နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් වූ අරහත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාරය වේවා.

အဘိဓမ္မပိဋက

අභිධර්ම පිටකය

သံဂါယနဿ ပုစ္ဆာ ဝိဿဇ္ဇနာ

සංගායනාවෙහි ප්‍රශ්න සහ විසර්ජන

ပုစ္ဆာ – ပဌမမဟာသံဂီတိကာလေ [Pg.1] အာဝုသော ဓမ္မသံဂါဟကာ မဟာကဿပါဒယော မဟာထေရဝရာ ပေါရာဏသံဂီတိကာရာ ပဌမံ ဝိနယပိဋကံ သံဂါယိတွာ သုတ္တန္တပိဋကေ စ ဒီဃမဇ္ဈိမသံယုတ္တအင်္ဂုတ္တရသံခါတေ စတ္တာရော မဟာနိကာယေ သံဂါယိတွာ တဒနန္တရံ ကိံ နာမ ပါဝစနံ သံဂါယိံသု.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ප්‍රථම මහා සංගායනා සමයෙහි ධර්ම සංගාහක වූ මහා කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ පුරාණ සංගීතිකාරක මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා පළමුව විනය පිටකය සංගායනා කොට, සූත්‍ර පිටකයෙහි දීඝ, මජ්ඣිම, සංයුත්ත, අංගුත්තර යැයි කියනු ලබන සතර මහා නිකායන් සංගායනා කොට, ඉන් අනතුරුව කුමන නම් වූ බුද්ධ වචනයක් සංගායනා කළ සේක් ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ပဌမမဟာသံဂီတိကာလေ ဘန္တေ ဓမ္မသံဂါဟကာ မဟာကဿပါဒယော မဟာထေရဝရာ ပေါရာဏသံဂီတိကာရာ ပဌမံ ဝိနယပိဋကံ သံဂါယိတွာ သုတ္တန္တပိဋကေ စ ဒီဃမဇ္ဈိမသံယုတ္တအင်္ဂုတ္တရသံခါတေ စတ္တာရော နိကာယေ သံဂါယိတွာ တဒနန္တရံ အဘိဓမ္မပိဋကံ နာမ ပါဝစနံ သံဂါယိံသု.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, ප්‍රථම මහා සංගායනා සමයෙහි ධර්ම සංගාහක වූ මහා කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ පුරාණ සංගීතිකාරක මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා පළමුව විනය පිටකය සංගායනා කොට, සූත්‍ර පිටකයෙහි දීඝ, මජ්ඣිම, සංයුත්ත, අංගුත්තර යැයි කියනු ලබන සිව් නිකායන් සංගායනා කොට, ඉන් අනතුරුව අභිධර්ම පිටකය නම් වූ බුද්ධ වචනය සංගායනා කළ සේක.

ပုစ္ဆာ – ဣမိဿမ္ပိ [Pg.2] အာဝုသော ဆဋ္ဌသံဂီတိယံ သကလဉ္စေဝ ဝိနယပိဋကံ သံဂီတံ, တေ စ စတ္တာရော မဟာနိကာယာ. ကာလော ဒါနိ အာဝုသော သမ္ပတ္တော အဘိဓမ္မပိဋကံ သံဂါယိတုံ, တသ္မာဟံ တံ တတ္ထ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာနိ ပုစ္ဆိဿာမိ. အဘိဓမ္မော နာမေသ အာဝုသော ကေနဋ္ဌေန အဘိဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, මේ හයවන සංගායනාවෙහි ද මුළු විනය පිටකයම සහ ඒ සතර මහා නිකායෝ ද සංගායනා කරන ලදහ. ඇවැත්නි, දැන් අභිධර්ම පිටකය සංගායනා කිරීමට කාලය පැමිණ තිබේ. එබැවින් මම එහිදී විමසිය යුතු කරුණු ඔබ වහන්සේගෙන් විමසමි. ඇවැත්නි, මේ අභිධර්මය යන්න කුමන අර්ථයකින් 'අභිධර්මය' යැයි කියනු ලැබේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ဓမ္မာတိရေက ဓမ္မဝိသေသဋ္ဌေန ဘန္တေ အဘိဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, ධර්මාතිරේක (ධර්මයේ අතිරේක බව) සහ ධර්මවිශේෂ (ධර්මයේ සුවිශේෂී බව) යන අර්ථයෙන් 'අභිධර්මය' යැයි කියනු ලැබේ.

ပုစ္ဆာ – သော [Pg.5] ပနေသ အာဝုသော အဘိဓမ္မော ကေန ကတ္ထ ကဒါ စ အဓိဂတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ මේ අභිධර්මය කවුරුන් විසින්, කොහිදී, කවදා අවබෝධ කරගන්නා ලද්දක්ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – သော ခေါ ဘန္တေ အဘိဓမ္မော သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေန မဟာဗောဓိမဏ္ဍမူလေ ဝေသာခပုဏ္ဏမိယံ ယထာဘူတံ အဓိဂတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, ඒ අභිධර්මය සර්වඥ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මහා බෝධි මණ්ඩලයේදී (බෝ මැඩදී), වෙසක් පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනක, යථාභූත ලෙස (තත්ත්වාකාරයෙන්) අවබෝධ කරගන්නා ලදී.

ပုစ္ဆာ – ကတ္ထ ပနေသ အာဝုသော အဘိဓမ္မော ဘဂဝတာ ကဒါ စ ဝိစိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, මේ අභිධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කොහිදී, කවදා මෙනෙහි කරන (විමසන) ලද්දක්ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – သော ခေါ ဘန္တေ အဘိဓမ္မော ဘဂဝတာ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ ရတနဃရသတ္တာဟေ ဝိစိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, ඒ අභිධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මහා බෝධි මණ්ඩලයේ රත්නඝර සතියේදී මෙනෙහි කරන ලදී.

ပုစ္ဆာ – ကတ္ထ [Pg.7] ပနေသ အာဝုသော အဘိဓမ္မော ဘဂဝတာ ကဒါ ကဿတ္ထာယ စ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, මේ අභිධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කොහිදී, කවදා, කවුරුන් උදෙසා දේශනා කරන ලද්දක්ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – သော ခေါ ဘန္တေ အဘိဓမ္မော ဘဂဝတာ ဒေဝေသု တာဝတိံသေသု ပါရိစ္ဆတ္တကမူလမှိ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ အဘိသမ္ဗောဓိတော သတ္တမေ ဝဿေ မာတရံ ပမုခံ ကတွာ ဒသဟိ စက္ကဝါဠသဟဿေဟိ အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ ဒေဝတာနံ စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထာယ အန္တော ဝဿံ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, ඒ අභිධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්, බුද්ධත්වයෙන් සත්වන වර්ෂයෙහි, තව්තිසා දෙව්ලොව පරසතු රුක් මුල පඬුඇඹුල් ශෛලාසනයෙහි වැඩහිඳ, මාතෘ දිව්‍ය පුත්‍රයා ප්‍රමුඛ කොට දස දහසක් සක්වළින් පැමිණ රැස්ව සිටි දේවතාවුන්ට සතර ඕඝයන්ගෙන් එතෙර වීම පිණිස වස් කාලය පුරා දේශනා කරන ලදී.

ပုစ္ဆာ – ကေနေသ [Pg.8] အာဝုသော အဘိဓမ္မော ပဌမံ မနုဿလောကေ ပတိဂ္ဂဟိတော, ကဿ စ ပုန တေန ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, මේ අභිධර්මය මිනිස් ලොවදී ප්‍රථමයෙන් පිළිගන්නා ලද්දේ කවුරුන් විසින්ද? නැවත උන්වහන්සේ විසින් එය කා හට දේශනා කරන ලද්දක්ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အာယသ္မတာ ဘန္တေ သာရိပုတ္တတ္ထေရေန ဓမ္မသေနာပတိနာ ဧသ အဘိဓမ္မော ပဌမံ မနုဿလောကေ ပတိဂ္ဂဟိတော, တေနေဝ ဘန္တေ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တတ္ထေရေန အတ္တနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, ධර්ම සේනාපති වූ ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් මේ අභිධර්මය මිනිස් ලොවදී ප්‍රථමයෙන් පිළිගන්නා ලදී. ස්වාමීනි, ඒ ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින්ම තමන් වහන්සේගේ සද්ධිවිහාරික වූ පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට දේශනා කරන ලදී.

ပုစ္ဆာ – ကေ [Pg.11] အာဝုသော သိက္ခန္တိ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, කවුරුන් (මෙය) හදාරත්ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – သေခါ စ ဘန္တေ ပုထုဇ္ဇနာ ကလျာဏကာ စ သိက္ခန္တိ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, ශෛක්‍ෂ (මාර්ගඵලලාභී) පුද්ගලයෝ ද, කල්‍යාණ පෘථග්ජනයෝ ද හදාරති.

ပုစ္ဆာ – ကေ အာဝုသော သိက္ခိတသိက္ခာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, හික්මී අවසන් වූවෝ (හදාරා නිම කළ අය) කවුරුන්ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အရဟန္တော ဘန္တေ သိက္ခိတသိက္ခာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, රහතන් වහන්සේලා හික්මී අවසන් වූවෝ වෙති.

ပုစ္ဆာ – ကေ [Pg.12] အာဝုသော ဓာရေန္တိ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, කවුරුන් (මෙය) දරා ගනිත්ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ယေသံ ဘန္တေ ဝတ္တတိ, တေ ဓာရေန္တိ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, යමෙකුට (එය) සුදුසු වේද (යෝග්‍ය වේද), ඔවුහු දරා ගනිති.

ပုစ္ဆာ – ကဿ အာဝုသော ဝစနံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, මෙය කාගේ වචනයක්ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ဘဂဝတော ဘန္တေ ဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, භාග්‍යවත් වූ අරහත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනයකි.

ပုစ္ဆာ – ကေနာဝုသော [Pg.13] အာဘတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, මෙය (අප වෙත) ගෙනෙන ලද්දේ කවුරුන් විසින්ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ပရံပရာယ ဘန္တေ အာဘတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, (ආචාර්ය) පරම්පරාවෙන් ගෙනෙන ලද්දකි.

ဓမ္မသင်္ဂဏီ

ධම්මසංගණී

ပုစ္ဆာ – သော [Pg.14] ပနေသ အာဝုသော အဘိဓမ္မော ဓမ္မသင်္ဂဏိဝိဘင်္ဂါဒိပကရဏပရိစ္ဆေဒဝသေန သတ္တဝိဓော. တေသု ပဌမံ ဘဂဝတာ ကတရံ ပကရဏံ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ මේ අභිධර්මය ධම්මසංගණී, විභංග ආදී ප්‍රකරණ බෙදීම් වශයෙන් සප්ත ප්‍රකරණ (සත් වැදෑරුම්) වේ. ඒ අතුරෙන්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ප්‍රථමයෙන් දේශනා කරන ලද්දේ කවර ප්‍රකරණයක්ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ပဌမံ ဘန္တေ ဓမ္မသင်္ဂဏိပကရဏံ ဘဂဝတာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ප්‍රථමයෙන් දේශනා කරන ලද්දේ ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයයි.

ပုစ္ဆာ – ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ အာဝုသော အတ္ထိ မာတိကာ, အတ္ထိ ပဒဘာဇနီယံ. တေသု မာတိကံ နိက္ခိပန္တေန ဘဂဝတာ ကတံ နိက္ခိတ္တာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ධම්මසංගණියෙහි මාතිකා ද ඇත, පදභාජනීය ද ඇත. ඒ අතුරෙන්, මාතිකා තබන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඒවා කෙසේ දක්වන (තබන) ලද්දේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – မာတိကံ ဘန္တေ နိက္ခိပန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ. သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ. ဝိပါကာ ဓမ္မာ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဒွါဝီသတိယာ တိကာနံ ဝသေန. ‘‘ဟေတူ ဓမ္မာ န ဟေတူ ဓမ္မာ. သဟေတုကာ ဓမ္မာ အဟေတုကာ ဓမ္မာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, මාතිකා තබන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්, 'කුසල ධර්ම, අකුසල ධර්ම, අව්‍යාකෘත ධර්ම. සුඛ වේදනාවෙන් සම්ප්‍රයුක්ත ධර්ම, දුක්ඛ වේදනාවෙන් සම්ප්‍රයුක්ත ධර්ම, අදුක්ඛමසුඛ වේදනාවෙන් සම්ප්‍රයුක්ත ධර්ම. විපාක ධර්ම, විපාක ධර්ම ස්වභාවය ඇති ධර්ම, විපාක ද නොවන විපාක ධර්ම ස්වභාවය ඇති ද නොවන ධර්ම' යනාදී වශයෙන් විසිදෙකක් වූ තිකයන්ගේ (තිභාගයන්ගේ) වශයෙන් ද, 'හේතු ධර්ම, හේතු නොවන ධර්ම. සහේතුක ධර්ම, අහේතුක ධර්ම.

ဟေတုသမ္ပယုတ္တာ [Pg.15] ဓမ္မာ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ. ဟေတူ စေဝ ဓမ္မာ သဟေတုကာ စ သဟေတုကာ စေဝ ဓမ္မာ န စ ဟေတူ. ဟေတူ စေဝ ဓမ္မာ ဟေတုသမ္ပယုတ္တာ စ ဟေတုသမ္ပယုတ္တာ စေဝ ဓမ္မာ န စ ဟေတူ. န ဟေတူ ခေါ ပန ဓမ္မာ သဟေတုကာပိ အဟေတုကာပီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဒုကသတာနဉ္စ ဝသေန မာတိကာ နိက္ခိတ္တာ.

හේතු සම්ප්‍රයුක්ත ධර්ම, හේතු විප්‍රයුක්ත ධර්ම. හේතු ද වූ සහේතුක ද වූ ධර්ම, සහේතුක ද වූ හේතු නොවන ද වූ ධර්ම. හේතු ද වූ හේතු සම්ප්‍රයුක්ත ද වූ ධර්ම, හේතු සම්ප්‍රයුක්ත ද වූ හේතු නොවන ද වූ ධර්ම. හේතු නොවන නමුත් සහේතුක ද වූ අහේතුක ද වූ ධර්ම' යනාදී වශයෙන් සියයක් වූ දුකයන්ගේ (ද්විත්වයන්ගේ) වශයෙන් මාතිකා දක්වන ලදී.

ကာမာဝစရကုသလ

කාමාවචර කුසලය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.16] အာဝုသော ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ ပဒဘာဇနီယေ စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍေ ကုသလာ ဓမ္မာတိပဒဿ အတ္ထံ ဝိဘဇန္တေန ဘဂဝတာ ကထံ ကာမာဝစရကုသလံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ධම්මසංගණියෙහි පදභාජනීයයට අයත් චිත්තුප්පාද කාණ්ඩයෙහි 'කුසලා ධම්මා' යන පදයෙහි අර්ථය බෙදා දක්වන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කාමාවචර කුසලය විස්තර සහිතව බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ කෙසේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဓမ္မသင်္ဂဏိပကရဏေ စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍေ ကုသလာ ဓမ္မာတိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဘဇန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ. ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ သောမနဿသဟဂတံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဝါ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ဝါ ရသာရမ္မဏံ ဝါ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဝါ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ ယံ ယံ ဝါ ပနာရဗ္ဘ. တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတိ ဝေဒနာ ဟောတိ သညာ ဟောတိ စေတနာ ဟောတိ စိတ္တံ ဟောတိ ဝိတက္ကော ဟောတိ ဝိစာရော ဟောတိ ပီတိ ဟောတိ သုခံ ဟောတိ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ ဟောတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ကာမာဝစရကုသလံ တီဟိ မဟာဝါရေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයෙහි චිත්තුප්පාද කාණ්ඩයෙහි 'කුසලා ධම්මා' යන පදයෙහි අර්ථය බෙදා දක්වන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් 'කුසල් ධර්ම කවරහුද? යම් කලෙක සෝමනස්ස සහගත ඥානසම්ප්‍රයුක්ත වූ, රූපාරම්මණයක් හෝ ශබ්දාරම්මණයක් හෝ ගන්ධාරම්මණයක් හෝ රසාරම්මණයක් හෝ ඵොට්ඨබ්බාරම්මණයක් හෝ ධර්මාරම්මණයක් හෝ වෙනත් යම් අරමුණක් අරභයා හෝ කාමාවචර කුසල් සිතක් උපන්නේ වෙයිද, ඒ සමයෙහි ස්පර්ශය වෙයි, වේදනාව වෙයි, සංඥාව වෙයි, චේතනාව වෙයි, සිත වෙයි, විතර්කය වෙයි, විචාරය වෙයි, ප්‍රීතිය වෙයි, සැපය වෙයි, චිත්ත ඒකග්ගතාවය වෙයි' යනාදී වශයෙන් කාමාවචර කුසලය මහා වාරයන් තුනකින් බෙදා දක්වමින් දේශනා කරන ලදී.

ရူပါဝစရကုသလ

රූපාවචර කුසලය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.18] အာဝုသော ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိယံ စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍေ ကုသလာ ဓမ္မာတိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဘဇန္တေန ဘဂဝတာ ကထံ ရူပါဝစရကုသလဉ္စ အရူပါဝစရကုသလဉ္စ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ධම්මසංගණී පාලියෙහි චිත්තුප්පාද කාණ්ඩයෙහි 'කුසලා ධම්මා' යන පදයෙහි අර්ථය බෙදා දක්වන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් රූපාවචර කුසලය ද අරූපාවචර කුසලය ද විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ කෙසේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ရူပါဝစရကုသလဉ္စ အရူပါဝစရကုသလဉ္စ ဘန္တေ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ. ယသ္မိံ သမယေ ရူပူပပတ္တိယာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိတက္ကံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ပထဝီကသိဏ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, රූපාවචර කුසල් සහ අරූපාවචර කුසල් ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් “කුසල් දහම් කවරහුද? යම් කලෙක රූප ලෝකයෙහි උපත පිණිස මාර්ගය වඩන්නේද, කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල් දහම්වලින් වෙන්ව, විතර්ක සහිත වූ, විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයිද, පථවී කසිණය...” යනාදී වශයෙන් විස්තර සහිතව දේශනා කරන ලදී.

လောကုတ္တရာကုသလ

ලෝකෝත්තර කුසල්

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.21] အာဝုသော ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိယံ စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍေ ကုသလာ ဓမ္မာတိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဘဇန္တေန ဘဂဝတာ ကထံ လောကုတ္တရကုသလံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයේ ධම්මසංගණී පාළියෙහි චිත්තුප්පාද කණ්ඩයේ ‘කුසලා ධම්මා’ යන පදයේ අර්ථය බෙදා දක්වන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ලෝකෝත්තර කුසල් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ කෙසේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍေ ကုသလာ ဓမ္မာတိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဘဇန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ. ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတိ နိယျာနိကံ အပစယဂါမိံ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟာနာယ ပဌမာယ ဘူမိယာ ပတ္တိယာ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ဒုက္ခပဋိပဒံ ဒန္ဓာဘိည’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ လောကုတ္တရကုသလံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයෙහි චිත්තුප්පාද කණ්ඩයේ ‘කුසලා ධම්මා’ යන පදයේ අර්ථය බෙදා දක්වන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් “කුසල් දහම් කවරහුද? යම් කලෙක (සංසාරයෙන්) නික්ම යන්නා වූ, කෙලෙස් නසන්නා වූ, දෘෂ්ටිගතයන් ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස, ප්‍රථම භූමියට (සෝතාපත්ති මාර්ගයට) පැමිණීම පිණිස ලෝකෝත්තර ධ්‍යානය වඩයිද, කාමයන්ගෙන් වෙන්වම ...පෙ... දුෂ්කර ප්‍රතිපදාවෙන් යුතුව හෙමින් අවබෝධ වන ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයිද...” යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ලෝකෝත්තර කුසල් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

အကုသလ

අකුසල්

ပုစ္ဆာ – တတ္ထေဝ [Pg.23] အာဝုသော အကုသလာ ဓမ္မာတိ မာတိကာပဒဿ အတ္ထံ ဝိဘဇန္တေန ဘဂဝတာ ကထံ အကုသလံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, එහිම ‘අකුසලා ධම්මා’ යන මාතිකා පදයේ අර්ථය බෙදා දක්වන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අකුසල් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ කෙසේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တတ္ထေဝ ဘန္တေ အကုသလာ ဓမ္မာတိ မာတိကာပဒဿ အတ္ထံ ဝိဘဇန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ အကုသလာ. ယသ္မိံ သမယေ အကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ သောမနဿသဟဂတံ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ္တံ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ သဒ္ဓါရမ္မဏံ ဝါ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ဝါ ရသာရမ္မဏံ ဝါ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဝါ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ ယံ ယံ ဝါ ပနာရဗ္ဘ. တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတိ ဝေဒနာ ဟောတိ သညာ ဟောတိ စေတနာ ဟောတိ စိတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ အကုသလံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, එහිම ‘අකුසලා ධම්මා’ යන මාතිකා පදයේ අර්ථය බෙදා දක්වන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් “අකුසල් දහම් කවරහුද? යම් කලෙක සෝමනස්ස සහගත වූ, දෘෂ්ටිගත සම්ප්‍රයුක්ත වූ, රූපාරම්මණයක් හෝ ශබ්දාරම්මණයක් හෝ ගන්ධාරම්මණයක් හෝ රසාරම්මණයක් හෝ පොට්ඨබ්බාරම්මණයක් හෝ ධම්මාරම්මණයක් හෝ යම් යම් අරමුණක් ඇසුරු කොට අකුසල් සිතක් උපදීද, ඒ සමයෙහි ස්පර්ශය වෙයි, වේදනාව වෙයි, සංඥාව වෙයි, චේතනාව වෙයි, සිත වෙයි...” යනාදී වශයෙන් අකුසල් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

အဗျာကတ

අබ්‍යාකත

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ အာဝုသော ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိယံ စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍရူပကဏ္ဍေသု အဗျာကတာ ဓမ္မာတိ မာတိကာပဒဿ အတ္ထံ ဝိဘဇန္တေန [Pg.24] ဘဂဝတာ ကထံ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයේ ධම්මසංගණී පාළියෙහි චිත්තුප්පාද කණ්ඩය සහ රූප කණ්ඩය යන මෙහි ‘අබ්‍යාකතා ධම්මා’ යන මාතිකා පදයේ අර්ථය බෙදා දක්වන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අබ්‍යාකත ධර්මයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ කෙසේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ အဗျာကတာ ဓမ္မာတိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဘဇန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ အဗျာကတာ. ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရဿ ကုသလဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဝိပါကံ စက္ခုဝိညာဏံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ ဥပေက္ခာသဟဂတံ ရူပါရမ္မဏံ. တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတိ ဝေဒနာ ဟောတိ သညာ ဟောတိ စေတနာ ဟောတိ စိတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ စ စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍေ, ရူပကဏ္ဍေ စ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ အဗျာကတာ. ကုသလာကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဝိပါကာ ကာမာဝစရာ ရူပါဝစရာ အရူပါဝစရာ အပရိယာပန္နာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော သညာက္ခန္ဓော သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝိညာဏက္ခန္ဓော. ယေ စ ဓမ္မာ ကိရိယာ နေဝ ကုသလာ နာကုသလာ န စ ကမ္မဝိပါကာ. သဗ္ဗဉ္စ ရူပံ အသင်္ခတာ စ ဓာတု. ဣမေ ဓမ္မာ အဗျာကတာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ စ အဗျာကတာ ဓမ္မာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයෙහි ‘අබ්‍යාකතා ධම්මා’ යන පදයේ අර්ථය බෙදා දක්වන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් චිත්තුප්පාද කණ්ඩයෙහි “අබ්‍යාකත දහම් කවරහුද? යම් කලෙක කාමාවචර කුසල් කර්මයන් කළ බැවින්, රැස් කළ බැවින්, එහි විපාක වූ, උපේක්ෂා සහගත වූ, රූපාරම්මණ ඇත්තා වූ චක්ඛුවිඤ්ඤාණය උපදීද, ඒ සමයෙහි ස්පර්ශය වෙයි, වේදනාව වෙයි, සංඥාව වෙයි, චේතනාව වෙයි, සිත වෙයි...” යනාදී වශයෙන් ද, රූප කණ්ඩයෙහි “අබ්‍යාකත දහම් කවරහුද? කුසල් අකුසල් දහම්වල විපාක වූ කාමාවචර, රූපාවචර, අරූපාවචර, අපරියාපන්න (ලෝකෝත්තර) වූ වේදනාක්ඛන්ධය, සංඥාක්ඛන්ධය, සංඛාරක්ඛන්ධය, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධය ද, කුසල් ද නොවන, අකුසල් ද නොවන, කර්ම විපාක ද නොවන යම් ක්‍රියා ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද, සියලු රූපය ද, අසංඛත ධාතුව (නිවන) ද යන මොහු අබ්‍යාකත ධර්මයෝ වෙති” යනාදී වශයෙන් ද අබ්‍යාකත ධර්මයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဝိဘင်္ဂ

විභංග

ပုစ္ဆာ – သတ္တသု [Pg.26] အာဝုသော အဘိဓမ္မပ္ပကရဏေသု ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏေ ဘဂဝတာ ကတိ ဝိဘင်္ဂါ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම ප්‍රකරණ හත අතුරෙන් විභංග ප්‍රකරණයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විභංගයන් කීයක් දේශනා කරන ලද්දේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ သတ္တသု ပကရဏေသု ဒုတိယေ ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏေ ခန္ဓဝိဘင်္ဂေါ အာယတနဝိဘင်္ဂေါ ဓာတုဝိဘင်္ဂေါ သစ္စဝိဘင်္ဂေါ ဣန္ဒြိယဝိဘင်္ဂေါ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဝိဘင်္ဂေါ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေါ သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်္ဂေါ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေါ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂေါ မဂ္ဂင်္ဂဝိဘင်္ဂေါ ဈာနဝိဘင်္ဂေါ အပ္ပမညာဝိဘင်္ဂေါ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေါ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂေါ ဉာဏဝိဘင်္ဂေါ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေါ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂေါတိ ဘဂဝတာ အဋ္ဌာရသ ဝိဘင်္ဂါ ဒေသိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ ප්‍රකරණ සත අතුරෙන් දෙවන විභංග ප්‍රකරණයෙහි; ස්කන්ධ විභංගය, ආයතන විභංගය, ධාතු විභංගය, සච්ච (සත්‍ය) විභංගය, ඉන්ද්‍රිය විභංගය, පටිච්චසමුප්පාද විභංගය, සතිපට්ඨාන විභංගය, සම්මප්පධාන විභංගය, ඉද්ධිපාද විභංගය, බොජ්ඣංග විභංගය, මග්ගංග විභංගය, ධ්‍යාන විභංගය, අප්පමඤ්ඤා විභංගය, සික්ඛාපද විභංගය, පටිසම්භිදා විභංගය, ඥාන විභංගය, ඛුද්දකවත්ථු විභංගය, ධම්මහදය විභංගය යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විභංග දහඅටක් දේශනා කරන ලදී.

ခန္ဓဝိဘင်္ဂ

ස්කන්ධ විභංගය

ပုစ္ဆာ – တေသု အာဝုသော အဋ္ဌာရသသု ဝိဘင်္ဂေသု ပဌမေ ခန္ဓဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ ခန္ဓာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ විභංග දහඅට අතුරෙන් පළමුවන ස්කන්ධ විභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ස්කන්ධයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ කෙසේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တေသု [Pg.27] ဘန္တေ အဋ္ဌာရသသု ဝိဘင်္ဂေသု ပဌမေ ခန္ဓဝိဘင်္ဂေ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ ရူပက္ခန္ဓော ဝေဒနာက္ခန္ဓော သညာက္ခန္ဓော သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝိညာဏက္ခန္ဓော. တတ္ထ ကတမော ရူပက္ခန္ဓော, ယံကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, တဒေကဇ္ဈံ အဘိသညူဟိတွာ အဘိသင်္ခိပိတွာ အယံ ဝုစ္စတိ ရူပက္ခန္ဓော’’တိ ဧဝမာဒိနာ သုတ္တန္တဘာဇနီယအဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကသင်္ခါတေဟိ တီဟိ မဟာနယေဟိ ဘဂဝတာ ခန္ဓာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, ඒ විභංග දහඅට අතුරෙන් පළමුවන ස්කන්ධ විභංගයෙහි “පංචස්කන්ධයෝ නම්: රූපස්කන්ධය, වේදනාස්කන්ධය, සංඥාස්කන්ධය, සංස්කාරස්කන්ධය, විඤ්ඤාණස්කන්ධය වෙති. එහි රූපස්කන්ධය කවරේ යත්: අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ, තමා කෙරෙහි වූ (ආධ්‍යාත්මික) හෝ බාහිර වූ, ඖදාරික (රළු) හෝ සූක්ෂ්ම (සියුම්) වූ, හීන හෝ ප්‍රණීත වූ, දුර හෝ ළඟ හෝ වූ යම්කිසි රූපයක් වේද, එය එක්තැන් කොට, සංක්ෂිප්ත කොට දැක්වීම රූපස්කන්ධය යැයි කියනු ලැබේ” යනාදී වශයෙන් සූත්‍රන්ත භාජනීය, අභිධර්ම භාජනීය, පඤ්හාපුච්ඡක (ප්‍රශ්න විචාරක) යන මහා නය තුනෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ස්කන්ධයෝ විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදහ.

အာယတနဝိဘင်္ဂ

ආයතන විභංගය

ပုစ္ဆာ – ဒုတိယေ [Pg.28] ပန အာဝုသော အာယတနဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ အာယတနာနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, දෙවන ආයතන විභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ආයතනයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ කෙසේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ဒုတိယေ ဘန္တေ အာယတနဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဒွါဒသာယတနာနိ စက္ခာယတနံ ရူပါယတနံ သောတာယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဃာနာယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ဇိဝှာယတနံ ရသာယတနံ ကာယာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနာယတနံ ဓမ္မာယတနံ. စက္ခုံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ရူပါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ သုတ္တန္တဘာဇနီယအဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကသင်္ခါတေဟိ တီဟေဝ အာယတနာနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, දෙවන ආයතන විභංගයෙහි “ආයතන දොළසකි. එනම්: චක්ඛායතනය, රූපायतනය, සෝතායතනය, සද්දායතනය, ඝානායතනය, ගන්ධායතනය, ජิව්හායතනය, රසායතනය, කායායතනය, පොට්ඨබ්බායතනය, මනායතනය, ධම්මායතනයයි. ඇස අනිත්‍යය, දුක්ඛය, අනත්මය, වෙනස්වන සුලුය; රූපයෝ අනිත්‍යයෝය, දුක්ඛයෝය, අනත්මයෝය, වෙනස්වන සුලුය...” යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සූත්‍රන්ත භාජනීය, අභිධර්ම භාජනීය, පඤ්හාපුච්ඡක යන ක්‍රම තුනෙන්ම ආයතනයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදහ.

ဓာတုဝိဘင်္ဂ

ධාතු විභංගය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.29] အာဝုသော ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏေ တတိယေ ဓာတုဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ ဓာတုယော ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයේ විභංග ප්‍රකරණයෙහි තුන්වන ධාතු විභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධාතූන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ කෙසේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တတိယေ ဘန္တေ ဓာတုဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဆ ဓာတုယော ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတု အာကာသဓာတု ဝိညာဏဓာတူ’’တိ ဘန္တေ သုတ္တန္တဘာဇနီယအဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကသင်္ခါတေဟိ တီဟိ မဟာနယေဟိ ဘဂဝတာ ဓာတုယော ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, තුන්වන ධාතුවිභංගයෙහි 'ධාතු සයකි: පඨවිධාතුව, ආපෝධාතුව, තේජෝධාතුව, වායෝධාතුව, ආකාශධාතුව, විඤ්ඤාණධාතුව' යනුවෙන් ස්වාමීනි, සූත්‍රන්තභාජනීය, අභිධර්මභාජනීය සහ පඤ්හාපුච්ඡක නම් වූ මහා ක්‍රම තුනෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධාතූන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

သစ္စဝိဘင်္ဂ

සච්ච විභංගය

ပုစ္ဆာ – စတုတ္ထေ [Pg.31] ပန အာဝုသော သစ္စဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ သစ္စာနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, සිව්වන සච්චවිභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සත්‍යයන් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – စတုတ္ထေ ဘန္တေ သစ္စဝိဘင်္ဂေ ‘‘စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ, ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ, ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ, ဇာတိပိ ဒုက္ခာ, ဇရာပိ ဒုက္ခာ, မရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ, သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာပိ ဒုက္ခာ, အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော, ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော, ယမ္ပိစ္ဆံ န လဘတိ, တမ္ပိ ဒုက္ခံ, သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ သုတ္တန္တဘာဇနီယအဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကသင်္ခါတေဟိ တီဟိ မဟာနယေဟိ ဘဂဝတာ သစ္စာနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, සිව්වන සච්චවිභංගයෙහි 'ආර්ය සත්‍ය සතරකි: දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය, දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්‍යය, දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය, දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදා ආර්ය සත්‍යය යි. එහි දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය යනු කවරේ ද? ඉපදීම ද දුකකි, ජරාව ද දුකකි, මරණය ද දුකකි, සෝකය, පරිදේවය, දුක්ඛය, දෝමනස්සය, උපායාසයෝ ද දුක් වන්නාහ, අප්‍රියයන් හා එක්වීම ද දුකකි, ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන්වීම ද දුකකි, යම් කැමැත්තක් නොලැබේ ද එය ද දුකකි, සංක්ෂේපයෙන් පඤ්චඋපාදානස්කන්ධයෝ ම දුක් වන්නාහ' යනාදී වශයෙන් සූත්‍රන්තභාජනීය, අභිධර්මභාජනීය සහ පඤ්හාපුච්ඡක නම් වූ මහා ක්‍රම තුනෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සත්‍යයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဣန္ဒြိယဝိဘင်္ဂ

ඉන්ද්‍රිය විභංගය

ပုစ္ဆာ – ပဉ္စမေ [Pg.32] ပန အာဝုသော ဣန္ဒြိယဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, පස්වන ඉන්ද්‍රියවිභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඉන්ද්‍රියයන් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ပဉ္စမေ ပန ဘန္တေ ဣန္ဒြိယဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဗာဝီသတိန္ဒြိယာနိ စက္ခုန္ဒြိယံ သောတိန္ဒြိယံ ဃာနိန္ဒြိယံ ဇိဝှိန္ဒြိယံ ကာယိန္ဒြိယံ မနိန္ဒြိယံ…ပေ… အညာတာဝိန္ဒြိယ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ အဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကသင်္ခါတေဟိ ဒွီဟိ မဟာနယေဟိ ဘဂဝတာ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, පස්වන ඉන්ද්‍රියවිභංගයෙහි 'ඉන්ද්‍රිය විසිදෙකකි: චක්ඛුන්ද්‍රිය, සෝතින්ද්‍රිය, ඝානින්ද්‍රිය, ජිව්හින්ද්‍රිය, කායින්ද්‍රිය, මනින්ද්‍රිය...පෙ... අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය' යනාදී වශයෙන් අභිධර්මභාජනීය සහ පඤ්හාපුච්ඡක නම් වූ මහා ක්‍රම දෙකෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඉන්ද්‍රියයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ ဝိဘင်္ဂ

පටිච්චසමුප්පාද විභංගය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.33] အာဝုသော ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏေ ဆဋ္ဌေ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි විභංග ප්‍රකරණයේ සයවන පටිච්චසමුප්පාදවිභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පටිච්චසමුප්පාදය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ဆဋ္ဌေ ဘန္တေ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဝိဘင်္ဂေ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ…ပေ… သမုဒယော ဟောတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ သုတ္တန္တဘာဇနီယအဘိဓမ္မဘာဇနီယသင်္ခါတေဟိ ဒွီဟိ မဟာနယေဟိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, සයවන පටිච්චසමුප්පාදවිභංගයෙහි 'අවිද්‍යා පච්චයා සංඛාරා...පෙ... සමුදයෝ හෝති' යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සූත්‍රන්තභාජනීය සහ අභිධර්මභාජනීය නම් වූ මහා ක්‍රම දෙකෙන් පටිච්චසමුප්පාදය විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂ

සතිපට්ඨාන විභංගය

ပုစ္ဆာ – သတ္တမေ [Pg.34] ပန အာဝုသော သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ သတိပဋ္ဌာနာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, සත්වන සතිපට්ඨානවිභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සතිපට්ඨාන කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – သတ္တမေ ဘန္တေ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဣဓ ဘိက္ခု အဇ္ဈတ္တံ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ, ဗဟိဒ္ဓါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ, အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ သုတ္တန္တဘာဇနီယအဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကသင်္ခါတေဟိ တီဟိ မဟာနယေဟိ ဘဂဝတာ သတိပဋ္ဌာနာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, සත්වන සතිපට්ඨානවිභංගයෙහි 'සතිපට්ඨාන සතරකි: මෙහි මහණ තෙම තමාගේ කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කරයි, බාහිර කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කරයි, තමාගේ හා බාහිර කයෙහි කය අනුව බලමින් කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් හා සිහියෙන් යුක්තව, ලෝකයෙහි දැඩි ආශාව හා දොම්නස දුරු කර වාසය කරයි' යනාදී වශයෙන් සූත්‍රන්තභාජනීය, අභිධර්මභාජනීය සහ පඤ්හාපුච්ඡක නම් වූ මහා ක්‍රම තුනෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සතිපට්ඨානයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်္ဂ

සම්මප්පධාන විභංගය

ပုစ္ဆာ – အဋ္ဌမေ [Pg.35] ပန အာဝုသော သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ သမ္မပ္ပဓာနာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අටවන සම්මප්පධානවිභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්මප්පධාන කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဋ္ဌမေ ဘန္တေ သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်္ဂေ ‘‘စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ ဣဓ ဘိက္ခု အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ, ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ, အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ, ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ သမ္မပ္ပဓာနာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අටවන සම්මප්පධානවිභංගයෙහි 'සම්මප්පධාන සතරකි: මෙහි මහණ තෙම නූපන් ලාමක අකුසල් දහම් නූපදවීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීර්යය පටන් ගනියි, සිත දැඩිව ගනියි, උත්සාහ කරයි; උපන් ලාමක අකුසල් දහම් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීර්යය පටන් ගනියි, සිත දැඩිව ගනියි, උත්සාහ කරයි; නූපන් කුසල් දහම් උපදවීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීර්යය පටන් ගනියි, සිත දැඩිව ගනියි, උත්සාහ කරයි; උපන් කුසල් දහම් පැවතීම පිණිස, මුළා නොවීම පිණිස, බෙහෙවින් වැඩීම පිණිස, විපුල බව පිණිස, වැඩීම හා සම්පූර්ණ වීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීර්යය පටන් ගනියි, සිත දැඩිව ගනියි, උත්සාහ කරයි' යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්මප්පධාන විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂ

ඉද්ධිපාද විභංගය

ပုစ္ဆာ – နဝမေ [Pg.36] ပန အာဝုသော ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ ဣဒ္ဓိပါဒါ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, නවවන ඉද්ධිපාදවිභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඉද්ධිපාදයන් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – နဝမေ ဘန္တေ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ…ပေ… ဝီမံသာသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ တီဟိ မဟာနယေဟိ ဘဂဝတာ ဣဒ္ဓိပါဒါ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, නවවන ඉද්ධිපාදවිභංගයෙහි 'ඉද්ධිපාද සතරකි: මෙහි මහණ තෙම ඡන්ද සමාධි ප්‍රධාන සංස්කාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි...පෙ... වීමංසා සමාධි ප්‍රධාන සංස්කාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි' යනාදී වශයෙන් මහා ක්‍රම තුනෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඉද්ධිපාදයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂ

බොජ්ඣංග විභංගය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.37] အာဝုသော ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏေ ဒသမေ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි විභංග ප්‍රකරණයේ දසවන බොජ්ඣංගවිභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් බොජ්ඣංගයන් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ဒသမေ ဘန္တေ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂေ ‘‘သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. တတ္ထ ကတမော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဣဓ ဘိက္ခု သတိမာ ဟောတိ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ ဟောတိ အနုဿရိတာ, အယံ ဝုစ္စတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ သုတ္တန္တဘာဇနီယအဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကသင်္ခါတေဟိ တီဟိ နယေဟိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, දසවන බොජ්ඣංගවිභංගයෙහි 'බොජ්ඣංග සතකි: සති සම්බොජ්ඣංගය, ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය, විරිය සම්බොජ්ඣංගය, පීති සම්බොජ්ඣංගය, පස්සද්ධි සම්බොජ්ඣංගය, සමාධි සම්බොජ්ඣංගය, උපෙක්ඛා සම්බොජ්ඣංගය යි. එහි සති සම්බොජ්ඣංගය යනු කවරේ ද? මෙහි මහණ තෙම සිහියෙන් යුක්ත වෙයි, පරම වූ සිහි නුවණින් යුක්ත වූයේ, බොහෝ කලකට පෙර කරන ලද දෙය ද බොහෝ කලකට පෙර පවසන ලද දෙය ද සිහි කරන සුලු, නැවත නැවත සිහි කරන සුලු වෙයි, මෙය සති සම්බොජ්ඣංගය යැයි කියනු ලැබේ' යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සූත්‍රන්තභාජනීය, අභිධර්මභාජනීය සහ පඤ්හාපුච්ඡක නම් වූ ක්‍රම තුනෙන් බොජ්ඣංගයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

မဂ္ဂင်္ဂဝိဘင်္ဂ

මග්ගංග විභංගය

ပုစ္ဆာ – ဧကာဒသမေ [Pg.38] ပန အာဝုသော မဂ္ဂင်္ဂဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ မဂ္ဂင်္ဂါ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, එකොළොස්වන මග්ගංගවිභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මාර්ගාංගයන් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ဧကာဒသမေ [Pg.39] ဘန္တေ မဂ္ဂင်္ဂဝိဘင်္ဂေ ‘‘အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. သေယျထိဒံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ သုတ္တန္တဘာဇနီယအဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကသင်္ခါတေဟိ တီဟိ မဟာနယေဟိ မဂ္ဂင်္ဂါ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

පිළිතුර - ස්වාමීනි, එකොළොස්වන මග්ගංගවිභංගයෙහි "ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි" යන මෙයින් ආරම්භ කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සූත්‍රාන්තභාජනීය, අභිධර්මභාජනීය සහ පඤ්හාපුච්ඡක යන මහා ක්‍රම තුනෙන් මාර්ග අංගයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဈာနဝိဘင်္ဂ

ධ්‍යානවිභංගය

ပုစ္ဆာ – ဒွါဒသမော [Pg.40] ပန အာဝုသော ဈာနဝိဘင်္ဂေါ ဘဂဝတာ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය - ඇවැත්නි, දොළොස්වන ධ්‍යානවිභංගය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ဒွါဒသမော ဘန္တေ ဈာနဝိဘင်္ဂေါ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုတ္တော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර - ස්වාමීනි, දොළොස්වන ධ්‍යානවිභංගයෙහි "මෙහි මහණ තෙමේ ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙන් සංවර වූයේ, ආචාර ගෝචර සම්පන්න වූයේ, ඉතා සුළු වරදෙහි පවා බිය දකිමින්, සමාදන් වී ශික්ෂාපදයන්හි හික්මෙයි. ඉන්ද්‍රියයන්හි වැසූ දොර ඇතිව, භෝජනයෙහි පමණ දන්නා බවින් යුතුව, පෙරයම් පසුයම්හි නිදි වැරීමෙහි (ජාගරියානුයෝගයෙහි) යෙදුණේ වෙයි" යන මෙයින් ආරම්භ කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

အပ္ပမညာဝိဘင်္ဂ

අප්පමඤ්ඤාවිභංගය

ပုစ္ဆာ – တေရသမေ [Pg.41] ပန အာဝုသော အပ္ပမညာဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ အပ္ပမညာယော ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය - ඇවැත්නි, දහතුන්වන අප්පමඤ්ඤාවිභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අප්‍රමාණයන් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တေရသမေ ဘန္တေ အပ္ပမညာဝိဘင်္ဂေ ‘‘စတဿော အပ္ပမညာယော ဣဓ ဘိက္ခု မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ, တထာ ဒုတိယံ. တထာ တတိယံ. တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ သုတ္တန္တဘာဇနီယအဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကသင်္ခါတေဟိ တီဟိ မဟာနယေဟိ အပ္ပမညာယော ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

පිළිතුර - ස්වාමීනි, දහතුන්වන අප්පමඤ්ඤාවිභංගයෙහි "අප්‍රමාණයන් සතරකි. මෙහි මහණ තෙමේ මෛත්‍රී සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි, එසේම දෙවන දිශාව ද, එසේම තෙවන දිශාව ද, එසේම සිව්වන දිශාව ද පතුරුවා වාසය කරයි. මෙසේ උඩ, යට, සරස හැම තැනම සියලු සතුන් කෙරෙහි තමා හා සමාන බව තබා, මුළු ලෝකයම විපුල වූ ද, මහද්ගත වූ ද, අප්‍රමාණ වූ ද, වෛර රහිත වූ ද, ව්‍යාපාද රහිත වූ ද මෛත්‍රී සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කරයි" යන මෙයින් ආරම්භ කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සූත්‍රාන්තභාජනීය, අභිධර්මභාජනීය සහ පඤ්හාපුච්ඡක යන මහා ක්‍රම තුනෙන් අප්‍රමාණයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂ

සික්ඛාපදවිභංගය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.42] အာဝုသော ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏေ စုဒ္ဒသမေ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ သိက္ခာပဒါနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

ප්‍රශ්නය - ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි විභංග ප්‍රකරණයේ දහහතරවන ශික්ෂාපද විභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ශික්ෂාපදයන් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – စုဒ္ဒသမေ ဘန္တေ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ ‘‘ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ သိက္ခာပဒံ, အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏီ သိက္ခာပဒံ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏီ သိက္ခာပဒံ, မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ သိက္ခာပဒံ, သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏီ သိက္ခာပဒံ. တတ္ထ ကတမံ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ သိက္ခာပဒံ, ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ သောမနဿသဟဂတံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမန္တဿာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ အဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကသင်္ခါတေဟိ ဒွီဟိ မဟာနယေဟိ ဘဂဝတာ သိက္ခာပဒါနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

පිළිතුර - ස්වාමීනි, දහහතරවන ශික්ෂාපද විභංගයෙහි "ශික්ෂාපද පහක් වෙති: ප්‍රාණාතිපාතයෙන් වැළකීමේ ශික්ෂාපදය, අදින්නාදානයෙන් වැළකීමේ ශික්ෂාපදය, කාමේසුමිච්ඡාචාරයෙන් වැළකීමේ ශික්ෂාපදය, මුසාවාදයෙන් වැළකීමේ ශික්ෂාපදය, සුරාමේරයමජ්ජපමාදට්ඨානයෙන් වැළකීමේ ශික්ෂාපදය වේ. එහි ප්‍රාණාතිපාතයෙන් වැළකීමේ ශික්ෂාපදය කුමක්ද? යම් කලෙක ප්‍රාණාතිපාතයෙන් වළකින්නා වූ තැනැත්තා හට සෝමනස්ස සහගත ඥානසම්පයුක්ත කාමාවචර කුසල් සිතක් උපදී ද" යන මෙයින් ආරම්භ කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අභිධර්මභාජනීය සහ පඤ්හාපුච්ඡක යන මහා ක්‍රම දෙකෙන් ශික්ෂාපදයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂ

පටිසම්භිදාවිභංගය

ပုစ္ဆာ – ပန္နရသမေ [Pg.43] ပန အာဝုသော ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ ပဋိသမ္ဘိဒါယော ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය - ඇවැත්නි, පහළොස්වන පටිසම්භිදාවිභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ප්‍රතිසම්භිදාවන් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ပန္နရသမေ ဘန္တေ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂေ ‘‘စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ. အတ္ထေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ, ဓမ္မေ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ, တတြ ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ, ဉာဏေသု ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါယော သုတ္တန္တဘာဇနီယအဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကသင်္ခါတေဟိ [Pg.44] တီဟိ မဟာနယေဟိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

පිළිතුර - ස්වාමීනි, පහළොස්වන පටිසම්භිදාවිභංගයෙහි "ප්‍රතිසම්භිදාවන් සතරකි: අත්ථපටිසම්භිදාව, ධම්මපටිසම්භිදාව, නිරුත්තිපටිසම්භිදාව, පටිභානපටිසම්භිදාව ය. අර්ථයෙහි ඥානය අත්ථපටිසම්භිදාව ය, ධර්මයෙහි ඥානය ධම්මපටිසම්භිදාව ය, එහි ධර්ම නිරුක්ති අභිලාපයන්හි ඥානය නිරුත්තිපටිසම්භිදාව ය, ඥානයන්හි ඥානය පටිභානපටිසම්භිදාව ය" යන මෙයින් ආරම්භ කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ප්‍රතිසම්භිදාවන් සතර සූත්‍රාන්තභාජනීය, අභිධර්මභාජනීය සහ පඤ්හාපුච්ඡක යන මහා ක්‍රම තුනෙන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဉာဏဝိဘင်္ဂ

ඥාණවිභංගය

ပုစ္ဆာ – သောဠသမေ ပန အာဝုသော ဉာဏဝိဘင်္ဂေ ဘဂဝတာ ကထံ ဉာဏာနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

ප්‍රශ්නය - ඇවැත්නි, දහසයවන ඥාණවිභංගයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඥානයන් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – သောဠသမေ ဘန္တေ ဉာဏဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဧကဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထု ပဉ္စဝိညာဏာ န ဟေတူ, အဟေတုကာ, ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တာ, သပ္ပစ္စယာ[Pg.45], သင်္ခတာ, အရူပါ, လောကိယာ, သာသဝါ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဧကကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒသကာ ဘဂဝတာ ဉာဏာနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

පිළිතුර - ස්වාමීනි, දහසයවන ඥාණවිභංගයෙහි "එක් වැදෑරුම් කොට ඥාන වස්තුව නම් පංච විඤ්ඤාණයෝ හේතූහු නොවෙති, අහේතුකයහ, හේතු විප්පයුක්තයහ, සප්පච්චයයහ, සංඛතයහ, අරූපයහ, ලෝකීයයහ, සාශ්‍රවයහ" යන මෙයින් ආරම්භ කොට ඒකකයේ සිට දශකය දක්වා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඥානයන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်္ဂ

ඛුද්දකවත්ථුවිභංගය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ အာဝုသော ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏေ သတ္တရသမော ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေါ ဘဂဝတာ ကထံ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය - ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි විභංග ප්‍රකරණයේ දහහත්වන ඛුද්දකවත්ථු විභංගය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဒုတိယေ ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏေ သတ္တရသမော ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေါ ‘‘ဇာတိမဒေါ, ဂေါတ္တမဒေါ, အာရောဂျမဒေါ, ယောဗ္ဗနမဒေါ, ဇီဝိတမဒေါ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဧကကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတံ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර - ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි දෙවන විභංග ප්‍රකරණයේ දහහත්වන ඛුද්දකවත්ථු විභංගය "ජාති මදය, ගෝත්‍ර මදය, ආරෝග්‍ය මදය, යෞවන මදය, ජීවිත මදය" යන මෙයින් ආරම්භ කොට ඒකකයේ සිට එකසිය අටක් වූ තෘෂ්ණා විචරිත දක්වා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂ

ධම්මහදයවිභංගය

ပုစ္ဆာ – တတ္ထ [Pg.46] အာဝုသော အဋ္ဌာရသမော ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂေါ ဘဂဝတာ ကထံ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය - ඇවැත්නි, එහි දහඅටවන ධම්මහදය විභංගය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဋ္ဌာရသမော [Pg.47] ဘန္တေ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂေါ ‘‘ကတိ ခန္ဓာ, ကတိ အာယတနာနိ, ကတိ ဓာတုယော, ကတိ သစ္စာနိ, ကတိ ဣန္ဒြိယာနိ, ကတိ ဟေတူ, ကတိ အာဟာရာ, ကတိ ဖဿာ, ကတိ ဝေဒနာ, ကတိ သညာ, ကတိ စေတနာ, ကတိ စိတ္တာနိ. ပဉ္စက္ခန္ဓာ, ဒွါဒသာယတနာနိ, အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော, စတ္တာရိ သစ္စာနိ, ဗာဝီသတိန္ဒြိယာနိ, နဝ ဟေတူ, စတ္တာရော အာဟာရာ, သတ္တ ဖဿာ, သတ္တ ဝေဒနာ, သတ္တ သညာ, သတ္တ စေတနာ, သတ္တ စိတ္တာနီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကာဒီဟိ ဒသဟိ ဝါရေဟိ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර - ස්වාමීනි, දහඅටවන ධම්මහදය විභංගය "ස්කන්ධ කීයක් ද, ආයතන කීයක් ද, ධාතු කීයක් ද, සත්‍ය කීයක් ද, ඉන්ද්‍රිය කීයක් ද, හේතු කීයක් ද, ආහාර කීයක් ද, ස්පර්ශ කීයක් ද, වේදනා කීයක් ද, සංඥා කීයක් ද, චේතනා කීයක් ද, සිත් කීයක් ද? ස්කන්ධ පහකි, ආයතන දොළසකි, ධාතු දහඅටකි, සත්‍ය සතරකි, ඉන්ද්‍රිය විසිදෙකකි, හේතු නවයකි, ආහාර සතරකි, ස්පර්ශ සතකි, වේදනා සතකි, සංඥා සතකි, චේතනා සතකි, සිත් සතකි" යන මෙයින් ආරම්භ කොට සබ්බසංගාහක ආදී වාර දසයකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ပုစ္ဆာ – ကထဉ္စာဝုသော တတ္ထ ဘဂဝတာ ဥပ္ပာဒကကမ္မအာယုပ္ပမာဏဝါရော ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය - ඇවැත්නි, එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් උත්පාදක කර්ම ආයුප්‍රමාණ වාරය විස්තර වශයෙන් කෙසේ බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ဒါနံ ဒတွာ သီလံ သမာဒိယိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ ကတ္ထ ဥပပဇ္ဇန္တိ. ဒါနံ ဒတွာ, သီလံ သမာဒိယိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ [Pg.48] အပ္ပေကစ္စေ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇန္တိ, အပ္ပေကစ္စေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ, အပ္ပေကစ္စေ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ, အပ္ပေကစ္စေ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ, အပ္ပေကစ္စေ တာဝတိံသာနံ ဒေဝါနံ, အပ္ပေကစ္စေ ယာမာနံ ဒေဝါနံ, အပ္ပေကစ္စေ တုသိတာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇန္တီတိ ဧဝမာဒိနာ ဘန္တေ တတ္ထ ဘဂဝတာ ဥပ္ပာဒကကမ္မအာယုပ္ပမာဏဝါရော ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – දන් දී, සිල් සමාදන් වී, උපෝසථ කර්මය කොට කොහි උපදිත්ද? දන් දී, සිල් සමාදන් වී, උපෝසථ කර්මය කොට ඇතැම් කෙනෙක් ක්ෂත්‍රිය මහාසාලයන්ගේ ඇසුරට පැමිණ උපදිති, ඇතැම් කෙනෙක් බ්‍රාහ්මණ මහාසාලයන්ගේ ද, ඇතැම් කෙනෙක් ගෘහපති මහාසාලයන්ගේ ද, ඇතැම් කෙනෙක් චාතුම්මහාරාජික දේවයන්ගේ ද, ඇතැම් කෙනෙක් තාවතිංස දේවයන්ගේ ද, ඇතැම් කෙනෙක් යාම දේවයන්ගේ ද, ඇතැම් කෙනෙක් තුසිත දේවයන්ගේ ද ඇසුරට පැමිණ උපදිති. ස්වාමීනි, මෙසේ ආදී වශයෙන් එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් උත්පත්ති කර්මය හා ආයු ප්‍රමාණ වාරය විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဥက္ခိတ္တာ [Pg.51] ပုညတေဇေန, ကာမရူပဂတိံ ဂတာ;

ဘဝဂ္ဂတမ္ပိ သမ္ပတ္တာ, ပုနာဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ –

පින් තේජසින් උසස් තැන්වලට පමුණුවන ලදුව, කාම සහ රූප භවයන් කරා ගියා වූ ද, භවාග්‍රයට පවා පැමිණියා වූ ද සත්ත්වයෝ නැවතත් දුර්ගතියට පැමිණෙති.

ဓာတုကထာ

ධාතුකථාව

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.52] ဘဂဝတာ အဋ္ဌာရသဟိ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတေန အဘိဓမ္မေ အဋ္ဌာရသဟိ ဝိဘင်္ဂေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတံ ဒုတိယံ ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏံ ဒေသေတွာ တဒနန္တရံ ဓာတုကထံ နာမ တတိယံ ပကရဏံ ကထံ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අෂ්ටාදශ බුද්ධ ධර්මයන්ගෙන් සමන්නාගත වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අභිධර්මයේ දහඅටක් විභංගයන්ගෙන් ප්‍රතිමණ්ඩිත වූ දෙවැනි විභංග ප්‍රකරණය දේශනා කොට, ඉන් අනතුරුව ධාතුකථාව නම් වූ තුන්වැනි ප්‍රකරණය කෙසේ බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တတိယံ ဘန္တေ ဓာတုကထံ နာမ အဘိဓမ္မပိဋကံ ‘‘သင်္ဂဟော အသင်္ဂဟော, သင်္ဂဟိတေန အသင်္ဂဟိတံ, အသင်္ဂဟိတေန သင်္ဂဟိတံ, သင်္ဂဟိတေန သင်္ဂဟိတံ, အသင်္ဂဟိတေန အသင်္ဂဟိတံ. သမ္ပယောဂေါ ဝိပ္ပယောဂေါ, သမ္ပယုတ္တေန ဝိပ္ပယုတ္တံ, ဝိပ္ပယုတ္တေန သမ္ပယုတ္တံ, သမ္ပယုတ္တေန သမ္ပယုတ္တံ, ဝိပ္ပယုတ္တေန ဝိပ္ပယုတ္တံ. သင်္ဂဟိတေန သမ္ပယုတ္တံ ဝိပ္ပယုတ္တံ, သမ္ပယုတ္တေန သင်္ဂဟိတံ အသင်္ဂဟိတံ, အသင်္ဂဟိတေန သမ္ပယုတ္တံ ဝိပ္ပယုတ္တံ, ဝိပ္ပယုတ္တေန သင်္ဂဟိတံ အသင်္ဂဟိတ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ ပဉ္စ မာတိကာယော ပဌမံ နိက္ခိပိတွာ သင်္ဂဟာသင်္ဂဟာဒီဟိ စုဒ္ဒသဟိ နယေဟိ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ තුන්වැනි ධාතුකථා ප්‍රකරණය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් "සංග්‍රහය හා අසංග්‍රහය, සංගෘහිතයෙන් අසංගෘහිතය, අසංගෘහිතයෙන් සංගෘහිතය, සංගෘහිතයෙන් සංගෘහිතය, අසංගෘහිතයෙන් අසංගෘහිතය; සම්ප්‍රයෝගය හා විප්‍රයෝගය, සම්ප්‍රයුක්තයෙන් විප්‍රයුක්තය, විප්‍රයුක්තයෙන් සම්ප්‍රයුක්තය, සම්ප්‍රයුක්තයෙන් සම්ප්‍රයුක්තය, විප්‍රයුක්තයෙන් විප්‍රයුක්තය; සංගෘහිතයෙන් සම්ප්‍රයුක්ත විප්‍රයුක්තය, සම්ප්‍රයුක්තයෙන් සංගෘහිත අසංගෘහිතය, අසංගෘහිතයෙන් සම්ප්‍රයුක්ත විප්‍රයුක්තය, විප්‍රයුක්තයෙන් සංගෘහිත අසංගෘහිතය" යනාදී වශයෙන් පළමුව මාතෘකා පහක් තබා, සංග්‍රහ-අසංග්‍රහ ආදී වූ දහහතරක් නයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ပုဂ္ဂလပညတ္တိ

පුද්ගලප්‍රඥප්තිය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.54] ဘဂဝတာ သဗ္ဗဓာတုကုသလေန အဘိဓမ္မပိဋကေ တတိယံ ဓာတုကထာပကရဏံ ဒေသေတွာ တဒနန္တရံ စတုတ္ထံ ပုဂ္ဂလပညတ္တိပ္ပကရဏံ ကထံ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, සියලු ධාතූන් කෙරෙහි දක්ෂ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අභිධර්ම පිටකයේ තුන්වැනි ධාතුකථා ප්‍රකරණය දේශනා කොට, ඉන් අනතුරුව සිවුවැනි පුද්ගලප්‍රඥප්ති ප්‍රකරණය කෙසේ බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ စတုတ္ထံ ပုဂ္ဂလပညတ္တိပ္ပကရဏံ ‘‘ဆ ပညတ္တိယော ခန္ဓပညတ္တိ အာယတနပညတ္တိ ဓာတုပညတ္တိ သစ္စပညတ္တိ ဣန္ဒြိယပညတ္တိ ပုဂ္ဂလပညတ္တိ. ကိတ္တာဝတာ ခန္ဓာနံ ခန္ဓပညတ္တိ, ယာဝတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, ရူပက္ခန္ဓော ဝေဒနာက္ခန္ဓော သညာက္ခန္ဓော သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝိညာဏက္ခန္ဓော. ဧတ္တာဝတာ ခန္ဓာနံ ခန္ဓပညတ္တီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ခန္ဓာယတနဓာတုသစ္စဣန္ဒြိယပညတ္တိယော သံခိတ္တေန ဥဒ္ဒိသိတွာ ပုဂ္ဂလပညတ္တိံ စ ဧကကဒုကတိကစတုက္ကပဉ္စကဆက္ကသတ္တကအဋ္ဌကနဝကဒသကဝသေန ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဘဂဝတာ ဒေသိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ සිවුවැනි පුද්ගලප්‍රඥප්ති ප්‍රකරණය "ප්‍රඥප්ති සයකි: ස්කන්ධ ප්‍රඥප්තිය, ආයතන ප්‍රඥප්තිය, ධාතු ප්‍රඥප්තිය, සත්‍ය ප්‍රඥප්තිය, ඉන්ද්‍රිය ප්‍රඥප්තිය, පුද්ගල ප්‍රඥප්තිය යි. කොතෙක් දුරට ස්කන්ධයන්ගේ ස්කන්ධ ප්‍රඥප්තිය වේද යත්? යම් තාක් පංචස්කන්ධයෝ වෙත්ද, එනම්: රූපස්කන්ධය, වේදනාස්කන්ධය, සංඥාස්කන්ධය, සංස්කාරස්කන්ධය, විඥානස්කන්ධය යි. මෙතෙකින් ස්කන්ධයන්ගේ ස්කන්ධ ප්‍රඥප්තිය වේ" යනාදී වශයෙන් ස්කන්ධ, ආයතන, ධාතු, සත්‍ය, ඉන්ද්‍රිය ප්‍රඥප්තීන් සංක්ෂේපයෙන් උදෙසා දක්වා, පුද්ගල ප්‍රඥප්තිය ද ඒකක, දුක, තික, චතුක්ක, පංචක, ඡක්ක, සත්තක, අට්ඨක, නවක, දසක වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ကထာဝတ္ထု

කථාවස්තුව

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.56] ဘဂဝတာ သဗ္ဗပရမတ္ထပညတ္တိဓမ္မကုသလေန အဘိဓမ္မပိဋကေ စတုတ္ထံ ပုဂ္ဂလပညတ္တိပ္ပကရဏံ ဒေသေတွာ တဒနန္တရံ ပဉ္စမံ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏံ ကထံ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, සියලු පරමාර්ථ හා ප්‍රඥප්ති ධර්මයන්හි දක්ෂ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අභිධර්ම පිටකයේ සිවුවැනි පුද්ගලප්‍රඥප්ති ප්‍රකරණය දේශනා කොට, ඉන් අනතුරුව පස්වැනි කථාවස්තු ප්‍රකරණය කෙසේ දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – သဗ္ဗပရမတ္ထပညတ္တိဓမ္မကုသလေန ဘန္တေ ဘဂဝတာ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလေန အဘိဓမ္မပိဋကေ စတုတ္ထံ ပုဂ္ဂလပညတ္တိပ္ပကရဏံ ဒေသေတွာ တဒနန္တရံ ကထာဝတ္ထုဒေသနာယ ဝါရေ သမ္ပတ္တေ ‘‘အနာဂတေ မမ သာဝကော မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော နာမ ဥပ္ပန္နံ သာသနမလံ သောဓေတွာ တတိယသင်္ဂီတိံ ကရောန္တော ဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈေ နိသိန္နော သကဝါဒေ ပဉ္စ သုတ္တသတာနိ ပရဝါဒေ ပဉ္စာတိ သုတ္တသဟဿံ သမောဓာနေတွာ, ဣမံ ပကရဏံ ဘာဇေဿတီ’’တိ တဿောကာသံ ကရောန္တေန ပုဂ္ဂလဝါရေ အဋ္ဌမုခါ ဝါဒယုတ္တိံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗကထာမဂ္ဂေသု အသမ္ပုဏ္ဏဘာဏဝါရတ္ထာယ တန္တိယာ မာတိကာ နိက္ခေပမတ္တေန ပဉ္စမံ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏံ သံခေပတော ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, සියලු පරමාර්ථ හා ප්‍රඥප්ති ධර්මයන්හි දක්ෂ වූ, ලෝකයෙහි අග්‍ර පුද්ගල වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අභිධර්ම පිටකයේ සිවුවැනි පුද්ගලප්‍රඥප්ති ප්‍රකරණය දේශනා කොට, ඉන් අනතුරුව කථාවස්තු දේශනාවට අවස්ථාව පැමිණි කල්හි, "අනාගතයෙහි මාගේ ශ්‍රාවක වූ මොග්ගලිපුත්තතිස්ස තෙරණුවෝ පහළ වූ ශාසන මලකඩ පිරිසිදු කරමින්, තෙවැනි සංගායනාව සිදුකරන කල්හි භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයෙහි වැඩහිඳ, ස්වකීය වාදයෙන් සූත්‍ර පන්සියයක් ද පරවාදයෙන් සූත්‍ර පන්සියයක් ද වශයෙන් සූත්‍ර දහසක් එක්තැන් කොට මේ ප්‍රකරණය විභජනය කරන්නාහ" යි උන්වහන්සේට අවස්ථාව සලසා දෙමින්, පුද්ගලවාරයෙහි අෂ්ටමුඛ වාදයුක්තිය මුල් කොට ගෙන, සියලු කථා මාර්ගයන්හි දේශනා වාරයන් අසම්පූර්ණ නොවීම සඳහා තන්ති මාතෘකා තැබීමක් පමණක් කරමින් පස්වැනි කථාවස්තු ප්‍රකරණය සංක්ෂේපයෙන් දේශනා කරන ලදී.

ပုစ္ဆာ – အဓုနာ [Pg.57] ပါကဋံ ပနာဝုသော ဝိတ္ထာရံ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏံ ကဒါ ကေန ကတ္ထ ကထဉ္စ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, දැන් ප්‍රකටව පවත්නා වූ මේ විස්තරාත්මක කථාවස්තු ප්‍රකරණය කවර කලෙක, කවුරුන් විසින්, කොහි දී, කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တံ ခေါ ဘန္တေ ဘဂဝတော နယမုခံ နိဿာယ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန တတိယသံဂီတိကာလေ ပါဋလိပုတ္တေ အသောကာရာမေ သဋ္ဌိဘိက္ခုသတသဟဿာနံ သမာဂမေ ဘဂဝတာ ဒိန္နနယဝသေန တထာဂတေန ဌပိတမာတိကံ ဝိဘဇန္တေန သကဝါဒေ ပဉ္စသုတ္တသတာနိ ပရဝါဒေ ပဉ္စာတိ သုတ္တသဟဿံ အာဟရိတွာ ဣဒံ ပရဝါဒမထနံ အဓုနာ ပါကဋံ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුන් දේශනා ක්‍රමය ඇසුරු කරගෙන, තෙවැනි සංගායනා සමයෙහි පැළලුප් නුවර අශෝකාරාමයේ දී හැට ලක්ෂයක් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ රැස්වීමේ දී, ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලිපුත්ත තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ විසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ ක්‍රමයට අනුව තථාගතයන් වහන්සේ තැබූ මාතෘකාව විභජනය කරමින්, සකවාදයෙන් සූත්‍ර පන්සියයක් ද පරවාදයෙන් සූත්‍ර පන්සියයක් ද වශයෙන් සූත්‍ර දහසක් ගෙන හැර දක්වමින්, පරවාද මථනය කරන සුලු වූ, දැන් ප්‍රකටව පවත්නා වූ මේ කථාවස්තු ප්‍රකරණය විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ပုစ္ဆာ – ကတိ [Pg.62] အာဝုသော တတ္ထ ကထာယော တေန အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, එහි දී ඒ ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලිපුත්ත තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද කථා ප්‍රමාණය කොතෙක් ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တတ္ထ ဘန္တေ ဝါစနာမဂ္ဂတော ဒွေ စ သတာနိ သတ္တဝီသတိ စ ကထာယော အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, එහි දී දේශනා මාර්ගයෙන් කථා දෙසිය විසිහතක් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලිපුත්ත තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ပုဂ္ဂလကထာ

පුද්ගල කථාව

ပုစ္ဆာ – ကထဉ္စာဝုသော [Pg.63] တတ္ထ ပဌမာ ပုဂ္ဂလကထာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, එහි දී ප්‍රථම පුද්ගල කථාව ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලිපුත්ත තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ කෙසේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာတိ, အာမန္တာ. ယော သစ္စိကဋ္ဌော ပရမတ္ထော, တတော သော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာတိ, န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ. အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟံ ဟဉ္စိ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန, တေန ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ယော သစ္စိကဋ္ဌော ပရမတ္ထော, တတော သော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာ’’တိ. ယံ တတ္ထ ဝဒေသိ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗေ ခေါ ‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန’, နော စ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘ယော သစ္စိကဋ္ဌော ပရမတ္ထော, တတော သော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာ’’တိ, မိစ္ဆာတိ ဧဝမာဒိနာ ဘန္တေ တတ္ထ ပဌမာ ပုဂ္ဂလကထာ ပဉ္စ ဘာဏဝါရမတ္တာယ တန္တိယာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ.

පිළිතුර – "පුද්ගලයා සත්‍ය වූත් පරමාර්ථ වූත් අර්ථයෙන් උපලබ්ධ වෙයි" යන්න එසේය (පිළිගනිමි). "යම් සත්‍ය වූ පරමාර්ථ වූ ධර්මයක් වේද, එයින් ඒ පුද්ගලයා සත්‍ය වූ පරමාර්ථ වූ අර්ථයෙන් උපලබ්ධ වෙයි" යන්න එසේ නොකිය යුතුය. නිග්‍රහය (වාදයේ පරාජය) දැනගන්න. ඉදින් පුද්ගලයා සත්‍ය වූ පරමාර්ථ වූ අර්ථයෙන් උපලබ්ධ වේ නම්, එම්බා තැනැත්තනි, "යම් සත්‍ය වූ පරමාර්ථ වූ ධර්මයක් වේද, එයින් ඒ පුද්ගලයා සත්‍ය වූ පරමාර්ථ වූ අර්ථයෙන් උපලබ්ධ වෙයි" කියා ඒකාන්තයෙන්ම කිව යුතුය. එතැනදී ඔබ යමක් පැවසුවාද, එනම් "පුද්ගලයා සත්‍ය වූ පරමාර්ථ වූ අර්ථයෙන් උපලබ්ධ වෙයි" කියා කිව යුතුය, නමුත් "යම් සත්‍ය වූ පරමාර්ථ වූ ධර්මයක් වේද, එයින් ඒ පුද්ගලයා සත්‍ය වූ පරමාර්ථ වූ අර්ථයෙන් උපලබ්ධ වෙයි" කියා නොකිව යුතුය යන්න මිථ්‍යාවකි. ස්වාමීනි, මෙසේ ආරම්භ වන ප්‍රථම පුද්ගල කථාව භාණවාර පහක පමණ ප්‍රමාණයකින් යුත් පෙළක් ලෙස ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරණුවන් විසින් එහිදී විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා වදාරන ලද්දේය.

အညာဏကထာ

අඥාණ කථාව

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.64] အာဝုသော ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေ ဒုတိယဝဂ္ဂေ ဒုတိယာ အညာဏကထာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයේ කථාවත්ථු ප්‍රකරණයෙහි දෙවන වර්ගයේ දෙවන අඥාණ කථාව ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරණුවන් විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා වදාරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ပဉ္စမေ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေ ဒုတိယဝဂ္ဂေ ဒုတိယာ အညာဏကထာ ‘‘အတ္ထိ အရဟတော အညာဏန္တိ, အာမန္တာ. အတ္ထိ အရဟတော အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇောဃော အဝိဇ္ဇာယောဂေါ အဝိဇ္ဇာနုသယော အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနံ အဝိဇ္ဇာသံယောဇနံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏန္တိ, န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ. နတ္ထိ အရဟတော အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇောဃော အဝိဇ္ဇာယောဂေါ အဝိဇ္ဇာနုသယော အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနံ အဝိဇ္ဇာသံယောဇနံ အဝိဇ္ဇာနိဝရဏန္တိ, အာမန္တာ. ဟဉ္စိ နတ္ထိ အရဟတော အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇောဃော အဝိဇ္ဇာယောဂေါ အဝိဇ္ဇာနုသယော အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနံ အဝိဇ္ဇာသံယောဇနံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ, နော စ ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘အတ္ထိ အရဟတော အညာဏ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဘာသိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ පස්වන කථාවත්ථු ප්‍රකරණයෙහි දෙවන වර්ගයේ දෙවන අඥාණ කථාව මෙසේය: "රහතන් වහන්සේට අඥාණයක් (නොදැනීමක්) තිබේද? එසේය (ඇත). රහතන් වහන්සේට අවිද්‍යාව, අවිද්‍යා ඕඝය, අවිද්‍යා යෝගය, අවිද්‍යා අනුශය, අවිද්‍යා පර්යුත්ථානය, අවිද්‍යා සංයෝජනය, අවිද්‍යා නීවරණය තිබේද? එසේ නොකිව යුතුය. රහතන් වහන්සේට අවිද්‍යාව, අවිද්‍යා ඕඝය, අවිද්‍යා යෝගය, අවිද්‍යා අනුශය, අවිද්‍යා පර්යුත්ථානය, අවිද්‍යා සංයෝජනය, අවිද්‍යා නීවරණය නැද්ද? එසේය (නැත). ඉදින් රහතන් වහන්සේට අවිද්‍යාව, අවිද්‍යා ඕඝය, අවිද්‍යා යෝගය, අවිද්‍යා අනුශය, අවිද්‍යා පර්යුත්ථානය, අවිද්‍යා සංයෝජනය, අවිද්‍යා නීවරණය නැත්නම්, එම්බා තැනැත්තනි, 'රහතන් වහන්සේට අඥාණයක් තිබේ' යැයි ඒකාන්තයෙන්ම නොකිව යුතුය" යනාදී වශයෙන් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරණුවන් විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලද්දේය.

အသညကထာ

අසංඥ කථාව

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.67] အာဝုသော ပဉ္စမေ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေ တတိယဝဂ္ဂေ ဧကာဒသမာ အသညကထာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයේ පස්වන කථාවත්ථු ප්‍රකරණයෙහි තුන්වන වර්ගයේ එකොළොස්වන අසංඥ කථාව ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරණුවන් විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා වදාරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ပဉ္စမေ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေ တတိယဝဂ္ဂေ ဧကာဒသမာ အသညကထာ ‘‘အသညသတ္တေသု သညာ အတ္ထီတိ, အာမန္တာ. သညာဘဝေါ သညာဂတိ သညာသတ္တာဝါသော သညာသံသာရော သညာယောနိ သညတ္တဘာဝပဋိလာဘောတိ, န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိ ဧဝမာဒိနာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ පස්වන කථාවත්ථු ප්‍රකරණයෙහි තුන්වන වර්ගයේ එකොළොස්වන අසංඥ කථාව මෙසේය: "අසංඥ තලවල සංඥාව තිබේද? එසේය (ඇත). සංඥා භවය, සංඥා ගතිය, සංඥා සත්ත්වාවාසය, සංඥා සංසාරය, සංඥා යෝනිය, සංඥා ආත්මභාව ප්‍රතිලාභය (යන මේවා එහි ඇද්ද?) එසේ නොකිව යුතුය" යනාදී වශයෙන් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරණුවන් විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා වදාරන ලද්දේය.

အသညသတ္တေသု [Pg.68] သညာ အတ္ထိ.

අසංඥ සත්ත්වයන් කෙරෙහි සංඥාව තිබේ.

သညာဘဝေါ [Pg.69] သညာဂတိ သညာသတ္တာဝါသော သညာသံသာရော သညာယောနိ သညတ္တဘာဝပဋိလာဘော.

සංඥා භවය, සංඥා ගතිය, සංඥා සත්ත්වාවාසය, සංඥා සංසාරය, සංඥා යෝනිය, සංඥා ආත්මභාව ප්‍රතිලාභය (එහි ඇද්ද?)

န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ.

එසේ නොකිව යුතුය.

နနု အသညဘဝေါ အသညဂတိ အသညသတ္တာဝါသော အသညသံသာရော အသညယောနိ အသညတ္တဘာဝပဋိလာဘော.

එසේ නම් එය අසංඥ භවය, අසංඥ ගතිය, අසංඥ සත්ත්වාවාසය, අසංඥ සංසාරය, අසංඥ යෝනිය, අසංඥ ආත්මභාව ප්‍රතිලාභය නොවේද?

ဟဉ္စိ [Pg.70] အသညဘဝေါ အသညဂတိ အသညသတ္တာဝါသော အသညသံသာရော အသညယောနိ အသညတ္တဘာဝပဋိလာဘော, နော စ ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ အသညသတ္တေသု သညာ အတ္ထိ.

ඉදින් එය අසංඥ භවය, අසංඥ ගතිය, අසංඥ සත්ත්වාවාසය, අසංඥ සංසාරය, අසංඥ යෝනිය, අසංඥ ආත්මභාව ප්‍රතිලාභය වේ නම්, එම්බා තැනැත්තනි, 'අසංඥ සත්ත්වයන් කෙරෙහි සංඥාව තිබේ' යැයි නොකිව යුතුය.

အသညသတ္တေသု သညာ အတ္ထိ.

අසංඥ සත්ත්වයන් කෙරෙහි සංඥාව තිබේ.

ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ ဂတိ သတ္တာဝါသော သံသာရော ယောနိ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော.

පංචවෝකාර භවය, ගතිය, සත්ත්වාවාසය, සංසාරය, යෝනිය, ආත්මභාව ප්‍රතිලාභය (වේද?)

နနု [Pg.71] ဧကဝေါကာရဘဝေါ ဂတိ သတ္တာဝါသော သံသာရော ယောနိ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော.

එසේ නම් එය ඒකවෝකාර භවය, ගතිය, සත්ත්වාවාසය, සංසාරය, යෝනිය, ආත්මභාව ප්‍රතිලාභය නොවේද?

ဟဉ္စိ ဧကဝေါကာရဘဝေါ ဂတိ သတ္တာဝါသော သံသာရော ယောနိ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော, နော စ ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ အသညသတ္တေသု သညာ အတ္ထိ.

ඉදින් එය ඒකවෝකාර භවය, ගතිය, සත්ත්වාවාසය, සංසාරය, යෝනිය, ආත්මභාව ප්‍රතිලාභය වේ නම්, එම්බා තැනැත්තනි, 'අසංඥ සත්ත්වයන් කෙරෙහි සංඥාව තිබේ' යැයි නොකිව යුතුය.

ဆဋ္ဌဝဂ္ဂ

හයවන වර්ගය

ပထဝီဓာတုသနိဒဿနာတိအာဒိကထာ

පඨවිධාතු සනිදස්සන යනාදී කථාව

ပုစ္ဆာ – ဆဋ္ဌဝဂ္ဂေ [Pg.72] ပန အာဝုသော အဋ္ဌမာ ပထဝီဓာတု သနိဒဿနာတိအာဒိကထာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, හයවන වර්ගයෙහි අටවන පඨවිධාතු සනිදස්සන යනාදී කථාව ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරණුවන් විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා වදාරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ဆဋ္ဌဝဂ္ဂေ ဘန္တေ အဋ္ဌမာ ပထဝီဓာတု သနိဒဿနာတိအာဒိကထာ ‘‘ပထဝီဓာတု သနိဒဿနာတိ အာမန္တာ. ရူပံ ရူပါယတနံ ရူပဓာတု နီလံ ပီတကံ လောဟိတကံ ဩဒါတံ စက္ခုဝိညေယျံ စက္ခုသ္မိံ ပဋိဟညတိ စက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတီတိ, န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိ ဧဝမာဒိနာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိ ပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, හයවන වර්ගයෙහි අටවන පඨවිධාතු සනිදස්සන යනාදී කථාව මෙසේය: "පඨවි ධාතුව සනිදර්ශන (පෙනෙන සුලු) ද? එසේය (ඇත). රූපය, රූපායතනය, රූප ධාතුව, නිල්, කහ, රතු, සුදු වර්ණ, චක්ෂුර් විඥානයෙන් දත හැකි දේ, ඇසෙහි ගැටෙන දේ, ඇසේ ආලෝක පථයට පැමිණෙන දේ (යන මේවා පඨවි ධාතුව හා සමාන වේද?) එසේ නොකිව යුතුය" යනාදී වශයෙන් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරණුවන් විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා වදාරන ලද්දේය.

ပထဝီဓာတု [Pg.73] သနိဒဿနာ.

පඨවි ධාතුව සනිදර්ශන වේ (පෙනෙන සුලුය).

စက္ခုဉ္စ [Pg.74] ပဋိစ္စ ပထဝီဓာတုဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ.

ඇසත් පඨවි ධාතුවත් නිසා චක්ෂුර් විඥානය උපදී ද?

တေန [Pg.75] ဟိ န ဝတ္တဗ္ဗံ စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ပထဝီဓာတုဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ.

එසේ නම් 'ඇසත් පඨවි ධාතුවත් නිසා චක්ෂුර් විඥානය උපදී' යැයි නොකිව යුතුය.

အန္တရာဘဝကထာ

අන්තරාභව කථාව

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ အာဝုသော ပဉ္စမေ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေ အဋ္ဌမဝဂ္ဂေ ဒုတိယာ အန္တရာဘဝကထာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန [Pg.76] ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයේ පස්වන කථාවත්ථු ප්‍රකරණයෙහි අටවන වර්ගයේ දෙවන අන්තරාභව කථාව ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරණුවන් විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා වදාරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ပဉ္စမေ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေ အဋ္ဌမဝဂ္ဂေ ဒုတိယာ အန္တရာဘဝကထာ ‘‘အတ္ထိ အန္တရာဘဝေါတိ, အာမန္တာ. ကာမဘဝေါတိ, န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ…ပေ… အတ္ထိ အန္တရာဘဝေါတိ, အာမန္တာ. ရူပဘဝေါတိ, န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ…ပေ… အတ္ထိ အန္တရာဘဝေါတိ, အာမန္တာ. အရူပဘဝေါတိ, န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိ ဧဝမာဒိနာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ පස්වන කථාවත්ථු ප්‍රකරණයෙහි අටවන වර්ගයේ දෙවන අන්තරාභව කථාව මෙසේය: "අන්තරාභවයක් (අතරමැදි භවයක්) තිබේද? එසේය (ඇත). එය කාම භවයද? එසේ නොකිව යුතුය...පේ... අන්තරාභවයක් තිබේද? එසේය (ඇත). එය රූප භවයද? එසේ නොකිව යුතුය...පේ... අන්තරාභවයක් තිබේද? එසේය (ඇත). එය අරූප භවයද? එසේ නොකිව යුතුය" යනාදී වශයෙන් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරණුවන් විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා වදාරන ලද්දේය.

အတ္ထိ [Pg.77] အန္တရာဘဝေါ.

අන්තරාභවයක් තිබේ.

န [Pg.78] ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ.

එසේ නොකිව යුතුය.

အတ္ထိ အန္တရာဘဝေါ.

අන්තරාභවයක් තිබේ.

ကာမဘဝဿ [Pg.79] စ ရူပဘဝဿ စ အန္တရေ အတ္ထိ အန္တရာဘဝေါ.

කාම භවයත් රූප භවයත් අතර අන්තරාභවයක් තිබේද?

န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ.

එසේ නොකිව යුතුය.

ရူပဘဝဿ စ အရူပဘဝဿ စ အန္တရေ အတ္ထိ အန္တရာဘဝေါ.

රූප භවයත් අරූප භවයත් අතර අන්තරාභවයක් තිබේද?

ကာမဘဝဿ စ ရူပဘဝဿ စ အန္တရေ နတ္ထိ အန္တရာဘဝေါ.

කාම භවයත් රූප භවයත් අතර අන්තරාභවයක් නැත.

ဟဉ္စိ [Pg.80] ကာမဘဝဿ စ ရူပဘဝဿ စ အန္တရေ နတ္ထိ အန္တရာဘဝေါ, နော စ ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ အတ္ထိ အန္တရာဘဝေါ.

ඉදින් කාම භවයත් රූප භවයත් අතර අන්තරාභවයක් නැත්නම්, එම්බා තැනැත්තනි, 'අන්තරාභවයක් තිබේ' යැයි නොකිව යුතුය.

သဠာယတနုပ္ပတ္တိကထာ

සළායතනුප්පත්ති කථාව

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ အာဝုသော ပဉ္စမေ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေ စုဒ္ဒသမဝဂ္ဂေ ဒုတိယာ သဠာယတနုပ္ပတ္တိကထာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයේ පස්වන කථාවත්ථු ප්‍රකරණයෙහි දහහතරවන වර්ගයේ දෙවන සළායතනුප්පත්ති කථාව ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරණුවන් විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ပဉ္စမေ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေ စုဒ္ဒသမေဝဂ္ဂေ ဒုတိယာ သဠာယတနုပ္ပတ္တိကထာ ‘‘သဠာယတနံ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ သဏ္ဌာတီတိ, အာမန္တာ. သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂီ အဟီနိန္ဒြိယော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဩက္ကမတီတိ, န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိ ဧဝမာဒိနာ [Pg.81] အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ පස්වන කථාවත්ථු ප්‍රකරණයෙහි, දහහතරවන වර්ගයෙහි දෙවන සළායතනුප්පත්ති කථාවෙහි ‘සළායතනය පෙර පසු නොවී (එක්වරම) මව්කුසෙහි පිහිටයි, එසේය. සියලු අඟපසඟ ඇතිව, නොපිරිහුණු ඉන්ද්‍රියයන් ඇතිව මව්කුසට බසී යන්න මෙසේ නොපැවසිය යුතුය’ යනාදී වශයෙන් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ විසින් විස්තරාත්මකව බෙදා දක්වා වදාරන ලදී.

သဠာယတနံ [Pg.82] အပုဗ္ဗံ အစရိမံ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ သဏ္ဌာတိ.

සළායතනය පෙර පසු නොවී (එක්වරම) මව්කුසෙහි පිහිටයි.

သဗ္ဗင်္ဂပ္ပစ္စင်္ဂီ အဟီနိန္ဒြိယော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဩက္ကမတိ.

සියලු අඟපසඟ ඇතිව, නොපිරිහුණු ඉන්ද්‍රියයන් ඇතිව මව්කුසට බසී (පිළිසිඳ ගනී).

န [Pg.83] ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ.

එසේ නොපැවසිය යුතුය.

ဥပပတ္တေသိယေန စိတ္တေန စက္ခာယတနံ သဏ္ဌာတိ.

උප්පත්ති ක්ෂණයෙහි උපදින සිතින් චක්ඛායතනය පිහිටයි.

ဥပပတ္တေသိယေန စိတ္တေန ဟတ္ထာ သဏ္ဌန္တိ, ပါဒါ သဏ္ဌန္တိ, သီသံ သဏ္ဌာတိ, ကဏ္ဏော သဏ္ဌာတိ, နာသိကာ သဏ္ဌာတိ, မုခံ သဏ္ဌာတိ, ဒန္တာ သဏ္ဌန္တိ.

උප්පත්ති ක්ෂණයෙහි උපදින සිතින් දෑත් පිහිටයි, දෙපා පිහිටයි, හිස පිහිටයි, කන පිහිටයි, නාසය පිහිටයි, කට පිහිටයි, දත් පිහිටයි.

န [Pg.84] ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ.

එසේ නොපැවසිය යුතුය.

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.85] ဘဂဝတာ ယမကပါဋိဟီရာဝသာနေ တာဝတိံသဒေဝလောကံ ဂန္တွာ ဒသသဟဿလောကဓာတူဟိ အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ ဒေဝါနံ အဘိဓမ္မဒေသနံ ဒေသေန္တေန ပဌမံ အဘိဓမ္မပိဋကေ ပဉ္စပ္ပကရဏာနိ ဒေသေတွာ တဒနန္တရံ ဆဋ္ဌံ ယမကပ္ပကရဏံ ဒေသေန္တေန ကတိ ယမကပ္ပကရဏာနိ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය අවසානයෙහි තව්තිසා දෙව්ලොවට වැඩම කොට, දසදහසක් ලෝකධාතුවෙන් පැමිණ රැස්ව සිටි දේවතාවන්ට අභිධර්ම දේශනාව දේශනා කරමින්, පළමුව අභිධර්ම පිටකයේ ප්‍රකරණ පහ දේශනා කොට, ඉන් අනතුරුව හයවන යමක ප්‍රකරණය දේශනා කරද්දී යමක ප්‍රකරණ කීයක් බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ဘဂဝတာ ဘန္တေ ယမဿ ဝိသယာတီတေန ယမကပါဋိဟီရာဝသာနေ တာဝတိံသဒေဝလောကံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဒသသဟဿလောကဓာတူဟိ အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ ဒေဝတာနံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေန္တေန အဘိဓမ္မပိဋကေ ပူရိမာနိ ပဉ္စပ္ပကရဏာနိ ဒေသေတွာ တဒနန္တရံ ဆဋ္ဌံ ယမကပ္ပကရဏံ မူလယမကံ ခန္ဓယမကံ အာယတနယမကံ ဓာတုယမကံ သစ္စယမကံ သင်္ခါရယမကံ အနုသယယမကံ စိတ္တယမကံ ဓမ္မယမကံ ဣန္ဒြိယယမကန္တိ ဒသ ယမကပ္ပကရဏာနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අන්‍යයන්ගේ විෂය ඉක්මවා ගිය යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය අවසානයෙහි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තව්තිසා දෙව්ලොවට වැඩම කොට, එහි දසදහසක් ලෝකධාතුවෙන් පැමිණ රැස්ව සිටි දේවතාවන්ට අභිධර්ම පිටකය දේශනා කරමින්, අභිධර්ම පිටකයේ පෙර ප්‍රකරණ පහ දේශනා කොට, ඉන් අනතුරුව හයවන යමක ප්‍රකරණය වන - මූල යමකය, ඛන්ධ යමකය, ආයතන යමකය, ධාතු යමකය, සච්ච යමකය, සංඛාර යමකය, අනුසය යමකය, චිත්ත යමකය, ධම්ම යමකය, ඉන්ද්‍රිය යමකය යැයි යමක ප්‍රකරණ දසය විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලදී.

မူလယမက

මූල යමකය

ပုစ္ဆာ – ကထဉ္စာဝုသော [Pg.86] တတ္ထ ဘဂဝတာ ပဌမံ မူလယမကံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පළමු මූල යමකය විස්තරාත්මකව බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලද්දේ කෙසේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ, သဗ္ဗေ တေ ကုသလမူလာ. ယေ ဝါ ပန ကုသလမူလာ, သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ကုသလာ. ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ, သဗ္ဗေ တေ ကုသလမူလေန ဧကမူလာ. ယေ ဝါ [Pg.87] ပန ကုသလမူလေန ဧကမူလာ, သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ကုသလာ. ယေ ကေစိ ကုသလမူလေန ဧကမူလာ ဓမ္မာ, သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ကုသလမူလေန အညမညမူလာ. ယေ ဝါ ပန ကုသလမူလေန အညမညမူလာ, သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ကုသလာတိ ဧဝမာဒိနာ ဘန္တေ တတ္ထ ဘဂဝတာ ပဌမံ မူလယမကံ ဗာဝီသတိယာ စ တိကေဟိ ဒုကသတေန စ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ‘යම් කිසි කුසල් දහම් කෙනෙක් වෙත්ද, ඒ සියල්ල කුසල් මුල් වෙති. යම් කුසල් මුල් කෙනෙක් වෙත්ද, ඒ සියලු දහම් කුසල් වෙති. යම් කිසි කුසල් දහම් කෙනෙක් වෙත්ද, ඒ සියල්ල කුසල් මුල් සමඟ එකම මුල් ඇත්තාහු වෙති. යම් කෙනෙක් කුසල් මුල් සමඟ එකම මුල් ඇත්තාහු වෙත්ද, ඒ සියලු දහම් කුසල් වෙති. යම් කිසි කුසල් මුලෙන් එකම මුල් ඇති දහම් කෙනෙක් වෙත්ද, ඒ සියලු දහම් කුසල් මුලෙන් අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් මුල් වූවාහු වෙති. යම් කෙනෙක් කුසල් මුලෙන් අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් මුල් වූවාහු වෙත්ද, ඒ සියලු දහම් කුසල් වෙති’ යනාදී වශයෙන්, ස්වාමීනි, එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පළමු මූල යමකය විසිදෙකක් වූ තිකයන්ගෙන් ද සියයක් වූ දුකයන්ගෙන් ද විස්තරාත්මකව බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලදී.

ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ, သဗ္ဗေ တေ ကုသလမူလာ.

යම් කිසි කුසල් දහම් කෙනෙක් වෙත්ද, ඒ සියල්ල කුසල් මුල් වෙති.

ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ, သဗ္ဗေ တေ ကုသလမူလာတိ, တီဏေဝ ကုသလမူလာနိ အဝသေသာ ကုသလာ ဓမ္မာ, န ကုသလမူလာ, ယေ ဝါ ပန ကုသလမူလာ, သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ကုသလာတိ, အာမန္တာ –

‘යම් කිසි කුසල් දහම් කෙනෙක් වෙත්ද, ඒ සියල්ල කුසල් මුල් වෙති’ යත්; කුසල් මුල් තුනක් පමණක් වන අතර, සෙසු කුසල් දහම් කුසල් මුල් නොවේ. ‘යම් කුසල් මුල් කෙනෙක් වෙත්ද, ඒ සියලු දහම් කුසල් වෙති’ යත්; එසේය.

ခန္ဓယမက

ඛන්ධ යමකය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.88] အာဝုသော ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒုတိယံ ခန္ဓယမကံ ဘဂဝတာ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයේ හයවන යමක ප්‍රකරණයේ දෙවන ඛන්ධ යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒုတိယံ ခန္ဓယမကံ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ – ရူပက္ခန္ဓော ဝေဒနာက္ခန္ဓော သညာက္ခန္ဓော သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝိညာဏက္ခန္ဓော. ရူပံ ရူပက္ခန္ဓော, ရူပက္ခန္ဓော ရူပံ. ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော, ဝေဒနာက္ခန္ဓော ဝေဒနာ. သညာ သညာက္ခန္ဓော, သညာက္ခန္ဓော သညာ. သင်္ခါရာ သင်္ခါရက္ခန္ဓော, သင်္ခါရက္ခန္ဓော သင်္ခါရာ. ဝိညာဏံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော, ဝိညာဏက္ခန္ဓော ဝိညာဏ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ပဏ္ဏတ္တိဝါရပဝတ္တိဝါရပရိညာဝါရသင်္ခါတေဟိ တီဟိ ဝါရေဟိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ හයවන යමක ප්‍රකරණයේ දෙවන ඛන්ධ යමකය, ‘පංචස්කන්ධයෝ නම් - රූපස්කන්ධය, වේදනාස්කන්ධය, සඥාස්කන්ධය, සංඛාරස්කන්ධය, විඥාණස්කන්ධය යි. රූපය රූපස්කන්ධය වේ, රූපස්කන්ධය රූපය වේ. වේදනාව වේදනාස්කන්ධය වේ, වේදනාස්කන්ධය වේදනාව වේ. සඥාව සඥාස්කන්ධය වේ, සඥාස්කන්ධය සඥාව වේ. සංස්කාරයෝ සංස්කාරස්කන්ධය වෙති, සංස්කාරස්කන්ධය සංස්කාරයෝ වෙති. විඥාණය විඥාණස්කන්ධය වේ, විඥාණස්කන්ධය විඥාණය වේ’ යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පණ්ණත්ති වාරය, පවත්ති වාරය, පරිඤ්ඤා වාරය නම් වූ වාර තුනකින් විස්තරාත්මකව බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලදී.

အာယတနယမက

ආයතන යමකය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.89] အာဝုသော ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ တတိယံ အာယတနယမကံ ဘဂဝတာ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයේ හයවන යමක ප්‍රකරණයේ තුන්වන ආයතන යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ တတိယံ အာယတနယမကံ ‘‘ဒွါဒသာယတနာနိ – စက္ခာယတနံ သောတာယတနံ ဃာနာယတနံ ဇိဝှာယတနံ ကာယာယတနံ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနာယတနံ ဓမ္မာယတနံ. စက္ခု စက္ခာယတနံ, စက္ခာယတနံ စက္ခု. သောတံ သောတာယတနံ, သောတာယတနံ သောတ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ ပဏ္ဏတ္တိဝါရပဝတ္တိဝါရပရိညာဝါရသင်္ခါတေဟိ တီဟိ ဝါရေဟိ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ හයවන යමක ප්‍රකරණයේ තුන්වන ආයතන යමකය, ‘ද්වාදශ ආයතනයෝ වෙති - චක්ඛායතනය, සෝතායතනය, ඝාණායතනය, ජිව්හායතනය, කායායතනය, රූපායතනය, සද්දායතනය, ගන්ධායතනය, රසායතනය, පොට්ඨබ්බායතනය, මනායතනය, ධම්මායතනය යි. ඇස චක්ඛායතනය වේ, චක්ඛායතනය ඇස වේ. කන සෝතායතනය වේ, සෝතායතනය කන වේ’ යනාදී වශයෙන් පණ්ණත්ති වාරය, පවත්ති වාරය, පරිඤ්ඤා වාරය නම් වූ වාර තුනකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තරාත්මකව බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලදී.

ဓာတုယမက

ධාතු යමකය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.90] အာဝုသော ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု စတုတ္ထံ ဓာတုယမကံ ဘဂဝတာ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයේ හයවන යමක ප්‍රකරණයේ යමක දසය අතුරින් සිව්වන ධාතු යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.91] ဘန္တေ ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု စတုတ္ထံ ဓာတုယမကံ ‘‘အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော – စက္ခုဓာတု သောတဓာတု ဃာနဓာတု ဇိဝှာဓာတု ကာယဓာတု ရူပဓာတု သဒ္ဒဓာတု ဂန္ဓဓာတု ရသဓာတု ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတု စက္ခုဝိညာဏဓာတု သောတဝိညာဏဓာတု ဃာနဝိညာဏဓာတု ဇိဝှာဝိညာဏဓာတု ကာယဝိညာဏဓာတု မနောဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု ဓမ္မဓာတူ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ပဏ္ဏတ္တိဝါရပဝတ္တိဝါရပရိညာဝါရသင်္ခါတေဟိ တီဟိ မဟာဝါရေဟိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ හයවන යමක ප්‍රකරණයේ යමක දසය අතුරින් සිව්වන ධාතු යමකය, ‘අෂ්ටාදශ ධාතූහු වෙති - චක්ඛු ධාතුව, සෝත ධාතුව, ඝාණ ධාතුව, ජිව්හා ධාතුව, කාය ධාතුව, රූප ධාතුව, සද්ද ධාතුව, ගන්ධ ධාතුව, රස ධාතුව, පොට්ඨබ්බ ධාතුව, චක්ඛු විඥාණ ධාතුව, සෝත විඥාණ ධාතුව, ඝාණ විඥාණ ධාතුව, ජිව්හා විඥාණ ධාතුව, කාය විඥාණ ධාතුව, මනෝ ධාතුව, මනෝ විඥාණ ධාතුව, ධම්ම ධාතුව යි’ යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පණ්ණත්ති වාරය, පවත්ති වාරය, පරිඤ්ඤා වාරය නම් වූ මහා වාර තුනකින් විස්තරාත්මකව බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලදී.

သစ္စယမက

සච්ච යමකය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.92] အာဝုသော ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု ပဉ္စမံ သစ္စယမကံ ဘဂဝတာ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයේ හයවන යමක ප්‍රකරණයේ යමක දසය අතුරින් පස්වන සච්ච යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု ပဉ္စမံ သစ္စယမကံ ‘‘စတ္တာရိ သစ္စာနိ – ဒုက္ခသစ္စံ သမုဒယသစ္စံ နိရောဓသစ္စံ မဂ္ဂသစ္စံ. ဒုက္ခံ ဒုက္ခသစ္စံ, ဒုက္ခသစ္စံ ဒုက္ခံ. သမုဒယော သမုဒယသစ္စံ, သမုဒယသစ္စံ သမုဒယော. နိရောဓော နိရောဓသစ္စံ, နိရောဓသစ္စံ နိရောဓော. မဂ္ဂေါ မဂ္ဂသစ္စံ, မဂ္ဂသစ္စံ မဂ္ဂေါ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, අභිධර්ම පිටකයෙහි හයවන යමක ප්‍රකරණයෙහි වූ දස යමකයන් අතුරෙන් පස්වන සච්ච යමකය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් “සත්‍යයෝ සතර දෙනෙක් වෙති – දුක්ඛ සත්‍යය, සමුදය සත්‍යය, නිරෝධ සත්‍යය, මාර්ග සත්‍යය යි. දුක යනු දුක්ඛ සත්‍යයයි, දුක්ඛ සත්‍යය යනු දුකයි. සමුදය යනු සමුදය සත්‍යයයි, සමුදය සත්‍යය යනු සමුදයයි. නිරෝධය යනු නිරෝධ සත්‍යයයි, නිරෝධ සත්‍යය යනු නිරෝධයයි. මාර්ගය යනු මාර්ග සත්‍යයයි, මාර්ග සත්‍යය යනු මාර්ගයයි” යනාදී වශයෙන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

သင်္ခါရယမက

සංඛාර යමකය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.93] အာဝုသော ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု ဆဋ္ဌံ သင်္ခါရယမကံ ဘဂဝတာ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි හයවන යමක ප්‍රකරණයෙහි වූ දස යමකයන් අතුරෙන් හයවන සංඛාර යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု ဆဋ္ဌံ သင်္ခါရယမကံ ‘‘တယော သင်္ခါရာ – ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော[Pg.94], စိတ္တသင်္ခါရော. အဿာသပဿာသာ ကာယသင်္ခါရော, ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝစီသင်္ခါရာ, သညာ စ ဝေဒနာ စ စိတ္တသင်္ခါရော ဌပေတွာ ဝိတက္ကဝိစာရေ သဗ္ဗေပိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ စိတ္တသင်္ခါရော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ပဏ္ဏတ္တိဝါရပဝတ္တိဝါရပရိညာဝါရသင်္ခါတေဟိ တီဟိ မဟာဝါရေဟိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, අභිධර්ම පිටකයෙහි හයවන යමක ප්‍රකරණයෙහි වූ දස යමකයන් අතුරෙන් හයවන සංඛාර යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් “සංස්කාරයෝ තිදෙනෙක් වෙති – කායසංස්කාරය, වචීසංස්කාරය, චිත්තසංස්කාරය යි. ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසයෝ කායසංස්කාරය වෙති, විතර්ක විචාරයෝ වචීසංස්කාරයෝ වෙති, සංඥාව ද වේදනාව ද චිත්තසංස්කාරය වේ, විතර්ක විචාර හැර සෙසු සියලු ම සිත හා යෙදුණු ධර්මයෝ චිත්තසංස්කාරය වෙති” යනාදී වශයෙන් පණ්ණත්තිවාරය, පවත්තිවාරය, පරිඤ්ඤාවාරය යනුවෙන් හැඳින්වෙන මහා වාරයන් තුනෙන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

အနုသယယမက

අනුසය යමකය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.95] အာဝုသော ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု သတ္တမံ အနုသယယမကံ ဘဂဝတာ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි හයවන යමක ප්‍රකරණයෙහි වූ දස යමකයන් අතුරෙන් හත්වන අනුසය යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု သတ္တမံ အနုသယယမကံ ‘‘သတ္တ အနုသယာ – ကာမရာဂါနုသယော ပဋိဃာနုသယော မာနာနုသယော ဒိဋ္ဌာနုသယော ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော ဘဝရာဂါနုသယော အဝိဇ္ဇာနုသယော. ကတ္ထ ကာမရာဂါနုသယော အနုသေတိ, ကာမဓာတုယာ ဒွီသု ဝေဒနာသု ဧတ္ထ ကာမရာဂါနုသယော အနုသေတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဝါရ အနုသယဝါရ သာနုသယဝါရ ပဇဟနဝါရ ပရိညာဝါရ ပဟီနဝါရ ဥပ္ပဇ္ဇနဝါရ ဓာတုဝါရသင်္ခါတေဟိ အဋ္ဌဟိ မဟာဝါရေဟိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, අභිධර්ම පිටකයෙහි හයවන යමක ප්‍රකරණයෙහි වූ දස යමකයන් අතුරෙන් හත්වන අනුසය යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් “අනුසයයෝ සතක් වෙති – කාමරාගානුසය, පටිඝානුසය, මානානුසය, දිට්ඨානුසය, විචිකිච්ඡානුසය, භවරාගානුසය, අවිජ්ජානුසය යි. කාමරාගානුසය කොහි අනුශය වේ ද? කාමධාතුවෙහි වේදනා දෙකක් කෙරෙහි මෙහි කාමරාගානුසය අනුශය වේ” යනාදී වශයෙන් උත්පත්තිට්ඨානවාරය, අනුසයවාරය, සානුසයවාරය, පජහනවාරය, පරිඤ්ඤාවාරය, පහීනවාරය, උප්පජ්ජනවාරය, ධාතුවාරය යන මහා වාරයන් අටෙන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

စိတ္တယမက

චිත්ත යමකය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.96] အာဝုသော ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု အဋ္ဌမံ စိတ္တယမကံ ဘဂဝတာ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි හයවන යමක ප්‍රකරණයෙහි වූ දස යමකයන් අතුරෙන් අටවන චිත්ත යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု အဋ္ဌမံ စိတ္တယမကံ ‘‘ယဿ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န နိရုဇ္ဈတိ, တဿ စိတ္တံ နိရုဇ္ဈိဿတိ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. ယဿ ဝါ ပန စိတ္တံ နိရုဇ္ဈိဿတိ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တဿ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ သုဒ္ဓစိတ္တသာမညသုတ္တန္တစိတ္တမိဿကဝိသေသအဘိဓမ္မစိတ္တမိဿကဝိသေသ- သင်္ခါတေဟိ တီဟိ မဟာနယေတိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, අභිධර්ම පිටකයෙහි හයවන යමක ප්‍රකරණයෙහි වූ දස යමකයන් අතුරෙන් අටවන චිත්ත යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් “යමකුගේ සිත උපදී ද, නිරුද්ධ නොවේ ද, ඔහුගේ සිත නිරුද්ධ වන්නේ ය, නොවදින්නේ ය. නැතහොත්, යමකුගේ සිත නිරුද්ධ වන්නේ ද, නොවදින්නේ ද, ඔහුගේ සිත උපදී, නිරුද්ධ නොවේ” යනාදී වශයෙන් සුද්ධචිත්තසාමඤ්ඤය, සුත්තන්තචිත්තමිස්සකවිසේසය, අභිධම්මචිත්තමිස්සකවිසේසය යන මහා නයයන් තුනෙන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဓမ္မယမက

ධම්ම යමකය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.98] အာဝုသော ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု နဝမံ ဓမ္မယမကံ ဘဂဝတာ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි හයවන යමක ප්‍රකරණයෙහි වූ දස යමකයන් අතුරෙන් නවවන ධම්ම යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု နဝမံ ဓမ္မယမကံ ‘‘ကုသလာ ကုသလာ ဓမ္မာ, ကုသလာ ဓမ္မာ ကုသလာ. အကုသလာ အကုသလာ ဓမ္မာ, အကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ. အဗျာကတာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ, အဗျာကတာ ဓမ္မာ အဗျာကတာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ပဏ္ဏတ္တိဝါရပဝတ္တိဝါရပရိညာဝါရသင်္ခါတေဟိ တီဟိ မဟာဝါရေဟိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, අභිධර්ම පිටකයෙහි හයවන යමක ප්‍රකරණයෙහි වූ දස යමකයන් අතුරෙන් නවවන ධම්ම යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් “කුසල් දහම්හු කුසල් දහම්හු වෙති, කුසල් දහම්හු කුසල් වෙති. අකුසල් දහම්හු අකුසල් දහම්හු වෙති, අකුසල් දහම්හු අකුසල් වෙති. අව්‍යාකෘත දහම්හු අව්‍යාකෘත දහම්හු වෙති, අව්‍යාකෘත දහම්හු අව්‍යාකෘත වෙති” යනාදී වශයෙන් පණ්ණත්තිවාරය, පවත්තිවාරය, පරිඤ්ඤාවාරය යන මහා වාරයන් තුනෙන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဣန္ဒြိယယမက

ඉන්ද්‍රිය යමකය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.99] အာဝုသော ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု ဒသမံ ဣန္ဒြိယယမကံ ဘဂဝတာ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි හයවන යමක ප්‍රකරණයෙහි වූ දස යමකයන් අතුරෙන් දසවන ඉන්ද්‍රිය යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဆဋ္ဌေ ယမကပ္ပကရဏေ ဒသသု ယမကေသု ဒသမံ ဣန္ဒြိယယမကံ ‘‘ဗာဝီသတိန္ဒြိယာနိ – စက္ခုန္ဒြိယံ သောတိန္ဒြိယံ ဃာနိန္ဒြိယံ ဇိဝှိန္ဒြိယံ ကာယိန္ဒြိယံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ပုရိသိန္ဒြိယံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ မနိန္ဒြိယံ သုခိန္ဒြိယံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အညိန္ဒြိယံ အညာတာဝိန္ဒြိယ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ပဏ္ဏတ္တိဝါရ ပဝတ္တိဝါရ ပရိညာဝါရသင်္ခါတေဟိ တီဟိ မဟာဝါရေဟိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, අභිධර්ම පිටකයෙහි හයවන යමක ප්‍රකරණයෙහි වූ දස යමකයන් අතුරෙන් දසවන ඉන්ද්‍රිය යමකය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් “විසිදෙකක් වූ ඉන්ද්‍රියයෝ වෙති – චක්ඛුන්ද්‍රිය, සෝතින්ද්‍රිය, ඝාණින්ද්‍රිය, ජිව්හින්ද්‍රිය, කායින්ද්‍රිය, ඉත්ථින්ද්‍රිය, පුරිසින්ද්‍රිය, ජීවිතින්ද්‍රිය, මනින්ද්‍රිය, සුඛින්ද්‍රිය, දුක්ඛින්ද්‍රිය, සෝමනස්සින්ද්‍රිය, දෝමනස්සින්ද්‍රිය, උපේක්ඛින්ද්‍රිය, සද්ධින්ද්‍රිය, වීරියින්ද්‍රිය, සමාධින්ද්‍රිය, පඤ්ඤින්ද්‍රිය, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය, අඤ්ඤින්ද්‍රිය, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය යි” යනාදී වශයෙන් පණ්ණත්තිවාරය, පවත්තිවාරය, පරිඤ්ඤාවාරය යන මහා වාරයන් තුනෙන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

အတီတဝါရ

අතීතවාරය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.100] အာဝုသော ဣန္ဒြိယယမကေ တီသု မဟာဝါရေသု ပဝတ္တိဝါရေ ဥပ္ပာဒအတီတဝါရော ဘဂဝတာ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ඉන්ද්‍රිය යමකයෙහි මහා වාරයන් තුන අතුරෙන් පවත්තිවාරයෙහි උප්පාදඅතීතවාරය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.101] ဘန္တေ ဣန္ဒြိယယမကေ တီသု မဟာဝါရေသု ပဝတ္တိဝါရေ ဥပ္ပာဒအတီတဝါရော ‘‘ယဿ စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္တ, တဿ သောတိန္ဒြိယံ, ဃာနိန္ဒြိယံ, ဇိဝှိန္ဒြိယံ, ကာယိန္ဒြိယံ, ဣတ္ထိန္ဒြိယံ, ပုရိသိန္ဒြိယံ, ဇီဝိတိန္ဒြိယံ, သောမနဿိန္ဒြိယံ, ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ, သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, ဝီရိယိန္ဒြိယံ, သတိန္ဒြိယံ, သမာဓိန္ဒြိယံ, ပညိန္ဒြိယံ, မနိန္ဒြိယံ, ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာတိ, အာမန္တာ. ယဿ ဝါ ပန မနိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ, တဿ စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာတိ, အာမန္တာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, අභිධර්ම පිටකයෙහි ඉන්ද්‍රිය යමකයෙහි මහා වාරයන් තුන අතුරෙන් පවත්තිවාරයෙහි උප්පාදඅතීතවාරය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් “යමෙකුට චක්ඛුන්ද්‍රිය උපන්නේ ද, ඔහුට සෝතින්ද්‍රිය, ඝාණින්ද්‍රිය, ජිව්හින්ද්‍රිය, කායින්ද්‍රිය, ඉත්ථින්ද්‍රිය, පුරිසින්ද්‍රිය, ජීවිතින්ද්‍රිය, සෝමනස්සින්ද්‍රිය, උපේක්ඛින්ද්‍රිය, සද්ධින්ද්‍රිය, වීරියින්ද්‍රිය, සතින්ද්‍රිය, සමාධින්ද්‍රිය, පඤ්ඤින්ද්‍රිය, මනින්ද්‍රිය උපන්නේ ද? එසේ ය. නැතහොත් යමෙකුට මනින්ද්‍රිය උපන්නේ ද, ඔහුට චක්ඛුන්ද්‍රිය උපන්නේ ද? එසේ ය” යනාදී වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဥပ္ပာဒအနာဂတဝါရ

උප්පාදඅනාගතවාරය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.103] အာဝုသော ဣန္ဒြိယယမကေ တီသု မဟာဝါရေသု ပဝတ္တိဝါရေ ဥပ္ပာဒအနာဂတဝါရော ဘဂဝတာ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ඉන්ද්‍රිය යමකයෙහි මහා වාරයන් තුන අතුරෙන් පවත්තිවාරයෙහි උප්පාදඅනාගතවාරය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ ဣန္ဒြိယယမကေ တီသု မဟာဝါရေသု ပဝတ္တိဝါရေ ဥပ္ပာဒအနာဂတဝါရော ‘‘ယဿ စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တဿ သောတိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ, အာမန္တာ. ယဿ ဝါ ပန သောတိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တဿ စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ အာမန္တာ. ယဿ စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တဿ ဃာနိန္ဒြိယံ, ဇိဝှိန္ဒြိယံ, ကာယိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ, ယေ ရူပါဝစရံ ဥပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ, တေသံ စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, နော စ တေသံ ကာယိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, ဣတရေသံ တေသံ စက္ခုန္ဒြိယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ ကာယိန္ဒြိယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ ඉන්ද්‍රිය යමකයෙහි, මහා වාර තුන අතරින් පවත්ති වාරයේ උත්පාද අනාගත වාරය, 'යමෙකුට චක්ඛුන්ද්‍රිය උපදින්නේ ද, ඔහුට සෝතින්ද්‍රිය උපදින්නේ ද යත්? එසේ ය. යමෙකුට සෝතින්ද්‍රිය උපදින්නේ ද, ඔහුට චක්ඛුන්ද්‍රිය උපදින්නේ ද යත්? එසේ ය. යමෙකුට චක්ඛුන්ද්‍රිය උපදින්නේ ද, ඔහුට ඝානින්ද්‍රිය, ජිව්හින්ද්‍රිය, කායින්ද්‍රිය උපදින්නේ ද යත්? රූපාවචර භූමියෙහි උපත ලබා පිරිනිවන් පාන්නා වූ යම් සත්වයෝ වෙත් ද, ඔවුන්ට චක්ඛුන්ද්‍රිය උපදින්නේ ය, නමුත් ඔවුන්ට කායින්ද්‍රිය නූපදින්නේ ය. සෙසු සත්වයන්ට චක්ඛුන්ද්‍රිය ද උපදින්නේ ය, කායින්ද්‍රිය ද උපදින්නේ ය' යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර සහිතව බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ယဿ [Pg.105] စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တဿ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ. ယေ ရူပါဝစရံ ဥပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ, ယေ စ ပုရိသာ ဧတေနေဝ ဘာဝေန ကတိစိ ဘဝေ ဒဿေတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ တေသံ စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, နော စ တေသံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, ဣတရေသံ တေသံ စက္ခုန္ဒြိယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ ဣတ္ထိန္ဒြိယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ.

යමෙකුට චක්ඛුන්ද්‍රිය උපදින්නේ ද, ඔහුට ඉත්ථින්ද්‍රිය උපදින්නේ ද යත්? රූපාවචර භූමියෙහි උපත ලබා පිරිනිවන් පාන්නා වූ යම් සත්වයෝ වෙත් ද, පුරුෂ භාවයෙන් ම භව කිහිපයක් ගත කොට පිරිනිවන් පාන්නා වූ යම් පුරුෂයෝ වෙත් ද, ඔවුන්ට චක්ඛුන්ද්‍රිය උපදින්නේ ය, නමුත් ඔවුන්ට ඉත්ථින්ද්‍රිය නූපදින්නේ ය. සෙසු සත්වයන්ට චක්ඛුන්ද්‍රිය ද උපදින්නේ ය, ඉත්ථින්ද්‍රිය ද උපදින්නේ ය.

ယဿ [Pg.106] စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တဿ ပုရိသိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ, ယေ ရူပါဝစရံ ဥပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ, ယာ စ ဣတ္ထိယော ဧတေနေဝ ဘာဝေန ကတိစိ ဘဝေ ဒဿေတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ, တေသံ စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, နော စ တေသံ ပုရိသိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. ဣတရေသံ တေသံ စက္ခုန္ဒြိယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ ပုရိသိန္ဒြိယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ.

යමෙකුට චක්ඛුන්ද්‍රිය උපදින්නේ ද, ඔහුට පුරිසින්ද්‍රිය උපදින්නේ ද යත්? රූපාවචර භූමියෙහි උපත ලබා පිරිනිවන් පාන්නා වූ යම් සත්වයෝ වෙත් ද, ස්ත්‍රී භාවයෙන් ම භව කිහිපයක් ගත කොට පිරිනිවන් පාන්නා වූ යම් ස්ත්‍රීහු වෙත් ද, ඔවුන්ට චක්ඛුන්ද්‍රිය උපදින්නේ ය, නමුත් ඔවුන්ට පුරිසින්ද්‍රිය නූපදින්නේ ය. සෙසු සත්වයන්ට චක්ඛුන්ද්‍රිය ද උපදින්නේ ය, පුරිසින්ද්‍රිය ද උපදින්නේ ය.

ယဿ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တဿ ပုရိသိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ, ယာ ဣတ္ထိယော ဧတေနေဝ ဘာဝေန ကတိစိ ဘဝေ ဒဿေတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ, တာသံ [Pg.107] ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, နော စ တာသံ ပုရိသိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. ဣတရေသံ တေသံ ဣတ္ထိန္ဒြိယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ ပုရိသိန္ဒြိယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ.

යමෙකුට ඉත්ථින්ද්‍රිය උපදින්නේ ද, ඔහුට පුරිසින්ද්‍රිය උපදින්නේ ද යත්? ස්ත්‍රී භාවයෙන් ම භව කිහිපයක් ගත කොට පිරිනිවන් පාන්නා වූ යම් ස්ත්‍රීහු වෙත් ද, ඔවුන්ට ඉත්ථින්ද්‍රිය උපදින්නේ ය, නමුත් ඔවුන්ට පුරිසින්ද්‍රිය නූපදින්නේ ය. සෙසු සත්වයන්ට ඉත්ථින්ද්‍රිය ද උපදින්නේ ය, පුරිසින්ද්‍රිය ද උපදින්නේ ය.

ပဋ္ဌာန

පට්ඨානය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.109] ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓကာလတော သတ္တမဝဿေ မနုဿလောကေ ယမကပါဋိဟီရံ ဒဿေတွာ တဒနန္တရံ တာဝတိံသဒေဝလောကံ ဂန္တွာ တတ္ထ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ သန္နိသီဒိတွာ ဒသဟိ စက္ကဝါဠသဟဿေဟိ အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ ဒေဝါနံ အဘိဓမ္မဒေသနံ ဒေသေန္တေန ယာဝ ယမကပ္ပကရဏာ ပုရိမာနိ ဆ အဘိဓမ္မပ္ပကရဏာနိ ဒေသေတွာ တဒနန္တရံ ကိံနာမ ပကရဏံ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දකින්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයෙන් සත්වැනි වර්ෂයෙහි මිනිස් ලොවෙහි යමා මහා පෙළහර දක්වා, ඉන් අනතුරුව තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයට වැඩම කොට, එහි පණ්ඩුකම්බල සෛලාසනයෙහි වැඩසිටිමින්, දස දහසක් සක්වළින් පැමිණ රැස් වූ දෙවිවරුන්ට අභිධර්ම දේශනාව දේශනා කරමින්, යමක ප්‍රකරණය දක්වා වූ පෙර අභිධර්ම ප්‍රකරණ හය දේශනා කොට, ඉන් අනතුරුව දේශනා කරන ලද්දේ කිනම් ප්‍රකරණයක් ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တေန ဘန္တေ ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓကာလတော သတ္တမေ ဝဿေ မနုဿလောကေ သာဝတ္ထိယံ ကဏ္ဍမ္ဗမူလေ ယမကပါဋိဟီရံ ဒဿေတွာ တဒနန္တရံ တာဝတိံသဒေဝလောကံ ဂန္တွာ တတ္ထ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ သန္နိပတိတွာ ဒသဟိ စက္ကဝါဠသဟဿေဟိ အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ ဒေဝါနံ အဘိဓမ္မဒေသနံ ဒေသေန္တေန ပုရိမာနိ ဆ အဘိဓမ္မပ္ပကရဏာနိ ဒေသေတွာ တဒနန္တရံ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနံ နာမ သတ္တမံ မဟာပကရဏံ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දකින්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයෙන් සත්වැනි වර්ෂයෙහි මිනිස් ලොව සැවැත් නුවර ගණ්ඩබ්බ රුක්මුලෙහි යමා මහා පෙළහර දක්වා, ඉන් අනතුරුව තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයට වැඩම කොට, එහි පණ්ඩුකම්බල සෛලාසනයෙහි රැස් වූ දස දහසක් සක්වළින් පැමිණ සිටි දෙවිවරුන්ට අභිධර්ම දේශනාව දේශනා කරමින්, පෙර අභිධර්ම ප්‍රකරණ හය දේශනා කොට, ඉන් අනතුරුව 'අනන්තනය සමන්තපට්ඨාන' නම් වූ සත්වැනි මහා ප්‍රකරණය දේශනා කරන ලදී.

ပုစ္ဆာ – တံ [Pg.110] ပနေတံ အာဝုသော ပဋ္ဌာနံ ကေနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ මේ 'පට්ඨානය' කිනම් අර්ථයකින් පට්ඨානය යැයි කියනු ලැබේද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တံ ပနေတံ ဘန္တေ ပဋ္ဌာနံ နာနပ္ပကာရပစ္စယဋ္ဌေန ဝိဘဇနဋ္ဌေန ပဋ္ဌိတဋ္ဌေန စ ပဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, ඒ මේ පට්ඨානය විවිධ ආකාරයේ ප්‍රත්‍යයන්ගේ අර්ථයෙන් ද, විභාජනය කිරීමේ අර්ථයෙන් ද, පිහිටා තිබීමේ අර්ථයෙන් ද 'පට්ඨාන' යැයි කියනු ලැබේ.

ပုစ္ဆာ – တဉ္စာဝုသော [Pg.111] ဘဂဝတာ ပဋ္ဌာနမဟာပကရဏံ ဒေသေန္တေန ကတိဟိ ဝါရေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඒ පට්ඨාන මහා ප්‍රකරණය දේශනා කිරීමේදී වාර කීයකින් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တံ ခေါ ဘန္တေ ဘဂဝတာ ပဋ္ဌာနမဟာပကရဏံ ဒေသေန္တေန မာတိကာနိက္ခေပဝါရသင်္ခါတော ပစ္စယုဒ္ဒေသော ပစ္စယနိဒ္ဒေသော မဟာဝါရေတိ ဒွီဟိ ပရိစ္ဆေဒဝါရေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඒ පට්ඨාන මහා ප්‍රකරණය දේශනා කිරීමේදී මාතෘකා නික්‍ෂේප වාරය සංඛ්‍යාත ප්‍රත්‍ය උද්දේශය, ප්‍රත්‍ය නිර්දේශය සහ මහා වාරය යනුවෙන් පරිච්ඡේද වාර දෙකකින් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ပုစ္ဆာ – တေသု [Pg.112] အာဝုသော ဝါရေသု ပဌမေ မာတိကာနိက္ခေပဝါရေ ပစ္စယုဒ္ဒေသဝါရော ဘဂဝတာ ကထံ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ වාර අතුරින් පළමු වන මාතෘකා නික්‍ෂේප වාරයෙහි ප්‍රත්‍ය උද්දේශ වාරය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တေသု ဘန္တေ ဒွီသု ပရိစ္ဆေဒဝါရေသု ပဌမေ မာတိကာနိက္ခေပဝါရေ ပစ္စယုဒ္ဒေသေ ဟေတုပစ္စယော အာရမ္မဏပစ္စယော အဓိပတိပစ္စယော အနန္တရပစ္စယော သမနန္တရပစ္စယော သဟဇာတပစ္စယော အညမညပစ္စယော နိဿယပစ္စယော…ပေ… အဝိဂတပစ္စယော’’တိ. ဧဝံ ခေါ ဘန္တေ ဘဂဝတာ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, ඒ පරිච්ඡේද වාර දෙක අතුරින් පළමු වන මාතෘකා නික්‍ෂේප වාරයෙහි ප්‍රත්‍ය උද්දේශයෙහි, 'හේතු ප්‍රත්‍යය, ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය, අධිපති ප්‍රත්‍යය, අනන්තර ප්‍රත්‍යය, සමනන්තර ප්‍රත්‍යය, සහජාත ප්‍රත්‍යය, අන්‍යමඤ්ඤ ප්‍රත්‍යය, නිස්සය ප්‍රත්‍යය... පෙ... අවිගත ප්‍රත්‍යය' යනුවෙන් ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ပုစ္ဆာ – တဒနန္တရံ [Pg.113] ပန အာဝုသော ပစ္စယနိဒ္ဒေသဝါရော ဘဂဝတာ ကထံ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඉන් අනතුරුව, ඇවැත්නි, ප්‍රත්‍ය නිර්දේශ වාරය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တဒနန္တရံ ပန ဘန္တေ ပစ္စယနိဒ္ဒေသဝါရော ‘‘ဟေတုပစ္စယောတိ – ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော. အာရမ္မဏပစ္စယောတိ – ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော. သဒ္ဓါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ…. ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ…. ရသာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ…. ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော. ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော. သဗ္ဗေ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော. ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ, တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, ඉන් අනතුරුව ප්‍රත්‍ය නිර්දේශ වාරය: 'හේතු ප්‍රත්‍යය නම් – හේතූහු හේතු සම්ප්‍රයුක්ත ධර්මයන්ට ද, ඒවායින් සමුට්ඨානය වන්නා වූ රූපයන්ට ද හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙති. ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය නම් – රූපාරම්මණය චක්ඛුවිඤ්ඤාණ ධාතුවට ද, තත්සම්ප්‍රයුක්ත ධර්මයන්ට ද ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. ශබ්දායතනය සෝතවිඤ්ඤාණ ධාතුවට... ගන්ධායතනය ඝානවිඤ්ඤාණ ධාතුවට... රසායතනය ජිව්හාවිඤ්ඤාණ ධාතුවට... ඵොට්ඨබ්බායතනය කායවිඤ්ඤාණ ධාතුවට ද, තත්සම්ප්‍රයුක්ත ධර්මයන්ට ද ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. රූපායතනය, ශබ්දායතනය, ගන්ධායතනය, රසායතනය, ඵොට්ඨබ්බායතනය මනෝධාතුවට ද, තත්සම්ප්‍රයුක්ත ධර්මයන්ට ද ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. සියලු ධර්මයන් මනෝවිඤ්ඤාණ ධාතුවට ද, තත්සම්ප්‍රයුක්ත ධර්මයන්ට ද ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. යම් යම් අරමුණු කොට යම් යම් චිත්ත චෛතසික ධර්මයෝ උපදිත් ද, ඒ ඒ ධර්මයෝ ඒ ඒ ධර්මයන්ට ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙති' යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော…ပေ… [Pg.114] သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အဘိဓမ္မပိဋကေ သတ္တမေ မဟာပကရဏေ ဒွီသု ပဓာနဝါရေသု ဒုတိယေ မဟာဝါရေ ကတိ ဌာနာနိ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි... පෙ... සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අභිධර්ම පිටකයේ සත්වැනි මහා ප්‍රකරණයෙහි ප්‍රධාන වාර දෙක අතුරින් දෙවැනි මහා වාරයෙහි ස්ථාන කීයක් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ သတ္တသု ပကရဏေသု သတ္တမေ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနေ မဟာပကရဏေ ဒွီသု ပဓာနပရိစ္ဆေဒဝါရေသု ဒုတိယေ မဟာဝါရေ ဓမ္မာနုလောမေ ဆ ပဋ္ဌာနာနိ, တထာ ဓမ္မပစ္စနီယေ ဓမ္မာနုလောမပစ္စနီယေ ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမေတိ စတုဝီသတိ ပဋ္ဌာနာနိ ဘဂဝတာ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, අභිධර්ම පිටකයෙහි ප්‍රකරණ සත අතුරින් සත්වැනි වූ, අනන්ත නය ඇති සමන්තපට්ඨාන මහාපකරණයෙහි ප්‍රධාන පරිච්ඡේද වාර දෙක අතුරින් දෙවැනි මහා වාරය වූ ධම්මානුලෝමයේ පට්ඨාන හයක් ද, එසේම ධම්මපච්චනීය, ධම්මානුලෝමපච්චනීය, ධම්මපච්චනීයානුලෝම වශයෙන් පට්ඨාන විසිහතරක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේය.

ဓမ္မာနုလောမ တိကပဋ္ဌာန

ධම්මානුලෝම තිකපට්ඨානය

ပုစ္ဆာ – တေသုပိ [Pg.116] အာဝုသော စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဒွါဝီသတိတိကာ ဘဂဝတာ ကတိဟိ ဝါရေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන් අතුරින් පළමුවැනි ධම්මානුලෝම තිකපට්ඨානයෙහි ඇති තික විසිදෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වාර කීයකින් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တေသု ဘန္တေ စတုဝီသတိယာ မဟာပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဒွါဝီသတိတိကာ ပဋိစ္စဝါရော သဟဇာတဝါရော ပစ္စယဝါရော နိဿယဝါရော သံသဋ္ဌဝါရော သမ္ပယုတ္တဝါရော ပဉှာဝါရောတိ သတ္တဟိ သတ္တဟိ ဝါရေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဘဂဝတာ ဒေသိတာ.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, ඒ විසිහතරක් වූ මහා පට්ඨානයන් අතුරින් පළමුවැනි ධම්මානුලෝම තිකපට්ඨානයෙහි ඇති තික විසිදෙක, පටිච්ච වාරය, සහජාත වාරය, පච්චය වාරය, නිස්සය වාරය, සංසට්ඨ වාරය, සම්පයුත්ත වාරය, පඤ්හා වාරය යි වාර හත බැගින් බෙදා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද්දේය.

ကုသလတိက ပဋိစ္စဝါရ

කුසලතික පටිච්චවාරය

ပုစ္ဆာ – တေသု [Pg.117] စာဝုသော ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု ပဌမော ပဋိစ္စမဟာဝါရော ဘဂဝတာ ကထံ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ විසිදෙකක් වූ තිකයන් අතුරින් පළමුවැනි කුසල තිකයෙහි මහා වාර සත අතුරින් පළමුවැනි පටිච්ච මහා වාරය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙසේ බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – တေသု ဘန္တေ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု ပဌမော ပဋိစ္စမဟာဝါရော သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဟေတုပစ္စယာ. သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဟေတုပစ္စယာ. သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဟေတုပစ္စယာ. သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလာ စ အဗျာကတာ စ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ဟေတုပစ္စယာ. သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အကုသလော စ အဗျာကတော စ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ဟေတုပစ္စယာ. သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော စ အကုသလော စ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ဟေတုပစ္စယာ. သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော စ အကုသလော စ အဗျာကတော စ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ဟေတုပစ္စယာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ပုစ္ဆာဝါရေန စ. ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. ကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ, တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော, ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ. ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. ကုသလေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ. ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော စ အဗျာကတော စ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဟေတုပစ္စယာ. ကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ, တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ, ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ ဝိဿဇ္ဇနာ ဝိဿဇ္ဇနာဝါရေန စ. ‘‘ဟေတုယာ နဝ, အာရမ္မဏေ တီဏိ, အဓိပတိယာ နဝ, အနန္တရေ သမနန္တရေ တီဏိ, သဟဇာတေ နဝ, အညမညေ တီဏိ, နိဿယေ နဝ, ဥပနိဿယေ တီဏိ, ပုရေဇာတေ တီဏိ, အာသေဝနေ တီဏိ, ကမ္မေ နဝ, ဝိပါကေ ဧကံ, အာဟာရေ ဈာနေ ဣန္ဒြိယေ [Pg.118] မဂ္ဂေ နဝ, သမ္ပယုတ္တေ တီဏိ, ဝိပ္ပယုတ္တေ အတ္ထိယာ နဝ, နတ္ထိယာ ဝိဂတေ တီဏိ, အဝိဂတေ နဝါ’’တိ ဧဝမာဒိနာ သင်္ချာဝါရေန စ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, ඒ විසිදෙකක් වූ තිකයන් අතුරින් පළමුවැනි කුසල තිකයෙහි මහා වාර සත අතුරින් පළමුවැනි පටිච්ච මහා වාරය, 'හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් නිසා කුසල් දහමක් උපදින්නේ ද? හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් නිසා අකුසල් දහමක් උපදින්නේ ද? හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් නිසා අව්‍යාකෘත දහමක් උපදින්නේ ද? හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් නිසා කුසල් දහමක් ද අව්‍යාකෘත දහමක් ද උපදින්නේ ද? හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් නිසා අකුසල් දහමක් ද අව්‍යාකෘත දහමක් ද උපදින්නේ ද? හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් නිසා කුසල් දහමක් ද අකුසල් දහමක් ද උපදින්නේ ද? හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් නිසා කුසල් දහමක් ද අකුසල් දහමක් ද අව්‍යාකෘත දහමක් ද උපදින්නේ ද' යන මෙබඳු පෘච්ඡා වාරයෙන් ද, 'කුසල් දහමක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් උපදියි; එක් කුසල් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද, ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද උපදිති. කුසල් දහමක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් අව්‍යාකෘත දහමක් උපදියි; කුසල් ස්කන්ධයන් නිසා චිත්තසමුට්ඨාන රූප උපදියි. කුසල් දහමක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් ද අව්‍යාකෘත දහමක් ද උපදිති; එක් කුසල් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් සහ චිත්තසමුට්ඨාන රූප ද, ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් සහ චිත්තසමුට්ඨාන රූප ද, ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් සහ චිත්තසමුට්ඨාන රූප ද උපදිති' යන මෙබඳු විස්සජ්ජනා වාරයෙන් ද, 'හේතු ප්‍රත්‍යයෙහි නවයකි, ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙහි තුනකි, අධිපති ප්‍රත්‍යයෙහි නවයකි, අනන්තර සමනන්තර ප්‍රත්‍යයන්හි තුනකි, සහජාත ප්‍රත්‍යයෙහි නවයකි, අන්‍යමදන්‍ය ප්‍රත්‍යයෙහි තුනකි, නිස්සය ප්‍රත්‍යයෙහි නවයකි, උපනිස්සය ප්‍රත්‍යයෙහි තුනකි, පුරේජාත ප්‍රත්‍යයෙහි තුනකි, ආසේවන ප්‍රත්‍යයෙහි තුනකි, කර්ම ප්‍රත්‍යයෙහි නවයකි, විපාක ප්‍රත්‍යයෙහි එකකි, ආහාර ධ්‍යාන ඉන්ද්‍රිය මාර්ග ප්‍රත්‍යයන්හි නවයකි, සම්පයුත්ත ප්‍රත්‍යයෙහි තුනකි, විප්පයුත්ත අත්ථි ප්‍රත්‍යයන්හි නවයකි, නත්ථි විගත ප්‍රත්‍යයන්හි තුනකි, අවිගත ප්‍රත්‍යයෙහි නවයකි' යන මෙබඳු සංඛ්‍යාවාරයෙන් ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේය.

သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဟေတုပစ္စယာ.

හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් නිසා කුසල් දහමක් උපදින්නේ ද?

ကုသလတိက သဟဇာတဝါရ

කුසලතික සහජාතවාරය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.119] ဘဂဝတာ…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အဘိဓမ္မပိဋကေ မဟာပကရဏေ စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု ဒုတိယော သဟဇာတဝါရော ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවත් වූ...පෙ... සම්මාසම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අභිධර්ම පිටකයේ මහාපකරණයෙහි විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන් අතුරින් පළමුවැනි ධම්මානුලෝම තිකපට්ඨානයේ විසිදෙකක් වූ තිකයන් අතුරින් පළමුවැනි කුසල තිකයෙහි මහා වාර සත අතුරින් දෙවැනි සහජාත වාරය කෙසේ විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ အနန္တနယပဋ္ဌာနေ မဟာပကရဏေ စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု ဒုတိယော သဟဇာတာဝါရော ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ သဟဇာတော ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ, ကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ သဟဇာတာ တယော ခန္ဓာ, တယော ခန္ဓေ သဟဇာတော ဧကော ခန္ဓော, ဒွေ ခန္ဓေ သဟဇာတာ ဒွေ ခန္ဓာ. ကုသလံ ဓမ္မံ သဟဇာတော အဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ, ကုသလေ ခန္ဓေ သဟဇာတံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ. ကုသလံ ဓမ္မံ သဟဇာတော ကုသလော စ အဗျာကတော စ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဟေတုပစ္စယာ, ကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ သဟဇာတာ တယော ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ, တယော ခန္ဓေ သဟဇာတော ဧကော ခန္ဓော စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ, ဒွေ ခန္ဓေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ ဝိဿဇ္ဇနာဝါရေန စ. ဟေတုယာ နဝ, အာရမ္မဏေ တီဏိ, အဓိပတိယာ နဝ, အနန္တရေ သမနန္တရေ တီဏီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ သင်္ချာဝါရေန စ ဝါစနာမဂ္ဂတော ဒွီဟိ ဝါရေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတွာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනී, අභිධර්ම පිටකයෙහි අනන්ත නය ඇති පට්ඨාන මහාපකරණයෙහි විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන් අතුරින් පළමුවැනි ධම්මානුලෝම තිකපට්ඨානයේ විසිදෙකක් වූ තිකයන් අතුරින් පළමුවැනි කුසල තිකයෙහි මහා වාර සත අතුරින් දෙවැනි සහජාත වාරය, 'කුසල් දහමක් සහජාත කොට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් උපදියි; එක් කුසල් ස්කන්ධයක් සහජාත කොට ස්කන්ධ තුනක් ද, ස්කන්ධ තුනක් සහජාත කොට එක් ස්කන්ධයක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් සහජාත කොට ස්කන්ධ දෙකක් ද උපදිති. කුසල් දහමක් සහජාත කොට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් අව්‍යාකෘත දහමක් උපදියි; කුසල් ස්කන්ධයන් සහජාත කොට චිත්තසමුට්ඨාන රූප උපදියි. කුසල් දහමක් සහජාත කොට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් ද අව්‍යාකෘත දහමක් ද උපදිති; එක් කුසල් ස්කන්ධයක් සහජාත කොට ස්කන්ධ තුනක් සහ චිත්තසමුට්ඨාන රූප ද, ස්කන්ධ තුනක් සහජාත කොට එක් ස්කන්ධයක් සහ චිත්තසමුට්ඨාන රූප ද, ස්කන්ධ දෙකක් සහජාත කොට ස්කන්ධ දෙකක් සහ චිත්තසමුට්ඨාන රූප ද උපදිති' යන මෙබඳු විස්සජ්ජනා වාරයෙන් ද, 'හේතු ප්‍රත්‍යයෙහි නවයකි, ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙහි තුනකි, අධිපති ප්‍රත්‍යයෙහි නවයකි, අනන්තර සමනන්තර ප්‍රත්‍යයන්හි තුනකි' යන මෙබඳු සංඛ්‍යාවාරයෙන් ද වාචනා මාර්ගයෙන් වාර දෙකකින් සරසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේය.

ကုသလတိက ပစ္စယဝါရ

කුසලතික පච්චයවාරය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.121] ဘဂဝတာ…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပဋ္ဌာနမဟာပကရဏေ စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု တတိယော ပစ္စယဝါရော ကထံ ဝိဘဇိတွာ ဝိတ္ထာရေန ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවත් වූ...පෙ... සම්මාසම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පට්ඨාන මහාපකරණයෙහි විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන් අතුරින් පළමුවැනි ධම්මානුලෝම තිකපට්ඨානයේ විසිදෙකක් වූ තිකයන් අතුරින් පළමුවැනි කුසල තිකයෙහි මහා වාර සත අතුරින් තුන්වැනි පච්චය වාරය කෙසේ බෙදා විස්තර වශයෙන් දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ သတ္တသု ပကရဏေသု သတ္တမေ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနေ မဟာပကရဏေ စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဗာဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု တတိယော ပစ္စယဝါရော ‘‘သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပစ္စယာ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဟေတုပစ္စယာ, သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပစ္စယာ အကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဟေတုပစ္စယာ, သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပစ္စယာ အဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဟေတုပစ္စယာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ပုစ္ဆာဝါရေန စ. ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ ပစ္စယာ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ, ကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ ပစ္စယာ တယော ခန္ဓာ, တယော ခန္ဓေ ပစ္စယာ ဧကော ခန္ဓော, ဒွေ ခန္ဓေ ပစ္စယာ ဒွေ ခန္ဓာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဝိဿဇ္ဇနာဝါရေန စ. ‘‘ဟေတုယာ သတ္တရသ, အာရမ္မဏေ သတ္တ, အဓိပတိယာ သတ္တရသ, အနန္တရေ သမနန္တရေ သတ္တ, သဟဇာတေ သတ္တရသ. အညမညေ သတ္တာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ သင်္ချာဝါရေန စ. ပစ္စယာနုလောမ ပစ္စယ ပစ္စနိယ ပစ္စယာနုလောမ ပစ္စနီယ ပစ္စယ ပစ္စနီယာနုလောမသင်္ခါတေဟိ [Pg.122] စတူဟိ နယေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဘဂဝတာ ဒေသိတော.

විසර්ජනය – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ප්‍රකරණ සත අතුරින් සත්වන වූ, අනන්ත නය සමන්ත පට්ඨාන මහා ප්‍රකරණයෙහි, විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන් අතුරින් පළමුවන ධම්මානුලෝමික පට්ඨානයෙහි, විසිදෙකක් වූ තිකයන් අතුරින් පළමුවන කුසල තිකයෙහි, මහා වාරයන් සත අතුරින් තුන්වන ප්‍රත්‍ය වාරය, ‘‘කුසල් දහමක් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් උපදින්නේ ද? කුසල් දහමක් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් අකුසල් දහමක් උපදින්නේ ද? කුසල් දහමක් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් අව්‍යාකෘත දහමක් උපදින්නේ ද?’’ යන මෙවැනි පෘච්ඡා වාරයෙන් ද, ‘‘කුසල් දහමක් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් උපදී. කුසල් වූ එක් ස්කන්ධයක් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන ස්කන්ධ තුනක් ද, ස්කන්ධ තුනක් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන එක් ස්කන්ධයක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන ස්කන්ධ දෙකක් ද උපදී’’ යන මෙවැනි විසර්ජන වාරයෙන් ද, ‘‘හේතු ප්‍රත්‍යයෙහි දහහතකි, ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙහි සතකි, අධිපති ප්‍රත්‍යයෙහි දහහතකි, අනන්තර ප්‍රත්‍යයෙහි සහ සමනන්තර ප්‍රත්‍යයෙහි සත බැගින් ද, සහජාත ප්‍රත්‍යයෙහි දහහතකි. අන්‍යෝන්‍ය ප්‍රත්‍යයෙහි සතකි’’ යන මෙවැනි සංඛ්‍යා වාරයෙන් ද යුක්ත ව, ප්‍රත්‍යානුලෝම, ප්‍රත්‍යපච්චනීය, ප්‍රත්‍යානුලෝමපච්චනීය, ප්‍රත්‍යපච්චනීයානුලෝම යන ක්‍රම හතරෙන් බෙදා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී.

ကုသလံ ဓမ္မံ ပစ္စယာ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. ကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ ပစ္စယာ တယော ခန္ဓာ, တယော ခန္ဓေ ပစ္စယာ ဧကော ခန္ဓော, ဒွေ ခန္ဓေ ပစ္စယာ ဒွေ ခန္ဓာ- ….

කුසල් දහමක් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් කුසල් දහමක් උපදී. කුසල් වූ එක් ස්කන්ධයක් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන (ඉතිරි) ස්කන්ධ තුන ද, ස්කන්ධ තුනක් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන එක් ස්කන්ධයක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන ස්කන්ධ දෙකක් ද උපදී...

ပဉှာဝါရ

ප්‍රශ්න වාරය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.123] ဘဂဝတာ…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အဘိဓမ္မပိဋကေ သတ္တသု မဟာပကရဏေသု သတ္တမေ ပဋ္ဌာနမဟာပကရဏေ စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု သတ္တမော ပဉှာဝါရော ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවත් ...පෙ... සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අභිධර්ම පිටකයෙහි මහා ප්‍රකරණ සත අතුරින් සත්වන වූ පට්ඨාන මහා ප්‍රකරණයෙහි, විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන් අතුරින් පළමුවන ධම්මානුලෝමික පට්ඨානයෙහි, විසිදෙකක් වූ තිකයන් අතුරින් පළමුවන කුසල තිකයෙහි, මහා වාරයන් සත අතුරින් සත්වන ප්‍රශ්න වාරය විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ කෙසේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ သတ္တသု ပကရဏေသု သတ္တမေ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနေ မဟာပကရဏေ စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု သတ္တမော ပဉှာဝါရော ‘‘သိယာ ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော. သိယာ ကုသလော ဓမ္မော အကုသလဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော. သိယာ ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ [Pg.124] ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ပုစ္ဆာဝါရေန စ. ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ ဟေတူ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ ဟေတူ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဝိဿဇ္ဇနာဝါရေန စ ‘‘ဟေတုယာ သတ္တ, အာရမ္မဏေ နဝ, အဓိပတိယာ ဒသ, အနန္တရေ သမနန္တရေ သတ္တ, သဟဇာတေ နဝ, အညမညေ တီဏိ, နိဿယေ တေရသ, ဥပနိဿယေ နဝ, ပုရေဇာတေ ပစ္ဆာဇာတေ အာသေဝနေ တီဏိ, ကမ္မေ သတ္တ, ဝိပါကေ ဧကံ. အာဟာရေ ဣန္ဒြိယေ ဈာနေ မဂ္ဂေ သတ္တ, သမ္ပယုတ္တေ တီဏိ, ဝိပ္ပယုတ္တေ ပဉ္စ, အတ္ထိယာ တေရသ, နတ္ထိယာ ဝိဂတေ သတ္တ, အဝိဂတေ တေရသာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ သင်္ချာဝါရေန စ ပစ္စယာနုလောမပစ္စယပစ္စနီယပစ္စယာနုလောမပစ္စနီယပစ္စယပစ္စနီယာနုလောမသင်္ခါတေဟိ စတူဟိ နယေဟိ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

විසර්ජනය – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ප්‍රකරණ සත අතුරින් සත්වන වූ, අනන්ත නය සමන්ත පට්ඨාන මහා ප්‍රකරණයෙහි, විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන් අතුරින් පළමුවන ධම්මානුලෝමික පට්ඨානයෙහි, විසිදෙකක් වූ තිකයන් අතුරින් පළමුවන කුසල තිකයෙහි, මහා වාරයන් සත අතුරින් සත්වන ප්‍රශ්න වාරය ‘‘කුසල් දහම කුසල් දහමට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ ද? කුසල් දහම අකුසල් දහමට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ ද? කුසල් දහම අව්‍යාකෘත දහමට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ ද?’’ යන මෙවැනි පෘච්ඡා වාරයෙන් ද, ‘‘කුසල් දහම කුසල් දහමට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ; කුසල් හේතූහු සම්ප්‍රයුක්ත ස්කන්ධයන්ට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වෙති. කුසල් දහම අව්‍යාකෘත දහමට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ; කුසල් හේතූහු චිත්ත සමුට්ඨාන රූපයන්ට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වෙති’’ යන මෙවැනි විසර්ජන වාරයෙන් ද, ‘‘හේතු ප්‍රත්‍යයෙහි හතකි, ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙහි නවයකි, අධිපති ප්‍රත්‍යයෙහි දහයකි, අනන්තර ප්‍රත්‍යයෙහි සහ සමනන්තර ප්‍රත්‍යයෙහි සත බැගින් ද, සහජාත ප්‍රත්‍යයෙහි නවයකි, අන්‍යෝන්‍ය ප්‍රත්‍යයෙහි තුනකි, නිස්සය ප්‍රත්‍යයෙහි දහතුනකි, උපනිස්සය ප්‍රත්‍යයෙහි නවයකි, පුරේජාත ප්‍රත්‍යයෙහි, පච්ඡාජාත ප්‍රත්‍යයෙහි, ආසේවන ප්‍රත්‍යයෙහි තුන බැගින් ද, කර්ම ප්‍රත්‍යයෙහි හතකි, විපාක ප්‍රත්‍යයෙහි එකකි, ආහාර ප්‍රත්‍යයෙහි, ඉන්ද්‍රිය ප්‍රත්‍යයෙහි, ධ්‍යාන ප්‍රත්‍යයෙහි, මාර්ග ප්‍රත්‍යයෙහි සත බැගින් ද, සම්ප්‍රයුක්ත ප්‍රත්‍යයෙහි තුනකි, විප්පයුක්ත ප්‍රත්‍යයෙහි පහකි, අත්ථි ප්‍රත්‍යයෙහි දහතුනකි, නත්ථි ප්‍රත්‍යයෙහි සහ විගත ප්‍රත්‍යයෙහි සත බැගින් ද, අවිගත ප්‍රත්‍යයෙහි දහතුනකි’’ යන මෙවැනි සංඛ්‍යා වාරයෙන් ද යුක්ත ව, ප්‍රත්‍යානුලෝම, ප්‍රත්‍යපච්චනීය, ප්‍රත්‍යානුලෝමපච්චනීය, ප්‍රත්‍යපච්චනීයානුලෝම යන ක්‍රම හතරෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ကုသလော [Pg.125] ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ ဟေတူ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ ဟေတူ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ စ အဗျာကတဿ စ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ ဟေတူ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော ….

කුසල් දහම කුසල් දහමට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ; කුසල් හේතූහු සම්ප්‍රයුක්ත ස්කන්ධයන්ට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වෙති. කුසල් දහම අව්‍යාකෘත දහමට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ; කුසල් හේතූහු චිත්ත සමුට්ඨාන රූපයන්ට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වෙති. කුසල් දහම කුසල් දහමට ද අව්‍යාකෘත දහමට ද හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ; කුසල් හේතූහු සම්ප්‍රයුක්ත ස්කන්ධයන්ට ද චිත්ත සමුට්ඨාන රූපයන්ට ද හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වෙති...

ဝိဿဇ္ဇနာဝါရ

විසර්ජන වාරය

ဟေတုပစ္စယဝိဘင်္ဂ

හේතු ප්‍රත්‍ය විභංගය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.126] ဘဂဝတာ…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အဘိဓမ္မပိဋကေ သတ္တသု ပကရဏေသု သတ္တမေ ပဋ္ဌာနမဟာပကရဏေ စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု သတ္တမေ ပဉှာဝါရေ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာသင်္ချာဝါရသင်္ခါတေသု တီသု ဝါရေသု ဝိဿဇ္ဇနာဝါရေ ဟေတုပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවත් ...පෙ... සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අභිධර්ම පිටකයෙහි ප්‍රකරණ සත අතුරින් සත්වන වූ පට්ඨාන මහා ප්‍රකරණයෙහි, විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන් අතුරින් පළමුවන ධම්මානුලෝමික පට්ඨානයෙහි, විසිදෙකක් වූ තිකයන් අතුරින් පළමුවන කුසල තිකයෙහි, මහා වාරයන් සත අතුරින් සත්වන ප්‍රශ්න වාරයෙහි, පෘච්ඡා වාරය, විසර්ජන වාරය හා සංඛ්‍යා වාරය යන වාර තුන අතුරින් විසර්ජන වාරයෙහි හේතු ප්‍රත්‍ය විභංගය විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ කෙසේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ သတ္တသု ပကရဏေသု သတ္တမေ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနေ မဟာပကရဏေ စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု သတ္တမေ ပဉှာဝါရေ ပစ္စယာနုလောမပစ္စယပစ္စနီယ ပစ္စယာနုလောမ ပစ္စနီယပစ္စယ ပစ္စယနီယာနုလောမသင်္ခါတေသု စတူသု နယေသု ပဌမေ ပစ္စယာနုလောမနယေ ပုစ္ဆာဝါရဝိဿဇ္ဇနာဝါရသင်္ချာဝါရသင်္ခါတေသု တီသုပိ ဝါရေသု ဒုတိယေ ဝိဿဇ္ဇနာဝါရေ ဟေတုပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ ဟေတူ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလာ ဟေတူ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန [Pg.127] ပစ္စယော. ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ စ အဗျာကတဿ စ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ ဟေတူ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

විසර්ජනය – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ප්‍රකරණ සත අතුරින් සත්වන වූ, අනන්ත නය සමන්ත පට්ඨාන මහා ප්‍රකරණයෙහි, විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන් අතුරින් පළමුවන ධම්මානුලෝමික පට්ඨානයෙහි, විසිදෙකක් වූ තිකයන් අතුරින් පළමුවන කුසල තිකයෙහි, මහා වාරයන් සත අතුරින් සත්වන ප්‍රශ්න වාරයෙහි, ප්‍රත්‍යානුලෝම, ප්‍රත්‍යපච්චනීය, ප්‍රත්‍යානුලෝමපච්චනීය, ප්‍රත්‍යපච්චනීයානුලෝම යන සිවු නයන් අතුරින් පළමුවන ප්‍රත්‍යානුලෝම නයෙහි, පෘච්ඡා වාරය, විසර්ජන වාරය හා සංඛ්‍යා වාරය යන වාර තුනෙහිම ද, දෙවන විසර්ජන වාරයෙහි හේතු ප්‍රත්‍ය විභංගය ‘‘කුසල් දහම කුසල් දහමට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ, කුසල් හේතූහු සම්ප්‍රයුක්ත ස්කන්ධයන්ට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වෙති. කුසල් දහම අව්‍යාකෘත දහමට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ. කුසල් හේතූහු චිත්ත සමුට්ඨාන රූපයන්ට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වෙති. කුසල් දහම කුසල් දහමට ද අව්‍යාකෘත දහමට ද හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ, කුසල් හේතූහු සම්ප්‍රයුක්ත ස්කන්ධයන්ට ද චිත්ත සමුට්ඨාන රූපයන්ට ද හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වෙති’’ යන මෙවැනි ආකාරයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

… ‘‘ကုသလော [Pg.129] ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ ဟေတူ သမ္ပယတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ ဟေတူ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ စ အဗျာကတဿ စ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ ဟေတူ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’.

“...කුසල් දහම කුසල් දහමට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි, කුසල් හේතූහු සම්ප්‍රයුක්ත ස්කන්ධයන්ට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙති. කුසල් දහම අව්‍යාකෘත දහමට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි, කුසල් හේතූහු චිත්තසමුට්ඨාන රූපයන්ට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙති. කුසල් දහම කුසල් දහමට සහ අව්‍යාකෘත දහමට හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි, කුසල් හේතූහු සම්ප්‍රයුක්ත ස්කන්ධයන්ට ද චිත්තසමුට්ඨාන රූපයන්ට ද හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙති” කියායි.

အာရမ္မဏပစ္စယဝိဘင်္ဂ

ආරම්මණ ප්‍රත්‍ය විභංගය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အဘိဓမ္မပိဋကေ သတ္တသု ပကရဏေသု သတ္တမေ ပဋ္ဌာနမဟာပကရဏေ စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု သတ္တမေ ပဉှာဝါရေ စတူသု နယေသု ပဌမေ ပစ္စယာနုလောမနယေ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာသင်္ချာဝါရသင်္ခါတေသု တီသု ဝါရေသု ဒုတိယေ ဝိဿဇ္ဇနာဝါရေ ဟေတုပစ္စယဝိဘင်္ဂါဒီသု စတုဝီသတိယာ ဝိဘင်္ဂေသု ဒုတိယော အာရမ္မဏပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, එසේ නම්... (පෙ) ...සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අභිධර්ම පිටකයේ ප්‍රකරණ සත අතුරෙන් සත්වන පට්ඨාන මහා ප්‍රකරණයෙහි, විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන්ගෙන් පළමුවන ධම්මානුලෝමික පට්ඨානයෙහි, විසිදෙකක් වූ තිකයන්ගෙන් පළමුවන කුසල තිකයෙහි, මහා වාර සත අතුරෙන් සත්වන පඤ්හාවාරයෙහි, නය සතර අතුරෙන් පළමුවන ප්‍රත්‍යානුලෝම නයෙහි, පෘච්ඡා-විසර්ජන-සංඛ්‍යාවාර යැයි කියන ලද වාර තුන අතුරෙන් දෙවන විසර්ජන වාරයෙහි, හේතු ප්‍රත්‍ය විභංගය ආදී විසිහතරක් වූ විභංගයන් අතුරෙන් දෙවන ආරම්මණ ප්‍රත්‍ය විභංගය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.130] ဘန္တေ သတ္တသု ပကရဏေသု သတ္တမေ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနေ မဟာပကရဏေ စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု သတ္တမေ ပဉှာဝါရေ စတူသု နယေသု ပဌမေ ပစ္စယာနုလောမနယေ တီသု စ ဝါရေသု ဒုတိယေ ဝိဘင်္ဂဝါရေ ဟေတုပစ္စယဝိဘင်္ဂါဒီသု စတုဝီသတိယာ ဝိဘင်္ဂေသု ဒုတိယော အာရမ္မဏပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော, ဒါနံ ဒတွာ သီလံ သမာဒိယိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ တံ ပစ္စဝေက္ခတိ, ပုဗ္ဗေ သုစိဏ္ဏာနိ ပစ္စဝေက္ခတိ, ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဈာနံ ပစ္စဝေက္ခတိ, သေက္ခာ ဂေါတြဘုံ ပစ္စဝေက္ခန္တိ, ဝေါဒါနံ ပစ္စဝေက္ခန္တိ, သေက္ခာ မဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိတွာ မဂ္ဂံ ပစ္စဝေက္ခန္တိ, သေက္ခာ ဝါ ပုထုဇ္ဇနာ ဝါ ကုသလံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿန္တိ, စေတောပရိယဉာဏေန ကုသလစိတ္တသမင်္ဂိဿ စိတ္တံ ဇာနန္တိ, အာကာသာနဉ္စာယတနကုသလံ ဝိညာဏဉ္စာယတနကုသလဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော. အာကိဉ္စညာယတနကုသလံ နေဝသညာနာသညာယတနကုသလဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလာ ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ, စေတောပရိယဉာဏဿ, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ, ယထာကမ္မုပဂဉာဏဿ, အနာဂတံသဉာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ ප්‍රකරණ සත අතුරෙන් සත්වන අනන්තනයසමන්තපට්ඨාන මහා ප්‍රකරණයෙහි, විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන්ගෙන් පළමුවන ධම්මානුලෝමික පට්ඨානයෙහි, විසිදෙකක් වූ තිකයන්ගෙන් පළමුවන කුසල තිකයෙහි, මහා වාර සත අතුරෙන් සත්වන පඤ්හාවාරයෙහි, නය සතර අතුරෙන් පළමුවන ප්‍රත්‍යානුලෝම නයෙහි, වාර තුන අතුරෙන් දෙවන විභංග වාරයෙහි, හේතු ප්‍රත්‍ය විභංගය ආදී විසිහතරක් වූ විභංගයන් අතුරෙන් දෙවන ආරම්මණ ප්‍රත්‍ය විභංගය: "කුසල් දහම කුසල් දහමට ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි, දන් දී, සිල් සමාදන් වී, උපෝසථ කර්ම කොට එය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි, පෙර මනාකොට කරන ලද යහපත් කුසල් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි, ධ්‍යානයෙන් නැගී සිට ධ්‍යානය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි, සේඛ පුද්ගලයෝ ගෝත්‍රභූ සිත ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරති, වෝදාන සිත ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරති, සේඛ පුද්ගලයෝ මාර්ගයෙන් නැගී සිට මාර්ගය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරති, සේඛ පුද්ගලයෝ හෝ පෘථග්ජනයෝ හෝ කුසලය අනිත්‍ය වශයෙන්, දුක් වශයෙන්, අනාත්ම වශයෙන් විදර්ශනා කරති, චේතෝපරිය ඥානයෙන් කුසල් සිත් ඇති අයගේ සිත දැනගනිති, ආකාසානඤ්චායතන කුසලය විඤ්ඤාණඤ්චායතන කුසලයට ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. ආකිඤ්චඤ්ඤායතන කුසලය නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන කුසලයට ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. කුසල් ස්කන්ධයෝ සෘද්ධිවිධ ඥානයට, චේතෝපරිය ඥානයට, පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානයට, යථාකම්මූපග ඥානයට, අනාගතංස ඥානයට ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙති" යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර කර බෙදා දේශනා කරන ලද්දේය.

အဓိပတိပစ္စယဝိဘင်္ဂ

අධිපති ප්‍රත්‍ය විභංගය

ပုစ္ဆာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.133] အာဝုသော သတ္တသု ပကရဏေသု သတ္တမေ ပဋ္ဌာနမဟာပကရဏေ စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေသု ဗာဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု သတ္တမေ ပဉှာဝါရေ စတူသု နယေသု ပဌမေ ပစ္စယာနုလောမနယေ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာသင်္ချာသင်္ခါတေသု တီသု ဝါရေသု ဒုတိယေ ဝိဿဇ္ဇနာသင်္ခါတေ ဝိဘင်္ဂဝါရေ ဟေတုပစ္စယဝိဘင်္ဂါဒီသု စတုဝီသတိယာ ဝိဘင်္ဂေသု တတိယော အဓိပတိပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, අභිධර්ම පිටකයේ ප්‍රකරණ සත අතුරෙන් සත්වන පට්ඨාන මහා ප්‍රකරණයෙහි, විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන්ගෙන් පළමුවන ධම්මානුලෝමික පට්ඨානයෙහි, විසිදෙකක් වූ තිකයන්ගෙන් පළමුවන කුසල තිකයෙහි, මහා වාර සත අතුරෙන් සත්වන පඤ්හාවාරයෙහි, නය සතර අතුරෙන් පළමුවන ප්‍රත්‍යානුලෝම නයෙහි, පෘච්ඡා-විසර්ජන-සංඛ්‍යාවාර යැයි කියන ලද වාර තුන අතුරෙන් දෙවන විසර්ජන වාරයෙහි, හේතු ප්‍රත්‍ය විභංගය ආදී විසිහතරක් වූ විභංගයන් අතුරෙන් තුන්වන අධිපති ප්‍රත්‍ය විභංගය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ သတ္တသု ပကရဏေသု သတ္တမေ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနေ မဟာပကရဏေ စတုဝီသတိယာ ပဋ္ဌာနေသု ပဌမေ ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာနေ ဗာဝီသတိယာ တိကေသု ပဌမေ ကုသလတ္တိကေ သတ္တသု မဟာဝါရေသု သတ္တမေ ပဉှာဝါရေ စတူသု နယေသု ပဌမေ ပစ္စယာနုလောမနယေ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာသင်္ချာသင်္ခါတေသု တီသု ဝါရေသု ဒုတိယေ ဝိဿဇ္ဇနာသင်္ခါတေ ဝိဘင်္ဂဝါရေ ဟေတုပစ္စယဝိဘင်္ဂါဒီသု စတုဝီသတိယာ ဝိဘင်္ဂေသု တတိယော အဓိပတိပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော. အာရမ္မဏာဓိပတိ, သဟဇာတာဓိပတိ. အာရမ္မဏာဓိပတိ–ဒါနံ ဒတွာ သီလံ သမာဒိယိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ တံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ. ပုဗ္ဗေ သုစိဏ္ဏာနိ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ, ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဈာနံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ, သေက္ခာ ဂေါတြဘုံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တိ, ဝေါဒါနံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တိ, သေက္ခာ မဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိတွာ မဂ္ဂံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တိ. သဟဇာတာဓိပတိ–ကုသလာဓိပတိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයේ ප්‍රකරණ සත අතුරෙන් සත්වන අනන්තනයසමන්තපට්ඨාන මහා ප්‍රකරණයෙහි, විසිහතරක් වූ පට්ඨානයන්ගෙන් පළමුවන ධම්මානුලෝමික පට්ඨානයෙහි, විසිදෙකක් වූ තිකයන්ගෙන් පළමුවන කුසල තිකයෙහි, මහා වාර සත අතුරෙන් සත්වන පඤ්හාවාරයෙහි, නය සතර අතුරෙන් පළමුවන ප්‍රත්‍යානුලෝම නයෙහි, පෘච්ඡා-විසර්ජන-සංඛ්‍යාවාර යැයි කියන ලද වාර තුන අතුරෙන් දෙවන විසර්ජන වාරයෙහි, හේතු ප්‍රත්‍ය විභංගය ආදී විසිහතරක් වූ විභංගයන් අතුරෙන් තුන්වන අධිපති ප්‍රත්‍ය විභංගය: "කුසල් දහම කුසල් දහමට අධිපති ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. ආරම්මණාධිපති, සහජාතාධිපති කියා (එය දෙවැදෑරුම් වේ). ආරම්මණාධිපති යනු – දන් දී, සිල් සමාදන් වී, උපෝසථ කර්ම කොට එය උතුම් කොට සලකා ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි, පෙර මනාකොට කරන ලද කුසල් උතුම් කොට සලකා ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි, ධ්‍යානයෙන් නැගී සිට ධ්‍යානය උතුම් කොට සලකා ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි, සේඛ පුද්ගලයෝ ගෝත්‍රභූ සිත උතුම් කොට සලකා ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරති, වෝදාන සිත උතුම් කොට සලකා ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරති, සේඛ පුද්ගලයෝ මාර්ගයෙන් නැගී සිට මාර්ගය උතුම් කොට සලකා ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරති. සහජාතාධිපති යනු – කුසල අධිපතීන් (ඡන්ද, වීර්ය, චිත්ත, වීමංසා යන අධිපති ධර්ම) සම්ප්‍රයුක්ත ස්කන්ධයන්ට අධිපති ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙති" යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර කර බෙදා දේශනා කරන ලද්දේය.

အနန္တရပစ္စယဝိဘင်္ဂ

අනන්තර ප්‍රත්‍ය විභංගය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.137] ဘဂဝတာ…ပေ… စတုတ္ထော အနန္တရပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, එසේ නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්... (පෙ) ...හතරවන අනන්තර ප්‍රත්‍ය විභංගය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ…ပေ… စတုတ္ထော အနန္တရပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော, ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ခန္ဓာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော. အနုလောမံ ဂေါတြဘုဿ, အနုလောမံ ဝေါဒါနဿ, ဂေါတြဘု မဂ္ဂဿ, ဝေါဒါနံ မဂ္ဂဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි... (පෙ) ...හතරවන අනන්තර ප්‍රත්‍ය විභංගය: "කුසල් දහම කුසල් දහමට අනන්තර ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි, පෙර පෙර ඇති වූ කුසල් ස්කන්ධයෝ පසුව පසුව ඇති වන කුසල් ස්කන්ධයන්ට අනන්තර ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙති. අනුලෝම සිත ගෝත්‍රභූ සිතට ද, අනුලෝම සිත වෝදාන සිතට ද, ගෝත්‍රභූ සිත මාර්ග සිතට ද, වෝදාන සිත මාර්ග සිතට ද අනන්තර ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි" යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර කර බෙදා දේශනා කරන ලද්දේය.

သဟဇာတပစ္စယဝိဘင်္ဂ

සහජාත ප්‍රත්‍ය විභංගය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော…ပေ… [Pg.138] ဆဋ္ဌော သဟဇာတပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, එසේ නම්... (පෙ) ...හයවන සහජාත ප්‍රත්‍ය විභංගය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ [Pg.139] ဘန္တေ…ပေ… ဆဋ္ဌော သဟဇာတပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလော ဧကော ခန္ဓော တိဏ္ဏန္နံ ခန္ဓာနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော, တယော ခန္ဓာ ဧကဿ ခန္ဓဿ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော, ဒွေ ဒွိန္နံ ခန္ဓာနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ...පෙ... හයවන සහජාතපච්චයවිභංගය (සහජාත ප්‍රත්‍ය විභංගය) 'කුසල් දහමක් කුසල් දහමකට සහජාත ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි, එක් කුසල් ස්කන්ධයක් (ඉතිරි) ස්කන්ධ තුනට සහජාත ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි, ස්කන්ධ තුනක් එක් ස්කන්ධයකට සහජාත ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි, ස්කන්ධ දෙකක් (ඉතිරි) ස්කන්ධ දෙකට සහජාත ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. කුසල් දහමක් අව්‍යාකෘත දහමකට සහජාත ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි, කුසල් ස්කන්ධයෝ චිත්තසමුට්ඨාන රූපයන්ට සහජාත ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙත්' යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဥပနိဿယပစ္စယဝိဘင်္ဂ

උපනිස්සයපච්චයවිභංගය (උපනිශ්‍රය ප්‍රත්‍ය විභංගය)

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.140] ဘဂဝတာ…ပေ… နဝမော ဥပနိဿယပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ...පෙ... නවවන උපනිස්සයපච්චයවිභංගය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ…ပေ… နဝမော ဥပနိဿယပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော. အာရမ္မဏူပနိဿယော, အနန္တရူပနိဿယော, ပကတူပနိဿယော. အာရမ္မဏူပနိဿယော–ဒါနံ ဒတွာ သီလံ သမာဒိယိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ ကံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ…ပေ…

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ...පෙ... නවවන උපනිස්සයපච්චයවිභංගය "කුසල් දහමක් කුසල් දහමකට උපනිස්සය (උපනිශ්‍රය) ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. (එය) ආරම්මණූපනිස්සය, අනන්තරූපනිස්සය, පකතූපනිස්සය (යැයි තෙවැදෑරුම් වේ). ආරම්මණූපනිස්සය නම් – දන් දී, සිල් සමාදන් වී, උපෝසථ කර්ම කොට, එය ගරු කොට සලකා ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි ...පෙ..."

ပကတူပနိဿယော – သဒ္ဓံ [Pg.141] ဥပနိဿာယ ဒါနံ ဒေတိ သီလံ သမာဒိယတိ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ, ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတိ, ဝိပဿနံ ဥပ္ပာဒေတိ, မဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတိ, အဘိညံ ဥပ္ပာဒေတိ, သမာပတ္တိံ ဥပ္ပာဒေတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

‘‘පකතූපනිස්සය නම් – ශ්‍රද්ධාව උපනිශ්‍රය කොටගෙන දන් දෙයි, සිල් සමාදන් වෙයි, උපෝසථ කර්ම කරයි, ධ්‍යාන උපදවයි, විදර්ශනා උපදවයි, මාර්ගය උපදවයි, අභිඥා උපදවයි, සමාපත්ති උපදවයි’’ යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ပုရေဇာတပစ္စယဝိဘင်္ဂ

පුරේජාතපච්චයවිභංගය (පුරේජාත ප්‍රත්‍ය විභංගය)

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော…ပေ… [Pg.144] ဒသမော ပုရေဇာတပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ ...පෙ... දසවන පුරේජාතපච්චයවිභංගය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ…ပေ… ဒသမော ပုရေဇာတပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ‘‘အဗျာကတော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. အာရမ္မဏပုရေဇာတံ, ဝတ္ထုပုရေဇာတံ. အာရမ္မဏပုရေဇာတံ–အရဟာ စက္ခုံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿတိ. ဃာနံ, ဇိဝှံ, ကာယံ, ရူပေ, သဒ္ဒေ, ဂန္ဓေ, ရသေ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ, ဝတ္ထုံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿတိ. ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ရူပံ ပဿတိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ သဒ္ဒံ သုဏာတိ, ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဿ, သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဿ, ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဿ, ရသာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဿ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဿ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော. ဝတ္ထုပုရေဇာတံ–စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဿ, သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဿ, ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဿ, ဇိဝှာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဿ, ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဿ, ဝတ္ထု ဝိပါကာဗျာကတာနံ ကြိယာဗျာကတာနံ ခန္ဓာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ...පෙ... දසවන පුරේජාතපච්චයවිභංගය ‘‘අව්‍යාකෘත දහමක් අව්‍යාකෘත දහමකට පුරේජාත ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. (එය) ආරම්මණපුරේජාත, වත්ථුපුරේජාත (යැයි දෙවැදෑරුම් වේ). ආරම්මණපුරේජාත නම් – රහතන් වහන්සේ ඇස අනිත්‍ය වශයෙන්, දුක් වශයෙන්, අනාත්ම වශයෙන් විදර්ශනා කරති. නාසය, දිව, කය, රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ, වස්තුව අනිත්‍ය වශයෙන්, දුක් වශයෙන්, අනාත්ම වශයෙන් විදර්ශනා කරති. දිව්‍ය චක්ෂුසින් රූප දකිති, දිව්‍ය සෝතධාතුවෙන් ශබ්ද අසති, රූප ආයතනය චක්ඛුවිඤ්ඤාණයට ද, ශබ්ද ආයතනය සෝතවිඤ්ඤාණයට ද, ගන්ධ ආයතනය ඝාණවිඤ්ඤාණයට ද, රස ආයතනය ජිව්හාවිඤ්ඤාණයට ද, ස්පර්ශ ආයතනය කායවිඤ්ඤාණයට ද පුරේජාත ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. වත්ථුපුරේජාත නම් – චක්ඛායතනය චක්ඛුවිඤ්ඤාණයට ද, සෝතායතනය සෝතවිඤ්ඤාණයට ද, ඝාණායතනය ඝාණවිඤ්ඤාණයට ද, ජිව්හායතනය ජිව්හාවිඤ්ඤාණයට ද, කායායතනය කායවිඤ්ඤාණයට ද, වස්තුව (හෘදය වස්තුව) විපාක අව්‍යාකෘත වූ ද ක්‍රියා අව්‍යාකෘත වූ ද ස්කන්ධයන්ට පුරේජාත ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි’’ යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ကမ္မပစ္စယဝိဘင်္ဂ

කම්මපච්චයවිභංගය (කර්ම ප්‍රත්‍ය විභංගය)

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.147] ဘဂဝတာ…ပေ… တေရသမော ကမ္မပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ...පෙ... දහතුන්වන කම්මපච්චයවිභංගය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ…ပေ… တေရသမော ကမ္မပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ စေတနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော. သဟဇာတာ, နာနာက္ခဏိကာ. သဟဇာတာ–ကုသလာ စေတနာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော. နာနာက္ခဏိကာ–ကုသလာ စေတနာ ဝိပါကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ စ အဗျာကတဿ စ ဓမ္မဿ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလာ စေတနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ...පෙ... දහතුන්වන කම්මපච්චයවිභංගය ‘‘කුසල් දහමක් කුසල් දහමකට කර්ම ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි, කුසල් චේතනාව සම්ප්‍රයුක්ත ස්කන්ධයන්ට කර්ම ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. කුසල් දහමක් අව්‍යාකෘත දහමකට කර්ම ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. (එය) සහජාත, නානාක්ෂණික (යැයි දෙවැදෑරුම් වේ). සහජාත නම් – කුසල් චේතනාව චිත්තසමුට්ඨාන රූපයන්ට කර්ම ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. නානාක්ෂණික නම් – කුසල් චේතනාව විපාක ස්කන්ධයන්ට හා කටත්තා රූපයන්ට කර්ම ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. කුසල් දහමක් කුසල් දහමකට ද අව්‍යාකෘත දහමකට ද කර්ම ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. කුසල් චේතනාව සම්ප්‍රයුක්ත ස්කන්ධයන්ට හා චිත්තසමුට්ඨාන රූපයන්ට කර්ම ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි’’ යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

အာဟာရပစ္စယဝိဘင်္ဂ

ආහාරපච්චයවිභංගය (ආහාර ප්‍රත්‍ය විභංගය)

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော…ပေ… [Pg.150] ပန္နရသမော အာဟာရပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ ...පෙ... පහළොස්වන ආහාරපච්චයවිභංගය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ…ပေ… ပန္နရသမော အာဟာရပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလာ အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလာ အာဟာရာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ...පෙ... පහළොස්වන ආහාරපච්චයවිභංගය ‘‘කුසල් දහමක් කුසල් දහමකට ආහාර ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. කුසල් ආහාරයෝ සම්ප්‍රයුක්ත ස්කන්ධයන්ට ආහාර ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙත්. කුසල් දහමක් අව්‍යාකෘත දහමකට ආහාර ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. කුසල් ආහාරයෝ චිත්තසමුට්ඨාන රූපයන්ට ආහාර ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙත්’’ යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဣန္ဒြိယပစ္စယဝိဘင်္ဂ

ඉන්ද්‍රියපච්චයවිභංගය (ඉන්ද්‍රිය ප්‍රත්‍ය විභංගය)

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.151] ဘဂဝတာ…ပေ… သောဠသမော ဣန္ဒြိယပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ...පෙ... දහසයවන ඉන්ද්‍රියපච්චයවිභංගය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ…ပေ… သောဠသမော ဣန္ဒြိယပစ္စယဝိဘင်္ဂေါ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလော ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော. ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော, ကုသလာ ဣန္ဒြိယာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ [Pg.152] ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

පිළිතුර – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි ...පෙ... දහසයවන ඉන්ද්‍රියපච්චයවිභංගය ‘‘කුසල් දහමක් කුසල් දහමකට ඉන්ද්‍රිය ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි, කුසල් ඉන්ද්‍රියයන් සම්ප්‍රයුක්ත ස්කන්ධයන්ට ඉන්ද්‍රිය ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. කුසල් දහමක් අව්‍යාකෘත දහමකට ඉන්ද්‍රිය ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි, කුසල් ඉන්ද්‍රියයන් චිත්තසමුට්ඨාන රූපයන්ට ඉන්ද්‍රිය ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි’’ යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

သင်္ချာဝါရ

සංඛ්‍යාවාරය (ගණන ක්‍රමය)

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော…ပေ… [Pg.154] ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာသင်္ချာဝါရသင်္ခါတေသု တီသု ဝါရေသု တတိယော သင်္ချာဝါရော ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ ...පෙ... පෘච්ඡාවාර, විස්සජ්ජනාවාර, සංඛ්‍යාවාර යන වාර තුන අතුරෙන් තුන්වන සංඛ්‍යාවාරය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ…ပေ… တတိယော သင်္ချာဝါရော ‘‘ဟေတုယာ သတ္တ, အာရမ္မဏေ နဝ, အဓိပတိယာ ဒသ, အနန္တရ သမနန္တရေ သတ္တ, သဟဇာတေ နဝ, အညမညေ တီဏိ, နိဿယေ တေရသ, ဥပနိဿယေ နဝ, ပုရေဇာတေ ပစ္ဆာဇာတေ အာသေဝနေ တီဏိ[Pg.155], ကမ္မေ သတ္တ, ဝိပါကေ ဧကံ, အာဟာရေ ဣန္ဒြိယေ ဈာနေ မဂ္ဂေ သတ္တ, သမ္ပယုတ္တေ တီဏိ, ဝိပ္ပယုတ္တေ ပဉ္စ, အတ္ထိယာ တေရသ, နတ္ထိယာ ဝိဂတေ သတ္တ, အဝိဂတေ တေရသာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတော.

විසර්ජනය – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි...පෙ... තුන්වන සංඛ්‍යාවාරය, 'හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් හතකි, ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෙන් නවයකි, අධිපති ප්‍රත්‍යයෙන් දහයකි, අනන්තර සහ සමනන්තර ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හතකි, සහජාත ප්‍රත්‍යයෙන් නවයකි, අන්‍යමඤ්ඤ ප්‍රත්‍යයෙන් තුනකි, නිස්සය ප්‍රත්‍යයෙන් දහතුනකි, උපනිස්සය ප්‍රත්‍යයෙන් නවයකි, පුරේජාත, පච්ඡාජාත සහ ආසේවන ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් තුන බැගිනි, කර්ම ප්‍රත්‍යයෙන් හතකි, විපාක ප්‍රත්‍යයෙන් එකකි, ආහාර, ඉන්ද්‍රිය, ධ්‍යාන, මාර්ග ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හත බැගිනි, සම්පයුත්ත ප්‍රත්‍යයෙන් තුනකි, විප්පයුත්ත ප්‍රත්‍යයෙන් පහකි, අත්ථි ප්‍රත්‍යයෙන් දහතුනකි, නත්ථි සහ විගත ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හත බැගිනි, අවිගත ප්‍රත්‍යයෙන් දහතුනකි' යන මෙවැනි ආකාරයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဟေတု [Pg.156] သဟဇာတ နိဿယ အတ္ထိ အဝိဂတန္တိ သတ္တ, ဟေတု သဟဇာတ အညမည နိဿယ အတ္ထိ အဝိဂတန္တိ တီဏိ, ဟေတု သဟဇာတ အညမည နိဿယ သမ္ပယုတ္တ အတ္ထိ အဝိဂတန္တိ တီဏိ …

හේතු, සහජාත, නිස්සය, අත්ථි, අවිගත ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හතකි; හේතු, සහජාත, අන්‍යමඤ්ඤ, නිස්සය, අත්ථි, අවිගත ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් තුනකි; හේතු, සහජාත, අන්‍යමඤ්ඤ, නිස්සය, සම්පයුත්ත, අත්ථි, අවිගත ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් තුනකි...

ဝေဒနာတိက ပဋိစ္စဝါရ

වේදනාතික පටිච්චවාරය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော ဘဂဝတာ…ပေ… ပဌမံ ကုသလတ္တိကံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ တဒနန္တရံ အဝသေသာ ဝေဒနာတ္တိကာဒယော ဧကဝီသတိတိကာ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්...පෙ... පළමුවෙන්ම කුසල තිකය විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා, ඉන් අනතුරුව ඉතිරි වේදනා තිකය ආදී එක්විසි තිකයන් කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ…ပေ… ပဌမံ ကုသလတ္တိကံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ တဒနန္တရံ အဝသေသာ ဝေဒနာတ္တိကာဒယော ဧကဝီသတိတိကာ [Pg.157] ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ, ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော, ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ, ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော’’တိ ဧဝမာဒိနာ စ. ဝိပါကံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ဝိပါကော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. ဝိပါကံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ, တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော, ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ, ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ, တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော, ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ. ဝိပါကံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ, ဝိပါကေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ, ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ကဋတ္တာရူပံ, ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဝတ္ထူ’’တိ ဧဝမာဒိနာ စ ဧကေကသ္မိံ တိကေ သတ္တဟိ သတ္တဟိ မဟာဝါရေဟိ ဧကေကသ္မိဉ္စ မဟာဝါရေ စတူဟိ စတူဟိ နယေဟိ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာ.

විසර්ජනය – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි...පෙ... පළමු කුසල තිකය විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වා, ඉන් අනතුරුව ඉතිරි වේදනා තිකය ආදී එක්විසි තිකයන්, 'සුඛ වේදනාවෙන් සම්ප්‍රයුක්ත වූ ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් සුඛ වේදනාවෙන් සම්ප්‍රයුක්ත වූ ධර්මයක් උපදියි. සුඛ වේදනාවෙන් සම්ප්‍රයුක්ත වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද උපදියි. ප්‍රතිසන්ධි ක්ෂණයෙහි සුඛ වේදනාවෙන් සම්ප්‍රයුක්ත වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද උපදියි' යන මෙවැනි ආකාරයෙන් ද; 'විපාක වූ ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් විපාක වූ ධර්මයක් උපදියි. විපාක වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද, ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද උපදියි. ප්‍රතිසන්ධි ක්ෂණයෙහි විපාක වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද, ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද උපදියි. විපාක වූ ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් නේවවිපාකනවිපාකධම්ම ධර්මයක් උපදියි. විපාක ස්කන්ධයන් නිසා චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද, ප්‍රතිසන්ධි ක්ෂණයෙහි විපාක ස්කන්ධයන් නිසා කටත්තා රූපය ද, ස්කන්ධයන් නිසා වස්තුව ද උපදියි' යන මෙවැනි ආකාරයෙන් ද, එක් එක් තිකයෙහි මහා වාර සත බැගින් ද, එක් එක් මහා වාරයෙහි ක්‍රම හතර බැගින් ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဒုကပဋ္ဌာန

දුකපට්ඨානය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော…ပေ… [Pg.158] တိကပဋ္ဌာနာဒီသု ဆသု အန္တောဂဓပဋ္ဌာနာဒီသု ပဌမံ တိကပဋ္ဌာနံ ဒေသေတွာ တဒနန္တရံ ဒုကပဋ္ဌာနံ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ...පෙ... තිකපට්ඨානය ආදී වූ ඇතුළත් පට්ඨාන හය අතුරින් පළමුව තිකපට්ඨානය දේශනා කොට, ඉන් අනතුරුව දුකපට්ඨානය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ…ပေ… တိကပဋ္ဌာနာဒီသု ဆသု အန္တောဂဓပဋ္ဌာနာဒီသု ပဌမံ တိကပဋ္ဌာနံ ဝိဘဇိတွာ တဒနန္တရံ ဒုကပဋ္ဌာနံ ‘‘ဟေတုံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ဟေတု ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ, အလောဘံ ပဋိစ္စ အဒေါသော အမောဟော, အဒေါသံ ပဋိစ္စ အလောဘော အမောဟော, အမောဟံ ပဋိစ္စ အလောဘော အဒေါသော. လောဘံ ပဋိစ္စ မောဟော, မောဟံ ပဋိစ္စ လောဘော, ဒေါသံ ပဋိစ္စ မောဟော, မောဟံ ပဋိစ္စ ဒေါသော’’တိ ဧဝမာဒိနာ စ. သရဏံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ သရဏော ဒမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ, သရဏံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ, တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော, ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ. သရဏံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အရဏော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ, သရဏော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ. သရဏံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ သရဏော စ အရဏော စ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဟေတုပစ္စယာ. သရဏံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ, တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ, ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ [Pg.159] ရူပ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ စ. ဧကေကသ္မိံ ဒုကေ သတ္တဟိ သတ္တဟိ မဟာဝါရေဟိ ဧကေကသ္မိဉ္စ မဟာဝါရေ စတူဟိ စတူဟိ နယေဟိ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

විසර්ජනය – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි...පෙ... තිකපට්ඨානය ආදී වූ ඇතුළත් පට්ඨාන හය අතුරින් පළමුව තිකපට්ඨානය බෙදා දක්වා, ඉන් අනතුරුව දුකපට්ඨානය, 'හේතු වූ ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් හේතු වූ ධර්මයක් උපදියි; අලෝභය නිසා අදෝෂය හා අමෝහය ද, අදෝෂය නිසා අලෝභය හා අමෝහය ද, අමෝහය නිසා අලෝභය හා අදෝෂය ද උපදියි. ලෝභය නිසා මෝහය ද, මෝහය නිසා ලෝභය ද, ද්වේෂය නිසා මෝහය ද, මෝහය නිසා ද්වේෂය ද උපදියි' යන මෙවැනි ආකාරයෙන් ද; 'සරණ ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් සරණ ධර්මයක් උපදියි; සරණ වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද, ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද උපදියි. සරණ ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් අරණ ධර්මයක් උපදියි; සරණ ස්කන්ධයන් නිසා චිත්තසමුට්ඨාන රූපය උපදියි. සරණ ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් සරණ වූ ද අරණ වූ ද ධර්මයෝ උපදිති; සරණ වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් සහ චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද, ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් සහ චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද, ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් සහ චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද උපදියි' යන මෙවැනි ආකාරයෙන් ද, එක් එක් දුකයෙහි මහා වාර සත බැගින් ද, එක් එක් මහා වාරයෙහි ක්‍රම හතර බැගින් ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

သရဏံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ သရဏော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ, သရဏံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ, တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော, ဒွေ

සරණ ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් සරණ ධර්මයක් උපදියි. සරණ වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද, ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද, ස්කන්ධ දෙකක්

ခန္ဓေ [Pg.160] ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ …

ස්කන්ධයන් නිසා ස්කන්ධ දෙකක්...

ဒုကတိကပဋ္ဌာန ဒုကဒုကပဋ္ဌာန

දුකතිකපට්ඨානය සහ දුකදුකපට්ඨානය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော…ပေ… တိကပဋ္ဌာနာဒီသု ဆသု အန္တောဂဓပဋ္ဌာနေသု ပဌမံ တိကပဋ္ဌာနဉ္စ ဒုတိယံ ဒုကပဋ္ဌာနဉ္စ ဝိဘဇိတွာ တဒဝသေသာနိ ဒုကတိကပဋ္ဌာနာဒီနိ စတ္တာရော ပဋ္ဌာနာနိ ကထံ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ...පෙ... තිකපට්ඨානය ආදී වූ ඇතුළත් පට්ඨාන හය අතුරින් පළමුව තිකපට්ඨානය ද දෙවනුව දුකපට්ඨානය ද බෙදා දක්වා, ඉන් ඉතිරි වූ දුකතිකපට්ඨානය ආදී සෙසු පට්ඨාන හතර කෙසේ නම් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ…ပေ… တိကပဋ္ဌာနာဒီသု ဆသု အန္တောဂဓပဋ္ဌာနေသု ပဌမံ တိကပဋ္ဌာနဉ္စ ဒုတိယံ ဒုကပဋ္ဌာနဉ္စ ဝိဘဇိတွာ တဒဝသေသာ [Pg.161] ဒုကတိကပဋ္ဌာနာဒယော ‘‘ဟေတုံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ဟေတု ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. ဟေတုံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နဟေတု ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. ဟေတုံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ဟေတု ကုသလော စ နဟေတု ကုသလော စ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဟေတုပစ္စယာ, နဟေတုံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နဟေတု ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ, နဟေတုံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ဟေတု ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ, နဟေတုံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ဟေတု ကုသလော စ နဟေတု ကုသလော စ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဟေတုပစ္စယာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတာနိ.

විසර්ජනය – ස්වාමීනි, අභිධර්ම පිටකයෙහි...පෙ... තිකපට්ඨානය ආදී වූ ඇතුළත් පට්ඨාන හය අතුරින් පළමුව තිකපට්ඨානය ද දෙවනුව දුකපට්ඨානය ද බෙදා දක්වා, ඉන් ඉතිරි වූ දුකතිකපට්ඨානය ආදී පට්ඨානයන්, 'හේතු වූ කුසල් ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් හේතු වූ කුසල් ධර්මයක් උපදියි. හේතු වූ කුසල් ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් හේතු නොවන කුසල් ධර්මයක් උපදියි. හේතු වූ කුසල් ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් හේතු වූ ද හේතු නොවන ද කුසල් ධර්මයෝ උපදිති. හේතු නොවන කුසල් ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් හේතු නොවන කුසල් ධර්මයක් උපදියි. හේතු නොවන කුසල් ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් හේතු වූ කුසල් ධර්මයක් උපදියි. හේතු නොවන කුසල් ධර්මයක් නිසා හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් හේතු වූ ද හේතු නොවන ද කුසල් ධර්මයෝ උපදිති' යන මෙවැනි ආකාරයෙන් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဓမ္မပစ္စနီယပဋ္ဌာန

ධම්මපච්චනීය පට්ඨානය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.163] ဘဂဝတာ…ပေ… ပဌမံ ဓမ္မာနုလောမပဋ္ဌာနံ ဝိဘဇိတွာ တဒနန္တရံ ဒုတိယံ ဓမ္မပစ္စနီယပဋ္ဌာနံ ကထံ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්...පෙ... පළමුව ධම්මානුලෝම පට්ඨානය බෙදා දක්වා, ඉන් අනතුරුව දෙවන ධම්මපච්චනීය පට්ඨානය කෙසේ නම් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ…ပေ… ပဌမံ ဓမ္မာနုလောမပဋ္ဌာနံ ဝိဘဇိတွာ တဒနန္တရံ ဒုတိယံ ဓမ္မပစ္စနီယပဋ္ဌာနံ ‘‘နကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. အကုသလာဗျာကတံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ အကုသလာဗျာကတာ တယော ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ. တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ. ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ. နကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နအကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတု ပစ္စယာ. ဝိပါကာဗျာကတံ ကိရိယာဗျာကတံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ. တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ. ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ [Pg.164] ရူပံ. ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ…ပေ… နကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နအဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. အကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ, တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော, ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ တိကပဋ္ဌာနာဒီဟိ ဆဟိ အန္တောဂဓပဋ္ဌာနေဟိ ဧကေကသ္မိဉ္စ တိကပဋ္ဌာနေ ဒုကပဋ္ဌာနေ ဒုကတိကပဋ္ဌာနေ တိကဒုကပဋ္ဌာနေ တိကတိကပဋ္ဌာနေ ဒုကဒုကပဋ္ဌာနေ သတ္တဟိ သတ္တဟိ မဟာဝါရေဟိ ဧကေကသ္မိဉ္စ မဟာဝါရေ စတူဟိ စတူဟိ နယေဟိ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

විසර්ජනය – ස්වාමීනී, අභිධර්ම පිටකයෙහි ...පෙ... පළමු වන ධම්මානුලෝම පට්ඨානය බෙදා දක්වා, ඉන් අනතුරුව දෙවන ධම්මපච්චනීය පට්ඨානය ‘නකුසල ධර්මයක් නිසා නකුසල ධර්මයක් හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් උපදී. අකුසල හා අව්‍යාකෘත වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා අකුසල හා අව්‍යාකෘත වූ ස්කන්ධ තුනක් ද චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද උපදී. ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද උපදී. ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද උපදී. නකුසල ධර්මයක් නිසා නඅකුසල ධර්මයක් හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් උපදී. විපාක අව්‍යාකෘත හෝ ක්‍රියා අව්‍යාකෘත වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද උපදී. ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද උපදී. ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද උපදී. ප්‍රතිසන්ධි ක්ෂණයෙහි ...පෙ... නකුසල ධර්මයක් නිසා නඅව්‍යාකෘත ධර්මයක් හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් උපදී. අකුසල වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද, ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද උපදී’ යන ආදී වශයෙන් තික පට්ඨානය ආදී වූ අන්තර්ගත පට්ඨාන සය මඟින් ද, එක් එක් තික පට්ඨානය, දුක පට්ඨානය, දුක-තික පට්ඨානය, තික-දුක පට්ඨානය, තික-තික පට්ඨානය, දුක-දුක පට්ඨානය යන මෙයින් එක එකක් පාසා සත බැගින් වූ මහා වාරයන්ගෙන් ද, එක් එක් මහා වාරයක දී සතර බැගින් වූ ක්‍රම මඟින් ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဓမ္မာနုလောမပစ္စနီယပဋ္ဌာန

ධම්මානුලෝමපච්චනීය පට්ඨානය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.165] ဘဂဝတာ…ပေ… တတိယံ ဓမ္မာနုလောမပစ္စနီယပဋ္ဌာနံ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ...පෙ... තුන්වන ධම්මානුලෝමපච්චනීය පට්ඨානය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ…ပေ… တတိယံ ဓမ္မာနုလောမပစ္စနီယပဋ္ဌာနံ ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. ကုသလေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ. ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နအကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. ကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ. တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ. ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ. ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နအဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. ကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ, တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော, ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ. ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နအကုသလော စ နအဗျာကတော စ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဟေတုပစ္စယာ. ကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ [Pg.166] တယော ခန္ဓာ…ပေ… ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ. ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နကုသလော စ နအကုသလော စ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဟေတုပစ္စယာ. ကုသလေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ ဘန္တေ တိကပဋ္ဌာနာဒီဟိ ဆဟိ အန္တောဂဓပဋ္ဌာနေဟိ ဧကေကသ္မိဉ္စ တိကပဋ္ဌာနေ ဒုကပဋ္ဌာနေ တိကဒုကပဋ္ဌာနေ ဒုကတိကပဋ္ဌာနေ တိကတိကပဋ္ဌာနေ ဒုကဒုကပဋ္ဌာနေ သတ္တဟိ သတ္တဟိ မဟာဝါရေဟိ ဧကေကသ္မိဉ္စ မဟာဝါရေ စတူဟိ စတူဟိ နယေဟိ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

විසර්ජනය – ස්වාමීනී, අභිධර්ම පිටකයෙහි ...පෙ... තුන්වන ධම්මානුලෝමපච්චනීය පට්ඨානය ‘කුසල ධර්මයක් නිසා නකුසල ධර්මයක් හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් උපදී. කුසල් ස්කන්ධයන් නිසා චිත්තසමුට්ඨාන රූපය උපදී. කුසල ධර්මයක් නිසා නඅකුසල ධර්මයක් හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් උපදී. කුසල වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද උපදී. ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද උපදී. ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද උපදී. කුසල ධර්මයක් නිසා නඅව්‍යාකෘත ධර්මයක් හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් උපදී. කුසල වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද, ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද උපදී. කුසල ධර්මයක් නිසා නඅකුසල සහ නඅව්‍යාකෘත ධර්මයෝ හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් උපදිති. කුසල වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද ...පෙ... ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද උපදී. කුසල ධර්මයක් නිසා නකුසල සහ නඅකුසල ධර්මයෝ හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් උපදිති. කුසල් ස්කන්ධයන් නිසා චිත්තසමුට්ඨාන රූපය උපදී’ යන ආදී වශයෙන් තික පට්ඨානය ආදී වූ අන්තර්ගත පට්ඨාන සය මඟින් ද, එක් එක් තික පට්ඨානය, දුක පට්ඨානය, දුක-තික පට්ඨානය, තික-දුක පට්ඨානය, තික-තික පට්ඨානය, දුක-දුක පට්ඨානය යන මෙයින් එක එකක් පාසා සත බැගින් වූ මහා වාරයන්ගෙන් ද, එක් එක් මහා වාරයක දී සතර බැගින් වූ ක්‍රම මඟින් ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.

ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမပဋ္ဌာန

ධම්මපච්චනීයානුලෝම පට්ඨානය

ပုစ္ဆာ – တေနာဝုသော [Pg.167] ဘဂဝတာ…ပေ… ဓမ္မာနုလောမာဒီသု ပဓာနဘူတေသု စတူသု ပဋ္ဌာနေသု စတုတ္ထံ ပရိယောသာနဘူတံ ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမပဋ္ဌာနံ ကထံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

ප්‍රශ්නය – ඇවැත්නි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ...පෙ... ධම්මානුලෝම ආදී ප්‍රධාන වූ පට්ඨාන සතර අතුරින් අවසාන වූ සතරවන ධම්මපච්චනීයානුලෝම පට්ඨානය කෙසේ නම් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලද්දේ ද?

ဝိဿဇ္ဇနာ – အဘိဓမ္မပိဋကေ ဘန္တေ…ပေ… ဓမ္မာနုလောမပဋ္ဌာနာဒီသု စတူသု ပဓာနဘူတေသု မဟာပဋ္ဌာနေသု စတုတ္ထံ ပရိယောသာနဘူတံ ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမပဋ္ဌာနံ ‘‘နကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ, အကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ, တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော, ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ. နကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နအကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ. အကုသလေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ, ဝိပါကာဗျာကတံ ကြိယာဗျာကတံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ…ပေ… ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပံ. ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဝတ္ထု, ဝတ္ထုံ ပဋိစ္စ ခန္ဓာ. နကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နအဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ, အကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ, တယော ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဧကော ခန္ဓော, ဒွေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ တိကပဋ္ဌာနာဒီဟိ စာတိ အန္တောဂဓပဘေဒပဋ္ဌာနေဟိ ဧကေကသ္မိဉ္စ တိကပဋ္ဌာနေ ဒုကပဋ္ဌာနေ ဒုကတိကတိကဒုကတိကတိကဒုကဒုကပဋ္ဌာနေ ပဋိစ္စဝါရာဒီဟိ သတ္တဟိ မဟာဝါရေဟိ ဧကေကသ္မိဉ္စ မဟာဝါရေ ပစ္စယာနုလောမာဒီဟိ စတူဟိ စတူဟိ နယေဟိ ဘဂဝတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒေသိတံ.

විසර්ජනය – ස්වාමීනී, අභිධර්ම පිටකයෙහි ...පෙ... ධම්මානුලෝම පට්ඨාන ආදී ප්‍රධාන වූ මහා පට්ඨාන සතර අතුරින් අවසාන වූ සතරවන ධම්මපච්චනීයානුලෝම පට්ඨානය ‘නකුසල ධර්මයක් නිසා අකුසල ධර්මයක් හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් උපදී. අකුසල වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද, ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද උපදී. නකුසල ධර්මයක් නිසා නඅකුසල ධර්මයක් හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් උපදී. අකුසල් ස්කන්ධයන් නිසා චිත්තසමුට්ඨාන රූපය උපදී. විපාක අව්‍යාකෘත හෝ ක්‍රියා අව්‍යාකෘත වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද ...පෙ... ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද චිත්තසමුට්ඨාන රූපය ද උපදී. ස්කන්ධයන් නිසා වස්තුව ද, වස්තුව නිසා ස්කන්ධයන් ද උපදී. නකුසල ධර්මයක් නිසා නඅව්‍යාකෘත ධර්මයක් හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් උපදී. අකුසල වූ එක් ස්කන්ධයක් නිසා ස්කන්ධ තුනක් ද, ස්කන්ධ තුනක් නිසා එක් ස්කන්ධයක් ද, ස්කන්ධ දෙකක් නිසා ස්කන්ධ දෙකක් ද උපදී’ යන ආදී වශයෙන් තික පට්ඨාන ආදී වූ අන්තර්ගත ප්‍රභේද පට්ඨානයන්ගෙන් ද, එක් එක් තික පට්ඨානය, දුක පට්ඨානය, දුක-තික, තික-දුක, තික-තික, දුක-දුක පට්ඨානයන්හි පටිච්ච වාරය ආදී වූ මහා වාරයන් සත මඟින් ද, එක් එක් මහා වාරයක දී ප්‍රත්‍ය අනුලෝම ආදී වූ සතර බැගින් වූ ක්‍රම මඟින් ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විස්තර වශයෙන් බෙදා දේශනා කරන ලදී.