นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

อฏฺฐกถา

අට්ඨකථාව

สํคายนสฺส ปุจฺฉา-วิสฺสชฺชนา

සංගායනාවෙහි ප්‍රශ්න විමසීම හා විසඳීම

สเทวโกปิ [Pg.25] เจ โลโก, อาคนฺตฺวา ตาสเยยฺย มํ;

น เม ปฏิพโล อสฺส, ชเนตุํ ภยเภรวํ.

දෙවියන් සහිත මුළු ලෝකයම පැමිණ මා බියවැද්දීමට උත්සාහ කළත්, මා තුළ බියක් හෝ තැතිගැන්මක් ඇති කිරීමට ඔවුන් සමත් වන්නේ නැත.

สเจปิ ตฺวํ มหึ สพฺพํ, สสมุทฺทํ สปพฺพตํ;

อุกฺขิปิตฺวา มหานาค, ขิเปยฺยาสิ มมูปริ;

เนว เม สกฺกุเณยฺยาสิ, ชเนตุํ ภยเภรวํ;

อญฺญทตฺถุ ตเววสฺส, วิฆาโต อุรคาธิป.

මහා නාග රාජයනි, ඔබ සාගර හා පර්වත සහිත මුළු මහ පොළොවම ඔසවා මා පිටතට හෙළුවද, මා තුළ බියක් හෝ තැතිගැන්මක් ඇති කිරීමට ඔබට නොහැකි වනු ඇත. නාගෙන්ද්‍රය, එයින් ඔබටම මහත් වෙහෙසක් හා විනාශයක් මිස අන් කිසිවක් සිදු නොවේ.

มา [Pg.26] ทานิ โกธํ ชนยิตฺถ, อิโต อุทฺธํ ยถา ปุเร;

สสฺสฆาตญฺจ มากตฺถ, สุขกามา หิ ปาณิโน;

กโรถ เมตฺตํ สตฺเตสุ, วสนฺตุ มนุชา สุขํ.

මින් පසු පෙර සේ කෝපය උපදවා නොගන්න. වගාවන් විනාශ නොකරන්න. මන්ද, සියලු සත්ත්වයෝ සැප කැමති වෙති. සත්ත්වයන් කෙරෙහි මෙත් වඩන්න, මනුෂ්‍යයෝ සුවසේ වෙසෙත්වා.

จตฺตาโร [Pg.30] อาสีวิสา อุคฺคเตชา โฆรวิสาติ โข ภิกฺขเว จตุนฺเนตํ มหาภูตานํ อธิวจนํ.

මහණෙනි, 'මහත් තේජස් ඇති, දරුණු විෂ සහිත සර්පයන් සිව්දෙනා' යනු පඨවි, ආපෝ, තේජෝ, වායෝ යන සතර මහා භූතයන්ට කියන නමකි.

ปญฺจ [Pg.33] วธกา ปจฺจตฺถิกาติ โข ภิกฺขเว ปญฺจนฺเนตํ อุปาทานกฺขนฺธานํ อธิวจนํ.

මහණෙනි, 'ඝාතකයන් වූ සතුරන් පස්දෙනා' යනු පංච උපාදානස්කන්ධයන්ට කියන නමකි.

ฉฏฺโฐ [Pg.35] อนฺตรจโร วธโก อุกฺขิตฺตาสิโกติ โข ภิกฺขเว นนฺทีราคสฺเสตํ อธิวจนํ.

මහණෙනි, 'කඩුවක් අතැතිව ඇතුළත හැසිරෙන හයවන ඝාතකයා' යනු නන්දීරාගයට කියන නමකි.

สุญฺโญ [Pg.36] คาโมติ โข ภิกฺขเว ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ.

මහණෙනි, 'හිස් ගම' යනු ඇස, කන, නාසය, දිව, කය, මන යන ආධ්‍යාත්මික ආයතන හයට කියන නමකි.

โจรา [Pg.38] คามฆาตกาติ โข ภิกฺขเว ฉนฺเนตํ พาหิรานํ อายตนานํ อธิวจนํ.

මහණෙනි, 'ගම් පැහැරගන්නා සොරුන්' යනු රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ, ධර්ම යන බාහිර ආයතන හයට කියන නමකි.

มหาอุทกณฺณโว [Pg.41] โข ภิกฺขเว จตุนฺเนตํ โอฆานํ อธิวจนํ.

මහණෙනි, 'මහා ජල කඳ' යනු කාම, භව, දිට්ඨි, අවිජ්ජා යන සතර ඕඝයන්ට කියන නමකි.

โอริมํ [Pg.42] ตีรํ สาสงฺกํ สปฺปฏิภยนฺติ โข ภิกฺขเว สกฺกายสฺเสตํ อธิวจนํ.

මහණෙනි, 'බිය සහිත වූ, උපද්‍රව සහිත වූ මෙතෙර' යනු සක්කායට (පංච උපාදානස්කන්ධයට) කියන නමකි.

ปาริมํ [Pg.44] ตีรํ เขมํ อปฺปฏิภยนฺติ โข ภิกฺขเว นิพฺพานสฺเสตํ อธิวจนํ.

මහණෙනි, 'ක්ෂේම වූ, බිය රහිත වූ එතෙර' යනු නිර්වාණයට කියන නමකි.

วีริยารมฺภสฺเสตํ [Pg.45] อธิวจนํ.

මෙය වීර්යය ආරම්භ කිරීමට කියන නමකි.

คนฺตฺวา [Pg.46] กสฺมีรคนฺธารํ, อิสิ มชฺฌนฺติกา ตทา;

ทุฏฺฐํ นาคํ ปสาเทตฺวา, โมเจสิ พนฺธนา พหู.

එකල්හි මජ්ඣන්තික මහරහතන් වහන්සේ කාශ්මීර ගන්ධාර දේශයට වැඩම කොට, කෝපයට පත් දරුණු නාගරාජයා දමනය කර පැහැදීමට පත් කරමින්, බොහෝ පිරිසක් (සංසාර) බන්ධනයෙන් මුදවා වදාළ සේක.

ปุนปิ [Pg.56] ภนฺเต ทกฺเขมุ สงฺคติ เจ ภวิสฺสติ.

ස්වාමීනි, නැවත හමුවීමට අවස්ථාවක් ලැබුණහොත් අපි නැවතත් ඔබ වහන්සේව දකිමු.

อชฺชาปิ [Pg.63] สนฺตานมยํ, มาลํ คนฺเถนฺติ นนฺทเน;

เทวปุตฺโต ชโว นาม, โย เม มาลํ ปฏิจฺฉติ.

නන්දන උයනෙහි අද පවා මල් මාලාවන් ගොතනු ලබයි. ජව නමින් හැඳින්වෙන දිව්‍ය පුත්‍රයා මාගේ ඒ මල් මාලාව පිළිගනී.

มุหุตฺโตวิย [Pg.64] โส ทิพฺโพ, อิธ วสฺสานิ โสฬส;

รตฺตินฺทิโว จ โส ทิพฺโพ, มานุสึ สรโท สตํ.

එහි එක් දිව්‍යමය මොහොතක් මිනිස් ලොව වසර දහසයකට සමාන වේ. එහි එක් දිව්‍යමය දිවා රාත්‍රියක් මිනිස් ලොව වසර සියයක් (ශරත් සෘතු සියයක්) වේ.

อิติ กมฺมานิ อนฺเวนฺติ, อสงฺเขยฺยาปิ ชาติโย;

กลฺยาณํ ยทิ วา ปาปํ, น หิ กมฺมํ วินสฺสติ.

මෙසේ අසංඛ්‍යයක් ආත්මයන් පසු කර ගියද, තමන් කළ යහපත් හෝ අයහපත් කර්මයන් තමන් පසුපසම ලුහුබඳියි. කළ කර්මය කිසිසේත් විනාශ වී නොයයි.

โย [Pg.65] อิจฺเฉ ปุริโส โหตุํ, ชาติ ชาติ ปุนปฺปุนํ;

ปรทารํ วิวชฺเชยฺย, โธตปาโทว กทฺทมํ.

නැවත නැවතත් උපදින සෑම ආත්මයකදීම පුරුෂයෙකුව උපදින්නට කැමති කවුරුන් වුවද, පිරිසිදු කරගත් දෙපා ඇති අයෙකු මඩ මඟහරින්නාක් මෙන්, පරදාර සේවනයෙන් (අන් සතු බිරින්දෑවන් ඇසුරු කිරීමෙන්) වැළකිය යුතුය.

ยา [Pg.66] อิจฺเฉ ปุริโส โหตุํ, ชาติ ชาติ ปุนปฺปุนํ;

สามิกํ อปจาเยยฺย, อินฺทํว ปริจาริกา.

මතු උපදින සෑම ආත්මයකදීම පුරුෂයෙකුව උපදින්නට කැමති ස්ත්‍රිය, පරිචාරිකාවක ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාට උපස්ථාන කරන්නාක් මෙන් තම සැමියාට ගෞරව සම්ප්‍රයුක්තව සැලකිය යුතුය.

โย [Pg.67] อิจฺเฉ ทิพฺพโภคญฺจ, ทิพฺพมายุํ ยสํ สุขํ;

ปาปานิ ปริวชฺเชตฺวา, ติวิธํ ธมฺมมาจเร.

දිව්‍යමය සැපත්, දිව්‍යමය ආයුෂත්, කීර්තිය හා සුවයත් කැමති වන්නා, පව්කම්වලින් දුරු වී ත්‍රිවිධ ධර්මයෙහි හැසිරිය යුතුය.

ยํ [Pg.73] ภิกฺขเว สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา, ตมหํ ชานามิ ตมหํ อภิญฺญาสึ, ตํ ตถาคตสฺส วิทิตํ, ตํ ตถาคโต น อุปฏฺฐาติ.

මහණෙනි, දෙවියන්, මාරයන්, බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ, මහණ බමුණන් සහ දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ පූජාව විසින් යමක් දක්නා ලදද, අසන ලදද, ස්පර්ශ කරන ලදද, සිතින් දැනගන්නා ලදද, පසක් කරන ලදද, සොයන ලදද, මෙනෙහි කරන ලදද, ඒ සියල්ල මම දනිමි. මම එය මනා කොට අවබෝධ කරගත්තෙමි. එය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් අවබෝධ කරගන්නා ලද්දකි. එහෙත් තථාගතයන් වහන්සේ (තණ්හා දිට්ඨි වශයෙන්) එය ඇසුරු නොකරති.

อิติ [Pg.74] โข ภิกฺขเว ตถาคโต ทิฏฺฐสุตมุตวิญฺญาตพฺเพสุ ธมฺเมสุ ตาทีเยว ตาที, ตุมฺหา จ ปน ตาทิมฺหา อญฺโญ ตาที อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถีติ วทามิ.

මහණෙනි, මෙසේ තථාගතයන් වහන්සේ දක්නා ලද, අසන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද සහ සිතින් දැනගන්නා ලද ධර්මයන්හි තාදී ගුණයෙන් යුක්ත වන සේක. ඒ තාදී ගුණයෙන් යුක්ත වූ තථාගතයන් වහන්සේට වඩා උතුම් වූ හෝ ප්‍රණීත වූ වෙනත් කිසිවෙකු නැතැයි මම පවසමි.

สุวณฺณภูมึ [Pg.81] คนฺตฺวาน, โสณุตฺตรา มหิทฺธิกา;

ปิสาเจ นิทฺธเมตฺวาน, พฺรหฺมชาลมเทสิสุํ.

මහා සෘද්ධිමත් වූ සෝණ සහ උත්තර තෙරුන් වහන්සේලා ස්වර්ණභූමියට වැඩම කොට, පිසාචයන් පලවා හැර බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රය දේශනා කළ සේක.

สมณา [Pg.86] มยํ มหาราช, ธมฺมราชสฺส สาวกา;

ตเวว อนุกมฺปาย, ชมฺพุทีปา อิธาคตา.

මහරජතුමනි, අපි ධර්මරාජ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ ශ්‍රමණයෝ වෙමු. ඔබ කෙරෙහි වූ අනුකම්පාවෙන්ම අපි දඹදිව සිට මෙහි පැමිණියෙමු.

อหํ พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ, สงฺฆญฺจ สรณํ คโต,อุปาสกตฺตํ เทเสสึ, สกฺยปุตฺตสฺส สาสเน.

මම බුදුන් ද, දහම් ද, සඟුන් ද සරණ ගියෙමි. ශාක්‍යපුත්‍රයන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි උපාසකයෙකු බව ප්‍රකාශ කළෙමි.

เตน [Pg.92] สมเยน พุทฺโธ ภควา เวรญฺชายํ วิหรติ นเฬรุปุจิ มนฺทมูเล.

ඒ සමයෙහි භාග්‍යවත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වේරංජාවෙහි නළේරුපුචිමන්ද රුක් මුල වැඩවසන සේක.

สคฺคาโรหณโสปาณํ[Pg.125], อญฺญํ สีลสมํ กุโต;

ทฺวารํ วา ปน นิพฺพาน, นครสฺส ปเวสเน.

ස්වර්ගයට නැගීමට සීලයට සමාන වෙනත් ඉණිමඟක් කොයින්ද? නිවන් පුරයට ඇතුළු වීමට සීලයට සමාන වෙනත් ද්වාරයක් (දොරටුවක්) කොයින්ද?

อลเมว [Pg.133] กาตุํ กลฺยาณํ, ทานํ ทาตุํ ยถารหํ;

ปาณึ กามททํ ทิสฺวา, โก ปุญฺญํ นกริสฺสติ.

යහපත් දේ කිරීමත්, සුදුසු පරිදි දන් දීමත් ඉතා වටී. කැමති දේ දෙන අතක් දැක දැක, පින් නොකරන්නේ කවුද?

ทสฺสามนฺนญฺจ [Pg.134] ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ปปญฺจ อุทปานญฺจ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จ.

මම ආහාර පාන ද, වස්ත්‍ර හා සේනාසන ද, පැන්හල් හා ලිං ද, දුෂ්කර මාර්ගවල ඒදඬු හා පාලම් ද සාදා දෙන්නෙමි.

มหาอฏฺฐกถญฺเจว[Pg.147], มหาปจฺจริเมวจ;

กุรุนฺทิญฺจาติ ติสฺโสปิ, สีหฬฏฺฐกถา อิมา;

พุทฺธมิตฺโตติ นาเมน, วิสุตสฺส ยสสฺสิโน;

วินยญฺญุสฺส ธีรสฺส, สุตฺวา เถรสฺส สนฺติเก.

ප්‍රකට වූ ද, යශෝකීර්තිමත් වූ ද, විනයධර ධීමත් වූ ද බුද්ධමිත්ත නම් තෙරුන් වහන්සේගේ සමීපයෙන් අසා, මහා අට්ඨකථාව ද, මහා පච්චරිය ද, කුරුන්දිය ද යන සිංහල අට්ඨකථා තුන...

อุปทฺทวากุเล [Pg.149] โลเก, นิรุปทฺทวโต อยํ;

เอกสํวจฺฉเรเนว, ยถา นิฏฺฐํ อุปาคตา;

เอวํ สพฺพสฺส โลกสฺส, นิฏฺฐํ ธมฺมูปสํหิตา;

สีฆํ คจฺฉนฺตุ อารมฺภา, สพฺเพปิ นิรุปทฺทวา.

උපද්‍රවවලින් ගහන වූ ලෝකයෙහි, මෙම කටයුත්ත වසරක් වැනි කෙටි කලකින් කිසිදු උපද්‍රවයකින් තොරව නිමාවට පත් විය. එමෙන්ම, මුළු ලෝකයාගේම ධර්මයට අනුකූල වූ සියලු යහපත් ආරම්භයන් ද කිසිදු බාධාවකින් තොරව ඉක්මනින්ම සාර්ථකත්වයට පත් වේවා!

จิรฏฺฐิตตฺถํ [Pg.151] ธมฺมสฺส, กโรนฺเตน มยา อิมํ;

สทฺธมฺมพหุมาเนน, ยญฺจ ปุญฺญํ สมาจิตํ;

สพฺพสฺส อานุภาเวน, ตสฺส สพฺเพปิ ปาณิโน;

ภวนฺตุ ธมฺมราชสฺส, สทฺธมฺมรสเสวิโน.

සද්ධර්මයේ චිරස්ථිතිය උදෙසා සහ සද්ධර්මය කෙරෙහි ඇති ගෞරවය පෙරදැරි කරගෙන මා විසින් මෙයින් රැස් කර ගන්නා ලද යම් පින් සමූහයක් වේද, ඒ සියල්ලේම ආනුභාවයෙන් සියලු සත්ත්වයෝ ධර්මරාජයන් වහන්සේගේ සද්ධර්ම රසය විඳින්නෝ වෙත්වා!

จิรํ [Pg.152] ติฏฺฐตุ สทฺธมฺโม, กาเล วสฺสํ จิรํ ปชํ;

ตปฺเปตุ เทโว ธมฺเมน, ราชา รกฺขตุ เมทินึ.

සද්ධර්මය චිරකාලයක් පවතීවා! නිසි කලට වැසි වසිත්වා! වැසි වලාකුළු දහමට අනුව ලෝ වැසියන් සනසාවා! රජතුමා දහමින් මහ පොළොව රකිත්වා!

ตาว ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ, โลกนิตฺถรเณสินํ;

ทสฺเสนฺตี กุลปุตฺตานํ, นยํ สีลวิสุทฺธิยา;

ยาว พุทฺโธติ นามมฺปิ, สุทฺธจิตฺตสฺส ตาทิโน;

โลกมฺหิ โลกเชฏฺฐสฺส, ปวตฺตติ มเหสิโน.

ලෝකයෙන් එතෙර වීමට කැමති කුලපුත්‍රයන්ට සීල විසුද්ධියෙහි මාර්ගය පෙන්වා දෙමින්, පිරිසිදු සිත් ඇති, ලෝක ජේෂ්ඨ වූ, මහාර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ 'බුද්ධ' යන නාමය ලෝකයෙහි පවතින තාක් කල්, මෙම ග්‍රන්ථය ලෝකයෙහි පවතීවා!

กรุณาสีตลหทยํ[Pg.155], ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตมํ;

สนรามรโลกครุํ, วนฺเท สุคตํ คติวิมุตฺตํ.

මහා කරුණාවෙන් සිහිල් වූ හදවත් ඇති, ප්‍රඥා ප්‍රදීපයෙන් මෝහය නමැති අන්ධකාරය දුරු කළා වූ, දෙවි මිනිසුන් සහිත ලෝකයාට ගුරු වූ, සංසාර ගමනින් මිදුණා වූ ඒ සුගත තථාගතයන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

พุทฺโธปิ [Pg.157] พุทฺธภาวํ, ภาเวตฺวา เจว สจฺฉิกตฺวาจ;

ยํ อุปคโต คตมลํ, วนฺเท ตมนุตฺตรํ ธมฺมํ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ පවා යම් බුද්ධත්වය පසක් කොට වර්ධනය කිරීමෙන් කෙලෙස් රහිත වූ උතුම් නිවනට පැමිණි සේක් ද, ඒ අනුත්තර වූ සද්ධර්මයට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

สุคตสฺส โอรสานํ, ปุตฺตานํ มารเสนมถนานํ;

อฏฺฐนฺนมฺปิ สมูหํ, สิรสา วนฺเท อริยสงฺฆํ.

සුගතයන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රයන් වූ, මාර සේනාව පරාජය කළා වූ, අෂ්ට ආර්ය පුද්ගල මහා සංඝරත්නයට මාගේ හිස නමා නමස්කාර කරමි.

ทีฆสฺส [Pg.158] ทีฆสุตฺตงฺกิตสฺส, นิปุณสฺส อาคมวรสฺส;

พุทฺธานุพุทฺธสํวณฺณิตสฺส, สทฺธาวหคุณสฺส.

දීඝ සූත්‍රවලින් සමන්විත වූ, සියුම් වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ආගමයක් (නිකායක්) වූ, බුදුවරුන් හා අනුබුදුවරුන් විසින් වර්ණනා කරන ලද, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරවන ගුණවලින් යුත් දීඝ නිකායෙහි...

สมฺมาสมฺพุทฺเธเนว [Pg.159] หิ ติณฺณมฺปิ ปิฏกานํ อตฺถวณฺณนากฺกโม ภาสิโต, ยาปกิณฺณกเทสนาติ วุจฺจติ, ตโต สํคายนาทิวเสน สาวเกหีติ อาจริยา วทนฺติ.

සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්ම ත්‍රිපිටකයේම අර්ථ වර්ණනා ක්‍රමය දේශනා කරන ලදී. එය 'ප්‍රකීර්ණක දේශනාව' යැයි කියනු ලැබේ. ඉන්පසු සංගායනා ආදියෙහි පිහිටා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා විසින් (එය සකස් කරන ලදැයි) ආචාර්යවරු පවසති.

อตฺถปฺปกาสนตฺถํ, อฏฺฐกถา อาทิโต วสิสเตหิ;

ปญฺจหิ ยาสงฺคีตา, อนุสงฺคีตา จ ปจฺฉาปิ.

අර්ථය පැහැදිලි කිරීම පිණිස ආරම්භයේදී පන්සියයක් වසීප්‍රාප්ත රහතන් වහන්සේලා විසින් යම් අටුවාවක් සංගායනා කරන ලදද, පසුවද නැවත සංගායනා කරන ලදද...

มชฺเฌ [Pg.161] วิสุทฺธิมคฺคา, เอส จตุนฺนมฺปิ อาคมานญฺหิ;

ฐตฺวา ปกาสยิสฺสติ, ตตฺถ ยถา ภาสิตมตฺถํ;

อิจฺเจว กโต ตสฺมา, ตมฺปิ คเหตฺวาน สทฺธิเมตาย;

อฏฺฐกถาย วิชานาถ, ทีฆาคมนิสฺสิตํ อตฺถํ.

සතර නිකායන්ටම පොදු වූ මැද පිහිටි මේ විසුද්ධිමාර්ගය, එහි දේශනා කළ පරිදි අර්ථය ප්‍රකාශ කරනු ඇත. එබැවින් එසේ කරන ලද එම විසුද්ධිමාර්ගය ද මෙම අටුවාව සමඟ ගෙන, දීඝ නිකායට අයත් අර්ථය වටහා ගන්න.

อตฺถานํ [Pg.165] สูจนโต, สุวุตฺตโต สวนโตถสูทนโต,สุตฺตาณา สุตฺตสภาคโตจ, สุตฺตนฺติ อกฺขาตํ.

අර්ථයන් සූචනය කරන (හඟවන) බැවින්ද, මනාව පවසන ලද බැවින්ද, (අර්ථයන්) ප්‍රසූත කරන (උපදවන) බැවින්ද, ආරක්ෂා කරන බැවින්ද, නූලක් බඳු වූ බැවින්ද, සූත්‍ර සදෘශ වන බැවින්ද මෙය 'සූත්‍ර' යැයි කියනු ලැබේ.

สุทุทฺทสํ [Pg.177] สุนิปุณํ, ยตฺถกามนิปาตินํ;

จิตฺตํ รกฺเขถ เมธาวี, จิตฺตํ คุตฺตํ สุขาวหํ.

ඉතා දැකීමට අපහසු වූ, අතිශයින් සියුම් වූ, කැමති කැමති අරමුණුවල වැටෙන්නා වූ සිත නුවණැත්තා විසින් ආරක්ෂා කළ යුතුය. ආරක්ෂා කරන ලද සිත සැප ගෙන දෙයි.

โส [Pg.180] เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อานญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ –

ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, දීප්තිමත් වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහව ගිය කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මන්‍ය (භාවිතයට සුදුසු) වූ කල්හි, ස්ථාවර භාවයට පත් වූ කල්හි, ආනෙඤ්ජප්‍රාප්ත වූ කල්හි, ඥානදර්ශනය පිණිස සිත මෙහෙයවයි, නැඹුරු කරයි.

ยํหิตํ [Pg.206] ภิกฺขเว สมฺมาวทมาเน วเทยฺย สมนฺตปาโส มารสฺสาติ, มาตุคามํเยว สมฺมา วทมาโน วเทยฺย สมนฺตปาโส มารสฺสาติ.

මහණෙනි, යමෙකු මනාව පවසන්නේ නම් 'මාරයාගේ හාත්පස පැතිරුණු මලකය' (උගුලකය) කියා පවසන්නේ නම්, මනාව පවසන ඔහු පවසන්නේ මාතෘගාමයා (ස්ත්‍රිය) පිළිබඳවමය.

โย [Pg.209] ภิกฺขุ ทิวสํ จงฺกเมน นิสชฺชาย จ อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธตฺวา.

යම් භික්ෂුවක් දහවල් කාලයෙහි සක්මනින් හා හිඳීමෙන් ආවරණීය ධර්මයන්ගෙන් (නීවරණයන්ගෙන්) සිත පිරිසිදු කොට...

อิติ [Pg.228] จิตฺตกิริยวาโยธาตุวิปฺผารวเสน อยํ กายสมฺมโต อฏฺฐิสงฺฆาโต อภิกฺกมติ.

මෙසේ සිතේ ක්‍රියාවෙන් උපදින වායෝ ධාතුවේ ව්‍යාප්තිය හේතුවෙන්, 'කය' යැයි සම්මත වූ මේ ඇටසැකිල්ල ඉදිරියට ගමන් කරයි.

กรุณา [Pg.231] วิย สตฺเตสุ, ปญฺญา ยสฺส มเหสิโน;

เญยฺยธมฺเมสุ สพฺเพสุ, ปวตฺติตฺถ ยถารุจิ.

යම් මහාර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කරුණාව සත්ත්වයන් කෙරෙහි පැවතියේ යම් සේද, උන්වහන්සේගේ ප්‍රඥාව සියලු දතයුතු ධර්මයන් (ඥෙය්‍ය ධර්මයන්) කෙරෙහි රුචි පරිදි එසේම පැවතුණි.

ทสาย [Pg.235] ตาย สตฺเตสุ, สมุสฺสาหิตมานโส;

ปาฏิหีราวสานมฺหิ, วสนฺโต ติทสาลเย;

ปาริจฺฉตฺตกมูลมฺหิ, ปณฺฑุกมฺพลนามเก;

สิลาสเน สนฺนิสินฺโน, อาทิจฺโจว ยุคนฺธเร.

සත්ත්වයන් කෙරෙහි වූ ඒ දයානුකම්පාවෙන් උත්සාහවත් වූ මනසක් ඇතිව, යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය අවසානයෙහි තව්තිසා භවනෙහි වෙසෙමින්, පාරිච්ඡත්තක වෘක්ෂ මූලයෙහි පණ්ඩුකම්බල නම් වූ ශෛලාසනයෙහි යුගන්ධර පර්වතය මුදුනෙහි බබළන සූර්යයා මෙන් වැඩ සිටිමින්...

จกฺกวาฬสหสฺเสหิ, ทสาหาคมฺม สพฺพโส;

สนฺนิสินฺเนน เทวานํ, คเณน ปริวาริโต;

มาตรํ ปมุขํ กตฺวา, ตสฺสา ปญฺญาย เตชสา;

อภิธมฺมกถามคฺคํ, เทวานํ สมฺปวตฺตยิ.

දසදහසක් සක්වලින් පැමිණි දේව සමූහයා විසින් පිරිවරන ලදුව, මාතෘ දිව්‍ය රාජයා ප්‍රධාන කොට තබාගෙන, තමන් වහන්සේගේ ප්‍රඥා තේජසින් දෙවියන් උදෙසා අභිධර්ම දේශනා මාර්ගය පැවැත්වූ සේක.

ตสฺส [Pg.236] ปาเท นมสฺสิตฺวา, สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต;

สทฺธมฺมญฺจสฺส ปูเชตฺวา, กตฺวา สงฺฆสฺส จญฺชลึ.

ඒ ශ්‍රීමත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් නමස්කාර කොට, උන්වහන්සේගේ සද්ධර්මය පූජා කොට, මහා සංඝරත්නයට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ...

ยํ [Pg.237] เทวเทโว เทวานํ, เทเสตฺวา นยโต ปุน;

เถรสฺส สาริปุตฺตสฺส, สมาจิกฺขิ วินายโก.

දෙවිවරුන්ට අධිපති වූ, ලෝකනායක වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවියන්ට දේශනා කර, නැවත ක්‍රමානුකූලව සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේට යම් ධර්මයක් ප්‍රකාශ කළ සේක්ද...

อโนตตฺตทเห กตฺวา, อุปฏฺฐานํ มเหสิโน;

ยญฺจ สุตฺวาน โส เถโร, อาหริตฺวา มหีตลํ.

අනෝතත්ත විලෙහිදී මහාර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථාන කොට, ඒ සැරියුත් තෙරණුවන් වහන්සේ යම් ධර්මයක් ශ්‍රවණය කර මෙලොවට රැගෙන ආ සේක්ද...

ภิกฺขูนํ ปริรุทาหาสิ, อิติ ภิกฺขูหิ ธาริโต;

สงฺคีติกาเล สํงฺคีโต, เวเทหมุนินา ปุน.

සැරියුත් තෙරණුවෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට දේශනා කළ සේක. මෙසේ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දරන ලද ඒ ධර්මය, ධර්ම සංගායනා සමයෙහි නැවත වේදේහ මුනිවරයාණන් (ආනන්ද තෙරණුවන්) විසින් සංගායනා කරන ලදී.

ยํ [Pg.238] กโรมสิ พฺรหฺมุโน, สมํ เทเวหิ มาริส;

ตทชฺช ตุยฺหํ กสฺสาม, หนฺท สามํ กโรม เต.

නිදුකාණෙනි, අපි දෙවියන් සමඟ එක්ව මහා බ්‍රහ්මයා උදෙසා යමක් කරන්නෙමුද, එය අද ඔබ වෙනුවෙන් කරන්නෙමු. එන්න, අපි එය ඔබ උදෙසාම සිදු කරන්නෙමු.

อตฺถํ [Pg.241] ปกาสยิสฺสามิ, อาคมฏฺฐกถาสุปิ;

คเหตพฺพํ คเหตฺวาน, โตสยนฺโต วิจกฺขเณ.

නිකාය අටුවාවලින් ද ගතයුතු දෑ ගෙන, නුවණැත්තන් සතුටු කරවමින් මම අර්ථය ප්‍රකාශ කරන්නෙමි.

อิติเม [Pg.242] ภาสมานสฺส, อภิธมฺมกถํ อิมํ;

อวิกฺขิตฺตา นิสาเมถ, ทุลฺลภาหิอยํกถา.

එබැවින් මවිසින් දේශනා කරනු ලබන මේ අභිධර්ම කථාව නොවිසිරුණු සිතින් ශ්‍රවණය කරත්වා. මේ කථාව අතිශයින්ම දුර්ලභය.

เอตฺเถเต [Pg.263] ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

මෙහිදී මේ ලාමක අකුසල ධර්මයෝ ඉතිරි නැතිව නිරුද්ධ වෙති.

จกฺขุํ [Pg.266] จาวุโส ปฏิจฺจ รูเปจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ, ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, ยํ เวเทติ, ตํ สญฺชานาติ. ยํ สญฺชานาติ, ตํ วิตกฺเกติ, ยํ วิตกฺเกติ, ตํ ปปญฺเจติ, ยํ ปปญฺเจติ, ตโต นิทานํ ปุริสํ ปปญฺจสญฺญาสงฺขา สมุทาจรนฺติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ จกฺขุวิญฺเญยฺยสุ รูเปสุ –

ඇවැත්නි, ඇසත් රූපත් නිසා චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපදී. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය හේතුවෙන් වේදනාව උපදී. යමක් විඳීද, එය හඳුනා ගනී (සංජානනය කරයි). යමක් හඳුනා ගනීද, ඒ ගැන විතර්ක කරයි. යමක් විතර්ක කරයිද, එය ප්‍රපංච කරයි. යමක් ප්‍රපංච කරයිද, එය මුල් කොටගෙන අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ ඇසට පෙනෙන රූපයන්හි ප්‍රපංච සංඥා සංඛ්‍යාවෝ මිනිසා කරා පැමිණෙති.

ปุริมา [Pg.274] ภิกฺขเว โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชาย.

මහණෙනි, අවිද්‍යාවෙහි මුල් කෙළවර (ආරම්භය) නොපෙනෙන්නේය.

อตฺเถว [Pg.277] คมฺภีรคตํ สุทุพฺพุธํ,สยํ อภิญฺญาย สเหตุสมฺภวํ;

ยถานุปุพฺพํ นิขิเลน เทสิตํ,มเหสินา รูปคตํว ปสฺสติ.

හේතු සහිතව හටගන්නා වූ, තමන් වහන්සේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, මහාර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අනුපිළිවෙලින් සම්පූර්ණයෙන්ම දේශනා කරන ලද, ඉතා ගැඹුරු වූ ද අවබෝධ කර ගැනීමට ඉතා අපහසු වූ ද ඒ ධර්මය රූපයක් දෙස බලන්නාක් මෙන් පැහැදිලිව දකියි.

อภิกฺกมิสฺสามิ [Pg.286] ปฏิกฺกมิสฺสามีติ หิ จิตฺตํ อุปฺปชฺชมานํ รูปํ สมุฏฺฐาเปติ.

මම ඉදිරියට යන්නෙමි, මම පසුපසට යන්නෙමි යි උපදින සිත (ඊට අනුකූලව ක්‍රියා කරන) රූපය (කාය චලනය) උපදවයි.

น [Pg.308] อนฺตลิกฺเขน น สมุทฺทมชฺเฌ,น ปพฺพตานํ วิวรํ ปวิสฺส;

น วิชฺชเต โส ชคติปฺปเทโส,ยตฺถฏฺฐิโต มุจฺเจยฺย ปาปกมฺมา.

අහසෙහි හෝ මුහුද මැද හෝ පර්වත කුහරයකට වැදුණද, මෙලොව යම් තැනක සිට පාප කර්මයෙන් මිදිය හැකිද, එවැනි කිසිදු භූමි ප්‍රදේශයක් විද්‍යමාන නොවේ.

ยํ [Pg.311] ปตฺตํ กุสลํ ตสฺส, อานุภาเวน ปาณิโน;

สพฺเพ สทฺธมฺมราชสฺส, ญตฺวา ธมฺมํ สุขาวหํ;

ปาปุณนฺตุ วิสุทฺธาย, สุขาย ปฏิปตฺติยา;

อโสกมนุปายาสํ, นิพฺพานสุขมุตฺตมํ.

රැස් කරගන්නා ලද යම් කුසලයක් වේද, එහි ආනුභාවයෙන් සියලු සත්ත්වයෝ සද්ධර්ම රාජයාණන් වහන්සේගේ සැප ගෙන දෙන ධර්මය අවබෝධ කරගෙන, පිරිසිදු වූ ද සැපවත් වූ ද ප්‍රතිපත්තියෙන්, ශෝක රහිත වූ, දැවීම් රහිත වූ උත්තම නිවන් සුවයට පත්වෙත්වා!

จิรํ ติฏฺฐตุ สทฺธมฺโม, ธมฺเม โหนฺตุ สคารวา;

สพฺเพปิ สตฺตา กาเลน, สมฺมา เทโว ปวสฺสตุ;

ยถา รกฺขึสุ โปราณา, สุราชาโน ตเถวิมํ;

ราชา รกฺขตุ ธมฺเมน, อตฺตโนว ปชํปชํ.

සද්ධර්මය සදාකල් පවතීවා! සියල්ලෝම ධර්මය කෙරෙහි ගෞරව ඇති වෙත්වා! සියලු සත්ත්වයන් වෙනුවෙන් සුදුසු කල වැසි වසිත්වා! අතීතයේ දැහැමි රජවරුන් ලෝකය ආරක්ෂා කළාක් මෙන්, වත්මන් පාලකයාද තමාගේම දරුවන් රකින්නාක් මෙන් ධර්මානුකූලව රට වැසියා ආරක්ෂා කෙරේවා!

ตาว [Pg.312] ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ, โลกนิตฺถรเณสินํ;

ทสฺเสนฺตี กุลปุตฺตานํ, นยํ ปญฺญาวิสุทฺธิยา;

ยาว พุทฺโธติ นามมฺปิ, สุทฺธจิตฺตสฺส ตาทิโน;

โลกมฺหิ โลกเชฏฺฐสฺส, ปวตฺตติ มเหสิโน.

සසරින් එතෙර වීමට කැමති කුලපුත්‍රයන්ට ප්‍රඥා විශුද්ධිය ලබාගන්නා ක්‍රමය පෙන්වා දෙමින්, ලෝකයට ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ, පිරිසිදු සිත් ඇති, තාදී ගුණයෙන් යුත් මහාර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ 'බුදු' යන නාමය පවා ලොව පවතින තාක් කල්, මේ දහම ලෝකයෙහි පවතීවා!

ทุติยสนฺนิปาต

ද්විතීය සන්නිපාතය (දෙවන රැස්වීම)

มหาปทานสุตฺต อฏฺฐกถา

මහාපදාන සූත්‍ර අටුවාව

ปุจฺฉา – อฏฺฐกถา [Pg.1] สํคีติยา อาวุโส ปฐเม สนฺนิปาเต สกลา จ วินยสํวณฺณนา ทีฆนิกาเย จ สีลกฺขนฺธวคฺควณฺณนา อภิธมฺเม จ ธมฺมสงฺคหสํวณฺณนา สํคีตา เถเรหิ ฉฏฺฐสํคีติกาเรหิ. อิทานิ ปน ทุติเย สนฺนิปาเต ทีฆนิกาเย มหาวคฺควณฺณนาโต ปฏฺฐาย ตทวเสสานํ ยถาววตฺถิตสํวณฺณนานํ สํคายโนกาโส อนุปฺปตฺโต. ตสฺมา อิมิสฺสา ทุติยสนฺนิปาตสํคีติยา ปุพฺพกิจฺจวเสน ยถานุปฺปตฺตาย มหาวคฺเค มหาปทานสุตฺตสํวณฺณนาย ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ กาตุํ สมารภาม. มหาปทานสุตฺตสฺส อาวุโส นิทาเน ปริยาปนฺนสฺส ‘‘กเรริกุฏิกาย’’นฺติปทสฺส อตฺโถ กถํ อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, පළමු සන්නිපාතයේදී මුළු විනය වර්ණනාවද, දීඝ නිකායේ සීලක්ඛන්ධවග්ග වර්ණනාවද, අභිධර්මයේ ධම්මසංගණී වර්ණනාවද යන අටුවා සියල්ල ෂෂ්ඨ සංගීතිකාරක තෙරණුවන් වහන්සේලා විසින් සංගායනා කරන ලදී. දැන් වනාහි දෙවන සන්නිපාතයෙහි, දීඝ නිකායේ මහාවග්ග වර්ණනාවේ සිට ඉතිරි සියලු නියමිත අර්ථ වර්ණනාවන් සංගායනා කිරීමට අවස්ථාව පැමිණ තිබේ. එබැවින්, මෙම දෙවන සන්නිපාත සංගීතියේ පූර්ව කෘත්‍යයක් වශයෙන්, පිළිවෙළින් පැමිණි මහාවග්ගයෙහි මහාපදාන සූත්‍ර වර්ණනාවේ ප්‍රශ්නෝත්තර සාකච්ඡාව ආරම්භ කරමු. ඇවැත්නි, මහාපදාන සූත්‍රයේ නිදානයට ඇතුළත් 'කරේරිකුටිකාය' (කරේරි කුටියෙහි) යන පදයේ අර්ථය අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් කෙසේ දක්වා තිබේද?

วิสฺสชฺชนา – มหาปทานสุตฺตสฺส ภนฺเต นิทาเน ปริยาปนฺนสฺส กเรริกุฏิกายนฺติปทสฺส อตฺโถ ‘‘กเรริกุฏิกาย’’นฺติ กเรรีติ วรุณรุกฺขสฺส นามํ. กเรริมณฺฑโป ตสฺสา กุฏิกาย [Pg.2] ทฺวาเร ฐิโต, ตสฺมา กเรริกุฏิกาติ วุจฺจติ. ยถา โกสมฺพรุกฺขสฺส ทฺวาเรฐิตตฺตา โกสมฺพกุฏิกาติ เอวมาทินา ภนฺเต อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, මහාපදාන සූත්‍රයේ නිදානයට ඇතුළත් 'කරේරිකුටිකාය' යන පදයේ අර්ථය මෙසේය: 'කරේරි' යනු වරුණ වෘක්ෂයට (ලුණුවරණ ගසට) නමකි. ඒ කුටියෙහි ද්වාරයෙහි (දොරටුවෙහි) කරේරි මණ්ඩපයක් පිහිටා තිබුණි, එබැවින් එය 'කරේරිකුටි' යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, කොසඹ ගසක් දොරටුවෙහි තිබීම නිසා 'කොසඹකුටි' යැයි කියන්නාක් මෙන්, අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය දක්වා තිබේ.

กเรริกุฏิกายนฺติ [Pg.3] กเรรีติ วรุณรุกฺขสฺส นามํ.

'කරේරිකුටිකාය' යන්නෙහි 'කරේරි' යනු වරුණ වෘක්ෂයට (ලුණුවරණ ගසට) නමකි.

กเรริมณฺฑโป [Pg.4] ตสฺสา กุฏิกาย ทฺวาเร ฐิโต, ตสฺมา กเรริกุฏิกาติ วุจฺจติ. ยถา โกสมฺพรุกฺขสฺส ทฺวาเร ฐิตตฺตา เอกาสมฺพกุฏิกาติ.

කරේරි මණ්ඩපය ඒ කුටියේ දොරටුව අසල පිහිටා තිබූ බැවින්, ඊට 'කරේරි කුටිය' යැයි කියනු ලැබේ. කොසඹ (කොහොඹ) ගසක් දොරටුව අසල පිහිටා තිබීම නිසා 'කොසඹ කුටිය' යැයි කියන්නාක් මෙනි.

อนฺโตเชตวเน กิร กเรริกุฏิ โกสมฺพกุฏิ คนฺธกุฏิ สลฬาคารนฺติ จตฺตาริ มหาเคหานิ –

ජේතවනය තුළ කරේරි කුටිය, කොසඹ කුටිය, ගන්ධ කුටිය සහ සළළාගාරය යනුවෙන් මහා විහාර සතරක් තිබූ බව කියැවේ.

เอเกกํ สตสหสฺสปริจฺจาเคน นิปฺผนฺนํ.

එයින් එක් එක් මන්දිරය ලක්ෂයක් බැගින් ධනය පරිත්‍යාග කොට නිමවන ලද්දකි.

เตสุ สลฬาคารํ รญฺญา ปเสนทินา การิตํ.

ඒ අතරින් සළළාගාරය කරවන ලද්දේ පසේනදී කොසොල් රජතුමා විසිනි.

ปุพฺเพนิวาส

පුබ්බේනිවාසය (පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ)

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.5] อาวุโส นิทาเน ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ธมฺมีกถา อุทปาทีติวจนสฺส อตฺโถ กถํ อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, එම නිදානයෙහි ම 'පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ (පුබ්බේනිවාසය) පිළිබඳ දැහැමි කතාවක් ඇති විය' යන වචනයේ අර්ථය අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් කෙසේ දක්වන ලද්දක් ද?

วิสฺสชฺชนา – ตตฺเถว ภนฺเต นิทาเน ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ธมฺมีกถา อุทปาทีติ วจนสฺส อตฺโถ ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตาติ เอกมฺปิชาตึ ทฺเวปิ ชาติโยติ เอวํ นิพทฺเธน ปุพฺเพนิวุฏฺฐขนฺธสนฺตานสงฺขาเตน ปุพฺเพนิวาเสน สทฺธึ โยเชตฺวา ปวตฺติตา. ธมฺมีติ ธมฺมสํยุตฺตา. อุทปาทีติ อโห อจฺฉริยํ ทสพลสฺส ปุพฺเพนิวาสญาณํ. ปุพฺเพนิวาสํ นาม เก อนุสฺสรนฺติ เก นานุสฺสรนฺตีติ ทิฏฺฐิยา อนุสฺสรนฺติ, สาวกา ส ปจฺเจกพุทฺธา จ พุทฺธา จ อนุสฺสรนฺติ. กตรทิฏฺฐิโย อนุสฺสรนฺติ. เย อคฺคปตฺตา กมฺมวาทิโน เตปิ จตฺตาลีสํเยว กปฺเป อนุสฺสรนฺติ, น ตโต ปรนฺติ เอวมาทินา ภนฺเต อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, එම නිදානයෙහි ම 'පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ පිළිබඳ දැහැමි කතාවක් ඇති විය' යන වචනයේ අර්ථය නම්: 'පුබ්බේනිවාසපටිසංයුත්තා' යනු එක් ජාතියක් ද, ජාති දෙකක් ද යනාදී වශයෙන් අනුපිළිවෙළින් පෙර විසූ ස්කන්ධ පරම්පරාව සංඛ්‍යාත වූ පුබ්බේනිවාසය සමඟ ගළපා පවත්වන ලද්දකි. 'ධම්මී' යනු ධර්මය හා සම්බන්ධ වූ යන්නයි. 'උදපාදි' යනු දසබලයන් වහන්සේගේ පුබ්බේනිවාසඥානය අහෝ අසිරිමත් ය යන්නයි. 'පුබ්බේනිවාසය' යනු කවුරුන් සිහි කරත් ද, කවුරුන් සිහි නොකරත් ද යත්; දෘෂ්ටිගත වූවෝ ද සිහි කරති, ශ්‍රාවකයෝ ද පසේබුදුවරුන් සමඟ බුදුවරු ද සිහි කරති. කිනම් දෘෂ්ටි ඇත්තෝ සිහි කරත් ද? කර්මවාදීන් අතර අග්‍රප්‍රාප්ත වූ යම් පිරිසක් වෙත් ද, ඔවුහු ද කල්ප හතළිහක් දක්වා ම සිහි කරති, ඉන් ඔබ්බට නොවේ යනාදී වශයෙන් ස්වාමීනී, අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් දක්වන ලද්දකි.

ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตาติ [Pg.6] เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโยติ เอวํ นิพทฺเธน ปุพฺเพนิวุฏฺฐขนฺธสนฺตานสงฺขาเตน ปุพฺเพนิวาเสน สทฺธึ โยเชตฺวา ปวตฺติตา.

'පුබ්බේනිවාසපටිසංයුත්තා' යනු එක් ජාතියක් ද, ජාති දෙකක් ද යනාදී වශයෙන් අනුපිළිවෙළින් පෙර විසූ ස්කන්ධ පරම්පරාව සංඛ්‍යාත වූ පුබ්බේනිවාසය සමඟ ගළපා පවත්වන ලද්දකි.

กปฺปปริจฺเฉทวาร

කල්ප පරිච්ඡේද වාරය

ปุจฺฉา – ตสฺมึ [Pg.7] อาวุโส มหาปทานสุตฺเต อุทฺเทสวาเร นวสุ ปริจฺเฉทวาเรสุ ปฐเม กปฺปปริจฺเฉทวาเร ภทฺทกปฺเปติ ปทสฺส อตฺโถ อฏฺฐกถาจริเยน กถํ กถิโต.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, එම මහාපදාන සූත්‍රයේ උද්දේස වාරයෙහි එන පරිච්ඡේද වාර නවය අතරින්, පළමු වන කල්ප පරිච්ඡේද වාරයෙහි සඳහන් 'භද්දකප්ප' (භද්‍ර කල්පය) යන වචනයේ අර්ථය අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් කෙසේ දක්වන ලද්දක් ද?

วิสฺสชฺชนา – ตสฺมึ [Pg.8] ภนฺเต มหาปทานสุตฺเต อุทฺเทสวาเร นวสุ ปริจฺเฉทวาเรสุ ปฐเม กปฺปปริจฺเฉทวาเร ภทฺทกปฺเปติ ปทสฺส อตฺโถ ภทฺทกปฺเปติ ปญฺจพุทฺธุปฺปาทปฏิมณฺฑิตตฺตา สุนฺทรกปฺเป สารกปฺเปติ ภควา อิมํ กปฺปํ โถเมนฺโต เอวมาห. ยโต ปฏฺฐาย กิร อมฺหากํ ภควา อภินีหาโร กโต, เอกสฺมึ อนฺตเร เอกสฺมิมฺปิ กปฺเป ปญฺจพุทฺธา นิพฺพตฺตา นาม นตฺถีติ เอวมาทินา ภนฺเต อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, එම මහාපදාන සූත්‍රයේ උද්දේස වාරයෙහි එන පරිච්ඡේද වාර නවය අතරින්, පළමු වන කල්ප පරිච්ඡේද වාරයෙහි සඳහන් 'භද්දකප්ප' යන වචනයේ අර්ථය නම්: බුදුවරුන් පස්නමකගේ උපතින් අලංකාර වූ බැවින් සුන්දර කල්පයක් වූ ද, සාර කල්පයක් වූ ද මේ කල්පයට ප්‍රශංසා කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක. 'යම් කලෙක පටන් අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුද්ධත්වය උදෙසා අභිනීහාරය (ප්‍රාර්ථනාව) කළ සේක් ද, ඒ කාලය තුළ එක ම කල්පයක බුදුවරුන් පස්නමක් උපන්නා වූ කිසිදු කල්පයක් නැත' යනාදී වශයෙන් ස්වාමීනී, අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් දක්වන ලද්දකි.

วิปสฺสิสฺส [Pg.9] ภิกฺขเว ภควโต อิโต โส ภิกฺขเว ฉนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ –

"මහණෙනි, මෙයින් අනූහය වන කල්පයෙහි අරහත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලෝකයෙහි උපන් සේක."

สทฺทกปฺเปติ ปญฺจพุทฺธุปฺปาทปฏิมณฺฑิตตฺตา สุนฺทรกปฺเป สารกปฺเปติ ภควา อิมํ กปฺปํ โถเมนฺโต เอวมาห –

"භද්‍රකල්පය" යනු බුදුවරුන් පස්නමකගේ උපතින් අලංකාර වූ බැවින් සුන්දර කල්පයක් වූ ද, සාර කල්පයක් වූ ද මේ කල්පයට ප්‍රශංසා කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘ยโต ปฏฺฐาย กิร อมฺหากํ ภควตาภินีหาโร กโต, เอตสฺมึ อนฺตเร เอกสฺมิมฺปิ กปฺเป ปญฺจพุทฺธา นิพฺพตฺตา นาม นตฺถิ’’ –

"යම් කලෙක පටන් අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුද්ධත්වය උදෙසා අභිනීහාරය කළ සේක් ද, ඒ කාලය තුළ එක ම කල්පයක බුදුවරුන් පස්නමක් උපන්නා වූ කිසිදු කල්පයක් නැත."

อายุปริจฺเฉทวาร

ආයු පරිච්ඡේද වාරය

ปุจฺฉา – จตุตฺเถ [Pg.10] ปนาวุโส อายุปริจฺเฉทวาเร อปฺปํ วา ภิยฺโยติ เอเตสํ ปทานํ อตฺโถ กถํ อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, සිව්වන ආයු පරිච්ඡේද වාරයෙහි එන 'අප්පං වා භිය්‍යෝ' යන පදයන්හි අර්ථය අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් කෙසේ දක්වන ලද්දක් ද?

วิสฺสชฺชนา – จตุตฺเถ ปน ภนฺเต อายุปริจฺเฉทวาเร อปฺปํ วา ภิยฺโยติ เอเตสํ ปทานํ อตฺโถ ‘‘อปฺปํ วา ภิยฺโยติ วสฺสสตโต วา อุปริ อปฺปํ, อญฺญํ วสฺสสตํ อปตฺวา วีสํ วา ตึสํ วา จตฺตาลีสํ วา ปณฺณาสํ วา สฏฺฐิ วา วสฺสานิ ชีวติ. เอวํ ทีฆายุโก ปน อติทุลฺลโภ, อสุโก กิร เอวํ จิรํ ชีวตีติ ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา ทฏฺฐพฺโพ โหตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, සිව්වන ආයු පරිච්ඡේද වාරයෙහි එන 'අප්පං වා භිය්‍යෝ' යන පදයන්හි අර්ථය නම්: 'අඩු හෝ වැඩි' යනු වසර සියයකට වඩා මඳක් වැඩි හෝ තවත් වසර සියයක් සම්පූර්ණ නොකොට (සියයට වඩා) විසි, තිස්, සතළිස්, පනස් හෝ සැට වසරක් ජීවත් වීමයි. මෙවැනි දීර්ඝායුෂ ඇත්තෝ අතිශයින් ම දුර්ලභ වෙති. 'මසන්නා මෙතරම් කල් ජීවත් වේ ය' කියා ඒ ඒ තැනට ගොස් නැරඹිය යුතු තත්ත්වයක් පවතී යනාදී වශයෙන් ස්වාමීනී, එහි අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් දක්වන ලද්දකි.

มยฺหํ [Pg.11] ภิกฺขเว เอตรหิ อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ โย จิรํ ชีวติ โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย.

"මහණෙනි, මේ කාලයෙහි මාගේ ආයු ප්‍රමාණය ස්වල්පය, මඳය, ලුහුඬුය. යමෙක් බොහෝ කල් ජීවත් වේ ද, ඔහු ජීවත් වන්නේ වසර සියයක් හෝ ඊට මඳක් අඩු හෝ වැඩි කාලයකි."

อปฺปํ วา ภิยฺโยติ วสฺสสตโต วา อุปริ อปฺปํ, อยฺยํ วสฺสสตํ อปตฺวา วีสํ วา ตึสํ วา จตฺตาลีสํวา วา ปณฺณาสํ วา สฏฺฐิ วา วสฺสานิ ชีวติ–

"අඩු හෝ වැඩි" යනු වසර සියයකට වඩා මඳක් වැඩි හෝ තවත් වසර සියයක් සම්පූර්ණ නොකොට (සියයට වඩා) විසි, තිස්, සතළිස්, පනස් හෝ සැට වසරක් ජීවත් වීමයි.

อุปฏฺฐากปริจฺเฉทวาร

උපට්ඨාක පරිච්ඡේද වාරය

ปุจฺฉา – อฏฺฐเม [Pg.12] ปนาวุโส อุปฏฺฐากปริจฺเฉทวาเร อานนฺโทติปเท กถํ อฏฺฐกถาจริเยน วณฺณิโต.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අටවන උපට්ඨාක පරිච්ඡේද වාරයෙහි එන 'ආනන්ද' යන පදය අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් කෙසේ විස්තර කර තිබේ ද?

วิสฺสชฺชนา – อฏฺฐเม ปน ภนฺเต อุปฏฺฐากปริจฺเฉเท ปน อานนฺโทติ นิพทฺธุปฏฺฐากภาวํ สนฺธาย วุตฺตนฺติ เอวมาทินา ภนฺเต อฏฺฐกถาจริเยน วณฺณิโต.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, අටවන උපට්ඨාක පරිච්ඡේදයෙහි 'ආනන්ද' යනුවෙන් දක්වන ලද්දේ උන්වහන්සේගේ ස්ථිර උපස්ථායක භාවය (නිබද්ධ උපට්ඨාකභාවය) අරභයා යනාදී වශයෙන් ස්වාමීනී, අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් විස්තර කර තිබේ.

มยฺหํ [Pg.13] ภิกฺขเว เอตรหิ อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก–

"මහණෙනි, වර්තමානයෙහි මට ආනන්ද නම් භික්ෂුව උපස්ථායක විය, අග්‍ර උපස්ථායකයා විය."

ภควโตหิ [Pg.14] ปฐมโพธิยํ อนิพทฺธา อุปฏฺฐากา อเหสุํ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ප්‍රථම බෝධි සමයෙහි ස්ථිර උපස්ථායකයෝ නොසිටියහ.

เอกทา นาคสมาโล ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา วิจริ.

එක් කලෙක නාගසමාල තෙරණුවෝ පාත්‍ර සිවුරු ගෙන හැසිරුණහ.

อิทเมว [Pg.15] เต การณํ สลฺลกฺเขตฺวา นิวารยิมฺห.

අපි මේ කරුණ ම සලකා බලා ඔබ වැළැක්වූවෙමු.

เอกจฺเจ [Pg.16] ภิกฺขู อิมินา มคฺเคน คจฺฉามาติ วุตฺเต อญฺเญน คจฺฉนฺติ.

සමහර භික්ෂූන් වහන්සේලා 'මේ මාර්ගයෙන් යමු' යැයි පැවසූ කල වෙනත් මඟකින් වඩිති.

อุฏฺเฐหิ [Pg.17] อาวุโส อานนฺท, อุฏฺเฐหิ อาวุโส อานนฺท.

"ඇවැත්නි ආනන්දයෙනි, නැගී සිටින්න. ඇවැත්නි ආනන්දයෙනි, නැගී සිටින්න."

กํ ปเนตฺถ อานนฺท อาทีนวํ ปสฺสสิ.

"ආනන්දයෙනි, ඔබ මෙහි දකින ආදීනවය කුමක් ද?"

กํ [Pg.18] ปเนตฺถ อานนฺท อานิสํสํ ปสฺสสิ.

"ආනන්දයෙනි, ඔබ මෙහි දකින ආනිශංසය කුමක් ද?"

สมวตฺตกฺขนฺโธ [Pg.28] อตุโล, สุปฺปพุทฺโธ จ อุตฺตโร;

สตฺตวาโห วิชิตเสโน, ราหุโล ภวติ สตฺตโม –

සමවත්තක්ඛන්ධ ද, අතුල ද, සුප්පබුද්ධ ද, උත්තර ද, සත්තවාහ ද, විජිතසේන ද වන අතර සත්වැන්නා රාහුල වේ.

สุตนา [Pg.29] สพฺพกามาจ, สุจิตฺตา อถ โรจินี;

รุจคฺคตี สุนนฺทาจ, พิมฺพา ภวติ สตฺตมา.

සුතනා ද, සබ්බකාමා ද, සුචිත්තා ද, රොචිනී ද, රුචග්ගති ද, සුනන්දා ද වන අතර සත්වැන්නී බිම්බා වේ.

อเนกชาติสํสารํ[Pg.37], สนฺธาวิสฺสํ อนิพฺพิสํ;

คหการํ คเวสนฺโต, ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนํ;

คหการก ทิฏฺโฐสิ, ปุน เคหํ น กาหสิ.

"අනේක ජාති සංසාරයෙහි (ආත්මභාව ගණනාවක) මේ ශරීර නැමැති ගෙය හදන ගෘහ නිර්මාණකරුවා (තණ්හාව) සොයමින්, ඔහු නොදැක නැවත නැවතත් උපත ලැබීම දුකක් බැවින් මම සසර සැරිසැරුවෙමි. ගෘහ නිර්මාණකරුවාණෙනි, මම දැන් ඔබව දැක ගත්තෙමි. නැවත ඔබ මට ගෙයක් නොතනන්නෙහි ය."

สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคา, คหกูฏํ วิสงฺขตํ;

วิสงฺขารคตํ จิตฺตํ, ตณฺหานํ ขยมชฺฌคา.

"ඔබගේ සියලු පරාල (කෙලෙස්) බිඳ දමන ලදී. ගෘහ කූටය (අවිද්‍යාව) විනාශ කරනු ලැබීය. මාගේ සිත සංස්කාරයන්ගෙන් තොර විය (නිවනට පත් විය). මම තෘෂ්ණාවන්ගේ ක්ෂය වීම සාක්ෂාත් කළෙමි."

อโยฆนหตสฺเสว[Pg.40], ชลโต ชาตเวทโส;

อนุปุพฺพูปสนฺตสฺส, ยถา น ญาญเต คติ;

เอวํ สมฺมาวิมุตฺตานํ, กามพนฺโธฆตารินํ;

ปญฺญาเปตุํ คติ นตฺถิ, ปตฺตานํ อจลํ สุขํ.

"යකඩ මුගුරකින් තළන ලද, දැල්වෙන්නා වූ, ක්‍රමයෙන් නිවී යන ගින්නෙහි ගමනක් යම් සේ නොදැනේ ද, එලෙස ම කාම බන්ධන නමැති මහෝඝයෙන් එතෙර වූ, මනාව මිදුණා වූ, නොසැලෙන සැපතට (නිවනට) පත් වූ උතුමන්ගේ ද ගමන පැනවීමට නොහැකි ය."

น [Pg.44] ปน ภควา มิลกฺขุสทิโส โหติ นาปิ อามุตฺตมณิกุณฺฑโล.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ම්ලේච්ඡයෙකු වැනි නොවන සේක, එසේ ම මිණි කොඬොල් පැළඳි කෙනෙකු ද නොවන සේක.

เต ปน อตฺตโน สมานสณฺฐานเมว ปสฺสนฺติ.

එහෙත් ඔවුහු තමන්ගේ ම සමාන රූප ස්වභාවය ම දකිති.

น [Pg.48] โข อานนฺท เอตฺตาวตา ตถาคโต สกฺกโต วา โหติ ครุกโต วา มานิโต วา ปูชิโต วา อปจิโต วา.

"ආනන්දයෙනි, මෙපමණකින් තථාගතයන් වහන්සේට සත්කාර කරන ලද්දේ හෝ ගරු කරන ලද්දේ හෝ බහුමාන කරන ලද්දේ හෝ පූජා කරන ලද්දේ හෝ අපචායන කරන ලද්දේ හෝ නොවේ."

กสฺมา [Pg.50] ปน ภควา อญฺญตฺถ เอกํ อุมาปุปฺผมตฺตมฺปิ คเหตฺวา พุทฺธ คุเณ อาวชฺเชตฺวา กตาย ปูชาย พุทฺธญาเณนาปิ อปริจฺฉินฺนํ วิปากํ วณฺเณตฺวา–

එසේ නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙනත් තැනක දී, එක ම හණ මලක් වුව ද ගෙන බුදුගුණ මෙනෙහි කරමින් කළ පූජාවෙහි විපාකය බුද්ධ ඥානයෙන් වුව ද අපරිච්ඡින්න (ප්‍රමාණ කළ නොහැකි) බව වර්ණනා කළේ මන්ද යත් –

โย [Pg.55] โข อานนฺท ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อุปาสโก วา อุปาสิกา วา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี โส ตถา คตํ สกฺกโรติ ครุกโรติ มาเนติ ปูเชติ อปจิยติ ปรมาย –

ආනන්දය, යම් භික්ෂුවක් හෝ භික්ෂුණියක් හෝ උපාසකයෙක් හෝ උපාසිකාවක් හෝ ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපදාවෙහි හැසිරෙමින්, මනා පිළිවෙතෙහි යෙදෙමින්, ධර්මානුකූලව ජීවත් වෙයිද, හෙතෙම තථාගතයන් වහන්සේට පරම පූජාවෙන් සත්කාර කරයි, ගරු කරයි, බහුමාන කරයි, පුදයි, පිදිය යුතු පරිදි පිදුම් කරයි.

สิยา [Pg.59] โข ปนานนฺท ตุมฺหากํ เอวมสฺส ‘อตีตสตฺถุกํ ปาวจนํ, นตฺถิ โน สตฺถา’ติ.

ආනන්දය, ‘අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ සේක, දැන් අපට ශාස්තෘවරයෙක් නැතැ’යි ඇතැම් විට ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන.

น [Pg.60] โข ปเนตํ อานนฺท เอวํ ทฏฺฐพฺพํ.

ආනන්දය, එය එසේ නොසැලකිය යුතුය.

ธมฺโมปิ เทสิโต เจว ปญฺญตฺโตจ, วินโยปิ เทสิโต เจว ปญฺญตฺโต จ–

මා විසින් දේශනා කරන ලද යම් ධර්මයක් සහ පනවන ලද යම් විනයක් වේද...

อสฺโสสิ [Pg.67] โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโตติ.

මගධ දේශයේ වෛදේහීපුත්‍ර අජාතසත්තු රජතුමා, ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුසිනාරා නුවරදී පිරිනිවන් පා වදාළ සේකැ’යි ඇසුවේය.

สตฺถา นาม ปรินิพฺพุโต, น โส สกฺกา ปุน อาหริตุํ, โปถุชฺชนิกสทฺธาย ปน อมฺหากํ รญฺญา สทิโส นตฺถิ, สเจ เอส อิมินาว นิยาเมน สุณิสฺสติ, หทยมสฺส ผลิสฺสติ. ราชา โข ปน อมฺเหหิ อนุรกฺขิตพฺโพติ.

ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාළ සේක. උන්වහන්සේව නැවත කැඳවාගත නොහැකිය. පෘථග්ජන ශ්‍රද්ධාවෙන් අපගේ රජතුමා හා සමාන වෙනත් අයෙකු නැත. ඉදින් රජතුමා මේ පුවත සෘජුවම අසන්නට ලැබුණහොත්, ඔහුගේ හෘදය වස්තුව පැලී යනු ඇත. එබැවින් අප විසින් රජතුමාව ආරක්ෂා කරගත යුතුය.

เทว [Pg.68] อมฺเหหิ สุปินโก ทิฏฺโฐ, ตสฺส ปฏิฆาตตฺถํ ตุมฺเหหิ ทุกูลทุปฏฺฏํ นิวาเสตฺวา ยถา นาสาปุฏมตฺตํ ปญฺญายติ, เอวํ จตุมธุรโทณิยา นิปชฺชิตุํ วฏฺฏตีติ.

දේවයන් වහන්ස, අප විසින් සිහිනයක් දකින ලදී. එහි අශුභ ඵල මඟහරවා ගැනීම සඳහා ඔබ වහන්සේ වටිනා සේද වස්ත්‍ර දෙකක් හැඳ, නාස් පුඩු පමණක් පෙනෙන සේ සිවුමදුරෙන් පිරවූ ඔරුවක සැතපීම සුදුසුය.

เทว [Pg.69] มรณโต มุจฺจนกสตฺโต นาม นตฺถิ, อมฺหากํ อายุวฑฺฒโน เจติยฏฺฐานํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ อภิเสกสิญฺจโก โส ภควา สตฺถา กุสินาราย ปรินิพฺพุโตติ.

දේවයන් වහන්ස, මරණයෙන් මිදිය හැකි කිසිදු සත්වයෙක් නම් නැත. අපගේ ආයුෂ වර්ධනය කරන්නා වූ, චෛත්‍යස්ථානයක් බඳු වූ, පින්කෙතක් වූ, අභිෂේක කරන්නා වූ ඒ භාග්‍යවත් ශාස්තෘන් වහන්සේ කුසිනාරා නුවරදී පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.

ภควา [Pg.71] สพฺพญฺญุ นนุ อิมสฺมึ ฐาเน นิสีทิตฺวา ธมฺมํ เทสยิตฺถ, โสกสลฺลํ เม วิโนทยิตฺถ, ตุมฺเห มยฺหํ โสกสลฺลํ นีหริตฺถ, อหํ ตุมฺหากํ สรณํ คโต, อิทานิ ปน เม ปฏิวจนมฺปิ น เทถ ภควาติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්ස, සර්වඥයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ මේ ස්ථානයෙහි වැඩසිටිමින් ධර්මය දේශනා කළ සේක් නොවේද? මාගේ සෝක හුල දුරු කළ සේක් නොවේද? ඔබ වහන්සේ මාගේ සෝක හුල උදුරා දැමූ සේක. මම ඔබ වහන්සේ සරණ ගියෙමි. එහෙත් භාග්‍යවතුන් වහන්ස, දැන් ඔබ වහන්සේ මට පිළිතුරක් පවා නොදෙන සේක.

นนุ [Pg.72] ภควา อหํ อญฺญทา เอวรูเป กาเล ตุมฺเห มหาภิกฺขุ สงฺฆปริวารา ชมฺพุทีปตเล จาริกํ จรถาติ สุโณมิ.

භාග්‍යවතුන් වහන්ස, වෙනත් කාලවලදී ‘මේ වැනි කාලයක ඔබ වහන්සේ මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරාගෙන දඹදිව තලයේ චාරිකාවෙහි හැසිරෙන සේකැ’යි මම අසමි නොවේද?

มม ปริเทวิเตเนว น สิชฺฌติ, ทสพลสฺส ธาตุโย อาหราเปสฺสามีติ เอวํ อสฺโสสิ.

‘මාගේ වැලපීමෙන්ම පමණක් කටයුත්තක් සිදු නොවේ, මම දසබලයන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා ගෙන්වා ගන්නෙමි’යි මෙසේ ඇසුවේය.

สเจ [Pg.73] ทสฺสนฺติ, สุนฺทรํ. โน เจ ทสฺสนฺติ, อาหรณุปาเยน อาหริสฺสามีติ จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา สยมฺปิ นิกฺขนฺโตเยว.

ඉදින් (ධාතූන් වහන්සේලා) දෙන්නාහු නම් යහපති. ඉදින් නොදෙන්නාහු නම්, යම් උපක්‍රමයකින් හෝ ගෙන්වා ගන්නෙමි’යි සිවුරඟ සේනාව සන්නද්ධ කොට තෙමේ ද පිටත් විය.

ยถา จ อชาตสตฺตุ, เอวํ ลิจฺฉวี อาทโยปิ.

අජාතසත්තු රජු මෙන්ම, ලිච්ඡවී රජවරු ආදීහු ද එසේම කළහ.

อมฺหากํ [Pg.74] ธาตุโย วา เทนฺตุ, ยุทฺธํ วาติ กุสินารานครํ ปริวาเรตฺวา ฐิเต เอตํ ภควา อมฺหากํ คามกฺเขตฺเตหิ ปฏิวจนํ อโวจุํ.

‘අපට ධාතූන් වහන්සේලා හෝ දෙනු, නැතහොත් යුද්ධ කරනු!’ යැයි පවසමින් කුසිනාරා නුවර වටලා සිටි කල්හි, ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑවේ අපගේ ගම් සීමාවෙහිය’ කියා (මල්ල රජවරු) පිළිතුරු දුන්හ.

น มยํ สตฺถุ สาสนํ ปหิณิมฺห, นาปิ คนฺตฺวา อานยิมฺห. สตฺถา ปน สยเมว อาคนฺตฺวา สาสนํ เปเสตฺวา อมฺเห ปกฺโกสาเปสิ. ตุมฺเหปิ โข ปน ยํ ตุมฺหากํ คามกฺเขตฺเต รตนํ อุปฺปชฺชติ. น ตํ อมฺหากํ เทถ. สเทวเก จ โลเก พุทฺธรตนสมํ รตนํ นาม นตฺถิ[Pg.75], เอวรูปํ อุตฺตมรตนํ ลภิตฺวา มยํ นทสฺสาม, น โข ปน ตุมฺเหหิเยว มาตุถนโต ขีรํ ปีตํ. อมฺเหหิปิ มาตุถนโต ขีรํ ปีตํ, น ตุมฺเหเยว ปุริสา, อมฺเหปิ ปุริสา. โหตูติ อญฺญมญฺญํ อหํการํ กตฺวา สาสนปฏิสาสนํ เปเสนฺติ. อญฺญมญฺญํ มานคชฺชิตํ คชฺชนฺติ.

අපි ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පණිවිඩයක් නොයැවුවෙමු, ගොස් උන්වහන්සේව කැඳවාගෙන ආවේ ද නැත. ශාස්තෘන් වහන්සේම ස්වකීය කැමැත්තෙන් මෙහි වැඩම කොට, පණිවිඩයක් එවා අපව කැඳවාගත් සේක. තවද, ඔබලාගේ ගම් සීමාවන්හි යම් රත්නයක් උපදී ද, එය ඔබලා අපට දෙන්නේ නැත. දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි බුද්ධ රත්නය හා සමාන වූ වෙනත් රත්නයක් නැත. මෙවැනි උත්තම රත්නයක් ලබාගත් අපි එය නොදෙන්නෙමු. තවද, මව්කිරි බී හැදුණේ ඔබලා පමණක් නොවේ. අප ද මව්කිරි බී හැදුණු අය වෙමු. ඔබලා පමණක් පිරිමින් නොවේ, අප ද පිරිමි වෙමු. ‘එසේ වේවා’යි පවසමින් ඔවුනොවුන් අහංකාර වී පණිවිඩ සහ ප්‍රති-පණිවිඩ යැවූහ. ඔවුනොවුන් මානයෙන් යුතුව ගර්ජනා කළහ.

เอเต [Pg.76] ราชาโน ภควโต ปรินิพฺพุตฏฺฐาเน วิวาทํ กโรนฺติ, น โข ปเนตํ ปติรูปํ, อลํ อิมินา กลเหน, วูปสเมสฺสามิ นนฺติ.

මේ රජවරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ ස්ථානයෙහි විවාද කරති. මෙය කිසිසේත් සුදුසු නැත. මේ කලහය සෑහේ, මම මෙය සංසිඳුවන්නෙමි’යි (දෝණ බ්‍රාහ්මණයා සිතුවේය).

อาจริยสฺส [Pg.77] วิย โภ สทฺโท, อาจริยสฺส วิย โภ สทฺโทติ สพฺเพ นิรวา อเหสุํ.

‘පින්වත්නි, මේ අපගේ ආචාර්යවරයාගේ hඬ වැනිය, පින්වත්නි, මේ ආචාර්යවරයාගේ හඬ වැනිය’යි පවසමින් සියල්ලෝම නිශ්ශබ්ද වූහ.

(๑)

สุณนฺตุ โภนฺโต มม เอกวาจํ,อมฺหาก พุทฺโธ อหุ ขนฺติวาโท;

นหิ [Pg.78] สาธุยํ อุตฺตมปุคฺคลสฺส,สรีรภาเค สิยา สมฺปหาโร.

පින්වත්නි, මාගේ එකම වචනයකට සවන් දෙන්න. අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ක්ෂාන්තිවාදී (ඉවසීම අගය කළ) කෙනෙක් වූහ. ඒ උත්තම පුරුෂයාණන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් වහන්සේලා උදෙසා යුද වැදීමක් සිදුවීම කිසිසේත්ම යහපත් නොවේ.

(๒)

สพฺเพว โภนฺโต สหิตา สมคฺคา,สมฺโมทมานา กโรมฏฺฐภาเค;

วิตฺถาริกา โหนฺตุ, ทิสาสุ ถูปา;

พหู ชนา จกฺขุมโต ปสนฺนา.

පින්වත්නි, අපි සියල්ලෝම සමඟි වී, එක්සිත් වී, සතුටු සිතින් (ධාතූන් වහන්සේලා) කොටස් අටකට බෙදමු. දසත චෛත්‍යයන් ඉදි වී ඒවා පතළ වේවා! එවිට පසැස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි බොහෝ ජනයා පැහැදෙන්නාහ.

น [Pg.79] หิ สาธุกํ อุตฺตมปุคฺคลสฺส, สรีรภาเค สิยา สมฺปหาโรติ น หิ สาธุยนฺติ น หิ สาธุ อยํ –

‘ඒ උත්තම පුරුෂයාණන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් උදෙසා ගැටුමක් ඇතිවීම යහපත් නොවේ’ යන මෙහි ‘නහි සාධු’ යනු මෙය කිසිසේත් යහපත් නොවේ යන්නයි.

ภควา [Pg.81] สพฺพสุ ปุพฺเพ มยํ ตุมฺหากํ ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณปฏิมณฺฑิตํ ฉพฺพณฺณพุทฺธรสฺมิขจิตํ อสีติอนุพฺยญฺชนสมุชฺชลิตโสภํ สุวณฺณวณฺณํ สรีรํ อทฺทสาม, อิทานิ ปน สุวณฺณวณฺณาว ธาตุโย อวสิฏฺฐา ชาตา, นยุตฺตมิทํ ภควา ตุมฺหากนฺติ ปริเทวึสุ.

‘භාග්‍යවතුන් වහන්ස, පෙර අපි ඔබ වහන්සේගේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් විභූෂිත වූ, ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මියෙන් විහිදුණු, අසූවක් අනුව්‍යංජනවලින් බැබළුණු රන්වන් ශරීරය දුටුවෙමු. එහෙත් දැන් ඉතිරි වී ඇත්තේ රන්වන් වූ ධාතූන් වහන්සේලා පමණි. භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට මෙය සුදුසු නොවේ’ යැයි ඔවුහු වැලපුණහ.

เกน [Pg.82] นุ โข สเทวกสฺส โลกสฺส กงฺขจฺเฉทนตฺถาย จตุสจฺจกถาย ปจฺจยภูตา ภควโต ทกฺขิณทาฐา คหิตาติ โอโลเกนฺโต พฺราหฺมเณน คหิตาติ ทิสฺวา พฺราหฺมโณปิ ทฐาย อนุจฺฉวิกํ สกฺการํ นสกฺขิสฺสติ คณฺหามิ นตฺถิ เวฏฺฐนฺตรโต คเหตฺวา สุวณฺณจงฺโกฏเก ฐเปตฺวา เทวโลกํ เนตฺวา จูฬามณิเจติเย ปติฏฺฐเปสิ –

දෙවියන් සහිත ලෝකයාගේ සැක දුරු කිරීම පිණිස චතුරාර්ය සත්‍ය දේශනාවට හේතු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ කවුරුන් විසින් ගන්නා ලද්දේ දැයි (ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා) බලා, එය බ්‍රාහ්මණයා විසින් ගන්නා ලද බව දැක, ‘මේ බ්‍රාහ්මණයා දළදා වහන්සේට සුදුසු පරිදි සත්කාර කිරීමට අපොහොසත් වනු ඇත, එබැවින් මම මෙය ගනිමි’යි සිතා, ඔහුගේ ජටාව (හිස්වැස්ම) අතරින් එය ගෙන, රන් කරඬුවක තැන්පත් කර, දෙව්ලොවට වැඩමවා චූඩාමාණික්‍ය චෛත්‍යයෙහි නිදන් කළේය.

ราชคเห [Pg.84] ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ.

හෙතෙම රජගහ නුවර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් වහන්සේලා නිදන් කර චෛත්‍යයක් කරවා මහා පූජාවක් පැවැත්වීය.

สมณสฺส [Pg.85] โคตมสฺส ปรินิพฺพุตกาลโต ปฏฺฐาย พลกฺกาเรน สาธุกีฬิตาย อุปทฺทุตุมฺห, สพฺเพ โน กมฺมนฺตา นฏฺฐาติ.

‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ දින සිට බලහත්කාරයෙන් පවත්වන සාධු ක්‍රීඩා (උත්සව) නිසා අපි පීඩාවට පත් වීමු. අපගේ සියලු කර්මාන්ත ද නැසුණේය’ (යැයි මිනිස්සු මැසිවිලි නැඟූහ).

มหาชโน มนํ ปโทเสตฺวา อปาเย นิพฺพตฺตีติ ทิสฺวา สกฺกํ เทวราชานํ ธาตุอาหรณูปายํ กาเรสฺสามาติ ตสฺส สนฺติกํ [Pg.86] คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา ธาตุอาหรณูปายํ กโรมิ มหาราชาติ อาหํสุ.

මහජනයා සිත දූෂ්‍ය කරගෙන (තරහ උපදවාගෙන) අපායෙහි උපදින බව දැක, ‘ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා ලවා ධාතූන් වහන්සේලා ආපසු වැඩමවා ගැනීමේ උපක්‍රමයක් කරවන්නෙමු’යි උන්වහන්සේ වෙත ගොස් ඒ කරුණ දන්වා, ‘මහා රජතුමනි, මම ධාතූන් වහන්සේලා වැඩමවීමේ උපක්‍රමයක් කරන්නෙමි’යි පැවසූහ.

ภนฺเต ปุถุชฺชโน นาม อชาตสตฺตุนา สโม สทฺโธ นาม นตฺถิ, น โส มม วจนํ กริสฺสติ, อปิจ โข มารวิภึ สกสทิสํ วิภึสกํ ทสฺเสสฺสามิ มหาสทฺทํ สาเวสฺสามิ ยกฺขคาหกขิปิตกอโรจเก กริสฺสามิ, ตุมฺเห อมนุสฺสา มหาราช กุปิตา ธาตุโย อาหราเปถาติ วเทยฺยาถ, เอวํ โส อาหราเปสฺสตีติ–

‘ස්වාමීනි, පෘථග්ජනයන් අතර අජාතසත්තු රජු හා සමාන ශ්‍රද්ධාවන්තයෙක් තවත් නැත. ඔහු මාගේ වචනය නොපිළිගනු ඇත. එහෙත් මම මාර භීෂණයක් බඳු බියකරු දර්ශනයක් පෙන්වා, මහා ශබ්ද පතුරුවා, යක්ෂයන් ලවා මිනිසුන් අල්ලාගෙන කෑගැස්වීම් කරවන්නෙමි. ‘මහා රජතුමනි, අමනුෂ්‍යයෝ කිපී සිටිති, එබැවින් ධාතූන් වහන්සේලා ආපසු ගෙන්වා ගන්න’ යැයි ඔබ වහන්සේලා පවසන්න. එවිට ඔහු ධාතූන් වහන්සේලා ආපසු ගෙන්වා ගනු ඇත’ (යැයි ශක්‍රයා පැවසීය).

มหาราช [Pg.87] อมนุสฺสา กุปิตา, ธาตุโย อาหราเปหีติ ภณึสุ.

‘මහා රජතුමනි, අමනුෂ්‍යයෝ කිපී සිටිති, එබැවින් ධාතූන් වහන්සේලා ආපසු ගෙන්වා ගන්න’ යැයි ඔවුහු පැවසූහ.

น ตาว ภนฺเต มยฺหํ จิตฺตํ ตุสฺสติ, เอวํ สนฺเตปิ อาหรนฺตูติ อาห.

‘ස්වාමීනි, මාගේ සිත තවම මීට එකඟ නොවේ. එසේ වුවද, ධාතූන් වහන්සේලා ආපසු වැඩමවන්නැ’යි රජතුමා පැවසීය.

มหาราช [Pg.88] เอกํ ธาตุนิธานํ กาตุํ วฏฺฏตีติ อาห.

‘මහා රජතුමනි, එක් ස්ථානයක ධාතු නිධානයක් කිරීම සුදුසුය’යි පැවසීය.

อนาคเต [Pg.89] ลงฺกาทีเป มหาวิหาเร มหาเจติยมฺหิ นิทหิสฺสนฺติ.

අනාගතයෙහි ලංකාද්වීපයේ මහා විහාරයෙහි මහා චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේ තුළ මේ ධාතූන් වහන්සේලා නිදන් කරනු ඇත.

มหาสาวก เจตี

මහා ශ්‍රාවක චෛත්‍යයෝ

อิมสฺมึ [Pg.90] ฐาเน โย ปาสาโณ อตฺถิ, โส อนฺตรธายตุ, ปํสุ สุวิสุทฺธา โหตุ, อุทกํ มา อุฏฺฐหตูติ อธิฏฺฐาสิ.

‘මේ ස්ථානයෙහි යම් ගලක් වේද, එය අතුරුදහන් වේවා! පස් ඉතා පිරිසිදු වේවා! ජලය ඉහළට මතු නොවේවා!’ යි හෙතෙම අධිෂ්ඨාන කළේය.

อิธ ราชา กึ กาเรตีติ ปุจฺฉนฺตานมฺปิ มหาสาวกานํ เจติยานีติ วทนฺติ.

‘මෙහි රජතුමා කුමක් කරවන්නේදැ’යි අසන අයට ද, ‘මහා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා උදෙසා චෛත්‍යයන් කරවන්නේය’යි ඔවුහු පවසති.

มาลา [Pg.93] มา มิลายนฺตุ, คนฺธา มา วินสฺสนฺตุ, ทีปา มา วิชฺฌายนฺตูติ อธิฏฺฐหิตฺวา สุวณฺณปฏฺเฏ อกฺขรานิ ฉินฺทาเปสิ –

‘මල් මැලවී නොයාවා! සුවඳ විනාශ නොවේවා! පහන් නිවී නොයාවා!’ යි අධිෂ්ඨාන කොට, රන් පත්වල අකුරු කෙටෙව්වේය.

อนาคเต ปิยโทโส นาม กุมาโร ฉตฺตํ อุสฺสาเปตฺวา อโสโก ธมฺมราชา ภวิสฺสติ, โส อิมา ธาตุโย วิตฺถาริกา กริสฺสตีติ.

අනාගතයෙහි පියදොස නම් කුමාරයෙක් සේසත් නංවා අසෝක ධර්මරාජයා වන්නේය, ඔහු මේ ධාතූන් වහන්සේලා ලොව පුරා පතළ කරන්නේය කියායි.

อนาคเต [Pg.94] ทลิทฺทราชา อิมํ มณึ คเหตฺวา ธาตูนํ สกฺการํ กโรตูติ อกฺขรํ ฉินฺทาเปสิ.

අනාගතයෙහි දිළිඳු රජෙක් මේ මැණික ගෙන ධාතූන් වහන්සේලාට සත්කාර කෙරේවායි අකුරු කොටවන ලදී.

ตาต อชาตสตฺตุนา ธาตุนิธานํ กตํ, เอตฺถ อารกฺขํ ปฏฺฐเปหีติ ปหิณิ.

දරුවනි, අජාතසත්තු රජු විසින් ධාතු නිධානය කරන ලදී, මෙහි ආරක්ෂාව පිහිටුවන්නැයි පණිවිඩයක් යැවීය.

ปริกฺขีโณทานิ [Pg.99] เม อายูติ อญฺญาสิ.

දැන් මාගේ ආයුෂය ගෙවී ගොස් ඇතැයි හෙතෙම දැනගත්තේය.

เยสญฺจ เทวปุตฺตานํ มรณนิมิตฺตานิ อาวิ ภวนฺติ.

යම් දේවපුත්‍රයන්ගේ මරණ පෙරනිමිති පහළ වේද,

นสฺสติ [Pg.100] วต โภ เม อยํ สมฺปตฺตีติ ภยาภิภูโต อโหสิ.

භවත්නි, මාගේ මේ සම්පත්තිය ඒකාන්තයෙන්ම විනාශ වන්නේය කියා බියෙන් මැඩපැවැත්වුණේය.

อตฺถิ นุ โข โกจิ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา โลกปิตา มโห มหาพฺรหฺมาวา, โย เม หทยนิสฺสิตํ โสกสลฺลํ สมุทฺธริตฺวา อิมํ สมฺปตฺตึ ถาวรํ กเรยฺยาติ โอโลเกนฺโต กญฺจิ อทิสฺวา ปุน อทฺทส มาทิสานํ สตสหสฺสานมฺปิ อุปฺปนฺนํ โสกสลฺลํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุทฺธริตุํ ปฏิพโลติ.

මාගේ හෘදයෙහි රැඳී පවතින සෝක ශල්‍යය උදුරා දමා, මේ සම්පත්තිය ස්ථිර කර දිය හැකි යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ ලෝකපියාණන් වූ මහා බ්‍රහ්මයා හෝ සිටීදැයි සොයා බලමින් කිසිවෙකු නොදැක, නැවතත් මා වැනි ලක්ෂ සංඛ්‍යාත අයගේ වුවද උපන් සෝක ශල්‍යය උදුරා දැමීමට සමත් වන්නේ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේම පමණක් බව දුටුවේය.

อปริปกฺกํ [Pg.102] ตาวสฺส ญาณํ, กติปาหํ ปน อติกฺกมิตฺวา มยิ อินฺทสาลคุหายํ วิหรนฺเต ปญฺจ ปุพฺพนิมิตฺตานิ ทิสฺวา มรณภยภีโต ทฺวีสุ เทวโลเกสุ เทวตาหิ สทฺธึ อุปสงฺกมิตฺวา จุทฺทส ปญฺเห ปุจฺฉิตฺวา อุเปกฺขาปญฺหวิสฺสชฺชนาวสาเน อสีติยา เทวตาสหสฺเสหิ สทฺธึ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺสตีติ จินฺเตตฺวา โอกาสํ นากาสิ.

තවමත් ඔහුගේ ඥානය නොමේරූ බැවින්, දින කිහිපයක් ඉක්ම ගිය පසු මා ඉන්දසාල ගුහාවෙහි වෙසෙන කල්හි, ඔහු පෙරනිමිති දැක මරණ බියෙන් තැතිගෙන, දිව්‍ය ලෝක දෙකක දේවතාවන් සමඟ පැමිණ ප්‍රශ්න දහහතරක් අසා, උපේක්ෂා ප්‍රශ්න විසඳීමේ අවසානයෙහි අසූදහසක් දේවතාවන් සමඟ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටන්නේයැයි සිතා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට අවස්ථාවක් නොදුන් සේක.

มม [Pg.103] ปุพฺเพปิ เอกกสฺส คตตฺตา สตฺถารา โอกาโส นกโต, อทฺธา เม นตฺถิ มคฺคผลสฺส อุปนิสฺสโย, เอกสฺส ปน อุปนิสฺสเย สติ จกฺกวาฬปริยนฺตายปิ ปริสาย ภควา ธมฺมํ เทเสติเยว. อวสฺสํ โข ปน ทฺวีสุ เทวโลเกสุ กสฺสจิ เทวสฺส อุปนิสฺสโย ภวิสฺสติ, ตํ สนฺธาย สตฺถา ทมฺมํ เทเสสฺสติ. ตํ สุตฺวา อหมฺปิ อตฺตโน โทมนสฺสํ วูปสเมสฺสามีติ.

මා පෙරද තනිවම ගිය නිසා ශාස්තෘන් වහන්සේ මට අවස්ථාවක් නොදුන් සේක. සැබවින්ම මට මාර්ග ඵල ලැබීමට උපනිශ්‍රය නැතුවා විය හැකිය. එහෙත් එක් අයෙකුට හෝ උපනිශ්‍රය ඇත්නම්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සක්වළ කෙළවර දක්වා වූ පිරිසට වුවද ධර්මය දේශනා කරන සේක. ඒකාන්තයෙන්ම දිව්‍ය ලෝක දෙකෙන් යම් දේවතාවෙකුට උපනිශ්‍රය තිබිය යුතුය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහු අරභයා ධර්මය දේශනා කරනු ඇත. එය අසා මමද මාගේ දොම්නස සංසිඳුවා ගන්නෙමි'යි සිතුවේය.

ทฺวีสุ [Pg.104] เทวโลเกสุ เทวตา คเหตฺวา ธุเรน ปหรนฺตสฺส วิย สตฺถารํ อุปสงฺกมิตุํ นยุตฺตํ, อยํปน ปญฺจสิโข ทสพลสฺส อุปฏฺฐาโก [Pg.105] วลฺลโภ อิจฺฉิติจฺฉิตกฺขเณ คนฺตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิตฺวา ธมฺมํ สุณาติ, อิมํ ปุรโต เปเสตฺวา โอกาสํ กาเรตฺวา อิมินา กโตกาเส อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสามีติ โอกาสกรณตฺถํ อามนฺเตสิ.

දිව්‍ය ලෝක දෙකක දේවතාවන් පිරිවරාගෙන, වියගසකින් පහර දෙන්නෙකු මෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹීම සුදුසු නොවේ. එහෙත් මේ පංචසිඛ දිව්‍ය පුත්‍රයා දසබලයන් වහන්සේගේ උපස්ථායකයෙකි, ප්‍රියතමයෙකි. ඔහු කැමති කැමති මොහොතක ගොස් ප්‍රශ්න විමසා ධර්මය අසයි. මොහු පෙරටු කොට යවා අවසර ලබාගෙන, මොහු විසින් සලසා දෙන අවස්ථාවෙහිදී එළඹ ප්‍රශ්න විමසන්නෙමියි සිතා අවසර ලබාගැනීම පිණිස ඇමතීය.

เอวํ มหาราช โหตุ, ภทฺทํ ตว โย ตฺวํ มํ เอหิ มาริส อุยฺยาน กีฬาทีนิ วา นฏสมชฺชาทีนิ วา ทสฺสนาย คจฺฉามาติ อวตฺวา พุทฺธํ ปสฺสิสฺสาม ธมฺมํ โสสฺสามาติ วทสีติ ทฬฺหตรํ อุปตฺถมฺเภนฺโต เทวานมินฺทสฺส วจนํ ปฏิสฺสุตฺวา อนุจริยํ สหจรณํ เอกโต คมนํ อุปาคมิ.

මහ රජතුමනි, එසේ වේවා! 'නිදුකාණෙනි, එන්න, අපි උයන් කෙළි ආදිය හෝ නාට්‍ය සමාජ ආදිය බැලීමට යමු'යි නොකියා, 'බුදුරජාණන් වහන්සේ දකිමු, ධර්මය අසමු'යි පවසන ඔබතුමාට යහපතක්ම වේවායි පවසමින් වඩාත් දැඩිව උනන්දු කරවමින්, දේවේන්ද්‍රයාගේ වචනය පිළිගෙන, ඔහු සමඟ එක්ව ගමනට පිළිපන්නේය.

วนฺเท [Pg.113] เต ปิตรํ ภทฺเท, ติมฺพรุํ สูริยวจฺฉเส;

เยน ชาตาสิ กลฺยาณี, อานนฺทชนนี มม.

සූර්යවච්ඡසා නම් කල්‍යාණිය, යමෙකු නිසා මට සතුට උපදවන ඔබ උපන්නාද, ඔබේ පියා වූ ඒ තිම්බරු දිව්‍යරාජයාණන්ට මම වන්දනා කරමි.

เอวํ วุตฺเต ภควา ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ เอตทโวจ. สํสนฺทติ โข เต ปญฺจสิข ตนฺติสฺสโร คีตสฺสเรน คีตสฺสโร จ ตนฺติสฺสเรน, นจ ปน เต ปญฺจสิข ตนฺติสฺสโร คีตสฺสรํ อติวตฺตติ คีตสฺสโร จ ตนฺติสฺสรํ. กทา สํยูฬฺหา ปน เต ปญฺจสิข วฺมิ คาถา พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา สํยูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตาติ –

මෙසේ වදාළ කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පංචසිඛ ගාන්ධර්ව දිව්‍ය පුත්‍රයාට මෙසේ වදාළ සේක: 'පංචසිඛ, ඔබගේ වීණා නාදය ගීත නාදයටද, ගීත නාදය වීණා නාදයටද ගැළපෙන්නේය. පංචසිඛ, ඔබගේ වීණා නාදය ගීත නාදය ඉක්මවා නොයයි, ගීත නාදයද වීණා නාදය ඉක්මවා නොයයි. පංචසිඛ, බුදුන් වහන්සේ, ධර්මය, සංඝයා, අර්හතුන් වහන්සේලා සහ කාමය ඇසුරු කොට ඇති මේ ගාථාවන් ඔබ විසින් කවදා රචනා කරන ලද්දක්ද?'

ภควตา [Pg.116] ปญฺจสิขสฺส โอกาโส นกโตติ เทวตา คเหตฺวา ตโตว ปฏินิวตฺเตยฺย. ตโต มหาชานิโย ภเวยฺย, วณฺเณ ปน กถิเต กโต ภควตา ปญฺจสิขสฺส โอกาโสติ เทวตาหิ สทฺธึ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิตฺวา วิสฺสชฺชนาวสาเน อสีติยา เทวตาสหสฺเสหิ สทฺธึ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺสตีติ ญตฺวา วณฺณํ กเถสิ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පංචසිඛට අවසර නොදුන්නේ යැයි දේවතාවන් සිතා එතැනින්ම ආපසු හැරී යා හැකිය. එයින් මහත් විනාශයක් සිදුවන්නේය. එහෙත් ගුණ වර්ණනා කළ කල්හි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පංචසිඛට අවසර ලබා දුන් සේකැයි සිතා, දේවතාවන් සමඟ එළඹ ප්‍රශ්න විමසා, පිළිතුරු අවසානයෙහි අසූදහසක් දේවතාවන් සමඟ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටන්නේයැයි දැන, ගුණ වර්ණනා කළ සේක.

อถ [Pg.118] โข ภควา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ‘‘อจฺฉริยมิทํ อายสฺมโต โกสิยสฺส, อพฺภุตมิทํ อายสฺมโต โกสิยสฺส ตาว พหุกิจฺจสฺส พหุกรณียสฺส ยทิทํ อิธาคมน’’นฺติ.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාට මෙසේ වදාළ සේක: 'බොහෝ කටයුතු ඇති, බොහෝ රාජකාරි ඇති ආයුෂ්මත් කෝසිය මෙහි පැමිණීම සැබවින්ම පුදුමයකි, අද්භූතයකි!'

จิรปฏิกาหํ ภนฺเต ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุกาโม, อปิ จ เทวานํ ตาวตึสานํ เกหิจิ เกหิจิ กิจฺจกรณีเยหิ พฺยาวโฏ, เอวาหํ นาสกฺขึ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

ස්වාමීනි, මම බොහෝ කලක සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීමට පැමිණීමට කැමැත්තෙන් සිටියෙමි. එහෙත් තව්තිසා වැසි දේවතාවන්ගේ නොයෙකුත් කටයුතුවල නිරතව සිටි බැවින්, මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීමට පැමිණීමට නොහැකි විය.

เต [Pg.120] ‘‘ตว สนฺตกา, มม สนฺตกา’’ติ นิจฺเฉตุํ อสกฺโกนฺตา อฑฺฑํ กโรนฺติ, สกฺกํ เทวราชานํ ปุจฺฉนฺติ, โส ‘‘ยสฺส วิมานํ อาสนฺนตรํ, ตสฺส สนฺตกา’’ติ วทติ.

ඔවුහු 'මෙය ඔබට අයිතියි, මෙය මට අයිතියි' කියා තීරණය කරගත නොහැකිව විවාද කරමින් ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගෙන් විමසති. එවිට ඔහු 'යමෙකුගේ විමානයට වඩාත්ම සමීපද, එය ඔහුට අයිති වේ' යැයි පවසයි.

ยสฺส [Pg.121] วิมานํ โอโลเกนฺตี ฐิตา, ตสฺส สนฺตกาติ วทติ.

යමෙකුගේ විමානය දෙස බලමින් සිටියේද, ඇය ඔහුට අයිති වේ යැයි පවසයි.

อิเธว [Pg.122] ภนฺเต กปิลวตฺถุสฺมึ โคปิกา นาม สกฺยธีตา อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการินี, สา อิตฺถิตฺตํ วิราเชตฺวา ปุริสตฺตํ ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา.

ස්වාමීනි, මේ කපිලවස්තු පුරයෙහිම බුදුන් කෙරෙහි පැහැදුණු, දහම් කෙරෙහි පැහැදුණු, සඟුන් කෙරෙහි පැහැදුණු, සීලය සම්පූර්ණ කළ 'ගෝපිකා' නම් ශාක්‍ය දියණියක් වූවාය. ඕ තොමෝ ස්ත්‍රී භාවය දුරු කොට, පුරුෂ භාවය වඩා, කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නීය.

ตสฺส [Pg.128] ธมฺมสฺส ปตฺติยา, อาคตมฺหาสิ มาริส;

กตาวกาสา ภควตา, ปญฺหํ ปุจฺเฉมุ มาริส.

නිදුකාණෙනි, ඒ උතුම් ධර්මය අවබෝධ කරගනු පිණිස අපි මෙහි පැමිණියෙමු. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අවසර ලැබී ඇති බැවින්, නිදුකාණෙනි, අපි ප්‍රශ්න විමසමු.

ปุจฺฉ วาสว มํ ปญฺหํ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ;

ตสฺส ตสฺเสว ปญฺหสฺส, อหํ อนฺตํ กโรมิ เต.

වාසවය, ඔබ සිතින් කැමති ඕනෑම ප්‍රශ්නයක් මගෙන් විමසන්න. ඒ ඒ සෑම ප්‍රශ්නයකටම මම ඔබට නිසි පිළිතුරු (නිමාව) දෙන්නෙමි.

กึ [Pg.129] สํโยชนา นุ โข มาริส เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา, เต อเวรา อทณฺฑา อสปตฺตา อพฺยาปชฺชา วิหเรมุ อเวริโนติ อิติ จ เนสํ โหติ. อถ จ ปน สเวรา สทณฺฑา สสปตฺตา สพฺยาปชฺชา วิหรนฺติ สเวริโนติ.

නිදුකාණෙනි, දෙවියන්, මිනිසුන්, අසුරයන්, නාගයන්, ගාන්ධර්වයන් ඇතුළු අනෙකුත් බොහෝ සත්ව සමූහයා 'අපි වෛරයෙන් තොරව, දඬුවම්වලින් තොරව, සතුරන්ගෙන් තොරව, ක්‍රෝධයෙන් තොරව, වෛර නොකරන්නන් වී වෙසෙමු'යි පතන නමුත්, ඔවුන් වෛර සහිතව, දඬුවම් සහිතව, සතුරන් සහිතව, ක්‍රෝධය සහිතව, වෛර කරන්නන් වී වාසය කරන්නේ කිනම් බැඳීමක් (සංයෝජනයක්) නිසාද?

อิสฺสามจฺฉริยสํโยชนา [Pg.130] โข เทวานมินฺท เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เยจญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา, เต อเวรา อทณฺฑา อสปตฺตา อพฺยาปชฺชา วิหเรมุ อเวริโนติ อิติ จ เนสํโหติ, อถ จ ปน สเวรา สทณฺฑา สสปตฺตา สพฺยาปชฺชา วิหรนฺติ สเวริโนติ.

දේවේන්ද්‍රය, ඊර්ෂ්‍යාව සහ මසුරුකම නමැති බැඳීම් නිසා දෙවියන්, මිනිසුන්, අසුරයන්, නාගයන්, ගාන්ධර්වයන් ඇතුළු අනෙකුත් බොහෝ සත්ව සමූහයා 'අපි වෛරයෙන් තොරව, දඬුවම්වලින් තොරව, සතුරන්ගෙන් තොරව, ක්‍රෝධයෙන් තොරව, වෛර නොකරන්නන් වී වෙසෙමු'යි පැතුවද, ඔවුන් වෛර සහිතව, දඬුවම් සහිතව, සතුරන් සහිතව, ක්‍රෝධය සහිතව, වෛර කරන්නන් වී වාසය කරති.

อิสฺสตีติ [Pg.132] อิสฺสา, สา ปรสมฺปตฺตีนํ อุสูยนลกฺขณา, ตตฺเถว อนภิรติรสา, ตโต วิมุขภาวปจฺจุปฏฺฐานา, ปรสมฺปตฺติ ปทฏฺฐานา, สํโยชนนฺติ ทฏฺฐพฺพา.

අන්‍යයන්ගේ සම්පත්වලට ඊර්ෂ්‍යා කරන බැවින් 'ඊර්ෂ්‍යාව' (ඉස්සා) නම් වේ. එය පරසම්පත්තියට ඊර්ෂ්‍යා කිරීමේ ලක්ෂණය ඇත්තේය, එහිම නොඇලෙන ස්වභාවය කෘත්‍යය කොට ඇත්තේය, එයින් මූණ හරවා ගන්නා ස්වභාවය ප්‍රත්‍යුපස්ථාන කොට ඇත්තේය, පරසම්පත්තියම ආසන්න හේතුව කොට ඇත්තේය. මෙය සංයෝජනයක් ලෙස දත යුතුය.

มจฺเฉรภาโว [Pg.133] มจฺฉริยํ, ตํลทฺธานํ วา ลภิตพฺพานํ วา อตฺตโน สมฺปตฺตีนํ นิคูหนลกฺขณํ, ตาสํเยว ปเรหิ สาธารณภาว อกฺขมนรสํ, สงฺโกจนปจฺจุปฏฺฐานํ, กฏุกญฺจุกตา ปจฺจุปฏฺฐานํ วา, อตฺตสมฺปตฺติปทฏฺฐานํ, เจตโส วิรูปภาโวติ ทฏฺฐพฺพํ.

මසුරු බව මත්සරකම (මච්ඡරිය) නම් වේ. එය තමාට ලැබී ඇති හෝ ලැබීමට තිබෙන තමාගේ සම්පත් සඟවා තැබීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය. එම සම්පත් අන් අය සමඟ සාධාරණ (පොදු) වීම නොඉවසීම එහි කාර්යය (රසය) වේ. සිතේ හැකිලීමක් හෝ දැඩි ලෝභී බවක් ලෙස එය ප්‍රකට වන අතර (ප්‍රත්‍යුපස්ථානය), තමාගේම සම්පත්තිය එයට ආසන්නතම හේතුවයි. මෙය සිතේ විකෘති ස්වභාවයක් ලෙස දත යුතුය.

กึ [Pg.136] วณฺโณ เอโสติ ตํ ตํ โทสํ วทนฺโต ปริยตฺติญฺจ กสฺสจิ กิญฺจิ อเทนฺโต ทุพฺพณฺโณ เจว เอฬมูโคจ โหติ.

"මොහුගේ ස්වභාවය කුමක්ද?" යනාදී වශයෙන් ඒ ඒ වැරදි පවසමින්, කිසිවෙකුට කිසිදු ධර්ම ශාස්ත්‍රයක් (පරියත්තියක්) නොදෙමින් සිටින්නා අවලස්සන මෙන්ම ගොළු-බිහිරි කෙනෙක් බවට පත්වෙයි.

ยาว [Pg.138] ตํ นปฺปหียติ, ตาว เทวมนุสฺสา อเวรตาทีนิ ปตฺถยนฺตาปิ เวราทีนิ นปริมุจฺจนฺติเยว.

එය (එම කෙලෙස් ධර්මය) ප්‍රහීණ නොකරන තාක් කල්, දෙවි මිනිසුන් වෛරයෙන් තොර වීම ආදිය ප්‍රාර්ථනා කළද, ඔවුහු වෛරය ආදියෙන් නොමිදෙති.

อถ [Pg.139] โข สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ อุตฺตริ ปญฺหํ อปุจฺฉิ–

ඉන්පසු ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මතු තවත් ප්‍රශ්නයක් විමසුවේය:

อิสฺสามจฺฉริยํ ปน มาริส กึ นิทานํ กึ สมุทยํ กึ ชาติกํ กึ ปภวํ, กิสฺมึ สติ อิสฺสามจฺฉริยํ โหติ, กิสฺมึ อสติ อิสฺสามจฺฉริยํ น โหตีติ.

"නිදුකාණන් වහන්ස, ඊර්ෂ්‍යාව සහ මත්සරකම (මසුරුකම) කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමන උල්පතක් ඇද්ද? කුමන උපතක් ඇද්ද? කුමක් නිසා හටගන්නේද? කුමක් ඇති කල්හි ඊර්ෂ්‍යාව හා මත්සරකම ඇති වේද? කුමක් නැති කල්හි ඊර්ෂ්‍යාව හා මත්සරකම ඇති නොවේද?"

อิสฺสามจฺฉริยํ [Pg.140] โข เทวานมินฺท ปิยาปฺปิยนิทานํ ปิยาปฺปิยสมุทยํ ปิยาปฺปิยชาติกํ ปิยาปฺปิยปภวํ, ปิยาปฺปิเย สติ อิสฺสามจฺฉริยํ โหติ, ปิยาปฺปิเย อสติ อิสฺสามจฺฉริยํ นโหตีติ.

"දේවේන්ද්‍රය, ඊර්ෂ්‍යාව සහ මසුරුකම ප්‍රිය අප්‍රිය දේ නිදාන කොට ඇත්තේය, ප්‍රිය අප්‍රිය දේ උල්පත කොට ඇත්තේය, ප්‍රිය අප්‍රිය දෙයින් උපදින්නේය, ප්‍රිය අප්‍රිය දේ නිසා හටගන්නේය. ප්‍රිය අප්‍රිය දේ ඇති කල්හි ඊර්ෂ්‍යාව හා මත්සරකම ඇති වෙයි; ප්‍රිය අප්‍රිය දේ නැති කල්හි ඊර්ෂ්‍යාව හා මත්සරකම ඇති නොවේ."

น [Pg.141] สกฺกา ทาตุํ, กิลมิสฺสติ วา อุกฺกณฺฐิสฺสติ วาติอาทีนิ วตฺวา มจฺฉริยํ กโรติ.

"දීමට නොහැකිය, (දුනහොත්) වෙහෙසට පත්වෙයි, හෝ කලකිරෙයි" යනාදී වශයෙන් පවසා මසුරුකම් කරයි.

อโห [Pg.142] วตสฺส เอวรูปํ น ภเวยฺยาติ อิสฺสํ กโรติ.

"අහෝ! මොහුට මෙබඳු දෙයක් නොලැබේවා!" යැයි සිතමින් ඊර්ෂ්‍යා කරයි.

มยมฺเปตํ มมายนฺตา น ปริภุญฺชาม, น สกฺกา ทาตุนฺติ มจฺฉริย กโรติ.

"අපි ද මෙය මගේ යැයි මමත්වයෙන් සලකා පරිභෝජනය නොකරමු; එබැවින් දීමට ද නොහැකිය" යැයි සිතා මසුරුකම් කරයි.

ฐเปตฺวา [Pg.143] มํ โก อญฺโญ เอวรูปสฺส ลาภีติ อิสฺสํ วา กโรติ, ยาจิโต ตาวกาลิกมฺปิ อททมาโน มจฺฉริยํ วา กโรติ.

"මා හැර වෙන කවරෙක් මෙබඳු දෙයක් ලබන්නෙක් වේදැයි" සිතා ඊර්ෂ්‍යා කරයි; නැතහොත් යැද සිටි කල්හි, තාවකාලිකව හෝ දීමට අකමැති වෙමින් මසුරුකම් කරයි.

ปิยาปฺปิยํ โข ปน มาริส กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ, กิสฺมึ สติ ปิยาปฺปิยํ โหติ, กิสฺมึ อสติ ปิยาปฺปิยํ น โหตีติ.

"නිදුකාණන් වහන්ස, ප්‍රිය අප්‍රිය බව කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමන උල්පතක් ඇද්ද? කුමන උපතක් ඇද්ද? කුමක් නිසා හටගන්නේද? කුමක් ඇති කල්හි ප්‍රිය අප්‍රිය බව ඇති වේද? කුමක් නැති කල්හි ප්‍රිය අප්‍රිය බව ඇති නොවේද?"

ปิยาปฺปิยํ [Pg.144] โข เทวานมินฺท ฉนฺทนิทานํ ฉนฺทสมุทยํ ฉนฺทชาติกํ ฉนฺทปภวํ, ฉนฺเท สติ ปิยาปฺปิยํ โหติ, ฉนฺเท อสติ ปิยาปฺปิยํ น โหตีติ.

"දේවේන්ද්‍රය, ප්‍රිය අප්‍රිය බව ඡන්දය (කැමැත්ත) නිදාන කොට ඇත්තේය, ඡන්දය උල්පත කොට ඇත්තේය, ඡන්දයෙන් උපදින්නේය, ඡන්දය නිසා හටගන්නේය. ඡන්දය ඇති කල්හි ප්‍රිය අප්‍රිය බව ඇති වෙයි; ඡන්දය නැති කල්හි ප්‍රිය අප්‍රිය බව ඇති නොවේ."

ฉนฺทนิทานนฺติเอตฺถ [Pg.145] ปริเยสนฉนฺโท, ปฏิลาภฉนฺโท, ปริโภค ฉนฺโท, สนฺนิธิฉนฺโท, วิสฺสชฺชนฉนฺโทติ ปญฺจวิโธ ฉนฺโท.

"ඡන්දය නිදාන කොට ඇත්තේය" යන්නෙහි ඡන්දය පස් වැදෑරුම් වේ. එනම්: සෙවීමේ කැමැත්ත (පරියේසන ඡන්දය), ලැබීමේ කැමැත්ත (පටිලාභ ඡන්දය), අනුභව කිරීමේ කැමැත්ත (පරිභෝග ඡන්දය), රැස් කර තැබීමේ කැමැත්ත (සන්නිධි ඡන්දය) සහ වියදම් කිරීමේ/භාවිතයට ගැනීමේ කැමැත්ත (විස්සජ්ජන ඡන්දය) යි.

อิเม [Pg.147] มํ รกฺขิสฺสนฺติ โคปิสฺสนฺติ มมายิสฺสนฺติ สมฺปริวารยิสฺสนฺตีติ.

"මොහු මාව රකින්නාහ, ආරක්ෂා කරන්නාහ, මට ආදරය (මමත්වය) දක්වන්නාහ, මා පිරිවරා සිටින්නාහ" යනුවෙනි.

ฉนฺโท โข ปน มาริส กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว, กิสฺมึ สติ ฉนฺโท โหติ, กิสฺมึ อสติ ฉนฺโท นโหตีติ. ฉนฺโท โข เทวานมินฺท วิตกฺกนิทาโน วิตกฺกสมุทโย วิตกฺกชาติโก วิตกฺกปภโว, วิตกฺเก สติ ฉนฺโท โหติ, วิตกฺเก อสติ ฉนฺโท น โหตีติ.

"නිදුකාණන් වහන්ස, ඡන්දය (කැමැත්ත) කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමන උල්පතක් ඇද්ද? කුමන උපතක් ඇද්ද? කුමක් නිසා හටගන්නේද? කුමක් ඇති කල්හි ඡන්දය ඇති වේද? කුමක් නැති කල්හි ඡන්දය ඇති නොවේද?" "දේවේන්ද්‍රය, ඡන්දය විතර්කය (කල්පනාව) නිදාන කොට ඇත්තේය, විතර්කය උල්පත කොට ඇත්තේය, විතර්කයෙන් උපදින්නේය, විතර්කය නිසා හටගන්නේය. විතර්කය ඇති කල්හි ඡන්දය ඇති වෙයි; විතර්කය නැති කල්හි ඡන්දය ඇති නොවේ."

เอตฺตกํ [Pg.150] รูปสฺส ภวิสฺสติ, เอตฺตกํ สทฺทสฺส, เอตฺตกํ คนฺธสฺส, เอตฺตกํ รสสฺส, เอตฺตกํ โผฏฺฐพฺพสฺส ภวิสฺสติ, เอตฺตกํ มยฺหํ ภวิสฺสติ, เอตฺตกํ ปรสฺส ภวิสฺสติ, เอตฺตกํ นิทหิสฺสามิ, เอตฺตกํ ปรสฺส ทสฺสามีติ ววตฺถานํ วิตกฺกวินิจฺฉเยน โหติ. เตนาห ฉนฺโท โข เทวานมินฺท วิตกฺกนิทาโนติ.

"රූපය උදෙසා මෙපමණක් ද, ශබ්දය උදෙසා මෙපමණක් ද, ගන්ධය උදෙසා මෙපමණක් ද, රසය උදෙසා මෙපමණක් ද, ස්පර්ශය උදෙසා මෙපමණක් ද, මට මෙපමණක් ද, අනුන්ට මෙපමණක් ද, මෙපමණක් තැන්පත් කර තබමි, මෙපමණක් අන් අයට දෙමි" යනුවෙන් තීරණය කිරීම විතර්කයේ (කල්පනාවේ) නිශ්චය කිරීමෙන් සිදුවේ. එබැවින් "දේවේන්ද්‍රය, ඡන්දය විතර්කය නිදාන කොට ඇත්තේය" යැයි වදාරන ලදී.

กถํ [Pg.152] ปฏิปนฺโน ปน มาริส ภิกฺขุ ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิโรธสารุปฺปคามินึ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหตีติ.

"නිදුකාණන් වහන්ස, කෙසේ පිළිපන් මහණෙක් ප්‍රපංච සංඥා සංඛා නිරුද්ධ කිරීමට සුදුසු වූ, එම නිරෝධය කරා මෙහෙයවන ප්‍රතිපදාවට පිළිපන්නේ වේද?"

โสมนสฺสํปาหํ [Pg.153] เทวานมินฺท ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพํปิ อเสวิตพฺพํปิ. โทมนสฺสํปาหํ เทวานมินฺท ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพํปิ อเสวิตพฺพํปิ. อุเปกฺขํปาหํ เทวานมินฺท ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพํปิ อเสวิตพฺพํปิ.

"දේවේන්ද්‍රය, මම සෝමනස්සය (සතුට) සෙවිය යුතු (භාවිත කළ යුතු) සහ නොසෙවිය යුතු (භාවිත නොකළ යුතු) යැයි දෙයාකාරයකින් පවසමි. දේවේන්ද්‍රය, මම දෝමනස්සය (කණගාටුව) ද සෙවිය යුතු සහ නොසෙවිය යුතු යැයි දෙයාකාරයකින් පවසමි. දේවේන්ද්‍රය, මම උපේක්ෂාව (මැදහත් බව) ද සෙවිය යුතු සහ නොසෙවිය යුතු යැයි දෙයාකාරයකින් පවසමි."

กึ [Pg.154] ปน ภควตา ปุจฺฉิตํ กถิตํ อปุจฺฉิตํ, สานุสนฺธิกํ อนนุสนฺธิกนฺติ.

"භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද්දේ විමසූ දෙයට පිළිතුරු වශයෙන් ද, නැතහොත් නොවිමසූ දෙයක් වශයෙන් ද? පූර්වාපර සන්ධි ගැලපීම් සහිතව ද, නැතහොත් සන්ධි ගැලපීම් රහිතව ද?"

ปุจฺฉิตเมว กถิตํ โน อปุจฺฉิตํ. สานุสนฺธิกเมว โน อนนุสนฺธิกํ.

"විමසූ දෙයටම පිළිතුරු වශයෙන් වදාරන ලදී, නොවිමසූ දෙයක් නොවේ. පූර්වාපර සන්ධි ගැලපීම් සහිතවම ය, ගැලපීම් රහිතව නොවේ."

อิเม [Pg.158] ปญฺจกฺขนฺธา กึ เหตุกาติ อุปปริกฺขนฺโธ อวิชฺชาทิเหตุกาติ ปสฺสติ.

"මේ පංචස්කන්ධය කුමන හේතුවක් නිසා හටගන්නේ දැයි" විමසා බලන ඔහු, එය අවිද්‍යාව ආදී හේතූන් නිසා හටගත් බව දකියි.

อโหสุขํ [Pg.160] อโหสุขนฺติ วาจํ นิจฺฉารยมานวเสน อุปฺปชฺชติ.

"අහෝ සැපයකි! අහෝ සැපයකි!" යන වචන ප්‍රකාශ කිරීමේ වශයෙන් (එම සෝමනස්සය) උපදියි.

อโหทุกฺขํ [Pg.161] อโหทุกฺขนฺติ วิปฺปลาปยมานเมว อุปฺปชฺชติ.

"අහෝ දුකකි! අහෝ දුකකි!" යැයි විලාප තැබීමෙන්ම (එම දෝමනස්සය) උපදියි.

‘‘โสมนสฺสํปาหํ [Pg.163] เทวานมินฺท ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพํปิ อเสวิตพฺพํปี’’ติ อิติโข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา โสมนสฺสํ ‘‘อิมํ โข เม โสมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’’ติ, เอวรูปํ โสมนสฺสํ น [Pg.164] เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา โสมนสฺสํ ‘‘อิมํ โข เม โสมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ, เอวรูปํ โสมนสฺสํ เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํเจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. ‘‘โสมนสฺสํปาหํ เทวานมินฺท ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพํปิ อเสวิตพฺพํปี’’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

"‘දේවේන්ද්‍රය, මම සෝමනස්සය සෙවිය යුතු සහ නොසෙවිය යුතු යැයි දෙයාකාරයකින් පවසමි’ යනුවෙන් යමක් පවසන ලද්දේ නම්, එය පවසන ලද්දේ කුමක් නිමිති කොටගෙනද? යම් සෝමනස්සයක් (සතුටක්) ගැන, ‘මේ සෝමනස්සය සෙවීමෙන් (භාවිත කිරීමෙන්) මා තුළ අකුසල ධර්මයන් වැඩෙයි, කුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි’ කියා දන්නේ නම්, එවැනි සෝමනස්සයක් නොසෙවිය යුතුය. යම් සෝමනස්සයක් ගැන, ‘මේ සෝමනස්සය සෙවීමෙන් මා තුළ අකුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි, කුසල ධර්මයන් වැඩෙයි’ කියා දන්නේ නම්, එවැනි සෝමනස්සයක් සෙවිය යුතුය. එහි සවිතක්ක සවිචාර (විතර්ක විචාර සහිත) වූ සෝමනස්සය හා අවිතක්ක අවිචාර (විතර්ක විචාර රහිත) වූ සෝමනස්සය යන දෙකෙන්, අවිතක්ක අවිචාර වූ සෝමනස්සය වඩාත් ප්‍රණීතය. ‘දේවේන්ද්‍රය, මම සෝමනස්සය සෙවිය යුතු සහ නොසෙවිය යුතු යැයි දෙයාකාරයකින් පවසමි’ යනුවෙන් යමක් වදාරන ලද්දේ නම්, එය වදාරන ලද්දේ මේ කරුණ නිමිති කොටගෙනය."

น [Pg.176] ลทฺธํ วต เม สพฺรหฺมจารีหิ สทฺธึ วิสุทฺธิปวารณํ ปวาเรตุนฺติ อาวชฺชโต โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ, อสฺสุธารา ปวตฺตนฺติ คามนฺต ปพฺภารวาสี มหาสีวตฺเถรสฺส วิย.

"අහෝ! සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා සමඟ පිරිසිදු පවාරණයකින් පවාරණය වන්නට මට නොලැබුණේය" යැයි මෙනෙහි කරන කල්හි (එමගින්) දෝමනස්සය උපදී; ගම් කෙළවර ලෙනක විසූ මහාසීව තෙරුන් වහන්සේට මෙන් කඳුළු ධාරාවෝ ගලා බසිති.

อมฺหากํ [Pg.177] อาจริโย อญฺเญสํ อวสฺสโย โหติ, อตฺตโน ภวิตุํ น สกฺโกติ, โอวาทมสฺส ทสฺสามีติ อากาเสน คนฺตฺวา วิหารสมีเป โอตริตฺวา ทิวาฏฺฐาเน นิสินฺนํ อาจริยํ อุปสงฺกมิตฺวา วตฺตํ ทสฺเสตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

"අපගේ ආචාර්යයන් වහන්සේ අන් අයට පිහිටක් වෙති, නමුත් තමන් වහන්සේටම පිහිටක් වීමට අපොහොසත් වෙති; මම උන්වහන්සේට අවවාදයක් දෙන්නෙමි" යැයි සිතා, අහසින් වැඩම කොට, විහාරය සමීපයට බැස, දිවා විහරණයෙහි වැඩසිටි ආචාර්යයන් වහන්සේ වෙත එළඹ, වත් පිළිවෙත් දක්වා, එක්පසෙක වාඩි විය.

กึ การณา อาคโตสิ ปิณฺฑปาติกาติ อาห.

"පිණ්ඩපාතික භික්ෂුවනි, ඔබ කුමන කරුණක් නිසා පැමිණියෙහිද?" යැයි (ආචාර්යයන් වහන්සේ) ඇසූහ.

น [Pg.179] เต ตุมฺหากํ อนุโมทนาย อตฺโถติ อากาเส อุปฺปติตฺวา อคมาสิ.

"ඔබ වහන්සේට මගේ අනුමෝදනාවෙන් (අනුශාසනාවෙන්) පලක් නැත" කියා අහසට පැන නැඟී නික්ම ගියේය.

อิมสฺส [Pg.180] ภิกฺขุโน ปริยตฺติยา กมฺมํ นตฺถิ, มยฺหํ ปน องฺกุสโก ภวิสฺสามีติ อาคโตติ ญตฺวา อิทานิ โอกาโส น ภวิสฺสติ, ปจฺจูสกาเล คมิสฺสามีติ ปตฺตจีวรํ สมีเป กตฺวา สพฺพํ ทิวสภาคํ ปฐมยาม มชฺฌิมยามญฺจ ธมฺมํ วาเจตฺวา ปจฺฉิมยาเม เอกสฺมึ เถเร อุทฺเทสํ คเหตฺวา นิกฺขนฺเต ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา เตเนว สทฺธึ นิกฺขนฺโต.

"මේ භික්ෂුවට පරියත්තිය (ධර්ම හැදෑරීම) පිළිබඳ කටයුත්තක් නැත; උන්වහන්සේ පැමිණියේ මට අකුසක් (නියමුවෙක්) වීමටය" කියා වටහාගෙන, "දැන් (මට පැහැර හැරීමට) අවස්ථාවක් නැත, අලුයම් කාලයේම නික්ම යන්නෙමි" යැයි සිතා, පාත්‍ර සිවුරු සමීපයෙහි තබාගෙන, මුළු දහවල් කාලයද, රාත්‍රී ප්‍රථම යාමය හා මධ්‍යම යාමයද ධර්මය උගන්වා, පශ්චිම යාමයේදී එක්තරා තෙරනමක් පාඩම උගෙන නික්ම යද්දී, තමන්ගේද පාත්‍ර සිවුරු ගෙන උන්වහන්සේ සමඟම නික්ම ගියේය.

ตโต [Pg.182] ‘‘น มญฺเจ มยฺหํ จตูหิ อิริยาปเถหิ มคฺคผลํ อุปฺปชฺชิสฺสติ อรหตฺตํ อปตฺวา เนว มญฺเจ ปิฏฺฐึ ปสาเรสฺสามิ, น ปาเท โธวิสฺสามีติ มญฺจํ อุสฺสาเปตฺวา ฐเปสิ.

ඉන්පසු, "ඉරියව් සතරින් යුතුව වෙසෙන මට මාර්ග ඵල උපදින්නේ නැත; රහත් බව නොලබා මම ඇඳෙහි පිට නොතබන්නෙමි, පාදයන්ද නොසෝදන්නෙමි" යැයි සිතා, ඇඳ එක්පසෙක උඩුකුරුව නංවා තැබුවේය.

อิทานิ [Pg.183] เม ตึสวสฺสานิ สมณธมฺมํ กโรนฺตสฺส, นาสกฺขึ อรหตฺตํ ปาปุณิตุํ, อทฺธา เม อิมสฺมึ อตฺตภาเว มคฺโควา ผลํวา นตฺถิ, น เม ลทฺธํ สพฺรหฺมจารีหิ สทฺธึ วิสุทฺธิปวารณํ ปวาเรตุนฺติ จินฺเตสิ.

දැන් මා මහණදම් පුරන වසර තිහක් වන නමුත්, මට අරහත් භාවයට පැමිණීමට නොහැකි විය. ඒකාන්තයෙන්ම මට මේ ආත්ම භවයේදී මාර්ගයක් හෝ ඵලයක් හෝ නැත. සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා සමඟ පිරිසිදු පවාරණයෙන් පවාරණය වීමට මට නොලැබුණේයැයි (ඔහු) සිතුවේය.

โภ [Pg.184] มหาสีวตฺเถร เทวตาปิ ตยา สทฺธึ เกฬึ กโรนฺติ, อนุจฺฉวิกํ นุ โข เต เอตนฺติ วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ อคฺคเหสิ. โส อิทานิ นิปชฺชิสฺสามีติ เสนาสนํ ปฏิชคฺคิตฺวา มญฺจกํ ปญฺญเปตฺวา อุทกฏฺฐาเน อุทกํ ปจฺจุปฏฺฐเปตฺวา ปาเท โธวิสฺสามีติ โสปานผลเก นิสีทิ.

“පින්වත් මහාසීව තෙරුන් වහන්ස, දෙවියෝ පවා ඔබ වහන්සේ සමඟ සිනහ කෙළි කරති, මෙය ඔබ වහන්සේට සුදුසු දැයි” විදර්ශනා වඩා, සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අරහත් භාවයට පත් විය. උන්වහන්සේ 'දැන් මම සැතපෙන්නෙමි' යි සෙනසුන පිළිදැඟුම් කොට, ඇඳ පනවා, පැන් තබන තැන පැන් තබා, 'පා දොවන්නෙමි' යි පඩිපෙළ ලෑල්ලේ වැඩසිටියහ.

อเปถ [Pg.186] ภนฺเต มาตุคาโมติ โอกาสํ กาเรตฺวา เถรํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา ปุรโต อุกฺกุฏิโก นิสีทิตฺวา ปาเท โธวิสฺสามีติ อาห.

“ස්වාමීනී, ස්ත්‍රියකි, අහකට වන්න” යැයි ඉඩ සලසාගෙන, තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ, ඉදිරියෙහි උක්කුටිකයෙන් හිඳගෙන “මම පා දොවන්නෙමි” යි පැවසුවාය.

เต [Pg.194] ปณีตตรา เทวา,อกนิฏฺฐา ยสสฺสิโน;

อนฺติเม วตฺตมานมฺหิ,โส นิวาโส ภวิสฺสติ;

කීර්තිමත් වූ ඒ අකනිට්ඨා වාසී දෙවියෝ අතිශයින්ම ප්‍රණීත වෙති. අවසාන ආත්ම භවයෙහි වසන කල්හි, එය (ඔහුගේ) වාසස්ථානය වන්නේය.

ธมฺมทายาทา [Pg.197] เม ภิกฺขเว ภวถ, มา อามิสทายาทา, อตฺถิ เม ตุมฺเหสุ อนุกมฺปา, กินฺติ เม สาวกา ธมฺมทายาทา ภเวยฺยุํ, โน อามิสทายาทาติ. ตุมฺเห จ ภิกฺขเว อามิสทายาทา ภเวยฺยาถ, โน ธมฺมทายาทา. ตุมฺเหปิ เตน อาทิยา ภเวยฺยาถ, อามิส ทายาทา สตฺถุสาวกา วิหรนฺติ, โน ธมฺมทายาทาติ. อหมฺปิเตน อาทิโย ภเวยฺยํ อามิสทายาทา สตฺถุ สาวกา วิหรนฺติ, โน ธมฺมทายาทาติ. ตุมฺเห จ เม ภิกฺขเว ธมฺมทายาทา ภเวยฺยาถ โน อามิสทายาทา. ตุมฺเหปิ เตน อาทิยา ภเวยฺยาถ ธมฺมทายาทา สตฺถุ สาวกา วิหรนฺติ, โน อามิสทายาทาติ. อหมฺปิ เตน น อาทิโย ภเวยฺยํ. ธมฺมทายาทา สตฺถุ สาวกา วิหรนฺติ, โน อามิสทายาทาติ. ตสฺมาติห เม ภิกฺขเว ธมฺมทายาทา ภวถ, มา อามิสทายาทา, อตฺถิเม ตุมฺเหสุ อนุกมฺปา, กินฺติ เม สาวกา ธมฺมทายาทา ภเวยฺยุํ, โน อามิสทายาทาติ.

“මහණෙනි, මාගේ ධර්ම දායාදයන් ලබන්නෝ වන්න; ආමිස දායාදයන් ලබන්නෝ නොවන්න. ‘මාගේ ශ්‍රාවකයෝ කෙසේ නම් ධර්ම දායාදයන් ලබන්නෝ වෙත්ද, ආමිස දායාදයන් ලබන්නෝ නොවෙත්දැයි’ මට ඔබ කෙරෙහි අනුකම්පාවක් ඇත්තේය. මහණෙනි, ඉදින් ඔබ ආමිස දායාදයන් ලබන්නෝ වන්නාහු නම්, ධර්ම දායාදයන් ලබන්නෝ නොවන්නාහු නම්, ‘ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ ආමිස දායාද ඇත්තෝව වෙසෙති, ධර්ම දායාද ඇත්තෝව නොවෙති’ යැයි ඔබ ද එමඟින් දෝෂාරෝපණයට ලක්වන්නාහුය. ‘ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ ආමිස දායාද ඇත්තෝව වෙසෙති, ධර්ම දායාද ඇත්තෝව නොවෙති’ යැයි මම ද එමඟින් දෝෂාරෝපණයට ලක්වන්නෙමි. මහණෙනි, ඉදින් ඔබ මාගේ ධර්ම දායාදයන් ලබන්නෝ වන්නාහු නම්, ආමිස දායාදයන් ලබන්නෝ නොවන්නාහු නම්, ‘ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ ධර්ම දායාද ඇත්තෝව වෙසෙති, ආමිස දායාද ඇත්තෝව නොවෙති’ යැයි ඔබ ද එමඟින් ප්‍රශංසාවට ලක්වන්නාහුය. ‘ධර්ම දායාද ඇතිව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ වෙසෙති, ආමිස දායාද ඇත්තෝ නොවෙති’ යැයි මම ද එමඟින් දෝෂාරෝපණයට ලක් නොවන්නෙමි. මහණෙනි, එබැවින් මාගේ ධර්ම දායාදයන් ලබන්නෝ වන්න, ආමිස දායාදයන් ලබන්නෝ නොවන්න. ‘මාගේ ශ්‍රාවකයෝ කෙසේ නම් ධර්ම දායාදයන් ලබන්නෝ වෙත්ද, ආමිස දායාදයන් ලබන්නෝ නොවෙත්දැයි’ මට ඔබ කෙරෙහි අනුකම්පාවක් ඇත්තේය.”

กหํ [Pg.201] พุทฺโธ กหํ ภควา กหํ เทวเทโว นราสโภ ปุริสสีโหติ ภควนฺตํ ปริเยสนฺติ.

“බුදුරජාණන් වහන්සේ කොහිද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොහිද? දේවාතිදේව වූ, නරශ්‍රේෂ්ඨ වූ, පුරුෂසිංහ වූ උන්වහන්සේ කොහිදැයි” කියමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේව සොයති.

วุตฺตมฺปิเจตํ [Pg.202] ‘‘เตน โข ปน สมเยน ภควา สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต ลาภี จีวร ปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ, ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข สกฺกโต โหติ…เป… ปริกฺขาราน’’นฺติ.

මේ බවද කියන ලද්දේය: “එසමයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්කාර කරන ලද්දේ, ගරු කරන ලද්දේ, බහුමාන කරන ලද්දේ, පූජා කරන ලද්දේ, උපස්ථාන කරන ලද්දේ, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෙක් වූහ. භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද සත්කාර කරන ලද්දේ... (පෙ)... පිරිකර ලබන්නෙක් වූහ.”

ยาวตา โข จุนฺท เอตรหิ สงฺโฆ วา คโณ วา โลเก อุปฺปนฺโน, นาหํ จุนฺท อญฺญํ เอกสงฺฆมฺปิ สมนุปสฺสามิ, เอวํ ลาภคฺค ยสคฺคปตฺตํ, ยถริว จุนฺท ภิกฺขุสงฺโฆติ.

“චුන්දය, දැනට මෙලොව පහළ වී ඇති යම්තාක් සංඝයෙක් හෝ සමූහයක් ඇද්ද, ඒ අතරින් මේ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ මෙන් මෙතරම් උතුම් ලාභයට ද උතුම් යසසට ද පැමිණි වෙනත් කිසිදු සංඝයෙකු මම නොදකිමි.”

อมฺหากํ [Pg.203] อาจริยสฺส เทถ, อุปชฺฌายสฺส เทถาติ อุจฺจาสทฺท มหาสทฺทํ กโรนฺติ. สา จ เนสํ ปวตฺติ ภควโตปิ ปากฏา อโหสิ. ตโต ภควา อนนุจฺฉวิกนฺติ ธมฺมสํเวคํ อุปฺปาเทตฺวา จินฺเตสิ.

“අපගේ ආචාර්යයන් වහන්සේට දෙන්න, අපගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේට දෙන්න” යැයි ඔවුහු මහත් හඬින් කෑගැසූහ. ඔවුන්ගේ ඒ පැවැත්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ද ප්‍රකට විය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මෙය නුසුදුසු යැයි’ ධර්ම සංවේගය උපදවා මෙසේ සිතූහ.

ปจฺจยา อกปฺปิยาติ น สกฺกา สิกฺขาปทํ ปญฺญเปตุํ. ปจฺจยปฏิพทฺธา หิ กุลปุตฺตานํ สมณธมฺมวุตฺติ. หนฺทาหํ ธมฺมทายาทปฏิปทํ เทเสมิ.

“පිරිකර අකැප යැයි ශික්ෂාපදයක් පැනවීමට නොහැකිය. මන්ද, කුලපුත්‍රයන්ගේ මහණදම් පැවැත්ම පිරිකර මත රඳා පවතින්නකි. එබැවින්, මම ධර්ම දායාද පිළිවෙත දේශනා කරමි.”

สา [Pg.204] สิกฺขากามานํ กุลปุตฺตานํ สิกฺขาปทปญฺญตฺติ วิย ภวิสฺสติ นครทฺวาเร ฐปิตสพฺพกายิกอาทาโส วิย จ, ยถา หิ นคร ทฺวาเร ฐปิเต สพฺพกายิเก อาทาเส จตฺตาโร วณฺณา อตฺตโน ฉายํ ทิสฺวา วชฺชํ ปหาย นิทฺโทสา โหนฺติ.

එය හික්මීමට කැමති කුලපුත්‍රයන්ට ශික්ෂාපද පැනවීමක් මෙන් ද, නුවර දොරටුවෙහි තබන ලද මුළු සිරුරම පෙනෙන කැඩපතක් මෙන් ද වන්නේය. නුවර දොරටුවෙහි තබන ලද මුළු සිරුරම පෙනෙන කැඩපතින් සතර කුලයන්හි අය තමන්ගේ ඡායාව දැක, අඩුපාඩු දුරු කොට නිදොස් වන්නාක් මෙනි.

โส [Pg.207] หิ พฺราหฺมณ ภควา อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา, อสญฺชาตสฺส มคฺคสฺส สญฺชเนตา, อนกฺขาตสฺส มคฺคสฺส อกฺขาตา, มคฺคญฺญู มคฺควิทู มคฺคโกวิโทติจ. โส หาวุโส ภควา ชานํ ชานาติ, ปสฺสํ ปสฺสติ จกฺขุภูโต ญาณภูโต ธมฺมภูโต พฺรหฺมภูโต วตฺตา ปวตฺตา อตฺถสฺส นินฺเนตา อมตสฺส ทาตา ธมฺมสฺสามี ตถาคโตติจ, ….

“බ්‍රාහ්මණය, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නොවූ මාර්ගය උපදවන්නා වූ, හටනොගත් මාර්ගය ඇතිකරවන්නා වූ, නොදෙසූ මාර්ගය දේශනා කරන්නා වූ, මාර්ගය දන්නා වූ, මාර්ගය අවබෝධ කළා වූ, මාර්ගයෙහි දක්ෂ වූ සේක. ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැනගත යුත්ත දන්නා සේක, දැකිය යුත්ත දක්නා සේක; චක්ඛුභූත වූ, ඥානභූත වූ, ධර්මභූත වූ, බ්‍රහ්මභූත වූ, (යහපත) පවසන්නා වූ, පවත්වන්නා වූ, අර්ථය පමුණුවන්නා වූ, අමා මහ නිවන් දෙන්නා වූ, ධර්මයේ ස්වාමියා වූ තථාගතයන් වහන්සේය.”

ปณีเตน [Pg.222] ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ.

ප්‍රණීත වූ කෑදෙයින් හා බුදින දෙයින් ස්වකීය හස්තයෙන්ම සන්තර්පණය කළේය, මොනවට පිළිගැන්වූයේය.

อเร [Pg.234] ตฺวํ สุคตาติริตฺตมฺปิ ปิณฺฑปาตํ ปฏิกฺขิปิตฺวา อีทิสํ อิจฺฉํ อุปฺปาเทสิ.

“එම්බල, තෝ සුගතයන් වහන්සේ ඉතිරි කළ පිණ්ඩපාතය පවා ප්‍රතික්ෂේප කර, මෙවැනි ආශාවක් උපදවා ගත්තෙහිද?”

ทุพฺภโร [Pg.236] ภิกฺขุ น สกฺกา โปสิตุํ.

පෝෂණය කිරීමට අපහසු වූ භික්ෂුවක් පෝෂණය කළ නොහැකිය.

อมฺหากํ [Pg.237] ภทนฺโต สุภโร โถเกนปิ ตุสฺสติ, มยเมว นํ โปสิสฺสามาติ ปฏิญฺญํ กตฺวา โปเสนฺติ.

“අපගේ ස්වාමීන් වහන්සේ පෝෂණය කිරීමට පහසුය, ස්වල්පයකින් වුවද සතුටු වන සේක. අපිම උන්වහන්සේව පෝෂණය කරන්නෙමු” යැයි පොරොන්දු වී පෝෂණය කරති.

‘‘อเร [Pg.238] ตฺวํ นาม ตทา สุคตาติริตฺตมฺปิ ปิณฺฑปาตํ ปฏิกฺขิปิตฺวา ตถา ชิฆจฺฉาทุพฺพลฺยปเรโตปิ สมณธมฺมํ กตฺวา อชฺช โกสชฺชมนุยุญฺชสิ’’ –

“එම්බල, තෝ එදා සුගතයන් වහන්සේ ඉතිරි කළ පිණ්ඩපාතය පවා ප්‍රතික්ෂේප කර, සා පිපාසාවෙන් හා දුබලකමින් පීඩිතව සිටියදී පවා එසේ මහණදම් පුරා, අද කුසීතකමෙහි යෙදෙන්නෙහිද?”

ยา [Pg.239] จ โข อานนฺทกถา อภิสลฺเลขิตา เจโตวินีวรณสปฺปายา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. เสยฺยถิทํ อปฺปิจฺฉกถาติ …,.

“ආනන්දය, යම් කතාවක් කෙලෙස් සිඳලීමට උපකාරී වේද, සිතේ නීවරණ දුරු කිරීමට හිතකර වේද, ඒකාන්ත කලකිරීම පිණිස, නොඇල්ම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස, නිවන පිණිස පවතීද, එනම්: අප්පිච්ඡ කතාව (අල්පේච්ඡ බව පිළිබඳ කතාව)...”

อิทมโวจ [Pg.243] ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගතයන් වහන්සේ මෙය වදාරා, අසුනෙන් නැගී සිට විහාරයට වැඩම කළ සේක.

อิมํ [Pg.245] มยา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิฏฺฐํ วิตฺถาเรน อวิภตฺตํ, ธมฺมปฏิคฺคาหกา ภิกฺขู อุคฺคเหตฺวา อานนฺทํ วา กจฺจานํ วา อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิสฺสนฺติ, เต มยฺหํ ญาเณน สํสนฺเทตฺวา กเถสฺสนฺติ, ตโต ธมฺมปฏิคฺคาหกา ปุน มํ ปุจฺฉิสฺสนฺติ, เตสํ อหํ สุกถิตํ ภิกฺขเว อานนฺเทน, สุกถิตํ กจฺจาเนน, มํ เจปิ ตุมฺเห เอกมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยาถ, อหมฺปิ นํ เอวเมว พฺยากเรยฺยนฺติ.

“මා විසින් සංක්ෂිප්තයෙන් දෙසන ලද, විස්තර වශයෙන් බෙදා නොදක්වන ලද මේ දේශනාව, ධර්මය පිළිගන්නා භික්ෂූන් වහන්සේලා උගෙන, ආනන්ද තෙරුන් හෝ කච්චාන තෙරුන් හෝ වෙත එළඹ විමසන්නාහුය. ඔවුහු මාගේ ඥානය සමඟ සසඳා එය විස්තර කරනු ඇත. ඉන්පසු ධර්මය පිළිගන්නා භික්ෂූන් වහන්සේලා නැවතත් මාගෙන් විමසන්නාහුය. එවිට මම ඔවුන්ට ‘මහණෙනි, ආනන්දයන් විසින් මැනවින් පවසන ලදී, කච්චානයන් විසින් මැනවින් පවසන ලදී. ඉදින් ඔබ මගෙන් ද එහි අර්ථය විමසුවේ නම්, මම ද එය මේ අයුරින්ම විස්තර කරන්නෙමි’ යි පවසන්නෙමි.”

จูฬโคสิงฺคสุตฺต

චූළගෝසිංග සූත්‍රය

เอวํ [Pg.249] เม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ, เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จ อนุรุทฺโธ อายสฺมา จ นนฺทิโย อายสฺมา จ กิมิโล โคสิงฺคสาลวนทาเย วิหรนฺติ. อถโข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน โคสิงฺคสาลวนทาโย, เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข ทายปาโล ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘มา มหาสมณ เอตํ ทายํ ปาวิสิ, สนฺเตตฺถ ตโย กุลปุตฺตา อตฺตกามรูปา วิหรนฺติ, มา เตสํ อผาสุกมกาสี’’ติ.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඥාතික ගමෙහි ගිජ්ජකාවසත වැඩවසන සේක. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ, ආයුෂ්මත් නන්දිය සහ ආයුෂ්මත් කිමිල යන තෙරුන් වහන්සේලා ගෝසිංග සාලවන උයනෙහි වැඩවසති. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි ඵලසමාපත්තියෙන් නැඟී සිට, ගෝසිංග සාලවන උයන දෙසට වැඩම කළ සේක. උයන්පල්ලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම වඩිනු දුටුවේය. දැක භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැලකළේය: “මහා ශ්‍රමණයාණන් වහන්ස, මේ උයනට ඇතුළු නොවන්න. තමන්ගේ යහපත කැමති කුලපුත්‍රයෝ තිදෙනෙක් මෙහි වෙසෙති. ඔවුන්ට අපහසුවක් නොකරනු මැනවි.”

อหํ [Pg.253] อิเม กุลปุตฺเต ปคฺคณฺหิตฺวา อุกฺกํสิตฺวา ปฏิสนฺถารํ กตฺวา ธมฺมํ เนสํ เทเสสฺสามีติ.

“මම මේ කුලපුත්‍රයන් දිරිමත් කොට, ඔසවා තබා, පිළිසඳර කොට ඔවුන්ට ධර්මය දේශනා කරන්නෙමි” යි (සිතුවේය).

อสฺโสสิ [Pg.258] โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ ทายปาลสฺส ภควตา สทฺธึ มนฺตยมานสฺส. สุตฺวาน ทายปาลํ เอตทโวจ, มา อาวุโส ทายปาล ภควนฺตํ วาเรสิ, สตฺถา โน ภควา อนุปฺปตฺโตติ.

ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ තෙරුන් වහන්සේ, වනය රකින්නා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සාකච්ඡා කරනු ඇසූ සේක. එය අසා උන්වහන්සේ වනය රකින්නාට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත්නි දායපාල, භාග්‍යවතුන් වහන්සේව වළක්වන්න එපා. අපගේ ශාස්තෘ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කර සිටිති."

มยํ [Pg.259] ตโย ชนา อิธ วิหราม, อญฺเญ ปพฺพชิตา นาม นตฺถิ, อยญฺจ ทายปาโล ปพฺพชิเตน วิย สทฺธึ กเถติ, โก นุ โข ภวิสฺสตีติ.

"අපි තිදෙනා මෙහි වෙසෙමු. වෙනත් පැවිද්දෙක් නම් මෙහි නැත. මේ වනය රකින්නා පැවිද්දෙකු සමඟ මෙන් කතා කරයි. ඒ කවුරුන් විය හැකිද?"

อยํ [Pg.260] ทายปาโล ผณกตํ อาสิวิสํ คีวาย คเหตุํ หตฺถํ ปสาเรนฺโตวิย โลเก อคฺคปุคฺคเลน สทฺธึ กเถนฺโตว น ชานาติ, อญฺญตรภิกฺขุนา วิย สทฺธึ กเถตีติ.

"මේ වනය රකින්නා පෙනගොබය තැනූ විෂඝෝර සර්පයෙකු බෙල්ලෙන් ඇල්ලීමට අත දිගු කරන්නෙකු මෙන්, ලෝකයෙහි අග්‍ර පුද්ගලයාණන් වහන්සේ සමඟ කතා කරමින් සිටින බව නොදනී. ඔහු කතා කරන්නේ වෙනත් සාමාන්‍ය භික්ෂුවක සමඟ මෙනි."

มยํ [Pg.261] ตโย ชนา สมคฺควายํ วสาม. สจาหํ เอกโกว ปจฺจุคฺคมนํ กริสฺสามิ. สมคฺควาโส นาม น ภวิสฺสตีติ ปิยมิตฺเต คเหตฺวาว ปจฺจุคฺคมนํ กริสฺสามิ. ยถา จ ภควา มยฺหํ ปิโย, เอวํ สหายานมฺปิ เม ปิโยติ, เตหิ สทฺธึ ปจฺจุคฺคมนํ กาตุกาโม สยํ อกตฺวาว อุปสงฺกมิ.

"අපි තිදෙනා සමඟියෙන් වාසය කරමු. ඉදින් මම තනිවම පෙරගමන් කළහොත්, එය සමඟි වාසයක් නොවන්නේය. එබැවින් ප්‍රිය මිතුරන් කැටුවම පෙරගමන් කරන්නෙමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ප්‍රිය වන්නා සේම, මගේ යහළුවන්ට ද ප්‍රිය වන සේක. ඔවුන් සමඟම පෙරගමන් කිරීමට කැමති වූ ඔහු තනිව නොගොස් (මිතුරන් වෙත) එළඹියේය."

ตสฺส [Pg.271] มยฺหํ ภนฺเต เอวํ โหติ, ยํ นูนาหํ สกํ จิตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา อิเมสํเยว อายสฺมนฺตานํ จิตฺตสฺส วเสน วตฺเตยฺยนฺติ. โส โข อหํ ภนฺเต สกํ จิตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา อิเมสํเยว อายสฺมนฺตานํ จิตฺตสฺส วเสน วตฺตามิ, นานาหิ โข โน ภนฺเต กายา เอกญฺจ ปน มญฺเญ จิตฺตนฺติ.

"ස්වාමීනි, මට මෙසේ සිතුණි: 'මම මගේම සිත පසෙක තබා, මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාගේම සිත් පරිදි හැසිරෙන්නෙම් නම් මැනවි' කියාය. ස්වාමීනි, මම මගේම සිත පසෙක තබා, මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාගේම අභිප්‍රාය පරිදි හැසිරෙමි. ස්වාමීනි, අපගේ ශරීර විවිධ වුවද, අපගේ සිත එකක්මයැයි මට සිතේ."

สาธุ [Pg.274] สาธุ อนุรุทฺธา, กจฺจิ ปน โว อนุรุทฺธา อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรถาติ.

"සාධු! සාධු! අනුරුද්ධයෙනි, ඔබලා නොප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, ජීවිතය කැප කර වාසය කරනවාද?"

ตคฺฆ มยํ ภนฺเต อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรามาติ.

"ස්වාමීනි, ඒකාන්තයෙන්ම අපි නොප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, ජීවිතය කැප කර වාසය කරමු."

ยถา [Pg.275] กถํ ปน ตุมฺเห อนุรุทฺธา อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรถาติ.

"අනුනුද්ධයෙනි, ඔබලා කෙසේ නම් නොප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, ජීවිතය කැප කර වාසය කරන්නේද?"

อตฺถิ [Pg.284] ปน โว อนุรุทฺธา เอวํ อปฺปมตฺตานํ อาตาปีนํ ปหิตตฺตานํ วิหรนฺตานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส อธิคโต ผาสุวิหาโรติ.

"අනුරුද්ධයෙනි, මෙසේ නොප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, ජීවිතය කැප කර වාසය කරන ඔබලාට උත්තරීතර මනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට සුදුසු වූ, විශේෂ ඥානදර්ශනයක් සහ පහසු විහරණයක් ලැබී තිබේද?"

กึ [Pg.285] หิ โน สิยา ภนฺเต. อิธ มยํ ภนฺเต ยาวเทว อากงฺขาม, วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหราม, อยํ โข โน ภนฺเต อมฺหากํ อปฺปมตฺตานํ อาตาปีนํ ปหิตตฺตานํ วิหรนฺตานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส อธิคโต ผาสุวิหาโรติ.

"ස්වාමීනි, එය නොවැළැක්විය හැක්කකි. ස්වාමීනි, මෙහි අපි කැමති තාක් කල්, කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමු. ස්වාමීනි, නොප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, ජීවිතය කැප කර වාසය කරන අපට ලැබී ඇති, උත්තරීතර මනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට සුදුසු වූ, විශේෂ ඥානදර්ශනය සහ පහසු විහරණය මෙයයි."

สคาถาวคฺคสํยุตฺต อฏฺฐกถา

"සගාථවග්ගසංයුක්ත අටුවාව"

ยกฺขสํยุตฺต

"යක්ඛ සංයුක්තය"

อาฬวกสุตฺต

"ආළවක සූත්‍රය"

เอวํ [Pg.1] เม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา อาฬวิยํ วิหรติ อาฬวกสฺส ยกฺขสฺส ภวเน.

"මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආළවී නුවර, ආළවක යක්ෂයාගේ භවනයෙහි වැඩවසන සේක."

นาสกฺขิ [Pg.3] มิคํ คเหตุนฺติ อปวาทโมจนตฺถํ กาเชนาทาย อาคจฺฉนฺโต นครสฺสาวิทูเร พหลปตฺตปลาสํ มหานิคฺโรธํ ทิสฺวา ปริสฺสมวิโนทนตฺถํ ตสฺส มูลมุปคโต.

"මුවෙකු අල්ලා ගැනීමට නොහැකි විය යන අපවාදයෙන් මිදීම සඳහා කඳකින් ඔසවාගෙන එන්නා වූ ඔහු, නගරයට නුදුරු තැනක ඝන පත්‍ර හා අතුපතරින් යුතු මහත් නුග ගසක් දැක, විඩාව නිවා ගැනීම පිණිස එම ගස මුලට පැමිණියේය."

เย [Pg.5] เย วชฺชา โหนฺติ, เต เต สนฺธาย ‘‘โย ชีวิตตฺถิโก, โส นิกฺขมตู’’ติ ภณติ.

"වැරදිකරුවන් වූ යම් යම් අය වෙත්ද, ඔවුන් අරභයා 'යමෙක් ජීවත්වීමට කැමති නම්, ඔහු නික්ම යත්වා!' යි පවසයි."

ราชา [Pg.6] โจเร คเหตฺวา ยกฺขสฺส เทตีติ มนุสฺสา โจรกมฺม โต ปฏิวิรตา. ตโต อปเรน สมเยน นวโจรานํ อภาเวน ปุราณโจรานญฺจ ปริกฺขเยน พนฺธนาคารานิ สุญฺญานิ อเหสุํ.

"රජතුමා සොරුන් අල්ලා යක්ෂයාට දෙයි යන බිය නිසා මිනිස්සු සොරකම් කිරීමෙන් වැළකුණහ. ඉන්පසු කලෙකදී, අලුත් සොරුන් නොවීම නිසාත්, පරණ සොරුන් අවසන් වීම නිසාත් හිරගෙවල් හිස් විය."

ราชา [Pg.7] อมฺหากํ ปิตรํ อมฺหากํ ปิตามหํ เปเสตีติ มนุสฺสา โขภํ กริสฺสนฺติ, มา โว เอตํ รุจฺจีติ วาเรสิ.

"රජතුමා අපේ පියා හෝ මුත්තණුවන් යවයි කියා මිනිසුන් කැරලි ගසනු ඇත. ඔබලා මෙයට කැමති නොවන්න යැයි පවසා ඔහු එය වැළැක්වීය."

นตฺถิ [Pg.8] เทว นคเร ทารโก ฐเปตฺวา อนฺเตปุเร ตว ปุตฺตํ อาฬวกกุมารนฺติ.

"දේවයන් වහන්ස, අන්තඃපුරයෙහි සිටින ඔබ වහන්සේගේ පුත් ආළවක කුමරු හැර වෙනත් කිසිදු දරුවෙක් මේ නගරයෙහි නැත."

อถ [Pg.15] โข อาฬวโก ยกฺโข เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ นิกฺขม สมณาติ. สาธาวุโสติ ภควา นิกฺขมิ. ปวิส สมณาติ. สาธาวุโสติ ภควา ปาวิสิ. ทุติยมฺปิ โข โอฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ นิกฺขม สมณาติ. สาธาวุโสติ ภควา นิกฺขมิ. ปวิส สมณาติ. สาธาวุโสติ ภควา ปาวิสิ. ตติยมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ นิกฺขม สมณาติ. สาธาวุโสติ ภควา นิกฺขมิ. ปวิส สมณาติ. สาธาวุโสติ ภควา ปาวิสิ. จตุตฺถมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ นิกฺขม สมณาติ. น ขฺวาหํ ตํ อาวุโส นิกฺขมิสฺสามิ. ยํ เต กรณียํ, ตํ กโรหีติ. ปญฺหํ ตํ สมณ ปุจฺฉิสฺสามิ, สเจ เม น พฺยากริสฺสสิ, จิตฺตํ วา เต ขิปิสฺสามิ, หทยํ วา เต ผาเลสฺสามิ, ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิปิสฺสามีติ. น ขฺวาหํ ตํ อาวุโส ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย, โย เม จิตฺตํ วา ขิเปยฺย หทยํ วา ผาเลยฺย ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิเปยฺย. อปิจ ตฺวํ อาวุโส ปุจฺฉ ยทา กงฺขสีติ.

"එවිට ආළවක යක්ෂයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියේය. එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: 'ශ්‍රමණය, පිටතට යන්න.' 'ඇවැත්නි, ඉතා යහපත්' කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිටතට වැඩි සේක. 'ශ්‍රමණය, ඇතුළට එන්න.' 'ඇවැත්නි, ඉතා යහපත්' කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇතුළට වැඩි සේක. දෙවන වරද... තෙවන වරද... සිව්වන වරද ආළවක යක්ෂයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: 'ශ්‍රමණය, පිටතට යන්න.' 'ඇවැත්නි, මම පිටතට නොයන්නෙමි. ඔබට කළ හැකි දෙයක් ඇත්නම් එය කරන්න.' 'ශ්‍රමණය, මම ඔබෙන් ප්‍රශ්නයක් අසමි. ඉදින් ඔබ මට පිළිතුරු නොදුනහොත්, මම ඔබේ සිත අවුල් කරන්නෙමි, නැතහොත් ඔබේ හෘදය පලන්නෙමි, නැතහොත් දෙපයින් අල්ලා ගඟෙන් එතෙරට විසි කරන්නෙමි.' 'ඇවැත්නි, දෙවියන්, මරුන්, බඹුන් සහිත ලෝකයෙහි ද, මහණ බමුණන් සහිත ප්‍රජාව අතරෙහි ද, දෙවි මිනිසුන් අතරෙහි ද මාගේ සිත අවුල් කළ හැකි, හෘදය පැලිය හැකි, හෝ දෙපයින් අල්ලා ගඟෙන් එතෙරට විසි කළ හැකි කිසිවෙකු මම නොදකිමි. එසේ වුවත්, ඇවැත්නි, ඔබ කැමති දෙයක් අසන්න.'"

โก [Pg.19] โส ภควานาม, โย มม ภวนํ ปวิฏฺโฐติ อาห.

"මගේ භවනයට ඇතුළු වූ ඒ 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ' නම් කවුද? යි ඔහු ඇසුවේය."

น ตฺวํ อาวุโส ชานาสิ ภควนฺตํ อมฺหากํ สตฺถารํ, โย ตุสิตภวเน ฐิโต ปญฺจมหาวิโลกิตํ วิโลเกตฺวาติอาทินา นเยน ยาว ทมฺมจกฺกปวตฺตนา กเถนฺตา ปฏิสนฺธิอาทีสุ ทฺวตฺตึสปุพฺพนิมิตฺตานิ วตฺวา อิมานิปิ ตฺวํ อาวุโส อจฺฉริยานิ นาทฺทสาติ โจเทสุํ.

"ඇවැත්නි, තුසිත භවනයෙහි වැඩසිටිමින් පස්මහ බැලුම් බලා වදාළා වූ, අපගේ ශාස්තෘ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගැන ඔබ නොදන්නෙහිද? යනාදී ක්‍රමයෙන් ධම්මචක්කප්පවත්තනය දක්වා කරුණු දක්වමින්, පිළිසඳ ගැනීමේදී ඇති වූ තිස්දෙකක් වූ පෙරනිමිති පවසා, 'ඇවැත්නි, ඔබ මේ ආශ්චර්යයන් දුටුවේ නැද්ද?' යි ඔවුහු චෝදනා කළහ."

ปสฺสถ [Pg.21] ทานิ ตุมฺหากํ วา สตฺถา มหานุภาโว, อหํ วาติ ทกฺขิณปาเทน สฏฺฐิโยชนมตฺตํ เกลาสปพฺพตกูฏํ อกฺกมิ.

"දැන් බලව්, මහානුභාව සම්පන්න වන්නේ ඔබලාගේ ශාස්තෘවරයාද නැතහොත් මමද? යි පවසා ඔහු දකුණු පයෙන් යොදුන් හැටක් පමණ වූ කෛලාස පර්වත කූටය පෑගුවේය."

ยํ [Pg.27] นูนาหํ เกนจิ อเชยฺยํ ทุสฺสาวุธํ มุญฺเจยฺยนฺติ.

"මම කිසිවෙකුටවත් පරාජය කළ නොහැකි දුස්සාවුධය මුදාහළහොත් මැනවි යි ඔහු සිතීය."

อิทํ [Pg.30] การณํ เมตฺตาวิหารยุตฺโต สมโณ, หนฺท นํ โรเสตฺวา เมตฺตาย วิโยเชมีติ อิมินา สมฺพนฺเธเนตํ วุตฺตํ, อถ โข อาฬวโก ยกฺโข เยน ภควา…เป… นิกฺขม สมณาติ.

"මේ කාරණය නම්: 'මේ ශ්‍රමණයා මෛත්‍රී විහරණයෙන් යුක්තය. එහෙයින් ඔහුව කෝප ගන්වා මෛත්‍රියෙන් මුදවන්නෙමි' යන මේ සම්බන්ධයෙන් මෙය පවසන ලදී. 'ඉන්පසු ආළවක යක්ෂයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ...පෙ... ශ්‍රමණය, පිටතට යන්න.'"

‘‘สุพฺพโจ [Pg.31] วตายํ สมโณ เอกวจเนเนว นิกฺขนฺโต, เอวํ นาม นิกฺขเมตุํ สุขํ สมณํ อการเณเนวาหํ สกลรตฺตึ ยุทฺเธน อพฺภุยฺยาสินฺติ มุทุจิตฺโต หุตฺวา ปุน จินฺเตสิ –

"'මේ ශ්‍රමණයා සැබවින්ම කීකරුව එක වචනයෙන්ම පිටතට ගියේය. මෙසේ පිටතට යැවීමට පහසු වූ ශ්‍රමණයෙකු සමඟ මම කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව මුළු රැය පුරාම යුද්ධ කළෙමි' යි මෘදු සිත් ඇත්තෙකු වී නැවත මෙසේ සිතුවේය:"

สุพฺพโจ [Pg.33] อยํ สมโณ นิกฺขมาติ วุตฺโต นิกฺขมติ. ปวิสาติ วุตฺโต ปวิสติ. ยํนูนาหํ อิมํ สมณํ เอวเมว สกลรตฺตึ กิลเมตฺวา ปาเท คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิเปยฺยนฺติ ปาปกํ จิตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา จตุตฺถวารํ อาห นิกฺขม สมณาติ.

"'මේ ශ්‍රමණයා කීකරුය. පිටතට යන්න කී කල පිටතට යයි. ඇතුළට එන්න කී කල ඇතුළට එයි. මම මේ ශ්‍රමණයා මෙසේම මුළු රැය පුරා වෙහෙසට පත් කර, දෙපයින් අල්ලා ගඟෙන් එතෙරට විසි කරන්නෙම් නම් මැනවි' යි ලාමක සිතක් උපදවාගෙන සිව්වන වරටත් 'ශ්‍රමණය, පිටතට යන්න' යැයි පැවසීය."

กึ [Pg.37] สูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ,กึสุ สุจิณฺณํ สุขมาวหาติ;

กึสุ หเว สาทุตรํ รสานํ,กถํ ชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐนฺติ;

මේ ලෝකයෙහි මිනිසෙකුට ඇති උතුම්ම ධනය කුමක්ද? හොඳින් ප්‍රගුණ කළ කවරක් සතුට (සැපය) උදා කරයිද? රසයන් අතරින් ඉතාම මිහිරි රසය කුමක්ද? කෙසේ ජීවත් වීම උතුම්ම ජීවිතය යැයි පවසත්ද?

สทฺธีธ [Pg.39] วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ,ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;

สจฺจํ หเว สาทุตรํ รสานํ,ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐนฺติ.

මේ ලෝකයෙහි මිනිසෙකුට ඇති උතුම්ම ධනය ශ්‍රද්ධාවයි. හොඳින් ප්‍රගුණ කළ ධර්මය සැපය උදා කරයි. රසයන් අතරින් සත්‍යයම ඉතාම මිහිරි රසය වෙයි. ප්‍රඥාවෙන් ජීවත් වීම උතුම්ම ජීවිතය යැයි පවසති.

สทฺโธ [Pg.41] สีเลน สมฺปนฺโน,ยโส โภคสมปฺปิโต;

ยํ ยํ ปเทสํ ภชติ,ตตฺถ ตตฺเถว ปูชิโตติ วจนโต –

ශ්‍රද්ධාවෙන් හා ශීලයෙන් යුක්ත වූ, කීර්තියෙන් හා භෝග සම්පත්වලින් පිරිපුන් තැනැත්තා යම් යම් ප්‍රදේශයකට යන්නේද, ඒ ඒ හැම තැනකදීම පුදනු ලබන්නේය යන වචනය පරිදි –

สจฺเจน [Pg.43] วาเจนุทกมฺปิ ธาวติ,วิสมฺปิ สจฺเจน หนนฺติ ปณฺฑิตา;

สจฺเจน เทโว ถนยํ ปวสฺสติ,สจฺเจ ฐิตา นิพฺพุตึ ปตฺถยนฺติ.

සත්‍ය වචනයේ බලයෙන් ජලය පවා ගලා යයි. පණ්ඩිතයෝ සත්‍යයේ බලයෙන් විෂ පවා නසති. සත්‍යයේ බලයෙන් වැසි වලාකුළු ගුගුරා වැසි වස්වයි. සත්‍යයෙහි පිහිටි අය නිවන (නිවීම) ප්‍රාර්ථනා කරති.

เยเกจิเม อตฺถิ รสา ปถพฺยา,สจฺจํ เตสํ สาทุตรํ รสานํ;

สจฺเจ ฐิตา สมณพฺราหฺมณา จ,ตรนฺติ ชาติมรณสฺส ปารนฺติ.

පොළොවෙහි යම් තාක් රසයන් ඇත්ද, ඒ සියලු රසයන්ට වඩා සත්‍යයම මිහිරි රසය වේ. සත්‍යයෙහි පිහිටි ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ජාති මරණ සංසාරයේ එතෙරට පැමිණෙති.

กถํสุ [Pg.46] ตรติ โอฆํ, กถํสุ ตรติ อณฺณวํ;

กถํสุ ทุกฺขมจฺเจติ, กถํสุ ปริสุชฺฌติ.

ඕඝය (සංසාර සැඩපහර) තරණය කරන්නේ කෙසේද? මහා සාගරය තරණය කරන්නේ කෙසේද? දුක ඉක්මවා යන්නේ කෙසේද? පිරිසිදු වන්නේ කෙසේද?

สทฺธาย [Pg.47] ตรติ โอฆํ, อปฺปมาเทน อณฺณวํ;

วีริเยน ทุกฺขมจฺเจติ, ปญฺญาย ปริสุชฺฌติ.

ශ්‍රද්ධාවෙන් ඕඝය තරණය කරයි, අප්‍රමාදයෙන් මහා සාගරය තරණය කරයි, වීර්යයෙන් දුක ඉක්මවා යයි, ප්‍රඥාවෙන් පිරිසිදු වෙයි.

กถํสุ [Pg.50] ลภเต ปญฺญํ, กถํสุ วินฺทเต ธนํ;

กถํสุ กิตฺตึ ปปฺโปติ, กถํ มิตฺตานิ คนฺถติ;

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ, กถํ เปจฺจ น โสจตีติ–

ප්‍රඥාව ලබා ගන්නේ කෙසේද? ධනය උපයා ගන්නේ කෙසේද? කීර්තියට පත්වන්නේ කෙසේද? මිතුරන් ඇති කර ගන්නේ කෙසේද? මෙලොවින් පරලොවට ගොස් ශෝක නොකරන්නේ කෙසේද?

สทฺทหาโน [Pg.51] อรหตํ, ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา;

สุสฺสูสํ ลภเต ปญฺญํ, อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ.

නිවන් ලැබීම පිණිස අරහත් උතුමන්ගේ ධර්මය කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති, අප්‍රමාදී වූ ද නුවණැති වූ ද තැනැත්තා ශ්‍රවණය කිරීමට කැමැත්තෙන් ප්‍රඥාව ලබා ගනී.

ปติรูปการี [Pg.54] ธุรวา, อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ;

สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ, ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ.

සුදුසු පරිදි කටයුතු කරන්නා වූ ද, වගකීම් දරන්නා වූ ද, උත්සාහවන්ත වූ ද තැනැත්තා ධනය උපයයි. සත්‍යයෙන් කීර්තිය ලබයි. දීමෙන් (ත්‍යාගශීලී බවෙන්) මිතුරන් ඇති කර ගනී.

อสฺมา โลโก ปรํ โลกํ, เอวํ เปจฺจ น โสจติ.

මෙසේ මෙලොවින් පරලොවට යන තැනැත්තා ශෝක නොකරයි.

ยสฺเสเต [Pg.56] จตุโร ธมฺมา,สทฺธสฺส ฆรเมสิโน;

สจฺจํ ทมฺโม ธิติ จาโค,ส เว เปจฺจ น โสจติ;

ගෘහ ජීවිතය ගත කරන ශ්‍රද්ධාවන්තයෙකුට සත්‍යය, දමය (ඉන්ද්‍රිය දමනය), ධෘතිය (ඉවසීම/ධෛර්යය) සහ ත්‍යාගය යන මේ කරුණු හතර ඇත්නම්, ඔහු පරලොව ගොස් ශෝක නොකරයි.

อิงฺฆ [Pg.58] อญฺเญปิ ปุจฺฉสฺสุ,ปุถู สมณพฺราหฺมเณ;

ยทิ สจฺจา ธมฺมา จาคา,ขนฺตฺยา ภิยฺโยธ วิชฺฌติ.

ඇතැම් විට සත්‍යය, දමනය, ත්‍යාගය සහ ඉවසීමට වඩා උතුම් වූ වෙනත් දෙයක් මේ ලෝකයෙහි ඇත්දැයි වෙනත් බොහෝ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගෙන්ද විමසා බලන්න.

กถํ [Pg.60] นุ ทานิ ปุจฺเฉยฺยํ, ปุถู สมณพฺราหฺมเณ;

โยหํ อชฺช ปชานามิ, โย อตฺโถ สมฺปรายิโก.

මතු පරලොවට වැඩදායක වන යහපත කුමක්දැයි අද මම හොඳින්ම දනිමි. එසේ තිබියදී මම දැන් කුමකට වෙනත් බොහෝ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගෙන් විමසන්නද?

อตฺถาย [Pg.62] วต เม พุทฺโธ, วาสายาฬวิมาคมา;

โยหํ อชฺช ปชานามิ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

ඒකාන්තයෙන්ම බුදුරජාණන් වහන්සේ ආලවී නුවරට වැඩම කළේ මගේ යහපත පිණිසමය. යම් තැනක දෙන ලද දානයක් මහත් ඵල මහානිශංස වේද, එය මම අද දැනගත්තෙමි.

โส [Pg.63] อหํ วิจริสฺสามิ, คามา คามํ ปุรา ปุรํ;

นมสฺสมาโน สมฺพุทฺธํ, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

එබැවින් මම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට ද, ධර්මයේ ඇති සුන්දර ගුණයට ද නමස්කාර කරමින් ගමින් ගමට, නගරයෙන් නගරයට සැරිසරන්නෙමි.

อิมํ [Pg.65] กุมารํ สตปุญฺญลกฺขณํ,สพฺพงฺคุเปตํ ปริปุณฺณพฺยญฺชนํ;

อุทคฺคจิตฺโต สุมโน ททามิ เต,ปฏิคฺคห โลกหิตาย จกฺขุมาติ.

සියලු ශරීර අවයවයන්ගෙන් හා ලක්ෂණයන්ගෙන් පිරිපුන්, සියයක් පින් ලකුණෙන් යුත් මේ කුමාරයාව සතුටු සිතින් මම ඔබ වහන්සේට පූජා කරමි. ලෝක සත්වයාට හිතවත් වූ චක්ෂුමත් බුදුරජාණන් වහන්ස, මෙයා පිළිගත මැනව.

ทีฆายุโก [Pg.66] โหตุ อยํ กุมาโร,ตุวญฺจ ยกฺข สุขิโต ภวาหิ;

อพฺยาธิตา โลกหิตาย ติฏฺฐถ;

อยํ กุมาโร สรณมุเปติ พุทฺธํ…เป… ธมฺมํ…เป… สงฺฆํ.

මේ කුමාරයා දීර්ඝායුෂ ලබත්වා! යක්ෂය, ඔබද සුවපත් වෙත්වා! ලෝකයාගේ යහපත පිණිස නිරෝගීව ඉන්න. මේ කුමාරයා බුදුරජාණන් වහන්සේ ද, ...පෙ... ධර්මය ද, ...පෙ... සංඝයා වහන්සේ ද සරණ යයි.

มหาวคฺคสํยุตฺต อฏฺฐกถา

මහාවග්ගසංයුත්ත අට්ඨකථාව

เอกํ [Pg.71] สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต มคเธสุ วิหรติ นาลกคามเก อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. จุนฺโท จ สมณุทฺเทโส อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส อุปฏฺฐาโก โหติ.

එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාම නම් වූ අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ආරාමයෙහි වැඩවසන සේක. ඒ අවස්ථාවෙහි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මගධ දේශයේ නාලක ග්‍රාමයෙහි දැඩි සේ ගිලන්ව, දුකට පත්ව, අසනීපයෙන් පසු වූ සේක. චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ උපස්ථායකයා වූහ.

อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เตเนว อาพาเธน ปรินิพฺพายิ. อถ โข จุนฺโท สมณุทฺเทโส อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปตฺตจีวรมาทาย เยน สาวตฺถิ เชตวนํ อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราโม, เยนา ยสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จุนฺโท สมณุทฺเทโส อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ ‘‘อายสฺมา ภนฺเต สาริปุตฺโต ปรินิพฺพุโต, อิทมสฺส ปตฺตจีวร’’นฺติ. อตฺถิ โข อิทํ อาวุโส จุนฺท กถา ปาภตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย, อายามาวุโส จุนฺท, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม, อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสฺสามาติ. ‘‘เอวํ ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท สมณุทฺเทโส อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ එම රෝගී තත්ත්වයෙන්ම පිරිනිවන් පා වදාළ සේක. එකල චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ පාත්‍රය සහ සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයේ අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ආරාමයෙහි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළහ. එසේ වැඩම කර, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: 'ස්වාමීනී, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාළ සේක. මේ උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය සහ සිවුරුය.' 'ඇවැත්නි චුන්ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවීමට යාමට මේ පණිවිඩය සුදුසු අවස්ථාවකි. ඇවැත්නි චුන්ද, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස් මේ කරුණ උන්වහන්සේට දන්වා සිටිමු.' එවිට චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේ 'එසේය ස්වාමීනී' කියා ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ.

พุทฺธา [Pg.75] นุ โข ปฐมํ ปรินิพฺพายนฺติ, อุทาหุ อคฺคสาวกาติ.

පළමුවෙන්ම පිරිනිවන් පා වදාරන්නේ බුදුවරුන්ද, නැතහොත් අග්‍රශ්‍රාවකයෝද?

อนุชานาตุ [Pg.78] เม ภนฺเต ภควา, อนุชานาตุ สุคโต. ปรินิพฺพาน กาโล เม, โอสฺสฏฺโฐ เม อายุสงฺขาโรติ.

ස්වාමීනී භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට අවසර දෙනු මැනව. සුගතයන් වහන්ස, මට අවසර දෙනු මැනව. මේ මාගේ පිරිනිවන් පෑමේ කාලයයි, මාගේ ආයු සංස්කාරය අත්හරින ලදී.

กตฺถ [Pg.79] ปรินิพฺพายิสฺสสิ สาริปุตฺตาติ.

සාරිපුත්ත, ඔබ කොහිදී පිරිනිවන් පාන්නෙහිද?

อตฺถิ ภนฺเต มคเธสุ นาลกคาเม ชาโตวรโก, ตตฺถาหํ ปรินิพฺพายิสฺสามีติ.

ස්වාමීනී, මගධ රට නාලක ග්‍රාමයේ මා උපන් කාමරය (ජාතගෘහය) තිබේ. මම එහිදී පිරිනිවන් පාන්නෙමි.

ยสฺส ทานิ ตฺวํ สาริปุตฺต กาลํ มญฺญสิ, อิทานิ ปน เต เชฏฺฐกนิฏฺฐ ภาติกานํ ตาทิสสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนํ ทุลฺลภํ ภวิสฺสติ, เทเสหิ เนสํ ธมฺมนฺติ อาห.

සාරිපුත්ත, ඔබ ඒ සඳහා සුදුසු කාලය යැයි සිතන්නේ නම් එසේ කරන්න. නමුත් දැන්, ඔබගේ වැඩිමහල් හා බාල සහෝදර සහෝදරියන්ට මෙවැනි භික්ෂුවකගේ දර්ශනය ලැබීම දුර්ලභ වනු ඇත. එබැවින් ඔවුන්ට ධර්මය දේශනා කරන්නැයි වදාළ සේක.

อถโข [Pg.103] อายสฺมา จ อานนฺโท จุนฺโท จ สมณุทฺเทโส เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘อยํ ภนฺเต จุนฺโท สมณุทฺเทโส ‘เอวมาห อายสฺมา ภนฺเต สาริปุตฺโต [Pg.104] ปรินิพฺพุโต, อิทมสฺส ปตฺตจีวร’นฺติ. อปิจ เม ภนฺเต ‘มธุรก ชาโต วิย กาโย, ทิสาปิ เม น ปกฺขายนฺติ, ธมฺมาปิ มํ นปฺปฏิภนฺติ อายสฺมา สาริปุตฺโต ปรินิพฺพุโต’ติ’’ สุตฺวา–

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේත් චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: 'ස්වාමීනී, මේ චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේ පවසන්නේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාළ බවත්, මේ උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය සහ සිවුරු බවත්ය. ස්වාමීනී, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ බව ඇසූ තැන් පටන් මගේ ශරීරය පණ නැති වී ගියාක් මෙන් දැනේ, මට දිශාවන් ද නොවැටහේ, ධර්මය ද මනසට නොවැටහේ.'

อปฺปเกนปิ [Pg.105] เมธาวี, ปาภเตน วิจกฺขโณ;

สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ, อณุํ อคฺคึว สนฺธมนฺติ.

බුද්ධිමත් වූ ද, සියුම් නුවණැති වූ ද තැනැත්තා කුඩා ගිනි පුපුරක් පිඹ මහත් ගින්නක් කරන්නාක් මෙන්, ඉතා සුළු වත්කමකින් පවා තමා දියුණු කරගනී.

โย [Pg.110] ปพฺพชี ชาติสตานิ ปญฺจ,ปหาย กามานิ มโนรมานิ;

ตํวีตราคํ สุสมาหิตินฺทฺริยํ;

ปรินิพฺพุตํ วนฺทถ สาริปุตฺตํ.

භව සිය ගණනක් මුළුල්ලෙහි සිත්කළු වූ කාමයන් හැරදමා පැවිදි වූ, රාගයෙන් තොර වූ, මනාව සංවර වූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇති, පිරිනිවන් පා වදාළ ඒ සාරිපුත්තයන් වහන්සේට වන්දනා කරව්.

ขนฺติพโล ปถวิสโม น กุปฺปติ,นจาปิ จิตฺตสฺส วเสน วตฺตติ;

อนุกมฺปโก การุณิโก จ นิพฺพุโต,ปรินิพฺพุตํ วนฺทถ สาริปุตฺตํ.

ඉවසීම බලය කොට ඇති, මහ පොළොව මෙන් කෝප නොවන, සිතේ වසඟයට පත් නොවන, අනුකම්පා සහගත වූ, කරුණාවන්ත වූ, ශාන්ත වූ, පිරිනිවන් පා වදාළ ඒ සාරිපුත්තයන් වහන්සේට වන්දනා කරව්.

จณฺฑาลปุตฺโต [Pg.111] ยถา นครํ ปวิฏฺโฐ,นีจมโน จรติ กโฬปิหตฺโถ;

ตถา อยํ วิหรติ สาริปุตฺโต,ปรินิพฺพุตํ วนฺทถ สาริปุตฺตํ.

නගරයට ඇතුළු වූ සැඩොල් දරුවෙකු අතැති පැසක් ඇතිව යටහත් පහත් සිතින් හැසිරෙන්නාක් මෙන්, මේ සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ද එලෙසින්ම (නිහතමානීව) වාසය කළහ. පිරිනිවන් පා වදාළ ඒ සාරිපුත්තයන් වහන්සේට වන්දනා කරව්.

อุสโภ ยถา ฉินฺนวิสาณโก,อเหฏฺฐยนฺโต จรติ ปุรนฺตเร วเน;

ตถา อยํ วิหรติ สาริปุตฺโต;

ปรินิพฺพุตํ วนฺทถ สาริปุตฺตนฺติ.

අං කැඩුණු වෘෂභයෙකු කිසිවෙකුටත් හිංසා නොකර නගර මධ්‍යයෙහි හෝ වනයෙහි හැසිරෙන්නාක් මෙන්, මේ සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ද එලෙසින්ම (අහිංසකව) වාසය කළහ. පිරිනිවන් පා වදාළ ඒ සාරිපුත්තයන් වහන්සේට වන්දනා කරව්.

อปิจ [Pg.112] เม ภนฺเต มธุรกชาโต วิย กาโย.

තවද ස්වාමීනී, මගේ ශරීරය පණ නැති වී ගියාක් මෙන් දැනේ.

กึ [Pg.113] นุโข เต อานนฺท สาริปุตฺโต สีลกฺขนฺธํ วา อาทาย ปรินิพฺพุโต, สมาธิกฺขนฺธํ วา อาทาย ปรินิพฺพุโต, ปญฺญากฺขนฺธํ วา อาทาย ปรินิพฺพุโต, วิมุตฺติกฺขนฺธํ วา อาทาย ปรินิพฺพุโต, วิมุตฺติ ญาณทสฺสนกฺขนฺธํ วา อาทาย ปรินิพฺพุโตติ.

ආනන්ද, කිමද සාරිපුත්තයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑවේ ඔබගේ ශීල ස්කන්ධයත් රැගෙනද? නැතහොත් සමාධි ස්කන්ධයද? ප්‍රඥා ස්කන්ධයද? විමුක්ති ස්කන්ධයද? නැතහොත් විමුක්ති ඥානදර්ශන ස්කන්ධයද රැගෙනද?

นนุ [Pg.116] ตํ อานนฺท มยา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ สพฺเพหิ ปิเยหิ มนา เปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว, ตํ กุเตตฺถ อานนฺท ลพฺภา ‘‘ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต มาปลุชฺชี’’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

ආනන්දයෙනි, සියලු ප්‍රිය මනාප දේවලින් වෙන්වීම, දුරස්වීම, සහ වෙනස්වීම සිදුවන බව මා විසින් කලින්ම ප්‍රකාශ කරන ලද්දක් නොවේද? ආනන්දයෙනි, උපන්නා වූ, හටගත්තා වූ, සංස්කරණය කරන ලද්දා වූ, විනාශ වන ස්වභාවයෙන් යුක්ත වූ යමක් වේද, 'එය විනාශ නොවේවා' යි බලාපොරොත්තු වන්නේ නම්, එබඳු අවස්ථාවක් ලැබිය හැක්කේ කෙසේද? එය කිසිසේත් සිදුවිය හැක්කක් නොවේ.

ทสกนิทฺเทส

දසක නිද්දෙසය

ตตฺถ [Pg.124] กตมํ ตถาคตสฺส ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ญาณํ. อิธ ตถาคโต ‘‘อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล กญฺจิ สงฺขารํ นิจฺจโต อุปคจฺเฉยฺย เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ ปชานาติ, ‘‘ฐานญฺจ โข เอตํ วิชฺชติ ยํ ปุถุชฺชโน กญฺจิ สงฺขารํ นิจฺจโต อุปคจฺเฉยฺย ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ –

එහි තථාගතයන් වහන්සේගේ හේතු සාධක ඇති දේ හේතු සාධක සහිතව ද හේතු සාධක නොමැති දේ හේතු සාධක රහිතව ද ඇති සැටියෙන් දැනගන්නා ඥානය (ස්ථානාස්ථාන ඥානය) කවරේද? මෙහි තථාගතයන් වහන්සේ 'දෘෂ්ටිසම්පන්න (සෝතාපන්න ආදී මාර්ගඵලලාභී) පුද්ගලයෙකු කිසියම් සංස්කාරයක් නිත්‍ය වශයෙන් පිළිගැනීමට කිසිසේත් ඉඩක් නැත, එය නොවිය හැක්කකි' කියා ද, 'පෘථග්ජන පුද්ගලයෙකු කිසියම් සංස්කාරයක් නිත්‍ය වශයෙන් පිළිගැනීමට ඉඩකඩ ඇත, එය සිදුවිය හැක්කකි' කියා ද මැනවින් දැනගනිති.

กมฺมโต [Pg.135] ทฺวารโต เจว;

กปฺปฏฺฐิติยโต ตถา;

ปากสาธารณาทีหิ;

วิญฺญาตพฺโพ วินิจฺฉโย.

කර්මය ද, ද්වාරය ද, කල්පයක පැවැත්ම ද, එමෙන්ම විපාකයෙහි පොදු බව ආදී කරුණුවලින් ද මෙහි විනිශ්චය වටහාගත යුතුය.

มยา [Pg.154] ภนฺเต อุปฺปนฺโน โจโร น สกฺกา ปฏิพาหิตุํ, สงฺโฆ ปรสมุทฺทํ คจฺฉตุ, อหํ สมุทฺทารกฺขํ กริสฺสามีติ.

ස්වාමීනි, මා හට මතු වී ඇති සොර සතුරන් වැළැක්වීමට නොහැකිය. මහා සංඝරත්නය මුහුදෙන් එතෙරට වඩිනා සේක්වා, මම මුහුදු තීරය ආරක්ෂා කරන්නෙමි.

อาวุโส มหาโสณ อภิรุห มหาอุลุมฺปนฺติ.

ඇවැත්නි මහාසෝණ, මේ මහා පහුරට නගින්න.

นาหํ [Pg.155] ภนฺเต ตุมฺเหสุ อคจฺฉนฺเตสุ คมิสฺสามีติ ยาวตติยํ กเถตฺวาปิ เถรํ อาโรเปตุํ อสกฺโกนฺตา นิวตฺตึสุ.

ස්වාමීනි, ඔබවහන්සේලා නොවැඩම කරන්නේ නම් මම ද නොයන්නෙමි' යි තුන් වරක් ම පැවසුව ද, තෙරුන් වහන්සේව පහුරට නංවා ගැනීමට නොහැකි වූ ඔවුහු ආපසු හැරුණහ.

เอวรูปสฺส [Pg.156] นาม ลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺตสฺส สรีรธาตุนิจยฏฺฐานํ อนาถํ ชาตนฺติ จินฺตยมาโน นิสีทิ.

ලාභයන් අතර ද යසසින් අතර ද අග්‍රප්‍රාප්ත වූ මෙබඳු උත්තමයෙකුගේ ශරීර ධාතූන් තැන්පත් කර ඇති ස්ථානය අනාථ වී ඇතැයි සිතමින් ඔහු වාඩි විය.

ภนฺเต [Pg.158] เอตํ ปณฺณขาทกมนุสฺสานํ วสนฏฺฐานํ, ธูโม ปญฺญายติ, อหํ ปุรโต คมิสฺสามีติ เถรํ วนฺทิตฺวา อตฺตโน ภวนํ อคมาสิ. เถโร สพฺพมฺปิ ภยกาลํ ปณฺณขาทกมนุสฺเส นิสฺสาย วสิ.

ස්වාමීනි, එය කොළ කන මිනිසුන් වෙසෙන ස්ථානයයි, දුම පෙනෙන්නට තිබේ, මම පෙරටුව යන්නෙමි' යි තෙරුන් වහන්සේ වැඳ තමාගේ භවනයට ගියේය. තෙරුන් වහන්සේ මුළු බියකරු කාලය පුරාම කොළ කන මිනිසුන් ඇසුරු කරමින් වාසය කළහ.

อาวุโส มหาโสณ ภิกฺขาหาโร ปญฺญายตีติ วตฺวา ปตฺตจีวรํ อาโรเปตฺวา จีวรํ ปารุปิตฺวา ปตฺตํ นีหริตฺวา อฏฺฐาสิ.

ඇවැත්නි මහාසෝණ, පිණ්ඩපාත ආහාර ලැබේදැයි විමසා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන, සිවුර පෙරවා, පාත්‍රය ඉවතට ගෙන නැවතී සිටියේය.

มหาโสณตฺเถโร [Pg.161] ปญฺจภิกฺขุสตปริวาโร มณฺฑลารามวิหารํ ปตฺโต, เอเกโก นวหตฺถสาฏเกน สทฺธึ เอเกกกหาปณคฺฆนกํ ปิณฺฑปาตํ เทตูติ มนุสฺเส อโวจุํ.

පන්සියයක් භික්ෂූන් පිරිවරාගත් මහාසෝණ තෙරුන් වහන්සේ මණ්ඩලාරාම විහාරයට පැමිණ, 'එක් එක් නමකට රියන් නවයක වස්ත්‍රයක් ද සමඟ එක් කහවණුවක් වටිනා පිණ්ඩපාතයක් බැගින් දෙන්නැ' යි මිනිසුන්ට පැවසූහ.

อนายตเน [Pg.165] นฏฺฐานํ อตฺตภาวานํ ปมาณํ นตฺถิ, พุทฺธานํ อุปฏฺฐานํ กริสฺสามีติ เจติยงฺคณํ คนฺตฺวา อปฺปหริตํ กโรติ.

නුසුදුසු ස්ථානවල විනාශ වූ ආත්ම භවයන්ට ප්‍රමාණයක් නැත. මම බුදුවරුන්ට උපස්ථාන කරන්නෙමි' යි සිතා චෛත්‍ය මළුවට ගොස් තණකොළ ආදිය උදුරා පවිත්‍ර කළේය.

มยํ [Pg.168] ตาว มหลฺลกา, อิทํ นาม ภวิสฺสตีติ น สกฺกา ชานิตุํ, ตุวํ อตฺตานํ รกฺเขยฺยาสีติ.

අපි දැන් මහලු වී සිටිමු. කුමක් සිදුවේදැයි කිව නොහැකිය, එබැවින් ඔබ ඔබව ආරක්ෂා කරගන්න.

กหํ [Pg.169] วตฺตพฺพกนิคฺโรธตฺเถโร, กหํ วตฺตพฺพกนิคฺโรธตฺเถโรติ ปุจฺฉิตฺวา ตสฺส สนฺติกํ อคมํสุ.

'වත්තබ්බක නිග්‍රෝධ තෙරුන් වහන්සේ කොහේද, වත්තබ්බක නිග්‍රෝධ තෙරුන් වහන්සේ කොහේද' යි විමසමින් ඔවුහු උන්වහන්සේ වෙතට ගියහ.

กึ [Pg.171] เถโร ปิยายตีติ.

තෙරුන් වහන්සේ (මෙයට) ඇලුම් කරන්නේද?

กีทิโส เถโรติ.

තෙරුන් වහන්සේ කෙබඳු කෙනෙක්ද?

ธมฺมสกฏสฺส [Pg.172] อกฺโข ภิชฺชติ อกฺโข ภิชฺชตีติ ปริเทวมาโน วิจริ.

'ධර්ම නමැති කරත්තයේ අකුද (කේන්ද්‍රය) බිඳෙයි, අකුද බිඳෙයි' කියමින් හඬා වැලපෙමින් ඇවිද්දේය.

๘. สมฺมปฺปธานวิภงฺค

8. සම්මප්පධාන විභංගය

๑. สุตฺตนฺตภาชนียวณฺณนา

1. සුත්තන්තභාජනීය වර්ණනාව

จตฺตาโรเม [Pg.179] อาวุโส สมฺมปฺปธานา. กตเม จตฺตาโร. อิธาวุโส ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุนฺติ อาตปฺปํ กโรติ, อุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหียมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุนฺติ อาตปฺปํ กโรติ, อนุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมา อนุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุนฺติ อาตปฺปํ กโรติ, อนุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมา อนุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุนฺติ อาตปฺปํ กโรติ, อุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมา นิรุชฺฌมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุนฺติ อาตปฺปํ กโรตีติ.

ඇවැත්නි, මේ සම්‍යක් ප්‍රධානයෝ සතර දෙනෙකි. ඒ සතර කවරේද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ, 'මා කෙරෙහි නූපන්නා වූ ලාමක අකුසල් දහම් උපදින්නේ නම් එය අනර්ථය පිණිස පවතින්නේ ය' යි වීර්යය කරයි. 'මා කෙරෙහි උපන්නා වූ ලාමක අකුසල් දහම් ප්‍රහීණ නොකරන්නේ නම් එය අනර්ථය පිණිස පවතින්නේ ය' යි වීර්යය කරයි. 'මා කෙරෙහි නූපන්නා වූ කුසල් දහම් නූපදින්නේ නම් එය අනර්ථය පිණිස පවතින්නේ ය' යි වීර්යය කරයි. 'මා කෙරෙහි උපන්නා වූ කුසල් දහම් නැතිවී යන්නේ නම් එය අනර්ථය පිණිස පවතින්නේ ය' යි වීර්යය කරයි.

อุปชฺฌาโย [Pg.181] เม อติวิย ปสนฺนจิตฺโต วนฺทติ, กึ นุ โข ปุปฺผานิ ลภิตฺวา ปูชํ กเรยฺยาสีติ จินฺเตสิ.

මාගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේ අතිශයින්ම පහන් වූ සිතින් මට වඳින සේක, මම ද මල් ලබාගෙන උන්වහන්සේට පූජා කරන්නෙම් දැයි සිතුවේය.

‘‘กทา [Pg.182] อาคโตสีติ ปุจฺฉิ’’

'කවදා ද පැමිණියේ?' කියා ඇසුවේය.

ตฺวํ [Pg.188] อมฺเห อุจฺจากุลาติ สลฺลกฺเขสิ.

ඔබ අපව උසස් කුලයක ඇත්තන් ලෙස සලකන්නෙහිද?

๑๖. ญาณวิภงฺค

16. ඥාන විභංගය

๑๐. ทสกนิทฺเทสวณฺณนา

10. දසක නිද්දෙස වර්ණනාව

เอกิสฺสา โลกธาตุยา

එක් ලෝක ධාතුවක

อฏฺฐานเมตํ [Pg.191] อนวกาโส ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา ทฺเว อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺเชยฺยุํ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตีติ ปชานาติ.

එක් ලෝක ධාතුවක එකවර අර්හත් සම්මා සම්බුදුවරුන් දෙනමක් උපදිත් නම්, එය නොවිය හැක්කකි, ඊට ඉඩක් නැත කියා ද, එබඳු අවස්ථාවක් විද්‍යාමාන නොවේ ය කියා ද මැනවින් දැනගනියි.

อชฺช [Pg.197] สตฺถา ปรินิพฺพายติ, อชฺช สาสนํ โอสกฺกติ, ปจฺฉิมทสฺสนํ ทานิ อิทํ อมฺหากนฺติ ทสพลสฺส ปรินิพฺพุตทิวสโต มหนฺตตรํ การุญฺญํ กริสฺสนฺติ.

'අද ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාති, අද ශාසනය පිරිහෙයි, මෙය අපගේ අවසාන දැකීමයි' සිතා දසබලයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ දවසටත් වඩා මහත් වූ ශෝකයක් ඇති කරගනිති.

เอกปุคฺคโล [Pg.199] ภิกฺขเว โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ อจฺฉริยมนุสฺโส, กตโม เอกปุคฺคโล ตถาคโต ภิกฺขเว อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธติ.

මහණෙනි, ලෝකයෙහි උපදින්නා වූ එක් පුද්ගලයෙක් අසිරිමත් මනුෂ්‍යයෙකු ලෙස උපදී. ඒ එක් පුද්ගලයා කවුද? මහණෙනි, අර්හත් සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේ ය.

ฌานวิภงฺค

ජ්ඣාන විභංගය

สุตฺตนฺตภาชนีย

සුත්තන්ත භාජනීය

อภิกฺกนฺเต [Pg.201] ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ.

ඉදිරියට යාමේදීත් ආපසු හැරීමේදීත් නුවණින් දැන (සම්පජන්‍යයෙන් යුක්තව) ක්‍රියා කරන්නේ වෙයි.

สโต [Pg.202] สมฺปชาโน อภิกฺกมติ,สโต สมฺปชาโน ปฏิกฺกมตีติ วุตฺตํ.

'සිහි ඇතිව නුවණින් දැන ඉදිරියට යයි, සිහි ඇතිව නුවණින් දැන ආපසු හැරෙයි' කියා පවසන ලදී.

กินฺนู เม เอตฺถ คเตน อตฺโถ อตฺถิ นตฺถีติ อตฺถานตฺถํ ปริคฺคเหตฺวา อตฺถปริคฺคณฺหนํ สาตฺถกสมฺปชญฺญํ.

'මෙහි යාමෙන් මට ඇති ප්‍රයෝජනය කිමෙක්ද, ප්‍රයෝජනයක් තිබේද නැද්ද' කියා වැඩ සහ අවැඩ විමසා බලා, ප්‍රයෝජනය සහිත දේ තෝරා ගැනීම සාත්ථක සම්පජන්‍යය නම් වේ.

อามิสโตปิ [Pg.203] วฑฺฒิ อตฺโถเยว, ตํ นิสฺสาย พฺรหฺมจริยา นุคฺคหาย ปฏิปนฺนตฺตาติ วทนฺติ.

ආමිසය අතින් ද දියුණුවක් ඇති වන අතර, එය ඇසුරු කරගෙන බ්‍රහ්මචර්යාවට අනුග්‍රහ පිණිස පිළිපන් නිසා යැයි පවසති.

มยา [Pg.205] ปพฺพชิตทิวสโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุนา สทฺธึ ทฺเวกถา นาม นกถิตปุพฺพา, อญฺญสฺมึ ทิวเส อุปริวิเสสํ นิพฺพตฺเตสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ‘‘กึ ภนฺเต’’ติ ปฏิวจนํ อทาสิ.

මා පැවිදි වූ දවසේ පටන් කිසිදු භික්ෂුවක සමඟ වචන දෙකක කතාබහක් පවා කර නැත. වෙනත් දවසක මම උත්තරීතර විශේෂ අධිගමයන් උපදවා ගන්නෙමි' යි සිතා, 'ස්වාමීනි, කුමක්ද?' කියා පිළිතුරු දුන්නේය.

ภนฺเต [Pg.209] เอเต มนุสฺสา ตุมฺหากํ กึโหนฺติ, มาติปกฺขโต สมฺพนฺธา ปิติปกฺขโตติ.

ස්වාමීනි, මේ මිනිස්සු ඔබවහන්සේට කවුරුන්ද? මව් පාර්ශ්වයෙන් නෑදෑයෝ ද, නැතහොත් පිය පාර්ශ්වයෙන් නෑදෑයෝ ද?

อาวุโสยํ [Pg.210] มาตาปิตูหิปิ ทุกฺกรํ, ตํ เอเต มนุสฺสา อมฺหากํ กโรนฺติ, ปตฺตจีวรมฺปิ โน เอเตสํ สนฺตกเมว, เอเตสํ อานุภาเวน เนว ภเย ภยํ น ฉาตเก ฉาตกํ ชานาม, เอทิสานาม อมฺหากํ อุปการิโน นตฺถีติ เตสํ คุเณ กเถนฺโต คจฺฉติ.

ඇවැත්නි, මව්පියන්ට පවා කිරීමට අපහසු දේ මේ මිනිස්සු අප වෙනුවෙන් කරති. අපගේ පාත්‍ර සිවුරු ද ඔවුන් සතුය. ඔවුන්ගේ ඥානය හා උපකාරය නිසා බියකදී බියක්වත් බඩගින්නකදී බඩගින්නක්වත් අපි නොදනිමු. මෙබඳු උපකාරකයෝ අපට වෙන නැතැයි ඔවුන්ගේ ගුණ පවසමින් යන්නේය.

กมฺมฏฺฐานํ [Pg.212] นาม อตฺถีติปิ สญฺญํ อกตฺวา คามํ ปิณฺฑาย ปวิสิตฺวา อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน สํสฏฺโฐ จริตฺวา จ ภุญฺชิตฺวา จ ตุจฺโฉ นิกฺขมติ.

කමටහන් කියා දෙයක් ඇතැයි කියා හෝ හැඟීමක් නැතිව, පිණ්ඩපාතය සඳහා ගමට වැදී, නුසුදුසු ගිහි ඇසුරෙන් යුක්තව හැසිරී, අනුභව කොට හිස් අතින්ම නික්මෙයි.

อาวุโส [Pg.213] ตุมฺเห น อิณฏฺฏา น ภยฏฺฏา น อาชีวิกา ปกตา ปพฺพชิตา, ทุกฺขา มุจฺจิตุกามา ปเนตฺถ ปพฺพชิตา. ตสฺมา คมเน อุปฺปนฺนกิเลสํ คมเนเยว นิคณฺหถ. ฐาเน, นิสชฺชาย, สยเน อุปฺปนฺนกิเลสํ สยเนเยว นิคฺคณฺหถาติ.

ඇවැත්නි, ඔබවහන්සේලා පැවිදි වූයේ ණය බරින් මිරිකීවත්, බියෙන් තැතිගෙනවත්, ජීවිකාව උදෙසා වත් නොවේ. දුකින් මිදීමේ කැමැත්තෙන්ම මෙහි පැවිදි වූහ. එබැවින් ගමනේදී ඇතිවන කෙලෙස් ගමනේදීම මැඩපවත්වන්න. සිටගෙන සිටීමේදී, වාඩිවීමේදී, සහ සැතපීමේදී ඇතිවන කෙලෙස් ඒ ඒ ඉරියව්වලදීම මැඩපවත්වන්න.

อยํ [Pg.214] ภิกฺขุ ตุยฺหํ อุปฺปนฺนํ วิตกฺกํ ชานาติ, อนนุจฺฉวิกํ เต เอตนฺติ อตฺตานํ ปฏิโจเทตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อริยภูมึ โอกฺกมติ.

මෙම භික්ෂුව ඔබට උපන් විතර්කය දනියි. 'මෙය ඔබට නුසුදුසු යැ'යි තමාටම අවවාද කොට, විදර්ශනාව වඩා ආර්ය භූමියට පිවිසෙයි.

อยํ [Pg.215] เถโร ปุนปฺปุนํ นิวตฺติตฺวา คจฺฉติ, กึ นุโข มคฺคมูฬฺโห อุทาหุ กิญฺจิ ปมุฏฺโฐติ สมุลฺลปนฺติ.

මෙම තෙරුන් වහන්සේ නැවත නැවත හැරී හැරී වඩිති. 'කිමෙක්ද, උන්වහන්සේ මංමුළා වීද නැතහොත් කිසිවක් අමතක වීදැ'යි ඔවුහු කතා බස් කරති.

กินฺนู [Pg.218] โข เอเต อมฺเหเหว สทฺธึ น สลฺลปนฺติ อุทาหุ อญฺญ มญฺญมฺปิ, ยทิ อญฺญมญฺญมฺปิ น สลฺลปนฺติ, อทฺธา วิวาทชาตา ภวิสฺสนฺติ.

මොවුහු අප සමඟ පමණක් නොව එකිනෙකා සමඟද කතා නොකරත්ද? ඉදින් ඔවුහු එකිනෙකා සමඟද කතා නොකරත් නම්, ඒකාන්තයෙන්ම ඔවුන් අතර මතභේදයක් ඇති වී තිබේ.

อญฺญํ [Pg.224] อุปฺปชฺชเต จิตฺตํ, อญฺญํ จิตฺตํ นิรุชฺฌติ;

อวีจิ มนุสมฺพนฺโธ, นที โสโตว วตฺตติ.

වෙනත් සිතක් උපදියි, වෙනත් සිතක් නිරුද්ධ වෙයි. ගලා යන ගඟක දිය දහරක් මෙන් සිත් වැල කිසිදු හිඩැසක් නොමැතිව එකිනෙකට බැඳී පවතියි.

อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ.

ඉදිරිය බැලීමේදීත්, අවට බැලීමේදීත් නුවණින් යුතුව කටයුතු කරන්නෙකු වෙයි.

สเจ [Pg.225] ภิกฺขเว นนฺทสฺส ปุรตฺถิมา ทิสา อาโลเกตพฺพา โหติ, สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา นนฺโท ปุรตฺถิมํ ทิสํ อาโลเกติ ‘เอวํ เม ปุรตฺถิมํ ทิสํ อาโลกยโต นาภิชฺฌา โทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสวิสฺสนฺตี’ติ. อิติห สาตฺถก สมฺปชาโน โหติ. สเจ ภิกฺขเว นนฺทสฺส ปจฺฉิมา ทิสา, อุตฺตรา ทิสา, ทกฺขิณา ทิสา, อุทฺธํ, อโธ, อนุทิสา อนุวิโลเกตพฺพา โหติ, สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา นนฺโท อนุทิสํ อนุวิโลเกติ ‘เอวํ เม อนุทิสํ อนุวิโลกยโต…เป… สมฺปชาโน โหตีติ….

මහණෙනි, ඉදින් නන්දට පෙරදිග දිශාව බැලිය යුතු වේ නම්, නන්ද මුළු සිතින්ම අවධානය යොමු කර, 'මා මේ අයුරින් පෙරදිග දිශාව බලද්දී දැඩි ලෝභය, දොම්නස සහ ලාමක අකුසල ධර්මයන් මා කරා නොපැමිණෙන්නේය' යනුවෙන් පෙරදිග දිශාව බලයි. මෙසේ හෙතෙම ප්‍රයෝජනය සහිත වූ නුවණින් (සාත්ථක සම්පජඤ්ඤයෙන්) යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, ඉදින් නන්දට බටහිර දිශාව, උතුරු දිශාව, දකුණු දිශාව, උඩ, යට සහ අනුදිශාවන් බැලිය යුතු වේ නම්, මුළු සිතින්ම අවධානය යොමු කර, 'මා මේ අයුරින් අනුදිශාව බලද්දී... (පෙ)...' යනුවෙන් නුවණින් යුක්ත වෙයි.

ภวงฺคา [Pg.227] วชฺชนญฺเจว, ทสฺสนํ สมฺปฏิจฺฉนํ;

สนฺตีรณํ โวฏฺฐพฺพนํ, ชวนํ ภวติ สตฺตมํ.

භවාංගය, ආවර්ජනය, දර්ශනය (දැකීම), සම්පටිච්ඡනය (පිළිගැනීම), සන්තීරණය (විමසීම), වොත්ථප්පනය (තීරණය කිරීම) සහ සත්වැනිව ජවනය සිදුවෙයි.

สมิญฺชิเต [Pg.231] ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ.

අත් පා හැකිලීමේදීත්, දිග හැරීමේදීත් නුවණින් යුතුව කටයුතු කරන්නෙකු වෙයි.

สมิญฺชิเต ปหาริเตติ ปพฺพานํ สมิญฺชน ปสารเณ.

'හැකිලීම හා දිගහැරීම' යනු සන්ධි හැකිලීම හා දිග හැරීමයි.

กสฺมา [Pg.233] ภนฺเต สหสา หตฺถํ สมิญฺชิตฺวา ปุน ยถาฐาเน ฐเปตฺวา สณิกํ สมิญฺชิตฺถาติ.

ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ කුමක් හෙයින් වේගයෙන් අත හකුළුවා, නැවත එය තිබූ තැනින් තබා, සෙමින් හකුළුවා ගත්තේ දැයි ඇසූහ.

ยโต ปฏฺฐาย มยา อาวุโส กมฺมฏฺฐานํ มนสิกาตุํ อารทฺโธ, น เม กมฺมฏฺฐานํ มุญฺชิตฺวา หตฺโถ สมิญฺชิตปุพฺโพ, อิทานิ ปน เม ตุมฺเหหิ สทฺธึ กถยมาเนน กมฺมฏฺฐานํ มุญฺจิตฺวา สมิญฺชิโต, ตสฺมา ปุน ยถา ฐาเน ฐเปตฺวา สมิญฺเชสินฺติ.

ඇවැත්නි, මා කමටහන් මනසිකාරය ආරම්භ කළ දින සිට කමටහන අතහැර කිසි දිනක අත හකුළුවා නැත. නමුත් දැන් ඔබ සමඟ කතා කරමින් සිටියදී මා අතින් කමටහන ගිලිහී අත හැකුළුණි. එහෙයින් නැවත තිබූ තැනම අත තබා කමටහනට සමවැදී, නැවත සෙමින් හකුළුවා ගතිමි.

สาธุ [Pg.234] ภนฺเต ภิกฺขุนา นาม เอวรูเปน ภวิตพฺพนฺติ.

සාධු ස්වාමීනී, භික්ෂුවක නම් මෙබඳුම විය යුතුය.

สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ.

සඟල සිවුර, පාත්‍රය සහ සිවුරු දැරීමේදී නුවණින් යුතුව කටයුතු කරන්නෙකු වෙයි.

ปุคฺคลปญฺญตฺติอฏฺฐกถา

පුද්ගලප්‍රඥප්ති අටුවාව

เอกกนิทฺเทส

ඒකක නිද්දේසය

กตโม [Pg.243] จ ปุคฺคโล สมยวิมุตฺโต, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กาเลน กาลํ สมเยน สมยํ อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สมยวิมุตฺโต.

සමයවිමුක්ත (කාලීනව මිදුණු) පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කලින් කලට, අවස්ථාවෙන් අවස්ථාවට අෂ්ට විමොක්ෂයන් කයෙන් ස්පර්ශ කර (අත්විඳ) වාසය කරයි. ප්‍රඥාවෙන් දැකීමෙන් ඔහුගේ ඇතැම් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී යයි. මේ පුද්ගලයා 'සමයවිමුක්ත' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.

อสมยวิมุตฺต

අසමයවිමුක්ත

กตโม [Pg.247] จ ปุคฺคโล อสมยวิมุตฺโต, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล นเหว โข กาเลน กาลํ สมเยน สมยํ อฏฺฐวิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล อสมยวิมุตฺโต. สพฺเพปิ อริย ปุคฺคลา อริเย วิโมกฺเข อสมยวิมุตฺตา.

අසමයවිමුක්ත (කාලයෙන් තොරව නිරන්තරයෙන් මිදුණු) පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කලින් කලට හෝ අවස්ථාවෙන් අවස්ථාවට අෂ්ට විමොක්ෂයන් කයෙන් ස්පර්ශ කර වාසය නොකරන නමුත්, ප්‍රඥාවෙන් දැකීමෙන් ඔහුගේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී යයි. මේ පුද්ගලයා 'අසමයවිමුක්ත' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. සියලුම ආර්ය පුද්ගලයෝ ආර්ය විමොක්ෂයන්හිදී අසමයවිමුක්ත වෙති.

กุปฺปากุปฺปนิทฺเทส

කුප්පාකුප්ප නිද්දේසය

กตโม [Pg.250] จ ปุคฺคโล กุปฺปธมฺโม, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ, โส จ โข น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิร ลาภี, น ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺฌติ, ยํ ตสฺส ปุคฺคลสฺส ปมาทมาคมฺม ตา สมาปตฺติโย กุปฺเปยฺยุํ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล กุปฺปธมฺโม.

කුප්පධම්ම (පිරිහෙන සුලු ස්වභාවය ඇති) පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් රූපාවචර හෝ අරූපාවචර සමවතුන් ලබන්නෙකු වෙයි. එහෙත් ඔහු කැමති පරිදි, අපහසුවකින් තොරව, වෙහෙසකින් තොරව ඒවා ලබන්නෙකු නොවේ. තමා කැමති තැනකදී, කැමති වේලාවකදී, කැමති තාක් කල් ඒවාට සමවදින්නට හෝ ඉන් නැගී සිටින්නට හෝ නොහැකිය. එසේම ඒ පුද්ගලයාගේ ප්‍රමාද භාවය හේතුවෙන් එම සමවැදීම් පිරිහී යාමට ඉඩ කඩ ඇත. මේ පුද්ගලයා 'කුප්පධම්ම' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.

สตฺตกฺขตฺตุปรม โสตาปนฺน

සත්තක්ඛත්තුපරම සෝතාපන්න

กตโม [Pg.252] จ ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรโม, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาต ธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, โส สตฺตกฺขตฺตุํ เทเว จ มานุเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรโม.

සත්තක්ඛත්තුපරම පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් සෝවාන් වූවෙක් වෙයි. අපායට නොවැටෙන සුලු වූ, නියත වූ, උතුම් බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙක් වෙයි. ඔහු දෙවි මිනිස් ලෝකයෙහි සත් වරක් පමණක් සැරිසරා සසරෙහි හැසිර දුක කෙළවර කරයි. මේ පුද්ගලයා 'සත්තක්ඛත්තුපරම' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.

โสตาปนฺน อธิปฺปายฺย

සෝතාපන්න අදහස

โสโต [Pg.253] โสโตติ หิทํ สาริปุตฺต วุจฺจติ, กตโม นุโข สาริปุตฺต โสโตติ. อยเมว หิ ภนฺเต อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค โสโต. เสยฺยถิทํ, สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธีติ. โสตาปนฺโน โสตาปนฺโนติ หิทํ สาริปุตฺต วุจฺจติ, กตโม นุโข สาริปุตฺต โสตาปนฺโนติ. โย หิ ภนฺเต อิมินา อริเยน อฏฺฐงฺคิเกน มคฺเคน สมนฺนาคโต, อยํ วุจฺจติ โสตาปนฺโน, สฺวายํ อายสฺมา เอวํนาโม เอวํโคตฺโต อิติ วาติ, อิติวา….

'සෝතය, සෝතය' යැයි සැරියුත්නි, කියනු ලැබේ. සැරියුත්නි, සෝතය යනු කුමක්ද? 'ස්වාමීනී, මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම සෝතය වෙයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨි ...පෙ... සම්මා සමාධි යන්නයි.' 'සෝතාපන්න, සෝතාපන්න' යැයි සැරියුත්නි, කියනු ලැබේ. සැරියුත්නි, සෝතාපන්න යනු කවරෙක්ද? 'ස්වාමීනී, යමෙක් මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙන් යුක්ත වේද, හේ සෝතාපන්න යැයි කියනු ලැබේ. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මේ නමක් ඇති, මේ ගෝත්‍රයක් ඇති තැනැත්තෙකි.'

โกลํ โกล โสตาปนฺน

කෝලංකෝල සෝතාපන්න

กตโม [Pg.255] จ ปุคฺคโล โกลํ โกโล. อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, โส ทฺเว วา ตีณิ วา กุลานิ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ, อยํ วุจฺจติ โกลํ โกโล.

කෝලංකෝල පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් සෝවාන් වූවෙක් වෙයි. අපායට නොවැටෙන සුලු වූ, නියත වූ, උතුම් බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙක් වෙයි. ඔහු දෙකක් හෝ තුනක් වූ කුලවල සැරිසරා සසරෙහි හැසිර දුක කෙළවර කරයි. මේ පුද්ගලයා 'කෝලංකෝල' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.

เอกพีชี โสตาปนฺน

ඒකබීජී සෝතාපන්න

กตโม [Pg.256] จ ปุคฺคโล เอกพีชี, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, โส เอกํเยว มานุสกํ ภวํ นิพฺพตฺเตตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล เอกพีชี.

ඒකබීජී පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් සෝවාන් වූවෙක් වෙයි. අපායට නොවැටෙන සුලු වූ, නියත වූ, උතුම් බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙක් වෙයි. ඔහු එකම එක් මිනිස් ආත්මයක (භවයක) ඉපදී දුක කෙළවර කරයි. මේ පුද්ගලයා 'ඒකබීජී' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.

สกทาคามินิทฺเทส

සකෘදාගාමී නිද්දේසය

กตโม [Pg.260] จ ปุคฺคโล สกทาคามี, อิเธ กจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สกทาคามี.

සකෘදාගාමී පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් හා රාග, ද්වේෂ, මෝහයන් තනූක කිරීමෙන් (දුර්වල කිරීමෙන්) සකෘදාගාමී වෙයි. ඔහු එකම එක් වරක් පමණක් මේ ලෝකයට පැමිණ දුක කෙළවර කරයි. මේ පුද්ගලයා 'සකෘදාගාමී' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.