বাংলা
পালিঅট্ঠকথাটীকাঅন্ন
1101 পারাজিক পালি
1102 পাচিত্তিয় পালি
1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়)
1104 চূলবগ্গ পালি
1105 পরিবার পালি
1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১
1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২
1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা
1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়)
1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা
1206 পরিবার অট্ঠকথা
1301 সারত্থদীপনী টীকা-১
1302 সারত্থদীপনী টীকা-২
1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩
1401 দ্বেমাতিকাপালি
1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা
1403 বজিরবুদ্ধি টীকা
1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১
1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২
1406 বিনয়ালংকার টীকা-১
1407 বিনয়ালংকার টীকা-২
1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা
1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয়
1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১
1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২
1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি
1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা

8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১
8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২
8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১
8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২
8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা

8406 দীঘনিকায় (পু-বি)
8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি)
8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি)
8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি)
8410 বিনয়পিটক (পু-বি)
8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি)
8412 অট্ঠকথা (পু-বি)
8413 নিরুত্তিদীপনী
8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ
8415 অনুদীপনীপাঠ
8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ
8417 নমক্কারটীকা
8418 মহাপণামপাঠ
8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা
8420 সুতবন্দনা
8421 কমলাঞ্জলি
8422 জিনালংকার
8423 পজ্জমধু
8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী
8425 চূলগন্থবংস
8426 মহাবংস
8427 সাসনবংস
8428 কচ্চায়নব্যাকরণং
8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং
8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা)
8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা)
8432 পদরূপসিদ্ধি
8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা
8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ
8435 বুত্তোদয়পাঠ
8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ
8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা
8438 সুবোধালংকারপাঠ
8439 সুবোধালংকারটীকা
8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার
8441 লোকনীতি
8442 সুত্তন্তনীতি
8443 সূরস্সতীনীতি
8444 মহারহনীতি
8445 ধম্মনীতি
8446 কবিদপ্পণনীতি
8447 নীতিমঞ্জরী
8448 নরদক্খদীপনী
8449 চতুরারক্খদীপনী
8450 চাণক্যনীতি
8451 রসবাহিনী
8452 সীমাবিসোধনীপাঠ
8453 বেস্সন্তরগীতি
8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা
8455 থূপবংস
8456 দাঠাবংস
8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া
8458 ধাতুবংস
8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস
8460 জিনচরিতয়
8461 জিনবংসদীপং
8462 তেলকটাহগাথা
8463 মিলিদটীকা
8464 পদমঞ্জরী
8465 পদসাধনং
8466 সদ্দবিন্দুপকরণং
8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা
8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি
2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ)
2103 পাথিকবগ্গ পালি
2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ)
2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা
2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা
2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ)
2303 পাথিকবগ্গ টীকা
2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১
2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি
3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি
3103 উপরিপণ্ণাস পালি
3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১
3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২
3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা
3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা
3301 মূলপণ্ণাস টীকা
3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা
3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি
4102 নিদানবগ্গ পালি
4103 খন্ধবগ্গ পালি
4104 সলায়তনবগ্গ পালি
4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)
4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা
4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা
4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা
4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)
4301 সগাথাবগ্গ টীকা
4302 নিদানবগ্গ টীকা
4303 খন্ধবগ্গ টীকা
4304 সলায়তনবগ্গ টীকা
4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি
5102 দুকনিপাত পালি
5103 তিকনিপাত পালি
5104 চতুক্কনিপাত পালি
5105 পঞ্চকনিপাত পালি
5106 ছক্কনিপাত পালি
5107 সত্তকনিপাত পালি
5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি
5109 নবকনিপাত পালি
5110 দশকনিপাত পালি
5111 একাদশকনিপাত পালি
5201 এককনিপাত অট্ঠকথা
5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা
5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা
5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা
5301 এককনিপাত টীকা
5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা
5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা
5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি
6102 ধম্মপদ পালি
6103 উদান পালি
6104 ইতিবুত্তক পালি
6105 সুত্তনিপাত পালি
6106 বিমানবত্থু পালি
6107 পেতবত্থু পালি
6108 থেরগাথা পালি
6109 থেরীগাথা পালি
6110 অপদান পালি-১
6111 অপদান পালি-২
6112 বুদ্ধবংস পালি
6113 চরিয়াপিটক পালি
6114 জাতক পালি-১
6115 জাতক পালি-২
6116 মহানিদ্দেস পালি
6117 চূলনিদ্দেস পালি
6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি
6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি
6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি
6121 পেটকোপদেস পালি
6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা
6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১
6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২
6204 উদান অট্ঠকথা
6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা
6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১
6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২
6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা
6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা
6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১
6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২
6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা
6213 অপদান অট্ঠকথা-১
6214 অপদান অট্ঠকথা-২
6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা
6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা
6217 জাতক অট্ঠকথা-১
6218 জাতক অট্ঠকথা-২
6219 জাতক অট্ঠকথা-৩
6220 জাতক অট্ঠকথা-৪
6221 জাতক অট্ঠকথা-৫
6222 জাতক অট্ঠকথা-৬
6223 জাতক অট্ঠকথা-৭
6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা
6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা
6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১
6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২
6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা
6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা
6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি
7102 বিভঙ্গ পালি
7103 ধাতুকথা পালি
7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি
7105 কথাবত্থু পালি
7106 যমক পালি-১
7107 যমক পালি-২
7108 যমক পালি-৩
7109 পট্ঠান পালি-১
7110 পট্ঠান পালি-২
7111 পট্ঠান পালি-৩
7112 পট্ঠান পালি-৪
7113 পট্ঠান পালি-৫
7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা
7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা
7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা
7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা
7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা
7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা
7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা
7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা
7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো
7307 অভিধম্মত্থসংগহো
7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা
7309 অভিধম্মমাতিকাপালি


Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

সেই ভগবান, অর্হৎ, সম্যকসম্বুদ্ধকে নমস্কার।

Vinayapiṭaka

বিনয়পিটক

Saṃgāyanassa pucchā vissajjanā

সংগীতির প্রশ্নোত্তর

Okāsa dānakathā

অনুমতি প্রদানের কথা

Suṇātu [Pg.1] me bhante saṅgho, mahatī ayaṃ parisā, evarūpāya parisāya na sukarā sabbaso kathaṃ sāvetuṃ, tasmā āyasmato ca javanattherassa pakhukkūnagaravāsino āyasmato ca vicittasārābhivaṃsassa tipiṭakadhara dhammabhaṇḍāgārikassa vinayapucchanabhārañca vinayavissajjana bhārañca āvahituṃ okāsaṃ dammi, karotha tumhe āvuso chaṭṭhasaṃgītipubbaṅgamāni vinayapucchana vinayavissajjana kiccāni yathādhammaṃ yathāvinayaṃ.

ভন্তে, সঙ্ঘ আমার কথা শুনুন। এই পরিষদ বিশাল; এই রূপ পরিষদের পক্ষে সব কথা সম্পূর্ণরূপে শোনানো সহজ নয়। সেইজন্য পখুক্কু নগরবাসী আয়ুষ্মান জবন মহাস্থবির এবং ত্রিপিটকধর ধর্মভাণ্ডাগারিক আয়ুষ্মান বিচিত্তসারাভিবংশকে বিনয় জিজ্ঞাসার ভার এবং বিনয় উত্তরের ভার বহন করার অনুমতি প্রদান করছি। হে আয়ুষ্মানগণ, আপনারা ষষ্ঠ সংগীতির পূর্বগামী বিনয় জিজ্ঞাসা ও বিনয় উত্তরের কার্যসমূহ ধর্ম ও বিনয় অনুসারে সম্পন্ন করুন।

Aggamahāpaṇḍita [Pg.2] bhadantajavana mahātherena

অগ্গমহাপণ্ডিত ভদন্ত জবন মহাস্থবির কর্তৃক

Ṭhapitā

উপস্থাপিত

Pucchaka sammuti ñātti

জিজ্ঞাসক সম্মতি জ্ঞপ্তি

Suṇātu me bhante saṅgho, yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ āyasmantaṃ vicittasārābhivaṃsaṃ tipiṭakadhara dhammabhaṇḍāgārikaṃ vinayaṃ puccheyyaṃ.

ভন্তে, সঙ্ঘ আমার কথা শুনুন। যদি সঙ্ঘের অনুকূল সময় হয়, তবে আমি ত্রিপিটকধর ধর্মভাণ্ডাগারিক আয়ুষ্মান বিচিত্তসারাভিবংশকে বিনয় জিজ্ঞাসা করব।

Tipiṭakadhara dhammabhaṇḍāgārika

ত্রিপিটকধর ধর্মভাণ্ডাগারিক

Bhadantavicittasārābhivaṃsena

ভদন্ত বিচিত্তসারাভিবংশ কর্তৃক

Ṭhapitā vissajjaka sammuti ñātti

উপস্থাপিত উত্তরদাতা সম্মতি জ্ঞপ্তি

Suṇātu me bhante saṅgho, yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ āyasmatā javanattherena saṅghanāyaka mahātherassa paṭinidhibhūtena vinayaṃ puṭṭho vissajjeyyaṃ.

ভন্তে, সঙ্ঘ আমার কথা শুনুন। যদি সঙ্ঘের অনুকূল সময় হয়, তবে আমি সঙ্ঘনায়ক মহাস্থবিরের প্রতিনিধি স্বরূপ আয়ুষ্মান জবন স্থবির কর্তৃক বিনয় জিজ্ঞাসিত হয়ে তার উত্তর প্রদান করব।

Paṭhama pārājika sikkhāpucchā

প্রথম পারাজিক শিক্ষা জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.3] tena āvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamaṃ pārājikaṃ kattha paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, সেই জ্ঞাতা, দ্রষ্টা, অর্হৎ, সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবান কর্তৃক প্রথম পারাজিক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, কাকে অবলম্বন করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sudinnaṃ bhante kalandaputtaṃ ārabbha paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, কলন্দপুত্র সুদিন্নকে অবলম্বন করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kismiṃ āvuso vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sudindo bhante kalandaputto purāṇadutiyikāya methunaṃ dhammaṃ paṭisevi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, কলন্দপুত্র সুদিন্ন তাঁর প্রাক্তন স্ত্রীর সাথে মৈথুন ধর্ম আচরণ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – atthi āvuso tattha paññatti anupaññatti anuppannapaññatti.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, সেখানে কি মূল প্রজ্ঞপ্তি, অনু-প্রজ্ঞপ্তি এবং অনুৎপন্ন-প্রজ্ঞপ্তি আছে?

Vissajjanā – ekā bhante paññatti dve anupaññattiyo, anuppannapaññatti tasmiṃ natthi.

উত্তর – ভন্তে, একটি মূল প্রজ্ঞপ্তি এবং দুটি অনু-প্রজ্ঞপ্তি রয়েছে; সেখানে অনুৎপন্ন-প্রজ্ঞপ্তি নেই।

Pucchā – sabbatthapaññattinukho [Pg.4] āvuso padesapaññattinukho.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, এটি কি সর্বত্র-প্রজ্ঞপ্তি নাকি প্রদেশ-প্রজ্ঞপ্তি?

Vissajjanā – sabbatthapaññatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি সর্বত্র-প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – sādhāraṇapaññattinukho āvuso asādhāraṇapaññattinukho.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, এটি কি সাধারণ প্রজ্ঞপ্তি নাকি অসাধারণ প্রজ্ঞপ্তি?

Vissajjanā – sādhāraṇapaññatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি সাধারণ প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – ekatopaññattinukho āvuso ubhatopaññattinukho.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, এটি কি একতো-প্রজ্ঞপ্তি নাকি উভয়তো-প্রজ্ঞপ্তি?

Vissajjanā – ubhatopaññatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি উভয়তো-প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – pañcannaṃ āvuso pātimokkhuddesānaṃ katthogadhaṃ kattha pariyāpannaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, প্রাতিমোক্ষের পাঁচটি উদ্দেশ্যের মধ্যে এটি কোথায় অন্তর্ভুক্ত এবং কোথায় অন্তর্গত?

Vissajjanā – nidānogadhaṃ [Pg.5] bhante nidānapariyāpannaṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি নিদানে অন্তর্ভুক্ত এবং নিদানের অন্তর্গত।

Pucchā – katamena āvuso uddesena uddesaṃ āgacchati.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, কোন উদ্দেশ্যের মাধ্যমে এটি আবৃত্তির মধ্যে আসে?

Vissajjanā – dutiyena bhante uddesena uddesaṃ āgacchati.

উত্তর – ভন্তে, দ্বিতীয় উদ্দেশ্যের মাধ্যমে এটি আবৃত্তির মধ্যে আসে।

Pucchā – catunnaṃ āvuso vipattīnaṃ katamā vipatti.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, চার প্রকার বিপত্তির মধ্যে এটি কোন বিপত্তি?

Vissajjanā – sīlavipatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি শীলবিপত্তি।

Pucchā – kā āvuso vipatti.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, বিপত্তি কী?

Vissajjanā – asaṃvaro bhante vipatti.

উত্তর – ভন্তে, অসংযমই বিপত্তি।

Pucchā – kā āvuso sampatti.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, সম্পত্তি কী?

Vissajjanā – saṃvaro bhante sammatti.

উত্তর – ভন্তে, সংযমই সম্পত্তি।

Pucchā – kā [Pg.6] āvuso paṭipatti.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, প্রতিপত্তি কী?

Vissajjanā – na evarūpaṃ karissāmīti yāvajīvaṃ āpāṇakoṭikaṃ samādāya sikkhati sikkhāpadesu, ayaṃ bhante paṭipatti.

উত্তর – ভন্তে, 'আমি এই রূপ কাজ করব না'—এইভাবে আমরণ জীবনান্তকাল পর্যন্ত শিক্ষাপদসমূহ গ্রহণ করে শিক্ষা লাভ করা, এটাই হলো প্রতিপত্তি।

Pucchā – kati āvuso atthavase paṭicca bhagavatā paṭhamaṃ pārājikaṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, কয়টি অর্থবশ লক্ষ্য রেখে ভগবান কর্তৃক প্রথম পারাজিক প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – dasa bhante atthavase paṭicca bhagavatā paṭhamaṃ pārājikaṃ paññattaṃ, 1 - saṅghasuṭṭhutāya, 2 - saṅghaphāsutāya, 3 - dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāya, 4 - pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāya, 5 - diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya, 6 - samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāya, 7 - appasannānaṃ pasādāya, 8 - pasannānaṃ bhiyyobhāvāya, 9 - saddhammaṭṭhitiyā, 10 - vinayānuggahāya.

উত্তর – ভন্তে, দশটি অর্থবশ লক্ষ্য রেখে ভগবান কর্তৃক প্রথম পারাজিক প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল: ১. সঙ্ঘের শ্রেষ্ঠত্বের জন্য, ২. সঙ্ঘের সুখ-স্বাচ্ছন্দ্যের জন্য, ৩. নির্লজ্জ ব্যক্তিদের দমনের জন্য, ৪. সচ্চরিত্র ভিক্ষুদের সুখে বসবাসের জন্য, ৫. ইহলৌকিক আসবসমূহের সংবরের জন্য, ৬. পারলৌকিক আসবসমূহের বিনাশের জন্য, ৭. অপ্রসন্নদের প্রসন্নতার জন্য, ৮. প্রসন্নদের শ্রদ্ধা বৃদ্ধির জন্য, ৯. সদ্ধর্মের স্থায়িত্বের জন্য, ১০. বিনয়ের অনুকূল সমর্থনের জন্য।

Pucchā – ke [Pg.7] āvuso sikkhanti.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, কারা শিক্ষা গ্রহণ করেন?

Vissajjanā – sekkhāca bhante puthujjanakalyāṇakāca sikkhanti.

উত্তর – ভন্তে, শৈক্ষ্যগণ এবং কল্যাণক পৃথগ্জনগণ শিক্ষা গ্রহণ করেন।

Pucchā – ke āvuso sikkhitasikkhā.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, কারা শিক্ষিতশিক্ষা?

Vissajjanā – arahanto bhante sikkhitasikkhā.

উত্তর – ভন্তে, অর্হৎগণ হলেন শিক্ষিতশিক্ষা।

Pucchā – kattha āvuso ṭhitaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, এটি কোথায় প্রতিষ্ঠিত?

Vissajjanā – sikkhākāmesu bhante ṭhitaṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি শিক্ষাকামীদের মধ্যে প্রতিষ্ঠিত।

Pucchā – ke āvuso dhārenti.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, কারা এটি ধারণ করেন?

Vissajjanā – yesaṃ bhante vattati te dhārenti.

উত্তর – ভন্তে, যাঁদের এটি আচরণে রয়েছে, তাঁরাই এটি ধারণ করেন।

Pucchā – kassa [Pg.8] āvuso vacanaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, এটি কার বাণী?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বাণী।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আয়ুষ্মান, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি গুরু-শিষ্য পরম্পরায় আনীত হয়েছে।

Saṃgāyanatthāya saṅghassa ñāpanaṃ

সংগীতির জন্য সঙ্ঘকে জ্ঞাপন

Suṇātu me bhante saṅgho ahaṃ bhante āyasmantaṃ vicitthasārābhivaṃsaṃ tipiṭakadhara dhammabhaṇḍāgārikaṃ paṭhamassa pārājikassa nidānampi pucchiṃ, puggalampi pucchiṃ, vatthumpi pucchiṃ, paññatti anupaññattiādīnipi pucchiṃ, puṭṭho puṭṭhoca so āyasmāvicittasārābhivaṃso vissajjesi, itihidaṃ bhante paṭhamaṃ pārājika sikkhāpadaṃ nimmalaṃ suparisuddhaṃ tasseva bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa, tasmā yathāpure mahākassapādayo mahātheravarā porāṇasaṃgītikārā brahmacariya saṅkhātassa buddhasāsanassa ciraṭṭhitiyā bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ dhammavinayaṃ saṅgāyiṃsuceva anusaṅgāyiṃsuca, evameva mayampi dāni sabbeva chaṭṭhasaṃgītimahādhammasabhāpariyāpannā idaṃ paṭhama pārājika sikkhāpadaṃ ekatosajjhāyanavasena saṃgāyeyyāma.

ভন্তে, সঙ্ঘ আমার কথা শুনুন। ভন্তে, আমি ত্রিপিটকধর ধর্মভাণ্ডাগারিক আয়ুষ্মান বিচিত্তসারাভিবংশকে প্রথম পারাজিকের নিদানও জিজ্ঞাসা করেছি, পুদ্গলও জিজ্ঞাসা করেছি, বস্তুও জিজ্ঞাসা করেছি, প্রজ্ঞপ্তি ও অনু-প্রজ্ঞপ্তি আদিও জিজ্ঞাসা করেছি। জিজ্ঞাসিত হয়ে সেই আয়ুষ্মান বিচিত্তসারাভিবংশ তার উত্তর প্রদান করেছেন। ভন্তে, এইভাবে এই প্রথম পারাজিক শিক্ষাপদটি নির্মল ও অতিশয় পরিশুদ্ধ এবং তা সেই অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানেরই বাণী। সেইজন্য, পূর্বে যেমন মহাকশ্যপ আদি প্রাচীন সংগীতিকারক শ্রেষ্ঠ মহাস্থবিরগণ ব্রহ্মচর্য নামক বুদ্ধশাসনের চিরস্থায়িত্বের জন্য, বহুজন হিতের জন্য, বহুজন সুখের জন্য, জগতের প্রতি অনুকম্পার জন্য এবং দেব-মনুষ্যের অর্থ, হিত ও সুখের জন্য ধর্ম ও বিনয় সংগীতি এবং অনুসংগীতি করেছিলেন; ঠিক তেমনি, এখন আমরাও এই ষষ্ঠ সংগীতি মহা ধর্মসভার অন্তর্ভুক্ত সকলে মিলে এই প্রথম পারাজিক শিক্ষাপদটি সমস্বরে আবৃত্তির মাধ্যমে সংগীতি করি।

Revatābhi paṇḍitadhaja sāsanavaṃsa mahādhammarājaguruno

রেবতাভি পণ্ডিতধ্বজ শাসনবংশ মহাধর্মরাজগুরু

Abhidhajamahāraṭṭhagurunoca saṅghanāyaka mahātherassa

এবং অভিধজমহা রট্ঠগুরু সঙ্ঘনায়ক মহাস্থবিরের

Okāsa dānakathā

অনুমতি প্রদানের কথা

Suṇātu [Pg.10] me bhante saṅgho, mahatī ayaṃ parisā, evarūpāya parisāya na sukarā sabbaso kathaṃ sāvetuṃ, tasmā āyasmatoca sobhanassa sāsanari sārāmādhivāsino āyasmatoca vicittasārābhivaṃsassa tipiṭakadhara dhammabhaṇḍāgārikassa vinayapucchanabhārañca vinayavissajjanabhārañca āvahituṃ okāsaṃ dammi, karotha tumhe āvuso chaṭṭhasaṃgītipubbaṅgamāni vinayapucchana vinayavissajjana kiccāni yathādhammaṃ yathāvinayaṃ.

ভন্তে, সঙ্ঘ আমার কথা শুনুন। এই পরিষদ বিশাল; এই রূপ পরিষদের পক্ষে সব কথা সম্পূর্ণরূপে শোনানো সহজ নয়। সেইজন্য শাসনরশ্মি সারাম বিহারবাসী আয়ুষ্মান শোভন এবং ত্রিপিটকধর ধর্মভাণ্ডাগারিক আয়ুষ্মান বিচিত্তসারাভিবংশকে বিনয় জিজ্ঞাসার ভার এবং বিনয় উত্তরের ভার বহন করার অনুমতি প্রদান করছি। হে আয়ুষ্মানগণ, আপনারা ষষ্ঠ সংগীতির পূর্বগামী বিনয় জিজ্ঞাসা ও বিনয় উত্তরের কার্যসমূহ ধর্ম ও বিনয় অনুসারে সম্পন্ন করুন।

Aggamahāpaṇḍita bhadanta sobhanattherena

অগ্গমহাপণ্ডিত ভদন্ত সোভনথের কর্তৃক

Ṭhapitā pucchaka sammuti ñātti

প্রশ্নকর্তা মনোনয়নের জন্য উপস্থাপিত জ্ঞপ্তি

Suṇātu me bhante saṅgho, yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ āyasmantaṃ vicittasārābhivaṃsaṃ tipiṭakadhara dhammabhaṇḍāgārikaṃ vinayaṃ puccheyyaṃ.

ভন্তে, সঙ্ঘ আমার কথা শুনুক। যদি সঙ্ঘের পক্ষে উপযুক্ত সময় হয়, তবে আমি ত্রিপিটকধর ধর্মভাণ্ডাগারিক আয়ুষ্মান বিচিত্তসারাভিবংসকে বিনয় জিজ্ঞাসা করব।

Tipiṭakadhara dhammabhaṇḍāgārika

ত্রিপিটকধর ধর্মভাণ্ডাগারিক

Bhadantavicittasārābhivaṃsena

ভদন্ত বিচিত্তসারাভিবংস কর্তৃক

Ṭhapitā vissajjaka sammuti ñātti

উত্তরদাতা মনোনয়নের জন্য উপস্থাপিত জ্ঞপ্তি

Suṇātu [Pg.11] me bhante saṅgho, yadisaṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ āyasmatā sobhanattherena saṅghanāyaka mahātherassa paṭinidhibhūtena vinayaṃ puṭṭho vissajjeyyaṃ.

ভন্তে, সঙ্ঘ আমার কথা শুনুক। যদি সঙ্ঘের পক্ষে উপযুক্ত সময় হয়, তবে আমি সঙ্ঘনায়ক মহাস্থবিরের প্রতিনিধি আয়ুষ্মান সোভনথের কর্তৃক বিনয় জিজ্ঞাসিত হয়ে তার উত্তর প্রদান করব।

Dutiya pārājika sikkhāpucchā

দ্বিতীয় পারাজিকা শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – yaṃ [Pg.12] tena āvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dutiyaṃ pārājikaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই সর্বজ্ঞ, সর্বদর্শী, অরহৎ, সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবান কর্তৃক দ্বিতীয় পারাজিকা কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – dhaniyaṃ bhante kumbhakāraputtaṃ ārabbha paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, কুম্ভকারপুত্র ধনিয়কে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kismiṃ āvuso vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – dhaniyo bhante kumbhakāraputto rañño dārūni adinnaṃ ādiyi, tasmiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, কুম্ভকারপুত্র ধনিয় রাজার না-দেওয়া কাঠ গ্রহণ করেছিল, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – atthi [Pg.13] āvuso tattha paññatti anupaññatti anuppannapaññatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে কি মূল প্রজ্ঞপ্তি, অনুপ্রজ্ঞপ্তি এবং অনুৎপন্ন প্রজ্ঞপ্তি রয়েছে?

Vissajjanā – ekā bhante paññatti ekā anupaññatti anuppannapaññatti tasmiṃ natthi.

উত্তর – ভন্তে, সেখানে একটি মূল প্রজ্ঞপ্তি ও একটি অনুপ্রজ্ঞপ্তি রয়েছে; অনুৎপন্ন প্রজ্ঞপ্তি সেখানে নেই।

Pucchā – kā āvuso tattha mūlapaññatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে মূল প্রজ্ঞপ্তিটি কী?

Vissajjanā – yo pana bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyeyya, yathārūpe adinnādāne rājāno coraṃ gahetvā haneyyuṃvā bandheyyuṃvā pabbājeyyuṃvā corosi bālosi muḷhosi thenosīti tathārūpaṃ bhikkhu adinnaṃ ādiyamāno ayampi pārājiko hoti asaṃvāsoti ayaṃ bhante tattha mūlapaññatti.

উত্তর – ভন্তে, "যে ভিক্ষু না-দেওয়া বস্তু চুরির উদ্দেশ্যে গ্রহণ করবে, যে ধরনের অদত্ত গ্রহণে রাজারা চোরকে ধরে হত্যা করে, অথবা বন্ধন করে, অথবা নির্বাসিত করে এবং বলে— 'তুমি চোর, তুমি মূর্খ, তুমি বিভ্রান্ত, তুমি দস্যু'; সেই ধরনের না-দেওয়া বস্তু গ্রহণকারী ভিক্ষুও পারাজিক হয় এবং সহবাসের অযোগ্য হয়"— এটিই সেখানে মূল প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – kā [Pg.14] āvuso tattha anupaññatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে অনুপ্রজ্ঞপ্তিটি কী?

Vissajjanā – gāmāvā araññāvāti ayaṃ bhante tattha anupaññatti.

উত্তর – ভন্তে, "গ্রাম থেকে হোক বা অরণ্য থেকে হোক"— এটিই সেখানে অনুপ্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – kā āvuso tattha paripuṇṇapaññatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে সম্পূর্ণ প্রজ্ঞপ্তিটি কী?

Vissajjanā – yo pana bhikkhu gāmāvā araññāvā adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyeyya, kathārūpe adinnādāne rājāno coraṃ gahetvā haneyyuṃvā bandheyyuṃvā pabbājeyyuṃvā corosi bālosi mūḷhosi thenosīti tathārūpaṃ bhikkhu adinnaṃ ādiyamāno ayampi pārājiko hoti asaṃvāsoti ayaṃ bhante tattha paripuṇṇapaññatti.

উত্তর – ভন্তে, "যে ভিক্ষু গ্রাম থেকে হোক বা অরণ্য থেকে হোক, না-দেওয়া বস্তু চুরির উদ্দেশ্যে গ্রহণ করবে, যে ধরনের অদত্ত গ্রহণে রাজারা চোরকে ধরে হত্যা করে, অথবা বন্ধন করে, অথবা নির্বাসিত করে এবং বলে— 'তুমি চোর, তুমি মূর্খ, তুমি বিভ্রান্ত, তুমি দস্যু'; সেই ধরনের না-দেওয়া বস্তু গ্রহণকারী ভিক্ষুও পারাজিক হয় এবং সহবাসের অযোগ্য হয়"— এটিই সেখানে সম্পূর্ণ প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – sabbatthapaññatti [Pg.15] nukho āvuso padesapaññattinukho.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কি সর্বত্র প্রজ্ঞপ্তি নাকি প্রদেশ প্রজ্ঞপ্তি?

Vissajjanā – sabbatthapaññatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি সর্বত্র প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – sādhāraṇapaññattinukho āvuso asādhāraṇapaññatti nukho.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কি সাধারণ প্রজ্ঞপ্তি নাকি অসাধারণ প্রজ্ঞপ্তি?

Vissajjanā – sādhāraṇapaññatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি সাধারণ প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – ekatopaññattinukho āvuso ubhatopaññattinukho.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কি একতো প্রজ্ঞপ্তি নাকি উভয়তো প্রজ্ঞপ্তি?

Vissajjanā – ubhatopaññatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি উভয়তো প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – tasmiṃ [Pg.16] āvuso dutiya pārājike adinnaṃ ādiyanto kati āpattiyo āpajjati vibhajitvā vissajjehi.

প্রশ্ন – হে আবসো, এই দ্বিতীয় পারাজিকায় না-দেওয়া বস্তু গ্রহণ করার সময় একজন কয়টি আপত্তিগ্রস্ত হয়? অনুগ্রহ করে তা বিভাগ করে উত্তর দিন।

Vissajjanā – adinnaṃ bhante ādiyanto tisso āpattiyo āpajjati, pañca māsakaṃvā atireka pañca māsakaṃvā agghanakaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyati āpatti pārājikassa, ūnapañcamāsakaṃvā atirekamāsakaṃvā adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyati āpatti thullaccayassa, māsakaṃvā ūnamāsakavā agghanakaṃ adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyati āpatti dukkaṭassa, adinnaṃ bhante ādiyanto imā tisso āpattiyo āpajjati.

উত্তর – ভন্তে, না-দেওয়া বস্তু গ্রহণ করার সময় একজন তিনটি আপত্তিগ্রস্ত হয়: চুরির উদ্দেশ্যে পাঁচ মাষক বা পাঁচ মাষকের অধিক মূল্যের না-দেওয়া বস্তু গ্রহণ করলে পারাজিকা আপত্তি হয়; পাঁচ মাষকের কম কিন্তু এক মাষকের অধিক মূল্যের না-দেওয়া বস্তু চুরির উদ্দেশ্যে গ্রহণ করলে থুল্লচ্চয় আপত্তি হয়; এবং এক মাষক বা এক মাষকের কম মূল্যের না-দেওয়া বস্তু চুরির উদ্দেশ্যে গ্রহণ করলে দুক্কট আপত্তি হয়। ভন্তে, না-দেওয়া বস্তু গ্রহণ করার সময় এই তিনটি আপত্তিগ্রস্ত হয়।

Pucchā – kesaṃ [Pg.17] āvuso anāpatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাদের ক্ষেত্রে আপত্তি হয় না?

Vissajjanā – dasannaṃ bhante puggalānaṃ anāpatti, sakasaññissa, vissāsaggāhena gaṇhantassa, tāvakālikaṃ gaṇhantassa, petapariggahaṃ gaṇhantassa, tiracchānagatapariggahaṃ gaṇhantassa, paṃsukūlasaññissa, ummattakassa, khittacittassa, vedanāṭṭassa, ādikammikassāti.

উত্তর – ভন্তে, দশ প্রকার ব্যক্তির ক্ষেত্রে আপত্তি হয় না: নিজের বস্তু মনে করে গ্রহণকারী, বিশ্বাসের বশে গ্রহণকারী, সাময়িকভাবে গ্রহণকারী, প্রেতের মালিকানাধীন বস্তু গ্রহণকারী, তির্যক প্রাণীর মালিকানাধীন বস্তু গ্রহণকারী, পাংশুকুল মনে করে গ্রহণকারী, উন্মত্ত ব্যক্তি, বিক্ষিপ্তচিত্ত ব্যক্তি, বেদনাকাতর ব্যক্তি এবং আদিকর্মিক ব্যক্তি।

Pucchā – pañcannaṃ āvuso pātimokkhuddesānaṃ katthogadhaṃ katthapariyāpannaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, প্রাতিমোক্ষের পাঁচটি উদ্দেশ্যের মধ্যে এটি কোথায় অন্তর্ভুক্ত এবং কোথায় অন্তর্গত?

Vissajjanā – nidānogadhaṃ bhante nidānapariyāpannaṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি নিদানে অন্তর্ভুক্ত এবং নিদানের অন্তর্গত।

Pucchā – katamena [Pg.18] āvuso uddesena uddesaṃ āgacchati.

প্রশ্ন – হে আবসো, কোন উদ্দেশ্যের দ্বারা এটি পাঠের মধ্যে আসে?

Vissajjanā – dutiyena bhante uddesena uddesaṃ āgacchati.

উত্তর – ভন্তে, দ্বিতীয় উদ্দেশ্যের দ্বারা এটি পাঠের মধ্যে আসে।

Pucchā – catunnaṃ āvuso vipattīnaṃ katamā vipatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, চার প্রকার বিপত্তির মধ্যে এটি কোন বিপত্তি?

Vissajjanā – sīlavipatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি শীলবিপত্তি।

Pucchā – sattannaṃ āvuso āpattikkhandhānaṃ katamo āpattikkhandho.

প্রশ্ন – হে আবসো, সাত প্রকার আপত্তি-স্কন্ধের মধ্যে এটি কোন আপত্তি-স্কন্ধ?

Vissajjanā – pārājikāpattikkhandho bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি পারাজিকা আপত্তি-স্কন্ধ।

Pucchā – channaṃ āvuso āpattisamuṭṭhānānaṃ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti.

প্রশ্ন – হে আবসো, ছয় প্রকার আপত্তি-উত্থানের মধ্যে এটি কয়টি উত্থান দ্বারা উত্থাপিত হয়?

Vissajjanā – tīhi bhante samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, siyā kāyatoca cittatoca samuṭṭhāti, na vācāto, siyā vācātoca

উত্তর – ভন্তে, এটি তিনটি উত্থান দ্বারা উত্থাপিত হয়: কখনো কায় ও চিত্ত থেকে উত্থাপিত হয়, বাক্য থেকে নয়; কখনো বাক্য ও

Cittatoca [Pg.19] samuṭṭhāti, na kāyato, siyā kāyatoca vācātoca cittatoca samuṭṭhāti.

চিত্ত থেকে উত্থাপিত হয়, কায় থেকে নয়; কখনো কায়, বাক্য ও চিত্ত থেকে উত্থাপিত হয়।

Pucchā – catunnaṃ āvuso adhikaraṇānaṃ katamaṃ adhikaraṇaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, চার প্রকার অধিকরণের মধ্যে এটি কোন অধিকরণ?

Vissajjanā – āpattādhikaraṇaṃ bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি আপত্ত্যধিকরণ।

Pucchā – sattannaṃ āvuso samathānaṃ katihi samathehi sammati.

প্রশ্ন – হে আবসো, সাত প্রকার শমথের মধ্যে এটি কয়টি শমথ দ্বারা প্রশমিত হয়?

Vissajjanā – dvihi bhante samathehi sammati sammukhāvinayenaca paṭiññāta karaṇenaca.

উত্তর – ভন্তে, এটি দুটি শমথ দ্বারা প্রশমিত হয়: সম্মুখবিনয় এবং প্রতিজ্ঞাতকরণ দ্বারা।

Pucchā – ko [Pg.20] āvuso tattha vinayo, ko tattha abhivinayo.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে বিনয় কী এবং অভিবিনয় কী?

Vissajjanā – paññatti bhante vinayo vibhatti abhivinayo.

উত্তর – ভন্তে, প্রজ্ঞপ্তি হলো বিনয় এবং বিভক্তি হলো অভিবিনয়।

Pucchā – kiṃāvuso tattha pātimokkhaṃ kiṃ tattha adhipātimokkhaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে প্রাতিমোক্ষ কী এবং অধিপ্রাতিমোক্ষ কী?

Vissajjanā – paññatti bhante pātimokkhaṃ, vibhatti adhipātimokkhaṃ.

উত্তর – ভন্তে, প্রজ্ঞপ্তি হলো প্রাতিমোক্ষ এবং বিভক্তি হলো অধিপ্রাতিমোক্ষ।

Pucchā – kā āvuso vipatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, বিপত্তি কী?

Vissajjanā – asaṃvaro bhante vipatti.

উত্তর – ভন্তে, অসংবর হলো বিপত্তি।

Pucchā – kā [Pg.21] āvuso sampatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সম্পত্তি কী?

Vissajjanā – saṃvaro bhante sampatti.

উত্তর – ভন্তে, সংবর হলো সম্পত্তি।

Pucchā – kā āvuso paṭipatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, প্রতিপত্তি কী?

Vissajjanā – na evarūpaṃ karissāmīti yāvajīvaṃ āpāṇakoṭikaṃ samādāya sikkhati sikkhāpadesu ayaṃ bhante tattha paṭipatti.

উত্তর – ভন্তে, "আমি এই ধরনের কাজ করব না"— এই বলে যাবজ্জীবন প্রাণান্তকাল পর্যন্ত শিক্ষাপদসমূহ গ্রহণ করে শিক্ষা করা; এটিই সেখানে প্রতিপত্তি।

Pucchā – kati āvuso atthavase paṭicca bhagavatā dutiyaṃ pārājikaṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কয়টি অর্থবশ লক্ষ্য রেখে ভগবান কর্তৃক দ্বিতীয় পারাজিকা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – dasa bhante atthavase paṭicca bhagavatā dutiyaṃ pārājikaṃ paññattaṃ. Saṅghasuṭṭhutāya saṅghaphāsutāya dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāya pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāya diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāya appasannānaṃ pasādāya pasannānaṃ bhiyyobhāvāya saddhammaṭṭhitiyā vinayānuggahāya.

উত্তর – ভন্তে, দশটি অর্থবশ লক্ষ্য রেখে ভগবান কর্তৃক দ্বিতীয় পারাজিকা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। সঙ্ঘের শ্রেষ্ঠত্বের জন্য, সঙ্ঘের সুখ-বিহারের জন্য, দুশ্চরিত্র ব্যক্তিদের দমনের জন্য, সদাচারী ভিক্ষুদের সুখ-বিহারের জন্য, ইহলৌকিক আসবসমূহের দমনের জন্য, পারলৌকিক আসবসমূহের বিনাশের জন্য, অপ্রসন্নদের প্রসন্নতার জন্য, প্রসন্নদের শ্রদ্ধা বৃদ্ধির জন্য, সদ্ধর্মের স্থায়িত্বের জন্য এবং বিনয়ের অনুকূল সমর্থনের জন্য।

Pucchā – ko [Pg.22] āvuso sikkhanti.

প্রশ্ন – হে আবসো, কে শিক্ষা করে?

Vissajjanā – sekkhāca bhante puthujjanakalyāṇakāca sikkhanti.

উত্তর – ভন্তে, শৈক্ষ এবং কল্যাণ-পৃথগ্জনেরা শিক্ষা করেন।

Pucchā – ke āvuso sikkhitasikkhā.

প্রশ্ন – হে আবসো, কারা শিক্ষিত-শিক্ষ (যাঁরা শিক্ষা সমাপ্ত করেছেন)?

Vissajjanā – arahanto bhante sikkhitasikkhā.

উত্তর – ভন্তে, অর্হৎগণই শিক্ষিত-শিক্ষ।

Pucchā – kattha [Pg.23] āvuso ṭhitaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কোথায় প্রতিষ্ঠিত?

Vissajjanā – sikkhākāmesu bhante ṭhitaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শিক্ষাকামীদের (যাঁরা শিক্ষা গ্রহণে ইচ্ছুক) মধ্যে এটি প্রতিষ্ঠিত।

Pucchā – ke āvuso dhārenti.

প্রশ্ন – হে আবসো, কারা এটি ধারণ করেন?

Vissajjanā – yesaṃ bhante vattati te dhārenti.

উত্তর – ভন্তে, যাঁদের মধ্যে এটি বিদ্যমান, তাঁরাই এটি ধারণ করেন।

Pucchā – kassa āvuso vacanaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কার বাণী?

Vissajjanā – bhagavatā bhante vacanaṃ arahato sammāsammuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বাণী।

Pucchā – kenāvuso [Pg.24] ābhataṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি পরম্পরাক্রমে আনীত হয়েছে।

Pucchā – atthi nu kho āvuso tattha upanetabbaṃ vā apanetabbaṃ vā akkharapadapaccābhaṭṭhaṃ vā viraddhapadabyañjanaṃ vā.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে কি যোগ করার মতো (উপনেতব্য), বাদ দেওয়ার মতো (অপনেতব্য), কোনো অক্ষর বা পদের বিপর্যয় (অক্ষরপদপ্রত্যাভৃষ্ট) অথবা কোনো ভুল পদ ও ব্যঞ্জন (বিরুদ্ধপদব্যঞ্জন) আছে?

Vissajjanā – natthi bhante.

উত্তর – না, ভন্তে (নেই)।

‘‘Saṃgāyanatthāya saṅghassa ñāpanaṃ’’

“সঙ্গীতি করার উদ্দেশ্যে সংঘকে জ্ঞাপন”

Suṇātu [Pg.25] me bhante saṅgho ahaṃ bhante āyasmantaṃ vicittasārābhivaṃsa tipiṭakadharadhammabhaṇḍāgārikaṃ dutiyassa pārājikassa nidānampi pucchiṃ, puggalampi pucchiṃ, vatthumpi pucchiṃ, paññattimpi pucchiṃ, anupaññattimpi pucchiṃ, āpattimpi pucchiṃ, anāpattimpi pucchiṃ, aññānipi īdisāni pucchitabbaṭṭhānāni anekāni pucchiṃ, puṭṭho puṭṭhoca so āyasmā vicittasārābhivaṃso vissajjesi. Iti hidaṃ bhante idaṃ dutiyaṃ pārājika sikkhāpadaṃ nimmalaṃ, suparisuddhaṃ, tasseva bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa, tasmā yathā pure mahākassa pādayo mahātheravarā porāṇasaṃgītikārā brahmacariyasaṅkhātassa buddhasāsanassa ciraṭṭhitiyā, bahujanahitāya, bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya, hitāya, sukhāya, devamanussānaṃ dhammavinayaṃ saṅgāyiṃsuceva anusaṅgāyiṃsuca, evameva mayampi dāni sabbeva chaṭṭhasaṃgītimahādhammasabhāpariyāpannā idaṃ dutiya pārājika sikkhāpadaṃ ekato gaṇasajjhāyaṃ katvā samaggā sammodamānā hutvā saṅgāyeyyāma.

“ভন্তে, সংঘ আমার কথা শুনুন। ভন্তে, আমি ত্রিপিটকধর ধর্মভাণ্ডাগারিক পরম শ্রদ্ধেয় বিচিত্রসারাভিবংশ মহাস্থবিরকে দ্বিতীয় পারাজিকের নিদান (উৎস) সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি, পুদ্গল (ব্যক্তি) সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি, বস্তু (ঘটনা) সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি, প্রজ্ঞপ্তি সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি, অনুপ্রজ্ঞপ্তি সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি, আপত্তি (অপরাধ) সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি, অনাপত্তি সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি এবং এই জাতীয় অন্যান্য অনেক জিজ্ঞাস্য বিষয়ে জিজ্ঞাসা করেছি। জিজ্ঞাসিত হয়ে শ্রদ্ধেয় বিচিত্রসারাভিবংশ মহাস্থবির তার উত্তর প্রদান করেছেন। ভন্তে, এইভাবে এই দ্বিতীয় পারাজিক শিক্ষাপদটি নির্মল, সুপরিশুদ্ধ এবং সেই অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানেরই বাণী। অতএব, পূর্বে মহাকাশ্যপ প্রমুখ প্রাচীন সঙ্গীতি কারক মহাস্থবিরগণ ব্রহ্মচর্য নামক বুদ্ধশাসনের চিরস্থিতির জন্য, বহুজন হিতার্থে, বহুজন সুখার্থে, লোকানুকম্পার জন্য এবং দেব-মনুষ্যের অর্থ, হিত ও সুখের জন্য যেভাবে ধর্ম ও বিনয় সঙ্গীতি ও অনুসঙ্গীতি করেছিলেন; ঠিক তেমনি আমরাও এখন এই ষষ্ঠ সঙ্গীতি মহাধর্মসভার অন্তর্ভুক্ত সকলে ঐক্যবদ্ধ ও আনন্দিত হয়ে এই দ্বিতীয় পারাজিক শিক্ষাপদটি একত্রে গণসজ্জায়নের (সম্মিলিত আবৃত্তি) মাধ্যমে সঙ্গীতি করি।”

Tatiya pārājika sikkhāpucchā

তৃতীয় পারাজিক শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.27] tena āvuso bhagavatā (pa) sammāsambuddhena tatiyaṃ pārājikaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই ভগবান সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক তৃতীয় পারাজিক শিক্ষাপদটি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত (প্রবর্তন) হয়েছিল?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sambahule bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kismiṃ āvuso vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কোন ঘটনার প্রেক্ষিতে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sambahulā bhante bhikkhu aññamaññaṃ jīvitā voropesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু একে অপরকে জীবন থেকে বঞ্চিত (হত্যা) করেছিলেন, সেই ঘটনার প্রেক্ষিতে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – atthi [Pg.28] nukho āvuso tattha paññatti anupaññatti anuppannapaññatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে কি প্রজ্ঞপ্তি, অনুপ্রজ্ঞপ্তি এবং অনুৎপন্ন-প্রজ্ঞপ্তি আছে?

Vissajjanā – ekā bhante paññatti, ekā anupaññatti, anuppannapaññatti tasmiṃ natthi.

উত্তর – ভন্তে, একটি প্রজ্ঞপ্তি ও একটি অনুপ্রজ্ঞপ্তি আছে, সেখানে কোনো অনুৎপন্ন-প্রজ্ঞপ্তি নেই।

Pucchā – kā āvuso tattha mūlapaññatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে মূল প্রজ্ঞপ্তিটি কী?

Vissajjanā – yopana bhikkhu sañcicca manussaviggahaṃ jīvitā voropeyya, satthahārakaṃvāssa pariyeseyya ayampi pārājiko hoti asaṃvāsoti ayaṃ bhante tattha mūlapaññatti.

উত্তর –

Pucchā – kā āvuso tattha anupaññatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে অনুপ্রজ্ঞপ্তিটি কী?

Vissajjanā – maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyya maraṇāya vā samādapeyya ambhopurisa kiṃ tuyhiminā pāpakena dujjīvitena matante jīvitā

উত্তর – অথবা মৃত্যুর প্রশংসা করবে বা মৃত্যুর জন্য প্ররোচিত করবে—'হে মানুষ, তোমার এই পাপময় কষ্টকর জীবন দিয়ে কী হবে? তোমার বেঁচে থাকার চেয়ে মরে যাওয়াই ভালো।'

Seyyāti [Pg.29] iti cittamano cittasaṅkappo anekapariyāyena maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyya maraṇāya vā samādapeyyāti ayaṃ bhante tattha anupaññatti.

'বেঁচে থাকার চেয়ে মরে যাওয়াই ভালো'—এইরূপ মন ও সংকল্প নিয়ে নানা উপায়ে মৃত্যুর প্রশংসা করবে বা মৃত্যুর জন্য প্ররোচিত করবে। ভন্তে, এটিই সেখানে অনুপ্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – kā āvuso tattha paripuṇṇapaññatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে সম্পূর্ণ প্রজ্ঞপ্তিটি কী?

Vissajjanā – yo pana bhikkhu sañcicca manussaviggahaṃ jīvitā voropeyya, satthahārakaṃvāssa pariyeseyya, maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyya, maraṇāya vā samādapeyya, ambho purisa kiṃ tuyhiminā pāpakena dujjīvitena matante jīvitā seyyoti iti cittamano cittasaṅkappo anekapariyāyena maraṇavaṇṇaṃvā saṃvaṇṇeyya, maraṇāya vā samādapeyya, ayampi pārājiko hoti asaṃvāsoti ayaṃ bhante tattha paripuṇṇapaññatti.

উত্তর – "যে ভিক্ষু জেনে-বুঝে কোনো মানুষকে জীবন থেকে বঞ্চিত করবে, অথবা তার জন্য অস্ত্র বা ঘাতক অনুসন্ধান করবে, অথবা মৃত্যুর প্রশংসা করবে, অথবা মৃত্যুর জন্য প্ররোচিত করবে—'হে মানুষ, তোমার এই পাপময় কষ্টকর জীবন দিয়ে কী হবে? তোমার বেঁচে থাকার চেয়ে মরে যাওয়াই ভালো'—এইরূপ মন ও সংকল্প নিয়ে নানা উপায়ে মৃত্যুর প্রশংসা করবে বা মৃত্যুর জন্য প্ররোচিত করবে, সেও পারাজিত হবে এবং অসংবাস্য হবে।" ভন্তে, এটিই সেখানে সম্পূর্ণ প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – sabbatthapaññatti [Pg.30] nukho āvusopadesapaññatti nukho.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কি সর্বত্র-প্রজ্ঞপ্তি (সার্বজনীন নিয়ম) নাকি প্রদেশ-প্রজ্ঞপ্তি (আঞ্চলিক নিয়ম)?

Vissajjanā – sabbatthapaññatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি সর্বত্র-প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – sādhāraṇapaññattinukho āvuso asādhāraṇapaññatti nukho.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কি সাধারণ প্রজ্ঞপ্তি নাকি অসাধারণ প্রজ্ঞপ্তি?

Vissajjanā – sādhāraṇapaññatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি সাধারণ প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – ekatopaññatti [Pg.31] nukho āvuso ubhatopaññatti nukho.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কি একতরফা প্রজ্ঞপ্তি নাকি উভয়মুখী প্রজ্ঞপ্তি?

Vissajjanā – ubhatopaññatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি উভয়মুখী প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – tasmiṃ āvuso tatiya pārājike sañcicca manussaviggahaṃ jīvitā voropento kati āpattiyo āpajjati.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই তৃতীয় পারাজিকে জেনে-বুঝে কোনো মানুষকে জীবন থেকে বঞ্চিত করার সময় কতটি আপত্তি (অপরাধ) সংঘটিত হয়?

Vissajjanā – sañcissa bhante manussaviggahaṃ jīvitā voropento tisso āpattiyo āpajjati, manussaṃ odissa papātaṃ khaṇati papatitvā marissatīti āpatti dukkaṭassa, papatite dukkhā vedanā uppajjati āpatti thullaccayassa, marati āpatti pārājikassa, sañcicca bhante manussaviggahaṃ jīvitā voropento imā tisso āpattiyo āpajjati.

উত্তর – ভন্তে, জেনে-বুঝে কোনো মানুষকে জীবন থেকে বঞ্চিত করার সময় তিনটি আপত্তি সংঘটিত হয়: কোনো মানুষকে লক্ষ্য করে এই ভেবে গর্ত খনন করে যে 'সে পড়ে গিয়ে মারা যাবে'—এতে দুষ্কৃত (দুক্কট) আপত্তি হয়; পড়ে যাওয়ার পর যখন দুঃখদায়ক বেদনা উৎপন্ন হয়—এতে স্থূলাত্যয় (থুল্লচ্চয়) আপত্তি হয়; আর যদি মারা যায়—এতে পারাজিক আপত্তি হয়। ভন্তে, জেনে-বুঝে মানুষকে জীবন থেকে বঞ্চিত করার সময় এই তিনটি আপত্তি সংঘটিত হয়।

Pucchā – kesaṃ [Pg.32] āvuso anāpatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাদের ক্ষেত্রে অনাপত্তি (কোনো অপরাধ হয় না)?

Vissajjanā – sattannaṃ bhante puggalānaṃ anāpatti, asañcicca mārentassa, ajānantassa, na maraṇādhippāyassa, ummattakassa, khittacittassa, vedanāṭṭassa, ādikammikassa.

উত্তর – ভন্তে, সাত প্রকার ব্যক্তির ক্ষেত্রে অনাপত্তি হয়: অনিচ্ছাকৃতভাবে হত্যাকারী, অজ্ঞতাবশত হত্যাকারী, যার মৃত্যুর কোনো অভিপ্রায় ছিল না, উন্মাদ, ক্ষিপ্তচিত্ত (বিক্ষিপ্তমনা), বেদনাক্লিষ্ট এবং আদিকর্মিক (প্রথম অপরাধী)।

Pucchā – pañcannaṃ āvuso pātimokkhuddesānaṃ katthogadhaṃ kattha pariyāpannaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, প্রাতিমোক্ষের পাঁচটি উদ্দেশ্যের মধ্যে এটি কোথায় অন্তর্ভুক্ত এবং কার অন্তর্গত?

Vissajjanā – nidānogadhaṃ bhante nidānapariyāpannaṃ.

উত্তর – ভন্তে, নিদানে অন্তর্ভুক্ত এবং নিদানের অন্তর্গত।

Pucchā – katamena [Pg.33] āvuso uddesena uddesaṃ āgacchati.

প্রশ্ন – হে আবসো, কোন উদ্দেশ্যের দ্বারা এটি আবৃত্তির মধ্যে আসে?

Vissajjanā – dutiyena bhante uddesena uddesaṃ āgacchati.

উত্তর – ভন্তে, দ্বিতীয় উদ্দেশ্যের দ্বারা এটি আবৃত্তির মধ্যে আসে।

Pucchā – catunnaṃ āvuso vipattīnaṃ katamā vipatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, চার প্রকার বিপত্তির মধ্যে এটি কোন বিপত্তি?

Vissajjanā – sīlavipatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি শীলবিপত্তি।

Pucchā – sattannaṃ āvuso āpattikkhandhānaṃ katamo āpattikkhandho.

প্রশ্ন – হে আবসো, সাত প্রকার আপত্তি-স্কন্ধের মধ্যে এটি কোন আপত্তি-স্কন্ধ?

Vissajjanā – pārājikāpattikkhandho bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি পারাজিক আপত্তি-স্কন্ধ।

Pucchā – channaṃ āvuso āpattisamuṭṭhānānaṃ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti.

প্রশ্ন – হে আবসো, ছয় প্রকার আপত্তি-সমুত্থানের মধ্যে কতটি সমুত্থান দ্বারা এটি সমুত্থিত (উৎপন্ন) হয়?

Vissajjanā – channaṃ bhante āpattisamuṭṭhānānaṃ tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, siyā kāyatoca cittatoca samuṭṭhāti, na vācato[Pg.34], siyā vācatoca cittatoca samuṭṭhāti, na kāyato, siyā kāyatoca vācatoca cittatoca samuṭṭhāti.

উত্তর – ভন্তে, ছয় প্রকার আপত্তি-সমুত্থানের মধ্যে তিনটি সমুত্থান দ্বারা এটি সমুত্থিত হয়: কখনো কায় ও চিত্ত থেকে সমুত্থিত হয়, বাক্য থেকে নয়; কখনো বাক্য ও চিত্ত থেকে সমুত্থিত হয়, কায় থেকে নয়; কখনো কায়, বাক্য ও চিত্ত থেকে সমুত্থিত হয়।

Pucchā – catunnaṃ āvuso adhikaraṇānaṃ katamaṃ adhikaraṇaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, চার প্রকার অধিকরণের মধ্যে এটি কোন অধিকরণ?

Vissajjanā – āpattādhikaraṇaṃ bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি আপত্ত্যধিকরণ।

Pucchā – sattannaṃ [Pg.35] āvuso samathānaṃ katihi samathehi sammati.

প্রশ্ন – হে আবসো, সাত প্রকার শমথের মধ্যে কতটি শমথ দ্বারা এটি প্রশমিত হয়?

Vissajjanā – sattānaṃ bhante samathānaṃ dvīhi samathehi sammati, sammukhā vinayenaca paṭiññātakaraṇenaca.

উত্তর – ভন্তে, সাত প্রকার শমথের মধ্যে দুটি শমথ দ্বারা এটি প্রশমিত হয়: সম্মুখবিনয় এবং প্রতিজ্ঞাতকরণ দ্বারা।

Pucchā – ko tattha āvuso vinayo ko tattha abhivinayo.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে বিনয় কী এবং অভিবিনয় কী?

Vissajjanā – paññatti bhante vinayo vibhatti abhivinayo.

উত্তর – ভন্তে, প্রজ্ঞপ্তি হলো বিনয় এবং বিভক্তি হলো অভিবিনয়।

Pucchā – kiṃ āvuso tattha pātimokkhaṃ kiṃ adhipātimokkhaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে প্রাতিমোক্ষ কী এবং অধিপ্রাতিমোক্ষ কী?

Vissajjanā – paññatti bhante pātimokkhaṃ vibhatti adhipātimokkhaṃ.

উত্তর – ভন্তে, প্রজ্ঞপ্তি হলো প্রাতিমোক্ষ এবং বিভক্তি হলো অধিপ্রাতিমোক্ষ।

Pucchā – kā [Pg.36] āvuso vipatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, বিপত্তি কী?

Vissajjanā – asaṃvaro bhante vipatti.

উত্তর – হে ভন্তে! অসংবরই হলো বিপত্তি।

Pucchā – kā āvuso sampatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! সম্পত্তি কী?

Vissajjanā – saṃvaro bhante sampatti.

উত্তর – হে ভন্তে! সংবরই হলো সম্পত্তি।

Pucchā – kā āvuso tattha paṭipatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! সেখানে প্রতিপত্তি কী?

Vissajjanā – na evarūpaṃ karissāmīti yāvajīvaṃ āpāṇakoṭikaṃ samādāya sikkhati sikkhāpadesu ayaṃ bhante tattha paṭipatti.

উত্তর – হে ভন্তে! "আমি এই ধরনের কাজ করব না" এভাবে যাবজ্জীবন প্রাণান্তেও শিক্ষাপদসমূহ গ্রহণ করে যে শিক্ষা লাভ করা হয়, সেটাই সেখানে প্রতিপত্তি।

Pucchā – kati [Pg.37] āvuso atthavase paṭicca bhagavatā tatiyaṃ pārājikaṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! কতটি অর্থবশ হেতু ভগবান কর্তৃক তৃতীয় পারাজিকা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – dasa bhante atthavase paṭicca bhagavatā tatiyaṃ pārājikaṃ paññattaṃ saṅghasuṭṭhutāya saṅghaphāsutāya (pa) vinayānuggahāya.

উত্তর – হে ভন্তে! দশটি অর্থবশ হেতু ভগবান কর্তৃক তৃতীয় পারাজিকা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; যথা—সঙ্ঘের সুষ্ঠুতার জন্য, সঙ্ঘের সুখ-বিহারের জন্য... (পে)... এবং বিনয়ের অনুগ্রহের জন্য।

Pucchā – ke [Pg.38] āvuso sikkhanti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! কারা শিক্ষা গ্রহণ করেন?

Vissajjanā – sekkhāca bhante puthujjanakalyāṇakāca sikkhanti.

উত্তর – হে ভন্তে! শৈক্ষগণ এবং কল্যাণ-পৃথগ্জনগণ শিক্ষা গ্রহণ করেন।

Pucchā – ke āvuso sikkhitasikkhā.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! কারা শিক্ষিত-শিক্ষ?

Vissajjanā – arahanto bhante sikkhitasikkhā.

উত্তর – হে ভন্তে! অর্হৎগণই হলেন শিক্ষিত-শিক্ষ।

Pucchā – kattha āvuso ṭhitaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! এটি কোথায় প্রতিষ্ঠিত?

Vissajjanā – sikkhākāmesu bhante ṭhitaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে! এটি শিক্ষাকামীদের মধ্যে প্রতিষ্ঠিত।

Pucchā – ke āvuso dhārenti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! কারা এটি ধারণ করেন?

Vissajjanā – yesaṃ bhante vattati te dhārenti.

উত্তর – হে ভন্তে! যাঁদের এটি প্রযোজ্য, তাঁরাই এটি ধারণ করেন।

Pucchā – kassa [Pg.39] āvuso vacanaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! এটি কার বাণী?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – হে ভন্তে! এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বাণী।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – হে ভন্তে! এটি গুরু-শিষ্য পরম্পরায় আনীত হয়েছে।

Pucchā – atthinukho āvuso tattha kiñci upanetabbaṃ vā apanetabbaṃ vā akkharapadapaccābhaṭṭhaṃ vā viraddhapadabyañjanaṃ vā.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! সেখানে কি এমন কিছু আছে যা যোগ করতে হবে বা বাদ দিতে হবে, অথবা কোনো অক্ষর বা পদের বিকৃতি ঘটেছে, কিংবা কোনো পদ ও ব্যঞ্জনের ভুল হয়েছে?

Vissajjanā – natthi bhante.

উত্তর – না, হে ভন্তে।

Saṃgāyanatthāya saṅghassa ñāpanaṃ

সংগীতির উদ্দেশ্যে সঙ্ঘকে জ্ঞাপন

Suṇātu [Pg.40] me bhante saṅgho, ahaṃ bhante āyasmantaṃ vicittasārābhivaṃsaṃ tipiṭakadhara dhammabhaṇḍāgārikaṃ tatiyassa pārājikassa nidānampi pucchiṃ, puggalampi pucchiṃ, vatthumpi pucchiṃ, paññattimpi pucchiṃ, anupaññattimpi pucchiṃ, āpattimpi pucchiṃ, anāpattimpi pucchiṃ, aññānipi evarūpāni pucchitabbaṭṭhānāni anekāni pucchiṃ, puṭṭho puṭṭhoca so āyasmā vicittasārābhivaṃso vissajjesi, itihidaṃ bhante tatiyapārājikasikkhāpadaṃ nimmalaṃ suparisuddhaṃ tasseva bhagavato vacanaṃ arahato sammāsammuddhassa, tasmā yathā pure mahākassapādayo mahātheravarā porāṇasaṃgītikārā brahmacariyasaṅkhātassa buddhasāsanassa ciraṭṭhitiyā bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ dhammavinayaṃ saṅgāyiṃsuceva anusaṅgāyiṃsuca, evameva mayampi dāni sabbeva chaṭṭhasaṃgītimahādhammasabhāpariyāpannā idaṃ tatiyapārājikasikkhāpadaṃ ekato gaṇasajjhāyaṃ katvā samaggā sammodamānā hutvā saṃgāyeyyāma.

হে ভন্তে সঙ্ঘ! আমার কথা শুনুন। আমি ত্রিপিটকধর ধর্মভাণ্ডাগারিক আয়ুষ্মান বিচিত্তসারাভিবংশকে তৃতীয় পারাজিকার নিদানও জিজ্ঞাসা করেছি, পুদ্গলও জিজ্ঞাসা করেছি, বস্তুও জিজ্ঞাসা করেছি, প্রজ্ঞপ্তিও জিজ্ঞাসা করেছি, অনুপ্রজ্ঞপ্তিও জিজ্ঞাসা করেছি, আপত্তিও জিজ্ঞাসা করেছি, অনাপত্তিও জিজ্ঞাসা করেছি এবং এই ধরনের অন্যান্য অনেক জিজ্ঞাস্য বিষয়ও জিজ্ঞাসা করেছি। জিজ্ঞাসিত হয়ে সেই আয়ুষ্মান বিচিত্তসারাভিবংশ উত্তর দিয়েছেন। হে ভন্তে! এই তৃতীয় পারাজিকা শিক্ষাপদটি নির্মল ও সুপরিশুদ্ধ এবং সেই অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানেরই বাণী। অতএব, পূর্বে যেভাবে মহাকাশ্যপ আদি প্রাচীন সংগীতিকারক মহাস্থবিরগণ ব্রহ্মচর্যরূপ বুদ্ধশাসনের চিরস্থিতির জন্য, বহুজনহিতায়, বহুজনসুখায়, লোকানুকম্পায় এবং দেব-মনুষ্যের অর্থ, হিত ও সুখের জন্য ধর্ম ও বিনয় সংগীতি এবং অনুসংগীতি করেছিলেন; ঠিক তেমনি আমরাও এখন এই ষষ্ঠ সংগীতি মহাধর্মসভার অন্তর্গত সকলে মিলে এই তৃতীয় পারাজিকা শিক্ষাপদটি একত্রে যৌথ আবৃত্তি করে সমগ্র ও প্রমোদিত চিত্তে সংগীতি করি।

Catuttha pārājika sikkhāpucchā

চতুর্থ পারাজিকা শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.42] tena āvuso bhagavatā jānatā passatā…pe… sammāsambuddhena catutthaṃ pārājikaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! সেই সর্বজ্ঞ, সর্বদর্শী... (পে)... সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবান কর্তৃক চতুর্থ পারাজিকা কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante.

উত্তর – বৈশালীতে, হে ভন্তে।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! কাকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – vaggumudātīriye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে! বগ্গুমুদা নদীর তীরবর্তী ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kismiṃ āvuso vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – vaggumudātīriyā bhante bhikkhū gihīnaṃ aññamaññassa uttarimanussadhammassa vaṇṇaṃ bhāsiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে! বগ্গুমুদা নদীর তীরবর্তী ভিক্ষুগণ গৃহীদের কাছে একে অপরের উত্তর-মনুষ্যধর্মের প্রশংসা করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – atthi [Pg.43] āvuso tattha paññatti anupaññatti anuppannapaññatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! সেখানে কি প্রজ্ঞপ্তি, অনুপ্রজ্ঞপ্তি ও অনুৎপন্ন-প্রজ্ঞপ্তি আছে?

Vissajjanā – ekā bhante paññatti ekā anupaññatti anuppannapaññatti tasmiṃ natthi.

উত্তর – হে ভন্তে! একটি প্রজ্ঞপ্তি ও একটি অনুপ্রজ্ঞপ্তি আছে, কিন্তু অনুৎপন্ন-প্রজ্ঞপ্তি সেখানে নেই।

Pucchā – katamā āvuso tattha mūlapaññatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! সেখানে মূল প্রজ্ঞপ্তি কোনটি?

Vissajjanā – yo pana bhikkhu anabhijānaṃ uttarimanussadhammaṃ uttarimanussadhammaṃ attupanāyikaṃ alamariyañāṇadassanaṃ samudācareyya, itijānāmi itipassāmīti, tato aparena samayena samanuggāhīya mānovā asamanuggāhīya mānovā āpanno visuddhāpekkho evaṃ vadeyya ajānamevaṃ āvuso avacaṃ jānāmi apassaṃ passāmi tucchaṃ musāvilapinti ayampi pārājiko hoti asaṃvāsoti ayaṃ bhante tattha mūlapaññatti.

উত্তর – হে ভন্তে! "যে ভিক্ষু না জেনে নিজের মধ্যে উত্তর-মনুষ্যধর্ম, আর্যদের উপযুক্ত জ্ঞানদর্শন আছে বলে দাবি করে—'আমি জানি, আমি দেখি'; এবং পরবর্তীতে জিজ্ঞাসিত বা অজিজ্ঞাসিত হয়ে, আপত্তিতে পতিত হয়ে, বিশুদ্ধ হতে ইচ্ছুক হয়ে এভাবে বলে—'হে আয়ুষ্মান! আমি না জেনেই বলেছিলাম যে আমি জানি, না দেখেই বলেছিলাম যে আমি দেখি, তা ছিল তুচ্ছ মিথ্যা প্রলাপ'; সেও পারাজিকা হয় এবং সহবাসের অযোগ্য হয়"—এটিই সেখানে মূল প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – katamā [Pg.44] āvuso tattha anupaññatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! সেখানে অনুপ্রজ্ঞপ্তি কোনটি?

Vissajjanā – aññatra adhimānāti ayaṃ bhante tattha anupaññatti.

উত্তর – হে ভন্তে! "অধিমান ব্যতীত"—এটিই সেখানে অনুপ্রজ্ঞপ্তি।

Honti ye te ānanda bhikkhū adiṭṭhe diṭṭhasaññino apatte pattasaññino anadhigate adhigatasaññino asacchikate sacchikatasaññano adhimānena aññaṃ byākaronti, tañca kho etaṃ abbohārikaṃ.

হে আনন্দ! এমন ভিক্ষু আছেন যাঁরা না দেখে দেখার সংজ্ঞা পোষণ করেন, যা প্রাপ্ত হননি তা প্রাপ্ত হয়েছেন বলে সংজ্ঞা পোষণ করেন, যা লাভ করেননি তা লাভ করেছেন বলে সংজ্ঞা পোষণ করেন, যা সাক্ষাৎ করেননি তা সাক্ষাৎ করেছেন বলে সংজ্ঞা পোষণ করেন এবং অধিমানবশত অর্হত্ত্ব ঘোষণা করেন; কিন্তু তা ব্যবহারিক অপরাধের যোগ্য নয়।

Pucchā – katamā [Pg.45] āvuso tattha paripuṇṇapaññatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! সেখানে পরিপূর্ণ প্রজ্ঞপ্তি কোনটি?

Vissajjanā – yopana bhikkhu anabhijānaṃ uttarimanussadhammaṃ attupanāyikaṃ alamariyañāṇadassanaṃ samudācareyya, iti jānāmi iti passāmīti, tato aparena samayena samanuggāhīyamānovā asamanuggāhīyamānovā āpanno visuddhāpekkho evaṃ vadeyya ajānamevaṃ āvuso avacaṃjānāmi apassaṃ passāmi tucchaṃ musā vilapinti, aññatra adhimānā ayampi pārājiko hoti asaṃvāsoti ayaṃ bhante tattha paripuṇṇa paññatti.

উত্তর – হে ভন্তে! "যে ভিক্ষু না জেনে নিজের মধ্যে উত্তর-মনুষ্যধর্ম, আর্যদের উপযুক্ত জ্ঞানদর্শন আছে বলে দাবি করে—'আমি জানি, আমি দেখি'; এবং পরবর্তীতে জিজ্ঞাসিত বা অজিজ্ঞাসিত হয়ে, আপত্তিতে পতিত হয়ে, বিশুদ্ধ হতে ইচ্ছুক হয়ে এভাবে বলে—'হে আয়ুষ্মান! আমি না জেনেই বলেছিলাম যে আমি জানি, না দেখেই বলেছিলাম যে আমি দেখি, তা ছিল তুচ্ছ মিথ্যা প্রলাপ'; অধিমান ব্যতীত, সেও পারাজিকা হয় এবং সহবাসের অযোগ্য হয়"—এটিই সেখানে পরিপূর্ণ প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – sabbatthapaññatti [Pg.46] nukho āvuso padesapaññatti nukho.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! এটি কি সর্বত্র প্রজ্ঞপ্তি নাকি প্রদেশ প্রজ্ঞপ্তি?

Vissajjanā – sabbatthapaññatti bhante.

উত্তর – হে ভন্তে! এটি সর্বত্র প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – sādhāraṇapaññatti nukho āvuso asādhāraṇapaññattinukho.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! এটি কি সাধারণ প্রজ্ঞপ্তি নাকি অসাধারণ প্রজ্ঞপ্তি?

Vissajjanā – sādhāraṇapaññatti bhante.

উত্তর – হে ভন্তে! এটি সাধারণ প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – ekatopaññatti nukho āvuso ubhato paññatti nukho.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! এটি কি একতো প্রজ্ঞপ্তি নাকি উভয়তো প্রজ্ঞপ্তি?

Vissajjanā – ubhatopaññatti bhante.

উত্তর – হে ভন্তে! এটি উভয়তো প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – tasmiṃ [Pg.47] āvuso catuttha pārājike asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapanto kati āpattiyo āpajjati, vibhajitvā vissajjehi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! সেই চতুর্থ পারাজিকায় অসত্য ও অভূত উত্তর-মনুষ্যধর্মের দাবি করলে কতটি আপত্তি হয়? তা বিভাগ করে উত্তর দিন।

Vissajjanā – tasmiṃ bhante catutthapārājike asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapanto tisso āpattiyo āpajjati, asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapati āpattipārājikassa, yo te vihāre vasati so bhikkhu arahāti bhaṇati paṭivijānantassa āpatti thullaccayassa, appaṭivijānantassa āpatti dukkaṭassa, uttarimanussadhammaṃ bhante ullapanto imā tisso āpattiyo āpajjati.

উত্তর – হে ভন্তে! সেই চতুর্থ পারাজিকায় অসত্য ও অভূত উত্তর-মনুষ্যধর্মের দাবি করলে তিনটি আপত্তি হয়; অসত্য ও অভূত উত্তর-মনুষ্যধর্মের দাবি করলে পারাজিকা আপত্তি হয়; "যে ভিক্ষু এই বিহারে বাস করেন তিনি অর্হৎ" এভাবে বললে শ্রোতা যদি তা বুঝতে পারে তবে থুল্লচ্চয় আপত্তি হয়, আর যদি বুঝতে না পারে তবে দুষ্কৃত আপত্তি হয়। হে ভন্তে! উত্তর-মনুষ্যধর্মের দাবি করলে এই তিনটি আপত্তি হয়।

Pucchā – kesaṃ [Pg.48] āvuso anāpatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! কাদের ক্ষেত্রে অনাপত্তি?

Vissajjanā – channaṃ bhante puggalānaṃ anāpatti adhimānena bhaṇantassa anullapanādhippāyassa ummattakassa khittacittassa vedanāṭṭassa ādikammikassa.

উত্তর – হে ভন্তে! can-not-be-offended -> can-not-be-offended -> ছয় প্রকার পুদ্গলের ক্ষেত্রে অনাপত্তি হয়; যথা—অধিমানবশত বললে, প্রতারণার উদ্দেশ্য না থাকলে, উন্মত্ত ব্যক্তির ক্ষেত্রে, ক্ষিপ্তচিত্ত ব্যক্তির ক্ষেত্রে, বেদনার্ত ব্যক্তির ক্ষেত্রে এবং আদিকর্মিকের ক্ষেত্রে।

Pucchā – pañcannaṃ [Pg.49] āvuso pātimokkhuddesānaṃ katthogadhaṃ kattha pariyāpannaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! পাঁচটি প্রাতিমোক্ষ উদ্দেশসমূহের মধ্যে এটি কোথায় অবগাঢ় এবং কোথায় অন্তর্গত?

Vissajjanā – nidānogadhaṃ bhante nidānapariyāpannaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে! এটি নিদানে অবগাঢ় এবং নিদানের অন্তর্গত।

Pucchā – katamena āvuso uddesena uddesaṃ āgacchati.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! কোন উদ্দেশ দ্বারা এটি আবৃত্তির মধ্যে আসে?

Vissajjanā – dutiyena bhante uddesena uddesaṃ āgacchati.

উত্তর – হে ভন্তে! দ্বিতীয় উদ্দেশ দ্বারা এটি আবৃত্তির মধ্যে আসে।

Pucchā – catunnaṃ āvuso vipattīnaṃ katamā vipatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! চার প্রকার বিপত্তির মধ্যে এটি কোন বিপত্তি?

Vissajjanā – sīlavipatti bhante.

উত্তর – হে ভন্তে! এটি শীলবিপত্তি।

Pucchā – sattannaṃ [Pg.50] āvuso āpattikkhandhānaṃ katamo āpattikkhandho.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! সাত প্রকার আপত্তি-স্কন্ধের মধ্যে এটি কোন আপত্তি-স্কন্ধ?

Vissajjanā – pārājikāpattikkhandho bhante.

উত্তর – হে ভন্তে! এটি পারাজিকা আপত্তি-স্কন্ধ।

Pucchā – channaṃ āvuso āpattisamuṭṭhānānaṃ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! ছয় প্রকার আপত্তি সমুত্থানের মধ্যে কতটি সমুত্থান দ্বারা এটি সমুত্থিত হয়?

Vissajjanā – channaṃ bhante āpattisamuṭṭhānānaṃ tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, siyā kāyatoca cittatoca samuṭṭhāti, na vācato, siyā vācatoca cittatoca samuṭṭhāti, na kāyato, siyā kāyatoca vācatoca cittatoca samuṭṭhāti.

উত্তর – হে ভন্তে! can-arise-from-how-many -> can-arise-from-how-many -> ছয় প্রকার আপত্তি সমুত্থানের মধ্যে তিনটি সমুত্থান দ্বারা এটি সমুত্থিত হয়; কখনো কায় ও চিত্ত থেকে সমুত্থিত হয়, বাক্য থেকে নয়; কখনো বাক্য ও চিত্ত থেকে সমুত্থিত হয়, কায় থেকে নয়; কখনো কায়, বাক্য ও চিত্ত থেকে সমুত্থিত হয়।

Pucchā – catunnaṃ [Pg.51] āvuso adhikaraṇānaṃ katamaṃ adhikaraṇaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান! চার প্রকার অধিকরণের মধ্যে এটি কোন অধিকরণ?

Vissajjanā – āpattādhikaraṇaṃ bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি আপত্তাধিকরণ।

Pucchā – sattannaṃ āvuso samathānaṃ katihi samathehi sammati.

প্রশ্ন – হে আবসো, সাতটি সমথের মধ্যে কয়টি সমথ দ্বারা (অধিকরণ) শান্ত হয়?

Vissajjanā – sattannaṃ bhante samathānaṃ dvīhi samathehi sammati, sammukhāvinayenaca paṭiññātakaraṇenaca.

উত্তর – ভন্তে, সাতটি সমথের মধ্যে দুটি সমথ দ্বারা শান্ত হয়— সম্মুখবিনয় এবং প্রতিজ্ঞাতকরণ দ্বারা।

Pucchā – ko tattha āvuso vinayo, ko tattha abhivinayo.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে বিনয় কী এবং অভিবিনয় কী?

Vissajjanā – paññatti bhante vinayo, vibhatti abhivinayo.

উত্তর – ভন্তে, প্রজ্ঞপ্তি হলো বিনয় এবং বিভক্তি হলো অভিবিনয়।

Pucchā – kiṃ [Pg.52] āvuso tattha pātimokkhaṃ, kiṃ adhipātimokkhaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে প্রাতিমোক্ষ কী এবং অধিপ্রাতিমোক্ষ কী?

Vissajjanā – paññatti bhante pātimokkhaṃ, vibhatti adhipātimokkhaṃ.

উত্তর – ভন্তে, প্রজ্ঞপ্তি হলো প্রাতিমোক্ষ এবং বিভক্তি হলো অধিপ্রাতিমোক্ষ।

Pucchā – kā āvuso vipatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, বিপত্তি কী?

Vissajjanā – asaṃvaro bhante vipatti.

উত্তর – ভন্তে, অসংবর হলো বিপত্তি।

Pucchā – kā āvuso sampatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সম্পত্তি কী?

Vissajjanā – saṃvaro bhante sampatti.

উত্তর – ভন্তে, সংবর হলো সম্পত্তি।

Pucchā – kā [Pg.53] āvuso tattha paṭipatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে প্রতিপত্তি (আচরণ) কী?

Vissajjanā – na evarūpaṃ karissāmīti yāvajīvaṃ āpāṇakoṭikaṃ samādāya sikkhati sikkhāpadesu ayaṃ bhante tattha paṭipatti.

উত্তর – ভন্তে, 'আমি এই রূপ কাজ করব না'— এভাবে যাবজ্জীবন প্রাণান্তকাল পর্যন্ত শিক্ষাপদসমূহ গ্রহণ করে শিক্ষা করা, এটাই সেখানে প্রতিপত্তি।

Pucchā – kati āvuso atthavase paṭicca bhagavatā catutthaṃ pārājikaṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কয়টি অর্থবশ (প্রয়োজন) লক্ষ্য করে ভগবান চতুর্থ পারাজিক প্রজ্ঞাপন করেছেন?

Vissajjanā – dasa bhante atthavase paṭicca bhagavatā catutthaṃ pārājikaṃ paññattaṃ, saṅghasuṭṭhutāya saṅghaphāsutāya…pe… vinayānuggahāya.

উত্তর – ভন্তে, দশটি অর্থবশ লক্ষ্য করে ভগবান চতুর্থ পারাজিক প্রজ্ঞাপন করেছেন; যথা— সংঘের সুষ্ঠুতার জন্য, সংঘের সুখের জন্য...পে... বিনয়ের অনুকূলতার জন্য।

Pucchā – ke [Pg.55] āvuso sikkhanti.

প্রশ্ন – হে আবসো, কারা শিক্ষা করেন?

Vissajjanā – sekkhāca bhante puthujjanakalyāṇakāca sikkhanti.

উত্তর – ভন্তে, শৈক্ষ এবং কল্যাণক পৃথগ্জনেরা শিক্ষা করেন।

Pucchā – ke āvuso sikkhitasikkhā.

প্রশ্ন – হে আবসো, কারা শিক্ষিতশিক্ষা (যাঁদের শিক্ষা সমাপ্ত হয়েছে)?

Vissajjanā – arahanto bhante sikkhitasikkhā.

উত্তর – ভন্তে, অর্হৎগণ হলেন শিক্ষিতশিক্ষা।

Pucchā – kattha āvuso ṭhitaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কোথায় প্রতিষ্ঠিত?

Vissajjanā – sikkhākāmesu bhante ṭhitaṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি শিক্ষাকামীদের (যাঁরা শিক্ষা করতে ইচ্ছুক) মধ্যে প্রতিষ্ঠিত।

Pucchā – ke āvuso dhārenti.

প্রশ্ন – হে আবসো, কারা এটি ধারণ করেন?

Vissajjanā – yesaṃ bhante vattati te dhārenti.

উত্তর – ভন্তে, যাঁদের এটি আচরণে রয়েছে, তাঁরাই এটি ধারণ করেন।

Pucchā – kassa [Pg.56] āvuso vacanaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কার বচন?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বচন।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি পরম্পরাক্রমে আনীত হয়েছে।

Pucchā – atthi nukho āvuso tattha kiñci upanetabbaṃ vā apanetabbaṃ vā akkharapadapaccābhaṭṭhaṃ vā viraddhapadabyañjanaṃ vā.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে কি কোনো কিছু যোগ করার বা বাদ দেওয়ার আছে, অথবা কোনো অক্ষর বা পদের বিপর্যয় ঘটেছে, কিংবা কোনো পদ বা ব্যঞ্জনের ভুল রয়েছে?

Vissajjanā – natthi bhante.

উত্তর – ভন্তে, নেই।

Saṅghādisesa sikkhāpucchā

সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

1. Sukkavissaṭṭhisaṅghādisesa sikkhāpucchā

১. শুক্রবিসর্গ সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.57] tena āvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena upakkamitvā asuciṃ mocentassa saṅghādiseso kattha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই জ্ঞাতা, দ্রষ্টা, অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবান কর্তৃক সচেষ্ট হয়ে শুক্র মোচনকারীর জন্য সংঘাদিশেষ (শিক্ষাপদ) কোথায় প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññatto.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante seyyasakaṃ ārabbha paññatto.

উত্তর – ভন্তে, আয়ুষ্মান সেয্যসককে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Pucchā – kismiṃ āvuso vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – āyasmā bhante seyyasako hatthena upakkamitvā asuciṃ mocesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, আয়ুষ্মান সেয্যসক হস্ত দ্বারা সচেষ্ট হয়ে শুক্র মোচন করেছিলেন, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Pucchā – atthi [Pg.59] āvuso tattha paññatti anupaññatti anuppannapaññatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে কি প্রজ্ঞপ্তি, অনুপ্রজ্ঞপ্তি এবং অনুৎপন্নপ্রজ্ঞপ্তি রয়েছে?

Vissajjanā – ekā bhante paññatti, ekā anupaññatti, anuppannapaññatti tasmiṃ natthi.

উত্তর – ভন্তে, একটি প্রজ্ঞপ্তি ও একটি অনুপ্রজ্ঞপ্তি রয়েছে, সেখানে অনুৎপন্নপ্রজ্ঞপ্তি নেই।

Pucchā – katamā āvuso tattha mūlapaññatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে মূলপ্রজ্ঞপ্তি কোনটি?

Vissajjanā – sañcetanikā sukkavissaṭṭhi saṅghādisesoti ayaṃ bhante tattha mūlapaññatti.

উত্তর – ভন্তে, 'সচেতনভাবে শুক্র বিসর্গ করলে সংঘাদিশেষ হয়'— এটিই সেখানে মূলপ্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – katamā panāvuso tattha anupaññatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে অনুপ্রজ্ঞপ্তি কোনটি?

Vissajjanā – aññatra supinantāti ayaṃ bhante tattha anupaññatti.

উত্তর – ভন্তে, 'স্বপ্নদোষ ব্যতীত'— এটিই সেখানে অনুপ্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – katamā [Pg.60] panāvuso tattha paripuṇṇapaññatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে পরিপূর্ণপ্রজ্ঞপ্তি কোনটি?

Vissajjanā – sañcetanikā sukkavissaṭṭhi aññatrasupinantā saṅghādisoti ayaṃ bhante tattha paripuṇṇapaññatti.

উত্তর – ভন্তে, 'স্বপ্নদোষ ব্যতীত সচেতনভাবে শুক্র বিসর্গ করলে সংঘাদিশেষ হয়'— এটিই সেখানে পরিপূর্ণপ্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – sādhāraṇa paññattinukho āvuso asādhāraṇa paññattinukho.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কি সাধারণ প্রজ্ঞপ্তি নাকি অসাধারণ প্রজ্ঞপ্তি?

Vissajjanā – asādhāraṇapaññatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি অসাধারণ প্রজ্ঞপ্তি।

Pucchā – tattha āvuso upakkamitvā asuciṃ mocento kati āpattiyo āpajjati.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে সচেষ্ট হয়ে শুক্র মোচন করলে কয়টি আপত্তিগ্রস্ত হয়?

Vissajjanā – upakkamitvā bhante asuciṃ mocento tisso āpattiyo āpajjati, ceteti upakkamati muccati āpatti

উত্তর – ভন্তে, সচেষ্ট হয়ে শুক্র মোচন করলে তিনটি আপত্তিগ্রস্ত হয়; চিন্তা করে, চেষ্টা করে এবং মোচন হলে আপত্তি হয়—

Saṅghādisesassa[Pg.61], ceteti upakkamati na muccati āpatti thullaccayassa, payoge dukkaṭaṃ.

সংঘাদিশেষের; চিন্তা করে, চেষ্টা করে কিন্তু মোচন না হলে থুল্লচ্চয় আপত্তি হয়; এবং চেষ্টার জন্য দুষ্কৃত (দুক্কট) আপত্তি হয়।

Pucchā – kesaṃ āvuso anāpatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাদের আপত্তি হয় না (অন্যাপত্তি)?

Vissajjanā – channaṃ bhante anāpatti supinantena mocentassa na mocanādhippāyassa ummattakassa khittacittassa vedanāṭṭassa ādikammikassa imesaṃ kho bhante channaṃ anāpatti.

উত্তর – ভন্তে, ছয় জনের আপত্তি হয় না— স্বপ্নাবস্থায় মোচন হলে, মোচনের অভিপ্রায় না থাকলে, উন্মত্ত ব্যক্তির, ক্ষিপ্তচিত্ত ব্যক্তির, বেদনার্ত ব্যক্তির এবং আদিকর্মিকের (প্রথম অপরাধী); ভন্তে, এই ছয় জনের আপত্তি হয় না।

Pucchā – pañcannaṃ [Pg.62] āvuso pātimokkhuddesānaṃ katamena uddesena uddesaṃ āgacchati.

প্রশ্ন – হে আবসো, পাঁচটি প্রাতিমোক্ষ উদ্দেশ্যের মধ্যে কোন উদ্দেশ্যের অধীনে এটি পাঠে আসে?

Vissajjanā – pañcannaṃ bhante pātimokkhuddesānaṃ tatiyena uddesena uddesaṃ āgacchati.

উত্তর – ভন্তে, পাঁচটি প্রাতিমোক্ষ উদ্দেশ্যের মধ্যে তৃতীয় উদ্দেশ্যের অধীনে এটি পাঠে আসে।

Pucchā – catunnaṃ āvuso vipattīnaṃ katamā vipatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, চারটি বিপত্তির মধ্যে এটি কোন বিপত্তি?

Vissajjanā – catunnaṃ bhante vipattīnaṃ sīlavipatti.

উত্তর – ভন্তে, চারটি বিপত্তির মধ্যে এটি শীলবিপত্তি।

Pucchā – kā āvuso vipatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, বিপত্তি কী?

Vissajjanā – asaṃvaro bhante vipatti.

উত্তর – ভন্তে, অসংবর হলো বিপত্তি।

Pucchā – kā [Pg.63] āvuso sampatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, সম্পত্তি কী?

Vissajjanā – saṃvaro bhante sampatti.

উত্তর – ভন্তে, সংবর হলো সম্পত্তি।

Pucchā – kā āvuso paṭipatti.

প্রশ্ন – হে আবসো, প্রতিপত্তি কী?

Vissajjanā – na eva rūpaṃ karissāmīti yāvajīvaṃ āpāṇakoṭikaṃ samādāya sikkhati sikkhāpadesu ayaṃ bhante paṭipatti.

উত্তর – 'আমি এরূপ করব না'—এভাবে যাবজ্জীবন প্রাণান্ত পর্যন্ত শিক্ষা গ্রহণ করে শিক্ষাপদসমূহে শিক্ষা করা, ভন্তে, এটিই প্রতিপত্তি।

Pucchā – kati āvuso atthavase paṭicca bhagavatā upakkamitvā asuciṃ mocentassa saṅghādiseso paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কয়টি অর্থবশ (কারণ) প্রতীত্য (নির্ভর) করে ভগবান কর্তৃক সজ্ঞানে শুক্র মোচনকারীর সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – dasa [Pg.64] bhante atthavase paṭicca bhagavatā upakkamitvā asuciṃ mocentassa saṅghādiseso paññatto saṅghasuṭṭhutāya…pe… vinayānuggahāya.

উত্তর – ভন্তে, দশটি অর্থবশ প্রতীত্য করে ভগবান কর্তৃক সজ্ঞানে শুক্র মোচনকারীর সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; যথা—সংঘের সুষ্ঠুতার জন্য... পে... বিনয়ের অনুগ্রহের জন্য।

Pucchā – kattha āvuso ṭhitaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কোথায় প্রতিষ্ঠিত?

Vissajjanā – sikkhākāmesu bhante ṭhitaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শিক্ষাকামীদের মধ্যে এটি প্রতিষ্ঠিত।

Pucchā – ke āvuso dhārenti.

প্রশ্ন – হে আবসো, কারা এটি ধারণ করেন?

Vissajjanā – yesaṃ bhante vattati te dhārenti.

উত্তর – ভন্তে, যাদের এটি প্রযোজ্য, তাঁরা এটি ধারণ করেন।

Pucchā – kassa [Pg.65] āvuso vacanaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কার বচন?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বচন।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, পরম্পরাক্রমে এটি আনীত হয়েছে।

Pucchā – atthi nukho āvuso tattha sanidāne sapadabhājanīye savinītavatthuke upanetabbaṃ vā apanetabbaṃ vā akkharapadapaccābhaṭṭhaṃ vā viraddhapadabyañjanaṃ vā.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে সনিদান, সপদভাজনীয় ও সবিনীতবস্তুক বিষয়ে কি কোনো কিছু যোগ করার বা বাদ দেওয়ার আছে, অথবা কোনো অক্ষর বা পদের বিপর্যয় ঘটেছে, কিংবা কোনো পদ বা ব্যঞ্জনের ত্রুটি রয়েছে?

Saṃgāyanatthāya saṅghassa ñāpanaṃ

সঙ্গীতি সম্পাদনের জন্য সংঘের প্রতি জ্ঞাপন

Suṇātu [Pg.66] me bhante saṅgho āyasmantaṃ vicittasārābhivaṃsaṃ tipiṭakadhara dhammabhaṇḍāgārikaṃ paṭhamassa saṅghādisesa sikkhāpadassa nidānampi pucchiṃ, puggalampi pucchiṃ, vatthumpi pucchiṃ, paññattimpi pucchiṃ, anupaññattimpi pucchi, āpattimpi pucchiṃ, anāpattimpi pucchiṃ, aññānipi evarūpāni anekāni pucchitabbaṭṭhānāni pucchiṃ, puṭṭho puṭṭho ca so āyasmā vicittasārābhivaṃso vissajjesi, itihidaṃ bhante paṭhama saṅghādisesa sikkhāpadaṃ saparivāraṃ nimmalaṃ suparisuddhaṃ tasseva bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa. Tasmā yathāpure mahākassapādayo mahātheravarā porāṇasaṃgītikārā brahmacariyassa ciraṭṭhitiyā bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ [Pg.67] dhammavinayaṃ saṃgāyiṃsuceva anusaṃgāyiṃsuca, evameva mayampi sabbeva chaṭṭhasaṃgītimahādhammasabhā pariyāpannā idaṃ paṭhamaṃ saṅghādisesa sikkhāpadaṃ nidānato paṭṭhāya ekaccānaṃ vacasā sajjhāyavasena ekaccānaṃ manasā manasikaraṇavasenaca ekato gaṇasajjhāyaṃ katvā saṃgāyeyyāma.

ভন্তে, সংঘ আমার কথা শুনুন। আমি আয়ুষ্মান বিচিত্রসারাভিবংশ, যিনি ত্রিপিটকধর ও ধর্মভাণ্ডাগারিক, তাঁকে প্রথম সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদের নিদান (উৎস) সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি, পুদ্গল (ব্যক্তি) সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি, বস্তু সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি, প্রজ্ঞপ্তি সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি, অনুপ্রজ্ঞপ্তি সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি, আপত্তি সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি, অনাপত্তি সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছি এবং এই রূপ অন্যান্য অনেক জিজ্ঞাস্য বিষয়ে জিজ্ঞাসা করেছি। এবং জিজ্ঞাসিত হয়ে সেই আয়ুষ্মান বিচিত্রসারাভিবংশ উত্তর প্রদান করেছেন। ভন্তে, এভাবে এই প্রথম সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদটি সপরিবারে নির্মল ও সুপরিশুদ্ধ, যা সেই অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানেরই বচন। অতএব, পূর্বে মহাকাশ্যপ আদি মহাস্থবিরগণ, যাঁরা প্রাচীন সঙ্গীতি কারক ছিলেন, তাঁরা ব্রহ্মচর্যের চিরস্থিতির জন্য, বহু জনের হিতের জন্য, বহু জনের সুখের জন্য, লোক-অনুকম্পার জন্য এবং দেব-মনুষ্যের অর্থ, হিত ও সুখের জন্য যেভাবে ধর্ম ও বিনয় সঙ্গীতি ও অনুসঙ্গীতি করেছিলেন; ঠিক তেমনি আমরাও, ষষ্ঠ সঙ্গীতি মহাধর্মসভার অন্তর্ভুক্ত সকলে, এই প্রথম সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদটি নিদান থেকে শুরু করে কেউ বা বচনের দ্বারা সজ্জায় (আবৃত্তি) করার মাধ্যমে, কেউ বা মনের দ্বারা মনন করার মাধ্যমে একত্রে গণসজ্জায় (সম্মিলিত আবৃত্তি) করে সঙ্গীতি করব।

Pucchā – yaṃ [Pg.68] tena āvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena mātukāmena saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjantassa ca, mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsantassa ca, mātugāmassa santike attakāma pāricariyāya vaṇṇaṃ bhāsantassa ca, sañcarittaṃ samāpajjantassa ca saṅghādiseso kattha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই ভগবান... পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক মাতৃগ্রামের (নারী) সাথে কায়সংসর্গকারী, মাতৃগ্রামকে অশ্লীল বাক্যে সম্ভাষণকারী, মাতৃগ্রামের সমীপে আত্মকাম-পরিচর্যার প্রশংসা কীর্তনকারী এবং সঞ্চরিত্র (ঘটকালি) সম্পাদনকারীর সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññatto.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ [Pg.69] āvuso ārabbha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে আরভ্য এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante udāyittheraṃ ārabbha paññatto.

উত্তর – ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ী স্থবিরকে আরভ্য এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kismiṃ āvuso vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কোন বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – āyasmā bhante udāyitthero mātugāmena saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajji, āyasmāyeva bhante udāyitthero mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsi, āyasmāyeva bhante udāyitthero mātugāmassa santike attakāma pāricariyāya vaṇṇaṃ abhāsi, āyasmāyeva bhante udāyitthero sañcarittaṃ samāpajjiṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ী স্থবির মাতৃগ্রামের সাথে কায়সংসর্গ করেছিলেন; ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ী স্থবিরই মাতৃগ্রামকে অশ্লীল বাক্যে সম্ভাষণ করেছিলেন; ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ী স্থবিরই মাতৃগ্রামের সমীপে আত্মকাম-পরিচর্যার প্রশংসা কীর্তন করেছিলেন; ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ী স্থবিরই সঞ্চরিত্র সম্পাদন করেছিলেন—ভন্তে, সেই বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

6. Kuṭikāra saṅghādisesa sikkhāpucchā

৬. কুটি-কারক সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.70] tena āvuso…pe… sammāsambuddhena saññācikāya kuṭiṃ kārāpentassa saṅghādiseso kattha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই ভগবান... পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক যাচ্ঞা করে কুটির নির্মাণকারীর সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – āḷaviyaṃ bhante paññattho.

উত্তর – ভন্তে, আলবীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে আরভ্য এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – āḷavike bhante bhikkhū ārabbha paññatto.

উত্তর – ভন্তে, আলবক ভিক্ষুদের আরভ্য এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kismiṃ [Pg.71] āvuso vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কোন বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – āḷavikā bhante bhikkhū saññācikāyo kuṭiyo kārāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, আলবক ভিক্ষুগণ যাচ্ঞা করে কুটির নির্মাণ করেছিলেন—ভন্তে, সেই বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

7. Vihārakāra saṅghādisesa sikkhāpucchā

৭. বিহার-কারক সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ tena āvuso…pe… sammāsambuddhena mahallakaṃ vihāraṃ kārāpentassa saṅghādiseso kattha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই ভগবান... পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক বৃহৎ বিহার নির্মাণকারীর সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante.

উত্তর – ভন্তে, কৌশাম্বীতে।

Pucchā – kaṃ [Pg.72] āvuso ārabbha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে আরভ্য এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante channattheraṃ ārabbha paññatto.

উত্তর – ভন্তে, আয়ুষ্মান ছন্ন স্থবিরকে আরভ্য এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kismiṃ āvuso vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কোন বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – āyasmā bhante channo vihāravatthuṃ sodhento aññataraṃ cetiyarukkhaṃ chedāpesi gāmapūjitaṃ nigamapūjitaṃ nagara pūjitaṃ janapadapūjitaṃ raṭṭhapūjitaṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, আয়ুষ্মান ছন্ন বিহারের স্থান পরিষ্কার করার সময় গ্রাম-পূজিত, নিগম-পূজিত, নগর-পূজিত, জনপদ-পূজিত ও রাষ্ট্র-পূজিত একটি চৈত্যবৃক্ষ ছেদন করেছিলেন—ভন্তে, সেই বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

8-9. Duṭṭhadosa saṅghādisesa sikkhāpucchā

৮-৯. দুষ্টদোষ সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ tena āvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena bhikkhuṃ amūlakena pārājikena dhammena anuddhaṃsentassa ca, bhikkhuṃ aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṃsentassa ca saṅghādiseso kattha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই ভগবান... পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক অমূলক পারাজিক ধর্মের দ্বারা কোনো ভিক্ষুকে অভিযুক্তকারীর এবং অন্য কোনো প্রকার অধিকরণের সামান্য কোনো অজুহাত নিয়ে পারাজিক ধর্মের দ্বারা কোনো ভিক্ষুকে অভিযুক্তকারীর সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe [Pg.73] bhante paññatto.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে আরভ্য এবং কোন বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – mettiyabhūmajakā bhante bhikkhū ārabbha paññatto, mettiyabhūmajakā bhante bhikkhū āyasmantaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ amūlakena pārājikena dhammena anuddhaṃsesuṃ, teyeva bhante mettiyabhūmajakā bhikkhū āyasmantaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṃsesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ, paññatto.

উত্তর – ভন্তে, মেত্তিয়-ভূম্মজক ভিক্ষুদের আরভ্য এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, মেত্তিয়-ভূম্মজক ভিক্ষুগণ আয়ুষ্মান দব্ব মল্লপুত্রকে অমূলক পারাজিক ধর্মের দ্বারা অভিযুক্ত করেছিলেন এবং ভন্তে, সেই মেত্তিয়-ভূম্মজক ভিক্ষুগণই আয়ুষ্মান দব্ব মল্লপুত্রকে অন্য প্রকার অধিকরণের সামান্য কোনো অজুহাত নিয়ে পারাজিক ধর্মের দ্বারা অভিযুক্ত করেছিলেন—ভন্তে, সেই বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

10. Saṅghabhedaka saṅghādisesa sikkhāpucchā

১০. সংঘভেদক সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.74] tena āvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena saṅghabhedakassa bhikkhuno yāvatatiyaṃ samanubhāsanāya appaṭinissajjantassa saṅghādiseso kattha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই ভগবান... পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক সংঘভেদক ভিক্ষুর জন্য, যাকে তৃতীয়বার পর্যন্ত সমনুভাষণ করা সত্ত্বেও তা পরিত্যাগ না করার কারণে সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante paññatto.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ [Pg.75] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattho.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে আরভ্য এবং কোন বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – devadattaṃ bhante ārabbha paññatto.

উত্তর – ভন্তে, দেবদত্তকে আরভ্য এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Devadatto bhante samaggassa saṅghassa bhedāya parakkami, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

ভন্তে, দেবদত্ত সমগ্র সংঘের ভেদের জন্য পরাক্রম (চেষ্টা) করেছিলেন—ভন্তে, সেই বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

11. Bhedānuvattaka sikkhāpucchā

১১. ভেদানুবর্তক শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.77] tena āvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena bhedānuvattakānaṃ bhikkhūnaṃ yāvatatiyaṃ samanubhāsanāya appaṭinissajjantānaṃ saṅghādiseso kattha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই ভগবান... পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক ভেদানুবর্তক (সংঘভেদে অনুসারী) ভিক্ষুদের জন্য, যাদের তৃতীয়বার পর্যন্ত সমনুভাষণ করা সত্ত্বেও তা পরিত্যাগ না করার কারণে সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante paññatto.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে আরভ্য এবং কোন বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sambahule bhante bhikkhū ārabbha paññatto, sambahulā bhante bhikkhū devadattassa saṅghābhedāya parakkamantassa anuvattakā ahesuṃ vaggavādakā, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে আরভ্য এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু সংঘভেদের জন্য পরাক্রমকারী দেবদত্তের অনুসারী ও বর্গবাদী (দলভুক্ত) হয়েছিলেন—ভন্তে, সেই বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

12. Dubbaca, saṅghādisesa sikkhāpucchā

১২. দুর্ভষ্য সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.78] tena āvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena dubbacassa bhikkhuno yāvatatiyaṃ samanubhāsanāya appaṭinissajjantassa saṅghādiseso kattha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই ভগবান... পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক দুর্ভষ্য (অবাধ্য) ভিক্ষুর জন্য, যাকে তৃতীয়বার পর্যন্ত সমনুভাষণ করা সত্ত্বেও তা পরিত্যাগ না করার কারণে সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante paññatto.

উত্তর – ভন্তে, কৌশাম্বীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ [Pg.79] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে আরভ্য এবং কোন বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante channaṃ ārabbha paññatto, āyasmā bhante channo bhikkhūhi sahadhammikaṃ vuccamāno attānaṃ avacanīyaṃ akāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, আয়ুষ্মান ছন্নকে আরভ্য এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, আয়ুষ্মান ছন্ন ভিক্ষুগণ কর্তৃক সহধর্মিকভাবে অনুশাসিত হওয়ার সময় নিজেকে অবচনীয় (অবাধ্য) করেছিলেন—ভন্তে, সেই বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

13. Kuladūsaka saṅghādisesa sikkhāpucchā

১৩. কুলদূষক সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.80] tena āvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena kuladūsakassa bhikkhuno yāvatatiyaṃ samanubhāsanāya appaṭinissajjantassa saṅghādiseso kattha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই ভগবান... পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক কুলদূষক ভিক্ষুর জন্য, যাকে তৃতীয়বার পর্যন্ত সমনুভাষণ করা সত্ত্বেও তা পরিত্যাগ না করার কারণে সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.81] bhante paññatto.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ ārabbha āvuso kismiṃ vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে আরভ্য এবং কোন বস্তুর ওপর ভিত্তি করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – assaji punabbasuke bhante bhikkhū ārabbha paññatto, assajipunabbasukā bhante bhikkhū saṅghena pabbājanīyakammakatā chandagāmitā dosagāmitā mohagāmitā bhayagāmitā pāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, অসজি ও পুনব্বসুক ভিক্ষুদের উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, অসজি ও পুনব্বসুক ভিক্ষুগণ সংঘ কর্তৃক প্রব্রাজনীয় কর্ম প্রাপ্ত হয়ে (সংঘকে) ছন্দগামিতা, দ্বেষগামিতা, মোহগামিতা ও ভয়গামিতার অপবাদ দিয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Aniyata sikkhāpucchā

অনিয়ত শিক্ষা জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.85] tena āvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena paṭhamo ca aniyato dutiyo ca aniyato kattha paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই ভগবান...পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক প্রথম অনিয়ত এবং দ্বিতীয় অনিয়ত শিক্ষাপদ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññatto.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante udāyiṃ ārabbha paññatto, āyasmā bhante udāyī mātugāmena saddhiṃ ekoekāya raho paṭicchanne āsane alaṃkammaniye nisajjaṃ kappesi, tasmiñca vatthusmiṃ, āyasmāyeva bhante udāyī mātugāmena saddhiṃ raho nisajjaṃ akāsi, tasmiñca bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ী একাকী এক নারীর সাথে নির্জনে, আবৃত ও মৈথুনোপযোগী আসনে উপবেশন করেছিলেন, সেই বিষয়ে; এবং ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ী নিজেই এক নারীর সাথে নির্জনে উপবেশন করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kassa [Pg.86] āvuso vacanaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কার বাণী?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বাণী।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি গুরুপরম্পরায় আনীত হয়েছে।

Pucchā – atthi nukho āvuso ettha kocipi viraddhadoso.

প্রশ্ন – হে আবসো, এখানে কি কোনো ভুলত্রুটি বা দোষ আছে?

Vissajjanā – natthi bhante.

উত্তর – না, ভন্তে।

Saṃgāyanatthāya saṅghassañāpanaṃ

সংগীতির জন্য সংঘকে জ্ঞাপন

Suṇātu [Pg.87] me bhante saṅgho, ahaṃ bhante āyasmantaṃ vicittasārābhivaṃsaṃ tipiṭakadhara dhammabhaṇḍāgārikaṃ paṭhama duṭṭhadosa sikkhāpadato paṭṭhāya pucchitabbāni anekāni ṭhānāni pucchiṃ, so ca āyasmā puṭṭho puṭṭho vissajjeti, itihidaṃ bhante sabbaṃ sikkhāpadaṃ nimmalaṃ suparisuddhaṃ tasseva bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa, tasmā yathāpure mahākassapādayo mahātheravarā porāṇasaṃgītikārā brahmacariyassa ciraṭṭhitiyā bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ saṃgāyiṃsuceva anusaṃgāyiṃsuca, evameva mayampi dāni sabbeva chaṭṭhasaṃgīti mahādhammasabhāpariyāpannā imāni sikkhāpadāni ekato gaṇasajjhāyaṃ katvā saṃgāyeyyāma.

ভন্তে, সংঘ আমার কথা শুনুন। ভন্তে, আমি ত্রিপিটকধর, ধর্মভাণ্ডাগারিক আয়ুষ্মান বিচিত্রসারাভিবংশকে প্রথম দুষ্টদোষ শিক্ষাপদ থেকে শুরু করে জিজ্ঞাসাযোগ্য অনেক বিষয়ে প্রশ্ন করেছি এবং সেই আয়ুষ্মান জিজ্ঞাসিত হয়ে উত্তর দিয়েছেন। ভন্তে, এইভাবে এই সমস্ত শিক্ষাপদ নির্মল ও সুপরিশুদ্ধ এবং সেই অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানেরই বাণী। অতএব, পূর্বে মহাকাশ্যপ আদি প্রাচীন সংগীতিকারক মহাস্থবিরগণ ব্রহ্মচর্যের চিরস্থিতির জন্য, বহুজন হিতায়, বহুজন সুখায়, লোকানুকম্পায় এবং দেব-মনুষ্যের অর্থ, হিত ও সুখের জন্য যেভাবে সংগীতি ও অনুসংগীতি করেছিলেন, ঠিক তেমনি আমরাও এখন এই ষষ্ঠ সংগীতির মহাধর্মসভার অন্তর্ভুক্ত সকলে মিলে এই শিক্ষাপদসমূহ একত্রে সম্মিলিত আবৃত্তি করে সংগীতি করব।

Nissaggipācittiya

নিস্সগ্গিয় পাচিত্তিয়

1. Cīvaravagga 1. paṭhamakathina sikkhāpucchā

১. চীবর বর্গ: ১. প্রথম কঠিন শিক্ষা জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.89] tena āvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena atirekacīvaraṃ dasāhaṃ atikkāmentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই ভগবান...পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক অতিরিক্ত চীবর দশ দিনের বেশি রাখলে যে নিস্সগ্গিয় পাচিত্তিয় হয়, তা কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – chabbaggiye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū atirekacīvaraṃ dhāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ অতিরিক্ত চীবর ধারণ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

1. Cīvaravagga 2. udosita sikkhāpucchā

১. চীবর বর্গ: ২. উদোসিত শিক্ষা জিজ্ঞাসা

Pucchā – ekarattaṃ [Pg.90] āvuso ticivarena vippavasantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ত্রিচীবর ছাড়া এক রাতও পৃথকভাবে বাস করলে যে নিস্সগ্গিয় পাচিত্তিয় হয়, তা ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sambahule bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū bhikkhūnaṃ hatthe cīvaraṃ nikkhipitvā santaruttarena janapadacārikaṃ pakkamiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহু ভিক্ষু অন্য ভিক্ষুদের হাতে চীবর রেখে কেবল অন্তর ও উত্তর চীবর পরিধান করে জনপদে চারিকার জন্য প্রস্থান করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

1. Cīvaravagga 3. tatiyakathina sikkhāpucchā

১. চীবর বর্গ: ৩. তৃতীয় কঠিন শিক্ষা জিজ্ঞাসা

Pucchā – akālacīvaraṃ [Pg.91] āvuso paṭiggahetvā māsaṃ atikkāmentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অকাল চীবর গ্রহণ করে এক মাসের বেশি সময় অতিবাহিত করলে যে নিস্সগ্গিয় পাচিত্তিয় হয়, তা ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sambahule bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū akālacīvaraṃ paṭiggahetvā māsaṃ atikkāmesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহু ভিক্ষু অকাল চীবর গ্রহণ করে এক মাসের বেশি সময় অতিবাহিত করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

1. Cīvaravagga 4. purāṇacīvara sikkhāpucchā

১. চীবর বর্গ: ৪. পুরাণ চীবর শিক্ষা জিজ্ঞাসা

Pucchā – aññātikāya [Pg.92] āvuso bhikkhuniyā purāṇacīvaraṃ dhovāpentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাত্মীয়া ভিক্ষুণীর দ্বারা পুরাতন চীবর ধৌত করালে যে নিস্সগ্গিয় পাচিত্তিয় হয়, তা ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante udāyiṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante udāyī aññātikāya bhikkhuniyā purāṇacīvaraṃ dhovāpesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ী অনাত্মীয়া ভিক্ষুণীর দ্বারা পুরাতন চীবর ধৌত করিয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

1. Cīvaravagga 5. cīvarapaṭiggahaṇa sikkhāpucchā

১. চীবর বর্গ: ৫. চীবর প্রতিগ্রহণ শিক্ষা জিজ্ঞাসা

Pucchā – aññātikāya [Pg.93] āvuso bhikkhuniyā hatthato cīvaraṃ paṭiggaṇhantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাত্মীয়া ভিক্ষুণীর হাত থেকে চীবর গ্রহণ করলে যে নিস্সগ্গিয় পাচিত্তিয় হয়, তা ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante udāyiṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante udāyī aññātikāya bhikkhuniyā hatthato cīvaraṃ paṭiggahesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ী অনাত্মীয়া ভিক্ষুণীর হাত থেকে চীবর গ্রহণ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

1. Cīvaravagga 6. aññātakaviññatti sikkhāpucchā

১. চীবর বর্গ: ৬. অজ্ঞাতক বিজ্ঞপ্তি শিক্ষা জিজ্ঞাসা

Pucchā – aññātakaṃ [Pg.95] āvuso gahapatiṃvā gahatāniṃvā cīvaraṃ viññāpentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাত্মীয় গৃহপতি বা গৃহপত্নীর নিকট চীবর যাচ্ঞা করলে যে নিস্সগ্গিয় পাচিত্তিয় হয়, তা ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto aññātakaṃ seṭṭhiputtaṃ cīvaraṃ viññāpesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শাক্যপুত্র আয়ুষ্মান উপানন্দকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, শাক্যপুত্র আয়ুষ্মান উপানন্দ অনাত্মীয় শ্রেষ্ঠীপুত্রের নিকট চীবর যাচ্ঞা করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

1. Cīvaravagga 7. tatuttari sikkhāpucchā

১. চীবর বর্গ: ৭. তদুত্তরি শিক্ষা জিজ্ঞাসা

Pucchā – aññātakaṃ [Pg.96] āvuso gahapatiṃ vā gahapatāniṃ vā tatuttari cīvaraṃ viññāpentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাত্মীয় গৃহপতি বা গৃহপত্নীর নিকট তদুপরি চীবর যাচ্ঞা করলে যে নিস্সগ্গিয় পাচিত্তিয় হয়, তা ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – chabbaggiye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū na mattaṃ jānitvā bahumpi cīvaraṃ viññāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ মাত্রা না জেনে প্রচুর চীবর যাচ্ঞা করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – pubbe [Pg.97] appavāritassa āvuso aññātakaṃ gahapatiṃ vā gahatāniṃ vā upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjantassa ca aññātake gahapatike upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjantassa ca nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পূর্বে নিমন্ত্রিত না হয়ে অনাত্মীয় গৃহপতি বা গৃহপত্নীর নিকট গিয়ে চীবর বিষয়ে বিকল্প প্রকাশ করলে এবং অনাত্মীয় গৃহপতিদের নিকট গিয়ে চীবর বিষয়ে বিকল্প প্রকাশ করলে যে নিস্সগ্গিয় পাচিত্তিয় হয়, তা ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto pubbe appavārito aññātakaṃ gahapatikaṃ upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajji. Soyeva bhante āyasmā upanando sakyaputto pubbe appavārito aññātake gahapatike upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শাক্যপুত্র আয়ুষ্মান উপানন্দকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, শাক্যপুত্র আয়ুষ্মান উপানন্দ পূর্বে নিমন্ত্রিত না হয়ে অনাত্মীয় গৃহপতির নিকট গিয়ে চীবর বিষয়ে বিকল্প প্রকাশ করেছিলেন। ভন্তে, সেই শাক্যপুত্র আয়ুষ্মান উপানন্দই পূর্বে নিমন্ত্রিত না হয়ে অনাত্মীয় গৃহপতিদের নিকট গিয়ে চীবর বিষয়ে বিকল্প প্রকাশ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

1. Cīvaravagga 10. rāja sikkhāpucchā

১. চীবর বর্গ: ১০. রাজ শিক্ষা জিজ্ঞাসা

Pucchā – atirekatikkhattuṃ āvuso codanāya atireka chakkhattuṃ ṭhānena cīvaraṃ abhinipphādentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, তিন বারের বেশি তাগাদা দিয়ে এবং ছয় বারের বেশি দাঁড়িয়ে থেকে চীবর আদায় করলে যে নিস্সগ্গিয় পাচিত্তিয় হয়, তা ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ [Pg.99] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto upāsakena ajjaṇho bhante āgamehīti vuccamāno nāgamesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শাক্যপুত্র আয়ুষ্মান উপানন্দকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, শাক্যপুত্র আয়ুষ্মান উপানন্দ উপাসক কর্তৃক "ভন্তে, আজ অপেক্ষা করুন" বলা সত্ত্বেও অপেক্ষা করেননি; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

2. Kosiyavagga, 1. kosiya sikkhāpucchā

২. কোশীয় বর্গ: ১. কোশীয় শিক্ষা জিজ্ঞাসা

Pucchā – kosiyamissakaṃ āvuso santhakaṃ kārāpentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, রেশম-মিশ্রিত আসন প্রস্তুত করালে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – āḷaviyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, আলবীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ [Pg.100]0 āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – chabbaggiye bhante ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū kosiyakārake upasaṅkamitvā evamahaṃsu bahū āvuso kosakārake pacatha amhākampi dassatha mayampi icchāma kosiyamissakaṃ santakaṃ kātunti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ রেশম-প্রস্তুতকারীদের নিকট গিয়ে এই কথা বলেছিলেন— 'হে আয়ুষ্মানগণ, আপনারা অনেক রেশম-গুটি সিদ্ধ করছেন, আমাদেরও কিছু দিন, আমরাও রেশম-মিশ্রিত আসন তৈরি করতে চাই।' ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

2. Kosiyavagga 2. suddhakāḷaka sikkhāpucchā

২. কোশিয়বর্গ ২. শুদ্ধকালক শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – suddhakāḷakānaṃ āvuso eḷakalomānaṃ santhataṃ kārāpentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কেবল কালো ভেড়ার লোম দ্বারা আসন প্রস্তুত করালে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante paññatthaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ [Pg.101] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – chabbaggiye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū suddhakāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ santhataṃ kārāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ কেবল কালো ভেড়ার লোম দ্বারা আসন প্রস্তুত করিয়েছিলেন, ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

2. Kosiyavagga 3. dvebhāga sikkhāpucchā

২. কোশিয়বর্গ ৩. দ্বেভাগ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – anādiyitvā āvuso tulaṃ odātānaṃ tulaṃ gocariyānaṃ navaṃ santhataṃ kārāpentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এক ভাগ সাদা এবং এক ভাগ ধূসর ভেড়ার লোম গ্রহণ না করে নতুন আসন প্রস্তুত করালে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ [Pg.102] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – chabbaggiye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū thokaṃyeva odātaṃ ante ādiyitvā tatheva suddhakāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ santhataṃ kārāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ সামান্য পরিমাণ সাদা লোম প্রান্তে গ্রহণ করে একইভাবে কেবল কালো ভেড়ার লোম দ্বারা আসন প্রস্তুত করিয়েছিলেন, ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

2. Kosiyavagga 4. chabbassa sikkhāpucchā

২. কোশিয়বর্গ ৪. ছব্বস শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ tena āvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena anuvassaṃ kārāpentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেই ভগবান...পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক প্রতি বছর আসন প্রস্তুত করালে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ [Pg.103] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – sambahule bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū anuvassaṃ santhataṃ kārāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে। ভন্তে, বহু ভিক্ষু প্রতি বছর আসন প্রস্তুত করিয়েছিলেন, ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – kassa āvuso vacanaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এটি কার বাণী?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বাণী।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি গুরু-শিষ্য পরম্পরায় আনীত হয়েছে।

Pucchā – atthi [Pg.104] nukho āvuso ettha koci viraddhadoso.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এখানে কি কোনো ভুল বা ত্রুটি আছে?

Vissajjanā – natthi bhante.

উত্তর – না, ভন্তে।

Saṃgāyanatthāya saṅghassa ñāpanaṃ

সঙ্গীতি সম্পাদনের জন্য সংঘের প্রতি জ্ঞাপন

Suṇātu me bhante saṅgho, ahaṃ āyasmantaṃ vicittasārābhivaṃsaṃ tipiṭakadhara dhammabhaṇḍāgārikaṃ imesaṃ nissaggiyapācittiyasikkhāpadānaṃ yāva chabbassasikkhāpadaṃ nidānādīni pucchitabbāni anekāni ṭhānāni pucchiṃ, puṭṭhopuṭṭho ca so āyasmā vicittasārābhivaṃso vissajjesi, itihidaṃ bhante imāni sikkhāpadāni nimmalāni suparisuddhānī tasseva bhagavato vacanāni arahato sammāsambuddhassa, tasmā yathāpure mahākassapādayo mahātheravarā porāṇasaṃgītikārā brahmacariyassa ciraṭṭhitiyā bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ dhammavinayaṃ saṃgāyiṃsu ceva anusaṃgāyiṃsu ca, evameva mayampi dāni sabbeva chaṭṭhasaṃgīti mahādhammasabhā pariyāpannā chabbassa nissaggiya sikkhāpadato paṭṭhāya imāni nissaggiyasikkhāpadāni ekato gaṇasajjhāyaṃ katvā saṃhāyeyyāma.

ভন্তে, সংঘ আমার কথা শ্রবণ করুক। আমি ত্রিপিটকধর ধর্মভাণ্ডাগারিক আয়ুষ্মান বিচিত্রসারাভিবংশকে এই নিসর্গীয় পাচিত্তিয় শিক্ষাপদসমূহের মধ্যে ছয় বছর শিক্ষাপদ পর্যন্ত নিদান আদি জিজ্ঞাসা করার মতো অনেক বিষয়ে প্রশ্ন করেছি এবং জিজ্ঞাসিত হয়ে সেই আয়ুষ্মান বিচিত্রসারাভিবংশ উত্তর প্রদান করেছেন। ভন্তে, এইভাবে এই শিক্ষাপদসমূহ নির্মল ও অতিশয় পরিশুদ্ধ এবং সেই অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানেরই বাণী। অতএব, পূর্বে যেমন মহাকাশ্যপ আদি প্রাচীন সঙ্গীতি-কারক শ্রেষ্ঠ মহাস্থবিরগণ ব্রহ্মচর্যের চিরস্থিতির জন্য, বহুজন হিতায়, বহুজন সুখায়, লোকানুকম্পায় এবং দেব-মনুষ্যদের অর্থ, হিত ও সুখের জন্য ধর্ম ও বিনয় সংগীতি এবং অনুসংগীতি করেছিলেন; তেমনি আমরাও এখন এই ষষ্ঠ সঙ্গীতি মহাসভার অন্তর্ভুক্ত সকলে মিলে ছয় বছর নিসর্গীয় শিক্ষাপদ থেকে শুরু করে এই নিসর্গীয় পাচিত্তিয় শিক্ষাপদসমূহ একত্রে সম্মিলিত আবৃত্তি করে সংগীতি করি।

2. Kosiyavagga 5. nisīdanasanthata sikkhāpucchā

২. কোশিয়বর্গ ৫. নিষীদান-সংস্তত শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.105] tena āvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena anādiyitvā purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidattiṃ navaṃ nisīdanasanthataṃ kārāpentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেই ভগবান...পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক পুরাতন আসনের চারপাশ থেকে সুগত-বিতস্তি পরিমাণ অংশ গ্রহণ না করে নতুন বসার আসন প্রস্তুত করালে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ [Pg.106] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – sambahule bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū santhatāni ujjhitvā āraññikaṃ piṇḍapātikaṅgaṃ paṃsukūlakaṅgaṃ samādiyiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে। ভন্তে, বহু ভিক্ষু আসনসমূহ পরিত্যাগ করে আরণ্যক অঙ্গ, পিণ্ডপাতিক অঙ্গ ও পাংশুকূলিক অঙ্গ গ্রহণ করেছিলেন, ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

2. Kosiyavagga 6. eḷakaloma sikkhāpucchā

২. কোশিয়বর্গ ৬. এলকলোম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – eḷakalomāni āvuso paṭiggahetvā tiyojanaṃ atikkāmentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভেড়ার লোম গ্রহণ করে তিন যোজন অতিক্রম করালে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ [Pg.107] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – aññataraṃ bhante bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu eḷakalomāni paṭiggahetvā tiyojanaṃ atikkāmesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, এক বিশেষ ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে। ভন্তে, সেই ভিক্ষু ভেড়ার লোম গ্রহণ করে তিন যোজন অতিক্রম করেছিলেন, ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

2. Kosiyavagga 7. eḷakalomadhovāpana sikkhāpucchā

২. কোশিয়বর্গ ৭. এলকলোম ধোয়ানো শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – aññātikāya [Pg.108] āvuso bhikkhuniyā eḷakalomāni dhovāpentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অনাত্মীয়া ভিক্ষুণী দ্বারা ভেড়ার লোম ধোয়ানো হলে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – sakkesu bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শাক্যদেশে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – chabbaggiye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū aññātikāhi bhikkhūnīhi eḷakalomāni dhovāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ অনাত্মীয়া ভিক্ষুণীদের দ্বারা ভেড়ার লোম ধুইয়েছিলেন, ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

2. Kosiyavagga 8. rūpiya sikkhāpucchā

২. কোশিয়বর্গ ৮. রূপ্য শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – rūpiyaṃ [Pg.109] āvuso paṭiggaṇhantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, রূপ্য গ্রহণ করলে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto rūpiyaṃ paṭiggahesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, আয়ুষ্মান উপনন্দ শাক্যপুত্রকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে। ভন্তে, আয়ুষ্মান উপনন্দ শাক্যপুত্র রূপ্য গ্রহণ করেছিলেন, ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – kathaṃ [Pg.110] āvuso tattha paṭipajjanto rūpiyaṃ paṭiggaṇhāti nāma.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেখানে কীভাবে আচরণ করলে রূপ্য গ্রহণ করা বোঝায়?

Vissajjanā – sayaṃ bhante gaṇhāti, aññaṃ vā gaṇhāpesi, idaṃ ayyassa hotūti upanikkhittaṃ sādiyati, evaṃ kho bhante paṭipajjanto bhikkhu rūpiyaṃ paṭiggaṇhāti nāma.

উত্তর – ভন্তে, নিজে গ্রহণ করলে, অথবা অন্যকে দিয়ে গ্রহণ করালে, অথবা 'এটি আর্যের জন্য হোক' বলে গচ্ছিত রাখা রূপ্য গ্রহণ বা অনুমোদন করলে; ভন্তে, এইভাবে আচরণকারী ভিক্ষুর রূপ্য গ্রহণ করা বোঝায়।

Pucchā – kathaṃ āvuso tattha paṭipajjanto bhikkhu rūpiyaṃ na paṭiggaṇhāti nāma.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেখানে কীভাবে আচরণ করলে ভিক্ষুর রূপ্য গ্রহণ না করা বোঝায়?

Vissajjanā – yathā [Pg.111] bhante rājasikkhāpade yathā ca bhante meṇḍakasikkhāpade āgacchati, tathā bhante paṭipajjanto bhikkhu rūpiyaṃ na paṭiggaṇhātināma.

উত্তর – ভন্তে, রাজ-শিক্ষাপদে এবং ভন্তে, মেণ্ডক-শিক্ষাপদে যেভাবে উল্লেখ আছে, ভন্তে, সেভাবে আচরণকারী ভিক্ষুর রূপ্য গ্রহণ না করা বোঝায়।

2. Kosiyavagga 9. rūpiyasaṃvohāra sikkhāpucchā

২. কোশিয়বর্গ ৯. রূপ্য-সংব্যবহার শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – rūpiyasaṃvohāraṃ [Pg.112] āvuso samāpajjantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, রূপ্য-সংব্যবহার করলে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – chabbaggiye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū nānappakārakaṃ rūpiyasaṃvohāraṃ samāpajjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ নানা প্রকার রূপ্য-সংব্যবহারে লিপ্ত হয়েছিলেন, ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

2. Kosiyavagga, 10. kayavikkaya sikkhāpucchā

২. কোশিয়বর্গ ১০. ক্রয়-বিক্রয় শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – nānappakārakaṃ āvuso kayavikkayaṃ āpajjantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, নানা প্রকার ক্রয়-বিক্রয়ে লিপ্ত হলে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto paribbājakena saddhi kayavikkayaṃ samāpajji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শাক্যপুত্র পরম শ্রদ্ধেয় উপনন্দকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। পরম শ্রদ্ধেয় শাক্যপুত্র উপনন্দ পরিব্রাজকের সাথে ক্রয়-বিক্রয়ে লিপ্ত হয়েছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kathaṃ āvuso tattha paṭipajjanto bhikkhu kayavikkayaṃ samāpajjatināma.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে কীভাবে আচরণ করলে একজন ভিক্ষু ক্রয়-বিক্রয়ে লিপ্ত হয়েছেন বলে গণ্য হন?

Vissajjanā – iminā imaṃ dehi iminā imaṃ āhara iminā imaṃ parivattehi iminā imaṃ cetāmehīti ajjhācarati, evaṃ kho bhante paṭipajjanto kayavikkayaṃ samāpajjatināma.

উত্তর – "এটির দ্বারা এটি দাও, এটির দ্বারা এটি আনো, এটির দ্বারা এটি পরিবর্তন করো, এটির দ্বারা এটি ক্রয় করো" – এভাবে যদি কেউ আচরণ করে, তবে হে ভন্তে, সেভাবে আচরণকারী ভিক্ষু ক্রয়-বিক্রয়ে লিপ্ত হয়েছেন বলে গণ্য হন।

Pucchā – kathaṃ [Pg.114] āvuso tattha paṭipajjanto bhikkhu na kayavikkayaṃ samāpajjatināma.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেখানে কীভাবে আচরণ করলে একজন ভিক্ষু ক্রয়-বিক্রয়ে লিপ্ত হন না?

Vissajjanā – yo bhante agghaṃ pucchati, yo ca bhante kappiyakārakassa ācikkhati, yo ca bhante amhākañca idaṃ atthi amhākañca iminā ca iminā ca atthoti bhaṇati, evaṃ kho bhante paṭipajjanto bhikkhu na kayavikkayaṃ samāpajjatināma.

উত্তর – ভন্তে, যিনি মূল্য জিজ্ঞাসা করেন, এবং ভন্তে, যিনি কল্পিয়কারককে নির্দেশ দেন, এবং ভন্তে, যিনি বলেন, "আমাদের এটি আছে এবং আমাদের এটির ও এটির প্রয়োজন আছে" – হে ভন্তে, এভাবে আচরণকারী ভিক্ষু ক্রয়-বিক্রয়ে লিপ্ত হন না।

3. Pattavagga, 1. patta sikkhāpucchā

৩. পাত্রবর্গ, ১. পাত্র শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – atirekapattaṃ āvuso dasāhaṃ atikkāmentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অতিরিক্ত পাত্র দশ দিন অতিক্রম করালে যে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় হয়, তা কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ [Pg.115] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – chabbaggiye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū atirekapattaṃ dhāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ অতিরিক্ত পাত্র ধারণ করেছিলেন, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

514 3. Pattavagga, 2. ūnapañcabandhana sikkhāpucchā

৫১৪ ৩. পাত্রবর্গ, ২. ঊনপঞ্চবন্ধন পাত্র শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – ūnapañcabandhanena pattena aññaṃ navaṃ pattaṃ cetāpentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পাঁচটির কম জোড়াতালি বিশিষ্ট পাত্র থাকা সত্ত্বেও অন্য একটি নতুন পাত্র ক্রয় করালে যে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় হয়, তা কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sakkesu bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শাক্যদেশে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ [Pg.116] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – chabbaggiye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū appamattakenapi bhinnena appamattakenapi khaṇḍena vilikhitamattenapi bahū patte viyyāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ সামান্য ফাটা, সামান্য খণ্ডিত বা সামান্য আঁচড় লাগা পাত্র থাকা সত্ত্বেও বহু পাত্র যাচনা করেছিলেন, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Na bhikkhave patto viññāpetabbo, yo viññāpeyya āpatti dukkaṭassa.

হে ভিক্ষুগণ, পাত্র যাচনা করা উচিত নয়। যে যাচনা করবে, তার দুষ্কৃত আপত্তি হবে।

3. Pattavagga 3. bhesajja sikkhāpucchā

৩. পাত্রবর্গ, ৩. ভেষজ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhesajjāni [Pg.117] āvuso paṭiggahetvā sattāhaṃ atikkāmentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ভেষজ গ্রহণ করে সাত দিন অতিক্রম করালে যে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় হয়, তা কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sambahule bhante bhikkhū ārabbha ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū bhesajjāni paṭiggahetvā sattāhaṃ atikkāmesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বহু ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। ভন্তে, বহু ভিক্ষু ভেষজ গ্রহণ করে সাত দিন অতিক্রম করেছিলেন, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

3. Pattavagga 4. vassikasāṭika sikkhāpucchā

৩. পাত্রবর্গ, ৪. বর্ষাশাটিকা শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – atirekamāse [Pg.118] sese gimāne āvuso vassikasāṭikacīvaraṃ pariyesantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, গ্রীষ্মকালের এক মাসেরও বেশি সময় বাকি থাকতে বর্ষাশাটিকা চীবর অন্বেষণ করলে যে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় হয়, তা কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ [Pg.119] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – chabbaggiye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū atirekamāse sese gimhāne vassikasāṭikacīvaraṃ pariyesiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ গ্রীষ্মকালের এক মাসেরও বেশি সময় বাকি থাকতে বর্ষাশাটিকা চীবর অন্বেষণ করেছিলেন, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

3. Pattavagga 5. cīvaraacchindana sikkhāpucchā

৩. পাত্রবর্গ, ৫. চীবর-আচ্ছিন্দন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhikkhussa āvuso sāmaṃ cīvaraṃ datvā kupitena anattamanena acchindantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কোনো ভিক্ষুকে নিজে চীবর দান করে পুনরায় ক্রুদ্ধ ও অসন্তুষ্ট হয়ে তা কেড়ে নিলে যে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় হয়, তা কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ [Pg.120] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto bhikkhussa sāmaṃ cīvaraṃ datvā kupito anattamano acchindi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শাক্যপুত্র পরম শ্রদ্ধেয় উপনন্দকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। ভন্তে, পরম শ্রদ্ধেয় শাক্যপুত্র উপনন্দ কোনো ভিক্ষুকে নিজে চীবর দান করে ক্রুদ্ধ ও অসন্তুষ্ট হয়ে তা কেড়ে নিয়েছিলেন, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

3. Pattavaggo, 6. suttaviññatti sikkhāpucchā

৩. পাত্রবর্গ, ৬. সূত্র-বিজ্ঞপ্তি শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – sāmaṃ āvuso suttaṃ viññāpetvā tantavāyehi cīvaraṃ vāyāpentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, নিজে সুতা যাচনা করে তাঁতিদের দ্বারা চীবর বুনন করালে যে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় হয়, তা কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – chabbaggiye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū sāmaṃ suttaṃ viññāpetvā tantavāyehi cīvaraṃ vāyāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ নিজে সুতা যাচনা করে তাঁতিদের দ্বারা চীবর বুনন করিয়েছিলেন, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

3. Pattavagga, 7. mahāpesakāra sikkhāpucchā

৩. পাত্রবর্গ, ৭. মহাপেশকার শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – pubbe [Pg.122] appavāritassa āvuso aññātakassa gahapatikassa tantavāye upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পূর্বে নিমন্ত্রিত না হয়ে কোনো অপরিচিত গৃহপতির তাঁতিদের কাছে গিয়ে চীবর বুননে বিশেষ নির্দেশ দিলে যে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় হয়, তা কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthi yaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ [Pg.123] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – āyasmantaṃ bhante upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto pubbe appavārito aññātakassa gahapatikassa tantavāye upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শাক্যপুত্র পরম শ্রদ্ধেয় উপনন্দকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। ভন্তে, পরম শ্রদ্ধেয় শাক্যপুত্র উপনন্দ পূর্বে নিমন্ত্রিত না হয়ে কোনো অপরিচিত গৃহপতির তাঁতিদের কাছে গিয়ে চীবর বুননে বিশেষ নির্দেশ দিয়েছিলেন, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

3. Pattavaggo, 8. accekacīvara sikkhāpucchā

৩. পাত্রবর্গ, ৮. অত্যেক-চীবর শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – acceka cīvaraṃ āvuso paṭiggahetvā cīvarakālasamayaṃ atikkāmentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, জরুরি চীবর গ্রহণ করে চীবর দানের সময় অতিক্রম করালে যে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় হয়, তা কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ [Pg.124] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sambahule bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū accekacīvaraṃ paṭiggahetvā cīvarakālasamayaṃ atikkāmesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বহু ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। ভন্তে, বহু ভিক্ষু জরুরি চীবর গ্রহণ করে চীবর দানের সময় অতিক্রম করেছিলেন, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

3. Pattavaggo, 9. sāsaṅka sikkhāpucchā

৩. পাত্রবর্গ, ৯. সাশঙ্ক শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – tiṇṇaṃ āvuso cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ antaraghare nikkhipitvā atirekachārattaṃ vippavasantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, তিন চীবরের যেকোনো একটি চীবর লোকালয়ে রেখে ছয় রাতের বেশি সময় আলাদা বসবাস করলে যে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় হয়, তা কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ [Pg.125] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sambahule bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ antaraghare nikkhipitvā atirekachārattaṃ vippavasiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বহু ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। ভন্তে, বহু ভিক্ষু তিন চীবরের যেকোনো একটি চীবর লোকালয়ে রেখে ছয় রাতের বেশি সময় আলাদা বসবাস করেছিলেন, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

3. Pattavaggo, 10. pariṇata sikkhāpucchā

৩. পাত্রবর্গ, ১০. পরিণত শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ tena āvuso bhagavatā passatā arahatā sammāsambuddhena jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ atthano pariṇāmentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সেই সর্বদর্শী, অর্হৎ, সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবান কর্তৃক প্রজ্ঞাপিত— জেনে-বুঝে সংঘের উদ্দেশ্যে উৎসর্গীকৃত লাভ নিজের দিকে ঘুরিয়ে নিলে যে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় হয়, তা কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kaṃ [Pg.126] āvuso ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – chabbaggiye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ জেনে-বুঝে সংঘের উদ্দেশ্যে উৎসর্গীকৃত লাভ নিজের দিকে ঘুরিয়ে নিয়েছিলেন, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – jānaṃ [Pg.127] āvuso saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmento, kati āpattiyo āpajjati.

প্রশ্ন – হে আবসো, জেনে-বুঝে সংঘের উদ্দেশ্যে উৎসর্গীকৃত লাভ নিজের দিকে ঘুরিয়ে নিলে কতটি আপত্তি সংঘটিত হয়?

Vissajjanā – jānaṃ bhante saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmento dve āpattiyo āpajjati, pariṇāmeti payoge dukkaṭaṃ, pariṇāmite nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, jānaṃ bhante saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmento imā dve āpattiyo āpajjati.

উত্তর – ভন্তে, জেনে-বুঝে সংঘের উদ্দেশ্যে উৎসর্গীকৃত লাভ নিজের দিকে ঘুরিয়ে নিলে দুটি আপত্তি সংঘটিত হয়। ঘুরিয়ে নেওয়ার প্রচেষ্টায় দুষ্কৃত আপত্তি এবং ঘুরিয়ে নেওয়া সম্পন্ন হলে নিসর্গীয় পাচিত্তিয় আপত্তি হয়। ভন্তে, জেনে-বুঝে সংঘের উদ্দেশ্যে উৎসর্গীকৃত লাভ নিজের দিকে ঘুরিয়ে নিলে এই দুটি আপত্তি সংঘটিত হয়।

Pucchā – kassa [Pg.128] āvuso vacanaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কার বাণী?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ, সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বাণী।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, পরম্পরাক্রমে আনীত হয়েছে।

Pucchā – atthi nukho āvuso tattha kocipi viraddhadoso.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেখানে কি কোনো ভুলত্রুটি বা দোষ আছে?

Vissajjanā – natthi bhante.

উত্তর – ভন্তে, নেই।

Saṃgāyanatthāya ñāpanaṃ

সঙ্গীতি সম্পাদনের জন্য জ্ঞাপন

Suṇātu [Pg.129] me bhante saṅgho, ahaṃ bhante imesaṃ soḷasannaṃ nissaggiyapācittiyasikkhāpadānaṃ nidānādīni anekāni pucchitabbāni āyasmantaṃ vicittasārābhivaṃsaṃ tipiṭakadhara dhammabhaṇḍāgārikaṃ pucchiṃ, so ca puṭṭho puṭṭho vissajjeti, itihidaṃ bhante sikkhāpadasañjātaṃ nimmalaṃ su parisuddhaṃ tasseva bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa, tasmā yathā pure mahākassapādayo mahāthera varā porāṇasaṃgītikārā brahmacariyasaṅkhātassa buddhasāsanassa ciraṭṭhitiyā bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ dhammavinayaṃ saṃgāyiṃsuceva anusaṃgāyiṃsuca, evameva mayampi dāni chaṭṭhasaṃgīti mahādhammasabhāpariyāpannā imāni sikkhāpadāni yathānuppattaṭṭhānato paṭṭhāya ekato gaṇasajjhāyaṃ katvā saṃgāyeyyāma.

ভন্তে, সঙ্ঘ আমার কথা শুনুন। ভন্তে, আমি এই ষোলোটি নিসর্গীয় পাচিত্তিয় শিক্ষাপদের নিদান (উৎস) আদি অনেক জিজ্ঞাস্য বিষয় ত্রিপিটকধর ধর্মভাণ্ডাগারিক পরম শ্রদ্ধেয় বিচিত্তসারাভিবংশ মহাস্থবিরকে জিজ্ঞাসা করেছি, এবং তিনি জিজ্ঞাসিত হয়ে উত্তর প্রদান করেছেন। ভন্তে, এভাবে এই শিক্ষাপদসমূহ থেকে উৎপন্ন সেই ভগবান অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধের বাণী অত্যন্ত নির্মল ও সুপরিশুদ্ধ। অতএব, পূর্বে যেমন মহাকশ্যপ আদি প্রাচীন সঙ্গীতি কারক শ্রেষ্ঠ মহাস্থবিরগণ ব্রহ্মচর্য নামক বুদ্ধশাসনের চিরস্থিতির জন্য, বহুজন হিতায়, বহুজন সুখায়, লোকানুকম্পার জন্য এবং দেব-মনুষ্যের অর্থ, হিত ও সুখের জন্য ধর্ম ও বিনয় সঙ্গীতি এবং অনু-সঙ্গীতি করেছিলেন, ঠিক তেমনি আমরাও এখন ষষ্ঠ সঙ্গীতি মহাসভার অন্তর্ভুক্ত হয়ে এই শিক্ষাপদসমূহ যথাপ্রাপ্ত স্থান থেকে আরম্ভ করে একত্রে গণসজ্জায় (সম্মিলিত আবৃত্তি) করে সঙ্গীতি করব।

Pācittiyapāḷi

পাচিত্তিয়পালি

1. Musāvādavagga, 1. musāvāda sikkhāpucchā

১. মুষাবাদ বর্গ, ১. মুষাবাদ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ tena āvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sampajānamusāvāde pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেই জাননশীল, দর্শনশীল, অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবান কর্তৃক সজ্ঞানে মিথ্যা বলার (সম্পজানমুষাবাদ) অপরাধে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ, hatthakaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, hatthako bhante sakyaputto titthiyehi saddhiṃ sallapanto avajānitvā paṭijānāti paṭijānitvā avajānāti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; শাক্যপুত্র হস্থককে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, শাক্যপুত্র হস্থক তীর্থিকদের সাথে আলাপ করার সময় অস্বীকার করে স্বীকার করতেন এবং স্বীকার করে অস্বীকার করতেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

1. Musāvādavaggo, 2-3. omasavāda, pesuñña sikkhāpucchā

১. মুষাবাদ বর্গ, ২-৩. ওমাসবাদ ও পৈশুন্য শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – omasavāde pācittiyañca āvuso bhikkhupesuññe pācittiyañca bhagavatā katthapaññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভগবান কর্তৃক ওমাসবাদে (তিরস্কারমূলক বাক্যে) পাচিত্তিয় এবং ভিক্ষু-পৈশুণ্যে (পরনিন্দায়) পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.132] bhante paññattaṃ, chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū bhikkhūhi saddhiṃ bhaṇḍantā omasiṃsu tasmiṃca vatthusmiṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū bhikkhūnaṃ bhaṇḍanajātānaṃ kalahajātānaṃ vivādāpannānaṃ pesuññaṃ upasaṃhariṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ অন্যান্য ভিক্ষুদের সাথে ঝগড়া করার সময় তিরস্কার করেছিলেন, সেই বিষয়ে; এবং ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ বিবাদমান, কলহকারী ও দ্বন্দ্বে লিপ্ত ভিক্ষুদের মধ্যে পরনিন্দা ছড়িয়ে দিয়েছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

1. Musāvādavagga, 4. padasodhamma sikkhāpucchā

১. মুষাবাদ বর্গ, ৪. পদশোধন ধর্ম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – anupasampannaṃ āvuso padaso vācentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অনুপসম্পন্ন ব্যক্তিকে পদাণুক্রমিকভাবে ধর্ম শিক্ষা দানকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paññattaṃ, chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū upāsake padaso dhammaṃ vācesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ উপাসকদের পদাণুক্রমিকভাবে ধর্ম শিক্ষা দিয়েছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

1. Musāvādavaggo 5. sahaseyya sikkhāpucchā

১. মুষাবাদ বর্গ, ৫. সহশয্যা শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – anupasampannena āvuso uttaridirattatirattaṃ sahaseyyaṃ kappentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অনুপসম্পন্ন ব্যক্তির সাথে দুই বা তিন রাতের অধিক সহশয্যা গ্রহণকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – āḷaviyaṃ bhante paññattaṃ, sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū anupasampannena sahaseyyaṃ kappesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, আলবীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; বহু ভিক্ষুকে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহু ভিক্ষু অনুপসম্পন্ন ব্যক্তির সাথে সহশয্যা গ্রহণ করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kesaṃ [Pg.134] āvuso ettha anupasampannena sahaseyyaṃ kappentānampi anāpatti hoti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এখানে কাদের ক্ষেত্রে অনুপসম্পন্ন ব্যক্তির সাথে সহশয্যা গ্রহণ করলেও আপত্তি হয় না?

Vissajjanā – ekādasannaṃ bhante puggalānaṃ anupasampannena sahaseyyaṃ kappentānaṃ anāpatti, dvetisso rattiyo vasatī, ūnakadve tisso rattiyo vasati, dverattiyo vasitvā tatiyāyarattiyā purāruṇā nikkhamitvā puna vasati, sabbacchanne sabbaaparicchanne, sabbaparicchanne sabbaacchanne, yebhuyyena acchanne yebhuyyena aparicchanne, anupasampanne nipanne bhikkhu nisīdati, bhikkhunipanne anupasampanno nisīdati, ubhovā nisīdanti, ummattakassa, ādikammikassa, imesaṃkho bhante ekādasannaṃ puggalānaṃ anupasampannena sahaseyyaṃ kappentānaṃ anāpatti.

উত্তর – ভন্তে, এগারো প্রকার ব্যক্তির ক্ষেত্রে অনুপসম্পন্ন ব্যক্তির সাথে সহশয্যা গ্রহণ করলেও আপত্তি হয় না। দুই বা তিন রাত বাস করলে, দুই বা তিন রাতের কম বাস করলে, দুই রাত বাস করার পর তৃতীয় রাতে অরুণোদয়ের পূর্বে বের হয়ে পুনরায় বাস করলে, সম্পূর্ণ আচ্ছাদিত ও সম্পূর্ণ অনাবৃত স্থানে, সম্পূর্ণ অনাবৃত ও সম্পূর্ণ আচ্ছাদিত স্থানে, অধিকাংশ আচ্ছাদিত ও অধিকাংশ অনাবৃত স্থানে, অনুপসম্পন্ন ব্যক্তি শায়িত থাকলে ভিক্ষু বসে থাকলে, ভিক্ষু শায়িত থাকলে অনুপসম্পন্ন ব্যক্তি বসে থাকলে, অথবা উভয়েই বসে থাকলে, উন্মত্ত ব্যক্তির ক্ষেত্রে, আদিকর্মিকের ক্ষেত্রে। ভন্তে, এই এগারো প্রকার ব্যক্তির ক্ষেত্রে অনুপসম্পন্ন ব্যক্তির সাথে সহশয্যা গ্রহণ করলেও আপত্তি হয় না।

1. Musāvādavaggo, 6. dutiya sahaseyya sikkhāpucchā

১. মুষাবাদ বর্গ, ৬. দ্বিতীয় সহশয্যা শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – mātugāmena [Pg.135] āvuso sahaseyyaṃ kappentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, মাতৃগ্রামের সাথে সহশয্যা গ্রহণকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ anuruddhaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante anuruddho mātugāmena sahaseyyaṃ kappesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে আয়ুষ্মান অনিরুদ্ধকে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, আয়ুষ্মান অনিরুদ্ধ মাতৃগ্রামের সাথে সহশয্যা গ্রহণ করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

1. Musāvādavaggo, 7. dhammadesanā sikkhāpucchā

১. মুষাবাদ বর্গ, ৭. ধর্মদেশনা শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – mātugāmassa [Pg.136] āvuso uttari chappañcavācāhi dhammaṃ desentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, মাতৃগ্রামকে পাঁচ বা sechs বাক্যের অধিক ধর্মদেশনা প্রদানকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ udāyiṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante udāyī mātugāmassa dhammaṃdeseti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে আয়ুষ্মান উদায়ীকে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ী মাতৃগ্রামকে ধর্মদেশনা করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

1. Musāvādavaggo, 8. bhūtārocana sikkhāpucchā

১. মুষাবাদ বর্গ, ৮. ভূতারোচন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – anupasampannassa [Pg.137] āvuso uttarimanussadhammaṃ bhūtaṃ ārocentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অনুপসম্পন্ন ব্যক্তির কাছে সত্য উত্তর-মনুষ্যধর্ম প্রকাশকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante vaggumudātīriye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, vaggumudātīriyā bhante bhikkhū gihīnaṃ aññamaññassa uttarimanussadhammassa vaṇṇaṃ bhāsiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে বগ্গুমুদা নদীর তীরবর্তী ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বগ্গুমুদা তীরবর্তী ভিক্ষুগণ গৃহীদের কাছে একে অপরের উত্তর-মনুষ্যধর্মের প্রশংসা করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

1. Musāvādavaggo, 9. duṭṭhullārocana sikkhāpucchā

১. মুষাবাদ বর্গ, ৯. দুষ্টুল্লারোচন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhikkhussa [Pg.138] āvuso duṭṭhullāpattiṃ anupasampannassa ārocentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভিক্ষুর দুষ্টুল্লাপত্তি অনুপসম্পন্ন ব্যক্তির কাছে প্রকাশকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū bhikkhussa duṭṭhullāpattiṃ anupasampannassa ārocesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ ভিক্ষুর দুষ্টুল্লাপত্তি অনুপসম্পন্ন ব্যক্তির কাছে প্রকাশ করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

1. Musāvādavaggo, 10. pathavīkhaṇana sikkhāpucchā

১. মুষাবাদ বর্গ, ১০. পৃথিবী খনন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – pathaviṃkhaṇantassa [Pg.139] āvuso pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, মাটি খননকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – āḷaviyaṃ bhante āḷavike bhikkhū ārabbha paññattaṃ, āḷavikā bhante bhikkhū pathaviṃkhaṇiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, আলবীতে আলবীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, আলবীয় ভিক্ষুগণ মাটি খনন করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

2. Bhūtagāmavaggo, 1. bhūtagāma sikkhāpucchā

২. ভূতগ্রাম বর্গ, ১. ভূতগ্রাম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhūtagāmapātabyatāya [Pg.140] pācittiyaṃ āvuso bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভূতগ্রাম ধ্বংস করার অপরাধে ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – āḷaviyaṃ bhante āḷavike bhikkhū ārabbha paññattaṃ, āḷavikā bhante bhikkhū rukkhaṃ chindiṃ su, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, আলবীতে আলবীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, আলবীয় ভিক্ষুগণ বৃক্ষ ছেদন করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

2. Bhūtagāmavagga, 2. aññavādaka sikkhāpucchā

২. ভূতগ্রাম বর্গ, ২. অন্যবাদক শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – aññavādake vihesake pācittiyaṃ āvuso bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অন্যবাদক ও বিহেষক অপরাধে ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – kosambiyaṃ [Pg.141] bhante āyasmantaṃ channaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante channo saṅghamajjhe āpattiyā anuyuñjīyamāno aññenaññaṃ paṭicari, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, কৌশাম্বীতে আয়ুষ্মান ছন্নকে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, আয়ুষ্মান ছন্ন সঙ্ঘের মধ্যে আপত্তি বিষয়ে জিজ্ঞাসিত হয়ে অন্য কথা বলে এড়িয়ে গিয়েছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

2. Bhūtagāmavagga, 3. ujjhāpanaka sikkhāpucchā

২. ভূতগ্রাম বর্গ, ৩. উজ্জ্বাপনক শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – ujjhāpanake khiyyanake pācittiyaṃ āvuso bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, উজ্জ্বাপনক ও খীয়নক অপরাধে ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante mettiyabhūmajake bhikkhū ārabbha paññattaṃ, mettiyabhūmajakā bhante bhikkhū āyasmantaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ bhikkhū ujjhāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে মেত্তিয় ও ভূম্মজক ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, মেত্তিয় ও ভূম্মজক ভিক্ষুগণ আয়ুষ্মান দব্ব মল্লপুত্রকে ভিক্ষুদের কাছে দোষারোপ করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

2. Bhūtagāmavagga, 4. paṭhama senāsana sikkhāpucchā

২. ভূতগ্রাম বর্গ, ৪. প্রথম শয্যাসন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – saṅghikaṃ [Pg.142] āvuso mañcaṃvā pīṭhaṃvā bhisiṃvā kocchaṃvā ajjhokāse santharitvā anuddharitvā anāpucchā pakkamantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সঙ্ঘের মালিকানাধীন মাচা, পিঁড়ি, গদি বা মোড়া উন্মুক্ত স্থানে পেতে, তা না গুটিয়ে এবং কাউকে না জানিয়ে চলে যাওয়ার অপরাধে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū saṅghikaṃ senāsanaṃ ajjhokāse santharitvā anuddharitvā anāpucchā pakkamiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহু ভিক্ষু সঙ্ঘের শয্যাসন উন্মুক্ত স্থানে পেতে, তা না গুটিয়ে এবং কাউকে না জানিয়ে চলে গিয়েছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

2. Bhūtagāmavagga, 5. dutiya senāsana sikkhāpucchā

২. ভূতগ্রাম বর্গ, ৫. দ্বিতীয় শয্যাসন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – saṅghike [Pg.143] āvuso vihāre seyyaṃ santharitvā anuddharitvā anāpucchā pakkamantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সঙ্ঘের বিহারে শয্যা পেতে, তা না গুটিয়ে এবং কাউকে না জানিয়ে চলে যাওয়ার অপরাধে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sattarasavaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sattarasavaggiyā bhante bhikkhū saṅghike vihāre seyyaṃ santharitvā anuddharitvā anāpucchā pakkamiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে সতেরো বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, সতেরো বর্গীয় ভিক্ষুগণ সঙ্ঘের বিহারে শয্যা পেতে, তা না গুটিয়ে এবং কাউকে না জানিয়ে চলে গিয়েছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kassa [Pg.144] āvuso vacanaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এটি কার বাণী?

Vissajjanā – bhagavatā bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বাণী।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, পরম্পরাক্রমে আনীত হয়েছে।

Pucchā – atthi [Pg.145] nukho āvuso ettha kocipi viraddhadoso.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এখানে কি কোনো ভুলত্রুটি বা দোষ আছে?

Vissajjanā – natthi bhante.

উত্তর – ভন্তে, নেই।

Saṅghassa ñāpanaṃ

সঙ্ঘের প্রতি জ্ঞাপন

Suṇātu me bhante saṅgho, ahaṃ bhante āyasmantaṃ vicittasārābhivaṃsaṃ imesaṃ pannarasannaṃ sikkhāpadānaṃ nidānādīni pucchitabbāni anekāni ṭhānāni pucchiṃ, so ca puṭṭho puṭṭho vissajjeti, iti hidaṃ bhante nimmalaṃ suparisuddhaṃ tasseva bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa, tasmā yathāpure mahākassapādayo mahātheravarā porāṇasaṃgītikārā brahmacariyassa ciraṭṭhitiyā bahujanahitāya bahujanasukhāya lonukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ dhammavinayaṃ saṃgāyiṃsuceva anusaṃgāyiṃsuca, evameva mayampi dāni chaṭṭhasaṃgītimahādhammasabhā pariyāpannā yathānuppaṭṭhānato paṭṭhāya imāni sikkhāpadāni ekato gaṇasajjhāyaṃ katvā saṃgāyeyyāma.

ভন্তে, সঙ্ঘ আমার কথা শুনুন। ভন্তে, আমি পরম শ্রদ্ধেয় বিচিত্রসারাভিবংশকে এই পনেরোটি শিক্ষাপদের নিদান (উৎস) আদি জিজ্ঞাসাযোগ্য অনেক বিষয়ে প্রশ্ন করেছি, এবং তিনি জিজ্ঞাসিত হয়ে প্রতিটি প্রশ্নের উত্তর দিয়েছেন। ভন্তে, এই নির্মল ও সুপরিশুদ্ধ বাণী সেই ভগবান অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধেরই। অতএব, পূর্বে যেভাবে মহাকাশ্যপ আদি প্রাচীন সংগীতিকারক মহাস্থবিরগণ ব্রহ্মচর্যের চিরস্থিতির জন্য, বহু জনের হিতের জন্য, বহু জনের সুখের জন্য, জগতের প্রতি অনুকম্পাবশত এবং দেব-মনুষ্যের অর্থ, হিত ও সুখের জন্য ধর্ম ও বিনয় সংগীতি ও অনুসংগীতি করেছিলেন; ঠিক তেমনি আমরাও এখন এই ষষ্ঠ সংগীতি মহাসভার অন্তর্ভুক্ত হয়ে যথানুক্রমিকভাবে এই শিক্ষাপদসমূহ একত্রে গণসজ্জায় (সম্মিলিত আবৃত্তি) করে সংগীতি করি।

2. Bhūtagāmavagga, 6. anupakhajja sikkhāpucchā

২. ভূতগামবর্গ, ৬. অনুপ্রখজ্জ (অনুপ্রবেশপূর্বক শয্যা গ্রহণ) শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.146] tena āvuso…pe… sammāsambuddhena saṅghike vihāre jānaṃ pubbupagataṃ bhikkhuṃ anupakhajja seyyaṃ kappentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, সেই...পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক সঙ্ঘের বিহারে জেনে-শুনে পূর্বে আগত ভিক্ষুর পাশে জোরপূর্বক শয্যা প্রস্তুতকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū there bhikkhū anupakhajja seyyaṃ kappesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ স্থবির ভিক্ষুদের পাশে জোরপূর্বক শয্যা প্রস্তুত করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

2. Bhūtagāmavagga, 7. nikaḍḍhana sikkhāpucchā

২. ভূতগামবর্গ, ৭. নিকড্ডন (বের করে দেওয়া) শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhikkhuṃ [Pg.147] āvuso kupitena anattamanena saṅghikā vihārā nikkaḍḍhentassa pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, ক্রুদ্ধ ও অসন্তুষ্ট হয়ে সঙ্ঘের বিহার থেকে ভিক্ষুকে বের করে দেওয়া ভিক্ষুর জন্য ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū kupitā anattamanā bhikkhū saṅghikāvihārā nikkaḍḍhiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ ক্রুদ্ধ ও অসন্তুষ্ট হয়ে সঙ্ঘের বিহার থেকে ভিক্ষুদের বের করে দিয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

2. Bhūtagāmavagga, 8. vehāsakuṭi sikkhāpucchā

২. ভূতগামবর্গ, ৮. বেহাসকুটি (উপরিভাগের কুঠরি) শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – uparivehāsakuṭiyā āvuso āhaccapādakaṃ mañcaṃvā pīṭhaṃvā abhinisīdantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, উপরিভাগের কুঠরিতে আলগা পায়াবিশিষ্ট খাট বা চেয়ারে সজোরে বসা ভিক্ষুর জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.148] bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu saṅghike vihāre uparivehāsa kuṭiyā āhaccapādakaṃ mañcaṃ sahasā abhinisīdi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক ভিক্ষুকে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, সেই ভিক্ষু সঙ্ঘের বিহারের উপরিভাগের কুঠরিতে আলগা পায়াবিশিষ্ট খাটে হঠাৎ বসে পড়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

2. Bhūtagāmavagga, 9. mahallakavihāra sikkhāpucchā

২. ভূতগামবর্গ, ৯. মহল্লকবিহার (বৃহৎ বিহার নির্মাণ) শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – dvatti pariyāye āvuso adhiṭṭhahitvā tatuttari adhiṭṭhahantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, দুই বা তিন স্তর পর্যন্ত ছাউনি দেওয়ার পর তার চেয়ে বেশি ছাউনি দেওয়া ভিক্ষুর জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante āyasmantaṃ channattheraṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante chando katapariyositaṃ vihāraṃ punappunaṃ chādāpesi punappunaṃ lepāpesi, atibhārito vihāro paripati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, কৌশাম্বীতে পরম শ্রদ্ধেয় ছন্ন স্থবিরকে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, শ্রদ্ধেয় ছন্ন সমাপ্ত হওয়া বিহারে বারবার ছাউনি দিয়েছিলেন এবং বারবার লেপন করেছিলেন, ফলে অতিভারাক্রান্ত হয়ে বিহারটি ভেঙে পড়েছিল; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

2. Bhūtagāmavagga, 10. sappāṇaka sikkhāpucchā

২. ভূতগামবর্গ, ১০. সপ্রাণক শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – jānaṃ [Pg.149] āvuso sappāṇakaṃ udakaṃ tiṇaṃvā mattikaṃvā siñcantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, জেনে-শুনে সপ্রাণক জল দিয়ে ঘাস বা মাটি সেচনকারী ভিক্ষুর জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – āḷaviyaṃ bhante āḷavike bhikkhū ārabbha paññattaṃ, āḷavikā bhante bhikkhū jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ tiṇampi mattikampi siñciṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, আলবীতে আলবক ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, আলবক ভিক্ষুগণ জেনে-শুনে সপ্রাণক জল দিয়ে ঘাস ও মাটি সেচন করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

3. Ovādavagga, 1. ovāda sikkhāpucchā

৩. ওবাদবর্গ (উপদেশ বর্গ), ১. ওবাদ (উপদেশ) শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – asammatena [Pg.150] āvuso bhikkhuniyo ovadantassa pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, অসম্মত ভিক্ষু কর্তৃক ভিক্ষুণীদের উপদেশ দেওয়ার জন্য ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū asammatā bhikkhuniyo ovadiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ অসম্মত হয়ে ভিক্ষুণীদের উপদেশ দিয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

3. Ovādavagga, 2. atthaṅgata sikkhāpucchā

৩. ওবাদবর্গ, ২. অত্থঙ্গত (সূর্যাস্ত) শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – atthaṅgate āvuso sūriye bhikkhuniyo ovadantassa pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, সূর্যাস্তের পর ভিক্ষুণীদের উপদেশ দানকারী ভিক্ষুর জন্য ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ cūḷapanthakaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante cūḷapanthako atthaṅgate sūriye bhikkhuniyo ovadi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে পরম শ্রদ্ধেয় চূড়পন্থককে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, শ্রদ্ধেয় চূড়পন্থক সূর্যাস্তের পর ভিক্ষুণীদের উপদেশ দিয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

3. Ovādavagga, 3-4. bhikkhunupassaya, āmisa sikkhāpucchā

৩. ওবাদবর্গ, ৩-৪. ভিক্ষুণুপস্সয় (ভিক্ষুণী আশ্রয়) ও আমিষ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhikkhunupassayaṃ [Pg.151] āvuso upasaṅkamitvā bhikkhuniyo ovadantassaca āmisahetu therā bhikkhū bhikkhuniyo ovadantīti bhaṇantassaca pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, ভিক্ষুণী আশ্রমে গিয়ে ভিক্ষুণীদের উপদেশ দানকারী ভিক্ষুর জন্য এবং 'আমিষের আশায় স্থবির ভিক্ষুগণ ভিক্ষুণীদের উপদেশ দিচ্ছেন'—এরূপ অপবাদ দানকারী ভিক্ষুর জন্য ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – bhikkhunupassayaṃ upasaṅkamitvā bhikkhuniyo ovadantassa pācittiyaṃ bhante sakkesu chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū bhikkhunupassayaṃ upasaṅkamitvā bhikkhuniyo ovadiṃsu, āmisahetu therā bhikkhū bhikkhuniyo ovadantīti bhaṇantassa pācittiyaṃ sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū āmisahetu therā bhikkhū [Pg.152] bhikkhuniyo ovadantīti bhaṇiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ভিক্ষুণী আশ্রমে গিয়ে ভিক্ষুণীদের উপদেশ দানকারীর জন্য পাচিত্তিয় শাক্যদেশে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ ভিক্ষুণী আশ্রমে গিয়ে ভিক্ষুণীদের উপদেশ দিয়েছিলেন। আর 'আমিষের আশায় স্থবির ভিক্ষুগণ ভিক্ষুণীদের উপদেশ দিচ্ছেন'—এরূপ অপবাদ দানকারীর জন্য পাচিত্তিয় শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ বলেছিলেন যে, স্থবির ভিক্ষুগণ আমিষের আশায় ভিক্ষুণীদের উপদেশ দিচ্ছেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

3. Ovādavagga, 5. cīvaradāna sikkhāpucchā

৩. ওবাদবর্গ, ৫. চীবরদান শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – aññātikāya [Pg.153] āvuso bhikkhuniyā cīvaraṃ dentassa pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, অনাত্মীয়া ভিক্ষুণীকে চীবর দানকারী ভিক্ষুর জন্য ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ adāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক ভিক্ষুকে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, সেই ভিক্ষু অনাত্মীয়া ভিক্ষুণীকে চীবর দান করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

3. Ovādavagga, 6. cīvarasibbana sikkhāpucchā

৩. ওবাদবর্গ, ৬. চীবর সিব্বন (চীবর সেলাই) শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – aññātikāya āvuso bhikkhuniyā cīvaraṃ sibbentassa pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, অনাত্মীয়া ভিক্ষুণীর চীবর সেলাই করে দেওয়া ভিক্ষুর জন্য ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ udāyiṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante udāyī aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ sibbesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে পরম শ্রদ্ধেয় উদায়ীকে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, শ্রদ্ধেয় উদায়ী অনাত্মীয়া ভিক্ষুণীর চীবর সেলাই করে দিয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

3. Ovādavagga, 7. saṃvidhāna sikkhāpucchā

৩. ওবাদবর্গ, ৭. সংবিধান (একত্রে পথ চলার পরামর্শ) শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhikkhunayā [Pg.154] āvuso saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjantassa pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, ভিক্ষুণীর সাথে পরামর্শ করে একই পথে যাত্রা করা ভিক্ষুর জন্য ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū bhikkhunīhi saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ ভিক্ষুণীদের সাথে পরামর্শ করে একই পথে যাত্রা করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

3. Ovādavagga, 8. nāvābhiruhana sikkhāpucchā

৩. ওবাদবর্গ, ৮. নাবাবিরোহণ (নৌকায় আরোহণ) শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhikkhuniyā [Pg.155] āvuso saddhiṃ saṃvidhāya ekaṃ nāvaṃ abhiruhantassa pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, ভিক্ষুণীর সাথে পরামর্শ করে একই নৌকায় আরোহণ করা ভিক্ষুর জন্য ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū bhikkhūnīhi saddhiṃ saṃvidhāya ekaṃ nāvaṃ abhiruhiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ ভিক্ষুণীদের সাথে পরামর্শ করে একই নৌকায় আরোহণ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

3. Ovādavagga, 9. paripācita sikkhāpucchā

৩. ওবাদবর্গ, ৯. পরিপাচিত (ভিক্ষুণী দ্বারা প্ররোচিত খাদ্য) শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – jānaṃ āvuso bhikkhuniparipācitaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjantassa pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, জেনে-শুনে ভিক্ষুণী দ্বারা প্ররোচিত পিণ্ডপাত ভোজনকারী ভিক্ষুর জন্য ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante devadattaṃ ārabbha paññattaṃ, devadatto bhante jānaṃ bhikkhuniparipācitaṃ piṇḍapātaṃ bhuñji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে দেবদত্তকে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, দেবদত্ত জেনে-শুনে ভিক্ষুণী দ্বারা প্ররোচিত পিণ্ডপাত ভোজন করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

3. Ovādavagga, 10. rahonisajja sikkhāpucchā

৩. ওবাদবর্গ, ১০. রহোনিসজ্জা (নির্জন স্থানে উপবেশন) শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhikkhuniyā [Pg.156] saddhiṃ āvuso eko ekāya raho nisajjaṃ kappentassa pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, ভিক্ষুণীর সাথে একাকী নির্জন স্থানে উপবেশনকারী ভিক্ষুর জন্য ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ udāyiṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante udāyī bhikkhuniyā saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে পরম শ্রদ্ধেয় উদায়ীকে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, শ্রদ্ধেয় উদায়ী ভিক্ষুণীর সাথে একাকী নির্জন স্থানে উপবেশন করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

4. Bhojanavagga, 1. āvasathapiṇḍa sikkhāpucchā

৪. ভোজনবর্গ, ১. আবসথপিণ্ড (পান্থশালার খাদ্য) শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – tatuttari [Pg.157] āvuso āvasathapiṇḍaṃ bhuñjantassa pācittiyaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, তার চেয়ে বেশি পান্থশালার খাদ্য ভোজনকারী ভিক্ষুর জন্য ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū anuvasitvā anuvasitvā āvasathapiṇḍaṃ paribhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে。ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ বারবার অবস্থান করে পান্থশালার খাদ্য ভোজন করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

4. Bhojanavagga, 2. gaṇabhojana sikkhāpucchā

৪. ভোজনবর্গ, ২. গণভোজন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – gaṇabhojane pācittiyaṃ āvuso bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, গণভোজনের ক্ষেত্রে ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante devadattaṃ ārabbha paññattaṃ, devadatto bhante sapariso kulesu viññāpetvā bhuñji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে দেবদত্তকে লক্ষ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, দেবদত্ত অনুসারীসহ গৃহী পরিবারদের কাছে চেয়ে নিয়ে ভোজন করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

4. Bhojanavagga 3. paramparabhojana sikkhāpucchā

৪. ভোজনবর্গ, ৩. পরম্পরভোজন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – parampara [Pg.158] bhojane pācittiyaṃ āvuso bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, পরম্পরভোজনের ক্ষেত্রে ভগবান কর্তৃক পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū aññatra nimantitā aññatra bhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে বহু ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, বহু ভিক্ষু অন্যত্র নিমন্ত্রিত হয়ে অন্যত্র ভোজন করেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

4. Bhojanavagga, 4. kāṇamātu sikkhāpucchā

৪. ভোজনবর্গ, ৪. কাণমাতা শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – dvattipattapūraṃ [Pg.159] pūvaṃ paṭiggahetvā tatuttari paṭiggaṇhantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – দুই বা তিন পাত্র পূর্ণ পিঠা গ্রহণ করে তার চেয়ে বেশি গ্রহণকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū na mattaṃ jānitvā pūvaṃ paṭiggahesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, বহু ভিক্ষু মাত্রা না জেনে পিঠা গ্রহণ করেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kassa āvuso vacanaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, এটি কার বচন?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অরহৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বচন।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি পরম্পরাক্রমে আনীত হয়েছে।

Pucchā – atthi nukho āvuso ettha kocipi viraddhadoso.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, এখানে কি কোনো প্রকার ভুলত্রুটি বা দোষ আছে?

Vissajjanā – natthi bhante.

উত্তর – ভন্তে, নেই।

4. Bhojanavagga, 5. paṭhamapavāraṇā sikkhāpucchā

৪. ভোজনবর্গ, ৫. প্রথম প্রবারণা শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.160] tena sāvuso…pe… sammāsambuddhena bhuttāvinā parivātena anatirittaṃ khādanīyaṃvā bhojanīyaṃvā bhuñjantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, ভোজন সমাপ্ত করে প্রবারিত হওয়ার পর অতিরিক্ত নয় এমন খাদ্য বা ভোজ্য ভোজনকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū bhuttāvī pavāritā aññatra bhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, বহু ভিক্ষু ভোজন সমাপ্ত করে প্রবারিত হয়ে অন্যত্র ভোজন করেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

4. Bhojanavagga, 6. dutiya pavāraṇā sikkhāpucchā

৪. ভোজনবর্গ, ৬. দ্বিতীয় প্রবারণা শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhikkhuṃ [Pg.161] āvuso bhuttāviṃ pavāritaṃ anatirittena khādanīyena bhojanīyena abhihaṭṭhuṃ pavārentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, ভোজন সমাপ্ত করে প্রবারিত ভিক্ষুকে অতিরিক্ত নয় এমন খাদ্য বা ভোজ্য দ্বারা প্রবারিত করার কারণে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu bhikkhuṃ bhuttāviṃ pavāritaṃ anatirittena bhojanīyena abhihaṭṭhuṃ pavāresi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, এক ভিক্ষু ভোজন সমাপ্ত করে প্রবারিত অন্য এক ভিক্ষুকে অতিরিক্ত নয় এমন ভোজ্য দ্বারা প্রবারিত করেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

4. Bhojanavagga, 7. vikālabhojana sikkhāpucchā

৪. ভোজনবর্গ, ৭. বিকালভোজন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – vikāle āvuso khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā bhuñjantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, বিকালে খাদ্য বা ভোজ্য ভোজনকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante sattarasavaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sattarasavaggiyā bhante bhikkhū vikāle bhojanaṃ bhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে সতেরো বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, সতেরো বর্গীয় ভিক্ষুগণ বিকালে ভোজন করেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

4. Bhojanavagga, 8. sannidhikāraka sikkhāpucchā

৪. ভোজনবর্গ, ৮. সন্নিধিকারক শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – sannidhikārakaṃ āvuso khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā bhuñjantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, সঞ্চিত খাদ্য বা ভোজ্য ভোজনকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ belaṭṭhasīsaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante belaṭṭhasīso sannidhikārakaṃ bhojanaṃ bhuñji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে আয়ুষ্মান বেলাটঠসীসকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, আয়ুষ্মান বেলাটঠসীস সঞ্চিত ভোজন ভক্ষণ করেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

4. Bhojanavagga, 9. paṇītabhojana sikkhāpucchā

৪. ভোজনবর্গ, ৯. প্রণীতভোজন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – paṇīta bhojanāni āvuso attano atthāya viññāpetvā bhuñjantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, নিজের জন্য প্রণীত ভোজনসমূহ চেয়ে নিয়ে ভোজনকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.163] bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ প্রণীত ভোজনসমূহ নিজের জন্য চেয়ে নিয়ে ভোজন করেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

4. Bhojanavagga, 10. dantapona sikkhāpucchā

৪. ভোজনবর্গ, ১০. দন্তপোন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – adinnaṃ āvuso mukhadvāraṃ āhāraṃ āharantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, না দেওয়া বস্তু মুখদ্বারে আহার হিসেবে গ্রহণকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āhari, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে এক ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, এক ভিক্ষু না দেওয়া বস্তু মুখদ্বারে আহার হিসেবে গ্রহণ করেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

5. Acelakavagga, 1. acelaka sikkhāpucchā

৫. অচেলকবর্গ, ১. অচেলক শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – acelakassavā [Pg.164] āvuso paribbājakassavā paribbājikāyavā sahatthā khādanīyaṃvā bhojanīyaṃvā dentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, অচেলক, পরিব্রাজক বা পরিব্রাজিকাকে স্বহস্তে খাদ্য বা ভোজ্য দানকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante ānando aññatarissā paribbājikāya ekaṃ maññamāno dve pūve adāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে আয়ুষ্মান আনন্দকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, আয়ুষ্মান আনন্দ এক পরিব্রাজিকাকে একটি মনে করে দুটি পিঠা দিয়েছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

5. Acelakavagga, 2. uyyojana sikkhāpucchā

৫. অচেলকবর্গ, ২. উয্যোজন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhikkhuṃ [Pg.165] ehāvuso gāmaṃvā nigamaṃvā piṇḍāya pavisissāmāti tassa dāpetvāvā adāpetvāvā uyyojentassa āvuso pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, 'এসো ভিক্ষু, গ্রামে বা নগরে পিণ্ডাচরণের জন্য প্রবেশ করব' বলে তাকে কিছু দান করিয়ে বা না করিয়ে বিদায় করে দেওয়ার কারণে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto bhikkhu ehāvuso gāmaṃ piṇḍāya pavisissāmāti tassa adāpetvā uyyojesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে আয়ুষ্মান উপনন্দ শাক্যপুত্রকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, আয়ুষ্মান উপনন্দ শাক্যপুত্র অন্য এক ভিক্ষুকে 'এসো, গ্রামে পিণ্ডাচরণের জন্য প্রবেশ করব' বলে তাকে কিছু না দিয়ে বিদায় করে দিয়েছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

5. Acelakavagga, 3. sabhojana sikkhāpucchā

৫. অচেলকবর্গ, ৩. সভোজন শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – sabhojane kule anupakhajja nisajjaṃ kappentassa āvuso pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, ভোজনরত পরিবারে জোরপূর্বক প্রবেশ করে বসার কারণে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.166] bhante āyasmantaṃ upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto sabhojane kule anupakhajja nisajjaṃ kappesi, tasmiṃ bhantevatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে আয়ুষ্মান উপনন্দ শাক্যপুত্রকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, আয়ুষ্মান উপনন্দ শাক্যপুত্র ভোজনরত পরিবারে জোরপূর্বক প্রবেশ করে বসেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

5. Acelakavagga 4-5. rahopaṭicchanna, rahonisajja sikkhāpucchā

৫. অচেলকবর্গ, ৪-৫. রহোপ্রচ্ছন্ন ও রহোনিসজ্জা শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – mātugāmena saddhiṃ raho paṭicchanne āsane nisajjaṃ kappentassaca āvuso mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappentassaca pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, নারীর সাথে নির্জন আবৃত আসনে বসার কারণে এবং নারীর সাথে একাকী নির্জনে বসার কারণে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto mātugāmena saddhiṃ raho paṭicchanne āsane nisajjaṃ kappesi, mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে আয়ুষ্মান উপনন্দ শাক্যপুত্রকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, আয়ুষ্মান উপনন্দ শাক্যপুত্র নারীর সাথে নির্জন আবৃত আসনে বসেছিলেন এবং নারীর সাথে একাকী নির্জনে বসেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

5. Acelakavagga, 6. cāritta sikkhāpucchā

৫. অচেলকবর্গ, ৬. চারিত্র শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – nimantitena [Pg.167] āvuso sabhattena santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā purebhattaṃvā pacchābhattaṃvā kulesu cārittaṃ āpajjantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, নিমন্ত্রিত ও ভোজনযুক্ত হয়ে বিদ্যমান ভিক্ষুকে না জানিয়ে পূর্বাহ্নে বা অপরাহ্নে কুলে কুলে পরিভ্রমণকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto nimantito sabhatto samāno purebhattaṃ pacchābhattaṃ kulesu cārittaṃ āpajji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে আয়ুষ্মান উপনন্দ শাক্যপুত্রকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, আয়ুষ্মান উপনন্দ শাক্যপুত্র নিমন্ত্রিত ও ভোজনযুক্ত হয়ে পূর্বাহ্নে ও অপরাহ্নে কুলে কুলে পরিভ্রমণ করেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

5. Acelakavagga, 7. mahānāma sikkhāpucchā

৫. অচেলকবর্গ, ৭. মহানাম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – tatuttari āvuso bhesajjaṃ viññāpentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, তার চেয়ে বেশি ভেষজ যাচ্ঞাকারীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sakkesu [Pg.168] bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū mahānāmena sakkena ajjaṇho bhante āgametāti vuccamānā nāgamesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শাক্যদেশে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ শাক্য মহানাম কর্তৃক 'ভন্তে, আজ অপেক্ষা করুন' এভাবে বলা সত্ত্বেও অপেক্ষা করেননি, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

5. Acelakavagga 8-9-10. uyyuttasenā caso sikkhāpucchā

৫. অচেলকবর্গ, ৮-৯-১০. উদ্যুক্তসেনা শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – uyyuttaṃ āvuso senaṃ dassanāya gacchantassa ca atirekatirattaṃ senāya vasantassa ca uyyodhikaṃ gacchantassa ca pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, যুদ্ধযাত্রা করা সৈন্যদল দেখতে যাওয়ার কারণে, তিন রাতের বেশি সৈন্যদলে বাস করার কারণে এবং যুদ্ধক্ষেত্রে যাওয়ার কারণে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū uyyuttaṃ senaṃ dassanāya agamaṃsu, teyeva bhante chabbaggiyā bhikkhū atirekatirattaṃ senāya vasiṃsu, teyeva bhante chabbaggiyā bhikkhū uyyodhikaṃ agamaṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ যুদ্ধযাত্রা করা সৈন্যদল দেখতে গিয়েছিলেন, সেই ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণই তিন রাতের বেশি সৈন্যদলে বাস করেছিলেন এবং সেই ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণই যুদ্ধক্ষেত্রে গিয়েছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

6. Surāpānavagga, 1. surāpāna sikkhāpucchā

৬. সুরাপানবর্গ, ১. সুরাপান শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – surāmerayapāne [Pg.169] āvuso pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, সুরা ও মৈরেয় পানের কারণে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante āyasmantaṃ sāgataṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante sāgato majjaṃ pivi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, কৌশাম্বীতে আয়ুষ্মান সাগতকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, আয়ুষ্মান সাগত মদ্যপান করেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

6. Surāpānavagga, 2. aṅgulipatodaka sikkhāpucchā

৬. সুরাপানবর্গ, ২. অঙ্গুলিপতোদক শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – aṅgulipatodake [Pg.170] āvuso pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, আঙুল দিয়ে সুড়সুড়ি দেওয়ার কারণে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū bhikkhuṃ aṅgulipatodakena hāsesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ অন্য ভিক্ষুকে আঙুল দিয়ে সুড়সুড়ি দিয়ে হাসিয়েছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

6. Surāpānavagga, 3. hasadhamma sikkhāpucchā

৬. সুরাপানবর্গ, ৩. হাসধর্ম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – udake hasadhamme āvuso pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, জলে ক্রীড়া করার কারণে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sattarasavaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sattarasavaggiyā bhante bhikkhū aciravatiyā nadiyā udake kīḷiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে সতেরো বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে; ভন্তে, সতেরো বর্গীয় ভিক্ষুগণ অচিরবতী নদীর জলে খেলা করেছিলেন, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

6. Surāpānavagga, 4. anādariya sikkhāpucchā

৬. সুরাপানবর্গ, ৪. অনাদরিয় শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – anādariya [Pg.171] āvuso pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, অনাদরের জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante āyasmantaṃ channaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante channo āpattiyā anuyuñjiyamāno anādariyaṃ akāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, কোসাম্বীতে আয়ুষ্মান ছন্নকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, আয়ুষ্মান ছন্ন আপত্তির বিষয়ে জিজ্ঞাসিত হয়ে অনাদর প্রদর্শন করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

6. Surāpānavagga, 5. bhiṃsāpana sikkhāpucchā

৬. সুরাপানবর্গ, ৫. ভীংসাপন (ভীতি প্রদর্শন) শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – bhikkhuṃ [Pg.172] bhiṃsāpentassa āvuso pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, ভিক্ষুকে ভীতি প্রদর্শনকারীর জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū bhikkhuṃ bhiṃsāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ ভিক্ষুকে ভীতি প্রদর্শন করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

6. Surāpānavagga, 6. jotika sikkhāpucchā

৬. সুরাপানবর্গ, ৬. জোতিক (অগ্নি প্রজ্বলন) শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – jotiṃ āvuso samādahitvā visibbentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, আগুন জ্বালিয়ে গা সেঁকার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – bhaggesu bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū jotiṃ samādapetvā visibbesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ভগ্গ দেশে বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহু ভিক্ষু আগুন জ্বালিয়ে গা সেঁকেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

6. Surāpānavagga, 7. nahāna sikkhāpucchā

৬. সুরাপানবর্গ, ৭. স্নান শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – orenaddhamāsaṃ [Pg.173] āvuso nahāyantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, অর্ধমাসের কম সময়ের মধ্যে স্নান করার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū rājānampi passitvā na mattaṃ jānitvā nahāyiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহু ভিক্ষু রাজাকেও দেখে মাত্রা না জেনে স্নান করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kassa [Pg.174] āvuso vacanaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, এটি কার বচন?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বচন।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি পরম্পরাক্রমে আনীত হয়েছে।

Pucchā – atthi nukho āvuso ettha kocipi viruddhadoso.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, এখানে কি কোনো বিরুদ্ধ দোষ আছে?

Vissajjanā – natthi bhante.

উত্তর – না, ভন্তে।

Suṇātu me bhante saṅgho…pe… saṃgāyeyyāma.

ভন্তে, সংঘ আমার কথা শুনুন...পে... আমরা সংগীতি করব।

Pucchā – yaṃ [Pg.175] tena āvuso…pe… sammāsambuddhena anādiyitvā tiṇṇaṃ dubbaṇṇakaraṇānaṃ aññataraṃ dubbaṇṇakaraṇaṃ navaṃ cīvaraṃ paribhuñjantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, সেই...পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক তিনটি বিবর্ণকরণের মধ্যে যেকোনো একটি বিবর্ণকরণ না করে নতুন চীবর পরিভোগ করার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū attano cīvaraṃ na sañjāniṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহু ভিক্ষু নিজেদের চীবর চিনতে পারেননি, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

6. Surāpānavagga, 10. cīvaraapanidhāna sikkhāpucchā

৬. সুরাপানবর্গ, ১০. চীবর গোপন শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – bhikkhussa āvuso pattaṃ vā cīvaraṃ vā nisīdanaṃ vā sūcigharaṃ vā kāyabandhanaṃ vā apanidhentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, ভিক্ষুর পাত্র, চীবর, নিসীদন, সূঁচিঘর অথবা কটিবন্ধনী লুকিয়ে রাখার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.176] bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū bhikkhūnaṃ pattampi cīvarampi apanidhesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ ভিক্ষুদের পাত্র ও চীবর লুকিয়ে রেখেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

7. Sappāṇakavagga, 1. sañcicca sikkhāpucchā

৭. সপ্রাণকবর্গ, ১. সঞ্চিচ্চ (ইচ্ছাকৃতভাবে) শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – sañcicca āvuso pāṇaṃ jīvitā voropentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, ইচ্ছাকৃতভাবে কোনো প্রাণীকে জীবন থেকে বঞ্চিত করার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ udāyiṃ ārabbha paññattaṃ āyasmā bhante udāyī sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে আয়ুষ্মান উদায়ীকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, আয়ুষ্মান উদায়ী ইচ্ছাকৃতভাবে প্রাণীকে জীবন থেকে বঞ্চিত করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

7. Sappāṇakavagga, 2. sappāṇaka sikkhāpucchā

৭. সপ্রাণকবর্গ, ২. সপ্রাণক (প্রাণীযুক্ত) শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – jānaṃ [Pg.177] āvuso sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, জেনে-বুঝে সপ্রাণক জল পরিভোগ করার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ জেনে-বুঝে সপ্রাণক জল পরিভোগ করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

7. Sappāṇakavagga, 6. theyyasattha sikkhāpucchā

৭. সপ্রাণকবর্গ, ৬. থেয্যসত্থ (চোর-দলের সাথে ভ্রমণ) শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – jānaṃ āvuso theyyasatthena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, জেনে-বুঝে চোর-দলের সাথে পরামর্শ করে একই দীর্ঘ পথে যাত্রা করার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu jānaṃ theyyasatthena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক অন্যতর ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, এক অন্যতর ভিক্ষু জেনে-বুঝে চোর-দলের সাথে পরামর্শ করে একই দীর্ঘ পথে যাত্রা করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

7. Sappāṇakavagga, 7. saṃvidhāna sikkhāpucchā

৭. সপ্রাণকবর্গ, ৭. সংবিধান (পরামর্শ করে ভ্রমণ) শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – mātugāmena [Pg.178] saddhiṃ āvuso saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, কোনো মহিলার সাথে পরামর্শ করে একই দীর্ঘ পথে যাত্রা করার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu mātugāmena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক অন্যতর ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, এক অন্যতর ভিক্ষু কোনো মহিলার সাথে পরামর্শ করে একই দীর্ঘ পথে যাত্রা করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

8. Sahadhammikavagga, 1. sahadhammika sikkhāpucchā

৮. সহধর্মিকবর্গ, ১. সহধর্মিক শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – bhikkhūhi āvuso sahadhammikaṃ vuccamānena na tāvāhaṃ āvuso etasmiṃ sikkhāpade sikkhissāmi, yāva na aññaṃ bhikkhuṃ byattaṃ vinayadharaṃ paripucchissāmīti bhaṇantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, ভিক্ষুদের দ্বারা সহধর্মিক কথা বলা হলে, 'হে বন্ধু, আমি ততক্ষণ পর্যন্ত এই শিক্ষাপদ শিখব না, যতক্ষণ না অন্য কোনো বিজ্ঞ বিনয়ধর ভিক্ষুকে এ বিষয়ে জিজ্ঞাসা করছি'—এরূপ বলার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – kosambiyaṃ [Pg.179] bhante āyasmantaṃ channaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante channo bhikkhūhi sahadhammikaṃ vuccamāno na tāvāhaṃ āvuso etasmiṃ sikkhāpade sikkhissāmi, yāva na aññaṃ bhikkhuṃ byattaṃ vinayadharaṃ paripucchissāmīti bhaṇi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, কোসাম্বীতে আয়ুষ্মান ছন্নকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, আয়ুষ্মান ছন্ন ভিক্ষুদের দ্বারা সহধর্মিক কথা বলা হলে বলেছিলেন, 'হে বন্ধু, আমি ততক্ষণ পর্যন্ত এই শিক্ষাপদ শিখব না, যতক্ষণ না অন্য কোনো বিজ্ঞ বিনয়ধর ভিক্ষুকে এ বিষয়ে জিজ্ঞাসা করছি', ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

8. Sahadhammikavagga, 2. vilekhana sikkhāpucchā

৮. সহধর্মিকবর্গ, ২. বিলেখন (বিনয় অবজ্ঞা করা) শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – vinayaṃ vivaṇṇentassa āvuso pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, বিনয়ের নিন্দা করার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū vinayaṃ vivaṇṇesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ বিনয়ের নিন্দা করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

8. Sahadhammikavagga, 3. mohana sikkhāpucchā

৮. সহধর্মিকবর্গ, ৩. মোহন (বিভ্রান্ত করা) শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – mohanake [Pg.180] āvuso pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, বিভ্রান্ত করার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū mohesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ বিভ্রান্ত করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – bhikkhussa [Pg.181] āvuso kupitena anattamanena pahāraṃ dentassa ca talasattikaṃ uggirantassa ca pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, ক্রুদ্ধ ও অসন্তুষ্ট হয়ে ভিক্ষুকে আঘাত করার এবং প্রহারের জন্য হাত তোলার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū kupitā anattamanā sattarasavaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ pahāraṃ adaṃsu, talasattikañca uggiriṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ ক্রুদ্ধ ও অসন্তুষ্ট হয়ে সপ্তদশ বর্গীয় ভিক্ষুদের আঘাত করেছিলেন এবং প্রহারের জন্য হাত তুলেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

8. Sahadhammikavagga, 7. sañcicca sikkhāpucchā

৮. সহধর্মিকবর্গ, ৭. সঞ্চিচ্চ (ইচ্ছাকৃতভাবে অনুতাপ সৃষ্টি করা) শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – bhikkhussa āvuso sañcicca kukkuccaṃ upadahantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, ভিক্ষুর মনে ইচ্ছাকৃতভাবে অনুতাপ সৃষ্টি করার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū bhikkhūnaṃ sañcicca kukkuccaṃ upadahiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ ভিক্ষুদের মনে ইচ্ছাকৃতভাবে অনুতাপ সৃষ্টি করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

8. Sahadhammikavagga, 8. upassuti sikkhāpucchā

৮. সহধর্মিকবর্গ, ৮. উপশ্রুতি (আড়ি পেতে শোনা) শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – bhikkhūnaṃ [Pg.182] āvuso bhaṇḍanajātānaṃ kalahajātānaṃ vivādā pannānaṃ upassutiṃ tiṭṭhantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, বিবাদমান, কলহকারী ও বিতণ্ডায় লিপ্ত ভিক্ষুদের কথা আড়ি পেতে শোনার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū bhikkhūnaṃ bhaṇḍanajātānaṃ kalaha jātānaṃ vivādāpannānaṃ upassutiṃ tiṭṭhahiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ বিবাদমান, কলহকারী ও বিতণ্ডায় লিপ্ত ভিক্ষুদের কথা আড়ি পেতে শুনেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

8. Sahadhammikavagga, 9. kammapaṭibāhana sikkhāpucchā

৮. সহধর্মিকবর্গ, ৯. কর্মপ্রতিবাহন (সম্মতি দিয়ে পরে আপত্তি করা) শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – dhammikānaṃ āvuso kammānaṃ chandaṃ datvā pacchā khīyanadhammaṃ āpajjantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, ধর্মসম্মত সংঘকর্মে সম্মতি দিয়ে পরে অসন্তোষ প্রকাশ করার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.183] bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā pacchā khīyanadhammaṃ āpajjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ ধর্মসম্মত সংঘকর্মে সম্মতি দিয়ে পরে অসন্তোষ প্রকাশ করেছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

8. Sahadhammikavagga 10. chandaṃ adatvāgamana sikkhāpucchā

৮. সহধর্মিকবর্গ, ১০. সম্মতি না দিয়ে চলে যাওয়া শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – saṅghe āvuso vinicchakathāya vattamānāya chandaṃ adatvā uṭṭhāyāsanā pakkamantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, সংঘে বিচার-আলোচনা চলাকালে সম্মতি না দিয়ে আসন থেকে উঠে চলে যাওয়ার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante chabbaggiyo bhikkhu saṅghe vinicchayakathāya vattamānāya chandaṃ adatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক অন্যতর ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, এক অন্যতর ষড়্বর্গীয় ভিক্ষু সংঘে বিচার-আলোচনা চলাকালে সম্মতি না দিয়ে আসন থেকে উঠে চলে গিয়েছিলেন, ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

8. Sahadhammikavagga, 12. pariṇāmana sikkhāpucchā

৮. সহধর্মিকবর্গ, ১২. পরিণামন (সংঘের লাভ নিজের অনুকূলে নেওয়া) শিক্ষাপদ সংক্রান্ত প্রশ্ন

Pucchā – jānaṃ [Pg.184] āvuso saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmentassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে বন্ধু, জেনে-বুঝে সংঘের উদ্দেশ্যে উৎসর্গীকৃত লাভ কোনো ব্যক্তির অনুকূলে ঘুরিয়ে দেওয়ার জন্য পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ জেনে-বুঝে সংঘের উদ্দেশ্যে উৎসর্গীকৃত লাভ কোনো ব্যক্তির উদ্দেশ্যে পরিবর্তন করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

9. Ratanavagga, 1. antepura sikkhāpucchā

৯. রতনবর্গ, ১. অন্তঃপুর শিক্ষা-জিজ্ঞাসা

Pucchā – pubbe appaṭisaṃviditena āvuso rañño antepuraṃ pavisantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পূর্বে না জানিয়ে রাজার অন্তঃপুরে প্রবেশকারী ভিক্ষুর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.185] bhante āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante ānando pubbe appaṭisaṃvidito rañño antepuraṃ pāvisi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে আয়ুষ্মান আনন্দকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, আয়ুষ্মান আনন্দ পূর্বে না জানিয়ে রাজার অন্তঃপুরে প্রবেশ করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

9. Ratanavagga, 2. ratana sikkhāpucchā

৯. রতনবর্গ, ২. রতন শিক্ষা-জিজ্ঞাসা

Pucchā – ratanaṃ āvuso uggaṇhantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, রত্ন গ্রহণকারী ভিক্ষুর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu ratanaṃ uggahesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক অন্যতর ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, সেই অন্যতর ভিক্ষু রত্ন গ্রহণ করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

9. Ratanavagga, 3. vikālagāmappavisana sikkhāpucchā

৯. রতনবর্গ, ৩. বিকালের গ্রামে প্রবেশ শিক্ষা-জিজ্ঞাসা

Pucchā – santaṃ [Pg.186] āvuso bhikkhuṃ anāpucchā vikāle gāmaṃ pavisantassa pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, উপস্থিত ভিক্ষুকে না জানিয়ে অসময়ে গ্রামে প্রবেশকারী ভিক্ষুর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā vikāle gāmaṃ pavisiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ উপস্থিত ভিক্ষুকে না জানিয়ে অসময়ে গ্রামে প্রবেশ করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pāṭidesanīya

পাটিদেসনীয়

3. Tatiyapāṭidesanī sikkhāpucchā

৩. তৃতীয় পাটিদেসনীয় শিক্ষা-জিজ্ঞাসা

Pucchā – sekkhasammatesu [Pg.187] āvuso kulesu khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sahatthā paṭiggahetvā bhuñjantassa pāṭidesanīyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, শৈক্ষ্যসম্মত পরিবার থেকে খাদ্য বা ভোজ্য নিজের হাতে গ্রহণ করে আহারকারী ভিক্ষুর পাটিদেসনীয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū namattaṃ jānitvā paṭiggahesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু পরিমাপ না জেনে খাদ্য গ্রহণ করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Sekhiyakaṇḍa

শেখিয়কাণ্ড

Pucchā – anādariyaṃ [Pg.188] āvuso paṭicca purato vā pacchato vā olambentena nivāsentassaca pārupantassaca dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাদরবশত সামনে বা পেছনে ঝুলিয়ে পরিধানকারী এবং চীবর পরিধানকারী ভিক্ষুর দুষ্কৃত কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū purato ca pacchato ca olambantā nivāsesuṃceva pārupiṃsuca, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ সামনে ও পেছনে ঝুলিয়ে পরিধান করেছিলেন এবং চীবর পরিধান করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ āvuso paṭicca kāyaṃ vivaritvā antaraghare gacchantassa ca nisīdantassa ca dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাদরবশত শরীর উন্মুক্ত করে গৃহমধ্যে গমনকারী এবং উপবেশনকারী ভিক্ষুর দুষ্কৃত কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggīye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū kāyaṃ vivaritvā antaraghare gacchiṃsu ceva nisīdiṃsuca, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ শরীর উন্মুক্ত করে গৃহমধ্যে গমন করেছিলেন এবং উপবেশন করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ [Pg.189] āvuso paṭicca hatthaṃ vā pādaṃ vā kīḷāpentena antaraghare gacchantassa ca nisīdantassa ca, tahaṃ tahaṃ olokentena antaraghare gacchantassa ca nisīdantassa ca, ukkhittakāya antaraghare gacchantassa ca nisīdantassa ca dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাদরবশত হাত বা পা নাড়াচাড়া করে গৃহমধ্যে গমনকারী ও উপবেশনকারী, এদিক-ওদিক তাকিয়ে গৃহমধ্যে গমনকারী ও উপবেশনকারী এবং শরীর ঝাঁকিয়ে গৃহমধ্যে গমনকারী ও উপবেশনকারী ভিক্ষুর দুষ্কৃত কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū hatthampi pādampi kīḷāpentā tahaṃ tahaṃpi olokentā antaraghare gacchiṃsuceva nisīdiṃsu ca, teyeva bhante chabbaggiyā bhikkhū ukkhittakāya antaraghare gacchiṃsuceva nisīdiṃsuca, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ হাত ও পা নাড়াচাড়া করে এবং এদিক-ওদিক তাকিয়ে গৃহমধ্যে গমন করেছিলেন ও উপবেশন করেছিলেন; হে ভন্তে, সেই ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণই শরীর ঝাঁকিয়ে গৃহমধ্যে গমন করেছিলেন ও উপবেশন করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ [Pg.190] āvuso paṭicca ujjagghikāya vā uccāsaddaṃ mahāsaddaṃ karontena vā antaraghare gacchantassaca nisīdantassaca dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাদরবশত অট্টহাসি হেসে অথবা উচ্চশব্দ ও মহাশব্দ করে গৃহমধ্যে গমনকারী ও উপবেশনকারী ভিক্ষুর দুষ্কৃত কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū mahāhasitaṃ hasantā ca uccāsaddaṃ mahāsaddaṃ karontā ca antaraghare gacchiṃsuceva nisīdiṃsuca, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ অট্টহাসি হেসে এবং উচ্চশব্দ ও মহাশব্দ করে গৃহমধ্যে গমন করেছিলেন ও উপবেশন করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ āvuso paṭicca kāyappacālakaṃ vā bāhuppa cālakaṃ vā sīsappacālakaṃ vā khambhakatena vā oguṇṭhitena vā antaraghare gacchantassa ca nisīdantassa ca ukkuṭikāya kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাদরবশত শরীর দুলিয়ে, বাহু দুলিয়ে, মাথা দুলিয়ে, কোমরে হাত দিয়ে অথবা মাথা ঢেকে গৃহমধ্যে গমনকারী ও উপবেশনকারী এবং উবু হয়ে বসার বিষয়ে দুষ্কৃত কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū kāyappacālakaṃ bāhuppacālakaṃ sīsappacālakaṃ karontā ca khambhīkatā ca oguṇṭhitā ca antaraghare gacchiṃsuceva nisīdiṃsuca, ukkuṭikāyaca antaraghare gacchiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ শরীর দুলিয়ে, বাহু দুলিয়ে, মাথা দুলিয়ে, কোমরে হাত দিয়ে এবং মাথা ঢেকে গৃহমধ্যে গমন করেছিলেন ও উপবেশন করেছিলেন এবং উবু হয়ে গৃহমধ্যে গমন করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ [Pg.191] āvuso paṭicca pallatthikāya antaraghare nisinnassa dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাদরবশত হাঁটু জড়িয়ে গৃহমধ্যে উপবেশনকারী ভিক্ষুর দুষ্কৃত কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū pallatthikāya antaraghare nisīdiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ হাঁটু জড়িয়ে গৃহমধ্যে উপবেশন করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ [Pg.192] āvuso paṭicca asakkaccaṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhantassa ca tahaṃ tahaṃ olokentena piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhantassaca sūpaññeva bahuṃ paṭiggaṇhantassaca thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhantassaca dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাদরবশত অসতর্কভাবে পিণ্ডপাত গ্রহণকারী, এদিক-ওদিক তাকিয়ে পিণ্ডপাত গ্রহণকারী, কেবল প্রচুর পরিমাণে ব্যঞ্জন গ্রহণকারী এবং স্তূপাকার করে পিণ্ডপাত গ্রহণকারী ভিক্ষুর দুষ্কৃত কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū asakkaccaṃ piṇḍapātaṃ paṭiggahesuṃ, tahaṃ tahaṃ olokentā piṇḍapātaṃ paṭiggahesuṃ, sūpaññeva bahuṃ paṭiggahesuṃ, thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggahesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ অসতর্কভাবে পিণ্ডপাত গ্রহণ করেছিলেন, এদিক-ওদিক তাকিয়ে পিণ্ডপাত গ্রহণ করেছিলেন, কেবল প্রচুর পরিমাণে ব্যঞ্জন গ্রহণ করেছিলেন এবং স্তূপাকার করে পিণ্ডপাত গ্রহণ করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ [Pg.193] āvuso paṭicca āsakkaccaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjantassaca tahaṃ tahaṃ olokentana piṇḍapātaṃ bhuñjantassa ca tahaṃ tahaṃ omasitvā piṇḍapātaṃ bhuñjantassa ca sūpaññeva bahuṃ bhuñjantassa ca thūpakato omadditvā piṇḍapātaṃ bhuñjantassa ca sūpaṃ vā byañjanaṃ vā odanena paṭicchādentassa ca dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাদরবশত অসতর্কভাবে পিণ্ডপাত ভোজনকারী, এদিক-ওদিক তাকিয়ে পিণ্ডপাত ভোজনকারী, পাত্রের এদিক-ওদিক থেকে খুঁটে খুঁটে পিণ্ডপাত ভোজনকারী, কেবল প্রচুর পরিমাণে ব্যঞ্জন ভোজনকারী, স্তূপের উপর থেকে চেপে চেপে পিণ্ডপাত ভোজনকারী এবং ভাত দিয়ে ব্যঞ্জন বা তরকারি ঢেকে রাখা ভিক্ষুর দুষ্কৃত কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū asakkaccaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjiṃsu, tahaṃ tahaṃ olokentā piṇḍapātaṃ bhuñjiṃsu, teyeva bhante chabbaggiyā bhikkhū tahaṃ tahaṃ omasitvā piṇḍapātaṃ bhuñjiṃsu, teyeva bhante chabbaggiyā bhikkhū bahuṃ sūpaṃ bhuñjiṃsu, teyeva bhante chabbaggiyā bhikkhū thūpakato omadditvā piṇḍapātaṃ bhuñjiṃsu, teyeva bhante chabbaggiyā bhikkhū sūpampi byañjanampi odanena paṭicchādesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ অসতর্কভাবে পিণ্ডপাত ভোজন করেছিলেন, এদিক-ওদিক তাকিয়ে পিণ্ডপাত ভোজন করেছিলেন; হে ভন্তে, সেই ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণই পাত্রের এদিক-ওদিক থেকে খুঁটে খুঁটে পিণ্ডপাত ভোজন করেছিলেন; হে ভন্তে, সেই ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণই প্রচুর পরিমাণে ব্যঞ্জন ভোজন করেছিলেন; হে ভন্তে, সেই ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণই স্তূপের উপর থেকে চেপে চেপে পিণ্ডপাত ভোজন করেছিলেন; হে ভন্তে, সেই ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণই ভাত দিয়ে ব্যঞ্জন ও তরকারি ঢেকে রেখেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ [Pg.194] āvuso paṭicca sūpaṃvā odanaṃvā agilānena attano atthāya viññāpetvā bhuñjantassa dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাদরবশত সুস্থ অবস্থায় নিজের জন্য ব্যঞ্জন বা ভাত চেয়ে নিয়ে ভোজনকারী ভিক্ষুর দুষ্কৃত কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū sūpampi odanampi attano atthāya viññāpetvā bhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ নিজের জন্য ব্যঞ্জন ও ভাত চেয়ে নিয়ে ভোজন করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ āvuso paṭicca ujjhānasaññinā paresaṃ pattaṃ olokentassa ca atimahantaṃ kabaḷaṃ karontassa ca dīghaṃ ālopaṃ karontassa ca dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাদরবশত দোষ খোঁজার উদ্দেশ্যে অন্যের পাত্রের দিকে তাকানো ভিক্ষুর, অতি বড় গ্রাস গ্রহণকারী ভিক্ষুর এবং দীর্ঘ গ্রাস গ্রহণকারী ভিক্ষুর দুষ্কৃত কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.195] bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū ujjhānasaññino paresaṃ pattaṃ olokesuṃ, teyeva bhante chabbaggiyā bhikkhū atimahantaṃ kabaḷaṃ kariṃsu, teyeva bhante chabbaggiyā bhikkhū dīghaṃ ālopaṃ kariṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ দোষ খোঁজার উদ্দেশ্যে অন্যের পাত্রের দিকে তাকিয়েছিলেন; হে ভন্তে, সেই ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণই অতি বড় গ্রাস গ্রহণ করেছিলেন; হে ভন্তে, সেই ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণই দীর্ঘ গ্রাস গ্রহণ করেছিলেন, সেই বিষয়েই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ āvuso paṭicca anāhaṭe kabaḷe mukhadvāraṃ vivarantassa ca bhuñjamāne sabbaṃ hatthaṃ mukhe pakkhipantassa ca sakabaḷena mukhena byāharantassa ca piṇḍukkhepakaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjantassa ca kabaḷāvacchedakaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjantassa ca avagaṇḍakārakaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjantassa ca hatthaniddhunakaṃ sitthāvakārakaṃ jivhānicchārakaṃ capucapukārakaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjantassa ca dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাদরবশত গ্রাস মুখে আনার পূর্বেই মুখব্যাদানকারী, ভোজন করার সময় পুরো হাত মুখে প্রবেশ করিয়ে দেওয়া, মুখে গ্রাস থাকা অবস্থায় কথা বলা, পিণ্ড ছুঁড়ে ছুঁড়ে পিণ্ডপাত ভোজন করা, গ্রাস কেটে কেটে পিণ্ডপাত ভোজন করা, গাল ফুলিয়ে পিণ্ডপাত ভোজন করা, হাত ঝেড়ে ঝেড়ে, ভাত ছড়িয়ে ছিটিয়ে, জিহ্বা বের করে এবং চপচপ শব্দ করে পিণ্ডপাত ভোজনকারী ভিক্ষুর দুষ্কৃত কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū anāhaṭe kabaḷe mukhadvāraṃ vivariṃsu, bhuñjamānā sabbaṃ hatthaṃ mukhe pakkhipiṃsu, sakabaḷena mukhena byāhariṃsu, piṇḍukkhepakaṃ bhuñjiṃsu, kabaḷāvacchedakaṃ bhuñjiṃsu, avagaṇḍakārakaṃ bhuñjiṃsu, hatthaniddhunakaṃ sitthāvakārakaṃ jivhānicchārakaṃ [Pg.196] capucapukārakaṃ bhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ মুখে গ্রাস না নিয়েই মুখব্যাদান করেছিলেন, ভোজন করার সময় পুরো হাত মুখে প্রবেশ করিয়েছিলেন, মুখে গ্রাস থাকা অবস্থায় কথা বলেছিলেন, পিণ্ড নিক্ষেপ করে ভোজন করেছিলেন, গ্রাস কেটে কেটে ভোজন করেছিলেন, গাল ফুলিয়ে ভোজন করেছিলেন, হাত ঝেড়ে ঝেড়ে, ভাত ছিটিয়ে ছিটিয়ে, জিহ্বা বের করে করে এবং চপচপ শব্দ করে ভোজন করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ āvuso paṭicca surusurukārakaṃ bhuñjantassaca hatthanillehakaṃvā pattanillehakaṃ vā oṭṭhanillehakaṃ vā bhuñjantassa ca sāmisena hatthena pānīyathālakaṃ paṭiggaṇhantassa ca sasitthakaṃ pattadhovanaṃ antaraghare caḍḍentassa ca dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অনাদরবশত সুরসুর শব্দ করে ভোজনকারীর, হাত চেটে চেটে ভোজনকারীর, পাত্র চেটে চেটে ভোজনকারীর, ঠোঁট চেটে চেটে ভোজনকারীর, আমিষযুক্ত হাতে পানীয় পাত্র গ্রহণকারীর এবং ভাতসহ পাত্র ধোয়া জল গৃহের অভ্যন্তরে নিক্ষেপকারীর দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – suru surukārakaṃ bhante bhuñjantassa dukkaṭaṃ kosambiyaṃ paññattaṃ, sambahule bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū surusurukārakaṃ khīraṃ piviṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ. Hatthanillehakaṃ [Pg.197] bhuñjantassa ca pattanillehakaṃ bhuñjantassa ca oṭṭhanillehakaṃ bhuñjantassa dukkaṭaṃ sāvatthiyaṃ paññattaṃ, chabbaggiye bhante bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū hatthanillehakaṃ bhuñjiṃsu, pattanillehakaṃ bhuñjiṃsu, oṭṭhanillehakaṃ bhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, সুরসুর শব্দ করে ভোজনকারীর দুষ্কৃত আপত্তি কৌশাম্বীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু সুরসুর শব্দ করে ক্ষীর পান করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। হাত চেটে চেটে ভোজনকারীর, পাত্র চেটে চেটে ভোজনকারীর এবং ঠোঁট চেটে চেটে ভোজনকারীর দুষ্কৃত আপত্তি শ্রাবস্তীতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ হাত চেটে চেটে ভোজন করেছিলেন, পাত্র চেটে চেটে ভোজন করেছিলেন, ঠোঁট চেটে চেটে ভোজন করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Sāmisena hatthena pānīyathālakaṃ paṭiggaṇhantassa ca sasitthakaṃ pattadhovanaṃ antaraghare chaḍḍentassa ca dukkaṭaṃ bhaggesu paññattaṃ, sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhikkhū sāmisena hatthena pānīyathālakaṃ paṭiggahesuṃ, teyeva bhante sambahulā bhikkhū sasitthakaṃ pattadhovanaṃ antaraghare chaḍḍesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

আমিষযুক্ত হাতে পানীয় পাত্র গ্রহণকারীর এবং ভাতসহ পাত্র ধোয়া জল গৃহের অভ্যন্তরে নিক্ষেপকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভর্গ দেশে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। বহুসংখ্যক ভিক্ষু আমিষযুক্ত হাতে পানীয় পাত্র গ্রহণ করেছিলেন এবং ভন্তে, সেই বহুসংখ্যক ভিক্ষুই ভাতসহ পাত্র ধোয়া জল গৃহের অভ্যন্তরে নিক্ষেপ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ [Pg.198] āvuso paṭicca chattapāṇissa dhammaṃ desentassa ca daṇḍapāṇissa vā satthapāṇissa vā āvudhapāṇissa vā dhammaṃ desentassa ca dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অনাদরবশত ছাতা হাতে থাকা ব্যক্তিকে ধর্মদেশনাকারীর, লাঠি হাতে থাকা ব্যক্তিকে, তলোয়ার হাতে থাকা ব্যক্তিকে বা অস্ত্র হাতে থাকা ব্যক্তিকে ধর্মদেশনাকারীর দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū chattapāṇissa daṇḍapāṇissa satthapāṇissa āvudhapāṇissa dhammaṃ desesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ ছাতা হাতে থাকা ব্যক্তিকে, লাঠি হাতে থাকা ব্যক্তিকে, তলোয়ার হাতে থাকা ব্যক্তিকে এবং অস্ত্র হাতে থাকা ব্যক্তিকে ধর্মদেশনা করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ āvuso paṭicca pādukāruḷhassa ca upahanāruḷhassa ca yānagatassa ca sayanagatassa ca dhammaṃ desentassa dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অনাদরবশত কাঠের পাদুকা পরিহিত ব্যক্তিকে, চামড়ার জুতো পরিহিত ব্যক্তিকে, যানে আরূঢ় ব্যক্তিকে এবং শয্যায় শায়িত ব্যক্তিকে ধর্মদেশনাকারীর দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū pādukāruḷhassa upahanāruḷhassa yānagatassa sayanagatassa dhammaṃ desesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ কাঠের পাদুকা পরিহিত ব্যক্তিকে, চামড়ার জুতো পরিহিত ব্যক্তিকে, যানে আরূঢ় ব্যক্তিকে এবং শয্যায় শায়িত ব্যক্তিকে ধর্মদেশনা করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ [Pg.199] āvuso paṭicca pallatthikāya nisinnassa ca veṭhitasīsassa ca oguṇṭhitasīsassa ca chamāyaṃ nisīditvā āsane nisinnassa ca nīce āsane nisīditvā ucce āsane nisinnassa ca ṭhitena nisinnassa ca pacchato gacchantena purato gacchantassa ca uppathena gacchantena pathena gacchantassa ca dhammaṃ desentassa dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অনাদরবশত হাঁটু মুড়ে বসা ব্যক্তিকে, মাথা বেষ্টন করে থাকা ব্যক্তিকে, মাথা অবগুণ্ঠন করে থাকা ব্যক্তিকে, নিজে মাটিতে বসে আসনে উপবিষ্ট ব্যক্তিকে, নিজে নিচু আসনে বসে উঁচু আসনে উপবিষ্ট ব্যক্তিকে, নিজে দাঁড়িয়ে থাকা অবস্থায় বসা ব্যক্তিকে, নিজে পেছনে হেঁটে সামনে গমনকারী ব্যক্তিকে এবং নিজে বিপথে হেঁটে সঠিক পথে গমনকারী ব্যক্তিকে ধর্মদেশনাকারীর দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiyeva bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū pallatthikāya nisinnassa ca veṭhitasīsassa ca oguṇṭhitasīsassa ca chamāyaṃ nisīditvā āsane nisinnassa ca nīce āsane nisīditvā ucce āsane nisinnassa ca ṭhitānisinnassa ca pacchato gacchantā purato gacchantassa ca uppathena gacchantā pathena gacchantassa ca dhammaṃ desesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করেই প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ হাঁটু মুড়ে বসা ব্যক্তিকে, মাথা বেষ্টন করে থাকা ব্যক্তিকে, মাথা অবগুণ্ঠন করে থাকা ব্যক্তিকে, নিজে মাটিতে বসে আসনে উপবিষ্ট ব্যক্তিকে, নিজে নিচু আসনে বসে উঁচু আসনে উপবিষ্ট ব্যক্তিকে, নিজে দাঁড়িয়ে থাকা অবস্থায় বসা ব্যক্তিকে, নিজে পেছনে হেঁটে সামনে গমনকারী ব্যক্তিকে এবং নিজে বিপথে হেঁটে সঠিক পথে গমনকারী ব্যক্তিকে ধর্মদেশনা করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – anādariyaṃ [Pg.200] āvuso paṭicca ṭhitena uccāraṃ vā passāvaṃ vā karontassa ca harite vā udake vā uccāraṃ vā passāvaṃ vā kheḷaṃ vā karontassa ca dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অনাদরবশত দাঁড়িয়ে মল বা মূত্র ত্যাগকারীর এবং সবুজ ঘাসে বা জলে মল, মূত্র বা থুতু ত্যাগকারীর দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiyeva bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū ṭhitā uccārampi passāvampi akaṃsu, teyeva bhante chabbaggiyā bhikkhū haritepi udakepi uccārampi passāvampi kheḷampi akaṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করেই প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণ দাঁড়িয়ে মল ও মূত্র ত্যাগ করেছিলেন এবং ভন্তে, সেই ষড়্বর্গীয় ভিক্ষুগণই সবুজ ঘাসে ও জলে মল, মূত্র ও থুতু ত্যাগ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Bhikkhunīvibhaṅga

ভিক্ষুণীবিভঙ্গ

5. Pañcama pārājika sikkhāpucchā

৫. পঞ্চম পারাজিক শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhikkhunīnaṃ [Pg.202] āvuso pañcama pārājikaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভিক্ষুণীদের পঞ্চম পারাজিক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sundarīnandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, sundarīnandā bhante bhikkhunī avassutā avassutassa purisapuggalassa kāyasaṃsaggaṃ sādiyi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে সুন্দরীনন্দা ভিক্ষুণীকে উপলক্ষ করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, সুন্দরীনন্দা ভিক্ষুণী কামাসক্তা হয়ে কামাসক্ত পুরুষের সাথে কায়সংসর্গ গ্রহণ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Bhikkhunīvibhaṅga, saṅghādisesa sikkhāpucchā

ভিক্ষুণীবিভঙ্গ, সংঘাদিশেষ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – ussayavādikāya āvuso bhikkhuniyā aḍḍaṃ karontiyā saṅghādiseso kattha paññatto, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কলহপ্রিয়া ভিক্ষুণীর মামলা-মোকদ্দমা করার কারণে সংঘাদিশেষ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante tullanandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññatto, thullanandā bhante bhikkhunī ussayavādikā vihari, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে থুল্লনন্দা ভিক্ষুণীকে উপলক্ষ করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, থুল্লনন্দা ভিক্ষুণী কলহপ্রিয়া হয়ে জীবনযাপন করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – coriṃ [Pg.203] āvuso vuṭṭhāpentiyā saṅghādiseso kattha paññatto, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, চোর-রমণীকে প্রব্রজ্যা দানকারিণীর সংঘাদিশেষ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante thullanandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññatto, thullanandā bhante bhikkhunī coriṃ vuṭṭhāpesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে থুল্লনন্দা ভিক্ষুণীকে উপলক্ষ করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, থুল্লনন্দা ভিক্ষুণী চোর-রমণীকে প্রব্রজ্যা দান করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – ekāya [Pg.204] āvuso gāmantaraṃ gacchantiyā saṅghādiseso kattha paññatto, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, একাকী গ্রামান্তরে গমনকারিণীর সংঘাদিশেষ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññatto, aññatarā bhante bhikkhunī ekā gāmantaraṃ gacchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক অন্যতরা ভিক্ষুণীকে উপলক্ষ করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, সেই অন্যতরা ভিক্ষুণী একাকী গ্রামান্তরে গিয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – avassutāya āvuso bhikkhuniyā avassutassa purisapuggalassa hatthato khādanīyaṃvā bhojanīyaṃvā sahatthā paṭiggahetvā bhuñjantassa saṅghādiseso kattha paññatto, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কামাসক্তা ভিক্ষুণীর কামাসক্ত পুরুষের হাত থেকে খাদ্য বা ভোজ্য নিজের হাতে গ্রহণ করে ভোজন করার কারণে সংঘাদিশেষ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sundarīnandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññatto, sundarīnandā bhante bhikkhunī avassutā avassutassa purisapuggalassa [Pg.205] hatthato āmisaṃ paṭiggahesi tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে সুন্দরীনন্দা ভিক্ষুণীকে উপলক্ষ করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, সুন্দরীনন্দা ভিক্ষুণী কামাসক্তা হয়ে কামাসক্ত পুরুষের হাত থেকে খাদ্য গ্রহণ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kupitāya āvuso anattamanāya bhikkhuniyā yāvatatiyaṃ samanubhāsantiyā na paṭinisajjantiyā saṅghādiseso kattha paññatto, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññatto.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ক্রুদ্ধ ও অসন্তুষ্ট ভিক্ষুণীর তৃতীয়বার পর্যন্ত সমনুভাষণ করার পরও তা পরিত্যাগ না করার কারণে সংঘাদিশেষ কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante caṇḍakāḷiṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññatto, caṇḍakāḷī bhante bhikkhunī kupitā anattamanā evaṃ abhaṇi, buddhaṃ paccācikkhāmi, dhammaṃ paccācikkhāmi, saṅghaṃ paccācikkhāmi, sikkhaṃ paccācikkhāmi, kinnumāva samaṇiyo yā samaṇiyo sakyadhītaro, santaññāpi samaṇiyo lajjiniyo kukkuccikā sikkhākāmā, tāsāhaṃ santike brahmacariyaṃ carissāmīti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññatto.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে চণ্ডকালী ভিক্ষুণীকে উপলক্ষ করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, চণ্ডকালী ভিক্ষুণী ক্রুদ্ধ ও অসন্তুষ্ট হয়ে এভাবে বলেছিলেন, "আমি বুদ্ধকে প্রত্যাখ্যান করছি, ধর্মকে প্রত্যাখ্যান করছি, সংঘকে প্রত্যাখ্যান করছি, শিক্ষাকে প্রত্যাখ্যান করছি। শাক্যপুত্রী শ্রমণীরাই কি একমাত্র শ্রমণী? অন্য লজ্জাশীলা, পাপভীতা ও শিক্ষাকামী শ্রমণীরাও আছেন, আমি তাঁদের সান্নিধ্যে ব্রহ্মচর্য পালন করব।" ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kassa [Pg.206] āvuso vacanaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এটি কার বাণী?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বাণী।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি গুরুপরম্পরায় আনীত হয়েছে।

Pucchā – atthi nukho āvuso ettha kocipi viraddhadoso.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এখানে কি কোনো ভুলত্রুটি বা দোষ আছে?

Vissajjanā – natthi bhante.

উত্তর – না, ভন্তে।

Bhikkhunī vibhaṅgapācittiya

ভিক্ষুণীবিভঙ্গ প্রায়শ্চিত্তীয়

1. Lasuṇavagga, 1. paṭhama sikkhāpucchā

১. লশুন বর্গ, ১ম প্রথম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – yaṃ [Pg.207] tena āvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena lakkhaṇaṃ khādantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেই ভগবান...পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক রসুন ভক্ষণকারিণীর প্রায়শ্চিত্তীয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante thullanandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, thullanandā bhante bhikkhunī na mattaṃ jānitvā bahuṃ lasuṇaṃ harāpesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে থুল্লনন্দা ভিক্ষুণীকে উপলক্ষ করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, থুল্লনন্দা ভিক্ষুণী পরিমাপ না জেনে প্রচুর পরিমাণে রসুন আনিয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

1. Lasuṇavagga, 6. chaṭṭha sikkhāpucchā

১. লশুন বর্গ, ৬ষ্ঠ ষষ্ঠ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – bhikkhussa āvuso bhuñjamānassa annena vā pānena vā vidhūpanena vā upatiṭṭhantiyā bhikkhuniyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভোজনরত ভিক্ষুকে অন্ন, পানীয় বা ব্যজনী দিয়ে সেবাকারিনী ভিক্ষুণীর প্রায়শ্চিত্তীয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.208] bhante aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, aññatarā bhante bhikkhunī bhikkhussa bhuñjamānassa pānīyena vidhūpanena ca upatiṭṭhati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক অন্যতরা ভিক্ষুণীকে উপলক্ষ করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, সেই অন্যতরা ভিক্ষুণী ভোজনরত ভিক্ষুকে পানীয় ও ব্যজনী দিয়ে সেবা করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

1. Lasuṇavagga, 8. aṭṭhama sikkhāpucchā

১. লশুন বর্গ, ৮ম অষ্টম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা

Pucchā – uccāraṃvā āvuso passāvaṃvā saṅkāraṃvā vighāsaṃvā thirokuṭṭe chaḍḍentiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, প্রাচীরের ওপারে মল, মূত্র, আবর্জনা বা উচ্ছিষ্ট খাদ্য নিক্ষেপকারী ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, aññatarā bhante bhikkhunī uccāraṃ tirokuṭṭe chaḍḍesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। এক ভিক্ষুণী প্রাচীরের ওপারে মল নিক্ষেপ করেছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

1. Lasuṇavagga, 10. dasama sikkhāpucchā

১. লসুন বর্গ, ১০. দশম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – naccaṃ [Pg.209] vā āvuso gītaṃ vā vāditaṃ vā dassanāya gacchantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, নৃত্য, গীত বা বাদ্য দেখতে যাওয়া ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhuniyo naccampi gītampi vāditampi dassanāya agamaṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীগণ নৃত্য, গীত ও বাদ্য দেখতে গিয়েছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – bhikkhupana [Pg.210] āvuso naccaṃ vā gītaṃ vā vāditaṃ vā dassanāya gacchanto kaṃ nāma āpattiṃ āpajjati.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, কিন্তু কোনো ভিক্ষু যদি নৃত্য, গীত বা বাদ্য দেখতে যান, তবে তিনি কী নামক আপত্তি প্রাপ্ত হন?

Vissajjanā – dukkaṭaṃ bhante āpattiṃ āpajjati.

উত্তর – ভন্তে, তিনি দুষ্কৃত আপত্তি প্রাপ্ত হন।

1. Paṭhama sikkhāpucchā

১. প্রথম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – rattandhakāre āvuso apadīpe purisena saddhiṃ ekenekāya santiṭṭhantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, রাতের অন্ধকারে প্রদীপ ছাড়া কোনো পুরুষের সাথে একাকী দাঁড়িয়ে থাকা ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, aññatarā bhante bhikkhunī rattandhakāre apadīpe purisena saddhiṃ ekenekā santiṭṭhi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। এক ভিক্ষুণী রাতের অন্ধকারে প্রদীপ ছাড়া এক পুরুষের সাথে একাকী দাঁড়িয়েছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

2. Andhakāravagga, 2-3. dutiya, tatiya sikkhāpucchā

২. অন্ধকার বর্গ, ২-৩. দ্বিতীয় ও তৃতীয় শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – paṭicchanne [Pg.211] vā āvuso okāse ajjhokāse vā purisena saddhiṃ ekenekāya santiṭṭhantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, কোনো আবৃত স্থানে বা উন্মুক্ত স্থানে কোনো পুরুষের সাথে একাকী দাঁড়িয়ে থাকা ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, aññatarā bhante bhikkhunī paṭicchanne okāse ajjhokāse ca purisena saddhiṃ ekenekā santiṭṭhi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। এক ভিক্ষুণী আবৃত স্থানে এবং উন্মুক্ত স্থানে এক পুরুষের সাথে একাকী দাঁড়িয়েছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

2. Andhakāravagga, 8. aṭṭhama sikkhāpucchā

২. অন্ধকার বর্গ, ৮. অষ্টম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – duggahitena āvuso dūpadhāritena paraṃ ujjhāpentiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, ভুল বুঝে এবং ভুল বিচার করে অন্যকে অসন্তুষ্টকারী ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, aññatarā bhante bhikkhunī duggahitena dūpadhāritena paraṃ ujjhāpesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। এক ভিক্ষুণী ভুল বুঝে এবং ভুল বিচার করে অন্যকে অসন্তুষ্ট করেছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

2. Andhakāravagga, 9. navama sikkhāpucchā

২. অন্ধকার বর্গ, ৯. নবম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – attānaṃ [Pg.212] vā āvuso paraṃ vā nirayena vā brahmacariyena vā abhisapantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, নিজেকে বা অন্যকে নরক বা ব্রহ্মচর্যের দোহাই দিয়ে অভিশাপ প্রদানকারী ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante caṇḍakāḷiṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, caṇḍakāḷī bhante bhikkhunī attānampi parampi nirayenapi brahmacariyenapi abhisapi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে চণ্ডকালী ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। চণ্ডকালী ভিক্ষুণী নিজেকে এবং অন্যকেও নরক ও ব্রহ্মচর্যের দোহাই দিয়ে অভিশাপ দিয়েছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

2. Andhakāravagga, 10. dasama sikkhāpucchā

২. অন্ধকার বর্গ, ১০. দশম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – attānaṃ [Pg.213] āvuso vadhitvā vadhitvā rodantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, নিজেকে আঘাত করে করে ক্রন্দনরতা ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante caṇḍakāḷiṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, caṇḍakāḷī bhante bhikkhunī bhikkhunīhi saddhiṃ bhaṇḍitvā attānaṃ vadhitvā vadhitvā rodi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে চণ্ডকালী ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। চণ্ডকালী ভিক্ষুণী অন্যান্য ভিক্ষুণীদের সাথে ঝগড়া করে নিজেকে আঘাত করে করে কেঁদেছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

3. Naggavagga, 3. tatiya sikkhāpucchā

৩. নগ্ন বর্গ, ৩. তৃতীয় শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – bhikkhuniyā [Pg.214] āvuso cīvaraṃ visibbetvā vā visibbāpetvā vā neva sibbentiyā na sibbāpanāya ussukkaṃ karontiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, কোনো ভিক্ষুণীর চীবর খুলে ফেলে বা খোলানোর পর নিজে সেলাই না করে এবং অন্যকে দিয়ে সেলাই করানোর জন্য কোনো উদ্যোগ না নেওয়া ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante thullanandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, thullanandā bhante bhikkhunī bhikkhuniyā cīvaraṃ visibbāpetvā neva sibbesi na sibbāpanāya ussukkaṃ akāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে থুল্লনন্দা ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। থুল্লনন্দা ভিক্ষুণী এক ভিক্ষুণীর চীবর খোলানোর পর নিজেও সেলাই করেননি এবং অন্যকে দিয়ে সেলাই করানোর জন্যও কোনো উদ্যোগ নেননি, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

3. Naggavagga, 8. aṭṭhama sikkhāpucchā

৩. নগ্ন বর্গ, ৮. অষ্টম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – agārikassa [Pg.215] vā āvuso paribbājakassa vā paribbājikāya vā samaṇacīvaraṃ dentiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, কোনো গৃহী, পরিব্রাজক বা পরিব্রাজিকাকে শ্রমণ-চীবর দানকারী ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante thullanandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, thullanandā bhante bhikkhunī agārikassa samaṇacīvaraṃ adāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে থুল্লনন্দা ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। থুল্লনন্দা ভিক্ষুণী এক গৃহীকে শ্রমণ-চীবর দান করেছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

4. Tuvaṭṭavagga, 1-2. paṭhama, dutiya sikkhāpucchā

৪. তুবট্ট বর্গ, ১-২. প্রথম ও দ্বিতীয় শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – dvinnaṃ āvuso bhikkhunīnaṃ ekamañce vā ekattharaṇapāvuraṇe vā tuvaṭṭentīnaṃ pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, দুই ভিক্ষুণী একই শয্যায় অথবা একই বিছানা ও চাদর শেয়ার করে শুয়ে থাকার পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyo dve ekamañce tuvaṭṭesuṃ, ekattharaṇapāvuraṇe tuvaṭṭesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। বহু ভিক্ষুণী একই শয্যায় দুজন করে শুয়েছিলেন এবং একই বিছানা ও চাদর শেয়ার করে শুয়েছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

4. Tuvaṭṭavagga, 3. tatiya sikkhāpucchā

৪. তুবট্ট বর্গ, ৩. তৃতীয় শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – bhikkhuniyā [Pg.216] āvuso sañcicca aphāsuṃ karontiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, কোনো ভিক্ষুণীর ইচ্ছাকৃতভাবে অস্বস্তি সৃষ্টি করার পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante thullanandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, thullanandā bhante bhikkhunī bhikkhuniyā sañcicca aphāsuṃ akāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে থুল্লনন্দা ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। থুল্লনন্দা ভিক্ষুণী এক ভিক্ষুণীর ইচ্ছাকৃতভাবে অস্বস্তি সৃষ্টি করেছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

4. Tuvaṭṭavagga, 4. catuttha sikkhāpucchā

৪. তুবট্ট বর্গ, ৪. চতুর্থ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – dukkhitaṃ [Pg.217] āvuso sahajīviniṃ neva upaṭṭhentiyā na upaṭṭhāpanāya ussukkaṃ karontiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, অসুস্থ সহচারিণী ভিক্ষুণীর সেবা না করা এবং অন্যের দ্বারা সেবা করানোর জন্য কোনো উদ্যোগ না নেওয়া ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante thullanandaṃyeva bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, thullanandā bhante bhikkhunī dukkhitaṃ sahajīviniṃ nevaupaṭṭhesi na upaṭṭhāpanāya ussukkaṃ akāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে থুল্লনন্দা ভিক্ষুণীকেই উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। থুল্লনন্দা ভিক্ষুণী অসুস্থ সহচারিণী ভিক্ষুণীর সেবা করেননি এবং অন্যের দ্বারা সেবা করানোর জন্যও কোনো উদ্যোগ নেননি, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

4. Tuvaṭṭavagga, 5. pañcama sikkhāpucchā

৪. তুবট্ট বর্গ, ৫. পঞ্চম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – bhikkhuniyā [Pg.218] āvuso upassayaṃ datvā kupitāya anattamanāya nikkaḍḍhantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, কোনো ভিক্ষুণীকে বাসস্থান দেওয়ার পর ক্রুদ্ধ ও অসন্তুষ্ট হয়ে তাকে বের করে দেওয়া ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante thullanandaṃyeva bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, thullanandā bhante bhikkhunī bhikkhuniyā upassayaṃ datvā kupitā anattamanā nikkaḍḍhi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে থুল্লনন্দা ভিক্ষুণীকেই উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। থুল্লনন্দা ভিক্ষুণী এক ভিক্ষুণীকে বাসস্থান দেওয়ার পর ক্রুদ্ধ ও অসন্তুষ্ট হয়ে তাকে বের করে দিয়েছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

4. Tuvaṭṭavagga, 6. chaṭṭha sikkhāpucchā

৪. তুবট্ট বর্গ, ৬. ষষ্ঠ শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – saṃsaṭṭhāya [Pg.219] āvuso bhikkhuniyā yāvatatiyaṃ samanubhāsanāya na paṭinissajjantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, সংসৃষ্ট ভিক্ষুণীকে তিনবার পর্যন্ত সমনুভাষণ করার পরও সেই আচরণ পরিত্যাগ না করার পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante caṇḍakāḷiṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, caṇḍakāḷī bhante bhikkhunī saṃsaṭṭhā vihari, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে চণ্ডকালী ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। চণ্ডকালী ভিক্ষুণী সংসৃষ্ট হয়ে বসবাস করছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

4. Tuvaṭṭavagga, 7-8. sattama aṭṭhama sikkhāpucchā

৪. তুবট্ট বর্গ, ৭-৮. সপ্তম ও অষ্টম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – antoraṭṭhe [Pg.220] vā āvuso tiroraṭṭhe vā sāsaṅkasammate sappaṭibhaye asatthikāya cārikaṃ carantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, দেশের অভ্যন্তরে বা দেশের বাইরে বিপজ্জনক ও আশঙ্কাজনক বলে বিবেচিত স্থানে কাফেলা ছাড়া চারিকা করার পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyo antoraṭṭhepi tiroraṭṭhepi sāsaṅkasammate sappaṭibhaye asatthikāyo cārikaṃ cariṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। বহু ভিক্ষুণী দেশের অভ্যন্তরে এবং দেশের বাইরে বিপজ্জনক ও আশঙ্কাজনক স্থানে কাফেলা ছাড়া চারিকা করেছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

4. Tuvaṭṭavagga, 9. navama sikkhāpucchā

৪. তুবট্ট বর্গ, ৯. নবম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – antovassaṃ āvuso cārikaṃ carantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, বর্ষাবাসের সময় চারিকা করার পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyo antovassaṃ cārikaṃ pakkamiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। বহু ভিক্ষুণী বর্ষাবাসের সময় চারিকায় বের হয়েছিলেন, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

4. Tuvaṭṭavagga, 10. dasama sikkhāpucchā

৪. তুবট্ট বর্গ, ১০. দশম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – vassaṃ [Pg.221] vuṭṭhāya āvuso bhikkhuniyā cārikaṃ na pakkamantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, বর্ষাবাস সমাপ্ত করার পর চারিকায় বের না হওয়া ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbhaṃ paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyo vassaṃvuṭṭhā cārikaṃ na pakkamiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। বহু ভিক্ষুণী বর্ষাবাস সমাপ্ত করার পর চারিকায় বের হননি, সেই বিষয়েই, ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kassa [Pg.222] āvuso vacanaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, এটি কার বাণী?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বাণী।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante vacanaṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি গুরুপরম্পরায় আনীত বাণী।

Suṇātu me bhante saṅgho…pe… saṃgāyeyyāma.

ভন্তে, সংঘ আমার কথা শুনুক... পে... আমরা সংগীতি করব।

5. Cittāgāravagga, 1. paṭhama sikkhāpucchā

৫. চিত্রাগার বর্গ, ১. প্রথম শিক্ষাপদ জিজ্ঞাসা।

Pucchā – yaṃ tena āvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena rājāgāraṃ vā cittāgāraṃ vā ārāmaṃ vā uyyānaṃ vā pokkharaṇiṃ vā dassanāya gacchantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

জিজ্ঞাসা – হে আবসো, সেই ভগবান... পে... সম্যকসম্বুদ্ধ কর্তৃক রাজপ্রাসাদ, চিত্রশালা, আরাম, উদ্যান বা পুষ্করিণী দেখতে যাওয়া ভিক্ষুণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.223] bhante chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhuniyo rājāgārampi cittāgārampi dassanāya gacchiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীদের উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীগণ রাজগৃহ এবং চিত্রগৃহ দেখতে গিয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

5. Cittāgāravagga, 4. catuttha sikkhāpucchā

৫. চিত্রাগার বর্গ, ৪. চতুর্থ শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – gihiveyyāvaccaṃ āvuso karontiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, গৃহীদের সেবা কারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyogihi veyyāvaccaṃ akaṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুণীর উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষুণী গৃহীদের সেবা করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

5. Cittāgāravagga, 6. chaṭṭha sikkhāpucchā

৫. চিত্রাগার বর্গ, ৬. ষষ্ঠ শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – agārikassa [Pg.224] vā āvuso paribbājakassa vā paribbājikāya vā sahatthā khādanīyaṃ bhojanīyaṃ dentiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, গৃহী বা পরিব্রাজক বা পরিব্রাজিকাকে নিজ হাতে খাদ্য বা ভোজ্য প্রদানকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante thullanandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, thullanandā bhante bhikkhunī agārikassa sahatthā khādanīyampi bhojanīyampi adāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে থুল্লনন্দা ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, থুল্লনন্দা ভিক্ষুণী গৃহীকে নিজ হাতে খাদ্য ও ভোজ্য প্রদান করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

5. Cittāgāravagga, 9-10. navama, dasama sikkhāpucchā

৫. চিত্রাগার বর্গ, ৯-১০. নবম ও দশম শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – tiracchānavijjaṃ āvuso pariyāpuṇantiyā ca vācentiyā ca pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, তিরশ্চীন বিদ্যা শিক্ষা কারিণীর এবং পাঠদান কারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhuniyo tiracchānavijjaṃ pariyāpuṇiṃsuceva vācesuñca, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীদের উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীগণ তিরশ্চীন বিদ্যা শিক্ষা করেছিলেন এবং পাঠদানও করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – bhikkhu [Pg.225] pana āvuso tādisaṃ tiracchānavijjaṃ pariyāpuṇanto ca vācento ca kiṃ nāma āpattiṃ āpajjati.

প্রশ্ন – কিন্তু হে আয়ুষ্মান, ভিক্ষু যদি সেই প্রকার তিরশ্চীন বিদ্যা শিক্ষা করে এবং পাঠদান করে, তবে সে কী নামক আপত্তি প্রাপ্ত হয়?

Vissajjanā – dukkaṭaṃ bhante āpattiṃ āpajjati.

উত্তর – ভন্তে, দুষ্কৃত আপত্তি প্রাপ্ত হয়।

6. Ārāmavagga, 1. paṭhama sikkhāpucchā

৬. আরাম বর্গ, ১. প্রথম শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – jānaṃ āvuso sabhikkhukaṃ ārāmaṃ anāpucchā pavisantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভিক্ষুযুক্ত আরামে না জানিয়ে জেনেশুনে প্রবেশকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyo ārāmaṃ anāpucchā pavisiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুণীর উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষুণী না জানিয়ে আরামে প্রবেশ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

6. Ārāmavagga, 2. dutiya sikkhāpucchā

৬. আরাম বর্গ, ২. দ্বিতীয় শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – bhikkhuṃ [Pg.226] āvuso akkosantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভিক্ষুকে আক্রোশ কারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhuniyo āyasmantaṃ upāliṃ akkosiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীদের উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীগণ আয়ুষ্মান উপালিকে আক্রোশ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

6. Ārāmavagga, 3. tatiya sikkhāpucchā

৬. আরাম বর্গ, ৩. তৃতীয় শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – caṇḍikatāya [Pg.227] āvuso gaṇaṃ paribhāsantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ক্রোধবশত সংঘকে তিরস্কারকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante thullanandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, thullanandā bhante bhikkhunī caṇḍikatāya gaṇaṃ paribhāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে থুল্লনন্দা ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, থুল্লনন্দা ভিক্ষুণী ক্রোধবশত সংঘকে তিরস্কার করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

6. Ārāmavagga, 5. pañcama sikkhāpucchā

৬. আরাম বর্গ, ৫. পঞ্চম শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – kulaṃ [Pg.228] āvuso maccharāyantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কুলের প্রতি মাৎসর্য প্রদর্শনকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, aññatarā bhante bhikkhunī kulaṃ maccharāyi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক অন্যতর ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, সেই অন্যতর ভিক্ষুণী কুলের প্রতি মাৎসর্য প্রদর্শন করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

6. Ārāmavagga, 6. chaṭṭha sikkhāpucchā

৬. আরাম বর্গ, ৬. ষষ্ঠ শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – abhikkhuke [Pg.229] āvuso āvāse vassaṃ vasantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভিক্ষুহীন আবাসে বর্ষাবাস যাপনকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyo abhikkhuke āvāse vassaṃ vasiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুণীর উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষুণী ভিক্ষুহীন আবাসে বর্ষাবাস যাপন করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

6. Ārāmavagga, 7. sattama sikkhāpucchā

৬. আরাম বর্গ, ৭. সপ্তম শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – vassaṃ [Pg.230] vuṭṭhāya āvuso bhikkhuniyā ubhatosaṅghe tīhi ṭhānehi na pavārentiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, বর্ষাবাস সমাপ্ত করে ভিক্ষুণী কর্তৃক উভয় সংঘের নিকট তিন বিষয়ে প্রভারণা না করার কারণে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyo vassaṃ vuṭṭhā bhikkhusaṅghaṃ na pavāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুণীর উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষুণী বর্ষাবাস সমাপ্ত করে ভিক্ষুসংঘের নিকট প্রভারণা করেননি; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

6. Ārāmavagga, 8. aṭṭhama sikkhāpucchā

৬. আরাম বর্গ, ৮. অষ্টম শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – ovādāya vā āvuso saṃvāsāya vā nagacchantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, উপদেশের জন্য বা সম্মিলনের জন্য না গমনকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sakkesu bhante chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhuniyo ovādaṃ nagacchiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শাক্যদেশে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীদের উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীগণ উপদেশের জন্য যাননি; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

6. Ārāmavagga, 9. navama sikkhāpucchā

৬. আরাম বর্গ, ৯. নবম শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – uposathampi [Pg.231] āvuso na pucchantiyā ovādampi na yācantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, উপোসথও জিজ্ঞাসা না কারিণীর এবং উপদেশও প্রার্থনা না কারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyo uposathaṃ na pucchiṃsu, ovādampi na yāciṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুণীর উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষুণী উপোসথ জিজ্ঞাসা করেননি এবং উপদেশও প্রার্থনা করেননি; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

7. Gabbhinīvagga, 1-2. paṭhama, dutiya sikkhāpucchā

৭. গর্ভিণী বর্গ, ১-২. প্রথম ও দ্বিতীয় শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – gabbhiniṃ vā āvuso pāyantiṃ vā vuṭṭhāpentiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, গর্ভিণী বা স্তন্যদাত্রী নারীকে উপসম্পদা প্রদানকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.232] bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyo gabbhiniṃ vuṭṭhāpesuṃ, pāyantiṃ vuṭṭhāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুণীর উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষুণী গর্ভিণীকে উপসম্পদা প্রদান করেছিলেন এবং স্তন্যদাত্রীকে উপসম্পদা প্রদান করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

7. Gabbhinīvagga, 3. tatiya sikkhāpucchā

৭. গর্ভিণী বর্গ, ৩. তৃতীয় শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – dve vassāni āvuso chasu dhammesu asikkhitasikkhaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpentiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, দুই বছর যাবৎ ছয়টি ধর্মে অশিক্ষিত-শিক্ষা শিক্ষমানাকে উপসম্পদা প্রদানকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyo dve vassāni chasu dhammesu asikkhitasikkhaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুণীর উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষুণী দুই বছর যাবৎ ছয়টি ধর্মে অশিক্ষিত-শিক্ষা শিক্ষমানাকে উপসম্পদা প্রদান করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

8. Kumārībhūtavagga, 9. navama sikkhāpucchā

৮. কুমারীভূতা বর্গ, ৯. নবম শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – purisasaṃsaṭṭhaṃ [Pg.233] āvuso kumārakasaṃsaṭṭhaṃ caṇḍiṃ sokāvāsaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpentiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, পুরুষের সংস্রবযুক্ত, বালকের সংস্রবযুক্ত, ক্রোধী ও শোকাকুল শিক্ষমানাকে উপসম্পদা প্রদানকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante thullanandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, thullanandā bhante bhikkhunī purisasaṃsaṭṭhaṃ kumārakasaṃsaṭṭhaṃ caṇḍiṃ sokāvāsaṃ caṇḍakāḷiṃ sekkhamānaṃ vuṭṭhāpesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে থুল্লনন্দা ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, থুল্লনন্দা ভিক্ষুণী পুরুষের সংস্রবযুক্ত, বালকের সংস্রবযুক্ত, ক্রোধী, শোকাকুল চণ্ডকালী নামক শিক্ষমানাকে উপসম্পদা প্রদান করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

8. Kumārībhūtavagga, 10. dasama sikkhāpucchā

৮. কুমারীভূতা বর্গ, ১০. দশম শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – mātāpitūhi [Pg.234] vā āvuso sāmikena vā ananuññātaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpentiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, পিতা-মাতা বা স্বামী কর্তৃক অননুমোদিত শিক্ষমানাকে tapasvi উপসম্পদা প্রদানকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante thullanandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha paññattaṃ, thullanandā bhante bhikkhunī mātāpitūhipi sāmikenapi ananuññātaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে থুল্লনন্দা ভিক্ষুণীকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, থুল্লনন্দা ভিক্ষুণী পিতা-মাতা বা স্বামী কর্তৃক অননুমোদিত শিক্ষমানাকে উপসম্পদা প্রদান করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

9. Chattupāhanavagga, 1-2. paṭhama, dutiya sikkhāpucchā

৯. ছত্র-উপানহ বর্গ, ১-২. প্রথম ও দ্বিতীয় শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – chattupāhanaṃ āvuso dhārentiyā ca yānena yāyantiyā ca pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ছাতা ও জুতো ব্যবহারকারিণীর এবং যানে গমনকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhuniyo chattupāhanaṃ dhāresuṃ, yānena yāyiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীদের উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীগণ ছাতা ও জুতো ব্যবহার করেছিলেন এবং যানে গমন করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

9. Chattupāhanavagga, 4. catuttha sikkhāpucchā

৯. ছত্র-উপানহ বর্গ, ৪. চতুর্থ শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – itthālaṅkāraṃ [Pg.235] āvuso dhārentiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, স্ত্রী-অলঙ্কার ধারণকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhuniyo itthālaṅkāraṃ dhāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীদের উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীগণ স্ত্রী-অলঙ্কার ধারণ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – bhikkhu pana āvuso purisālaṅkāraṃ dhārento kiṃ nāma āpattiṃ āpajjeyya.

প্রশ্ন – কিন্তু হে আয়ুষ্মান, ভিক্ষু যদি পুরুষ-অলঙ্কার ধারণ করে, তবে সে কী নামক আপত্তি প্রাপ্ত হবে?

Vissajjanā – dukkaṭaṃ bhante āpattiṃ āpajjeyya.

উত্তর – ভন্তে, দুষ্কৃত আপত্তি প্রাপ্ত হবে।

9. Chattupāhanavagga, 5. pañcama sikkhāpucchā

৯. ছত্র-উপানহ বর্গ, ৫. পঞ্চম শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – gandhavaṇṇakena [Pg.236] āvuso nahāyantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সুগন্ধি ও রঞ্জক দ্বারা স্নানকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhuniyo gandhavaṇṇakena nahāyiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীদের উদ্দেশ্যে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীগণ সুগন্ধি ও রঞ্জক দ্বারা স্নান করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

9. Chattupāhanavagga, 11. ekādasama sikkhāpucchā

৯. ছত্র-উপানহ বর্গ, ১১. একাদশ শিক্ষা-প্রশ্ন

Pucchā – bhikkhussa āvuso purato anāpucchā āsane nisīdantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভিক্ষুর সামনে অনুমতি না নিয়ে আসনে উপবেশনকারিণীর পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyo bhikkhussa purato anāpucchā āsane nisīdiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুণীকে কেন্দ্র করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষুণী ভিক্ষুর সামনে অনুমতি না নিয়ে আসনে উপবেশন করেছিলেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

9. Chattupāhanavagga, 12. dvādasama sikkhāpucchā

৯. ছত্র-উপানহ বর্গ, ১২. দ্বাদশ শিক্ষাপদ-প্রশ্ন

Pucchā – anokāsakataṃ [Pg.237] āvuso bhikkhuṃ pañhaṃ pucchantiyā pācittiyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অনুমতি না দেওয়া ভিক্ষুকে প্রশ্ন জিজ্ঞাসা করার কারণে পাচিত্তিয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahulā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhuniyo anokāsakataṃ bhikkhuṃ pañhaṃ pucchiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুণীকে কেন্দ্র করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষুণী অনুমতি না দেওয়া ভিক্ষুকে প্রশ্ন জিজ্ঞাসা করেছিলেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – sappiṃ vā āvuso telaṃ vā madhuṃ vā phāṇitaṃ vā macchaṃ vā maṃsaṃ vā khīraṃ vā dadhiṃ vā viññāpetvā bhuñjantiyā pāṭidesanīyaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ঘি, তেল, মধু, গুড়, মাছ, মাংস, দুধ অথবা দই চেয়ে নিয়ে ভোজনকারিণীর পাটিদেসনীয় কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhuniyo sappimpi telampi madhumpi phāṇitampi macchampi maṃsampi khīrampi dadhimpi viññāpetvā bhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীদের কেন্দ্র করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল; ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুণীগণ ঘি, তেল, মধু, গুড়, মাছ, মাংস, দুধ ও দই চেয়ে নিয়ে ভোজন করেছিলেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – catunnaṃ [Pg.238] āvuso vipattīnaṃ katamā vipatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, চার প্রকার বিপত্তির মধ্যে এটি কোন বিপত্তি?

Vissajjanā – ācāravipatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, এটি আচার-বিপত্তি।

Pucchā – channaṃ āvuso āpattisamuṭṭhānānaṃ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ছয় প্রকার আপত্তি-উত্থানের মধ্যে কয়টি উত্থান দ্বারা এটি উত্থিত হয়?

Vissajjanā – catūhi bhante samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, siyā kāyato samuṭṭhāti, navācato nacittato, siyā kāyato ca vācato ca samuṭṭhāti, nacittato, siyā kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti, navācato, siyā kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti, imehi bhante catūhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti.

উত্তর – ভন্তে, চারটি উত্থান দ্বারা উত্থিত হয়; কখনো কায় থেকে উত্থিত হয়, বাক্য ও চিত্ত থেকে নয়; কখনো কায় ও বাক্য থেকে উত্থিত হয়, চিত্ত থেকে নয়; কখনো কায় ও চিত্ত থেকে উত্থিত হয়, বাক্য থেকে নয়; কখনো কায়, বাক্য ও চিত্ত থেকে উত্থিত হয়। ভন্তে, এই চারটি উত্থান দ্বারা উত্থিত হয়।

Pucchā – kā [Pg.239] āvuso vipatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, বিপত্তি কী?

Vissajjanā – asaṃvaro bhante vipatti.

উত্তর – ভন্তে, অসংযমই বিপত্তি।

Pucchā – kā āvuso sampatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সম্পত্তি কী?

Vissajjanā – saṃvaro bhante sampatti.

উত্তর – ভন্তে, সংযমই সম্পত্তি।

Pucchā – kā [Pg.240] āvuso paṭipatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, প্রতিপত্তি কী?

Vissajjanā – na evarūpaṃ karissāmīti yāvajīvaṃ āpāṇakoṭikaṃ samādāya sikkhati sikkhāpadesu, ayaṃ bhante paṭipatti.

উত্তর – 'আমি এরূপ করব না'—এইভাবে যাবজ্জীবন প্রাণান্তেও শিক্ষাপদসমূহ গ্রহণ করে শিক্ষা করা, ভন্তে, এটাই প্রতিপত্তি।

Pucchā – kassa āvuso vacanaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এটি কার বচন?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বচন।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি গুরুপরম্পরায় আনীত হয়েছে।

Suṇātu me bhante saṅgho…pe… saṃgāyeyyāma.

ভন্তে, সংঘ আমার কথা শুনুন...পে... আমরা সংগীতি করব।

Mahāvaggapāḷi

মহাবগ্গপালি

Saṃgāyanassa pucchā vissajjanā

সংগীতির প্রশ্নোত্তর

Pucchā – ubhato [Pg.1] vibhaṅgānantaraṃ āvuso porāṇakehi saṃgītikāramahātherehi kaṃ nāma pāvacanaṃ saṃgītaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, উভয় বিভঙ্গের পর প্রাচীন সংগীতি-কারক মহাস্থবিরগণ কর্তৃক কোন প্রবচন সংগীতি করা হয়েছিল?

Vissajjanā – ubhato vibhaṅgānantaraṃ bhante porāṇakehi saṃgītikāramahātherehi khandhakā saṃgītā.

উত্তর – ভন্তে, উভয় বিভঙ্গের পর প্রাচীন সংগীতি-কারক মহাস্থবিরগণ কর্তৃক খন্ধকসমূহ সংগীতি করা হয়েছিল।

Pucchā – te pana āvuso khandhakā vaggabhedena katividhā.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেই খন্ধকসমূহ বর্গভেদে কত প্রকার?

Vissajjanā – te [Pg.2] pana bhante khandhakā duvidhā vaggabhedena mahāvaggo cūḷavaggoti.

উত্তর – ভন্তে, সেই খন্ধকসমূহ বর্গভেদে দুই প্রকার—মহাবগ্গ ও চূল্লবগ্গ।

Pucchā – mahāvagge āvuso kati khandhakā pariyāpannā.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, মহাবগ্গ-এ কয়টি খন্ধক অন্তর্ভুক্ত রয়েছে?

Vissajjanā – mahāvagge bhante dasakhandhakā pariyāpannā, seyyathidaṃ, mahākhandhako uposathakkhandhako vassūpanāyikakkhandhako pavāraṇākkhandhako cammakkhandhako bhesajjakkhandhako kathinakkhandhako cīvarakkhandhako campeyyakkhandhako kosambakakkhandhakoti.

উত্তর – ভন্তে, মহাবগ্গ-এ দশটি খন্ধক অন্তর্ভুক্ত রয়েছে, যেমন—মহাকন্ধক, উপোসথকন্ধক, বস্‌সূ পনায়িককন্ধক, পবারণাকন্ধক, চম্মকন্ধক, ভেসজ্জকন্ধক, কঠিনকন্ধক, চীবরকন্ধক, চম্পেয্যকন্ধক এবং কোসম্বককন্ধক।

Pucchā – mahākhandhake āvuso bahū kathāyo, katamā tāsaṃ ādikathā.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, মহাকন্ধকে অনেক কথা রয়েছে, সেগুলোর মধ্যে আদি কথা কোনটি?

Vissajjanā – mahākhandhake bhante bodhikathā ādi.

উত্তর – ভন্তে, মহাকন্ধকে বোধিকথাই আদি।

Mahākhandhaka

মহাকন্ধক

Mahābodhipucchā

মহাবোধি-প্রশ্ন

Pucchā – tasmātiha [Pg.3] āvuso tato paṭṭhāya taṃ pucchissāmi, bhagavā āvuso paṭhamābhisambuddhakāle kattha kīvacīraṃ kenākārena vihāsi.

প্রশ্ন – অতএব হে আয়ুষ্মান, আমি সেখান থেকে শুরু করে আপনাকে জিজ্ঞাসা করব; হে আয়ুষ্মান, ভগবান প্রথম অভিসম্বুদ্ধ হওয়ার পর কোথায়, কতদিন এবং কীভাবে অবস্থান করেছিলেন?

Vissajjanā – bhagavā bhante paṭhamābhisambuddho bodhirukkhamūle sattāhaṃ ekapallaṅkena vihāsi vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedī.

উত্তর – ভন্তে, ভগবান প্রথম অভিসম্বুদ্ধ হয়ে বোধিবৃক্ষমূলে একাসনে সাত দিন বিমুক্তি-সুখ উপভোগ করে অবস্থান করেছিলেন।

Pucchā – tadā āvuso bhagavā kīdisaṃ dhammaṃ manasikatvā kīdisaṃ udānaṃ udānesi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, তখন ভগবান কেমন ধর্ম মনন করে কীরূপ উদান প্রকাশ করেছিলেন?

Vissajjanā – tadā bhante bhagavā rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ rattiyā majjhimaṃ yāmaṃ rattiyā pacchimaṃ yāmaṃ paṭiccasamuppādaṃ anulomaṃ paṭilomaṃ manasikatvā tīṇi udānāni udānesi.

উত্তর – ভন্তে, তখন ভগবান রাত্রির প্রথম প্রহরে, রাত্রির মধ্যম প্রহরে এবং রাত্রির শেষ প্রহরে প্রতীত্যসমুৎপাদ অনুলোম ও প্রতিলোমভাবে মনন করে তিনটি উদান প্রকাশ করেছিলেন।

Ajapāla

অজপাল

Pucchā – tassa [Pg.4] āvuso sattāhassa accayena bhagavā kattha vihāsi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেই সাত দিন অতিবাহিত হওয়ার পর ভগবান কোথায় অবস্থান করেছিলেন?

Vissajjanā – tassa bhante sattāhassa accayena bhagavā ajapāla nigrodhamūle vihāsi, sattāhaṃ ekapallaṅkena vihāsi vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedī.

উত্তর – ভন্তে, সেই সাত দিন অতিবাহিত হওয়ার পর ভগবান অজপাল বটবৃক্ষমূলে অবস্থান করেছিলেন, সেখানে তিনি একাসনে সাত দিন বিমুক্তি-সুখ উপভোগ করে অবস্থান করেছিলেন।

Mucalindā

মুচলিন্দ

Pucchā – tassapi āvuso sattāhassa accayena bhagavā kattha vihāsi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেই সাত দিনও অতিবাহিত হওয়ার পর ভগবান কোথায় অবস্থান করেছিলেন?

Vissajjanā – tassa [Pg.5] bhante sattāhassa accayena bhagavā mucalindamūle sattāhaṃ ekapallaṅkena nisīdi.

উত্তর – ভন্তে, সেই সাত দিন অতিবাহিত হওয়ার পর ভগবান মুচলিন্দমূলে একাসনে সাত দিন উপবেশন করেছিলেন।

Pucchā – tassapi āvuso sattāhassa accayena bhagavā kattha vihāsi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেই সাত দিনও অতিবাহিত হওয়ার পর ভগবান কোথায় অবস্থান করেছিলেন?

Vissajjanā – tassapi bhante sattāhassa accayena bhagavā rājāyatanamūle sattāhaṃ ekapallaṅkena nisīdi vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedī.

উত্তর – ভন্তে, সেই সাত দিনও অতিবাহিত হওয়ার পর ভগবান রাজায়তনমূলে একাসনে সাত দিন বিমুক্তি-সুখ উপভোগ করে উপবেশন করেছিলেন।

Pucchā – tassapi [Pg.6] āvuso sattāhassa accayena bhagavā kattha vihāsi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেই সাত দিনও অতিবাহিত হওয়ার পর ভগবান কোথায় অবস্থান করেছিলেন?

Vissajjanā – tassa bhante sattāhassa accayena bhagavā punadeva ajapālanigrodhamūle vihāsi.

উত্তর – ভন্তে, সেই সাত দিন অতিবাহিত হওয়ার পর ভগবান পুনরায় অজপাল বটবৃক্ষমূলে অবস্থান করেছিলেন।

Pucchā – tasmiṃ pana āvuso ajapālanigrodhe viharantassa bhagavato kathaṃ cetaso parivitakko udapādi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেই অজপাল বটবৃক্ষমূলে অবস্থানকালে ভগবানের মনে কীরূপ চিন্তার উদয় হয়েছিল?

Vissajjanā – tasmiṃ pana bhante ajapālanigrodhe viharantassa bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa dhammagambhīratāpaṭisaṃyutto cetaso parivitakko udapādi.

উত্তর – ভন্তে, সেই অজপাল বটবৃক্ষমূলে অবস্থানকালে নির্জনে ধ্যানমগ্ন ভগবানের মনে ধর্মের গভীরতা-সংক্রান্ত এই চিন্তার উদয় হয়েছিল—

Adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro duddaso aranubodho santo paṇīto atakkāvacarā nipuṇo paṇḍitavedanīyo.

আমার দ্বারা অধিগমকৃত এই ধর্ম অত্যন্ত গভীর, দুর্দর্শ, দুরনুবোধ, শান্ত, প্রণীত, অতর্কাবচর, নিপুণ এবং পণ্ডিতবেদনীয়।

Ālayarāmākho [Pg.7] panāyaṃ pajā ālayaratā ālayasammuditā,

কিন্তু এই প্রজা আলয়-আসক্ত, আলয়-রত এবং আলয়-প্রমোদিত,

Sahampati brahmā

সহম্পতি ব্রহ্মা

Pucchā – kathaṃ āvuso tadā dhammadesanāya brahmayācanā ca bhagavato paṭiññāca ahosi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, তখন ধর্মদেশনার জন্য ব্রহ্মার যাচনা এবং ভগবানের সম্মতি কীভাবে হয়েছিল?

Vissajjanā – desetu bhante bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, santi sattā apparajakkhajātikā assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāroti iti bhante brahmuno dhammadesanāya yācanā ahosi,

উত্তর – 'ভন্তে, ভগবান ধর্মদেশনা করুন; সুগত ধর্মদেশনা করুন। এমন অনেক সত্ত্ব আছেন যাদের চোখে ধূলি অল্প, কিন্তু ধর্ম শ্রবণ না করার কারণে তারা বিনষ্ট হচ্ছেন; তারা ধর্মের জ্ঞাতা হবেন'—ভন্তে, এইভাবে ব্রহ্মার ধর্মদেশনার জন্য যাচনা হয়েছিল।

‘‘Apārutā tesaṃ amatassa dvārā,Ye sotavanto pamuñcantu saddhaṃ;

Vihiṃsasaññī paguṇaṃ nabhāsiṃ,Dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme’’ti.

“তাদের জন্য অমৃতের দ্বার উন্মুক্ত করা হলো, যারা শ্রবণকারী তারা শ্রদ্ধা প্রকাশ করুক। হে ব্রহ্মা! ক্লেশের আশঙ্কায় আমি মানুষের মাঝে এই প্রণীত ও নিপুণ ধর্ম প্রচার করিনি।”

Evaṃ kho bhante bhagavato dhammadesanāya paṭiññā ca ahosi.

ভন্তে, এভাবেই ভগবানের ধর্মদেশনার সম্মতি হয়েছিল।

Nassati [Pg.8] vata loko…

হায়, জগৎ বিনষ্ট হচ্ছে...

Desetu bhante bhagavā dhammaṃ…

ভন্তে, ভগবান ধর্মদেশনা করুন...

Apārutā tesaṃ amatassa dvārā,Ye sotavanto pamuñcantu saddhaṃ.

তাদের জন্য অমৃতের দ্বার উন্মুক্ত করা হলো, যারা শ্রবণকারী তারা শ্রদ্ধা প্রকাশ করুক।

Pucchā – evaṃ [Pg.9] kho āvuso bhagavā dhammadesanāya paṭiññaṃ katvā paṭhamaṃ dhammaṃ desento kattha kīdisaṃ dhammaṃ kassa desesi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এভাবে ভগবান ধর্মদেশনার প্রতিজ্ঞা করে প্রথম ধর্মদেশনা করার সময় কোথায়, কেমন ধর্ম, কাকে দেশনা করেছিলেন?

Vissajjanā – bārāṇasiyaṃ bhante isipatane migadāye pañcavaggiya bhikkhupamukhānaṃ brahmagaṇānaṃ dhammacakkapavattanasuttaṃ desesi.

উত্তর – ভন্তে, বারাণসীর ঋষিপতন মৃগদাবে পঞ্চবর্গীয় ভিক্ষুদের প্রমুখ করে ব্রহ্মাগণকে ধর্মচক্রপ্রবর্তন সূত্র দেশনা করেছিলেন।

Pucchā – tasmiṃ [Pg.10] kho pana āvuso dhammacakkapavattanasutte desiyamāne manussaloke kassa dhammābhisamayo ahosi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেই ধর্মচক্রপ্রবর্তন সূত্র দেশনা করার সময় মনুষ্যলোকে কার ধর্মাভিসময় হয়েছিল?

Vissajjanā – āyasmato bhante koṇḍaññassa dhammābhisamayo ahosi.

উত্তর – ভন্তে, আয়ুষ্মান কোণ্ডঞ্ঞের ধর্মাভিসময় হয়েছিল।

Pucchā – kathaṃ nu kho āvuso imasmiṃ buddhasāsane paṭhamaṃ pabbajjā ca upasampadā ca ahosi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এই বুদ্ধশাসনে কীভাবে প্রথম প্রব্রজ্যা ও উপসম্পদা হয়েছিল?

Vissajjanā – imasmiṃ bhante buddhasāsane paṭhamaṃ ehibhikkhupasampadā ahosi.

উত্তর – ভন্তে, এই বুদ্ধশাসনে প্রথম 'এহি ভিক্ষু' উপসম্পদা হয়েছিল।

Labheyyāhaṃ [Pg.11] bhante bhagavato santike pabbajaṃ, labheyyaṃ upasampadaṃ.

ভন্তে, আমি ভগবানের সমীপে প্রব্রজ্যা লাভ করি, উপসম্পদা লাভ করি।

Ehi bhikkhu svākhāto dhammo, cara brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāya.

এসো ভিক্ষু, ধর্ম সুখ্যাত; সম্যকভাবে দুঃখের অন্ত করার জন্য ব্রহ্মচর্য আচরণ করো।

Pucchā – itaresaṃ pana āvuso catunnaṃ pañcavaggiyānaṃ kadā dhammābhisamayo ahosi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অপর চারজন পঞ্চবর্গীয় ভিক্ষুর কখন ধর্মাভিসময় হয়েছিল?

Vissajjanā – pāṭipade bhante divase āyasmato vappassa, dutiye bhante divase āyasmato bhaddiyassa, tatiye bhante divase āyasmato mahānāmassa, catutthe bhante divase āyasmato assajissa dhammābhisamayo ahosi.

উত্তর – ভন্তে, প্রথম দিনে আয়ুষ্মান বপ্পের, দ্বিতীয় দিনে আয়ুষ্মান ভদ্দিয়ের, তৃতীয় দিনে আয়ুষ্মান মহানামের এবং চতুর্থ দিনে আয়ুষ্মান অস্সজির ধর্মাভিসময় হয়েছিল।

Pucchā – sabbesampi [Pg.12] āvuso tesaṃ pañcavaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ kadā arahattapatti hoti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সেই পঞ্চবর্গীয় ভিক্ষুদের সকলেরই কখন অর্হত্ত্ব প্রাপ্তি হয়েছিল?

Vissajjanā – sabbesampi bhante tesaṃ pañcavaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ pakkhassa pañcamiyaṃ anattalakkhaṇasutte desiyamāne arahattapatti hoti.

উত্তর – ভন্তে, সেই পঞ্চবর্গীয় ভিক্ষুদের সকলেরই পক্ষের পঞ্চমী তিথিতে অনত্তলক্ষণ সূত্র দেশনা করার সময় অর্হত্ত্ব প্রাপ্তি হয়েছিল।

Pucchā – kadā āvuso bhagavatā bhikkhū tattha tattha cārikaṃ caritvā dhammadesanatthāya pesitā.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কখন ভগবান ভিক্ষুদের স্থানে স্থানে চারিকা ভ্রমণ করে ধর্মদেশনা করার জন্য পাঠিয়েছিলেন?

Vissajjanā – yasappamukhānaṃ bhante catupaññāsa sahāyakānaṃ pabbajitakāle bhagavatā bhikkhū tattha tattha cārikaṃ caritvā dhammadesanatthāya pesitā.

উত্তর – ভন্তে, যশ প্রমুখ চুয়ান্নজন বন্ধুর প্রব্রজ্যা গ্রহণের সময় ভগবান ভিক্ষুদের স্থানে স্থানে চারিকা ভ্রমণ করে ধর্মদেশনা করার জন্য পাঠিয়েছিলেন।

Saraṇagamana

শরণগমন

Pucchā – kadā [Pg.13] āvuso bhagavatā tīhi saraṇagamanehi pabbajjūpa sampadā anuññāto ahosi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কখন ভগবান কর্তৃক ত্রিসরণগমনের মাধ্যমে প্রব্রজ্যা ও উপসম্পদা অনুমোদিত হয়েছিল?

Vissajjanā – yasappamukhānaṃ bhante catupaññāsāya gihi sahāyakānaṃ pabbajitvā tattha tattha cārikaṃ caritvā dhammadesanatthāya pesitakāle bhagavatā tīhi saraṇagamanehi pabbajjā ca upasampadā ca anuññātā.

উত্তর – ভন্তে, যশ প্রমুখ চুয়ান্নজন গৃহী বন্ধুর প্রব্রজ্যা গ্রহণ করার পর স্থানে স্থানে চারিকা ভ্রমণ করে ধর্মদেশনা করার জন্য পাঠানোর সময় ভগবান কর্তৃক ত্রিসরণগমনের মাধ্যমে প্রব্রজ্যা ও উপসম্পদা অনুমোদিত হয়েছিল।

Anujānāmi [Pg.14] bhikkhave tumheva dāni tāsu tāsu disāsu tesu tesu janapadesu pabbājetha upasampādetha.

হে ভিক্ষুগণ, আমি অনুমতি দিচ্ছি, তোমরাই এখন বিভিন্ন দিকে ও বিভিন্ন জনপদে প্রব্রজ্যা দাও এবং উপসম্পদা দাও।

Pucchā – bhagavatā āvuso bhikkhūnaṃ ārāmo paṭiggaṇhituṃ kattha kismiṃ vatthusmiṃ anuññāto.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভগবান কর্তৃক ভিক্ষুদের আরাম গ্রহণ করার জন্য কোথায়, কোন ঘটনার প্রেক্ষিতে অনুমতি দেওয়া হয়েছিল?

Vissajjanā – bhagavatā bhante bhikkhūnaṃ ārāmaṃ paṭiggaṇhituṃ rājagahe anuññāto, rājā bhante māgadho seniyo bimbisāro buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa veḷuvanaṃ uyyānaṃ adāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññāto.

উত্তর – ভন্তে, ভগবান কর্তৃক ভিক্ষুদের আরাম গ্রহণ করার জন্য রাজগৃহে অনুমতি দেওয়া হয়েছিল; ভন্তে, মগধরাজ সেনিয় বিম্বিসার বুদ্ধ প্রমুখ ভিক্ষুসংঘকে বেণুবন উদ্যান দান করেছিলেন, ভন্তে, সেই ঘটনার প্রেক্ষিতে অনুমতি দেওয়া হয়েছিল।

Etāhaṃ [Pg.15] bhante veḷuvanaṃ uyyānaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dammi –

ভন্তে, এই বেণুবন উদ্যান আমি বুদ্ধ প্রমুখ ভিক্ষুসংঘকে দান করছি –

Anujānāmi bhikkhave ārāmaṃ.

হে ভিক্ষুগণ, আমি আরামের অনুমতি দিচ্ছি।

Pucchā – kathañca [Pg.16] āvuso dvinnaṃ aggasāvakānaṃ pabbajjūpasampadā ahosi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, দুই অগ্রশ্রাবকের প্রব্রজ্যা ও উপসম্পদা কীভাবে হয়েছিল?

Vissajjanā – dvinnaṃ bhante aggasāvakānaṃ ehi bhikkhupasampadā ahosi.

উত্তর – ভন্তে, দুই অগ্রশ্রাবকের 'এহি ভিক্ষু' উপসম্পদা হয়েছিল।

Vippasannāni [Pg.17] kho te āvuso indriyāni.

হে আয়ুষ্মান, তোমার ইন্দ্রিয়সমূহ অত্যন্ত প্রসন্ন।

Kaṃsi tvaṃ āvuso uddissa pabbajito.

হে আয়ুষ্মান, তুমি কাকে উদ্দেশ্য করে প্রব্রজিত হয়েছ?

Ko vā te satthā.

অথবা কে তোমার শাস্তা?

Kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesi.

অথবা কার ধর্ম তুমি পছন্দ করো?

Atthāvuso mahāsamaṇo sakyaputto sakyakulā pabbajito.

হে আয়ুষ্মান, শাক্যকুল থেকে প্রব্রজিত শাক্যপুত্র এক মহাসমণ আছেন।

Kiṃ vādī panāyasmato satthā kimakkhāyī.

আয়ুষ্মানের শাস্তা কী মতবাদী এবং কী উপদেশ দেন?

Ye [Pg.18] dhammā hetuppabhavā, tesaṃ hetuṃ tathāgato;

Āha tesañca yo nirodho, evaṃ vādī mahāsamaṇo.

যে সকল ধর্ম হেতু থেকে উৎপন্ন, তথাগত তাদের হেতু বলেছেন এবং তাদের যে নিরোধ তাও বলেছেন; মহাসমণ এইরূপ মতবাদী।

Alaṃ āvuso mā agamittha.

যথেষ্ট হে আয়ুষ্মান, আর অগ্রসর হয়ো না।

Ete bhikkhave dve sahāyakā āgacchanti kolito upatisso ca etaṃ me sāvakayugaṃ bhavissati aggaṃ bhaddayugaṃ.

হে ভিক্ষুগণ, এই দুই বন্ধু কোলিত ও উপতিষ্য আসছে; এরা আমার অগ্র ও ভদ্র শ্রাবক যুগল হবে।

Labheyyāma [Pg.19] mayaṃ bhante bhagavato santike pabbajjaṃ labheyyāma upasampadaṃ.

ভন্তে, আমরা যেন ভগবানের সমীপে প্রব্রজ্যা লাভ করি, উপসম্পদা লাভ করি।

Etha bhikkhavo svākhāto dhammo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāya.

এসো ভিক্ষুগণ, ধর্ম সুখ্যাত; সম্যকভাবে দুঃখের অন্ত করার জন্য ব্রহ্মচর্য আচরণ করো।

Pucchā – upajjhāyo āvuso gaṇhituṃ bhagavatā kattha anuññāto, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññāto.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, উপাধ্যায় গ্রহণ করার জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমতি দেওয়া হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন ঘটনার প্রেক্ষিতে অনুমতি দেওয়া হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññāto, sambahulā bhante bhikkhū anupajjhāyakā anācariyakā anovadiyamānā ananusāsiyamānā dunnivatthā duppārutā anokappasampannā piṇḍāya cariṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññāto.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে অনুমতি দেওয়া হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষু উপাধ্যায়হীন ও আচার্যহীন হয়ে, উপদেশ ও অনুশাসন না পেয়ে, অসংযতভাবে ও অশোভনভাবে চীবর পরিধান করে পিণ্ডাচরণ করতেন, ভন্তে, সেই ঘটনার প্রেক্ষিতে অনুমতি দেওয়া হয়েছিল।

Pucchā – upajjhāyamhi āvuso na sammāvattantassa dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, উপাধ্যায়ের প্রতি সম্যক আচরণ না করলে দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন ঘটনার প্রেক্ষিতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe [Pg.21] bhante sambahule saddhivihārike ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante saddhivihārikā upajjhāyamhi na sammāvattiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু সার্ধবিহারিককে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল; ভন্তে, বহু সার্ধবিহারিক উপাধ্যায়ের প্রতি সম্যক আচরণ করেননি, ভন্তে, সেই ঘটনার প্রেক্ষিতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – kadā āvuso bhagavatā tīhi saraṇagamanehi upasampadaṃ paṭikkhipitvā ñāticatutthena kammena upasampadā anuññātā.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কখন ভগবান কর্তৃক ত্রিসরণগমনের মাধ্যমে উপসম্পদা বন্ধ করে জ্ঞপ্তিশ্চতুর্থ কর্মের মাধ্যমে উপসম্পদা অনুমোদিত হয়েছিল?

Vissajjanā – rādhabrāhmaṇassa bhante pabbajitakāle bhagavatā tīhi saraṇagamanehi upasampadaṃ paṭikkhipitvā ñātticatutthena kammena upasampadā anuññātā.

উত্তর – ভন্তে, রাধ ব্রাহ্মণের প্রব্রজ্যা গ্রহণের সময় ভগবান কর্তৃক ত্রিসরণগমনের মাধ্যমে উপসম্পদা বন্ধ করে জ্ঞপ্তিশ্চতুর্থ কর্মের মাধ্যমে উপসম্পদা অনুমোদিত হয়েছিল।

Konu [Pg.22] kho bhikkhave tassa brāhmaṇassa adhikāraṃ sarati.

হে ভিক্ষুগণ, কে সেই ব্রাহ্মণের উপকার স্মরণ করতে পারো?

Ahaṃ kho bhante tassa brāhmaṇassa adhikāraṃ sarāmi.

ভন্তে, আমি সেই ব্রাহ্মণের উপকার স্মরণ করতে পারছি।

Sādhu sādhu sāriputta, kataññuno hi sāriputta sappurisā katavedino.

সাধু, সাধু সারিপুত্র! সৎপুরুষেরা কৃতজ্ঞ ও কৃতবেদী হয়ে থাকেন।

Kathāhaṃ bhante taṃ brāhmaṇaṃ upasampādemi.

ভন্তে, কীভাবে আমি সেই ব্রাহ্মণকে উপসম্পদা দেব?

Yāsā [Pg.23] bhikkhave mayā tīhi saraṇagamanehi upasampadāanuññātā, taṃ ajjatagge paṭikkhipāmi.

হে ভিক্ষুগণ, আমার দ্বারা ত্রিসরণগমনের মাধ্যমে যে উপসম্পদা অনুমোদিত হয়েছিল, আজ থেকে তা আমি বন্ধ করছি।

Anujānāmi bhikkhave ñātticatutthena kammena upasampādetuṃ.

হে ভিক্ষুগণ, আমি জ্ঞপ্তিশ্চতুর্থ কর্মের মাধ্যমে উপসম্পদা দেওয়ার অনুমতি দিচ্ছি।

Pucchā – ayācitakaṃ āvuso upasampadāpekkhaṃ upasampādentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, উপসম্পদা প্রার্থী কর্তৃক প্রার্থনা না করা সত্ত্বেও উপসম্পদা প্রদানকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন ঘটনার প্রেক্ষিতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu upasampannasamanantaraṃ anācāraṃ acari, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে এক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল; ভন্তে, এক ভিক্ষু উপসম্পদা লাভের অব্যবহিত পরেই অনাচার আচরণ করেছিলেন, ভন্তে, সেই ঘটনার প্রেক্ষিতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – catunnaṃ [Pg.24] āvuso nissayānaṃ ācikkhaṇā bhagavatā kattha anuññātā, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātā.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, চার প্রকার নিশ্রয়ের কথা বলা ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন ঘটনার প্রেক্ষিতে অনুমোদিত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha anuññātā, aññataro bhante bhikkhu udarassa kāraṇā pabbaji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātā.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে এক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে অনুমোদিত হয়েছিল; ভন্তে, এক ভিক্ষু পেটের দায়ে প্রব্রজিত হয়েছিলেন, ভন্তে, সেই ঘটনার প্রেক্ষিতে অনুমোদিত হয়েছিল।

Ehi [Pg.25] dāni āvuso piṇḍāya carissāma.

এসো এখন হে আয়ুষ্মান, আমরা পিণ্ডাচরণ করব।

Kathañhi nāma bhikkhu evaṃ svākkhāte dhammavinaye udarassa kāraṇā pabbajissati.

কীভাবে একজন ভিক্ষু এরূপ সুখ্যাত ধর্মবিনয়ে পেটের দায়ে প্রব্রজিত হতে পারে?

Pucchā – ūnadasavassena [Pg.26] āvuso upasampādentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, দশ বছরের কম বর্ষা সম্পন্ন ভিক্ষু কর্তৃক উপসম্পদা দিলে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন ঘটনার প্রেক্ষিতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ upasenaṃ vaṅgantaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upaseno vaṅgantaputto ekavasso saddhivihārikaṃ upasampādesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে আয়ুষ্মান উপসেন বঙ্গন্তপুত্রকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল; ভন্তে, আয়ুষ্মান উপসেন বঙ্গন্তপুত্র এক বর্ষা সম্পন্ন হয়েই সার্ধবিহারিককে উপসম্পদা দিয়েছিলেন, ভন্তে, সেই ঘটনার প্রেক্ষিতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – bālena [Pg.27] āvuso abyattena upasampādentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, মূর্খ ও অজ্ঞ ভিক্ষু কর্তৃক উপসম্পদা দিলে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন ঘটনার প্রেক্ষিতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū ‘‘dasavassamhā dasavassamhā’’ti bālā abyattā upasampādesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষু "আমরা দশ বর্ষা সম্পন্ন, আমরা দশ বর্ষা সম্পন্ন" এই বলে মূর্খ ও অজ্ঞ হওয়া সত্ত্বেও উপসম্পদা দিয়েছিলেন, ভন্তে, সেই ঘটনার প্রেক্ষিতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – ācariyo [Pg.28] āvuso gaṇhituṃ bhagavatā kattha anuññāto, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññāto.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, আচার্য গ্রহণ করার জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমতি দেওয়া হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন ঘটনার প্রেক্ষিতে অনুমতি দেওয়া হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññāto, sambahulā bhante bhikkhū upajjhāyesu pakkantesupi vibbhantesupi kālaṅkatesupi pakkhasaṅkantesupi anācariyakā anovadiyamānā ananusāsiyamānā dunnivatthā duppārutā anākappasampannā piṇḍāya cariṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññāto.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে অনুমতি দেওয়া হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষু তাঁদের উপাধ্যায়গণ চলে গেলে, ধর্ম ত্যাগ করলে, মৃত্যুবরণ করলে অথবা অন্য পক্ষে চলে গেলে আচার্যহীন হয়ে, উপদেশ ও অনুশাসন না পেয়ে, অশোভনভাবে চীবর পরিধান করে এবং অসংযত আচরণে পিণ্ডাচরণ করতেন, ভন্তে, সেই ঘটনার প্রেক্ষিতে অনুমতি দেওয়া হয়েছিল।

Pucchā – pañcahi [Pg.29] āvuso ābādhehi phuṭṭhaṃ pabbājentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, পাঁচ প্রকার রোগে আক্রান্ত ব্যক্তিকে প্রব্রজ্যা দিলে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল? কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন ঘটনার প্রেক্ষিতে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū pañcahi ābādhehi phuṭṭhaṃ pabbājesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষু পাঁচ প্রকার রোগে আক্রান্ত ব্যক্তিকে প্রব্রজ্যা দিয়েছিলেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Sādhu [Pg.30] bhante ayyā pañcahi ābādhehi phuṭṭhaṃ na pabbājeyyuṃ…

“ভন্তে, ভালো হয় যদি আর্যগণ পাঁচ প্রকার রোগে আক্রান্ত ব্যক্তিকে প্রব্রজ্যা না দেন...”

Pucchā – rājabhaṭaṃ āvuso pabbājentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, রাজকর্মচারীকে প্রব্রজ্যা দিলে দুষ্কৃত আপত্তি হয়, এটি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপিত করেছিলেন? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū rājabhaṭe pabbājesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষু রাজকর্মচারীদের প্রব্রজ্যা দিয়েছিলেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – dhajabandhaṃ [Pg.31] āvuso coraṃ pabbājentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, চিহ্নিত চোরকে প্রব্রজ্যা দিলে দুষ্কৃত আপত্তি হয়, এটি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপিত করেছিলেন? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagaheyeva bhante aṅgulimālaṃ coraṃ ārabbha paññattaṃ, aṅgulimālo bhante coro bhikkhūsu pabbajito hoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহেই অঙ্গুলিমাল চোরকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল; ভন্তে, অঙ্গুলিমাল চোর ভিক্ষুদের মধ্যে প্রব্রজিত হয়েছিল, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kārabhedakaṃ āvuso coraṃ pabbājentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কারাগার ভেঙে পালানো চোরকে প্রব্রজ্যা দিলে দুষ্কৃত আপত্তি হয়, এটি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপিত করেছিলেন? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagaheyeva [Pg.32] bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū kārabhedakacoraṃ pabbājesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহেই বহু ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষু কারাগার ভেঙে পালানো চোরকে প্রব্রজ্যা দিয়েছিলেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – iṇāyikaṃ āvuso pabbājentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ঋণগ্রস্ত ব্যক্তিকে প্রব্রজ্যা দিলে দুষ্কৃত আপত্তি হয়, এটি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপিত করেছিলেন? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagaheyeva bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū iṇāyikaṃ pabbājesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহেই বহু ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষু ঋণগ্রস্ত ব্যক্তিকে প্রব্রজ্যা দিয়েছিলেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – dāsaṃ [Pg.33] āvuso pabbajentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, দাসকে প্রব্রজ্যা দিলে দুষ্কৃত আপত্তি হয়, এটি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপিত করেছিলেন? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagaheyeva bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū dāsaṃ pabbājesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহেই বহু ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষু দাসকে প্রব্রজ্যা দিয়েছিলেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – bhaṇḍukammāya āvuso apalokanaṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, মস্তক মুণ্ডন করার (ভণ্ডুকর্মের) জন্য অনুমতি নেওয়া ভগবান কোথায় অনুজ্ঞাত করেছিলেন? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে এটি অনুজ্ঞাত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagaheyeva bhante aññataraṃ kammārabhaṇḍuputtaṃ ārabbha anuññātaṃ aññataro bhante kammārabhaṇḍuputto mātāpitūhi saddhiṃ bhaṇḍitvā bhikkhūsu pabbajito hoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহেই এক কর্মকারের মস্তকমুণ্ডিত পুত্রকে উপলক্ষ করে এটি অনুজ্ঞাত হয়েছিল; ভন্তে, এক কর্মকারের মস্তকমুণ্ডিত পুত্র পিতা-মাতার সাথে ঝগড়া করে ভিক্ষুদের মধ্যে প্রব্রজিত হয়েছিল, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি অনুজ্ঞাত হয়েছিল।

Pucchā – ūnavīsativassassa [Pg.34] āvuso puggalassa upasampadā bhagavatā kattha paṭikkhittā, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paṭikkhittā.

প্রশ্ন – হে আবসো, উনিশ বছরের কম বয়সী ব্যক্তির উপসম্পদা ভগবান কোথায় প্রতিষেধ করেছিলেন? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রতিষিদ্ধ হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe [Pg.35] bhante sambahule bhikkhū ārabbha paṭikkhittā, sambahulā bhante bhikkhū ūnavīsativassaṃ puggalaṃ upasampādesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paṭikkhittā.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি প্রতিষিদ্ধ হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষু উনিশ বছরের কম বয়সী ব্যক্তিকে উপসম্পদা দিয়েছিলেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রতিষিদ্ধ হয়েছিল।

Na [Pg.36] bhikkhave jānaṃ ūnavīsativasso puggalo upasampādetabbo, youpasampādeyya, yathādhammo kāretabbo.

“ভিক্ষুগণ, জেনে-বুঝে উনিশ বছরের কম বয়সী ব্যক্তিকে উপসম্পদা দেওয়া উচিত নয়। যে উপসম্পদা দেবে, তাকে নিয়মানুযায়ী শাস্তি দেওয়া হবে।”

Pucchā – mātāpitūhi [Pg.37] āvuso ananuññātaṃ puttaṃ pabbājentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পিতা-মাতার অনুমতি না পাওয়া পুত্রকে প্রব্রজ্যা দিলে দুষ্কৃত আপত্তি হয়, এটি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপিত করেছিলেন? কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sakkesu bhante paññattaṃ, rājā bhante suddhodano bhagavantaṃ upasaṅkamitvā varaṃ yāci, sādhu bhante ayyāananuññātaṃ mātāpitūhi puttaṃ pabbājeyyunti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শাক্যদেশে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল; ভন্তে, রাজা শুদ্ধোদন ভগবানের সমীপে উপস্থিত হয়ে বর প্রার্থনা করেছিলেন— 'ভন্তে, ভালো হয় যদি আর্যগণ পিতা-মাতার অনুমতিহীন পুত্রকে প্রব্রজ্যা না দেন', সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Na [Pg.39] bhikkhave ananuññāto mātāpitūhi putto pabbājetabbo, yo pabbājeyya, āpattidukkaṭassa.

“ভিক্ষুগণ, পিতা-মাতার অনুমতিহীন পুত্রকে প্রব্রজ্যা দেওয়া উচিত নয়। যে প্রব্রজ্যা দেবে, তার দুষ্কৃত আপত্তি হবে।”

Pucchā – theyyasaṃvāsakassa āvuso upasampadā bhagavatā kattha paṭikkhittā, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paṭikkhittā.

প্রশ্ন – হে আবসো, চোরের মতো ছদ্মবেশে বসবাসকারীর উপসম্পদা ভগবান কোথায় প্রতিষেধ করেছিলেন? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রতিষিদ্ধ হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ purāṇakulaputtaṃ ārabbha paṭikkhittā, aññataro bhante purāṇakulaputto khīṇa kolañño sāmaṃ pattacīvaraṃ paṭiyādetvā kesamassuṃ ohāretvā [Pg.40] kāsāyāni vatthāni acchādetvā ārāmaṃ gantvā bhikkhūhi saddhiṃ saṃvasi, bhante vatthusmiṃ paṭikkhittā.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক প্রাক্তন কুলপুত্রকে উপলক্ষ করে এটি প্রতিষিদ্ধ হয়েছিল; ভন্তে, এক প্রাক্তন কুলপুত্র, যার কুল ক্ষয়প্রাপ্ত হয়েছিল, সে নিজেই পাত্র-চীবর প্রস্তুত করে, চুল-দাড়ি কেটে, কাষায় বস্ত্র পরিধান করে আরামে গিয়ে ভিক্ষুদের সাথে বসবাস করতে শুরু করেছিল, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রতিষিদ্ধ হয়েছিল।

Pucchā – tiracchānagatassa [Pg.41] āvuso upasampadā bhagavatā kattha paṭikkhittā, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paṭikkhittā.

প্রশ্ন – হে আবসো, তির্যক প্রাণীর উপসম্পদা ভগবান কোথায় প্রতিষেধ করেছিলেন? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রতিষিদ্ধ হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ nāgaṃ ārabbha paṭikkhittā, aññataro bhante nāgo māṇavakavaṇṇena bhikkhū upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yāci, taṃ bhikkhū pabbājesuṃ upasampādesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paṭikkhittā.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক নাগকে উপলক্ষ করে এটি প্রতিষিদ্ধ হয়েছিল; ভন্তে, এক নাগ মানব বালকের রূপ ধারণ করে ভিক্ষুদের সমীপে এসে প্রব্রজ্যা প্রার্থনা করেছিল, ভিক্ষুগণ তাকে প্রব্রজ্যা ও উপসম্পদা দিয়েছিলেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রতিষিদ্ধ হয়েছিল।

Pucchā – mātughātakassa [Pg.42] ca āvuso pitughātakassa ca upasampadā bhagavatā kattha paṭikkhittā, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paṭikkhittā.

প্রশ্ন – হে আবসো, মাতৃহন্তা ও পিতৃহন্তার উপসম্পদা ভগবান কোথায় প্রতিষেধ করেছিলেন? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রতিষিদ্ধ হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃyeva [Pg.43] bhante aññataraṃ māṇavakaṃ ārabbha paṭikkhittā, aññataro ca bhante māṇavako aññataro ca māṇavako mātaraṃ jīvitā voropesi pitaraṃ jīvitā voropesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paṭikkhittā.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতেই এক মানব বালককে উপলক্ষ করে এটি প্রতিষিদ্ধ হয়েছিল; ভন্তে, এক মানব বালক তার মাতাকে জীবন থেকে বঞ্চিত করেছিল এবং পিতাকে জীবন থেকে বঞ্চিত করেছিল, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রতিষিদ্ধ হয়েছিল।

Mātughātako [Pg.44] bhikkhave anupasampanno naupasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo, pitughātako bhikkhave anupasampanno naupasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo.

“ভিক্ষুগণ, মাতৃহন্তা যদি উপসম্পন্ন না হয়ে থাকে, তবে তাকে উপসম্পদা দেওয়া যাবে না; আর যদি উপসম্পন্ন হয়ে থাকে, তবে তাকে সংঘ থেকে বহিষ্কার করতে হবে। পিতৃহন্তা যদি উপসম্পন্ন না হয়ে থাকে, তবে তাকে উপসম্পদা দেওয়া যাবে না; আর যদি উপসম্পন্ন হয়ে থাকে, তবে তাকে সংঘ থেকে বহিষ্কার করতে হবে।”

Pucchā – apattacīvarakaṃ vā āvuso yācitapattacīvarakaṃ vā upasampādentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পাত্র-চীবরহীন ব্যক্তিকে অথবা ধার করা পাত্র-চীবর পরিহিত ব্যক্তিকে উপসম্পদা দিলে দুষ্কৃত আপত্তি হয়, এটি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপিত করেছিলেন? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū apattacīvarakaṃ upasampādesuṃ, yācitakena pattacīvarena upasampādesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষু পাত্র-চীবরহীন ব্যক্তিকে উপসম্পদা দিয়েছিলেন এবং ধার করা পাত্র-চীবর পরিহিত ব্যক্তিকে উপসম্পদা দিয়েছিলেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – upasampadaṃ [Pg.45] pucchissaṃ, sanidānaṃ sauddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – আমি উপসম্পদা সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব, যা সনিদান ও সোদ্দেশ। হে আবসো, সমুৎকৃষ্ট পদে কয়টি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – upasampadaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante dve āpattiyo.

উত্তর – আমি উপসম্পদা সম্পর্কে উত্তর দেব, যা সনিদান ও সনির্দেশ। ভন্তে, সমুৎকৃষ্ট পদে দুটি আপত্তি রয়েছে।

2. Uposathakkhandhaka

২. উপোসথ স্কন্ধক

Pucchā – cātuddase [Pg.46] ca āvuso pannarase ca pakkhassa ca aṭṭhamiyā sannipatitvā dhammaṃ bhāsituṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পক্ষের চতুর্দশী, পঞ্চদশী এবং অষ্টমীতে একত্রিত হয়ে ধর্ম আলোচনা করার জন্য ভগবান কোথায় অনুজ্ঞাত করেছিলেন? কোন বিষয়ে এটি অনুজ্ঞাত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātā, sambahulā bhante bhikkhū cātuddesa pannarase aṭṭhamiyā ca pakkhassa sannipatitvā tuṇhī nisīdiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātā.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি অনুজ্ঞাত হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষু পক্ষের চতুর্দশী, পঞ্চদশী এবং অষ্টমীতে একত্রিত হয়ে নীরব হয়ে বসে থাকতেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি অনুজ্ঞাত হয়েছিল।

Anujānāmi [Pg.47] bhikkhave cātuddase pannarase aṭṭhamiyā ca pakkhassa sannipatituṃ.

“ভিক্ষুগণ, আমি পক্ষের চতুর্দশী, পঞ্চদশী এবং অষ্টমীতে একত্রিত হওয়ার অনুমতি দিচ্ছি।”

Nanu nāma sannipatitehi dhammo bhāsitabbo.

“একত্রিত হয়ে ধর্ম আলোচনা করা কি উচিত নয়?”

Pucchā – kadā āvuso bhikkhūnaṃ pātimokkhuddeso bhagavatā anuññāto.

প্রশ্ন – হে আবসো, কখন ভগবান ভিক্ষুদের প্রাতিমোক্ষ আবৃত্তি করার অনুমতি দিয়েছিলেন?

Vissajjanā – yadā bhante bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘yaṃnūnāhaṃ yāni mayā bhikkhūnaṃ paññattāni sikkhāpadāni, tāni nesaṃ pātimokkhuddesaṃ anujāneyyaṃ, so nesaṃ bhavissati uposathakamma’’nti [Pg.48] tadā bhante bhagavatā bhikkhūnaṃ pātimokkhuddeso anuññāto.

উত্তর – ভন্তে, যখন নির্জনে ধ্যানমগ্ন ভগবানের মনে এই রূপ চিন্তার উদয় হয়েছিল— 'আমি ভিক্ষুদের জন্য যে সকল শিক্ষাপদ প্রজ্ঞাপন করেছি, সেগুলির প্রাতিমোক্ষ আবৃত্তির অনুমতি যদি আমি তাদের দিই, তবে তা তাদের উপোসথ কর্ম হবে', তখন ভন্তে, ভগবান ভিক্ষুদের প্রাতিমোক্ষ আবৃত্তির অনুমতি দিয়েছিলেন।

Pucchā – sīmaṃ āvuso sammanituṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kismiñca vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সীমা নির্ধারণ করার জন্য ভগবান কোথায় অনুজ্ঞাত করেছিলেন এবং কোন বিষয়ে এটি অনুজ্ঞাত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante anuññātaṃ, rājagahe bhante bhagavati viharati bhikkhūnaṃ etadahosi ‘‘bhagavatā paññattaṃ ettāvatā sāmaggī, yāvatā ekāvāsoti kittāvatānukho ekāvāso hotī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে এটি অনুজ্ঞাত হয়েছিল; ভন্তে, ভগবান যখন রাজগৃহে অবস্থান করছিলেন, তখন ভিক্ষুদের মনে এই চিন্তা হয়েছিল— 'ভগবান প্রজ্ঞাপন করেছেন যে, এক আবাসে অবস্থানকারীদের মধ্যে ঐক্য থাকা আবশ্যক; কিন্তু কতটুকু স্থান নিয়ে এক আবাস হয়?' সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি অনুজ্ঞাত হয়েছিল।

Pucchā – kati [Pg.49] āvuso uposathā divasavasena ca kārakapuggalavasena ca kātabbākāravasena ca.

প্রশ্ন – হে আবসো, দিবস ভেদে, সম্পাদনকারী ব্যক্তি ভেদে এবং সম্পাদন করার পদ্ধতি ভেদে উপোসথ কয় প্রকার?

Vissajjanā – divasavasena bhante tayo uposathā, puggalavasena ca bhante tayo uposathā, kātabbākāravasena ca bhante tayo uposathā.

উত্তর – ভন্তে, দিবস ভেদে উপোসথ তিন প্রকার, ব্যক্তি ভেদে উপোসথ তিন প্রকার এবং সম্পাদন করার পদ্ধতি ভেদে উপোসথ তিন প্রকার।

Pucchā – kati [Pg.50] āvuso uposathakammāni tesu ca kīdisaṃ uposathakammaṃ bhagavatā anuññātaṃ, kīdisaṃ ananuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, উপোসথ কর্ম কয় প্রকার এবং সেগুলির মধ্যে কোন ধরনের উপোসথ কর্ম ভগবান অনুজ্ঞাত করেছেন আর কোন ধরনের অনুজ্ঞাত করেননি?

Vissajjanā – cattārimāni bhante uposathakammāni, adhammena vaggaṃ uposathakammaṃ, adhammena samaggaṃ uposathakammaṃ, dhammena vaggaṃ uposathakammaṃ, dhammena samaggaṃ uposathakammaṃ. Tatra bhante yadidaṃ adhammena vaggaṃ uposathakammaṃ, adhammena samaggaṃ uposathakammaṃ dhammena vaggaṃ uposathakammaṃ, evarūpaṃ bhante uposathakammaṃ ananuññātaṃ, tatra bhante yadidaṃ dhammena samaggaṃ uposathakammaṃ, evarūpaṃ bhante uposathakammaṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, উপোসথ কর্ম চার প্রকার: অধর্ম ও ব্যগ্র উপোসথ কর্ম, অধর্ম ও সমগ্র উপোসথ কর্ম, ধর্ম ও ব্যগ্র উপোসথ কর্ম এবং ধর্ম ও সমগ্র উপোসথ কর্ম। ভন্তে, এগুলির মধ্যে অধর্ম ও ব্যগ্র উপোসথ কর্ম, অধর্ম ও সমগ্র উপোসথ কর্ম এবং ধর্ম ও ব্যগ্র উপোসথ কর্ম— এই রূপ উপোসথ কর্ম অনুজ্ঞাত নয়; এবং ভন্তে, এগুলির মধ্যে ধর্ম ও সমগ্র উপোসথ কর্ম— এই রূপ উপোসথ কর্ম অনুজ্ঞাত।

Pucchā – uposathaṃ [Pg.51] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – আমি উপোসথ সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব, যা সনিদান ও সনির্দেশ। হে আবসো, সমুৎকৃষ্ট পদে কয়টি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – uposathaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante tisso āpattiyo.

উত্তর – আমি উপোসথ সম্পর্কে উত্তর দেব, যা সনিদান ও সনির্দেশ। ভন্তে, সমুৎকৃষ্ট পদে তিনটি আপত্তি রয়েছে।

3. Vassupanāyikakkhandhaka

৩. বর্ষোপনায়িকা স্কন্ধক

Pucchā – vassūpanāyikaṃ āvuso bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, বর্ষাবাস গ্রহণ করার নিয়ম ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপিত করেছিলেন? কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahulā bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū hemantampi gimhampi vassampi cārikaṃ cariṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল; ভন্তে, বহু ভিক্ষু হেমন্ত, গ্রীষ্ম এবং বর্ষাকালেও চারিকা করতেন, সেই বিষয়েই ভন্তে, এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – katipanāvuso vassūpanāyikā bhagavatā anuññātā.

প্রশ্ন – হে আবসো, ভগবান কয়টি বর্ষাবাস গ্রহণের সময় অনুজ্ঞাত করেছেন?

Vissajjanā – dvemā bhante vassūpanāyikā bhagavatā anuññātā purimikā pacchimikā, aparajjugatāya bhante āsaḷhiyā purimikā upagantabbā, māsagatāya bhante āsaḷhiyā pacchimikā upagantabbā, imā kho bhante dve vassūpanāyikā bhagavatā anuññātā.

উত্তর – ভন্তে, ভগবান কর্তৃক দুটি বর্ষাবাস গ্রহণের সময় অনুমোদিত হয়েছে: পূর্বিকা ও পশ্চিমা। ভন্তে, আষাঢ়ী পূর্ণিমার পরের দিন পূর্বিকা বর্ষাবাস গ্রহণ করতে হবে এবং আষাঢ়ী পূর্ণিমার এক মাস পর পশ্চিমা বর্ষাবাস গ্রহণ করতে হবে। ভন্তে, ভগবান কর্তৃক এই দুটি বর্ষাবাস গ্রহণের সময় অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – vassaṃ [Pg.54] āvuso upagantvā purimaṃ vā temāsaṃ pacchimaṃ vā temāsaṃ avasitvā cārikaṃ pakkamantassa dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, বর্ষাবাস গ্রহণ করে পূর্ববর্তী তিন মাস বা পরবর্তী তিন মাস পূর্ণ না করে চারিকায় গমনকারীর দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū vassaṃ upagantvā antarā vassaṃ cārikaṃ pakkamiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ বর্ষাবাস গ্রহণ করে বর্ষাবাসের মধ্যবর্তী সময়ে চারিকায় গমন করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – sattāha karaṇīyena āvuso pahite gantuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, সাত দিনের করণীয় কাজের জন্য প্রেরিত হলে যাওয়ার অনুমতি ভগবান কোথায় প্রদান করেছেন? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulā bhante bhikkhū udenena upāsakena pahite na gacchiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে লক্ষ্য করে এটি অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, উদেন নামক উপাসক কর্তৃক প্রেরিত হয়ে বহু ভিক্ষু যাননি; সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – sattāhakaraṇīyena [Pg.56] āvuso sattannaṃ apahitepi gantuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, সাত প্রকার ব্যক্তির জন্য সাত দিনের করণীয় কাজের উদ্দেশ্যে প্রেরিত না হলেও যাওয়ার অনুমতি ভগবান কোথায় প্রদান করেছেন? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññatarassa bhikkhuno mātugilāna vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে কোনো এক ভিক্ষুর অসুস্থ মাতার বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Anujānāmi [Pg.57] bhikkhave sattannaṃ sattāhakaraṇīyena apahitepi gantuṃ, pageva pahite.

ভিক্ষুগণ, আমি সাত প্রকার ব্যক্তির জন্য সাত দিনের করণীয় কাজের উদ্দেশ্যে প্রেরিত না হলেও যাওয়ার অনুমতি দিচ্ছি, প্রেরিত হলে তো কথাই নেই।

Pucchā – kismiṃci āvuso antarāye sati antovassaṃ pakkamituṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, কোনো অন্তরায় উপস্থিত হলে বর্ষাবাসের মধ্যবর্তী সময়ে চলে যাওয়ার অনুমতি ভগবান কোথায় প্রদান করেছেন? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulā bhante bhikkhū kosalesu janapadesu vassaṃ upagacchiṃsu, te vassūpagatā vāḷehi ubbāḷhā ahesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে লক্ষ্য করে এটি অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, বহু ভিক্ষু কোশল জনপদে বর্ষাবাস গ্রহণ করেছিলেন। বর্ষাবাস গ্রহণকারী সেই ভিক্ষুগণ হিংস্র বন্য জন্তু দ্বারা উপদ্রুত হয়েছিলেন; সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – rukkha [Pg.58] susire vā āvuso rukkhaviṭabhiyā vā ajjhokāse vā vassaṃ upagacchantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, বৃক্ষকোটরে, বৃক্ষশাখায় অথবা উন্মুক্ত স্থানে বর্ষাবাস গ্রহণকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞপ্ত করেছেন? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū rukkhasusirepi rukkhaviṭabhiyāpi ajjhokāsepi vassaṃ upagacchiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে লক্ষ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহু ভিক্ষু বৃক্ষকোটরে, বৃক্ষশাখায় এবং উন্মুক্ত স্থানেও বর্ষাবাস গ্রহণ করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – asenāsanikena [Pg.59] āvuso vassaṃ upagacchantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, শয্যাসনহীন অবস্থায় বর্ষাবাস গ্রহণকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞপ্ত করেছেন? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – tasmiṃyeva bhante sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū asenāsanikā vassaṃ upagacchiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, সেই শ্রাবস্তীতেই বহু ভিক্ষুকে লক্ষ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহু ভিক্ষু শয্যাসনহীন অবস্থায় বর্ষাবাস গ্রহণ করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – chavakuṭikāya vā āvuso chatte vā cāṭiyā vā vassaṃ upagacchantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, শবাগারের কুটিরে, ছাতার নিচে অথবা মাটির বড় পাত্রে বর্ষাবাস গ্রহণকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞপ্ত করেছেন? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃyeva bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū chavakuṭikāyapi chattepi cāṭiyāpi vassaṃ upagacchiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, সেই শ্রাবস্তীতেই বহু ভিক্ষুকে লক্ষ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহু ভিক্ষু শবাগারের কুটিরে, ছাতার নিচে এবং মাটির বড় পাত্রেও বর্ষাবাস গ্রহণ করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – paṭissavaṃ [Pg.60] āvuso visaṃ vādentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, প্রতিশ্রুতি ভঙ্গকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞপ্ত করেছেন? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto rañño pasenadissa kosalassa vassaṃ vāsaṃ paṭissuṇitvā visaṃvādesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে আয়ুষ্মান উপনন্দ শাক্যপুত্রকে লক্ষ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, আয়ুষ্মান উপনন্দ শাক্যপুত্র কোশলরাজ প্রসেনজিতের নিকট বর্ষাবাস যাপনের প্রতিশ্রুতি দিয়ে তা ভঙ্গ করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – vassūpanāyikaṃ [Pg.61] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – আমি সনিদান ও সনির্দেশ বর্ষাবাস গ্রহণ সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব। আবসো, সমুৎকৃষ্টপদসমূহের মধ্যে কয়টি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – vassūpanāyikaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante ekā āpatti.

উত্তর – আমি সনিদান ও সনির্দেশ বর্ষাবাস গ্রহণ সম্পর্কে উত্তর দেব। ভন্তে, সমুৎকৃষ্টপদসমূহের মধ্যে একটি আপত্তি রয়েছে।

4. Pavāraṇākkhandhaka

৪. প্রবারণা স্কন্ধক

Pucchā – vassaṃ [Pg.63] vuṭṭhānaṃ āvuso bhikkhūnaṃ tīhi ṭhānehi pavārituṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, বর্ষাবাস সমাপ্তকারী ভিক্ষুদের তিনটি বিষয়ের ভিত্তিতে প্রবারণা করার নিয়ম ভগবান কোথায় প্রজ্ঞপ্ত করেছেন? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulā bhante bhikkhū sandiṭṭhā sambhattā antovassaṃ neva ālapiṃsu na sallapiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে লক্ষ্য করে এটি অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, বহু পরিচিত ও ঘনিষ্ঠ ভিক্ষু বর্ষাবাসের মধ্যবর্তী সময়ে একে অপরের সাথে কোনো আলাপ বা কথোপকথন করেননি; সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Anujānāmi [Pg.64] bhikkhave vassaṃ vuṭṭhānaṃ bhikkhūnaṃ tīhi ṭhānehi pavāretuṃ, diṭṭheva vā sutena vā parisaṅkāya vā.

ভিক্ষুগণ, আমি বর্ষাবাস সমাপ্তকারী ভিক্ষুদের তিনটি বিষয়ের ভিত্তিতে প্রবারণা করার অনুমতি দিচ্ছি: দর্শনে, শ্রবণে অথবা আশঙ্কায়।

Pucchā – kati āvuso pavāraṇā divasavasena ca puggalavasena ca kātabbākāravasena ca.

প্রশ্ন – আবসো, দিবসভেদে, পুদ্গলভেদে এবং সম্পাদন-পদ্ধতিভেদে প্রবারণা কয় প্রকার?

Vissajjanā – divasavasena bhante tisso pavāraṇā, tathā puggalavasena kātabbākāravasenaca.

উত্তর – ভন্তে, দিবসভেদে প্রবারণা তিন প্রকার, অনুরূপভাবে পুদ্গলভেদে এবং সম্পাদন-পদ্ধতিভেদেও তিন প্রকার।

Pucchā – katīnaṃ [Pg.65] āvuso saṅghe pavāretuṃ bhagavatā anuññātaṃ, katīnaṃ panāvuso aññamaññaṃ pavāretuṃ bhagavatā anuññātaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, কতজন ভিক্ষুর উপস্থিতিতে সংঘে প্রবারণা করার অনুমতি ভগবান দিয়েছেন? এবং কতজন ভিক্ষুর ক্ষেত্রে পরস্পরের মধ্যে প্রবারণা করার অনুমতি ভগবান দিয়েছেন?

Vissajjanā – pañcannaṃ bhante bhikkhūnaṃ saṅghe pavāretuṃ bhagavatā anuññātaṃ, catunnaṃ vā bhante tiṇṇaṃ vā dvinnaṃ vā aññamaññaṃ pavāretuṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, পাঁচজন ভিক্ষুর উপস্থিতিতে সংঘে প্রবারণা করার অনুমতি ভগবান দিয়েছেন। আর চারজন, তিনজন অথবা দুজনের ক্ষেত্রে পরস্পরের মধ্যে প্রবারণা করার অনুমতি দিয়েছেন।

Pucchā – ekena panāvuso vassaṃvuṭṭhena bhikkhunā kathaṃ paṭipajjitabbanti bhagavatā anuññātaṃ.

প্রশ্ন – কিন্তু আবসো, বর্ষাবাস সমাপ্তকারী একজন মাত্র ভিক্ষু কীভাবে আচরণ করবেন বলে ভগবান অনুমতি দিয়েছেন?

Vissajjanā – ekena pana bhante bhikkhunā ‘‘ajja me pavāraṇā’’ti adhiṭṭhātabbanti bhagavatā anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, একজন মাত্র ভিক্ষুর ক্ষেত্রে "আজ আমার প্রবারণা" এভাবে অধিষ্ঠান করার অনুমতি ভগবান দিয়েছেন।

Pucchā – pavāraṇaṃ [Pg.66] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – আমি সনিদান ও সনির্দেশ প্রবারণা সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব। আবসো, সমুৎকৃষ্টপদসমূহের মধ্যে কয়টি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – pavāraṇaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante tisso āpattiyo.

উত্তর – আমি সনিদান ও সনির্দেশ প্রবারণা সম্পর্কে উত্তর দেব। ভন্তে, সমুৎকৃষ্টপদসমূহের মধ্যে তিনটি আপত্তি রয়েছে।

5. Cammakkhandhaka

৫. চর্ম স্কন্ধক

Soṇamathera vatthu

স্থবির সোণ বস্তু

Pucchā – upāhanaṃ [Pg.67] āvuso bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, পাদুকা ব্যবহারের অনুমতি ভগবান কোথায় প্রদান করেছেন? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ soṇaṃ ārabbha anuññātaṃ, āyasmato bhante soṇassa accāraddhavīriyassa caṅkamato pādā bhijjiṃsu, caṅkamo lohitena phuṭo ahosi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে আয়ুষ্মান সোণকে লক্ষ্য করে এটি অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, অত্যন্ত কঠোর বীর্য সহকারে চংক্রমণ করার কারণে আয়ুষ্মান সোণের পা ফেটে গিয়েছিল এবং চংক্রমণ স্থান রক্তে রঞ্জিত হয়েছিল; সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – sabbanīlikā [Pg.70] vā āvuso sabbapītikā vā sabbalohitikā vā sabbamañjiṭṭhikā vā sabbakaṇhā vā sabbamahāraṅgarattā vā sabbamahānāmarattā [Pg.71] vā upāhanāyo dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, সম্পূর্ণ নীল, সম্পূর্ণ হলুদ, সম্পূর্ণ লাল, সম্পূর্ণ মজিষ্ঠা, সম্পূর্ণ কালো, সম্পূর্ণ মহারঙ্গরঞ্জিত অথবা সম্পূর্ণ মহানামারঞ্জিত পাদুকা পরিধানকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায়, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত করেছেন?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū sabbanīlikāyo upāhanāyo dhāresuṃ, sabbapītikāyo sabbalohitikāyo sabbamañjiṭṭhikāyo sabbakaṇhāyo sabbamahāraṅgarattā sabbamahānāmarattāyopi upāhanāyo dhāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ সম্পূর্ণ নীল পাদুকা পরিধান করেছিলেন, এবং সম্পূর্ণ হলুদ, সম্পূর্ণ লাল, সম্পূর্ণ মজিষ্ঠা, সম্পূর্ণ কালো, সম্পূর্ণ মহারঙ্গরঞ্জিত ও সম্পূর্ণ মহানামারঞ্জিত পাদুকাসমূহও পরিধান করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – khallakabandhā [Pg.72] vā āvuso puṭabandhā vā pāliguṇṭhimā vā tūlapuṇṇikā vā tittirapattikā vā meṇḍavisāṇavaddhikā vā ajavisāṇavaddhikā vā vicchikāḷikā vā morapiñcha parisibbikā vā citrā vā upāhanāyo dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, খল্লকবন্ধ, পুটবন্ধ, পালিগুণ্ঠিম, তুলো ভরা, তিতির পাখির পাখার মতো নকশাযুক্ত, ভেড়ার শিংয়ের মতো ফিতাযুক্ত, ছাগলের শিংয়ের মতো ফিতাযুক্ত, বিছার লেজের মতো নকশাযুক্ত, ময়ূরের পালক দিয়ে সেলাই করা অথবা বিচিত্র কারুকার্যখচিত পাদুকা পরিধানকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞপ্ত করেছেন? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū khallakabandhā upāhanāyopi dhāresuṃ, puṭabandhā upāhanāyopi dhāresuṃ, pāliguṇṭhimā upāhanāyopi dhāresuṃ, tūlapuṇṇikā upāhanāyopi dhāresuṃ, tittirapattikā upāhanāyopi dhāresuṃ, meṇḍavisāṇavaddhikā upāhanāyopi dhāresuṃ, ajavisāṇavaddhikā upāhanāyopi dhāresuṃ, vicchikāḷikā upāhanāyopi dhāresuṃ, morapiñcha parisibbitā upāhanāyo dhāresuṃ, citrā upāhanāyopi dhāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ খল্লকবন্ধ পাদুকাও পরিধান করেছিলেন, পুটবন্ধ পাদুকাও পরিধান করেছিলেন, পালিগুণ্ঠিম পাদুকাও পরিধান করেছিলেন, তুলো ভরা পাদুকাও পরিধান করেছিলেন, তিতির পাখির পাখার মতো নকশাযুক্ত পাদুকাও পরিধান করেছিলেন, ভেড়ার শিংয়ের মতো ফিতাযুক্ত পাদুকাও পরিধান করেছিলেন, ছাগলের শিংয়ের মতো ফিতাযুক্ত পাদুকাও পরিধান করেছিলেন, বিছার লেজের মতো নকশাযুক্ত পাদুকাও পরিধান করেছিলেন, ময়ূরের পালক দিয়ে সেলাই করা পাদুকাও পরিধান করেছিলেন এবং বিচিত্র কারুকার্যখচিত পাদুকাও পরিধান করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kaṭṭhapādukāyo [Pg.73] āvuso dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, কাঠের খড়ম পরিধানকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায়, কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত করেছেন?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggīyeva bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya kaṭṭhapādukāyo abhiruhitvā ajjhokāse caṅkamanti uccāsaddā mahāsaddā khaṭakhaṭasaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathentā, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করেই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ শেষ রাতে ঘুম থেকে উঠে কাঠের খড়ম পায়ে দিয়ে উন্মুক্ত স্থানে চংক্রমণ করতেন এবং উচ্চস্বরে, বিকট শব্দে ও খটখট শব্দে নানা প্রকার তির্যক কথা বলতেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – yānena [Pg.74] āvuso yāyantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, যানে চড়ে ভ্রমণকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞপ্ত করেছেন? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū yānena yāyiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের লক্ষ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ যানে চড়ে ভ্রমণ করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – gilānassa [Pg.75] āvuso yānaṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – আবসো, অসুস্থ ব্যক্তির জন্য যানের ব্যবহার ভগবান কোথায় অনুমোদন করেছেন? কাকে লক্ষ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ gilānaṃ bhikkhuṃ ārabbha anuññātaṃ, aññataro bhante bhikkhu kosalesu janapade sāvatthiṃ gacchanto bhagavantaṃ dassanāya antarāmagge gilāno kukkuccāyanto yānaṃ nābhiruhi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে কোনো এক অসুস্থ ভিক্ষুকে লক্ষ্য করে এটি অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, কোনো এক ভিক্ষু কোশল জনপদ থেকে ভগবানকে দর্শনের জন্য শ্রাবস্তী যাওয়ার পথে অসুস্থ হয়ে পড়েন এবং দ্বিধাগ্রস্ত হয়ে যানে আরোহণ করেননি; সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – uccāsayanamahāsayanāni [Pg.76] āvuso dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, উচ্চশয্যা ও মহাশয্যা ব্যবহারকারীর জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় দুষ্কৃত আপত্তি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū uccāsayanamahāsayanāni dhāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ উচ্চশয্যা ও মহাশয্যা ব্যবহার করেছিলেন, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – gocammāni āvuso dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, গরুর চামড়া ব্যবহারকারীর জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় দুষ্কৃত আপত্তি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ pāpabhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu pāṇātipāte samādapesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক পাপী ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, এক ভিক্ষু প্রাণিহত্যায় প্ররোচিত করেছিলেন, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – paccantimesu [Pg.78] āvuso janapadesu vinayadharapañcamena gaṇena upasampadā ca guṇaṅguṇūpahanañca dhuvanahānañca cammāni attharaṇāni ca nissīmagatānaṃ cīvaradānañcāti imāni pañca bhagavatā kattha anuññātāni, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātāni.

প্রশ্ন – হে আবসো, প্রত্যন্ত জনপদসমূহে বিনয়ধরসহ পঞ্চবর্গীয় গণ দ্বারা উপসম্পদা, বহুস্তরবিশিষ্ট জুতো পরিধান, নিত্যস্নান, চামড়ার আসন ব্যবহার এবং সীমাবহির্ভূত ভিক্ষুদের চীবর দান—এই পাঁচটি বিষয় ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ soṇaṃ kuṭikaṇṇaṃ ārabbha anuññātā, āyasmā bhante soṇo kuṭikaṇṇo etāni pañcavatthūni āyasmato mahākaccānassa vacanena bhagavantaṃ yāci, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātā.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে আয়ুষ্মান শোণ কুটি কর্ণকে উদ্দেশ্য করে তা অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, আয়ুষ্মান শোণ কুটি কর্ণ আয়ুষ্মান মহাকাচ্চায়নের কথানুযায়ী ভগবানের নিকট এই পাঁচটি বিষয় প্রার্থনা করেছিলেন, সেই বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – cammasaññuttaṃ [Pg.81] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – আমি চামড়া সংক্রান্ত বিষয় জিজ্ঞাসা করব, যা সনিদান ও সনির্দেশ। হে আবসো, সমুংকট্ঠপদ পরিধানের ক্ষেত্রে কয়টি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – cammasaññuttaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante tisso āpattiyo.

উত্তর – আমি চামড়া সংক্রান্ত বিষয় উত্তর দেব, যা সনিদান ও সনির্দেশ। ভন্তে, সমুংকট্ঠপদ পরিধানের ক্ষেত্রে তিনটি আপত্তি রয়েছে।

6. Bhesajjakkhandhaka

৬. ভেষজ স্কন্ধক

Pucchā – pañca [Pg.82] āvuso bhesajjāni paṭiggahetvā kālepi vikālepi paribhuñjituṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পাঁচটি ভেষজ গ্রহণ করে কালে ও বিকালে ভোগ করার জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ sāradikena ābādhena puṭṭhānaṃ yāgupi na sammā pariṇāmaṃ gacchi, bhattampi bhuttaṃ na sammā pariṇāmaṃ gacchi, te tena kisā ahesuṃ lūkhā dubbaṇṇā uppaṇḍuppaṇḍukajātā dhamanisanthatagattā, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, শরৎকালীন রোগে আক্রান্ত বহুসংখ্যক ভিক্ষুর যবূও সঠিকভাবে পরিপাক হতো না, ভুক্ত অন্নও সঠিকভাবে পরিপাক হতো না। সেই কারণে তাঁরা কৃশ, রুক্ষ, বিবর্ণ, পাণ্ডুবর্ণ এবং শিরা-উপশিরা দৃশ্যমান শরীরে পরিণত হয়েছিলেন; সেই বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – mūlādibhesajjāni [Pg.83] āvuso bhagavatā kattha anuññātāni, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātāni.

প্রশ্ন – হে আবসো, মূল আদি ভেষজসমূহ ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule gilāne bhikkhū ārabbha anuññātāni, sambahulānaṃ gilānānaṃ bhikkhūnaṃ mūlehi bhesajjehi attho ahosi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātāni.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক অসুস্থ ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, বহুসংখ্যক অসুস্থ ভিক্ষুর মূলজাতীয় ভেষজের প্রয়োজন হয়েছিল, সেই বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – antovuṭṭhaṃvā āvuso antopakkaṃ vā sāmaṃpakkaṃ vā paribhuñjantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ঘরের ভেতরে রাখা, ঘরের ভেতরে রান্না করা অথবা নিজে রান্না করা খাদ্য ভোগকারীর জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় দুষ্কৃত আপত্তি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante ānando sāmaṃ tilampi taṇḍulampi muggampi viññāpetvā anto vāsetvā anto sāmaṃ paci, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে আয়ুষ্মান আনন্দকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, আয়ুষ্মান আনন্দ নিজে তিল, চাল ও মুগ ডাল চেয়ে নিয়ে ঘরের ভেতরে রেখে নিজেই ঘরের ভেতরে রান্না করেছিলেন, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Suppiyā vatthu

সুপ্রিয়া বস্তু

Pucchā – manussamaṃsaṃ [Pg.84] āvuso paribhuñjantassa thullaccayañca appaṭivekkhitvā maṃsaṃ paribhuñjantassa dukkaṭañca bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, মানুষের মাংস ভক্ষণকারীর জন্য স্থূলাত্যয় আপত্তি এবং পরীক্ষা না করে মাংস ভক্ষণকারীর জন্য দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – bārāṇasiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu appaṭivekkhitvā manussamaṃsaṃ bhuñji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বারাণসীতে এক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, এক ভিক্ষু পরীক্ষা না করে মানুষের মাংস ভক্ষণ করেছিলেন, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Na [Pg.87] bhikkhave manussamaṃsaṃ paribhuñjitabbaṃ, yo paribhuñjeyya, āpatti thullaccayassa, na ca bhikkhave appaṭivekkhitvā maṃsaṃ paribhuñjitabbaṃ, yo paribhuñjeyya āpatti dukkaṭassa.

ভিক্ষুগণ, মানুষের মাংস ভক্ষণ করা উচিত নয়। যে ভক্ষণ করবে, তার স্থূলাত্যয় আপত্তি হবে। এবং ভিক্ষুগণ, পরীক্ষা না করে মাংস ভক্ষণ করা উচিত নয়। যে ভক্ষণ করবে, তার দুষ্কৃত আপত্তি হবে।

Pucchā – hatthimaṃsaṃ vā āvuso assamaṃsaṃ vā paribhuñjantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, হাতির মাংস অথবা ঘোড়ার মাংস ভক্ষণকারীর জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় দুষ্কৃত আপত্তি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – bārāṇasiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū hatthimaṃsampi assamaṃsampi paribhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বারাণসীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু হাতির মাংস এবং ঘোড়ার মাংসও ভক্ষণ করেছিলেন, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – sunakkhamaṃsaṃ [Pg.88] vā āvuso ahimaṃsaṃ vā bhuñjantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কুকুরের মাংস অথবা সাপের মাংস ভক্ষণকারীর জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় দুষ্কৃত আপত্তি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – bārāṇasiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū sunakkhamaṃsampi ahimaṃsampi paribhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বারাণসীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু কুকুরের মাংস এবং সাপের মাংসও ভক্ষণ করেছিলেন, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – sīhamaṃsaṃ [Pg.89] vā āvuso byagghamaṃsaṃ vā dīpimaṃsaṃ vā acchamaṃsaṃ vā taracchamaṃsaṃ vā bhuñjantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সিংহের মাংস, বাঘের মাংস, চিতাবাঘের মাংস, ভালুকের মাংস অথবা হায়নার মাংস ভক্ষণকারীর জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় দুষ্কৃত আপত্তি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – bārāṇasiyaṃyeva bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū sīhamaṃsampi byagghamaṃsampi dīpimaṃsampi acchamaṃsampi taracchamaṃsampi paribhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বারাণসীতেই বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু সিংহের মাংস, বাঘের মাংস, চিতাবাঘের মাংস, ভালুকের মাংস এবং হায়নার মাংসও ভক্ষণ করেছিলেন, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – gilānassa [Pg.90] āvuso guḷaṃ vā agilānassa guḷodakaṃ vā bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অসুস্থ ব্যক্তির জন্য গুড় অথবা সুস্থ ব্যক্তির জন্য গুড়-জল ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulā bhante bhikkhū gilānasseva bhagavatā guḷo anuññāto no agilānassāti kukkuccāyantā guḷaṃ na bhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু 'ভগবান কর্তৃক কেবল অসুস্থদের জন্যই গুড় অনুমোদিত হয়েছে, সুস্থদের জন্য নয়'—এইরূপ কুক্কুচ্চ করে গুড় ভক্ষণ করেননি, সেই বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – jānaṃ [Pg.91] āvuso uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjantassa dukkaṭaṃ paññapetvā tikoṭiparisuddhaṃ maṃsaṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, নিজের উদ্দেশ্যে প্রস্তুতকৃত মাংস জেনেও তা ভক্ষণকারীর জন্য দুষ্কৃত আপত্তি প্রজ্ঞপ্ত করে, ত্রিকোটিপরিশুদ্ধ মাংস ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sīhassa seṭāpatino vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে সেনাপতি সিংহের বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে।

Meṇḍaka vatthu

মেণ্ডক বস্তু

Pucchā – pātheyyaṃ [Pg.94] āvuso pariyesituñca kappiyakārakānaṃ hatthe upanikkhittahiraññato nibbattaṃ kappiyapaccayaṃ sādituñca bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, যাত্রাপথের পাথেয় অন্বেষণ করা এবং কল্পিয়কারকদের নিকট গচ্ছিত হিরণ্য থেকে উৎপন্ন কল্পিয় প্রত্যয় গ্রহণ করা ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – antarā [Pg.95] ca bhante bhaddiyaṃ antarā ca aṅguttarāpaṃ meṇḍakaṃ gahapatiṃ ārabbha anuññātaṃ, meṇḍako bhante gahapati bhagavantaṃ yāci ‘‘santi bhante maggā kantārā appodakā appabhakkhā na sukarā apātheyyena gantuṃ, sādhu bhante bhagavā bhikkhūnaṃ pātheyyaṃ anujānātū’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ভদ্রিকা ও অঙ্গুত্তরাপের মধ্যবর্তী স্থানে গৃহপতি মেণ্ডককে উদ্দেশ্য করে তা অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, গৃহপতি মেণ্ডক ভগবানের নিকট প্রার্থনা করেছিলেন—'ভন্তে, এমন কিছু মরুভূমি বা দুর্গম পথ রয়েছে যেখানে জল ও খাদ্য অত্যন্ত কম, পাথেয় ছাড়া সেখানে গমন করা সহজ নয়। সাধু ভন্তে, ভগবান যদি ভিক্ষুদের জন্য পাথেয় অনুমোদন করেন।' সেই বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে।

Keṇiya vatthu

কেণিয় বস্তু

Pucchā – aṭṭha [Pg.96] āvuso pānāni bhagavatā kattha anuññātāni, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātāni.

প্রশ্ন – হে আবসো, আট প্রকার পানীয় ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – āpaṇe bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātāni, sambahulā bhante bhikkhū kukkuccāyantā pānāni na paṭiggaṇhiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātāni.

উত্তর – ভন্তে, আপণে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু কুক্কুচ্চবশত পানীয়সমূহ গ্রহণ করেননি, সেই বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে।

Rojamallā vatthu

রোজ মল্ল বস্তু

Pucchā – sabbañca [Pg.97] āvuso ḍākaṃ sabbañca piṭṭhakhādanīyaṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সমস্ত প্রকার শাকসবজি এবং সমস্ত প্রকার পিষ্টকজাত খাদ্য ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – kusinārāyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulā bhante bhikkhū kukkuccāyantā ḍākañca piṭṭhakhādanīyañca na paṭiggahesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, কুশীনগরে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু কুক্কুচ্চবশত শাকসবজি ও পিষ্টকজাত খাদ্য গ্রহণ করেননি, সেই বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – akappiyaṃ [Pg.98] āvuso samādapentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অকল্পিয় বিষয়ে প্ররোচিতকারীর জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় দুষ্কৃত আপত্তি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – ātumāyaṃ bhante aññataraṃ vuḍḍhapabbajitaṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante vuḍḍhapabbajito akappiye samādapeti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, আতুমায় এক বৃদ্ধ প্রব্রজিতকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, এক বৃদ্ধ প্রব্রজিত অকল্পিয় বিষয়ে প্ররোচিত করেছিলেন, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – saṅghikāni [Pg.99] vā āvuso puggalikāni vā bījāni puggalikāya vā saṅghikāya vā bhūmiyā ropitāni bhāgaṃ datvā paribhuñjituṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সংঘের অথবা ব্যক্তিগত বীজ ব্যক্তিগত অথবা সংঘের জমিতে রোপণ করা হলে, তার অংশ প্রদান করে তা ভোগ করার জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে এবং কোন বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante anuññātaṃ, sāvatthiyaṃ bhante bhagavati viharati saṅghikānipi bījāni puggalikāya bhūmiyā ropiyiṃsu, puggalikānipi bījāni saṅghikāya bhūmiyā ropiyiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে তা অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, ভগবান যখন শ্রাবস্তীতে অবস্থান করছিলেন, তখন সংঘের বীজও ব্যক্তিগত জমিতে রোপণ করা হয়েছিল এবং ব্যক্তিগত বীজও সংঘের জমিতে রোপণ করা হয়েছিল, সেই বিষয়ে তা অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – vinayamahāpadesasaṅkhātāni [Pg.100] āvuso cattāri kappiyākappiyaanulomāni bhagavatā kattha paññattāni, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattāni.

প্রশ্ন – হে আবসো, কল্পিয়-অকল্পিয় অনুলোম নামক বিনয়ের চারটি মহাদেশ ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattāni, sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ kismiñci kismiñciṭhāne kukkuccaṃ uppajji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattāni.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষুর বিভিন্ন স্থানে কুক্কুচ্চ উৎপন্ন হয়েছিল, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – yāvakālikādīhi [Pg.101] saṃsaṭṭhānaṃ āvuso yāmakālikādīnaṃ paribhogakālamariyādaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, যাবকালিক আদির সাথে মিশ্রিত যামকালিক আদির ভোগকালের সীমা ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ etadahosi ‘‘kappati nukho yāvakālikena yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ, na nukho kappati. Kappatinukho yāmakālikena sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ, na nukho kappati. Kappati nukho sattāhakālikena yāvajīvikaṃ, na nukho kappatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। বহুসংখ্যক ভিক্ষুর মনে এই চিন্তা উদিত হয়েছিল— “যাবকালিক (সাময়িক আহার্য) বস্তুর সাথে কি যামকালিক (প্রহরের আহার্য), সপ্তাহকালিক (সাত দিনের আহার্য) ও যাবজ্জীবিক (আজীবন ব্যবহার্য) বস্তু গ্রহণ করা কি কল্পনীয় (উচিত), নাকি কল্পনীয় নয়? যামকালিক বস্তুর সাথে কি সপ্তাহকালিক ও যাবজ্জীবিক বস্তু গ্রহণ করা কল্পনীয়, নাকি কল্পনীয় নয়? সপ্তাহকালিক বস্তুর সাথে কি যাবজ্জীবিক বস্তু গ্রহণ করা কল্পনীয়, নাকি কল্পনীয় নয়?” হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – bhesajjakaṃ [Pg.102] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো (বন্ধু), আমি নিদান ও নির্দেশসহ ভেষজ-সংক্রান্ত বিষয়ে জিজ্ঞাসা করছি। সমুৎকৃষ্ট পদের ক্ষেত্রে কতটি আপত্তি (অপরাধ) রয়েছে?

Vissajjanā – bhesajjakaṃ vissajjissaṃ sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante tisso āpattiyo.

উত্তর – হে ভন্তে, আমি নিদান ও নির্দেশসহ ভেষজ-সংক্রান্ত বিষয়ের উত্তর দেব। সমুৎকৃষ্ট পদের ক্ষেত্রে তিনটি আপত্তি রয়েছে।

7. Kathinakkhandhaka

৭. কঠিন স্কন্ধক

Pucchā – vassaṃvuṭṭhānaṃ [Pg.104] āvuso bhikkhūnaṃ kathinaṃ attharituṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, বর্ষাবাস সম্পন্নকারী ভিক্ষুদের কঠিন (কঠিন চীবর) আস্তরণ করার জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুজ্ঞা দেওয়া হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে অনুজ্ঞা দেওয়া হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante tiṃsamatte pāveyyake bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, tiṃsamattā bhante pāveyyakā bhikkhū sāvatthiṃ āgacchantā bhagavantaṃ dassanāya upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya nāsakkhiṃsu sāvatthiyaṃ vassūpanāyikaṃ sambhāvetuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে পাভেয়্যক দেশের প্রায় ত্রিশজন ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি অনুমোদিত হয়েছিল। হে ভন্তে, পাভেয়্যক দেশের প্রায় ত্রিশজন ভিক্ষু ভগবানকে দর্শনের জন্য শ্রাবস্তীতে আসার সময়, বর্ষাবাস নিকটবর্তী হওয়ায় শ্রাবস্তীতে বর্ষাবাস যাপন করতে সমর্থ হননি। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছিল।

Pucchā – kathinakaṃ [Pg.105] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি নিদান ও নির্দেশসহ কঠিন-সংক্রান্ত বিষয়ে জিজ্ঞাসা করছি। সমুৎকৃষ্ট পদের ক্ষেত্রে কতটি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – kathinakaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante na katamā āpatti.

উত্তর – হে ভন্তে, আমি নিদান ও নির্দেশসহ কঠিন-সংক্রান্ত বিষয়ের উত্তর দেব। সমুৎকৃষ্ট পদের ক্ষেত্রে কোনো আপত্তি নেই।

8. Cīvarakkhandhaka

৮. চীবর স্কন্ধক

Jīvakavatthu

জীবক-বস্তু (জীবকের কাহিনী)

Pucchā – gahapaticīvaraṃ [Pg.106] āvuso sādiyituṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, গৃহপতি-চীবর (গৃহস্থের দেওয়া চীবর) গ্রহণ করার জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুজ্ঞা দেওয়া হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে অনুজ্ঞা দেওয়া হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante jīvakaṃ komārabhaccaṃ ārabbha anuññātaṃ, jīvako bhante komārabhacco bhikkhūnaṃ gahapaticīvaraṃ anujānituṃ bhagavantaṃ yāci, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে জীবক কৌমারভৃত্যকে কেন্দ্র করে এটি অনুমোদিত হয়েছিল। হে ভন্তে, জীবক কৌমারভৃত্য ভিক্ষুদের জন্য গৃহপতি-চীবর অনুমোদন করার জন্য ভগবানের কাছে প্রার্থনা করেছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছিল।

Pucchā – cha [Pg.107] āvuso rajanāni bhagavatā kattha anuññātāni, kismiṃ vatthusmiṃ anuññātāni.

প্রশ্ন – হে আবসো, ভগবান কর্তৃক ছয় প্রকার রঞ্জক দ্রব্য (রং) কোথায় অনুমোদিত হয়েছিল এবং কোন বিষয়ে অনুমোদিত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātāni, sambahulā bhante bhikkhū chakaṇenapi paṇḍumattikāyapi cīvaraṃ rajiṃsu, cīvaraṃ dubbaṇṇaṃ hoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātāni.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এগুলো অনুমোদিত হয়েছিল। হে ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু গোবর এবং হলুদ মাটি দিয়ে চীবর রঞ্জন করেছিলেন, যার ফলে চীবর বিবর্ণ হয়ে গিয়েছিল। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এগুলো অনুমোদিত হয়েছিল।

Pucchā – acchinnakāni [Pg.108] āvuso cīvarāni dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অচ্ছিন্ন (অকর্তিত) চীবর পরিধানকারীর জন্য দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū acchinnakāni cīvarāni dhāresuṃ dantakasāvāni, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। হে ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু দন্ত-কষায় রঙের অচ্ছিন্ন চীবর পরিধান করেছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kadā āvuso bhagavā anuññāsi chinnakaṃ saṅghāṭiṃ chinnakaṃ uttarāsaṅgaṃ chinnakaṃ antaravāsakaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ভগবান কখন ছিন্ন (কর্তিত) সঙ্ঘাটি, ছিন্ন উত্তরাসঙ্গ এবং ছিন্ন অন্তর্বাস অনুমোদন করেছিলেন?

Vissajjanā – dakkhiṇāgirito bhante pacchāgatakāle bhagavā anuññāsi chinnakaṃ saṅghāṭiṃ chinnakaṃ uttarāsaṅgaṃ chinnakaṃ antaravāsakaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, দক্ষিণাগিরি থেকে ফিরে আসার পর ভগবান ছিন্ন সঙ্ঘাটি, ছিন্ন উত্তরাসঙ্গ এবং ছিন্ন অন্তর্বাস অনুমোদন করেছিলেন।

Pucchā – aggaḷaṃ [Pg.110] ca āvuso tunnañca ovaṭṭikañca kaṇḍusakañca daḷhīkammañca bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, তালি (পট্টি), সেলাই, পাড় (প্রান্তভাগ), তালি দেওয়া কাপড় এবং দৃঢ়ীকরণ ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে অনুমোদিত হয়েছিল?

Vissajjanā – bārāṇasiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha anuññātaṃ, aññataro bhante bhikkhu aggaḷaṃ acchupesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, বারাণসীতে একজন ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি অনুমোদিত হয়েছিল। হে ভন্তে, একজন ভিক্ষু তালি লাগিয়েছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছিল।

Pucchā – vassikasāṭikā [Pg.111] ca āvuso āgantukabhattañca gamikabhattañca gilānabhattañca gilānupaṭṭhākabhattañca gilānabhesajjañca dhuvayāgu ca bhikkhunisaṅghassa udakasāṭikācāti imā aṭṭha bhagavatā kattha anuññātā, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātā.

প্রশ্ন – হে আবসো, বর্ষাবাসিক চীবর, আগন্তুক ভাত, গমিক ভাত, গ্লান ভাত, গ্লানোপস্থাপক ভাত, গ্লান ভেষজ, ধ্রুব যাগু এবং ভিক্ষুণী সংঘের স্নানের কাপড়— এই আটটি দান ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে অনুমোদিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante visākhaṃ migāramātaraṃ ārabbha anuññātā, visākhā bhante migāramātā bhagavantaṃ aṭṭhavarāni yāci, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātā.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে মৃগারমাতা বিশাখাকে কেন্দ্র করে এগুলো অনুমোদিত হয়েছিল। হে ভন্তে, মৃগারমাতা বিশাখা ভগবানের কাছে আটটি বর প্রার্থনা করেছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এগুলো অনুমোদিত হয়েছিল।

Pucchā – bhagavatā [Pg.114] āvuso mātāpitūnaṃ dānaṃ anujānitvā saddhādeyyaṃ vinipātentassa dukkaṭaṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ভগবান কর্তৃক পিতা-মাতাকে দান অনুমোদন করার পর, শ্রদ্ধাদেয় বস্তু নষ্ট বা অপচয়কারীর জন্য দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññatarassa bhante bhikkhuno bahuṃ cīvaraṃ uppannaṃ ahosi, so ca taṃcīvaraṃ mātāpitūnaṃ dātukāmo ahosi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে একজন ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। হে ভন্তে, একজন ভিক্ষুর অনেক চীবর লাভ হয়েছিল এবং তিনি সেই চীবর তাঁর পিতা-মাতাকে দিতে চেয়েছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Mātāpitaroti [Pg.115] kho bhikkhave dadamāne kiṃ vadeyyāma, anujānāmi bhikkhave mātāpitūnaṃ dātuṃ, na ca bhikkhave saddhādeyyaṃ vinipātetabbaṃ, yo vinipāteyya āpatti dukkaṭassa –

“হে ভিক্ষুগণ, পিতা-মাতাকে দেওয়ার সময় আমরা কী বলব? হে ভিক্ষুগণ, আমি পিতা-মাতাকে দেওয়ার অনুমতি দিচ্ছি। কিন্তু হে ভিক্ষুগণ, শ্রদ্ধাদেয় বস্তু নষ্ট করা উচিত নয়। যে নষ্ট করবে, তার দুষ্কৃত আপত্তি হবে।”

Pucchā – aññatra vassaṃ vuṭṭhena āvuso aññatra cīvarabhāgaṃ sādiyantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অন্য কোথাও বর্ষাবাস যাপন করে অন্য স্থানের চীবর-ভাগ গ্রহণকারীর জন্য দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto aññatra vassaṃ vuṭṭho aññatra cīvarabhāgaṃ sādiyi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে শাক্যপুত্র আয়ুষ্মান উপানন্দকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। হে ভন্তে, আয়ুষ্মান শাক্যপুত্র উপানন্দ অন্য কোথাও বর্ষাবাস যাপন করে অন্য স্থানের চীবর-ভাগ গ্রহণ করেছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – anāthakaṃ [Pg.117] āvuso bhikkhuṃ gilānaṃ na upaṭṭhahantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনাথ অসুস্থ ভিক্ষুর সেবা না করার জন্য দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, bhagavati bhante sāvatthiyaṃ viharati aññatarassa bhikkhuno kucchivikārābādho ahosi, so sake muttakarīse palipanno sayi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে একজন ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। ভগবান যখন শ্রাবস্তীতে অবস্থান করছিলেন, তখন একজন ভিক্ষুর উদরাময় রোগ হয়েছিল এবং তিনি নিজের মলমূত্রের মধ্যে পড়ে শুয়েছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – naggiyaṃ [Pg.119] āvuso titthiyasamādānaṃ samādiyantassa thullaccayaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, নগ্নতা বা তীর্থিকদের ব্রত গ্রহণকারীর জন্য থুল্লচ্চয় (স্থূলাত্যয়) আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu naggiyaṃ titthiyasamādānaṃ samādiyi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে একজন ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। হে ভন্তে, একজন ভিক্ষু নগ্নতা বা তীর্থিকদের ব্রত গ্রহণ করেছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – sabbanīlakāni [Pg.120] vā āvuso cīvarāni sabbapītakāni vā sabbalohitakāni vā sabbamañjiṭṭhakāni vā sabbakaṇhānivāti evarūpāni cīvarāni dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সম্পূর্ণ নীল রঙের চীবর, সম্পূর্ণ হলুদ রঙের চীবর, সম্পূর্ণ লাল রঙের চীবর, সম্পূর্ণ মঞ্জিষ্ঠা রঙের চীবর অথবা সম্পূর্ণ কালো রঙের চীবর— এই ধরনের চীবর পরিধানকারীর জন্য দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.121] bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū sabbanīlakādīni cīvarāni dhāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ সম্পূর্ণ নীল ইত্যাদি রঙের চীবর পরিধান করেছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – kañcukaṃ [Pg.122] vā āvuso veṭhanaṃ vā dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কাঁচুলি (জামা) অথবা পাগড়ি পরিধানকারীর জন্য দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiyeva bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū kañcukampi dhāresuṃ veṭhanampi dhāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ কাঁচুলিও পরিধান করেছিলেন এবং পাগড়িও পরিধান করেছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – cīvarasaññuttaṃ pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি নিদান ও নির্দেশসহ চীবর-সংক্রান্ত বিষয়ে জিজ্ঞাসা করছি। সমুৎকৃষ্ট পদের ক্ষেত্রে কতটি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – cīvarasaññuttaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante tisso āpattiyo.

উত্তর – হে ভন্তে, আমি নিদান ও নির্দেশসহ চীবর-সংক্রান্ত বিষয়ের উত্তর দেব। সমুৎকৃষ্ট পদের ক্ষেত্রে তিনটি আপত্তি রয়েছে।

6. Campeyyakkhandhaka

৬. চম্পেয়্য স্কন্ধক

Pucchā – suddhaṃ [Pg.124] āvuso bhikkhuṃ anāpattikaṃ avatthusmiṃ akāraṇe ukkhipantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, নির্দোষ ও আপত্তিহীন ভিক্ষুকে কোনো বস্তু বা কারণ ছাড়াই নির্বাসিত (উৎক্ষেপণ)কারীর জন্য দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল?

Vissajjanā – campāyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, bhagavati bhante campāyaṃ viharati sambahulā bhikkhū kāsīsu vāsabhagāme suddhaṃ kassapagottaṃ bhikkhuṃ anāpattikaṃ avatthusmiṃ akāraṇe ukkhipiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, চম্পা নগরীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল। ভগবান যখন চম্পা নগরীতে অবস্থান করছিলেন, তখন বহুসংখ্যক ভিক্ষু কাশী দেশের বাসবগ্রামে নির্দোষ ও কাশ্যপগোত্রীয় এক আপত্তিহীন ভিক্ষুকে কোনো বস্তু বা কারণ ছাড়াই নির্বাসিত করেছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছিল।

Pucchā – campeyyakaṃ [Pg.125] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি নিদান ও নির্দেশসহ চম্পেয়্য-সংক্রান্ত বিষয়ে জিজ্ঞাসা করছি। সমুৎকৃষ্ট পদের ক্ষেত্রে কতটি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – campeyyakaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante ekā āpatti.

উত্তর – হে ভন্তে, আমি নিদান ও নির্দেশসহ চম্পেয়্য-সংক্রান্ত বিষয়ের উত্তর দেব। সমুৎকৃষ্ট পদের ক্ষেত্রে একটি আপত্তি রয়েছে।

10. Kosambakakkhandhaka

১০. কৌশাম্বী স্কন্ধক

Pucchā – bhedagarukehi [Pg.127] bhikkhave bhikkhūhi na so bhikkhu āpattiyā adassane ukkhipitabboti ca, bhedagarukena bhikkhave bhikkhunā paresampi saddhāya āpattidesetabbāti ca āvuso ayaṃ sāmaggirasaovādo bhagavatā kattha dinno, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ dinno.

প্রশ্ন – হে আবসো, “হে ভিক্ষুগণ, সংঘভেদকে গুরুতর মনে করেন এমন ভিক্ষুদের দ্বারা সেই ভিক্ষুকে আপত্তি স্বীকার না করার কারণে নির্বাসিত করা উচিত নয়” এবং “হে ভিক্ষুগণ, সংঘভেদকে গুরুতর মনে করেন এমন ভিক্ষু কর্তৃক অন্যদের শ্রদ্ধার খাতিরেও আপত্তি দেশনা করা উচিত”— এই ঐক্য-বিষয়ক উপদেশ ভগবান কর্তৃক কোথায় দেওয়া হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে দেওয়া হয়েছিল?

Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha dinno, bhagavati bhante kosambiyaṃ viharati aññataro bhikkhu āpattiṃ āpanno ahosi, so tassā āpattiyā āpatti diṭṭhi ahosi, aññe bhikkhū tassā āpattiyā anāpatti diṭṭhino ahesuṃ. So aparena samayena tassā āpattiyā anāpattidiṭṭhi ahosi, aññe bhikkhū tassā āpattiyā āpattidiṭṭhino ahesuṃ. Atha kho te bhante bhikkhū sāmaggiṃ labhitvā taṃ bhikkhuṃ āpattiyā adassane ukkhipiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ dinno.

উত্তর – হে ভন্তে, কৌশাম্বীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি দেওয়া হয়েছিল। ভগবান যখন কৌশাম্বীতে অবস্থান করছিলেন, তখন একজন ভিক্ষু আপত্তিতে পতিত হয়েছিলেন। তিনি সেই আপত্তিকে আপত্তি বলে মনে করেছিলেন, কিন্তু অন্য ভিক্ষুরা সেই আপত্তিকে আপত্তি নয় বলে মনে করেছিলেন। পরবর্তীতে তিনি সেই আপত্তিকে আপত্তি নয় বলে মনে করতে লাগলেন, কিন্তু অন্য ভিক্ষুরা সেই আপত্তিকে আপত্তি বলে মনে করতে লাগলেন। অতঃপর হে ভন্তে, সেই ভিক্ষুগণ ঐক্যবদ্ধ হয়ে সেই ভিক্ষুকে আপত্তি স্বীকার না করার কারণে নির্বাসিত করেছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি দেওয়া হয়েছিল।

Pucchā – saṅghabhedassa [Pg.130] āvuso mūlabhūte bhikkhumhi ukkhittake osārite tassa vatthussa vūpasamāya saṅghasāmaggiñca kātuṃ sāmaggī uposathañca kātuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, সংঘভেদের মূল কারণস্বরূপ বহিষ্কৃত ভিক্ষুকে পুনরায় সংঘে ফিরিয়ে নেওয়ার পর, সেই বিবাদের উপশম করতে, সংঘের ঐক্য স্থাপন করতে এবং ঐক্য উপোসথ সম্পাদন করতে ভগবান কোথায় অনুমতি দিয়েছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante teyeva ukkhittakānuvattake bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, te bhante ukkhittakānuvattakā bhikkhū taṃ ukkhittakaṃ bhikkhuṃ osāretvā yena ukkhepakā bhikkhū tenupasaṅkamiṃsu upasaṅkamitvā te ukkhepake bhikkhū ekadavocuṃ ‘‘yasmiṃ āvuso vatthusmiṃ ahosi saṅghassa [Pg.131] bhaṇḍanaṃ kalaho viggaho vivādo saṅghabhedo saṅgharāji saṅghavavatthānaṃ saṅghanānākaraṇaṃ, so eso bhikkhuṃ āpanno ca ukkhitto ca passi ca osārito ca, handa mayaṃ āvuso tassa vatthussa vūpasamāya saṅghasāmaggiṃ karomā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে সেই বহিষ্কৃত ভিক্ষুর অনুসারী ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে। ভন্তে, সেই বহিষ্কৃত ভিক্ষুর অনুসারী ভিক্ষুগণ সেই বহিষ্কৃত ভিক্ষুকে পুনরায় সংঘে ফিরিয়ে নিয়ে যেখানে বহিষ্কারকারী ভিক্ষুগণ ছিলেন সেখানে উপস্থিত হলেন। উপস্থিত হয়ে তাঁরা সেই বহিষ্কারকারী ভিক্ষুদের বললেন, 'হে আবসো, যে বিষয়ে সংঘের মধ্যে কলহ, ঝগড়া, বিবাদ, বিতর্ক, সংঘভেদ, সংঘের ফাটল, সংঘের বিভাজন ও সংঘের ভিন্নতা সৃষ্টি হয়েছিল, সেই ভিক্ষু আপত্তিগ্রস্ত হয়েছিলেন, বহিষ্কৃত হয়েছিলেন, আপত্তি স্বীকার করেছেন এবং পুনরায় সংঘে গৃহীত হয়েছেন। আসুন হে আবসো, আমরা সেই বিষয়ের উপশমের জন্য সংঘের ঐক্য স্থাপন করি।' ভন্তে, এই বিষয়েই অনুমতি দেওয়া হয়েছে।

Pucchā – kosambakaṃ [Pg.132] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি নিদান ও নির্দেশসহ কৌশাম্বী সম্বন্ধীয় বিষয় জিজ্ঞাসা করব। সমুক্কট্ঠপদের আপত্তি কয়টি?

Vissajjanā – kosambakaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante ekā āpatti.

উত্তর – ভন্তে, আমি নিদান ও নির্দেশসহ কৌশাম্বী সম্বন্ধীয় বিষয়ের উত্তর দেব। সমুক্কট্ঠপদের আপত্তি একটি।

Cūḷavaggapāḷi

চুল্লবগ্গপালি

1. Kambakkhandhaka

১. কম্মখন্ধক

Pucchā – bhaṇḍanādikārakassa [Pg.133] āvuso bhikkhuno tajjanīyakammaṃ kātuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কলহ-বিবাদ সৃষ্টিকারী ভিক্ষুর প্রতি তর্জনীয় কর্ম করার জন্য ভগবান কোথায় অনুমতি দিয়েছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante paṇḍukalohitake bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, paṇḍukalohitakā bhante bhikkhū attanā bhaṇḍanakārakā kalahakārakā vivādakārakā bhassakārakā saṅghe adhikaraṇakārakā, yepi caññe bhikkhū bhaṇḍanakārakā kalahakārakā vivādakārakā bhassakārakā saṅghe adhikaraṇakārakā te upasaṅkamitvā evamāhaṃsu ‘‘mā kho tumhe āyasmanto eso ajesi, balavābalavaṃ paṭimantetha, tumhe tena paṇḍitatarā ca byattatarā ca bahussutatarā ca alamattatarā ca, mā cassa bhāyittha, mayampi tumhākaṃ pakkhā bhavissāmā’’ti, tena anuppannāni ceva bhaṇḍanāni uppajjanti, uppannāni ca bhaṇḍanāni bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattanti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে পাণ্ডুক ও লোহিতক ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে। ভন্তে, পাণ্ডুক ও লোহিতক ভিক্ষুগণ নিজেরা কলহকারী, ঝগড়াকারী, বিবাদকারী, বাচাল এবং সংঘে অধিকরণ সৃষ্টিকারী ছিলেন। অন্য যেসকল ভিক্ষুও কলহকারী, ঝগড়াকারী, বিবাদকারী, বাচাল এবং সংঘে অধিকরণ সৃষ্টিকারী ছিলেন, তাঁদের কাছে গিয়ে তাঁরা বলতেন, 'হে আয়ুষ্মানগণ, আপনারা হেরে যাবেন না; সবল ও দুর্বল যুক্তি দিয়ে তর্ক করুন। আপনারা তাদের চেয়ে অধিক পণ্ডিত, অধিক চতুর, অধিক বহুশ্রুত এবং অধিক যোগ্যতাসম্পন্ন। আপনারা তাদের ভয় পাবেন না, আমরাও আপনাদের পক্ষে থাকব।' এর ফলে অনুৎপন্ন কলহসমূহ উৎপন্ন হতো এবং উৎপন্ন কলহসমূহ আরও বৃদ্ধি ও বিস্তার লাভ করত। ভন্তে, এই বিষয়েই অনুমতি দেওয়া হয়েছে।

Pucchā – tajjanīyakammakatassa [Pg.134] āvuso bhikkhuno katisu vattesu sammā vattantassa taṃ kammaṃ paṭippassambhetuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, তর্জনীয় কর্ম করা হয়েছে এমন ভিক্ষু কতটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করলে সেই কর্ম প্রত্যাহার করার জন্য ভগবান কোথায় অনুমতি দিয়েছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে?

Vissajjanā – aṭṭhārasasu [Pg.135] bhante vattesu sammā vattantassa tajjanīyakammakatassa bhikkhuno taṃ kammaṃ paṭippassambhetuṃ bhagavatā sāvatthiyaṃ anuññātaṃ, teyeva paṇḍukalohitakā bhikkhū saṅghena tajjanīyakammakatā sammā vattitvā saṅghaṃ upasaṅkamitvā yāciṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, তর্জনীয় কর্ম করা হয়েছে এমন ভিক্ষু আঠারোটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করলে সেই কর্ম প্রত্যাহার করার জন্য ভগবান শ্রাবস্তীতে অনুমতি দিয়েছেন। সংঘ কর্তৃক তর্জনীয় কর্ম করা সেই পাণ্ডুক ও লোহিতক ভিক্ষুগণই সম্যকভাবে আচরণ করে সংঘের কাছে উপস্থিত হয়ে প্রার্থনা করেছিলেন। ভন্তে, এই বিষয়েই অনুমতি দেওয়া হয়েছে।

Pucchā – bālassa [Pg.136] āvuso abyattassa āpattibahulassa anapadānassa gihisaṃsaṭṭhassa ananulomikehi gihisaṃsaggehi niyassakammaṃ kātuṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, মূর্খ, অজ্ঞ, বহু-আপত্তিগ্রস্ত, অসদাচারী এবং গৃহীদের সাথে অনুপযুক্তভাবে মেলামেশাকারী ভিক্ষুর প্রতি নিয়স্স কর্ম করার বিধান কোথায় দেওয়া হয়েছে? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এই বিধান দেওয়া হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ seyyasakaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante seyyasako bālo ahosi abyatto āpattibahulo anapadāno gihisaṃsaṭṭho vihāsi ananulomikehi gihisaṃsaggehi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে আয়ুষ্মান সেয্যসককে উদ্দেশ্য করে এই বিধান দেওয়া হয়েছে। ভন্তে, আয়ুষ্মান সেয্যসক মূর্খ, অজ্ঞ, বহু-আপত্তিগ্রস্ত ও অসদাচারী ছিলেন এবং গৃহীদের সাথে অনুপযুক্তভাবে মেলামেশা করে বিহার করতেন। ভন্তে, এই বিষয়েই বিধান দেওয়া হয়েছে।

Pucchā – niyassakammakatassa [Pg.137] āvuso bhikkhuno katisu vattesu sammā vattantassa taṃ kammaṃ paṭippassambhetuṃ bhagavatā anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, নিয়স্স কর্ম করা হয়েছে এমন ভিক্ষু কতটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করলে সেই কর্ম প্রত্যাহার করার জন্য ভগবান অনুমতি দিয়েছেন?

Vissajjanā – aṭṭhārasasu bhante vattesu sammā vattantassa niyassa kammakatassa bhikkhuno taṃ kammaṃ paṭippassambhetuṃ bhagavatā anuññātaṃ, na upasampādetabbaṃ, na nissayo dātabbo, na sāmaṇero upaṭṭhāpetabbo, na bhikkhunovādakasammuti sāditabbā, sammatenapi bhikkhuniyo na ovaditabbā, evamādīsu bhante aṭṭhārasasu vattesu sammā vattantassa niyassakammakatassa bhikkhuno taṃ kammaṃ paṭippassambhetuṃ bhagavatā anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, নিয়স্স কর্ম করা হয়েছে এমন ভিক্ষু আঠারোটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করলে সেই কর্ম প্রত্যাহার করার জন্য ভগবান অনুমতি দিয়েছেন। যেমন—উপসম্পদা দেওয়া যাবে না, নিঃশ্রয় দেওয়া যাবে না, শ্রামণের দ্বারা পরিচর্যা করানো যাবে না, ভিক্ষুণী উপদেশক হওয়ার সম্মতি গ্রহণ করা যাবে না, সম্মত হলেও ভিক্ষুণীদের উপদেশ দেওয়া যাবে না—ভন্তে, এই প্রকার আঠারোটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করলে নিয়স্স কর্ম করা ভিক্ষুর সেই কর্ম প্রত্যাহার করার জন্য ভগবান অনুমতি দিয়েছেন।

Pucchā – kuladūsakassa [Pg.138] āvuso pāpasamācārassa bhikkhuno pabbājanīyakammaṃ kātuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কুলদূষক ও পাপাচারী ভিক্ষুর প্রতি প্রব্রাজনীয় কর্ম করার জন্য ভগবান কোথায় অনুমতি দিয়েছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante assajipunabbasuke bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, assajipunabbasukā bhante bhikkhū kīṭāgirismiṃ kuladūsakā ahesuṃ pāpasamācārā, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে অশ্বজিৎ ও পুনর্বসু ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে। ভন্তে, অশ্বজিৎ ও পুনর্বসু ভিক্ষুদ্বয় কীটগিরিতে কুলদূষক ও পাপাচারী ছিলেন। ভন্তে, এই বিষয়েই অনুমতি দেওয়া হয়েছে।

Pucchā – paṭisāraṇīyakammaṃ [Pg.140] āvuso pucchāmi, saddhaṃ āvuso pasannaṃ gahapatiṃ dāyakaṃ kārakaṃ saṅghupaṭṭhākaṃ hīnena khuṃsentassa bhikkhuno [Pg.141] paṭisāraṇīyakammaṃ kātuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি প্রতিসারণীয় কর্ম সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করছি। শ্রদ্ধাবান, প্রসন্ন, দায়ক, হিতকারী ও সংঘের সেবক গৃহপতিকে হীন বাক্য দ্বারা অপমানকারী ভিক্ষুর প্রতি প্রতিসারণীয় কর্ম করার জন্য ভগবান কোথায় অনুমতি দিয়েছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ sudhammaṃ ārabbha anuññātaṃ, bhagavati bhante sāvatthiyaṃ viharati āyasmā sudhammo macchikāsaṇḍe cittaṃ gahapatiṃ saddhaṃ pasannaṃ dāyakaṃ kārakaṃ saṅghupaṭṭhākaṃ hīnena khuṃsesi hīnena vambhesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে আয়ুষ্মান সুধর্মকে উদ্দেশ্য করে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে। ভন্তে, ভগবান যখন শ্রাবস্তীতে অবস্থান করছিলেন, তখন আয়ুষ্মান সুধর্ম মচ্ছিকাসণ্ডে শ্রদ্ধাবান, প্রসন্ন, দায়ক, হিতকারী ও সংঘের সেবক চিত্ত গৃহপতিকে হীন বাক্য দ্বারা অপমান ও নিন্দা করেছিলেন। ভন্তে, এই বিষয়েই অনুমতি দেওয়া হয়েছে।

Tenahi [Pg.142] bhikkhave saṅgho sudhammassa bhikkhuno paṭisāraṇīyakammaṃ karotu ‘‘citto te gahapati khamāpetabbo’’ti –

অতএব, হে ভিক্ষুগণ, সংঘ সুধর্ম ভিক্ষুর প্রতি প্রতিসারণীয় কর্ম করুক—'চিত্ত গৃহপতির কাছে তোমার ক্ষমা প্রার্থনা করা উচিত'—

Pucchā – paṭisāraṇīyakammakatassa [Pg.143] āvuso bhikkhuno anudūtaṃ dātuñca tena anudūtena saddhiṃ gantvā yathākhuṃsitaṃ gahapatiṃ khamāpetuṃ [Pg.144] ca bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, প্রতিসারণীয় কর্ম করা হয়েছে এমন ভিক্ষুকে একজন অনুদূত প্রদান করতে এবং সেই অনুদূতের সাথে গিয়ে অপমানিত গৃহপতির কাছে ক্ষমা প্রার্থনা করতে ভগবান কোথায় অনুমতি দিয়েছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃyeva sudhammaṃ ārabbha anuññātaṃ, āyasmā bhante sudhammo macchikāsaṇḍaṃ gantvā maṅkubhūto nāsakkhi cittaṃ gahapatiṃ khamāpetuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে সেই আয়ুষ্মান সুধর্মকেই উদ্দেশ্য করে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে। ভন্তে, আয়ুষ্মান সুধর্ম মচ্ছিকাসণ্ডে গিয়ে লজ্জিত হয়ে চিত্ত গৃহপতির কাছে ক্ষমা প্রার্থনা করতে সমর্থ হননি। ভন্তে, এই বিষয়েই অনুমতি দেওয়া হয়েছে।

Pucchā – paṭisāraṇīyakammakatassa [Pg.145] āvuso bhikkhuno katisu vattesu sammā vattantassa taṃ kammaṃ paṭippassambhetuṃ bhagavatā anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, প্রতিসারণীয় কর্ম করা হয়েছে এমন ভিক্ষু কতটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করলে সেই কর্ম প্রত্যাহার করার জন্য ভগবান অনুমতি দিয়েছেন?

Vissajjanā – aṭṭhārasasu bhante vattesu sammā vattantassa paṭisāraṇīya kammakatassa bhikkhuno taṃ kammaṃ paṭippassambhetuṃ bhagavatā anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, প্রতিসারণীয় কর্ম করা হয়েছে এমন ভিক্ষু আঠারোটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করলে সেই কর্ম প্রত্যাহার করার জন্য ভগবান অনুমতি দিয়েছেন।

Pucchā – āpattiṃ [Pg.146] āvuso āpajjitvā taṃ āpattiṃ passituṃ vā paṭikātuṃ vā na icchantassa bhikkhuno āpattiyā adassane vā appaṭikamme vā ukkhepanīyakammaṃ kātuṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কোনো ভিক্ষু আপত্তিগ্রস্ত হয়ে সেই আপত্তি দেখতে বা তার প্রতিকার করতে অনিচ্ছুক হলে, আপত্তি স্বীকার না করার জন্য বা প্রতিকার না করার জন্য তার প্রতি উৎক্ষেপণীয় কর্ম করার বিধান ভগবান কোথায় দিয়েছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এই বিধান দেওয়া হয়েছে?

Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante āyasmantaṃ channattheraṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante channo āpattiṃ āpajjitvā na icchi taṃ āpattiṃ passituṃ vā paṭikātuṃ vā, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, কৌশাম্বীতে আয়ুষ্মান ছন্ন স্থবিরকে উদ্দেশ্য করে এই বিধান দেওয়া হয়েছে। ভন্তে, আয়ুষ্মান ছন্ন আপত্তিগ্রস্ত হয়ে সেই আপত্তি স্বীকার করতে বা তার প্রতিকার করতে চাননি। ভন্তে, এই বিষয়েই বিধান দেওয়া হয়েছে।

Pucchā – āpattiyā [Pg.147] āvuso adassanena vā appaṭikamme vā ukkhepanīya kammakatena bhikkhunā katisu vattesu sammā vattitabbaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, আপত্তি স্বীকার না করার জন্য বা প্রতিকার না করার জন্য উৎক্ষেপণীয় কর্ম করা হয়েছে এমন ভিক্ষুকে কতটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করতে হবে?

Vissajjanā – tecattālīsāya bhante vattesu sammā vattitabbaṃ.

উত্তর – ভন্তে, তেতাল্লিশটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করতে হবে।

Pucchā – ukkhepanīyakammakatassa [Pg.148] āvuso bhikkhuno sammā vattantassa taṃ kammaṃ paṭippassambhetuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, উৎক্ষেপণীয় কর্ম করা হয়েছে এমন ভিক্ষু সম্যকভাবে আচরণ করলে সেই কর্ম প্রত্যাহার করার জন্য ভগবান কোথায় অনুমতি দিয়েছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে?

Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante āyasmantaṃyeva channaṃ ārabbha anuññātaṃ, āyasmā bhante channo saṅghena āpattiyā adassane vā appaṭikamme vā ukkhepanīyakammakato sammā vattesi lomaṃpātesi netthāraṃ vattesi saṅghaṃ upasaṅkamitvā tassa kammassa paṭippassaddhiyā yāci, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, কৌশাম্বীতে সেই আয়ুষ্মান ছন্নকেই উদ্দেশ্য করে এই অনুমতি দেওয়া হয়েছে। ভন্তে, আপত্তি স্বীকার না করার জন্য বা প্রতিকার না করার জন্য সংঘ কর্তৃক উৎক্ষেপণীয় কর্ম করা আয়ুষ্মান ছন্ন সম্যকভাবে আচরণ করেছিলেন, নম্রতা প্রদর্শন করেছিলেন, বিনয়ী আচরণ করেছিলেন এবং সংঘের কাছে উপস্থিত হয়ে সেই কর্ম প্রত্যাহারের জন্য প্রার্থনা করেছিলেন। ভন্তে, এই বিষয়েই অনুমতি দেওয়া হয়েছে।

Pucchā – pāpikaṃ [Pg.149] āvuso diṭṭhiṃ gahetvā taṃ diṭṭhiṃ na paṭinissajjantassa pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhepanīyakammaṃ kātuṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কোনো ভিক্ষু পাপদৃষ্টি গ্রহণ করে তা বর্জন না করলে, সেই পাপদৃষ্টি বর্জন না করার জন্য তার প্রতি উৎক্ষেপণীয় কর্ম করার বিধান ভগবান কোথায় দিয়েছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এই বিধান দেওয়া হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ ārabbha paññattaṃ, bhagavati bhante sāvatthiyaṃ viharati ariṭṭhassa nāma bhikkhuno gaddhabādhipubbassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ ahosi ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathāyeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato [Pg.150] nālaṃ antarāyāyā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে পূর্বতন গৃধ্রশিকারী অরিঠ ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে এই বিধান দেওয়া হয়েছে। ভন্তে, ভগবান যখন শ্রাবস্তীতে অবস্থান করছিলেন, তখন পূর্বতন গৃধ্রশিকারী অরিঠ নামক ভিক্ষুর মনে এই প্রকার পাপদৃষ্টির উদয় হয়েছিল—'ভগবান কর্তৃক দেশিত ধর্মকে আমি যেভাবে বুঝি, তাতে ভগবান যেসব বিষয়কে অন্তরায়কর ধর্ম বলেছেন, সেগুলি সেবন করলেও কোনো অন্তরায় সৃষ্টি হয় না।' ভন্তে, এই বিষয়েই বিধান দেওয়া হয়েছে।

Pucchā – pāpikāya āvuso diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhepanīyakammakatena bhikkhunā katisu vattesu sammā vattitabbaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পাপদৃষ্টি বর্জন না করার জন্য উৎক্ষেপণীয় কর্ম করা হয়েছে এমন ভিক্ষুকে কতটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করতে হবে?

Vissajjanā – tecattālīsāya [Pg.151] bhante vattesu sammā vattitabbaṃ.

উত্তর – ভন্তে, তেতাল্লিশটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করতে হবে।

Pucchā – kammakkhandhakaṃ pucchissaṃ, sanidāni saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি নিদান ও নির্দেশসহ কম্মখন্ধক সম্বন্ধীয় বিষয় জিজ্ঞাসা করব। সমুক্কট্ঠপদের আপত্তি কয়টি?

Vissajjanā – kammakkhandhakaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante ekā āpatti.

উত্তর – ভন্তে, আমি নিদান ও নির্দেশসহ কম্মখন্ধক সম্বন্ধীয় বিষয়ের উত্তর দেব। সমুক্কট্ঠপদের আপত্তি একটি।

2. Pārivāsikakkhandhaka

২. পারিবাসিকখন্ধক

Pucchā – pārivāsikassa [Pg.152] āvuso pakatattānaṃ bhikkhūnaṃ abhivādanādīni sādiyantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পরিবাসে থাকা ভিক্ষু কর্তৃক প্রকৃতস্থ (স্বাভাবিক) ভিক্ষুদের অভিবাদন আদি গ্রহণ করার অপরাধে ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante pārivāsike bhikkhū ārabbha paññattaṃ, pārivāsikā bhante bhikkhū sādiyiṃsu pakatattānaṃ bhikkhūnaṃ abhivādanādīni, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে পরিবাসে থাকা ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। পরিবাসে থাকা ভিক্ষুগণ প্রকৃতস্থ ভিক্ষুদের অভিবাদন আদি গ্রহণ করেছিলেন, হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – pārivāsikena [Pg.153] āvuso bhikkhunā katisu vattesu sammā vattitabbaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পরিবাসে থাকা ভিক্ষু কর্তৃক কতটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করতে হবে?

Vissajjanā – pārivāsikena bhante bhikkhunā catunavutiyā vattesu sammā vattitabbaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, পরিবাসে থাকা ভিক্ষু কর্তৃক চুরানব্বইটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করতে হবে।

Pucchā – pārivāsikaṃ pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি নিদান ও নির্দেশ সহ পরিবাসে থাকা ভিক্ষু সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব। সমুৎকৃষ্টপদের কতটি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – pārivāsikaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante ekā āpatti.

উত্তর – হে ভন্তে, আমি নিদান ও নির্দেশ সহ পরিবাসে থাকা ভিক্ষু সম্পর্কে উত্তর দেব। সমুৎকৃষ্টপদের একটি আপত্তি রয়েছে।

3. Samuccayakkhandhaka

৩. সমুচ্চয় খন্ধক

Pucchā – samuccayaṃ [Pg.154] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি নিদান ও নির্দেশ সহ সমুচ্চয় সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব। সমুৎকৃষ্টপদের কতটি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – samuccayaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante ekā āpatti.

উত্তর – হে ভন্তে, আমি নিদান ও নির্দেশ সহ সমুচ্চয় সম্পর্কে উত্তর দেব। সমুৎকৃষ্টপদের একটি আপত্তি রয়েছে।

4. Samathakkhandhaka

৪. শমথ খন্ধক

Pucchā – asammukhībhūtānaṃ [Pg.155] āvuso bhikkhūnaṃ tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā pabbājanīyaṃ vā paṭisāraṇīyaṃ vā ukkhepanīyaṃ vā kammaṃ karontassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অনুপস্থিত ভিক্ষুদের প্রতি তর্জনীয় কর্ম, নিয়স কর্ম, প্রব্রাজনীয় কর্ম, প্রতিসারণীয় কর্ম অথবা উৎক্ষেপণীয় কর্ম সম্পাদনকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū asammukhībhūtānaṃ bhikkhūnaṃ kammaṃ akaṃsu tajjanīyampi niyassampi pabbājanīyampi paṭisāraṇīyampi ukkhepanīyampi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ অনুপস্থিত ভিক্ষুদের প্রতি তর্জনীয় কর্ম, নিয়স কর্ম, প্রব্রাজনীয় কর্ম, প্রতিসারণীয় কর্ম এবং উৎক্ষেপণীয় কর্ম সম্পাদন করেছিলেন, হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – sativepullapattassa [Pg.156] āvuso bhikkhuno sativinayaṃ dānaṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, স্মৃতিবৈপুল্লপ্রাপ্ত ভিক্ষুকে স্মৃতিবিনয় প্রদান ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante mettiyabhūmajake bhikkhū ārabbha anuññātaṃ mettiyabhūmajakā bhante bhikkhū āyasmantaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ amūlikāya sīlavipattiyā anuddhaṃsesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে মেত্তিয় ও ভূম্মজক ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে অনুমোদিত হয়েছে। মেত্তিয় ও ভূম্মজক ভিক্ষুগণ আয়ুষ্মান দব্ব মল্লপুত্রকে অমূলক শীলবিপত্তির অভিযোগে অভিযুক্ত করেছিলেন, হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – katipanāvuso [Pg.161] ettha dhammikāni sativinayadānāni.

প্রশ্ন – হে আবসো, এখানে কত প্রকারের ধার্মিক স্মৃতিবিনয় প্রদান রয়েছে?

Vissajjanā – pañcimāni bhante dhammikāni sativinayassa dānāni, suddho hoti bhikkhu anāpattiko, anuvadanti ca naṃ, yācati ca, tassa saṅgho sativinayaṃ deti dhammena samaggena, imāni kho bhante pañca dhammikāni sati vinayassa dānāni.

উত্তর – হে ভন্তে, ধার্মিক স্মৃতিবিনয় প্রদান পাঁচটি। এখানে ভিক্ষু শুদ্ধ ও আপত্তিহীন হন, এবং অন্যরা তাকে অভিযুক্ত করে, আর তিনি যাচনা করেন, তখন সংঘ ধর্মত ও সমগ্র হয়ে তাকে স্মৃতিবিনয় প্রদান করে; হে ভন্তে, এই পাঁচটিই হলো ধার্মিক স্মৃতিবিনয় প্রদান।

Pucchā – amūḷhassa [Pg.162] āvuso bhikkhuno amūḷhavinayaṃ dātuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, অমূঢ় ভিক্ষুকে অমূঢ়বিনয় প্রদান ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulā bhante bhikkhū gaggaṃ bhikkhuṃ ummattakena cittavipariyāsakatena [Pg.163] ajjhāciṇṇena āpattiyā codesuṃ ‘‘saratā yasmā evarūpiṃ āpattiṃ āpajjitā’’ti, so evaṃ vadeti ‘‘ahaṃ kho āvuso ummattako ahosi cittavipariyāsakato, tena me ummattakena cittavipariyāsakatena bahuṃ assāmaṇakaṃ ajjhāciṇṇaṃ bhāsitaparikkantaṃ, nāhaṃ taṃ sarāmi, mūḷhena me etaṃ kata’’nti. Evampi naṃ vuccamānā codenteva ‘‘saratā yasmā evarūpiṃ āpattiṃ āpajjitā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে অনুমোদিত হয়েছে। বহুসংখ্যক ভিক্ষু গগ্গ নামক ভিক্ষুকে উন্মত্ত ও চিত্তবিপর্যস্ত অবস্থায় কৃত আপত্তির জন্য অভিযুক্ত করেছিলেন যে, 'আয়ুষ্মান কি স্মরণ করতে পারেন যে আপনি এই রূপ আপত্তিগ্রস্ত হয়েছেন?' তিনি এভাবে বললেন, 'হে আবসো, আমি উন্মত্ত ও চিত্তবিপর্যস্ত ছিলাম। সেই উন্মত্ত ও চিত্তবিপর্যস্ত অবস্থায় আমার দ্বারা অনেক অশ্রমণোচিত আচরণ, বাক্য ও কাজ সংঘটিত হয়েছে। আমি তা স্মরণ করতে পারছি না, উন্মত্ত অবস্থায় আমার দ্বারা এটি করা হয়েছে।' এভাবে বলা সত্ত্বেও তারা তাকে অভিযুক্ত করতেই থাকলেন যে, 'আয়ুষ্মান কি স্মরণ করতে পারেন যে আপনি এই রূপ আপত্তিগ্রস্ত হয়েছেন?' হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – kati [Pg.164] āvuso adhammikāni amūḷhavinayassa dānāni, vibhajitvā kathehi.

প্রশ্ন – হে আবসো, অধার্মিক অমূঢ়বিনয় প্রদান কতটি, তা বিভাগ করে বলুন।

Vissajjanā – tīṇi bhante adhammikāni amūḷhavinayassa dānāni, idha bhante bhikkhu āpattiṃ āpanno hoti, tamenaṃ codeti saṅgho vā sambahulā vā ekapuggalo vā ‘‘saratāyasmā evarūpiṃ āpattiṃ āpajjitā’’ti, so saramānova evaṃ vadeti ‘‘na kho ahaṃ āvuso sarāmi evarūpiṃ āpattiṃ āpajjitā’’ti. Añño saramānova evaṃ vadeti ‘‘sarāmi kho ahaṃ āvuso yathā supinantenā’’ti. Añño anummattakova ummattakālayaṃ karoti ‘‘ahampi kho evaṃ karomi, tumhepi evaṃ karotha, mayhampi etaṃ kappati, tumhākampetaṃ kappatī’’ti. Esaṃ saṅgho amūḷhavinayaṃ deti, adhammikaṃ bhante amūḷhavinayassa dānaṃ. Imāni kho bhante tīṇi adhammikāni amūḷhavinayassa dānāni.

উত্তর – হে ভন্তে, অধার্মিক অমূঢ়বিনয় প্রদান তিনটি। এখানে, হে ভন্তে, কোনো ভিক্ষু আপত্তিগ্রস্ত হন, তখন সংঘ বা বহুসংখ্যক ভিক্ষু বা কোনো একক ব্যক্তি তাকে অভিযুক্ত করে যে, 'আয়ুষ্মান কি স্মরণ করতে পারেন যে আপনি এই রূপ আপত্তিগ্রস্ত হয়েছেন?' তিনি স্মরণ থাকা সত্ত্বেও এভাবে বলেন, 'হে আবসো, আমি স্মরণ করতে পারছি না যে আমি এই রূপ আপত্তিগ্রস্ত হয়েছি।' অন্য একজন স্মরণ থাকা সত্ত্বেও এভাবে বলেন, 'হে আবসো, আমি কেবল স্বপ্নের মতো স্মরণ করতে পারছি।' অপর একজন উন্মত্ত না হয়েও উন্মত্ততার ভান করে বলে, 'আমিও এমন করি, তোমরাও এমন করো, এটি আমার জন্যও কল্প, তোমাদের জন্যও কল্প।' সংঘ যদি এদের অমূঢ়বিনয় প্রদান করে, তবে হে ভন্তে, তা অধার্মিক অমূঢ়বিনয় প্রদান। হে ভন্তে, এই তিনটিই হলো অধার্মিক অমূঢ়বিনয় প্রদান।

Pucchā – kati [Pg.166] āvuso dhammikāni amūḷhavinayassa dānāni, vibhajitvā kathehi.

প্রশ্ন – হে আবসো, ধার্মিক অমূঢ়বিনয় প্রদান কতটি, তা বিভাগ করে বলুন।

Vissajjanā – tīṇi bhante dhammikāni amūḷhavinayassa dānāni, idha bhante bhikkhu ummattako hoti cittavipariyāsakato tena ummattakena cittavipariyāsakatena bahuṃ assāmaṇakaṃ ajjhāciṇṇaṃ hoti bhāsitaparikkantaṃ, tamenaṃ codeti saṅgho vā sambahulā vā ekapuggalo vā ‘‘saratāyasmā evarūpiṃ āpattiṃ āpajjitā’’ti, so assaramānova evaṃ vadeti ‘‘na kho ahaṃ āvuso sarāmi evarūpiṃ āpattiṃ āpajjitā’’ti. Aññopi assaramānova evaṃ vadeti ‘‘sarāmi kho ahaṃ āvuso yathā supinantenā’’ti. Aññopi ummattakova ummattakālayaṃ karoti ‘‘ahampi evaṃ karomi, tumhepi evaṃ karotha, mayhampi etaṃ kappati, tumhākampetaṃ kappatī’’ti. Esaṃ bhante tiṇṇaṃ bhikkhūnaṃ saṅgho amūḷhavinayaṃ deti, dhammikaṃ bhante amūḷhavinayassa dānaṃ. Imāni kho bhante tīṇi dhammikāni amūḷhavinayassa dānāni.

উত্তর – হে ভন্তে, ধার্মিক অমূঢ়বিনয় প্রদান তিনটি। এখানে, হে ভন্তে, কোনো ভিক্ষু উন্মত্ত ও চিত্তবিপর্যস্ত হন এবং সেই উন্মত্ত ও চিত্তবিপর্যস্ত অবস্থায় তার দ্বারা অনেক অশ্রমণোচিত আচরণ, বাক্য ও কাজ সংঘটিত হয়। তখন সংঘ বা বহুসংখ্যক ভিক্ষু বা কোনো একক ব্যক্তি তাকে অভিযুক্ত করে যে, 'আয়ুষ্মান কি স্মরণ করতে পারেন যে আপনি এই রূপ আপত্তিগ্রস্ত হয়েছেন?' তিনি স্মরণ না থাকায় এভাবে বলেন, 'হে আবসো, আমি স্মরণ করতে পারছি না যে আমি এই রূপ আপত্তিগ্রস্ত হয়েছি।' অন্য একজনও স্মরণ না থাকায় এভাবে বলেন, 'হে আবসো, আমি কেবল স্বপ্নের মতো স্মরণ করতে পারছি।' অপর একজনও উন্মত্ত অবস্থায় উন্মত্ততার ভান করে বলে, 'আমিও এমন করি, তোমরাও এমন করো, এটি আমার জন্যও কল্প, তোমাদের জন্যও কল্প।' সংঘ যদি এই তিন প্রকার ভিক্ষুকে অমূঢ়বিনয় প্রদান করে, তবে হে ভন্তে, তা ধার্মিক অমূঢ়বিনয় প্রদান। হে ভন্তে, এই তিনটিই হলো ধার্মিক অমূঢ়বিনয় প্রদান।

Pucchā – appaṭiññāya [Pg.167] āvuso bhikkhūnaṃ tajjanīyādīni kammāni karontassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ভিক্ষুদের স্বীকারোক্তি ছাড়া তাদের প্রতি তর্জনীয় আদি কর্ম সম্পাদনকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe [Pg.168] bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū appaṭiññāya bhikkhūnaṃ kammāni akaṃsu tajjanīyādīni, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ ভিক্ষুদের স্বীকারোক্তি ছাড়াই তাদের প্রতি তর্জনীয় আদি কর্ম সম্পাদন করেছিলেন, হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kathaṃ āvuso adhammikaṃ hoti paṭiññātakaraṇaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, প্রতিজ্ঞাতকরণ কীভাবে অধার্মিক হয়?

Vissajjanā – aññathā bhante āpattiṃ āpajjantassa aññathā paṭijānantassa yathā so paṭijānāti, tathā saṅgho kāreti, evaṃ kho bhante adhammikaṃ hoti paṭiññātakaraṇaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, এক প্রকার আপত্তিগ্রস্ত হয়ে অন্য প্রকার স্বীকার করলে, সে যেভাবে স্বীকার করে সংঘ যদি সেভাবে তার বিচার করে, তবে হে ভন্তে, প্রতিজ্ঞাতকরণ অধার্মিক হয়।

Pucchā – kathaṃ [Pg.169] āvuso dhammikaṃ hoti paṭiññātakaraṇaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, প্রতিজ্ঞাতকরণ কীভাবে ধার্মিক হয়?

Vissajjanā – yaṃ bhante āpattiṃ āpajjantassa tameva paṭijānantassa teneva saṅgho kāreti, evaṃ kho bhante dhammikaṃ paṭiññātakaraṇaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, যে আপত্তিগ্রস্ত হয়েছে ঠিক সেটিই স্বীকার করলে, সংঘ যদি সেই আপত্তির ভিত্তিতেই তার বিচার করে, তবে হে ভন্তে, প্রতিজ্ঞাতকরণ ধার্মিক হয়।

Pucchā – yebhuyyasikāya [Pg.170] āvuso adhikaraṇaṃ vūpasametuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, বহুজনমত দ্বারা অধিকরণ নিষ্পত্তি করা ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe [Pg.171] bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulā bhante bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā vihariṃsu, na sakkonti taṃ adhikaraṇaṃ vūpasametuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে অনুমোদিত হয়েছে। বহুসংখ্যক ভিক্ষু কলহপ্রিয়, বিবাদপ্রিয় ও বিবাদগ্রস্ত হয়ে একে অপরকে মুখরূপ শূল দ্বারা আঘাত করে বিহার করছিলেন এবং তারা সেই অধিকরণ নিষ্পত্তি করতে পারছিলেন না, হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – kathaṃ āvuso adhikaraṇaṃ yebhuyyasikāya vūpasametabbaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, কীভাবে বহুজনমত দ্বারা অধিকরণ নিষ্পত্তি করতে হবে?

Vissajjanā – pañcahi bhante aṅgehi samannāgato bhikkhu salākaggāhāpako sammannitabbo, tena bhante salākaggāhāpakena [Pg.172] salākā gāhātabbā yathā bahutarā bhikkhū dhammavādino vadanti tathā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasametabbaṃ, evaṃ kho bhante yebhuyyasikāya adhikaraṇaṃ vūpasametabbaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, পাঁচটি গুণে গুণান্বিত ভিক্ষুকে শলাকা-গ্রাহক হিসেবে মনোনীত করতে হবে। হে ভন্তে, সেই শলাকা-গ্রাহক কর্তৃক শলাকা গ্রহণ করাতে হবে এবং অধিকাংশ ধর্মবাদী ভিক্ষু যেভাবে বলেন, সেভাবে সেই অধিকরণ নিষ্পত্তি করতে হবে; হে ভন্তে, এভাবেই বহুজনমত দ্বারা অধিকরণ নিষ্পত্তি করতে হবে।

Pucchā – kati [Pg.173] āvuso adhammikā salākaggāhā.

প্রশ্ন – হে আবসো, অধার্মিক শলাকা গ্রহণ কত প্রকার?

Vissajjanā – dasa bhante adhammikā salākaggāhā, oramattakañca adhikaraṇaṃ hoti, na ca gatigataṃ hoti, na ca saritasāritaṃ hoti, jānāti ‘adhammavādī bahutarā’ti, appeva nāma adhammavādī bahutarā assūti, jānāti ‘saṅgho bhijjissatī’ti, appeva nāma saṅgho bhijjeyyāti, adhammena gaṇhanti, vaggā gaṇhanti, na ca yathādiṭṭhiyā gaṇhanti, ime kho bhante dasa adhammikā kalākaggāhā.

উত্তর – হে ভন্তে, অধার্মিক শলাকা গ্রহণ দশ প্রকার। অধিকরণটি তুচ্ছ হয়, তা যথাযথভাবে মীমাংসিত হয় না, তা স্মরিত ও অনুস্মরিত হয় না, জানে যে 'অধর্মবাদীরাই সংখ্যাগুরু', অধর্মবাদীরাই যেন সংখ্যাগুরু হয় (এমন আশা করে), জানে যে 'সংঘ বিভক্ত হবে', সংঘ যেন বিভক্ত হয় (এমন আশা করে), অধর্মত গ্রহণ করে, দলবদ্ধভাবে গ্রহণ করে, এবং নিজের প্রকৃত দৃষ্টি অনুযায়ী গ্রহণ করে না; হে ভন্তে, এই দশটিই হলো অধার্মিক শলাকা গ্রহণ।

Pucchā – kati [Pg.175] āvuso dhammikā salākaggāhā.

প্রশ্ন – হে আবসো, ধার্মিক শলাকা গ্রহণ কত প্রকার?

Vissajjanā – dasa bhante dhammikā salākaggāhā vuttavipariyāyena.

উত্তর – হে ভন্তে, ধার্মিক শলাকা গ্রহণ দশ প্রকার, যা পূর্বোক্ত বিষয়ের বিপরীত।

Pucchā – pāpussannassa āvuso bhikkhussa tassa pāpiyasikā kammaṃ kātuṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পাপাচারী ভিক্ষুর প্রতি তস্সপাপিয়সিকা কর্ম সম্পাদন করা ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante upavāḷaṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, upavāḷo bhante bhikkhu saṅghamajjhe āpattiyā anuyuñjiyamāno avajānitvā paṭijānāti, paṭijānitvā avajānāti, aññenaññaṃ paṭicarati, sampajānamusā bhāsati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে উপবাঢ় নামক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। উপবাঢ় ভিক্ষু সংঘের মধ্যে আপত্তি বিষয়ে জিজ্ঞাসিত হয়ে প্রথমে অস্বীকার করে পরে স্বীকার করেছিলেন, আবার স্বীকার করে পরে অস্বীকার করেছিলেন, এক কথা থেকে অন্য কথায় এড়িয়ে গিয়েছিলেন এবং সজ্ঞানে মিথ্যা বলেছিলেন; হে ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kati [Pg.176] āvuso dhammikāni tassapāpiyasikā kammassa karaṇāni.

প্রশ্ন – হে আবসো, তস্সপাপিয়সিকা কর্ম সম্পাদনের ধার্মিক কারণ কতটি?

Vissajjanā – pañcimāni bhante dhammikāni tassapāpiyasikā kammassa karaṇāni. Asuci ca hoti, alajjī ca, sānuvādo ca, tassa saṅgho tassapāpiyasikā kammaṃ karoti dhammena samaggena, imāni kho bhante pañca dhammikāni tassa pāpiyasikā kammassa karaṇāni.

উত্তর – হে ভন্তে, তস্সপাপিয়সিকা কর্ম সম্পাদনের ধার্মিক কারণ পাঁচটি। সে অশুচি হয়, নির্লজ্জ হয়, নিন্দনীয় হয়, তখন সংঘ ধর্মত ও সমগ্র হয়ে তার প্রতি তস্সপাপিয়সিকা কর্ম সম্পাদন করে; হে ভন্তে, এই পাঁচটিই হলো তস্সপাপিয়সিকা কর্ম সম্পাদনের ধার্মিক কারণ।

Pucchā – tassa [Pg.177] pāpiyasikākammakatena āvuso bhikkhunā katisu vattesu sammā vattitabbaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, যার প্রতি তস্সপাপিয়সিকা কর্ম সম্পাদিত হয়েছে, সেই ভিক্ষু কর্তৃক কতটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করতে হবে?

Vissajjanā – tassa pāpiyasikākammakatena bhante bhikkhunā aṭṭhārasasu vattesu sammā vattitabbaṃ. Na upasampādetabbaṃ, na nissayo dātabbo, na sāmaṇero upaṭṭhāpetabbo, evamādīsu bhante aṭṭhārasasu vattesu sammā vattitabbaṃ.

উত্তর – ভন্তে, সেই পাপীয়সিকা-কর্মকৃত ভিক্ষুর আঠারোটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করা উচিত। উপসম্পদা প্রদান করা উচিত নয়, নিঃশ্রয় দেওয়া উচিত নয়, শ্রামণেরকে পরিচর্যায় রাখা উচিত নয়—ভন্তে, এই প্রকার আঠারোটি কর্তব্যে সম্যকভাবে আচরণ করা উচিত।

Pucchā – kati [Pg.178] āvuso adhikaraṇāni samathehi vūpasametabbāni.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কত প্রকার অধিকরণ সমথসমূহের দ্বারা উপশমিত করতে হয়?

Vissajjanā – cattārimāni bhante adhikaraṇāni samathehi vūpasametabbāni, vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇaṃ, imāni bhante cattāri adhikaraṇāni samathehi vūpasametabbāni.

উত্তর – ভন্তে, এই চার প্রকার অধিকরণ সমথসমূহের দ্বারা উপশমিত করতে হয়—বিবাদাধিকরণ, অনুবাদাধিকরণ, আপত্ত্যধিকরণ ও কৃত্যাধিকরণ। ভন্তে, এই চার প্রকার অধিকরণ সমথসমূহের দ্বারা উপশমিত করতে হয়।

Pucchā – kiṃ [Pg.179] āvuso vivādādhikaraṇassa mūlaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, বিবাদাধিকরণের মূল কী?

Vissajjanā – cha bhante vivādamūlāni vivādādhikaraṇassa mūlaṃ, tīṇipi akusalamūlāni vivādādhikaraṇassa mūlaṃ, tīṇipi kusalamūlāni vivādādhikaraṇassa mūlaṃ, idaṃ bhante vivādādhikaraṇassa mūlaṃ.

উত্তর – ভন্তে, can be translated as: ভন্তে, ছয়টি বিবাদমূল বিবাদাধিকরণের মূল, তিনটি অকুশলমূলও বিবাদাধিকরণের মূল, তিনটি কুশলমূলও বিবাদাধিকরণের মূল। ভন্তে, এটিই বিবাদাধিকরণের মূল।

Pucchā – kiṃ [Pg.180] panāvuso anuvādādhikaraṇassa mūlaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অনুবাদাধিকরণের মূল কী?

Vissajjanā – cha bhante anuvādamūlāni anuvādādhikaraṇassa mūlaṃ, tīṇipi akusalamūlāni anuvādādhikaraṇassa mūlaṃ, tīṇipi kusalamūlāni anuvādādhikaraṇassa mūlaṃ, kāyopi anuvādādhikaraṇassa mūlaṃ, vācāpi anuvādādhikaraṇassa mūlaṃ, idaṃ kho bhante anuvādādhikaraṇassa mūlaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ছয়টি অনুবাদমূল অনুবাদাধিকরণের মূল, তিনটি অকুশলমূলও অনুবাদাধিকরণের মূল, তিনটি কুশলমূলও অনুবাদাধিকরণের মূল, কায়ও অনুবাদাধিকরণের মূল, বাক্যও অনুবাদাধিকরণের মূল। ভন্তে, এটিই অনুবাদাধিকরণের মূল।

Pucchā – kiṃ [Pg.181] panāvuso āpattādhikaraṇassa mūlaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, আপত্ত্যধিকরণের মূল কী?

Vissajjanā – cha bhante āpattisamuṭṭhānā āpattādhikaraṇassa mūlaṃ, atti bhante āpatti kāyato samuṭṭhāti na vācato na cittato, atthi bhante āpatti vācato samuṭṭhāti na kāyato na cittato, atthi bhante āpatti kāyato [Pg.182] ca vācato ca samuṭṭhāti na cittato, atthi bhante āpatti kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti na vācato, atthi bhante āpatti vācato ca cittato ca samuṭṭhāti na kāyato, atthi bhante āpatti kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti, imāni bhante cha āpatti samuṭṭhānāni āpattādhikaraṇassa mūlaṃ.

উত্তর – ভন্তে, can be translated as: ভন্তে, ছয়টি আপত্তি-সমুত্থান আপত্ত্যধিকরণের মূল। ভন্তে, এমন আপত্তি আছে যা কায় থেকে সমুত্থিত হয়, বাক্য বা চিত্ত থেকে নয়; ভন্তে, এমন আপত্তি আছে যা বাক্য থেকে সমুত্থিত হয়, কায় বা চিত্ত থেকে নয়; ভন্তে, এমন আপত্তি আছে যা কায় ও বাক্য থেকে সমুত্থিত হয়, চিত্ত থেকে নয়; ভন্তে, এমন আপত্তি আছে যা কায় ও চিত্ত থেকে সমুত্থিত হয়, বাক্য থেকে নয়; ভন্তে, এমন আপত্তি আছে যা বাক্য ও চিত্ত থেকে সমুত্থিত হয়, কায় থেকে নয়; ভন্তে, এমন আপত্তি আছে যা কায়, বাক্য ও চিত্ত থেকে সমুত্থিত হয়। ভন্তে, এই can be translated as: ছয়টি আপত্তি-সমুত্থানই আপত্ত্যধিকরণের মূল।

Pucchā – kiṃ [Pg.183] panāvuso kiccādhikaraṇassa mūlaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কৃত্যাধিকরণের মূল কী?

Vissajjanā – kiccādhikaraṇassa bhante ekaṃ mūlaṃ saṅgho.

উত্তর – ভন্তে, কৃত্যাধিকরণের একমাত্র মূল হলো সংঘ।

Pucchā – samathaṃ āvuso pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, আমি নিদান ও নির্দেশসহ সমথ সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব। হে আয়ুষ্মান, সমুৎকৃষ্ট পদের কয়টি আপত্তি?

Vissajjanā – samathaṃ bhante vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante dve āpattiyo.

উত্তর – ভন্তে, আমি নিদান ও নির্দেশসহ সমথ ব্যাখ্যা করব। ভন্তে, সমুৎকৃষ্ট পদের দুটি আপত্তি।

5. Khuddakavatthukkhandhaka

৫. ক্ষুদ্রকবস্তু স্কন্ধক

Pucchā – nahāyantena [Pg.184] āvuso bhikkhunā rukkhe vā thambhe vā kuṭṭe vā kāyaṃ ugghaṃsentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, স্নান করার সময় ভিক্ষু কর্তৃক বৃক্ষে, স্তম্ভে বা প্রাচীরে শরীর ঘর্ষণ করার কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপন করেছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū nahāyamānā rukkhepi thambhepi kuṭṭepi kāyaṃ ugghaṃsesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ স্নান করার সময় বৃক্ষে, স্তম্ভে ও প্রাচীরে শরীর ঘর্ষণ করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Pucchā – gandhabbahatthakena vā āvuso kuruvindakasuttiyā vā mallakena vā nahāyantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, গন্ধর্বহস্তক, কুরুবিন্দক সূত্র বা মল্লক দ্বারা স্নান করার কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপন করেছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiyeva bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū gandhabbahatthakenapi kuruvindakasuttiyāpi [Pg.185] mallakenapi nahāyiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করেই এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ গন্ধর্বহস্তক, কুরুবিন্দক সূত্র ও মল্লক দ্বারা স্নান করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Pucchā – pāṇinā āvuso parikammaṃ kātuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, হাত দিয়ে মালিশ করার অনুমতি ভগবান কোথায় দিয়েছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulā bhante bhikkhū piṭṭhiparikammaṃ kātuṃ kukkuccāyiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে এটি অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু পিঠ মালিশ করতে গিয়ে সংশয় প্রকাশ করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – vallikaṃ [Pg.186] vā āvuso pāmaṅgaṃ vā kaṇṭhasuttakaṃ vā kaṭisuttakaṃ vā ovaṭṭikaṃ vā kāyuraṃ vā hatthābharaṇaṃ vā aṅgulimuddikaṃ vā dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কর্ণকুণ্ডল, কণ্ঠহার, কণ্ঠসূত্র, কটিসূত্র, কোমরবন্ধনী, কেয়ূর, হস্তাভরণ বা অঙ্গুরীয়ক পরিধান করার কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপন করেছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū vallikādīni dhāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ কর্ণকুণ্ডল প্রভৃতি পরিধান করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Pucchā – dīghe [Pg.187] āvuso kese dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, দীর্ঘ চুল রাখার কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপন করেছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū dīghe kese dhāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ দীর্ঘ চুল রেখেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Pucchā – kocchenavā [Pg.188] āvuso phaṇakenavā hatthaphaṇakenavā kese osaṇṭhentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, চিরুনি, ফণক বা হস্তফণক দ্বারা চুল বিন্যাস করার কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপন করেছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiyeva bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū kocchādīhi kese osaṇṭhesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করেই এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ চিরুনি প্রভৃতি দ্বারা চুল বিন্যাস করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Pucchā – ādāse [Pg.189] vā āvuso udakapatte vā mukhanimittaṃ olokentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, দর্পণে বা জলপাত্রে মুখের প্রতিবিম্ব দেখার কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপন করেছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiyeva bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū ādāsepi udakapattepi mukhanimittaṃ olokesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করেই এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ দর্পণে ও জলপাত্রে মুখের প্রতিবিম্ব দেখেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Pucchā – ābādhapaccayā [Pg.190] panāvuso ādāse vā udakapatte vā mukhanimittaṃ oloketuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অসুস্থতার কারণে দর্পণে বা জলপাত্রে মুখের প্রতিবিম্ব দেখার অনুমতি ভগবান কোথায় দিয়েছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha anuññātaṃ, bhagavati bhante rājagahe viharati aññatarassa bhikkhuno mukhe vaṇo ahosi, so bhikkhū etadavoca ‘‘kīdiso me āvuso vaṇo’’ti, bhikkhū evamāhaṃsu ‘‘ediso te āvuso vaṇo’’ti, so na saddahati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে এক অন্যতর ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে এটি অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, ভগবান যখন রাজগৃহে অবস্থান করছিলেন, তখন এক অন্যতর ভিক্ষুর মুখে ক্ষত হয়েছিল। সেই ভিক্ষু অন্য ভিক্ষুদের বলেছিলেন, “হে আয়ুষ্মান, আমার ক্ষতটি কেমন?” ভিক্ষুগণ বলেছিলেন, “হে আয়ুষ্মান, তোমার ক্ষতটি এইরকম।” তিনি তা বিশ্বাস করেননি; সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – mukhālepanādīni [Pg.191] āvuso karontassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, মুখে প্রলেপ ইত্যাদি লাগানোর কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপন করেছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū mukhālepanādīni akaṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ মুখে প্রলেপ ইত্যাদি লাগিয়েছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Pucchā – naccaṃ [Pg.192] vā āvuso gītaṃ vā vāditaṃ vā dassanāya gacchantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, নৃত্য, গীত বা বাদ্য দেখার বা শোনার জন্য যাওয়ার কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপন করেছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante naccampi gītampi vāditampi dassanāya gacchiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ নৃত্য, গীত ও বাদ্য দেখার বা শোনার জন্য গিয়েছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Pucchā – kathaṃ āvuso naccādīni passantassa āpatti hoti, kathaṃ pana anāpatti.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কীভাবে নৃত্য ইত্যাদি দেখার কারণে আপত্তি হয়, আর কীভাবে আপত্তি হয় না?

Vissajjanā – naccaṃ vā bhante gītaṃ vā vāditaṃ vā dassanāya gacchati āpatti dukkaṭassa, yattha ṭhito passati vā suṇāti vā āpatti dukkaṭassa[Pg.193], dassanūpacāraṃ vijahitvā punappunaṃ passati āpatti dukkaṭassa, ārāme ṭhitassa passato anāpatti, vihārato pana vihāraṃ passissāmīti gacchato āpattiyeva, yattha ṭhito passati vā suṇāti vā āpatti dukkaṭassa, āsanasālāya nisinno passati anāpatti, passissāmīti vuṭṭhahitvā gacchati āpatti dukkaṭassa, yattha ṭhito passati vā suṇāti vā āpatti dukkaṭassa, patipathaṃ gacchanto passati anāpatti, gīvaṃ parivattetvā passato pana āpatti bhante.

উত্তর – ভন্তে, can be translated as: ভন্তে, নৃত্য, গীত বা বাদ্য দেখার জন্য গেলে দুষ্কৃত আপত্তি হয়; যেখানে দাঁড়িয়ে দেখে বা শোনে, সেখানে দুষ্কৃত আপত্তি হয়; দর্শনের সীমা অতিক্রম করে বারবার দেখলে দুষ্কৃত আপত্তি হয়। আরামে অবস্থান করে দেখলে আপত্তি হয় না; কিন্তু এক বিহার থেকে অন্য বিহারে যাওয়ার সময় 'দেখব' এই উদ্দেশ্যে গেলে আপত্তি হয়; যেখানে দাঁড়িয়ে দেখে বা শোনে, সেখানে দুষ্কৃত আপত্তি হয়। আসনশালায় বসে দেখলে আপত্তি হয় না; কিন্তু 'দেখব' বলে উঠে গেলে দুষ্কৃত আপত্তি হয়; যেখানে দাঁড়িয়ে দেখে বা শোনে, সেখানে দুষ্কৃত আপত্তি হয়। পথ দিয়ে যাওয়ার সময় দেখলে আপত্তি হয় না; কিন্তু ঘাড় ঘুরিয়ে দেখলে আপত্তি হয়, ভন্তে।

Pucchā – āyatakena [Pg.194] āvuso gītassarena dhammaṃ gāyantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, দীর্ঘ সুর করে গানের মতো ধর্ম পাঠ করার কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপন করেছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū āyatakena gītassarena dhammaṃ gāyiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ দীর্ঘ সুর করে গানের মতো ধর্ম পাঠ করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Pucchā – dārupattaṃ [Pg.196] āvuso dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কাঠের পাত্র ধারণ করার কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপন করেছেন? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ piṇḍolabhāradvājaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante piṇḍolabhāradvājo chavassa dārupattassa kāraṇā gihīnaṃ uttarimanussadhammaṃ iddhipāṭihāriyaṃ dasseti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে আয়ুষ্মান পিণ্ডোলভারদ্বাজকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে। ভন্তে, আয়ুষ্মান পিণ্ডোলভারদ্বাজ চন্দন কাঠের পাত্রের জন্য গৃহীদের কাছে উত্তর-মনুষ্যধর্মের ঋদ্ধি-প্রাতিহার্য প্রদর্শন করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপন করা হয়েছে।

Na [Pg.197] ca bhikkhave dārupatto dhāretabbo, yo dhāreyya āpatti dukkaṭassa –

“হে ভিক্ষুগণ, কাঠের পাত্র ধারণ করা উচিত নয়। যে ধারণ করবে, তার দুষ্কৃত আপত্তি হবে।”

Pucchā – bhagavatā āvuso uccāvace patte paṭikkhipitvā ayo patto bhūmipattoti imeyeva dve pattā kattha anuññātā, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātā.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভগবান কর্তৃক বিভিন্ন প্রকার মূল্যবান পাত্র নিষিদ্ধ করে লৌহপাত্র ও মৃৎপাত্র—এই দুই প্রকার পাত্রের অনুমতি কোথায় দেওয়া হয়েছে? কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha anuññātā, chabbaggiyā bhante bhikkhū uccāvace patte dhāresuṃ sovaṇṇamayā [Pg.198] rūpiyamayā, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātā.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ স্বর্ণময় ও রৌপ্যময় বিভিন্ন প্রকার মূল্যবান পাত্র ধারণ করেছিলেন; সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – sodakaṃ [Pg.199] āvuso pattaṃ paṭisāmentassa ca otāpentassaca uṇhe pattaṃ nidahantassa ca dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, ভেজা পাত্র তুলে রাখার জন্য, রোদে শুকানোর জন্য এবং রোদে পাত্র রাখার জন্য ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū sodakaṃ pattaṃ paṭisāmesuṃ, otāpesuṃ, uṇhe pattaṃ nidahiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহু ভিক্ষু ভেজা পাত্র তুলে রেখেছিলেন, রোদে শুকিয়েছিলেন এবং রোদে পাত্র রেখেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – chavasīsapattaṃ [Pg.200] āvuso dhārentassa ca sabbapaṃsukūlikassa ca dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, মানুষের মাথার খুলির পাত্র ব্যবহার করার জন্য এবং সর্ব-পাংশুকূলিক হওয়ার জন্য ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – rājagahe bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu sabbapaṃsukūliko ahosi, so chavasīsassa pattaṃ dhāresi, aññatarā itthī passitvā bhītā [Pg.201] vissaramakāsi ‘‘abhuṃ me pisāco vatāya’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে এক ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, এক ভিক্ষু সর্ব-পাংশুকূলিক ছিলেন, তিনি একটি মড়ার মাথার খুলির পাত্র ব্যবহার করতেন। এক নারী তা দেখে ভীত হয়ে চিৎকার করে উঠল, 'হায়, আমার সামনে এ তো এক পিশাচ!' হে ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – calakāni vā āvuso aṭṭhikāni vā ucchiṭṭhodakaṃ vā pattena nīharantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, পাত্রের সাহায্যে উচ্ছিষ্ট খাদ্য, হাড় অথবা উচ্ছিষ্ট জল বাইরে ফেলার কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū calakānipi aṭṭhikānipi ucchiṭṭho dakampi pattena nīhariṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, বহু ভিক্ষু পাত্রের সাহায্যে উচ্ছিষ্ট খাদ্য, হাড় এবং উচ্ছিষ্ট জল বাইরে ফেলেছিলেন; হে ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – upāhanatthavikā [Pg.202] āvuso bhagavatā kattha anuññātā, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātā.

প্রশ্ন – হে আবসো, জুতো রাখার থলি ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছিল?

Vissajjanā – antarā ca bhante rājagahaṃ antarā ca vesāliṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha anuññātā, aññataro bhante bhikkhu upāhanāyo kāyabandhanena bandhitvā gāmaṃ piṇḍāya pāvisi, aññataro upāsako taṃ bhikkhuṃ abhivādento upāhanāyo sīsena ghaṭṭeti, so bhikkhu maṅku ahosi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātā.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহ ও বৈশালীর মধ্যবর্তী স্থানে এক ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি অনুমোদিত হয়েছিল। হে ভন্তে, এক ভিক্ষু জুতো জোড়া কোমরবন্ধনী দিয়ে বেঁধে গ্রামে পিণ্ডাচারে প্রবেশ করেছিলেন। এক উপাসক সেই ভিক্ষুকে বন্দনা করার সময় তাঁর মাথা জুতোয় স্পর্শ করে ফেলেছিল। এতে সেই ভিক্ষু লজ্জিত হয়েছিলেন; হে ভন্তে, এই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছিল।

Pucchā – addhānamaggappaṭipannena [Pg.203] āvuso parissāvanaṃ yāciyamānena na dadantassa ca appaṭissāvanakena addhānaṃ paṭipajjantassa ca dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, দীর্ঘ পথ অতিক্রম করার সময় জল ছাঁকার পাত্র চাওয়া সত্ত্বেও না দেওয়ার কারণে এবং জল ছাঁকার পাত্র ছাড়া দীর্ঘ পথ যাত্রা করার কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – antarā ca bhante rājagahaṃ antarā ca vesāliṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu parissāvanaṃ yāciyamāno na adāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহ ও বৈশালীর মধ্যবর্তী স্থানে এক ভিক্ষুকে কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, এক ভিক্ষু জল ছাঁকার পাত্র চাওয়া সত্ত্বেও দেননি; হে ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – pupphābhikiṇṇe [Pg.205] āvuso sayane sayantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ফুল ছড়ানো শয্যায় ঘুমানোর কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū pupphābhikiṇṇesu sayanesu sayiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, বৈশালীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের কেন্দ্র করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ ফুল ছড়ানো শয্যায় ঘুমিয়েছিলেন; হে ভন্তে, এই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – ekabhājane vā āvuso bhuñjantānaṃ ekathālake vā pivantānaṃ ekattharaṇapāvuraṇānaṃ vā tuvaṭṭānaṃ dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, একই পাত্রে আহার করার কারণে, অথবা একই পাত্রে পান করার কারণে, অথবা একই বিছানা ও চাদর ব্যবহার করে একসাথে শোয়ার কারণে দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে কেন্দ্র করে এবং কোন বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante chabbaggiyeva bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū ekabhājanepi bhuñjiṃsu, ekathālakepi [Pg.206] piviṃsu, ekamañcakepi tuvaṭṭesuṃ, ekattharaṇāpi tuvaṭṭesuṃ, ekapāvuraṇāpi tuvaṭṭesuṃ, ekattharaṇapāvuraṇāpi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করেই এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ একই পাত্রেও আহার করেছিলেন, একই পাত্রেও পান করেছিলেন, একই খাটেও শুয়েছিলেন, একই বিছানাতেও শুয়েছিলেন, একই চাদর গায়ে দিয়েও শুয়েছিলেন এবং একই বিছানা ও চাদর ব্যবহার করেও শুয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – cāmaribījaniṃ āvuso paṭikkhipitvā tisso bījaniyo bhagavatā kattha anuññātā, kismiñca vatthusmiṃ anuññātā.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, চামর-ব্যজনী নিষিদ্ধ করে তিন প্রকার পাখা ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে এবং কোন বিষয়ে অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante anuññātā, sāvatthiyaṃ bhante bhagavati viharati saṅghassa cāmaribījanī uppannā ahosi, bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātā.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এটি অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, শ্রাবস্তীতে যখন ভগবান অবস্থান করছিলেন, তখন সংঘের জন্য একটি চামর-ব্যজনী লাভ হয়েছিল। তাঁরা ভগবানকে এই বিষয়টি জানিয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Na [Pg.207] bhikkhave cāmaribījanī dhāretabbā, yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassa. Anujānāmi bhikkhave tisso bījaniyo vākamayaṃ usīramayaṃ morapiñchā mayaṃ.

“ভিক্ষুগণ, চামর-ব্যজনী ব্যবহার করা যাবে না। যে ব্যবহার করবে, তার দুষ্কৃত আপত্তি হবে। ভিক্ষুগণ, আমি তিন প্রকার পাখার অনুমতি দিচ্ছি— বাকল-নির্মিত, উশীর-নির্মিত এবং ময়ূরপুচ্ছ-নির্মিত।”

Pucchā – dīghe āvuso nakhe dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, লম্বা নখ রাখার জন্য ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.208] bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu dīghe nakhe dhāresi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, এক ভিক্ষু লম্বা নখ রেখেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – kattarikāya [Pg.209] āvuso kese chedāpentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, কাঁচি দিয়ে চুল কাটানোর জন্য ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū kattarikāya kese chindiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ কাঁচি দিয়ে চুল কেটেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – dīghe [Pg.210] āvuso nāsikālome dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, নাকের লোম লম্বা রাখার জন্য ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū dīghāni nāsikālomāni dhāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহু ভিক্ষু নাকের লোম লম্বা রেখেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – uccāvacā āvuso kaṇṇamalaharaṇiyo paṭikkhipitvā dasa kaṇṇamalaharaṇiyo bhagavatā kattha anuññātā, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātā.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, নানা রকমের কান-পরিষ্কারক যন্ত্র নিষিদ্ধ করে দশ প্রকার কান-পরিষ্কারক যন্ত্র ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুমোদিত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে অনুমোদিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha anuññātā, chabbaggiyā bhante bhikkhū uccāvacā kaṇṇamalaharaṇiyo dhāresuṃ [Pg.211] sovaṇṇamayaṃ rūpiyamayaṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātā.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ সোনা ও রূপার তৈরি নানা রকমের কান-পরিষ্কারক যন্ত্র ব্যবহার করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – saṅghāṭipallatthikāya nisīdantassa āvuso dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, সঙ্ঘাটি দিয়ে হাঁটু ও পিঠ বেঁধে বসার জন্য ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū saṅghāṭipallatthikāya nisīdiṃsu, saṅghāṭiyā [Pg.212] pattā lujjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ সঙ্ঘাটি দিয়ে হাঁটু ও পিঠ বেঁধে বসেছিলেন, যার ফলে সঙ্ঘাটির সুতা বা প্রান্ত ছিঁড়ে নষ্ট হয়ে গিয়েছিল; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – akāyabandhanena āvuso gāmaṃ pavisantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, কটিবন্ধনী ছাড়া গ্রামে প্রবেশ করার জন্য ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante bhikkhu akāyabandhano gāmaṃ piṇḍāya pāvisi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, এক ভিক্ষু কটিবন্ধনী ছাড়া পিণ্ডাচরণের জন্য গ্রামে প্রবেশ করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – gihinivatthaṃ [Pg.213] āvuso nivāsentassa ca, gihipārutaṃ pārupantassa ca, saṃvelliyaṃ nivāsentassa ca dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, গৃহীদের মতো অধোবাস পরিধান করার জন্য, গৃহীদের মতো উত্তরীয় পরিধান করার জন্য এবং কুঁচি দিয়ে কাপড় পরার জন্য ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū gihinivatthaṃ nivāsiṃsu, gihipārutampi pārupiṃsu, saṃvelliyampi nivāsiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ গৃহীদের মতো অধোবাস পরিধান করেছিলেন, গৃহীদের মতো উত্তরীয় পরিধান করেছিলেন এবং কুঁচি দিয়েও কাপড় পরেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – ubhato [Pg.214] kājaṃ āvuso dhārentassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, দুই দিকে ভারযুক্ত বাঁক বহন করার জন্য ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū ubhato kājaṃ dhāresuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ দুই দিকে ভারযুক্ত বাঁক বহন করেছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – lokāyataṃ [Pg.215] āvuso pariyāpuṇantassa ca vācentassa ca dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, লোকায়ত শাস্ত্র শিক্ষা করার জন্য এবং তা শিক্ষা দেওয়ার জন্য ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū lokāyataṃ pariyāpuṇiṃsupi vācesumpi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ লোকায়ত শাস্ত্র শিক্ষা করেছিলেন এবং তা শিক্ষা দিয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – tiracchānavijjaṃ [Pg.217] āvuso pariyāpuṇantassa ca vācentassa ca dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, তিরশ্চীন বিদ্যা শিক্ষা করার জন্য এবং তা শিক্ষা দেওয়ার জন্য ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū tiracchānavijjaṃ pariyāpuṇiṃsupi vācesumpi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ তিরশ্চীন বিদ্যা শিক্ষা করেছিলেন এবং তা শিক্ষা দিয়েছিলেন; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – khipite āvuso ‘‘jīvā’’tivadantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, কেউ হাঁচি দিলে ‘দীর্ঘজীবী হোন’ বলার জন্য ভগবান কর্তৃক দুষ্কৃত আপত্তি কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.218] bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, bhagavā bhante mahatiyā parisāya parivuto dhammaṃ desento khipi, bhikkhū ‘‘jīvatu bhante bhagavā, jīvatu sugatoti’’ uccāsaddaṃ mahāsaddaṃ akaṃsu, tena saddena dhammakathā antarā ahosi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, ভগবান যখন এক বিশাল সভার পরিবেষ্টনে ধর্মদেশনা করছিলেন, তখন তিনি হাঁচি দেন। ভিক্ষুগণ উচ্চস্বরে ও মহাশব্দে বলে ওঠেন— ‘ভন্তে ভগবান দীর্ঘজীবী হোন, সুগত দীর্ঘজীবী হোন!’ সেই শব্দের কারণে ধর্মদেশনায় বিঘ্ন ঘটেছিল; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Pucchā – ārāme āvuso passāvavaccānaṃ tahaṃ tahaṃ karaṇaṃ paṭikkhipitvā ekamantaṃ kātuṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মানগণ, আরামে যেখানে-সেখানে মলমূত্র ত্যাগ করা নিষিদ্ধ করে একপাশে তা করার জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū ārāme tahaṃ tahaṃ passāvaṃ akaṃsu, tahaṃ tahaṃ vaccaṃ akaṃsu, ārāmo dussi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে। ভন্তে, বহু ভিক্ষু আরামে যেখানে-সেখানে প্রস্রাব করেছিলেন, যেখানে-সেখানে মলত্যাগ করেছিলেন, যার ফলে আরামটি দূষিত হয়েছিল; ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছে।

Khuddakavatthukkhandhaka

ক্ষুদ্রকবস্তু স্কন্ধক

Pucchā – khuddakavatthuṃ [Pg.220] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, আমি নিদান ও নির্দেশসহ ক্ষুদ্রক বস্তু জিজ্ঞাসা করব। সমুৎকৃষ্ট পদের কয়টি আপত্তি?

Vissajjanā – khuddakaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante tisso āpattiyo.

উত্তর – হে ভন্তে, আমি নিদান ও নির্দেশসহ ক্ষুদ্রক বস্তু উত্তর দেব। সমুৎকৃষ্ট পদের তিনটি আপত্তি।

6. Senāsanakkhandhaka

৬. শয়নাসন খন্ধক

Pucchā – pañca [Pg.221] āvuso leṇāni bhagavatā kattha anuññātāni, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātāni.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, ভগবান কর্তৃক পাঁচটি লয়ণ কোথায় অনুজ্ঞাত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে অনুজ্ঞাত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātāni, sambahulā bhante bhikkhū bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ ‘‘rājagahako bhante seṭṭhī vihāre kārāpetukāmo, kathaṃ nu kho bhante paṭipajjitabba’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātāni.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা অনুজ্ঞাত হয়েছিল। হে ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু ভগবানের সমীপে উপস্থিত হয়ে এই কথা বলেছিলেন, “হে ভন্তে, রাজগৃহের শ্রেষ্ঠী বিহার নির্মাণ করতে ইচ্ছুক, এখন আমাদের কীভাবে প্রতিপন্ন হতে হবে?” হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা অনুজ্ঞাত হয়েছিল।

Pucchā – kathaṃ [Pg.222] āvuso vihārā paṭhamaṃ uppannā, kathañca te patiṭṭhāpi tā.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কীভাবে প্রথম বিহারসমূহ উৎপন্ন হয়েছিল এবং কীভাবে তা প্রতিষ্ঠিত হয়েছিল?

Vissajjanā – ekāheneva [Pg.223] bhante rājagahakena seṭṭhinā chaṭṭhivihārā patiṭṭhāpitā, te idha bhante saṭṭhivihārā buddhappamukhassa āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassa patiṭṭhāpitā.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহের শ্রেষ্ঠী কর্তৃক একদিনেই ষাটটি বিহার প্রতিষ্ঠিত হয়েছিল। হে ভন্তে, এখানে সেই ষাটটি বিহার বুদ্ধ প্রমুখ আগত ও অনাগত চতুর্দিকস্থ সংঘের উদ্দেশ্যে উৎসর্গ করা হয়েছিল।

Pucchā – vihāre [Pg.224] āvuso paṭibhānakammaṃ paṭikkhipitvā mālākammādīni bhagavatā kattha anuññātāni, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātāni.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, বিহারে প্রতিভান কর্ম প্রত্যাখ্যান করে মালাকর্ম ইত্যাদি ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুজ্ঞাত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে অনুজ্ঞাত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha anuññātāni. Chabbaggiyā bhante bhikkhū vihāre paṭibhānacittaṃ kārāpesuṃ itthirūpakaṃ purisarūpakaṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātāni.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে তা অনুজ্ঞাত হয়েছিল। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ বিহারে নারীমূর্তি ও পুরুষমূর্তি সম্বলিত প্রতিভান চিত্র অঙ্কন করিয়েছিলেন, হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা অনুজ্ঞাত হয়েছিল।

Pucchā – yathāvuḍḍhaṃ [Pg.225] āvuso abhivādanādīni ca aggāsanādīni ca anujānitvā saṅghikaṃ yathāvuḍḍhaṃ paṭibāhantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, জ্যেষ্ঠতা অনুসারে অভিবাদন ইত্যাদি এবং অগ্রাসন ইত্যাদি অনুমোদন করার পর, সংঘের জ্যেষ্ঠতা অনুসারে আসন গ্রহণে বাধা প্রদানকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – antarā ca bhante vesāliṃ antarā ca sāvatthiṃ chabbaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ antevāsike bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyānaṃ bhante bhikkhūnaṃ antevāsikā bhikkhū buddhappamukhassa saṅghassa purato purato gantvā vihāre paṭiggahesuṃ, seyyāyo paṭiggahesuṃ ‘‘idaṃ amhākaṃ upajjhāyānaṃ bhavissati, idaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ bhavissati, idaṃ amhākaṃ bhavissatī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, বৈশালী ও শ্রাবস্তীর মধ্যবর্তী স্থানে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের অন্তেবাসিক ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের অন্তেবাসিক ভিক্ষুগণ বুদ্ধ প্রমুখ সংঘের আগে আগে গিয়ে বিহারসমূহ দখল করেছিলেন, শয্যাসমূহ দখল করেছিলেন এই বলে যে, “এটি আমাদের উপাধ্যায়ের হবে, এটি আমাদের আচার্যের হবে, এটি আমাদের হবে।” হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – ekena [Pg.227] āvuso dve paṭibāhantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এক ব্যক্তি কর্তৃক দুইজনকে বাধা প্রদানকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante upanando sakyaputto eko dve paṭibāhi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে শাক্যপুত্র আয়ুষ্মান উপানন্দকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, আয়ুষ্মান শাক্যপুত্র উপানন্দ একা দুইজনকে বাধা প্রদান করেছিলেন, হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – navakena [Pg.228] āvuso uddisantena samake vā āsane nisīdituṃ uccatare vā dhammagāravena, therena pana bhikkhunā uddisāpentena samake vā āsane nisīdituṃ nīcatare vā dhammagāravena bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, নবীন ভিক্ষু কর্তৃক আবৃত্তি করানোর সময় ধর্মগৌরববশত সমান আসনে বা উচ্চ আসনে বসা, এবং স্থবির ভিক্ষু কর্তৃক আবৃত্তি শোনার সময় ধর্মগৌরববশত সমান আসনে বা নিচু আসনে বসা ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুজ্ঞাত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে অনুজ্ঞাত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulā bhante bhikkhū āyasmato upālissa santike vinayaṃ pariyāpuṇiṃsu, āyasmā bhante upāli ṭhitakova uddisati therānaṃ bhikkhūnaṃ gāravena, tattha bhante therā ceva bhikkhū kilamiṃsu āyasmā ca upāli kilami, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা অনুজ্ঞাত হয়েছিল। হে ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু আয়ুষ্মান উপালির নিকট বিনয় শিক্ষা করছিলেন। হে ভন্তে, আয়ুষ্মান উপালি স্থবির ভিক্ষুদের প্রতি গৌরববশত দাঁড়িয়েই আবৃত্তি করাচ্ছিলেন। এতে, হে ভন্তে, স্থবির ভিক্ষুগণও ক্লান্ত হয়ে পড়েছিলেন এবং আয়ুষ্মান উপালিও ক্লান্ত হয়ে পড়েছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা অনুজ্ঞাত হয়েছিল।

Pucchā – tivassantarena [Pg.230] āvuso saha nisīdituṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, তিন বছরের ব্যবধানের মধ্যে একসাথে বসা ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুজ্ঞাত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে অনুজ্ঞাত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ etadahosi ‘‘kittāvatānu kho samānāsaniko hotī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা অনুজ্ঞাত হয়েছিল। হে ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষুর মনে এই চিন্তা হয়েছিল, “কত বছরের ব্যবধান হলে সমান আসনধারী হওয়া যায়?” হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা অনুজ্ঞাত হয়েছিল।

Pucchā – mañce [Pg.231] ca āvuso pīṭhe ca dvinnaṃyeva nisīdituṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, মাচায় এবং পিঁড়িতে কেবল দুইজনের বসা ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুজ্ঞাত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে অনুজ্ঞাত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule samānāsanike ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū samānāsanikā mañce nisīditvā mañcaṃ bhindiṃsu, pīṭhe nisīditvā pīṭhaṃ bhindiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক সমান আসনধারী ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, বহুসংখ্যক সমান আসনধারী ভিক্ষু মাচায় বসে মাচা ভেঙে ফেলেছিলেন এবং পিঁড়িতে বসে পিঁড়ি ভেঙে ফেলেছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা অনুজ্ঞাত হয়েছিল।

Pucchā – dīghāsane [Pg.232] panāvuso asamānāsanikehipi nisīdituṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, দীর্ঘ আসনে অসমান আসনধারী ভিক্ষুদের সাথেও বসা ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুজ্ঞাত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে অনুজ্ঞাত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulā bhante bhikkhū dīghāsane asamānāsanikehi saha nisīdituṃ kukkuccāyiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা অনুজ্ঞাত হয়েছিল। হে ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু দীর্ঘ আসনে অসমান আসনধারীদের সাথে বসতে কুহূকগ্রস্ত হয়েছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা অনুজ্ঞাত হয়েছিল।

Pucchā – pañca [Pg.233] āvuso avissajjiyāni bhagavatā kattha paññattāni, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattāni.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, পাঁচটি অবিসর্জনীয় বস্তু ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattāni, sambahulā bhante bhikkhū saṅghikaṃ senāsanaṃ vissajjesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু সাংঘিক শয়নাসন বিসর্জন করেছিলেন, হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – pañca [Pg.234] āvuso avebhaṅgiyāni bhagavatā kattha paññattāni, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattāni.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, পাঁচটি অবিভাজ্য বস্তু ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – kīṭāgirismiṃ bhante assajipunabbasuke bhikkhū ārabbha paññattāni, assajipunabbasukā bhante bhikkhū saṅghikaṃ senāsanaṃ vibhajiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattāni.

উত্তর – হে ভন্তে, কীটাগিরিতে অশ্বজিৎ ও পুনর্বসু ভিক্ষুদের উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, অশ্বজিৎ ও পুনর্বসু ভিক্ষুগণ সাংঘিক শয়নাসন বিভাজন করেছিলেন, হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – aññatra [Pg.236] paribhogaṃ āvuso aññatra paribhuñjantassa dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, এক স্থানের ব্যবহার্য বস্তু অন্য স্থানে ব্যবহারকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – āḷaviyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū aññatarassa upāsakassa vihāraparibhogaṃ senāsanaṃ aññatra paribhuñjiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, আলবীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু কোনো এক উপাসকের বিহারে ব্যবহারের জন্য প্রদত্ত শয়নাসন অন্য স্থানে ব্যবহার করেছিলেন, হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – adhotehi ca āvuso allehi ca pādehi senāsanaṃ akkamantassa ca saupāhanena senāsanaṃ akkamantassa ca dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, অধৌত ও আর্দ্র পায়ে শয়নাসনে আরোহণকারীর এবং জুতো পরিহিত অবস্থায় শয়নাসনে আরোহণকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – āḷaviyaṃ [Pg.237] bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū adhotehi pādehi senāsanaṃ akkamiṃsu, allehi ca pādehi senāsanaṃ akkamiṃsu, saupāhanāpi senāsanaṃ akkamiṃsu, senāsanaṃ dussi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, আলবীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু অধৌত পায়ে শয়নাসনে আরোহণ করেছিলেন, আর্দ্র পায়ে শয়নাসনে আরোহণ করেছিলেন এবং জুতো পরিহিত অবস্থায়ও শয়নাসনে আরোহণ করেছিলেন, ফলে শয়নাসন দূষিত হয়েছিল। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – parikammakatāya āvuso bhūmiyā niṭṭhubhantassa ca parikammakataṃ bhittiṃ apassayantassa ca dukkaṭaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, সংস্কারকৃত মেঝেতে থুতু নিক্ষেপকারীর এবং সংস্কারকৃত দেয়ালে হেলান প্রদানকারীর দুষ্কৃত আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – āḷaviyaṃ [Pg.238] bhante sambahuleva bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante bhikkhū parikammakatāya bhūmiyā niṭṭhubhiṃsu, parikammakataṃ bhittiṃ apassayiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, আলবীতে বহুসংখ্যক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, বহুসংখ্যক ভিক্ষু সংস্কারকৃত মেঝেতে থুতু নিক্ষেপ করেছিলেন এবং সংস্কারকৃত দেয়ালে হেলান দিয়েছিলেন, হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – senāsanakkhandhakaṃ pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, আমি নিদান ও নির্দেশসহ শয়নাসন খন্ধক জিজ্ঞাসা করব। সমুৎকৃষ্ট পদের কয়টি আপত্তি?

Vissajjanā – senāsanakkhandhakaṃ [Pg.239] vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante tisso āpattiyo.

উত্তর – হে ভন্তে, আমি নিদান ও নির্দেশসহ শয়নাসন খন্ধক উত্তর দেব। সমুৎকৃষ্ট পদের তিনটি আপত্তি।

7. Saṅghatedakakkhandhaka

৭. সংঘভেদক খন্ধক

Pucchā – kathaṃ [Pg.240] āvuso channaṃ sakyakumārānaṃ saha upālikappakena pabbajjā ahosi, kathañca nesaṃ viseso udapādi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কীভাবে উপালি নাপিতের সাথে ছয়জন শাক্যকুমারের প্রব্রজ্যা হয়েছিল এবং কীভাবে তাঁদের বিশেষ জ্ঞান উৎপন্ন হয়েছিল?

Vissajjanā – bhagavā bhante upāliṃ kappakaṃ paṭhamaṃ pabbājesi, pacchā te sakyakumāre, atha bhante āyasmā bhaddiyo teneva antaravassena tisso vijjā sacchākāsi, āyasmā anuruddho dibbacakkhuṃ uppādesi, āyasmā ānando sotāpattiphalaṃ sacchākāsi, devadatto pothujjanikaṃ iddhiṃ abhinipphādesi. Evaṃ kho bhante channaṃ sakyakumārānaṃ upālikappakena saha pabbajjā ahosi, evañca pana bhante tesaṃ visesādhigamo ahosi.

উত্তর – হে ভন্তে, ভগবান প্রথমে উপালি নাপিতকে প্রব্রজ্যা দিয়েছিলেন, পরবর্তীতে সেই শাক্যকুমারদের। অতঃপর, হে ভন্তে, আয়ুষ্মান ভদ্দিয় সেই বর্ষাবাসের মধ্যেই ত্রিবিদ্যা সাক্ষাৎ করেছিলেন, আয়ুষ্মান অনিরুদ্ধ দিব্যচক্ষু লাভ করেছিলেন, আয়ুষ্মান আনন্দ স্রোত্যাপত্তি ফল সাক্ষাৎ করেছিলেন এবং দেবদত্ত পৃথগ্জনোচিত ঋদ্ধি উৎপন্ন করেছিলেন। হে ভন্তে, এভাবেই উপালি নাপিতের সাথে ছয়জন শাক্যকুমারের প্রব্রজ্যা হয়েছিল এবং হে ভন্তে, এভাবেই তাঁদের বিশেষ জ্ঞান লাভ হয়েছিল।

Pakāsanīya

প্রকাশনীয়

Pucchā – pakāsanīyakammaṃ [Pg.241] āvuso kātuṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, প্রকাশনীয় কর্ম করার বিধান ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante devadattaṃ ārabbha paññattaṃ, devadatto bhante ‘‘sarājikāya maṃ bhagavā parisāya kheḷāsakavādena apasādeti, sāriputtamoggallāneva ukkaṃsatī’’ti kupito anattamano bhagavati āghātaṃ bandhi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – হে ভন্তে, রাজগৃহে দেবদত্তকে উদ্দেশ্য করে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। হে ভন্তে, দেবদত্ত এই ভেবে যে, “ভগবান রাজন্যবর্গসহ পরিষদের সম্মুখে আমাকে থুতু-খেকো বলে নিন্দা করছেন এবং কেবল সারিপুত্র ও মোগ্গল্লানকে প্রশংসা করছেন”, ক্রুদ্ধ ও অসন্তুষ্ট হয়ে ভগবানের প্রতি বিদ্বেষ পোষণ করেছিলেন। হে ভন্তে, সেই বিষয়ে তা প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pakāsanīya

প্রকাশনীয়

Pucchā – devadattassa [Pg.243] āvuso pakāsanīyakammaṃ kārāpetvā kathaṃ bhagavā pakāsetuṃ āṇāpesi.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, দেবদত্তের প্রকাশনীয় কর্ম করিয়ে ভগবান কীভাবে তা প্রচার করার আদেশ দিয়েছিলেন?

Vissajjanā – bhagavā bhante devadattassa pakāsanīyakammaṃ kātuṃ paññapetvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi ‘‘tena hi tvaṃ sāriputta devadattaṃ rājagahe pakāsehī’’ti, evaṃ kho bhante devadattassa pakāsanīyakammaṃ katvā devadattaṃ rājagahe pakāsetuṃ bhagavā āṇāpesi.

উত্তর – হে ভন্তে, ভগবান দেবদত্তের প্রকাশনীয় কর্ম করার বিধান দিয়ে আয়ুষ্মান সারিপুত্রকে সম্বোধন করে বলেছিলেন, “তাহলে সারিপুত্র, তুমি রাজগৃহে দেবদত্তের প্রচার করো।” হে ভন্তে, এভাবেই দেবদত্তের প্রকাশনীয় কর্ম সম্পন্ন করে রাজগৃহে দেবদত্তের বিষয়ে প্রচার করার জন্য ভগবান আদেশ দিয়েছিলেন।

Devadatta

দেবদত্ত

Pucchā – kathaṃ [Pg.244] āvuso devadattena duṭṭhacittena vadhakacittena tathā gatassa ruhiraṃ uppādetvā paṭhamaṃ ānantariyaṃ kammaṃ upacitaṃ.

প্রশ্ন – হে আয়ুষ্মান, কীভাবে দেবদত্ত দুষ্টচিত্তে ও বধ করার উদ্দেশ্যে তথাগতের রক্ত উৎপাদন করে প্রথম আনন্তর্য কর্ম সঞ্চয় করেছিলেন?

Vissajjanā – bhagavā bhante gijjhakūṭassa pabbatassa chāyāyaṃ caṅkami, atha bhante devadatto gijjhakūṭaṃ pabbataṃ āruhitvā mahatiṃ silaṃ pavijjhi ‘‘imāya samaṇaṃ gotamaṃ jīvitā voropessāmī’’ti, atha kho bhante dve pabbatakūṭāni samāgantvā taṃ silaṃ sampaṭicchiṃsu, tato papatikā uppatitvā bhagavato pāde ruhiraṃ uppādesi. Evaṃ kho bhante devadattena duṭṭhena vadhakacittena tathāgatassa ruhiraṃ uppādetvā paṭhamaṃ ānantariyakammaṃ upacitaṃ.

উত্তর – ভন্তে, ভগবান গৃধ্রকূট পর্বতের ছায়ায় চংক্রমণ করছিলেন, তখন ভন্তে, দেবদত্ত গৃধ্রকূট পর্বতে আরোহণ করে একটি বিশাল শিলা নিক্ষেপ করল এই ভেবে যে, 'এর দ্বারা শ্রমণ গৌতমকে জীবন থেকে বঞ্চিত করব (হত্যা করব)।' তখন ভন্তে, দুটি পর্বতশৃঙ্গ মিলিত হয়ে সেই শিলাটিকে আটকে দিল, সেখান থেকে একটি পাথরের টুকরো ছিটকে এসে ভগবানের পায়ে রক্তপাত ঘটাল। এভাবে ভন্তে, দুষ্ট ও ঘাতক চিত্তে দেবদত্ত তথাগতের রক্তপাত ঘটিয়ে প্রথম আনন্তরিক কর্ম সঞ্চয় করেছিল।

Pucchā – kulesu [Pg.245] āvuso tikabhojanaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো (বন্ধু), কুলে কুলে ত্রিকভোজন ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante devadattaṃ ārabbha paññattaṃ, devadatto bhante parihīnalābhasakkāro sapariso kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñji, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে দেবদত্তকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, দেবদত্ত লাভ-সৎকার থেকে বঞ্চিত হয়ে অনুসারীসহ কুলে কুলে যাচঞা করে ভোজন করেছিল, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – alaṃ [Pg.246] devadatta, mā te rucci saṅghabhedo, garuko kho devadatta saṅghabhedotiādiko āvuso ovādo bhagavatā kattha dinno, kismiṃ vatthusmiṃ dinno.

প্রশ্ন – 'যথেষ্ট দেবদত্ত, সংঘভেদ তোমার পছন্দ না হোক; হে দেবদত্ত, সংঘভেদ অত্যন্ত গুরুতর পাপ' ইত্যাদি উপদেশ, হে আবসো, ভগবান কর্তৃক কোথায় দেওয়া হয়েছিল এবং কোন বিষয়ে দেওয়া হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante devadattaṃ ārabbha dinno, devadatto bhante saṅghabhedāya parakkami cakkabhedāya, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ dinno.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে দেবদত্তকে উদ্দেশ্য করে দেওয়া হয়েছিল। ভন্তে, দেবদত্ত সংঘভেদ ও চক্রভেদের জন্য পরাক্রম (চেষ্টা) করেছিল, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি দেওয়া হয়েছিল।

Alaṃ [Pg.247] devadatta, mā te rucci saṅghabhedo, garuko kho devadatta saṅghabhedo –

"যথেষ্ট দেবদত্ত, সংঘভেদ তোমার পছন্দ না হোক; হে দেবদত্ত, সংঘভেদ অত্যন্ত গুরুতর পাপ" –

Pucchā – ‘‘sukaraṃ sādhunā sādhuṃ, sādhuṃ pāpena dukkaraṃ. Pāpaṃ pāpena sukaraṃ, pāpamariyehi dukkara’’nti- āvuso [Pg.248] idaṃ udānaṃ bhagavatā kattha udānitaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ udānitaṃ.

প্রশ্ন – 'সৎ ব্যক্তির পক্ষে সৎ কাজ করা সহজ, অসৎ ব্যক্তির পক্ষে সৎ কাজ করা কঠিন। অসৎ ব্যক্তির পক্ষে পাপ কাজ করা সহজ, আর্যগণের পক্ষে পাপ কাজ করা কঠিন' – হে আবসো, এই উদ্যানটি (উচ্ছ্বাস বাণী) ভগবান কর্তৃক কোথায় উদাত্ত করা হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে উদাত্ত করা হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante devadattaṃyeva ārabbha udānitaṃ, āyasmā bhante ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi, atha kho bhante devadatto yenāyasmā ānando tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘ajjatagge dānāhaṃ āvuso ānanda aññatreva bhagavatā aññatreva bhikkhusaṅghā uposathaṃ karissāmi saṅghakammaṃ karissāmī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ udānitaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে দেবদত্তকেই উদ্দেশ্য করে উদাত্ত করা হয়েছিল। ভন্তে, আয়ুষ্মান আনন্দ পূর্বাহ্ণ সময়ে পরিধান করে পাত্র-চীবর নিয়ে রাজগৃহে পিণ্ডাচরণের জন্য প্রবেশ করেছিলেন। তখন ভন্তে, দেবদত্ত যেখানে আয়ুষ্মান আনন্দ ছিলেন সেখানে উপগত হল এবং উপগত হয়ে আয়ুষ্মান আনন্দকে এই কথা বলল: 'হে আবসো আনন্দ, আজ থেকে আমি ভগবানকে ছাড়া এবং ভিক্ষুসংঘকে ছাড়া আলাদাভাবে উপোসথ করব এবং সংঘকর্ম করব।' সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি উদাত্ত করা হয়েছিল।

Sukaraṃ sādhunā sādhuṃ, sādhuṃ pāpena dukkaraṃ;

Pāpaṃ pāpena sukaraṃ, pāpamariyehi dukkaraṃ.

সৎ ব্যক্তির পক্ষে সৎ কাজ করা সহজ, অসৎ ব্যক্তির পক্ষে সৎ কাজ করা কঠিন; অসৎ ব্যক্তির পক্ষে পাপ কাজ করা সহজ, আর্যগণের পক্ষে পাপ কাজ করা কঠিন।

Pucchā – bhedānuvattakānaṃ [Pg.249] āvuso bhikkhūnaṃ thullaccayaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ভেদ-অনুবর্তী (সংঘভেদে সহায়তাকারী) ভিক্ষুদের থুল্লচ্চয় (স্থূলাত্যয়) আপত্তি ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – rājagahe bhante sambahule bhikkhū ārabbha paññattaṃ, āyasmā bhante sāriputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sādhu bhante bhedānuvattakā bhikkhū puna upasampajjeyyu’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, রাজগৃহে বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, আয়ুষ্মান সারিপুত্র ভগবানের সমীপে উপগত হয়ে এই কথা বলেছিলেন, 'ভন্তে, ভালো হয় যদি ভেদ-অনুবর্তী ভিক্ষুগণ পুনরায় উপসম্পদা লাভ করেন।' সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

‘‘Sādhu [Pg.252] bhante bhedānuvattakā bhikkhū puna upasampajjeyyu’’nti –

"ভন্তে, ভালো হয় যদি ভেদ-অনুবর্তী ভিক্ষুগণ পুনরায় উপসম্পদা লাভ করেন" –

Pucchā – kittāvatā [Pg.253] nu kho āvuso saṅgharāji hoti no ca saṅghabhedo, kittāvatā ca pana saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo ca.

প্রশ্ন – হে আবসো, কতটুকু হলে সংঘরাজি (সংঘের মধ্যে ফাটল) হয় কিন্তু সংঘভেদ হয় না, এবং কতটুকু হলে সংঘরাজি ও সংঘভেদ উভয়ই হয়?

Vissajjanā – ekato bhante eko hoti, ekato dve catuttho anussāveti, salākaṃ gāheti ‘‘ayaṃ dhammo ayaṃ vinayo idaṃ satthusāsanaṃ imaṃ gaṇhatha imaṃ rocethāti’’, eteneva bhante nayena catunnaṃ vā pañcannaṃ vā channaṃ vā sattannaṃ vā aṭṭhannaṃ vā saṅgharāji hoti, no ca saṅghabhedo, ekato bhante cattāro honti, ekato cattāro, navamo anussāveti, salākaṃ gāheti ‘‘ayaṃ dhammo ayaṃ vinayo idaṃ satthusāsanaṃ imaṃ gaṇhatha imaṃ rocethā’’ti, evaṃ kho bhante saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo ca. Evaṃ kho bhante saṅgharāji hoti, no ca saṅghabhedo, evañca pana bhante saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo ca.

উত্তর – ভন্তে, একপক্ষে একজন হয়, অন্যপক্ষে দুজন হয় এবং চতুর্থজন ঘোষণা করে ও শলাকা গ্রহণ করায় এই বলে যে, 'এটি ধর্ম, এটি বিনয়, এটি শাস্ত্রের শাসন; এটি গ্রহণ করুন, এটি পছন্দ করুন।' ভন্তে, এই নিয়মে চারজন, পাঁচজন, ছয়জন, সাতজন বা আটজনের মধ্যে সংঘরাজি হয়, কিন্তু সংঘভেদ হয় না। ভন্তে, একপক্ষে চারজন হয়, অন্যপক্ষে চারজন হয় এবং নবম ব্যক্তি ঘোষণা করে ও শলাকা গ্রহণ করায় এই বলে যে, 'এটি ধর্ম, এটি বিনয়, এটি শাস্ত্রের শাসন; এটি গ্রহণ করুন, এটি পছন্দ করুন।' এভাবে ভন্তে, সংঘরাজি ও সংঘভেদ উভয়ই হয়। এভাবে ভন্তে, সংঘরাজি হয় কিন্তু সংঘভেদ হয় না; এবং এভাবে ভন্তে, সংঘরাজি ও সংঘভেদ উভয়ই হয়।

Pucchā – kittāvatā [Pg.254] nu kho āvuso saṅgho bhinno hoti.

প্রশ্ন – হে আবসো, কতটুকু হলে সংঘ ভিন্ন (বিভক্ত) হয়?

Vissajjanā – idha bhante bhikkhū adhammādiṃ dhammādīnīti dīpenti, te imehi aṭṭhārasahi vatthūhi apakassanti, avapakassanti, āveniṃ [Pg.255] uposathaṃ karonti, āveniṃ pavāraṇaṃ karonti, āveniṃ saṅghakammaṃ karonti, evaṃ kho bhante saṅgho bhinno hoti.

উত্তর – ভন্তে, এখানে ভিক্ষুগণ অধর্মকে ধর্ম ইত্যাদি রূপে প্রদর্শন করেন, তাঁরা এই আঠারোটি বিষয়ে নিজেদের দূরে সরিয়ে নেন, পৃথক হয়ে যান, আলাদাভাবে উপোসথ করেন, আলাদাভাবে প্রবারণা করেন, আলাদাভাবে সংঘকর্ম করেন; এভাবে ভন্তে, সংঘ ভিন্ন (বিভক্ত) হয়।

Pucchā – kittāvatā nu kho āvuso saṅgho samaggo hoti.

প্রশ্ন – হে আবসো, কতটুকু হলে সংঘ সমগ্র (ঐক্যবদ্ধ) হয়?

Vissajjanā – idha bhante bhikkhū adhammaṃ adhammoti dīpenti, dhammaṃ dhammoti dīpenti, avinayaṃ avinayoti dīpenti…pe… duṭṭhullaṃ āpattiṃ duṭṭhullā āpattīti dīpenti, aduṭṭhullaṃ āpattiṃ aduṭṭhullā āpattīti dīpenti, te imehi aṭṭhārasahi vatthūhi na apakassanti, na avapakassanti, na āveniṃ uposathaṃ karonti, na āveniṃ pavāraṇaṃ karonti, na āveniṃ saṅghakammaṃ karonti, ettāvatā kho bhante saṅgho samaggo hoti.

উত্তর – ভন্তে, এখানে ভিক্ষুগণ অধর্মকে অধর্ম রূপে প্রদর্শন করেন, ধর্মকে ধর্ম রূপে প্রদর্শন করেন, অবিনয়কে অবিনয় রূপে প্রদর্শন করেন...পে... গুরুতর ভিত্তিসম্পন্ন (দুষ্ঠুল্ল) পাপাচারকে গুরুতর ভিত্তিসম্পন্ন পাপাচার রূপে প্রদর্শন করেন, অ-গুরুতর ভিত্তিসম্পন্ন পাপাচারকে অ-গুরুতর ভিত্তিসম্পন্ন পাপাচার রূপে প্রদর্শন করেন, তাঁরা এই আঠারোটি বিষয়ে নিজেদের দূরে সরিয়ে নেন না, পৃথক হন না, আলাদাভাবে উপোসথ করেন না, আলাদাভাবে প্রবারণা করেন না, আলাদাভাবে সংঘকর্ম করেন না; এতটুকুতেই ভন্তে, সংঘ সমগ্র (ঐক্যবদ্ধ) হয়।

Pucchā – samaggaṃ [Pg.256] āvuso saṅghaṃ bhinditvā kiṃ so pasavati.

প্রশ্ন – হে আবসো, সমগ্র (ঐক্যবদ্ধ) সংঘকে বিভক্ত করে সে কী অর্জন (উৎপাদন) করে?

Vissajjanā – samaggaṃ kho bhante saṅghaṃ bhinditvā kappaṭṭhitikaṃ kibbisaṃ pasavati, kappaṃ nirayamhi paccati.

উত্তর – ভন্তে, সমগ্র সংঘকে বিভক্ত করে সে কল্পকালব্যাপী স্থায়ী পাপ অর্জন করে এবং এক কল্পকাল নরকে দগ্ধ হয়।

Pucchā – bhinnaṃ [Pg.257] kho āvuso saṅghaṃ samaggaṃ katvā kiṃ so pasavati.

প্রশ্ন – হে আবসো, বিভক্ত সংঘকে ঐক্যবদ্ধ করে সে কী অর্জন করে?

Vissajjanā – bhinnaṃ kho bhante saṅghaṃ samaggaṃ katvā brahmaṃ puññaṃ pasavati, kappaṃ saggamhi modati.

উত্তর – ভন্তে, বিভক্ত সংঘকে ঐক্যবদ্ধ করে সে ব্রহ্ম-পুণ্য (মহৎ পুণ্য) অর্জন করে এবং এক কল্পকাল স্বর্গে আনন্দ লাভ করে।

Pucchā – saṅghabhedaṃ [Pg.258] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – আমি সংঘভেদ সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব, যা সনিদান (কারণসহ) ও সনির্দেশ (বর্ণনাসহ)। হে আবসো, সমুৎকৃষ্ট পদে (সংঘভেদের চরম সীমায়) কতটি আপত্তি হয়?

Vissajjanā – saṅghabhedaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante dve āpattiyo.

উত্তর – আমি সংঘভেদ সম্পর্কে উত্তর দেব, যা সনিদান ও সনির্দেশ। ভন্তে, সমুৎকৃষ্ট পদে দুটি আপত্তি হয়।

8. Vattakkhandhaka

৮. বর্ত্তখন্ধক (কর্তব্য বা আচরণ সংক্রান্ত অধ্যায়)

Pucchā – āgantukānaṃ [Pg.259] āvuso bhikkhūnaṃ vattaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, আগন্তুক ভিক্ষুদের কর্তব্য (বর্ত্ত) ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule āgantuke bhikkhū ārabbha paññattaṃ, āgantukā bhante bhikkhū saupāhanāpi ārāmaṃ pavisiṃsu, chattapaggahitāpi ārāmaṃ pavisiṃsu, oguṇṭhitāpi ārāmaṃ pavisiṃsu, sīsepi cīvaraṃ karitvā ārāmaṃ pavisiṃsu, pānīyenapi pāde doviṃsu, vuḍḍhatarepi āvāsike bhikkhū nābhivādesuṃ, napi senāsanaṃ pucchiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ ‘‘tena hi bhikkhave āgantukānaṃ bhikkhūnaṃ vattaṃ paññapessāmi, yathā āgantukehi bhikkhūhi sammā vattitabbaṃ, āgantukena bhikkhave bhikkhunā idāni ārāmaṃ pavisissāmīti upāhanā omuñcitvā nīcaṃ katvā papphoṭetvā gahetvā chattaṃ apanāmetvā sīsaṃ vivaritvā sīse cīvaraṃ khandhe katvā sādhukaṃ ataramānena ārāmo pavisitabbo’’ evamādinā bhante āgantukānaṃ bhikkhūnaṃ vattaṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু আগন্তুক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, আগন্তুক ভিক্ষুগণ জুতো পায়ে দিয়েই আরামে প্রবেশ করেছিলেন, ছাতা মাথায় দিয়ে আরামে প্রবেশ করেছিলেন, মাথা ঢেকে আরামে প্রবেশ করেছিলেন, মাথায় চীবর জড়িয়ে আরামে প্রবেশ করেছিলেন, পানের জল দিয়ে পা ধুয়েছিলেন, এবং প্রবীণ আবাসিক ভিক্ষুদের অভিবাদন করেননি, এমনকি শয্যাসন সম্পর্কেও জিজ্ঞাসা করেননি। সেই বিষয়ে ভন্তে, 'তাহলে হে ভিক্ষুগণ, আমি আগন্তুক ভিক্ষুদের কর্তব্য প্রজ্ঞপ্ত করব, যেভাবে আগন্তুক ভিক্ষুদের সম্যক আচরণ করতে হবে। হে ভিক্ষুগণ, আগন্তুক ভিক্ষু যখন "এখন আমি আরামে প্রবেশ করব" বলে ভাববেন, তখন জুতো খুলে, তা নিচু করে ঝেড়ে হাতে নিয়ে, ছাতা নামিয়ে, মাথা উন্মুক্ত করে, মাথার চীবর কাঁধে রেখে, ভালোভাবে তাড়াহুড়ো না করে আরামে প্রবেশ করতে হবে' ইত্যাদি প্রকারে ভন্তে, আগন্তুক ভিক্ষুদের কর্তব্য প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – āvāsikānaṃ [Pg.261] āvuso bhikkhūnaṃ vattaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ, kathañca pana paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, আবাসিক ভিক্ষুদের কর্তব্য ভগবান কর্তৃক কোথায়, কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল এবং কীভাবে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule āvāsike bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante āvāsikā bhikkhū āgantuke bhikkhū disvā neva āsanaṃ paññapesuṃ, na pādodakaṃ pādapīṭhaṃ pādakathalikaṃ upanikkhipiṃsu, na paccuggantvā pattacīvaraṃ paṭiggahesuṃ, na senāsanaṃ paññapesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ –

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু আবাসিক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহু আবাসিক ভিক্ষু আগন্তুক ভিক্ষুদের দেখে আসন প্রস্তুত করেননি, পাদোদক (পা ধোয়ার জল), পাদপীঠ ও পাদকাঠালিকা (পা মোছার কাঠ) স্থাপন করেননি, এগিয়ে গিয়ে পাত্র-চীবর গ্রহণ করেননি, শয্যাসন প্রস্তুত করেননি; সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। সেই বিষয়ে ভন্তে –

‘‘Āvāsikena bhikkhave bhikkhunā āgantukaṃ bhikkhuṃ vuḍḍhataraṃ disvā āsanaṃ paññapetabbaṃ, pādodakaṃ pādapīṭhaṃ pādakathalikaṃ upanikkhipitabbaṃ, paccuggantvā pattacīvaraṃ paṭiggahetabbaṃ [Pg.262] pānīyena pucchitabbo’’ evamādinā bhante āvāsikānaṃ bhikkhūnaṃ vattaṃ bhagavatā paññattaṃ.

"হে ভিক্ষুগণ, আবাসিক ভিক্ষু কর্তৃক প্রবীণ আগন্তুক ভিক্ষুকে দেখে আসন প্রস্তুত করতে হবে, পাদোদক, পাদপীঠ ও পাদকাঠালিকা স্থাপন করতে হবে, এগিয়ে গিয়ে পাত্র-চীবর গ্রহণ করতে হবে, পানীয় জলের জন্য জিজ্ঞাসা করতে হবে" ইত্যাদি প্রকারে ভন্তে, আবাসিক ভিক্ষুদের কর্তব্য ভগবান কর্তৃক প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – gamikānaṃ [Pg.263] āvuso bhikkhūnaṃ vattaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ, kathañcapana paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, গমিক (ভ্রমণকারী বা গমনোদ্যত) ভিক্ষুদের কর্তব্য ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে, কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল এবং কীভাবে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule gamike bhikkhū ārabbha paññattaṃ, sambahulā bhante gamikā bhikkhū dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍaṃ appaṭisāmetvā dvāravātapānaṃ vivaritvā senāsanaṃ anāpucchā pakkamiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ ‘‘gamikena bhikkhave bhikkhunā dārubhaṇḍaṃ paṭisāmetvā dvāravātapānaṃ thaketvā senāsanaṃ āpucchā pakkamitabbaṃ’’ evamādinā bhante ākārena bhagavatā gamikānaṃ bhikkhūnaṃ vattaṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু গমিক ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল। ভন্তে, বহু গমিক ভিক্ষু কাঠের আসবাবপত্র ও মাটির পাত্রসমূহ যথাস্থানে না রেখে, দরজা-জানালা খোলা রেখে, শয্যাসন সম্পর্কে কাউকে না জানিয়ে চলে গিয়েছিলেন। সেই বিষয়ে ভন্তে, 'হে ভিক্ষুগণ, গমিক ভিক্ষু কর্তৃক কাঠের আসবাবপত্র গুছিয়ে রেখে, দরজা-জানালা বন্ধ করে, শয্যাসন সম্পর্কে জানিয়ে চলে যেতে হবে' ইত্যাদি প্রকারে ভগবান কর্তৃক গমিক ভিক্ষুদের কর্তব্য প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল।

Pucchā – bhattagge [Pg.264] āvuso anumodituṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ভোজনশালায় (ভত্তগ্গ) অনুমোদন (ধন্যবাদ জ্ঞাপন বা পুণ্যদান) করার জন্য ভগবান কর্তৃক কোথায় অনুজ্ঞা দেওয়া হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে অনুজ্ঞা দেওয়া হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ [Pg.265] bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulā bhante bhikkhū bhattagge nānumodiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে উদ্দেশ্য করে অনুজ্ঞা দেওয়া হয়েছিল। ভন্তে, বহু ভিক্ষু ভোজনশালায় অনুমোদন করেননি, সেই বিষয়ে ভন্তে, এটি অনুজ্ঞাত হয়েছিল।

Pucchā – bhikkhūnaṃ āvuso bhattaggavattaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ভিক্ষুদের ভোজনশালা সংক্রান্ত কর্তব্য (ভত্তগ্গবর্ত্ত) ভগবান কর্তৃক কোথায় প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল, কাকে উদ্দেশ্য করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞপ্ত হয়েছিল?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū dunnivatthā duppārutā anākappasampannā bhattaggaṃ gacchiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ ‘‘sace ārāme kālo ārocito hoti, timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā saguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo pārupitvā gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā dhovitvā [Pg.266] pattaṃ gahetvā sādhukaṃ ataramānena gāmo pavisitabbo’’ti evamādinā bhante bhattaggavattaṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ অসংযতভাবে পরিধান করে, অসংযতভাবে চীবর আবৃত করে এবং অশোভন আচরণে ভোজনশালায় গিয়েছিলেন। ভন্তে, সেই বিষয়ে— “যদি আরামে সময় ঘোষিত হয়, তবে ত্রিমণ্ডল আবৃত করে, পরিমণ্ডল করে পরিধান করে, কোমরবন্ধনী বেঁধে, দ্বিগুণ করে সঙ্ঘাটি পরিধান করে, বোতাম লাগিয়ে, পাত্র ধুয়ে তা গ্রহণ করে, ভালোভাবে ও তাড়াহুড়ো না করে গ্রামে প্রবেশ করতে হবে”— ভন্তে, এইভাবে ভোজনশালার কর্তব্য প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – bhikkhūnaṃ [Pg.267] āvuso senāsanavattaṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ, kathañca taṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ভগবান ভিক্ষুদের শয়নাসন-কর্তব্য কোথায় প্রজ্ঞাপিত করেছেন, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞাপিত করেছেন, আর তা কীভাবে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante chabbaggiye bhikkhū ārabbha paññattaṃ, chabbaggiyā bhante bhikkhū bhikkhūsu ajjhokāse cīvaraṃ karontesu paṭivāte aṅgaṇe senāsanaṃ papphoṭesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ ‘‘yasmiṃ vihāre viharati, sace so vihāro uklāpo hoti, sace ussahati sodhetabbo’’ti evamādinā bhante bhikkhūnaṃ senāsanavattaṃ bhagavatā paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে ষড়বর্গীয় ভিক্ষুদের উপলক্ষ করে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে। ভন্তে, ষড়বর্গীয় ভিক্ষুগণ যখন অন্যান্য ভিক্ষুরা খোলা জায়গায় চীবর তৈরি করছিলেন, তখন বাতাসের প্রতিকূলে উঠানে শয়নাসন ঝেড়েছিলেন। ভন্তে, সেই বিষয়ে— “যে বিহারে বাস করে, যদি সেই বিহার নোংরা হয়, তবে সামর্থ্য থাকলে তা পরিষ্কার করতে হবে”— ভন্তে, এইভাবে ভগবান ভিক্ষুদের শয়নাসন-কর্তব্য প্রজ্ঞাপিত করেছেন।

Pucchā – samācāraṃ pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি সমাচার সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব, যা নিদান ও নির্দেশ সহ। হে আবসো, সমুৎকৃষ্ট পদে কয়টি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – samācāraṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante ekā āpatti.

উত্তর – ভন্তে, আমি সমাচার সম্পর্কে উত্তর দেব, যা নিদান ও নির্দেশ সহ। ভন্তে, সমুৎকৃষ্ট পদে একটি আপত্তি রয়েছে।

9. Pātimokkhaṭṭhapanakkhandhaka

৯. প্রাতিমোক্ষ-স্থাপন খন্ধক

Pucchā – sāpattikena [Pg.270] āvuso pātimokkhaṃ suṇantassa pātimokkhaṃ ṭhapetuṃ bhagavatā kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, আপত্তিগ্রস্ত ব্যক্তির প্রাতিমোক্ষ শোনার সময় প্রাতিমোক্ষ স্থগিত করার নিয়ম ভগবান কোথায় প্রজ্ঞাপিত করেছেন, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে প্রজ্ঞাপিত করেছেন?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ puggalaṃ dussīlaṃ pāpadhammaṃ ārabbha paññattaṃ, aññataro bhante puggalo dussīlo pāpadhammo tadahuposathe saṅghamajjhe nisinno ahosi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ paññattaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে এক দুশ্চরিত্র ও পাপী ব্যক্তিকে উপলক্ষ করে প্রজ্ঞাপিত হয়েছে। ভন্তে, এক দুশ্চরিত্র ও পাপী ব্যক্তি উপোসথের দিনে সঙ্ঘের মধ্যে বসেছিল। ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি প্রজ্ঞাপিত হয়েছে।

Pucchā – ṭhapanaṃ [Pg.272] āvuso pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি স্থগিতকরণ সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব, যা নিদান ও নির্দেশ সহ। হে আবসো, সমুৎকৃষ্ট পদে কয়টি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – ṭhapanaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante ekā āpatti.

উত্তর – ভন্তে, আমি স্থগিতকরণ সম্পর্কে উত্তর দেব, যা নিদান ও নির্দেশ সহ। ভন্তে, সমুৎকৃষ্ট পদে একটি আপত্তি রয়েছে।

10. Bhikkhunikkhandhaka

১০. ভিক্ষুণী খন্ধক

Pucchā – aṭṭhahi [Pg.273] āvuso garudhammehi upasampadā bhagavatā kattha anuññātā, kassa anuññātā, kismiñca vatthusmiṃ anuññātā.

প্রশ্ন – হে আবসো, আটটি গরুধর্মের মাধ্যমে উপসম্পদা ভগবান কোথায় অনুমোদন করেছেন, কার জন্য অনুমোদন করেছেন এবং কোন বিষয়ে অনুমোদন করেছেন?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante mahāpajāpatiyā gotamiyā anuññātā, mahāpajāpati bhante gotamī sūnehi pādehi rajokiṇṇena gattena dukkhī dummanā assumukhī rudamānā bahidvārakoṭṭhake aṭṭhāsi, atha kho bhante āyasmā ānando mahāpajāpatiṃ gotamiṃ taṃ kāraṇaṃ pucchitvā bhagavantaṃ catukkhattuṃ yāci mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye āgārasmā anāgāriyaṃ pabbajjaṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātā.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে মহাপ্রজাপতি গৌতমীর জন্য অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, মহাপ্রজাপতি গৌতমী ফোলা পায়ে, ধূলিমলিন শরীরে, দুঃখিত ও বিষণ্ণ মনে, অশ্রুপূর্ণ চোখে কাঁদতে কাঁদতে বাইরের তোরণদ্বারে দাঁড়িয়েছিলেন। তখন ভন্তে, আয়ুষ্মান আনন্দ মহাপ্রজাপতি গৌতমীকে তার কারণ জিজ্ঞাসা করে তথাগত-প্রবেদিত ধর্ম ও বিনয়ে নারীদের গৃহহীন প্রব্রজ্যার জন্য ভগবানকে চারবার অনুরোধ করেছিলেন। ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – bhikkhūhi [Pg.275] āvuso bhikkhuniyo upasampādetuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, ভিক্ষুদের দ্বারা ভিক্ষুণীদের উপসম্পদা প্রদান ভগবান কোথায় অনুমোদন করেছেন, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে অনুমোদন করেছেন?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante mahāpajāpatiṃ gotamiṃ ārabbha anuññātaṃ, mahāpajāpati bhante gotamī bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kathāhaṃ bhante imāsu sākiyānīsu paṭipajjāmī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, বৈশালীতে মহাপ্রজাপতি গৌতমীকে উপলক্ষ করে অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, মহাপ্রজাপতি গৌতমী ভগবানকে এই কথা বলেছিলেন— “ভন্তে, আমি এই শাক্য নারীদের বিষয়ে কীভাবে আচরণ করব?” ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – ekato [Pg.276] upasampannāya āvuso bhikkhunisaṅghe visuddhāya bhikkhusaṅghe upasampādetuṃ bhagavatā kattha anuññātaṃ, kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ anuññātaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, একপক্ষে উপসম্পন্ন এবং বিশুদ্ধ হওয়ার পর ভিক্ষুসঙ্ঘে উপসম্পদা প্রদান ভগবান কোথায় অনুমোদন করেছেন, কাকে উপলক্ষ করে এবং কোন বিষয়ে অনুমোদন করেছেন?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha anuññātaṃ, sambahulā bhante bhikkhū bhikkhunīnaṃ antarāyike dhamme pucchiṃsu, upasampadāpekkhāyo vitthāyiṃsu, maṅkū ahesuṃ, na sakkhiṃsu vissajjetuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ anuññātaṃ.

উত্তর – ভন্তে, শ্রাবস্তীতে বহু ভিক্ষুকে উপলক্ষ করে অনুমোদিত হয়েছে। ভন্তে, বহু ভিক্ষু ভিক্ষুণীদের অন্তরায়িক ধর্ম সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করেছিলেন; উপসম্পদা প্রত্যাশী নারীরা লজ্জিত ও বিমর্ষ হয়েছিল এবং উত্তর দিতে পারেনি। ভন্তে, সেই বিষয়ে এটি অনুমোদিত হয়েছে।

Pucchā – bhikkhunikkhandhakaṃ [Pg.277] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি ভিক্ষুণী খন্ধক সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব, যা নিদান ও নির্দেশ সহ। হে আবসো, সমুৎকৃষ্ট পদে কয়টি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – bhikkhunikkhandhakaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante dve āpattiyo.

উত্তর – ভন্তে, আমি ভিক্ষুণী খন্ধক সম্পর্কে উত্তর দেব, যা নিদান ও নির্দেশ সহ। ভন্তে, সমুৎকৃষ্ট পদে দুটি আপত্তি রয়েছে।

11. Pañcasatikakkhandhaka

১১. পঞ্চশতিক খন্ধক

Paṭhama saṃgāyanā

প্রথম সঙ্গীতি

Pucchā – pañcasatikaṃ [Pg.279] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি পঞ্চশতিক সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব, যা নিদান ও নির্দেশ সহ। হে আবসো, সমুৎকৃষ্ট পদে কয়টি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – pañcasatikaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante na katamā āpatti.

উত্তর – ভন্তে, আমি পঞ্চশতিক সম্পর্কে উত্তর দেব, যা নিদান ও নির্দেশ সহ। ভন্তে, সমুৎকৃষ্ট পদে কোনো আপত্তি নেই।

12. Sattasatikakkhandhaka

১২. সপ্তশতিক খন্ধক

Dutiya saṃgāyanā

দ্বিতীয় সঙ্গীতি

Pucchā – sattasatikaṃ [Pg.280] pucchissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ āvuso kati āpattiyo.

প্রশ্ন – হে আবসো, আমি সপ্তশতিক সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করব, যা নিদান ও নির্দেশ সহ। হে আবসো, সমুৎকৃষ্ট পদে কয়টি আপত্তি রয়েছে?

Vissajjanā – sattasatikaṃ vissajjissaṃ, sanidānaṃ saniddesaṃ. Samukkaṭṭhapadānaṃ bhante na katamā āpatti.

উত্তর – ভন্তে, আমি সপ্তশতিক সম্পর্কে উত্তর দেব, যা নিদান ও নির্দেশ সহ। ভন্তে, সমুৎকৃষ্ট পদে কোনো আপত্তি নেই।

Pucchā – kassa [Pg.281] āvuso vacanaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কার বচন?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

উত্তর – ভন্তে, এটি অর্হৎ সম্যকসম্বুদ্ধ ভগবানের বচন।

Pucchā – ke āvuso sikkhanti.

প্রশ্ন – হে আবসো, কারা শিক্ষা গ্রহণ করেন?

Vissajjanā – sekkhā ca bhante puthujjanakalyāṇakā ca sikkhanti.

উত্তর – ভন্তে, শৈক্ষ এবং কল্যাণধর্মী পৃথগ্জনেরা শিক্ষা গ্রহণ করেন।

Pucchā – ke [Pg.282] āvuso sikkhitasikkhā.

প্রশ্ন – হে আবসো, কারা শিক্ষাসম্পন্ন?

Vissajjanā – arahanto bhante sikkhitasikkhā.

উত্তর – ভন্তে, অর্হৎগণ হলেন শিক্ষাসম্পন্ন।

Pucchā – kattha āvuso ṭhitaṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কোথায় প্রতিষ্ঠিত?

Vissajjanā – sikkhākāmesu bhante ṭhitaṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি শিক্ষাকামীদের মধ্যে প্রতিষ্ঠিত।

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

প্রশ্ন – হে আবসো, এটি কার দ্বারা আনীত হয়েছে?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

উত্তর – ভন্তে, এটি পরম্পরার দ্বারা আনীত হয়েছে।


中文
巴利義註複註藏外典籍
1101 巴拉基咖(波羅夷)
1102 巴吉帝亞(波逸提)
1103 大品(律藏)
1104 小品
1105 附隨
1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1
1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2
1203 巴吉帝亞(波逸提)義註
1204 大品義註(律藏)
1205 小品義註
1206 附隨義註
1301 心義燈-1
1302 心義燈-2
1303 心義燈-3
1401 疑惑度脫
1402 律攝註釋
1403 金剛智疏
1404 疑難解除疏-1
1405 疑難解除疏-2
1406 律莊嚴疏-1
1407 律莊嚴疏-2
1408 古老解惑疏
1409 律抉擇-上抉擇
1410 律抉擇疏-1
1411 律抉擇疏-2
1412 巴吉帝亞等啟請經
1413 小戒學-根本戒學

8401 清淨道論-1
8402 清淨道論-2
8403 清淨道大複註-1
8404 清淨道大複註-2
8405 清淨道論導論

8406 長部問答
8407 中部問答
8408 相應部問答
8409 增支部問答
8410 律藏問答
8411 論藏問答
8412 義注問答
8413 語言學詮釋手冊
8414 勝義顯揚
8415 隨燈論誦
8416 發趣論燈論
8417 禮敬文
8418 大禮敬文
8419 依相讚佛偈
8420 經讚
8421 蓮花供
8422 勝者莊嚴
8423 語蜜
8424 佛德偈集
8425 小史
8427 佛教史
8426 大史
8429 目犍連文法
8428 迦旃延文法
8430 文法寶鑑(詞幹篇)
8431 文法寶鑑(詞根篇)
8432 詞形成論
8433 目犍連五章
8434 應用成就讀本
8435 音韻論讀本
8436 阿毗曇燈讀本
8437 阿毗曇燈疏
8438 妙莊嚴論讀本
8439 妙莊嚴論疏
8440 初學入門義抉擇精要
8446 詩王智論
8447 智論花鬘
8445 法智論
8444 大羅漢智論
8441 世間智論
8442 經典智論
8443 勇士百智論
8450 考底利耶智論
8448 人眼燈
8449 四護衛燈
8451 妙味之流
8452 界清淨
8453 韋桑達拉頌
8454 目犍連語釋五章
8455 塔史
8456 佛牙史
8457 詞根讀本注釋
8458 舍利史
8459 象頭山寺史
8460 勝者行傳
8461 勝者宗燈
8462 油鍋偈
8463 彌蘭王問疏
8464 詞花鬘
8465 詞成就論
8466 正理滴論
8467 迦旃延詞根注
8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品
2102 大品(長部)
2103 波梨品
2201 戒蘊品註義註
2202 大品義註(長部)
2203 波梨品義註
2301 戒蘊品疏
2302 大品複註(長部)
2303 波梨品複註
2304 戒蘊品新複註-1
2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經
3102 中五十經
3103 後五十經
3201 根本五十義註-1
3202 根本五十義註-2
3203 中五十義註
3204 後五十義註
3301 根本五十經複註
3302 中五十經複註
3303 後五十經複註
4101 有偈品
4102 因緣品
4103 蘊品
4104 六處品
4105 大品(相應部)
4201 有偈品義注
4202 因緣品義注
4203 蘊品義注
4204 六處品義注
4205 大品義注(相應部)
4301 有偈品複註
4302 因緣品註
4303 蘊品複註
4304 六處品複註
4305 大品複註(相應部)
5101 一集經
5102 二集經
5103 三集經
5104 四集經
5105 五集經
5106 六集經
5107 七集經
5108 八集等經
5109 九集經
5110 十集經
5111 十一集經
5201 一集義註
5202 二、三、四集義註
5203 五、六、七集義註
5204 八、九、十、十一集義註
5301 一集複註
5302 二、三、四集複註
5303 五、六、七集複註
5304 八集等複註
6101 小誦
6102 法句經
6103 自說
6104 如是語
6105 經集
6106 天宮事
6107 餓鬼事
6108 長老偈
6109 長老尼偈
6110 譬喻-1
6111 譬喻-2
6112 諸佛史
6113 所行藏
6114 本生-1
6115 本生-2
6116 大義釋
6117 小義釋
6118 無礙解道
6119 導論
6120 彌蘭王問
6121 藏釋
6201 小誦義注
6202 法句義注-1
6203 法句義注-2
6204 自說義注
6205 如是語義註
6206 經集義注-1
6207 經集義注-2
6208 天宮事義注
6209 餓鬼事義注
6210 長老偈義注-1
6211 長老偈義注-2
6212 長老尼義注
6213 譬喻義注-1
6214 譬喻義注-2
6215 諸佛史義注
6216 所行藏義注
6217 本生義注-1
6218 本生義注-2
6219 本生義注-3
6220 本生義注-4
6221 本生義注-5
6222 本生義注-6
6223 本生義注-7
6224 大義釋義注
6225 小義釋義注
6226 無礙解道義注-1
6227 無礙解道義注-2
6228 導論義注
6301 導論複註
6302 導論明解
7101 法集論
7102 分別論
7103 界論
7104 人施設論
7105 論事
7106 雙論-1
7107 雙論-2
7108 雙論-3
7109 發趣論-1
7110 發趣論-2
7111 發趣論-3
7112 發趣論-4
7113 發趣論-5
7201 法集論義註
7202 分別論義註(迷惑冰消)
7203 五部論義註
7301 法集論根本複註
7302 分別論根本複註
7303 五論根本複註
7304 法集論複註
7305 五論複註
7306 阿毘達摩入門
7307 攝阿毘達磨義論
7308 阿毘達摩入門古複註
7309 阿毘達摩論母

English
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon PaliCommentairesSous-commentairesAutres
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-KanonKommentareSubkommentareSonstige
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैननकमेंट्रीउप-टिप्पणियाँअन्य
1101 पाराजिक पाळि
1102 पाचित्तिय पाळि
1103 महावग्ग पाळि (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळि
1105 परिवार पाळि
1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1
1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-1
1302 सारत्थदीपनी टीका-2
1303 सारत्थदीपनी टीका-3
1401 द्वेमातिकापाळि
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-1
1405 विमतिविनोदनी टीका-2
1406 विनयालंकार टीका-1
1407 विनयालंकार टीका-2
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-1
1411 विनयविनिच्छय टीका-2
1412 पाचित्यादियोजनापाळि
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-1
8402 विसुद्धिमग्ग-2
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवन्दना
8421 कमलाञ्जलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगन्थवंस
8427 सासनवंस
8426 महावंस
8429 मोग्गल्लानब्याकरणं
8428 कच्चायनब्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपञ्चिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमञ्जरी
8445 धम्मनीति
8444 महारहनीति
8441 लोकनीति
8442 सुत्तन्तनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8450 चाणक्यनीति
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8451 रसवाहिनी
8452 सीमविसोधनीपाठ
8453 वेस्सन्तरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमञ्जरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिन्दुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा
8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि
2102 महावग्ग पाळि (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळि
2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1
2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि
3102 मज्झिमपण्णास पाळि
3103 उपरिपण्णास पाळि
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि
4102 निदानवग्ग पाळि
4103 खन्धवग्ग पाळि
4104 सळायतनवग्ग पाळि
4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खन्धवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि
5102 दुकनिपात पाळि
5103 तिकनिपात पाळि
5104 चतुक्कनिपात पाळि
5105 पञ्चकनिपात पाळि
5106 छक्कनिपात पाळि
5107 सत्तकनिपात पाळि
5108 अट्ठकादिनिपात पाळि
5109 नवकनिपात पाळि
5110 दसकनिपात पाळि
5111 एकादसकनिपात पाळि
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि
6102 धम्मपद पाळि
6103 उदान पाळि
6104 इतिवुत्तक पाळि
6105 सुत्तनिपात पाळि
6106 विमानवत्थु पाळि
6107 पेतवत्थु पाळि
6108 थेरगाथा पाळि
6109 थेरीगाथा पाळि
6110 अपदान पाळि-1
6111 अपदान पाळि-2
6112 बुद्धवंस पाळि
6113 चरियापिटक पाळि
6114 जातक पाळि-1
6115 जातक पाळि-2
6116 महानिद्देस पाळि
6117 चूळनिद्देस पाळि
6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि
6119 नेत्तिप्पकरण पाळि
6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि
6121 पेटकोपदेस पाळि
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-1
6203 धम्मपद अट्ठकथा-2
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-1
6214 अपदान अट्ठकथा-2
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-1
6218 जातक अट्ठकथा-2
6219 जातक अट्ठकथा-3
6220 जातक अट्ठकथा-4
6221 जातक अट्ठकथा-5
6222 जातक अट्ठकथा-6
6223 जातक अट्ठकथा-7
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1
6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि
7102 विभङ्ग पाळि
7103 धातुकथा पाळि
7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि
7105 कथावत्थु पाळि
7106 यमक पाळि-1
7107 यमक पाळि-2
7108 यमक पाळि-3
7109 पट्ठान पाळि-1
7110 पट्ठान पाळि-2
7111 पट्ठान पाळि-3
7112 पट्ठान पाळि-4
7113 पट्ठान पाळि-5
7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका
7302 विभङ्ग-मूलटीका
7303 पञ्चपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका
7305 पञ्चपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon PaliKomentarSub-komentarLainnya
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典註釈書副註釈書その他
1101 パーラージカ・パーリ
1102 パーチッティヤ・パーリ
1103 マハーヴァッガ・パーリ(ヴィナヤ)
1104 チューラヴァッガ・パーリ
1105 パリヴァーラ・パーリ
1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1
1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2
1203 パーチッティヤ・アッタカター
1204 マハーヴァッガ・アッタカター(ヴィナヤ)
1205 チューラヴァッガ・アッタカター
1206 パリヴァーラ・アッタカター
1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1
1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2
1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3
1401 ドヴェマーティカー・パーリ
1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター
1403 ヴァジラブッディ・ティーカー
1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1
1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2
1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1
1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2
1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー
1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ
1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1
1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2
1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ
1413 クッダシッカー-ムーラシッカー

8401 ヴィスッディマッガ-1
8402 ヴィスッディマッガ-2
8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1
8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2
8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター

8406 ディーガニカーヤ(プ・ヴィ)
8407 マッジマニカーヤ(プ・ヴィ)
8408 サンユッタニカーヤ(プ・ヴィ)
8409 アングッタラニカーヤ(プ・ヴィ)
8410 ヴィナヤピタカ(プ・ヴィ)
8411 アビダンマピタカ(プ・ヴィ)
8412 アッタカター(プ・ヴィ)
8413 ニルッティディーパニー
8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ
8415 アヌディーパニーパータ
8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ
8417 ナマッカラ・ティーカー
8418 マハーパナーマ・パータ
8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター
8420 スタヴァンダナー
8421 カマラーニャジャリ
8422 ジナランカーラ
8423 パッジャマドゥ
8424 ブッダグナガーター・ヴァリー
8425 チューラガンタヴァンサ
8427 サーサナヴァンサ
8426 マハーヴァンサ
8429 モッガラーナ・ビャーカラナン
8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン
8430 サッダニーティッパカラナン(パダマーラー)
8431 サッダニーティッパカラナン(ダートゥマーラー)
8432 パダルーパシッディ
8433 モッガラーナ・パンチカー
8434 パヨーガシッディ・パータ
8435 ヴットーダヤ・パータ
8436 アビダーナッパディーピカー・パータ
8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー
8438 スボーダーランカーラ・パータ
8439 スボーダーランカーラ・ティーカー
8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ
8446 カヴィダッパナニーティ
8447 ニーティマンジャリー
8445 ダンマニーティ
8444 マハーラハニーティ
8441 ローカニーティ
8442 スタンタニーティ
8443 スーラッサティニーティ
8450 チャーナキャニーティ
8448 ナラダッカディーパニー
8449 チャトゥラーラッカディーパニー
8451 ラサヴァーヒニー
8452 シーマヴィソーダニー・パータ
8453 ヴェッサンタラ・ギーティ
8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー
8455 トゥーパヴァンサ
8456 ダーターヴァンサ
8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー
8458 ダートゥヴァンサ
8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ
8460 ジナチャリタヤ
8461 ジナヴァンサディーパン
8462 テーラカターガーター
8463 ミリダ・ティーカー
8464 パダマンジャリー
8465 パダサーダナン
8466 サッダビンドゥパカラナン
8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー
8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ
2102 マハーワッガ・パーリ(ディーガ)
2103 パーティカワッガ・パーリ
2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター
2202 マハーワッガ・アッタカター(ディーガ)
2203 パーティカワッガ・アッタカター
2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー
2302 マハーワッガ・ティーカー(ディーガ)
2303 パーティカワッガ・ティーカー
2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1
2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ
3102 マッジマパンナーサ・パーリ
3103 ウパリパンナーサ・パーリ
3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1
3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2
3203 マッジマパンナーサ・アッタカター
3204 ウパリパンナーサ・アッタカター
3301 ムーラパンナーサ・ティーカー
3302 マッジマパンナーサ・ティーカー
3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ
4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ
4103 カンダ・ワッガ・パーリ
4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ
4105 マハーワッガ・パーリ(サンユッタ)
4201 サガーター・ワッガ・アッタカター
4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター
4203 カンダ・ワッガ・アッタカター
4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター
4205 マハーワッガ・アッタカター(サンユッタ)
4301 サガーター・ワッガ・ティーカー
4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー
4303 カンダ・ワッガ・ティーカー
4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー
4305 マハーワッガ・ティーカー(サンユッタ)
5101 エーカカニパータ・パーリ
5102 ドゥカニパータ・パーリ
5103 ティカニパータ・パーリ
5104 チャトゥッカニパータ・パーリ
5105 パンチャカニパータ・パーリ
5106 チャッカニパータ・パーリ
5107 サッタカニパータ・パーリ
5108 アッタカーディニパータ・パーリ
5109 ナヴァカニパータ・パーリ
5110 ダサカニパータ・パーリ
5111 エーカーダサカニパータ・パーリ
5201 エーカカニパータ・アッタカター
5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター
5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター
5204 アッタカーディニパータ・アッタカター
5301 エーカカニパータ・ティーカー
5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー
5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー
5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ
6102 ダンマパダ・パーリ
6103 ウダーナ・パーリ
6104 イティヴッタカ・パーリ
6105 スッタニパータ・パーリ
6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ
6107 ペーヴァットゥ・パーリ
6108 テーラガーター・パーリ
6109 テーリーガーター・パーリ
6110 アパダーナ・パーリ-1
6111 アパダーナ・パーリ-2
6112 ブッダヴァンサ・パーリ
6113 チャリヤーピタカ・パーリ
6114 ジャータカ・パーリ-1
6115 ジャータカ・パーリ-2
6116 マハーニッデーサ・パーリ
6117 チューラニッデーサ・パーリ
6118 パティサンビダーマッガ・パーリ
6119 ネッティッパカラナ・パーリ
6120 ミリンダパンハ・パーリ
6121 ペータコーパデーサ・パーリ
6201 クッダカパータ・アッタカター
6202 ダンマパダ・アッタカター-1
6203 ダンマパダ・アッタカター-2
6204 ウダーナ・アッタカター
6205 イティヴッタカ・アッタカター
6206 スッタニパータ・アッタカター-1
6207 スッタニパータ・アッタカター-2
6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター
6209 ペータヴァットゥ・アッタカター
6210 テーラガーター・アッタカター-1
6211 テーラガーター・アッタカター-2
6212 テーリーガーター・アッタカター
6213 アパダーナ・アッタカター-1
6214 アパダーナ・アッタカター-2
6215 ブッダヴァンサ・アッタカター
6216 チャリヤーピタカ・アッタカター
6217 ジャータカ・アッタカター-1
6218 ジャータカ・アッタカター-2
6219 ジャータカ・アッタカター-3
6220 ジャータカ・アッタカター-4
6221 ジャータカ・アッタカター-5
6222 ジャータカ・アッタカター-6
6223 ジャータカ・アッタカター-7
6224 マハーニッデーサ・アッタカター
6225 チューラニッデーサ・アッタカター
6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1
6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2
6228 ネッティッパカラナ・アッタカター
6301 ネッティッパカラナ・ティーカー
6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ
7102 ヴィバンガ・パーリ
7103 ダートゥカター・パーリ
7104 プッガラパンニャッティ・パーリ
7105 カター・ヴァットゥ・パーリ
7106 ヤマカ・パーリ-1
7107 ヤマカ・パーリ-2
7108 ヤマカ・パーリ-3
7109 パッターナ・パーリ-1
7110 パッターナ・パーリ-2
7111 パッターナ・パーリ-3
7112 パッターナ・パーリ-4
7113 パッターナ・パーリ-5
7201 ダンマサンガニ・アッタカター
7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター
7203 パンチャパカラナ・アッタカター
7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー
7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー
7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー
7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー
7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー
7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード
7307 アビダンマッタ・サンガホ
7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー
7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលីអដ្ឋកថាដីកាផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ
1102 បាចិត្តិយបាឡិ
1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ)
1104 ចូឡវគ្គបាឡិ
1105 បរិវារបាឡិ
1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១
1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២
1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា
1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ)
1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា
1206 បរិវារអដ្ឋកថា
1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១
1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២
1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣
1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ
1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា
1403 វជិរពុទ្ធិដីកា
1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១
1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២
1406 វិនយាលង្ការដីកា-១
1407 វិនយាលង្ការដីកា-២
1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា
1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ
1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១
1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២
1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ
1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា

8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១
8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២
8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១
8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២
8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា

8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ)
8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ)
8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ)
8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ)
8410 វិនយបិដក (បុ-វិ)
8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ)
8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ)
8413 និរុត្តិទីបនី
8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ
8415 អនុទីបនីបាឋ
8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ
8417 នមក្ការដីកា
8418 មហាបណាមបាឋ
8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា
8420 សុតវន្ទនា
8421 កមលាញ្ជលិ
8422 ជិនាលង្ការ
8423 បជ្ជមធុ
8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី
8425 ចូឡគន្ថវង្ស
8427 សាសនវង្ស
8426 មហាវង្ស
8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ
8428 កច្ចាយនព្យាករណំ
8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា)
8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា)
8432 បទរូបសិទ្ធិ
8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា
8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ
8435 វុត្តោទយបាឋ
8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ
8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា
8438 សុពោធាលង្ការបាឋ
8439 សុពោធាលង្ការដីកា
8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ
8446 កវិទប្បណនីតិ
8447 នីតិមញ្ជរី
8445 ធម្មនីតិ
8444 មហារហនីតិ
8441 លោកនីតិ
8442 សុត្តន្តនីតិ
8443 សូរស្សតិនីតិ
8450 ចាណក្យនីតិ
8448 នរទក្ខទីបនី
8449 ចតុរារក្ខទីបនី
8451 រសវាហិនី
8452 សីមវិសោធនីបាឋ
8453 វេស្សន្តរគីតិ
8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា
8455 ថូបវង្ស
8456 ទាឋាវង្ស
8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា
8458 ធាតុវង្ស
8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស
8460 ជិនចរិតយ
8461 ជិនវង្សទីបំ
8462 តេលកដាហគាថា
8463 មិលិទដីកា
8464 បទមញ្ជរី
8465 បទសាធនំ
8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ
8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា
8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ
2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ)
2103 បាថិកវគ្គបាឡិ
2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ)
2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា
2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា
2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ)
2303 បាថិកវគ្គដីកា
2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១
2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ
3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ
3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ
3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១
3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២
3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3301 មូលបណ្ណាសដីកា
3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា
3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ
4102 និទានវគ្គបាឡិ
4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ
4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ
4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)
4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា
4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា
4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា
4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)
4301 សគាថាវគ្គដីកា
4302 និទានវគ្គដីកា
4303 ខន្ធវគ្គដីកា
4304 សឡាយតនវគ្គដីកា
4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ
5102 ទុកនិបាតបាឡិ
5103 តិកនិបាតបាឡិ
5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ
5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ
5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ
5107 សត្តកនិបាតបាឡិ
5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ
5109 នវកនិបាតបាឡិ
5110 ទសកនិបាតបាឡិ
5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ
5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា
5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា
5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា
5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា
5301 ឯកកនិបាតដីកា
5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា
5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា
5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ
6102 ធម្មបទបាឡិ
6103 ឧទានបាឡិ
6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ
6105 សុត្តនិបាតបាឡិ
6106 វិមានវត្ថុបាឡិ
6107 បេតវត្ថុបាឡិ
6108 ថេរគាថាបាឡិ
6109 ថេរីគាថាបាឡិ
6110 អបទានបាឡិ-១
6111 អបទានបាឡិ-២
6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ
6113 ចរិយាបិដកបាឡិ
6114 ជាតកបាឡិ-១
6115 ជាតកបាឡិ-២
6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ
6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ
6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ
6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ
6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ
6121 បេដកោបទេសបាឡិ
6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា
6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១
6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២
6204 ឧទានអដ្ឋកថា
6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា
6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១
6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២
6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា
6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា
6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១
6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២
6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា
6213 អបទានអដ្ឋកថា-១
6214 អបទានអដ្ឋកថា-២
6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា
6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា
6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១
6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២
6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣
6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤
6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥
6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦
6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧
6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១
6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២
6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា
6301 នេត្តិប្បករណដីកា
6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ
7102 វិភង្គបាឡិ
7103 ធាតុកថាបាឡិ
7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ
7105 កថាវត្ថុបាឡិ
7106 យមកបាឡិ-១
7107 យមកបាឡិ-២
7108 យមកបាឡិ-៣
7109 បដ្ឋានបាឡិ-១
7110 បដ្ឋានបាឡិ-២
7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣
7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤
7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥
7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា
7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា
7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា
7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា
7302 វិភង្គ-មូលដីកា
7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា
7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា
7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា
7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ
7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ
7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា
7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경주석서부주석서기타
1101 빠라지카 빨리
1102 빠찟띠야 빨리
1103 마하왁가 빨리 (비나야)
1104 출라왁가 빨리
1105 빠리와라 빨리
1201 빠라지까깐다 앗타카타-1
1202 빠라지까깐다 앗타카타-2
1203 빠찟띠야 앗타카타
1204 마하왁가 앗타카타 (비나야)
1205 출라왁가 앗타카타
1206 빠리와라 앗타카타
1301 사랏타디빠니 띠까-1
1302 사랏타디빠니 띠까-2
1303 사랏타디빠니 띠까-3
1401 드베마띠까빨리
1402 위나야상가하 앗타카타
1403 와지라붓디 띠까
1404 위마띠위노다니 띠까-1
1405 위마띠위노다니 띠까-2
1406 위나야랑까라 띠까-1
1407 위나야랑까라 띠까-2
1408 깡카위따라니뿌라나 띠까
1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야
1410 위나야위닛차야 띠까-1
1411 위나야위닛차야 띠까-2
1412 빠찟땨디요자나빨리
1413 쿳닷시카-물라시카

8401 위숟디막가-1
8402 위숟디막가-2
8403 위숟디막가-마하띠까-1
8404 위숟디막가-마하띠까-2
8405 위숟디막가 니다나까타

8406 디가니까야 (뿌-위)
8407 맛지마니까야 (뿌-위)
8408 삼윳따니까야 (뿌-위)
8409 앙굳따라니까야 (뿌-위)
8410 위나야삐따까 (뿌-위)
8411 아비담마삐따까 (뿌-위)
8412 앗타카타 (뿌-위)
8413 니룻띠디빠니
8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타
8415 아누디빠니빠타
8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타
8417 나막까라띠까
8418 마하빠나마빠타
8419 락카나또 붓다토마나가타
8420 수타완다나
8421 까말란자리
8422 지나랑까라
8423 빳자마두
8424 붓다구나가타왈리
8425 출라간타왕사
8427 사사나왕사
8426 마하왕사
8429 목갈라나뱌까라낭
8428 깟차야나뱌까라낭
8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라)
8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라)
8432 빠다루빠싣디
8433 목갈라나빤찌까
8434 빠요가싣디빠타
8435 붇또다야빠타
8436 아비다나빠디피까빠타
8437 아비다나빠디피까띠까
8438 수보다랑까라빠타
8439 수보다랑까라띠까
8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라
8446 까위닷빠나니띠
8447 니띠만자리
8445 담마니띠
8444 마하라하니띠
8441 로까니띠
8442 숫딴따니띠
8443 수랏사띠니띠
8450 짜낙야니띠
8448 나라닥카디빠니
8449 짜뚜라락카디빠니
8451 라사와히니
8452 시마위소다니빠타
8453 웨산따라기띠
8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까
8455 투빠왕사
8456 다타왕사
8457 다두빠타윌라시니야
8458 다두왕사
8459 핟타와나갈라위하라왕사
8460 지나짜리따야
8461 지나왕사디빵
8462 떼라까타하가타
8463 밀리다띠까
8464 빠다만자리
8465 빠다사다낭
8466 삿다빈두빠까라낭
8467 깟차야나다두만주사
8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리
2102 마하왁가 빨리 (디가)
2103 빠티까왁가 빨리
2201 실락칸다왁가 앗타카타
2202 마하왁가 앗타카타 (디가)
2203 빠티까왁가 앗타카타
2301 실락칸다왁가 띠까
2302 마하왁가 띠까 (디가)
2303 빠티까왁가 띠까
2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1
2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리
3102 맛지마빤나사 빨리
3103 우빠리빤나사 빨리
3201 물라빤나사 앗타카타-1
3202 물라빤나사 앗타카타-2
3203 맛지마빤나사 앗타카타
3204 우빠리빤나사 앗타카타
3301 물라빤나사 띠까
3302 맛지마빤나사 띠까
3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리
4102 니다나왁가 빨리
4103 칸다왁가 빨리
4104 살라야따나왁가 빨리
4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)
4201 사가타왁가 앗타카타
4202 니다나왁가 앗타카타
4203 칸다왁가 앗타카타
4204 살라야따나왁가 앗타카타
4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)
4301 사가타왁가 띠까
4302 니다나왁가 띠까
4303 칸다왁가 띠까
4304 살라야따나왁가 띠까
4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리
5102 두까니빠따 빨리
5103 띠까니빠따 빨리
5104 짜뚝까니빠따 빨리
5105 빤짜까니빠따 빨리
5106 착까니빠따 빨리
5107 삿따까니빠따 빨리
5108 앗타까디니빠따 빨리
5109 나와까니빠따 빨리
5110 다사까니빠따 빨리
5111 에까다사까니빠따 빨리
5201 에까까니빠따 앗타카타
5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타
5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타
5204 앗타까디니빠따 앗타카타
5301 에까까니빠따 띠까
5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까
5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까
5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리
6102 담마빠다 빨리
6103 우다나 빨리
6104 이띠웃따까 빨리
6105 숫따니빠따 빨리
6106 위마나왓투 빨리
6107 베따왓투 빨리
6108 테라가타 빨리
6109 테리가타 빨리
6110 아빠다나 빨리-1
6111 아빠다나 빨리-2
6112 붓다왕사 빨리
6113 짜리야삐따까 빨리
6114 자따까 빨리-1
6115 자따까 빨리-2
6116 마하닷데사 빨리
6117 출라닷데사 빨리
6118 빠티삼비다막가 빨리
6119 넷띠빠까라나 빨리
6120 밀린다빤하 빨리
6121 뻬따꼬빠데사 빨리
6201 쿳닥까빠타 앗타카타
6202 담마빠다 앗타카타-1
6203 담마빠다 앗타카타-2
6204 우다나 앗타카타
6205 이띠웃따까 앗타카타
6206 숫따니빠따 앗타카타-1
6207 숫따니빠따 앗타카타-2
6208 위마나왓투 앗타카타
6209 베따왓투 앗타카타
6210 테라가타 앗타카타-1
6211 테라가타 앗타카타-2
6212 테리가타 앗타카타
6213 아빠다나 앗타카타-1
6214 아빠다나 앗타카타-2
6215 붓다왕사 앗타카타
6216 짜리야삐따까 앗타카타
6217 자따까 앗타카타-1
6218 자따까 앗타카타-2
6219 자따까 앗타카타-3
6220 자따까 앗타카타-4
6221 자따까 앗타카타-5
6222 자따까 앗타카타-6
6223 자따까 앗타카타-7
6224 마하닷데사 앗타카타
6225 출라닷데사 앗타카타
6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1
6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2
6228 넷띠빠까라나 앗타카타
6301 넷띠빠까라나 띠까
6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리
7102 위방가 빨리
7103 다뚜까타 빨리
7104 뿍갈라빤냣띠 빨리
7105 까타왓투 빨리
7106 야마까 빨리-1
7107 야마까 빨리-2
7108 야마까 빨리-3
7109 빳타나 빨리-1
7110 빳타나 빨리-2
7111 빳타나 빨리-3
7112 빳타나 빨리-4
7113 빳타나 빨리-5
7201 담마상가니 앗타카타
7202 삼모하위노다니 앗타카타
7203 빤짜빠까라나 앗타카타
7301 담마상가니-물라띠까
7302 위방가-물라띠까
7303 빤짜빠까라나-물라띠까
7304 담마상가니-아누띠까
7305 빤짜빠까라나-아누띠까
7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도
7307 아비담맛타상가호
7308 아비담마와따라-뿌라나띠까
7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີອັດຖະກະຖາຏີກາອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ
1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ
1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ)
1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ
1105 ປະລິວາລະ ປາລີ
1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1
1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2
1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ
1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ)
1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ
1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1
1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2
1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3
1401 ທເວມາຕິກາປາລີ
1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ
1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ
1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1
1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2
1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1
1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2
1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ
1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ
1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1
1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2
1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ
1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ

8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1
8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2
8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1
8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2
8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ

8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ)
8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ
8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ
8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ
8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ
8417 ນະມັກກາລະຏີກາ
8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ
8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ
8420 ສຸຕະວັນທະນາ
8421 ກະມະລາຍຈະລິ
8422 ຊິນາລັງກາລະ
8423 ປັດຊະມະທຸ
8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ
8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ
8426 ມະຫາວັງສະ
8427 ສາສະນະວັງສະ
8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ
8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ
8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ)
8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ)
8432 ປະທະຣູປະສິດທິ
8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ
8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ
8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ
8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ
8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ
8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ
8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ
8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ
8441 ໂລກະນີຕິ
8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ
8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ
8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ
8445 ທັມມະນີຕິ
8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ
8447 ນີຕິມັນຊະລີ
8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ
8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ
8450 ຈານັກຍະນີຕິ
8451 ລະສະວາຫິນີ
8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ
8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ
8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ
8455 ຖູປະວັງສະ
8456 ທາຐາວັງສະ
8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ
8458 ຘາຕຸວັງສະ
8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ
8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ
8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ
8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ
8463 ມິລິທະຏີກາ
8464 ປະທະມັນຊະລີ
8465 ປະທະສາຘະນັງ
8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ
8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ
8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ)
2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ
2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ)
2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ)
2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ
2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1
2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ
3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ
3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ
3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1
3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2
3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ
3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ
3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ
4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ
4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ
4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)
4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)
4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ
4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ
4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ
4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ
5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ
5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ
5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ
5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ
5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ
5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ
5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ
5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ
5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ
5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ
6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ
6103 ອຸທານະ ປາລີ
6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ
6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ
6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ
6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ
6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ
6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ
6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1
6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2
6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ
6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ
6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1
6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2
6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ
6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ
6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ
6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ
6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ
6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ
6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ
6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1
6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2
6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ
6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1
6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2
6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1
6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2
6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ
6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1
6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2
6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ
6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1
6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2
6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3
6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4
6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5
6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6
6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7
6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1
6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2
6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ
6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ
7102 ວິພັງຄະ ປາລີ
7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ
7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ
7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ
7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1
7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2
7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3
7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1
7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2
7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3
7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4
7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5
7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ
7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ
7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ
7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ
7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ
7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ
7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ
7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ
7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ
7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ
7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळीअट्ठकथाटीकाअन्य
1101 पाराजिक पाळी
1102 पाचित्तिय पाळी
1103 महावग्ग पाळी (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळी
1105 परिवार पाळी
1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१
1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-१
1302 सारत्थदीपनी टीका-२
1303 सारत्थदीपनी टीका-३
1401 द्वेमातिकापाळी
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-१
1405 विमतिविनोदनी टीका-२
1406 विनयालंकार टीका-१
1407 विनयालंकार टीका-२
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-१
1411 विनयविनिच्छय टीका-२
1412 पाचित्यादियोजनापाळी
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-१
8402 विसुद्धिमग्ग-२
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवंदना
8421 कमलांजलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगंथवंस
8426 महावंस
8427 सासनवंस
8428 कच्चायनव्याकरणं
8429 मोग्गल्लानव्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपंचिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार
8441 लोकनीति
8442 सुत्तंतनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8444 महारहनीति
8445 धम्मनीति
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमंजरी
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8450 चाणक्यनीति
8451 रसवाहिनी
8452 सीमाविसोधनीपाठ
8453 वेस्संतरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमंजरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिंदुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमंजुसा
8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी
2102 महावग्ग पाळी (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळी
2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खंधवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१
2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी
3102 मज्झिमपण्णास पाळी
3103 उपरिपण्णास पाळी
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी
4102 निदानवग्ग पाळी
4103 खंधवग्ग पाळी
4104 सळायतनवग्ग पाळी
4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खंधवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खंधवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी
5102 दुकनिपात पाळी
5103 तिकनिपात पाळी
5104 चतुक्कनिपात पाळी
5105 पंचकनिपात पाळी
5106 छक्कनिपात पाळी
5107 सत्तकनिपात पाळी
5108 अट्ठकादिनिपात पाळी
5109 नवकनिपात पाळी
5110 दसकनिपात पाळी
5111 एकादसकनिपात पाळी
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी
6102 धम्मपद पाळी
6103 उदान पाळी
6104 इतिवुत्तक पाळी
6105 सुत्तनिपात पाळी
6106 विमानवत्थु पाळी
6107 पेतवत्थु पाळी
6108 थेरगाथा पाळी
6109 थेरीगाथा पाळी
6110 अपदान पाळी-१
6111 अपदान पाळी-२
6112 बुद्धवंस पाळी
6113 चरियापिटक पाळी
6114 जातक पाळी-१
6115 जातक पाळी-२
6116 महानिद्देस पाळी
6117 चूळनिद्देस पाळी
6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी
6119 नेत्तिप्पकरण पाळी
6120 मिलिंदपंह पाळी
6121 पेटकोपदेस पाळी
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-१
6203 धम्मपद अट्ठकथा-२
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-१
6214 अपदान अट्ठकथा-२
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-१
6218 जातक अट्ठकथा-२
6219 जातक अट्ठकथा-३
6220 जातक अट्ठकथा-४
6221 जातक अट्ठकथा-५
6222 जातक अट्ठकथा-६
6223 जातक अट्ठकथा-७
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१
6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी
7102 विभंग पाळी
7103 धातुकथा पाळी
7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी
7105 कथावत्थु पाळी
7106 यमक पाळी-१
7107 यमक पाळी-२
7108 यमक पाळी-३
7109 पट्ठान पाळी-१
7110 पट्ठान पाळी-२
7111 पट्ठान पाळी-३
7112 पट्ठान पाळी-४
7113 पट्ठान पाळी-५
7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पंचपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसंगणी-मूलटीका
7302 विभंग-मूलटीका
7303 पंचपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसंगणी-अनुटीका
7305 पंचपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसंगहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာဋီကာအခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ
1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ
1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ)
1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ
1105 ပရိဝါရ ပါဠိ
1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁
1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂
1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ
1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ)
1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ
1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁
1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂
1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃
1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ
1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ
1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ
1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁
1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂
1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁
1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂
1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ
1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ
1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁
1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂
1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ
1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ

8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁
8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂
8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁
8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂
8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ

8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ)
8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ)
8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ)
8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ)
8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ)
8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ)
8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ)
8413 နိရုတ္တိဒီပနီ
8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ
8415 အနုဒီပနီပါဌ
8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ
8417 နမက္ကာရဋီကာ
8418 မဟာပဏာမပါဌ
8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ
8420 သုတဝန္ဒနာ
8421 ကမလာဉ္ဇလိ
8422 ဇိနာလင်္ကာရ
8423 ပဇ္ဇမဓု
8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ
8425 စူဠဂန္ထဝံသ
8427 သာသနဝံသ
8426 မဟာဝံသ
8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ
8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ
8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ)
8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ)
8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ
8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ
8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ
8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ
8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ
8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ
8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ
8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ
8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ
8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ
8447 နီတိမဉ္ဇရီ
8445 ဓမ္မနီတိ
8444 မဟာရဟနီတိ
8441 လောကနီတိ
8442 သုတ္တန္တနီတိ
8443 သူရဿတိနီတိ
8450 စာဏကျနီတိ
8448 နရဒက္ခဒီပနီ
8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ
8451 ရသဝါဟိနီ
8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ
8453 ဝေဿန္တရဂီတိ
8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ
8455 ထူပဝံသ
8456 ဒါဌာဝံသ
8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ
8458 ဓါတုဝံသ
8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ
8460 ဇိနစရိတယ
8461 ဇိနဝံသဒီပံ
8462 တေလကဋာဟဂါထာ
8463 မိလိဒဋီကာ
8464 ပဒမဉ္ဇရီ
8465 ပဒသာဓနံ
8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ
8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ
8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ)
2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ
2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ)
2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ)
2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ
2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁
2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁
3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂
3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ
4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)
4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)
4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ
4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ
5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ
5103 တိကနိပါတ ပါဠိ
5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ
5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ
5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ
5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ
5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ
5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ
5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ
5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ
5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ
5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ
5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ
5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ
6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ
6103 ဥဒါန ပါဠိ
6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ
6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ
6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ
6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ
6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ
6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ
6110 အပဒါန ပါဠိ-၁
6111 အပဒါန ပါဠိ-၂
6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ
6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ
6114 ဇာတက ပါဠိ-၁
6115 ဇာတက ပါဠိ-၂
6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ
6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ
6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ
6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ
6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ
6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁
6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂
6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ
6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ
6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁
6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂
6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁
6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂
6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ
6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁
6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂
6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ
6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ
6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁
6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂
6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃
6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄
6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅
6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆
6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇
6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁
6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂
6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ
6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ
6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ
7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ
7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ
7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ
7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ
7106 ယမက ပါဠိ-၁
7107 ယမက ပါဠိ-၂
7108 ယမက ပါဠိ-၃
7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁
7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂
7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃
7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄
7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅
7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ
7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ
7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ
7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ
7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ
7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ
7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ
7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ
7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ
7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော
7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ
7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
PáliAṭṭhakathāṬīkāOutro
1101 Ofensas Graves (Pārājika)
1102 Ofensas Leves (Pācittiya)
1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga)
1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga)
1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)
1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1
1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2
1203 Comentário das Ofensas Leves
1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya
1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya
1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya
1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1
1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2
1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3
1401 Texto das Duas Matrizes
1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya
1403 Subcomentário de Vajirabuddhi
1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1
1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2
1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1
1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2
1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas
1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior
1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1
1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2
1412 Texto da Aplicação das Regras
1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental

8401 Caminho da Purificação - Vol. 1
8402 Caminho da Purificação - Vol. 2
8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1
8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2
8405 História da Origem do Caminho da Purificação

8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita)
8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita)
8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita)
8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita)
8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita)
8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita)
8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita)
8413 Elucidação da Etimologia
8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo
8415 Texto do Subcomentário Elucidativo
8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições
8417 Subcomentário da Saudação
8418 Grande Texto de Saudação
8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais
8420 Saudação com Recitação
8421 Oferenda de Lótus
8422 Ornamento dos Vencedores
8423 Mel dos Versos
8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda
8425 Pequena Crônica dos Livros
8427 Crônica do Ensinamento
8426 Grande Crônica
8429 Gramática de Moggallāna
8428 Gramática de Kaccāyana
8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras
8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes
8432 Realização das Formas das Palavras
8433 Comentário de Moggallāna
8434 Texto sobre a Realização da Aplicação
8435 Texto sobre a Origem dos Versos
8436 Texto do Dicionário Iluminado
8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado
8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão
8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão
8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra
8446 Ética do Poeta
8447 Coleção de Ética
8445 Ética do Dhamma
8444 Grande Ética Secreta
8441 Ética do Mundo
8442 Ética dos Suttas
8443 Ética do Herói
8450 Ética de Cāṇakya
8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens
8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções
8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes
8452 Texto sobre a Purificação dos Limites
8453 Canto de Vessantara
8454 Explicação do Comentário de Moggallāna
8455 Crônica das Estupas
8456 Crônica da Relíquia do Dente
8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos
8458 Crônica das Relíquias
8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla
8460 História do Vencedor
8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores
8462 Versos da Panela de Óleo
8463 Subcomentário de Milinda
8464 Cacho de Flores de Palavras
8465 Realização das Palavras
8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática
8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana
8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha
2102 Grande Seção - Dīgha
2103 Seção de Pāthika - Dīgha
2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha
2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha
2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1
2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima
3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima
3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima
3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1
3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2
3203 Comentário dos Cinquenta Médios
3204 Comentário dos Cinquenta Superiores
3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais
3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios
3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta
4102 Seção das Causas - Saṃyutta
4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta
4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta
4105 Grande Seção - Saṃyutta
4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta
4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara
5102 Grupos de Dois - Aṅguttara
5103 Grupos de Três - Aṅguttara
5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara
5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara
5106 Grupos de Seis - Aṅguttara
5107 Grupos de Sete - Aṅguttara
5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara
5109 Grupos de Nove - Aṅguttara
5110 Grupos de Dez - Aṅguttara
5111 Grupos de Onze - Aṅguttara
5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.
5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha)
6102 Versos do Dhamma (Dhammapada)
6103 Exclamações Inspiradas (Udāna)
6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka)
6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta)
6106 Histórias das Mansões Celestiais
6107 Histórias dos Fantasmas
6108 Versos dos Monges Anciãos
6109 Versos das Monjas Anciãs
6110 Histórias Passadas - Vol. 1
6111 Histórias Passadas - Vol. 2
6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa)
6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka)
6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6116 Grande Exposição (Mahāniddesa)
6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa)
6118 Caminho da Discriminação Analítica
6119 O Guia (Nettippakaraṇa)
6120 As Perguntas de Milinda
6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)
6201 Comentário da Pequena Leitura
6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1
6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2
6204 Comentário do Udāna
6205 Comentário do Itivuttaka
6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1
6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2
6208 Comentário das Histórias das Mansões
6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas
6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1
6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2
6212 Comentário dos Versos das Monjas
6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1
6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2
6215 Comentário da História dos Budas
6216 Comentário do Cesto das Condutas
6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3
6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4
6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5
6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6
6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7
6224 Comentário da Grande Exposição
6225 Comentário da Pequena Exposição
6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1
6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2
6228 Comentário do Guia
6301 Subcomentário do Guia
6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī)
7102 Análise (Vibhaṅga)
7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā)
7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti)
7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu)
7106 O Livro dos Pares - Vol. 1
7107 O Livro dos Pares - Vol. 2
7108 O Livro dos Pares - Vol. 3
7109 Condições de Originação - Vol. 1
7110 Condições de Originação - Vol. 2
7111 Condições de Originação - Vol. 3
7112 Condições de Originação - Vol. 4
7113 Condições de Originação - Vol. 5
7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos
7202 Comentário que Dissipa a Confusão
7203 Comentário dos Cinco Tratados
7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos
7302 Subcomentário Principal da Análise
7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados
7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos
7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados
7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma
7307 Compêndio do Abhidhamma
7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma
7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канонКомментарииСубкомментарииДругое
1101 Параджика-пали
1102 Пачиттия-пали
1103 Махавагга-пали (Виная)
1104 Чулавагга-пали
1105 Паривара-пали
1201 Параджиканда-аттхакатха-1
1202 Параджиканда-аттхакатха-2
1203 Пачиттия-аттхакатха
1204 Махавагга-аттхакатха (Виная)
1205 Чулавагга-аттхакатха
1206 Паривара-аттхакатха
1301 Сараттхадипани-тика-1
1302 Сараттхадипани-тика-2
1303 Сараттхадипани-тика-3
1401 Двематика-пали
1402 Винаясангаха-аттхакатха
1403 Ваджирабуддхи-тика
1404 Вимативинодани-тика-1
1405 Вимативинодани-тика-2
1406 Винаяланкара-тика-1
1407 Винаяланкара-тика-2
1408 Канкхавитаранипурана-тика
1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая
1410 Винаявиниччая-тика-1
1411 Винаявиниччая-тика-2
1412 Пачиттиядийоджана-пали
1413 Кхуддасиккха-муласиккха

8401 Висуддхимагга-1
8402 Висуддхимагга-2
8403 Висуддхимагга-махатика-1
8404 Висуддхимагга-махатика-2
8405 Висуддхимагга-ниданакатха

8406 Дигханикая (пу-ви)
8407 Мадджхиманикая (пу-ви)
8408 Самъюттаникая (пу-ви)
8409 Ангуттараникая (пу-ви)
8410 Винаяпитака (пу-ви)
8411 Абхидхаммапитака (пу-ви)
8412 Аттхакатха (пу-ви)
8413 Нируттидипани
8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха
8415 Анудипанипатха
8416 Паттхануддеса дипанипатха
8417 Намаккаратика
8418 Махапанамапатха
8419 Лаккханато буддхатхоманагатха
8420 Сутавандана
8421 Камаланджали
8422 Джиналанкара
8423 Паджамадху
8424 Буддхагунагатхавали
8425 Чулагантхавамса
8427 Сасанавамса
8426 Махавамса
8429 Моггалланабьякарана
8428 Каччаянабьякарана
8430 Садданитиппакарана (падамала)
8431 Садданитиппакарана (дхатумала)
8432 Падарупасиддхи
8433 Могалланапанчика
8434 Пайогасиддхипатха
8435 Вуттодаяпатха
8436 Абхидханаппадипикапатха
8437 Абхидханаппадипикатика
8438 Субодхаланкарапатха
8439 Субодхаланкаратика
8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара
8446 Кавидаппананити
8447 Нитиманджари
8445 Дхамманити
8444 Махараханити
8441 Локанити
8442 Суттантанити
8443 Сурассатинити
8450 Чанакьянити
8448 Нарадаккхадипани
8449 Чатурараккхадипани
8451 Расавахини
8452 Симависодханипатха
8453 Вессантарагити
8454 Моггаллана вуттививаранапанчика
8455 Тхупавамса
8456 Датхавамса
8457 Дхатупатхавиласиния
8458 Дхатувамса
8459 Хаттхаванагаллавихаравамса
8460 Джиначаритая
8461 Джинавамсадипа
8462 Телакатахагатха
8463 Милидатика
8464 Падаманджари
8465 Падасадхана
8466 Саддабиндупакарана
8467 Каччаянадхатуманджуса
8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали
2102 Махавагга-пали (Дигха)
2103 Патхикавагга-пали
2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха
2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха)
2203 Патхикавагга-аттхакатха
2301 Силаккхандхавагга-тика
2302 Махавагга-тика (Дигха)
2303 Патхикавагга-тика
2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1
2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали
3102 Мадджхимапаннаса-пали
3103 Упарипаннаса-пали
3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1
3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2
3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха
3204 Упарипаннаса-аттхакатха
3301 Мулапаннаса-тика
3302 Мадджхимапаннаса-тика
3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали
4102 Ниданавагга-пали
4103 Кхандхавагга-пали
4104 Салаятанавагга-пали
4105 Махавагга-пали (Самъютта)
4201 Сагатхавагга-аттхакатха
4202 Ниданавагга-аттхакатха
4203 Кхандхавагга-аттхакатха
4204 Салаятанавагга-аттхакатха
4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)
4301 Сагатхавагга-тика
4302 Ниданавагга-тика
4303 Кхандхавагга-тика
4304 Салаятанавагга-тика
4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали
5102 Дуканипата-пали
5103 Тиканипата-пали
5104 Чатукканипата-пали
5105 Панчаканипата-пали
5106 Чхакканипата-пали
5107 Саттаканипата-пали
5108 Аттхакадинипата-пали
5109 Наваканипата-пали
5110 Дасаканипата-пали
5111 Экадасаканипата-пали
5201 Экаканипата-аттхакатха
5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха
5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха
5204 Аттхакадинипата-аттхакатха
5301 Экаканипата-тика
5302 Дука-тика-чатукканипата-тика
5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика
5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали
6102 Дхаммапада-пали
6103 Удана-пали
6104 Итивуттака-пали
6105 Суттанипата-пали
6106 Виманаваттху-пали
6107 Петаваттху-пали
6108 Тхерагатха-пали
6109 Тхеригатха-пали
6110 Ападана-пали-1
6111 Ападана-пали-2
6112 Буддхавамса-пали
6113 Чарияпитака-пали
6114 Джатака-пали-1
6115 Джатака-пали-2
6116 Маханиддеса-пали
6117 Чуланиддеса-пали
6118 Патисамбхидамагга-пали
6119 Неттиппакарана-пали
6120 Милиндапаньха-пали
6121 Петакопадеса-пали
6201 Кхуддакапатха-аттхакатха
6202 Дхаммапада-аттхакатха-1
6203 Дхаммапада-аттхакатха-2
6204 Удана-аттхакатха
6205 Итивуттака-аттхакатха
6206 Суттанипата-аттхакатха-1
6207 Суттанипата-аттхакатха-2
6208 Виманаваттху-аттхакатха
6209 Петаваттху-аттхакатха
6210 Тхерагатха-аттхакатха-1
6211 Тхерагатха-аттхакатха-2
6212 Тхеригатха-аттхакатха
6213 Ападана-аттхакатха-1
6214 Ападана-аттхакатха-2
6215 Буддхавамса-аттхакатха
6216 Чарияпитака-аттхакатха
6217 Джатака-аттхакатха-1
6218 Джатака-аттхакатха-2
6219 Джатака-аттхакатха-3
6220 Джатака-аттхакатха-4
6221 Джатака-аттхакатха-5
6222 Джатака-аттхакатха-6
6223 Джатака-аттхакатха-7
6224 Маханиддеса-аттхакатха
6225 Чуланиддеса-аттхакатха
6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1
6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2
6228 Неттиппакарана-аттхакатха
6301 Неттиппакарана-тика
6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали
7102 Вибханга-пали
7103 Дхатукатха-пали
7104 Пуггалапаннятти-пали
7105 Катхаваттху-пали
7106 Ямака-пали-1
7107 Ямака-пали-2
7108 Ямака-пали-3
7109 Паттхана-пали-1
7110 Паттхана-пали-2
7111 Паттхана-пали-3
7112 Паттхана-пали-4
7113 Паттхана-пали-5
7201 Дхаммасангани-аттхакатха
7202 Саммохивинодани-аттхакатха
7203 Панчапакарана-аттхакатха
7301 Дхаммасангани-мулатика
7302 Вибханга-мулатика
7303 Панчапакарана-мулатика
7304 Дхаммасангани-анутика
7305 Панчапакарана-анутика
7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо
7307 Абхидхамматтхасангахо
7308 Абхидхаммаватара-пуранатика
7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනයවිවරණඅටුවාවෙනත්
1101 පාරාජික පාළි
1102 පාචිත්තිය පාළි
1103 මහාවග්ග පාළි (විනය)
1104 චූළවග්ග පාළි
1105 පරිවාර පාළි
1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1
1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2
1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා
1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය)
1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා
1206 පරිවාර අට්ඨකථා
1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1
1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2
1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3
1401 ද්වෙමාතිකාපාළි
1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා
1403 වජිරබුද්ධි ටීකා
1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1
1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2
1406 විනයාලංකාර ටීකා-1
1407 විනයාලංකාර ටීකා-2
1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා
1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය
1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1
1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2
1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි
1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා

8401 විසුද්ධිමග්ග-1
8402 විසුද්ධිමග්ග-2
8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1
8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2
8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා

8406 දීඝනිකාය (පු-වි)
8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි)
8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි)
8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි)
8410 විනයපිටක (පු-වි)
8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි)
8412 අට්ඨකථා (පු-වි)
8413 නිරුත්තිදීපනී
8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ
8415 අනුදීපනීපාඨ
8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ
8417 නමක්කාරටීකා
8418 මහාපණාමපාඨ
8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා
8420 සුතවන්දනා
8421 කමලාඤ්ජලි
8422 ජිනාලඞ්කාර
8423 පජ්ජමධු
8424 බුද්ධගුණගාථාවලී
8425 චූළගන්ථවංස
8427 සාසනවංස
8426 මහාවංස
8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං
8428 කච්චායනබ්යාකරණං
8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා)
8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා)
8432 පදරූපසිද්ධි
8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා
8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ
8435 වුත්තෝදයපාඨ
8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ
8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා
8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ
8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා
8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර
8446 කවිදප්පණනීති
8447 නීතිමඤ්ජරී
8445 ධම්මනීති
8444 මහාරහනීති
8441 ලෝකනීති
8442 සුත්තන්තනීති
8443 සූරස්සතිනීති
8450 චාණක්යනීති
8448 නරදක්ඛදීපනී
8449 චතුරාරක්ඛදීපනී
8451 රසවාහිනී
8452 සීමවිසෝධනීපාඨ
8453 වෙස්සන්තරගීති
8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා
8455 ථූපවංස
8456 දාඨාවංස
8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා
8458 ධාතුවංස
8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස
8460 ජිනචරිතය
8461 ජිනවංසදීපං
8462 තේලකටාහගාථා
8463 මිලිදටීකා
8464 පදමඤ්ජරී
8465 පදසාධනං
8466 සද්දබින්දුපකරණං
8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා
8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි
2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ)
2103 පාථිකවග්ග පාළි
2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ)
2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා
2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා
2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ)
2303 පාථිකවග්ග ටීකා
2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1
2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි
3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි
3103 උපරිපණ්ණාස පාළි
3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1
3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2
3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා
3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා
3301 මූලපණ්ණාස ටීකා
3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා
3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි
4102 නිදානවග්ග පාළි
4103 ඛන්ධවග්ග පාළි
4104 සළායතනවග්ග පාළි
4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)
4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා
4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා
4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා
4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)
4301 සගාථාවග්ග ටීකා
4302 නිදානවග්ග ටීකා
4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා
4304 සළායතනවග්ග ටීකා
4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි
5102 දුකනිපාත පාළි
5103 තිකනිපාත පාළි
5104 චතුක්කනිපාත පාළි
5105 පඤ්චකනිපාත පාළි
5106 ඡක්කනිපාත පාළි
5107 සත්තකනිපාත පාළි
5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි
5109 නවකනිපාත පාළි
5110 දසකනිපාත පාළි
5111 එකාදසකනිපාත පාළි
5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා
5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා
5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා
5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා
5301 එකකනිපාත ටීකා
5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා
5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා
5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි
6102 ධම්මපද පාළි
6103 උදාන පාළි
6104 ඉතිවුත්තක පාළි
6105 සුත්තනිපාත පාළි
6106 විමානවත්ථු පාළි
6107 පේතවත්ථු පාළි
6108 ථේරගාථා පාළි
6109 ථේරීගාථා පාළි
6110 අපදාන පාළි-1
6111 අපදාන පාළි-2
6112 බුද්ධවංස පාළි
6113 චරියාපිටක පාළි
6114 ජාතක පාළි-1
6115 ජාතක පාළි-2
6116 මහානිද්දේස පාළි
6117 චූළනිද්දේස පාළි
6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි
6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි
6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි
6121 පේටකෝපදේස පාළි
6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා
6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1
6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2
6204 උදාන අට්ඨකථා
6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා
6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1
6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2
6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා
6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා
6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1
6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2
6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා
6213 අපදාන අට්ඨකථා-1
6214 අපදාන අට්ඨකථා-2
6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා
6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා
6217 ජාතක අට්ඨකථා-1
6218 ජාතක අට්ඨකථා-2
6219 ජාතක අට්ඨකථා-3
6220 ජාතක අට්ඨකථා-4
6221 ජාතක අට්ඨකථා-5
6222 ජාතක අට්ඨකථා-6
6223 ජාතක අට්ඨකථා-7
6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා
6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා
6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1
6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2
6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා
6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා
6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි
7102 විභඞ්ග පාළි
7103 ධාතුකථා පාළි
7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි
7105 කථාවත්ථු පාළි
7106 යමක පාළි-1
7107 යමක පාළි-2
7108 යමක පාළි-3
7109 පට්ඨාන පාළි-1
7110 පට්ඨාන පාළි-2
7111 පට්ඨාන පාළි-3
7112 පට්ඨාන පාළි-4
7113 පට්ඨාන පාළි-5
7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා
7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා
7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා
7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා
7302 විභඞ්ග-මූලටීකා
7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා
7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා
7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා
7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ
7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ
7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා
7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon PaliLos ComentariosLos SubcomentariosOtros
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคนข้อคิดเห็นคำอธิบายย่อยอื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ
1102 ปาจิตติยปาฬิ
1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย)
1104 จูฬวคฺคปาฬิ
1105 ปริวารปาฬิ
1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑
1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒
1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา
1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย)
1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา
1206 ปริวารอฏฺฐกถา
1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑
1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒
1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓
1401 ทเวมาติกาปาฬิ
1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา
1403 วชิรพุทฺธิฏีกา
1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑
1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒
1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑
1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒
1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา
1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย
1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑
1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒
1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ
1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา

8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑
8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒
8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑
8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒
8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา

8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ)
8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ)
8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ)
8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ)
8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ)
8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ)
8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ)
8413 นิรุตฺติทีปนี
8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ
8415 อนุทีปนีปาฐ
8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ
8417 นมกฺการฏีกา
8418 มหาปณามปาฐ
8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา
8420 สุตวทน
8421 กมลาญฺชลิ
8422 ชินาลงฺการ
8423 ปชฺชมธุ
8424 พุทฺธคุณคาถาวลี
8425 จูฬคนฺถวํส
8427 สาสนวํส
8426 มหาวํส
8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ
8428 กจฺจายนพฺยากรณํ
8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา)
8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา)
8432 ปทรูปสิทฺธิ
8433 โมคคฺลานปญฺจิกา
8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ
8435 วุตฺโตทยปาฐ
8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ
8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา
8438 สุโพธาลงฺการปาฐ
8439 สุโพธาลงฺการฏีกา
8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร
8446 กวิทปฺปณนีติ
8447 นีติมญฺชรี
8445 ธมฺมนีติ
8444 มหารหนีติ
8441 โลกนีติ
8442 สุตฺตนฺตนีติ
8443 สูรสฺสตินีติ
8450 จาณกฺยนีติ
8448 นรทกฺขทีปนี
8449 จตุราวรกฺขทีปนี
8451 รสวาหินี
8452 สีมวิโสธนีปาฐ
8453 เวสฺสนฺตรคีติ
8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา
8455 ถูปวํส
8456 ทาฐาวํส
8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา
8458 ธาตุวํส
8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส
8460 ชนจริตย
8461 ชนวํสทีปํ
8462 เตลกฏาหคาถา
8463 มิลิทฏีกา
8464 ปทมญฺชรี
8465 ปทสาธนํ
8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ
8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา
8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ
2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ)
2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ
2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ)
2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา
2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา
2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ)
2303 ปาถิกวคฺคฏีกา
2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑
2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ
3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ
3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ
3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑
3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒
3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา
3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา
3301 มูลปณฺณาสฏีกา
3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา
3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ
4102 นิทานวคฺคปาฬิ
4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ
4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ
4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)
4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา
4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา
4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา
4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)
4301 สคาถาวคฺคฏีกา
4302 นิทานวคฺคฏีกา
4303 ขนฺธวคฺคฏีกา
4304 สฬายตนวคฺคฏีกา
4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ
5102 ทุกนิปาตปาฬิ
5103 ติกนิปาตปาฬิ
5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ
5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ
5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ
5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ
5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ
5109 นวกนิปาตปาฬิ
5110 ทสกนิปาตปาฬิ
5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ
5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา
5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา
5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา
5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา
5301 เอกกนิปาตฏีกา
5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา
5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา
5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ
6102 ธมฺมปทปาฬิ
6103 อุทานปาฬิ
6104 อิติวุตฺตกปาฬิ
6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ
6106 วิมานวตฺถุปาฬิ
6107 เปตวตฺถุปาฬิ
6108 เถรคาถาปาฬิ
6109 เถรีคาถาปาฬิ
6110 อปทานปาฬิ-๑
6111 อปทานปาฬิ-๒
6112 พุทธวงฺสปาฬิ
6113 จริยาปิฏกปาฬิ
6114 ชาตกปาฬิ-๑
6115 ชาตกปาฬิ-๒
6116 มหานิทฺเทสปาฬิ
6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ
6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ
6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ
6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ
6121 เปฏโกปเทสปาฬิ
6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา
6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑
6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒
6204 อุทานอฏฺฐกถา
6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา
6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑
6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒
6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา
6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา
6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑
6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒
6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา
6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑
6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒
6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา
6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา
6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑
6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒
6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓
6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔
6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕
6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖
6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗
6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา
6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา
6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑
6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒
6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา
6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา
6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ
7102 วิภงฺคปาฬิ
7103 ธาตุกถาปาฬิ
7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ
7105 กถาวตฺถุปาฬิ
7106 ยมกปาฬิ-๑
7107 ยมกปาฬิ-๒
7108 ยมกปาฬิ-๓
7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑
7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒
7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓
7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔
7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕
7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา
7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา
7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา
7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา
7302 วิภงฺคมูลฏีกา
7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา
7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา
7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา
7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท
7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห
7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา
7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།འགྲེལ་བཤད།འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི།
1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི།
1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ)
1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།
1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ)
1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣
1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།
1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ།
1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡
1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢
1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ།
1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡
1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢
1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི།
1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ།

8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡
8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢
8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡
8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢
8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ།

8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི)
8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི།
8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ།
8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ།
8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ།
8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི།
8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར།
8423 པཛྫ་མ་དྷུ།
8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི།
8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས།
8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས།
8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས།
8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ)
8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ)
8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི།
8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ།
8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ།
8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ།
8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ།
8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ།
8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར།
8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི།
8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི།
8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི།
8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི།
8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི།
8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི།
8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི།
8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི།
8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི།
8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ།
8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི།
8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ།
8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས།
8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས།
8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ།
8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས།
8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས།
8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ།
8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ།
8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ།
8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ།
8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི།
8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ།
8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ།
8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ།
8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ)
2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ)
2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ)
2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡
2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)
4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི།
6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི།
6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི།
6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི།
6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡
6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢
6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི།
6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི།
6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡
6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢
6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི།
6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི།
6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི།
6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།
6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣
6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤
6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥
6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦
6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧
6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི།
7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི།
7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི།
7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི།
7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡
7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢
7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣
7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡
7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢
7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣
7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤
7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥
7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ།
7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ།
7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển PaliChú giảiPhụ chú giảiKhác
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1
1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2
1203 Chú Giải Pācittiya
1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật)
1205 Chú Giải Cūḷavagga
1206 Chú Giải Parivāra
1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1
1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2
1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha
1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi
1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1
1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2
1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1
1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2
1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1
1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Thanh Tịnh Đạo - 1
8402 Thanh Tịnh Đạo - 2
8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1
8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2
8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo

8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8410 Tạng Luật (Vấn Đáp)
8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp)
8412 Chú Giải (Vấn Đáp)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Phụ Chú Giải Namakkāra
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8444 Mahārahanīti
8445 Dhammanīti
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8450 Cāṇakyanīti
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Phụ Chú Giải Milinda
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2203 Chú Giải Pāthikavagga
2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga
2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1
2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1
3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2
3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa
3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa
3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)
4201 Chú Giải Sagāthāvagga
4202 Chú Giải Nidānavagga
4203 Chú Giải Khandhavagga
4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga
4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga
4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga
4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga
4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga
4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Chú Giải Ekakanipāta
5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta
5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi - 1
6111 Apadāna Pāḷi - 2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi - 1
6115 Jātaka Pāḷi - 2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Chú Giải Khuddakapāṭha
6202 Chú Giải Dhammapada - 1
6203 Chú Giải Dhammapada - 2
6204 Chú Giải Udāna
6205 Chú Giải Itivuttaka
6206 Chú Giải Suttanipāta - 1
6207 Chú Giải Suttanipāta - 2
6208 Chú Giải Vimānavatthu
6209 Chú Giải Petavatthu
6210 Chú Giải Theragāthā - 1
6211 Chú Giải Theragāthā - 2
6212 Chú Giải Therīgāthā
6213 Chú Giải Apadāna - 1
6214 Chú Giải Apadāna - 2
6215 Chú Giải Buddhavaṃsa
6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka
6217 Chú Giải Jātaka - 1
6218 Chú Giải Jātaka - 2
6219 Chú Giải Jātaka - 3
6220 Chú Giải Jātaka - 4
6221 Chú Giải Jātaka - 5
6222 Chú Giải Jātaka - 6
6223 Chú Giải Jātaka - 7
6224 Chú Giải Mahāniddesa
6225 Chú Giải Cūḷaniddesa
6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1
6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2
6228 Chú Giải Nettippakaraṇa
6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi - 1
7107 Yamaka Pāḷi - 2
7108 Yamaka Pāḷi - 3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5
7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi
7202 Chú Giải Sammohavinodanī
7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa
7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī
7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga
7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa
7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī
7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra
7309 Abhidhammamātikāpāḷi