বাংলা
পালিঅট্ঠকথাটীকাঅন্ন
1101 পারাজিক পালি
1102 পাচিত্তিয় পালি
1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়)
1104 চূলবগ্গ পালি
1105 পরিবার পালি
1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১
1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২
1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা
1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়)
1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা
1206 পরিবার অট্ঠকথা
1301 সারত্থদীপনী টীকা-১
1302 সারত্থদীপনী টীকা-২
1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩
1401 দ্বেমাতিকাপালি
1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা
1403 বজিরবুদ্ধি টীকা
1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১
1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২
1406 বিনয়ালংকার টীকা-১
1407 বিনয়ালংকার টীকা-২
1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা
1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয়
1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১
1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২
1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি
1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা

8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১
8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২
8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১
8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২
8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা

8406 দীঘনিকায় (পু-বি)
8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি)
8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি)
8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি)
8410 বিনয়পিটক (পু-বি)
8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি)
8412 অট্ঠকথা (পু-বি)
8413 নিরুত্তিদীপনী
8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ
8415 অনুদীপনীপাঠ
8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ
8417 নমক্কারটীকা
8418 মহাপণামপাঠ
8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা
8420 সুতবন্দনা
8421 কমলাঞ্জলি
8422 জিনালংকার
8423 পজ্জমধু
8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী
8425 চূলগন্থবংস
8426 মহাবংস
8427 সাসনবংস
8428 কচ্চায়নব্যাকরণং
8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং
8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা)
8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা)
8432 পদরূপসিদ্ধি
8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা
8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ
8435 বুত্তোদয়পাঠ
8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ
8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা
8438 সুবোধালংকারপাঠ
8439 সুবোধালংকারটীকা
8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার
8441 লোকনীতি
8442 সুত্তন্তনীতি
8443 সূরস্সতীনীতি
8444 মহারহনীতি
8445 ধম্মনীতি
8446 কবিদপ্পণনীতি
8447 নীতিমঞ্জরী
8448 নরদক্খদীপনী
8449 চতুরারক্খদীপনী
8450 চাণক্যনীতি
8451 রসবাহিনী
8452 সীমাবিসোধনীপাঠ
8453 বেস্সন্তরগীতি
8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা
8455 থূপবংস
8456 দাঠাবংস
8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া
8458 ধাতুবংস
8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস
8460 জিনচরিতয়
8461 জিনবংসদীপং
8462 তেলকটাহগাথা
8463 মিলিদটীকা
8464 পদমঞ্জরী
8465 পদসাধনং
8466 সদ্দবিন্দুপকরণং
8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা
8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি
2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ)
2103 পাথিকবগ্গ পালি
2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ)
2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা
2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা
2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ)
2303 পাথিকবগ্গ টীকা
2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১
2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি
3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি
3103 উপরিপণ্ণাস পালি
3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১
3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২
3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা
3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা
3301 মূলপণ্ণাস টীকা
3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা
3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি
4102 নিদানবগ্গ পালি
4103 খন্ধবগ্গ পালি
4104 সলায়তনবগ্গ পালি
4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)
4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা
4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা
4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা
4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)
4301 সগাথাবগ্গ টীকা
4302 নিদানবগ্গ টীকা
4303 খন্ধবগ্গ টীকা
4304 সলায়তনবগ্গ টীকা
4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি
5102 দুকনিপাত পালি
5103 তিকনিপাত পালি
5104 চতুক্কনিপাত পালি
5105 পঞ্চকনিপাত পালি
5106 ছক্কনিপাত পালি
5107 সত্তকনিপাত পালি
5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি
5109 নবকনিপাত পালি
5110 দশকনিপাত পালি
5111 একাদশকনিপাত পালি
5201 এককনিপাত অট্ঠকথা
5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা
5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা
5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা
5301 এককনিপাত টীকা
5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা
5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা
5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি
6102 ধম্মপদ পালি
6103 উদান পালি
6104 ইতিবুত্তক পালি
6105 সুত্তনিপাত পালি
6106 বিমানবত্থু পালি
6107 পেতবত্থু পালি
6108 থেরগাথা পালি
6109 থেরীগাথা পালি
6110 অপদান পালি-১
6111 অপদান পালি-২
6112 বুদ্ধবংস পালি
6113 চরিয়াপিটক পালি
6114 জাতক পালি-১
6115 জাতক পালি-২
6116 মহানিদ্দেস পালি
6117 চূলনিদ্দেস পালি
6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি
6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি
6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি
6121 পেটকোপদেস পালি
6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা
6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১
6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২
6204 উদান অট্ঠকথা
6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা
6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১
6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২
6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা
6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা
6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১
6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২
6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা
6213 অপদান অট্ঠকথা-১
6214 অপদান অট্ঠকথা-২
6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা
6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা
6217 জাতক অট্ঠকথা-১
6218 জাতক অট্ঠকথা-২
6219 জাতক অট্ঠকথা-৩
6220 জাতক অট্ঠকথা-৪
6221 জাতক অট্ঠকথা-৫
6222 জাতক অট্ঠকথা-৬
6223 জাতক অট্ঠকথা-৭
6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা
6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা
6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১
6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২
6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা
6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা
6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি
7102 বিভঙ্গ পালি
7103 ধাতুকথা পালি
7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি
7105 কথাবত্থু পালি
7106 যমক পালি-১
7107 যমক পালি-২
7108 যমক পালি-৩
7109 পট্ঠান পালি-১
7110 পট্ঠান পালি-২
7111 পট্ঠান পালি-৩
7112 পট্ঠান পালি-৪
7113 পট্ঠান পালি-৫
7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা
7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা
7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা
7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা
7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা
7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা
7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা
7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা
7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো
7307 অভিধম্মত্থসংগহো
7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা
7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利義註複註藏外典籍
1101 巴拉基咖(波羅夷)
1102 巴吉帝亞(波逸提)
1103 大品(律藏)
1104 小品
1105 附隨
1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1
1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2
1203 巴吉帝亞(波逸提)義註
1204 大品義註(律藏)
1205 小品義註
1206 附隨義註
1301 心義燈-1
1302 心義燈-2
1303 心義燈-3
1401 疑惑度脫
1402 律攝註釋
1403 金剛智疏
1404 疑難解除疏-1
1405 疑難解除疏-2
1406 律莊嚴疏-1
1407 律莊嚴疏-2
1408 古老解惑疏
1409 律抉擇-上抉擇
1410 律抉擇疏-1
1411 律抉擇疏-2
1412 巴吉帝亞等啟請經
1413 小戒學-根本戒學

8401 清淨道論-1
8402 清淨道論-2
8403 清淨道大複註-1
8404 清淨道大複註-2
8405 清淨道論導論

8406 長部問答
8407 中部問答
8408 相應部問答
8409 增支部問答
8410 律藏問答
8411 論藏問答
8412 義注問答
8413 語言學詮釋手冊
8414 勝義顯揚
8415 隨燈論誦
8416 發趣論燈論
8417 禮敬文
8418 大禮敬文
8419 依相讚佛偈
8420 經讚
8421 蓮花供
8422 勝者莊嚴
8423 語蜜
8424 佛德偈集
8425 小史
8427 佛教史
8426 大史
8429 目犍連文法
8428 迦旃延文法
8430 文法寶鑑(詞幹篇)
8431 文法寶鑑(詞根篇)
8432 詞形成論
8433 目犍連五章
8434 應用成就讀本
8435 音韻論讀本
8436 阿毗曇燈讀本
8437 阿毗曇燈疏
8438 妙莊嚴論讀本
8439 妙莊嚴論疏
8440 初學入門義抉擇精要
8446 詩王智論
8447 智論花鬘
8445 法智論
8444 大羅漢智論
8441 世間智論
8442 經典智論
8443 勇士百智論
8450 考底利耶智論
8448 人眼燈
8449 四護衛燈
8451 妙味之流
8452 界清淨
8453 韋桑達拉頌
8454 目犍連語釋五章
8455 塔史
8456 佛牙史
8457 詞根讀本注釋
8458 舍利史
8459 象頭山寺史
8460 勝者行傳
8461 勝者宗燈
8462 油鍋偈
8463 彌蘭王問疏
8464 詞花鬘
8465 詞成就論
8466 正理滴論
8467 迦旃延詞根注
8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品
2102 大品(長部)
2103 波梨品
2201 戒蘊品註義註
2202 大品義註(長部)
2203 波梨品義註
2301 戒蘊品疏
2302 大品複註(長部)
2303 波梨品複註
2304 戒蘊品新複註-1
2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經
3102 中五十經
3103 後五十經
3201 根本五十義註-1
3202 根本五十義註-2
3203 中五十義註
3204 後五十義註
3301 根本五十經複註
3302 中五十經複註
3303 後五十經複註
4101 有偈品
4102 因緣品
4103 蘊品
4104 六處品
4105 大品(相應部)
4201 有偈品義注
4202 因緣品義注
4203 蘊品義注
4204 六處品義注
4205 大品義注(相應部)
4301 有偈品複註
4302 因緣品註
4303 蘊品複註
4304 六處品複註
4305 大品複註(相應部)
5101 一集經
5102 二集經
5103 三集經
5104 四集經
5105 五集經
5106 六集經
5107 七集經
5108 八集等經
5109 九集經
5110 十集經
5111 十一集經
5201 一集義註
5202 二、三、四集義註
5203 五、六、七集義註
5204 八、九、十、十一集義註
5301 一集複註
5302 二、三、四集複註
5303 五、六、七集複註
5304 八集等複註
6101 小誦
6102 法句經
6103 自說
6104 如是語
6105 經集
6106 天宮事
6107 餓鬼事
6108 長老偈
6109 長老尼偈
6110 譬喻-1
6111 譬喻-2
6112 諸佛史
6113 所行藏
6114 本生-1
6115 本生-2
6116 大義釋
6117 小義釋
6118 無礙解道
6119 導論
6120 彌蘭王問
6121 藏釋
6201 小誦義注
6202 法句義注-1
6203 法句義注-2
6204 自說義注
6205 如是語義註
6206 經集義注-1
6207 經集義注-2
6208 天宮事義注
6209 餓鬼事義注
6210 長老偈義注-1
6211 長老偈義注-2
6212 長老尼義注
6213 譬喻義注-1
6214 譬喻義注-2
6215 諸佛史義注
6216 所行藏義注
6217 本生義注-1
6218 本生義注-2
6219 本生義注-3
6220 本生義注-4
6221 本生義注-5
6222 本生義注-6
6223 本生義注-7
6224 大義釋義注
6225 小義釋義注
6226 無礙解道義注-1
6227 無礙解道義注-2
6228 導論義注
6301 導論複註
6302 導論明解
7101 法集論
7102 分別論
7103 界論
7104 人施設論
7105 論事
7106 雙論-1
7107 雙論-2
7108 雙論-3
7109 發趣論-1
7110 發趣論-2
7111 發趣論-3
7112 發趣論-4
7113 發趣論-5
7201 法集論義註
7202 分別論義註(迷惑冰消)
7203 五部論義註
7301 法集論根本複註
7302 分別論根本複註
7303 五論根本複註
7304 法集論複註
7305 五論複註
7306 阿毘達摩入門
7307 攝阿毘達磨義論
7308 阿毘達摩入門古複註
7309 阿毘達摩論母

English
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon PaliCommentairesSous-commentairesAutres
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-KanonKommentareSubkommentareSonstige
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैननकमेंट्रीउप-टिप्पणियाँअन्य
1101 पाराजिक पाळि
1102 पाचित्तिय पाळि
1103 महावग्ग पाळि (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळि
1105 परिवार पाळि
1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1
1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-1
1302 सारत्थदीपनी टीका-2
1303 सारत्थदीपनी टीका-3
1401 द्वेमातिकापाळि
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-1
1405 विमतिविनोदनी टीका-2
1406 विनयालंकार टीका-1
1407 विनयालंकार टीका-2
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-1
1411 विनयविनिच्छय टीका-2
1412 पाचित्यादियोजनापाळि
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-1
8402 विसुद्धिमग्ग-2
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवन्दना
8421 कमलाञ्जलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगन्थवंस
8427 सासनवंस
8426 महावंस
8429 मोग्गल्लानब्याकरणं
8428 कच्चायनब्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपञ्चिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमञ्जरी
8445 धम्मनीति
8444 महारहनीति
8441 लोकनीति
8442 सुत्तन्तनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8450 चाणक्यनीति
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8451 रसवाहिनी
8452 सीमविसोधनीपाठ
8453 वेस्सन्तरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमञ्जरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिन्दुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा
8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि
2102 महावग्ग पाळि (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळि
2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1
2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि
3102 मज्झिमपण्णास पाळि
3103 उपरिपण्णास पाळि
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि
4102 निदानवग्ग पाळि
4103 खन्धवग्ग पाळि
4104 सळायतनवग्ग पाळि
4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खन्धवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि
5102 दुकनिपात पाळि
5103 तिकनिपात पाळि
5104 चतुक्कनिपात पाळि
5105 पञ्चकनिपात पाळि
5106 छक्कनिपात पाळि
5107 सत्तकनिपात पाळि
5108 अट्ठकादिनिपात पाळि
5109 नवकनिपात पाळि
5110 दसकनिपात पाळि
5111 एकादसकनिपात पाळि
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि
6102 धम्मपद पाळि
6103 उदान पाळि
6104 इतिवुत्तक पाळि
6105 सुत्तनिपात पाळि
6106 विमानवत्थु पाळि
6107 पेतवत्थु पाळि
6108 थेरगाथा पाळि
6109 थेरीगाथा पाळि
6110 अपदान पाळि-1
6111 अपदान पाळि-2
6112 बुद्धवंस पाळि
6113 चरियापिटक पाळि
6114 जातक पाळि-1
6115 जातक पाळि-2
6116 महानिद्देस पाळि
6117 चूळनिद्देस पाळि
6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि
6119 नेत्तिप्पकरण पाळि
6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि
6121 पेटकोपदेस पाळि
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-1
6203 धम्मपद अट्ठकथा-2
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-1
6214 अपदान अट्ठकथा-2
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-1
6218 जातक अट्ठकथा-2
6219 जातक अट्ठकथा-3
6220 जातक अट्ठकथा-4
6221 जातक अट्ठकथा-5
6222 जातक अट्ठकथा-6
6223 जातक अट्ठकथा-7
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1
6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि
7102 विभङ्ग पाळि
7103 धातुकथा पाळि
7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि
7105 कथावत्थु पाळि
7106 यमक पाळि-1
7107 यमक पाळि-2
7108 यमक पाळि-3
7109 पट्ठान पाळि-1
7110 पट्ठान पाळि-2
7111 पट्ठान पाळि-3
7112 पट्ठान पाळि-4
7113 पट्ठान पाळि-5
7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका
7302 विभङ्ग-मूलटीका
7303 पञ्चपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका
7305 पञ्चपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळि


นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

उन भगवान्, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध को नमस्कार।

วินยปิฏก

विनयपिटक

สํคายนสฺส ปุจฺฉา วิสฺสชฺชนา

संगायन के प्रश्न और उत्तर

โอกาส ทานกถา

अनुमति प्रदान करने का कथन

สุณาตุ [Pg.1] เม ภนฺเต สงฺโฆ, มหตี อยํ ปริสา, เอวรูปาย ปริสาย น สุกรา สพฺพโส กถํ สาเวตุํ, ตสฺมา อายสฺมโต จ ชวนตฺเถรสฺส ปขุกฺกูนครวาสิโน อายสฺมโต จ วิจิตฺตสาราภิวํสสฺส ติปิฏกธร ธมฺมภณฺฑาคาริกสฺส วินยปุจฺฉนภารญฺจ วินยวิสฺสชฺชน ภารญฺจ อาวหิตุํ โอกาสํ ทมฺมิ, กโรถ ตุมฺเห อาวุโส ฉฏฺฐสํคีติปุพฺพงฺคมานิ วินยปุจฺฉน วินยวิสฺสชฺชน กิจฺจานิ ยถาธมฺมํ ยถาวินยํ.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। यह परिषद विशाल है। ऐसी परिषद में सभी को पूरी तरह से कथा सुनाना सुकर नहीं है। इसलिए, पखुक्कू नगर निवासी आयुष्मान जवन थेर और त्रिपिटकधर धर्मभाण्डागारिक आयुष्मान विचित्तसाराभिवंश को विनय-प्रश्न पूछने का भार और विनय-उत्तर देने का भार वहन करने की अनुमति देता हूँ। आयुष्मानों! आप छठी संगीति के पूर्वगामी विनय-प्रश्न और विनय-उत्तर के कार्यों को धर्म के अनुसार और विनय के अनुसार करें।

อคฺคมหาปณฺฑิต [Pg.2] ภทนฺตชวน มหาเถเรน

अग्गमहापण्डित भदन्त जवन महाथेर द्वारा

ฐปิตา

प्रस्तुत

ปุจฺฉก สมฺมุติ ญาตฺติ

प्रश्नकर्ता की सम्मति हेतु ज्ञप्ति

สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อายสฺมนฺตํ วิจิตฺตสาราภิวํสํ ติปิฏกธร ธมฺมภณฺฑาคาริกํ วินยํ ปุจฺเฉยฺยํ.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। यदि संघ के लिए उचित हो, तो मैं त्रिपिटकधर धर्मभाण्डागारिक आयुष्मान विचित्तसाराभिवंश से विनय के विषय में प्रश्न पूछूँ।

ติปิฏกธร ธมฺมภณฺฑาคาริก

त्रिपिटकधर धर्मभाण्डागारिक

ภทนฺตวิจิตฺตสาราภิวํเสน

भदन्त विचित्तसाराभिवंश द्वारा

ฐปิตา วิสฺสชฺชก สมฺมุติ ญาตฺติ

प्रस्तुत उत्तरदाता की सम्मति हेतु ज्ञप्ति

สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อายสฺมตา ชวนตฺเถเรน สงฺฆนายก มหาเถรสฺส ปฏินิธิภูเตน วินยํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชยฺยํ.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। यदि संघ के लिए उचित हो, तो मैं संघनायक महाथेर के प्रतिनिधि आयुष्मान जवन थेर द्वारा विनय के विषय में पूछे जाने पर उत्तर दूँ।

ปฐม ปาราชิก สิกฺขาปุจฺฉา

प्रथम पाराजिक शिक्षापद के प्रश्न

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.3] เตน อาวุโส ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฐมํ ปาราชิกํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! उन जानते हुए, देखते हुए, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान् ने प्रथम पाराजिक कहाँ प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! वैशाली में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! किसे आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สุทินฺนํ ภนฺเต กลนฺทปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! कलन्दपुत्र सुदिन्न को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – กิสฺมึ อาวุโส วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สุทินฺโท ภนฺเต กลนฺทปุตฺโต ปุราณทุติยิกาย เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! कलन्दपुत्र सुदिन्न ने अपनी पूर्व-पत्नी के साथ मैथुन धर्म का सेवन किया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – อตฺถิ อาวุโส ตตฺถ ปญฺญตฺติ อนุปญฺญตฺติ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या वहाँ प्रज्ञप्ति, अनुप्रज्ञप्ति और अनुपन्न-प्रज्ञप्ति है?

วิสฺสชฺชนา – เอกา ภนฺเต ปญฺญตฺติ ทฺเว อนุปญฺญตฺติโย, อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ.

उत्तर – भन्ते! एक प्रज्ञप्ति और दो अनुप्रज्ञप्तियाँ हैं; उसमें अनुपन्न-प्रज्ञप्ति नहीं है।

ปุจฺฉา – สพฺพตฺถปญฺญตฺตินุโข [Pg.4] อาวุโส ปเทสปญฺญตฺตินุโข.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या वह सर्वत्र-प्रज्ञप्ति है या प्रादेशिक-प्रज्ञप्ति?

วิสฺสชฺชนา – สพฺพตฺถปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! वह सर्वत्र-प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – สาธารณปญฺญตฺตินุโข อาวุโส อสาธารณปญฺญตฺตินุโข.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या वह साधारण-प्रज्ञप्ति है या असाधारण-प्रज्ञप्ति?

วิสฺสชฺชนา – สาธารณปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! वह साधारण-प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – เอกโตปญฺญตฺตินุโข อาวุโส อุภโตปญฺญตฺตินุโข.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या वह एकतो-प्रज्ञप्ति है या उभतो-प्रज्ञप्ति?

วิสฺสชฺชนา – อุภโตปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! वह उभतो-प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – ปญฺจนฺนํ อาวุโส ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนํ.

प्रश्न – आयुष्मान! पाँच पातिमोक्ख-उद्देशों में वह कहाँ समाहित है और कहाँ सम्मिलित है?

วิสฺสชฺชนา – นิทาโนคธํ [Pg.5] ภนฺเต นิทานปริยาปนฺนํ.

उत्तर – भन्ते! वह निदान में समाहित है और निदान में सम्मिलित है।

ปุจฺฉา – กตเมน อาวุโส อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किस उद्देश (पाठ) के द्वारा उद्देश में आता है?

วิสฺสชฺชนา – ทุติเยน ภนฺเต อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ.

उत्तर – भन्ते! दूसरे उद्देश के द्वारा उद्देश में आता है।

ปุจฺฉา – จตุนฺนํ อาวุโส วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! चार विपत्तियों में से यह कौन सी विपत्ति है?

วิสฺสชฺชนา – สีลวิปตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह शील-विपत्ति है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส วิปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! विपत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – อสํวโร ภนฺเต วิปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! असंवर (संयम का अभाव) ही विपत्ति है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส สมฺปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! सम्पत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – สํวโร ภนฺเต สมฺมตฺติ.

उत्तर – भन्ते! संवर (संयम) ही सम्पत्ति है।

ปุจฺฉา – กา [Pg.6] อาวุโส ปฏิปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! प्रतिपत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – น เอวรูปํ กริสฺสามีติ ยาวชีวํ อาปาณโกฏิกํ สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, อยํ ภนฺเต ปฏิปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! "मैं ऐसा (पाप) नहीं करूँगा" - इस प्रकार जीवन भर, प्राण रहने तक (शिक्षापदों को) ग्रहण कर शिक्षापदों में जो शिक्षा ग्रहण करता है, यही प्रतिपत्ति है।

ปุจฺฉา – กติ อาวุโส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ปฐมํ ปาราชิกํ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! कितने अर्थवशों (प्रयोजनों) को लेकर भगवान् ने प्रथम पाराजिक प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – ทส ภนฺเต อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ปฐมํ ปาราชิกํ ปญฺญตฺตํ, ๑ - สงฺฆสุฏฺฐุตาย, ๒ - สงฺฆผาสุตาย, ๓ - ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย, ๔ - เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย, ๕ - ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย, ๖ - สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย, ๗ - อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย, ๘ - ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย, ๙ - สทฺธมฺมฏฺฐิติยา, ๑๐ - วินยานุคฺคหาย.

उत्तर – भन्ते! दस अर्थवशों को लेकर भगवान् ने प्रथम पाराजिक प्रज्ञप्त किया है: १. संघ की सुष्ठुता (उत्तमता) के लिए, २. संघ की सुख-सुविधा के लिए, ३. दुर्मंकु (निर्लज्ज) व्यक्तियों के निग्रह के लिए, ४. शीलवान भिक्षुओं के सुख-विहार के लिए, ५. इसी जन्म के आस्रवों के संवर (रोकने) के लिए, ६. परलोक संबंधी आस्रवों के विनाश के लिए, ७. अप्रसन्न (श्रद्धाहीन) लोगों की प्रसन्नता (श्रद्धा) के लिए, ८. प्रसन्न (श्रद्धालु) लोगों की श्रद्धा बढ़ाने के लिए, ९. सद्धर्म की स्थिति के लिए, १०. विनय के अनुग्रह के लिए।

ปุจฺฉา – เก [Pg.7] อาวุโส สิกฺขนฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! कौन शिक्षा ग्रहण करते हैं?

วิสฺสชฺชนา – เสกฺขาจ ภนฺเต ปุถุชฺชนกลฺยาณกาจ สิกฺขนฺติ.

उत्तर – भन्ते! शैक्ष और कल्याण-पृथग्जन शिक्षा ग्रहण करते हैं।

ปุจฺฉา – เก อาวุโส สิกฺขิตสิกฺขา.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! कौन शिक्षित-शिक्षा (पूर्ण शिक्षित) हैं?

วิสฺสชฺชนา – อรหนฺโต ภนฺเต สิกฺขิตสิกฺขา.

उत्तर – भन्ते! अर्हन्त शिक्षित-शिक्षा हैं।

ปุจฺฉา – กตฺถ อาวุโส ฐิตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! यह (शिक्षा) कहाँ स्थित है?

วิสฺสชฺชนา – สิกฺขากาเมสุ ภนฺเต ฐิตํ.

उत्तर – भन्ते! यह शिक्षा-प्रेमियों (शिक्षा की इच्छा रखने वालों) में स्थित है।

ปุจฺฉา – เก อาวุโส ธาเรนฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! इसे कौन धारण करते हैं?

วิสฺสชฺชนา – เยสํ ภนฺเต วตฺตติ เต ธาเรนฺติ.

उत्तर – भन्ते! जिनमें यह (शिक्षा) विद्यमान है, वे इसे धारण करते हैं।

ปุจฺฉา – กสฺส [Pg.8] อาวุโส วจนํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर – भन्ते! यह उन भगवान्, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! यह किसके द्वारा लाया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर – भन्ते! यह आचार्य-परम्परा द्वारा लाया गया है।

สํคายนตฺถาย สงฺฆสฺส ญาปนํ

संगायन के लिए संघ को सूचना।

สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อหํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ วิจิตฺถสาราภิวํสํ ติปิฏกธร ธมฺมภณฺฑาคาริกํ ปฐมสฺส ปาราชิกสฺส นิทานมฺปิ ปุจฺฉึ, ปุคฺคลมฺปิ ปุจฺฉึ, วตฺถุมฺปิ ปุจฺฉึ, ปญฺญตฺติ อนุปญฺญตฺติอาทีนิปิ ปุจฺฉึ, ปุฏฺโฐ ปุฏฺโฐจ โส อายสฺมาวิจิตฺตสาราภิวํโส วิสฺสชฺเชสิ, อิติหิทํ ภนฺเต ปฐมํ ปาราชิก สิกฺขาปทํ นิมฺมลํ สุปริสุทฺธํ ตสฺเสว ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส, ตสฺมา ยถาปุเร มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา โปราณสํคีติการา พฺรหฺมจริย สงฺขาตสฺส พุทฺธสาสนสฺส จิรฏฺฐิติยา พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ ธมฺมวินยํ สงฺคายึสุเจว อนุสงฺคายึสุจ, เอวเมว มยมฺปิ ทานิ สพฺเพว ฉฏฺฐสํคีติมหาธมฺมสภาปริยาปนฺนา อิทํ ปฐม ปาราชิก สิกฺขาปทํ เอกโตสชฺฌายนวเสน สํคาเยยฺยาม.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। भन्ते! मैंने आयुष्मान् विचित्रसाराभिवंश, जो त्रिपिटकधर और धर्म-भाण्डागारिक हैं, उनसे प्रथम पाराजिक का निदान भी पूछा, पुद्गल भी पूछा, वस्तु भी पूछी, प्रज्ञप्ति और अनुप्रज्ञप्ति आदि भी पूछे। पूछे जाने पर उन आयुष्मान् विचित्रसाराभिवंश ने उत्तर दिया। इस प्रकार, भन्ते! यह प्रथम पाराजिक शिक्षापद निर्मल और सुविशुद्ध है, और उन्हीं भगवान्, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध का वचन है। इसलिए, जैसे पूर्व काल में महाकाश्यप आदि श्रेष्ठ महास्थविरों ने, जो प्राचीन संगीतिकार थे, ब्रह्मचर्य कहे जाने वाले बुद्ध-शासन की चिर-स्थिति के लिए, बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, तथा देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए धर्म और विनय का संगायन और अनु-संगायन किया था; वैसे ही अब हम सभी, जो इस छठी संगीति की महाधर्मसभा में सम्मिलित हैं, इस प्रथम पाराजिक शिक्षापद का एक साथ सस्वर पाठ (सज्जाय) के माध्यम से संगायन करें।

เรวตาภิ ปณฺฑิตธช สาสนวํส มหาธมฺมราชคุรุโน

रेवताभि पण्डितध्वज शासनवंश महाधर्मराजगुरु का।

อภิธชมหารฏฺฐคุรุโนจ สงฺฆนายก มหาเถรสฺส

और अभिध्वज महारट्ठगुरु संघनायक महास्थविर का।

โอกาส ทานกถา

अनुमति प्रदान करने का कथन।

สุณาตุ [Pg.10] เม ภนฺเต สงฺโฆ, มหตี อยํ ปริสา, เอวรูปาย ปริสาย น สุกรา สพฺพโส กถํ สาเวตุํ, ตสฺมา อายสฺมโตจ โสภนสฺส สาสนริ สารามาธิวาสิโน อายสฺมโตจ วิจิตฺตสาราภิวํสสฺส ติปิฏกธร ธมฺมภณฺฑาคาริกสฺส วินยปุจฺฉนภารญฺจ วินยวิสฺสชฺชนภารญฺจ อาวหิตุํ โอกาสํ ทมฺมิ, กโรถ ตุมฺเห อาวุโส ฉฏฺฐสํคีติปุพฺพงฺคมานิ วินยปุจฺฉน วินยวิสฺสชฺชน กิจฺจานิ ยถาธมฺมํ ยถาวินยํ.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। यह परिषद् बहुत बड़ी है। ऐसी परिषद् में सभी को अपनी बात सुनाना सरल नहीं है। इसलिए, शासन-रसाराम निवासी आयुष्मान् शोभन को और त्रिपिटकधर धर्म-भाण्डागारिक आयुष्मान् विचित्रसाराभिवंश को विनय-प्रश्न पूछने का भार और विनय-उत्तर देने का भार वहन करने की अनुमति देता हूँ। आयुष्मानों! आप छठी संगीति के प्रमुख विनय-प्रश्न और विनय-उत्तर के कार्यों को धर्म और विनय के अनुसार सम्पन्न करें।

อคฺคมหาปณฺฑิต ภทนฺต โสภนตฺเถเรน

अग्गमहापण्डित भदन्त शोभन स्थविर द्वारा।

ฐปิตา ปุจฺฉก สมฺมุติ ญาตฺติ

स्थापित (प्रस्तुत) प्रश्नकर्ता सम्मति ज्ञप्ति।

สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อายสฺมนฺตํ วิจิตฺตสาราภิวํสํ ติปิฏกธร ธมฺมภณฺฑาคาริกํ วินยํ ปุจฺเฉยฺยํ.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। यदि संघ के लिए उचित हो, तो मैं आयुष्मान विचित्तसाराभिवंश, त्रिपिटकधर, धम्मभाण्डागारिक से विनय के विषय में प्रश्न पूछूँ।

ติปิฏกธร ธมฺมภณฺฑาคาริก

त्रिपिटकधर धम्मभाण्डागारिक।

ภทนฺตวิจิตฺตสาราภิวํเสน

भदन्त विचित्तसाराभिवंश द्वारा।

ฐปิตา วิสฺสชฺชก สมฺมุติ ญาตฺติ

स्थापित (प्रस्तुत) उत्तरदाता सम्मति ज्ञप्ति।

สุณาตุ [Pg.11] เม ภนฺเต สงฺโฆ, ยทิสงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อายสฺมตา โสภนตฺเถเรน สงฺฆนายก มหาเถรสฺส ปฏินิธิภูเตน วินยํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชยฺยํ.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। यदि संघ के लिए उचित हो, तो मैं आयुष्मान शोभन स्थविर, जो संघनायक महास्थविर के प्रतिनिधि हैं, द्वारा विनय के विषय में पूछे जाने पर उत्तर दूँ।

ทุติย ปาราชิก สิกฺขาปุจฺฉา

द्वितीय पाराजिक शिक्षा-पृच्छा (प्रश्न)।

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.12] เตน อาวุโส ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทุติยํ ปาราชิกํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा द्वितीय पाराजिक कहाँ प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! किसे आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ธนิยํ ภนฺเต กุมฺภการปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! कुम्भकारपुत्र धनिय को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กิสฺมึ อาวุโส วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ธนิโย ภนฺเต กุมฺภการปุตฺโต รญฺโญ ทารูนิ อทินฺนํ อาทิยิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! कुम्भकारपुत्र धनिय ने राजा की लकड़ियाँ बिना दी हुई (चोरी से) ले ली थीं, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อตฺถิ [Pg.13] อาวุโส ตตฺถ ปญฺญตฺติ อนุปญฺญตฺติ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या वहाँ प्रज्ञप्ति, अनुप्रज्ञप्ति और अनुपन्नप्रज्ञप्ति है?

วิสฺสชฺชนา – เอกา ภนฺเต ปญฺญตฺติ เอกา อนุปญฺญตฺติ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ.

उत्तर – भन्ते! वहाँ एक प्रज्ञप्ति और एक अनुप्रज्ञप्ति है; अनुपन्नप्रज्ञप्ति वहाँ नहीं है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส ตตฺถ มูลปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ मूल प्रज्ञप्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – โย ปน ภิกฺขุ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิเยยฺย, ยถารูเป อทินฺนาทาเน ราชาโน โจรํ คเหตฺวา หเนยฺยุํวา พนฺเธยฺยุํวา ปพฺพาเชยฺยุํวา โจโรสิ พาโลสิ มุฬฺโหสิ เถโนสีติ ตถารูปํ ภิกฺขุ อทินฺนํ อาทิยมาโน อยมฺปิ ปาราชิโก โหติ อสํวาโสติ อยํ ภนฺเต ตตฺถ มูลปญฺญตฺติ.

उत्तर – भन्ते! "जो भिक्षु बिना दिया हुआ, चोरी की नीयत से ले ले; जिस प्रकार की चोरी के लिए राजा लोग चोर को पकड़कर मारें, या बाँधें, या निर्वासित करें—'तू चोर है, तू मूर्ख है, तू मूढ़ है, तू चोर है'—इस प्रकार कहते हुए; वैसे ही बिना दिए हुए को लेने वाला भिक्षु भी पाराजिक होता है, असंवास्य होता है"—यह वहाँ मूल प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – กา [Pg.14] อาวุโส ตตฺถ อนุปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ अनुप्रज्ञप्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – คามาวา อรญฺญาวาติ อยํ ภนฺเต ตตฺถ อนุปญฺญตฺติ.

उत्तर – भन्ते! "गाँव से या अरण्य से"—यह वहाँ अनुप्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส ตตฺถ ปริปุณฺณปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ परिपूर्ण प्रज्ञप्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – โย ปน ภิกฺขุ คามาวา อรญฺญาวา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิเยยฺย, กถารูเป อทินฺนาทาเน ราชาโน โจรํ คเหตฺวา หเนยฺยุํวา พนฺเธยฺยุํวา ปพฺพาเชยฺยุํวา โจโรสิ พาโลสิ มูฬฺโหสิ เถโนสีติ ตถารูปํ ภิกฺขุ อทินฺนํ อาทิยมาโน อยมฺปิ ปาราชิโก โหติ อสํวาโสติ อยํ ภนฺเต ตตฺถ ปริปุณฺณปญฺญตฺติ.

उत्तर – भन्ते! "जो भिक्षु गाँव से या अरण्य से बिना दिया हुआ, चोरी की नीयत से ले ले; जिस प्रकार की चोरी के लिए राजा लोग चोर को पकड़कर मारें, या बाँधें, या निर्वासित करें—'तू चोर है, तू मूर्ख है, तू मूढ़ है, तू चोर है'—इस प्रकार कहते हुए; वैसे ही बिना दिए हुए को लेने वाला भिक्षु भी पाराजिक होता है, असंवास्य होता है"—यह वहाँ परिपूर्ण प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – สพฺพตฺถปญฺญตฺติ [Pg.15] นุโข อาวุโส ปเทสปญฺญตฺตินุโข.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या यह सर्वत्र-प्रज्ञप्ति है या प्रदेश-प्रज्ञप्ति?

วิสฺสชฺชนา – สพฺพตฺถปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह सर्वत्र-प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – สาธารณปญฺญตฺตินุโข อาวุโส อสาธารณปญฺญตฺติ นุโข.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या यह साधारण-प्रज्ञप्ति है या असाधारण-प्रज्ञप्ति?

วิสฺสชฺชนา – สาธารณปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह साधारण-प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – เอกโตปญฺญตฺตินุโข อาวุโส อุภโตปญฺญตฺตินุโข.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या यह एकतो-प्रज्ञप्ति है या उभतो-प्रज्ञप्ति?

วิสฺสชฺชนา – อุภโตปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह उभतो-प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – ตสฺมึ [Pg.16] อาวุโส ทุติย ปาราชิเก อทินฺนํ อาทิยนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ วิภชิตฺวา วิสฺสชฺเชหิ.

प्रश्न – आयुष्मान! उस द्वितीय पाराजिक में, बिना दिया हुआ लेने पर कितनी आपत्तियाँ होती हैं? विभाग करके उत्तर दें।

วิสฺสชฺชนา – อทินฺนํ ภนฺเต อาทิยนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ, ปญฺจ มาสกํวา อติเรก ปญฺจ มาสกํวา อคฺฆนกํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส, อูนปญฺจมาสกํวา อติเรกมาสกํวา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส, มาสกํวา อูนมาสกวา อคฺฆนกํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส, อทินฺนํ ภนฺเต อาทิยนฺโต อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.

उत्तर – भन्ते! बिना दिया हुआ लेने पर तीन आपत्तियाँ होती हैं: पाँच माषक या पाँच माषक से अधिक मूल्य का बिना दिया हुआ चोरी की नीयत से लेने पर पाराजिक आपत्ति होती है; पाँच माषक से कम किन्तु एक माषक से अधिक मूल्य का बिना दिया हुआ चोरी की नीयत से लेने पर थुल्लच्चय आपत्ति होती है; एक माषक या एक माषक से कम मूल्य का बिना दिया हुआ चोरी की नीयत से लेने पर दुक्कट आपत्ति होती है। भन्ते! बिना दिया हुआ लेने पर ये तीन आपत्तियाँ होती हैं।

ปุจฺฉา – เกสํ [Pg.17] อาวุโส อนาปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किनके लिए आपत्ति नहीं होती?

วิสฺสชฺชนา – ทสนฺนํ ภนฺเต ปุคฺคลานํ อนาปตฺติ, สกสญฺญิสฺส, วิสฺสาสคฺคาเหน คณฺหนฺตสฺส, ตาวกาลิกํ คณฺหนฺตสฺส, เปตปริคฺคหํ คณฺหนฺตสฺส, ติรจฺฉานคตปริคฺคหํ คณฺหนฺตสฺส, ปํสุกูลสญฺญิสฺส, อุมฺมตฺตกสฺส, ขิตฺตจิตฺตสฺส, เวทนาฏฺฏสฺส, อาทิกมฺมิกสฺสาติ.

उत्तर – भन्ते! दस प्रकार के व्यक्तियों के लिए आपत्ति नहीं होती—अपनी वस्तु समझने वाले के लिए, विश्वास के कारण ग्रहण करने वाले के लिए, अल्पकाल के लिए ग्रहण करने वाले के लिए, प्रेत के स्वामित्व वाली वस्तु ग्रहण करने वाले के लिए, तिर्यक (पशु) के स्वामित्व वाली वस्तु ग्रहण करने वाले के लिए, पांसुकूल (त्यागा हुआ) समझने वाले के लिए, उन्मत्त (पागल) के लिए, विक्षिप्त चित्त वाले के लिए, वेदना से पीड़ित के लिए और आदिकर्मिक (प्रथम अपराधी) के लिए।

ปุจฺฉา – ปญฺจนฺนํ อาวุโส ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถปริยาปนฺนํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! पाँच प्रकार के पातिमोक्ख-उद्देशों का कहाँ समावेश होता है और वे किसके अन्तर्गत आते हैं?

วิสฺสชฺชนา – นิทาโนคธํ ภนฺเต นิทานปริยาปนฺนํ.

उत्तर – भन्ते! वे निदान में समाविष्ट होते हैं और निदान के ही अन्तर्गत आते हैं।

ปุจฺฉา – กตเมน [Pg.18] อาวุโส อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किस उद्देश के द्वारा उद्देश (पाठ) में आता है?

วิสฺสชฺชนา – ทุติเยน ภนฺเต อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ.

उत्तर – भन्ते! द्वितीय उद्देश के द्वारा उद्देश में आता है।

ปุจฺฉา – จตุนฺนํ อาวุโส วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! चार विपत्तियों में से यह कौन सी विपत्ति है?

วิสฺสชฺชนา – สีลวิปตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह शील-विपत्ति है।

ปุจฺฉา – สตฺตนฺนํ อาวุโส อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! सात आपत्ति-स्कन्धों में से यह कौन सा आपत्ति-स्कन्ध है?

วิสฺสชฺชนา – ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह पाराजिकापत्ति-स्कन्ध है।

ปุจฺฉา – ฉนฺนํ อาวุโส อาปตฺติสมุฏฺฐานานํ กติหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! छह आपत्ति-समुत्थानों में से यह कितने समुत्थानों से उत्पन्न होती है?

วิสฺสชฺชนา – ตีหิ ภนฺเต สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ, สิยา กายโตจ จิตฺตโตจ สมุฏฺฐาติ, น วาจาโต, สิยา วาจาโตจ

उत्तर – भन्ते! यह तीन समुत्थानों से उत्पन्न होती है—कभी काय और चित्त से उत्पन्न होती है, वाणी से नहीं; कभी वाणी और

จิตฺตโตจ [Pg.19] สมุฏฺฐาติ, น กายโต, สิยา กายโตจ วาจาโตจ จิตฺตโตจ สมุฏฺฐาติ.

चित्त से उत्पन्न होती है, काय से नहीं; और कभी काय, वाणी और चित्त तीनों से उत्पन्न होती है।

ปุจฺฉา – จตุนฺนํ อาวุโส อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! चार अधिकरणों में से यह कौन सा अधिकरण है?

วิสฺสชฺชนา – อาปตฺตาธิกรณํ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह आपत्ताधिकरण है।

ปุจฺฉา – สตฺตนฺนํ อาวุโส สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! सात शमथों में से यह कितने शमथों से शान्त होती है?

วิสฺสชฺชนา – ทฺวิหิ ภนฺเต สมเถหิ สมฺมติ สมฺมุขาวินเยนจ ปฏิญฺญาต กรเณนจ.

उत्तर – भन्ते! यह दो शमथों से शान्त होती है—सम्मुख-विनय से और प्रतिज्ञात-करण (स्वीकारोक्ति) से।

ปุจฺฉา – โก [Pg.20] อาวุโส ตตฺถ วินโย, โก ตตฺถ อภิวินโย.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! वहाँ विनय क्या है और अभिविनय क्या है?

วิสฺสชฺชนา – ปญฺญตฺติ ภนฺเต วินโย วิภตฺติ อภิวินโย.

उत्तर – भन्ते! प्रज्ञप्ति (नियम) विनय है और विभक्ति (व्याख्या) अभिविनय है।

ปุจฺฉา – กึอาวุโส ตตฺถ ปาติโมกฺขํ กึ ตตฺถ อธิปาติโมกฺขํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! वहाँ पातिमोक्ख क्या है और अधिपातिमोक्ख क्या है?

วิสฺสชฺชนา – ปญฺญตฺติ ภนฺเต ปาติโมกฺขํ, วิภตฺติ อธิปาติโมกฺขํ.

उत्तर – भन्ते! प्रज्ञप्ति पातिमोक्ख है और विभक्ति अधिपातिमोक्ख है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส วิปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! विपत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – อสํวโร ภนฺเต วิปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! असंवर (संयम का न होना) ही विपत्ति है।

ปุจฺฉา – กา [Pg.21] อาวุโส สมฺปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! सम्पत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – สํวโร ภนฺเต สมฺปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! संवर (संयम) ही सम्पत्ति है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส ปฏิปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! प्रतिपत्ति (आचरण) क्या है?

วิสฺสชฺชนา – น เอวรูปํ กริสฺสามีติ ยาวชีวํ อาปาณโกฏิกํ สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ อยํ ภนฺเต ตตฺถ ปฏิปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! "मैं ऐसा कार्य नहीं करूँगा"—इस प्रकार जीवन पर्यन्त, प्राण रहने तक शिक्षापदों को ग्रहण कर उनमें जो शिक्षा ग्रहण करता है, वही वहाँ प्रतिपत्ति है।

ปุจฺฉา – กติ อาวุโส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ทุติยํ ปาราชิกํ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किन प्रयोजनों के कारण भगवान् ने द्वितीय पाराजिका नियम प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ทส ภนฺเต อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ทุติยํ ปาราชิกํ ปญฺญตฺตํ. สงฺฆสุฏฺฐุตาย สงฺฆผาสุตาย ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย สทฺธมฺมฏฺฐิติยา วินยานุคฺคหาย.

उत्तर – भन्ते! दस प्रयोजनों के कारण भगवान् ने द्वितीय पाराजिका नियम प्रज्ञप्त किया—संघ की सुष्ठुता (उत्तमता) के लिए, संघ की सुख-सुविधा के लिए, दुष्ट व्यक्तियों के निग्रह के लिए, शीलवान भिक्षुओं के सुखपूर्वक विहार के लिए, इस लोक के आस्रवों के संवर के लिए, परलोक के आस्रवों के विनाश के लिए, अप्रसन्न (श्रद्धाहीन) लोगों की प्रसन्नता के लिए, प्रसन्न (श्रद्धालु) लोगों की श्रद्धा बढ़ाने के लिए, सद्धर्म की स्थिति के लिए और विनय के अनुग्रह के लिए।

ปุจฺฉา – โก [Pg.22] อาวุโส สิกฺขนฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! कौन शिक्षा ग्रहण करते हैं?

วิสฺสชฺชนา – เสกฺขาจ ภนฺเต ปุถุชฺชนกลฺยาณกาจ สิกฺขนฺติ.

उत्तर – भन्ते! शैक्ष्य और कल्याण-पृथग्जन शिक्षा ग्रहण करते हैं।

ปุจฺฉา – เก อาวุโส สิกฺขิตสิกฺขา.

प्रश्न – आयुष्मान! शिक्षित-शिक्षा (जिन्होंने शिक्षा पूर्ण कर ली है) कौन हैं?

วิสฺสชฺชนา – อรหนฺโต ภนฺเต สิกฺขิตสิกฺขา.

उत्तर – भन्ते! अर्हन्त शिक्षित-शिक्षा हैं।

ปุจฺฉา – กตฺถ [Pg.23] อาวุโส ฐิตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! यह कहाँ स्थित है?

วิสฺสชฺชนา – สิกฺขากาเมสุ ภนฺเต ฐิตํ.

उत्तर – भन्ते! यह शिक्षा-कामियों (सीखने के इच्छुक व्यक्तियों) में स्थित है।

ปุจฺฉา – เก อาวุโส ธาเรนฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! इसे कौन धारण करते हैं?

วิสฺสชฺชนา – เยสํ ภนฺเต วตฺตติ เต ธาเรนฺติ.

उत्तर – भन्ते! जिनमें यह (शिक्षा) विद्यमान है, वे इसे धारण करते हैं।

ปุจฺฉา – กสฺส อาวุโส วจนํ.

प्रश्न – आयुष्मान! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควตา ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺมุทฺธสฺส.

उत्तर – भन्ते! यह अर्हन्त, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส [Pg.24] อาภตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! यह किसके द्वारा लाया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर – भन्ते! यह परम्परा से लाया गया है।

ปุจฺฉา – อตฺถิ นุ โข อาวุโส ตตฺถ อุปเนตพฺพํ วา อปเนตพฺพํ วา อกฺขรปทปจฺจาภฏฺฐํ วา วิรทฺธปทพฺยญฺชนํ วา.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या उसमें कुछ जोड़ने योग्य, या कुछ हटाने योग्य, या अक्षरों और पदों का विपर्यास, अथवा दोषपूर्ण पद और व्यंजन हैं?

วิสฺสชฺชนา – นตฺถิ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! नहीं है।

‘‘สํคายนตฺถาย สงฺฆสฺส ญาปนํ’’

“संगायन के लिए संघ को सूचना”

สุณาตุ [Pg.25] เม ภนฺเต สงฺโฆ อหํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ วิจิตฺตสาราภิวํส ติปิฏกธรธมฺมภณฺฑาคาริกํ ทุติยสฺส ปาราชิกสฺส นิทานมฺปิ ปุจฺฉึ, ปุคฺคลมฺปิ ปุจฺฉึ, วตฺถุมฺปิ ปุจฺฉึ, ปญฺญตฺติมฺปิ ปุจฺฉึ, อนุปญฺญตฺติมฺปิ ปุจฺฉึ, อาปตฺติมฺปิ ปุจฺฉึ, อนาปตฺติมฺปิ ปุจฺฉึ, อญฺญานิปิ อีทิสานิ ปุจฺฉิตพฺพฏฺฐานานิ อเนกานิ ปุจฺฉึ, ปุฏฺโฐ ปุฏฺโฐจ โส อายสฺมา วิจิตฺตสาราภิวํโส วิสฺสชฺเชสิ. อิติ หิทํ ภนฺเต อิทํ ทุติยํ ปาราชิก สิกฺขาปทํ นิมฺมลํ, สุปริสุทฺธํ, ตสฺเสว ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส, ตสฺมา ยถา ปุเร มหากสฺส ปาทโย มหาเถรวรา โปราณสํคีติการา พฺรหฺมจริยสงฺขาตสฺส พุทฺธสาสนสฺส จิรฏฺฐิติยา, พหุชนหิตาย, พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย, หิตาย, สุขาย, เทวมนุสฺสานํ ธมฺมวินยํ สงฺคายึสุเจว อนุสงฺคายึสุจ, เอวเมว มยมฺปิ ทานิ สพฺเพว ฉฏฺฐสํคีติมหาธมฺมสภาปริยาปนฺนา อิทํ ทุติย ปาราชิก สิกฺขาปทํ เอกโต คณสชฺฌายํ กตฺวา สมคฺคา สมฺโมทมานา หุตฺวา สงฺคาเยยฺยาม.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। भन्ते! मैंने आयुष्मान विचित्तसाराभिवंश, जो त्रिपिटकधर और धर्म-भाण्डागारिक हैं, उनसे द्वितीय पाराजिक के निदान के विषय में भी पूछा, पुद्गल के विषय में भी पूछा, वस्तु के विषय में भी पूछा, प्रज्ञप्ति के विषय में भी पूछा, अनुप्रज्ञप्ति के विषय में भी पूछा, आपत्ति के विषय में भी पूछा, अनापत्ति के विषय में भी पूछा, और इसी प्रकार के अनेक पूछने योग्य स्थानों के विषय में पूछा। पूछे जाने पर उन आयुष्मान विचित्तसाराभिवंश ने उत्तर दिया। इस प्रकार, भन्ते! यह द्वितीय पाराजिक शिक्षापद निर्मल और सुविशुद्ध है, यह उन्हीं अर्हन्त सम्यक्सम्बुद्ध भगवान का वचन है। इसलिए, जैसे पहले महाकाश्यप आदि श्रेष्ठ महास्थविरों ने, जो प्राचीन संगीतिकार थे, ब्रह्मचर्य स्वरूप बुद्ध-शासन की चिर-स्थिति के लिए, बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए धर्म और विनय का संगायन और अनुसंगायन किया था; उसी प्रकार, अब हम सब भी, जो इस छठी संगीति की महाधर्मसभा में सम्मिलित हैं, इस द्वितीय पाराजिक शिक्षापद का एक साथ गण-स्वाध्याय करके, समग्र और प्रसन्नचित्त होकर संगायन करें।

ตติย ปาราชิก สิกฺขาปุจฺฉา

तृतीय पाराजिक शिक्षा-प्रश्न

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.27] เตน อาวุโส ภควตา (ป) สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตติยํ ปาราชิกํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! उन भगवान सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा तृतीय पाराजिक कहाँ प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! वैशाली में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! किसको आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สมฺพหุเล ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! अनेक भिक्षुओं को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กิสฺมึ อาวุโส วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! किस विषय (वस्तु) में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุ อญฺญมญฺญํ ชีวิตา โวโรเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने एक-दूसरे को जीवन से वंचित कर दिया था, उस विषय (वस्तु) में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อตฺถิ [Pg.28] นุโข อาวุโส ตตฺถ ปญฺญตฺติ อนุปญฺญตฺติ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या वहाँ प्रज्ञप्ति, अनुप्रज्ञप्ति और अनुपन्न-प्रज्ञप्ति हैं?

วิสฺสชฺชนา – เอกา ภนฺเต ปญฺญตฺติ, เอกา อนุปญฺญตฺติ, อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ.

उत्तर – भन्ते! एक प्रज्ञप्ति है, एक अनुप्रज्ञप्ति है, और उसमें अनुपन्न-प्रज्ञप्ति नहीं है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส ตตฺถ มูลปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ मूल प्रज्ञप्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – โยปน ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรเปยฺย, สตฺถหารกํวาสฺส ปริเยเสยฺย อยมฺปิ ปาราชิโก โหติ อสํวาโสติ อยํ ภนฺเต ตตฺถ มูลปญฺญตฺติ.

उत्तर – भन्ते! “जो कोई भिक्षु जानबूझकर मनुष्य को जीवन से वंचित करे, अथवा उसके लिए शस्त्र लाने वाले को खोजे, वह भी पाराजिक होता है और असंवास्य होता है” – यह वहाँ मूल प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส ตตฺถ อนุปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ अनुप्रज्ञप्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – มรณวณฺณํ วา สํวณฺเณยฺย มรณาย วา สมาทเปยฺย อมฺโภปุริส กึ ตุยฺหิมินา ปาปเกน ทุชฺชีวิเตน มตนฺเต ชีวิตา

उत्तर – भन्ते! “अथवा मरण की प्रशंसा करे या मरण के लिए प्रेरित करे कि ‘अरे ओ पुरुष! तुम्हें इस पापी दुर्भर जीवन से क्या लाभ? तुम्हारे लिए जीवन की अपेक्षा मृत्यु...”

เสยฺยาติ [Pg.29] อิติ จิตฺตมโน จิตฺตสงฺกปฺโป อเนกปริยาเยน มรณวณฺณํ วา สํวณฺเณยฺย มรณาย วา สมาทเปยฺยาติ อยํ ภนฺเต ตตฺถ อนุปญฺญตฺติ.

“...श्रेष्ठ है’ – इस प्रकार के मन और संकल्प वाला होकर अनेक प्रकार से मरण की प्रशंसा करे या मरण के लिए प्रेरित करे” – भन्ते! यह वहाँ अनुप्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส ตตฺถ ปริปุณฺณปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ परिपूर्ण प्रज्ञप्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – โย ปน ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรเปยฺย, สตฺถหารกํวาสฺส ปริเยเสยฺย, มรณวณฺณํ วา สํวณฺเณยฺย, มรณาย วา สมาทเปยฺย, อมฺโภ ปุริส กึ ตุยฺหิมินา ปาปเกน ทุชฺชีวิเตน มตนฺเต ชีวิตา เสยฺโยติ อิติ จิตฺตมโน จิตฺตสงฺกปฺโป อเนกปริยาเยน มรณวณฺณํวา สํวณฺเณยฺย, มรณาย วา สมาทเปยฺย, อยมฺปิ ปาราชิโก โหติ อสํวาโสติ อยํ ภนฺเต ตตฺถ ปริปุณฺณปญฺญตฺติ.

उत्तर - जो भिक्षु जानबूझकर मनुष्य की हत्या करता है, या उसके लिए शस्त्र खोजता है, या मृत्यु की प्रशंसा करता है, या मृत्यु के लिए उकसाता है, 'अरे मनुष्य! इस पापपूर्ण और कष्टकारी जीवन से तुम्हारा क्या लाभ? तुम्हारे लिए जीवन से मृत्यु श्रेष्ठ है' - इस प्रकार के मन और संकल्प के साथ अनेक प्रकार से मृत्यु की प्रशंसा करता है या मृत्यु के लिए उकसाता है, वह भी पाराजिक होता है और संघ के साथ रहने के अयोग्य होता है। भन्ते! यह वहाँ परिपूर्ण प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – สพฺพตฺถปญฺญตฺติ [Pg.30] นุโข อาวุโสปเทสปญฺญตฺติ นุโข.

प्रश्न - आयुष्मान्! क्या यह सर्वत्र प्रज्ञप्ति है या प्रादेशिक प्रज्ञप्ति है?

วิสฺสชฺชนา – สพฺพตฺถปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर - भन्ते! यह सर्वत्र प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – สาธารณปญฺญตฺตินุโข อาวุโส อสาธารณปญฺญตฺติ นุโข.

प्रश्न - आयुष्मान्! क्या यह साधारण प्रज्ञप्ति है या असाधारण प्रज्ञप्ति है?

วิสฺสชฺชนา – สาธารณปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर - भन्ते! यह साधारण प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – เอกโตปญฺญตฺติ [Pg.31] นุโข อาวุโส อุภโตปญฺญตฺติ นุโข.

प्रश्न - आयुष्मान्! क्या यह एकतो-प्रज्ञप्ति है या उभतो-प्रज्ञप्ति है?

วิสฺสชฺชนา – อุภโตปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर - भन्ते! यह उभतो-प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – ตสฺมึ อาวุโส ตติย ปาราชิเก สญฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรเปนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! उस तृतीय पाराजिक में जानबूझकर मनुष्य की हत्या करने पर कितनी आपत्तियाँ होती हैं?

วิสฺสชฺชนา – สญฺจิสฺส ภนฺเต มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรเปนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ, มนุสฺสํ โอทิสฺส ปปาตํ ขณติ ปปติตฺวา มริสฺสตีติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส, ปปติเต ทุกฺขา เวทนา อุปฺปชฺชติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส, มรติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส, สญฺจิจฺจ ภนฺเต มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรเปนฺโต อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.

उत्तर - भन्ते! जानबूझकर मनुष्य की हत्या करने पर तीन आपत्तियाँ होती हैं। मनुष्य के उद्देश्य से गड्ढा खोदता है कि 'गिरकर मर जाएगा', तो दुक्कट की आपत्ति होती है; गिरने पर दुःखद वेदना उत्पन्न होती है, तो थुल्लच्चय की आपत्ति होती है; यदि मर जाता है, तो पाराजिक की आपत्ति होती है। भन्ते! जानबूझकर मनुष्य की हत्या करने पर ये तीन आपत्तियाँ होती हैं।

ปุจฺฉา – เกสํ [Pg.32] อาวุโส อนาปตฺติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! किनके लिए आपत्ति नहीं है?

วิสฺสชฺชนา – สตฺตนฺนํ ภนฺเต ปุคฺคลานํ อนาปตฺติ, อสญฺจิจฺจ มาเรนฺตสฺส, อชานนฺตสฺส, น มรณาธิปฺปายสฺส, อุมฺมตฺตกสฺส, ขิตฺตจิตฺตสฺส, เวทนาฏฺฏสฺส, อาทิกมฺมิกสฺส.

उत्तर - भन्ते! सात प्रकार के व्यक्तियों के लिए आपत्ति नहीं है - अनजाने में मारने वाले को, न जानते हुए को, मारने की इच्छा न रखने वाले को, उन्मत्त को, विक्षिप्त चित्त वाले को, वेदना से पीड़ित को और आदिकर्मिक को।

ปุจฺฉา – ปญฺจนฺนํ อาวุโส ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! पाँच प्रातिमोक्ष-उद्देशों में यह कहाँ सम्मिलित है और कहाँ अन्तर्भूत है?

วิสฺสชฺชนา – นิทาโนคธํ ภนฺเต นิทานปริยาปนฺนํ.

उत्तर - भन्ते! यह निदान में सम्मिलित है और निदान में अन्तर्भूत है।

ปุจฺฉา – กตเมน [Pg.33] อาวุโส อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! किस उद्देश के द्वारा यह उद्देश में आता है?

วิสฺสชฺชนา – ทุติเยน ภนฺเต อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ.

उत्तर - भन्ते! यह द्वितीय उद्देश के द्वारा उद्देश में आता है।

ปุจฺฉา – จตุนฺนํ อาวุโส วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! चार विपत्तियों में से यह कौन सी विपत्ति है?

วิสฺสชฺชนา – สีลวิปตฺติ ภนฺเต.

उत्तर - भन्ते! यह शील-विपत्ति है।

ปุจฺฉา – สตฺตนฺนํ อาวุโส อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธ.

प्रश्न - आयुष्मान्! सात आपत्ति-स्कन्धों में से यह कौन सा आपत्ति-स्कन्ध है?

วิสฺสชฺชนา – ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ ภนฺเต.

उत्तर - भन्ते! यह पाराजिक-आपत्ति-स्कन्ध है।

ปุจฺฉา – ฉนฺนํ อาวุโส อาปตฺติสมุฏฺฐานานํ กติหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! छह आपत्ति-समुत्थानों में से यह कितने समुत्थानों से उत्पन्न होता है?

วิสฺสชฺชนา – ฉนฺนํ ภนฺเต อาปตฺติสมุฏฺฐานานํ ตีหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ, สิยา กายโตจ จิตฺตโตจ สมุฏฺฐาติ, น วาจโต[Pg.34], สิยา วาจโตจ จิตฺตโตจ สมุฏฺฐาติ, น กายโต, สิยา กายโตจ วาจโตจ จิตฺตโตจ สมุฏฺฐาติ.

उत्तर - भन्ते! छह आपत्ति-समुत्थानों में से यह तीन समुत्थानों से उत्पन्न होता है - कभी काय और चित्त से उत्पन्न होता है, वाणी से नहीं; कभी वाणी और चित्त से उत्पन्न होता है, काय से नहीं; कभी काय, वाणी और चित्त तीनों से उत्पन्न होता है।

ปุจฺฉา – จตุนฺนํ อาวุโส อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! चार अधिकरणों में से यह कौन सा अधिकरण है?

วิสฺสชฺชนา – อาปตฺตาธิกรณํ ภนฺเต.

उत्तर - भन्ते! यह आपत्ताधिकरण है।

ปุจฺฉา – สตฺตนฺนํ [Pg.35] อาวุโส สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! सात शमथों में से यह कितने शमथों से शान्त होता है?

วิสฺสชฺชนา – สตฺตานํ ภนฺเต สมถานํ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ, สมฺมุขา วินเยนจ ปฏิญฺญาตกรเณนจ.

उत्तर - भन्ते! सात शमथों में से यह दो शमथों से शान्त होता है - सम्मुख-विनय से और प्रतिज्ञात-करण से।

ปุจฺฉา – โก ตตฺถ อาวุโส วินโย โก ตตฺถ อภิวินโย.

प्रश्न - आयुष्मान्! वहाँ विनय क्या है और अभिविनय क्या है?

วิสฺสชฺชนา – ปญฺญตฺติ ภนฺเต วินโย วิภตฺติ อภิวินโย.

उत्तर - भन्ते! प्रज्ञप्ति विनय है और विभक्ति अभिविनय है।

ปุจฺฉา – กึ อาวุโส ตตฺถ ปาติโมกฺขํ กึ อธิปาติโมกฺขํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! वहाँ प्रातिमोक्ष क्या है और अधि-प्रातिमोक्ष क्या है?

วิสฺสชฺชนา – ปญฺญตฺติ ภนฺเต ปาติโมกฺขํ วิภตฺติ อธิปาติโมกฺขํ.

उत्तर - भन्ते! प्रज्ञप्ति प्रातिमोक्ष है और विभक्ति अधि-प्रातिमोक्ष है।

ปุจฺฉา – กา [Pg.36] อาวุโส วิปตฺติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! विपत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – อสํวโร ภนฺเต วิปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! असंयम विपत्ति है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส สมฺปตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! सम्पत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – สํวโร ภนฺเต สมฺปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! संयम सम्पत्ति है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส ตตฺถ ปฏิปตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ प्रतिपत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – น เอวรูปํ กริสฺสามีติ ยาวชีวํ อาปาณโกฏิกํ สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ อยํ ภนฺเต ตตฺถ ปฏิปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! "मैं ऐसा नहीं करूँगा" इस प्रकार जीवनभर, प्राण रहने तक शिक्षापदों को ग्रहण कर जो अभ्यास करता है, वही वहाँ प्रतिपत्ति है।

ปุจฺฉา – กติ [Pg.37] อาวุโส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ตติยํ ปาราชิกํ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! कितने अर्थवशों को लेकर भगवान ने तीसरा पाराजिक प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – ทส ภนฺเต อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ตติยํ ปาราชิกํ ปญฺญตฺตํ สงฺฆสุฏฺฐุตาย สงฺฆผาสุตาย (ป) วินยานุคฺคหาย.

उत्तर – भन्ते! दस अर्थवशों को लेकर भगवान ने तीसरा पाराजिक प्रज्ञप्त किया है—संघ की सुष्ठुता के लिए, संघ की फासुता (सुख) के लिए... (पे)... विनय के अनुग्रह के लिए।

ปุจฺฉา – เก [Pg.38] อาวุโส สิกฺขนฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! कौन शिक्षा ग्रहण करते हैं?

วิสฺสชฺชนา – เสกฺขาจ ภนฺเต ปุถุชฺชนกลฺยาณกาจ สิกฺขนฺติ.

उत्तर – भन्ते! शैक्ष्य और कल्याणक पृथग्जन शिक्षा ग्रहण करते हैं।

ปุจฺฉา – เก อาวุโส สิกฺขิตสิกฺขา.

प्रश्न – आयुष्मान! शिक्षित-शिक्षा (पूर्ण शिक्षित) कौन हैं?

วิสฺสชฺชนา – อรหนฺโต ภนฺเต สิกฺขิตสิกฺขา.

उत्तर – भन्ते! अर्हन्त शिक्षित-शिक्षा हैं।

ปุจฺฉา – กตฺถ อาวุโส ฐิตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! यह (शिक्षा) कहाँ स्थित है?

วิสฺสชฺชนา – สิกฺขากาเมสุ ภนฺเต ฐิตํ.

उत्तर – भन्ते! यह शिक्षाकामियों में स्थित है।

ปุจฺฉา – เก อาวุโส ธาเรนฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! कौन धारण करते हैं?

วิสฺสชฺชนา – เยสํ ภนฺเต วตฺตติ เต ธาเรนฺติ.

उत्तर – भन्ते! जिनमें यह (शिक्षा) प्रवृत्त है, वे धारण करते हैं।

ปุจฺฉา – กสฺส [Pg.39] อาวุโส วจนํ.

प्रश्न – आयुष्मान! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर – भन्ते! यह अर्हन्त, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! यह किसके द्वारा लाया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर – भन्ते! यह परम्परा से लाया गया है।

ปุจฺฉา – อตฺถินุโข อาวุโส ตตฺถ กิญฺจิ อุปเนตพฺพํ วา อปเนตพฺพํ วา อกฺขรปทปจฺจาภฏฺฐํ วา วิรทฺธปทพฺยญฺชนํ วา.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या इसमें कुछ जोड़ने योग्य, या हटाने योग्य, या कोई अक्षर-पद भ्रष्ट है, या कोई पद-व्यंजन विरुद्ध है?

วิสฺสชฺชนา – นตฺถิ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! नहीं है।

สํคายนตฺถาย สงฺฆสฺส ญาปนํ

संगायन के लिए संघ को ज्ञापन

สุณาตุ [Pg.40] เม ภนฺเต สงฺโฆ, อหํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ วิจิตฺตสาราภิวํสํ ติปิฏกธร ธมฺมภณฺฑาคาริกํ ตติยสฺส ปาราชิกสฺส นิทานมฺปิ ปุจฺฉึ, ปุคฺคลมฺปิ ปุจฺฉึ, วตฺถุมฺปิ ปุจฺฉึ, ปญฺญตฺติมฺปิ ปุจฺฉึ, อนุปญฺญตฺติมฺปิ ปุจฺฉึ, อาปตฺติมฺปิ ปุจฺฉึ, อนาปตฺติมฺปิ ปุจฺฉึ, อญฺญานิปิ เอวรูปานิ ปุจฺฉิตพฺพฏฺฐานานิ อเนกานิ ปุจฺฉึ, ปุฏฺโฐ ปุฏฺโฐจ โส อายสฺมา วิจิตฺตสาราภิวํโส วิสฺสชฺเชสิ, อิติหิทํ ภนฺเต ตติยปาราชิกสิกฺขาปทํ นิมฺมลํ สุปริสุทฺธํ ตสฺเสว ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺมุทฺธสฺส, ตสฺมา ยถา ปุเร มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา โปราณสํคีติการา พฺรหฺมจริยสงฺขาตสฺส พุทฺธสาสนสฺส จิรฏฺฐิติยา พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ ธมฺมวินยํ สงฺคายึสุเจว อนุสงฺคายึสุจ, เอวเมว มยมฺปิ ทานิ สพฺเพว ฉฏฺฐสํคีติมหาธมฺมสภาปริยาปนฺนา อิทํ ตติยปาราชิกสิกฺขาปทํ เอกโต คณสชฺฌายํ กตฺวา สมคฺคา สมฺโมทมานา หุตฺวา สํคาเยยฺยาม.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। भन्ते! मैंने आयुष्मान त्रिपिटकधर, धर्मभाण्डागारिक विचित्तसाराभिवंश से तीसरे पाराजिक का निदान भी पूछा, पुद्गल भी पूछा, वस्तु भी पूछी, प्रज्ञप्ति भी पूछी, अनुप्रज्ञप्ति भी पूछी, आपत्ति भी पूछी, अनापत्ति भी पूछी, और भी इस प्रकार के अनेक पूछने योग्य स्थानों को पूछा। पूछे जाने पर उन आयुष्मान विचित्तसाराभिवंश ने उत्तर दिया। इस प्रकार, भन्ते! यह तीसरा पाराजिक शिक्षापद निर्मल और सुविशुद्ध है, और उन्हीं अर्हन्त सम्यक्सम्बुद्ध भगवान का वचन है। इसलिए, जैसे पहले महाकश्यप आदि श्रेष्ठ महास्थविरों, प्राचीन संगीतिकारों ने ब्रह्मचर्य संज्ञक बुद्ध शासन की चिरस्थिति के लिए, बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए धर्म और विनय का संगायन और अनुसंगायन किया था; उसी प्रकार अब हम सब भी, जो इस छठी संगीति की महाधर्मसभा में सम्मिलित हैं, इस तीसरे पाराजिक शिक्षापद का एक साथ सामूहिक पाठ (गण-सज्झाय) करके, एकमत और प्रसन्न होकर संगायन करें।

จตุตฺถ ปาราชิก สิกฺขาปุจฺฉา

चतुर्थ पाराजिक शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.42] เตน อาวุโส ภควตา ชานตา ปสฺสตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตุตฺถํ ปาราชิกํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! उन जानते हुए, देखते हुए... (पे)... सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा चौथा पाराजिक कहाँ प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! वैशाली में।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! किसको लक्ष्य करके प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – วคฺคุมุทาตีริเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! वग्गुमुदा नदी के तटवर्ती भिक्षुओं को लक्ष्य करके प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กิสฺมึ อาวุโส วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – วคฺคุมุทาตีริยา ภนฺเต ภิกฺขู คิหีนํ อญฺญมญฺญสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! वग्गुमुदा नदी के तटवर्ती भिक्षुओं ने गृहस्थों के सामने एक-दूसरे के उत्तरि-मनुष्य-धर्म की प्रशंसा की थी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อตฺถิ [Pg.43] อาวุโส ตตฺถ ปญฺญตฺติ อนุปญฺญตฺติ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या वहाँ प्रज्ञप्ति, अनुप्रज्ञप्ति और अनुत्पन्नप्रज्ञप्ति है?

วิสฺสชฺชนา – เอกา ภนฺเต ปญฺญตฺติ เอกา อนุปญฺญตฺติ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ.

उत्तर – भन्ते! एक प्रज्ञप्ति है, एक अनुप्रज्ञप्ति है; उसमें अनुत्पन्नप्रज्ञप्ति नहीं है।

ปุจฺฉา – กตมา อาวุโส ตตฺถ มูลปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ मूल प्रज्ञप्ति कौन सी है?

วิสฺสชฺชนา – โย ปน ภิกฺขุ อนภิชานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อตฺตุปนายิกํ อลมริยญาณทสฺสนํ สมุทาจเรยฺย, อิติชานามิ อิติปสฺสามีติ, ตโต อปเรน สมเยน สมนุคฺคาหีย มาโนวา อสมนุคฺคาหีย มาโนวา อาปนฺโน วิสุทฺธาเปกฺโข เอวํ วเทยฺย อชานเมวํ อาวุโส อวจํ ชานามิ อปสฺสํ ปสฺสามิ ตุจฺฉํ มุสาวิลปินฺติ อยมฺปิ ปาราชิโก โหติ อสํวาโสติ อยํ ภนฺเต ตตฺถ มูลปญฺญตฺติ.

उत्तर – जो कोई भिक्षु स्वयं में न होते हुए भी उत्तरिमनुष्यधर्म, अपने में होने वाले पर्याप्त आर्य ज्ञान-दर्शन का दावा करे कि 'मैं ऐसा जानता हूँ, मैं ऐसा देखता हूँ'; फिर बाद में पूछताछ किए जाने पर या न किए जाने पर, आपत्ति में पड़ा हुआ वह भिक्षु शुद्धि की इच्छा से ऐसा कहे— 'आयुष्मान! मैं न जानते हुए ही कहता था कि मैं जानता हूँ, न देखते हुए कहता था कि मैं देखता हूँ, वह तुच्छ झूठा प्रलाप था'—तो वह भी पाराजिक होता है और असंवास्य होता है। भन्ते! यह वहाँ मूल प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – กตมา [Pg.44] อาวุโส ตตฺถ อนุปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ अनुप्रज्ञप्ति कौन सी है?

วิสฺสชฺชนา – อญฺญตฺร อธิมานาติ อยํ ภนฺเต ตตฺถ อนุปญฺญตฺติ.

उत्तर – 'अधिमान को छोड़कर'—भन्ते! यह वहाँ अनुप्रज्ञप्ति है।

โหนฺติ เย เต อานนฺท ภิกฺขู อทิฏฺเฐ ทิฏฺฐสญฺญิโน อปตฺเต ปตฺตสญฺญิโน อนธิคเต อธิคตสญฺญิโน อสจฺฉิกเต สจฺฉิกตสญฺญโน อธิมาเนน อญฺญํ พฺยากโรนฺติ, ตญฺจ โข เอตํ อพฺโพหาริกํ.

हे आनंद! वे जो भिक्षु न देखे हुए में देखे हुए की संज्ञा वाले, न प्राप्त किए हुए में प्राप्त किए हुए की संज्ञा वाले, न अधिगत किए हुए में अधिगत की संज्ञा वाले, साक्षात्कार न किए हुए में साक्षात्कार की संज्ञा वाले होकर अधिमान के कारण अर्हत्व की घोषणा करते हैं, वह व्यवहार के योग्य नहीं है।

ปุจฺฉา – กตมา [Pg.45] อาวุโส ตตฺถ ปริปุณฺณปญฺญตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ परिपूर्ण प्रज्ञप्ति कौन सी है?

วิสฺสชฺชนา – โยปน ภิกฺขุ อนภิชานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อตฺตุปนายิกํ อลมริยญาณทสฺสนํ สมุทาจเรยฺย, อิติ ชานามิ อิติ ปสฺสามีติ, ตโต อปเรน สมเยน สมนุคฺคาหียมาโนวา อสมนุคฺคาหียมาโนวา อาปนฺโน วิสุทฺธาเปกฺโข เอวํ วเทยฺย อชานเมวํ อาวุโส อวจํชานามิ อปสฺสํ ปสฺสามิ ตุจฺฉํ มุสา วิลปินฺติ, อญฺญตฺร อธิมานา อยมฺปิ ปาราชิโก โหติ อสํวาโสติ อยํ ภนฺเต ตตฺถ ปริปุณฺณ ปญฺญตฺติ.

उत्तर – जो कोई भिक्षु स्वयं में न होते हुए भी उत्तरिमनुष्यधर्म, अपने में होने वाले पर्याप्त आर्य ज्ञान-दर्शन का दावा करे कि 'मैं ऐसा जानता हूँ, मैं ऐसा देखता हूँ'; फिर बाद में पूछताछ किए जाने पर या न किए जाने पर, आपत्ति में पड़ा हुआ वह भिक्षु शुद्धि की इच्छा से ऐसा कहे— 'आयुष्मान! मैं न जानते हुए ही कहता था कि मैं जानता हूँ, न देखते हुए कहता था कि मैं देखता हूँ, वह तुच्छ झूठा प्रलाप था'—अधिमान को छोड़कर, वह भी पाराजिक होता है और असंवास्य होता है। भन्ते! यह वहाँ परिपूर्ण प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – สพฺพตฺถปญฺญตฺติ [Pg.46] นุโข อาวุโส ปเทสปญฺญตฺติ นุโข.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या यह सर्वत्र प्रज्ञप्ति है या प्रादेशिक प्रज्ञप्ति है?

วิสฺสชฺชนา – สพฺพตฺถปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह सर्वत्र प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – สาธารณปญฺญตฺติ นุโข อาวุโส อสาธารณปญฺญตฺตินุโข.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या यह साधारण प्रज्ञप्ति है या असाधारण प्रज्ञप्ति है?

วิสฺสชฺชนา – สาธารณปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह साधारण प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – เอกโตปญฺญตฺติ นุโข อาวุโส อุภโต ปญฺญตฺติ นุโข.

प्रश्न – आयुष्मान! क्या यह एकतो प्रज्ञप्ति है या उभतो प्रज्ञप्ति है?

วิสฺสชฺชนา – อุภโตปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह उभतो प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – ตสฺมึ [Pg.47] อาวุโส จตุตฺถ ปาราชิเก อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ, วิภชิตฺวา วิสฺสชฺเชหิ.

प्रश्न – आयुष्मान! उस चौथे पाराजिक में असत्य और अवास्तविक उत्तरिमनुष्यधर्म का प्रलाप करते हुए भिक्षु कितनी आपत्तियों को प्राप्त होता है? विश्लेषण करके उत्तर दें।

วิสฺสชฺชนา – ตสฺมึ ภนฺเต จตุตฺถปาราชิเก อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ, อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปติ อาปตฺติปาราชิกสฺส, โย เต วิหาเร วสติ โส ภิกฺขุ อรหาติ ภณติ ปฏิวิชานนฺตสฺส อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส, อปฺปฏิวิชานนฺตสฺส อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ ภนฺเต อุลฺลปนฺโต อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.

उत्तर – भन्ते! उस चौथे पाराजिक में असत्य और अवास्तविक उत्तरिमनुष्यधर्म का प्रलाप करते हुए भिक्षु तीन आपत्तियों को प्राप्त होता है। असत्य और अवास्तविक उत्तरिमनुष्यधर्म का प्रलाप करने पर पाराजिक की आपत्ति होती है; 'जो तुम्हारे विहार में रहता है, वह भिक्षु अर्हत् है' ऐसा कहने पर, यदि सुनने वाला समझ जाए तो थुल्लच्चय की आपत्ति होती है, और यदि न समझे तो दुक्कट की आपत्ति होती है। भन्ते! उत्तरिमनुष्यधर्म का प्रलाप करते हुए वह इन तीन आपत्तियों को प्राप्त होता है।

ปุจฺฉา – เกสํ [Pg.48] อาวุโส อนาปตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! किनके लिए अनापत्ति है?

วิสฺสชฺชนา – ฉนฺนํ ภนฺเต ปุคฺคลานํ อนาปตฺติ อธิมาเนน ภณนฺตสฺส อนุลฺลปนาธิปฺปายสฺส อุมฺมตฺตกสฺส ขิตฺตจิตฺตสฺส เวทนาฏฺฏสฺส อาทิกมฺมิกสฺส.

उत्तर – भन्ते! छह व्यक्तियों के लिए अनापत्ति है—अधिमान से कहने वाले के लिए, प्रलाप करने का अभिप्राय न रखने वाले के लिए, उन्मत्त के लिए, विक्षिप्त चित्त वाले के लिए, वेदना से पीड़ित के लिए और आदिकर्मिक के लिए।

ปุจฺฉา – ปญฺจนฺนํ [Pg.49] อาวุโส ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนํ.

प्रश्न – आयुष्मान! पाँच पातिमोक्ख उद्देशों में यह कहाँ अंतर्भूत है और कहाँ सम्मिलित है?

วิสฺสชฺชนา – นิทาโนคธํ ภนฺเต นิทานปริยาปนฺนํ.

उत्तर – भन्ते! यह निदान में अंतर्भूत है और निदान में सम्मिलित है।

ปุจฺฉา – กตเมน อาวุโส อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ.

प्रश्न – आयुष्मान! किस उद्देश के द्वारा यह उद्देश में आता है?

วิสฺสชฺชนา – ทุติเยน ภนฺเต อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ.

उत्तर – भन्ते! यह दूसरे उद्देश के द्वारा उद्देश में आता है।

ปุจฺฉา – จตุนฺนํ อาวุโส วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान! चार विपत्तियों में यह कौन सी विपत्ति है?

วิสฺสชฺชนา – สีลวิปตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह शील-विपत्ति है।

ปุจฺฉา – สตฺตนฺนํ [Pg.50] อาวุโส อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธ.

प्रश्न – आयुष्मान! सात आपत्ति-स्कंधों में यह कौन सा आपत्ति-स्कंध है?

วิสฺสชฺชนา – ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह पाराजिक आपत्ति-स्कंध है।

ปุจฺฉา – ฉนฺนํ อาวุโส อาปตฺติสมุฏฺฐานานํ กติหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ.

प्रश्न – आयुष्मान! छह आपत्ति-समुत्थानों में यह कितने समुत्थानों से उत्पन्न होता है?

วิสฺสชฺชนา – ฉนฺนํ ภนฺเต อาปตฺติสมุฏฺฐานานํ ตีหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ, สิยา กายโตจ จิตฺตโตจ สมุฏฺฐาติ, น วาจโต, สิยา วาจโตจ จิตฺตโตจ สมุฏฺฐาติ, น กายโต, สิยา กายโตจ วาจโตจ จิตฺตโตจ สมุฏฺฐาติ.

उत्तर – भन्ते! छह आपत्ति-समुत्थानों में यह तीन समुत्थानों से उत्पन्न होता है—कदाचित् काय और चित्त से उत्पन्न होता है, वाणी से नहीं; कदाचित् वाणी और चित्त से उत्पन्न होता है, काय से नहीं; कदाचित् काय, वाणी और चित्त से उत्पन्न होता है।

ปุจฺฉา – จตุนฺนํ [Pg.51] อาวุโส อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ.

प्रश्न – आयुष्मान! चार अधिकरणों में यह कौन सा अधिकरण है?

วิสฺสชฺชนา – อาปตฺตาธิกรณํ ภนฺเต.

उत्तर - भन्ते! यह आपत्ति-अधिकरण है।

ปุจฺฉา – สตฺตนฺนํ อาวุโส สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! सात शमथों में से कितने शमथों से (यह) शान्त होता है?

วิสฺสชฺชนา – สตฺตนฺนํ ภนฺเต สมถานํ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ, สมฺมุขาวินเยนจ ปฏิญฺญาตกรเณนจ.

उत्तर - भन्ते! सात शमथों में से दो शमथों से शान्त होता है - सम्मुख-विनय से और प्रतिज्ञात-करण से।

ปุจฺฉา – โก ตตฺถ อาวุโส วินโย, โก ตตฺถ อภิวินโย.

प्रश्न - आयुष्मान्! वहाँ विनय क्या है और अभिविनय क्या है?

วิสฺสชฺชนา – ปญฺญตฺติ ภนฺเต วินโย, วิภตฺติ อภิวินโย.

उत्तर - भन्ते! प्रज्ञप्ति विनय है और विभक्ति अभिविनय है।

ปุจฺฉา – กึ [Pg.52] อาวุโส ตตฺถ ปาติโมกฺขํ, กึ อธิปาติโมกฺขํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! वहाँ पातिमोक्ख क्या है और अधिपातिमोक्ख क्या है?

วิสฺสชฺชนา – ปญฺญตฺติ ภนฺเต ปาติโมกฺขํ, วิภตฺติ อธิปาติโมกฺขํ.

उत्तर - भन्ते! प्रज्ञप्ति पातिमोक्ख है और विभक्ति अधिपातिमोक्ख है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส วิปตฺติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! विपत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – อสํวโร ภนฺเต วิปตฺติ.

उत्तर - भन्ते! असंवर (संयम का अभाव) विपत्ति है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส สมฺปตฺติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! सम्पत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – สํวโร ภนฺเต สมฺปตฺติ.

उत्तर - भन्ते! संवर (संयम) सम्पत्ति है।

ปุจฺฉา – กา [Pg.53] อาวุโส ตตฺถ ปฏิปตฺติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! वहाँ प्रतिपत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – น เอวรูปํ กริสฺสามีติ ยาวชีวํ อาปาณโกฏิกํ สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ อยํ ภนฺเต ตตฺถ ปฏิปตฺติ.

उत्तर - भन्ते! "मैं ऐसा नहीं करूँगा" - इस प्रकार जीवन पर्यन्त, प्राण रहने तक शिक्षापदों को ग्रहण कर जो शिक्षा ग्रहण करता है, वही वहाँ प्रतिपत्ति है।

ปุจฺฉา – กติ อาวุโส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา จตุตฺถํ ปาราชิกํ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! किन कितने अर्थवशों (प्रयोजनों) को लेकर भगवान् ने चतुर्थ पाराजिक प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – ทส ภนฺเต อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา จตุตฺถํ ปาราชิกํ ปญฺญตฺตํ, สงฺฆสุฏฺฐุตาย สงฺฆผาสุตาย…เป… วินยานุคฺคหาย.

उत्तर - भन्ते! दस अर्थवशों को लेकर भगवान् ने चतुर्थ पाराजिक प्रज्ञप्त किया है - संघ की सुष्ठुता के लिए, संघ की फासुता (सुख) के लिए... पे... विनय के अनुग्रह के लिए।

ปุจฺฉา – เก [Pg.55] อาวุโส สิกฺขนฺติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! कौन शिक्षा ग्रहण करते हैं?

วิสฺสชฺชนา – เสกฺขาจ ภนฺเต ปุถุชฺชนกลฺยาณกาจ สิกฺขนฺติ.

उत्तर - भन्ते! शैक्ष्य और कल्याणकारी पृथग्जन शिक्षा ग्रहण करते हैं।

ปุจฺฉา – เก อาวุโส สิกฺขิตสิกฺขา.

प्रश्न - आयुष्मान्! कौन शिक्षित-शिक्षा (पूर्ण शिक्षित) हैं?

วิสฺสชฺชนา – อรหนฺโต ภนฺเต สิกฺขิตสิกฺขา.

उत्तर - भन्ते! अर्हन्त शिक्षित-शिक्षा हैं।

ปุจฺฉา – กตฺถ อาวุโส ฐิตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! यह कहाँ स्थित है?

วิสฺสชฺชนา – สิกฺขากาเมสุ ภนฺเต ฐิตํ.

उत्तर - भन्ते! यह शिक्षा-कामियों (शिक्षा की इच्छा रखने वालों) में स्थित है।

ปุจฺฉา – เก อาวุโส ธาเรนฺติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! इसे कौन धारण करते हैं?

วิสฺสชฺชนา – เยสํ ภนฺเต วตฺตติ เต ธาเรนฺติ.

उत्तर - भन्ते! जिनका यह (आचरण) प्रवर्तित है, वे इसे धारण करते हैं।

ปุจฺฉา – กสฺส [Pg.56] อาวุโส วจนํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर - भन्ते! यह भगवान्, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! यह किसके द्वारा लाया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर - भन्ते! यह परम्परा से लाया गया है।

ปุจฺฉา – อตฺถิ นุโข อาวุโส ตตฺถ กิญฺจิ อุปเนตพฺพํ วา อปเนตพฺพํ วา อกฺขรปทปจฺจาภฏฺฐํ วา วิรทฺธปทพฺยญฺชนํ วา.

प्रश्न - आयुष्मान्! क्या वहाँ कुछ जोड़ने योग्य, या घटाने योग्य, या अक्षरों और पदों का विपर्यास, या दोषपूर्ण पद और व्यंजन हैं?

วิสฺสชฺชนา – นตฺถิ ภนฺเต.

उत्तर - भन्ते! नहीं है।

สงฺฆาทิเสส สิกฺขาปุจฺฉา

संघादिशेष शिक्षा-पृच्छा

๑. สุกฺกวิสฺสฏฺฐิสงฺฆาทิเสส สิกฺขาปุจฺฉา

१. शुक्र-विसर्ग संघादिशेष शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.57] เตน อาวุโส ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! उन जानने वाले, देखने वाले, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान् द्वारा प्रयत्नपूर्वक अशुचि मोचन करने वाले के लिए संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किसके विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต เสยฺยสกํ อารพฺภ ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् सेय्यसक के विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กิสฺมึ อาวุโส วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किस वस्तु (घटना) पर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมา ภนฺเต เสยฺยสโก หตฺเถน อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् सेय्यसक ने हाथ से प्रयत्न करके अशुचि मोचन किया, उस वस्तु पर, भन्ते! प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อตฺถิ [Pg.59] อาวุโส ตตฺถ ปญฺญตฺติ อนุปญฺญตฺติ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! क्या वहाँ प्रज्ञप्ति, अनुप्रज्ञप्ति और अनुपन्नप्रज्ञप्ति है?

วิสฺสชฺชนา – เอกา ภนฺเต ปญฺญตฺติ, เอกา อนุปญฺญตฺติ, อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ.

उत्तर – भन्ते! एक प्रज्ञप्ति है, एक अनुप्रज्ञप्ति है, वहाँ अनुपन्नप्रज्ञप्ति नहीं है।

ปุจฺฉา – กตมา อาวุโส ตตฺถ มูลปญฺญตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! वहाँ मूल प्रज्ञप्ति कौन सी है?

วิสฺสชฺชนา – สญฺเจตนิกา สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ สงฺฆาทิเสโสติ อยํ ภนฺเต ตตฺถ มูลปญฺญตฺติ.

उत्तर – भन्ते! 'जानबूझकर शुक्र-विसर्ग करना संघादिशेष है' – यह वहाँ मूल प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – กตมา ปนาวุโส ตตฺถ อนุปญฺญตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! और वहाँ अनुप्रज्ञप्ति कौन सी है?

วิสฺสชฺชนา – อญฺญตฺร สุปินนฺตาติ อยํ ภนฺเต ตตฺถ อนุปญฺญตฺติ.

उत्तर – भन्ते! 'स्वप्न के अतिरिक्त' – यह वहाँ अनुप्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – กตมา [Pg.60] ปนาวุโส ตตฺถ ปริปุณฺณปญฺญตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! और वहाँ परिपूर्ण प्रज्ञप्ति कौन सी है?

วิสฺสชฺชนา – สญฺเจตนิกา สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ อญฺญตฺรสุปินนฺตา สงฺฆาทิโสติ อยํ ภนฺเต ตตฺถ ปริปุณฺณปญฺญตฺติ.

उत्तर – भन्ते! 'स्वप्न के अतिरिक्त जानबूझकर शुक्र-विसर्ग करना संघादिशेष है' – यह वहाँ परिपूर्ण प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – สาธารณ ปญฺญตฺตินุโข อาวุโส อสาธารณ ปญฺญตฺตินุโข.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! क्या यह साधारण प्रज्ञप्ति है या असाधारण प्रज्ञप्ति?

วิสฺสชฺชนา – อสาธารณปญฺญตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह असाधारण प्रज्ञप्ति है।

ปุจฺฉา – ตตฺถ อาวุโส อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! वहाँ प्रयत्न करके अशुचि मोचन करने वाला कितनी आपत्तियों को प्राप्त होता है?

วิสฺสชฺชนา – อุปกฺกมิตฺวา ภนฺเต อสุจึ โมเจนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ, เจเตติ อุปกฺกมติ มุจฺจติ อาปตฺติ

उत्तर – भन्ते! प्रयत्न करके अशुचि मोचन करने वाला तीन आपत्तियों को प्राप्त होता है; चेतना करता है, प्रयत्न करता है, (अशुचि) मुक्त होती है, तो आपत्ति

สงฺฆาทิเสสสฺส[Pg.61], เจเตติ อุปกฺกมติ น มุจฺจติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส, ปโยเค ทุกฺกฏํ.

संघादिशेष की; चेतना करता है, प्रयत्न करता है और मुक्त नहीं होती, तो थुल्लच्चय की आपत्ति; और प्रयोग में दुक्कट (की आपत्ति) होती है।

ปุจฺฉา – เกสํ อาวุโส อนาปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किनके लिए अनापत्ति है?

วิสฺสชฺชนา – ฉนฺนํ ภนฺเต อนาปตฺติ สุปินนฺเตน โมเจนฺตสฺส น โมจนาธิปฺปายสฺส อุมฺมตฺตกสฺส ขิตฺตจิตฺตสฺส เวทนาฏฺฏสฺส อาทิกมฺมิกสฺส อิเมสํ โข ภนฺเต ฉนฺนํ อนาปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! छह के लिए अनापत्ति है – स्वप्न में मोचन करने वाले के लिए, मोचन के अभिप्राय के बिना करने वाले के लिए, उन्मत्त के लिए, विक्षिप्त चित्त वाले के लिए, वेदना से पीड़ित के लिए और आदिकर्मिक के लिए; भन्ते! इन छह के लिए अनापत्ति है।

ปุจฺฉา – ปญฺจนฺนํ [Pg.62] อาวุโส ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! पाँच प्रातिमोक्ष-उद्देशों में से किस उद्देश के अन्तर्गत यह आता है?

วิสฺสชฺชนา – ปญฺจนฺนํ ภนฺเต ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ ตติเยน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ.

उत्तर – भन्ते! पाँच प्रातिमोक्ष-उद्देशों में से तीसरे उद्देश के अन्तर्गत यह आता है।

ปุจฺฉา – จตุนฺนํ อาวุโส วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! चार विपत्तियों में से यह कौन सी विपत्ति है?

วิสฺสชฺชนา – จตุนฺนํ ภนฺเต วิปตฺตีนํ สีลวิปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! चार विपत्तियों में से यह शील-विपत्ति है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส วิปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! विपत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – อสํวโร ภนฺเต วิปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! असंयम (असंवर) ही विपत्ति है।

ปุจฺฉา – กา [Pg.63] อาวุโส สมฺปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! सम्पत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – สํวโร ภนฺเต สมฺปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! संयम (संवर) ही सम्पत्ति है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส ปฏิปตฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! प्रतिपत्ति (आचरण) क्या है?

วิสฺสชฺชนา – น เอว รูปํ กริสฺสามีติ ยาวชีวํ อาปาณโกฏิกํ สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ อยํ ภนฺเต ปฏิปตฺติ.

उत्तर – "मैं ऐसा नहीं करूँगा" इस प्रकार जीवन भर, प्राण रहने तक (शिक्षापदों को) ग्रहण कर शिक्षापदों में जो शिक्षा ग्रहण करता है, भन्ते! यह प्रतिपत्ति है।

ปุจฺฉา – กติ อาวุโส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! कितने अर्थवशों (प्रयोजनों) के कारण भगवान द्वारा जानबूझकर अशुचि (वीर्य) मोचन करने वाले के लिए संघादिशेष प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ทส [Pg.64] ภนฺเต อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ปญฺญตฺโต สงฺฆสุฏฺฐุตาย…เป… วินยานุคฺคหาย.

उत्तर – भन्ते! दस अर्थवशों के कारण भगवान द्वारा जानबूझकर अशुचि मोचन करने वाले के लिए संघादिशेष प्रज्ञप्त किया गया है—संघ की सुष्ठुता के लिए... पे... विनय के अनुग्रह के लिए।

ปุจฺฉา – กตฺถ อาวุโส ฐิตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! यह कहाँ स्थित है?

วิสฺสชฺชนา – สิกฺขากาเมสุ ภนฺเต ฐิตํ.

उत्तर – भन्ते! यह शिक्षा के प्रेमियों (शिक्षाकामों) में स्थित है।

ปุจฺฉา – เก อาวุโส ธาเรนฺติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! इसे कौन धारण करते हैं?

วิสฺสชฺชนา – เยสํ ภนฺเต วตฺตติ เต ธาเรนฺติ.

उत्तर – भन्ते! जो इसका पालन करते हैं, वे इसे धारण करते हैं।

ปุจฺฉา – กสฺส [Pg.65] อาวุโส วจนํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर – भन्ते! यह उन भगवान्, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! यह किसके द्वारा लाया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर – भन्ते! यह (आचार्यों की) परम्परा द्वारा लाया गया है।

ปุจฺฉา – อตฺถิ นุโข อาวุโส ตตฺถ สนิทาเน สปทภาชนีเย สวินีตวตฺถุเก อุปเนตพฺพํ วา อปเนตพฺพํ วา อกฺขรปทปจฺจาภฏฺฐํ วา วิรทฺธปทพฺยญฺชนํ วา.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! क्या उस निदान (प्रसंग), पद-भाजन (शब्द-व्याख्या) और विनीत-वस्तु (अनुशासित विषयों) में कुछ जोड़ने योग्य, घटाने योग्य, अक्षरों या पदों का विपर्यास अथवा दोषपूर्ण पद-व्यंजन है?

สํคายนตฺถาย สงฺฆสฺส ญาปนํ

संगायन के लिए संघ को सूचना (ज्ञप्ति)

สุณาตุ [Pg.66] เม ภนฺเต สงฺโฆ อายสฺมนฺตํ วิจิตฺตสาราภิวํสํ ติปิฏกธร ธมฺมภณฺฑาคาริกํ ปฐมสฺส สงฺฆาทิเสส สิกฺขาปทสฺส นิทานมฺปิ ปุจฺฉึ, ปุคฺคลมฺปิ ปุจฺฉึ, วตฺถุมฺปิ ปุจฺฉึ, ปญฺญตฺติมฺปิ ปุจฺฉึ, อนุปญฺญตฺติมฺปิ ปุจฺฉิ, อาปตฺติมฺปิ ปุจฺฉึ, อนาปตฺติมฺปิ ปุจฺฉึ, อญฺญานิปิ เอวรูปานิ อเนกานิ ปุจฺฉิตพฺพฏฺฐานานิ ปุจฺฉึ, ปุฏฺโฐ ปุฏฺโฐ จ โส อายสฺมา วิจิตฺตสาราภิวํโส วิสฺสชฺเชสิ, อิติหิทํ ภนฺเต ปฐม สงฺฆาทิเสส สิกฺขาปทํ สปริวารํ นิมฺมลํ สุปริสุทฺธํ ตสฺเสว ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. ตสฺมา ยถาปุเร มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา โปราณสํคีติการา พฺรหฺมจริยสฺส จิรฏฺฐิติยา พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ [Pg.67] ธมฺมวินยํ สํคายึสุเจว อนุสํคายึสุจ, เอวเมว มยมฺปิ สพฺเพว ฉฏฺฐสํคีติมหาธมฺมสภา ปริยาปนฺนา อิทํ ปฐมํ สงฺฆาทิเสส สิกฺขาปทํ นิทานโต ปฏฺฐาย เอกจฺจานํ วจสา สชฺฌายวเสน เอกจฺจานํ มนสา มนสิกรณวเสนจ เอกโต คณสชฺฌายํ กตฺวา สํคาเยยฺยาม.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। मैंने आयुष्मान् विचित्रसाराभिवंश, जो त्रिपिटकधारी और धर्म-भाण्डागारिक हैं, उनसे प्रथम संघादिशेष शिक्षापद के निदान (मूल कारण) के विषय में पूछा, पुद्गल (व्यक्ति) के विषय में पूछा, वस्तु के विषय में पूछा, प्रज्ञप्ति के विषय में पूछा, अनुप्रज्ञप्ति के विषय में पूछा, आपत्ति के विषय में पूछा, अनापत्ति के विषय में पूछा और इसी प्रकार के अन्य अनेक पूछने योग्य स्थानों के विषय में पूछा। और पूछे जाने पर उन आयुष्मान् विचित्रसाराभिवंश ने उत्तर दिया। इस प्रकार, भन्ते! यह प्रथम संघादिशेष शिक्षापद अपने परिवार (परिशिष्ट) सहित निर्मल और सुविशुद्ध है, और उन्हीं भगवान्, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध का वचन है। इसलिए, जैसे पूर्व में महाकाश्यप आदि महान् श्रेष्ठ स्थविरों ने, जो प्राचीन संगीतिकार थे, ब्रह्मचर्य की चिर-स्थिति के लिए, बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, देवताओं और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए धर्म और विनय का संगायन और अनु-संगायन किया था; वैसे ही हम सभी, जो इस छठी संगीति की महाधर्मसभा के अन्तर्गत हैं, इस प्रथम संघादिशेष शिक्षापद का निदान से लेकर, कुछ लोग वाणी द्वारा स्वाध्याय के माध्यम से और कुछ लोग मन द्वारा मनन के माध्यम से, एक साथ मिलकर गण-स्वाध्याय करते हुए संगायन करें।

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.68] เตน อาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน มาตุกาเมน สทฺธึ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชนฺตสฺส จ, มาตุคามํ ทุฏฺฐุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาสนฺตสฺส จ, มาตุคามสฺส สนฺติเก อตฺตกาม ปาริจริยาย วณฺณํ ภาสนฺตสฺส จ, สญฺจริตฺตํ สมาปชฺชนฺตสฺส จ สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! उन भगवान्... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा स्त्री के साथ काय-संसर्ग (शारीरिक स्पर्श) करने वाले के लिए, स्त्री को अश्लील वचनों से सम्बोधित करने वाले के लिए, स्त्री के समीप अपनी काम-परिचर्या की प्रशंसा करने वाले के लिए और संचरित्र (बिचौलियापन) करने वाले के लिए संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.69] อาวุโส อารพฺภ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किसे आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต อุทายิตฺเถรํ อารพฺภ ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् उदायी स्थविर के सन्दर्भ में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กิสฺมึ อาวุโส วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किस विषय (वस्तु) पर प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมา ภนฺเต อุทายิตฺเถโร มาตุคาเมน สทฺธึ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชิ, อายสฺมาเยว ภนฺเต อุทายิตฺเถโร มาตุคามํ ทุฏฺฐุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาสิ, อายสฺมาเยว ภนฺเต อุทายิตฺเถโร มาตุคามสฺส สนฺติเก อตฺตกาม ปาริจริยาย วณฺณํ อภาสิ, อายสฺมาเยว ภนฺเต อุทายิตฺเถโร สญฺจริตฺตํ สมาปชฺชึ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् उदायी स्थविर ने स्त्री के साथ काय-संसर्ग किया, भन्ते! आयुष्मान् उदायी स्थविर ने ही स्त्री को अश्लील वचनों से सम्बोधित किया, भन्ते! आयुष्मान् उदायी स्थविर ने ही स्त्री के समीप अपनी काम-परिचर्या की प्रशंसा की, भन्ते! आयुष्मान् उदायी स्थविर ने ही संचरित्र किया; भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๖. กุฏิการ สงฺฆาทิเสส สิกฺขาปุจฺฉา

६. कुटीकार संघादिशेष शिक्षापद की पृच्छा

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.70] เตน อาวุโส…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน สญฺญาจิกาย กุฏึ การาเปนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! उन... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा स्वयं याचना कर कुटी बनवाने वाले के लिए संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – อาฬวิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺโถ.

उत्तर – भन्ते! आलवी में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किसे आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – อาฬวิเก ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते! आलवी के भिक्षुओं के सन्दर्भ में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กิสฺมึ [Pg.71] อาวุโส วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किस विषय पर प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – อาฬวิกา ภนฺเต ภิกฺขู สญฺญาจิกาโย กุฏิโย การาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते! आलवी के भिक्षुओं ने स्वयं याचना कर कुटियाँ बनवाई थीं, भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๗. วิหารการ สงฺฆาทิเสส สิกฺขาปุจฺฉา

७. विहारकार संघादिशेष शिक्षापद की पृच्छा

ปุจฺฉา – ยํ เตน อาวุโส…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน มหลฺลกํ วิหารํ การาเปนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! उन... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा विशाल विहार बनवाने वाले के लिए संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते, कौशाम्बी में।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.72] อาวุโส อารพฺภ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – आयुष्मान, किसके विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต ฉนฺนตฺเถรํ อารพฺภ ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते, आयुष्मान छन्न स्थविर के विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กิสฺมึ อาวุโส วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – आयुष्मान, किस विषय (वस्तु) में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมา ภนฺเต ฉนฺโน วิหารวตฺถุํ โสเธนฺโต อญฺญตรํ เจติยรุกฺขํ เฉทาเปสิ คามปูชิตํ นิคมปูชิตํ นคร ปูชิตํ ชนปทปูชิตํ รฏฺฐปูชิตํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते, आयुष्मान छन्न ने विहार की भूमि को साफ करते हुए एक चैत्य-वृक्ष को कटवा दिया, जो गाँव द्वारा पूजित, निगम द्वारा पूजित, नगर द्वारा पूजित, जनपद द्वारा पूजित और राष्ट्र द्वारा पूजित था; भन्ते, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๘-๙. ทุฏฺฐโทส สงฺฆาทิเสส สิกฺขาปุจฺฉา

८-९. दुष्टदोष (द्वेषपूर्ण) संघादिशेष शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ยํ เตน อาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ภิกฺขุํ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสนฺตสฺส จ, ภิกฺขุํ อญฺญภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิญฺจิเทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสนฺตสฺส จ สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – आयुष्मान, उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा, जो भिक्षु किसी भिक्षु पर निराधार पाराजिक धर्म का आरोप लगाता है, और जो भिक्षु किसी अन्य श्रेणी के अधिकरण के किसी अंश या लेश मात्र का सहारा लेकर पाराजिक धर्म का आरोप लगाता है, उनके लिए संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห [Pg.73] ภนฺเต ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते, राजगृह में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – आयुष्मान, किसके विषय में और किस वस्तु में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – เมตฺติยภูมชกา ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺโต, เมตฺติยภูมชกา ภนฺเต ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ ทพฺพํ มลฺลปุตฺตํ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสสุํ, เตเยว ภนฺเต เมตฺติยภูมชกา ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ ทพฺพํ มลฺลปุตฺตํ อญฺญภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิญฺจิเทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ, ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते, मेत्तिय-भुम्मजक भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते, मेत्तिय-भुम्मजक भिक्षुओं ने आयुष्मान दब्ब मल्लपुत्त पर निराधार पाराजिक धर्म का आरोप लगाया था, और भन्ते, उन्हीं मेत्तिय-भुम्मजक भिक्षुओं ने आयुष्मान दब्ब मल्लपुत्त पर किसी अन्य श्रेणी के अधिकरण के किसी अंश या लेश मात्र का सहारा लेकर पाराजिक धर्म का आरोप लगाया था; भन्ते, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๑๐. สงฺฆเภทก สงฺฆาทิเสส สิกฺขาปุจฺฉา

१०. संघभेदक संघादिशेष शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.74] เตน อาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน สงฺฆเภทกสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – आयुष्मान, उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा, संघभेद करने वाले भिक्षु के लिए जो तीसरी बार समझाने (समनुभाषण) पर भी (अपने विचार को) नहीं छोड़ता, संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते, राजगृह में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.75] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโถ.

प्रश्न – आयुष्मान, किसके विषय में और किस वस्तु में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – เทวทตฺตํ ภนฺเต อารพฺภ ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते, देवदत्त के विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

เทวทตฺโต ภนฺเต สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส เภทาย ปรกฺกมิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

भन्ते, देवदत्त ने समग्र संघ के भेद (विभाजन) के लिए प्रयत्न किया; भन्ते, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๑๑. เภทานุวตฺตก สิกฺขาปุจฺฉา

११. भेदानुवर्तक शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.77] เตน อาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน เภทานุวตฺตกานํ ภิกฺขูนํ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺตานํ สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – आयुष्मान, उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा, संघभेद करने वाले के अनुयायी भिक्षुओं के लिए जो तीसरी बार समझाने पर भी नहीं छोड़ते, संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते, राजगृह में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – आयुष्मान, किसके विषय में और किस वस्तु में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สมฺพหุเล ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺโต, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู เทวทตฺตสฺส สงฺฆาเภทาย ปรกฺกมนฺตสฺส อนุวตฺตกา อเหสุํ วคฺควาทกา, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते, अनेक भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते, अनेक भिक्षु संघभेद के लिए प्रयत्न करने वाले देवदत्त के अनुयायी और गुटबाजी करने वाले (वर्गवादक) थे; भन्ते, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๑๒. ทุพฺพจ, สงฺฆาทิเสส สิกฺขาปุจฺฉา

१२. दुर्वच संघादिशेष शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.78] เตน อาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทุพฺพจสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – आयुष्मान, उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा, दुर्वच (कठिनाई से समझाने योग्य) भिक्षु के लिए जो तीसरी बार समझाने पर भी नहीं छोड़ता, संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते, कौशाम्बी में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.79] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – आयुष्मान, किसके विषय में और किस वस्तु में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต ฉนฺนํ อารพฺภ ปญฺญตฺโต, อายสฺมา ภนฺเต ฉนฺโน ภิกฺขูหิ สหธมฺมิกํ วุจฺจมาโน อตฺตานํ อวจนียํ อกาสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते, आयुष्मान छन्न के विषय में प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते, आयुष्मान छन्न ने भिक्षुओं द्वारा धर्मानुसार समझाए जाने पर स्वयं को न बोलने योग्य (अवाच्य) बना लिया था; भन्ते, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๑๓. กุลทูสก สงฺฆาทิเสส สิกฺขาปุจฺฉา

१३. कुलदूषक संघादिशेष शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.80] เตน อาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน กุลทูสกสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – आयुष्मान, उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा, कुलदूषक भिक्षु के लिए जो तीसरी बार समझाने पर भी नहीं छोड़ता, संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.81] ภนฺเต ปญฺญตฺโต.

उत्तर – भन्ते, श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กํ อารพฺภ อาวุโส กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न – आयुष्मान, किसके विषय में और किस वस्तु में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – อสฺสชิ ปุนพฺพสุเก ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺโต, อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภนฺเต ภิกฺขู สงฺเฆน ปพฺพาชนียกมฺมกตา ฉนฺทคามิตา โทสคามิตา โมหคามิตา ภยคามิตา ปาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर - भन्ते! अस्सजि और पुनब्बसुक भिक्षुओं के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! संघ द्वारा प्रव्राजनीय कर्म (निष्कासन) किए जाने पर अस्सजि और पुनब्बसुक भिक्षु छंद (राग), द्वेष, मोह और भय के वशीभूत होकर पाप कर्मों में प्रवृत्त हुए, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

อนิยต สิกฺขาปุจฺฉา

अनियत शिक्षापद संबंधी प्रश्न।

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.85] เตน อาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฐโม จ อนิยโต ทุติโย จ อนิยโต กตฺถ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न - आयुष्मान! उन भगवान... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रथम अनियत और द्वितीय अनियत कहाँ प्रज्ञप्त किए गए?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺโต.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किए गए।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किए गए?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต อุทายึ อารพฺภ ปญฺญตฺโต, อายสฺมา ภนฺเต อุทายี มาตุคาเมน สทฺธึ เอโกเอกาย รโห ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน อลํกมฺมนิเย นิสชฺชํ กปฺเปสิ, ตสฺมิญฺจ วตฺถุสฺมึ, อายสฺมาเยว ภนฺเต อุทายี มาตุคาเมน สทฺธึ รโห นิสชฺชํ อกาสิ, ตสฺมิญฺจ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर - भन्ते! आयुष्मान उदायी के संदर्भ में प्रज्ञप्त किए गए। भन्ते! आयुष्मान उदायी ने एक स्त्री के साथ एकांत में, ढके हुए और मैथुन के योग्य आसन पर बैठने का आचरण किया, उस विषय में; और भन्ते! आयुष्मान उदायी ने ही स्त्री के साथ एकांत में बैठने का आचरण किया, उस विषय में प्रज्ञप्त किए गए।

ปุจฺฉา – กสฺส [Pg.86] อาวุโส วจนํ.

प्रश्न - आयुष्मान! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर - भन्ते! यह अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! यह किसके द्वारा लाया गया (परंपरागत रूप से प्राप्त हुआ)?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर - भन्ते! यह गुरु-शिष्य परंपरा द्वारा लाया गया है।

ปุจฺฉา – อตฺถิ นุโข อาวุโส เอตฺถ โกจิปิ วิรทฺธโทโส.

प्रश्न - आयुष्मान! क्या यहाँ कोई त्रुटि या दोष है?

วิสฺสชฺชนา – นตฺถิ ภนฺเต.

उत्तर - भन्ते! नहीं है।

สํคายนตฺถาย สงฺฆสฺสญาปนํ

संगायन (संगीति) के लिए संघ को सूचना।

สุณาตุ [Pg.87] เม ภนฺเต สงฺโฆ, อหํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ วิจิตฺตสาราภิวํสํ ติปิฏกธร ธมฺมภณฺฑาคาริกํ ปฐม ทุฏฺฐโทส สิกฺขาปทโต ปฏฺฐาย ปุจฺฉิตพฺพานิ อเนกานิ ฐานานิ ปุจฺฉึ, โส จ อายสฺมา ปุฏฺโฐ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, อิติหิทํ ภนฺเต สพฺพํ สิกฺขาปทํ นิมฺมลํ สุปริสุทฺธํ ตสฺเสว ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส, ตสฺมา ยถาปุเร มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา โปราณสํคีติการา พฺรหฺมจริยสฺส จิรฏฺฐิติยา พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ สํคายึสุเจว อนุสํคายึสุจ, เอวเมว มยมฺปิ ทานิ สพฺเพว ฉฏฺฐสํคีติ มหาธมฺมสภาปริยาปนฺนา อิมานิ สิกฺขาปทานิ เอกโต คณสชฺฌายํ กตฺวา สํคาเยยฺยาม.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। भन्ते! मैंने आयुष्मान विचित्तसाराभिवंश, जो त्रिपिटकधर और धर्म-भाण्डागारिक हैं, उनसे प्रथम दुष्टदोष शिक्षापद से लेकर पूछे जाने योग्य अनेक विषयों के बारे में पूछा, और उन आयुष्मान ने पूछे जाने पर उत्तर दिए। इस प्रकार, भन्ते! यह संपूर्ण शिक्षापद निर्मल और सुविशुद्ध है, और यह उन्हीं अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान का वचन है। इसलिए, जैसे पूर्व में महाकश्यप आदि श्रेष्ठ महास्थविरों और प्राचीन संगीतिकारों ने ब्रह्मचर्य की चिर-स्थिति के लिए, बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, तथा देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए संगायन और अनु-संगायन किया था; वैसे ही अब हम सब भी, जो इस छठी संगीति की महाधर्मसभा में सम्मिलित हैं, इन शिक्षापदों का एक साथ सामूहिक पाठ (गणसज्झाय) करके संगायन करें।

นิสฺสคฺคิปาจิตฺติย

निसग्गिय पाचित्तिय।

๑. จีวรวคฺค ๑. ปฐมกถิน สิกฺขาปุจฺฉา

१. चीवर वर्ग: 1. प्रथम कठिन शिक्षापद संबंधी प्रश्न।

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.89] เตน อาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน อติเรกจีวรํ ทสาหํ อติกฺกาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! उन भगवान... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अतिरिक्त चीवर को दस दिन से अधिक रखने पर होने वाला निसग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! वैशाली में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อติเรกจีวรํ ธาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने अतिरिक्त चीवर धारण किए थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๑. จีวรวคฺค ๒. อุโทสิต สิกฺขาปุจฺฉา

१. चीवर वर्ग: 2. उदोसित (भण्डार) शिक्षापद संबंधी प्रश्न।

ปุจฺฉา – เอกรตฺตํ [Pg.90] อาวุโส ติจิวเรน วิปฺปวสนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! भगवान द्वारा त्रि-चीवर से अलग होकर एक रात भी बिताने पर होने वाला निसग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สมฺพหุเล ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขูนํ หตฺเถ จีวรํ นิกฺขิปิตฺวา สนฺตรุตฺตเรน ชนปทจาริกํ ปกฺกมึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! अनेक भिक्षुओं के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने अन्य भिक्षुओं के हाथ में चीवर सौंपकर केवल अंतर्वासक और उत्तरासंग (संतरुत्तर) पहनकर जनपद की चारिका के लिए प्रस्थान किया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๑. จีวรวคฺค ๓. ตติยกถิน สิกฺขาปุจฺฉา

१. चीवर वर्ग: 3. तृतीय कठिन शिक्षापद संबंधी प्रश्न।

ปุจฺฉา – อกาลจีวรํ [Pg.91] อาวุโส ปฏิคฺคเหตฺวา มาสํ อติกฺกาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! भगवान द्वारा अकाल-चीवर स्वीकार करके एक मास से अधिक समय बिताने पर होने वाला निसग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สมฺพหุเล ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อกาลจีวรํ ปฏิคฺคเหตฺวา มาสํ อติกฺกาเมสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! अनेक भिक्षुओं के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने अकाल-चीवर स्वीकार करके एक मास से अधिक समय बिताया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๑. จีวรวคฺค ๔. ปุราณจีวร สิกฺขาปุจฺฉา

१. चीवर वर्ग 4. पुराने चीवर की शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อญฺญาติกาย [Pg.92] อาวุโส ภิกฺขุนิยา ปุราณจีวรํ โธวาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! भगवान ने असंबंधित भिक्षुणी से पुराना चीवर धुलवाने पर निसर्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต อุทายึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุทายี อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา ปุราณจีวรํ โธวาเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् उदायी के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया; आयुष्मान् उदायी ने असंबंधित भिक्षुणी से पुराना चीवर धुलवाया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

๑. จีวรวคฺค ๕. จีวรปฏิคฺคหณ สิกฺขาปุจฺฉา

१. चीवर वर्ग 5. चीवर ग्रहण की शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อญฺญาติกาย [Pg.93] อาวุโส ภิกฺขุนิยา หตฺถโต จีวรํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! असंबंधित भिक्षुणी के हाथ से चीवर ग्रहण करने पर निसर्गिय पाचित्तिय भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต อุทายึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุทายี อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา หตฺถโต จีวรํ ปฏิคฺคเหสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् उदायी के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया; आयुष्मान् उदायी ने असंबंधित भिक्षुणी के हाथ से चीवर ग्रहण किया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

๑. จีวรวคฺค ๖. อญฺญาตกวิญฺญตฺติ สิกฺขาปุจฺฉา

१. चीवर वर्ग 6. अज्ञात (असंबंधित) से याचना करने की शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อญฺญาตกํ [Pg.95] อาวุโส คหปตึวา คหตานึวา จีวรํ วิญฺญาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! असंबंधित गृहपति या गृहपत्नी से चीवर की याचना करने पर निसर्गिय पाचित्तिय भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต อญฺญาตกํ เสฏฺฐิปุตฺตํ จีวรํ วิญฺญาเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया; आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र ने एक असंबंधित श्रेष्ठी-पुत्र से चीवर की याचना की थी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

๑. จีวรวคฺค ๗. ตตุตฺตริ สิกฺขาปุจฺฉา

१. चीवर वर्ग 7. उससे अधिक (तदुत्तरि) की शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อญฺญาตกํ [Pg.96] อาวุโส คหปตึ วา คหปตานึ วา ตตุตฺตริ จีวรํ วิญฺญาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! असंबंधित गृहपति या गृहपत्नी से उससे अधिक चीवर की याचना करने पर निसर्गिय पाचित्तिय भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู น มตฺตํ ชานิตฺวา พหุมฺปิ จีวรํ วิญฺญาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया; षड्वर्गीय भिक्षुओं ने मात्रा न जानकर बहुत से चीवरों की याचना की थी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – ปุพฺเพ [Pg.97] อปฺปวาริตสฺส อาวุโส อญฺญาตกํ คหปตึ วา คหตานึ วา อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชนฺตสฺส จ อญฺญาตเก คหปติเก อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชนฺตสฺส จ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! पहले से निमंत्रित न होने पर असंबंधित गृहपति या गृहपत्नी के पास जाकर चीवर के विषय में विकल्प करने पर और असंबंधित गृहपतियों के पास जाकर चीवर के विषय में विकल्प करने पर निसर्गिय पाचित्तिय भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต ปุพฺเพ อปฺปวาริโต อญฺญาตกํ คหปติกํ อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชิ. โสเยว ภนฺเต อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต ปุพฺเพ อปฺปวาริโต อญฺญาตเก คหปติเก อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया; आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र ने पहले से निमंत्रित न होने पर असंबंधित गृहपति के पास जाकर चीवर के विषय में विकल्प किया था। उन्हीं आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र ने पहले से निमंत्रित न होने पर असंबंधित गृहपतियों के पास जाकर चीवर के विषय में विकल्प किया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

๑. จีวรวคฺค ๑๐. ราช สิกฺขาปุจฺฉา

१. चीवर वर्ग 10. राज-सम्बन्धी शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อติเรกติกฺขตฺตุํ อาวุโส โจทนาย อติเรก ฉกฺขตฺตุํ ฐาเนน จีวรํ อภินิปฺผาเทนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! तीन बार से अधिक याद दिलाने पर और छह बार से अधिक खड़े रहने पर चीवर प्राप्त करने पर निसर्गिय पाचित्तिय भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.99] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต อุปาสเกน อชฺชณฺโห ภนฺเต อาคเมหีติ วุจฺจมาโน นาคเมสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया; आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र को जब उपासक ने कहा कि "भन्ते! आज रुकिए", तब वे नहीं रुके, उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

๒. โกสิยวคฺค, ๑. โกสิย สิกฺขาปุจฺฉา

२. कोसिय वर्ग, 1. कोसिय शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – โกสิยมิสฺสกํ อาวุโส สนฺถกํ การาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! रेशम मिश्रित संस्तर (आसन) बनवाने वाले के लिए भगवान ने निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – อาฬวิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! आलवी में प्रज्ञप्त किया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.100]๐ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู โกสิยการเก อุปสงฺกมิตฺวา เอวมหํสุ พหู อาวุโส โกสการเก ปจถ อมฺหากมฺปิ ทสฺสถ มยมฺปิ อิจฺฉาม โกสิยมิสฺสกํ สนฺตกํ กาตุนฺติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने रेशम बनाने वालों के पास जाकर ऐसा कहा— "आयुष्मान्! बहुत से रेशम के कीड़ों (कोशों) को पकाओ, हमें भी दो, हम भी रेशम मिश्रित संस्तर बनाना चाहते हैं।" भन्ते! इस विषय में प्रज्ञप्त किया है।

๒. โกสิยวคฺค ๒. สุทฺธกาฬก สิกฺขาปุจฺฉา

२. कोसियवग्ग २. शुद्धकाळक (केवल काले) शिक्षापद प्रश्न

ปุจฺฉา – สุทฺธกาฬกานํ อาวุโส เอฬกโลมานํ สนฺถตํ การาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! केवल काले भेड़ के बालों का संस्तर बनवाने वाले के लिए भगवान ने निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺถํ.

उत्तर – भन्ते! वैशाली में प्रज्ञप्त किया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.101] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู สุทฺธกาฬกานํ เอฬกโลมานํ สนฺถตํ การาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने केवल काले भेड़ के बालों का संस्तर बनवाया, भन्ते! इस विषय में प्रज्ञप्त किया है।

๒. โกสิยวคฺค ๓. ทฺเวภาค สิกฺขาปุจฺฉา

२. कोसियवग्ग ३. द्वेभाग (दो भाग) शिक्षापद प्रश्न

ปุจฺฉา – อนาทิยิตฺวา อาวุโส ตุลํ โอทาตานํ ตุลํ โคจริยานํ นวํ สนฺถตํ การาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! एक भाग सफेद और एक भाग भूरे (गोचरिय) बालों को लिए बिना नया संस्तर बनवाने वाले के लिए भगवान ने निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.102] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู โถกํเยว โอทาตํ อนฺเต อาทิยิตฺวา ตเถว สุทฺธกาฬกานํ เอฬกโลมานํ สนฺถตํ การาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने किनारे पर थोड़ा सा ही सफेद (बाल) लेकर वैसे ही केवल काले भेड़ के बालों का संस्तर बनवाया, भन्ते! इस विषय में प्रज्ञप्त किया है।

๒. โกสิยวคฺค ๔. ฉพฺพสฺส สิกฺขาปุจฺฉา

२. कोसियवग्ग ४. छब्बस्स (छह वर्ष) शिक्षापद प्रश्न

ปุจฺฉา – ยํ เตน อาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน อนุวสฺสํ การาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! उन भगवान्... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रतिवर्ष (नया संस्तर) बनवाने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.103] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – สมฺพหุเล ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อนุวสฺสํ สนฺถตํ การาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया है। भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने प्रतिवर्ष संस्तर बनवाया, भन्ते! इस विषय में प्रज्ञप्त किया है।

ปุจฺฉา – กสฺส อาวุโส วจนํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर – भन्ते! यह अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान् का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! यह किसके द्वारा लाया गया (परम्परा से प्राप्त हुआ) है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर – भन्ते! यह (आचार्यों की) परम्परा द्वारा लाया गया है।

ปุจฺฉา – อตฺถิ [Pg.104] นุโข อาวุโส เอตฺถ โกจิ วิรทฺธโทโส.

प्रश्न – आयुष्मान्! क्या यहाँ कोई त्रुटि या दोष है?

วิสฺสชฺชนา – นตฺถิ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! नहीं है।

สํคายนตฺถาย สงฺฆสฺส ญาปนํ

संगायन के लिए संघ को सूचना (ज्ञप्ति)

สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อหํ อายสฺมนฺตํ วิจิตฺตสาราภิวํสํ ติปิฏกธร ธมฺมภณฺฑาคาริกํ อิเมสํ นิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทานํ ยาว ฉพฺพสฺสสิกฺขาปทํ นิทานาทีนิ ปุจฺฉิตพฺพานิ อเนกานิ ฐานานิ ปุจฺฉึ, ปุฏฺโฐปุฏฺโฐ จ โส อายสฺมา วิจิตฺตสาราภิวํโส วิสฺสชฺเชสิ, อิติหิทํ ภนฺเต อิมานิ สิกฺขาปทานิ นิมฺมลานิ สุปริสุทฺธานี ตสฺเสว ภควโต วจนานิ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส, ตสฺมา ยถาปุเร มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา โปราณสํคีติการา พฺรหฺมจริยสฺส จิรฏฺฐิติยา พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ ธมฺมวินยํ สํคายึสุ เจว อนุสํคายึสุ จ, เอวเมว มยมฺปิ ทานิ สพฺเพว ฉฏฺฐสํคีติ มหาธมฺมสภา ปริยาปนฺนา ฉพฺพสฺส นิสฺสคฺคิย สิกฺขาปทโต ปฏฺฐาย อิมานิ นิสฺสคฺคิยสิกฺขาปทานิ เอกโต คณสชฺฌายํ กตฺวา สํหาเยยฺยาม.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। मैंने आयुष्मान् त्रिपिटकधर धर्मभाण्डागारिक विचित्तसाराभिवंश से इन निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदों के विषय में, छह वर्ष वाले शिक्षापद तक, निदान आदि अनेक पूछने योग्य स्थानों के बारे में पूछा, और पूछे जाने पर उन आयुष्मान् विचित्तसाराभिवंश ने उत्तर दिया। इस प्रकार, भन्ते! ये शिक्षापद निर्मल और सुविशुद्ध हैं, वे उन्हीं अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान् के वचन हैं। इसलिए, जैसे पूर्व में महाकाश्यप आदि प्राचीन संगीतिकारक श्रेष्ठ महास्थविरों ने ब्रह्मचर्य की चिर-स्थिति के लिए, बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए धर्म और विनय का संगायन और अनु-संगायन किया था; वैसे ही अब हम सब भी, जो इस छठी संगीति की महाधर्मसभा में सम्मिलित हैं, छह वर्ष वाले निस्सग्गिय शिक्षापद से आरम्भ कर इन निस्सग्गिय शिक्षापदों का एक साथ गण-सज्झाय (सामूहिक पाठ) करके संगायन करें।

๒. โกสิยวคฺค ๕. นิสีทนสนฺถต สิกฺขาปุจฺฉา

२. कोसियवग्ग ५. निसीदन-संस्तर शिक्षापद प्रश्न

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.105] เตน อาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน อนาทิยิตฺวา ปุราณสนฺถตสฺส สามนฺตา สุคตวิทตฺตึ นวํ นิสีทนสนฺถตํ การาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! उन भगवान्... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा पुराने संस्तर के चारों ओर से एक सुगत-बित्ता (टुकड़ा) लिए बिना नया निसीदन-संस्तर बनवाने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.106] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में यह (नियम) प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สมฺพหุเล ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู สนฺถตานิ อุชฺฌิตฺวา อารญฺญิกํ ปิณฺฑปาติกงฺคํ ปํสุกูลกงฺคํ สมาทิยึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! बहुत से भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने बिछौनों (संस्तरों) को छोड़कर आरण्यक अंग, पिण्डपातिक अंग और पांसुकूलिक अंग को स्वीकार किया, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๒. โกสิยวคฺค ๖. เอฬกโลม สิกฺขาปุจฺฉา

२. कोसियवग्ग 6. एडकलोम (भेड़ के ऊन) शिक्षापद प्रश्न।

ปุจฺฉา – เอฬกโลมานิ อาวุโส ปฏิคฺคเหตฺวา ติโยชนํ อติกฺกาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! भेड़ के ऊन को ग्रहण कर तीन योजन से अधिक ले जाने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.107] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – อญฺญตรํ ภนฺเต ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ เอฬกโลมานิ ปฏิคฺคเหตฺวา ติโยชนํ อติกฺกาเมสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! एक अन्यतम भिक्षु के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! एक अन्यतम भिक्षु ने भेड़ के ऊन को ग्रहण कर तीन योजन से अधिक पार किया, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๒. โกสิยวคฺค ๗. เอฬกโลมโธวาปน สิกฺขาปุจฺฉา

२. कोसियवग्ग 7. एडकलोम-धोवापन (भेड़ के ऊन धुलवाने) शिक्षापद प्रश्न।

ปุจฺฉา – อญฺญาติกาย [Pg.108] อาวุโส ภิกฺขุนิยา เอฬกโลมานิ โธวาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अज्ञात कुल की भिक्षुणी से भेड़ के ऊन धुलवाने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! शाक्यों (कपिलवस्तु) में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อญฺญาติกาหิ ภิกฺขูนีหิ เอฬกโลมานิ โธวาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने अज्ञात कुल की भिक्षुणियों से भेड़ के ऊन धुलवाए, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๒. โกสิยวคฺค ๘. รูปิย สิกฺขาปุจฺฉา

२. कोसियवग्ग 8. रूपिय (मुद्रा) शिक्षापद प्रश्न।

ปุจฺฉา – รูปิยํ [Pg.109] อาวุโส ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! रूपिय (मुद्रा) ग्रहण करने वाले के लिए भगवान द्वारा निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต รูปิยํ ปฏิคฺคเหสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र ने रूपिय (मुद्रा) ग्रहण किया, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กถํ [Pg.110] อาวุโส ตตฺถ ปฏิปชฺชนฺโต รูปิยํ ปฏิคฺคณฺหาติ นาม.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! वहाँ किस प्रकार आचरण करने वाला 'रूपिय ग्रहण करता है' ऐसा कहा जाता है?

วิสฺสชฺชนา – สยํ ภนฺเต คณฺหาติ, อญฺญํ วา คณฺหาเปสิ, อิทํ อยฺยสฺส โหตูติ อุปนิกฺขิตฺตํ สาทิยติ, เอวํ โข ภนฺเต ปฏิปชฺชนฺโต ภิกฺขุ รูปิยํ ปฏิคฺคณฺหาติ นาม.

उत्तर – भन्ते! स्वयं ग्रहण करता है, या दूसरे से ग्रहण करवाता है, या 'यह आर्य के लिए हो' ऐसा कहकर रखे हुए को स्वीकार करता है; भन्ते! इस प्रकार आचरण करने वाला भिक्षु 'रूपिय ग्रहण करता है' ऐसा कहा जाता है।

ปุจฺฉา – กถํ อาวุโส ตตฺถ ปฏิปชฺชนฺโต ภิกฺขุ รูปิยํ น ปฏิคฺคณฺหาติ นาม.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! वहाँ किस प्रकार आचरण करने वाला भिक्षु 'रूपिय ग्रहण नहीं करता' ऐसा कहा जाता है?

วิสฺสชฺชนา – ยถา [Pg.111] ภนฺเต ราชสิกฺขาปเท ยถา จ ภนฺเต เมณฺฑกสิกฺขาปเท อาคจฺฉติ, ตถา ภนฺเต ปฏิปชฺชนฺโต ภิกฺขุ รูปิยํ น ปฏิคฺคณฺหาตินาม.

उत्तर – भन्ते! जैसा राज-शिक्षापद में और जैसा मेण्डक-शिक्षापद में आता है, भन्ते! वैसा आचरण करने वाला भिक्षु 'रूपिय ग्रहण नहीं करता' ऐसा कहा जाता है।

๒. โกสิยวคฺค ๙. รูปิยสํโวหาร สิกฺขาปุจฺฉา

२. कोसियवग्ग 9. रूपिय-संविहार (मुद्रा का लेन-देन) शिक्षापद प्रश्न।

ปุจฺฉา – รูปิยสํโวหารํ [Pg.112] อาวุโส สมาปชฺชนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! रूपिय-संविहार (मुद्रा का लेन-देन) करने वाले के लिए भगवान द्वारा निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู นานปฺปการกํ รูปิยสํโวหารํ สมาปชฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने अनेक प्रकार के रूपिय-संविहार (मुद्रा का लेन-देन) किए, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๒. โกสิยวคฺค, ๑๐. กยวิกฺกย สิกฺขาปุจฺฉา

२. कोसियवग्ग 10. क्रय-विक्रय (खरीद-बिक्री) शिक्षापद प्रश्न।

ปุจฺฉา – นานปฺปการกํ อาวุโส กยวิกฺกยํ อาปชฺชนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अनेक प्रकार के क्रय-विक्रय करने वाले के लिए भगवान द्वारा निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต ปริพฺพาชเกน สทฺธิ กยวิกฺกยํ สมาปชฺชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! आयुष्मान उपनन्द शाक्यपुत्र के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है। आयुष्मान उपनन्द शाक्यपुत्र ने एक परिव्राजक के साथ क्रय-विक्रय किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กถํ อาวุโส ตตฺถ ปฏิปชฺชนฺโต ภิกฺขุ กยวิกฺกยํ สมาปชฺชตินาม.

प्रश्न - आयुष्मान! वहाँ किस प्रकार आचरण करता हुआ भिक्षु क्रय-विक्रय में संलिप्त होता है?

วิสฺสชฺชนา – อิมินา อิมํ เทหิ อิมินา อิมํ อาหร อิมินา อิมํ ปริวตฺเตหิ อิมินา อิมํ เจตาเมหีติ อชฺฌาจรติ, เอวํ โข ภนฺเต ปฏิปชฺชนฺโต กยวิกฺกยํ สมาปชฺชตินาม.

उत्तर - भन्ते! "इसके बदले यह दो, इसके बदले यह लाओ, इसके बदले इसे बदलो, इसके बदले इसे खरीदो" - इस प्रकार वह व्यवहार करता है। इस प्रकार आचरण करता हुआ भिक्षु क्रय-विक्रय में संलिप्त होता है।

ปุจฺฉา – กถํ [Pg.114] อาวุโส ตตฺถ ปฏิปชฺชนฺโต ภิกฺขุ น กยวิกฺกยํ สมาปชฺชตินาม.

प्रश्न - आयुष्मान! वहाँ किस प्रकार आचरण करता हुआ भिक्षु क्रय-विक्रय में संलिप्त नहीं होता है?

วิสฺสชฺชนา – โย ภนฺเต อคฺฆํ ปุจฺฉติ, โย จ ภนฺเต กปฺปิยการกสฺส อาจิกฺขติ, โย จ ภนฺเต อมฺหากญฺจ อิทํ อตฺถิ อมฺหากญฺจ อิมินา จ อิมินา จ อตฺโถติ ภณติ, เอวํ โข ภนฺเต ปฏิปชฺชนฺโต ภิกฺขุ น กยวิกฺกยํ สมาปชฺชตินาม.

उत्तर - भन्ते! जो मूल्य पूछता है, जो कप्पियकारक को बताता है, और जो कहता है कि "भन्ते! हमारे पास यह है और हमें इसकी और इसकी आवश्यकता है", इस प्रकार आचरण करता हुआ भिक्षु क्रय-विक्रय में संलिप्त नहीं होता है।

๓. ปตฺตวคฺค, ๑. ปตฺต สิกฺขาปุจฺฉา

३. पत्तवग्ग, 1. पात्र शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อติเรกปตฺตํ อาวุโส ทสาหํ อติกฺกาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! अतिरिक्त पात्र को दस दिन से अधिक रखने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.115] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके विषय में और किस घटना के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อติเรกปตฺตํ ธาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने अतिरिक्त पात्र धारण किए थे, उस घटना के सम्बन्ध में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๕๑๔ ๓. ปตฺตวคฺค, ๒. อูนปญฺจพนฺธน สิกฺขาปุจฺฉา

५१४ ३. पत्तवग्ग, 2. ऊनपञ्चबन्धन शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อูนปญฺจพนฺธเนน ปตฺเตน อญฺญํ นวํ ปตฺตํ เจตาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - पाँच से कम टाँकों वाले पात्र के होते हुए अन्य नया पात्र मँगवाने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! शाक्य जनपद में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.116] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके विषय में और किस घटना के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อปฺปมตฺตเกนปิ ภินฺเนน อปฺปมตฺตเกนปิ ขณฺเฑน วิลิขิตมตฺเตนปิ พหู ปตฺเต วิยฺยาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने थोड़े से टूटे हुए, थोड़े से खंडित या थोड़े से खरोंच लगे होने पर भी बहुत से पात्र मँगवाए थे, उस घटना के सम्बन्ध में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

น ภิกฺขเว ปตฺโต วิญฺญาเปตพฺโพ, โย วิญฺญาเปยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.

भिक्षुओं! पात्र की याचना नहीं करनी चाहिए। जो याचना करेगा, उसे दुक्कट का दोष होगा।

๓. ปตฺตวคฺค ๓. เภสชฺช สิกฺขาปุจฺฉา

३. पत्तवग्ग 3. भेषज शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – เภสชฺชานิ [Pg.117] อาวุโส ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหํ อติกฺกาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! औषधियों को स्वीकार कर सात दिन से अधिक रखने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके विषय में और किस घटना के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สมฺพหุเล ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู เภสชฺชานิ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหํ อติกฺกาเมสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! अनेक भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने औषधियाँ स्वीकार कर सात दिन से अधिक समय बिता दिया था, उस घटना के सम्बन्ध में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. ปตฺตวคฺค ๔. วสฺสิกสาฏิก สิกฺขาปุจฺฉา

३. पत्तवग्ग 4. वस्सिकासोटिक शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อติเรกมาเส [Pg.118] เสเส คิมาเน อาวุโส วสฺสิกสาฏิกจีวรํ ปริเยสนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! ग्रीष्म ऋतु का एक मास से अधिक शेष रहते वर्षा-शाटी चीवर खोजने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.119] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके विषय में और किस घटना के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อติเรกมาเส เสเส คิมฺหาเน วสฺสิกสาฏิกจีวรํ ปริเยสึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने ग्रीष्म ऋतु का एक मास से अधिक शेष रहते वर्षा-शाटी चीवर खोजा था, उस घटना के सम्बन्ध में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. ปตฺตวคฺค ๕. จีวรอจฺฉินฺทน สิกฺขาปุจฺฉา

३. पत्तवग्ग 5. चीवर-अच्छिन्दन शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ภิกฺขุสฺส อาวุโส สามํ จีวรํ ทตฺวา กุปิเตน อนตฺตมเนน อจฺฉินฺทนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! भिक्षु को स्वयं चीवर देकर, क्रोधित और अप्रसन्न होकर उसे छीनने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.120] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके विषय में और किस घटना के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต ภิกฺขุสฺส สามํ จีวรํ ทตฺวา กุปิโต อนตฺตมโน อจฺฉินฺทิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! आयुष्मान उपनन्द शाक्यपुत्र के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है। आयुष्मान उपनन्द शाक्यपुत्र ने भिक्षु को स्वयं चीवर देकर, क्रुद्ध और अप्रसन्न होकर उसे छीन लिया, उस विषय में (यह) प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. ปตฺตวคฺโค, ๖. สุตฺตวิญฺญตฺติ สิกฺขาปุจฺฉา

३. पात्र-वर्ग, 6. सूत्र-विज्ञप्ति शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – สามํ อาวุโส สุตฺตํ วิญฺญาเปตฺวา ตนฺตวาเยหิ จีวรํ วายาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! स्वयं सूत माँगकर बुनकरों से चीवर बुनवाने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके विषय में और किस घटना के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู สามํ สุตฺตํ วิญฺญาเปตฺวา ตนฺตวาเยหิ จีวรํ วายาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है। षड्वर्गीय भिक्षुओं ने स्वयं सूत माँगकर बुनकरों से चीवर बुनवाया, उस विषय में (यह) प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. ปตฺตวคฺค, ๗. มหาเปสการ สิกฺขาปุจฺฉา

३. पात्र-वर्ग, 7. महा-पेशकार शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ปุพฺเพ [Pg.122] อปฺปวาริตสฺส อาวุโส อญฺญาตกสฺส คหปติกสฺส ตนฺตวาเย อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! पहले से निमंत्रित न किए गए अज्ञात गृहपति के बुनकरों के पास जाकर चीवर में विकल्प (फेरबदल) करने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิ ยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.123] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके विषय में और किस घटना के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมนฺตํ ภนฺเต อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต ปุพฺเพ อปฺปวาริโต อญฺญาตกสฺส คหปติกสฺส ตนฺตวาเย อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! आयुष्मान उपनन्द शाक्यपुत्र के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है। आयुष्मान उपनन्द शाक्यपुत्र ने पहले से निमंत्रित न किए गए अज्ञात गृहपति के बुनकरों के पास जाकर चीवर में विकल्प (फेरबदल) किया, उस विषय में (यह) प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. ปตฺตวคฺโค, ๘. อจฺเจกจีวร สิกฺขาปุจฺฉา

३. पात्र-वर्ग, 8. अच्येक-चीवर शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อจฺเจก จีวรํ อาวุโส ปฏิคฺคเหตฺวา จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! आत्ययिक (अति-आवश्यक) चीवर स्वीकार करके चीवर-काल के समय को बिता देने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.124] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके विषय में और किस घटना के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สมฺพหุเล ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อจฺเจกจีวรํ ปฏิคฺคเหตฺวา จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! अनेक भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है। अनेक भिक्षुओं ने आत्ययिक चीवर स्वीकार करके चीवर-काल के समय को बिता दिया, उस विषय में (यह) प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. ปตฺตวคฺโค, ๙. สาสงฺก สิกฺขาปุจฺฉา

३. पात्र-वर्ग, 9. साशंक शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ติณฺณํ อาวุโส จีวรานํ อญฺญตรํ จีวรํ อนฺตรฆเร นิกฺขิปิตฺวา อติเรกฉารตฺตํ วิปฺปวสนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! तीन चीवरों में से किसी एक चीवर को गाँव के भीतर रखकर छह रात से अधिक अलग रहने वाले के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.125] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके विषय में और किस घटना के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สมฺพหุเล ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ติณฺณํ จีวรานํ อญฺญตรํ จีวรํ อนฺตรฆเร นิกฺขิปิตฺวา อติเรกฉารตฺตํ วิปฺปวสึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! अनेक भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है। अनेक भिक्षुओं ने तीन चीवरों में से किसी एक चीवर को गाँव के भीतर रखकर छह रात से अधिक अलग वास किया, उस विषय में (यह) प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. ปตฺตวคฺโค, ๑๐. ปริณต สิกฺขาปุจฺฉา

३. पात्र-वर्ग, 10. परिणत शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ยํ เตน อาวุโส ภควตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ อตฺถโน ปริณาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! उन देखने वाले, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा, जानते हुए संघ के लाभ को अपने लिए परिणत करने वाले (मोड़ने वाले) के लिए निस्सग्गिय पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กํ [Pg.126] อาวุโส อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! किसके विषय में और किस घटना के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है। षड्वर्गीय भिक्षुओं ने जानते हुए संघ के लिए निर्दिष्ट लाभ को अपने लिए परिणत कर लिया, उस विषय में (यह) प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – ชานํ [Pg.127] อาวุโส สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมนฺโต, กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.

प्रश्न - आयुष्मान! जानते हुए संघ के लिए निर्दिष्ट लाभ को अपने लिए परिणत करने वाला कितनी आपत्तियों को प्राप्त होता है?

วิสฺสชฺชนา – ชานํ ภนฺเต สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ, ปริณาเมติ ปโยเค ทุกฺกฏํ, ปริณามิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ, ชานํ ภนฺเต สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมนฺโต อิมา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ.

उत्तर - भन्ते! जानते हुए संघ के लिए निर्दिष्ट लाभ को अपने लिए परिणत करने वाला दो आपत्तियों को प्राप्त होता है। परिणत करने के प्रयोग (प्रयास) में दुक्कट, और परिणत हो जाने पर निस्सग्गिय पाचित्तिय। भन्ते! जानते हुए संघ के लिए निर्दिष्ट लाभ को अपने लिए परिणत करने वाला इन दो आपत्तियों को प्राप्त होता है।

ปุจฺฉา – กสฺส [Pg.128] อาวุโส วจนํ.

प्रश्न - आयुष्मान! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर - भन्ते! यह अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! यह किसके द्वारा लाया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर – भन्ते! यह परम्परा से लाया गया है।

ปุจฺฉา – อตฺถิ นุโข อาวุโส ตตฺถ โกจิปิ วิรทฺธโทโส.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! क्या वहाँ कोई विरुद्ध दोष है?

วิสฺสชฺชนา – นตฺถิ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! नहीं है।

สํคายนตฺถาย ญาปนํ

संगायन के लिए ज्ञापन।

สุณาตุ [Pg.129] เม ภนฺเต สงฺโฆ, อหํ ภนฺเต อิเมสํ โสฬสนฺนํ นิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสิกฺขาปทานํ นิทานาทีนิ อเนกานิ ปุจฺฉิตพฺพานิ อายสฺมนฺตํ วิจิตฺตสาราภิวํสํ ติปิฏกธร ธมฺมภณฺฑาคาริกํ ปุจฺฉึ, โส จ ปุฏฺโฐ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, อิติหิทํ ภนฺเต สิกฺขาปทสญฺชาตํ นิมฺมลํ สุ ปริสุทฺธํ ตสฺเสว ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส, ตสฺมา ยถา ปุเร มหากสฺสปาทโย มหาเถร วรา โปราณสํคีติการา พฺรหฺมจริยสงฺขาตสฺส พุทฺธสาสนสฺส จิรฏฺฐิติยา พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ ธมฺมวินยํ สํคายึสุเจว อนุสํคายึสุจ, เอวเมว มยมฺปิ ทานิ ฉฏฺฐสํคีติ มหาธมฺมสภาปริยาปนฺนา อิมานิ สิกฺขาปทานิ ยถานุปฺปตฺตฏฺฐานโต ปฏฺฐาย เอกโต คณสชฺฌายํ กตฺวา สํคาเยยฺยาม.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। भन्ते! मैंने इन सोलह निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदों के निदान आदि के विषय में अनेक प्रश्न त्रिपिटकधर, धर्मभाण्डागारिक आयुष्मान् विचित्तसाराभिवंश से पूछे, और उन्होंने पूछे जाने पर उनका उत्तर दिया। भन्ते! इस प्रकार ये शिक्षापद निर्मल और सुविशुद्ध हैं, जो उन भगवान् अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध के ही वचन हैं। इसलिए, जैसे पहले महाकश्यप आदि महान् स्थविरों और प्राचीन संगीतिकारों ने ब्रह्मचर्य स्वरूप बुद्ध-शासन की चिरस्थिति के लिए, बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय, लोक पर अनुकम्पा के लिए, तथा देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए धर्म और विनय का संगायन और अनुसंगायन किया था, वैसे ही हम भी अब इस छठी संगीति की महाधर्मसभा के अन्तर्गत इन शिक्षापदों का, जहाँ से वे प्राप्त हुए हैं, वहाँ से आरम्भ कर एक साथ गण-सज्झाय (सामूहिक पाठ) करते हुए संगायन करें।

ปาจิตฺติยปาฬิ

पाचित्तियपालि

๑. มุสาวาทวคฺค, ๑. มุสาวาท สิกฺขาปุจฺฉา

१. मृषावादवग्ग, १. मृषावाद शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ยํ เตน อาวุโส ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺปชานมุสาวาเท ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! उन जानते हुए, देखते हुए, अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान् के द्वारा जानबूझकर झूठ बोलने (संप्रजन्य-मृषावाद) पर पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ, หตฺถกํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, หตฺถโก ภนฺเต สกฺยปุตฺโต ติตฺถิเยหิ สทฺธึ สลฺลปนฺโต อวชานิตฺวา ปฏิชานาติ ปฏิชานิตฺวา อวชานาติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया। शाक्यपुत्र हत्थक को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! शाक्यपुत्र हत्थक अन्य तीर्थिकों के साथ बातचीत करते हुए स्वीकार करके मुकर जाता था और मुकर कर स्वीकार कर लेता था, भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

๑. มุสาวาทวคฺโค, ๒-๓. โอมสวาท, เปสุญฺญ สิกฺขาปุจฺฉา

१. मृषावादवग्ग, २-३. ओमसवाद (अपमानजनक वचन), पेशुञ्ञ (चुगली) शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – โอมสวาเท ปาจิตฺติยญฺจ อาวุโส ภิกฺขุเปสุญฺเญ ปาจิตฺติยญฺจ ภควตา กตฺถปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अपमानजनक वचन में पाचित्तिय और भिक्षुओं की चुगली में पाचित्तिय भगवान् द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.132] ภนฺเต ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขูหิ สทฺธึ ภณฺฑนฺตา โอมสึสุ ตสฺมึจ วตฺถุสฺมึ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขูนํ ภณฺฑนชาตานํ กลหชาตานํ วิวาทาปนฺนานํ เปสุญฺญํ อุปสํหรึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया। षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु, भिक्षुओं के साथ झगड़ा करते हुए उन्हें अपमानित करते थे, उस विषय में; और भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु, झगड़ा, कलह और विवाद में पड़े हुए भिक्षुओं की चुगली करते थे, भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

๑. มุสาวาทวคฺค, ๔. ปทโสธมฺม สิกฺขาปุจฺฉา

१. मृषावादवग्ग, ४. पदसो धम्म शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อนุปสมฺปนฺนํ อาวุโส ปทโส วาเจนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अनुपसम्पन्न को पद-पद कर धर्म का वाचन कराने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อุปาสเก ปทโส ธมฺมํ วาเจสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया। षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु उपासकों को पद-पद कर धर्म का वाचन कराते थे, भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

๑. มุสาวาทวคฺโค ๕. สหเสยฺย สิกฺขาปุจฺฉา

१. मृषावादवग्ग, ५. सहसेय्या शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อนุปสมฺปนฺเนน อาวุโส อุตฺตริทิรตฺตติรตฺตํ สหเสยฺยํ กปฺเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํอารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अनुपसम्पन्न के साथ दो या तीन रातों से अधिक साथ सोने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – อาฬวิยํ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อนุปสมฺปนฺเนน สหเสยฺยํ กปฺเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! आलवी में प्रज्ञप्त किया गया। बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! बहुत से भिक्षु अनुपसम्पन्न के साथ सोये थे, भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – เกสํ [Pg.134] อาวุโส เอตฺถ อนุปสมฺปนฺเนน สหเสยฺยํ กปฺเปนฺตานมฺปิ อนาปตฺติ โหติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! यहाँ अनुपसम्पन्न के साथ सोने पर भी किनके लिए अनापत्ति होती है?

วิสฺสชฺชนา – เอกาทสนฺนํ ภนฺเต ปุคฺคลานํ อนุปสมฺปนฺเนน สหเสยฺยํ กปฺเปนฺตานํ อนาปตฺติ, ทฺเวติสฺโส รตฺติโย วสตี, อูนกทฺเว ติสฺโส รตฺติโย วสติ, ทฺเวรตฺติโย วสิตฺวา ตติยายรตฺติยา ปุรารุณา นิกฺขมิตฺวา ปุน วสติ, สพฺพจฺฉนฺเน สพฺพอปริจฺฉนฺเน, สพฺพปริจฺฉนฺเน สพฺพอจฺฉนฺเน, เยภุยฺเยน อจฺฉนฺเน เยภุยฺเยน อปริจฺฉนฺเน, อนุปสมฺปนฺเน นิปนฺเน ภิกฺขุ นิสีทติ, ภิกฺขุนิปนฺเน อนุปสมฺปนฺโน นิสีทติ, อุโภวา นิสีทนฺติ, อุมฺมตฺตกสฺส, อาทิกมฺมิกสฺส, อิเมสํโข ภนฺเต เอกาทสนฺนํ ปุคฺคลานํ อนุปสมฺปนฺเนน สหเสยฺยํ กปฺเปนฺตานํ อนาปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! ग्यारह प्रकार के व्यक्तियों के लिए अनुपसम्पन्न के साथ सोने पर अनापत्ति होती है—जो दो-तीन रातें ठहरता है, जो दो-तीन रातों से कम ठहरता है, जो दो रातें ठहरकर तीसरी रात के अरुणोदय से पूर्व निकलकर पुनः ठहरता है, जो पूर्णतः ढके हुए स्थान में, जो पूर्णतः खुले स्थान में, जो प्रायः ढके हुए स्थान में, जो प्रायः खुले स्थान में, यदि अनुपसम्पन्न के लेटे होने पर भिक्षु बैठा हो, यदि भिक्षु के लेटे होने पर अनुपसम्पन्न बैठा हो, या दोनों बैठे हों, पागल के लिए, और आदिकर्मिक के लिए। भन्ते! इन ग्यारह प्रकार के व्यक्तियों के लिए अनुपसम्पन्न के साथ सोने पर अनापत्ति होती है।

๑. มุสาวาทวคฺโค, ๖. ทุติย สหเสยฺย สิกฺขาปุจฺฉา

१. मृषावादवग्ग, ६. द्वितीय सहसेय्या शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – มาตุคาเมน [Pg.135] อาวุโส สหเสยฺยํ กปฺเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! मातृग्राम के साथ सोने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อนุรุทฺโธ มาตุคาเมน สหเสยฺยํ กปฺเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् अनुरुद्ध को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! आयुष्मान् अनुरुद्ध मातृग्राम के साथ सोये थे, भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

๑. มุสาวาทวคฺโค, ๗. ธมฺมเทสนา สิกฺขาปุจฺฉา

१. मृषावादवग्ग, ७. धर्म-देशना शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – มาตุคามสฺส [Pg.136] อาวุโส อุตฺตริ ฉปฺปญฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! मातृग्राम को पाँच-छह वचनों से अधिक धर्म-देशना देने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุทายี มาตุคามสฺส ธมฺมํเทเสติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् उदायी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! आयुष्मान् उदायी मातृग्राम को धर्म-देशना दे रहे थे, भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

๑. มุสาวาทวคฺโค, ๘. ภูตาโรจน สิกฺขาปุจฺฉา

१. मृषावादवग्ग, ८. भूत-आरोचन शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อนุปสมฺปนฺนสฺส [Pg.137] อาวุโส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ ภูตํ อาโรเจนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अनुपसम्पन्न को सत्य उत्तर-मनुष्य-धर्म बताने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต วคฺคุมุทาตีริเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, วคฺคุมุทาตีริยา ภนฺเต ภิกฺขู คิหีนํ อญฺญมญฺญสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! वैशाली में वग्गुमुदा नदी के तटवर्ती भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! वग्गुमुदा नदी के तटवर्ती भिक्षुओं ने गृहस्थों के सामने एक-दूसरे के उत्तर-मनुष्य धर्म की प्रशंसा की, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

๑. มุสาวาทวคฺโค, ๙. ทุฏฺฐุลฺลาโรจน สิกฺขาปุจฺฉา

१. मृषावाद वर्ग, 9. दुष्टुल्ला-आरोचन (गंभीर आपत्ति बताना) शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุสฺส [Pg.138] อาวุโส ทุฏฺฐุลฺลาปตฺตึ อนุปสมฺปนฺนสฺส อาโรเจนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भिक्षु की गंभीर आपत्ति (दुष्टुल्लापत्ति) को अनुपसम्पन्न को बताने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขุสฺส ทุฏฺฐุลฺลาปตฺตึ อนุปสมฺปนฺนสฺส อาโรเจสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भिक्षु की गंभीर आपत्ति को अनुपसम्पन्न को बताया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

๑. มุสาวาทวคฺโค, ๑๐. ปถวีขณน สิกฺขาปุจฺฉา

१. मृषावाद वर्ग, 10. पृथ्वी-खनन शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ปถวึขณนฺตสฺส [Pg.139] อาวุโส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! पृथ्वी खोदने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – อาฬวิยํ ภนฺเต อาฬวิเก ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อาฬวิกา ภนฺเต ภิกฺขู ปถวึขณึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! आलवी में आलवक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! आलवक भिक्षुओं ने पृथ्वी खोदी, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

๒. ภูตคามวคฺโค, ๑. ภูตคาม สิกฺขาปุจฺฉา

२. भूतग्राम वर्ग, 1. भूतग्राम शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ภูตคามปาตพฺยตาย [Pg.140] ปาจิตฺติยํ อาวุโส ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भूतग्राम (वनस्पति) को नष्ट करने के लिए पाचित्तिय भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – อาฬวิยํ ภนฺเต อาฬวิเก ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อาฬวิกา ภนฺเต ภิกฺขู รุกฺขํ ฉินฺทึ สุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! आलवी में आलवक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! आलवक भिक्षुओं ने वृक्ष काटा, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

๒. ภูตคามวคฺค, ๒. อญฺญวาทก สิกฺขาปุจฺฉา

२. भूतग्राम वर्ग, 2. अन्यवादक शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อญฺญวาทเก วิเหสเก ปาจิตฺติยํ อาวุโส ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! अन्यवाद और विहेसक के लिए पाचित्तिय भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ [Pg.141] ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต ฉนฺโน สงฺฆมชฺเฌ อาปตฺติยา อนุยุญฺชียมาโน อญฺเญนญฺญํ ปฏิจริ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! कौशाम्बी में आयुष्मान् छन्न को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! आयुष्मान् छन्न ने संघ के बीच आपत्ति के विषय में पूछे जाने पर विषयांतर किया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

๒. ภูตคามวคฺค, ๓. อุชฺฌาปนก สิกฺขาปุจฺฉา

२. भूतग्राम वर्ग, 3. उज्झापनक शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อุชฺฌาปนเก ขิยฺยนเก ปาจิตฺติยํ อาวุโส ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! उज्झापनक और खिय्यनक के लिए पाचित्तिय भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต เมตฺติยภูมชเก ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, เมตฺติยภูมชกา ภนฺเต ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ ทพฺพํ มลฺลปุตฺตํ ภิกฺขู อุชฺฌาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में मेत्तिय-भुम्मजक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! मेत्तिय-भुम्मजक भिक्षुओं ने आयुष्मान् दब्ब मल्लपुत्त भिक्षु पर दोषारोपण किया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

๒. ภูตคามวคฺค, ๔. ปฐม เสนาสน สิกฺขาปุจฺฉา

२. भूतग्राम वर्ग, 4. प्रथम शयनासन शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – สงฺฆิกํ [Pg.142] อาวุโส มญฺจํวา ปีฐํวา ภิสึวา โกจฺฉํวา อชฺโฌกาเส สนฺถริตฺวา อนุทฺธริตฺวา อนาปุจฺฉา ปกฺกมนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! संघ के पलंग, पीढ़ा, गद्दा या तिपाई को खुले आकाश में बिछाकर, बिना उठाए और बिना पूछे चले जाने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู สงฺฆิกํ เสนาสนํ อชฺโฌกาเส สนฺถริตฺวา อนุทฺธริตฺวา อนาปุจฺฉา ปกฺกมึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने संघ के शयनासन को खुले आकाश में बिछाकर, बिना उठाए और बिना पूछे प्रस्थान किया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

๒. ภูตคามวคฺค, ๕. ทุติย เสนาสน สิกฺขาปุจฺฉา

२. भूतग्राम वर्ग, 5. द्वितीय शयनासन शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – สงฺฆิเก [Pg.143] อาวุโส วิหาเร เสยฺยํ สนฺถริตฺวา อนุทฺธริตฺวา อนาปุจฺฉา ปกฺกมนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! संघ के विहार में बिछौना बिछाकर, बिना उठाए और बिना पूछे चले जाने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สตฺตรสวคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สตฺตรสวคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู สงฺฆิเก วิหาเร เสยฺยํ สนฺถริตฺวา อนุทฺธริตฺวา อนาปุจฺฉา ปกฺกมึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में सत्रह-वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! सत्रह-वर्गीय भिक्षुओं ने संघ के विहार में बिछौना बिछाकर, बिना उठाए और बिना पूछे प्रस्थान किया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กสฺส [Pg.144] อาวุโส วจนํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควตา ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर - भन्ते! यह अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! यह किसके द्वारा लाया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर - भन्ते! यह परंपरा से लाया गया है।

ปุจฺฉา – อตฺถิ [Pg.145] นุโข อาวุโส เอตฺถ โกจิปิ วิรทฺธโทโส.

प्रश्न - आयुष्मान्! क्या इसमें कोई त्रुटि या दोष है?

วิสฺสชฺชนา – นตฺถิ ภนฺเต.

उत्तर - भन्ते! नहीं है।

สงฺฆสฺส ญาปนํ

संघ को ज्ञापन।

สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อหํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ วิจิตฺตสาราภิวํสํ อิเมสํ ปนฺนรสนฺนํ สิกฺขาปทานํ นิทานาทีนิ ปุจฺฉิตพฺพานิ อเนกานิ ฐานานิ ปุจฺฉึ, โส จ ปุฏฺโฐ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, อิติ หิทํ ภนฺเต นิมฺมลํ สุปริสุทฺธํ ตสฺเสว ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส, ตสฺมา ยถาปุเร มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา โปราณสํคีติการา พฺรหฺมจริยสฺส จิรฏฺฐิติยา พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลนุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ ธมฺมวินยํ สํคายึสุเจว อนุสํคายึสุจ, เอวเมว มยมฺปิ ทานิ ฉฏฺฐสํคีติมหาธมฺมสภา ปริยาปนฺนา ยถานุปฺปฏฺฐานโต ปฏฺฐาย อิมานิ สิกฺขาปทานิ เอกโต คณสชฺฌายํ กตฺวา สํคาเยยฺยาม.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने। भन्ते! मैंने आयुष्मान् विचित्रसाराभिवंश से इन पंद्रह शिक्षापदों के निदान आदि के विषय में अनेक प्रश्न पूछे, और उन्होंने पूछे जाने पर उनका उत्तर दिया। इस प्रकार, भन्ते! यह उन अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान का ही निर्मल और सुविशुद्ध वचन है। इसलिए, जैसे पूर्व में महाकश्यप आदि श्रेष्ठ महास्थविरों और प्राचीन संगीतिकारों ने ब्रह्मचर्य की चिर-स्थिति के लिए, बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय, लोक पर अनुकंपा के लिए, तथा देवों और मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए धर्म और विनय का संगायन और अनु-संगायन किया था; वैसे ही अब हम भी इस छठी संगीति की महाधर्मसभा में सम्मिलित होकर, जिस क्रम से वे स्थापित हैं वहाँ से आरम्भ कर इन शिक्षापदों का एक साथ सामूहिक पाठ (गण-सज्झाय) करके संगायन करें।

๒. ภูตคามวคฺค, ๖. อนุปขชฺช สิกฺขาปุจฺฉา

२. भूतगामवग्ग, 6. अनुपाखज्ज शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.146] เตน อาวุโส…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน สงฺฆิเก วิหาเร ชานํ ปุพฺพุปคตํ ภิกฺขุํ อนุปขชฺช เสยฺยํ กปฺเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

पृच्छा – हे आयुष्मान्! जो उन... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा संघ के विहार में जानते हुए पहले से आए हुए भिक्षु के पास सटकर शय्या लगाने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู เถเร ภิกฺขู อนุปขชฺช เสยฺยํ กปฺเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

विसर्जन – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने स्थविर भिक्षुओं के पास सटकर शय्या लगाई थी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๒. ภูตคามวคฺค, ๗. นิกฑฺฒน สิกฺขาปุจฺฉา

२. भूतगामवग्ग, 7. निकड्ढन शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ภิกฺขุํ [Pg.147] อาวุโส กุปิเตน อนตฺตมเนน สงฺฆิกา วิหารา นิกฺกฑฺเฒนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

पृच्छा – हे आयुष्मान्! भिक्षु को क्रुद्ध और अप्रसन्न होकर संघ के विहार से बाहर निकालने वाले के लिए भगवान् द्वारा पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู กุปิตา อนตฺตมนา ภิกฺขู สงฺฆิกาวิหารา นิกฺกฑฺฒึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

विसर्जन – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने क्रुद्ध और अप्रसन्न होकर भिक्षुओं को संघ के विहार से बाहर निकाल दिया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๒. ภูตคามวคฺค, ๘. เวหาสกุฏิ สิกฺขาปุจฺฉา

२. भूतगामवग्ग, 8. वेहासकुटी शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อุปริเวหาสกุฏิยา อาวุโส อาหจฺจปาทกํ มญฺจํวา ปีฐํวา อภินิสีทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

पृच्छा – हे आयुष्मान्! ऊपर की कोठरी में चूल्हेदार पायों वाले मंच या पीठ पर बैठने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.148] ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ สงฺฆิเก วิหาเร อุปริเวหาส กุฏิยา อาหจฺจปาทกํ มญฺจํ สหสา อภินิสีทิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

विसर्जन – भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्यतम भिक्षु को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! एक अन्यतम भिक्षु संघ के विहार में ऊपर की कोठरी में चूल्हेदार पायों वाले मंच पर अचानक बैठ गया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๒. ภูตคามวคฺค, ๙. มหลฺลกวิหาร สิกฺขาปุจฺฉา

२. भूतगामवग्ग, 9. महल्लकविहार शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ทฺวตฺติ ปริยาเย อาวุโส อธิฏฺฐหิตฺวา ตตุตฺตริ อธิฏฺฐหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

पृच्छा – हे आयुष्मान्! दो या तीन परतों का अधिष्ठान कर उससे अधिक का अधिष्ठान करने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ฉนฺนตฺเถรํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต ฉนฺโท กตปริโยสิตํ วิหารํ ปุนปฺปุนํ ฉาทาเปสิ ปุนปฺปุนํ เลปาเปสิ, อติภาริโต วิหาโร ปริปติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

विसर्जन – भन्ते! कौशाम्बी में आयुष्मान् छन्न स्थविर को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! आयुष्मान् छन्न ने बने हुए विहार को बार-बार छवाया और बार-बार लिवाया, जिससे विहार अति भारी होकर गिर गया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๒. ภูตคามวคฺค, ๑๐. สปฺปาณก สิกฺขาปุจฺฉา

२. भूतगामवग्ग, 10. सप्राणक शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ชานํ [Pg.149] อาวุโส สปฺปาณกํ อุทกํ ติณํวา มตฺติกํวา สิญฺจนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

पृच्छा – हे आयुष्मान्! जानते हुए सप्राणक जल को घास या मिट्टी पर सींचने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – อาฬวิยํ ภนฺเต อาฬวิเก ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อาฬวิกา ภนฺเต ภิกฺขู ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ติณมฺปิ มตฺติกมฺปิ สิญฺจึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

विसर्जन – भन्ते! आलवी में आलवक भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! आलवक भिक्षुओं ने जानते हुए सप्राणक जल को घास और मिट्टी पर सींचा था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. โอวาทวคฺค, ๑. โอวาท สิกฺขาปุจฺฉา

३. ओवादवग्ग, 1. ओवाद शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อสมฺมเตน [Pg.150] อาวุโส ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

पृच्छा – हे आयुष्मान्! बिना सम्मत हुए भिक्षुणियों को उपदेश देने वाले के लिए भगवान् द्वारा पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อสมฺมตา ภิกฺขุนิโย โอวทึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

विसर्जन – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने बिना सम्मत हुए भिक्षुणियों को उपदेश दिया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. โอวาทวคฺค, ๒. อตฺถงฺคต สิกฺขาปุจฺฉา

३. ओवादवग्ग, 2. अत्थङ्गत शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อตฺถงฺคเต อาวุโส สูริเย ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

पृच्छा – हे आयुष्मान्! सूर्य अस्त होने पर भिक्षुणियों को उपदेश देने वाले के लिए भगवान् द्वारा पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ จูฬปนฺถกํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต จูฬปนฺถโก อตฺถงฺคเต สูริเย ภิกฺขุนิโย โอวทิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

विसर्जन – भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् चूलपन्थक को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! आयुष्मान् चूलपन्थक ने सूर्य अस्त होने पर भिक्षुणियों को उपदेश दिया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. โอวาทวคฺค, ๓-๔. ภิกฺขุนุปสฺสย, อามิส สิกฺขาปุจฺฉา

३. ओवादवग्ग, 3-4. भिक्खुनुपस्सय, आमिस शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ภิกฺขุนุปสฺสยํ [Pg.151] อาวุโส อุปสงฺกมิตฺวา ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตสฺสจ อามิสเหตุ เถรา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตีติ ภณนฺตสฺสจ ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

पृच्छा – हे आयुष्मान्! भिक्षुणी-आवास में जाकर भिक्षुणियों को उपदेश देने वाले के लिए और 'स्थविर भिक्षु आमिष के लिए भिक्षुणियों को उपदेश देते हैं' ऐसा कहने वाले के लिए भगवान् द्वारा पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ภิกฺขุนุปสฺสยํ อุปสงฺกมิตฺวา ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ภนฺเต สกฺเกสุ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขุนุปสฺสยํ อุปสงฺกมิตฺวา ภิกฺขุนิโย โอวทึสุ, อามิสเหตุ เถรา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตีติ ภณนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อามิสเหตุ เถรา ภิกฺขู [Pg.152] ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตีติ ภณึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

विसर्जन – भन्ते! भिक्षुणी-आवास में जाकर भिक्षुणियों को उपदेश देने वाले के लिए पाचित्तिय शाक्यों में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भिक्षुणी-आवास में जाकर भिक्षुणियों को उपदेश दिया था। 'स्थविर भिक्षु आमिष के लिए भिक्षुणियों को उपदेश देते हैं' ऐसा कहने वाले के लिए पाचित्तिय श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने कहा था कि 'स्थविर भिक्षु आमिष के लिए भिक्षुणियों को उपदेश देते हैं', उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. โอวาทวคฺค, ๕. จีวรทาน สิกฺขาปุจฺฉา

३. ओवादवग्ग, 5. चीवरदान शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อญฺญาติกาย [Pg.153] อาวุโส ภิกฺขุนิยา จีวรํ เทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

पृच्छा – हे आयुष्मान्! जो संबंधी न हो ऐसी भिक्षुणी को चीवर देने वाले के लिए भगवान् द्वारा पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ อทาสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

विसर्जन – भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्यतम भिक्षु को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! एक अन्यतम भिक्षु ने जो संबंधी न थी ऐसी भिक्षुणी को चीवर दिया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. โอวาทวคฺค, ๖. จีวรสิพฺพน สิกฺขาปุจฺฉา

३. ओवादवग्ग, 6. चीवरसिब्बन शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อญฺญาติกาย อาวุโส ภิกฺขุนิยา จีวรํ สิพฺเพนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

पृच्छा – हे आयुष्मान्! जो संबंधी न हो ऐसी भिक्षुणी के लिए चीवर सीने वाले के लिए भगवान् द्वारा पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุทายี อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ สิพฺเพสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् उदायी को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! आयुष्मान् उदायी ने एक अज्ञात भिक्षुणी के लिए चीवर सिला था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๓. โอวาทวคฺค, ๗. สํวิธาน สิกฺขาปุจฺฉา

३. ओवादवग्ग, 7. संविधान शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ภิกฺขุนยา [Pg.154] อาวุโส สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भिक्षुणी के साथ मिलकर एक ही मार्ग पर यात्रा करने वाले के लिए पाचित्तिय भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भिक्षुणियों के साथ मिलकर एक ही मार्ग पर यात्रा की थी, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๓. โอวาทวคฺค, ๘. นาวาภิรุหน สิกฺขาปุจฺฉา

३. ओवादवग्ग, 8. नावाभिरुहण शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ภิกฺขุนิยา [Pg.155] อาวุโส สทฺธึ สํวิธาย เอกํ นาวํ อภิรุหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भिक्षुणी के साथ मिलकर एक ही नौका पर चढ़ने वाले के लिए पाचित्तिय भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขูนีหิ สทฺธึ สํวิธาย เอกํ นาวํ อภิรุหึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भिक्षुणियों के साथ मिलकर एक ही नौका पर आरोहण किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๓. โอวาทวคฺค, ๙. ปริปาจิต สิกฺขาปุจฺฉา

३. ओवादवग्ग, 9. परिपाचित शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ชานํ อาวุโส ภิกฺขุนิปริปาจิตํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! जानते हुए भिक्षुणी द्वारा प्रेरित पिण्डपात को खाने वाले के लिए पाचित्तिय भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต เทวทตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, เทวทตฺโต ภนฺเต ชานํ ภิกฺขุนิปริปาจิตํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में देवदत्त को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! देवदत्त ने जानते हुए भिक्षुणी द्वारा प्रेरित पिण्डपात को खाया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๓. โอวาทวคฺค, ๑๐. รโหนิสชฺช สิกฺขาปุจฺฉา

३. ओवादवग्ग, 10. रहोनिसज्ज शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ภิกฺขุนิยา [Pg.156] สทฺธึ อาวุโส เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भिक्षुणी के साथ अकेले में एकान्त में बैठने वाले के लिए पाचित्तिय भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุทายี ภิกฺขุนิยา สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् उदायी को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! आयुष्मान् उदायी भिक्षुणी के साथ अकेले में एकान्त में बैठे थे, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๔. โภชนวคฺค, ๑. อาวสถปิณฺฑ สิกฺขาปุจฺฉา

४. भोजनवग्ग, 1. आवसथपिण्ड शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ตตุตฺตริ [Pg.157] อาวุโส อาวสถปิณฺฑํ ภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! उससे अधिक आवसथपिण्ड खाने वाले के लिए पाचित्तिय भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อนุวสิตฺวา อนุวสิตฺวา อาวสถปิณฺฑํ ปริภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने बार-बार ठहरकर आवसथपिण्ड का उपभोग किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๔. โภชนวคฺค, ๒. คณโภชน สิกฺขาปุจฺฉา

४. भोजनवग्ग, 2. गणभोजन शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – คณโภชเน ปาจิตฺติยํ อาวุโส ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! गणभोजन के विषय में पाचित्तिय भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต เทวทตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, เทวทตฺโต ภนฺเต สปริโส กุเลสุ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में देवदत्त को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! देवदत्त ने अपने अनुयायियों के साथ कुलों से माँगकर भोजन किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๔. โภชนวคฺค ๓. ปรมฺปรโภชน สิกฺขาปุจฺฉา

४. भोजनवग्ग, 3. परम्पराभोजन शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ปรมฺปร [Pg.158] โภชเน ปาจิตฺติยํ อาวุโส ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! परम्पराभोजन के विषय में पाचित्तिय भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อญฺญตฺร นิมนฺติตา อญฺญตฺร ภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! वैशाली में अनेक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने एक स्थान पर निमंत्रित होने पर दूसरे स्थान पर भोजन किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๔. โภชนวคฺค, ๔. กาณมาตุ สิกฺขาปุจฺฉา

४. भोजनवग्ग, 4. काणमाता शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ทฺวตฺติปตฺตปูรํ [Pg.159] ปูวํ ปฏิคฺคเหตฺวา ตตุตฺตริ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - दो या तीन पात्र भरकर पूआ ग्रहण करने के बाद उससे अधिक ग्रहण करने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู น มตฺตํ ชานิตฺวา ปูวํ ปฏิคฺคเหสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने मात्रा को न जानते हुए पूआ ग्रहण किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

ปุจฺฉา – กสฺส อาวุโส วจนํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर - भन्ते! यह अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! यह किसके द्वारा लाया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर - भन्ते! यह परम्परा द्वारा लाया गया है।

ปุจฺฉา – อตฺถิ นุโข อาวุโส เอตฺถ โกจิปิ วิรทฺธโทโส.

प्रश्न - आयुष्मान्! क्या इसमें कोई त्रुटि या दोष है?

วิสฺสชฺชนา – นตฺถิ ภนฺเต.

उत्तर - नहीं है, भन्ते।

๔. โภชนวคฺค, ๕. ปฐมปวารณา สิกฺขาปุจฺฉา

४. भोजनवर्ग, 5. प्रथम प्रवारणा शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.160] เตน สาวุโส…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ภุตฺตาวินา ปริวาเตน อนติริตฺตํ ขาทนียํวา โภชนียํวา ภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! जो उस... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा, भोजन कर चुके और प्रवारणा कर चुके (भिक्षु) के लिए, जो अतिरिक्त (अतिरित्त) न हो, ऐसे खाद्य या भोज्य पदार्थ को खाने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ภุตฺตาวี ปวาริตา อญฺญตฺร ภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने भोजन कर लेने और प्रवारणा कर लेने के बाद अन्यत्र भोजन किया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. โภชนวคฺค, ๖. ทุติย ปวารณา สิกฺขาปุจฺฉา

४. भोजनवर्ग, 6. द्वितीय प्रवारणा शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุํ [Pg.161] อาวุโส ภุตฺตาวึ ปวาริตํ อนติริตฺเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน อภิหฏฺฐุํ ปวาเรนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! भोजन कर चुके और प्रवारणा कर चुके भिक्षु को जो अतिरिक्त न हो ऐसे खाद्य या भोज्य पदार्थ के लिए निमन्त्रित कर प्रवारणा कराने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ ภิกฺขุํ ภุตฺตาวึ ปวาริตํ อนติริตฺเตน โภชนีเยน อภิหฏฺฐุํ ปวาเรสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्यतम भिक्षु को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! एक अन्यतम भिक्षु ने भोजन कर चुके और प्रवारणा कर चुके भिक्षु को जो अतिरिक्त न था ऐसे भोज्य पदार्थ के लिए निमन्त्रित कर प्रवारणा कराई, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. โภชนวคฺค, ๗. วิกาลโภชน สิกฺขาปุจฺฉา

४. भोजनवर्ग, 7. विकाल-भोजन शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – วิกาเล อาวุโส ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! विकाल (असमय) में खाद्य या भोज्य पदार्थ खाने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สตฺตรสวคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สตฺตรสวคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู วิกาเล โภชนํ ภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में सत्रह-वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! सत्रह-वर्गीय भिक्षुओं ने विकाल में भोजन किया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. โภชนวคฺค, ๘. สนฺนิธิการก สิกฺขาปุจฺฉา

४. भोजनवर्ग, 8. सन्निधिकारक शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – สนฺนิธิการกํ อาวุโส ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! संग्रह कर रखे हुए खाद्य या भोज्य पदार्थ को खाने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ เพลฏฺฐสีสํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต เพลฏฺฐสีโส สนฺนิธิการกํ โภชนํ ภุญฺชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् बेलट्ठसीस को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! आयुष्मान् बेलट्ठसीस ने संग्रह किया हुआ भोजन खाया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. โภชนวคฺค, ๙. ปณีตโภชน สิกฺขาปุจฺฉา

४. भोजनवर्ग, 9. प्रणीत-भोजन शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ปณีต โภชนานิ อาวุโส อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! अपने लिए प्रणीत भोजनों की माँग कर खाने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.163] ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने अपने लिए प्रणीत भोजनों की माँग कर भोजन किया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. โภชนวคฺค, ๑๐. ทนฺตโปน สิกฺขาปุจฺฉา

४. भोजनवर्ग, 10. दन्तपोन शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อทินฺนํ อาวุโส มุขทฺวารํ อาหารํ อาหรนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! बिना दिए हुए आहार को मुख-द्वार में डालने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ อทินฺนํ มุขทฺวารํ อาหารํ อาหริ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! वैशाली में एक अन्यतम भिक्षु को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! एक अन्यतम भिक्षु ने बिना दिया हुआ आहार मुख-द्वार में डाला, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๕. อเจลกวคฺค, ๑. อเจลก สิกฺขาปุจฺฉา

५. अचेलकवर्ग, 1. अचेलक शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อเจลกสฺสวา [Pg.164] อาวุโส ปริพฺพาชกสฺสวา ปริพฺพาชิกายวา สหตฺถา ขาทนียํวา โภชนียํวา เทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! नग्न श्रमण (अचेलक) को या परिव्राजक को या परिव्राजिका को अपने हाथ से खाद्य या भोज्य पदार्थ देने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อานนฺโท อญฺญตริสฺสา ปริพฺพาชิกาย เอกํ มญฺญมาโน ทฺเว ปูเว อทาสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! वैशाली में आयुष्मान् आनन्द को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! आयुष्मान् आनन्द ने एक अन्यतम परिव्राजिका को एक समझकर दो पूए दे दिए, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๕. อเจลกวคฺค, ๒. อุยฺโยชน สิกฺขาปุจฺฉา

५. अचेलकवर्ग, 2. उय्योजन शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุํ [Pg.165] เอหาวุโส คามํวา นิคมํวา ปิณฺฑาย ปวิสิสฺสามาติ ตสฺส ทาเปตฺวาวา อทาเปตฺวาวา อุยฺโยเชนฺตสฺส อาวุโส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! भिक्षु को 'आओ आयुष्मान्! गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए चलेंगे' ऐसा कहकर, उसे (भोजन) दिलाकर या बिना दिलाए विदा कर देने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต ภิกฺขุ เอหาวุโส คามํ ปิณฺฑาย ปวิสิสฺสามาติ ตสฺส อทาเปตฺวา อุยฺโยเชสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र ने भिक्षु को 'आओ आयुष्मान्! गाँव में पिण्डपात के लिए चलेंगे' ऐसा कहकर, उसे बिना दिलाए विदा कर दिया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๕. อเจลกวคฺค, ๓. สโภชน สิกฺขาปุจฺฉา

५. अचेलकवर्ग, 3. सभोजन शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – สโภชเน กุเล อนุปขชฺช นิสชฺชํ กปฺเปนฺตสฺส อาวุโส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! भोजन करते हुए परिवार में जबरदस्ती घुसकर बैठने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.166] ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต สโภชเน กุเล อนุปขชฺช นิสชฺชํ กปฺเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเตวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र ने भोजन करते हुए परिवार में जबरदस्ती घुसकर आसन ग्रहण किया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๕. อเจลกวคฺค ๔-๕. รโหปฏิจฺฉนฺน, รโหนิสชฺช สิกฺขาปุจฺฉา

५. अचेलकवर्ग 4-5. रहो-पटिच्छन्न, रहो-निसज्ज शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – มาตุคาเมน สทฺธึ รโห ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน นิสชฺชํ กปฺเปนฺตสฺสจ อาวุโส มาตุคาเมน สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺตสฺสจ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! स्त्री के साथ एकान्त ढके हुए आसन पर बैठने वाले के लिए और स्त्री के साथ अकेले में एकान्त में बैठने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต มาตุคาเมน สทฺธึ รโห ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน นิสชฺชํ กปฺเปสิ, มาตุคาเมน สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान उपनन्द शाक्यपुत्र के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। आयुष्मान उपनन्द शाक्यपुत्र ने स्त्री के साथ एकांत में ढके हुए आसन पर बैठने का अभ्यास किया, स्त्री के साथ अकेले में एकांत में बैठने का अभ्यास किया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๕. อเจลกวคฺค, ๖. จาริตฺต สิกฺขาปุจฺฉา

५. अचेलक वर्ग, 6. चारित्र शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – นิมนฺติเตน [Pg.167] อาวุโส สภตฺเตน สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉา ปุเรภตฺตํวา ปจฺฉาภตฺตํวา กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! निमंत्रित होने पर, भोजन के साथ, विद्यमान भिक्षु को बिना पूछे, भोजन से पहले या भोजन के बाद कुलों में जाने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसके विषय में और किस वस्तु के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต นิมนฺติโต สภตฺโต สมาโน ปุเรภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में आयुष्मान उपनन्द शाक्यपुत्र के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। आयुष्मान उपनन्द शाक्यपुत्र ने निमंत्रित और भोजन के साथ होते हुए, भोजन से पहले और भोजन के बाद कुलों में चारित्र किया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๕. อเจลกวคฺค, ๗. มหานาม สิกฺขาปุจฺฉา

५. अचेलक वर्ग, 7. महानाम शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ตตุตฺตริ อาวุโส เภสชฺชํ วิญฺญาเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! उससे अधिक भेषज की याचना करने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसके विषय में और किस वस्तु के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ [Pg.168] ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู มหานาเมน สกฺเกน อชฺชณฺโห ภนฺเต อาคเมตาติ วุจฺจมานา นาคเมสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! शाक्यों में षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। षड्वर्गीय भिक्षुओं को जब शाक्य महानाम ने कहा कि "भन्ते! आज भर प्रतीक्षा करें", तब उन्होंने प्रतीक्षा नहीं की, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๕. อเจลกวคฺค ๘-๙-๑๐. อุยฺยุตฺตเสนา จโส สิกฺขาปุจฺฉา

५. अचेलक वर्ग 8-9-10. उद्युक्त सेना आदि शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อุยฺยุตฺตํ อาวุโส เสนํ ทสฺสนาย คจฺฉนฺตสฺส จ อติเรกติรตฺตํ เสนาย วสนฺตสฺส จ อุยฺโยธิกํ คจฺฉนฺตสฺส จ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! उद्युक्त सेना को देखने जाने वाले, सेना में तीन रात से अधिक ठहरने वाले और युद्ध-स्थल पर जाने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसके विषय में और किस वस्तु के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อุยฺยุตฺตํ เสนํ ทสฺสนาย อคมํสุ, เตเยว ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อติเรกติรตฺตํ เสนาย วสึสุ, เตเยว ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อุยฺโยธิกํ อคมํสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। षड्वर्गीय भिक्षु उद्युक्त सेना को देखने गए, उन्हीं षड्वर्गीय भिक्षुओं ने सेना में तीन रात से अधिक निवास किया, और वे ही षड्वर्गीय भिक्षु युद्ध-स्थल पर गए, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๖. สุราปานวคฺค, ๑. สุราปาน สิกฺขาปุจฺฉา

६. सुरापान वर्ग, 1. सुरापान शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – สุราเมรยปาเน [Pg.169] อาวุโส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! सुरा और मैरेय के पान के विषय में पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसके विषय में और किस वस्तु के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ สาคตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต สาคโต มชฺชํ ปิวิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! कौशाम्बी में आयुष्मान स्वागत के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। आयुष्मान स्वागत ने मदिरा का पान किया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๖. สุราปานวคฺค, ๒. องฺคุลิปโตทก สิกฺขาปุจฺฉา

६. सुरापान वर्ग, 2. अंगुलि-प्रतोदक शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – องฺคุลิปโตทเก [Pg.170] อาวุโส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! अंगुलि-प्रतोदक के विषय में पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसके विषय में और किस वस्तु के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขุํ องฺคุลิปโตทเกน หาเสสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भिक्षु को अंगुलि-प्रतोदक से हँसाया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๖. สุราปานวคฺค, ๓. หสธมฺม สิกฺขาปุจฺฉา

६. सुरापान वर्ग, 3. हास्य-धर्म शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อุทเก หสธมฺเม อาวุโส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! जल में हास्य-धर्म के विषय में पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसके विषय में और किस वस्तु के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สตฺตรสวคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สตฺตรสวคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อจิรวติยา นทิยา อุทเก กีฬึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में सत्रह-वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। सत्रह-वर्गीय भिक्षुओं ने अचिरावती नदी के जल में क्रीड़ा की, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๖. สุราปานวคฺค, ๔. อนาทริย สิกฺขาปุจฺฉา

६. सुरापान वर्ग, 4. अनादर शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อนาทริย [Pg.171] อาวุโส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! अनादर के विषय में पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसके विषय में और किस वस्तु के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต ฉนฺโน อาปตฺติยา อนุยุญฺชิยมาโน อนาทริยํ อกาสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! कौशाम्बी में आयुष्मान छन्न के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। आयुष्मान छन्न ने आपत्ति के लिए पूछे जाने पर अनादर किया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๖. สุราปานวคฺค, ๕. ภึสาปน สิกฺขาปุจฺฉา

६. सुरापान वर्ग, 5. भीषण शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุํ [Pg.172] ภึสาเปนฺตสฺส อาวุโส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! भिक्षु को डराने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसके विषय में और किस वस्तु के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขุํ ภึสาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भिक्षु को डराया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๖. สุราปานวคฺค, ๖. โชติก สิกฺขาปุจฺฉา

६. सुरापान वर्ग, 6. ज्योति शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – โชตึ อาวุโส สมาทหิตฺวา วิสิพฺเพนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! आग जलाकर तापने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसके विषय में और किस वस्तु के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ภคฺเคสุ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู โชตึ สมาทเปตฺวา วิสิพฺเพสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! भग्ग देश में अनेक भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। अनेक भिक्षुओं ने आग जलाकर तापा, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๖. สุราปานวคฺค, ๗. นหาน สิกฺขาปุจฺฉา

६. सुरापान वर्ग, 7. स्नान शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – โอเรนทฺธมาสํ [Pg.173] อาวุโส นหายนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! आधे महीने से कम समय में स्नान करने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसके विषय में और किस वस्तु के विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ราชานมฺปิ ปสฺสิตฺวา น มตฺตํ ชานิตฺวา นหายึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में बहुत से भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! बहुत से भिक्षु राजा को देखकर भी (नहाने की) मात्रा (समय) को न जानकर नहाते रहे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กสฺส [Pg.174] อาวุโส วจนํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर - भन्ते! यह अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान् का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! यह किसके द्वारा लाया गया (परम्परा से प्राप्त) है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर - भन्ते! यह परम्परा से लाया गया है।

ปุจฺฉา – อตฺถิ นุโข อาวุโส เอตฺถ โกจิปิ วิรุทฺธโทโส.

प्रश्न - आयुष्मान्! क्या यहाँ कोई विरुद्ध दोष है?

วิสฺสชฺชนา – นตฺถิ ภนฺเต.

उत्तर - भन्ते! नहीं है।

สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ…เป… สํคาเยยฺยาม.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने... पे... हम संगायन करें।

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.175] เตน อาวุโส…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน อนาทิยิตฺวา ติณฺณํ ทุพฺพณฺณกรณานํ อญฺญตรํ ทุพฺพณฺณกรณํ นวํ จีวรํ ปริภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! उन सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा... पे... तीन विवर्णकरणों (रंग बिगाड़ने वाले चिन्हों) में से किसी एक विवर्णकरण को किए बिना नये चीवर का परिभोग करने वाले (भिक्षु) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อตฺตโน จีวรํ น สญฺชานึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! बहुत से भिक्षु अपने चीवर को नहीं पहचान पाते थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๖. สุราปานวคฺค, ๑๐. จีวรอปนิธาน สิกฺขาปุจฺฉา

६. सुरापानवग्ग, 10. चीवर-अपनिधान (छिपाने) शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุสฺส อาวุโส ปตฺตํ วา จีวรํ วา นิสีทนํ วา สูจิฆรํ วา กายพนฺธนํ วา อปนิเธนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भिक्षु के पात्र, चीवर, निसीदन, सूचिघर (सुई रखने का डिब्बा) या कायबन्धन को छिपाने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.176] ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขูนํ ปตฺตมฺปิ จีวรมฺปิ อปนิเธสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भिक्षुओं के पात्र और चीवर छिपा दिए थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๗. สปฺปาณกวคฺค, ๑. สญฺจิจฺจ สิกฺขาปุจฺฉา

७. सप्पाणकवग्ग, 1. संचिच्च (जानबूझकर) शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – สญฺจิจฺจ อาวุโส ปาณํ ชีวิตา โวโรเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! जानबूझकर प्राणी को जीवित अवस्था से अलग करने (मारने) वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ อายสฺมา ภนฺเต อุทายี สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् उदायी को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! आयुष्मान् उदायी ने जानबूझकर प्राणी को जीवित अवस्था से अलग किया (मारा) था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๗. สปฺปาณกวคฺค, ๒. สปฺปาณก สิกฺขาปุจฺฉา

७. सप्पाणकवग्ग, 2. सप्पाणक (सप्राण/जीवयुक्त) शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ชานํ [Pg.177] อาวุโส สปฺปาณกํ อุทกํ ปริภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! जानते हुए सप्राण (जीवयुक्त) जल का परिभोग करने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ปริภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने जानते हुए सप्राण जल का परिभोग किया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๗. สปฺปาณกวคฺค, ๖. เถยฺยสตฺถ สิกฺขาปุจฺฉา

७. सप्पाणकवग्ग, 6. थेय्यसत्थ (चोर-सार्थ/काफिला) शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ชานํ อาวุโส เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! जानते हुए चोर-सार्थ (तस्करों के काफिले) के साथ मिलकर एक ही मार्ग पर यात्रा करने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ ชานํ เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में किसी अन्य भिक्षु को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! किसी अन्य भिक्षु ने जानते हुए चोर-सार्थ के साथ मिलकर एक ही मार्ग पर यात्रा की थी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๗. สปฺปาณกวคฺค, ๗. สํวิธาน สิกฺขาปุจฺฉา

७. सप्पाणकवग्ग, 7. संविधान (योजना बनाना) शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – มาตุคาเมน [Pg.178] สทฺธึ อาวุโส สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! मातृग्राम (स्त्री) के साथ मिलकर एक ही मार्ग पर यात्रा करने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ มาตุคาเมน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में किसी अन्य भिक्षु को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! किसी अन्य भिक्षु ने मातृग्राम के साथ मिलकर एक ही मार्ग पर यात्रा की थी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๘. สหธมฺมิกวคฺค, ๑. สหธมฺมิก สิกฺขาปุจฺฉา

८. सहधम्मिकवग्ग, 1. सहधम्मिक शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ภิกฺขูหิ อาวุโส สหธมฺมิกํ วุจฺจมาเนน น ตาวาหํ อาวุโส เอตสฺมึ สิกฺขาปเท สิกฺขิสฺสามิ, ยาว น อญฺญํ ภิกฺขุํ พฺยตฺตํ วินยธรํ ปริปุจฺฉิสฺสามีติ ภณนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भिक्षुओं द्वारा धर्मानुसार (सहधम्मिक) कहे जाने पर, "आयुष्मान्! मैं तब तक इस शिक्षापद में शिक्षा ग्रहण नहीं करूँगा, जब तक कि मैं किसी अन्य विद्वान विनयधर भिक्षु से न पूछ लूँ" - ऐसा कहने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ [Pg.179] ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต ฉนฺโน ภิกฺขูหิ สหธมฺมิกํ วุจฺจมาโน น ตาวาหํ อาวุโส เอตสฺมึ สิกฺขาปเท สิกฺขิสฺสามิ, ยาว น อญฺญํ ภิกฺขุํ พฺยตฺตํ วินยธรํ ปริปุจฺฉิสฺสามีติ ภณิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! कौशाम्बी में आयुष्मान् छन्न को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! आयुष्मान् छन्न ने भिक्षुओं द्वारा धर्मानुसार कहे जाने पर कहा था, "आयुष्मान्! मैं तब तक इस शिक्षापद में शिक्षा ग्रहण नहीं करूँगा, जब तक कि मैं किसी अन्य विद्वान विनयधर भिक्षु से न पूछ लूँ", उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๘. สหธมฺมิกวคฺค, ๒. วิเลขน สิกฺขาปุจฺฉา

८. सहधम्मिकवग्ग, 2. विलेखन (विनय की निन्दा) शिक्षापद-पृच्छा।

ปุจฺฉา – วินยํ วิวณฺเณนฺตสฺส อาวุโส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! विनय की निन्दा (विवर्णन) करने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู วินยํ วิวณฺเณสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने विनय की निंदा की थी, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๘. สหธมฺมิกวคฺค, ๓. โมหน สิกฺขาปุจฺฉา

८. सधार्मिक वर्ग, 3. मोहन शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – โมหนเก [Pg.180] อาวุโส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! मोहक (भ्रमित करने) के विषय में पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู โมเหสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भ्रमित किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุสฺส [Pg.181] อาวุโส กุปิเตน อนตฺตมเนน ปหารํ เทนฺตสฺส จ ตลสตฺติกํ อุคฺคิรนฺตสฺส จ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! क्रुद्ध और अप्रसन्न होकर भिक्षु को प्रहार करने वाले और हाथ उठाने (तलसत्तिक) वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู กุปิตา อนตฺตมนา สตฺตรสวคฺคิยานํ ภิกฺขูนํ ปหารํ อทํสุ, ตลสตฺติกญฺจ อุคฺคิรึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने क्रुद्ध और अप्रसन्न होकर सत्रह-वर्गीय भिक्षुओं को प्रहार किया और हाथ उठाया, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๘. สหธมฺมิกวคฺค, ๗. สญฺจิจฺจ สิกฺขาปุจฺฉา

८. सधार्मिक वर्ग, 7. संचिच्च (जानबूझकर) शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุสฺส อาวุโส สญฺจิจฺจ กุกฺกุจฺจํ อุปทหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! जानबूझकर भिक्षु में संशय (कुक्कुच्च) उत्पन्न करने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขูนํ สญฺจิจฺจ กุกฺกุจฺจํ อุปทหึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भिक्षुओं में जानबूझकर संशय उत्पन्न किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๘. สหธมฺมิกวคฺค, ๘. อุปสฺสุติ สิกฺขาปุจฺฉา

८. सधार्मिक वर्ग, 8. उपश्रुति (छिपकर सुनना) शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ภิกฺขูนํ [Pg.182] อาวุโส ภณฺฑนชาตานํ กลหชาตานํ วิวาทา ปนฺนานํ อุปสฺสุตึ ติฏฺฐนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! झगड़ा करने वाले, कलह करने वाले और विवाद में पड़े भिक्षुओं की बातें छिपकर सुनने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขูนํ ภณฺฑนชาตานํ กลห ชาตานํ วิวาทาปนฺนานํ อุปสฺสุตึ ติฏฺฐหึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने झगड़ा करने वाले, कलह करने वाले और विवाद में पड़े भिक्षुओं की बातें छिपकर सुनी थीं, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๘. สหธมฺมิกวคฺค, ๙. กมฺมปฏิพาหน สิกฺขาปุจฺฉา

८. सधार्मिक वर्ग, 9. कर्म-प्रतिवाहन (कार्य में बाधा डालना) शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ธมฺมิกานํ อาวุโส กมฺมานํ ฉนฺทํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! धार्मिक कार्यों के लिए अपनी सहमति (छन्द) देकर बाद में निंदा करने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.183] ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ธมฺมิกานํ กมฺมานํ ฉนฺทํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने धार्मिक कार्यों के लिए सहमति देकर बाद में निंदा की थी, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๘. สหธมฺมิกวคฺค ๑๐. ฉนฺทํ อทตฺวาคมน สิกฺขาปุจฺฉา

८. सधार्मिक वर्ग, 10. छन्द (सहमति) दिए बिना चले जाने की शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – สงฺเฆ อาวุโส วินิจฺฉกถาย วตฺตมานาย ฉนฺทํ อทตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! संघ में निर्णय की चर्चा चलते समय अपनी सहमति दिए बिना आसन से उठकर चले जाने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ฉพฺพคฺคิโย ภิกฺขุ สงฺเฆ วินิจฺฉยกถาย วตฺตมานาย ฉนฺทํ อทตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्य भिक्षु को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! एक षड्वर्गीय भिक्षु संघ में निर्णय की चर्चा चलते समय अपनी सहमति दिए बिना आसन से उठकर चला गया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๘. สหธมฺมิกวคฺค, ๑๒. ปริณามน สิกฺขาปุจฺฉา

८. सधार्मिक वर्ग, 12. परिणामन (मोड़ना) शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ชานํ [Pg.184] อาวุโส สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ ปุคฺคลสฺส ปริณาเมนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! जानते हुए संघ के लाभ को किसी व्यक्ति की ओर मोड़ने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ ปุคฺคลสฺส ปริณาเมสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने जानते हुए संघ के लाभ को किसी व्यक्ति की ओर मोड़ दिया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๙. รตนวคฺค, ๑. อนฺเตปุร สิกฺขาปุจฺฉา

९. रतन वर्ग, 1. अन्तःपुर शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิเตน อาวุโส รญฺโญ อนฺเตปุรํ ปวิสนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! बिना पूर्व सूचना के राजा के अन्तःपुर में प्रवेश करने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.185] ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อานนฺโท ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิโต รญฺโญ อนฺเตปุรํ ปาวิสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् आनन्द को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! आयुष्मान् आनन्द ने बिना पूर्व सूचना के राजा के अन्तःपुर में प्रवेश किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๙. รตนวคฺค, ๒. รตน สิกฺขาปุจฺฉา

९. रतन वर्ग, 2. रतन शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – รตนํ อาวุโส อุคฺคณฺหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! रत्न उठाने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ รตนํ อุคฺคเหสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्य भिक्षु को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! एक भिक्षु ने रत्न उठाया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

๙. รตนวคฺค, ๓. วิกาลคามปฺปวิสน สิกฺขาปุจฺฉา

९. रतन वर्ग, 3. विकाल-ग्राम-प्रवेश शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – สนฺตํ [Pg.186] อาวุโส ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉา วิกาเล คามํ ปวิสนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! उपस्थित भिक्षु से बिना पूछे विकाल (असमय) में गाँव में प्रवेश करने वाले के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉา วิกาเล คามํ ปวิสึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने उपस्थित भिक्षु से बिना पूछे विकाल में गाँव में प्रवेश किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

ปาฏิเทสนีย

पाटिदेसनीय

๓. ตติยปาฏิเทสนี สิกฺขาปุจฺฉา

३. तृतीय पाटिदेसनीय शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – เสกฺขสมฺมเตสุ [Pg.187] อาวุโส กุเลสุ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภุญฺชนฺตสฺส ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! शैक्ष्य-सम्मत कुलों में खाद्य या भोज्य को अपने हाथ से ग्रहण कर खाने वाले के लिए पाटिदेसनीय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके विषय में और किस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู นมตฺตํ ชานิตฺวา ปฏิคฺคเหสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने (बिना निमंत्रण के) ग्रहण किया, उस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया।

เสขิยกณฺฑ

शैक्षिय काण्ड

ปุจฺฉา – อนาทริยํ [Pg.188] อาวุโส ปฏิจฺจ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา โอลมฺเพนฺเตน นิวาเสนฺตสฺสจ ปารุปนฺตสฺสจ ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अनादर के कारण आगे या पीछे लटकाते हुए (चीवर) पहनने और ओढ़ने वाले के लिए दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके विषय में और किस पर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ปุรโต จ ปจฺฉโต จ โอลมฺพนฺตา นิวาเสสุํเจว ปารุปึสุจ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने आगे और पीछे लटकाते हुए (चीवर) पहना और ओढ़ा, उस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ อาวุโส ปฏิจฺจ กายํ วิวริตฺวา อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส จ นิสีทนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अनादर के कारण शरीर को उघाड़कर बस्ती में जाने और बैठने वाले के लिए दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके विषय में और किस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคีเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู กายํ วิวริตฺวา อนฺตรฆเร คจฺฉึสุ เจว นิสีทึสุจ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु शरीर उघाड़कर बस्ती में गए और बैठे, उस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ [Pg.189] อาวุโส ปฏิจฺจ หตฺถํ วา ปาทํ วา กีฬาเปนฺเตน อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส จ นิสีทนฺตสฺส จ, ตหํ ตหํ โอโลเกนฺเตน อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส จ นิสีทนฺตสฺส จ, อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส จ นิสีทนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अनादर के कारण हाथ या पैर हिलाते हुए बस्ती में जाने और बैठने वाले के लिए, इधर-उधर देखते हुए बस्ती में जाने और बैठने वाले के लिए, शरीर को उचकाकर बस्ती में जाने और बैठने वाले के लिए दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके विषय में और किस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู หตฺถมฺปิ ปาทมฺปิ กีฬาเปนฺตา ตหํ ตหํปิ โอโลเกนฺตา อนฺตรฆเร คจฺฉึสุเจว นิสีทึสุ จ, เตเยว ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร คจฺฉึสุเจว นิสีทึสุจ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु हाथ और पैर हिलाते हुए, इधर-उधर देखते हुए बस्ती में गए और बैठे; भन्ते! उन्हीं षड्वर्गीय भिक्षुओं ने शरीर उचकाकर बस्ती में प्रवेश किया और बैठे, उस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ [Pg.190] อาวุโส ปฏิจฺจ อุชฺชคฺฆิกาย วา อุจฺจาสทฺทํ มหาสทฺทํ กโรนฺเตน วา อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺสจ นิสีทนฺตสฺสจ ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अनादर के कारण ठहाका मारकर या ऊँचा शब्द, महा शब्द करते हुए बस्ती में जाने और बैठने वाले के लिए दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके विषय में और किस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู มหาหสิตํ หสนฺตา จ อุจฺจาสทฺทํ มหาสทฺทํ กโรนฺตา จ อนฺตรฆเร คจฺฉึสุเจว นิสีทึสุจ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु अट्टहास करते हुए और ऊँचा शब्द, महा शब्द करते हुए बस्ती में गए और बैठे, उस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ อาวุโส ปฏิจฺจ กายปฺปจาลกํ วา พาหุปฺป จาลกํ วา สีสปฺปจาลกํ วา ขมฺภกเตน วา โอคุณฺฐิเตน วา อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส จ นิสีทนฺตสฺส จ อุกฺกุฏิกาย กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अनादर के कारण शरीर हिलाते हुए, या भुजाएँ हिलाते हुए, या सिर हिलाते हुए, या कमर पर हाथ रखकर, या सिर ढँककर बस्ती में जाने और बैठने वाले के लिए, तथा उकड़ूँ बैठने के विषय में दुष्कृत किस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู กายปฺปจาลกํ พาหุปฺปจาลกํ สีสปฺปจาลกํ กโรนฺตา จ ขมฺภีกตา จ โอคุณฺฐิตา จ อนฺตรฆเร คจฺฉึสุเจว นิสีทึสุจ, อุกฺกุฏิกายจ อนฺตรฆเร คจฺฉึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु शरीर हिलाते, भुजाएँ हिलाते, सिर हिलाते हुए, कमर पर हाथ रखे हुए और सिर ढँके हुए बस्ती में गए और बैठे, तथा उकड़ूँ होकर बस्ती में गए, उस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ [Pg.191] อาวุโส ปฏิจฺจ ปลฺลตฺถิกาย อนฺตรฆเร นิสินฺนสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अनादर के कारण बस्ती में पालथी मारकर बैठने वाले के लिए दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके विषय में और किस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ปลฺลตฺถิกาย อนฺตรฆเร นิสีทึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु बस्ती में पालथी मारकर बैठे, उस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ [Pg.192] อาวุโส ปฏิจฺจ อสกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส จ ตหํ ตหํ โอโลเกนฺเตน ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺสจ สูปญฺเญว พหุํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺสจ ถูปีกตํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺสจ ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अनादर के कारण बिना सत्कार के पिण्डपात ग्रहण करने वाले के लिए, इधर-उधर देखते हुए पिण्डपात ग्रहण करने वाले के लिए, केवल दाल ही बहुत अधिक ग्रहण करने वाले के लिए, और स्तूप के समान पिण्डपात ग्रहण करने वाले के लिए दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके विषय में और किस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อสกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคเหสุํ, ตหํ ตหํ โอโลเกนฺตา ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคเหสุํ, สูปญฺเญว พหุํ ปฏิคฺคเหสุํ, ถูปีกตํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคเหสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने बिना सत्कार के पिण्डपात ग्रहण किया, इधर-उधर देखते हुए पिण्डपात ग्रहण किया, केवल दाल ही बहुत अधिक ग्रहण की, स्तूप के समान पिण्डपात ग्रहण किया, उस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ [Pg.193] อาวุโส ปฏิจฺจ อาสกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชนฺตสฺสจ ตหํ ตหํ โอโลเกนฺตน ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชนฺตสฺส จ ตหํ ตหํ โอมสิตฺวา ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชนฺตสฺส จ สูปญฺเญว พหุํ ภุญฺชนฺตสฺส จ ถูปกโต โอมทฺทิตฺวา ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชนฺตสฺส จ สูปํ วา พฺยญฺชนํ วา โอทเนน ปฏิจฺฉาเทนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अनादर के कारण बिना सत्कार के पिण्डपात खाने वाले के लिए, इधर-उधर देखते हुए पिण्डपात खाने वाले के लिए, इधर-उधर से कुरेदकर पिण्डपात खाने वाले के लिए, केवल दाल ही बहुत अधिक खाने वाले के लिए, ढेर के ऊपर से दबाकर पिण्डपात खाने वाले के लिए, और दाल या व्यंजन को भात से ढँकने वाले के लिए दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके विषय में और किस वस्तु पर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อสกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชึสุ, ตหํ ตหํ โอโลเกนฺตา ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชึสุ, เตเยว ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ตหํ ตหํ โอมสิตฺวา ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชึสุ, เตเยว ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู พหุํ สูปํ ภุญฺชึสุ, เตเยว ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ถูปกโต โอมทฺทิตฺวา ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชึสุ, เตเยว ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู สูปมฺปิ พฺยญฺชนมฺปิ โอทเนน ปฏิจฺฉาเทสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने अनादरपूर्वक पिण्डपात का भोजन किया, इधर-उधर देखते हुए पिण्डपात का भोजन किया, उन्हीं षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भन्ते! इधर-उधर से कुरेदकर पिण्डपात का भोजन किया, उन्हीं षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भन्ते! बहुत सूप (दाल) खाया, उन्हीं षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भन्ते! ऊपर से दबाकर पिण्डपात का भोजन किया, उन्हीं षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भन्ते! सूप और व्यंजन को भात से ढँक दिया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ [Pg.194] อาวุโส ปฏิจฺจ สูปํวา โอทนํวา อคิลาเนน อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! अनादर के कारण, जो बीमार नहीं है, ऐसे भिक्षु द्वारा अपने लिए सूप या भात माँगकर खाने पर दुष्कृत अपराध कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู สูปมฺปิ โอทนมฺปิ อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने अपने लिए सूप और भात माँगकर खाया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ อาวุโส ปฏิจฺจ อุชฺฌานสญฺญินา ปเรสํ ปตฺตํ โอโลเกนฺตสฺส จ อติมหนฺตํ กพฬํ กโรนฺตสฺส จ ทีฆํ อาโลปํ กโรนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! अनादर के कारण, दोष ढूँढने की दृष्टि से दूसरों के पात्र को देखने वाले, बहुत बड़ा ग्रास बनाने वाले और लम्बा ग्रास बनाने वाले के लिए दुष्कृत अपराध कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.195] ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อุชฺฌานสญฺญิโน ปเรสํ ปตฺตํ โอโลเกสุํ, เตเยว ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อติมหนฺตํ กพฬํ กรึสุ, เตเยว ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ทีฆํ อาโลปํ กรึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने दोष ढूँढने की दृष्टि से दूसरों के पात्र को देखा, उन्हीं षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भन्ते! बहुत बड़ा ग्रास बनाया, उन्हीं षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भन्ते! लम्बा ग्रास बनाया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ อาวุโส ปฏิจฺจ อนาหเฏ กพเฬ มุขทฺวารํ วิวรนฺตสฺส จ ภุญฺชมาเน สพฺพํ หตฺถํ มุเข ปกฺขิปนฺตสฺส จ สกพเฬน มุเขน พฺยาหรนฺตสฺส จ ปิณฺฑุกฺเขปกํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชนฺตสฺส จ กพฬาวจฺเฉทกํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชนฺตสฺส จ อวคณฺฑการกํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชนฺตสฺส จ หตฺถนิทฺธุนกํ สิตฺถาวการกํ ชิวฺหานิจฺฉารกํ จปุจปุการกํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! अनादर के कारण, ग्रास के पास न आने पर ही मुँह खोलने वाले, खाते समय पूरा हाथ मुँह में डालने वाले, मुँह में ग्रास होने पर बोलने वाले, पिण्ड को उछालकर खाने वाले, ग्रास को काट-काटकर खाने वाले, गाल फुलाकर खाने वाले, हाथ झटककर खाने वाले, भात के दाने बिखेरकर खाने वाले, जीभ निकालकर खाने वाले और चप-चप शब्द करते हुए खाने वाले के लिए दुष्कृत अपराध कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อนาหเฏ กพเฬ มุขทฺวารํ วิวรึสุ, ภุญฺชมานา สพฺพํ หตฺถํ มุเข ปกฺขิปึสุ, สกพเฬน มุเขน พฺยาหรึสุ, ปิณฺฑุกฺเขปกํ ภุญฺชึสุ, กพฬาวจฺเฉทกํ ภุญฺชึสุ, อวคณฺฑการกํ ภุญฺชึสุ, หตฺถนิทฺธุนกํ สิตฺถาวการกํ ชิวฺหานิจฺฉารกํ [Pg.196] จปุจปุการกํ ภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने ग्रास के पास न आने पर ही मुँह खोला, खाते समय पूरा हाथ मुँह में डाला, मुँह में ग्रास होने पर बोले, पिण्ड को उछालकर खाया, ग्रास को काट-काटकर खाया, गाल फुलाकर खाया, हाथ झटककर, भात के दाने बिखेरकर, जीभ निकालकर और चप-चप शब्द करते हुए खाया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ อาวุโส ปฏิจฺจ สุรุสุรุการกํ ภุญฺชนฺตสฺสจ หตฺถนิลฺเลหกํวา ปตฺตนิลฺเลหกํ วา โอฏฺฐนิลฺเลหกํ วา ภุญฺชนฺตสฺส จ สามิเสน หตฺเถน ปานียถาลกํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส จ สสิตฺถกํ ปตฺตโธวนํ อนฺตรฆเร จฑฺเฑนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! अनादर के कारण, सुर-सुर शब्द करते हुए खाने वाले, हाथ चाटकर या पात्र चाटकर या होंठ चाटकर खाने वाले, जूठे हाथ से पानी का पात्र पकड़ने वाले और भात के दानों सहित पात्र-धोवन को घर के भीतर फेंकने वाले के लिए दुष्कृत अपराध कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สุรุ สุรุการกํ ภนฺเต ภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ โกสมฺพิยํ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุเล ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู สุรุสุรุการกํ ขีรํ ปิวึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. หตฺถนิลฺเลหกํ [Pg.197] ภุญฺชนฺตสฺส จ ปตฺตนิลฺเลหกํ ภุญฺชนฺตสฺส จ โอฏฺฐนิลฺเลหกํ ภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ สาวตฺถิยํ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิเย ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู หตฺถนิลฺเลหกํ ภุญฺชึสุ, ปตฺตนิลฺเลหกํ ภุญฺชึสุ, โอฏฺฐนิลฺเลหกํ ภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! सुर-सुर शब्द करते हुए खाने वाले के लिए दुष्कृत अपराध कौशाम्बी में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! अनेक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने सुर-सुर शब्द करते हुए दूध पिया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया। हाथ चाटकर खाने वाले, पात्र चाटकर खाने वाले और होंठ चाटकर खाने वाले के लिए दुष्कृत अपराध श्रावस्ती में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने हाथ चाटकर खाया, पात्र चाटकर खाया, होंठ चाटकर खाया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

สามิเสน หตฺเถน ปานียถาลกํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส จ สสิตฺถกํ ปตฺตโธวนํ อนฺตรฆเร ฉฑฺเฑนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ ภคฺเคสุ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภิกฺขู สามิเสน หตฺเถน ปานียถาลกํ ปฏิคฺคเหสุํ, เตเยว ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขู สสิตฺถกํ ปตฺตโธวนํ อนฺตรฆเร ฉฑฺเฑสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

जूठे हाथ से पानी का पात्र पकड़ने वाले और भात के दानों सहित पात्र-धोवन को घर के भीतर फेंकने वाले के लिए दुष्कृत अपराध भग्ग देश में प्रज्ञप्त किया गया। अनेक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। अनेक भिक्षुओं ने जूठे हाथ से पानी का पात्र पकड़ा, उन्हीं अनेक भिक्षुओं ने भन्ते! भात के दानों सहित पात्र-धोवन को घर के भीतर फेंका, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ [Pg.198] อาวุโส ปฏิจฺจ ฉตฺตปาณิสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส จ ทณฺฑปาณิสฺส วา สตฺถปาณิสฺส วา อาวุธปาณิสฺส วา ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! अनादर के कारण, हाथ में छाता लिए हुए व्यक्ति को धर्म उपदेश देने वाले, या हाथ में डंडा लिए हुए, या हाथ में शस्त्र लिए हुए, या हाथ में आयुध लिए हुए व्यक्ति को धर्म उपदेश देने वाले के लिए दुष्कृत अपराध कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ฉตฺตปาณิสฺส ทณฺฑปาณิสฺส สตฺถปาณิสฺส อาวุธปาณิสฺส ธมฺมํ เทเสสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने हाथ में छाता लिए हुए, डंडा लिए हुए, शस्त्र लिए हुए और आयुध लिए हुए व्यक्ति को धर्म उपदेश दिया, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ อาวุโส ปฏิจฺจ ปาทุการุฬฺหสฺส จ อุปหนารุฬฺหสฺส จ ยานคตสฺส จ สยนคตสฺส จ ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! अनादर के कारण खड़ाऊँ पहने हुए, जूते पहने हुए, सवारी पर बैठे हुए और शय्या पर लेटे हुए व्यक्ति को धर्म उपदेश देने वाले के लिए 'दुक्कट' कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ปาทุการุฬฺหสฺส อุปหนารุฬฺหสฺส ยานคตสฺส สยนคตสฺส ธมฺมํ เทเสสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने खड़ाऊँ पहने हुए, जूते पहने हुए, सवारी पर बैठे हुए और शय्या पर लेटे हुए व्यक्ति को धर्म उपदेश दिया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ [Pg.199] อาวุโส ปฏิจฺจ ปลฺลตฺถิกาย นิสินฺนสฺส จ เวฐิตสีสสฺส จ โอคุณฺฐิตสีสสฺส จ ฉมายํ นิสีทิตฺวา อาสเน นิสินฺนสฺส จ นีเจ อาสเน นิสีทิตฺวา อุจฺเจ อาสเน นิสินฺนสฺส จ ฐิเตน นิสินฺนสฺส จ ปจฺฉโต คจฺฉนฺเตน ปุรโต คจฺฉนฺตสฺส จ อุปฺปเถน คจฺฉนฺเตน ปเถน คจฺฉนฺตสฺส จ ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! अनादर के कारण घुटनों को बाँधकर बैठे हुए, सिर लपेटे हुए, सिर ढके हुए, स्वयं जमीन पर बैठकर आसन पर बैठे हुए को, स्वयं नीचे आसन पर बैठकर ऊँचे आसन पर बैठे हुए को, स्वयं खड़े होकर बैठे हुए को, पीछे चलते हुए आगे चलने वाले को और कुमार्ग पर चलते हुए सही मार्ग पर चलने वाले को धर्म उपदेश देने वाले के लिए 'दुक्कट' कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเยว ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ปลฺลตฺถิกาย นิสินฺนสฺส จ เวฐิตสีสสฺส จ โอคุณฺฐิตสีสสฺส จ ฉมายํ นิสีทิตฺวา อาสเน นิสินฺนสฺส จ นีเจ อาสเน นิสีทิตฺวา อุจฺเจ อาสเน นิสินฺนสฺส จ ฐิตานิสินฺนสฺส จ ปจฺฉโต คจฺฉนฺตา ปุรโต คจฺฉนฺตสฺส จ อุปฺปเถน คจฺฉนฺตา ปเถน คจฺฉนฺตสฺส จ ธมฺมํ เทเสสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को ही आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने घुटनों को बाँधकर बैठे हुए, सिर लपेटे हुए, सिर ढके हुए, स्वयं जमीन पर बैठकर आसन पर बैठे हुए को, स्वयं नीचे आसन पर बैठकर ऊँचे आसन पर बैठे हुए को, स्वयं खड़े होकर बैठे हुए को, पीछे चलते हुए आगे चलने वाले को और कुमार्ग पर चलते हुए सही मार्ग पर चलने वाले को धर्म उपदेश दिया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – อนาทริยํ [Pg.200] อาวุโส ปฏิจฺจ ฐิเตน อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา กโรนฺตสฺส จ หริเต วา อุทเก วา อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! अनादर के कारण खड़े होकर मल या मूत्र करने वाले के लिए और हरी घास या जल में मल, मूत्र या थूक त्यागने वाले के लिए 'दुक्कट' कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเยว ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ฐิตา อุจฺจารมฺปิ ปสฺสาวมฺปิ อกํสุ, เตเยว ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู หริเตปิ อุทเกปิ อุจฺจารมฺปิ ปสฺสาวมฺปิ เขฬมฺปิ อกํสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को ही आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने खड़े होकर मल और मूत्र किया था, उन्हीं षड्वर्गीय भिक्षुओं ने हरी घास और जल में भी मल, मूत्र और थूक त्यागा था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ภิกฺขุนีวิภงฺค

भिक्षुणी-विभंग

๕. ปญฺจม ปาราชิก สิกฺขาปุจฺฉา

५. पाँचवें पाराजिक शिक्षापद के विषय में प्रश्न

ปุจฺฉา – ภิกฺขุนีนํ [Pg.202] อาวุโส ปญฺจม ปาราชิกํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! भिक्षुणियों के लिए पाँचवाँ पाराजिक कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สุนฺทรีนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สุนฺทรีนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में सुन्दरीनन्दा भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! कामासक्त सुन्दरीनन्दा भिक्षुणी ने कामासक्त पुरुष के साथ काय-संसर्ग को स्वीकार किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ภิกฺขุนีวิภงฺค, สงฺฆาทิเสส สิกฺขาปุจฺฉา

भिक्षुणी-विभंग, संघादिशेष शिक्षापदों के विषय में प्रश्न

ปุจฺฉา – อุสฺสยวาทิกาย อาวุโส ภิกฺขุนิยา อฑฺฑํ กโรนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! झगड़ालू भिक्षुणी के मुकदमा करने पर संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ตุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺโต, ถุลฺลนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี อุสฺสยวาทิกา วิหริ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में थुल्लनन्दा भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! थुल्लनन्दा भिक्षुणी झगड़ालू होकर रहती थी, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – โจรึ [Pg.203] อาวุโส วุฏฺฐาเปนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! चोरनी को प्रव्रजित करने वाली भिक्षुणी के लिए संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺโต, ถุลฺลนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี โจรึ วุฏฺฐาเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में थुल्लनन्दा भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! थुल्लनन्दा भिक्षुणी ने चोरनी को प्रव्रजित किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – เอกาย [Pg.204] อาวุโส คามนฺตรํ คจฺฉนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! अकेले दूसरे गाँव जाने वाली भिक्षुणी के लिए संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺโต, อญฺญตรา ภนฺเต ภิกฺขุนี เอกา คามนฺตรํ คจฺฉิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्य भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! वह अन्य भिक्षुणी अकेले दूसरे गाँव गई थी, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – อวสฺสุตาย อาวุโส ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส หตฺถโต ขาทนียํวา โภชนียํวา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภุญฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! कामासक्त भिक्षुणी द्वारा कामासक्त पुरुष के हाथ से अपने हाथ में खाद्य या भोज्य सामग्री ग्रहण कर खाने पर संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สุนฺทรีนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺโต, สุนฺทรีนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส [Pg.205] หตฺถโต อามิสํ ปฏิคฺคเหสิ ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में सुन्दरीनन्दा भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! कामासक्त सुन्दरीनन्दा भिक्षुणी ने कामासक्त पुरुष के हाथ से आमिष ग्रहण किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กุปิตาย อาวุโส อนตฺตมนาย ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนฺติยา น ปฏินิสชฺชนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปญฺญตฺโต, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! क्रुद्ध और अप्रसन्न भिक्षुणी द्वारा तीसरी बार तक समझाने पर भी अपनी बात न छोड़ने पर संघादिशेष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต จณฺฑกาฬึ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺโต, จณฺฑกาฬี ภนฺเต ภิกฺขุนี กุปิตา อนตฺตมนา เอวํ อภณิ, พุทฺธํ ปจฺจาจิกฺขามิ, ธมฺมํ ปจฺจาจิกฺขามิ, สงฺฆํ ปจฺจาจิกฺขามิ, สิกฺขํ ปจฺจาจิกฺขามิ, กินฺนุมาว สมณิโย ยา สมณิโย สกฺยธีตโร, สนฺตญฺญาปิ สมณิโย ลชฺชินิโย กุกฺกุจฺจิกา สิกฺขากามา, ตาสาหํ สนฺติเก พฺรหฺมจริยํ จริสฺสามีติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺโต.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में चण्डकाली भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! चण्डकाली भिक्षुणी ने क्रुद्ध और अप्रसन्न होकर ऐसा कहा था— 'मैं बुद्ध का त्याग करती हूँ, धर्म का त्याग करती हूँ, संघ का त्याग करती हूँ, शिक्षा का त्याग करती हूँ; ये श्रमणियाँ ही क्या श्रमणियाँ हैं जो शाक्यपुत्री हैं? अन्य भी लज्जाशील, संकोची और शिक्षा की इच्छुक श्रमणियाँ हैं, मैं उनके पास ब्रह्मचर्य का पालन करूँगी।' उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กสฺส [Pg.206] อาวุโส วจนํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर - भन्ते! यह भगवान् अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! यह किसके द्वारा लाया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर - भन्ते! यह गुरु-शिष्य परम्परा द्वारा लाया गया है।

ปุจฺฉา – อตฺถิ นุโข อาวุโส เอตฺถ โกจิปิ วิรทฺธโทโส.

पृच्छा – हे आयुष्मान्! क्या यहाँ कोई विरुद्ध दोष है?

วิสฺสชฺชนา – นตฺถิ ภนฺเต.

उत्तर – नहीं है, भन्ते।

ภิกฺขุนี วิภงฺคปาจิตฺติย

भिक्षुणी विभङ्ग पाचित्तिय।

๑. ลสุณวคฺค, ๑. ปฐม สิกฺขาปุจฺฉา

१. लसुण वर्ग, 1. प्रथम शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ยํ [Pg.207] เตน อาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ลกฺขณํ ขาทนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! उन भगवान... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा लहसुन खाने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ถุลฺลนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี น มตฺตํ ชานิตฺวา พหุํ ลสุณํ หราเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में थुल्लनन्दा भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! थुल्लनन्दा भिक्षुणी ने मात्रा न जानकर बहुत लहसुन मँगवाया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๑. ลสุณวคฺค, ๖. ฉฏฺฐ สิกฺขาปุจฺฉา

१. लसुण वर्ग, 6. छठी शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุสฺส อาวุโส ภุญฺชมานสฺส อนฺเนน วา ปาเนน วา วิธูปเนน วา อุปติฏฺฐนฺติยา ภิกฺขุนิยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! भोजन करते हुए भिक्षु की अन्न, पान या पंखे से सेवा करती हुई भिक्षुणी के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.208] ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตรา ภนฺเต ภิกฺขุนี ภิกฺขุสฺส ภุญฺชมานสฺส ปานีเยน วิธูปเนน จ อุปติฏฺฐติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्य भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! वह अन्य भिक्षुणी भोजन करते हुए भिक्षु की पानी और पंखे से सेवा कर रही थी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๑. ลสุณวคฺค, ๘. อฏฺฐม สิกฺขาปุจฺฉา

१. लसुण वर्ग, 8. आठवीं शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อุจฺจารํวา อาวุโส ปสฺสาวํวา สงฺการํวา วิฆาสํวา ถิโรกุฏฺเฏ ฉฑฺเฑนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! मल, मूत्र, कूड़ा या जूठन को दीवार के बाहर फेंकने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตรา ภนฺเต ภิกฺขุนี อุจฺจารํ ติโรกุฏฺเฏ ฉฑฺเฑสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्य भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! वह अन्य भिक्षुणी दीवार के बाहर मल फेंक रही थी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๑. ลสุณวคฺค, ๑๐. ทสม สิกฺขาปุจฺฉา

१. लसुण वर्ग, 10. दसवीं शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – นจฺจํ [Pg.209] วา อาวุโส คีตํ วา วาทิตํ วา ทสฺสนาย คจฺฉนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! नाच, गान या वादन देखने के लिए जाने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย นจฺจมฺปิ คีตมฺปิ วาทิตมฺปิ ทสฺสนาย อคมํสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुणियों को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुणियाँ नाच, गान और वादन देखने के लिए गईं, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุปน [Pg.210] อาวุโส นจฺจํ วา คีตํ วา วาทิตํ วา ทสฺสนาย คจฺฉนฺโต กํ นาม อาปตฺตึ อาปชฺชติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! नाच, गान या वादन देखने के लिए जाने वाला भिक्षु किस आपत्ति को प्राप्त होता है?

วิสฺสชฺชนา – ทุกฺกฏํ ภนฺเต อาปตฺตึ อาปชฺชติ.

उत्तर – भन्ते! दुष्कृत आपत्ति को प्राप्त होता है।

๑. ปฐม สิกฺขาปุจฺฉา

१. प्रथम शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – รตฺตนฺธกาเร อาวุโส อปทีเป ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกาย สนฺติฏฺฐนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! रात के अंधेरे में बिना दीपक के पुरुष के साथ अकेले खड़ी होने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตรา ภนฺเต ภิกฺขุนี รตฺตนฺธกาเร อปทีเป ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺฐิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्य भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! वह अन्य भिक्षुणी रात के अंधेरे में बिना दीपक के पुरुष के साथ अकेले खड़ी थी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๒. อนฺธการวคฺค, ๒-๓. ทุติย, ตติย สิกฺขาปุจฺฉา

२. अन्धकार वर्ग, 2-3. द्वितीय, तृतीय शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ปฏิจฺฉนฺเน [Pg.211] วา อาวุโส โอกาเส อชฺโฌกาเส วา ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกาย สนฺติฏฺฐนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! ढके हुए स्थान में या खुले स्थान में पुरुष के साथ अकेले खड़ी होने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตรา ภนฺเต ภิกฺขุนี ปฏิจฺฉนฺเน โอกาเส อชฺโฌกาเส จ ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺฐิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्य भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! वह अन्य भिक्षुणी ढके हुए स्थान में और खुले स्थान में पुरुष के साथ अकेले खड़ी थी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๒. อนฺธการวคฺค, ๘. อฏฺฐม สิกฺขาปุจฺฉา

२. अन्धकार वर्ग, 8. आठवीं शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – ทุคฺคหิเตน อาวุโส ทูปธาริเตน ปรํ อุชฺฌาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! गलत तरीके से ग्रहण किए गए और गलत तरीके से समझे गए (विषय) से दूसरे को दोष देने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตรา ภนฺเต ภิกฺขุนี ทุคฺคหิเตน ทูปธาริเตน ปรํ อุชฺฌาเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्य भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! वह अन्य भिक्षुणी गलत तरीके से ग्रहण किए गए और गलत तरीके से समझे गए (विषय) से दूसरे को दोष दे रही थी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๒. อนฺธการวคฺค, ๙. นวม สิกฺขาปุจฺฉา

२. अन्धकार वर्ग, 9. नौवीं शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อตฺตานํ [Pg.212] วา อาวุโส ปรํ วา นิรเยน วา พฺรหฺมจริเยน วา อภิสปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! स्वयं को या दूसरे को नरक या ब्रह्मचर्य (नाश) का शाप देने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต จณฺฑกาฬึ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, จณฺฑกาฬี ภนฺเต ภิกฺขุนี อตฺตานมฺปิ ปรมฺปิ นิรเยนปิ พฺรหฺมจริเยนปิ อภิสปิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में चण्डकाली भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! चण्डकाली भिक्षुणी ने स्वयं को और दूसरे को भी नरक और ब्रह्मचर्य (नाश) का शाप दिया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

๒. อนฺธการวคฺค, ๑๐. ทสม สิกฺขาปุจฺฉา

२. अन्धकार वर्ग, 10. दसवीं शिक्षा-पृच्छा।

ปุจฺฉา – อตฺตานํ [Pg.213] อาวุโส วธิตฺวา วธิตฺวา โรทนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! स्वयं को पीट-पीटकर रोने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต จณฺฑกาฬึ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, จณฺฑกาฬี ภนฺเต ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ ภณฺฑิตฺวา อตฺตานํ วธิตฺวา วธิตฺวา โรทิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में चण्डकाली भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! चण्डकाली भिक्षुणी ने भिक्षुणियों के साथ झगड़ा करके स्वयं को पीट-पीटकर रोया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. นคฺควคฺค, ๓. ตติย สิกฺขาปุจฺฉา

३. नग्नवर्ग, 3. तृतीय शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุนิยา [Pg.214] อาวุโส จีวรํ วิสิพฺเพตฺวา วา วิสิพฺพาเปตฺวา วา เนว สิพฺเพนฺติยา น สิพฺพาปนาย อุสฺสุกฺกํ กโรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! भिक्षुणी के चीवर को उधेड़कर या उधड़वाकर, न स्वयं सीने वाली और न सिलवाने का प्रयत्न करने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ถุลฺลนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา จีวรํ วิสิพฺพาเปตฺวา เนว สิพฺเพสิ น สิพฺพาปนาย อุสฺสุกฺกํ อกาสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में थुल्लनन्दा भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! थुल्लनन्दा भिक्षुणी ने भिक्षुणी के चीवर को उधड़वाकर न स्वयं सिया और न सिलवाने का प्रयत्न किया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๓. นคฺควคฺค, ๘. อฏฺฐม สิกฺขาปุจฺฉา

३. नग्नवर्ग, 8. अष्टम शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – อคาริกสฺส [Pg.215] วา อาวุโส ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สมณจีวรํ เทนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! गृहस्थ को या परिव्राजक को या परिव्राजिका को श्रमण-चीवर देने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ถุลฺลนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี อคาริกสฺส สมณจีวรํ อทาสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में थुल्लनन्दा भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! थुल्लनन्दा भिक्षुणी ने गृहस्थ को श्रमण-चीवर दिया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. ตุวฏฺฏวคฺค, ๑-๒. ปฐม, ทุติย สิกฺขาปุจฺฉา

४. तुवट्टवर्ग, 1-2. प्रथम, द्वितीय शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ทฺวินฺนํ อาวุโส ภิกฺขุนีนํ เอกมญฺเจ วา เอกตฺถรณปาวุรเณ วา ตุวฏฺเฏนฺตีนํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! दो भिक्षुणियों के एक ही मंच (बिस्तर) पर या एक ही बिछाने-ओढ़ने के वस्त्र में लेटने पर पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย ทฺเว เอกมญฺเจ ตุวฏฺเฏสุํ, เอกตฺถรณปาวุรเณ ตุวฏฺเฏสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुणियों को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! अनेक भिक्षुणियाँ दो-दो होकर एक ही मंच पर लेटीं, एक ही बिछाने-ओढ़ने के वस्त्र में लेटीं, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. ตุวฏฺฏวคฺค, ๓. ตติย สิกฺขาปุจฺฉา

४. तुवट्टवर्ग, 3. तृतीय शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุนิยา [Pg.216] อาวุโส สญฺจิจฺจ อผาสุํ กโรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! भिक्षुणी को जानबूझकर असुविधा पहुँचाने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ถุลฺลนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา สญฺจิจฺจ อผาสุํ อกาสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में थुल्लनन्दा भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! थुल्लनन्दा भिक्षुणी ने भिक्षुणी को जानबूझकर असुविधा पहुँचाई, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. ตุวฏฺฏวคฺค, ๔. จตุตฺถ สิกฺขาปุจฺฉา

४. तुवट्टवर्ग, 4. चतुर्थ शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ทุกฺขิตํ [Pg.217] อาวุโส สหชีวินึ เนว อุปฏฺเฐนฺติยา น อุปฏฺฐาปนาย อุสฺสุกฺกํ กโรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! बीमार सहजीविनी (साथ रहने वाली) की न स्वयं सेवा करने वाली और न सेवा कराने का प्रयत्न करने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ถุลฺลนนฺทํเยว ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ถุลฺลนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี ทุกฺขิตํ สหชีวินึ เนวอุปฏฺเฐสิ น อุปฏฺฐาปนาย อุสฺสุกฺกํ อกาสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में थुल्लनन्दा भिक्षुणी को ही आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! थुल्लनन्दा भिक्षुणी ने बीमार सहजीविनी की न स्वयं सेवा की और न सेवा कराने का प्रयत्न किया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. ตุวฏฺฏวคฺค, ๕. ปญฺจม สิกฺขาปุจฺฉา

४. तुवट्टवर्ग, 5. पञ्चम शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุนิยา [Pg.218] อาวุโส อุปสฺสยํ ทตฺวา กุปิตาย อนตฺตมนาย นิกฺกฑฺฒนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! भिक्षुणी को आवास देकर, क्रोधित और अप्रसन्न होकर उसे बाहर निकालने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ถุลฺลนนฺทํเยว ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ถุลฺลนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา อุปสฺสยํ ทตฺวา กุปิตา อนตฺตมนา นิกฺกฑฺฒิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में थुल्लनन्दा भिक्षुणी को ही आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! थुल्लनन्दा भिक्षुणी ने भिक्षुणी को आवास देकर, क्रोधित और अप्रसन्न होकर बाहर निकाल दिया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. ตุวฏฺฏวคฺค, ๖. ฉฏฺฐ สิกฺขาปุจฺฉา

४. तुवट्टवर्ग, 6. षष्ठ शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – สํสฏฺฐาย [Pg.219] อาวุโส ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! (गृहस्थों के साथ) संसर्ग रखने वाली भिक्षुणी के, तीसरी बार तक समझाने पर भी (उस व्यवहार को) न छोड़ने पर पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต จณฺฑกาฬึ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, จณฺฑกาฬี ภนฺเต ภิกฺขุนี สํสฏฺฐา วิหริ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में चण्डकाली भिक्षुणी को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! चण्डकाली भिक्षुणी संसर्ग (मेल-जोल) रखते हुए विहार करती थी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. ตุวฏฺฏวคฺค, ๗-๘. สตฺตม อฏฺฐม สิกฺขาปุจฺฉา

४. तुवट्टवर्ग, 7-8. सप्तम, अष्टम शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – อนฺโตรฏฺเฐ [Pg.220] วา อาวุโส ติโรรฏฺเฐ วา สาสงฺกสมฺมเต สปฺปฏิภเย อสตฺถิกาย จาริกํ จรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! राज्य के भीतर या राज्य के बाहर, शंकास्पद और भययुक्त (स्थानों) में बिना सार्थ (काफिले) के चारिका करने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย อนฺโตรฏฺเฐปิ ติโรรฏฺเฐปิ สาสงฺกสมฺมเต สปฺปฏิภเย อสตฺถิกาโย จาริกํ จรึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुणियों को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! अनेक भिक्षुणियों ने राज्य के भीतर और राज्य के बाहर भी, शंकास्पद और भययुक्त (स्थानों) में बिना सार्थ के चारिका की, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. ตุวฏฺฏวคฺค, ๙. นวม สิกฺขาปุจฺฉา

४. तुवट्टवर्ग, 9. नवम शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – อนฺโตวสฺสํ อาวุโส จาริกํ จรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! वर्षाकाल के भीतर चारिका करने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย อนฺโตวสฺสํ จาริกํ ปกฺกมึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में अनेक भिक्षुणियों को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! अनेक भिक्षुणियाँ वर्षाकाल के भीतर चारिका के लिए निकल गईं, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๔. ตุวฏฺฏวคฺค, ๑๐. ทสม สิกฺขาปุจฺฉา

४. तुवट्टवर्ग, 10. दशम शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – วสฺสํ [Pg.221] วุฏฺฐาย อาวุโส ภิกฺขุนิยา จาริกํ น ปกฺกมนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! वर्षावास पूरा कर चारिका के लिए प्रस्थान न करने वाली भिक्षुणी के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภํ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย วสฺสํวุฏฺฐา จาริกํ น ปกฺกมึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में बहुत सी भिक्षुणियों के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! बहुत सी भिक्षुणियाँ वर्षावास के बाद चारिका के लिए नहीं निकलीं, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया था।

ปุจฺฉา – กสฺส [Pg.222] อาวุโส วจนํ.

प्रश्न - आयुष्मान! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर - भन्ते! यह भगवान अर्हत सम्यक्सम्बुद्ध का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! यह किसके द्वारा लाया गया (परम्परा से प्राप्त) है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต วจนํ.

उत्तर - भन्ते! यह वचन परम्परा से प्राप्त है।

สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ…เป… สํคาเยยฺยาม.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने... आदि... हम संगायन करें।

๕. จิตฺตาคารวคฺค, ๑. ปฐม สิกฺขาปุจฺฉา

५. चित्तागारवग्ग, 1. प्रथम शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ยํ เตน อาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ราชาคารํ วา จิตฺตาคารํ วา อารามํ วา อุยฺยานํ วา โปกฺขรณึ วา ทสฺสนาย คจฺฉนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! उन भगवान... आदि... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा राजभवन या चित्रशाला या आराम या उद्यान या पुष्करिणी देखने के लिए जाने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.223] ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย ราชาคารมฺปิ จิตฺตาคารมฺปิ ทสฺสนาย คจฺฉึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुणियों के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुणियाँ राजभवन और चित्रशाला देखने के लिए गईं, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

๕. จิตฺตาคารวคฺค, ๔. จตุตฺถ สิกฺขาปุจฺฉา

५. चित्तागारवग्ग, 4. चतुर्थ शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – คิหิเวยฺยาวจฺจํ อาวุโส กโรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! गृहस्थों की सेवा (वैयावृत्य) करने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโยคิหิ เวยฺยาวจฺจํ อกํสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में बहुत सी भिक्षुणियों के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! बहुत सी भिक्षुणियों ने गृहस्थों की सेवा की, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

๕. จิตฺตาคารวคฺค, ๖. ฉฏฺฐ สิกฺขาปุจฺฉา

५. चित्तागारवग्ग, 6. षष्ठ शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – อคาริกสฺส [Pg.224] วา อาวุโส ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สหตฺถา ขาทนียํ โภชนียํ เทนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! गृहस्थ या परिव्राजक या परिव्राजिका को अपने हाथ से खाद्य या भोज्य पदार्थ देने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ถุลฺลนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี อคาริกสฺส สหตฺถา ขาทนียมฺปิ โภชนียมฺปิ อทาสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में थुल्लनन्दा भिक्षुणी के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! थुल्लनन्दा भिक्षुणी ने गृहस्थ को अपने हाथ से खाद्य और भोज्य पदार्थ दिया, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

๕. จิตฺตาคารวคฺค, ๙-๑๐. นวม, ทสม สิกฺขาปุจฺฉา

५. चित्तागारवग्ग, 9-10. नवम और दशम शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ติรจฺฉานวิชฺชํ อาวุโส ปริยาปุณนฺติยา จ วาเจนฺติยา จ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! तिरच्छान-विद्या (सांसारिक विद्या) सीखने और सिखाने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย ติรจฺฉานวิชฺชํ ปริยาปุณึสุเจว วาเจสุญฺจ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुणियों के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुणियों ने तिरच्छान-विद्या सीखी और सिखाई भी, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุ [Pg.225] ปน อาวุโส ตาทิสํ ติรจฺฉานวิชฺชํ ปริยาปุณนฺโต จ วาเจนฺโต จ กึ นาม อาปตฺตึ อาปชฺชติ.

प्रश्न - आयुष्मान! यदि भिक्षु वैसी तिरच्छान-विद्या सीखता या सिखाता है, तो उसे कौन सी आपत्ति होती है?

วิสฺสชฺชนา – ทุกฺกฏํ ภนฺเต อาปตฺตึ อาปชฺชติ.

उत्तर - भन्ते! उसे दुष्कृत (दुक्कट) की आपत्ति होती है।

๖. อารามวคฺค, ๑. ปฐม สิกฺขาปุจฺฉา

६. आरामवग्ग, 1. प्रथम शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ชานํ อาวุโส สภิกฺขุกํ อารามํ อนาปุจฺฉา ปวิสนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! जानते हुए कि आराम (विहार) में भिक्षु हैं, बिना पूछे प्रवेश करने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย อารามํ อนาปุจฺฉา ปวิสึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में बहुत सी भिक्षुणियों के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! बहुत सी भिक्षुणियाँ बिना पूछे आराम में प्रविष्ट हुईं, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

๖. อารามวคฺค, ๒. ทุติย สิกฺขาปุจฺฉา

६. आरामवग्ग, 2. द्वितीय शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุํ [Pg.226] อาวุโส อกฺโกสนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! भिक्षु को अपशब्द कहने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย อายสฺมนฺตํ อุปาลึ อกฺโกสึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! वैशाली में षड्वर्गीय भिक्षुणियों के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुणियों ने आयुष्मान उपालि को अपशब्द कहे, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

๖. อารามวคฺค, ๓. ตติย สิกฺขาปุจฺฉา

६. आरामवग्ग, 3. तृतीय शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – จณฺฑิกตาย [Pg.227] อาวุโส คณํ ปริภาสนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! क्रोधवश संघ (गण) की निंदा करने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ถุลฺลนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี จณฺฑิกตาย คณํ ปริภาสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में थुल्लनन्दा भिक्षुणी के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! थुल्लनन्दा भिक्षुणी ने क्रोधवश संघ की निंदा की, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

๖. อารามวคฺค, ๕. ปญฺจม สิกฺขาปุจฺฉา

६. आरामवग्ग, 5. पाँचवाँ शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – กุลํ [Pg.228] อาวุโส มจฺฉรายนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! कुल (परिवार) के प्रति ईर्ष्या (मत्सर) करने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आधार बनाकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตรา ภนฺเต ภิกฺขุนี กุลํ มจฺฉรายิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्यतम भिक्षुणी को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! एक अन्यतम भिक्षुणी ने कुल के प्रति ईर्ष्या की थी, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๖. อารามวคฺค, ๖. ฉฏฺฐ สิกฺขาปุจฺฉา

६. आरामवग्ग, 6. छठा शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – อภิกฺขุเก [Pg.229] อาวุโส อาวาเส วสฺสํ วสนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! भिक्षु-रहित आवास में वर्षावास करने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आधार बनाकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย อภิกฺขุเก อาวาเส วสฺสํ วสึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुणियों को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! अनेक भिक्षुणियों ने भिक्षु-रहित आवास में वर्षावास किया था, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๖. อารามวคฺค, ๗. สตฺตม สิกฺขาปุจฺฉา

६. आरामवग्ग, 7. सातवाँ शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – วสฺสํ [Pg.230] วุฏฺฐาย อาวุโส ภิกฺขุนิยา อุภโตสงฺเฆ ตีหิ ฐาเนหิ น ปวาเรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! वर्षावास पूरा करने के बाद दोनों संघों में तीन स्थानों से प्रवारणा न करने वाली भिक्षुणी के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आधार बनाकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย วสฺสํ วุฏฺฐา ภิกฺขุสงฺฆํ น ปวาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुणियों को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! अनेक भिक्षुणियों ने वर्षावास पूरा कर भिक्षु-संघ से प्रवारणा नहीं की थी, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๖. อารามวคฺค, ๘. อฏฺฐม สิกฺขาปุจฺฉา

६. आरामवग्ग, 8. आठवाँ शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – โอวาทาย วา อาวุโส สํวาสาย วา นคจฺฉนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! ओवाद (उपदेश) के लिए या संवास के लिए न जाने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आधार बनाकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย โอวาทํ นคจฺฉึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! शाक्यों में षड्वर्गीय भिक्षुणियों को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुणियाँ ओवाद के लिए नहीं गई थीं, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๖. อารามวคฺค, ๙. นวม สิกฺขาปุจฺฉา

६. आरामवग्ग, 9. नवाँ शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – อุโปสถมฺปิ [Pg.231] อาวุโส น ปุจฺฉนฺติยา โอวาทมฺปิ น ยาจนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! उपोसथ के बारे में न पूछने वाली और ओवाद की याचना न करने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आधार बनाकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย อุโปสถํ น ปุจฺฉึสุ, โอวาทมฺปิ น ยาจึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुणियों को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! अनेक भिक्षुणियों ने न उपोसथ के बारे में पूछा और न ही ओवाद की याचना की, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๗. คพฺภินีวคฺค, ๑-๒. ปฐม, ทุติย สิกฺขาปุจฺฉา

७. गब्भिनीवग्ग, 1-2. पहला और दूसरा शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – คพฺภินึ วา อาวุโส ปายนฺตึ วา วุฏฺฐาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! गर्भवती या स्तनपान कराने वाली (स्त्री) को उपसम्पदा देने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आधार बनाकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.232] ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย คพฺภินึ วุฏฺฐาเปสุํ, ปายนฺตึ วุฏฺฐาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुणियों को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! अनेक भिक्षुणियों ने गर्भवती को उपसम्पदा दी और स्तनपान कराने वाली को उपसम्पदा दी, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๗. คพฺภินีวคฺค, ๓. ตติย สิกฺขาปุจฺฉา

७. गब्भिनीवग्ग, 3. तीसरा शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ทฺเว วสฺสานิ อาวุโส ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! दो वर्षों तक छह धर्मों में बिना प्रशिक्षित शिक्षमाणा को उपसम्पदा देने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आधार बनाकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुणियों को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! अनेक भिक्षुणियों ने दो वर्षों तक छह धर्मों में बिना प्रशिक्षित शिक्षमाणा को उपसम्पदा दी थी, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๘. กุมารีภูตวคฺค, ๙. นวม สิกฺขาปุจฺฉา

८. कुमारीभूतवग्ग, 9. नवाँ शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ปุริสสํสฏฺฐํ [Pg.233] อาวุโส กุมารกสํสฏฺฐํ จณฺฑึ โสกาวาสํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! पुरुषों के साथ संसर्ग रखने वाली, बालकों के साथ संसर्ग रखने वाली, क्रोधी और शोक में डूबी रहने वाली शिक्षमाणा को उपसम्पदा देने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आधार बनाकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ถุลฺลนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี ปุริสสํสฏฺฐํ กุมารกสํสฏฺฐํ จณฺฑึ โสกาวาสํ จณฺฑกาฬึ เสกฺขมานํ วุฏฺฐาเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में थुल्लनन्दा भिक्षुणी को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! थुल्लनन्दा भिक्षुणी ने पुरुषों के साथ संसर्ग रखने वाली, बालकों के साथ संसर्ग रखने वाली, क्रोधी और शोक में डूबी रहने वाली चण्डकाली शिक्षमाणा को उपसम्पदा दी थी, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๘. กุมารีภูตวคฺค, ๑๐. ทสม สิกฺขาปุจฺฉา

८. कुमारीभूतवग्ग, 10. दसवाँ शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – มาตาปิตูหิ [Pg.234] วา อาวุโส สามิเกน วา อนนุญฺญาตํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! माता-पिता या पति द्वारा अनुमति न दी गई शिक्षमाणा को उपसम्पदा देने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आधार बनाकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ถุลฺลนนฺทา ภนฺเต ภิกฺขุนี มาตาปิตูหิปิ สามิเกนปิ อนนุญฺญาตํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में थुल्लनन्दा भिक्षुणी को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! थुल्लनन्दा भिक्षुणी ने माता-पिता और पति द्वारा अनुमति न दी गई शिक्षमाणा को उपसम्पदा दी थी, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๙. ฉตฺตุปาหนวคฺค, ๑-๒. ปฐม, ทุติย สิกฺขาปุจฺฉา

९. छत्तुपाहनवग्ग, 1-2. पहला और दूसरा शिक्षा-प्रश्न।

ปุจฺฉา – ฉตฺตุปาหนํ อาวุโส ธาเรนฺติยา จ ยาเนน ยายนฺติยา จ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! छाता और जूता धारण करने वाली तथा सवारी से जाने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आधार बनाकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย ฉตฺตุปาหนํ ธาเรสุํ, ยาเนน ยายึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुणियों को आधार बनाकर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुणियों ने छाता और जूता धारण किया था और सवारी से गई थीं, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

๙. ฉตฺตุปาหนวคฺค, ๔. จตุตฺถ สิกฺขาปุจฺฉา

९. छत्तुपाहनवग्ग, 4. चौथी शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อิตฺถาลงฺการํ [Pg.235] อาวุโส ธาเรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! स्त्रियों के आभूषण धारण करने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย อิตฺถาลงฺการํ ธาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुणियों को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुणियों ने स्त्रियों के आभूषण धारण किए थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุ ปน อาวุโส ปุริสาลงฺการํ ธาเรนฺโต กึ นาม อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺย.

प्रश्न – आयुष्मान्! यदि भिक्षु पुरुषों के आभूषण धारण करे, तो उसे कौन सी आपत्ति होगी?

วิสฺสชฺชนา – ทุกฺกฏํ ภนฺเต อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺย.

उत्तर – भन्ते! उसे दुष्कृत (दुक्कट) आपत्ति होगी।

๙. ฉตฺตุปาหนวคฺค, ๕. ปญฺจม สิกฺขาปุจฺฉา

९. छत्तुपाहनवग्ग, 5. पाँचवीं शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – คนฺธวณฺณเกน [Pg.236] อาวุโส นหายนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! गन्ध और वर्णक (उबटन) से स्नान करने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย คนฺธวณฺณเกน นหายึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुणियों को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुणियों ने गन्ध और वर्णक से स्नान किया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๙. ฉตฺตุปาหนวคฺค, ๑๑. เอกาทสม สิกฺขาปุจฺฉา

९. छत्तुपाहनवग्ग, 11. ग्यारहवीं शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – ภิกฺขุสฺส อาวุโส ปุรโต อนาปุจฺฉา อาสเน นิสีทนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! भिक्षु के सामने बिना पूछे आसन पर बैठने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย ภิกฺขุสฺส ปุรโต อนาปุจฺฉา อาสเน นิสีทึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत सी भिक्षुणियों को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! बहुत सी भिक्षुणियाँ भिक्षु के सामने बिना पूछे आसन पर बैठ गईं, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

๙. ฉตฺตุปาหนวคฺค, ๑๒. ทฺวาทสม สิกฺขาปุจฺฉา

९. छत्तुपाहनवग्ग, 12. बारहवीं शिक्षा-पृच्छा

ปุจฺฉา – อโนกาสกตํ [Pg.237] อาวุโส ภิกฺขุํ ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! बिना अनुमति लिए (अनवकाशकृत) भिक्षु से प्रश्न पूछने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाचित्तिय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย อโนกาสกตํ ภิกฺขุํ ปญฺหํ ปุจฺฉึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत सी भिक्षुणियों को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! बहुत सी भिक्षुणियों ने बिना अनुमति लिए भिक्षु से प्रश्न पूछे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – สปฺปึ วา อาวุโส เตลํ วา มธุํ วา ผาณิตํ วา มจฺฉํ วา มํสํ วา ขีรํ วา ทธึ วา วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชนฺติยา ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! घी, तेल, मधु, फाणित (गुड़), मछली, मांस, दूध या दही माँगकर खाने वाली (भिक्षुणी) के लिए पाटिदेसनीय कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขุนิโย สปฺปิมฺปิ เตลมฺปิ มธุมฺปิ ผาณิตมฺปิ มจฺฉมฺปิ มํสมฺปิ ขีรมฺปิ ทธิมฺปิ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुणियों को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुणियों ने घी, तेल, मधु, फाणित, मछली, मांस, दूध और दही माँगकर खाया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – จตุนฺนํ [Pg.238] อาวุโส วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान्! चार विपत्तियों में से यह कौन सी विपत्ति है?

วิสฺสชฺชนา – อาจารวิปตฺติ ภนฺเต.

उत्तर – भन्ते! यह आचार-विपत्ति है।

ปุจฺฉา – ฉนฺนํ อาวุโส อาปตฺติสมุฏฺฐานานํ กติหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ.

प्रश्न – आयुष्मान्! छह आपत्ति-समुत्थानों में से कितने समुत्थानों से यह उत्पन्न होती है?

วิสฺสชฺชนา – จตูหิ ภนฺเต สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ, สิยา กายโต สมุฏฺฐาติ, นวาจโต นจิตฺตโต, สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺฐาติ, นจิตฺตโต, สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ, นวาจโต, สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ, อิเมหิ ภนฺเต จตูหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ.

उत्तर – भन्ते! यह चार समुत्थानों से उत्पन्न होती है: कभी केवल काय से उत्पन्न होती है, न वाणी से न चित्त से; कभी काय और वाणी से उत्पन्न होती है, चित्त से नहीं; कभी काय और चित्त से उत्पन्न होती है, वाणी से नहीं; कभी काय, वाणी और चित्त तीनों से उत्पन्न होती है। भन्ते! इन चार समुत्थानों से यह उत्पन्न होती है।

ปุจฺฉา – กา [Pg.239] อาวุโส วิปตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान्! विपत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – อสํวโร ภนฺเต วิปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! असंयम (असंवर) ही विपत्ति है।

ปุจฺฉา – กา อาวุโส สมฺปตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान्! सम्पत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – สํวโร ภนฺเต สมฺปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! संयम (संवर) ही सम्पत्ति है।

ปุจฺฉา – กา [Pg.240] อาวุโส ปฏิปตฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान्! प्रतिपत्ति क्या है?

วิสฺสชฺชนา – น เอวรูปํ กริสฺสามีติ ยาวชีวํ อาปาณโกฏิกํ สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, อยํ ภนฺเต ปฏิปตฺติ.

उत्तर – भन्ते! 'मैं ऐसा नहीं करूँगा'—इस प्रकार जीवन भर के लिए (प्राण रहने तक) शिक्षापदों को ग्रहण कर उनमें जो शिक्षा ग्रहण करता है, वही प्रतिपत्ति है।

ปุจฺฉา – กสฺส อาวุโส วจนํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर – भन्ते! यह भगवान् अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध का वचन है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! यह किसके द्वारा लाया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर – भन्ते! यह गुरु-शिष्य परम्परा द्वारा लाया गया है।

สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ…เป… สํคาเยยฺยาม.

भन्ते! संघ मेरी बात सुने... आदि... हम संगायन करें।

มหาวคฺคปาฬิ

महावग्गपालि

สํคายนสฺส ปุจฺฉา วิสฺสชฺชนา

संगायन के प्रश्न और उत्तर

ปุจฺฉา – อุภโต [Pg.1] วิภงฺคานนฺตรํ อาวุโส โปราณเกหิ สํคีติการมหาเถเรหิ กํ นาม ปาวจนํ สํคีตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! दोनों विभंगों के पश्चात् प्राचीन संगीतिकार महास्थविरों ने किस प्रवचन का संगायन किया?

วิสฺสชฺชนา – อุภโต วิภงฺคานนฺตรํ ภนฺเต โปราณเกหิ สํคีติการมหาเถเรหิ ขนฺธกา สํคีตา.

उत्तर – भन्ते! दोनों विभंगों के पश्चात् प्राचीन संगीतिकार महास्थविरों ने खन्धकों का संगायन किया।

ปุจฺฉา – เต ปน อาวุโส ขนฺธกา วคฺคเภเทน กติวิธา.

प्रश्न – आयुष्मान! वे खन्धक वर्गों के भेद से कितने प्रकार के हैं?

วิสฺสชฺชนา – เต [Pg.2] ปน ภนฺเต ขนฺธกา ทุวิธา วคฺคเภเทน มหาวคฺโค จูฬวคฺโคติ.

उत्तर – भन्ते! वे खन्धक वर्गों के भेद से दो प्रकार के हैं - महावग्ग और चुल्लवग्ग।

ปุจฺฉา – มหาวคฺเค อาวุโส กติ ขนฺธกา ปริยาปนฺนา.

प्रश्न – आयुष्मान! महावग्ग में कितने खन्धक सम्मिलित हैं?

วิสฺสชฺชนา – มหาวคฺเค ภนฺเต ทสขนฺธกา ปริยาปนฺนา, เสยฺยถิทํ, มหาขนฺธโก อุโปสถกฺขนฺธโก วสฺสูปนายิกกฺขนฺธโก ปวารณากฺขนฺธโก จมฺมกฺขนฺธโก เภสชฺชกฺขนฺธโก กถินกฺขนฺธโก จีวรกฺขนฺธโก จมฺเปยฺยกฺขนฺธโก โกสมฺพกกฺขนฺธโกติ.

उत्तर – भन्ते! महावग्ग में दस खन्धक सम्मिलित हैं, जैसे कि - महाखन्धक, उपोसथखन्धक, वस्सूपनायिकखन्धक, पवारणाखन्धक, चम्मखन्धक, भेसज्जखन्धक, कठिनखन्धक, चीवरखन्धक, चम्पेय्यखन्धक और कोसम्बकखन्धक।

ปุจฺฉา – มหาขนฺธเก อาวุโส พหู กถาโย, กตมา ตาสํ อาทิกถา.

प्रश्न – आयुष्मान! महाखन्धक में बहुत सी कथाएँ हैं, उनमें से आदि कथा कौन सी है?

วิสฺสชฺชนา – มหาขนฺธเก ภนฺเต โพธิกถา อาทิ.

उत्तर – भन्ते! महाखन्धक में बोधिकथा आदि है।

มหาขนฺธก

महाखन्धक

มหาโพธิปุจฺฉา

महाबोधि प्रश्न

ปุจฺฉา – ตสฺมาติห [Pg.3] อาวุโส ตโต ปฏฺฐาย ตํ ปุจฺฉิสฺสามิ, ภควา อาวุโส ปฐมาภิสมฺพุทฺธกาเล กตฺถ กีวจีรํ เกนากาเรน วิหาสิ.

प्रश्न – आयुष्मान! इसलिए मैं आपसे वहीं से आरम्भ कर पूछता हूँ, आयुष्मान! भगवान् ने प्रथम अभिसंबुद्ध होने के समय कहाँ, कितने समय तक और किस प्रकार विहार किया?

วิสฺสชฺชนา – ภควา ภนฺเต ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ โพธิรุกฺขมูเล สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน วิหาสิ วิมุตฺติสุขํ ปฏิสํเวที.

उत्तर – भन्ते! भगवान् ने प्रथम अभिसंबुद्ध होने पर बोधिवृक्ष के मूल में सात दिनों तक एक ही पर्यङ्क (पालथी) से विहार किया और विमुक्ति-सुख का अनुभव किया।

ปุจฺฉา – ตทา อาวุโส ภควา กีทิสํ ธมฺมํ มนสิกตฺวา กีทิสํ อุทานํ อุทาเนสิ.

प्रश्न – आयुष्मान! तब भगवान् ने किस प्रकार के धर्म का मनन कर कैसा उदान प्रकट किया?

วิสฺสชฺชนา – ตทา ภนฺเต ภควา รตฺติยา ปฐมํ ยามํ รตฺติยา มชฺฌิมํ ยามํ รตฺติยา ปจฺฉิมํ ยามํ ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ อนุโลมํ ปฏิโลมํ มนสิกตฺวา ตีณิ อุทานานิ อุทาเนสิ.

उत्तर – भन्ते! तब भगवान् ने रात्रि के प्रथम याम, रात्रि के मध्यम याम और रात्रि के पश्चिम याम में प्रतीत्यसमुत्पाद का अनुलोम और प्रतिलोम क्रम से मनन कर तीन उदान प्रकट किए।

อชปาล

अजपाल

ปุจฺฉา – ตสฺส [Pg.4] อาวุโส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ภควา กตฺถ วิหาสิ.

प्रश्न – आयुष्मान! उस सात दिन के बीतने पर भगवान् कहाँ विहरे?

วิสฺสชฺชนา – ตสฺส ภนฺเต สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ภควา อชปาล นิคฺโรธมูเล วิหาสิ, สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน วิหาสิ วิมุตฺติสุขํ ปฏิสํเวที.

उत्तर – भन्ते! उस सात दिन के बीतने पर भगवान् अजपाल निग्रोध के मूल में विहरे, सात दिनों तक एक ही पर्यङ्क से विहार किया और विमुक्ति-सुख का अनुभव किया।

มุจลินฺทา

मुचलिन्द

ปุจฺฉา – ตสฺสปิ อาวุโส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ภควา กตฺถ วิหาสิ.

प्रश्न – आयुष्मान! उस सात दिन के बीतने पर भी भगवान् कहाँ विहरे?

วิสฺสชฺชนา – ตสฺส [Pg.5] ภนฺเต สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ภควา มุจลินฺทมูเล สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน นิสีทิ.

उत्तर – भन्ते! उस सात दिन के बीतने पर भगवान् मुचलिन्द के मूल में सात दिनों तक एक ही पर्यङ्क से बैठे रहे।

ปุจฺฉา – ตสฺสปิ อาวุโส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ภควา กตฺถ วิหาสิ.

प्रश्न – आयुष्मान! उस सात दिन के बीतने पर भी भगवान् कहाँ विहरे?

วิสฺสชฺชนา – ตสฺสปิ ภนฺเต สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ภควา ราชายตนมูเล สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน นิสีทิ วิมุตฺติสุขํ ปฏิสํเวที.

उत्तर – भन्ते! उस सात दिन के बीतने पर भी भगवान् राजायतन के मूल में सात दिनों तक एक ही पर्यङ्क से बैठे रहे और विमुक्ति-सुख का अनुभव किया।

ปุจฺฉา – ตสฺสปิ [Pg.6] อาวุโส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ภควา กตฺถ วิหาสิ.

प्रश्न – आयुष्मान! उस सात दिन के बीतने पर भी भगवान् कहाँ विहरे?

วิสฺสชฺชนา – ตสฺส ภนฺเต สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ภควา ปุนเทว อชปาลนิคฺโรธมูเล วิหาสิ.

उत्तर – भन्ते! उस सात दिन के बीतने पर भगवान् पुनः अजपाल निग्रोध के मूल में विहरे।

ปุจฺฉา – ตสฺมึ ปน อาวุโส อชปาลนิคฺโรเธ วิหรนฺตสฺส ภควโต กถํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ.

प्रश्न – आयुष्मान! उस अजपाल निग्रोध के नीचे विहार करते हुए भगवान् के मन में कैसा विचार उत्पन्न हुआ?

วิสฺสชฺชนา – ตสฺมึ ปน ภนฺเต อชปาลนิคฺโรเธ วิหรนฺตสฺส ภควโต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส ธมฺมคมฺภีรตาปฏิสํยุตฺโต เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ.

उत्तर – भन्ते! उस अजपाल निग्रोध के नीचे विहार करते हुए, एकान्त में ध्यानमग्न भगवान् के मन में धर्म की गम्भीरता से संबंधित ऐसा विचार उत्पन्न हुआ।

อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม คมฺภีโร ทุทฺทโส อรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจรา นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย.

"मैंने यह जो धर्म प्राप्त किया है, वह गम्भीर है, दुर्दर्श है, दुरनुबोध है, शान्त है, प्रणीत है, अतर्कावचर है, निपुण है और पण्डितों द्वारा ही वेदनीय है।"

อาลยรามาโข [Pg.7] ปนายํ ปชา อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา,

"किन्तु यह प्रजा आलय में रमण करने वाली, आलय में रत रहने वाली और आलय में ही प्रमुदित रहने वाली है।"

สหมฺปติ พฺรหฺมา

सहम्पति ब्रह्मा

ปุจฺฉา – กถํ อาวุโส ตทา ธมฺมเทสนาย พฺรหฺมยาจนา จ ภควโต ปฏิญฺญาจ อโหสิ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! तब धर्मदेशना के लिए ब्रह्मा की याचना और भगवान की प्रतिज्ञा कैसे हुई?

วิสฺสชฺชนา – เทเสตุ ภนฺเต ภควา ธมฺมํ, เทเสตุ สุคโต ธมฺมํ, สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโรติ อิติ ภนฺเต พฺรหฺมุโน ธมฺมเทสนาย ยาจนา อโหสิ,

उत्तर – भन्ते! भगवान धर्म का उपदेश दें, सुगत धर्म का उपदेश दें। ऐसे प्राणी हैं जिनकी आँखों में धूल कम है, जो धर्म को न सुनने के कारण नष्ट हो रहे हैं, वे धर्म को जानने वाले होंगे। भन्ते! इस प्रकार ब्रह्मा की धर्मदेशना के लिए याचना हुई,

‘‘อปารุตา เตสํ อมตสฺส ทฺวารา,เย โสตวนฺโต ปมุญฺจนฺตุ สทฺธํ;

วิหึสสญฺญี ปคุณํ นภาสึ,ธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม’’ติ.

“उनके लिए अमृत के द्वार खुल गए हैं, जो सुनने वाले हैं वे अपनी श्रद्धा प्रकट करें। हे ब्रह्मा! हिंसा की आशंका से मैंने मनुष्यों के बीच इस प्रणीत (उत्कृष्ट) धर्म का उपदेश नहीं दिया था।”

เอวํ โข ภนฺเต ภควโต ธมฺมเทสนาย ปฏิญฺญา จ อโหสิ.

भन्ते! इस प्रकार भगवान की धर्मदेशना के लिए प्रतिज्ञा हुई।

นสฺสติ [Pg.8] วต โลโก…

निश्चित ही लोक नष्ट हो रहा है...

เทเสตุ ภนฺเต ภควา ธมฺมํ…

भन्ते! भगवान धर्म का उपदेश दें...

อปารุตา เตสํ อมตสฺส ทฺวารา,เย โสตวนฺโต ปมุญฺจนฺตุ สทฺธํ.

उनके लिए अमृत के द्वार खुल गए हैं, जो सुनने वाले हैं वे अपनी श्रद्धा प्रकट करें।

ปุจฺฉา – เอวํ [Pg.9] โข อาวุโส ภควา ธมฺมเทสนาย ปฏิญฺญํ กตฺวา ปฐมํ ธมฺมํ เทเสนฺโต กตฺถ กีทิสํ ธมฺมํ กสฺส เทเสสิ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! इस प्रकार भगवान ने धर्मदेशना की प्रतिज्ञा करके, प्रथम धर्मोपदेश देते हुए, कहाँ, किस प्रकार का धर्म और किसे उपदेश दिया?

วิสฺสชฺชนา – พาราณสิยํ ภนฺเต อิสิปตเน มิคทาเย ปญฺจวคฺคิย ภิกฺขุปมุขานํ พฺรหฺมคณานํ ธมฺมจกฺกปวตฺตนสุตฺตํ เทเสสิ.

उत्तर – भन्ते! वाराणसी के ऋषिपतन मृगदाव में पंचवर्गीय भिक्षुओं को प्रमुख रखते हुए ब्रह्मगणों को 'धम्मचक्कपवत्तन सुत्त' का उपदेश दिया।

ปุจฺฉา – ตสฺมึ [Pg.10] โข ปน อาวุโส ธมฺมจกฺกปวตฺตนสุตฺเต เทสิยมาเน มนุสฺสโลเก กสฺส ธมฺมาภิสมโย อโหสิ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! उस धम्मचक्कपवत्तन सुत्त के उपदेश दिए जाते समय मनुष्य लोक में किसे धर्माभिसमय (धर्म का साक्षात्कार) हुआ?

วิสฺสชฺชนา – อายสฺมโต ภนฺเต โกณฺฑญฺญสฺส ธมฺมาภิสมโย อโหสิ.

उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् कौण्डिन्य को धर्माभिसमय हुआ।

ปุจฺฉา – กถํ นุ โข อาวุโส อิมสฺมึ พุทฺธสาสเน ปฐมํ ปพฺพชฺชา จ อุปสมฺปทา จ อโหสิ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! इस बुद्ध शासन में प्रथम प्रव्रज्या और उपसम्पदा कैसे हुई?

วิสฺสชฺชนา – อิมสฺมึ ภนฺเต พุทฺธสาสเน ปฐมํ เอหิภิกฺขุปสมฺปทา อโหสิ.

उत्तर – भन्ते! इस बुद्ध शासन में प्रथम 'एहि भिक्षु' उपसम्पदा हुई।

ลเภยฺยาหํ [Pg.11] ภนฺเต ภควโต สนฺติเก ปพฺพชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปทํ.

“भन्ते! मैं भगवान के सान्निध्य में प्रव्रज्या प्राप्त करूँ, उपसम्पदा प्राप्त करूँ।”

เอหิ ภิกฺขุ สฺวาขาโต ธมฺโม, จร พฺรหฺมจริยํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย.

“आओ भिक्षु! धर्म स्वाख्यात (भली-भाँति कहा गया) है; दुःख के पूर्ण अंत के लिए सम्यक् रूप से ब्रह्मचर्य का पालन करो।”

ปุจฺฉา – อิตเรสํ ปน อาวุโส จตุนฺนํ ปญฺจวคฺคิยานํ กทา ธมฺมาภิสมโย อโหสิ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! शेष चार पंचवर्गीय भिक्षुओं को धर्माभिसमय कब हुआ?

วิสฺสชฺชนา – ปาฏิปเท ภนฺเต ทิวเส อายสฺมโต วปฺปสฺส, ทุติเย ภนฺเต ทิวเส อายสฺมโต ภทฺทิยสฺส, ตติเย ภนฺเต ทิวเส อายสฺมโต มหานามสฺส, จตุตฺเถ ภนฺเต ทิวเส อายสฺมโต อสฺสชิสฺส ธมฺมาภิสมโย อโหสิ.

उत्तर – भन्ते! प्रतिपदा के दिन आयुष्मान् वप्प को, दूसरे दिन आयुष्मान् भद्दिय को, तीसरे दिन आयुष्मान् महानाम को और चौथे दिन आयुष्मान् अस्सजि को धर्माभिसमय हुआ।

ปุจฺฉา – สพฺเพสมฺปิ [Pg.12] อาวุโส เตสํ ปญฺจวคฺคิยานํ ภิกฺขูนํ กทา อรหตฺตปตฺติ โหติ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! उन सभी पंचवर्गीय भिक्षुओं को अर्हत्व की प्राप्ति कब हुई?

วิสฺสชฺชนา – สพฺเพสมฺปิ ภนฺเต เตสํ ปญฺจวคฺคิยานํ ภิกฺขูนํ ปกฺขสฺส ปญฺจมิยํ อนตฺตลกฺขณสุตฺเต เทสิยมาเน อรหตฺตปตฺติ โหติ.

उत्तर – भन्ते! पक्ष की पंचमी तिथि को 'अनत्तलक्खण सुत्त' के उपदेश दिए जाते समय उन सभी पंचवर्गीय भिक्षुओं को अर्हत्व की प्राप्ति हुई।

ปุจฺฉา – กทา อาวุโส ภควตา ภิกฺขู ตตฺถ ตตฺถ จาริกํ จริตฺวา ธมฺมเทสนตฺถาย เปสิตา.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! भगवान ने भिक्षुओं को धर्मोपदेश के लिए यहाँ-वहाँ चारिका करने हेतु कब भेजा?

วิสฺสชฺชนา – ยสปฺปมุขานํ ภนฺเต จตุปญฺญาส สหายกานํ ปพฺพชิตกาเล ภควตา ภิกฺขู ตตฺถ ตตฺถ จาริกํ จริตฺวา ธมฺมเทสนตฺถาย เปสิตา.

उत्तर – भन्ते! यश को प्रमुख रखते हुए चौवन (54) मित्रों के प्रव्रजित होने के समय भगवान ने भिक्षुओं को यहाँ-वहाँ चारिका करने और धर्मोपदेश देने के लिए भेजा।

สรณคมน

शरणगमन

ปุจฺฉา – กทา [Pg.13] อาวุโส ภควตา ตีหิ สรณคมเนหิ ปพฺพชฺชูป สมฺปทา อนุญฺญาโต อโหสิ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! भगवान ने तीन शरणगमनों द्वारा प्रव्रज्या और उपसम्पदा की अनुमति कब दी?

วิสฺสชฺชนา – ยสปฺปมุขานํ ภนฺเต จตุปญฺญาสาย คิหิ สหายกานํ ปพฺพชิตฺวา ตตฺถ ตตฺถ จาริกํ จริตฺวา ธมฺมเทสนตฺถาย เปสิตกาเล ภควตา ตีหิ สรณคมเนหิ ปพฺพชฺชา จ อุปสมฺปทา จ อนุญฺญาตา.

उत्तर – भन्ते! यश को प्रमुख रखते हुए चौवन गृहस्थ मित्रों के प्रव्रजित होकर यहाँ-वहाँ चारिका करने और धर्मोपदेश के लिए भेजे जाने के समय भगवान ने तीन शरणगमनों द्वारा प्रव्रज्या और उपसम्पदा की अनुमति दी।

อนุชานามิ [Pg.14] ภิกฺขเว ตุมฺเหว ทานิ ตาสุ ตาสุ ทิสาสุ เตสุ เตสุ ชนปเทสุ ปพฺพาเชถ อุปสมฺปาเทถ.

“भिक्षुओं! मैं अनुमति देता हूँ, अब तुम ही उन-उन दिशाओं में और उन-उन जनपदों में प्रव्रज्या दो और उपसम्पदा दो।”

ปุจฺฉา – ภควตา อาวุโส ภิกฺขูนํ อาราโม ปฏิคฺคณฺหิตุํ กตฺถ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาโต.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! भगवान ने भिक्षुओं के लिए आराम (विहार) स्वीकार करने की अनुमति कहाँ और किस अवसर पर दी?

วิสฺสชฺชนา – ภควตา ภนฺเต ภิกฺขูนํ อารามํ ปฏิคฺคณฺหิตุํ ราชคเห อนุญฺญาโต, ราชา ภนฺเต มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส เวฬุวนํ อุยฺยานํ อทาสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาโต.

उत्तर – भन्ते! भगवान ने भिक्षुओं के लिए आराम स्वीकार करने की अनुमति राजगृह में दी। भन्ते! मगधराज श्रेणिय बिम्बिसार ने बुद्ध प्रमुख भिक्षु संघ को वेणुवन उद्यान दान में दिया, उस अवसर पर यह अनुमति दी गई।

เอตาหํ [Pg.15] ภนฺเต เวฬุวนํ อุยฺยานํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทมฺมิ –

“भन्ते! मैं यह वेणुवन उद्यान बुद्ध प्रमुख भिक्षु संघ को देता हूँ—”

อนุชานามิ ภิกฺขเว อารามํ.

भिक्षुओं, मैं आराम (विहार) की अनुमति देता हूँ।

ปุจฺฉา – กถญฺจ [Pg.16] อาวุโส ทฺวินฺนํ อคฺคสาวกานํ ปพฺพชฺชูปสมฺปทา อโหสิ.

प्रश्न – आयुष्मान, दो अग्रश्रावकों की प्रव्रज्या और उपसम्पदा कैसे हुई?

วิสฺสชฺชนา – ทฺวินฺนํ ภนฺเต อคฺคสาวกานํ เอหิ ภิกฺขุปสมฺปทา อโหสิ.

उत्तर – भन्ते, दो अग्रश्रावकों की 'एहि भिक्खु' उपसम्पदा हुई।

วิปฺปสนฺนานิ [Pg.17] โข เต อาวุโส อินฺทฺริยานิ.

आयुष्मान, आपकी इन्द्रियाँ बहुत प्रसन्न (निर्मल) हैं।

กํสิ ตฺวํ อาวุโส อุทฺทิสฺส ปพฺพชิโต.

आयुष्मान, आपने किसके उद्देश्य से प्रव्रज्या ली है?

โก วา เต สตฺถา.

अथवा आपके शास्ता कौन हैं?

กสฺส วา ตฺวํ ธมฺมํ โรเจสิ.

अथवा आप किसके धर्म को पसंद करते हैं?

อตฺถาวุโส มหาสมโณ สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต.

आयुष्मान, शाक्यपुत्र महाश्रमण हैं, जो शाक्य कुल से प्रव्रजित हुए हैं।

กึ วาที ปนายสฺมโต สตฺถา กิมกฺขายี.

आयुष्मान के शास्ता क्या कहते हैं और क्या उपदेश देते हैं?

เย [Pg.18] ธมฺมา เหตุปฺปภวา, เตสํ เหตุํ ตถาคโต;

อาห เตสญฺจ โย นิโรโธ, เอวํ วาที มหาสมโณ.

जो धर्म हेतु से उत्पन्न होते हैं, तथागत ने उनके हेतु को बताया है; और उनका जो निरोध है, उसे भी बताया है, महाश्रमण ऐसा ही कहने वाले हैं।

อลํ อาวุโส มา อคมิตฺถ.

बस आयुष्मान, मत जाइए।

เอเต ภิกฺขเว ทฺเว สหายกา อาคจฺฉนฺติ โกลิโต อุปติสฺโส จ เอตํ เม สาวกยุคํ ภวิสฺสติ อคฺคํ ภทฺทยุคํ.

भिक्षुओं, ये दो मित्र कोलित और उपतिस्स आ रहे हैं, यह मेरा अग्रश्रावक युगल और श्रेष्ठ युगल होगा।

ลเภยฺยาม [Pg.19] มยํ ภนฺเต ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยาม อุปสมฺปทํ.

भन्ते, हम भगवान के पास प्रव्रज्या प्राप्त करें, उपसम्पदा प्राप्त करें।

เอถ ภิกฺขโว สฺวาขาโต ธมฺโม, จรถ พฺรหฺมจริยํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย.

आओ भिक्षुओं, धर्म स्वाख्यात है, दुःख के सम्यक् अन्त के लिए ब्रह्मचर्य का पालन करो।

ปุจฺฉา – อุปชฺฌาโย อาวุโส คณฺหิตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาโต, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาโต.

प्रश्न – आयुष्मान, भगवान ने उपाध्याय बनाने की अनुमति कहाँ दी, किसे लेकर और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาโต, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อนุปชฺฌายกา อนาจริยกา อโนวทิยมานา อนนุสาสิยมานา ทุนฺนิวตฺถา ทุปฺปารุตา อโนกปฺปสมฺปนฺนา ปิณฺฑาย จรึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาโต.

उत्तर – भन्ते, राजगृह में अनेक भिक्षुओं को लेकर अनुमति दी गई; भन्ते, अनेक भिक्षु बिना उपाध्याय के, बिना आचार्य के, बिना उपदेश और बिना अनुशासन के, अनुचित ढंग से वस्त्र पहने हुए और अनुचित ढंग से ओढ़े हुए, अशिष्ट व्यवहार करते हुए पिण्डपात के लिए चर्या करते थे, उस विषय में भन्ते, अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – อุปชฺฌายมฺหิ อาวุโส น สมฺมาวตฺตนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान, उपाध्याय के प्रति सम्यक् व्यवहार न करने वाले के लिए दुष्कृत का नियम कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห [Pg.21] ภนฺเต สมฺพหุเล สทฺธิวิหาริเก อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต สทฺธิวิหาริกา อุปชฺฌายมฺหิ น สมฺมาวตฺตึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते, राजगृह में अनेक सार्धविहारिकों को लेकर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते, अनेक सार्धविहारिक उपाध्याय के प्रति सम्यक् व्यवहार नहीं करते थे, उस विषय में भन्ते, प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กทา อาวุโส ภควตา ตีหิ สรณคมเนหิ อุปสมฺปทํ ปฏิกฺขิปิตฺวา ญาติจตุตฺเถน กมฺเมน อุปสมฺปทา อนุญฺญาตา.

प्रश्न – आयुष्मान, भगवान ने कब तीन शरणगमनों द्वारा उपसम्पदा को रोककर ज्ञप्ति-चतुर्थ कर्म द्वारा उपसम्पदा की अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – ราธพฺราหฺมณสฺส ภนฺเต ปพฺพชิตกาเล ภควตา ตีหิ สรณคมเนหิ อุปสมฺปทํ ปฏิกฺขิปิตฺวา ญาตฺติจตุตฺเถน กมฺเมน อุปสมฺปทา อนุญฺญาตา.

उत्तर – भन्ते, राध ब्राह्मण के प्रव्रजित होने के समय भगवान ने तीन शरणगमनों द्वारा उपसम्पदा को रोककर ज्ञप्ति-चतुर्थ कर्म द्वारा उपसम्पदा की अनुमति दी।

โกนุ [Pg.22] โข ภิกฺขเว ตสฺส พฺราหฺมณสฺส อธิการํ สรติ.

भिक्षुओं, उस ब्राह्मण के उपकार को कौन याद करता है?

อหํ โข ภนฺเต ตสฺส พฺราหฺมณสฺส อธิการํ สรามิ.

भन्ते, मैं उस ब्राह्मण के उपकार को याद करता हूँ।

สาธุ สาธุ สาริปุตฺต, กตญฺญุโน หิ สาริปุตฺต สปฺปุริสา กตเวทิโน.

साधु, साधु सारिपुत्र! सारिपुत्र, सत्पुरुष कृतज्ञ और कृतवेदी होते हैं।

กถาหํ ภนฺเต ตํ พฺราหฺมณํ อุปสมฺปาเทมิ.

भन्ते, मैं उस ब्राह्मण को कैसे उपसम्पदा दूँ?

ยาสา [Pg.23] ภิกฺขเว มยา ตีหิ สรณคมเนหิ อุปสมฺปทาอนุญฺญาตา, ตํ อชฺชตคฺเค ปฏิกฺขิปามิ.

भिक्षुओं, जो मेरे द्वारा तीन शरणगमनों से उपसम्पदा अनुमत थी, उसे मैं आज से रोकता हूँ।

อนุชานามิ ภิกฺขเว ญาตฺติจตุตฺเถน กมฺเมน อุปสมฺปาเทตุํ.

भिक्षुओं, मैं ज्ञप्ति-चतुर्थ कर्म द्वारा उपसम्पदा देने की अनुमति देता हूँ।

ปุจฺฉา – อยาจิตกํ อาวุโส อุปสมฺปทาเปกฺขํ อุปสมฺปาเทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान, बिना याचना किए उपसम्पदा के इच्छुक को उपसम्पदा देने वाले के लिए दुष्कृत का नियम भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ อุปสมฺปนฺนสมนนฺตรํ อนาจารํ อจริ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते, राजगृह में किसी भिक्षु को लेकर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते, किसी भिक्षु ने उपसम्पदा प्राप्त करने के तुरंत बाद अनाचार किया, उस विषय में भन्ते, प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – จตุนฺนํ [Pg.24] อาวุโส นิสฺสยานํ อาจิกฺขณา ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตา, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

प्रश्न – आयुष्मान, चार निश्रयों को बताने की अनुमति भगवान ने कहाँ दी, किसे लेकर और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อนุญฺญาตา, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ อุทรสฺส การณา ปพฺพชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

उत्तर – भन्ते, राजगृह में किसी भिक्षु को लेकर अनुमति दी गई; भन्ते, कोई भिक्षु पेट के कारण प्रव्रजित हुआ था, उस विषय में भन्ते, अनुमति दी गई।

เอหิ [Pg.25] ทานิ อาวุโส ปิณฺฑาย จริสฺสาม.

आओ आयुष्मान्, अब हम पिण्डपात के लिए चलें।

กถญฺหิ นาม ภิกฺขุ เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย อุทรสฺส การณา ปพฺพชิสฺสติ.

भिक्षु इस प्रकार के सुव्याख्यात धर्म-विनय में पेट के कारण कैसे प्रव्रजित होगा?

ปุจฺฉา – อูนทสวสฺเสน [Pg.26] อาวุโส อุปสมฺปาเทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! दस वर्ष से कम (दीक्षा) वाले के द्वारा उपसम्पदा देने पर 'दुक्कट' (का दोष) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อุปเสนํ วงฺคนฺตปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปเสโน วงฺคนฺตปุตฺโต เอกวสฺโส สทฺธิวิหาริกํ อุปสมฺปาเทสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में आयुष्मान् उपसेन वङ्गन्तपुत्त को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया; भन्ते! आयुष्मान् उपसेन वङ्गन्तपुत्त ने एक वर्ष (की दीक्षा) होने पर सार्धविहारिक (शिष्य) को उपसम्पदा दी, उस विषय में भन्ते! प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – พาเลน [Pg.27] อาวุโส อพฺยตฺเตน อุปสมฺปาเทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! अज्ञानी और अकुशल (भिक्षु) के द्वारा उपसम्पदा देने पर 'दुक्कट' (का दोष) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ‘‘ทสวสฺสมฺหา ทสวสฺสมฺหา’’ติ พาลา อพฺยตฺตา อุปสมฺปาเทสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया; भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने 'दस वर्ष वाले हैं, दस वर्ष वाले हैं' ऐसा कहकर अज्ञानी और अकुशल होते हुए उपसम्पदा दी, उस विषय में भन्ते! प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – อาจริโย [Pg.28] อาวุโส คณฺหิตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาโต, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาโต.

प्रश्न – आयुष्मान्! आचार्य बनाने (ग्रहण करने) की अनुमति भगवान् ने कहाँ दी, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาโต, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อุปชฺฌาเยสุ ปกฺกนฺเตสุปิ วิพฺภนฺเตสุปิ กาลงฺกเตสุปิ ปกฺขสงฺกนฺเตสุปิ อนาจริยกา อโนวทิยมานา อนนุสาสิยมานา ทุนฺนิวตฺถา ทุปฺปารุตา อนากปฺปสมฺปนฺนา ปิณฺฑาย จรึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาโต.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर अनुमति दी; भन्ते! बहुत से भिक्षु उपाध्यायों के चले जाने पर, धर्म त्याग देने पर, काल कर जाने (मृत्यु होने) पर या दूसरे पक्ष में चले जाने पर, बिना आचार्य के, बिना उपदेश पाए और बिना अनुशासन पाए, अनुचित रीति से वस्त्र पहने हुए और अनुचित रीति से ओढ़े हुए, आचार-हीन होकर पिण्डपात के लिए घूमते थे, उस विषय में भन्ते! अनुमति दी।

ปุจฺฉา – ปญฺจหิ [Pg.29] อาวุโส อาพาเธหิ ผุฏฺฐํ ปพฺพาเชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! पाँच रोगों से ग्रस्त व्यक्ति को प्रव्रजित करने पर 'दुक्कट' (का दोष) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ปญฺจหิ อาพาเธหิ ผุฏฺฐํ ปพฺพาเชสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया; भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने पाँच रोगों से ग्रस्त व्यक्तियों को प्रव्रजित किया, उस विषय में भन्ते! प्रज्ञप्त किया।

สาธุ [Pg.30] ภนฺเต อยฺยา ปญฺจหิ อาพาเธหิ ผุฏฺฐํ น ปพฺพาเชยฺยุํ…

साधु भन्ते! आर्यगण पाँच रोगों से ग्रस्त व्यक्ति को प्रव्रजित न करें...

ปุจฺฉา – ราชภฏํ อาวุโส ปพฺพาเชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! राजसेवक (सैनिक) को प्रव्रजित करने पर 'दुक्कट' (का दोष) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ราชภเฏ ปพฺพาเชสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया; भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने राजसेवकों को प्रव्रजित किया, उस विषय में भन्ते! प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – ธชพนฺธํ [Pg.31] อาวุโส โจรํ ปพฺพาเชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! कुख्यात चोर को प्रव्रजित करने पर 'दुक्कट' (का दोष) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเหเยว ภนฺเต องฺคุลิมาลํ โจรํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, องฺคุลิมาโล ภนฺเต โจโร ภิกฺขูสุ ปพฺพชิโต โหติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में ही अङ्गुलिमाल चोर को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया; भन्ते! अङ्गुलिमाल चोर भिक्षुओं में प्रव्रजित हो गया था, उस विषय में भन्ते! प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – การเภทกํ อาวุโส โจรํ ปพฺพาเชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! जेल तोड़कर भागे हुए चोर को प्रव्रजित करने पर 'दुक्कट' (का दोष) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเหเยว [Pg.32] ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู การเภทกโจรํ ปพฺพาเชสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में ही बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया; भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने जेल तोड़कर भागे हुए चोर को प्रव्रजित किया, उस विषय में भन्ते! प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – อิณายิกํ อาวุโส ปพฺพาเชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! ऋणी (कर्जदार) को प्रव्रजित करने पर 'दुक्कट' (का दोष) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเหเยว ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อิณายิกํ ปพฺพาเชสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में ही बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया; भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने ऋणी को प्रव्रजित किया, उस विषय में भन्ते! प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – ทาสํ [Pg.33] อาวุโส ปพฺพเชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! दास को प्रव्रजित करने पर 'दुक्कट' (का दोष) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเหเยว ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ทาสํ ปพฺพาเชสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में ही बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया; भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने दास को प्रव्रजित किया, उस विषय में भन्ते! प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – ภณฺฑุกมฺมาย อาวุโส อปโลกนํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! मुण्डन कर्म के लिए अनुमति (पूछना) भगवान् ने कहाँ स्वीकृत की, किसे आरम्भ कर और किस विषय में स्वीकृत की?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเหเยว ภนฺเต อญฺญตรํ กมฺมารภณฺฑุปุตฺตํ อารพฺภ อนุญฺญาตํ อญฺญตโร ภนฺเต กมฺมารภณฺฑุปุตฺโต มาตาปิตูหิ สทฺธึ ภณฺฑิตฺวา ภิกฺขูสุ ปพฺพชิโต โหติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में ही किसी लुहार के लड़के (कम्मार-भण्डुपुत्त) को आरम्भ कर अनुमति दी; भन्ते! कोई लुहार का लड़का माता-पिता से झगड़कर भिक्षुओं में प्रव्रजित हो गया था, उस विषय में भन्ते! अनुमति दी।

ปุจฺฉา – อูนวีสติวสฺสสฺส [Pg.34] อาวุโส ปุคฺคลสฺส อุปสมฺปทา ภควตา กตฺถ ปฏิกฺขิตฺตา, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปฏิกฺขิตฺตา.

प्रश्न – आयुष्मान्! बीस वर्ष से कम आयु वाले व्यक्ति की उपसम्पदा भगवान् ने कहाँ प्रतिषिद्ध की, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रतिषिद्ध की?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห [Pg.35] ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปฏิกฺขิตฺตา, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อูนวีสติวสฺสํ ปุคฺคลํ อุปสมฺปาเทสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปฏิกฺขิตฺตา.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रतिषिद्ध की; भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने बीस वर्ष से कम आयु वाले व्यक्ति को उपसम्पदा दी, उस विषय में भन्ते! प्रतिषिद्ध की।

น [Pg.36] ภิกฺขเว ชานํ อูนวีสติวสฺโส ปุคฺคโล อุปสมฺปาเทตพฺโพ, โยอุปสมฺปาเทยฺย, ยถาธมฺโม กาเรตพฺโพ.

भिक्षुओं! जानबूझकर बीस वर्ष से कम आयु वाले व्यक्ति को उपसम्पदा नहीं देनी चाहिए। जो उपसम्पदा दे, उसे नियमानुसार दण्डित करना चाहिए।

ปุจฺฉา – มาตาปิตูหิ [Pg.37] อาวุโส อนนุญฺญาตํ ปุตฺตํ ปพฺพาเชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! माता-पिता द्वारा अनुमति न दिए गए पुत्र को प्रव्रजित करने पर 'दुक्कट' (का दोष) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต ปญฺญตฺตํ, ราชา ภนฺเต สุทฺโธทโน ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา วรํ ยาจิ, สาธุ ภนฺเต อยฺยาอนนุญฺญาตํ มาตาปิตูหิ ปุตฺตํ ปพฺพาเชยฺยุนฺติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! शाक्यों में प्रज्ञप्त किया; भन्ते! राजा शुद्धोदन ने भगवान् के पास जाकर वर माँगा— 'भन्ते! अच्छा हो यदि आर्यगण माता-पिता द्वारा अनुमति न दिए गए पुत्र को प्रव्रजित न करें', उस विषय में भन्ते! प्रज्ञप्त किया।

น [Pg.39] ภิกฺขเว อนนุญฺญาโต มาตาปิตูหิ ปุตฺโต ปพฺพาเชตพฺโพ, โย ปพฺพาเชยฺย, อาปตฺติทุกฺกฏสฺส.

भिक्षुओं! माता-पिता द्वारा अनुमति न दिए गए पुत्र को प्रव्रजित नहीं करना चाहिए। जो प्रव्रजित करे, उसे 'दुक्कट' की आपत्ति होती है।

ปุจฺฉา – เถยฺยสํวาสกสฺส อาวุโส อุปสมฺปทา ภควตา กตฺถ ปฏิกฺขิตฺตา, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปฏิกฺขิตฺตา.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! भगवान द्वारा स्तेय-संवासक (चोरी से संघ में रहने वाले) की उपसम्पदा कहाँ निषिद्ध की गई है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में निषिद्ध की गई है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ปุราณกุลปุตฺตํ อารพฺภ ปฏิกฺขิตฺตา, อญฺญตโร ภนฺเต ปุราณกุลปุตฺโต ขีณ โกลญฺโญ สามํ ปตฺตจีวรํ ปฏิยาเทตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา [Pg.40] กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขูหิ สทฺธึ สํวสิ, ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปฏิกฺขิตฺตา.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में एक पुराने कुलपुत्र को आरम्भ कर निषिद्ध की गई है। भन्ते! एक पुराना कुलपुत्र, जिसका कुल क्षीण हो गया था, स्वयं पात्र-चीवर तैयार कर, केश-श्मश्रु मुँडाकर, काषाय वस्त्र धारण कर, आराम (विहार) जाकर भिक्षुओं के साथ रहने लगा; भन्ते! इस विषय में निषिद्ध की गई है।

ปุจฺฉา – ติรจฺฉานคตสฺส [Pg.41] อาวุโส อุปสมฺปทา ภควตา กตฺถ ปฏิกฺขิตฺตา, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปฏิกฺขิตฺตา.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! भगवान द्वारा तिर्यक-योनि (पशु) की उपसम्पदा कहाँ निषिद्ध की गई है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में निषिद्ध की गई है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ นาคํ อารพฺภ ปฏิกฺขิตฺตา, อญฺญตโร ภนฺเต นาโค มาณวกวณฺเณน ภิกฺขู อุปสงฺกมิตฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจิ, ตํ ภิกฺขู ปพฺพาเชสุํ อุปสมฺปาเทสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปฏิกฺขิตฺตา.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में एक नाग को आरम्भ कर निषिद्ध की गई है। भन्ते! एक नाग ने माणवक (युवक) का रूप धारण कर भिक्षुओं के पास जाकर प्रव्रज्या की याचना की। भिक्षुओं ने उसे प्रव्रजित किया और उपसम्पदा दी। भन्ते! उस विषय में निषिद्ध की गई है।

ปุจฺฉา – มาตุฆาตกสฺส [Pg.42] จ อาวุโส ปิตุฆาตกสฺส จ อุปสมฺปทา ภควตา กตฺถ ปฏิกฺขิตฺตา, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปฏิกฺขิตฺตา.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! भगवान द्वारा मातृ-घातक और पितृ-घातक की उपसम्पदा कहाँ निषिद्ध की गई है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में निषिद्ध की गई है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํเยว [Pg.43] ภนฺเต อญฺญตรํ มาณวกํ อารพฺภ ปฏิกฺขิตฺตา, อญฺญตโร จ ภนฺเต มาณวโก อญฺญตโร จ มาณวโก มาตรํ ชีวิตา โวโรเปสิ ปิตรํ ชีวิตา โวโรเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปฏิกฺขิตฺตา.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में ही एक माणवक को आरम्भ कर निषिद्ध की गई है। भन्ते! एक माणवक ने अपनी माता को जीवन से वंचित कर दिया (हत्या कर दी) और एक अन्य माणवक ने अपने पिता को जीवन से वंचित कर दिया। भन्ते! उस विषय में निषिद्ध की गई है।

มาตุฆาตโก [Pg.44] ภิกฺขเว อนุปสมฺปนฺโน นอุปสมฺปาเทตพฺโพ, อุปสมฺปนฺโน นาเสตพฺโพ, ปิตุฆาตโก ภิกฺขเว อนุปสมฺปนฺโน นอุปสมฺปาเทตพฺโพ, อุปสมฺปนฺโน นาเสตพฺโพ.

भिक्षुओं! मातृ-घातक यदि उपसम्पन्न न हो, तो उसे उपसम्पदा नहीं देनी चाहिए; यदि उपसम्पन्न हो गया हो, तो उसे निकाल देना चाहिए। भिक्षुओं! पितृ-घातक यदि उपसम्पन्न न हो, तो उसे उपसम्पदा नहीं देनी चाहिए; यदि उपसम्पन्न हो गया हो, तो उसे निकाल देना चाहिए।

ปุจฺฉา – อปตฺตจีวรกํ วา อาวุโส ยาจิตปตฺตจีวรกํ วา อุปสมฺปาเทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! बिना पात्र-चीवर वाले अथवा माँगे हुए पात्र-चीवर वाले को उपसम्पदा देने वाले के लिए दुष्कृत (दुक्कट) का दोष भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อปตฺตจีวรกํ อุปสมฺปาเทสุํ, ยาจิตเกน ปตฺตจีวเรน อุปสมฺปาเทสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने बिना पात्र-चीवर वाले को उपसम्पदा दी, माँगे हुए पात्र-चीवर वाले को उपसम्पदा दी। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – อุปสมฺปทํ [Pg.45] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สอุทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न - मैं उपसम्पदा के विषय में पूछूँगा, जो निदान और उद्देश सहित है। हे आयुष्मान्! समुत्कर्ष पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – อุปสมฺปทํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต ทฺเว อาปตฺติโย.

उत्तर - मैं उपसम्पदा के विषय में उत्तर दूँगा, जो निदान और निर्देश सहित है। भन्ते! समुत्कर्ष पदों में दो आपत्तियाँ हैं।

๒. อุโปสถกฺขนฺธก

२. उपोसथ स्कन्धक

ปุจฺฉา – จาตุทฺทเส [Pg.46] จ อาวุโส ปนฺนรเส จ ปกฺขสฺส จ อฏฺฐมิยา สนฺนิปติตฺวา ธมฺมํ ภาสิตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! पक्ष की चतुर्दशी, पूर्णिमा (पन्द्रहवीं) और अष्टमी को एकत्रित होकर धर्म-चर्चा करने की अनुमति भगवान द्वारा कहाँ दी गई है, और किस विषय में दी गई है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตา, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู จาตุทฺเทส ปนฺนรเส อฏฺฐมิยา จ ปกฺขสฺส สนฺนิปติตฺวา ตุณฺหี นิสีทึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर अनुमति दी गई है। भन्ते! बहुत से भिक्षु पक्ष की चतुर्दशी, पूर्णिमा और अष्टमी को एकत्रित होकर मौन बैठे रहते थे। भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई है।

อนุชานามิ [Pg.47] ภิกฺขเว จาตุทฺทเส ปนฺนรเส อฏฺฐมิยา จ ปกฺขสฺส สนฺนิปติตุํ.

भिक्षुओं! मैं पक्ष की चतुर्दशी, पूर्णिमा और अष्टमी को एकत्रित होने की अनुमति देता हूँ।

นนุ นาม สนฺนิปติเตหิ ธมฺโม ภาสิตพฺโพ.

क्या एकत्रित होने वालों को धर्म-चर्चा नहीं करनी चाहिए?

ปุจฺฉา – กทา อาวุโส ภิกฺขูนํ ปาติโมกฺขุทฺเทโส ภควตา อนุญฺญาโต.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! भगवान द्वारा भिक्षुओं को पातिमोक्ख (प्रातिमोक्ष) के पाठ की अनुमति कब दी गई?

วิสฺสชฺชนา – ยทา ภนฺเต ภควโต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ ‘‘ยํนูนาหํ ยานิ มยา ภิกฺขูนํ ปญฺญตฺตานิ สิกฺขาปทานิ, ตานิ เนสํ ปาติโมกฺขุทฺเทสํ อนุชาเนยฺยํ, โส เนสํ ภวิสฺสติ อุโปสถกมฺม’’นฺติ [Pg.48] ตทา ภนฺเต ภควตา ภิกฺขูนํ ปาติโมกฺขุทฺเทโส อนุญฺญาโต.

उत्तर - भन्ते! जब एकान्त में ध्यानमग्न भगवान के मन में ऐसा विचार उत्पन्न हुआ— "क्यों न मैं भिक्षुओं के लिए मेरे द्वारा प्रज्ञप्त शिक्षापदों के पातिमोक्ख पाठ की अनुमति दे दूँ, वह उनका उपोसथ कर्म होगा।" तब भन्ते! भगवान द्वारा भिक्षुओं को पातिमोक्ख पाठ की अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – สีมํ อาวุโส สมฺมนิตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กิสฺมิญฺจ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! सीमा निर्धारित करने की अनुमति भगवान द्वारा कहाँ दी गई है, और किस विषय में दी गई है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อนุญฺญาตํ, ราชคเห ภนฺเต ภควติ วิหรติ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ ‘‘ภควตา ปญฺญตฺตํ เอตฺตาวตา สามคฺคี, ยาวตา เอกาวาโสติ กิตฺตาวตานุโข เอกาวาโส โหตี’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में अनुमति दी गई है। भन्ते! जब भगवान राजगृह में विहार कर रहे थे, तब भिक्षुओं को यह विचार हुआ— "भगवान द्वारा प्रज्ञप्त किया गया है कि जहाँ तक एक आवास है, वहाँ तक एकता (सामग्री) है; तो कितने क्षेत्र तक एक आवास होता है?" भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई है।

ปุจฺฉา – กติ [Pg.49] อาวุโส อุโปสถา ทิวสวเสน จ การกปุคฺคลวเสน จ กาตพฺพาการวเสน จ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! दिवस के अनुसार, करने वाले पुद्गल (व्यक्ति) के अनुसार और करने की विधि के अनुसार कितने उपोसथ हैं?

วิสฺสชฺชนา – ทิวสวเสน ภนฺเต ตโย อุโปสถา, ปุคฺคลวเสน จ ภนฺเต ตโย อุโปสถา, กาตพฺพาการวเสน จ ภนฺเต ตโย อุโปสถา.

उत्तर - भन्ते! दिवस के अनुसार तीन उपोसथ हैं, पुद्गल के अनुसार तीन उपोसथ हैं और करने की विधि के अनुसार तीन उपोसथ हैं।

ปุจฺฉา – กติ [Pg.50] อาวุโส อุโปสถกมฺมานิ เตสุ จ กีทิสํ อุโปสถกมฺมํ ภควตา อนุญฺญาตํ, กีทิสํ อนนุญฺญาตํ.

प्रश्न - हे आयुष्मान्! कितने उपोसथ कर्म हैं और उनमें से किस प्रकार के उपोसथ कर्म की अनुमति भगवान द्वारा दी गई है और किस प्रकार के की नहीं?

วิสฺสชฺชนา – จตฺตาริมานิ ภนฺเต อุโปสถกมฺมานิ, อธมฺเมน วคฺคํ อุโปสถกมฺมํ, อธมฺเมน สมคฺคํ อุโปสถกมฺมํ, ธมฺเมน วคฺคํ อุโปสถกมฺมํ, ธมฺเมน สมคฺคํ อุโปสถกมฺมํ. ตตฺร ภนฺเต ยทิทํ อธมฺเมน วคฺคํ อุโปสถกมฺมํ, อธมฺเมน สมคฺคํ อุโปสถกมฺมํ ธมฺเมน วคฺคํ อุโปสถกมฺมํ, เอวรูปํ ภนฺเต อุโปสถกมฺมํ อนนุญฺญาตํ, ตตฺร ภนฺเต ยทิทํ ธมฺเมน สมคฺคํ อุโปสถกมฺมํ, เอวรูปํ ภนฺเต อุโปสถกมฺมํ อนุญฺญาตํ.

उत्तर - भन्ते! ये चार उपोसथ कर्म हैं— अधर्म से व्यग्र (विभाजित) उपोसथ कर्म, अधर्म से समग्र (एकजुट) उपोसथ कर्म, धर्म से व्यग्र उपोसथ कर्म और धर्म से समग्र उपोसथ कर्म। भन्ते! उनमें से जो अधर्म से व्यग्र उपोसथ कर्म, अधर्म से समग्र उपोसथ कर्म और धर्म से व्यग्र उपोसथ कर्म हैं, इस प्रकार के उपोसथ कर्मों की अनुमति नहीं दी गई है। भन्ते! उनमें से जो धर्म से समग्र उपोसथ कर्म है, इस प्रकार के उपोसथ कर्म की अनुमति दी गई है।

ปุจฺฉา – อุโปสถํ [Pg.51] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न - मैं उपोसथ के विषय में पूछूँगा, जो निदान और निर्देश सहित है। हे आयुष्मान्! समुत्कर्ष पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – อุโปสถํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต ติสฺโส อาปตฺติโย.

उत्तर - मैं उपोसथ के विषय में उत्तर दूँगा, जो निदान और निर्देश सहित है। भन्ते! समुत्कर्ष पदों में तीन आपत्तियाँ हैं।

๓. วสฺสุปนายิกกฺขนฺธก

३. वर्षूपनायिका स्कन्धक

ปุจฺฉา – วสฺสูปนายิกํ อาวุโส ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! भगवान ने वर्षावास (वस्सूपनायिका) कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู เหมนฺตมฺปิ คิมฺหมฺปิ วสฺสมฺปิ จาริกํ จรึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! बहुत से भिक्षु हेमन्त, ग्रीष्म और वर्षा ऋतु में भी चारिका करते थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กติปนาวุโส วสฺสูปนายิกา ภควตา อนุญฺญาตา.

प्रश्न – हे आयुष्मान! भगवान ने वर्षावास की कितनी अवधियाँ अनुमत की हैं?

วิสฺสชฺชนา – ทฺเวมา ภนฺเต วสฺสูปนายิกา ภควตา อนุญฺญาตา ปุริมิกา ปจฺฉิมิกา, อปรชฺชุคตาย ภนฺเต อาสฬฺหิยา ปุริมิกา อุปคนฺตพฺพา, มาสคตาย ภนฺเต อาสฬฺหิยา ปจฺฉิมิกา อุปคนฺตพฺพา, อิมา โข ภนฺเต ทฺเว วสฺสูปนายิกา ภควตา อนุญฺญาตา.

उत्तर – भन्ते! भगवान ने वर्षावास की ये दो अवधियाँ अनुमत की हैं—पूर्विका और पश्चिमिक। भन्ते! आषाढ़ी (पूर्णिमा) के अगले दिन पूर्विका ग्रहण करनी चाहिए, और आषाढ़ी के एक मास बीत जाने पर पश्चिमिक ग्रहण करनी चाहिए। भन्ते! भगवान ने वर्षावास की ये दो अवधियाँ अनुमत की हैं।

ปุจฺฉา – วสฺสํ [Pg.54] อาวุโส อุปคนฺตฺวา ปุริมํ วา เตมาสํ ปจฺฉิมํ วา เตมาสํ อวสิตฺวา จาริกํ ปกฺกมนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! वर्षावास ग्रहण कर, प्रथम तीन मास या अन्तिम तीन मास को पूरा किए बिना चारिका के लिए प्रस्थान करने वाले के लिए 'दुक्कट' कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู วสฺสํ อุปคนฺตฺวา อนฺตรา วสฺสํ จาริกํ ปกฺกมึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु वर्षावास ग्रहण कर वर्षा के बीच में ही चारिका के लिए निकल गए थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – สตฺตาห กรณีเยน อาวุโส ปหิเต คนฺตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! सात दिन के कार्य के लिए बुलाए जाने पर जाने की अनुमति भगवान ने कहाँ दी, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อุเทเนน อุปาสเกน ปหิเต น คจฺฉึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर अनुमति दी गई; भन्ते! बहुत से भिक्षु उदेन उपासक द्वारा बुलाए जाने पर नहीं गए थे, उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – สตฺตาหกรณีเยน [Pg.56] อาวุโส สตฺตนฺนํ อปหิเตปิ คนฺตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! सात दिन के कार्य के लिए सात प्रकार के व्यक्तियों के पास बिना बुलाए भी जाने की अनुमति भगवान ने कहाँ दी, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรสฺส ภิกฺขุโน มาตุคิลาน วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में किसी भिक्षु की माता के बीमार होने के विषय में अनुमति दी गई।

อนุชานามิ [Pg.57] ภิกฺขเว สตฺตนฺนํ สตฺตาหกรณีเยน อปหิเตปิ คนฺตุํ, ปเคว ปหิเต.

"भिक्षुओं! मैं सात प्रकार के व्यक्तियों के पास सात दिन के कार्य के लिए बिना बुलाए भी जाने की अनुमति देता हूँ, बुलाए जाने पर तो कहना ही क्या!"

ปุจฺฉา – กิสฺมึจิ อาวุโส อนฺตราเย สติ อนฺโตวสฺสํ ปกฺกมิตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! किसी अन्तराय (बाधा) के होने पर वर्षावास के भीतर ही प्रस्थान करने की अनुमति भगवान ने कहाँ दी, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู โกสเลสุ ชนปเทสุ วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ, เต วสฺสูปคตา วาเฬหิ อุพฺพาฬฺหา อเหสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर अनुमति दी गई; भन्ते! बहुत से भिक्षु कोसल जनपद में वर्षावास कर रहे थे, वे वर्षावास के दौरान हिंसक पशुओं द्वारा पीड़ित हुए, उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – รุกฺข [Pg.58] สุสิเร วา อาวุโส รุกฺขวิฏภิยา วา อชฺโฌกาเส วา วสฺสํ อุปคจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! वृक्ष के खोखले में, या वृक्ष की शाखाओं के बीच, या खुले आकाश के नीचे वर्षावास करने वाले के लिए 'दुक्कट' भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู รุกฺขสุสิเรปิ รุกฺขวิฏภิยาปิ อชฺโฌกาเสปิ วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! बहुत से भिक्षु वृक्ष के खोखले में, वृक्ष की शाखाओं के बीच और खुले आकाश के नीचे वर्षावास करते थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อเสนาสนิเกน [Pg.59] อาวุโส วสฺสํ อุปคจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! बिना शयनासन के वर्षावास करने वाले के लिए 'दुक्कट' भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ตสฺมึเยว ภนฺเต สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อเสนาสนิกา วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! उसी श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! बहुत से भिक्षु बिना शयनासन के वर्षावास करते थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ฉวกุฏิกาย วา อาวุโส ฉตฺเต วา จาฏิยา วา วสฺสํ อุปคจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! शव-कुटी में, या छाते के नीचे, या बड़े घड़े में वर्षावास करने वाले के लिए 'दुक्कट' भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํเยว ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ฉวกุฏิกายปิ ฉตฺเตปิ จาฏิยาปิ วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में ही बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! बहुत से भिक्षु शव-कुटी में, छाते के नीचे और बड़े घड़े में वर्षावास करते थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ปฏิสฺสวํ [Pg.60] อาวุโส วิสํ วาเทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! प्रतिज्ञा देकर उसे तोड़ने वाले के लिए 'दुक्कट' भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส วสฺสํ วาสํ ปฏิสฺสุณิตฺวา วิสํวาเทสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान उपनन्द शाक्यपुत्र को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया; भन्ते! आयुष्मान उपनन्द शाक्यपुत्र ने राजा प्रसेनजित कोसल को वर्षावास साथ बिताने की प्रतिज्ञा देकर उसे तोड़ दिया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – วสฺสูปนายิกํ [Pg.61] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं निदान और निर्देश सहित वर्षावास के विषय में पूछूँगा। हे आयुष्मान! इसमें मुख्य पदों (अपराधों) की कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – วสฺสูปนายิกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต เอกา อาปตฺติ.

उत्तर – मैं निदान और निर्देश सहित वर्षावास के विषय में उत्तर दूँगा। भन्ते! इसमें मुख्य पदों (अपराधों) की एक आपत्ति है।

๔. ปวารณากฺขนฺธก

४. प्रवारणा स्कन्धक

ปุจฺฉา – วสฺสํ [Pg.63] วุฏฺฐานํ อาวุโส ภิกฺขูนํ ตีหิ ฐาเนหิ ปวาริตุํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! वर्षावास पूर्ण करने वाले भिक्षुओं के लिए तीन आधारों पर प्रवारणा करने का विधान भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู สนฺทิฏฺฐา สมฺภตฺตา อนฺโตวสฺสํ เนว อาลปึสุ น สลฺลปึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर अनुमति दी गई; भन्ते! बहुत से भिक्षु जो आपस में परिचित और मित्र थे, वर्षावास के दौरान न तो एक-दूसरे से बोलते थे और न ही वार्तालाप करते थे, उस विषय में अनुमति दी गई।

อนุชานามิ [Pg.64] ภิกฺขเว วสฺสํ วุฏฺฐานํ ภิกฺขูนํ ตีหิ ฐาเนหิ ปวาเรตุํ, ทิฏฺเฐว วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา.

"भिक्षुओं! मैं वर्षावास पूर्ण करने वाले भिक्षुओं को तीन आधारों पर प्रवारणा करने की अनुमति देता हूँ—देखे हुए से, सुने हुए से या शंका से।"

ปุจฺฉา – กติ อาวุโส ปวารณา ทิวสวเสน จ ปุคฺคลวเสน จ กาตพฺพาการวเสน จ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! दिवस के भेद से, पुद्गल के भेद से और करने की विधि के भेद से प्रवारणा कितनी हैं?

วิสฺสชฺชนา – ทิวสวเสน ภนฺเต ติสฺโส ปวารณา, ตถา ปุคฺคลวเสน กาตพฺพาการวเสนจ.

उत्तर – भन्ते! दिवस के भेद से तीन प्रवारणा हैं, वैसे ही पुद्गल के भेद से और करने की विधि के भेद से भी हैं।

ปุจฺฉา – กตีนํ [Pg.65] อาวุโส สงฺเฆ ปวาเรตุํ ภควตา อนุญฺญาตํ, กตีนํ ปนาวุโส อญฺญมญฺญํ ปวาเรตุํ ภควตา อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! भगवान ने कितने (भिक्षुओं) को संघ में प्रवारणा करने की अनुमति दी है, और हे आयुष्मान्! भगवान ने कितने (भिक्षुओं) को परस्पर प्रवारणा करने की अनुमति दी है?

วิสฺสชฺชนา – ปญฺจนฺนํ ภนฺเต ภิกฺขูนํ สงฺเฆ ปวาเรตุํ ภควตา อนุญฺญาตํ, จตุนฺนํ วา ภนฺเต ติณฺณํ วา ทฺวินฺนํ วา อญฺญมญฺญํ ปวาเรตุํ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! भगवान ने पाँच भिक्षुओं को संघ में प्रवारणा करने की अनुमति दी है, और भन्ते! चार, तीन या दो (भिक्षुओं) को परस्पर प्रवारणा करने की अनुमति दी है।

ปุจฺฉา – เอเกน ปนาวุโส วสฺสํวุฏฺเฐน ภิกฺขุนา กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ ภควตา อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! वर्षावास पूर्ण करने वाले एक भिक्षु को कैसे प्रतिपन्न होना चाहिए, इसके लिए भगवान ने क्या अनुमति दी है?

วิสฺสชฺชนา – เอเกน ปน ภนฺเต ภิกฺขุนา ‘‘อชฺช เม ปวารณา’’ติ อธิฏฺฐาตพฺพนฺติ ภควตา อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! भगवान ने अनुमति दी है कि एक भिक्षु को ‘आज मेरी प्रवारणा है’ ऐसा अधिष्ठान करना चाहिए।

ปุจฺฉา – ปวารณํ [Pg.66] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं प्रवारणा के विषय में, उसके निदान और निर्देश सहित पूछूँगा। हे आयुष्मान्! समुत्कर्ष पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – ปวารณํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต ติสฺโส อาปตฺติโย.

उत्तर – मैं प्रवारणा के विषय में, उसके निदान और निर्देश सहित उत्तर दूँगा। भन्ते! समुत्कर्ष पदों में तीन आपत्तियाँ हैं।

๕. จมฺมกฺขนฺธก

५. चर्मस्कन्धक

โสณมเถร วตฺถุ

सोण स्थविर की कथा

ปุจฺฉา – อุปาหนํ [Pg.67] อาวุโส ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! भगवान ने उपानह की अनुमति कहाँ दी, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมนฺตํ โสณํ อารพฺภ อนุญฺญาตํ, อายสฺมโต ภนฺเต โสณสฺส อจฺจารทฺธวีริยสฺส จงฺกมโต ปาทา ภิชฺชึสุ, จงฺกโม โลหิเตน ผุโฏ อโหสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में आयुष्मान् सोण को आरम्भ कर अनुमति दी गई। भन्ते! अत्यधिक वीर्य करने वाले आयुष्मान् सोण के चंक्रमण करते समय पैर फट गए, चंक्रमण स्थान रक्त से भर गया, भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – สพฺพนีลิกา [Pg.70] วา อาวุโส สพฺพปีติกา วา สพฺพโลหิติกา วา สพฺพมญฺชิฏฺฐิกา วา สพฺพกณฺหา วา สพฺพมหารงฺครตฺตา วา สพฺพมหานามรตฺตา [Pg.71] วา อุปาหนาโย ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! पूरी नीली, या पूरी पीली, या पूरी लाल, या पूरी मजीठ के रंग की, या पूरी काली, या पूरी गहरे रंग में रंगी हुई, या पूरी महानाम से रंगी हुई उपानह धारण करने वाले को दुष्कृत का अपराध भगवान ने कहाँ, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู สพฺพนีลิกาโย อุปาหนาโย ธาเรสุํ, สพฺพปีติกาโย สพฺพโลหิติกาโย สพฺพมญฺชิฏฺฐิกาโย สพฺพกณฺหาโย สพฺพมหารงฺครตฺตา สพฺพมหานามรตฺตาโยปิ อุปาหนาโย ธาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु पूरी नीली उपानह धारण करते थे, पूरी पीली, पूरी लाल, पूरी मजीठ के रंग की, पूरी काली, पूरी गहरे रंग में रंगी हुई और पूरी महानाम से रंगी हुई उपानह भी धारण करते थे, भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ขลฺลกพนฺธา [Pg.72] วา อาวุโส ปุฏพนฺธา วา ปาลิคุณฺฐิมา วา ตูลปุณฺณิกา วา ติตฺติรปตฺติกา วา เมณฺฑวิสาณวทฺธิกา วา อชวิสาณวทฺธิกา วา วิจฺฉิกาฬิกา วา โมรปิญฺฉ ปริสิพฺพิกา วา จิตฺรา วา อุปาหนาโย ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! खल्लक-बद्ध, या पुट-बद्ध, या पालिगुण्ठिम, या तूल-पूर्णिका, या तित्तिर-पत्तिका, या मेण्ड-विषाण-वद्धिका, या अज-विषाण-वद्धिका, या वृश्चिकालिका, या मोर-पंख से सिली हुई, या विचित्र उपानह धारण करने वाले को दुष्कृत का अपराध भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ขลฺลกพนฺธา อุปาหนาโยปิ ธาเรสุํ, ปุฏพนฺธา อุปาหนาโยปิ ธาเรสุํ, ปาลิคุณฺฐิมา อุปาหนาโยปิ ธาเรสุํ, ตูลปุณฺณิกา อุปาหนาโยปิ ธาเรสุํ, ติตฺติรปตฺติกา อุปาหนาโยปิ ธาเรสุํ, เมณฺฑวิสาณวทฺธิกา อุปาหนาโยปิ ธาเรสุํ, อชวิสาณวทฺธิกา อุปาหนาโยปิ ธาเรสุํ, วิจฺฉิกาฬิกา อุปาหนาโยปิ ธาเรสุํ, โมรปิญฺฉ ปริสิพฺพิตา อุปาหนาโย ธาเรสุํ, จิตฺรา อุปาหนาโยปิ ธาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु खल्लक-बद्ध उपानह भी धारण करते थे, पुट-बद्ध उपानह भी धारण करते थे, पालिगुण्ठिम उपानह भी धारण करते थे, तूल-पूर्णिका उपानह भी धारण करते थे, तित्तिर-पत्तिका उपानह भी धारण करते थे, मेण्ड-विषाण-वद्धिका उपानह भी धारण करते थे, अज-विषाण-वद्धिका उपानह भी धारण करते थे, वृश्चिकालिका उपानह भी धारण करते थे, मोर-पंख से सिली हुई उपानह धारण करते थे, और विचित्र उपानह भी धारण करते थे, भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กฏฺฐปาทุกาโย [Pg.73] อาวุโส ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! काष्ठ-पादुका धारण करने वाले को दुष्कृत का अपराध भगवान ने कहाँ, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคีเยว ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย กฏฺฐปาทุกาโย อภิรุหิตฺวา อชฺโฌกาเส จงฺกมนฺติ อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา ขฏขฏสทฺทา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺตา, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं को ही आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु रात्रि के प्रत्यूष काल में उठकर, काष्ठ-पादुका पहनकर खुले आकाश में चंक्रमण करते थे और ऊँचे स्वर में, बड़े शोर के साथ, खट-खट की आवाज़ करते हुए अनेक प्रकार की तिरछी कथाएँ करते थे, भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ยาเนน [Pg.74] อาวุโส ยายนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! यान से जाने वाले को दुष्कृत का अपराध भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ยาเนน ยายึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु यान से जाते थे, भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – คิลานสฺส [Pg.75] อาวุโส ยานํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! बीमार के लिए यान की अनुमति भगवान ने कहाँ दी, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ คิลานํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อนุญฺญาตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ โกสเลสุ ชนปเท สาวตฺถึ คจฺฉนฺโต ภควนฺตํ ทสฺสนาย อนฺตรามคฺเค คิลาโน กุกฺกุจฺจายนฺโต ยานํ นาภิรุหิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में एक बीमार भिक्षु को आरम्भ कर अनुमति दी गई। भन्ते! कोसल जनपद में एक भिक्षु भगवान के दर्शन के लिए श्रावस्ती जाते समय मार्ग में बीमार हो गया, और संकोचवश वह यान पर नहीं चढ़ा, भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – อุจฺจาสยนมหาสยนานิ [Pg.76] อาวุโส ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! उच्चशयन और महाशयन का उपयोग करने वाले को दुष्कृत का अपराध भगवान ने कहाँ, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อุจฺจาสยนมหาสยนานิ ธาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु उच्चशयन और महाशयन का उपयोग करते थे, भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – โคจมฺมานิ อาวุโส ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! गाय के चर्म का उपयोग करने वाले को दुष्कृत का अपराध भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ปาปภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ ปาณาติปาเต สมาทเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में एक पापी भिक्षु को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! एक भिक्षु ने प्राणातिपात के लिए प्रेरित किया, भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ปจฺจนฺติเมสุ [Pg.78] อาวุโส ชนปเทสุ วินยธรปญฺจเมน คเณน อุปสมฺปทา จ คุณงฺคุณูปหนญฺจ ธุวนหานญฺจ จมฺมานิ อตฺถรณานิ จ นิสฺสีมคตานํ จีวรทานญฺจาติ อิมานิ ปญฺจ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตานิ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตานิ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! प्रत्यंत (सीमावर्ती) जनपदों में विनयधर सहित पाँच भिक्षुओं के गण द्वारा उपसम्पदा, कई परतों वाले जूते, नित्य स्नान, चर्म (खाल) के बिछावन और सीमा से बाहर गए भिक्षुओं को चीवर दान—इन पाँच बातों की अनुमति भगवान ने कहाँ, किसके संदर्भ में और किस अवसर पर दी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ โสณํ กุฏิกณฺณํ อารพฺภ อนุญฺญาตา, อายสฺมา ภนฺเต โสโณ กุฏิกณฺโณ เอตานิ ปญฺจวตฺถูนิ อายสฺมโต มหากจฺจานสฺส วจเนน ภควนฺตํ ยาจิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान सोण कुटिकण्ण के विषय में अनुमति दी गई थी। आयुष्मान सोण कुटिकण्ण ने आयुष्मान महाकात्यायन के कहने पर भगवान से इन पाँच वस्तुओं की याचना की थी, उस विषय में अनुमति दी गई थी।

ปุจฺฉา – จมฺมสญฺญุตฺตํ [Pg.81] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न - मैं चर्म-संयुक्त के विषय में पूछूँगा, जो निदान और निर्देश के साथ है। आयुष्मान! समुत्कर्ष पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – จมฺมสญฺญุตฺตํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต ติสฺโส อาปตฺติโย.

उत्तर - मैं चर्म-संयुक्त के विषय में उत्तर दूँगा, जो निदान और निर्देश के साथ है। भन्ते! समुत्कर्ष पदों में तीन आपत्तियाँ हैं।

๖. เภสชฺชกฺขนฺธก

६. भेषज्जस्कन्धक

ปุจฺฉา – ปญฺจ [Pg.82] อาวุโส เภสชฺชานิ ปฏิคฺคเหตฺวา กาเลปิ วิกาเลปิ ปริภุญฺชิตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! पाँच औषधियों को ग्रहण कर काल में भी और विकाल में भी उपभोग करने की अनुमति भगवान ने कहाँ दी थी, किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में अनुमति दी थी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลานํ ภนฺเต ภิกฺขูนํ สารทิเกน อาพาเธน ปุฏฺฐานํ ยาคุปิ น สมฺมา ปริณามํ คจฺฉิ, ภตฺตมฺปิ ภุตฺตํ น สมฺมา ปริณามํ คจฺฉิ, เต เตน กิสา อเหสุํ ลูขา ทุพฺพณฺณา อุปฺปณฺฑุปฺปณฺฑุกชาตา ธมนิสนฺถตคตฺตา, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं के विषय में अनुमति दी गई थी। बहुत से भिक्षु शरत्कालीन रोग से पीड़ित थे, उन्हें दलिया भी ठीक से नहीं पचता था, खाया हुआ भोजन भी ठीक से नहीं पचता था। वे उससे कृश, रूखे, विवर्ण, पीले पड़ गए थे और उनके शरीर की नसें दिखाई देने लगी थीं। उस विषय में अनुमति दी गई थी।

ปุจฺฉา – มูลาทิเภสชฺชานิ [Pg.83] อาวุโส ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตานิ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตานิ.

प्रश्न - आयुष्मान! मूल आदि औषधियों की अनुमति भगवान ने कहाँ दी थी, किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में अनुमति दी थी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล คิลาเน ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตานิ, สมฺพหุลานํ คิลานานํ ภิกฺขูนํ มูเลหิ เภสชฺเชหิ อตฺโถ อโหสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตานิ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से बीमार भिक्षुओं के विषय में अनुमति दी गई थी। बहुत से बीमार भिक्षुओं को मूल रूपी औषधियों की आवश्यकता थी, उस विषय में अनुमति दी गई थी।

ปุจฺฉา – อนฺโตวุฏฺฐํวา อาวุโส อนฺโตปกฺกํ วา สามํปกฺกํ วา ปริภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! भीतर रखी हुई, भीतर पकाई हुई या स्वयं पकाई हुई वस्तु का उपभोग करने वाले के लिए दुक्कट का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया था, किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में प्रज्ञप्त किया था?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อานนฺโท สามํ ติลมฺปิ ตณฺฑุลมฺปิ มุคฺคมฺปิ วิญฺญาเปตฺวา อนฺโต วาเสตฺวา อนฺโต สามํ ปจิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में आयुष्मान आनन्द के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। आयुष्मान आनन्द ने स्वयं तिल, चावल और मूँग मँगवाकर, भीतर रखकर, भीतर स्वयं पकाया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया था।

สุปฺปิยา วตฺถุ

सुप्पिया की कथा

ปุจฺฉา – มนุสฺสมํสํ [Pg.84] อาวุโส ปริภุญฺชนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยญฺจ อปฺปฏิเวกฺขิตฺวา มํสํ ปริภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏญฺจ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! मनुष्य का मांस खाने वाले के लिए थुल्लच्चय और बिना जाँच-पड़ताल किए मांस खाने वाले के लिए दुक्कट का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया था, किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में प्रज्ञप्त किया था?

วิสฺสชฺชนา – พาราณสิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ อปฺปฏิเวกฺขิตฺวา มนุสฺสมํสํ ภุญฺชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! वाराणसी में किसी एक भिक्षु के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। किसी एक भिक्षु ने बिना जाँच-पड़ताल किए मनुष्य का मांस खा लिया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया था।

น [Pg.87] ภิกฺขเว มนุสฺสมํสํ ปริภุญฺชิตพฺพํ, โย ปริภุญฺเชยฺย, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส, น จ ภิกฺขเว อปฺปฏิเวกฺขิตฺวา มํสํ ปริภุญฺชิตพฺพํ, โย ปริภุญฺเชยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.

"भिक्षुओं! मनुष्य का मांस नहीं खाना चाहिए। जो खाएगा, उसे थुल्लच्चय की आपत्ति होगी। और भिक्षुओं! बिना जाँच-पड़ताल किए मांस नहीं खाना चाहिए। जो खाएगा, उसे दुक्कट की आपत्ति होगी।"

ปุจฺฉา – หตฺถิมํสํ วา อาวุโส อสฺสมํสํ วา ปริภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! हाथी का मांस या घोड़े का मांस खाने वाले के लिए दुक्कट का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया था, किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में प्रज्ञप्त किया था?

วิสฺสชฺชนา – พาราณสิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู หตฺถิมํสมฺปิ อสฺสมํสมฺปิ ปริภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! वाराणसी में बहुत से भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। बहुत से भिक्षुओं ने हाथी का मांस और घोड़े का मांस खाया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया था।

ปุจฺฉา – สุนกฺขมํสํ [Pg.88] วา อาวุโส อหิมํสํ วา ภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! कुत्ते का मांस या साँप का मांस खाने वाले के लिए दुक्कट का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया था, किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में प्रज्ञप्त किया था?

วิสฺสชฺชนา – พาราณสิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู สุนกฺขมํสมฺปิ อหิมํสมฺปิ ปริภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! वाराणसी में बहुत से भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। बहुत से भिक्षुओं ने कुत्ते का मांस और साँप का मांस खाया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया था।

ปุจฺฉา – สีหมํสํ [Pg.89] วา อาวุโส พฺยคฺฆมํสํ วา ทีปิมํสํ วา อจฺฉมํสํ วา ตรจฺฉมํสํ วา ภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! सिंह का मांस, बाघ का मांस, चीते का मांस, भालू का मांस या लकड़बग्घे का मांस खाने वाले के लिए दुक्कट का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया था, किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में प्रज्ञप्त किया था?

วิสฺสชฺชนา – พาราณสิยํเยว ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู สีหมํสมฺปิ พฺยคฺฆมํสมฺปิ ทีปิมํสมฺปิ อจฺฉมํสมฺปิ ตรจฺฉมํสมฺปิ ปริภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! वाराणसी में ही बहुत से भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया था। बहुत से भिक्षुओं ने सिंह का मांस, बाघ का मांस, चीते का मांस, भालू का मांस और लकड़बग्घे का मांस खाया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया था।

ปุจฺฉา – คิลานสฺส [Pg.90] อาวุโส คุฬํ วา อคิลานสฺส คุโฬทกํ วา ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! बीमार के लिए गुड़ या स्वस्थ के लिए गुड़ के पानी की अनुमति भगवान ने कहाँ दी थी, किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में अनुमति दी थी?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู คิลานสฺเสว ภควตา คุโฬ อนุญฺญาโต โน อคิลานสฺสาติ กุกฺกุจฺจายนฺตา คุฬํ น ภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में बहुत से भिक्षुओं के विषय में अनुमति दी गई थी। बहुत से भिक्षु यह सोचकर कि भगवान ने केवल बीमार के लिए ही गुड़ की अनुमति दी है, स्वस्थ के लिए नहीं, संकोच करते हुए गुड़ नहीं खाते थे, उस विषय में अनुमति दी गई थी।

ปุจฺฉา – ชานํ [Pg.91] อาวุโส อุทฺทิสฺส กตํ มํสํ ปริภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ปญฺญเปตฺวา ติโกฏิปริสุทฺธํ มํสํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! जानबूझकर अपने लिए मारे गए मांस को खाने वाले के लिए दुक्कट प्रज्ञप्त कर, भगवान ने तीन कोटियों से शुद्ध मांस की अनुमति कहाँ दी थी?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต สีหสฺส เสฏาปติโน วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर - भन्ते! वैशाली में सेनापति सीह की घटना के संबंध में अनुमति दी गई थी।

เมณฺฑก วตฺถุ

मेण्डक की कथा

ปุจฺฉา – ปาเถยฺยํ [Pg.94] อาวุโส ปริเยสิตุญฺจ กปฺปิยการกานํ หตฺเถ อุปนิกฺขิตฺตหิรญฺญโต นิพฺพตฺตํ กปฺปิยปจฺจยํ สาทิตุญฺจ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न - आयुष्मान! पाथेय खोजने की और कप्पियकारकों के हाथ में रखे हुए धन से उत्पन्न कप्पिय-प्रत्यय को स्वीकार करने की अनुमति भगवान ने कहाँ दी थी, किसके विषय में और किस वस्तु के संबंध में अनुमति दी थी?

วิสฺสชฺชนา – อนฺตรา [Pg.95] จ ภนฺเต ภทฺทิยํ อนฺตรา จ องฺคุตฺตราปํ เมณฺฑกํ คหปตึ อารพฺภ อนุญฺญาตํ, เมณฺฑโก ภนฺเต คหปติ ภควนฺตํ ยาจิ ‘‘สนฺติ ภนฺเต มคฺคา กนฺตารา อปฺโปทกา อปฺปภกฺขา น สุกรา อปาเถยฺเยน คนฺตุํ, สาธุ ภนฺเต ภควา ภิกฺขูนํ ปาเถยฺยํ อนุชานาตู’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! भद्दिय और अंगुत्तराप के बीच में मेंडक गृहपति के संदर्भ में अनुमति दी गई थी। भन्ते! मेंडक गृहपति ने भगवान से याचना की— 'भन्ते! मार्ग मरुस्थल (कान्तार) हैं, जहाँ जल कम है और भोजन कम है, बिना पाथेय (रास्ते का भोजन) के जाना आसान नहीं है। साधु भन्ते! भगवान भिक्षुओं के लिए पाथेय की अनुमति दें।' भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई।

เกณิย วตฺถุ

केणिय वस्तु (प्रकरण)

ปุจฺฉา – อฏฺฐ [Pg.96] อาวุโส ปานานิ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตานิ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตานิ.

प्रश्न – आयुष्मान्! भगवान ने आठ प्रकार के पेयों (पानों) की अनुमति कहाँ दी थी? किसके संदर्भ में और किस विषय में अनुमति दी थी?

วิสฺสชฺชนา – อาปเณ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตานิ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู กุกฺกุจฺจายนฺตา ปานานิ น ปฏิคฺคณฺหึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตานิ.

उत्तर – भन्ते! आपण (बाजार) में अनेक भिक्षुओं के संदर्भ में अनुमति दी गई थी। भन्ते! अनेक भिक्षु संकोच (कुक्कुच्च) करते हुए पेयों को ग्रहण नहीं कर रहे थे। भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई।

โรชมลฺลา วตฺถุ

रोज मल्ल की वस्तु (प्रकरण)

ปุจฺฉา – สพฺพญฺจ [Pg.97] อาวุโส ฑากํ สพฺพญฺจ ปิฏฺฐขาทนียํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! भगवान ने सभी प्रकार के शाक (सब्जी) और सभी प्रकार के पिष्ट-खाद्य (आटे से बने खाद्य) की अनुमति कहाँ दी थी? किसके संदर्भ में और किस विषय में अनुमति दी थी?

วิสฺสชฺชนา – กุสินารายํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู กุกฺกุจฺจายนฺตา ฑากญฺจ ปิฏฺฐขาทนียญฺจ น ปฏิคฺคเหสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! कुसीनारा में अनेक भिक्षुओं के संदर्भ में अनुमति दी गई थी। भन्ते! अनेक भिक्षु संकोच करते हुए शाक और पिष्ट-खाद्य को ग्रहण नहीं कर रहे थे। भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – อกปฺปิยํ [Pg.98] อาวุโส สมาทเปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! अकल्पनीय (अनुचित) वस्तु को स्वीकार करवाने वाले के लिए 'दुक्कट' (दुष्कृत) का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया था? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया था?

วิสฺสชฺชนา – อาตุมายํ ภนฺเต อญฺญตรํ วุฑฺฒปพฺพชิตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต วุฑฺฒปพฺพชิโต อกปฺปิเย สมาทเปติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! आतुमा में एक वृद्ध-प्रव्रजित (बूढ़े भिक्षु) के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! एक वृद्ध-प्रव्रजित अकल्पनीय वस्तु को स्वीकार करवाता था। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – สงฺฆิกานิ [Pg.99] วา อาวุโส ปุคฺคลิกานิ วา พีชานิ ปุคฺคลิกาย วา สงฺฆิกาย วา ภูมิยา โรปิตานิ ภาคํ ทตฺวา ปริภุญฺชิตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! संघ के या व्यक्तिगत बीजों को व्यक्तिगत या संघ की भूमि पर बोने के बाद, भाग (हिस्सा) देकर उपभोग करने की अनुमति भगवान ने कहाँ दी थी? किस विषय में अनुमति दी थी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อนุญฺญาตํ, สาวตฺถิยํ ภนฺเต ภควติ วิหรติ สงฺฆิกานิปิ พีชานิ ปุคฺคลิกาย ภูมิยา โรปิยึสุ, ปุคฺคลิกานิปิ พีชานิ สงฺฆิกาย ภูมิยา โรปิยึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! सावत्थी में अनुमति दी गई थी। भन्ते! जब भगवान सावत्थी में विहार कर रहे थे, तब संघ के बीजों को व्यक्तिगत भूमि पर बोया गया था और व्यक्तिगत बीजों को संघ की भूमि पर बोया गया था। भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – วินยมหาปเทสสงฺขาตานิ [Pg.100] อาวุโส จตฺตาริ กปฺปิยากปฺปิยอนุโลมานิ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตานิ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตานิ.

प्रश्न – आयुष्मान्! विनय के चार महाप्रदेश कहे जाने वाले कल्पनीय-अकल्पनीय के अनुकूल नियमों को भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया था? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया था?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตานิ, สมฺพหุลานํ ภนฺเต ภิกฺขูนํ กิสฺมิญฺจิ กิสฺมิญฺจิฐาเน กุกฺกุจฺจํ อุปฺปชฺชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตานิ.

उत्तर – भन्ते! सावत्थी में अनेक भिक्षुओं के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! अनेक भिक्षुओं को अलग-अलग स्थानों पर संकोच (संदेह) उत्पन्न हुआ था। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ยาวกาลิกาทีหิ [Pg.101] สํสฏฺฐานํ อาวุโส ยามกาลิกาทีนํ ปริโภคกาลมริยาทํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! यावकालिक आदि के साथ मिश्रित यामकालिक आदि के उपभोग की समय-सीमा भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त की थी? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त की थी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลานํ ภนฺเต ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ ‘‘กปฺปติ นุโข ยาวกาลิเกน ยามกาลิกํ สตฺตาหกาลิกํ ยาวชีวิกํ, น นุโข กปฺปติ. กปฺปตินุโข ยามกาลิเกน สตฺตาหกาลิกํ ยาวชีวิกํ, น นุโข กปฺปติ. กปฺปติ นุโข สตฺตาหกาลิเกน ยาวชีวิกํ, น นุโข กปฺปตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! सावत्थी में अनेक भिक्षुओं के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! अनेक भिक्षुओं को ऐसा विचार हुआ— 'क्या यावकालिक के साथ यामकालिक, सप्ताहकालिक और यावजीविक कल्पनीय (उचित) है या नहीं? क्या यामकालिक के साथ सप्ताहकालिक और यावजीविक कल्पनीय है या नहीं? क्या सप्ताहकालिक के साथ यावजीविक कल्पनीय है या नहीं?' भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – เภสชฺชกํ [Pg.102] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं भेषज (दवाइयों) के विषय में पूछूँगा, जो निदान और निर्देश के साथ है। आयुष्मान्! समुत्थान के पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – เภสชฺชกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต ติสฺโส อาปตฺติโย.

उत्तर – मैं भेषज के विषय में उत्तर दूँगा, जो निदान और निर्देश के साथ है। भन्ते! समुत्थान के पदों में तीन आपत्तियाँ हैं।

๗. กถินกฺขนฺธก

७. कठिन खन्धक

ปุจฺฉา – วสฺสํวุฏฺฐานํ [Pg.104] อาวุโส ภิกฺขูนํ กถินํ อตฺถริตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! वर्षावास पूर्ण करने वाले भिक्षुओं के लिए 'कठिन' (चीवर संस्कार) फैलाने की अनुमति भगवान ने कहाँ दी थी? किसके संदर्भ में और किस विषय में अनुमति दी थी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ตึสมตฺเต ปาเวยฺยเก ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, ตึสมตฺตา ภนฺเต ปาเวยฺยกา ภิกฺขู สาวตฺถึ อาคจฺฉนฺตา ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปกฏฺฐาย วสฺสูปนายิกาย นาสกฺขึสุ สาวตฺถิยํ วสฺสูปนายิกํ สมฺภาเวตุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! सावत्थी में पावेय्यक के लगभग तीस भिक्षुओं के संदर्भ में अनुमति दी गई थी। भन्ते! पावेय्यक के लगभग तीस भिक्षु भगवान के दर्शन के लिए सावत्थी आ रहे थे, किन्तु वर्षावास का समय निकट होने के कारण वे सावत्थी में वर्षावास के लिए पहुँचने में समर्थ नहीं हो सके। भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – กถินกํ [Pg.105] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं कठिन के विषय में पूछूँगा, जो निदान और निर्देश के साथ है। आयुष्मान्! समुत्थान के पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – กถินกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต น กตมา อาปตฺติ.

उत्तर – मैं कठिन के विषय में उत्तर दूँगा, जो निदान और निर्देश के साथ है। भन्ते! इसमें कोई आपत्ति नहीं है।

๘. จีวรกฺขนฺธก

८. चीवर खन्धक

ชีวกวตฺถุ

जीवक वस्तु (प्रकरण)

ปุจฺฉา – คหปติจีวรํ [Pg.106] อาวุโส สาทิยิตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! गृहपति-चीवर (गृहस्थों द्वारा दिए गए वस्त्र) स्वीकार करने की अनुमति भगवान ने कहाँ दी थी? किसके संदर्भ में और किस विषय में अनुमति दी थी?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ชีวกํ โกมารภจฺจํ อารพฺภ อนุญฺญาตํ, ชีวโก ภนฺเต โกมารภจฺโจ ภิกฺขูนํ คหปติจีวรํ อนุชานิตุํ ภควนฺตํ ยาจิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में जीवक कौमारभृत्य के संदर्भ में अनुमति दी गई थी। भन्ते! जीवक कौमारभृत्य ने भगवान से भिक्षुओं के लिए गृहपति-चीवर की अनुमति देने की याचना की थी। भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – ฉ [Pg.107] อาวุโส รชนานิ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตานิ, กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตานิ.

प्रश्न – आयुष्मान्! भगवान ने छह प्रकार के रंगों (रंजकों) की अनुमति कहाँ दी थी? किस विषय में अनुमति दी थी?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตานิ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ฉกเณนปิ ปณฺฑุมตฺติกายปิ จีวรํ รชึสุ, จีวรํ ทุพฺพณฺณํ โหติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตานิ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में अनेक भिक्षुओं के संदर्भ में अनुमति दी गई थी। भन्ते! अनेक भिक्षु गोबर से और पीली मिट्टी से चीवर रंगते थे, जिससे चीवर का रंग खराब हो जाता था। भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – อจฺฉินฺนกานิ [Pg.108] อาวุโส จีวรานิ ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! बिना कटे हुए (अछिन्न) चीवरों को धारण करने वाले के लिए 'दुक्कट' का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया था? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया था?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อจฺฉินฺนกานิ จีวรานิ ธาเรสุํ ทนฺตกสาวานิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में बहुत से भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया था। भन्ते! बहुत से भिक्षु बिना कटे हुए हाथी-दाँत के रंग के चीवर धारण करते थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กทา อาวุโส ภควา อนุญฺญาสิ ฉินฺนกํ สงฺฆาฏึ ฉินฺนกํ อุตฺตราสงฺคํ ฉินฺนกํ อนฺตรวาสกํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भगवान् ने कब कटे हुए संघाटी, कटे हुए उत्तरासंग और कटे हुए अंतरवासक की अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – ทกฺขิณาคิริโต ภนฺเต ปจฺฉาคตกาเล ภควา อนุญฺญาสิ ฉินฺนกํ สงฺฆาฏึ ฉินฺนกํ อุตฺตราสงฺคํ ฉินฺนกํ อนฺตรวาสกํ.

उत्तर - भन्ते! दक्षिणागिरि से लौटने के समय भगवान् ने कटे हुए संघाटी, कटे हुए उत्तरासंग और कटे हुए अंतरवासक की अनुमति दी।

ปุจฺฉา – อคฺคฬํ [Pg.110] จ อาวุโส ตุนฺนญฺจ โอวฏฺฏิกญฺจ กณฺฑุสกญฺจ ทฬฺหีกมฺมญฺจ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भगवान् ने पैबंद, सिलाई, ओवट्टिक, कण्डुसक और दृढ़ीकरण की अनुमति कहाँ दी, किसको लेकर और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – พาราณสิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อนุญฺญาตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ อคฺคฬํ อจฺฉุเปสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर - भन्ते! वाराणसी में एक अन्य भिक्षु को लेकर अनुमति दी गई। भन्ते! एक अन्य भिक्षु ने पैबंद लगाया था, उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – วสฺสิกสาฏิกา [Pg.111] จ อาวุโส อาคนฺตุกภตฺตญฺจ คมิกภตฺตญฺจ คิลานภตฺตญฺจ คิลานุปฏฺฐากภตฺตญฺจ คิลานเภสชฺชญฺจ ธุวยาคุ จ ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส อุทกสาฏิกาจาติ อิมา อฏฺฐ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตา, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

प्रश्न - आयुष्मान्! वर्षा-शाटिका, आगन्तुक-भोजन, गमिक-भोजन, ग्लान-भोजन, ग्लान-उपस्थापक-भोजन, ग्लान-भेषज, ध्रुव-यवागू और भिक्षुणी संघ के लिए उदक-शाटिका - इन आठ वस्तुओं की भगवान् ने कहाँ अनुमति दी, किसको लेकर और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต วิสาขํ มิคารมาตรํ อารพฺภ อนุญฺญาตา, วิสาขา ภนฺเต มิคารมาตา ภควนฺตํ อฏฺฐวรานิ ยาจิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में मृगारमाता विशाखा को लेकर अनुमति दी गई। भन्ते! मृगारमाता विशाखा ने भगवान् से आठ वर माँगे थे, उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – ภควตา [Pg.114] อาวุโส มาตาปิตูนํ ทานํ อนุชานิตฺวา สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भगवान् द्वारा माता-पिता को दान देने की अनुमति देने के बाद, श्रद्धापूर्वक दी गई वस्तु को नष्ट करने वाले के लिए दुष्कृत का दोष कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसको लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตรสฺส ภนฺเต ภิกฺขุโน พหุํ จีวรํ อุปฺปนฺนํ อโหสิ, โส จ ตํจีวรํ มาตาปิตูนํ ทาตุกาโม อโหสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्य भिक्षु को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! एक अन्य भिक्षु को बहुत से चीवर प्राप्त हुए थे और वह उन चीवरों को अपने माता-पिता को देना चाहता था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

มาตาปิตโรติ [Pg.115] โข ภิกฺขเว ททมาเน กึ วเทยฺยาม, อนุชานามิ ภิกฺขเว มาตาปิตูนํ ทาตุํ, น จ ภิกฺขเว สทฺธาเทยฺยํ วินิปาเตตพฺพํ, โย วินิปาเตยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส –

भिक्षुओं! माता-पिता को देते समय हम क्या कहें? भिक्षुओं! मैं माता-पिता को देने की अनुमति देता हूँ। लेकिन भिक्षुओं! श्रद्धापूर्वक दी गई वस्तु को नष्ट नहीं करना चाहिए। जो नष्ट करेगा, उसे दुष्कृत की आपत्ति होगी।

ปุจฺฉา – อญฺญตฺร วสฺสํ วุฏฺเฐน อาวุโส อญฺญตฺร จีวรภาคํ สาทิยนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! जहाँ वर्षावास किया हो उसके अतिरिक्त अन्य स्थान पर चीवर का भाग स्वीकार करने वाले के लिए दुष्कृत का दोष भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसको लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต อญฺญตฺร วสฺสํ วุฏฺโฐ อญฺญตฺร จีวรภาคํ สาทิยิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र ने जहाँ वर्षावास किया था उसके अतिरिक्त अन्य स्थान पर चीवर का भाग स्वीकार किया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อนาถกํ [Pg.117] อาวุโส ภิกฺขุํ คิลานํ น อุปฏฺฐหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! अनाथ बीमार भिक्षु की सेवा न करने वाले के लिए दुष्कृत का दोष भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसको लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ภควติ ภนฺเต สาวตฺถิยํ วิหรติ อญฺญตรสฺส ภิกฺขุโน กุจฺฉิวิการาพาโธ อโหสิ, โส สเก มุตฺตกรีเส ปลิปนฺโน สยิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्य भिक्षु को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! जब भगवान् श्रावस्ती में विहार कर रहे थे, तब एक अन्य भिक्षु को पेट का विकार हो गया था, वह अपने ही मलमूत्र में पड़ा हुआ सोया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – นคฺคิยํ [Pg.119] อาวุโส ติตฺถิยสมาทานํ สมาทิยนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! नग्न रहने के तीर्थंकरों के व्रत को स्वीकार करने वाले के लिए थुल्लच्चय का दोष भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसको लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ นคฺคิยํ ติตฺถิยสมาทานํ สมาทิยิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में एक अन्य भिक्षु को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! एक अन्य भिक्षु ने नग्न रहने के तीर्थंकरों के व्रत को स्वीकार किया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – สพฺพนีลกานิ [Pg.120] วา อาวุโส จีวรานิ สพฺพปีตกานิ วา สพฺพโลหิตกานิ วา สพฺพมญฺชิฏฺฐกานิ วา สพฺพกณฺหานิวาติ เอวรูปานิ จีวรานิ ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! पूरी तरह से नीले चीवर, या पूरी तरह से पीले, या पूरी तरह से लाल, या पूरी तरह से मजीठ के रंग के, या पूरी तरह से काले - इस प्रकार के चीवर धारण करने वाले के लिए दुष्कृत का दोष भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसको लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.121] ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู สพฺพนีลกาทีนิ จีวรานิ ธาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु पूरी तरह से नीले आदि चीवर धारण करते थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กญฺจุกํ [Pg.122] วา อาวุโส เวฐนํ วา ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! कंचुक या वेठन धारण करने वाले के लिए दुष्कृत का दोष भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसको लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเยว ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู กญฺจุกมฺปิ ธาเรสุํ เวฐนมฺปิ ธาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को ही लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु कंचुक भी धारण करते थे और वेठन भी धारण करते थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – จีวรสญฺญุตฺตํ ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न - मैं चीवर-संयुक्त के बारे में पूछूँगा, जो निदान और निर्देश के साथ है। आयुष्मान्! समुक्कट्टपदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – จีวรสญฺญุตฺตํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต ติสฺโส อาปตฺติโย.

उत्तर - मैं चीवर-संयुक्त का उत्तर दूँगा, जो निदान और निर्देश के साथ है। भन्ते! समुक्कट्टपदों में तीन आपत्तियाँ हैं।

๖. จมฺเปยฺยกฺขนฺธก

६. चम्पेय्य खन्धक

ปุจฺฉา – สุทฺธํ [Pg.124] อาวุโส ภิกฺขุํ อนาปตฺติกํ อวตฺถุสฺมึ อการเณ อุกฺขิปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! शुद्ध, आपत्ति-रहित भिक्षु को बिना आधार और बिना कारण के उत्क्षेपित (बहिष्कृत) करने वाले के लिए 'दुक्कट' (दुष्कृत) की आपत्ति भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त की गई है? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त की गई है?

วิสฺสชฺชนา – จมฺปายํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ภควติ ภนฺเต จมฺปายํ วิหรติ สมฺพหุลา ภิกฺขู กาสีสุ วาสภคาเม สุทฺธํ กสฺสปโคตฺตํ ภิกฺขุํ อนาปตฺติกํ อวตฺถุสฺมึ อการเณ อุกฺขิปึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! चम्पा में बहुत से भिक्षुओं के संदर्भ में प्रज्ञप्त की गई है। जब भगवान चम्पा में विहार कर रहे थे, तब बहुत से भिक्षुओं ने काशी के वासभग्राम में शुद्ध, आपत्ति-रहित काश्यपगोत्र के भिक्षु को बिना आधार और बिना कारण के उत्क्षेपित कर दिया था। भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त की गई है।

ปุจฺฉา – จมฺเปยฺยกํ [Pg.125] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं चम्पेय्यक (चम्पा संबंधी) के विषय में पूछूँगा, जो निदान और निर्देश सहित है। हे आयुष्मान्! समुत्कृष्ट पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – จมฺเปยฺยกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต เอกา อาปตฺติ.

उत्तर – मैं चम्पेय्यक के विषय में उत्तर दूँगा, जो निदान और निर्देश सहित है। भन्ते! समुत्कृष्ट पदों में एक आपत्ति है।

๑๐. โกสมฺพกกฺขนฺธก

१०. कोसम्बक खन्धक

ปุจฺฉา – เภทครุเกหิ [Pg.127] ภิกฺขเว ภิกฺขูหิ น โส ภิกฺขุ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิปิตพฺโพติ จ, เภทครุเกน ภิกฺขเว ภิกฺขุนา ปเรสมฺปิ สทฺธาย อาปตฺติเทเสตพฺพาติ จ อาวุโส อยํ สามคฺคิรสโอวาโท ภควตา กตฺถ ทินฺโน, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ทินฺโน.

प्रश्न – "हे भिक्षुओं! संघ-भेद से डरने वाले भिक्षुओं को उस भिक्षु को आपत्ति न देखने के कारण उत्क्षेपित नहीं करना चाहिए" और "हे भिक्षुओं! संघ-भेद से डरने वाले भिक्षु को दूसरों की श्रद्धा के लिए भी आपत्ति देशना करनी चाहिए" - हे आयुष्मान्! यह सामग्गी-रस (एकता का सार) रूपी उपदेश भगवान द्वारा कहाँ दिया गया? किसके संदर्भ में और किस विषय में दिया गया?

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ทินฺโน, ภควติ ภนฺเต โกสมฺพิยํ วิหรติ อญฺญตโร ภิกฺขุ อาปตฺตึ อาปนฺโน อโหสิ, โส ตสฺสา อาปตฺติยา อาปตฺติ ทิฏฺฐิ อโหสิ, อญฺเญ ภิกฺขู ตสฺสา อาปตฺติยา อนาปตฺติ ทิฏฺฐิโน อเหสุํ. โส อปเรน สมเยน ตสฺสา อาปตฺติยา อนาปตฺติทิฏฺฐิ อโหสิ, อญฺเญ ภิกฺขู ตสฺสา อาปตฺติยา อาปตฺติทิฏฺฐิโน อเหสุํ. อถ โข เต ภนฺเต ภิกฺขู สามคฺคึ ลภิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิปึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ทินฺโน.

उत्तर – भन्ते! कौशाम्बी में बहुत से भिक्षुओं के संदर्भ में दिया गया। जब भगवान कौशाम्बी में विहार कर रहे थे, तब एक भिक्षु आपत्ति में पड़ा। उसे उस आपत्ति के प्रति 'आपत्ति' की दृष्टि थी, जबकि अन्य भिक्षु उसे 'अनापत्ति' मानते थे। बाद में, उसे उस आपत्ति के प्रति 'अनापत्ति' की दृष्टि हो गई, और अन्य भिक्षु उसे 'आपत्ति' मानने लगे। तब, भन्ते! उन भिक्षुओं ने एकता प्राप्त कर उस भिक्षु को आपत्ति न देखने के कारण उत्क्षेपित कर दिया। भन्ते! उस विषय में यह उपदेश दिया गया।

ปุจฺฉา – สงฺฆเภทสฺส [Pg.130] อาวุโส มูลภูเต ภิกฺขุมฺหิ อุกฺขิตฺตเก โอสาริเต ตสฺส วตฺถุสฺส วูปสมาย สงฺฆสามคฺคิญฺจ กาตุํ สามคฺคี อุโปสถญฺจ กาตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! संघ-भेद के मूल कारण बने उत्क्षेपित भिक्षु को पुनः संघ में सम्मिलित (ओसारित) कर लेने पर, उस विवाद के शमन के लिए संघ-सामग्री (एकता) करने और सामग्री-उपोसथ करने की अनुमति भगवान द्वारा कहाँ दी गई? किसके संदर्भ में और किस विषय में दी गई?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต เตเยว อุกฺขิตฺตกานุวตฺตเก ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, เต ภนฺเต อุกฺขิตฺตกานุวตฺตกา ภิกฺขู ตํ อุกฺขิตฺตกํ ภิกฺขุํ โอสาเรตฺวา เยน อุกฺเขปกา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา เต อุกฺเขปเก ภิกฺขู เอกทโวจุํ ‘‘ยสฺมึ อาวุโส วตฺถุสฺมึ อโหสิ สงฺฆสฺส [Pg.131] ภณฺฑนํ กลโห วิคฺคโห วิวาโท สงฺฆเภโท สงฺฆราชิ สงฺฆววตฺถานํ สงฺฆนานากรณํ, โส เอโส ภิกฺขุํ อาปนฺโน จ อุกฺขิตฺโต จ ปสฺสิ จ โอสาริโต จ, หนฺท มยํ อาวุโส ตสฺส วตฺถุสฺส วูปสมาย สงฺฆสามคฺคึ กโรมา’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में उन्हीं उत्क्षेपित-अनुवर्तक भिक्षुओं के संदर्भ में अनुमति दी गई। भन्ते! उन उत्क्षेपित-अनुवर्तक भिक्षुओं ने उस उत्क्षेपित भिक्षु को पुनः सम्मिलित कर, जहाँ उत्क्षेपक भिक्षु थे, वहाँ जाकर उन उत्क्षेपक भिक्षुओं से यह कहा— "हे आयुष्मान्! जिस विषय में संघ का झगड़ा, कलह, विग्रह, विवाद, संघ-भेद, संघ-राजी, संघ-विभाजन और संघ-नानाकरण हुआ था, वह भिक्षु आपत्ति में पड़ा, उत्क्षेपित हुआ, उसने (आपत्ति को) देखा और अब वह पुनः सम्मिलित कर लिया गया है। आइए आयुष्मान्! हम उस विषय के शमन के लिए संघ-सामग्री करें।" भन्ते! उस विषय में यह अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – โกสมฺพกํ [Pg.132] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं कोसम्बक (कौशाम्बी संबंधी) के विषय में पूछूँगा, जो निदान और निर्देश सहित है। हे आयुष्मान्! समुत्कृष्ट पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต เอกา อาปตฺติ.

उत्तर – मैं कोसम्बक के विषय में उत्तर दूँगा, जो निदान और निर्देश सहित है। भन्ते! समुत्कृष्ट पदों में एक आपत्ति है।

จูฬวคฺคปาฬิ

चुल्लवग्गपालि

๑. กมฺพกฺขนฺธก

१. कम्मखन्धक

ปุจฺฉา – ภณฺฑนาทิการกสฺส [Pg.133] อาวุโส ภิกฺขุโน ตชฺชนียกมฺมํ กาตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! झगड़ा आदि करने वाले भिक्षु के लिए 'तज्जनीय-कर्म' करने की अनुमति भगवान द्वारा कहाँ दी गई? किसके संदर्भ में और किस विषय में दी गई?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปณฺฑุกโลหิตเก ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, ปณฺฑุกโลหิตกา ภนฺเต ภิกฺขู อตฺตนา ภณฺฑนการกา กลหการกา วิวาทการกา ภสฺสการกา สงฺเฆ อธิกรณการกา, เยปิ จญฺเญ ภิกฺขู ภณฺฑนการกา กลหการกา วิวาทการกา ภสฺสการกา สงฺเฆ อธิกรณการกา เต อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ ‘‘มา โข ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอโส อเชสิ, พลวาพลวํ ปฏิมนฺเตถ, ตุมฺเห เตน ปณฺฑิตตรา จ พฺยตฺตตรา จ พหุสฺสุตตรา จ อลมตฺตตรา จ, มา จสฺส ภายิตฺถ, มยมฺปิ ตุมฺหากํ ปกฺขา ภวิสฺสามา’’ติ, เตน อนุปฺปนฺนานิ เจว ภณฺฑนานิ อุปฺปชฺชนฺติ, อุปฺปนฺนานิ จ ภณฺฑนานิ ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย สํวตฺตนฺติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में पाण्डुक और लोहितक भिक्षुओं के संदर्भ में अनुमति दी गई। भन्ते! पाण्डुक-लोहितक भिक्षु स्वयं झगड़ा करने वाले, कलह करने वाले, विवाद करने वाले, व्यर्थ बोलने वाले और संघ में अधिकरण करने वाले थे। जो दूसरे भिक्षु भी झगड़ा, कलह, विवाद, व्यर्थ भाषण और संघ में अधिकरण करने वाले थे, उनके पास जाकर वे ऐसा कहते थे— "हे आयुष्मान्! आप हार न मानें, शक्ति और अशक्ति का मुकाबला करें, आप उनसे अधिक पंडित, अधिक चतुर, अधिक बहुश्रुत और अधिक समर्थ हैं; उनसे डरें नहीं, हम भी आपके पक्ष में होंगे।" इससे जो झगड़े उत्पन्न नहीं हुए थे वे उत्पन्न हो जाते थे, और जो उत्पन्न हो चुके थे वे और अधिक बढ़ने और फैलने लगते थे। भन्ते! उस विषय में यह अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – ตชฺชนียกมฺมกตสฺส [Pg.134] อาวุโส ภิกฺขุโน กติสุ วตฺเตสุ สมฺมา วตฺตนฺตสฺส ตํ กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! जिस भिक्षु पर तज्जनीय-कर्म किया गया हो, उसे कितने व्रतों का सम्यक् पालन करने पर उस कर्म को वापस लेने (प्रतिप्रश्रब्ध करने) की अनुमति भगवान द्वारा कहाँ दी गई? किसके संदर्भ में और किस विषय में दी गई?

วิสฺสชฺชนา – อฏฺฐารสสุ [Pg.135] ภนฺเต วตฺเตสุ สมฺมา วตฺตนฺตสฺส ตชฺชนียกมฺมกตสฺส ภิกฺขุโน ตํ กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตุํ ภควตา สาวตฺถิยํ อนุญฺญาตํ, เตเยว ปณฺฑุกโลหิตกา ภิกฺขู สงฺเฆน ตชฺชนียกมฺมกตา สมฺมา วตฺติตฺวา สงฺฆํ อุปสงฺกมิตฺวา ยาจึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! अठारह व्रतों का सम्यक् पालन करने वाले तज्जनीय-कर्म प्राप्त भिक्षु के उस कर्म को वापस लेने की अनुमति भगवान द्वारा श्रावस्ती में दी गई। उन्हीं पाण्डुक-लोहितक भिक्षुओं ने, जिन पर संघ द्वारा तज्जनीय-कर्म किया गया था, सम्यक् आचरण कर संघ के पास जाकर याचना की। भन्ते! उस विषय में यह अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – พาลสฺส [Pg.136] อาวุโส อพฺยตฺตสฺส อาปตฺติพหุลสฺส อนปทานสฺส คิหิสํสฏฺฐสฺส อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสคฺเคหิ นิยสฺสกมฺมํ กาตุํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! अज्ञानी, अकुशल, बहुत आपत्तियों वाले, चरित्रहीन और गृहस्थों के साथ अनुचित संसर्ग रखने वाले भिक्षु के लिए 'निस्सय-कर्म' करने की प्रज्ञप्ति कहाँ की गई? किसके संदर्भ में और किस विषय में की गई?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ เสยฺยสกํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต เสยฺยสโก พาโล อโหสิ อพฺยตฺโต อาปตฺติพหุโล อนปทาโน คิหิสํสฏฺโฐ วิหาสิ อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสคฺเคหิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् सेय्यसक के संदर्भ में प्रज्ञप्त की गई। भन्ते! आयुष्मान् सेय्यसक अज्ञानी, अकुशल, बहुत आपत्तियों वाले और चरित्रहीन थे तथा गृहस्थों के साथ अनुचित संसर्ग में रहते थे। भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त की गई।

ปุจฺฉา – นิยสฺสกมฺมกตสฺส [Pg.137] อาวุโส ภิกฺขุโน กติสุ วตฺเตสุ สมฺมา วตฺตนฺตสฺส ตํ กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตุํ ภควตา อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! निश्रय-कर्म (नियस-कम्म) किए गए भिक्षु के कितने व्रतों (कर्तव्यों) में सम्यक् रूप से वर्तने पर भगवान द्वारा उस कर्म को प्रतिप्रश्रब्ध (समाप्त) करने की अनुमति दी गई है?

วิสฺสชฺชนา – อฏฺฐารสสุ ภนฺเต วตฺเตสุ สมฺมา วตฺตนฺตสฺส นิยสฺส กมฺมกตสฺส ภิกฺขุโน ตํ กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตุํ ภควตา อนุญฺญาตํ, น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ, น ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุติ สาทิตพฺพา, สมฺมเตนปิ ภิกฺขุนิโย น โอวทิตพฺพา, เอวมาทีสุ ภนฺเต อฏฺฐารสสุ วตฺเตสุ สมฺมา วตฺตนฺตสฺส นิยสฺสกมฺมกตสฺส ภิกฺขุโน ตํ กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตุํ ภควตา อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! अठारह व्रतों में सम्यक् रूप से वर्तने वाले निश्रय-कर्म किए गए भिक्षु के उस कर्म को प्रतिप्रश्रब्ध करने की भगवान द्वारा अनुमति दी गई है। (जैसे) उपसंपदा नहीं देनी चाहिए, निश्रय (आश्रय) नहीं देना चाहिए, श्रामणेर की सेवा नहीं लेनी चाहिए, भिक्षुणी-ओवादक (उपदेशक) की सम्मति स्वीकार नहीं करनी चाहिए, सम्मत होने पर भी भिक्षुणियों को उपदेश नहीं देना चाहिए - भन्ते! इन आदि अठारह व्रतों में सम्यक् रूप से वर्तने वाले निश्रय-कर्म किए गए भिक्षु के उस कर्म को प्रतिप्रश्रब्ध करने की भगवान द्वारा अनुमति दी गई है।

ปุจฺฉา – กุลทูสกสฺส [Pg.138] อาวุโส ปาปสมาจารสฺส ภิกฺขุโน ปพฺพาชนียกมฺมํ กาตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! कुलदूषक और पाप-आचरण वाले भिक्षु के लिए प्रव्राजनीय-कर्म (पब्बाजनिय-कम्म) करने की भगवान द्वारा कहाँ अनुमति दी गई है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमति दी गई है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภนฺเต ภิกฺขู กีฏาคิริสฺมึ กุลทูสกา อเหสุํ ปาปสมาจารา, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में अश्वजित् और पुनर्वसु भिक्षुओं को आरम्भ कर अनुमति दी गई है। भन्ते! अश्वजित् और पुनर्वसु भिक्षु कीटागिरि में कुलदूषक और पाप-आचरण वाले थे, उस विषय में भन्ते! अनुमति दी गई है।

ปุจฺฉา – ปฏิสารณียกมฺมํ [Pg.140] อาวุโส ปุจฺฉามิ, สทฺธํ อาวุโส ปสนฺนํ คหปตึ ทายกํ การกํ สงฺฆุปฏฺฐากํ หีเนน ขุํเสนฺตสฺส ภิกฺขุโน [Pg.141] ปฏิสารณียกมฺมํ กาตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! मैं प्रतिसारणीय-कर्म (पटिसारणीय-कम्म) के विषय में पूछता हूँ। हे आयुष्मान! श्रद्धालु, प्रसन्न, दायक, कार्यकर्ता और संघ के उपस्थाक गृहपति की हीन (नीच) शब्दों से निंदा करने वाले भिक्षु के लिए प्रतिसारणीय-कर्म करने की भगवान द्वारा कहाँ अनुमति दी गई है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमति दी गई है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ สุธมฺมํ อารพฺภ อนุญฺญาตํ, ภควติ ภนฺเต สาวตฺถิยํ วิหรติ อายสฺมา สุธมฺโม มจฺฉิกาสณฺเฑ จิตฺตํ คหปตึ สทฺธํ ปสนฺนํ ทายกํ การกํ สงฺฆุปฏฺฐากํ หีเนน ขุํเสสิ หีเนน วมฺเภสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान सुधर्म को आरम्भ कर अनुमति दी गई है। भन्ते! जब भगवान श्रावस्ती में विहार कर रहे थे, तब आयुष्मान सुधर्म ने मच्छिकासण्ड में श्रद्धालु, प्रसन्न, दायक, कार्यकर्ता और संघ के उपस्थाक चित्त गृहपति की हीन शब्दों से निंदा की और हीन शब्दों से तिरस्कार किया, उस विषय में भन्ते! अनुमति दी गई है।

เตนหิ [Pg.142] ภิกฺขเว สงฺโฆ สุธมฺมสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสารณียกมฺมํ กโรตุ ‘‘จิตฺโต เต คหปติ ขมาเปตพฺโพ’’ติ –

इसलिए भिक्षुओं! संघ सुधर्म भिक्षु का प्रतिसारणीय-कर्म करे - 'हे गृहपति! तुम्हें चित्त गृहपति से क्षमा माँगनी चाहिए'।

ปุจฺฉา – ปฏิสารณียกมฺมกตสฺส [Pg.143] อาวุโส ภิกฺขุโน อนุทูตํ ทาตุญฺจ เตน อนุทูเตน สทฺธึ คนฺตฺวา ยถาขุํสิตํ คหปตึ ขมาเปตุํ [Pg.144] จ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! प्रतिसारणीय-कर्म किए गए भिक्षु को अनुदूत (साथी दूत) देने और उस अनुदूत के साथ जाकर जिस गृहपति की निंदा की थी उससे क्षमा माँगने की भगवान द्वारा कहाँ अनुमति दी गई है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमति दी गई है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํเยว สุธมฺมํ อารพฺภ อนุญฺญาตํ, อายสฺมา ภนฺเต สุธมฺโม มจฺฉิกาสณฺฑํ คนฺตฺวา มงฺกุภูโต นาสกฺขิ จิตฺตํ คหปตึ ขมาเปตุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान सुधर्म को ही आरम्भ कर अनुमति दी गई है। भन्ते! आयुष्मान सुधर्म मच्छिकासण्ड जाकर लज्जित (विमना) हो गए और चित्त गृहपति से क्षमा नहीं माँग सके, उस विषय में भन्ते! अनुमति दी गई है।

ปุจฺฉา – ปฏิสารณียกมฺมกตสฺส [Pg.145] อาวุโส ภิกฺขุโน กติสุ วตฺเตสุ สมฺมา วตฺตนฺตสฺส ตํ กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตุํ ภควตา อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! प्रतिसारणीय-कर्म किए गए भिक्षु के कितने व्रतों में सम्यक् रूप से वर्तने पर भगवान द्वारा उस कर्म को प्रतिप्रश्रब्ध करने की अनुमति दी गई है?

วิสฺสชฺชนา – อฏฺฐารสสุ ภนฺเต วตฺเตสุ สมฺมา วตฺตนฺตสฺส ปฏิสารณีย กมฺมกตสฺส ภิกฺขุโน ตํ กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตุํ ภควตา อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! अठारह व्रतों में सम्यक् रूप से वर्तने वाले प्रतिसारणीय-कर्म किए गए भिक्षु के उस कर्म को प्रतिप्रश्रब्ध करने की भगवान द्वारा अनुमति दी गई है।

ปุจฺฉา – อาปตฺตึ [Pg.146] อาวุโส อาปชฺชิตฺวา ตํ อาปตฺตึ ปสฺสิตุํ วา ปฏิกาตุํ วา น อิจฺฉนฺตสฺส ภิกฺขุโน อาปตฺติยา อทสฺสเน วา อปฺปฏิกมฺเม วา อุกฺเขปนียกมฺมํ กาตุํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! आपत्ति (दोष) करके उस आपत्ति को देखने या उसका प्रतिकार करने की इच्छा न रखने वाले भिक्षु के लिए, आपत्ति को न देखने या प्रतिकार न करने के कारण उत्क्षेपणीय-कर्म (उक्खेपनीय-कम्म) करने का विधान भगवान द्वारा कहाँ किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ฉนฺนตฺเถรํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต ฉนฺโน อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉิ ตํ อาปตฺตึ ปสฺสิตุํ วา ปฏิกาตุํ วา, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! कौशाम्बी में आयुष्मान छन्न स्थविर को आरम्भ कर विधान किया गया है। भन्ते! आयुष्मान छन्न ने आपत्ति करके उस आपत्ति को देखने या उसका प्रतिकार करने की इच्छा नहीं की, उस विषय में भन्ते! विधान किया गया है।

ปุจฺฉา – อาปตฺติยา [Pg.147] อาวุโส อทสฺสเนน วา อปฺปฏิกมฺเม วา อุกฺเขปนีย กมฺมกเตน ภิกฺขุนา กติสุ วตฺเตสุ สมฺมา วตฺติตพฺพํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! आपत्ति को न देखने या प्रतिकार न करने के कारण उत्क्षेपणीय-कर्म किए गए भिक्षु को कितने व्रतों में सम्यक् रूप से वर्तना चाहिए?

วิสฺสชฺชนา – เตจตฺตาลีสาย ภนฺเต วตฺเตสุ สมฺมา วตฺติตพฺพํ.

उत्तर – भन्ते! तैंतालीस (43) व्रतों में सम्यक् रूप से वर्तना चाहिए।

ปุจฺฉา – อุกฺเขปนียกมฺมกตสฺส [Pg.148] อาวุโส ภิกฺขุโน สมฺมา วตฺตนฺตสฺส ตํ กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! उत्क्षेपणीय-कर्म किए गए भिक्षु के सम्यक् रूप से वर्तने पर उस कर्म को प्रतिप्रश्रब्ध करने की भगवान द्वारा कहाँ अनुमति दी गई है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमति दी गई है?

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํเยว ฉนฺนํ อารพฺภ อนุญฺญาตํ, อายสฺมา ภนฺเต ฉนฺโน สงฺเฆน อาปตฺติยา อทสฺสเน วา อปฺปฏิกมฺเม วา อุกฺเขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺเตสิ โลมํปาเตสิ เนตฺถารํ วตฺเตสิ สงฺฆํ อุปสงฺกมิตฺวา ตสฺส กมฺมสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา ยาจิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! कौशाम्बी में आयुष्मान छन्न को ही आरम्भ कर अनुमति दी गई है। भन्ते! संघ द्वारा आपत्ति को न देखने या प्रतिकार न करने के कारण उत्क्षेपणीय-कर्म किए जाने पर आयुष्मान छन्न ने सम्यक् रूप से बर्ताव किया, मान का त्याग किया (लोम-पातन), नम्रता दिखाई और संघ के पास जाकर उस कर्म की समाप्ति (प्रतिप्रश्रब्धि) के लिए याचना की, उस विषय में भन्ते! अनुमति दी गई है।

ปุจฺฉา – ปาปิกํ [Pg.149] อาวุโส ทิฏฺฐึ คเหตฺวา ตํ ทิฏฺฐึ น ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค อุกฺเขปนียกมฺมํ กาตุํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! पापपूर्ण दृष्टि (गलत धारणा) को पकड़कर उस दृष्टि को न छोड़ने वाले के लिए, पापपूर्ण दृष्टि का त्याग न करने के कारण उत्क्षेपणीय-कर्म करने का विधान भगवान द्वारा कहाँ किया गया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อริฏฺฐํ ภิกฺขุํ คทฺธพาธิปุพฺพํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ภควติ ภนฺเต สาวตฺถิยํ วิหรติ อริฏฺฐสฺส นาม ภิกฺขุโน คทฺธพาธิปุพฺพสฺส เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ อโหสิ ‘‘ตถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ, ยถาเยเม อนฺตรายิกา ธมฺมา วุตฺตา ภควตา, เต ปฏิเสวโต [Pg.150] นาลํ อนฺตรายายา’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में अरिट्ठ भिक्षु, जो पहले गद्धबाधि (गिद्धों को पकड़ने वाला) था, को आरम्भ कर विधान किया गया है। भन्ते! जब भगवान श्रावस्ती में विहार कर रहे थे, तब अरिट्ठ नामक भिक्षु, जो पहले गद्धबाधि था, को इस प्रकार की पापपूर्ण दृष्टि उत्पन्न हुई - 'जैसा मैं भगवान द्वारा उपदिष्ट धर्म को समझता हूँ, भगवान ने जिन अन्तरायिक धर्मों (बाधाओं) को बताया है, उनका सेवन करने वाले के लिए वे बाधा उत्पन्न करने वाले नहीं होते', उस विषय में भन्ते! विधान किया गया है।

ปุจฺฉา – ปาปิกาย อาวุโส ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค อุกฺเขปนียกมฺมกเตน ภิกฺขุนา กติสุ วตฺเตสุ สมฺมา วตฺติตพฺพํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान! पापपूर्ण दृष्टि का त्याग न करने के कारण उत्क्षेपणीय-कर्म किए गए भिक्षु को कितने व्रतों में सम्यक् रूप से वर्तना चाहिए?

วิสฺสชฺชนา – เตจตฺตาลีสาย [Pg.151] ภนฺเต วตฺเตสุ สมฺมา วตฺติตพฺพํ.

उत्तर – भन्ते! तैंतालीस (43) व्रतों में सम्यक् रूप से वर्तना चाहिए।

ปุจฺฉา – กมฺมกฺขนฺธกํ ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานิ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं कर्मस्कन्धक के विषय में पूछूँगा, निदान और निर्देश सहित। आयुष्मान्! समुक्कठपदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – กมฺมกฺขนฺธกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต เอกา อาปตฺติ.

उत्तर – मैं कर्मस्कन्धक के विषय में उत्तर दूँगा, निदान और निर्देश सहित। भन्ते! समुक्कठपदों में एक आपत्ति है।

๒. ปาริวาสิกกฺขนฺธก

२. पारिवासिकस्कन्धक

ปุจฺฉา – ปาริวาสิกสฺส [Pg.152] อาวุโส ปกตตฺตานํ ภิกฺขูนํ อภิวาทนาทีนิ สาทิยนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! परिवास में रहने वाले भिक्षु के लिए, जो प्रकृतस्थ भिक्षुओं के अभिवादन आदि को स्वीकार करता है, भगवान् ने कहाँ दुक्कट आपत्ति प्रज्ञप्त की है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त की है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปาริวาสิเก ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ปาริวาสิกา ภนฺเต ภิกฺขู สาทิยึสุ ปกตตฺตานํ ภิกฺขูนํ อภิวาทนาทีนิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में पारिवासिक भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त की गई है; भन्ते! पारिवासिक भिक्षुओं ने प्रकृतस्थ भिक्षुओं के अभिवादन आदि को स्वीकार किया था, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त की गई है।

ปุจฺฉา – ปาริวาสิเกน [Pg.153] อาวุโส ภิกฺขุนา กติสุ วตฺเตสุ สมฺมา วตฺติตพฺพํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! पारिवासिक भिक्षु को कितने कर्तव्यों में सम्यक् प्रकार से वर्तना चाहिए?

วิสฺสชฺชนา – ปาริวาสิเกน ภนฺเต ภิกฺขุนา จตุนวุติยา วตฺเตสุ สมฺมา วตฺติตพฺพํ.

उत्तर – भन्ते! पारिवासिक भिक्षु को चौरानवे कर्तव्यों में सम्यक् प्रकार से वर्तना चाहिए।

ปุจฺฉา – ปาริวาสิกํ ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं पारिवासिक के विषय में पूछूँगा, निदान और निर्देश सहित। आयुष्मान्! समुक्कठपदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – ปาริวาสิกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต เอกา อาปตฺติ.

उत्तर – मैं पारिवासिक के विषय में उत्तर दूँगा, निदान और निर्देश सहित। भन्ते! समुक्कठपदों में एक आपत्ति है।

๓. สมุจฺจยกฺขนฺธก

३. समुच्चयस्कन्धक

ปุจฺฉา – สมุจฺจยํ [Pg.154] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं समुच्चय के विषय में पूछूँगा, निदान और निर्देश सहित। आयुष्मान्! समुक्कठपदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – สมุจฺจยํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต เอกา อาปตฺติ.

उत्तर – मैं समुच्चय के विषय में उत्तर दूँगा, निदान और निर्देश सहित। भन्ते! समुक्कठपदों में एक आपत्ति है।

๔. สมถกฺขนฺธก

४. शमथस्कन्धक

ปุจฺฉา – อสมฺมุขีภูตานํ [Pg.155] อาวุโส ภิกฺขูนํ ตชฺชนียํ วา นิยสฺสํ วา ปพฺพาชนียํ วา ปฏิสารณียํ วา อุกฺเขปนียํ วา กมฺมํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! अनुपस्थित भिक्षुओं पर तर्जनीय, निस्य, प्रवार्जनीय, प्रतिसारणीय या उत्क्षेपणीय कर्म करने वाले के लिए भगवान् ने कहाँ दुक्कट आपत्ति प्रज्ञप्त की है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त की है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อสมฺมุขีภูตานํ ภิกฺขูนํ กมฺมํ อกํสุ ตชฺชนียมฺปิ นิยสฺสมฺปิ ปพฺพาชนียมฺปิ ปฏิสารณียมฺปิ อุกฺเขปนียมฺปิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त की गई है; भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने अनुपस्थित भिक्षुओं पर तर्जनीय, निस्य, प्रवार्जनीय, प्रतिसारणीय और उत्क्षेपणीय कर्म किए थे, उस विषय में भन्ते! यह प्रज्ञप्त की गई है।

ปุจฺฉา – สติเวปุลฺลปตฺตสฺส [Pg.156] อาวุโส ภิกฺขุโน สติวินยํ ทานํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! स्मृति-विपुलता प्राप्त भिक्षु को स्मृति-विनय देना भगवान् ने कहाँ अनुमत किया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमत किया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต เมตฺติยภูมชเก ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ เมตฺติยภูมชกา ภนฺเต ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ ทพฺพํ มลฺลปุตฺตํ อมูลิกาย สีลวิปตฺติยา อนุทฺธํเสสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में मेत्तिय और भुम्मजक भिक्षुओं को आरम्भ कर अनुमत किया गया है; भन्ते! मेत्तिय और भुम्मजक भिक्षुओं ने आयुष्मान् दब्ब मल्लपुत्र पर निराधार शील-विपत्ति का दोष लगाया था, उस विषय में भन्ते! यह अनुमत किया गया है।

ปุจฺฉา – กติปนาวุโส [Pg.161] เอตฺถ ธมฺมิกานิ สติวินยทานานิ.

प्रश्न – आयुष्मान्! यहाँ कितने धार्मिक स्मृति-विनय दान हैं?

วิสฺสชฺชนา – ปญฺจิมานิ ภนฺเต ธมฺมิกานิ สติวินยสฺส ทานานิ, สุทฺโธ โหติ ภิกฺขุ อนาปตฺติโก, อนุวทนฺติ จ นํ, ยาจติ จ, ตสฺส สงฺโฆ สติวินยํ เทติ ธมฺเมน สมคฺเคน, อิมานิ โข ภนฺเต ปญฺจ ธมฺมิกานิ สติ วินยสฺส ทานานิ.

उत्तर – भन्ते! ये पाँच धार्मिक स्मृति-विनय दान हैं—भिक्षु शुद्ध और अनापत्तिक होता है, और लोग उसे दोष लगाते हैं, और वह याचना करता है, तब संघ धर्मपूर्वक और समग्र होकर उसे स्मृति-विनय देता है; भन्ते! ये ही पाँच धार्मिक स्मृति-विनय दान हैं।

ปุจฺฉา – อมูฬฺหสฺส [Pg.162] อาวุโส ภิกฺขุโน อมูฬฺหวินยํ ทาตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! अमूढ़ भिक्षु को अमूढ़-विनय देना भगवान् ने कहाँ अनुमत किया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमत किया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู คคฺคํ ภิกฺขุํ อุมฺมตฺตเกน จิตฺตวิปริยาสกเตน [Pg.163] อชฺฌาจิณฺเณน อาปตฺติยา โจเทสุํ ‘‘สรตา ยสฺมา เอวรูปึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตา’’ติ, โส เอวํ วเทติ ‘‘อหํ โข อาวุโส อุมฺมตฺตโก อโหสิ จิตฺตวิปริยาสกโต, เตน เม อุมฺมตฺตเกน จิตฺตวิปริยาสกเตน พหุํ อสฺสามณกํ อชฺฌาจิณฺณํ ภาสิตปริกฺกนฺตํ, นาหํ ตํ สรามิ, มูฬฺเหน เม เอตํ กต’’นฺติ. เอวมฺปิ นํ วุจฺจมานา โจเทนฺเตว ‘‘สรตา ยสฺมา เอวรูปึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตา’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर अनुमत किया गया है; भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने गग्ग भिक्षु पर उन्मत्त और चित्त-विपर्यास की अवस्था में की गई आपत्ति का दोष लगाया कि—'क्या आयुष्मान् को याद है कि आपने ऐसी आपत्ति की है?' वह ऐसा कहता है—'आयुष्मान्! मैं उन्मत्त और चित्त-विपर्यास से युक्त था, उस उन्मत्त और चित्त-विपर्यास की अवस्था में मैंने बहुत से अश्रमणोचित कार्य किए और बातें कहीं, मुझे वह याद नहीं है, वह मेरे द्वारा मूढ़ता में किया गया था।' ऐसा कहे जाने पर भी वे उसे दोष लगाते ही रहे कि—'क्या आयुष्मान् को याद है कि आपने ऐसी आपत्ति की है?' भन्ते! उस विषय में यह अनुमत किया गया है।

ปุจฺฉา – กติ [Pg.164] อาวุโส อธมฺมิกานิ อมูฬฺหวินยสฺส ทานานิ, วิภชิตฺวา กเถหิ.

प्रश्न – आयुष्मान्! अधार्मिक अमूढ़-विनय दान कितने हैं? विस्तार से कहें।

วิสฺสชฺชนา – ตีณิ ภนฺเต อธมฺมิกานิ อมูฬฺหวินยสฺส ทานานิ, อิธ ภนฺเต ภิกฺขุ อาปตฺตึ อาปนฺโน โหติ, ตเมนํ โจเทติ สงฺโฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา ‘‘สรตายสฺมา เอวรูปึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตา’’ติ, โส สรมาโนว เอวํ วเทติ ‘‘น โข อหํ อาวุโส สรามิ เอวรูปึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตา’’ติ. อญฺโญ สรมาโนว เอวํ วเทติ ‘‘สรามิ โข อหํ อาวุโส ยถา สุปินนฺเตนา’’ติ. อญฺโญ อนุมฺมตฺตโกว อุมฺมตฺตกาลยํ กโรติ ‘‘อหมฺปิ โข เอวํ กโรมิ, ตุมฺเหปิ เอวํ กโรถ, มยฺหมฺปิ เอตํ กปฺปติ, ตุมฺหากมฺเปตํ กปฺปตี’’ติ. เอสํ สงฺโฆ อมูฬฺหวินยํ เทติ, อธมฺมิกํ ภนฺเต อมูฬฺหวินยสฺส ทานํ. อิมานิ โข ภนฺเต ตีณิ อธมฺมิกานิ อมูฬฺหวินยสฺส ทานานิ.

उत्तर – भन्ते! तीन अधार्मिक अमूढ़-विनय दान हैं। भन्ते! यहाँ कोई भिक्षु आपत्ति कर चुका होता है, उसे संघ या बहुत से भिक्षु या एक व्यक्ति दोष लगाता है कि—'क्या आयुष्मान् को याद है कि आपने ऐसी आपत्ति की है?' वह याद होते हुए भी ऐसा कहता है—'आयुष्मान्! मुझे याद नहीं है कि मैंने ऐसी आपत्ति की है।' दूसरा याद होते हुए भी ऐसा कहता है—'आयुष्मान्! मुझे वैसे ही याद है जैसे स्वप्न में।' तीसरा, जो उन्मत्त नहीं है, वह उन्मत्त होने का ढोंग करता है—'मैं भी ऐसा ही करता हूँ, तुम भी ऐसा ही करो; यह मेरे लिए भी कल्प्य है, तुम्हारे लिए भी कल्प्य है।' ऐसे लोगों को संघ जो अमूढ़-विनय देता है, वह भन्ते! अधार्मिक अमूढ़-विनय दान है। भन्ते! ये ही तीन अधार्मिक अमूढ़-विनय दान हैं।

ปุจฺฉา – กติ [Pg.166] อาวุโส ธมฺมิกานิ อมูฬฺหวินยสฺส ทานานิ, วิภชิตฺวา กเถหิ.

प्रश्न – आयुष्मान्! धार्मिक अमूढ़-विनय दान कितने हैं? विस्तार से कहें।

วิสฺสชฺชนา – ตีณิ ภนฺเต ธมฺมิกานิ อมูฬฺหวินยสฺส ทานานิ, อิธ ภนฺเต ภิกฺขุ อุมฺมตฺตโก โหติ จิตฺตวิปริยาสกโต เตน อุมฺมตฺตเกน จิตฺตวิปริยาสกเตน พหุํ อสฺสามณกํ อชฺฌาจิณฺณํ โหติ ภาสิตปริกฺกนฺตํ, ตเมนํ โจเทติ สงฺโฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา ‘‘สรตายสฺมา เอวรูปึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตา’’ติ, โส อสฺสรมาโนว เอวํ วเทติ ‘‘น โข อหํ อาวุโส สรามิ เอวรูปึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตา’’ติ. อญฺโญปิ อสฺสรมาโนว เอวํ วเทติ ‘‘สรามิ โข อหํ อาวุโส ยถา สุปินนฺเตนา’’ติ. อญฺโญปิ อุมฺมตฺตโกว อุมฺมตฺตกาลยํ กโรติ ‘‘อหมฺปิ เอวํ กโรมิ, ตุมฺเหปิ เอวํ กโรถ, มยฺหมฺปิ เอตํ กปฺปติ, ตุมฺหากมฺเปตํ กปฺปตี’’ติ. เอสํ ภนฺเต ติณฺณํ ภิกฺขูนํ สงฺโฆ อมูฬฺหวินยํ เทติ, ธมฺมิกํ ภนฺเต อมูฬฺหวินยสฺส ทานํ. อิมานิ โข ภนฺเต ตีณิ ธมฺมิกานิ อมูฬฺหวินยสฺส ทานานิ.

उत्तर - भन्ते! अमूढ़विनय प्रदान करने के तीन धार्मिक (न्यायसंगत) तरीके हैं। यहाँ, भन्ते! कोई भिक्षु उन्मत्त (पागल) होता है, चित्त-विपर्यास से ग्रस्त होता है। उस उन्मत्त और चित्त-विपर्यास ग्रस्त अवस्था में उसने बहुत से अश्रमणोचित कर्म किए होते हैं और अनुचित बातें कही होती हैं। तब संघ या बहुत से भिक्षु या एक व्यक्ति उसे टोकता है— 'आयुष्मान्! याद करें कि आपने ऐसी आपत्ति की है।' वह याद न होने पर इस प्रकार कहता है— 'आयुष्यों! मुझे याद नहीं है कि मैंने ऐसी आपत्ति की है।' कोई दूसरा भी याद न होने पर इस प्रकार कहता है— 'आयुष्यों! मुझे वैसा ही याद है जैसा स्वप्न में होता है।' कोई अन्य उन्मत्त की तरह ही उन्मत्तता का व्यवहार करता है— 'मैं भी ऐसा करता हूँ, तुम भी ऐसा करो, यह मेरे लिए भी कल्प्य (उचित) है, यह तुम्हारे लिए भी कल्प्य है।' भन्ते! इन तीन प्रकार के भिक्षुओं को संघ अमूढ़विनय प्रदान करता है। भन्ते! यह अमूढ़विनय का धार्मिक प्रदान है। भन्ते! ये अमूढ़विनय प्रदान करने के तीन धार्मिक तरीके हैं।

ปุจฺฉา – อปฺปฏิญฺญาย [Pg.167] อาวุโส ภิกฺขูนํ ตชฺชนียาทีนิ กมฺมานิ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भिक्षुओं की बिना प्रतिज्ञा (स्वीकारोक्ति) के तर्जनीय आदि कर्म करने वाले के लिए भगवान् ने दुष्कृत (का दोष) कहाँ प्रज्ञप्त किया है? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห [Pg.168] ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อปฺปฏิญฺญาย ภิกฺขูนํ กมฺมานิ อกํสุ ตชฺชนียาทีนิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने भिक्षुओं की बिना प्रतिज्ञा के तर्जनीय आदि कर्म किए थे। भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กถํ อาวุโส อธมฺมิกํ โหติ ปฏิญฺญาตกรณํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! प्रतिज्ञा-करण (स्वीकारोक्ति के आधार पर दंड) अधार्मिक कैसे होता है?

วิสฺสชฺชนา – อญฺญถา ภนฺเต อาปตฺตึ อาปชฺชนฺตสฺส อญฺญถา ปฏิชานนฺตสฺส ยถา โส ปฏิชานาติ, ตถา สงฺโฆ กาเรติ, เอวํ โข ภนฺเต อธมฺมิกํ โหติ ปฏิญฺญาตกรณํ.

उत्तर - भन्ते! किसी अन्य प्रकार की आपत्ति करने वाले के द्वारा किसी अन्य प्रकार से स्वीकार करने पर, जैसा वह स्वीकार करता है, वैसा ही यदि संघ (दंड) करता है, तो भन्ते! इस प्रकार प्रतिज्ञा-करण अधार्मिक होता है।

ปุจฺฉา – กถํ [Pg.169] อาวุโส ธมฺมิกํ โหติ ปฏิญฺญาตกรณํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! प्रतिज्ञा-करण धार्मिक कैसे होता है?

วิสฺสชฺชนา – ยํ ภนฺเต อาปตฺตึ อาปชฺชนฺตสฺส ตเมว ปฏิชานนฺตสฺส เตเนว สงฺโฆ กาเรติ, เอวํ โข ภนฺเต ธมฺมิกํ ปฏิญฺญาตกรณํ.

उत्तर - भन्ते! जो आपत्ति की गई है, उसी को स्वीकार करने पर संघ उसी के अनुसार (दंड) करता है, तो भन्ते! इस प्रकार प्रतिज्ञा-करण धार्मिक होता है।

ปุจฺฉา – เยภุยฺยสิกาย [Pg.170] อาวุโส อธิกรณํ วูปสเมตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! 'येभुय्यसिका' (बहुमत) द्वारा अधिकरण (विवाद) को शांत करने के लिए भगवान् ने कहाँ अनुमति दी है? किसके संदर्भ में और किस विषय में अनुमति दी है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห [Pg.171] ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรึสุ, น สกฺโกนฺติ ตํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में बहुत से भिक्षुओं के संदर्भ में अनुमति दी गई है। भन्ते! बहुत से भिक्षु झगड़ालू, कलहकारी और विवादग्रस्त होकर एक-दूसरे को मुख-रूपी शस्त्रों से बींधते हुए विहार करते थे। वे उस अधिकरण को शांत करने में समर्थ नहीं थे। भन्ते! उस विषय में यह अनुमति दी गई है।

ปุจฺฉา – กถํ อาวุโส อธิกรณํ เยภุยฺยสิกาย วูปสเมตพฺพํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! बहुमत (येभुय्यसिका) द्वारा अधिकरण को कैसे शांत किया जाना चाहिए?

วิสฺสชฺชนา – ปญฺจหิ ภนฺเต องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สลากคฺคาหาปโก สมฺมนฺนิตพฺโพ, เตน ภนฺเต สลากคฺคาหาปเกน [Pg.172] สลากา คาหาตพฺพา ยถา พหุตรา ภิกฺขู ธมฺมวาทิโน วทนฺติ ตถา ตํ อธิกรณํ วูปสเมตพฺพํ, เอวํ โข ภนฺเต เยภุยฺยสิกาย อธิกรณํ วูปสเมตพฺพํ.

उत्तर - भन्ते! पाँच अंगों से युक्त भिक्षु को शलाका-ग्राहक (मत-पत्र लेने वाला) नियुक्त किया जाना चाहिए। भन्ते! उस शलाका-ग्राहक द्वारा शलाकाएँ ग्रहण की जानी चाहिए। जैसे बहुत से धर्मवादी भिक्षु कहते हैं, वैसे ही उस अधिकरण को शांत किया जाना चाहिए। भन्ते! इस प्रकार बहुमत द्वारा अधिकरण को शांत किया जाना चाहिए।

ปุจฺฉา – กติ [Pg.173] อาวุโส อธมฺมิกา สลากคฺคาหา.

प्रश्न - आयुष्मान्! अधार्मिक शलाका-ग्रहण (मतदान) कितने हैं?

วิสฺสชฺชนา – ทส ภนฺเต อธมฺมิกา สลากคฺคาหา, โอรมตฺตกญฺจ อธิกรณํ โหติ, น จ คติคตํ โหติ, น จ สริตสาริตํ โหติ, ชานาติ ‘อธมฺมวาที พหุตรา’ติ, อปฺเปว นาม อธมฺมวาที พหุตรา อสฺสูติ, ชานาติ ‘สงฺโฆ ภิชฺชิสฺสตี’ติ, อปฺเปว นาม สงฺโฆ ภิชฺเชยฺยาติ, อธมฺเมน คณฺหนฺติ, วคฺคา คณฺหนฺติ, น จ ยถาทิฏฺฐิยา คณฺหนฺติ, อิเม โข ภนฺเต ทส อธมฺมิกา กลากคฺคาหา.

उत्तर - भन्ते! अधार्मिक शलाका-ग्रहण दस हैं। अधिकरण तुच्छ होता है, वह पूरी तरह से जाँचा-परखा नहीं होता, वह स्मरण-प्रतिस्मरण (याद दिलाना) किया हुआ नहीं होता, वह जानता है कि 'अधर्मवादी अधिक हैं', या 'शायद अधर्मवादी अधिक हो जाएँ', वह जानता है कि 'संघ में फूट पड़ जाएगी', या 'शायद संघ में फूट पड़ जाए', वे अधर्म से ग्रहण करते हैं, गुट बनाकर ग्रहण करते हैं, और अपनी वास्तविक दृष्टि (विचार) के अनुसार ग्रहण नहीं करते। भन्ते! ये दस अधार्मिक शलाका-ग्रहण हैं।

ปุจฺฉา – กติ [Pg.175] อาวุโส ธมฺมิกา สลากคฺคาหา.

प्रश्न - आयुष्मान्! धार्मिक शलाका-ग्रहण कितने हैं?

วิสฺสชฺชนา – ทส ภนฺเต ธมฺมิกา สลากคฺคาหา วุตฺตวิปริยาเยน.

उत्तर - भन्ते! धार्मिक शलाका-ग्रहण दस हैं, जो पूर्वोक्त के विपरीत हैं।

ปุจฺฉา – ปาปุสฺสนฺนสฺส อาวุโส ภิกฺขุสฺส ตสฺส ปาปิยสิกา กมฺมํ กาตุํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! पाप में डूबे हुए भिक्षु के लिए 'तस्सपापिय्यसिका' कर्म करने के लिए भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया है? किसके संदर्भ में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อุปวาฬํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อุปวาโฬ ภนฺเต ภิกฺขุ สงฺฆมชฺเฌ อาปตฺติยา อนุยุญฺชิยมาโน อวชานิตฺวา ปฏิชานาติ, ปฏิชานิตฺวา อวชานาติ, อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ, สมฺปชานมุสา ภาสติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में उपवाळ भिक्षु के संदर्भ में प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! उपवाळ भिक्षु संघ के बीच आपत्ति के विषय में पूछे जाने पर, अस्वीकार करके स्वीकार करता है, स्वीकार करके अस्वीकार करता है, बात को इधर-उधर घुमाता है और जानबूझकर झूठ बोलता है। भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – กติ [Pg.176] อาวุโส ธมฺมิกานิ ตสฺสปาปิยสิกา กมฺมสฺส กรณานิ.

प्रश्न - आयुष्मान्! तस्सपापिय्यसिका कर्म करने के धार्मिक कारण कितने हैं?

วิสฺสชฺชนา – ปญฺจิมานิ ภนฺเต ธมฺมิกานิ ตสฺสปาปิยสิกา กมฺมสฺส กรณานิ. อสุจิ จ โหติ, อลชฺชี จ, สานุวาโท จ, ตสฺส สงฺโฆ ตสฺสปาปิยสิกา กมฺมํ กโรติ ธมฺเมน สมคฺเคน, อิมานิ โข ภนฺเต ปญฺจ ธมฺมิกานิ ตสฺส ปาปิยสิกา กมฺมสฺส กรณานิ.

उत्तर - भन्ते! तस्सपापिय्यसिका कर्म करने के ये पाँच धार्मिक कारण हैं। वह अशुचि (अपवित्र) होता है, निर्लज्ज होता है, निंदनीय होता है, संघ धर्मपूर्वक और समग्र होकर उसके प्रति तस्सपापिय्यसिका कर्म करता है। भन्ते! ये तस्सपापिय्यसिका कर्म करने के पाँच धार्मिक कारण हैं।

ปุจฺฉา – ตสฺส [Pg.177] ปาปิยสิกากมฺมกเตน อาวุโส ภิกฺขุนา กติสุ วตฺเตสุ สมฺมา วตฺติตพฺพํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! जिस भिक्षु पर तस्सपापिय्यसिका कर्म किया गया हो, उसे कितने कर्तव्यों का सम्यक् पालन करना चाहिए?

วิสฺสชฺชนา – ตสฺส ปาปิยสิกากมฺมกเตน ภนฺเต ภิกฺขุนา อฏฺฐารสสุ วตฺเตสุ สมฺมา วตฺติตพฺพํ. น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ, เอวมาทีสุ ภนฺเต อฏฺฐารสสุ วตฺเตสุ สมฺมา วตฺติตพฺพํ.

उत्तर - भन्ते! जिस भिक्षु पर तस्सपापिय्यसिका कर्म किया गया हो, उसे अठारह कर्तव्यों का सम्यक् पालन करना चाहिए। उसे उपसंपदा नहीं देनी चाहिए, निश्रय (आश्रय) नहीं देना चाहिए, श्रामणेर की सेवा नहीं लेनी चाहिए—भन्ते! इस प्रकार के अठारह कर्तव्यों का सम्यक् पालन करना चाहिए।

ปุจฺฉา – กติ [Pg.178] อาวุโส อธิกรณานิ สมเถหิ วูปสเมตพฺพานิ.

प्रश्न - आयुष्मान्! कितने अधिकरणों को शमथों (शांति के उपायों) द्वारा शांत किया जाना चाहिए?

วิสฺสชฺชนา – จตฺตาริมานิ ภนฺเต อธิกรณานิ สมเถหิ วูปสเมตพฺพานิ, วิวาทาธิกรณํ อนุวาทาธิกรณํ อาปตฺตาธิกรณํ กิจฺจาธิกรณํ, อิมานิ ภนฺเต จตฺตาริ อธิกรณานิ สมเถหิ วูปสเมตพฺพานิ.

उत्तर - भन्ते! ये चार अधिकरण शमथों द्वारा शांत किए जाने चाहिए—विवादाधिकरण, अनुवादाधिकरण, आपत्ताधिकरण और कृत्याधिकरण। भन्ते! ये चार अधिकरण शमथों द्वारा शांत किए जाने चाहिए।

ปุจฺฉา – กึ [Pg.179] อาวุโส วิวาทาธิกรณสฺส มูลํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! विवादाधिकरण का मूल क्या है?

วิสฺสชฺชนา – ฉ ภนฺเต วิวาทมูลานิ วิวาทาธิกรณสฺส มูลํ, ตีณิปิ อกุสลมูลานิ วิวาทาธิกรณสฺส มูลํ, ตีณิปิ กุสลมูลานิ วิวาทาธิกรณสฺส มูลํ, อิทํ ภนฺเต วิวาทาธิกรณสฺส มูลํ.

उत्तर – भन्ते! छह विवाद-मूल विवादाधिकरण के मूल हैं, तीन अकुशल-मूल भी विवादाधिकरण के मूल हैं, तीन कुशल-मूल भी विवादाधिकरण के मूल हैं; भन्ते! यह विवादाधिकरण का मूल है।

ปุจฺฉา – กึ [Pg.180] ปนาวุโส อนุวาทาธิกรณสฺส มูลํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! अनुवादाधिकरण का मूल क्या है?

วิสฺสชฺชนา – ฉ ภนฺเต อนุวาทมูลานิ อนุวาทาธิกรณสฺส มูลํ, ตีณิปิ อกุสลมูลานิ อนุวาทาธิกรณสฺส มูลํ, ตีณิปิ กุสลมูลานิ อนุวาทาธิกรณสฺส มูลํ, กาโยปิ อนุวาทาธิกรณสฺส มูลํ, วาจาปิ อนุวาทาธิกรณสฺส มูลํ, อิทํ โข ภนฺเต อนุวาทาธิกรณสฺส มูลํ.

उत्तर – भन्ते! छह अनुवाद-मूल अनुवादाधिकरण के मूल हैं, तीन अकुशल-मूल भी अनुवादाधिकरण के मूल हैं, तीन कुशल-मूल भी अनुवादाधिकरण के मूल हैं, काय भी अनुवादाधिकरण का मूल है, वाणी भी अनुवादाधिकरण का मूल है; भन्ते! यह अनुवादाधिकरण का मूल है।

ปุจฺฉา – กึ [Pg.181] ปนาวุโส อาปตฺตาธิกรณสฺส มูลํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! आपत्ताधिकरण का मूल क्या है?

วิสฺสชฺชนา – ฉ ภนฺเต อาปตฺติสมุฏฺฐานา อาปตฺตาธิกรณสฺส มูลํ, อตฺติ ภนฺเต อาปตฺติ กายโต สมุฏฺฐาติ น วาจโต น จิตฺตโต, อตฺถิ ภนฺเต อาปตฺติ วาจโต สมุฏฺฐาติ น กายโต น จิตฺตโต, อตฺถิ ภนฺเต อาปตฺติ กายโต [Pg.182] จ วาจโต จ สมุฏฺฐาติ น จิตฺตโต, อตฺถิ ภนฺเต อาปตฺติ กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ น วาจโต, อตฺถิ ภนฺเต อาปตฺติ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ น กายโต, อตฺถิ ภนฺเต อาปตฺติ กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ, อิมานิ ภนฺเต ฉ อาปตฺติ สมุฏฺฐานานิ อาปตฺตาธิกรณสฺส มูลํ.

उत्तर – भन्ते! छह आपत्ति-समुत्थान आपत्ताधिकरण के मूल हैं। भन्ते! ऐसी आपत्ति है जो काय से उत्पन्न होती है, न वाणी से, न चित्त से; भन्ते! ऐसी आपत्ति है जो वाणी से उत्पन्न होती है, न काय से, न चित्त से; भन्ते! ऐसी आपत्ति है जो काय और वाणी से उत्पन्न होती है, न चित्त से; भन्ते! ऐसी आपत्ति है जो काय और चित्त से उत्पन्न होती है, न वाणी से; भन्ते! ऐसी आपत्ति है जो वाणी और चित्त से उत्पन्न होती है, न काय से; भन्ते! ऐसी आपत्ति है जो काय, वाणी और चित्त से उत्पन्न होती है। भन्ते! ये छह आपत्ति-समुत्थान आपत्ताधिकरण के मूल हैं।

ปุจฺฉา – กึ [Pg.183] ปนาวุโส กิจฺจาธิกรณสฺส มูลํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! किच्चाधिकरण का मूल क्या है?

วิสฺสชฺชนา – กิจฺจาธิกรณสฺส ภนฺเต เอกํ มูลํ สงฺโฆ.

उत्तर – भन्ते! किच्चाधिकरण का एक मूल संघ है।

ปุจฺฉา – สมถํ อาวุโส ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – आयुष्मान्! मैं निदान और निर्देश के साथ शमथ के विषय में पूछूँगा। आयुष्मान्! समुक्कट्टपदान (प्रमुख पदों) में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – สมถํ ภนฺเต วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต ทฺเว อาปตฺติโย.

उत्तर – भन्ते! मैं निदान और निर्देश के साथ शमथ के विषय में उत्तर दूँगा। भन्ते! समुक्कट्टपदान में दो आपत्तियाँ हैं।

๕. ขุทฺทกวตฺถุกฺขนฺธก

५. क्षुद्रकवस्तुस्कन्धक

ปุจฺฉา – นหายนฺเตน [Pg.184] อาวุโส ภิกฺขุนา รุกฺเข วา ถมฺเภ วา กุฏฺเฏ วา กายํ อุคฺฆํเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! स्नान करते हुए भिक्षु द्वारा वृक्ष, खम्भे या दीवार से शरीर रगड़ने पर दुष्कृत (का अपराध) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसके सम्बन्ध में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู นหายมานา รุกฺเขปิ ถมฺเภปิ กุฏฺเฏปิ กายํ อุคฺฆํเสสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु स्नान करते समय वृक्ष, खम्भे और दीवार से शरीर रगड़ते थे; उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – คนฺธพฺพหตฺถเกน วา อาวุโส กุรุวินฺทกสุตฺติยา วา มลฺลเกน วา นหายนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! गन्धवहस्तक (लकड़ी के हाथ), कुरुविन्दक-सुत्ति (कुरुविन्द पत्थर की डोरी) या मल्लकल (खुरचनी) से स्नान करने वाले के लिए दुष्कृत (का अपराध) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसके सम्बन्ध में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเยว ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู คนฺธพฺพหตฺถเกนปิ กุรุวินฺทกสุตฺติยาปิ [Pg.185] มลฺลเกนปิ นหายึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं के ही सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु गन्धवहस्तक, कुरुविन्दक-सुत्ति और मल्लकल से स्नान करते थे; उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – ปาณินา อาวุโส ปริกมฺมํ กาตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! हाथ से परिष्कर्म (मालिश) करने की अनुमति भगवान् ने कहाँ दी? किसके सम्बन्ध में और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ปิฏฺฐิปริกมฺมํ กาตุํ กุกฺกุจฺจายึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में अनेक भिक्षुओं के सम्बन्ध में अनुमति दी। भन्ते! अनेक भिक्षु पीठ की मालिश करने में संकोच करते थे; उस विषय में अनुमति दी।

ปุจฺฉา – วลฺลิกํ [Pg.186] วา อาวุโส ปามงฺคํ วา กณฺฐสุตฺตกํ วา กฏิสุตฺตกํ วา โอวฏฺฏิกํ วา กายุรํ วา หตฺถาภรณํ วา องฺคุลิมุทฺทิกํ วา ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! वल्लिका (कान की बाली), पामङ्ग (गले का आभूषण), कण्ठसूत्रक (गले का धागा), कटिसूत्रक (करधनी), ओवट्टिका (कंगन), केयूर (बाजूबंद), हस्ताभरण (हाथ का आभूषण) या अंगुलीमुद्रिका (अंगूठी) धारण करने वाले के लिए दुष्कृत (का अपराध) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसके सम्बन्ध में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู วลฺลิกาทีนิ ธาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु वल्लिका आदि धारण करते थे; उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – ทีเฆ [Pg.187] อาวุโส เกเส ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! लम्बे बाल रखने वाले के लिए दुष्कृत (का अपराध) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसके सम्बन्ध में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ทีเฆ เกเส ธาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं के सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु लम्बे बाल रखते थे; उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – โกจฺเฉนวา [Pg.188] อาวุโส ผณเกนวา หตฺถผณเกนวา เกเส โอสณฺเฐนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! कूची (कंघी), फणक (कंघी) या हस्तफणक (हाथ-कंघी) से बालों को सँवारने वाले के लिए दुष्कृत (का अपराध) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसके सम्बन्ध में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเยว ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู โกจฺฉาทีหิ เกเส โอสณฺเฐสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं के ही सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु कूची आदि से बालों को सँवारते थे; उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – อาทาเส [Pg.189] วา อาวุโส อุทกปตฺเต วา มุขนิมิตฺตํ โอโลเกนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! दर्पण या जलपात्र में मुख का प्रतिबिम्ब देखने वाले के लिए दुष्कृत (का अपराध) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसके सम्बन्ध में और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเยว ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อาทาเสปิ อุทกปตฺเตปิ มุขนิมิตฺตํ โอโลเกสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं के ही सम्बन्ध में प्रज्ञप्त किया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु दर्पण और जलपात्र में भी मुख का प्रतिबिम्ब देखते थे; उस विषय में प्रज्ञप्त किया।

ปุจฺฉา – อาพาธปจฺจยา [Pg.190] ปนาวุโส อาทาเส วา อุทกปตฺเต วา มุขนิมิตฺตํ โอโลเกตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! बीमारी के कारण दर्पण या जलपात्र में मुख का प्रतिबिम्ब देखने की अनुमति भगवान् ने कहाँ दी? किसके सम्बन्ध में और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อนุญฺญาตํ, ภควติ ภนฺเต ราชคเห วิหรติ อญฺญตรสฺส ภิกฺขุโน มุเข วโณ อโหสิ, โส ภิกฺขู เอตทโวจ ‘‘กีทิโส เม อาวุโส วโณ’’ติ, ภิกฺขู เอวมาหํสุ ‘‘เอทิโส เต อาวุโส วโณ’’ติ, โส น สทฺทหติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में एक अन्य भिक्षु को लेकर अनुमति दी गई थी। भन्ते! जब भगवान राजगृह में विहार कर रहे थे, तब एक अन्य भिक्षु के मुख में घाव (व्रण) हो गया। उसने भिक्षुओं से यह कहा - 'आवुस! मेरा घाव कैसा है?' भिक्षुओं ने ऐसा कहा - 'आवुस! तुम्हारा घाव ऐसा है।' उसे विश्वास नहीं हुआ। भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – มุขาเลปนาทีนิ [Pg.191] อาวุโส กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आवुस! मुख-लेपन आदि करने वाले के लिए भगवान द्वारा दुक्कट (दुष्कृत) कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู มุขาเลปนาทีนิ อกํสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने मुख-लेपन आदि किया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – นจฺจํ [Pg.192] วา อาวุโส คีตํ วา วาทิตํ วา ทสฺสนาย คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आवुस! नाच, गान या वादन देखने के लिए जाने वाले के लिए भगवान द्वारा दुक्कट कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต นจฺจมฺปิ คีตมฺปิ วาทิตมฺปิ ทสฺสนาย คจฺฉึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु नाच, गान और वादन देखने के लिए गए, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กถํ อาวุโส นจฺจาทีนิ ปสฺสนฺตสฺส อาปตฺติ โหติ, กถํ ปน อนาปตฺติ.

प्रश्न - आवुस! नाच आदि देखने वाले को आपत्ति कैसे होती है, और अनापत्ति कैसे होती है?

วิสฺสชฺชนา – นจฺจํ วา ภนฺเต คีตํ วา วาทิตํ วา ทสฺสนาย คจฺฉติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส, ยตฺถ ฐิโต ปสฺสติ วา สุณาติ วา อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส[Pg.193], ทสฺสนูปจารํ วิชหิตฺวา ปุนปฺปุนํ ปสฺสติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส, อาราเม ฐิตสฺส ปสฺสโต อนาปตฺติ, วิหารโต ปน วิหารํ ปสฺสิสฺสามีติ คจฺฉโต อาปตฺติเยว, ยตฺถ ฐิโต ปสฺสติ วา สุณาติ วา อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส, อาสนสาลาย นิสินฺโน ปสฺสติ อนาปตฺติ, ปสฺสิสฺสามีติ วุฏฺฐหิตฺวา คจฺฉติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส, ยตฺถ ฐิโต ปสฺสติ วา สุณาติ วา อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส, ปติปถํ คจฺฉนฺโต ปสฺสติ อนาปตฺติ, คีวํ ปริวตฺเตตฺวา ปสฺสโต ปน อาปตฺติ ภนฺเต.

उत्तर - भन्ते! नाच, गान या वादन देखने के लिए जाने पर दुक्कट की आपत्ति होती है। जहाँ खड़े होकर देखता है या सुनता है, वहाँ दुक्कट की आपत्ति होती है। देखने की सीमा को छोड़कर बार-बार देखने पर दुक्कट की आपत्ति होती है। आराम (उपवन) में स्थित होकर देखने वाले को अनापत्ति है। किन्तु एक विहार से दूसरे विहार जाते समय 'देखूँगा' इस विचार से जाने वाले को आपत्ति ही है। जहाँ खड़े होकर देखता है या सुनता है, वहाँ दुक्कट की आपत्ति होती है। आसनशाला में बैठे हुए देखने पर अनापत्ति है। 'देखूँगा' ऐसा सोचकर उठकर जाने पर दुक्कट की आपत्ति होती है। जहाँ खड़े होकर देखता है या सुनता है, वहाँ दुक्कट की आपत्ति होती है। रास्ते में चलते हुए देखने पर अनापत्ति है, किन्तु गर्दन घुमाकर देखने वाले को आपत्ति होती है, भन्ते।

ปุจฺฉา – อายตเกน [Pg.194] อาวุโส คีตสฺสเรน ธมฺมํ คายนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आवुस! लम्बे गीत के स्वर में धर्म का गायन करने वाले के लिए भगवान द्वारा दुक्कट कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อายตเกน คีตสฺสเรน ธมฺมํ คายึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने लम्बे गीत के स्वर में धर्म का गायन किया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ทารุปตฺตํ [Pg.196] อาวุโส ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आवुस! काष्ठ-पात्र (लकड़ी का पात्र) धारण करने वाले के लिए भगवान द्वारा दुक्कट कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ปิณฺโฑลภารทฺวาชํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต ปิณฺโฑลภารทฺวาโช ฉวสฺส ทารุปตฺตสฺส การณา คิหีนํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में आयुष्मान् पिण्डोल भारद्वाज को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! आयुष्मान् पिण्डोल भारद्वाज ने तुच्छ काष्ठ-पात्र के कारण गृहस्थों को उत्तर-मनुष्य धर्म का ऋद्धि-प्रातिहार्य दिखाया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

น [Pg.197] จ ภิกฺขเว ทารุปตฺโต ธาเรตพฺโพ, โย ธาเรยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส –

भिक्षुओं! काष्ठ-पात्र धारण नहीं करना चाहिए। जो धारण करेगा, उसे दुक्कट की आपत्ति होगी।

ปุจฺฉา – ภควตา อาวุโส อุจฺจาวเจ ปตฺเต ปฏิกฺขิปิตฺวา อโย ปตฺโต ภูมิปตฺโตติ อิเมเยว ทฺเว ปตฺตา กตฺถ อนุญฺญาตา, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

प्रश्न - आवुस! भगवान द्वारा ऊँच-नीच (विभिन्न प्रकार के) पात्रों का निषेध कर 'लौह पात्र' और 'मिट्टी का पात्र' - ये दो ही पात्र कहाँ अनुमत किए गए हैं? किसे लेकर किस विषय में अनुमति दी गई है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตา, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อุจฺจาวเจ ปตฺเต ธาเรสุํ โสวณฺณมยา [Pg.198] รูปิยมยา, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर अनुमति दी गई। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने ऊँच-नीच पात्र - सुवर्णमय और रजतमय (सोने और चाँदी के) धारण किए, उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – โสทกํ [Pg.199] อาวุโส ปตฺตํ ปฏิสาเมนฺตสฺส จ โอตาเปนฺตสฺสจ อุณฺเห ปตฺตํ นิทหนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आवुस! जल सहित पात्र को रखने वाले, उसे धूप में सुखाने वाले और गर्मी में पात्र को रखने वाले के लिए भगवान द्वारा दुक्कट कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู โสทกํ ปตฺตํ ปฏิสาเมสุํ, โอตาเปสุํ, อุณฺเห ปตฺตํ นิทหึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में अनेक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने जल सहित पात्र को रखा, धूप में सुखाया और गर्मी में पात्र को रखा, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ฉวสีสปตฺตํ [Pg.200] อาวุโส ธาเรนฺตสฺส จ สพฺพปํสุกูลิกสฺส จ ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आवुस! नर-कपाल (शव के सिर) का पात्र धारण करने वाले और पूर्णतः पांशुकूलिक (फटे-पुराने वस्त्र धारण करने वाले) के लिए भगवान द्वारा दुक्कट कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ สพฺพปํสุกูลิโก อโหสิ, โส ฉวสีสสฺส ปตฺตํ ธาเรสิ, อญฺญตรา อิตฺถี ปสฺสิตฺวา ภีตา [Pg.201] วิสฺสรมกาสิ ‘‘อภุํ เม ปิสาโจ วตาย’’นฺติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में एक अन्य भिक्षु को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! एक अन्य भिक्षु पूर्णतः पांशुकूलिक था, उसने नर-कपाल का पात्र धारण किया था। एक स्त्री ने उसे देखकर डरकर चीख मारी - 'अरे! यह तो पिशाच है!' उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – จลกานิ วา อาวุโส อฏฺฐิกานิ วา อุจฺฉิฏฺโฐทกํ วา ปตฺเตน นีหรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आवुस! पात्र से छिलके, हड्डियाँ या जूठा पानी बाहर फेंकने वाले के लिए भगवान द्वारा दुक्कट कहाँ प्रज्ञप्त किया गया है? किसे लेकर किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู จลกานิปิ อฏฺฐิกานิปิ อุจฺฉิฏฺโฐ ทกมฺปิ ปตฺเตน นีหรึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में अनेक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने छिलके, हड्डियाँ और जूठा पानी पात्र से बाहर फेंका, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อุปาหนตฺถวิกา [Pg.202] อาวุโส ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตา, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

प्रश्न - आवुस! भगवान द्वारा उपानह-थैली (जूते रखने की थैली) कहाँ अनुमत की गई है? किसे लेकर किस विषय में अनुमति दी गई है?

วิสฺสชฺชนา – อนฺตรา จ ภนฺเต ราชคหํ อนฺตรา จ เวสาลึ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อนุญฺญาตา, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ อุปาหนาโย กายพนฺธเนน พนฺธิตฺวา คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ, อญฺญตโร อุปาสโก ตํ ภิกฺขุํ อภิวาเทนฺโต อุปาหนาโย สีเสน ฆฏฺเฏติ, โส ภิกฺขุ มงฺกุ อโหสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

उत्तर – भन्ते! राजगृह और वैशाली के बीच एक भिक्षु को लेकर अनुमति दी गई थी। भन्ते! एक भिक्षु जूतों (उपानह) को कमरबंद से बाँधकर गाँव में पिण्डपात के लिए प्रविष्ट हुआ। एक उपासक ने उस भिक्षु का अभिवादन करते समय अपने सिर से जूतों को छू लिया। वह भिक्षु लज्जित हुआ। भन्ते! उस विषय में (यह) अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺเนน [Pg.203] อาวุโส ปริสฺสาวนํ ยาจิยมาเนน น ททนฺตสฺส จ อปฺปฏิสฺสาวนเกน อทฺธานํ ปฏิปชฺชนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! मार्ग पर चलते हुए भिक्षु द्वारा जल-छन्नी (परिस्रावण) माँगे जाने पर न देने वाले और बिना जल-छन्नी के मार्ग पर चलने वाले के लिए भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – อนฺตรา จ ภนฺเต ราชคหํ อนฺตรา จ เวสาลึ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ ปริสฺสาวนํ ยาจิยมาโน น อทาสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! राजगृह और वैशाली के बीच एक भिक्षु को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! एक भिक्षु ने जल-छन्नी माँगे जाने पर नहीं दी। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ปุปฺผาภิกิณฺเณ [Pg.205] อาวุโส สยเน สยนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! फूलों से बिछे हुए शयन (बिस्तर) पर सोने वाले के लिए दुष्कृत का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ปุปฺผาภิกิณฺเณสุ สยเนสุ สยึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! वैशाली में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु फूलों से बिछे हुए शयनों पर सोए थे। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – เอกภาชเน วา อาวุโส ภุญฺชนฺตานํ เอกถาลเก วา ปิวนฺตานํ เอกตฺถรณปาวุรณานํ วา ตุวฏฺฏานํ ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! एक ही पात्र में भोजन करने वालों, एक ही कटोरे में पीने वालों, अथवा एक ही बिछौने और ओढ़ने वाले वस्त्र का उपयोग कर साथ लेटने वालों के लिए दुष्कृत का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเยว ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู เอกภาชเนปิ ภุญฺชึสุ, เอกถาลเกปิ [Pg.206] ปิวึสุ, เอกมญฺจเกปิ ตุวฏฺเฏสุํ, เอกตฺถรณาปิ ตุวฏฺเฏสุํ, เอกปาวุรณาปิ ตุวฏฺเฏสุํ, เอกตฺถรณปาวุรณาปิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! वैशाली में षड्वर्गीय भिक्षुओं को ही लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने एक ही पात्र में भोजन किया, एक ही कटोरे में पिया, एक ही मंच (पलंग) पर लेटे, एक ही बिछौने पर लेटे, एक ही ओढ़ने वाले वस्त्र में लेटे, और एक ही बिछौने-ओढ़ने वाले वस्त्र में (साथ लेटे)। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – จามริพีชนึ อาวุโส ปฏิกฺขิปิตฺวา ติสฺโส พีชนิโย ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตา, กิสฺมิญฺจ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

प्रश्न – आयुष्मान्! चँवर (चामर) के पंखे का निषेध कर तीन प्रकार के पंखों की अनुमति भगवान ने कहाँ दी? और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อนุญฺญาตา, สาวตฺถิยํ ภนฺเต ภควติ วิหรติ สงฺฆสฺส จามริพีชนี อุปฺปนฺนา อโหสิ, ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में अनुमति दी गई। भन्ते! जब भगवान श्रावस्ती में विहार कर रहे थे, तब संघ को चँवर का पंखा प्राप्त हुआ। उन्होंने भगवान को यह बात बताई। भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई।

น [Pg.207] ภิกฺขเว จามริพีชนี ธาเรตพฺพา, โย ธาเรยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. อนุชานามิ ภิกฺขเว ติสฺโส พีชนิโย วากมยํ อุสีรมยํ โมรปิญฺฉา มยํ.

"भिक्षुओं! चँवर का पंखा धारण नहीं करना चाहिए। जो धारण करेगा, उसे दुष्कृत की आपत्ति होगी। भिक्षुओं! मैं तीन प्रकार के पंखों की अनुमति देता हूँ—छाल (वाक) से बने, खस (उशीर) से बने और मोर के पंखों से बने।"

ปุจฺฉา – ทีเฆ อาวุโส นเข ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! लंबे नाखून रखने वाले के लिए दुष्कृत का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.208] ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ ทีเฆ นเข ธาเรสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में एक भिक्षु को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! एक भिक्षु ने लंबे नाखून रखे थे। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – กตฺตริกาย [Pg.209] อาวุโส เกเส เฉทาเปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! कैंची से बाल कटवाने वाले के लिए दुष्कृत का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู กตฺตริกาย เกเส ฉินฺทึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं ने कैंची से बाल काटे थे। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ทีเฆ [Pg.210] อาวุโส นาสิกาโลเม ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! नाक के लंबे बाल रखने वाले के लिए दुष्कृत का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ทีฆานิ นาสิกาโลมานิ ธาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने नाक के लंबे बाल रखे थे। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อุจฺจาวจา อาวุโส กณฺณมลหรณิโย ปฏิกฺขิปิตฺวา ทส กณฺณมลหรณิโย ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตา, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

प्रश्न – आयुष्मान्! विभिन्न प्रकार की कान साफ करने वाली शलाकाओं (कर्णमलहरणी) का निषेध कर दस प्रकार की कर्णमलहरणियों की अनुमति भगवान ने कहाँ दी? किसे लेकर और किस विषय में अनुमति दी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตา, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อุจฺจาวจา กณฺณมลหรณิโย ธาเรสุํ [Pg.211] โสวณฺณมยํ รูปิยมยํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर अनुमति दी गई। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु सोने और चाँदी की बनी विभिन्न प्रकार की कर्णमलहरणियाँ रखते थे। भन्ते! उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – สงฺฆาฏิปลฺลตฺถิกาย นิสีทนฺตสฺส อาวุโส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! संघाटी (चीवर) से घुटनों को बाँधकर (पल्लत्थिका) बैठने वाले के लिए दुष्कृत का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู สงฺฆาฏิปลฺลตฺถิกาย นิสีทึสุ, สงฺฆาฏิยา [Pg.212] ปตฺตา ลุชฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु संघाटी से घुटनों को बाँधकर बैठते थे, जिससे संघाटी के धागे टूट गए। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อกายพนฺธเนน อาวุโส คามํ ปวิสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! बिना कमरबंद के गाँव में प्रवेश करने वाले के लिए दुष्कृत का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ อกายพนฺธโน คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में एक भिक्षु को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! एक भिक्षु बिना कमरबंद के गाँव में पिण्डपात के लिए प्रविष्ट हुआ। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – คิหินิวตฺถํ [Pg.213] อาวุโส นิวาเสนฺตสฺส จ, คิหิปารุตํ ปารุปนฺตสฺส จ, สํเวลฺลิยํ นิวาเสนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! गृहस्थों की तरह वस्त्र पहनने वाले, गृहस्थों की तरह ओढ़ने वाले और संवेल्लिया (एक प्रकार का पहनावा) पहनने वाले के लिए दुष्कृत का दोष भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู คิหินิวตฺถํ นิวาสึสุ, คิหิปารุตมฺปิ ปารุปึสุ, สํเวลฺลิยมฺปิ นิวาสึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु गृहस्थों के समान अधोवस्त्र पहनते थे, गृहस्थों के समान उत्तरीय ओढ़ते थे और संवेल्लि (कछौटा) भी पहनते थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อุภโต [Pg.214] กาชํ อาวุโส ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! दोनों ओर बहँगी (काँवर) ढोने वाले के लिए भगवान् ने दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู อุภโต กาชํ ธาเรสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु दोनों ओर बहँगी ढोते थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – โลกายตํ [Pg.215] อาวุโส ปริยาปุณนฺตสฺส จ วาเจนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! लोकायत (शास्त्र) सीखने और सिखाने वाले के लिए भगवान् ने दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู โลกายตํ ปริยาปุณึสุปิ วาเจสุมฺปิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु लोकायत सीखते भी थे और सिखाते भी थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ติรจฺฉานวิชฺชํ [Pg.217] อาวุโส ปริยาปุณนฺตสฺส จ วาเจนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! तिरच्छान-विद्या (मिथ्या विद्या) सीखने और सिखाने वाले के लिए भगवान् ने दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ติรจฺฉานวิชฺชํ ปริยาปุณึสุปิ วาเจสุมฺปิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु तिरच्छान-विद्या सीखते भी थे और सिखाते भी थे, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ขิปิเต อาวุโส ‘‘ชีวา’’ติวทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! छींक आने पर 'जीओ' (जीवा) कहने वाले के लिए भगवान् ने दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.218] ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ภควา ภนฺเต มหติยา ปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสนฺโต ขิปิ, ภิกฺขู ‘‘ชีวตุ ภนฺเต ภควา, ชีวตุ สุคโตติ’’ อุจฺจาสทฺทํ มหาสทฺทํ อกํสุ, เตน สทฺเทน ธมฺมกถา อนฺตรา อโหสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! भगवान् विशाल परिषद से घिरे हुए धर्मोपदेश दे रहे थे, तब उन्हें छींक आई। भिक्षुओं ने 'भन्ते भगवान् जीवित रहें, सुगत जीवित रहें' ऐसा ऊँचा और बड़ा शब्द किया। उस शब्द से धर्मकथा में बाधा पड़ी, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อาราเม อาวุโส ปสฺสาววจฺจานํ ตหํ ตหํ กรณํ ปฏิกฺขิปิตฺวา เอกมนฺตํ กาตุํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! आराम (विहार) में यहाँ-वहाँ मूत्र और मल त्याग करने का निषेध कर एक ओर (निश्चित स्थान पर) करने के लिए भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อาราเม ตหํ ตหํ ปสฺสาวํ อกํสุ, ตหํ ตหํ วจฺจํ อกํสุ, อาราโม ทุสฺสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में अनेक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! अनेक भिक्षु आराम में यहाँ-वहाँ मूत्र त्याग करते थे, यहाँ-वहाँ मल त्याग करते थे, जिससे आराम दूषित हो गया, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ขุทฺทกวตฺถุกฺขนฺธก

क्षुद्रकवस्तु स्कन्धक

ปุจฺฉา – ขุทฺทกวตฺถุํ [Pg.220] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न - मैं निदान और निर्देश सहित क्षुद्रकवस्तु के विषय में पूछूँगा। आयुष्मान्! समुत्कर्ष पदों (उत्कृष्ट पदों) की कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – ขุทฺทกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต ติสฺโส อาปตฺติโย.

उत्तर - मैं निदान और निर्देश सहित क्षुद्रकवस्तु का उत्तर दूँगा। भन्ते! समुत्कर्ष पदों की तीन आपत्तियाँ हैं।

๖. เสนาสนกฺขนฺธก

६. शयनासन स्कन्धक

ปุจฺฉา – ปญฺจ [Pg.221] อาวุโส เลณานิ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตานิ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตานิ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भगवान् ने पाँच प्रकार के लयण (आवास) कहाँ अनुमत किए, किसे लेकर और किस विषय में अनुमत किए?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตานิ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ ‘‘ราชคหโก ภนฺเต เสฏฺฐี วิหาเร การาเปตุกาโม, กถํ นุ โข ภนฺเต ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตานิ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में अनेक भिक्षुओं को लेकर अनुमत किए गए। भन्ते! अनेक भिक्षुओं ने भगवान् के पास जाकर यह कहा— 'भन्ते! राजगृह का श्रेष्ठी विहार बनवाना चाहता है, भन्ते! हमें क्या करना चाहिए?' उस विषय में अनुमत किए गए।

ปุจฺฉา – กถํ [Pg.222] อาวุโส วิหารา ปฐมํ อุปฺปนฺนา, กถญฺจ เต ปติฏฺฐาปิ ตา.

प्रश्न - आयुष्मान्! विहार पहले कैसे उत्पन्न हुए और वे कैसे प्रतिष्ठित किए गए?

วิสฺสชฺชนา – เอกาเหเนว [Pg.223] ภนฺเต ราชคหเกน เสฏฺฐินา ฉฏฺฐิวิหารา ปติฏฺฐาปิตา, เต อิธ ภนฺเต สฏฺฐิวิหารา พุทฺธปฺปมุขสฺส อาคตานาคตสฺส จาตุทฺทิสสฺส สงฺฆสฺส ปติฏฺฐาปิตา.

उत्तर - भन्ते! राजगृह के श्रेष्ठी द्वारा एक ही दिन में साठ विहार प्रतिष्ठित किए गए। भन्ते! वे साठ विहार यहाँ बुद्ध प्रमुख आगत-अनागत चातुर्दिश संघ के लिए प्रतिष्ठित किए गए।

ปุจฺฉา – วิหาเร [Pg.224] อาวุโส ปฏิภานกมฺมํ ปฏิกฺขิปิตฺวา มาลากมฺมาทีนิ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตานิ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตานิ.

प्रश्न - आयुष्मान्! विहारों में प्रतिभा-चित्र (कामुक चित्र) का निषेध कर माला-कर्म आदि भगवान् ने कहाँ अनुमत किए, किसे लेकर और किस विषय में अनुमत किए?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตานิ. ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู วิหาเร ปฏิภานจิตฺตํ การาเปสุํ อิตฺถิรูปกํ ปุริสรูปกํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตานิ.

उत्तर - भन्ते! राजगृह में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर अनुमत किए गए। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु विहारों में स्त्री-रूप और पुरुष-रूप वाले प्रतिभा-चित्र बनवाते थे, उस विषय में अनुमत किए गए।

ปุจฺฉา – ยถาวุฑฺฒํ [Pg.225] อาวุโส อภิวาทนาทีนิ จ อคฺคาสนาทีนิ จ อนุชานิตฺวา สงฺฆิกํ ยถาวุฑฺฒํ ปฏิพาหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! आयु के अनुसार अभिवादन आदि और अग्र-आसन आदि की अनुमति देकर, सांघिक (वस्तुओं) में आयु के अनुसार (अधिकार का) विरोध करने वाले के लिए भगवान् ने दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – อนฺตรา จ ภนฺเต เวสาลึ อนฺตรา จ สาวตฺถึ ฉพฺพคฺคิยานํ ภิกฺขูนํ อนฺเตวาสิเก ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยานํ ภนฺเต ภิกฺขูนํ อนฺเตวาสิกา ภิกฺขู พุทฺธปฺปมุขสฺส สงฺฆสฺส ปุรโต ปุรโต คนฺตฺวา วิหาเร ปฏิคฺคเหสุํ, เสยฺยาโย ปฏิคฺคเหสุํ ‘‘อิทํ อมฺหากํ อุปชฺฌายานํ ภวิสฺสติ, อิทํ อมฺหากํ อาจริยานํ ภวิสฺสติ, อิทํ อมฺหากํ ภวิสฺสตี’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! वैशाली और श्रावस्ती के बीच षड्वर्गीय भिक्षुओं के अन्तेवासी भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षुओं के अन्तेवासी भिक्षु बुद्ध प्रमुख संघ के आगे-आगे जाकर विहारों को ग्रहण कर लेते थे, शय्याओं को ग्रहण कर लेते थे— 'यह हमारे उपाध्याय का होगा, यह हमारे आचार्य का होगा, यह हमारा होगा', उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – เอเกน [Pg.227] อาวุโส ทฺเว ปฏิพาหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! एक (व्यक्ति) द्वारा दो (स्थानों) को रोकने वाले के लिए भगवान् ने दुष्कृत कहाँ प्रज्ञप्त किया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต เอโก ทฺเว ปฏิพาหิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! आयुष्मान् उपनन्द शाक्यपुत्र ने अकेले ही दो (स्थानों) को रोक लिया था, उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – นวเกน [Pg.228] อาวุโส อุทฺทิสนฺเตน สมเก วา อาสเน นิสีทิตุํ อุจฺจตเร วา ธมฺมคารเวน, เถเรน ปน ภิกฺขุนา อุทฺทิสาเปนฺเตน สมเก วา อาสเน นิสีทิตุํ นีจตเร วา ธมฺมคารเวน ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! पाठ सुनाने वाले (उद्देश करने वाले) नवक (नये भिक्षु) के लिए धर्म के गौरव के कारण समान आसन पर या ऊँचे आसन पर बैठना, और पाठ सुनने वाले (उद्देश कराने वाले) स्थविर भिक्षु के लिए धर्म के गौरव के कारण समान आसन पर या नीचे आसन पर बैठना भगवान् ने कहाँ अनुमत किया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमत किया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อายสฺมโต อุปาลิสฺส สนฺติเก วินยํ ปริยาปุณึสุ, อายสฺมา ภนฺเต อุปาลิ ฐิตโกว อุทฺทิสติ เถรานํ ภิกฺขูนํ คารเวน, ตตฺถ ภนฺเต เถรา เจว ภิกฺขู กิลมึสุ อายสฺมา จ อุปาลิ กิลมิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर अनुमत किया गया है। भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने आयुष्मान् उपाली के पास विनय का अध्ययन किया। भन्ते! आयुष्मान् उपाली स्थविर भिक्षुओं के गौरव के कारण खड़े होकर ही पाठ सुनाते थे। भन्ते! वहाँ स्थविर भिक्षु भी थक गये और आयुष्मान् उपाली भी थक गये। भन्ते! उस विषय में अनुमत किया गया है।

ปุจฺฉา – ติวสฺสนฺตเรน [Pg.230] อาวุโส สห นิสีทิตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! तीन वर्ष के अन्तर वाले के साथ बैठने के लिए भगवान् ने कहाँ अनुमत किया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमत किया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลานํ ภนฺเต ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ ‘‘กิตฺตาวตานุ โข สมานาสนิโก โหตี’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर अनुमत किया गया है। भन्ते! बहुत से भिक्षुओं को यह विचार हुआ कि 'कितने (समय) तक समान आसन वाला होता है?' भन्ते! उस विषय में अनुमत किया गया है।

ปุจฺฉา – มญฺเจ [Pg.231] จ อาวุโส ปีเฐ จ ทฺวินฺนํเยว นิสีทิตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! मंच और पीठ (कुर्सी) पर केवल दो व्यक्तियों के बैठने के लिए भगवान् ने कहाँ अनुमत किया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमत किया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล สมานาสนิเก อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู สมานาสนิกา มญฺเจ นิสีทิตฺวา มญฺจํ ภินฺทึสุ, ปีเฐ นิสีทิตฺวา ปีฐํ ภินฺทึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से समान आसन वालों को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! बहुत से समान आसन वाले भिक्षुओं ने मंच पर बैठकर मंच को तोड़ दिया, पीठ पर बैठकर पीठ को तोड़ दिया। भन्ते! उस विषय में अनुमत किया गया है।

ปุจฺฉา – ทีฆาสเน [Pg.232] ปนาวุโส อสมานาสนิเกหิปิ นิสีทิตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! दीर्घ आसन (लम्बे आसन) पर असमान आसन वालों के साथ भी बैठने के लिए भगवान् ने कहाँ अनुमत किया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में अनुमत किया है?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ทีฆาสเน อสมานาสนิเกหิ สห นิสีทิตุํ กุกฺกุจฺจายึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर अनुमत किया गया है। भन्ते! बहुत से भिक्षु दीर्घ आसन पर असमान आसन वालों के साथ बैठने में संकोच (कुक्कुच्च) करते थे। भन्ते! उस विषय में अनुमत किया गया है।

ปุจฺฉา – ปญฺจ [Pg.233] อาวุโส อวิสฺสชฺชิยานิ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตานิ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตานิ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! भगवान् ने पाँच अविसर्जनीय (न त्यागने योग्य वस्तुएँ) कहाँ प्रज्ञप्त की हैं, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त की हैं?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตานิ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู สงฺฆิกํ เสนาสนํ วิสฺสชฺเชสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त की गई हैं। भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने सांघिक शयनासन का विसर्जन (त्याग) कर दिया था। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – ปญฺจ [Pg.234] อาวุโส อเวภงฺคิยานิ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตานิ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตานิ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! भगवान् ने पाँच अविभाजनीय (न बाँटने योग्य वस्तुएँ) कहाँ प्रज्ञप्त की हैं, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त की हैं?

วิสฺสชฺชนา – กีฏาคิริสฺมึ ภนฺเต อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตานิ, อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภนฺเต ภิกฺขู สงฺฆิกํ เสนาสนํ วิภชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตานิ.

उत्तर – भन्ते! कीटागिरि में अस्सजि-पुनब्बसुक भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त की गई हैं। भन्ते! अस्सजि-पुनब्बसुक भिक्षुओं ने सांघिक शयनासन का विभाजन कर दिया था। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त की गई हैं।

ปุจฺฉา – อญฺญตฺร [Pg.236] ปริโภคํ อาวุโส อญฺญตฺร ปริภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! एक उपयोग के लिए दी गई वस्तु का अन्यत्र उपयोग करने वाले के लिए दुक्कट (दुष्कृत) का दोष भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – อาฬวิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อญฺญตรสฺส อุปาสกสฺส วิหารปริโภคํ เสนาสนํ อญฺญตฺร ปริภุญฺชึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! आलवी में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने किसी उपासक द्वारा विहार के उपयोग के लिए दिये गये शयनासन का अन्यत्र उपयोग किया। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – อโธเตหิ จ อาวุโส อลฺเลหิ จ ปาเทหิ เสนาสนํ อกฺกมนฺตสฺส จ สอุปาหเนน เสนาสนํ อกฺกมนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! बिना धोये पैरों से और गीले पैरों से शयनासन पर चढ़ने वाले के लिए, तथा खड़ाऊँ (जूते) पहनकर शयनासन पर चढ़ने वाले के लिए दुक्कट का दोष भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – อาฬวิยํ [Pg.237] ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อโธเตหิ ปาเทหิ เสนาสนํ อกฺกมึสุ, อลฺเลหิ จ ปาเทหิ เสนาสนํ อกฺกมึสุ, สอุปาหนาปิ เสนาสนํ อกฺกมึสุ, เสนาสนํ ทุสฺสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! आलवी में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! बहुत से भिक्षु बिना धोये पैरों से शयनासन पर चढ़े, गीले पैरों से शयनासन पर चढ़े, और खड़ाऊँ पहनकर भी शयनासन पर चढ़े; शयनासन दूषित हो गया। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – ปริกมฺมกตาย อาวุโส ภูมิยา นิฏฺฐุภนฺตสฺส จ ปริกมฺมกตํ ภิตฺตึ อปสฺสยนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! परिष्कृत (लिपी-पुती) भूमि पर थूकने वाले के लिए और परिष्कृत दीवार का सहारा लेने वाले के लिए दुक्कट का दोष भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया है, किसे आरम्भ कर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया है?

วิสฺสชฺชนา – อาฬวิยํ [Pg.238] ภนฺเต สมฺพหุเลว ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ปริกมฺมกตาย ภูมิยา นิฏฺฐุภึสุ, ปริกมฺมกตํ ภิตฺตึ อปสฺสยึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! आलवी में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर प्रज्ञप्त किया गया है। भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने परिष्कृत भूमि पर थूका और परिष्कृत दीवार का सहारा लिया। भन्ते! उस विषय में प्रज्ञप्त किया गया है।

ปุจฺฉา – เสนาสนกฺขนฺธกํ ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं शयनासन खन्धक के विषय में पूछूँगा, जो निदान और निर्देश के साथ है। हे आयुष्मान्! समुक्कट्ठपदान (उत्कृष्ट पदों) के लिए कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – เสนาสนกฺขนฺธกํ [Pg.239] วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต ติสฺโส อาปตฺติโย.

उत्तर – मैं शयनासन खन्धक का उत्तर दूँगा, जो निदान और निर्देश के साथ है। भन्ते! समुक्कट्ठपदान के लिए तीन आपत्तियाँ हैं।

๗. สงฺฆเตทกกฺขนฺธก

७. संघभेदक खन्धक

ปุจฺฉา – กถํ [Pg.240] อาวุโส ฉนฺนํ สกฺยกุมารานํ สห อุปาลิกปฺปเกน ปพฺพชฺชา อโหสิ, กถญฺจ เนสํ วิเสโส อุทปาทิ.

प्रश्न – हे आयुष्मान्! छह शाक्य कुमारों का उपाली नाई के साथ प्रव्रज्या कैसे हुई, और उनमें क्या विशेषता उत्पन्न हुई?

วิสฺสชฺชนา – ภควา ภนฺเต อุปาลึ กปฺปกํ ปฐมํ ปพฺพาเชสิ, ปจฺฉา เต สกฺยกุมาเร, อถ ภนฺเต อายสฺมา ภทฺทิโย เตเนว อนฺตรวสฺเสน ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉากาสิ, อายสฺมา อนุรุทฺโธ ทิพฺพจกฺขุํ อุปฺปาเทสิ, อายสฺมา อานนฺโท โสตาปตฺติผลํ สจฺฉากาสิ, เทวทตฺโต โปถุชฺชนิกํ อิทฺธึ อภินิปฺผาเทสิ. เอวํ โข ภนฺเต ฉนฺนํ สกฺยกุมารานํ อุปาลิกปฺปเกน สห ปพฺพชฺชา อโหสิ, เอวญฺจ ปน ภนฺเต เตสํ วิเสสาธิคโม อโหสิ.

उत्तर – भन्ते! भगवान् ने पहले उपाली नाई को प्रव्रजित किया, बाद में उन शाक्य कुमारों को। फिर भन्ते! आयुष्मान् भद्दिय ने उसी वर्षावास के भीतर तीन विद्याओं का साक्षात्कार किया, आयुष्मान् अनुरुद्ध ने दिव्य-चक्षु उत्पन्न किया, आयुष्मान् आनन्द ने स्रोतापत्ति-फल का साक्षात्कार किया, और देवदत्त ने लौकिक ऋद्धि प्राप्त की। भन्ते! इस प्रकार छह शाक्य कुमारों की उपाली नाई के साथ प्रव्रज्या हुई, और भन्ते! इस प्रकार उन्हें विशेष उपलब्धि हुई।

ปกาสนีย

प्रकासनीय (घोषणा)

ปุจฺฉา – ปกาสนียกมฺมํ [Pg.241] อาวุโส กาตุํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! प्रकाशनीय कर्म करने के लिए भगवान ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต เทวทตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, เทวทตฺโต ภนฺเต ‘‘สราชิกาย มํ ภควา ปริสาย เขฬาสกวาเทน อปสาเทติ, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนว อุกฺกํสตี’’ติ กุปิโต อนตฺตมโน ภควติ อาฆาตํ พนฺธิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते, राजगृह में देवदत्त के विषय में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते, देवदत्त ने (सोचा) "भगवान् राजा सहित परिषद् में मुझे 'थूक चाटने वाला' कहकर अपमानित करते हैं और सारिपुत्त-मोग्गल्लान की ही प्रशंसा करते हैं", ऐसा सोचकर वह कुपित और अप्रसन्न होकर भगवान् के प्रति द्वेष पालने लगा। भन्ते, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

ปกาสนีย

प्रकाशनीय

ปุจฺฉา – เทวทตฺตสฺส [Pg.243] อาวุโส ปกาสนียกมฺมํ การาเปตฺวา กถํ ภควา ปกาเสตุํ อาณาเปสิ.

प्रश्न - आयुष्मान्, देवदत्त के विरुद्ध प्रकाशनीय कर्म करवाकर भगवान् ने उसे किस प्रकार प्रकाशित करने की आज्ञा दी?

วิสฺสชฺชนา – ภควา ภนฺเต เทวทตฺตสฺส ปกาสนียกมฺมํ กาตุํ ปญฺญเปตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ ‘‘เตน หิ ตฺวํ สาริปุตฺต เทวทตฺตํ ราชคเห ปกาเสหี’’ติ, เอวํ โข ภนฺเต เทวทตฺตสฺส ปกาสนียกมฺมํ กตฺวา เทวทตฺตํ ราชคเห ปกาเสตุํ ภควา อาณาเปสิ.

उत्तर - भन्ते, भगवान् ने देवदत्त के विरुद्ध प्रकाशनीय कर्म करने की आज्ञा देकर आयुष्मान् सारिपुत्त को आमंत्रित किया - "तो सारिपुत्त, तुम राजगृह में देवदत्त की घोषणा करो।" भन्ते, इस प्रकार देवदत्त का प्रकाशनीय कर्म करके भगवान् ने राजगृह में देवदत्त को प्रकाशित करने की आज्ञा दी।

เทวทตฺต

देवदत्त

ปุจฺฉา – กถํ [Pg.244] อาวุโส เทวทตฺเตน ทุฏฺฐจิตฺเตน วธกจิตฺเตน ตถา คตสฺส รุหิรํ อุปฺปาเทตฺวา ปฐมํ อานนฺตริยํ กมฺมํ อุปจิตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्, देवदत्त ने दुष्ट चित्त और वध करने के चित्त से तथागत का रुधिर निकालकर किस प्रकार प्रथम आनन्तर्य कर्म संचित किया?

วิสฺสชฺชนา – ภควา ภนฺเต คิชฺฌกูฏสฺส ปพฺพตสฺส ฉายายํ จงฺกมิ, อถ ภนฺเต เทวทตฺโต คิชฺฌกูฏํ ปพฺพตํ อารุหิตฺวา มหตึ สิลํ ปวิชฺฌิ ‘‘อิมาย สมณํ โคตมํ ชีวิตา โวโรเปสฺสามี’’ติ, อถ โข ภนฺเต ทฺเว ปพฺพตกูฏานิ สมาคนฺตฺวา ตํ สิลํ สมฺปฏิจฺฉึสุ, ตโต ปปติกา อุปฺปติตฺวา ภควโต ปาเท รุหิรํ อุปฺปาเทสิ. เอวํ โข ภนฺเต เทวทตฺเตน ทุฏฺเฐน วธกจิตฺเตน ตถาคตสฺส รุหิรํ อุปฺปาเทตฺวา ปฐมํ อานนฺตริยกมฺมํ อุปจิตํ.

उत्तर - भन्ते, भगवान् गृध्रकूट पर्वत की छाया में चंक्रमण कर रहे थे। तब भन्ते, देवदत्त ने गृध्रकूट पर्वत पर चढ़कर एक बड़ी शिला नीचे गिराई - "इससे श्रमण गौतम के प्राण ले लूँगा।" तब भन्ते, दो पर्वत शिखरों ने मिलकर उस शिला को रोक लिया, जिससे एक टुकड़ा छिटककर भगवान् के पैर में लगा और रुधिर निकल आया। भन्ते, इस प्रकार देवदत्त ने दुष्ट और वध करने के चित्त से तथागत का रुधिर निकालकर प्रथम आनन्तर्य कर्म संचित किया।

ปุจฺฉา – กุเลสุ [Pg.245] อาวุโส ติกโภชนํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्, कुलों में तिक-भोजन भगवान् द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके विषय में और किस घटना पर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต เทวทตฺตํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, เทวทตฺโต ภนฺเต ปริหีนลาภสกฺกาโร สปริโส กุเลสุ วิญฺญาเปตฺวา วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते, राजगृह में देवदत्त के विषय में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते, देवदत्त का लाभ-सत्कार कम हो जाने पर वह अपने अनुयायियों के साथ कुलों में माँग-माँग कर भोजन करने लगा। भन्ते, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อลํ [Pg.246] เทวทตฺต, มา เต รุจฺจิ สงฺฆเภโท, ครุโก โข เทวทตฺต สงฺฆเภโทติอาทิโก อาวุโส โอวาโท ภควตา กตฺถ ทินฺโน, กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ทินฺโน.

प्रश्न - "बस देवदत्त, तुम्हें संघ-भेद अच्छा न लगे; देवदत्त, संघ-भेद बहुत भारी है" - आयुष्मान्, भगवान् द्वारा यह उपदेश कहाँ दिया गया और किस विषय में दिया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต เทวทตฺตํ อารพฺภ ทินฺโน, เทวทตฺโต ภนฺเต สงฺฆเภทาย ปรกฺกมิ จกฺกเภทาย, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ทินฺโน.

उत्तर - भन्ते, राजगृह में देवदत्त के विषय में दिया गया। भन्ते, देवदत्त संघ-भेद और चक्र-भेद के लिए प्रयत्न कर रहा था। भन्ते, उस विषय में यह दिया गया।

อลํ [Pg.247] เทวทตฺต, มา เต รุจฺจิ สงฺฆเภโท, ครุโก โข เทวทตฺต สงฺฆเภโท –

बस देवदत्त, तुम्हें संघ-भेद अच्छा न लगे; देवदत्त, संघ-भेद बहुत भारी है -

ปุจฺฉา – ‘‘สุกรํ สาธุนา สาธุํ, สาธุํ ปาเปน ทุกฺกรํ. ปาปํ ปาเปน สุกรํ, ปาปมริเยหิ ทุกฺกร’’นฺติ- อาวุโส [Pg.248] อิทํ อุทานํ ภควตา กตฺถ อุทานิตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อุทานิตํ.

प्रश्न - "सज्जन के लिए अच्छा करना सरल है, दुर्जन के लिए अच्छा करना कठिन है। दुर्जन के लिए बुरा करना सरल है, आर्यों के लिए बुरा करना कठिन है" - आयुष्मान्, भगवान् ने यह उदान कहाँ कहा, किसके विषय में और किस घटना पर कहा?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต เทวทตฺตํเยว อารพฺภ อุทานิตํ, อายสฺมา ภนฺเต อานนฺโท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ, อถ โข ภนฺเต เทวทตฺโต เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ ‘‘อชฺชตคฺเค ทานาหํ อาวุโส อานนฺท อญฺญตฺเรว ภควตา อญฺญตฺเรว ภิกฺขุสงฺฆา อุโปสถํ กริสฺสามิ สงฺฆกมฺมํ กริสฺสามี’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อุทานิตํ.

उत्तर - भन्ते, राजगृह में देवदत्त के ही विषय में यह उदान कहा गया। भन्ते, आयुष्मान् आनन्द पूर्वाह्न समय में निवसन पहनकर, पात्र-चीवर लेकर राजगृह में पिण्डपात के लिए प्रविष्ट हुए। तब भन्ते, देवदत्त जहाँ आयुष्मान् आनन्द थे वहाँ आया और आकर आयुष्मान् आनन्द से यह बोला - "आयुष्मान् आनन्द, आज से मैं भगवान् से अलग और भिक्षु-संघ से अलग उपोसथ करूँगा और संघ-कर्म करूँगा।" भन्ते, उस विषय में यह उदान कहा गया।

สุกรํ สาธุนา สาธุํ, สาธุํ ปาเปน ทุกฺกรํ;

ปาปํ ปาเปน สุกรํ, ปาปมริเยหิ ทุกฺกรํ.

सज्जन के लिए अच्छा करना सरल है, दुर्जन के लिए अच्छा करना कठिन है; दुर्जन के लिए बुरा करना सरल है, आर्यों के लिए बुरा करना कठिन है।

ปุจฺฉา – เภทานุวตฺตกานํ [Pg.249] อาวุโส ภิกฺขูนํ ถุลฺลจฺจยํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्, संघ-भेद का अनुसरण करने वाले भिक्षुओं के लिए थुल्लच्चय दोष भगवान् द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसके विषय में और किस घटना पर प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อายสฺมา ภนฺเต สาริปุตฺโต ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ ‘‘สาธุ ภนฺเต เภทานุวตฺตกา ภิกฺขู ปุน อุปสมฺปชฺเชยฺยุ’’นฺติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते, राजगृह में अनेक भिक्षुओं के विषय में प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते, आयुष्मान् सारिपुत्त ने भगवान् के पास जाकर यह कहा - "भन्ते, अच्छा हो यदि संघ-भेद का अनुसरण करने वाले भिक्षु पुनः उपसम्पदा ग्रहण करें।" भन्ते, उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

‘‘สาธุ [Pg.252] ภนฺเต เภทานุวตฺตกา ภิกฺขู ปุน อุปสมฺปชฺเชยฺยุ’’นฺติ –

"भन्ते, अच्छा हो यदि संघ-भेद का अनुसरण करने वाले भिक्षु पुनः उपसम्पदा ग्रहण करें" -

ปุจฺฉา – กิตฺตาวตา [Pg.253] นุ โข อาวุโส สงฺฆราชิ โหติ โน จ สงฺฆเภโท, กิตฺตาวตา จ ปน สงฺฆราชิ เจว โหติ สงฺฆเภโท จ.

प्रश्न - आयुष्मान्, कितनी सीमा तक संघराजि होती है पर संघ-भेद नहीं होता, और कितनी सीमा तक संघराजि भी होती है और संघ-भेद भी होता है?

วิสฺสชฺชนา – เอกโต ภนฺเต เอโก โหติ, เอกโต ทฺเว จตุตฺโถ อนุสฺสาเวติ, สลากํ คาเหติ ‘‘อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสนํ อิมํ คณฺหถ อิมํ โรเจถาติ’’, เอเตเนว ภนฺเต นเยน จตุนฺนํ วา ปญฺจนฺนํ วา ฉนฺนํ วา สตฺตนฺนํ วา อฏฺฐนฺนํ วา สงฺฆราชิ โหติ, โน จ สงฺฆเภโท, เอกโต ภนฺเต จตฺตาโร โหนฺติ, เอกโต จตฺตาโร, นวโม อนุสฺสาเวติ, สลากํ คาเหติ ‘‘อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสนํ อิมํ คณฺหถ อิมํ โรเจถา’’ติ, เอวํ โข ภนฺเต สงฺฆราชิ เจว โหติ สงฺฆเภโท จ. เอวํ โข ภนฺเต สงฺฆราชิ โหติ, โน จ สงฺฆเภโท, เอวญฺจ ปน ภนฺเต สงฺฆราชิ เจว โหติ สงฺฆเภโท จ.

उत्तर - भन्ते, एक ओर एक होता है, दूसरी ओर दो होते हैं, और चौथा प्रस्ताव सुनाता है, शलाका ग्रहण करवाता है - "यह धर्म है, यह विनय है, यह शास्ता का शासन है; इसे ग्रहण करो, इसे पसंद करो।" भन्ते, इसी प्रकार चार, पाँच, छह, सात या आठ भिक्षुओं तक संघराजि होती है, पर संघ-भेद नहीं होता। भन्ते, जब एक ओर चार होते हैं, दूसरी ओर चार होते हैं, और नौवाँ प्रस्ताव सुनाता है, शलाका ग्रहण करवाता है - "यह धर्म है, यह विनय है, यह शास्ता का शासन है; इसे ग्रहण करो, इसे पसंद करो।" भन्ते, इस प्रकार संघराजि भी होती है और संघ-भेद भी होता है। भन्ते, इस प्रकार संघराजि होती है पर संघ-भेद नहीं होता, और भन्ते, इस प्रकार संघराजि भी होती है और संघ-भेद भी होता है।

ปุจฺฉา – กิตฺตาวตา [Pg.254] นุ โข อาวุโส สงฺโฆ ภินฺโน โหติ.

प्रश्न - आयुष्मान्, कितनी सीमा तक संघ विभाजित होता है?

วิสฺสชฺชนา – อิธ ภนฺเต ภิกฺขู อธมฺมาทึ ธมฺมาทีนีติ ทีเปนฺติ, เต อิเมหิ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ อปกสฺสนฺติ, อวปกสฺสนฺติ, อาเวนึ [Pg.255] อุโปสถํ กโรนฺติ, อาเวนึ ปวารณํ กโรนฺติ, อาเวนึ สงฺฆกมฺมํ กโรนฺติ, เอวํ โข ภนฺเต สงฺโฆ ภินฺโน โหติ.

उत्तर - भन्ते! यहाँ भिक्षु अधर्म आदि को धर्म आदि के रूप में दिखाते हैं, वे इन अठारह वस्तुओं के द्वारा अलग होते हैं, दूर होते हैं, अलग उपोसथ करते हैं, अलग प्रवारणा करते हैं, अलग संघकर्म करते हैं, इस प्रकार भन्ते! संघ भिन्न (विभाजित) होता है।

ปุจฺฉา – กิตฺตาวตา นุ โข อาวุโส สงฺโฆ สมคฺโค โหติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! कितने से संघ समग्र (एकजुट) होता है?

วิสฺสชฺชนา – อิธ ภนฺเต ภิกฺขู อธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺติ, ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺติ, อวินยํ อวินโยติ ทีเปนฺติ…เป… ทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺฐุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺติ, อทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺฐุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺติ, เต อิเมหิ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ น อปกสฺสนฺติ, น อวปกสฺสนฺติ, น อาเวนึ อุโปสถํ กโรนฺติ, น อาเวนึ ปวารณํ กโรนฺติ, น อาเวนึ สงฺฆกมฺมํ กโรนฺติ, เอตฺตาวตา โข ภนฺเต สงฺโฆ สมคฺโค โหติ.

उत्तर - भन्ते! यहाँ भिक्षु अधर्म को अधर्म कहते हैं, धर्म को धर्म कहते हैं, अविनय को अविनय कहते हैं... पे... भारी आपत्ति को भारी आपत्ति कहते हैं, हल्की आपत्ति को हल्की आपत्ति कहते हैं, वे इन अठारह वस्तुओं के द्वारा अलग नहीं होते, दूर नहीं होते, अलग उपोसथ नहीं करते, अलग प्रवारणा नहीं करते, अलग संघकर्म नहीं करते, इतने से भन्ते! संघ समग्र होता है।

ปุจฺฉา – สมคฺคํ [Pg.256] อาวุโส สงฺฆํ ภินฺทิตฺวา กึ โส ปสวติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! समग्र संघ में भेद उत्पन्न करके वह क्या प्राप्त करता है?

วิสฺสชฺชนา – สมคฺคํ โข ภนฺเต สงฺฆํ ภินฺทิตฺวา กปฺปฏฺฐิติกํ กิพฺพิสํ ปสวติ, กปฺปํ นิรยมฺหิ ปจฺจติ.

उत्तर - भन्ते! समग्र संघ में भेद उत्पन्न करके वह कल्प भर रहने वाले पाप को प्राप्त करता है, और एक कल्प तक नरक में पकता है।

ปุจฺฉา – ภินฺนํ [Pg.257] โข อาวุโส สงฺฆํ สมคฺคํ กตฺวา กึ โส ปสวติ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भिन्न (विभाजित) संघ को समग्र (एकजुट) करके वह क्या प्राप्त करता है?

วิสฺสชฺชนา – ภินฺนํ โข ภนฺเต สงฺฆํ สมคฺคํ กตฺวา พฺรหฺมํ ปุญฺญํ ปสวติ, กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทติ.

उत्तर - भन्ते! भिन्न संघ को समग्र करके वह श्रेष्ठ पुण्य प्राप्त करता है, और एक कल्प तक स्वर्ग में आनंदित होता है।

ปุจฺฉา – สงฺฆเภทํ [Pg.258] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न - मैं संघभेद के विषय में पूछूँगा, जो निदान और निर्देश के साथ है। आयुष्मान्! संघभेद के मुख्य पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – สงฺฆเภทํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต ทฺเว อาปตฺติโย.

उत्तर - मैं संघभेद का उत्तर दूँगा, जो निदान और निर्देश के साथ है। भन्ते! संघभेद के मुख्य पदों में दो आपत्तियाँ हैं।

๘. วตฺตกฺขนฺธก

८. वत्तक्खन्धक (कर्तव्य-स्कन्धक)

ปุจฺฉา – อาคนฺตุกานํ [Pg.259] อาวุโส ภิกฺขูนํ วตฺตํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! आगंतुक भिक्षुओं के लिए कर्तव्य भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล อาคนฺตุเก ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อาคนฺตุกา ภนฺเต ภิกฺขู สอุปาหนาปิ อารามํ ปวิสึสุ, ฉตฺตปคฺคหิตาปิ อารามํ ปวิสึสุ, โอคุณฺฐิตาปิ อารามํ ปวิสึสุ, สีเสปิ จีวรํ กริตฺวา อารามํ ปวิสึสุ, ปานีเยนปิ ปาเท โทวึสุ, วุฑฺฒตเรปิ อาวาสิเก ภิกฺขู นาภิวาเทสุํ, นปิ เสนาสนํ ปุจฺฉึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘เตน หิ ภิกฺขเว อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ วตฺตํ ปญฺญเปสฺสามิ, ยถา อาคนฺตุเกหิ ภิกฺขูหิ สมฺมา วตฺติตพฺพํ, อาคนฺตุเกน ภิกฺขเว ภิกฺขุนา อิทานิ อารามํ ปวิสิสฺสามีติ อุปาหนา โอมุญฺจิตฺวา นีจํ กตฺวา ปปฺโผเฏตฺวา คเหตฺวา ฉตฺตํ อปนาเมตฺวา สีสํ วิวริตฺวา สีเส จีวรํ ขนฺเธ กตฺวา สาธุกํ อตรมาเนน อาราโม ปวิสิตพฺโพ’’ เอวมาทินา ภนฺเต อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ วตฺตํ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से आगंतुक भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! आगंतुक भिक्षु जूते पहनकर भी आराम (विहार) में प्रवेश करते थे, छाता तानकर भी आराम में प्रवेश करते थे, सिर ढँककर भी आराम में प्रवेश करते थे, सिर पर चीवर रखकर भी आराम में प्रवेश करते थे, पीने के पानी से भी पैर धोते थे, वृद्ध निवासी भिक्षुओं का अभिवादन भी नहीं करते थे, और न ही शयनासन के बारे में पूछते थे। उस विषय में भन्ते! (भगवान ने कहा) - 'तो भिक्षुओं! मैं आगंतुक भिक्षुओं के लिए कर्तव्य प्रज्ञप्त करूँगा, जैसे आगंतुक भिक्षुओं को सम्यक् व्यवहार करना चाहिए। भिक्षुओं! आगंतुक भिक्षु को 'अब मैं आराम में प्रवेश करूँगा' ऐसा सोचकर जूते उतारकर, उन्हें नीचे कर, झाड़कर और हाथ में लेकर, छाता हटाकर, सिर खोलकर, सिर के चीवर को कंधे पर रखकर, अच्छी तरह से बिना जल्दी किए आराम में प्रवेश करना चाहिए।' इस प्रकार भन्ते! आगंतुक भिक्षुओं के लिए कर्तव्य प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – อาวาสิกานํ [Pg.261] อาวุโส ภิกฺขูนํ วตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, กถญฺจ ปน ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! निवासी भिक्षुओं के लिए कर्तव्य भगवान द्वारा कहाँ, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया, और वह कैसे प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล อาวาสิเก ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต อาวาสิกา ภิกฺขู อาคนฺตุเก ภิกฺขู ทิสฺวา เนว อาสนํ ปญฺญเปสุํ, น ปาโททกํ ปาทปีฐํ ปาทกถลิกํ อุปนิกฺขิปึสุ, น ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหสุํ, น เสนาสนํ ปญฺญเปสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ –

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से निवासी भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! बहुत से निवासी भिक्षुओं ने आगंतुक भिक्षुओं को देखकर न तो आसन बिछाया, न पैर धोने का पानी, पाद-पीठ और पाद-कठलिका (पैर रखने की चौकी) रखी, न आगे बढ़कर पात्र और चीवर ग्रहण किया, और न ही शयनासन बिछाया। उस विषय में भन्ते! प्रज्ञप्त किया गया, उस विषय में भन्ते -

‘‘อาวาสิเกน ภิกฺขเว ภิกฺขุนา อาคนฺตุกํ ภิกฺขุํ วุฑฺฒตรํ ทิสฺวา อาสนํ ปญฺญเปตพฺพํ, ปาโททกํ ปาทปีฐํ ปาทกถลิกํ อุปนิกฺขิปิตพฺพํ, ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ [Pg.262] ปานีเยน ปุจฺฉิตพฺโพ’’ เอวมาทินา ภนฺเต อาวาสิกานํ ภิกฺขูนํ วตฺตํ ภควตา ปญฺญตฺตํ.

“भिक्षुओं! निवासी भिक्षु द्वारा आगंतुक वृद्ध भिक्षु को देखकर आसन बिछाना चाहिए, पैर धोने का पानी, पाद-पीठ और पाद-कठलिका रखनी चाहिए, आगे बढ़कर पात्र और चीवर ग्रहण करना चाहिए और पानी के लिए पूछना चाहिए।” इस प्रकार भन्ते! निवासी भिक्षुओं के लिए कर्तव्य भगवान द्वारा प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – คมิกานํ [Pg.263] อาวุโส ภิกฺขูนํ วตฺตํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, กถญฺจปน ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! जाने वाले (गमिक) भिक्षुओं के लिए कर्तव्य भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया, और वह कैसे प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล คมิเก ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต คมิกา ภิกฺขู ทารุภณฺฑํ มตฺติกาภณฺฑํ อปฺปฏิสาเมตฺวา ทฺวารวาตปานํ วิวริตฺวา เสนาสนํ อนาปุจฺฉา ปกฺกมึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘คมิเกน ภิกฺขเว ภิกฺขุนา ทารุภณฺฑํ ปฏิสาเมตฺวา ทฺวารวาตปานํ ถเกตฺวา เสนาสนํ อาปุจฺฉา ปกฺกมิตพฺพํ’’ เอวมาทินา ภนฺเต อากาเรน ภควตา คมิกานํ ภิกฺขูนํ วตฺตํ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से जाने वाले भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! बहुत से जाने वाले भिक्षु लकड़ी के सामान और मिट्टी के सामान को बिना व्यवस्थित किए, दरवाजे और खिड़कियाँ खुली छोड़कर, शयनासन के बारे में बिना पूछे चले गए। उस विषय में भन्ते! “भिक्षुओं! जाने वाले भिक्षु को लकड़ी के सामान को व्यवस्थित करके, दरवाजे और खिड़कियाँ बंद करके, शयनासन के बारे में पूछकर जाना चाहिए।” इस प्रकार भन्ते! भगवान द्वारा जाने वाले भिक्षुओं के लिए कर्तव्य प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ภตฺตคฺเค [Pg.264] อาวุโส อนุโมทิตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भोजनशाला (भक्ताग्र) में अनुमोदन करने के लिए भगवान द्वारा कहाँ अनुमति दी गई, किसे लेकर और किस विषय में अनुमति दी गई?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.265] ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ภตฺตคฺเค นานุโมทึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को लेकर अनुमति दी गई। भन्ते! बहुत से भिक्षु भोजनशाला में अनुमोदन नहीं करते थे, उस विषय में अनुमति दी गई।

ปุจฺฉา – ภิกฺขูนํ อาวุโส ภตฺตคฺควตฺตํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न - आयुष्मान्! भिक्षुओं के लिए भोजनशाला-कर्तव्य भगवान द्वारा कहाँ प्रज्ञप्त किया गया, किसे लेकर और किस विषय में प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ทุนฺนิวตฺถา ทุปฺปารุตา อนากปฺปสมฺปนฺนา ภตฺตคฺคํ คจฺฉึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘สเจ อาราเม กาโล อาโรจิโต โหติ, ติมณฺฑลํ ปฏิจฺฉาเทนฺเตน ปริมณฺฑลํ นิวาเสตฺวา กายพนฺธนํ พนฺธิตฺวา สคุณํ กตฺวา สงฺฆาฏิโย ปารุปิตฺวา คณฺฐิกํ ปฏิมุญฺจิตฺวา โธวิตฺวา [Pg.266] ปตฺตํ คเหตฺวา สาธุกํ อตรมาเนน คาโม ปวิสิตพฺโพ’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภตฺตคฺควตฺตํ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! षड्वर्गीय भिक्षु अनुचित रूप से पहने हुए, अनुचित रूप से ओढ़े हुए और अशिष्ट आचरण वाले होकर भोजन-शाला में गए। भन्ते! उस विषय में— 'यदि आराम (विहार) में समय की घोषणा कर दी गई हो, तो तीनों मण्डलों को ढंकते हुए, मण्डल के समान (ठीक से) पहनकर, कटिबन्ध (कमरबन्द) बाँधकर, दुप्पटा (संघाटी) को दोहरा कर ओढ़कर, गाँठ लगाकर, धोकर, पात्र लेकर, अच्छी तरह से बिना उतावली किए गाँव में प्रवेश करना चाहिए'— इस प्रकार भन्ते! भोजन-शाला का नियम (भत्तग्गवत्त) प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ภิกฺขูนํ [Pg.267] อาวุโส เสนาสนวตฺตํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, กถญฺจ ตํ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! भिक्षुओं के लिए शयनासन-नियम (सेनासनवत्त) भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसे लेकर किस विषय में प्रज्ञप्त किया? और वह कैसे प्रज्ञप्त किया गया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, ฉพฺพคฺคิยา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขูสุ อชฺโฌกาเส จีวรํ กโรนฺเตสุ ปฏิวาเต องฺคเณ เสนาสนํ ปปฺโผเฏสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ยสฺมึ วิหาเร วิหรติ, สเจ โส วิหาโร อุกฺลาโป โหติ, สเจ อุสฺสหติ โสเธตพฺโพ’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภิกฺขูนํ เสนาสนวตฺตํ ภควตา ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में षड्वर्गीय भिक्षुओं को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! जब भिक्षु खुले आकाश में चीवर बना रहे थे, तब षड्वर्गीय भिक्षुओं ने हवा के विपरीत दिशा में आँगन में शयनासन (बिस्तर आदि) झाड़े। भन्ते! उस विषय में— 'जिस विहार में रहता हो, यदि वह विहार गंदा हो, यदि सामर्थ्य हो तो उसे साफ करना चाहिए'— इस प्रकार भन्ते! भगवान् द्वारा भिक्षुओं के लिए शयनासन-नियम प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – สมาจารํ ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं सदाचार के विषय में पूछूँगा, निदान और निर्देश के साथ। आयुष्मान्! समुत्कर्ष पदों (प्रमुख पदों) में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – สมาจารํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต เอกา อาปตฺติ.

उत्तर – मैं सदाचार के विषय में उत्तर दूँगा, निदान और निर्देश के साथ। भन्ते! समुत्कर्ष पदों में एक आपत्ति है।

๙. ปาติโมกฺขฏฺฐปนกฺขนฺธก

९. प्रातिमोक्ष-स्थापन-स्कन्धक

ปุจฺฉา – สาปตฺติเกน [Pg.270] อาวุโส ปาติโมกฺขํ สุณนฺตสฺส ปาติโมกฺขํ ฐเปตุํ ภควตา กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! आपत्ति युक्त (स-आपत्तिक) व्यक्ति के प्रातिमोक्ष सुनते समय, प्रातिमोक्ष को स्थगित करने का नियम भगवान् ने कहाँ प्रज्ञप्त किया? किसे लेकर किस विषय में प्रज्ञप्त किया?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ปุคฺคลํ ทุสฺสีลํ ปาปธมฺมํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, อญฺญตโร ภนฺเต ปุคฺคโล ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม ตทหุโปสเถ สงฺฆมชฺเฌ นิสินฺโน อโหสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में एक दुःशील और पापधर्मी व्यक्ति को लेकर प्रज्ञप्त किया गया। भन्ते! वह दुःशील और पापधर्मी व्यक्ति उस उपोसथ के दिन संघ के बीच में बैठा था। भन्ते! उस विषय में यह प्रज्ञप्त किया गया।

ปุจฺฉา – ฐปนํ [Pg.272] อาวุโส ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – आयुष्मान्! मैं स्थापन (स्थगित करने) के विषय में पूछूँगा, निदान और निर्देश के साथ। आयुष्मान्! समुत्कर्ष पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – ฐปนํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต เอกา อาปตฺติ.

उत्तर – मैं स्थापन के विषय में उत्तर दूँगा, निदान और निर्देश के साथ। भन्ते! समुत्कर्ष पदों में एक आपत्ति है।

๑๐. ภิกฺขุนิกฺขนฺธก

१०. भिक्षुणी-स्कन्धक

ปุจฺฉา – อฏฺฐหิ [Pg.273] อาวุโส ครุธมฺเมหิ อุปสมฺปทา ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตา, กสฺส อนุญฺญาตา, กิสฺมิญฺจ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

प्रश्न – आयुष्मान्! आठ गुरुधर्मों के साथ उपसम्पदा भगवान् ने कहाँ अनुमत की? किसके लिए अनुमत की? और किस विषय में अनुमत की?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต มหาปชาปติยา โคตมิยา อนุญฺญาตา, มหาปชาปติ ภนฺเต โคตมี สูเนหิ ปาเทหิ รโชกิณฺเณน คตฺเตน ทุกฺขี ทุมฺมนา อสฺสุมุขี รุทมานา พหิทฺวารโกฏฺฐเก อฏฺฐาสิ, อถ โข ภนฺเต อายสฺมา อานนฺโท มหาปชาปตึ โคตมึ ตํ การณํ ปุจฺฉิตฺวา ภควนฺตํ จตุกฺขตฺตุํ ยาจิ มาตุคามสฺส ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย อาคารสฺมา อนาคาริยํ ปพฺพชฺชํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา.

उत्तर – भन्ते! वैशाली में महाप्रजापती गौतमी के लिए अनुमत की। भन्ते! महाप्रजापती गौतमी सूजे हुए पैरों वाली, धूल से भरे शरीर वाली, दुखी, उदास, आँसुओं से भरे मुख वाली और रोती हुई बाहरी द्वार-कोष्ठक पर खड़ी थी। तब भन्ते! आयुष्मान् आनन्द ने महाप्रजापती गौतमी से उसका कारण पूछकर भगवान् से चार बार याचना की कि तथागत द्वारा प्रवेदित धर्म-विनय में स्त्रियाँ घर से बेघर होकर प्रव्रज्या प्राप्त करें। भन्ते! उस विषय में यह अनुमत की गई।

ปุจฺฉา – ภิกฺขูหิ [Pg.275] อาวุโส ภิกฺขุนิโย อุปสมฺปาเทตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! भिक्षुओं द्वारा भिक्षुणियों को उपसम्पदा देने की अनुमति भगवान् ने कहाँ दी? किसे लेकर किस विषय में दी?

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต มหาปชาปตึ โคตมึ อารพฺภ อนุญฺญาตํ, มหาปชาปติ ภนฺเต โคตมี ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘กถาหํ ภนฺเต อิมาสุ สากิยานีสุ ปฏิปชฺชามี’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! वैशाली में महाप्रजापती गौतमी को लेकर अनुमत की गई। भन्ते! महाप्रजापती गौतमी ने भगवान् से यह कहा— 'भन्ते! मैं इन शाक्य स्त्रियों के विषय में कैसे प्रतिपन्न होऊँ (क्या करूँ)?' भन्ते! उस विषय में यह अनुमत की गई।

ปุจฺฉา – เอกโต [Pg.276] อุปสมฺปนฺนาย อาวุโส ภิกฺขุนิสงฺเฆ วิสุทฺธาย ภิกฺขุสงฺเฆ อุปสมฺปาเทตุํ ภควตา กตฺถ อนุญฺญาตํ, กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! एक ओर (भिक्षुणी संघ में) उपसम्पन्न और विशुद्ध होने पर भिक्षु संघ में उपसम्पदा देने की अनुमति भगवान् ने कहाँ दी? किसे लेकर किस विषय में दी?

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุญฺญาตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู ภิกฺขุนีนํ อนฺตรายิเก ธมฺเม ปุจฺฉึสุ, อุปสมฺปทาเปกฺขาโย วิตฺถายึสุ, มงฺกู อเหสุํ, น สกฺขึสุ วิสฺสชฺเชตุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตํ.

उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को लेकर अनुमत की गई। भन्ते! बहुत से भिक्षुओं ने भिक्षुणियों से अन्तरायिक धर्मों के बारे में पूछा। उपसम्पदा की इच्छा रखने वाली स्त्रियाँ घबरा गईं, लज्जित हुईं और उत्तर नहीं दे सकीं। भन्ते! उस विषय में यह अनुमत की गई।

ปุจฺฉา – ภิกฺขุนิกฺขนฺธกํ [Pg.277] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं भिक्षुणी-स्कन्धक के विषय में पूछूँगा, निदान और निर्देश के साथ। आयुष्मान्! समुत्कर्ष पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – ภิกฺขุนิกฺขนฺธกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต ทฺเว อาปตฺติโย.

उत्तर – मैं भिक्षुणी-स्कन्धक के विषय में उत्तर दूँगा, निदान और निर्देश के साथ। भन्ते! समुत्कर्ष पदों में दो आपत्तियाँ हैं।

๑๑. ปญฺจสติกกฺขนฺธก

११. पञ्चशतिक-स्कन्धक

ปฐม สํคายนา

प्रथम संगीति

ปุจฺฉา – ปญฺจสติกํ [Pg.279] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं पञ्चशतिक के विषय में पूछूँगा, निदान और निर्देश के साथ। आयुष्मान्! समुत्कर्ष पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – ปญฺจสติกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต น กตมา อาปตฺติ.

उत्तर – मैं पञ्चशतिक के विषय में उत्तर दूँगा, निदान और निर्देश के साथ। भन्ते! इसमें कोई भी आपत्ति नहीं है।

๑๒. สตฺตสติกกฺขนฺธก

१२. सप्तशतिक-स्कन्धक

ทุติย สํคายนา

द्वितीय संगीति

ปุจฺฉา – สตฺตสติกํ [Pg.280] ปุจฺฉิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ อาวุโส กติ อาปตฺติโย.

प्रश्न – मैं सप्तशतिक के विषय में पूछूँगा, निदान और निर्देश के साथ। आयुष्मान्! समुत्कर्ष पदों में कितनी आपत्तियाँ हैं?

วิสฺสชฺชนา – สตฺตสติกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, สนิทานํ สนิทฺเทสํ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ ภนฺเต น กตมา อาปตฺติ.

उत्तर – मैं सप्तशतिक के विषय में उत्तर दूँगा, निदान और निर्देश के साथ। भन्ते! इसमें कोई भी आपत्ति नहीं है।

ปุจฺฉา – กสฺส [Pg.281] อาวุโส วจนํ.

प्रश्न – आयुष्मान्! यह किसका वचन है?

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

उत्तर – भन्ते! यह अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान् का वचन है।

ปุจฺฉา – เก อาวุโส สิกฺขนฺติ.

प्रश्न – आयुष्मान्! कौन शिक्षा ग्रहण करते हैं?

วิสฺสชฺชนา – เสกฺขา จ ภนฺเต ปุถุชฺชนกลฺยาณกา จ สิกฺขนฺติ.

उत्तर – भन्ते! शैक्ष्य और कल्याणकारी पृथग्जन शिक्षा ग्रहण करते हैं।

ปุจฺฉา – เก [Pg.282] อาวุโส สิกฺขิตสิกฺขา.

प्रश्न – आयुष्मान! शिक्षित-शिक्षा कौन हैं?

วิสฺสชฺชนา – อรหนฺโต ภนฺเต สิกฺขิตสิกฺขา.

उत्तर – भन्ते! अर्हन्त शिक्षित-शिक्षा हैं।

ปุจฺฉา – กตฺถ อาวุโส ฐิตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! यह कहाँ स्थित है?

วิสฺสชฺชนา – สิกฺขากาเมสุ ภนฺเต ฐิตํ.

उत्तर – भन्ते! यह शिक्षा के अभिलाषियों में स्थित है।

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

प्रश्न – आयुष्मान! यह किसके द्वारा लाया गया है?

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

उत्तर – भन्ते! यह परम्परा से लाया गया है।


Indonesia
Kanon PaliKomentarSub-komentarLainnya
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典註釈書副註釈書その他
1101 パーラージカ・パーリ
1102 パーチッティヤ・パーリ
1103 マハーヴァッガ・パーリ(ヴィナヤ)
1104 チューラヴァッガ・パーリ
1105 パリヴァーラ・パーリ
1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1
1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2
1203 パーチッティヤ・アッタカター
1204 マハーヴァッガ・アッタカター(ヴィナヤ)
1205 チューラヴァッガ・アッタカター
1206 パリヴァーラ・アッタカター
1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1
1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2
1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3
1401 ドヴェマーティカー・パーリ
1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター
1403 ヴァジラブッディ・ティーカー
1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1
1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2
1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1
1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2
1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー
1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ
1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1
1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2
1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ
1413 クッダシッカー-ムーラシッカー

8401 ヴィスッディマッガ-1
8402 ヴィスッディマッガ-2
8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1
8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2
8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター

8406 ディーガニカーヤ(プ・ヴィ)
8407 マッジマニカーヤ(プ・ヴィ)
8408 サンユッタニカーヤ(プ・ヴィ)
8409 アングッタラニカーヤ(プ・ヴィ)
8410 ヴィナヤピタカ(プ・ヴィ)
8411 アビダンマピタカ(プ・ヴィ)
8412 アッタカター(プ・ヴィ)
8413 ニルッティディーパニー
8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ
8415 アヌディーパニーパータ
8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ
8417 ナマッカラ・ティーカー
8418 マハーパナーマ・パータ
8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター
8420 スタヴァンダナー
8421 カマラーニャジャリ
8422 ジナランカーラ
8423 パッジャマドゥ
8424 ブッダグナガーター・ヴァリー
8425 チューラガンタヴァンサ
8427 サーサナヴァンサ
8426 マハーヴァンサ
8429 モッガラーナ・ビャーカラナン
8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン
8430 サッダニーティッパカラナン(パダマーラー)
8431 サッダニーティッパカラナン(ダートゥマーラー)
8432 パダルーパシッディ
8433 モッガラーナ・パンチカー
8434 パヨーガシッディ・パータ
8435 ヴットーダヤ・パータ
8436 アビダーナッパディーピカー・パータ
8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー
8438 スボーダーランカーラ・パータ
8439 スボーダーランカーラ・ティーカー
8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ
8446 カヴィダッパナニーティ
8447 ニーティマンジャリー
8445 ダンマニーティ
8444 マハーラハニーティ
8441 ローカニーティ
8442 スタンタニーティ
8443 スーラッサティニーティ
8450 チャーナキャニーティ
8448 ナラダッカディーパニー
8449 チャトゥラーラッカディーパニー
8451 ラサヴァーヒニー
8452 シーマヴィソーダニー・パータ
8453 ヴェッサンタラ・ギーティ
8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー
8455 トゥーパヴァンサ
8456 ダーターヴァンサ
8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー
8458 ダートゥヴァンサ
8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ
8460 ジナチャリタヤ
8461 ジナヴァンサディーパン
8462 テーラカターガーター
8463 ミリダ・ティーカー
8464 パダマンジャリー
8465 パダサーダナン
8466 サッダビンドゥパカラナン
8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー
8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ
2102 マハーワッガ・パーリ(ディーガ)
2103 パーティカワッガ・パーリ
2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター
2202 マハーワッガ・アッタカター(ディーガ)
2203 パーティカワッガ・アッタカター
2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー
2302 マハーワッガ・ティーカー(ディーガ)
2303 パーティカワッガ・ティーカー
2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1
2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ
3102 マッジマパンナーサ・パーリ
3103 ウパリパンナーサ・パーリ
3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1
3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2
3203 マッジマパンナーサ・アッタカター
3204 ウパリパンナーサ・アッタカター
3301 ムーラパンナーサ・ティーカー
3302 マッジマパンナーサ・ティーカー
3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ
4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ
4103 カンダ・ワッガ・パーリ
4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ
4105 マハーワッガ・パーリ(サンユッタ)
4201 サガーター・ワッガ・アッタカター
4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター
4203 カンダ・ワッガ・アッタカター
4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター
4205 マハーワッガ・アッタカター(サンユッタ)
4301 サガーター・ワッガ・ティーカー
4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー
4303 カンダ・ワッガ・ティーカー
4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー
4305 マハーワッガ・ティーカー(サンユッタ)
5101 エーカカニパータ・パーリ
5102 ドゥカニパータ・パーリ
5103 ティカニパータ・パーリ
5104 チャトゥッカニパータ・パーリ
5105 パンチャカニパータ・パーリ
5106 チャッカニパータ・パーリ
5107 サッタカニパータ・パーリ
5108 アッタカーディニパータ・パーリ
5109 ナヴァカニパータ・パーリ
5110 ダサカニパータ・パーリ
5111 エーカーダサカニパータ・パーリ
5201 エーカカニパータ・アッタカター
5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター
5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター
5204 アッタカーディニパータ・アッタカター
5301 エーカカニパータ・ティーカー
5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー
5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー
5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ
6102 ダンマパダ・パーリ
6103 ウダーナ・パーリ
6104 イティヴッタカ・パーリ
6105 スッタニパータ・パーリ
6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ
6107 ペーヴァットゥ・パーリ
6108 テーラガーター・パーリ
6109 テーリーガーター・パーリ
6110 アパダーナ・パーリ-1
6111 アパダーナ・パーリ-2
6112 ブッダヴァンサ・パーリ
6113 チャリヤーピタカ・パーリ
6114 ジャータカ・パーリ-1
6115 ジャータカ・パーリ-2
6116 マハーニッデーサ・パーリ
6117 チューラニッデーサ・パーリ
6118 パティサンビダーマッガ・パーリ
6119 ネッティッパカラナ・パーリ
6120 ミリンダパンハ・パーリ
6121 ペータコーパデーサ・パーリ
6201 クッダカパータ・アッタカター
6202 ダンマパダ・アッタカター-1
6203 ダンマパダ・アッタカター-2
6204 ウダーナ・アッタカター
6205 イティヴッタカ・アッタカター
6206 スッタニパータ・アッタカター-1
6207 スッタニパータ・アッタカター-2
6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター
6209 ペータヴァットゥ・アッタカター
6210 テーラガーター・アッタカター-1
6211 テーラガーター・アッタカター-2
6212 テーリーガーター・アッタカター
6213 アパダーナ・アッタカター-1
6214 アパダーナ・アッタカター-2
6215 ブッダヴァンサ・アッタカター
6216 チャリヤーピタカ・アッタカター
6217 ジャータカ・アッタカター-1
6218 ジャータカ・アッタカター-2
6219 ジャータカ・アッタカター-3
6220 ジャータカ・アッタカター-4
6221 ジャータカ・アッタカター-5
6222 ジャータカ・アッタカター-6
6223 ジャータカ・アッタカター-7
6224 マハーニッデーサ・アッタカター
6225 チューラニッデーサ・アッタカター
6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1
6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2
6228 ネッティッパカラナ・アッタカター
6301 ネッティッパカラナ・ティーカー
6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ
7102 ヴィバンガ・パーリ
7103 ダートゥカター・パーリ
7104 プッガラパンニャッティ・パーリ
7105 カター・ヴァットゥ・パーリ
7106 ヤマカ・パーリ-1
7107 ヤマカ・パーリ-2
7108 ヤマカ・パーリ-3
7109 パッターナ・パーリ-1
7110 パッターナ・パーリ-2
7111 パッターナ・パーリ-3
7112 パッターナ・パーリ-4
7113 パッターナ・パーリ-5
7201 ダンマサンガニ・アッタカター
7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター
7203 パンチャパカラナ・アッタカター
7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー
7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー
7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー
7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー
7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー
7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード
7307 アビダンマッタ・サンガホ
7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー
7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលីអដ្ឋកថាដីកាផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ
1102 បាចិត្តិយបាឡិ
1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ)
1104 ចូឡវគ្គបាឡិ
1105 បរិវារបាឡិ
1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១
1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២
1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា
1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ)
1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា
1206 បរិវារអដ្ឋកថា
1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១
1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២
1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣
1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ
1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា
1403 វជិរពុទ្ធិដីកា
1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១
1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២
1406 វិនយាលង្ការដីកា-១
1407 វិនយាលង្ការដីកា-២
1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា
1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ
1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១
1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២
1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ
1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា

8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១
8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២
8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១
8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២
8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា

8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ)
8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ)
8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ)
8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ)
8410 វិនយបិដក (បុ-វិ)
8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ)
8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ)
8413 និរុត្តិទីបនី
8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ
8415 អនុទីបនីបាឋ
8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ
8417 នមក្ការដីកា
8418 មហាបណាមបាឋ
8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា
8420 សុតវន្ទនា
8421 កមលាញ្ជលិ
8422 ជិនាលង្ការ
8423 បជ្ជមធុ
8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី
8425 ចូឡគន្ថវង្ស
8427 សាសនវង្ស
8426 មហាវង្ស
8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ
8428 កច្ចាយនព្យាករណំ
8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា)
8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា)
8432 បទរូបសិទ្ធិ
8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា
8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ
8435 វុត្តោទយបាឋ
8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ
8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា
8438 សុពោធាលង្ការបាឋ
8439 សុពោធាលង្ការដីកា
8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ
8446 កវិទប្បណនីតិ
8447 នីតិមញ្ជរី
8445 ធម្មនីតិ
8444 មហារហនីតិ
8441 លោកនីតិ
8442 សុត្តន្តនីតិ
8443 សូរស្សតិនីតិ
8450 ចាណក្យនីតិ
8448 នរទក្ខទីបនី
8449 ចតុរារក្ខទីបនី
8451 រសវាហិនី
8452 សីមវិសោធនីបាឋ
8453 វេស្សន្តរគីតិ
8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា
8455 ថូបវង្ស
8456 ទាឋាវង្ស
8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា
8458 ធាតុវង្ស
8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស
8460 ជិនចរិតយ
8461 ជិនវង្សទីបំ
8462 តេលកដាហគាថា
8463 មិលិទដីកា
8464 បទមញ្ជរី
8465 បទសាធនំ
8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ
8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា
8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ
2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ)
2103 បាថិកវគ្គបាឡិ
2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ)
2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា
2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា
2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ)
2303 បាថិកវគ្គដីកា
2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១
2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ
3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ
3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ
3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១
3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២
3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3301 មូលបណ្ណាសដីកា
3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា
3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ
4102 និទានវគ្គបាឡិ
4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ
4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ
4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)
4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា
4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា
4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា
4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)
4301 សគាថាវគ្គដីកា
4302 និទានវគ្គដីកា
4303 ខន្ធវគ្គដីកា
4304 សឡាយតនវគ្គដីកា
4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ
5102 ទុកនិបាតបាឡិ
5103 តិកនិបាតបាឡិ
5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ
5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ
5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ
5107 សត្តកនិបាតបាឡិ
5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ
5109 នវកនិបាតបាឡិ
5110 ទសកនិបាតបាឡិ
5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ
5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា
5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា
5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា
5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា
5301 ឯកកនិបាតដីកា
5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា
5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា
5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ
6102 ធម្មបទបាឡិ
6103 ឧទានបាឡិ
6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ
6105 សុត្តនិបាតបាឡិ
6106 វិមានវត្ថុបាឡិ
6107 បេតវត្ថុបាឡិ
6108 ថេរគាថាបាឡិ
6109 ថេរីគាថាបាឡិ
6110 អបទានបាឡិ-១
6111 អបទានបាឡិ-២
6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ
6113 ចរិយាបិដកបាឡិ
6114 ជាតកបាឡិ-១
6115 ជាតកបាឡិ-២
6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ
6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ
6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ
6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ
6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ
6121 បេដកោបទេសបាឡិ
6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា
6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១
6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២
6204 ឧទានអដ្ឋកថា
6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា
6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១
6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២
6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា
6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា
6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១
6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២
6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា
6213 អបទានអដ្ឋកថា-១
6214 អបទានអដ្ឋកថា-២
6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា
6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា
6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១
6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២
6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣
6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤
6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥
6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦
6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧
6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១
6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២
6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា
6301 នេត្តិប្បករណដីកា
6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ
7102 វិភង្គបាឡិ
7103 ធាតុកថាបាឡិ
7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ
7105 កថាវត្ថុបាឡិ
7106 យមកបាឡិ-១
7107 យមកបាឡិ-២
7108 យមកបាឡិ-៣
7109 បដ្ឋានបាឡិ-១
7110 បដ្ឋានបាឡិ-២
7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣
7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤
7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥
7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា
7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា
7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា
7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា
7302 វិភង្គ-មូលដីកា
7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា
7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា
7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា
7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ
7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ
7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា
7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경주석서부주석서기타
1101 빠라지카 빨리
1102 빠찟띠야 빨리
1103 마하왁가 빨리 (비나야)
1104 출라왁가 빨리
1105 빠리와라 빨리
1201 빠라지까깐다 앗타카타-1
1202 빠라지까깐다 앗타카타-2
1203 빠찟띠야 앗타카타
1204 마하왁가 앗타카타 (비나야)
1205 출라왁가 앗타카타
1206 빠리와라 앗타카타
1301 사랏타디빠니 띠까-1
1302 사랏타디빠니 띠까-2
1303 사랏타디빠니 띠까-3
1401 드베마띠까빨리
1402 위나야상가하 앗타카타
1403 와지라붓디 띠까
1404 위마띠위노다니 띠까-1
1405 위마띠위노다니 띠까-2
1406 위나야랑까라 띠까-1
1407 위나야랑까라 띠까-2
1408 깡카위따라니뿌라나 띠까
1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야
1410 위나야위닛차야 띠까-1
1411 위나야위닛차야 띠까-2
1412 빠찟땨디요자나빨리
1413 쿳닷시카-물라시카

8401 위숟디막가-1
8402 위숟디막가-2
8403 위숟디막가-마하띠까-1
8404 위숟디막가-마하띠까-2
8405 위숟디막가 니다나까타

8406 디가니까야 (뿌-위)
8407 맛지마니까야 (뿌-위)
8408 삼윳따니까야 (뿌-위)
8409 앙굳따라니까야 (뿌-위)
8410 위나야삐따까 (뿌-위)
8411 아비담마삐따까 (뿌-위)
8412 앗타카타 (뿌-위)
8413 니룻띠디빠니
8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타
8415 아누디빠니빠타
8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타
8417 나막까라띠까
8418 마하빠나마빠타
8419 락카나또 붓다토마나가타
8420 수타완다나
8421 까말란자리
8422 지나랑까라
8423 빳자마두
8424 붓다구나가타왈리
8425 출라간타왕사
8427 사사나왕사
8426 마하왕사
8429 목갈라나뱌까라낭
8428 깟차야나뱌까라낭
8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라)
8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라)
8432 빠다루빠싣디
8433 목갈라나빤찌까
8434 빠요가싣디빠타
8435 붇또다야빠타
8436 아비다나빠디피까빠타
8437 아비다나빠디피까띠까
8438 수보다랑까라빠타
8439 수보다랑까라띠까
8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라
8446 까위닷빠나니띠
8447 니띠만자리
8445 담마니띠
8444 마하라하니띠
8441 로까니띠
8442 숫딴따니띠
8443 수랏사띠니띠
8450 짜낙야니띠
8448 나라닥카디빠니
8449 짜뚜라락카디빠니
8451 라사와히니
8452 시마위소다니빠타
8453 웨산따라기띠
8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까
8455 투빠왕사
8456 다타왕사
8457 다두빠타윌라시니야
8458 다두왕사
8459 핟타와나갈라위하라왕사
8460 지나짜리따야
8461 지나왕사디빵
8462 떼라까타하가타
8463 밀리다띠까
8464 빠다만자리
8465 빠다사다낭
8466 삿다빈두빠까라낭
8467 깟차야나다두만주사
8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리
2102 마하왁가 빨리 (디가)
2103 빠티까왁가 빨리
2201 실락칸다왁가 앗타카타
2202 마하왁가 앗타카타 (디가)
2203 빠티까왁가 앗타카타
2301 실락칸다왁가 띠까
2302 마하왁가 띠까 (디가)
2303 빠티까왁가 띠까
2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1
2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리
3102 맛지마빤나사 빨리
3103 우빠리빤나사 빨리
3201 물라빤나사 앗타카타-1
3202 물라빤나사 앗타카타-2
3203 맛지마빤나사 앗타카타
3204 우빠리빤나사 앗타카타
3301 물라빤나사 띠까
3302 맛지마빤나사 띠까
3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리
4102 니다나왁가 빨리
4103 칸다왁가 빨리
4104 살라야따나왁가 빨리
4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)
4201 사가타왁가 앗타카타
4202 니다나왁가 앗타카타
4203 칸다왁가 앗타카타
4204 살라야따나왁가 앗타카타
4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)
4301 사가타왁가 띠까
4302 니다나왁가 띠까
4303 칸다왁가 띠까
4304 살라야따나왁가 띠까
4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리
5102 두까니빠따 빨리
5103 띠까니빠따 빨리
5104 짜뚝까니빠따 빨리
5105 빤짜까니빠따 빨리
5106 착까니빠따 빨리
5107 삿따까니빠따 빨리
5108 앗타까디니빠따 빨리
5109 나와까니빠따 빨리
5110 다사까니빠따 빨리
5111 에까다사까니빠따 빨리
5201 에까까니빠따 앗타카타
5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타
5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타
5204 앗타까디니빠따 앗타카타
5301 에까까니빠따 띠까
5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까
5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까
5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리
6102 담마빠다 빨리
6103 우다나 빨리
6104 이띠웃따까 빨리
6105 숫따니빠따 빨리
6106 위마나왓투 빨리
6107 베따왓투 빨리
6108 테라가타 빨리
6109 테리가타 빨리
6110 아빠다나 빨리-1
6111 아빠다나 빨리-2
6112 붓다왕사 빨리
6113 짜리야삐따까 빨리
6114 자따까 빨리-1
6115 자따까 빨리-2
6116 마하닷데사 빨리
6117 출라닷데사 빨리
6118 빠티삼비다막가 빨리
6119 넷띠빠까라나 빨리
6120 밀린다빤하 빨리
6121 뻬따꼬빠데사 빨리
6201 쿳닥까빠타 앗타카타
6202 담마빠다 앗타카타-1
6203 담마빠다 앗타카타-2
6204 우다나 앗타카타
6205 이띠웃따까 앗타카타
6206 숫따니빠따 앗타카타-1
6207 숫따니빠따 앗타카타-2
6208 위마나왓투 앗타카타
6209 베따왓투 앗타카타
6210 테라가타 앗타카타-1
6211 테라가타 앗타카타-2
6212 테리가타 앗타카타
6213 아빠다나 앗타카타-1
6214 아빠다나 앗타카타-2
6215 붓다왕사 앗타카타
6216 짜리야삐따까 앗타카타
6217 자따까 앗타카타-1
6218 자따까 앗타카타-2
6219 자따까 앗타카타-3
6220 자따까 앗타카타-4
6221 자따까 앗타카타-5
6222 자따까 앗타카타-6
6223 자따까 앗타카타-7
6224 마하닷데사 앗타카타
6225 출라닷데사 앗타카타
6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1
6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2
6228 넷띠빠까라나 앗타카타
6301 넷띠빠까라나 띠까
6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리
7102 위방가 빨리
7103 다뚜까타 빨리
7104 뿍갈라빤냣띠 빨리
7105 까타왓투 빨리
7106 야마까 빨리-1
7107 야마까 빨리-2
7108 야마까 빨리-3
7109 빳타나 빨리-1
7110 빳타나 빨리-2
7111 빳타나 빨리-3
7112 빳타나 빨리-4
7113 빳타나 빨리-5
7201 담마상가니 앗타카타
7202 삼모하위노다니 앗타카타
7203 빤짜빠까라나 앗타카타
7301 담마상가니-물라띠까
7302 위방가-물라띠까
7303 빤짜빠까라나-물라띠까
7304 담마상가니-아누띠까
7305 빤짜빠까라나-아누띠까
7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도
7307 아비담맛타상가호
7308 아비담마와따라-뿌라나띠까
7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີອັດຖະກະຖາຏີກາອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ
1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ
1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ)
1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ
1105 ປະລິວາລະ ປາລີ
1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1
1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2
1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ
1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ)
1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ
1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1
1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2
1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3
1401 ທເວມາຕິກາປາລີ
1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ
1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ
1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1
1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2
1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1
1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2
1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ
1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ
1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1
1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2
1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ
1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ

8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1
8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2
8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1
8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2
8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ

8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ)
8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ
8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ
8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ
8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ
8417 ນະມັກກາລະຏີກາ
8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ
8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ
8420 ສຸຕະວັນທະນາ
8421 ກະມະລາຍຈະລິ
8422 ຊິນາລັງກາລະ
8423 ປັດຊະມະທຸ
8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ
8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ
8426 ມະຫາວັງສະ
8427 ສາສະນະວັງສະ
8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ
8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ
8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ)
8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ)
8432 ປະທະຣູປະສິດທິ
8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ
8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ
8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ
8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ
8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ
8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ
8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ
8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ
8441 ໂລກະນີຕິ
8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ
8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ
8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ
8445 ທັມມະນີຕິ
8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ
8447 ນີຕິມັນຊະລີ
8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ
8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ
8450 ຈານັກຍະນີຕິ
8451 ລະສະວາຫິນີ
8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ
8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ
8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ
8455 ຖູປະວັງສະ
8456 ທາຐາວັງສະ
8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ
8458 ຘາຕຸວັງສະ
8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ
8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ
8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ
8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ
8463 ມິລິທະຏີກາ
8464 ປະທະມັນຊະລີ
8465 ປະທະສາຘະນັງ
8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ
8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ
8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ)
2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ
2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ)
2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ)
2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ
2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1
2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ
3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ
3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ
3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1
3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2
3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ
3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ
3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ
4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ
4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ
4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)
4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)
4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ
4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ
4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ
4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ
5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ
5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ
5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ
5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ
5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ
5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ
5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ
5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ
5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ
5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ
6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ
6103 ອຸທານະ ປາລີ
6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ
6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ
6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ
6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ
6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ
6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ
6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1
6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2
6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ
6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ
6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1
6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2
6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ
6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ
6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ
6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ
6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ
6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ
6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ
6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1
6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2
6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ
6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1
6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2
6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1
6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2
6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ
6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1
6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2
6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ
6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1
6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2
6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3
6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4
6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5
6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6
6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7
6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1
6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2
6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ
6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ
7102 ວິພັງຄະ ປາລີ
7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ
7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ
7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ
7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1
7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2
7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3
7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1
7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2
7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3
7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4
7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5
7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ
7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ
7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ
7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ
7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ
7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ
7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ
7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ
7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ
7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ
7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळीअट्ठकथाटीकाअन्य
1101 पाराजिक पाळी
1102 पाचित्तिय पाळी
1103 महावग्ग पाळी (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळी
1105 परिवार पाळी
1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१
1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-१
1302 सारत्थदीपनी टीका-२
1303 सारत्थदीपनी टीका-३
1401 द्वेमातिकापाळी
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-१
1405 विमतिविनोदनी टीका-२
1406 विनयालंकार टीका-१
1407 विनयालंकार टीका-२
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-१
1411 विनयविनिच्छय टीका-२
1412 पाचित्यादियोजनापाळी
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-१
8402 विसुद्धिमग्ग-२
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवंदना
8421 कमलांजलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगंथवंस
8426 महावंस
8427 सासनवंस
8428 कच्चायनव्याकरणं
8429 मोग्गल्लानव्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपंचिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार
8441 लोकनीति
8442 सुत्तंतनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8444 महारहनीति
8445 धम्मनीति
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमंजरी
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8450 चाणक्यनीति
8451 रसवाहिनी
8452 सीमाविसोधनीपाठ
8453 वेस्संतरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमंजरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिंदुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमंजुसा
8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी
2102 महावग्ग पाळी (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळी
2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खंधवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१
2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी
3102 मज्झिमपण्णास पाळी
3103 उपरिपण्णास पाळी
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी
4102 निदानवग्ग पाळी
4103 खंधवग्ग पाळी
4104 सळायतनवग्ग पाळी
4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खंधवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खंधवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी
5102 दुकनिपात पाळी
5103 तिकनिपात पाळी
5104 चतुक्कनिपात पाळी
5105 पंचकनिपात पाळी
5106 छक्कनिपात पाळी
5107 सत्तकनिपात पाळी
5108 अट्ठकादिनिपात पाळी
5109 नवकनिपात पाळी
5110 दसकनिपात पाळी
5111 एकादसकनिपात पाळी
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी
6102 धम्मपद पाळी
6103 उदान पाळी
6104 इतिवुत्तक पाळी
6105 सुत्तनिपात पाळी
6106 विमानवत्थु पाळी
6107 पेतवत्थु पाळी
6108 थेरगाथा पाळी
6109 थेरीगाथा पाळी
6110 अपदान पाळी-१
6111 अपदान पाळी-२
6112 बुद्धवंस पाळी
6113 चरियापिटक पाळी
6114 जातक पाळी-१
6115 जातक पाळी-२
6116 महानिद्देस पाळी
6117 चूळनिद्देस पाळी
6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी
6119 नेत्तिप्पकरण पाळी
6120 मिलिंदपंह पाळी
6121 पेटकोपदेस पाळी
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-१
6203 धम्मपद अट्ठकथा-२
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-१
6214 अपदान अट्ठकथा-२
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-१
6218 जातक अट्ठकथा-२
6219 जातक अट्ठकथा-३
6220 जातक अट्ठकथा-४
6221 जातक अट्ठकथा-५
6222 जातक अट्ठकथा-६
6223 जातक अट्ठकथा-७
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१
6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी
7102 विभंग पाळी
7103 धातुकथा पाळी
7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी
7105 कथावत्थु पाळी
7106 यमक पाळी-१
7107 यमक पाळी-२
7108 यमक पाळी-३
7109 पट्ठान पाळी-१
7110 पट्ठान पाळी-२
7111 पट्ठान पाळी-३
7112 पट्ठान पाळी-४
7113 पट्ठान पाळी-५
7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पंचपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसंगणी-मूलटीका
7302 विभंग-मूलटीका
7303 पंचपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसंगणी-अनुटीका
7305 पंचपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसंगहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာဋီကာအခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ
1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ
1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ)
1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ
1105 ပရိဝါရ ပါဠိ
1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁
1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂
1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ
1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ)
1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ
1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁
1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂
1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃
1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ
1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ
1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ
1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁
1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂
1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁
1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂
1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ
1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ
1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁
1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂
1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ
1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ

8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁
8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂
8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁
8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂
8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ

8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ)
8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ)
8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ)
8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ)
8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ)
8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ)
8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ)
8413 နိရုတ္တိဒီပနီ
8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ
8415 အနုဒီပနီပါဌ
8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ
8417 နမက္ကာရဋီကာ
8418 မဟာပဏာမပါဌ
8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ
8420 သုတဝန္ဒနာ
8421 ကမလာဉ္ဇလိ
8422 ဇိနာလင်္ကာရ
8423 ပဇ္ဇမဓု
8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ
8425 စူဠဂန္ထဝံသ
8427 သာသနဝံသ
8426 မဟာဝံသ
8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ
8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ
8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ)
8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ)
8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ
8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ
8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ
8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ
8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ
8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ
8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ
8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ
8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ
8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ
8447 နီတိမဉ္ဇရီ
8445 ဓမ္မနီတိ
8444 မဟာရဟနီတိ
8441 လောကနီတိ
8442 သုတ္တန္တနီတိ
8443 သူရဿတိနီတိ
8450 စာဏကျနီတိ
8448 နရဒက္ခဒီပနီ
8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ
8451 ရသဝါဟိနီ
8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ
8453 ဝေဿန္တရဂီတိ
8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ
8455 ထူပဝံသ
8456 ဒါဌာဝံသ
8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ
8458 ဓါတုဝံသ
8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ
8460 ဇိနစရိတယ
8461 ဇိနဝံသဒီပံ
8462 တေလကဋာဟဂါထာ
8463 မိလိဒဋီကာ
8464 ပဒမဉ္ဇရီ
8465 ပဒသာဓနံ
8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ
8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ
8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ)
2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ
2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ)
2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ)
2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ
2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁
2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁
3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂
3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ
4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)
4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)
4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ
4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ
5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ
5103 တိကနိပါတ ပါဠိ
5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ
5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ
5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ
5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ
5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ
5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ
5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ
5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ
5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ
5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ
5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ
5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ
6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ
6103 ဥဒါန ပါဠိ
6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ
6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ
6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ
6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ
6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ
6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ
6110 အပဒါန ပါဠိ-၁
6111 အပဒါန ပါဠိ-၂
6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ
6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ
6114 ဇာတက ပါဠိ-၁
6115 ဇာတက ပါဠိ-၂
6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ
6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ
6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ
6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ
6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ
6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁
6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂
6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ
6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ
6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁
6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂
6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁
6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂
6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ
6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁
6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂
6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ
6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ
6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁
6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂
6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃
6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄
6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅
6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆
6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇
6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁
6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂
6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ
6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ
6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ
7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ
7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ
7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ
7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ
7106 ယမက ပါဠိ-၁
7107 ယမက ပါဠိ-၂
7108 ယမက ပါဠိ-၃
7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁
7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂
7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃
7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄
7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅
7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ
7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ
7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ
7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ
7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ
7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ
7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ
7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ
7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ
7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော
7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ
7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
PáliAṭṭhakathāṬīkāOutro
1101 Ofensas Graves (Pārājika)
1102 Ofensas Leves (Pācittiya)
1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga)
1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga)
1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)
1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1
1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2
1203 Comentário das Ofensas Leves
1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya
1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya
1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya
1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1
1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2
1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3
1401 Texto das Duas Matrizes
1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya
1403 Subcomentário de Vajirabuddhi
1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1
1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2
1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1
1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2
1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas
1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior
1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1
1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2
1412 Texto da Aplicação das Regras
1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental

8401 Caminho da Purificação - Vol. 1
8402 Caminho da Purificação - Vol. 2
8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1
8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2
8405 História da Origem do Caminho da Purificação

8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita)
8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita)
8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita)
8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita)
8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita)
8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita)
8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita)
8413 Elucidação da Etimologia
8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo
8415 Texto do Subcomentário Elucidativo
8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições
8417 Subcomentário da Saudação
8418 Grande Texto de Saudação
8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais
8420 Saudação com Recitação
8421 Oferenda de Lótus
8422 Ornamento dos Vencedores
8423 Mel dos Versos
8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda
8425 Pequena Crônica dos Livros
8427 Crônica do Ensinamento
8426 Grande Crônica
8429 Gramática de Moggallāna
8428 Gramática de Kaccāyana
8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras
8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes
8432 Realização das Formas das Palavras
8433 Comentário de Moggallāna
8434 Texto sobre a Realização da Aplicação
8435 Texto sobre a Origem dos Versos
8436 Texto do Dicionário Iluminado
8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado
8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão
8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão
8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra
8446 Ética do Poeta
8447 Coleção de Ética
8445 Ética do Dhamma
8444 Grande Ética Secreta
8441 Ética do Mundo
8442 Ética dos Suttas
8443 Ética do Herói
8450 Ética de Cāṇakya
8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens
8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções
8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes
8452 Texto sobre a Purificação dos Limites
8453 Canto de Vessantara
8454 Explicação do Comentário de Moggallāna
8455 Crônica das Estupas
8456 Crônica da Relíquia do Dente
8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos
8458 Crônica das Relíquias
8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla
8460 História do Vencedor
8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores
8462 Versos da Panela de Óleo
8463 Subcomentário de Milinda
8464 Cacho de Flores de Palavras
8465 Realização das Palavras
8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática
8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana
8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha
2102 Grande Seção - Dīgha
2103 Seção de Pāthika - Dīgha
2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha
2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha
2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1
2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima
3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima
3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima
3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1
3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2
3203 Comentário dos Cinquenta Médios
3204 Comentário dos Cinquenta Superiores
3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais
3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios
3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta
4102 Seção das Causas - Saṃyutta
4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta
4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta
4105 Grande Seção - Saṃyutta
4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta
4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara
5102 Grupos de Dois - Aṅguttara
5103 Grupos de Três - Aṅguttara
5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara
5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara
5106 Grupos de Seis - Aṅguttara
5107 Grupos de Sete - Aṅguttara
5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara
5109 Grupos de Nove - Aṅguttara
5110 Grupos de Dez - Aṅguttara
5111 Grupos de Onze - Aṅguttara
5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.
5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha)
6102 Versos do Dhamma (Dhammapada)
6103 Exclamações Inspiradas (Udāna)
6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka)
6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta)
6106 Histórias das Mansões Celestiais
6107 Histórias dos Fantasmas
6108 Versos dos Monges Anciãos
6109 Versos das Monjas Anciãs
6110 Histórias Passadas - Vol. 1
6111 Histórias Passadas - Vol. 2
6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa)
6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka)
6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6116 Grande Exposição (Mahāniddesa)
6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa)
6118 Caminho da Discriminação Analítica
6119 O Guia (Nettippakaraṇa)
6120 As Perguntas de Milinda
6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)
6201 Comentário da Pequena Leitura
6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1
6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2
6204 Comentário do Udāna
6205 Comentário do Itivuttaka
6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1
6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2
6208 Comentário das Histórias das Mansões
6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas
6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1
6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2
6212 Comentário dos Versos das Monjas
6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1
6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2
6215 Comentário da História dos Budas
6216 Comentário do Cesto das Condutas
6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3
6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4
6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5
6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6
6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7
6224 Comentário da Grande Exposição
6225 Comentário da Pequena Exposição
6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1
6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2
6228 Comentário do Guia
6301 Subcomentário do Guia
6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī)
7102 Análise (Vibhaṅga)
7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā)
7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti)
7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu)
7106 O Livro dos Pares - Vol. 1
7107 O Livro dos Pares - Vol. 2
7108 O Livro dos Pares - Vol. 3
7109 Condições de Originação - Vol. 1
7110 Condições de Originação - Vol. 2
7111 Condições de Originação - Vol. 3
7112 Condições de Originação - Vol. 4
7113 Condições de Originação - Vol. 5
7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos
7202 Comentário que Dissipa a Confusão
7203 Comentário dos Cinco Tratados
7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos
7302 Subcomentário Principal da Análise
7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados
7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos
7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados
7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma
7307 Compêndio do Abhidhamma
7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma
7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канонКомментарииСубкомментарииДругое
1101 Параджика-пали
1102 Пачиттия-пали
1103 Махавагга-пали (Виная)
1104 Чулавагга-пали
1105 Паривара-пали
1201 Параджиканда-аттхакатха-1
1202 Параджиканда-аттхакатха-2
1203 Пачиттия-аттхакатха
1204 Махавагга-аттхакатха (Виная)
1205 Чулавагга-аттхакатха
1206 Паривара-аттхакатха
1301 Сараттхадипани-тика-1
1302 Сараттхадипани-тика-2
1303 Сараттхадипани-тика-3
1401 Двематика-пали
1402 Винаясангаха-аттхакатха
1403 Ваджирабуддхи-тика
1404 Вимативинодани-тика-1
1405 Вимативинодани-тика-2
1406 Винаяланкара-тика-1
1407 Винаяланкара-тика-2
1408 Канкхавитаранипурана-тика
1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая
1410 Винаявиниччая-тика-1
1411 Винаявиниччая-тика-2
1412 Пачиттиядийоджана-пали
1413 Кхуддасиккха-муласиккха

8401 Висуддхимагга-1
8402 Висуддхимагга-2
8403 Висуддхимагга-махатика-1
8404 Висуддхимагга-махатика-2
8405 Висуддхимагга-ниданакатха

8406 Дигханикая (пу-ви)
8407 Мадджхиманикая (пу-ви)
8408 Самъюттаникая (пу-ви)
8409 Ангуттараникая (пу-ви)
8410 Винаяпитака (пу-ви)
8411 Абхидхаммапитака (пу-ви)
8412 Аттхакатха (пу-ви)
8413 Нируттидипани
8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха
8415 Анудипанипатха
8416 Паттхануддеса дипанипатха
8417 Намаккаратика
8418 Махапанамапатха
8419 Лаккханато буддхатхоманагатха
8420 Сутавандана
8421 Камаланджали
8422 Джиналанкара
8423 Паджамадху
8424 Буддхагунагатхавали
8425 Чулагантхавамса
8427 Сасанавамса
8426 Махавамса
8429 Моггалланабьякарана
8428 Каччаянабьякарана
8430 Садданитиппакарана (падамала)
8431 Садданитиппакарана (дхатумала)
8432 Падарупасиддхи
8433 Могалланапанчика
8434 Пайогасиддхипатха
8435 Вуттодаяпатха
8436 Абхидханаппадипикапатха
8437 Абхидханаппадипикатика
8438 Субодхаланкарапатха
8439 Субодхаланкаратика
8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара
8446 Кавидаппананити
8447 Нитиманджари
8445 Дхамманити
8444 Махараханити
8441 Локанити
8442 Суттантанити
8443 Сурассатинити
8450 Чанакьянити
8448 Нарадаккхадипани
8449 Чатурараккхадипани
8451 Расавахини
8452 Симависодханипатха
8453 Вессантарагити
8454 Моггаллана вуттививаранапанчика
8455 Тхупавамса
8456 Датхавамса
8457 Дхатупатхавиласиния
8458 Дхатувамса
8459 Хаттхаванагаллавихаравамса
8460 Джиначаритая
8461 Джинавамсадипа
8462 Телакатахагатха
8463 Милидатика
8464 Падаманджари
8465 Падасадхана
8466 Саддабиндупакарана
8467 Каччаянадхатуманджуса
8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали
2102 Махавагга-пали (Дигха)
2103 Патхикавагга-пали
2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха
2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха)
2203 Патхикавагга-аттхакатха
2301 Силаккхандхавагга-тика
2302 Махавагга-тика (Дигха)
2303 Патхикавагга-тика
2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1
2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали
3102 Мадджхимапаннаса-пали
3103 Упарипаннаса-пали
3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1
3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2
3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха
3204 Упарипаннаса-аттхакатха
3301 Мулапаннаса-тика
3302 Мадджхимапаннаса-тика
3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали
4102 Ниданавагга-пали
4103 Кхандхавагга-пали
4104 Салаятанавагга-пали
4105 Махавагга-пали (Самъютта)
4201 Сагатхавагга-аттхакатха
4202 Ниданавагга-аттхакатха
4203 Кхандхавагга-аттхакатха
4204 Салаятанавагга-аттхакатха
4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)
4301 Сагатхавагга-тика
4302 Ниданавагга-тика
4303 Кхандхавагга-тика
4304 Салаятанавагга-тика
4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали
5102 Дуканипата-пали
5103 Тиканипата-пали
5104 Чатукканипата-пали
5105 Панчаканипата-пали
5106 Чхакканипата-пали
5107 Саттаканипата-пали
5108 Аттхакадинипата-пали
5109 Наваканипата-пали
5110 Дасаканипата-пали
5111 Экадасаканипата-пали
5201 Экаканипата-аттхакатха
5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха
5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха
5204 Аттхакадинипата-аттхакатха
5301 Экаканипата-тика
5302 Дука-тика-чатукканипата-тика
5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика
5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали
6102 Дхаммапада-пали
6103 Удана-пали
6104 Итивуттака-пали
6105 Суттанипата-пали
6106 Виманаваттху-пали
6107 Петаваттху-пали
6108 Тхерагатха-пали
6109 Тхеригатха-пали
6110 Ападана-пали-1
6111 Ападана-пали-2
6112 Буддхавамса-пали
6113 Чарияпитака-пали
6114 Джатака-пали-1
6115 Джатака-пали-2
6116 Маханиддеса-пали
6117 Чуланиддеса-пали
6118 Патисамбхидамагга-пали
6119 Неттиппакарана-пали
6120 Милиндапаньха-пали
6121 Петакопадеса-пали
6201 Кхуддакапатха-аттхакатха
6202 Дхаммапада-аттхакатха-1
6203 Дхаммапада-аттхакатха-2
6204 Удана-аттхакатха
6205 Итивуттака-аттхакатха
6206 Суттанипата-аттхакатха-1
6207 Суттанипата-аттхакатха-2
6208 Виманаваттху-аттхакатха
6209 Петаваттху-аттхакатха
6210 Тхерагатха-аттхакатха-1
6211 Тхерагатха-аттхакатха-2
6212 Тхеригатха-аттхакатха
6213 Ападана-аттхакатха-1
6214 Ападана-аттхакатха-2
6215 Буддхавамса-аттхакатха
6216 Чарияпитака-аттхакатха
6217 Джатака-аттхакатха-1
6218 Джатака-аттхакатха-2
6219 Джатака-аттхакатха-3
6220 Джатака-аттхакатха-4
6221 Джатака-аттхакатха-5
6222 Джатака-аттхакатха-6
6223 Джатака-аттхакатха-7
6224 Маханиддеса-аттхакатха
6225 Чуланиддеса-аттхакатха
6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1
6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2
6228 Неттиппакарана-аттхакатха
6301 Неттиппакарана-тика
6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали
7102 Вибханга-пали
7103 Дхатукатха-пали
7104 Пуггалапаннятти-пали
7105 Катхаваттху-пали
7106 Ямака-пали-1
7107 Ямака-пали-2
7108 Ямака-пали-3
7109 Паттхана-пали-1
7110 Паттхана-пали-2
7111 Паттхана-пали-3
7112 Паттхана-пали-4
7113 Паттхана-пали-5
7201 Дхаммасангани-аттхакатха
7202 Саммохивинодани-аттхакатха
7203 Панчапакарана-аттхакатха
7301 Дхаммасангани-мулатика
7302 Вибханга-мулатика
7303 Панчапакарана-мулатика
7304 Дхаммасангани-анутика
7305 Панчапакарана-анутика
7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо
7307 Абхидхамматтхасангахо
7308 Абхидхаммаватара-пуранатика
7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනයවිවරණඅටුවාවෙනත්
1101 පාරාජික පාළි
1102 පාචිත්තිය පාළි
1103 මහාවග්ග පාළි (විනය)
1104 චූළවග්ග පාළි
1105 පරිවාර පාළි
1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1
1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2
1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා
1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය)
1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා
1206 පරිවාර අට්ඨකථා
1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1
1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2
1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3
1401 ද්වෙමාතිකාපාළි
1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා
1403 වජිරබුද්ධි ටීකා
1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1
1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2
1406 විනයාලංකාර ටීකා-1
1407 විනයාලංකාර ටීකා-2
1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා
1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය
1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1
1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2
1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි
1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා

8401 විසුද්ධිමග්ග-1
8402 විසුද්ධිමග්ග-2
8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1
8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2
8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා

8406 දීඝනිකාය (පු-වි)
8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි)
8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි)
8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි)
8410 විනයපිටක (පු-වි)
8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි)
8412 අට්ඨකථා (පු-වි)
8413 නිරුත්තිදීපනී
8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ
8415 අනුදීපනීපාඨ
8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ
8417 නමක්කාරටීකා
8418 මහාපණාමපාඨ
8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා
8420 සුතවන්දනා
8421 කමලාඤ්ජලි
8422 ජිනාලඞ්කාර
8423 පජ්ජමධු
8424 බුද්ධගුණගාථාවලී
8425 චූළගන්ථවංස
8427 සාසනවංස
8426 මහාවංස
8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං
8428 කච්චායනබ්යාකරණං
8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා)
8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා)
8432 පදරූපසිද්ධි
8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා
8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ
8435 වුත්තෝදයපාඨ
8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ
8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා
8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ
8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා
8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර
8446 කවිදප්පණනීති
8447 නීතිමඤ්ජරී
8445 ධම්මනීති
8444 මහාරහනීති
8441 ලෝකනීති
8442 සුත්තන්තනීති
8443 සූරස්සතිනීති
8450 චාණක්යනීති
8448 නරදක්ඛදීපනී
8449 චතුරාරක්ඛදීපනී
8451 රසවාහිනී
8452 සීමවිසෝධනීපාඨ
8453 වෙස්සන්තරගීති
8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා
8455 ථූපවංස
8456 දාඨාවංස
8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා
8458 ධාතුවංස
8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස
8460 ජිනචරිතය
8461 ජිනවංසදීපං
8462 තේලකටාහගාථා
8463 මිලිදටීකා
8464 පදමඤ්ජරී
8465 පදසාධනං
8466 සද්දබින්දුපකරණං
8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා
8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි
2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ)
2103 පාථිකවග්ග පාළි
2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ)
2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා
2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා
2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ)
2303 පාථිකවග්ග ටීකා
2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1
2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි
3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි
3103 උපරිපණ්ණාස පාළි
3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1
3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2
3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා
3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා
3301 මූලපණ්ණාස ටීකා
3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා
3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි
4102 නිදානවග්ග පාළි
4103 ඛන්ධවග්ග පාළි
4104 සළායතනවග්ග පාළි
4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)
4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා
4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා
4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා
4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)
4301 සගාථාවග්ග ටීකා
4302 නිදානවග්ග ටීකා
4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා
4304 සළායතනවග්ග ටීකා
4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි
5102 දුකනිපාත පාළි
5103 තිකනිපාත පාළි
5104 චතුක්කනිපාත පාළි
5105 පඤ්චකනිපාත පාළි
5106 ඡක්කනිපාත පාළි
5107 සත්තකනිපාත පාළි
5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි
5109 නවකනිපාත පාළි
5110 දසකනිපාත පාළි
5111 එකාදසකනිපාත පාළි
5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා
5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා
5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා
5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා
5301 එකකනිපාත ටීකා
5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා
5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා
5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි
6102 ධම්මපද පාළි
6103 උදාන පාළි
6104 ඉතිවුත්තක පාළි
6105 සුත්තනිපාත පාළි
6106 විමානවත්ථු පාළි
6107 පේතවත්ථු පාළි
6108 ථේරගාථා පාළි
6109 ථේරීගාථා පාළි
6110 අපදාන පාළි-1
6111 අපදාන පාළි-2
6112 බුද්ධවංස පාළි
6113 චරියාපිටක පාළි
6114 ජාතක පාළි-1
6115 ජාතක පාළි-2
6116 මහානිද්දේස පාළි
6117 චූළනිද්දේස පාළි
6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි
6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි
6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි
6121 පේටකෝපදේස පාළි
6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා
6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1
6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2
6204 උදාන අට්ඨකථා
6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා
6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1
6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2
6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා
6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා
6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1
6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2
6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා
6213 අපදාන අට්ඨකථා-1
6214 අපදාන අට්ඨකථා-2
6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා
6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා
6217 ජාතක අට්ඨකථා-1
6218 ජාතක අට්ඨකථා-2
6219 ජාතක අට්ඨකථා-3
6220 ජාතක අට්ඨකථා-4
6221 ජාතක අට්ඨකථා-5
6222 ජාතක අට්ඨකථා-6
6223 ජාතක අට්ඨකථා-7
6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා
6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා
6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1
6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2
6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා
6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා
6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි
7102 විභඞ්ග පාළි
7103 ධාතුකථා පාළි
7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි
7105 කථාවත්ථු පාළි
7106 යමක පාළි-1
7107 යමක පාළි-2
7108 යමක පාළි-3
7109 පට්ඨාන පාළි-1
7110 පට්ඨාන පාළි-2
7111 පට්ඨාන පාළි-3
7112 පට්ඨාන පාළි-4
7113 පට්ඨාන පාළි-5
7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා
7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා
7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා
7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා
7302 විභඞ්ග-මූලටීකා
7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා
7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා
7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා
7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ
7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ
7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා
7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon PaliLos ComentariosLos SubcomentariosOtros
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคนข้อคิดเห็นคำอธิบายย่อยอื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ
1102 ปาจิตติยปาฬิ
1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย)
1104 จูฬวคฺคปาฬิ
1105 ปริวารปาฬิ
1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑
1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒
1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา
1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย)
1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา
1206 ปริวารอฏฺฐกถา
1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑
1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒
1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓
1401 ทเวมาติกาปาฬิ
1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา
1403 วชิรพุทฺธิฏีกา
1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑
1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒
1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑
1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒
1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา
1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย
1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑
1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒
1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ
1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา

8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑
8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒
8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑
8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒
8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา

8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ)
8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ)
8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ)
8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ)
8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ)
8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ)
8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ)
8413 นิรุตฺติทีปนี
8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ
8415 อนุทีปนีปาฐ
8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ
8417 นมกฺการฏีกา
8418 มหาปณามปาฐ
8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา
8420 สุตวทน
8421 กมลาญฺชลิ
8422 ชินาลงฺการ
8423 ปชฺชมธุ
8424 พุทฺธคุณคาถาวลี
8425 จูฬคนฺถวํส
8427 สาสนวํส
8426 มหาวํส
8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ
8428 กจฺจายนพฺยากรณํ
8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา)
8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา)
8432 ปทรูปสิทฺธิ
8433 โมคคฺลานปญฺจิกา
8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ
8435 วุตฺโตทยปาฐ
8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ
8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา
8438 สุโพธาลงฺการปาฐ
8439 สุโพธาลงฺการฏีกา
8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร
8446 กวิทปฺปณนีติ
8447 นีติมญฺชรี
8445 ธมฺมนีติ
8444 มหารหนีติ
8441 โลกนีติ
8442 สุตฺตนฺตนีติ
8443 สูรสฺสตินีติ
8450 จาณกฺยนีติ
8448 นรทกฺขทีปนี
8449 จตุราวรกฺขทีปนี
8451 รสวาหินี
8452 สีมวิโสธนีปาฐ
8453 เวสฺสนฺตรคีติ
8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา
8455 ถูปวํส
8456 ทาฐาวํส
8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา
8458 ธาตุวํส
8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส
8460 ชนจริตย
8461 ชนวํสทีปํ
8462 เตลกฏาหคาถา
8463 มิลิทฏีกา
8464 ปทมญฺชรี
8465 ปทสาธนํ
8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ
8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา
8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ
2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ)
2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ
2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ)
2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา
2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา
2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ)
2303 ปาถิกวคฺคฏีกา
2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑
2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ
3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ
3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ
3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑
3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒
3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา
3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา
3301 มูลปณฺณาสฏีกา
3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา
3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ
4102 นิทานวคฺคปาฬิ
4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ
4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ
4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)
4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา
4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา
4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา
4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)
4301 สคาถาวคฺคฏีกา
4302 นิทานวคฺคฏีกา
4303 ขนฺธวคฺคฏีกา
4304 สฬายตนวคฺคฏีกา
4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ
5102 ทุกนิปาตปาฬิ
5103 ติกนิปาตปาฬิ
5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ
5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ
5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ
5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ
5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ
5109 นวกนิปาตปาฬิ
5110 ทสกนิปาตปาฬิ
5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ
5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา
5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา
5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา
5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา
5301 เอกกนิปาตฏีกา
5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา
5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา
5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ
6102 ธมฺมปทปาฬิ
6103 อุทานปาฬิ
6104 อิติวุตฺตกปาฬิ
6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ
6106 วิมานวตฺถุปาฬิ
6107 เปตวตฺถุปาฬิ
6108 เถรคาถาปาฬิ
6109 เถรีคาถาปาฬิ
6110 อปทานปาฬิ-๑
6111 อปทานปาฬิ-๒
6112 พุทธวงฺสปาฬิ
6113 จริยาปิฏกปาฬิ
6114 ชาตกปาฬิ-๑
6115 ชาตกปาฬิ-๒
6116 มหานิทฺเทสปาฬิ
6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ
6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ
6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ
6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ
6121 เปฏโกปเทสปาฬิ
6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา
6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑
6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒
6204 อุทานอฏฺฐกถา
6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา
6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑
6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒
6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา
6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา
6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑
6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒
6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา
6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑
6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒
6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา
6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา
6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑
6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒
6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓
6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔
6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕
6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖
6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗
6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา
6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา
6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑
6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒
6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา
6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา
6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ
7102 วิภงฺคปาฬิ
7103 ธาตุกถาปาฬิ
7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ
7105 กถาวตฺถุปาฬิ
7106 ยมกปาฬิ-๑
7107 ยมกปาฬิ-๒
7108 ยมกปาฬิ-๓
7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑
7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒
7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓
7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔
7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕
7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา
7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา
7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา
7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา
7302 วิภงฺคมูลฏีกา
7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา
7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา
7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา
7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท
7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห
7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา
7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།འགྲེལ་བཤད།འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི།
1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི།
1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ)
1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།
1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ)
1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣
1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།
1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ།
1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡
1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢
1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ།
1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡
1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢
1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི།
1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ།

8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡
8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢
8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡
8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢
8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ།

8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི)
8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི།
8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ།
8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ།
8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ།
8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི།
8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར།
8423 པཛྫ་མ་དྷུ།
8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི།
8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས།
8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས།
8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས།
8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ)
8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ)
8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི།
8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ།
8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ།
8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ།
8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ།
8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ།
8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར།
8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི།
8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི།
8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི།
8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི།
8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི།
8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི།
8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི།
8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི།
8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི།
8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ།
8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི།
8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ།
8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས།
8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས།
8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ།
8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས།
8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས།
8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ།
8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ།
8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ།
8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ།
8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི།
8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ།
8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ།
8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ།
8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ)
2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ)
2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ)
2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡
2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)
4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི།
6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི།
6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི།
6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི།
6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡
6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢
6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི།
6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི།
6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡
6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢
6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི།
6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི།
6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི།
6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།
6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣
6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤
6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥
6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦
6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧
6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི།
7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི།
7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི།
7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི།
7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡
7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢
7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣
7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡
7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢
7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣
7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤
7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥
7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ།
7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ།
7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển PaliChú giảiPhụ chú giảiKhác
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1
1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2
1203 Chú Giải Pācittiya
1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật)
1205 Chú Giải Cūḷavagga
1206 Chú Giải Parivāra
1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1
1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2
1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha
1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi
1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1
1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2
1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1
1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2
1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1
1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Thanh Tịnh Đạo - 1
8402 Thanh Tịnh Đạo - 2
8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1
8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2
8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo

8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8410 Tạng Luật (Vấn Đáp)
8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp)
8412 Chú Giải (Vấn Đáp)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Phụ Chú Giải Namakkāra
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8444 Mahārahanīti
8445 Dhammanīti
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8450 Cāṇakyanīti
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Phụ Chú Giải Milinda
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2203 Chú Giải Pāthikavagga
2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga
2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1
2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1
3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2
3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa
3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa
3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)
4201 Chú Giải Sagāthāvagga
4202 Chú Giải Nidānavagga
4203 Chú Giải Khandhavagga
4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga
4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga
4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga
4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga
4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga
4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Chú Giải Ekakanipāta
5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta
5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi - 1
6111 Apadāna Pāḷi - 2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi - 1
6115 Jātaka Pāḷi - 2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Chú Giải Khuddakapāṭha
6202 Chú Giải Dhammapada - 1
6203 Chú Giải Dhammapada - 2
6204 Chú Giải Udāna
6205 Chú Giải Itivuttaka
6206 Chú Giải Suttanipāta - 1
6207 Chú Giải Suttanipāta - 2
6208 Chú Giải Vimānavatthu
6209 Chú Giải Petavatthu
6210 Chú Giải Theragāthā - 1
6211 Chú Giải Theragāthā - 2
6212 Chú Giải Therīgāthā
6213 Chú Giải Apadāna - 1
6214 Chú Giải Apadāna - 2
6215 Chú Giải Buddhavaṃsa
6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka
6217 Chú Giải Jātaka - 1
6218 Chú Giải Jātaka - 2
6219 Chú Giải Jātaka - 3
6220 Chú Giải Jātaka - 4
6221 Chú Giải Jātaka - 5
6222 Chú Giải Jātaka - 6
6223 Chú Giải Jātaka - 7
6224 Chú Giải Mahāniddesa
6225 Chú Giải Cūḷaniddesa
6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1
6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2
6228 Chú Giải Nettippakaraṇa
6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi - 1
7107 Yamaka Pāḷi - 2
7108 Yamaka Pāḷi - 3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5
7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi
7202 Chú Giải Sammohavinodanī
7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa
7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī
7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga
7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa
7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī
7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra
7309 Abhidhammamātikāpāḷi