရေဇာတတ္တေန ဝိသေသော အတ္ထိ. န စ တာနိ ပုရေဇာတပစ္စယော န ဟောန္တိ. ယဒိ ဝိသုံ ပုရေဇာတသတ္တိဝိသေသော ပုရေဇာတပစ္စယောတိ ဝဒေယျ. တာနိ ပုရေဇာတပစ္စယော နာမ န ဘဝေယျုံ. ကသ္မာ, တာဒိသဿ ဝိသေသဿ နတ္ထိတာယ. န စ နဘဝန္တိ. ကသ္မာ, ပုရေဇာတမတ္တဝိသေသဿ အတ္ထိတာယ. ဧတ္ထ ဝဒေယျုံ, ပဉ္စဒွါရေသု ပန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဝိသုံ ပုရေဇာတသတ္တိဝိသေသော ဒိဿတီတိ. ကိဉ္စာပိဒိဿတိ. သော ပန ဗဟုဝိဓာနံ နိဿယ ပစ္စယ အာရမ္မဏပစ္စယာနံ မဇ္ဈေ နိဿယ သတ္တိဝိသေသော ဧဝ, အာရမ္မဏ သတ္တိဝိသေသော ဧဝ စာတိ. အပိ စ ဝိသုံ ပုရေဇာတ သတ္တိဝိသေသော နာမ နတ္ထီတိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တေ သုဒ္ဓမနောဒွါရေ တဗ္ဗိသေသာဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝိသုံ ပုရေဇာတ သတ္တိဝိသေသော နာမ အတ္ထီတိ ဣဒံ ပဉ္စဒွါရေသု တဗ္ဗိသေသဿ အတ္ထိဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ. ယံ ရုစ္စတိ, တံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ “Nissayārammaṇa dhammā evā” ແປວ່າ ເປັນນິດໄສປັດໄຈທັມແລະອາຣົມມະນະປັດໄຈທັມນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Purejātatāmattavisiṭṭhā” (ວິເສດພຽງແຕ່ຄວາມເປັນທັມເກີດກ່ອນ) ໃນຄຳນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “matta” (ພຽງແຕ່) ທ່ານສະແດງວ່າ ອຳນາດແຫ່ງປຸເຣຊາຕະທີ່ແຍກຕ່າງຫາກຈາກອຳນາດແຫ່ງນິດໄສແລະອາຣົມມະນະນັ້ນ ບໍ່ມີ. ແຕ່ກໍມີມະຕິທີ່ກ່າວວ່າ ອຳນາດແຫ່ງປຸເຣຊາຕະທີ່ແຍກຕ່າງຫາກນັ້ນ ມີຢູ່. ເພື່ອສະແດງມະຕິນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ācariyānandattherenā” (ໂດຍພຣະອາຈານອານັນທະເຖຣະ). ໃນຄຳນີ້ ວັດຖຸຫ້າແລະອາຣົມຫ້າ ເພາະເປັນທັມເກີດກ່ອນນັ້ນເອງ ຈຶ່ງມີກຳລັງແຮງກ້າ ຍ່omຍັງວັດຖຸກິດແລະອາຣົມກິດແຫ່ງປັນຈະວິນຍານທັງຫຼາຍໃຫ້ສຳເລັດ. ຫະທະຍະວັດຖຸກໍຍ່ອມຍັງມະໂນທາດແລະມະໂນວິນຍານທາດໃຫ້ສຳເລັດຢ່າງນັ້ນ. ພຶງກ່າວວ່າ ນີ້ຄືຄວາມວິເສດແຫ່ງອຳນາດປຸເຣຊາຕະທີ່ແຍກຕ່າງຫາກ. ຄວາມຈິງ ເຖິງແມ່ນໃນສຸດທະມະໂນທະວານ (ທະວານໃຈລ້ວນໆ) Of ບຸກຄົນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ນີ້ ແລ້ວຄິດວ່າ “ໃນນະຣົກທັງຫຼາຍ ມີຮູບໄຟນະຣົກປານນີ້, ໃນເທວະດາທັງຫຼາຍໃນບັດນີ້ ມີຮູບທິບປານນີ້” ຫຼືຄິດວ່າ “ໃນກ່ອນໜ້ານີ້ ຮູບປານນີ້ເຄີຍເກີດຂຶ້ນໃນພວກເຂົາ, ໃນອະນາຄົດ ຮູບປານນີ້ຈັກເກີດຂຶ້ນໃນພວກເຂົາ” ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນອາຣົມມະນະປັດໄຈແກ່ມະໂນວິນຍານທັງຫຼາຍ. ໃນຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ຮູບທັງຫຼາຍທີ່ເກີດກ່ອນແລະປາກົດຢູ່ໃນຂະນະນັ້ນ ເປັນອາຣົມມະນະປຸເຣຊາຕະປັດໄຈ. ສ່ວນຮູບນອກນັ້ນ ເປັນອາຣົມມະນະປັດໄຈເທົ່ານັ້ນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ຄວາມວິເສດໂດຍຄວາມເປັນປຸເຣຊາຕະແຫ່ງຮູບປັດຈຸບັນທີ່ເກີດກ່ອນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແລະຮູບເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ເປັນປຸເຣຊາຕະປັດໄຈ. ຖ້າຈະກ່າວວ່າ ຄວາມວິເສດແຫ່ງອຳນາດປຸເຣຊາຕະທີ່ແຍກຕ່າງຫາກ ເປັນປຸເຣຊາຕະປັດໄຈ. ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ພຶງຊື່ວ່າເປັນປຸເຣຊາຕະປັດໄຈ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ມີຄວາມວິເສດປານນັ້ນ. ແຕ່ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ເປັນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີຄວາມວິເສດພຽງແຕ່ຄວາມເປັນປຸເຣຊາຕະ. ໃນຄຳນີ້ ພວກອາຈານພຶງກ່າວວ່າ: ແຕ່ໃນປັນຈະທະວານທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຫັນຄວາມວິເສດແຫ່ງອຳນາດປຸເຣຊາຕະທີ່ແຍກຕ່າງຫາກ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນກ່ອນ. ເຖິງແມ່ນຈະເຫັນຢ່າງນັ້ນ. ແຕ່ຄວາມວິເສດນັ້ນ ໃນລະຫວ່າງນິດໄສປັດໄຈແລະອາຣົມມະນະປັດໄຈຫຼາຍປະການ ກໍເປັນພຽງຄວາມວິເສດແຫ່ງອຳນາດນິດໄສນັ້ນເອງ ແລະເປັນພຽງຄວາມວິເສດແຫ່ງອຳນາດອາຣົມມະນະນັ້ນເອງ. ອີກປະການໜຶ່ງ ຄຳວ່າ “ອຳນາດປຸເຣຊາຕະທີ່ແຍກຕ່າງຫາກ ບໍ່ມີ” ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີຄວາມວິເສດນັ້ນ ໃນສຸດທະມະໂນທະວານທີ່ກ່າວແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ອຳນາດປຸຣຊາຕະທີ່ແຍກຕ່າງຫາກ ມີຢູ່” ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຄວາມວິເສດນັ້ນ ໃນປັນຈະທະວານທັງຫຼາຍ. ມັກຢ່າງໃດ ກໍພຶງຖືເອົາຢ່າງນັ້ນ.

ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေ. ‘‘ရုက္ခပေါတကာနံ ဝိယာ’’တိ ပစ္ဆာ အာသိဉ္စိယမာနံ ဥဒကံ ရုက္ခပေါတကာနံ ဝုဒ္ဓဝိရုဠှဘာဝံ ပါပေတွာ ဥပတ္ထမ္ဘနဝသေန ဥပကာရကော ဝိယာတိ ယောဇနာ. အာဟာရံ အာသိံ သတီတိ အာဟာရာသာ. ဇိဃစ္ဆာ, ပိပါသာ, တဏှာ. တာယ သမ္ပယုတ္တာ စေတနာတိ ဝိဂ္ဂဟော. သာ ပန အာဟာရာသာ စေတနာ ဥပတ္ထမ္ဘတိ ယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အယမတ္ထော’’တိ ‘သုပါကဋေနာ’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော အယမတ္ထော. သဗ္ဗာစေသာဝိစာရဏာ ဂိဇ္ဈောပမာယ ဥပမာမတ္တဘာဝံ နီဝါရေတာ ဟောတီတိ.

ໃນປັດຊາຊາຕະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “Rukkhapotakānaṃ viyā” (ເໝືອນແກ່ຕົ້ນໄມ້ອ່ອນທັງຫຼາຍ) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ເໝືອນນ້ຳທີ່ຫົດລົງໄປພາຍຫຼັງ ຍ່ອມເປັນຜູ້ອຸປະການະແກ່ຕົ້ນໄມ້ອ່ອນທັງຫຼາຍ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມຈະເລີນແລະງອກງາມ ແລະໂດຍການຄ້ຳຊູ. ຄຳວ່າ “Āhārāsā” (ຄວາມຫວັງໃນອາຫານ) ວິເຄາະວ່າ ຄວາມຫວັງໃນອາຫານ ຊື່ວ່າ ອາຫາຣາສາ. ໄດ້ແກ່ ຄວາມຫິວ, ຄວາມກະຫາຍ, ຕັນຫາ. ເຈດຕະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຕັນຫານັ້ນ. ມີຄວາມສຳພັນວ່າ ສ່ວນອາຫາຣາສາເຈດຕະນານັ້ນ ຍ່ອມຄ້ຳຊູຢ່າງແທ້ຈິງ. ຄຳວ່າ “Ayamattho” ແປວ່າ ເນື້ອຄວາມນີ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ມີຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ໂດຍຄວາມປາກົດແຈ້ງ’. ແລະການພິຈາຣະນາທັງໝົດນີ້ ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງປ້ອງກັນຄວາມເປັນພຽງອຸປະມາ ດ້ວຍອຸປະມາເລື່ອງນົກແຮ້ງ.

အာသေဝန္တိ [Pg.260] တံ ပစ္စယ ဓမ္မံ ပစ္စယုပ္ပန္နာ ဓမ္မာတိ အာသေဝနံ. ဧတေန ဘုသော ပစ္စယုပ္ပန္န ဓမ္မေဟိ အာသေဝိတဗ္ဗတ္တာ အာသေဝနန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေတီတိ. ‘‘တံ’’တိ တံ ပုရိမံ ပုရိမံ ပစ္စယ ဓမ္မံ. ‘‘ဘဇန္တီ’’တိ ဥပေန္တိ. ကေ ဘဇန္တီတိ အာဟ ‘‘အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဓမ္မာ’’တိ. ‘‘ဓမ္မာ’’တိ စ အနန္တရုပ္ပန္နာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ. ကထဉ္စ တံ တေဘဇန္တီတိ အာဟ ‘‘သုဋ္ဌုသေဝမာနာ ဝိယ ဘဇမာနာ ဝိယ ပဝတ္တန္တီ’’တိ. ဝိယ သဒ္ဒေန လောကေ ကိဉ္စိဇနံ ကေစိဇနာ ကေနစိ အတ္ထေန သုဋ္ဌုသေဝန္တာ ဝိယာတိ ဒဿေတိ. ကထံ သုဋ္ဌုသေဝိယမာနာ ဝိယ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘တဿ ပုရိမဿာ’’တိအာဒိံ. ပုရိမဿ အနန္တရဿ စိတ္တုပ္ပာဒဿာတိ အတ္ထော. ‘‘သဗ္ဗပရိပူရံ အာကာရံ’’တိ ဇဝဝေဂသဟိတေဟိ ဝိဇာနန ဖုသနာဒီဟိ သာဝဇ္ဇာန ဝဇ္ဇာဒီဟိ စ သဗ္ဗေဟိ ဇဝနဂုဏေဟိ ပရိပူရံ အာကာရံ. ‘‘အာသေဝေတီ’’တိ မံ သုဋ္ဌု သေဝထာတိ နိယောဇေန္တံ ဝိယ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော ဝါသံ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ဝါသံ’’တိ ဝါသနံ. ‘‘သုဋ္ဌု ဂါဟာပေတီ’’တိ ပရိပုဏ္ဏံ ဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတေန ယထာ လောကေ ဧကော ပရေသံ ယထိစ္ဆိတံ ဒေတိ. ဧဝံ ဒေန္တံ ပန ပရေ ဘဇန္တိယေဝ. မံ ဘဇထာတိ နိယောဇနကိစ္စံ နတ္ထိ. ဧဝမေဝ ဣဓပိ သုဋ္ဌုဝါသဒါနမေဝ ဘဇာပနံ နာမာတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဝဍ္ဎေတိ ဝါ’’တိ ဧတေန အာသေဝနာ ဘာဝနာ ဝဍ္ဎနာတိ ဣမံပရိယာယတ္ထံ ဝဒတိ. ပုရိမာဘိယောဂေါ နာမ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဇ္ဈာယနာဒိကမ္မေသု ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ ဝါ ယာမကရဏံ. တထာ ကရောန္တဿ တံ ဥဂ္ဂဟဏ ကမ္မံ ဥပရူပရိ ပဂုဏဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ. ‘‘အာသေဝနဋ္ဌေနာ’’တိ ဝဍ္ဎာပနဋ္ဌေန, ဥပကာရကောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သဇာတိယာနံ’’တိ ကုသလာဒိဘာဝေန သမာနဇာတိကာနံ.

ປັດຈະຍຸບປັນນະທັມທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເສບຄົບເຊິ່ງປັດໄຈທັມນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ທັມນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາເສວະນະ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ເພາະເປັນທັມທີ່ປັດຈະຍຸບປັນນະທັມທັງຫຼາຍເສບຄົບຢ່າງຍິ່ງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາເສວະນະ. ຄຳວ່າ “Taṃ” ແປວ່າ ເຊິ່ງປັດໄຈທັມກ່ອນໆນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Bhajantī” ແປວ່າ ຍ່ອມເຂົ້າໄປຫາ. ຖາມວ່າ: ທັມເຫຼົ່າໃດຍ່ອມເຂົ້າໄປຫາ? ຕອບວ່າ: “ທັມທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນຕໍ່ໆກັນ”. ແລະຄຳວ່າ “Dhammā” ໄດ້ແກ່ ຈິດແລະເຈຕະສິກທັມທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນລຳດັບຖັດໄປ. ຖາມວ່າ: ແລະທັມເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມເຂົ້າໄປຫາທັມນັ້ນແນວໃດ? ຕອບວ່າ: “ຍ່ອມເປັນໄປເໝືອນເສບຄົບເປັນຢ່າງດີ ເໝືອນເຂົ້າໄປຫາ”. ດ້ວຍຄຳວ່າ “viya” (ເໝືອນ) ທ່ານສະແດງວ່າ ເໝືອນຄົນບາງພວກໃນໂລກ ເສບຄົບຄົນບາງຄົນເປັນຢ່າງດີດ້ວຍປະໂຫຍດບາງຢ່າງ. ຖາມວ່າ: ຍ່ອມເປັນເໝືອນຖືກເສບຄົບເປັນຢ່າງດີແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tassa purimassā” (ແຫ່ງທັມກ່ອນນັ້ນ). ມີອັດຖະວ່າ ແຫ່ງຈິດຕຸບປາດກ່ອນທີ່ບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ. ຄຳວ່າ “Sabbaparipūraṃ ākāraṃ” ແປວ່າ ອາການທີ່ບໍລິບູນດ້ວຍຄຸນແຫ່ງຊະວະນະທັງໝົດ ມີການຮູ້ແຈ້ງແລະການຖືກຕ້ອງເປັນຕົ້ນ ທີ່ປະກອບດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຊະວະນະ ແລະມີໂທດແລະບໍ່ມີໂທດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Āsevetī” ແປວ່າ ຍ່ອມເປັນເໝືອນສັ່ງບັງຄັບວ່າ “ຈົ່ງເສບຄົບຂ້ອຍໃຫ້ດີເຖີດ”. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “attano vāsaṃ” (ເຊິ່ງກິ່ນອາຍຂອງຕົນ). ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ “vāsaṃ” ແປວ່າ ວາສະນາ. ຄຳວ່າ “Suṭṭhu gāhāpetī” ທ່ານອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມໃຫ້ຢ່າງບໍລິບູນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງວ່າ ເໝືອນຢ່າງໃນໂລກ ຄົນຜູ້ໜຶ່ງຍ່ອມໃຫ້ສິ່ງຂອງຕາມທີ່ຄົນອື່ນຕ້ອງການ. ຄົນອື່ນຍ່ອມເຂົ້າໄປຫາຄົນຜູ້ໃຫ້ຢ່າງນັ້ນແທ້ໆ. ກິດທີ່ຈະຕ້ອງສັ່ງບັງຄັບວ່າ “ຈົ່ງເຂົ້າຫາຂ້ອຍເຖີດ” ຍ່ອມບໍ່ມີ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນທີ່ນີ້ ການໃຫ້ວາສະນາເປັນຢ່າງດີນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ການເຮັດໃຫ້ເຂົ້າຫາ. ຄຳວ່າ “Vaḍḍheti vā” (ຫຼືຍ່ອມໃຫ້ຈະເລີນ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມໂດຍໄວພົດນີ້ວ່າ ອາເສວະນະ ຄື ພາວະນາ ຄື ການເຮັດໃຫ້ຈະເລີນ. ຄຳວ່າ ປຸຣິມາພິໂຍຄະ (ຄວາມພາກພຽນກ່ອນ) ໄດ້ແກ່ ການເຮັດຄວາມພຽນຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ ໃນກິດມີການສາທະຍາຍເປັນຕົ້ນ ຕາມສະຕິຕາມກຳລັງ. ເມື່ອເຮັດຢ່າງນັ້ນ ກິດຈະກຳການຮຽນຮູ້ຂອງຜູ້ນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມຊຳນານຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປ. ຄຳວ່າ “Āsevanaṭṭhenā” ແປວ່າ ໂດຍອັດຖະຄືການເຮັດໃຫ້ຈະເລີນ. ມີຄວາມສຳພັນກັບຄຳວ່າ “ເປັນຜູ້ອຸປະການະ”. ຄຳວ່າ “Sajātiyānaṃ” ແປວ່າ ແຫ່ງທັມທີ່ມີຊາດສະເໝີກັນ ໂດຍຄວາມເປັນກຸສົນເປັນຕົ້ນ.

ကာယင်္ဂါဘိသင်္ခရဏံ နာမ ကာယသဉ္စေတနာကိစ္စံ. ဝါစင်္ဂါဘိသင်္ခရဏံ ဝစီသဉ္စေတနာကိစ္စံ. စိတ္တင်္ဂါဘိသင်္ခရဏံ မနောသဉ္စေတနာကိစ္စံ. ‘‘ကိရိယာဘာဝေနာ’’တိ ဒဿနသဝနာဒိကိစ္စေသု ဂမနဌာန နိသဇ္ဇာဒိကိစ္စေသု သံဝိဓာနကိရိယာဘာဝေန. ‘‘ဝတ္ထုမှီ’’တိ ဂဗ္ဘဝတ္ထုမှိ. ယထာဝုတ္တာဘိသင်္ခရဏကိစ္စံ နာမ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂ စိတ္တင်္ဂါဘိသင်္ခရဏ ကိစ္စံ. ‘‘တဒဘိသင်္ခရဏဝေဂဇနိတံ’’တိ တဿ ကာယင်္ဂါဒိကဿ [Pg.261] အဘိသင်္ခရဏဝေဂေန ဇနိတံ ကိရိယာဝိသေသ နိဓာနကိစ္စန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သန္တာနေ’’တိ စိတ္တသန္တာနေ.

ທີ່ຊື່ວ່າ ກາຍັງຄາພິສັງຂາຣະນະ ໄດ້ແກ່ ກິດຄືກາຍະສັນເຈດຕະນາ. ທີ່ຊື່ວ່າ ວາຈັງຄາພິສັງຂາຣະນະ ໄດ້ແກ່ ກິດຄືວະຈີສັນເຈດຕະນາ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຈິດຕັງຄາພິສັງຂາຣະນະ ໄດ້ແກ່ ກິດຄືມະໂນສັນເຈດຕະນາ. ຄຳວ່າ “Kiriyābhāvenā” ແປວ່າ ໂດຍຄວາມເປັນກິຣິຍາຈັດແຈງ ໃນກິດມີການεຫັນແລະການໄດ້ຍິນເປັນຕົ້ນ ແລະໃນກິດມີການໄປ, ການຢືນ, ການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Vatthumhī” ແປວ່າ ໃນຄັບພະວັດຖຸ. ທີ່ຊື່ວ່າ ກິດຄືການປຸງແຕ່ງຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ ໄດ້ແກ່ ກິດຄືການປຸງແຕ່ງກາຍ, ວາຈາ ແລະຈິດ. ຄຳວ່າ “Tadabhisaṅkharaṇavegajanitaṃ” ມີຄວາມສຳພັນວ່າ ກິດຄືການຝັງໄວ້ເຊິ່ງຄວາມວິເສດແຫ່ງກິຣິຍາ ທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງການປຸງແຕ່ງກາຍເປັນຕົ້ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Santāne” ແປວ່າ ໃນຈິດຕະສັນດານ.

ဝိပစ္စနဘာဝေါ စ နာမ ပါတုဘာဝေါတိ သမ္ဗန္ဓော. နိရုဿာဟ သန္တဘာဝေါ နာမ ကုသလာ ကုသလာနံ ဝိယ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါဘိသင်္ခရဏ ကိစ္စေသု စ အာယတိံ ဝိပစ္စန ကိစ္စေသု စ နိရုဿာဟဘာဝေန သန္တဘာဝေါ. န ကိလေသု ပသန္တဘာဝေန. စိတ္တာဘိသင်္ခရဏ ကိစ္စေသုပန သမ္ပယုတ္တစေတနာဝသေန ယထောပဋ္ဌိတေသု အာရမ္မဏေသု သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဧကတော သန္နိပါတဂမနုဿာဟမတ္တံ အတ္ထိ. တတောပရံ ပန သုပိန ဒဿန ကိစ္စံပိ နတ္ထီတိ. ‘‘မန္ဒမန္ဒာကာရေနာ’’တိ မန္ဒတော အတိမန္ဒာကာရေန. ကိဉ္စိဇာနန စိတ္တံ နာမ ကမ္မာဒိ အာရမ္မဏံ အပ္ပမတ္တကံပိ ဇာနနံ ဝီထိစိတ္တံ. တဿ ပဝတ္တိယာ.

ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ວິປັດຈະນະພາວະ (ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງການໃຫ້ຜົນ) ໄດ້ແກ່ ການປາກົດຂຶ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ນິຣຸດສາຫະສັນຕະພາວະ (ຄວາມສະຫງົບເພາະບໍ່ມີຄວາມຂະຫຍານ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະຫງົບໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຂະຫຍານ ໃນກິດຈະການປຸງແຕ່ງກາຍແລະວາຈາ ແລະໃນກິດຈະການໃຫ້ຜົນໃນອະນາຄົດ ເໝືອນຢ່າງກຸສົນແລະອະກຸສົນທັງຫຼາຍ, ບໍ່ແມ່ນຄວາມສະຫງົບເພາະສະຫງົບກิເລດ. ແຕ່ໃນກິດຈະການປຸງແຕ່ງຈິດ ຍ່ອມມີພຽງແຕ່ຄວາມພະຍາຍາມໃນການປະຊຸມພ້ອມກັນແຫ່ງສຳປະຍຸດຕະທຳທັງຫຼາຍ ໃນອາລົມທີ່ປາກົດຕາມສະພາບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຳປະຍຸດຕະເຈດຕະນາ. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ກິດຈະການເຫັນຝັນ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “Mandamandākārena” (ໂດຍອາການທີ່ອ່ອນກຳລັງຫຼາຍ) ໝາຍຄວາມວ່າ ໂດຍອາການທີ່ອ່ອນກຳລັງກວ່າຄວາມອ່ອນກຳລັງທຳມະດາ. ທີ່ຊື່ວ່າ ກິຈຈິຊານະນະຈິດ (ຈິດທີ່ຮູ້ໜ້ອຍໜຶ່ງ) ໄດ້ແກ່ ວິຖີຈິດທີ່ຮູ້ອາລົມມີກຳເປັນຕົ້ນ ແມ່ນແຕ່ພຽງເລັກນ້ອຍ, ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງວິຖີຈິດນັ້ນ.

‘‘အရူပိနော’’တိ အရူပလက္ခဏ သမင်္ဂိနော. နာမလက္ခဏ သမင်္ဂီနောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဇနယန္တာပီ’’တိ သဟဇာတ ဓမ္မေ ဇနေန္တာပိ. ‘‘သန္တာနဋ္ဌိတိယာ’’တိ ပဗန္ဓပ္ပတိဋ္ဌာနဿ.

ຄຳວ່າ “Arūpino” (ຜູ້ບໍ່ມີຮູບ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອະລັກສະນະ, ທ່ານກ່າວວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍນາມະລັກສະນະ. ຄຳວ່າ “Janayantāpi” (ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຍັງໃຫ້ເກີດຢູ່) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຍັງສະຫະຊາດະທຳທັງຫຼາຍໃຫ້ເກີດຂຶ້ນຢູ່. ຄຳວ່າ “Santānaṭṭhitiyā” (ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງສັນຕານ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເພື່ອຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງຄວາມສືບເນື່ອງ.

‘‘ကသ္မာပနေတ္ထာ’’တိအာဒီသု. ‘‘ဘာဝိန္ဒြိယ ဒွယံ’’တိ ဣတ္ထိန္ဒြိယ ပုရိသိန္ဒြိယ ဒွယံ. ‘‘ဣဓာ’’တိ ဣမသ္မိံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေ. ကသ္မာ န ဂဟိတံ. နနု ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီနံ ပဝတ္တိကာရဏတ္တာ ဣဓ ဂဟေတဗ္ဗမေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ဇနကတ္တံ နာမ ဇနက ကိစ္စံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ‘‘ဧတံတယံပိ နတ္ထီ’’တိ ဇနကတ္တာဒိကိစ္စတ္တယံပိ နတ္ထိ. ဧဝံသန္တေကထံ လိင်္ဂါဒီနံ ပဝတ္တိကာရဏံ ဟောတီတိအာဟ ‘‘ကေဝလံ ပနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဒွယံ’’တိ ဣတ္ထိဘာဝပုမ္ဘာဝ ဒွယံ. န ဣန္ဒြိယ ပစ္စယတ္တေန ဣန္ဒြိယံ နာမ ဟောတိ. ယထာဟိ ဧကော ရာဇာ အတ္တနော ဝိဇိတေ ဂေဟာနိ ကရောန္တိ. ဧဝံ ကရောန္တူတိ ဂေဟသဏ္ဌာနံ ပဋ္ဌပေတိ. သဗ္ဗေဇနာ တထေဝ ကရောန္တိ, နော အညထာ. တတ္ထ ရာဇာ ဂေဟုပ္ပတ္တိယာ စ ဂေဟဋ္ဌိတိယာ စ ကိဉ္စိ ကိစ္စံ န ကရောတိ. ဂေဟသာမိကာဝါ ဂေဟဝဍ္ဎကိနော ဝါ ကရောန္တိ. ကရောန္တာ ပန ရညာ ပဋ္ဌပိတံ သဏ္ဌာနံ အနတိက္ကမိတွာဝ ကရောန္တိ. ဧဝမေဝ မိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥပဂန္တွာ ဈာယနဋ္ဌေနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဥပသဒ္ဒေါ ဥပနိဿယ ပဒေဝိယ ဥပရိ အတ္ထော. ‘‘ဥပရီ’’တိ စ ထာမဗလဝုဒ္ဓိဝသေနာတိ အာဟ ‘‘တသ္မိံ ဝါ’’တိအာဒိံ. ‘‘တသ္မိံ’’တိ အာရမ္မဏေ.

ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Kasmāpanettha” (ກໍເພາະເຫດໃດໃນທີ່ນີ້). ຄຳວ່າ “Bhāvindriya dvayaṃ” (ພາວິນຊີທັງສອງ) ໄດ້ແກ່ ອິດຖິນຊີແລະປຸຣິສິນຊີທັງສອງ. ຄຳວ່າ “Idha” (ໃນທີ່ນີ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ໃນອິນຊີປັດໄຈນີ້. ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ຖືເອົາ? ອະທິບາຍວ່າ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງອິດຖີລິງເປັນຕົ້ນ ບໍ່ແມ່ນຄວນຖືເອົາໃນທີ່ນີ້ຫຼື? ທີ່ຊື່ວ່າ ຊະນົກກັດຕະ (ຄວາມເປັນຜູ້ໃຫ້ເກີດ) ໄດ້ແກ່ ກິດຈະການຂອງຊະນົກ, ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳທີ່ເຫຼືອກໍມີນິໄສຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Etaṃtayaṃpi natthi” (ແມ່ນແຕ່ກິດຈະການທັງສາມນີ້ກໍບໍ່ມີ) ໝາຍຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ກິດຈະການທັງສາມມີຄວາມເປັນຜູ້ໃຫ້ເກີດເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ມີ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ຈະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງລິງເປັນຕົ້ນໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງgກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “kevalaṃ pana” (ແຕ່ພຽງແຕ່). ຄຳວ່າ “Dvayaṃ” (ຄູ່) ໄດ້ແກ່ ອິດຖີພາວະແລະປຸມພາວະທັງສອງ. ບໍ່ໄດ້ຊື່ວ່າ ເປັນອິນຊີ ໂດຍຄວາມເປັນອິນຊີປັດໄຈ. ປຽບເໝືອນວ່າ ພະລາຊາອົງໜຶ່ງ ຊົງດຳລັດໃຫ້ສ້າງເຮືອນທັງຫຼາຍໃນແວ່ນແຄວ້ນຂອງພະອົງ, ຊົງກຳນົດຮູບແບບຂອງເຮືອນວ່າ ຈົ່ງສ້າງຢ່າງນີ້, ປະຊາຊົນທັງປວງກໍຍ່ອມສ້າງຢ່າງນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ເຮັດເປັນຢ່າງອື່ນ. ໃນການສ້າງເຮືອນນັ້ນ ພະລາຊາບໍ່ໄດ້ຊົງເຮັດກິດຈະການໃດໆ ໃນການເກີດຂຶ້ນຂອງເຮືອນ ແລະຄວາມຕັ້ງຢູ່ຂອງເຮືອນເລີຍ, ແຕ່ເຈົ້າຂອງເຮືອນ ຫຼືຊ່າງໄມ້ທັງຫຼາຍຍ່ອມເຮັດເອງ. ແຕ່ເມື່ອເຮັດ ຍ່ອມເຮັດໂດຍບໍ່ລ່ວງລະເມີດຮູບແບບທີ່ພະລາຊາຊົງກຳນົດໄວ້, ຂໍ້ນີ້ກໍພຶງຊາບວ່າ ເປັນເໝືອນຢ່າງນັ້ນເອງ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເພາະອັດວ່າ ເຂົ້າໄປເພ່ງ (ເຂົ້າໄປຊານ). ອຸປະ ສັບ ມີອັດວ່າ ເບື້ອງເທິງ (ຍິ່ງຂຶ້ນໄປ) ເໝືອນຢ່າງໃນບົດວ່າ ອຸປະນິດໄສ. ແລະຄຳວ່າ “Upari” (ເບື້ອງເທິງ) ນີ້ ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຈະເລີນດ້ວຍກຳລັງແລະກຳລັງກ້າ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “tasmiṃ vā” (ຫຼືໃນອາລົມນັ້ນ). ຄຳວ່າ “Tasmiṃ” (ໃນສິ່ງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນອາລົມ.

‘‘သုဂတိ [Pg.262] ဒုဂ္ဂတိ နိဗ္ဗာန သမ္ပာပကဋ္ဌေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သော အတ္ထော အဗျာကတမဂ္ဂင်္ဂေသု နတ္ထိ. ဧဝဉ္စသတိ တာနိ ကထံ မဂ္ဂပစ္စယတ္တံ ဂစ္ဆန္တီတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သမ္မာဒဿနာဒိနာ’’တိ သမ္မာဒဿန သင်္ကပ္ပနာဒိနာ. ‘‘တေသံ’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌီနံ. ‘‘တေသံ ပီ’’တိ အဗျာကတ ဘူတာနံ သမ္မာဒိဋ္ဌီနမ္ပိ. ‘‘တေနေဝဋ္ဌေနာ’’တိ သမ္မာဒဿနာဒိနာ လက္ခဏဋ္ဌေန. အထဝါ. ‘‘တေနေဝဋ္ဌေနာ’’တိ သုဂတိ နိဗ္ဗာန သမ္ပာပကဋ္ဌေနေ ဝါတိ အတ္ထော. ဧဝဉ္စသတိ သဟေတုကာ ဝိပါက ကြိယာ ဗျာကတဓမ္မာပိ တေနေဝဋ္ဌေန သဗ္ဗသော ကုသလသဒိသာ သိယုန္တိ. န သိယုံ, ပစ္စယ ဝေကလ္လတ္တာ. ဝိပါကာဗျာကတာဟိ ကမ္မဝေဂေန သန္တာနေ ပတိတမတ္တတ္တာ နိရုဿာဟသန္တသဘာဝတော တံ သမ္ပယုတ္တာ စေတနာ နာနက္ခဏိက ကမ္မပစ္စယတ္တံ န ဂစ္ဆတိ. ကိရိယာဗျာကတာ စ နိရနုသယသန္တာနေ ဥပ္ပန္နတ္တာ တံ သမ္ပယုတ္တစေတနာပိ တပ္ပစ္စယတ္တံ န ဂစ္ဆတိယေဝ. တသ္မာ တေသု ဝိပါက ကြိယာဗျာကတေသု သမ္မာဒိဋ္ဌာဒီနိပိ သုဂတိ သမ္ပာပကဋ္ဌံ န သာဓေန္တိ. ကိလေသပ္ပဟာန ကိစ္စဿ အဘာဝတော နိဗ္ဗာန သမ္ပာပကဋ္ဌမ္ပိ နသာဓေန္တိ. သဘာဝ လက္ခဏဝေကလ္လတာပန တေသံ သမ္မာဒိဋ္ဌာဒီနံ နတ္ထိယေဝ. တသ္မာ တာနိ မဂ္ဂပစ္စယေ သင်္ဂဟိတာနီတိ. ဣန္ဒြိယ ဓမ္မေသု အရူပိန္ဒြိယာနံ အာဓိပ္ပစ္စ ကိစ္စံ အရူပဓမ္မေ သွေဝ ဖရတိ. ရူပဓမ္မာ ပန တံ သမုဋ္ဌိတတ္တာ ဧဝ တပ္ပစ္စယုပ္ပန္နေသု ဝုတ္တာ. တထာ ဟေတု ကမ္မ မဂ္ဂ ဈာနေသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧသနယော ကမ္မိန္ဒြိယဈာနပစ္စယေသုပီ’’တိ. တတ္ထ ကမ္မသဒ္ဒေန နာနက္ခဏိက ပစ္စယော ဂဟေတဗ္ဗော.

ມີຄຳກ່າວວ່າ “ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນເຫດໃຫ້ເຖິງສຸຄະຕິ, ທຸກຄະຕິ ແລະ ພຣະນິບພານ”. ອັດຖະນັ້ນ ບໍ່ມີໃນອົງມັກທີ່ເປັນອັບຍາກະຕະ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ອົງມັກເຫຼົ່ານັ້ນຈະເຖິງຄວາມເປັນມັກຄະປັດໄຈໄດ້ແນວໃດ? ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ettha cā” (ແລະ ໃນອະທິບາຍນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Sammādassanādinā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການເຫັນຊອບ ແລະ ຄວາມດຳຣິຊອບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງສຳມາທິຖິທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ pī” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຫ່ງສຳມາທິຖິທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນອັບຍາກະຕະນຳ. ຄຳວ່າ “Tenevaṭṭhenā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍອັດຖະຄືລັກສະນະມີການເຫັນຊອບເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ “Tenevaṭṭhenā” ມີອັດຖະວ່າ ໂດຍອັດຖະຄືການໃຫ້ເຖິງສຸຄະຕິ ແລະ ພຣະນິບພານນັ້ນເອງ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ວິບາກ ແລະ ກิຣິຍາອັບຍາກະຕະທັມທີ່ມີເຫດຮ່ວມ ກໍຄວນຈະຄືກັນກັບກຸສົນໂດຍປະການທັງປວງ ໂດຍອັດຖະນັ້ນຫຼື? ບໍ່ຄວນເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງປັດໄຈ. ເພາະວ່າ ວິບາກອັບຍາກະຕະທັງຫຼາຍ ເປັນພຽງແຕ່ສິ່ງທີ່ຕົກໄປໃນສັນດານດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງກຳ ເພາະມີສະພາວະທີ່ສະຫງົບປາສະຈາກຄວາມພະຍາຍາມ ເຈດຕະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍວິບາກອັບຍາກະຕະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນນານາຂະນິກະກັມມະປັດໄຈ. ສ່ວນກິຣິຍາອັບຍາກະຕະ ເພາະເກີດຂຶ້ນໃນສັນດານທີ່ປາສະຈາກອະນຸໄສ ເຈດຕະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍກິຣິຍາອັບຍາກະຕະນັ້ນ ກໍບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນປັດໄຈນັ້ນ (ນານາຂະນິກະກັມມະປັດໄຈ) ເຊັ່ນດຽວກັນ. ເພາະສະນັ້ນ ໃນວິບາກ ແລະ ກິຣິຍາອັບຍາກະຕະເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ສຳມາທິຖິເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ເຮັດໃຫ້ອັດຖະຄືການໃຫ້ເຖິງສຸຄະຕິສຳເລັດໄດ້. ເພາະບໍ່ມີກິດຈະການລະກິເລດ ຈຶ່ງບໍ່ເຮັດໃຫ້ອັດຖະຄືການໃຫ້ເຖິງພຣະນິບພານສຳເລັດໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ແຕ່ຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງສະພາວະລັກສະນະ ຂອງສຳມາທິຖິເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ເພາະສະນັ້ນ ອົງມັກເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງສົງເຄາະເຂົ້າໃນມັກຄະປັດໄຈ. ໃນບັນດາອິນທຣີຍະທັມທັງຫຼາຍ ກິດຈະຄືຄວາມເປັນໃຫຍ່ຂອງອະຣູປິນຊີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມແຜ່ໄປໃນອະຣູປະທັມທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນຮູປະທັມທັງຫຼາຍ ທີ່ຖືກກ່າວໄວ້ໃນປັດຈະຍຸບປັນນະທັມທັງຫຼາຍ ກໍເພາະມີອະຣູປິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນເປັນສະມຸດຖານເທົ່ານັ້ນ. ໃນເຫດ, ກຳ, ມັກ ແລະ ຊານ ກໍມີນັຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “esanayo kammindriyajhānapaccayesupī” (ນັຍນີ້ ກໍມີໃນກັມມະປັດໄຈ, ອິນທຣີຍະປັດໄຈ ແລະ ຊານະປັດໄຈທັງຫຼາຍເຊັ່ນກັນ). ໃນປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ກັມ” ພຶງຖືເອົານານາຂະນິກະກັມມະປັດໄຈ.

‘‘သမ္ပယုတ္တာသင်္ကာ သမ္ဘဝတီ’’တိ သဟဇာတာ နာမဓမ္မာ တံ သမုဋ္ဌာန ရူပေဟိ, ပစ္ဆာဇာတာ စ အတ္တနော အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နရူပေဟိ, ဝတ္ထု ဓမ္မာ စ တန္နိဿိတနာမဓမ္မေဟိ ကာလတော စ ဌာနတော စ ဧက သမ္ဗန္ဓတ္တာ တေသု သမ္ပယုတ္တာသင်္ကာ သမ္ဘဝတိ. ‘‘ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယပ္ပသင်္ဂေါ နတ္ထီ’’တိ အာရမ္မဏာနန္တရာဒိပစ္စယာပိ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေဟိ သမ္ပယုတ္တာ န ဟောန္တိ. တသ္မာ တေပိ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယ ဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဧဝရူပေါ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယပ္ပသင်္ဂေါ တေသု အာရမ္မဏ ပစ္စယာဒီသု နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော.

ຄຳວ່າ “Sampayuttāsaṅkā sambhavatī” (ຄວາມສົງໄສວ່າຈະເປັນສຳປະຍຸດຕະປັດໄຈຍ່ອມມີໄດ້) ຄວາມວ່າ ນາມມະທັມທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ (ສະຫະຊາດະທັມ) ກັບຮູບທີ່ມີນາມມະທັມນັ້ນເປັນສະມຸດຖານ, ແລະ ນາມມະທັມທີ່ເກີດພາຍຫຼັງ (ປັດສາຊາດະທັມ) ກັບຮູບທີ່ເປັນປັດຈະຍຸບປັນຂອງຕົນໆ, ແລະ ວັດຖຸທັມທັງຫຼາຍ ກັບນາມມະທັມທີ່ອາໄສວັດຖຸທັມນັ້ນ ເພາະມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນເປັນອັນດຽວກັນໂດຍການ ແລະ ສະຖານທີ່ ຄວາມສົງໄສວ່າຈະເປັນສຳປະຍຸດຕະປັດໄຈໃນທັມເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້. ຄຳວ່າ “Vippayuttapaccayappasaṅgo natthī” (ຄວາມບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບວິບປະຍຸດຕະປັດໄຈ) ຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ອາຣົມມະນະປັດໄຈ ແລະ ອະນັນຕະຣະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ສຳປະຍຸດກັບປັດຈະຍຸບປັນຂອງຕົນ. ເພາະສະນັ້ນ ປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນກໍຄວນກ່າວວ່າເປັນວິບປະຍຸດຕະປັດໄຈດ້ວຍ ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບວິບປະຍຸດຕະປັດໄຈມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນອາຣົມມະນະປັດໄຈເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

‘‘ဟေဋ္ဌာဝုတ္တပ္ပကာရေသု ဧဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေန ပစ္စယန္တရံ န ဟောတီတိ [Pg.263] ဒဿေတိ. ယဒိ ပစ္စယန္တရံ န ဟောတိ, န ဝတ္တဗ္ဗောယေဝ. ကသ္မာ, ဒေသကဿ ပုနရုတ္တိနိရတ္ထကဝါဒိတာ ပတ္တိတောတိ. နော န ဝတ္တဗ္ဗော. ကသ္မာ, လောကေ ယော သယံ နတ္ထိ, ဝိဂတော ဟောတိ. သော ကဿ ပစ္စယော ဘဝိတုံ အရဟတီတိ ဧဝရူပဿ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဿ ပဟာနတော. တေန ဣမမတ္ထံ ဉာပေတိ, လောကေ ကေစိဓမ္မာ သယံ အတ္ထိကာလေ ဧဝ အညေသံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, နော နတ္ထိကာလေ. ကေစိ ဓမ္မာ သယံ နတ္ထိကာလေ ဧဝ အညေသံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, နော အတ္ထိကာလေတိ အယဉ္စဝိဘာဂေါ အဝဿံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော ယေဝါတိ. ‘‘ဩကာသဒါနသင်္ခါတေနာ’’တိ တဿ အညဿ စိတ္တုပ္ပာဒဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ဩကာသဒါနသင်္ခါတေန.

ຄຳວ່າ “Heṭṭhāvuttappakāresu evā” (ໂດຍປະການທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງນັ້ນເອງ) ໃນຄຳນັ້ນ ດ້ວຍສັບວ່າ “eva” (ນັ້ນເອງ) ພຣະອາຈານສະແດງວ່າ ບໍ່ມີປັດໄຈອື່ນອີກ. ຫາກວ່າບໍ່ມີປັດໄຈອື່ນອີກ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວເລີຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຈະເຮັດໃຫ້ຜູ້ສະແດງຕົກຢູ່ໃນຖານະເປັນຜູ້ກ່າວຄຳຊ້ຳ ແລະ ກ່າວຄຳທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ຕອບວ່າ ບໍ່ແມ່ນບໍ່ຄວນກ່າວ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເພື່ອລະຄວາມເຫັນຜິດທີ່ຝັງແໜ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ “ໃນໂລກນີ້ ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ມີຢູ່ເອງ ຄືດັບໄປແລ້ວ ສິ່ງນັ້ນຈະຄວນເປັນປັດໄຈແກ່ສິ່ງໃດໄດ້”. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງໃຫ້ຮູ້ອັດຖະນີ້ວ່າ ໃນໂລກນີ້ ທັມບາງຢ່າງ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ທັມອື່ນໆ ໃນເວລາທີ່ຕົນເອງຍັງມີຢູ່ເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີ. ທັມບາງຢ່າງ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ທັມອື່ນໆ ໃນເວລາທີ່ຕົນເອງບໍ່ມີຢູ່ເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາທີ່ມີຢູ່ ການຈຳແນກຢ່າງນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຍອມຮັບໂດຍແທ້ຈິງ. ຄຳວ່າ “Okāsadānasaṅkhātenā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍການໃຫ້ໂອກາດແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດຕຸບປາດອື່ນນັ້ນ.

သုတ္တန္တေ, အတ္ထီတိ အယ မေကော အန္တောတိ သတ္တာနံ သေဋ္ဌသာရဘူတော အတ္တာနာမ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ နိစ္စကာလံ အတ္ထိ. ဥစ္ဆေဒေါ ဝါ ဝိမောက္ခော ဝါ သဗ္ဗသော နတ္ထိ. အယံ သဿတဝါဒေါ နာမ ဧကောဝိသမန္တော ဧကာဝိသမာကောဋိ. နတ္ထီတိ သတ္တောနာမ ဧကဘဝပရမော ဟောတိ, မရဏတော ပရံ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ. အယံ ဥစ္ဆေဒဝါဒေါ နာမ ဒုတီယော ဝိသမန္တော ဒုတီယာဝိသမကောဋိ. ဣမေ ပဋိစ္စ သမုပ္ပာဒံ အဇာနန္တာနံ ဥဘောဝိသမန္တာ နာမ. ဇာနန္တာနံ ပန တာဒိသော အတ္တာနာမ နတ္ထိ, ယော အတ္ထီတိ ဝါ နတ္ထီတိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗော ဘဝေယျ. သုဒ္ဓဓမ္မပ္ပဗန္ဓော ဧဝ အတ္ထိ. တဿ စ ယာဝ အဝိဇ္ဇာ အပ္ပဟီနာ ဟောတိ, တာဝ ဥစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထိ. အဝိဇ္ဇာယ ပန ပဟီနာယ တတောပရံ န ပဝတ္တတိ. အတ္ထိ နာမ န ဟောတိ. အယံ အန္တဒွယမုတ္တော မဇ္ဈိမဉာယော နာမ. ဗဟုံ နာနတ္ထ သမ္ဘဝံ ဝဏ္ဏေန္တိယေဝ. ဝဏ္ဏေန္တာနံပိ တေသံ ဗဟု ပယောဇနံ နတ္ထိ ယေဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

ໃນພຣະສູດ ຄຳວ່າ “ມີຢູ່” ນີ້ເປັນສ່ວນສຸດຢ່າງໜຶ່ງ ຄື ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າອັດຕາ ອັນເປັນແກ່ນສານອັນປະເສີດຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີຢູ່ຕະຫຼອດການເປັນນິດ ໃນສັງສານະວັດທີ່ຫາເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍບໍ່ໄດ້. ຄວາມຂາດສູນ ຫຼື ຄວາມຫຼຸດພົ້ນໂດຍປະການທັງປວງ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ນີ້ຊື່ວ່າ ສັດສະຕະວາດ ອັນເປັນສ່ວນສຸດທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີຢ່າງໜຶ່ງ ເປັນຝ່າຍທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີຝ່າຍໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ມີ” ຄື ສັດທັງຫຼາຍມີພຽງພົບດຽວເປັນຢ່າງຍິ່ງ ຫຼັງຈາກຕາຍແລ້ວບໍ່ມີອີກ ຍ່ອມຂາດສູນໂດຍສ່ວນດຽວ. ນີ້ຊື່ວ່າ ອຸດເຊທະວາດ ອັນເປັນສ່ວນສຸດທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີຢ່າງທີສອງ ເປັນຝ່າຍທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີຝ່າຍທີສອງ. ສ່ວນສຸດທັງສອງທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກປະຕິດຈະສະມຸບປາດ. ແຕ່ສຳລັບຜູ້ທີ່ຮູ້ຢູ່ ອັດຕາເຊັ່ນນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີ ທີ່ຈະຄວນgກ່າວວ່າ “ມີຢູ່” ຫຼື “ບໍ່ມີ”. ມີແຕ່ຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງທັມລ້ວນໆ ເທົ່ານັ້ນ. ແລະ ຕາບໃດທີ່ອະວິຊາຂອງຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງທັມນັ້ນ ຍັງລະບໍ່ໄດ້ ຕາບນັ້ນຄວາມຂາດສູນຍ່ອມບໍ່ມີ. ແຕ່ເມື່ອລະອະວິຊາໄດ້ແລ້ວ ຫຼັງຈາກນັ້ນຄວາມສືບຕໍ່ກໍບໍ່ເປັນໄປອີກ ທີ່ຊື່ວ່າ “ມີຢູ່” ກໍບໍ່ມີ. ນີ້ຄື ມັດຊິມານັຍ (ທາງສາຍກາງ) ທີ່ພົ້ນຈາກສ່ວນສຸດທັງສອງ. ພຣະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ຍ່ອມພັນລະນາຄວາມໝາຍຕ່າງໆ ໄວ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເພິ່ນຈະພັນລະນາໄວ້ຫຼາຍ ປະໂຫຍດອັນຫຼວງຫຼາຍກໍບໍ່ມີເລີຍ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

ပစ္စယုဒ္ဒေသာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍປັດຈະຍຸດເທດ ຈົບແລ້ວ.

၁၆၈. ပစ္စယနိဒ္ဒေသေ. ‘‘ပဉ္စဓာ’’တိ ပဉ္စဝိဓေဟိ ပစ္စယေဟိ. ‘‘ဧကဓာ’’တိ ဧကဝိဓေန ပစ္စယေန. ဧဝံ သေသေသုပိ. ‘‘အဝိစ္ဆေဒါယာ’’တိ အဝိစ္ဆေဒတ္ထာယ. ‘‘ပဋိပါဒနာယာ’’တိ ယောဇနတ္ထာယ. ယော ကောစိ စိတ္တုပ္ပာဒေါ အဝိရုဒ္ဓဿ ယဿ ကဿစိ စိတ္တုပ္ပာဒဿ [Pg.264] ပစ္စယော န န ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ပုနုပ္ပန္နာနံ’’တိ နိရုဇ္ဈိတွာ ပုန ဥပ္ပန္နာနံ. ‘‘ပုရိမာနိ ဇဝနာနီ’’တိ ဧတ္ထ မဂ္ဂေါ ဂေါတြဘုတော အာသေဝန ပစ္စယံ လဘတိ. ဖလဿ ပန သော ဘိန္နဇာတိကတ္တာ အာသေဝန ပစ္စယော န ဟောတိ. ဖလံ ပန သဗ္ဗသော အာသေဝန မုတ္တံ ဟောတိ. တသ္မာ တဒုဘယံ ဣဓ ပုရိမဇဝနသင်္ချံ န ဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘မဂ္ဂ ဖလဇဝနဝဇ္ဇာနီ’’တိ. ဖလဇဝနဝဇ္ဇာနံ ပစ္ဆိမာနံ ဇဝနာနံ. ‘‘သဗ္ဗာကာရပါရိပူရံ’’တိ ဧတ္ထ ကုသလာဒိဇာတိပိ သင်္ဂဟိတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဇာတိမတ္တေနပီ’’တိ. အဘိန္နာ ဧဝ သိယုံ. န ပန ဘိန္နာ ဟောန္တိ. ကဒါစိ ကေစိဘိန္နာ ဧဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဘိန္နဇာတိကာ ဓမ္မာ. လ. န သက္ကောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ကာမာဝစရဘာဝတော မဟဂ္ဂတာနုတ္တရဘာဝပတ္တိ နာမာ’’တိ စိတ္တသန္တာနဿာတိ အဓိပ္ပာယော. ဂေါတြ ဘုစိတ္တံ ကာမဘူမိ. ဈာနစိတ္တံ မဟဂ္ဂတဘူမိ. မဂ္ဂစိတ္တံ လောကုတ္တရ ဘူမိ. ကမ္မစေတနာယ နိရုဒ္ဓါယပိ တဿာ ပဝတ္တာကာရော နနိရုဇ္ဈတိ. စိတ္တသန္တာနံ အနုဂစ္ဆတိ. သော ဧဝ အာယတိံ ဝိပါကဓမ္မရာသိ ဟုတွာ ပါတုဗ္ဘဝတိ. တသ္မာ သော ဝိပါကဿ ဗီဇသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. သော စ ယာဝ န ဝိပစ္စတိ. တာဝ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ သတိ, အန္တရာ ဝိနဋ္ဌော နာမ န ဟောတိ. တသ္မာ ကမ္မစေတနာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စိတ္တသန္တာနေ တဿ ဗီဇဿ နိဓာနတ္ထာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, နိရုဇ္ဈမာနာ စ နိဒဟိတွာ ဧဝ နိရုဇ္ဈတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော ပဝတ္တာကာရသင်္ခါတ ဗီဇနိဓာနဉ္စာ’’တိ. ‘‘စေတနာယ ဟောတီ’’တိ စေတနာယ သာဓာရဏံ ဟောတိ. ပုရေဇာတာ သာလရုက္ခပေါတကာ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုရိမစိတ္တက္ခဏေသု ဥပ္ပန္နာ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပဓမ္မာတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ‘‘အာဟာရဇကာယော’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာတိ ပါဌသေသော. ‘‘ပစ္ဆာ ဇာတေနာ’’တိ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပယောဇနံ နတ္ထိ. ဇိဏ္ဏပတရုက္ခဿ ဥဒကာသိဉ္စနံ ဝိယ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယဒဂ္ဂေနာ’’တိ ယေနကာရဏ ကောဋ္ဌာသေန. ‘‘ဝတ္ထု ရူပံ’’တိ နိရောဓာသန္နံ ဟဒယဝတ္ထု ရူပံ. ‘‘ဧဝမယံ ပီ’’တိ ဧဝံ အယံ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယောပိ. ဝိဝိဓေန အာကာရေန ဖရဏံ ကာလန္တရ ဒေသန္တရ ဂမနံ ဝိပ္ဖာရော. မဟန္တော ဝိပ္ဖာရော ယဿာတိ သမာသော. ‘‘ဝတ္ထုမှီ’’တိ ဟဒယဝတ္ထုမှိ. ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဝေါကိဏ္ဏော သမ္မိဿောတိ ပဉ္စဝေါကာရော. ကာမ ရူပဘဝေါ[Pg.265]. ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောတိ. ရူပဝိရာဂဘာဝနာဗလေန ရူပဿ အဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပုရေဇာတံ ဝါ’’တိ ဧကစိတ္တက္ခဏာတီတေ ပုရေဇာတံ ဝါ. ‘‘ဝဍ္ဎနပက္ခေ ဌိတံ ဝါ’’တိ တတော ပစ္ဆာ ယာဝ အဋ္ဌမ စိတ္တက္ခဏာ ဝဍ္ဎနပက္ခေ ဌိတံ ဝါ. ‘‘ဥပ္ပန္နံ ဝတ္ထူ’’တိ ဥပ္ပန္နံ ဝတ္ထုရူပံ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဣမသ္မိံ ပုရေဇာတ ပစ္စယေ. ကိဉ္စာပိ ဒိဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပစ္စနီယေ’’တိ ပစ္စနီယ ဝါရေ. ‘‘တံ’’တိ အာရမ္မဏပုရေဇာတံ. တဿ အာရမ္မဏဿ အပရိဗျတ္တတ္တာဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ကာရဏံ ဝဒန္တိ ပဋ္ဌာနဋီကာစရိယာ. အရူပဘဝေ မရဏာသန္နကာလေ ကဿစိ ဂတိနိမိတ္တု ပဋ္ဌာနံ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တမေဝ. ဧဝဉ္စသတိ, တတ္ထ အာရမ္မဏ ပုရေဇာတံ လဒ္ဓဗ္ဗမေဝ. ပဋ္ဌာနေပန တသ္မိံဘဝေ သဗ္ဗံ ပုရေဇာတပစ္စယံ ပဋိက္ခိပတိ. ကသ္မာ ဣတိ စေ, ဝတ္ထု ပုရေဇာတပစ္စယဿ တတ္ထ အလဒ္ဓဗ္ဗတ္တာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ‘‘အာရုပ္ပေဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ပဋ္ဌာနေ အရူပဘဝေ ဒွေပိ ပုရေဇာတပစ္စယာ ပဋိက္ခိတ္တာ, တသ္မာ သဗ္ဗေပိ အရူပ ပုဂ္ဂလာ သဗ္ဗံပိ ရူပဓမ္မံ အာရမ္မဏံ န ကရောန္တီတိပိ ဝဒန္တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အာရမ္မဏ သင်္ဂဟဒီပနိယံ ‘အသညီဘဝတော စုတာနံ ဝိယ အရူပဘဝတော စုတာနံပိ ဂတိနိမိတ္တဘူတံ ကာမပဋိသန္ဓိယာ အာရမ္မဏံ ဘဝန္တရေ ကေနစိဒွါရေန အဂ္ဂဟိတံ, ကေဝလံ ကမ္မဗလေနေဝ ဥပဋ္ဌာပိတ’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဂူထကုဏပါဒီနီ’’တိ ဂူထဉ္စ မတပူတိသရီရာနိ စ. ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေဟီ’’တိ ပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တေဟိ. တေ ပန အကုသလာ ဓမ္မာ ကထံ စတုဘူမိက ကုသလာနံ ဥပနိဿယ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘တတ္ထ အာနန္တရိယ ဝဇ္ဇာနီ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ အာနန္တရိယ ကမ္မကတာနံ ကိလေသာဝရဏ ကမ္မာဝရဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ဈာနမဂ္ဂပ္ပဋိလာဘော နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာနန္တရိယ ဝဇ္ဇာနီ’’တိ. ‘‘တာနီ’’တိ ရာဂါဒီနိ အကုသလာနိ စတုဘူမိက ကုသလာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဗလဝနိဿယာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘သမတိက္ကမမုခေနာ’’တိ ပဋ္ဌာနေ အကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ ဥပနိဿယ ပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဧတဿ ပဉှဿ ဝိဘင်္ဂေ ပါဏံ ဟန္တွာ တဿ ပဋိဃာ တတ္ထာယ ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ သမာဒိယတိ, ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ, ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတိ, မဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတိ, အဘိညံ ဥပ္ပာဒေတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘တဿ [Pg.266] ပဋိဃာတတ္ထာယာ’’တိ တဿ ပါဏာတိပါတကမ္မဿ ပဋိဟနနတ္ထာယ ပဟာနတ္ထာယ သမတိက္ကမနတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သော စေ ပါဏာတိပါတီ ပုဂ္ဂလော ပုန သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိတွာ တဿ ကမ္မဿ သမတိက္ကမနတ္ထာယ ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ သမာဒိယတိ, ဥပေါသထ ကမ္မံ ကရောတိ. တဒါ တံ ပါဏာတိ ပါတကမ္မံ တံ ပုဂ္ဂလံ ဒါနကမ္မေနိယောဇေတိ နာမ. တထာ သီလကမ္မေ ဥပေါသထ ကမ္မေတိ. ယထာဟိ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေယျ ဣမသ္မိံ ဒိဝသေ ယော ဥပေါသထံ နုပဝသတိ, တံ ဃာတေဿာမီတိ. တဒါ သဗ္ဗေပိ နာဂရာ ဥပေါသထံ ဥပဝသေယျုံ. ဧဝမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ရာဇာဝိယ ဟိ တဿ ပါဏာတိပါတကမ္မံ. နာဂရာ ဝိယ သော ပါဏဃာတကော. ဥပေါသထ ကမ္မ ကုသလာနိ ဝိယ တဿ ဒါနသီလ ဥပေါသထ ကမ္မ ကုသလာနီတိ. ‘‘ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတိ, မဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတိ, အဘိညံ ဥပ္ပာဒေတီ’’တိ ပဒေသုပိ ဧသေဝနယော. ဧဝံ သမတိက္ကမမုခေန ဧကံပိ အကုသလံ သဗ္ဗာနိ စတုဘူမိက ကုသလာနိ ဥပနိဿယ သတ္တိယာ ဇနေတိ ပဝတ္တေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘တာနိယေဝ သဗ္ဗာနီ’’တိ အာနန္တရိယ ကမ္မသဟိတာနိသဗ္ဗာနိ အကုသလာနိယေဝ သဗ္ဗေသံ အကုသလာနံ အဗျာကတ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဗလဝနိဿယာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ဒါနသီလာဒယော ကုသလာ ဓမ္မာ. သုဋ္ဌု ဗလဝံ ကမ္မံ အဓိပ္ပေတံ, န ဒုဗ္ဗလံ. ဥပနိဿယဋ္ဌာနတ္တာ. တေသံပိ ရူပဓမ္မာနံ ဗလဝနိဿယာ နနုဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါရုက္ခတိဏာဒီနံ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ပထဝီရသ အာပေါရသဝဿောဒက ဗီဇာနိ ရုက္ခတိဏာဒီနံ ဗလဝနိဿယာ ဟောန္တိ. မူလဘေသဇ္ဇာဒီနိ အဇ္ဈတ္တံ သန္တာနံ ဗလဝနိဿယာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ပကတဿေဝါ’’တိ ပထမတရံ ကတဿ ဥပ္ပာဒနာဒိကမ္မဿေဝ. ‘‘န ဧဝံ ရူပသန္တာနေနာ’’တိ ဧဝံ ရူပသန္တာနေန ဥပ္ပာဒိတာ ဥပသေဝိတာ ဓမ္မာ နတ္ထိ. ‘‘တံ’’တိ ဥတုဗီဇာဒိကံ. ကမ္မာဒိကဉ္စ. ‘‘ပကတံ’’တိ ပုရေတရံ ဥပ္ပာဒိတဉ္စ ဥပသေဝိတဉ္စ. သစေတနဿေဝ စေတနံ ပကပ္ပနံ ပကရဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. စေတနံ ပကပ္ပနံ ပကရဏံ နာမာတိ အတ္ထော. ‘‘ပကပ္ပနံ’’တိ စ သံဝိဓာနံ. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ ကိဉ္စိကမ္မာဒိကံ ဥတုဘောဇနာဒိကဉ္စ. အတ္တနော စ ဥပ္ပန္နာ ရာဂါဒယော ပရဿ စ သန္တာနေ ပရဿ စ ဥပ္ပန္နာ ရာဂါဒယော အတ္တနော စ သန္တာနေတိ ယောဇနာ[Pg.267]. ‘‘နိဒဿနံ’’တိ ဥဒါဟရဏံ ဟောတိ. မနောပဒေါသိကဒေဝါ အညမညံ ဒိသွာ အတ္တနော မနံ ပဒူသေန္တိ. ဗာဠှံ ဣဿာဓမ္မံ ဥပ္ပာဒေန္တိ. တသ္မိံယေဝ ခဏေ စဝန္တိ. တေသံ ဒွေ ဣဿာဓမ္မာ အညမညဿ ဗလဝနိဿယာ ဟောန္တီတိ. ကာမာဝစရ ကုသလဿ ဗလဝနိဿယာ ဟောန္တီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ဈာန မဂ္ဂ ဖလ ဝိပဿနာဒိဘေဒံ အာလမ္ဗဏံ ပစ္စဝေက္ခန အဿာဒနာဒိ ဓမ္မေ အတ္တာဓီနေ ကရောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘အတ္တာဓီနေ’’တိ အတ္တာယတ္တေ အတ္တာဗဒ္ဓေ. ပဋ္ဌာနေ ပဉှဝါရေ ဒါနံ ဒတွာ သီလံသမာဒိယိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ တံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ. ပုဗ္ဗေ သုစိဏ္ဏာနိ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တီတိအာဒိနာ အာဂတတ္တာဒါန သီလ. လ. နိဗ္ဗာနာနိ စေဝါတိ ဝုတ္တံ. ရာဂံ ဂရုံကတွာ အဿာဒေန္တိ, အဘိနန္ဒတီတိအာဒိနာ, စက္ခုံ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒေန္တီတိအာဒိနာ စ အာဂတတ္တာ ‘‘ရာဂ ဒိဋ္ဌိ စက္ခု သောတာဒီနိစာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပရတ္ထ ပီ’’တိ ပရတော နိဿယ ပစ္စယာဒီသုပိ. ‘‘သော ဧဝါ’’တိ ပစ္စုပတ္ထမ္ဘကော ဧဝ. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ ကိဉ္စိမတ္တံပိ. မဟာဘူတေ ကိဉ္စိ ဥပတ္ထမ္ဘေတုံ န သက္ကောန္တီတိ ယောဇနာ. နနု အာဟာရ ရူပံ မဟာဘူတေ ဥပတ္ထမ္ဘေတုံ သက္ကောတိ. ဇီဝိတရူပဉ္စ ကမ္မဇမဟာဘူတေ အနုပါလေတုန္တိ. သစ္စံ. ဣဓ ပန သဟဇာတပစ္စယ ကိစ္စံ အဓိပ္ပေတံ. တေသဉ္စ ဒွိန္နံ သဟဇာတပစ္စယ ကိစ္စံ နတ္ထိ. တံ ပရတော အာဝီ ဘဝိဿတီတိ. ‘‘ဝတ္ထု ဝိပါကာနံ’’တိ ဝတ္ထုရူပံ ဝိပါကာနံ. ပဋ္ဌာနပါဌေ. အာရမ္မဏဉ္စ, နိဿယော စ, ပုရေဇာတဉ္စ, ဝိပ္ပယုတ္တော စ, အတ္ထိ စ, အဝိဂတော စာ,တိ ဆသုပစ္စယေသု ဃဋိတေသု တီဏိ ဝိသဇ္ဇနာနိ လဗ္ဘန္တီတိ ယောဇနာ. တီဏိ ဝိသဇ္ဇနာနိ နာမ ဝတ္ထု ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ ဆ ဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယော. ဝတ္ထု အကုသလာနံ, ဝတ္ထု အဗျာကတာနန္တိ. ဧတ္ထ စ အတ္တနော အဇ္ဈတ္တံ ဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ဝတ္ထု မေ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ သမ္မသန္တဿ ဝတ္ထုရူပံ ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ ဆဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယော. ဧတံ မမ, ဧသော ဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ,တိ ဥပါဒိယန္တဿ ဝတ္ထု ရူပံ အကုသလာနံ. ဥဘယတ္ထပိ အာဝဇ္ဇနက္ခဏေ အဗျာကတာနံ. အရဟတော ပန တံ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ သမ္မသန္တဿ ကြိယာဗျာကတာနံ ခန္ဓာနန္တိ. တေနာဟ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝတ္ထုံ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝတ္ထုံ’’တိ [Pg.268] အတ္တနော ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝတ္ထုံ. အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနေ ပန အာကာသ ဂမနေ ရူပကာယံ အာရဗ္ဘစိတ္တံ ဝိယ ကာယံ လဟုကံ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ တပ္ပရိယာပန္နံ ဝတ္ထု အဘိညာစိတ္တ ဒွယဿာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘အနိဋ္ဌေဌာနေ’’တိ ဇဝနစိတ္တဿ အာဝဇ္ဇနေန ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇနံ နာမ ကတ္ထစိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဟောတိ. ကတ္ထစိ အနိစ္ဆိတဗ္ဗံ. တတ္ထ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနေ, မဂ္ဂဝီထီသု ဂေါတြဘုဝေါဒါနဋ္ဌာနေ, အာဂန္တုက ဘဝင်္ဂဋ္ဌာနေတိ ဣဒံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ နာမ. ဣတော အညံ အနိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ နာမ. ဧဝံ အနိစ္ဆိတဗ္ဗေ ဌာနေတိ အတ္ထော. ‘‘ပကတိကာလေ’’တိ မရဏာသန္နကာလတော အညသ္မိံကာလေ. ‘‘တာနိဝါ’’တိ အတ္တနော အတ္တနော နိဿယဝတ္ထူနိဝါ. ‘‘အညံ ဝါ’’တိ ဝတ္ထုတော အညံ ရူပါဒိကံ ဝါ. ‘‘ဘိန္နာရမ္မဏာနိ နာမာ’’တိ အညံ အာဝဇ္ဇနဿ အာရမ္မဏံ, အညံ ဇဝနာနန္တိ ဧဝံ ဇဝနာနိ အာဝဇ္ဇနေန ဘိန္နာရမ္မဏာနိ ဝါ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္ဆာဥပ္ပန္နာနီ’’တိအာဒိ. ‘‘တေသံ’’တိ ဝီထိစိတ္တာနံ. ‘‘တဒေဝါ’’တိ တံ ဧဝဝတ္ထု ရူပံ. ‘‘ဝတ္ထု စာ’’တိ နိဿယော စ. ‘‘တေသံ’’တိ အဋ္ဌကထာစရိယာနံ. န ဟိ ဂဟေတုံ သက္ကောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသမေတ္ထ သုဗောဓံ. ‘‘ကသ္မာ ဝုတ္တံ’’တိအာဒီသု. ‘‘တဿ ယက္ခဿာ’’တိ ဣန္ဒကနာမဿ တဿယက္ခဿ. ‘‘ဣတရေသံပီ’’တိ သံသေဒဇောပပါတိကာနံပိ. ‘‘ဒုဝိဓေနာ’’တိ ရူပဇနန ကိစ္စံ ရူပူပတ္ထမ္ဘန ကိစ္စန္တိ ဧဝံ ဒုဝိဓေန. အထဝါ ‘‘ဒုဝိဓေနာ’’တိ အဇ္ဈတ္တာဟာရဿ ဥပတ္ထမ္ဘနံ ဗဟိဒ္ဓါဟာရဿ ဥပတ္ထမ္ဘနန္တိ ဧဝံ ဒုဝိဓေန. ‘‘တထာရူပါနဉ္စာ’’တိ အပ္ပနာပတ္တကမ္မဝိသေသေန သိဒ္ဓါနဉ္စ. ‘‘အဇ္ဈတ္တာဟာရောပီ’’တိ ပိသဒ္ဒေန ယထာဝုတ္တဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ အရူပါဟာရေ စ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ‘‘ဝတ္ထုဝိပါကာနံ’’တိ ဝတ္ထုရူပံ ဝိပါကာနံ. ‘‘သဗ္ဗထာ’’တိ အဗျာယပဒံ. တဉ္စ သဗ္ဗဝိဘတ္တိယုတ္တံ. ဣဓ ပန ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗထာ’’တိ သဗ္ဗပ္ပကာရန္တိ. ပကာရော စ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘တိဝိဓော’’တိအာဒိံ. ‘‘သဟဇာတေ သင်္ဂဟေတဗ္ဗံ’’တိ ပစ္စယဘာဝေန သင်္ဂဟေတဗ္ဗံ. သဟဇနနံ နာမ အတ္တနာ သဟ ဇနေန္တဿ သဟဇနနံ. တဉ္စ ကမ္မစိတ္တာဒီနံ ဝိယ ဝိသုံ ဇနနကိစ္စံ န ဟောတိ. အတ္တနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေ ဧဝ ဣတရာနိ ရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အနုပ္ပဇ္ဇန္တေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဧဝရူပံ ဇနနကိစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗံ[Pg.269].‘‘ဝိနာဝ သဟုပ္ပာဒနကိစ္စေနာ’’တိ အတ္တနာ သဟုပ္ပာဒနကိစ္စေ အာဟာရဿ ဗျာပါရော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. တေနေဝ သဟဇာတာနိ ဥပတ္ထမ္ဘန္တောပိ သဟဇာတပစ္စယတ္တံ န ဂစ္ဆတီတိ. ဧသနယော ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယေပိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဇီဝိတံပီ’’တိအာဒိ. ‘‘တီသူ’’တိ အာရမ္မဏဉ္စ ဥပနိဿယော စ အတ္ထိစာတိ ဣမေသု တီသု. အာရမ္မဏာဓိပတိမှိ ပုရေဇာတာ ရမ္မဏာဓိပတိပိ အတ္ထိ. သော ပုရေဇာတတ္ထိ ပစ္စယော ဧဝါတိ အတ္ထိပစ္စယေ သင်္ဂဟိတော. ‘‘တသ္မိံ ကတေ ပဝတ္တမာနာနံ’’တိ တသ္မိံ ကမ္မေ ကတေ တဿ ကတတ္တာ ဧဝ ပဝတ္တမာနာနံ. အာရမ္မဏာကာရော ဂေါစရဝိသယာကာရော. ‘‘သန္တာနဝိသေသံ ကတွာ’’တိ ဗီဇနိဓာနံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘တေ’’တိ အာရမ္မဏပစ္စယ ကမ္မ ပစ္စယာ. ‘‘အကာလိကော’’တိ မဂ္ဂစေတနာဝသေန အကာလိကော. သောဟိ အတ္တနော အနန္တရေဖလံ ဇနေတိ. တသ္မာ အာဂမေတဗ္ဗဿ အာယတိကာလဿ အဘာဝါ အကာလိကောတိ ဝုစ္စတိ. အဝသေသော နာနက္ခဏိကပစ္စယော ကာလိကော. ‘‘ပစ္စယဋ္ဌေနာ’’တိ ပစ္စယကိစ္စေန. လောကပ္ပဝတ္တိယာ ကမ္မဟေတုကတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဖလဟေတူ ပစာရေနာ’’တိ ဖလဘူတာယ သဗ္ဗလောကပ္ပဝတ္တိယာ ဟေတုဘူတဿ ကမ္မဿ နာမံ ဖလမှိ အာရောပေတွာ ဝေါဟာရေန သဗ္ဗေပိ တေဝီသတိပစ္စယာ ကမ္မသဘာဝံ နာတိဝတ္တန္တီတိ ယောဇနာ. ကမ္မပစ္စယ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဝိဇ္ဇမာနာ ယေဝါ’’တိ အတ္ထိပစ္စယာ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သာသနယုတ္တိယာ ဝိရုဒ္ဓမေဝါ’’တိ ဧတ္ထ သာသနယုတ္တိ နာမ တီဏိပိဋကာနိ. ‘‘ဝိရုဒ္ဓမေဝါ’’တိ အာရမ္မဏ ပစ္စယဘူတာ သဗ္ဗေ ပထဝီ ပဗ္ဗတ နဒီသမုဒ္ဒ အဇဋာကာသာဒယော စ သဗ္ဗာပညတ္တိယော စ နိဗ္ဗာနဉ္စ ကမ္မသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝဒန္တော စ, သဗ္ဗေ အတီတာနာဂတ ဓမ္မာ အတ္ထိပစ္စယာ ဧဝါတိ ဝဒန္တော စ, တီဟိ ပိဋကေဟိပိ ဝိရုဇ္ဈတိယေဝ. ပဋ္ဌာနပါဠိယာ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. အတ္ထိ သဒ္ဒေါဟိ ပဋ္ဌာနေ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနတ္ထော. န ပရမတ္ထ ဓမ္မ ဘာဝေန. နာပိလောက သမ္မုတိဝသေန. န ဟိ ပရမတ္ထ ဓမ္မ ဘူတာပိ အတီတာနာဂတဓမ္မာ ဣဓ အတ္ထိ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. နာပိပညတ္တိ ဟောတိ. ‘‘အညမညပ္ပဋိဗဒ္ဓဩကာသေ’’တိ အညမညံ နိဿယနိဿိတဘာဝေ န ပဋိဗဒ္ဓေ [Pg.270] ကာမရူပဘဝေါကာသေ. ‘‘ယတော’’တိ ယမှာပဋိသန္ဓိ ဝိညာဏတော. ‘‘ယတော’’တိ ဝါ ယမှာသီသတော, ယမှာဗီဇတော နိဗ္ဗတ္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဗီဇတော ဝိယ မဟာရုက္ခဿာ’’တိ ဗီဇပစ္စယာ ကဠီရင်္ကုရာဒိကဿ မဟာရုက္ခသန္တာနဿ နိဗ္ဗတ္တိဝိယ. ပါဠိပါဌေ. ‘‘န ဩက္ကမိဿထာ’’တိ သစေ န ဩက္ကမေယျ. ‘‘သမုစ္စိဿထာ’’တိ အပိနုခေါ သမုစ္စေယျ, ဝဍ္ဎေယျ. ‘‘ဝေါက္ကမိဿထာ’’တိ သစေ ဝိဂမေယျ, ဝိနာသေယျ. ‘‘အဘိနိဗ္ဗတ္တိဿထာ’’တိ အပိနုခေါ အဘိနိဗ္ဗတ္တေယျ, ပါတုဘဝေယျ. ‘‘ဝေါစ္ဆိဇ္ဇိဿထာ’’တိ သစေဥစ္ဆိဇ္ဇေယျ. ‘‘အာပဇ္ဇိဿထာ’’တိ အပိနုခေါ အာပဇ္ဇေယျ. ‘‘ယဒိဒံ’’တိ ယံ ဣဒံ. ‘‘ဣဒံ’’တိ နိပါတမတ္တံ. ‘‘ဝိညာဏံ’’တိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ. ယံ ဝိညာဏံ အတ္ထိ. ဧသေဝ ဝိညာဏ ဓမ္မောတိ ယောဇနာ. ‘‘ရူပုပ္ပတ္တိယာ’’တိ ရူပုပ္ပာဒဿ. ဝိညာဏံ ပစ္စယော ဧတဿာတိ ဝိညာဏ ပစ္စယာ. ရူပုပ္ပတ္တိ. ‘‘ရူပပ္ပဝေဏိယာ’’တိ ကမ္မဇရူပသန္တတိယာ. ‘‘ဥတုအာဟာရာပီ’’တိ အဇ္ဈတ္တ ဥတုအဇ္ဈတ္တ အာဟာရာပိ. ဣဒဉ္စ သမ္ဘဝယုတ္တိ ဝသေန ဝုတ္တံ. အတ္ထတော ပန ပုရိမုပ္ပန္နာယ ရူပပ္ပဝေဏိယာ အသတိ, အဇ္ဈတ္တံ တေ ဥတုအာဟာရာပိ နတ္ထိယေဝ. ဗဟိဒ္ဓါ ဥတုပန အသတိပိ ပုရိမုပ္ပန္နာယ ရူပပ္ပဝေဏိယာ ရူပံ န ဇနေတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဋီကာပါဌေ. ‘‘အရူပံ ပနာ’’တိ အရူပဘူမိပန. ‘‘ယသ္မိံရူပေ’’တိ ကမ္မဇရူပေ. ‘‘ပစ္စယဘာဝေါ အတ္ထီ’’တိ ပစ္ဆိမရူပုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယသတ္တိ အတ္ထိ. ကသ္မာ ဝိညာယတီတိ စေ. ‘‘ပုတ္တဿာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဗီဇဘာဝသင်္ခါတံ’’တိ အမ္ဗဗီဇာဒီနံ ဗီဇဘာဝသင်္ခါတံ. ‘‘နိယာမရူပံ နာမာ’’တိ ဥတုဝိသေသမာဟ. ‘‘ယထာ ဝါ တထာ ဝါ’’တိ အနိယမတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ယောနိဘာဝသင်္ခါတံ’’တိ တံ တံ ဂေါတ္တကုလဇာတီနံ ဇာတိဘာဝသင်္ခါတံ. ‘‘နိယာမရူပံ’’တိ ဥတုဝိသေသ သင်္ခါတံ နိယာမရူပံ. သဒိသာနိ ရူပသဏ္ဌာနာနိ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ပဋိသန္ဓိရူပဿေဝ အာနုဘာဝေါ’’တိ ကလလကာလာဒီသု ဥပ္ပန္နဿ ပဋိသန္ဓိရူပဿေဝ အာနုဘာဝေါ. ပုန တမေဝတ္ထံ ဝိသေသေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘သမုဒါဂတံ’’တိ သုဋ္ဌု ဥပရူပရိအာဂတံ. ဣတ္ထိဘာဝါဒိရူပံ ဗီဇရူပဉ္စ နိယာမေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နိယာမကံ’’တိ နာနာဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီနံ နိယာမကံ. ‘‘တတ္ထ [Pg.271] ဣမသ္မိံ ဘဝေ’’တိအာဒီသု. ဓနဉ္စ ဓညဉ္စ တတော အဝသေသာ သဗ္ဗေဥပဘောဂပရိဘောဂါစာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိဇ္ဇာ စ သိပ္ပဉ္စ နာနာဗဟုဿုတဉ္စ ပရိယတ္တိ စာတိ ဒွန္ဒော. ‘‘အနာဂတာနံ တာသံ’’တိ တာသံ အဘိနဝဓနဓညာဒိသမ္ပတ္တီနံ. ‘‘ဥပနိဿယ ပစ္စယတာ’’တိ ပုဗ္ဗယောဂကမ္မဿ ဥပနိဿယ ပစ္စယတာ. တတ္ထ ဓနဓညဘောဂါနံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ပုဗ္ဗယောဂကရဏံ နာမ ကသိကမ္မ ဝါဏိဇ္ဇကမ္မာဒီနံ ကရဏံ. တတ္ထ ကသိကမ္မေ တာဝ ဓနဓညဘောဂါနံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ကသိကမ္မကရဏေ ဓနဓညဘောဂါ အနာဂတူပနိဿယ ပစ္စယော. ဣဒါနိ ကသိကမ္မကရဏံ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နံ. ဓနဓည ဘောဂါနံ ပဋိလာဘပရိဘောဂကာလေသု ကသိကမ္မကရဏံ အတီတူပနိဿယ ပစ္စယော. တေသံ ပဋိလာဘော စ ပရိဘောဂေါ စ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နော. ကသိကမ္မကရဏက္ခဏေ ပန ခေတ္တ, ဝတ္ထု, ဗီဇ, မေဃဝုဋ္ဌိယော စ နင်္ဂလာဒီနိ ကသိဘဏ္ဍာနိ စ ဂေါမဟိံသာ စ ကမ္မကာရက ပုရိသာ စ ပစ္စုပ္ပန္နူပနိဿယော. ကသိကမ္မကရဏံ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နံ. ကမ္မသာဓိကဿ မာတာပိတာဒယော ပုဗ္ဗပုရိသာ တဿ ကမ္မဿ အတီတူပနိဿယ ပစ္စယော. တံ ကမ္မံ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နန္တိ. ဧဝံ သေသေသုပိ. သေသံ သုဝိညေယျံ.

໑໖໘. ໃນປັດຈະຍະນິດເທດ. ຄຳວ່າ “ປັນຈະທາ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປັດໄຈ ໕ ປະການ. ຄຳວ່າ “ເອກະທາ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປັດໄຈປະການດຽວ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ອະວິດເຊທາຍະ” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມບໍ່ຂາດສາຍ. ຄຳວ່າ “ປະຕິປາທະນາຍະ” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການປະກອບ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ຈິດຕຸບປາດໃດໜຶ່ງ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ເປັນປັດໄຈແກ່ຈິດຕຸບປາດໃດໜຶ່ງທີ່ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ. ຄຳວ່າ “ປຸນຸບປັນນານັງ” ໄດ້ແກ່ ແກ່ທຳທີ່ດັບໄປແລ້ວເກີດຂຶ້ນອີກ. ຄຳວ່າ “ປຸຣິມານι ຊະວະນານິ” ໃນບົດນີ້ ມັກຍ່ອມໄດ້ຮັບອາເສວະນະປັດໄຈຈາກໂຄຕຣະພູ. ແຕ່ເພາະຄວາມທີ່ຜົນມີຊາດຕ່າງກັນ ມັກນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ເປັນອາເສວະນະປັດໄຈແກ່ຜົນ. ສ່ວນຜົນຍ່ອມພົ້ນຈາກອາເສວະນະປັດໄຈໂດຍປະການທັງປວງ. ເພາະສະນັ້ນ ທັງສອງຢ່າງນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ນັບເຂົ້າໃນປຸຣິມະຊະວະນະໃນທີ່ນີ້, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມັກຄະຜະລະຊະວະນະວັດຊານັງ” (ເວັ້ນຊະວະນະຄືມັກແລະຜົນ). ແກ່ຊະວະນະຫຼັງໆ ທີ່ເວັ້ນຈາກຜົນຊະວະນະ. ຄຳວ່າ “ສັບພາການະປາຣິປູຣັງ” ໃນບົດນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ “ຊາຕິມັດເຕນະປິ” (ແມ່ນພຽງແຕ່ໂດຍຊາດ) ເພາະສົງເຄາະເອົາຊາດມີກຸສົນເປັນຕົ້ນນຳ. ຄວນເປັນທຳທີ່ບໍ່ຕ່າງກັນເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຕ່າງກັນ. ບາງຄັ້ງ ທຳບາງຢ່າງກໍຕ່າງກັນແທ້ໆ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທຳມີຊາດຕ່າງກັນ. ລະ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດ. ຄຳວ່າ “ກາມາວະຈະຣະພາວະໂຕ ມະຫັກຄະຕານຸດຕະຣະພາວະປັດຕິ ນາມະ” ມີອະທິບາຍວ່າ ແຫ່ງຈິດສັນດານ. ໂຄຕຣະພູຈິດ ເປັນກາມະພູມ. ຊານະຈິດ ເປັນມະຫັກຄະຕະພູມ. ມັກຄະຈິດ ເປັນໂລກຸດຕະຣະພູມ. ແມ່ນເມື່ອກຳມະເຈດຕະນາດັບໄປແລ້ວ ແຕ່ອາການເປັນໄປແຫ່ງກຳມະເຈດຕະນານັ້ນກໍບໍ່ດັບສູນ. ຍ່ອມຕິດຕາມຈິດສັນດານໄປ. ອາການເປັນໄປນັ້ນເອງ ຍ່ອມpາກົດຂຶ້ນເປັນກອງແຫ່ງວິບາກທຳໃນອະນາຄົດ. ເພາະສະນັ້ນ ອາການເປັນໄປນັ້ນຈຶ່ງເຖິງການນັບວ່າເປັນພືດແຫ່ງວິບາກ. ແລະຕາບໃດທີ່ພືດນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໃຫ້ຜົນ, ຕາບນັ້ນ ເມື່ອການເປັນໄປໃນສັງສານະວັດຍັງມີຢູ່, ມັນຍ່ອມບໍ່ຊື່ວ່າຈິບຫາຍໄປໃນລະຫວ່າງກາງ. ເພາະສະນັ້ນ ກຳມະເຈດຕະນາ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພື່ອຝັງພືດນັ້ນໄວ້ໃນຈິດສັນດານ, ແລະເມື່ອດັບໄປ ກໍຍ່ອມຝັງໄວ້ແລ້ວດັບໄປ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ອັດຕະໂນ ປະວັດຕາການະສັງຂາຕະ ພີຊະນιທານັນຈະ”. ຄຳວ່າ “ເຈຕະນາຍະ ໂຫຕິ” ໄດ້ແກ່ ເປັນທຳທົ່ວໄປແກ່ເຈດຕະນາ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ຕົ້ນຮັງອ່ອນທີ່ເກີດກ່ອນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈ. ພຶງເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ຮູບທຳທີ່ມີສະມຸດຖານ ໔ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຈິດຂະນະກ່ອນໆ. ຄຳວ່າ “ອາຫາຣະຊະກາໂຍ” ຍັງມີບົດທີ່ເຫຼືອວ່າ ທ່ານກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ປັດຊາ ຊາເຕນະ” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີປະໂຫຍດດ້ວຍປັດຊາຊາຕະປັດໄຈ. ມີອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນການຫົດນ້ຳແກ່ຕົ້ນໄມ້ທີ່ໃບຫ່ຽວແຫ້ງແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ຍະທັກເຄນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສ່ວນແຫ່ງເຫດໃດ. ຄຳວ່າ “ວັດຖຸ ຮູປັງ” ໄດ້ແກ່ ຫະທະຍະວັດຖຸຮູບທີ່ໃກ້ຈະດັບ. ຄຳວ່າ “ເອວະມະຍັງ ປິ” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນປັດຊາຊາຕະປັດໄຈນີ້ກໍຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ການແຜ່ໄປດ້ວຍອາການຕ່າງໆ ການໄປສູ່ກາລະອື່ນແລະເທສະອື່ນ ຊື່ວ່າ ວິບຟາຣະ (ຄວາມແຜ່ຊ່ານ). ບົດສະມາດວ່າ ວິບຟາຣະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ມີແກ່ຮູບໃດ. ຄຳວ່າ “ວັດຖຸມຫິ” ໄດ້ແກ່ ໃນຫະທະຍະວັດຖຸ. ພົບທີ່ລະຄົນpົນເຈືອດ້ວຍຂັນ ໕ ຊື່ວ່າ ປັນຈະໂວກາຣະ. ໄດ້ແກ່ ກາມະພົບແລະຮູບະພົບ. ຍ່ອມບໍ່ສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ໂດຍpາສະຈາກວັດຖຸ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຮູບບໍ່ໄດ້ຖືກຂົ່ມໄວ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຮູບະວິຣາຄະພາວະນາ. ຄຳວ່າ “ປຸເຣຊາຕັງ ວາ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ເກີດກ່ອນລ່ວງໄປແລ້ວໜຶ່ງຈິດຂະນະ ຫຼື. ຄຳວ່າ “ວັດທະນະpັກເຂ ຖິຕັງ ວາ” ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍຈະເລີນຖັດຈາກນັ້ນໄປຈົນເຖິງຈິດຂະນະທີ ໘ ຫຼື. ຄຳວ່າ “ອຸບປັນນັງ ວັດຖຸ” ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ເອັດຖາ” ໄດ້ແກ່ ໃນpຸເຣຊາຕະປັດໄຈນີ້. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ແມ່ນຈະpາກົດຢູ່ກໍຕາມ. ຄຳວ່າ “ປັດຈະນີເຍ” ໄດ້ແກ່ ໃນປັດຈະນີຍະວານ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ໄດ້ແກ່ ອາຣຳມະນະpຸເຣຊາຕະ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເພາະອາຣົມນັ້ນບໍ່pາກົດຈະແຈ້ງ. ພະອາຈານຜູ້ແຕ່ງຄຳພີປັດຖານະຕີກາກ່າວເຖິງເຫດຜົນໄວ້. ໃນອະຮູບະພົບ ໃນກາລະໃກ້ຕາຍ ການpາກົດແຫ່ງຄະຕິນິມິດຂອງບາງຄົນ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍແລ້ວ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້, ໃນອະຮູບະພົບນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບອາຣຳມະນະpຸເຣຊາຕະຢ່າງແນ່ນອນ. ແຕ່ໃນຄຳພີປັດຖານ ຍ່ອມປະຕິເສດpຸເຣຊາຕະປັດໄຈທັງpວງໃນພົບນັ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ຕອບວ່າ ເພາະວັດຖຸpຸເຣຊາຕະpັດໄຈຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນອະຮູບະພົບນັ້ນ, ດ້ວຍອະທິບາຍນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ອາຣຸບເpe ວິຍະ”. ແລະໃນຄຳພີປັດຖານນີ້ pຸເຣຊາຕະpັດໄຈທັງສອງໃນອະຮູບະພົບ ທ່ານປະຕິເສດແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ແມ່ນແຕ່ອະຮູບະບຸກຄົນທັງpວງ ກໍຍ່ອມບໍ່ເຮັດຮູບທຳທັງpວງໃຫ້ເປັນອາຣົມ. ແລະເພາະສະນັ້ນ ໃນຄຳພີອາຣຳມະນະສັງຄະຫະທີປະນີ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ‘ອາຣົມທີ່ເປັນຄະຕິນິມິດແຫ່ງກາມະປະຕິສົນທິ ຂອງຜູ້ເຄື່ອນຈາກອະຮູບະພົບ ກໍເໝືອນກັບຂອງຜູ້ເຄື່ອນຈາກອະສັນຍີພົບ, ເປັນອາຣົມທີ່ທະວານໃດໜຶ່ງບໍ່ໄດ້ຮັບເອົາໃນພົບອື່ນ, ແຕ່pາກົດຂຶ້ນດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງກຳເທົ່ານັ້ນ’. ຄຳວ່າ “ຄູຖະກຸນະpາທີນິ” ໄດ້ແກ່ ຄູດແລະຊາກສົບທີ່ເນົ່າເປື່ອຍເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ເອວັງ ວຸດເຕຫິ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີປັດຖານ. ກໍອະກຸສົນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະເປັນອຸປະນິດສະຍະpັດໄຈແກ່ກຸສົນທຳໃນພູມ ໔ ໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ຕັດຖະ ອານັນຕະຣິຍະ ວັດຊານິ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນອະກຸສົນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະຜູ້ເຮັດອານັນຕະຣິຍະກຳ ປະກອບດ້ວຍກິເລສາວະຣະນະແລະກຳມາວະຣະນະ, ການໄດ້ຮັບຊານແລະມັກຈຶ່ງບໍ່ມີ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ອານັນຕະຣິຍະ ວັດຊານິ”. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ຄຳວ່າ “ຕານິ” ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນທຳມີຣາຄະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດສະຍະທີ່ມີກຳລັງແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກຸສົນທຳໃນພູມ ໔. ຄຳວ່າ “ສະມະຕິກກະມະມຸເຂນະ” ໄດ້ແກ່ ໃນການຈຳແນກບັນຫາວ່າ “ອະກຸສົນທຳ ເປັນອຸປະນິດສະຍະpັດໄຈແກ່ກຸສົນທຳ” ໃນຄຳພີປັດຖານ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ: ບຸກຄົນຂ້າສັດແລ້ວ ຍ່ອມຖວາຍທານ, ສະມາທານສິນ, ເຮັດອຸໂpສົດຖະກຳ, ຍັງຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ຍັງມັກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ຍັງອະພິນຍາໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ເພື່ອປ້ອງກັນກຳນັ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ “ຕັດສະ ປະຕິຄາຕັດຖາຍະ” มีຄຳອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອປ້ອງກັນ ເພື່ອລະ ແລະເພື່ອການກ້າວລ່ວງປານາຕິບາດກຳນັ້ນ. ຖ້າບຸກຄົນຜູ້ເຮັດປານາຕິບາດນັ້ນ ເກີດຄວາມສັງເວດອີກ ແລ້ວຖວາຍທານ, ສະມາທານສິນ, ເຮັດອຸໂpສົດຖະກຳ ເພື່ອການກ້າວລ່ວງກຳນັ້ນ. ໃນກາລະນັ້ນ ປານາຕິບາດກຳນັ້ນ ຊື່ວ່າຊັກຊວນບຸກຄົນນັ້ນໃນທານະກຳ. ໃນສີລະກຳແລະອຸໂpສົດຖະກຳກໍຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ປຽບເໝືອນພະລາຊາຕຳລັດຢ່າງນີ້ວ່າ “ໃນວັນນີ້ ຜູ້ໃດບໍ່ຮັກສາອຸໂpສົດ ເຮົາຈະຂ້າຜູ້ນັ້ນ”. ໃນກາລະນັ້ນ ຊາວເມືອງທັງpວງກໍຍ່ອມຮັກສາອຸໂpສົດ. ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມນີ້ຢ່າງນີ້. ເພາະປານາຕິບາດກຳຂອງຜູ້ນັ້ນ ປຽບເໝືອນພະລາຊາ. ບຸກຄົນຜູ້ຂ້າສັດນັ້ນ ປຽບເໝືອນຊາວເມືອງ. ກຸສົນມີທານ, ສິນ ແລະອຸໂpສົດຖະກຳຂອງຜູ້ນັ້ນ ປຽບເໝືອນອຸໂpສົດຖະກຳກຸສົນ. ແມ່ນໃນບົດທັງຫຼາຍວ່າ “ຍັງຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ຍັງມັກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ຍັງອະພິນຍາໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ” ກໍມີນັຍຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ພຶງຊາບວ່າ ອະກຸສົນແມ່ນຢ່າງດຽວ ຍ່ອມຍັງກຸສົນໃນພູມ ໔ ທັງpວງໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລະເປັນໄປ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະນິດສະຍະສັກຕິ ໂດຍທາງການກ້າວລ່ວງຢ່າງນີ້. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ຄຳວ່າ “ຕານິເຍວະ ສັບພານິ” ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນທັງpວງນັ້ນເອງ ທີ່ລວມທັງອານັນຕະຣິຍະກຳ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດສະຍະທີ່ມີກຳລັງ ແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອະກຸສົນແລະອັບຍາກະຕະທຳທັງpວງ. ກຸສົນທຳມີທານແລະສິນເປັນຕົ້ນ. ທ່ານປະສົງເອົາກຳທີ່ມີກຳລັງຍິ່ງ, ບໍ່ແມ່ນກຳທີ່ມີກຳລັງອ່ອນ. ເພາະຄວາມທີ່ເປັນສະຖານະແຫ່ງອຸປະນິດສະຍະ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດສະຍະທີ່ມີກຳລັງແມ່ນແກ່ຮູບທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຈະເປັນແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ພະຫິດທາຣຸກຂະຕິານາທີນັງ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ ປະຖະວີຣົດ, ອາໂpຣົດ, ນ້ຳຝົນ ແລະພືດ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດສະຍະທີ່ມີກຳລັງແກ່ຕົ້ນໄມ້ແລະຫຍ້າທັງຫຼາຍ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ຮາກໄມ້ທີ່ເປັນຢາເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດສະຍະທີ່ມີກຳລັງແກ່ສັນດານພາຍໃນ. ຄຳວ່າ “ປະຄະຕັດເສວະ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກຳມີການເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຮັດໄວ້ກ່ອນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ນະ ເອວັງ ຮູປະສັນຕາເນນະ” ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນຫຼືເສບຄົບແລ້ວ ດ້ວຍຮູບສັນດານຢ່າງນີ້ ບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ໄດ້ແກ່ ອຸຕຸແລະພືດເປັນຕົ້ນ ແລະກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ປະຄະຕັງ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລະເສບຄົບແລ້ວໃນກ່ອນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ການຄິດ, ການຈັດແຈງ ຄືເຈດຕະນາ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ມີເຈດຕະນານັ້ນເອງ. ມີອະທິບາຍວ່າ ການຄິດ, ການຈັດແຈງ ຄືເຈດຕະນາ. ແລະຄຳວ່າ “ປະຄັບປະນັງ” ໄດ້ແກ່ ການຈັດແຈງ. ຄຳວ່າ “ຄິນຈิ” ໄດ້ແກ່ ກຳເປັນຕົ້ນ ແລະອຸຕຸແລະອາຫານເປັນຕົ້ນ ບາງຢ່າງ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ຣາຄະເປັນຕົ້ນທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຕົນ ຍ່ອມເກີດໃນສັນດານຂອງຜູ້ນ້ອຍ, ແລະຣາຄະເປັນຕົ້ນທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ນ້ອຍ ຍ່ອມເກີດໃນສັນດານຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “ນิທັດສະນັງ” ໄດ້ແກ່ ເປັນອຸທາຫອນ. ເທວະດາພວກມະໂນປະໂທສິກະ ເຫັນກັນແລະກັນແລ້ວ ຍ່ອມຍັງໃຈຂອງຕົນໃຫ້ປະທຸສະຮ້າຍ. ຍ່ອມຍັງອິດສາທຳຢ່າງແຮງກ້າໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ຍ່ອມຈຸຕິໃນຂະນະນັ້ນເອງ. ອິດສາທຳທັງສອງຂອງເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດສະຍະທີ່ມີກຳລັງແກ່ກັນແລະກັນ. ພຶງປະກອບຄວາມມີອາທິວ່າ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດສະຍະທີ່ມີກຳລັງແກ່ກາມາວະຈອນກຸສົນ. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ຍ່ອມເຮັດອາຣົມມີປະເພດຊານ, ມັກ, ຜົນ ແລະວິpັດສະນາເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ເປັນທຳເນື່ອງດ້ວຍຕົນ ມີການພິຈາລະນາແລະການຍິນດີເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອັດຕາທີເນ” ໄດ້ແກ່ ເນື່ອງດ້ວຍຕົນ, ຜູກພັນກັບຕົນ. ໃນປັນຫາວານແຫ່ງຄຳພີປັດຖານ ທ່ານກ່າວໄວ້ມີອາທິວ່າ ບຸກຄົນຖວາຍທານແລ້ວ, ສະມາທານສິນແລ້ວ, ເຮັດອຸໂpສົດຖະກຳແລ້ວ ເຮັດກຸສົນນັ້ນໃຫ້ເປັນອາຣົມອັນໜັກແໜ້ນແລ້ວພິຈາລະນາ. ເພາະມາແລ້ວໂດຍມີອາທິວ່າ ບຸກຄົນເຮັດກຸສົນທີ່ເຄີຍສັ່ງສົມໄວ້ດີແລ້ວໃນກ່ອນໃຫ້ເປັນອາຣົມອັນໜັກແໜ້ນແລ້ວພິຈາລະນາ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເຖິງທານ, ສິນ. ລະ. ແລະນິບພານນັ້ນເອງ. ແລະເພາະມາແລ້ວໂດຍມີອາທິວ່າ ບຸກຄົນເຮັດຣາຄະໃຫ້ເປັນອາຣົມອັນໜັກແໜ້ນແລ້ວຍິນດີ ເພີດເພີນ, ເຮັດຈັກຂຸໃຫ້ເປັນອາຣົມອັນໜັກແໜ້ນແລ້ວຍິນດີ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຣາຄະ ທິດຖິ ຈັກຂຸ ໂສຕະທີນິຈະ”. ຄຳວ່າ “ປະຣັດຖະ ປິ” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນໃນນິດສະຍະປັດໄຈເປັນຕົ້ນໃນພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ “ໂສ ເອວະ” ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ອຸປະຖຳນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ຄິນຈິ” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນພຽງເລັກນ້ອຍ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດອຸປະຖຳມະຫາພູດຮູບແຕ່ຢ່າງໃດເລີຍ. ຖ້າຖາມວ່າ: ອາຫານຮູບຍ່ອມສາມາດອຸປະຖຳມະຫາພູດຮູບໄດ້ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ແລະຊີວິຕະຮູບກໍຍ່ອມຮັກສາກຳມະຊະມະຫາພູດຮູບໄດ້ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານປະສົງເອົາກິດແຫ່ງສະຫະຊາຕະປັດໄຈ. ແລະກິດແຫ່ງສະຫະຊາຕະປັດໄຈຂອງຮູບທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ມີ. ຂໍ້ນັ້ນຈະpາກົດຈະແຈ້ງໃນພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ “ວັດຖຸ ວິpາການັງ” ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸຮູບແກ່ວິບາກທັງຫຼາຍ. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳພີປັດຖານ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ເມື່ອpັດໄຈ ໖ ຄື ອາຣຳມະນະ, ນິດສະຍະ, ປຸເຣຊາຕະ, ວິບປະຍຸດຕະ, ອັດຖິ ແລະອະວິຄະຕະ ປະກອບເຂົ້າກັນແລ້ວ ຍ່ອມໄດ້ຮັບວິສັດຊະນາ ໓ ປະການ. ວິສັດຊະນາ ໓ ປະການນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸເປັນປັດໄຈແກ່ກຸສົນຂັນດ້ວຍປັດໄຈ ໖, ວັດຖຸເປັນປັດໄຈແກ່ອະກຸສົນຂັນ, ວັດຖຸເປັນປັດໄຈແກ່ອັບຍາກະຕະຂັນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ວັດຖຸຮູບຍ່ອມເປັນpັດໄຈແກ່ກຸສົນຂັນດ້ວຍປັດໄຈ ໖ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ປາຣົບວັດຖຸພາຍໃນຂອງຕົນແລ້ວພິຈາລະນາໂດຍມີອາທິວ່າ “ວັດຖຸຂອງເຮົາບໍ່ທ່ຽງ”. ວັດຖຸຮູບຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ອະກຸສົນຂັນ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຍຶດໝັ້ນຢູ່ວ່າ “ນັ້ນຂອງເຮົາ, ນັ້ນເປັນເຮົາ, ນັ້ນເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ”. ໃນຂະນະແຫ່ງອາວັດຊະນະ ແມ່ນໃນທັງສອງກໍລະນີ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ອັບຍາກະຕະຂັນ. ສ່ວນແກ່ພະອໍຣະຫັນຜູ້ພິຈາລະນາໂດຍມີອາທິວ່າ “ວັດຖຸນັ້ນບໍ່ທ່ຽງ” ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ກິຣິຍາອັບຍາກະຕະຂັນ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ປັດຈຸບປັນນັງ ວັດຖຸງ”. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ “ປັດຈຸບປັນນັງ ວັດຖຸງ” ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸອັນເປັນປັດຈຸບັນຂອງຕົນ. ສ່ວນໃນວິທີການອະທິຖານ ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ: ວັດຖຸທີ່ເນື່ອງດ້ວຍກາຍນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ອະພິນຍາຈິດທັງສອງ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ອະທິຖານກາຍໃຫ້ເບົາ ປຽບເໝືອນຈິດທີ່ປາຣົບຮູບກາຍໃນການໄປໃນອາກາດ. ຄຳວ່າ “ອະນິດເຖ ຖາເນ” ໄດ້ແກ່ ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຊະວະນະຈິດໂດຍປາສະຈາກອາວັດຊະນະ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ປາຖະໜາໃນບາງບ່ອນ, ແລະບໍ່ເປັນທີ່pາຖະໜາໃນບາງບ່ອນ. ໃນບ່ອນເຫຼົ່ານັ້ນ ການອອກຈາກນິໂຣດສະມາບັດ, ໃນມັກຄະວິຖີທັງຫຼາຍ ໃນສະຖານະແຫ່ງໂຄຕຣະພູແລະໂວທານະ, ແລະໃນສະຖານະແຫ່ງອາຄັນຕຸກະພະວັງ ນີ້ຊື່ວ່າ ສະຖານະທີ່ປາຖະໜາ. ສະຖານະອື່ນຈາກນີ້ ຊື່ວ່າ ສະຖານະທີ່ບໍ່ປາຖະໜາ. ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນສະຖານະທີ່ບໍ່ປາຖະໜາຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ປະຄະຕິກາເລ” ໄດ້ແກ່ ໃນກາລະອື່ນຈາກກາລະໃກ້ຕາຍ. ຄຳວ່າ “ຕານິ ວາ” ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸອັນເປັນທີ່ອາໄສຂອງຕົນໆ ຫຼື. ຄຳວ່າ “ອັນຍັງ ວາ” ໄດ້ແກ່ ຮູບເປັນຕົ້ນອື່ນຈາກວັດຖຸ ຫຼື. ຄຳວ່າ “ພິນນາຣຳມະນານິ ນາມະ” ໄດ້ແກ່ ອາຣົມແຫ່ງອາວັດຊະນະເປັນຢ່າງໜຶ່ງ, ອາຣົມແຫ່ງຊະວະນະທັງຫຼາຍເປັນຢ່າງໜຶ່ງ, ຊະວະນະທັງຫຼາຍມີອາຣົມຕ່າງຈາກອາວັດຊະນະຢ່າງນີ້ ຫຼື. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ປັດຊາອຸບປັນນານິ”. ຄຳວ່າ “ເຕສັງ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງວິຖີຈິດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ຕະເທວະ” ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸຮູບນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ວັດຖຸ ຈະ” ໄດ້ແກ່ ແລະນິດສະຍະ. ຄຳວ່າ “ເຕສັງ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເພາະບໍ່ສາມາດຖືເອົາໄດ້. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ເຂົ້າໃຈງ່າຍແລ້ວ. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີອາທິວ່າ “ຄັສມາ ວຸດຕັງ”. ຄຳວ່າ “ຕັດສະ ຍັກຂັດສະ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຍັກນັ້ນຜູ້ມີຊື່ວ່າ ອິນທະກະ. ຄຳວ່າ “ອິຕະເຣສັງປິ” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແກ່ສັງເສທະຊະແລະໂອpະpາຕິກະສັດທັງຫຼາຍນຳ. ຄຳວ່າ “ທຸວິເທນະ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍ ໒ ປະການ ຄື ກິດໃນການຍັງຮູບໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ແລະກິດໃນການອຸປະຖຳຮູບ. ຫຼືວ່າ ຄຳວ່າ “ທຸວິເທນະ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍ ໒ ປະການ ຄື ການອຸປະຖຳແຫ່ງອາຫານພາຍໃນ ແລະການອຸປະຖຳແຫ່ງອາຫານພາຍນອກ. ຄຳວ່າ “ຕະຖາຣູປານັນຈະ” ໄດ້ແກ່ ແລະແກ່ສັດທັງຫຼາຍທີ່ສຳເລັດດ້ວຍກຳມະວິເສດອັນເຖິງອັບປະນາ. ຄຳວ່າ “ອັດຊັດຕາຫາໂຣປິ” ດ້ວຍສັບວ່າ “ປິ” ຍ່ອມລວມເອົາຊີວິຕິນຊີທີ່ກ່າວແລ້ວ ແລະອະຮູບະອາຫານທັງຫຼາຍນຳ. ຄຳວ່າ “ວັດຖຸວິpາການັງ” ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸຮູບແກ່ວິບາກທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ສັບພະທາ” ເປັນອັບຍະຍະບົດ. ແລະອັບຍະຍະບົດນັ້ນ ຍ່ອມປະກອບດ້ວຍວິພັດທັງpວງ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະວ່າ “ສັບພະທາ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍປະການທັງpວງ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ແລະພຶງຊາບປະການນັ້ນ. ຈະພຶງຊາບແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ຕິວິໂທ”. ຄຳວ່າ “ສະຫະຊາເຕ ສັງຄະເຫຕັບພັງ” ໄດ້ແກ່ ພຶງສົງເຄາະໂດຍຄວາມເປັນປັດໄຈ. ທີ່ຊື່ວ່າ ສະຫະຊະນະນະ ໄດ້ແກ່ ການເກີດຮ່ວມກັນຂອງທຳທີ່ຍັງທຳອື່ນໃຫ້ເກີດຮ່ວມກັບຕົນ. ແລະກິດໃນການຍັງໃຫ້ເກີດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນກິດໃນການຍັງໃຫ້ເກີດຕ່າງຫາກ ປຽບເໝືອນກຳແລະຈິດເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຕົນເກີດຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ ຮູບອື່ນໆ ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ເມື່ອຕົນບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ຮູບອື່ນໆ ກໍບໍ່ເກີດຂຶ້ນ, ພຶງຊາບກິດໃນການຍັງໃຫ້ເກີດມີຮູບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ວິນາວະ ສະຫຸບpາທະນະກິດເຈນະ” ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມຂະຫຍາຍຕົວຂອງອາຫານໃນກິດແຫ່ງການຍັງໃຫ້ເກີດຮ່ວມກັບຕົນ ບໍ່ມີ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ແມ່ນເມື່ອອຸປະຖຳສະຫະຊາຕະທຳທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນສະຫະຊາຕະປັດໄຈ. ນັຍນີ້ ກໍມີໃນຮູບະຊີວິຕິນຊີຄືກັນ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ຊີວິຕັງປິ”. ຄຳວ່າ “ຕີສຸ” ໄດ້ແກ່ ໃນປັດໄຈ ໓ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື ອາຣຳມະນະ, ອຸປະນິດສະຍະ ແລະອັດຖິ. ໃນອາຣຳມະນາທິປະຕິປັດໄຈ ຍ່ອມມີອາຣຳມະນາທິປະຕິທີ່ເກີດກ່ອນນຳ. pຸເຣຊາຕາຣຳມະນາທິປະຕິນັ້ນ ເປັນpຸເຣຊາຕັດຖິປັດໄຈແທ້ໆ, ຈຶ່ງສົງເຄາະເຂົ້າໃນອັດຖິປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “ຕັສມິງ ຄະເຕ ປະວັດຕະມານານັງ” ໄດ້ແກ່ ແກ່ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປ ເພາະກຳນັ້ນອັນຕົນເຮັດແລ້ວ ເພາະຄວາມທີ່ກຳນັ້ນອັນຕົນເຮັດແລ້ວນັ້ນເອງ. ອາຣຳມະນາການ ໄດ້ແກ່ ໂຄຈະຣະວິສະຍາການ. ຄຳວ່າ “ສັນຕານະວິເສສັງ ຄັດວา” ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮັດການຝັງພືດໄວ້. ຄຳວ່າ “ເຕ” ໄດ້ແກ່ ອາຣຳມະນະປັດໄຈແລະກຳມະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “ອະຄາລິໂຄ” ໄດ້ແກ່ ເປັນອະກາລິໂກດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມັກຄະເຈດຕະນາ. ເພາະມັກຄະເຈດຕະນານັ້ນ ຍ່ອມຍັງຜົນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນລຳດັບແຫ່ງຕົນ. ເພາະສະນັ້ນ ເພາະບໍ່ມີອະນາຄົດຕະກາລທີ່ຈະຕ້ອງລໍຄອຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະກາລິໂກ. ນານັກຂະນິກະກຳມະpັດໄຈທີ່ເຫຼືອ ເປັນກາລິໂກ. ຄຳວ່າ “ປັດຈະຍັດເຖນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກິດແຫ່ງປັດໄຈ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເພາະການເປັນໄປໃນໂລກມີກຳເປັນເຫດ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ຄຳວ່າ “ຜະລະເຫຕູ ປະຈາເຣນະ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍການໂຍນຊື່ຂອງກຳອັນເປັນເຫດແຫ່ງການເປັນໄປໃນໂລກທັງpວງອັນເປັນຜົນ ໄປໃສ່ໃນຜົນ ແລ້ວກ່າວໂດຍໂວຫານວ່າ ແມ່ນປັດໄຈທັງ ໒໓ ກໍຍ່ອມບໍ່ກ້າວລ່ວງສະພາວະແຫ່ງກຳ. ຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນກຳມະປັດໄຈ, ນີ້ຄືຄຳທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ “ວິດຊະມານາ ເຍວະ” ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນອັດຖິປັດໄຈນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ສາສະນະຍຸດຕິຍາ ວິຣຸດທະເມວະ” ໃນບົດນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ສາສະນະຍຸດຕິ ໄດ້ແກ່ ພະໄຕປິດົກທັງ ໓. ຄຳວ່າ “ວິຣຸດທະເມວະ” ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນເມື່ອກ່າວວ່າ “ແມ່ນແຕ່ປະຖະວີ, ພູເຂົາ, ແມ່ນ້ຳ, ມະຫາສະໝຸດ, ອາກາດ ແລະບັນຍັດທັງpວງ ແລະພະນິບພານ ອັນເປັນອາຣຳມະນະປັດໄຈ ກໍຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນກຳ” ນຳ, ແລະເມື່ອກ່າວວ່າ “ທຳອະດີດແລະອະນາຄົດທັງpວງ ເປັນອັດຖິປັດໄຈແທ້ໆ” ນຳ, ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັບພະໄຕປິດົກທັງ ໓ ຢ່າງແນ່ນອນ. ສ່ວນກັບພະບາລີປັດຖານ ກໍບໍ່ຕ້ອງກ່າວເຖິງເລີຍ. ເພາະວ່າ “ອັດຖິ” ສັບ ໃນຄຳພີປັດຖານ ມີອັດວ່າ pາກົດຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນປັດຈຸບັນ. ບໍ່ແມ່ນໂດຍຄວາມເປັນປຣະມັດຖະທຳ. ແລະບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂລກະສົມມຸດ. ເພາະວ່າ ທຳອະດີດແລະອະນາຄົດ ແມ່ນທີ່ເປັນປຣະມັດຖະທຳ ກໍຍ່ອມບໍ່ເຖິງການນັບວ່າ “ອັດຖິ” ໃນທີ່ນີ້. ແລະບັນຍັດກໍບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອັນຍະມັນຍັບປະຕິພັນທະໂອກາເສ” ໄດ້ແກ່ ໃນໂອກາດຄືກາມະພົບແລະຮູບະພົບ ອັນຜູກພັນກັນໂດຍຄວາມເປັນທີ່ອາໄສແລະອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ “ຍະໂຕ” ໄດ້ແກ່ ຈາກປະຕິສົນທິວິນຍານໃດ. ຫຼືວ່າ ຄຳວ່າ “ຍະໂຕ” ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ບັງເກີດຈາກຫົວໃດ, ຈາກພືດໃດ. ຄຳວ່າ “ພີຊະໂຕ ວິຍະ ມະຫາຣຸກຂັດສະ” ໄດ້ແກ່ ປຽບເໝືອນການບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສັນດານຂອງຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ມີຍອດແລະໜໍ່ເປັນຕົ້ນ ເພາະມີພືດເປັນປັດໄຈ. ໃນພະບາລີປາຖະ. ຄຳວ່າ “ນະ ອົກຄະມິດສະຖາ” ໄດ້ແກ່ ຫາກບໍ່ກ້າວລົງ. ຄຳວ່າ “ສະມຸດຈິດສະຖາ” ໄດ້ແກ່ ຈະພຶງຂຸ້ນຂ້ຽວຈະເລີນຂຶ້ນໄດ້ຫຼືບໍ່. ຄຳວ່າ “ໂວັກຄະມິດສະຖາ” ໄດ້ແກ່ ຫາກປາສະຈາກໄປ, ຫາກຈິບຫາຍໄປ. ຄຳວ່າ “ອະພິນິບພັດຕິດສະຖາ” ໄດ້ແກ່ ຈະພຶງບັງເກີດຂຶ້ນ, ຈະພຶງpາກົດຂຶ້ນໄດ້ຫຼືບໍ່. ຄຳວ່າ “ໂວດສິດຊິດສະຖາ” ໄດ້ແກ່ ຫາກຂາດສູນໄປ. ຄຳວ່າ “ອາpັດຊິດສະຖາ” ໄດ້ແກ່ ຈະພຶງເຖິງໄດ້ຫຼືບໍ່. ຄຳວ່າ “ຍະທິທັງ” ໄດ້ແກ່ ສິ່ງໃດນີ້. ຄຳວ່າ “ອິທັງ” ເປັນພຽງນິບາດ. ຄຳວ່າ “ວິນຍານັງ” ໄດ້ແກ່ ປະຕິສົນທິວິນຍານ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ວິນຍານໃດມີຢູ່, ວິນຍານນັ້ນເອງເປັນວິນຍານະທຳ. ຄຳວ່າ “ຮູpຸບpັດຕິຍາ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຮູບ. ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຮູບ ມີວິນຍານເປັນປັດໄຈແກ່ຮູບນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິນຍານະປັດຈະຍາ ຮູpຸບpັດຕິ. ຄຳວ່າ “ຮູpັບປະເວນິຍາ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງກຳມະຊະຮູບສັນຕະຕິ. ຄຳວ່າ “ອຸຕຸອາຫາຣາpິ” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນອຸຕຸພາຍໃນແລະອາຫານພາຍໃນນຳ. ແລະຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສົມພະວະຍຸດຕິ. ແຕ່ໂດຍອັດ ເມື່ອຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງຮູບທີ່ເກີດກ່ອນບໍ່ມີ, ແມ່ນອຸຕຸແລະອາຫານພາຍໃນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີແທ້ໆ. ແຕ່ບໍ່ພຶງກ່າວວ່າ ແມ່ນເມື່ອຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງຮູບທີ່ເກີດກ່ອນບໍ່ມີ, ອຸຕຸພາຍນອກກໍຍ່ອມບໍ່ຍັງຮູບໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ໃນຕີກາປາຖະ. ຄຳວ່າ “ອະຮູpັງ ປະນາ” ໄດ້ແກ່ ສ່ວນອະຮູບະພູມ. ຄຳວ່າ “ຍັສມິງ ຮູເp” ໄດ້ແກ່ ໃນກຳມະຊະຮູບໃດ. ຄຳວ່າ “ປັດຈະຍະພາໂວ ອັດຖິ” ໄດ້ແກ່ ມີpັດໄຈສັກຕິແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຮູບພາຍຫຼັງ. ຖ້າຖາມວ່າ ຊາບໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ປຸດຕັດສະ”. ຄຳວ່າ “ພີຊະພາວະສັງຂາຕັງ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ນັບວ່າເປັນສະພາວະແຫ່ງພືດຂອງໝາກມ່ວງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ນິຍາມະຮູpັງ ນາມະ” ໄດ້ແກ່ ກ່າວເຖິງອຸຕຸວິເສດ. ຄຳວ່າ “ຍະຖາ ວາ ຕະຖາ ວາ” ທ່ານກ່າວວ່າ ໂດຍບໍ່ກຳນົດ. ຄຳວ່າ “ໂຍນິພາວະສັງຂາຕັງ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ນັບວ່າເປັນສະພາວະແຫ່ງກຳເນີດຂອງໂຄດ, ຕະກູນ ແລະຊາດນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ “ນິຍາມະຮູpັງ” ໄດ້ແກ່ ນິຍາມະຮູບທີ່ນັບວ່າເປັນອຸຕຸວິເສດ. ວິເຄາະວ່າ ຮູບສັນຖານຂອງສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຄ້າຍຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ປະຕິສົນທິຮູpັດເສວະ ອານຸພາໂວ” ໄດ້ແກ່ ເປັນອານຸພາບຂອງປະຕິສົນທິຮູບນັ້ນເອງ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນກາລະມີກະລາລະເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນໃຫ້ວິເສດຍິ່ງຂຶ້ນອີກ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ອະpິຈະ”. ຄຳວ່າ “ສະມຸດາຄະຕັງ” ໄດ້ແກ່ ທີ່ມາແລ້ວຢ່າງດີໂດຍລຳດັບ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຍ່ອມກຳນົດອິດຖີພາວະຮູບເປັນຕົ້ນ ແລະພີຊະຮູບ. ຄຳວ່າ “ນິຍາມະຄັງ” ໄດ້ແກ່ ເປັນຕົວກຳນົດວັນນະແລະສັນຖານຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີອາທິວ່າ “ຕັດຖະ ອິມັສມິງ ພະເວ”. ວິເຄາະວ່າ ຊັບນຳ, ເຂົ້າເປືອກນຳ, ແລະເຄື່ອງອຸປະໂພກບໍລິໂພກທີ່ເຫຼືອຈາກນັ້ນທັງpວງນຳ. ສະມາສທະວັນທະວ່າ ວິຊານຳ, ສິລະປະນຳ, ຄວາມເປັນpະຫູສູດຕ່າງໆນຳ, ແລະປະຣິຍັດນຳ. ຄຳວ່າ “ອະນາຄະຕານັງ ຕາສັງ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງສົມບັດມີຊັບແລະເຂົ້າເປືອກໃໝ່ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຍັງບໍ່ທັນມາເຖິງ. ຄຳວ່າ “ອຸປະນິດສະຍະ ປັດຈະຍະຕາ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນອຸປະນິດສະຍະpັດໄຈແຫ່ງpຸບພະໂຍຄະກຳ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ການເຮັດpຸບພະໂຍຄະ ເພື່ອການໄດ້ຮັບຊັບ, ເຂົ້າເປືອກ ແລະໂພຄະທັງຫຼາຍ ໄດ້ແກ່ ການເຮັດກະສິກຳແລະວານິດຊະກຳເປັນຕົ້ນ. ໃນກະສິກຳນັ້ນ ກ່ອນອື່ນ ເມື່ອເຮັດກະສິກຳເພື່ອການໄດ້ຮັບຊັບ, ເຂົ້າເປືອກ ແລະໂພຄະທັງຫຼາຍ, ຊັບ, ເຂົ້າເປືອກ ແລະໂພຄະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນອະນາຄະຕູປະນິດສະຍະpັດໄຈ. ໃນກາລະນີ້ ການເຮັດກະສິກຳ ເປັນpັດຈະຍຸບປັນຂອງpັດໄຈນັ້ນ. ໃນກາລະແຫ່ງການໄດ້ຮັບແລະການບໍລິໂພກຊັບ, ເຂົ້າເປືອກ ແລະໂພຄະທັງຫຼາຍ, ການເຮັດກະສິກຳ ຍ່ອມເປັນອະຕີຕູປະນິດສະຍະpັດໄຈ. ແລະການໄດ້ຮັບແລະການບໍລິໂພກສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນpັດຈະຍຸບປັນຂອງpັດໄຈນັ້ນ. ສ່ວນໃນຂະນະທີ່ເຮັດກະສິກຳ, ນາ, ສວນ, ພືດ, ນ້ຳຝົນ, ແລະເຄື່ອງມືເຮັດນາ ມີໄຖເປັນຕົ້ນ, ແລະງົວຄວາຍ, ແລະຄົນງານທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນpັດຈຸບັນນູປະນິດສະຍະ. ການເຮັດກະສິກຳ ເປັນpັດຈະຍຸບປັນຂອງpັດໄຈນັ້ນ. ບຸບພະບຸລຸດມີມານດาແລະບິດາເປັນຕົ້ນ ຂອງຜູ້ເຮັດກຳໃຫ້ສຳເລັດ ຍ່ອມເປັນອະຕີຕູປະນິດສະຍະpັດໄຈແກ່ກຳນັ້ນ. ກຳນັ້ນ ເປັນpັດຈະຍຸບປັນຂອງpັດໄຈນັ້ນ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອ ພຶງເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍແລ້ວ.

‘‘ပဉ္စဝိဓ’’န္တိအာဒီသု. ‘‘သဏ္ဌာနတ္တံ’’တိ အဏု, တဇ္ဇာရီ, ရထရေဏု, လိက္ခာဒီနိ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေသံ ရူပသဏ္ဌာနာနံ ဘာဝေါ သဏ္ဌာနတ္တံ. ‘‘ဘာဝေါ’’တိ စ တေသံ ပဝတ္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ပဝတ္တိ ဟေတူ’’တိ စ ပရမတ္ထ ရူပ ဓမ္မာ ဧဝ. ‘‘အနုပဂမနတော’’တိ ဧတ္ထ သဘာဝတော အတိသုခုမတ္တာ အနုပဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဓိဝစနသင်္ခါတံ နာမာဘိဓာနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အဓိဝစနံ’’တိ စ အတ္ထပ္ပကာသကတ္တာ အဓိကံ ဝစနံ အဓိဝစနံ. ‘‘နာမာဘိဓာန’’န္တိ စ နာမပညတ္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဂဟေတဗ္ဗ ဘာဝေါ’’တိ ဣဒံ စိတ္တံ နာမ, အယံ ဖဿောနာမာတိအာဒိနာ ကထေန္တာနံ သန္တိကာ နာမာဘိဓာနံ သုတွာ တဒနုရူပဿ သဘာဝတ္ထဿ ဇာနနဝသေန ဉာဏေန ဂဟေတဗ္ဗဘာဝေါ. နာမ ပညတ္တာနုသာရေန ဇာနိတဗ္ဗတ္တာ နာမန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာရမ္မဏေ နမတီတိ နာမံ. အာရမ္မဏိက ဓမ္မာ ဝါ ဧတ္ထ နမန္တီတိ နာမန္တိပိ ယုဇ္ဇတိ.

ໃນຄຳວ່າ “Pañcavidha” (໕ ປະການ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Saṇṭhānattaṃ” (ຄວາມເປັນສັນຖານ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງສັນຖານຂອງຮູບທັງປວງ ໂດຍອາໄສອະນູ, ຕັດຊາຣີ, ຣົດເຣນູ, ລິກຂາ ເປັນຕົ້ນ. ແລະຄຳວ່າ “Bhāvo” (ຄວາມເປັນໄປ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ. ແລະຄຳວ່າ “Pavatti hetū” (ເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປ) ໄດ້ແກ່ ປຣະມັດຖະຮູບທຳນັ້ນເອງ. ໃນຄຳວ່າ “Anupagamanato” (ເພາະຄວາມບໍ່ເຂົ້າເຖິງ) ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມບໍ່ເຂົ້າເຖິງ ເພາະຄວາມທີ່ສະພາວະນັ້ນມີຄວາມລະອຽດອ່ອນຍິ່ງ. ວິເຄາະວ່າ “ຊື່ທີ່ກ່າວຄືອະທິວະຈະນະ (ຄຳເອີ້ນ) ຊື່ວ່າ ນາມາພິທານ (ການຕັ້ງຊື່)”. ແລະຄຳວ່າ “Adhivacanaṃ” ໄດ້ແກ່ ວາຈາທີ່ຍິ່ງ ເພາະເຮັດໜ້າທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມ. ແລະຄຳວ່າ “Nāmābhidhāna” ໝາຍເຖິງ ນາມບັນຍັດ. ຄຳວ່າ “Gahetabba bhāvo” (ພາວະທີ່ພຶງຖືເອົາ) ໄດ້ແກ່ ພາວະທີ່ພຶງຖືເອົາດ້ວຍຍານ ໂດຍການຮູ້ສະພາວະທຳທີ່ສົມຄວນແກ່ນາມນັ້ນ ເພາະໄດ້ຟັງນາມາພິທານ ຈາກສຳນັກຂອງຜູ້ກ່າວຢູ່ ຢ່າງນີ້ວ່າ “ນີ້ຊື່ວ່າຈິດ, ນີ້ຊື່ວ່າຜັດສະ” ເປັນຕົ້ນ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ “ນາມ” ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ພຶງຮູ້ໄດ້ຕາມແນວນາມບັນຍັດ. ທຳມະຊາດໃດນ້ອມໄປໃນອາລົມ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ “ນາມ”. ຫຼືວ່າ ທຳທັງຫຼາຍທີ່ມີອາລົມ ຍ່ອມນ້ອມໄປໃນອາລົມນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນເອີ້ນວ່າ “ນາມ” ເຊັ່ນກັນ.

ဣမသ္မိံ [Pg.272] ပစ္စယသင်္ဂဟေ ပစ္စယဓမ္မေသု ပညတ္တီနံပိ သင်္ဂဟိတတ္တာ ပညတ္တိ သင်္ဂဟောပိ ထေရေန ဣဓ နိက္ခိတ္တော. တတ္ထ ‘‘ပညာဝီယတီ’’တိ ဧတ္ထ ပညာပနံ နာမ ဝေါဟာရဋ္ဌပနံ. တဉ္စဌပနံ ဒွီဟိကာရဏေဟိ သိဇ္ဈတိ ဝဒန္တာနံ ဝေါဟာရေန စ, သုဏန္တာနံ သမ္ပဋိစ္ဆနေန စာတိ ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ပီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘သမ္ပဋိစ္ဆီယတီ’’တိ ယထာ ပုဗ္ဗပုရိသေဟိ ဝေါဟရီယတိ, တထာ ပစ္ဆိမ ဇနပရမ္ပရာဟိ ဝေါဟရီယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပကာရေန ဉာပီယတီတိ ပညတ္တီတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဗျဉ္ဇနတ္ထော’’တိ မနုဿ, ဒေဝ, ပထဝီ, ပဗ္ဗတာဒိကော သဒ္ဒတ္ထော. ‘‘ပညာ ပီယန္တီ’’တိ ပကာရေန ဌပီယန္တိ. သဒ္ဒပညတ္တိံ အာဟာတိ အဓိကာရော. အဓိမတ္တဘာဝပ္ပကာရော နာမ ပထဝီပဗ္ဗတာဒီသု ပထဝီဓာတုယာ အဓိမတ္တ ဘာဝဝိသေသော. နဒီ သမုဒ္ဒေါဒကာဒီသု အာပေါဓာတုယာ. အဂ္ဂိက္ခန္ဓေသု တေဇောဓာတုယာ. ဝါတက္ခန္ဓေသု ဝါယောဓာတုယာတိ ဧဝံ အဓိမတ္တ ဘာဝဝိသေသော. ဝိဝိဓေန ပကာရေန ပရိဏမနံ ဝိပရိဏာမောတိ အာဟ တထာ တထာ ဝိပရိဏာမာကာရန္တိ. ပထဝီပဗ္ဗတာဒိဝေါဟာရော သဏ္ဌိတာကာရံ နိဿာယ ပဝတ္တော န ဟောတိ. ပထဝီ နာမ ဧဝံ သဏ္ဌာနာ, ပဗ္ဗတော နာမ ဧဝံ သဏ္ဌာနောတိ သဏ္ဌာနနိယမော နတ္ထိ. ပံသုသိလာနံ ရာသိပုဉ္ဇပ္ပဝတ္တိမတ္တေန ဝေါဟာရော သိဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တံ ‘‘န ဟိ ဣဓ သဏ္ဌာနံ ပဓာနံ’’တိ. ‘‘ကဋ္ဌာဒယော ဧဝ ဝုစ္စန္တီ’’တိ တေ ဧဝသဏ္ဌာနနာနတ္တံ ပဋိစ္စ နာနာဝေါဟာရေန ဝုစ္စန္တိ. ပထဝီ ပဗ္ဗတ နဒီ သမုဒ္ဒါဒီသု ဝိယ ဘူတာနံ ပဝတ္တိဝိသေသာကာရေနာတိ ဝုတ္တံ ‘‘န ဟိ ဣဓ သမူဟော ပဓာနံ’’တိ. ‘‘ဥပါဒါပညတ္တီ’’တိ ပဉ္စက္ခန္ဓ ဓမ္မေ ဥပါဒါယ တေဟိ အနညံ ဧကီဘူတံ ကတွာ ပညတ္တိ. န အာကာသ ပညတ္တိ ဒိသာဒေသပညတ္တိယော ဝိယ တေဟိ ခန္ဓေဟိ မုဉ္စိတွာ ပညတ္တိ. ‘‘ယတော’’တိ ယမှာဒိသတော. ‘‘လဒ္ဓပ္ပကာသတ္တာ’’တိ လဒ္ဓပ္ပဘာသတ္တာ. ‘‘အဟဿာ’’တိ ဒိဝသဿ. ဥဒ္ဓုမာတကာဒီနိ ‘ဥဒ္ဓုမာတကံ ပဋိကူလံ’တိအာဒိနာ ပဋိကူလဝသေန မနသိကရောန္တဿပိ နိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌဟန္တံ ဘူတဝိကာရပ္ပကာရေန ဥပဋ္ဌဟတီတိ ကတွာ ဘူတနိမိတ္တေ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ’’တိ ပုဂ္ဂလပညတ္တိ အဋ္ဌကထာယံ. ‘‘တာသံ’’တိ ဘူမိပဗ္ဗတာဒိကာနံ အတ္ထ ပညတ္တီနံ. ‘‘တထာ တထာ’’တိ [Pg.273] အယံ ဘူမိ, အယံ ပဗ္ဗတော, တိအာဒိနာ တေန တေန ဝေါဟာရေန. အတ္ထာနံ ပရမတ္ထာနံ ဆာယာတိ အတ္ထစ္ဆာယာ. ‘‘ဆာယာ’’တိ စ နိမိတ္တစ္ဆာယာယော ဝုစ္စန္တိ. အတ္ထစ္ဆာယာနံ အာကာရော အတ္ထစ္ဆာယာကာရော. ‘‘အာကာရော’’တိ စ နာနာသမူဟ နာနာသဏ္ဌာနာဒိကော အာကာရော. အတ္ထောတိ ဝါ သဒ္ဒါဘိဓေယျော ဝစနတ္ထော. သောယေဝ သမူဟာကာရာဒိ နိမိတ္တ မတ္တတ္တာ အတ္ထစ္ဆာယာကာရောတိ ဝုစ္စတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘သဒ္ဒါဘိဓေယျ သင်္ခါတေနာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဒဗ္ဗပ္ပဋိဗိမ္ဗာကာရေနာ’’တိ ဒဗ္ဗသင်္ခါတေန ပဋိဗိမ္ဗာကာရေန. ‘‘ဩလမ္ဗိယာ’’တိ အဝလမ္ဗိတွာ. ‘‘ဂဏနူပဂံ ကတွာ’’တိ အယ မေကော အတ္ထော, ဣဒမေကံ ဝတ္ထူတိ ဧဝံ ဂဏနူပဂံ ကတွာ. ‘‘ဣမေဆာ’’တိ ဣမေ ဆသဒ္ဒပညတ္တိ ဝေါဟာရာ နာမ နာမကမ္မာဒိ နာမ. ‘‘အတ္တနီ’’တိ နာမပဒ သင်္ခါတေ အတ္တနိ. အတ္ထ ဝိသယံ ဧဝ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ ဘာသညူနန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘နာမေ သတီ’’တိ အက္ခရသမူဟော ပဒံ, ပဒသမူဟော ဝါကျန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ နာမပဒေ ဝိဇ္ဇမာနေ သတိ. ‘‘တဒုဂ္ဂဏှန္တာနံ’’တိ တံ တံ နာမပဒံ ဝါစုဂ္ဂတကရဏ ဝသေန ဥဂ္ဂဏှန္တာနံ ဇနာနံ. ‘‘တဒတ္ထာ’’တိ တဿ တဿ နာမ ပဒဿ အတ္ထာ. ‘‘အာဂစ္ဆန္တိ ယေဝါ’’တိ ဘာသညူနံ ဉာဏာဘိမုခံ အာဂစ္ဆန္တိယေဝ. ဧတေန အတ္တနိ အတ္ထဿ နာမနံ နာမ အတ္ထဇောတန ကိစ္စမေဝါတိ ဒီပေတိ. ‘‘သုဏန္တာနံ ဉာဏံ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဉာဏံ’’တိ ဥပလက္ခဏ ဝစနံ, အကုသလ ဝိညာဏဿပိ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ‘‘တံ တံ အတ္ထာဘိမုခံ နာမေတီ’’တိ အာရမ္မဏ ကရဏဝသေန နာမေတိ. ‘‘နာမဂ္ဂဟဏ ဝသေနာ’’တိ အယံ အသုကောနာမ ဟောတူတိ ဧဝံ နာမဂ္ဂဟဏဝသေန. ‘‘ဓာရီယတီ’’တိ ယာဝဇီဝံပိ အပ္ပမုဿမာနံ ကတွာ ဓာရီယတိ. နီဟရိတွာ ဝုစ္စတိ အတ္ထော ဧတာယာတိ နိရုတ္တိ. ‘‘ဧတာယာ’’တိ ကရဏဘူတာယ ဧတာယနာမဇာတိယာ. ‘‘အဝိဒိတပက္ခေ’’တိ နာမပဒံ အဿုတကာလေ အဝိညာတပက္ခေ. ‘‘တတော နီဟရိတွာ’’တိ အဝိဒိတပက္ခတော ဉာဏေန နီဟရိတွာ. ‘‘ကထီယတီ’’တိ တံ သုတကာလေ ဝဒန္တေန သုဏန္တဿ အာစိက္ခီယတိ ဇာနာပီယတိ. ‘‘အတ္ထဿာ’’တိ အဝိဒိတပက္ခေ ဌိတဿ အတ္ထဿ. ‘‘ဧတဿေ ဝါ’’တိ နာမပဒဿေဝ. နာမပဒန္တိ စ ကြိယ ပဒံပိ[Pg.274], ဥပသဂ္ဂပဒမ္ပိ, နိပါတပဒမ္ပိ, ပါဋိပဒိကပဒံပိ, ဣဓ နာမပဒန္တွေဝ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝိသေသနဘူတာနံ’’တိ အညပဒတ္ထသမာသေ သမာသပဒါနံ အတ္ထာ ဝိသေသနာ နာမ. ဧဝံ ဝိသေသနဘူတာနံ. ‘‘ပုဂ္ဂလဿာ’’တိ အညပဒတ္ထဘူတဿ အဘိညာလာဘီ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘ဝဒန္တီ’’တိ အာနန္ဒာစရိယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သော ဟိ ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ ပညတ္တိဒုကနိဒ္ဒေသေ မူလဋီကာယံ တထာ ဝဒတိ. ‘‘တဗ္ဘာဝံ’’တိ အက္ခရ ပဒဗျဉ္ဇနဘာဝံ. ‘‘အဿာ’’တိ နာမပညတ္တိယာ. အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနံ ဂေါစရော အာရမ္မဏံ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အနုသာရေနာ’’တိ အနုဂမနေန. ‘‘လောကသင်္ကေတ နိမ္မိတာ’’တိ လောကသင်္ကေတညာဏေန ပဝတ္တိတာ. ‘‘လောကသင်္ကေတညာဏံ’’တိ စ ဣဒံ နာမံ ဣမဿတ္ထဿ နာမံ, အယမတ္ထော ဣမဿ နာမဿ အတ္ထောတိ ဧဝံ ပုရေတရံ လောကသညာဏ ဇာနနကညာဏံ. ‘‘အတီတ သဒ္ဒမတ္တာရမ္မဏာ’’တိ သောတဝိညာဏ ဝီထိယာ အာရမ္မဏံ ဟုတွာ နိရုဒ္ဓံ အတီတ သဒ္ဒမတ္တံ ကုရုမာနာ. ‘‘တေန ဝုတ္တဝစနေ’’တိ တေန သိက္ခံ ပစ္စက္ခန္တေန ဘိက္ခုနာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာမီတိ ဝုတ္တဝစနေ. ပစ္စုပ္ပန္နံ သဒ္ဒံ သောတဝိညာဏ ဝီထိယာ, အတီတဉ္စ သဒ္ဒံ မနောဝိညာဏ ဝီထိယာတိ ယောဇနာ. ‘‘တာနိ အက္ခရာနီ’’တိ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာမီတိ ဝါကျေ အဝယဝက္ခရာနိ. ‘‘အယံ အက္ခရ သမူဟော’’တိ ဣဒံ နာမပဒန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတဿ အတ္ထဿ. ‘‘ဝိနိစ္ဆယဝီထိံ’’တိ အက္ခရ ပဒသလ္လက္ခဏဝီထိဉ္စ. ‘‘ဧကက္ခရေ သဒ္ဒေ’’တိ ‘ဂေါ’ ဣစ္စာဒိကေ ဧကက္ခရေ ပညတ္တိ သဒ္ဒေ. ‘‘ယာ’’တိ နာမ ပညတ္တိ. ‘‘ဝဒန္တဿ မနသာ’’တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂေ’’တိ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ပရေသံ ဝတ္တုကာမော ဝဒန္တော တဿ တဿ အတ္ထဿ နာမံ ပထမံ မနောဒွါရဝီထိယာ နိယမေတွာ ဧဝ ဝဒတိ, တံ နာမံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝဒန္တေန မနသာ ဝဝတ္ထာပိတာ နာမပညတ္တီတိ ဝုစ္စတိ. ပဋိပါဋိကထနံ ပဝတ္တိက္ကမကထနံ. ‘‘ဝုတ္တံ’’တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. တထာ အဒ္ဓမတ္တိကန္တိ စ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝုတ္တံ’’တိ စ သဒ္ဒသတ္ထေသု ဝုတ္တံ.

ໃນປັດຈະຍະສັງຄະຫະນີ້ ເພາະບັນຍັດທັງຫຼາຍຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນປັດຈະຍະທຳດ້ວຍ ພຣະເຖຣະຈຶ່ງໄດ້ສະແດງບັນຍັດຕິສັງຄະຫະໄວ້ໃນທີ່ນີ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “paññāvīyati” (ຍ່ອມຖືກໃຫ້ຮູ້) ນີ້ ການບັນຍັດ (paññāpana) ໄດ້ແກ່ ການຕັ້ງໂວຫານ. ແລະການຕັ້ງໂວຫານນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍເຫດ ໒ ປະການ ຄື ດ້ວຍໂວຫານຂອງຜູ້ກ່າວ ແລະດ້ວຍການຮັບເອົາຂອງຜູ້ຟັງ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ພຣະເຖຣະຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ayaṃ pi” (ແມ່ນແຕ່ສິ່ງນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Sampaṭicchīyati” (ຍ່ອມຖືກຮັບເອົາ) ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຄົນລຸ້ນຫຼັງຍ່ອມໃຊ້ໂວຫານ ຕາມທີ່ຄົນບູຮານເຄີຍໃຊ້ໂວຫານມາ. ຫຼືວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ “ບັນຍັດ” ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ນໃຫ້ຮູ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ກໍຄວນ. ຄຳວ່າ “Byañjanattho” (ເນື້ອຄວາມແຫ່ງພະຍັນຊະນະ) ໄດ້ແກ່ ເນື້ອຄວາມຂອງສັບ ເຊັ່ນ ມະນຸດ, ເທວະດາ, ແຜ່ນດິນ, ພູເຂົາ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Paññā pīyanti” ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ. ບົດວ່າ “Saddapaññattiṃ āha” (ກ່າວເຖິງສັດທະບັນຍັດ) ເປັນບົດຕັ້ງ (ອະທິການ). ທີ່ຊື່ວ່າ “ອະທິມັດຕະພາວະປະການ” (ປະການແຫ່ງຄວາມມີປະມານຍິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມພິເສດແຫ່ງຄວາມມີປະມານຍິ່ງຂອງປະຖະວີທາດ ໃນແຜ່ນດິນ ແລະພູເຂົາ ເປັນຕົ້ນ, ຂອງອາໂປທາດ ໃນແມ່ນ້ຳ ແລະນ້ຳສະໝຸດ ເປັນຕົ້ນ, ຂອງເຕໂຊທາດ ໃນກອງໄຟ ເປັນຕົ້ນ, ຂອງວາໂຍທາດ ໃນກອງລົມ ເປັນຕົ້ນ ນີ້ຄືຄວາມພິເສດແຫ່ງຄວາມມີປະມານຍິ່ງ. ການຜັນແປໄປໂດຍປະການຕ່າງໆ ຊື່ວ່າ “ວິປະຣິໜາມະ” (ຄວາມແປປວນ) ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tathā tathā vipariṇāmākāraṃ” (ອາການທີ່ແປປວນໄປຢ່າງນັ້ນໆ). ໂວຫານວ່າ ແຜ່ນດິນ, ພູເຂົາ ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ເປັນໄປໂດຍອາໄສອາການທີ່ຕັ້ງຢູ່ (ສັນຖານ). ດ້ວຍວ່າ ການກຳນົດສັນຖານວ່າ “ແຜ່ນດິນມີສັນຖານຢ່າງນີ້, ພູເຂົາມີສັນຖານຢ່າງນີ້” ຍ່ອມບໍ່ມີ. ໂວຫານຍ່ອມສຳເລັດພຽງແຕ່ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງກອງດິນ ແລະກອງຫີນ ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ “na hi idha saṇṭhānaṃ padhānaṃ” (ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ ສັນຖານບໍ່ແມ່ນສິ່ງສຳຄັນ). ຄຳວ່າ “Kaṭṭhādayo eva vuccanti” (ເພິ່ນກ່າວເຖິງໄມ້ ເປັນຕົ້ນ ເທົ່ານັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຍ່ອມຖືກເອີ້ນດ້ວຍໂວຫານຕ່າງໆ ໂດຍອາໄສຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນຖານ. ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ “na hi idha samūho padhānaṃ” (ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ ກຸ່ມກ້ອນບໍ່ແມ່ນສິ່ງສຳຄັນ) ເພາະເປັນໄປໂດຍອາການພິເສດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງມະຫາພູທະຮູບ ເຊັ່ນດຽວກັບໃນແຜ່ນດິນ, ພູເຂົາ, ແມ່ນ້ຳ, ມະຫາສະໝຸດ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Upādāpaññatti” (ອຸປາດາບັນຍັດ) ໄດ້ແກ່ ບັນຍັດທີ່ອາໄສທຳຄືປັນຈະຂັນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ ບໍ່ຕ່າງຈາກຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນບັນຍັດທີ່ພົ້ນຈາກຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ເໝືອນຢ່າງອາກาສະບັນຍັດ ແລະທິສາເທສະບັນຍັດ (ບັນຍັດທິດແລະດິນແດນ). ຄຳວ່າ “Yato” ໝາຍເຖິງ ຈາກທິດ ເປັນຕົ້ນ ໃດ. ຄຳວ່າ “Laddhappakāsattā” ໝາຍເຖິງ ເພາະໄດ້ຮັບແສງສະຫວ່າງ. ຄຳວ່າ “Ahassa” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງວັນ. ພຣະເຖຣະສົງເຄາະອຸດທຸມາດຕະກະ (ชາກສົບຂຶ້ນອືດ) ເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າໃນພູຕະນິມິດ ເພາະເມື່ອມົນສິການໂດຍຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດ ຢ່າງນີ້ວ່າ “ຊາກສົບຂຶ້ນອືດເປັນຂອງໜ້າກຽດ” ເປັນຕົ້ນ ນິມິດທີ່ປາກົດ ຍ່ອມປາກົດໂດຍປະການແຫ່ງຄວາມແປປວນຂອງມະຫາພູທະຮູບ. ຄຳວ່າ “Aṭṭhakathāyaṃ” ໝາຍເຖິງ ໃນອັດຖະກະຖາປຸກຄະລະບັນຍັດ. ຄຳວ່າ “Tāsaṃ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງອັດຖະບັນຍັດທັງຫຼາຍ ມີແຜ່ນດິນ ແລະພູເຂົາ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Tathā tathā” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍໂວຫານນັ້ນໆ ຢ່າງນີ້ວ່າ “ນີ້ຄືແຜ່ນດິນ, ນີ້ຄືພູເຂົາ” ເປັນຕົ້ນ. ເງົາແຫ່ງເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍ ຄື ປຣະມັດຖະທຳ ຊື່ວ່າ “ອັດຖະສາຍາ” (ເງົາແຫ່ງເນື້ອຄວາມ). ແລະຄຳວ່າ “Chāyā” (ເງົາ) ໝາຍເຖິງ ເງົາຄືນິມິດ. ອາການແຫ່ງເງົາຂອງເນື້ອຄວາມ ຊື່ວ່າ “ອັດຖະສາຍາການ”. ແລະຄຳວ່າ “Ākāro” (ອາການ) ໄດ້ແກ່ ອາການມີກຸ່ມກ້ອນຕ່າງໆ ແລະສັນຖານຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນ. ຫຼືວ່າ ຄຳວ່າ “Attho” ໄດ້ແກ່ ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳເວົ້າ ທີ່ຖືກກ່າວດ້ວຍສຽງ. ພຣະເຖຣະສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “saddābhidheyya saṅkhātena” (ທີ່ກ່າວຄືເນື້ອຄວາມຂອງຄຳເວົ້າ) ເປັນຕົ້ນ ວ່າ ເນື້ອຄວາມນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ “ອັດຖະສາຍາການ” ເພາະເປັນພຽງນິມິດມີອາການແຫ່ງກຸ່ມກ້ອນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Dabbappaṭibimbākārena” ໝາຍເຖິງ ໂດຍອາການແຫ່ງຮູບເງົາ ທີ່ກ່າວຄືວັດຖຸ. ຄຳວ່າ “Olambiya” ໝາຍເຖິງ ໂດຍອາໄສ (ໜ່ວງໜ່ຽວ). ຄຳວ່າ “Gaṇanūpagaṃ katvā” (ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າເຖິງການນັບ) ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າເຖິງການນັບຢ່າງນີ້ວ່າ “ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໜຶ່ງ, ນີ້ຄືວັດຖຸໜຶ່ງ”. ຄຳວ່າ “Ime chā” (໖ ປະການເຫຼົ່ານີ້) ໄດ້ແກ່ ໂວຫານຄືສັດທະບັນຍັດ ໖ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ມີນາມະກຳ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Attani” (ໃນຕົນ) ໝາຍເຖິງ ໃນຕົນ ທີ່ກ່າວຄືນາມະບົດ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປເປັນອາລົມແຫ່ງເນື້ອຄວາມເທົ່ານັ້ນ ແກ່ຜູ້ຮູ້ພາສາ. ຄຳວ່າ “Nāme satī” (ເມື່ອນາມມີຢູ່) ໝາຍເຖິງ ເມື່ອນາມະບົດທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ກຸ່ມອັກສອນຊື່ວ່າ ບົດ, ກຸ່ມບົດຊື່ວ່າ ປະໂຫຍກ” ມີຢູ່. ຄຳວ່າ “Taduggaṇhantānaṃ” ໝາຍເຖິງ ແກ່ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ຮຽນເອົານາມະບົດນັ້ນໆ ດ້ວຍການທ່ອງຂຶ້ນໃຈ. ຄຳວ່າ “Tadatthā” ໝາຍເຖິງ ເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍຂອງນາມະບົດນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ “Āgacchanti yeva” (ຍ່ອມປາກົດແທ້ໆ) ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມປາກົດຕໍ່ໜ້າຍານຂອງຜູ້ຮູ້ພາສາແທ້ໆ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະເຖຣະສະແດງວ່າ ການນ້ອມເນື້ອຄວາມໄປໃນຕົນ ຊື່ວ່າ ນາມ ເພາະມີໜ້າທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນເອງ. ໃນຄຳວ່າ “Suṇantānaṃ ñāṇaṃ” (ຍານຂອງຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ) ນີ້ ຄຳວ່າ “ñāṇaṃ” (ຍານ) ເປັນຄຳສະແດງເຖິງສິ່ງອື່ນດ້ວຍ ເພາະປະສົງເອົາອະກຸສົນວິນຍານນຳ. ຄຳວ່າ “Taṃ taṃ atthābhimukhaṃ nāmeti” (ຍ່ອມນ້ອມໄປສູ່ເນື້ອຄວາມນັ້ນໆ) ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມນ້ອມໄປໂດຍການເຮັດໃຫ້ເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ “Nāmaggahaṇa vasena” ໝາຍເຖິງ ໂດຍການຕັ້ງຊື່ຢ່າງນີ້ວ່າ “ຂໍໃຫ້ຜູ້ນີ້ມີຊື່ຢ່າງນີ້”. ຄຳວ່າ “Dhārīyati” (ຍ່ອມຖືກຊົງໄວ້) ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມຖືກຊົງໄວ້ໂດຍບໍ່ໃຫ້ຫຼົງລືມ ຕະຫຼອດຊີວິດ. ວິເຄາະວ່າ “ເນື້ອຄວາມຍ່ອມຖືກສະແດງອອກມາດ້ວຍທຳມະຊາດນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນິຣຸດຕິ (ພາສາ)”. ຄຳວ່າ “Etāya” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍນາມະຊາດນີ້ ທີ່ເປັນກາຣະນະ (ເຄື່ອງມື). ຄຳວ່າ “Aviditapakkhe” (ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ຮູ້) ໝາຍເຖິງ ໃນຝ່າຍທີ່ຍັງບໍ່ຮູ້ ໃນເວລາທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຍິນນາມະບົດ. ຄຳວ່າ “Tato nīharitvā” (ນຳອອກມາຈາກຝ່າຍນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ນຳອອກມາຈາກຝ່າຍທີ່ບໍ່ຮູ້ ດ້ວຍຍານ. ຄຳວ່າ “Kathīyati” (ຍ່ອມຖືກກ່າວ) ໝາຍເຖິງ ໃນເວລາທີ່ໄດ້ຍິນນາມະບົດນັ້ນ ຜູ້ກ່າວຍ່ອມບອກ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜູ້ຟັງຮູ້. ຄຳວ່າ “Atthassa” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ຮູ້. ຄຳວ່າ “Etassa vā” ໝາຍເຖິງ ຫຼືວ່າ ແຫ່ງນາມະບົດນັ້ນເອງ. ແລະຄຳວ່າ “Nāmapadaṃ” (ນາມະບົດ) ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ກິຣິຍາບົດ, ອຸປະສັກບົດ, ນິບາດບົດ, ປາຕິປະທິກະບົດ (ບົດເດີມ) ກໍເອີ້ນວ່າ ນາມະບົດ ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ “Visesanabhūtānaṃ” (ຂອງບົດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນວິເສດສະນະ) ໝາຍເຖິງ ໃນອັນຍະບົດທັດຖະສະມາດ ເນື້ອຄວາມຂອງບົດສະມາດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ວິເສດສະນະ, ບົດທີ່ເປັນວິເສດສະນະຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Puggalassa” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ໄດ້ອະພິນຍາ ທີ່ເປັນອັນຍະບົດທັດຖະ. ຄຳວ່າ “Vadanti” (ຍ່ອມກ່າວ) ພຣະເຖຣະg່າວໝາຍເຖິງ ພຣະອານັນທາຈານ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະອານັນທາຈານນັ້ນ ຍ່ອມກ່າວຢ່າງນັ້ນໄວ້ໃນມູລະຕີກາ ແຫ່ງປັນຍັດຕິທຸກະນິດເທດ ໃນຄຳພີທຳມະສັງຄະນີ. ຄຳວ່າ “Tabbhāvaṃ” ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນແຫ່ງອັກສອນ, ບົດ ແລະພະຍັນຊະນະ. ຄຳວ່າ “Assā” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງນາມບັນຍັດ. ວິເຄາະວ່າ “ອັກສອນ, ບົດ ແລະພະຍັນຊະນະ ເປັນໂຄຈອນ ຄື ອາລົມຂອງນາມບັນຍັດນັ້ນ”. ຄຳວ່າ “Anusārena” ໝາຍເຖິງ ໂດຍການຄ້ອຍຕາມ. ຄຳວ່າ “Lokasaṅketa nimmitā” ໝາຍເຖິງ ເປັນໄປແລ້ວດ້ວຍໂລກະສັງເກດະຍານ (ຍານທີ່ຮູ້ສົມມຸດຂອງໂລກ). ແລະຄຳວ່າ “Lokasaṅketaññāṇaṃ” ໄດ້ແກ່ ຍານທີ່ຮູ້ຄວາມກຳນົດໝາຍຂອງໂລກທີ່ມີມາກ່ອນ ຢ່າງນີ້ວ່າ “ຊື່ນີ້ເປັນຊື່ຂອງເນື້ອຄວາມນີ້, ເນື້ອຄວາມນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມຂອງຊື່ນີ້”. ຄຳວ່າ “Atīta saddamattārammaṇā” ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ສຽງໃນອະດີດເທົັ້ນ ທີ່ດັບໄປແລ້ວ ໂດຍເປັນອາລົມແຫ່ງໂສຕະວິນຍານວິຖີ ໃຫ້ເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ “Tena vuttavacane” ໝາຍເຖິງ ໃນຄຳເວົ້າທີ່ພິກຂຸຜູ້ລຳສິກຂາກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າຂໍລຳສິກຂາ”. ປະກອບຄວາມວ່າ ຍ່ອມຮັບຮູ້ສຽງປັດຈຸບັນ ດ້ວຍໂສຕະວິນຍານວິຖີ ແລະຍ່ອມຮັບຮູ້ສຽງອະດີດ ດ້ວຍມະໂນວິນຍານວິຖີ. ຄຳວ່າ “Tāni akkharāni” ໝາຍເຖິງ ອັກສອນທີ່ເປັນສ່ວນຍ່ອຍ ໃນປະໂຫຍກວ່າ “sikkhaṃ paccakkhāmi”. ຄຳວ່າ “Ayaṃ akkhara samūho” (ກຸ່ມອັກສອນນີ້) ມີຄຳອະທિບາຍວ່າ ນີ້ຄືນາມະບົດ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມນີ້. ຄຳວ່າ “Vinicchayavīthiṃ” ໝາຍເຖິງ ວິຖີທີ່ກຳນົດໝອນສອນແລະບົດ. ຄຳວ່າ “Ekakkhare sadde” ໝາຍເຖິງ ໃນບັນຍັດຕິສັບທີ່ມີອັກສອນດຽວ ມີຄຳວ່າ “go” (ງົວ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Yā” ໝາຍເຖິງ ນາມບັນຍັດໃດ. ບົດວ່າ “Vadantassa manasā” (ດ້ວຍໃຈຂອງຜູ້ກ່າວຢູ່) ມີການເຊື່ອມໂຍງກັນ. ຄຳວ່າ “Pubbabhāge” (ໃນກາລະກ່ອນ) ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ກ່າວເມື່ອປາດຖະໜາຈະກ່າວເນື້ອຄວາມໃດໆ ແກ່ຄົນອື່ນ ຍ່ອມກຳນົດຊື່ຂອງເນື້ອຄວາມນັ້ນໆ ດ້ວຍມະໂນທະວານວິຖີກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວ, ນາມນັ້ນ ເພິ່ນເອີ້ນວ່າ ນາມບັນຍັດທີ່ຖືກກຳນົດດ້ວຍໃຈຂອງຜູ້ກ່າວໃນກາລະກ່ອນ. ການກ່າວຕາມລຳດັບ ໄດ້ແກ່ ການກ່າວຕາມລຳດັບຄວາມເປັນໄປ. ຄຳວ່າ “Vuttaṃ” ໝາຍເຖິງ ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ. ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ “ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນວ່າ addhamattika (ມີກຶ່ງມາດຕາ) ດ້ວຍ”. ແລະຄຳວ່າ “Vuttaṃ” ໝາຍເຖິງ ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີໄວຍາກອນ (ສັດທະສາດ).

ဂါထာယံ. ‘‘မတ္တာ’’တိ ဧကဝိဇ္ဇုပ္ပာဒက္ခဏံ ဝုစ္စတိ. ဧကာ မတ္တာယဿာတိ ဧကမတ္တော. ‘‘ဒီဃမုစ္စတေ’’တိ ဒီဃော နာမ ဝုစ္စတေ. ‘‘ပ္လုတော’’တိ နာနပ္ပကာရေန ရုတော ဂါယိတောတိ ပရုတော[Pg.275]. သော ဧဝ ရကာရဿ လကာရံ ကတွာ ပကာရေ စ သရလောပံ ကတွာ ပ္လုတောတိ ဝုစ္စတိ. ဂီတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပရမတ္ထ သဒ္ဒသံဃာဋာနံ’’တိ ပရမ္ပရာ ပဝတ္တာနံ ပရမတ္ထ သဒ္ဒရာသီနံ. ‘‘အနေကကောဋိသတသဟဿာနိ စိတ္တာနီ’’တိ ဇဝနဝီထီနံ အန္တရန္တရာ ဘဝင်္ဂစိတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ အနေကကောဋိသတသဟဿာနိ စိတ္တာနိ.

ໃນຄາຖາ. ຄຳວ່າ “Mattā” (ມາດຕາ) ໝາຍເຖິງ ຊ່ວງເວລາຟ້າແມບແລບຄັ້ງໜຶ່ງ. ວິເຄາະວ່າ “ສຽງໃດມີມາດຕາດຽວ ສຽງນັ້ນຊື່ວ່າ ເອກະມັດຕະ (ມີມາດຕາດຽວ)”. ຄຳວ່າ “Dīghamuccate” ໝາຍເຖິງ ເພິ່ນເອີ້ນວ່າ ສຽງຍາວ (ທີຄະ). ຄຳວ່າ “Pluto” (ພູດຕະ) ວິເຄາະວ່າ “ສຽງໃດທີ່ເພິ່ນຮ້ອງ ຫຼືຂັບຮ້ອງໂດຍປະການຕ່າງໆ ສຽງນັ້ນຊື່ວ່າ ປະຣຸດຕະ”. ປະຣຸດຕະນັ້ນເອງ ເມື່ອແປງ ຣະ ອັກສອນ ເປັນ ລະ ອັກສອນ ແລະລົບສະຫຼະທີ່ ປະ ອັກສອນ ເສຍແລ້ວ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “ພູດຕະ” (Pluto). ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ສຽງຂັບຮ້ອງ. ຄຳວ່າ “Paramattha saddasaṅghāṭānaṃ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງກອງສຽງປຣະມັດ ທີ່ເປັນໄປສືບໆ ກັນມາ. ຄຳວ່າ “Anekakoṭisatasahassāni cittānī” (ຈິດຫຼາຍແສນໂກດ) ໄດ້ແກ່ ຈິດຫຼາຍແສນໂກດ ພ້ອມດ້ວຍພະວັງຄະຈິດ ໃນລະຫວ່າງວິຖີແຫ່ງຊະວະນະທັງຫຼາຍ.

ပဋ္ဌာနနယာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ປັດຖານະໄນຍານຸທີປະນີ ຈົບແລ້ວ.

ပစ္စယသင်္ဂဟာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ปັດຈະຍະສັງຄະຫານຸທີປະນີ ຈົບແລ້ວ.

၉. ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ဂဟအနုဒီပနာ

໙. ກຳມັດຖານະສັງຄະຫານຸທີປະນີ

၁၇၀. ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ဂဟေ[Pg.276]. ဝိဒိတော ဝိညာတော နာမရူပ ဝိဘာဂေါ ယေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ယောဂီ ပုဂ္ဂလော. ‘‘ကိလေသေ သမေတီ’’တိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိကေ နီဝရဏကိလေသေ ဥပသမေတိ. ‘‘တထာ ပဝတ္တော’’တိ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တော. ဝူပသမနဝသေန ဝါ ပဝတ္တော. ‘‘တာယာ’’တိ တာယဘာဝနာ ပညာယ, ပဿန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပဿိတံ’’တိ သမနုပဿိတံ. ကထံ ကသိဏဘာဝနာဒိကံ ယောဂကမ္မံ အတ္တာဝ အတ္တနော ဌာနံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနံဟီ’’တိအာဒိ. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ပဒဋ္ဌာနတာယာ’’တိ ဧတေန တိဋ္ဌတိ အနိဝတ္တမာနံ ပဝတ္တတိ ဧတေနာတိ ဌာနန္တိ အတ္ထေန ပဒဋ္ဌာနမေဝ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဒီပေတိ. ‘‘သုခဝိသေသာနံ’’တိ ဈာနသုခ မဂ္ဂသုခ ဖလသုခါနံ. ‘‘ဒသကသိဏာနီ’’တိအာဒီသု မုချတော ဝါ ဥပစာရတော ဝါ ဒွိဓာပိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒသကသိဏာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘သေသာနိပီ’’တိ အပ္ပမညာဒီနိ သေသကမ္မဋ္ဌာနာနိပိ. ယံ ယံ အနုရူပံ ယထာနုရူပံ. ‘‘သမုဒါစရဏံ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဘုသံ ပဝတ္တနံ. ‘‘သံသဂ္ဂ ဘေဒေါ’’တိ ဧကမေကဿ ပုဂ္ဂလဿ ကဿစိ ဒွေစရိယာ, ကဿစိ တိဿောတိအာဒိနာ သမ္မိဿ ဝိဘာဂေါ. အဋ္ဌကထာယံ’’တိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာယံ. ‘‘သဗ္ဗာယပိ အပ္ပနာယာ’’တိ ဈာနပ္ပနာယ စ မဂ္ဂပ္ပနာယ စ ဖလပ္ပနာယ စ. ‘‘ယာ အာသန္နေ ပဝတ္တာ ဒူရေ ပဝတ္တာတိ အဓိကာရော. ‘‘ဣတရာ ပနာ’’တိ ဒူရေ ပဝတ္တာပန. ‘‘တာသံ ပနာ’’တိ တိဿန္နံ ဘာဝနာနံ ပန. ‘‘တေသံ ပီ’’တိ ဒွိန္နံ နိမိတ္တာနံပိ. ‘‘ဝိဒတ္ထိစတုရင်္ဂုလံ’’ နာမ ဝိတ္ထာရတော စတုရင်္ဂုလာဓိကံ ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏံ. ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏံ ဝါ စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏံ ဝါတိပိ ယုဇ္ဇတိ. တထာဟိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝါယောကသိဏ ဝိဓာနေ စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏံ သီသံ ဝါတေန ပဟရိယမာနံ ဒိသွာတိ ဝုတ္တံ. ခလမဏ္ဍလံ နာမ ကဿကာနံ ကဿမဒ္ဒနဘူမိဘာဂမဏ္ဍလံ. ‘‘ကတံ ဝါ’’တိ နီလာဒိဝဏ္ဏဝိသေသရဟိတံ အရုဏဝဏ္ဏံ မတ္တိကက္ခဏ္ဍံ ဥဒကေန မဒ္ဒိတွာ စက္ကမဏ္ဍလံ ဝိယ ပရိမဏ္ဍလံ သုမဋ္ဌတလံ [Pg.277] ပထဝိမဏ္ဍလံ ကရောန္တိ. ဧဝံ ကတံ ဝါ. ‘‘အကတံ ဝါ’’တိ ကတ္ထစိ ဘူမိဘာဂေ ကေနစိ အကတံ သယံ ဇာတံ ဝါ. ‘‘ကသိဏေန ဇမ္ဗုဒီပဿာ’’တိ ဧတ္ထ.

໑໗໐. ໃນກຳມັດຖານສັງຄະຫະ. ບົດວິເຄາະວ່າ "Vidito viññāto nāmarūpa vibhāgo yenāti" (ຊົນໃດຮູ້ແລ້ວ ເຂົ້າໃຈແລ້ວ ເຊິ່ງການຈຳແນກນາມແລະຮູບ ເຫດນັ້ນ ຊົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂຍຄີ). ໄດ້ແກ່ ໂຍຄີບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ "Kilese sametī" (ຍ່ອມສະຫງົບກິເລດ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມລະງັບນີວໍລະນະກິເລດ ມີກາມະສັນທະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Tathā pavatto" (ເປັນໄປຢ່າງນັ້ນ) ຄວາມວ່າ ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພາວະນາ ຫຼືວ່າ ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຂົ້າໄປສະຫງົບລະງັບ. ຄຳວ່າ "Tāyā" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍປັນຍາອັນເກີດຈາກພາວະນານັ້ນ, ມີບົດເຊື່ອມຄວາມວ່າ "passantī" (ຍ່ອມເຫັນ). ຄຳວ່າ "Passitaṃ" ຄວາມວ່າ ພິຈາລະນາເຫັນຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງ. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳອະທິບາຍ (ວິພາວິນີ) ທີ່ວ່າ "ādimajjhapariyosānānaṃhī" ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ໂຍຄະກຳ ມີກສິນພາວະນາເປັນຕົ້ນ ຈະເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງຕົນເອງໄດ້ແນວໃດ. ຄຳວ່າ "Padaṭṭhānatāyā" (ເພາະຄວາມເປັນບາດຖານ) ທ່ານສະແດງວ່າ ດ້ວຍທຳນີ້ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ ຄືເປັນໄປໂດຍບໍ່ຖອຍກັບ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທຳນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ທີ່ຕັ້ງ" (ຖານະ) ໂດຍອັດວ່າ ບາດຖານ (ປະທັດຖານ) ນັ້ນເອງ ທີ່ທ່ານຮຽກວ່າ ທີ່ຕັ້ງ. ຄຳວ່າ "Sukhavisesānaṃ" (ແຫ່ງສຸກອັນວິເສດທັງຫຼາຍ) ຄວາມວ່າ ແຫ່ງຊານະສຸກ, ມັກຄະສຸກ ແລະ ຜະລະສຸກ. ໃນຄຳວ່າ "Dasakasiṇānī" ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ "dasakasiṇānī" ເປັນຕົ້ນໄວ້ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທັງສອງຢ່າງ ຄື ໂດຍຕົ້ນ (ມຸຂະຍະ) ຫຼື ໂດຍອຸປະຈານ (ອຸປະຈາຣະ). ຄຳວ່າ "Sesānipī" ຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ກຳມັດຖານທີ່ເຫຼືອ ມີອັບປະມານຍາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Yaṃ yaṃ anurūpaṃ" ຄວາມວ່າ ຕາມສົມຄວນ (ຫຼື ຕາມຄວາມເໝາະສົມ). ຄຳວ່າ "Samudācaraṇaṃ" ຄວາມວ່າ ການເປັນໄປເນືອງໆ ຢ່າງແຮງກ້າ. ຄຳວ່າ "Saṃsagga bhedo" (ຄວາມຕ່າງກັນໂດຍການລະຄົນກັນ) ຄວາມວ່າ ການຈຳແນກທີ່ປະປົນກັນ ເຊັ່ນ ບຸກຄົນບາງຄົນມີຈະຣິດສອງຢ່າງ, ບາງຄົນມີຈະຣິດສາມຢ່າງ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhakathāyaṃ" ຄວາມວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາວິສຸດທິມັກ. ຄຳວ່າ "Sabbāyapi appanāyā" (ແມ່ນແກ່ອັບປະນາທັງປວງ) ຄວາມວ່າ ທັງຊານະອັບປະນາ, ມັກຄະອັບປະນາ ແລະ ຜະລະອັບປະນາ. ບົດວ່າ "Yā āsanne pavattā dūre pavattā" (ພາວະນາໃດເປັນໄປໃນທີ່ໃກ້, ພາວະນາໃດເປັນໄປໃນທີ່ໄກ) ນີ້ເປັນຂໍ້ກຳນົດ (ອະທິການ). ຄຳວ່າ "Itarā panā" (ສ່ວນພາວະນານອກນີ້) ຄວາມວ່າ ສ່ວນພາວະນາທີ່ເປັນໄປໃນທີ່ໄກ. ຄຳວ່າ "Tāsaṃ panā" ຄວາມວ່າ ແຕ່ຂອງພາວະນາທັງສາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Tesaṃ pī" ຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ຂອງນິມິດທັງສອງນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ "Vidatthicaturaṅgulaṃ" (ຄືບກັບສີ່ນິ້ວ) ໄດ້ແກ່ ຂະໜາດໜຶ່ງຄືບ ໂດຍມີສ່ວນກວ້າງເກີນໄປສີ່ນິ້ວ. ຫຼືຈະປະກອບຄວາມວ່າ ຂະໜາດໜຶ່ງຄືບ ຫຼື ຂະໜາດສີ່ນິ້ວ ກໍຄວນຄືກັນ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ ໃນວິສຸດທິມັກ ໝວດວາໂຍກສິນ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ "ເຫັນສີສະຂະໜາດສີ່ນິ້ວ ອັນລົມກະທົບຢູ່". ທີ່ຊື່ວ່າ "Khalamaṇḍalaṃ" (ລານນວດເຂົ້າ) ໄດ້ແກ່ ບໍລິເວນພື້ນດິນສຳລັບນວດເຂົ້າຂອງຊາວນາ. ຄຳວ່າ "Kataṃ vā" (ທີ່ເຮັດຂຶ້ນກໍດີ) ຄວາມວ່າ ເຂົາເຈົ້ານວດດິນໜຽວສີອະລຸນ ທີ່ປາສະຈາກສີພິເສດ ມີສີຂຽວເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍນ້ຳ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເປັນວົງມົນ ມີພື້ນຜິວລຽບນຽນ ຄືກັບວົງລໍ້ ເປັນມົນທົນແຫ່ງແຜ່ນດິນ. ທີ່ເຮັດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ "Kataṃ vā". ຄຳວ່າ "Akataṃ vā" (ທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດຂຶ້ນກໍດີ) ຄວາມວ່າ ທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງ ໂດຍບໍ່ມີໃຜເຮັດຂຶ້ນ ໃນພື້ນທີ່ດິນບາງແຫ່ງ. ໃນຄຳວ່າ "Kasiṇena jambudīpassā" ນີ້.

ဗုဒ္ဓေါတိ ကိတ္တယန္တဿ, ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ;

ဝရမေဝ ဟိ သာပီတိ, ကသိဏေနပိ ဇမ္ဗုဒီပဿာတိ.

ປີຕິໃດ ເກີດຂຶ້ນໃນກາຍ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ສັນລະເສີນຢູ່ ວ່າ 'ພຣະພຸດທະເຈົ້າ', ປີຕິນັ້ນແລ ປະເສີດກວ່າ (ຄວາມຍິນດີ) ດ້ວຍຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນຊົມພູທະວີບທັງໝົດ.

ဂါထာသေသော. တတ္ထ ဇမ္ဗုဒီပဿ ကသိဏတော သာပီတိဝရာ ဧဝါတိ ယောဇနာ. ‘‘ကသိဏတော’’တိ စ သကလမဏ္ဍလတော. သကလဿ ဇမ္ဗုဒီပမဏ္ဍလဿ ဣဿရိယာဓိပတိတော ပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သန္နိဝိဋ္ဌာ’’တိ သမံ သဏ္ဌိတာ. ‘‘သဏ္ဌာန ပညတ္တီ’’တိ မဏ္ဍလသဏ္ဌာနေန ဥပဋ္ဌိတာ နိမိတ္တပညတ္တိ ဧဝ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေ’’တိ ကာယေဝါ ရုက္ခဂ္ဂါဒီသုဝါ ဝါတေန ပဟတဋ္ဌာနေ. ‘‘ဝါယု ဝဋ္ဋီ’’တိ ဝါတပရိမဏ္ဍလံ. စန္ဒသူရိယာနံ အဂ္ဂိဿ စ ဩဘာသေန ဝိသိဋ္ဌာတိ သမာသော. ‘‘ဝိသိဋ္ဌာ’’တိ ဝိသေသိတာ.

ນີ້ເປັນສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງຄາຖา. ໃນຄາຖາຮ້ອຍກອງນັ້ນ ມີການປະກອບຄວາມວ່າ "ປີຕິນັ້ນແລ ປະເສີດກວ່າ (ຄວາມຍິນດີ) ດ້ວຍຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນຊົມພູທະວີບທັງໝົດ". ແລະຄຳວ່າ "Kasiṇato" ຄວາມວ່າ ຈາກມົນທົນທັງໝົດ. ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ຄວາມຍິນດີ (ປີຕິ) ທີ່ເກີດຈາກຄວາມເປັນໃຫຍ່ແລະຄວາມເປັນອະທິບໍດີ ໃນມົນທົນຊົມພູທະວີບທັງໝົດ. ຄຳວ່າ "Sanniviṭṭhā" (ຕັ້ງຢູ່ພ້ອມ) ຄວາມວ່າ ຕັ້ງຢູ່ສະໝ່ຳສະເໝີ. ຄຳວ່າ "Saṇṭhāna paññattī" (ສັນຖານບັນຍັດ) ໄດ້ແກ່ ນິມິດບັນຍັດ ທີ່ປາກົດຂຶ້ນໂດຍສັນຖານເປັນວົງມົນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "Phuṭṭhaṭṭhāne" (ໃນທີ່ທີ່ຖືກກະທົບ) ຄວາມວ່າ ໃນທີ່ທີ່ລົມກະທົບ ບໍ່ວ່າຈະເປັນທີ່ກາຍ ຫຼື ທີ່ປາຍໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Vāyu vaṭṭī" ໄດ້ແກ່ ວົງລົມ. ບົດສະໝາດວ່າ "Candasūriyānaṃ aggissa ca obhāsena visiṭṭhā" (ອັນວິເສດດ້ວຍແສງສະຫວ່າງແຫ່ງພຣະຈັນ, ພຣະອາທິດ ແລະ ໄຟ). ຄຳວ່າ "Visiṭṭhā" ຄວາມວ່າ ອັນວິເສດແລ້ວ.

‘‘ဓူမာတံ’’တိ ဓူမာယိတံ. ဓူမပူရိတပဋံ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘သူနဘာဝံ ဂတံ’’တိ. အန္တေ ကကာရော နိန္ဒတ္ထဇောတကောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကုစ္ဆိတတ္တာ’’တိ. ဇေဂုစ္ဆိ တဗ္ဗတ္တာတိ အတ္ထော. ‘‘ဆဝသရီရဿာ’’တိ လာမကသရီရဿ. ‘‘တဒေဝါ’’တိ ဆဝသရီရမေဝ. ဝိပုဗ္ဗကံ ဝိစ္ဆိန္နကံ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဝိသေသေန နီလန္တိဝိနီလံ. တမေဝ ကုစ္ဆိတတ္တာ ဝိနီလကံ. ‘‘တဒေဝ ပုန ပစ္စိတွာ’’တိ ဝိနီလကသရီရမေဝ ပုန ကာလာတိက္ကမေ ပစ္စိတွာ. ပူတိလောဟိတာနံ ပရိပက္ကဘာဝံ ပတွာတိ အတ္ထော. တတော တတော ဒွါရစ္ဆိဒ္ဒတော. ယုတ္တံ တဒေဝ သရီရန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိစ္ဆိန္နကံ နာမ, ဝိစ္ဆိဒ္ဒကန္တိပိ ပဌန္တိ. ‘‘အပကဍ္ဎိတွာ’’တိ ခဏ္ဍာနိ သရီရတော မောစေတွာ တံ တံ ပဒေသံ ကဍ္ဎိတွာ. ‘‘ပဂ္ဃရိတလောဟိတ သရီရံ’’တိ ဆိန္နဝိဒ္ဓဋ္ဌာနေသု ဝဏမုခေဟိ ပဂ္ဃရိတလောဟိတသရီရံ.

ຄຳວ່າ "Dhūmātaṃ" ຄວາມວ່າ ເປັນຄວັນ. ອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງຜ້າທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງgກ່າວວ່າ "sūnabhāvaṃ gataṃ" (ເຖິງຄວາມບວມຂຶ້ນ). ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ "kucchitattā" (ເພາະຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດ) ເພື່ອສະແດງວ່າ ອັກສອນ "ກ" (ກາໂຣ) ທີ່ຢູ່ທ້າຍບົດ ເປັນຕົວສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມຕິຕຽນ. ອະທິບາຍວ່າ ມີສະພາວະໜ້າກຽດຊັງ. ຄຳວ່າ "Chavasarīrassā" ຄວາມວ່າ ແຫ່ງຮ່າງກາຍອັນເລວຊາມ. ຄຳວ່າ "Tadevā" ຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ຮ່າງກາຍທີ່ຕາຍແລ້ວນັ້ນເອງ. ມີບົດເຊື່ອມຄວາມວ່າ "Vipubbakaṃ vicchinnakaṃ nāma" (ທີ່ຊື່ວ່າ ມີນ້ຳເຫຼືອງໄຫຼເຍີ້ຍ ແລະ ທີ່ຂາດເຄິ່ງ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ "Vinīla" (ສີຂຽວຄ້ຳ) ເພາະມີສີຂຽວເປັນພິເສດ. ຮ່າງກາຍນັ້ນເອງ ເພາະຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Vinīlaka" (ຮ່າງກາຍທີ່ມີສີຂຽວຄ້ຳໜ້າກຽດ). ຄຳວ່າ "Tadeva puna paccitvā" ຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ຮ່າງກາຍທີ່ມີສີຂຽວຄ້ຳນັ້ນເອງ ເມື່ອກາລະເວລາຜ່ານໄປ ກໍເນົ່າເປື່ອຍອີກ. ອະທິບາຍວ່າ ເຖິງຄວາມເປັນຂອງເນົ່າເປື່ອຍແຫ່ງນ້ຳໜອງແລະເລືອດເນົ່າ. ຄວາມວ່າ ຈາກຊ່ອງທະວານນັ້ນໆ. ມີບົດເຊື່ອມຄວາມວ່າ "ຮ່າງກາຍນັ້ນເອງ ທີ່ປະກອບແລ້ວ". ທີ່ຊື່ວ່າ "Vicchinnaka" (ຮ່າງກາຍທີ່ຂາດເຄິ່ງ) ນັ້ນ, ບາງແຫ່ງກໍອ່ານວ່າ "Vicchiddaka" (ຮ່າງກາຍທີ່ມີຊ່ອງຂາດ) ກໍມີ. ຄຳວ່າ "Apakaḍḍhitvā" (ຫຼັງຈາກຍາດແຍ່ງໄປ) ຄວາມວ່າ ຫຼັງຈາກເຮັດໃຫ້ຊິ້ນສ່ວນຫຼຸດອອກຈາກຮ່າງກາຍ ແລ້ວລາກດຶງໄປຍັງບ່ອນນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "Paggharitalohita sarīraṃ" (ຮ່າງກາຍທີ່ມີເລືອດໄຫຼອອກຢູ່) ໄດ້ແກ່ ຮ່າງກາຍທີ່ມີເລືອດໄຫຼອອກຈາກປາກແຜ ໃນບ່ອນທີ່ຖືກຟັນຫຼືແທງ.

‘‘ဗုဒ္ဓါနုဿတီ’’တိ ဧတ္ထ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒေါ ဂုဏျူပစာရ ဝစနံ ဟောတိ. ဂုဏိနော ဒဗ္ဗဿ နာမေန ဂုဏာနံ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဗုဒ္ဓဂုဏဿ အနုဿတိ ဗုဒ္ဓါနုဿတီ’’တိ. ဧသနယော ဓမ္မာနုဿတာဒီသု. ‘‘အရဟတာဒီ’’တိ အရဟတာဒိဂုဏော. ဝိဂတာနိ ဒုဿိလျာဒိ မလာနိ [Pg.278] စ မစ္ဆေရဉ္စ ယဿ တံ ဝိဂတမလမစ္ဆေရံ. တဿ ဘာဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အတ္တနာ အဓိဂတနိဗ္ဗာနဉ္စာ’’တိ ဧတေန အရိယပုဂ္ဂလာနံ ကိလေသာနံ အစ္စန္တဝူပသမော ဝုတ္တော. ‘‘ယံ အာရဗ္ဘာ’’တိ ယံ ပုဂ္ဂလံ အာရဗ္ဘ. ဟိတူပသံဟာရော နာမ အယံ ပုဂ္ဂလော အဝေရော ဟောတု, အဗျာပဇ္ဇော ဟောတူတိအာဒိနာ အဝေရတာဒီနိ ဟိတသုခါနိ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ စိတ္တေန ဥပသံဟရဏံ. ကရုဏာ, မုဒိတာ, ဟေဋ္ဌာ စေတသိကသင်္ဂဟေ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ. ဟိတူပသံဟာရော စ ဟိတမောဒနာ စ အဟိတာပနယနဉ္စာတိ ဒွန္ဒော. တတ္ထ ဟိတူပသံဟာရော မေတ္တာယ ကိစ္စံ. ဟိတမောဒနာ မုဒိတာယ. အဟိတာပနယနံ ကရုဏာယ ကိစ္စံ. တတ္ထ ပရံ ဟိတသုခသမ္ပန္နံ ဒိသွာ တေန ပရဟိတေန အတ္တနိ ပီတိပါမောဇ္ဇဝဍ္ဎနံ ဟိတမောဒနာ နာမ. ပရံ ဒုက္ခိတံ ဒိသွာ အယံ ဣမမှာဒုက္ခာ မုစ္စတု, မာကိလမတူတိ ဧဝံ စိတ္တေန ပရသ္မိံ အဟိတဿ ဒုက္ခဿ အပနယနံ အဟိတာပနယနံ နာမ. ‘‘တေသံ’’တိ ပရသတ္တာနံ. သဿ အတ္တနော ဣဒန္တိ သကံ. ‘‘ဣဒံ’’ သုခဒုက္ခကာရဏံ. အတ္တနာ ကတကမ္မံ ဧဝ သကံ ယေသံ တေ ကမ္မဿကာ. ပရသတ္တာ ဧဝ. တေသံ ဘာဝေါ. တဿ အနုဗြူဟနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘သီမသမ္ဘေဒေါ’’တိ အတ္တာ စ ပိယပုဂ္ဂလော စ မဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလော စ ဝေရိပုဂ္ဂလော စာတိ စတဿော သီမာ. သမ္ဘိန္ဒနံ သမ္ဘေဒေါ. သမ္မိဿနံ အနာနတ္တကရဏန္တိ အတ္ထော. သီမာနံ သမ္ဘေဒေါ သီမသမ္ဘေဒေါ. သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော, သဗ္ဗေပုရိသာတိအာဒိနာ ဩဓိသော ပရိစ္ဆေဒတော ဖရဏံ ဩဓိသောဖရဏံ နာမ. သဗ္ဗေသတ္တာ, သဗ္ဗေပါဏာ, သဗ္ဗေဘူတာတိအာဒိနာ အနောဓိသော အပရိစ္ဆေဒတော ဖရဏံ အနောဓိသောဖရဏံ နာမ. ပုရတ္ထိမာယဒိသာယ သဗ္ဗေသတ္တာ အဝေရာဟောန္တူတိအာဒိနာ ဒိသာဝိဘာဂဝသေန ဖရဏံ ဒိသာဖရဏံ နာမ. ‘‘တံ သမင်္ဂီနော စာ’’တိ တာဟိ အပ္ပမညာဟိ သမင်္ဂီနော ပုဂ္ဂလာ. ‘‘နိစ္စံ သောမ္မဟဒယဘာဝေနာ’’တိ သဗ္ဗကာလံ သန္တသီတလ ဟဒယဘာဝေန. ဗြဟ္မသဒ္ဒေါ ဝါ သေဋ္ဌပရိယာယော ‘ဗြဟ္မံ ပုညံ ပသဝတီ’တိအာဒီသု ဝိယ. အသိတဗ္ဗံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အသိတံ. ပဉ္စဘောဇနံ. ပါတဗ္ဗန္တိ ပီတံ. အဋ္ဌဝိဓံ ပါနံ. ဒန္တေန ခါယိတဗ္ဗံ ခါဒိတဗ္ဗန္တိ ခါယိတံ. ပူဝက္ခဇ္ဇဖလက္ခဇ္ဇာဒိကံ နာနာခါဒနီယံ[Pg.279]. အင်္ဂုလီဟိပိ ဂဟေတွာ သာယိတဗ္ဗံ လေဟိတဗ္ဗန္တိ သာယိတံ. မဓုပ္ဖာဏိတာဒိကံ သာယနီယံ. သရသပ္ပဋိကူလတာ နာမ အတ္တနော သဘာဝတော ပဋိကူလတာ. စတုဗ္ဗိဓောပိ ဟိ အာဟာရော ဘာဇနေသု ဝါ ဟတ္ထမုခါဒီသု ဝါ ယတ္ထ ယတ္ထ သမ္မက္ခေတိ, လဂ္ဂတိ, လိမ္ပတိ. တံ ဥဒကေန ဓောဝိတဗ္ဗံ ဟောတိ. အဓောတံ ပန တမ္ပိ ဇေဂုစ္ဆနီယံ ဟောတိ. အာသယတော ပဋိကူလတာ နာမ တဿ အဇ္ဈောဟရီယမာနဿ ကဏ္ဌာဒီသု ဌိတေဟိ ပိတ္တသေမှာဒီဟိ အာသယေဟိ သမ္မိဿနဝသေန ပဋိကူလတာ. နိဓာနတော ပဋိကူလတာ နာမ နိဓာနတော ပဋိကူလတာ. ‘‘နိဓာနံ’’တိ စ အာမာသယော ဝုစ္စတိ. ပက္ကတော ပဋိကူလတာ နာမ တဿ နိဓာနဂတဿ ပရိပက္ကကာလေ ဂူထမုတ္တာဒိဘာဝပတ္တိတော ပဋိကူလတာ. အပက္ကတော ပဋိကူလတာ နာမ တသ္မိံ အပရိပက္ကေ အဇိဏ္ဏေ သတိ သရီရေ နာနာရောဂုပ္ပတ္တိဝသေန ပဋိကူလတာ. ဖလတော ပဋိကူလတာ နာမ တဿ ပရိပက္ကကာလတော ပဋ္ဌာယ သရီရေ ကေသလောမာဒီနံ ပဋိကူလရာသီနံ ဝဍ္ဎနဝသေန ပဋိကူလတာ. နိဿန္ဒတော ပဋိကူလတာ နာမ တဿ န ဝဟိဒွါရေဟိ ဝါ လောမကူပေဟိဝါ အညေဟိ နာနာဝဏမုခေဟိ ဝါ ဥဂ္ဃရဏ ပဂ္ဃရဏာဒိဝသေန ပဋိကူလတာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ စတုဗ္ဗိဓေ အာဟာရေ. ‘‘နိကန္တိပ္ပဟာနသညာ’’တိ ကန္တာရမဂ္ဂေ မာတာပိတူနံ ကန္တာရနိတ္တရဏတ္ထာယ ပုတ္တ မံသခါဒနေ ဝိယ အတိ မနုညေပိ အာဟာရေ ရသတဏှာ ပဟာနဝသေန ပဝတ္တာ သညာ. ‘‘သလက္ခဏာဒိဝသေနာ’’တိ သလက္ခဏသသမ္ဘာရာဒိဝသေန. ‘‘ရာဂေန စရတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ရာဂေနာ’’တိ ကရဏတ္ထေ, ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေဝါ ကရဏ ဝစနံ. တတ္ထ ကရဏတ္ထေတာဝ ‘‘ရာဂေန စရတီ’’တိ စတူသု ဣရိယာပထေသု ယေဘူယျေန ရာဂစိတ္တေန စရတိ. ရာဂစိတ္တေန နိယျမာနော ဝိစရတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣတ္ထမ္ဘူတ လက္ခဏေ ပန ‘‘ရာဂေန စရတီ’’တိ တေသု ရာဂကေတု ရာဂဓဇော ဟုတွာ ဝိစရတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အဿာ’’တိ တဿပုဂ္ဂလဿ. ‘‘ဥဿန္နော’’တိ ဥဂ္ဂတော ပါကဋတရော. ဗဟုတရောတိပိ ဝဒန္တိ. ‘‘ပဟာနာယာ’’တိ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ အာဒိ အတ္ထော. တေန ကရုဏာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဝိဟိံသာယ ပဟာနာယ. မုဒိတာ [Pg.280] ဘာဝေတဗ္ဗာ အရတိယာ ပဟာနာယာတိ ဣမံ ပါဠိသေသံ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘နိဿရဏတာဝစနတော’’တိ နိဿရဏဉှေတံ ဗျာပါဒဿ ယဒိဒံ မေတ္တာစေတော ဝိမုတ္တိ. နိဿရဏဉှေတံ ဝိဟေသာယယဒိဒံ ကရုဏာ စေတောဝိမုတ္တိ. နိဿရဏဉှေတံ အရတိယာ ယဒိဒံ မုဒိတာ စေတော ဝိမုတ္တီတိ ဧဝံ နိဿရဏ ဘာဝဝစနတော စ. စတဿော အပ္ပမညာယော. လ. ဒေါသ စရိတဿာတိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒေါသ ဝတ္ထုတ္တာဘာဝတော စာ’’တိ ဒေါသုပ္ပတ္တိယာ ဝတ္ထု ဘာဝဿကရဏ ဘာဝဿ အဘာဝတော စ. နီလာဒီနိ စတ္တာရိ ကသိဏာနိ ဒေါသ စရိတဿာတိ ဝုတ္တံ. ကသ္မာပနေတ္ထ ဒေါသ စရိတဿ ဥပေက္ခာ သပ္ပာယကာရဏံ ဝိသုံ န ဝုတ္တန္တိ. အညကာရဏတ္တာ န ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘တိဿော’’တိ တိဿော အပ္ပမညာယော. ‘‘မနာပိယရူပါနီ’’တိ မနာပိယဝဏ္ဏာနိ. ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော စ ဟောတီတိ အဓိကာရော. ‘‘တဿာ’’တိ ပမာဒ ဗဟုလဿ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တဿ စ ပုဂ္ဂလဿ. ဝုတ္တံ သိယာ. ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂေ ပန ဧဝံ ဝုတ္တံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဘာဝနိပါဌေ. ‘‘ဗုဒ္ဓိဝိသယ ဘာဝေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဗုဒ္ဓိဝိသယတ္တာ မောဟစရိတဿ သပ္ပာယံ. ဗုဒ္ဓိဝိသယဘူတာနိ မရဏ ဥပသမသညာ ဝဝတ္ထာနာနိပိ မောဟစရိတဿ သပ္ပာယာနိ သိယုန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝဉှိသတီ’’တိအာဒိံ. ‘‘ဘူတကသိဏာနီ’’တိ ပထဝီကသိဏာဒီနိ မဟာဘူတကသိဏာနိ. ‘‘တတ္ထာပီ’’တိ ဝါ တေသု စတ္တာလီသ ကမ္မဋ္ဌာနေသုပိ. ဧဝံသတိ ဝဏ္ဏကသိဏာနံ ပုထုလခုဒ္ဒကတာပိ ဧတ္ထ သင်္ဂဟိတာ ဟောတီတိ. ‘‘မဟန္တံ’’တိ ဝိဒတ္ထိ စတုရင်္ဂုလတော မဟန္တံ. ယဒိ ဧဝသဒ္ဒေါ ယထာရုတမေဝ ယုဇ္ဇေယျ. ဧဝံသတိ ခုဒ္ဒကံ ဝိတက္ကစရိတဿေဝ သပ္ပာယံ, န ဗုဒ္ဓိစရိတာဒီနန္တိ ဧဝမတ္ထောပိ ဂဏှေယျ. အထ ဗုဒ္ဓိစရိတဿ ပန အသပ္ပာယံ နာမ နတ္ထီတိ အဋ္ဌကထာဝစနေန ဝိရုဇ္ဈေယျာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ခုဒ္ဒကန္တိ ပဒေယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အထဝါ, ပုထုလံ မောဟစရိတဿ, ခုဒ္ဒကံ ဝိတက္ကစရိတဿေဝ, နမောဟစရိတဿာတိ အတ္ထေ သတိ, ဗုဒ္ဓိစရိတာဒီနံ ပန ပုထုလံပိ ခုဒ္ဒကံပိ အနုညာတံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သဗ္ဗဉ္စေတံ’’တိ သဗ္ဗဉ္စ ဧတံစရိတဝိဘာဂဝစနံ. ဥဇုဝိပစ္စနီကဝသေန တီသု အကုသလ စရိတေသု ပုဂ္ဂလေသု. ဝိတက္က စရိတေ [Pg.281] စ အတိသပ္ပာယတာယ သဒ္ဓါဗုဒ္ဓိ စရိတေသူတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘ရာဂါဒီနံ ပန အဝိက္ခမ္ဘိကာ’’တိအာဒိံ.

“ພຸດທານຸດສະຕິ” ໃນຄຳວ່ານີ້, ຄຳວ່າ “ພຸດທະ” ເປັນຄຳອຸປະຈາຣະ (ການກ່າວໂດຍອ້ອມ) ເຖິງຄຸນ. ເພາະວ່າຄຸນທັງຫຼາຍຍ່ອມຖືກຖືເອົາດ້ວຍຊື່ຂອງຜູ້ມີຄຸນ (ຄຸນີ/ທັບພະ), ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ການລະນຶກເຖິງພະພຸດທະຄຸນ ຊື່ວ່າ ພຸດທານຸດສະຕິ”. ນັຍການອະທິບາຍນີ້ກໍມີໃນທຳມານຸດສະຕິເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອະຣະຫະຕາທິ” ໄດ້ແກ່ ຄຸນມີຄວາມເປັນພະອໍຣະຫັນເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງໃດທີ່ມີມົນທິນມີຄວາມທຸສິນເປັນຕົ້ນ ແລະຄວາມຕະໜີ່ປາສະຈາກໄປແລ້ວ, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ “ວິຄະຕະມະລະມັດເຊຣະ” (ຜູ້ມີມົນທິນແລະຄວາມຕະໜີ່ປາສະຈາກໄປແລ້ວ). ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ວິຄະຕະມະລະມັດເຊຣະພາວະ) ນີ້ຄືການວິເຄາະສັບ (ວິຄະຫະ). ຄຳວ່າ “ແລະພະນິພານທີ່ຕົນເອງບັນລຸແລ້ວ” ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມສະຫງົບລະງັບກິເລດຢ່າງເດັດຂາດຂອງພະອະລິຍະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ປາຣົບເພາະບຸກຄົນໃດ” ໄດ້ແກ່ ປາຣົບເຖິງບຸກຄົນໃດບຸກຄົນໜຶ່ງ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ການນ້ອມນຳເຂົ້າໄປເຊິ່ງປະໂຫຍດ” (ຫິຕູປະສັງຫາຣະ) ຄື ການນ້ອມນຳເອົາປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກ ມີຄວາມບໍ່ມີເວນເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າໄປໃນບຸກຄົນນັ້ນດ້ວຍຈິດ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ຂໍບຸກຄົນນີ້ຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີເວນ, ຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມບຽດບຽນ”. ສ່ວນກະລຸນາແລະມຸທິຕາ ມີອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຕອນລຸ່ມ ໃນຄຳພີເຈຕະສິກະສັງຄະຫະນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ການນ້ອມນຳເຂົ້າໄປເຊິ່ງປະໂຫຍດ, ການຍິນດີໃນປະໂຫຍດ ແລະການນຳອອກເຊິ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ” ເປັນສະມາສແບບທະວັນທະສະມາສ. ໃນສາມຢ່າງນັ້ນ, ການນ້ອມນຳເຂົ້າໄປເຊິ່ງປະໂຫຍດ ເປັນກິດ (ໜ້າທີ່) ຂອງເມດຕາ. ການຍິນດີໃນປະໂຫຍດ ເປັນກິດຂອງມຸທິຕາ. ການນຳອອກເຊິ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ເປັນກິດຂອງກະລຸນາ. ໃນກິດເຫຼົ່ານັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ “ການຍິນດີໃນປະໂຫຍດ” (ຫິຕະໂມທະນາ) ຄື ການເຫັນຜູ້ອື່ນເຖິງພ້ອມດ້ວຍປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຄວາມອີ່ມໃຈແລະຄວາມປາໂມດຈະເລີນຂຶ້ນໃນຕົນເອງ ດ້ວຍປະໂຫຍດຂອງຜູ້ອື່ນນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ການນຳອອກເຊິ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ” (ອະຫິຕາປະນະຍະນະ) ຄື ການເຫັນຜູ້ອື່ນໄດ້ຮັບຄວາມທຸກ ແລ້ວນຳອອກເຊິ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດຄືຄວາມທຸກໃນຜູ້ອື່ນນັ້ນດ້ວຍຈິດ ໂດຍນັຍວ່າ “ຂໍບຸກຄົນນີ້ຈົ່ງພົ້ນຈາກຄວາມທຸກນີ້, ຢ່າໄດ້ລຳບາກເລີຍ”. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ” (ເຕສັງ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງສັດອື່ນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ສະກະ” (ຂອງຕົນ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງຕົນເອງ. ຄຳວ່າ “ສິ່ງນີ້” ໄດ້ແກ່ ເຫດແຫ່ງຄວາມສຸກແລະຄວາມທຸກ. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍທີ່ມີກຳທີ່ຕົນເອງເຮັດໄວ້ເປັນຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ “ກຳມັດສະກາ” (ຜູ້ມີກຳເປັນຂອງຕົນ), ໄດ້ແກ່ ສັດອື່ນທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ. ຄວາມເປັນແຫ່ງສັດເຫຼົ່ານັ້ນ (ຊື່ວ່າ ກຳມັດສະກະຕາ). ການບຳລຸງ (ອະນຸພຣູຫະນະ) ເຊິ່ງກຳມັດສະກະຕານັ້ນ (ຊື່ວ່າ ກຳມັດສະກະຕາອະນຸພຣູຫະນະ) ນີ້ຄືການວິເຄາະສັບ. ຄຳວ່າ “ສີມາສຳເພທະ” (ການທຳລາຍແດນ) ໄດ້ແກ່ ຂອບເຂດ 4 ປະການ ຄື: ຕົນເອງ, ບຸກຄົນຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ບຸກຄົນຜູ້ເປັນກາງ ແລະບຸກຄົນຜູ້ເປັນເວນ. ການທຳລາຍ ຊື່ວ່າ “ສຳເພທະ”, ອັດຖະວ່າ ການປະສົມປະສານກັນ ຄືການເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ການທຳລາຍຂອບເຂດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ “ສີມາສຳເພທະ”. ທີ່ຊື່ວ່າ “ໂອທິໂສຜະຣະນະ” (ການແຜ່ໄປໂດຍມີຂອບເຂດ) ຄື ການແຜ່ໄປໂດຍກຳນົດຂອບເຂດ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ສະຕີທັງປວງ, ບຸລຸດທັງປວງ”. ທີ່ຊື່ວ່າ “ອະໂນທິໂສຜະຣະນະ” (ການແຜ່ໄປໂດຍບໍ່ມີຂອບເຂດ) ຄື ການແຜ່ໄປໂດຍບໍ່ກຳນົດຂອບເຂດ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ສັດທັງປວງ, ສັດມີຊີວິດທັງປວງ, ສັດຜູ້ເກີດແລ້ວທັງປວງ”. ທີ່ຊື່ວ່າ “ທິສາຜະຣະນະ” (ການແຜ່ໄປສູ່ທິດ) ຄື ການແຜ່ໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແບ່ງທິດ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ຂໍສັດທັງປວງໃນທິດຕາເວັນອອກ ຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີເວນ”. ຄຳວ່າ “ແລະຜູ້ປະກອບດ້ວຍອັບປະມານຍານັ້ນ” (ຕັງ ສະມັງຄີໂນ ຈະ) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປະກອບດ້ວຍອັບປະມັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ມີໃຈອ່ອນໂຍນເປັນນິດ” (ນິດຈັງ ໂສມມະຫະທະຍະພາເວນະ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ມີຫົວໃຈສະຫງົບແລະເຢັນສະບາຍຕະຫຼອດການທັງປວງ. ຫຼືວ່າ ຄຳວ່າ “ພຣົມມະ” ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ “ປະເສີດ” (ເສດຖະ) ເໝືອນໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ຍ່ອມປະສົບກຸສົນອັນປະເສີດ” (ພຣົມມັງ ປຸນຍັງ ປະສະວະຕິ). ສິ່ງທີ່ຄວນກິນ ຄວນບໍລິໂພກ ຊື່ວ່າ “ອະສິຕະ” (ຂອງກິນ) ໄດ້ແກ່ ໂພຊະນະ 5 ປະການ. ສິ່ງທີ່ຄວນດື່ມ ຊື່ວ່າ “ປີຕະ” (ຂອງດື່ມ) ໄດ້ແກ່ ນ້ຳປານະ 8 ປະການ. ສິ່ງທີ່ຄວນຄ້ຽວ ຄວນກິນດ້ວຍແຂ້ວ ຊື່ວ່າ “ຂາຍິຕະ” (ຂອງຄ້ຽວ) ໄດ້ແກ່ ຂອງຄ້ຽວຕ່າງໆ ມີຂະໜົມຄ້ຽວແລະໝາກໄມ້ຄ້ຽວເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງທີ່ຄວນລິ້ມ ຄວນເລຍ ໂດຍການຈັບດ້ວຍນິ້ວມືກໍຕາມ ຊື່ວ່າ “ສາຍິຕະ” (ຂອງລິ້ມ) ໄດ້ແກ່ ຂອງລິ້ມມີນ້ຳເຜິ້ງແລະນ້ຳອ້ອຍເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍສະພາວະຂອງມັນເອງ” (ສະຣະສັບປະຕິກູລະຕາ) ຄື ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ. ເພາະວ່າ ອາຫານທັງ 4 ປະການນັ້ນ ຍ່ອມເປິເປື້ອນ, ຕິດຢູ່, ຫຼືເລືອະຮື້ ໃນພາຊະນະກໍຕາມ, ໃນມືແລະປາກເປັນຕົ້ນກໍຕາມ ໃນບ່ອນໃດໆ, ບ່ອນນັ້ນໆ ຍ່ອມຕ້ອງລ້າງດ້ວຍນ້ຳ. ແຕ່ຖ້າບໍ່ລ້າງ, ແມ່ນແຕ່ສິ່ງນັ້ນກໍເປັນໜ້າກຽດຊັງ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍທີ່ຢູ່” (ອາສະຍະໂຕ ປະຕິກູລະຕາ) ຄື ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍອຳນາດແຫ່ງການປະສົມປະສານກັບສິ່ງທີ່ຮອງຮັບ ມີດີແລະສະເຫຼດເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຄໍເປັນຕົ້ນ ໃນຂະນະທີ່ກຳລັງກືນກິນອາຫານນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍທີ່ເກັບ” (ນິທານະໂຕ ປະຕິກູລະຕາ) ຄື ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍທີ່ເກັບ. ແລະຄຳວ່າ “ທີ່ເກັບ” (ນິທານະ) ນີ້ ໝາຍເຖິງ ກະເພາະອາຫານ (ອາພາສາຍະ). ທີ່ຊື່ວ່າ “ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍການຍ່ອຍ” (ปັກກະໂຕ ປະຕິກູລະຕາ) ຄື ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດເພາະການເຖິງຄວາມເປັນອາຈົມແລະປັດສະວະເປັນຕົ້ນ ໃນເວລາທີ່ອາຫານເຊິ່ງເຂົ້າໄປສູ່ທີ່ເກັບນັ້ນຍ່ອຍແລ້ວ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍຄວາມບໍ່ຍ່ອຍ” (ອະປັກກະໂຕ ປະຕິກູລະຕາ) ຄື ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດໂລກຕ່າງໆ ໃນຮ່າງກາຍ ໃນເມື່ອອາຫານນັ້ນບໍ່ຍ່ອຍ ຫຼືເກີດອາການທ້ອງອືດທ້ອງເຟີ້. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍຜົນ” (ຜະລະໂຕ ປະຕິກູລະຕາ) ຄື ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຈະເລີນຂຶ້ນຂອງກອງສິ່ງປະຕິກູນ ມີຜົມແລະຂົນເປັນຕົ້ນໃນຮ່າງກາຍ ນັບຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ອາຫານນັ້ນຍ່ອຍແລ້ວ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍການໄຫຼອອກ” (ນິດສັນທະໂຕ ປະຕິກູລະຕາ) ຄື ຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຊຶມອອກແລະໄຫຼອອກທາງທະວານພາຍນອກກໍຕາມ, ທາງຮູຂຸມຂົນກໍຕາມ ຫຼືທາງປາກແຜຕ່າງໆ ກໍຕາມ. ຄຳວ່າ “ໃນອາຫານນັ້ນ” (ຕັດຖະ) ໄດ້ແກ່ ໃນອາຫານ 4 ປະການນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ສັນຍາໃນການລະຄວາມຍິນດີ” (ນິກັນຕິບປະຫານະsັນຍາ) ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລະລົດສະຕັນຫາ ແມ່ນແຕ່ໃນອາຫານທີ່ໜ້າພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ ເໝືອນດັ່ງການກິນເນື້ອລູກຂອງພໍ່ແມ່ໃນທາງກັນດານ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຂ້າມທາງກັນດານນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະຂອງຕົນເປັນຕົ້ນ” (ສະລັກຂະນານິວະເສນະ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະຂອງຕົນແລະສ່ວນປະກອບຂອງຕົນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ປະພຶດດ້ວຍລາຄະ” (ຣາເຄນະ ຈະຣະຕິ) ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ດ້ວຍລາຄະ” (ຣາເຄນະ) ເປັນຕະຕິຍາວิບັດ ໃນອັດຖະກະລັນ (ເຄື່ອງມື) ຫຼືໃນອັດຖະອິດຖັມພູຕະລັກສະນະ (ເຄື່ອງໝາຍສະແດງຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ໂດຍອັດຖະກະລັນກ່ອນ, ຄຳວ່າ “ປະພຶດດ້ວຍລາຄະ” ໝາຍຄວາມວ່າ ຍ່ອມປະພຶດ (ເປັນໄປ) ດ້ວຍລາຄະຈິດເປັນສ່ວນຫຼາຍໃນອິຣິຍາບົດທັງ 4, ຄື ຖືກລາຄະຈິດນຳພາໄປແລ້ວທ່ຽວໄປ. ສ່ວນໂດຍອັດຖະອິດຖັມພູຕະລັກສະນະ, ຄຳວ່າ “ປະພຶດດ້ວຍລາຄະ” ໝາຍຄວາມວ່າ ຍ່ອມທ່ຽວໄປໂດຍມີລາຄະເປັນຍອດ ມີລາຄະເປັນທຸງ (ທຸງລາຄະ). ຄຳວ່າ “ແຫ່ງບຸກຄົນນັ້ນ” (ອັດສະ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງບຸກຄົນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອຸດສັນນະ” (ມີກຳລັງ/ຍິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ປາກົດຂຶ້ນ, ປາກົດຈະແຈ້ງຍິ່ງຂຶ້ນ. ອາຈານບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ຫຼາຍຍິ່ງຂຶ້ນ” ກໍມີ. ຄຳວ່າ “ເພື່ອການລະ” (ປະຫານາຍະ) ໃນຄຳນັ້ນ, “ອິຕິ” ສັບ ມີອັດຖະວ່າ “ເປັນຕົ້ນ”. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາພະບາລີທີ່ເຫຼືອໄວ້ວ່າ “ຄວນຈະເລີນກະລຸນາເພື່ອການລະຄວາມບຽດບຽນ, ຄວນຈະເລີນມຸທິຕາເພື່ອການລະຄວາມບໍ່ຍິນດີ (ອະຣະຕິ)”. ຄຳວ່າ “ເພາະມີພະດຳລັດກ່າວເຖິງຄວາມເປັນເຄື່ອງສະຫຼັດອອກ” (ນິດສະຣະນະຕາວະຈະນະໂຕ) ຄື ເພາະມີຄຳກ່າວເຖິງຄວາມເປັນເຄື່ອງສະຫຼັດອອກ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ເພາະວ່າ ເມດຕາເຈໂຕວິມຸດຕິນີ້ ເປັນເຄື່ອງສະຫຼັດອອກຈາກພະຍາບາດ, ກະລຸນາເຈໂຕວິມຸດຕິນີ້ ເປັນເຄື່ອງສະຫຼັດອອກຈາກຄວາມບຽດບຽນ, ມຸທິຕາເຈໂຕວິມຸດຕິນີ້ ເປັນເຄື່ອງສະຫຼັດອອກຈາກຄວາມບໍ່ຍິນດີ”. ອັບປະມັນຍາ 4... ລະ... ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມແກ່ຜູ້ມີໂທສະຈະຣິດ. ຄຳວ່າ “ແລະເພາະຄວາມບໍ່ມີສະພາວະເປັນອາລົມແຫ່ງໂທສະ” (ໂທສະວັດຖຸດຕາພາວະໂຕ ຈະ) ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມບໍ່ມີສະພາວະເປັນເຫດຫຼືເປັນອາລົມແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນຂອງໂທສະ. ກະສິນ 4 ມີສີຂຽວ (ນີລະ) ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມແກ່ຜູ້ມີໂທສະຈະຣິດ. ກໍເພາະເຫດໃດ ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ກ່າວເຖິງອຸເປກຂາແຍກອອກຕ່າງຫາກ ວ່າເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມແກ່ຜູ້ມີໂທສະຈະຣິດ? ເພື່ອສະແດງວ່າ ທີ່ບໍ່ກ່າວໄວ້ເພາະມີເຫດຜົນອື່ນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ແລະໃນທີ່ນີ້...” (ເອັດຖະ ຈະ). ຄຳວ່າ “ສາມ” (ຕິດໂສ) ໄດ້ແກ່ ອັບປະມັນຍາ 3. ຄຳວ່າ “ຮູບທີ່ໜ້າພໍໃຈ” (ມະນາປิຍະຣູປານິ) ໄດ້ແກ່ ສີສັນທີ່ໜ້າພໍໃຈ. ຄຳວ່າ “ແລະເປັນຜູ້ມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ” (ວິກຂິດຕະຈິດຕໍ ຈະ ໂຫຕິ) ເປັນບົດທີ່ຕາມມາ (ອະທິການ). ຄຳວ່າ “ແຫ່ງບຸກຄົນນັ້ນ” (ຕັດສາ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ມັກປະໝາດແລະມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ. ນີ້ຄືຄຳທີ່ຄວນຈະກ່າວ. ແຕ່ໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ ບໍ່ມີຄຳກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ໃນປາຖະແຫ່ງຄຳພີວິພາວິນີ. ມີຄຳກ່າວວ່າ “ໂດຍຄວາມເປັນວິໄສແຫ່ງປັນຍາ” (ພຸດທິວິສະຍະພາເວນະ). ຫາກວ່າ ເພາະຄວາມເປັນວິໄສແຫ່ງປັນຍາ ເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມແກ່ຜູ້ມີໂມຫະຈະຣິດ, ແມ່ນແຕ່ມໍຣະນານຸດສະຕິ, ອຸປະສະມານຸດສະຕິ, ອາຫາເຣປະຕິກູລະສັນຍາ ແລະຈະຕຸທາຕຸວະວັດຖານ ເຊິ່ງເປັນວິໄສແຫ່ງປັນຍາ ກໍຄວນເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມແກ່ຜູ້ມີໂມຫະຈະຣິດນຳ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ...” (ເອວັງຫິ ສະຕິ). ຄຳວ່າ “ພູຕະກະສິນ” (ພູຕະກະສິນານິ) ໄດ້ແກ່ ມະຫາພູຕະກະສິນ ມີປະຖະວີກະສິນເປັນຕົ້ນ. ຫຼືຄຳວ່າ “ແມ່ນໃນກຳມະຖານເຫຼົ່ານັ້ນ” (ຕັດຖາປິ) ໄດ້ແກ່ ແມ່ນໃນກຳມະຖານທັງ 40 ປະການນັ້ນ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ, ແມ່ນຄວາມເປັນຂອງໃຫຍ່ແລະຂອງນ້ອຍແຫ່ງວັນນະກະສິນທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນທີ່ນີ້ດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “ໃຫຍ່” (ມະຫັນຕັງ) ໄດ້ແກ່ ໃຫຍ່ກວ່າ 1 ຄືບ 4 ນິ້ວມື. ຫາກວ່າ ຄຳວ່າ “ເອວະ” (ເທົ່ານັ້ນ) ຈະເພິ່ງປະກອບເຂົ້າຕາມຕົວອັກສອນແທ້ໆ, ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ, ກະສິນຂະໜາດນ້ອຍກໍຈະເໝາະສົມແກ່ຜູ້ມີວິຕົກຈະຣິດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ເໝາະສົມແກ່ຜູ້ມີພຸດທິຈະຣິດເປັນຕົ້ນ, ຄວາມໝາຍແມ່ນຢ່າງນີ້ກໍຈະເພິ່ງຖືກຖືເອົາ. ແຕ່ຖ້າເປັນຢ່າງນັ້ນ, ມັນກໍຈະຂັດກັບຄຳອັດຖະກະຖາທີ່ວ່າ “ສ່ວນສິ່ງທີ່ບໍ່ເໝາະສົມແກ່ຜູ້ມີພຸດທິຈະຣິດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ”, ດ້ວຍຄວາມມຸ່ງໝາຍນີ້ ທ່ານຈຶ່ງก່າວວ່າ “ຄວນປະກອບເຂົ້າກັບບົດວ່າ ຂະໜາດນ້ອຍ (ຂຸດທະກັງ)”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເມື່ອມີຄວາມໝາຍວ່າ “ກະສິນຂະໜາດໃຫຍ່ ເໝາະສົມແກ່ຜູ້ມີໂມຫະຈະຣິດ, ກະສິນຂະໜາດນ້ອຍ ເໝາະສົມແກ່ຜູ້ມີວິຕົກຈະຣິດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ເໝາະສົມແກ່ຜູ້ມີໂມຫະຈະຣິດ”, ພຶງຊາບວ່າ ສ່ວນຜູ້ມີພຸດທິຈະຣິດເປັນຕົ້ນ ກະສິນແມ່ນຂະໜາດໃຫຍ່ຫຼືຂະໜາດນ້ອຍກໍຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ອະນຸຍາດແລ້ວທັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ແລະຄຳທັງປວງນີ້” (ສັບພັນເຈຕັງ) ໄດ້ແກ່ ຄຳສະແດງການຈຳແນກຈະຣິດທັງປວງນີ້. ອະທິບາຍວ່າ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເປັນປະຕິປັກໂດຍກົງ ໃນບຸກຄົນຜູ້ມີອະກຸສົນຈະຣິດ 3 ປະການ, ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມຢ່າງຍິ່ງ ໃນຜູ້ມີວິຕົກຈະຣິດ ແລະໃນຜູ້ມີສັດທາຈະຣິດແລະພຸດທິຈະຣິດທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແຕ່ (ກຳມະຖານເຫຼົ່ານັ້ນ) ບໍ່ເປັນເຄື່ອງຂົ່ມລາຄະເປັນຕົ້ນ...” (ຣາຄາທີນັງ ປະນະ ອະວິກຂັມພິກາ).

‘‘ဗုဒ္ဓဓမ္မ. လ. ဂုဏာနံ’’တိ ဧတ္ထ ဂုဏသဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗပဒေသု ယောဇေတဗ္ဗော ဗုဒ္ဓဂုဏာနဉ္စ ဓမ္မဂုဏာနဉ္စာတိအာဒိနာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ ဂုဏပဒေ. န တပ္ပေတီတိ အတပ္ပနီယော. တပ္ပနံ သန္တုဋ္ဌိံ န ဇနေတီတိ အတ္ထော. သံဝေဇနံ သံဝေဂံ ဇနေတီတိ သံဝေဇနိယော. ‘‘ဓမ္မော’’တိ သဘာဝေါ. သံဝေဇနိယော ဓမ္မော ယဿာတိ သံဝေဇနိယ ဓမ္မံ. မရဏံ. ‘‘ပဉ္စမဇ္ဈာနသမာဓိဿာ’’တိ ရူပါဝစရ ပဉ္စမဇ္ဈာန သမာဓိဿ. ‘‘ဥဒယမတ္တာနီ’’တိ ဝဍ္ဎိတမတ္တာနိ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဋိကူလာရမ္မဏေသု. ‘‘ပုဗ္ဗစ္ဆဋ္ဋကဿာ’’တိ ပုရာဏစ္ဆဋ္ဋကဿ. ဂူထမုတ္တဝိဿဇ္ဇန ကဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဂူထရာသိ ဒဿနေ ဝိယာ’’တိ. န တေ ကဒါစိ သောမနဿေန ဝိနာ အပ္ပနံ ပါပုဏန္တိ. ဗျာပါဒဝိဟိံသာ အရတီနံ ဒူရိဘာဝေန သောမနဿုပ္ပတ္တိယာ အတိသုကရတ္တာ ပဉ္စမဇ္ဈာနေ ဝိယ သုခသောမနဿာနဉ္စ အဝိက္ခမ္ဘနတော. ‘‘ဥဒါသိနပက္ခေ’’တိ အဇ္ဈုပေက္ခနပက္ခေ. ‘‘ဒဠှံ’’တိ ဘုသံ. ‘‘ဝိဘူတံ’’တိ ပါကဋံ. နိမိတ္တံ ဒဠှဝိဘူတံ ကတွာ ဂဟဏံ ဒဠှ ဝိဘူတဂ္ဂဟဏံ. ‘‘ကဿစိ အာရမ္မဏဿာ’’တိ ဗုဒ္ဓဂုဏာဒိ အာရမ္မဏဿ. ‘‘ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ’’တိ ဧတ္ထ ပဋိဘာဂသဒ္ဒေါ တဿ ဒိသေ ပဝတ္တောတိ အာဟ ‘‘တာဒိသေ’’တိအာဒိံ. ‘‘တံသဏ္ဌာနေ’’တိ ဧတေန ပထဝိမဏ္ဍလာဒီသု ဝိယ သဏ္ဌာနာကာရေန ဌိတေသု သဘာဝ ဓမ္မ ပုဉ္ဇေသု ဧဝ တဿဒိသံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ နာမ သိဇ္ဈတီတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဧဝ’’န္တိ သမထသင်္ဂဟေ တာဝ ဒသကသိဏာနိ, ဒသအသုဘာတိအာဒိနာ ဝုတ္တေန ဝစနက္ကမေန. ‘‘ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ’’တိ ဘာဝနာကမ္မံ အာရဘိတုကာမေန ဘိက္ခုနာ အာစရိယဿ သန္တိကေ သဗ္ဗဿ ကမ္မဋ္ဌာန ဝိဓာနဿ ဥဂ္ဂဟဏံ ဥဂ္ဂဟော. တသ္မိံ ကောသလ္လံ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ. အပိစေတ္ထ. သဗ္ဗံ ဥဂ္ဂဟိတုံ အသက္ကောန္တေန ယံ အတ္တနာ အာရဘိဿတိ. တဿ ဧကဿ ဝိဓာနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဥဂ္ဂဏှန္တဿာ’’တိ ဧတ္ထ ဥကာရော ဥပရိ အတ္ထော. ‘‘ဂဟဏံ’’တိ စ ယထာ စိတ္တေ အဝိနဿမာနံ ဟုတွာ လဗ္ဘတိ, တထာ ကတွာ စိတ္တေန ဂဟဏန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပရူပရီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘သမနုပဿန္တဿာ’’တိ [Pg.282] သမ္မာ ပုနပ္ပုနံ စက္ခုနာ ဒဿနသဒိသံ ကရောန္တဿ. ပရိတော သမန္တတော ကရဏံ ပရိကမ္မံ. တသ္မိံ နိမိတ္တဂ္ဂဟဏကမ္မေ ယံ ယံ ကတ္တဗ္ဗဝိဓာနံ အတ္ထိ, တံ တံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဂဟဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘာဝနာတိ ဝဍ္ဎနာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ပုနပ္ပုန’’န္တိအာဒိမာဟ. ‘‘နိရန္တရံ ပဒဟန္တဿာ’’တိ ရတ္တိဒိဝံ နိရန္တရံ အာရဘန္တဿ. ဥဂ္ဂဟ နိမိတ္တေ သဏ္ဌာနံ ဂဏှန္တောပိ ဝဏ္ဏရူပါဒိနာ သဘာဝ ဓမ္မေန သဟေဝ ဂဏှာတိ. ပဋိဘာဂနိမိတ္တေ ပန သဘာဝဓမ္မံ မုဉ္စိတွာ တဿ ဒိသံ နိမိတ္တ ပညတ္တိ သင်္ခါတံ သုဒ္ဓသဏ္ဌာနမေဝ ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ သိယာ, ပဋိဘာဂနိမိတ္တေပိ ဝဏ္ဏော နာမ သန္ဒိဿတိ ယေဝါတိ. သစ္စံ. သော ပန ပဋိဘာဂမတ္တံ ဟောတိ. န ဧကန္တဝဏ္ဏော. တေနာဟ ‘‘တပ္ပဋိဘာဂံ ဝတ္ထု ဓမ္မဝိမုစ္စိတံ’’တိ. ‘‘သန္နိသိန္နံ’’တိ အစလံ. ‘‘ပဝေသိတံ’’တိ ဘာဝနာစိတ္တဿ အဗ္ဘန္တရေ ပက္ခိတ္တံ ဝိယ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဩဘာသတီတိ ဩဘာသော. ဩဘာသော ဟုတွာ ဇာတန္တိ ဩဘာသဇာတံ. ဩဘာသနံ ဝါ ဩဘာသော. ဇာတော ဩဘာသော အဿာတိ ဩဘာသဇာတံ. ‘‘ပါတေန္တီ’’တိ ပဋိပါတေန္တိ. ပုန ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ဥဋ္ဌာတုံ န ဒေန္တိ. ‘‘ဧတာယာ’’တိ ကတ္တု အတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ‘‘နိမိတ္တရက္ခဏဝိဓာနံ’’တိ သမုပ္ပန္နဿ နိမိတ္တဿ အနဿနတ္ထာယ သတ္တဝိဓေဟိ ပလိဗောဓ ဓမ္မေဟိ ရက္ခဏတ္ထံ. ကတမေ ပန တေသတ္တဝိဓာ ပလိဗောဓဓမ္မာ နာမာတိ. ဣဓ အမှေဟိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. ဝိသုဒ္ဓိ မဂ္ဂေ ဧဝ တေ ဝုတ္တာတိ ဒဿေတုံ ဂါထမာဟ. ‘‘အာဝါသော’’တိ အသပ္ပာယာဝါသော. ‘‘ဂေါစရော’’တိ အသပ္ပာယဂေါစရဂါမော. ‘‘ဘဿံ’’တိ အသပ္ပာယဝစနံ. ဧဝံ ပုဂ္ဂလာဒီသု. ‘‘သေဝေထာ’’တိ သေဝေယျ. ‘‘ဧဝဉှိပဋိပဇ္ဇတော’’တိ ဧဝံဟိဝဇ္ဇိတဗ္ဗေ ဝဇ္ဇနဝသေန သေဝိတဗ္ဗေ သေဝနဝသေန ပဋိပဇ္ဇန္တဿ. ‘‘ကာမတဏှာယ ဝိသယဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ’’တိ ဧတေန ကာမဘူမိ ကာမဘဝသမတိက္ကမော, ရူပဘူမိရူပဘဝ ဩက္ကမော စ ဝုတ္တော. ဝသနံ ဝသီ. သတ္တိ. သာမတ္ထိယန္တိ အတ္ထော. ဝသိံ ဘူတံ ပတ္တန္တိ ဝသိဘူတံ. ဝသီ ဧဝ ဝသိတာ. ယထာ ပါရမိတာတိ. ‘‘တတော ဝိစာရန္တိ’’ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. တေန တတော ပီတိံတိအာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ဣစ္ဆန္တာနံ တေသံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ. ‘‘ယတ္ထာ’’တိ [Pg.283] ယေသုဒွီသုဘဝင်္ဂေသု. ‘‘ဘဝင်္ဂစာရေ’’တိ ဘဝင်္ဂပ္ပဝတ္တိယံ. ‘‘ဒန္ဓာယိတတ္တံ’’တိ ဒန္ဓံ ဟုတွာ အယတိ ပဝတ္တတီတိ ဒန္ဓာယိတံ. တဿ ဘာဝေါ ဒန္ဓာယိတတ္တံ. ‘‘ဌပေတုံ’’တိ အဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဌပေတုံ. တတော အနတိက္ကမိတုံ. ‘‘ယတ္ထိစ္ဆကံ’’တိအာဒီနိ ကြိယာဝိသေသနပဒါနိ. ‘‘ယတ္ထိစ္ဆကံ’’တိ ယတ္ထ ယတ္ထ ဌာနေ ဣစ္ဆာနု ရူပံ. ယဒိစ္ဆကန္တိယသ္မိံ ယသ္မိံ ခဏေ ဣစ္ဆာနု ရူပံ. ‘‘ယာဝတိစ္ဆကံ’’တိ ယတ္တကေန ပမာဏေန ဣစ္ဆာနု ရူပံ. ‘‘ဝိတက္ကာဒိကံ ဩဠာရိကင်္ဂံ ပဟာနာယာ’’တိ ဧတ္ထ ကဿ ဗလေန ပဟာနံ ဟောတိ. တံ တံ ဝိရာဂ ဘာဝနာ ဗလေန ပဟာနံ ဟောတိ. ကာစ တံ တံ ဝိရာဂဘာဝနာ နာမ ဟောတိ. အဇ္ဈာသယ ဝိသေသ ပရိဂ္ဂဟိတာ ဥပစာရဘာဝနာ ဧဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ပထမဇ္ဈာနံ တာဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘အာတာပဝီရိယံ’’တိ ယေနဝီရိယေန ယောဂိနော အတ္တာနံ ဝါ ကိလေသ ဓမ္မေ ဝါ အာတာပေန္တိ ပရိတာပေန္တိ. တံ အာတာပဝီရိယံ နာမ. ဥဂ္ဃာဋီယမာနမ္ပိ အာကာသမေဝ ဟောတိ. တံ အာရဗ္ဘ ဥပရိဈာနန္တရုပ္ပတ္တိယာ ဘာဝနံ ကရောန္တဿပိ ပုနပ္ပုနံ တမေဝ ပဉ္စမဇ္ဈာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အာရမ္မဏေ စ အနတိက္ကန္တေ ဈာနံပိ အနတိက္ကန္တမေဝ ဟောတီတိ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ တသ္မိံ အာကာသကသိဏေ. ‘‘တဒတိက္ကမနသမ္ဘဝေါ’’တိ ကသိဏ နိမိတ္တာတိက္ကမနသမ္ဘဝေါ. ‘‘ယထာဒိဋ္ဌေ’’တိ ဈာနစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌပ္ပကာရေ. ‘‘သမ္ဘာဝေတွာ’’တိ ထောမေတွာ. သမ္မာ အနုဿရဏံ သမနုဿရဏံ. ‘‘ဣတရေသံပိ ဝါ’’တိ ပုထုဇ္ဇန ပဏ္ဍိတာနံပိ ဝါ. မရဏ သညာ ဝဝတ္ထာနေသု ပရိကမ္မဉ္စ သမာဓိယတိ, ဥပစာရော စ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ တိက္ခပညာနံ ပန ပုထုဇ္ဇနာနံပိ သတံ ဗုဒ္ဓဂုဏာဒီသုပိ ဥပစာရ သမ္ဘဝေါ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တောယေဝ. ‘‘သမထဇ္ဈာနေသူ’’တိ ဣဒံ အဓိကာရဝသေန ဝုတ္တံ. ဝိပဿနာ ကမ္မံပိ ဂဟေတဗ္ဗမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗေဒါနံ ဒတွာ ဣမိနာ ပုညေန အာယတိံ ဈာနာဘိညာယော ဝါ မဂ္ဂဖလာနိ ဝါ ပဋိလဘိဿာမီတိ ပတ္ထနံ ကတွာ အာဂတောပိ ကတာဓိကာရော ဧဝါတိပိ ဝဒန္တိ. ကတမော ပန ကတာဓိကာရော နာမာတိ အာဟ ‘‘အာသန္နဘဝေ’’တိအာဒိံ. အဋ္ဌဝိဓေသု စတုက္ကနယဝသေန, နဝဝိဓေသု ပဉ္စကနယဝသေန ဝုတ္တောတိ တေသံ ဝါဒီနံ သာဓကဝစနံ. ဝိစာရေတွာ ပန ဂဟေတဗ္ဗံ. အာကာသ ကသိဏေန [Pg.284] ဝိနာ အရူပဇ္ဈာနာနိ လဘိတွာ ပုန အဘိညတ္ထာယ ပရိကမ္မေကတေ အာကာသကသိဏေပိ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ တဿ အဘိညာပါဒကတာ သမ္ဘဝေါ ဝုတ္တောတိ အတ္ထဿ သမ္ဘဝတော. ပုဗ္ဗေ အဘာဝိတ ဘာဝနောတိ စ အကတာဓိကာရောတိ စ အတ္ထတော ဧကံ. ‘‘အာဒိကမ္မိကော’’တိ အဘိညာကမ္မေ အာဒိကမ္မိကော. ‘‘တာဒိသာနံ’’တိ ပုဗ္ဗေ အကတာဓိကာရာနံ အဘာဝိတဘာဝနာနံ ဣဒါနိ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ ကရိဿာမီတိ အာရဘန္တာနံ အဘိညာကမ္မေ အာဒိကမ္မိကကုလပုတ္တာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ’’တိ စ ဥပလက္ခဏဝစနံ. ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ သဒ္ဒံ သဝနံ ကရိဿာမီတိအာဒိကံပိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣဒဉ္စ အာဒိကမ္မိကဝိဓာနာဓိကာရတ္တာ ဝုတ္တံ. အဘိညာသု ဝသိပတ္တာနမ္ပိ တံ ပဉ္စမဇ္ဈာနံ ဆသုအာရမ္မဏေသု ယထာရဟံ အပ္ပေတိယေဝ. ‘‘အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ’’တိ ယထိစ္ဆိတ နိပ္ဖတ္တတ္ထာယ သတံ ဟောတု သဟဿံ ဟောတူတိအာဒိနာ စိတ္တေန အဘိဝိဓာတဗ္ဗံ. အဘိနီဟရိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သတံ ဟောမိ, သဟဿံ ဟောမီတိ ဝါ’’တိ အတ္တာနံ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ နိမ္မိနနဝသေန ဝုတ္တံ. သေသံ ပန အညထာနိမ္မိနနဝသေန. သောတုံ ဝါ သဒ္ဒံ, ပဿိတုံ ဝါ ရူပံ, ဇာနိတုံ ဝါ ပရစိတ္တံ. အနုဿရိတုံ ဝါ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထံ. အဋ္ဌကထာပါဌေ. ‘‘အဓိဋ္ဌာတီ’’တိ အဘိညာယ အဓိဋ္ဌာတိ. အဘိဝိဓာတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒုဝိဓံဟိ အဓိဋ္ဌာနံ ပရိကမ္မေန အဓိဋ္ဌာနံ အဘိညာယ အဓိဋ္ဌာနန္တိ. ဣဓ ပန အဘိညာယ အဓိဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ. ‘‘အဓိဋ္ဌာန စိတ္တေနာ’’တိ အဘိညာစိတ္တေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပရိကမ္မစိတ္တဿာ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ အာဝဇ္ဇန ပရိကမ္မ အဓိဋ္ဌာနပရိကမ္မစိတ္တဿ. ပစ္ဆိမံ ပန ပါဒကဇ္ဈာန သမာပဇ္ဇနံ. ပရိကမ္မစိတ္တဿ သမာဓာနတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ. ပရိကမ္မစိတ္တေ သမာဟိတေ ကိံ ပယောဇနန္တိ အာဟ ‘‘တထာဟီ’’တိအာဒိံ. ‘‘သေသာဘိညာသုပိ ယထာရဟံ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ ဒိဗ္ဗသောတပရိကမ္မေ တေနေဝပရိကမ္မ သမာဓိညာဏသောတေန အာသန္နေ ဒိဗ္ဗဝိသယံပိ သဒ္ဒံ သုဏာတီတိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘ဣတိ ကတွာ’’တိ ဣတိ မနသိကတွာ. ‘‘တံ’’တိ ပစ္ဆိမံ ပါဒကဇ္ဈာန သမာပဇ္ဇနံ. ‘‘ဣဓ နဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ’’တိ ထေရဿ မတေန ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဣဓ ပန အာဒိကမ္မိကဝိဓာနပ္ပဓာနတ္တာ ပစ္ဆိမံပိ ပါဒကဇ္ဈာန သမာပဇ္ဇနံ [Pg.285] ဝတ္တဗ္ဗမေဝါတိ. ‘‘ကာယဂတိကံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ’’တိ အယံ ကာယော ဝိယ ဣဒံ စိတ္တံပိ ဒန္ဓဂမနံ ဟောတူတိ ဧဝံ စိတ္တံ ကာယဂတိကံ ကရဏေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ. ‘‘ဒိဿမာနေန ကာယေနာ’’တိ ဒန္ဓဂမနေန ဂစ္ဆန္တတ္တာ ဗဟုဇနာနမ္ပိ ဒိဿမာနေန ရူပကာယေန. တဗ္ဗိ ပရီတေန သီဃဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘အာရမ္မဏမတ္တံ ဟောတီ’’တိ အနိပ္ဖန္နရူပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘အာရမ္မဏ ပုရေဇာတံ’’တိ နိပ္ဖန္နရူပံ. ဣတရံ ပန ဟဒယ ဝတ္ထုရူပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပရစိတ္တ ဝိဇာနနဋ္ဌာနေ အဋ္ဌကထာဋီကာစရိယာနံ ဝိစာရဏာ အတ္ထီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စ အဋ္ဌကထာယံ တာဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘အဋ္ဌကထာယံ’’တိ ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာယံပိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာယံပိ. ‘‘ခဏိကဝသေနာ’’တိ ခဏိကပစ္စုပ္ပန္နဝသေန. အာဝဇ္ဇနေ နိရုဒ္ဓေတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဧကံ စိတ္တံ’’တိ ပရဿ စိတ္တံ. တဒေဝ အတီတံ စိတ္တံ ဂဏှန္တိ. ‘‘တာနီ’’တိ ဇဝနာနိ. ‘‘တေသံ’’တိ ဇဝနာနံ. ‘‘တေနာ’’တိ အာဝဇ္ဇနေန. ‘‘ဣတရထာ’’တိ အညထာ သန္တတိ အဒ္ဓါဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဂဟိတေ သတိ. ဝုတ္တော သိယာ. ကသ္မာ, သန္တတိ အဒ္ဓါဝသေန ပစ္စုပ္ပန္နေ ဂဟိတေ သတိ, သဗ္ဗာယ ဧကဇဝနဝီထိယာ ဧကပစ္စုပ္ပန္နတ္တာ. ‘‘သဗ္ဗာနိ စိတ္တာနီ’’တိ ဇဝနစိတ္တာနိ. ‘‘သဟုပ္ပန္နာနီ’’တိ ဣဒံ သဟုပ္ပန္နာနံပိ အတ္ထိတာယ ဝုတ္တံ. အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ပန ခဏဘေဒံ နဂဏှန္တိ. သဗ္ဗံ ပရဿ စိတ္တံ ဧကစိတ္တမိဝ ဂဏှန္တိ. တသ္မာ ကာလဘေဒေါပိ နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘နိဗ္ဗာနဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ, ကထံ နိဗ္ဗာနံ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထံ နာမ သိယာတိ. အတီတေ ပရိနိဗ္ဗုတာနံ မဂ္ဂဖလာနိ အနုဿရဏကာလေ တေသံ အာရမ္မဏဘူတံ နိဗ္ဗာနံပိ အနုဿရတိယေဝ. တတ္ထ တေသံ မဂ္ဂဖလာနံ အတီတတ္တာ နိဗ္ဗာနံပိ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထံ နာမ ဟောတီတိ.

ໃນຄຳວ່າ “Buddhadhamma. La. Guṇānaṃ” ນີ້, ສັບວ່າ “ຄຸນ” ເພິ່ງປະກອບເຂົ້າກັບບົດຂ້າງໜ້າ ເປັນຕົ່ວ່າ “ພຸດທະຄຸນ ແລະ ທຳມະຄຸນ” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Tatthā” ໄດ້ແກ່ ໃນບົດວ່າ “ຄຸນ” ນັ້ນ. ບົດວ່າ “atappanīyo” ແປວ່າ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ອີ່ມ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັນໂດດ (ຄວາມອີ່ມໃຈ). ບົດວ່າ “saṃvejaniyo” ແປວ່າ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັງເວດ. ບົດວ່າ “Dhammo” ໄດ້ແກ່ ສະພາວະ. ສະພາວະທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັງເວດແກ່ບຸກຄົນໃດ ຍ່ອມຊື່ວ່າ “ສັງເວຊະນີຍະທຳ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕາຍ. ບົດວ່າ “Pañcamajjhānasamādhissā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງສະມາທິໃນປັນຈະມະຊານ ທີ່ເປັນຮູບາວະຈອນ. ບົດວ່າ “Udayamattānī” ໄດ້ແກ່ ພຽງແຕ່ຄວາມຈະເລີນຂຶ້ນ. ບົດວ່າ “Tatthā” ໄດ້ແກ່ ໃນອາລົມທີ່ເປັນປະຕິກູນທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ “Pubbacchaṭṭakassā” ໄດ້ແກ່ ຂອງເກົ່າທີ່ຖ່າຍອອກມາແລ້ວ. ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ຖ່າຍອຸດຈະລະແລະປັດສະວະ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ປຽບເໝືອນໃນການເຫັນກອງອຸດຈະລະ”. ພວກເຂົາ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງອັບປະນາໂດຍປາສະຈາກໂສມະນັດໃນການໃດໆ ເລີຍ. ເພາະການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງໂສມະນັດ ເປັນໄປໄດ້ງ່າຍຫຼາຍ ໂດຍການຢູ່ຫ່າງໄກຈາກຄວາມພະຍາບາດ, ຄວາມບຽດບຽນ ແລະຄວາມບໍ່ຍິນດີ, ແລະເພາະບໍ່ມີການຂົ່ມສຸກແລະໂສມະນັດໄວ້ ເໝືອນໃນປັນຈະມະຊານ. ບົດວ່າ “Udāsinapakkhe” ໄດ້ແກ່ ໃນຝ່າຍວາງເສີຍ. ບົດວ່າ “Daḷhaṃ” ໄດ້ແກ່ ຢ່າງໝັ້ນຄົງ. ບົດວ່າ “Vibhūtaṃ” ໄດ້ແກ່ ປາກົດຊັດເຈນ. ການກຳນົດຖືເອົານິມິດເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງແລະປາກົດຊັດເຈນ ຊື່ວ່າ “ທັນຫະວິພູຕັກຄະຫະນະ”. ບົດວ່າ “Kassaci ārammaṇassā” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງອາລົມບາງຢ່າງ ມີພຸດທະຄຸນເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດວ່າ “Paṭibhāganimittaṃ” ນີ້, ສັບວ່າ “ປະຕິພາກ” ເປັນໄປໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄ້າຍຄືກັນກັບອາລົມນັ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໃນສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນ” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Taṃsaṇṭhāne” ດ້ວຍບົດນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ປະຕິພາກນິມິດນັ້ນ ຍ່ອມສໍາເລັດໃນກອງແຫ່ງສະພາວະທຳທັງຫຼາຍ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອາການແຫ່ງສັນຖານ ເໝືອນໃນປະຖະວີມົນທົນ ເປັນຕົ້ນ ເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ “Eva” ໄດ້ແກ່ ໂດຍລໍາດັບແຫ່ງຄໍາເວົ້າທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສະມະຖະສັງຄະຫະ ເປັນຕົ່ວ່າ ກະສິນ ໑໐, ອະສຸພະ ໑໐. ບົດວ່າ “Uggahakosallaṃ” ໄດ້ແກ່ ການຮຽນເອົາວິທີການແຫ່ງກຳມະຖານທັງປວງ ໃນສຳນັກຂອງພະອາຈານ ໂດຍພິກຂຸຜູ້ປາດຖະໜາຈະປາລົບພາວະນາກຳ ຊື່ວ່າ “ອັກຄະຫະ”. ຄວາມສະຫຼາດໃນການຮຽນເອົານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ອັກຄະຫະໂກສັນລະ”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນອະທິການນີ້, ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ສາມາດຈະຮຽນເອົາໄດ້ທັງໝົດ ເພິ່ງຮຽນເອົາວິທີການແຫ່ງກຳມະຖານຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ຕົນເອງຈະປາລົບນັ້ນ ໃຫ້ບໍລິບູນ. ບົດວ່າ “Uggaṇhantassā” ໃນບົດນີ້, ອັກສອນ “ອຸ” ມີອັດຖະວ່າ ຂ້າງເທິງ. ແລະບົດວ່າ “gahaṇaṃ” ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “ຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງເຖິງການຖືເອົາດ້ວຍຈິດ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ຮັບມາແລ້ວ ບໍ່ເສື່ອມສູນໄປໃນຈິດ. ບົດວ່າ “Samanupassantassā” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ເຮັດໃຫ້ຄ້າຍຄືກັບການເຫັນດ້ວຍຕາ ຢ່າງຖືກຕ້ອງເນືອງໆ. ການເຮັດໂດຍຮອບ ໂດຍປະການທັງປວງ ຊື່ວ່າ “ປະຣິກຳ”. ໃນກິດຈະກຳການຖືເອົານິມິດນັ້ນ ວິທີການທີ່ຄວນເຮັດໃດໆ ທີ່ມີຢູ່, ການເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນແລ້ວຖືເອົາ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນການຖືເອົາ. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “ເນືອງໆ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງອັດຖະນີ້ວ່າ ພາວະນາ ຄື ຄວາມຈະເລີນ. ບົດວ່າ “Nirantaraṃ padahantassā” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ປາລົບຄວາມພຽນຕະຫຼອດທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ ບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ. ບຸກຄົນແມ່ນເມື່ອກຳນົດຖືເອົາສັນຖານໃນອັກຄະຫະນິມິດ ກໍຍ່ອມຖືເອົາຮ່ວມກັບສະພາວະທຳ ມີສີແລະຮູບຮ່າງເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນປະຕິພາກນິມິດ ຍ່ອມລະສະພາວະທຳເສຍ ແລ້ວຖືເອົາແຕ່ສັນຖານອັນບໍລິສຸດ ທີ່ນັບວ່າເປັນນິມິດບັນຍັດອັນຄ້າຍຄືກັນກັບອາລົມນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ໃນຂໍ້ນີ້ ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: ແມ່ນໃນປະຕິພາກນິມິດ ກໍຍັງປາກົດເຫັນສີຢູ່ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ແຕ່ສີນັ້ນເປັນພຽງສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນສີໂດຍສ່ວນດຽວ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນກັບອາລົມນັ້ນ ພົ້ນແລ້ວຈາກສະພາວະທຳ”. ບົດວ່າ “Sannisinnaṃ” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ບົດວ່າ “Pavesitaṃ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນເໝືອນຖືກໃສ່ເຂົ້າໄປໃນພາຍໃນແຫ່ງພາວະນາຈິດ. ສິ່ງທີ່ຮຸ່ງເຮືອງ ຊື່ວ່າ “ໂອphaສ”. ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນເປັນແສງສະຫວ່າງ ຊື່ວ່າ “ໂອພາສະຊາດ”. ຫຼືວ່າ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ຊື່ວ່າ “ໂອພາສ”, ແສງສະຫວ່າງເກີດຂຶ້ນແກ່ສິ່ງນັ້ນ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ໂອພາສະຊາດ”. ບົດວ່າ “Pātentī” ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ຕົກໄປ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນມາໄດ້ອີກດ້ວຍອຳນາດການເກີດຂຶ້ນໃໝ່. ບົດວ່າ “Etāyā” ເປັນຕະຕິຍາວິບັດ ໃນອັດຖະແຫ່ງກັດຕຸ. ບົດວ່າ “Nimittarakkhaṇavidhānaṃ” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຮັກສາດ້ວຍປິລິໂພທະທຳ ໗ ປະການ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ນິມິດທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວນັ້ນເສື່ອມສູນໄປ. ກໍປິລິໂພທະທຳ ໗ ປະການເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນແນວໃດ? ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງທີ່ພວກເຮົາຈະຕ້ອງກ່າວ. ທ່ານກ່າວຄາຖາໄວ້ ເພື່ອສະແດງວ່າ ປິລິໂພທະທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “Āvāso” ໄດ້ແກ່ ອາວາດທີ່ບໍ່ເປັນສັບປາຍະ. ບົດວ່າ “Gocaro” ໄດ້ແກ່ ໂຄຈອນຄາມທີ່ບໍ່ເປັນສັບປາຍະ. ບົດວ່າ “Bhassaṃ” ໄດ້ແກ່ ວາຈາທີ່ບໍ່ເປັນສັບປາຍະ. ໃນເລື່ອງບຸກຄົນເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ “Sevethā” ໄດ້ແກ່ ເພິ່ງເສບ. ບົດວ່າ “Evañhipaṭipajjato” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ປະຕິບັດຢູ່ຢ່າງນີ້ ຄື ໂດຍການເວັ້ນສິ່ງທີ່ຄວນເວັ້ນ ແລະໂດຍການເສບສິ່ງທີ່ຄວນເສບ. ບົດວ່າ “Kāmataṇhāya visayabhāvaṃ atikkamitvā” ດ້ວຍບົດນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງການກ້າວລ່ວງກາມະພູມແລະกາມະພົບ, ແລະການກ້າວເຂົ້າສູ່ຮູບະພູມແລະຮູບະພົບ. ຄວາມເປັນໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ “ວະສີ” ໄດ້ແກ່ ພະລັງ ຫຼື ຄວາມສາມາດ. ສິ່ງທີ່ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີອຳນາດ ຊື່ວ່າ “ວະສີພູດ”. ວະສີ ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ “ວະສິຕາ” ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ ປາຣະມີ. ໃນບົດວ່າ “Tato vicāranti” ນີ້, “ອິຕິ” ສັບ ມີອັດຖະວ່າ ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສົງເຄາະເອົາຄຳວ່າ “Tato pītiṃ” ເປັນຕົ້ນ ເຂົ້ານຳ. ບົດວ່າ “Icchantānaṃ” ໄດ້ແກ່ ຂອງພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ປາດຖະໜາຢູ່. ບົດວ່າ “Yatthā” ໄດ້ແກ່ ໃນພະວັງຄະຈິດທັງສອງໃດ. ບົດວ່າ “Bhavaṅgacāre” ໄດ້ແກ່ ໃນຄວາມເປັນໄປແຫ່ງພະວັງຄະຈິດ. ບົດວ່າ “Dandhāyitattaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປຊັກຊ້າ ຄື ຄວາມເປັນໄປໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຊັກຊ້າ. ພາວະແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຊັກຊ້ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ທັນທາຍິຕັດຕະ”. ບົດວ່າ “Ṭhapetuṃ” ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງໄວ້ໂດຍການອະທິຖານ. ອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ກ້າວລ່ວງໄປຈາກນັ້ນ. ບົດທັງຫຼາຍມີ “Yatthicchakaṃ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນບົດກິລິຍາວິເສດ. ບົດວ່າ “Yatthicchakaṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນສະຖານທີ່ໃດໆ ຕາມຄວາມປາດຖະໜາ. ບົດວ່າ “Yadicchakaṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນຂະນະໃດໆ ຕາມຄວາມປາດຖະໜາ. ບົດວ່າ “Yāvaticchakaṃ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳນົດປະລິມານພຽງໃດ ຕາມຄວາມປາດຖະໜາ. ບົດວ່າ “Vitakkādikaṃ oḷārikaṅgaṃ pahānāyā” ໃນບົດນີ້, ການລະຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງວິຣາຄະພາວະນານັ້ນໆ. ແລະວິຣາຄະພາວະນານັ້ນໆ ຄືຫຍັງ? ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “Pathamajjhānaṃ tāvā” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງອັດຖະນີ້ວ່າ ໄດ້ແກ່ ອຸປະຈາຣະພາວະນາ ທີ່ກຳນົດຖືເອົາດ້ວຍອັດທະຍາໄສອັນພິເສດນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “Ātāpavīriyaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມພຽນໃດ ທີ່ພະໂຍຄາວະຈອນທັງຫຼາຍ ໃຊ້ເຜົາຜານ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ຕົນເອງ ຫຼື ກິເລດສະທຳທັງຫຼາຍເດືອດຮ້ອນ. ຄວາມພຽນນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ອາຕາປະວິຣິຍະ”. ແມ່ນອາກາດທີ່ເພີກອອກແລ້ວ ກໍຍັງເປັນອາກາດຢູ່ຄືເກົ່າ. ແມ່ນເມື່ອບຸກຄົນປາລົບອາກາດນັ້ນ ແລ້ວຈະເລີນພາວະນາ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຊານຂັ້ນສູງຂຶ້ນໄປຕາມລຳດັບ, ປັນຈະມະຊານນັ້ນເອງ ກໍຍັງເກີດຂຶ້ນເນືອງໆ. ແລະເມື່ອອາລົມຍັງບໍ່ກ້າວລ່ວງໄປ, ແມ່ນຊານ ກໍຍັງບໍ່ກ້າວລ່ວງໄປຄືກັນ. ບົດວ່າ “Tatthā” ໄດ້ແກ່ ໃນອາກາສະກະສິນນັ້ນ. ບົດວ່າ “Tadatikkamanasambhavo” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປໄດ້ແຫ່ງການກ້າວລ່ວງກະສິນນິມິດ. ບົດວ່າ “Yathādiṭṭhe” ໄດ້ແກ່ ໂດຍປະການທີ່ເຫັນແລ້ວດ້ວຍຊານຈັກຂຸ. ບົດວ່າ “Sambhāvetvā” ໄດ້ແກ່ ຍົກຍ້ອງ. ການລະນຶກເຖິງຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຊື່ວ່າ “ສະມະນຸດສະຣະນະ”. ບົດວ່າ “Itaresaṃpi vā” ໄດ້ແກ່ ຂອງພວກປຸຖຸຊົນຜູ້ເປັນບັນດິດທັງຫຼາຍດ້ວຍ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ໃນການກຳນົດມໍລະນະສັນຍາ ປະຣິກຳຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນ ແລະອຸປະຈາຣະສະມາທິຍ່ອມສໍາເລັດ, ແຕ່ຄວາມເປັນໄປໄດ້ແຫ່ງອຸປະຈາຣະສະມາທິ ແມ່ນໃນພຸດທະຄຸນເປັນຕົ້ນ ຂອງພວກປຸຖຸຊົນຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າທີ່ມີຢູ່ ກໍມີກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາແລ້ວຄືກັນ. ບົດວ່າ “Samathajjhānesū” ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະທິການ. ເພິ່ງຊາບວ່າ ແມ່ນວິປັດສະນາກຳ ກໍຄວນຖືເອົາຄືກັນ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ: ແມ່ນບຸກຄົນຜູ້ໃຫ້ທານໃນປາງກ່ອນ ແລ້ວຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາວ່າ “ດ້ວຍບຸນນີ້ ຂໍໃຫ້ພວກເຮົາໄດ້ຮັບຊານອະພິນຍາ ຫຼື ມັກຜົນໃນອະນາຄົດເຖີດ” ແລ້ວມາເກີດ, ກໍຈັດວ່າເປັນ “ຜູ້ມີອະທິການອັນເຮັດໄວ້ແລ້ວ” ຄືກັນ. ກໍບຸກຄົນຜູ້ມີອະທິການອັນເຮັດໄວ້ແລ້ວນັ້ນ ເປັນແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Asannabhave” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳກ່າວທີ່ວ່າ: ໃນກະສິນ ໘ ປະການ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈະຕຸກກະນັຍ, ໃນກະສິນ ໙ ປະການ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັນຈະກະນັຍ ນີ້ ເປັນຄຳອ້າງອີງຂອງຜູ້ມີວາທະເຫຼົ່ານັ້ນ. ແຕ່ເລື່ອງນີ້ ເພິ່ງພິຈາລະນາແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ. ເພາະຄວາມເປັນໄປໄດ້ແຫ່ງຄວາມເປັນບາດຖານແຫ່ງອະພິນຍາ ຂອງອາກາສະກະສິນນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະຄວາມສົມເຫດສົມຜົນແຫ່ງເນື້ອຄວາມວ່າ: ເມື່ອບຸກຄົນໄດ້ອະຣູປະຊານທັງຫຼາຍ ໂດຍປາສະຈາກອາກາສະກະສິນແລ້ວ, ເມື່ອເຮັດປະຣິກຳເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະພິນຍາອີກ, ແມ່ນໃນອາກາສະກະສິນ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ຜູ້ບໍ່ເຄີຍຈະເລີນພາວະນາມາກ່ອນ” ແລະຄຳວ່າ “ຜູ້ບໍ່ມີອະທິການອັນເຮັດໄວ້ແລ້ວ” ມີອັດຖະຢ່າງດຽວກັນ. ບົດວ່າ “Ādikammiko” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເລີ່ມຕົ້ນທຳອິດໃນອະພິນຍາກຳ. ບົດວ່າ “Tādisānaṃ” ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ຂອງກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນຜູ້ເລີ່ມຕົ້ນທຳອິດໃນອະພິນຍາກຳ ຜູ້ປາລົບຢູ່ວ່າ “ບັດນີ້ ພວກເຮົາຈະເຮັດອິດທິວິທິ” ຜູ້ບໍ່ມີອະທິການອັນເຮັດໄວ້ແລ້ວໃນປາງກ່ອນ ແລະບໍ່ເຄີຍຈະເລີນພາວະນາມາກ່ອນ ປານນັ້ນ. ແລະຄຳວ່າ “Iddhivikubbanaṃ” ນີ້ ເປັນຄຳສະແດງໂດຍອຸປະລັກຂະນະ. ເພິ່ງຖືເອົາຄຳເປັນຕົ່ວວ່າ “ພວກເຮົາຈະຟັງສຽງດ້ວຍທິບພະຍະໂສຕະທາດ” ນຳດ້ວຍ. ແລະຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະເປັນອະທິການແຫ່ງວິທີການຂອງຜູ້ເລີ່ມຕົ້ນທຳອິດ. ແມ່ນປັນຈະມະຊານນັ້ນ ຂອງຜູ້ເຖິງຄວາມຊຳນານໃນອະພິນຍາທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມແນບແໜ້ນໃນອາລົມ ໖ ຕາມສົມຄວນຄືກັນ. ບົດວ່າ “Adhiṭṭhātabbaṃ” ໄດ້ແກ່ ເພິ່ງກຳນົດດ້ວຍຈິດ ເປັນຕົ່ວ່າ “ຂໍໃຫ້ເປັນຮ້ອຍຄົນ ຂໍໃຫ້ເປັນພັນຄົນເຖີດ” ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມສໍາເລັດຕາມທີ່ປາດຖະໜາ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເພິ່ງນ້ອມນຳໄປ. ບົດວ່າ “Sataṃ homi, sahassaṃ homīti vā” ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການນิລະມິດກາຍຕົນເອງໃຫ້ເປັນຮ້ອຍ ຫຼື ເປັນພັນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການນິລະມິດເປັນຢ່າງອື່ນ. ເພື່ອຟັງສຽງກໍດີ, ເພື່ອເຫັນຮູບກໍດີ, ເພື່ອຮູ້ຈິດຂອງຜູ້ນື່ອື່ນກໍດີ, ເພື່ອລະນຶກເຖິງຂັນທີ່ເຄີຍຢູ່ອາໄສໃນປາງກ່ອນກໍດີ. ໃນບົດແຫ່ງອັດຖະກະຖາ. ບົດວ່າ “Adhiṭṭhātī” ໄດ້ແກ່ ອະທິຖານດ້ວຍອະພິນຍາ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມກຳນົດ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ຈິງຢູ່, ການອະທິຖານມີ ໒ ປະການ ຄື ການອະທິຖານດ້ວຍປະຣິກຳ ແລະການອະທິຖານດ້ວຍອະພິນຍາ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງການອະທິຖານດ້ວຍອະພິນຍາ. ບົດວ່າ “Adhiṭṭhāna cittenā” ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍອະພິນຍາຈິດ. ບົດວ່າ “Parikammacittassā” ໄດ້ແກ່ ຂອງອາວັດຊະນະປະຣິກຳ ແລະອະທິຖານປະຣິກຳຈິດ ໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ. ສ່ວນການເຂົ້າປາດະກະຊານໃນພາຍຫຼັງ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງປະຣິກຳຈິດ. ເມື່ອປະຣິກຳຈິດຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ ມີປະໂຫຍດແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Tathāhī” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Sesābhiññāsupi yathārahaṃ vattabbo” ໄດ້ແກ່ ໃນປະຣິກຳແຫ່ງທິບພະຍະໂສຕະ ເພິ່ງກ່າວໂດຍຄຳເປັນຕົ່ວວ່າ ບຸກຄົນຍ່ອມໄດ້ຍິນສຽງແມ່ນໃນວິໄສແຫ່ງທິບອັນໃກ້ ດ້ວຍໂສຕະຄືຍານສະມາທິໃນປະຣິກຳນັ້ນເອງ ຕາມສົມຄວນ. ບົດວ່າ “Iti katvā” ໄດ້ແກ່ ມະນະສິການຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ “Taṃ” ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າປາດະກະຊານໃນພາຍຫຼັງ. ບົດວ່າ “Idha nagahitanti daṭṭhabbaṃ” ມີອະທິບາຍວ່າ ເພິ່ງຊາບວ່າ ບໍ່ໄດ້ຖືເອົາໃນທີ່ນີ້ ຕາມມະຕິຂອງພະເຖລະ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະຄວາມເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງວິທີການຂອງຜູ້ເລີ່ມຕົ້ນທຳອິດ, ແມ່ນການເຂົ້າປາດະກະຊານໃນພາຍຫຼັງ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ຄວນກ່າວແທ້ໆ. ບົດວ່າ “Kāyagatikaṃ adhiṭṭhahitvā” ໄດ້ແກ່ ການອະທິຖານໂດຍການເຮັດຈິດໃຫ້ເປັນໄປຕາມກາຍວ່າ “ຂໍໃຫ້ຈິດນີ້ມີການໄປຊ້າ ເໝືອນກາຍນີ້ເຖີດ”. ບົດວ່າ “Dissamānena kāyenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຮູບກາຍທີ່ປາກົດແກ່ມະຫາຊົນທັງຫຼາຍ ເພາະການໄປດ້ວຍການໄປອັນຊັກຊ້າ. ສ່ວນການໄປຢ່າງວ່ອງໄວ ເພິ່ງຊາບໂດຍປະການກົງກັນຂ້າມກັບກາຍນັ້ນ. ບົດວ່າ “Ārammaṇamattaṃ hotī” ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງອະນິບຜັນນະຮູບ. ບົດວ່າ “Ārammaṇa purejātaṃ” ໄດ້ແກ່ ນິບຜັນນະຮູບ. ສ່ວນຄຳນອກນີ້ ເພິ່ງຊາບວ່າ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຫະທະຍະວັດຖຸຮູບ. ໃນເລື່ອງການຮູ້ຈິດຂອງຜູ້ນື່ອື່ນ ມີການພິຈາລະນາຂອງພະອັດຖະກະຖາຈານແລະພະດີກາຈານທັງຫຼາຍຢູ່, ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “Ettha ca aṭṭhakathāyaṃ tāvā” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງເລື່ອງນັ້ນ. ບົດວ່າ “Aṭṭhakathāyaṃ” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນໃນອັດຖະກະຖາທຳມະສັງຄະນີ ແລະແມ່ນໃນອັດຖະກະຖາຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ບົດວ່າ “Khaṇikavasenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຂະນິກະປັດຈຸບັນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ເມື່ອອາວັດຊະນະຈິດດັບໄປແລ້ວ. ບົດວ່າ “Ekaṃ cittaṃ” ໄດ້ແກ່ ຈິດຂອງຜູ້ນື່ອື່ນ. ພວກເຂົາຍ່ອມຖືເອົາຈິດທີ່ເປັນອະດີດນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “Tānī” ໄດ້ແກ່ ຊະວະນະຈິດທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ “Tesaṃ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຊະວະນະຈິດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ “Tenā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາວັດຊະນະຈິດນັ້ນ. ບົດວ່າ “Itarathā” ໄດ້ແກ່ ໂດຍອັດຖະຢ່າງອື່ນ, ເມື່ອຖືເອົາວ່າ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນຕະຕິອັດທາ. ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເມື່ອຖືເອົາປັດຈຸບັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນຕະຕິອັດທາແລ້ວ, ເພາະຄວາມເປັນປັດຈຸບັນອັນດຽວກັນ ແຫ່ງຊະວະນະວິຖີທັງໝົດວິຖີດຽວ. ບົດວ່າ “Sabbāni cittānī” ໄດ້ແກ່ ຊະວະນະຈິດທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ “Sahuppannānī” ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ ເພາະຄວາມມີຢູ່ແມ່ນແຫ່ງຈິດທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ. ສ່ວນຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ກຳນົດຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຂະນະ. ຍ່ອມຖືເອົາຈິດຂອງຜູ້ນື່ອື່ນທັງໝົດ ເໝືອນເປັນຈິດດຽວກັນ. ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ງຊາບວ່າ ແມ່ນຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງການ ກໍບໍ່ມີຄືກັນ. ຄຳວ່າ “Nibbānañcā” ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: ພະນິພານ ຈະຊື່ວ່າເປັນຂັນທີ່ເຄີຍຢູ່ອາໄສໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ໃນເວລາລະນຶກເຖິງມັກແລະຜົນ ຂອງພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍຜູ້ດັບຂັນທະປະຣິນິພານໄປແລ້ວໃນອະດີດ, ຍ່ອມລະນຶກເຖິງແມ່ນພະນິພານ ທີ່ເປັນອາລົມຂອງມັກແລະຜົນເຫຼົ່ານັ້ນຄືກັນ. ໃນການລະນຶກນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນອະດີດແຫ່ງມັກແລະຜົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ແມ່ນພະນິພານ ກໍຊື່ວ່າເປັນຂັນທີ່ເຄີຍຢູ່ອາໄສໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ຄືກັນ.

‘‘ယံ ယံ အဓိဋ္ဌာတီ’’တိ ယံ ယံ သတာဒိကံ သံဝိဓာတိ. ‘‘ယထာ ယထာ အဓိဋ္ဌာတီ’’တိ ယေန ယေန အာဝိဘာဝါဒိကေန ပကာရေန သံဝိဓာတိ. ‘‘ပကတိဝဏ္ဏံ’’တိ ပကတိသဏ္ဌာနံ. ‘‘တဿေဝါ’’တိ ပကတိဝဏ္ဏဿေဝ. ဒေဝါနံ ပသာဒသောတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အာရမ္မဏ သမ္ပဋိစ္ဆန သမတ္ထံ’’တိ အာရမ္မဏဿ ဥပဋ္ဌာနံ သမ္ပဋိစ္ဆန သမတ္ထံ. တဒေဝ စေတောပရိယဉာဏန္တိပိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘စေတော’’တိ စိတ္တံ. ‘‘ပရိစ္ဆိဇ္ဇာ’’တိ ဣဒံ သရာဂစိတ္တံ, ဣဒံ ဝိရာဂစိတ္တန္တိအာဒိနာ [Pg.286] ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ‘‘ဂေါစရ နိဝါသဝသေနာ’’တိ ဂေါစရံ ကတွာ နိဝသနဝသေန. သဗ္ဗညုတညာဏဂတိကံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ အနာဂတံ သညာဏန္တိ အဓိပ္ပာယော. အနာဂတေ သတ္တဒိဝသတော ဩရိမာ စိတ္တစေတသိက ဓမ္မာ စေတောပရိယညာဏဿ ဝိသယောတိ ကတွာ အနာဂတေ သတ္တဒိဝသတောတိ ဝုတ္တံ. ပဋ္ဌာယ ပဝတ္တမာနာတိ ပါဌသေသော. ဣမသ္မိံ ဒိဝသေ စ အနာဂတပက္ခေ သဗ္ဗံပိ အာရမ္မဏံ ပကတိဉာဏဿ ဝိသယောတိ ကတွာ ‘‘ဒုတီယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧတံ’’တိ ဧတံ အနာဂတံ သညာဏံ. ‘‘ယထာ စေတံ’’တိ ယထာ စ ဧတံ ဣမသ္မိံ ဘဝေ အနာဂတ ဓမ္မေ ဇာနာတိ. ‘‘အသာဓာရဏကာလဝသေနာ’’တိ အညေနဉာဏေန အသာဓာရဏ ကာလဝသေန. ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေါဟိ အညညာဏသာဓာရဏောတိ.

ຄຳວ່າ “Yaṃ yaṃ adhiṭṭhāti” (ອະທິຖານສິ່ງໃດໆ) ໄດ້ແກ່ ຈັດແຈງສິ່ງໃດໆ ມີຮ້ອຍເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Yathā yathā adhiṭṭhāti” (ອະທິຖານໂດຍປະການໃດໆ) ໄດ້ແກ່ ຈັດແຈງໂດຍປະການໃດໆ ມີການເຮັດໃຫ້ປາກົດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Pakativaṇṇaṃ” (ວັນນະປົກກະຕິ) ໄດ້ແກ່ ສັນຖານປົກກະຕິ. ຄຳວ່າ “Tasseva” (ແຫ່ງສິ່ງນັ້ນນັ້ນເອງ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງວັນນະປົກກະຕິນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ Devānaṃ pasādasotaṃ (ໂສຕະປະສາດຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍ) ມີການເຊື່ອມໂຍງກັນ. ຄຳວ່າ “Ārammaṇa sampaṭicchana samatthaṃ” (ສາມາດຮັບອາລົມ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສາມາດໃນການປາກົດແລະຮັບອາລົມ. ບົດວ່ານັ້ນເອງ ເອີ້ນວ່າ ເຈໂຕປະຣິຍະຍານ (Cetopariyañāṇa) ກໍໄດ້ ມີການເຊື່ອມໂຍງກັນ. ຄຳວ່າ “Ceto” ໄດ້ແກ່ ຈິດ. ຄຳວ່າ “Paricchijjā” (ກຳນົດແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ກຳນົດວ່າ ຈິດນີ້ມີລາຄະ, ຈິດນີ້ປາສະຈາກລາຄະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Gocara nivāsavasena” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຢູ່ອາໄສໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນໂຄຈອນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຢູ່ອາໄສໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນໂຄຈອນ. ອະທິບາຍວ່າ ຍານໃນອະນາຄົດຂອງພຣະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ມີສ່ວນແຫ່ງສັບພັນຍຸຕາຍານ. ຍ້ອນວ່າ ທຳຄືຈິດແລະເຈຕະສິກໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນນັບແຕ່ 7 ວັນໃນອະນາຄົດ ເປັນວິໄສຂອງເຈໂຕປະຣິຍະຍານ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ນັບແຕ່ 7 ວັນໃນອະນາຄົດ”. ຄຳວ່າ “Paṭṭhāya pavattamānā” (ເປັນໄປຕັ້ງແຕ່...) ເປັນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນພຣະບາລີ. ຍ້ອນວ່າ ໃນວັນນີ້ແລະໃນສ່ວນອະນາຄົດ ອາລົມທັງປວງເປັນວິໄສຂອງປົກກະຕິຍານ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ນັບແຕ່ວັນທີສອງເປັນຕົ້ນໄປ”. ຄຳວ່າ “Etaṃ” (ນີ້) ໄດ້ແກ່ ຍານໃນອະນາຄົດນີ້. ຄຳວ່າ “Yathā cetaṃ” (ແລະໂດຍປະການໃດນີ້) ໄດ້ແກ່ ແລະໂດຍປະການໃດ ຍານນີ້ຍ່ອມຮູ້ທຳໃນອະນາຄົດໃນພົບນີ້. ຄຳວ່າ “Asādhāraṇakālavasena” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບໍ່ທົ່ວໄປກັບການ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບໍ່ທົ່ວໄປກັບການ ດ້ວຍຍານອື່ນ. ເພາະວ່າ ພົບປັດຈຸບັນ ຍ່ອມທົ່ວໄປກັບຍານອື່ນ.

သမထကမ္မဋ္ဌာနာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການສະແດງສະມະຖະກຳມະຖານ ຈົບແລ້ວ.

၁၇၁. ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနေ. ‘‘ယထာဒိဋ္ဌံ’’တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ယထာဒိဋ္ဌံ. နိစ္စနိမိတ္တံ နာမ သတ္တပုဂ္ဂလာဒိနိမိတ္တမေဝ. သတ္တနိမိတ္တဉှိ ပညတ္တိ ဓမ္မတ္တာ ခဏေခဏေ ခယဝယဘေဒါဘာဝတော သော ဧဝဂစ္ဆတိ သော ဧဝ တိဋ္ဌတီတိအာဒိနာ နိစ္စာကာရသဏ္ဌိတံ ဟောတီတိ. ‘‘ဓုဝနိမိတ္တံ’’တိ ထိရနိမိတ္တံ. ဣဒမ္ပိ သော ဂစ္ဆန္တောပိ နနဿတိ, တိဋ္ဌန္တောပိ နနဿတီတိအာဒိနာ ထိရာကာရသဏ္ဌိတံ သတ္တနိမိတ္တမေဝ. ‘‘သုခနိမိတ္တံ’’တိ ခဏေခဏေ ခယဝယဘေဒ ဒုက္ခာနံ အဘာဝတော သုခိတော နိဒ္ဒုက္ခော နိဗ္ဘယောတိအာဒိနာ သုခါကာရသဏ္ဌိတံ သတ္တနိမိတ္တမေဝ. ‘‘အတ္တနိမိတ္တံ’’တိ ဂန္တုံ ဣစ္ဆန္တော ဂစ္ဆတိ, ဌာတုံ ဣစ္ဆန္တော တိဋ္ဌတီတိအာဒိနာ ဝသဝတ္တနာကာရ သဏ္ဌိတံ သတ္တနိမိတ္တမေဝ. ‘‘ကိရိယာ’’တိ ဘာဝနာကိရိယာ.

໑໗໑. ໃນວິປັດສະນາກຳມະຖານ. ຄຳວ່າ “Yathādiṭṭhaṃ” (ຕາມທີ່ເຫັນແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ຕາມທີ່ເຫັນແລ້ວດ້ວຍສັກກາຍະທິສຖິ. ທີ່ຊື່ວ່າ ນິດຈະນິມິດ (ເຄື່ອງໝາຍວ່າທ່ຽງ) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງໝາຍວ່າມີສັດແລະບຸກຄົນເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ສັດຕະນິມິດ (ເຄື່ອງໝາຍວ່າສັດ) ຍ້ອນເປັນບັນຍັດຕິທຳ ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມແຕກສະຫຼາຍໄປດ້ວຍຄວາມສິ້ນໄປແລະຄວາມເສື່ອມໄປໃນທຸກໆຂະນະ, ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍອາການທີ່ທ່ຽງວ່າ “ຜູ້ນັ້ນເອງຍ່ອມໄປ, ຜູ້ນັ້ນເອງຍ່ອມຢືນ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Dhuvanimittaṃ” (ເຄື່ອງໝາຍວ່າມັ່ນຄົງ) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງໝາຍວ່າຢັ້ງຢືນ. ເຖິງແມ່ນເຄື່ອງໝາຍນີ້ ກໍເປັນສັດຕະນິມິດທີ່ຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍອາການທີ່ໝັ້ນຄົງວ່າ “ຜູ້ນັ້ນເຖິງແມ່ນກຳລັງໄປກໍບໍ່ຈິບຫາຍ, ເຖິງແມ່ນກຳລັງຢືນກໍບໍ່ຈິບຫາຍ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Sukhanimittaṃ” (ເຄື່ອງໝາຍວ່າເປັນສຸກ) ໄດ້ແກ່ ສັດຕະນິມິດທີ່ຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍອາການທີ່ເປັນສຸກ ຍ້ອນບໍ່ມີທຸກຄືຄວາມແຕກສະຫຼາຍໄປດ້ວຍຄວາມສິ້ນໄປແລະຄວາມເສື່ອມໄປໃນທຸກໆຂະນະວ່າ “ເປັນສຸກ, ປາສະຈາກທຸກ, ປາສະຈາກໄພ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Attanimittaṃ” (ເຄື່ອງໝາຍວ່າເປັນຕົວຕົນ) ໄດ້ແກ່ ສັດຕະນິມິດທີ່ຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍອາການແຫ່ງການຢູ່ໃນອຳນາດວ່າ “ເມື່ອປາດຖະໜາຈະໄປ ກໍໄປ, ເມື່ອປາດຖະໜາຈະຢືນ ກໍຢືນ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Kiriyā” (ກິຣິຍາ) ໄດ້ແກ່ ພາວະນາກິຣິຍາ.

ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဝိသုဒ္ဓိ. ဝိသောဓေတီတိ ဝါ ဝိသုဒ္ဓိ. သီလမေဝ ဝိသုဒ္ဓိ သီလဝိသုဒ္ဓီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘နိစ္စသီလမေဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နိစ္စသီလမေဝ ဥပရိဈာနာဒိဝိသေသာနံ အဓိဋ္ဌာန ကိစ္စသာဓကတ္တာ ဣဓ အဓိပ္ပေတန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘နိစ္စသီလမေဝါ’’တိ. သမာဓိ အဓိပ္ပေတော[Pg.287]. ဝက္ခတိဟိ ‘‘ဒုဝိဓောပိ သမာဓိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ နာမာ’’တိ. ဧတေန ဝိသုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ ဝိသုဒ္ဓိ. စိတ္တဿ ဝိသုဒ္ဓိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ. သမာဓိ ဧဝါတိပိ ဒီပေတိ. ဝိသုဇ္ဈနံ ဝါ ဝိသုဒ္ဓိ. စိတ္တဿ ဝိသုဒ္ဓိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ. အတ္ထတောပန ဝိသုဒ္ဓစိတ္တမေဝ ဝုစ္စတီတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ဝိသုဒ္ဓိသဒ္ဒ သမ္ပန္နေ ဟိ သတိ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတိ. န သမာဓိဝိသုဒ္ဓီတိ. ‘‘သောဠသဝိဓံ ကင်္ခံ’’တိ အဟောသိံ နု ခေါ အဟ မတီတမဒ္ဓါနန္တိအာဒိနာ သုတ္တန္တေအာဂတံ သောဠသဝိဓံ ဝိစိကိစ္ဆံ. ‘‘အဋ္ဌဝိဓံ ဝါ ကင်္ခံ’’တိ သတ္ထရိကင်္ခတီတိအာဒိနာ အဘိဓမ္မေ အာဂတံ အဋ္ဌဝိဓံ ဝိစိကိစ္ဆံ. ဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌိ နာမ သတ္တာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အကာရဏမေဝ ကာရဏံ ကတွာ ဂဟဏဒိဋ္ဌိ. ‘‘မနသိကာရဝိဓီ’’တိ အနိစ္စလက္ခဏာဒီသု မနသိကာရဝိဓိ. အနုပါယဘူတော မနသိကာရော နာမ နိစ္စာဒိဝသေန မနသိကာရော. အဓိမာနဝတ္ထု နာမ ဩဘာသာဒီနိ. ‘‘မဂ္ဂတော’’တိ မဂ္ဂဘာဝေန. ‘‘အမဂ္ဂတော’’တိ အမဂ္ဂဘာဝေန. ‘‘ဒဿနဉ္စာ’’တိ တေသံအဓိမာနဝတ္ထူနံ အနိစ္စတာဒိဒဿနဉ္စ. တမေဝ ဝိသုဒ္ဓိနာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သမ္မောဟမလတော’’တိ စတုသစ္စပ္ပဋိစ္ဆာဒက သမ္မောဟမလတော. နနု ဒဿနန္တိ ဉာဏမေဝ. ဧဝံသတိ, ဉာဏန္တိ ဝုတ္တေ သိဒ္ဓေ ကတွာ ဒဿနသဒ္ဒေန သဟ ဉာဏဒဿနန္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထစာ’’တိအာဒိံ. ‘‘သုတမယာဒိဝသေနာ’’တိ သုတမယ စိန္တာမယဝသေန. တတ္ထ ယထာသုတဿ ပါဠိဓမ္မဿ အတ္ထမတ္တဇာနနံ သုတမယညာဏံ နာမ. အတ္ထံ ဉတွာ အတ္ထာနုရူပဿ သဘာဝလက္ခဏဿ စိန္တနာဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဉာဏံ စိန္တာမယညာဏံ နာမ. ‘‘အနုမာနာဒိဉာဏံပီ’’တိ နာမရူပ ဓမ္မေသု သဘာဝါနုမာနညာဏ သဘာဝဇာနနညာဏံပိ. ‘‘အတ္တပစ္စက္ခညာဏမေဝါ’’တိ အတ္တနာ ပစ္စက္ခကရဏညာဏမေဝ. ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ မဂ္ဂါမဂ္ဂညာဏဒဿနာဒီသု သဗ္ဗေသု ဌာနေသု. ဧတ္ထ စ ဒသသု ဝိပဿနာဉာဏေသုပိ ဝိပဿနာ ဝစနေန ပစ္စက္ခဒဿနမေဝ အဓိပ္ပေတန္တိ ကတွာ သဗ္ဗတ္ထဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သမ္မသနညာဏတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ဒဿနမေဝ အဓိပ္ပေတံ. န သဘာဝဇာနနမတ္တံ. ယတော စက္ခုနာ ပဿန္တဿေဝ သုဋ္ဌု ပစ္စက္ခတော ဒဿနတ္ထာယ ပုနပ္ပုနံ ဘာဝနာ ကမ္မံ နာမ တတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဟောတိ.

ທຳທີ່ຊື່ວ່າ ວິສຸດທິ ເພາະບໍລິສຸດ. ຫຼື ທຳທີ່ຊື່ວ່າ ວິສຸດທິ ເພາະເຮັດໃຫ້ບໍລິສຸດ. ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ສີລນັ້ນເອງເປັນວິສຸດທິ ຊື່ວ່າ ສີລາວິສຸດທິ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “niccasīlameva” (ສີລທີ່ເປັນນິດນັ້ນເອງ). ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ກ່າວວ່າ “niccasīlameva” ຍ້ອນໝາຍເອົາສີລທີ່ເປັນນິດນັ້ນເອງ ເພາະເປັນສິ່ງເຮັດໃຫ້ກິດຄືທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄຸນວິເສດມີຊານຂັ້ນສູງເປັນຕົ້ນສຳເລັດໃນທີ່ນີ້. ໝາຍເອົາສະມາທິ. ເພາະວ່າ ພຣະອາຈານຈັກກ່າວວ່າ “ເຖິງແມ່ນສະມາທິທັງສອງປະການ ກໍຊື່ວ່າ ຈິດຕະວິສຸດທິ”. ທຳທີ່ຊື່ວ່າ ວິສຸດທິ ເພາະບໍລິສຸດດ້ວຍທຳນີ້ ຫຼື ດ້ວຍທຳນັ້ນ. ຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງຈິດ ຊື່ວ່າ ຈິດຕະວິສຸດທິ. ຍ່ອມສະແດງວ່າ ເປັນສະມາທິນັ້ນເອງກໍໄດ້. ຫຼື ຄວາມບໍລິສຸດ ຊື່ວ່າ ວິສຸດທິ. ຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງຈິດ ຊື່ວ່າ ຈິດຕະວິສຸດທິ. ແຕ່ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ຈະກ່າວວ່າ ຈິດທີ່ບໍລິສຸດແລ້ວນັ້ນເອງ ກໍຄວນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອມີຄຳວ່າ ວິສຸດທິ ປະກອບຢູ່, ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ຈິດຕະວິສຸດທິ ເທົ່ານັ້ນ. ບໍ່ເອີ້ນວ່າ ສະມາທິວິສຸດທິ. ຄຳວ່າ “Soḷasavidhaṃ kaṅkhaṃ” (ຄວາມສົງໄສ 16 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມວິຈິກິດສາ 16 ປະການ ທີ່ມາໃນພຣະສູດ ມີອາທິວ່າ “ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວບໍນໍໃນອະດີດຕະການ”. ຄຳວ່າ “Aṭṭhavidhaṃ vā kaṅkhaṃ” (ຫຼືຄວາມສົງໄສ 8 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມວິຈິກິດສາ 8 ປະການ ທີ່ມາໃນພຣະອະພິທຳ ມີອາທິວ່າ “ຍ່ອມສົງໄສໃນພຣະສາດສະດາ”. ທີ່ຊື່ວ່າ ວິສະມະເຫຕຸທິສຖິ (ຄວາມເຫັນຜິດໃນເຫດທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນທີ່ຍຶດຖືເອົາສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນເຫດ ໃຫ້ເປັນເຫດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນຂອງສັດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Manasikāravidhī” (ວິທີມະນະສິການ) ໄດ້ແກ່ ວິທີມະນະສິການໃນອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ມະນະສິການທີ່ບໍ່ແມ່ນອຸບາຍ ໄດ້ແກ່ ມະນະສິການດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມທ່ຽງເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະທິມານະວັດຖຸ ໄດ້ແກ່ ໂອພາສ (ແສງສະຫວ່າງ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Maggato” ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມເປັນທາງ. ຄຳວ່າ “Amaggato” ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມບໍ່ແມ່ນທາງ. ຄຳວ່າ “Dassanañcā” (ແລະການເຫັນ) ໄດ້ແກ່ ແລະການເຫັນຄວາມບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງອະທິມານະວັດຖຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່ານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ວິສຸດທິ ມີການເຊື່ອມໂຍງກັນ. ຄຳວ່າ “Sammohamalato” (ຈາກມົນທິນຄືຄວາມຫຼົງ) ໄດ້ແກ່ ຈາກມົນທິນຄືຄວາມຫຼົງທີ່ປົກປິດອະລິຍະສັດ 4. ຖ້າຖາມວ່າ ການເຫັນກໍຄືຍານນັ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເມື່ອກ່າວວ່າ ຍານ ສຳເລັດແລ້ວ, ຍ້ອນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ ຍານະທັດສະນະ ຮ່ວມກັບຄຳວ່າ ທັດສະນະ (ການເຫັນ)? ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “etthacā” (ແລະໃນທີ່ນີ້). ຄຳວ່າ “Sutamayādivasenā” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຸຕະມະຍະເປັນຕົ້ນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຸຕະມະຍະແລະຈິນຕາມະຍະ. ໃນຄຳນັ້ນ ຍານທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການຮູ້ພຽງເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະບາລີທຳຕາມທີ່ໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງມາ ຊື່ວ່າ ສຸຕະມະຍະຍານ. ຍານທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຄິດເຖິງສະພາວະລັກສະນະທີ່ຄວນແກ່ເນື້ອຄວາມ ຫຼັງຈາກຮູ້ເນື້ອຄວາມແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຈິນຕາມະຍະຍານ. ຄຳວ່າ “Anumānādiñāṇaṃpī” (ເຖິງແມ່ນຍານມີການອະນຸມານເປັນຕົ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເຖິງແມ່ນຍານທີ່ອະນຸມານສະພາວະ ແລະຍານທີ່ຮູ້ສະພາວະໃນນາມຮູບທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Attapaccakkhaññāṇamevā” (ຍານທີ່ເຮັດໃຫ້ປະຈັກແກ່ຕົນນັ້ນເອງ) ໄດ້ແກ່ ຍານທີ່ເຮັດໃຫ້ປະຈັກແກ່ຕົນເອງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Sabbatthā” (ໃນທີ່ທັງປວງ) ໄດ້ແກ່ ໃນສະຖານທີ່ທັງປວງ ມີມັກຄາມັກຄະຍານະທັດສະນະເປັນຕົ້ນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ຄວນຊາບວ່າ ແມ້ໃນວິປັດສະນາຍານ 10 ປະການ ຍ້ອນໝາຍເອົາການເຫັນປະຈັກດ້ວຍຄຳວ່າ ວິປັດສະນາ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ ໃນທີ່ທັງປວງ. ເພາະວ່າ ນັບແຕ່ສຳມະສະນະຍານເປັນຕົ້ນໄປ ຍ່ອມໝາຍເອົາການເຫັນນັ້ນເອງ. ບໍ່ແມ່ນໝາຍເອົາພຽງການຮູ້ສະພາວະເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ພາວະນາກຳ ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວນປາດຖະໜາໃນທີ່ນັ້ນ ກໍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຫັນປະຈັກຢ່າງດີ ເໝືອນຄົນເຫັນດ້ວຍຕາ ເນືອງໆ.

‘‘ဓမ္မာ’’တိ [Pg.288] သင်္ခတ ဓမ္မာ. အနိစ္စတာ ဧဝ လက္ခဏန္တိ အနိစ္စလက္ခဏံ. အနိစ္စာနံ ဝါ သင်္ခတ ဓမ္မာနံ လက္ခဏန္တိ အနိစ္စလက္ခဏန္တိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘အဘိဏှသမ္ပဋိပ္ပီဠနာကာရော’’တိ ယထာ သီဃသောတာယံ နဒိယံ နာဝါယ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆန္တံ သာနာဝါ အဘိသင်္ခရဏဒုက္ခေန အဘိဏှံ သုဋ္ဌု ပဋိပ္ပီဠေတိ. ကသ္မာ, အသတိ အဘိသင်္ခါရေ တင်္ခဏေ ဧဝ အဓောဝုယှနတော. အဓောဝုယှနဉှိ နာဝါယ ပကတိ ကိစ္စံ. ဥဒ္ဓံ အာရူဟနံ အဘိသင်္ခါရ သိဒ္ဓံ. ဧဝမေဝံ သီဃသောတေ သံသာရေ အတ္တဘာဝေန ဥဒ္ဓံ ခဏတော ခဏံ ဒိဝသတော ဒိဝသံ ဂစ္ဆန္တံ ပုဂ္ဂလံ အယံ အတ္တဘာဝေါ အဘိသင်္ခရဏ ဒုက္ခေန အဘိဏှံ သုဋ္ဌု ပဋိပ္ပီဠေတိ. ကသ္မာ, အသတိ အဘိသင်္ခါရေ, ပစ္စယဝေကလ္လေ စ သတိ, တင်္ခဏေ ဧဝ ဝိပရိဏမနတော. ဝိပရိဏမနဉှိ အတ္တဘာဝဿ ပကတိ ကိစ္စံ. ဥဒ္ဓံဂမနံ အဘိသင်္ခါရ သိဒ္ဓံ. ဧဝံ အဘိဏှ သမ္ပဋိပ္ပီဠနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ သံသာရဿ သီဃသောတတာ နာမ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာနံ နာမ ရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိနိဝတ္တိ သီဃတာ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ စ မရဏံ ဒုဝိဓံ သမ္မုတိ မရဏဉ္စ ပရမတ္ထ မရဏဉ္စ. တတ္ထ သမ္မုတိ မရဏံ နာမ သမ္မုတိ သစ္စဘူတဿ သတ္တဿ မရဏံ. တံ ဧကဘဝပရိယန္တေ သန္ဒိဿတိ. ပရမတ္ထ မရဏံ နာမ ပရမတ္ထ သစ္စဘူတာနံ နာမရူပ ဓမ္မာနံ မရဏံ. ဣဒမေဝ ဧကန္တမရဏံ, သစ္စမရဏံ, သဘာဝမရဏံ ဟောတိ. ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာ ကမ္မေ ဣဒံ ပရမတ္ထ မရဏံ ဧဝ အနိစ္စတာတိ စ ဝုစ္စတိ. ဓမ္မာနံ သုသာနက္ခေတ္တန္တိ စ သုသာနဘူမီတိ စ ဝုစ္စတီတိ. သာ စ သုသာနဘူမိနာမ သတ္တာနံ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ သန္တာနံ အနုဗန္ဓတိယေဝ. အနုဗန္ဓတ္တာ စ သတ္တာနံ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ သော နာမ သမယော နတ္ထိ, ယတ္ထ သတ္တာ န မရန္တီတိ. ဣဒဉ္စ အနုဗန္ဓနံ သတ္တာနံ အဘိဏှသမ္ပဋိပ္ပီဠနမေဝ ဟောတိ. တေသံ သဗ္ဗိရိယာပထေသု ဇီဝိတဿ စ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနဉ္စ ကာယဝစီမနော ကမ္မာနဉ္စ သမ္ဗာဓပတ္တိတော. အဝသဝတ္တနာကာရော ပန အဘိသင်္ခါရ ဒုက္ခံ အဘိဏှံ ပစ္စနုဘဝန္တာနံ ပါကဋောယေဝ. ဝသဝတ္တနေဟိ သတိ, အဘိသင်္ခရဏ ကိစ္စဿ ဩကာသော နတ္ထိ. ဝသဝတ္တနေနေဝ ယထိစ္ဆိ တဿ ကိစ္စဿ သမ္ပဇ္ဇနတော. လောကသ္မိဉှိ သဗ္ဗံပိ အဘိသင်္ခါရ ကိစ္စံ နာမ အန္တမသော အဿာသနပဿာသန ကိစ္စံ ဥပါဒါယ ဓမ္မာနံ ဝသဝတ္တနာဘာဝတော ကရောန္တီတိ.

ຄຳວ່າ “Dhammā” (ທຳທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ສັງຂະຕະທຳ. ຄວາມບໍ່ທ່ຽງນັ້ນເອງເປັນລັກສະນະ ຊື່ວ່າ ອະນິດຈະລັກສະນະ. ຫຼື ຈະແປວ່າ ລັກສະນະຂອງສັງຂະຕະທຳທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ທ່ຽງ ຊື່ວ່າ ອະນິດຈະລັກສະນະ ກໍຄວນ. ຄຳວ່າ “Abhiṇhasampaṭippīḷanākāro” (ອາການບີບຄັ້ນຢ່າງຍິ່ງເນືອງໆ) ອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງເຮືອທີ່ແລ່ນທວນນ້ຳຂຶ້ນໄປໃນແມ່ນ້ຳທີ່ມີກະແສນ້ຳໄຫຼຊ່ຽວ ເຮືອນັ້ນຍ່ອມຖືກບີບຄັ້ນຢ່າງຍິ່ງເນືອງໆດ້ວຍທຸກຄືການປຸງແຕ່ງ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເມື່ອບໍ່ມີການປຸງແຕ່ງ (ການພາຍ ຫຼື ການແຈວ) ກໍຍ່ອມຖືກພັດໄຫຼລົງໄປຂ້າງລຸ່ມໃນຂະນະນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ການໄຫຼລົງໄປຂ້າງລຸ່ມ ເປັນກິດປົກກະຕິຂອງເຮືອ. ສ່ວນການຂຶ້ນໄປຂ້າງເທິງ ສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍການປຸງແຕ່ງ. ສັນໃດກໍດີ ບຸກຄົນຜູ້ໄປທວນກະແສນ້ຳຄືສັງສານວັດທີ່ໄຫຼຊ່ຽວ ດ້ວຍອັດຕະພາບ ຈາກຂະນະສູ່ຂະນະ ຈາກວັນສູ່ວັນ ອັດຕະພາບນີ້ຍ່ອມບີບຄັ້ນບຸກຄົນນັ້ນຢ່າງຍິ່ງເນືອງໆດ້ວຍທຸກຄືການປຸງແຕ່ງ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເມື່ອບໍ່ມີການປຸງແຕ່ງ ແລະເມື່ອປັດໄຈບົກພ່ອງ ກໍຍ່ອມຜັນແປໄປໃນຂະນະນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ການຜັນແປໄປ ເປັນກິດປົກກະຕິຂອງອັດຕະພາບ. ສ່ວນການດຳເນີນໄປຂ້າງໜ້າ ສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍການປຸງແຕ່ງ. ຄວນຊາບການບີບຄັ້ນຢ່າງຍິ່ງເນືອງໆ ດ້ວຍປະການສະນີ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວາມໄຫຼຊ່ຽວແຫ່ງສັງສານວັດ ໄດ້ແກ່ ຄວາມໄວແຫ່ງການເປັນໄປແລະການດັບໄປແຫ່ງນາມຮູບທຳທັງຫຼາຍທີ່ນັບເນື່ອງໃນອັດຕະພາບ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ຄວາມຕາຍມີ 2 ປະການ ຄື ສົມມຸດຕິມໍລະນະ ແລະ ປໍຣະມັດຖະມໍລະນະ. ໃນ 2 ປະການນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ສົມມຸດຕິມໍລະນະ ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕາຍຂອງສັດເຊິ່ງເປັນສົມມຸດຕິສັດ. ຄວາມຕາຍນັ້ນຍ່ອມປາກົດໃນທີ່ສຸດແຫ່ງພົບໜຶ່ງ. ທີ່ຊື່ວ່າ ປໍຣະມັດຖະມໍລະນະ ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕາຍຂອງນາມຮູບທຳທັງຫຼາຍເຊິ່ງເປັນປໍຣະມັດຖະສັດ. ນີ້ເອງເປັນຄວາມຕາຍໂດຍສ່ວນດຽວ, ເປັນຄວາມຕາຍທີ່ແທ້ຈິງ, ເປັນຄວາມຕາຍໂດຍສະພາວະ. ໃນວິປັດສະນາກຳມະຖານນີ້ ປໍຣະມັດຖະມໍລະນະນີ້ເອງ ເອີ້ນວ່າ ອະນິດຈະຕາ (ຄວາມບໍ່ທ່ຽງ) ກໍໄດ້. ເອີ້ນວ່າ ເປັນປ່າຊ້າແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍກໍໄດ້, ເປັນດິນແດນປ່າຊ້າກໍໄດ້. ແລະທີ່ຊື່ວ່າ ດິນແດນປ່າຊ້ານັ້ນ ຍ່ອມຕິດຕາມສັນດານຂອງສັດທັງຫຼາຍຕັ້ງແຕ່ປະຕິສົນທິເປັນຕົ້ນໄປເລີຍ. ແລະຍ້ອນການຕິດຕາມນັ້ນ ຕັ້ງແຕ່ສັດທັງຫຼາຍປະຕິສົນທິເປັນຕົ້ນໄປ ຈຶ່ງບໍ່ມີສະໄໝນັ້ນເລີຍ ທີ່ສັດທັງຫຼາຍຈະບໍ່ຕາຍ. ແລະການຕິດຕາມນີ້ ຍ່ອມເປັນການບີບຄັ້ນຢ່າງຍິ່ງເນືອງໆແກ່ສັດທັງຫຼາຍ. ເພາະຄວາມເຖິງຄວາມຄັບແຄ້ນໃນອິຣິຍາບົດທັງຫຼາຍ, ໃນຊີວິດ, ໃນອະໄວຍະວະນ້ອຍໃຫຍ່ ແລະໃນກາຍະກຳ ວະຈີກຳ ມະໂນກຳ ທັງຫຼາຍຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນ. ສ່ວນອາການທີ່ບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ ຍ່ອມປາກົດແກ່ຜູ້ສະເຫວີຍທຸກຄືການປຸງແຕ່ງຢູ່ເນືອງໆຢ່າງແທ້ຈິງ. ເພາະເມື່ອຢູ່ໃນອຳນາດ, ໂອກາດແຫ່ງກິດຄືການປຸງແຕ່ງກໍບໍ່ມີ. ເພາະກິດທີ່ປາດຖະໜາຢ່າງໃດໆ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍການຢູ່ໃນອຳນາດນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ໃນໂລກ ທຳທັງຫຼາຍຍ່ອມເຮັດກິດປຸງແຕ່ງທັງປວງ ໂດຍທີ່ສຸດແມ່ນແຕ່ກິດຄືການຫາຍໃຈເຂົ້າແລະຫາຍໃຈອອກ ຍ້ອນຄວາມບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍ.

အနိစ္စဿ [Pg.289] ဓမ္မဿ အနုအနုပဿနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အနုအနုပဿနာ’’တိ စ ဉာဏစက္ခုနာ ပုနပ္ပုနံ နိဇ္ဈာယနာ ဩလောကနာ. ‘‘ဓမ္မာနံ’’တိ ပဉ္စက္ခန္ဓ ဓမ္မာနံ. ‘‘ယတ္ထ ယတ္ထာ’’တိ ယသ္မိံ ယသ္မိံ သရီရင်္ဂေ. ‘‘ပုရာဏ ဓမ္မာနံ’’တိ ပုရာဏာနံ ပါတုဗ္ဘူတာနံ, ဝဍ္ဎိတာနဉ္စ ဓမ္မကောဋ္ဌာသာနံ အန္တရဓာနံ ဝယော ဝုစ္စတိ. ဝိပဿနာ ကမ္မံ ပတွာ ခဏိကဝသေန ဧကေကဓမ္မဝိဘာဂဝသေန စ အနုပဿနာ ကိစ္စံ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သမူဟ သန္တတိဝသေန ပနာ’’တိ. ဧကေကဓမ္မဝိဘာဂဝသေန အနုပဿနာပိ ပန ပကတိယာ သုပါကဋေသု စိတ္တဝေဒနာဒီသု ဣစ္ဆိတဗ္ဗာယေဝ. ‘‘အနိစ္စတာယ ပရမာကောဋီ’’တိ တတော ဥတ္တရိ အနိစ္စတာ နာမ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ဓမ္မာနံ တထာ တထာ ဘာယိတဗ္ဗပ္ပကာရော နာမ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ‘အနိစ္စတော, ဒုက္ခတော, ရောဂတော, ဂဏ္ဍတော, သလ္လတော, အဃတော, အာဗာဓတော, တိအာဒိနာ ဝုတ္တော ဘာယိတဗ္ဗပ္ပကာရော. တဿ သမနုပဿနာဉာဏံ ဘယဉာဏံ. ဧတေန အပါယဒုက္ခ သံသာရ ဒုက္ခဘီရုကေဟိ ဇနေဟိ ဘာယိတဗ္ဗန္တိ ဘယံ. တေ ဝါ ဘာယန္တိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ. ဘယဿ သမနု ပဿနာဉာဏံ ဘယဉာဏန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ကိဉ္စိဘယဝတ္ထုံ’’တိ သီဟဗျဂ္ဃာဒိကံ ဘယဝတ္ထုံ. ‘‘ပဋိဿရဏေ’’တိ ဂုဟာလေဏာဒိကေ ပဋိဿရဏေ. ‘‘တေသံ’’တိ ဘိဇ္ဇနသဘာဝါနံ ဓမ္မာနံ. ‘‘တေဟီ’’တိ ဘိဇ္ဇနသဘာဝေဟိ. ဥက္ကဏ္ဌတာ နာမ စိတ္တဿ ဝိရုဒ္ဓတာ နိက္ခမာဘိမုခတာ. ‘‘စတ္တာလီသာယ အာကာရေဟီ’’တိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ‘အနိစ္စတော, ဒုက္ခတော, ရောဂတော, ဂဏ္ဍတော, သလ္လတော, အဃတော, အာဗာဓတော, ပရတော, ပလောကတော, ဤတိတော,. ဥပဒ္ဒဝတော, ဘယတော, ဥပသဂ္ဂတော, စလတော, ပဘင်္ဂုတော, အဒ္ဓုဝတော, အတာဏတော, အလေဏတော, အဿရဏတော, ရိတ္တတော,. တုစ္ဆတော, သုညတော, အနတ္တတော, အာဒီနဝတော, ဝိပရိဏာမ ဓမ္မတော, အသာရကတော, အဃမူလတော, ဝဓကတော, ဝိဘဝတော, သာသဝတော,. သင်္ခတတော, မာရာမိသတော, ဇာတိဓမ္မတော, ဇရာဓမ္မတော, ဗျာဓိဓမ္မတော, မရဏဓမ္မတော, သောကပရိဒေဝဓမ္မတော, ဒုက္ခဒေါမနဿ ဓမ္မတော, ဥပါယာသ ဓမ္မတော, သံကိလေသိက ဓမ္မတော, ပဿန္တော သုညတော လောကံ အဝေက္ခတီတိ ဧဝံ မဟာနိဒ္ဒေသေ [Pg.290] မောဃပဉှနိဒ္ဒေသေ အာဂတေဟိ စတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ. တတ္ထ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အနိစ္စတော ပဿန္တောတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘အနိစ္စတော’’တိ စ အနိစ္စဘာဝေနာတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေပိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ ဧဝါတိ ပဿန္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကထံ ပန အနိစ္စတော ပဿန္တော သုညတော လောကံ အဝေက္ခတီတိ. နိစ္စဂုဏ သုညတာယ သုညတော ပဉ္စက္ခန္ဓဘူတံ လောကံ အဝေက္ခတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝနယော. တတ္ထ ‘‘အနိစ္စာ ဧဝါ’’တိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ယဒါကဒါစိ မရဏ ဓမ္မတ္တာ အနိစ္စာ ဧဝ. ‘‘ဒုက္ခာ ဧဝါ’’တိ အနိစ္စ ဓမ္မတ္တာယေဝ ဒုက္ခာ ဧဝ. ယဒနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခံတိဟိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ခ သစ္စဓမ္မတ္တာ ဝါ. ‘‘ရောဂါ ဧဝါ’’တိ ရောဂဇာတိကတ္တာ ရောဂါ ဧဝ. ယေဟိ ကေစိ လောကေ စက္ခု ရောဂါဒိကာ အနေကသဟဿာ ရောဂါ နာမ သန္ဒိဿန္တိ. သဗ္ဗေတေ ဣမေပဉ္စက္ခန္ဓာ ဧဝ. ဣတော အညောကောစိ ရောဂေါ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ တေ ဧကန္တေန ရောဂဇာတိကာ ဧဝါတိ. အပိ စ, ဒုက္ခသစ္စ ဓမ္မတ္တာတီဟိ ဒုက္ခတာဟိ စတူဟိ ဒုက္ခဋ္ဌေဟိ စ အဘိဏှသမ္ပဋိပ္ပီဠနတော ရုဇ္ဇနဋ္ဌေန ရောဂါ ဧဝ. တတ္ထ ‘‘တီဟိ ဒုက္ခတာဟီ’’တိ ဒုက္ခဒုက္ခတာ သင်္ခါရ ဒုက္ခတာ ဝိပရိဏာမ ဒုက္ခတာတိ ဣမာဟိ တီဟိဒုက္ခတာဟိ. ‘‘စတူဟိ ဒုက္ခဋ္ဌေဟီ’’တိ ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော, သင်္ခတဋ္ဌော, သန္တာပဋ္ဌော, ဝိပရိဏာမဋ္ဌော,တိ ဣမေဟိ စတူဟိ ဒုက္ခဋ္ဌေဟိ. ဒုက္ခ ကိစ္စေဟီတိ အတ္ထော. ဧသနယော ဂဏ္ဍာဒီသု. တတ္ထ ဂဏ္ဍောနာမ ပီဠကာဗာဓော. သလ္လံ နာမ ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ကိလေသ သလ္လဉ္စ ဒုက္ခသလ္လဉ္စ. အဃန္တိ နိရတ္ထကံ. ဣမေ စ ခန္ဓာ ဝိပတ္တိပရိယောသာနတ္တာ နိရတ္ထကာ ဧဝ ဟောန္တိ. သဗ္ဗာသမ္ပတ္တိယော ဝိပတ္တိပရိယောသာနာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. အဝိဿာသိကဋ္ဌေန ပရေ ဧဝ. န ဟိ တေ ဧတံ မမ, ဧသော ဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာတိ ဧဝံ ဝိဿာသံ အရဟန္တိ. တထာ ဝိဿာသံ ကရောန္တဿ နာနာဒုက္ခေဟိ နိစ္စံ ဝိဟိံသနတော. ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ယဒါကဒါစိ ပလုဇ္ဇနဓမ္မတ္တာ ပလောကဓမ္မာ ဧဝ. ‘‘ဤတီ’’တိ အန္တရာယော ဝုစ္စတိ. ခန္ဓာ အန္တရာယ ဇာတိကာ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဇ္ဈတ္တဘာဝံ ဥပဂန္တွာ ဒုတတ္တာ ဝိဗာဓကတ္တာ ဥပဒ္ဒဝါ ဧဝ. ဘာယိတဗ္ဗတ္တာ ဘယာ ဧဝ. အနတ္တာ ဧဝ သမာနာ အဇ္ဈတ္တဘာဝံ ဥပဂန္တွာ သဇ္ဇနတော လဂ္ဂနတော ဒုမ္မော စယတော [Pg.291] ဥပသဂ္ဂါ ဧဝ. နိစ္စကာလံ လောကဓမ္မေဟိ စလနတ္တာ ဝိပ္ဖန္ဒနတ္တာ စလာဧဝ. နာနပ္ပကာရေန ဘဉ္ဇနဓမ္မတ္တာ ပဘင်္ဂုနော ဧဝ. ခဏမတ္တမ္ပိ အထိရတ္တာ အဒ္ဓုဝါ ဧဝ. ဇရာမရဏာဒိတော အပါယဝိနိပတနာဒိတော ဘယတော တာယတိ ရက္ခတီတိ တာဏံ. တေ စ ခန္ဓာ ကဿစိတာဏာ န ဟောန္တိ. တေသဉ္စ ကိဉ္စိတာဏံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အတာဏာ ဧဝ. ဘယတော ဘီရုကာ ဇနာ လီယန္တိ နိလီယန္တိ ဧတ္ထာတိ လေဏံ. တေ စ ကဿစိလေဏာ န ဟောန္တိ. တေသဉ္စ ကိဉ္စိလေဏံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အလေဏာ ဧဝ. ဘယံ သရတိဟိံသတီတိ သရဏံ. တေ စ ကဿစိသရဏံ န ဟောန္တိ. တေသဉ္စ ကိဉ္စိသရဏံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အဿရဏာ ဧဝ. နိစ္စတာဒီဟိ သဗ္ဗေဟိ သောဘဏဂုဏေဟိ သဗ္ဗသော ရဟိတတ္တာ တုစ္ဆတ္တာ သုညတ္တာရိတ္တာ ဧဝ. တုစ္ဆာ ဧဝ. သုညာ ဧဝ. အတ္တာ ဝုစ္စတိ ယဿကဿစိ ကောစိ သာရဘူတော ပဋိဿရဏော. တေ သယဉ္စ ကဿစိ အတ္တာန ဟောန္တိ. အတ္တနော စ ကောစိ အတ္တာနာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အနတ္တာ ဧဝ. အနိစ္စတာဒီဟိ အာဒီနဝေဟိ ဒေါသေဟိ သမ္ပုဏ္ဏတ္တာ အာဒီနဝါ ဧဝ. ဝိပရိဏာမ သဘာဝတ္တာ ဝိပရိဏာမာ ဧဝ. သာရဘူတဿ ကဿစိ အဓိဋ္ဌာနဿ အဘာဝါ အသာရာဧဝ. အဃဿ သဗ္ဗနိရတ္ထကဿ ပတိဋ္ဌာနတ္တာ အဃမူလာ ဧဝ. တေ သယံ မရဏ ဓမ္မသမင်္ဂီနော ဟုတွာ တေန မရဏသတ္ထေန မရဏာဝုဓေန သံသာရေ သတ္တာနံ နိစ္စံ မာရကတ္တာ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကတ္တာ ဝဓကာ ဧဝ. နိစ္စသုခဟိတ ဝုဍ္ဎိဝိဂတတ္တာ ဝိဘဝါ ဧဝ. အာသဝေဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ သာသဝါ ဧဝ. နိစ္စကာလံ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိကတ္တာ သင်္ခတာ ဧဝ. ကိလေသမာရမစ္စုမာရာနံ အာမိသာဟာရတ္တာ မာရာမိသာ ဧဝ. အနိစ္ဆန္တဿေဝ သတော စက္ခုရောဂါဒိဘာဝေန အပါယဘဝါဒိဘာဝေန ဇာတသဘာဝတ္တာ ဇာတိဓမ္မာ ဧဝ. အနိစ္ဆန္တဿေဝ သတော ဟာယနမရဏသဘာဝတ္တာ ဇရာမရဏ ဓမ္မာ ဧဝ. သောကာဒီနံ ဝတ္ထုဘာဝေန ဓာရဏတ္တာ သောကာဒိ ဓမ္မာ ဧဝ. တဏှာ သံကိလေသ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသ ဒုစ္စရိတ သံကိလေသေဟိ နိယုတ္တတ္တာ သံကိလေသိက ဓမ္မာ ဧဝါတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာလီသာယ အာကာရေဟီ’’တိ. ‘‘ပဋိသင်္ခါနဝသေနာ’’တိ ပရိဝီမံသနဝသေန[Pg.292].‘‘နိကန္တိယာ’’တိ နိကန္တိတဏှာယ. ‘‘ပရိယာဒိန္နာယာ’’တိ သုက္ခဘာဝပတ္တာယ. ‘‘ဘယဉ္စာ’’တိ ဘယဉာဏဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဩတ္တပ္ပဘယဉ္စ.

ຄວາມເຊື່ອມໂຍງກັນ (ແຫ່ງບົດ) ວ່າ "Aniccassa dhammassa anuanupassanā" (ການພິຈາລະນາເຫັນເນືອງໆ ເຊິ່ງທຳທີ່ບໍ່ທ່ຽງ). ບົດວ່າ "Anuanupassanā" ໄດ້ແກ່ ການເພັ່ງພິນິດ, ການເບິ່ງເຫັນເນືອງໆ ດ້ວຍຍານຈັກຂຸ. ບົດວ່າ "Dhammānaṃ" ໄດ້ແກ່ ທຳທັງຫຼາຍຄືປັນຈະຂັນ (ຂັນ ໕). ບົດວ່າ "Yattha yatthā" ໄດ້ແກ່ ໃນອະໄວຍະວະນ້ອຍໃຫຍ່ແຫ່ງຮ່າງກາຍນັ້ນໆ. ບົດວ່າ "Purāṇa dhammānaṃ" ຄວາມເສື່ອມ (vayo) ໄດ້ແກ່ ຄວາມອັນຕະຣະທານ (ຫາຍໄປ) ແຫ່ງສ່ວນຂອງທຳທັງຫຼາຍ ທີ່ເກີດຂຶ້ນກ່ອນ ແລະ ຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນແລ້ວ. (ພະອາຈານ) ກ່າວວ່າ "samūha santativasena panā" (ແຕ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມູຫະ ແລະ ສັນຕະຕິ) ເພາະເມື່ອເຖິງວິປັດສະນາກຳແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ມີກິດຈະກຳການພິຈາລະນາເຫັນ ໂດຍຄວາມເປັນຂະນະ ແລະ ໂດຍຄວາມເປັນການຈຳແນກທຳແຕ່ລະຢ່າງ. ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ການພິຈາລະນາເຫັນ ໂດຍຄວາມເປັນການຈຳແນກທຳແຕ່ລະຢ່າງ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ປາຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ ໃນທຳທັງຫຼາຍມີຈິດ ແລະ ເວດທະນາເປັນຕົ້ນ ທີ່ປະກົດຈະແຈ້ງໂດຍປົກກະຕິ. ບົດວ່າ "Aniccatāya paramākoṭī" ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມບໍ່ທ່ຽງທີ່ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ອາການທີ່ຄວນຢ້ານກົວໂດຍປະການນັ້ນໆ ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍ ໄດ້ແກ່ ອາການທີ່ຄວນຢ້ານກົວ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນປັນຈະຂັນ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ, ເປັນທຸກ, ເປັນໂລກ, ເປັນຝີ, ເປັນລູກສອນ, ເປັນໂທດ, ເປັນອາພາດ ເປັນຕົ້ນ. ຍານທີ່ພິຈາລະນາເຫັນອາການນັ້ນ ໂດຍຊອບ ຄື ພະຍະຍານ (ຍານຢັ່ງຮູ້ໃນສິ່ງທີ່ໜ້າຢ້ານກົວ). ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ສິ່ງທີ່ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ຢ້ານກົວຕໍ່ທຸກໃນອະບາຍ ແລະ ທຸກໃນສັງສານວັດ ຄວນຢ້ານກົວ ຊື່ວ່າ ໄພ. ຫຼືວ່າ ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມຢ້ານກົວຈາກສິ່ງນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ສິ່ງນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໄພ. (ພະອາຈານ) ສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ຍານທີ່ພິຈາລະນາເຫັນໄພ ໂດຍຊອບ ຊື່ວ່າ ພະຍະຍານ. ບົດວ່າ "Kiñcibhayavatthuṃ" ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງໄພ ມີສິງ ແລະ ເສືອໂຄ່ງ ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "Paṭissaraṇe" ໄດ້ແກ່ ທີ່ເພິ່ງອາໄສ ມີຖ້ຳ ແລະ ຊອກຫີນ ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "Tesaṃ" ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍທີ່ມີສະພາວະແຕກສະຫຼາຍ. ບົດວ່າ "Tehī" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍທຳທັງຫຼາຍທີ່ມີສະພາວະແຕກສະຫຼາຍ. ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ (Ukkaṇṭhatā) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຂັດແຍ້ງແຫ່ງຈິດ ຄວາມເປັນຜູ້ນ້ອມໄປເພື່ອການອອກໄປ (ຈາກສັງສານວັດ). ບົດວ່າ "Cattālīsāya ākārehī" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການ ໔໐ ປະການ ທີ່ມາແລ້ວໃນມຫານິດເທດ ແລະ ໂມຄະຣາຊະປັນຫານິດເທດ ຢ່າງນີ້ວ່າ "ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນປັນຈະຂັນ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ, ເປັນທຸກ, ເປັນໂລກ, ເປັນຝີ, ເປັນລູກສອນ, ເປັນໂທດ, ເປັນອາພາດ, ເປັນຂອງຄົນອື່ນ, ເປັນຂອງຊຸດໂຊມ, ເປັນສະເໜຽດ, ເປັນອຸປະທະວະ, ເປັນໄພ, ເປັນອຸປະສັກ, ເປັນຂອງຫວັ່ນໄຫວ, ເປັນຂອງແຕກສະຫຼາຍ, ເປັນຂອງບໍ່ຍັ່ງຍືນ, ເປັນຂອງບໍ່ມີທີ່ຕ້ານທານ, ເປັນຂອງບໍ່ມີທີ່ຫຼົບໄພ, ເປັນຂອງບໍ່ມີທີ່ເພິ່ງ, ເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ, ເປັນຂອງຮ້າງ, ເປັນຂອງສູນ, ເປັນອະນັດຕາ, ເປັນໂທດ, ເປັນທຳທີ່ມີຄວາມແປປວນເປັນທຳມະດາ, ເປັນຂອງບໍ່ມີແກ່ນສານ, ເປັນມູນແຫ່ງຄວາມທຸກ, ເປັນຜູ້ຂ້າ, ເປັນຄວາມຈິບຫາຍ, ເປັນຂອງມີອາສະວະ, ເປັນຂອງປຸງແຕ່ງ, ເປັນເຫຍື່ອແຫ່ງມານ, ເປັນທຳທີ່ມີການເກີດເປັນທຳມະດາ, ເປັນທຳທີ່ມີຄວາມແກ່ເປັນທຳມະດາ, ເປັນທຳທີ່ມີຄວາມເຈັບໄຂ້ເປັນທຳມະດາ, ເປັນທຳທີ່ມີຄວາມຕາຍເປັນທຳມະດາ, ເປັນທຳທີ່ມີຄວາມໂສກແລະຄວາມຮ່ຳໄຮຮຳພັນເປັນທຳມະດາ, ເປັນທຳທີ່ມີຄວາມທຸກແລະຄວາມໂທມະນັດເປັນທຳມະດາ, ເປັນທຳທີ່ມີຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈເປັນທຳມະດາ, ເປັນທຳທີ່ມີສະພາວະເສົ້າໝອງເປັນທຳມະດາ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ພິຈາລະນາεຫັນໂລກໂດຍຄວາມເປັນຂອງສູນ". ໃນອາການເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງປະກອບຄວາມເຊື່ອມໂຍງ ໂດຍນິຍາຍມີອາທິວ່າ "ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນປັນຈະຂັນ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ". ແລະ ບົດວ່າ "Aniccato" ມີອະທິບາຍວ່າ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ. ຄຳວ່າ "passanto" (ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເຫັນວ່າ ປັນຈະຂັນທັງປວງ ບໍ່ທ່ຽງແທ້ໆ. ຖ້າຖາມວ່າ ກໍເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ ຈະຊື່ວ່າ ພິຈາລະນາເຫັນໂລກໂດຍຄວາມເປັນຂອງສູນ ໄດ້ແນວໃດ? ແກ້ວ່າ ຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນໂລກອັນໄດ້ແກ່ປັນຈະຂັນ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງສູນ ເພາະວ່າງເປົ່າຈາກຄຸນຄ່າຄືຄວາມທ່ຽງ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນິຍາຍນີ້ຄືກັນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ "aniccā evā" (ບໍ່ທ່ຽງແທ້ໆ) ຄື ປັນຈະຂັນທັງຫຼາຍ ບໍ່ທ່ຽງແທ້ໆ ເພາະມີຄວາມຕາຍເປັນທຳມະດາໃນການໃດການໜຶ່ງ ນັບຕັ້ງແຕ່ຂະນະປະຕິສົນທິເປັນຕົ້ນໄປ. ບົດວ່າ "Dukkhā evā" (ເປັນທຸກແທ້ໆ) ຄື ເປັນທຸກແທ້ໆ ເພາະມີສະພາວະບໍ່ທ່ຽງນັ້ນເອງ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ "ສິ່ງໃດບໍ່ທ່ຽງ ສິ່ງນັ້ນເປັນທຸກ". ຫຼືວ່າ ເພາະມີສະພາວະແຫ່ງທຸກຂະສັດ. ບົດວ່າ "Rogā evā" (ເປັນໂລກແທ້ໆ) ຄື ເປັນໂລກແທ້ໆ ເພາະມີຄວາມເກີດແຫ່ງໂລກເປັນທຳມະດາ. ໂລກທັງຫຼາຍຫຼາຍພັນຢ່າງ ມີໂລກຕາເປັນຕົ້ນ ໃດໆ ທີ່ປະກົດຢູ່ໃນໂລກ. ໂລກທັງໝົດນັ້ນ ກໍຄືປັນຈະຂັນເຫຼົ່ານີ້ເອງ. ໂລກອື່ນນອກຈາກປັນຈະຂັນນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະສະນັ້ນ ປັນຈະຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຂອງມີຄວາມເກີດແຫ່ງໂລກເປັນທຳມະດາໂດຍສ່ວນດຽວແທ້ໆ. ອີກປະການໜຶ່ງ ປັນຈະຂັນທັງຫຼາຍ ເປັນໂລກແທ້ໆ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າ ສຽດແທງ ເພາະຖືກບີບຄັ້ນຢູ່ເນືອງໆ ດ້ວຍທຸກຂະຕາ ໓ ແລະ ດ້ວຍທຸກຂັດຖະ (ເນື້ອຄວາມແຫ່ງທຸກ) ໔ ເພາະມີສະພາວະແຫ່ງທຸກຂະສັດ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ "tīhi dukkhatāhī" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍທຸກຂະຕາ ໓ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື ທຸກຂະທຸກຂະຕາ (ຄວາມເປັນທຸກເພາະເຈັບປວດ), ສັງຂາຣະທຸກຂະຕາ (ຄວາມເປັນທຸກເພາະຖືກປຸງແຕ່ງ), ວິປະຣິຣາມະທຸກຂະຕາ (ຄວາມເປັນທຸກເພາະຄວາມແປປວນ). ບົດວ່າ "Catūhi dukkhaṭṭhehī" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍທຸກຂັດຖະ ໔ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື ປີຣະນັດຖະ (ຄວາມໝາຍວ່າບີບຄັ້ນ), ສັງຂະຕັດຖະ (ຄວາມໝາຍວ່າຖືກປຸງແຕ່ງ), ສັນຕາປັດຖະ (ຄວາມໝາຍວ່າແຜດເຜົາ), ວິປະຣິຣາມັດຖະ (ຄວາມໝາຍວ່າແປປວນ). ມີອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍກິດຈະກຳແຫ່ງຄວາມທຸກ. ນິຍາຍນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນບົດມີ "gaṇḍa" (ຝີ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ "gaṇḍa" (ຝີ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຈັບປ່ວຍທີ່ບີບຄັ້ນ. ບົດວ່າ "salla" (ລູກສອນ) ໄດ້ແກ່ ກິເລດສະສອນ (ລູກສອນຄືກິເລດ) ແລະ ທຸກຂະສອນ (ລູກສອນຄືຄວາມທຸກ) ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າສຽດແທງ. ບົດວ່າ "Agha" (ໂທດ) ໄດ້ແກ່ ຂອງບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ກໍຂັນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີປະໂຫຍດແທ້ໆ ເພາະມີຄວາມວິບັດເປັນທີ່ສຸດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ "ສົມບັດທັງປວງ ມີຄວາມວິບັດເປັນທີ່ສຸດ". ປັນຈະຂັນທັງຫຼາຍ ເປັນຂອງຄົນອື່ນ (pare) ແທ້ໆ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າ ບໍ່ຄວນໄວ້ວາງໃຈ. ເພາະວ່າ ປັນຈະຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ຄວນແກ່ຄວາມໄວ້ວາງໃຈຢ່າງນີ້ວ່າ "ນັ້ນຂອງເຮົາ, ນັ້ນເປັນເຮົາ, ນັ້ນເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ". ເພາະເມື່ອບຸກຄົນໄວ້ວາງໃຈຢ່າງນັ້ນ ປັນຈະຂັນຍ່ອມບີບຄັ້ນບຸກຄົນນັ້ນດ້ວຍທຸກຕ່າງໆ ເປັນນິດ. ປັນຈະຂັນທັງຫຼາຍ ເປັນຂອງຊຸດໂຊມ (paloka) ແທ້ໆ ເພາະມີສະພາວະແຕກສະຫຼາຍໃນການໃດການໜຶ່ງ ນັບຕັ້ງແຕ່ປະຕິສົນທິເປັນຕົ້ນໄປ. ບົດວ່າ "Īti" (ສະເໜຽດ) ໄດ້ແກ່ ອັນຕະລາຍ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຂັນທັງຫຼາຍ ເປັນຂອງມີອັນຕະລາຍເປັນທຳມະດາແທ້ໆ. ປັນຈະຂັນທັງຫຼາຍ ເປັນອຸປະທະວະ (upaddava) ແທ້ໆ ເພາະເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນອັດຕະພາບແລ້ວ ເປັນສິ່ງທີ່ທຳຮ້າຍ ແລະ ບີບຄັ້ນ. ເປັນໄພ (bhaya) ແທ້ໆ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຢ້ານກົວ. ປັນຈະຂັນທັງຫຼາຍ ເປັນອຸປະສັກ (upasagga) ແທ້ໆ ເພາະເມື່ອເປັນອະນັດຕາແລ້ວ ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນອັດຕະພາບ ຍ່ອມຂັດຂ້ອງ, ຕິດຢູ່ ແລະ ຫຼຸດພົ້ນໄດ້ຍາກ. ເປັນຂອງຫວັ່ນໄຫວ (cala) ແທ້ໆ ເພາະຫວັ່ນໄຫວ ແລະ ດິ້ນຮົນດ້ວຍໂລກະທຳຕະຫຼອດການເປັນນິດ. ເປັນຂອງແຕກສະຫຼາຍ (pabhaṅgu) ແທ້ໆ ເພາະມີສະພາວະແຕກທຳລາຍໂດຍປະການຕ່າງໆ. ເປັນຂອງບໍ່ຍັ່ງຍືນ (addhuva) ແທ້ໆ ເພາະບໍ່ໝັ້ນຄົງ ແມ້ພຽງຊົ່ວຂະນະດຽວ. ບົດວ່າ "tāṇa" (ທີ່ຕ້ານທານ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ປ້ອງກັນ ຮັກສາ ຈາກໄພມີຄວາມແກ່ ແລະ ຄວາມຕາຍເປັນຕົ້ນ ແລະ ຈາກການຕົກໄປສູ່ອະບາຍ ແລະ ວິນິບາດ. ກໍຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ຕ້ານທານຂອງໃຜໆ. ແລະ ທີ່ຕ້ານທານໃດໆ ຂອງຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະສະນັ້ນ ຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຂອງບໍ່ມີທີ່ຕ້ານທານ (atāṇa) ແທ້ໆ. ບົດວ່າ "leṇa" (ທີ່ຫຼົບໄພ) ໄດ້ແກ່ ສະຖານທີ່ທີ່ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ຢ້ານກົວຕໍ່ໄພ ຍ່ອມເຂົ້າໄປອາໄສ ແລະ ຊົ້ນຢູ່. ກໍຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ຫຼົບໄພຂອງໃຜໆ. ແລະ ທີ່ຫຼົບໄພໃດໆ ຂອງຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະສະນັ້ນ ຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຂອງບໍ່ມີທີ່ຫຼົບໄພ (aleṇa) ແທ້ໆ. ບົດວ່າ "saraṇa" (ທີ່ເພິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ກຳຈັດ ແລະ ທຳລາຍໄພ. ກໍຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງໃຜໆ. ແລະ ທີ່ເພິ່ງໃດໆ ຂອງຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະສະນັ້ນ ຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຂອງບໍ່ມີທີ່ເພິ່ງ (assaraṇa) ແທ້ໆ. ຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ (ritta) ແທ້ໆ ເພາະປາສະຈາກຄຸນງາມຄວາມດີອັນງົດງາມທັງປວງ ມີຄວາມທ່ຽງເປັນຕົ້ນ ໂດຍປະການທັງປວງ ເພາະເປັນຂອງຮ້າງ ແລະ ເປັນຂອງສູນ. ເປັນຂອງຮ້າງ (tuccha) ແທ້ໆ, ເປັນຂອງສູນ (suñña) ແທ້ໆ. ບົດວ່າ "Attā" (ຕົວຕົນ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ເພິ່ງອັນເປັນແກ່ນສານຂອງໃຜໆ ກໍຕາມ. ກໍຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍຕົນເອງ ກໍບໍ່ເປັນຕົວຕົນຂອງໃຜໆ. ແລະ ຕົວຕົນໃດໆ ຂອງຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະສະນັ້ນ ຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນອະນັດຕາ (anattā) ແທ້ໆ. ເປັນໂທດ (ādīnava) ແທ້ໆ ເພາະເຕັມໄປດ້ວຍໂທດທັງຫຼາຍ ມີຄວາມບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ. ເປັນຂອງແpapວນ (vipariṇāma) ແທ້ໆ ເພາະມີສະພາວະແປປວນເປັນທຳມະດา. ເປັນຂອງບໍ່ມີແກ່ນສານ (asāra) ແທ້ໆ ເພາະບໍ່ມີທີ່ຕັ້ງອັນເປັນແກ່ນສານໃດໆ. ເປັນມູນແຫ່ງຄວາມທຸກ (aghamūla) ແທ້ໆ ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມທຸກອັນບໍ່ມີປະໂຫຍດທັງປວງ. ຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຜູ້ຂ້າ (vadhaka) ແທ້ໆ ເພາະຕົນເອງປະກອບດ້ວຍທຳຄືຄວາມຕາຍ ແລ້ວເປັນຜູ້ຂ້າສັດທັງຫຼາຍໃນສັງສານວັດເປັນນິດ ດ້ວຍສັດຕາຄືຄວາມຕາຍ ດ້ວຍອາວຸດຄືຄວາມຕາຍ ແລະ ເປັນຜູ້ຕັດຮອນຊີວິຕິນຊີ. ເປັນຄວາມຈິບຫາຍ (vibhava) ແທ້ໆ ເພາະປາສະຈາກຄວາມທ່ຽງ, ຄວາມສຸກ, ປະໂຫຍດ ແລະ ຄວາມຈະເລີນ. ເປັນຂອງມີອາສະວະ (sāsava) ແທ້ໆ ເພາະຖືກອາສະວະທັງຫຼາຍຄອບງຳ. ເປັນຂອງປຸງແຕ່ງ (saṅkhata) ແທ້ໆ ເພາະມີຄວາມເປັນໄປເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈຕະຫຼອດການເປັນນິດ. ເປັນເຫຍື່ອແຫ່ງມານ (mārāmisa) ແທ້ໆ ເພາະເປັນອາຫານຄືເຫຍື່ອແຫ່ງກິເລດສາມານ ແລະ ມັດຈຸມານ. ເປັນທຳທີ່ມີການເກີດເປັນທຳມະດา (jātidhamma) ແທ້ໆ ເພາະມີສະພາວະເກີດຂຶ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນໂລກຕາເປັນຕົ້ນ ແລະ ໂດຍຄວາມເປັນອະບາຍພົບເປັນຕົ້ນ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ປາຖະໜາຢູ່ເລີຍ. ເປັນທຳທີ່ມີຄວາມແກ່ແລະຄວາມຕາຍເປັນທຳມະດา (jarāmaraṇadhamma) ແທ້ໆ ເພາະມີສະພາວະເສື່ອມໂຊມ ແລະ ຄວາມຕາຍ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ປາຖະໜາຢູ່ເລີຍ. ເປັນທຳທີ່ມີຄວາມໂສກເປັນຕົ້ນເປັນທຳມະດา (sokādidhamma) ແທ້ໆ ເພາະຊົງໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນວັດຖຸທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມໂສກເປັນຕົ້ນ. ເປັນທຳທີ່ມີສະພາວະເສົ້າໝອງເປັນທຳມະດา (saṅkilesikadhamma) ແທ້ໆ ເພາະປະກອບດ້ວຍຕັນຫາສັງກິເລດ, ທິດຖິສັງກິເລດ ແລະ ທຸຈະລິດສັງກິເລດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ (ພະອາຈານ) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ດ້ວຍອາການ ໔໐ ປະການ". ບົດວ່າ "Paṭisaṅkhānavasena" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາໃຄ່ຄວນ. ບົດວ່າ "Nikantiyā" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຕັນຫາຄືຄວາມໃຄ່. ບົດວ່າ "Pariyādinnāya" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມເຫືອດແຫ້ງໄປ. ບົດວ່າ "Bhayañcā" ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະດຸ້ງກົວຄືໂອດຕັບປະ ທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະຍະຍານ.

လောကေ အတ္တဇီဝါ နာမ သတ္တာနံ အဇ္ဈတ္တ ဓမ္မေသု သာရဓမ္မာ ဟောန္တိ. တေသု ဝိဂတေသု သေသဓမ္မာ နိဿတ္တ နိဇ္ဇီဝဘာဝံ ပတွာ ဖေဂ္ဂုဘူတာ ကစဝရဘူတာတိ လောကဿ အဘိမာနော. တေ စ အတ္တဇီဝါ နာမ သဗ္ဗသော နတ္ထီတိ ဒိဋ္ဌေ ခန္ဓေသု ကစဝရဘာဝဒဿနံ အတ္တဇီဝ သုညတာ ဒဿနံ နာမ. ‘‘ဝိမုစ္စမာနော’’တိ ဧတေန ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမောက္ခောတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဝိမုစ္စန္တိ ဧတေနာတိ ဝိမောက္ခောတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘နိမိတ္တာနီ’’တိ ဝိပလ္လာသဓမ္မေဟိ နိမ္မိတာနိ နိစ္စနိမိတ္တ သုခနိမိတ္တ အတ္တနိမိတ္တ ဇီဝနိမိတ္တာနိ. သတ္တ ပုဂ္ဂလ ဣတ္ထိ ပုရိသ ဟတ္ထ ပါဒ သီသ ဂီဝါဒီနိ နိမိတ္တာနိ စ. တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ခဏိက ဓမ္မတ္တာ အနိစ္စာနံယေဝ သတံ သန္တတိ ဃနေန ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဟိယျောပိ သော ဧဝ, အဇ္ဇပိ သော ဧဝါတိအာဒိနာ နိစ္စာကာရေန ဥပဋ္ဌာနံ နိစ္စနိမိတ္တံ နာမ. ကိလေသမလေဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ အသုဘာနံယေဝ သတံ အဝိဇ္ဇာယ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဣဒံ ဣဋ္ဌံ, ကန္တံ, မနာပံ, ပိယရူပ, န္တိအာဒိနာ သုဘာကာရေန ဥပဋ္ဌာနံ သုဘနိမိတ္တံ နာမ. ဘယဋ္ဌေန အခေမဋ္ဌေန ဒုက္ခာနံပိ သတံ တာယေဝ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဣဒံ သုခံ, နိဗ္ဘယံ, ခေမံ, သာတရူပ, န္တိအာဒိနာ သုခါကာရေန ဥပဋ္ဌာနံ သုခနိမိတ္တံ နာမ. ပစ္စယာ ယတ္တဝုတ္တိကတ္တာ ပစ္စယေန ဝိနာ ကေဝလံ အတ္တနော ဝသာယတ္တဝုတ္တိတာ ဘာဝတော အနတ္တာနံယေဝ သတံ အတ္တနော ဣစ္ဆာဝသေန ကရောတိ, ကထေတိ, စိန္တေတိ, ဂန္တုံ ဣစ္ဆန္တော ဂစ္ဆတိ, ဌာတုံ ဣစ္ဆန္တော တိဋ္ဌတီ, တိအာဒိနာ ဝသဝတ္တနာကာရေန ဥပဋ္ဌာနံ အတ္တနိမိတ္တံ နာမ. တထာ သတ္တောနာမ သတ္တာဟံပိ ဇီဝတိ, မာသံပိ ဇီဝတိ, သံဝစ္ဆရံပိ ဇီဝတီတိအာဒိနာ ဇီဝါကာရေန ဥပဋ္ဌာနံ ဇီဝနိမိတ္တံ နာမ. နနု စေတ္ထ အတ္တနော ဣစ္ဆာဝသေန ကရောတီတိအာဒီသု ဣစ္ဆာနာမ တဏှာဝါဆန္ဒော ဝါ. တဒုဘယမ္ပိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တံ. ကရဏဉ္စ နာမ ကာယိကကြိယာဘူတာနံ စိတ္တဇရူပကလာပါနံ ပဝတ္တိဝိသေသော. ဧဝဉ္စသတိ တေသံ စိတ္တဝသေန ပဝတ္တတ္တာ အတ္တနော ဣစ္ဆာဝသေန ကရောတီတိ ဣဒံ အဘိဓမ္မဝိရုဒ္ဓံ န ဟောတီတိ. န န ဟောတိ. အတ္တနောတိ စ ကရောတီတိ စ [Pg.293] ဝုတ္တတ္တာ. န ဟိ အတ္တာနာမ အတ္ထိ, ယော အတ္တနောတိ ဝုစ္စေယျ. န စ ကတ္တာနာမ အတ္ထိ, ယော ကရောတီတိ ဝုစ္စေယျ. ဣဓ ပန တသ္မိံ သမယေ ပဝတ္တံ ခန္ဓပဉ္စကမေဝ အတ္တာတိ စ ကတ္တာတိ စ ဂဟေတွာ အတ္တနောတိ စ ကရောတီတိ စ ဝုတ္တံ. ‘‘အဝဿယော ဟောတီ’’တိ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ. ‘‘ဝိဓမိတွာ’’တိ ဉာဏေန အန္တရဓာပေတွာ. သဘာဝတော ဝိဇ္ဇမာနာနိ န ဟောန္တီတိ ဒဿနဉာဏေန ဝိနိစ္ဆယံ ပါပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘာဝဒဿနံ နာမ သောကဒုက္ခာဒီနံ အဘာဝဒဿနံ.

ໃນໂລກ ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ອັດຕາ ແລະ ຊີວະ ຍ່ອມເປັນທຳອັນເປັນແກ່ນສານ ໃນທຳທັງຫຼາຍພາຍໃນຂອງສັດທັງຫຼາຍ. ຄວາມຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນຂອງໂລກມີວ່າ ເມື່ອອັດຕາ ແລະ ຊີວະ ເຫຼົ່ານັ້ນປາສະຈາກໄປແລ້ວ ທຳທີ່ເຫຼືອຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຂອງບໍ່ມີສັດ ບໍ່ມີຊີວະ ເປັນເໝືອນກະພີ້ ເປັນເໝືອນຢາກເຍື່ອ. ແລະ ເມື່ອເຫັນວ່າ ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ອັດຕາ ແລະ ຊີວະ ເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີໂດຍປະການທັງປວງ ການເຫັນຄວາມເປັນເໝືອນຢາກເຍື່ອໃນຂັນທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ການເຫັນຄວາມວ່າງເປົ່າຈາກອັດຕາ ແລະ ຊີວະ. ບົດວ່າ "Vimuccamāno" ດ້ວຍບົດນີ້ (ພະອາຈານ) ສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ ທຳທີ່ຫຼຸດພົ້ນ ຊື່ວ່າ ວິໂມກ. ແມ້ບົດວ່າ ທຳເປັນເຄື່ອງຫຼຸດພົ້ນ ຊື່ວ່າ ວິໂມກ ກໍຄວນຄືກັນ. ບົດວ່າ "Nimittāni" ໄດ້ແກ່ ນິມິດຄືຄວາມທ່ຽງ, นິມິດຄືຄວາມສຸກ, ນິມິດຄືອັດຕາ, ນິມິດຄືຊີວະ ທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນດ້ວຍວິປັດລາດສະທຳ (ທຳຄືຄວາມວິປັດລາດ). ແລະ ນິມິດທັງຫຼາຍມີ ສັດ, ບຸກຄົນ, ຍິງ, ຊາຍ, ມື, ຕີນ, ຫົວ, ຄໍ ເປັນຕົ້ນ. ໃນນິມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ການປະກົດໂດຍອາການວ່າທ່ຽງ ມີອາທິວ່າ "ມື້ວານນີ້ກໍແມ່ນຜู້ນັ້ນ, ມື້ນີ້ກໍແມ່ນຜູ້ນັ້ນ" ເພາະຖືກປິດບັງໄວ້ດ້ວຍສັນຕະຕິຄະນະ (ຄວາມສືບຕໍ່ກັນເປັນກ້ອນ) ທັງໆ ທີ່ສັງຂານທັງຫຼາຍເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ ເພາະມີສະພາວະເປັນຂະນະ ຊື່ວ່າ ນິຈຈະນິມິດ (ນິມິດຄືຄວາມທ່ຽງ). ການປະກົດໂດຍອາການວ່າງາມ ມີອາທິວ່າ "ສິ່ງນີ້ເປັນໜ້າປາຖະໜາ, ເປັນໜ້າຮັກ, ເປັນໜ້າພໍໃຈ, ມີຮູບເປັນທີ່ຮັກ" ເພາະຖືກປິດບັງໄວ້ດ້ວຍອະວິຊາ ທັງໆ ທີ່ສັງຂານທັງຫຼາຍເປັນຂອງບໍ່ຈົບງາມ ເພາະຖືກກິເລດສະມົນທິນຄອບງຳ ຊື່ວ່າ ສຸພະນິມິດ (ນິມິດຄືຄວາມງາມ). ການປະກົດໂດຍອາການວ່າເປັນສຸກ ມີອາທິວ່າ "ສິ່ງນີ້ເປັນສຸກ, ບໍ່ມີໄພ, ເປັນທີ່ກະເສມ, ມີຮູບເປັນທີ່ຍິນດີ" ເພາະຖືກອະວິຊານັ້ນປິດບັງໄວ້ ທັງໆ ທີ່ສັງຂານທັງຫຼາຍເປັນທຸກ ເພາະມີສະພາວະໜ້າຢ້ານກົວ ແລະ ບໍ່ປອດໄພ ຊື່ວ່າ ສຸຂະນິມິດ (ນິມິດຄືຄວາມສຸກ). ການປະກົດໂດຍອາການວ່າເປັນອັດຕາ ມີອາທິວ່າ "ຍ່ອມເຮັດ, ຍ່ອມເວົ້າ, ຍ່ອມຄິດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປາຖະໜາຂອງຕົນ, ເມື່ອປາຖະໜາຈະໄປ ກໍໄປ, ເມື່ອປາຖະໜາຈະຢືນ ກໍຢືນ" ເພາະປາສະຈາກຄວາມເປັນໄປໃນອຳນາດຂອງຕົນໂດຍລຳພັງ ໂດຍບໍ່ມີປັດໄຈ ທັງໆ ທີ່ສັງຂານທັງຫຼາຍເປັນອະນັດຕາ ເພາະມີຄວາມເປັນໄປເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈ ຊື່ວ່າ ອັດຕະນິມິດ (ນິມິດຄືອັດຕາ). ໃນທຳນອງດຽວກັນ ການປະກົດໂດຍອາການວ່າເປັນຊີວິດ ມີອາທິວ່າ "ສັດຍ່ອມມີຊີວິດຢູ່ໄດ້ ໗ ວັນ, ຍ່ອມມີຊີວິດຢູ່ໄດ້ເປັນເດືອນ, ຍ່ອມມີຊີວິດຢູ່ໄດ້ເປັນປີ" ຊື່ວ່າ ຈີວະນິມິດ (ນິມິດຄືຊີວິດ). ຖ້າຖາມວ່າ ກໍໃນຄຳມີອາທິວ່າ "ຍ່ອມເຮັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປາຖະໜາຂອງຕົນ" ນີ້ ຄວາມປາຖະໜາ (icchā) ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາ ຫຼື ສັນທະ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ທຳທັງສອງນັ້ນ ກໍປະກອບກັບຈິດ. ແລະ ການເຮັດ (karaṇa) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປເປັນພິເສດແຫ່ງກາຍະກຳອັນເປັນຈິດຕະຊະຮູບ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ເພາະທຳເຫຼົ່ານັ້ນເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈິດ ຄຳວ່າ "ຍ່ອມເຮັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປາຖະໜາຂອງຕົນ" ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ຂັດກັບພະອະພິທຳ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ແກ້ວ່າ ບໍ່ແມ່ນບໍ່ຂັດ (ຄື ຂັດແທ້ໆ). ເພາະກ່າວໄວ້ວ່າ "ຂອງຕົນ" ແລະ "ຍ່ອມເຮັດ". ເພາະວ່າ ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ອັດຕາ ທີ່ພຶງກ່າວວ່າ "ຂອງຕົນ" ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແລະ ຜູ້ເຮັດ (kattā) ທີ່ພຶງກ່າວວ່າ "ຍ່ອມເຮັດ" ນັ້ນ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພະອາຈານກ່າວບົດວ່າ "ຂອງຕົນ" ແລະ "ຍ່ອມເຮັດ" ໂດຍຖືເອົາປັນຈະຂັນທີ່ເປັນໄປໃນສະໄໝນັ້ນເອງວ່າ ເປັນອັດຕາ ແລະ ເປັນຜູ້ເຮັດ. ບົດວ່າ "Avassayo hoti" ໄດ້ແກ່ ເປັນທີ່ເພິ່ງອາໄສ. ບົດວ່າ "Vidhamitvā" ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ຫາຍໄປດ້ວຍຍານ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ເຖິງການຕັດສິນດ້ວຍທັດສະນະຍານວ່າ "ທຳທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີຢູ່ໂດຍສະພາວະ". ການເຫັນສະພາວະ ໄດ້ແກ່ ການເຫັນຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຄວາມໂສກ ແລະ ຄວາມທຸກ ເປັນຕົ້ນ.

‘‘တံ တံ ဃနဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇနဝသေနာ’’တိ သမူဟသန္တတိ ဃနာဒီနံ ဘိန္ဒန ဆိန္ဒနဝသေန. တတ္ထ သမူဟဃနဘိန္ဒနံ အာဒိတော ဓမ္မဝဝတ္ထာနဉာဏကိစ္စံ. တဒါ အတ္တဒိဋ္ဌိ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ဟောတိ. ဇီဝဒိဋ္ဌိ စ နာမ သုခုမတရာ အတ္တဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဝုစ္စတိ. မဂ္ဂက္ခဏံ ပတွာ ဧဝ တဒုဘယံပိ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္ဒတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ပဏိဟိတဂုဏဿာ’’တိ ပတ္ထိတဂုဏဿ.

ບົດວ່າ "Taṃ taṃ ghanavinibbhujjanavasena" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການທຳລາຍ ແລະ ການຕັດສະມູຫະຄະນະ ແລະ ສັນຕະຕິຄະນະ ເປັນຕົ້ນ ນັ້ນໆ. ໃນການທຳລາຍນັ້ນ ການທຳລາຍສະມູຫະຄະນະ ເປັນກິດຈະກຳແຫ່ງທຳມະວະວັດຖານະຍານ (ຍານກຳນົດທຳ) ໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ອັດຕາທິດຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າເປັນຕົວຕົນ) ຍ່ອມຖືກຂົ່ມໄວ້. ແລະ ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ຈີວະທິດຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າເປັນຊີວິດ) ກໍຄືອັດຕາທິດຖິອັນລະອຽດອ່ອນກວ່ານັ້ນເອງ. ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອເຖິງມັກຄະຂະນະແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕັດຂາດທິດຖິທັງສອງນັ້ນໄດ້ໂດຍປະການທັງປວງ. ບົດວ່າ "Paṇihitaguṇassa" ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຄຸນອັນປາຖະໜາແລ້ວ.

‘‘ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပတီ’’တိ ဇေဋ္ဌကော ဝုစ္စတိ. ‘‘မုခံ’’တိ မူလကာရဏံ. ပတိ စ သော မုခဉ္စာတိ ပတိမုခံ. ပတိမုခမေဝ ပါတိမောက္ခန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘တံ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗလောကိယသီလာနိ နာမ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာနိ. တေသံ မဇ္ဈေ. ‘‘ဇေဋ္ဌကတ္တာ’’တိ ဇေဋ္ဌကသီလတ္တာ. ‘‘တမေဝါ’’တိ ဝိနယပညတ္တိသီလမေဝ +. ‘‘ယေသံ ဓမ္မာနံ’’တိ ဥဒ္ဓစ္စ မုဋ္ဌဿစ္စာဒိ ဓမ္မာနံ. ‘‘ဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ နာမာ’’တိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာနိ နာမာတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘လောလာနိ နာမာ’’တိ. ‘‘တဒနုဗန္ဓာ’’တိ တာနိဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အနုဂတာ. ‘‘ဗုဒ္ဓပ္ပဋိကုဋ္ဌေဟီ’’တိ ဗုဒ္ဓေနဘဂဝတာ ပဋိက္ကောသိတေဟိ နီဝါရိတေဟိ. ‘‘မိစ္ဆာပယောဂေဟီ’’တိ အဋ္ဌကုလဒူသနကမ္မေဟိ စေဝ ဧကဝီသတိအနေသနကမ္မေဟိ စ. ‘‘တိဝိဓကုဟနဝတ္ထူဟီ’’တိ ပစ္စယပ္ပဋိသေဝနဉ္စ, သာမန္တဇပ္ပနဉ္စ, ဣရိယာ ပထ သန္နိဿိတဉ္စာတိ ဣမေဟိ တိဝိဓေဟိ ကုဟနဝတ္ထူဟိ. တိဝိဓေဟိ အစ္ဆရိယ ကမ္မဝိဓာနေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရိသုဇ္ဈတီတိ ပရိသုဒ္ဓိ. ပရိသုဒ္ဓိ ဧဝ ပါရိသုဒ္ဓိ. ‘‘သမ္မောဟဿာ’’တိ ဓာတုမနသိကာရာဒီသု သမ္မုယှနဿ. ‘‘ဂေဓဿာ’’တိ သမ္မောဟတ္တာယေဝ ပစ္စယေသု ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာ ကဿဝိယ ဂေဓဿ, အဘိကင်္ခဿ. ‘‘မဒဿာ’’တိ လာဘသက္ကာရာ ဒိမူလကဿ [Pg.294] မာနမဒဿ. ‘‘ပမာဒဿာ’’တိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု ပမာဒဿ မုဋ္ဌဿစ္စဿ. တံ တံ ပယောဇန မရိယာဒေါ နာမ စီဝရပစ္စယေ တာဝ သီတပ္ပဋိဃာတာဒိကော ပယောဇနမရိယာဒေါ. ‘‘မရိယာဒေါ’’တိ စ ယာဝဒေဝါတိ ပဒေန ဒဿိတော သီတပ္ပဋိဃာတာဒိကော စီဝရပ္ပယောဇန ပရိစ္ဆေဒေါ. သော စ စီဝရပစ္စယေ သမ္မောဟာဒိကေ သာဝဇ္ဇပက္ခေ အပတနတ္ထာယ ဌပိတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမ္မောဟဿ ဂေဓဿ မဒဿ ပမာဒဿ ပဟာနတ္ထံ’’တိ. ဧသနယော ပိဏ္ဍပါတပစ္စယာဒီသုပိ. ဧတေန ပစ္စဝေက္ခနာပါဌေသု အယမတ္ထော ဒဿိတော. ဣဓ ဘိက္ခု စီဝရံ ပဋိသေဝတိ ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ ဥဏှဿ ပဋိဃာတာယာတိအာဒီသု ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ ပဋိသေဝတိ. န တတော ဥတ္တရိ သမ္မောဟတ္ထာယ ဂေဓတ္ထာယ မဒတ္ထာယ ပမာဒတ္ထာယ ပဋိသေဝတီတိအာဒိ. ဧဝဉ္စသတိ, ယံ စီဝရံ ပဋိသေဝန္တဿ သမ္မောဟဂေဓမဒပ္ပမာဒါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တံ န သေဝိတဗ္ဗံ. ဣတရံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ ဒဿိတံ ဟောတီတိ.

ໃນຄຳວ່າ “ປາຕິໂມກຂະ” ນີ້, ຄຳວ່າ “ປະຕິ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່. ຄຳວ່າ “ມຸຂະ” ໝາຍເຖິງ ເຫດເຄົ້າ. ສິ່ງໃດທີ່ເປັນທັງຜູ້ເປັນໃຫຍ່ ແລະ ເປັນທັງຕົ້ນເຫດ, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ “ປະຕິມຸຂະ”. ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ “ປະຕິມຸຂະ ນັ້ນເອງ ຄື ປາຕິໂມກຂະ”, ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຕໍ ຫິ” (ເພາະວ່າສິນນັ້ນ). ສິນໂລກີຍະທັງປວງ ໄດ້ແກ່ ຈະຕຸປາຣິສຸດທິສິນ. ໃນທ່າມກາງສິນເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ເຊດຖະກັດຕາ” ໝາຍເຖິງ ເພາະຄວາມເປັນສິນທີ່ເປັນປະທານ. ຄຳວ່າ “ຕໍ ເອວະ” ໝາຍເຖິງ ວິນະຍະປັນຍັດຕິສິນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ເຍສໍ ທັມມານໍ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງທັມທັງຫຼາຍ ມີອຸດທັດຈະ ແລະ ມຸດຖະສັດຈະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ວິບພັນທິຕານິ ນາມະ” ອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ກະຈັດກະຈາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ທີ່ຊື່ວ່າ ກະວົນກະວາຍ”. ຄຳວ່າ “ຕະທະນຸພັນທາ” ໝາຍເຖິງ ຕິດຕາມອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ດິ້ນຮົນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ພຸດທັບປະຕິກຸດເຖຫິ” ໝາຍເຖິງ ອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຕິຕຽນ ແລະ ຊົງຫ້າມແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ມິດສາປະໂຍເກຫິ” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍກັມທີ່ເປັນເຫດປະທຸສຮ້າຍຕະກູນ ໘ ປະການ ແລະ ດ້ວຍອະເນສະນາ ໒໑ ປະການ. ຄຳວ່າ “ຕິວິທະກຸຫະນະວັດຖູຫິ” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍວັດຖຸແຫ່ງການຫຼອກລວງ ໓ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ການເສບປັດໄຈ, ການເວົ້າອວດອ້າງອ້ອມຄ້ອມ, ແລະ ການອາໄສອິຣິຍາບົດ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍວິທີການເຮັດສິ່ງທີ່ໜ້າອັດສະຈັນ ໓ ປະການ. ທັມທີ່ບໍລິສຸດທັງປວງ ຊື່ວ່າ ປະຣິສຸດທິ, ຄວາມບໍລິສຸດນັ້ນເອງ ຄື ປາຣິສຸດທິ. ຄຳວ່າ “ສັມໂມຫັດສະ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງຄວາມຫຼົງໃນການມົນສິການທາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ເຄທັດສະ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງຄວາມຢາກໄດ້, ຄວາມປາດຖະໜາຢ່າງແຮງກ້າ ໃນປັດໄຈທັງຫຼາຍ ເພາະຄວາມຫຼົງນັ້ນເອງ ປຽບເໝືອນກາທີ່ເຝົ້າຄອຍເຂົ້າທີ່ເຂົາວາງໄວ້. ຄຳວ່າ “ມະທັດສະ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງຄວາມມົວເມົາໃນມານະ ທີ່ມີລາບສັກກາລະເປັນຕົ້ນເປັນມູນເຫດ. ຄຳວ່າ “ປະມາດັດສະ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງຄວາມປະໝາດ, ຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ ໃນກຸສົນທັມທັງຫຼາຍ. ຂອບເຂດແຫ່ງປະໂຫຍດນັ້ນໆ ໄດ້ແກ່ ຂອບເຂດແຫ່ງປະໂຫຍດ ມີການກຳຈັດຄວາມໜາວເປັນຕົ້ນ ໃນຈີວະຣະປັດໄຈກ່ອນ. ແລະ ຄຳວ່າ “ມະລິຍາໂທ” ໝາຍເຖິງ ການກຳນົດປະໂຫຍດຂອງຈີວອນ ມີການກຳຈັດຄວາມໜາວເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະແດງໄວ້ດ້ວຍບົດວ່າ “ຍາວະເທວະ”. ແລະ ຂອບເຂດນັ້ນ ຖືກຕັ້ງໄວ້ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ຕົກໄປໃນຝ່າຍທີ່ມີໂທດ ມີຄວາມຫຼົງເປັນຕົ້ນ ໃນຈີວະຣະປັດໄຈ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພື່ອລະຄວາມຫຼົງ, ຄວາມຢາກໄດ້, ຄວາມມົວເມົາ ແລະ ຄວາມປະໝາດ”. ແນວທາງນີ້ ກໍມີໃນປັດໄຈມີບິນທະບາດເປັນຕົ້ນຄືກັນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ເນື້ອຄວາມນີ້ຈຶ່ງເປັນອັນສະແດງໄວ້ໃນບົດພິຈາລະນາທັງຫຼາຍ. ໃນບົດພິຈາລະນາ ມີອາທິວ່າ “ພິກຂຸໃນພຣະທັມມະວິນັຍນີ້ ຍ່ອມເສບຈີວອນ ພຽງເພື່ອບັນເທົາຄວາມໜາວ ພຽງເພື່ອບັນເທົາຄວາມຮ້ອນ...” ດັ່ງນີ້ ພິກຂຸຍ່ອມເສບພຽງເພື່ອບັນເທົາຄວາມໜາວ, ບໍ່ແມ່ນເສບເພື່ອຄວາມຫຼົງ, ເພື່ອຄວາມຢາກໄດ້, ເພື່ອຄວາມມົວເມົາ, ເພື່ອຄວາມປະໝາດ ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ຈີວອນໃດທີ່ເມື່ອພິກຂຸເສບຢູ່ ແລ້ວເກີດຄວາມຫຼົງ, ຄວາມຢາກໄດ້, ຄວາມມົວເມົາ ແລະ ຄວາມປະໝາດ, ຈີວອນນັ້ນ ບໍ່ຄວນເສບ, ສ່ວນຈີວອນນອກຈາກນັ້ນ ຄວນເສບ, ນີ້ຄືສິ່ງທີ່ສະແດງໄວ້.

‘‘ပစ္စတ္တသဘာဝေါ’’တိ ပစ္စေကသဘာဝေါ. ‘‘ကာရိယသင်္ခါတံ’’တိ ကာတဗ္ဗံ အဘိနိပ္ဖာဒေတဗ္ဗန္တိ ကာရိယံ. အာသန္နပ္ဖလံ. တေနာဟ ‘‘အဂ္ဂိဿဓူမောဝိယာ’’တိ. အာသန္နကာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ နာမ အဂ္ဂိကာရကော ဝိယ. ပဇ္ဇတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတိ ဖလံ ဧတေနာတိ ပဒံ. တိဋ္ဌတိ ဖလံ ဧတ္ထာတိ ဌာနံ. ဥဘယံပိ ကာရဏ ပရိယာယော ဧဝ. တေန အတိဿယတ္ထောပိ သိဇ္ဈတီတိ အာဟ ‘‘အာသန္နကာရဏံ’’တိ. ‘‘သဒ္ဓိံ သညာ စိတ္တ ဝိပလ္လာသေဟီ’’တိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တေဟီတိ အဓိပ္ပာယော. ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တာ ပန သညာ စိတ္တ ဝိပလ္လာသာ ဝိက္ခမ္ဘိတုံ သက္ကောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ‘‘သာသန ဓမ္မေ’’တိ အနတ္တလက္ခဏ သုတ္တန္တာဒိကေ သုညတ ဓမ္မပ္ပဋိသံယုတ္တေ ဒေသနာဓမ္မေ. ‘‘ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော ဝိက္ခမ္ဘိတော’’တိ တာဒိသံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဒေသကေ သတ္ထရိ စ ဒေသိတေ ဓမ္မေ စ သဒ္ဓံ ပဋိလဘိတွာ သစ္စမေဝ ဘဂဝါ အာဟ, အဟံ ပန ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ,တိ ဂဏှာမိ, မိစ္ဆာဝတာယံ မမဂါဟောတိ ဧဝံ ဝိက္ခမ္ဘိတော ဟောတိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဧသော မေ အတ္တာတိ ဝဒန္တောပိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန န ဝဒတိ. ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဧဝ ဝဒတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒမ္ပန ဒဠှဂ္ဂါဟ ဝိက္ခမ္ဘနမတ္တံ ဧဝ[Pg.295]. န အတ္တဒဿန ဝိက္ခမ္ဘနံ. တံ ပန ဓမ္မဝဝတ္ထာနညာဏေ သိဒ္ဓေ ဧဝ သိဇ္ဈတီတိပိ ဝဒန္တိ. စတုန္နံ အာဟာရာနံ ဝသေန စတုဓာ နာမရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗမေဝ. ကသ္မာ, စတ္တာရော အာဟာရေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တေသွေဝ လက္ခဏတ္တယံ သမနုပဿန္တဿ အန္တေ လောကုတ္တရညာဏဒဿနပ္ပဋိလာဘကိစ္စဿ သိဒ္ဓတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ပဉ္စဓာတိအာဒီသု ဧသနယော. အာဒိကမ္မိကာနံ အဝိသယော, ဝိသုံ ဝိသုံ လက္ခဏ ရသာဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. ပရိဂ္ဂဟဏေ သက္ကောန္တဿပိ ဝိပဿနာ ကမ္မေ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဿိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ စ. တထာဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ကလာပဝသေန သံခိပိတွာ’’တိ. ‘‘အညဿ ကဿစီ’’တိ အတ္တဇီဝါဒိကဿ. သော ကရောတိ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ. သော ပဋိသံဝေဒေတိ ဘဝန္တရံ ပတွာ တဗ္ဗိပါကံ. သံသရတိ ဘဝတော ဘဝံ. သန္ဓာဝတိ ကမ္မဝေဂေန ခိတ္တော. သုဒ္ဓေ နာမေ ဧဝ ဝါ ရူပေ ဧဝ ဝါ ဤဟာဗျာပါရာနံ အဘာဝဒဿနတောတိ ယောဇနာ. ပုဂ္ဂလသတ္တာနံ ကြိယာယောတိ သညိတာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အတ္တာတိ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌီ’’တိ ကာရက ဒိဋ္ဌိ. ‘‘တဒတ္ထာ ဘိနိဝေသဝသေနာ’’တိ သတ္တော, ပုဂ္ဂလော, တိအာဒိ ဝေါဟာရဿ သဗ္ဘာဝတော တဿ အတ္ထဘူတော သတ္တပုဂ္ဂလာဒိကောပိ သဘာဝတော အတ္ထိယေဝ. နော နတ္ထီတိ ဧဝံ ဒဠှံ ဟဒယေ သန္နိဓာနကရဏ ဝသေန. ‘‘အတိဓာဝနဉ္စာ’’တိ ဝေါဟာရ ပညတ္တိမတ္တေ အဋ္ဌတွာ တံ အတိက္ကမိတွာ ပဉ္စက္ခန္ဓေ သတ္တာဒိဘာဝေန ဂဟဏဉ္စာတိ အဓိပ္ပာယော.

ຄຳວ່າ “ປັດຈັດຕະສະພາໂວ” ໝາຍເຖິງ ສະພາວະສະເພາະຕົນ. ຄຳວ່າ “ກາຣິຍະສັງຂາຕໍ” ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ, ສິ່ງທີ່ຄວນໃຫ້ສຳເລັດ ຊື່ວ່າ ກາຣິຍະ, ໄດ້ແກ່ ຜົນອັນໃກ້ຊິດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ປຽບເໝືອນຄວັນຂອງໄຟ”. ເຫດໃກ້ຊິດ ຊື່ວ່າ ປະທັດຖານະ ປຽບເໝືອນຜູ້ກໍ່ໄຟ. ຜົນຍ່ອມເຖິງ, ຍ່ອມໄປ, ຍ່ອມເປັນໄປ ດ້ວຍເຫດນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ເຫດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ປະທະ”. ຜົນຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນເຫດນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ເຫດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຖານະ”. ທັງສອງຄຳນີ້ ກໍເປັນພຽງໄວພົດຂອງຄຳວ່າ ເຫດ ນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເນື້ອຄວາມທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າກໍຍ່ອມສຳເລັດ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເຫດໃກ້ຊິດ”. ຄຳວ່າ “ພ້ອມກັບສັນຍາວິປະລາດ ແລະ ຈິດຕະວິປະລາດທັງຫຼາຍ” ອະທິບາຍວ່າ ທີ່ປະກອບດ້ວຍທິດຖິ. ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ສັນຍາວິປະລາດ ແລະ ຈິດຕະວິປະລາດ ທີ່ປາສະຈາກທິດຖິ ຈະສາມາດຂົ່ມໄວ້ໄດ້. ຄຳວ່າ “ໃນສາສະໜາທັມ” ໝາຍເຖິງ ໃນເທສະໜາທັມ ທີ່ກ່ຽວເນື່ອງດ້ວຍສຸidentityຍະຕະທັມ ມີອະນັດຕະສູດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ທິດຖິວິປະລາດຖືກຂົ່ມໄວ້ແລ້ວ” ໝາຍເຖິງ ເມື່ອໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສະໜາເຊັ່ນນັ້ນແລ້ວ ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສາດສະດາຜູ້ສະແດງ ແລະ ໃນທັມທີ່ຊົງສະແດງແລ້ວ ຍ່ອມເຫັນວ່າ “ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວຈິງແທ້, ສ່ວນຂ້າພະເຈົ້ານີ້ຍ່ອມຍຶດຖືວ່າ ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງເຮົາ, ເຮົາເປັນສິ່ງນີ້, ສິ່ງນີ້ເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ, ການຍຶດຖືຂອງເຮົານີ້ເປັນສິ່ງທີ່ຜິດໜໍ”, ທິດຖິວິປະລາດຍ່ອມຖືກຂົ່ມໄວ້ໄດ້ດ້ວຍປະການສະນີ. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ເຖິງວ່າຈະກ່າວວ່າ “ສິ່ງນີ້ເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ” ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວດ້ວຍຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍທິດຖິ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມກ່າວດ້ວຍຈິດທີ່ປາສະຈາກທິດຖິເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ການຂົ່ມໄວ້ນີ້ ເປັນພຽງການຂົ່ມຄວາມຍຶດໝັ້ນຢ່າງໜຽວແໜ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນການຂົ່ມອັດຕະທັດສະນະ. ແຕ່ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ການຂົ່ມອັດຕະທັດສະນະນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອທັມມະວະວັດຖານະຍານ ສຳເລັດແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ນາມຮູບ ຄວນກຳນົດຖືເອົາໂດຍສ່ວນ ໔ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາຫານ ໔ ປະການແທ້ໆ. ເພາະເຫດໃດ? ອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິດຈະການໄດ້ບັນລຸໂລກຸດຕະຣະຍານະທັດສະນະໃນທີ່ສຸດ ແກ່ຜູ້ກຳນົດຖືເອົາອາຫານ ໔ ປະການ ແລ້ວພິຈາລະນາເຫັນໄຕລັກໃນອາຫານເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ໃນຂໍ້ທີ່ມີຄຳວ່າ “ໂດຍສ່ວນ ໕” ເປັນຕົ້ນ ກໍມີແນວທາງນີ້ຄືກັນ. ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນວິໄສຂອງຜູ້ເລີ່ມປະຕິບັດໃໝ່ ເພາະບໍ່ສາມາດກຳນົດຖືເອົາດ້ວຍລັກສະນະ ແລະ ຣົດເປັນຕົ້ນ ແຍກກັນເປັນສ່ວນໆ ໄດ້, ແລະ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສາມາດກຳນົດຖືເອົາໄດ້ ກໍບໍ່ສາມາດເຫັນແຍກກັນເປັນສ່ວນໆ ໃນວິປັດສະນາກັມໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ “ຫຍໍ້ເຂົ້າດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກະລາບ”. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງສິ່ງອື່ນໃດໜຶ່ງ” ໝາຍເຖິງ ແຫ່ງອັດຕະ ຫຼື ຊີວະເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເຮັດກຸສົນແລະອະກຸສົນກັມ, ຜູ້ນັ້ນເມື່ອໄປສູ່ພົບອື່ນແລ້ວ ຍ່ອມສະເຫວີຍຜົນຂອງກັມນັ້ນ, ຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປຈາກພົບສູ່ພົບ, ຍ່ອມແລ່ນໄປ ດ້ວຍຖືກຊັດໄປດ້ວຍແຮງກັມ. ປະກອບຄວາມວ່າ ເພາະເຫດເຫັນຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຄວາມຂວົນຂວາຍ ໃນນາມລ້ວນໆ ຫຼື ໃນຮູບລ້ວນໆ ເທົ່ານັ້ນ. ຮູບວິເຄາະວ່າ ສິ່ງທີ່ເຂົາສຳຄັນໝາຍວ່າ ເປັນກິຣິຍາຂອງບຸກຄົນແລະສັດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ທິດຖິທີ່ເປັນໄປວ່າ ເປັນຕົວຕົນ” ໝາຍເຖິງ ກາຣະກະທິດຖິ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດການຍຶດໝັ້ນໃນເນື້ອຄວາມນັ້ນ” ໝາຍເຖິງ ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງໂວຫານວ່າ “ສັດ, ບຸກຄົນ” ເປັນຕົ້ນ, ສັດແລະບຸກຄົນເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນເນື້ອຄວາມຂອງໂວຫານນັ້ນ ກໍມີຢູ່ໂດຍສະພາວະແທ້ໆ, ບໍ່ແມ່ນບໍ່ມີ, ດ້ວຍອຳນາດການເຮັດຄວາມຕົກລົງໄວ້ໃນໃຈຢ່າງໜັກແໜ້ນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ແລະ ການແລ່ນເລີຍໄປ” ອະທິບາຍວ່າ ການບໍ່ຢຸດຢູ່ພຽງແຕ່ໂວຫານບັນຍັດ ແລ້ວກ້າວລ່ວງໂວຫານບັນຍັດນັ້ນໄປ ຍຶດຖືເອົາປັນຈະຂັນໂດຍຄວາມເປັນສັດເປັນຕົ້ນ.

‘‘ကမ္မစိတ္တောတုကာဟာရဝသေနာ’’တိ ဧတ္ထ ကကာရော သန္ဓိ ဝသေန အာဂမော. ကမ္မဝသေန စိတ္တဝသေန ဥတုဝသေန အာဟာရဝသေနာတိ အတ္ထော. အနုရူပါနံ ပစ္စယာနံ သာမဂ္ဂီတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အညထာ ပဝတ္တိယာ’’တိ အညေန ပကာရေန ပဝတ္တနဿ. ‘‘ဟေတုသမ္ဘာရပစ္စယေဟီ’’တိ ဟေတုပစ္စယ သမ္ဘာရပစ္စယေဟိ. ဇနက ပစ္စယာ ဟေတုပစ္စယာ နာမ. ပရိဝါရပစ္စယာ သမ္ဘာရပစ္စယာ နာမ. ‘‘ကမ္မပ္ပဝတ္တိယာ’’တိ ကမ္မပ္ပဝတ္တိတော. ‘‘ဝိပါကပ္ပဝတ္တိယာ’’တိ ဝိပါကပ္ပဝတ္တိတော. ဧကဿ သတ္တဿ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ သံသရန္တဿ ရူပကာယောပိ အတ္ထိ နာမကာယောပိ အတ္ထိ. တတော အညော ကောစိသဘာဝေါ [Pg.296] နာမ နတ္ထိ. ဒွေ စ ကာယာ ပဉ္စဝေါကာရေ သံသရန္တဿ ဧကတော ပဝတ္တန္တိ. အသညသတ္တေ သံသရန္တဿ ရူပကာယော ဧဝ ပဝတ္တတိ. သော ဧဝ တတ္ထ ဧကောသတ္တောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. အရူပေ သံသရန္တဿ နာမ ကာယော ဧဝ ပဝတ္တတိ. သော ဧဝ တတ္ထ ဧကော သတ္တောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ‘‘သင်္ချံ ဂစ္ဆတီ’’တိ စ ပညတ္တိမတ္တံ ဂစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပာယော. တေသု စ ကာယေသု ရူပကာယေ စုတိ ပဋိသန္ဓီနံ အညမညံ အနန္တရ ပစ္စယတာ နာမ နတ္ထိ. ဧကမေကသ္မိံ ဘဝေ ဧကမေကော ဟုတွာ စုတိကာလေ ဘိဇ္ဇတိ. ရူပသန္တတိ ဆိဇ္ဇတိ. ပဋိသန္ဓိရူပေန သဟ ပစ္စယ ပစ္စယုပ္ပန္နတာ ပဗန္ဓော နပ္ပဝတ္တတိ. နာမ ကာယေ ပန စုတိ ပဋိသန္ဓီနံ အညမညံ အနန္တရပစ္စယတာ အတ္ထိ. စုတိကာလေပိ နာမသန္တတိ န ဆိဇ္ဇတိ. ပဋိသန္ဓိ နာမေန သဟ ပစ္စယ ပစ္စယုပ္ပန္နတာ ပဗန္ဓော ပဝတ္တတိယေဝ. တတ္ထ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ ကုသလော ဘိက္ခု ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒညာဏေ ဌတွာ ဧကသ္မိံဘဝေ ဧကဿ သတ္တဿ ပဝတ္တိံ ပဿန္တော သတ္တံ နာမ န ပဿတိ. ပုဂ္ဂလံ နာမ န ပဿတိ. အဟန္တိပိ န ပဿတိ. ပရောတိပိ န ပဿတိ. အဟံ အတီတေသု ဘဝေသု အဟောသိန္တိပိ န ပဿတိ. ဣမသ္မိံဘဝေ အသ္မီတိပိ န ပဿတိ. အနာဂတေသု ဘဝိဿာမီတိပိ န ပဿတိ. အထ ခေါ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရာ ပဝတ္တန္တိ. သင်္ခါရ ပစ္စယာ ဘဝန္တရေ ဝိညာဏံ ပဝတ္တတီတိအာဒိနာ နယေန နာမရူပ ဓမ္မာနံ ဟေတုဖလ ပရမ္ပရာဝသေန အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိမေဝ ပဿတိ. ဧကသ္မိံဘဝေ ပဝတ္တိံ ပဿန္တေ သတိ, အနမတဂ္ဂေသံသာရေ အနန္တေသု ဘဝေသု တဿ သတ္တဿ ပဝတ္တိ ဒိဋ္ဌာ ဧဝ ဟောတိ တတ္ထပိ ဧဝမေဝ, တတ္ထပိ ဧဝမေဝါတိ. တဒါ တဿ သောဠသဝိဓာ ကင်္ခါ ပဟီယတီတိ ဣမမတ္ထံ ‘‘ဒဿေန္တော အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကတမာ သောဠသဝိဓာ ကင်္ခါတိ. အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနံ. န နု ခေါ အဟောသိံ. ကိံ နု ခေါ အဟောသိံ. ကထံ နု ခေါ အဟောသိံ. ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနန္တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗန္တေ ပဉ္စဝိဓာ ကင်္ခါဝုတ္တာ. ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါနံ. န နု ခေါ ဘဝိဿာမိ. ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ. ကထံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ. ကိံ ဟုတွာ ကိံ ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါနန္တိ ဧဝံ အပရန္တေ ပဉ္စဝိဓာ ကင်္ခါ ဝုတ္တာ[Pg.297]. အဟံ နု ခေါ သ္မိ. နော နု ခေါ သ္မိ. ကိန္နု ခေါ သ္မိ. ကထံ နု ခေါ သ္မိ. အဟံ နု ခေါ သတ္တော ကုတော အာဂတော. သော ကုဟိံ ဂါမီ ဘဝိဿာမီတိ ဧဝံ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆဗ္ဗိဓာ ကင်္ခါ ဝုတ္တာ. ဣမာ သောဠသဝိဓာ ကင်္ခါတိ. တတ္ထ အဟောသိံ နု ခေါ, န နု ခေါ အဟောသိန္တိ ဣမိနာ ပဒဒွယေန အတီတကာလေ အတ္တနော အတ္ထိ နတ္ထိဘာဝေ ကင်္ခတိ. သစေ အတ္ထိ, ကိံ နု ခေါ အဟောသိန္တိ ကင်္ခတိ. ကေနစိ ဟေတုနာ ပစ္စယေန ဝါ အဟောသိံ. ကေနစိ ဣဒ္ဓိမန္တေန ဝါ နိမ္မိတော အဟောသိံ. အဟေတု အပစ္စယာ ဝါ အနိမ္မိတော ဝါ သယံဇာတော အဟောသိန္တိ အတ္ထော. ယဒိ တေသုပကာရေသု အညတရေန အဟောသိံ. ကထံ နု ခေါ အဟောသိံ. အပါဒကောဝါ အဟောသိံ. ဒွိပါဒကော ဝါ. စတုပ္ပာဒကောဝါ. ဗဟုပ္ပာဒကောဝါ. ရူပီဝါ. အရူပီဝါ. သညီဝါ. အသညီဝါ ဣစ္စာဒိ. အထ တေသု အပါဒကာဒီသု အညတရော အဟံ အဟောသိံ. ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိံ. ပထမဘဝေ ကိံ ဟုတွာ ဒုတီယ ဘဝါဒီသု ကိံ အဟောသိန္တိ ဣဒံ ဘဝပရမ္ပရာဝသေန ဝုတ္တံ. ဧသနယော အပရန္တေပိ. ပစ္စုပ္ပန္နေ ‘‘အဟံ နု ခေါ သ္မိ, နော နု ခေါ သ္မီ’’တိ ယထာ ခုဒ္ဒကဝတ္ထု ဝိဘင်္ဂေ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတေသု. သတသ္မီတိ ဟောတိ. သီတသ္မီတိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘သတသ္မီ’’တိ အဟံ သဿတော ဝါ ဘဝါမိ. ‘‘သီတသ္မီ’’တိ အဟံ ဥစ္ဆိန္နောဝါ ဘဝါမီတိ အတ္ထော. ယထာ စ. အတ္ထီတိ ခေါ ဧကော အန္တော. နတ္ထီတိ ခေါ ဒုတီယော အန္တောတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အတ္ထီ’’တိ အတ္တာနာမ ဘဝါဘဝေသု နိစ္စကာလံ အတ္ထိ. ‘‘နတ္ထီ’’တိ တထာ နတ္ထိ, ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ. န ဟောတိ ပရမ္မရဏာတိ အတ္ထော. တထာ ဣဓာပိ အဟံ နု ခေါ သ္မိ. နော နု ခေါ သ္မီတိ ကင်္ခတိ. တတ္ထ ‘‘အဟံ နု ခေါသ္မီ’’တိ အယံ အဟံ နာမ ဘဝါဘဝေသု နိစ္စကာလံ အသ္မိ နု ခေါ, မမ အတ္တာနာမ သဿတော ဟုတွာ သဗ္ဗကာလံ အတ္ထိ နု ခေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘နော နု ခေါ သ္မီ’’တိ တထာ နော အသ္မိ နု ခေါ. မမ အတ္တာ တထာ နတ္ထိ နု ခေါတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ‘‘ဘဝါဘဝေသူ’’တိ ပဝတ္တေပိ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဝတ္တမာနံ အတ္တာနံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နေ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ကိံ နု ခေါ သ္မီ’’တိ အဟံ နာမ သန္တော ဇာတော ကိံ နု ခေါ အသ္မိ. ကေနစိ ဟေတုနာ ပစ္စယေန ဝါ အသ္မိ နု ခေါ. ကေနစိ ဣဒ္ဓိမန္တေန ဝါ နိမ္မိတော ဘဝါမိ နု ခေါ. ဥဒါဟု အဟေတု အပစ္စယာ ဝါ [Pg.298] ကေနစိ အနိမ္မိတော ဝါ သယံ နု ခေါ ဘဝါမိ နု ခေါတိ အတ္ထော. ‘‘ကထံ နု ခေါ သ္မီ’’တိ ဧတ္ထ ပန အပဒါဒီဟိ အယောဇေတွာ အဟံ နု ခေါ ကိံ ဂေါတ္တော ဘဝါမိ. ဂေါတမဂေါတ္တော ဝါ ဝါသေဋ္ဌ ဂေါတ္တော ဝါ တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. အာဒိ ကပ္ပကာလေ တာနိ ဂေါတ္တာနိ ဧတရဟိ သမ္ဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာ တေသု ကင်္ခန္တော ကင်္ခတိယေဝ. ‘‘အဟံ ကုတော အာဂတော’’တိ အဟံ အတီတေ ကုတောဘဝတော အာဂတော အသ္မိ. ‘‘သောကုဟိံဂါမီ ဘဝိဿာမီ’’တိ သော အဟံ အာယတိံ ဘဝေ ကုဟိံ ဂါမိကော ဘဝိဿာမီတိ ကင်္ခတိ. ‘‘ကင်္ခါယ အတိက္ကမော’’တိ သော ဘိက္ခု ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ အဝိဇ္ဇာဒိကံ အတီတဟေတု ပဉ္စကံ ပဿန္တော တသ္မိံဘဝေ သဗ္ဗံပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ပဿတိယေဝ. ဧဝံ ပဿန္တော န တတ္ထ အဟံ နာမ ကောစိ အတ္ထိ, ယံ ပဋိစ္စ အတီတ ဝိသယာ ပဉ္စဝိဓာ ကင်္ခါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဓမ္မ မတ္တမေဝ တတ္ထ အတ္ထီတိ ဧဝံ အတီတေ ကင်္ခါ ဝတ္ထုဿ အဘာဝဒဿနေန ပဉ္စဝိဓာယ ကင်္ခါယ အတိက္ကမော ဟောတိ. နနု တထာ ပဿန္တဿပိ ကထံ နု ခေါ သ္မိ, ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိံ နု ခေါတိ အယံ ကင်္ခါ အတ္ထိယေဝ. တထာ ပဿန္တောပိ ဟိ ဝိနာ ပုဗ္ဗေနိဝါသညာဏေန အတီတေ ဘဝေ အဟံ ဒွိပါဒကော အဟောသိန္တိဝါ စတုပ္ပာဒကော အဟောသိန္တိ ဝါ တတော စုတော အသုကဘဝေ ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ န ဇာနာတိ န ပဿတီတိ. ဝုစ္စတေ. သာ ပန ကင်္ခါ ဓမ္မ မတ္တပ္ပဝတ္တိ ဒဿနတော ပဋ္ဌာယ အန္တရာယိက ကင်္ခါ န ဟောတိ. ဝိစိကိစ္ဆာ ပဋိရူပိကာ ဧဝ. သာ ဟိ အရိယာနံပိ လဗ္ဘတိ ယေဝါတိ. တထာ အနာဂတေ ဖလပဉ္စကံ ပဿန္တော အပရန္တေ ပဉ္စဝိဓံ ကင်္ခံ အတိက္ကမတိ. ပစ္စုပ္ပန္နေ ဖလပဉ္စကဉ္စ ဟေတုပဉ္စကဉ္စ ပဿန္တော ပစ္စုပ္ပန္နေ ကင်္ခါ ဆက္ကံ အတိက္ကမတိ. သေသံ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗန္တေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. အဋ္ဌဝိဓာယ ကင်္ခါယ အတိက္ကမနေ ပန ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ အနုလောမပ္ပဋိလောမံ ပဿန္တော ဒေသနာ ဓမ္မေ စ လောကုတ္တရ ဓမ္မေသု စ ကင်္ခံ အတိက္ကမတိ. ဓမ္မေ ကင်္ခါတိက္ကမနေန သဟေဝ ဒေသေန္တေ သတ္ထရိ စ, ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပန္နေ သံဃေ စ, တီသု သိက္ခာသု စ, ယထာဝုတ္တေ ပုဗ္ဗန္တေ စ, အပရန္တေ စ, ပုဗ္ဗန္တာ ပရန္တေသု စ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေန သဟ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု စ သဗ္ဗံ ကင်္ခံ အတိက္ကမတိယေဝ. တေနာဟ ‘‘သဘာဝ [Pg.299] ဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘သဘာဝဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ စာ’’တိ ပစ္စယပရမ္ပရာဝသေန သဘာဝဓမ္မာနံ ပရမ္ပရပ္ပဝတ္တိယာ စ. ဓမ္မသု ဓမ္မတာ နာမ ဒေသနာ ဓမ္မဿ သွာက္ခာတတာဒိဘာဝေန သုန္ဒရ ဓမ္မတာ. အနဝဇ္ဇဓမ္မတာ. ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာ နာမ တံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ဗုဒ္ဓဿ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓတာ.

ຄຳວ່າ “Kammacittotukāhāravasenā” (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳ, ຈິດ, ອຸຕຸ ແລະ ອາຫານ) ນີ້, ອັກສອນ “ກ” (ກາໂຣ) ເປັນຕົວເຊື່ອມ (ສົນທິ) ທີ່ເພີ່ມເຂົ້າມາ (ອາຄົມ). ມີອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈິດ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸຕຸ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາຫານ. ມີວິເຄາະ (ວິຄະຫະ) ວ່າ ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງປັດໄຈທັງຫຼາຍທີ່ສົມຄວນກັນ. ຄຳວ່າ “Aññathā pavattiyā” ໝາຍເຖິງ ການເປັນໄປໂດຍປະການອື່ນ. ຄຳວ່າ “Hetusambhārapaccayehī” ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍເຫດຸປັດໄຈ ແລະ ສັມພາຣະປັດໄຈ. ປັດໄຈທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດ (ຊະນົກປັດໄຈ) ຊື່ວ່າ ເຫດຸປັດໄຈ. ປັດໄຈທີ່ເປັນບໍລິວານ (ປະຣິວາຣະປັດໄຈ) ຊື່ວ່າ ສັມພາຣະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “Kammappavattiyā” ໝາຍເຖິງ ຈາກການເປັນໄປແຫ່ງກຳ. ຄຳວ່າ “Vipākappavattiyā” ໝາຍເຖິງ ຈາກການເປັນໄປແຫ່ງວິບາກ. ສຳລັບສັດຕົນໜຶ່ງ ຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສັງສານວັດທີ່ບໍ່ມີເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ (ອະນາມະຕັກຄະສັງສານ), ກາຍຄືຮູບ (ຮູບກາຍ) ກໍມີຢູ່, ກາຍຄືນາມ (ນາມກາຍ) ກໍມີຢູ່. ນອກຈາກກາຍທັງສອງນັ້ນແລ້ວ, ສະພາວະອື່ນໃດໆ ທີ່ຊື່ວ່າ ມີຢູ່ ກໍບໍ່ມີ. ແລະກາຍທັງສອງນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປຮ່ວມກັນ ສຳລັບສັດຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນປັນຈະໂວກາຣະພົບ (ພົບທີ່ມີຂັນ ໕). ສຳລັບສັດຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນອະສັນຍະສັດຕະພົບ, ຮູບກາຍເທົ່ານັ້ນຍ່ອມເປັນໄປ. ຮູບກາຍນັ້ນເອງ ໃນພົບນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າ ເປັນສັດຕົນໜຶ່ງ. ສຳລັບສັດຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນອະຣູປະພົບ, ນາມກາຍເທົ່ານັ້ນຍ່ອມເປັນໄປ. ນາມກາຍນັ້ນເອງ ໃນພົບນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າ ເປັນສັດຕົນໜຶ່ງ. ແລະຄຳວ່າ “ເຖິງການນັບ” (ສັງຂະຍັງ ຄັດສະຕິ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເຖິງພຽງແຕ່ຄວາມເປັນບັນຍັດເທົ່ານັ້ນ. ໃນກາຍທັງສອງນັ້ນ, ໃນຮູບກາຍ, ຄວາມເປັນອະນັນຕະຣະປັດໄຈ (ປັດໄຈທີ່ບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ) ລະຫວ່າງຈຸຕິ ແລະ ປະຕິສົນທິ ແກ່ກັນແລະກັນ ແມ່ນບໍ່ມີ. ໃນແຕ່ລະພົບ, ຮູບກາຍຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍໄປໃນເວລາຈຸຕິ ໂດຍເປັນແຕ່ລະຮູບກາຍຕ່າງຫາກ, ກະແສແຫ່ງຮູບ (ຮູບສັນຕະຕິ) ຍ່ອມຂາດສູນ. ຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຄວາມເປັນປັດໄຈ ແລະ ສິ່ງທີ່ເກີດຈາກປັດໄຈ (ປັດຈະຍະປັດຈະຍຸບປັນນະຕາ) ຮ່ວມກັບປະຕິສົນທິຮູບ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປ. ສ່ວນໃນນາມກາຍ, ຄວາມເປັນອະນັນຕະຣະປັດໄຈ ລະຫວ່າງຈຸຕິ ແລະ ປະຕິສົນທິ ແກ່ກັນແລະກັນ ແມ່ນມີຢູ່. ແມ່ນແຕ່ໃນເວລາຈຸຕິ, ກະແສແຫ່ງນາມ (ນາມສັນຕະຕິ) ກໍບໍ່ຂາດສູນ. ຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຄວາມເປັນປັດໄຈ ແລະ ສິ່ງທີ່ເກີດຈາກປັດໄຈ ຮ່ວມກັບປະຕິສົນທິນາມ ຍ່ອມເປັນໄປຢ່າງແນ່ນອນ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດໃນປະຕິດຈະສະມຸບບາດ ຕັ້ງຢູ່ໃນປະຕິດຈະສະມຸບບາດຍານ ເມື່ອເລັງເຫັນຄວາມເປັນໄປຂອງສັດຕົນໜຶ່ງໃນພົບໜຶ່ງ ຍ່ອມບໍ່ເຫັນສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ສັດ, ຍ່ອມບໍ່ເຫັນສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ບຸກຄົນ, ຍ່ອມບໍ່ເຫັນວ່າ “ຕົວເຮົາ”, ຍ່ອມບໍ່ເຫັນວ່າ “ຄົນອື່ນ”, ຍ່ອມບໍ່ເຫັນວ່າ “ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວໃນພົບທັງຫຼາຍໃນອະດີດ”, ຍ່ອມບໍ່ເຫັນວ່າ “ເຮົາມີຢູ່ໃນພົບນີ້”, ຍ່ອມບໍ່ເຫັນວ່າ “ເຮົາຈັກມີໃນພົບທັງຫຼາຍໃນອະນາຄົດ”. ແຕ່ທີ່ແທ້ແລ້ວ, ສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນໄປ ເພາະມີອະວິຊາເປັນປັດໄຈ. ຍ່ອມເຫັນແຕ່ຄວາມເປັນໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກະແສເຫດແລະຜົນ ຂອງນາມແລະຮູບທຳ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ ວິນຍານຍ່ອມເປັນໄປໃນພົບອື່ນ ເພາະມີສັງຂານເປັນປັດໄຈ. ເມື່ອເຫັນຄວາມເປັນໄປໃນພົບໜຶ່ງແລ້ວ, ຄວາມເປັນໄປຂອງສັດນັ້ນໃນພົບທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີທີ່ສิ້ນສຸດ ໃນອະນາມະຕັກຄະສັງສານ ກໍເປັນອັນເຫັນແລ້ວວ່າ “ໃນພົບນັ້ນກໍເປັນຢ່າງນີ້ເອງ, ໃນພົບນັ້ນກໍເປັນຢ່າງນີ້ເອງ”. ໃນເວລານັ້ນ, ຄວາມສົງໄສ ໑໖ ປະການ ຂອງພິກຂຸນັ້ນ ຍ່ອມຖືກລະເສຍ, ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “dassento anamatagge saṃsāre” (ເມື່ອສະແດງໃນອະນາມະຕັກຄະສັງສານ). ໃນຄວາມສົງໄສນັ້ນ, ຄວາມສົງໄສ ໑໖ ປະການ ເປັນແນວໃດ? ຄື: ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວໃນອະດີດຕະການບໍ? ເຮົາບໍ່ໄດ້ມີແລ້ວໃນອະດີດຕະການບໍ? ເຮົາໄດ້ເປັນຫຍັງແລ້ວໃນອະດີດຕະການບໍ? ເຮົາໄດ້ເປັນແນວໃດແລ້ວໃນອະດີດຕະການບໍ? ເຮົາໄດ້ເປັນຫຍັງແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ເປັນຫຍັງໃນອະດີດຕະການບໍ? ນີ້ຄືຄວາມສົງໄສ ໕ ປະການໃນສ່ວນອະດີດ (ປຸບພັນຕະ) ທີ່ກ່າວໄວ້. ເຮົາຈັກມີໃນອະນາຄົດຕະການບໍ? ເຮົາຈັກບໍ່ມີໃນອະນາຄົດຕະການບໍ? ເຮົາຈັກເປັນຫຍັງໃນອະນາຄົດຕະການບໍ? ເຮົາຈັກເປັນແນວໃດໃນອະນາຄົດຕະການບໍ? ເຮົາຈັກເປັນຫຍັງແລ້ວຈັກເປັນຫຍັງໃນອະນາຄົດຕະການບໍ? ນີ້ຄືຄວາມສົງໄສ ໕ ປະການໃນສ່ວນອະນາຄົດ (ອະປະຣັນຕະ) ທີ່ກ່າວໄວ້. ເຮົາມີຢູ່ບໍ? ເຮົາບໍ່ມີຢູ່ບໍ? ເຮົາເປັນຫຍັງບໍ? ເຮົາເປັນແນວໃດບໍ? ສັດນີ້ (ຕົວເຮົານີ້) ມາຈາກໃສ? ແລະສັດນັ້ນຈັກໄປໃສ? ນີ້ຄືຄວາມສົງໄສ ໖ ປະການໃນປັດຈຸບັນ ທີ່ກ່າວໄວ້. ນີ້ຄືຄວາມສົງໄສ ໑໖ ປະການເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນຄວາມສົງໄສນັ້ນ, ດ້ວຍສອງບົດນີ້ວ່າ “ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວບໍ, ເຮົາບໍ່ໄດ້ມີແລ້ວບໍ”, ຍ່ອມສົງໄສໃນຄວາມມີຢູ່ແລະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ຂອງຕົນໃນອະດີດຕະການ. ຖ້າມີຢູ່, ກໍສົງໄສວ່າ “ເຮົາໄດ້ເປັນຫຍັງແລ້ວ?” ຄື ສົງໄສວ່າ ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວດ້ວຍεຫດ ຫຼື ປັດໄຈບາງຢ່າງບໍ? ຫຼືວ່າ ເຮົາໄດ້ຖືກເນລະມິດໂດຍຜູ້ມີລິດເດດບາງຄົນບໍ? ຫຼືວ່າ ເຮົາໄດ້ເກີດຂຶ້ນເອງໂດຍບໍ່ມີເຫດ ບໍ່ມີປັດໄຈ ແລະ ບໍ່ມີໃຜເນລະມິດ? ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຖ້າວ່າ ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວໂດຍປະການໃດປະການໜຶ່ງໃນບັນດາປະການເຫຼົ່ານັ້ນ, ກໍສົງໄສວ່າ “ເຮົາໄດ້ເປັນແນວໃດແລ້ວ?” ຄື ສົງໄສວ່າ ເຮົາໄດ້ເປັນສັດບໍ່ມີຕີນບໍ? ຫຼືເປັນສັດສອງຕີນ? ຫຼືເປັນສັດສີ່ຕີນ? ຫຼືເປັນສັດຫຼາຍຕີນ? ຫຼືເປັນຜູ້ມີຮູບ? ຫຼືເປັນຜູ້ບໍ່ມີຮູບ? ຫຼືເປັນຜູ້ມີສັນຍາ? ຫຼືເປັນຜູ້ບໍ່ມີສັນຍາ? ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າວ່າ ເຮົາໄດ້ເປັນຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງໃນບັນດາສັດບໍ່ມີຕີນເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ, ກໍສົງໄສວ່າ “ເຮົາໄດ້ເປັນຫຍັງແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ເປັນຫຍັງ?” ຄື ໃນພົບທຳອິດໄດ້ເປັນຫຍັງແລ້ວ ໃນພົບທີສອງເປັນຕົ້ນໄດ້ເປັນຫຍັງ? ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກະແສພົບ (ພົບປະຣັມປະຣາ). ນັຍນີ້ ກໍມີໃນສ່ວນອະນາຄົດ (ອະປະຣັນຕະ) ເຊັ່ນກັນ. ໃນປັດຈຸບັນ, ຄຳວ່າ “ເຮົາມີຢູ່ບໍ, ເຮົາບໍ່ມີຢູ່ບໍ” ນັ້ນ, ປຽບເໝືອນໃນຄຳອະທິບາຍເລື່ອງຕັນຫາວິຈຣິດ ໑໐໘ ໃນຂຸດທະກະວັດຖຸວິພັງ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “Satasmīti hoti, Sītasmīti hoti” (ຍ່ອມມີຄວາມເຫັນວ່າ ເຮົາມີຢູ່, ຍ່ອມມີຄວາມເຫັນວ່າ ເຮົາເຢັນແລ້ວ). ໃນຄຳນັ້ນ, “satasmī” ໝາຍເຖິງ ເຮົາເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້ (ສັດສະຕະ). “sītasmī” ໝາຍເຖິງ ເຮົາເປັນຜູ້ຂາດສູນ (ອຸດເສທະ). ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ແລະດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຄຳວ່າ ‘ມີຢູ່’ ເປັນສ່ວນສຸດ (ອັນຕະ) ທີໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ ‘ບໍ່ມີຢູ່’ ເປັນສ່ວນສຸດທີສອງ”. ໃນຄຳນັ້ນ, “ມີຢູ່” ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ອັດຕາ ຍ່ອມມີຢູ່ຕະຫຼອດການໃນພົບນ້ອຍແລະພົບໃຫຍ່. “ບໍ່ມີຢູ່” ໝາຍເຖິງ ບໍ່ມີຢູ່ຢ່າງນັ້ນ, ຍ່ອມຂາດສູນ, ບໍ່ມີຢູ່ພາຍຫຼັງການຕາຍ. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ໃນທີ່ນີ້ກໍເຊັ່ນກັນ, ຍ່ອມສົງໄສວ່າ “ເຮົາມີຢູ່ບໍ? ເຮົາບໍ່ມີຢູ່ບໍ?” ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ເຮົາມີຢູ່ບໍ” ເປັນຄຳທີ່ກ່າວວ່າ “ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ຕົວເຮົານີ້ ມີຢູ່ຕະຫຼອດການໃນພົບນ້ອຍແລະພົບໃຫຍ່ບໍ? ອັດຕາຂອງເຮົາເປັນສິ່ງທ່ຽງແທ້ແລະມີຢູ່ຕະຫຼອດການບໍ?” ຄຳວ່າ “ເຮົາບໍ່ມີຢູ່ບໍ” ມີອະທິບາຍວ່າ “ເຮົາບໍ່ໄດ້ມີຢູ່ຢ່າງນັ້ນບໍ? ອັດຕາຂອງເຮົາບໍ່ມີຢູ່ຢ່າງນັ້ນບໍ?” ແລະໃນທີ່ນີ້, ຄຳວ່າ “ໃນພົບນ້ອຍແລະພົບໃຫຍ່” ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນໄປໃນປັດຈຸບັນ, ແຕ່ກໍຄວນເຫັນວ່າ ເປັນການຍຶດຖືເອົາອັດຕາທີ່ກຳລັງເປັນໄປໃນປັດຈຸບັນ ເຊິ່ງສົງເຄາະເຂົ້າໃນປັດຈຸບັນ. ຄຳວ່າ “ເຮົາເປັນຫຍັງບໍ?” ໝາຍເຖິງ “ເຮົາຜູ້ມີຢູ່ແລະເກີດຂຶ້ນມາແລ້ວນີ້ ເປັນຫຍັງນໍ?” ຄື ສົງໄສວ່າ ເຮົາມີຢູ່ດ້ວຍເຫດ ຫຼື ປັດໄຈບາງຢ່າງບໍ? ຫຼືວ່າ ເຮົາຖືກເນລະມິດໂດຍຜູ້ມີລິດເດດບາງຄົນບໍ? ຫຼືວ່າ ເຮົາເກີດຂຶ້ນເອງໂດຍບໍ່ມີເຫດ ບໍ່ມີປັດໄຈ ແລະ ບໍ່ມີໃຜເນລະມິດ? ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “ເຮົາເປັນແນວໃດບໍ?” ນີ້, ບໍ່ຄວນປະກອບກັບຄຳວ່າ ບໍ່ມີຕີນ ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຄວນປະກອບດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ເຮົາເປັນຜູ້ມີໂຄດ (ຕະກູນ) ຫຍັງນໍ? ເປັນໂຄດໂຄຕະມະ ຫຼື ໂຄດວາເສດຖະ?” ໃນຍຸກຕົ້ນກັບ, ໂຄດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມປົນເປກັນໃນປັດຈຸບັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ສົງໄສໃນໂຄດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມສົງໄສຢູ່ເລື້ອຍໆ. ຄຳວ່າ “ເຮົາມາຈາກໃສ?” ໝາຍເຖິງ “ເຮົາມາຈາກພົບໃດໃນອະດີດ?” ຄຳວ່າ “ສັດນັ້ນຈັກໄປໃສ?” ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມສົງໄສວ່າ “ຕົວເຮົານັ້ນຈັກໄປສູ່ພົບໃດໃນອະນາຄົດ?” ຄຳວ່າ “ການກ້າວລ່ວງຄວາມສົງໄສ” ໝາຍເຖິງ ພິກຂຸນັ້ນ ເມື່ອເລັງເຫັນເຫດໃນອະດີດ ໕ ປະການ ມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນ ໃນປະຕິດຈະສະມຸບບາດ, ກໍຍ່ອມເຫັນປະຕິດຈະສະມຸບບາດທັງໝົດໃນພົບນັ້ນຢ່າງແທ້ຈິງ. ເມື່ອເຫັນຢ່າງນີ້, ຍ່ອມບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ “ຕົວເຮົາ” ໃດໆ ໃນທີ່ນັ້ນ ທີ່ຈະເປັນປັດໄຈໃຫ້ເກີດຄວາມສົງໄສ ໕ ປະການ ອັນມີອະດີດເປັນອາລົມ. ຍ່ອມເຫັນວ່າ ມີພຽງແຕ່ສະພາວະທຳເທົ່ານັ້ນໃນທີ່ນັ້ນ, ການກ້າວລ່ວງຄວາມສົງໄສ ໕ ປະການ ຍ່ອມມີໄດ້ ດ້ວຍການເຫັນຄວາມບໍ່ມີຢູ່ຂອງສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມສົງໄສໃນອະດີດ ຢ່າງນີ້. ຖາມວ່າ: ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເຫັນຢ່າງນັ້ນ, ຄວາມສົງໄສວ່າ “ເຮົາໄດ້ເປັນແນວໃດແລ້ວ? ເຮົາໄດ້ເປັນຫຍັງແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ເປັນຫຍັງ?” ກໍຍັງມີຢູ່ບໍ່ແມ່ນບໍ? ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເຫັນຢ່າງນັ້ນ, ຫາກປາສະຈາກປຸບເພນິວາສານຸສະຕິຍານແລ້ວ, ກໍຍ່ອມບໍ່ຮູ້ ບໍ່ເຫັນວ່າ “ໃນພົບອະດີດ ເຮົາໄດ້ເປັນສັດສອງຕີນ ຫຼື ເປັນສັດສີ່ຕີນ, ຫຼື ຈຸຕິຈາກພົບນັ້ນແລ້ວໄປເກີດໃນພົບນັ້ນ”. ຕອບວ່າ: ແຕ່ຄວາມສົງໄສນັ້ນ, ນັບຕັ້ງແຕ່ການເຫັນຄວາມເປັນໄປຂອງພຽງແຕ່ສະພາວະທຳ, ຍ່ອມບໍ່ເປັນຄວາມສົງໄສທີ່ເປັນອັນຕະລາຍ (ອັນຕະຣາຍິກະກັງຂາ). ມັນເປັນພຽງແຕ່ສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັບວິຈິກິດສາເທົ່ານັ້ນ, ເພາະວ່າຄວາມສົງໄສນັ້ນ ຍັງມີຢູ່ແມ່ນແຕ່ໃນພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ເມື່ອເລັງເຫັນຜົນ ໕ ປະການໃນອະນາຄົດ, ຍ່ອມກ້າວລ່ວງຄວາມສົງໄສ ໕ ປະການໃນສ່ວນອະນາຄົດ. ເມື່ອເລັງເຫັນຜົນ ໕ ປະການ ແລະ ເຫດ ໕ ປະການໃນປັດຈຸບັນ, ຍ່ອມກ້າວລ່ວງຄວາມສົງໄສ ໖ ປະການໃນປັດຈຸບັນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ກໍມີນັຍຄືກັນກັບທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສ່ວນອະດີດນັ້ນເອງ. ສ່ວນໃນການກ້າວລ່ວງຄວາມສົງໄສ ໘ ປະການນັ້ນ, ເມື່ອເລັງເຫັນປະຕິດຈະສະມຸບບາດ ໂດຍອະນຸໂລມແລະປະຕິໂລມ, ຍ່ອມກ້າວລ່ວງຄວາມສົງໄສໃນເທສະນາທຳ ແລະ ໃນໂລກຸດຕະຣະທຳທັງຫຼາຍ. ພ້ອມກັບການກ້າວລ່ວງຄວາມສົງໄສໃນທຳ, ຍ່ອມກ້າວລ່ວງຄວາມສົງໄສທັງໝົດໃນພຣະສາດສະດາຜູ້ສະແດງທຳ, ໃນພຣະສົງຜູ້ປະຕິບັດຕາມຄຳສັ່ງສອນ, ໃນສິກຂາ ໓, ໃນສ່ວນອະດີດ, ໃນສ່ວນອະນາຄົດ, ໃນທັງສ່ວນອະດີດແລະອະນາຄົດ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ແລະ ໃນທຳທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກປັດໄຈ (ປະຕິດຈະສະມຸບປັນນະທຳ) ພ້ອມກັບປະຕິດຈະສະມຸບບາດ ຢ່າງແນ່ນອນ. ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “sabhāva dhammappavattiyā” (ດ້ວຍການເປັນໄປແຫ່ງສະພາວະທຳ). ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “sabhāvadhammappavattiyā ca” ໝາຍເຖິງ ແລະດ້ວຍການເປັນໄປຕາມລຳດັບແຫ່ງສະພາວະທຳທັງຫຼາຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກະແສປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “ຄວາມເປັນທຳໃນທຳທັງຫຼາຍ” (ທັມມະສຸ ທັມມະຕາ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນທຳອັນງົດງາມ ໂດຍຄວາມເປັນທຳທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດໄວ້ດີແລ້ວເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງເທສະນາທຳ, ຄືຄວາມເປັນທຳທີ່ບໍ່ມີໂທດ. ຄຳວ່າ “ຄວາມເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຕັດສະຮູ້ດີ” (ພຸດທະສຸພຸດທະຕາ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນພຣະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າ ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ສະແດງທຳນັ້ນ.

ပရိယုဋ္ဌိတာနံ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနံ ဝိက္ခမ္ဘနံ နာမ ဟေဋ္ဌာ ဓမ္မဝဝတ္ထာန ဝသေန ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဝသေန စ သိဇ္ဈတိ. ဝိပဿနာ ကမ္မံ ပန အနုသယဘူတာနံ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနံ သလ္လိခနတ္ထာယ ကရီယတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနုသယ သမူဟနနတ္ထဉ္စာ’’တိအာဒိ. ‘‘တတ္ထ ပနာ’’တိ တသ္မိံ ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂေ ပန. ဝိဘတ္တေသူတိ ပါဌသေသော. ‘‘ယဿာ’’တိ ယောဂီ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘ယံ ဒူရေ သန္တိကေဝါ’’တိ ယံ ဒူရေ ပဝတ္တံ ရူပံ ဝါ, သန္တိကေ ပဝတ္တံ ရူပံဝါတိ ပါဌသေသော. ‘‘တဒတ္ထဿ ပနာ’’တိ သမ္မသိတဓမ္မုဒ္ဓါရတ္ထဿ. ‘‘ဉာဏေန ဒဠှံ ဂဟေတွာ’’တိ ဓမ္မဝဝတ္ထာနညာဏေန သုဋ္ဌုဝိဘူတံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ ယံ ယံ ဒဠှံ ဂဟေတဗ္ဗံ. တံ တံ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ပုန ဒဠှံ ဂဟိတဿ ရူပဿ အနိစ္စလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ‘‘သာ စ ကြိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘နဿန္တီ’’တိ ဘိဇ္ဇန္တိ. အနိစ္စတံ ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘ဝိတ္ထမ္ဘန ကြိယာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိဝိဓေန ထမ္ဘနံ ဝိတ္ထမ္ဘနံ. နာနာဒိသာဘိမုခဝသေန ထမ္ဘနံ ဝဟနန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဣမာသဉ္စာ’’တိ စတုန္နံ မဟာဘူတာနဉ္စ. ဝိသုံ ဝိသုန္တိ ဝုတ္တတ္တာ တာသံ အညမညဉ္စ သဟဇာတေသု ဂဟဏံ သမ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာပါဒီနံ’’တိ. အာပါဒီနံ သေသမဟာဘူတာနဉ္စာတိ အတ္ထော. သန္တတိယာ သရီရာနိ သန္တတိ သရီရာနိ. ‘‘တထာ တထာ ကပ္ပေတွာ’’တိ ရူပဓမ္မာနံ သန္တတိ ပရိဝတ္တိ နာမ အဘိက္ကမန္တဿ ဧဝံ ဘဝေယျ, ပဋိက္ကမန္တဿ ဧဝံ ဘဝေယျ, တထာ သမိဉ္ဇန္တဿ ပသာရေန္တဿာတိအာဒိနာ ပရိကပ္ပေတွာ. ‘‘သေသခန္ဓေသုပိ တံ တံ သန္တတိ နာနတ္တံ’’တိ ဝေဒနာက္ခန္ဓေ တာဝ ကာယေ ကာယိကသုခသန္တတိ ဒုက္ခသန္တတီနံ နာနတ္တံ. စိတ္တေ သောမနဿ ဒေါမနဿ သန္တတီနံ. ဥပေက္ခာ သန္တတိ ပန အဝိဘူတာ ဟောတိ. ကပ္ပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗာ. ယဒါ စိတ္တေ သောမနဿ ဒေါမနဿာနိ န သန္ဒိဿန္တိ, တဒါ ဣဒါနိ ဥပေက္ခာ မေ ဝေဒနာ ပဝတ္တတီတိ ဝါ, ယဒါ တာနိ သန္ဒိဿန္တိ[Pg.300], တဒါ သာ နိရုဇ္ဈတီတိ ဝါ ဧဝံ တက္ကေတွာ သမ္မသိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သညာက္ခန္ဓေ ရူပသညာသဒ္ဒသညာဒီနံ ဝသေန. သင်္ခါရက္ခန္ဓေ ရူပသဉ္စေတနာ သဒ္ဒသဉ္စေတနာဒီနံ ဝသေန, နာနာဝိတက္က ဝိစာရာဒီနံ ဝသေန, လောဘာလောဘ ဒေါသာဒေါသ မောဟာမောဟာဒီနံ ဝသေန စ. ဝိညာဏက္ခန္ဓေ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ, ကုသလာ ကုသလဝိညာဏာဒီနဉ္စ ဝသေန သန္တတိ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိဿာသံ ကရောတီတိ ဝတွာ တဒတ္ထံ ဝိဝရတိ ‘‘ဧတံ မေ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ တယောဝိဿာသာ တဏှာဝိဿာသော, မာနဝိဿာသော, ဒိဋ္ဌိဝိဿာသော. တတ္ထ ဧတံ မမာတိ တဏှာဝိဿာသော. ဧသောဟမသ္မီတိ မာနဝိဿာသော. ဧသော မေ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိဝိဿာသော. ‘‘ပရိဟရတီ’’တိ ဘဝါဘဝေသု ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဟရတိ ဝဟတိ. ‘‘ပရမဇ္ဈတ္တဘာဝေနာ’’တိ ပဓာနအဇ္ဈတ္တဘာဝေန. အဇ္ဈတ္တသာရဘာဝေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပရိဂ္ဂဟိတော’’တိ ဧသော မေ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိပရိဂ္ဂဟေန ပရိဂ္ဂဟိတော. တယော ဟိ ပရိဂ္ဂဟာ တဏှာ ပရိဂ္ဂဟော, မာနပရိဂ္ဂဟော, ဒိဋ္ဌိပရိဂ္ဂဟောတိ. ဝသေ သဗ္ဗသော ဝတ္တန္တော နာမ ကေဝလံ ဝသာယတ္တဝုတ္တိကော ဧဝ သိယာ, န ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိကောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာဝုတ္တေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ယထာဝုတ္တေဟီ’’တိ သဗ္ဗသင်္ဂဟေ ဝုတ္တပ္ပကာရေဟိ ကမ္မာဘိသင်္ခရဏာဒီဟိ. ‘‘တထာပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဧသော မေ အတ္တာတိ ဧဝံ ပရမဇ္ဈတ္တဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. တထာ ဟိ ယော အတ္တနော ဝသေန ဝတ္တတိ, တသ္မိံ အတ္တနော သာမိဘာဝေါ နတ္ထိ. ယသ္မိဉ္စ သာမိဘာဝေါ နတ္ထိ, တသ္မိံ ရူပါဒိကေ ဓမ္မေ အတ္တာနံ သာမိကံ ကတွာ ဧသော မမ အတ္တာတိ ပရိဂ္ဂဟော နာမ မိစ္ဆာ ဧဝ. တထာ ယော စ ခဏိက ဓမ္မော ဟောတိ, ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇတိ, တံ ရူပါဒိကံ ခန္ဓပဉ္စကံ အတ္တနော သာရံ ကတွာ တထာ ပရိဂ္ဂဟောပိ မိစ္ဆာ ဧဝ. ဧတ္ထ စ ‘‘မိစ္ဆာ ဧဝါ’’တိ ပရမတ္ထ သစ္စံ ပတွာ မိစ္ဆာ ဧဝ. ဝိပလ္လာသော ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သုခံ ဝိဒ္ဓံသေတီ’’တိ ကာယိကသုခဉ္စ စေတသိက သုခဉ္စ ဝိဒ္ဓံသေတိ. ဝိနာသေတိ. ‘‘နာနာဒုက္ခံ ဇနေတီ’’တိ ကာယိကဒုက္ခဉ္စ စေတသိက ဒုက္ခဉ္စ ဇနေတိ ဥပ္ပာဒေတိ. ‘‘ဣဒဉ္စ ရူပံ ဧဒိသမေဝ ဟောတီ’’တိ ကထံ ဟောတိ. မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတာနံ သတ္တာနံ ယထာပဝတ္တံ [Pg.301] မနုဿ သုခံ ဝိဒ္ဓံသေတိ, ဇိဏ္ဏဘိန္နဘာဝံ ပါပေတိ, နာနာဒုက္ခံ ဇနေတိ. သယံ အပါယတ္တဘာဝံ ဂဟေတွာ တေသံ နာနာအပါယ ဒုက္ခံ ဇနေတိ. တထာ ဒေဝတ္တဘာဝေ သက္ကတ္တဘာဝေ ဗြဟ္မတ္တဘာဝေ ဌိတာနန္တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ. တထာ မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတာနံ နာနာဝိပရိဏာမ ကိစ္စေဟိ ယထာပဝတ္တံ သုခံ ဝိဒ္ဓံသေတိ, နာနာပစ္စယာဘိသင်္ခရဏကိစ္စေဟိ နာနာဒုက္ခံ ဇနေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒဉ္စ ရူပံ ဧဒိသမေဝါ’’တိ. ‘‘သာရောနာမ ထာမဗလဝိသေသော ဝုစ္စတီ’’တိ ဧတေန ထာမဗလဝိသေသေန သမ္ပန္နံ ဝတ္ထုံပိ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘အသာရကဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတ္ထ သာရော ဧဝ သာရကံ, န သာရကံ အသာရကန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ရူပံ ပန သယံပိ ဧဝရူပေါ သာရော န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သတ္တာနံ အတ္တသာရော ဇီဝသာရော န ဟောတီတိ အတ္ထော. နတ္ထိ သာရော ဧတဿာတိ အသာရကန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘န စ ဧဝရူပေန သာရေန ယုတ္တံ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္တသာရေန ဇီဝသာရေန သံယုတ္တံ ဟောတီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပုရိမော အတ္ထော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. ပစ္ဆိမော ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံတိ ဣမာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. ဧတေန အသာရကဋ္ဌေနာတိ အသာရဘာဝေန, အသာရယုတ္တဘာဝေန ဝါတိ စ. အနတ္တာတိ ဧတ္ထပိ န အတ္တာ အနတ္တာ, နတ္ထိ အတ္တာ ဧတဿာတိ ဝါ အနတ္တာတိ စ ဒွိဓာ အတ္ထော သိဇ္ဈတိ. ‘‘ယဉ္စာ’’တိ ယဉ္စ ရူပံ. ‘‘ပီဠေတီ’’တိ တံ သမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလံ ပီဠေတိ. ဧတေန အနတ္တဘာဝေ သိဒ္ဓေ ဒုက္ခဘာဝေါပိ သိဒ္ဓေါတိ ဒဿေတိ. ‘‘တိဏ္ဏံ ဝယာနံ ဝသေန အဒ္ဓါဘေဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော’’တိ ပထမဝယေ ပဝတ္တံ ရူပံ ဒုတီယဝယံ န ပါပုဏာတိ, ပထမဝယေ ဧဝ နိရုဇ္ဈတီတိအာဒိနာ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နေ အန္တောဂဓဘေဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ‘‘သဘာဂေကသန္တာနဝသေနာ’’တိ သဘာဂါနံ ဓမ္မာနံ သဘာဂဋ္ဌေန ဧကီဘူတာ သန္တတိ သဘာဂေကသန္တတိ. ‘‘သဘာဂါနံ ဓမ္မာနံ’’တိ စ စိတ္တဇေသုတာဝ နိရန္တရပ္ပဝတ္တေန လောဘသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန သဟဇာတာ ရူပဓမ္မာ သဘာဂရူပဓမ္မာ နာမ. တထာ နာမ ဓမ္မာ စ. ဧဝံ ဒေါသသမ္ပယုတ္တာဒီသုပိ. ဥတုဇေသု နိရန္တရပ္ပဝတ္တေန သီတဥတုနာ သမုဋ္ဌိတာ ရူပဓမ္မာ သဘာဂရူပ ဓမ္မာ နာမ. တထာ ဥဏှဥတုနာ သမုဋ္ဌိတာ. ဧသနယော အာဟာရဇေသုပီတိ [Pg.302] ဧဝံ သဘာဂေကသန္တတိဝသေန. ‘‘သမ္ပာပုဏိတုံ’’တိ ဉာဏေန သမ္ပာပုဏိတုံ. ‘‘အဒ္ဓါသန္တတိဝသေနာ’’တိ ဧတ္ထ သန္တတိဝသေန သမ္မသနံ ဝိသေသတော အဓိပ္ပေတံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိ ပဒေ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သန္တတိ ဝိဘာဂနယော သုဋ္ဌု ဒဿိတောတိ. ‘‘အနိစ္စလက္ခဏ ဒဿနမေဝ ပဓာနံ’’တိ ဣမသ္မိံ ဉာဏေပိ ဥဒယဗ္ဗယညာဏေပိ ဘင်္ဂညာဏေပိ အနိစ္စလက္ခဏ ဒဿနမေဝ ပဓာနံ. ဘယညာဏေ စ အာဒီနဝညာဏေ စ နိဗ္ဗိဒါဉာဏေ စ ဒုက္ခလက္ခဏ ဒဿနံ ပဓာနံ. ဥပရိ စတူသု ဉာဏေသု အနတ္တလက္ခဏ ဒဿနံ ပဓာနန္တိ. ‘‘သမုဒိတေသူ’’တိ အညမညံ အဝိနာဘာဝသဟာယဘာဝေန သမုပ္ပန္နေသု. ဣဒဉ္စ အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော. တဏှာသမုဒယာ ဥပါဒါန သမုဒယော. အာဟာရ သမုဒယာ ရူပသမုဒယောတိ ပါဠိဝသေန ဝုတ္တံ. အပ္ပဟီန ဝသေနာတိ ပါဠိပဒေ ပန အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဒိဋ္ဌာနုသယာနံ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန သန္တာနေ ဝိဇ္ဇမာနတာ ဧဝ ပမာဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သမုဒေန္တီ’’တိ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ဧကတော ဥဒေန္တိ. ဥပရူပရိ ဧန္တိ. အာဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ဧကဘဝဘာဝေန ပါတုဗ္ဘဝန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘ယာဝမရဏကာလာ’’တိအာဒိံ. ‘‘ပသဝန္တီ’’တိ ပဝဍ္ဎမာနာ သဝန္တိ, ပဝတ္တန္တိ, သန္ဒန္တိ. ‘‘တေသု ပနာ’’တိ အဝိဇ္ဇာ တဏှုပါဒါန ကမ္မေသု. ‘‘နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ တသ္မိံဘဝေ ဧဝ နိရုဇ္ဈန္တိ. တသ္မိံ ဘဝေ နိရောဓော နာမ ဘဝန္တရေ ပုန အနုပ္ပာဒေါ ယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဝန္တရေ’’တိအာဒိ. ‘‘တံ သန္တတိယံ’’တိ တသ္မိံ ပစ္စုပ္ပန္န ဘဝေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပုန အနုပ္ပာဒသင်္ခါတံ နိရောဓံ’’တိ သန္တတိ နိရောဓော နာမ ဝုတ္တော. န နိဗ္ဗာန နိရောဓော. ဧတာဟိ ပစ္စယေ သတိ, ဘဝန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇီဿန္တိ ယေဝါတိ. ဣဒါနိ ယထာပဝတ္တ သန္တတီသု ပရိယာပန္နာနံ သဗ္ဗပစ္ဆိမာနံ နာမရူပါနံ ခဏိကနိရောဓဝသေန အတ္ထံ ဝဒန္တော ‘‘ယထာပဝတ္တ သန္တတိယော ဝါ ဆိဇ္ဇန္တိ ဘိဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥဒယဗ္ဗယံ သမနုပဿန္တဿ စာ’’တိ ဧတ္ထ ကတမော ဥဒယော နာမ, ကတမော ဝယော နာမ, ကထဉ္စ တဒုဘယံ သမနုပဿတီတိ အာဟ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿန္တဿာတိ ဧတ္ထ ယထာ နာမာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘တမော ခန္ဓော’’တိ တမောရာသိ. ‘‘ဝေတီ’’တိ ဝိဂစ္ဆတိ. အန္တရ ဓာယတိ[Pg.303].‘‘ဥဒယော’’တိ ဥပ္ပာဒေါ စေဝ ဝဍ္ဎိ စ. ‘‘ဝယော’’တိ ဝိဂမနံ, အန္တရဓာနံ. ‘‘နာနာပယောဂဝသေနဝါ’’တိ သမိဉ္ဇနပ္ပသာရဏာဒိ နာနာပယောဂဝသေန ဝါ. ဥဒယပက္ခာနံ နာနာသန္တတီနံ ဥဒယဉ္စ ဥဒယတော. ဝယပက္ခာနံ နာနာသန္တတီနံ ဝယဉ္စ ဝယတောတိ ယောဇနာ.

ການຂົ່ມໄວ້ (ວິກຂັມພະນະ) ເຊິ່ງທິດຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາ ທີ່ກຸ້ມລຸມ (ປະຣິຍຸດຖິຕະ) ນັ້ນ ຍ່ອມສໍາເລັດດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງການກໍານົດທໍາ (ທັມມະວະວັດຖານະ) ແລະ ດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງການກໍານົດປັດໄຈ (ປັດຈະຍະປະຣິກຄະຫະ) ໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ສ່ວນວິປັດສະນາກໍາ ຍ່ອມກະທໍາເພື່ອການຂູດເກົາທິດຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາ ທີ່ເປັນອະນຸໄສ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ແລະ ເພື່ອຖອນອະນຸໄສ” ເປັນຕົ້ນ. ຄໍາວ່າ “Tattha panā” (ໃນປະຕິສັມພິທານັ້ນ) ຄື ໃນປະຕິສັມພິທາມັກນັ້ນ. ຄໍາວ່າ “Vibhattesū” (ເມື່ອຈໍາແນກແລ້ວ) ເປັນຄໍາທີ່ເຫຼືອໃນບົດບາລີ. ຄໍາວ່າ “Yassā” (ແຫ່ງບຸກຄົນໃດ) ຄື ແຫ່ງໂຍຄີບຸກຄົນ. ຄໍາວ່າ “Yaṃ dūre santikevā” (ຮູບໃດ ທີ່ໄກ ຫຼື ໃກ້) ຄື ຮູບໃດທີ່ເປັນໄປໃນທີ່ໄກ ຫຼື ຮູບທີ່ເປັນໄປໃນທີ່ໃກ້ ນີ້ເປັນຄໍາທີ່ເຫຼືອໃນບົດບາລີ. ຄໍາວ່າ “Tadatthassa panā” (ແຫ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນ) ຄື ແຫ່ງປະໂຫຍດໃນການຍົກຂຶ້ນພິຈາລະນາທໍາທີ່ກໍານົດແລ້ວ. ຄໍາວ່າ “Ñāṇena daḷhaṃ gahetvā” (ຖືເອົາຢ່າງໝັ້ນຄົງດ້ວຍຍານ) ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ປາກົດແຈ້ງດີແລ້ວດ້ວຍທັມມະວະວັດຖານະຍານ (ຍານກໍານົດທໍາ). ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງສິ່ງທີ່ຄວນຖືເອົາຢ່າງໝັ້ນຄົງນັ້ນໆ ໂດຍຮູບລັກສະນະ ຈຶ່ງກ່າວຄໍາວ່າ “tatthā” ເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອສະແດງອະນິດຈະລັກສະນະແຫ່ງຮູບທີ່ຖືເອົາຢ່າງໝັ້ນຄົງແລ້ວນັ້ນອີກ ຈຶ່ງກ່າວຄໍາວ່າ “sā ca kriyā” (ແລະກິຣິຍານັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄໍາວ່າ “Nassantī” (ຍ່ອມຈິບຫາຍໄປ) ຄື ຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍໄປ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມບໍ່ທ່ຽງ. ຄໍາວ່າ “Vitthambhana kriyā” (ກິຣິຍາຄໍ້າຈຸນ) ໃນທີ່ນີ້ ຄໍາວ່າ ວິຕຖັມພະນະ (ການຄໍ້າຈຸນ) ຄື ການຄໍ້າຈຸນໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ. ອະທິບາຍວ່າ ການຄໍ້າຈຸນ ແລະ ການຊົງໄວ້ ດ້ວຍອໍານາດການມຸ່ງໄປສູ່ທິດທາງຕ່າງໆ. ຄໍາວ່າ “Imāsañcā” (ແລະແຫ່ງມະຫາພູດເຫຼົ່ານີ້) ຄື ແລະແຫ່ງມະຫາພູດທັງສີ່. ເພາະກ່າວໄວ້ແຍກກັນເປັນສ່ວນໆ ການຖືເອົາເຊິ່ງກັນແລະກັນ ແລະ ໃນທໍາທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ (ສະຫະຊາດ) ຂອງມະຫາພູດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໄດ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “āpādīnaṃ” (ແຫ່ງອາໂປທາດເປັນຕົ້ນ). ອະທິບາຍວ່າ ແຫ່ງອາໂປທາດ ແລະ ມະຫາພູດທີ່ເຫຼືອ. ຮ່າງກາຍທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກສັນຕະຕິ (ຄວາມສືບຕໍ່) ຊື່ວ່າ ສັນຕະຕິສະຣີຣະ (ຮ່າງກາຍສັນຕະຕິ). ຄໍາວ່າ “Tathā tathā kappetvā” (ກໍານົດໂດຍປະການນັ້ນໆ) ຄື ກໍານົດວ່າ ຄວາມໝູນວຽນແຫ່ງສັນຕະຕິຂອງຮູບທໍາທັງຫຼາຍ ຂອງຜູ້ກ້າວໄປ ຍ່ອມເປັນຢ່າງນີ້, ຂອງຜູ້ຖອຍກັບ ຍ່ອມເປັນຢ່າງນີ້, ຂອງຜູ້ຄູ້ເຂົ້າ ແລະ ຢຽດອອກ ຍ່ອມເປັນຢ່າງນີ້ ເປັນຕົ້ນ. ຄໍາວ່າ “Sesakhandhesupi taṃ taṃ santati nānattaṃ” (ເຖິງໃນຂັນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນຕະຕິນັ້ນໆ) ຄື ໃນເວທະນາຂັນ ກ່ອນອື່ນ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກາຍິກະສຸຂະສັນຕະຕິ (ຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງສຸກທາງກາຍ) ແລະ ທຸກຂະສັນຕະຕິ (ຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງທຸກທາງກາຍ) ໃນກາຍ. ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງໂສມະນັດສະສັນຕະຕິ ແລະ ໂທມະນັດສະສັນຕະຕິ ໃນຈິດ. ສ່ວນອຸເປກຂາສັນຕະຕິ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດແຈ້ງ, ຄວນກໍານົດແລ້ວຖືເອົາ. ມີຄໍາອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອໂສມະນັດ ແລະ ໂທມະນັດບໍ່ປາກົດໃນຈິດ, ໃນເວລານັ້ນ ຄວນຄິດພິຈາລະນາວ່າ ‘ບັດນີ້ ອຸເປກຂາເວທະນາຂອງເຮົາກໍາລັງເປັນໄປຢູ່’ ຫຼື ເມື່ອໂສມະນັດ ແລະ ໂທມະນັດເຫຼົ່ານັ້ນປາກົດ, ໃນເວລານັ້ນ ຄວນຄິດພິຈາລະນາວ່າ ‘ອຸເປກຂາເວທະນານັ້ນຍ່ອມດັບໄປ’ ດັ່ງນີ້. ໃນສັນຍາຂັນ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງຮູບສັນຍາ, ສັດທະສັນຍາ ເປັນຕົ້ນ. ໃນສັງຂານຂັນ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງຮູບສັນເຈດຕະນາ, ສັດທະສັນເຈດຕະນາ ເປັນຕົ້ນ, ໂດຍອໍານາດແຫ່ງວິຕົກ ແລະ ວິຈານຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງໂລພະ ອະໂລພະ, ໂທສະ ອະໂທສະ, ໂມຫະ ອະໂມຫະ ເປັນຕົ້ນ. ໃນວິນຍານຂັນ ພຶງຊາບຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນຕະຕິ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ກຸສົນວິນຍານ ອະກຸສົນວິນຍານ ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຍ່ອມກະທໍາຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ (ວິສສາສະ)” ແລ້ວ ຈຶ່ງຂະຫຍາຍຄວາມນັ້ນດ້ວຍຄໍາວ່າ “etaṃ me” (ນີ້ຂອງເຮົາ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມຄຸ້ນເຄີຍນັ້ນ ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ 3 ປະການ ຄື ຕັນຫາວິສສາສະ (ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍດ້ວຍຕັນຫາ), ມານະວິສສາສະ (ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍດ້ວຍມານະ), ທິດຖິວິສສາສະ (ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍດ້ວຍທິດຖິ). ໃນ 3 ປະການນັ້ນ, ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍວ່າ “ນີ້ຂອງເຮົາ” ເປັນຕັນຫາວິສສາສະ. ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍວ່າ “ເຮົາເປັນນັ້ນ” ເປັນມານະວິສສາສະ. ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍວ່າ “ນັ້ນເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ” ເປັນທິດຖິວິສສາສະ. ຄໍາວ່າ “Pariharatī” (ຍ່ອມບໍລິຫານ) ຄື ຍ່ອມຖືເອົາແລ້ວນໍາໄປ ຊົງໄວ້ໃນພົບນ້ອຍພົບໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ. ຄໍາວ່າ “Paramajjhattabhāvenā” (ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງພາຍໃນຢ່າງຍິ່ງ) ຄື ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງພາຍໃນທີ່ສໍາຄັນ. ມີຄໍາອະທິບາຍວ່າ ໂດຍຄວາມເປັນແກ່ນສານພາຍໃນ. ຄໍາວ່າ “Pariggahito” (ອັນກໍານົດຖືເອົາແລ້ວ) ຄື ອັນການກໍານົດຖືເອົາດ້ວຍທິດຖິວ່າ “ນັ້ນເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ” ກໍານົດຖືເອົາແລ້ວ. ເພາະວ່າ ການກໍານົດຖືເອົາມີ 3 ປະການ ຄື ຕັນຫາປະຣິກຄະຫະ (ການຖືເອົາດ້ວຍຕັນຫາ), ມານະປະຣິກຄະຫະ (ການຖືເອົາດ້ວຍມານະ), ທິດຖິປະຣິກຄະຫະ (ການຖືເອົາດ້ວຍທິດຖິ). ເພື່ອສະແດງວ່າ ສິ່ງທີ່ເປັນໄປໃນອໍານາດໂດຍປະການທັງປວງນັ້ນ ພຶງເປັນໄປຕາມອໍານາດຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເປັນໄປຕາມປັດໄຈ, ຈຶ່ງກ່າວຄໍາວ່າ “yathāvuttehī” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄໍາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄໍາວ່າ “yathāvuttehī” (ໂດຍປັດໄຈທັງຫຼາຍຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ) ຄື ໂດຍກັມມາພິສັງຂານ ເປັນຕົ້ນ ຕາມປະເພດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສັບພະສັງຄະຫະ. ຄໍາວ່າ “Tathāpariggahetabbo” (ພຶງກໍານົດຖືເອົາຢ່າງນັ້ນ) ຄື ພຶງກໍານົດຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງພາຍໃນຢ່າງຍິ່ງຢ່າງນີ້ວ່າ “ນັ້ນເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ”. ຄວາມຈິງ, ສິ່ງໃດທີ່ເປັນໄປຕາມອໍານາດຂອງຕົນ, ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ (ສາມິພາວະ) ຂອງຕົນ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນສິ່ງນັ້ນ. ແລະ ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງບໍ່ມີໃນສິ່ງໃດ, ການກໍານົດຖືເອົາໃນທໍາທັງຫຼາຍມີຮູບເປັນຕົ້ນນັ້ນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ຕົນເປັນເຈົ້າຂອງວ່າ “ນີ້ເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ” ຊື່ວ່າ ເປັນຄວາມເຫັນຜິດ (ມິດສາ) ແທ້ໆ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ທໍາໃດທີ່ເປັນສະພາວະຊົ່ວຂະນະ, ຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍໄປທຸກໆຂະນະ, ການກໍານົດຖືເອົາປັນຈະຂັນມີຮູບເປັນຕົ້ນນັ້ນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນແກ່ນສານຂອງຕົນ ກໍເປັນຄວາມເຫັນຜິດແທ້ໆ. ແລະໃນທີ່ນີ້, ຄໍາວ່າ “micchā evā” (ເປັນຄວາມເຫັນຜິດແທ້ໆ) ຄື ເມື່ອເຂົ້າເຖິງປໍຣະມັດຖະສັດຈະແລ້ວ ກໍເປັນຄວາມເຫັນຜິດແທ້ໆ. ມີຄໍາອະທິບາຍວ່າ ເປັນວິປັດລາດ (ຄວາມສໍາຄັນຜິດ) ນັ້ນເອງ. ຄໍາວ່າ “Sukhaṃ viddhaṃsetī” (ຍ່ອມທໍາລາຍສຸກ) ຄື ຍ່ອມທໍາລາຍ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິບຫາຍ ເຊິ່ງກາຍິກະສຸກ (ສຸກທາງກາຍ) ແລະ ເຈຕະສິກະສຸກ (ສຸກທາງໃຈ). ຄໍາວ່າ “Nānādukkhaṃ janetī” (ຍ່ອມຍັງທຸກຕ່າງໆ ໃຫ້ເກີດ) ຄື ຍ່ອມຍັງກາຍິກະທຸກ (ທຸກທາງກາຍ) ແລະ ເຈຕະສິກະທຸກ (ທຸກທາງໃຈ) ໃຫ້ເກີດ ໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ. ຄໍາວ່າ “Idañca rūpaṃ edisameva hotī” (ແລະຮູບນີ້ກໍເປັນຢ່າງນີ້ເອງ) ຖາມວ່າ ເປັນຢ່າງໃດ? ຕອບວ່າ ຍ່ອມທໍາລາຍສຸກຂອງມະນຸດຕາມທີ່ເປັນໄປ ຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນອັດຕະພາບຂອງມະນຸດ, ຍ່ອມໃຫ້ເຖິງຄວາມແກ່ ແລະ ຄວາມແຕກສະຫຼາຍ, ຍ່ອມຍັງທຸກຕ່າງໆ ໃຫ້ເກີດ. ຕົນເອງຖືເອົາອັດຕະພາບໃນອະບາຍແລ້ວ ຍ່ອມຍັງທຸກໃນອະບາຍຕ່າງໆ ຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ເກີດ. ພຶງກ່າວຢ່າງນີ້ ເຖິງສັດທັງຫຼາຍທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນເທວະພາບ, ສັກກະພາບ (ຄວາມເປັນພະອິນ), ພຣົມມະພາບ (ຄວາມເປັນພະພຣົມ) ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຍ່ອມທໍາລາຍສຸກຕາມທີ່ເປັນໄປ ດ້ວຍກິດຈະການແຫ່ງຄວາມແປປວນຕ່າງໆ ຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນອັດຕະພາບຂອງມະນຸດ, ຍ່ອມຍັງທຸກຕ່າງໆ ໃຫ້ເກີດດ້ວຍກິດຈະການແຫ່ງການປຸງແຕ່ງປັດໄຈຕ່າງໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “Idañca rūpaṃ edisamevā” (ແລະຮູບນີ້ກໍເປັນຢ່າງນີ້ເອງ). ຄໍາວ່າ “Sāronāma thāmabalaviseso vuccatī” (ທີ່ຊື່ວ່າ ແກ່ນສານ ໄດ້ແກ່ ກໍາລັງແລະຄວາມເຂັ້ມແຂງເປັນພິເສດ) ດ້ວຍຄໍານີ້ ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາວັດຖຸທີ່ເຖິງພ້ອມດ້ວຍກໍາລັງແລະຄວາມເຂັ້ມແຂງເປັນພິເສດນັ້ນນໍາ. ຄໍາວ່າ “Asārakaṭṭhenā” (ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າບໍ່ມີແກ່ນສານ) ໃນທີ່ນີ້ ຄໍາວ່າ ສາຣະ (ແກ່ນສານ) ນັ້ນເອງ ຄື ສາຣະກະ, ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີແກ່ນສານ ຊື່ວ່າ ອະສາຣະກະ. ໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ສ່ວນຮູບ ໂດຍຕົນເອງ ກໍບໍ່ເປັນແກ່ນສານມີສະພາບຢ່າງນີ້”. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເປັນແກ່ນສານຄືຕົວຕົນ, ບໍ່ເປັນແກ່ນສານຄືຊີວິດ ຂອງສັດທັງຫຼາຍ. ໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ‘ແກ່ນສານບໍ່ມີແກ່ຮູບນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະສາຣະກະ’ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແລະ ບໍ່ປະກອບດ້ວຍແກ່ນສານມີສະພາບຢ່າງນີ້”. ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມປະກອບດ້ວຍແກ່ນສານຄືຕົວຕົນ, ແກ່ນສານຄືຊີວິດ. ໃນສອງເນື້ອຄວາມນັ້ນ, ເນື້ອຄວາມທໍາອິດ ກ່າວໝາຍເຖິງຄໍາວ່າ “ຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ”. ເນື້ອຄວາມຫຼັງ ກ່າວໝາຍເຖິງຄໍາເຫຼົ່ານີ້ວ່າ “ຫຼື ເຫັນຕົວຕົນມີຮູບ, ຫຼື ເຫັນຮູບໃນຕົວຕົນ, ຫຼື ເຫັນຕົວຕົນໃນຮູບ”. ດ້ວຍຄໍານີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຄໍາວ່າ “asārakaṭṭhena” ຄື ໂດຍຄວາມບໍ່ມີແກ່ນສານ ຫຼື ໂດຍຄວາມບໍ່ປະກອບດ້ວຍແກ່ນສານ. ເຖິງໃນຄໍາວ່າ “Anattā” (ອະນັດຕາ) ນີ້ ກໍສໍາເລັດເນື້ອຄວາມເປັນ 2 ປະການ ຄື ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ ຊື່ວ່າ ອະນັດຕາ, ຫຼື ຕົວຕົນບໍ່ມີແກ່ສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ອະນັດຕາ. ຄໍາວ່າ “Yañcā” (ແລະຮູບໃດ) ຄື ແລະຮູບໃດ. ຄໍາວ່າ “Pīḷetī” (ຍ່ອມບີບຄັ້ນ) ຄື ຍ່ອມບີບຄັ້ນບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຮູບນັ້ນ. ດ້ວຍຄໍານີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ເມື່ອຄວາມເປັນອະນັດຕາສໍາເລັດແລ້ວ ຄວາມເປັນທຸກກໍສໍາເລັດນໍາ. ຄໍາວ່າ “Tiṇṇaṃ vayānaṃ vasena addhābhedo viktigtabbo” (ພຶງປະກອບການຈໍາແນກການ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງໄວທັງສາມ) ຄື ພຶງປະກອບການຈໍາແນກທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນປັດຈຸບັນນະການ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ ຮູບທີ່ເປັນໄປໃນປະຖົມມະໄວ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງທຸຕິຍະໄວ, ຍ່ອມດັບໄປໃນປະຖົມມະໄວນັ້ນເອງ. ຄໍາວ່າ “Sabhāgekasantānavasenā” (ໂດຍອໍານາດແຫ່ງສັນຕະຕິດຽວກັນທີ່ເປັນສະphaຄະ) ຄື ສັນຕະຕິທີ່ເປັນອັນດຽວກັນໂດຍຄວາມເປັນສະພາຄະແຫ່ງທໍາທັງຫຼາຍທີ່ເປັນສະພາຄະກັນ ຊື່ວ່າ ສະພາເຄກະສັນຕະຕິ. ແລະຄໍາວ່າ “Sabhāgānaṃ dhammānaṃ” (ແຫ່ງທໍາທັງຫຼາຍທີ່ເປັນສະພາຄະກັນ) ຄື ໃນຈິດຕະຊະຮູບ ກ່ອນອື່ນ ຮູບທໍາທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຮ່ວມກັນກັບໂລພະສັມປະຍຸດຕະຈິດ ທີ່ເປັນໄປຕິດຕໍ່ກັນ ບໍ່ຂາດສາຍ ຊື່ວ່າ ສະພາຄະຮູບທໍາ. ນາມທໍາທັງຫຼາຍກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ເຖິງໃນໂທສະສັມປະຍຸດຕະຈິດ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍຢ່າງນີ້. ໃນອຸຕຸຊະຮູບ ຮູບທໍາທັງຫຼາຍທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍສີຕະອຸຕຸ (ອຸຕຸເຢັນ) ທີ່ເປັນໄປຕິດຕໍ່ກັນ ບໍ່ຂາດສາຍ ຊື່ວ່າ ສະພາຄະຮູບທໍາ. ຮູບທໍາທັງຫຼາຍທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍອຸນຫະອຸຕຸ (ອຸຕຸຮ້ອນ) ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ນັຍນີ້ ເຖິງໃນອາຫານະຊະຮູບກໍມີເໝືອນກັນ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງສັນຕະຕິດຽວກັນທີ່ເປັນສະພາຄະຢ່າງນີ້. ຄໍາວ່າ “Sampāpuṇituṃ” (ເພື່ອບັນລຸເຖິງ) ຄື ເພື່ອບັນລຸເຖິງດ້ວຍຍານ. ຄໍາວ່າ “Addhāsantativasenā” (ໂດຍອໍານາດແຫ່ງການແລະສັນຕະຕິ) ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາການພິຈາລະນາ (ສັມມະສະນະ) ໂດຍອໍານາດແຫ່ງສັນຕະຕິເປັນພິເສດ. ແລະເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໃນບົດເບື້ອງຕົ້ນວ່າ “aniccaṃ khayaṭṭhena” (ບໍ່ທ່ຽງໂດຍຄວາມໝາຍວ່າສິ້ນໄປ) ວິທີການຈໍາແນກສັນຕະຕິແຫ່ງມະຫາພູດທັງສີ່ ຈຶ່ງເປັນອັນສະແດງໄວ້ດີແລ້ວ. ຄໍາວ່າ “Aniccalakkhaṇa dassanameva padhānaṃ” (ການເຫັນອະນິດຈະລັກສະນະເທົ່ານັ້ນເປັນປະທານ) ຄື ເຖິງໃນຍານນີ້, ໃນອຸທະຍັບພະຍະຍານ ແລະ ໃນພັນຄະຍານ ການເຫັນອະນິດຈະລັກສະນະເທົ່ານັ້ນເປັນປະທານ. ແລະໃນພະຍະຍານ, ໃນອາທີນວະຍານ ແລະ ໃນນິບພິທາຍານ ການເຫັນທຸກຂະລັກສະນະເປັນປະທານ. ໃນຍານເບື້ອງເທິງ 4 ປະການ ການເຫັນອະນັດຕະລັກສະນະເປັນປະທານ. ຄໍາວ່າ “Samuditesū” (ໃນທໍາທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນ) ຄື ໃນທໍາທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນຮ່ວມກັນ ໂດຍຄວາມເປັນສະຫາຍທີ່ບໍ່ແຍກອອກຈາກກັນແລະກັນ. ແລະຄໍານີ້ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງພະບາລີວ່າ “ເພາະອະວິຊາເກີດ ຮູບຈຶ່ງເກີດ, ເພາະຕັນຫາເກີດ ອຸປະທານຈຶ່ງເກີດ, ເພາະອາຫານເກີດ ຮູບຈຶ່ງເກີດ”. ສ່ວນໃນບົດບາລີວ່າ “ໂດຍອໍານາດແຫ່ງທໍາທີ່ຍັງລະບໍ່ໄດ້” ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງອະວິຊານຸໄສ, ຕັນຫານຸໄສ ແລະ ທິດຖິນຸໄສ ໃນສັນດານ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າຍັງລະບໍ່ໄດ້ນັ້ນເອງ ເປັນປະມານ (ເກນກໍານົດ). ຄໍາວ່າ “Samudentī” (ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນ) ຄື ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຮ່ວມກັນ ຕັ້ງແຕ່ປະຕິສົນທິເປັນຕົ້ນໄປ. ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນທັບຖົມກັນ, ຍ່ອມມາ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນໂດຍຄວາມເປັນພົບດຽວກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄໍາວ່າ “yāvamaraṇakālā” (ຕະຫຼອດເຖິງເວລາຕາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ຄໍາວ່າ “Pasavantī” (ຍ່ອມຫຼັ່ງໄຫຼອອກ) ຄື ຍ່ອມຈະເລີນຂຶ້ນແລ້ວໄຫຼອອກ, ຍ່ອມເປັນໄປ, ຍ່ອມຫຼັ່ງໄຫຼ. ຄໍາວ່າ “Tesu panā” (ແຕ່ໃນປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ) ຄື ໃນອະວິຊາ, ຕັນຫາ, ອຸປະທານ ແລະ ກໍາ. ຄໍາວ່າ “Nirujjhantī” (ຍ່ອມດັບໄປ) ຄື ຍ່ອມດັບໄປໃນພົບນັ້ນເອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວາມດັບໃນພົບນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກໃນພົບອື່ນນັ້ນເອງ ຈຶ່ງກ່າວຄໍາວ່າ “bhavantare” (ໃນພົບອື່ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄໍາວ່າ “Taṃ santatiyaṃ” (ໃນສັນຕະຕິນັ້ນ) ມີຄໍາອະທິບາຍວ່າ ໃນພົບປັດຈຸບັນນັ້ນ. ຄໍາວ່າ “Puna anuppādasaṅkhātaṃ nirodhaṃ” (ຄວາມດັບຄືຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມດັບແຫ່ງສັນຕະຕິ ທີ່ກ່າວໄວ້. ບໍ່ແມ່ນຄວາມດັບຄືພະນິພານ. ເມື່ອປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ມີຢູ່ ຍ່ອມຈະເກີດຂຶ້ນໃນພົບອື່ນຢ່າງແນ່ນອນ. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະກ່າວເນື້ອຄວາມໂດຍອໍານາດແຫ່ງຂະນິກະນິໂຣດ (ຄວາມດັບຊົ່ວຂະນະ) ແຫ່ງນາມຮູບອັນເປັນສ່ວນສຸດທ້າຍທັງປວງ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນສັນຕະຕິທັງຫຼາຍຕາມທີ່ເປັນໄປ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຫຼືວ່າ ສັນຕະຕິທັງຫຼາຍຕາມທີ່ເປັນໄປ ຍ່ອມຂາດ ຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍ”. ໃນຄໍາວ່າ “Udayabbayaṃ samanupassantassa cā” (ແລະຂອງຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ) ນີ້ ຖາມວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວາມເກີດ (ອຸທະຍະ) ແມ່ນຫຍັງ, ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວາມດັບ (ວະຍະ) ແມ່ນຫຍັງ, ແລະ ຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນທັງສອງຢ່າງນັ້ນຢ່າງໃດ? ຈຶ່ງກ່າວຄໍາວ່າ “udayabbayaṃ passantassāti ettha yathā nāmā” (ໃນຄໍາວ່າ ຂອງຜູ້ເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບນີ້ ປຽບເໝືອນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄໍາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄໍາວ່າ “tamo khandho” ຄື ກອງແຫ່ງຄວາມມືດ. ຄໍາວ່າ “vetī” ຄື ຍ່ອມປາສະຈາກໄປ, ຍ່ອມອັນຕະຣะທານໄປ. ຄໍາວ່າ “Udayo” ຄື ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຄວາມຈະເລີນ. ຄໍາວ່າ “Vayo” ຄື ຄວາມປາສະຈາກໄປ, ຄວາມອັນຕະຣະທານໄປ. ຄໍາວ່າ “Nānāpayogavasenavā” ຄື ຫຼື ດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມຕ່າງໆ ມີການຄູ້ເຂົ້າແລະຢຽດອອກເປັນຕົ້ນ. ພຶງປະກອບຄວາມເຊື່ອມໂຍງວ່າ ເຫັນຄວາມເກີດແຫ່ງສັນຕະຕິຕ່າງໆ ຝ່າຍເກີດ ໂດຍຄວາມເປັນຄວາມເກີດ, ແລະ ເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງສັນຕະຕິຕ່າງໆ ຝ່າຍດັບ ໂດຍຄວາມເປັນຄວາມດັບ.

ဗောဇ္ဈင်္ဂ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နတ္တာ အာရာဓေတိ အတ္တနော စိတ္တံတိ အာရဒ္ဓေါ. တုဋ္ဌစိတ္တောတိ အတ္ထော. ဝိပဿတီတိ ဝိပဿကော. အာရဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဝိပဿကော အာရဒ္ဓဝိပဿကော. ဒုဝိဓောဟိ ဝိပဿကော တရုဏ ဝိပဿကော စ အာရဒ္ဓ ဝိပဿကော စ. တတ္ထ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ သုဋ္ဌု အပဿန္တော ဒုဗ္ဗလဝိပဿကော တရုဏ ဝိပဿကော နာမ. ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ သုဋ္ဌု ပဿန္တော ဝိပဿနာ ကမ္မေ အာရာဓိတ စိတ္တော ဗလဝဝိပဿကော အာရဒ္ဓဝိပဿကော နာမ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ບຸກຄົນຊື່ວ່າ ອາຣັດທະ (ຜູ້ປາຣົບແລ້ວ) ເພາະເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍໂພດຊົງຄະທໍາ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດຂອງຕົນຍິນດີ. ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ມີຈິດຍິນດີແລ້ວ. ບຸກຄົນຊື່ວ່າ ວິປັດສະກະ (ຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາ) ເພາະເຫັນແຈ້ງ. ບຸກຄົນຜູ້ເປັນວິປັດສະກະ ເພາະເປັນຜູ້ປາຣົບແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາຣັດທະວິປັດສະກະ (ຜູ້ປາຣົບວິປັດສະນາແລ້ວ). ເພາະວ່າ ວິປັດສະກະມີ 2 ປະເພດ ຄື ຕະລຸນະວິປັດສະກະ (ຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາອ່ອນໆ) ແລະ ອາຣັດທະວິປັດສະກະ (ຜູ້ປາຣົບວິປັດສະນາແລ້ວ). ໃນ 2 ປະເພດນັ້ນ, ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍຢ່າງຈະແຈ້ງ ຊື່ວ່າ ທຸບພະລະວິປັດສະກະ (ຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາກໍາລັງອ່ອນ) ຫຼື ຕະລຸນະວິປັດສະກະ. ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍຢ່າງຈະແຈ້ງ ມີຈິດຍິນດີແລ້ວໃນວິປັດສະນາກໍາ ຊື່ວ່າ ພະລະວະວິປັດສະກະ (ຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາກໍາລັງແຮງ) ຫຼື ອາຣັດທະວິປັດສະກະ. ໝາຍເຖິງບຸກຄົນນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ (ດັ່ງນີ້).

[က]

[ກ]

‘သုညာဂါရေ ပဝိဋ္ဌဿ, သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော;

အမာနုသီ ရတီ ဟောတိ, သမ္မ ဓမ္မံ ဝိပဿတော,တိ စ.

‘Suññāgāre paviṭṭhassa, santacittassa bhikkhuno;Amānusī ratī hoti, samma dhammaṃ vipassato,ti ca.

[ခ]

[ຂ]

‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ, အပဿံ ဥဒယဗ္ဗယံ;

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော, ပဿတော ဥဒယဗ္ဗယံ,တိ စ.

‘Yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ udayabbayaṃ;Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato udayabbayaṃ,ti ca.

အယမိဓ အဓိပ္ပေတော. ဝိပဿနံ ဥပေစ္စ ကိလေသေန္တိ, မလီနဘာဝံ ဂမေန္တီတိ ဝိပဿနုပက္ကိလေသာ. ပရိဗန္ဓန္တိ နီဝါရေန္တီတိ ပရိဗန္ဓကာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ အန္တရာယိက ဓမ္မာနံ နာမံ. ‘‘သရီရောဘာသော’’တိ သကလသရီရတော နိက္ခန္တော ဩဘာသော. ‘‘ပဉ္စဝိဓာ ပီတီ’’တိ ခုဒ္ဒိကာ ပီတိ, ခဏိကာ ပီတိ, ဩက္ကန္တိကာ ပီတိ, ဥဗ္ဗေဂါ ပီတိ, ဖရဏာ ပီတီတိ. ‘‘ဒုဝိဓာ ပဿဒ္ဓီ’’တိ အတိဗလဝန္တီ ကာယပဿဒ္ဓိစေဝ စိတ္တပဿဒ္ဓိ စ. ဝိပဿနာ ကမ္မေ ဩကပ္ပနာကာရပ္ပဝတ္တာ သဒ္ဓါဧဝ အဓိမုစ္စနဋ္ဌေန အဓိမောက္ခော သဒ္ဓါဓိမောက္ခော. ‘‘ဝီရိယံ’’တိ တသ္မိံ ကမ္မေ အနိက္ခိတ္တဓုရံ ပဂ္ဂဟိတသီသံ ဝီရိယံ. ‘‘သုခံ’’တိ စိတ္တသုခံ. တေနာဟ ‘‘သောမနဿံ’’တိ. ‘‘ဝိပဿနာဉာဏံ’’တိ ဣန္ဒဝိဿဋ္ဌဝဇိရသဒိသံ ဗလဝဝိပဿနာဉာဏံ. ‘‘သတီ’’တိ တသ္မိံ ကမ္မေ အပ္ပမုဋ္ဌာ သတိ. ‘‘တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ’’တိ စိတ္တဿ [Pg.304] လီနုဒ္ဓစ္စာဒီဟိ ဝိသမန္တေဟိ ဝိမုတ္တာ တတြမဇ္ဈတ္တတာသင်္ခါတာ ဥပေက္ခာ. ‘‘အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာ’’တိ ဝသိဘာဝပတ္တာ အာဝဇ္ဇနသင်္ခါတာ ဥပေက္ခာ. ‘‘အာလယံ’’တိ တဏှာလယံ. ‘‘ကုရုမာနာ’’တိ ကရောန္တီ. ‘‘သုခုမာ တဏှာ’’တိ ကုသလေဟိ မိဿကတ္တာ ဣဒံ အကုသလန္တိပိ ဇာနိတုံ အသက္ကုဏေယျာ သုခုမတဏှာ. ‘‘န ဝတမေ’’တိ မမ န ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗောဝတာတိ ယောဇနာ. ‘‘အဿာဒသဟိတာ’’တိ ဩဘာသာဒီသု အဿာဒတဏှာ သဟိတာ. ‘‘အဓိမာန ဝသေနာ’’တိ အဓိကတရံ မညနာဝသေန. ‘‘တာဝဒေဝါ’’တိ နိကန္တိယာ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏေယေဝ. ‘‘နိကာမနာကာရော’’တိ ဣစ္ဆနာကာရော. အဿာဒနာကာရော. ‘‘နိကာမနဿဝတ္ထူ’’တိ နိကန္တိယာ ဝတ္ထု. ‘‘အဒ္ဓါ’’တိ ဧကန္တေန. ‘‘ဟန္ဒာ’’တိ စိတ္တဝိဿဋ္ဌကရဏေ နိပါတပဒံ. ဣဒါနေဝ နံ ဝိသောဓေမိ, န စိရံ ပဝတ္တိတုံ ဒဿာမီတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. ‘‘တေသွေဝါ’’တိ တေသုဩဘာသာဒီသု ဧဝ. အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ. အဋ္ဌကထာယံ နိကန္တိ ဝိက္ခမ္ဘနဿ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိပဿနာပရိပါကော နာမ ဝိသေသန္တရပ္ပဝတ္တေန ပါကဋောတိ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ခါရုပေက္ခာဘာဝံ ပတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိ ဝိပဿနာဘာဝပတ္တေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဒွေ ဝိပဿနာ စိတ္တာနီ’’တိ ဥပစာရာနုလောမစိတ္တာနိ. သော ဟိ ဝုဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သင်္ခါရ နိမိတ္တတော ဝါ ဝုဋ္ဌာတိ. နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိတော. ယဒိ ဧဝံ ဂေါတြဘုပိ ဝုဋ္ဌာနံ နာမ သိယာတိ. န သိယာ. မဂ္ဂဿ အာဝဇ္ဇနမတ္တေ ဌိတတ္တာ. ပဋိဝေဓကိစ္စဿစ သမ္မောဟ သမုစ္ဆေဒကိစ္စဿ အဘာဝတော. ‘‘သယံ’’တိ မဂ္ဂသင်္ခါတော သယံ. ‘‘တံ သမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ ဝါ’’တိ တေန မဂ္ဂေန သမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ ဝါ. ‘‘ဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တတော စာ’’တိ အာယတိံ ဘဝေသု အပါယဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တတော ဝါ, အဋ္ဌမ ဘဝတော ပဋ္ဌာယ ကာမသုဂတိ ဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တတော ဝါ. အဝဿံ ဝုဋ္ဌာနံ ဂမေတိ သမ္ပာပေတီတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီတိ ဝစနတ္ထော. ‘‘အဝဿံ ဝုဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဣဓ ဌိတာနံ ဝုဋ္ဌာနတော နိဝတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒဉ္စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓသာဝကာနဉ္စ ဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗညု ဗောဓိသတ္တာ ပန ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာ ကမ္မံ အာရဘန္တာ အနုလောမညာဏံ အာဟစ္စ ဌပေန္တီတိ အဋ္ဌက ထာသု [Pg.305] ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အာဟစ္စာ’’တိ ဣဒံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဿ မတ္ထကပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနိယံ’’တိ တတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ကေနစိ စိတ္တေန အဂ္ဂဟိတေ နိဗ္ဗာနာ ရမ္မဏေ အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနိယံ. ‘‘တံ’’တိ ဂေါတြဘုညာဏံ. ဂေါတ္တံ ဘဝတိ အဘိဘဝတိ ဆိန္ဒတီတိ ဂေါတြဘု. ဂေါတ္တံ ဝါ အဘိသမ္ဘုဏာတိ ပါပုဏာတီတိ ဂေါတြဘူတိ ဝစနတ္ထော. ကထံ ပန ဂေါတြဘု စိတ္တံ ဂေါတြဘုညာဏံ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တံ ဆိန္ဒတိ, အရိယဂေါတ္တံ ပါပုဏာတီတိ ယုဇ္ဇေယျ, သောဟိ ပုဂ္ဂလော တသ္မိံခဏေ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တပရိယာပန္နောဧဝါတိ. သစ္စံ. အတ္တနိ ပန ဆိန္နတ္တာ သယံ ဆိန္ဒတိ နာမ. နိဗ္ဗာနဿ စ အရိယဂေါစရတ္တာ တံ အာရမ္မဏ ကရဏဝသေန အရိယဂေါတ္တံ ပါပုဏာတိ နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပစ္စယသတ္တိဝိသေသေန အတ္တနော အနန္တရေ အရိယဂေါတ္တံ ဘာဝေတိ, ပါတုဘာဝေတီတိ ဂေါတြဘူတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ပရိစ္ဆိဇ္ဇာ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒီဟိ သဗ္ဗဝိပ္ဖန္ဒနေဟိ မုဉ္စိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမ္မောဟဿ ပဟာနမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န တေ ဓမ္မေ အာရမ္မဏ ကရဏ ဝသေန ဇာနနံ. ကထံ တေ ဓမ္မေ အာရမ္မဏံ အကရောန္တော မဂ္ဂေါ တေ ဓမ္မေ ပရိဇာနာတိ နာမာတိ. ကိစ္စသိဒ္ဓိ ဝသေန. သော ဟိ သမ္မောဟံ ပဇဟန္တော အာရမ္မဏံ ကရောန္တာနိပိ ဟိ ပုဗ္ဗဘာဂညာဏာနိ တပ္ပဟာနကိစ္စဿ အသာဓကတ္တာ ဒုက္ခ သစ္စံ ပရိဇာနန္တာနီတိ န ဝုစ္စန္တိ. မဂ္ဂေါ ပန အာရမ္မဏံ အကရောန္တောပိ တပ္ပဟာနကိစ္စဿ သာဓကတ္တာတံ သစ္စံ ပရိဇာနာတီတိ ဝုစ္စတိ. ကသ္မာ. တတော ပဋ္ဌာယ တဿပုဂ္ဂလဿ သဗ္ဗကာလံ တသ္မိံသစ္စေ ပရိဇာနန ကိစ္စဿ သိဒ္ဓတ္တာ. ယထာဟိ ဧကော ပုရိသော စက္ခုမှိ ပိတ္တသေမှာဒိဒေါသေဟိ ပလိဗုဒ္ဓတ္တာ အန္ဓော ဟောတိ. န ကိဉ္စိ ပဿတိ. ယဒါ ပန သော ဧကံ တေဇဝန္တံ အဉ္ဇနံ လဘိတွာ စက္ခုံ အဉ္ဇယန္တော သဗ္ဗရတ္တိံ နိဒ္ဒါယတိ. တဿ နိဒ္ဒါယန္တဿေဝ စက္ခုမှိ သဗ္ဗဒေါသာ နဿန္တိ. စက္ခု ဝိပ္ပသန္နံ ဟောတိ. တင်္ခဏတော ပဋ္ဌာယ သော နိဒ္ဒါယန္တောပိ ရူပါနိ ပဿတီတိ ဝုစ္စတိ. ကသ္မာ, အန္ဓဘာဝဝိဂမေန ဒဿနကိစ္စဿ သိဒ္ဓတ္တာ. ဧဝမေဝမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ဧကဒေသေန ဝါ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေသု, အနဝသေသေန ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂေ. ‘‘အပစ္ဆာဝတ္တိကံ’’တိ ဧတ္ထ ပစ္ဆတော အာဝတ္တနံ ပစ္ဆာဝတ္တံ. နတ္ထိ ပစ္ဆာဝတ္တံ အဿာတိ အပစ္ဆာဝတ္တိကန္တိ [Pg.306] ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ပုန အနုပ္ပာဒဓမ္မတာပတ္တိဝသေန နိရောဓသင်္ခါတံ’’တိ မဂ္ဂက္ခဏေ ဧဝ တာနိဝဋ္ဋာနိ ပုန အနုပ္ပာဒသဘာဝံ အာပဇ္ဇန္တိ, နိရုဇ္ဈန္တိ. တထာ နိရောဓသင်္ခါတံ. ‘‘ဥပ္ပာဒနသင်္ခါတာယ ဘာဝနာယာ’’တိ ဧတေန မဂ္ဂဿ ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ ဝဍ္ဎနသင်္ခါတာယ ဘာဝနာယ ဩကာသော နတ္ထီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အရိယမဂ္ဂံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ပန ပဝတ္တိတာ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာပိ မဂ္ဂဘာဝနာ ဧဝ. သာ စ အရိယမဂ္ဂံ ပတွာ မတ္ထကပတ္တာ ဟောတိ. တသ္မာ အရိယမဂ္ဂေါ ဧဝ မတ္ထကပတ္တော ဘာဝနာနုတ္တရော ဟောတီတိ ဣမိနာပရိယာယေန ဝဍ္ဎန သင်္ခါတာယ ဘာဝနာယာတိပိ ယုဇ္ဇတိယေဝ. အတ္တနော အနန္တရေ ပဝတ္တံ အာနန္တရိကံ. အာနန္တရိကံ ဖလံ ဧတဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. တဿ စ တတောပရံ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဖလစိတ္တာနိ ပဝတ္တန္တီတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. အပနီတော အဂ္ဂိ ဧတသ္မာတိ အပနီတဂ္ဂိကော. ‘‘နိဗ္ဗာပေန္တော ဝိယာ’’တိ ဧတေန ပဋိပ္ပဿမ္ဘနပ္ပဟာနကိစ္စေန မဂ္ဂါနုကုလပ္ပဝတ္တိံ ဒဿေတိ. ‘‘တေသံ’’တိ တေသံ စက္ခူနံ. တံ ရူပံ တဿ ပါကဋံ န တာဝ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဿာ’’တိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ. ‘‘ပစ္စဝေက္ခနဝါရေသူ’’တိ ဧတ္ထ ပသာဒစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌေ ပဝတ္တာ အနုဗန္ဓက ဝီထိယောပိ သင်္ဂယှန္တိ.

ຄຳວ່າ "ວິປັດສະນູປະກິເລດ" ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນເຂົ້າໄປເຮັດໃຫ້ວິປັດສະນາເສົ້າໝອງ ຄື ເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມມົວໝອງ. ຄຳວ່າ "ປະຣິພັນທະກະ" (ຜູ້ຂັດຂວາງ) ມີອະທິບາຍວ່າ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນກີດກັນ ຄື ຫ້າມໄວ້, ນີ້ເປັນຊື່ຂອງອັນຕະຣາຍິກະທຳ (ທຳອັນເປັນອຸປະສັກ) ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຂ້າງເທິງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ສະຣີໂຣພາສ" (ແສງສະຫວ່າງແຫ່ງກາຍ) ຄື ແສງສະຫວ່າງທີ່ຊ່ານອອກມາຈາກທົ່ວຮ່າງກາຍ. ຄຳວ່າ "ປີຕິ ໕ ປະການ" ຄື ຂຸທທະກາປີຕິ (ປີຕິເລັກນ້ອຍ), ຂະນິກາປີຕິ (ປີຕິຊົ່ວຂະນະ), ໂອກກັນຕິກາປີຕິ (ປີຕິເປັນພັກໆ), ອຸບເພຄາປີຕິ (ປີຕິໂລດໂຜນ), ຜະຣະນາປີຕິ (ປີຕິຊ່ານຊຶມ). ຄຳວ່າ "ປັດສັດທິ ໒ ປະການ" ຄື ກາຍະປັດສັດທິ (ຄວາມສະຫງົບກາຍ) ແລະ ຈິດຕະປັດສັດທິ (ຄວາມສະຫງົບຈິດ) ອັນມີກຳລັງແຮງກ້າ. ຄວາມເຊື່ອທີ່ມີລັກສະນະຢັ່ງລົງເລິກ ເຊິ່ງເປັນໄປໃນວິປັດສະນາກຳມະຖານ ນັ້ນຄື ສັດທາ ນັ້ນເອງ, ຊື່ວ່າ "ອະທິໂມກ" ເພາະມີອັດຖະວ່າ ນ້ອມໃຈເຊື່ອ, ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "ສັດທາທິໂມກ". ຄຳວ່າ "ວິຣິຍະ" ຄື ຄວາມພຽນທີ່ບໍ່ທອດທຸລະ ທີ່ປະຄອງໄວ້ເປັນຢ່າງດີໃນວິປັດສະນາກຳມະຖານນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ສຸຂະ" ຄື ຄວາມສຸກທາງຈິດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ໂສມະນັດ". ຄຳວ່າ "ວິປັດສະນາဉານ" ຄື ວິປັດສະນາဉານອັນມີກຳລັງກ້າ ປຽບເໝືອນສາຍຟ້າຟາດທີ່ປ່ອຍອອກມາຈາກພະອິນ. ຄຳວ່າ "ສະຕິ" ຄື ສະຕິທີ່ບໍ່ຫຼົງລືມໃນວິປັດສະນາກຳມະຖານນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ຕັຕຣະມັດຊັດຕຸເ配ກຂາ" ຄື ອຸເປກຂາທີ່ກ່າວຄືຄວາມເປັນກາງໃນອາຣົມນັ້ນໆ ທີ່ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກທຳທີ່ເປັນຂ້າສຶກ ມີຄວາມຫົດຫູ່ ແລະ ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ອາວັດຊະນຸເປກຂາ" ຄື ອຸເປກຂາທີ່ກ່າວຄືການຄຳນຶງເຖິງ ອັນເຖິງຄວາມຊຳນານ (ວະສີ). ຄຳວ່າ "ອາໄລ" ຄື ຕັນຫາອັນເປັນທີ່ອາໄລ. ຄຳວ່າ "ກຸຣຸມານາ" ຄື ເຮັດຢູ່. ຄຳວ່າ "ສຸຂຸມາ ຕັນຫາ" (ຕັນຫາອັນລະອຽດ) ຄື ຕັນຫາອັນລະອຽດທີ່ບໍ່ສາມາດຮູ້ໄດ້ວ່າ "ນີ້ເປັນອະກຸສົນ" ເພາະປົນຢູ່ກັບກຸສົນທຳ. ຄຳວ່າ "ນະ ວະຕະ ເມ" ມີການປະກອບຄວາມວ່າ "ບໍ່ເຄີຍເກີດຂຶ້ນແກ່ເຮົາເລີຍໜໍ". ຄຳວ່າ "ອັດສາທະສະຫິຕາ" ຄື ປະກອບດ້ວຍຕັນຫາອັນຍິນດີໃນແສງສະຫວ່າງ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະທິມານະວະເສນະ" ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສຳຄັນຜິດຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ "ຕາວະເທວະ" ຄື ໃນຂະນະທີ່ນິຍັນຕິ (ຄວາມເພິ່ງພໍໃຈ) ເກີດຂຶ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ນິກາມະນາກາໂຣ" ຄື ອາການແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາ ຫຼື ອາການແຫ່ງຄວາມຍິນດີ. ຄຳວ່າ "ນິກາມະນັດສະວັດຖຸ" ຄື ອາຣົມເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເພິ່ງພໍໃຈ (ນິຍັນຕິ). ຄຳວ່າ "ອັດທາ" ຄື ໂດຍສ່ວນດຽວ (ແນ່ນອນ). ຄຳວ່າ "ຫັນທະ" ເປັນນิບາດບົດໃນຄວາມໝາຍເຮັດຈິດໃຫ້ຜ່ອງໃສ. ສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ "ບັດນີ້ ເຮົາຈະຊຳຮະລ້າງມັນ, ຈະບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ມັນເປັນໄປດົນ". ຄຳວ່າ "ເຕສຸ ເອວະ" ຄື ໃນແສງສະຫວ່າງ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ຂໍ້ນີ້ບໍ່ກົງກັບອັດຖະກະຖາ. ອະທິບາຍວ່າ ເພາະໃນອັດຖະກະຖາ ກ່າວເຖິງການຂົ່ມນິຍັນຕິໄວ້ຕ່າງຫາກ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ຄວາມແກ່ກ້າແຫ່ງວິປັດສະນາ ຍ່ອມປາກົດດ້ວຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຄຸນວິເສດອັນຍິ່ງຂຶ້ນໄປ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອານິສົງວ່າ "ບັນລຸເຖິງຄວາມເປັນສັງຂາຣຸເປກຂາ" ເປັນຕົ້ນ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍການບັນລຸເຖິງຄວາມເປັນວິປັດສະນາອັນເປັນທາງຫຼຸດພົ້ນ (ວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາ). ຄຳວ່າ "ວິປັດສະນາຈິດ ໒ ດວງ" ຄື ອຸປະຈາຣະຈິດ ແລະ ອະນຸໂລມະຈິດ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ເພາະຈິດນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ "ວຸດຖານະ" (ຄວາມອອກໄປ). ຫຼື ຍ່ອມອອກໄປຈາກສັງຂານນิມິດ ເພາະຄວາມເປັນໄປໂດຍມີພະນິພານເປັນອາຣົມ. ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ໂຄຕຣະພູຈິດ ກໍຄວນຊື່ວ່າ "ວຸດຖານະ" ດ້ວຍບໍ? ບໍ່ຄວນເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ເພາະຕັ້ງຢູ່ໃນධානະພຽງແຕ່ຄຳນຶງເຖິງມັກ (ມັກຄາວັດຊະນະ) ເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ເພາະບໍ່ມີກິດຈະການແທງຕະຫຼອດ (ປະຕິເວທະກິດ) ແລະ ກິດຈະການຕັດສະໂມຫະເປັນສະມຸດເສດ (ສະມຸດເສທະກິດ). ຄຳວ່າ "ສະຍັງ" (ດ້ວຍຕົນເອງ) ຄື ດ້ວຍຕົນເອງອັນກ່າວຄືມັກ. ຄຳວ່າ "ຕັງ ສະມັງຄີປຸກຄະລັງ ວາ" ຄື ຫຼື ບຸກຄົນຜູ້ພ້ອມພຮຽງດ້ວຍມັກນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ວັດຕະປະວັດຕະໂຕ ຈະ" ຄື ຈາກການເປັນໄປໃນວັດຕະສົງສານໃນອະບາຍພົບຕໍ່ໄປ ຫຼື ຈາກການເປັນໄປໃນວັດຕະສົງສານໃນກາມະສຸຄະຕິພົບ ຕັ້ງແຕ່ພົບທີແປດເປັນຕົ້ນໄປ. ວິເຄາະສັບວ່າ ທຳໃດຍ່ອມໃຫ້ເຖິງ ຄື ໃຫ້ບັນລຸຄວາມອອກໄປ (ວຸດຖານະ) ໂດຍສ່ວນດຽວ, ທຳນັ້ນຊື່ວ່າ "ວຸດຖານະຄາມິນີ". ຄຳວ່າ "ຍ່ອມເຖິງຄວາມອອກໄປໂດຍສ່ວນດຽວ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມຖອຍຫຼັງຈາກຄວາມອອກໄປ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນວິປັດສະນານີ້. ແລະ ຂໍ້ນີ້ ພຶງເຫັນໂດຍອຳນາດແຫ່ງພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຸດທະສາວົກທັງຫຼາຍ. ສ່ວນພະສັບພັນຍູໂພທິສັດທັງຫຼາຍ ເມື່ອບວດໃນພະສາສະໜາຂອງພະພຸດທະເຈົ້າພະອົງກ່ອນໆ ແລ້ວ ເລີ່ມບຳເພັນວິປັດສະນາກຳມະຖານ ຍ່ອມຢຸດຢູ່ພຽງແຕ່ອະນຸໂລມະဉານ ເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນີ້ ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ. ໃນຄຳນັ້ນ, ພຶງເຫັນວ່າ ຄຳວ່າ "ອາຫັດຈະ" (ຢັ້ງຢູ່) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງການບັນລຸເຖິງຍອດແຫ່ງສັງຂາຣຸເປກຂາဉານ. ຄຳວ່າ "ອາວັດຊະນັດຖານິຍັງ" ຄື ຢູ່ໃນຖານະເປັນເຄື່ອງຄຳນຶງເຖິງພະນິພານອັນເປັນອາຣົມ ທີ່ຈິດດວງໃດດວງໜຶ່ງໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນກ່ອນໜ້ານັ້ນຍັງບໍ່ທັນຖືເອົາ. ຄຳວ່າ "ຕັງ" (ນັ້ນ) ຄື ໂຄຕຣະພູဉານ. ວິເຄາະສັບວ່າ ဉານໃດຍ່ອມຄອບງຳ ຄື ຕັດໂຄດ (ຕະກູນ), ဉານນັ້ນຊື່ວ່າ "ໂຄຕຣະພູ". ຫຼື ဉານໃດຍ່ອມບັນລຸ ຄື ເຖິງໂຄດ, ဉານນັ້ນຊື່ວ່າ "ໂຄຕຣະພູ". ກໍແຕ່ວ່າ ໂຄຕຣະພູຈິດ ຫຼື ໂຄຕຣະພູဉານ ຈະຕັດປຸຖຸຊົນໂຄດ ແລະ ບັນລຸອະລິຍະໂຄດ ໄດ້ແນວໃດຈຶ່ງຈະສົມຄວນ, ເພາະບຸກຄົນນັ້ນໃນຂະນະນັ້ນ ກໍຍັງນັບເນື່ອງໃນປຸຖຸຊົນໂຄດຢູ່ເລີຍ? ຈິງຢູ່. ແຕ່ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຕັດຂາດໃນຕົນເອງ, ຕົນເອງຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຕັດ". ແລະ ເພາະພະນິພານເປັນໂຄຈອນ (ອາຣົມ) ຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າ, ພຶງເຫັນວ່າ ໂຄຕຣະພູຈິດນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ບັນລຸອະລິຍະໂຄດ" ດ້ວຍການເຮັດພະນິພານນັ້ນໃຫ້ເປັນອາຣົມ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ໂຄຕຣະພູຈິດນັ້ນ ຍ່ອມຍັງອະລິຍະໂຄດໃຫ້ຈະເລີນ ຄື ໃຫ້ປາກົດຂຶ້ນໃນລຳດັບຖັດຈາກຕົນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ​ປັດໄຈອັນວິເສດ, ດັ່ງນີ້ ກໍສົມຄວນເອີ້ນວ່າ "ໂຄຕຣະພູ" ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "ປະຣິດຊິດຊາ" ຄື ກຳນົດຕັດຂາດ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກຄວາມດິ້ນຮົນທັງປວງ ມີທິດຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາ ເປັນຕົ້ນ. ພຶງເຫັນວ່າ ເປັນພຽງການລະຄວາມຫຼົງ (ສະໂມຫະ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນການຮູ້ທຳເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເປັນອາຣົມ. ຖາມວ່າ ມັກເມື່ອບໍ່ເຮັດທຳເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ເປັນອາຣົມ ຈະຊື່ວ່າ "ກຳນົດຮູ້ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ" ໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສຳເລັດກິດ. ເພາະມັກນັ້ນ ເມື່ອລະຄວາມຫຼົງຢູ່, ຈິງຢູ່, ແມ້ແຕ່ຍານໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນທັງຫຼາຍ ທີ່ເຮັດທຳເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ເປັນອາຣົມ ກໍບໍ່ຊື່ວ່າ "ກຳນົດຮູ້ທຸກຂະສັດຈະ" ເພາະບໍ່ສາມາດເຮັດກິດຈະການລະຄວາມຫຼົງນັ້ນໃຫ້ສຳເລັດໄດ້. ສ່ວນມັກ ແມ້ຈະບໍ່ເຮັດທຳເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ເປັນອາຣົມ ກໍຊື່ວ່າ "ກຳນົດຮູ້ສັດຈະນັ້ນ" ເພາະເຮັດກິດຈະການລະຄວາມຫຼົງນັ້ນໃຫ້ສຳເລັດ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຕັ້ງແຕ່ນັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ ກິດຈະການກຳນົດຮູ້ໃນສັດຈະນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດແກ່ບຸກຄົນນັ້ນຕະຫຼອດການທັງປວງ. ປຽບເໝືອນບຸລຸດຄົນໜຶ່ງຕາບອດ ເພາະຖືກໂລກດີ ແລະ ສະເລດ ເປັນຕົ້ນ ຂັດຂວາງໄວ້ໃນຕາ. ລາວບໍ່ເຫັນສິ່ງໃດເລີຍ. ແຕ່ເມື່ອລາວໄດ້ຢາຢອດຕາອັນມີລິດແຮງມາຢອດຕາ ແລ້ວນອນຫຼັບຕະຫຼອດຄືນ. ເມື່ອລາວນອນຫຼັບຢູ່ນັ້ນເອງ ໂລກທັງປວງໃນຕາກໍຫາຍໄປ. ຕາກໍຜ່ອງໃສ. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ ແມ້ລາວນອນຫຼັບຢູ່ ກໍຊື່ວ່າ "ເຫັນຮູບທັງຫຼາຍ". ເພາະເຫດໃດ? ເພາະກິດຈະການເຫັນສຳເລັດແລ້ວ ດ້ວຍການປາສະຈາກຄວາມບອດ. ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມນີ້ ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນແລ. ໂດຍສ່ວນໜຶ່ງໃນມັກເບື້ອງຕ່ຳທັງຫຼາຍ, ຫຼື ໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອໃນອະຣະຫັດຕະມັກ. ຄຳວ່າ "ອະປັດຊາຖະວັດຕິກັງ" ໃນຄຳນັ້ນ, ວິເຄາະສັບວ່າ ການກັບຄືນໄປຂ້າງຫຼັງ ຊື່ວ່າ "ປັດຊາຖະວັດຕະ". ຄວາມກັບຄືນໄປຂ้างຫຼັງ ບໍ່ມີແກ່ມັກນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ມັກນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອະປັດຊາຖະວັດຕິກະ" (ບໍ່ມີການກັບຄືນ). ຄຳວ່າ "ຊື່ວ່າດັບ ເພາະເຖິງຄວາມມີສະພາວະບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ" ຄື ໃນຂະນະແຫ່ງມັກນັ້ນເອງ ວັດຕະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຖິງສະພາວະບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ, ຍ່ອມດັບໄປ. ຊື່ວ່າດັບ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍການຈະເລີນອັນກ່າວຄືການຍັງຈິດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ" ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະມັກມີຈິດຂະນະດຽວ ຈຶ່ງບໍ່ມີໂອກາດສຳລັບການຈະເລີນອັນກ່າວຄືການເຮັດໃຫ້ຈະເລີນງອກງາມ. ແຕ່ແມ້ບຸບພະພາກະພາວະນາ ທີ່ເປັນໄປເພື່ອການໄດ້ມາເຊິ່ງອະລິຍະມັກ ກໍເປັນມັກຄະພາວະນາເຊັ່ນກັນ. ແລະ ບຸບພະພາກະພາວະນານັ້ນ ເມື່ອເຖິງອະລິຍະມັກແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງຍອດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ອະລິຍະມັກນັ້ນເອງ ເປັນຍອດ ຈຶ່ງເປັນພາວະນາອັນຍອດຢ້ຽມ, ໂດຍປະຣິຍາຍນີ້ ແມ້ຄຳວ່າ "ດ້ວຍການຈະເລີນອັນກ່າວຄືການເຮັດໃຫ້ຈະເລີນງອກງາມ" ກໍສົມຄວນແທ້. ວິເຄາະສັບວ່າ ຜົນໃດເປັນໄປໃນລຳດັບຖັດຈາກຕົນ, ຜົນນັ້ນຊື່ວ່າ "ອານັນຕະຣິກະ". ຜົນອັນບໍ່ມີລະຫວ່າງຂັ້ນ ແກ່ມັກນັ້ນ, ດັ່ງນີ້. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ແລະ ຜົນລະຈິດ ໒ ຫຼື ໓ ດວງ ຍ່ອມເປັນໄປໃນລຳດັບຖັດຈາກມັກນັ້ນ. ວິເຄາະສັບວ່າ ໄຟຖືກນຳອອກໄປແລ້ວຈາກສິ່ງໃດ, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "ອະປະນີຕັກຄິກະ" (ມີໄຟອັນນຳອອກແລ້ວ). ຄຳວ່າ "ປຽບເໝືອນດັບໄຟຢູ່" ນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມເປັນໄປອັນຄ້ອຍຕາມມັກ ດ້ວຍກິດຈະການລະດ້ວຍການສະຫງົບລະງັບ (ປະຕິປັດສັມພະນະປະຫານ). ຄຳວ່າ "ເຕສັງ" ຄື ແຫ່ງຈັກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຮູບນັ້ນຍັງບໍ່ທັນປາກົດແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ຕັດສາ" ຄື ແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ໃນວາຣະແຫ່ງການພິຈາລະນາທັງຫຼາຍ" ໃນຄຳນັ້ນ, ແມ້ວິຖີຈິດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດສືບເນື່ອງກັນ ເຊິ່ງເປັນໄປໃນຮູບທີ່ເຫັນດ້ວຍປະສາດຕາ ກໍຖືກສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍ.

ဥပရိမဂ္ဂေဟိ ဝဓိတဗ္ဗာ မာရေတဗ္ဗာတိ ဥပရိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ. ‘‘ကိလေသဝိဘာဂေသူ’’တိ အသုကမဂ္ဂေန အသုကာကိလေသာ ပဟီယန္တီတိ ဧဝံ ကိလေသဝိဘာဂေသု. ‘‘ပါဠိယံ’’တိ ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂပါဠိယံ. ဝုစ္စမာနေ ပန ဝတ္တဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. မဂ္ဂင်္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ပစ္စဝေက္ခနံ နာမ မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခနမေဝ. တထာ ပစ္ဆာ ဝါ ပဝတ္တတီတိ သိဒ္ဓံ. ‘‘အဝိရုဒ္ဓါ ဟောတီ’’တိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေန အသမေန္တာပိ ပစ္စဝေက္ခန္တာနံ ဣစ္ဆာနုရူပသမ္ဘဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘အဓိမာနနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာသူ’’တိ ဝိနယေ စတုတ္ထပါရာဇိကေ အဓိမာနပဒနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာသု. ‘‘သော’’တိ အရိယဘူတော ဘိက္ခု. ‘‘နော လဒ္ဓုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အလဒ္ဓုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. လဒ္ဓုံ နော န ဝဋ္ဋတီတိ ဝါ ယောဇနာ. စတုဗ္ဗိဓံ မဂ္ဂညာဏံ ဂဟိတံ. ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နာမာတိ ဝုတ္တတ္တာ.

ວິເຄາະສັບວ່າ ກິເລດທັງຫຼາຍໃດ ອັນມັກເບື້ອງເທິງທັງຫຼາຍພຶງຂ້າ ຄື ພຶງທຳລາຍ, ກິເລດທັງຫຼາຍນັ້ນຊື່ວ່າ "ອຸປະຣິມັກຄະວັດຊະ" (ອັນມັກເບື້ອງເທິງພຶງລະ). ຄຳວ່າ "ໃນສ່ວນແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍ" ຄື ໃນສ່ວນແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍ ໂດຍທຳນອງວ່າ ກິເລດຊື່ນີ້ ຍ່ອມຖືກລະດ້ວຍມັກຊື່ນີ້. ຄຳວ່າ "ໃນພະບາລີ" ຄື ໃນພະບາລີປະຕິສັມພິທາມັກ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ແຕ່ເມື່ອທ່ານກ່າວຢູ່, ພຶງກ່າວ. ການພິຈາລະນາມັກຄົງ ແລະ ໂພດຊົງ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ "ມັກຄະປັດຈະເວກຂະນະ" (ການພິຈາລະນາມັກ) ນັ້ນເອງ. ຄວາມສຳເລັດວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປໃນພາຍຫຼັງ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມບໍ່ຂັດແຍ້ງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ແມ້ຈະບໍ່ກົງກັບຄຳພີວິສຸດທິມັກ, ແຕ່ກໍມີຂຶ້ນໄດ້ຕາມຄວາມປາດຖະໜາຂອງຜູ້ພິຈາລະນາທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍແຫ່ງອະທິມານະນິເທດ" ຄື ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍແຫ່ງການສະແດງບົດວ່າອະທິມານະ ໃນປະຣາຊິກຂໍ້ທີສີ່ ແຫ່ງພະວິນັຍ. ຄຳວ່າ "ໂສ" (ຜູ້ນັ້ນ) ຄື ພິກຂຸຜູ້ເປັນພະອະລິຍະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ "ໂນ ລັດທຸງ ນະ ວັດຕະຕິ" ມີອັດຖະວ່າ "ການບໍ່ໄດ້ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ". ຫຼື ປະກອບຄວາມວ່າ "ການໄດ້ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ຄວນ". ມັກຄະဉານ ໔ ປະການ ທ່ານຖືເອົາແລ້ວ. ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ "ຊື່ວ່າ ဉານທັດສະນະວິສຸດທິ".

‘‘အဘိနိဝိသနံ’’တိ အဇ္ဈတ္တံ ဒဠှတရံ ပတိဋ္ဌာနံ. ‘‘နိခါတသိနေရုပါ ဒဿဝိယာ’’တိ [Pg.307] တဿ ပဝတ္တနံ ဝိယ. ‘‘ကေဝလံ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတာယ အဒိဋ္ဌတ္တာ’’တိ ဧတေန ဧသော မေ အတ္တာ, န ပရဿ အတ္တာတိ ဧဝံ အတ္တာနံ အတ္တဿ သာမိကံ ကတွာ ဂဟဏကာရဏံ ဝဒတိ. တတ္ထ ကေဝလသဒ္ဒေန ပရမတ္ထ သစ္စံ ပတွာ အတ္တဿေဝ အဘာဝတော ခန္ဓပဉ္စကဿ အတ္တနောဝသာယတ္တ ဝုတ္တိတံ နိဝတ္တေတိ. သမ္မုတိ သစ္စံ ပန ပတွာ အတ္တဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ မဟာဇနော အတ္တနော ခန္ဓပဉ္စကံ အတ္တနော ဝသာယတ္တ ဝုတ္တိံ မညမာနော ဧသော မေ အတ္တာတိ ဂဏှာတိ. ‘‘ခဏဘင်္ဂဿ စ အဒိဋ္ဌတ္တာ’’တိ ဧတေန ဧသော မေ သာရဋ္ဌေန အတ္တာ. ဧသော မမ သာရော. ဧတံ မမ သရီရံ. ယာဝ ဝဿသတံပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ဧတံ ခန္ဓပဉ္စကံ န ဘိဇ္ဇတိ, န ဝိနဿတိ. တာဝ အဟံ န မရာမိ. ယဒါ ဧတံ ဘိဇ္ဇတိ, ဝိနဿတိ. တဒါ အဟံ မရာမိ. အဟဉ္စ မမ ခန္ဓပဉ္စကဉ္စ အဒွယံ အနာနတ္တန္တိ ဧဝံ ဂဟဏကာရဏံ ဝဒတိ. တတ္ထ ‘‘ခဏဘင်္ဂဿာ’’တိ နာမရူပဓမ္မာနံ ခဏေ ခဏေ ဘဉ္ဇနဿ ဘိဇ္ဇနဿ မရဏဿ. ဣဒမ္ပနမရဏံ သမ္မုတိ သစ္စေ နတ္ထိ. ပရမတ္ထ သစ္စေ ဧဝ အတ္ထိ. တသ္မာ တံ အပဿန္တော မဟာဇနော အတ္တနော ခန္ဓပဉ္စကံ အတ္တနောသာရံ မညမာနော ဧသော မေ အတ္တာတိ ဂဏှာတီတိ. ‘‘တံ ဒွယံ သုဒိဋ္ဌံ ကတွာ’’တိ ခန္ဓပဉ္စကဿ ကေဝလံ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတဉ္စ ခဏဘင်္ဂဉ္စ ဉာဏ စက္ခုနာ သုဋ္ဌုဒိဋ္ဌံ ကတွာ. တတ္ထ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ သုဋ္ဌုပဿန္တော ကေဝလံ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတဉ္စ အဝသာယတ္တ ဝုတ္တိတဉ္စ သုဋ္ဌု ပဿတိ. ယော စ အတ္တနော ဝသာယတ္တဝုတ္တိ န ဟောတိ. သော ပရမတ္ထသစ္စံ ပတွာ ဧသော မမ သန္တကန္တိပိ ဝတ္တုံ နာရဟတိ. ကုတော မမ အတ္တာတိ. အပိ စ, သတ္တော နာမ သဘာဝတော နတ္ထိ. ပညတ္တိမတ္တံ ဟောတိ. ယော ‘အဟန္တိ ဝါ, မေတိ ဝါ, မမာတိ ဝါ, ဂယှေယျ. အသန္တေ စ အတ္တသ္မိံ ကော မမ အတ္တာ နာမ ဘဝေယျာတိ. ခဏဘင်္ဂေါ ဟောတိ. ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇတိ. သတ္တော စ နာမ ဧကသ္မိံဘဝေ အာဒိမှိ သကိံ ဧဝ ဇာယတိ. အန္တေ သကိံ ဧဝ မရတိ. အန္တရာ ဝဿသတံပိ ဝဿသဟဿံပိ မရဏံ နာမ နတ္ထိ. အညာဟိ ခဏိကဓမ္မာနံ ဂတိ. အညာ သတ္တဿ. ဧဝံသန္တေ ကထံ ခဏိကဓမ္မာ သတ္တဿ သာရဋ္ဌေန အတ္တာနာမ ဘဝေယျုန္တိ. တသ္မာ တေ အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန အသာရကဋ္ဌေန စ အနတ္တာ ဧဝ. အပိစ [Pg.308] ‘‘အဝသဝတ္တနဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဝသော နာမ သတ္တသန္တာနေ ဧကော ပဓာနဓမ္မော. သစေ အတ္တာနာမ အတ္ထိ. သော ဧဝ ပဓာနဘူတဿ ဝသဿပိ အတ္တာ ဘဝေယျ. ဧဝံသတိ, ယော ဝသော, သော အတ္တာ. ယော အတ္တာ, သော ဝသောတိ ဘဝေယျ. တထာ စ သတိ, ရူပံ အတ္တာတိ ဂဏှန္တော ရူပဉ္စ ဝသဉ္စ အတ္တာနဉ္စ ဧကတ္တံ ကတွာ ဂဏှာတိ နာမ. တထာ ဝေဒနံ အတ္တာတိ. သညံ, သင်္ခါရေ, ဝိညာဏံ အတ္တာတိ ဂဏှန္တေပိ. ဧဝဉ္စသတိ, သတ္တော စ ခန္ဓပဉ္စကဉ္စ ဝသော စ အတ္တာ စ သဗ္ဗမေတံ ဧကတ္တံ ဂစ္ဆတိ, ဧကော သတ္တောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. န ဟိ ဣမသ္မိံ ဝသဝတ္တနဋ္ဌေ ဧကဿသတ္တဿ ဒွေ အတ္တာ တယော အတ္တာ ဗဟူအတ္တာတိ သက္ကာ ဘဝိတုံ. အထ ယထာ ယထာ သတ္တဿ ဝသော ဝတ္တတိ, ဣစ္ဆာ ပဝတ္တတိ. တထာ တထာ ခန္ဓပဉ္စကမ္ပိ နိစ္စကာလံ သတ္တဿဝသံ အနုဂစ္ဆေယျ. ကသ္မာ, သတ္တဿ စ ခန္ဓပဉ္စကဿ စ ဝသဿ စ နာနတ္တာဘာဝတော. ဧဝံ အနုဂစ္ဆန္တေ သတိ. ရူပံ မေ အတ္တာ, ဝေဒနာ မေ အတ္တာတိအာဒိဂ္ဂဟဏံ ဝဋ္ဋေယျ. သဘာဝတော အဝိရုဒ္ဓံ ဘဝေယျ. န ပန တထာ အနုဂစ္ဆတိ. န ဟိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုရူပေါ ပုရိသော အတ္တနော ရူပကာယံ အတ္တနော ဝသေနေဝ သုဝဏ္ဏံ သုရူပံ ကာတုံ သက္ကောတိ. တထာ ဒုဿဒ္ဒေါဝါ သုသဒ္ဒံ, ဒုဂ္ဂန္ဓောဝါ သုဂန္ဓံ. န စ အန္ဓောဝါ အနန္ဓံ. ဗဓိရောဝါ အဗဓိရံ. ရောဂီဝါ အရောဂံ. ကုဋ္ဌီဝါ အကုဋ္ဌံ. ဂဏ္ဍီဝါ အဂဏ္ဍံ. ဇိဏ္ဏောဝါ တရုဏံ. အဇရံ ဝါ အမရဏံ ဝါ ကာတုံ သက္ကောတိ. နာပိ အပါယေသု စ အပတန္တံ. ပတိတွာ ဝါ တတော ဝိမုတ္တံ ကာတုံ သက္ကောတိ. တထာ ဒေဝေါ ဝါ ဒေဝတ္တာ အစာဝေတုံ. သက္ကောဝါ သက္ကတ္တာ, မာရော ဝါ မာရတ္တာ, ဗြဟ္မာ ဝါ ဗြဟ္မတ္တာတိ. ဧသနယော သေသခန္ဓေသုပိ. တထာ ပန အဝသာနုဂမနတော ပရမတ္ထ သစ္စံ ပတွာ ခန္ဓပဉ္စကေ အတ္တနော သာမိကိစ္စံ ဣဿရကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. အသာမိကမေဝ တံ ဟောတိ, အနိဿရံ. တထာ စ သတိ, အတ္တာနံ တဿ သာမိံ ဣဿရံ ကတွာ ရူပံ မေ အတ္တာတိ ဂဟဏံ မိစ္ဆာဂဟဏံ နာမ ဟောတီတိ. လောကေ ပန မဟာဇနော ဓမ္မာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ န ဇာနန္တိ, န ပဿန္တိ, န ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ. တေသံ ပရမ္ပရ ပစ္စယဝသေန ပဝတ္တမာနေ ခန္ဓသန္တာနေ သမ္မုတိ သစ္စဝသေန နာနာဝသဝတ္တနာကာရာ နာမ သန္တိ. နာနာသာမိ ဣဿရာဓိပတိဝေါဟာရာ စ လောကေ သန္ဒိဿန္တိ. တေ [Pg.309] သမ္မုတိ သစ္စဝသေန ဥပ္ပန္နေသု တေသု သာမိဣဿရာဓိပတိ ဝေါဟာရေသု ဝေါဟာရမတ္တေ အဌတွာ သဘာဝသစ္စံ မညန္တာ မိစ္ဆာဂဟဏံ ဂဏှန္တိ. ဧတ္ထ သိယာ. န နု ဝသောနာမ ဣစ္ဆာ. သတ္တော စ ဂန္တုံ ဣစ္ဆန္တော ဂစ္ဆတိ. ဌာတုံ ဣစ္ဆန္တော တိဋ္ဌတိ. ဧဝံသတိ. တဿ ခန္ဓပဉ္စကံ တဿ ဝသာယတ္တ ဝုတ္တိ ဧဝ ဟောတီတိ. န ဟောတိ. ကသ္မာ, ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိတ္တာ ဧဝ. တထာဟိ ဂန္တုံ ဣစ္ဆာနာမ ဗဟိဒ္ဓါ ဓနဟေတုဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. နာနာဘောဂဟေတု ဝါ. အညေန ဝါ နာနာကာရဏေန. တတ္ထ ယေသံ ဓနေ အသတိ, ယံ ယံ ဒုက္ခံ အာဂစ္ဆေယျ ကာယိကံ ဝါ စေတသိကံ ဝါ. တေသံ တံ တံ ဒုက္ခပစ္စယာ ဓနိစ္ဆာ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဓနိစ္ဆာ ပစ္စယာ ဂန္တိစ္ဆာဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တထာ နာနာဘောဂိစ္ဆာ နာနာကမ္မိစ္ဆာသု စာတိ. နာနာဒုက္ခဘယုပဒ္ဒဝမူလိကာသု ဣစ္ဆာသု ဝတ္တဗ္ဗ မေဝ နတ္ထိ. တထာ နာနာရမ္မဏာနံ ပလောဘန ဒုက္ခမူလိကာသု စ နာနာဝိတက္ကာနံ ဝိပ္ဖန္ဒနမူလိကာသု စ ဣစ္ဆာသု. ဧဝံ ဝသောပိ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိကော ဧဝ ဟောတိ. ‘‘ဂမနံ’’တိ ဂမနာကာရေန ပဝတ္တံ ခန္ဓပဉ္စကံ. ယေနယေနဓနာဒိဟေတုနာ သော သော ဝသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဂမနမ္ပိ တေန တေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အာဟာရုပတ္ထမ္ဘနာဒိပစ္စယေန စ. ဝသော ပန ဂမနဿ ပစ္စယေက ဒေသမတ္တံ ဟောတိ. သော ဟိ တဒညပစ္စယေဟိ ဝိနာ သယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောတိ. ကုတော ဂမနံ ဥပ္ပာဒေတုံ. ဧဝံ ဌာနာဒီသု. ဧဝဉ္စ သတိ, ဣဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိကန္တိစ္စေဝ ဝတ္တုံ အရဟတိ. နော ဝသာယတ္တ ဝုတ္တိကန္တိ. အပိ စ ဂန္တုံ ဣစ္ဆန္တော ဂစ္ဆတီတိ ပညတ္တိ မတ္တဘူတော သတ္တော ဂစ္ဆတိ. ခန္ဓပဉ္စကံ ပန ခဏိက ဓမ္မတ္တာ န ဂစ္ဆတိ. ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နံ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇတိ. သန္တတိ ဝသေန ဂမနာကာရ နိမိတ္တံ ပညာယတိ. ဧဝံ အဝသဝတ္တနံ ဟောတီတိ. ဟောတု တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇနံ. အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိယာ သတိ, ဂမနံ သမ္ပဇ္ဇတိယေဝ. ဂမနေ စ သမ္ပဇ္ဇမာနေ ခဏိကဘိဇ္ဇနေန ဒေါသော နတ္ထီတိ စေ. အတ္ထိ. ခဏိကမရဏဉှိ သတ္တဿ သုသာနဘူမိ နာမ ဟောတိ. အန္တရာယေဝါ အာဂတေ ပက္ခလန္တေ ဝါ သတိ, ဂစ္ဆန္တော သတ္တော ယဒါ ကဒါစိ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆတိ မရဏ မတ္တံ ဝါ ဒုက္ခန္တိ. ကိလေသေ နိမိနာတိ ပဝတ္တေတီတိ နိမိတ္တန္တိ ဝစနတ္ထော. ‘‘ဝိပလ္လာသနိမိတ္တံ’’တိ စ ဝိပလ္လာသ ဓမ္မာနံ ဝသေန ဥပဋ္ဌိတံ ကိစ္စ နိမိတ္တံ. တဏှာ ဧဝ ပဏိဓီတိ [Pg.310] သမ္ဗန္ဓော. မဟန္တာနံ အာဒီနဝါနံ ရာသိ မဟာအာဒီနဝရာသိ. ခန္ဓေသု သုညတလက္ခဏံ နာမ အတိ ဂမ္ဘီရံ ဟောတိ. ဉာဏဿေဝ ဝိသယဘူတံ. သုညတ ဒဿနဉ္စ ဒိဋ္ဌိယာ ဥဇုပ္ပဋိပက္ခန္တိ အာဟ ‘‘သင်္ခါရေသု သုညတဒဿနဝသေနာ’’တိအာဒိံ. တတ္ထ ‘‘အတ္ထ သိဒ္ဓိ နာမာ’’တိ မဂ္ဂဖလပ္ပဋိလာဘသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ သိဒ္ဓိ နာမ. အတ္တာတိ အဘိနိဝေသော အတ္တာဘိနိဝေသော. ဂဏှာတီတိ ဂါဟော. ဥပါဒီယတီတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတော ဂါဟော ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော. အတ္ထာဘိနိဝေသော စ သော ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. တဿ ပဋိပက္ခံ အနတ္တာနုပဿနာဉာဏံ. အနု အနု ဘဝနံ အာနုဘာဝေါ. ပရမ္ပရတော ဝဍ္ဎနန္တိ အတ္ထော. ‘‘တထာ သမနုပဿိတွာ’’တိ သုညတာ ကာရေန သမနုပဿိတွာ. ဝိမုဉ္စန္တဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ. ‘‘အနိစ္စလက္ခဏံ နာမ နာတိ ဂမ္ဘီရံ ဟောတိ. သဒ္ဓါယပိ ဝိသယဘူတံ. ဥန္နတိလက္ခဏော စ အဟံ မာနော ခန္ဓေသု နိစ္စဓုဝဝိပလ္လာသမူလကော သဒ္ဓါယ စ ပဋိပက္ခောတိ အာဟ ‘‘အနိစ္စဒဿနဝသေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘နိမိတ္တာဘိနိဝေသဘူတဿာ’’တိ နိစ္စဓုဝနိမိတ္တာဘိနိဝေသဘူတဿ. ‘‘မာနဂ္ဂါဟဿာ’’တိ မာနသင်္ခါတဿ ဂါဟဿ. ‘‘သဒ္ဓါယ ပီ’’တိပိသဒ္ဒေန ဉာဏံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဒုက္ခလက္ခဏံ နာမ ဘယသံဝေဂ ဇနကံ ဟောတိ. အာရမ္မဏေသု တဏှာလောလဿ တဏှာဝိပ္ဖန္ဒနဿ ပဋိပက္ခံ. ဝိသေသတော သမာဓိဿ အနုရူပန္တိ အာဟ ‘‘ဒုက္ခဒဿန ဝသေနာ’’တိအာဒိံ. ‘‘တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ’’တိ ပညိန္ဒြိယ သဒ္ဓိန္ဒြိယ သမာဓိန္ဒြိယ သင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ ဣန္ဒြိယ ဓမ္မာနံ. ‘‘ဝိပဿနာ ဂမနဝသေနေ ဝါ’’တိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိ ဝိပဿနာ သင်္ခါတဿ အာဂမန ကာရဏဿ ဝသေနေဝ.

ຄຳວ່າ 'ອະພິນິເວສະນະ' (ຄວາມຍຶດໝັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ການຕັ້ງໝັ້ນຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນພາຍໃນ. ຄຳວ່າ 'ປະດຸດດັ່ງພູເຂົາສิເນຣຸທີ່ປັກໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ' ຄື ຄວາມເປັນໄປຂອງຄວາມຍຶດໝັ້ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເພາະບໍ່ເຫັນຄວາມເປັນໄປທີ່ເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈໂດຍສ່ວນດຽວ' ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອະຣິຍະເຈົ້າກ່າວເຖິງເຫດແຫ່ງການຍຶດຖື ໂດຍເຮັດຕົນໃຫ້ເປັນເຈົ້າຂອງຕົນເອງວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຕົວຕົນຂອງເຮົາ, ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນຂອງຜູ້ນັ້ນ'. ໃນຄຳນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ໂດຍສ່ວນດຽວ' (ເກວະລະ) ເມື່ອເຂົ້າເຖິງປໍຣະມັດຖະສັດຈະແລ້ວ ເພາະບໍ່ມີຕົວຕົນຢູ່ແທ້ ຈຶ່ງເປັນການປະຕິເສດຄວາມເປັນໄປຕາມອຳນາດຂອງຕົນເອງແຫ່ງຂັນທັງຫ້າ. ແຕ່ເມື່ອເຂົ້າເຖິງສົມມຸດຕິສັດຈະ ເພາະມີຕົວຕົນຢູ່ (ໂດຍສົມມຸດ) ມະຫາຊົນຈຶ່ງສຳຄັນໝັ້ນໝາຍຂັນທັງຫ້າຂອງຕົນ ວ່າເປັນໄປຕາມອຳນາດຂອງຕົນ ແລ້ວຍຶດຖືວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຕົວຕົນຂອງເຮົາ'. ຄຳວ່າ 'ແລະເພາະບໍ່ເຫັນຄວາມດັບໄປໃນທຸກໆຂະນະ' ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອະຣິຍະເຈົ້າກ່າວເຖິງເຫດແຫ່ງການຍຶດຖືວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຕົວຕົນຂອງເຮົາໂດຍຄວາມເປັນສາຣະ, ນີ້ແມ່ນສາຣະຂອງເຮົາ, ນີ້ແມ່ນຮ່າງກາຍຂອງເຮົາ. ຕາບໃດທີ່ຂັນທັງຫ້ານີ້ ບໍ່ແຕກສະຫຼາຍ ບໍ່ພິນາດໄປ ຕະຫຼອດຮ້ອຍປີ ຫຼືພັນປີ, ຕາບນັ້ນ ເຮົາກໍຈະບໍ່ຕາຍ. ເມື່ອໃດຂັນທັງຫ້ານີ້ແຕກສະຫຼາຍ ແລະພິນາດໄປ, ເມື່ອນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງຕາຍ. ຕົວເຮົາ ແລະຂັນທັງຫ້າຂອງເຮົາ ບໍ່ແມ່ນສອງຢ່າງ ແລະບໍ່ມີຄວາມຕ່າງກັນ'. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຄວາມດັບໄປໃນທຸກໆຂະນະ' ໄດ້ແກ່ ການແຕກດັບ, การສະຫຼາຍ ແລະການຕາຍໄປໃນທຸກໆຂະນະຂອງນາມມະຣູບທຳ. ກໍການຕາຍ (ໃນທຸກໆຂະນະ) ນີ້ ບໍ່ມີໃນສົມມຸດຕິສັດຈະ, ແຕ່ມີຢູ່ແທ້ໃນປໍຣະມັດຖະສັດຈະເທົ່ານັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ມະຫາຊົນເມື່ອບໍ່ເຫັນຄວາມຕາຍນັ້ນ ຈຶ່ງສຳຄັນໝັ້ນໝາຍຂັນທັງຫ້າຂອງຕົນ ວ່າເປັນສາຣະຂອງຕົນ ແລ້ວຍຶດຖືວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຕົວຕົນຂອງເຮົາ'. ຄຳວ່າ 'ເຮັດໃຫ້ເຫັນແຈ້ງເຊິ່ງທຳທັງສອງນັ້ນ' ຄື ການເຮັດໃຫ້ເຫັນແຈ້ງດ້ວຍຍານຈັກຂຸ ເຊິ່ງຄວາມເປັນໄປທີ່ເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈໂດຍສ່ວນດຽວ ແລະຄວາມດັບໄປໃນທຸກໆຂະນະຂອງຂັນທັງຫ້າ. ໃນທຳທັງສອງນັ້ນ ຜູ້ທີ່ເຫັນແຈ້ງເຊິ່ງປະຕິດຈະສະມຸບບາດຂອງຂັນທັງຫ້າ ຍ່ອມເຫັນແຈ້ງເຊິ່ງຄວາມເປັນໄປທີ່ເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈໂດຍສ່ວນດຽວ ແລະຄວາມເປັນໄປທີ່ບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ (ຂອງຕົນ) ຢ່າງແທ້ຈິງ. ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ເປັນໄປຕາມອຳນາດຂອງຕົນ, ສິ່ງນັ້ນ ເມື່ອເຂົ້າເຖິງປໍຣະມັດຖະສັດຈະແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນທີ່ຈະກ່າວວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຂອງເຮົາ', ແລ້ວຈະເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາໄດ້ແນວໃດ. ອີກປະການໜຶ່ງ ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ສັດ' ນັ້ນ ໂດຍສະພາວະແລ້ວບໍ່ມີຢູ່ແທ້, ເປັນພຽງບັນຍັດເທົ່ານັ້ນ, ຜູ້ໃດຈະເພິ່ງຍຶດຖືວ່າ 'ເຮົາ', 'ຂອງເຮົາ' ຫຼື 'ຕົວຕົນຂອງເຮົາ'. ແລະເມື່ອຕົວຕົນບໍ່ມີຢູ່ແທ້, ສິ່ງໃດຈະຊື່ວ່າເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາໄດ້. ຄວາມດັບໄປໃນທຸກໆຂະນະຍ່ອມມີ, ຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍໄປໃນທຸກໆຂະນະ. ສ່ວນສັດນັ້ນ ໃນພົບໜຶ່ງໆ ຍ່ອມເກີດພຽງຄັ້ງດຽວໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະຍ່ອມຕາຍພຽງຄັ້ງດຽວໃນເບື້ອງປາຍ, ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ຕະຫຼອດຮ້ອຍປີ ຫຼືພັນປີ ກໍບໍ່ມີສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມຕາຍເລີຍ. ເພາະວ່າ ວິຖີທາງຂອງຂະນິກະທຳ (ທຳທີ່ມີຢູ່ຊົ່ວຂະນະ) ເປັນຢ່າງໜຶ່ງ, ວິຖີທາງຂອງສັດເປັນອີກຢ່າງໜຶ່ງ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຂະນິກະທຳທັງຫຼາຍ ຈະຊື່ວ່າເປັນຕົວຕົນໂດຍຄວາມເປັນສາຣະຂອງສັດໄດ້ແນວໃດ. ເພາະສະນັ້ນ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນອະນັດຕາແທ້ໆ ເພາະອັດຖະວ່າບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ ແລະເພາະອັດຖະວ່າບໍ່ມີສາຣະ. ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນຄຳວ່າ 'ເພາະອັດຖະວ່າບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ' ນີ້, ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ອຳນາດ' (ວະສະ) ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ເປັນປະທານຢ່າງໜຶ່ງໃນສັນດານຂອງສັດ. ຫາກວ່າຕົວຕົນມີຢູ່ແທ້, ຕົວຕົນນັ້ນກໍຄວນຈະເປັນຕົວຕົນຂອງອຳນາດທີ່ເປັນປະທານນັ້ນດ້ວຍ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ສິ່ງໃດເປັນອຳນາດ ສິ່ງນັ້ນກໍເປັນຕົວຕົນ, ສິ່ງໃດເປັນຕົວຕົນ ສິ່ງນັ້ນກໍເປັນອຳນາດ. ແລະເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຜູ້ທີ່ຍຶດຖືວ່າ 'ຮູບແມ່ນຕົວຕົນ' ກໍຊື່ວ່າຍຶດຖືໂດຍເຮັດໃຫ້ຮູບ, ອຳນາດ ແລະຕົວຕົນ ເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ. ໃນການຍຶດຖືວ່າ ເວທະນາ, ສັນຍາ, ສັງຂານ ແລະວິນຍານ ເປັນຕົວຕົນ ກໍເປັນເຊັ່ນດຽວກັນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ສັດ, ຂັນທັງຫ້າ, ອຳນາດ ແລະຕົວຕົນ ທັງໝົດນີ້ກໍເຖິງຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ, ເຖິງການນັບວ່າເປັນສັດພຽງຜູ້ດຽວ. ເພາະວ່າ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງການຢູ່ໃນອຳນາດນີ້ ບໍ່ອາດມີຕົວຕົນສອງ, ສາມ ຫຼືຫຼາຍຕົວຕົນ ສຳລັບສັດພຽງຜູ້ດຽວໄດ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ອຳນາດຂອງສັດເປັນໄປແນວໃດ, ຄວາມປາດຖະໜາເປັນໄປແນວໃດ, ຂັນທັງຫ້າgໍຄວນຈະເປັນໄປຕາມອຳນາດຂອງສັດນັ້ນຕະຫຼອດການທຸກເມື່ອ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນລະຫວ່າງສັດ, ຂັນທັງຫ້າ ແລະອຳນາດ. ເມື່ອເປັນໄປຕາມນັ້ນ ການຍຶດຖືວ່າ 'ຮູບແມ່ນຕົວຕົນຂອງເຮົາ, ເວທະນາແມ່ນຕົວຕົນຂອງເຮົາ' ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຈະຖືກຕ້ອງ ແລະບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບສະພາວະແທ້. ແຕ່ໂດຍຄວາມຈິງແລ້ວ ມັນບໍ່ໄດ້ເປັນໄປຕາມນັ້ນເລີຍ. ເພາະວ່າ ຄົນທີ່ມີຜິວພັນບໍ່ດີ ມີຮູບຮ່າງຂີ້ຮ້າຍ ບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ຮູບກາຍຂອງຕົນໃຫ້ມີຜິວພັນດີ ມີຮູບຮ່າງງົດງາມ ດ້ວຍອຳນາດຂອງຕົນເອງໄດ້. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຄົນທີ່ມີສຽງບໍ່ດີ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ມີສຽງດີ, ຄົນທີ່ມີກິ່ນຕົວເໝັນ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ມີກິ່ນຫອມໄດ້. ແລະຄົນຕາບອດ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ຕາບໍ່ບອດ, ຄົນຫູໜວກ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ຫູບໍ່ໜວກ, ຄົນມີໂລກ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີໂລກ, ຄົນເປັນຂີ້ທູດ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ບໍ່ເປັນຂີ້ທູດ, ຄົນເປັນຝີ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ບໍ່ເປັນຝີ, ຄົນແກ່ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ເປັນໜຸ່ມ, ຫຼືບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ບໍ່ແກ່ ບໍ່ຕາຍໄດ້. ທັງບໍ່ອາດຫ້າມບໍ່ໃຫ້ຕົກໄປໃນອະບາຍ, ຫຼືເມື່ອຕົກໄປແລ້ວ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນອອກມາຈາກອະບາຍນັ້ນດ້ວຍອຳນາດຂອງຕົນໄດ້. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເທວະດາ ກໍບໍ່ອາດຫ້າມບໍ່ໃຫ້ເຄື່ອນຈາກຄວາມເປັນເທວະດາ, ທ້າວສັກກະ ກໍບໍ່ອາດຫ້າມບໍ່ໃຫ້ເຄື່ອນຈາກຄວາມເປັນທ້າວສັກກະ, ພະຍາມານ ກໍບໍ່ອາດຫ້າມບໍ່ໃຫ້ເຄື່ອນຈາກຄວາມເປັນພະຍາມານ, ທ້າວມະຫາພົມ ກໍບໍ່ອາດຫ້າມບໍ່ໃຫ້ເຄື່ອນຈາກຄວາມເປັນພົມໄດ້. ແນວທາງນີ້ ກໍມີໃນຂັນທີ່ເຫຼືອຄືກັນ. ເພາະບໍ່ເປັນໄປຕາມອຳນາດຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອເຂົ້າເຖິງປໍຣະມັດຖະສັດຈະແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ມີສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ ຫຼືຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນຂັນທັງຫ້າ. ຂັນທັງຫ້ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ ແລະບໍ່ມີຜູ້ເປັນໃຫຍ່ປົກຄອງ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ການຍຶດຖືວ່າ 'ຮູບແມ່ນຕົວຕົນຂອງເຮົາ' ໂດຍເຮັດຕົນໃຫ້ເປັນເຈົ້າຂອງ ແລະເປັນໃຫຍ່ໃນຮູບນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຄວາມຍຶດຖືທີ່ຜິດ (ມິດສາຄາຫະ). ແຕ່ໃນໂລກ ມະຫາຊົນທັງຫຼາຍ ບໍ່ຮູ້, ບໍ່ເຫັນ, ບໍ່ແທງຕະຫຼອດເຊິ່ງປະຕິດຈະສະມຸບບາດຂອງທຳທັງຫຼາຍ. ໃນຂັນທະສັນດານຂອງພວກເຂົາ ທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈທີ່ເນື່ອງກັນໄປຕາມລຳດັບ ຍ່ອມມີອາການແຫ່ງການເປັນໄປຕາມອຳນາດຕ່າງໆ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສົມມຸດຕິສັດຈະ. ແລະໂວຫານຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ເຈົ້າຂອງ, ຜູ້ເປັນໃຫຍ່, ຜູ້ເປັນອະທິບໍດີ ກໍປາກົດມີຢູ່ໃນໂລກ. ພວກເຂົາ ເມື່ອໂວຫານວ່າ ເຈົ້າຂອງ, ຜູ້ເປັນໃຫຍ່, ຜູ້ເປັນອະທິບໍດີ ເຫຼົ່ານັ້ນ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສົມມຸດຕິສັດຈະ, ແຕ່ບໍ່ຢຸດຢູ່ພຽງແຕ່ໂວຫານເທົ່ານັ້ນ, ກັບສຳຄັນໝັ້ນໝາຍວ່າເປັນຄວາມຈິງໂດຍສະພາວະ ຈຶ່ງຍຶດຖືເອົາໄວ້ຢ່າງຜິດໆ. ໃນເລື່ອງນີ້ ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: 'ອຳນາດນັ້ນ ກໍຄືຄວາມປາດຖະໜາ (ອິດສາ) ບໍ່ແມ່ນບໍ? ແລະສັດເມື່ອປາດຖະໜາຈະໄປ ກໍໄປ, ປາດຖະໜາຈະຢືນ ກໍຢືນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຂັນທັງຫ້າຂອງເຂົາ ກໍຍ່ອມເປັນໄປຕາມອຳນາດຂອງເຂົາແທ້ໆ ບໍ່ແມ່ນບໍ?' ຕອບວ່າ: ບໍ່ໄດ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຂັນທັງຫ້ານັ້ນ ເປັນໄປເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈເທົ່ານັ້ນ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ ຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຈະໄປ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະເຫດພາຍນອກ ຄື ຊັບສິນກໍດີ, ເພາະເຫດຄື ໂພຄະສົມບັດຕ່າງໆກໍດີ, ຫຼືເພາະເຫດອື່ນໆ ຫຼາຍປະການກໍດີ. ໃນເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອບໍ່ມີຊັບ, ທຸກຂະເວທະນາທາງກາຍ ຫຼືທາງໃຈໃດໆ ທີ່ເພິ່ງເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍ, ຄວາມປາດຖະໜາໃນຊັບ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ພວກເຂົາ ເພາະມີທຸກຂະເວທະນັ້ນໆ ເປັນປັດໄຈ. ເພາະມີຄວາມປາດຖະໜາໃນຊັບເປັນປັດໄຈ ຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຈະໄປເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ໃນຄວາມປາດຖະໜາໃນໂພຄະສົມບັດຕ່າງໆ ແລະຄວາມປາດຖະໜາໃນການງານຕ່າງໆ ກໍເປັນເຊັ່ນດຽວກັນ. ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເຖິງເລີຍ ໃນຄວາມປາດຖະໜາທັງຫຼາຍ ທີ່ມີຄວາມທຸກ, ໄພ ແລະອຸປະທະວະຕ່າງໆ ເປັນມູນເຫດ. ແລະໃນຄວາມປາດຖະໜາທັງຫຼາຍ ທີ່ມີຄວາມຫຼົງໄຫຼໃນອາຣົມຕ່າງໆ ແລະຄວາມທຸກເປັນມູນເຫດ, ແລະທີ່ມີຄວາມດິ້ນຮົນແຫ່ງຄວາມຕຶກຕອງຕ່າງໆ ເປັນມູນເຫດ ກໍເປັນເຊັ່ນດຽວກັນ. ແມ່ນແຕ່ອຳນາດ (ຄວາມປາດຖະໜາ) ນັ້ນ ກໍເປັນໄປເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ການໄປ' ໄດ້ແກ່ ຂັນທັງຫ້າ ທີ່ເປັນໄປໂດຍອາການແຫ່ງການໄປ. ອຳນາດ (ຄວາມປາດຖະໜາ) ນັ້ນໆ ເກີດຂຶ້ນເພາະເຫດມີຊັບເປັນຕົ້ນໃດໆ, ການໄປກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະເຫດນັ້ນໆ ແລະເພາະປັດໄຈມີການອຸດໜູນດ້ວຍອາຫານເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ອຳນາດນັ້ນ ເປັນພຽງສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງປັດໄຈຂອງການໄປເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ອຳນາດນັ້ນ ຫາກປາສະຈາກປັດໄຈອື່ນໆ ນອກຈາກນັ້ນແລ້ວ ກໍບໍ່ອາດເກີດຂຶ້ນເອງໄດ້, ແລ້ວຈະໃຫ້ເກີດການໄປໄດ້ແນວໃດ. ໃນການຢືນເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຂັນທັງຫ້ານີ້ ຈຶ່ງຄວນກ່າວວ່າ 'ເປັນໄປເນື່ອງດ້ວຍປັດໄຈ' ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ເປັນໄປຕາມອຳນາດ'. ອີກປະການໜຶ່ງ ທີ່ກ່າວວ່າ 'ຜູ້ປາດຖະໜາຈະໄປ ຍ່ອມໄປ' ນັ້ນ ແມ່ນສັດຜູ້ເປັນພຽງບັນຍັດເທົ່ານັ້ນທີ່ໄປ. ສ່ວນຂັນທັງຫ້າ ເພາະເປັນຂະນິກະທຳ (ທຳທີ່ມີຢູ່ຊົ່ວຂະນະ) ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ໄປ, ແຕ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ກໍດັບໄປໃນບ່ອນນັ້ນໆ ເອງ. ແຕ່ເພາະຄວາມສືບຕໍ່ (ສັນຕະຕິ) ນິມິດແຫ່ງອາການໄປ ຈຶ່ງປາກົດ. ຄວາມບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການສະນີ. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ: 'การແຕກດັບໃນບ່ອນນັ້ນໆ ຈົ່ງມີເຖີດ, ເມື່ອມີຄວາມເປັນໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ ການໄປກໍຍ່ອມສຳເລັດໄດ້, ແລະເມື່ອການໄປສຳເລັດຢູ່ ການແຕກດັບໃນທຸກໆຂະນະ ກໍບໍ່ເຫັນມີໂທດຫຍັງ ບໍ່ແມ່ນບໍ?' ຕອບວ່າ: ມີໂທດຢູ່. ເພາະວ່າ ການຕາຍໃນທຸກໆຂະນະນັ້ນ ປຽບດັ່ງປ່າຊ້າຂອງສັດ. ເມື່ອມີອັນຕະລາຍເກີດຂຶ້ນ ຫຼືເມື່ອສະດຸດໃນລະຫວ່າງທາງ, ສັດຜູ້ກຳລັງໄປ ບາງຄັ້ງກໍເຖິງຄວາມຕາຍ ຫຼືເຖິງຄວາມທຸກທີ່ມີປະມານເທົ່າກັບຄວາມຕາຍ. ວິເຄາະສັບວ່າ: ທຳໃດຍ່ອມກຳນົດ ຫຼືຍ່ອມໃຫ້ກິເລດເປັນໄປ, ທຳນັ້ນຊື່ວ່າ 'ນິມິດ'. ແລະຄຳວ່າ 'ວິປັດລາດສະນິມິດ' ໄດ້ແກ່ ນິມິດແຫ່ງກິດ ທີ່ປາກົດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດລາດສະທຳທັງຫຼາຍ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ ຕັນຫາ ນັ້ນເອງ ຄື 'ປະນິທິ' (ຄວາມປາດຖະໜາ). ກອງແຫ່ງໂທດທັງຫຼາຍທີ່ໃຫຍ່ຫຼວງ ຊື່ວ່າ 'ມະຫາອາທີນາວະຣາສิ' (ກອງໂທດອັນໃຫຍ່ຫຼວງ). ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ສຸນຍະຕະລັກສະນະ' (ລັກສະນະແຫ່ງຄວາມວ່າງເປົ່າ) ໃນຂັນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີຄວາມເລິກເຊິ່ງຢ່າງຍິ່ງ, ເປັນວິໄສຂອງຍານເທົ່ານັ້ນ. ແລະການເຫັນຄວາມວ່າງເປົ່າ ເປັນປະຕິປັກໂດຍກົງຕໍ່ມິດສາດິດຖິ, ພະອະຣິຍະເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຫັນຄວາມວ່າງເປົ່າໃນສັງຂານທັງຫຼາຍ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຄວາມສຳເລັດປະໂຫຍດ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງປະໂຫຍດ ທີ່ກ່າວຄື ການບັນລຸມັກແລະຜົນ. ຄວາມຍຶດໝັ້ນວ່າເປັນຕົວຕົນ ຊື່ວ່າ 'ອັດຕາພິນິເວດ'. ທຳໃດຍ່ອມຍຶດຖື, ທຳນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຄາຫະ' (ຄວາມຍຶດຖື) ອະທິບາຍວ່າ ຍຶດໝັ້ນໄວ້. ຄວາມຍຶດຖືທີ່ກ່າວຄືທິດຖິ ຊື່ວ່າ 'ທິດຖິຄາຫະ'. ວິເຄາະສັບວ່າ: ຄວາມຍຶດຖືນັ້ນເປັນທັງອັດຕາພິນiເວດ ແລະທິດຖິຄາຫະ. ຍານທີ່ຕາມເຫັນຄວາມເປັນອະນັດຕາ (ອະນັດຕານຸປັດສະນາຍານ) ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ທິດຖິຄາຫະນັ້ນ. ຄວາມເປັນໄປຕາມໆ ກັນ ຊື່ວ່າ 'ອານຸພາບ' ອະທິບາຍວ່າ ການຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງໄປຕາມລຳດັບ. ຄຳວ່າ 'ຕາມເຫັນຢູ່ຢ່າງນັ້ນ' ຄື ຕາມເຫັນໂດຍອາການແຫ່ງຄວາມວ່າງເປົ່າ ຂອງພະອະຣິຍະບຸກຄົນຜູ້ຫຼຸດພົ້ນຢູ່. ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ອະນິດຈະລັກສະນະ' (ລັກສະນະແຫ່ງຄວາມບໍ່ທ່ຽງ) ຍ່ອມບໍ່ເລິກເຊິ່ງປານໃດ, ເປັນວິໄສແມ່ນແຕ່ຂອງສັດທາ. ແລະມານະວ່າ 'ເຮົາເປັນນັ້ນເປັນນີ້' ເຊິ່ງມີລັກສະນະຍົກຕົວ ທີ່ມີມູນເຫດມາຈາກຄວາມວິປັດລາດວ່າທ່ຽງແທ້ແນ່ນອນໃນຂັນທັງຫຼາຍ ແລະເປັນປະຕິປັກຕໍ່ສັດທາ, ພະອະຣິຍະເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຫັນຄວາມບໍ່ທ່ຽງ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ຜູ້ມີຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນນິມິດ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນນິມິດວ່າທ່ຽງແທ້ແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງຄວາມຍຶດຖືດ້ວຍມານະ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມຍຶດຖືທີ່ກ່າວຄືມານະ. ໃນຄຳວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ຂອງສັດທາ' ດ້ວຍສັບວ່າ 'ປິ' (ແມ່ນແຕ່/ກໍ) ພະອະຣິຍະເຈົ້າຮວບຮວມເອົາຍານເຂົ້າໄວ້ດ້ວຍ. ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ທຸກຂະລັກສະນະ' (ລັກສະນະແຫ່ງຄວາມເປັນທຸກ) ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຢ້ານກົວແລະຄວາມສັງເວດ, ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ຄວາມສະຫງວນແລະຄວາມດິ້ນຮົນດ້ວຍຕັນຫາໃນອາຣົມທັງຫຼາຍ, ແລະໂດຍສະເພາະແມ່ນເໝາະສົມແກ່ສະມາທິ, ພະອະຣິຍະເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຫັນຄວາມເປັນທຸກ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງທຳສາມປະການ' ໄດ້ແກ່ ອິນຊີທຳສາມປະການ ທີ່ກ່າວຄື ປັນຍິນຊີ, ສັດທິນຊີ ແລະສະມາທິນຊີ. ຄຳວ່າ 'ຫຼືດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການດຳເນີນໄປຂອງວິປັດສະນາ' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເຫດເປັນທີ່ມາ ທີ່ກ່າວຄື ວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາ.

ဣဒါနိ ပုဗ္ဗေ ယံ ဝုတ္တံ ‘သတ္တအရိယ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂဿ ပစ္စယဘာဝပတ္တိယာ စာ’တိ. တတ္ထ သတ္တ အရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မာနုသာရီ နာမာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ပညာ ဝုစ္စတိ ‘သစ္စံ, ဓမ္မော, ဓီတိ, စာဂေါ,တိ ဧတ္ထ ဝိယ. တိက္ခတရံ ဓမ္မံ အနုဿရတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ. ပညာဗလာနုသာရေန အာဒိမှိ မဂ္ဂံ လဘတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထဝါ. ‘‘ဓမ္မော’’တိ နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန သင်္ခါရ ဓမ္မော ဝုစ္စတိ. သုညတဒဿနဉ္စ နာမ ဝိသေသတော သုဒ္ဓဓမ္မ ဒဿနံ နာမ. ဣတိ သုဒ္ဓဓမ္မံ [Pg.311] အနုဿရတိ, ဉာဏဂတိယာ အနုဂစ္ဆတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ. ဒိဋ္ဌိပတ္တောတိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌိနာမ ဒဿနညာဏံ ဝုစ္စတိ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပရိသုဒ္ဓ ဒဿနသမ္ပန္နတ္တာ ဒိဋ္ဌိဗလေနေဝ သုခေန တံ တံ မဂ္ဂဖလံ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌိပတ္တော. တေနေဝ ဒဿန ပညာဗလေန ကိလေသဗန္ဓနတော ဝိမုတ္တောတိ ပညာဝိမုတ္တော. သင်္ခါရ ဓမ္မာနံ ခဏိက ဓမ္မဘာဝေ သုဋ္ဌု သဒ္ဒဟနံ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ သဒ္ဓါ နာမ. တတ္ထ ‘‘အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ’’တိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တပ္ပသာဒေါ. ‘‘ဉာဏံ’’တိ စ သင်္ခါရ ဓမ္မာနံ ခဏိကဘာဝနိမိတ္တာနံ ဒဿနညာဏံ. တာဒိသေ ဟိ ဉာဏေ သတိ, တတ္ထ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ နာမ ဇာယတိ, နော အညထာတိ. သဒ္ဓံ အနုဿရတီတိ သဒ္ဓါနုသာရီ. သဒ္ဓါဗလေနေဝ အာဒိမှိ အရိယမဂ္ဂံ ပါပုဏာတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သဒ္ဓါဗလေန ဝိမုတ္တောတိ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော. ‘‘ကာယသက္ခိ နာမာ’’တိ ဧတ္ထ သက္ခံတိ သန္ဒိဋ္ဌံ. ယံ သာဓကန္တိပိ ဝုစ္စတိ. အတ္တနော ကာယေ ဧဝ လဒ္ဓံ သက္ခံ ယဿာတိ ကာယသက္ခီ. ဒုက္ခာနု ပဿီ ပုဂ္ဂလော ဟိ သံဝေဂ ဗဟုလော ဟောတိ. သံဝေဂေါ စ ပဓာန ဝီရိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သံဝိဂ္ဂေါ ယောနိသော ပဒဟတီတိ ဟိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ သော သံဝေဂဝသေန ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ယံ ယံ ပုရိသထာမေန ပတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. တံ တံ ပါပုဏာတိ. ပါပုဏန္တော စ အတ္တနော ကာယေ ဧဝ သက္ခံ လဘတိ. သန္ဒိဋ္ဌံ ဈာနသုခံ ဝါ မဂ္ဂဖလသုခံ ဝါ လဘတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဥဘတောဘာဂ ဝိမုတ္တော’’တိ အရူပဇ္ဈာနေဟိ ရူပကာယတော အရဟတ္တမဂ္ဂဖလေဟိ နာမကာယတောတိ ဧဝံ ဥဘောဟိ ကာယဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တော. ဧတ္ထ စ တယော အရိယပုဂ္ဂလာ ပညာဓိကော စ သဒ္ဓါဓိကော စ ဝီရိယာဓိကော စ. တတ္ထ ဓမ္မာနုသာရီ စ ဒိဋ္ဌိပတ္တော စ ပညာဝိမုတ္တော စ ပညာဓိကော နာမ. သဒ္ဓါနုသာရီ စ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော စ သဒ္ဓါဓိကော နာမ. ကာယသက္ခီ စ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော စ ဝီရိယာဓိကော နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အယဉ္စ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂနယော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂနယေန ဝုတ္တော. အဘိဓမ္မေ ပန ပုဂ္ဂလ ပညတ္တိယံ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော စ ကာယသက္ခီ စ ဒွေပုဂ္ဂလာ သေက္ခေသု ဧဝ ဝုတ္တာ. အရဟတ္တံ ပတ္တာ ပန ဧတေ ဒွေပိ ပညာဝိမုတ္တာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧတ္ထ သိယာ, သင်္ခါရ ဓမ္မာနံ ခဏိက ဓမ္မဘာဝေ သုဋ္ဌု သဒ္ဒဟနံ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ သဒ္ဓါ နာမာတိ ဝုတ္တံ. ကိံ ပန တာဒိသေန သဒ္ဓါမတ္တေန သောတာပတ္တိ မဂ္ဂံ [Pg.312] ပါပုဏာတီတိ. ဧတ္ထ အမှေဟိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. ဘဂဝတာ ဧဝ ဝုတ္တံ. ယထာဟ မဟာဝဂ္ဂေ ဩက္ကန္တ သံယုတ္တေ စက္ခု ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ ဝိပရိဏာမီ အညထာဘာဝီ, ယော ဧဝံ သဒ္ဒဟတိ, ဧဝံ အဓိမုစ္စတိ. အယံ ဝုစ္စတိ သဒ္ဓါနုသာရီ. ဩက္ကန္တော အရိယဘူမိံ. အတိက္ကန္တော ပုထုဇ္ဇနဘူမိံ. သော ယေနကမ္မေန အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. န တံ ကမ္မံ ကရောတီတိ. သောတံ ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ. ဝိပရိဏာမီ အညထာဘာဝီတိအာဒိနာ ဒွါဒသာယတနာနိ ဝိတ္ထာရေ တဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ‘‘ဝိပရိဏာမီ’’တိ ဝိပရိဏာမော ယဿ အတ္ထီတိ ဝိပရိဏာမီ. ဝိပရိဏာမောတိ စ ခဏေ ခဏေ ဇီရဏတာ ဘိဇ္ဇနတာ ဝုစ္စတိ. ‘‘အညထာဘာဝီ’’တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ‘‘ဧဝံ အဓိမုစ္စတီ’’တိ ဧတေန ဉာဏသမ္ပယုတ္တသဒ္ဓံ ဒီပေတိ. သာ ဧဝ သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော, ဓမ္မေ, သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတောတိ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဉာဏသမ္ပယုတ္တသဒ္ဓါ နာမ စက္ခာဒီနံ အနိစ္စနိမိတ္တ ဒဿနညာဏေန သမ္ပယုတ္တာ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ. အနိစ္စနိမိတ္တဉ္စ နာမ ရူပံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိပဒေ ဝုတ္တနယေန စက္ခာဒိနိဿယာနံ မဟာဘူတာနံ သန္တတိ ပရိဝတ္တနာဒိကံ ဝုစ္စတိ. တဉှိ ပဿန္တော စက္ခာဒီနံ အနိစ္စဘာဝေ သဒ္ဒဟတိ, အဓိမုစ္စတိ. တာနိပိ ခဏေ ခဏေ ဧကန္တေန ဘိဇ္ဇတိ ယေဝါတိ သဒ္ဓါဓိမောက္ခံ သဒ္ဓါဝိနိစ္ဆယံ ပဋိလဘတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာ’’တိ ဧတ္ထ ပန အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတာဒီနံ ဗုဒ္ဓဂုဏာဒီနံ ဒဿနညာဏေန သမ္ပယုတ္တော ပသာဒေါ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ နာမ. အရိယဘူမိ နာမ ဒိဋ္ဌာနုသယ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယေဟိ ပရိသုဒ္ဓါ အဝတ္ထာဘူမိ ဝုစ္စတိ. တေဟိ သဟိတာ အဝတ္ထာဘူမိ ပုထုဇ္ဇနဘူမိ နာမ. ကထံ ပန တဿ ပုဂ္ဂလဿ ပုထုဇ္ဇနဘူမိံ အတိက္ကန္တတာ အရိယဘူမိံ ဩက္ကန္တတာ စ ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘သော ယေနာ’’တိအာဒိံ. ယော အတ္တနော ဇီဝိတဟေတုပိ ကိဉ္စိ ကမ္မပထပတ္တံ အပါယဂါမိ ကမ္မံ န ကရောတိ. သော ဧကန္တေန ပုထုဇ္ဇနဘူမိံ အတိက္ကန္တော, အရိယဘူမိံ ဩက္ကန္တောတိ ဝိညာယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒံ သဒ္ဓါနုသာရိသုတ္တံ. အပရံပိ ဝုတ္တံ စက္ခု ဘိက္ခဝေ ဝိပရိဏာမီ အညထာဘာဝီ. ယဿ ဧဝံ မတ္တသော နိဇ္ဈာနံ ခမတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဓမ္မာနုသာရီ တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘မတ္တသော [Pg.313] နိဇ္ဈာနံ ခမတီ’’တိ သဒ္ဓါနုသာရီဝိယ သဒ္ဒဟနမတ္တေ အဋ္ဌတွာ စက္ခာဒီနံ တာဒိသံ အနိစ္စတံ သမနုပဿန္တော ထောကံ ထောကံ ဒဿနံ လဘတိယေဝ. ဧဝံသတိ, စက္ခာဒီနိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဇ္ဈာနံ ဩလောကနံ မတ္တသော ခမန္တိ နာမ. ဣဒံ ဓမ္မာနုသာရိသုတ္တံ. အပရံပိ ဝုတ္တံ စက္ခု ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ ဝိပရိဏာမီ အညထာဘာဝီ. ယော ဧဝံ ပဇာနာတိ ပဿတိ. အယံ ဝုစ္စတိ သောတာပန္နော တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ပဇာနာတိ ပဿတီ’’တိ ဓမ္မာနုသာရီဝိယ မတ္တသော နိဇ္ဈာနက္ခမမတ္တေ အဋ္ဌတွာ ပညာယ ပဇာနာတိ, ဉာဏစက္ခုနော ပစ္စက္ခတော ပဿတီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဒိဋ္ဌိပတ္တာဒီနံ သုတ္တံ.

ບັດນີ້, ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້ວ່າ 'ແລະ ເພື່ອຄວາມເປັນປັດໄຈແຫ່ງການຈຳແນກພະອະລິຍະບຸກຄົນ 7 ປະເພດ'. ໃນຄຳນັ້ນ, ເພື່ອສະແດງການຈຳແນກພະອະລິຍະບຸກຄົນ 7 ປະເພດນັ້ນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ຕັດຖະ' ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ທຳມານຸສາຣີ' ນັ້ນ, ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ 'ທຳມະ' ໄດ້ແກ່ ປັນຍາ, ເໝືອນດັ່ງໃນຄຳວ່າ 'ສັດຈະ, ທຳມະ, ທິຕິ, ຈາຄະ' ນັ້ນເອງ. ຜູ້ທີ່ລະນຶກເຖິງທຳ (ປັນຍາ) ອັນແກ່ກ້າກວ່າ ຊື່ວ່າ 'ທຳມານຸສາຣີ'. ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມໄດ້ບັນລຸມັກໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍການຄ້ອຍຕາມກຳລັງແຫ່ງປັນຍາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ 'ທຳມະ' ໄດ້ແກ່ ສັງຂາຣະທຳ ໂດຍອັດຖະວ່າ ບໍ່ແມ່ນສັດ ບໍ່ແມ່ນຊີວິດ. ແລະການເຫັນຄວາມເປັນສູນຍະຕາ (ຄວາມວ່າງເປົ່າ) ນັ້ນ ໂດຍພິເສດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ການເຫັນທຳອັນບໍລິສຸດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ຜູ້ທີ່ລະນຶກເຖິງທຳອັນບໍລິສຸດ ຄື ດຳເນີນຕາມດ້ວຍຍານຄະຕິ (ທາງແຫ່ງຄວາມຮູ້) ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ທຳມານຸສາຣີ'. ຄຳວ່າ 'ທິດຖິປັດຕະ' ນັ້ນ, ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ 'ທິດຖິ' ໄດ້ແກ່ ທັດສະນະຍານ (ຍານຄືການເຫັນ). ເພາະເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍທັດສະນະອັນບໍລິສຸດຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ, ຈຶ່ງບັນລຸມັກແລະຜົນນັ້ນໆ ໄດ້ໂດຍງ່າຍດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງທິດຖິ (ປັນຍາ) ນັ້ນເອງ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'ທິດຖິປັດຕະ'. ເພາະຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກເຄື່ອງຜູກມັດຄືກິເລດ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງທັດສະນະປັນຍານັ້ນເອງ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'ປັນຍາວິມຸດ'. ຄວາມເຊື່ອຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນຄວາມເປັນສະພາວະບໍ່ທ່ຽງ (ຊົ່ວຂະນະ) ແຫ່ງສັງຂາຣະທຳທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ 'ອະເວດຈະປະສາດ' ຄື ສັດທາ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ອະເວດຈະປະສາດ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມເລື່ອມໃສທີ່ປະກອບດ້ວຍຍານ. ແລະຄຳວ່າ 'ຍານ' ໄດ້ແກ່ ທັດສະນະຍານ ທີ່ເປັນນິມິດແຫ່ງຄວາມເປັນຂອງຊົ່ວຂະນະຂອງສັງຂາຣະທຳທັງຫຼາຍ. ເພາະວ່າ ເມື່ອຍານເຊັ່ນນັ້ນມີຢູ່, ອະເວດຈະປະສາດນັ້ນຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໄດ້, ບໍ່ແມ່ນເກີດຂຶ້ນໂດຍປະການອື່ນ. ຜູ້ທີ່ລະນຶກເຖິງສັດທາ ຊື່ວ່າ 'ສັດທານຸສາຣີ'. ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມບັນລຸອະລິຍະມັກໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງສັດທານັ້ນເອງ. ຜູ້ທີ່ຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງສັດທາ ຊື່ວ່າ 'ສັດທາວິມຸດ'. ຄຳວ່າ 'ກາຍະສັກຂີ' ນັ້ນ, ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ 'ສັກຂັງ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນປະຈັກ (ສັນທິດຖິກະ), ເຊິ່ງເອີ້ນອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ 'ສາທະກະ' (ເຄື່ອງພິສູດ). ຜູ້ທີ່ມີຄວາມເຫັນປະຈັກອັນຕົນໄດ້ແລ້ວໃນກາຍຂອງຕົນເອງ ຊື່ວ່າ 'ກາຍະສັກຂີ'. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນທຸກ (ທຸກຂານຸປັດສີ) ຍ່ອມມີຄວາມສັງເວດຫຼາຍ. ແລະຄວາມສັງເວດນັ້ນ ເປັນເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດຄວາມພຽນອັນຕັ້ງໝັ້ນ. ເພາະມີຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຜູ້ມີຄວາມສັງເວດແລ້ວ ຍ່ອມຕັ້ງໜ້າບຳເພັນເພຍນໂດຍແຍບຄາຍ'. ເພາະສະນັ້ນ, ບຸກຄົນນັ້ນ ເມື່ອປະກອບຄວາມພຽນໃນພາວະນາດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມສັງເວດ, ຍ່ອມບັນລຸທຳໃດໆ ທີ່ຄວນບັນລຸດ້ວຍກຳລັງຄວາມພຽນຂອງບຸລຸດ, ຍ່ອມບັນລຸທຳນັ້ນໆ. ແລະເມື່ອບັນລຸຢູ່ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມເຫັນປະຈັກໃນກາຍຂອງຕົນເອງ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມໄດ້ຮັບສຸກໃນຊານ ຫຼື ສຸກໃນມັກແລະຜົນ ອັນເປັນສິ່ງທີ່ເຫັນປະຈັກດ້ວຍຕົນເອງ. ຄຳວ່າ 'ອຸພະໂຕພາຄະວິມຸດ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກຮູບກາຍດ້ວຍອະຣູປະຊານ ແລະຫຼຸດພົ້ນຈາກນາມກາຍດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກແລະຜົນ, ຄື ຫຼຸດພົ້ນຈາກສ່ວນທັງສອງຂອງກາຍດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ແລະໃນບັນດາບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ, ພະອະລິຍະບຸກຄົນ 3 ປະເພດ ຄື: ຜູ້ມີປັນຍາເປັນໃຫຍ່ (ປັນຍາທິກະ), ຜູ້ມີສັດທາເປັນໃຫຍ່ (ສັດທາທິກະ), ແລະຜູ້ມີວິຣິຍະເປັນໃຫຍ່ (ວິຣິຍາທິກະ). ໃນບັນດາບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ, ທຳມານຸສາຣີ, ທິດຖິປັດຕະ ແລະປັນຍາວິມຸດ ຊື່ວ່າ 'ປັນຍາທິກະ'. ສັດທານຸສາຣີ ແລະສັດທາວິມຸດ ຊື່ວ່າ 'ສັດທາທິກະ'. ສ່ວນກາຍະສັກຂີ ແລະອຸພະໂຕພາຄະວິມຸດ ພຶງชາບວ່າ ຊື່ວ່າ 'ວິຣິຍາທິກະ'. ແລະໄນຍະແຫ່ງການຈຳແນກບຸກຄົນນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ຕາມໄນຍະແຫ່ງຄຳພີປະຕິສຳພິທາມັກ. ແຕ່ໃນພະອະພິທຳ, ໃນຄຳພີປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ, ບຸກຄົນ 2 ປະເພດ ຄື ສັດທາວິມຸດ ແລະກາຍະສັກຂີ ທ່ານກ່າວໄວ້ສະເພາະໃນພວກພະເສຂະບຸກຄົນເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນບຸກຄົນທັງສອງນີ້ ເມື່ອບັນລຸພະອະຣະຫັດແລ້ວ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນ 'ປັນຍາວິມຸດ' ຢ່າງແທ້ຈິງ. ໃນຂໍ້ນີ້ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: ທີ່ກ່າວວ່າ ຄວາມເຊື່ອຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນຄວາມເປັນສະພາວະບໍ່ທ່ຽງແຫ່ງສັງຂາຣະທຳທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອະເວດຈະປະສາດ ຄື ສັດທາ ນັ້ນ. ພຽງແຕ່ສັດທາເຊັ່ນນັ້ນ ຈະເຮັດໃຫ້ບັນລຸໂສຕາປັດຕິມັກໄດ້ຫຼື? ໃນຂໍ້ນີ້ ບໍ່ມີຄຳໃດທີ່ພວກເຮົາຈະຕ້ອງກ່າວ, ເພາະພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ແລ້ວ. ດັ່ງທີ່ພະອົງຕັດໄວ້ໃນມະຫາວັກ ສັງຍຸດຕະນິກາຍ ໂອກກັນຕະສັງຍຸດ ວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຈັກຂຸບໍ່ທ່ຽງ ມີຄວາມແປປວນເປັນທຳມະດา ມີຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນເປັນທຳມະດາ, ຜູ້ໃດເຊື່ອຢ່າງນີ້ ນ້ອມໃຈເຊື່ອຢ່າງນີ້, ຜູ້ນີ້ເອີ້ນວ່າ ສັດທານຸສາຣີ, ເປັນຜູ້ກ້າວລົງສູ່ອະລິຍະພູມ, ກ້າວລ່ວງປຸຖຸຊົນພູມ, ເຂົາຈະບໍ່ເຮັດກຳທີ່ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງໄປເກີດໃນອະບາຍ ທຸຄະຕິ ວິນິບາດ.' ພຶງສະແດງລາຍລະອຽດແຫ່ງອາຍະຕະນະ 12 ໂດຍນຳບົດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ໂສຕະບໍ່ທ່ຽງ ມີຄວາມແປປວນເປັນທຳມະດາ ມີຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນເປັນທຳມະດາ' ເປັນຕົ້ນ ມາຂະຫຍາຍຄວາມ. ໃນຄຳນັ້ນ, ບົດວ່າ 'ວິປະຣິໜາມີ' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ມີຄວາມແປປວນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ວິປະຣິໜາມີ. ແລະຄຳວ່າ 'ວິປະຣິໜາມ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມຊຸດໂຊມແລະຄວາມແຕກສະຫຼາຍໄປໃນທຸກໆ ຂະນະ. ບົດວ່າ 'ອັນຍະຖາພາວີ' ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳວ່າ ວິປະຣິໜາມ ນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ 'ນ້ອມໃຈເຊື່ອຢ່າງນີ້' ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອົງສະແດງເຖິງສັດທາທີ່ປະກອບດ້ວຍຍານ. ສັດທານັ້ນເອງ ທີ່ຕັດໄວ້ໃນອົງແຫ່ງການບັນລຸໂສດาບັນວ່າ 'ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເລື່ອມໃສຢ່າງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນພະພຸດທະເຈົ້າ, ໃນພະທຳ, ໃນພະສົງ'. ໃນຄຳນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ສັດທາທີ່ປະກອບດ້ວຍຍານ' ໄດ້ແກ່ ໂອກັບປະນະສັດທາ (ຄວາມເຊື່ອໝັ້ນ) ທີ່ປະກອບດ້ວຍທັດສະນະຍານ ເຊິ່ງເປັນນິມິດແຫ່ງຄວາມບໍ່ທ່ຽງຂອງຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ. ແລະທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະນິດຈະນິມິດ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມສືບຕໍ່ແລະຄວາມຜັນແປເປັນຕົ້ນແຫ່ງມະຫາພູດທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນທີ່ອາໄສຂອງຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ໂດຍໄນຍະທີ່ກ່າວໄວ້ໃນບົດວ່າ 'ຮູບບໍ່ທ່ຽງ ໂດຍອັດຖະວ່າຊຸດໂຊມໄປ'. ເພາະວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນເຫັນຄວາມສືບຕໍ່ແລະຄວາມຜັນແປນັ້ນ ຍ່ອມເຊື່ອ ຍ່ອມນ້ອມໃຈເຊື່ອໃນຄວາມບໍ່ທ່ຽງຂອງຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອຢ່າງແນ່ວແນ່ ແລະການຕັດສິນໃຈດ້ວຍສັດທາວ່າ 'ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍໄປໃນທຸກໆ ຂະນະໂດຍສ່ວນດຽວແທ້ໆ'. ສ່ວນໃນບົດວ່າ 'ດ້ວຍຄວາມເລື່ອມໃສຢ່າງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນພະພຸດທະເຈົ້າ' ນັ້ນ, ຄວາມເລື່ອມໃສທີ່ປະກອບດ້ວຍທັດສະນະຍານໃນພະພຸດທະຄຸນທັງຫຼາຍ ມີຄວາມເປັນພະອະຣະຫັນ ແລະພະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອະເວດຈະປະສາດ'. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະລິຍະພູມ' ໄດ້ແກ່ ພູມຄືສະພາວະທີ່ບໍລິສຸດຈາກທິດຖານຸໄສ ແລະວິຈິກິດສານຸໄສ. ພູມຄືສະພາວະທີ່ຍັງປະກອບດ້ວຍອະນຸໄສເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ປຸຖຸຊົນພູມ'. ແຕ່ຈະຊາບໄດ້ແນວໃດວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນກ້າວລ່ວງປຸຖຸຊົນພູມ ແລະກ້າວລົງສູ່ອະລິຍະພູມແລ້ວ? ພະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ໂສ ເຍນະ' ເປັນຕົ້ນ. ບຸກຄົນໃດ ແມ້ເພາະເຫດແຫ່ງຊີວິດຂອງຕົນ ກໍບໍ່ເຮັດກຳອັນເຂົ້າເຖິງກຳມະບົດທີ່ຈະນຳໄປສູ່ອະບາຍເລີຍ. ມີອະທິບາຍວ່າ ພຶງຊາບໄດ້ວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນເປັນຜູ້ກ້າວລ່ວງປຸຖຸຊົນພູມ ແລະກ້າວລົງສູ່ອະລິຍະພູມແລ້ວໂດຍສ່ວນດຽວ. ນີ້ຄື 'ສັດທານຸສາຣີສູດ'. ແລະມີສູດອື່ນທີ່ຕັດໄວ້ອີກວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຈັກຂຸມີຄວາມແປປວນເປັນທຳມະດາ ມີຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນເປັນທຳມະດາ, ຜູ້ໃດມີຄວາມເພ່ງພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ພໍປະມານ ຍ່ອມທົນທານໄດ້, ຜູ້ນີ້ເອີ້ນວ່າ ທຳມານຸສາຣີ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ບົດວ່າ 'ມີຄວາມເພ່ງພິຈາລະນາພໍປະມານ ຍ່ອມທົນທານໄດ້' ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນບໍ່ໄດ້ຢຸດຢູ່ພຽງແຕ່ຄວາມເຊື່ອເໝືອນຢ່າງສັດທານຸສາຣີ, ແຕ່ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນຄວາມບໍ່ທ່ຽງເຊັ່ນນັ້ນຂອງຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບທັດສະນະ (ຄວາມເຫັນ) ເທື່ອລະເລັກເທື່ອລະນ້ອຍຢ່າງແທ້ຈິງ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ທົນທານຕໍ່ການເພ່ງພິຈາລະນາ ຄືການເພ່ງເບິ່ງຂອງບຸກຄົນນັ້ນພໍປະມານ. ນີ້ຄື 'ທຳມານຸສາຣີສູດ'. ແລະມີສູດອື່ນທີ່ຕັດໄວ້ອີກວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຈັກຂຸບໍ່ທ່ຽງ ມີຄວາມແປປວນເປັນທຳມະດາ ມີຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນເປັນທຳມະດາ, ຜູ້ໃດຮູ້ແຈ້ງ ເຫັນຢູ່ຢ່າງນີ້, ຜູ້ນີ້ເອີ້ນວ່າ ພະໂສດາບັນ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ບົດວ່າ 'ຮູ້ແຈ້ງ ເຫັນຢູ່' ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ໄດ້ຢຸດຢູ່ພຽງແຕ່ความທົນທານຕໍ່ການເພ່ງພິຈາລະນາພໍປະມານເໝືອນຢ່າງທຳມານຸສາຣີ, ແຕ່ຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍປັນຍາ ແລະເຫັນປະຈັກດ້ວຍຍານຈັກຂຸ. ນີ້ຄື ສູດທີ່ສະແດງເຖິງບຸກຄົນຜູ້ບັນລຸດ້ວຍທິດຖິເປັນຕົ້ນ.

‘‘ယထာ သကံ ဖလံ’’တိ ဧတ္ထ သဿ အတ္တနော ဣဒံ သကံ. ယံ ယံ သကံ ယထာသကန္တိ အတ္ထံ ဒဿေတိ သောတာပန္နဿာတိအာဒိနာ. ဖလသမာပတ္တိ ဝီထိယံ ပန အနုလောမဇဝနာနိ ဧဝ ဖလာနံ အာသန္နကာရဏာနိ, န မဂ္ဂဇဝနာနီတိ အာဟ ‘‘န မဂ္ဂါဂမနဝသေနာ’’တိ. ‘‘သော’’တိ မဂ္ဂေါ. သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော သဗ္ဘာဝေါ. ‘‘အဿာ’’တိ မဂ္ဂဿ.

ຄຳວ່າ 'ຍະຖາ ສະກັງ ຜະລັງ' ນັ້ນ, ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ 'ສະກັງ' ໄດ້ແກ່ ຂອງຕົນເອງ. ທ່ານສະແດງອັດຖະວ່າ 'ຂອງຕົນໃດໆ ກໍຕາມ ຊື່ວ່າ ຕາມຂອງຕົນ' ດ້ວຍບົດວ່າ 'ໂສຕາປັນນັດສະ' ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນຜົນສະມາບັດວິຖີ, ອະນຸໂລມຊะວະນະທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ເປັນເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດຜົນ, ບໍ່ແມ່ນມັກຄະຊະວະນະ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການມາເຖິງແຫ່ງມັກ'. ບົດວ່າ 'ໂສ' ໄດ້ແກ່ ມັກ. ທີ່ປາກົດຢູ່ ຄື ມີຢູ່ໂດຍສະພາວະ. ບົດວ່າ 'ອັດສະ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງມັກ.

အနိစ္စာနုပဿနာ ကိစ္စတော အနိမိတ္တာ ဟောတိ. သဘာဝတော သနိမိတ္တာဧဝ. နိစ္စနိမိတ္တသဟိတာဧဝ. ယတော သာ ဧသောဟမသ္မီတိဂ္ဂဟဏံ လဘတိ. ဣဒံပိ ဝိပဿနာဉာဏံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိ သမနုပဿိတဗ္ဗာ စ ဟောတီတိ. တတ္ထ စ အဘိဓမ္မံ ပတွာ သဘာဝပ္ပဓာနံ ဟောတိ, န ကိစ္စပ္ပဓာနံ. တသ္မာ အဘိဓမ္မ နယေန ဝိပဿနာ အတ္တနော နိမိတ္တ နာမံ မဂ္ဂဿ ဒါတုံ န သက္ကောတိ. အယံ အဋ္ဌကထာယ အဓိပ္ပာယော. ကိလေသ ဓမ္မာ နာမ ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ ပုဂ္ဂလံ ပလိဗုန္ဓန္တိ. သမ္ဗာဓံ ကရောန္တိ. တသ္မာ ပလိဗောဓကရာနာမ. တံ ပုဂ္ဂလံ နိစ္စနိမိတ္တ သုဘနိမိတ္တ သုခနိမိတ္တ အတ္တနိမိတ္တာနိ ဂါဟေန္တိ. တသ္မာ နိမိတ္တကရာနာမ. တံ ပုဂ္ဂလံ အာရမ္မဏေသု ဘုသံ နိဟိတံ နိဝိဋ္ဌံ ကရောန္တိ. တသ္မာ ပဏိဓိကရာနာမ. တေ စ မဂ္ဂဖလာနိ အာရမ္မဏံ န ကရောန္တိ. မဂ္ဂဖလေဟိ စ သမ္ပယောဂံ န ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ အာရမ္မဏကရဏာ ဒိဝသေန မဂ္ဂဖလေသု တေသံ အဘာဝေါ. အဘာဝတ္တာဧဝ စ တာနိ မဂ္ဂဖလာနိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ တီဏိနာမာနိ လဘန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အာရမ္မဏ ကရဏဝသေနဝါ’’တိအာဒိ [Pg.314] ဝုတ္တံ. ‘‘အတ္တနော သဘာဝေနာ’’တိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ.

ອະນິດຈານຸປັດສະນາ ໂດຍກິດຈະແລ້ວ ຍ່ອມເປັນອະນິມິດຕະ (ບໍ່ມີນິມິດ). ແຕ່ໂດຍສະພາວະແລ້ວ ຍ່ອມເປັນສະນິມິດຕະ (ມີນິມິດ) ຢ່າງແທ້ຈິງ, ຄື ຍັງປະກອບດ້ວຍນິດຈະນິມິດ (ນິມິດວ່າທ່ຽງ) ຢູ່. ເພາະວ່າ ອະນິດຈານຸປັດສະນານັ້ນ ຍັງໄດ້ຮັບການຍຶດຖືວ່າ 'ນັ້ນເປັນເຮົາ, ເຮົາເປັນນັ້ນ'. ແມ້ແຕ່ ວິປັດສະນາຍານນີ້ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ພຶງພິຈາລະນາເຫັນວ່າ 'ບໍ່ທ່ຽງ ໂດຍອັດຖະວ່າຊຸດໂຊມໄປ'. ແລະໃນຂໍ້ນັ້ນ, ເມື່ອເຖິງພະອະພິທຳແລ້ວ ຍ່ອມຖືເອົາສະພາວະເປັນໃຫຍ່, ບໍ່ໄດ້ຖືເອົາກິດຈະເປັນໃຫຍ່. ເພາະສະນັ້ນ, ໂດຍໄນຍະແຫ່ງພະອະພິທຳ, ວິປັດສະນາຈຶ່ງບໍ່ສາມາດມອບຊື່ນິມິດຂອງຕົນໃຫ້ແກ່ມັກໄດ້. ນີ້ຄື ຄວາມປະສົງຂອງພະອັດຖະກະຖາຈານ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'กິເລດສະທຳ' ທັງຫຼາຍນັ້ນ, ເມື່ອເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນໃດ ຍ່ອມຜູກມັດບຸກຄົນນັ້ນໄວ້ ແລະເຮັດໃຫ້ຄັບແຄບ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ຜູ້ເຮັດເຄື່ອງກັງວົນ' (ປະລິໂພທະກະຣະ). ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນນັ້ນຍຶດຖືໃນນິດຈະນິມິດ, ສຸພະນິມິດ, ສຸຂະນິມິດ ແລະອັດຕະນິມິດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ຜູ້ເຮັດນິມິດ' (ນິມິດຕະກະຣະ). ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນນັ້ນຕັ້ງໝັ້ນແລະຝັງແໜ້ນຢ່າງຍິ່ງໃນອາລົມທັງຫຼາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ຜູ້ເຮັດຄວາມປາດຖະໜາ' (ປະນິທິກະຣະ). ແລະກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດມັກແລະຜົນໃຫ້ເປັນອາລົມ ແລະຍ່ອມບໍ່ເຖິງຄວາມປະກອບຮ່ວມກັບມັກແລະຜົນ. ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນໃນມັກແລະຜົນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ເປັນອາລົມເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ແລະເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ນັ້ນເອງ, ມັກແລະຜົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຊື່ 3 ປະການ ໂດຍທຳມະດາຂອງຕົນ, ເພື່ອສະແດງຂໍ້ນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ຫຼື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ເປັນອາລົມ' ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ດ້ວຍສະພາວະຂອງຕົນ' ໄດ້ແກ່ ໂດຍທຳມະດາຂອງຕົນ.

‘‘အတ္တဒိဋ္ဌိယာ ဥပ္ပန္နာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဣဒံ တာသံ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနံ အတ္တဒိဋ္ဌိယာ အဝိနာဘာဝံ ဒီပေတိ. န ပန အတ္တဒိဋ္ဌိယာ တာဟိ အဝိနာဘာဝန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိပစ္စန္တီတိ အပါယေသု ဝိပစ္စန္တိ. အပါယပဋိသန္ဓိံ ဇနေန္တိ. ဒိဋ္ဌသစ္စာနဉ္စ အရိယပုဂ္ဂလာနံ. ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တာ အကုသလဓမ္မာ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာ ဝိပ္ပယုတ္တာ’’တိ. ‘‘အကုသလဓမ္မာစေ ဝါ’’တိ ပစ္စုပ္ပန္နဘူတာ ဒသာကုသလကမ္မပထ ဓမ္မာ စေဝ. ‘‘သတ္တဟိ ဘဝေဟီ’’တိ ကြိယာပဝဂ္ဂေ ကရဏဝစနံ. ယထာ သတ္တဟိ မာသေဟိ ဝိဟာရံ နိဋ္ဌာပေတီတိ. ကြိယာပဝဂ္ဂေါတိစ ကြိယာယသီဃတရံ နိဋ္ဌာပနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘သတ္တက္ခတ္တုံ’’တိ သတ္တဝါရာ. တီဏိ သံယောဇနာနိနာမ ‘သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇနာနိ,. ‘‘အဝိနိပါတ ဓမ္မော’’တိ ဝိရူပံ ဟုတွာ ပတနံ ဝိနိပါတော. အပါယနိပါတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဓမ္မော’’တိ သဘာဝေါ. နတ္ထိ ဝိနိပါတော ဓမ္မော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘နိယတော’’တိ သုဂတိဘဝေသု နိယတ ဂတိကော. သမ္မာ ဗုဇ္ဈတီတိ သမ္ဗောဓိ. မဂ္ဂညာဏံ. ‘‘ပရာယနံ’’တိ ပရဘာဂေ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဝုစ္စတိ. သမ္ဗောဓိသင်္ခါတံ ပရာယနံ အဿာတိ သမ္ဗောဓိပရာယနော. ‘‘အနိယမတ္ထော’’တိ ဝါသဒ္ဒတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝါ သဒ္ဒတ္ထေသု စ အနိယမတ္ထော. န ဝိကပ္ပတ္ထော. ဝိကပ္ပတ္ထေဟိ သတိ ဒွေ ဧဝ သတ္တက္ခတ္တုပရမာ လဗ္ဘန္တိ. မိဿကဘဝေါန လဗ္ဘတိ. အနိယမတ္ထေ တယောပိ လဗ္ဘန္တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန သမုစ္စယတ္ထဿ ဂဟိတတ္တာ ဧကော မိဿကဘဝေါ ဧဝ လဗ္ဘတိ. နနု စ သဒ္ဒေါ နာမ သမုစ္စယတ္ထေ ပါကဋော, န အနိယမတ္ထေ. တသ္မာ သမုစ္စယတ္ထောဝ ဣဓ ယုတ္တောတိ စေ. န ယုတ္တော. ကသ္မာ. ဒွိန္နံ အသင်္ဂဟိတတ္တာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန သမုစ္စယတ္ထံ ဂဟေတွာ တေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဣမသ္မိံ ပါဌေ အသင်္ဂဟိတာတိ ဝုတ္တံ. ယဒိ တေ ဣမသ္မိံ ပါဌေ အသင်္ဂဟိတာ. ကတ္ထတေ သင်္ဂဟိတာ ဘဝေယျုံ. န ဟိ ကောစိ သတ္တက္ခတ္တု ပရမော နာမ ဣဓ အသင်္ဂဟိတောတိ ယုတ္တောတိ. ‘‘အဿာ’’တိ တဿပါဠိပါဌဿ. ‘‘ဧတ္ထ စ ယသ္မာ. လ. ပရမော နာမ ဝုတ္တော’’တိ ဣဒံ ဥပရိ ‘ယေ ကာမဘဝေ ယေဝါ’တိအာဒိနာ [Pg.315] ‘ယေဒိဋ္ဌ ဓမ္မေ ဝါ’တိအာဒိနာ စ ယောဇေတဗ္ဗံ. သော စ သုက္ခဝိပဿကော ဝါ ပရိဟီနဇ္ဈာနော ဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပါဠိယံ’’တိ ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိယံ. ‘‘ဣဓ နိဋ္ဌာ’’တိ ဣမသ္မိံ ကာမလောကေ အာသဝက္ခယံ ပတွာ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနပတ္တိ ဝသေန နိဋ္ဌာ. နိဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနန္တိ အတ္ထော. ကုလတော ကုလံ ဂစ္ဆတီတိ ကောလံကောလော. ဘဝတော ဘဝံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဧကမေဝ ပဋိသန္ဓိသင်္ခါတံ ဘဝဗီဇံ အဿ အတ္ထီတိ ဧကဗီဇီ. ယော စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အရဟာ. တဿ စ ဣဓ နိဋ္ဌာတိ ယောဇနာ. ကေန ပန တိဏ္ဏံ သောတာပန္နာနံ ဝိသေသော ကတောတိ. သတ္တက္ခတ္တု ပရမော တာဝ ကေဝလံ ပထမမဂ္ဂ သမ္ပယုတ္တေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ကတော. ဣတရေ ဒွေ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ပဝတ္တိတေဟိ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ ကတောတိ. တတ္ထ သတ္တက္ခတ္တု ပရမော သဗ္ဗမုဒုကော ဟောတိ. တတော ကောလံကောလော တိက္ခော. သော ပန ဆ ဘဝိကော, ပဉ္စဘဝိကော, စတုဘဝိကော, တိဘဝိကော, ဒွိဘဝိကောတိ ပဉ္စဝိဓော. တတ္ထ ပဉ္စဘဝိကော တိက္ခော. သေသာ အနုက္ကမေန တိက္ခတရာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧကဗီဇီ ပန ဧကဘဝိကော သဗ္ဗတိက္ခော. တတ္ထ သတ္တက္ခတ္တု ပရမော ကေဝလေန ပထမမဂ္ဂါနုဘာဝေန သိဒ္ဓတ္တာ သဗ္ဗမုဒုကော ဟောတိ. ဣတရေ ဒွေပကတိယာ သတ္တက္ခတ္တု ပရမဘာဝေ ဌတွာ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနာ ကမ္မံ ပဋ္ဌပေန္တိ. တဒါ တေသံ ဣန္ဒြိယာနိ ပုန ဝိသေသ ပတ္တာနိ ဟောန္တိ, တိက္ခာနိ. တသ္မာ တေ သတ္တက္ခတ္တု ပရမတော တိက္ခာနာမ ဟောန္တီတိ. ‘‘သတ္တဝါရတော ဩရံ ဝါ’’တိ ဣဒံ ကောလံကောလ ဧကဗီဇိနော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ နိယာမေတီ’’တိ ဣဒံ ဥပရိမေ ဒွေသောတာပန္နေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သတ္တက္ခတ္တု ပရမောပန ပထမမဂ္ဂေနေဝ နိယမိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာဟိ သောယေဝ သင်္ဂဟပါဌေ သရူပတော အာဂတော သောတာပတ္တိ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာပဟာနေန ပဟီနာပါယဂမနော သတ္တက္ခတ္တု ပရမော သောတာပန္နော နာမ ဟောတီတိ. ဣတရေ ပန ဒွေ ပါဠိယံ သောတာပန္န ပုဂ္ဂလဝိဘာဂဋ္ဌာနေသွေဝ အာဂတာတိ. ‘‘ယေ ပနာ’’တိ ယေ သောတာပန္န ပုဂ္ဂလာပန. ဂါထာယံ ‘‘ဣတောသတ္တာ’’တိ ဣမသ္မိံ မနုဿလောကေ သတ္တ သံသရာနိ. ‘‘တတောသတ္တာ’’တိ တသ္မိံ ဒေဝလောကေ [Pg.316] သတ္တာတိ အတ္ထော. အင်္ဂုတ္တရပါဌေ ‘‘တေနစိတ္တပ္ပသာဒေနာ’’တိ မဟာသဟဿိလောကဓာတုံ သရေန ဝိညာပေတုံ သမတ္ထဿ သတ္ထုဂုဏေ စိတ္တပ္ပသာဒေါ ဇာယတိ. တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန. ‘‘တေန ပရိယာယေနာ’’တိ သစေ သော ဒေဝေသု ဧဝ သံသရတိ. သတ္တက္ခတ္တုံ ဩပပါတိက ပဋိသန္ဓိယော ဂဏှိတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ. ယဒိ မနုဿေသု ဧဝ သံသရတိ. သတ္တဂဗ္ဘသေယျက ပဋိသန္ဓိယော ဂဏှိတွာ ဧတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ. ဧဝံ ဒေသနာ ဝါရေန စုဒ္ဒသ ကတွာ ဒေသိတေန ပရိယာယေနာတိ အတ္ထော. ‘‘တံ ဝီမံသိတဗ္ဗံ’’တိ ဝဒန္တေန ဋီကာစရိယေန သယံ စုဒ္ဒသပဋိသန္ဓိယောဝ ဣစ္ဆတီတိ ဒီပေတိ. ဣဒါနိ တံ စုဒ္ဒသပဋိသန္ဓိဝါဒံ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘ဝိဘင်္ဂေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဝိဘင်္ဂေ’’တိ အဘိဓမ္မေ ဉာဏဝိဘင်္ဂေ. နတ္ထိ ဌာနမဿာတိ အဋ္ဌာနံ. ‘‘ဌာနံ’’တိ မူလကာရဏံ. နတ္ထိ အဝကာသော အဿာတိ အနဝကာသော. ‘‘အဝကာသော’’တိ ပစ္စယကာရဏံ. ‘‘ယံ’’တိ ကြိယာပရာမသနံ. ယံ နိဗ္ဗတ္တေယျ, တံ နိဗ္ဗတ္တနံ အဋ္ဌာနံ. သော နိဗ္ဗတ္တန ဓမ္မော အနဝကာသောတိ ယောဇနာ. ‘‘အဘိသင်္ခါရ ဝိညာဏဿာ’’တိ သတ္တဘဝတော ဥဒ္ဓံ ကာမဘဝေ ပဋိသန္ဓိဇနကဿ ကုသလာ ကုသလကမ္မ ဝိညာဏဿ. ‘‘နိရောဓေနာ’’တိ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂက္ခဏေ ဧဝ နိရောဓနေန. နိရုဇ္ဈန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နာမဉ္စ ရူပဉ္စာ’’တိ ယေ နာမ ရူပဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ. ဧတေ နာမ ရူပဓမ္မာ ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ အဘိသင်္ခါရ ဝိညာဏ နိရောဓက္ခဏေ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ယောဇနာ. ‘‘ယထာဝုတ္တနယေနေဝါ’’တိ တေန ပရိယာယေနာတိ ဝုတ္တပ္ပကာရနယေနေဝ. ‘‘တဒေကဋ္ဌမောဟဿာ’’တိ တေန ရာဂေန တေန ဒေါသေန ဧကသ္မိံ စိတ္တေ ဧကတော ဌိတဿ မောဟဿ. န ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာ သမ္ပယုတ္တဿ မောဟဿ. တဿ ပထမမဂ္ဂေ ဧဝ ပဟီနတ္တာ. နာပိ ဥဒ္ဓစ္စစိတ္တသမ္ပယုတ္တဿ မောဟဿ. တဿ စတုတ္ထမဂ္ဂေ ဧဝ ပဟာတဗ္ဗတ္တာ. ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ ရာဂဒေါသမောဟာ. ‘‘ဓမ္မိကေသူ’’တိ ဓမ္မေန သမေန ဥပ္ပန္နေသု. ‘‘ယတော’’တိ ယံကာရဏာ. ဗလဝန္တကာရဏာတိ အတ္ထော. ‘‘တေသံ’’တိ သောတာပန္နာနံ. ‘‘သလ္လိခန ဝသေနာ’’တိ ဗဟလပက္ခံ ထူလဘာဂံ သုဋ္ဌုလိခနဝသေန. အဓိစ္စုပ္ပတ္တိ နာမ ပုဗ္ဗေ ယထာပဝတ္တံ ကာလံ အဓိစ္စ အတိက္ကမ္မ ဥပ္ပတ္တိ[Pg.317]. ဥပ္ပဇ္ဇန္တာနမ္ပိ ရာဂဒေါသမောဟာနံ. ‘‘တေသံ ပီ’’တိ သကဒါဂါမီနမ္ပိ. ‘‘မေထုနဝတ္ထု သမာယောဂေါ ဣစ္ဆိတော’’တိ ဇာယမ္ပတီနံ မေထုနကမ္မသမာယောဂေါ နာမ သကဒါဂါမီနံ အတ္ထီတိ ဣစ္ဆိတော. ထေရောဟိ အဓိစ္စုပ္ပတ္တိမတ္တံ ဣစ္ဆတိ. ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတံ န ဣစ္ဆတိ. သကဒါဂါမီနံ ပုတ္တဓီတရောပိ သန္ဒိဿန္တီတိ ဝဒတိ. ‘‘မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပဋိက္ခိတ္တော’’တိ ထေရဿ မနောရထမတ္တံတိ ဝတွာ ပဋိက္ခိတ္တော. ဣဒံ သဗ္ဗံ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဆက္ကနိပါတေ’’တိ အင်္ဂုတ္တရေ ဆက္ကနိပါတေ. ‘‘မိဂါသာဠဝတ္ထုမှီ’’တိ မိဂါသာဠနာမိကာယ ဥပါသိကာယ ဝတ္ထုမှိ. ကေစိ ဣမံ ဝတ္ထုံ ဒိသွာ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒံ န ရောစေန္တိ. မဟာသိဝတ္ထေရဝါဒံ ရောစေန္တိ. ‘‘အဗြဟ္မစာရိနော’’တိ မေထုန ဓမ္မာ အပ္ပဋိဝိရတဿ. ‘‘သကဒါဂါမိတ္တံ ဗျာကတံ’’တိ တသ္မိံ ကာလင်္ကတေ သော ဗြာဟ္မဏော ဣဓ သကဒါဂါမိဘာဝံ ပတွာ တုသိတာကာယံ ဥပပန္နောတိ ဧဝံ တဿ ယံ သကဒါဂါမိတ္တံ ဘဂဝတာ ဗျာကတံ. ‘‘အဓိဂမဝသေနာ’’တိ သကဒါဂါမိဘာဝံ ပဋိလာဘဝသေန. န ပန အဗြဟ္မစာရိနော သတော အဓိဂမဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော. မရဏာသန္နကာလေပိ ဟိ သိက္ခာပဒါဓိဋ္ဌာနေန သဟ ဥပရိမဂ္ဂဖလာဓိဂမနံ နာမ တိက္ခပညဿ အရိယသာဝကဿ န ဒုက္ကရန္တိ. ဧတေန ကေသဉ္စိ ထေရဝါဒရောစနံ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သကိံဒေဝ ဣမံလောကံ အာဂန္တွာ’’တိ ဧတေန ဣတော ပရလောကံ ဂမနဿ စ တတော ပုန ဣဓာဂမနဿ စ သိဒ္ဓတ္တာ အယံ ပုဂ္ဂလော သုဒ္ဓေန မဂ္ဂနိယာမေန ကာမဘဝေ ဒွိက္ခတ္တု ပရမောနာမ ဟောတီတိ သိဒ္ဓေါ. ကထံ. ဣဓ ပတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ, တတ္ထ ပတွာ ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ. သေသာပန စတ္တာရော ဝိပဿနာနိယာမေန သိဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ ဝိညာယတိ. ကတမေ စတ္တာရော. ဣဓ ပတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ. တတ္ထ ပတွာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ. ဣဓ ပတွာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ. တတ္ထ ပတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ. ဧတ္ထ စ တီသု သောတာပန္နေသု ဧကောသတ္တက္ခတ္တု ပရမော ဧဝ မဂ္ဂနိယာမေန သိဒ္ဓေါ. သေသာ ပန ဒွေ သောတာပန္နာ ဝိပဿနာနိယာမေန သိဒ္ဓါ. ဆ သကဒါဂါမီသု ဒွေ ဧဝ မဂ္ဂနိယာမေန သိဒ္ဓါ. သေသာ ပန စတ္တာရော ဝိပဿနာနိယာမေန သိဒ္ဓါ. တတ္ထ မဂ္ဂသိဒ္ဓေသု သောတာပန္န သကဒါဂါမီသု [Pg.318] သင်္ကရော နတ္ထိ. ဝိပဿနာသိဒ္ဓေသု ပန သင်္ကရော အတ္ထိ. အတ္ထတော အဝိရုဒ္ဓေ သတိ, ဝေါဟာရမတ္တေန သင်္ကရေ ဒေါသော နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာဂန္တွာတိ ပါဌဝသေန အာဂမနတောတိ ဝုတ္တံ. အာဂန္တာတိ ပန ပါဌော ယုတ္တော. အာဂမနသီလော အာဂမန ဓမ္မော ဟုတွာ သကဒါဂါမီ နာမာတိ အတ္ထော. အနာဂန္တွာ ဣတ္ထတ္တန္တိ ဧတ္ထပိ ဧသေဝနယော. အရဟတော ဘာဝေါ အရဟတ္တံ. အရဟတ္တ မဂ္ဂံ. ဒက္ခိဏာယ ဝိပတ္တိကရာနာမ အပ္ပပ္ဖလ အပ္ပာနိသံသကရာ. သမ္ပတ္တိကရာ နာမ မဟပ္ဖလ မဟာနိသံသကရာ. သီလက္ခန္ဓာဒိဂုဏာ နာမ သီလက္ခန္ဓ သမာဓိက္ခန္ဓ ပညာက္ခန္ဓ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓ ဝိမုတ္တိညာဏ ဒဿနက္ခန္ဓဂုဏာ. ‘‘ဒက္ခိဏေယျေသူ’’တိ ဒက္ခိဏာရဟ ပုဂ္ဂလေသု. ‘‘ဓုရံ’’တိ ပဓာနသီသဋ္ဌာနိယံ ဝုစ္စတိ. သဒ္ဓါ ဧဝ ဓုရံ အဿာတိ သဒ္ဓါဓုရော. ဧဝံ ပညာဓုရော. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဝီရိယဓုရော န ဂဟိတောတိ. ပါဠိယံ သဒ္ဓါဝါဟီ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ, ပညာဝါဟီ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ ဝုတ္တံ. န ပန ဝုတ္တံ ဝီရိယဝါဟီ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ. တသ္မာ န ဂဟိတောတိ. ကသ္မာ ပန ဝီရိယဝါဟီ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ န ဝုတ္တန္တိ. ဝုစ္စတေ. မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တဿ နာမ အာဒိမှိ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနံ ပဟာနာယ ကမ္မံ မဟန္တံ ဟောတိ. ကသ္မာ, အပါယမူလကတ္တာ. တတ္ထ သဒ္ဓါ စ ဝိစိကိစ္ဆာ စ ဒွေ ဥဇုပ္ပဋိပက္ခာ ဟောန္တိ. ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ သဒ္ဓါ နိဝိသတိ, တသ္မိံ ဝိစိကိစ္ဆာ နတ္ထိ. ယသ္မိံ ဝိစိကိစ္ဆာ နိဝိသတိ, တသ္မိံ သဒ္ဓါ နတ္ထိ. တထာ ပညာဒိဋ္ဌိယော စ ဥဇုပ္ပဋိပက္ခာ. ယတ္ထ ပညာ, န တတ္ထ ဒိဋ္ဌိ. ယတ္ထ ဒိဋ္ဌိ, န တတ္ထ ပညာတိ. အပိ စ သဒ္ဓါ အတ္တနော ဝိသယေ ဒိဋ္ဌိံ ဝိဓမတိယေဝ. ပညာယ ဝိစိကိစ္ဆာဝိဓမနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တသ္မာ အာရဒ္ဓ ဝိပဿကော အနိစ္စာဒီသု အဝေစ္စပ္ပသာဒမတ္တေနပိ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာယော ပဇဟိတွာ သဒ္ဓါနုသာရိဘာဝဉ္စ သုဋ္ဌုတရံ ပသီဒိတွာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဘာဝဉ္စ ပါပုဏာတိ. ပညာယ အနိစ္စာဒီနိ နိဇ္ဈာနက္ခမံ ကတွာ ဓမ္မာနုသာရိဘာဝဉ္စ သုဋ္ဌုတရံ ပဿိတွာ ဒိဋ္ဌိပတ္တပညာ ဝိမုတ္တဘာဝဉ္စ ပါပုဏာတိ. ဝီရိယံ ပန ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနံ ပဋိပက္ခမတ္တမ္ပိ န ဟောတိ. အထ ခေါ တာသံ သဟာယောပိ ဟောတိ, ဓုရဘူတဉ္စ. ပဂ္ဂဟလက္ခဏဉှိ ဝီရိယံ. တံ သဒ္ဓံပိ ပဂ္ဂဏှာတိ, ပညံပိ ပဂ္ဂဏှာတိ, ဒိဋ္ဌိံပိ ပဂ္ဂဏှာတိ, ဝိစိကိစ္ဆမ္ပိ ပဂ္ဂဏှာတိယေဝ. ကုတောပန အတ္တနော သဘာဝေန ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာယော [Pg.319] ပဇဟိတုံ သက္ခိဿတိ. တသ္မာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝီရိယဝါဟီတိ စ ဝီရိယဓုရောတိ စ န ဝုတ္တောတိ. ကာယသက္ခိမှိ ပန သဒ္ဓါ စ ပညာ စ သမဗလာ ဟောန္တိ. ဝီရိယဉ္စ သယံ သမ္မပ္ပဓာနဋ္ဌာနေ ဌတွာ တဒုဘယံ ဥပဗြူဟေတိ. သော စ ပုဂ္ဂလော တဒုဘယဗလေန ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒယော ပဇဟိတွာ ကာယသက္ခိဘာဝံ ပါပုဏာတိ. အဋ္ဌဝိမောက္ခေ ဝါ ဥပ္ပာဒေတွာ ဥဘတောဘာဂ ဝိမုတ္တဘာဝံ ပါပုဏာတိ. ဣမေသု ပန ဒွီသု ပုဂ္ဂလေသု ဝီရိယဿ ထာမော သုဋ္ဌု ပါကဋော. တသ္မာ ဣမေ ဒွေ ဝီရိယာဓိကာတွေဝ ဝတ္တဗ္ဗာ. န ဝီရိယဓုရောတိ. စတုပ္ပဋိပဒါ နာမ ဒုက္ခာပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ. ဒုက္ခာပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ. သုခါပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ. သုခါပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ. တိဝိဓဝိမောက္ခော နာမ သုညတော ဝိမောက္ခော. အနိမိတ္တော ဝိမောက္ခော. အပ္ပဏိဟိတော ဝိမောက္ခော. ‘‘တယော အန္တရာ ပရိနိဗ္ဗာယိနော’’တိ ဧတ္ထ အာယုကပ္ပဿ ပရိယန္တံ အပတွာ အန္တရာ ဧဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနပတ္တာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. သော တိဝိဓော. အာယုကပ္ပဿ ပထမဘာဂေ ပရိနိဗ္ဗာယီ, ဒုတီယဘာဂေ, တတီယဘာဂေတိ. ဣမေ တယော အန္တရာ ပရိနိဗ္ဗာယိနော နာမ. ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ အာယုကပ္ပ ပရိယန္တေ ပရိနိဗ္ဗာယီ. ဥဒ္ဓံ မုခေါ ဝဋ္ဋသောတော ဧတဿာတိ ဥဒ္ဓံသောတော. အကနိဋ္ဌံ အဝဿံ ဂမိဿတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. ဝိပဿနာ ကမ္မံ သသင်္ခါရံ သပ္ပယောဂံ ကတွာ ပရိနိဗ္ဗာယီ သသင်္ခါရ ပရိနိဗ္ဗာယီ. သင်္ခါရရဟိတေန သုခေန ဝိပဿနာ ကမ္မေန ပရိနိဗ္ဗာယီ အသင်္ခါရ ပရိနိဗ္ဗာယီ. ‘‘ဒွါဒသ သောတာပန္နာ’’တိ ဧကဗီဇိကာ တယော. တေ ဧဝ စတူဟိ ပဋိပဒါဟိ ဂုဏိတာ ဒွါဒသ. ဒွါဒသ သကဒါဂါမိနော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယာ ဧဝ.

ຄຳວ່າ “Attadiṭṭhiyā uppannāya uppajjantī” (ເມື່ອອັດຕະທິຖິເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ) ນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ແຍກອອກຈາກກັນ (ອະວິນາພາວະ) ຂອງທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາເຫຼົ່ານັ້ນ ກັບອັດຕະທິຖິ. ແຕ່ບໍ່ພຶງເຫັນວ່າ ອັດຕະທິຖິບໍ່ແຍກອອກຈາກທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Vipaccanti” (ຍ່ອມໃຫ້ຜົນ) ຄື ຍ່ອມໃຫ້ຜົນໃນອະບາຍ, ຍ່ອມກໍ່ໃຫ້ເກີດອະບາຍປະຕິສົນທິ. ແລະ (ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ຜົນ) ແກ່ພະອະລິຍະບຸກຄົນຜູ້ມີທຳອັນເຫັນແລ້ວ (ຜູ້ເຫັນສັດຈະ). ພະອາຈານກ່າວວ່າ “diṭṭhivicikicchā vippayuttā” (ປາສະຈາກທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາ) ເພາະອະກຸສົນທຳທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາ ຖືກຖືເອົາແລ້ວດ້ວຍການຖືເອົາທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາ. ຄຳວ່າ “Akusaladhammāce vā” (ຫຼືວ່າອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ) ຄື ອະກຸສົນກຳມະບົດທຳ ໑໐ ປະການ ທີ່ເປັນປັດຈຸບັນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Sattahi bhavehi” (ດ້ວຍພົບທັງຫຼາຍເຈັດ) ເປັນກະລັນຕະວິບັດ (ຕະຕິຍາວິບັດ) ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງການສິ້ນສຸດການກະທຳ (ກິຣິຍາປະວັກຄະ). ເໝືອນຢ່າງວ່າ “ຍ່ອມໃຫ້ວິຫານສຳເລັດດ້ວຍເວລາເຈັດເດືອນ”. ຄຳວ່າ “ກິຣິຍາປະວັກຄະ” ນີ້ ໝາຍເຖິງການເຮັດໃຫ້ສຳເລັດຢ່າງຮວດໄວຢີງຂອງກິຣິຍາ. ຄຳວ່າ “Sattakkhattuṃ” ຄື ເຈັດຄັ້ງ. ສັງໂຍດ ໓ ປະການ ຄື ສັກກາຍະທິຖິ, ວິຈິກິດສາ, ສີລັບພະຕະປາຣາມາສະ. ຄຳວ່າ “Avinipāta dhammo” (ມີຄວາມບໍ່ຕົກຕ່ຳເປັນທຳມະດາ): ການຕົກໄປຢ່າງເສຍຫາຍ ຊື່ວ່າ ວິນິບາດ, ອະທິບາຍວ່າ ການຕົກໄປສູ່ອະບາຍ. ຄຳວ່າ “Dhammo” ຄື ສະພາວະ. ບົດວິເຄາະວ່າ “Natthi vinipāto dhammo yassāti” (ບຸກຄົນໃດບໍ່ມີສະພາວະທີ່ຈະຕົກຕ່ຳ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມີຄວາມບໍ່ຕົກຕ່ຳເປັນທຳມະດາ). ຄຳວ່າ “Niyato” (ເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້) ຄື ມີຄະຕິອັນທ່ຽງແທ້ໃນສຸຄະຕິພົບ. ຕັດສະຮູ້ໂດຍຊອບ ຊື່ວ່າ ສັມໂພthິ, ໝາຍເຖິງ ມັກຄະຍານ. ຄຳວ່າ “Parāyanaṃ” (ມີເບື້ອງໜ້າ) ໝາຍເຖິງ ສະຖານທີ່ອັນພຶງໄປໃນເບື້ອງໜ້າ. ບຸກຄົນໃດມີສັມໂພທິອັນກ່າວຄືມັກຄະຍານເປັນເບື້ອງໜ້າ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ສັມໂພທິປະຣາຍະໂນ” (ມີການຕັດສະຮູ້ໃນເບື້ອງໜ້າ). ຄຳວ່າ “Aniyamattho” (ຄວາມໝາຍທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ) ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຄວາມໝາຍຂອງ “ວາ” ສັບ. ແລະ ໃນບັນດາຄວາມໝາຍຂອງ “ວາ” ສັບນັ້ນ ໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ແນ່ນອນ (ອະນິຍະມັດຖະ), ບໍ່ແມ່ນຄວາມໝາຍໃນທາງເລືອກ (ວິກັບປັດຖະ). ເພາະເມື່ອມີຄວາມໝາຍໃນທາງເລືອກ ຍ່ອມໄດ້ພຽງແຕ່ສັດຕະຂັດຕຸປະຣະມະ ໒ ປະເພດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ພົບທີ່ປະປົນກັນ (ມິສສະກະພົບ). ແຕ່ເມື່ອເປັນຄວາມໝາຍທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ ຍ່ອມໄດ້ທັງ ໓ ປະເພດ. ສ່ວນໃນອັດຖະກະຖາ ເພາະຖືເອົາຄວາມໝາຍໃນທາງຮວບຮວມ (ສະມຸດຈະຍັດຖະ) ຈຶ່ງໄດ້ພຽງແຕ່ມິສສະກະພົບດຽວເທົ່ານັ້ນ. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ: “ກໍ ‘ຈະ’ ສັບນັ້ນ ປາກົດໃນຄວາມໝາຍຮວບຮວມ ບໍ່ແມ່ນໃນຄວາມໝາຍບໍ່ແນ່ນອນ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວາມໝາຍຮວບຮວມເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຄວນໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ແມ່ນຫຼື?”. ຕອບວ່າ: “ບໍ່ຄວນ”. ຖາມວ່າ: “ເພາະເຫດໃດ?”. ຕອບວ່າ: “ເພາະບໍ່ໄດ້ສົງເຄາະ (ຮວບຮວມ) ບຸກຄົນ ໒ ປະເພດນັ້ນ. ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ ເມື່ອຖືເອົາຄວາມໝາຍຮວບຮວມແລ້ວ ກໍກ່າວວ່າ ບຸກຄົນ ໒ ປະເພດນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຖືກສົງເຄາະໄວ້ໃນພະບາລີບົດນີ້. ຫາກບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ໄດ້ຖືກສົງເຄາະໄວ້ໃນພະບາລີບົດນີ້, ພວກເຂົາຈະຖືກສົງເຄາະໄວ້ໃນທີ່ໃດ? ເພາະບໍ່ສົມຄວນເລີຍທີ່ຈະມີບຸກຄົນຜູ້ເປັນສັດຕະຂັດຕຸປະຣະມະຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ ບໍ່ຖືກສົງເຄາະໄວ້ໃນທີ່ນີ້”. ຄຳວ່າ “Assa” ຄື ແຫ່ງພະບາລີບົດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Ettha ca yasmā... ລະ... paramo nāma vutto” ນີ້ ພຶງປະກອບເຂົ້າກັບບົດເບື້ອງເທິງວ່າ “ye kāmabhave yevā” ເປັນຕົ້ນ ແລະ “yediṭṭha dhamme vā” ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ຄວາມກ່ຽວພັນກັນພຶງເຫັນວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນເປັນພະສຸກຂະວິປັດສະກະ ຫຼື ຜູ້ມີຊານເສື່ອມແລ້ວ. ຄຳວ່າ “Pāḷiyaṃ” ຄື ໃນພະບາລີປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ. ຄຳວ່າ “Idha niṭṭhā” (ມີຄວາມຈົບໃນທີ່ນີ້) ຄື ຄວາມຈົບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບັນລຸຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ ແລ້ວບັນລຸຂັນທະປະຣິນິບພານໃນກາມະໂລກນີ້. ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມຈົບ ຄື ຄວາມສິ້ນສຸດ. ບຸກຄົນຜູ້ໄປຈາກຕະກູນສູ່ຕະກູນ ຊື່ວ່າ ໂກລັງໂກລະ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ໄປຈາກພົບສູ່ພົບ. ບຸກຄົນໃດມີພືດຄືພົບອັນກ່າວຄືປະຕິສົນທິພຽງພົບດຽວ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເອກະພີຊີ. ບຸກຄົນໃດເປັນພະອໍຣະຫັນໃນອັດຕະພາບທີ່ເຫັນແລ້ວນີ້ (ໃນປັດຈຸບັນ), ການປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນວ່າ “ບຸກຄົນນັ້ນມີຄວາມຈົບໃນທີ່ນີ້”. ກໍຄວາມແຕກຕ່າງກັນຂອງພະໂສດາບັນ ໓ ປະເພດນັ້ນ ທ່ານກຳນົດດ້ວຍອັນໃດ? ຕອບວ່າ: ພະໂສດາບັນຜູ້ເປັນສັດຕະຂັດຕຸປະຣະມະນັ້ນ ກຳນົດດ້ວຍອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍປະຖົມມັກ (ໂສດາປັດຕິມັກ) ພຽງຢ່າງດຽວ. ສ່ວນພະໂສດາບັນອີກ ໒ ປະເພດທີ່ເຫຼືອ ກຳນົດດ້ວຍວິປັດສະນິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມັກເບື້ອງເທິງ. ໃນພະໂສດາບັນເຫຼົ່ານັ້ນ ພະໂສດາບັນຜູ້ເປັນສັດຕະຂັດຕຸປະຣະມະ ມີອິນຊີອ່ອນທີ່ສຸດ. ຖັດຈາກນັ້ນ ພະໂສດາບັນຜູ້ເປັນໂກລັງໂກລະ ມີອິນຊີແກ່ກ້າ. ພະໂສດາບັນຜູ້ເປັນໂກລັງໂກລະນັ້ນ ມີ ໕ ປະເພດ ຄື: ຜູ້ມີພົບ ໖, ຜູ້ມີພົບ ໕, ຜູ້ມີພົບ ໔, ຜູ້ມີພົບ ໓, ແລະ ຜູ້ມີພົບ ໒. ໃນ ໕ ປະເພດນັ້ນ ຜູ້ມີພົບ ໕ ມີອິນຊີແກ່ກ້າ, ສ່ວນຜູ້ທີ່ເຫຼືອພຶງເຫັນວ່າ ມີອິນຊີແກ່ກ້າຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປຕາມລຳດັບ. ສ່ວນພະໂສດາບັນຜູ້ເປັນເອກະພີຊີ ເປັນຜູ້ມີພົບດຽວ ມີອິນຊີແກ່ກ້າທີ່ສຸດ. ໃນພະໂສດາບັນເຫຼົ່ານັ້ນ ພະໂສດາບັນຜູ້ເປັນສັດຕະຂັດຕຸປະຣະມະ ເພາະສຳເລັດດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງປະຖົມມັກພຽງຢ່າງດຽວ ຈຶ່ງມີອິນຊີອ່ອນທີ່ສຸດ. ສ່ວນພະໂສດາບັນອີກ ໒ ປະເພດທີ່ເຫຼືອ ໂດຍປົກກະຕິຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນສັດຕະຂັດຕຸປະຣະມະ ແລ້ວເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາກຳມະຖານເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມັກເບື້ອງເທິງ. ໃນເວລານັ້ນ ອິນຊີທັງຫຼາຍຂອງພວກເຂົາ ຍ່ອມເຖິງຄວາມວິເສດອີກຄັ້ງ ຄື ເປັນອິນຊີທີ່ແກ່ກ້າ. ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີອິນຊີແກ່ກ້າກວ່າພະໂສດາບັນຜູ້ເປັນສັດຕະຂັດຕຸປະຣະມະ. ຄຳວ່າ “Sattavārato oraṃ vā” (ຫຼືຕ່ຳກວ່າເຈັດຄັ້ງ) ນີ້ ພະອາຈານກ່າວໝາຍເຖິງພະໂສດາບັນຜູ້ເປັນໂກລັງໂກລະ ແລະ ເອກະພີຊີ. ຄຳວ່າ “Upari tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā niyāmeti” (ວິປັດສະນາແຫ່ງມັກເບື້ອງເທິງ ໓ ຍ່ອມກຳນົດ) ນີ້ ພະອາຈານກ່າວໝາຍເຖິງພະໂສດາບັນເບື້ອງເທິງ ໒ ປະເພດ. ສ່ວນພະໂສດາບັນຜູ້ເປັນສັດຕະຂັດຕຸປະຣະມະ ພຶງເຫັນວ່າ ຖືກກຳນົດດ້ວຍປະຖົມມັກນັ້ນເອງ. ດ້ວຍວ່າ ພະໂສດາບັນນັ້ນເອງ ທີ່ມາໂດຍຮູບແບບໃນບົດສັງຄະຫະວ່າ “ບຸກຄົນຜູ້ຈະເລີນໂສດາປັດຕິມັກແລ້ວ ເພາະລະທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາໄດ້ ຈຶ່ງມີການໄປສູ່ອະບາຍອັນລະໄດ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ເປັນພະໂສດາບັນຜູ້ເປັນສັດຕະຂັດຕຸປະຣະມະ”. ສ່ວນພະໂສດາບັນອີກ ໒ ປະເພດທີ່ເຫຼືອ ມາໃນສະຖານທີ່ຈຳແນກບຸກຄົນຜູ້ເປັນພະໂສດາບັນໃນພະບາລີນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “Ye panā” ຄື ສ່ວນພະໂສດາບັນບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃດ. ໃນຄາຖາ ຄຳວ່າ “itosattā” ຄື ການທ່ອງທ່ຽວໄປເຈັດຄັ້ງໃນມະນຸດໂລກນີ້. ຄຳວ່າ “tatosattā” ຄື ເຈັດຄັ້ງໃນເທວະໂລກນັ້ນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ໃນພະບາລີອັງຄຸດຕະຣະນິກາຍ ຄຳວ່າ “tenacittappasādena” (ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສແຫ່ງຈິດນັ້ນ) ຄື ຄວາມເຫຼື້ອມໃສແຫ່ງຈິດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນພະຄຸນຂອງພະສາດສະດາ ຜູ້ສາມາດເຮັດໃຫ້ໝື່ນໂລກະທາດຮັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍພະສຸຣະສຽງ. ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສແຫ່ງຈິດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Tena pariyāyena” (ໂດຍປະຍາຍນັ້ນ) ອະທິບາຍວ່າ ຫາກບຸກຄົນນັ້ນທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໝູ່ເທວະດາເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຖືເອົາໂອປະປາຕິກະປະຕິສົນທິເຈັດຄັ້ງ ແລ້ວຈະປະຣິນິບພານໃນເທວະໂລກນັ້ນເອງ. ຫາກທ່ອງທ່ຽວໄປໃນໝູ່ມະນຸດເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຖືເອົາຄັບພະເສຍຍະກະປະຕິສົນທິເຈັດຄັ້ງ ແລ້ວຈະປະຣິນິບພານໃນມະນຸດໂລກນີ້ເອງ. ດ້ວຍປະຍາຍທີ່ຊົງສະແດງໂດຍວາລະແຫ່ງການສະແດງທຳໃຫ້ເປັນ ໑໔ ຄັ້ງ ດ້ວຍປະການສະນີ. ພະທິກາຈານເມື່ອກ່າວວ່າ “Taṃ vīmaṃsitabbaṃ” (ເລື່ອງນັ້ນພຶງພິຈາລະນາ) ຍ່ອມສະແດງວ່າ ຕົນເອງປາດຖະໜາປະຕິສົນທິ ໑໔ ຄັ້ງນັ້ນເອງ. ບັດນີ້ ພະອາຈານເມື່ອຈະຄັດຄ້ານວາດະວ່າດ້ວຍປະຕິສົນທິ ໑໔ ຄັ້ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “vibhaṅge panā” (ກໍໃນວິພັງຄະ). ຄຳວ່າ “Vibhaṅge” ຄື ໃນຍານະວິພັງຄະ ແຫ່ງພະອະພິທຳ. ບໍ່ມີເຫດ (ຖານະ) ແກ່ສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ອະຖານະ. ຄຳວ່າ “Ṭhānaṃ” ຄື ເຫດເຄົ້າ (ມູນເຫດ). ບໍ່ມີໂອກາດແກ່ສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ອະນາວະກາດ. ຄຳວ່າ “Avakāso” ຄື ເຫດປັດໄຈ. ຄຳວ່າ “Yaṃ” ເປັນການອ້າງເຖິງກิຣິຍາ. ການປະກອບຄວາມວ່າ: ສິ່ງໃດພຶງບັງເກີດ, ການບັງເກີດສິ່ງນັ້ນ ເປັນອະຖານະ (ເປັນໄປບໍ່ໄດ້). ສະພາວະແຫ່ງການບັງເກີດນັ້ນ ເປັນອະນາວະກາດ (ບໍ່ມີໂອກາດ). ຄຳວ່າ “Abhisaṅkhāra viññāṇassa” ຄື ແຫ່ງກຸສົນ ແລະ ອະກຸສົນກຳມະວິນຍານ ທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດປະຕິສົນທິໃນກາມະພົບ ເບື້ອງເທິງແຕ່ພົບທີເຈັດ. ຄຳວ່າ “Nirodhena” ຄື ດ້ວຍການດັບໄປໃນຂະນະແຫ່ງໂສດາປັດຕິມັກນັ້ນເອງ. ຄວາມກ່ຽວພັນກັນຄື “ຍ່ອມດັບໄປ”. ຄຳວ່າ “Nāmañca rūpañca” ຄື ນາມ ແລະ ຮູບທຳເຫຼົ່າໃດທີ່ພຶງເກີດຂຶ້ນ. ການປະກອບຄວາມວ່າ: ນາມ ແລະ ຮູບທຳເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ນີ້ ຄື ໃນຂະນະແຫ່ງການດັບໄປຂອງອະພິສັງຂານວິນຍານນີ້. ຄຳວ່າ “Yathāvuttanayeneva” ຄື ໂດຍນັຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ ຄື ໂດຍນັຍມີປະການຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ໂດຍປະຍາຍນັ້ນ”. ຄຳວ່າ “Tadekaṭṭhamohassa” ຄື ແຫ່ງໂມຫະທີ່ຕັ້ງຢູ່ຮ່ວມກັນໃນຈິດດຽວກັນ ກັບລາຄະນັ້ນ ແລະ ໂທສະນັ້ນ. ບໍ່ແມ່ນໂມຫະທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາ, ເພາະໂມຫະນັ້ນຖືກລະໄດ້ແລ້ວໃນປະຖົມມັກນັ້ນເອງ. ແລະ ບໍ່ແມ່ນໂມຫະທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍອຸດທັດຈະຈິດ, ເພາະໂມຫະນັ້ນພຶງລະໄດ້ໃນຈະຕຸດຖະມັກ (ອໍຣະຫັດຕາມັກ) ເທົ່ານັ້ນ. ລາຄະ, ໂທສະ, ແລະ ໂມຫະ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຢູ່. ຄຳວ່າ “Dhammikesu” ຄື ໃນສິ່ງທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍທຳ ໂດຍຄວາມສະເໝີພາບ. ຄຳວ່າ “Yato” ຄື ເພາະເຫດໃດ, ອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດອັນມີກຳລັງ. ຄຳວ່າ “Tesaṃ” ຄື ແຫ່ງພະໂສດາບັນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Sallikhana vasena” ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຂູດເກົາຢ່າງດີ ເຊິ່ງສ່ວນທີ່ໜາ ແລະ ສ່ວນທີ່ຫຍາບ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະທິດຈຸບປັດຕິ (ການເກີດຂຶ້ນຢ່າງບໍ່ມີເຫດ ຫຼື ເກີດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງຄາວ) ຄື ການເກີດຂຶ້ນໂດຍກ້າວກ່າຍລ່ວງພົ້ນເວລາທີ່ເຄີຍເປັນໄປໃນກ່ອນ. ແມ່ນແຫ່ງລາຄະ, ໂທສະ, ແລະ ໂມຫະ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຢູ່. ຄຳວ່າ “Tesaṃ pi” ຄື ແມ່ນແກ່ພະສະກະທາຄາມີທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “Methunavatthu samāyogo icchito” (ການກ່ຽວຂ້ອງໃນເມຖຸນວັດຖຸເປັນສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ) ຄື ການກ່ຽວຂ້ອງໃນເມຖຸນກຳຂອງສາມີພັນລະຍາ ຊື່ວ່າ ຍ່ອມມີແກ່ພະສະກະທາຄາມີທັງຫຼາຍ ເປັນສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາແລ້ວ. ເພາະພະເຖລະທັງຫຼາຍປາດຖະໜາພຽງແຕ່ການເກີດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງຄາວ (ອະທິດຈຸບປັດຕິ), ແຕ່ບໍ່ປາດຖະໜາຄວາມເບົາບາງແຫ່ງກິເລດເຄື່ອງກຸ້ມລຸມ (ປະຣິຍຸດຖານະ). ພະເຖລະກ່າວວ່າ ແມ່ນບຸດ ແລະ ທິດາຂອງພະສະກະທາຄາມີທັງຫຼາຍ ກໍຍັງປາກົດມີຢູ່. ຄຳວ່າ “Mahāaṭṭhakathāyaṃ paṭikkhitto” (ຖືກຄັດຄ້ານໃນມະຫາອັດຖະກະຖາ) ຄື ຖືກຄັດຄ້ານໂດຍກ່າວວ່າ ເປັນພຽງຄວາມດຳຣິ (ມະໂນຣົດ) ຂອງພະເຖລະເທົ່ານັ້ນ. ເລື່ອງທັງໝົດນີ້ ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີ. ຄຳວ່າ “Chakkanipāte” ຄື ໃນອັງຄຸດຕະຣະນິກາຍ ສັກກະນິບາດ. ຄຳວ່າ “Migāsāḷavatthumhi” ຄື ໃນເລື່ອງຂອງອຸປາສິກາຊື່ວ່າ ມິຄະສາລາ. ອາຈານບາງພວກເຫັນເລື່ອງນີ້ແລ້ວ ບໍ່ພໍໃຈໃນວາດະແຫ່ງມະຫາອັດຖະກະຖາ, ແຕ່ພໍໃຈໃນວາດະຂອງພະມະຫາສີວະເຖລະ. ຄຳວ່າ “Abrahmacārino” ຄື ຂອງຜູ້ບໍ່ເວັ້ນຂາດຈາກເມຖຸນທຳ. ຄຳວ່າ “Sakadāgāmittaṃ byākataṃ” (ຄວາມເປັນພະສະກະທາຄາມີຖືກພະຍາກອນແລ້ວ) ຄື ເມື່ອພາມນັ້ນເຮັດກາລະແລ້ວ ໄດ້ບັນລຸຄວາມເປັນພະສະກະທາຄາມີໃນໂລກນີ້ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງໝູ່ເທບຊັ້ນດຸສິດ, ຄວາມເປັນພະສະກະທາຄາມີໃດຂອງພາມນັ້ນ ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງພະຍາກອນໄວ້ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “Adhigamavasena” ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການໄດ້ບັນລຸຄວາມເປັນພະສະກະທາຄາມີ. ອະທິບາຍວ່າ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບັນລຸຂອງຜູ້ທີ່ຍັງເປັນອະພຣົມມະຈາຣີຢູ່. ເພາະວ່າ ແມ່ນໃນການໃກ້ຕາຍ ການບັນລຸມັກຄະຜົນເບື້ອງເທິງ ພ້ອມກັບການສະມາດານສິກຂາບົດ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ ແກ່ພະອະລິຍະສາວົກຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຄວາມພໍໃຈໃນວາດະຂອງພະເຖລະບາງພວກ ຈຶ່ງຖືກຄັດຄ້ານ. ຄຳວ່າ “Sakiṃdeva imaṃlokaṃ āgantvā” (ມາສູ່ໂລກນີ້ພຽງຄັ້ງດຽວເທົ່ານັ້ນ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງການໄປຈາກໂລກນີ້ສູ່ປໍລະໂລກ ແລະ ການກັບມາສູ່ໂລກນີ້ອີກຄັ້ງຈາກປໍລະໂລກນັ້ນ, ບຸກຄົນນີ້ຈຶ່ງສຳເລັດວ່າ ເປັນຜູ້ມີກາມະພົບ ໒ ຄັ້ງເປັນຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍມັກຄະນິຍາມອັນບໍລິສຸດ. ຖາມວ່າ: ຢ່າງໃດ? ຕອບວ່າ: ບັນລຸໃນໂລກນີ້ ແລ້ວໄປບັງເກີດໃນປໍລະໂລກນັ້ນ ແລ້ວປະຣິນິບພານໃນໂລກນີ້, ຫຼື ບັນລຸໃນປໍລະໂລກນັ້ນ ແລ້ວມາບັງເກີດໃນໂລກນີ້ ແລ້ວປະຣິນິບພານໃນປໍລະໂລກນັ້ນ. ສ່ວນບຸກຄົນອີກ ໔ ປະເພດທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບວ່າ ສຳເລັດດ້ວຍວິປັດສະນານິຍາມ. ໔ ປະເພດໃດແດ່? ຄື: ບັນລຸໃນໂລກນີ້ ແລ້ວປະຣິນິບພານໃນໂລກນີ້; ບັນລຸໃນປໍລະໂລກນັ້ນ ແລ້ວປະຣິນິບພານໃນປໍລະໂລກນັ້ນ; ບັນລຸໃນໂລກນີ້ ແລ້ວປະຣິນິບພານໃນປໍລະໂລກນັ້ນ; ບັນລຸໃນປໍລະໂລກນັ້ນ ແລ້ວປະຣິນິບພານໃນໂລກນີ້. ແລະ ໃນບັນດາພະໂສດາບັນ ໓ ປະເພດນັ້ນ ພຽງແຕ່ພະໂສດາບັນຜູ້ເປັນສັດຕະຂັດຕຸປະຣະມະຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ ທີ່ສຳເລັດດ້ວຍມັກຄະນິຍາມ. ສ່ວນພະໂສດາບັນອີກ ໒ ປະເພດທີ່ເຫຼືອ ສຳເລັດດ້ວຍວິປັດສະນານິຍາມ. ໃນບັນດາພະສະກະທາຄາມີ ໖ ປະເພດ ພຽງແຕ່ ໒ ປະເພດເທົ່ານັ້ນ ທີ່ສຳເລັດດ້ວຍມັກຄະນິຍາມ. ສ່ວນອີກ ໔ ປະເພດທີ່ເຫຼືອ ສຳເລັດດ້ວຍວິປັດສະນານິຍາມ. ໃນພະໂສດາບັນ ແລະ ພະສະກະທາຄາມີເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີຄວາມສັບສົນປົນເປກັນໃນພວກທີ່ສຳເລັດດ້ວຍມັກຄະນິຍາມ. ແຕ່ມີຄວາມສັບສົນປົນເປກັນໃນພວກທີ່ສຳເລັດດ້ວຍວິປັດສະນານິຍາມ. ພຶງເຫັນວ່າ ເມື່ອເນື້ອຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ, ໂທດຍ່ອມບໍ່ມີໃນຄວາມສັບສົນປົນເປກັນພຽງແຕ່ໂດຍໂວຫານ. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບົດວ່າ “Āgantvā” ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະການມາ”. ແຕ່ບົດວ່າ “Āgantā” ຈຶ່ງຄວນ. ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິມາ ມີສະພາວະມາ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພະສະກະທາຄາມີ. ແມ່ນໃນບົດວ່າ “Anāgantvā itthattaṃ” (ບໍ່ກັບມາສູ່ຄວາມເປັນຢ່າງນີ້) ກໍມີນັຍນີ້ເອງ. ຄວາມເປັນແຫ່ງພະອໍຣະຫັນ ຊື່ວ່າ ອໍຣະຫັດ, ໝາຍເຖິງ ອໍຣະຫັດຕາມັກ. ທີ່ຊື່ວ່າ ເຮັດໃຫ້ວິບັດແກ່ທັກຂິນາ ຄື ເຮັດໃຫ້ມີຜົນນ້ອຍ ມີອານິສົງນ້ອຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ ເຮັດໃຫ້ສົມບູນ ຄື ເຮັດໃຫ້ມີຜົນຫຼາຍ ມີອານິສົງຫຼາຍ. ຄຸນມີສີລະຂັນເປັນຕົ້ນ ຄື ຄຸນຄືສີລະຂັນ, ສະມາທິຂັນ, ປັນຍາຂັນ, ວິມຸດຕິຂັນ, ແລະ ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະຂັນ. ຄຳວ່າ “Dakkhiṇeyyesu” ຄື ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຄວນຮັບທັກຂິນາ. ຄຳວ່າ “Dhuraṃ” (ທຸລະ/ເປັນປະທານ) ໝາຍເຖິງ ສະຖານະທີ່ເປັນປະທານ ແລະ ເປັນຍອດ. ບຸກຄົນໃດມີສັດທາເປັນປະທານ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັດທາທຸລະ. ມີປັນຍາເປັນປະທານ ກໍມີນັຍນີ້ເອງ (ປັນຍາທຸລະ). ຖາມວ່າ: ເພາະເຫດໃດໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງບໍ່ຖືເອົາ ວິຣິຍະທຸລະ (ຜູ້ມີຄວາມພຽນເປັນປະທານ)? ຕອບວ່າ: ເພາະໃນພະບາລີກ່າວໄວ້ວ່າ “ຜູ້ມີສັດທານຳໄປ ຍ່ອມຈະເລີນມັກ, ຜູ້ມີປັນຍານຳໄປ ຍ່ອມຈະເລີນມັກ”. ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ “ຜູ້ມີວິຣິຍະນຳໄປ ຍ່ອມຈະເລີນມັກ”. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຖືເອົາ. ຖາມວ່າ: ກໍເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ກ່າວວ່າ “ຜູ້ມີວິຣິຍະນຳໄປ ຍ່ອມຈະເລີນມັກ”? ຕອບວ່າ: ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຈະເລີນມັກນັ້ນ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ກິດເພື່ອການລະທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາ ຍ່ອມເປັນກິດໃຫຍ່ຫຼວງ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີອະບາຍເປັນມູນເຫດ. ໃນກິດນັ້ນ ສັດທາ ແລະ ວິຈິກິດສາ ທັງສອງເປັນຄູ່ປໍລະປັກກັນໂດຍກົງ. ໃນອາຣົມໃດທີ່ສັດທາຕັ້ງຢູ່, ໃນອາຣົມນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີວິຈິກິດສາ. ໃນອາຣົມໃດທີ່ວິຈິກິດສາຕັ້ງຢູ່, ໃນອາຣົມນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີສັດທາ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ປັນຍາ ແລະ ທິຖິ ກໍເປັນຄູ່ປໍລະປັກກັນໂດຍກົງ. ໃນທີ່ໃດມີປັນຍາ, ໃນທີ່ນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີທິຖິ. ໃນທີ່ໃດມີທິຖິ, ໃນທີ່ນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີປັນຍາ. ອີກປະການໜຶ່ງ ສັດທາຍ່ອມກຳຈັດທິຖິໃນວິໄສຂອງຕົນເອງຢ່າງແນ່ນອນ. ສ່ວນການກຳຈັດວິຈິກິດສາດ້ວຍປັນຍາ ນັ້ນບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເຖິງເລີຍ. ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ປາຣົບວິປັດສະນາ ເມື່ອລະທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາໄດ້ ພຽງແຕ່ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບັນລຸຄວາມເປັນສັດທານຸສາຣີ ແລະ ເມື່ອເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງແລ້ວ ຍ່ອມບັນລຸຄວາມເປັນສັດທາວິມຸດ. ແລະ ເມື່ອເຮັດໃຫ້ອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ ຄວນແກ່ການເພັ່ງພິຈາລະນາດ້ວຍປັນຍາ ແລະ ເຫັນຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງຍິ່ງແລ້ວ ຍ່ອມບັນລຸຄວາມເປັນທັມມານຸສາຣີ ແລະ ຄວາມເປັນທິຖິປັດຕະ ແລະ ປັນຍາວິມຸດ. ສ່ວນວິຣິຍະ (ຄວາມພຽນ) ບໍ່ແມ່ນແຕ່ພຽງບໍ່ເປັນປໍລະປັກແກ່ທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເປັນສະຫາຍ ແລະ ເປັນຜູ້ນຳຂອງທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາເຫຼົ່ານັ້ນອີກດ້ວຍ. ເພາະວິຣິຍະມີລັກສະນະປະຄອງໄວ້. ວິຣິຍະນັ້ນ ຍ່ອມປະຄອງແມ່ນສັດທາ, ປະຄອງແມ່ນປັນຍາ, ປະຄອງແມ່ນທິຖິ, ແລະ ປະຄອງແມ່ນວິຈິກິດສາຄືກັນ. ແລ້ວມັນຈະສາມາດລະທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາດ້ວຍສະພາວະຂອງຕົນເອງໄດ້ແນວໃດ? ເພາະສະນັ້ນ ໃນສະຖານທີ່ນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວວ່າ “ຜູ້ມີວິຣິຍະນຳໄປ” ແລະ “ຜູ້ມີວິຣິຍະເປັນປະທານ”. ແຕ່ໃນກາຍະສັກຂີບຸກຄົນນັ້ນ ສັດທາ ແລະ ປັນຍາ ຍ່ອມມີກຳລັງສະເໝີກັນ. ແລະ ວິຣິຍະເອງຕັ້ງຢູ່ໃນສະຖານະແຫ່ງສັມມັບປະທານ ແລ້ວຊ່ວຍອຸດໜູນທັງສອງຢ່າງນັ້ນ. ແລະ ບຸກຄົນນັ້ນ ເພາະລະທິຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາເປັນຕົ້ນໄດ້ ດ້ວຍກຳລັງຂອງທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງບັນລຸຄວາມເປັນກາຍະສັກຂີ, ຫຼື ເມື່ອເຮັດໃຫ້ວິໂມກ ໘ ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຍ່ອມບັນລຸຄວາມເປັນອຸພະໂຕພາກະວິມຸດ. ແຕ່ໃນບຸກຄົນທັງສອງນີ້ ກຳລັງຂອງວິຣິຍະປາກົດແຈ່ມແຈ້ງຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນທັງສອງນີ້ ພຶງກ່າວວ່າ ເປັນຜູ້ມີວິຣິຍະຫຼາຍ (ວິຣິຍາທິກະ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນມີວິຣິຍະເປັນປະທານ (ວິຣິຍະທຸລະ). ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຕິປະທາ ໔ ຄື: ທຸກຂາປະຕິປະທາ ທັນທາພິນຍາ (ປະຕິບັດລຳບາກ ຕັດສະຮູ້ຊ້າ), ທຸກຂາປະຕິປະທາ ຂິບປາພິນຍາ (ປະຕິບັດລຳບາກ ຕັດສະຮູ້ໄວ), ສຸຂາປະຕິປະທາ ທັນທາພິນຍາ (ປະຕິບັດສະດວກ ຕັດສະຮູ້ຊ້າ), ສຸຂາປະຕິປະທາ ຂິບປາພິນຍາ (ປະຕິບັດສະດວກ ຕັດສະຮູ້ໄວ). ທີ່ຊື່ວ່າ ວິໂມກ ໓ ປະການ ຄື: ສຸນຍະຕະວິໂມກ, ອະນິມິດຕະວິໂມກ, ອັບປະນິຫິຕະວິໂມກ. ຄຳວ່າ “Tayo antarā parinibbāyino” (ພະອັນຕະລາປະຣິນິບພາຍີ ໓ ປະເພດ) ໃນທີ່ນີ້ ບຸກຄົນຜູ້ຍັງບໍ່ເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງອາຍຸກຳ ແລ້ວບັນລຸກິເລດສະປະຣິນິບພານໃນລະຫວ່າງນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ອັນຕະລາປະຣິນິບພາຍີ. ພະອັນຕະລາປະຣິນິບພາຍີນັ້ນ ມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ຜູ້ປະຣິນິບພານໃນສ່ວນທຳອິດແຫ່ງອາຍຸກຳ, ໃນສ່ວນທີສອງ, ແລະ ໃນສ່ວນທີສາມ. ບຸກຄົນ ໓ ປະເພດເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ອັນຕະລາປະຣິນິບພາຍີ. ບຸກຄົນຜູ້ປະຣິນິບພານເມື່ອຈັກເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງອາຍຸກຳ ຊື່ວ່າ ອຸປະຫັດຈະປະຣິນິບພາຍີ. ບຸກຄົນໃດມີກະແສແຫ່ງວັດຕະມີເບື້ອງເທິງ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸດທັງໂສຕະ. ບຸກຄົນໃດຈະໄປສູ່ຊັ້ນອະກະນິດຖາຢ່າງແນ່ນອນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະກະນິດຖະຄາມີ. ບຸກຄົນຜູ້ເຮັດວິປັດສະນາກຳມະຖານໃຫ້ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍສັງຂານ ແລະ ຄວາມພະຍາຍາມ ແລ້ວປະຣິນິບພານ ຊື່ວ່າ ສະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີ. ບຸກຄົນຜູ້ປະຣິນິບພານດ້ວຍວິປັດສະນາກຳມະຖານອັນສະດວກ ປາສະຈາກສັງຂານ ຊື່ວ່າ ອະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີ. ຄຳວ່າ “Dvādasa sotāpannā” (ພະໂສດາບັນ ໑໒ ປະເພດ) ຄື ພະເອກະພີຊີ ໓ ປະເພດ. ພະເອກະພີຊີ ໓ ປະເພດນັ້ນເອງ ຄູນດ້ວຍປະຕິປະທາ ໔ ຈຶ່ງເປັນ ໑໒. ພະສະກະທາຄາມີ ໑໒ ປະເພດ ກໍມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນເອງ.

ဧကစ္စာနံ ဧဝ အနာဂါမိ အရဟန္တာနံ ဧဝ. ‘‘အဇ္ဈောသိတဿာ’’တိ အဓိဩသိတဿ. မမေဝိဒန္တိ နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဌပိတဿ. ဂိလိတွာ ဌပိတဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဗဟလေန ထူလေန ကာမရာဂေန ဝိမုတ္တာ ဗဟလရာဂဝိမုတ္တာ. အာရုပ္ပေသု စ တဿော အရူပသမာပတ္တိယော ဧဝ အတ္ထိ. န စတဿော ရူပသမာပတ္တိယော. တသ္မာ တတ္ထ အနုပုဗ္ဗနိရောဓော န လဗ္ဘတိ. ‘‘အာဒိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု ပထမဇ္ဈာန သမာပတ္တိအာဒိ. တတော ပဋ္ဌာယ. အနုပုဗ္ဗနိရောဓော နာမ [Pg.320] ပထမဇ္ဈာနေ ပဋိဃသညာနာနတ္တသညာနံ နိရောဓော. ပဋိဃသညာ နာမ ပဉ္စဝိညာဏသညာ. နာနတ္တသညာ နာမ ကသိဏ နိမိတ္တတော အညေသု နာနာရမ္မဏေသု ပဝတ္တမနောဝိညာဏ သညာ. ဒုတီယဇ္ဈာနေ ဝိတက္က ဝိစာရာနံ နိရောဓောတိအာဒိနာ အနုပုဗ္ဗ နိရောဓော. ‘‘တတော ပဉ္စမဇ္ဈာနံ’’တိ ပဉ္စကနယေန ဝုတ္တံ. အဋ္ဌသမာပတ္တိ ဝစနံ ပန စတုက္ကနယေန ဝုတ္တံ. တဒုဘယံပိ ပုဂ္ဂလာနုရူပံ လဗ္ဘတိယေဝ. ယုဂနန္ဓံ နာမ ဒွန္ဒဗန္ဓနံ, သမထဝိပဿနာနံ ယုဂနန္ဓန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘သမာပဇ္ဇန ဝုဋ္ဌာန ဝိပဿနာဝသေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဝသိဘာဝပတ္တံ သမာပဇ္ဇနဉ္စ ဝုဋ္ဌာနဉ္စ ဂဟေတဗ္ဗံ. အတ္တနော သရီရာ ဗဒ္ဓေသု ပရိက္ခာရေသု သမာပတ္တိဗလေနေဝ အန္တရာယာဘာဝတော ဝိသုံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ ကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော သရီရာဗဒ္ဓေ ပရိက္ခာရေ ဌပေတွာ’’တိ. ‘‘နာနာဗဒ္ဓါနီ’’တိ နာနာဌာနေဟိ အာဗဒ္ဓါနိ. နာနာဌာနေသု ဌပိတာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပရိဿယေနာ’’တိ အန္တရာယေန. မာဝိနဿန္တူတိ ဝါ နာနာဗဒ္ဓ အဝိကောပနံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. တဒါ ဝုဋ္ဌဟာမီတိဝါ သံဃပ္ပတိမာနနံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ဧဝံ သတ္ထုပက္ကောသနံပိ. ‘‘အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါ’’တိ အတ္တနော ဇီဝိတကာလဿ ဥပပရိက္ခဏံ. မရဏဉှိ နာမ သမာပတ္တိဗလေနပိ ပဋိဗာဟိတုံ န သက္ကာဟောတိ. အန္တော သမာပတ္တိယဉ္စ မရဏေ သတိ သဗြဟ္မစာရီသု ကတ္တဗ္ဗဝတ္တံ န ကရေယျ. ဧတဉှိ ဝတ္တံ ယံ အရိယသာဝကာနံ မရဏာသန္နေ သဗြဟ္မစာရီနံ ဝါ ဥပဋ္ဌာကာနံ ဝါ အပ္ပမာဒကထာနု သာသနိကမ္မံ. သမာပတ္တိယံ ဝါ အညတိတ္ထိယာနံ ဂရဟာ ဝိဝဇ္ဇနတ္ထံ. ဧဝဉှိ တေ ဂရဟေယျုံ. ဂေါတမသာဝကာနံ နိရောဓသမာပတ္တိ နာမ ဧကံ မရဏမုခံ. ယံ သမာပဇ္ဇန္တော အသုကော ဘိက္ခု မရဏံ ဂစ္ဆတိ. အနရိယ ကမ္မံ ဟေတန္တိ.

ຂອງພະອະນາຄາມີ ແລະ ພະອໍລະຫັນ ບາງພວກເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Ajjhositassa" (ຂອງຜູ້ໝົກມຸ້ນຢູ່) ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ຝັງໃຈຢູ່. ອະທິບາຍວ່າ ຂອງຜູ້ກຳນົດໄວ້ວ່າ 'ນີ້ເປັນຂອງເຮົາເທົ່ານັ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ກືນກິນແລ້ວຕັ້ງໄວ້' ກໍຄືກັນ. ພວກທີ່ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກກາມະຣາຄະອັນໜາແໜ້ນ ແລະ ຫຍາບ ຊື່ວ່າ 'ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກຣາຄະອັນໜາແໜ້ນ' (bahalarāgavimuttā). ແລະ ໃນອະຣູປະພູມທັງຫຼາຍ ມີແຕ່ອະຣູປະສະມາບັດ ໔ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີຮູປະສະມາບັດ ໔. ເພາະສະນັ້ນ ໃນອະຣູປະພູມນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີອະນຸປຸບພະນິໂຣດ (ການດັບໄປຕາມລຳດັບ). ຄຳວ່າ "Ādito paṭṭhāya" (ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນໄປ) ໄດ້ແກ່ ປະຖົມມະຊານສະມາບັດ ເປັນຕົ້ນ ໃນສະມາບັດ ໘, ຕັ້ງແຕ່ສະມາບັດນັ້ນໄປ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະນຸປຸບພະນິໂຣດ ຄື ການດັບປະຕິຄະສັນຍາ ແລະ ນານັດຕະສັນຍາ ໃນປະຖົມມະຊານ. ປະຕິຄະສັນຍາ ໄດ້ແກ່ ປັນຈະວິນຍານະສັນຍາ. ນານັດຕະສັນຍາ ໄດ້ແກ່ ມະໂນວິນຍານະສັນຍາ ທີ່ເປັນໄປໃນອາລົມຕ່າງໆ ນອກຈາກກະສິນນະນິມິດ. ການດັບວິຕົກ ແລະ ວິຈານ ໃນທຸຕິຍະຊານ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນຸປຸບພະນິໂຣດ. ຄຳວ່າ "Tato pañcamajjhānaṃ" (ຈາກນັ້ນກໍເປັນປັນຈະມະຊານ) ນີ້ ກ່າວໄວ້ໂດຍປັນຈະກະໄນ (ວິທີ ໕). ສ່ວນຄຳວ່າ ສະມາບັດ ໘ ກ່າວໄວ້ໂດຍຈະຕຸກກະໄນ (ວິທີ ໔). ທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຕາມສົມຄວນແກ່ບຸກຄົນແທ້ໆ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຍຸຄະນັນທະ (ຜູກກັນເປັນຄູ່) ຄື ການຜູກກັນເປັນຄູ່, ວິເຄາະວ່າ ຄວາມເປັນຄູ່ກັນແຫ່ງສະມະຖະ ແລະ ວິປັດສະນາ ຊື່ວ່າ ຍຸຄະນັນທະ. ຄຳວ່າ "Samāpajjana vuṭṭhāna vipassanāvasenā" (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຂົ້າ, ການອອກ ແລະ ວິປັດສະນາ) ໃນທີ່ນີ້ ຄວນຖືເອົາການເຂົ້າ ແລະ ການອອກ ທີ່ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຊຳນານ (ວະສີພາວະ). ຄຳວ່າ "attano sarīrābaddhe parikkhāre ṭhapetvā" (ເວັ້ນບໍລິຂານທີ່ເນື່ອງດ້ວຍຮ່າງກາຍຂອງຕົນ) ກ່າວໄວ້ເພາະວ່າ ບໍລິຂານທີ່ເນື່ອງດ້ວຍຮ່າງກາຍຂອງຕົນ ຍ່ອມບໍ່ມີອັນຕະລາຍ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງສະມາບັດນັ້ນເອງ, ຈຶ່ງບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງອະທິຖານແຍກຕ່າງຫາກ. ຄຳວ່າ "Nānābaddhānī" ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ຜູກໄວ້ໃນທີ່ຕ່າງໆ, ອະທິບາຍວ່າ ຂອງທີ່ຕັ້ງໄວ້ໃນທີ່ຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ "Parissayena" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອັນຕະລາຍ. ຄວນອະທິຖານບໍ່ໃຫ້ບໍລິຂານທີ່ຜູກໄວ້ຕ່າງໆ ເສຍຫາຍ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຂໍຢ່າໄດ້ຈິບຫາຍເລີຍ' ຫຼື ຄວນອະທິຖານເພື່ອສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ສົງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ໃນເວລານັ້ນ ເຮົາຈະອອກ' (ຈາກສະມາບັດ). ການຮຽກຮ້ອງຂອງພະສາດສະດາ ກໍມີໄນຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "Addhānaparicchedo" ໄດ້ແກ່ ການພິຈາລະນາກຳນົດອາຍຸໄຂຂອງຕົນ. ເພາະວ່າ ຄວາມຕາຍນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງສະມາບັດ ກໍບໍ່ອາດຈະຂັດຂວາງໄດ້. ແລະ ເມື່ອຄວາມຕາຍມີຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງສະມາບັດ, ພິກຂຸກໍບໍ່ອາດເຮັດວັດ (ກິດຈະວັດ) ທີ່ຄວນເຮັດແກ່ເພື່ອນສະພົມມະຈາລີທັງຫຼາຍໄດ້. ເພາະວ່າ ວັດນີ້ ຄືການກ່າວອັບປະມາທະກະຖາ ແລະ ການສັ່ງສອນຂອງພະອະລິຍະສາວົກທັງຫຼາຍ ຜູ້ຢູ່ໃກ້ຄວາມຕາຍ ແກ່ເພື່ອນສະພົມມະຈາລີ ຫຼື ຜູ້ອຸປະຖາກທັງຫຼາຍ. ຫຼື ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນການຕິຕຽນຂອງພວກອັນຍະເດຍລະຖີ ໃນເວລາເຂົ້າສະມາບັດ. ເພາະວ່າ ພວກເຂົາຈະຕິຕຽນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ນິໂຣດສະມາບັດຂອງພວກສາວົກຂອງພະໂຄດົມ ເປັນທາງແຫ່ງຄວາມຕາຍຢ່າງໜຶ່ງ, ພິກຂຸຊື່ນີ້ ເມື່ອເຂົ້າສະມາບັດນັ້ນແລ້ວ ກໍເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍ, ນີ້ເປັນກຳອັນບໍ່ແມ່ນຂອງພະອະລິຍະເລີຍ'.

‘‘ယဒတ္ထံ’’တိ ပဋိပတ္တိ ရသဿာဒတ္ထံ. ‘‘တဒတ္ထေ’’တိ တသ္မိံ အတ္ထေ. နိရာမိသ သုခံ နာမ အာမိသရဟိတ သုခံ. ဒုဝိဓဉှိ သုခံ သာမိသသုခဉ္စ နိရာမိသသုခဉ္စ. တတ္ထ ယေ လောကေ ဣဋ္ဌ ကန္တ မနာပိယာ ပဉ္စကာမဂုဏာ နာမ အတ္ထိ. တေ ကိလေသေဟိ အာမသိတဗ္ဗတ္တာ အာမိသာ နာမ. ယဉ္စသုခံ တေ အာမိသေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သာမိသသုခံ နာမ. ယံ လောကေ ဒိဗ္ဗံ သုခံ မာနုသကံ သုခန္တိ မမာယန္တိ. ယဉ္စ အနုဘဝန္တံ [Pg.321] မဟာဇနံ သဗ္ဗာနိ အပါယဘယ ဝဋ္ဋဘယာနိ သမ္ပရိဝါရေန္တိ. ဈာနသုခ မဂ္ဂသုခ ဖလသုခ နိဗ္ဗာနသုခံ ပန နိရာမိသသုခံ နာမ. ယံ နေက္ခမ္မသုခန္တိ စ ပဝိဝေကသုခန္တိ စ ဥပသမသုခန္တိ စ သမ္ဗောဓိသုခန္တိ စ ဝိမုတ္တိသုခန္တိ စ အရိယသုခန္တိ စ အနဝဇ္ဇသုခန္တိ စ ဝုစ္စတိ. ယဉ္စ အနုဘဝန္တံ အရိယဇနံ သဗ္ဗာနိ အပါယဘယ ဝဋ္ဋဘယာနိ သမ္ပရိဝဇ္ဇန္တိ. ‘‘အဿာဒိတဗ္ဗဋ္ဌေနာ’’တိ ကိလေသပလိဗောဓေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိပုလ ဂမ္ဘီရ သန္တ ပဏီတရသတ္တာ စ အဟောသုခံ အဟောသုခန္တိ ဥဒါဟရန္တေနပိ အဿာဒိတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ.

ຄຳວ່າ "Yadatthaṃ" (ເພື່ອປະໂຫຍດໃດ) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສະເຫວີຍລົດແຫ່ງການປະຕິບັດ. ຄຳວ່າ "Tadatthe" ໄດ້ແກ່ ໃນປະໂຫຍດນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ນິຣາມິສສຸກ ຄື ສຸກທີ່ປາສະຈາກອາມິດ. ເພາະວ່າ ສຸກມີ ໒ ປະເພດ ຄື ສາມິສສຸກ (ສຸກເຈືອອາມິດ) ແລະ ນິຣາມິສສຸກ (ສຸກບໍ່ເຈືອອາມິດ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ກາມະຄຸນ ໕ ອັນເປັນໜ້າປາດຖະໜາ ໜ້າຮັກໃຄ່ ໜ້າພໍໃຈ ໃນໂລກ ຊື່ວ່າ ອາມິດ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ກິເລດທັງຫຼາຍເຂົ້າໄປຈັບຕ້ອງ. ແລະ ສຸກໃດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສອາມິດນັ້ນ ສຸກນັ້ນຊື່ວ່າ ສາມິສສຸກ. ເປັນສຸກທີ່ຊົນທັງຫຼາຍໃນໂລກຍຶດຖືວ່າ 'ເປັນສຸກທິບ ເປັນສຸກມະນຸດ'. ແລະ ເມື່ອມະຫາຊົນສະεຫວີຍສຸກນັ້ນຢູ່ ໄພໃນອະບາຍ ແລະ ໄພໃນວັດຕະສົງສານທັງປວງ ຍ່ອມຫຸ້ມລ້ອມຢູ່. ສ່ວນຊານນະສຸກ, ມັກຄະສຸກ, ຜະລະສຸກ ແລະ ນິບພານະສຸກ ຊື່ວ່າ ນິຣາມິສສຸກ. ເເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ເນກຂັມມະສຸກ (ສຸກເກີດຈາກການອອກຈາກກາມ), ປະວິເວກະສຸກ (ສຸກເກີດຈາກຄວາມວິເວກ), ອຸປະສະມະສຸກ (ສຸກເກີດຈາກຄວາມສະຫງົບ), ສັມໂພທິສຸກ (ສຸກເກີດຈາກຄວາມຕັດສະຮູ້), ວິມຸດຕິສຸກ (ສຸກເກີດຈາກຄວາມຫຼຸດພົ້ນ), ອະລິຍະສຸກ (ສຸກຂອງພະອະລິຍະ) ແລະ ອະນາວັດຊະສຸກ (ສຸກອັນບໍ່ມີໂທດ). ແລະ ເມື່ອພະອະລິຍະບຸກຄົນສະເຫວີຍສຸກນັ້ນຢູ່ ໄພໃນອະບາຍ ແລະ ໄພໃນວັດຕະສົງສານທັງປວງ ຍ່ອມຫຼີກເວັ້ນໄປ. ຄຳວ່າ "Assāditabbaṭṭhenā" (ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນສິ່ງໜ້າສະເຫວີຍລົດ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນສິ່ງໜ້າສະເຫວີຍລົດ ແມ່ນແຕ່ຂອງຜູ້ທີ່ເປັ່ງອຸທານວ່າ 'ໂອ້ ສຸກແທ້ໆ ໂອ້ ສຸກແທ້ໆ' ເພາະຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກກິເລດເຄື່ອງກັງວົນທັງຫຼາຍ ແລະ ເພາະມີລົດຊາດອັນໄພບູນ ເລິກເຊິ່ງ ສະຫງົບ ແລະ ປະນີດ.

ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ဂဟာနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມຫຍໍ້ແຫ່ງກຳມະຖານ (ກຳມະຖານະສັງຄະຫານຸດີປະນາ) ຈົບແລ້ວ.

နိဂမဂါထာသု.

ໃນຄາຖາລົງທ້າຍ (ນິກະມະຄາຖາ).

၂၆၂. စရိတဗ္ဗန္တိ စာရိတ္တံ. ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မဇာတံ. ‘‘ကုလာစာရေနာ’’တိ ကုလပရမ္ပရတော အာဂတေန အာစာရေန. ‘‘ဉာတိ မိတ္တ ဓန ဘောဂသမ္ပတ္တိယာ’’တိ ဟေတုအတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ‘‘ဝိသာလေ’’တိ ဝိပုလေ. ‘‘တေနာ’’တိ တဿပဒဿ ဝိဘတျန္တ ဒဿနံ. ‘‘သဒ္ဓါယာ’’တိ ရတနတ္တယေ အဝေစ္စပ္ပသာဒသဒ္ဓါဝသေန. ‘‘အဘိဝုဍ္ဎာနံ’’တိ ဟာနဘာဂိယ ဌိတိဘာဂိယဘာဝံ အတိက္ကမ္မဝိသေသဘာဂိယ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယ ဘာဝပတ္တိဝသေန အတိဿယ ဝုဍ္ဎာနံ. ‘‘ပရိသုဒ္ဓါနဉ္စာ’’တိ အတ္တုက္ကံသန ပရဝမ္ဘနာဒိ ဒေါသေဟိ ပရိသုဒ္ဓါနဉ္စ. နံ နံ ဇနံ ပါတိရက္ခတီတိ နမ္ပော. ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေသု မေတ္တာဝိဟာရီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာဝှာတဗ္ဗောတိ အဝှယော. နာမံ. နမ္ပော ဣတိ အဝှယော အဿာတိ နမ္ပဝှယောတိ ဝစနတ္ထော. ‘‘ပဏိဓာယာ’’တိ ပတ္ထေတွာတိ အတ္ထံ နိဝတ္တေတိ ‘‘ဘုသံ နိဓာယာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဥပါဒါယ ပဋိစ္စာ’’တိ တဿ ပဒဿ ပရိယာယဒဿနမေတံ. ‘‘အတ္တနော မန္ဒဗုဒ္ဓီနံ’’တိ ပစ္စက္ခေ ဓရမာနာနန္တိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘ပစ္ဆိမ ဇနာနံ ဝါ’’တိ. အနုကမ္ပနံ အနုကမ္ပော. ကထံ နု ခေါ ဣမေ ဇနာ အဘိဓမ္မတ္ထေသု သုခေန အာဇာနေယျုန္တိ ဧဝံ ပဝတ္တော စိတ္တဗျာပါရော. အတ္ထတော အနုဒယသင်္ခါတာ ကရုဏာယေဝ. တေနာဟ ‘‘အနုဒယံ [Pg.322] ကာရုညံ’’တိ. ‘‘ပတ္ထိတံ’’တိ ဝါ သာဓုဝတဿ ယံ ထေရော ဧဝရူပံ ပကရဏံ ကရေယျာတိ ဧဝံ စိရကာလံ ပတ္ထိတံ အာသိံသိတန္တိ အတ္ထော. ‘‘ခုဒ္ဒသိက္ခာဋီကာယံ’’တိ ပေါရာဏဋီကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သောမဝိဟာရောတွေဝ ပညာယိတ္ထ တသ္မိံ ဒီပေတိ အဓိပ္ပာယော. ဂါထာယံ ‘‘အထာ’’တိ တသ္မိံကာလေ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဧတသ္မိံ နဂရေ. ‘‘သဒ္ဒေါ’’တိ ကသ္မာ ရာဇာ ဧဝရူပံ မင်္ဂလဟတ္ထိံ ဗြာဟ္မဏာနံ အဒါသိ. နေတံ ပတိရူပံ ယံ ရညာ ကတန္တိ ဧဝံ ပဝတ္တော အမနာပသဒ္ဒေါ. ‘‘ဘေရဝေါ’’တိ ဘီရုတာဇနကော ဘယာနကော. ‘‘သိဝီနံ’’တိ သိဝိရဋ္ဌဝါသီနံ. ‘‘ရဋ္ဌဝဍ္ဎနေ’’တိ ရဋ္ဌံ ဝဍ္ဎေတီတိ ရဋ္ဌဝဍ္ဎနော. ဟတ္ထိနာဂေါ. သော ဟိ လက္ခဏသမ္ပန္နော အာဇာနိယော ဟောတိ. ယသ္မိံ ရဋ္ဌေ တံ အဘိမင်္ဂလံ ကရောန္တိ, တသ္မိံ ရဋ္ဌေ ဒေဝေါ သမ္မာ ဝဿတိ, နာနာဘယုပဒ္ဒဝါ တသ္မိံ နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ လောကသမ္မတော မင်္ဂလဟတ္ထီ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သိဝီနံ ရဋ္ဌဝဍ္ဎနေ’’တိ. ‘‘ဝိတ္ထိဏ္ဏော’’တိ ဝိတ္ထာရိတော. အတိဝိတ္ထာရောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓနီယန္တိ မဟာဇနေဟိ ဒဋ္ဌုံ ပတ္ထီယန္တီတိ ဓညာ. မဟိဒ္ဓိကာ. အဓိဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ အဓိဝါသော. ဓညာနံ အဓိဝါသောတိ သမာသော. အဇ္ဈာဝသိံသု ဧတ္ထာတိ အဇ္ဈာဝုတ္ထံ. ကိတ္တိဂုဏဝသေန ဥဒေန္တိ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တီတိ ဥဒိတာ. ဥဒိတာနံပိ ဥဒိတောတိ ဝိဂ္ဂဟော. တေနာဟ ‘‘နဘမဇ္ဈေ’’တိအာဒိံ. သာရဇ္ဇနံ သာရဒေါ. ဝိဂတော သာရဒေါ ယဿာတိ ဝိသာရဒေါ. ဝိသာရဒဿ ဘာဝေါ ဝေသာရဇ္ဇံ. ပရိယတ္တိယံ ဝေသာရဇ္ဇံ ပရိယတ္တိဝေသာရဇ္ဇံ. တေပိဋကပရိယတ္တိယံ ဝေယျတ္တိယညာဏံ. တံ အာဒိ ဧတိဿာ ပညာယာတိ ပရိယတ္တိဝေသာရဇ္ဇာဒိ ပညာ. ပါပတော လဇ္ဇနသီလာတိ လဇ္ဇိနောတိ အာဟ ‘‘ပါပဂရဟိနော’’တိ. ပါပံ ဓမ္မံ ဂရဟန္တိအာဒီနဝံ ကထယန္တိ သီလေနာတိ ပါပဂရဟိနော. ‘‘အနုဿရန္တူ’’တိ ပုနပ္ပုနံ သရန္တု. ဝိသေသေန ဘဝန္တိ ဝေပုလ္လံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝိဘဝါ. ပုညာနိ စ တာနိ ဝိဘဝါစာတိ ပုညဝိဘဝါ. ဝိပုလပုညာနီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိပုလာနံ’’တိအာဒိမာဟ. အနုတ္တရိယ ဓမ္မာ နာမ ဒဿနာနုတ္တရိယ သဝနာနုတ္တရိယာဒယော. လောကေ ဗဟူသု ဒဿနေသု ဣတော ဥတ္တရံ အညံ ဒဿနံ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ. ရတနတ္တယဒဿနံ. စတုသစ္စဒဿနဉ္စ. ရတနတ္တယဂုဏကထာသဝနံ[Pg.323], ခန္ဓာယတန ဓာတု သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကထာသဝနဉ္စ သဝနာနုတ္တရိယံ နာမ. တေသု ရတနတ္တယာဒီသု သဒ္ဓါ ပဋိလာဘော လာဘာနုတ္တရိယံ နာမ. တေသမေဝ ပုနပ္ပုနံ သရဏံ အနုဿတာနုတ္တရိယံ နာမ. ရတနတ္တယေ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဝါ ဝတ္တပ္ပဋိဝတ္တကရဏေန ဝါ ပရိစရဏံ ပါရိစရိယာနုတ္တရိယံ နာမ. ဗုဒ္ဓပညတ္တာသု တီသု သိက္ခာသု သမာဒါယ သိက္ခနံ သိက္ခာနုတ္တရိယံ နာမ. တာဒိသေ ပညာဝဒါတဂုဏသောဘာဒိကေ ဂုဏေ အဝဿံ ဘဇန္တိ ပါပုဏန္တီတိ တာဒိသဂုဏဘာဂိနော. ‘‘ဘဝိဿာမာ’’တိ ဘဝိတုံ ဥဿာဟံ ကရိဿာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

໒໖໒. ສິ່ງທີ່ຄວນປະພຶດ ຊື່ວ່າ ຈາຣິດຕະ (cāritta) ໄດ້ແກ່ ສະພາວະທຳຄືກຸສົນກຳມະບົດ ໑໐. ຄຳວ່າ "Kulācārena" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຈະຣິຍາວັດທີ່ສືບທອດມາຈາກຕະກູນ. ຄຳວ່າ "Ñāti mitta dhana bhogasampattiyā" ເປັນຕະຕິຍາວິພັດໃນອັດຖະແຫ່ງເຫດ. ຄຳວ່າ "Visāle" ໄດ້ແກ່ ອັນກວ້າງຂວາງ. ຄຳວ່າ "Tena" ເປັນການສະແດງວິພັດໃນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Saddhāya" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນພະຣັດຕະນະໄຕ. ຄຳວ່າ "Abhivuḍḍhānaṃ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມຈະເລີນຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກ້າວລ່ວງຄວາມເປັນສ່ວນແຫ່ງຄວາມເສື່ອມ ແລະ ຄວາມເປັນສ່ວນແຫ່ງຄວາມຕັ້ງຢູ່ ແລ້ວເຖິງຄວາມເປັນສ່ວນແຫ່ງຄຸນວິເສດ ແລະ ຄວາມເປັນສ່ວນແຫ່ງການຊຳແລກກິເລດ. ຄຳວ່າ "Parisuddhānañcā" ໄດ້ແກ່ ແລະ ຂອງຜູ້ບໍລິສຸດຈາກໂທດມີການຍົກຕົນຂົ່ມທ່ານເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ໃດຍ່ອມຮັກສາປົກປ້ອງຊົນນັ້ນໆ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ນຳປະ (nampo). ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ມີເມດຕາວິຫານໃນສັດທັງຫຼາຍ ບໍ່ວ່າຈະເຫັນຫຼືບໍ່ເຫັນກໍຕາມ. ສິ່ງທີ່ຄວນຮຽກ ຊື່ວ່າ ອະວະຢະ (avhayo) ໄດ້ແກ່ ຊື່. ວິເຄາະວ່າ ຜູ້ນັ້ນມີຊື່ວ່າ ນຳປະ ຊື່ວ່າ ນຳປັວຫະຍະ (nampavhayo). ຄຳວ່າ "Paṇidhāya" ແປວ່າ ປາດຖະໜາແລ້ວ, ທ່ານສະແດງເນື້ອຄວາມຄັດຄ້ານກັບຄຳວ່າ "bhusaṃ nidhāya" (ຝັງໄວ້ຢ່າງແໜ້ນໜາ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Upādāya paṭicca" ນີ້ເປັນການສະແດງຄຳໄວພົດແຫ່ງບົດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Attano mandabuddhīnaṃ" (ຂອງຜູ້ມີປັນຍາອ່ອນຂອງຕົນ) ໝາຍເຖິງ ຂອງຜູ້ທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່ຕໍ່ໜ້າ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "pacchima janānaṃ vā" (ຫຼື ຂອງຊົນຮຸ່ນຫຼັງ). ຄວາມເອັນດູ ຊື່ວ່າ ອະນຸກຳປະ (anukampo). ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມຂວົນຂວາຍແຫ່ງຈິດທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເຮັດແນວໃດໜໍ ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຈະຮູ້ທຳອັນເປັນປະໂຫຍດແຫ່ງອະພິທຳໄດ້ໂດຍງ່າຍ'. ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ກໍຄືກະລຸນາອັນໄດ້ແກ່ຄວາມເອັນດູນັ້ນເອງ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "anudayaṃ kāruññaṃ" (ຄວາມເອັນດູ ຄືຄວາມກະລຸນາ). ຄຳວ່າ "Patthitaṃ" ແປວ່າ ປາດຖະໜາແລ້ວ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ ຫວັງໄວ້ເປັນເວລາດົນນານວ່າ 'ເປັນການດີແທ້ ທີ່ພະເຖລະຈະເພິ່ງແຕ່ງຄຳພີປາກອນເຫັນປານນີ້'. ຄຳວ່າ "Khuddasikkhāṭīkāyaṃ" ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຄຳພີໂປຣານະດີກາ. ໝາຍຄວາມວ່າ ວັດນັ້ນປາກົດຊື່ວ່າ ໂສມະວິຫານ ໃນເກາະນັ້ນ. ໃນຄາຖາ ຄຳວ່າ "Atha" ໄດ້ແກ່ ໃນການນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Ettha" ໄດ້ແກ່ ໃນເມືອງນີ້. ຄຳວ່າ "Saddo" ໄດ້ແກ່ ສຽງອັນບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເປັນຫຍັງພະລາຊາຈຶ່ງພະລາຊະທານຊ້າງມຸງຄຸນເຫັນປານນີ້ແກ່ພວກພາມ, ສິ່ງທີ່ພະລາຊາຊົງເຮັດນີ້ ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ'. ຄຳວ່າ "Bheravo" ໄດ້ແກ່ ອັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຢ້ານກົວ, ໜ້າຢ້ານກົວ. ຄຳວ່າ "Sivīnaṃ" ໄດ້ແກ່ ຂອງຊາວສີວິລັດ. ຄຳວ່າ "Raṭṭhavaḍḍhane" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ແວ່ນແຄວ້ນຈະເລີນ ຊື່ວ່າ ລັດຖະວັດທະນະ (raṭṭhavaḍḍhano) ຄື ພະຍາຊ້າງ. ເພາະວ່າ ຊ້າງນັ້ນເປັນຊ້າງອາຊານໄນ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍລັກສະນະ. ໃນແວ່ນແຄວ້ນໃດ ທີ່ພວກເຂົາເຮັດພິທີມຸງຄຸນແກ່ຊ້າງນັ້ນ, ໃນແວ່ນແຄວ້ນນັ້ນ ຝົນຍ່ອມຕົກຕ້ອງຕາມລະດູການ, ໄພແລະອຸປັດຕະວັນຕະລາຍຕ່າງໆ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນໃນແວ່ນແຄວ້ນນັ້ນ, ຈຶ່ງເປັນຊ້າງມຸງຄຸນທີ່ຊາວໂລກສົມມຸດກັນ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane" (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ແຄວ້ນສີວິຈະເລີນ). ຄຳວ່າ "Vitthiṇṇo" ໄດ້ແກ່ ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປ, ອະທິບາຍວ່າ ກວ້າງຂວາງຍິ່ງ. ທີ່ຊື່ວ່າ ທັນຍະ (dhaññā) ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ມະຫາຊົນປາດຖະໜາຈະເຫັນ, ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີອິດທິລິດມາກ. ບ່ອນທີ່ຢູ່ອາໄສໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ອະທິວາສະ (adhivāso). ບົດວ່າ Dhaññānaṃ adhivāso ເປັນຄຳສະໝາດ. ບ່ອນທີ່ພວກເຂົາຢູ່ອາໄສແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອັດຊາວຸດຖະ (ajjhāvutthaṃ). ທີ່ຊື່ວ່າ ອຸດິຕະ (uditā) ເພາະຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນດ້ວຍຄຸນຄວາມດີ. ວິເຄາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນບັນດາຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງ ກໍຍັງຮຸ່ງເຮືອງ ຊື່ວ່າ ອຸດິຕະ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "nabhamajjhe" (ໃນທ່າມກາງທ້ອງຟ້າ) ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຍິນດີ ຊື່ວ່າ ສາຣະທະ (sārado). ຄວາມຍິນດີປາສະຈາກໄປແລ້ວຈາກຜູ້ໃດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ວິສາຣະທະ (visārado). ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ແຄ້ວຄ່ອງ ຊື່ວ່າ ເවສາຣັດຊະ (vesārajjaṃ). ຄວາມແຄ້ວຄ່ອງໃນພະປະຣິຍັດ ຊື່ວ່າ ປະຣິຍັດຕິເວສາຣັດຊະ (pariyattivesārajjaṃ) ໄດ້ແກ່ ປັນຍາອັນແຕກສານໃນພະໄຕປິດົກປະຣິຍັດ. ປັນຍາທີ່ມີຄວາມແຄ້ວຄ່ອງໃນພະປະຣິຍັດນັ້ນເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຣິຍັດຕິເວສາຣັດຊາທິປັນຍາ (pariyattivesārajjādi paññā). ຜູ້ມີປົກກະຕິລະອາຍຕໍ່ບາບ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ (lajjino), ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "pāpagarahino" (ຜູ້ຕິຕຽນບາບ). ຜູ້ໃດຍ່ອມຕິຕຽນບາບທຳ ຄືກ່າວເຖິງໂທດໂດຍປົກກະຕິ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ຕິຕຽນບາບ. ຄຳວ່າ "Anussarantu" ໄດ້ແກ່ ຂໍຈົ່ງລະນຶກເຖິງເນືອງໆ. ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນເປັນພິເສດ ຄືເຖິງຄວາມໄພບູນ ຊື່ວ່າ ວິພະວະ (vibhavā). ບຸນທັງຫຼາຍດ້ວຍ ເປັນວິພະວະດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ປຸນຍະວິພະວະ (puññavibhavā). ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ "vipulānaṃ" ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງເຖິງບຸນອັນໄພບູນທັງຫຼາຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະນຸດຕະຣິຍະທຳ ໄດ້ແກ່ ທັດສະນານຸດຕະຣິຍະ, ສະວະນານຸດຕະຣິຍະ ເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດາການເຫັນທັງຫຼາຍໃນໂລກ ການເຫັນອື່ນທີ່ຍິ່ງໄປກວ່ານີ້ບໍ່ມີ ຊື່ວ່າ ທັດສະນານຸດຕະຣິຍະ ໄດ້ແກ່ ການເຫັນພະຣັດຕະນະໄຕ ແລະ ການເຫັນອະລິຍະສັດ ໔. ການຟັງຄຳພັນລະນາຄຸນຂອງພະຣັດຕະນະໄຕ ແລະ ການຟັງຄຳພັນລະນາເລື່ອງຂັນ, ອາຍະຕະນະ, ທາດ, ສັດ ແລະ ປະຕິດຈະສະມຸບປາດ ຊື່ວ່າ ສະວະນານຸດຕະຣິຍະ. ການໄດ້ສະເພາະເຊິ່ງສັດທາໃນພະຣັດຕະນະໄຕເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ລາພານຸດຕະຣິຍະ. ການລະນຶກເຖິງພະຣັດຕະນະໄຕນັ້ນເນືອງໆ ຊື່ວ່າ ອະນຸດສະຕານຸດຕະຣິຍະ. ການບຳລຸງໃນພະຣັດຕະນະໄຕ ດ້ວຍປັດໄຈ ໔ ຫຼື ດ້ວຍການເຮັດວັດປະຕິວັດ ຊື່ວ່າ ປາຣິຈະຣິຍານຸດຕະຣິຍະ. ການສະມາດສຶກສາໃນສິກຂາ ໓ ທີ່ພະພຸດທະເຈົ້າຊົງບັນຍັດໄວ້ ຊື່ວ່າ ສິກຂານຸດຕະຣິຍະ. ຜູ້ໃດຍ່ອມຄົບຫາ ຄືເຂົ້າເຖິງຄຸນມີຄວາມຜຸດຜ່ອງແຫ່ງປັນຍາ ແລະ ຄວາມງົດງາມເປັນຕົ້ນ ເຫັນປານນັ້ນໂດຍແທ້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ມີສ່ວນແຫ່ງຄຸນເຫັນປານນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Bhavissāma" (ພວກເຮົາຈັກເປັນ) ອະທິບາຍວ່າ ພວກເຮົາຈັກເຮັດຄວາມພະຍາຍາມເພື່ອຈະເປັນ.

ဒီပနိယာ နိဂမဂါထာသု.

ໃນຄາຖາລົງທ້າຍແຫ່ງຄຳພີທີປະນີ (ທີປະນິຍາ ນິກະມະຄາຖາສຸ).

‘‘ဗသှျုသုညစမ္မေကမှီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဗသှျူ’’တိ အဋ္ဌသင်္ချာယ သင်္ကေတ ဝစနံ. ‘‘စမ္မံ’’တိ ဒွိသင်္ချာယ. ဧကဉ္စ ဒုကဉ္စ သုညဉ္စ အဋ္ဌစာတိ ဂဏနက္ကမော. သဟဿ ဒွိသတ အဋ္ဌသင်္ခါတေ သာကေတိ အတ္ထော. ဧသနယော ပရတော ‘‘နဝပဉ္စ စမ္မေကမှီ’’တိ ပဒေပိ. ဂါထာဝဏ္ဏနာသု. နဂရတိ န စဝတီတိ နဂရံ. ထာဝရိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ရဉ္ဇေတီ’’တိ ရမေတိ. ခေမသုဘိက္ခတာဒိဂုဏေဟိ အနာဂတေ ဇနေ ဂမာပေတိ, အာဂတေ အညတ္ထ ဂန္တုံ န ဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရောဟိတမိဂါ နာမ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏမိဂါ. ‘‘သာကေ’’တိ သာကနာမေန ရညာ ပုန သင်္ခတတ္တာ ဣမံ ကလိယုဂံ သာကန္တိ ဝုစ္စတိ. ယံ ဧတရဟိ သာကြရာဇန္တိပိ ဝေါဟရန္တိ. သာကရာဇာ စ နာမ ဥတ္တရာပထေသု ဧကော ဂန္ဓာရရာဇာ. ယံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ဘိန္နလဒ္ဓိကာ ဝဇ္ဇီဘိက္ခူ ဣမံ ဓမ္မ ဝိနယံ မဟာသံဃီကံ နာမ သင်္ဂဟံ အာရောပေန္တိ. သော စ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟော ဥတ္တရာပထေသု ဝတ္တတိ. ဝေသာလိယံ ယသတ္ထေရ သင်္ဂဟော ပန ဒက္ခိဏာပထေသူတိ. စတ္တာရိယုဂါနိ နာမ လောကေ ပညပေန္တိ သတျယုဂံ, ဒွါပရယုဂံ, တေတြယုဂံ, ကလိယုဂ,န္တိ. ယုဂန္တိ စ အာယုပရိမာဏံ ဝုစ္စတိ. ဣဒါနိပန ကလိယုဂံ ဝတ္တတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာကေတိ ကလိယုဂေ’’တိ. ပါပယုဂေတိ အတ္ထော. ‘‘လ တီ’’တိ သာလိက္ခေတ္တာနံ သောဓနဋ္ဌာနတ္တာ ဧဝံ မြမ္မဒေသဝေါဟာရေန လဒ္ဓနာမံ [Pg.324] အရညံ. တံ ပန မုံရွာနဂရဿ ဧသန္နေ ပဉ္စဓနုသတိကေ ပဒေသေ ဇာတံ. ‘‘ဝိဿုတေ’’တိ ဝိသေသေန ကိတ္တိတေ. သာရဉ္စ အသာရဉ္စ ဝိဝေစေန္တိ ဝိစာရေတွာ ဇာနန္တိသီလေနာတိ သာရာသာရ ဝိဝေကိနောတိ ဝစနတ္ထောတိ.

ໃນຄຳວ່າ "Bashyusuññacammekamhī" ນີ້, ບົດວ່າ "bashyū" ເປັນຄຳສັນຍະລັກແທນເລກ ໘. ບົດວ່າ "cammaṃ" ແທນເລກ ໒. ລຳດັບການນັບຄື ເລກໜຶ່ງ, ເລກສອງ, ເລກສູນ ແລະ ເລກແປດ. ອະທິບາຍວ່າ ໃນສັກກະລາດ ໑໒໐໘. ໄນນີ້ກໍມີໃນບົດຕໍ່ໄປວ່າ "navapañca cammekamhī" ເຊັ່ນກັນ. ໃນຄຳອະທິບາຍຄາຖາທັງຫຼາຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ ນະຄອນ (nagara) ເພາະບໍ່ເຄື່ອນຍ້າຍ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ໝັ້ນຄົງ. ຄຳວ່າ "Rañjeti" ແປວ່າ ເຮັດໃຫ້ຍິນດີ. ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຊົນຜູ້ຍັງບໍ່ມາ ເຂົ້າມາຫາ ດ້ວຍຄຸນມີຄວາມກະເສມ ແລະ ຄວາມມີອາຫານອຸດົມສົມບູນເປັນຕົ້ນ, ແລະ ເມື່ອຊົນທັງຫຼາຍມາແລ້ວ ກໍບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ໄປທີ່ອື່ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ໂຣຫິຕະມິຄະ ໄດ້ແກ່ ເນື້ອສີທອງ. ຄຳວ່າ "Sāke" ໄດ້ແກ່ ຍຸກກະລີຍຸກນີ້ ເອີ້ນວ່າ ສັກກະ ເພາະພະລາຊາຊົງພະນາມວ່າ ສັກກະ ຊົງປະຕິສັງຂອນຂຶ້ນໃໝ່. ເຊິ່ງໃນປັດຈຸບັນນີ້ ພວກເຂົາຮຽກກັນວ່າ ສັກກະຣາຊາ ເຊັ່ນກັນ. ແລະ ພະເຈົ້າສັກກະຣາຊານັ້ນ ເປັນພະລາຊາແຫ່ງແຄວ້ນຄັນທາຣະອົງໜຶ່ງ ໃນອຸດຕະຣາບົດ. ພວກພິກຂຸວັດຊີບຸດ ຜູ້ມີລັດທິຕ່າງກັນ ໄດ້ສະຖາປະນາພະຍາຊ້າງນັ້ນໃຫ້ເປັນໃຫຍ່ ແລ້ວເຮັດການສັງຄາຍະນາພະທຳວິນຍານີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ມະຫາສັງຄີກະ. ແລະ ການສັງຄາຍະນາພະທຳວິນຍານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອຸດຕະຣາບົດ. ສ່ວນການສັງຄາຍະນາຂອງພະຣະສັດເຖລະ ໃນເມືອງເວສາລີ ຍ່ອມເປັນໄປໃນທັກຂິຣາບົດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຍຸກ ໔ ຢ່າງ ໃນໂລກ ຍ່ອມບັນຍັດກັນໄວ້ຄື ສັດຈະຍຸກ, ທະວາປະຣະຍຸກ, ເຕໄຕຣຍຸກ ແລະ ກະລີຍຸກ. ແລະ ຄຳວ່າ ຍຸກ ຍ່ອມຮຽກກັນວ່າກຳນົດອາຍຸ. ແຕ່ໃນປັດຈຸບັນນີ້ ກະລີຍຸກຍ່ອມດຳເນີນໄປ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "sāketi kaliyuge" (ໃນສັກກະລາດ ຄືກະລີຍຸກ). ອະທິບາຍວ່າ ໃນຍຸກແຫ່ງບາບ. ຄຳວ່າ "La tī" ໄດ້ແກ່ ປ່າທີ່ໄດ້ຊື່ຕາມພາສາພະມ້າ ເພາະເປັນບ່ອນຖາກຖາງນາເຂົ້າສາລີ. ປ່ານັ້ນເກີດຂຶ້ນໃນທິດອິດສານແຫ່ງເມືອງມຸນວາ ໃນໄລຍະທາງ ໕໐໐ ທະນູ. ຄຳວ່າ "Vissute" ໄດ້ແກ່ ອັນປາກົດຊື່ສຽງເປັນພິເສດ. ວິເຄາະວ່າ ຜູ້ມີປົກກະຕິແຍກແຍະ ຄືພິຈາລະນາແລ້ວຮູ້ຈັກສິ່ງທີ່ເປັນສາລະ ແລະ ບໍ່ເປັນສາລະ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີປົກກະຕິແຍກແຍະສິ່ງທີ່ເປັນສາລະແລະບໍ່ເປັນສາລະ (sārāsāra vivekino).

ဣတိ ပရမတ္ထဒီပနိယာ အနုဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມແຫ່ງຄຳພີປະຣະມັດຖະທີປະນີ (ປະຣະມັດຖະທີປະນິຍາ ອະນຸດີປະນາ) ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

၁. ပရမတ္ထဒီပနီ နာမ, ယေန ထေရေန သာ ကတာ.

໑. ຄຳພີຊື່ວ່າ ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ອັນພະເຖລະອົງໃດແຕ່ງໄວ້.

တေနေဝေ သာ ကတာ ဟောတိ, အယံ တဿာနု ဒီပနီ.

ຄຳພີອະນຸດີປະນີນີ້ ກໍແມ່ນພະເຖລະອົງນັ້ນເອງແຕ່ງໄວ້.

၂. အဋ္ဌသတ္တဒွယေကမှိ, သာကေ သာ ဇေဋ္ဌမာသကေ.

໒. ໃນສັກກະລາດ ໑໒໗໘, ໃນເດືອນເຊດ (ເດືອນ ໗) ນັ້ນ.

ကာဠေ နဝမိယံ ဒိဝါ, မဇ္ဈနှိကေ နိဋ္ဌံ ဂတာ.

ໃນກາລະປັກ (ແຮມ) ໙ ຄ່ຳ, ເວລາກາງເວັນ, ໃນເວລາທ່ຽງວັນ, ຄຳພີນີ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດແລ້ວ.

အနုဒီပနီ နိဋ္ဌိတာ.

ຄຳພີອະນຸດີປະນີ ຈົບແລ້ວ.