Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

Abhidhammapiṭaka

အဘိဓမ္မာပိဋကတ်

Saṃgāyanassa pucchā vissajjanā

သံဂါယနာ အမေးအဖြေ

Pucchā – paṭhamamahāsaṃgītikāle [Pg.1] āvuso dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā porāṇasaṃgītikārā paṭhamaṃ vinayapiṭakaṃ saṃgāyitvā suttantapiṭake ca dīghamajjhimasaṃyuttaaṅguttarasaṃkhāte cattāro mahānikāye saṃgāyitvā tadanantaraṃ kiṃ nāma pāvacanaṃ saṃgāyiṃsu.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ ပထမမဟာသံဂါယနာတင်စဉ်အခါက တရားတော်ကို စုဆောင်းစောင့်ရှောက်တော်မူကြသော အရှင်မဟာကဿပ အမှူးရှိသော ရှေးဟောင်းသံဂါယနာတင် မဟာထေရ်မြတ်တို့သည် ရှေးဦးစွာ ဝိနည်းပိဋကတ်တော်ကို သံဂါယနာတင်တော်မူ၍ သုတ္တန္တပိဋကတ်၌လည်း ဒီဃနိကာယ်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဟုဆိုအပ်သော မဟာနိကာယ်ကြီး လေးရပ်ကို သံဂါယနာတင်တော်မူပြီးလျှင် ထို့နောက်၌ အဘယ်အမည်ရှိသော တရားဒေသနာတော်ကို သံဂါယနာတင်တော်မူကြပါသနည်း။

Vissajjanā – paṭhamamahāsaṃgītikāle bhante dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā porāṇasaṃgītikārā paṭhamaṃ vinayapiṭakaṃ saṃgāyitvā suttantapiṭake ca dīghamajjhimasaṃyuttaaṅguttarasaṃkhāte cattāro nikāye saṃgāyitvā tadanantaraṃ abhidhammapiṭakaṃ nāma pāvacanaṃ saṃgāyiṃsu.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ ပထမမဟာသံဂါယနာတင်စဉ်အခါက တရားတော်ကို စုဆောင်းစောင့်ရှောက်တော်မူကြသော အရှင်မဟာကဿပ အမှူးရှိသော ရှေးဟောင်းသံဂါယနာတင် မဟာထေရ်မြတ်တို့သည် ရှေးဦးစွာ ဝိနည်းပိဋကတ်တော်ကို သံဂါယနာတင်တော်မူ၍ သုတ္တန္တပိဋကတ်၌လည်း ဒီဃနိကာယ်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဟုဆိုအပ်သော နိကာယ်ကြီး လေးရပ်ကို သံဂါယနာတင်တော်မူပြီးလျှင် ထို့နောက်၌ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် အမည်ရှိသော တရားဒေသနာတော်ကို သံဂါယနာတင်တော်မူကြပါသည်။

Pucchā – imissampi [Pg.2] āvuso chaṭṭhasaṃgītiyaṃ sakalañceva vinayapiṭakaṃ saṃgītaṃ, te ca cattāro mahānikāyā. Kālo dāni āvuso sampatto abhidhammapiṭakaṃ saṃgāyituṃ, tasmāhaṃ taṃ tattha pucchitabbāni pucchissāmi. Abhidhammo nāmesa āvuso kenaṭṭhena abhidhammoti vuccati.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ ယခု ဆဋ္ဌသံဂါယနာ၌လည်း ဝိနည်းပိဋကတ်အားလုံးကိုလည်းကောင်း၊ ထိုမဟာနိကာယ်ကြီး လေးရပ်တို့ကိုလည်းကောင်း သံဂါယနာတင်ပြီးပါပြီ။ ငါ့ရှင်၊ ယခုအခါ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်ကို သံဂါယနာတင်ရန် အချိန်ကျရောက်ပါပြီ၊ ထို့ကြောင့် ငါသည် ထိုအဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ မေးမြန်းထိုက်သည်တို့ကို မေးမြန်းပါအံ့။ ငါ့ရှင်၊ ဤအဘိဓမ္မာဟူသည် အဘယ်အနက်ကြောင့် အဘိဓမ္မာဟု ခေါ်ဆိုရပါသနည်း။

Vissajjanā – dhammātireka dhammavisesaṭṭhena bhante abhidhammoti vuccati.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ သာလွန်သောတရား၊ ထူးခြားသောတရားဟူသော အနက်ကြောင့် အဘိဓမ္မာဟု ခေါ်ဆိုအပ်ပါသည်။

Pucchā – so [Pg.5] panesa āvuso abhidhammo kena kattha kadā ca adhigato.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ ထိုအဘိဓမ္မာတရားတော်ကို အဘယ်သူသည်၊ အဘယ်အရပ်၌၊ အဘယ်အခါ၌ ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – so kho bhante abhidhammo sabbaññubuddhena mahābodhimaṇḍamūle vesākhapuṇṇamiyaṃ yathābhūtaṃ adhigato.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ ထိုအဘိဓမ္မာတရားတော်ကို သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရားသည် မဟာဗောဓိပင်ခြေရင်း၌ ကဆုန်လပြည့်နေ့၌ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူအပ်ပါသည်။

Pucchā – kattha panesa āvuso abhidhammo bhagavatā kadā ca vicito.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ ထိုအဘိဓမ္မာတရားတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်အရပ်၌၊ အဘယ်အခါ၌ ဆင်ခြင်သုံးသပ်တော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – so kho bhante abhidhammo bhagavatā mahābodhimaṇḍe ratanagharasattāhe vicito.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ ထိုအဘိဓမ္မာတရားတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် မဟာဗောဓိမဏ္ဍိုင် ရတနာဃရသတ္တာဟ (ရတနာရွှေအိမ်) ၌ ဆင်ခြင်သုံးသပ်တော်မူအပ်ပါသည်။

Pucchā – kattha [Pg.7] panesa āvuso abhidhammo bhagavatā kadā kassatthāya ca desito.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ ထိုအဘိဓမ္မာတရားတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်အရပ်၌၊ အဘယ်အခါ၌၊ အဘယ်သူ၏ အကျိုးငှာ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – so kho bhante abhidhammo bhagavatā devesu tāvatiṃsesu pāricchattakamūlamhi paṇḍukambalasilāyaṃ abhisambodhito sattame vasse mātaraṃ pamukhaṃ katvā dasahi cakkavāḷasahassehi āgamma sannisinnānaṃ devatānaṃ caturoghanittharaṇatthāya anto vassaṃ desito.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ ထိုအဘိဓမ္မာတရားတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီး သတ္တမမြောက်ဝါတွင် တာဝတိံသာနတ်ပြည် ပါရိစ္ဆတ္တကပင်ရင်းရှိ ပဏ္ဍုکမ္ဗလာကျောက်ဖျာထက်၌ မယ်တော်မိနတ်သားကို အမှူးထား၍ စကြဝဠာတစ်သောင်းမှ လာရောက်စည်းဝေးကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့အား သြဃလေးပါးမှ လွတ်မြောက်ခြင်း အကျိုးငှာ ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Pucchā – kenesa [Pg.8] āvuso abhidhammo paṭhamaṃ manussaloke patiggahito, kassa ca puna tena desito.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ ထိုအဘိဓမ္မာတရားတော်ကို လူ့ပြည်၌ ရှေးဦးစွာ အဘယ်သူသည် နာယူခံယူအပ်ပါသနည်း၊ ထိုသူသည်လည်း တစ်ဖန် အဘယ်သူအား ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – āyasmatā bhante sāriputtattherena dhammasenāpatinā esa abhidhammo paṭhamaṃ manussaloke patiggahito, teneva bhante āyasmatā sāriputtattherena attano saddhivihārikānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ desito.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ တရားစစ်သူကြီးဖြစ်တော်မူသော အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်မြတ်သည် ဤအဘိဓမ္မာတရားတော်ကို လူ့ပြည်၌ ရှေးဦးစွာ နာယူခံယူအပ်ပါသည်။ ထိုအရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်မြတ်သည်ပင်လျှင် မိမိ၏ အတူနေတပည့်ဖြစ်ကုန်သော ငါးရာသော ရဟန်းတို့အား တစ်ဖန် ပြန်လည်ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Pucchā – ke [Pg.11] āvuso sikkhanti.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ အဘယ်သူတို့သည် သင်ယူကြပါသနည်း။

Vissajjanā – sekhā ca bhante puthujjanā kalyāṇakā ca sikkhanti.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကလျာဏပုထုဇဉ်တို့သည်လည်းကောင်း သင်ယူကြပါသည်။

Pucchā – ke āvuso sikkhitasikkhā.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ သင်ယူပြီးမြောက်ပြီးသူတို့ကား အဘယ်သူတို့နည်း။

Vissajjanā – arahanto bhante sikkhitasikkhā.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည် သင်ယူပြီးမြောက်ပြီးသူတို့ ဖြစ်ကြပါသည်။

Pucchā – ke [Pg.12] āvuso dhārenti.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ အဘယ်သူတို့သည် ဆောင်ထားကြပါသနည်း။

Vissajjanā – yesaṃ bhante vattati, te dhārenti.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား လျောက်ပတ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဆောင်ထားကြပါသည်။

Pucchā – kassa āvuso vacanaṃ.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ ဤတရားတော်သည် အဘယ်သူ၏ စကားတော်နည်း။

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ ပူဇော်အထူးခံတော်မူထိုက်သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ စကားတော် ဖြစ်ပါသည်။

Pucchā – kenāvuso [Pg.13] ābhataṃ.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ ဤတရားတော်ကို အဘယ်သူ ဆောင်ယူခဲ့ပါသနည်း။

Vissajjanā – paraṃparāya bhante ābhataṃ.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ ဆရာစဉ်ဆက်ဖြင့် ဆောင်ယူခဲ့ပါသည်။

Dhammasaṅgaṇī

ဓမ္မသင်္ဂဏီ

Pucchā – so [Pg.14] panesa āvuso abhidhammo dhammasaṅgaṇivibhaṅgādipakaraṇaparicchedavasena sattavidho. Tesu paṭhamaṃ bhagavatā kataraṃ pakaraṇaṃ desitaṃ.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ ထိုအဘိဓမ္မာတရားတော်သည် ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ ဝိဘင်း စသော ကျမ်းပိုင်းခြားမှုအားဖြင့် ခုနစ်ကျမ်းရှိပါသည်။ ထိုကျမ်းတို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ရှေးဦးစွာ အဘယ်ကျမ်းကို ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – paṭhamaṃ bhante dhammasaṅgaṇipakaraṇaṃ bhagavatā desitaṃ.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ရှေးဦးစွာ ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်းကို ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Pucchā – dhammasaṅgaṇiyaṃ āvuso atthi mātikā, atthi padabhājanīyaṃ. Tesu mātikaṃ nikkhipantena bhagavatā kataṃ nikkhittā.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း၌ မာတိကာလည်း ရှိ၏၊ ပဒဘာဇနီယလည်း ရှိ၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် မာတိကာကို ချထားတော်မူရာ၌ မည်သို့ ချထားတော်မူခဲ့ပါသနည်း။

Vissajjanā – mātikaṃ bhante nikkhipantena bhagavatā ‘‘kusalā dhammā akusalā dhammā abyākatā dhammā. Sukhāya vedanāya sampayuttā dhammā dukkhāya vedanāya sampayuttā dhammā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā dhammā. Vipākā dhammā vipākadhammadhammā nevavipākanavipākadhammadhammā’’ti evamādinā dvāvīsatiyā tikānaṃ vasena. ‘‘Hetū dhammā na hetū dhammā. Sahetukā dhammā ahetukā dhammā.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ မာတိကာကို ချထားတော်မူရာတွင် မြတ်စွာဘုရားသည် "ကုသလာ ဓမ္မာ၊ အကုသလာ ဓမ္မာ၊ အဗျာကတာ ဓမ္မာ။ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ၊ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ၊ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ။ ဝိပါကာ ဓမ္မာ၊ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ၊ နေဝဝိပါကနာဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ" ဟူသော ဤသို့စသော နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့၏ စွမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ "ဟေတူ ဓမ္မာ၊ န ဟေတူ ဓမ္မာ။ သဟေတုကာ ဓမ္မာ၊ အဟေတုကာ ဓမ္မာ။

Hetusampayuttā [Pg.15] dhammā hetuvippayuttā dhammā. Hetū ceva dhammā sahetukā ca sahetukā ceva dhammā na ca hetū. Hetū ceva dhammā hetusampayuttā ca hetusampayuttā ceva dhammā na ca hetū. Na hetū kho pana dhammā sahetukāpi ahetukāpī’’ti evamādinā dukasatānañca vasena mātikā nikkhittā.

ဟေတုသမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ၊ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ။ ဟေတူ စေဝ ဓမ္မာ သဟေတုကာ စ၊ သဟေတုကာ စေဝ ဓမ္မာ န စ ဟေတူ။ ဟေတူ စေဝ ဓမ္မာ ဟေတုသမ္ပယုတ္တာ စ၊ ဟေတုသမ္ပယုတ္တာ စေဝ ဓမ္မာ န စ ဟေတူ။ န ဟေတူ ခေါ ပန ဓမ္မာ သဟေတုကာပိ အဟေတုကာပိ" ဟူသော ဤသို့စသော ဒုကတစ်ရာတို့၏ စွမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း မာတိကာကို ချထားတော်မူအပ်ပါသည်။

Kāmāvacarakusala

ကာမာဝစရကုသိုလ်

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.16] āvuso dhammasaṅgaṇiyaṃ padabhājanīye cittuppādakaṇḍe kusalā dhammātipadassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā kathaṃ kāmāvacarakusalaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း ပဒဘာဇနီယ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ၌ "ကုသလာ ဓမ္မာ" ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်ကို ဝေဖန်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ကာမာဝစရကုသိုလ်ကို မည်သို့ အကျယ်တဝံ့ ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante dhammasaṅgaṇipakaraṇe cittuppādakaṇḍe kusalā dhammāti padassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā ‘‘katame dhammā kusalā. Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha. Tasmiṃ samaye phasso hoti vedanā hoti saññā hoti cetanā hoti cittaṃ hoti vitakko hoti vicāro hoti pīti hoti sukhaṃ hoti cittassekaggatā hotī’’ti evamādinā kāmāvacarakusalaṃ tīhi mahāvārehi vibhajitvā desitaṃ.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ၌ "ကုသလာ ဓမ္မာ" ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်ကို ဝေဖန်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် "ကုသိုလ်တရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ အကြင်အခါ၌ သောမနဿသဟဂုတ် ဉာဏသမ္ပယုတ် ဖြစ်သော ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်သည် ရူပါရုံကို သော်လည်းကောင်း၊ သဒ္ဒါရုံကို သော်လည်းကောင်း၊ ဂန္ဓာရုံကို သော်လည်းကောင်း၊ ရသာရုံကို သော်လည်းကောင်း၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို သော်လည်းကောင်း၊ ဓမ္မာရုံကို သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် တစ်ပါးပါးသော အာရုံကိုသော်လည်းကောင်း အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်၏။ ထိုအခါ၌ ဖဿ ဖြစ်၏၊ ဝေဒနာ ဖြစ်၏၊ သညာ ဖြစ်၏၊ စေတနာ ဖြစ်၏၊ စိတ် ဖြစ်၏၊ ဝိတက် ဖြစ်၏၊ ဝိစာရ ဖြစ်၏၊ ပီတိ ဖြစ်၏၊ သုခ ဖြစ်၏၊ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဖြစ်၏" ဟူသော ဤသို့စသည်ဖြင့် ကာမာဝစရကုသိုလ်ကို မဟာဝါရသုံးပါးတို့ဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Rūpāvacarakusala

ရူပါဝစရကုသိုလ်

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.18] āvuso dhammasaṅgaṇīpāḷiyaṃ cittuppādakaṇḍe kusalā dhammāti padassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā kathaṃ rūpāvacarakusalañca arūpāvacarakusalañca vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အမေး - ငါ့ရှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော် စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ၌ "ကုသလာ ဓမ္မာ" ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်ကို ဝေဖန်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ရူပါဝစရကုသိုလ်နှင့် အရူပါဝစရကုသိုလ်တို့ကို မည်သို့ အကျယ်တဝံ့ ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – rūpāvacarakusalañca arūpāvacarakusalañca bhante ‘‘katame dhammā kusalā. Yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savitakkaṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇa’’nti evamādinā bhagavatā vitthārato desitaṃ.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ရူပါဝစရကုသိုလ်နှင့် အရူပါဝစရကုသိုလ်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် 'ကုသိုလ်တရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းအလို့ငှာ မဂ်ကို ပွားများရာ သမယ၌ ကာမဂုဏ်တို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်၊ အကုသိုလ်တရားတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင် ဝိတက် ဝိစာရနှင့်တကွဖြစ်သော၊ ဆိတ်ငြိမ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော၊ ပီတိ သုခရှိသော ပထမဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏၊ ပထဝီကသိဏ်း ဖြစ်၏' စသည်ဖြင့် အကျယ်ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Lokuttarākusala

လောကုတ္တရာကုသိုလ်

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.21] āvuso dhammasaṅgaṇīpāḷiyaṃ cittuppādakaṇḍe kusalā dhammāti padassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā kathaṃ lokuttarakusalaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော် စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ၌ 'ကုသလာ ဓမ္မာ' ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲခြားပြသတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် လောကုတ္တရာကုသိုလ်ကို အဘယ်သို့ အကျယ်ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante dhammasaṅgaṇiyaṃ cittuppādakaṇḍe kusalā dhammāti padassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā ‘‘katame dhammā kusalā. Yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiñña’’nti evamādinā bhagavatā lokuttarakusalaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော် စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ၌ 'ကုသလာ ဓမ္မာ' ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲခြားပြသတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် 'ကုသိုလ်တရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ သံသရာမှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော၊ ကိလေသာကို ဆုတ်ယုတ်စေတတ်သော၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့ကို ပယ်ရှင်းရန် ပထမဘူမိ (သောတာပတ္တိမဂ်) သို့ ရောက်ခြင်းအလို့ငှာ လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွားများရာ သမယ၌ ကာမဂုဏ်တို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်...။ပ။ ဆင်းရဲသော အကျင့်၊ နှေးကွေးသော ထိုးထွင်းသိမြင်မှုရှိသော ပထမဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏' စသည်ဖြင့် လောကုတ္တရာကုသိုလ်ကို အကျယ်ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Akusala

အကုသိုလ်

Pucchā – tattheva [Pg.23] āvuso akusalā dhammāti mātikāpadassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā kathaṃ akusalaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ ထိုဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၌ပင် 'အကုသလာ ဓမ္မာ' ဟူသော မာတိကာပုဒ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲခြားပြသတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် အကုသိုလ်ကို အဘယ်သို့ အကျယ်ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – tattheva bhante akusalā dhammāti mātikāpadassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā ‘‘katame dhammā akusalā. Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā saddhārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha. Tasmiṃ samaye phasso hoti vedanā hoti saññā hoti cetanā hoti cittaṃ hotī’’ti evamādinā akusalaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ထိုဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၌ပင် 'အကုသလာ ဓမ္မာ' ဟူသော မာတိကာပုဒ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲခြားပြသတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် 'အကုသိုလ်တရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖေါဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၊ ဓမ္မာရုံ သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ခုသော အာရုံကိုဖြစ်စေ အကြောင်းပြု၍ သောမနဿနှင့်တကွဖြစ်သော၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိနှင့် ယှဉ်သော အကုသိုလ်စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်သော သမယ၌ ထိုသမယတွင် ဖဿဖြစ်၏၊ ဝေဒနာဖြစ်၏၊ သညာဖြစ်၏၊ စေတနာဖြစ်၏၊ စိတ်ဖြစ်၏' စသည်ဖြင့် အကုသိုလ်ကို အကျယ်ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Abyākata

အဗျာကတ

Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso dhammasaṅgaṇīpāḷiyaṃ cittuppādakaṇḍarūpakaṇḍesu abyākatā dhammāti mātikāpadassa atthaṃ vibhajantena [Pg.24] bhagavatā kathaṃ abyākatā dhammā vitthārato vibhajitvā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော် စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍနှင့် ရူပကဏ္ဍတို့၌ 'အဗျာကတာ ဓမ္မာ' ဟူသော မာတိကာပုဒ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲခြားပြသတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် အဗျာကတတရားတို့ကို အဘယ်သို့ အကျယ်ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante dhammasaṅgaṇiyaṃ abyākatā dhammāti padassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā ‘‘katame dhammā abyākatā. Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rūpārammaṇaṃ. Tasmiṃ samaye phasso hoti vedanā hoti saññā hoti cetanā hoti cittaṃ hotī’’ti evamādinā ca cittuppādakaṇḍe, rūpakaṇḍe ca ‘‘katame dhammā abyākatā. Kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā kāmāvacarā rūpāvacarā arūpāvacarā apariyāpannā vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho. Ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā. Sabbañca rūpaṃ asaṅkhatā ca dhātu. Ime dhammā abyākatā’’ti evamādinā ca abyākatā dhammā vitthārato vibhajitvā desitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၌ 'အဗျာကတာ ဓမ္မာ' ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲခြားပြသတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ၌ 'အဗျာကတတရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ကာမဝစရကုသိုလ်ကံကို ပြုအပ်သောကြောင့်၊ ဆည်းပူးအပ်သောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိပါက်ဖြစ်သော၊ ဥပေက္ခာနှင့်တကွဖြစ်သော၊ ရူပါရုံရှိသော စက္ခုဝိညာဉ်စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်သော သမယ၌ ထိုသမယတွင် ဖဿဖြစ်၏၊ ဝေဒနာဖြစ်၏၊ သညာဖြစ်၏၊ စေတနာဖြစ်၏၊ စိတ်ဖြစ်၏' စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရူပကဏ္ဍ၌လည်း 'အဗျာကတတရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ကုသိုလ် အကုသိုလ်တရားတို့၏ အကျိုးဝိပါက်ဖြစ်ကုန်သော ကာမဝစရ၊ ရူပါဝစရ၊ အရူပါဝစရ၊ အပရိယာပန္န (လောကုတ္တရာ) ဖြစ်ကုန်သော ဝေဒနက္ခန္ဓာ၊ သညက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာတို့သည်လည်းကောင်း၊ ကုသိုလ်လည်းမဟုတ်၊ အကုသိုလ်လည်းမဟုတ်၊ ကံ၏အကျိုးဝိပါက်လည်းမဟုတ်ကုန်သော ကြိယာတရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ ခပ်သိမ်းသော ရုပ်တရားနှင့် အသင်္ခတဓာတ် (နိဗ္ဗာန်) သည်လည်းကောင်း ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အဗျာကတတရားတို့တည်း' စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း အဗျာကတတရားတို့ကို အကျယ်ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Vibhaṅga

ဝိဘင်း

Pucchā – sattasu [Pg.26] āvuso abhidhammappakaraṇesu vibhaṅgappakaraṇe bhagavatā kati vibhaṅgā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ အဘိဓမ္မာ ခုနစ်ကျမ်းတို့တွင် ဝိဘင်းကျမ်း၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝိဘင်းမည်မျှ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu dutiye vibhaṅgappakaraṇe khandhavibhaṅgo āyatanavibhaṅgo dhātuvibhaṅgo saccavibhaṅgo indriyavibhaṅgo paṭiccasamuppādavibhaṅgo satipaṭṭhānavibhaṅgo sammappadhānavibhaṅgo iddhipādavibhaṅgo bojjhaṅgavibhaṅgo maggaṅgavibhaṅgo jhānavibhaṅgo appamaññāvibhaṅgo sikkhāpadavibhaṅgo paṭisambhidāvibhaṅgo ñāṇavibhaṅgo khuddakavatthuvibhaṅgo dhammahadayavibhaṅgoti bhagavatā aṭṭhārasa vibhaṅgā desitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ခုနစ်ကျမ်းတို့တွင် ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော ဝိဘင်းကျမ်း၌ ခန္ဓဝိဘင်း၊ အာယတနဝိဘင်း၊ ဓာတုဝိဘင်း၊ သစ္စာဝိဘင်း၊ ဣန္ဒြိယဝိဘင်း၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်း၊ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်း၊ သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်း၊ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်း၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်း၊ မဂ္ဂင်္ဂဝိဘင်း၊ ဈာနဝိဘင်း၊ အပ္ပမညာဝိဘင်း၊ သိက္ခာပဒဝိဘင်း၊ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်း၊ ဉာဏဝိဘင်း၊ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်း၊ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်းဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ၁၈ ပါးသော ဝိဘင်းတို့ကို ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Khandhavibhaṅga

ခန္ဓဝိဘင်း

Pucchā – tesu āvuso aṭṭhārasasu vibhaṅgesu paṭhame khandhavibhaṅge bhagavatā kathaṃ khandhā vitthārato vibhajitvā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ ထို ၁၈ ပါးသော ဝိဘင်းတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ခန္ဓဝိဘင်း၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ခန္ဓာတို့ကို အဘယ်သို့ အကျယ်ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – tesu [Pg.27] bhante aṭṭhārasasu vibhaṅgesu paṭhame khandhavibhaṅge ‘‘pañcakkhandhā rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho. Tattha katamo rūpakkhandho, yaṃkiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā ayaṃ vuccati rūpakkhandho’’ti evamādinā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi bhagavatā khandhā vitthārato vibhajitvā desitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ထို ၁၈ ပါးသော ဝိဘင်းတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ခန္ဓဝိဘင်း၌ 'ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် ရူပက္ခန္ဓာ၊ ဝေဒနက္ခန္ဓာ၊ သညက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာတို့တည်း။ ထိုတွင် ရူပက္ခန္ဓာသည် အဘယ်နည်း။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်လည်းဖြစ်သော၊ အတွင်း၊ ပြင်ပလည်းဖြစ်သော၊ အကြမ်း၊ အနုလည်းဖြစ်သော၊ အယုတ်၊ အမြတ်လည်းဖြစ်သော၊ အဝေး၊ အနီးလည်းဖြစ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော ရုပ်ကို တစ်ပေါင်းတည်း စုစည်း၍၊ အကျဉ်းချုံး၍ ဤသည်ကို ရူပက္ခန္ဓာဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏' စသည်ဖြင့် သုတ္တန္တဘာဇနီယ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယ၊ ပဉှာပုစ္ဆက ဟုဆိုအပ်သော ကြီးစွာသော နည်းလမ်းသုံးသွယ်တို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ခန္ဓာတို့ကို အကျယ်ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Āyatanavibhaṅga

အာယတနဝိဘင်း

Pucchā – dutiye [Pg.28] pana āvuso āyatanavibhaṅge bhagavatā kathaṃ āyatanāni vitthārato vibhajitvā desitāni.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ ဒုတိယဖြစ်သော အာယတနဝိဘင်း၌မူကား မြတ်စွာဘုရားသည် အာယတနတို့ကို အဘယ်သို့ အကျယ်ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – dutiye bhante āyatanavibhaṅge ‘‘dvādasāyatanāni cakkhāyatanaṃ rūpāyatanaṃ sotāyatanaṃ saddāyatanaṃ ghānāyatanaṃ gandhāyatanaṃ jivhāyatanaṃ rasāyatanaṃ kāyāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manāyatanaṃ dhammāyatanaṃ. Cakkhuṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattā vipariṇāmadhammaṃ, rūpā aniccā dukkhā anattā vipariṇāmadhammā’’ti evamādinā bhagavatā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīheva āyatanāni vitthārato vibhajitvā desitāni.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ဒုတိယဖြစ်သော အာယတနဝိဘင်း၌ 'အာယတန ၁၂ ပါးတို့သည် စက္ခာယတန၊ ရူပါယတန၊ သောတာယတန၊ သဒ္ဒါယတန၊ ဃာနာယတန၊ ဂန္ဓာယတန၊ ဇိဝှါယတန၊ ရသာယတန၊ ကာယာယတန၊ ဖေါဋ္ဌဗ္ဗာယတန၊ မနာယတန၊ ဓမ္မာယတနတို့တည်း။ မျက်စိ 'စက္ခု' သည် မမြဲ၊ ဆင်းရဲ၏၊ အတ္တမဟုတ်၊ ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘောရှိ၏။ ရုပ် 'ရူပ' တို့သည် မမြဲ၊ ဆင်းရဲကုန်၏၊ အတ္တမဟုတ်ကုန်၊ ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘောရှိကုန်၏' စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် သုတ္တန္တဘာဇနီယ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယ၊ ပဉှာပုစ္ဆက ဟုဆိုအပ်သော နည်းလမ်းသုံးသွယ်တို့ဖြင့်ပင် အာယတနတို့ကို အကျယ်ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Dhātuvibhaṅga

ဓာတုဝိဘင်း

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.29] āvuso vibhaṅgappakaraṇe tatiye dhātuvibhaṅge bhagavatā kathaṃ dhātuyo vitthārena vibhajitvā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဝိဘင်းကျမ်းတွင် တတိယမြောက်ဖြစ်သော ဓာတုဝိဘင်း၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဓာတ်တို့ကို အဘယ်သို့ အကျယ်ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – tatiye bhante dhātuvibhaṅge ‘‘cha dhātuyo pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu ākāsadhātu viññāṇadhātū’’ti bhante suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi bhagavatā dhātuyo vitthārato vibhajitvā desitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ တတိယဖြစ်သော ဓာတုဝိဘင်း၌ 'ဓာတ်တို့သည် ခြောက်ပါးတို့တည်း၊ ပထဝီဓာတ်၊ အာပေါဓာတ်၊ တေဇောဓာတ်၊ ဝါယောဓာတ်၊ အာကာသဓာတ်၊ ဝိညာဏဓာတ်' ဟု သုတ္တန္တဘာဇနီယ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယ၊ ပဉှာပုစ္ဆက ဟုဆိုအပ်သော မဟာနယ သုံးပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဓာတ်တို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Saccavibhaṅga

သစ္စဝိဘင်း

Pucchā – catutthe [Pg.31] pana āvuso saccavibhaṅge bhagavatā kathaṃ saccāni vitthārato vibhajitvā desitāni.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ စတုတ္ထဖြစ်သော သစ္စဝိဘင်း၌မူကား မြတ်စွာဘုရားသည် သစ္စာတို့ကို မည်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – catutthe bhante saccavibhaṅge ‘‘cattāri ariyasaccāni dukkhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ, dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ. Tattha katamaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ, jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṃ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, appiyehi sampayogo dukkho, piyehi vippayogo dukkho, yampicchaṃ na labhati, tampi dukkhaṃ, saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā’’ti evamādinā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi bhagavatā saccāni vitthārato vibhajitvā desitāni.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ စတုတ္ထဖြစ်သော သစ္စဝိဘင်း၌ 'အရိယသစ္စာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း၊ ဒုက္ခအရိယသစ္စာ၊ ဒုက္ခသမုဒယအရိယသစ္စာ၊ ဒုက္ခနိရောဓအရိယသစ္စာ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါအရိယသစ္စာ ဖြစ်သည်။ ထိုသစ္စာတို့တွင် ဒုက္ခအရိယသစ္စာဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ပဋိသန္ဓေနေရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲခြင်းဖြစ်၏၊ အိုရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲခြင်းဖြစ်၏၊ သေရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲခြင်းဖြစ်၏၊ စိုးရိမ်ရခြင်း၊ ငိုကြွေးရခြင်း၊ ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ ပြင်းစွာပူပန်ရခြင်းတို့သည်လည်း ဆင်းရဲခြင်းဖြစ်၏၊ မချစ်မနှစ်သက်သော သူတို့နှင့် အတူတကွ ပေါင်းသင်းရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲခြင်းဖြစ်၏၊ ချစ်ခင်မြတ်နိုးသော သူတို့နှင့် ကွဲကွာရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲခြင်းဖြစ်၏၊ လိုချင်သော်လည်း မရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲခြင်းဖြစ်၏၊ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် ဆင်းရဲခြင်းဖြစ်ကုန်၏' စသည်ဖြင့် သုတ္တန္တဘာဇနီယ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယ၊ ပဉှာပုစ္ဆက ဟုဆိုအပ်သော မဟာနယ သုံးပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် သစ္စာတို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Indriyavibhaṅga

ဣန္ဒြိယဝိဘင်း

Pucchā – pañcame [Pg.32] pana āvuso indriyavibhaṅge bhagavatā kathaṃ indriyāni vitthārato vibhajitvā desitāni.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ ပဉ္စမဖြစ်သော ဣန္ဒြိယဝိဘင်း၌မူကား မြတ်စွာဘုရားသည် ဣန္ဒြေတို့ကို မည်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – pañcame pana bhante indriyavibhaṅge ‘‘bāvīsatindriyāni cakkhundriyaṃ sotindriyaṃ ghānindriyaṃ jivhindriyaṃ kāyindriyaṃ manindriyaṃ…pe… aññātāvindriya’’nti evamādinā abhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi dvīhi mahānayehi bhagavatā indriyāni vitthārato vibhajitvā desitāni.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ပဉ္စမဖြစ်သော ဣန္ဒြိယဝိဘင်း၌မူကား 'ဣန္ဒြေတို့သည် နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့တည်း၊ စက္ခုန္ဒြေ၊ သောတန္ဒြေ၊ ဃာနန္ဒြေ၊ ဇိဝှန္ဒြေ၊ ကာယန္ဒြေ၊ မနိန္ဒြေ...ပ... အညာတာဝိန္ဒြေ' စသည်ဖြင့် အဘိဓမ္မဘာဇနီယ၊ ပဉှာပုစ္ဆက ဟုဆိုအပ်သော မဟာနယ နှစ်ပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဣန္ဒြေတို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Paṭiccasamuppāda vibhaṅga

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်း

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.33] āvuso vibhaṅgappakaraṇe chaṭṭhe paṭiccasamuppādavibhaṅge bhagavatā kathaṃ paṭiccasamuppādo vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋက ဝိဘင်းကျမ်း၏ ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်း၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို မည်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – chaṭṭhe bhante paṭiccasamuppādavibhaṅge ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā…pe… samudayo hotī’’ti evamādinā bhagavatā paṭiccasamuppādo suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyasaṅkhātehi dvīhi mahānayehi vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ဆဋ္ဌမဖြစ်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်း၌ 'အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရတို့ ဖြစ်ကုန်၏...ပ... ဆင်းရဲအစု ဖြစ်ပေါ်လာ၏' စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို သုတ္တန္တဘာဇနီယ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယ ဟုဆိုအပ်သော မဟာနယ နှစ်ပါးတို့ဖြင့် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Satipaṭṭhānavibhaṅga

သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်း

Pucchā – sattame [Pg.34] pana āvuso satipaṭṭhānavibhaṅge bhagavatā kathaṃ satipaṭṭhānā vitthārato vibhajitvā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ သတ္တမဖြစ်သော သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်း၌မူကား မြတ်စွာဘုရားသည် သတိပဋ္ဌာန်တို့ကို မည်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – sattame bhante satipaṭṭhānavibhaṅge ‘‘cattāro satipaṭṭhānā idha bhikkhu ajjhattaṃ kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassa’’nti evamādinā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi bhagavatā satipaṭṭhānā vitthārato vibhajitvā desitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ သတ္တမဖြစ်သော သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်း၌ 'သတိပဋ္ဌာန်တို့သည် လေးပါးတို့တည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ပြင်းစွာပူပန်စေတတ်သော လုံ့လရှိသည်ဖြစ်၍ ဆင်ခြင်တုံတရားရှိသည်ဖြစ်၍ သတိရှိသည်ဖြစ်၍ လောက၌ အဘိဇ္ဈာနှင့် ดေါမနဿကို ပယ်ဖျောက်ပြီးလျှင် အတွင်းရုပ်အပေါင်း၌ ရုပ်အပေါင်းကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ ပြင်ပရုပ်အပေါင်း၌ ရုပ်အပေါင်းကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ အတွင်းပြင်ပ ရုပ်အပေါင်း၌ ရုပ်အပေါင်းကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏' စသည်ဖြင့် သုတ္တန္တဘာဇနီယ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယ၊ ပဉှာပုစ္ဆက ဟုဆိုအပ်သော မဟာနယ သုံးပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် သတိပဋ္ဌာန်တို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Sammappadhānavibhaṅga

သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်း

Pucchā – aṭṭhame [Pg.35] pana āvuso sammappadhānavibhaṅge bhagavatā kathaṃ sammappadhānā vitthārato vibhajitvā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ အဋ္ဌမဖြစ်သော သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်း၌မူကား မြတ်စွာဘုရားသည် သမ္မပ္ပဓာန်တို့ကို မည်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – aṭṭhame bhante sammappadhānavibhaṅge ‘‘cattāro sammappadhānā idha bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahatī’’ti evamādinā bhagavatā sammappadhānā vitthārato vibhajitvā desitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဋ္ဌမဖြစ်သော သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်း၌ 'သမ္မပ္ပဓာန်တို့သည် လေးပါးတို့တည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မဖြစ်သေးကုန်သော ယုတ်ညံ့ကုန်သော အကုသိုလ်တရားတို့ကို မဖြစ်ပေါ်စေရန် ဆန္ဒကို ဖြစ်စေ၏၊ အားထုတ်၏၊ လုံ့လကို အားထုတ်၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှောက်၏၊ ဆောက်တည်၏။ ဖြစ်ပြီးကုန်သော ယုတ်ညံ့ကုန်သော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားရန် ဆန္ဒကို ဖြစ်စေ၏၊ အားထုတ်၏၊ လုံ့လကို အားထုတ်၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှောက်၏၊ ဆောက်တည်၏။ မဖြစ်သေးကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် ဆန္ဒကို ဖြစ်စေ၏၊ အားထုတ်၏၊ လုံ့လကို အားထုတ်၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှောက်၏၊ ဆောက်တည်၏။ ဖြစ်ပြီးကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့ တည်တံ့စေရန်၊ မကွယ်ပျောက်စေရန်၊ ပိုမိုတိုးပွားလာစေရန်၊ ပြန့်ပွားစေရန်၊ ပွားများပြည့်စုံစေရန် ဆန္ဒကို ဖြစ်စေ၏၊ အားထုတ်၏၊ လုံ့လကို အားထုတ်၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှောက်၏၊ ဆောက်တည်၏' စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် သမ္မပ္ပဓာန်တို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Iddhipādavibhaṅga

ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်း

Pucchā – navame [Pg.36] pana āvuso iddhipādavibhaṅge bhagavatā kathaṃ iddhipādā vitthārato vibhajitvā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ နဝမဖြစ်သော ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်း၌မူကား မြတ်စွာဘုရားသည် ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့ကို မည်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – navame bhante iddhipādavibhaṅge ‘‘cattāro iddhipādā idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti…pe… vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāvetī’’ti evamādinā tīhi mahānayehi bhagavatā iddhipādā vitthārato vibhajitvā desitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ နဝမဖြစ်သော ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်း၌ 'ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့သည် လေးပါးတို့တည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ဆန္ဒသမာဓိ ပဓာနသင်္ခါရနှင့် ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွားများ၏...ပ... ဝီမံသသမာဓိ ပဓာနသင်္ခါရနှင့် ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွားများ၏' စသည်ဖြင့် မဟာနယ သုံးပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Bojjhaṅgavibhaṅga

ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်း

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.37] āvuso vibhaṅgappakaraṇe dasame bojjhaṅgavibhaṅge bhagavatā kathaṃ bojjhaṅgā vitthārato vibhajitvā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋက ဝိဘင်းကျမ်း၏ ဒသမမြောက်ဖြစ်သော ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်း၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဗောဇ္ဈင်တို့ကို မည်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – dasame bhante bojjhaṅgavibhaṅge ‘‘satta bojjhaṅgā satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo upekkhāsambojjhaṅgo. Tattha katamo satisambojjhaṅgo, idha bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato cirakatampi cirabhāsitampi saritā hoti anussaritā, ayaṃ vuccati satisambojjhaṅgo’’ti evamādinā bhagavatā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi nayehi bojjhaṅgā vitthārato vibhajitvā desitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ဒသမဖြစ်သော ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်း၌ 'ဗောဇ္ဈင်တို့သည် ခုနစ်ပါးတို့တည်း၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်။ ထိုဗောဇ္ဈင်တို့တွင် သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် သတိရှိသည်ဖြစ်၍ မြတ်လှစွာသော သတိပညာနှင့် ပြည့်စုံလျက် ရှေးရှေးက ပြုဖူးသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ရှေးရှေးက ပြောဖူးသည်ကိုလည်းကောင်း အောက်မေ့နိုင်၊ ပြန်လည်အောက်မေ့နိုင်၏၊ ဤသည်ကို သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏' စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် သုတ္တန္တဘာဇနီယ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယ၊ ပဉှာပုစ္ဆက ဟုဆိုအပ်သော နယသုံးပါးတို့ဖြင့် ဗောဇ္ဈင်တို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Maggaṅgavibhaṅga

မဂ္ဂင်္ဂဝိဘင်း

Pucchā – ekādasame [Pg.38] pana āvuso maggaṅgavibhaṅge bhagavatā kathaṃ maggaṅgā vitthārato vibhajitvā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ ဧကဒသမဖြစ်သော မဂ္ဂင်္ဂဝိဘင်း၌မူကား မြတ်စွာဘုရားသည် မဂ္ဂင်တို့ကို မည်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – ekādasame [Pg.39] bhante maggaṅgavibhaṅge ‘‘ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Seyyathidaṃ, sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhī’’ti evamādinā bhagavatā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi maggaṅgā vitthārato vibhajitvā desitā.

ဖြေဆိုချက် - အရှင်ဘုရား၊ တစ်ဆယ့်တစ်ရပ်မြောက်ဖြစ်သော မဂ္ဂင်္ဂဝိဘင်း၌ “အရိယအဋ္ဌင်္ဂိကမဂ် (အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော အရိယာမဂ်) ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤသည်တို့တည်း- သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ” အစရှိသည်ဖြင့် သုတ္တန္တဘာဇနီယ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယ၊ ပဉှာပုစ္ဆက ဟုဆိုအပ်သော မဟာနည်းသုံးပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် မဂ္ဂင်တို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Jhānavibhaṅga

ဈာနဝိဘင်း

Pucchā – dvādasamo [Pg.40] pana āvuso jhānavibhaṅgo bhagavatā kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ တစ်ဆယ့်နှစ်ရပ်မြောက်ဖြစ်သော ဈာနဝိဘင်းကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – dvādasamo bhante jhānavibhaṅgo ‘‘idha bhikkhu pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu indriyesu guttadvāro bhojane mattaññū pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေဆိုချက် - အရှင်ဘုရား၊ တစ်ဆယ့်နှစ်ရပ်မြောက်ဖြစ်သော ဈာနဝိဘင်း၌ “ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ပါတိမောက္ခသံဝရသီလနှင့် ပြည့်စုံလျက် နေ၏၊ အကျင့် ‘အာစာရ’၊ ကျက်စားရာ ‘ဂေါစရ’ နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အနည်းငယ်မျှသော အပြစ်တို့၌လည်း ဘေးကို ရှုလေ့ရှိ၏၊ သိက္ခာပုဒ်တို့၌ ဆောက်တည်၍ ကျင့်၏၊ ဣန္ဒြေတို့၌ ပိတ်အပ်သော တံခါးရှိ၏ (ဣန္ဒြေကို စောင့်စည်း၏)၊ ဘောဇဉ်၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိ၏၊ ညဉ့်ဦးယံနှင့် မိုးသောက်ယံတို့၌ နိုးကြားမှုကို အားထုတ်ခြင်း၌ အဖန်တလဲလဲ ယှဉ်၏” အစရှိသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Appamaññāvibhaṅga

အပ္ပမညာဝိဘင်း

Pucchā – terasame [Pg.41] pana āvuso appamaññāvibhaṅge bhagavatā kathaṃ appamaññāyo vitthārato vibhajitvā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ တစ်ဆယ့်သုံးရပ်မြောက်ဖြစ်သော အပ္ပမညာဝိဘင်း၌ မြတ်စွာဘုရားသည် အပ္ပမညာတို့ကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – terasame bhante appamaññāvibhaṅge ‘‘catasso appamaññāyo idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharatī’’ti evamādinā bhagavatā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi appamaññāyo vitthārato vibhajitvā desitā.

ဖြေဆိုချက် - အရှင်ဘုရား၊ တစ်ဆယ့်သုံးရပ်မြောက်ဖြစ်သော အပ္ပမညာဝိဘင်း၌ “အပ္ပမညာလေးပါးတို့သည် ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မေတ္တာနှင့်ယှဉ်သော စိတ်ဖြင့် အရပ်တစ်မျက်နှာသို့ ပျံ့နှံ့စေ၍ နေ၏၊ ထို့အတူ နှစ်ခုမြောက် အရပ်မျက်နှာသို့၊ ထို့အတူ သုံးခုမြောက် အရပ်မျက်နှာသို့၊ ထို့အတူ လေးခုမြောက် အရပ်မျက်နှာသို့။ ဤသို့လျှင် အထက်၊ အောက်၊ ဖီလာ၊ အလုံးစုံသော အရပ်တို့၌ သတ္တဝါအားလုံးကို မိမိနှင့် ထပ်တူပြု၍ အလုံးစုံသော လောကကို ပြန့်ပြောသော၊ မြတ်သည်ဖြစ်သော၊ အတိုင်းအရှည်မရှိသော၊ ရန်မရှိသော၊ ငြိုငြင်ခြင်းမရှိသော မေတ္တာနှင့်ယှဉ်သော စိတ်ဖြင့် ပျံ့နှံ့စေ၍ နေ၏” အစရှိသည်ဖြင့် သုတ္တန္တဘာဇနီယ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယ၊ ပဉှာပုစ္ဆက ဟုဆိုအပ်သော မဟာနည်းသုံးပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အပ္ပမညာတို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Sikkhāpadavibhaṅga

သိက္ခာပဒဝိဘင်း

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.42] āvuso vibhaṅgappakaraṇe cuddasame sikkhāpadavibhaṅge bhagavatā kathaṃ sikkhāpadāni vitthārato vibhajitvā desitāni.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဝိဘင်းကျမ်း၌ တစ်ဆယ့်လေးရပ်မြောက်ဖြစ်သော သိက္ခာပဒဝိဘင်းတွင် မြတ်စွာဘုရားသည် သိက္ခာပုဒ်တို့ကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – cuddasame bhante sikkhāpadavibhaṅge ‘‘pañca sikkhāpadāni pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ, adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṃ, kāmesumicchācārā veramaṇī sikkhāpadaṃ, musāvādā veramaṇī sikkhāpadaṃ, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇī sikkhāpadaṃ. Tattha katamaṃ pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ, yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ pāṇātipātā viramantassā’’ti evamādinā abhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi dvīhi mahānayehi bhagavatā sikkhāpadāni vitthārato vibhajitvā desitāni.

ဖြေဆိုချက် - အရှင်ဘုရား၊ တစ်ဆယ့်လေးရပ်မြောက်ဖြစ်သော သိက္ခာပဒဝိဘင်း၌ “သိက္ခာပုဒ် ငါးပါးတို့သည် - သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ကြောင်း သိက္ခာပုဒ်၊ မပေးသည်ကို ယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ကြောင်း သိက္ခာပုဒ်၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ကြောင်း သိက္ခာပုဒ်၊ မဟုတ်မမှန် ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ကြောင်း သိက္ခာပုဒ်၊ ယစ်မူးမေ့လျော့ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော သေရည်သေရက် သောက်စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ကြောင်း သိက္ခာပုဒ်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုငါးပါးတို့တွင် သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ကြောင်း သိက္ခာပုဒ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သောသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းနှင့်တကွဖြစ်သော၊ ဉာဏ်နှင့်ယှဉ်သော ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်သော အခါသမယ၌...” အစရှိသည်ဖြင့် အဘိဓမ္မဘာဇနီယ၊ ပဉှာပုစ္ဆက ဟုဆိုအပ်သော မဟာနည်းနှစ်ပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် သိက္ခာပုဒ်တို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Paṭisambhidāvibhaṅga

ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်း

Pucchā – pannarasame [Pg.43] pana āvuso paṭisambhidāvibhaṅge bhagavatā kathaṃ paṭisambhidāyo vitthārato vibhajitvā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ တစ်ဆယ့်ငါးရပ်မြောက်ဖြစ်သော ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်း၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ပဋိသမ္ဘိဒါတို့ကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – pannarasame bhante paṭisambhidāvibhaṅge ‘‘catasso paṭisambhidā atthapaṭisambhidā dhammapaṭisambhidā niruttipaṭisambhidā paṭibhānapaṭisambhidā. Atthe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, dhamme ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā’’ti evamādinā bhagavatā catasso paṭisambhidāyo suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi [Pg.44] tīhi mahānayehi vitthārato vibhajitvā desitā.

ဖြေဆိုချက် - အရှင်ဘုရား၊ တစ်ဆယ့်ငါးရပ်မြောက်ဖြစ်သော ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်း၌ “ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးတို့သည်- အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ၊ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါတို့ ဖြစ်သည်။ အကျိုးတရား၌ သိသောဉာဏ်သည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ မည်၏၊ အကြောင်းတရား၌ သိသောဉာဏ်သည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ မည်၏၊ ထိုတရားတို့ကို ဖော်ပြသော ဘာသာစကား၌ သိသောဉာဏ်သည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ မည်၏၊ ဉာဏ်တို့၌ သိသောဉာဏ်သည် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ မည်၏” အစရှိသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးတို့ကို သုတ္တန္တဘာဇနီယ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယ၊ ပဉှာပုစ္ဆက ဟုဆိုအပ်သော မဟာနည်းသုံးပါးတို့ဖြင့် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Ñāṇavibhaṅga

ဉာဏဝိဘင်း

Pucchā – soḷasame pana āvuso ñāṇavibhaṅge bhagavatā kathaṃ ñāṇāni vitthārato vibhajitvā desitāni.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ရပ်မြောက်ဖြစ်သော ဉာဏဝိဘင်း၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဉာဏ်တို့ကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – soḷasame bhante ñāṇavibhaṅge ‘‘ekavidhena ñāṇavatthu pañcaviññāṇā na hetū, ahetukā, hetuvippayuttā, sappaccayā[Pg.45], saṅkhatā, arūpā, lokiyā, sāsavā’’ti evamādinā ekakato paṭṭhāya yāva dasakā bhagavatā ñāṇāni vitthārato vibhajitvā desitāni.

ဖြေဆိုချက် - အရှင်ဘုရား၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ရပ်မြောက်ဖြစ်သော ဉာဏဝိဘင်း၌ “တစ်မျိုးအားဖြင့် ဉာဏ်၏တည်ရာ ‘ဉာဏဝတ္ထု’ သည် ငါးပါးသော ဝိညာဉ်တို့သည် ဟိတ်မဟုတ်ကုန်၊ အဟိတ်ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်မှယှဉ်ကင်းကုန်၏၊ အကြောင်းရှိကုန်၏၊ ပြုပြင်အပ်ကုန်၏ (သင်္ခတတရား ဖြစ်ကုန်၏)၊ နာမ်တရား ဖြစ်ကုန်၏၊ လောကီတရား ဖြစ်ကုန်၏၊ အာသဝေါနှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်၏” အစရှိသည်ဖြင့် ဧကကမှစ၍ ဒသကတိုင်အောင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဉာဏ်တို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Khuddakavatthuvibhaṅga

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်း

Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso vibhaṅgappakaraṇe sattarasamo khuddakavatthuvibhaṅgo bhagavatā kathaṃ desito.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဝိဘင်းကျမ်း၌ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရပ်မြောက်ဖြစ်သော ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်းကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante dutiye vibhaṅgappakaraṇe sattarasamo khuddakavatthuvibhaṅgo ‘‘jātimado, gottamado, ārogyamado, yobbanamado, jīvitamado’’ti evamādinā ekakato paṭṭhāya yāva aṭṭhasatataṇhāvicaritaṃ bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေဆိုချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၏ ဒုတိယမြောက်ကျမ်းဖြစ်သော ဝိဘင်းကျမ်း၌ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ရပ်မြောက်ဖြစ်သော ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်းကို “ဇာတ်ကို စွဲ၍ မူးယစ်ခြင်း (ဇာတိမဒ)၊ အနွယ်ကို စွဲ၍ မူးယစ်ခြင်း (ဂေါတ္တမဒ)၊ အနာကင်းခြင်းကို စွဲ၍ မူးယစ်ခြင်း (အာရောဂျမဒ)၊ ပျိုရွယ်မှုကို စွဲ၍ မူးယစ်ခြင်း (ယောဗ္ဗနမဒ)၊ အသက်ရှင်မှုကို စွဲ၍ မူးယစ်ခြင်း (ဇီဝိတမဒ)” အစရှိသည်ဖြင့် ဧကကမှစ၍ တဏှာစရိုက် တစ်ရာ့ရှစ်ပါးတိုင်အောင် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Dhammahadayavibhaṅga

ဓမ္မဟဒယဝိဘင်း

Pucchā – tattha [Pg.46] āvuso aṭṭhārasamo dhammahadayavibhaṅgo bhagavatā kathaṃ vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ ထိုဝိဘင်းကျမ်း၌ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရပ်မြောက်ဖြစ်သော ဓမ္မဟဒယဝိဘင်းကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – aṭṭhārasamo [Pg.47] bhante dhammahadayavibhaṅgo ‘‘kati khandhā, kati āyatanāni, kati dhātuyo, kati saccāni, kati indriyāni, kati hetū, kati āhārā, kati phassā, kati vedanā, kati saññā, kati cetanā, kati cittāni. Pañcakkhandhā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, cattāri saccāni, bāvīsatindriyāni, nava hetū, cattāro āhārā, satta phassā, satta vedanā, satta saññā, satta cetanā, satta cittānī’’ti evamādinā sabbasaṅgāhakādīhi dasahi vārehi bhagavatā vitthārena vibhajitvā desito.

ဖြေဆိုချက် - အရှင်ဘုရား၊ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရပ်မြောက်ဖြစ်သော ဓမ္မဟဒယဝိဘင်းကို “ခန္ဓာတို့သည် ဘယ်နှစ်ပါးနည်း၊ အာယတနတို့သည် ဘယ်နှစ်ပါးနည်း၊ ဓာတ်တို့သည် ဘယ်နှစ်ပါးနည်း၊ သစ္စာတို့သည် ဘယ်နှစ်ပါးနည်း၊ ဣန္ဒြေတို့သည် ဘယ်နှစ်ပါးနည်း၊ ဟိတ်တို့သည် ဘယ်နှစ်ပါးနည်း၊ အာဟာရတို့သည် ဘယ်နှစ်ပါးနည်း၊ ဖဿတို့သည် ဘယ်နှစ်ပါးနည်း၊ ဝေဒနာတို့သည် ဘယ်နှစ်ပါးနည်း၊ သညာတို့သည် ဘယ်နှစ်ပါးနည်း၊ စေတနာတို့သည် ဘယ်နှစ်ပါးနည်း၊ စိတ်တို့သည် ဘယ်နှစ်ပါးနည်း။ ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ ဓာတ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး၊ သစ္စာလေးပါး၊ ဣန္ဒြေ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ ဟိတ်ကိုးပါး၊ အာဟာရလေးပါး၊ ဖဿခုနစ်ပါး၊ ဝေဒနာခုနစ်ပါး၊ သညာခုနစ်ပါး၊ စေတနာခုနစ်ပါး၊ စိတ်ခုနစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏” အစရှိသည်ဖြင့် သဗ္ဗသင်္ဂါဟက အစရှိသော ဝါရ (အလှည့်) ဆယ်ပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā uppādakakammaāyuppamāṇavāro vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ ထိုဓမ္မဟဒယဝိဘင်း၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဥပ္ပါဒကကမ္မအာယုပ္ပမာဏဝါရ (ပဋိသန္ဓေဖြစ်ကြောင်း ကံနှင့် သက်တမ်းအပိုင်းအခြားကို ဖော်ပြသော အလှည့်) ကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā kattha upapajjanti. Dānaṃ datvā, sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā [Pg.48] appekacce khattiyamahāsālānaṃ sahabyataṃ upapajjanti, appekacce brāhmaṇamahāsālānaṃ, appekacce gahapatimahāsālānaṃ, appekacce cātumahārājikānaṃ devānaṃ, appekacce tāvatiṃsānaṃ devānaṃ, appekacce yāmānaṃ devānaṃ, appekacce tusitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjantīti evamādinā bhante tattha bhagavatā uppādakakammaāyuppamāṇavāro vitthārena vibhajitvā desito.

အဖြေ - အလှူပေးခြင်း၊ သီလဆောက်တည်ခြင်း၊ ဥပုသ်ပြုခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်၍ အဘယ်အရပ်၌ ဖြစ်ကြကုန်သနည်း။ အလှူပေးခြင်း၊ သီလဆောက်တည်ခြင်း၊ ဥပုသ်ပြုခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်၍ အချို့သောသူတို့သည် မင်းမျိုးမဟာသာလတို့၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ကြကုန်၏၊ အချို့တို့သည် ပုဏ္ဏားမျိုးမဟာသာလတို့၏ အဖြစ်သို့၊ အချို့တို့သည် သူဌေးမျိုးမဟာသာလတို့၏ အဖြစ်သို့၊ အချို့တို့သည် စာတုမဟာရာဇ်နတ်တို့၏ အဖြစ်သို့၊ အချို့တို့သည် တာဝတိံသာနတ်တို့၏ အဖြစ်သို့၊ အချို့တို့သည် ယာမာနတ်တို့၏ အဖြစ်သို့၊ အချို့တို့သည် တုသိတာနတ်တို့၏ အဖြစ် (နတ်တို့နှင့် အတူတကွဖြစ်ခြင်း) သို့ ရောက်ကြကုန်၏ ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့်၊ အရှင်ဘုရား၊ ထိုကျမ်း၌ မြတ်စွာဘုရားသည် (နတ်ဘုံဘဝသို့) ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော ကံနှင့် အသက်တမ်းပမာဏဆိုင်ရာ ဝါရကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Ukkhittā [Pg.51] puññatejena, kāmarūpagatiṃ gatā;

Bhavaggatampi sampattā, punāgacchanti duggatiṃ –

ကုသိုလ်ကံ၏ အရှိန်အဝါဖြင့် မြှင့်တင်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ကာမဘုံ၊ ရူပဘုံတို့သို့ ရောက်ရှိကြကုန်လျက် ဘဝဂ်သို့ပင် ရောက်ရှိကြသော်လည်း နောက်တစ်ဖန် ဒုဂ္ဂတိဘုံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကြရကုန်၏။

Dhātukathā

ဓာတုကထာ

Pucchā – tenāvuso [Pg.52] bhagavatā aṭṭhārasahi buddhadhammehi samannāgatena abhidhamme aṭṭhārasahi vibhaṅgehi paṭimaṇḍitaṃ dutiyaṃ vibhaṅgappakaraṇaṃ desetvā tadanantaraṃ dhātukathaṃ nāma tatiyaṃ pakaraṇaṃ kathaṃ vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်တို့၊ ထိုသို့ ဆယ့်ရှစ်ပါးသော ဗုဒ္ဓဓမ္မ (ဘုရားရှင်တို့၏ တရားတော်) တို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော ဝိဘင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဒုတိယမြောက် ဝိဘင်္ဂပကရဏ (ဝိဘင်းကျမ်း) ကို ဟောတော်မူပြီးလျှင် ထိုဝိဘင်းကျမ်း၏ အခြားမဲ့၌ ဓာတုကထာ မည်သော တတိယမြောက်ကျမ်းကို အဘယ်သို့ ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – tatiyaṃ bhante dhātukathaṃ nāma abhidhammapiṭakaṃ ‘‘saṅgaho asaṅgaho, saṅgahitena asaṅgahitaṃ, asaṅgahitena saṅgahitaṃ, saṅgahitena saṅgahitaṃ, asaṅgahitena asaṅgahitaṃ. Sampayogo vippayogo, sampayuttena vippayuttaṃ, vippayuttena sampayuttaṃ, sampayuttena sampayuttaṃ, vippayuttena vippayuttaṃ. Saṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttaṃ, sampayuttena saṅgahitaṃ asaṅgahitaṃ, asaṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttaṃ, vippayuttena saṅgahitaṃ asaṅgahita’’nti evamādinā pañca mātikāyo paṭhamaṃ nikkhipitvā saṅgahāsaṅgahādīhi cuddasahi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ တတိယမြောက် ဓာတုကထာမည်သော အဘိဓမ္မာကျမ်းကို မြတ်စွာဘုရားသည် “သင်္ဂဟ အသင်္ဂဟ၊ သင်္ဂဟိတေန အသင်္ဂဟိတ၊ အသင်္ဂဟိတေန သင်္ဂဟိတ၊ သင်္ဂဟိတေန သင်္ဂဟိတ၊ အသင်္ဂဟိတေန အသင်္ဂဟိတ။ သမ္ပယောဂ ဝိပ္ပယောဂ၊ သမ္ပယုတ္တေန ဝိပ္ပယုတ္တ၊ ဝိပ္ပယုတ္တေန သမ္ပယုတ္တ၊ သမ္ပယုတ္တေန သမ္ပယုတ္တ၊ ဝိပ္ပယုတ္တေန ဝိပ္ပယုတ္တ။ သင်္ဂဟိတေန သမ္ပယုတ္တ ဝိပ္ပယုတ္တ၊ သမ္ပယုတ္တေန သင်္ဂဟိတ အသင်္ဂဟိတ၊ အသင်္ဂဟိတေန သမ္ပယုတ္တ ဝိပ္ပယုတ္တ၊ ဝိပ္ပယုတ္တေန သင်္ဂဟိတ အသင်္ဂဟိတ” ဟု ဤသို့စသည်ဖြင့် မာတိကာငါးပါးတို့ကို ရှေးဦးစွာ ချထားတော်မူပြီးလျှင် သင်္ဂဟအသင်္ဂဟ စသော တစ်ဆယ့်လေးမျိုးသော နည်းတို့ဖြင့် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Puggalapaññatti

ပုဂ္ဂလပညတ်

Pucchā – tenāvuso [Pg.54] bhagavatā sabbadhātukusalena abhidhammapiṭake tatiyaṃ dhātukathāpakaraṇaṃ desetvā tadanantaraṃ catutthaṃ puggalapaññattippakaraṇaṃ kathaṃ vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်တို့၊ ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့၌ ကျွမ်းကျင်တော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ တတိယမြောက် ဓာတုကထာပကရဏကို ဟောကြားတော်မူပြီးလျှင် ထိုဓာတုကထာကျမ်း၏ အခြားမဲ့၌ စတုတ္ထမြောက် ပုဂ္ဂလပညတ္တိပကရဏ (ပုဂ္ဂလပညတ်ကျမ်း) ကို အဘယ်သို့ ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante catutthaṃ puggalapaññattippakaraṇaṃ ‘‘cha paññattiyo khandhapaññatti āyatanapaññatti dhātupaññatti saccapaññatti indriyapaññatti puggalapaññatti. Kittāvatā khandhānaṃ khandhapaññatti, yāvatā pañcakkhandhā, rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho. Ettāvatā khandhānaṃ khandhapaññattī’’ti evamādinā khandhāyatanadhātusaccaindriyapaññattiyo saṃkhittena uddisitvā puggalapaññattiṃ ca ekakadukatikacatukkapañcakachakkasattakaaṭṭhakanavakadasakavasena vitthārato vibhajitvā bhagavatā desitā.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ စတုတ္ထမြောက် ပုဂ္ဂလပညတ္တိပကရဏကို မြတ်စွာဘုရားသည် “ပညတ်ခြောက်ပါးတို့သည်- ခန္ဓာပညတ်၊ အာယတနပညတ်၊ ဓာတ်ပညတ်၊ သစ္စာပညတ်၊ ဣန္ဒြေပညတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ်တို့တည်း။ အဘယ်မျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် ခန္ဓာတို့၏ ခန္ဓာပညတ် မည်သနည်းဟူမူ- ငါးပါးသော ခန္ဓာတို့၏ အတိုင်းအရှည်မျှဖြင့်တည်း၊ ယင်းတို့မှာ ရူပက္ခန္ဓာ၊ ဝေဒနက္ခန္ဓာ၊ သညာက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာတို့တည်း။ ဤမျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် ခန္ဓာတို့၏ ခန္ဓာပညတ် မည်၏” ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့် ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်၊ သစ္စာ၊ ဣန္ဒြေပညတ်တို့ကို အကျဉ်းအားဖြင့် ညွှန်ပြတော်မူပြီးလျှင် ပုဂ္ဂလပညတ်ကိုမူ ဧကက၊ ဒုက၊ တိက၊ စတုက္က၊ ပဉ္စက၊ ဆက္က၊ သတ္တက၊ အဋ္ဌက၊ နဝက၊ ဒသက ဝသဖြင့် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Kathāvatthu

ကထာဝတ္ထု

Pucchā – tenāvuso [Pg.56] bhagavatā sabbaparamatthapaññattidhammakusalena abhidhammapiṭake catutthaṃ puggalapaññattippakaraṇaṃ desetvā tadanantaraṃ pañcamaṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ kathaṃ desitaṃ.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်တို့၊ ခပ်သိမ်းသော ပရမတ်တရား ပညတ်တရားတို့၌ ကျွမ်းကျင်တော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ စတုတ္ထမြောက် ပုဂ္ဂလပညတ္တိပကရဏကို ဟောကြားတော်မူပြီးလျှင် ထိုကျမ်း၏ အခြားမဲ့၌ ပဉ္စမမြောက် ကထာဝတ္ထုပကရဏ (ကထာဝတ္ထုကျမ်း) ကို အဘယ်သို့ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – sabbaparamatthapaññattidhammakusalena bhante bhagavatā loke aggapuggalena abhidhammapiṭake catutthaṃ puggalapaññattippakaraṇaṃ desetvā tadanantaraṃ kathāvatthudesanāya vāre sampatte ‘‘anāgate mama sāvako moggaliputtatissatthero nāma uppannaṃ sāsanamalaṃ sodhetvā tatiyasaṅgītiṃ karonto bhikkhusaṅghassa majjhe nisinno sakavāde pañca suttasatāni paravāde pañcāti suttasahassaṃ samodhānetvā, imaṃ pakaraṇaṃ bhājessatī’’ti tassokāsaṃ karontena puggalavāre aṭṭhamukhā vādayuttiṃ ādiṃ katvā sabbakathāmaggesu asampuṇṇabhāṇavāratthāya tantiyā mātikā nikkhepamattena pañcamaṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ saṃkhepato desitaṃ.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ လောက၌ အမြတ်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူသော၊ ခပ်သိမ်းသော ပရမတ်တရား ပညတ်တရားတို့၌ ကျွမ်းကျင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ စတုတ္ထမြောက် ပုဂ္ဂလပညတ္တိပကရဏကို ဟောကြားတော်မူပြီးလျှင် ထိုကျမ်း၏ အခြားမဲ့၌ ကထာဝတ္ထုဒေသနာကို ဟောကြားရန် အလှည့်ကျရောက်လတ်သော် “နောင်အနာဂတ်ကာလ၌ ငါ၏တပည့်ဖြစ်သော မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်မည်သည် ပေါ်ပေါက်လာလတ္တံ့သော သာသနာ့အညစ်အကြေးကို သုတ်သင်၍ တတိယသင်္ဂါယနာကို တင်လတ်သော် ရဟန်းသံဃာ၏အလယ်၌ နားနေလျက် သကဝါဒ၌ သုတ်ငါးရာ၊ ပရဝါဒ၌ သုတ်ငါးရာအားဖြင့် သုတ်တစ်ထောင်ကို ပေါင်းစပ်၍ ဤကထာဝတ္ထုကျမ်းကို ဝေဖန်လတ္တံ့” ဟု ထိုမထေရ်အား အခွင့်လမ်းကို ပြုတော်မူလိုသဖြင့် ပုဂ္ဂလဝါရ၌ အဋ္ဌမုခ (မျက်နှာရှစ်ဖက်ရှိသော) ဝါဒယုတ္တိကို အစပြု၍ ခပ်သိမ်းသော ကထာလမ်းစဉ်တို့၌ မပြည့်စုံသော ဘာဏဝါရရှိခြင်း အကျိုးငှာ ပါဠိတော်အားဖြင့် မာတိကာကို ချထားရုံမျှဖြင့် ပဉ္စမမြောက် ကထာဝတ္ထုပကရဏကို အကျဉ်းအားဖြင့် ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Pucchā – adhunā [Pg.57] pākaṭaṃ panāvuso vitthāraṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ kadā kena kattha kathañca vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်တို့၊ ယခုအခါ၌ ထင်ရှားလှစွာသော အကျယ်ဖြစ်သော ကထာဝတ္ထုပကရဏကို အဘယ်အခါ၌၊ အဘယ်သူသည်၊ အဘယ်အရပ်၌၊ အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – taṃ kho bhante bhagavato nayamukhaṃ nissāya āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena tatiyasaṃgītikāle pāṭaliputte asokārāme saṭṭhibhikkhusatasahassānaṃ samāgame bhagavatā dinnanayavasena tathāgatena ṭhapitamātikaṃ vibhajantena sakavāde pañcasuttasatāni paravāde pañcāti suttasahassaṃ āharitvā idaṃ paravādamathanaṃ adhunā pākaṭaṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ ထိုကထာဝတ္ထုကျမ်းကို မြတ်စွာဘုရား ပေးတော်မူသော နည်းနာနိဿရည်းကို အမှီပြု၍ အရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် တတိယသင်္ဂါယနာတင်ချိန်၌ ပါဋလိပုတ်ပြည် အသောကာရာမကျောင်းတိုက်ဝယ် ခြောက်သိန်းသော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေး၌ မြတ်စွာဘုရား ပေးအပ်တော်မူသော နည်းလမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရား ထားတော်မူအပ်သော မာတိကာကို ဝေဖန်ခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း သကဝါဒ၌ သုတ်ငါးရာ၊ ပရဝါဒ၌ သုတ်ငါးရာအားဖြင့် သုတ်တစ်ထောင်ကို ထုတ်ဆောင်ကာ တစ်ပါးပါးသော ဝါဒများကို နှိပ်နင်းတတ်သော၊ ယခုအခါ၌ ထင်ရှားသော ဤကထာဝတ္ထုပကရဏကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါသည်။

Pucchā – kati [Pg.62] āvuso tattha kathāyo tena āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်တို့၊ ထိုကထာဝတ္ထုကျမ်း၌ ထိုအရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် ကထာမည်မျှတို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – tattha bhante vācanāmaggato dve ca satāni sattavīsati ca kathāyo āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ ထိုကထာဝတ္ထုကျမ်း၌ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ရာ လမ်းစဉ် (ဝါစနာမဂ်) အားဖြင့် နှစ်ရာ့နှစ်ဆယ့်ခုနစ် (၂၂၇) ခုသော ကထာတို့ကို အရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါသည်။

Puggalakathā

ပုဂ္ဂလကထာ

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.63] tattha paṭhamā puggalakathā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်တို့၊ ထိုကျမ်း၌ ပထမဦးဆုံးဖြစ်သော ပုဂ္ဂလကထာကို အရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti, āmantā. Yo saccikaṭṭho paramattho, tato so puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti, na hevaṃ vattabbe. Ājānāhi niggahaṃ hañci puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthena, tena vata re vattabbe ‘‘yo saccikaṭṭho paramattho, tato so puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā’’ti. Yaṃ tattha vadesi ‘‘vattabbe kho ‘puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthena’, no ca vattabbe ‘yo saccikaṭṭho paramattho, tato so puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā’’ti, micchāti evamādinā bhante tattha paṭhamā puggalakathā pañca bhāṇavāramattāya tantiyā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.

ဖြေကြားချက် - “ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဟုတ်မှန်သော ထင်ရှားရှိသော ပရမတ်သဘောအားဖြင့် ရအပ်သလော” ဟု မေးသော် “ရအပ်၏” ဟု ဝန်ခံ၏။ “အကြင် ဟုတ်မှန်သော ထင်ရှားရှိသော ပရမတ်သဘောသည် ရှိ၏၊ ထိုပရမတ်သဘောကြောင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဟုတ်မှန်သော ထင်ရှားရှိသော ပရမတ်သဘောအားဖြင့် ရအပ်၏” ဟု မဆိုအပ်ရာ။ အနိဂ္ဂဟ (နှိမ်နင်းခြင်း) ကို သိလော့။ အကယ်၍ ဟုတ်မှန်သော ထင်ရှားရှိသော ပရမတ်သဘောအားဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရအပ်အံ့၊ ထို့ကြောင့် “အကြင် ဟုတ်မှန်သော ထင်ရှားရှိသော ပရမတ်သဘောသည် ရှိ၏၊ ထိုပရမတ်သဘောကြောင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဟုတ်မှန်သော ထင်ရှားရှိသော ပရမတ်သဘောအားဖြင့် ရအပ်၏” ဟု စင်စစ် ဆိုအပ်ရာ၏။ ထိုမေးမြန်းမှု၌ “ဟုတ်မှန်သော ထင်ရှားရှိသော ပရမတ်သဘောအားဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရအပ်၏ ဟု ဆိုအပ်ရာ၏၊ ‘အကြင် ဟုတ်မှန်သော ထင်ရှားရှိသော ပရမတ်သဘောသည် ရှိ၏၊ ထိုပရမတ်သဘောကြောင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဟုတ်မှန်သော ထင်ရှားရှိသော ပရမတ်သဘောအားဖြင့် ရအပ်၏’ ဟု မဆိုအပ်ရာ” ဟု အကြင် စကားကို ဆိုဘိ၏၊ ထိုစကားသည် မှား၏ ဟူ၍ ဤသို့စသော စကားဖြင့် အရှင်ဘုရား၊ ထိုအရာ၌ ပထမ ပုဂ္ဂလကထာကို ငါးပါးသော ဘာဏဝါရမျှ အတိုင်းအတာရှိသော ပါဠိတော်ဖြင့် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါ၏။

Aññāṇakathā

အညာဏကထာ

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.64] āvuso kathāvatthuppakaraṇe dutiyavagge dutiyā aññāṇakathā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena kathaṃ vitthārato vibhajitvā kathitā.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋက ကထာဝတ္ထုကျမ်း ဒုတိယဝဂ်၌ ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော အညာဏကထာကို အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante pañcame kathāvatthuppakaraṇe dutiyavagge dutiyā aññāṇakathā ‘‘atthi arahato aññāṇanti, āmantā. Atthi arahato avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjāsaṃyojanaṃ avijjānīvaraṇanti, na hevaṃ vattabbe. Natthi arahato avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjāsaṃyojanaṃ avijjānivaraṇanti, āmantā. Hañci natthi arahato avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjāsaṃyojanaṃ avijjānīvaraṇaṃ, no ca vata re vattabbe ‘‘atthi arahato aññāṇa’’nti evamādinā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā bhāsitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋက ငါးခုမြောက် ကထာဝတ္ထုကျမ်း ဒုတိယဝဂ်၌ ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော အညာဏကထာကို “ရဟန္တာအား မသိမှု (အညာဏ) ရှိသလော ဟု မေးသော် ရှိ၏ ဟု ဝန်ခံ၏။ ရဟန္တာအား အဝိဇ္ဇာ၊ အဝိဇ္ဇောဃ၊ အဝိဇ္ဇာယောဂ၊ အဝိဇ္ဇာနုသယ၊ အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာန်၊ အဝိဇ္ဇာသံယောဇဉ်၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ ရှိသလော ဟု မေးသော် ထိုသို့ မဆိုအပ်ရာ ဟု ငြင်းဆို၏။ ရဟန္တာအား အဝိဇ္ဇာ၊ အဝိဇ္ဇောဃ၊ အဝိဇ္ဇာယောဂ၊ အဝိဇ္ဇာနုသယ၊ အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာန်၊ အဝိဇ္ဇာသံယောဇဉ်၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ မရှိသလော ဟု မေးသော် မရှိပါ ဟု ဝန်ခံ၏။ အကယ်၍ ရဟန္တာအား အဝိဇ္ဇာ၊ အဝိဇ္ဇောဃ၊ အဝိဇ္ဇာယောဂ၊ အဝိဇ္ဇာနုသယ၊ အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာန်၊ အဝိဇ္ဇာသံယောဇဉ်၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ မရှိအံ့၊ ရဟန္တာအား မသိမှု (အညာဏ) ရှိ၏ ဟု စင်စစ် မဆိုအပ်ရာ” ဟူ၍ ဤသို့စသော စကားဖြင့် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါ၏။

Asaññakathā

အသညကထာ

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.67] āvuso pañcame kathāvatthuppakaraṇe tatiyavagge ekādasamā asaññakathā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena kathaṃ vitthārato vibhajitvā kathitā.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋက ငါးခုမြောက် ကထာဝတ္ထုကျမ်း တတိယဝဂ်၌ တစ်ဆယ့်တစ်မြောက်ဖြစ်သော အသညကထာကို အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante pañcame kathāvatthuppakaraṇe tatiyavagge ekādasamā asaññakathā ‘‘asaññasattesu saññā atthīti, āmantā. Saññābhavo saññāgati saññāsattāvāso saññāsaṃsāro saññāyoni saññattabhāvapaṭilābhoti, na hevaṃ vattabbe’’ti evamādinā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋက ငါးခုမြောက် ကထာဝတ္ထုကျမ်း တတိယဝဂ်၌ တစ်ဆယ့်တစ်မြောက်ဖြစ်သော အသညကထာကို “အသညသတ်သတ္တဝါတို့၌ သညာ ရှိသလော ဟု မေးသော် ရှိ၏ ဟု ဝန်ခံ၏။ သညာရှိသောဘဝ၊ သညာရှိသောဂတိ၊ သညာရှိသောသတ္တဝါတို့နေရာ၊ သညာရှိသောသံသရာ၊ သညာရှိသောပဋိသန္ဓေတည်ရာ (ယောနိ)၊ သညာရှိသောအတ္တဘောကို ရရှိခြင်း ဖြစ်သလော ဟု မေးသော် ထိုသို့ မဆိုအပ်ရာ” ဟူ၍ ဤသို့စသော စကားဖြင့် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါ၏။

Asaññasattesu [Pg.68] saññā atthi.

အသညသတ်သတ္တဝါတို့၌ သညာ ရှိ၏။

Saññābhavo [Pg.69] saññāgati saññāsattāvāso saññāsaṃsāro saññāyoni saññattabhāvapaṭilābho.

သညာရှိသောဘဝ၊ သညာရှိသောဂတိ၊ သညာရှိသောသတ္တဝါတို့နေရာ၊ သညာရှိသောသံသရာ၊ သညာရှိသောပဋိသန္ဓေတည်ရာ (ယောနိ)၊ သညာရှိသောအတ္တဘောကို ရရှိခြင်း ဖြစ်သလော။

Na hevaṃ vattabbe.

ထိုသို့ မဆိုအပ်ရာ။

Nanu asaññabhavo asaññagati asaññasattāvāso asaññasaṃsāro asaññayoni asaññattabhāvapaṭilābho.

အသညသတ်ဘဝ၊ အသညသတ်ဂတိ၊ အသညသတ်သတ္တဝါတို့နေရာ၊ အသညသတ်သံသရာ၊ အသညသတ်ပဋိသန္ဓေတည်ရာ (ယောနိ)၊ အသညသတ်အတ္တဘောကို ရရှိခြင်း မဟုတ်ပါလော။

Hañci [Pg.70] asaññabhavo asaññagati asaññasattāvāso asaññasaṃsāro asaññayoni asaññattabhāvapaṭilābho, no ca vata re vattabbe asaññasattesu saññā atthi.

အကယ်၍ အသညသတ်ဘဝ၊ အသညသတ်ဂတိ၊ အသညသတ်သတ္တဝါတို့နေရာ၊ အသညသတ်သံသရာ၊ အသညသတ်ပဋိသန္ဓေတည်ရာ (ယောနိ)၊ အသညသတ်အတ္တဘောကို ရရှိခြင်း ဖြစ်အံ့၊ “အသညသတ်သတ္တဝါတို့၌ သညာ ရှိ၏” ဟု စင်စစ် မဆိုအပ်ရာ။

Asaññasattesu saññā atthi.

အသညသတ်သတ္တဝါတို့၌ သညာ ရှိ၏။

Pañcavokārabhavo gati sattāvāso saṃsāro yoni attabhāvapaṭilābho.

ငါးဝေါကာရ (ပဉ္စဝေါကာရ) ဘဝ၊ ဂတိ၊ သတ္တဝါတို့နေရာ၊ သံသရာ၊ ပဋိသန္ဓေတည်ရာ (ယောနိ)၊ အတ္တဘောကို ရရှိခြင်း ဖြစ်သလော။

Nanu [Pg.71] ekavokārabhavo gati sattāvāso saṃsāro yoni attabhāvapaṭilābho.

တစ်ဝေါကာရ (ဧကဝေါကာရ) ဘဝ၊ ဂတိ၊ သတ္တဝါတို့နေရာ၊ သံသရာ၊ ပဋိသန္ဓေတည်ရာ (ယောနိ)၊ အတ္တဘောကို ရရှိခြင်း မဟုတ်ပါလော။

Hañci ekavokārabhavo gati sattāvāso saṃsāro yoni attabhāvapaṭilābho, no ca vata re vattabbe asaññasattesu saññā atthi.

အကယ်၍ တစ်ဝေါကာရ (ဧကဝေါကာရ) ဘဝ၊ ဂတိ၊ သတ္တဝါတို့နေရာ၊ သံသရာ၊ ပဋိသန္ဓေတည်ရာ (ယောနိ)၊ အတ္တဘောကို ရရှိခြင်း ဖြစ်အံ့၊ “အသညသတ်သတ္တဝါတို့၌ သညာ ရှိ၏” ဟု စင်စစ် မဆိုအပ်ရာ။

Chaṭṭhavagga

ဆဋ္ဌဝဂ်

Pathavīdhātusanidassanātiādikathā

ပထဝီဓာတုသနိဒဿနာစသော ကထာ

Pucchā – chaṭṭhavagge [Pg.72] pana āvuso aṭṭhamā pathavīdhātu sanidassanātiādikathā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena kathaṃ vitthārato vibhajitvā kathitā.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ ဆဋ္ဌဝဂ်၌ ရှစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ပထဝီဓာတုသနိဒဿနာစသော ကထာကို အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – chaṭṭhavagge bhante aṭṭhamā pathavīdhātu sanidassanātiādikathā ‘‘pathavīdhātu sanidassanāti āmantā. Rūpaṃ rūpāyatanaṃ rūpadhātu nīlaṃ pītakaṃ lohitakaṃ odātaṃ cakkhuviññeyyaṃ cakkhusmiṃ paṭihaññati cakkhussa āpāthaṃ āgacchatīti, na hevaṃ vattabbe’’ti evamādinā āyasmatā mahāmoggali puttatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ဆဋ္ဌဝဂ်၌ ရှစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ပထဝီဓာတုသနိဒဿနာစသော ကထာကို “ပထဝီမြေဓာတ်သည် မြင်အပ်သော သဘောရှိသလော ဟု မေးသော် ရှိ၏ ဟု ဝန်ခံ၏။ ရုပ်၊ ရူပါယတန၊ ရူပဓာတ်၊ အညို၊ အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ ဖြစ်သလော၊ စက္ခုဝိညာဉ်ဖြင့် သိအပ်သလော၊ မျက်စိ၌ ထိခိုက်သလော၊ မျက်စိ၏ အာရုံသို့ ရှေးရှုကျရောက်သလော ဟု မေးသော် ထိုသို့ မဆိုအပ်ရာ” ဟူ၍ ဤသို့စသော စကားဖြင့် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါ၏။

Pathavīdhātu [Pg.73] sanidassanā.

ပထဝီမြေဓာတ်သည် မြင်အပ်သော သဘောရှိ၏။

Cakkhuñca [Pg.74] paṭicca pathavīdhātuñca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ.

မျက်စိကိုလည်းကောင်း၊ ပထဝီမြေဓာတ်ကိုလည်းကောင်း အမှီပြု၍ စက္ခုဝိညာဉ် ဖြစ်ပေါ်သလော။

Tena [Pg.75] hi na vattabbaṃ cakkhuñca paṭicca pathavīdhātuñca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ.

ထိုသို့ဖြစ်လျှင် “မျက်စိကိုလည်းကောင်း၊ ပထဝီမြေဓာတ်ကိုလည်းကောင်း အမှီပြု၍ စက္ခုဝိညာဉ် ဖြစ်ပေါ်၏” ဟု မဆိုအပ်ရာ။

Antarābhavakathā

အန္တရာဘဝကထာ

Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso pañcame kathāvatthuppakaraṇe aṭṭhamavagge dutiyā antarābhavakathā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena [Pg.76] kathaṃ vitthārato vibhajitvā kathitā.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋက ငါးခုမြောက် ကထာဝတ္ထုကျမ်း အဋ္ဌမဝဂ်၌ ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော အန္တရာဘဝကထာကို အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante pañcame kathāvatthuppakaraṇe aṭṭhamavagge dutiyā antarābhavakathā ‘‘atthi antarābhavoti, āmantā. Kāmabhavoti, na hevaṃ vattabbe…pe… atthi antarābhavoti, āmantā. Rūpabhavoti, na hevaṃ vattabbe…pe… atthi antarābhavoti, āmantā. Arūpabhavoti, na hevaṃ vattabbe’’ti evamādinā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋက ငါးခုမြောက် ကထာဝတ္ထုကျမ်း အဋ္ဌမဝဂ်၌ ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော အန္တရာဘဝကထာကို “အန္တရာဘဝ ရှိသလော ဟု မေးသော် ရှိ၏ ဟု ဝန်ခံ၏။ ကာမဘဝ ဖြစ်သလော ဟု မေးသော် ထိုသို့ မဆိုအပ်ရာ...ပ... အန္တရာဘဝ ရှိသလော ဟု မေးသော် ရှိ၏ ဟု ဝန်ခံ၏။ ရူပဘဝ ဖြစ်သလော ဟု မေးသော် ထိုသို့ မဆိုအပ်ရာ...ပ... အန္တရာဘဝ ရှိသလော ဟု မေးသော် ရှိ၏ ဟု ဝန်ခံ၏။ အရူပဘဝ ဖြစ်သလော ဟု မေးသော် ထိုသို့ မဆိုအပ်ရာ” ဟူ၍ ဤသို့စသော စကားဖြင့် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါ၏။

Atthi [Pg.77] antarābhavo.

အန္တရာဘဝ ရှိ၏။

Na [Pg.78] hevaṃ vattabbe.

ထိုသို့ မဆိုအပ်ရာ။

Atthi antarābhavo.

အန္တရာဘဝ ရှိ၏။

Kāmabhavassa [Pg.79] ca rūpabhavassa ca antare atthi antarābhavo.

ကာမဘဝနှင့် ရူပဘဝ၏ အကြား၌ အန္တရာဘဝ ရှိသလော။

Na hevaṃ vattabbe.

ထိုသို့ မဆိုအပ်ရာ။

Rūpabhavassa ca arūpabhavassa ca antare atthi antarābhavo.

ရူပဘဝနှင့် အရူပဘဝ၏ အကြား၌ အန္တရာဘဝ ရှိသလော။

Kāmabhavassa ca rūpabhavassa ca antare natthi antarābhavo.

ကာမဘဝနှင့် ရူပဘဝ၏ အကြား၌ အန္တရာဘဝ မရှိသလော။

Hañci [Pg.80] kāmabhavassa ca rūpabhavassa ca antare natthi antarābhavo, no ca vata re vattabbe atthi antarābhavo.

အကယ်၍ ကာမဘဝနှင့် ရူပဘဝ၏ အကြား၌ အန္တရာဘဝ မရှိအံ့၊ “အန္တရာဘဝ ရှိ၏” ဟု စင်စစ် မဆိုအပ်ရာ။

Saḷāyatanuppattikathā

သဠာယတနုပ္ပတ္တိကထာ

Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso pañcame kathāvatthuppakaraṇe cuddasamavagge dutiyā saḷāyatanuppattikathā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋက ငါးခုမြောက် ကထာဝတ္ထုကျမ်း တစ်ဆယ့်လေးခုမြောက်ဝဂ်၌ ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော သဠာယတနုပ္ပတ္တိကထာကို အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante pañcame kathāvatthuppakaraṇe cuddasamevagge dutiyā saḷāyatanuppattikathā ‘‘saḷāyatanaṃ apubbaṃ acarimaṃ mātukucchismiṃ saṇṭhātīti, āmantā. Sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo mātukucchismiṃ okkamatīti, na hevaṃ vattabbe’’ti evamādinā [Pg.81] āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.

အရှင်ဘုရား... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဉ္စမမြောက်ဖြစ်သော ကထာဝတ္ထုကျမ်း၊ တစ်ဆယ့်လေးခုမြောက်ဝဂ်၊ ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော သဠာယတနုပ္ပတ္တိကထာ၌ 'သဠာယတနသည် အမိဝမ်း၌ ရှေ့မကျ နောက်မကျ (တစ်ပြိုင်နက်) တည်သလော၊ ဟုတ်ပါသည်၊ အင်္ဂါကြီးငယ် အပြည့်အစုံရှိလျက် မချို့တဲ့သော အိန္ဒြေရှိသူသည် အမိဝမ်းတွင်းသို့ သက်ဝင်သလော၊ ဤသို့ မပြောအပ်ပါ' စသည်ဖြင့် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသတည်း။

Saḷāyatanaṃ [Pg.82] apubbaṃ acarimaṃ mātukucchismiṃ saṇṭhāti.

သဠာယတနသည် အမိဝမ်း၌ ရှေ့မကျ နောက်မကျ (တစ်ပြိုင်နက်) တည်၏။

Sabbaṅgappaccaṅgī ahīnindriyo mātukucchismiṃ okkamati.

အင်္ဂါကြီးငယ် အပြည့်အစုံရှိလျက် မချို့တဲ့သော အိန္ဒြေရှိသူသည် အမိဝမ်းတွင်းသို့ သက်ဝင်၏။

Na [Pg.83] hevaṃ vattabbe.

ဤသို့ မပြောအပ်ပါ။

Upapattesiyena cittena cakkhāyatanaṃ saṇṭhāti.

ဥပပတ္တိစိတ္တ (ပဋိသန္ဓေစိတ်) နှင့်အတူ စက္ခာယတနသည် တည်၏။

Upapattesiyena cittena hatthā saṇṭhanti, pādā saṇṭhanti, sīsaṃ saṇṭhāti, kaṇṇo saṇṭhāti, nāsikā saṇṭhāti, mukhaṃ saṇṭhāti, dantā saṇṭhanti.

ဥပပတ္တိစိတ္တ (ပဋိသန္ဓေစိတ်) နှင့်အတူ လက်တို့သည် တည်ကုန်၏၊ ခြေတို့သည် တည်ကုန်၏၊ ဦးခေါင်းသည် တည်၏၊ နားသည် တည်၏၊ နှာခေါင်းသည် တည်၏၊ ခံတွင်းသည် တည်၏၊ သွားတို့သည် တည်ကုန်၏။

Na [Pg.84] hevaṃ vattabbe.

ဤသို့ မပြောအပ်ပါ။

Pucchā – tenāvuso [Pg.85] bhagavatā yamakapāṭihīrāvasāne tāvatiṃsadevalokaṃ gantvā dasasahassalokadhātūhi āgamma sannisinnānaṃ devānaṃ abhidhammadesanaṃ desentena paṭhamaṃ abhidhammapiṭake pañcappakaraṇāni desetvā tadanantaraṃ chaṭṭhaṃ yamakappakaraṇaṃ desentena kati yamakappakaraṇāni vibhajitvā desitāni.

အမေး - ငါ့ရှင်... ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ယမိုက်ပြာဋိဟာပြသခြင်း၏အဆုံး၌ တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူ၍၊ လောကဓာတ်တစ်သောင်းမှ လာရောက်စည်းဝေးကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့အား အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော်မူစဉ်၊ ရှေးဦးစွာ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ ကျမ်းငါးကျမ်းကို ဟောကြားတော်မူပြီးနောက် ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော ယမိုက်ကျမ်းကို ဟောကြားတော်မူရာတွင် ယမိုက်ကျမ်း မည်မျှတို့ကို ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – bhagavatā bhante yamassa visayātītena yamakapāṭihīrāvasāne tāvatiṃsadevalokaṃ gantvā tattha dasasahassalokadhātūhi āgamma sannisinnānaṃ devatānaṃ abhidhammapiṭakaṃ desentena abhidhammapiṭake pūrimāni pañcappakaraṇāni desetvā tadanantaraṃ chaṭṭhaṃ yamakappakaraṇaṃ mūlayamakaṃ khandhayamakaṃ āyatanayamakaṃ dhātuyamakaṃ saccayamakaṃ saṅkhārayamakaṃ anusayayamakaṃ cittayamakaṃ dhammayamakaṃ indriyayamakanti dasa yamakappakaraṇāni vitthārato vibhajitvā desitāni.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား... မြတ်စွာဘုရားသည် သူတစ်ပါးတို့၏ အရာမဟုတ်သော ယမိုက်ပြာဋိဟာပြသခြင်း၏အဆုံး၌ တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူ၍၊ လောကဓာတ်တစ်သောင်းမှ လာရောက်စည်းဝေးကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့အား အဘိဓမ္မာပိဋကတ်ကို ဟောကြားတော်မူစဉ်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ ရှေးဦးဖြစ်သော ကျမ်းငါးကျမ်းကို ဟောကြားတော်မူပြီးနောက် ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော ယမိုက်ကျမ်း၌ မူလယမိုက်၊ ခန္ဓယမိုက်၊ အာယတနယမိုက်၊ ဓာတုယမိုက်၊ သစ္စယမိုက်၊ သင်္ခါရယမိုက်၊ အနုသယယမိုက်၊ စိတ္တယမိုက်၊ ဓမ္မယမိုက်၊ ဣန္ဒြိယယမိုက် ဟုဆိုအပ်သော ယမိုက်ဆယ်ကျမ်းတို့ကို အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။

Mūlayamaka

မူလယမိုက်

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.86] tattha bhagavatā paṭhamaṃ mūlayamakaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အမေး - ငါ့ရှင်... ထိုယမိုက်ကျမ်းတို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ပထမဦးစွာဖြစ်သော မူလယမိုက်ကို အကျယ်အားဖြင့် မည်သို့ ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူသနည်း။

Vissajjanā – ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlā. Ye vā pana kusalamūlā, sabbe te dhammā kusalā. Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlena ekamūlā. Ye vā [Pg.87] pana kusalamūlena ekamūlā, sabbe te dhammā kusalā. Ye keci kusalamūlena ekamūlā dhammā, sabbe te dhammā kusalamūlena aññamaññamūlā. Ye vā pana kusalamūlena aññamaññamūlā, sabbe te dhammā kusalāti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṭhamaṃ mūlayamakaṃ bāvīsatiyā ca tikehi dukasatena ca vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား... 'ကုသိုလ်တရား မည်မျှရှိသမျှ ထိုတရားအားလုံးတို့သည် ကုသိုလ်မူလ ဖြစ်ကုန်သလော။ တစ်ဖန် ကုသိုလ်မူလ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုတရားအားလုံးတို့သည် ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ကုန်သလော။ ကုသိုလ်တရား မည်မျှရှိသမျှ ထိုတရားအားလုံးတို့သည် ကုသိုလ်မူလနှင့် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်း ရှိကုန်သလော။ တစ်ဖန် ကုသိုလ်မူလနှင့် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းရှိသော တရားတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုတရားအားလုံးတို့သည် ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ကုန်သလော။ ကုသိုလ်မူလနှင့် အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းရှိသော တရား မည်မျှရှိသမျှ ထိုတရားအားလုံးတို့သည် ကုသိုလ်မူလနှင့် အချင်းချင်း အပြန်အလှန် အရင်းအမြစ် ဖြစ်ကုန်သလော။ တစ်ဖန် ကုသိုလ်မူလနှင့် အချင်းချင်း အပြန်အလှန် အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော တရားတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုတရားအားလုံးတို့သည် ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ကုန်သလော' ဤသို့စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ထို၌ ပထမဦးစွာဖြစ်သော မူလယမိုက်ကို တိကနှစ်ဆယ့်နှစ်ခုနှင့် ဒုကတစ်ရာတို့ဖြင့် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။

Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlā.

ကုသိုလ်တရား မည်မျှရှိသမျှ ထိုတရားအားလုံးတို့သည် ကုသိုလ်မူလ ဖြစ်ကုန်သလော။

Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlāti, tīṇeva kusalamūlāni avasesā kusalā dhammā, na kusalamūlā, ye vā pana kusalamūlā, sabbe te dhammā kusalāti, āmantā –

'ကုသိုလ်တရား မည်မျှရှိသမျှ ထိုတရားအားလုံးတို့သည် ကုသိုလ်မူလ ဖြစ်ကုန်သလော' ဟု မေးလျှင် ကုသိုလ်မူလတို့သည် သုံးပါးတို့သာ ဖြစ်ကုန်၏၊ ကြွင်းသော ကုသိုလ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မူလ မဟုတ်ကြကုန်။ 'တစ်ဖန် ကုသိုလ်မူလ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုတရားအားလုံးတို့သည် ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ကုန်သလော' ဟု မေးလျှင် 'ဟုတ်ပါသည်' ဟု ဖြေအပ်၏။

Khandhayamaka

ခန္ဓယမိုက်

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.88] āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dutiyaṃ khandhayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အမေး - ငါ့ရှင်... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော ယမိုက်ကျမ်း၌ ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော ခန္ဓယမိုက်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် မည်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dutiyaṃ khandhayamakaṃ ‘‘pañcakkhandhā – rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho. Rūpaṃ rūpakkhandho, rūpakkhandho rūpaṃ. Vedanā vedanākkhandho, vedanākkhandho vedanā. Saññā saññākkhandho, saññākkhandho saññā. Saṅkhārā saṅkhārakkhandho, saṅkhārakkhandho saṅkhārā. Viññāṇaṃ viññāṇakkhandho, viññāṇakkhandho viññāṇa’’nti evamādinā bhagavatā paṇṇattivārapavattivārapariññāvārasaṅkhātehi tīhi vārehi vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော ယမိုက်ကျမ်း၌ ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော ခန္ဓယမိုက်ကို 'ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် ရူပက္ခန္ဓာ၊ ဝေဒနက္ခန္ဓာ၊ သညက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာတို့တည်း။ ရုပ်သည် ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်သလော၊ ရူပက္ခန္ဓာသည် ရုပ်ဖြစ်သလော။ ဝေဒနာသည် ဝေဒနက္ခန္ဓာ ဖြစ်သလော၊ ဝေဒနက္ခန္ဓာသည် ဝေဒနာဖြစ်သလော။ သညာသည် သညက္ခန္ဓာ ဖြစ်သလော၊ သညက္ခန္ဓာသည် သညာဖြစ်သလော။ သင်္ခါရတို့သည် သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ဖြစ်ကုန်သလော၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာသည် သင်္ခါရဖြစ်သလော။ ဝိညာဉ်သည် ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ဖြစ်သလော၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် ဝိညာဉ်ဖြစ်သလော' ဤသို့စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ပညတ်ဝါရ၊ ပဝတ္တိဝါရ၊ ပရိညာဝါရ ဟုဆိုအပ်သော ဝါရသုံးပါးတို့ဖြင့် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။

Āyatanayamaka

အာယတနယမိုက်

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.89] āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe tatiyaṃ āyatanayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အမေး - ငါ့ရှင်... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော ယမိုက်ကျမ်း၌ တတိယမြောက်ဖြစ်သော အာယတနယမိုက်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် မည်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe tatiyaṃ āyatanayamakaṃ ‘‘dvādasāyatanāni – cakkhāyatanaṃ sotāyatanaṃ ghānāyatanaṃ jivhāyatanaṃ kāyāyatanaṃ rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manāyatanaṃ dhammāyatanaṃ. Cakkhu cakkhāyatanaṃ, cakkhāyatanaṃ cakkhu. Sotaṃ sotāyatanaṃ, sotāyatanaṃ sota’’nti evamādinā paṇṇattivārapavattivārapariññāvārasaṅkhātehi tīhi vārehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော ယမိုက်ကျမ်း၌ တတိယမြောက်ဖြစ်သော အာယတနယမိုက်ကို 'အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့သည် စက္ခာယတန၊ သောတာယတန၊ ဃာနာယတန၊ ဇိဝှါယတန၊ ကာယာယတန၊ ရူပါယတန၊ သဒ္ဒါယတန၊ ဂန္ဓာယတန၊ ရသာယတန၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတန၊ မနာယတန၊ ဓမ္မာယတနတို့တည်း။ စက္ခုသည် စက္ခာယတန ဖြစ်သလော၊ စက္ခာယတနသည် စက္ခုဖြစ်သလော။ သောတသည် သောတာယတန ဖြစ်သလော၊ သောတာယတနသည် သောတဖြစ်သလော' ဤသို့စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ပညတ်ဝါရ၊ ပဝတ္တိဝါရ၊ ပရိညာဝါရ ဟုဆိုအပ်သော ဝါရသုံးပါးတို့ဖြင့် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။

Dhātuyamaka

ဓာတုယမိုက်

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.90] āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu catutthaṃ dhātuyamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အမေး - ငါ့ရှင်... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော ယမိုက်ကျမ်းရှိ ယမိုက်ဆယ်ကျမ်းတို့တွင် စတုတ္ထမြောက်ဖြစ်သော ဓာတုယမိုက်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် မည်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake [Pg.91] bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu catutthaṃ dhātuyamakaṃ ‘‘aṭṭhārasa dhātuyo – cakkhudhātu sotadhātu ghānadhātu jivhādhātu kāyadhātu rūpadhātu saddadhātu gandhadhātu rasadhātu phoṭṭhabbadhātu cakkhuviññāṇadhātu sotaviññāṇadhātu ghānaviññāṇadhātu jivhāviññāṇadhātu kāyaviññāṇadhātu manodhātu manoviññāṇadhātu dhammadhātū’’ti evamādinā bhagavatā paṇṇattivārapavattivārapariññāvārasaṅkhātehi tīhi mahāvārehi vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော ယမိုက်ကျမ်းရှိ ယမိုက်ဆယ်ကျမ်းတို့တွင် စတုတ္ထမြောက်ဖြစ်သော ဓာတုယမိုက်ကို 'ဓာတ်တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့သည် စက္ခုဓာတ်၊ သောတဓာတ်၊ ဃာနဓာတ်၊ ဇိဝှါဓာတ်၊ ကာယဓာတ်၊ ရူပဓာတ်၊ သဒ္ဒဓာတ်၊ ဂန္ဓဓာတ်၊ ရသဓာတ်၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတ်၊ စက္ခုဝိညာဉ်ဓာတ်၊ သောတဝိညာဉ်ဓာတ်၊ ဃာနဝိညာဉ်ဓာတ်၊ ဇိဝှါဝိညာဉ်ဓာတ်၊ ကာယဝိညာဉ်ဓာတ်၊ မနောဓာတ်၊ မနောဝိညာဉ်ဓာတ်၊ ဓမ္မဓာတ်တို့တည်း' ဤသို့စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ပညတ်ဝါရ၊ ပဝတ္တိဝါရ၊ ပရိညာဝါရ ဟုဆိုအပ်သော မဟာဝါရသုံးပါးတို့ဖြင့် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။

Saccayamaka

သစ္စယမိုက်

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.92] āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu pañcamaṃ saccayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အမေး - ငါ့ရှင်... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော ယမိုက်ကျမ်းရှိ ယမိုက်ဆယ်ကျမ်းတို့တွင် ပဉ္စမမြောက်ဖြစ်သော သစ္စယမိုက်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် မည်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu pañcamaṃ saccayamakaṃ ‘‘cattāri saccāni – dukkhasaccaṃ samudayasaccaṃ nirodhasaccaṃ maggasaccaṃ. Dukkhaṃ dukkhasaccaṃ, dukkhasaccaṃ dukkhaṃ. Samudayo samudayasaccaṃ, samudayasaccaṃ samudayo. Nirodho nirodhasaccaṃ, nirodhasaccaṃ nirodho. Maggo maggasaccaṃ, maggasaccaṃ maggo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

ဖြေဆိုချက်။ ။ အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက် ယမိုက်ကျမ်း၌ ယမိုက်ဆယ်ပါးတို့တွင် ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော သစ္စာယမိုက်ကို “သစ္စာလေးပါးတို့သည်- ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒယသစ္စာ၊ နိရောဓသစ္စာ၊ မဂ္ဂသစ္စာတို့တည်း။ ဒုက္ခသည် ဒုက္ခသစ္စာလော၊ ဒုက္ခသစ္စာသည် ဒုက္ခလော။ သမုဒယသည် သမုဒယသစ္စာလော၊ သမုဒယသစ္စာသည် သမုဒယလော။ နိရောဓသည် နိရောဓသစ္စာလော၊ နိရောဓသစ္စာသည် နိရောဓလော။ မဂ်သည် မဂ္ဂသစ္စာလော၊ မဂ္ဂသစ္စာသည် မဂ်လော” ဟူ၍ အစရှိသော နည်းလမ်းအားဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Saṅkhārayamaka

သင်္ခါရယမိုက်

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.93] āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu chaṭṭhaṃ saṅkhārayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း။ ။ ငါ့သျှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက် ယမိုက်ကျမ်း၌ ယမိုက်ဆယ်ပါးတို့တွင် ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော သင်္ခါရယမိုက်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu chaṭṭhaṃ saṅkhārayamakaṃ ‘‘tayo saṅkhārā – kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhāro[Pg.94], cittasaṅkhāro. Assāsapassāsā kāyasaṅkhāro, vitakkavicārā vacīsaṅkhārā, saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro ṭhapetvā vitakkavicāre sabbepi cittasampayuttakā dhammā cittasaṅkhāro’’ti evamādinā bhagavatā paṇṇattivārapavattivārapariññāvārasaṅkhātehi tīhi mahāvārehi vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

ဖြေဆိုချက်။ ။ အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက် ယမိုက်ကျမ်း၌ ယမိုက်ဆယ်ပါးတို့တွင် ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော သင်္ခါရယမိုက်ကို “သင်္ခါရတို့သည် သုံးပါးတို့တည်း၊ ၎င်းတို့ကား- ကာယသင်္ခါရ၊ ဝစီသင်္ခါရ၊ စိတ္တသင်္ခါရတို့တည်း။ ထွက်သက်ဝင်သက်တို့သည် ကာယသင်္ခါရမည်၏၊ ဝိတက်ဝိစာရတို့သည် ဝစီသင်္ခါရမည်၏၊ သညာနှင့်ဝေဒနာသည် စိတ္တသင်္ခါရမည်၏၊ ဝိတက်ဝိစာရတို့ကို ချန်လှပ်၍ စိတ်နှင့်ယှဉ်သော တရားအားလုံးသည်လည်း စိတ္တသင်္ခါရမည်၏” ဟူ၍ အစရှိသော နည်းလမ်းအားဖြင့် ပညတ္တိဝါရ၊ ပဝတ္တိဝါရ၊ ပရိညာဝါရ ဟုခေါ်ဆိုအပ်သော မဟာဝါရသုံးပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Anusayayamaka

အနုသယယမိုက်

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.95] āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu sattamaṃ anusayayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း။ ။ ငါ့သျှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက် ယမိုက်ကျမ်း၌ ယမိုက်ဆယ်ပါးတို့တွင် သတ္တမမြောက်ဖြစ်သော အနုသယယမိုက်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu sattamaṃ anusayayamakaṃ ‘‘satta anusayā – kāmarāgānusayo paṭighānusayo mānānusayo diṭṭhānusayo vicikicchānusayo bhavarāgānusayo avijjānusayo. Kattha kāmarāgānusayo anuseti, kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu ettha kāmarāgānusayo anusetī’’ti evamādinā bhagavatā uppattiṭṭhānavāra anusayavāra sānusayavāra pajahanavāra pariññāvāra pahīnavāra uppajjanavāra dhātuvārasaṅkhātehi aṭṭhahi mahāvārehi vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

ဖြေဆိုချက်။ ။ အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက် ယမိုက်ကျမ်း၌ ယမိုက်ဆယ်ပါးတို့တွင် သတ္တမမြောက်ဖြစ်သော အနုသယယမိုက်ကို “အနုသယတို့သည် ခုနစ်ပါးတို့တည်း၊ ၎င်းတို့ကား- ကာမရာဂါနုသယ၊ ပဋိဃာနုသယ၊ မာနာနုသယ၊ ဒိဋ္ဌာနုသယ၊ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယ၊ ဘဝရာဂါနုသယ၊ အဝိဇ္ဇာနုသယတို့တည်း။ ကာမရာဂါနုသယသည် အဘယ်၌ ကိန်းဝပ်သနည်း၊ ကာမဓာတ်၌ ဝေဒနာနှစ်ပါးတို့တွင် ဤကာမရာဂါနုသယသည် ကိန်းဝပ်၏” ဟူ၍ အစရှိသော နည်းလမ်းအားဖြင့် ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဝါရ၊ အနုသယဝါရ၊ သာနုသယဝါရ၊ ပဇဟနဝါရ၊ ပရိညာဝါရ၊ ပဟီနဝါရ၊ ဥပ္ပဇ္ဇနဝါရ၊ ဓာတုဝါရ ဟုခေါ်ဆိုအပ်သော မဟာဝါရရှစ်ပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Cittayamaka

စိတ္တယမိုက်

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.96] āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu aṭṭhamaṃ cittayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း။ ။ ငါ့သျှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက် ယမိုက်ကျမ်း၌ ယမိုက်ဆယ်ပါးတို့တွင် အဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော စိတ္တယမိုက်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu aṭṭhamaṃ cittayamakaṃ ‘‘yassa cittaṃ uppajjati na nirujjhati, tassa cittaṃ nirujjhissati na uppajjissati. Yassa vā pana cittaṃ nirujjhissati na uppajjissati, tassa cittaṃ uppajjati na nirujjhatī’’ti evamādinā bhagavatā suddhacittasāmaññasuttantacittamissakavisesaabhidhammacittamissakavisesa- saṅkhātehi tīhi mahānayeti vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

ဖြေဆိုချက်။ ။ အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက် ယမိုက်ကျမ်း၌ ယမိုက်ဆယ်ပါးတို့တွင် အဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော စိတ္တယမိုက်ကို “အကြင်သူအား စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်ဆဲဖြစ်၍ မချုပ်ငြိမ်းသေး၊ ထိုသူအား စိတ်သည် ချုပ်ငြိမ်းလတ္တံ့၊ ဖြစ်ပေါ်လတ္တံ့မဟုတ်။ တစ်နည်းအားဖြင့်လည်း အကြင်သူအား စိတ်သည် ချုပ်ငြိမ်းလတ္တံ့၊ ဖြစ်ပေါ်လတ္တံ့မဟုတ်၊ ထိုသူအား စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်ဆဲဖြစ်၍ မချုပ်ငြိမ်းသေး” ဟူ၍ အစရှိသော နည်းလမ်းအားဖြင့် သုဒ္ဓစိတ္တသာမညနည်း၊ သုတ္တန္တစိတ္တမိဿကဝိသေသနည်း၊ အဘိဓမ္မစိတ္တမိဿကဝိသေသနည်း ဟုခေါ်ဆိုအပ်သော မဟာနယသုံးပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Dhammayamaka

ဓမ္မယမိုက်

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.98] āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu navamaṃ dhammayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း။ ။ ငါ့သျှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက် ယမိုက်ကျမ်း၌ ယမိုက်ဆယ်ပါးတို့တွင် နဝမမြောက်ဖြစ်သော ဓမ္မယမိုက်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu navamaṃ dhammayamakaṃ ‘‘kusalā kusalā dhammā, kusalā dhammā kusalā. Akusalā akusalā dhammā, akusalā dhammā akusalā. Abyākatā abyākatā dhammā, abyākatā dhammā abyākatā’’ti evamādinā bhagavatā paṇṇattivārapavattivārapariññāvārasaṅkhātehi tīhi mahāvārehi vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

ဖြေဆိုချက်။ ။ အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက် ယမိုက်ကျမ်း၌ ယမိုက်ဆယ်ပါးတို့တွင် နဝမမြောက်ဖြစ်သော ဓမ္မယမိုက်ကို “ကုသိုလ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်တရားတို့လော၊ ကုသိုလ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်တရားတို့လော။ အကုသိုလ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်တရားတို့လော၊ အကုသိုလ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်တရားတို့လော။ အဗျာကတတရားတို့သည် အဗျာကတတရားတို့လော၊ အဗျာကတတရားတို့သည် အဗျာကတတရားတို့လော” ဟူ၍ အစရှိသော နည်းလမ်းအားဖြင့် ပညတ္တိဝါရ၊ ပဝတ္တိဝါရ၊ ပရိညာဝါရ ဟုခေါ်ဆိုအပ်သော မဟာဝါရသုံးပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Indriyayamaka

ဣန္ဒြိယယမိုက်

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.99] āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu dasamaṃ indriyayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း။ ။ ငါ့သျှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက် ယမိုက်ကျမ်း၌ ယမိုက်ဆယ်ပါးတို့တွင် ဒသမမြောက်ဖြစ်သော ဣန္ဒြိယယမိုက်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu dasamaṃ indriyayamakaṃ ‘‘bāvīsatindriyāni – cakkhundriyaṃ sotindriyaṃ ghānindriyaṃ jivhindriyaṃ kāyindriyaṃ itthindriyaṃ purisindriyaṃ jīvitindriyaṃ manindriyaṃ sukhindriyaṃ dukkhindriyaṃ somanassindriyaṃ domanassindriyaṃ upekkhindriyaṃ saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriya’’nti evamādinā bhagavatā paṇṇattivāra pavattivāra pariññāvārasaṅkhātehi tīhi mahāvārehi vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

ဖြေဆိုချက်။ ။ အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဆဋ္ဌမမြောက် ယမိုက်ကျမ်း၌ ယမိုက်ဆယ်ပါးတို့တွင် ဒသမမြောက်ဖြစ်သော ဣန္ဒြိယယမိုက်ကို “ဣန္ဒြေတို့သည် နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့တည်း၊ ၎င်းတို့ကား- စက္ခုန္ဒြေ၊ သောတုန္ဒြေ၊ ဃာနုန္ဒြေ၊ ဇิဝှုန္ဒြေ၊ ကာယုန္ဒြေ၊ ဣတ္ထိန္ဒြေ၊ ပုရိသိန္ဒြေ၊ ဇီဝိတိန္ဒြေ၊ မနိန္ဒြေ၊ သုခိန္ဒြေ၊ ဒုက္ခိန္ဒြေ၊ သောမနဿိန္ဒြေ၊ ဒေါမနဿိန္ဒြေ၊ ဥပေက္ခိန္ဒြေ၊ သဒ္ဓိန္ဒြေ၊ ဝီရိယိန္ဒြေ၊ သမာဓိန္ဒြေ၊ ပညိန္ဒြေ၊ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ၊ အညိန္ဒြေ၊ အညာတာဝိန္ဒြေ” ဟူ၍ အစရှိသော နည်းလမ်းအားဖြင့် ပညတ္တိဝါရ၊ ပဝတ္တိဝါရ၊ ပရိညာဝါရ ဟုခေါ်ဆိုအပ်သော မဟာဝါရသုံးပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Atītavāra

အတိတ်ဝါရ

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.100] āvuso indriyayamake tīsu mahāvāresu pavattivāre uppādaatītavāro bhagavatā kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း။ ။ ငါ့သျှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဣန္ဒြိယယမိုက်၌ မဟာဝါရသုံးပါးတို့တွင် ပဝတ္တိဝါရ၌ ဥပ္ပါဒအတိတ်ဝါရကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake [Pg.101] bhante indriyayamake tīsu mahāvāresu pavattivāre uppādaatītavāro ‘‘yassa cakkhundriyaṃ uppajjitta, tassa sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ, itthindriyaṃ, purisindriyaṃ, jīvitindriyaṃ, somanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ, saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ, manindriyaṃ, uppajjitthāti, āmantā. Yassa vā pana manindriyaṃ uppajjittha, tassa cakkhundriyaṃ uppajjitthāti, āmantā’’ti evamādinā bhagavatā vibhajitvā desito.

ဖြေဆိုချက်။ ။ အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဣန္ဒြိယယမိုက်၌ မဟာဝါရသုံးပါးတို့တွင် ပဝတ္တိဝါရ၌ ဥပ္ပါဒအတိတ်ဝါရကို “အကြင်သူအား စက္ခုန္ဒြေသည် ဖြစ်ခဲ့ဖူးပြီ၊ ထိုသူအား သောတုန္ဒြေ၊ ဃာနုန္ဒြေ၊ ဇိဝှုန္ဒြေ၊ ကာယုန္ဒြေ၊ ဣတ္ထိန္ဒြေ၊ ပုရိသိန္ဒြေ၊ ဇီဝိတိန္ဒြေ၊ သောမနဿိန္ဒြေ၊ ဥပေက္ခိန္ဒြေ၊ သဒ္ဓိန္ဒြေ၊ ဝီရိယိန္ဒြေ၊ သတိန္ဒြေ၊ သမာဓိန္ဒြေ၊ ပညိန္ဒြေ၊ မနိန္ဒြေသည် ဖြစ်ခဲ့ဖူးသလော၊ ဟုတ်ပါ၏။ တစ်နည်းအားဖြင့်လည်း အကြင်သူအား မနိန္ဒြေသည် ဖြစ်ခဲ့ဖူးပြီ၊ ထိုသူအား စက္ခုန္ဒြေသည် ဖြစ်ခဲ့ဖူးသလော၊ ဟုတ်ပါ၏” ဟူ၍ အစရှိသော နည်းလမ်းအားဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Uppādaanāgatavāra

ဥပ္ပါဒအနာဂတ်ဝါရ

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.103] āvuso indriyayamake tīsu mahāvāresu pavattivāre uppādaanāgatavāro bhagavatā kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း။ ။ ငါ့သျှင်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဣန္ဒြိယယမိုက်၌ မဟာဝါရသုံးပါးတို့တွင် ပဝတ္တိဝါရ၌ ဥပ္ပါဒအနာဂတ်ဝါရကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante indriyayamake tīsu mahāvāresu pavattivāre uppādaanāgatavāro ‘‘yassa cakkhundriyaṃ uppajjissati, tassa sotindriyaṃ uppajjissatīti, āmantā. Yassa vā pana sotindriyaṃ uppajjissati, tassa cakkhundriyaṃ uppajjissatī’’ti āmantā. Yassa cakkhundriyaṃ uppajjissati, tassa ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ uppajjissatīti, ye rūpāvacaraṃ upapajjitvā parinibbāyissanti, tesaṃ cakkhundriyaṃ uppajjissati, no ca tesaṃ kāyindriyaṃ uppajjissati, itaresaṃ tesaṃ cakkhundriyañca uppajjissati kāyindriyañca uppajjissatī’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဣန္ဒြိယယမိုက်၌ မဟာဝါရသုံးပါးတို့တွင် ပဝတ္တိဝါရ ဥပ္ပါဒအနာဂတဝါရ၌ ‘အကြင်သူအား စက္ခုန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုသူအား သောတိန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့လောဟူမူ - ဟုတ်မှန်ပါ၏ (အာမန္တာ)။ တစ်နည်းကား အကြင်သူအား သောတိန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုသူအား စက္ခုန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့လောဟူမူ - ဟုတ်မှန်ပါ၏ (အာမန္တာ)။ အကြင်သူအား စက္ခုန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုသူအား ဃာနုန္ဒြေ၊ ဇိဝှိန္ဒြေ၊ ကာယိန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့လောဟူမူ - ရူပါဝစရဘုံသို့ ကပ်ရောက်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြလတ္တံ့သော သူတို့အား စက္ခုန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုသူတို့အား ကာယိန္ဒြေကား မဖြစ်လတ္တံ့။ ထိုမှတစ်ပါးသော သူတို့အားမူကား စက္ခုန္ဒြေလည်း ဖြစ်လတ္တံ့၊ ကာယိန္ဒြေလည်း ဖြစ်လတ္တံ့’ ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Yassa [Pg.105] cakkhundriyaṃ uppajjissati, tassa itthindriyaṃ uppajjissatīti. Ye rūpāvacaraṃ upapajjitvā parinibbāyissanti, ye ca purisā eteneva bhāvena katici bhave dassetvā parinibbāyissanti tesaṃ cakkhundriyaṃ uppajjissati, no ca tesaṃ itthindriyaṃ uppajjissati, itaresaṃ tesaṃ cakkhundriyañca uppajjissati itthindriyañca uppajjissati.

‘အကြင်သူအား စက္ခုန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုသူအား ဣတ္ထိန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့လောဟူမူ - ရူပါဝစရဘုံသို့ ကပ်ရောက်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြလတ္တံ့သော သူတို့အားလည်းကောင်း၊ အကြင်ယောက်ျားတို့သည် ဤယောက်ျားအဖြစ်ဖြင့်ပင် အချို့သောဘဝတို့ကို ပြသပြီး၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြလတ္တံ့၊ ထိုသူတို့အားလည်းကောင်း စက္ခုန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုသူတို့အား ဣတ္ထိန္ဒြေကား မဖြစ်လတ္တံ့။ ကြွင်းသော ထိုသူတို့အားမူကား စက္ခုန္ဒြေလည်း ဖြစ်လတ္တံ့၊ ဣတ္ထိန္ဒြေလည်း ဖြစ်လတ္တံ့။’

Yassa [Pg.106] cakkhundriyaṃ uppajjissati, tassa purisindriyaṃ uppajjissatīti, ye rūpāvacaraṃ upapajjitvā parinibbāyissanti, yā ca itthiyo eteneva bhāvena katici bhave dassetvā parinibbāyissanti, tesaṃ cakkhundriyaṃ uppajjissati, no ca tesaṃ purisindriyaṃ uppajjissati. Itaresaṃ tesaṃ cakkhundriyañca uppajjissati purisindriyañca uppajjissati.

‘အကြင်သူအား စက္ခုန္ဒြေ ဖြစ်လတ္tံ့၊ ထိုသူအား ပုရိသိန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့လောဟူမူ - ရူပါဝစရဘုံသို့ ကပ်ရောက်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြလတ္တံ့သော သူတို့အားလည်းကောင်း၊ အကြင်မိန်းမတို့သည် ဤမိန်းမအဖြစ်ဖြင့်ပင် အချို့သောဘဝတို့ကို ပြသပြီး၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြလတ္တံ့၊ ထိုသူတို့အားလည်းကောင်း စက္ခုန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုသူတို့အား ပုရိသိန္ဒြေကား မဖြစ်လတ္တံ့။ ကြွင်းသော ထိုသူတို့အားမူကား စက္ခုန္ဒြေလည်း ဖြစ်လတ္တံ့၊ ပုရိသိန္ဒြေလည်း ဖြစ်လတ္တံ့။’

Yassa itthindriyaṃ uppajjissati, tassa purisindriyaṃ uppajjissatīti, yā itthiyo eteneva bhāvena katici bhave dassetvā parinibbāyissanti, tāsaṃ [Pg.107] itthindriyaṃ uppajjissati, no ca tāsaṃ purisindriyaṃ uppajjissati. Itaresaṃ tesaṃ itthindriyañca uppajjissati purisindriyañca uppajjissati.

‘အကြင်သူအား ဣတ္ထိန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုသူအား ပုရိသိန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့လောဟူမူ - အကြင်မိန်းမတို့သည် ဤမိန်းမအဖြစ်ဖြင့်ပင် အချို့သောဘဝတို့ကို ပြသပြီး၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြလတ္တံ့၊ ထိုမိန်းမတို့အား ဣတ္ထိန္ဒြေ ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုမိန်းမတို့အား ပုရိသိန္ဒြေကား မဖြစ်လတ္တံ့။ ကြွင်းသော ထိုသူတို့အားမူကား ဣတ္ထိန္ဒြေလည်း ဖြစ်လတ္တံ့၊ ပုရိသိန္ဒြေလည်း ဖြစ်လတ္တံ့။’

Paṭṭhāna

ပဋ္ဌာန်း

Pucchā – tenāvuso [Pg.109] bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena abhisambuddhakālato sattamavasse manussaloke yamakapāṭihīraṃ dassetvā tadanantaraṃ tāvatiṃsadevalokaṃ gantvā tattha paṇḍukambalasilāyaṃ sannisīditvā dasahi cakkavāḷasahassehi āgamma sannisinnānaṃ devānaṃ abhidhammadesanaṃ desentena yāva yamakappakaraṇā purimāni cha abhidhammappakaraṇāni desetvā tadanantaraṃ kiṃnāma pakaraṇaṃ desitaṃ.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ သိတော်မူ မြင်တော်မူသော ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်မှ ခုနစ်နှစ်မြောက်သော ဝါ၌ လူ့ပြည်၌ ယမိုက်ပြာဋိဟာကို ပြသတော်မူပြီးလျှင် ထိုမှတစ်ဖန် တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ကြွရောက်တော်မူ၍ ထိုနတ်ပြည်ရှိ ပဏ္ဍုကမ္ဗလာကျောက်ဖျာထက်၌ သီတင်းသုံးကာ စကြဝဠာတစ်သောင်းမှ လာရောက်စုဝေးကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့အား အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူရာတွင် ယမိုက်ကျမ်းတိုင်အောင် ရှေးဦးဖြစ်သော အဘိဓမ္မာခြောက်ကျမ်းတို့ကို ဟောကြားတော်မူပြီးနောက် ထိုမှတစ်ဖန် မည်သည့်အမည်ရှိသော ကျမ်းကို ဟောကြားတော်မူပါသနည်း။

Vissajjanā – tena bhante bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena abhisambuddhakālato sattame vasse manussaloke sāvatthiyaṃ kaṇḍambamūle yamakapāṭihīraṃ dassetvā tadanantaraṃ tāvatiṃsadevalokaṃ gantvā tattha paṇḍukambalasilāyaṃ sannipatitvā dasahi cakkavāḷasahassehi āgamma sannisinnānaṃ devānaṃ abhidhammadesanaṃ desentena purimāni cha abhidhammappakaraṇāni desetvā tadanantaraṃ anantanayasamantapaṭṭhānaṃ nāma sattamaṃ mahāpakaraṇaṃ desitaṃ.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ သိတော်မူ မြင်တော်မူသော ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်မှ ခုနစ်နှစ်မြောက်သော ဝါ၌ လူ့ပြည် သာဝတ္ထိပြည် ကဏ္ဍမ္ဗသရက်ဖြူပင်ရင်း၌ ယမိုက်ပြာဋိဟာကို ပြသတော်မူပြီးလျှင် ထိုမှတစ်ဖန် တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ကြွရောက်တော်မူ၍ ထိုနတ်ပြည်ရှိ ပဏ္ဍုကမ္ဗလာကျောက်ဖျာထက်၌ သီတင်းသုံးကာ စကြဝဠာတစ်သောင်းမှ လာရောက်စုဝေးကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့အား အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူရာတွင် ရှေးဦးဖြစ်သော အဘိဓမ္မာခြောက်ကျမ်းတို့ကို ဟောကြားတော်မူပြီးနောက် အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာန်း ဟုအမည်ရသော သတ္တမမြောက် မဟာပကရဏကျမ်းကြီးကို ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Pucchā – taṃ [Pg.110] panetaṃ āvuso paṭṭhānaṃ kenaṭṭhena paṭṭhānanti vuccati.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ ထိုပဋ္ဌာန်းကျမ်းကို မည်သည့်အနက်ကြောင့် ‘ပဋ္ဌာန်း’ ဟု ခေါ်ဆိုပါသနည်း။

Vissajjanā – taṃ panetaṃ bhante paṭṭhānaṃ nānappakārapaccayaṭṭhena vibhajanaṭṭhena paṭṭhitaṭṭhena ca paṭṭhānanti vuccati.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ထိုပဋ္ဌာန်းကျမ်းကို အထူးထူးအပြားပြားသော ပစ္စယတ္ထအနက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဝေဖန်ခြင်းအနက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ တည်ရှိခြင်းအနက်ကြောင့်လည်းကောင်း ‘ပဋ္ဌာန်း’ ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

Pucchā – tañcāvuso [Pg.111] bhagavatā paṭṭhānamahāpakaraṇaṃ desentena katihi vārehi vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပဋ္ဌာန်းမဟာပကရဏကျမ်းကို ဟောကြားတော်မူရာတွင် ဝါရမည်မျှတို့ဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူပါသနည်း။

Vissajjanā – taṃ kho bhante bhagavatā paṭṭhānamahāpakaraṇaṃ desentena mātikānikkhepavārasaṅkhāto paccayuddeso paccayaniddeso mahāvāreti dvīhi paricchedavārehi vibhajitvā desitaṃ.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပဋ္ဌာန်းမဟာပကရဏကျမ်းကို ဟောကြားတော်မူရာတွင် မာတိကာနိက္ခေပဝါရဟု ဆိုအပ်သော ပစ္စယုဒ္ဒေသ၊ ပစ္စယနိဒ္ဒေသ နှင့် မဟာဝါရ ဟု အပိုင်းအခြားဖြစ်သော ဝါရနှစ်ပါးတို့ဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Pucchā – tesu [Pg.112] āvuso vāresu paṭhame mātikānikkhepavāre paccayuddesavāro bhagavatā kathaṃ desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ ထိုဝါရတို့တွင် ပထမဖြစ်သော မာတိကာနိက္ခေပဝါရ၌ ပစ္စယုဒ္ဒေသဝါရကို မြတ်စွာဘုရားသည် မည်သို့ ဟောကြားတော်မူပါသနည်း။

Vissajjanā – tesu bhante dvīsu paricchedavāresu paṭhame mātikānikkhepavāre paccayuddese hetupaccayo ārammaṇapaccayo adhipatipaccayo anantarapaccayo samanantarapaccayo sahajātapaccayo aññamaññapaccayo nissayapaccayo…pe… avigatapaccayo’’ti. Evaṃ kho bhante bhagavatā vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ထိုအပိုင်းအခြားဖြစ်သော ဝါရနှစ်ပါးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော မာတိကာနိက္ခေပဝါရ၏ ပစ္စယုဒ္ဒေသ၌ ‘ဟေတုပစ္စယော၊ အာရမ္မဏပစ္စယော၊ အဓိပတိပစ္စယော၊ အနန္တရပစ္စယော၊ သမနန္တရပစ္စယော၊ သဟဇာတပစ္စယော၊ အညမညပစ္စယော၊ နိဿယပစ္စယော...ပ... အဝိဂတပစ္စယော’ ဟူ၍ ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Pucchā – tadanantaraṃ [Pg.113] pana āvuso paccayaniddesavāro bhagavatā kathaṃ vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ ထိုမှတစ်ပါး ပစ္စယနိဒ္ဒေသဝါရကို မြတ်စွာဘုရားသည် မည်သို့ ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူပါသနည်း။

Vissajjanā – tadanantaraṃ pana bhante paccayaniddesavāro ‘‘hetupaccayoti – hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo. Ārammaṇapaccayoti – rūpārammaṇaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Saddhāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā…. Gandhāyatanaṃ ghānaviññāṇadhātuyā…. Rasāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā…. Phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Sabbe dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ထိုမှတစ်ပါး ပစ္စယနိဒ္ဒေသဝါရကို ‘ဟေတုပစ္စည်းဟူသည်ကား - ဟိတ်တရားတို့သည် ဟိတ်နှင့်ယှဉ်ကုန်သော တရားတို့အားလည်းကောင်း၊ ထိုဟိတ်ကြောင့်ဖြစ်ကုန်သော ရုပ်တို့အားလည်းကောင်း ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုတတ်၏။ အာရမ္မဏပစ္စည်းဟူသည်ကား - ရူပါရုံသည် စက္ခုဝိညာဏဓာတ်နှင့် ထိုစက္ခုဝိညာဏဓာတ်နှင့် ယှဉ်ကုန်သော တရားတို့အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုတတ်၏။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ...။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ...။ ရသာယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ...။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံသည် ကာယဝိညာဏဓာတ်နှင့် ထိုကာယဝိညာဏဓာတ်နှင့် ယှဉ်ကုန်သော တရားတို့အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုတတ်၏။ ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့သည် မနောဓာတ်နှင့် ထိုမနောဓာတ်နှင့် ယှဉ်ကုန်သော တရားတို့အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုတတ်၏။ ခပ်သိမ်းသော တရားတို့သည် မနောဝိညာဏဓာတ်နှင့် ထိုမနောဝိညာဏဓာတ်နှင့် ယှဉ်ကုန်သော တရားတို့အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုတတ်၏။ အကြင်အကြင်တရားကို အာရုံပြု၍ အကြင်အကြင် စိတ်၊ စေတသိက်တရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏၊ ထိုထိုတရားတို့သည် ထိုထို စိတ်၊ စေတသိက်တရားတို့အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုတတ်၏’ ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Pucchā – tenāvuso…pe… [Pg.114] sammāsambuddhena abhidhammapiṭake sattame mahāpakaraṇe dvīsu padhānavāresu dutiye mahāvāre kati ṭhānāni vibhajitvā desitāni.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်...ပ... ထိုသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် အဘိဓမ္မာပိဋကတ် သတ္တမမြောက်ဖြစ်သော မဟာပကရဏကျမ်းကြီး၌ ပဓာနဝါရနှစ်ပါးတို့တွင် ဒုတိယဖြစ်သော မဟာဝါရ၌ တည်ရာဌာန မည်မျှတို့ကို ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu sattame anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe dvīsu padhānaparicchedavāresu dutiye mahāvāre dhammānulome cha paṭṭhānāni, tathā dhammapaccanīye dhammānulomapaccanīye dhammapaccanīyānulometi catuvīsati paṭṭhānāni bhagavatā vibhajitvā desitāni.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ကျမ်းခုနစ်ကျမ်းတို့တွင် သတ္တမမြောက်ဖြစ်သော အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာန်း မဟာပကရဏကျမ်းကြီး၌ အဓိက ပရိစ္ဆေဒဝါရ နှစ်ပါးတို့တွင် ဒုတိယမဟာဝါရ၌ ဓမ္မာနုလုံ၌ ပဋ္ဌာန်းခြောက်ပါး၊ ထို့အတူ ဓမ္မပစ္စနိယ၊ ဓမ္မာနုလောမပစ္စနိယ၊ ဓမ္မပစ္စနိယာနုလောမ ဟုဆိုအပ်သော ပဋ္ဌာန်းနှစ်ဆယ့်လေးပါးတို့ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Dhammānuloma tikapaṭṭhāna

ဓမ္မာနုလောမ တိကပဋ္ဌာန်း

Pucchā – tesupi [Pg.116] āvuso catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatitikā bhagavatā katihi vārehi vibhajitvā desitā.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ ထိုနှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ပဋ္ဌာန်းတို့တွင်လည်း ပထမမြောက် ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာန်း၌ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဝါရဘယ်နှစ်ပါးတို့ဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – tesu bhante catuvīsatiyā mahāpaṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatitikā paṭiccavāro sahajātavāro paccayavāro nissayavāro saṃsaṭṭhavāro sampayuttavāro pañhāvāroti sattahi sattahi vārehi vibhajitvā bhagavatā desitā.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ထိုနှစ်ဆယ့်လေးပါးသော မဟာပဋ္ဌာန်းတို့တွင် ပထမမြောက် ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာန်း၌ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့ကို ပဋိစ္စဝါရ၊ သဟဇာတဝါရ၊ ပစ္စယဝါရ၊ နိဿယဝါရ၊ သံသဋ္ဌဝါရ၊ သမ္ပယုတ္တဝါရ၊ ပဉှာဝါရ ဟူသော ခုနစ်ပါး ခုနစ်ပါးသော ဝါရတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Kusalatika paṭiccavāra

ကုသလတိက ပဋိစ္စဝါရ

Pucchā – tesu [Pg.117] cāvuso dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu paṭhamo paṭiccamahāvāro bhagavatā kathaṃ vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ ထိုနှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့တွင်လည်း ပထမမြောက် ကုသလတိက၌ မဟာဝါရခုနစ်ပါးတို့တွင် ပထမမြောက် ပဋိစ္စမဟာဝါရကို မြတ်စွာဘုရားသည် မည်သို့ ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – tesu bhante dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu paṭhamo paṭiccamahāvāro siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalā ca abyākatā ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā’’ti evamādinā pucchāvārena ca. ‘‘Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati hetupaccayā. Kusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjanti hetupaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpa’’nti evamādinā vissajjanā vissajjanāvārena ca. ‘‘Hetuyā nava, ārammaṇe tīṇi, adhipatiyā nava, anantare samanantare tīṇi, sahajāte nava, aññamaññe tīṇi, nissaye nava, upanissaye tīṇi, purejāte tīṇi, āsevane tīṇi, kamme nava, vipāke ekaṃ, āhāre jhāne indriye [Pg.118] magge nava, sampayutte tīṇi, vippayutte atthiyā nava, natthiyā vigate tīṇi, avigate navā’’ti evamādinā saṅkhyāvārena ca bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ ထိုနှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့တွင် ပထမမြောက် ကုသလတိက၌ မဟာဝါရခုနစ်ပါးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ပဋိစ္စမဟာဝါရကို "ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ ကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရာသလော၊ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရာသလော၊ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ အဗျာကတတရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရာသလော၊ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ ကုသိုလ်တရားနှင့် အဗျာကတတရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရာကုန်သလော၊ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ်တရားနှင့် အဗျာကတတရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရာကုန်သလော၊ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ ကုသိုလ်တရားနှင့် အကုသိုလ်တရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရာကုန်သလော၊ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ ကုသိုလ်တရား၊ အကုသိုလ်တရားနှင့် အဗျာကတတရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရာကုန်သလော" ဟူသော ဤသို့စသော ပုစ္ဆာဝါရဖြင့်လည်းကောင်း၊ "ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ ကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်၏၊ ကုသိုလ်ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏၊ ခန္ဓာသုံးပါးတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ဖြစ်ပေါ်၏၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ အဗျာကတတရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်၏၊ ကုသိုလ်ခန္ဓာတို့ကို အကြောင်းပြု၍ စိတ္တသမုဋ္ဌာန်းရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်၏။ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ ကုသိုလ်တရားနှင့် အဗျာကတတရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏၊ ကုသိုလ်ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာသုံးပါးနှင့် စိတ္တသမုဋ္ဌာန်းရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်၏၊ ခန္ဓာသုံးပါးတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာတစ်ပါးနှင့် စိတ္တသမုဋ္ဌာန်းရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်၏၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါးနှင့် စိတ္တသမုဋ္ဌာန်းရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်၏" ဟူသော ဤသို့စသော ဖြေကြားချက်ဖြစ်သော ဝိသဇ္ဇနာဝါရဖြင့်လည်းကောင်း၊ "ဟေတု၌ ကိုးပါး၊ အာရမ္မဏ၌ သုံးပါး၊ အဓိပတိ၌ ကိုးပါး၊ အနန္တရ၌ သုံးပါး၊ သမနန္တရ၌ သုံးပါး၊ သဟဇာတ၌ ကိုးပါး၊ အညမည၌ သုံးပါး၊ နိဿယ၌ ကိုးပါး၊ ဥပနိဿယ၌ သုံးပါး၊ ပုရေဇာတ၌ သုံးပါး၊ အာသေဝန၌ သုံးပါး၊ ကမ္မ၌ ကိုးပါး၊ ဝိပါက၌ တစ်ပါး၊ အာဟာရ၌ ကိုးပါး၊ ဈာန၌ ကိုးပါး၊ ဣန္ဒြိယ၌ ကိုးပါး၊ မဂ္ဂ၌ ကိုးပါး၊ သမ္ပယုတ္တ၌ သုံးပါး၊ ဝိပ္ပယုတ္တ၌ [သုံးပါး]၊ အတ္ထိ၌ ကိုးပါး၊ နတ္ထိ၌ သုံးပါး၊ ဝိဂတ၌ သုံးပါး၊ အဝိဂတ၌ ကိုးပါး" ဟူသော ဤသို့စသော သင်္ချာဝါရဖြင့်လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā.

"ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ ကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရာသလော။"

Kusalatika sahajātavāra

ကုသလတိက သဟဇာတဝါရ

Pucchā – tenāvuso [Pg.119] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena abhidhammapiṭake mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu dutiyo sahajātavāro kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ ထိုမြတ်စွာဘုရား...ပ... သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားသည် အဘိဓမ္မာပိဋကတ် မဟာပကရဏကျမ်းကြီး၌ နှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ပဋ္ဌာန်းတို့တွင် ပထမမြောက် ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာန်း၌ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့တွင် ပထမမြောက် ကုသလတိက၌ မဟာဝါရခုနစ်ပါးတို့တွင် ဒုတိယဖြစ်သော သဟဇာတဝါရကို မည်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante anantanayapaṭṭhāne mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu dutiyo sahajātāvāro ‘‘kusalaṃ dhammaṃ sahajāto kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā, kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ sahajātā tayo khandhā, tayo khandhe sahajāto eko khandho, dve khandhe sahajātā dve khandhā. Kusalaṃ dhammaṃ sahajāto abyākato dhammo uppajjati hetupaccayā, kusale khandhe sahajātaṃ cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ. Kusalaṃ dhammaṃ sahajāto kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjanti hetupaccayā, kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ sahajātā tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe sahajāto eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe cittasamuṭṭhānañca rūpa’’nti evamādinā vissajjanāvārena ca. Hetuyā nava, ārammaṇe tīṇi, adhipatiyā nava, anantare samanantare tīṇī’’ti evamādinā saṅkhyāvārena ca vācanāmaggato dvīhi vārehi paṭimaṇḍitvā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် အနန္တနယပဋ္ဌာန်း မဟာပကရဏကျမ်းကြီး၌ နှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ပဋ္ဌာန်းတို့တွင် ပထမမြောက် ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာန်း၌ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့တွင် ပထမမြောက် ကုသလတိက၌ မဟာဝါရခုနစ်ပါးတို့တွင် ဒုတိယဖြစ်သော သဟဇာတဝါရကို "ကုသိုလ်တရားနှင့်အတူတကွ ဖြစ်သော ကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်၏၊ ကုသိုလ်ခန္ဓာတစ်ပါးနှင့်အတူတကွ ခန္ဓာသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏၊ ခန္ဓာသုံးပါးနှင့်အတူတကွ ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ဖြစ်ပေါ်၏၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးနှင့်အတူတကွ ခန္ဓာနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ကုသိုလ်တရားနှင့်အတူတကွ ဖြစ်သော အဗျာကတတရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်၏၊ ကုသိုလ်ခန္ဓာနှင့်အတူတကွ စိတ္တသမုဋ္ဌာန်းရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်၏။ ကုသိုလ်တရားနှင့်အတူတကွ ဖြစ်သော ကုသိုလ်တရားနှင့် အဗျာကတတရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏၊ ကုသိုလ်ခန္ဓာတစ်ပါးနှင့်အတူတကွ ခန္ဓာသုံးပါးနှင့် စိတ္တသမုဋ္ဌာန်းရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်၏၊ ခန္ဓာသုံးပါးနှင့်အတူတကွ ခန္ဓာတစ်ပါးနှင့် စိတ္တသမုဋ္ဌာန်းရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်၏၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးနှင့်အတူတကွ [ခန္ဓာနှစ်ပါးနှင့်] စိတ္တသမုဋ္ဌာန်းရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်၏" ဟူသော ဤသို့စသော ဝိသဇ္ဇနာဝါရဖြင့်လည်းကောင်း၊ "ဟေတု၌ ကိုးပါး၊ အာရမ္မဏ၌ သုံးပါး၊ အဓိပတိ၌ ကိုးပါး၊ အနန္တရ၌ သုံးပါး၊ သမနန္တရ၌ သုံးပါး" ဟူသော ဤသို့စသော သင်္ချာဝါရဖြင့်လည်းကောင်း ရွတ်ဖတ်ပူဇော်အပ်သော လမ်းစဉ်၌ ဝါရနှစ်ပါးတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Kusalatika paccayavāra

ကုသလတိက ပစ္စယဝါရ

Pucchā – tenāvuso [Pg.121] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena paṭṭhānamahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu tatiyo paccayavāro kathaṃ vibhajitvā vitthārena desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ ထိုမြတ်စွာဘုရား...ပ... သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားသည် ပဋ္ဌာန်းမဟာပကရဏကျမ်းကြီး၌ နှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ပဋ္ဌာန်းတို့တွင် ပထမမြောက် ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာန်း၌ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့တွင် ပထမမြောက် ကုသလတိက၌ မဟာဝါရခုနစ်ပါးတို့တွင် တတိယဖြစ်သော ပစ္စယဝါရကို မည်သို့ ခွဲခြား၍ အကျယ်အားဖြင့် ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu sattame anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne bāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu tatiyo paccayavāro ‘‘siyā kusalaṃ dhammaṃ paccayā kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā, siyā kusalaṃ dhammaṃ paccayā akusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā, siyā kusalaṃ dhammaṃ paccayā abyākato dhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti evamādinā pucchāvārena ca. ‘‘Kusalaṃ dhammaṃ paccayā kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā, kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paccayā tayo khandhā, tayo khandhe paccayā eko khandho, dve khandhe paccayā dve khandhā’’ti evamādinā vissajjanāvārena ca. ‘‘Hetuyā sattarasa, ārammaṇe satta, adhipatiyā sattarasa, anantare samanantare satta, sahajāte sattarasa. Aññamaññe sattā’’ti evamādinā saṅkhyāvārena ca. Paccayānuloma paccaya paccaniya paccayānuloma paccanīya paccaya paccanīyānulomasaṅkhātehi [Pg.122] catūhi nayehi vibhajitvā bhagavatā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ မြတ်စွာဘုရားသည် အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ခုနစ်ကျမ်းတို့တွင် ခုနစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာန်း မဟာပကရဏကျမ်း၊ နှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ပဋ္ဌာန်းတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမိကပဋ္ဌာန်း၊ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ကုသလတိက၊ ခုနစ်ပါးသော မဟာဝါရတို့တွင် တတိယမြောက် ပစ္စယဝါရကို ‘ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ ကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရာသလော၊ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရာသလော၊ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ အဗျာကတတရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရာသလော’ ဟူ၍ ဤသို့စသော ပုစ္ဆာဝါရဖြင့်လည်းကောင်း၊ ‘ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ ကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏၊ ကုသိုလ်ဖြစ်သော နာမ်ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာသုံးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ခန္ဓာသုံးပါးတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာတစ်ပါး ဖြစ်၏၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏’ ဟူ၍ ဤသို့စသော ဝိဿဇ္ဇနာဝါရဖြင့်လည်းကောင်း၊ ‘ဟေတုပစ္စည်း၌ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ခု၊ အာရမ္မဏပစ္စည်း၌ ခုနစ်ခု၊ အဓိပတိပစ္စည်း၌ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ခု၊ အနန္တရပစ္စည်းနှင့် သမနန္တရပစ္စည်း၌ ခုနစ်ခု၊ သဟဇာတပစ္စည်း၌ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ခု၊ အညမညပစ္စည်း၌ ခုနစ်ခု’ ဟူ၍ ဤသို့စသော သင်္ချာဝါရဖြင့်လည်းကောင်း ပစ္စယာနုလောမ၊ ပစ္စယပစ္စနိယ၊ ပစ္စယာနုလောမပစ္စနိယ၊ ပစ္စယပစ္စနိယာနုလောမ ဟုဆိုအပ်သော နယလေးပါးတို့ဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Kusalaṃ dhammaṃ paccayā kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paccayā tayo khandhā, tayo khandhe paccayā eko khandho, dve khandhe paccayā dve khandhā- ….

ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ ကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ကုသိုလ်ဖြစ်သော နာမ်ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာသုံးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ခန္ဓာသုံးပါးတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာတစ်ပါး ဖြစ်၏၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ပ။

Pañhāvāra

ပဉှာဝါရ

Pucchā – tenāvuso [Pg.123] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena abhidhammapiṭake sattasu mahāpakaraṇesu sattame paṭṭhānamahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattamo pañhāvāro kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရားသည် အဘိဓမ္မာပိဋကတ် မဟာပကရဏ ခုနစ်ကျမ်းတို့တွင် ခုနစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ပဋ္ဌာန်းမဟာပကရဏကျမ်း၊ နှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ပဋ္ဌာန်းတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမိကပဋ္ဌာန်း၊ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ကုသလတိက၊ ခုနစ်ပါးသော မဟာဝါရတို့တွင် ခုနစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ပဉှာဝါရကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu sattame anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattamo pañhāvāro ‘‘siyā kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo. Siyā kusalo dhammo akusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo. Siyā kusalo dhammo abyākatassa [Pg.124] dhammassa hetupaccayena paccayo’’ti evamādinā pucchāvārena ca. ‘‘Kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ hetupaccayena paccayo’’ti evamādinā vissajjanāvārena ca ‘‘hetuyā satta, ārammaṇe nava, adhipatiyā dasa, anantare samanantare satta, sahajāte nava, aññamaññe tīṇi, nissaye terasa, upanissaye nava, purejāte pacchājāte āsevane tīṇi, kamme satta, vipāke ekaṃ. Āhāre indriye jhāne magge satta, sampayutte tīṇi, vippayutte pañca, atthiyā terasa, natthiyā vigate satta, avigate terasā’’ti evamādinā saṅkhyāvārena ca paccayānulomapaccayapaccanīyapaccayānulomapaccanīyapaccayapaccanīyānulomasaṅkhātehi catūhi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ မြတ်စွာဘုရားသည် အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ခုနစ်ကျမ်းတို့တွင် ခုနစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာန်း မဟာပကရဏကျမ်း၊ နှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ပဋ္ဌာန်းတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမိကပဋ္ဌာန်း၊ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ကုသလတိက၊ ခုနစ်ပါးသော မဟာဝါရတို့တွင် ခုနစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ပဉှာဝါရကို ‘ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုရာသလော၊ ကုသိုလ်တရားသည် အကုသိုလ်တရားအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုရာသလော၊ ကုသိုလ်တရားသည် အဗျာကတတရားအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုရာသလော’ ဟူ၍ ဤသို့စသော ပုစ္ဆာဝါရဖြင့်လည်းကောင်း၊ ‘ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြု၏၊ ကုသိုလ်ဟိတ်တို့သည် ယှဉ်ဖက်ခန္ဓာတို့အား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုကုန်၏။ ကုသိုလ်တရားသည် အဗျာကတတရားအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြု၏၊ ကုသိုလ်ဟိတ်တို့သည် စိတ္တဇရုပ်တို့အား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုကုန်၏’ ဟူ၍ ဤသို့စသော ဝိဿဇ္ဇနာဝါရဖြင့်လည်းကောင်း၊ ‘ဟေတုပစ္စည်း၌ ခုနစ်ခု၊ အာရမ္မဏပစ္စည်း၌ ကိုးခု၊ အဓိပတိပစ္စည်း၌ တစ်ဆယ်၊ အနန္တရပစ္စည်းနှင့် သမနန္တရပစ္စည်း၌ ခုနစ်ခု၊ သဟဇာတပစ္စည်း၌ ကိုးခု၊ အညမညပစ္စည်း၌ သုံးခု၊ နိဿယပစ္စည်း၌ တစ်ဆယ့်သုံးခု၊ ဥပနိဿယပစ္စည်း၌ ကိုးခု၊ ပုရေဇာတပစ္စည်း၊ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းနှင့် အာသေဝနပစ္စည်းတို့၌ သုံးခုစီ၊ ကမ္မပစ္စည်း၌ ခုနစ်ခု၊ ဝိပါကပစ္စည်း၌ တစ်ခု၊ အာဟာရပစ္စည်း၊ ဣန္ဒြိယပစ္စည်း၊ ဈာနပစ္စည်းနှင့် မဂ္ဂပစ္စည်းတို့၌ ခုနစ်ခုစီ၊ သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း၌ သုံးခု၊ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း၌ ငါးခု၊ အတ္ထိပစ္စည်း၌ တစ်ဆယ့်သုံးခု၊ နတ္ထိပစ္စည်းနှင့် ဝိဂတပစ္စည်းတို့၌ ခုနစ်ခုစီ၊ အဝိဂတပစ္စည်း၌ တစ်ဆယ့်သုံးခု’ ဟူ၍ ဤသို့စသော သင်္ချာဝါရဖြင့်လည်းကောင်း ပစ္စယာနုလောမ၊ ပစ္စယပစ္စနိယ၊ ပစ္စယာနုလောမပစ္စနိယ၊ ပစ္စယပစ္စနိယာနုလောမ ဟုဆိုအပ်သော နယလေးပါးတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Kusalo [Pg.125] dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo ….

ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြု၏၊ ကုသိုလ်ဟိတ်တို့သည် ယှဉ်ဖက်ခန္ဓာတို့အား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုကုန်၏။ ကုသိုလ်တရားသည် အဗျာကတတရားအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြု၏၊ ကုသိုလ်ဟိတ်တို့သည် စိတ္တဇရုပ်တို့အား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုကုန်၏။ ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအားလည်းကောင်း၊ အဗျာကတတရားအားလည်းကောင်း ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြု၏၊ ကုသိုလ်ဟိတ်တို့သည် ယှဉ်ဖက်ခန္ဓာတို့အားလည်းကောင်း၊ စိတ္တဇရုပ်တို့အားလည်းကောင်း ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုကုန်၏။ပ။

Vissajjanāvāra

ဝိဿဇ္ဇနာဝါရ

Hetupaccayavibhaṅga

ဟေတုပစ္စယဝိဘင်း

Pucchā – tenāvuso [Pg.126] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena abhidhammapiṭake sattasu pakaraṇesu sattame paṭṭhānamahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattame pañhāvāre pucchāvissajjanāsaṅkhyāvārasaṅkhātesu tīsu vāresu vissajjanāvāre hetupaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်၊ သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရားသည် အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ခုနစ်ကျမ်းတို့တွင် ခုနစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ပဋ္ဌာန်းမဟာပကရဏကျမ်း၊ နှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ပဋ္ဌာန်းတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမိကပဋ္ဌာန်း၊ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ကုသလတိက၊ ခုနစ်ပါးသော မဟာဝါရတို့တွင် ခုနစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ပဉှာဝါရ၌ ပုစ္ဆာဝါရ၊ ဝိဿဇ္ဇနာဝါရ၊ သင်္ချာဝါရ ဟုဆိုအပ်သော ဝါရသုံးပါးတို့တွင် ဝိဿဇ္ဇနာဝါရ၌ ဟေတုပစ္စယဝိဘင်းကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu sattame anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattame pañhāvāre paccayānulomapaccayapaccanīya paccayānuloma paccanīyapaccaya paccayanīyānulomasaṅkhātesu catūsu nayesu paṭhame paccayānulomanaye pucchāvāravissajjanāvārasaṅkhyāvārasaṅkhātesu tīsupi vāresu dutiye vissajjanāvāre hetupaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo. Kusalā hetū cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ hetupaccayena [Pg.127] paccayo. Kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ မြတ်စွာဘုရားသည် အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ခုနစ်ကျမ်းတို့တွင် ခုနစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာန်း မဟာပကရဏကျမ်း၊ နှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ပဋ္ဌာန်းတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမိကပဋ္ဌာန်း၊ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ကုသလတိက၊ ခုနစ်ပါးသော မဟာဝါရတို့တွင် ခုနစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ပဉှာဝါရ၌ ပစ္စယာနုလောမ၊ ပစ္စယပစ္စနိယ၊ ပစ္စယာနုလောမပစ္စနိယ၊ ပစ္စယပစ္စနိယာနုလောမ ဟုဆိုအပ်သော နယလေးပါးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ပစ္စယာနုလောမနယ၌ ပုစ္ဆာဝါရ၊ ဝိဿဇ္ဇနာဝါရ၊ သင်္ချာဝါရ ဟုဆိုအပ်သော ဝါရသုံးပါးတို့တွင် ဒုတိယမြောက် ဝိဿဇ္ဇနာဝါရ၌ ဟေတုပစ္စယဝိဘင်းကို ‘ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြု၏၊ ကုသိုလ်ဟိတ်တို့သည် ယှဉ်ဖက်ခန္ဓာတို့အား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုကုန်၏။ ကုသိုလ်တရားသည် အဗျာကတတရားအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြု၏၊ ကုသိုလ်ဟိတ်တို့သည် စိတ္တဇရုပ်တို့အား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုကုန်၏။ ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအားလည်းကောင်း၊ အဗျာကတတရားအားလည်းကောင်း ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြု၏၊ ကုသိုလ်ဟိတ်တို့သည် ယှဉ်ဖက်ခန္ဓာတို့အားလည်းကောင်း၊ စိတ္တဇရုပ်တို့အားလည်းကောင်း ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် အကျိုးပြုကုန်၏’ ဟူ၍ ဤသို့စသော နည်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

… ‘‘Kusalo [Pg.129] dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayattakānaṃ khandhānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū cittasamuṭṭhānaṃ rūpānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo’’.

... 'ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ ကုသိုလ်ဟိတ်တို့သည် ယှဉ်ဖက်ခန္ဓာတို့အား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြသည်။ ကုသိုလ်တရားသည် အဗျာကတတရားအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ ကုသိုလ်ဟိတ်တို့သည် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ် (စိတ္တဇရုပ်) တို့အား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြသည်။ ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအားလည်းကောင်း၊ အဗျာကတတရားအားလည်းကောင်း ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ ကုသိုလ်ဟိတ်တို့သည် ယှဉ်ဖက်ခန္ဓာတို့အားလည်းကောင်း၊ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တို့အားလည်းကောင်း ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြသည်' ဟု (ဟောတော်မူအပ်၏)။

Ārammaṇapaccayavibhaṅga

အာရမ္မဏပစ္စည်းဝိဘင်း

Pucchā – tenāvuso…pe… sammāsambuddhena abhidhammapiṭake sattasu pakaraṇesu sattame paṭṭhānamahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattame pañhāvāre catūsu nayesu paṭhame paccayānulomanaye pucchāvissajjanāsaṅkhyāvārasaṅkhātesu tīsu vāresu dutiye vissajjanāvāre hetupaccayavibhaṅgādīsu catuvīsatiyā vibhaṅgesu dutiyo ārammaṇapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

အမေး - ငါ့သျှင်... ထို့ကြောင့်... သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ကျမ်းခုနစ်ကျမ်းတို့တွင် သတ္တမမြောက် ဖြစ်သော ပဋ္ဌာန်းမဟာကျမ်းကြီး၌၊ ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ကျမ်းတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမိကပဋ္ဌာန်း၌၊ တိက ၂၂ ပါးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ကုသလတိက၌၊ မဟာဝါရ ၇ ပါးတို့တွင် သတ္တမဖြစ်သော ပဉှာဝါရ၌၊ နယ ၄ ပါးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ပစ္စယာနုလောမနယ၌၊ အမေးအဖြေသင်္ချာဝါရဟု ဆိုအပ်သော ဝါရ ၃ ပါးတို့တွင် ဒုတိယဖြစ်သော ဝိဿဇ္ဇနာဝါရ၌၊ ဟေတုပစ္စည်းဝိဘင်းအစရှိသော ဝိဘင်း ၂၄ ပါးတို့တွင် ဒုတိယဖြစ်သော အာရမ္မဏပစ္စည်းဝိဘင်းကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake [Pg.130] bhante sattasu pakaraṇesu sattame anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattame pañhāvāre catūsu nayesu paṭhame paccayānulomanaye tīsu ca vāresu dutiye vibhaṅgavāre hetupaccayavibhaṅgādīsu catuvīsatiyā vibhaṅgesu dutiyo ārammaṇapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo, dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ paccavekkhati, pubbe suciṇṇāni paccavekkhati, jhānā vuṭṭhahitvā jhānaṃ paccavekkhati, sekkhā gotrabhuṃ paccavekkhanti, vodānaṃ paccavekkhanti, sekkhā maggā vuṭṭhahitvā maggaṃ paccavekkhanti, sekkhā vā puthujjanā vā kusalaṃ aniccato dukkhato anattato vipassanti, cetopariyañāṇena kusalacittasamaṅgissa cittaṃ jānanti, ākāsānañcāyatanakusalaṃ viññāṇañcāyatanakusalassa ārammaṇapaccayena paccayo. Ākiñcaññāyatanakusalaṃ nevasaññānāsaññāyatanakusalassa ārammaṇapaccayena paccayo. Kusalā khandhā iddhividhañāṇassa, cetopariyañāṇassa, pubbenivāsānussatiñāṇassa, yathākammupagañāṇassa, anāgataṃsañāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ကျမ်းခုနစ်ကျမ်းတို့တွင် သတ္တမမြောက် ဖြစ်သော အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာန်း မဟာကျမ်းကြီး၌၊ ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ကျမ်းတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမိကပဋ္ဌာန်း၌၊ တိက ၂၂ ပါးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ကုသလတိက၌၊ မဟာဝါရ ၇ ပါးတို့တွင် သတ္တမဖြစ်သော ပဉှာဝါရ၌၊ နယ ၄ ပါးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ပစ္စယာနုလောမနယ၌၊ ဝါရ ၃ ပါးတို့တွင် ဒုတိယဖြစ်သော ဝိဘင်္ဂဝါရ၌၊ ဟေတုပစ္စည်းဝိဘင်းအစရှိသော ဝိဘင်း ၂၄ ပါးတို့တွင် ဒုတိယဖြစ်သော အာရမ္မဏပစ္စည်းဝိဘင်းကို 'ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ အလှူပေး၍၊ သီလဆောက်တည်၍၊ ဥပုသ်စောင့်သုံး၍ ထိုကုသိုလ်ကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်၏၊ ရှေးက ကောင်းစွာပြုဖူးသော ကုသိုလ်တို့ကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်၏၊ ဈာန်မှထ၍ ဈာန်ကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်၏၊ သက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဂေါတြဘူစိတ်ကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်ကြ၏၊ ဝေါဒါနစိတ်ကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်ကြ၏၊ သက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မဂ်မှထ၍ မဂ်ကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်ကြ၏၊ သက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်သော်လည်းကောင်း၊ ပုထုဇဉ်တို့သည်သော်လည်းကောင်း ကုသိုလ်တရားကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု ဝိပဿနာရှုကြ၏၊ စေတောပရိယဉာဏ်ဖြင့် ကုသိုလ်စိတ်နှင့် ပြည့်စုံသူ၏ စိတ်ကို သိကြ၏၊ အာကာသာနဉ္စာယတနကုသိုလ်သည် ဝိညာဏဉ္စာယတနကုသိုလ်အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ အာကိဉ္စညာယတနကုသိုလ်သည် နေဝသညာနာသညာယတနကုသိုလ်အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ ကုသိုလ်ခန္ဓာတို့သည် ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ်၊ စေတောပရိယဉာဏ်၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်၊ ယထာကမ္မူပဂဉာဏ်၊ အနာဂတံသဉာဏ်တို့အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်' ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Adhipatipaccayavibhaṅga

အဓိပတိပစ္စည်းဝိဘင်း

Pucchā – abhidhammapiṭake [Pg.133] āvuso sattasu pakaraṇesu sattame paṭṭhānamahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhānesu bāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattame pañhāvāre catūsu nayesu paṭhame paccayānulomanaye pucchāvissajjanāsaṅkhyāsaṅkhātesu tīsu vāresu dutiye vissajjanāsaṅkhāte vibhaṅgavāre hetupaccayavibhaṅgādīsu catuvīsatiyā vibhaṅgesu tatiyo adhipatipaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

အမေး - ငါ့သျှင်... အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ကျမ်းခုနစ်ကျမ်းတို့တွင် သတ္တမမြောက် ဖြစ်သော ပဋ္ဌာန်းမဟာကျမ်းကြီး၌၊ ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ကျမ်းတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမိကပဋ္ဌာန်း၌၊ တိက ၂၂ ပါးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ကုသလတိက၌၊ မဟာဝါရ ၇ ပါးတို့တွင် သတ္တမဖြစ်သော ပဉှာဝါရ၌၊ နယ ၄ ပါးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ပစ္စယာနုလောမနယ၌၊ အမေးအဖြေသင်္ချာဟု ဆိုအပ်သော ဝါရ ၃ ပါးတို့တွင် ဒုတိယဖြစ်သော အဖြေဟု ဆိုအပ်သော ဝိဘင်္ဂဝါရ၌၊ ဟေတုပစ္စည်းဝိဘင်းအစရှိသော ဝိဘင်း ၂၄ ပါးတို့တွင် တတိယဖြစ်သော အဓိပတိပစ္စည်းဝိဘင်းကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu sattame anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne bāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattame pañhāvāre catūsu nayesu paṭhame paccayānulomanaye pucchāvissajjanāsaṅkhyāsaṅkhātesu tīsu vāresu dutiye vissajjanāsaṅkhāte vibhaṅgavāre hetupaccayavibhaṅgādīsu catuvīsatiyā vibhaṅgesu tatiyo adhipatipaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa adhipatipaccayena paccayo. Ārammaṇādhipati, sahajātādhipati. Ārammaṇādhipati–dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ garuṃ katvā paccavekkhati. Pubbe suciṇṇāni garuṃ katvā paccavekkhati, jhānā vuṭṭhahitvā jhānaṃ garuṃ katvā paccavekkhati, sekkhā gotrabhuṃ garuṃ katvā paccavekkhanti, vodānaṃ garuṃ katvā paccavekkhanti, sekkhā maggā vuṭṭhahitvā maggaṃ garuṃ katvā paccavekkhanti. Sahajātādhipati–kusalādhipati sampayuttakānaṃ khandhānaṃ adhipatipaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ကျမ်းခုနစ်ကျမ်းတို့တွင် သတ္တမမြောက် ဖြစ်သော အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာန်း မဟာကျမ်းကြီး၌၊ ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ကျမ်းတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမိကပဋ္ဌာန်း၌၊ တိက ၂၂ ပါးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ကုသလတိက၌၊ မဟာဝါရ ၇ ပါးတို့တွင် သတ္တမဖြစ်သော ပဉှာဝါရ၌၊ နယ ၄ ပါးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော ပစ္စယာနုလောမနယ၌၊ အမေးအဖြေသင်္ချာဟု ဆိုအပ်သော ဝါရ ၃ ပါးတို့တွင် ဒုတိယဖြစ်သော အဖြေဟု ဆိုအပ်သော ဝိဘင်္ဂဝါရ၌၊ ဟေတုပစ္စည်းဝိဘင်းအစရှိသော ဝိဘင်း ၂၄ ပါးတို့တွင် တတိယဖြစ်သော အဓိပတိပစ္စည်းဝိဘင်းကို 'ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား အဓိပတိပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ အာရမ္မဏာဓိပတိ၊ သဟဇာတာဓိပတိဟူ၍ (နှစ်ပါးရှိ၏)။ အာရမ္မဏာဓိပတိကား - အလှူပေး၍၊ သီလဆောက်တည်၍၊ ဥပုသ်စောင့်သုံး၍ ထိုကုသိုလ်ကို ဂရုတစိုက် (လေးမြတ်စွာ) ပြန်လည်ဆင်ခြင်၏၊ ရှေးက ကောင်းစွာပြုဖူးသော ကုသိုလ်တို့ကို ဂရုတစိုက် ပြန်လည်ဆင်ခြင်၏၊ ဈာန်မှထ၍ ဈာန်ကို ဂရုတစိုက် ပြန်လည်ဆင်ခြင်၏၊ သက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဂေါတြဘူစိတ်ကို ဂရုတစိုက် ပြန်လည်ဆင်ခြင်ကြ၏၊ ဝေါဒါနစိတ်ကို ဂရုတစိုက် ပြန်လည်ဆင်ခြင်ကြ၏၊ သက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မဂ်မှထ၍ မဂ်ကို ဂရုတစိုက် ပြန်လည်ဆင်ခြင်ကြ၏။ သဟဇာတာဓိပတိကား - ကုသိုလ်အဓိပတိသည် ယှဉ်ဖက်ခန္ဓာတို့အား အဓိပတိပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်' ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Anantarapaccayavibhaṅga

အနန္တရပစ္စည်းဝိဘင်း

Pucchā – tenāvuso [Pg.137] bhagavatā…pe… catuttho anantarapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

အမေး - ငါ့သျှင်... ထိုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည်...ပ... စတုတ္ထမြောက် ဖြစ်သော အနန္တရပစ္စည်းဝိဘင်းကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… catuttho anantarapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa anantarapaccayena paccayo, purimā purimā kusalā khandhā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ khandhānaṃ anantarapaccayena paccayo. Anulomaṃ gotrabhussa, anulomaṃ vodānassa, gotrabhu maggassa, vodānaṃ maggassa anantarapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

အဖြေ - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌...ပ... စတုတ္ထမြောက် ဖြစ်သော အနန္တရပစ္စည်းဝိဘင်းကို 'ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား အနန္တရပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ ရှေးဦးဖြစ်သော ကုသိုလ်ခန္ဓာတို့သည် နောက်နောက်ဖြစ်သော ကုသိုလ်ခန္ဓာတို့အား အနန္တရပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြသည်။ အနုလုံသည် ဂေါတြဘူအားလည်းကောင်း၊ အနုလုံသည် ဝေါဒါနအားလည်းကောင်း၊ ဂေါတြဘူသည် မဂ်အားလည်းကောင်း၊ ဝေါဒါနသည် မဂ်အားလည်းကောင်း အနန္တရပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်' ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသည်။

Sahajātapaccayavibhaṅga

သဟဇာတပစ္စည်းဝိဘင်း

Pucchā – tenāvuso…pe… [Pg.138] chaṭṭho sahajātapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

အမေး - ငါ့သျှင်... ထို့ကြောင့်... ဆဋ္ဌမမြောက် ဖြစ်သော သဟဇာတပစ္စည်းဝိဘင်းကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake [Pg.139] bhante…pe… chaṭṭho sahajātapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa sahajātapaccayena paccayo, kusalo eko khandho tiṇṇannaṃ khandhānaṃ sahajātapaccayena paccayo, tayo khandhā ekassa khandhassa sahajātapaccayena paccayo, dve dvinnaṃ khandhānaṃ sahajātapaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa sahajātapaccayena paccayo, kusalā khandhā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ sahajātapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား...ပ... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ ဆဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သော သဟဇာတပစ္စယဝိဘင်းကို “ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏၊ ကုသိုလ်ဖြစ်သော နာမ်ခန္ဓာတစ်ပါးသည် နာမ်ခန္ဓာသုံးပါးအား သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏၊ နာမ်ခန္ဓာသုံးပါးသည် နာမ်ခန္ဓာတစ်ပါးအား သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏၊ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ပါးသည် နာမ်ခန္ဓာနှစ်ပါးအား သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ ကုသိုလ်တရားသည် အဗျာကတတရားအား သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏၊ ကုသိုလ်ဖြစ်သော နာမ်ခန္ဓာတို့သည် စိတ္တဇရုပ်တို့အား သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏” ဟူ၍ ဤသို့စသော နည်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါ၏။

Upanissayapaccayavibhaṅga

ဥပနိဿယပစ္စယဝိဘင်း

Pucchā – tenāvuso [Pg.140] bhagavatā…pe… navamo upanissayapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်...ပ... ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ကိုးခုမြောက်ဖြစ်သော ဥပနိဿယပစ္စယဝိဘင်းကို အဘယ်သို့လျှင် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… navamo upanissayapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo. Ārammaṇūpanissayo, anantarūpanissayo, pakatūpanissayo. Ārammaṇūpanissayo–dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā kaṃ garuṃ katvā paccavekkhati…pe…

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား...ပ... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ ကိုးခုမြောက်ဖြစ်သော ဥပနိဿယပစ္စယဝိဘင်းကို “ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ အာရမ္မဏူပနိဿယ၊ အနန္တရူပနိဿယ၊ ပကတူပနိဿယဟူ၍ (သုံးပါးရှိ၏)။ အာရမ္မဏူပနိဿယဟူသည် - အလှူပေး၍၊ သီလဆောက်တည်၍၊ ဥပုသ်စောင့်သုံး၍ ထိုကောင်းမှုကို အလေးဂရုပြု၍ ပြန်လည်ဆင်ခြင်၏...ပ...

Pakatūpanissayo – saddhaṃ [Pg.141] upanissāya dānaṃ deti sīlaṃ samādiyati uposathakammaṃ karoti, jhānaṃ uppādeti, vipassanaṃ uppādeti, maggaṃ uppādeti, abhiññaṃ uppādeti, samāpattiṃ uppādetī’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ပကတူပနိဿယဟူသည် - သဒ္ဓါတရားကို အမှီပြု၍ အလှူပေး၏၊ သီလဆောက်တည်၏၊ ဥပုသ်စောင့်သုံး၏၊ ဈာန်ကို ဖြစ်စေ၏၊ ဝိပဿနာကို ဖြစ်စေ၏၊ မဂ်ကို ဖြစ်စေ၏၊ အဘိညာဉ်ကို ဖြစ်စေ၏၊ သမာပတ်ကို ဖြစ်စေ၏” ဟူ၍ ဤသို့စသော နည်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါ၏။

Purejātapaccayavibhaṅga

ပုရေဇာတပစ္စယဝိဘင်း

Pucchā – tenāvuso…pe… [Pg.144] dasamo purejātapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်...ပ... တစ်ဆယ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ပုရေဇာတပစ္စယဝိဘင်းကို အဘယ်သို့လျှင် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… dasamo purejātapaccayavibhaṅgo ‘‘abyākato dhammo abyākatassa dhammassa purejātapaccayena paccayo. Ārammaṇapurejātaṃ, vatthupurejātaṃ. Ārammaṇapurejātaṃ–arahā cakkhuṃ aniccato dukkhato anattato vipassati. Ghānaṃ, jivhaṃ, kāyaṃ, rūpe, sadde, gandhe, rase, phoṭṭhabbe, vatthuṃ aniccato dukkhato anattato vipassati. Dibbena cakkhunā rūpaṃ passati, dibbāya sotadhātuyā saddaṃ suṇāti, rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇassa, saddāyatanaṃ sotaviññāṇassa, gandhāyatanaṃ ghānaviññāṇassa, rasāyatanaṃ jivhāviññāṇassa, phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇassa purejātapaccayena paccayo. Vatthupurejātaṃ–cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇassa, sotāyatanaṃ sotaviññāṇassa, ghānāyatanaṃ ghānaviññāṇassa, jivhāyatanaṃ jivhāviññāṇassa, kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇassa, vatthu vipākābyākatānaṃ kriyābyākatānaṃ khandhānaṃ purejātapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား...ပ... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ တစ်ဆယ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ပုရေဇာတပစ္စယဝိဘင်းကို “အဗျာကတတရားသည် အဗျာကတတရားအား ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ အာရမ္မဏပုရေဇာတ၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတဟူ၍ (နှစ်ပါးရှိ၏)။ အာရမ္မဏပုရေဇာတဟူသည် - ရဟန္တာအရှင်မြတ်သည် စက္ခုပသာဒကို မမြဲ၊ ဆင်းရဲ၊ အနတ္တဟု ဝိပဿနာရှု၏။ ဃာန၊ ဇိဝှာ၊ ကာယ၊ ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၊ ဝတ္ထုရုပ်ကို မမြဲ၊ ဆင်းရဲ၊ အနတ္တဟု ဝိပဿနာရှု၏။ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ဖြင့် ရူပါရုံကို မြင်၏၊ ဒိဗ္ဗသောတဓာတ်ဖြင့် အသံကို ကြား၏၊ ရူပါယတနသည် စက္ခုဝိညာဉ်အားလည်းကောင်း၊ သဒ္ဒါယတနသည် သောတဝိညာဉ်အားလည်းကောင်း၊ ဂန္ဓာယတနသည် ဃာနဝိညာဉ်အားလည်းကောင်း၊ ရသာယတနသည် ဇိဝှာဝိညာဉ်အားလည်းကောင်း၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနသည် ကာယဝိညာဉ်အားလည်းကောင်း ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ ဝတ္ထုပုရေဇာတဟူသည် - စက္ခာယတနသည် စက္ခုဝိညာဉ်အားလည်းကောင်း၊ သောတာယတနသည် သောတဝိညာဉ်အားလည်းကောင်း၊ ဃာနာယတနသည် ဃာနဝိညာဉ်အားလည်းကောင်း၊ ဇိဝှါယတနသည် ဇိဝှာဝိညာဉ်အားလည်းကောင်း၊ ကာယာယတနသည် ကာယဝိညာဉ်အားလည်းကောင်း၊ ဝတ္ထုရုပ်သည် ဝိပါက်အဗျာကတ၊ ကရိယာအဗျာကတဖြစ်သော နာမ်ခန္ဓာတို့အား ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏” ဟူ၍ ဤသို့စသော နည်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါ၏။

Kammapaccayavibhaṅga

ကမ္မပစ္စယဝိဘင်း

Pucchā – tenāvuso [Pg.147] bhagavatā…pe… terasamo kammapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်...ပ... ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် တစ်ဆယ့်သုံးခုမြောက်ဖြစ်သော ကမ္မပစ္စယဝိဘင်းကို အဘယ်သို့လျှင် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… terasamo kammapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa kammapaccayena paccayo, kusalā cetanā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kammapaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa kammapaccayena paccayo. Sahajātā, nānākkhaṇikā. Sahajātā–kusalā cetanā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ kammapaccayena paccayo. Nānākkhaṇikā–kusalā cetanā vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo. Kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa kammapaccayena paccayo. Kusalā cetanā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား...ပ... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ တစ်ဆယ့်သုံးခုမြောက်ဖြစ်သော ကမ္မပစ္စယဝိဘင်းကို “ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား ကမ္မပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏၊ ကုသိုလ်စေတနာသည် သမ္ပယုတ္တခန္ဓာတို့အား ကမ္မပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ ကုသိုလ်တရားသည် အဗျာကတတရားအား ကမ္မပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ သဟဇာတ၊ နာနာک္ခဏိကဟူ၍ (နှစ်ပါးရှိ၏)။ သဟဇာတဟူသည် - ကုသိုလ်စေတနာသည် စိတ္တဇရုပ်တို့အား ကမ္မပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ နာနာက္ခဏိကဟူသည် - ကုသိုလ်စေတနာသည် ဝိပါက်နာမ်ခန္ဓာတို့အားလည်းကောင်း၊ ကမ္မဇရုပ် (ကဋတ္တာရုပ်) တို့အားလည်းကောင်း ကမ္မပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအားလည်းကောင်း၊ အဗျာကတတရားအားလည်းကောင်း ကမ္မပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ ကုသိုလ်စေတနာသည် သမ္ပယုတ္တခန္ဓာတို့အားလည်းကောင်း၊ စိတ္တဇရုပ်တို့အားလည်းကောင်း ကမ္မပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏” ဟူ၍ ဤသို့စသော နည်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါ၏။

Āhārapaccayavibhaṅga

အာဟာရပစ္စယဝိဘင်း

Pucchā – tenāvuso…pe… [Pg.150] pannarasamo āhārapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်...ပ... တစ်ဆယ့်ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော အာဟာရပစ္စယဝိဘင်းကို အဘယ်သို့လျှင် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… pannarasamo āhārapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa āhārapaccayena paccayo. Kusalā āhārā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ āhārapaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa āhārapaccayena paccayo. Kusalā āhārā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ āhārapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား...ပ... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ တစ်ဆယ့်ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော အာဟာရပစ္စယဝိဘင်းကို “ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား အာဟာရပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ ကုသိုလ်ဖြစ်သော အာဟာရတို့သည် သမ္ပယုတ္တခန္ဓာတို့အား အာဟာရပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ ကုသိုလ်တရားသည် အဗျာကတတရားအား အာဟာရပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ ကုသိုလ်ဖြစ်သော အာဟာရတို့သည် စိတ္တဇရုပ်တို့အား အာဟာရပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏” ဟူ၍ ဤသို့စသော နည်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါ၏။

Indriyapaccayavibhaṅga

ဣန္ဒြိယပစ္စယဝိဘင်း

Pucchā – tenāvuso [Pg.151] bhagavatā…pe… soḷasamo indriyapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်...ပ... ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် တစ်ဆယ့်ခြောက်ခုမြောက်ဖြစ်သော ဣန္ဒြိယပစ္စယဝိဘင်းကို အဘယ်သို့လျှင် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… soḷasamo indriyapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa indriyapaccayena paccayo, kusalo indriyā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ indriyapaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa indriyapaccayena paccayo, kusalā indriyā cittasamuṭṭhānānaṃ [Pg.152] rūpānaṃ indriyapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား...ပ... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ တစ်ဆယ့်ခြောက်ခုမြောက်ဖြစ်သော ဣန္ဒြိယပစ္စယဝိဘင်းကို “ကုသိုလ်တရားသည် ကုသိုလ်တရားအား ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏၊ ကုသိုလ်ဖြစ်သော ဣန္ဒြေတို့သည် သမ္ပယုတ္တခန္ဓာတို့အား ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏။ ကုသိုလ်တရားသည် အဗျာကတတရားအား ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏၊ ကုသိုလ်ဖြစ်သော ဣန္ဒြေတို့သည် စိတ္တဇရုပ်တို့အား ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပြု၏” ဟူ၍ ဤသို့စသော နည်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါ၏။

Saṅkhyāvāra

သင်္ချာဝါရ

Pucchā – tenāvuso…pe… [Pg.154] pucchāvissajjanāsaṅkhyāvārasaṅkhātesu tīsu vāresu tatiyo saṅkhyāvāro kathaṃ vitthārato vibhajitvā desito.

မေးခွန်း - ငါ့သျှင်...ပ... ပုစ္ဆာဝါရ၊ ဝိဿဇ္ဇနာဝါရ၊ သင်္ချာဝါရဟု ဆိုအပ်သော ဝါရသုံးပါးတို့တွင် တတိယမြောက်ဖြစ်သော သင်္ချာဝါရကို အဘယ်သို့လျှင် အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… tatiyo saṅkhyāvāro ‘‘hetuyā satta, ārammaṇe nava, adhipatiyā dasa, anantara samanantare satta, sahajāte nava, aññamaññe tīṇi, nissaye terasa, upanissaye nava, purejāte pacchājāte āsevane tīṇi[Pg.155], kamme satta, vipāke ekaṃ, āhāre indriye jhāne magge satta, sampayutte tīṇi, vippayutte pañca, atthiyā terasa, natthiyā vigate satta, avigate terasā’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.

အဖြေ။ ။ အရှင်ဘုရား... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌...ပ... တတိယမြောက် သင်္ချာဝါရကို ‘ဟေတုပစ္စည်း၌ ခုနစ်ခု၊ အာရမ္မဏပစ္စည်း၌ ကိုးခု၊ အဓိပတိပစ္စည်း၌ ဆယ်ခု၊ အနန္တရပစ္စည်းနှင့် သမနန္တရပစ္စည်းတို့၌ ခုနစ်ခု၊ သဟဇာတပစ္စည်း၌ ကိုးခု၊ အညမညပစ္စည်း၌ သုံးခု၊ နိဿယပစ္စည်း၌ တစ်ဆယ့်သုံးခု၊ ဥပနိဿယပစ္စည်း၌ ကိုးခု၊ ပုရေဇာတပစ္စည်း၊ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းနှင့် အာသေဝနပစ္စည်းတို့၌ သုံးခု၊ ကမ္မပစ္စည်း၌ ခုနစ်ခု၊ ဝိပါကပစ္စည်း၌ တစ်ခု၊ အာဟာရပစ္စည်း၊ ဣန္ဒြိယပစ္စည်း၊ ဈာနပစ္စည်းနှင့် မဂ္ဂပစ္စည်းတို့၌ ခုနစ်ခု၊ သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း၌ သုံးခု၊ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း၌ ငါးခု၊ အတ္ထိပစ္စည်း၌ တစ်ဆယ့်သုံးခု၊ နတ္ထိပစ္စည်းနှင့် ဝိဂတပစ္စည်းတို့၌ ခုနစ်ခု၊ အဝိဂတပစ္စည်း၌ တစ်ဆယ့်သုံးခု’ ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါ၏။

Hetu [Pg.156] sahajāta nissaya atthi avigatanti satta, hetu sahajāta aññamañña nissaya atthi avigatanti tīṇi, hetu sahajāta aññamañña nissaya sampayutta atthi avigatanti tīṇi …

ဟေတု၊ သဟဇာတ၊ နိဿယ၊ အတ္ထိ၊ အဝိဂတဟူ၍ ခုနစ်ခု။ ဟေတု၊ သဟဇာတ၊ အညမည၊ နိဿယ၊ အတ္ထိ၊ အဝိဂတဟူ၍ သုံးခု။ ဟေတု၊ သဟဇာတ၊ အညမည၊ နိဿယ၊ သမ္ပယုတ္တ၊ အတ္ထိ၊ အဝိဂတဟူ၍ သုံးခု...။

Vedanātika paṭiccavāra

ဝေဒနာတိက ပဋိစ္စဝါရ

Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… paṭhamaṃ kusalattikaṃ vitthārato vibhajitvā tadanantaraṃ avasesā vedanāttikādayo ekavīsatitikā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitā.

အမေး။ ။ ငါ့သျှင်... ထိုမြတ်စွာဘုရားသည်...ပ... ရှေးဦးစွာ ကုသလတိကကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူပြီးနောက် ထိုမှတစ်ပါး ကြွင်းကျန်သော ဝေဒနာတိကအစရှိကုန်သော နှစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော တိကတို့ကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… paṭhamaṃ kusalattikaṃ vitthārato vibhajitvā tadanantaraṃ avasesā vedanāttikādayo ekavīsatitikā [Pg.157] ‘‘sukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭicca sukhāya vedanāya sampayutto dhammo uppajjati hetupaccayā. Sukhāya vedanāya sampayuttaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca dve khandhā, dve khandhe paṭicca eko khandho, paṭisandhikkhaṇe sukhāya vedanāya sampayuttaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca dve khandhā, dve khandhe paṭicca eko khandho’’ti evamādinā ca. Vipākaṃ dhammaṃ paṭicca vipāko dhammo uppajjati hetupaccayā. Vipākaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā, paṭisandhikkhaṇe vipākaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Vipākaṃ dhammaṃ paṭicca nevavipākanavipākadhammadhammo uppajjati hetupaccayā, vipāke khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānarūpaṃ, paṭisandhikkhaṇe vipāke khandhe paṭicca kaṭattārūpaṃ, khandhe paṭicca vatthū’’ti evamādinā ca ekekasmiṃ tike sattahi sattahi mahāvārehi ekekasmiñca mahāvāre catūhi catūhi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitā.

အဖြေ။ ။ အရှင်ဘုရား... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌...ပ... ရှေးဦးစွာ ကုသလတိကကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူပြီးနောက် ထိုမှတစ်ပါး ကြွင်းကျန်သော ဝေဒနာတိကအစရှိကုန်သော နှစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော တိကတို့ကို ‘သုခဝေဒနာနှင့် ယှဉ်သော တရားကို စွဲ၍ သုခဝေဒနာနှင့် ယှဉ်သော တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏။ သုခဝေဒနာနှင့် ယှဉ်သော နာမ်ခန္ဓာတစ်ခုကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာတစ်ခု ဖြစ်၏၊ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ သုခဝေဒနာနှင့် ယှဉ်သော နာမ်ခန္ဓာတစ်ခုကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာတစ်ခု ဖြစ်၏’ ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ‘ဝိပါက်တရားကို စွဲ၍ ဝိပါက်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဝိပါက်နာမ်ခန္ဓာတစ်ခုကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာသုံးခုတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ နာမ်ခန္ဓာသုံးခုတို့ကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာတစ်ခု ဖြစ်၏၊ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဝိပါက်နာမ်ခန္ဓာတစ်ခုကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာသုံးခုတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ နာမ်ခန္ဓာသုံးခုတို့ကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာတစ်ခု ဖြစ်၏၊ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ ဖြစ်ကုန်၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘ဝိပါက်တရားကို စွဲ၍ ဝိပါက်လည်းမဟုတ် ဝိပါက်၏အကျိုးလည်းမဟုတ်သော တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏၊ ဝိပါက်နာမ်ခန္ဓာတို့ကို စွဲ၍ စိတ္တဇရုပ် ဖြစ်၏၊ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဝိပါက်နာမ်ခန္ဓာတို့ကို စွဲ၍ ကဋတ္တာရုပ် ဖြစ်၏၊ နာမ်ခန္ဓာတို့ကို စွဲ၍ ဝတ္ထုရုပ် ဖြစ်၏’ ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း တိကတစ်ခုချင်းစီ၌ ခုနစ်ခုစီသော မဟာဝါရတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မဟာဝါရတစ်ခုချင်းစီ၌ လေးခုစီသော နည်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါ၏။

Dukapaṭṭhāna

ဒုကပဋ္ဌာန်း

Pucchā – tenāvuso…pe… [Pg.158] tikapaṭṭhānādīsu chasu antogadhapaṭṭhānādīsu paṭhamaṃ tikapaṭṭhānaṃ desetvā tadanantaraṃ dukapaṭṭhānaṃ kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အမေး။ ။ ငါ့သျှင်... တိကပဋ္ဌာန်းအစရှိကုန်သော ပဋ္ဌာန်းခြောက်မျိုးတို့တွင် ရှေးဦးစွာ ပထမဖြစ်သော တိကပဋ္ဌာန်းကို ဟောကြားတော်မူပြီးနောက် ထိုမှတစ်ပါး ဒုကပဋ္ဌာန်းကို အဘယ်သို့ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… tikapaṭṭhānādīsu chasu antogadhapaṭṭhānādīsu paṭhamaṃ tikapaṭṭhānaṃ vibhajitvā tadanantaraṃ dukapaṭṭhānaṃ ‘‘hetuṃ dhammaṃ paṭicca hetu dhammo uppajjati hetupaccayā, alobhaṃ paṭicca adoso amoho, adosaṃ paṭicca alobho amoho, amohaṃ paṭicca alobho adoso. Lobhaṃ paṭicca moho, mohaṃ paṭicca lobho, dosaṃ paṭicca moho, mohaṃ paṭicca doso’’ti evamādinā ca. Saraṇaṃ dhammaṃ paṭicca saraṇo dammo uppajjati hetupaccayā, saraṇaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Saraṇaṃ dhammaṃ paṭicca araṇo dhammo uppajjati hetupaccayā, saraṇo khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ. Saraṇaṃ dhammaṃ paṭicca saraṇo ca araṇo ca dhammā uppajjanti hetupaccayā. Saraṇaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca [Pg.159] rūpa’’nti evamādinā ca. Ekekasmiṃ duke sattahi sattahi mahāvārehi ekekasmiñca mahāvāre catūhi catūhi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

အဖြေ။ ။ အရှင်ဘုရား... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌...ပ... တိကပဋ္ဌာန်းအစရှိကုန်သော ပဋ္ဌာန်းခြောက်မျိုးတို့တွင် ရှေးဦးစွာ တိကပဋ္ဌာန်းကို ဝေဖန်တော်မူပြီးနောက် ထိုမှတစ်ပါး ဒုကပဋ္ဌာန်းကို ‘ဟိတ်ဖြစ်သော တရားကို စွဲ၍ ဟိတ်ဖြစ်သော တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏၊ အလောဘကို စွဲ၍ အဒေါသ၊ အမောဟတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ အဒေါသကို စွဲ၍ အလောဘ၊ အမောဟတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ အမောဟကို စွဲ၍ အလောဘ၊ အဒေါသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ လောဘကို စွဲ၍ မောဟ ဖြစ်၏၊ မောဟကို စွဲ၍ လောဘ ဖြစ်၏၊ ဒေါသကို စွဲ၍ မောဟ ဖြစ်၏၊ မောဟကို စွဲ၍ ဒေါသ ဖြစ်၏’ ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ‘သရဏတရား (ကိလေသာနှင့်တကွဖြစ်သော တရား) ကို စွဲ၍ သရဏတရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏၊ သရဏဖြစ်သော နာမ်ခန္ဓာတစ်ခုကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာသုံးခုတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ နာမ်ခန္ဓာသုံးခုတို့ကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာတစ်ခု ဖြစ်၏၊ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ ဖြစ်ကုန်၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘သရဏတရားကို စွဲ၍ အရဏတရား (ကိလေသာကင်းသော တရား) သည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏၊ သရဏဖြစ်သော နာမ်ခန္ဓာတို့ကို စွဲ၍ စိတ္တဇရုပ် ဖြစ်၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘သရဏတရားကို စွဲ၍ သရဏတရားနှင့် အရဏတရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ သရဏဖြစ်သော နာမ်ခန္ဓာတစ်ခုကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာသုံးခုနှင့် စိတ္တဇရုပ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ နာမ်ခန္ဓာသုံးခုတို့ကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာတစ်ခုနှင့် စိတ္တဇရုပ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုနှင့် စိတ္တဇရုပ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏’ ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း ဒုကတစ်ခုချင်းစီ၌ ခုနစ်ခုစီသော မဟာဝါရတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မဟာဝါရတစ်ခုချင်းစီ၌ လေးခုစီသော နည်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါ၏။

Saraṇaṃ dhammaṃ paṭicca saraṇo dhammo uppajjati hetupaccayā, saraṇaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve

သရဏတရားကို စွဲ၍ သရဏတရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏၊ သရဏဖြစ်သော နာမ်ခန္ဓာတစ်ခုကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာသုံးခုတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ နာမ်ခန္ဓာသုံးခုတို့ကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာတစ်ခု ဖြစ်၏၊ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခု...

Khandhe [Pg.160] paṭicca dve khandhā …

...နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ကို စွဲ၍ နာမ်ခန္ဓာနှစ်ခုတို့ ဖြစ်ကုန်၏...။

Dukatikapaṭṭhāna dukadukapaṭṭhāna

ဒုကတိကပဋ္ဌာန်း ဒုကဒုကပဋ္ဌာန်း

Pucchā – tenāvuso…pe… tikapaṭṭhānādīsu chasu antogadhapaṭṭhānesu paṭhamaṃ tikapaṭṭhānañca dutiyaṃ dukapaṭṭhānañca vibhajitvā tadavasesāni dukatikapaṭṭhānādīni cattāro paṭṭhānāni kathaṃ vibhajitvā desitāni.

အမေး။ ။ ငါ့သျှင်... တိကပဋ္ဌာန်းအစရှိကုန်သော ပဋ္ဌာန်းခြောက်မျိုးတို့တွင် ရှေးဦးစွာ ပထမဖြစ်သော တိကပဋ္ဌာန်းနှင့် ဒုတိယဖြစ်သော ဒုကပဋ္ဌာန်းတို့ကို ဝေဖန်တော်မူပြီးနောက် ထိုမှတစ်ပါး ကြွင်းကျန်သော ဒုကတိကပဋ္ဌာန်းအစရှိကုန်သော ပဋ္ဌာန်းလေးမျိုးတို့ကို အဘယ်သို့ ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… tikapaṭṭhānādīsu chasu antogadhapaṭṭhānesu paṭhamaṃ tikapaṭṭhānañca dutiyaṃ dukapaṭṭhānañca vibhajitvā tadavasesā [Pg.161] dukatikapaṭṭhānādayo ‘‘hetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca hetu kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Hetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca nahetu kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Hetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca hetu kusalo ca nahetu kusalo ca dhammā uppajjanti hetupaccayā, nahetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca nahetu kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā, nahetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca hetu kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā, nahetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca hetu kusalo ca nahetu kusalo ca dhammā uppajjanti hetupaccayā’’ti evamādinā vitthārato vibhajitvā desitāni.

အဖြေ။ ။ အရှင်ဘုရား... အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌...ပ... တိကပဋ္ဌာန်းအစရှိကုန်သော ပဋ္ဌာန်းခြောက်မျိုးတို့တွင် ရှေးဦးစွာ ပထမဖြစ်သော တိကပဋ္ဌာန်းနှင့် ဒုတိယဖြစ်သော ဒုကပဋ္ဌာန်းတို့ကို ဝေဖန်တော်မူပြီးနောက် ထိုမှတစ်ပါး ကြွင်းကျန်သော ဒုကတိကပဋ္ဌာန်းအစရှိသည်တို့ကို ‘ဟိတ်လည်းဖြစ် ကုသိုလ်လည်းဖြစ်သော တရားကို စွဲ၍ ဟိတ်လည်းဖြစ် ကုသိုလ်လည်းဖြစ်သော တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဟိတ်လည်းဖြစ် ကုသိုလ်လည်းဖြစ်သော တရားကို စွဲ၍ ဟိတ်မဟုတ်သော ကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဟိတ်လည်းဖြစ် ကုသိုလ်လည်းဖြစ်သော တရားကို စွဲ၍ ဟိတ်လည်းဖြစ် ကုသိုလ်လည်းဖြစ်သော တရားနှင့် ဟိတ်မဟုတ်သော ကုသိုလ်တရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ ဟိတ်မဟုတ်သော ကုသိုလ်တရားကို စွဲ၍ ဟိတ်မဟုတ်သော ကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဟိတ်မဟုတ်သော ကုသိုလ်တရားကို စွဲ၍ ဟိတ်လည်းဖြစ် ကုသိုလ်လည်းဖြစ်သော တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဟိတ်မဟုတ်သော ကုသိုလ်တရားကို စွဲ၍ ဟိတ်လည်းဖြစ် ကုသိုလ်လည်းဖြစ်သော တရားနှင့် ဟိတ်မဟုတ်သော ကုသိုလ်တရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏’ ဟူ၍ ဤသို့စသည်ဖြင့် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါ၏။

Dhammapaccanīyapaṭṭhāna

ဓမ္မပစ္စနီယပဋ္ဌာန်း

Pucchā – tenāvuso [Pg.163] bhagavatā…pe… paṭhamaṃ dhammānulomapaṭṭhānaṃ vibhajitvā tadanantaraṃ dutiyaṃ dhammapaccanīyapaṭṭhānaṃ kathaṃ vibhajitvā desitaṃ.

အမေး။ ။ ငါ့သျှင်... ထိုမြတ်စွာဘုရားသည်...ပ... ရှေးဦးစွာ ပထမဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမပဋ္ဌာန်းကို ဝေဖန်တော်မူပြီးနောက် ထိုမှတစ်ပါး ဒုတိယဖြစ်သော ဓမ္မပစ္စနီယပဋ္ဌာန်းကို အဘယ်သို့ ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… paṭhamaṃ dhammānulomapaṭṭhānaṃ vibhajitvā tadanantaraṃ dutiyaṃ dhammapaccanīyapaṭṭhānaṃ ‘‘nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca nakusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Akusalābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca akusalābyākatā tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca naakusalo dhammo uppajjati hetu paccayā. Vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca [Pg.164] rūpaṃ. Paṭisandhikkhaṇe…pe… nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca naabyākato dhammo uppajjati hetupaccayā. Akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā’’ti evamādinā tikapaṭṭhānādīhi chahi antogadhapaṭṭhānehi ekekasmiñca tikapaṭṭhāne dukapaṭṭhāne dukatikapaṭṭhāne tikadukapaṭṭhāne tikatikapaṭṭhāne dukadukapaṭṭhāne sattahi sattahi mahāvārehi ekekasmiñca mahāvāre catūhi catūhi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ ...ပ... ပထမဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမပဋ္ဌာန်းကို ခွဲခြား၍၊ ထို့နောက် ဒုတိယဖြစ်သော ဓမ္မပစ္စနီယပဋ္ဌာန်းကို 'နကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ နကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်၏။ အကုသိုလ် အဗျာကတဖြစ်သော ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ် အဗျာကတဖြစ်သော ခန္ဓာသုံးပါးနှင့် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာသုံးပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာတစ်ပါးနှင့် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါးနှင့် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ နကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ နအကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်၏။ ဝိပါက်အဗျာကတ ကြိယာအဗျာကတဖြစ်သော ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာသုံးပါးနှင့် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာသုံးပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာတစ်ပါးနှင့် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါးနှင့် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ...ပ... နကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ နအဗျာကတတရားသည် ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်၏။ အကုသိုလ်ဖြစ်သော ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာသုံးပါး၊ ခန္ဓာသုံးပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာတစ်ပါး၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါး ဖြစ်၏' ဟူ၍ ဤသို့စသော တိကပဋ္ဌာန်း အစရှိသော အတွင်းဝင် ပဋ္ဌာန်းခြောက်ပါးတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီသော တိကပဋ္ဌာန်း၊ ဒုကပဋ္ဌာန်း၊ ဒုကတိကပဋ္ဌာန်း၊ တိကဒုကပဋ္ဌာန်း၊ တိကတိကပဋ္ဌာန်း၊ ဒုကဒုကပဋ္ဌာန်းတို့၌ ခုနစ်ပါးစီ ခုနစ်ပါးစီသော မဟာဝါရတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီသော မဟာဝါရ၌ လေးပါးစီ လေးပါးစီသော နည်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပြီ။

Dhammānulomapaccanīyapaṭṭhāna

ဓမ္မာနုလောမပစ္စနီယပဋ္ဌာန်း

Pucchā – tenāvuso [Pg.165] bhagavatā…pe… tatiyaṃ dhammānulomapaccanīyapaṭṭhānaṃ kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ...ပ... တတိယဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမပစ္စနီယပဋ္ဌာန်းကို အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake…pe… tatiyaṃ dhammānulomapaccanīyapaṭṭhānaṃ ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca nakusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Kusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānarūpaṃ. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca naakusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca naabyākato dhammo uppajjati hetupaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca naakusalo ca naabyākato ca dhammā uppajjanti hetupaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca [Pg.166] tayo khandhā…pe… dve khandhe paṭicca dve khandhā. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca nakusalo ca naakusalo ca dhammā uppajjanti hetupaccayā. Kusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānarūpa’’nti evamādinā bhante tikapaṭṭhānādīhi chahi antogadhapaṭṭhānehi ekekasmiñca tikapaṭṭhāne dukapaṭṭhāne tikadukapaṭṭhāne dukatikapaṭṭhāne tikatikapaṭṭhāne dukadukapaṭṭhāne sattahi sattahi mahāvārehi ekekasmiñca mahāvāre catūhi catūhi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

ဖြေကြားချက် - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ ...ပ... တတိယဖြစ်သော ဓမ္မာနုလောမပစ္စနီယပဋ္ဌာန်းကို 'ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ နကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်၏။ ကုသိုလ်ခန္ဓာတို့ကို အကြောင်းပြု၍ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ဖြစ်၏။ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ နအကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်၏။ ကုသိုလ်ဖြစ်သော ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာသုံးပါးနှင့် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာသုံးပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာတစ်ပါးနှင့် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါးနှင့် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ နအဗျာကတတရားသည် ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်၏။ ကုသိုလ်ဖြစ်သော ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာသုံးပါး၊ ခန္ဓာသုံးပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာတစ်ပါး၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါး ဖြစ်၏။ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ နအကုသိုလ်တရားနှင့် နအဗျာကတတရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ကုသိုလ်ဖြစ်သော ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာသုံးပါး ...ပ... ခန္ဓာနှစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါး ဖြစ်၏။ ကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ နကုသိုလ်တရားနှင့် နအကုသိုလ်တရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ကုသိုလ်ခန္ဓာတို့ကို အကြောင်းပြု၍ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ဖြစ်၏' ဟူ၍ ဤသို့စသော အရှင်ဘုရား၊ တိကပဋ္ဌာန်း အစရှိသော အတွင်းဝင် ပဋ္ဌာန်းခြောက်ပါးတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီသော တိကပဋ္ဌာန်း၊ ဒုကပဋ္ဌာန်း၊ တိကဒုကပဋ္ဌာန်း၊ ဒုကတိကပဋ္ဌာန်း၊ တိကတိကပဋ္ဌာန်း၊ ဒုကဒုကပဋ္ဌာန်းတို့၌ ခုနစ်ပါးစီ ခုနစ်ပါးစီသော မဟာဝါရတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီသော မဟာဝါရ၌ လေးပါးစီ လေးပါးစီသော နည်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပြီ။

Dhammapaccanīyānulomapaṭṭhāna

ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမပဋ္ဌာန်း

Pucchā – tenāvuso [Pg.167] bhagavatā…pe… dhammānulomādīsu padhānabhūtesu catūsu paṭṭhānesu catutthaṃ pariyosānabhūtaṃ dhammapaccanīyānulomapaṭṭhānaṃ kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

မေးခွန်း - ငါ့ရှင်၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ...ပ... ဓမ္မာနုလောမအစရှိသော အဓိကဖြစ်ကုန်သော ပဋ္ဌာန်းလေးပါးတို့တွင် စတုတ္ထဖြစ်သော အဆုံးသတ်ဖြစ်သော ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမပဋ္ဌာန်းကို အဘယ်သို့ အကျယ်အားဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူသနည်း။

Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… dhammānulomapaṭṭhānādīsu catūsu padhānabhūtesu mahāpaṭṭhānesu catutthaṃ pariyosānabhūtaṃ dhammapaccanīyānulomapaṭṭhānaṃ ‘‘nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati hetupaccayā, akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca naakusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Akusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānarūpaṃ, vipākābyākataṃ kriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ…pe… dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Khandhe paṭicca vatthu, vatthuṃ paṭicca khandhā. Nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca naabyākato dhammo uppajjati hetupaccayā, akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā’’ti evamādinā tikapaṭṭhānādīhi cāti antogadhapabhedapaṭṭhānehi ekekasmiñca tikapaṭṭhāne dukapaṭṭhāne dukatikatikadukatikatikadukadukapaṭṭhāne paṭiccavārādīhi sattahi mahāvārehi ekekasmiñca mahāvāre paccayānulomādīhi catūhi catūhi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.

ဖြေကြားချက် - အရှင်ဘုရား၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၌ ...ပ... ဓမ္မာနုလောမအစရှိသော အဓိကဖြစ်ကုန်သော မဟာပဋ္ဌာန်းလေးပါးတို့တွင် စတုတ္ထဖြစ်သော အဆုံးသတ်ဖြစ်သော ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမပဋ္ဌာန်းကို 'နကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်၏၊ အကုသိုလ်ဖြစ်သော ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာသုံးပါး၊ ခန္ဓာသုံးပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာတစ်ပါး၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါး ဖြစ်၏။ နကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ နအကုသိုလ်တရားသည် ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်၏။ အကုသိုလ်ခန္ဓာတို့ကို အကြောင်းပြု၍ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်လည်းကောင်း၊ ဝိပါက်အဗျာကတ ကြိယာအဗျာကတဖြစ်သော ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာသုံးပါးနှင့် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်လည်းကောင်း ...ပ... ခန္ဓာနှစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါးနှင့် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ခန္ဓာတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဝတ္ထုရုပ်၊ ဝတ္ထုရုပ်ကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာတို့ ဖြစ်၏။ နကုသိုလ်တရားကို အကြောင်းပြု၍ နအဗျာကတတရားသည် ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်၏၊ အကုသိုလ်ဖြစ်သော ခန္ဓာတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာသုံးပါး၊ ခန္ဓာသုံးပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာတစ်ပါး၊ ခန္ဓာနှစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ ခန္ဓာနှစ်ပါး ဖြစ်၏' ဟူ၍ ဤသို့စသော တိကပဋ္ဌာန်း အစရှိသော အတွင်းဝင် ကွဲပြားသော ပဋ္ဌာန်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီသော တိကပဋ္ဌာန်း၊ ဒုကပဋ္ဌာန်း၊ ဒုကတိကပဋ္ဌာန်း၊ တိကဒုကပဋ္ဌာန်း၊ တိကတိကပဋ္ဌာန်း၊ ဒုကဒုကပဋ္ဌာန်းတို့၌ ပဋိစ္စဝါရ အစရှိသော ခုနစ်ပါးသော မဟာဝါရတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီသော မဟာဝါရ၌ ပစ္စယာနုလောမ အစရှိသော လေးပါးစီ လေးပါးစီသော နည်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရားသည် အကျယ်အားဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပြီ။