නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

අට්ඨකථා

අට්ඨකථාව

සංගායනස්ස පුච්ඡා-විස්සජ්ජනා

සංගායනාවෙහි ප්‍රශ්න විමසීම හා විසඳීම

සදෙවකොපි [Pg.25] චෙ ලොකො, ආගන්ත්වා තාසයෙය්‍ය මං;

න මෙ පටිබලො අස්ස, ජනෙතුං භයභෙරවං.

දෙවියන් සහිත මුළු ලෝකයම පැමිණ මා බියවැද්දීමට උත්සාහ කළත්, මා තුළ බියක් හෝ තැතිගැන්මක් ඇති කිරීමට ඔවුන් සමත් වන්නේ නැත.

සචෙපි ත්වං මහිං සබ්බං, සසමුද්දං සපබ්බතං;

උක්ඛිපිත්වා මහානාග, ඛිපෙය්‍යාසි මමූපරි;

නෙව මෙ සක්කුණෙය්‍යාසි, ජනෙතුං භයභෙරවං;

අඤ්ඤදත්ථු තවෙවස්ස, විඝාතො උරගාධිප.

මහා නාග රාජයනි, ඔබ සාගර හා පර්වත සහිත මුළු මහ පොළොවම ඔසවා මා පිටතට හෙළුවද, මා තුළ බියක් හෝ තැතිගැන්මක් ඇති කිරීමට ඔබට නොහැකි වනු ඇත. නාගෙන්ද්‍රය, එයින් ඔබටම මහත් වෙහෙසක් හා විනාශයක් මිස අන් කිසිවක් සිදු නොවේ.

මා [Pg.26] දානි කොධං ජනයිත්ථ, ඉතො උද්ධං යථා පුරෙ;

සස්සඝාතඤ්ච මාකත්ථ, සුඛකාමා හි පාණිනො;

කරොථ මෙත්තං සත්තෙසු, වසන්තු මනුජා සුඛං.

මින් පසු පෙර සේ කෝපය උපදවා නොගන්න. වගාවන් විනාශ නොකරන්න. මන්ද, සියලු සත්ත්වයෝ සැප කැමති වෙති. සත්ත්වයන් කෙරෙහි මෙත් වඩන්න, මනුෂ්‍යයෝ සුවසේ වෙසෙත්වා.

චත්තාරො [Pg.30] ආසීවිසා උග්ගතෙජා ඝොරවිසාති ඛො භික්ඛවෙ චතුන්නෙතං මහාභූතානං අධිවචනං.

මහණෙනි, 'මහත් තේජස් ඇති, දරුණු විෂ සහිත සර්පයන් සිව්දෙනා' යනු පඨවි, ආපෝ, තේජෝ, වායෝ යන සතර මහා භූතයන්ට කියන නමකි.

පඤ්ච [Pg.33] වධකා පච්චත්ථිකාති ඛො භික්ඛවෙ පඤ්චන්නෙතං උපාදානක්ඛන්ධානං අධිවචනං.

මහණෙනි, 'ඝාතකයන් වූ සතුරන් පස්දෙනා' යනු පංච උපාදානස්කන්ධයන්ට කියන නමකි.

ඡට්ඨො [Pg.35] අන්තරචරො වධකො උක්ඛිත්තාසිකොති ඛො භික්ඛවෙ නන්දීරාගස්සෙතං අධිවචනං.

මහණෙනි, 'කඩුවක් අතැතිව ඇතුළත හැසිරෙන හයවන ඝාතකයා' යනු නන්දීරාගයට කියන නමකි.

සුඤ්ඤො [Pg.36] ගාමොති ඛො භික්ඛවෙ ඡන්නෙතං අජ්ඣත්තිකානං ආයතනානං අධිවචනං.

මහණෙනි, 'හිස් ගම' යනු ඇස, කන, නාසය, දිව, කය, මන යන ආධ්‍යාත්මික ආයතන හයට කියන නමකි.

චොරා [Pg.38] ගාමඝාතකාති ඛො භික්ඛවෙ ඡන්නෙතං බාහිරානං ආයතනානං අධිවචනං.

මහණෙනි, 'ගම් පැහැරගන්නා සොරුන්' යනු රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ, ධර්ම යන බාහිර ආයතන හයට කියන නමකි.

මහාඋදකණ්ණවො [Pg.41] ඛො භික්ඛවෙ චතුන්නෙතං ඔඝානං අධිවචනං.

මහණෙනි, 'මහා ජල කඳ' යනු කාම, භව, දිට්ඨි, අවිජ්ජා යන සතර ඕඝයන්ට කියන නමකි.

ඔරිමං [Pg.42] තීරං සාසඞ්කං සප්පටිභයන්ති ඛො භික්ඛවෙ සක්කායස්සෙතං අධිවචනං.

මහණෙනි, 'බිය සහිත වූ, උපද්‍රව සහිත වූ මෙතෙර' යනු සක්කායට (පංච උපාදානස්කන්ධයට) කියන නමකි.

පාරිමං [Pg.44] තීරං ඛෙමං අප්පටිභයන්ති ඛො භික්ඛවෙ නිබ්බානස්සෙතං අධිවචනං.

මහණෙනි, 'ක්ෂේම වූ, බිය රහිත වූ එතෙර' යනු නිර්වාණයට කියන නමකි.

වීරියාරම්භස්සෙතං [Pg.45] අධිවචනං.

මෙය වීර්යය ආරම්භ කිරීමට කියන නමකි.

ගන්ත්වා [Pg.46] කස්මීරගන්ධාරං, ඉසි මජ්ඣන්තිකා තදා;

දුට්ඨං නාගං පසාදෙත්වා, මොචෙසි බන්ධනා බහූ.

එකල්හි මජ්ඣන්තික මහරහතන් වහන්සේ කාශ්මීර ගන්ධාර දේශයට වැඩම කොට, කෝපයට පත් දරුණු නාගරාජයා දමනය කර පැහැදීමට පත් කරමින්, බොහෝ පිරිසක් (සංසාර) බන්ධනයෙන් මුදවා වදාළ සේක.

පුනපි [Pg.56] භන්තෙ දක්ඛෙමු සඞ්ගති චෙ භවිස්සති.

ස්වාමීනි, නැවත හමුවීමට අවස්ථාවක් ලැබුණහොත් අපි නැවතත් ඔබ වහන්සේව දකිමු.

අජ්ජාපි [Pg.63] සන්තානමයං, මාලං ගන්ථෙන්ති නන්දනෙ;

දෙවපුත්තො ජවො නාම, යො මෙ මාලං පටිච්ඡති.

නන්දන උයනෙහි අද පවා මල් මාලාවන් ගොතනු ලබයි. ජව නමින් හැඳින්වෙන දිව්‍ය පුත්‍රයා මාගේ ඒ මල් මාලාව පිළිගනී.

මුහුත්තොවිය [Pg.64] සො දිබ්බො, ඉධ වස්සානි සොළස;

රත්තින්දිවො ච සො දිබ්බො, මානුසිං සරදො සතං.

එහි එක් දිව්‍යමය මොහොතක් මිනිස් ලොව වසර දහසයකට සමාන වේ. එහි එක් දිව්‍යමය දිවා රාත්‍රියක් මිනිස් ලොව වසර සියයක් (ශරත් සෘතු සියයක්) වේ.

ඉති කම්මානි අන්වෙන්ති, අසඞ්ඛෙය්‍යාපි ජාතියො;

කල්‍යාණං යදි වා පාපං, න හි කම්මං විනස්සති.

මෙසේ අසංඛ්‍යයක් ආත්මයන් පසු කර ගියද, තමන් කළ යහපත් හෝ අයහපත් කර්මයන් තමන් පසුපසම ලුහුබඳියි. කළ කර්මය කිසිසේත් විනාශ වී නොයයි.

යො [Pg.65] ඉච්ඡෙ පුරිසො හොතුං, ජාති ජාති පුනප්පුනං;

පරදාරං විවජ්ජෙය්‍ය, ධොතපාදොව කද්දමං.

නැවත නැවතත් උපදින සෑම ආත්මයකදීම පුරුෂයෙකුව උපදින්නට කැමති කවුරුන් වුවද, පිරිසිදු කරගත් දෙපා ඇති අයෙකු මඩ මඟහරින්නාක් මෙන්, පරදාර සේවනයෙන් (අන් සතු බිරින්දෑවන් ඇසුරු කිරීමෙන්) වැළකිය යුතුය.

යා [Pg.66] ඉච්ඡෙ පුරිසො හොතුං, ජාති ජාති පුනප්පුනං;

සාමිකං අපචායෙය්‍ය, ඉන්දංව පරිචාරිකා.

මතු උපදින සෑම ආත්මයකදීම පුරුෂයෙකුව උපදින්නට කැමති ස්ත්‍රිය, පරිචාරිකාවක ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාට උපස්ථාන කරන්නාක් මෙන් තම සැමියාට ගෞරව සම්ප්‍රයුක්තව සැලකිය යුතුය.

යො [Pg.67] ඉච්ඡෙ දිබ්බභොගඤ්ච, දිබ්බමායුං යසං සුඛං;

පාපානි පරිවජ්ජෙත්වා, තිවිධං ධම්මමාචරෙ.

දිව්‍යමය සැපත්, දිව්‍යමය ආයුෂත්, කීර්තිය හා සුවයත් කැමති වන්නා, පව්කම්වලින් දුරු වී ත්‍රිවිධ ධර්මයෙහි හැසිරිය යුතුය.

යං [Pg.73] භික්ඛවෙ සදෙවකස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තමහං ජානාමි තමහං අභිඤ්ඤාසිං, තං තථාගතස්ස විදිතං, තං තථාගතො න උපට්ඨාති.

මහණෙනි, දෙවියන්, මාරයන්, බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ, මහණ බමුණන් සහ දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ පූජාව විසින් යමක් දක්නා ලදද, අසන ලදද, ස්පර්ශ කරන ලදද, සිතින් දැනගන්නා ලදද, පසක් කරන ලදද, සොයන ලදද, මෙනෙහි කරන ලදද, ඒ සියල්ල මම දනිමි. මම එය මනා කොට අවබෝධ කරගත්තෙමි. එය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් අවබෝධ කරගන්නා ලද්දකි. එහෙත් තථාගතයන් වහන්සේ (තණ්හා දිට්ඨි වශයෙන්) එය ඇසුරු නොකරති.

ඉති [Pg.74] ඛො භික්ඛවෙ තථාගතො දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු තාදීයෙව තාදී, තුම්හා ච පන තාදිම්හා අඤ්ඤො තාදී උත්තරිතරො වා පණීතතරො වා නත්ථීති වදාමි.

මහණෙනි, මෙසේ තථාගතයන් වහන්සේ දක්නා ලද, අසන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද සහ සිතින් දැනගන්නා ලද ධර්මයන්හි තාදී ගුණයෙන් යුක්ත වන සේක. ඒ තාදී ගුණයෙන් යුක්ත වූ තථාගතයන් වහන්සේට වඩා උතුම් වූ හෝ ප්‍රණීත වූ වෙනත් කිසිවෙකු නැතැයි මම පවසමි.

සුවණ්ණභූමිං [Pg.81] ගන්ත්වාන, සොණුත්තරා මහිද්ධිකා;

පිසාචෙ නිද්ධමෙත්වාන, බ්‍රහ්මජාලමදෙසිසුං.

මහා සෘද්ධිමත් වූ සෝණ සහ උත්තර තෙරුන් වහන්සේලා ස්වර්ණභූමියට වැඩම කොට, පිසාචයන් පලවා හැර බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රය දේශනා කළ සේක.

සමණා [Pg.86] මයං මහාරාජ, ධම්මරාජස්ස සාවකා;

තවෙව අනුකම්පාය, ජම්බුදීපා ඉධාගතා.

මහරජතුමනි, අපි ධර්මරාජ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ ශ්‍රමණයෝ වෙමු. ඔබ කෙරෙහි වූ අනුකම්පාවෙන්ම අපි දඹදිව සිට මෙහි පැමිණියෙමු.

අහං බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච, සඞ්ඝඤ්ච සරණං ගතො,උපාසකත්තං දෙසෙසිං, සක්‍යපුත්තස්ස සාසනෙ.

මම බුදුන් ද, දහම් ද, සඟුන් ද සරණ ගියෙමි. ශාක්‍යපුත්‍රයන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි උපාසකයෙකු බව ප්‍රකාශ කළෙමි.

තෙන [Pg.92] සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරති නළෙරුපුචි මන්දමූලෙ.

ඒ සමයෙහි භාග්‍යවත් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වේරංජාවෙහි නළේරුපුචිමන්ද රුක් මුල වැඩවසන සේක.

සග්ගාරොහණසොපාණං[Pg.125], අඤ්ඤං සීලසමං කුතො;

ද්වාරං වා පන නිබ්බාන, නගරස්ස පවෙසනෙ.

ස්වර්ගයට නැගීමට සීලයට සමාන වෙනත් ඉණිමඟක් කොයින්ද? නිවන් පුරයට ඇතුළු වීමට සීලයට සමාන වෙනත් ද්වාරයක් (දොරටුවක්) කොයින්ද?

අලමෙව [Pg.133] කාතුං කල්‍යාණං, දානං දාතුං යථාරහං;

පාණිං කාමදදං දිස්වා, කො පුඤ්ඤං නකරිස්සති.

යහපත් දේ කිරීමත්, සුදුසු පරිදි දන් දීමත් ඉතා වටී. කැමති දේ දෙන අතක් දැක දැක, පින් නොකරන්නේ කවුද?

දස්සාමන්නඤ්ච [Pg.134] පානඤ්ච, වත්ථසෙනාසනානි ච;

පපඤ්ච උදපානඤ්ච, දුග්ගෙ සඞ්කමනානි ච.

මම ආහාර පාන ද, වස්ත්‍ර හා සේනාසන ද, පැන්හල් හා ලිං ද, දුෂ්කර මාර්ගවල ඒදඬු හා පාලම් ද සාදා දෙන්නෙමි.

මහාඅට්ඨකථඤ්චෙව[Pg.147], මහාපච්චරිමෙවච;

කුරුන්දිඤ්චාති තිස්සොපි, සීහළට්ඨකථා ඉමා;

බුද්ධමිත්තොති නාමෙන, විසුතස්ස යසස්සිනො;

විනයඤ්ඤුස්ස ධීරස්ස, සුත්වා ථෙරස්ස සන්තිකෙ.

ප්‍රකට වූ ද, යශෝකීර්තිමත් වූ ද, විනයධර ධීමත් වූ ද බුද්ධමිත්ත නම් තෙරුන් වහන්සේගේ සමීපයෙන් අසා, මහා අට්ඨකථාව ද, මහා පච්චරිය ද, කුරුන්දිය ද යන සිංහල අට්ඨකථා තුන...

උපද්දවාකුලෙ [Pg.149] ලොකෙ, නිරුපද්දවතො අයං;

එකසංවච්ඡරෙනෙව, යථා නිට්ඨං උපාගතා;

එවං සබ්බස්ස ලොකස්ස, නිට්ඨං ධම්මූපසංහිතා;

සීඝං ගච්ඡන්තු ආරම්භා, සබ්බෙපි නිරුපද්දවා.

උපද්‍රවවලින් ගහන වූ ලෝකයෙහි, මෙම කටයුත්ත වසරක් වැනි කෙටි කලකින් කිසිදු උපද්‍රවයකින් තොරව නිමාවට පත් විය. එමෙන්ම, මුළු ලෝකයාගේම ධර්මයට අනුකූල වූ සියලු යහපත් ආරම්භයන් ද කිසිදු බාධාවකින් තොරව ඉක්මනින්ම සාර්ථකත්වයට පත් වේවා!

චිරට්ඨිතත්ථං [Pg.151] ධම්මස්ස, කරොන්තෙන මයා ඉමං;

සද්ධම්මබහුමානෙන, යඤ්ච පුඤ්ඤං සමාචිතං;

සබ්බස්ස ආනුභාවෙන, තස්ස සබ්බෙපි පාණිනො;

භවන්තු ධම්මරාජස්ස, සද්ධම්මරසසෙවිනො.

සද්ධර්මයේ චිරස්ථිතිය උදෙසා සහ සද්ධර්මය කෙරෙහි ඇති ගෞරවය පෙරදැරි කරගෙන මා විසින් මෙයින් රැස් කර ගන්නා ලද යම් පින් සමූහයක් වේද, ඒ සියල්ලේම ආනුභාවයෙන් සියලු සත්ත්වයෝ ධර්මරාජයන් වහන්සේගේ සද්ධර්ම රසය විඳින්නෝ වෙත්වා!

චිරං [Pg.152] තිට්ඨතු සද්ධම්මො, කාලෙ වස්සං චිරං පජං;

තප්පෙතු දෙවො ධම්මෙන, රාජා රක්ඛතු මෙදිනිං.

සද්ධර්මය චිරකාලයක් පවතීවා! නිසි කලට වැසි වසිත්වා! වැසි වලාකුළු දහමට අනුව ලෝ වැසියන් සනසාවා! රජතුමා දහමින් මහ පොළොව රකිත්වා!

තාව තිට්ඨතු ලොකස්මිං, ලොකනිත්ථරණෙසිනං;

දස්සෙන්තී කුලපුත්තානං, නයං සීලවිසුද්ධියා;

යාව බුද්ධොති නාමම්පි, සුද්ධචිත්තස්ස තාදිනො;

ලොකම්හි ලොකජෙට්ඨස්ස, පවත්තති මහෙසිනො.

ලෝකයෙන් එතෙර වීමට කැමති කුලපුත්‍රයන්ට සීල විසුද්ධියෙහි මාර්ගය පෙන්වා දෙමින්, පිරිසිදු සිත් ඇති, ලෝක ජේෂ්ඨ වූ, මහාර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ 'බුද්ධ' යන නාමය ලෝකයෙහි පවතින තාක් කල්, මෙම ග්‍රන්ථය ලෝකයෙහි පවතීවා!

කරුණාසීතලහදයං[Pg.155], පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතමං;

සනරාමරලොකගරුං, වන්දෙ සුගතං ගතිවිමුත්තං.

මහා කරුණාවෙන් සිහිල් වූ හදවත් ඇති, ප්‍රඥා ප්‍රදීපයෙන් මෝහය නමැති අන්ධකාරය දුරු කළා වූ, දෙවි මිනිසුන් සහිත ලෝකයාට ගුරු වූ, සංසාර ගමනින් මිදුණා වූ ඒ සුගත තථාගතයන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

බුද්ධොපි [Pg.157] බුද්ධභාවං, භාවෙත්වා චෙව සච්ඡිකත්වාච;

යං උපගතො ගතමලං, වන්දෙ තමනුත්තරං ධම්මං.

බුදුරජාණන් වහන්සේ පවා යම් බුද්ධත්වය පසක් කොට වර්ධනය කිරීමෙන් කෙලෙස් රහිත වූ උතුම් නිවනට පැමිණි සේක් ද, ඒ අනුත්තර වූ සද්ධර්මයට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

සුගතස්ස ඔරසානං, පුත්තානං මාරසෙනමථනානං;

අට්ඨන්නම්පි සමූහං, සිරසා වන්දෙ අරියසඞ්ඝං.

සුගතයන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රයන් වූ, මාර සේනාව පරාජය කළා වූ, අෂ්ට ආර්ය පුද්ගල මහා සංඝරත්නයට මාගේ හිස නමා නමස්කාර කරමි.

දීඝස්ස [Pg.158] දීඝසුත්තඞ්කිතස්ස, නිපුණස්ස ආගමවරස්ස;

බුද්ධානුබුද්ධසංවණ්ණිතස්ස, සද්ධාවහගුණස්ස.

දීඝ සූත්‍රවලින් සමන්විත වූ, සියුම් වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ආගමයක් (නිකායක්) වූ, බුදුවරුන් හා අනුබුදුවරුන් විසින් වර්ණනා කරන ලද, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරවන ගුණවලින් යුත් දීඝ නිකායෙහි...

සම්මාසම්බුද්ධෙනෙව [Pg.159] හි තිණ්ණම්පි පිටකානං අත්ථවණ්ණනාක්කමො භාසිතො, යාපකිණ්ණකදෙසනාති වුච්චති, තතො සංගායනාදිවසෙන සාවකෙහීති ආචරියා වදන්ති.

සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්ම ත්‍රිපිටකයේම අර්ථ වර්ණනා ක්‍රමය දේශනා කරන ලදී. එය 'ප්‍රකීර්ණක දේශනාව' යැයි කියනු ලැබේ. ඉන්පසු සංගායනා ආදියෙහි පිහිටා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා විසින් (එය සකස් කරන ලදැයි) ආචාර්යවරු පවසති.

අත්ථප්පකාසනත්ථං, අට්ඨකථා ආදිතො වසිසතෙහි;

පඤ්චහි යාසඞ්ගීතා, අනුසඞ්ගීතා ච පච්ඡාපි.

අර්ථය පැහැදිලි කිරීම පිණිස ආරම්භයේදී පන්සියයක් වසීප්‍රාප්ත රහතන් වහන්සේලා විසින් යම් අටුවාවක් සංගායනා කරන ලදද, පසුවද නැවත සංගායනා කරන ලදද...

මජ්ඣෙ [Pg.161] විසුද්ධිමග්ගා, එස චතුන්නම්පි ආගමානඤ්හි;

ඨත්වා පකාසයිස්සති, තත්ථ යථා භාසිතමත්ථං;

ඉච්චෙව කතො තස්මා, තම්පි ගහෙත්වාන සද්ධිමෙතාය;

අට්ඨකථාය විජානාථ, දීඝාගමනිස්සිතං අත්ථං.

සතර නිකායන්ටම පොදු වූ මැද පිහිටි මේ විසුද්ධිමාර්ගය, එහි දේශනා කළ පරිදි අර්ථය ප්‍රකාශ කරනු ඇත. එබැවින් එසේ කරන ලද එම විසුද්ධිමාර්ගය ද මෙම අටුවාව සමඟ ගෙන, දීඝ නිකායට අයත් අර්ථය වටහා ගන්න.

අත්ථානං [Pg.165] සූචනතො, සුවුත්තතො සවනතොථසූදනතො,සුත්තාණා සුත්තසභාගතොච, සුත්තන්ති අක්ඛාතං.

අර්ථයන් සූචනය කරන (හඟවන) බැවින්ද, මනාව පවසන ලද බැවින්ද, (අර්ථයන්) ප්‍රසූත කරන (උපදවන) බැවින්ද, ආරක්ෂා කරන බැවින්ද, නූලක් බඳු වූ බැවින්ද, සූත්‍ර සදෘශ වන බැවින්ද මෙය 'සූත්‍ර' යැයි කියනු ලැබේ.

සුදුද්දසං [Pg.177] සුනිපුණං, යත්ථකාමනිපාතිනං;

චිත්තං රක්ඛෙථ මෙධාවී, චිත්තං ගුත්තං සුඛාවහං.

ඉතා දැකීමට අපහසු වූ, අතිශයින් සියුම් වූ, කැමති කැමති අරමුණුවල වැටෙන්නා වූ සිත නුවණැත්තා විසින් ආරක්ෂා කළ යුතුය. ආරක්ෂා කරන ලද සිත සැප ගෙන දෙයි.

සො [Pg.180] එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනඤ්ජප්පත්තෙ ඤාණදස්සනාය චිත්තං අභිනීහරති අභිනින්නාමෙති –

ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, දීප්තිමත් වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහව ගිය කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මන්‍ය (භාවිතයට සුදුසු) වූ කල්හි, ස්ථාවර භාවයට පත් වූ කල්හි, ආනෙඤ්ජප්‍රාප්ත වූ කල්හි, ඥානදර්ශනය පිණිස සිත මෙහෙයවයි, නැඹුරු කරයි.

යංහිතං [Pg.206] භික්ඛවෙ සම්මාවදමානෙ වදෙය්‍ය සමන්තපාසො මාරස්සාති, මාතුගාමංයෙව සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය සමන්තපාසො මාරස්සාති.

මහණෙනි, යමෙකු මනාව පවසන්නේ නම් 'මාරයාගේ හාත්පස පැතිරුණු මලකය' (උගුලකය) කියා පවසන්නේ නම්, මනාව පවසන ඔහු පවසන්නේ මාතෘගාමයා (ස්ත්‍රිය) පිළිබඳවමය.

යො [Pg.209] භික්ඛු දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ච ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙත්වා.

යම් භික්ෂුවක් දහවල් කාලයෙහි සක්මනින් හා හිඳීමෙන් ආවරණීය ධර්මයන්ගෙන් (නීවරණයන්ගෙන්) සිත පිරිසිදු කොට...

ඉති [Pg.228] චිත්තකිරියවායොධාතුවිප්ඵාරවසෙන අයං කායසම්මතො අට්ඨිසඞ්ඝාතො අභික්කමති.

මෙසේ සිතේ ක්‍රියාවෙන් උපදින වායෝ ධාතුවේ ව්‍යාප්තිය හේතුවෙන්, 'කය' යැයි සම්මත වූ මේ ඇටසැකිල්ල ඉදිරියට ගමන් කරයි.

කරුණා [Pg.231] විය සත්තෙසු, පඤ්ඤා යස්ස මහෙසිනො;

ඤෙය්‍යධම්මෙසු සබ්බෙසු, පවත්තිත්ථ යථාරුචි.

යම් මහාර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කරුණාව සත්ත්වයන් කෙරෙහි පැවතියේ යම් සේද, උන්වහන්සේගේ ප්‍රඥාව සියලු දතයුතු ධර්මයන් (ඥෙය්‍ය ධර්මයන්) කෙරෙහි රුචි පරිදි එසේම පැවතුණි.

දසාය [Pg.235] තාය සත්තෙසු, සමුස්සාහිතමානසො;

පාටිහීරාවසානම්හි, වසන්තො තිදසාලයෙ;

පාරිච්ඡත්තකමූලම්හි, පණ්ඩුකම්බලනාමකෙ;

සිලාසනෙ සන්නිසින්නො, ආදිච්චොව යුගන්ධරෙ.

සත්ත්වයන් කෙරෙහි වූ ඒ දයානුකම්පාවෙන් උත්සාහවත් වූ මනසක් ඇතිව, යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය අවසානයෙහි තව්තිසා භවනෙහි වෙසෙමින්, පාරිච්ඡත්තක වෘක්ෂ මූලයෙහි පණ්ඩුකම්බල නම් වූ ශෛලාසනයෙහි යුගන්ධර පර්වතය මුදුනෙහි බබළන සූර්යයා මෙන් වැඩ සිටිමින්...

චක්කවාළසහස්සෙහි, දසාහාගම්ම සබ්බසො;

සන්නිසින්නෙන දෙවානං, ගණෙන පරිවාරිතො;

මාතරං පමුඛං කත්වා, තස්සා පඤ්ඤාය තෙජසා;

අභිධම්මකථාමග්ගං, දෙවානං සම්පවත්තයි.

දසදහසක් සක්වලින් පැමිණි දේව සමූහයා විසින් පිරිවරන ලදුව, මාතෘ දිව්‍ය රාජයා ප්‍රධාන කොට තබාගෙන, තමන් වහන්සේගේ ප්‍රඥා තේජසින් දෙවියන් උදෙසා අභිධර්ම දේශනා මාර්ගය පැවැත්වූ සේක.

තස්ස [Pg.236] පාදෙ නමස්සිත්වා, සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො;

සද්ධම්මඤ්චස්ස පූජෙත්වා, කත්වා සඞ්ඝස්ස චඤ්ජලිං.

ඒ ශ්‍රීමත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් නමස්කාර කොට, උන්වහන්සේගේ සද්ධර්මය පූජා කොට, මහා සංඝරත්නයට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ...

යං [Pg.237] දෙවදෙවො දෙවානං, දෙසෙත්වා නයතො පුන;

ථෙරස්ස සාරිපුත්තස්ස, සමාචික්ඛි විනායකො.

දෙවිවරුන්ට අධිපති වූ, ලෝකනායක වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවියන්ට දේශනා කර, නැවත ක්‍රමානුකූලව සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේට යම් ධර්මයක් ප්‍රකාශ කළ සේක්ද...

අනොතත්තදහෙ කත්වා, උපට්ඨානං මහෙසිනො;

යඤ්ච සුත්වාන සො ථෙරො, ආහරිත්වා මහීතලං.

අනෝතත්ත විලෙහිදී මහාර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථාන කොට, ඒ සැරියුත් තෙරණුවන් වහන්සේ යම් ධර්මයක් ශ්‍රවණය කර මෙලොවට රැගෙන ආ සේක්ද...

භික්ඛූනං පරිරුදාහාසි, ඉති භික්ඛූහි ධාරිතො;

සඞ්ගීතිකාලෙ සංඞ්ගීතො, වෙදෙහමුනිනා පුන.

සැරියුත් තෙරණුවෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට දේශනා කළ සේක. මෙසේ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දරන ලද ඒ ධර්මය, ධර්ම සංගායනා සමයෙහි නැවත වේදේහ මුනිවරයාණන් (ආනන්ද තෙරණුවන්) විසින් සංගායනා කරන ලදී.

යං [Pg.238] කරොමසි බ්‍රහ්මුනො, සමං දෙවෙහි මාරිස;

තදජ්ජ තුය්හං කස්සාම, හන්ද සාමං කරොම තෙ.

නිදුකාණෙනි, අපි දෙවියන් සමඟ එක්ව මහා බ්‍රහ්මයා උදෙසා යමක් කරන්නෙමුද, එය අද ඔබ වෙනුවෙන් කරන්නෙමු. එන්න, අපි එය ඔබ උදෙසාම සිදු කරන්නෙමු.

අත්ථං [Pg.241] පකාසයිස්සාමි, ආගමට්ඨකථාසුපි;

ගහෙතබ්බං ගහෙත්වාන, තොසයන්තො විචක්ඛණෙ.

නිකාය අටුවාවලින් ද ගතයුතු දෑ ගෙන, නුවණැත්තන් සතුටු කරවමින් මම අර්ථය ප්‍රකාශ කරන්නෙමි.

ඉතිමෙ [Pg.242] භාසමානස්ස, අභිධම්මකථං ඉමං;

අවික්ඛිත්තා නිසාමෙථ, දුල්ලභාහිඅයංකථා.

එබැවින් මවිසින් දේශනා කරනු ලබන මේ අභිධර්ම කථාව නොවිසිරුණු සිතින් ශ්‍රවණය කරත්වා. මේ කථාව අතිශයින්ම දුර්ලභය.

එත්ථෙතෙ [Pg.263] පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති.

මෙහිදී මේ ලාමක අකුසල ධර්මයෝ ඉතිරි නැතිව නිරුද්ධ වෙති.

චක්ඛුං [Pg.266] චාවුසො පටිච්ච රූපෙච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, යං වෙදෙති, තං සඤ්ජානාති. යං සඤ්ජානාති, තං විතක්කෙති, යං විතක්කෙති, තං පපඤ්චෙති, යං පපඤ්චෙති, තතො නිදානං පුරිසං පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛා සමුදාචරන්ති අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙසු චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යසු රූපෙසු –

ඇවැත්නි, ඇසත් රූපත් නිසා චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපදී. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය හේතුවෙන් වේදනාව උපදී. යමක් විඳීද, එය හඳුනා ගනී (සංජානනය කරයි). යමක් හඳුනා ගනීද, ඒ ගැන විතර්ක කරයි. යමක් විතර්ක කරයිද, එය ප්‍රපංච කරයි. යමක් ප්‍රපංච කරයිද, එය මුල් කොටගෙන අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ ඇසට පෙනෙන රූපයන්හි ප්‍රපංච සංඥා සංඛ්‍යාවෝ මිනිසා කරා පැමිණෙති.

පුරිමා [Pg.274] භික්ඛවෙ කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජාය.

මහණෙනි, අවිද්‍යාවෙහි මුල් කෙළවර (ආරම්භය) නොපෙනෙන්නේය.

අත්ථෙව [Pg.277] ගම්භීරගතං සුදුබ්බුධං,සයං අභිඤ්ඤාය සහෙතුසම්භවං;

යථානුපුබ්බං නිඛිලෙන දෙසිතං,මහෙසිනා රූපගතංව පස්සති.

හේතු සහිතව හටගන්නා වූ, තමන් වහන්සේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, මහාර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අනුපිළිවෙලින් සම්පූර්ණයෙන්ම දේශනා කරන ලද, ඉතා ගැඹුරු වූ ද අවබෝධ කර ගැනීමට ඉතා අපහසු වූ ද ඒ ධර්මය රූපයක් දෙස බලන්නාක් මෙන් පැහැදිලිව දකියි.

අභික්කමිස්සාමි [Pg.286] පටික්කමිස්සාමීති හි චිත්තං උප්පජ්ජමානං රූපං සමුට්ඨාපෙති.

මම ඉදිරියට යන්නෙමි, මම පසුපසට යන්නෙමි යි උපදින සිත (ඊට අනුකූලව ක්‍රියා කරන) රූපය (කාය චලනය) උපදවයි.

න [Pg.308] අන්තලික්ඛෙන න සමුද්දමජ්ඣෙ,න පබ්බතානං විවරං පවිස්ස;

න විජ්ජතෙ සො ජගතිප්පදෙසො,යත්ථට්ඨිතො මුච්චෙය්‍ය පාපකම්මා.

අහසෙහි හෝ මුහුද මැද හෝ පර්වත කුහරයකට වැදුණද, මෙලොව යම් තැනක සිට පාප කර්මයෙන් මිදිය හැකිද, එවැනි කිසිදු භූමි ප්‍රදේශයක් විද්‍යමාන නොවේ.

යං [Pg.311] පත්තං කුසලං තස්ස, ආනුභාවෙන පාණිනො;

සබ්බෙ සද්ධම්මරාජස්ස, ඤත්වා ධම්මං සුඛාවහං;

පාපුණන්තු විසුද්ධාය, සුඛාය පටිපත්තියා;

අසොකමනුපායාසං, නිබ්බානසුඛමුත්තමං.

රැස් කරගන්නා ලද යම් කුසලයක් වේද, එහි ආනුභාවයෙන් සියලු සත්ත්වයෝ සද්ධර්ම රාජයාණන් වහන්සේගේ සැප ගෙන දෙන ධර්මය අවබෝධ කරගෙන, පිරිසිදු වූ ද සැපවත් වූ ද ප්‍රතිපත්තියෙන්, ශෝක රහිත වූ, දැවීම් රහිත වූ උත්තම නිවන් සුවයට පත්වෙත්වා!

චිරං තිට්ඨතු සද්ධම්මො, ධම්මෙ හොන්තු සගාරවා;

සබ්බෙපි සත්තා කාලෙන, සම්මා දෙවො පවස්සතු;

යථා රක්ඛිංසු පොරාණා, සුරාජානො තථෙවිමං;

රාජා රක්ඛතු ධම්මෙන, අත්තනොව පජංපජං.

සද්ධර්මය සදාකල් පවතීවා! සියල්ලෝම ධර්මය කෙරෙහි ගෞරව ඇති වෙත්වා! සියලු සත්ත්වයන් වෙනුවෙන් සුදුසු කල වැසි වසිත්වා! අතීතයේ දැහැමි රජවරුන් ලෝකය ආරක්ෂා කළාක් මෙන්, වත්මන් පාලකයාද තමාගේම දරුවන් රකින්නාක් මෙන් ධර්මානුකූලව රට වැසියා ආරක්ෂා කෙරේවා!

තාව [Pg.312] තිට්ඨතු ලොකස්මිං, ලොකනිත්ථරණෙසිනං;

දස්සෙන්තී කුලපුත්තානං, නයං පඤ්ඤාවිසුද්ධියා;

යාව බුද්ධොති නාමම්පි, සුද්ධචිත්තස්ස තාදිනො;

ලොකම්හි ලොකජෙට්ඨස්ස, පවත්තති මහෙසිනො.

සසරින් එතෙර වීමට කැමති කුලපුත්‍රයන්ට ප්‍රඥා විශුද්ධිය ලබාගන්නා ක්‍රමය පෙන්වා දෙමින්, ලෝකයට ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ, පිරිසිදු සිත් ඇති, තාදී ගුණයෙන් යුත් මහාර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ 'බුදු' යන නාමය පවා ලොව පවතින තාක් කල්, මේ දහම ලෝකයෙහි පවතීවා!

දුතියසන්නිපාත

ද්විතීය සන්නිපාතය (දෙවන රැස්වීම)

මහාපදානසුත්ත අට්ඨකථා

මහාපදාන සූත්‍ර අටුවාව

පුච්ඡා – අට්ඨකථා [Pg.1] සංගීතියා ආවුසො පඨමෙ සන්නිපාතෙ සකලා ච විනයසංවණ්ණනා දීඝනිකායෙ ච සීලක්ඛන්ධවග්ගවණ්ණනා අභිධම්මෙ ච ධම්මසඞ්ගහසංවණ්ණනා සංගීතා ථෙරෙහි ඡට්ඨසංගීතිකාරෙහි. ඉදානි පන දුතියෙ සන්නිපාතෙ දීඝනිකායෙ මහාවග්ගවණ්ණනාතො පට්ඨාය තදවසෙසානං යථාවවත්ථිතසංවණ්ණනානං සංගායනොකාසො අනුප්පත්තො. තස්මා ඉමිස්සා දුතියසන්නිපාතසංගීතියා පුබ්බකිච්චවසෙන යථානුප්පත්තාය මහාවග්ගෙ මහාපදානසුත්තසංවණ්ණනාය පුච්ඡාවිස්සජ්ජනං කාතුං සමාරභාම. මහාපදානසුත්තස්ස ආවුසො නිදානෙ පරියාපන්නස්ස ‘‘කරෙරිකුටිකාය’’න්තිපදස්ස අත්ථො කථං අට්ඨකථාචරියෙන කථිතො.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, පළමු සන්නිපාතයේදී මුළු විනය වර්ණනාවද, දීඝ නිකායේ සීලක්ඛන්ධවග්ග වර්ණනාවද, අභිධර්මයේ ධම්මසංගණී වර්ණනාවද යන අටුවා සියල්ල ෂෂ්ඨ සංගීතිකාරක තෙරණුවන් වහන්සේලා විසින් සංගායනා කරන ලදී. දැන් වනාහි දෙවන සන්නිපාතයෙහි, දීඝ නිකායේ මහාවග්ග වර්ණනාවේ සිට ඉතිරි සියලු නියමිත අර්ථ වර්ණනාවන් සංගායනා කිරීමට අවස්ථාව පැමිණ තිබේ. එබැවින්, මෙම දෙවන සන්නිපාත සංගීතියේ පූර්ව කෘත්‍යයක් වශයෙන්, පිළිවෙළින් පැමිණි මහාවග්ගයෙහි මහාපදාන සූත්‍ර වර්ණනාවේ ප්‍රශ්නෝත්තර සාකච්ඡාව ආරම්භ කරමු. ඇවැත්නි, මහාපදාන සූත්‍රයේ නිදානයට ඇතුළත් 'කරේරිකුටිකාය' (කරේරි කුටියෙහි) යන පදයේ අර්ථය අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් කෙසේ දක්වා තිබේද?

විස්සජ්ජනා – මහාපදානසුත්තස්ස භන්තෙ නිදානෙ පරියාපන්නස්ස කරෙරිකුටිකායන්තිපදස්ස අත්ථො ‘‘කරෙරිකුටිකාය’’න්ති කරෙරීති වරුණරුක්ඛස්ස නාමං. කරෙරිමණ්ඩපො තස්සා කුටිකාය [Pg.2] ද්වාරෙ ඨිතො, තස්මා කරෙරිකුටිකාති වුච්චති. යථා කොසම්බරුක්ඛස්ස ද්වාරෙඨිතත්තා කොසම්බකුටිකාති එවමාදිනා භන්තෙ අට්ඨකථාචරියෙන කථිතො.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, මහාපදාන සූත්‍රයේ නිදානයට ඇතුළත් 'කරේරිකුටිකාය' යන පදයේ අර්ථය මෙසේය: 'කරේරි' යනු වරුණ වෘක්ෂයට (ලුණුවරණ ගසට) නමකි. ඒ කුටියෙහි ද්වාරයෙහි (දොරටුවෙහි) කරේරි මණ්ඩපයක් පිහිටා තිබුණි, එබැවින් එය 'කරේරිකුටි' යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, කොසඹ ගසක් දොරටුවෙහි තිබීම නිසා 'කොසඹකුටි' යැයි කියන්නාක් මෙන්, අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් මෙම අර්ථය දක්වා තිබේ.

කරෙරිකුටිකායන්ති [Pg.3] කරෙරීති වරුණරුක්ඛස්ස නාමං.

'කරේරිකුටිකාය' යන්නෙහි 'කරේරි' යනු වරුණ වෘක්ෂයට (ලුණුවරණ ගසට) නමකි.

කරෙරිමණ්ඩපො [Pg.4] තස්සා කුටිකාය ද්වාරෙ ඨිතො, තස්මා කරෙරිකුටිකාති වුච්චති. යථා කොසම්බරුක්ඛස්ස ද්වාරෙ ඨිතත්තා එකාසම්බකුටිකාති.

කරේරි මණ්ඩපය ඒ කුටියේ දොරටුව අසල පිහිටා තිබූ බැවින්, ඊට 'කරේරි කුටිය' යැයි කියනු ලැබේ. කොසඹ (කොහොඹ) ගසක් දොරටුව අසල පිහිටා තිබීම නිසා 'කොසඹ කුටිය' යැයි කියන්නාක් මෙනි.

අන්තොජෙතවනෙ කිර කරෙරිකුටි කොසම්බකුටි ගන්ධකුටි සලළාගාරන්ති චත්තාරි මහාගෙහානි –

ජේතවනය තුළ කරේරි කුටිය, කොසඹ කුටිය, ගන්ධ කුටිය සහ සළළාගාරය යනුවෙන් මහා විහාර සතරක් තිබූ බව කියැවේ.

එකෙකං සතසහස්සපරිච්චාගෙන නිප්ඵන්නං.

එයින් එක් එක් මන්දිරය ලක්ෂයක් බැගින් ධනය පරිත්‍යාග කොට නිමවන ලද්දකි.

තෙසු සලළාගාරං රඤ්ඤා පසෙනදිනා කාරිතං.

ඒ අතරින් සළළාගාරය කරවන ලද්දේ පසේනදී කොසොල් රජතුමා විසිනි.

පුබ්බෙනිවාස

පුබ්බේනිවාසය (පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ)

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.5] ආවුසො නිදානෙ පුබ්බෙනිවාසපටිසංයුත්තා ධම්මීකථා උදපාදීතිවචනස්ස අත්ථො කථං අට්ඨකථාචරියෙන කථිතො.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, එම නිදානයෙහි ම 'පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ (පුබ්බේනිවාසය) පිළිබඳ දැහැමි කතාවක් ඇති විය' යන වචනයේ අර්ථය අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් කෙසේ දක්වන ලද්දක් ද?

විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ නිදානෙ පුබ්බෙනිවාසපටිසංයුත්තා ධම්මීකථා උදපාදීති වචනස්ස අත්ථො පුබ්බෙනිවාසපටිසංයුත්තාති එකම්පිජාතිං ද්වෙපි ජාතියොති එවං නිබද්ධෙන පුබ්බෙනිවුට්ඨඛන්ධසන්තානසඞ්ඛාතෙන පුබ්බෙනිවාසෙන සද්ධිං යොජෙත්වා පවත්තිතා. ධම්මීති ධම්මසංයුත්තා. උදපාදීති අහො අච්ඡරියං දසබලස්ස පුබ්බෙනිවාසඤාණං. පුබ්බෙනිවාසං නාම කෙ අනුස්සරන්ති කෙ නානුස්සරන්තීති දිට්ඨියා අනුස්සරන්ති, සාවකා ස පච්චෙකබුද්ධා ච බුද්ධා ච අනුස්සරන්ති. කතරදිට්ඨියො අනුස්සරන්ති. යෙ අග්ගපත්තා කම්මවාදිනො තෙපි චත්තාලීසංයෙව කප්පෙ අනුස්සරන්ති, න තතො පරන්ති එවමාදිනා භන්තෙ අට්ඨකථාචරියෙන කථිතො.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, එම නිදානයෙහි ම 'පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ පිළිබඳ දැහැමි කතාවක් ඇති විය' යන වචනයේ අර්ථය නම්: 'පුබ්බේනිවාසපටිසංයුත්තා' යනු එක් ජාතියක් ද, ජාති දෙකක් ද යනාදී වශයෙන් අනුපිළිවෙළින් පෙර විසූ ස්කන්ධ පරම්පරාව සංඛ්‍යාත වූ පුබ්බේනිවාසය සමඟ ගළපා පවත්වන ලද්දකි. 'ධම්මී' යනු ධර්මය හා සම්බන්ධ වූ යන්නයි. 'උදපාදි' යනු දසබලයන් වහන්සේගේ පුබ්බේනිවාසඥානය අහෝ අසිරිමත් ය යන්නයි. 'පුබ්බේනිවාසය' යනු කවුරුන් සිහි කරත් ද, කවුරුන් සිහි නොකරත් ද යත්; දෘෂ්ටිගත වූවෝ ද සිහි කරති, ශ්‍රාවකයෝ ද පසේබුදුවරුන් සමඟ බුදුවරු ද සිහි කරති. කිනම් දෘෂ්ටි ඇත්තෝ සිහි කරත් ද? කර්මවාදීන් අතර අග්‍රප්‍රාප්ත වූ යම් පිරිසක් වෙත් ද, ඔවුහු ද කල්ප හතළිහක් දක්වා ම සිහි කරති, ඉන් ඔබ්බට නොවේ යනාදී වශයෙන් ස්වාමීනී, අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් දක්වන ලද්දකි.

පුබ්බෙනිවාසපටිසංයුත්තාති [Pg.6] එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියොති එවං නිබද්ධෙන පුබ්බෙනිවුට්ඨඛන්ධසන්තානසඞ්ඛාතෙන පුබ්බෙනිවාසෙන සද්ධිං යොජෙත්වා පවත්තිතා.

'පුබ්බේනිවාසපටිසංයුත්තා' යනු එක් ජාතියක් ද, ජාති දෙකක් ද යනාදී වශයෙන් අනුපිළිවෙළින් පෙර විසූ ස්කන්ධ පරම්පරාව සංඛ්‍යාත වූ පුබ්බේනිවාසය සමඟ ගළපා පවත්වන ලද්දකි.

කප්පපරිච්ඡෙදවාර

කල්ප පරිච්ඡේද වාරය

පුච්ඡා – තස්මිං [Pg.7] ආවුසො මහාපදානසුත්තෙ උද්දෙසවාරෙ නවසු පරිච්ඡෙදවාරෙසු පඨමෙ කප්පපරිච්ඡෙදවාරෙ භද්දකප්පෙති පදස්ස අත්ථො අට්ඨකථාචරියෙන කථං කථිතො.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, එම මහාපදාන සූත්‍රයේ උද්දේස වාරයෙහි එන පරිච්ඡේද වාර නවය අතරින්, පළමු වන කල්ප පරිච්ඡේද වාරයෙහි සඳහන් 'භද්දකප්ප' (භද්‍ර කල්පය) යන වචනයේ අර්ථය අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් කෙසේ දක්වන ලද්දක් ද?

විස්සජ්ජනා – තස්මිං [Pg.8] භන්තෙ මහාපදානසුත්තෙ උද්දෙසවාරෙ නවසු පරිච්ඡෙදවාරෙසු පඨමෙ කප්පපරිච්ඡෙදවාරෙ භද්දකප්පෙති පදස්ස අත්ථො භද්දකප්පෙති පඤ්චබුද්ධුප්පාදපටිමණ්ඩිතත්තා සුන්දරකප්පෙ සාරකප්පෙති භගවා ඉමං කප්පං ථොමෙන්තො එවමාහ. යතො පට්ඨාය කිර අම්හාකං භගවා අභිනීහාරො කතො, එකස්මිං අන්තරෙ එකස්මිම්පි කප්පෙ පඤ්චබුද්ධා නිබ්බත්තා නාම නත්ථීති එවමාදිනා භන්තෙ අට්ඨකථාචරියෙන කථිතො.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, එම මහාපදාන සූත්‍රයේ උද්දේස වාරයෙහි එන පරිච්ඡේද වාර නවය අතරින්, පළමු වන කල්ප පරිච්ඡේද වාරයෙහි සඳහන් 'භද්දකප්ප' යන වචනයේ අර්ථය නම්: බුදුවරුන් පස්නමකගේ උපතින් අලංකාර වූ බැවින් සුන්දර කල්පයක් වූ ද, සාර කල්පයක් වූ ද මේ කල්පයට ප්‍රශංසා කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක. 'යම් කලෙක පටන් අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුද්ධත්වය උදෙසා අභිනීහාරය (ප්‍රාර්ථනාව) කළ සේක් ද, ඒ කාලය තුළ එක ම කල්පයක බුදුවරුන් පස්නමක් උපන්නා වූ කිසිදු කල්පයක් නැත' යනාදී වශයෙන් ස්වාමීනී, අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් දක්වන ලද්දකි.

විපස්සිස්ස [Pg.9] භික්ඛවෙ භගවතො ඉතො සො භික්ඛවෙ ඡනවුතිකප්පෙ යං විපස්සී භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ උදපාදි –

"මහණෙනි, මෙයින් අනූහය වන කල්පයෙහි අරහත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලෝකයෙහි උපන් සේක."

සද්දකප්පෙති පඤ්චබුද්ධුප්පාදපටිමණ්ඩිතත්තා සුන්දරකප්පෙ සාරකප්පෙති භගවා ඉමං කප්පං ථොමෙන්තො එවමාහ –

"භද්‍රකල්පය" යනු බුදුවරුන් පස්නමකගේ උපතින් අලංකාර වූ බැවින් සුන්දර කල්පයක් වූ ද, සාර කල්පයක් වූ ද මේ කල්පයට ප්‍රශංසා කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘යතො පට්ඨාය කිර අම්හාකං භගවතාභිනීහාරො කතො, එතස්මිං අන්තරෙ එකස්මිම්පි කප්පෙ පඤ්චබුද්ධා නිබ්බත්තා නාම නත්ථි’’ –

"යම් කලෙක පටන් අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුද්ධත්වය උදෙසා අභිනීහාරය කළ සේක් ද, ඒ කාලය තුළ එක ම කල්පයක බුදුවරුන් පස්නමක් උපන්නා වූ කිසිදු කල්පයක් නැත."

ආයුපරිච්ඡෙදවාර

ආයු පරිච්ඡේද වාරය

පුච්ඡා – චතුත්ථෙ [Pg.10] පනාවුසො ආයුපරිච්ඡෙදවාරෙ අප්පං වා භිය්‍යොති එතෙසං පදානං අත්ථො කථං අට්ඨකථාචරියෙන කථිතො.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, සිව්වන ආයු පරිච්ඡේද වාරයෙහි එන 'අප්පං වා භිය්‍යෝ' යන පදයන්හි අර්ථය අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් කෙසේ දක්වන ලද්දක් ද?

විස්සජ්ජනා – චතුත්ථෙ පන භන්තෙ ආයුපරිච්ඡෙදවාරෙ අප්පං වා භිය්‍යොති එතෙසං පදානං අත්ථො ‘‘අප්පං වා භිය්‍යොති වස්සසතතො වා උපරි අප්පං, අඤ්ඤං වස්සසතං අපත්වා වීසං වා තිංසං වා චත්තාලීසං වා පණ්ණාසං වා සට්ඨි වා වස්සානි ජීවති. එවං දීඝායුකො පන අතිදුල්ලභො, අසුකො කිර එවං චිරං ජීවතීති තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා දට්ඨබ්බො හොතී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ අට්ඨකථාචරියෙන කථිතො.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, සිව්වන ආයු පරිච්ඡේද වාරයෙහි එන 'අප්පං වා භිය්‍යෝ' යන පදයන්හි අර්ථය නම්: 'අඩු හෝ වැඩි' යනු වසර සියයකට වඩා මඳක් වැඩි හෝ තවත් වසර සියයක් සම්පූර්ණ නොකොට (සියයට වඩා) විසි, තිස්, සතළිස්, පනස් හෝ සැට වසරක් ජීවත් වීමයි. මෙවැනි දීර්ඝායුෂ ඇත්තෝ අතිශයින් ම දුර්ලභ වෙති. 'මසන්නා මෙතරම් කල් ජීවත් වේ ය' කියා ඒ ඒ තැනට ගොස් නැරඹිය යුතු තත්ත්වයක් පවතී යනාදී වශයෙන් ස්වාමීනී, එහි අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් දක්වන ලද්දකි.

මය්හං [Pg.11] භික්ඛවෙ එතරහි අප්පකං ආයුප්පමාණං පරිත්තං ලහුකං යො චිරං ජීවති සො වස්සසතං අප්පං වා භිය්‍යො.

"මහණෙනි, මේ කාලයෙහි මාගේ ආයු ප්‍රමාණය ස්වල්පය, මඳය, ලුහුඬුය. යමෙක් බොහෝ කල් ජීවත් වේ ද, ඔහු ජීවත් වන්නේ වසර සියයක් හෝ ඊට මඳක් අඩු හෝ වැඩි කාලයකි."

අප්පං වා භිය්‍යොති වස්සසතතො වා උපරි අප්පං, අය්‍යං වස්සසතං අපත්වා වීසං වා තිංසං වා චත්තාලීසංවා වා පණ්ණාසං වා සට්ඨි වා වස්සානි ජීවති–

"අඩු හෝ වැඩි" යනු වසර සියයකට වඩා මඳක් වැඩි හෝ තවත් වසර සියයක් සම්පූර්ණ නොකොට (සියයට වඩා) විසි, තිස්, සතළිස්, පනස් හෝ සැට වසරක් ජීවත් වීමයි.

උපට්ඨාකපරිච්ඡෙදවාර

උපට්ඨාක පරිච්ඡේද වාරය

පුච්ඡා – අට්ඨමෙ [Pg.12] පනාවුසො උපට්ඨාකපරිච්ඡෙදවාරෙ ආනන්දොතිපදෙ කථං අට්ඨකථාචරියෙන වණ්ණිතො.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අටවන උපට්ඨාක පරිච්ඡේද වාරයෙහි එන 'ආනන්ද' යන පදය අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් කෙසේ විස්තර කර තිබේ ද?

විස්සජ්ජනා – අට්ඨමෙ පන භන්තෙ උපට්ඨාකපරිච්ඡෙදෙ පන ආනන්දොති නිබද්ධුපට්ඨාකභාවං සන්ධාය වුත්තන්ති එවමාදිනා භන්තෙ අට්ඨකථාචරියෙන වණ්ණිතො.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, අටවන උපට්ඨාක පරිච්ඡේදයෙහි 'ආනන්ද' යනුවෙන් දක්වන ලද්දේ උන්වහන්සේගේ ස්ථිර උපස්ථායක භාවය (නිබද්ධ උපට්ඨාකභාවය) අරභයා යනාදී වශයෙන් ස්වාමීනී, අටුවාචාරීන් වහන්සේ විසින් විස්තර කර තිබේ.

මය්හං [Pg.13] භික්ඛවෙ එතරහි ආනන්දො නාම භික්ඛු උපට්ඨාකො අහොසි අග්ගුපට්ඨාකො–

"මහණෙනි, වර්තමානයෙහි මට ආනන්ද නම් භික්ෂුව උපස්ථායක විය, අග්‍ර උපස්ථායකයා විය."

භගවතොහි [Pg.14] පඨමබොධියං අනිබද්ධා උපට්ඨාකා අහෙසුං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ප්‍රථම බෝධි සමයෙහි ස්ථිර උපස්ථායකයෝ නොසිටියහ.

එකදා නාගසමාලො පත්තචීවරං ගහෙත්වා විචරි.

එක් කලෙක නාගසමාල තෙරණුවෝ පාත්‍ර සිවුරු ගෙන හැසිරුණහ.

ඉදමෙව [Pg.15] තෙ කාරණං සල්ලක්ඛෙත්වා නිවාරයිම්හ.

අපි මේ කරුණ ම සලකා බලා ඔබ වැළැක්වූවෙමු.

එකච්චෙ [Pg.16] භික්ඛූ ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමාති වුත්තෙ අඤ්ඤෙන ගච්ඡන්ති.

සමහර භික්ෂූන් වහන්සේලා 'මේ මාර්ගයෙන් යමු' යැයි පැවසූ කල වෙනත් මඟකින් වඩිති.

උට්ඨෙහි [Pg.17] ආවුසො ආනන්ද, උට්ඨෙහි ආවුසො ආනන්ද.

"ඇවැත්නි ආනන්දයෙනි, නැගී සිටින්න. ඇවැත්නි ආනන්දයෙනි, නැගී සිටින්න."

කං පනෙත්ථ ආනන්ද ආදීනවං පස්සසි.

"ආනන්දයෙනි, ඔබ මෙහි දකින ආදීනවය කුමක් ද?"

කං [Pg.18] පනෙත්ථ ආනන්ද ආනිසංසං පස්සසි.

"ආනන්දයෙනි, ඔබ මෙහි දකින ආනිශංසය කුමක් ද?"

සමවත්තක්ඛන්ධො [Pg.28] අතුලො, සුප්පබුද්ධො ච උත්තරො;

සත්තවාහො විජිතසෙනො, රාහුලො භවති සත්තමො –

සමවත්තක්ඛන්ධ ද, අතුල ද, සුප්පබුද්ධ ද, උත්තර ද, සත්තවාහ ද, විජිතසේන ද වන අතර සත්වැන්නා රාහුල වේ.

සුතනා [Pg.29] සබ්බකාමාච, සුචිත්තා අථ රොචිනී;

රුචග්ගතී සුනන්දාච, බිම්බා භවති සත්තමා.

සුතනා ද, සබ්බකාමා ද, සුචිත්තා ද, රොචිනී ද, රුචග්ගති ද, සුනන්දා ද වන අතර සත්වැන්නී බිම්බා වේ.

අනෙකජාතිසංසාරං[Pg.37], සන්ධාවිස්සං අනිබ්බිසං;

ගහකාරං ගවෙසන්තො, දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං;

ගහකාරක දිට්ඨොසි, පුන ගෙහං න කාහසි.

"අනේක ජාති සංසාරයෙහි (ආත්මභාව ගණනාවක) මේ ශරීර නැමැති ගෙය හදන ගෘහ නිර්මාණකරුවා (තණ්හාව) සොයමින්, ඔහු නොදැක නැවත නැවතත් උපත ලැබීම දුකක් බැවින් මම සසර සැරිසැරුවෙමි. ගෘහ නිර්මාණකරුවාණෙනි, මම දැන් ඔබව දැක ගත්තෙමි. නැවත ඔබ මට ගෙයක් නොතනන්නෙහි ය."

සබ්බා තෙ ඵාසුකා භග්ගා, ගහකූටං විසඞ්ඛතං;

විසඞ්ඛාරගතං චිත්තං, තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා.

"ඔබගේ සියලු පරාල (කෙලෙස්) බිඳ දමන ලදී. ගෘහ කූටය (අවිද්‍යාව) විනාශ කරනු ලැබීය. මාගේ සිත සංස්කාරයන්ගෙන් තොර විය (නිවනට පත් විය). මම තෘෂ්ණාවන්ගේ ක්ෂය වීම සාක්ෂාත් කළෙමි."

අයොඝනහතස්සෙව[Pg.40], ජලතො ජාතවෙදසො;

අනුපුබ්බූපසන්තස්ස, යථා න ඤාඤතෙ ගති;

එවං සම්මාවිමුත්තානං, කාමබන්ධොඝතාරිනං;

පඤ්ඤාපෙතුං ගති නත්ථි, පත්තානං අචලං සුඛං.

"යකඩ මුගුරකින් තළන ලද, දැල්වෙන්නා වූ, ක්‍රමයෙන් නිවී යන ගින්නෙහි ගමනක් යම් සේ නොදැනේ ද, එලෙස ම කාම බන්ධන නමැති මහෝඝයෙන් එතෙර වූ, මනාව මිදුණා වූ, නොසැලෙන සැපතට (නිවනට) පත් වූ උතුමන්ගේ ද ගමන පැනවීමට නොහැකි ය."

න [Pg.44] පන භගවා මිලක්ඛුසදිසො හොති නාපි ආමුත්තමණිකුණ්ඩලො.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ම්ලේච්ඡයෙකු වැනි නොවන සේක, එසේ ම මිණි කොඬොල් පැළඳි කෙනෙකු ද නොවන සේක.

තෙ පන අත්තනො සමානසණ්ඨානමෙව පස්සන්ති.

එහෙත් ඔවුහු තමන්ගේ ම සමාන රූප ස්වභාවය ම දකිති.

න [Pg.48] ඛො ආනන්ද එත්තාවතා තථාගතො සක්කතො වා හොති ගරුකතො වා මානිතො වා පූජිතො වා අපචිතො වා.

"ආනන්දයෙනි, මෙපමණකින් තථාගතයන් වහන්සේට සත්කාර කරන ලද්දේ හෝ ගරු කරන ලද්දේ හෝ බහුමාන කරන ලද්දේ හෝ පූජා කරන ලද්දේ හෝ අපචායන කරන ලද්දේ හෝ නොවේ."

කස්මා [Pg.50] පන භගවා අඤ්ඤත්ථ එකං උමාපුප්ඵමත්තම්පි ගහෙත්වා බුද්ධ ගුණෙ ආවජ්ජෙත්වා කතාය පූජාය බුද්ධඤාණෙනාපි අපරිච්ඡින්නං විපාකං වණ්ණෙත්වා–

එසේ නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙනත් තැනක දී, එක ම හණ මලක් වුව ද ගෙන බුදුගුණ මෙනෙහි කරමින් කළ පූජාවෙහි විපාකය බුද්ධ ඥානයෙන් වුව ද අපරිච්ඡින්න (ප්‍රමාණ කළ නොහැකි) බව වර්ණනා කළේ මන්ද යත් –

යො [Pg.55] ඛො ආනන්ද භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා උපාසකො වා උපාසිකා වා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො විහරති සාමීචිප්පටිපන්නො අනුධම්මචාරී සො තථා ගතං සක්කරොති ගරුකරොති මානෙති පූජෙති අපචියති පරමාය –

ආනන්දය, යම් භික්ෂුවක් හෝ භික්ෂුණියක් හෝ උපාසකයෙක් හෝ උපාසිකාවක් හෝ ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපදාවෙහි හැසිරෙමින්, මනා පිළිවෙතෙහි යෙදෙමින්, ධර්මානුකූලව ජීවත් වෙයිද, හෙතෙම තථාගතයන් වහන්සේට පරම පූජාවෙන් සත්කාර කරයි, ගරු කරයි, බහුමාන කරයි, පුදයි, පිදිය යුතු පරිදි පිදුම් කරයි.

සියා [Pg.59] ඛො පනානන්ද තුම්හාකං එවමස්ස ‘අතීතසත්ථුකං පාවචනං, නත්ථි නො සත්ථා’ති.

ආනන්දය, ‘අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ සේක, දැන් අපට ශාස්තෘවරයෙක් නැතැ’යි ඇතැම් විට ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන.

න [Pg.60] ඛො පනෙතං ආනන්ද එවං දට්ඨබ්බං.

ආනන්දය, එය එසේ නොසැලකිය යුතුය.

ධම්මොපි දෙසිතො චෙව පඤ්ඤත්තොච, විනයොපි දෙසිතො චෙව පඤ්ඤත්තො ච–

මා විසින් දේශනා කරන ලද යම් ධර්මයක් සහ පනවන ලද යම් විනයක් වේද...

අස්සොසි [Pg.67] ඛො රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො භගවා කිර කුසිනාරායං පරිනිබ්බුතොති.

මගධ දේශයේ වෛදේහීපුත්‍ර අජාතසත්තු රජතුමා, ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුසිනාරා නුවරදී පිරිනිවන් පා වදාළ සේකැ’යි ඇසුවේය.

සත්ථා නාම පරිනිබ්බුතො, න සො සක්කා පුන ආහරිතුං, පොථුජ්ජනිකසද්ධාය පන අම්හාකං රඤ්ඤා සදිසො නත්ථි, සචෙ එස ඉමිනාව නියාමෙන සුණිස්සති, හදයමස්ස ඵලිස්සති. රාජා ඛො පන අම්හෙහි අනුරක්ඛිතබ්බොති.

ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාළ සේක. උන්වහන්සේව නැවත කැඳවාගත නොහැකිය. පෘථග්ජන ශ්‍රද්ධාවෙන් අපගේ රජතුමා හා සමාන වෙනත් අයෙකු නැත. ඉදින් රජතුමා මේ පුවත සෘජුවම අසන්නට ලැබුණහොත්, ඔහුගේ හෘදය වස්තුව පැලී යනු ඇත. එබැවින් අප විසින් රජතුමාව ආරක්ෂා කරගත යුතුය.

දෙව [Pg.68] අම්හෙහි සුපිනකො දිට්ඨො, තස්ස පටිඝාතත්ථං තුම්හෙහි දුකූලදුපට්ටං නිවාසෙත්වා යථා නාසාපුටමත්තං පඤ්ඤායති, එවං චතුමධුරදොණියා නිපජ්ජිතුං වට්ටතීති.

දේවයන් වහන්ස, අප විසින් සිහිනයක් දකින ලදී. එහි අශුභ ඵල මඟහරවා ගැනීම සඳහා ඔබ වහන්සේ වටිනා සේද වස්ත්‍ර දෙකක් හැඳ, නාස් පුඩු පමණක් පෙනෙන සේ සිවුමදුරෙන් පිරවූ ඔරුවක සැතපීම සුදුසුය.

දෙව [Pg.69] මරණතො මුච්චනකසත්තො නාම නත්ථි, අම්හාකං ආයුවඩ්ඪනො චෙතියට්ඨානං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං අභිසෙකසිඤ්චකො සො භගවා සත්ථා කුසිනාරාය පරිනිබ්බුතොති.

දේවයන් වහන්ස, මරණයෙන් මිදිය හැකි කිසිදු සත්වයෙක් නම් නැත. අපගේ ආයුෂ වර්ධනය කරන්නා වූ, චෛත්‍යස්ථානයක් බඳු වූ, පින්කෙතක් වූ, අභිෂේක කරන්නා වූ ඒ භාග්‍යවත් ශාස්තෘන් වහන්සේ කුසිනාරා නුවරදී පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.

භගවා [Pg.71] සබ්බඤ්ඤු නනු ඉමස්මිං ඨානෙ නිසීදිත්වා ධම්මං දෙසයිත්ථ, සොකසල්ලං මෙ විනොදයිත්ථ, තුම්හෙ මය්හං සොකසල්ලං නීහරිත්ථ, අහං තුම්හාකං සරණං ගතො, ඉදානි පන මෙ පටිවචනම්පි න දෙථ භගවාති.

භාග්‍යවතුන් වහන්ස, සර්වඥයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ මේ ස්ථානයෙහි වැඩසිටිමින් ධර්මය දේශනා කළ සේක් නොවේද? මාගේ සෝක හුල දුරු කළ සේක් නොවේද? ඔබ වහන්සේ මාගේ සෝක හුල උදුරා දැමූ සේක. මම ඔබ වහන්සේ සරණ ගියෙමි. එහෙත් භාග්‍යවතුන් වහන්ස, දැන් ඔබ වහන්සේ මට පිළිතුරක් පවා නොදෙන සේක.

නනු [Pg.72] භගවා අහං අඤ්ඤදා එවරූපෙ කාලෙ තුම්හෙ මහාභික්ඛු සඞ්ඝපරිවාරා ජම්බුදීපතලෙ චාරිකං චරථාති සුණොමි.

භාග්‍යවතුන් වහන්ස, වෙනත් කාලවලදී ‘මේ වැනි කාලයක ඔබ වහන්සේ මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරාගෙන දඹදිව තලයේ චාරිකාවෙහි හැසිරෙන සේකැ’යි මම අසමි නොවේද?

මම පරිදෙවිතෙනෙව න සිජ්ඣති, දසබලස්ස ධාතුයො ආහරාපෙස්සාමීති එවං අස්සොසි.

‘මාගේ වැලපීමෙන්ම පමණක් කටයුත්තක් සිදු නොවේ, මම දසබලයන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා ගෙන්වා ගන්නෙමි’යි මෙසේ ඇසුවේය.

සචෙ [Pg.73] දස්සන්ති, සුන්දරං. නො චෙ දස්සන්ති, ආහරණුපායෙන ආහරිස්සාමීති චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා සයම්පි නික්ඛන්තොයෙව.

ඉදින් (ධාතූන් වහන්සේලා) දෙන්නාහු නම් යහපති. ඉදින් නොදෙන්නාහු නම්, යම් උපක්‍රමයකින් හෝ ගෙන්වා ගන්නෙමි’යි සිවුරඟ සේනාව සන්නද්ධ කොට තෙමේ ද පිටත් විය.

යථා ච අජාතසත්තු, එවං ලිච්ඡවී ආදයොපි.

අජාතසත්තු රජු මෙන්ම, ලිච්ඡවී රජවරු ආදීහු ද එසේම කළහ.

අම්හාකං [Pg.74] ධාතුයො වා දෙන්තු, යුද්ධං වාති කුසිනාරානගරං පරිවාරෙත්වා ඨිතෙ එතං භගවා අම්හාකං ගාමක්ඛෙත්තෙහි පටිවචනං අවොචුං.

‘අපට ධාතූන් වහන්සේලා හෝ දෙනු, නැතහොත් යුද්ධ කරනු!’ යැයි පවසමින් කුසිනාරා නුවර වටලා සිටි කල්හි, ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑවේ අපගේ ගම් සීමාවෙහිය’ කියා (මල්ල රජවරු) පිළිතුරු දුන්හ.

න මයං සත්ථු සාසනං පහිණිම්හ, නාපි ගන්ත්වා ආනයිම්හ. සත්ථා පන සයමෙව ආගන්ත්වා සාසනං පෙසෙත්වා අම්හෙ පක්කොසාපෙසි. තුම්හෙපි ඛො පන යං තුම්හාකං ගාමක්ඛෙත්තෙ රතනං උප්පජ්ජති. න තං අම්හාකං දෙථ. සදෙවකෙ ච ලොකෙ බුද්ධරතනසමං රතනං නාම නත්ථි[Pg.75], එවරූපං උත්තමරතනං ලභිත්වා මයං නදස්සාම, න ඛො පන තුම්හෙහියෙව මාතුථනතො ඛීරං පීතං. අම්හෙහිපි මාතුථනතො ඛීරං පීතං, න තුම්හෙයෙව පුරිසා, අම්හෙපි පුරිසා. හොතූති අඤ්ඤමඤ්ඤං අහංකාරං කත්වා සාසනපටිසාසනං පෙසෙන්ති. අඤ්ඤමඤ්ඤං මානගජ්ජිතං ගජ්ජන්ති.

අපි ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පණිවිඩයක් නොයැවුවෙමු, ගොස් උන්වහන්සේව කැඳවාගෙන ආවේ ද නැත. ශාස්තෘන් වහන්සේම ස්වකීය කැමැත්තෙන් මෙහි වැඩම කොට, පණිවිඩයක් එවා අපව කැඳවාගත් සේක. තවද, ඔබලාගේ ගම් සීමාවන්හි යම් රත්නයක් උපදී ද, එය ඔබලා අපට දෙන්නේ නැත. දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි බුද්ධ රත්නය හා සමාන වූ වෙනත් රත්නයක් නැත. මෙවැනි උත්තම රත්නයක් ලබාගත් අපි එය නොදෙන්නෙමු. තවද, මව්කිරි බී හැදුණේ ඔබලා පමණක් නොවේ. අප ද මව්කිරි බී හැදුණු අය වෙමු. ඔබලා පමණක් පිරිමින් නොවේ, අප ද පිරිමි වෙමු. ‘එසේ වේවා’යි පවසමින් ඔවුනොවුන් අහංකාර වී පණිවිඩ සහ ප්‍රති-පණිවිඩ යැවූහ. ඔවුනොවුන් මානයෙන් යුතුව ගර්ජනා කළහ.

එතෙ [Pg.76] රාජානො භගවතො පරිනිබ්බුතට්ඨානෙ විවාදං කරොන්ති, න ඛො පනෙතං පතිරූපං, අලං ඉමිනා කලහෙන, වූපසමෙස්සාමි නන්ති.

මේ රජවරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ ස්ථානයෙහි විවාද කරති. මෙය කිසිසේත් සුදුසු නැත. මේ කලහය සෑහේ, මම මෙය සංසිඳුවන්නෙමි’යි (දෝණ බ්‍රාහ්මණයා සිතුවේය).

ආචරියස්ස [Pg.77] විය භො සද්දො, ආචරියස්ස විය භො සද්දොති සබ්බෙ නිරවා අහෙසුං.

‘පින්වත්නි, මේ අපගේ ආචාර්යවරයාගේ hඬ වැනිය, පින්වත්නි, මේ ආචාර්යවරයාගේ හඬ වැනිය’යි පවසමින් සියල්ලෝම නිශ්ශබ්ද වූහ.

(1)

සුණන්තු භොන්තො මම එකවාචං,අම්හාක බුද්ධො අහු ඛන්තිවාදො;

නහි [Pg.78] සාධුයං උත්තමපුග්ගලස්ස,සරීරභාගෙ සියා සම්පහාරො.

පින්වත්නි, මාගේ එකම වචනයකට සවන් දෙන්න. අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ක්ෂාන්තිවාදී (ඉවසීම අගය කළ) කෙනෙක් වූහ. ඒ උත්තම පුරුෂයාණන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් වහන්සේලා උදෙසා යුද වැදීමක් සිදුවීම කිසිසේත්ම යහපත් නොවේ.

(2)

සබ්බෙව භොන්තො සහිතා සමග්ගා,සම්මොදමානා කරොමට්ඨභාගෙ;

විත්ථාරිකා හොන්තු, දිසාසු ථූපා;

බහූ ජනා චක්ඛුමතො පසන්නා.

පින්වත්නි, අපි සියල්ලෝම සමඟි වී, එක්සිත් වී, සතුටු සිතින් (ධාතූන් වහන්සේලා) කොටස් අටකට බෙදමු. දසත චෛත්‍යයන් ඉදි වී ඒවා පතළ වේවා! එවිට පසැස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි බොහෝ ජනයා පැහැදෙන්නාහ.

න [Pg.79] හි සාධුකං උත්තමපුග්ගලස්ස, සරීරභාගෙ සියා සම්පහාරොති න හි සාධුයන්ති න හි සාධු අයං –

‘ඒ උත්තම පුරුෂයාණන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් උදෙසා ගැටුමක් ඇතිවීම යහපත් නොවේ’ යන මෙහි ‘නහි සාධු’ යනු මෙය කිසිසේත් යහපත් නොවේ යන්නයි.

භගවා [Pg.81] සබ්බසු පුබ්බෙ මයං තුම්හාකං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතං ඡබ්බණ්ණබුද්ධරස්මිඛචිතං අසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනසමුජ්ජලිතසොභං සුවණ්ණවණ්ණං සරීරං අද්දසාම, ඉදානි පන සුවණ්ණවණ්ණාව ධාතුයො අවසිට්ඨා ජාතා, නයුත්තමිදං භගවා තුම්හාකන්ති පරිදෙවිංසු.

‘භාග්‍යවතුන් වහන්ස, පෙර අපි ඔබ වහන්සේගේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් විභූෂිත වූ, ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මියෙන් විහිදුණු, අසූවක් අනුව්‍යංජනවලින් බැබළුණු රන්වන් ශරීරය දුටුවෙමු. එහෙත් දැන් ඉතිරි වී ඇත්තේ රන්වන් වූ ධාතූන් වහන්සේලා පමණි. භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට මෙය සුදුසු නොවේ’ යැයි ඔවුහු වැලපුණහ.

කෙන [Pg.82] නු ඛො සදෙවකස්ස ලොකස්ස කඞ්ඛච්ඡෙදනත්ථාය චතුසච්චකථාය පච්චයභූතා භගවතො දක්ඛිණදාඨා ගහිතාති ඔලොකෙන්තො බ්‍රාහ්මණෙන ගහිතාති දිස්වා බ්‍රාහ්මණොපි දඨාය අනුච්ඡවිකං සක්කාරං නසක්ඛිස්සති ගණ්හාමි නත්ථි වෙට්ඨන්තරතො ගහෙත්වා සුවණ්ණචඞ්කොටකෙ ඨපෙත්වා දෙවලොකං නෙත්වා චූළාමණිචෙතියෙ පතිට්ඨපෙසි –

දෙවියන් සහිත ලෝකයාගේ සැක දුරු කිරීම පිණිස චතුරාර්ය සත්‍ය දේශනාවට හේතු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ කවුරුන් විසින් ගන්නා ලද්දේ දැයි (ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා) බලා, එය බ්‍රාහ්මණයා විසින් ගන්නා ලද බව දැක, ‘මේ බ්‍රාහ්මණයා දළදා වහන්සේට සුදුසු පරිදි සත්කාර කිරීමට අපොහොසත් වනු ඇත, එබැවින් මම මෙය ගනිමි’යි සිතා, ඔහුගේ ජටාව (හිස්වැස්ම) අතරින් එය ගෙන, රන් කරඬුවක තැන්පත් කර, දෙව්ලොවට වැඩමවා චූඩාමාණික්‍ය චෛත්‍යයෙහි නිදන් කළේය.

රාජගහෙ [Pg.84] භගවතො සරීරානං ථූපඤ්ච මහඤ්ච අකාසි.

හෙතෙම රජගහ නුවර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් වහන්සේලා නිදන් කර චෛත්‍යයක් කරවා මහා පූජාවක් පැවැත්වීය.

සමණස්ස [Pg.85] ගොතමස්ස පරිනිබ්බුතකාලතො පට්ඨාය බලක්කාරෙන සාධුකීළිතාය උපද්දුතුම්හ, සබ්බෙ නො කම්මන්තා නට්ඨාති.

‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ දින සිට බලහත්කාරයෙන් පවත්වන සාධු ක්‍රීඩා (උත්සව) නිසා අපි පීඩාවට පත් වීමු. අපගේ සියලු කර්මාන්ත ද නැසුණේය’ (යැයි මිනිස්සු මැසිවිලි නැඟූහ).

මහාජනො මනං පදොසෙත්වා අපායෙ නිබ්බත්තීති දිස්වා සක්කං දෙවරාජානං ධාතුආහරණූපායං කාරෙස්සාමාති තස්ස සන්තිකං [Pg.86] ගන්ත්වා තමත්ථං ආරොචෙත්වා ධාතුආහරණූපායං කරොමි මහාරාජාති ආහංසු.

මහජනයා සිත දූෂ්‍ය කරගෙන (තරහ උපදවාගෙන) අපායෙහි උපදින බව දැක, ‘ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා ලවා ධාතූන් වහන්සේලා ආපසු වැඩමවා ගැනීමේ උපක්‍රමයක් කරවන්නෙමු’යි උන්වහන්සේ වෙත ගොස් ඒ කරුණ දන්වා, ‘මහා රජතුමනි, මම ධාතූන් වහන්සේලා වැඩමවීමේ උපක්‍රමයක් කරන්නෙමි’යි පැවසූහ.

භන්තෙ පුථුජ්ජනො නාම අජාතසත්තුනා සමො සද්ධො නාම නත්ථි, න සො මම වචනං කරිස්සති, අපිච ඛො මාරවිභිං සකසදිසං විභිංසකං දස්සෙස්සාමි මහාසද්දං සාවෙස්සාමි යක්ඛගාහකඛිපිතකඅරොචකෙ කරිස්සාමි, තුම්හෙ අමනුස්සා මහාරාජ කුපිතා ධාතුයො ආහරාපෙථාති වදෙය්‍යාථ, එවං සො ආහරාපෙස්සතීති–

‘ස්වාමීනි, පෘථග්ජනයන් අතර අජාතසත්තු රජු හා සමාන ශ්‍රද්ධාවන්තයෙක් තවත් නැත. ඔහු මාගේ වචනය නොපිළිගනු ඇත. එහෙත් මම මාර භීෂණයක් බඳු බියකරු දර්ශනයක් පෙන්වා, මහා ශබ්ද පතුරුවා, යක්ෂයන් ලවා මිනිසුන් අල්ලාගෙන කෑගැස්වීම් කරවන්නෙමි. ‘මහා රජතුමනි, අමනුෂ්‍යයෝ කිපී සිටිති, එබැවින් ධාතූන් වහන්සේලා ආපසු ගෙන්වා ගන්න’ යැයි ඔබ වහන්සේලා පවසන්න. එවිට ඔහු ධාතූන් වහන්සේලා ආපසු ගෙන්වා ගනු ඇත’ (යැයි ශක්‍රයා පැවසීය).

මහාරාජ [Pg.87] අමනුස්සා කුපිතා, ධාතුයො ආහරාපෙහීති භණිංසු.

‘මහා රජතුමනි, අමනුෂ්‍යයෝ කිපී සිටිති, එබැවින් ධාතූන් වහන්සේලා ආපසු ගෙන්වා ගන්න’ යැයි ඔවුහු පැවසූහ.

න තාව භන්තෙ මය්හං චිත්තං තුස්සති, එවං සන්තෙපි ආහරන්තූති ආහ.

‘ස්වාමීනි, මාගේ සිත තවම මීට එකඟ නොවේ. එසේ වුවද, ධාතූන් වහන්සේලා ආපසු වැඩමවන්නැ’යි රජතුමා පැවසීය.

මහාරාජ [Pg.88] එකං ධාතුනිධානං කාතුං වට්ටතීති ආහ.

‘මහා රජතුමනි, එක් ස්ථානයක ධාතු නිධානයක් කිරීම සුදුසුය’යි පැවසීය.

අනාගතෙ [Pg.89] ලඞ්කාදීපෙ මහාවිහාරෙ මහාචෙතියම්හි නිදහිස්සන්ති.

අනාගතයෙහි ලංකාද්වීපයේ මහා විහාරයෙහි මහා චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේ තුළ මේ ධාතූන් වහන්සේලා නිදන් කරනු ඇත.

මහාසාවක චෙතී

මහා ශ්‍රාවක චෛත්‍යයෝ

ඉමස්මිං [Pg.90] ඨානෙ යො පාසාණො අත්ථි, සො අන්තරධායතු, පංසු සුවිසුද්ධා හොතු, උදකං මා උට්ඨහතූති අධිට්ඨාසි.

‘මේ ස්ථානයෙහි යම් ගලක් වේද, එය අතුරුදහන් වේවා! පස් ඉතා පිරිසිදු වේවා! ජලය ඉහළට මතු නොවේවා!’ යි හෙතෙම අධිෂ්ඨාන කළේය.

ඉධ රාජා කිං කාරෙතීති පුච්ඡන්තානම්පි මහාසාවකානං චෙතියානීති වදන්ති.

‘මෙහි රජතුමා කුමක් කරවන්නේදැ’යි අසන අයට ද, ‘මහා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා උදෙසා චෛත්‍යයන් කරවන්නේය’යි ඔවුහු පවසති.

මාලා [Pg.93] මා මිලායන්තු, ගන්ධා මා විනස්සන්තු, දීපා මා විජ්ඣායන්තූති අධිට්ඨහිත්වා සුවණ්ණපට්ටෙ අක්ඛරානි ඡින්දාපෙසි –

‘මල් මැලවී නොයාවා! සුවඳ විනාශ නොවේවා! පහන් නිවී නොයාවා!’ යි අධිෂ්ඨාන කොට, රන් පත්වල අකුරු කෙටෙව්වේය.

අනාගතෙ පියදොසො නාම කුමාරො ඡත්තං උස්සාපෙත්වා අසොකො ධම්මරාජා භවිස්සති, සො ඉමා ධාතුයො විත්ථාරිකා කරිස්සතීති.

අනාගතයෙහි පියදොස නම් කුමාරයෙක් සේසත් නංවා අසෝක ධර්මරාජයා වන්නේය, ඔහු මේ ධාතූන් වහන්සේලා ලොව පුරා පතළ කරන්නේය කියායි.

අනාගතෙ [Pg.94] දලිද්දරාජා ඉමං මණිං ගහෙත්වා ධාතූනං සක්කාරං කරොතූති අක්ඛරං ඡින්දාපෙසි.

අනාගතයෙහි දිළිඳු රජෙක් මේ මැණික ගෙන ධාතූන් වහන්සේලාට සත්කාර කෙරේවායි අකුරු කොටවන ලදී.

තාත අජාතසත්තුනා ධාතුනිධානං කතං, එත්ථ ආරක්ඛං පට්ඨපෙහීති පහිණි.

දරුවනි, අජාතසත්තු රජු විසින් ධාතු නිධානය කරන ලදී, මෙහි ආරක්ෂාව පිහිටුවන්නැයි පණිවිඩයක් යැවීය.

පරික්ඛීණොදානි [Pg.99] මෙ ආයූති අඤ්ඤාසි.

දැන් මාගේ ආයුෂය ගෙවී ගොස් ඇතැයි හෙතෙම දැනගත්තේය.

යෙසඤ්ච දෙවපුත්තානං මරණනිමිත්තානි ආවි භවන්ති.

යම් දේවපුත්‍රයන්ගේ මරණ පෙරනිමිති පහළ වේද,

නස්සති [Pg.100] වත භො මෙ අයං සම්පත්තීති භයාභිභූතො අහොසි.

භවත්නි, මාගේ මේ සම්පත්තිය ඒකාන්තයෙන්ම විනාශ වන්නේය කියා බියෙන් මැඩපැවැත්වුණේය.

අත්ථි නු ඛො කොචි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ලොකපිතා මහො මහාබ්‍රහ්මාවා, යො මෙ හදයනිස්සිතං සොකසල්ලං සමුද්ධරිත්වා ඉමං සම්පත්තිං ථාවරං කරෙය්‍යාති ඔලොකෙන්තො කඤ්චි අදිස්වා පුන අද්දස මාදිසානං සතසහස්සානම්පි උප්පන්නං සොකසල්ලං සම්මාසම්බුද්ධො උද්ධරිතුං පටිබලොති.

මාගේ හෘදයෙහි රැඳී පවතින සෝක ශල්‍යය උදුරා දමා, මේ සම්පත්තිය ස්ථිර කර දිය හැකි යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ ලෝකපියාණන් වූ මහා බ්‍රහ්මයා හෝ සිටීදැයි සොයා බලමින් කිසිවෙකු නොදැක, නැවතත් මා වැනි ලක්ෂ සංඛ්‍යාත අයගේ වුවද උපන් සෝක ශල්‍යය උදුරා දැමීමට සමත් වන්නේ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේම පමණක් බව දුටුවේය.

අපරිපක්කං [Pg.102] තාවස්ස ඤාණං, කතිපාහං පන අතික්කමිත්වා මයි ඉන්දසාලගුහායං විහරන්තෙ පඤ්ච පුබ්බනිමිත්තානි දිස්වා මරණභයභීතො ද්වීසු දෙවලොකෙසු දෙවතාහි සද්ධිං උපසඞ්කමිත්වා චුද්දස පඤ්හෙ පුච්ඡිත්වා උපෙක්ඛාපඤ්හවිස්සජ්ජනාවසානෙ අසීතියා දෙවතාසහස්සෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිස්සතීති චින්තෙත්වා ඔකාසං නාකාසි.

තවමත් ඔහුගේ ඥානය නොමේරූ බැවින්, දින කිහිපයක් ඉක්ම ගිය පසු මා ඉන්දසාල ගුහාවෙහි වෙසෙන කල්හි, ඔහු පෙරනිමිති දැක මරණ බියෙන් තැතිගෙන, දිව්‍ය ලෝක දෙකක දේවතාවන් සමඟ පැමිණ ප්‍රශ්න දහහතරක් අසා, උපේක්ෂා ප්‍රශ්න විසඳීමේ අවසානයෙහි අසූදහසක් දේවතාවන් සමඟ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටන්නේයැයි සිතා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට අවස්ථාවක් නොදුන් සේක.

මම [Pg.103] පුබ්බෙපි එකකස්ස ගතත්තා සත්ථාරා ඔකාසො නකතො, අද්ධා මෙ නත්ථි මග්ගඵලස්ස උපනිස්සයො, එකස්ස පන උපනිස්සයෙ සති චක්කවාළපරියන්තායපි පරිසාය භගවා ධම්මං දෙසෙතියෙව. අවස්සං ඛො පන ද්වීසු දෙවලොකෙසු කස්සචි දෙවස්ස උපනිස්සයො භවිස්සති, තං සන්ධාය සත්ථා දම්මං දෙසෙස්සති. තං සුත්වා අහම්පි අත්තනො දොමනස්සං වූපසමෙස්සාමීති.

මා පෙරද තනිවම ගිය නිසා ශාස්තෘන් වහන්සේ මට අවස්ථාවක් නොදුන් සේක. සැබවින්ම මට මාර්ග ඵල ලැබීමට උපනිශ්‍රය නැතුවා විය හැකිය. එහෙත් එක් අයෙකුට හෝ උපනිශ්‍රය ඇත්නම්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සක්වළ කෙළවර දක්වා වූ පිරිසට වුවද ධර්මය දේශනා කරන සේක. ඒකාන්තයෙන්ම දිව්‍ය ලෝක දෙකෙන් යම් දේවතාවෙකුට උපනිශ්‍රය තිබිය යුතුය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහු අරභයා ධර්මය දේශනා කරනු ඇත. එය අසා මමද මාගේ දොම්නස සංසිඳුවා ගන්නෙමි'යි සිතුවේය.

ද්වීසු [Pg.104] දෙවලොකෙසු දෙවතා ගහෙත්වා ධුරෙන පහරන්තස්ස විය සත්ථාරං උපසඞ්කමිතුං නයුත්තං, අයංපන පඤ්චසිඛො දසබලස්ස උපට්ඨාකො [Pg.105] වල්ලභො ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ ගන්ත්වා පඤ්හං පුච්ඡිත්වා ධම්මං සුණාති, ඉමං පුරතො පෙසෙත්වා ඔකාසං කාරෙත්වා ඉමිනා කතොකාසෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡිස්සාමීති ඔකාසකරණත්ථං ආමන්තෙසි.

දිව්‍ය ලෝක දෙකක දේවතාවන් පිරිවරාගෙන, වියගසකින් පහර දෙන්නෙකු මෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹීම සුදුසු නොවේ. එහෙත් මේ පංචසිඛ දිව්‍ය පුත්‍රයා දසබලයන් වහන්සේගේ උපස්ථායකයෙකි, ප්‍රියතමයෙකි. ඔහු කැමති කැමති මොහොතක ගොස් ප්‍රශ්න විමසා ධර්මය අසයි. මොහු පෙරටු කොට යවා අවසර ලබාගෙන, මොහු විසින් සලසා දෙන අවස්ථාවෙහිදී එළඹ ප්‍රශ්න විමසන්නෙමියි සිතා අවසර ලබාගැනීම පිණිස ඇමතීය.

එවං මහාරාජ හොතු, භද්දං තව යො ත්වං මං එහි මාරිස උය්‍යාන කීළාදීනි වා නටසමජ්ජාදීනි වා දස්සනාය ගච්ඡාමාති අවත්වා බුද්ධං පස්සිස්සාම ධම්මං සොස්සාමාති වදසීති දළ්හතරං උපත්ථම්භෙන්තො දෙවානමින්දස්ස වචනං පටිස්සුත්වා අනුචරියං සහචරණං එකතො ගමනං උපාගමි.

මහ රජතුමනි, එසේ වේවා! 'නිදුකාණෙනි, එන්න, අපි උයන් කෙළි ආදිය හෝ නාට්‍ය සමාජ ආදිය බැලීමට යමු'යි නොකියා, 'බුදුරජාණන් වහන්සේ දකිමු, ධර්මය අසමු'යි පවසන ඔබතුමාට යහපතක්ම වේවායි පවසමින් වඩාත් දැඩිව උනන්දු කරවමින්, දේවේන්ද්‍රයාගේ වචනය පිළිගෙන, ඔහු සමඟ එක්ව ගමනට පිළිපන්නේය.

වන්දෙ [Pg.113] තෙ පිතරං භද්දෙ, තිම්බරුං සූරියවච්ඡසෙ;

යෙන ජාතාසි කල්‍යාණී, ආනන්දජනනී මම.

සූර්යවච්ඡසා නම් කල්‍යාණිය, යමෙකු නිසා මට සතුට උපදවන ඔබ උපන්නාද, ඔබේ පියා වූ ඒ තිම්බරු දිව්‍යරාජයාණන්ට මම වන්දනා කරමි.

එවං වුත්තෙ භගවා පඤ්චසිඛං ගන්ධබ්බදෙවපුත්තං එතදවොච. සංසන්දති ඛො තෙ පඤ්චසිඛ තන්තිස්සරො ගීතස්සරෙන ගීතස්සරො ච තන්තිස්සරෙන, නච පන තෙ පඤ්චසිඛ තන්තිස්සරො ගීතස්සරං අතිවත්තති ගීතස්සරො ච තන්තිස්සරං. කදා සංයූළ්හා පන තෙ පඤ්චසිඛ ව්මි ගාථා බුද්ධූපසඤ්හිතා ධම්මූපසඤ්හිතා සංයූපසඤ්හිතා අරහන්තූපසඤ්හිතා කාමූපසඤ්හිතාති –

මෙසේ වදාළ කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පංචසිඛ ගාන්ධර්ව දිව්‍ය පුත්‍රයාට මෙසේ වදාළ සේක: 'පංචසිඛ, ඔබගේ වීණා නාදය ගීත නාදයටද, ගීත නාදය වීණා නාදයටද ගැළපෙන්නේය. පංචසිඛ, ඔබගේ වීණා නාදය ගීත නාදය ඉක්මවා නොයයි, ගීත නාදයද වීණා නාදය ඉක්මවා නොයයි. පංචසිඛ, බුදුන් වහන්සේ, ධර්මය, සංඝයා, අර්හතුන් වහන්සේලා සහ කාමය ඇසුරු කොට ඇති මේ ගාථාවන් ඔබ විසින් කවදා රචනා කරන ලද්දක්ද?'

භගවතා [Pg.116] පඤ්චසිඛස්ස ඔකාසො නකතොති දෙවතා ගහෙත්වා තතොව පටිනිවත්තෙය්‍ය. තතො මහාජානියො භවෙය්‍ය, වණ්ණෙ පන කථිතෙ කතො භගවතා පඤ්චසිඛස්ස ඔකාසොති දෙවතාහි සද්ධිං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡිත්වා විස්සජ්ජනාවසානෙ අසීතියා දෙවතාසහස්සෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිස්සතීති ඤත්වා වණ්ණං කථෙසි.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පංචසිඛට අවසර නොදුන්නේ යැයි දේවතාවන් සිතා එතැනින්ම ආපසු හැරී යා හැකිය. එයින් මහත් විනාශයක් සිදුවන්නේය. එහෙත් ගුණ වර්ණනා කළ කල්හි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පංචසිඛට අවසර ලබා දුන් සේකැයි සිතා, දේවතාවන් සමඟ එළඹ ප්‍රශ්න විමසා, පිළිතුරු අවසානයෙහි අසූදහසක් දේවතාවන් සමඟ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටන්නේයැයි දැන, ගුණ වර්ණනා කළ සේක.

අථ [Pg.118] ඛො භගවා සක්කං දෙවානමින්දං එතදවොච ‘‘අච්ඡරියමිදං ආයස්මතො කොසියස්ස, අබ්භුතමිදං ආයස්මතො කොසියස්ස තාව බහුකිච්චස්ස බහුකරණීයස්ස යදිදං ඉධාගමන’’න්ති.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාට මෙසේ වදාළ සේක: 'බොහෝ කටයුතු ඇති, බොහෝ රාජකාරි ඇති ආයුෂ්මත් කෝසිය මෙහි පැමිණීම සැබවින්ම පුදුමයකි, අද්භූතයකි!'

චිරපටිකාහං භන්තෙ භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමිතුකාමො, අපි ච දෙවානං තාවතිංසානං කෙහිචි කෙහිචි කිච්චකරණීයෙහි බ්‍යාවටො, එවාහං නාසක්ඛිං භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

ස්වාමීනි, මම බොහෝ කලක සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීමට පැමිණීමට කැමැත්තෙන් සිටියෙමි. එහෙත් තව්තිසා වැසි දේවතාවන්ගේ නොයෙකුත් කටයුතුවල නිරතව සිටි බැවින්, මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීමට පැමිණීමට නොහැකි විය.

තෙ [Pg.120] ‘‘තව සන්තකා, මම සන්තකා’’ති නිච්ඡෙතුං අසක්කොන්තා අඩ්ඩං කරොන්ති, සක්කං දෙවරාජානං පුච්ඡන්ති, සො ‘‘යස්ස විමානං ආසන්නතරං, තස්ස සන්තකා’’ති වදති.

ඔවුහු 'මෙය ඔබට අයිතියි, මෙය මට අයිතියි' කියා තීරණය කරගත නොහැකිව විවාද කරමින් ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගෙන් විමසති. එවිට ඔහු 'යමෙකුගේ විමානයට වඩාත්ම සමීපද, එය ඔහුට අයිති වේ' යැයි පවසයි.

යස්ස [Pg.121] විමානං ඔලොකෙන්තී ඨිතා, තස්ස සන්තකාති වදති.

යමෙකුගේ විමානය දෙස බලමින් සිටියේද, ඇය ඔහුට අයිති වේ යැයි පවසයි.

ඉධෙව [Pg.122] භන්තෙ කපිලවත්ථුස්මිං ගොපිකා නාම සක්‍යධීතා අහොසි බුද්ධෙ පසන්නා ධම්මෙ පසන්නා සඞ්ඝෙ පසන්නා සීලෙසු පරිපූරකාරිනී, සා ඉත්ථිත්තං විරාජෙත්වා පුරිසත්තං භාවෙත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා.

ස්වාමීනි, මේ කපිලවස්තු පුරයෙහිම බුදුන් කෙරෙහි පැහැදුණු, දහම් කෙරෙහි පැහැදුණු, සඟුන් කෙරෙහි පැහැදුණු, සීලය සම්පූර්ණ කළ 'ගෝපිකා' නම් ශාක්‍ය දියණියක් වූවාය. ඕ තොමෝ ස්ත්‍රී භාවය දුරු කොට, පුරුෂ භාවය වඩා, කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නීය.

තස්ස [Pg.128] ධම්මස්ස පත්තියා, ආගතම්හාසි මාරිස;

කතාවකාසා භගවතා, පඤ්හං පුච්ඡෙමු මාරිස.

නිදුකාණෙනි, ඒ උතුම් ධර්මය අවබෝධ කරගනු පිණිස අපි මෙහි පැමිණියෙමු. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අවසර ලැබී ඇති බැවින්, නිදුකාණෙනි, අපි ප්‍රශ්න විමසමු.

පුච්ඡ වාසව මං පඤ්හං, යං කිඤ්චි මනසිච්ඡසි;

තස්ස තස්සෙව පඤ්හස්ස, අහං අන්තං කරොමි තෙ.

වාසවය, ඔබ සිතින් කැමති ඕනෑම ප්‍රශ්නයක් මගෙන් විමසන්න. ඒ ඒ සෑම ප්‍රශ්නයකටම මම ඔබට නිසි පිළිතුරු (නිමාව) දෙන්නෙමි.

කිං [Pg.129] සංයොජනා නු ඛො මාරිස දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා යෙ චඤ්ඤෙ සන්ති පුථුකායා, තෙ අවෙරා අදණ්ඩා අසපත්තා අබ්‍යාපජ්ජා විහරෙමු අවෙරිනොති ඉති ච නෙසං හොති. අථ ච පන සවෙරා සදණ්ඩා සසපත්තා සබ්‍යාපජ්ජා විහරන්ති සවෙරිනොති.

නිදුකාණෙනි, දෙවියන්, මිනිසුන්, අසුරයන්, නාගයන්, ගාන්ධර්වයන් ඇතුළු අනෙකුත් බොහෝ සත්ව සමූහයා 'අපි වෛරයෙන් තොරව, දඬුවම්වලින් තොරව, සතුරන්ගෙන් තොරව, ක්‍රෝධයෙන් තොරව, වෛර නොකරන්නන් වී වෙසෙමු'යි පතන නමුත්, ඔවුන් වෛර සහිතව, දඬුවම් සහිතව, සතුරන් සහිතව, ක්‍රෝධය සහිතව, වෛර කරන්නන් වී වාසය කරන්නේ කිනම් බැඳීමක් (සංයෝජනයක්) නිසාද?

ඉස්සාමච්ඡරියසංයොජනා [Pg.130] ඛො දෙවානමින්ද දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා යෙචඤ්ඤෙ සන්ති පුථුකායා, තෙ අවෙරා අදණ්ඩා අසපත්තා අබ්‍යාපජ්ජා විහරෙමු අවෙරිනොති ඉති ච නෙසංහොති, අථ ච පන සවෙරා සදණ්ඩා සසපත්තා සබ්‍යාපජ්ජා විහරන්ති සවෙරිනොති.

දේවේන්ද්‍රය, ඊර්ෂ්‍යාව සහ මසුරුකම නමැති බැඳීම් නිසා දෙවියන්, මිනිසුන්, අසුරයන්, නාගයන්, ගාන්ධර්වයන් ඇතුළු අනෙකුත් බොහෝ සත්ව සමූහයා 'අපි වෛරයෙන් තොරව, දඬුවම්වලින් තොරව, සතුරන්ගෙන් තොරව, ක්‍රෝධයෙන් තොරව, වෛර නොකරන්නන් වී වෙසෙමු'යි පැතුවද, ඔවුන් වෛර සහිතව, දඬුවම් සහිතව, සතුරන් සහිතව, ක්‍රෝධය සහිතව, වෛර කරන්නන් වී වාසය කරති.

ඉස්සතීති [Pg.132] ඉස්සා, සා පරසම්පත්තීනං උසූයනලක්ඛණා, තත්ථෙව අනභිරතිරසා, තතො විමුඛභාවපච්චුපට්ඨානා, පරසම්පත්ති පදට්ඨානා, සංයොජනන්ති දට්ඨබ්බා.

අන්‍යයන්ගේ සම්පත්වලට ඊර්ෂ්‍යා කරන බැවින් 'ඊර්ෂ්‍යාව' (ඉස්සා) නම් වේ. එය පරසම්පත්තියට ඊර්ෂ්‍යා කිරීමේ ලක්ෂණය ඇත්තේය, එහිම නොඇලෙන ස්වභාවය කෘත්‍යය කොට ඇත්තේය, එයින් මූණ හරවා ගන්නා ස්වභාවය ප්‍රත්‍යුපස්ථාන කොට ඇත්තේය, පරසම්පත්තියම ආසන්න හේතුව කොට ඇත්තේය. මෙය සංයෝජනයක් ලෙස දත යුතුය.

මච්ඡෙරභාවො [Pg.133] මච්ඡරියං, තංලද්ධානං වා ලභිතබ්බානං වා අත්තනො සම්පත්තීනං නිගූහනලක්ඛණං, තාසංයෙව පරෙහි සාධාරණභාව අක්ඛමනරසං, සඞ්කොචනපච්චුපට්ඨානං, කටුකඤ්චුකතා පච්චුපට්ඨානං වා, අත්තසම්පත්තිපදට්ඨානං, චෙතසො විරූපභාවොති දට්ඨබ්බං.

මසුරු බව මත්සරකම (මච්ඡරිය) නම් වේ. එය තමාට ලැබී ඇති හෝ ලැබීමට තිබෙන තමාගේ සම්පත් සඟවා තැබීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය. එම සම්පත් අන් අය සමඟ සාධාරණ (පොදු) වීම නොඉවසීම එහි කාර්යය (රසය) වේ. සිතේ හැකිලීමක් හෝ දැඩි ලෝභී බවක් ලෙස එය ප්‍රකට වන අතර (ප්‍රත්‍යුපස්ථානය), තමාගේම සම්පත්තිය එයට ආසන්නතම හේතුවයි. මෙය සිතේ විකෘති ස්වභාවයක් ලෙස දත යුතුය.

කිං [Pg.136] වණ්ණො එසොති තං තං දොසං වදන්තො පරියත්තිඤ්ච කස්සචි කිඤ්චි අදෙන්තො දුබ්බණ්ණො චෙව එළමූගොච හොති.

"මොහුගේ ස්වභාවය කුමක්ද?" යනාදී වශයෙන් ඒ ඒ වැරදි පවසමින්, කිසිවෙකුට කිසිදු ධර්ම ශාස්ත්‍රයක් (පරියත්තියක්) නොදෙමින් සිටින්නා අවලස්සන මෙන්ම ගොළු-බිහිරි කෙනෙක් බවට පත්වෙයි.

යාව [Pg.138] තං නප්පහීයති, තාව දෙවමනුස්සා අවෙරතාදීනි පත්ථයන්තාපි වෙරාදීනි නපරිමුච්චන්තියෙව.

එය (එම කෙලෙස් ධර්මය) ප්‍රහීණ නොකරන තාක් කල්, දෙවි මිනිසුන් වෛරයෙන් තොර වීම ආදිය ප්‍රාර්ථනා කළද, ඔවුහු වෛරය ආදියෙන් නොමිදෙති.

අථ [Pg.139] ඛො සක්කො දෙවානමින්දො භගවන්තං උත්තරි පඤ්හං අපුච්ඡි–

ඉන්පසු ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මතු තවත් ප්‍රශ්නයක් විමසුවේය:

ඉස්සාමච්ඡරියං පන මාරිස කිං නිදානං කිං සමුදයං කිං ජාතිකං කිං පභවං, කිස්මිං සති ඉස්සාමච්ඡරියං හොති, කිස්මිං අසති ඉස්සාමච්ඡරියං න හොතීති.

"නිදුකාණන් වහන්ස, ඊර්ෂ්‍යාව සහ මත්සරකම (මසුරුකම) කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමන උල්පතක් ඇද්ද? කුමන උපතක් ඇද්ද? කුමක් නිසා හටගන්නේද? කුමක් ඇති කල්හි ඊර්ෂ්‍යාව හා මත්සරකම ඇති වේද? කුමක් නැති කල්හි ඊර්ෂ්‍යාව හා මත්සරකම ඇති නොවේද?"

ඉස්සාමච්ඡරියං [Pg.140] ඛො දෙවානමින්ද පියාප්පියනිදානං පියාප්පියසමුදයං පියාප්පියජාතිකං පියාප්පියපභවං, පියාප්පියෙ සති ඉස්සාමච්ඡරියං හොති, පියාප්පියෙ අසති ඉස්සාමච්ඡරියං නහොතීති.

"දේවේන්ද්‍රය, ඊර්ෂ්‍යාව සහ මසුරුකම ප්‍රිය අප්‍රිය දේ නිදාන කොට ඇත්තේය, ප්‍රිය අප්‍රිය දේ උල්පත කොට ඇත්තේය, ප්‍රිය අප්‍රිය දෙයින් උපදින්නේය, ප්‍රිය අප්‍රිය දේ නිසා හටගන්නේය. ප්‍රිය අප්‍රිය දේ ඇති කල්හි ඊර්ෂ්‍යාව හා මත්සරකම ඇති වෙයි; ප්‍රිය අප්‍රිය දේ නැති කල්හි ඊර්ෂ්‍යාව හා මත්සරකම ඇති නොවේ."

න [Pg.141] සක්කා දාතුං, කිලමිස්සති වා උක්කණ්ඨිස්සති වාතිආදීනි වත්වා මච්ඡරියං කරොති.

"දීමට නොහැකිය, (දුනහොත්) වෙහෙසට පත්වෙයි, හෝ කලකිරෙයි" යනාදී වශයෙන් පවසා මසුරුකම් කරයි.

අහො [Pg.142] වතස්ස එවරූපං න භවෙය්‍යාති ඉස්සං කරොති.

"අහෝ! මොහුට මෙබඳු දෙයක් නොලැබේවා!" යැයි සිතමින් ඊර්ෂ්‍යා කරයි.

මයම්පෙතං මමායන්තා න පරිභුඤ්ජාම, න සක්කා දාතුන්ති මච්ඡරිය කරොති.

"අපි ද මෙය මගේ යැයි මමත්වයෙන් සලකා පරිභෝජනය නොකරමු; එබැවින් දීමට ද නොහැකිය" යැයි සිතා මසුරුකම් කරයි.

ඨපෙත්වා [Pg.143] මං කො අඤ්ඤො එවරූපස්ස ලාභීති ඉස්සං වා කරොති, යාචිතො තාවකාලිකම්පි අදදමානො මච්ඡරියං වා කරොති.

"මා හැර වෙන කවරෙක් මෙබඳු දෙයක් ලබන්නෙක් වේදැයි" සිතා ඊර්ෂ්‍යා කරයි; නැතහොත් යැද සිටි කල්හි, තාවකාලිකව හෝ දීමට අකමැති වෙමින් මසුරුකම් කරයි.

පියාප්පියං ඛො පන මාරිස කිංනිදානං කිංසමුදයං කිංජාතිකං කිංපභවං, කිස්මිං සති පියාප්පියං හොති, කිස්මිං අසති පියාප්පියං න හොතීති.

"නිදුකාණන් වහන්ස, ප්‍රිය අප්‍රිය බව කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමන උල්පතක් ඇද්ද? කුමන උපතක් ඇද්ද? කුමක් නිසා හටගන්නේද? කුමක් ඇති කල්හි ප්‍රිය අප්‍රිය බව ඇති වේද? කුමක් නැති කල්හි ප්‍රිය අප්‍රිය බව ඇති නොවේද?"

පියාප්පියං [Pg.144] ඛො දෙවානමින්ද ඡන්දනිදානං ඡන්දසමුදයං ඡන්දජාතිකං ඡන්දපභවං, ඡන්දෙ සති පියාප්පියං හොති, ඡන්දෙ අසති පියාප්පියං න හොතීති.

"දේවේන්ද්‍රය, ප්‍රිය අප්‍රිය බව ඡන්දය (කැමැත්ත) නිදාන කොට ඇත්තේය, ඡන්දය උල්පත කොට ඇත්තේය, ඡන්දයෙන් උපදින්නේය, ඡන්දය නිසා හටගන්නේය. ඡන්දය ඇති කල්හි ප්‍රිය අප්‍රිය බව ඇති වෙයි; ඡන්දය නැති කල්හි ප්‍රිය අප්‍රිය බව ඇති නොවේ."

ඡන්දනිදානන්තිඑත්ථ [Pg.145] පරියෙසනඡන්දො, පටිලාභඡන්දො, පරිභොග ඡන්දො, සන්නිධිඡන්දො, විස්සජ්ජනඡන්දොති පඤ්චවිධො ඡන්දො.

"ඡන්දය නිදාන කොට ඇත්තේය" යන්නෙහි ඡන්දය පස් වැදෑරුම් වේ. එනම්: සෙවීමේ කැමැත්ත (පරියේසන ඡන්දය), ලැබීමේ කැමැත්ත (පටිලාභ ඡන්දය), අනුභව කිරීමේ කැමැත්ත (පරිභෝග ඡන්දය), රැස් කර තැබීමේ කැමැත්ත (සන්නිධි ඡන්දය) සහ වියදම් කිරීමේ/භාවිතයට ගැනීමේ කැමැත්ත (විස්සජ්ජන ඡන්දය) යි.

ඉමෙ [Pg.147] මං රක්ඛිස්සන්ති ගොපිස්සන්ති මමායිස්සන්ති සම්පරිවාරයිස්සන්තීති.

"මොහු මාව රකින්නාහ, ආරක්ෂා කරන්නාහ, මට ආදරය (මමත්වය) දක්වන්නාහ, මා පිරිවරා සිටින්නාහ" යනුවෙනි.

ඡන්දො ඛො පන මාරිස කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො, කිස්මිං සති ඡන්දො හොති, කිස්මිං අසති ඡන්දො නහොතීති. ඡන්දො ඛො දෙවානමින්ද විතක්කනිදානො විතක්කසමුදයො විතක්කජාතිකො විතක්කපභවො, විතක්කෙ සති ඡන්දො හොති, විතක්කෙ අසති ඡන්දො න හොතීති.

"නිදුකාණන් වහන්ස, ඡන්දය (කැමැත්ත) කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමන උල්පතක් ඇද්ද? කුමන උපතක් ඇද්ද? කුමක් නිසා හටගන්නේද? කුමක් ඇති කල්හි ඡන්දය ඇති වේද? කුමක් නැති කල්හි ඡන්දය ඇති නොවේද?" "දේවේන්ද්‍රය, ඡන්දය විතර්කය (කල්පනාව) නිදාන කොට ඇත්තේය, විතර්කය උල්පත කොට ඇත්තේය, විතර්කයෙන් උපදින්නේය, විතර්කය නිසා හටගන්නේය. විතර්කය ඇති කල්හි ඡන්දය ඇති වෙයි; විතර්කය නැති කල්හි ඡන්දය ඇති නොවේ."

එත්තකං [Pg.150] රූපස්ස භවිස්සති, එත්තකං සද්දස්ස, එත්තකං ගන්ධස්ස, එත්තකං රසස්ස, එත්තකං ඵොට්ඨබ්බස්ස භවිස්සති, එත්තකං මය්හං භවිස්සති, එත්තකං පරස්ස භවිස්සති, එත්තකං නිදහිස්සාමි, එත්තකං පරස්ස දස්සාමීති වවත්ථානං විතක්කවිනිච්ඡයෙන හොති. තෙනාහ ඡන්දො ඛො දෙවානමින්ද විතක්කනිදානොති.

"රූපය උදෙසා මෙපමණක් ද, ශබ්දය උදෙසා මෙපමණක් ද, ගන්ධය උදෙසා මෙපමණක් ද, රසය උදෙසා මෙපමණක් ද, ස්පර්ශය උදෙසා මෙපමණක් ද, මට මෙපමණක් ද, අනුන්ට මෙපමණක් ද, මෙපමණක් තැන්පත් කර තබමි, මෙපමණක් අන් අයට දෙමි" යනුවෙන් තීරණය කිරීම විතර්කයේ (කල්පනාවේ) නිශ්චය කිරීමෙන් සිදුවේ. එබැවින් "දේවේන්ද්‍රය, ඡන්දය විතර්කය නිදාන කොට ඇත්තේය" යැයි වදාරන ලදී.

කථං [Pg.152] පටිපන්නො පන මාරිස භික්ඛු පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛානිරොධසාරුප්පගාමිනිං පටිපදං පටිපන්නො හොතීති.

"නිදුකාණන් වහන්ස, කෙසේ පිළිපන් මහණෙක් ප්‍රපංච සංඥා සංඛා නිරුද්ධ කිරීමට සුදුසු වූ, එම නිරෝධය කරා මෙහෙයවන ප්‍රතිපදාවට පිළිපන්නේ වේද?"

සොමනස්සංපාහං [Pg.153] දෙවානමින්ද දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බංපි අසෙවිතබ්බංපි. දොමනස්සංපාහං දෙවානමින්ද දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බංපි අසෙවිතබ්බංපි. උපෙක්ඛංපාහං දෙවානමින්ද දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බංපි අසෙවිතබ්බංපි.

"දේවේන්ද්‍රය, මම සෝමනස්සය (සතුට) සෙවිය යුතු (භාවිත කළ යුතු) සහ නොසෙවිය යුතු (භාවිත නොකළ යුතු) යැයි දෙයාකාරයකින් පවසමි. දේවේන්ද්‍රය, මම දෝමනස්සය (කණගාටුව) ද සෙවිය යුතු සහ නොසෙවිය යුතු යැයි දෙයාකාරයකින් පවසමි. දේවේන්ද්‍රය, මම උපේක්ෂාව (මැදහත් බව) ද සෙවිය යුතු සහ නොසෙවිය යුතු යැයි දෙයාකාරයකින් පවසමි."

කිං [Pg.154] පන භගවතා පුච්ඡිතං කථිතං අපුච්ඡිතං, සානුසන්ධිකං අනනුසන්ධිකන්ති.

"භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද්දේ විමසූ දෙයට පිළිතුරු වශයෙන් ද, නැතහොත් නොවිමසූ දෙයක් වශයෙන් ද? පූර්වාපර සන්ධි ගැලපීම් සහිතව ද, නැතහොත් සන්ධි ගැලපීම් රහිතව ද?"

පුච්ඡිතමෙව කථිතං නො අපුච්ඡිතං. සානුසන්ධිකමෙව නො අනනුසන්ධිකං.

"විමසූ දෙයටම පිළිතුරු වශයෙන් වදාරන ලදී, නොවිමසූ දෙයක් නොවේ. පූර්වාපර සන්ධි ගැලපීම් සහිතවම ය, ගැලපීම් රහිතව නොවේ."

ඉමෙ [Pg.158] පඤ්චක්ඛන්ධා කිං හෙතුකාති උපපරික්ඛන්ධො අවිජ්ජාදිහෙතුකාති පස්සති.

"මේ පංචස්කන්ධය කුමන හේතුවක් නිසා හටගන්නේ දැයි" විමසා බලන ඔහු, එය අවිද්‍යාව ආදී හේතූන් නිසා හටගත් බව දකියි.

අහොසුඛං [Pg.160] අහොසුඛන්ති වාචං නිච්ඡාරයමානවසෙන උප්පජ්ජති.

"අහෝ සැපයකි! අහෝ සැපයකි!" යන වචන ප්‍රකාශ කිරීමේ වශයෙන් (එම සෝමනස්සය) උපදියි.

අහොදුක්ඛං [Pg.161] අහොදුක්ඛන්ති විප්පලාපයමානමෙව උප්පජ්ජති.

"අහෝ දුකකි! අහෝ දුකකි!" යැයි විලාප තැබීමෙන්ම (එම දෝමනස්සය) උපදියි.

‘‘සොමනස්සංපාහං [Pg.163] දෙවානමින්ද දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බංපි අසෙවිතබ්බංපී’’ති ඉතිඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං. තත්ථ යං ජඤ්ඤා සොමනස්සං ‘‘ඉමං ඛො මෙ සොමනස්සං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’’ති, එවරූපං සොමනස්සං න [Pg.164] සෙවිතබ්බං. තත්ථ යං ජඤ්ඤා සොමනස්සං ‘‘ඉමං ඛො මෙ සොමනස්සං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’’ති, එවරූපං සොමනස්සං සෙවිතබ්බං. තත්ථ යං චෙ සවිතක්කං සවිචාරං, යංචෙ අවිතක්කං අවිචාරං, යෙ අවිතක්කෙ අවිචාරෙ, තෙ පණීතතරෙ. ‘‘සොමනස්සංපාහං දෙවානමින්ද දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බංපි අසෙවිතබ්බංපී’’ති ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

"‘දේවේන්ද්‍රය, මම සෝමනස්සය සෙවිය යුතු සහ නොසෙවිය යුතු යැයි දෙයාකාරයකින් පවසමි’ යනුවෙන් යමක් පවසන ලද්දේ නම්, එය පවසන ලද්දේ කුමක් නිමිති කොටගෙනද? යම් සෝමනස්සයක් (සතුටක්) ගැන, ‘මේ සෝමනස්සය සෙවීමෙන් (භාවිත කිරීමෙන්) මා තුළ අකුසල ධර්මයන් වැඩෙයි, කුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි’ කියා දන්නේ නම්, එවැනි සෝමනස්සයක් නොසෙවිය යුතුය. යම් සෝමනස්සයක් ගැන, ‘මේ සෝමනස්සය සෙවීමෙන් මා තුළ අකුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි, කුසල ධර්මයන් වැඩෙයි’ කියා දන්නේ නම්, එවැනි සෝමනස්සයක් සෙවිය යුතුය. එහි සවිතක්ක සවිචාර (විතර්ක විචාර සහිත) වූ සෝමනස්සය හා අවිතක්ක අවිචාර (විතර්ක විචාර රහිත) වූ සෝමනස්සය යන දෙකෙන්, අවිතක්ක අවිචාර වූ සෝමනස්සය වඩාත් ප්‍රණීතය. ‘දේවේන්ද්‍රය, මම සෝමනස්සය සෙවිය යුතු සහ නොසෙවිය යුතු යැයි දෙයාකාරයකින් පවසමි’ යනුවෙන් යමක් වදාරන ලද්දේ නම්, එය වදාරන ලද්දේ මේ කරුණ නිමිති කොටගෙනය."

න [Pg.176] ලද්ධං වත මෙ සබ්‍රහ්මචාරීහි සද්ධිං විසුද්ධිපවාරණං පවාරෙතුන්ති ආවජ්ජතො දොමනස්සං උප්පජ්ජති, අස්සුධාරා පවත්තන්ති ගාමන්ත පබ්භාරවාසී මහාසීවත්ථෙරස්ස විය.

"අහෝ! සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා සමඟ පිරිසිදු පවාරණයකින් පවාරණය වන්නට මට නොලැබුණේය" යැයි මෙනෙහි කරන කල්හි (එමගින්) දෝමනස්සය උපදී; ගම් කෙළවර ලෙනක විසූ මහාසීව තෙරුන් වහන්සේට මෙන් කඳුළු ධාරාවෝ ගලා බසිති.

අම්හාකං [Pg.177] ආචරියො අඤ්ඤෙසං අවස්සයො හොති, අත්තනො භවිතුං න සක්කොති, ඔවාදමස්ස දස්සාමීති ආකාසෙන ගන්ත්වා විහාරසමීපෙ ඔතරිත්වා දිවාට්ඨානෙ නිසින්නං ආචරියං උපසඞ්කමිත්වා වත්තං දස්සෙත්වා එකමන්තං නිසීදි.

"අපගේ ආචාර්යයන් වහන්සේ අන් අයට පිහිටක් වෙති, නමුත් තමන් වහන්සේටම පිහිටක් වීමට අපොහොසත් වෙති; මම උන්වහන්සේට අවවාදයක් දෙන්නෙමි" යැයි සිතා, අහසින් වැඩම කොට, විහාරය සමීපයට බැස, දිවා විහරණයෙහි වැඩසිටි ආචාර්යයන් වහන්සේ වෙත එළඹ, වත් පිළිවෙත් දක්වා, එක්පසෙක වාඩි විය.

කිං කාරණා ආගතොසි පිණ්ඩපාතිකාති ආහ.

"පිණ්ඩපාතික භික්ෂුවනි, ඔබ කුමන කරුණක් නිසා පැමිණියෙහිද?" යැයි (ආචාර්යයන් වහන්සේ) ඇසූහ.

න [Pg.179] තෙ තුම්හාකං අනුමොදනාය අත්ථොති ආකාසෙ උප්පතිත්වා අගමාසි.

"ඔබ වහන්සේට මගේ අනුමෝදනාවෙන් (අනුශාසනාවෙන්) පලක් නැත" කියා අහසට පැන නැඟී නික්ම ගියේය.

ඉමස්ස [Pg.180] භික්ඛුනො පරියත්තියා කම්මං නත්ථි, මය්හං පන අඞ්කුසකො භවිස්සාමීති ආගතොති ඤත්වා ඉදානි ඔකාසො න භවිස්සති, පච්චූසකාලෙ ගමිස්සාමීති පත්තචීවරං සමීපෙ කත්වා සබ්බං දිවසභාගං පඨමයාම මජ්ඣිමයාමඤ්ච ධම්මං වාචෙත්වා පච්ඡිමයාමෙ එකස්මිං ථෙරෙ උද්දෙසං ගහෙත්වා නික්ඛන්තෙ පත්තචීවරං ගහෙත්වා තෙනෙව සද්ධිං නික්ඛන්තො.

"මේ භික්ෂුවට පරියත්තිය (ධර්ම හැදෑරීම) පිළිබඳ කටයුත්තක් නැත; උන්වහන්සේ පැමිණියේ මට අකුසක් (නියමුවෙක්) වීමටය" කියා වටහාගෙන, "දැන් (මට පැහැර හැරීමට) අවස්ථාවක් නැත, අලුයම් කාලයේම නික්ම යන්නෙමි" යැයි සිතා, පාත්‍ර සිවුරු සමීපයෙහි තබාගෙන, මුළු දහවල් කාලයද, රාත්‍රී ප්‍රථම යාමය හා මධ්‍යම යාමයද ධර්මය උගන්වා, පශ්චිම යාමයේදී එක්තරා තෙරනමක් පාඩම උගෙන නික්ම යද්දී, තමන්ගේද පාත්‍ර සිවුරු ගෙන උන්වහන්සේ සමඟම නික්ම ගියේය.

තතො [Pg.182] ‘‘න මඤ්චෙ මය්හං චතූහි ඉරියාපථෙහි මග්ගඵලං උප්පජ්ජිස්සති අරහත්තං අපත්වා නෙව මඤ්චෙ පිට්ඨිං පසාරෙස්සාමි, න පාදෙ ධොවිස්සාමීති මඤ්චං උස්සාපෙත්වා ඨපෙසි.

ඉන්පසු, "ඉරියව් සතරින් යුතුව වෙසෙන මට මාර්ග ඵල උපදින්නේ නැත; රහත් බව නොලබා මම ඇඳෙහි පිට නොතබන්නෙමි, පාදයන්ද නොසෝදන්නෙමි" යැයි සිතා, ඇඳ එක්පසෙක උඩුකුරුව නංවා තැබුවේය.

ඉදානි [Pg.183] මෙ තිංසවස්සානි සමණධම්මං කරොන්තස්ස, නාසක්ඛිං අරහත්තං පාපුණිතුං, අද්ධා මෙ ඉමස්මිං අත්තභාවෙ මග්ගොවා ඵලංවා නත්ථි, න මෙ ලද්ධං සබ්‍රහ්මචාරීහි සද්ධිං විසුද්ධිපවාරණං පවාරෙතුන්ති චින්තෙසි.

දැන් මා මහණදම් පුරන වසර තිහක් වන නමුත්, මට අරහත් භාවයට පැමිණීමට නොහැකි විය. ඒකාන්තයෙන්ම මට මේ ආත්ම භවයේදී මාර්ගයක් හෝ ඵලයක් හෝ නැත. සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා සමඟ පිරිසිදු පවාරණයෙන් පවාරණය වීමට මට නොලැබුණේයැයි (ඔහු) සිතුවේය.

භො [Pg.184] මහාසීවත්ථෙර දෙවතාපි තයා සද්ධිං කෙළිං කරොන්ති, අනුච්ඡවිකං නු ඛො තෙ එතන්ති විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං අග්ගහෙසි. සො ඉදානි නිපජ්ජිස්සාමීති සෙනාසනං පටිජග්ගිත්වා මඤ්චකං පඤ්ඤපෙත්වා උදකට්ඨානෙ උදකං පච්චුපට්ඨපෙත්වා පාදෙ ධොවිස්සාමීති සොපානඵලකෙ නිසීදි.

“පින්වත් මහාසීව තෙරුන් වහන්ස, දෙවියෝ පවා ඔබ වහන්සේ සමඟ සිනහ කෙළි කරති, මෙය ඔබ වහන්සේට සුදුසු දැයි” විදර්ශනා වඩා, සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අරහත් භාවයට පත් විය. උන්වහන්සේ 'දැන් මම සැතපෙන්නෙමි' යි සෙනසුන පිළිදැඟුම් කොට, ඇඳ පනවා, පැන් තබන තැන පැන් තබා, 'පා දොවන්නෙමි' යි පඩිපෙළ ලෑල්ලේ වැඩසිටියහ.

අපෙථ [Pg.186] භන්තෙ මාතුගාමොති ඔකාසං කාරෙත්වා ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා පුරතො උක්කුටිකො නිසීදිත්වා පාදෙ ධොවිස්සාමීති ආහ.

“ස්වාමීනී, ස්ත්‍රියකි, අහකට වන්න” යැයි ඉඩ සලසාගෙන, තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ, ඉදිරියෙහි උක්කුටිකයෙන් හිඳගෙන “මම පා දොවන්නෙමි” යි පැවසුවාය.

තෙ [Pg.194] පණීතතරා දෙවා,අකනිට්ඨා යසස්සිනො;

අන්තිමෙ වත්තමානම්හි,සො නිවාසො භවිස්සති;

කීර්තිමත් වූ ඒ අකනිට්ඨා වාසී දෙවියෝ අතිශයින්ම ප්‍රණීත වෙති. අවසාන ආත්ම භවයෙහි වසන කල්හි, එය (ඔහුගේ) වාසස්ථානය වන්නේය.

ධම්මදායාදා [Pg.197] මෙ භික්ඛවෙ භවථ, මා ආමිසදායාදා, අත්ථි මෙ තුම්හෙසු අනුකම්පා, කින්ති මෙ සාවකා ධම්මදායාදා භවෙය්‍යුං, නො ආමිසදායාදාති. තුම්හෙ ච භික්ඛවෙ ආමිසදායාදා භවෙය්‍යාථ, නො ධම්මදායාදා. තුම්හෙපි තෙන ආදියා භවෙය්‍යාථ, ආමිස දායාදා සත්ථුසාවකා විහරන්ති, නො ධම්මදායාදාති. අහම්පිතෙන ආදියො භවෙය්‍යං ආමිසදායාදා සත්ථු සාවකා විහරන්ති, නො ධම්මදායාදාති. තුම්හෙ ච මෙ භික්ඛවෙ ධම්මදායාදා භවෙය්‍යාථ නො ආමිසදායාදා. තුම්හෙපි තෙන ආදියා භවෙය්‍යාථ ධම්මදායාදා සත්ථු සාවකා විහරන්ති, නො ආමිසදායාදාති. අහම්පි තෙන න ආදියො භවෙය්‍යං. ධම්මදායාදා සත්ථු සාවකා විහරන්ති, නො ආමිසදායාදාති. තස්මාතිහ මෙ භික්ඛවෙ ධම්මදායාදා භවථ, මා ආමිසදායාදා, අත්ථිමෙ තුම්හෙසු අනුකම්පා, කින්ති මෙ සාවකා ධම්මදායාදා භවෙය්‍යුං, නො ආමිසදායාදාති.

“මහණෙනි, මාගේ ධර්ම දායාදයන් ලබන්නෝ වන්න; ආමිස දායාදයන් ලබන්නෝ නොවන්න. ‘මාගේ ශ්‍රාවකයෝ කෙසේ නම් ධර්ම දායාදයන් ලබන්නෝ වෙත්ද, ආමිස දායාදයන් ලබන්නෝ නොවෙත්දැයි’ මට ඔබ කෙරෙහි අනුකම්පාවක් ඇත්තේය. මහණෙනි, ඉදින් ඔබ ආමිස දායාදයන් ලබන්නෝ වන්නාහු නම්, ධර්ම දායාදයන් ලබන්නෝ නොවන්නාහු නම්, ‘ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ ආමිස දායාද ඇත්තෝව වෙසෙති, ධර්ම දායාද ඇත්තෝව නොවෙති’ යැයි ඔබ ද එමඟින් දෝෂාරෝපණයට ලක්වන්නාහුය. ‘ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ ආමිස දායාද ඇත්තෝව වෙසෙති, ධර්ම දායාද ඇත්තෝව නොවෙති’ යැයි මම ද එමඟින් දෝෂාරෝපණයට ලක්වන්නෙමි. මහණෙනි, ඉදින් ඔබ මාගේ ධර්ම දායාදයන් ලබන්නෝ වන්නාහු නම්, ආමිස දායාදයන් ලබන්නෝ නොවන්නාහු නම්, ‘ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ ධර්ම දායාද ඇත්තෝව වෙසෙති, ආමිස දායාද ඇත්තෝව නොවෙති’ යැයි ඔබ ද එමඟින් ප්‍රශංසාවට ලක්වන්නාහුය. ‘ධර්ම දායාද ඇතිව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ වෙසෙති, ආමිස දායාද ඇත්තෝ නොවෙති’ යැයි මම ද එමඟින් දෝෂාරෝපණයට ලක් නොවන්නෙමි. මහණෙනි, එබැවින් මාගේ ධර්ම දායාදයන් ලබන්නෝ වන්න, ආමිස දායාදයන් ලබන්නෝ නොවන්න. ‘මාගේ ශ්‍රාවකයෝ කෙසේ නම් ධර්ම දායාදයන් ලබන්නෝ වෙත්ද, ආමිස දායාදයන් ලබන්නෝ නොවෙත්දැයි’ මට ඔබ කෙරෙහි අනුකම්පාවක් ඇත්තේය.”

කහං [Pg.201] බුද්ධො කහං භගවා කහං දෙවදෙවො නරාසභො පුරිසසීහොති භගවන්තං පරියෙසන්ති.

“බුදුරජාණන් වහන්සේ කොහිද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොහිද? දේවාතිදේව වූ, නරශ්‍රේෂ්ඨ වූ, පුරුෂසිංහ වූ උන්වහන්සේ කොහිදැයි” කියමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේව සොයති.

වුත්තම්පිචෙතං [Pg.202] ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සක්කතො හොති ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො ලාභී චීවර පිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං, භික්ඛුසඞ්ඝොපි ඛො සක්කතො හොති…පෙ… පරික්ඛාරාන’’න්ති.

මේ බවද කියන ලද්දේය: “එසමයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්කාර කරන ලද්දේ, ගරු කරන ලද්දේ, බහුමාන කරන ලද්දේ, පූජා කරන ලද්දේ, උපස්ථාන කරන ලද්දේ, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෙක් වූහ. භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද සත්කාර කරන ලද්දේ... (පෙ)... පිරිකර ලබන්නෙක් වූහ.”

යාවතා ඛො චුන්ද එතරහි සඞ්ඝො වා ගණො වා ලොකෙ උප්පන්නො, නාහං චුන්ද අඤ්ඤං එකසඞ්ඝම්පි සමනුපස්සාමි, එවං ලාභග්ග යසග්ගපත්තං, යථරිව චුන්ද භික්ඛුසඞ්ඝොති.

“චුන්දය, දැනට මෙලොව පහළ වී ඇති යම්තාක් සංඝයෙක් හෝ සමූහයක් ඇද්ද, ඒ අතරින් මේ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ මෙන් මෙතරම් උතුම් ලාභයට ද උතුම් යසසට ද පැමිණි වෙනත් කිසිදු සංඝයෙකු මම නොදකිමි.”

අම්හාකං [Pg.203] ආචරියස්ස දෙථ, උපජ්ඣායස්ස දෙථාති උච්චාසද්ද මහාසද්දං කරොන්ති. සා ච නෙසං පවත්ති භගවතොපි පාකටා අහොසි. තතො භගවා අනනුච්ඡවිකන්ති ධම්මසංවෙගං උප්පාදෙත්වා චින්තෙසි.

“අපගේ ආචාර්යයන් වහන්සේට දෙන්න, අපගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේට දෙන්න” යැයි ඔවුහු මහත් හඬින් කෑගැසූහ. ඔවුන්ගේ ඒ පැවැත්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ද ප්‍රකට විය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මෙය නුසුදුසු යැයි’ ධර්ම සංවේගය උපදවා මෙසේ සිතූහ.

පච්චයා අකප්පියාති න සක්කා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙතුං. පච්චයපටිබද්ධා හි කුලපුත්තානං සමණධම්මවුත්ති. හන්දාහං ධම්මදායාදපටිපදං දෙසෙමි.

“පිරිකර අකැප යැයි ශික්ෂාපදයක් පැනවීමට නොහැකිය. මන්ද, කුලපුත්‍රයන්ගේ මහණදම් පැවැත්ම පිරිකර මත රඳා පවතින්නකි. එබැවින්, මම ධර්ම දායාද පිළිවෙත දේශනා කරමි.”

සා [Pg.204] සික්ඛාකාමානං කුලපුත්තානං සික්ඛාපදපඤ්ඤත්ති විය භවිස්සති නගරද්වාරෙ ඨපිතසබ්බකායිකආදාසො විය ච, යථා හි නගර ද්වාරෙ ඨපිතෙ සබ්බකායිකෙ ආදාසෙ චත්තාරො වණ්ණා අත්තනො ඡායං දිස්වා වජ්ජං පහාය නිද්දොසා හොන්ති.

එය හික්මීමට කැමති කුලපුත්‍රයන්ට ශික්ෂාපද පැනවීමක් මෙන් ද, නුවර දොරටුවෙහි තබන ලද මුළු සිරුරම පෙනෙන කැඩපතක් මෙන් ද වන්නේය. නුවර දොරටුවෙහි තබන ලද මුළු සිරුරම පෙනෙන කැඩපතින් සතර කුලයන්හි අය තමන්ගේ ඡායාව දැක, අඩුපාඩු දුරු කොට නිදොස් වන්නාක් මෙනි.

සො [Pg.207] හි බ්‍රාහ්මණ භගවා අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා, අසඤ්ජාතස්ස මග්ගස්ස සඤ්ජනෙතා, අනක්ඛාතස්ස මග්ගස්ස අක්ඛාතා, මග්ගඤ්ඤූ මග්ගවිදූ මග්ගකොවිදොතිච. සො හාවුසො භගවා ජානං ජානාති, පස්සං පස්සති චක්ඛුභූතො ඤාණභූතො ධම්මභූතො බ්‍රහ්මභූතො වත්තා පවත්තා අත්ථස්ස නින්නෙතා අමතස්ස දාතා ධම්මස්සාමී තථාගතොතිච, ….

“බ්‍රාහ්මණය, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නොවූ මාර්ගය උපදවන්නා වූ, හටනොගත් මාර්ගය ඇතිකරවන්නා වූ, නොදෙසූ මාර්ගය දේශනා කරන්නා වූ, මාර්ගය දන්නා වූ, මාර්ගය අවබෝධ කළා වූ, මාර්ගයෙහි දක්ෂ වූ සේක. ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැනගත යුත්ත දන්නා සේක, දැකිය යුත්ත දක්නා සේක; චක්ඛුභූත වූ, ඥානභූත වූ, ධර්මභූත වූ, බ්‍රහ්මභූත වූ, (යහපත) පවසන්නා වූ, පවත්වන්නා වූ, අර්ථය පමුණුවන්නා වූ, අමා මහ නිවන් දෙන්නා වූ, ධර්මයේ ස්වාමියා වූ තථාගතයන් වහන්සේය.”

පණීතෙන [Pg.222] ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි සම්පවාරෙසි.

ප්‍රණීත වූ කෑදෙයින් හා බුදින දෙයින් ස්වකීය හස්තයෙන්ම සන්තර්පණය කළේය, මොනවට පිළිගැන්වූයේය.

අරෙ [Pg.234] ත්වං සුගතාතිරිත්තම්පි පිණ්ඩපාතං පටික්ඛිපිත්වා ඊදිසං ඉච්ඡං උප්පාදෙසි.

“එම්බල, තෝ සුගතයන් වහන්සේ ඉතිරි කළ පිණ්ඩපාතය පවා ප්‍රතික්ෂේප කර, මෙවැනි ආශාවක් උපදවා ගත්තෙහිද?”

දුබ්භරො [Pg.236] භික්ඛු න සක්කා පොසිතුං.

පෝෂණය කිරීමට අපහසු වූ භික්ෂුවක් පෝෂණය කළ නොහැකිය.

අම්හාකං [Pg.237] භදන්තො සුභරො ථොකෙනපි තුස්සති, මයමෙව නං පොසිස්සාමාති පටිඤ්ඤං කත්වා පොසෙන්ති.

“අපගේ ස්වාමීන් වහන්සේ පෝෂණය කිරීමට පහසුය, ස්වල්පයකින් වුවද සතුටු වන සේක. අපිම උන්වහන්සේව පෝෂණය කරන්නෙමු” යැයි පොරොන්දු වී පෝෂණය කරති.

‘‘අරෙ [Pg.238] ත්වං නාම තදා සුගතාතිරිත්තම්පි පිණ්ඩපාතං පටික්ඛිපිත්වා තථා ජිඝච්ඡාදුබ්බල්‍යපරෙතොපි සමණධම්මං කත්වා අජ්ජ කොසජ්ජමනුයුඤ්ජසි’’ –

“එම්බල, තෝ එදා සුගතයන් වහන්සේ ඉතිරි කළ පිණ්ඩපාතය පවා ප්‍රතික්ෂේප කර, සා පිපාසාවෙන් හා දුබලකමින් පීඩිතව සිටියදී පවා එසේ මහණදම් පුරා, අද කුසීතකමෙහි යෙදෙන්නෙහිද?”

යා [Pg.239] ච ඛො ආනන්දකථා අභිසල්ලෙඛිතා චෙතොවිනීවරණසප්පායා එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තති. සෙය්‍යථිදං අප්පිච්ඡකථාති …,.

“ආනන්දය, යම් කතාවක් කෙලෙස් සිඳලීමට උපකාරී වේද, සිතේ නීවරණ දුරු කිරීමට හිතකර වේද, ඒකාන්ත කලකිරීම පිණිස, නොඇල්ම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස, නිවන පිණිස පවතීද, එනම්: අප්පිච්ඡ කතාව (අල්පේච්ඡ බව පිළිබඳ කතාව)...”

ඉදමවොච [Pg.243] භගවා, ඉදං වත්වාන සුගතො උට්ඨායාසනා විහාරං පාවිසි.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගතයන් වහන්සේ මෙය වදාරා, අසුනෙන් නැගී සිට විහාරයට වැඩම කළ සේක.

ඉමං [Pg.245] මයා සංඛිත්තෙන උද්දෙසං උද්දිට්ඨං විත්ථාරෙන අවිභත්තං, ධම්මපටිග්ගාහකා භික්ඛූ උග්ගහෙත්වා ආනන්දං වා කච්චානං වා උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡිස්සන්ති, තෙ මය්හං ඤාණෙන සංසන්දෙත්වා කථෙස්සන්ති, තතො ධම්මපටිග්ගාහකා පුන මං පුච්ඡිස්සන්ති, තෙසං අහං සුකථිතං භික්ඛවෙ ආනන්දෙන, සුකථිතං කච්චානෙන, මං චෙපි තුම්හෙ එකමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යාථ, අහම්පි නං එවමෙව බ්‍යාකරෙය්‍යන්ති.

“මා විසින් සංක්ෂිප්තයෙන් දෙසන ලද, විස්තර වශයෙන් බෙදා නොදක්වන ලද මේ දේශනාව, ධර්මය පිළිගන්නා භික්ෂූන් වහන්සේලා උගෙන, ආනන්ද තෙරුන් හෝ කච්චාන තෙරුන් හෝ වෙත එළඹ විමසන්නාහුය. ඔවුහු මාගේ ඥානය සමඟ සසඳා එය විස්තර කරනු ඇත. ඉන්පසු ධර්මය පිළිගන්නා භික්ෂූන් වහන්සේලා නැවතත් මාගෙන් විමසන්නාහුය. එවිට මම ඔවුන්ට ‘මහණෙනි, ආනන්දයන් විසින් මැනවින් පවසන ලදී, කච්චානයන් විසින් මැනවින් පවසන ලදී. ඉදින් ඔබ මගෙන් ද එහි අර්ථය විමසුවේ නම්, මම ද එය මේ අයුරින්ම විස්තර කරන්නෙමි’ යි පවසන්නෙමි.”

චූළගොසිඞ්ගසුත්ත

චූළගෝසිංග සූත්‍රය

එවං [Pg.249] මෙ සුතං එකං සමයං භගවා නාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ, තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ච අනුරුද්ධො ආයස්මා ච නන්දියො ආයස්මා ච කිමිලො ගොසිඞ්ගසාලවනදායෙ විහරන්ති. අථඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන ගොසිඞ්ගසාලවනදායො, තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො දායපාලො භගවන්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන භගවන්තං එතදවොච ‘‘මා මහාසමණ එතං දායං පාවිසි, සන්තෙත්ථ තයො කුලපුත්තා අත්තකාමරූපා විහරන්ති, මා තෙසං අඵාසුකමකාසී’’ති.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඥාතික ගමෙහි ගිජ්ජකාවසත වැඩවසන සේක. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ, ආයුෂ්මත් නන්දිය සහ ආයුෂ්මත් කිමිල යන තෙරුන් වහන්සේලා ගෝසිංග සාලවන උයනෙහි වැඩවසති. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි ඵලසමාපත්තියෙන් නැඟී සිට, ගෝසිංග සාලවන උයන දෙසට වැඩම කළ සේක. උයන්පල්ලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම වඩිනු දුටුවේය. දැක භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැලකළේය: “මහා ශ්‍රමණයාණන් වහන්ස, මේ උයනට ඇතුළු නොවන්න. තමන්ගේ යහපත කැමති කුලපුත්‍රයෝ තිදෙනෙක් මෙහි වෙසෙති. ඔවුන්ට අපහසුවක් නොකරනු මැනවි.”

අහං [Pg.253] ඉමෙ කුලපුත්තෙ පග්ගණ්හිත්වා උක්කංසිත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා ධම්මං නෙසං දෙසෙස්සාමීති.

“මම මේ කුලපුත්‍රයන් දිරිමත් කොට, ඔසවා තබා, පිළිසඳර කොට ඔවුන්ට ධර්මය දේශනා කරන්නෙමි” යි (සිතුවේය).

අස්සොසි [Pg.258] ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො දායපාලස්ස භගවතා සද්ධිං මන්තයමානස්ස. සුත්වාන දායපාලං එතදවොච, මා ආවුසො දායපාල භගවන්තං වාරෙසි, සත්ථා නො භගවා අනුප්පත්තොති.

ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ තෙරුන් වහන්සේ, වනය රකින්නා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සාකච්ඡා කරනු ඇසූ සේක. එය අසා උන්වහන්සේ වනය රකින්නාට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත්නි දායපාල, භාග්‍යවතුන් වහන්සේව වළක්වන්න එපා. අපගේ ශාස්තෘ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කර සිටිති."

මයං [Pg.259] තයො ජනා ඉධ විහරාම, අඤ්ඤෙ පබ්බජිතා නාම නත්ථි, අයඤ්ච දායපාලො පබ්බජිතෙන විය සද්ධිං කථෙති, කො නු ඛො භවිස්සතීති.

"අපි තිදෙනා මෙහි වෙසෙමු. වෙනත් පැවිද්දෙක් නම් මෙහි නැත. මේ වනය රකින්නා පැවිද්දෙකු සමඟ මෙන් කතා කරයි. ඒ කවුරුන් විය හැකිද?"

අයං [Pg.260] දායපාලො ඵණකතං ආසිවිසං ගීවාය ගහෙතුං හත්ථං පසාරෙන්තොවිය ලොකෙ අග්ගපුග්ගලෙන සද්ධිං කථෙන්තොව න ජානාති, අඤ්ඤතරභික්ඛුනා විය සද්ධිං කථෙතීති.

"මේ වනය රකින්නා පෙනගොබය තැනූ විෂඝෝර සර්පයෙකු බෙල්ලෙන් ඇල්ලීමට අත දිගු කරන්නෙකු මෙන්, ලෝකයෙහි අග්‍ර පුද්ගලයාණන් වහන්සේ සමඟ කතා කරමින් සිටින බව නොදනී. ඔහු කතා කරන්නේ වෙනත් සාමාන්‍ය භික්ෂුවක සමඟ මෙනි."

මයං [Pg.261] තයො ජනා සමග්ගවායං වසාම. සචාහං එකකොව පච්චුග්ගමනං කරිස්සාමි. සමග්ගවාසො නාම න භවිස්සතීති පියමිත්තෙ ගහෙත්වාව පච්චුග්ගමනං කරිස්සාමි. යථා ච භගවා මය්හං පියො, එවං සහායානම්පි මෙ පියොති, තෙහි සද්ධිං පච්චුග්ගමනං කාතුකාමො සයං අකත්වාව උපසඞ්කමි.

"අපි තිදෙනා සමඟියෙන් වාසය කරමු. ඉදින් මම තනිවම පෙරගමන් කළහොත්, එය සමඟි වාසයක් නොවන්නේය. එබැවින් ප්‍රිය මිතුරන් කැටුවම පෙරගමන් කරන්නෙමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ප්‍රිය වන්නා සේම, මගේ යහළුවන්ට ද ප්‍රිය වන සේක. ඔවුන් සමඟම පෙරගමන් කිරීමට කැමති වූ ඔහු තනිව නොගොස් (මිතුරන් වෙත) එළඹියේය."

තස්ස [Pg.271] මය්හං භන්තෙ එවං හොති, යං නූනාහං සකං චිත්තං නික්ඛිපිත්වා ඉමෙසංයෙව ආයස්මන්තානං චිත්තස්ස වසෙන වත්තෙය්‍යන්ති. සො ඛො අහං භන්තෙ සකං චිත්තං නික්ඛිපිත්වා ඉමෙසංයෙව ආයස්මන්තානං චිත්තස්ස වසෙන වත්තාමි, නානාහි ඛො නො භන්තෙ කායා එකඤ්ච පන මඤ්ඤෙ චිත්තන්ති.

"ස්වාමීනි, මට මෙසේ සිතුණි: 'මම මගේම සිත පසෙක තබා, මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාගේම සිත් පරිදි හැසිරෙන්නෙම් නම් මැනවි' කියාය. ස්වාමීනි, මම මගේම සිත පසෙක තබා, මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාගේම අභිප්‍රාය පරිදි හැසිරෙමි. ස්වාමීනි, අපගේ ශරීර විවිධ වුවද, අපගේ සිත එකක්මයැයි මට සිතේ."

සාධු [Pg.274] සාධු අනුරුද්ධා, කච්චි පන වො අනුරුද්ධා අප්පමත්තා ආතාපිනො පහිතත්තා විහරථාති.

"සාධු! සාධු! අනුරුද්ධයෙනි, ඔබලා නොප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, ජීවිතය කැප කර වාසය කරනවාද?"

තග්ඝ මයං භන්තෙ අප්පමත්තා ආතාපිනො පහිතත්තා විහරාමාති.

"ස්වාමීනි, ඒකාන්තයෙන්ම අපි නොප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, ජීවිතය කැප කර වාසය කරමු."

යථා [Pg.275] කථං පන තුම්හෙ අනුරුද්ධා අප්පමත්තා ආතාපිනො පහිතත්තා විහරථාති.

"අනුනුද්ධයෙනි, ඔබලා කෙසේ නම් නොප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, ජීවිතය කැප කර වාසය කරන්නේද?"

අත්ථි [Pg.284] පන වො අනුරුද්ධා එවං අප්පමත්තානං ආතාපීනං පහිතත්තානං විහරන්තානං උත්තරිමනුස්සධම්මා අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො අධිගතො ඵාසුවිහාරොති.

"අනුරුද්ධයෙනි, මෙසේ නොප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, ජීවිතය කැප කර වාසය කරන ඔබලාට උත්තරීතර මනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට සුදුසු වූ, විශේෂ ඥානදර්ශනයක් සහ පහසු විහරණයක් ලැබී තිබේද?"

කිං [Pg.285] හි නො සියා භන්තෙ. ඉධ මයං භන්තෙ යාවදෙව ආකඞ්ඛාම, විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාම, අයං ඛො නො භන්තෙ අම්හාකං අප්පමත්තානං ආතාපීනං පහිතත්තානං විහරන්තානං උත්තරිමනුස්සධම්මා අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො අධිගතො ඵාසුවිහාරොති.

"ස්වාමීනි, එය නොවැළැක්විය හැක්කකි. ස්වාමීනි, මෙහි අපි කැමති තාක් කල්, කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමු. ස්වාමීනි, නොප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, ජීවිතය කැප කර වාසය කරන අපට ලැබී ඇති, උත්තරීතර මනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ, ආර්යයන් වහන්සේලාට සුදුසු වූ, විශේෂ ඥානදර්ශනය සහ පහසු විහරණය මෙයයි."

සගාථාවග්ගසංයුත්ත අට්ඨකථා

"සගාථවග්ගසංයුක්ත අටුවාව"

යක්ඛසංයුත්ත

"යක්ඛ සංයුක්තය"

ආළවකසුත්ත

"ආළවක සූත්‍රය"

එවං [Pg.1] මෙ සුතං එකං සමයං භගවා ආළවියං විහරති ආළවකස්ස යක්ඛස්ස භවනෙ.

"මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආළවී නුවර, ආළවක යක්ෂයාගේ භවනයෙහි වැඩවසන සේක."

නාසක්ඛි [Pg.3] මිගං ගහෙතුන්ති අපවාදමොචනත්ථං කාජෙනාදාය ආගච්ඡන්තො නගරස්සාවිදූරෙ බහලපත්තපලාසං මහානිග්‍රොධං දිස්වා පරිස්සමවිනොදනත්ථං තස්ස මූලමුපගතො.

"මුවෙකු අල්ලා ගැනීමට නොහැකි විය යන අපවාදයෙන් මිදීම සඳහා කඳකින් ඔසවාගෙන එන්නා වූ ඔහු, නගරයට නුදුරු තැනක ඝන පත්‍ර හා අතුපතරින් යුතු මහත් නුග ගසක් දැක, විඩාව නිවා ගැනීම පිණිස එම ගස මුලට පැමිණියේය."

යෙ [Pg.5] යෙ වජ්ජා හොන්ති, තෙ තෙ සන්ධාය ‘‘යො ජීවිතත්ථිකො, සො නික්ඛමතූ’’ති භණති.

"වැරදිකරුවන් වූ යම් යම් අය වෙත්ද, ඔවුන් අරභයා 'යමෙක් ජීවත්වීමට කැමති නම්, ඔහු නික්ම යත්වා!' යි පවසයි."

රාජා [Pg.6] චොරෙ ගහෙත්වා යක්ඛස්ස දෙතීති මනුස්සා චොරකම්ම තො පටිවිරතා. තතො අපරෙන සමයෙන නවචොරානං අභාවෙන පුරාණචොරානඤ්ච පරික්ඛයෙන බන්ධනාගාරානි සුඤ්ඤානි අහෙසුං.

"රජතුමා සොරුන් අල්ලා යක්ෂයාට දෙයි යන බිය නිසා මිනිස්සු සොරකම් කිරීමෙන් වැළකුණහ. ඉන්පසු කලෙකදී, අලුත් සොරුන් නොවීම නිසාත්, පරණ සොරුන් අවසන් වීම නිසාත් හිරගෙවල් හිස් විය."

රාජා [Pg.7] අම්හාකං පිතරං අම්හාකං පිතාමහං පෙසෙතීති මනුස්සා ඛොභං කරිස්සන්ති, මා වො එතං රුච්චීති වාරෙසි.

"රජතුමා අපේ පියා හෝ මුත්තණුවන් යවයි කියා මිනිසුන් කැරලි ගසනු ඇත. ඔබලා මෙයට කැමති නොවන්න යැයි පවසා ඔහු එය වැළැක්වීය."

නත්ථි [Pg.8] දෙව නගරෙ දාරකො ඨපෙත්වා අන්තෙපුරෙ තව පුත්තං ආළවකකුමාරන්ති.

"දේවයන් වහන්ස, අන්තඃපුරයෙහි සිටින ඔබ වහන්සේගේ පුත් ආළවක කුමරු හැර වෙනත් කිසිදු දරුවෙක් මේ නගරයෙහි නැත."

අථ [Pg.15] ඛො ආළවකො යක්ඛො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච නික්ඛම සමණාති. සාධාවුසොති භගවා නික්ඛමි. පවිස සමණාති. සාධාවුසොති භගවා පාවිසි. දුතියම්පි ඛො ඔළවකො යක්ඛො භගවන්තං එතදවොච නික්ඛම සමණාති. සාධාවුසොති භගවා නික්ඛමි. පවිස සමණාති. සාධාවුසොති භගවා පාවිසි. තතියම්පි ඛො ආළවකො යක්ඛො භගවන්තං එතදවොච නික්ඛම සමණාති. සාධාවුසොති භගවා නික්ඛමි. පවිස සමණාති. සාධාවුසොති භගවා පාවිසි. චතුත්ථම්පි ඛො ආළවකො යක්ඛො භගවන්තං එතදවොච නික්ඛම සමණාති. න ඛ්වාහං තං ආවුසො නික්ඛමිස්සාමි. යං තෙ කරණීයං, තං කරොහීති. පඤ්හං තං සමණ පුච්ඡිස්සාමි, සචෙ මෙ න බ්‍යාකරිස්සසි, චිත්තං වා තෙ ඛිපිස්සාමි, හදයං වා තෙ ඵාලෙස්සාමි, පාදෙසු වා ගහෙත්වා පාරගඞ්ගාය ඛිපිස්සාමීති. න ඛ්වාහං තං ආවුසො පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය, යො මෙ චිත්තං වා ඛිපෙය්‍ය හදයං වා ඵාලෙය්‍ය පාදෙසු වා ගහෙත්වා පාරගඞ්ගාය ඛිපෙය්‍ය. අපිච ත්වං ආවුසො පුච්ඡ යදා කඞ්ඛසීති.

"එවිට ආළවක යක්ෂයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියේය. එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: 'ශ්‍රමණය, පිටතට යන්න.' 'ඇවැත්නි, ඉතා යහපත්' කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිටතට වැඩි සේක. 'ශ්‍රමණය, ඇතුළට එන්න.' 'ඇවැත්නි, ඉතා යහපත්' කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇතුළට වැඩි සේක. දෙවන වරද... තෙවන වරද... සිව්වන වරද ආළවක යක්ෂයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: 'ශ්‍රමණය, පිටතට යන්න.' 'ඇවැත්නි, මම පිටතට නොයන්නෙමි. ඔබට කළ හැකි දෙයක් ඇත්නම් එය කරන්න.' 'ශ්‍රමණය, මම ඔබෙන් ප්‍රශ්නයක් අසමි. ඉදින් ඔබ මට පිළිතුරු නොදුනහොත්, මම ඔබේ සිත අවුල් කරන්නෙමි, නැතහොත් ඔබේ හෘදය පලන්නෙමි, නැතහොත් දෙපයින් අල්ලා ගඟෙන් එතෙරට විසි කරන්නෙමි.' 'ඇවැත්නි, දෙවියන්, මරුන්, බඹුන් සහිත ලෝකයෙහි ද, මහණ බමුණන් සහිත ප්‍රජාව අතරෙහි ද, දෙවි මිනිසුන් අතරෙහි ද මාගේ සිත අවුල් කළ හැකි, හෘදය පැලිය හැකි, හෝ දෙපයින් අල්ලා ගඟෙන් එතෙරට විසි කළ හැකි කිසිවෙකු මම නොදකිමි. එසේ වුවත්, ඇවැත්නි, ඔබ කැමති දෙයක් අසන්න.'"

කො [Pg.19] සො භගවානාම, යො මම භවනං පවිට්ඨොති ආහ.

"මගේ භවනයට ඇතුළු වූ ඒ 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ' නම් කවුද? යි ඔහු ඇසුවේය."

න ත්වං ආවුසො ජානාසි භගවන්තං අම්හාකං සත්ථාරං, යො තුසිතභවනෙ ඨිතො පඤ්චමහාවිලොකිතං විලොකෙත්වාතිආදිනා නයෙන යාව දම්මචක්කපවත්තනා කථෙන්තා පටිසන්ධිආදීසු ද්වත්තිංසපුබ්බනිමිත්තානි වත්වා ඉමානිපි ත්වං ආවුසො අච්ඡරියානි නාද්දසාති චොදෙසුං.

"ඇවැත්නි, තුසිත භවනයෙහි වැඩසිටිමින් පස්මහ බැලුම් බලා වදාළා වූ, අපගේ ශාස්තෘ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගැන ඔබ නොදන්නෙහිද? යනාදී ක්‍රමයෙන් ධම්මචක්කප්පවත්තනය දක්වා කරුණු දක්වමින්, පිළිසඳ ගැනීමේදී ඇති වූ තිස්දෙකක් වූ පෙරනිමිති පවසා, 'ඇවැත්නි, ඔබ මේ ආශ්චර්යයන් දුටුවේ නැද්ද?' යි ඔවුහු චෝදනා කළහ."

පස්සථ [Pg.21] දානි තුම්හාකං වා සත්ථා මහානුභාවො, අහං වාති දක්ඛිණපාදෙන සට්ඨියොජනමත්තං කෙලාසපබ්බතකූටං අක්කමි.

"දැන් බලව්, මහානුභාව සම්පන්න වන්නේ ඔබලාගේ ශාස්තෘවරයාද නැතහොත් මමද? යි පවසා ඔහු දකුණු පයෙන් යොදුන් හැටක් පමණ වූ කෛලාස පර්වත කූටය පෑගුවේය."

යං [Pg.27] නූනාහං කෙනචි අජෙය්‍යං දුස්සාවුධං මුඤ්චෙය්‍යන්ති.

"මම කිසිවෙකුටවත් පරාජය කළ නොහැකි දුස්සාවුධය මුදාහළහොත් මැනවි යි ඔහු සිතීය."

ඉදං [Pg.30] කාරණං මෙත්තාවිහාරයුත්තො සමණො, හන්ද නං රොසෙත්වා මෙත්තාය වියොජෙමීති ඉමිනා සම්බන්ධෙනෙතං වුත්තං, අථ ඛො ආළවකො යක්ඛො යෙන භගවා…පෙ… නික්ඛම සමණාති.

"මේ කාරණය නම්: 'මේ ශ්‍රමණයා මෛත්‍රී විහරණයෙන් යුක්තය. එහෙයින් ඔහුව කෝප ගන්වා මෛත්‍රියෙන් මුදවන්නෙමි' යන මේ සම්බන්ධයෙන් මෙය පවසන ලදී. 'ඉන්පසු ආළවක යක්ෂයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ...පෙ... ශ්‍රමණය, පිටතට යන්න.'"

‘‘සුබ්බචො [Pg.31] වතායං සමණො එකවචනෙනෙව නික්ඛන්තො, එවං නාම නික්ඛමෙතුං සුඛං සමණං අකාරණෙනෙවාහං සකලරත්තිං යුද්ධෙන අබ්භුය්‍යාසින්ති මුදුචිත්තො හුත්වා පුන චින්තෙසි –

"'මේ ශ්‍රමණයා සැබවින්ම කීකරුව එක වචනයෙන්ම පිටතට ගියේය. මෙසේ පිටතට යැවීමට පහසු වූ ශ්‍රමණයෙකු සමඟ මම කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව මුළු රැය පුරාම යුද්ධ කළෙමි' යි මෘදු සිත් ඇත්තෙකු වී නැවත මෙසේ සිතුවේය:"

සුබ්බචො [Pg.33] අයං සමණො නික්ඛමාති වුත්තො නික්ඛමති. පවිසාති වුත්තො පවිසති. යංනූනාහං ඉමං සමණං එවමෙව සකලරත්තිං කිලමෙත්වා පාදෙ ගහෙත්වා පාරගඞ්ගාය ඛිපෙය්‍යන්ති පාපකං චිත්තං උප්පාදෙත්වා චතුත්ථවාරං ආහ නික්ඛම සමණාති.

"'මේ ශ්‍රමණයා කීකරුය. පිටතට යන්න කී කල පිටතට යයි. ඇතුළට එන්න කී කල ඇතුළට එයි. මම මේ ශ්‍රමණයා මෙසේම මුළු රැය පුරා වෙහෙසට පත් කර, දෙපයින් අල්ලා ගඟෙන් එතෙරට විසි කරන්නෙම් නම් මැනවි' යි ලාමක සිතක් උපදවාගෙන සිව්වන වරටත් 'ශ්‍රමණය, පිටතට යන්න' යැයි පැවසීය."

කිං [Pg.37] සූධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං,කිංසු සුචිණ්ණං සුඛමාවහාති;

කිංසු හවෙ සාදුතරං රසානං,කථං ජීවිං ජීවිතමාහු සෙට්ඨන්ති;

මේ ලෝකයෙහි මිනිසෙකුට ඇති උතුම්ම ධනය කුමක්ද? හොඳින් ප්‍රගුණ කළ කවරක් සතුට (සැපය) උදා කරයිද? රසයන් අතරින් ඉතාම මිහිරි රසය කුමක්ද? කෙසේ ජීවත් වීම උතුම්ම ජීවිතය යැයි පවසත්ද?

සද්ධීධ [Pg.39] විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං,ධම්මො සුචිණ්ණො සුඛමාවහාති;

සච්චං හවෙ සාදුතරං රසානං,පඤ්ඤාජීවිං ජීවිතමාහු සෙට්ඨන්ති.

මේ ලෝකයෙහි මිනිසෙකුට ඇති උතුම්ම ධනය ශ්‍රද්ධාවයි. හොඳින් ප්‍රගුණ කළ ධර්මය සැපය උදා කරයි. රසයන් අතරින් සත්‍යයම ඉතාම මිහිරි රසය වෙයි. ප්‍රඥාවෙන් ජීවත් වීම උතුම්ම ජීවිතය යැයි පවසති.

සද්ධො [Pg.41] සීලෙන සම්පන්නො,යසො භොගසමප්පිතො;

යං යං පදෙසං භජති,තත්ථ තත්ථෙව පූජිතොති වචනතො –

ශ්‍රද්ධාවෙන් හා ශීලයෙන් යුක්ත වූ, කීර්තියෙන් හා භෝග සම්පත්වලින් පිරිපුන් තැනැත්තා යම් යම් ප්‍රදේශයකට යන්නේද, ඒ ඒ හැම තැනකදීම පුදනු ලබන්නේය යන වචනය පරිදි –

සච්චෙන [Pg.43] වාචෙනුදකම්පි ධාවති,විසම්පි සච්චෙන හනන්ති පණ්ඩිතා;

සච්චෙන දෙවො ථනයං පවස්සති,සච්චෙ ඨිතා නිබ්බුතිං පත්ථයන්ති.

සත්‍ය වචනයේ බලයෙන් ජලය පවා ගලා යයි. පණ්ඩිතයෝ සත්‍යයේ බලයෙන් විෂ පවා නසති. සත්‍යයේ බලයෙන් වැසි වලාකුළු ගුගුරා වැසි වස්වයි. සත්‍යයෙහි පිහිටි අය නිවන (නිවීම) ප්‍රාර්ථනා කරති.

යෙකෙචිමෙ අත්ථි රසා පථබ්‍යා,සච්චං තෙසං සාදුතරං රසානං;

සච්චෙ ඨිතා සමණබ්‍රාහ්මණා ච,තරන්ති ජාතිමරණස්ස පාරන්ති.

පොළොවෙහි යම් තාක් රසයන් ඇත්ද, ඒ සියලු රසයන්ට වඩා සත්‍යයම මිහිරි රසය වේ. සත්‍යයෙහි පිහිටි ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ජාති මරණ සංසාරයේ එතෙරට පැමිණෙති.

කථංසු [Pg.46] තරති ඔඝං, කථංසු තරති අණ්ණවං;

කථංසු දුක්ඛමච්චෙති, කථංසු පරිසුජ්ඣති.

ඕඝය (සංසාර සැඩපහර) තරණය කරන්නේ කෙසේද? මහා සාගරය තරණය කරන්නේ කෙසේද? දුක ඉක්මවා යන්නේ කෙසේද? පිරිසිදු වන්නේ කෙසේද?

සද්ධාය [Pg.47] තරති ඔඝං, අප්පමාදෙන අණ්ණවං;

වීරියෙන දුක්ඛමච්චෙති, පඤ්ඤාය පරිසුජ්ඣති.

ශ්‍රද්ධාවෙන් ඕඝය තරණය කරයි, අප්‍රමාදයෙන් මහා සාගරය තරණය කරයි, වීර්යයෙන් දුක ඉක්මවා යයි, ප්‍රඥාවෙන් පිරිසිදු වෙයි.

කථංසු [Pg.50] ලභතෙ පඤ්ඤං, කථංසු වින්දතෙ ධනං;

කථංසු කිත්තිං පප්පොති, කථං මිත්තානි ගන්ථති;

අස්මා ලොකා පරං ලොකං, කථං පෙච්ච න සොචතීති–

ප්‍රඥාව ලබා ගන්නේ කෙසේද? ධනය උපයා ගන්නේ කෙසේද? කීර්තියට පත්වන්නේ කෙසේද? මිතුරන් ඇති කර ගන්නේ කෙසේද? මෙලොවින් පරලොවට ගොස් ශෝක නොකරන්නේ කෙසේද?

සද්දහානො [Pg.51] අරහතං, ධම්මං නිබ්බානපත්තියා;

සුස්සූසං ලභතෙ පඤ්ඤං, අප්පමත්තො විචක්ඛණො.

නිවන් ලැබීම පිණිස අරහත් උතුමන්ගේ ධර්මය කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති, අප්‍රමාදී වූ ද නුවණැති වූ ද තැනැත්තා ශ්‍රවණය කිරීමට කැමැත්තෙන් ප්‍රඥාව ලබා ගනී.

පතිරූපකාරී [Pg.54] ධුරවා, උට්ඨාතා වින්දතෙ ධනං;

සච්චෙන කිත්තිං පප්පොති, දදං මිත්තානි ගන්ථති.

සුදුසු පරිදි කටයුතු කරන්නා වූ ද, වගකීම් දරන්නා වූ ද, උත්සාහවන්ත වූ ද තැනැත්තා ධනය උපයයි. සත්‍යයෙන් කීර්තිය ලබයි. දීමෙන් (ත්‍යාගශීලී බවෙන්) මිතුරන් ඇති කර ගනී.

අස්මා ලොකො පරං ලොකං, එවං පෙච්ච න සොචති.

මෙසේ මෙලොවින් පරලොවට යන තැනැත්තා ශෝක නොකරයි.

යස්සෙතෙ [Pg.56] චතුරො ධම්මා,සද්ධස්ස ඝරමෙසිනො;

සච්චං දම්මො ධිති චාගො,ස වෙ පෙච්ච න සොචති;

ගෘහ ජීවිතය ගත කරන ශ්‍රද්ධාවන්තයෙකුට සත්‍යය, දමය (ඉන්ද්‍රිය දමනය), ධෘතිය (ඉවසීම/ධෛර්යය) සහ ත්‍යාගය යන මේ කරුණු හතර ඇත්නම්, ඔහු පරලොව ගොස් ශෝක නොකරයි.

ඉඞ්ඝ [Pg.58] අඤ්ඤෙපි පුච්ඡස්සු,පුථූ සමණබ්‍රාහ්මණෙ;

යදි සච්චා ධම්මා චාගා,ඛන්ත්‍යා භිය්‍යොධ විජ්ඣති.

ඇතැම් විට සත්‍යය, දමනය, ත්‍යාගය සහ ඉවසීමට වඩා උතුම් වූ වෙනත් දෙයක් මේ ලෝකයෙහි ඇත්දැයි වෙනත් බොහෝ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගෙන්ද විමසා බලන්න.

කථං [Pg.60] නු දානි පුච්ඡෙය්‍යං, පුථූ සමණබ්‍රාහ්මණෙ;

යොහං අජ්ජ පජානාමි, යො අත්ථො සම්පරායිකො.

මතු පරලොවට වැඩදායක වන යහපත කුමක්දැයි අද මම හොඳින්ම දනිමි. එසේ තිබියදී මම දැන් කුමකට වෙනත් බොහෝ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගෙන් විමසන්නද?

අත්ථාය [Pg.62] වත මෙ බුද්ධො, වාසායාළවිමාගමා;

යොහං අජ්ජ පජානාමි, යත්ථ දින්නං මහප්ඵලං.

ඒකාන්තයෙන්ම බුදුරජාණන් වහන්සේ ආලවී නුවරට වැඩම කළේ මගේ යහපත පිණිසමය. යම් තැනක දෙන ලද දානයක් මහත් ඵල මහානිශංස වේද, එය මම අද දැනගත්තෙමි.

සො [Pg.63] අහං විචරිස්සාමි, ගාමා ගාමං පුරා පුරං;

නමස්සමානො සම්බුද්ධං, ධම්මස්ස ච සුධම්මතං.

එබැවින් මම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට ද, ධර්මයේ ඇති සුන්දර ගුණයට ද නමස්කාර කරමින් ගමින් ගමට, නගරයෙන් නගරයට සැරිසරන්නෙමි.

ඉමං [Pg.65] කුමාරං සතපුඤ්ඤලක්ඛණං,සබ්බඞ්ගුපෙතං පරිපුණ්ණබ්‍යඤ්ජනං;

උදග්ගචිත්තො සුමනො දදාමි තෙ,පටිග්ගහ ලොකහිතාය චක්ඛුමාති.

සියලු ශරීර අවයවයන්ගෙන් හා ලක්ෂණයන්ගෙන් පිරිපුන්, සියයක් පින් ලකුණෙන් යුත් මේ කුමාරයාව සතුටු සිතින් මම ඔබ වහන්සේට පූජා කරමි. ලෝක සත්වයාට හිතවත් වූ චක්ෂුමත් බුදුරජාණන් වහන්ස, මෙයා පිළිගත මැනව.

දීඝායුකො [Pg.66] හොතු අයං කුමාරො,තුවඤ්ච යක්ඛ සුඛිතො භවාහි;

අබ්‍යාධිතා ලොකහිතාය තිට්ඨථ;

අයං කුමාරො සරණමුපෙති බුද්ධං…පෙ… ධම්මං…පෙ… සඞ්ඝං.

මේ කුමාරයා දීර්ඝායුෂ ලබත්වා! යක්ෂය, ඔබද සුවපත් වෙත්වා! ලෝකයාගේ යහපත පිණිස නිරෝගීව ඉන්න. මේ කුමාරයා බුදුරජාණන් වහන්සේ ද, ...පෙ... ධර්මය ද, ...පෙ... සංඝයා වහන්සේ ද සරණ යයි.

මහාවග්ගසංයුත්ත අට්ඨකථා

මහාවග්ගසංයුත්ත අට්ඨකථාව

එකං [Pg.71] සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො මගධෙසු විහරති නාලකගාමකෙ ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. චුන්දො ච සමණුද්දෙසො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස උපට්ඨාකො හොති.

එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාම නම් වූ අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ආරාමයෙහි වැඩවසන සේක. ඒ අවස්ථාවෙහි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මගධ දේශයේ නාලක ග්‍රාමයෙහි දැඩි සේ ගිලන්ව, දුකට පත්ව, අසනීපයෙන් පසු වූ සේක. චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ උපස්ථායකයා වූහ.

අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො තෙනෙව ආබාධෙන පරිනිබ්බායි. අථ ඛො චුන්දො සමණුද්දෙසො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පත්තචීවරමාදාය යෙන සාවත්ථි ජෙතවනං අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමො, යෙනා යස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො චුන්දො සමණුද්දෙසො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච ‘‘ආයස්මා භන්තෙ සාරිපුත්තො පරිනිබ්බුතො, ඉදමස්ස පත්තචීවර’’න්ති. අත්ථි ඛො ඉදං ආවුසො චුන්ද කථා පාභතං භගවන්තං දස්සනාය, ආයාමාවුසො චුන්ද, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිස්සාම, උපසඞ්කමිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙස්සාමාති. ‘‘එවං භන්තෙ’’ති ඛො චුන්දො සමණුද්දෙසො ආයස්මතො ආනන්දස්ස පච්චස්සොසි.

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ එම රෝගී තත්ත්වයෙන්ම පිරිනිවන් පා වදාළ සේක. එකල චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ පාත්‍රය සහ සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයේ අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ආරාමයෙහි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළහ. එසේ වැඩම කර, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: 'ස්වාමීනී, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාළ සේක. මේ උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය සහ සිවුරුය.' 'ඇවැත්නි චුන්ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවීමට යාමට මේ පණිවිඩය සුදුසු අවස්ථාවකි. ඇවැත්නි චුන්ද, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස් මේ කරුණ උන්වහන්සේට දන්වා සිටිමු.' එවිට චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේ 'එසේය ස්වාමීනී' කියා ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ.

බුද්ධා [Pg.75] නු ඛො පඨමං පරිනිබ්බායන්ති, උදාහු අග්ගසාවකාති.

පළමුවෙන්ම පිරිනිවන් පා වදාරන්නේ බුදුවරුන්ද, නැතහොත් අග්‍රශ්‍රාවකයෝද?

අනුජානාතු [Pg.78] මෙ භන්තෙ භගවා, අනුජානාතු සුගතො. පරිනිබ්බාන කාලො මෙ, ඔස්සට්ඨො මෙ ආයුසඞ්ඛාරොති.

ස්වාමීනී භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට අවසර දෙනු මැනව. සුගතයන් වහන්ස, මට අවසර දෙනු මැනව. මේ මාගේ පිරිනිවන් පෑමේ කාලයයි, මාගේ ආයු සංස්කාරය අත්හරින ලදී.

කත්ථ [Pg.79] පරිනිබ්බායිස්සසි සාරිපුත්තාති.

සාරිපුත්ත, ඔබ කොහිදී පිරිනිවන් පාන්නෙහිද?

අත්ථි භන්තෙ මගධෙසු නාලකගාමෙ ජාතොවරකො, තත්ථාහං පරිනිබ්බායිස්සාමීති.

ස්වාමීනී, මගධ රට නාලක ග්‍රාමයේ මා උපන් කාමරය (ජාතගෘහය) තිබේ. මම එහිදී පිරිනිවන් පාන්නෙමි.

යස්ස දානි ත්වං සාරිපුත්ත කාලං මඤ්ඤසි, ඉදානි පන තෙ ජෙට්ඨකනිට්ඨ භාතිකානං තාදිසස්ස භික්ඛුනො දස්සනං දුල්ලභං භවිස්සති, දෙසෙහි නෙසං ධම්මන්ති ආහ.

සාරිපුත්ත, ඔබ ඒ සඳහා සුදුසු කාලය යැයි සිතන්නේ නම් එසේ කරන්න. නමුත් දැන්, ඔබගේ වැඩිමහල් හා බාල සහෝදර සහෝදරියන්ට මෙවැනි භික්ෂුවකගේ දර්ශනය ලැබීම දුර්ලභ වනු ඇත. එබැවින් ඔවුන්ට ධර්මය දේශනා කරන්නැයි වදාළ සේක.

අථඛො [Pg.103] ආයස්මා ච ආනන්දො චුන්දො ච සමණුද්දෙසො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච ‘‘අයං භන්තෙ චුන්දො සමණුද්දෙසො ‘එවමාහ ආයස්මා භන්තෙ සාරිපුත්තො [Pg.104] පරිනිබ්බුතො, ඉදමස්ස පත්තචීවර’න්ති. අපිච මෙ භන්තෙ ‘මධුරක ජාතො විය කායො, දිසාපි මෙ න පක්ඛායන්ති, ධම්මාපි මං නප්පටිභන්ති ආයස්මා සාරිපුත්තො පරිනිබ්බුතො’ති’’ සුත්වා–

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේත් චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: 'ස්වාමීනී, මේ චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේ පවසන්නේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාළ බවත්, මේ උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය සහ සිවුරු බවත්ය. ස්වාමීනී, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ බව ඇසූ තැන් පටන් මගේ ශරීරය පණ නැති වී ගියාක් මෙන් දැනේ, මට දිශාවන් ද නොවැටහේ, ධර්මය ද මනසට නොවැටහේ.'

අප්පකෙනපි [Pg.105] මෙධාවී, පාභතෙන විචක්ඛණො;

සමුට්ඨාපෙති අත්තානං, අණුං අග්ගිංව සන්ධමන්ති.

බුද්ධිමත් වූ ද, සියුම් නුවණැති වූ ද තැනැත්තා කුඩා ගිනි පුපුරක් පිඹ මහත් ගින්නක් කරන්නාක් මෙන්, ඉතා සුළු වත්කමකින් පවා තමා දියුණු කරගනී.

යො [Pg.110] පබ්බජී ජාතිසතානි පඤ්ච,පහාය කාමානි මනොරමානි;

තංවීතරාගං සුසමාහිතින්ද්‍රියං;

පරිනිබ්බුතං වන්දථ සාරිපුත්තං.

භව සිය ගණනක් මුළුල්ලෙහි සිත්කළු වූ කාමයන් හැරදමා පැවිදි වූ, රාගයෙන් තොර වූ, මනාව සංවර වූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇති, පිරිනිවන් පා වදාළ ඒ සාරිපුත්තයන් වහන්සේට වන්දනා කරව්.

ඛන්තිබලො පථවිසමො න කුප්පති,නචාපි චිත්තස්ස වසෙන වත්තති;

අනුකම්පකො කාරුණිකො ච නිබ්බුතො,පරිනිබ්බුතං වන්දථ සාරිපුත්තං.

ඉවසීම බලය කොට ඇති, මහ පොළොව මෙන් කෝප නොවන, සිතේ වසඟයට පත් නොවන, අනුකම්පා සහගත වූ, කරුණාවන්ත වූ, ශාන්ත වූ, පිරිනිවන් පා වදාළ ඒ සාරිපුත්තයන් වහන්සේට වන්දනා කරව්.

චණ්ඩාලපුත්තො [Pg.111] යථා නගරං පවිට්ඨො,නීචමනො චරති කළොපිහත්ථො;

තථා අයං විහරති සාරිපුත්තො,පරිනිබ්බුතං වන්දථ සාරිපුත්තං.

නගරයට ඇතුළු වූ සැඩොල් දරුවෙකු අතැති පැසක් ඇතිව යටහත් පහත් සිතින් හැසිරෙන්නාක් මෙන්, මේ සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ද එලෙසින්ම (නිහතමානීව) වාසය කළහ. පිරිනිවන් පා වදාළ ඒ සාරිපුත්තයන් වහන්සේට වන්දනා කරව්.

උසභො යථා ඡින්නවිසාණකො,අහෙට්ඨයන්තො චරති පුරන්තරෙ වනෙ;

තථා අයං විහරති සාරිපුත්තො;

පරිනිබ්බුතං වන්දථ සාරිපුත්තන්ති.

අං කැඩුණු වෘෂභයෙකු කිසිවෙකුටත් හිංසා නොකර නගර මධ්‍යයෙහි හෝ වනයෙහි හැසිරෙන්නාක් මෙන්, මේ සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ද එලෙසින්ම (අහිංසකව) වාසය කළහ. පිරිනිවන් පා වදාළ ඒ සාරිපුත්තයන් වහන්සේට වන්දනා කරව්.

අපිච [Pg.112] මෙ භන්තෙ මධුරකජාතො විය කායො.

තවද ස්වාමීනී, මගේ ශරීරය පණ නැති වී ගියාක් මෙන් දැනේ.

කිං [Pg.113] නුඛො තෙ ආනන්ද සාරිපුත්තො සීලක්ඛන්ධං වා ආදාය පරිනිබ්බුතො, සමාධික්ඛන්ධං වා ආදාය පරිනිබ්බුතො, පඤ්ඤාක්ඛන්ධං වා ආදාය පරිනිබ්බුතො, විමුත්තික්ඛන්ධං වා ආදාය පරිනිබ්බුතො, විමුත්ති ඤාණදස්සනක්ඛන්ධං වා ආදාය පරිනිබ්බුතොති.

ආනන්ද, කිමද සාරිපුත්තයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑවේ ඔබගේ ශීල ස්කන්ධයත් රැගෙනද? නැතහොත් සමාධි ස්කන්ධයද? ප්‍රඥා ස්කන්ධයද? විමුක්ති ස්කන්ධයද? නැතහොත් විමුක්ති ඥානදර්ශන ස්කන්ධයද රැගෙනද?

නනු [Pg.116] තං ආනන්ද මයා පටිකච්චෙව අක්ඛාතං සබ්බෙහි පියෙහි මනා පෙහි නානාභාවො විනාභාවො අඤ්ඤථාභාවො, තං කුතෙත්ථ ආනන්ද ලබ්භා ‘‘යං තං ජාතං භූතං සඞ්ඛතං පලොකධම්මං, තං වත මාපලුජ්ජී’’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

ආනන්දයෙනි, සියලු ප්‍රිය මනාප දේවලින් වෙන්වීම, දුරස්වීම, සහ වෙනස්වීම සිදුවන බව මා විසින් කලින්ම ප්‍රකාශ කරන ලද්දක් නොවේද? ආනන්දයෙනි, උපන්නා වූ, හටගත්තා වූ, සංස්කරණය කරන ලද්දා වූ, විනාශ වන ස්වභාවයෙන් යුක්ත වූ යමක් වේද, 'එය විනාශ නොවේවා' යි බලාපොරොත්තු වන්නේ නම්, එබඳු අවස්ථාවක් ලැබිය හැක්කේ කෙසේද? එය කිසිසේත් සිදුවිය හැක්කක් නොවේ.

දසකනිද්දෙස

දසක නිද්දෙසය

තත්ථ [Pg.124] කතමං තථාගතස්ස ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං ඤාණං. ඉධ තථාගතො ‘‘අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො කඤ්චි සඞ්ඛාරං නිච්චතො උපගච්ඡෙය්‍ය නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති පජානාති, ‘‘ඨානඤ්ච ඛො එතං විජ්ජති යං පුථුජ්ජනො කඤ්චි සඞ්ඛාරං නිච්චතො උපගච්ඡෙය්‍ය ඨානමෙතං විජ්ජතී’’ති –

එහි තථාගතයන් වහන්සේගේ හේතු සාධක ඇති දේ හේතු සාධක සහිතව ද හේතු සාධක නොමැති දේ හේතු සාධක රහිතව ද ඇති සැටියෙන් දැනගන්නා ඥානය (ස්ථානාස්ථාන ඥානය) කවරේද? මෙහි තථාගතයන් වහන්සේ 'දෘෂ්ටිසම්පන්න (සෝතාපන්න ආදී මාර්ගඵලලාභී) පුද්ගලයෙකු කිසියම් සංස්කාරයක් නිත්‍ය වශයෙන් පිළිගැනීමට කිසිසේත් ඉඩක් නැත, එය නොවිය හැක්කකි' කියා ද, 'පෘථග්ජන පුද්ගලයෙකු කිසියම් සංස්කාරයක් නිත්‍ය වශයෙන් පිළිගැනීමට ඉඩකඩ ඇත, එය සිදුවිය හැක්කකි' කියා ද මැනවින් දැනගනිති.

කම්මතො [Pg.135] ද්වාරතො චෙව;

කප්පට්ඨිතියතො තථා;

පාකසාධාරණාදීහි;

විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

කර්මය ද, ද්වාරය ද, කල්පයක පැවැත්ම ද, එමෙන්ම විපාකයෙහි පොදු බව ආදී කරුණුවලින් ද මෙහි විනිශ්චය වටහාගත යුතුය.

මයා [Pg.154] භන්තෙ උප්පන්නො චොරො න සක්කා පටිබාහිතුං, සඞ්ඝො පරසමුද්දං ගච්ඡතු, අහං සමුද්දාරක්ඛං කරිස්සාමීති.

ස්වාමීනි, මා හට මතු වී ඇති සොර සතුරන් වැළැක්වීමට නොහැකිය. මහා සංඝරත්නය මුහුදෙන් එතෙරට වඩිනා සේක්වා, මම මුහුදු තීරය ආරක්ෂා කරන්නෙමි.

ආවුසො මහාසොණ අභිරුහ මහාඋලුම්පන්ති.

ඇවැත්නි මහාසෝණ, මේ මහා පහුරට නගින්න.

නාහං [Pg.155] භන්තෙ තුම්හෙසු අගච්ඡන්තෙසු ගමිස්සාමීති යාවතතියං කථෙත්වාපි ථෙරං ආරොපෙතුං අසක්කොන්තා නිවත්තිංසු.

ස්වාමීනි, ඔබවහන්සේලා නොවැඩම කරන්නේ නම් මම ද නොයන්නෙමි' යි තුන් වරක් ම පැවසුව ද, තෙරුන් වහන්සේව පහුරට නංවා ගැනීමට නොහැකි වූ ඔවුහු ආපසු හැරුණහ.

එවරූපස්ස [Pg.156] නාම ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තස්ස සරීරධාතුනිචයට්ඨානං අනාථං ජාතන්ති චින්තයමානො නිසීදි.

ලාභයන් අතර ද යසසින් අතර ද අග්‍රප්‍රාප්ත වූ මෙබඳු උත්තමයෙකුගේ ශරීර ධාතූන් තැන්පත් කර ඇති ස්ථානය අනාථ වී ඇතැයි සිතමින් ඔහු වාඩි විය.

භන්තෙ [Pg.158] එතං පණ්ණඛාදකමනුස්සානං වසනට්ඨානං, ධූමො පඤ්ඤායති, අහං පුරතො ගමිස්සාමීති ථෙරං වන්දිත්වා අත්තනො භවනං අගමාසි. ථෙරො සබ්බම්පි භයකාලං පණ්ණඛාදකමනුස්සෙ නිස්සාය වසි.

ස්වාමීනි, එය කොළ කන මිනිසුන් වෙසෙන ස්ථානයයි, දුම පෙනෙන්නට තිබේ, මම පෙරටුව යන්නෙමි' යි තෙරුන් වහන්සේ වැඳ තමාගේ භවනයට ගියේය. තෙරුන් වහන්සේ මුළු බියකරු කාලය පුරාම කොළ කන මිනිසුන් ඇසුරු කරමින් වාසය කළහ.

ආවුසො මහාසොණ භික්ඛාහාරො පඤ්ඤායතීති වත්වා පත්තචීවරං ආරොපෙත්වා චීවරං පාරුපිත්වා පත්තං නීහරිත්වා අට්ඨාසි.

ඇවැත්නි මහාසෝණ, පිණ්ඩපාත ආහාර ලැබේදැයි විමසා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන, සිවුර පෙරවා, පාත්‍රය ඉවතට ගෙන නැවතී සිටියේය.

මහාසොණත්ථෙරො [Pg.161] පඤ්චභික්ඛුසතපරිවාරො මණ්ඩලාරාමවිහාරං පත්තො, එකෙකො නවහත්ථසාටකෙන සද්ධිං එකෙකකහාපණග්ඝනකං පිණ්ඩපාතං දෙතූති මනුස්සෙ අවොචුං.

පන්සියයක් භික්ෂූන් පිරිවරාගත් මහාසෝණ තෙරුන් වහන්සේ මණ්ඩලාරාම විහාරයට පැමිණ, 'එක් එක් නමකට රියන් නවයක වස්ත්‍රයක් ද සමඟ එක් කහවණුවක් වටිනා පිණ්ඩපාතයක් බැගින් දෙන්නැ' යි මිනිසුන්ට පැවසූහ.

අනායතනෙ [Pg.165] නට්ඨානං අත්තභාවානං පමාණං නත්ථි, බුද්ධානං උපට්ඨානං කරිස්සාමීති චෙතියඞ්ගණං ගන්ත්වා අප්පහරිතං කරොති.

නුසුදුසු ස්ථානවල විනාශ වූ ආත්ම භවයන්ට ප්‍රමාණයක් නැත. මම බුදුවරුන්ට උපස්ථාන කරන්නෙමි' යි සිතා චෛත්‍ය මළුවට ගොස් තණකොළ ආදිය උදුරා පවිත්‍ර කළේය.

මයං [Pg.168] තාව මහල්ලකා, ඉදං නාම භවිස්සතීති න සක්කා ජානිතුං, තුවං අත්තානං රක්ඛෙය්‍යාසීති.

අපි දැන් මහලු වී සිටිමු. කුමක් සිදුවේදැයි කිව නොහැකිය, එබැවින් ඔබ ඔබව ආරක්ෂා කරගන්න.

කහං [Pg.169] වත්තබ්බකනිග්‍රොධත්ථෙරො, කහං වත්තබ්බකනිග්‍රොධත්ථෙරොති පුච්ඡිත්වා තස්ස සන්තිකං අගමංසු.

'වත්තබ්බක නිග්‍රෝධ තෙරුන් වහන්සේ කොහේද, වත්තබ්බක නිග්‍රෝධ තෙරුන් වහන්සේ කොහේද' යි විමසමින් ඔවුහු උන්වහන්සේ වෙතට ගියහ.

කිං [Pg.171] ථෙරො පියායතීති.

තෙරුන් වහන්සේ (මෙයට) ඇලුම් කරන්නේද?

කීදිසො ථෙරොති.

තෙරුන් වහන්සේ කෙබඳු කෙනෙක්ද?

ධම්මසකටස්ස [Pg.172] අක්ඛො භිජ්ජති අක්ඛො භිජ්ජතීති පරිදෙවමානො විචරි.

'ධර්ම නමැති කරත්තයේ අකුද (කේන්ද්‍රය) බිඳෙයි, අකුද බිඳෙයි' කියමින් හඬා වැලපෙමින් ඇවිද්දේය.

8. සම්මප්පධානවිභඞ්ග

8. සම්මප්පධාන විභංගය

1. සුත්තන්තභාජනීයවණ්ණනා

1. සුත්තන්තභාජනීය වර්ණනාව

චත්තාරොමෙ [Pg.179] ආවුසො සම්මප්පධානා. කතමෙ චත්තාරො. ඉධාවුසො භික්ඛු අනුප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යුන්ති ආතප්පං කරොති, උප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීයමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යුන්ති ආතප්පං කරොති, අනුප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා අනුප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යුන්ති ආතප්පං කරොති, අනුප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා අනුප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යුන්ති ආතප්පං කරොති, උප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා නිරුජ්ඣමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යුන්ති ආතප්පං කරොතීති.

ඇවැත්නි, මේ සම්‍යක් ප්‍රධානයෝ සතර දෙනෙකි. ඒ සතර කවරේද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ, 'මා කෙරෙහි නූපන්නා වූ ලාමක අකුසල් දහම් උපදින්නේ නම් එය අනර්ථය පිණිස පවතින්නේ ය' යි වීර්යය කරයි. 'මා කෙරෙහි උපන්නා වූ ලාමක අකුසල් දහම් ප්‍රහීණ නොකරන්නේ නම් එය අනර්ථය පිණිස පවතින්නේ ය' යි වීර්යය කරයි. 'මා කෙරෙහි නූපන්නා වූ කුසල් දහම් නූපදින්නේ නම් එය අනර්ථය පිණිස පවතින්නේ ය' යි වීර්යය කරයි. 'මා කෙරෙහි උපන්නා වූ කුසල් දහම් නැතිවී යන්නේ නම් එය අනර්ථය පිණිස පවතින්නේ ය' යි වීර්යය කරයි.

උපජ්ඣායො [Pg.181] මෙ අතිවිය පසන්නචිත්තො වන්දති, කිං නු ඛො පුප්ඵානි ලභිත්වා පූජං කරෙය්‍යාසීති චින්තෙසි.

මාගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේ අතිශයින්ම පහන් වූ සිතින් මට වඳින සේක, මම ද මල් ලබාගෙන උන්වහන්සේට පූජා කරන්නෙම් දැයි සිතුවේය.

‘‘කදා [Pg.182] ආගතොසීති පුච්ඡි’’

'කවදා ද පැමිණියේ?' කියා ඇසුවේය.

ත්වං [Pg.188] අම්හෙ උච්චාකුලාති සල්ලක්ඛෙසි.

ඔබ අපව උසස් කුලයක ඇත්තන් ලෙස සලකන්නෙහිද?

16. ඤාණවිභඞ්ග

16. ඥාන විභංගය

10. දසකනිද්දෙසවණ්ණනා

10. දසක නිද්දෙස වර්ණනාව

එකිස්සා ලොකධාතුයා

එක් ලෝක ධාතුවක

අට්ඨානමෙතං [Pg.191] අනවකාසො යං එකිස්සා ලොකධාතුයා ද්වෙ අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා අපුබ්බං අචරිමං උප්පජ්ජෙය්‍යුං, නෙතං ඨානං විජ්ජතීති පජානාති.

එක් ලෝක ධාතුවක එකවර අර්හත් සම්මා සම්බුදුවරුන් දෙනමක් උපදිත් නම්, එය නොවිය හැක්කකි, ඊට ඉඩක් නැත කියා ද, එබඳු අවස්ථාවක් විද්‍යාමාන නොවේ ය කියා ද මැනවින් දැනගනියි.

අජ්ජ [Pg.197] සත්ථා පරිනිබ්බායති, අජ්ජ සාසනං ඔසක්කති, පච්ඡිමදස්සනං දානි ඉදං අම්හාකන්ති දසබලස්ස පරිනිබ්බුතදිවසතො මහන්තතරං කාරුඤ්ඤං කරිස්සන්ති.

'අද ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාති, අද ශාසනය පිරිහෙයි, මෙය අපගේ අවසාන දැකීමයි' සිතා දසබලයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ දවසටත් වඩා මහත් වූ ශෝකයක් ඇති කරගනිති.

එකපුග්ගලො [Pg.199] භික්ඛවෙ ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති අච්ඡරියමනුස්සො, කතමො එකපුග්ගලො තථාගතො භික්ඛවෙ අරහං සම්මාසම්බුද්ධොති.

මහණෙනි, ලෝකයෙහි උපදින්නා වූ එක් පුද්ගලයෙක් අසිරිමත් මනුෂ්‍යයෙකු ලෙස උපදී. ඒ එක් පුද්ගලයා කවුද? මහණෙනි, අර්හත් සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේ ය.

ඣානවිභඞ්ග

ජ්ඣාන විභංගය

සුත්තන්තභාජනීය

සුත්තන්ත භාජනීය

අභික්කන්තෙ [Pg.201] පටික්කන්තෙ සම්පජානකාරී හොති.

ඉදිරියට යාමේදීත් ආපසු හැරීමේදීත් නුවණින් දැන (සම්පජන්‍යයෙන් යුක්තව) ක්‍රියා කරන්නේ වෙයි.

සතො [Pg.202] සම්පජානො අභික්කමති,සතො සම්පජානො පටික්කමතීති වුත්තං.

'සිහි ඇතිව නුවණින් දැන ඉදිරියට යයි, සිහි ඇතිව නුවණින් දැන ආපසු හැරෙයි' කියා පවසන ලදී.

කින්නූ මෙ එත්ථ ගතෙන අත්ථො අත්ථි නත්ථීති අත්ථානත්ථං පරිග්ගහෙත්වා අත්ථපරිග්ගණ්හනං සාත්ථකසම්පජඤ්ඤං.

'මෙහි යාමෙන් මට ඇති ප්‍රයෝජනය කිමෙක්ද, ප්‍රයෝජනයක් තිබේද නැද්ද' කියා වැඩ සහ අවැඩ විමසා බලා, ප්‍රයෝජනය සහිත දේ තෝරා ගැනීම සාත්ථක සම්පජන්‍යය නම් වේ.

ආමිසතොපි [Pg.203] වඩ්ඪි අත්ථොයෙව, තං නිස්සාය බ්‍රහ්මචරියා නුග්ගහාය පටිපන්නත්තාති වදන්ති.

ආමිසය අතින් ද දියුණුවක් ඇති වන අතර, එය ඇසුරු කරගෙන බ්‍රහ්මචර්යාවට අනුග්‍රහ පිණිස පිළිපන් නිසා යැයි පවසති.

මයා [Pg.205] පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය භික්ඛුනා සද්ධිං ද්වෙකථා නාම නකථිතපුබ්බා, අඤ්ඤස්මිං දිවසෙ උපරිවිසෙසං නිබ්බත්තෙස්සාමීති චින්තෙත්වා ‘‘කිං භන්තෙ’’ති පටිවචනං අදාසි.

මා පැවිදි වූ දවසේ පටන් කිසිදු භික්ෂුවක සමඟ වචන දෙකක කතාබහක් පවා කර නැත. වෙනත් දවසක මම උත්තරීතර විශේෂ අධිගමයන් උපදවා ගන්නෙමි' යි සිතා, 'ස්වාමීනි, කුමක්ද?' කියා පිළිතුරු දුන්නේය.

භන්තෙ [Pg.209] එතෙ මනුස්සා තුම්හාකං කිංහොන්ති, මාතිපක්ඛතො සම්බන්ධා පිතිපක්ඛතොති.

ස්වාමීනි, මේ මිනිස්සු ඔබවහන්සේට කවුරුන්ද? මව් පාර්ශ්වයෙන් නෑදෑයෝ ද, නැතහොත් පිය පාර්ශ්වයෙන් නෑදෑයෝ ද?

ආවුසොයං [Pg.210] මාතාපිතූහිපි දුක්කරං, තං එතෙ මනුස්සා අම්හාකං කරොන්ති, පත්තචීවරම්පි නො එතෙසං සන්තකමෙව, එතෙසං ආනුභාවෙන නෙව භයෙ භයං න ඡාතකෙ ඡාතකං ජානාම, එදිසානාම අම්හාකං උපකාරිනො නත්ථීති තෙසං ගුණෙ කථෙන්තො ගච්ඡති.

ඇවැත්නි, මව්පියන්ට පවා කිරීමට අපහසු දේ මේ මිනිස්සු අප වෙනුවෙන් කරති. අපගේ පාත්‍ර සිවුරු ද ඔවුන් සතුය. ඔවුන්ගේ ඥානය හා උපකාරය නිසා බියකදී බියක්වත් බඩගින්නකදී බඩගින්නක්වත් අපි නොදනිමු. මෙබඳු උපකාරකයෝ අපට වෙන නැතැයි ඔවුන්ගේ ගුණ පවසමින් යන්නේය.

කම්මට්ඨානං [Pg.212] නාම අත්ථීතිපි සඤ්ඤං අකත්වා ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා අනනුලොමිකෙන ගිහිසංසග්ගෙන සංසට්ඨො චරිත්වා ච භුඤ්ජිත්වා ච තුච්ඡො නික්ඛමති.

කමටහන් කියා දෙයක් ඇතැයි කියා හෝ හැඟීමක් නැතිව, පිණ්ඩපාතය සඳහා ගමට වැදී, නුසුදුසු ගිහි ඇසුරෙන් යුක්තව හැසිරී, අනුභව කොට හිස් අතින්ම නික්මෙයි.

ආවුසො [Pg.213] තුම්හෙ න ඉණට්ටා න භයට්ටා න ආජීවිකා පකතා පබ්බජිතා, දුක්ඛා මුච්චිතුකාමා පනෙත්ථ පබ්බජිතා. තස්මා ගමනෙ උප්පන්නකිලෙසං ගමනෙයෙව නිගණ්හථ. ඨානෙ, නිසජ්ජාය, සයනෙ උප්පන්නකිලෙසං සයනෙයෙව නිග්ගණ්හථාති.

ඇවැත්නි, ඔබවහන්සේලා පැවිදි වූයේ ණය බරින් මිරිකීවත්, බියෙන් තැතිගෙනවත්, ජීවිකාව උදෙසා වත් නොවේ. දුකින් මිදීමේ කැමැත්තෙන්ම මෙහි පැවිදි වූහ. එබැවින් ගමනේදී ඇතිවන කෙලෙස් ගමනේදීම මැඩපවත්වන්න. සිටගෙන සිටීමේදී, වාඩිවීමේදී, සහ සැතපීමේදී ඇතිවන කෙලෙස් ඒ ඒ ඉරියව්වලදීම මැඩපවත්වන්න.

අයං [Pg.214] භික්ඛු තුය්හං උප්පන්නං විතක්කං ජානාති, අනනුච්ඡවිකං තෙ එතන්ති අත්තානං පටිචොදෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරියභූමිං ඔක්කමති.

මෙම භික්ෂුව ඔබට උපන් විතර්කය දනියි. 'මෙය ඔබට නුසුදුසු යැ'යි තමාටම අවවාද කොට, විදර්ශනාව වඩා ආර්ය භූමියට පිවිසෙයි.

අයං [Pg.215] ථෙරො පුනප්පුනං නිවත්තිත්වා ගච්ඡති, කිං නුඛො මග්ගමූළ්හො උදාහු කිඤ්චි පමුට්ඨොති සමුල්ලපන්ති.

මෙම තෙරුන් වහන්සේ නැවත නැවත හැරී හැරී වඩිති. 'කිමෙක්ද, උන්වහන්සේ මංමුළා වීද නැතහොත් කිසිවක් අමතක වීදැ'යි ඔවුහු කතා බස් කරති.

කින්නූ [Pg.218] ඛො එතෙ අම්හෙහෙව සද්ධිං න සල්ලපන්ති උදාහු අඤ්ඤ මඤ්ඤම්පි, යදි අඤ්ඤමඤ්ඤම්පි න සල්ලපන්ති, අද්ධා විවාදජාතා භවිස්සන්ති.

මොවුහු අප සමඟ පමණක් නොව එකිනෙකා සමඟද කතා නොකරත්ද? ඉදින් ඔවුහු එකිනෙකා සමඟද කතා නොකරත් නම්, ඒකාන්තයෙන්ම ඔවුන් අතර මතභේදයක් ඇති වී තිබේ.

අඤ්ඤං [Pg.224] උප්පජ්ජතෙ චිත්තං, අඤ්ඤං චිත්තං නිරුජ්ඣති;

අවීචි මනුසම්බන්ධො, නදී සොතොව වත්තති.

වෙනත් සිතක් උපදියි, වෙනත් සිතක් නිරුද්ධ වෙයි. ගලා යන ගඟක දිය දහරක් මෙන් සිත් වැල කිසිදු හිඩැසක් නොමැතිව එකිනෙකට බැඳී පවතියි.

ආලොකිතෙ විලොකිතෙ සම්පජානකාරී හොති.

ඉදිරිය බැලීමේදීත්, අවට බැලීමේදීත් නුවණින් යුතුව කටයුතු කරන්නෙකු වෙයි.

සචෙ [Pg.225] භික්ඛවෙ නන්දස්ස පුරත්ථිමා දිසා ආලොකෙතබ්බා හොති, සබ්බං චෙතසා සමන්නාහරිත්වා නන්දො පුරත්ථිමං දිසං ආලොකෙති ‘එවං මෙ පුරත්ථිමං දිසං ආලොකයතො නාභිජ්ඣා දොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවිස්සන්තී’ති. ඉතිහ සාත්ථක සම්පජානො හොති. සචෙ භික්ඛවෙ නන්දස්ස පච්ඡිමා දිසා, උත්තරා දිසා, දක්ඛිණා දිසා, උද්ධං, අධො, අනුදිසා අනුවිලොකෙතබ්බා හොති, සබ්බං චෙතසා සමන්නාහරිත්වා නන්දො අනුදිසං අනුවිලොකෙති ‘එවං මෙ අනුදිසං අනුවිලොකයතො…පෙ… සම්පජානො හොතීති….

මහණෙනි, ඉදින් නන්දට පෙරදිග දිශාව බැලිය යුතු වේ නම්, නන්ද මුළු සිතින්ම අවධානය යොමු කර, 'මා මේ අයුරින් පෙරදිග දිශාව බලද්දී දැඩි ලෝභය, දොම්නස සහ ලාමක අකුසල ධර්මයන් මා කරා නොපැමිණෙන්නේය' යනුවෙන් පෙරදිග දිශාව බලයි. මෙසේ හෙතෙම ප්‍රයෝජනය සහිත වූ නුවණින් (සාත්ථක සම්පජඤ්ඤයෙන්) යුක්ත වෙයි. මහණෙනි, ඉදින් නන්දට බටහිර දිශාව, උතුරු දිශාව, දකුණු දිශාව, උඩ, යට සහ අනුදිශාවන් බැලිය යුතු වේ නම්, මුළු සිතින්ම අවධානය යොමු කර, 'මා මේ අයුරින් අනුදිශාව බලද්දී... (පෙ)...' යනුවෙන් නුවණින් යුක්ත වෙයි.

භවඞ්ගා [Pg.227] වජ්ජනඤ්චෙව, දස්සනං සම්පටිච්ඡනං;

සන්තීරණං වොට්ඨබ්බනං, ජවනං භවති සත්තමං.

භවාංගය, ආවර්ජනය, දර්ශනය (දැකීම), සම්පටිච්ඡනය (පිළිගැනීම), සන්තීරණය (විමසීම), වොත්ථප්පනය (තීරණය කිරීම) සහ සත්වැනිව ජවනය සිදුවෙයි.

සමිඤ්ජිතෙ [Pg.231] පසාරිතෙ සම්පජානකාරී හොති.

අත් පා හැකිලීමේදීත්, දිග හැරීමේදීත් නුවණින් යුතුව කටයුතු කරන්නෙකු වෙයි.

සමිඤ්ජිතෙ පහාරිතෙති පබ්බානං සමිඤ්ජන පසාරණෙ.

'හැකිලීම හා දිගහැරීම' යනු සන්ධි හැකිලීම හා දිග හැරීමයි.

කස්මා [Pg.233] භන්තෙ සහසා හත්ථං සමිඤ්ජිත්වා පුන යථාඨානෙ ඨපෙත්වා සණිකං සමිඤ්ජිත්ථාති.

ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ කුමක් හෙයින් වේගයෙන් අත හකුළුවා, නැවත එය තිබූ තැනින් තබා, සෙමින් හකුළුවා ගත්තේ දැයි ඇසූහ.

යතො පට්ඨාය මයා ආවුසො කම්මට්ඨානං මනසිකාතුං ආරද්ධො, න මෙ කම්මට්ඨානං මුඤ්ජිත්වා හත්ථො සමිඤ්ජිතපුබ්බො, ඉදානි පන මෙ තුම්හෙහි සද්ධිං කථයමානෙන කම්මට්ඨානං මුඤ්චිත්වා සමිඤ්ජිතො, තස්මා පුන යථා ඨානෙ ඨපෙත්වා සමිඤ්ජෙසින්ති.

ඇවැත්නි, මා කමටහන් මනසිකාරය ආරම්භ කළ දින සිට කමටහන අතහැර කිසි දිනක අත හකුළුවා නැත. නමුත් දැන් ඔබ සමඟ කතා කරමින් සිටියදී මා අතින් කමටහන ගිලිහී අත හැකුළුණි. එහෙයින් නැවත තිබූ තැනම අත තබා කමටහනට සමවැදී, නැවත සෙමින් හකුළුවා ගතිමි.

සාධු [Pg.234] භන්තෙ භික්ඛුනා නාම එවරූපෙන භවිතබ්බන්ති.

සාධු ස්වාමීනී, භික්ෂුවක නම් මෙබඳුම විය යුතුය.

සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණෙ සම්පජානකාරී හොති.

සඟල සිවුර, පාත්‍රය සහ සිවුරු දැරීමේදී නුවණින් යුතුව කටයුතු කරන්නෙකු වෙයි.

පුග්ගලපඤ්ඤත්තිඅට්ඨකථා

පුද්ගලප්‍රඥප්ති අටුවාව

එකකනිද්දෙස

ඒකක නිද්දේසය

කතමො [Pg.243] ච පුග්ගලො සමයවිමුත්තො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො සමයවිමුත්තො.

සමයවිමුක්ත (කාලීනව මිදුණු) පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කලින් කලට, අවස්ථාවෙන් අවස්ථාවට අෂ්ට විමොක්ෂයන් කයෙන් ස්පර්ශ කර (අත්විඳ) වාසය කරයි. ප්‍රඥාවෙන් දැකීමෙන් ඔහුගේ ඇතැම් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී යයි. මේ පුද්ගලයා 'සමයවිමුක්ත' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.

අසමයවිමුත්ත

අසමයවිමුක්ත

කතමො [Pg.247] ච පුග්ගලො අසමයවිමුත්තො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නහෙව ඛො කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං අට්ඨවිමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො අසමයවිමුත්තො. සබ්බෙපි අරිය පුග්ගලා අරියෙ විමොක්ඛෙ අසමයවිමුත්තා.

අසමයවිමුක්ත (කාලයෙන් තොරව නිරන්තරයෙන් මිදුණු) පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කලින් කලට හෝ අවස්ථාවෙන් අවස්ථාවට අෂ්ට විමොක්ෂයන් කයෙන් ස්පර්ශ කර වාසය නොකරන නමුත්, ප්‍රඥාවෙන් දැකීමෙන් ඔහුගේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී යයි. මේ පුද්ගලයා 'අසමයවිමුක්ත' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. සියලුම ආර්ය පුද්ගලයෝ ආර්ය විමොක්ෂයන්හිදී අසමයවිමුක්ත වෙති.

කුප්පාකුප්පනිද්දෙස

කුප්පාකුප්ප නිද්දේසය

කතමො [Pg.250] ච පුග්ගලො කුප්පධම්මො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං, සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති න අකිච්ඡලාභී න අකසිර ලාභී, න යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි, ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ඣති, යං තස්ස පුග්ගලස්ස පමාදමාගම්ම තා සමාපත්තියො කුප්පෙය්‍යුං. අයං වුච්චති පුග්ගලො කුප්පධම්මො.

කුප්පධම්ම (පිරිහෙන සුලු ස්වභාවය ඇති) පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් රූපාවචර හෝ අරූපාවචර සමවතුන් ලබන්නෙකු වෙයි. එහෙත් ඔහු කැමති පරිදි, අපහසුවකින් තොරව, වෙහෙසකින් තොරව ඒවා ලබන්නෙකු නොවේ. තමා කැමති තැනකදී, කැමති වේලාවකදී, කැමති තාක් කල් ඒවාට සමවදින්නට හෝ ඉන් නැගී සිටින්නට හෝ නොහැකිය. එසේම ඒ පුද්ගලයාගේ ප්‍රමාද භාවය හේතුවෙන් එම සමවැදීම් පිරිහී යාමට ඉඩ කඩ ඇත. මේ පුද්ගලයා 'කුප්පධම්ම' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.

සත්තක්ඛත්තුපරම සොතාපන්න

සත්තක්ඛත්තුපරම සෝතාපන්න

කතමො [Pg.252] ච පුග්ගලො සත්තක්ඛත්තුපරමො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාත ධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො, සො සත්තක්ඛත්තුං දෙවෙ ච මානුසෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො සත්තක්ඛත්තුපරමො.

සත්තක්ඛත්තුපරම පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් සෝවාන් වූවෙක් වෙයි. අපායට නොවැටෙන සුලු වූ, නියත වූ, උතුම් බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙක් වෙයි. ඔහු දෙවි මිනිස් ලෝකයෙහි සත් වරක් පමණක් සැරිසරා සසරෙහි හැසිර දුක කෙළවර කරයි. මේ පුද්ගලයා 'සත්තක්ඛත්තුපරම' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.

සොතාපන්න අධිප්පාය්‍ය

සෝතාපන්න අදහස

සොතො [Pg.253] සොතොති හිදං සාරිපුත්ත වුච්චති, කතමො නුඛො සාරිපුත්ත සොතොති. අයමෙව හි භන්තෙ අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සොතො. සෙය්‍යථිදං, සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධීති. සොතාපන්නො සොතාපන්නොති හිදං සාරිපුත්ත වුච්චති, කතමො නුඛො සාරිපුත්ත සොතාපන්නොති. යො හි භන්තෙ ඉමිනා අරියෙන අට්ඨඞ්ගිකෙන මග්ගෙන සමන්නාගතො, අයං වුච්චති සොතාපන්නො, ස්වායං ආයස්මා එවංනාමො එවංගොත්තො ඉති වාති, ඉතිවා….

'සෝතය, සෝතය' යැයි සැරියුත්නි, කියනු ලැබේ. සැරියුත්නි, සෝතය යනු කුමක්ද? 'ස්වාමීනී, මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම සෝතය වෙයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨි ...පෙ... සම්මා සමාධි යන්නයි.' 'සෝතාපන්න, සෝතාපන්න' යැයි සැරියුත්නි, කියනු ලැබේ. සැරියුත්නි, සෝතාපන්න යනු කවරෙක්ද? 'ස්වාමීනී, යමෙක් මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙන් යුක්ත වේද, හේ සෝතාපන්න යැයි කියනු ලැබේ. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මේ නමක් ඇති, මේ ගෝත්‍රයක් ඇති තැනැත්තෙකි.'

කොලං කොල සොතාපන්න

කෝලංකෝල සෝතාපන්න

කතමො [Pg.255] ච පුග්ගලො කොලං කොලො. ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො, සො ද්වෙ වා තීණි වා කුලානි සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති, අයං වුච්චති කොලං කොලො.

කෝලංකෝල පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් සෝවාන් වූවෙක් වෙයි. අපායට නොවැටෙන සුලු වූ, නියත වූ, උතුම් බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙක් වෙයි. ඔහු දෙකක් හෝ තුනක් වූ කුලවල සැරිසරා සසරෙහි හැසිර දුක කෙළවර කරයි. මේ පුද්ගලයා 'කෝලංකෝල' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.

එකබීජී සොතාපන්න

ඒකබීජී සෝතාපන්න

කතමො [Pg.256] ච පුග්ගලො එකබීජී, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො, සො එකංයෙව මානුසකං භවං නිබ්බත්තෙත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො එකබීජී.

ඒකබීජී පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් සෝවාන් වූවෙක් වෙයි. අපායට නොවැටෙන සුලු වූ, නියත වූ, උතුම් බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙක් වෙයි. ඔහු එකම එක් මිනිස් ආත්මයක (භවයක) ඉපදී දුක කෙළවර කරයි. මේ පුද්ගලයා 'ඒකබීජී' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.

සකදාගාමිනිද්දෙස

සකෘදාගාමී නිද්දේසය

කතමො [Pg.260] ච පුග්ගලො සකදාගාමී, ඉධෙ කච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො සකදාගාමී.

සකෘදාගාමී පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සංයෝජන තුනක් ක්ෂය කිරීමෙන් හා රාග, ද්වේෂ, මෝහයන් තනූක කිරීමෙන් (දුර්වල කිරීමෙන්) සකෘදාගාමී වෙයි. ඔහු එකම එක් වරක් පමණක් මේ ලෝකයට පැමිණ දුක කෙළවර කරයි. මේ පුද්ගලයා 'සකෘදාගාමී' පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.