| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖(波羅夷) 1102 巴吉帝亞(波逸提) 1103 大品(律藏) 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1 1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2 1203 巴吉帝亞(波逸提)義註 1204 大品義註(律藏) 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑(詞幹篇) 8431 文法寶鑑(詞根篇) 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品(長部) 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註(長部) 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註(長部) 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品(相應部) | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注(相應部) | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註(相應部) | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註(迷惑冰消) 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Subcommentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
1 නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස उन भगवन्, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध को नमस्कार। සුත්තන්තපිටක सुत्तन्तपिटक අඞ්ගුත්තරනිකායෙ अङ्गुत्तरनिकाय සංගායනස්ස පුච්ඡා විස්සජ්ජනා संगीति के प्रश्न और उत्तर පුච්ඡා – පඨමමහාසංගීතිකාලෙ [Pg.1] ආවුසො ධම්මසංගාහකා මහාකස්සපාදයො මහාථෙරවරා පොරාණසංගීතිකාරා පඨමං විනයපිටකං සංගායිත්වා සුත්තන්තපිටකෙ ච දීඝමජ්ඣිමසංයුත්තසඞ්ඛාතෙ තයො නිකායෙ සංගායිත්වා තදනන්තරං කිං නාම පාවචනං සංගායිංසු. प्रश्न – आयुष्मान्! प्रथम महासंगीति के समय धर्म-संग्रहकर्ता महाकश्यप आदि श्रेष्ठ महास्थविरों ने, जो प्राचीन संगीतिकार थे, पहले विनयपिटक का संगायन किया और सुत्तन्तपिटक में दीघ, मज्झिम और संयुत्त नामक तीन निकायों का संगायन करने के बाद किस प्रवचन का संगायन किया? විස්සජ්ජනා – පඨමමහාසංගීතිකාලෙ භන්තෙ ධම්මසංගාහකා මහාකස්සපාදයො මහාථෙරවරා පොරාණසංගීතිකාරා පඨමං විනයං සංගායිත්වා සුත්තන්තපිටකෙ ච දීඝමජ්ඣිමසංයුත්තසඞ්ඛාතෙ තයො නිකායෙ සංගායිත්වා තදනන්තරං නවහි ච සුත්තසහස්සෙහි පඤ්චහි ච සුත්තසත්තෙහි සත්තපඤ්ඤාසාය ච සුත්තෙහි පටිමණ්ඩිතං වීසතිභාණවාරසතපරිමාණං අඞ්ගුත්තරනිකායං නාම පාවචනං සංගායිංසු. उत्तर – भन्ते! प्रथम महासंगीति के समय धर्म-संग्रहकर्ता महाकश्यप आदि श्रेष्ठ महास्थविरों ने, जो प्राचीन संगीतिकार थे, पहले विनय का संगायन किया और सुत्तन्तपिटक में दीघ, मज्झिम और संयुत्त नामक तीन निकायों का संगायन करने के बाद नौ हजार पाँच सौ सत्तावन (9557) सूत्रों से सुशोभित और दो सौ भाणवारों के परिमाण वाले 'अङ्गुत्तरनिकाय' नामक प्रवचन का संगायन किया। පුච්ඡා – අඞ්ගුත්තරනිකායෙපි [Pg.2] ආවුසො එකකනිපාතො දුකනිපාතො තිකනිපාතොතිආදිනා නිපාතපකරණපරිච්ඡෙදවසෙන එකාදසවිධා. තත්ථ කතරං නිපාතපකරණං සංගායිංසු. प्रश्न – आयुष्मान्! अङ्गुत्तरनिकाय में भी एककनिपात, दुकनिपात, तिकनिपात आदि निपात-प्रकरणों के विभाजन के अनुसार ग्यारह प्रकार हैं। उनमें से किस निपात-प्रकरण का संगायन किया गया? විස්සජ්ජනා – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ භන්තෙ එකාදසසු නිපාතපකරණපරිච්ඡෙදෙසු එකකනිපාතං පඨමං සංගායිංසු. उत्तर – भन्ते! अङ्गुत्तरनिकाय के ग्यारह निपात-प्रकरणों के विभाजनों में से सबसे पहले 'एककनिपात' का संगायन किया गया। 1. රූපාදිවග්ග १. रूपादि वर्ग පුච්ඡා – එකකනිපාතෙපි [Pg.3] ආවුසො රූපාදිවග්ගො නීවරණප්පහානවග්ගො අකම්මනියවග්ගොතිආදිනා වග්ගභෙදවසෙන බහුවිධා. තත්ථ කතරං වග්ගං පඨමං සංගායිංසු. प्रश्न – आयुष्मान्! एककनिपात में भी रूपादि वर्ग, नीवरणप्रहाण वर्ग, अकमनीय वर्ग आदि वर्गों के भेद से बहुत प्रकार हैं। उनमें से किस वर्ग का पहले संगायन किया गया? විස්සජ්ජනා – එකකනිපාතෙ භන්තෙ රූපාදිවග්ගො නීවරණප්පහානවග්ගොතිආදිනා වීසතියා වග්ගෙසු රූපාදිවග්ගං පඨමං සංගායිංසු. उत्तर – भन्ते! एककनिपात के रूपादि वर्ग, नीवरणप्रहाण वर्ग आदि बीस वर्गों में से सबसे पहले 'रूपादि वर्ग' का संगायन किया गया। පුච්ඡා – සාධු සාධු ආවුසො, මයම්පි දානි ආවුසො තතොයෙව පට්ඨාය සංගාහනත්ථාය සංගීතිපුබ්බඞ්ගමානි ධම්මපුච්ඡනවිස්සජ්ජනකිච්චානි ආවහිතුං සමාරභාම. තෙනාවුසො භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ එකකනිපාතෙ රූපාදිවග්ගෙ පුරිමානි පඤ්ච සුත්තානි කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතානි. प्रश्न – साधु, साधु आयुष्मान्! आयुष्मान्, अब हम भी वहीं से आरम्भ कर संगायन के लिए संगीति-पूर्वक धर्म-प्रश्न और उत्तर के कार्यों को करना प्रारम्भ करते हैं। आयुष्मान्! उन जानते हुए, देखते हुए, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध भगवान् ने अङ्गुत्तरनिकाय के एककनिपात के रूपादि वर्ग में प्रथम पाँच सूत्र कहाँ, किसके विषय में और कैसे कहे? විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං [Pg.4] භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ රූපාදිගරුකානං පඤ්චන්නං පුරිසානං අජ්ඣාසයවසෙන ‘‘නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකරූපම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, යථයිදං භික්ඛවෙ ඉත්ථිරූපං, ඉත්ථිරූපං භික්ඛවෙ පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතානි. उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं के विषय में, रूपादि के प्रति आसक्त पाँच पुरुषों के आशय के अनुसार भगवान् ने इस प्रकार कहा— 'भिक्षुओं! मैं ऐसे किसी दूसरे एक रूप को नहीं देखता, जो पुरुष के चित्त को इस प्रकार पूरी तरह वश में कर लेता हो, जैसा कि यह स्त्रियों का रूप। भिक्षुओं! स्त्रियों का रूप पुरुष के चित्त को पूरी तरह वश में कर लेता है'—इत्यादि। නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකරූපම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, යථයිදං භික්ඛවෙ ඉත්ථිරූපං, ඉත්ථිරූපං භික්ඛවෙ පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති. भिक्षुओं! मैं ऐसे किसी दूसरे एक रूप को नहीं देखता, जो पुरुष के चित्त को इस प्रकार पूरी तरह वश में कर लेता हो, जैसा कि यह स्त्रियों का रूप। भिक्षुओं! स्त्रियों का रूप पुरुष के चित्त को पूरी तरह वश में कर लेता है। පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.5] ආවුසො පච්ඡිමානි පඤ්ච සුත්තානි භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතානි. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर भगवान् ने अन्तिम पाँच सूत्र कहाँ, किसके विषय में और कैसे कहे? විස්සජ්ජනා – තස්මිංයෙව භන්තෙ සාවත්ථියං සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ රූපාදිගරුකානං පඤ්චන්නං ඉත්ථීනං අජ්ඣාසයවසෙන ‘‘නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකරූපම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං ඉත්ථියා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, යථයිදං භික්ඛවෙ පුරිසරූපං, පුරිසරූපං භික්ඛවෙ ඉත්ථියා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතානි. उत्तर – भन्ते! उसी श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं के विषय में, रूपादि के प्रति आसक्त पाँच स्त्रियों के आशय के अनुसार भगवान् ने इस प्रकार कहा— 'भिक्षुओं! मैं ऐसे किसी दूसरे एक रूप को नहीं देखता, जो स्त्री के चित्त को इस प्रकार पूरी तरह वश में कर लेता हो, जैसा कि यह पुरुषों का रूप। भिक्षुओं! पुरुषों का रूप स्त्री के चित्त को पूरी तरह वश में कर लेता है'—इत्यादि। නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකරූපම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං ඉත්ථියා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, යථයිදං භික්ඛවෙ පුරිසරූපං, පුරිසරූපං භික්ඛවෙ ඉත්ථියා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති. भिक्षुओं! मैं ऐसे किसी दूसरे एक रूप को नहीं देखता, जो स्त्री के चित्त को इस प्रकार पूरी तरह वश में कर लेता हो, जैसा कि यह पुरुषों का रूप। भिक्षुओं! पुरुषों का रूप स्त्री के चित्त को पूरी तरह वश में कर लेता है। නීතත්ථවසෙන, නෙය්යත්ථවසෙන नीतार्थ के अनुसार, नेयार्थ के अनुसार පුච්ඡා – ඉමස්මිං [Pg.6] ආවුසො රූපාදිවග්ගෙ භගවතා නීතත්ථවසෙන කිං කථිතං, නෙය්යත්ථවසෙන පන කිං ඤාපිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! इस रूपादि वर्ग में भगवान् ने नीतार्थ के अनुसार क्या कहा है, और नेयार्थ के अनुसार क्या बताया है? විස්සජ්ජනා – ඉමස්මිං භන්තෙ රූපාදිවග්ගෙ භගවතා නීතත්ථවසෙන වට්ටං කථිතං. නෙය්යත්ථවසෙන පන විවට්ටම්පි ඤාපිතං. उत्तर – भन्ते! इस रूपादि वर्ग में भगवान् ने नीतार्थ के अनुसार 'वट्ट' (संसार चक्र) को कहा है, और नेयार्थ के अनुसार 'विवट्ट' (निर्वाण) को भी बताया है। 2. නීවරණප්පහානවග්ග २. नीवरणप्रहाण वर्ग පුච්ඡා – දුතියො [Pg.7] පන ආවුසො නීවරණප්පහානවග්ගො භගවතා කත්ථ කථඤ්ච භාසිතො. प्रश्न – आयुष्मान्! दूसरा नीवरणप्रहाण वर्ग भगवान् ने कहाँ और कैसे कहा? විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ‘‘නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යෙන අනුප්පන්නො වා කාමච්ඡන්දො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො වා කාමච්ඡන්දො භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති, යථයිදං භික්ඛවෙ සුභනිමිත්තං, සුභනිමිත්තං භික්ඛවෙ අයොනිසො මනසිකරොතො අනුප්පන්නොචෙව කාමච්ඡන්දො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො ච කාමච්ඡන්දො භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතො. उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में भगवान् ने इस प्रकार कहा— 'भिक्षुओं! मैं ऐसे किसी दूसरे एक धर्म को नहीं देखता, जिससे अनुत्पन्न कामछन्द उत्पन्न होता है, या उत्पन्न कामछन्द वृद्धि और विस्तार को प्राप्त होता है, जैसा कि यह शुभ-निमित्त। भिक्षुओं! शुभ-निमित्त का अयोनिशो मनसिकार करने वाले का अनुत्पन्न कामछन्द उत्पन्न होता है और उत्पन्न कामछन्द वृद्धि और विस्तार को प्राप्त होता है'—इत्यादि। පුච්ඡා – ඉමස්මිං [Pg.8] පන ආවුසො දුතියෙ නීවරණප්පහානවග්ගෙ භගවතා කිං කථිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! इस दूसरे नीवरणप्रहाण वर्ग में भगवान् ने क्या कहा है? විස්සජ්ජනා – ඉමස්මිං පන භන්තෙ දුතියෙ නීවරණප්පහානවග්ගෙ භගවතා වට්ටම්පි විවට්ටම්පි කථිතං. उत्तर – भन्ते! इस दूसरे नीवरणप्रहाण वर्ग में भगवान् ने 'वट्ट' और 'विवट्ट' दोनों को कहा है। 3. අකම්මනියව ३. अकमनीय वर्ग පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.9] සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ එකකනිපාතෙ තතියෙ අකම්මනියවග්ගෙ කීදිසී ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. प्रश्न – आयुष्मान्! ...उन सम्यक्सम्बुद्ध ने अङ्गुत्तरनिकाय के एककनिपात के तीसरे अकमनीय वर्ग में किस प्रकार की धर्म-देशनाएँ दीं? විස්සජ්ජනා – තතියෙ භන්තෙ අකම්මනියවග්ගෙ ‘‘නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං අභාවිතං අකම්මනියං හොති, යථයිදං භික්ඛවෙ චිත්තං, චිත්තං භික්ඛවෙ අභාවිතං අකම්මනියං හොති. නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං භාවිතං කම්මනියං හොති, යථයිදං භික්ඛවෙ චිත්තං. චිත්තං භික්ඛවෙ භාවිතං කම්මනියං හොතී’’ති එවමාදිකා භගවතා ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. उत्तर - भन्ते, तीसरे अकमनीयवग्ग में भगवान द्वारा इस प्रकार धर्मदेशनाएँ दी गई हैं: "भिक्षुओं, मैं किसी अन्य एक धर्म को भी ऐसा नहीं देखता हूँ, जो इस प्रकार अभावित होने पर अकर्मण्य होता है, जैसा कि यह चित्त है। भिक्षुओं, चित्त अभावित होने पर अकर्मण्य होता है। भिक्षुओं, मैं किसी अन्य एक धर्म को भी ऐसा नहीं देखता हूँ, जो इस प्रकार भावित होने पर कर्मण्य होता है, जैसा कि यह चित्त है। भिक्षुओं, चित्त भावित होने पर कर्मण्य होता है।" 4. අදන්තවග්ග ४. अदन्तवग्ग පුච්ඡා – චතුත්ථෙ [Pg.10] පනාවුසො අදන්තවග්ගෙ භගවතා කීදිසී ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. प्रश्न - आयुष्मान, चौथे अदन्तवग्ग में भगवान द्वारा किस प्रकार की धर्मदेशनाएँ दी गई हैं? විස්සජ්ජනා – චතුත්ථෙ භන්තෙ අදන්තවග්ගෙ ‘‘නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං අදන්තං මහතො අනත්ථාය සංවත්තති, යථයිදං භික්ඛවෙ චිත්තං, චිත්තං භික්ඛවෙ අදන්තං මහතො අනත්ථාය සංවත්තති. නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං දන්තං මහතො අත්ථාය සංවත්තති, යථයිදං භික්ඛවෙ චිත්තං, චිත්තං භික්ඛවෙ දන්තං මහතො අත්ථාය සංවත්තතී’’ති එවමාදිකා භගවතා ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. उत्तर - भन्ते, चौथे अदन्तवग्ग में भगवान द्वारा इस प्रकार धर्मदेशनाएँ दी गई हैं: "भिक्षुओं, मैं किसी अन्य एक धर्म को भी ऐसा नहीं देखता हूँ, जो इस प्रकार अदन्त होने पर महान अनर्थ के लिए होता है, जैसा कि यह चित्त है। भिक्षुओं, चित्त अदन्त होने पर महान अनर्थ के लिए होता है। भिक्षुओं, मैं किसी अन्य एक धर्म को भी ऐसा नहीं देखता हूँ, जो इस प्रकार दान्त होने पर महान अर्थ के लिए होता है, जैसा कि यह चित्त है। भिक्षुओं, चित्त दान्त होने पर महान अर्थ के लिए होता है।" 5. පණිහිතඅච්ඡවග්ග ५. पणिहितअच्छवग्ग පුච්ඡා – පඤ්චමෙ [Pg.11] ආවුසො පණිහිතඅච්ඡවග්ගෙ භගවතා කීදිසී ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. प्रश्न - आयुष्मान, पाँचवें पणिहितअच्छवग्ग में भगवान द्वारा किस प्रकार की धर्मदेशनाएँ दी गई हैं? විස්සජ්ජනා – පඤ්චමෙ භන්තෙ පණිහිතඅච්ඡවග්ගෙ ‘‘සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ සාලිසූකං වා යවසූකං වා මිච්ඡාපණිහිතං හත්ථෙන වා පාදෙන වා අක්කන්තං හත්ථං වා පාදං වා භෙච්ඡති, ලොහිතං වා උප්පාදෙස්සතීති නෙතං ඨාන විජ්ජති. තං කිස්සහෙතු, මිච්ඡාපණිහිතත්තා භික්ඛවෙ සූකස්ස. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ සො වත භික්ඛු මිච්ඡාපණිහිතෙන චිත්තෙන අවිජ්ජං [Pg.12] භෙච්ඡති, විජ්ජං උප්පාදෙස්සති, නිබ්බානං සච්ඡිකරිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති, තං කිස්ස හෙතු, මිච්ඡාපණිහිතත්තා භික්ඛවෙ චිත්තස්සා’’ති එවමාදිකා භගවතා ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. उत्तर - भन्ते, पाँचवें पणिहितअच्छवग्ग में भगवान द्वारा इस प्रकार धर्मदेशनाएँ दी गई हैं: "भिक्षुओं, जैसे शालि की नोक या जौ की नोक यदि गलत तरीके से रखी हो, तो हाथ या पैर से दबाए जाने पर वह हाथ या पैर को बेध देगी या रक्त निकाल देगी, यह संभव नहीं है। वह किस कारण से? भिक्षुओं, नोक के गलत तरीके से रखे होने के कारण। इसी प्रकार, भिक्षुओं, वह भिक्षु मिथ्या प्रणिहित चित्त से अविद्या को बेध देगा, विद्या उत्पन्न करेगा, निर्वाण का साक्षात्कार करेगा, यह संभव नहीं है। वह किस कारण से? भिक्षुओं, चित्त के मिथ्या प्रणिहित होने के कारण।" 6. අච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ග ६. अच्छरासंघातवग्ग පුච්ඡා – අච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගෙ [Pg.13] ආවුසො පඨම දුතියසුත්තානි භගවතා කථං භාසිතානි. प्रश्न - आयुष्मान, अच्छरासंघातवग्ग में भगवान द्वारा प्रथम और द्वितीय सूत्र कैसे कहे गए हैं? විස්සජ්ජනා – අච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගෙ භන්තෙ භගවතා ‘‘පභස්සරමිදං භික්ඛවෙ චිත්තං, තඤ්ච ඛො ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨං, තං අස්සුතවා පුථුජ්ජනො යථාභූතං නප්පජානාති, තස්මා ‘අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස චිත්තභාවනා නත්ථී’ති වදාමි. පභස්සරමිදං භික්ඛවෙ චිත්තං, තඤ්ච ඛො ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි විප්පමුත්තං, තං සුභවා අරියසාවකො යථාභූතං පජානාති. තස්මා ‘සුතපතො [Pg.14] අරියසාවකස්ස චිත්තභාවනා අත්ථී’ති වදාමී’’ති. එවං ඛො භගවතා භාසිතානි. उत्तर - भन्ते, अच्छरासंघातवग्ग में भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है: "भिक्षुओं, यह चित्त प्रभास्वर है, और वह आगन्तुक उपक्लेशों से उपक्लिष्ट हो जाता है। उसे अश्रुतवान् पुथुज्जन यथार्थ रूप में नहीं जानता, इसलिए मैं कहता हूँ कि 'अश्रुतवान् पुथुज्जन के लिए चित्त-भावना नहीं है'। भिक्षुओं, यह चित्त प्रभास्वर है, और वह आगन्तुक उपक्लेशों से विप्रमुक्त है। उसे श्रुतवान् आर्यश्रावक यथार्थ रूप में जानता है। इसलिए मैं कहता हूँ कि 'श्रुतवान् आर्यश्रावक के लिए चित्त-भावना है'।" තතියසුත්ත तृतीय सूत्र පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.15] ආවුසො තතියසුත්තාදීනි භගවතා කථං භාසිතානි. प्रश्न - आयुष्मान, वहीं पर तृतीय आदि सूत्रों को भगवान ने कैसे कहा है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ තතියසුත්තාදීනි පඤ්චසුත්තානි ‘‘අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි චෙ භික්ඛවෙ භික්ඛු මෙත්තාචිත්තං ආසෙවති, භාවෙති, මනසිකරොති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ භික්ඛු අරිත්තජ්ඣානො විහරති සත්ථුසාසනකරො ඔවාදපතිකරො අමොඝං රට්ඨපිණ්ඩං භුඤ්ජති, කො පන වාදො යෙ නං බහුලීකරොන්ති. යෙකෙචි භික්ඛවෙ ධම්මා අකුසලා අකුසලභාගියා අකුසලපක්ඛිකා, සබ්බෙතෙ මනොපුබ්බඞ්ගමා, මනො තෙසං ධම්මානං පඨමං උප්පජ්ජති, අන්වදෙව අකුසලාධම්මා, යෙකෙචි භික්ඛවෙ ධම්මා කුසලා කුසලභාගියා කුසලපක්ඛිකා, සබ්බෙතෙ මනොපුබ්බඞ්ගමා, මනො තෙසං ධම්මානං පඨමං උප්පජ්ජති, අන්වදෙව කුසලා ධම්මා’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතානි. उत्तर - भन्ते, वहीं पर तृतीय आदि पाँच सूत्रों में भगवान ने इस प्रकार कहा है: "भिक्षुओं, यदि कोई भिक्षु एक चुटकी बजाने मात्र के समय के लिए भी मैत्री-चित्त का सेवन करता है, भावना करता है, मनस्कार करता है, तो वह भिक्षु 'अरिक्त-ध्यानी' होकर विहार करता है, ऐसा कहा जाता है; वह शास्ता के शासन का पालन करने वाला, उपदेश का अनुसरण करने वाला है और राष्ट्र के पिण्ड को व्यर्थ नहीं खाता है; फिर उनके बारे में क्या कहना जो इसे बहुलता से करते हैं। भिक्षुओं, जो भी अकुशल धर्म हैं, अकुशल-भागीय हैं, अकुशल-पक्षीय हैं, वे सभी मन के द्वारा पूर्वगामी हैं, उन धर्मों में मन पहले उत्पन्न होता है, उसके बाद ही अकुशल धर्म। भिक्षुओं, जो भी कुशल धर्म हैं, कुशल-भागीय हैं, कुशल-पक्षीय हैं, वे सभी मन के द्वारा पूर्वगामी हैं, उन धर्मों में मन पहले उत्पन्न होता है, उसके बाद ही कुशल धर्म।" අට්ඨමසුත්ත अष्टम सूत्र පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.17] ආවුසො අට්ඨම නවම දසමසුත්තානි ච වීරියාරම්භාදිවග්ගෙ දසසුත්තානි ච කල්යාණමිත්තාදිවග්ගෙ පඨමසුත්තඤ්ච භගවතා කථං භාසිතානි. प्रश्न - आयुष्मान, वहीं पर आठवें, नौवें और दसवें सूत्रों को, तथा वीरियारम्भादिवग्ग के दस सूत्रों को और कल्याणमित्तादिवग्ग के प्रथम सूत्र को भगवान ने कैसे कहा है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ අට්ඨම නවම දසමසුත්තානි ච වීරියාරම්භාදිවග්ගෙ දසසුත්තානි ච කල්යාණමිත්තාදිවග්ගෙ පඨමසුත්තඤ්ච ‘‘නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යෙන අනුප්පන්නා වා අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා වා කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, යථයිදං භික්ඛවෙ පමාදො, පමත්තස්ස භික්ඛවෙ අනුප්පන්නා චෙව අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා ච කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතානි. उत्तर - भन्ते, वहीं पर आठवें, नौवें और दसवें सूत्रों में, वीरियारम्भादिवग्ग के दस सूत्रों में और कल्याणमित्तादिवग्ग के प्रथम सूत्र में भगवान ने इस प्रकार कहा है: "भिक्षुओं, मैं किसी अन्य एक धर्म को भी ऐसा नहीं देखता हूँ, जिससे अनुत्पन्न अकुशल धर्म उत्पन्न होते हैं या उत्पन्न कुशल धर्म नष्ट हो जाते हैं, जैसा कि यह प्रमाद है। भिक्षुओं, प्रमादी व्यक्ति के अनुत्पन्न अकुशल धर्म उत्पन्न होते हैं और उत्पन्न कुशल धर्म नष्ट हो जाते हैं।" දුතියසුත්ත द्वितीय सूत्र පුච්ඡා – කල්යාණමිත්තාදිවග්ගෙ [Pg.19] ආවුසො දුතිය තතියසුත්තානි භගවතා කථං භාසිතානි. प्रश्न - आयुष्मान, कल्याणमित्तादिवग्ग में द्वितीय और तृतीय सूत्रों को भगवान ने कैसे कहा है? විස්සජ්ජනා – කල්යාණමිත්තාදිවග්ගෙ භන්තෙ දුතිය තතියසුත්තානි ‘‘නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යෙන අනුප්පන්නා වා අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා වා කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, යථයිදං භික්ඛවෙ අනුයොගො අකුසලානං ධම්මානං අනනුයොගො කුසලානං ධම්මාන’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතානි. उत्तर - भन्ते, कल्याणमित्तादिवग्ग में द्वितीय और तृतीय सूत्रों में भगवान ने इस प्रकार कहा है: "भिक्षुओं, मैं किसी अन्य एक धर्म को भी ऐसा नहीं देखता हूँ, जिससे अनुत्पन्न अकुशल धर्म उत्पन्न होते हैं या उत्पन्न कुशल धर्म नष्ट हो जाते हैं, जैसा कि यह अकुशल धर्मों में संलग्न होना और कुशल धर्मों में संलग्न न होना है।" ඡට්ඨසුත්ත छठा सूत्र පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.20] ආවුසො ඡට්ඨසුත්තාදීනි ච පමාදාදිවග්ගෙ පඨමසුත්තඤ්ච භගවතා කථං භාසිතානි. प्रश्न - आयुष्मान, वहीं पर छठे आदि सूत्रों को और प्रमादादिवग्ग के प्रथम सूत्र को भगवान ने कैसे कहा है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ ඡට්ඨසුත්තාදීනි ච පමාදාදිවග්ගෙ පඨමසුත්තඤ්ච ‘‘අප්පමත්තිකා එසා භික්ඛවෙ පරිහානි යදිදං ඤාතිපරිහානි. එතං පතිකිට්ඨං භික්ඛවෙ පරිහානීනං යදිදං පඤ්ඤාපරිහානීති. අප්පමත්තිකා එසා භික්ඛවෙ වුද්ධි යදිදං ඤාතිවුද්ධි. එතදග්ගං භික්ඛවෙ වුද්ධීනං යදිදං පඤ්ඤාවුද්ධි[Pg.21]. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ එවං සික්ඛිතබ්බං ‘පඤ්ඤාවුද්ධියා වද්ධිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො භික්ඛවෙ සික්ඛිතබ්බ’’න්ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතානි. उत्तर – भन्ते! वहीं पर छठे सूत्र आदि और प्रमादादि वर्ग के प्रथम सूत्र में भगवान ने इस प्रकार कहा है— 'भिक्षुओं! यह हानि अल्पमात्र है, जो कि ज्ञाति-हानि है। भिक्षुओं! हानियों में यह निकृष्ट हानि है, जो कि प्रज्ञा-हानि है। भिक्षुओं! यह वृद्धि अल्पमात्र है, जो कि ज्ञाति-वृद्धि है। भिक्षुओं! वृद्धियों में यह श्रेष्ठ है, जो कि प्रज्ञा-वृद्धि है। इसलिए भिक्षुओं! यहाँ इस प्रकार सीखना चाहिए— 'हम प्रज्ञा-वृद्धि से बढ़ेंगे'। भिक्षुओं! तुम्हें इस प्रकार सीखना चाहिए'— इस प्रकार आदि भगवान द्वारा कहा गया है। පමාදාදිවග්ග प्रमादादि वर्ग පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.22] සම්මාසම්බුද්ධෙන පමාදාදිවග්ගෙ දුතියසුත්තාදීනි කථං භාසිතානි. प्रश्न – तो आयुष्मान्! ...पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा प्रमादादि वर्ग में द्वितीय सूत्र आदि किस प्रकार कहे गए हैं? විස්සජ්ජනා – නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යො එවං මහතො අනත්ථාය සංවත්තති, යථයිදං භික්ඛවෙ පමාදො. පමාදො භික්ඛවෙ මහතො අනත්ථාය සංවත්තති. නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකධම්මම්පි, යො එවං මහතො අත්ථාය සංවත්තති, යථයිදං භික්ඛවෙ අප්පමාදො, අප්පමාදො භික්ඛවෙ මහතො අනත්ථාය සංවත්තතීති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතානි. उत्तर – भन्ते! भगवान ने इस प्रकार कहा है— 'भिक्षुओं! मैं किसी अन्य एक धर्म को भी ऐसा नहीं देखता हूँ, जो इस प्रकार महान अनर्थ के लिए होता हो, जैसा कि भिक्षुओं! यह प्रमाद है। भिक्षुओं! प्रमाद महान अनर्थ के लिए होता है। भिक्षुओं! मैं किसी अन्य एक धर्म को भी ऐसा नहीं देखता हूँ, जो इस प्रकार महान अर्थ के लिए होता हो, जैसा कि भिक्षुओं! यह अप्रमाद है। भिक्षुओं! अप्रमाद महान अनर्थ के लिए होता है'— इस प्रकार आदि भगवान द्वारा कहा गया है। දුතිය පමාදාදිවග්ග द्वितीय प्रमादादि वर्ग පුච්ඡා – දුතියෙ [Pg.24] පනාවුසො පමාදාදිවග්ගෙ පඨමසුත්තාදීනි භගවතා කථං භාසිතානි. प्रश्न – किन्तु आयुष्मान्! द्वितीय प्रमादादि वर्ग में प्रथम सूत्र आदि भगवान द्वारा किस प्रकार कहे गए हैं? විස්සජ්ජනා – දුතියෙ භන්තෙ පමාදාදිවග්ගෙ අජ්ඣත්තිකං භික්ඛවෙ අඞ්ගන්ති කරිත්වා නාඤ්ඤං එකඞ්ගම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං මහතො අනත්ථාය සංවත්තති, යථයිදං භික්ඛවෙ පමාදො. පමාදො භික්ඛවෙ මහතො අනත්ථාය සංවත්තති. අජ්ඣත්තිකං භික්ඛවෙ අඞ්ගන්ති කරිත්වා නාඤ්ඤං එකඞ්ගම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං මහතො අත්ථාය සංවත්තති, යථයිදං භික්ඛවෙ අප්පමාදො. අප්පමාදො භික්ඛවෙ මහතො අත්ථාය සංවත්තතීති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතානි. उत्तर – भन्ते! द्वितीय प्रमादादि वर्ग में— 'भिक्षुओं! आध्यात्मिक अंग मानकर मैं किसी अन्य एक अंग को भी ऐसा नहीं देखता हूँ, जो इस प्रकार महान अनर्थ के लिए होता हो, जैसा कि भिक्षुओं! यह प्रमाद है। भिक्षुओं! प्रमाद महान अनर्थ के लिए होता है। भिक्षुओं! आध्यात्मिक अंग मानकर मैं किसी अन्य एक अंग को भी ऐसा नहीं देखता हूँ, जो इस प्रकार महान अर्थ के लिए होता हो, जैसा कि भिक्षुओं! यह अप्रमाद है। भिक्षुओं! अप्रमाद महान अर्थ के लिए होता है'— इस प्रकार आदि भगवान द्वारा कहा गया है। දසසුත්ත दश सूत्र පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.26] ආවුසො තෙත්තිංසමාදීනිච දසසුත්තානි අධම්මවග්ගෙ ච දසසුත්තානි භගවතා කථං භාසිතානි. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर तैंतीसवें आदि दस सूत्रों और अधर्म वर्ग के दस सूत्रों को भगवान ने किस प्रकार कहा है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ තෙත්තිංසමාදීනි දසසුත්තානි ච අධම්මවග්ගෙ දසසුත්තානි ච යෙ තෙ භික්ඛවෙ භික්ඛූ අධම්මං ‘‘ධම්මො’’ති දීපෙන්ති, තෙ භික්ඛවෙ භික්ඛූ බහුජනඅහිතාය පටිපන්නා බහුජනඅසුඛාය බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. බහුඤ්ච තෙ භික්ඛවෙ භික්ඛූ අපුඤ්ඤං පසවන්ති, තෙ චිමං සද්ධම්මං අන්තරධාපෙන්තීති එවමාදිනා ච, යෙ තෙ භික්ඛවෙ භික්ඛූ අධම්මං ‘‘අධම්මො’’ති දීපෙන්ති, තෙ භික්ඛවෙ භික්ඛූ බහුජනහිතාය පටිපන්නා බහුජනසුඛාය බහුජනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. බහුඤ්ච තෙ භික්ඛවෙ භික්ඛූ පුඤ්ඤං පසවන්ති, තෙ චිමං සද්ධම්මං ඨපෙන්තීති එවමාදිනා ච භන්තෙ භගවතා භාසිතානි. उत्तर – भन्ते! वहीं पर तैंतीसवें आदि दस सूत्रों और अधर्म वर्ग के दस सूत्रों में— 'भिक्षुओं! जो वे भिक्षु अधर्म को 'धर्म' के रूप में दिखाते हैं, वे भिक्षु बहुत से लोगों के अहित के लिए, बहुत से लोगों के असुख के लिए, बहुत से लोगों के अनर्थ, अहित और देव-मनुष्यों के दुःख के लिए प्रवृत्त होते हैं। और वे भिक्षु बहुत अपुण्य अर्जित करते हैं, वे इस सद्धर्म का अंतर्धान करते हैं'— इस प्रकार आदि, और 'भिक्षुओं! जो वे भिक्षु अधर्म को 'अधर्म' के रूप में दिखाते हैं, वे भिक्षु बहुत से लोगों के हित के लिए, बहुत से लोगों के सुख के लिए, बहुत से लोगों के अर्थ, हित और देव-मनुष्यों के सुख के लिए प्रवृत्त होते हैं। और वे भिक्षु बहुत पुण्य अर्जित करते हैं, वे इस सद्धर्म को स्थापित करते हैं'— इस प्रकार आदि भगवान द्वारा कहा गया है। එකපුග්ගලවග්ග एकपुद्गल वर्ग පුච්ඡා – එකපුග්ගලවග්ගෙ [Pg.29] ආවුසො භගවතා කීදිසී ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. प्रश्न – आयुष्मान्! एकपुद्गल वर्ग में भगवान द्वारा किस प्रकार की धर्म-देशनाएँ दी गई हैं? විස්සජ්ජනා – එකපුග්ගලවග්ගෙ භන්තෙ භගවතා එකපුග්ගලො භික්ඛවෙ ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමො එකපුග්ගලො, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, අයං ඛො භික්ඛවෙ එකපුග්ගලො ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානන්ති එවමාදිකා භගවතා ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. उत्तर – भन्ते! एकपुद्गल वर्ग में भगवान द्वारा इस प्रकार धर्म-देशनाएँ दी गई हैं— 'भिक्षुओं! लोक में उत्पन्न होता हुआ एक पुद्गल बहुत से लोगों के हित के लिए, बहुत से लोगों के सुख के लिए, लोक पर अनुकम्पा के लिए, देव-मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए उत्पन्न होता है। वह एक पुद्गल कौन सा है? तथागत, अर्हत्, सम्यक्सम्बुद्ध। भिक्षुओं! यही वह एक पुद्गल है जो लोक में उत्पन्न होता हुआ बहुत से लोगों के हित के लिए, बहुत से लोगों के सुख के लिए, लोक पर अनुकम्पा के लिए, देव-मनुष्यों के अर्थ, हित और सुख के लिए उत्पन्न होता है'— इस प्रकार आदि भगवान द्वारा धर्म-देशनाएँ दी गई हैं। එතදග්ගවග්ග एतदग्र वर्ग අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤ වත්ථු आज्ञाकौण्डिन्य वस्तु (कथा) පුච්ඡා – එතදවග්ගෙ [Pg.30] ආවුසො ආගතෙසු එකචත්තාලීසාය ථෙරෙසු ආයස්මා අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරො කථං භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. प्रश्न – आयुष्मान्! एतदग्र वर्ग में आए हुए इकतालीस स्थविरों में आयुष्मान् आज्ञाकौण्डिन्य स्थविर को भगवान ने किस प्रकार एतदग्र स्थान पर स्थापित किया? විස්සජ්ජනා – එතදග්ගවග්ගෙ භන්තෙ ආගතෙසු එකචත්තාලීසාය මහාථෙරෙසු ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං රත්තඤ්ඤූනං යදිදං අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො’’ති, එවං ඛො භන්තෙ ආයස්මා අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරො භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. उत्तर – भन्ते! एतदग्र वर्ग में आए हुए इकतालीस महास्थविरों में— 'भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में रत्तज्ञों (चिर-दीक्षितों) में यह आज्ञाकौण्डिन्य श्रेष्ठ है'— इस प्रकार, भन्ते! आयुष्मान् आज्ञाकौण्डिन्य स्थविर को भगवान ने एतदग्र स्थान पर स्थापित किया। අග්ගසාවකවත්ථු अग्रश्रावक वस्तु (कथा) පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.36] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ එකකනිපාතෙ එතදග්ගවග්ගෙ ආගතෙසු එකචත්තාලීසාය මහාථෙරෙසු ආයස්මා ච සාරිපුත්තත්ථෙරො ධම්මසෙනාපති පඨමො අග්ගසාවකො ආයස්මා ච මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො දුතියො අග්ගසාවකො කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. प्रश्न – तो आयुष्मान्! ...पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तर निकाय के एकक निपात के एतदग्र वर्ग में आए हुए इकतालीस महास्थविरों में, धर्मसेनापति आयुष्मान् सारिपुत्र स्थविर प्रथम अग्रश्रावक और आयुष्मान् महामौद्गल्यायन स्थविर द्वितीय अग्रश्रावक के रूप में किस प्रकार एतदग्र स्थान पर स्थापित किए गए? විස්සජ්ජනා – ආයස්මා භන්තෙ සාරිපුත්තත්ථෙරො ධම්මසෙනාපති ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං මහාපඤ්ඤානං යදිදං සාරිපුත්තො’’ති. ආයස්මා පන මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං ඉද්ධිමන්තානං යදිදං මහාමොග්ගල්ලානො’’ති. එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. उत्तर – भन्ते! धर्मसेनापति आयुष्मान् सारिपुत्र स्थविर को— 'भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में महाप्रज्ञावानों में यह सारिपुत्र श्रेष्ठ है'— इस प्रकार। और आयुष्मान् महामौद्गल्यायन स्थविर को— 'भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में ऋद्धिमानों में यह महामौद्गल्यायन श्रेष्ठ है'— इस प्रकार। भन्ते! इस प्रकार भगवान द्वारा एतदग्र स्थान पर स्थापित किया गया। ඉදං [Pg.40] තෙ ආසනං වීර, පඤ්ඤත්තං තවනුච්ඡවිං; මම චිත්තං පසාදෙන්තො, නිසීද පුප්ඵමාසනෙ. हे वीर! यह आसन आपके लिए बिछाया गया है, जो आपके अनुरूप है; मेरे चित्त को प्रसन्न करते हुए, इस पुष्प-आसन पर विराजें। යෙ [Pg.44] වත ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා, අයං තෙසං භික්ඛු අඤ්ඤතරො. निश्चित ही लोक में जो अर्हत् हैं या अर्हत् मार्ग को प्राप्त हैं, यह भिक्षु उनमें से एक है। යංනූනාහං ඉමං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡෙය්යං. क्यों न मैं इस भिक्षु के पास जाकर प्रश्न पूछूँ। යෙ ධම්මා හෙතුප්පභවා,තෙසං හෙතුං තථාගතො; ආහ තෙසඤ්ච යො නිරොධො,එවංවාදී මහාසමණො – जो धर्म हेतु से उत्पन्न होते हैं, तथागत ने उनके हेतु को बताया है; और उनका जो निरोध है, उसे भी बताया है। महाश्रमण (बुद्ध) ऐसा ही कहने वाले हैं। ලභෙය්යාම [Pg.46] මයං භන්තෙ භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්යාම උපසම්පදං. भन्ते! हम भगवान के सान्निध्य में प्रव्रज्या प्राप्त करें, उपसम्पदा प्राप्त करें। එතදග්ගං [Pg.47] භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං මහාපඤ්ඤානං යදිදං සාරිපුත්තො. भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में महाप्रज्ञावानों में यह सारिपुत्र अग्र है। එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං ඉද්ධිමන්තානං යදිදං මහාමොග්ගල්ලානො. भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में ऋद्धिमानों में यह महामोग्गल्लान अग्र है। මහාකස්සපවත්ථු महाकस्सप की कथा පුච්ඡා – ආයස්මා [Pg.48] පන ආවුසො මහාකස්සපත්ථෙරො පඨමමහාසංගීතිකාලෙ පාමොක්ඛසඞ්ඝනායකභූතො භගවතා කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. प्रश्न – आयुष्मान्! प्रथम महासंगीति के समय प्रमुख संघनायक रहे आयुष्मान् महाकस्सप स्थविर को भगवान ने किस प्रकार अग्र-स्थान पर स्थापित किया? විස්සජ්ජනා – ආයස්මා භන්තෙ මහාකස්සපත්ථෙරො පඨමමහාසංගීතිකාලෙ සඞ්ඝපාමොක්ඛභූතො ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං ධුතවාදානං යදිදං මහාකස්සපො’’ති. එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. उत्तर – भन्ते! प्रथम महासंगीति के समय संघ-प्रमुख रहे आयुष्मान् महाकस्सप स्थविर को "भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में धुतवादियों में यह महाकस्सप अग्र है" – इस प्रकार भगवान ने उन्हें अग्र-स्थान पर स्थापित किया। අනුරුද්ධත්ථෙරවත්ථු अनुरुद्ध स्थविर की कथा පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.51] සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ එකකනිපාතෙ එතදග්ගවග්ගෙ ආගතෙසු එකචත්තාලීසාය මහාථෙරෙසු ආයස්මා අනුරුද්ධත්ථෙරො කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. प्रश्न – आयुष्मान्! उस सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तरनिकाय के एककनिपात के एतदग्गवग्ग में आए इकतालीस महास्थविरों में आयुष्मान् अनुरुद्ध स्थविर को किस प्रकार अग्र-स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – ආයස්මා [Pg.52] භන්තෙ අනුරුද්ධත්ථෙරො ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං දිබ්බචක්ඛුකානං යදිදං අනුරුද්ධො’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् अनुरुद्ध स्थविर को "भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में दिव्यचक्षु वालों में यह अनुरुद्ध अग्र है" – इस प्रकार भगवान ने उन्हें अग्र-स्थान पर स्थापित किया। සීවලිවත්ථු सीवली की कथा පුච්ඡා – ආයස්මා [Pg.54] පන ආවුසො සීවලිත්ථෙරො භගවතා කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. प्रश्न – आयुष्मान्! आयुष्मान् सीवली स्थविर को भगवान ने किस प्रकार अग्र-स्थान पर स्थापित किया? විස්සජ්ජනා – ආයස්මා භන්තෙ සීවලිත්ථෙරො ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං ලාභීනං යදිදං සීවලී’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. उत्तर – भन्ते! आयुष्मान् सीवली स्थविर को "भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में लाभ प्राप्त करने वालों में यह सीवली अग्र है" – इस प्रकार भगवान ने उन्हें अग्र-स्थान पर स्थापित किया। සම්මාසම්බුද්ධො [Pg.56] වත සො භගවා, යො ඉමස්ස එවරූපස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. वे भगवान वास्तव में सम्यक्सम्बुद्ध हैं, जो इस प्रकार के दुःख के प्रहाण के लिए धर्म का उपदेश देते हैं। සුප්පටිපන්නො වත තස්ස භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යො ඉමස්ස එවරූපස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය පටිපන්නො. उन भगवान का श्रावक संघ वास्तव में सुप्रतिपन्न है, जो इस प्रकार के दुःख के प्रहाण के लिए प्रतिपन्न है। සුසුඛං වත නිබ්බානං, යත්ථිදං එවරූපං දුක්ඛං න සංවිජ්ජති – निर्वाण वास्तव में परम सुखमय है, जहाँ इस प्रकार का दुःख विद्यमान नहीं है। ‘‘එතදග්ගං [Pg.58] භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං ලාභීනං යදිදං සීවලි’’ හු – "भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में लाभ प्राप्त करने वालों में यह सीवली अग्र है" – ऐसा हुआ। ආනන්දාථෙරවත්ථු आनन्द स्थविर की कथा පුච්ඡා – ආයස්මා පන ආවුසො ආනන්දත්ථෙරො ධම්මභණ්ඩාගාරිකො පඨමමහාසංගීතිකාලෙ ධම්මවිස්සජ්ජකථෙරභූතො කථං භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. प्रश्न – आयुष्मान्! धर्म-भाण्डागारिक और प्रथम महासंगीति के समय धर्म-विसर्जक स्थविर आयुष्मान् आनन्द को भगवान ने किस प्रकार अग्र-स्थान पर स्थापित किया? විස්සජ්ජනා – ආයස්මා [Pg.59] භන්තෙ ආනන්දත්ථෙරො ධම්මභණ්ඩාගාරිකො පඨමමහාසංගීතිකාලෙ ධම්මවිස්සජ්ජකභූතො ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං බහුස්සුතානං යදිදං ආනන්දො. එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං සතිමන්තානං යදිදං ආනන්දො. එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං ගතිමන්තානං යදිදං ආනන්දො. එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං ධිතිමන්තානං යදිදං ආනන්දො. එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං උපට්ඨාකානං යදිදං ආනන්දො’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා පඤ්චසු එතදග්ගට්ඨානෙසු ඨපිතො. उत्तर – भन्ते! धर्म-भाण्डागारिक और प्रथम महासंगीति के समय धर्म-विसर्जक आयुष्मान् आनन्द स्थविर को "भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में बहुश्रुत लोगों में यह आनन्द अग्र है। भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में स्मृतिमानों में यह आनन्द अग्र है। भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में गतिमानों में यह आनन्द अग्र है। भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में धृतिमानों में यह आनन्द अग्र है। भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में उपस्थाकों में यह आनन्द अग्र है" – इस प्रकार भगवान ने उन्हें पाँच अग्र-स्थानों पर स्थापित किया। සතසහස්සෙන [Pg.61] මෙ කීතං,සතසහස්සෙන මාපිතං; සොභනං නාම උය්යානං; පටිග්ගණ්හ මහාමුනි – मेरे द्वारा एक लाख से खरीदा गया, एक लाख से निर्मित किया गया; 'शोभन' नामक यह उद्यान; हे महामुनि! स्वीकार करें। ‘‘එතදග්ගං [Pg.64] භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං බහුස්සුතානං. සතිමන්තානං. ගතිමන්තානං. ධිතිමන්තානං. උපට්ඨාකානං යදිදං ආනන්දො’’ – "भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में बहुश्रुत, स्मृतिमान, गतिमान, धृतिमान और उपस्थाकों में यह आनन्द अग्र है।" උපාලිවත්ථු उपाली की कथा පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.65] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ එකකනිපාතෙ එතදග්ගවග්ගෙ ආගතෙසු එකචත්තාලීසාය මහාථෙරෙසු ආයස්මා උපාලිත්ථෙරො පඨමමහාසංගීතිකාලෙ විනයවිස්සජ්ජකභූතො කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. प्रश्न – आयुष्मान्! उस भगवान सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तरनिकाय के एककनिपात के एतदग्गवग्ग में आए इकतालीस महास्थविरों में, प्रथम महासंगीति के समय विनय-विसर्जक रहे आयुष्मान् उपाली स्थविर को किस प्रकार अग्र-स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – ආයස්මා භන්තෙ උපාලිත්ථෙරො පඨමමහාසංගීතිකාලෙ විනයවිස්සජ්ජකභූතො ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං විනයධරානං යදිදං උපාලී’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. उत्तर – भन्ते! प्रथम महासंगीति के समय विनय-विसर्जक रहे आयुष्मान् उपाली स्थविर को "भिक्षुओं! मेरे श्रावक भिक्षुओं में विनयधरों में यह उपाली अग्र है" – इस प्रकार भगवान ने उन्हें अग्र-स्थान पर स्थापित किया। විනයො වාසයො මය්හං,විනයො ඨානචඞ්කමං; කප්පෙමි විනයෙ වාසං,විනයො මම ගොචරො. विनय ही मेरा निवास है, विनय ही मेरा स्थान और चंक्रमण है; मैं विनय में ही वास करता हूँ, विनय ही मेरा गोचर है। මහාපජාපතිගොතමීථෙරීවත්ථු महाप्रजापती गौतमी थेरी की कथा පුච්ඡා – එතදග්ගවග්ගෙ [Pg.68] ආවුසො ආගතාසු තෙරසසු ථෙරීසු මහාපජාපති ගොතමීථෙරී කථං භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. प्रश्न – आयुष्मान्! एतदग्गवग्ग में आई तेरह थेरियों में महाप्रजापती गौतमी थेरी को भगवान ने किस प्रकार अग्र-स्थान पर स्थापित किया? විස්සජ්ජනා – එතදග්ගවග්ගෙ [Pg.69] භන්තෙ ආගතාසු තෙරසසු ථෙරීසු මහාපජාපතිගොතමීථෙරී ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං රත්තඤ්ඤූනං යදිදං මහාපජාපති ගොතමී’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. उत्तर – भन्ते! एतदग्गवग्ग में आई तेरह थेरियों में महाप्रजापती गौतमी थेरी को "भिक्षुओं! मेरी श्राविका भिक्षुणियों में चिर-दीक्षितों में यह महाप्रजापती गौतमी अग्र है" – इस प्रकार भगवान ने उन्हें अग्र-स्थान पर स्थापित किया। ‘‘එතදග්ගං [Pg.73] භික්ඛවෙ මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං රත්තඤ්ඤූනං යදිදං මහාපජාපතිගොතමී’’ – "भिक्षुओं! मेरी श्राविका भिक्षुणियों में चिर-दीक्षितों में यह महाप्रजापती गौतमी अग्र है।" පුච්ඡා – ඛෙමාථෙරී පන ආවුසො අග්ගසාවිකා භගවතා කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! भगवान द्वारा अग्रश्राविका खेमा थेरी को किस प्रकार इस एतदग्र स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – ඛෙමාථෙරී භන්තෙ පඨමා අග්ගසාවිකා ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං මහාපඤ්ඤානං යදිදං ඛෙමා’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. उत्तर – भन्ते! प्रथम अग्रश्राविका खेमा थेरी को भगवान ने यह कहकर एतदग्र स्थान पर स्थापित किया— “भिक्षुओं! मेरी श्राविका भिक्षुणियों में महाप्रज्ञावानों में यह खेमा सर्वश्रेष्ठ (एतदग्र) है।” ‘‘යෙ රාගරත්තානුපතන්ති සොතං,සයංකතං මක්කටොව ජාලං,එතම්පි ඡෙත්වාන වජන්ති ධීරා; අනපෙක්ඛිනො සබ්බදුක්ඛං පහාය’’ – “जो राग-रक्त (काम-वासना में आसक्त) हैं, वे (तृष्णा के) प्रवाह में उसी प्रकार गिरते हैं जैसे मकड़ी अपने बुने हुए जाल में। धीर पुरुष इसे भी काटकर, बिना किसी अपेक्षा के, सब दुखों को त्याग कर चले जाते हैं।” ‘‘එතදග්ගං [Pg.77] භික්ඛවෙ මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං මහාපඤ්ඤානං යදිදං ඛෙමා’’ – “भिक्षुओं! मेरी श्राविका भिक्षुणियों में महाप्रज्ञावानों में यह खेमा सर्वश्रेष्ठ (एतदग्र) है।” පුච්ඡා – උප්පලවණ්ණා පන ආවුසො ථෙරී දුතියඅග්ගසාවිකා භගවතා කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! द्वितीय अग्रश्राविका उत्पलवर्णा थेरी को भगवान द्वारा किस प्रकार इस एतदग्र स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – උප්පලවණ්ණා භන්තෙ ථෙරී දුතියඅග්ගසාවිකා ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං ඉද්ධිමන්තීනං යදිදං උප්පලවණ්ණා’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. उत्तर – भन्ते! द्वितीय अग्रश्राविका उत्पलवर्णा थेरी को भगवान ने यह कहकर एतदग्र स्थान पर स्थापित किया— “भिक्षुओं! मेरी श्राविका भिक्षुणियों में ऋद्धिमानों में यह उत्पलवर्णा सर्वश्रेष्ठ (एतदग्र) है।” ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං ඉද්ධිමන්තීනං යදිදං උප්පලවණ්ණා’’ – “भिक्षुओं! मेरी श्राविका भिक्षुणियों में ऋद्धिमानों में यह उत्पलवर्णा सर्वश्रेष्ठ (एतदग्र) है।” පටාචාරාථෙරීභික්ඛුනීමවත්ථු पटाचारा थेरी भिक्षुणी की कथा පුච්ඡා – තෙනාවුසො භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ එකකනිපාතෙ එතදග්ගවග්ගෙ ආගතාසු තෙරසසු ථෙරීසු පටාචාරානාම ථෙරී කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तरनिकाय के एककनिपात के एतदग्रवर्ग में आई हुई तेरह थेरियों में पटाचारा नामक थेरी को किस प्रकार इस एतदग्र स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – එතදග්ගවග්ගෙ භන්තෙ ආගතාසු තෙරසසු ථෙරිකාසු පටාචාරා ථෙරී ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං විනයධරානං යදිදං පටාචාරා’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. उत्तर – भन्ते! एतदग्रवर्ग में आई हुई तेरह थेरियों में पटाचारा थेरी को भगवान ने यह कहकर एतदग्र स्थान पर स्थापित किया— “भिक्षुओं! मेरी श्राविका भिक्षुणियों में विनयधरों में यह पटाचारा सर्वश्रेष्ठ (एतदग्र) है।” ‘‘උභො පුත්තා කාලඞ්කතා,පන්ථෙ මය්හං පතී මතො; මාතාපිතා ච භාතා ච,එකචිතකස්මිං ඩය්හරෙ’’ – “मेरे दोनों पुत्र काल-कवलित हो गए, मार्ग में मेरे पति की मृत्यु हो गई; माता, पिता और भाई—सब एक ही चिता पर जल रहे हैं।” ‘‘චතූසු සමුද්දෙසු ජලං පරිත්තකං,තතො බහුං අස්සුජලං අනප්පකං; දුක්ඛෙන ඵුට්ඨස්ස නරස්ස සොචනා,කිං කාරණා අම්ම තුවං පමජ්ජසි’’ – “चारों समुद्रों का जल थोड़ा है, उसकी तुलना में (संसार में) दुख से पीड़ित मनुष्य के शोक के आँसुओं का जल बहुत अधिक है; हे अम्मा! तुम किस कारण प्रमाद कर रही हो?” ‘‘න [Pg.83] සන්ති පුත්තා තාණාය,න පිතා නාපි බන්ධවා; අන්තකෙනාධිපන්නස්ස,නත්ථි ඤාතීසු තාණතා; එතමත්ථවසං ඤත්වා, පණ්ඩිතො සීලසංවුතො; නිබ්බානගමනං මග්ගං, ඛිප්පමෙව විසොධයෙ’’ – “न पुत्र रक्षा के लिए हैं, न पिता और न ही बांधव; मृत्यु (अन्तक) द्वारा ग्रसित होने पर सम्बन्धियों में कोई रक्षक नहीं होता। इस तथ्य को जानकर, शील-संवृत पण्डित को शीघ्र ही निर्वाणगामी मार्ग का शोधन करना चाहिए।” ‘‘යො [Pg.84] ච වස්සසතං ජීවෙ,අපස්සං උදයබ්බයං; එකාහං ජීවිතං සෙය්යො,පස්සතො උදයබ්බයං’’ – “जो उदय और व्यय (उत्पत्ति और विनाश) को न देखते हुए सौ वर्ष तक जीता है, उसकी अपेक्षा उदय और व्यय को देखने वाले का एक दिन का जीवन श्रेष्ठ है।” ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං විනයධරානං යදිදං පටාචාරා’’ – “भिक्षुओं! मेरी श्राविका भिक्षुणियों में विनयधरों में यह पटाचारा सर्वश्रेष्ठ (एतदग्र) है।” ධම්මදින්නාථෙරීභික්ඛුනීමවත්ථු धम्मदिन्ना थेरी भिक्षुणी की कथा පුච්ඡා – ධම්මදින්නා [Pg.85] පන ආවුසො ථෙරී භගවතා කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! धम्मदिन्ना थेरी को भगवान द्वारा किस प्रकार इस एतदग्र स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – ධම්මදින්නා භන්තෙ ථෙරී ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං ධම්මකථිකානං යදිදං ධම්මදින්නා’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. उत्तर – भन्ते! धम्मदिन्ना थेरी को भगवान ने यह कहकर एतदग्र स्थान पर स्थापित किया— “भिक्षुओं! मेरी श्राविका भिक्षुणियों में धर्मकथिकों में यह धम्मदिन्ना सर्वश्रेष्ठ (एतदग्र) है।” ‘‘යස්ස [Pg.88] පුරෙ ච පච්ඡා ච,මජ්ඣෙච නත්ථි කිඤ්චනං; අකිඤ්චනං අනාදානං,තමහං බ්රූමි බ්රාහ්මණං’’ – “जिसके पास न पहले (अतीत), न पीछे (अनागत) और न बीच (वर्तमान) में कुछ (आसक्ति) है; जो अकिंचन और अनादान (ग्रहण रहित) है, उसे मैं ब्राह्मण कहता हूँ।” ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං ධම්මකථිකානං යදිදං ධම්මදින්නා’’ – “भिक्षुओं! मेरी श्राविका भिक्षुणियों में धर्मकथिकों में यह धम्मदिन्ना सर्वश्रेष्ठ (एतदग्र) है।” යසොධරාථෙරීභික්ඛුනීමවත්ථු यशोधरा थेरी भिक्षुणी की कथा පුච්ඡා – භද්දකච්චානානාම ආවුසො යසොධරාථෙරී භගවතා කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! भद्दकच्चाना नामक यशोधरा थेरी को भगवान द्वारा किस प्रकार इस एतदग्र स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – භද්දකච්චානා [Pg.89] භන්තෙ යසොධරාථෙරී භගවතා ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං මහාභිඤ්ඤපත්තානං යදිදං භද්දකච්චානා’’ති. එවං ඛො භන්තෙ එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. उत्तर – भन्ते! भद्दकच्चाना यशोधरा थेरी को भगवान ने यह कहकर एतदग्र स्थान पर स्थापित किया— “भिक्षुओं! मेरी श्राविका भिक्षुणियों में महाभिज्ञा-प्राप्तों में यह भद्दकच्चाना सर्वश्रेष्ठ (एतदग्र) है।” ‘‘එතදග්ගං [Pg.90] භික්ඛවෙ මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං මහාභිඤ්ඤපත්තානං යදිදං භද්දකච්චානා’’ – “भिक्षुओं! मेरी श्राविका भिक्षुणियों में महाभिज्ञा-प्राप्तों में यह भद्दकच्चाना सर्वश्रेष्ठ (एतदग्र) है।” තපුස්සභල්ලිකවත්ථු तपुस्स और भल्लिक की कथा පුච්ඡා – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ [Pg.91] ආවුසො එතදග්ගවග්ගෙ ආගතෙසු එකාදසසු උපාසකෙසු තපුස්සභල්ලිකානාම වාණිජා භගවතා කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! अंगुत्तरनिकाय के एतदग्रवर्ग में आए हुए ग्यारह उपासकों में तपुस्स और भल्लिक नामक व्यापारियों को भगवान द्वारा किस प्रकार इस एतदग्र स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – තපුස්සභල්ලිකා භන්තෙ වාණිජා ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං උපාසකානං පඨමං සරණං ගච්ඡන්තානං යදිදං තපුස්සභල්ලිකා වාණිජා’’ති, එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. उत्तर – भन्ते! तपुस्स और भल्लिक व्यापारियों को भगवान ने यह कहकर एतदग्र स्थान पर स्थापित किया— “भिक्षुओं! मेरे श्रावक उपासकों में सर्वप्रथम शरण जाने वालों में ये तपुस्स और भल्लिक व्यापारी सर्वश्रेष्ठ (एतदग्र) हैं।” ‘‘එතෙ [Pg.93] භන්තෙ මයං භගවන්තං සරණං ගච්ඡාම ධම්මඤ්ච, උපාසකෙ නො භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතෙ සරණං ගතෙ’’ හු – “भन्ते! हम भगवान और धर्म की शरण जाते हैं; भगवान हमें आज से जीवन पर्यन्त शरण में आए हुए उपासक के रूप में स्वीकार करें।” ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං උපාසකානං පඨමං සරණං ගච්ඡන්තානං යදිදං තපුස්සභල්ලිකා වාණිජා’’ – “भिक्षुओं! मेरे श्रावक उपासकों में सर्वप्रथम शरण जाने वालों में ये तपुस्स और भल्लिक व्यापारी सर्वश्रेष्ठ (एतदग्र) हैं।” අනාථපිණ්ඩකවත්ථු अनाथपिण्डिक की कथा පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.94] භගවතා අරහතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ එකකනිපාතෙ එතදග්ගවග්ගෙ ආගතෙසු එකාදසසු උපාසකෙසු සුදත්තො ගහපති අනාථපිණ්ඩිකො කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. प्रश्न – हे आयुष्मान! उन भगवान, अर्हत्... (पे)... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तरनिकाय के एककनिपात के एतदग्गवग्ग में आए हुए ग्यारह उपासकों में सुदत्त गृहपति अनाथपिण्डिक को किस प्रकार एतदग्ग (सर्वश्रेष्ठ) स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – එතදග්ගවග්ගෙ භන්තෙ ආගතෙසු එකාදසසු උපාසකෙසු සුදත්තො ගහපති අනාථපිණ්ඩිකො ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං උපාසකානං දායකානං යදිදං සුදත්තො ගහපති අනාථපිණ්ඩිකො’’ති. එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. उत्तर – भन्ते! एतदग्गवग्ग में आए हुए ग्यारह उपासकों में सुदत्त गृहपति अनाथपिण्डिक के विषय में (भगवान ने कहा) – "भिक्षुओं! मेरे श्रावक उपासक दानदाताओं में सुदत्त गृहपति अनाथपिण्डिक सर्वश्रेष्ठ है।" भन्ते! इस प्रकार भगवान द्वारा उन्हें एतदग्ग स्थान पर स्थापित किया गया। එතදග්ගං [Pg.97] භික්ඛවෙ මම සාවකානං උපාසකානං දායකානං යදිදං සුදත්තො ගහපති අනාථපිණ්ඩිකො– "भिक्षुओं! मेरे श्रावक उपासक दानदाताओं में सुदत्त गृहपति अनाथपिण्डिक सर्वश्रेष्ठ है–" සූරම්බට්ඨඋපාසකාවත්ථු सूरम्बट्ठ उपासक की कथा පුච්ඡා – සූරම්බට්ඨො නාම ආවුසො උපාසකො භගවතා කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. प्रश्न – हे आयुष्मान! सूरम्बट्ठ नामक उपासक को भगवान द्वारा किस प्रकार एतदग्ग स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – සූරම්බට්ඨො උපාසකො ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං උපාසකානං අවෙච්චප්පසන්නානං යදිදං සූරම්බට්ඨො’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො. उत्तर – सूरम्बट्ठ उपासक के विषय में (भगवान ने कहा) – "भिक्षुओं! मेरे श्रावक उपासकों में, जो अचल श्रद्धा (अवेच्चप्पसन्न) वाले हैं, उनमें सूरम्बट्ठ सर्वश्रेष्ठ है।" भन्ते! इस प्रकार भगवान द्वारा उन्हें एतदग्ग स्थान पर स्थापित किया गया। ‘‘එතදග්ගං [Pg.100] භික්ඛවෙ මම සාවකානං උපාසකානං අවෙච්චප්පසන්නානං යදිදං සූරම්බට්ඨො’’ හු – "भिक्षुओं! मेरे श्रावक उपासकों में, जो अचल श्रद्धा वाले हैं, उनमें सूरम्बट्ठ सर्वश्रेष्ठ है" – ऐसा हुआ। සුජාතා උපාසිකාවත්ථු सुजाता उपासिका की कथा පුච්ඡා – එතදග්ගවග්ගෙ [Pg.101] ආවුසො ආගතාසු දසසු උපාසිකාසු සුජාතානාම උපාසිකා සෙනියධීතා කථං භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! एतदग्गवग्ग में आई हुई दस उपासिकाओं में सुजाता नामक उपासिका, जो सेनापति की पुत्री (सेनियधीता) थी, उसे भगवान द्वारा किस प्रकार एतदग्ग स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – සුජාතා භන්තෙ සෙනියධීතා ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං උපාසිකානං පඨමං සරණං ගච්ඡන්තීනං යදිදං සුජාතා සෙනියධීතා’’ති, එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. उत्तर – भन्ते! सेनापति की पुत्री सुजाता के विषय में (भगवान ने कहा) – "भिक्षुओं! मेरी श्राविका उपासिकाओं में, जो सर्वप्रथम शरण जाने वाली हैं, उनमें सेनापति की पुत्री सुजाता सर्वश्रेष्ठ है।" भन्ते! इस प्रकार भगवान द्वारा उसे एतदग्ग स्थान पर स्थापित किया गया। ‘‘එතා [Pg.104] මයං භන්තෙ භගවන්තං සරණං ගච්ඡාම ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච, උපාසිකායො නො භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතා සරණං ගතා’’ හු – "भन्ते! हम भगवान, धर्म और भिक्षु संघ की शरण में जाते हैं। भगवान हमें आज से जीवन भर के लिए शरणागत उपासिकाएं स्वीकार करें" – ऐसा हुआ। ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං උපාසිකානං පඨමං සරණං ගච්ඡන්තීනං යදිදං සුජාතා සෙනියධීතා’’ – "भिक्षुओं! मेरी श्राविका उपासिकाओं में, जो सर्वप्रथम शरण जाने वाली हैं, उनमें सेनापति की पुत्री सुजाता सर्वश्रेष्ठ है" – විසාඛා උපාසිකාවත්ථු विशाखा उपासिका की कथा පුච්ඡා – විසාඛා [Pg.105] පන ආවුසො උපාසිකා කථං භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! विशाखा उपासिका को भगवान द्वारा किस प्रकार एतदग्ग स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – විසාඛා භන්තෙ උපාසිකා මිගාරමාතා ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං උපාසිකානං දායිකානං යදිදං විසාඛා මිගාරමාතා’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. उत्तर – भन्ते! मृगारमाता विशाखा उपासिका के विषय में (भगवान ने कहा) – "भिक्षुओं! मेरी श्राविका उपासिका दानिकाओं में मृगारमाता विशाखा सर्वश्रेष्ठ है।" भन्ते! इस प्रकार भगवान द्वारा उसे एतदग्ग स्थान पर स्थापित किया गया। ‘‘එතදග්ගං [Pg.107] භික්ඛවෙ මම සාවිකානං උපාසිකානං දායිකානං යදිදං විසාඛා මිගාරමාතා’’ හු – "भिक्षुओं! मेरी श्राविका उपासिका दानिकाओं में मृगारमाता विशाखा सर्वश्रेष्ठ है" – ऐसा हुआ। ඛුජ්ජුත්තරා උපාසිකාවත්ථු खुज्जुत्तरा उपासिका की कथा පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.108] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ එකකනිපාතෙ එතදග්ගවග්ගෙ ආගතාසු දසසු උපාසිකාසු ඛුජ්ජුත්තරානාම උපාසිකා කථං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! उन भगवान... (पे)... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तरनिकाय के एककनिपात के एतदग्गवग्ग में आई हुई दस उपासिकाओं में खुज्जुत्तरा नामक उपासिका को किस प्रकार एतदग्ग स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – එතදග්ගවග්ගෙ භන්තෙ ආගතාසු දසසු උපාසිකාසු ඛුජ්ජුත්තරා උපාසිකා ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං උපාසිකානං බහුස්සුතානං යදිදං ඛුජ්ජුත්තරා’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. उत्तर – भन्ते! एतदग्गवग्ग में आई हुई दस उपासिकाओं में खुज्जुत्तरा उपासिका के विषय में (भगवान ने कहा) – "भिक्षुओं! मेरी श्राविका उपासिकाओं में, जो बहुश्रुत हैं, उनमें खुज्जुत्तरा सर्वश्रेष्ठ है।" भन्ते! इस प्रकार भगवान द्वारा उसे एतदग्ग स्थान पर स्थापित किया गया। ‘‘එතදග්ගං [Pg.111] භික්ඛවෙ මම සාවකානං උපාසිකානං බහුස්සුතානං යදිදං ඛුජ්ජුත්තරා’’ හු – "भिक्षुओं! मेरी श्राविका उपासिकाओं में, जो बहुश्रुत हैं, उनमें खुज्जुत्तरा सर्वश्रेष्ठ है" – ऐसा हुआ। කාළීඋපාසිකාවත්ථු काली उपासिका की कथा පුච්ඡා – කාළීනාම ආවුසො උපාසිකා කුරරඝරිකා කථං භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! कुररघरिका की काली नामक उपासिका को भगवान द्वारा किस प्रकार एतदग्ग स्थान पर स्थापित किया गया? විස්සජ්ජනා – කාළී භන්තෙ උපාසිකා කුරරඝරිකා ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවිකානං අනුස්සවප්පසන්නානං යදිදං කාළී උපාසිකා කුරරඝරිකා’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතා. उत्तर – भन्ते! कुररघरिका की काली उपासिका के विषय में (भगवान ने कहा) – "भिक्षुओं! मेरी श्राविका उपासिकाओं में, जो सुनकर प्रसन्न (अनुस्सवप्पसन्न) होने वाली हैं, उनमें कुररघरिका की काली उपासिका सर्वश्रेष्ठ है।" भन्ते! इस प्रकार भगवान द्वारा उसे एतदग्ग स्थान पर स्थापित किया गया। ‘‘එතදග්ගං [Pg.112] භික්ඛවෙ මම සාවිකානං උපාසිකානං අනුස්සවප්පසන්නානං යදිදං කාළී උපාසිකා කුරරඝරිකා’’ – "भिक्षुओं! मेरी श्राविका उपासिकाओं में, जो सुनकर प्रसन्न होने वाली हैं, उनमें कुररघरिका की काली उपासिका सर्वश्रेष्ठ है" – අට්ඨානපාළි अट्ठानपालि (अस्थानपालि) පුච්ඡා – සකලාපි [Pg.113] ආවුසො අට්ඨානපාළි භගවතා කථං භාසිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! सम्पूर्ण अट्ठानपालि भगवान द्वारा किस प्रकार कही गई है? විස්සජ්ජනා – අට්ඨානමෙතං භික්ඛවෙ අනවකාසො, යං දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො කඤ්චිසඞ්ඛාරං නිච්චතො උපගච්ඡෙය්ය, නෙතං ඨානං විජ්ජති. ඨානඤ්ච ඛො එතං භික්ඛවෙ විජ්ජති, යං පුථුජ්ජනො කඤ්චිසඞ්ඛාරං නිච්චතො උපගච්ඡෙය්ය, ඨානමෙතං විජ්ජතීති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා සකලාපි අට්ඨානපාළි භාසිතා. उत्तर – "भिक्षुओं! यह असंभव है, यह अवसर नहीं है कि सम्यक दृष्टि से संपन्न व्यक्ति किसी संस्कार को नित्य माने, यह स्थान (संभावना) विद्यमान नहीं है। और भिक्षुओं! यह स्थान विद्यमान है कि पृथग्जन किसी संस्कार को नित्य माने, यह स्थान विद्यमान है" – भन्ते! इस प्रकार आदि वचनों से भगवान द्वारा सम्पूर्ण अट्ठानपालि कही गई है। එකධම්මපාළි පඨමවග්ග एकधम्मपालि, प्रथम वग्ग පුච්ඡා – එකධම්මපාළියං [Pg.114] ආවුසො පඨමවග්ගෙ කීදිසී ධම්මදෙසනා භගවතා දෙසිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! एकधम्मपालि के प्रथम वग्ग में भगवान द्वारा किस प्रकार की धर्म-देशना दी गई है? විස්සජ්ජනා – එකධම්මපාළියං භන්තෙ පඨමවග්ගෙ ‘‘එකධම්මො භික්ඛවෙ භාවිතො බහුලීකතො එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තති. කතමො එකධම්මො, බුද්ධානුස්සති, අයං ඛො භික්ඛවෙ එකධම්මො භාවිතො බහුලීකතො එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තතී’’ති එවමාදිකා භගවතා ධම්මදෙසනා දෙසිතා. उत्तर – भन्ते! एकधम्मपालि के प्रथम वग्ग में (भगवान ने कहा) – "भिक्षुओं! एक धर्म भावित और बहुलीकृत होने पर पूर्ण निर्वेद, विराग, निरोध, उपशम, अभिज्ञा, सम्बोधि और निर्वाण के लिए संवर्तित होता है। वह एक धर्म कौन सा है? बुद्धानुस्मृति। भिक्षुओं! यह एक धर्म भावित और बहुलीकृत होने पर पूर्ण निर्वेद, विराग, निरोध, उपशम, अभिज्ञा, सम्बोधि और निर्वाण के लिए संवर्तित होता है" – इस प्रकार आदि धर्म-देशना भगवान द्वारा दी गई है। පුච්ඡා – දුතියවග්ගෙ [Pg.115] පන ආවුසො භගවතා කීදිසී ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! दूसरे वर्ग में भगवान द्वारा किस प्रकार के धर्मोपदेश दिए गए हैं? විස්සජ්ජනා – දුතියවග්ගෙ [Pg.116] භන්තෙ භගවතා ‘‘නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යෙන අනුප්පන්නා වා අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා වා අකුසලා ධම්මා භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තන්ති, යථයිදං භික්ඛවෙ මිච්ඡාදිට්ඨි. මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස භික්ඛවෙ අනුප්පන්නා චෙව අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා ච අකුසලා ධම්මා භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තන්තී’’ති. එවමාදිකා භගවතා ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. उत्तर – भन्ते! दूसरे वर्ग में भगवान द्वारा "भिक्षुओं! मैं किसी अन्य एक धर्म को भी ऐसा नहीं देखता हूँ, जिससे अनुत्पन्न अकुशल धर्म उत्पन्न होते हों, या उत्पन्न अकुशल धर्म वृद्धि और विस्तार को प्राप्त होते हों, जैसा कि यह भिक्षुओं! मिथ्यादृष्टि है। भिक्षुओं! मिथ्यादृष्टि वाले के अनुत्पन्न अकुशल धर्म उत्पन्न होते हैं और उत्पन्न अकुशल धर्म वृद्धि और विस्तार को प्राप्त होते हैं" - इस प्रकार के धर्मोपदेश भगवान द्वारा दिए गए हैं। තතියවග්ග तृतीय वर्ग පුච්ඡා – තතියවග්ගෙ [Pg.117] පන ආවුසො පඤ්චමාදීනි අට්ඨ සුත්තානි භගවතා කථං භාසිතානි. प्रश्न – हे आयुष्मान! तृतीय वर्ग में पाँचवें आदि आठ सूत्रों को भगवान ने किस प्रकार कहा है? විස්සජ්ජනා – තතියවග්ගෙ භන්තෙ පඤ්චමාදීනි අට්ඨසුත්තානි ‘‘දුරක්ඛාතෙ භික්ඛවෙ ධම්මවිනයෙ යො ච සමාදපෙති, යඤ්ච සමාදපෙති, යො ච සමාදපිතො තථත්තාය පටිපජ්ජති. සබ්බෙතෙ බහුං අපුඤ්ඤං පසවන්ති. තංකිස්සහෙතු, දුරක්ඛාභත්තා භික්ඛවෙ ධම්මස්ස. ස්වාක්ඛාතෙ භික්ඛවෙ ධම්මවිනයෙ යො ච සමාදපෙති, යඤ්ච සමාදපෙති, යො ච සමාදපිතො, තථත්තාය පටිපජ්ජති, සබ්බෙතෙ බහුං පුඤ්ඤං පසවන්ති. තංකිස්සහෙතු ස්වාක්ඛාතත්තා භික්ඛවෙ ධම්මස්සා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතානි. उत्तर – भन्ते! तृतीय वर्ग में पाँचवें आदि आठ सूत्र "भिक्षुओं! दुर्लिखित (गलत ढंग से कहे गए) धर्म-विनय में जो समादापित (प्रेरित) करता है, जिसे समादापित किया जाता है, और जो समादापित होकर उसी प्रकार प्रतिपन्न (आचरण) करता है, वे सभी बहुत अपुण्य कमाते हैं। वह किस कारण से? भिक्षुओं! धर्म के दुर्लिखित होने के कारण। भिक्षुओं! स्वाख्यात (भली-भाँति कहे गए) धर्म-विनय में जो समादापित करता है, जिसे समादापित किया जाता है, और जो समादापित होकर उसी प्रकार प्रतिपन्न करता है, वे सभी बहुत पुण्य कमाते हैं। वह किस कारण से? भिक्षुओं! धर्म के स्वाख्यात होने के कारण" - इस प्रकार भगवान द्वारा कहे गए हैं। අපර අච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ග अपर अच्छरासंघात वर्ग පුච්ඡා – අපරඅච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගෙ [Pg.120] පන ආවුසො භගවතා කීදිසී ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. प्रश्न – हे आयुष्मान! अपर अच्छरासंघात वर्ग में भगवान द्वारा किस प्रकार के धर्मोपदेश दिए गए हैं? විස්සජ්ජනා – අපරඅච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගෙ භන්තෙ ‘‘අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි චෙ භික්ඛවෙ භික්ඛු පඨමං ඣානං භාවෙති, අයං වුච්චති භික්ඛවෙ භික්ඛු අරිත්තජ්ඣානො විහරති සත්ථුසාසනකරො ඔවාදපතිකරො අමොඝං රට්ඨපිණ්ඩං භුඤ්ජති, කො පන වාදො යෙ නං බහුලීකරොන්තී’’ති එවමාදිකා භන්තෙ භගවතා ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. उत्तर – भन्ते! अपर अच्छरासंघात वर्ग में "भिक्षुओं! यदि भिक्षु एक अंगुली-छोर मात्र (एक क्षण) के लिए भी प्रथम ध्यान की भावना करता है, तो भिक्षुओं! वह भिक्षु 'ध्यान से रहित नहीं रहने वाला' कहा जाता है, वह शास्ता के शासन का पालन करने वाला, उनके उपदेश के अनुसार चलने वाला और राष्ट्र के पिण्ड (भोजन) को व्यर्थ न खाने वाला है; फिर उनके विषय में तो कहना ही क्या जो इसका बहुलीकरण (निरन्तर अभ्यास) करते हैं" - इस प्रकार के धर्मोपदेश भन्ते! भगवान द्वारा दिए गए हैं। කායගතාසතිවග්ග कायगतासति वर्ग පුච්ඡා – සකලොපි [Pg.122] ආවුසො කායගතාසතිවග්ගො භගවතා කථං භාසිතො. प्रश्न – हे आयुष्मान! सम्पूर्ण कायगतासति वर्ग भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – යස්ස කස්සචි භික්ඛවෙ මහාසමුද්දො චෙතසා ඵුටො, අන්තොගධා තස්ස කුන්නදියො යාකාචි සමුද්දඞ්ගමා, එවමෙව භික්ඛවෙ යස්ස කස්සචි කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා, අන්තොගධා තස්ස කුසලා ධම්මා යෙකෙචි විජ්ජාභාගියා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා සකලොපි කායගතාසතිවග්ගො භාසිතො. उत्तर – "भिक्षुओं! जिस किसी ने महासमुद्र को चेतना से व्याप्त कर लिया है, समुद्र में गिरने वाली जो भी छोटी नदियाँ हैं, वे सब उसके अन्तर्गत आ जाती हैं; इसी प्रकार भिक्षुओं! जिस किसी ने कायगतासति की भावना की है, उसका बहुलीकरण किया है, उसके अन्तर्गत वे सभी कुशल धर्म आ जाते हैं जो विद्या के भागी (अंग) हैं" - इस प्रकार भन्ते! भगवान द्वारा सम्पूर्ण कायगतासति वर्ग कहा गया है। අමතවග්ග अमृत वर्ग පුච්ඡා – සකලොපි [Pg.123] ආවුසො අමතවග්ගො භගවතා කථං භාසතො. प्रश्न – हे आयुष्मान! सम्पूर्ण अमृत वर्ग भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – අමතං තෙ භික්ඛවෙ න පරිභුඤ්ජන්ති, යෙ කායගතාසතිං න පරිභුඤ්ජන්ති. අමතං තෙ භික්ඛවෙ පරිභුඤ්ජන්ති, යෙ කායගතාසතිං පරිභුඤ්ජන්ති. අමතං තෙ භික්ඛවෙ අපරිභුත්තං, යෙසං කායගතාසති අපරිභුත්තා. අමතං තෙ භික්ඛවෙ පරිභුත්තං, යෙසං කායගතාසති පරිභුත්තාති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා සකලොපි අමතවග්ගො භාසිතො. उत्तर – "भिक्षुओं! वे अमृत का परिभोग नहीं करते, जो कायगतासति का परिभोग नहीं करते। भिक्षुओं! वे अमृत का परिभोग करते हैं, जो कायगतासति का परिभोग करते हैं। भिक्षुओं! उनके लिए अमृत अपरिभुक्त (अछूता) है, जिनके लिए कायगतासति अपरिभुक्त है। भिक्षुओं! उनके लिए अमृत परिभुक्त है, जिनके लिए कायगतासति परिभुक्त है" - इस प्रकार भन्ते! भगवान द्वारा सम्पूर्ण अमृत वर्ग कहा गया है। කම්මකරණවග්ග, වජ්ජසුත්ත कम्मकरण वर्ग, वज्ज सुत्त පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.125] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ දුකනිපාතෙ කම්මකරණවග්ගෙ පඨමං වජ්ජසුත්තං කත්ථ කස්ස කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – हे आयुष्मान! उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तरनिकाय के दुकनिपात के कम्मकरण वर्ग में प्रथम 'वज्ज सुत्त' कहाँ, किसे और कैसे कहा गया? විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලානං භික්ඛූනං ‘‘ද්වෙමානි භික්ඛවෙ වජ්ජානි. කතමානි ද්වෙ දිට්ඨධම්මිකඤ්ච වජ්ජං සම්පරායිකඤ්ච වජ්ජ’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को "भिक्षुओं! ये दो वज्ज (दोष) हैं। कौन से दो? दृष्टधार्मिक (इसी जन्म का) दोष और साम्परायिक (परलोक का) दोष" - इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। තස්මාතිහ [Pg.127] භික්ඛවෙ එවං සික්ඛිතබ්බං ‘‘දිට්ඨධම්මිකස්ස වජ්ජස්ස භායිස්සාම, සම්පරායිකස්ස වජ්ජස්ස භායිස්සාම, වජ්ජභීරුනො භවිස්සාම වජ්ජභයදස්සාවිනො’’ති. එවඤ්හි ඛො භික්ඛවෙ සික්ඛිතබ්බං. "इसलिए भिक्षुओं! यहाँ इस प्रकार सीखना चाहिए - 'हम दृष्टधार्मिक दोष से डरेंगे, साम्परायिक दोष से डरेंगे, दोषों से डरने वाले बनेंगे और दोषों में भय देखने वाले बनेंगे'। भिक्षुओं! इस प्रकार ही सीखना चाहिए।" පධානසුත්ත प्रधान सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.128] ආවුසො දුතියං පධානසුත්තං භගවතා කත්ථ කස්ස කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – हे आयुष्मान! वहीं पर दूसरा 'प्रधान सुत्त' भगवान द्वारा कहाँ, किसे और कैसे कहा गया? විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියංයෙව භන්තෙ සම්බහුලානං භික්ඛූනං ‘‘ද්වෙමානි භික්ඛවෙ පධානානි දුරභිසම්භවානි ලොකස්මිං. කතමානි ද්වෙ, යඤ්ච ගිහීනං අගාරං අජ්ඣාවසතං චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානුප්පාදනත්ථං පධානං, යඤ්ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතානං සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගත්තං පධානං. ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ ද්වෙ පධානානි දුරභිසම්භවානි ලොකස්මි’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में ही बहुत से भिक्षुओं को "भिक्षुओं! लोक में ये दो प्रधान (प्रयत्न) दुष्कर (कठिनता से सिद्ध होने वाले) हैं। कौन से दो? एक तो घर में रहने वाले गृहस्थों का चीवर, पिण्डपात, शयनासन और ग्लानप्रत्यय-भैषज्य-परिष्कार (दवाइयों) की प्राप्ति के लिए किया गया प्रयत्न, और दूसरा घर से बेघर होकर प्रव्रजित हुए लोगों का सभी उपाधियों (आसक्तियों) के त्याग के लिए किया गया प्रयत्न। भिक्षुओं! लोक में ये दो प्रयत्न दुष्कर हैं" - इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। තපනීයසුත්ත तपनीय सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.130] ආවුසො තපනීයසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – हे आयुष्मान! वहीं पर 'तपनीय सुत्त' भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया? විස්සජ්ජනා – ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ ධම්මා තපනීයා. කතමෙ ද්වෙ, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චස්ස කායදුච්චරිතං කතං හොති, අකතං හොති කාය සුචරිතං, වචීදුච්චරිතං කතං හොති, අකතං හොති වචීසුචරිතං, මනොදුච්චරිතං කතං හොති, අකතං හොති මනොසුචරිතං. සො ‘‘කායදුච්චරිතං මෙ කත’’න්ති තප්පති, ‘‘අකතං මෙ කායසුචරිත’’න්ති තප්පති. වචීදුච්චරිතං (ප) ‘‘මනොදුච්චරිතං මෙ කත’’න්ති තප්පති, ‘‘අකතං මෙ මනොසුචරිත’’න්ති තප්පති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ ද්වෙ ධම්මා තපනීයාති. එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – "भिक्षुओं! ये दो धर्म तपनीय (पश्चाताप कराने वाले) हैं। कौन से दो? भिक्षुओं! यहाँ किसी व्यक्ति द्वारा काय-दुश्चरित किया गया होता है, काय-सुचरित नहीं किया गया होता है; वची-दुश्चरित किया गया होता है, वची-सुचरित नहीं किया गया होता है; मनो-दुश्चरित किया गया होता है, मनो-सुचरित नहीं किया गया होता है। वह 'मैंने काय-दुश्चरित किया है' इस प्रकार तपता (पछताता) है, 'मैंने काय-सुचरित नहीं किया है' इस प्रकार तपता है। वची-दुश्चरित (पे)... 'मैंने मनो-दुश्चरित किया है' इस प्रकार तपता है, 'मैंने मनो-सुचरित नहीं किया है' इस प्रकार तपता है। भिक्षुओं! ये दो धर्म तपनीय हैं।" भन्ते! इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। අතපනීයසුත්ත अतपनीय सुत्त පුච්ඡා – චතුත්ථං [Pg.131] පන ආවුසො අතපනීයසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – हे आयुष्मान! भगवान द्वारा चौथा अतपनीय सुत्त किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – චතුත්ථං භන්තෙ අතපනීයසුත්තං ‘‘ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ ධම්මා අතපනීයා. කතමෙ ද්වෙ, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චස්ස කායසුචරිතං කතං හොති, අකතං හොති කායදුච්චරිතං. වචීසුචරිතං කතං හොති, අකතං හොති වචීදුච්චරිතං. මනොසුචරිතං කතං හොති, අකතං හොති මනොදුච්චරිතං. සො ‘කායසුචරිතං මෙ කත’න්ති න තප්පති, ‘අකතං මෙ කායදුච්චරිත’න්ති නතප්පති. ‘වචීසුචරිතං…පෙ… මනොසුචරිතං මෙ කත’න්ති න තප්පති. ‘අකතං මෙ මනොදුච්චරිත’න්ති න තප්පති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ ද්වෙ ධම්මා අතපනීයා’’ති. එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! चौथा अतपनीय सुत्त [इस प्रकार है] – ‘‘भिक्षुओं! ये दो धर्म अतपनीय (पश्चाताप न कराने वाले) हैं। कौन से दो? भिक्षुओं! यहाँ किसी व्यक्ति द्वारा काय-सुचरित किया गया होता है, काय-दुश्चरित नहीं किया गया होता है। वची-सुचरित किया गया होता है, वची-दुश्चरित नहीं किया गया होता है। मन-सुचरित किया गया होता है, मन-दुश्चरित नहीं किया गया होता है। वह ‘मैंने काय-सुचरित किया है’ इस प्रकार संतप्त नहीं होता है, ‘मैंने काय-दुश्चरित नहीं किया है’ इस प्रकार संतप्त नहीं होता है। ‘मैंने वची-सुचरित... पे... मन-सुचरित किया है’ इस प्रकार संतप्त नहीं होता है। ‘मैंने मन-दुश्चरित नहीं किया है’ इस प्रकार संतप्त नहीं होता है। भिक्षुओं! ये दो धर्म अतपनीय हैं।’’ भन्ते! भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है। උපඤ්ඤාතසුත්ත उपञ्ञात सुत्त පුච්ඡා – පඤ්චමං [Pg.132] පන ආවුසො උපඤ්ඤාතසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – हे आयुष्मान! भगवान द्वारा पाँचवाँ उपञ्ञात सुत्त किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – පඤ්චමං භන්තෙ උපඤ්ඤාතසුත්තං ‘‘ද්වින්නාහං භික්ඛවෙ ධම්මානං උපඤ්ඤාසිං. යා ච අසන්තුට්ඨිතා කුසලෙසු ධම්මෙසු, යා ච අප්පටිවානිතා පධානස්මිං. අප්පටිවානි සුදාහං භික්ඛවෙ පදහාමි ‘කාමං-තචො ච න්හාරු ච අට්ඨි ච අවසිස්සතු උපසුස්සතු සරීරෙ මංසලොහිතං, යං [Pg.133] තං පුරිසථාමෙන පුරිසවීරියෙන පුරිසපරක්කමෙන පත්තබ්බං, න තං අපාපුණිත්වා වීරියස්ස සණ්ඨානං භවිස්සතී’’ති. එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! पाँचवाँ उपञ्ञात सुत्त [इस प्रकार है] – ‘‘भिक्षुओं! मैंने दो धर्मों को स्वयं जाना है। कुशल धर्मों में असंतुष्टता (और अधिक करने की इच्छा) और प्रधान (पुरुषार्थ) में पीछे न हटना। भिक्षुओं! मैं पीछे न हटते हुए इस प्रकार प्रधान (प्रयत्न) करता हूँ कि ‘भले ही शरीर में केवल त्वचा, स्नायु और हड्डियाँ ही शेष रह जाएँ, मांस और रक्त सूख जाए, जो कुछ भी पुरुष-बल, पुरुष-वीर्य और पुरुष-पराक्रम से प्राप्त किया जा सकता है, उसे प्राप्त किए बिना वीर्य (प्रयत्न) शिथिल नहीं होगा’।’’ भन्ते! भगवान द्वारा इस प्रकार आदि कहा गया है। චරියසුත්ත चरिया सुत्त පුච්ඡා – නවමං [Pg.134] පන ආවුසො චරියසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – हे आयुष्मान! भगवान द्वारा नवाँ चरिया सुत्त किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – නවමං භන්තෙ චරියසුත්තං ‘‘ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ ධම්මා සුක්කා ලොකං පාලෙන්ති. කතමෙ ද්වෙ, හිරීච ඔත්තප්පඤ්ච. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ ද්වෙ සුක්කා ධම්මා ලොකං න පාලෙය්යුං, නයිධ පඤ්ඤායෙථ ‘මාතා’තිවා ‘මාතුච්ඡා’තිවා ‘මාතුලානී’තිවා ‘ආචරියභරියා’තිවා ‘ගරූනං දාරා’ති’’වාති, එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! नवाँ चरिया सुत्त [इस प्रकार है] – ‘‘भिक्षुओं! ये दो शुक्ल (उज्ज्वल) धर्म लोक की रक्षा करते हैं। कौन से दो? ह्री (लज्जा) और ओत्तप्प (भय)। भिक्षुओं! यदि ये दो शुक्ल धर्म लोक की रक्षा न करें, तो यहाँ ‘माता’, ‘मौसी’, ‘मामी’, ‘आचार्य-पत्नी’ या ‘गुरु-पत्नी’ का भेद नहीं जाना जाएगा।’’ भन्ते! भगवान द्वारा इस प्रकार आदि कहा गया है। අධිකරණවග්ග, සත්තමසුත්ත अधिकरण वग्ग, सातवाँ सुत्त පුච්ඡා – අධිකරණවග්ගෙ [Pg.136] පන ආවුසො සත්තමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – हे आयुष्मान! अधिकरण वग्ग में सातवाँ सुत्त भगवान द्वारा कहाँ, किसके बारे में, किस विषय में और किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ජාණුස්සොණිං බ්රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. ජාණුස්සොණි භන්තෙ බ්රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච ‘‘කො නු ඛො භො ගොතම හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරංමරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්තී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘කතත්තා ච බ්රාහ්මණ අකතත්තා ච එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරංමරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්තී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में जानुस्सोणि ब्राह्मण के विषय में कहा गया है। भन्ते! जानुस्सोणि ब्राह्मण ने भगवान से यह कहा – ‘‘हे गौतम! वह क्या हेतु है, क्या प्रत्यय है, जिससे यहाँ कुछ प्राणी शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरान्त, अपाय, दुर्गति, विनिपात और निरय (नरक) में उत्पन्न होते हैं?’’ भन्ते! उस विषय में – ‘‘हे ब्राह्मण! करने के कारण और न करने के कारण ही यहाँ कुछ प्राणी शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरान्त, अपाय, दुर्गति, विनिपात और निरय में उत्पन्न होते हैं’’ – भन्ते! भगवान द्वारा इस प्रकार आदि कहा गया है। කො [Pg.137] නු ඛො භො ගොතම හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති. ‘‘हे गौतम! वह क्या हेतु है, क्या प्रत्यय है, जिससे यहाँ कुछ प्राणी शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरान्त, अपाय, दुर्गति, विनिपात और निरय में उत्पन्न होते हैं?’’ ‘‘කතත්තාච බ්රාහ්මණ අකතත්තාච එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති’’ – ‘‘हे ब्राह्मण! करने के कारण और न करने के कारण ही यहाँ कुछ प्राणी शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरान्त, अपाय, दुर्गति, विनिपात और निरय में उत्पन्न होते हैं।’’ කො [Pg.138] පන භො ගොතම හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති – ‘‘परन्तु हे गौतम! वह क्या हेतु है, क्या प्रत्यय है, जिससे यहाँ कुछ प्राणी शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरान्त, सुगति और स्वर्ग लोक में उत्पन्न होते हैं?’’ කතත්තා ච බ්රාහ්මණ අකතත්තා ච එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. ‘‘हे ब्राह्मण! करने के कारण और न करने के कारण ही यहाँ कुछ प्राणी शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरान्त, सुगति और स्वर्ग लोक में उत्पन्न होते हैं।’’ න ඛො අහං ඉමස්ස භොතො ගොතමස්ස සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං අවිභත්තස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං – ‘‘मैं आप गौतम के इस संक्षेप में कहे गए, विस्तार से न समझाए गए कथन का विस्तार से अर्थ नहीं समझ पा रहा हूँ।’’ සාධු මෙ භවං ගොතමො තථා ධම්මං දෙසෙතු. ‘‘साधु! आप गौतम मुझे उस प्रकार धर्म का उपदेश दें [जिससे मैं समझ सकूँ]।’’ අට්ඨමසුත්ත आठवाँ सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.140] ආවුසො අට්ඨමසුත්තං භගවතා කත්ථ කස්ස කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – हे आयुष्मान! वहीं पर आठवाँ सुत्त भगवान द्वारा कहाँ, किससे और किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මතො ආනන්දස්ස ‘‘එකංසෙනාහං ආනන්ද අකරණීයං වදාමි කායදුච්චරිතං මනොදුච්චරිත’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में आयुष्मान आनन्द से – ‘‘आनन्द! मैं निश्चित रूप से काय-दुश्चरित और मन-दुश्चरित को न करने योग्य कहता हूँ’’ – भन्ते! भगवान द्वारा इस प्रकार आदि कहा गया है। ‘‘එකංසෙනාහං [Pg.141] ආනන්ද කරණීයං වදාමි කායසුචරිතං වචීසුචරිතං මනොසුචරිතං’’ – ‘‘आनन्द! मैं निश्चित रूप से काय-सुचरित, वची-सुचरित और मन-सुचरित को करने योग्य कहता हूँ।’’ නවමසුත්ත नवाँ सुत्त පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.142] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ දුකනිපාතෙ අධිකරණවග්ගෙ නවමසුත්තං භාසිතං. प्रश्न – हे आयुष्मान! उस भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अङ्गुत्तर निकाय के दुक निपात के अधिकरण वग्ग में नवाँ सुत्त किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – අකුසලං [Pg.143] භික්ඛවෙ පජහථ, සක්කා භික්ඛවෙ අකුසලං පජහිතුං. නොචෙදං භික්ඛවෙ සක්කා අභවිස්ස අකුසලං පජහිතුං, නාහං එවං වදෙය්යං ‘‘අකුසලං භික්ඛවෙ පජහථා’’ති. යස්මා ච ඛො භික්ඛවෙ සක්කා අකුසලං පජහිතුං, තස්මාහං එවං වදාමි ‘‘අකුසලං භික්ඛවෙ පජහථා’’ති. අකුසලඤ්ච හිදං භික්ඛවෙ පහීනං අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තෙය්ය, නාහං එවංවදෙය්යං ‘‘අකුසලං භික්ඛවෙ පජහථා’’ති. යස්මා ච ඛො භික්ඛවෙ අකුසලං පහීනං හිතාය සුඛාය සංවත්තති, තස්මාහං එවං වදාමි ‘‘අකුසලං භික්ඛවෙ පජහථා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – ‘‘भिक्षुओं! अकुशल का त्याग करो। भिक्षुओं! अकुशल का त्याग करना संभव है। भिक्षुओं! यदि अकुशल का त्याग करना संभव न होता, तो मैं ऐसा नहीं कहता कि ‘भिक्षुओं! अकुशल का त्याग करो’। भिक्षुओं! चूँकि अकुशल का त्याग करना संभव है, इसलिए मैं ऐसा कहता हूँ कि ‘भिक्षुओं! अकुशल का त्याग करो’। भिक्षुओं! यदि यह त्यागा हुआ अकुशल अहित और दुःख के लिए होता, तो मैं ऐसा नहीं कहता कि ‘भिक्षुओं! अकुशल का त्याग करो’। भिक्षुओं! चूँकि त्यागा हुआ अकुशल हित और सुख के लिए होता है, इसलिए मैं ऐसा कहता हूँ कि ‘भिक्षुओं! अकुशल का त्याग करो’।’’ भन्ते! भगवान द्वारा इस प्रकार आदि कहा गया है। දසමසුත්ත, එකාදසමසුත්ත दसवाँ सुत्त, ग्यारहवाँ सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.145] ආවුසො දසමඑකාදසමසුත්තානි භගවතා කථං භාසිතානි. प्रश्न – हे आयुष्मान! वहीं पर दसवाँ और ग्यारहवाँ सुत्त भगवान द्वारा किस प्रकार कहे गए हैं? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ දසමඑකාදසමසුත්තානි ‘‘ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ද්වෙ, දුන්නික්ඛිත්තඤ්ච පදබ්යඤ්ජනං අත්ථො ච දුන්නීතො, දුන්නික්ඛිත්තස්ස භික්ඛවෙ පදබ්යඤ්ජනස්ස අත්ථොපි දුන්නයො හොති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ ද්වෙ ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්තී’’ති ච. ‘‘ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ ධම්මා සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ද්වෙ, සුනික්ඛිත්තඤ්ච පදබ්යඤ්ජනං අත්ථො ච සුනීතො, සුනික්ඛිත්තස්ස භික්ඛවෙ පදබ්යඤ්ජනස්ස අත්ථොපි සුනයො හොති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ ද්වෙ ධම්මා සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තන්තී’’ති ච. එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතානි. उत्तर - भन्ते! वहीं पर दसवें और ग्यारहवें सूत्र हैं - 'भिक्षुओं! ये दो धर्म सद्धर्म के सम्मोह (भ्रम) और अन्तर्धान (विलुप्त होने) के लिए संवर्तित होते हैं। कौन से दो? गलत तरीके से रखे गए पद-व्यंजन और गलत तरीके से निकाला गया अर्थ। भिक्षुओं! गलत तरीके से रखे गए पद-व्यंजन का अर्थ भी दुर्बोध होता है। भिक्षुओं! ये दो धर्म सद्धर्म के सम्मोह और अन्तर्धान के लिए संवर्तित होते हैं।' और 'भिक्षुओं! ये दो धर्म सद्धर्म की स्थिति, असम्मोह और अनन्तर्धान के लिए संवर्तित होते हैं। कौन से दो? सही तरीके से रखे गए पद-व्यंजन और सही तरीके से निकाला गया अर्थ। भिक्षुओं! सही तरीके से रखे गए पद-व्यंजन का अर्थ भी सुबोध होता है। भिक्षुओं! ये दो धर्म सद्धर्म की स्थिति, असम्मोह और अनन्तर्धान के लिए संवर्तित होते हैं।' भन्ते! भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है। බාලවග්ග बालवग्ग (मूर्ख वर्ग) දුතියසුත්ත द्वितीय सूत्र පුච්ඡා – බාලවග්ගෙ [Pg.147] පන ආවුසො දුතියසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! बालवग्ग में भगवान द्वारा द्वितीय सूत्र कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – බාලවග්ගෙ භන්තෙ දුතියං සුත්තං ‘‘ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ තථාගතං අබ්භාචික්ඛන්ති. කතමෙ ද්වෙ, දුට්ඨො වා දොසන්තරො සද්ධො වා දුග්ගහිතෙන. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ ද්වෙ තථාගතං අබ්භාචික්ඛන්තී’’ති, එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! बालवग्ग में द्वितीय सूत्र - 'भिक्षुओं! ये दो तथागत पर झूठा आरोप लगाते हैं। कौन से दो? द्वेषपूर्ण चित्त वाला दुष्ट व्यक्ति, अथवा श्रद्धावान् व्यक्ति जो गलत तरीके से ग्रहण करता है। भिक्षुओं! ये दो तथागत पर झूठा आरोप लगाते हैं।' भन्ते! भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है। තතියසුත්ත तृतीय सूत्र පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.148] ආවුසො තතියසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! वहीं पर भगवान द्वारा तृतीय सूत्र कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ තතියසුත්තං භගවතා ‘‘ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ තථාගතං අබ්භාචික්ඛන්ති. කතමෙ ද්වෙ, යො ච අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙන ‘භාසිතං ලපිතං තථාගතෙනා’ති දීපෙති. යො ච භාසිතං ලපිතං තථාගතෙන ‘අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙනාති’ [Pg.149] දීපෙති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ ද්වෙ තථාගතං අබ්භාචික්ඛන්ති. ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ තථාගතං නාබ්භාචික්ඛන්ති. කතමෙ ද්වෙ, යො ච අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙන ‘අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙනා’ති දීපෙති. යො ච භාසිතං ලපිතං තථාගතෙන ‘භාසිතං ලපිතං තථාගතෙනා’ති දීපෙති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ ද්වෙ තථාගතං නාබ්භාචික්ඛන්තී’’ති, එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! वहीं पर भगवान द्वारा तृतीय सूत्र - 'भिक्षुओं! ये दो तथागत पर झूठा आरोप लगाते हैं। कौन से दो? जो तथागत द्वारा न कहे गए, न बोले गए को "तथागत द्वारा कहा गया, बोला गया" बताता है। और जो तथागत द्वारा कहे गए, बोले गए को "तथागत द्वारा न कहा गया, न बोला गया" बताता है। भिक्षुओं! ये दो तथागत पर झूठा आरोप लगाते हैं। भिक्षुओं! ये दो तथागत पर झूठा आरोप नहीं लगाते हैं। कौन से दो? जो तथागत द्वारा न कहे गए, न बोले गए को "तथागत द्वारा न कहा गया, न बोला गया" बताता है। और जो तथागत द्वारा कहे गए, बोले गए को "तथागत द्वारा कहा गया, बोला गया" बताता है। भिक्षुओं! ये दो तथागत पर झूठा आरोप नहीं लगाते हैं।' भन्ते! भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है। චතුත්ථවග්ග, පඤ්චමසුත්ත चतुर्थ वर्ग, पंचम सूत्र පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.150] ආවුසො චතුත්ථපඤ්චමසුත්තානි භගවතා කථං භාසිතානි. प्रश्न - आयुष्मान्! वहीं पर भगवान द्वारा चतुर्थ और पंचम सूत्र कैसे कहे गए हैं? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ චතුත්ථපඤ්චමසුත්තානි ‘‘ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ තථාගතං අබ්භාචික්ඛන්ති. කතමෙ ද්වෙ, යො ච නෙය්යත්ථං සුත්තන්තං ‘නීතත්ථො සුත්තන්තො’ති [Pg.151] දීපෙති, යො ච නීතත්ථං සුත්තන්තං ‘නෙය්යත්ථො සුත්තන්තො’ති දීපෙතී’’ති, එවමාදිනා භගවතා භාසිතානි. उत्तर - भन्ते! वहीं पर चतुर्थ और पंचम सूत्र - 'भिक्षुओं! ये दो तथागत पर झूठा आरोप लगाते हैं। कौन से दो? जो नेय्यार्थ सूत्र को "नीतार्थ" सूत्र बताता है, और जो नीतार्थ सूत्र को "नेय्यार्थ" सूत्र बताता है।' इस प्रकार आदि भगवान द्वारा कहे गए हैं। සමචිත්තවග්ග, පඨමසුත්ත समचित्त वर्ग, प्रथम सूत्र පුච්ඡා – සමචිත්තවග්ගෙ [Pg.153] ආවුසො පඨමසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! समचित्त वर्ग में भगवान द्वारा प्रथम सूत्र कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – සමචිත්තවග්ගෙ භන්තෙ පඨමසුත්තං ‘‘අසප්පුරිසභූමිඤ්ච වො භික්ඛවෙ දෙසෙස්සාමි සප්පුරිසභූමිඤ්ච, තං සුණාථ සාධුකං මනසිකරොථ, භාසිස්සාමී’’ති, එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! समचित्त वर्ग में प्रथम सूत्र - 'भिक्षुओं! मैं तुम्हें असत्पुरुष-भूमि और सत्पुरुष-भूमि का उपदेश दूँगा, उसे सुनो, अच्छी तरह मन में धारण करो, मैं कहूँगा।' भन्ते! इस प्रकार आदि भगवान द्वारा कहा गया है। දුතියසුත්ත द्वितीय सूत्र පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.156] ආවුසො දුතියසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! वहीं पर भगवान द्वारा द्वितीय सूत्र कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ දුතියසුත්තං ‘‘ද්වින්නාහං භික්ඛවෙ න සුප්පතිකාර වදාමි. කතමෙසං ද්වින්නං, මාතු ච පිතු චා’’ති, එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! वहीं पर द्वितीय सूत्र - 'भिक्षुओं! मैं दो व्यक्तियों का प्रत्युपकार आसान नहीं कहता हूँ। किन दो का? माता और पिता का।' इस प्रकार आदि भगवान द्वारा कहा गया है। සමචිත්තසුත්ත समचित्त सूत्र පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.157] ආවුසො පඤ්චමං සමචිත්තසුත්තං කත්ථ කස්ස කෙන කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! वहीं पर पाँचवाँ समचित्त सूत्र कहाँ, किसके लिए, किसके द्वारा और कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලානං භික්ඛූනං ‘‘අජ්ඣත්තසංයොජනඤ්ච ආවුසො පුග්ගලං දෙසෙස්සාමි බහිද්ධාසංයොජනඤ්ච, තංසුණාථ उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं को - 'आयुष्मानों! मैं आध्यात्मिक-संयोजन वाले पुद्गल और बाह्य-संयोजन वाले पुद्गल का उपदेश दूँगा, उसे सुनो, සාධුකං [Pg.158] මනසිකරොථා’’ති, එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං. अच्छी तरह मन में धारण करो।' भन्ते! इस प्रकार आदि आयुष्मान् धर्मसेनापति सारिपुत्र स्थविर द्वारा कहा गया है। ඔවාද ओवाद (उपदेश) පුච්ඡා – කථඤ්ච [Pg.161] ආවුසො තත්ථ භගවා ඔවාදං අදාසි. प्रश्न - आयुष्मान्! वहाँ भगवान ने कैसे उपदेश दिया? විස්සජ්ජනා – තත්ථ භන්තෙ භගවා ‘‘තස්මාතිහ සාරිපුත්ත එවං සික්ඛිතබ්බං ‘සන්තින්ද්රියා භවිස්සාම සන්තමානසා’ති. එවඤ්හි වො සාරිපුත්ත සික්ඛිතබ්බ’’න්ති එවමාදිනා ඔවාදමදාසි. उत्तर - भन्ते! वहाँ भगवान ने - 'इसलिए सारिपुत्र! इस प्रकार सीखना चाहिए - "हम शांत इन्द्रियों वाले और शांत मन वाले होंगे"। सारिपुत्र! तुम्हें इसी प्रकार सीखना चाहिए।' इस प्रकार आदि उपदेश दिया। ‘‘එසො භන්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසා දෙ භික්ඛූනං අජ්ඣත්තසංයොජනඤ්ච පුග්ගලං දෙසෙති බහිද්ධා සංයොජනඤ්ච’’ – 'भन्ते! ये आयुष्मान् सारिपुत्र पूर्वाराम के मृगारमाता प्रासाद में भिक्षुओं को आध्यात्मिक-संयोजन वाले पुद्गल और बाह्य-संयोजन वाले पुद्गल का उपदेश दे रहे हैं' - සාධු [Pg.162] භන්තෙ භගවා යෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදාය. 'साधु भन्ते! भगवान अनुकम्पा करके जहाँ आयुष्मान् सारिपुत्र हैं, वहाँ पधारें।' තා ඛො පන සාරිපුත්ත දෙවතා දසපි හුත්වා වීසම්පි හුත්වා තිංසම්පි හුත්වා චත්තාලීසම්පි හුත්වා පඤ්ඤාසම්පි හුත්වා සට්ඨිපි හුත්වා ආරග්ගකොටිනිතුදනමත්තෙපි තිට්ඨන්ති, න ච අඤ්ඤමඤ්ඤං බ්යාබාධෙන්ති– 'सारिपुत्र! वे देवता दस होकर, बीस होकर, तीस होकर, चालीस होकर, पचास होकर, साठ होकर भी एक आरे की नोक के चुभाने मात्र के स्थान पर खड़े रहते हैं, और एक-दूसरे को बाधा नहीं पहुँचाते हैं -' තස්මාතිහ [Pg.163] සාරිපුත්ත එවං සික්ඛිතබ්බං සන්තින්ද්රියා භවිස්සාම සන්තමානසා. 'इसलिए सारिपुत्र! इस प्रकार सीखना चाहिए - हम शांत इन्द्रियों वाले और शांत मन वाले होंगे।' පරිසවග්ග परिसवग्ग (परिषद वर्ग) උත්තානසුත්ත उत्तान सूत्र පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.165] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ දුකනිපාතෙ පරිසවග්ගෙ පඨමං උත්තානසුත්තං කථං භාසිතං. प्रश्न - हे आयुष्मान! उन भगवान... (पे)... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तरनिकाय के दुकनिपात के परिसवग्ग में प्रथम उत्तानसुत्त कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – පඨමං භන්තෙ උත්තානසුත්තං ‘‘ද්වෙමා සික්ඛවෙ පරිසා, කතමා ද්වෙ, උත්තානා ච පරිසා ගම්භීරා ච පරිසා, කතමා ච භික්ඛවෙ උත්තානා පරිසා, ඉධ භික්ඛවෙ යස්සං පරිසායං භික්ඛූ උද්ධතා හොන්ති උන්නළා චපලා මුඛරා විකිණ්ණවාචා මුට්ඨස්සතී අසම්පජානා අසමාහිතා විබ්භන්තචිත්තා පාකතින්ද්රියා. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ උත්තානා පරිසා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! प्रथम उत्तानसुत्त में भगवान ने इस प्रकार कहा है - "भिक्षुओं! ये दो परिषदें हैं। कौन सी दो? उथली परिषद और गंभीर परिषद। भिक्षुओं! उथली परिषद कौन सी है? भिक्षुओं! यहाँ जिस परिषद में भिक्षु चंचल, अभिमानी, चपल, मुखर, असंयत वाणी वाले, स्मृति-भ्रष्ट, असावधान, असमाहित, विक्षिप्त चित्त वाले और अनियंत्रित इन्द्रियों वाले होते हैं। भिक्षुओं! इसे उथली परिषद कहा जाता है।" इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। සොපරිසත්තක सोपरिसत्तक එතදග්ගං භික්ඛවෙ ඉමාසං ද්වින්නං පරිසානං යදිදං ගම්භීරා පරිසා. "भिक्षुओं! इन दो परिषदों में यह श्रेष्ठ है, जो कि गंभीर परिषद है।" අනග්ගවතීසුත්ත अनग्गवती सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.167] ආවුසො තතියං අනග්ගවතීසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - हे आयुष्मान! वहीं पर तीसरा अनग्गवती सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ තතියං අනග්ගවතීසුත්තං ‘‘ද්වෙමා භික්ඛවෙ පරිසා. කතමා ද්වෙ, අනග්ගවතී ච පරිසා අග්ගවතී ච පරිසා. කතමා ච භික්ඛවෙ අනග්ගවතී පරිසා, ඉධ භික්ඛවෙ යස්සං පරිසායං ථෙරා භික්ඛූ බාහුලිකා හොන්ති සාථලිකා, ඔක්කමනෙ පුබ්බඞ්ගමා, පවිවෙකෙ නික්ඛිත්තධුරා, න වීරියං ආරභන්ති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකභස්ස සච්ඡිකිරියායා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! वहीं पर तीसरा अनग्गवती सुत्त में भगवान ने इस प्रकार कहा है - "भिक्षुओं! ये दो परिषदें हैं। कौन सी दो? अग्रता-रहित परिषद और अग्रता-युक्त परिषद। भिक्षुओं! अग्रता-रहित परिषद कौन सी है? भिक्षुओं! यहाँ जिस परिषद में स्थविर भिक्षु बाहुल्यवादी, शिथिल, पतन के मार्ग में आगे रहने वाले, विवेक (एकान्तवास) के प्रति उत्तरदायित्व त्याग देने वाले होते हैं, और जो अप्राप्त को प्राप्त करने के लिए, अनधिगत को अधिगत करने के लिए, असाक्षात्कृत को साक्षात्कृत करने के लिए वीर्य आरम्भ नहीं करते हैं।" इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। ඔක්කාචිතවිනීතසුත්ත ओक्काचितविनीत सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.170] ආවුසො ඡට්ඨං ඔක්කාචිතවිනීතසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - हे आयुष्मान! वहीं पर छठा ओक्काचितविनीत सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ ඡට්ඨං ඔක්කාචිතවිනීතසුත්තං ‘‘ද්වෙමා භික්ඛවෙ පරිසා. කතමා ද්වෙ, ඔක්කාචිතවිනීතා පරිසා නො පටිපුච්ඡාවිනීතා, පටිපුච්ඡා විනීතා පරිසා නො ඔක්කාචිතවිනීතා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! वहीं पर छठा ओक्काचितविनीत सुत्त में भगवान ने इस प्रकार कहा है - "भिक्षुओं! ये दो परिषदें हैं। कौन सी दो? वह परिषद जो दिखावे में विनीत है, प्रतिपृच्छा में नहीं; और वह परिषद जो प्रतिपृच्छा में विनीत है, दिखावे में नहीं।" इस प्रकार भन्ते! भगवान द्वारा कहा गया है। පුග්ගලවග්ග पुग्गलवग्ग අසන්තසන්නිවාසසුත්ත असन्तसन्निवास सुत्त පුච්ඡා – පුග්ගලවග්ගෙ [Pg.173] ආවුසො එකාදසමං අසන්තසන්නිවාසසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - हे आयुष्मान! पुग्गलवग्ग में ग्यारहवाँ असन्तसन्निवास सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – පුග්ගලවග්ගෙ භන්තෙ එකාදසමං අසන්තසන්නිවාසසුත්තං ‘‘අසන්තසන්නිවාසඤ්ච වො භික්ඛවෙ දෙසෙස්සාමි සන්තසන්නිවාසඤ්ච, තං සුණාථ, සාධුකං මනසිකරොථ භාසිස්සාමී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! पुग्गलवग्ग में ग्यारहवाँ असन्तसन्निवास सुत्त में भगवान ने इस प्रकार कहा है - "भिक्षुओं! मैं तुम्हें असज्जनों के साथ निवास और सज्जनों के साथ निवास के बारे में उपदेश दूँगा, उसे सुनो, अच्छी तरह मन में धारण करो, मैं कहूँगा।" इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। සුඛවග්ග सुखवग्ग පුච්ඡා – සුඛවග්ගෙ [Pg.176] පන ආවුසො භගවතා කීදිසී ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. प्रश्न - हे आयुष्मान! सुखवग्ग में भगवान द्वारा किस प्रकार की धर्म-देशनाएँ दी गई हैं? විස්සජ්ජනා – සුඛවග්ගෙ භන්තෙ භගවතා ‘‘ද්වෙමානි භික්ඛවෙ සුඛානි. කතමානි ද්වෙ, ගිහිසුඛඤ්ච පබ්බජිතසුඛඤ්ච, ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ ද්වෙ සුඛානි. එතදග්ගං භික්ඛවෙ ඉමෙසං ද්වින්නං සුඛානං යදිදං පබ්බජිතසුඛ’’න්ති එවමාදිකා ධම්මදෙසනායො දෙසිතා. उत्तर - भन्ते! सुखवग्ग में भगवान द्वारा इस प्रकार की धर्म-देशनाएँ दी गई हैं - "भिक्षुओं! ये दो सुख हैं। कौन से दो? गृहस्थ-सुख और प्रव्रजित-सुख। भिक्षुओं! ये ही दो सुख हैं। भिक्षुओं! इन दो सुखों में यह श्रेष्ठ है, जो कि प्रव्रजित-सुख है।" ආයාචනවග්ග आयाचनवग्ग පුච්ඡා – ආයාචනවග්ගෙ [Pg.178] පන ආවුසො භගවතා පඨමාදීනි චත්තාරි සුත්තානි කථං භාසිතානි. प्रश्न - हे आयुष्मान! आयाचनवग्ग में भगवान द्वारा प्रथम आदि चार सुत्त कैसे कहे गए हैं? විස්සජ්ජනා – ආයාචනවග්ගෙ භන්තෙ පඨමාදීනි චත්තාරි සුත්තානි ‘‘සද්ධො භික්ඛවෙ භික්ඛු එවං සම්මා ආයාචමානො ආයාචෙය්ය තාදිසො හොමි, යාදිසා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා’’ති, එවමාදිනා භගවතා භාසිතානි. उत्तर - भन्ते! आयाचनवग्ग में प्रथम आदि चार सुत्तों में भगवान ने इस प्रकार कहा है - "भिक्षुओं! श्रद्धावान भिक्षु को इस प्रकार सम्यक् प्रार्थना करनी चाहिए - 'मैं वैसा ही बनूँ, जैसे सारिपुत्र और मोग्गल्लान हैं'।" इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। අවණ්ණාරහසුත්ත अवण्णारह सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.180] ආවුසො පඤ්චමං අවණ්ණාරහසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - हे आयुष्मान! वहीं पर पाँचवाँ अवण्णारह सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ පඤ්චමං අවණ්ණාරහසුත්තං ‘‘ද්වීහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්යත්තො අසප්පුරිසො එතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවතී’’ති, එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! वहीं पर पाँचवाँ अवण्णारह सुत्त में भगवान ने इस प्रकार कहा है - "भिक्षुओं! दो धर्मों से युक्त मूर्ख, अज्ञानी और असत्पुरुष अपने आप को नष्ट कर लेता है, वह दोषयुक्त होता है, विद्वानों द्वारा निन्दनीय होता है और बहुत अपुण्य कमाता है।" इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। අප්පසාදනීයසුත්ත अप्पसादनीय सुत्त පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.182] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ දුකනිපාතෙ ආයාචනවග්ගෙ ඡට්ඨං අප්පසාදනීයසුත්තං කථං භාසිතං. प्रश्न - हे आयुष्मान! उन भगवान... (पे)... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तरनिकाय के दुकनिपात के आयाचनवग्ग में छठा अप्पसादनीय सुत्त कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – ඡට්ඨං භන්තෙ අප්පසාදනීයසුත්තං ‘‘ද්වීහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො අබ්යත්තො අසප්පුරිසො එතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙහි ද්වීහි, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසෙති, අනනුවිච්ච අපරියො ගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසෙතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! छठा अप्पसादनीय सुत्त में भगवान ने इस प्रकार कहा है - "भिक्षुओं! दो धर्मों से युक्त मूर्ख, अज्ञानी और असत्पुरुष अपने आप को नष्ट कर लेता है, वह दोषयुक्त होता है, विद्वानों द्वारा निन्दनीय होता है और बहुत अपुण्य कमाता है। किन दो से? बिना जाँच-परख किए और बिना गहराई से समझे, अश्रद्धा के स्थान पर श्रद्धा प्रकट करता है, और बिना जाँच-परख किए और बिना गहराई से समझे, श्रद्धा के स्थान पर अश्रद्धा प्रकट करता है।" इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। මාතාපිතුසුත්ත मातापितु सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.184] ආවුසො සත්තමං මාතාපිතුසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - हे आयुष्मान! वहीं पर सातवाँ मातापितु सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ සත්තමං මාතාපිතුසුත්තං ‘‘ද්වීසු භික්ඛවෙ මිච්ඡා පටිපජ්ජමානො බාලො අබ්යත්තො අසප්පුරිසො එතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොහි සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙසු ද්වීසු, මාතරි ච පිතරි චා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! वहीं पर सातवाँ मातापितु सुत्त में भगवान ने इस प्रकार कहा है - "भिक्षुओं! दो के प्रति मिथ्या आचरण करने वाला मूर्ख, अज्ञानी और असत्पुरुष अपने आप को नष्ट कर लेता है, वह दोषयुक्त होता है, विद्वानों द्वारा निन्दनीय होता है और बहुत अपुण्य कमाता है। किन दो के प्रति? माता और पिता के प्रति।" इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। තථාගතසුත්ත तथागत सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.185] ආවුසො අට්ඨමං තථාගතසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर भगवान द्वारा आठवाँ तथागतसुत्त किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව [Pg.186] භන්තෙ අට්ඨමං තථාගතසුත්තං ‘‘ද්වීසු භික්ඛවෙ මිච්ඡාපටිපජ්ජමානො බාලො අබ්යත්තො අසප්පුරිසො එතං උපහතං අත්තානං පරිහරති, සාවජ්ජො ච හොති සානුවජ්ජො ච විඤ්ඤූනං, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවති. කතමෙසු ද්වීසු, තථාගතෙ ච තථාගතසාවකෙ චා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! वहीं पर आठवाँ तथागतसुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— ‘‘भिक्षुओं! दो के प्रति मिथ्या प्रतिपत्ति (गलत व्यवहार) करने वाला मूर्ख, अकुशल और असत्पुरुष अपने आप को विनष्ट कर लेता है, वह दोषयुक्त होता है और विद्वानों द्वारा निन्दनीय होता है, तथा बहुत अपुण्य अर्जित करता है। किन दो के प्रति? तथागत के प्रति और तथागत के श्रावक के प्रति।’’ තිකනිපාත तिकनिपात බාලවග්ග, භයසුත්ත बालवग्ग, भयसुत्त පුච්ඡා – තිකනිපාතෙ [Pg.189] පන ආවුසො පඨමං භයසුත්තං භගවතා කත්ථ කස්ස කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! तिकनिपात में पहला भयसुत्त भगवान द्वारा कहाँ, किसके लिए और किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලානං ‘‘යානි කානිචි භික්ඛවෙ භයානි උප්පජ්ජන්ති, සබ්බානි තානි බාලතො උප්පජ්ජන්ති නො පණ්ඩිතතො. යෙ කෙචි උප්පද්දවා උප්පජ්ජන්ති, සබ්බෙතෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති නො පණ්ඩිතතො. යෙකෙචි උපසග්ගා උප්පජ්ජන්ති, සබ්බෙතෙ බාලතො උප්පජ්ජන්ති නො පණ්ඩිතතො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं के लिए भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— ‘‘भिक्षुओं! जो भी भय उत्पन्न होते हैं, वे सब मूर्ख के कारण उत्पन्न होते हैं, पण्डित के कारण नहीं। जो भी उपद्रव उत्पन्न होते हैं, वे सब मूर्ख के कारण उत्पन्न होते हैं, पण्डित के कारण नहीं। जो भी उपसर्ग उत्पन्न होते हैं, वे सब मूर्ख के कारण उत्पन्न होते हैं, पण्डित के कारण नहीं।’’ චින්තීසුත්ත चिन्तीसुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.190] ආවුසො තතියං චින්තීසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर तीसरा चिन्तीसुत्त भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ චින්තීසුත්තං ‘‘තීණිමානි භික්ඛවෙ බාලස්ස බාලලක්ඛණානි [Pg.191] බාලනිමිත්තානි බාලාපදානානි. කතමානි තීණි, ඉධ භික්ඛවෙ බාලො දුච්චින්තිතචින්තී ච හොති දුබ්භාසිතභාසී ච දුක්කටකම්මකාරී චා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! वहीं पर चिन्तीसुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— ‘‘भिक्षुओं! मूर्ख के ये तीन मूर्ख-लक्षण, मूर्ख-निमित्त और मूर्ख-व्यवहार होते हैं। कौन से तीन? भिक्षुओं! यहाँ मूर्ख दुर्विचिन्तित (बुरा) सोचने वाला, दुर्भाषित (बुरा) बोलने वाला और दुष्कृत (बुरा) कर्म करने वाला होता है।’’ අච්චයසුත්ත अत्ययसुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.193] ආවුසො චතුත්ථං අච්චයසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर चौथा अत्ययसुत्त भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ චතුත්ථං අච්චයසුත්තං ‘‘තීහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො බාලො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි තීහි, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං නප්පටිකරොති, පරස්ස ඛො පන අච්චයං දෙසෙන්තස්ස යථාධම්මං නප්පටිග්ගණ්හාතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! वहीं पर चौथा अत्ययसुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— ‘‘भिक्षुओं! तीन बातों से युक्त मूर्ख को जानना चाहिए। किन तीन से? अपराध को अपराध के रूप में देखकर धर्मानुसार उसका सुधार नहीं करता, और दूसरे के द्वारा अपराध स्वीकार करने पर उसे धर्मानुसार स्वीकार नहीं करता।’’ මලසුත්ත मलसुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.195] ආවුසො දසමං මලසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर दसवाँ मलसुत्त भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ දසමං මලසුත්තං ‘‘තීහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො තයො මලෙ අප්පහාය යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි තීහි, දුස්සීලො ච හොති, දුස්සීල්යමලඤ්චස්ස අප්පහීනං හොති. ඉස්සුකී ච හොති, ඉස්සාමලඤ්චස්ස අප්පහීනං හොති. මච්ඡරී ච හොති, මච්ඡරමලඤ්චස්ස අප්පහීනං හොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! वहीं पर दसवाँ मलसुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— ‘‘भिक्षुओं! तीन बातों से युक्त, तीन मलों को न छोड़कर, व्यक्ति जैसे लाया गया हो वैसे ही नरक में डाल दिया जाता है। किन तीन से? वह दुःशील होता है और उसका दुःशील-मल प्रहीण नहीं होता। वह ईर्ष्यालु होता है और उसका ईर्ष्या-मल प्रहीण नहीं होता। वह कंजूस होता है और उसका मात्सर्य-मल प्रहीण नहीं होता।’’ රථකාරවග්ග, ඤාතසුත්ත रथकारवग्ग, ज्ञातसुत्त පුච්ඡා – රථකාරවග්ගෙ [Pg.197] පන ආවුසො පඨමං ඤාතසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! रथकारवग्ग में पहला ज्ञातसुत्त भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – පඨමං භන්තෙ ඤාතසුත්තං ‘‘තීහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඤාතො භික්ඛු බහුජනඅහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජන දුක්ඛාය බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි, අනනුලොමිකෙ කායකම්මෙ සමාදපෙති, අනනුලොමිකෙ වචීකම්මෙ සමාදපෙති, අනනුලොමිකෙසු ධම්මෙසු සමාදපෙතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! पहला ज्ञातसुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— ‘‘भिक्षुओं! तीन बातों से युक्त प्रसिद्ध भिक्षु बहुत से लोगों के अहित के लिए, बहुत से लोगों के दुःख के लिए, बहुत से लोगों के अनर्थ, अहित और देव-मनुष्यों के दुःख के लिए प्रवृत्त होता है। किन तीन से? वह प्रतिकूल काय-कर्म में लगाता है, प्रतिकूल वचन-कर्म में लगाता है, और प्रतिकूल धर्मों में लगाता है।’’ ආසංසසුත්ත आसंससुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.199] ආවුසො තතියං ආසංසසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर तीसरा आसंससुत्त भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ තතියං ආසංසසුත්තං ‘‘තයොමෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො නිරාසො ආසංසො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! वहीं पर तीसरा आसंससुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— ‘‘भिक्षुओं! लोक में ये तीन प्रकार के व्यक्ति विद्यमान हैं। कौन से तीन? निराश, आशावान...’’ සචෙතනසුත්ත सचेतनसुत्त පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.203] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ තිකනිපාතෙ රථකාරවග්ගෙ පඤ්චමං සචෙතනසුත්තං කත්ථ කස්ස කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तरनिकाय के तिकनिपात के रथकारवग्ग में पाँचवाँ सचेतनसुत्त कहाँ, किसके लिए और किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – බාරාණසියං භන්තෙ සම්බහුලානං භික්ඛූනං ආරබ්භ ‘‘භූතපුබ්බං භික්ඛවෙ රාජා අහොසි සචෙතනො නාම, අථ ඛො භික්ඛවෙ රාජා සචෙතනො රථකාරං ආමන්තෙසි ඉතො මෙ සම්ම රථකාර ඡන්නං මාසානං පච්චයෙන සඞ්ගාමො භවිස්සති සක්ඛිස්සසි මෙ සම්ම රථකාර නවං චක්කයුගං කාතු’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! वाराणसी में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— ‘‘भिक्षुओं! प्राचीन काल में सचेतन नाम का एक राजा था। तब भिक्षुओं! राजा सचेतन ने रथकार को बुलाया— 'हे मित्र रथकार! आज से छह महीने बाद मेरा युद्ध होगा, क्या तुम मेरे लिए पहियों का एक नया जोड़ा बना सकोगे?'’’ අපණ්ණකසුත්ත अपण्णकसुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.208] ආවුසො ඡට්ඨං අපණ්ණකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर छठा अपण्णकसुत्त भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – ඡට්ඨං භන්තෙ අපණ්ණකසුත්තං ‘‘තීහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අපණ්ණකපටිපදං පටිපන්නො හොති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි තීහි, ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති, ජාගරියමනුයුත්තො හොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! छठा अपण्णकसुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— ‘‘भिक्षुओं! तीन बातों से युक्त भिक्षु अपण्णक-प्रतिपदा (निर्भ्रांत मार्ग) पर आरूढ़ होता है, और उसका आस्रवों के क्षय के लिए उचित प्रयत्न आरम्भ हो जाता है। किन तीन से? भिक्षुओं! यहाँ भिक्षु इन्द्रियों में संयत होता है, भोजन में मात्रा जानने वाला होता है, और जागरूकता में लगा रहने वाला होता है।’’ දෙවලොකසුත්ත देवलोकसुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.210] ආවුසො අට්ඨමං දෙවලොකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर आठवाँ देवलोकसुत्त भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ අට්ඨමං දෙවලොකසුත්තං ‘‘සචෙ වො භික්ඛවෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්යුං ‘‘දෙවලොකූපපත්තියා ආවුසො සමණෙ ගොතමෙ බ්රහ්මචරියං වුස්සථා’ති. නනු තුම්හෙ භික්ඛවෙ [Pg.211] එවං පුට්ඨා අට්ටීයෙය්යාථ හරායෙය්යාථ ජිගුච්ඡෙය්යාථා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! वहीं पर आठवाँ देवलोकसुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— ‘‘भिक्षुओं! यदि अन्यतीर्थी परिव्राजक तुमसे ऐसा पूछें— 'आयुष्मान्! क्या आप श्रमण गौतम के पास देवलोक में जन्म लेने के लिए ब्रह्मचर्य का पालन करते हैं?' भिक्षुओं! ऐसा पूछे जाने पर क्या तुम दुखी, लज्जित और घृणा का अनुभव नहीं करोगे?’’ පඨම පාපණිකසුත්ත प्रथम पापणििक सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.212] ආවුසො නවමං පඨමපාපණිකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर भगवान द्वारा नौवां 'प्रथम पापणििक सुत्त' किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ නවමං පඨමපාපණිකසුත්තං ‘‘තීහි භික්ඛවෙ අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පාපණිකො අභබ්බො අනධිගතං වා භොගං අධිගන්තුං, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි තීහි, ඉධ භික්ඛවෙ පාපණිකො පුබ්බණ්හසමයං න සක්කච්චං කම්මන්තං අධිට්ඨාතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! वहीं पर नौवां 'प्रथम पापणििक सुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— "भिक्षुओं! तीन अंगों से युक्त दुकानदार न तो अप्राप्त भोग (सम्पत्ति) को प्राप्त करने में समर्थ होता है और न ही प्राप्त भोग को बढ़ाने में। किन तीन से? यहाँ, भिक्षुओं! दुकानदार पूर्वाह्न समय में अपने कार्य को भली-भाँति नहीं करता है..." इत्यादि। පුග්ගලවග්ග पुग्गलवग्ग ගිලානසුත්ත गिलानसुत्त පුච්ඡා – පුග්ගලවග්ගෙ [Pg.215] පන ආවුසො දුතියං ගිලානසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! पुग्गलवग्ग में दूसरा 'गिलानसुत्त' भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – පුග්ගලවග්ගෙ භන්තෙ දුතියං ගිලානසුත්තං ‘‘තයොමෙ භික්ඛවෙ ගිලානා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො ගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! पुग्गलवग्ग में दूसरा 'गिलानसुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— "भिक्षुओं! लोक में ये तीन प्रकार के रोगी विद्यमान हैं। कौन से तीन? यहाँ, भिक्षुओं! एक रोगी ऐसा होता है जो चाहे अनुकूल भोजन प्राप्त करे या न करे, चाहे अनुकूल औषधियाँ प्राप्त करे या न करे, चाहे उपयुक्त परिचारक (सेवक) प्राप्त करे या न करे, वह उस बीमारी से उठ खड़ा होता है (स्वस्थ हो जाता है)..." इत्यादि। බහුකාරසුත්ත बहुकारसुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.217] ආවුසො චතුත්ථං බහුකාරසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर चौथा 'बहुकारसुत्त' भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව [Pg.218] භන්තෙ චතුත්ථං බහුකාරසුත්තං ‘‘තයො මෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා පුග්ගලස්ස බහුකාරා. කතමෙ තයො, යං භික්ඛවෙ පුග්ගලං ආගම්ම පුග්ගලො බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති. අයං භික්ඛවෙ පුග්ගලො ඉමස්ස පුග්ගලස්ස බහුකාරො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! वहीं पर चौथा 'बहुकारसुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— "भिक्षुओं! ये तीन व्यक्ति किसी व्यक्ति के लिए बहुत उपकारी होते हैं। कौन से तीन? भिक्षुओं! जिस व्यक्ति के कारण कोई व्यक्ति बुद्ध की शरण में जाता है, धम्म की शरण में जाता है, संघ की शरण में जाता है। भिक्षुओं! वह व्यक्ति इस व्यक्ति के लिए बहुत उपकारी है..." इत्यादि। ජිගුච්ඡිතබ්බසුත්ත जिगुच्छितब्बसुत्त පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.220] භගවතා ජානතා පස්සතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ තිකනිපාතෙ පුග්ගලවග්ගෙ සත්තමං ජිගුච්ඡිතබ්බසුත්තං කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! उन जानने वाले, देखने वाले... पे... सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा अङ्गुत्तरनिकाय के तिकनिपात के पुग्गलवग्ग में सातवाँ 'जिगुच्छितब्बसुत्त' किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – සත්තමං භන්තෙ ජිගුච්ඡිතබ්බසුත්තං ‘‘තයොමෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො, අත්ථි භික්ඛවෙ පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො, අත්ථි භික්ඛවෙ පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො, අත්ථි භික්ඛවෙ පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! सातवाँ 'जिगुच्छितब्बसुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— "भिक्षुओं! लोक में ये तीन प्रकार के व्यक्ति विद्यमान हैं। कौन से तीन? भिक्षुओं! एक व्यक्ति ऐसा है जिससे घृणा करनी चाहिए, उसका सेवन नहीं करना चाहिए, उसका भजन (संगति) नहीं करना चाहिए, उसकी उपासना (सेवा) नहीं करनी चाहिए। भिक्षुओं! एक व्यक्ति ऐसा है जिसकी उपेक्षा करनी चाहिए, उसका सेवन नहीं करना चाहिए, उसका भजन नहीं करना चाहिए, उसकी उपासना नहीं करनी चाहिए। भिक्षुओं! एक व्यक्ति ऐसा है जिसका सेवन करना चाहिए, भजन करना चाहिए, उपासना करनी चाहिए।" भन्ते! भगवान द्वारा ऐसा कहा गया है। පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.221] තත්ථ භගවතා ජිගුච්ඡිතබ්බො පුග්ගලො නසෙවිතබ්බො නභජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො පකාසිතො. प्रश्न – आयुष्मान्! वहाँ भगवान द्वारा घृणा करने योग्य, सेवन न करने योग्य, संगति न करने योग्य और सेवा न करने योग्य व्यक्ति को किस प्रकार प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – ‘‘කතමො ච භික්ඛවෙ පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්රහ්මචාරී බ්රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො, එවරූපො භික්ඛවෙ පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො පුග්ගලො පකාසිතො. उत्तर – "भिक्षुओं! कौन सा व्यक्ति घृणा करने योग्य, सेवन न करने योग्य, संगति न करने योग्य और सेवा न करने योग्य है? यहाँ, भिक्षुओं! कोई व्यक्ति दुःशील होता है, पापधर्मी होता है, अपवित्र और संदेहास्पद आचरण वाला होता है, प्रच्छन्न (छिपे हुए) कर्मों वाला होता है, श्रमण न होते हुए भी श्रमण होने की प्रतिज्ञा करने वाला होता है, ब्रह्मचारी न होते हुए भी ब्रह्मचारी होने की प्रतिज्ञा करने वाला होता है, भीतर से सड़ा हुआ, काम-वासनाओं से भरा हुआ और कूड़े-करकट के समान होता है। भिक्षुओं! इस प्रकार का व्यक्ति घृणा करने योग्य, सेवन न करने योग्य, संगति न करने योग्य और सेवा न करने योग्य है।" भन्ते! इस प्रकार भगवान द्वारा घृणा करने योग्य... व्यक्ति को प्रकाशित किया गया है। පුච්ඡා – කථං [Pg.223] පනාවුසො තත්ථ භගවතා අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො පකාසිතො. प्रश्न – आयुष्मान्! वहाँ भगवान द्वारा उपेक्षा करने योग्य, सेवन न करने योग्य, संगति न करने योग्य और सेवा न करने योग्य व्यक्ति को किस प्रकार प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – කතමො ච භික්ඛවෙ පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොතී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා තත්ථ අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො පුග්ගලො පකාසිතො. उत्तर – "भिक्षुओं! कौन सा व्यक्ति उपेक्षा करने योग्य, सेवन न करने योग्य, संगति न करने योग्य और सेवा न करने योग्य है? यहाँ, भिक्षुओं! कोई व्यक्ति क्रोधी होता है, बहुत अधिक परेशान रहने वाला होता है, थोड़ा सा कहे जाने पर भी चिढ़ जाता है, कुपित हो जाता है, द्वेष करता है, विरोध करता है और क्रोध, द्वेष तथा अप्रसन्नता प्रकट करता है।" भन्ते! इस प्रकार भगवान द्वारा वहाँ उपेक्षा करने योग्य... व्यक्ति को प्रकाशित किया गया है। පුච්ඡා – කථං [Pg.224] පනාවුසො තත්ථ භගවතා සෙවිතබ්බො පුග්ගලො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො පකාසිතො. प्रश्न – आयुष्मान्! वहाँ भगवान द्वारा सेवन करने योग्य, संगति करने योग्य और सेवा करने योग्य व्यक्ति को किस प्रकार प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – ‘‘කතමො ච භික්ඛවෙ පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්යාණධම්මො, එවරූපො භික්ඛවෙ පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො [Pg.225] පයිරුපාසිතබ්බො’’ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා සෙවිතබ්බො පුග්ගලො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො පකාසිතො. उत्तर – "भिक्षुओं! कौन सा व्यक्ति सेवन करने योग्य, संगति करने योग्य और सेवा करने योग्य है? यहाँ, भिक्षुओं! कोई व्यक्ति शीलवान होता है, कल्याणधर्मी होता है। भिक्षुओं! इस प्रकार का व्यक्ति सेवन करने योग्य, संगति करने योग्य और सेवा करने योग्य है।" भन्ते! इस प्रकार वहाँ भगवान द्वारा सेवन करने योग्य... व्यक्ति को प्रकाशित किया गया है। ගූථභාණීසුත්ත गूथभाणीसुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.226] ආවුසො පුග්ගලවග්ගෙ අට්ඨමං ගූථභාණීසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! उसी पुग्गलवग्ग में आठवाँ 'गूथभाणीसुत्त' भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ පුග්ගලවග්ගෙ අට්ඨමං ගූථභාණීසුත්තං ‘‘තයො මෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො, ගූථභාණී පුප්ඵභාණී මධුභාණී’’ති එවං ඛො භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! उसी पुग्गलवग्ग में आठवाँ 'गूथभाणीसुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— "भिक्षुओं! लोक में ये तीन प्रकार के व्यक्ति विद्यमान हैं। कौन से तीन? गूथभाणी (विष्ठा-भाषी), पुप्फभाणी (पुष्प-भाषी) और मधुभाणी (मधु-भाषी)।" भगवान द्वारा ऐसा कहा गया है। ගූථභාණීපුග්ගල गूथभाणीपुग्गल පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.227] තත්ථ භගවතා ගූථභාණීපුග්ගලො පකාසිතො. प्रश्न – आयुष्मान्! वहाँ भगवान द्वारा गूथभाणी (विष्ठा-भाषी) व्यक्ति को किस प्रकार प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – කතමො ච භික්ඛවෙ පුග්ගලො ගූථභාණී, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො පුග්ගලො සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතොවා පූගමජ්ඣගතොවා රාජකුලමජ්ඣගතොවා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො ‘‘එහම්භො පුරිස යං ජානාසි, තං වදෙහී’’ති. සො අජානං වා ආහ ‘‘ජානාමී’’ති, ජානං වා ආහ ‘‘න ජානාමී’’ති, අපස්සං වා ආහ ‘‘පස්සාමී’’ති, පස්සං වා ආහ ‘‘න පස්සාමී’’ති. ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා සම්පජානමුසා භාසිතා හොති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ පුග්ගලො ගූථභාණීති, එවං ඛො භන්තෙ තත්ථ භගවතා ගූථභාණීපුග්ගලො පකාසිතො. उत्तर – भिक्षुओं, विष्ठा-भाषी पुद्गल कौन सा है? भिक्षुओं, यहाँ कोई पुद्गल सभा में गया हो, परिषद में गया हो, सम्बन्धियों के मध्य गया हो, समूह के मध्य गया हो, या राजकुल के मध्य गया हो, और साक्षी के रूप में बुलाकर पूछा जाए – 'हे पुरुष! जो तुम जानते हो, वह कहो'। वह न जानते हुए भी कहता है 'मैं जानता हूँ', या जानते हुए भी कहता है 'मैं नहीं जानता हूँ', या न देखते हुए भी कहता है 'मैं देखता हूँ', या देखते हुए भी कहता है 'मैं नहीं देखता हूँ'। इस प्रकार अपने हेतु, या दूसरे के हेतु, या अल्प लाभ के हेतु वह जानबूझकर झूठ बोलता है। भिक्षुओं, यह पुद्गल 'विष्ठा-भाषी' कहा जाता है। भन्ते, इस प्रकार वहाँ भगवान द्वारा विष्ठा-भाषी पुद्गल प्रकाशित किया गया है। පුප්ඵභාණීපුග්ගල पुष्प-भाषी पुद्गल පුච්ඡා – කථං [Pg.228] පනාවුසො තත්ථ භගවතා පුප්ඵභාණීපුග්ගලො පකාසිතො. प्रश्न – आयुष्मान्, वहाँ भगवान द्वारा पुष्प-भाषी पुद्गल किस प्रकार प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – කතමො ච භික්ඛවෙ පුග්ගලො පුප්ඵභාණී, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො පුග්ගලො සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා පූගමජ්ඣගතොවා රාජකුලමජ්ඣගතො වා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො ‘‘එහම්භො පුරිස යං පජානාසි, තං වදෙහී’’ති. සො අජානං වා ආහ ‘‘න ජානාමී’’ති, ජානං වා ආහ ‘‘ජානාමී’’ති, අපස්සං වා ආහ ‘‘න පස්සාමී’’ති, පස්සං වා ආහ ‘‘පස්සාමී’’ති, ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා න සම්පජානමුසා භාසිතා හොති, අයං වුච්චති භික්ඛවෙ පුග්ගලො පුප්ඵභාණීති, එවං ඛො භන්තෙ තත්ථ භගවතා පුප්ඵභාණීපුග්ගලො පකාසිතො. उत्तर – भिक्षुओं, पुष्प-भाषी पुद्गल कौन सा है? भिक्षुओं, यहाँ कोई पुद्गल सभा में गया हो, परिषद में गया हो, सम्बन्धियों के मध्य गया हो, समूह के मध्य गया हो, या राजकुल के मध्य गया हो, और साक्षी के रूप में बुलाकर पूछा जाए – 'हे पुरुष! जो तुम जानते हो, वह कहो'। वह न जानते हुए कहता है 'मैं नहीं जानता हूँ', जानते हुए कहता है 'मैं जानता हूँ', न देखते हुए कहता है 'मैं नहीं देखता हूँ', देखते हुए कहता है 'मैं देखता हूँ'। इस प्रकार अपने हेतु, दूसरे के हेतु, या अल्प लाभ के हेतु वह जानबूझकर झूठ नहीं बोलता है। भिक्षुओं, यह पुद्गल 'पुष्प-भाषी' कहा जाता है। भन्ते, इस प्रकार वहाँ भगवान द्वारा पुष्प-भाषी पुद्गल प्रकाशित किया गया है। මධුභාණීපුග්ගල मधु-भाषी पुद्गल පුච්ඡා – කථං [Pg.229] පනාවුසො තත්ථ භගවතා මධුභාණී පුග්ගලො පකාසිතො. प्रश्न – आयुष्मान्, वहाँ भगवान द्वारा मधु-भाषी पुद्गल किस प्रकार प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – කතමො ච භික්ඛවෙ පුග්ගලො මධුභාණී, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො පුග්ගලො ඵරුසං වාචං පහාය ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො उत्तर – भिक्षुओं, मधु-भाषी पुद्गल कौन सा है? भिक्षुओं, यहाँ कोई पुद्गल कठोर वाणी को छोड़कर, कठोर वाणी से विरत होता है। හොතීති [Pg.230] එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා තත්ථ මධුභාණී පුග්ගලො පකාසිතො. 'होता है' इत्यादि के द्वारा, भन्ते, भगवान ने वहाँ मधु-भाषी पुद्गल को प्रकाशित किया है। අන්ධසුත්ත अन्ध सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.231] ආවුසො පුග්ගලවග්ගෙ නවමං අන්ධසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्, उसी पुद्गल-वग्ग में नौवाँ अन्ध सुत्त भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ පුග්ගලවග්ගෙ නවමං අන්ධසුත්තං ‘‘තයොමෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො අන්ධො එකචක්ඛු ද්විචක්ඛූ’’ති, එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते, उसी पुद्गल-वग्ग में नौवाँ अन्ध सुत्त – 'भिक्षुओं, लोक में ये तीन प्रकार के पुद्गल विद्यमान हैं। कौन से तीन? अन्धा, एक-चक्षु और द्वि-चक्षु' – भन्ते, इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। පුච්ඡා – කීදිසො ආවුසො පුග්ගලො තත්ථ භගවතා අන්ධො අක්ඛාතො. प्रश्न – आयुष्मान्, वहाँ भगवान द्वारा किस प्रकार का पुद्गल 'अन्धा' कहा गया है? විස්සජ්ජනා – යස්ස භන්තෙ භොගෙසු චෙව ධම්මෙසු ච පඤ්ඤාචක්ඛු නත්ථි, එදිසො භන්තෙ පුග්ගලො තත්ථ භගවතා අන්ධො අක්ඛාතො. उत्तर – भन्ते, जिसके पास भोगों और धर्मों के विषय में प्रज्ञा-चक्षु नहीं है, भन्ते, ऐसा पुद्गल वहाँ भगवान द्वारा 'अन्धा' कहा गया है। පුච්ඡා – කීදිසො [Pg.232] පන ආවුසො පුග්ගලො තත්ථ භගවතා එකචක්ඛු අක්ඛාතො. प्रश्न – आयुष्मान्, वहाँ भगवान द्वारा किस प्रकार का पुद्गल 'एक-चक्षु' कहा गया है? විස්සජ්ජනා – යස්ස භන්තෙ භොගෙසුයෙව පඤ්ඤාචක්ඛු අත්ථි න ධම්මෙසු. ඊදිසො භන්තෙ පුග්ගලො තත්ථ භගවතා එකචක්ඛු අක්ඛාතො. उत्तर – भन्ते, जिसके पास केवल भोगों के विषय में प्रज्ञा-चक्षु है, धर्मों के विषय में नहीं, भन्ते, ऐसा पुद्गल वहाँ भगवान द्वारा 'एक-चक्षु' कहा गया है। පුච්ඡා – කීදිසො [Pg.233] පන ආවුසො පුග්ගලො තත්ථ භගවතා ද්විචක්ඛු අක්ඛාතො. प्रश्न – आयुष्मान्, वहाँ भगवान द्वारा किस प्रकार का पुद्गल 'द्वि-चक्षु' कहा गया है? විස්සජ්ජනා – යස්ස භන්තෙ භොගෙසු චෙව ධම්මෙසු ච පඤ්ඤාචක්ඛු අත්ථි, ඊදිසො භන්තෙ පුග්ගලො තත්ථ භගවතා ද්විචක්ඛු අක්ඛාතො. उत्तर – भन्ते, जिसके पास भोगों और धर्मों, दोनों के विषय में प्रज्ञा-चक्षु है, भन्ते, ऐसा पुद्गल वहाँ भगवान द्वारा 'द्वि-चक्षु' कहा गया है। අවකුජ්ජසුත්ත अवकुज्ज सुत्त පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.234] භගවතා ජානතා පස්සතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ තිකනිපාතෙ පුග්ගලවග්ගෙ දසමං අවකුජ්ජසුත්තං කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्, उन जानने वाले, देखने वाले... पे... सम्यक्सम्बुद्ध भगवान द्वारा अंगुत्तरनिकाय के तिकनिपात के पुद्गल-वग्ग में दसवाँ अवकुज्ज सुत्त किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – දසමං භන්තෙ අවකුජ්ජසුත්තං ‘‘තයො මෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො, අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො පුග්ගලො පුථුපඤ්ඤො පුග්ගලො. කතමො ච භික්ඛවෙ අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො. ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවනාය, තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්තිආදිකල්යාණං මජ්ඣෙකල්යාණං පරියොසානකල්යාණං සාත්ථං සබ්යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං [Pg.235] බ්රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය නෙවාදිං මනසිකරොති, න මජ්ඣං මනසිකරොති, න පරියොසානං මනසිකරොති, වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙවාදිං මනසිකරොති, න මජ්ඣං මනසිකරොති, න පරියොසානං මනසිකරොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते, दसवाँ अवकुज्ज सुत्त – 'भिक्षुओं, लोक में ये तीन प्रकार के पुद्गल विद्यमान हैं। कौन से तीन? अवकुज्ज-प्रज्ञ पुद्गल, उच्छंग-प्रज्ञ पुद्गल और पृथु-प्रज्ञ पुद्गल। भिक्षुओं, अवकुज्ज-प्रज्ञ पुद्गल कौन सा है? भिक्षुओं, यहाँ कोई पुद्गल भिक्षुओं के पास बार-बार धर्म सुनने के लिए विहार जाता है, भिक्षु उसे आदि में कल्याणकारी, मध्य में कल्याणकारी, अन्त में कल्याणकारी, अर्थ सहित, व्यंजन सहित, केवल परिपूर्ण और शुद्ध ब्रह्मचर्य को प्रकाशित करने वाले धर्म का उपदेश देते हैं। वह उस आसन पर बैठा हुआ उस कथा के न आदि को मन में धारण करता है, न मध्य को, न अन्त को। आसन से उठने के बाद भी वह उस कथा के न आदि को मन में धारण करता है, न मध्य को, न अन्त को' – इस प्रकार इत्यादि भगवान द्वारा कहा गया है। දෙවදූතවග්ග, සබ්රහ්මකසුත්ත देवदूत-वग्ग, सब्रह्मक सुत्त පුච්ඡා – දෙවදූතවග්ගෙ [Pg.239] පන ආවුසො පඨමං සබ්රහ්මකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्, देवदूत-वग्ग में पहला सब्रह्मक सुत्त भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – දෙවදූතවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං සබ්රහ්මකසුත්තං ‘‘සබ්රහ්මකානි භික්ඛවෙ තානි කුලානි, යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. සපුබ්බචරියකානි භික්ඛවෙ තානි කුලානි, යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. ආහුනෙය්යානි භික්ඛවෙ තානි කුලානි, යෙසං පුත්තානං මාතාපිතරො අජ්ඣාගාරෙ පූජිතා හොන්ති. බ්රහ්මාති භික්ඛවෙ මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. පුබ්බාචරියාති භික්ඛවෙ මාතාපිතූනං එතං අධිවචනං. ආහුනෙය්යාති භික්ඛවෙ එතං මාතාපිතූනං අධිවචනං. තං කිස්ස හෙතු, බහුකාරා භික්ඛවෙ මාතාපිතරො පුත්තානං ආපාදකා පොසකා ඉමස්ස ලොකස්ස දස්සෙතාරො’’ති, එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते, देवदूत-वग्ग में पहला सब्रह्मक सुत्त – 'भिक्षुओं, वे कुल ब्रह्मा सहित हैं, जिनके पुत्रों द्वारा माता-पिता घर में पूजे जाते हैं। भिक्षुओं, वे कुल पूर्वाचार्यों सहित हैं, जिनके पुत्रों द्वारा माता-पिता घर में पूजे जाते हैं। भिक्षुओं, वे कुल आहुनेय हैं, जिनके पुत्रों द्वारा माता-पिता घर में पूजे जाते हैं। भिक्षुओं, 'ब्रह्मा' यह माता-पिता का ही नाम है। 'पूर्वाचार्य' यह माता-पिता का ही नाम है। 'आहुनेय' यह माता-पिता का ही नाम है। वह किस कारण से? भिक्षुओं, माता-पिता पुत्रों के लिए बहुत उपकारी होते हैं, वे उनका पालन-पोषण करने वाले और उन्हें इस लोक को दिखाने वाले होते हैं' – भन्ते, इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। බ්රහ්මාති [Pg.241] මාතාපිතරො, පුබ්බාචරියාති වුච්චරෙ; ආහුනෙය්යා ච පුත්තානං, පජාය අනුකම්පකා; තස්මා හි නෙ නමස්සෙය්ය, සක්කරෙය්ය ච පණ්ඩිතො; අන්නෙන අථ පානෙන, වත්ථෙන සයනෙන ච; උච්ඡාදනෙන න්හාපනෙන, පාදානං ධොවනෙන ච; තාය නං පාරිචරියාය, මාතාපිතූසු පණ්ඩිතා. माता-पिता को 'ब्रह्मा' कहा जाता है, उन्हें 'पूर्वाचार्य' कहा जाता है; वे अपनी संतान के प्रति अनुकम्पा करने वाले और उनके द्वारा पूजा के योग्य हैं। इसलिए, बुद्धिमान व्यक्ति को उनका सम्मान और सत्कार करना चाहिए; अन्न, पान, वस्त्र और शय्या के द्वारा; उबटन लगाने, स्नान कराने और उनके पैरों को धोने के द्वारा। ඉධෙව නං පසංසන්ති, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදතීති – इसी लोक में लोग उसकी प्रशंसा करते हैं और मृत्यु के बाद वह स्वर्ग में आनंदित होता है। පුච්ඡා – තත්ථෙව ආවුසො පඤ්චමං හත්ථකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्, वहीं भगवान द्वारा पाँचवाँ हत्थक सुत्त किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – පඤ්චමං භන්තෙ හත්ථකසුත්තං ආළවියං හත්ථකං ආළවකං ආරබ්භ භාසිතං. හත්ථකො භන්තෙ ආළවකො භගවන්තං එතදවොච ‘‘කච්චි භන්තෙ භගවා සුඛමසයිත්ථා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘එවං කුමාර සුඛමසයිත්ථ යෙ ච පන ලොකෙ සුඛං සෙන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते, पाँचवाँ हत्थक सुत्त आलवी के हत्थक आलवक के विषय में कहा गया है। हत्थक आलवक ने भगवान से यह कहा— "भन्ते, क्या भगवान सुखपूर्वक सोए?" उस विषय में भन्ते, भगवान ने कहा— "हाँ कुमार, मैं सुखपूर्वक सोया और संसार में जो सुख से सोते हैं, मैं उनमें से एक हूँ।" इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। ‘‘කච්චි [Pg.242] භන්තෙ භගවා සුඛමසයිත්ථ’’. "भन्ते, क्या भगवान सुखपूर्वक सोए?" ‘‘එවං කුමාර සුඛමසයිත්ථ, යෙ ච පන ලොකෙ සුඛං සෙන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො’’. "हाँ कुमार, मैं सुखपूर्वक सोया, और संसार में जो सुख से सोते हैं, मैं उनमें से एक हूँ।" ‘‘එවං [Pg.244] කුමාර සුඛමසයිත්ථ, යෙ ච පන ලොකෙ සුඛං සෙන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො’’. "हाँ कुमार, मैं सुखपूर्वक सोया, और संसार में जो सुख से सोते हैं, मैं उनमें से एक हूँ।" ‘‘සබ්බදා [Pg.247] වෙ සුඛං සෙති,බ්රාහ්මණො පරිනිබ්බුතො; යො න ලිම්පති කාමෙසු,සීතිභූතො නිරූපධි; "वह ब्राह्मण सदा ही सुखपूर्वक सोता है जो पूर्णतः शांत (परिनिर्वृत) हो चुका है; जो काम-भोगों में लिप्त नहीं होता, जो शीतल हो गया है और उपाधि-रहित (निरुपधि) है;" සබ්බා ආසත්තියො ඡෙත්වා,විනෙය්ය හදයෙ දරං; උපසන්තො සුඛං සෙති; සන්තිං පප්පුය්ය චෙතසො’’ හු – "सभी आसक्तियों को काटकर, हृदय की जलन को शांत कर; वह उपशांत व्यक्ति सुखपूर्वक सोता है; चित्त की शांति को प्राप्त करके।" දෙවදූතසුත්ත देवदूत सुत्त පුච්ඡා – තෙනාවුසො භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ තිකනිපාතෙ දෙවදූතවග්ගෙ ඡට්ඨං දෙවදූතසුත්තං කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्, उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तर निकाय के तिक निपात के देवदूत वग्ग में छठा देवदूत सुत्त किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – ඡට්ඨං [Pg.248] භන්තෙ දෙවදූතසුත්තං ‘‘තීණිමානි භික්ඛවෙ දෙවදූතානි. කතමානි තීණි, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. තමෙනං භික්ඛවෙ නිරයපාලා නානාබාහාසු ගහෙත්වා යමස්ස රඤ්ඤො දස්සෙන්ති-අයං දෙව පුරිසො අමත්තෙය්යො අපෙත්තෙය්යො අසාමඤ්ඤො අබ්රහ්මඤ්ඤො, න කුලෙ ජෙට්ඨපචායී, ඉමස්ස දෙවො දණ්ඩං පණෙතූ’’ති. එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते, छठा देवदूत सुत्त— "भिक्षुओं, ये तीन देवदूत हैं। कौन से तीन? भिक्षुओं, यहाँ कोई व्यक्ति काया से दुराचरण करता है, वाणी से दुराचरण करता है, मन से दुराचरण करता है। वह काया, वाणी और मन से दुराचरण करके, शरीर टूटने के बाद मृत्यु के उपरांत अपाय, दुर्गति, विनिपात और नरक में उत्पन्न होता है। भिक्षुओं, तब नरक के रखवाले उसे विभिन्न अंगों से पकड़कर यमराज के पास ले जाते हैं और कहते हैं— 'देव, यह पुरुष न तो माता का भक्त था, न पिता का भक्त, न श्रमणों का आदर करने वाला, न ब्राह्मणों का आदर करने वाला और न ही कुल के बड़ों का सम्मान करने वाला था; देव इसे दंड दें'।" इस प्रकार भन्ते, भगवान द्वारा कहा गया है। පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.251] තත්ථ භගවතා යමස්ස රඤ්ඤො පඨමදෙවදූත සමනුයුඤ්ජනා පකාසිතා. प्रश्न – आयुष्मान्, वहाँ भगवान द्वारा यमराज के प्रथम देवदूत संबंधी प्रश्न (पूछताछ) को किस प्रकार प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – තමෙනං භික්ඛවෙ යමො රාජා පඨමං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජති සමනුගාහති සමනුභාසති ‘‘අම්භො පුරිස න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු පඨමං දෙවදූතං පාතුභූත’’න්ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා යමස්ස රඤ්ඤො පඨමදෙවදූතසමනුයුඤ්ජනා පකාසිතා. उत्तर – भिक्षुओं, तब यमराज उस व्यक्ति से प्रथम देवदूत के बारे में पूछताछ करते हैं, जिरह करते हैं और कहते हैं— "अरे ओ पुरुष! क्या तुमने मनुष्यों के बीच प्रकट हुए प्रथम देवदूत को नहीं देखा?" इस प्रकार भन्ते, वहाँ भगवान द्वारा यमराज के प्रथम देवदूत संबंधी प्रश्न को प्रकाशित किया गया है। ‘‘අම්භො පුරිස න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු පඨමං දෙවදූතං පාතුභූතං’’. "अरे ओ पुरुष! क्या तुमने मनुष्यों के बीच प्रकट हुए प्रथम देवदूत को नहीं देखा?" දුතිය දෙවදූත द्वितीय देवदूत පුච්ඡා – කථං [Pg.252] පනාවුසො තත්ථ භගවතා යමස්ස රඤ්ඤො දුතියදෙවදූත සමනුයුඤ්ජනා පකාසිතා. प्रश्न – आयुष्मान्, वहाँ भगवान द्वारा यमराज के द्वितीय देवदूत संबंधी प्रश्न को किस प्रकार प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – තමෙනං භික්ඛවෙ යමො රාජා පඨමං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුගාහිත්වා සමනුභාසිත්වා දුතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජති සමනුගාහති සමනුභාසති ‘‘අම්භො පුරිස න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු දුතියං දෙවදූතං පාතුභූත’’න්ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා යමස්ස රඤ්ඤො දුතියා දෙවදූතසමනුයුඤ්ජනා පකාසිතා. उत्तर – भिक्षुओं, तब यमराज प्रथम देवदूत के बारे में पूछताछ और जिरह करने के बाद, द्वितीय देवदूत के बारे में पूछताछ करते हैं, जिरह करते हैं और कहते हैं— "अरे ओ पुरुष! क्या तुमने मनुष्यों के बीच प्रकट हुए द्वितीय देवदूत को नहीं देखा?" इस प्रकार भन्ते, वहाँ भगवान द्वारा यमराज के द्वितीय देवदूत संबंधी प्रश्न को प्रकाशित किया गया है। ‘‘අම්භො [Pg.255] පුරිස න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු දුතිය දෙවදූතං පාතුභූතං’’. "अरे ओ पुरुष! क्या तुमने मनुष्यों के बीच प्रकट हुए द्वितीय देवदूत को नहीं देखा?" ‘‘අම්භො පුරිස න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු ඉත්ථීං වා පුරිසං වා ආබාධිකං දුක්ඛිතං බාළ්හගිලානං සකෙ මුත්තකරීසෙ පලිපන්නං සෙමානං අඤ්ඤෙහි වුට්ඨාපියමානං අඤ්ඤෙහි සංවෙසියමානං’’ – "अरे ओ पुरुष! क्या तुमने मनुष्यों के बीच किसी स्त्री या पुरुष को व्याधिग्रस्त, दुखी, अत्यंत बीमार, अपने ही मलमूत्र में पड़े हुए, दूसरों के द्वारा उठाए जाते हुए और दूसरों के द्वारा लिटाए जाते हुए नहीं देखा?" තතිය දෙවදූත तृतीय देवदूत පුච්ඡා – කථං [Pg.256] පනාවුසො තත්ථ භගවතා යමස්ස රඤ්ඤො තතියදෙවදූත සමනුයුඤ්ජනා පකාසිතා. प्रश्न – आयुष्मान्, वहाँ भगवान द्वारा यमराज के तृतीय देवदूत संबंधी प्रश्न को किस प्रकार प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – තමෙනං භික්ඛවෙ යමො රාජා දුතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුගාහිත්වා සමනුභාසිත්වා තතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජති සමනුගාහති සමනුභාසති ‘‘අම්භො පුරිස නත්වං මනුස්සෙසු තතියං දෙවදූතං පාතුභූතන්ති’’ එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා යමස්ස රඤ්ඤො තතියා දෙවදූතසමනුයුඤ්ජනා පකාසිතා. उत्तर – भिक्षुओं, तब यमराज द्वितीय देवदूत के बारे में पूछताछ और जिरह करने के बाद, तृतीय देवदूत के बारे में पूछताछ करते हैं, जिरह करते हैं और कहते हैं— "अरे ओ पुरुष! क्या तुमने मनुष्यों के बीच प्रकट हुए तृतीय देवदूत को नहीं देखा?" इस प्रकार भन्ते, वहाँ भगवान द्वारा यमराज के तृतीय देवदूत संबंधी प्रश्न को प्रकाशित किया गया है। ‘‘අම්භො පුරිස න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු තතියං දෙවදූතං පාතුභූතං’’. "अरे ओ पुरुष! क्या तुमने मनुष्यों के बीच प्रकट हुए तृतीय देवदूत को नहीं देखा?" ‘‘අම්භො [Pg.257] පුරිස න ත්වං අද්දස මනුස්සෙසු ඉත්ථිං වා පුරිසං වා එකාහමතං වා ද්වීහමතං වා තීහමතං වා උද්ධුමාතකං විනීලකං විපුබ්බකජාතං’’ – "अरे ओ पुरुष! क्या तुमने मनुष्यों के बीच किसी स्त्री या पुरुष को एक दिन का मरा हुआ, या दो दिन का मरा हुआ, या तीन दिन का मरा हुआ, सूजा हुआ, नीला पड़ा हुआ और सड़ता हुआ नहीं देखा?" ‘‘නාසක්ඛිස්සං භන්තෙ පමාදස්සං භන්තෙ’’ – "भन्ते, मैं नहीं देख सका; भन्ते, मैं प्रमादी था।" පුච්ඡා – කථං [Pg.258] පනාවුසො තත්ථ භගවතා නෙරයිකස්ස සත්තස්ස නිරය දුක්ඛපටිසංවෙදනා පකාසිතා. प्रश्न – आयुष्मान्, वहाँ भगवान द्वारा नारकीय प्राणी के नरक-दुःख के अनुभव को किस प्रकार प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – තමෙනං භික්ඛවෙ ‘‘යමො රාජා තතියං දෙවදූතං සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුගාහිත්වා සමනුභාසිත්වා තුණ්හී හොති. තමෙනං භික්ඛවෙ නිරයපාලා පඤ්චවිධබන්ධනං නාම කාරණං කරොන්ති, තත්තං අයොඛිලං හත්ථෙ ගමෙන්ති, තත්තං අයොඛිලං දුතියස්මිං හත්ථෙ ගමෙන්ති, තත්තං අයොඛිලං පාදෙ ගමෙන්ති, තත්තං අයොඛිලං දුතියස්මිං පාදෙ ගමෙන්ති, තත්තං අයොඛිලං මජ්ඣෙඋරස්මිං ගමෙන්ති. සො තත්ථ දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා වෙදනා වෙදයති, න ච තාව කාලං කරොති, යාව න තං පාපකම්මං බ්යන්තීහොතී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා නෙරයිකස්ස නිරයදුක්ඛපටිසංවෙදනා පකාසිතා. उत्तर - भिक्षुओं! तब यमराज तीसरे देवदूत के बारे में पूछताछ कर, जांच कर और चर्चा कर मौन हो जाते हैं। भिक्षुओं! तब नरक के रखवाले उसे 'पंचविध बंधन' नामक यातना देते हैं। वे एक तपती हुई लोहे की कील उसके एक हाथ में गाड़ देते हैं, दूसरी तपती हुई लोहे की कील दूसरे हाथ में गाड़ देते हैं, एक तपती हुई लोहे की कील एक पैर में गाड़ देते हैं, दूसरी तपती हुई लोहे की कील दूसरे पैर में गाड़ देते हैं, और एक तपती हुई लोहे की कील छाती के बीच में गाड़ देते हैं। वह वहां तीव्र, खर और कटु दुखद वेदनाओं का अनुभव करता है, और वह तब तक नहीं मरता जब तक कि उसके वे पाप कर्म समाप्त नहीं हो जाते। इस प्रकार, भन्ते! वहां भगवान ने नारकीय प्राणी के नरक-दुःख के अनुभव को प्रकाशित किया है। සංවෙජනීයකථා संवेजनीय कथा පුච්ඡා – කථං [Pg.261] පනාවුසො තත්ථ භගවතා සංවෙජනීයකථා කථිතා. प्रश्न - आयुष्मान्! वहां भगवान ने संवेजनीय कथा किस प्रकार कही है? විස්සජ්ජනා – භූතපුබ්බං භික්ඛවෙ යමස්ස රඤ්ඤො එතදහොසි ‘‘යෙ කිර භො ලොකෙ පාපකානි කම්මානි කරොන්ති, තෙ එවරූපා විවිධා කම්මකරණා කරීයන්ති, අහොවතාහං මනුස්සත්තං ලභෙය්යං, තථාගතො ච ලොකෙ උප්පජ්ජෙය්ය අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා සංවෙජනීයකථා කථිතා. उत्तर - भिक्षुओं! प्राचीन काल में यमराज के मन में यह विचार आया— 'अरे! संसार में जो लोग पाप कर्म करते हैं, उन्हें इस प्रकार की विविध यातनाएं दी जाती हैं। अहो! काश मैं मनुष्यत्व प्राप्त करूँ और संसार में अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध तथागत उत्पन्न हों'। इस प्रकार, भन्ते! वहां भगवान ने संवेजनीय कथा कही है। ‘‘යෙ [Pg.262] කිර භො ලොකෙ පාපකානි කම්මානි කරොන්ති’’. "अरे! संसार में जो लोग पाप कर्म करते हैं।" ‘‘චොදිතා [Pg.263] දෙවදූතෙහි, යෙ පමජ්ජන්ති මාණවා; තෙ දීඝරත්තං සොචන්ති, හීනකායූපගා නරා. "देवदूतों द्वारा प्रेरित किए जाने पर भी जो मनुष्य प्रमाद करते हैं, वे नीच योनियों में उत्पन्न होकर दीर्घकाल तक शोक करते हैं।" යෙ ච ඛො දෙවදූතෙහි, සන්තො සප්පුරිසා ඉධ; චොදිතා න පමජ්ජන්ති, අරියධම්මෙ කුදාචනං. "किन्तु जो सत्पुरुष यहाँ देवदूतों द्वारा प्रेरित किए जाने पर आर्य धर्म में कभी प्रमाद नहीं करते।" උපාදානෙ භයං දිස්වා, ජාතිමරණසම්භවෙ; අනුපාදා විමුච්චන්ති, ජාතිමරණසඞ්ඛයෙ. "जन्म और मृत्यु के कारणभूत उपादान में भय देखकर, वे उपादान-रहित होकर जन्म और मृत्यु के क्षय (निर्वाण) में विमुक्त हो जाते हैं।" තෙ අප්පමත්තා සුඛිනො, දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතා; සබ්බවෙරභයාතීතා, සබ්බදුක්ඛං උපච්චගුං’’ හු – "वे अप्रमादी सुखी हैं, इसी जन्म में शांत (निर्वाण प्राप्त) हैं; वे सभी वैर और भयों से अतीत होकर समस्त दुखों से पार हो गए हैं।" චතුමහාරාජසුත්ත चतुमहाराज सुत्त පුච්ඡා – තෙනාවුසො භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ තිකනිපාතෙ දෙවදූතවග්ගෙ අට්ඨමං චතුමහාරාජසුත්තං කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! उन भगवान... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तर निकाय के तिक निपात के देवदूत वर्ग में आठवां 'चतुमहाराज सुत्त' किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – අට්ඨමං භන්තෙ චතුමහාරාජසුත්තං ‘‘අට්ඨමියං භික්ඛවෙ පක්ඛස්ස චතුන්නං මහාරාජානං අමච්චා පාරිසජ්ජා ඉමං ලොකං අනුවිචරන්ති කච්චි බහූ මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්යා පෙත්තෙය්යා සාමඤ්ඤා බ්රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨපචායිනො, උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති, පුඤ්ඤානි කරොන්තී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! आठवां चतुमहाराज सुत्त इस प्रकार है— 'भिक्षुओं! पक्ष की अष्टमी तिथि को चारों महाराज (लोकपाल) के अमात्य और पार्षद इस संसार में विचरण करते हैं (यह देखने के लिए) कि क्या मनुष्यों में बहुत से लोग माता-पिता के सेवक, श्रमणों और ब्राह्मणों के सेवक, कुल के वृद्धों का सम्मान करने वाले हैं, उपोसथ का पालन करते हैं, जागृत रहते हैं और पुण्य कर्म करते हैं'। इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। අප්පකා [Pg.265] ඛො මාරිසා මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්යා පෙත්තෙය්යා සාමඤ්ඤා බ්රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨපචායිනො, උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති, පුඤ්ඤානි කරොන්ති. हे मारिष! मनुष्यों में बहुत कम लोग ऐसे हैं जो माता-पिता के सेवक, श्रमणों और ब्राह्मणों के सेवक, कुल के वृद्धों का सम्मान करने वाले हैं, उपोसथ का पालन करते हैं, जागृत रहते हैं और पुण्य कर्म करते हैं। ‘‘දිබ්බා [Pg.266] වත භො කායා පරිහායිස්සන්ති, පරිපූරිස්සන්ති අසුර කායා’’ – "अरे! दिव्य (देव) निकाय घटेंगे और असुर निकाय भरेंगे।" බහූ ඛො මාරිසා මනුස්සා මනුස්සෙසු මත්තෙය්යා පෙත්තෙය්යා සාමඤ්ඤා බ්රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨපචායිනො, උපොසථං උපවසන්ති පටිජාගරොන්ති, පුඤ්ඤානි කරොන්ති. हे मारिष! मनुष्यों में बहुत से लोग ऐसे हैं जो माता-पिता के सेवक, श्रमणों और ब्राह्मणों के सेवक, कुल के वृद्धों का सम्मान करने वाले हैं, उपोसथ का पालन करते हैं, जागृत रहते हैं और पुण्य कर्म करते हैं। ‘‘දිබ්බා [Pg.267] වත භො කායා පරිපූරිස්සන්ති, පරිහායිස්සන්ති අසුර කායා’’ – "अरे! दिव्य (देव) निकाय भरेंगे और असुर निकाय घटेंगे।" ආධිපතෙය්යාසුත්ත आधिपतेय सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව ආවුසො දසමං ආධිපතෙය්යසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! वहीं पर दसवां 'आधिपतेय सुत्त' भगवान द्वारा किस प्रकार कहा गया है? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ දසමං ආධිපතෙය්යසුත්තං ‘‘තීණිමානි භික්ඛවෙ ආධිපතෙය්යානි. කතමානි තීණි, අත්තාධිපතෙය්යං ලොකාධිපතෙය්යං ධම්මාධිපතෙය්යං. කතමඤ්ච භික්ඛවෙ අත්තාධිපතෙය්යං, ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! वहीं पर दसवां आधिपतेय सुत्त इस प्रकार है— 'भिक्षुओं! ये तीन आधिपत्य (प्रधानताएं) हैं। कौन से तीन? आत्म-आधिपत्य, लोक-आधिपत्य और धर्म-आधिपत्य। भिक्षुओं! आत्म-आधिपत्य क्या है? यहाँ भिक्षुओं! कोई भिक्षु जंगल में गया हुआ, या वृक्ष के नीचे गया हुआ, या शून्य घर (एकांत) में गया हुआ इस प्रकार विचार करता है'। इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। බ්රාහ්මණවග්ග, පරිබ්බාජකසුත්ත ब्राह्मण वर्ग, परिव्राजक सुत्त පුච්ඡා – බ්රාහ්මණවග්ගෙ [Pg.272] ආවුසො චතුත්ථං පරිබ්බාජකසුත්තං භගවතා කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! ब्राह्मण वर्ग में चौथा 'परिव्राजक सुत्त' भगवान ने किसे लक्ष्य कर, किस विषय में और कैसे कहा है? විස්සජ්ජනා – බ්රාහ්මණවග්ගෙ භන්තෙ චතුත්ථං පරිබ්බාජකසුත්තං අඤ්ඤතරං බ්රාහ්මණ පරිබ්බාජකං ආරබ්භ භාසිතං. අඤ්ඤතරො භන්තෙ බ්රාහ්මණපරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච ‘‘සන්නිට්ඨිකො ධම්මො සන්දිට්ඨිකො ධම්මොති භො ගොතම වුච්චති, කිත්තාවතානු ඛො භො ගොතම සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘රත්තො ඛො බ්රාහ්මණ රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො අත්තබ්යාබාධායපි චෙතෙති, පරබ්යාබාධායපි චෙතෙති, උභය බ්යාබාධායපි චෙතෙති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති, රාගෙ පහීනෙ නෙවත්තබ්යාබාධායපි චෙතෙති, නපරබ්යාබාධායපි චෙතෙති, නඋභයබ්යාබාධායපි චෙතෙති, නචෙතසිකං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! ब्राह्मण वर्ग में चौथा परिव्राजक सुत्त एक अन्य ब्राह्मण परिव्राजक को लक्ष्य कर कहा गया है। भन्ते! उस ब्राह्मण परिव्राजक ने भगवान से यह कहा— 'हे गौतम! संदृष्टिक धर्म, संदृष्टिक धर्म कहा जाता है। हे गौतम! किस सीमा तक धर्म संदृष्टिक (इसी जन्म में प्रत्यक्ष), अकालिक, एहिपस्सिक (आओ और देखो), औपनेयिक (निर्वाण की ओर ले जाने वाला) और विद्वानों द्वारा स्वयं अनुभव करने योग्य होता है?' उस विषय में भन्ते! भगवान ने इस प्रकार कहा— 'हे ब्राह्मण! राग से अभिभूत और विक्षिप्त चित्त वाला व्यक्ति अपनी हानि का भी विचार करता है, दूसरे की हानि का भी विचार करता है, दोनों की हानि का भी विचार करता है, और मानसिक दुःख-दौर्मनस्य का अनुभव करता है। राग के क्षीण हो जाने पर वह न अपनी हानि का विचार करता है, न दूसरे की हानि का, न दोनों की हानि का, और न ही मानसिक दुःख-दौर्मनस्य का अनुभव करता है'। इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। වච්ඡගොත්තසුත්ත वच्छगोत्त सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.275] ආවුසො සත්තමං වච්ඡගොත්තසුත්තං භගවතා කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! वहीं पर सातवां 'वच्छगोत्त सुत्त' भगवान ने किसे लक्ष्य कर, किस विषय में और कैसे कहा है? විස්සජ්ජනා – සත්තමං භන්තෙ වච්ඡගොත්තසුත්තං වච්ඡගොත්තං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ භාසිතං. වච්ඡගොත්තො භන්තෙ පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච ‘‘සුතං මෙතං භො ගොතම සමණො ගොතමො එවමාහ ‘‘මය්හමෙව දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං දානං දාතබ්බ. (පෙය්යාල) අනබ්භක්ඛා තුකාමාහි මයං භවන්තං ගොතම’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යෙ තෙ වච්ඡ එවමාහංසු සමණො ගොතමො එවමාහ මය්හමෙව දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං දාතබ්බ’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते, सातवाँ वच्छगोत्त सुत्त परिव्राजक वच्छगोत्त के विषय में कहा गया है। भन्ते, परिव्राजक वच्छगोत्त ने भगवान से यह कहा— 'हे गौतम, मैंने यह सुना है— श्रमण गौतम ऐसा कहते हैं— "मुझे ही दान देना चाहिए, दूसरों को दान नहीं देना चाहिए।" (पेय्याल) हम आप गौतम पर झूठा आरोप नहीं लगाना चाहते'। भन्ते, उस विषय में भगवान ने 'हे वच्छ, जो ऐसा कहते हैं कि श्रमण गौतम ऐसा कहते हैं कि मुझे ही दान देना चाहिए, दूसरों को नहीं' इत्यादि कहा। සඞ්ගාරවසුත්ත सङ्गारव सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.278] ආවුසො දසමං සඞ්ගාරවසුත්තං භගවතා කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान, वहीं दसवाँ सङ्गारव सुत्त भगवान ने किसके विषय में, किस प्रसंग में और कैसे कहा? විස්සජ්ජනා – දසමං [Pg.279] භන්තෙ සඞ්ගාරවසුත්තං සඞ්ගාරවං බ්රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. සඞ්ගාරවො භන්තෙ බ්රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච ‘‘මයමස්සු භො ගොතම බ්රාහ්මණා නාම යඤ්ඤං යජාමපි යජාපෙමපි, තත්ර භො ගොතම යො චෙව යජති යො ච යජාපෙති, සබ්බෙ තෙ අනෙකසාරීරිකං පුඤ්ඤප්පටිපදං පටිපන්නා හොන්ති, යදිදං යඤ්ඤාධිකරණං, යොපනායං භො ගොතම යස්ස වා කුලා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො එකමත්තානං දමෙති, එකමත්තානං සමෙති, එකමත්තානං පරිනිබ්බාපෙති, එවමස්සායං එකසාරීරිකං පුඤ්ඤප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යදිදං පබ්බජ්ජාධිකරණ’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘තෙනහි බ්රාහ්මණ තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, යථා තෙ ඛමෙය්ය, තථා නං බ්යාකරෙය්යාසී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते, दसवाँ सङ्गारव सुत्त सङ्गारव ब्राह्मण के विषय में कहा गया है। भन्ते, सङ्गारव ब्राह्मण ने भगवान से यह कहा— 'हे गौतम, हम ब्राह्मण यज्ञ करते हैं और करवाते हैं। हे गौतम, वहाँ जो यज्ञ करता है और जो करवाता है, वे सभी अनेक शरीरों वाली पुण्य-प्रतिपदा पर आरूढ़ होते हैं, जो कि यह यज्ञ का विषय है। परन्तु हे गौतम, जो कोई किसी कुल से घर से बेघर होकर प्रव्रजित होता है, वह केवल एक आत्मा का दमन करता है, एक आत्मा को शांत करता है, एक आत्मा को परिनिर्वाण प्राप्त कराता है, इस प्रकार यह एक शरीर वाली पुण्य-प्रतिपदा पर आरूढ़ होता है, जो कि यह प्रव्रज्या का विषय है'। भन्ते, उस विषय में भगवान ने 'तो ब्राह्मण, मैं तुमसे ही इस विषय में प्रति-प्रश्न पूछूँगा, जैसा तुम्हें ठीक लगे, वैसा तुम उत्तर देना' इत्यादि कहा। ‘‘ඉච්චායපි [Pg.282] භො ගොතම එවං භන්තෙ අනෙකසාරීරිකා පුඤ්ඤප්පටිපදා හොති’’ – "हे गौतम, इस प्रकार भी भन्ते, अनेक शरीरों वाली पुण्य-प्रतिपदा होती है" — පුච්ඡා – තත්ථෙව ආවුසො දුතිය අනුසන්ධිම්හි භගවතා කීදිසී ධම්මදෙසනා දෙසිතා. प्रश्न – आयुष्मान, वहीं दूसरे अनुसन्धि (प्रसंग) में भगवान ने किस प्रकार की धर्म-देशना दी? විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ දුතියෙ අනුසන්ධිම්හි තිවිධා පාටිහාරියා පටිසංයුත්තා ධම්මදෙසනා භගවතා දෙසිතා. उत्तर – भन्ते, वहीं दूसरे अनुसन्धि में भगवान ने तीन प्रकार के प्रातिहार्यों से संबंधित धर्म-देशना दी। ‘‘සෙය්යථාපි [Pg.283] භවං ගොතමො භවඤ්චානන්දො, එතෙ මෙ පුජ්ජා එතෙ මෙ පාසංසා’’ – "जैसे आप गौतम और आप आनन्द हैं, ये मेरे पूजनीय हैं, ये मेरे प्रशंसनीय हैं" — ‘‘සෙය්යථාපි භවං ගොතමො භවඤ්චානන්දො, එතෙ මෙ පුජ්ජා එතෙ මෙ පාසංසා’’ – "जैसे आप गौतम और आप आनन्द हैं, ये मेरे पूजनीय हैं, ये मेरे प्रशंसनीय हैं" — මහාවග්ග, වෙනාගපුරසුත්ත महावग्ग, वेनागपुर सुत्त පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.287] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ තිකනිමාතෙ මහාවග්ගෙ තතියං වෙනාගපුරසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान, उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अङ्गुत्तर निकाय के तिक निपात के महावग्ग में तीसरा वेनागपुर सुत्त कहाँ, किसके विषय में, किस प्रसंग में और कैसे कहा गया? විස්සජ්ජනා – කොසලෙසු භන්තෙ වෙනාගපුරෙ නාම බ්රාහ්මණානං ගාමෙ වෙනාගපුරිකං වච්ඡගොත්තං බ්රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. වෙනාගපුරිකො භන්තෙ වච්ඡගොත්තො බ්රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච ‘‘අච්ඡරියං භො ගොතම, අබ්භුතං භො ගොතම, යාවඤ්චිදං භොතො ගොතමස්ස විප්පසන්නානි ඉන්ද්රියානි, පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො (පෙය්යාල) එවරූපානං නූන භවං ගොතමො උච්චාසයන මහාසයනානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යානි ඛො පන තානි බ්රාහ්මණ උච්චාසයන මහාසයනානි. සෙය්යථිදං, ආසන්දි පල්ලඞ්කො ගොනකො චිත්තකො [Pg.288] පටිකා පටලිකා තූලිකා විකතිකා උද්දලොමී එකන්තලොමී කට්ටිස්සං කොසෙය්යං කුට්ටකං හත්ථත්ථරං අස්සත්ථරං රථත්ථරං අජිනප්පවෙණී කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණං සඋත්තරච්ඡදං උභතොලොහිතකූපධානං. දුල්ලභානි තානි පබ්බජිතානං, ලද්ධා ච පන නකප්පන්තී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते, कोसल देश के वेनागपुर नामक ब्राह्मणों के गाँव में वेनागपुर के वच्छगोत्त ब्राह्मण के विषय में कहा गया है। भन्ते, वेनागपुर के वच्छगोत्त ब्राह्मण ने भगवान से यह कहा— 'आश्चर्य है हे गौतम, अद्भुत है हे गौतम, जहाँ तक आप गौतम की इन्द्रियाँ अत्यन्त प्रसन्न हैं, शरीर का वर्ण शुद्ध और निर्मल है... (पेय्याल) निश्चय ही आप गौतम इस प्रकार के उच्च शयन और महा शयन को इच्छानुसार प्राप्त करने वाले और बिना कठिनाई के प्राप्त करने वाले हैं'। भन्ते, उस विषय में भगवान ने 'हे ब्राह्मण, जो वे उच्च शयन और महा शयन हैं। जैसे कि— आसन्दी, पलंग, ऊनी गलीचा, चित्र-विचित्र गलीचा, सफेद ऊनी चादर, फूलों वाली चादर, रुई भरी गद्दी, विकतिका, दोनों ओर रोएँ वाला गलीचा, एक ओर रोएँ वाला गलीचा, रेशमी वस्त्र, पट्टिका, हाथी का बिछौना, घोड़े का बिछौना, रथ का बिछौना, मृगचर्म का बिछौना, कदली मृग के चर्म का श्रेष्ठ बिछौना, ऊपर चाँदनी वाला बिछौना, दोनों ओर लाल तकिये वाला बिछौना। प्रव्रजितों के लिए ये दुर्लभ हैं, और प्राप्त होने पर भी कल्प्य नहीं हैं' इत्यादि कहा। ‘‘අච්ඡරියං භො ගොතම අබ්භුතං භො ගොතම’’. "आश्चर्य है हे गौतम, अद्भुत है हे गौतम।" දිබ්බ උච්චාසයනමහාසයන दिव्य उच्चशयन-महाशयन පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.290] තත්ථ භගවතා දිබ්බං උච්චාසයනමහාසයනං දෙසිතං. प्रश्न – आयुष्मान, वहाँ भगवान ने दिव्य उच्चशयन-महाशयन के बारे में क्या उपदेश दिया? විස්සජ්ජනා – ඉධාහං බ්රාහ්මණ යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරාමි, සො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තමෙව ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසාමි, සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො වනන්තඤ්ඤෙව පවිසාමීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා දිබ්බං උච්චාසයනමහාසයනං දෙසිතං. उत्तर – भन्ते, वहाँ भगवान ने "हे ब्राह्मण, यहाँ मैं जिस गाँव या कस्बे के पास विहार करता हूँ, वह पूर्वाह्न के समय पहन-ओढ़कर, पात्र-चीवर लेकर उसी गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए प्रवेश करता हूँ। वह भोजन के बाद पिण्डपात से लौटकर वन के भीतर ही प्रवेश करता हूँ" इत्यादि द्वारा दिव्य उच्चशयन-महाशयन का उपदेश दिया। බ්රහ්ම උච්චාසයනමහාසයන ब्रह्म उच्चशयन-महाशयन පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො තත්ථ භගවතා බ්රහ්මං උච්චාසයනමහාසයනං දෙසිතං. प्रश्न – आयुष्मान, वहाँ भगवान ने ब्रह्म उच्चशयन-महाशयन के बारे में क्या उपदेश दिया? විස්සජ්ජනා – ඉධාහං බ්රාහ්මණං යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරාමි, සො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තමෙව ගාමං වා නිගමං [Pg.293] වා පිණ්ඩාය පවිසාමීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා බ්රහ්මඋච්චාසයනමහාසයනං දෙසිතං. उत्तर – भन्ते, वहाँ भगवान ने "हे ब्राह्मण, यहाँ मैं जिस गाँव या कस्बे के पास विहार करता हूँ, वह पूर्वाह्न के समय पहन-ओढ़कर, पात्र-चीवर लेकर उसी गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए प्रवेश करता हूँ" इत्यादि द्वारा ब्रह्म उच्चशयन-महाशयन का उपदेश दिया। කතමං පන තං භො ගොතම බ්රහ්මඋච්චාසයනමහාසයනං. "हे गौतम, वह ब्रह्म उच्चशयन-महाशयन कौन सा है?" අරිය උච්චාසයනමහාසයන आर्य उच्चशयन-महाशयन පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.294] තත්ථ භගවතා අරියං උච්චාසයනමහාසයනං දෙසිතං. प्रश्न – आयुष्मान, वहाँ भगवान ने आर्य उच्चशयन-महाशयन के बारे में क्या उपदेश दिया? විස්සජ්ජනා – ඉධාහං [Pg.295] බ්රාහ්මණ යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරාමි, සො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය තමෙව ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසාමි. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාත පටික්කන්තො වනන්තඤ්ඤෙව පවිසාමීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා අරියං උච්චාසයනමහාසයනං දෙසිතං. उत्तर – भन्ते, वहाँ भगवान ने "हे ब्राह्मण, यहाँ मैं जिस गाँव या कस्बे के पास विहार करता हूँ, वह पूर्वाह्न के समय पहन-ओढ़कर, पात्र-चीवर लेकर उसी गाँव या कस्बे में पिण्डपात के लिए प्रवेश करता हूँ। वह भोजन के बाद पिण्डपात से लौटकर वन के भीतर ही प्रवेश करता हूँ" इत्यादि द्वारा आर्य उच्चशयन-महाशयन का उपदेश दिया। පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.297] ආවුසො මහාවග්ගෙ පඤ්චමං කෙසමුත්තිසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान! उसी महावग्ग में पाँचवाँ 'केसमुत्ति सुत्त' भगवान द्वारा कहाँ, किसके विषय में, किस घटना के संबंध में और कैसे कहा गया? විස්සජ්ජනා – කොසලෙසු භන්තෙ කෙසමුත්තෙනාම කාලාමානං නිගමෙ කෙසමුත්තියෙ කාලාමෙ ආරබ්භ භාසිතං. කෙසමුත්තියා භන්තෙ කාලාමා භගවන්තං එතදවොචුං ‘‘සන්ති භන්තෙ එකෙ සමණ බ්රාහ්මණා කෙසමුත්තං ආගච්ඡන්ති, තෙ සකංයෙව වාදං දීපෙන්ති, ජොතෙන්ති, පරප්පවාදං පන ඛුංසෙන්ති වම්භෙන්ති පරිභවන්ති, ඔමක්ඛිං කරොන්ති, අපරෙපි භන්තෙ එකෙ සමණබ්රාහ්මණා කෙසමුත්තං ආගච්ඡන්ති, තෙපි සකංයෙව වාදං දීපෙන්ති ජොතෙන්ති, පරප්පවාදං පන ඛුංසෙන්ති වම්භෙන්ති පරිභවන්ති, ඔමක්ඛිං කරොන්ති. තෙසං නො භන්තෙ අම්හාකං හොතෙව කඞ්ඛා, හොති විචිකිච්ඡා කො සු නාම ඉමෙසං භවතං සමණබ්රාහ්මණානං සච්චං ආහ, කො මුසා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අලඤ්හි වො කාලාමා කඞ්ඛිතුං අලං විචිකිච්ඡිතුං, කඞ්ඛීයෙව පන වො ඨානෙ විචිකිච්ඡා උප්පන්නා’’ති එව මාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! कोसल देश में 'केसमुत्ति' नामक कालामों के निगम में, केसमुत्तिय कालामों के विषय में कहा गया। भन्ते! केसमुत्तिय कालामों ने भगवान से यह कहा— 'भन्ते! कुछ श्रमण-ब्राह्मण केसमुत्ति आते हैं, वे केवल अपने ही मत का प्रतिपादन करते हैं, उसे प्रकाशित करते हैं, परंतु दूसरों के मत की निंदा करते हैं, अवहेलना करते हैं, तिरस्कार करते हैं और उसे तुच्छ बताते हैं। भन्ते! फिर कुछ अन्य श्रमण-ब्राह्मण भी केसमुत्ति आते हैं, वे भी केवल अपने ही मत का प्रतिपादन करते हैं, उसे प्रकाशित करते हैं, परंतु दूसरों के मत की निंदा करते हैं, अवहेलना करते हैं, तिरस्कार करते हैं और उसे तुच्छ बताते हैं। भन्ते! हमें उनके प्रति शंका होती है, विचिकित्सा (संदेह) होती है कि इन पूजनीय श्रमण-ब्राह्मणों में से किसने सत्य कहा और किसने झूठ?' भन्ते! उस विषय में भगवान ने— 'हे कालामों! तुम्हारा शंका करना उचित है, विचिकित्सा करना उचित है; शंका करने योग्य स्थान पर ही तुम्हें विचिकित्सा उत्पन्न हुई है'— इस प्रकार आदि द्वारा भगवान ने कहा। උපොසතසුත්ත उपोसथ सुत्त පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.303] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ තිකනිපාතෙ මහාවග්ගෙ දසමං උපොසථසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान! उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तर निकाय के तिक निपात के महावग्ग में दसवाँ 'उपोसथ सुत्त' कहाँ, किसके विषय में और कैसे कहा गया? විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ විසාඛං මිගාරමාතරං ආරබ්භ ‘‘තයො ඛො මෙ විසාඛෙ උපොසථා. කතමෙ තයො. ගොපාලකුපොසථො නිගණ්ඨුපොසථො අරියුපොසථො’’ති එවං ඛො භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में मृगारमाता विशाखा के विषय में— 'विशाखा! ये तीन प्रकार के उपोसथ होते हैं। कौन से तीन? गोपालक उपोसथ, निगण्ठ उपोसथ और आर्य उपोसथ'— इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। හන්ද කුතො නු ත්වං විසාඛෙ ආගච්ඡසි දිවා දිවස්ස. अरे विशाखा! तुम इस दोपहर के समय कहाँ से आ रही हो? ‘‘තයො [Pg.304] ඛො මෙ විසාඛෙ උපොසථා. කතමෙ තයො, ගොපාලකුපොසථො නිගණ්ඨුපොසථො අරියුපොසථො’’ – 'विशाखा! ये तीन प्रकार के उपोसथ होते हैं। कौन से तीन? गोपालक उपोसथ, निगण्ठ उपोसथ और आर्य उपोसथ'— ගොපාලකඋපුග්ගල गोपालक पुद्गल පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො තත්ථ භගවතා ගොපාලකුපොසථො පකාසිතො. प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ भगवान द्वारा गोपालक उपोसथ को कैसे प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – කථඤ්ච විසාඛෙ ගොපාලකුපොසථො හොති, සෙය්යථාපි විසාඛෙ ගොපාලකො සායන්හසමයෙ සාමිකානං ගාවො නිය්යාතෙත්වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති ‘‘අජ්ජ ඛො ගාවො අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ චරිංසු, අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ පානීයානි පිවිංසු. उत्तर – 'विशाखा! गोपालक उपोसथ कैसे होता है? जैसे, विशाखा! कोई ग्वाला सायंकाल के समय स्वामियों को गायें लौटाकर इस प्रकार विचार करता है— आज गायें अमुक-अमुक प्रदेश में चरीं और अमुक-अमुक प्रदेश में उन्होंने पानी पिया। ස්වෙ [Pg.305] දානි ගාවො අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ චරිස්සන්ති, අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච පදෙසෙ පානීයානි පිවිස්සන්තී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා ගොපාලකුපොසථො පකාසිතො. अब कल गायें अमुक-अमुक प्रदेश में चरेंगी और अमुक-अमुक प्रदेश में पानी पिएंगी— भन्ते! इस प्रकार आदि द्वारा वहाँ भगवान ने गोपालक उपोसथ को प्रकाशित किया है।' නිගණ්ඨඋපුග්ගල निगण्ठ पुद्गल පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.306] තත්ථ භගවතා නිගණ්ඨුපොසථො පකාසිතො. प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ भगवान द्वारा निगण्ठ उपोसथ को कैसे प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – කථඤ්ච විසාඛෙ නිගණ්ඨුපොසථො හොති, අත්ථි විසාඛෙ නිගණ්ඨානාම සමණජාතිකා, තෙ සාවකං එවං සමාදපෙන්ති, ‘‘එහිත්වං අම්භොපුරිස යෙ පුරත්ථිමාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං, තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහි, යෙ පච්ඡිමාය දිසාය. යෙ උත්තරාය දිසාය. යෙ දක්ඛිණාය දිසාය පාණා පරං යොජනසතං, තෙසු දණ්ඩං නික්ඛිපාහී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා නිගණ්ඨුපොසථො පකාසිතො. उत्तर – 'विशाखा! निगण्ठ उपोसथ कैसे होता है? विशाखा! निगण्ठ नामक एक श्रमण-जाति है, वे अपने श्रावक को इस प्रकार समादत्त करते हैं— हे पुरुष! आओ, पूर्व दिशा में सौ योजन से परे जो प्राणी हैं, उन पर दंड का त्याग करो; जो पश्चिम दिशा में हैं; जो उत्तर दिशा में हैं; जो दक्षिण दिशा में सौ योजन से परे प्राणी हैं, उन पर दंड का त्याग करो— भन्ते! इस प्रकार आदि द्वारा वहाँ भगवान ने निगण्ठ उपोसथ को प्रकाशित किया है।' එහි [Pg.307] ත්වං අම්භො පුරිස. हे पुरुष! तुम आओ। එහි ත්වං අම්භො පුරිස සබ්බචෙලානි නික්ඛිපිත්වා එවං වදෙහි. हे पुरुष! तुम आओ, सब वस्त्रों को त्याग कर इस प्रकार कहो— නාහං [Pg.308] ක්වචනි කස්සචි කිඤ්චනතස්මිං, න ච මම ක්වචනි කත්ථචි කිඤ්චන තත්ථි. मैं कहीं भी, किसी का भी, कुछ भी नहीं हूँ, और न ही मेरा कहीं भी, किसी में भी, कुछ भी है। අරියා උපොසථො आर्य उपोसथ පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.309] තත්ථ භගවතා අරියුපොසථො විත්ථාරෙන විභජිත්වා පකාසිතො. प्रश्न – आयुष्मान! वहाँ भगवान द्वारा आर्य उपोसथ को विस्तार से विभाजित कर कैसे प्रकाशित किया गया है? විස්සජ්ජනා – කථඤ්ච විසාඛෙ අරියුපොසථො හොති, උපක්කිලිට්ඨස්ස විසාඛෙ චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. කථඤ්ච විසාඛෙ උපක්කිලිට්ඨස්ස චිත්තස්ස උපක්කමෙන පරියොදපනා හොති. ඉධ විසාඛෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති ‘‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’’ති. තස්ස තථාගතං අනුස්සරතො චිත්තං පසීදති, පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති, යෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා තෙ පහීයන්තීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා අරියො උපොසථො විත්ථාරෙත්වා පකාසිතො. उत्तर – 'विशाखा! आर्य उपोसथ कैसे होता है? विशाखा! उपक्लिष्ट चित्त की प्रयत्न द्वारा शुद्धि होती है। और विशाखा! उपक्लिष्ट चित्त की प्रयत्न द्वारा शुद्धि कैसे होती है? यहाँ, विशाखा! आर्य श्रावक तथागत का अनुस्मरण करता है— इतिपि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवाति। उस तथागत का अनुस्मरण करते हुए उसका चित्त प्रसन्न होता है, प्रमोद उत्पन्न होता है, और चित्त के जो उपक्लेश हैं, वे प्रहीण हो जाते हैं— भन्ते! इस प्रकार आदि द्वारा वहाँ भगवान ने आर्य उपोसथ को विस्तार से प्रकाशित किया है।' පුච්ඡා – එවං [Pg.316] උපවුත්ථස්ස පන ආවුසො අරියුපොසථස්ස කථං මහප්ඵලතා මහානිසංසතා වුත්තා භගවතා. प्रश्न – आयुष्मान! इस प्रकार रखे गए आर्य उपोसथ की महाफलता और महानृशंसता के बारे में भगवान ने क्या कहा है? විස්සජ්ජනා – කීවමහප්ඵලා හොති, කීවමහානිසංසො, කීවමහාජුතිකො, කීවමහාවිප්ඵාරො, සෙය්යථාපි විසාඛෙ යො ඉමෙසං සොළසන්නං මහාජනපදානං පහූතරත්තජනපදානං ඉස්සරියාධිපච්චං රජ්ජං කාරෙය්ය, සෙය්යථිදං ‘‘අඞ්ගානං මගධානං කාසීනං කොසලානං වජ්ජීනං මල්ලානං චෙතීනං වඞ්ගානං කුරූනං පඤ්චාලානං මච්ඡානං සූරසෙනානං අස්සකානං අවන්තීනං ගන්ධාරානං කම්බොජානං, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතස්ස උපොසථස්ස එතං කලං නාග්ඝති සොළසි’’න්ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා එවං උපවුත්ථස්ස අරියුපොසථස්ස මහප්ඵලතා මහානිසංසතා වුත්තා. उत्तर – 'वह कितना महाफलदायी, कितना महानृशंस, कितना महाद्युतिमान और कितना महाविस्तार वाला होता है? जैसे, विशाखा! जो इन सोलह महाजनपदों, जो प्रचुर रत्नों वाले जनपद हैं, उन पर ऐश्वर्य और आधिपत्य के साथ राज्य करे— जैसे कि अंग, मगध, काशी, कोसल, वज्जी, मल्ल, चेदि, वंग, कुरु, पांचाल, मत्स्य, शूरसेन, अस्सक, अवंती, गांधार और कम्बोज— तो वह अष्टांग-समन्वित उपोसथ के सोलहवें भाग के बराबर भी नहीं है— भन्ते! इस प्रकार आदि द्वारा वहाँ भगवान ने इस प्रकार रखे गए आर्य उपोसथ की महाफलता और महानृशंसता कही है।' ආනන්දවග්ග आनन्द वग्ग ආජීවකසුත්ත आजीवक सुत्त පුච්ඡා – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ [Pg.319] ආවුසො තිකනිපාතෙ ආනන්දවග්ගෙ දුතියං ආජීවකසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान! अंगुत्तर निकाय के तिक निपात के आनन्द वग्ग में दूसरा 'आजीवक सुत्त' कहाँ, किसके विषय में, किस घटना के संबंध में, किसके द्वारा और कैसे कहा गया? විස්සජ්ජනා – කොසම්බියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං ආජීවකසාවකං ගහපතිං ආරබ්භ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං. අඤ්ඤතරො භන්තෙ ආජීවකසාවකො ගහපති ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච ‘‘කෙසං නො භන්තෙ ආනන්ද ධම්මො ස්වාක්ඛාතො, කෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා, කෙ ලොකෙ සුකතා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘තෙන හි ගහපති තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, යථා තෙ ඛමෙය්ය, තථා නං බ්යාකරෙය්යාසී’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං. उत्तर - भन्ते! कौशाम्बी में एक आजीवक-श्रावक गृहपति को लेकर धर्म-भाण्डागारिक आयुष्मान आनन्द स्थविर द्वारा कहा गया। भन्ते! एक आजीवक-श्रावक गृहपति ने आयुष्मान आनन्द से यह कहा— 'भन्ते आनन्द! किसका धर्म स्वाख्यात (भली-भाँति कहा गया) है? लोक में कौन सुप्रतिपन्न (अच्छी तरह आचरण करने वाले) हैं? लोक में कौन सुगत (कल्याण को प्राप्त) हैं?' भन्ते! उस विषय में 'तो गृहपति! मैं तुमसे ही यहाँ प्रति-प्रश्न पूछूँगा, जैसा तुम्हें ठीक लगे, वैसा तुम उत्तर देना'—इस प्रकार आयुष्मान धर्म-भाण्डागारिक आनन्द स्थविर द्वारा कहा गया। ‘‘කෙසං [Pg.321] නො භන්තෙ ආනන්ද ධම්මො ස්වාක්ඛාතො, කෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා, කෙ ලොකෙ සුකතා’’. 'भन्ते आनन्द! किसका धर्म स्वाख्यात है, लोक में कौन सुप्रतिपन्न हैं, लोक में कौन सुगत हैं?' ‘‘තං [Pg.322] කිං මඤ්ඤසි ගහපති’’ – 'गृहपति! तुम इसके बारे में क्या सोचते हो?' ‘‘ඉති [Pg.323] ඛො ගහපති තයාවෙතං බ්යාකතං’’ – 'इस प्रकार गृहपति! यह तुम्हारे द्वारा ही उत्तर दिया गया।' ‘‘අභික්කන්තං [Pg.324] භන්තෙ, අභික්කන්තං භන්තෙ, සෙය්යථාපි භන්තෙ නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්ය’’ – 'अति सुन्दर भन्ते! अति सुन्दर भन्ते! जैसे भन्ते! कोई औंधे हुए को सीधा कर दे।' ගන්ධජාතසුත්ත गन्धजात सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.325] ආවුසො නවමං ගන්ධජාතසුත්තං භගවතා කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान! वहीं नौवाँ गन्धजात सुत्त भगवान द्वारा किसे लेकर, किस विषय में और कैसे कहा गया? විස්සජ්ජනා – ආයස්මන්තං භන්තෙ ආනන්දං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච ‘‘තීණිමානි භන්තෙ ගන්ධජාතානි, යෙසං අනුවාතංයෙව ගන්ධො ගච්ඡති නො පටිවාතං…පෙ… අත්ථි නු ඛො භන්තෙ කිඤ්චි ගන්ධජාතං, යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අත්ථානන්ද කිඤ්චි ගන්ධජාතං, යස්ස අනුවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, පටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡති, අනුවාතපටිවාතම්පි ගන්ධො ගච්ඡතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! आयुष्मान आनन्द को लेकर कहा गया। भन्ते! आयुष्मान आनन्द ने भगवान से यह कहा— 'भन्ते! ये तीन प्रकार की गन्ध हैं, जिनकी गन्ध हवा के अनुकूल ही जाती है, प्रतिकूल नहीं... पे... भन्ते! क्या कोई ऐसी गन्ध है, जिसकी गन्ध हवा के अनुकूल भी जाती है, प्रतिकूल भी जाती है, और अनुकूल-प्रतिकूल दोनों ओर जाती है?' भन्ते! उस विषय में 'आनन्द! ऐसी गन्ध है, जिसकी गन्ध हवा के अनुकूल भी जाती है, प्रतिकूल भी जाती है, और अनुकूल-प्रतिकूल दोनों ओर जाती है'—इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। න [Pg.327] පුප්ඵගන්ධො පටිවාතමෙති; න චන්දනං තගරමල්ලිකා වා; සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙති; සබ්බා දිසා සප්පුරිසො පවායති; फूलों की गन्ध हवा के विपरीत नहीं जाती; न चन्दन, न तगर और न ही मल्लिका की; किन्तु सत्पुरुषों की गन्ध हवा के विपरीत भी जाती है; सत्पुरुष सभी दिशाओं में महकते हैं। ගද්රභසුත්ත गद्रभ सुत्त පුච්ඡා – සමණවග්ගෙ [Pg.328] ආවුසො දුතියං ගද්රභසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान! श्रमण वर्ग में दूसरा गद्रभ सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया? විස්සජ්ජනා – සමණවග්ගෙ භන්තෙ දුතියං ගද්රභසුත්තං ‘‘සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ ගද්රභො ගොගණං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති ‘අහම්පි දම්මො අහම්පි දම්මො’ති, තස්ස න තාදිසො වණ්ණො හොති සෙය්යථාපි ගුන්නං, න තාදිසො සරො හොති සෙය්යථාපි ගුන්නං, න තාදිසං පදං හොති සෙය්යථාපි ගුන්නං, සො ගොගණංයෙව පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධො හොති අහම්පි දම්මො අහම්පි දම්මො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! श्रमण वर्ग में दूसरा गद्रभ सुत्त— 'भिक्षुओं! जैसे कोई गधा गायों के झुंड के पीछे-पीछे यह कहते हुए चलता है कि 'मैं भी बैल हूँ, मैं भी बैल हूँ', किन्तु उसका वर्ण (रंग) गायों जैसा नहीं होता, उसका स्वर गायों जैसा नहीं होता, उसके पैर गायों जैसे नहीं होते, फिर भी वह गायों के झुंड के पीछे-पीछे यह कहते हुए चलता है कि 'मैं भी बैल हूँ, मैं भी बैल हूँ'—इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। තස්මාතිහ [Pg.329] භික්ඛවෙ එවං සික්ඛිතබ්බං. इसलिए भिक्षुओं! यहाँ इस प्रकार सीखना चाहिए। ‘‘තිබ්බො නො ඡන්දො භවිස්සති අධිසීලසික්ඛාසමාදානෙ…පෙ… අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසමාදානෙ’’ – 'अधिशील-शिक्षा के समादान में हमारा तीव्र छन्द (उत्साह) होगा... पे... अधिप्रज्ञा-शिक्षा के समादान में।' සඞ්කවාසුත්ත संकवा सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.330] ආවුසො එකාදසමං සඞ්කවාසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान! वहीं ग्यारहवाँ संकवा सुत्त भगवान द्वारा कहाँ, किसे लेकर, किस विषय में और कैसे कहा गया? විස්සජ්ජනා – කොසලෙසු භන්තෙ සඞ්කවායං නාම කොසලානං නිගමෙ කස්සපගොත්තං නාම භික්ඛුං ආරබ්භ භාසිතං. කස්සප ගොත්තො භන්තෙ භික්ඛු භගවති මනොපදූසිත්වා භගවතො සන්තිකෙ අච්චයං අච්චයතො දෙසෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘ථෙරො චෙපි කස්සප භික්ඛු න සික්ඛාකාමො න සික්ඛාසමාදානස්ස වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සික්ඛාකාමා, තෙ ච න සික්ඛාය සමාදපෙති, යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සික්ඛාකාමා තෙසඤ්ච න වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙනා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! कोसल देश के संकवा नामक कस्बे में काश्यपगोत्र नामक भिक्षु को लेकर कहा गया। भन्ते! काश्यपगोत्र भिक्षु ने भगवान के प्रति मन में द्वेष लाकर भगवान के पास अपनी गलती को गलती के रूप में स्वीकार किया। भन्ते! उस विषय में 'काश्यप! यदि स्थविर भिक्षु भी शिक्षा का इच्छुक नहीं है, शिक्षा ग्रहण करने की प्रशंसा करने वाला नहीं है, और जो अन्य भिक्षु शिक्षा के इच्छुक नहीं हैं, उन्हें शिक्षा में प्रवृत्त नहीं करता, और जो अन्य भिक्षु शिक्षा के इच्छुक हैं, उनकी यथार्थ, सत्य और समयोचित प्रशंसा नहीं करता'—इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। ලොණකපල්ලවග්ග लोणकपल वर्ग අච්චායිකසුත්ත अत्यायिक सुत्त පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.334] සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ තිකනිපාතෙ ලොණකපල්ලවග්ගෙ පඨමං අච්චායිකසුත්තං කථං භාසිතං. प्रश्न - तो आयुष्मान! ... पे ... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तरनिकाय के तिकनिपात के लोणकपल वर्ग में पहला अत्यायिक सुत्त कैसे कहा गया? විස්සජ්ජනා – ලොණකපල්ලවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං අච්චායිකසුත්තං ‘‘තීණිමානි භික්ඛවෙ කස්සකස්ස ගහපතිස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි. කතමානි තීණි, ඉධ භික්ඛවෙ කස්සකො ගහපති සීඝං සීඝං ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරොති සුමතිකතං. සීඝං සීඝං ඛෙත්තං සුකට්ඨං කරිත්වා සුමතිකතං සීඝං සීඝං බීජානි පතිට්ඨාපෙති. සීඝං සීඝං බීජානි [Pg.335] පතිට්ඨාපෙත්වා සීඝං සීඝං උදකං අභිනෙතිපි අපනෙතිපි. ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ තීණි කස්සකස්ස ගහපතිස්ස අච්චායිකානි කරණීයානි’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! लोणकपल वर्ग में पहला अत्यायिक सुत्त— 'भिक्षुओं! किसान गृहपति के ये तीन अत्यावश्यक (जरूरी) कार्य हैं। कौन से तीन? यहाँ भिक्षुओं! किसान गृहपति शीघ्रता से खेत को अच्छी तरह जोतता है और समतल करता है। शीघ्रता से खेत को अच्छी तरह जोतकर और समतल कर वह शीघ्रता से बीज बोता है। शीघ्रता से बीज बोकर वह शीघ्रता से पानी लाता है और निकालता है। भिक्षुओं! किसान गृहपति के ये तीन अत्यावश्यक कार्य हैं'—इस प्रकार भन्ते! भगवान द्वारा कहा गया। සම්බොධවග්ග सम्बोध वर्ग රුණ්ණසුත්ත रुण सुत्त පුච්ඡා – සම්බොධවග්ගෙ [Pg.337] පනාවුසො පඤ්චමං රුණ්ණසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान! सम्बोध वर्ग में पाँचवाँ रुण सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया? විස්සජ්ජනා – සම්බොධවග්ගෙ භන්තෙ පඤ්චමං රුණ්ණසුත්තං ‘‘රුණ්ණමිදං භික්ඛවෙ අරියස්ස විනයෙ යදිදං ගීතං, උම්මත්තකමිදං භික්ඛවෙ අරියස්ස විනයෙ යදිදං නච්චං, කොමාරකමිදං භික්ඛවෙ අරියස්ස විනයෙ යදිදං අතිවෙලං දන්තවිදංසකහසිතං. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ සෙතුඝාතො ගීතෙ සෙතුඝාතො නච්චෙ, අලං වො ධම්මප්පමොදිතානං සතං සිතං සිතමත්තායා’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! सम्बोध वर्ग में पाँचवाँ रुण सुत्त— 'भिक्षुओं! आर्यों के विनय में यह गीत रोना है, आर्यों के विनय में यह नृत्य पागलपन है, आर्यों के विनय में यह अत्यधिक दाँत दिखाकर हँसना बचपना है। इसलिए भिक्षुओं! गीत का सेतु-घात (विनाश) करो, नृत्य का सेतु-घात करो; धर्म में प्रमुदित रहने वालों के लिए केवल मन्द मुस्कान ही पर्याप्त है'—इस प्रकार भन्ते! भगवान द्वारा कहा गया। අරක්ඛීකසුත්ත आरक्खीक सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.338] ආවුසො සත්තමං අරක්ඛිතසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान! वहीं सातवाँ अरक्षित सुत्त भगवान द्वारा कहाँ, किसे लेकर और कैसे कहा गया? විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අනාතපිණ්ඩිකං ගහපතිං ආරබ්භ ‘‘චිත්තෙ ගහපති අරක්ඛිතෙ කායකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති, වචීකම්මම්පි. මනොකම්මම්පි අරක්ඛිතං හොති. තස්ස අරක්ඛිතකායකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතවචීකම්මන්තස්ස අරක්ඛිතමනොකම්මන්තස්ස කායකම්මම්පි අවස්සුතං [Pg.339] හොති, වචීකම්මම්පි අවස්සුතං හොති, මනොකම්මම්පි අවස්සුතං හොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, श्रावस्ती में अनाथपिण्डिक गृहपति को आरम्भ कर (उद्देश्य कर) भगवान ने इस प्रकार कहा: ‘‘गृहपति, चित्त के अरक्षित होने पर काय-कर्म भी अरक्षित होता है, वची-कर्म भी। मन-कर्म भी अरक्षित होता है। उस अरक्षित काय-कर्म वाले, अरक्षित वची-कर्म वाले, अरक्षित मन-कर्म वाले का काय-कर्म भी क्लेशों से स्रवित (आस्रवयुक्त) होता है, वची-कर्म भी स्रवित होता है, मन-कर्म भी स्रवित होता है।’’ ආපායිකවග්ග आपायिक वर्ग අපණ්ණකසුත්ත अपण्णक सुत्त පුච්ඡා – ආපායිකවග්ගෙ [Pg.341] ආවුසො ඡට්ඨං අපණ්ණකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान, आपायिक वर्ग में छठा अपण्णक सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – ආපායිකවග්ගෙ භන්තෙ ඡට්ඨං අපණ්ණකසුත්තං ‘‘තිස්සො ඉමා භික්ඛවෙ විපත්තියො. කතමා තිස්සො සීලවිපත්ති, චිත්තවිපත්ති, දිට්ඨිවිපත්ති. කතමා ච භික්ඛවෙ සීලවිපත්ති, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො පාණාතිපාතී හොති…පෙ… සම්ඵප්පලාපී හොති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ සීලවිපත්තී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, आपायिक वर्ग में छठा अपण्णक सुत्त भगवान ने इस प्रकार कहा: ‘‘भिक्षुओं, ये तीन विपत्तियाँ हैं। कौन सी तीन? शील-विपत्ति, चित्त-विपत्ति, और दृष्टि-विपत्ति। भिक्षुओं, शील-विपत्ति क्या है? भिक्षुओं, यहाँ कोई प्राणी-हिंसा करने वाला होता है... पे... सम्फप्पलाप (व्यर्थ प्रलाप) करने वाला होता है। भिक्षुओं, इसे शील-विपत्ति कहा जाता है।’’ කුසිනාරවග්ග कुसीनार वर्ग කුසිනාරසුත්ත कुसीनार सुत्त පුච්ඡා – කුසිනාරවග්ගෙ [Pg.344] පනාවුසො පඨමං කුසිනාරසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान, कुसीनार वर्ग में पहला कुसीनार सुत्त भगवान ने कहाँ, किसे आरम्भ कर और कैसे कहा है? විස්සජ්ජනා – කුසිනාරායං භන්තෙ බලිහරණෙ වනසණ්ඩෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු අඤ්ඤතරං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති, තමෙනං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා උපසඞ්කමිත්වා ස්වාතනාය භත්තෙන නිමන්තෙතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, कुसीनारा के बलिहरण वनखण्ड में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ कर भगवान ने इस प्रकार कहा: ‘‘भिक्षुओं, यहाँ कोई भिक्षु किसी गाँव या कस्बे के आश्रय में विहार करता है, तब उसे कोई गृहपति या गृहपति-पुत्र पास आकर अगले दिन के भोजन के लिए निमंत्रित करता है।’’ හත්ථකසුත්ත हत्थक सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.347] ආවුසො පඤ්චමං හත්ථකසුත්තං භගවතා කත්ථ කෙන සද්ධිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान, वहीं पाँचवाँ हत्थक सुत्त भगवान ने कहाँ, किसके साथ और कैसे कहा है? විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ හත්ථකෙන දෙවපුත්තෙන සද්ධිං ‘‘යෙ තෙ හත්ථක ධම්මා පුබ්බෙ මනුස්සභූතස්ස පවත්තිනො අහෙසුං, අපිනු තෙ තෙ ධම්මා එතරහි පවත්තිනො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, श्रावस्ती में हत्थक देवपुत्र के साथ भगवान ने इस प्रकार कहा: ‘‘हत्थक, जो धर्म तुम्हारे मनुष्य होने के समय प्रवृत्त (विद्यमान) थे, क्या वे धर्म अब भी प्रवृत्त हैं?’’ අනුරුද්ධසුත්ත अनुरुद्ध सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.350] ආවුසො අට්ඨමං අනුරුද්ධසුත්තං කං ආරබ්භ කෙන කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान, वहीं आठवाँ अनुरुद्ध सुत्त किसे आरम्भ कर, किसके द्वारा और कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – අට්ඨමං භන්තෙ අනුරුද්ධසුත්තං ආයස්මන්තං අනුරුද්ධත්ථෙරං ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා ‘‘යං ඛො තෙ ආවුසො අනුරුද්ධං එවං හොති ‘අහං දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සහස්සං ලොකං වොලොකෙමී’ති, ඉදං තෙ මානස්මිං’’ති එවමාදිනා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, आठवाँ अनुरुद्ध सुत्त आयुष्मान अनुरुद्ध स्थविर को आरम्भ कर धम्मसेनापति आयुष्मान सारिपुत्त स्थविर द्वारा इस प्रकार कहा गया: ‘‘आयुष्मान अनुरुद्ध, जो तुम्हें ऐसा होता है कि ‘मैं परिशुद्ध और दिव्य चक्षु से, जो मानवीय चक्षु से परे है, हजार लोकों को देखता हूँ’, यह तुम्हारा मान (अभिमान) है।’’ ‘‘සාධු [Pg.352] වතායස්මා අනුරුද්ධො ඉමෙ තයො ධම්මෙ පහාය ඉමෙ තයො ධම්මෙ අමනසිකරිත්වා අමතාය ධාතුයා චිත්තං උපසංහරතු’’ – ‘‘अच्छा हो कि आयुष्मान अनुरुद्ध इन तीन धर्मों को छोड़कर, इन तीन धर्मों को मन में न लाकर, अमृत धातु (निर्वाण) में चित्त को लगाएँ।’’ කුසිනාරවග්ග कुसीनार वर्ग පටිච්ඡන්නසුත්ත पटिच्छन्न सुत्त පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.353] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ තිකනිපාතෙ කුසිනාරවග්ගෙ නවමං පටිච්ඡන්නසුත්තං කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान, उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तर निकाय के तिक निपात के कुसीनार वर्ग में नौवाँ पटिच्छन्न सुत्त कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – නවමං භන්තෙ පටිච්ඡන්නසුත්තං ‘‘තීණිමානි භික්ඛවෙ පටිච්ඡන්නානි ආවහන්ති නො විවටානි. කතමානි තීණි, මාතුගාමො භික්ඛවෙ පටිච්ඡන්නො ආවහති නො විවටො, බ්රාහ්මණානං භික්ඛවෙ මන්තා පටිච්ඡන්නා ආවහන්ති නො විවටා, මිච්ඡාදිට්ඨි භික්ඛවෙ පටිච්ඡන්නා ආවහති නො විවටා. ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ තීණි පටිච්ඡන්නානි ආවහන්ති නො විවටානී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, नौवाँ पटिच्छन्न सुत्त भगवान ने इस प्रकार कहा: ‘‘भिक्षुओं, ये तीन ढके हुए (छिपे हुए) ही शोभा देते हैं, खुले हुए नहीं। कौन से तीन? भिक्षुओं, मातृग्राम (स्त्री) ढकी हुई ही शोभा देती है, खुली हुई नहीं; भिक्षुओं, ब्राह्मणों के मन्त्र ढके हुए ही शोभा देते हैं, खुले हुए नहीं; भिक्षुओं, मिथ्या-दृष्टि ढकी हुई ही शोभा देती है, खुली हुई नहीं। भिक्षुओं, ये तीन ढके हुए ही शोभा देते हैं, खुले हुए नहीं।’’ ලෙඛසුත්ත लेख सुत्त පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.355] ආවුසො දසමං ලෙඛසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान, वहीं दसवाँ लेख सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – දසමං භන්තෙ ලෙඛසුත්තං ‘‘තයොමෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො, පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො පථවිලෙඛූපමො පුග්ගලො උදකලෙඛූපමො පුග්ගලො. කතමො ච භික්ඛවෙ පාසාණ ලෙඛූපමො පුග්ගලො, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති, සො ච ඛ්වස්ස කොධො දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ පාසාණලෙඛා න ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා, චිරට්ඨිතිකා හොති, එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති, සො ච ඛ්වස්ස කොධො දීඝරත්තං අනුසෙති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, दसवाँ लेख सुत्त भगवान ने इस प्रकार कहा: ‘‘भिक्षुओं, लोक में ये तीन प्रकार के पुद्गल (व्यक्ति) विद्यमान हैं। कौन से तीन? पाषाण-लेख-उपम (पत्थर पर खिंची लकीर के समान) पुद्गल, पृथ्वी-लेख-उपम (मिट्टी पर खिंची लकीर के समान) पुद्गल, और उदक-लेख-उपम (पानी पर खिंची लकीर के समान) पुद्गल। भिक्षुओं, पाषाण-लेख-उपम पुद्गल कौन सा है? भिक्षुओं, यहाँ कोई पुद्गल बार-बार क्रोध करता है, और उसका वह क्रोध दीर्घकाल तक बना रहता है। जैसे, भिक्षुओं, पत्थर पर खिंची लकीर हवा या पानी से जल्दी नहीं मिटती, बल्कि चिरस्थायी होती है; वैसे ही, भिक्षुओं, यहाँ कोई पुद्गल बार-बार क्रोध करता है और उसका वह क्रोध दीर्घकाल तक बना रहता है। भिक्षुओं, इसे पाषाण-लेख-उपम पुद्गल कहा जाता है।’’ යොධාජීවවග්ග योद्धाजीव वर्ग කෙසකම්බලසුත්ත केसकम्बल सुत्त පුච්ඡා – යොධාජීවවග්ගෙ [Pg.358] පන ආවුසො පඤ්චමං කෙසකම්බලසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान, योद्धाजीव वर्ग में पाँचवाँ केसकम्बल सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – යොධාජීවවග්ගෙ භන්තෙ පඤ්චමං කෙසකම්බලසුත්තං ‘‘සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ යානි කානිචි තන්තාවුතානං වත්ථානං, කෙසකම්බලො තෙසං පටිකිට්ඨො අක්ඛායති. කෙසකම්බලො භික්ඛවෙ සීතෙ සීතො උණ්හෙ උණ්හො දුබ්බණ්ණො දුග්ගන්ධො දුක්ඛසම්ඵස්සො. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ යානිකානිචි පුථුසමණබ්රාහ්මණවාදානං, මක්ඛලිවාදො තෙසං පටිකිට්ඨො අක්ඛායතීති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, योद्धाजीव वर्ग में पाँचवाँ केसकम्बल सुत्त भगवान ने इस प्रकार कहा: ‘‘भिक्षुओं, जैसे बुने हुए वस्त्रों में केसकम्बल (बालों का कम्बल) सबसे निकृष्ट कहा जाता है। भिक्षुओं, केसकम्बल ठंड में ठंडा, गर्मी में गर्म, बदरंग, दुर्गन्धयुक्त और स्पर्श में दुखद होता है। वैसे ही, भिक्षुओं, जितने भी पृथक श्रमण-ब्राह्मणों के वाद (मत) हैं, उनमें मक्खलि (गोशाल) का वाद सबसे निकृष्ट कहा जाता है।’’ මඞ්ගලවග්ග मंगल वर्ग වන්දනාසුත්ත वन्दना सुत्त පුච්ඡා – මඞ්ගලවග්ගෙ [Pg.360] පනාවුසො නවමං වන්දනාසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान, मंगल वर्ग में नौवाँ वन्दना सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – මඞ්ගලවග්ගෙ භන්තෙ නවමං වන්දනාසුත්තං ‘‘තිස්සො ඉමා භික්ඛවෙ වන්දනා. කතමා තිස්සො, කායෙන වාචාය මනසා. ඉමා ඛො භික්ඛවෙ තිස්සො වන්දනා’’ති, එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, मंगलवग्ग में नौवां वन्दनासुत्त है, 'भिक्षुओं, ये तीन वन्दनाएँ हैं। कौन सी तीन? काय से, वाणी से और मन से। भिक्षुओं, ये ही तीन वन्दनाएँ हैं', ऐसा भन्ते भगवान द्वारा कहा गया है। ‘‘තිස්සො ඉමා භික්ඛවෙ වන්දනා. කතමා තිස්සො, කායෙන වාචාය මනසා. ඉමා ඛො භික්ඛවෙ තිස්සො වන්දනා’’. 'भिक्षुओं, ये तीन वन्दनाएँ हैं। कौन सी तीन? काय से, वाणी से और मन से। भिक्षुओं, ये ही तीन वन्दनाएँ हैं'। පුබ්බණ්හසුත්ත पुब्बण्हसुत्त පුච්ඡා – තත්ථො [Pg.361] ආවුසො දසමං පුබ්බණ්හසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान, वहाँ दसवां पुब्बण्हसुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? විස්සජ්ජනා – දසමං භන්තෙ පුබ්බණ්හසුත්තං ‘‘යෙ භික්ඛවෙ සත්තා පුබ්බණ්හසමයං කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති. සුපුබ්බණ්හො භික්ඛවෙ තෙසං සත්තානං. යෙ භික්ඛවෙ සත්තා මජ්ඣන්හිකසමයං…පෙ… සායන්හසමයං කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති. සුසායන්හො භික්ඛවෙ තෙසං සත්තාන’’න්ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, दसवां पुब्बण्हसुत्त है, 'भिक्षुओं, जो प्राणी पूर्वाह्न के समय काय से सुचरित करते हैं, वाणी से सुचरित करते हैं, मन से सुचरित करते हैं। भिक्षुओं, उन प्राणियों का वह पूर्वाह्न शुभ होता है। भिक्षुओं, जो प्राणी मध्याह्न के समय... पे... सायंकाल के समय काय से सुचरित करते हैं, वाणी से सुचरित करते हैं, मन से सुचरित करते हैं। भिक्षुओं, उन प्राणियों का वह सायंकाल शुभ होता है', इस प्रकार आदि भन्ते भगवान द्वारा कहा गया है। සුනක්ඛත්තං [Pg.362] සුමඞ්ගලං, සුප්පභාතං සුහුට්ඨිතං; සුඛණො සුමුහුත්තො ච, සුයිට්ඨං බ්රහ්මචාරිසු. वह नक्षत्र शुभ है, वह मंगल शुभ है, वह प्रभात शुभ है, वह उत्थान (जागना) शुभ है; वह क्षण शुभ है, वह मुहूर्त शुभ है, और ब्रह्मचारियों को दिया गया दान सुयिष्ट (भली-भाँति यज्ञ किया हुआ) है। භණ්ඩගාමවග්ග भण्डगामवग्ग අනුබුද්ධසුත්ත अनुबुद्धसुत्त පුච්ඡා – චතුක්කනිපාතෙ [Pg.1] පන ආවුසො භණ්ඩගාමවග්ගෙ පඨමං අනුබුද්ධසුත්තං භගවතා සත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान, चतुक्कनिपात के भण्डगामवग्ग में पहला अनुबुद्धसुत्त भगवान ने कहाँ, किसे आरम्भ करके और कैसे कहा है? විස්සජ්ජනා – වජ්ජීසු භන්තෙ භණ්ඩගාමෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘චතුන්නං භික්ඛවෙ ධම්මානං අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච. කතමෙසං චතුන්නං, අරියස්ස භික්ඛවෙ සීලස්ස අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච. අරියස්ස භික්ඛවෙ සමාධිස්ස…. අරියාය භික්ඛවෙ පඤ්ඤාය…. අරියාය භික්ඛවෙ විමුත්තියා අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්චා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, वज्जी देश के भण्डगाम में बहुत से भिक्षुओं को आरम्भ करके, 'भिक्षुओं, चार धर्मों को न समझने के कारण, उनका साक्षात्कार न करने के कारण, मुझे और तुम्हें इस दीर्घ काल तक संसार में भटकना और संसरण करना पड़ा। वे चार कौन से हैं? भिक्षुओं, आर्य शील को न समझने के कारण, उसका साक्षात्कार न करने के कारण... आर्य समाधि को... आर्य प्रज्ञा को... आर्य विमुक्ति को न समझने के कारण, उसका साक्षात्कार न करने के कारण, मुझे और तुम्हें इस दीर्घ काल तक संसार में भटकना और संसरण करना पड़ा', इस प्रकार आदि भन्ते भगवान द्वारा कहा गया है। අප්පස්සුතසුත්ත अप्पस्सुतसुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.3] ආවුසො ඡට්ඨං අප්පස්සුතසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान, वहीं छठा अप्पस्सुतसुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – තත්ථ භන්තෙ ඡට්ඨං අප්පස්සුතසුත්තං ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො, අප්පස්සුතො සුතෙන අනුපපන්නො, අප්පස්සුතො සුතෙන උපපන්නො, බහුස්සුතො සුතෙන අනුපපන්නො, බහුස්සුතො සුතෙන උපපන්නො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, वहाँ छठा अप्पस्सुतसुत्त है, 'भिक्षुओं, ये चार प्रकार के पुद्गल लोक में विद्यमान हैं। कौन से चार? अल्पश्रुत जो श्रुत के अनुकूल नहीं है, अल्पश्रुत जो श्रुत के अनुकूल है, बहुश्रुत जो श्रुत के अनुकूल नहीं है, और बहुश्रुत जो श्रुत के अनुकूल है', इस प्रकार आदि भगवान द्वारा कहा गया है। චරවග්ග चरवग्ग චරසුත්ත चरसुत्त පු – චරවග්ගෙ [Pg.7] පන ආවුසො පඨමං චරසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान, चरवग्ग में पहला चरसुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – චරවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං චරසුත්තං ‘‘චරතො චෙපි භික්ඛවෙ භික්ඛුනො උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො වා බ්යාපාදවිතක්කො වා විහිංසාවිභත්තො වා, තං චෙ භික්ඛු අධිවාසෙති නප්පජහති න විනොදෙති න බ්යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, चरवग्ग में पहला चरसुत्त है, 'भिक्षुओं, यदि चलते हुए भी भिक्षु के मन में काम-वितर्क, व्यापाद-वितर्क या विहिंसा-वितर्क उत्पन्न होता है, और यदि वह भिक्षु उसे स्वीकार कर लेता है, उसे त्यागता नहीं, उसे दूर नहीं करता, उसे समाप्त नहीं करता, उसे अभाव को प्राप्त नहीं कराता', इस प्रकार आदि भगवान द्वारा कहा गया है। උරුවෙලවග්ග उरुवेलवग्ग ලොකසුත්ත लोकसुत्त පු – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.9] සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ චතුක්කනිපාතෙ උරුවෙලවග්ගෙ තතියං ලොකසුත්තං කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान... पे... उन सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तरनिकाय के चतुक्कनिपात के उरुवेलवग्ग में तीसरा लोकसुत्त कैसे कहा गया है? වි – උරුවෙලවග්ගෙ භන්තෙ තතියං ලොකසුත්තං ‘‘ලොකො භික්ඛවෙ තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකස්මා තථාගතො විසංයුත්තො, ලොකසමුදයො භික්ඛවෙ තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකසමුදයො තථාගතස්ස පහීනො, ලොකනිරොධො භික්ඛවෙ තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො ලොකනිරොධො තථාගතස්ස සච්ඡිකතො, ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා භික්ඛවෙ තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා, ලොකනිරොධගාමිනි පටිපදා තථාගතස්ස භාවිතා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, उरुवेलवग्ग में तीसरा लोकसुत्त है, 'भिक्षुओं, लोक को तथागत ने भली-भाँति जान लिया है, तथागत लोक से विमुक्त हैं; भिक्षुओं, लोक-समुदय को तथागत ने भली-भाँति जान लिया है, तथागत ने लोक-समुदय का प्रहाण कर दिया है; भिक्षुओं, लोक-निरोध को तथागत ने भली-भाँति जान लिया है, तथागत ने लोक-निरोध का साक्षात्कार कर लिया है; भिक्षुओं, लोक-निरोधगामिनी प्रतिपदा को तथागत ने भली-भाँति जान लिया है, तथागत ने लोक-निरोधगामिनी प्रतिपदा की भावना कर ली है', इस प्रकार आदि भन्ते भगवान द्वारा कहा गया है। දන්තො [Pg.12] දමයතං සෙට්ඨො,සන්තො සමයතං ඉසි; මුත්තො මොචයතං අග්ගො,තිණ්ණො තාරයතං වරො– दमन करने वालों में श्रेष्ठ दान्त (जितेन्द्रिय), शान्त करने वालों में शान्त ऋषि; मुक्त करने वालों में अग्र मुक्त, पार उतारने वालों में श्रेष्ठ पारंगत— සබ්බං ලොකං අභිඤ්ඤාය,සබ්බං ලොකෙ යථාතථං; සබ්බං ලොකං විසංයුත්තො,සබ්බලොකෙ අනූපයො. सम्पूर्ण लोक को जानकर, लोक में सब कुछ यथार्थ रूप में जानकर; सम्पूर्ण लोक से विमुक्त, सम्पूर्ण लोक में अनासक्त। ස වෙ සබ්බාභිභූ ධීරො,සබ්බගන්ථප්පමොචනො; පුට්ඨ’ස්ස පරමා සන්ති,නිබ්බානං අකුතො භයං. वह निश्चय ही सबको जीतने वाला धीर, सभी ग्रन्थियों (बन्धनों) से मुक्त करने वाला है; उसे परम शान्ति प्राप्त है, वह निर्भय निर्वाण है। එස ඛීණාසවො බුද්ධො,අනීඝො ඡින්නසංසයො; සබ්බකම්මක්ඛයං [Pg.13] පත්තො,විමුත්තො උපධිසඞ්ඛයෙ; यह क्षीणासव बुद्ध हैं, निष्पाप और संशय-रहित; सभी कर्मों के क्षय को प्राप्त, उपाधियों के क्षय होने पर विमुक्त; එස සො භගවා බුද්ධො,එස සීහො අනුත්තරො; සදෙවකස්ස ලොකස්ස,බ්රහ්මචක්කං පවත්තයී. यह वे भगवान बुद्ध हैं, यह अनुपम सिंह हैं; देवों सहित सम्पूर्ण लोक के लिए, उन्होंने ब्रह्मचक्र (धर्मचक्र) प्रवर्तित किया। ඉති දෙවා මනුස්සා ච,යෙ බුද්ධං සරණං ගතා; සඞ්ගම්ම තං නමස්සන්ති,මහන්තං වීතසාරදං. इस प्रकार देव और मनुष्य, जो बुद्ध की शरण में गए हैं; वे मिलकर उन्हें नमस्कार करते हैं, जो महान और निर्भय हैं। දන්තො දමයතං සෙට්ඨො,සන්තො සමයතං ඉසි; මුත්තො මොචයතං අග්ගො,තිණ්ණො තාරයතං වරො. दमन करने वालों में श्रेष्ठ दान्त, शान्त करने वालों में शान्त ऋषि; मुक्त करने वालों में अग्र मुक्त, पार उतारने वालों में श्रेष्ठ पारंगत। ඉති හෙතං නමස්සන්ති,මහන්තං වීතසාරදං; සදෙවකස්මිං ලොකස්මිං,නත්ථි මෙ පටිපුග්ගලො– इस प्रकार वे उन्हें नमस्कार करते हैं, जो महान और निर्भय हैं; देवों सहित लोक में, मेरे समान कोई दूसरा पुद्गल नहीं है— බ්රහ්මචරියසුත්ත ब्रह्मचरियसुत्त පු – තත්ථෙව ආවුසො පඤ්චමං බ්රහ්මචරියසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – आयुष्मान्! वहीं पर भगवान द्वारा पाँचवाँ ब्रह्मचर्य सुत्त कैसे कहा गया है? වි – පඤ්චමං භන්තෙ බ්රහ්මචරියසුත්තං ‘‘නයිදං භික්ඛවෙ බ්රහ්මචරියං වුස්සති ජනකුහනත්ථං, න ජනලපනත්ථං, න ලාභසක්කාරසිලොකානිසංසුත්තං[Pg.14], න ඉතිවාදප්පමොක්ඛානිසංසත්ථං, න ‘ඉති මං ජනො ජානාතූ’ති. අථ ඛො ඉදං භික්ඛවෙ බ්රහ්මචරියං වුස්සති සංවරත්ථං පහානත්ථං විරාගත්ථං නිරොධත්ථ’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते! पाँचवाँ ब्रह्मचर्य सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'भिक्षुओं! यह ब्रह्मचर्य लोगों को ठगने के लिए नहीं जिया जाता है, न ही लोगों को फुसलाने के लिए, न ही लाभ, सत्कार और यश की प्रशंसा के लिए, न ही वाद-विवाद से मुक्ति के लाभ के लिए, और न ही इस विचार से कि 'लोग मुझे जानें'। बल्कि, भिक्षुओं! यह ब्रह्मचर्य संयम के लिए, त्याग के लिए, विराग के लिए और निरोध के लिए जिया जाता है'—इत्यादि। අරියවංසසුත්ත अरियवंस सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.15] ආවුසො අට්ඨමං අරියවංසසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – आयुष्मान्! वहीं पर भगवान द्वारा आठवाँ अरियवंस सुत्त कैसे कहा गया है? වි – තත්ථෙව භන්තෙ අට්ඨමං අරියවංසසුත්තං ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ අරියවංසා අග්ගඤ්ඤා රත්තඤ්ඤා වංසඤ්ඤා පොරාණා, අසංකිණ්ණා අසංකිණ්ණපුබ්බාන සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨා සමණෙහි බ්රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමෙ චත්තාරො, ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන චීවරෙන, ඉතරීතරචීවරසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, න ච චීවරහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති, අලද්ධා ච චීවරං න පරිතස්සති, ලද්ධා ච චීවරං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොපන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති, තාය ච පන ඉතරීතරචීවරසන්තුට්ඨියා නෙවත්තානුක්කංසෙති නො පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පටිස්සභො, අයං වුච්චති භික්ඛවෙ භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते! वहीं पर आठवाँ अरियवंस सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'भिक्षुओं! ये चार आर्यवंश हैं जो श्रेष्ठ, चिरकालीन, वंश-परम्परागत, प्राचीन और शुद्ध हैं, जो पहले कभी संकीर्ण नहीं हुए और न ही संकीर्ण होंगे, और जो श्रमणों, ब्राह्मणों और विद्वानों द्वारा निन्दित नहीं हैं। वे चार कौन से हैं? यहाँ, भिक्षुओं! भिक्षु जो भी चीवर मिल जाए उसी से संतुष्ट रहता है, और वह उस साधारण चीवर की संतुष्टि की प्रशंसा करने वाला होता है, और वह चीवर के लिए अनुचित और अयोग्य प्रयास नहीं करता है, और चीवर न मिलने पर व्याकुल नहीं होता है, और चीवर मिलने पर उसमें आसक्त, मुग्ध या लिप्त हुए बिना, उसके दोषों को देखते हुए और उससे मुक्त होने की प्रज्ञा रखते हुए उसका उपयोग करता है, और उस साधारण चीवर की संतुष्टि के कारण न तो अपनी प्रशंसा करता है और न ही दूसरों की निंदा करता है। जो वहाँ दक्ष, आलस्य रहित, सचेत और जागरूक है, भिक्षुओं! वह भिक्षु प्राचीन और श्रेष्ठ आर्यवंश में स्थित कहा जाता है'—इत्यादि। චක්කවග්ග चक्कवग्ग චක්කසුත්ත चक्कसुत्त පු – චක්කවග්ගෙ [Pg.19] පන ආවුසො පඨමං චක්කසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – आयुष्मान्! चक्कवग्ग में भगवान द्वारा पहला चक्कसुत्त कैसे कहा गया है? වි – චක්කවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං චක්කසුත්තං ‘‘චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ චක්කානි, යෙහි සමන්නාගතානං දෙවමනුස්සානං චතුචක්කං වත්තති, යෙහි සමන්නාගතා දෙවමනුස්සා නචිරස්සෙව මහන්තත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණන්ති භොගෙසු. කතමානි චත්තාරි, පතිරූපදෙසවාසො සප්පුරිසාවස්සයො අත්තසම්මාපණිධි පුබ්බෙ ච කතපුඤ්ඤතා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते! चक्कवग्ग में पहला चक्कसुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'भिक्षुओं! ये चार चक्र हैं, जिनसे युक्त होने पर देवों और मनुष्यों का चतुश्चक्र चलता है, जिनसे युक्त होकर देव और मनुष्य शीघ्र ही भोगों में महानता और प्रचुरता को प्राप्त करते हैं। वे चार कौन से हैं? उपयुक्त देश में निवास, सत्पुरुषों का आश्रय, अपनी आत्मा का सम्यक् प्रणिधान और पूर्व में किए गए पुण्य'—इत्यादि। සඞ්ගහසුත්ත संगहसुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.21] ආවුසො දුතියං සඞ්ගහසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – आयुष्मान्! वहीं पर भगवान द्वारा दूसरा संगहसुत्त कैसे कहा गया है? වි – තත්ථෙව භන්තෙ දුතියං සඞ්ගහසුත්තං ‘‘චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ සඞ්ගහවත්ථූනි. කතමානි චත්තාරි, දානං පෙය්යවජ්ජං අත්ථචරියා සමානත්තතා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते! वहीं पर दूसरा संगहसुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'भिक्षुओं! ये चार संग्रह-वस्तुएँ हैं। वे चार कौन सी हैं? दान, प्रियवचन, अर्थचर्या और समानार्थता'—इत्यादि। සීහසුත්ත सीहसुत्त පු – භත්ථෙව [Pg.23] ආවුසො තතියං සීහසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – आयुष्मान्! वहीं पर भगवान द्वारा तीसरा सीहसुत्त कैसे कहा गया है? වි – තත්ථෙව භන්තෙ තතියං සීහසුත්තං ‘‘සීහො භික්ඛවෙ මිගරාජා සායනුසමයං ආසයා නික්ඛමති, ආසයා නික්ඛමිත්වා විජම්භති, විජම්භිත්වා සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙති, සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙත්වා තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදති, තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා ගොචරාය පක්කමතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते! वहीं पर तीसरा सीहसुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'भिक्षुओं! मृगराज सिंह सायंकाल के समय अपनी मांद से निकलता है, मांद से निकलकर जम्हाई लेता है, जम्हाई लेकर चारों दिशाओं में देखता है, चारों दिशाओं में देखकर तीन बार सिंहनाद करता है, और तीन बार सिंहनाद करके शिकार के लिए निकल पड़ता है'—इत्यादि। දොණසුත්ත दोणसुत्त පු – තෙනාවුසො [Pg.25] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ චතුක්කනිපාතෙ චක්කවග්ගෙ ඡට්ඨං දොණසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. पू – आयुष्मान्! उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तरनिकाय के चतुक्कनिपात के चक्कवग्ग में छठा दोणसुत्त कहाँ, किसके बारे में, किस विषय में और कैसे कहा गया है? වි – අන්තරා [Pg.26] ච භන්තෙ උක්කට්ඨං අන්තරා ච සෙතබ්යං දොණං බ්රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. දොණො භන්තෙ බ්රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච ‘‘දෙවො නො භවං භවිස්සතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘න ඛො අහං බ්රාහ්මණ දෙවො භවිස්සාමී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते! उक्कठ्ठा और सेतव्या के बीच में द्रोण ब्राह्मण के विषय में कहा गया है। भन्ते! द्रोण ब्राह्मण ने भगवान से यह कहा— 'क्या आप देव होंगे?' उस विषय में भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया— 'ब्राह्मण! मैं देव नहीं होऊँगा'—इत्यादि। ‘‘අච්ඡරියං [Pg.27] වත භො, අබ්භුතං වත භො, න වතිමානි මනුස්සභූතස්ස පදානි භවිස්සන්ති’’. 'आश्चर्य है भो! अद्भुत है भो! मनुष्य होने वाले के ये पद-चिह्न नहीं हो सकते'। ‘‘දෙවො නො භවං භවිස්සති’’. 'क्या आप देव होंगे?' ‘‘න ඛො අහං බ්රාහ්මණ දෙවො භවිස්සමි’’. 'ब्राह्मण! मैं देव नहीं होऊँगा'। ‘‘ගන්ධබ්බො නො භවං භවිස්සති’’. 'क्या आप गन्धर्व होंगे?' ‘‘න ඛො අහං බ්රාහ්මණ ගන්ධබ්බො භවිස්සාමි’’. 'ब्राह्मण! मैं गन्धर्व नहीं होऊँगा'। උජ්ජයසුත්ත उज्जयसुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.30] ආවුසො නවමං උජ්ජයසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – आयुष्मान्! वहीं पर भगवान द्वारा नौवाँ उज्जयसुत्त कैसे कहा गया है? වි – නවමං භන්තෙ උජ්ජයසුත්තං ‘‘න ඛො අහං බ්රාහ්මණ සබ්බං යඤ්ඤං වණ්ණෙමි, න පනාහං බ්රාහ්මණ සබ්බං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. යථාරූපෙ ඛො බ්රාහ්මණ යඤ්ඤෙ ගාවො හඤ්ඤන්ති, අජෙළකා හඤ්ඤන්ති, කුක්කුටසූකරා හඤ්ඤන්ති, විවිධා පාණා සඞ්ඝාතං ආපජ්ජන්තී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते! नौवाँ उज्जयसुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'ब्राह्मण! मैं सभी यज्ञों की प्रशंसा नहीं करता हूँ, और न ही मैं सभी यज्ञों की प्रशंसा नहीं करता हूँ। ब्राह्मण! जिस प्रकार के यज्ञ में गायें मारी जाती हैं, बकरे-भेड़ें मारी जाती हैं, मुर्गे-सूअर मारे जाते हैं, और विभिन्न प्राणी वध को प्राप्त होते हैं'—इत्यादि। ‘‘භවම්පි [Pg.31] නො ගොතමො යඤ්ඤං වණ්ණෙති’’. 'क्या आप गौतम भी यज्ञ की प्रशंसा करते हैं?' රොහිතස්සවග්ග रोहितस्सवग्ग සමාධිභාවනාසුත්ත समाधिभावनासुत्त පු – රොහිතස්සවග්ගෙ [Pg.33] පන ආවුසො පඨමං සමාධිභාවනාසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – आयुष्मान्! रोहितस्सवग्ग में भगवान द्वारा पहला समाधिभावनासुत्त कैसे कहा गया है? වි – රොහිතස්සවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං සමාධිභාවනාසුත්තං ‘‘චතස්සො ඉමා භික්ඛවෙ සමාධිභාවනා, කතමා චතස්සො, අත්ථි භික්ඛවෙ සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති, අත්ථි භික්ඛවෙ සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනප්පටිලාභාය සංවත්තති, අත්ථි භික්ඛවෙ සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති, අත්ථි භික්ඛවෙ සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते! रोहितस्स-वर्ग में प्रथम समाधि-भावना सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - 'भिक्षुओं! ये चार समाधि-भावनाएँ हैं। कौन सी चार? भिक्षुओं! एक समाधि-भावना है जो भावित और बहुलीकृत होने पर इसी जन्म में सुखपूर्वक विहार के लिए होती है; भिक्षुओं! एक समाधि-भावना है जो भावित और बहुलीकृत होने पर ज्ञान-दर्शन की प्राप्ति के लिए होती है; भिक्षुओं! एक समाधि-भावना है जो भावित और बहुलीकृत होने पर स्मृति और सम्प्रजन्य के लिए होती है; भिक्षुओं! एक समाधि-भावना है जो भावित और बहुलीकृत होने पर आस्रवों के क्षय के लिए होती है।' පඤ්හබ්යාකරණසුත්ත प्रश्न-व्याकरण सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.37] ආවුසො දුතියං පඤ්හබ්යාකරණසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्! वहीं पर दूसरा प्रश्न-व्याकरण सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – තත්ථෙව භන්තෙ දුතියං පඤ්හබ්යාකරණසුත්තං ‘‘චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ පඤ්හබ්යාකරණානි. කතමානි චත්තාරි, අත්ථි භික්ඛවෙ පඤ්හො එකංසබ්යාකරණීයො, අත්ථි භික්ඛවෙ පඤ්හො විභජ්ජබ්යාකරණීයො, අත්ථි භික්ඛවෙ පඤ්හො පටිපුච්ඡාබ්යාකරණීයො, අත්ථි භික්ඛවෙ පඤ්හො ඨපනීයො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते! वहीं पर दूसरा प्रश्न-व्याकरण सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - 'भिक्षुओं! ये चार प्रश्नों के व्याकरण (उत्तर देने के तरीके) हैं। कौन से चार? भिक्षुओं! एक प्रश्न है जो एकांश-व्याकरणीय (सीधा उत्तर देने योग्य) है; भिक्षुओं! एक प्रश्न है जो विभज्य-व्याकरणीय (विभाजन कर उत्तर देने योग्य) है; भिक्षुओं! एक प्रश्न है जो प्रतिपृच्छा-व्याकरणीय (प्रति-प्रश्न कर उत्तर देने योग्य) है; भिक्षुओं! एक प्रश्न है जो स्थापनीय (रख देने योग्य) है।' පුඤ්ඤාභිසන්දවග්ග पुण्याभिसन्द वर्ग පඨමසංවාසසුත්ත प्रथम संवास सुत्त පු – පුඤ්ඤාභිසන්දවග්ගෙ [Pg.39] පන ආවුසො තතියං සංවාසසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං. पु - आयुष्मान्! पुण्याभिसन्द वर्ग में तीसरा संवास सुत्त भगवान द्वारा कहाँ, किसे आरम्भ कर और कैसे कहा गया है? වි – පුඤ්ඤාභිසන්දවග්ගෙ භන්තෙ තතියං සංවාසසුත්තං අන්තරා ච මධුරං අන්තරා ච වෙරඤ්ජං සම්බහුලෙ ගහපතයො ච ගහපතානියො ච ආරබ්භ ‘‘චත්තාරොමෙ ගහපතයො සංවාසා. කතමෙ චත්තාරො, ඡවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති, ඡවො දෙවියා සද්ධිං සංවසති, දෙවො ඡවාය සද්ධිං සංවසති, දෙවො දෙවියා සද්ධිං සංවසතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते! पुण्याभिसन्द वर्ग में तीसरा संवास सुत्त मथुरा और वैरिंजा के बीच बहुत से गृहपतियों और गृहपत्नियों को आरम्भ कर भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - 'गृहपतियों! ये चार संवास (साथ रहना) हैं। कौन से चार? शव (मृतक) शव के साथ रहता है, शव देवी के साथ रहता है, देव शव के साथ रहता है, देव देवी के साथ रहता है।' පඨමසමජීවීසුත්ත प्रथम समजिवी सुत्त පු – තෙනාවුසො [Pg.43] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ චතුක්කනිපාතෙ පුඤ්ඤාභිසන්දවග්ගෙ පඤ්චමං සමජීවිසුත්තං කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्! उन भगवान... पे... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अंगुत्तर निकाय के चतुक्क निपात के पुण्याभिसन्द वर्ग में पाँचवाँ समजिवी सुत्त कैसे कहा गया है? වි – පඤ්චමං භන්තෙ සමජීවිසුත්තං ‘‘ආකඞ්ඛෙය්යුං චෙ ගහපතයො උභො ජානිපතයො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං, අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං, උභොව අස්සු සමසද්ධා සමසීලා සමචාගා සමපඤ්ඤා, තෙ දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සන්ති, අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සන්තී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते! पाँचवाँ समजिवी सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - 'गृहपतियों! यदि दोनों पति-पत्नी चाहें कि वे इसी जन्म में एक-दूसरे को देखें और परलोक में भी एक-दूसरे को देखें, तो वे दोनों समान श्रद्धा वाले, समान शील वाले, समान त्याग वाले और समान प्रज्ञा वाले हों; वे इसी जन्म में भी एक-दूसरे को देखते हैं और परलोक में भी एक-दूसरे को देखते हैं।' පත්තකම්මවග්ග पत्तकम्म वर्ग ආනණ්යසුඛසුත්ත आनण्यसुख सुत्त පු – පත්තකම්මවග්ගෙ [Pg.46] පන ආවුසො දුතියං ආනණ්යසුඛසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං. पु - आयुष्मान्! पत्तकम्म वर्ग में दूसरा आनण्यसुख सुत्त भगवान द्वारा कहाँ, किसे आरम्भ कर और कैसे कहा गया है? වි – පත්තකම්මවග්ගෙ [Pg.47] භන්තෙ දුතියං ආනණ්යසුඛසුත්තං සාවත්ථියං අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං ආරබ්භ ‘‘චත්තාරිමානි ගහපති සුඛානි අධිගමනීයානි ගිහිනා කාමභොගිනා කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං උපාදාය. කතමානි චත්තාරි, අත්ථිසුඛං භොගසුඛං අනණ්යසුඛං අනවජ්ජසුඛ’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते! पत्तकम्म वर्ग में दूसरा आनण्यसुख सुत्त श्रावस्ती में अनाथपिण्डिक गृहपति को आरम्भ कर भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - 'गृहपति! ये चार सुख हैं जो कामभोगी गृहस्थ द्वारा समय-समय पर प्राप्त किए जाने योग्य हैं। कौन से चार? अस्ति-सुख, भोग-सुख, आनण्य-सुख और अनवद्य-सुख।' ආනණ්යසුඛං [Pg.50] ඤත්වාන, අථො අත්ථිසුඛං පරං; භුඤ්ජං භොගසුඛං මච්චො, තතො පඤ්ඤා විපස්සති; විපස්සමානො ජානාති, උභො භාගෙ සුමෙධසො; අනවජ්ජසුඛස්සෙතං, කලං නාග්ඝති සොළසිං– ऋणमुक्ति के सुख को जानकर, और फिर अस्ति-सुख को; मरणधर्मा मनुष्य भोग-सुख का उपभोग करता है, फिर प्रज्ञा से विपश्यना करता है; विपश्यना करता हुआ वह बुद्धिमान दोनों भागों को जानता है; यह (बाकी सुख) अनवद्य-सुख के सोलहवें भाग के बराबर भी नहीं हैं। අප්පණ්ණකවග්ග अपण्णक वर्ग සප්පුරිසසුත්ත सत्पुरुष सुत्त පු – අපණ්ණකවග්ගෙ පන ආවුසො තතියං සප්පුරිසසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्! अपण्णक वर्ग में तीसरा सत्पुरुष सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – අපණ්ණකවග්ගෙ [Pg.51] භන්තෙ තතියං සප්පුරිසසුත්තං ‘‘චතූහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො අසප්පුරිසො වෙදිතබ්බො. කතමෙහි චතූහි, ඉධ භික්ඛවෙ අසප්පුරිසො යො හොති පරස්ස අවණ්ණො තං අපුට්ඨොපි පාතු කරොති කො පන වාදො පුට්ඨස්සා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते! अपण्णक वर्ग में तीसरा सत्पुरुष सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - 'भिक्षुओं! चार धर्मों से युक्त असत्पुरुष को जानना चाहिए। कौन से चार? भिक्षुओं! यहाँ जो असत्पुरुष होता है, वह दूसरे के अवगुण को बिना पूछे भी प्रकट कर देता है, फिर पूछे जाने पर तो कहना ही क्या!' අධුනාගතවධුකාසමෙන [Pg.55] චෙතසා විහරිස්සාම’’ – हम नई आई हुई वधू के समान चित्त से विहार करेंगे - අචින්තෙය්යසුත්ත अचिन्तेय्य सुत्त පු – තත්ථෙව ආවුසො සත්තමං අචින්තෙය්යසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्! वहीं पर सातवाँ अचिन्तेय्य सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – සත්තමං භන්තෙ අචින්තෙය්යසුත්තං ‘‘චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ අචින්තෙය්යානි න චින්තෙතබ්බානි, යානි චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. කතමානි චත්තාරි, බුද්ධානං භික්ඛවෙ බුද්ධවිසයො අචින්තෙය්යො න චින්තෙතබ්බො, යං චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්සා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते! सातवाँ अचिन्तेय्य सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - 'भिक्षुओं! ये चार अचिन्त्य हैं, जिनका चिन्तन नहीं करना चाहिए, जिनका चिन्तन करने वाला उन्माद और व्याघात का भागी होता है। कौन से चार? भिक्षुओं! बुद्धों का बुद्ध-विषय अचिन्त्य है, चिन्तन नहीं करना चाहिए, जिसका चिन्तन करने वाला उन्माद और व्याघात का भागी होता है।' මචලවග්ග मचल वर्ग තමොතමසුත්ත तमोतम सुत्त පු – මචලවග්ගෙ [Pg.57] පන ආවුසො පඤ්චමං තමොතමසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्! मचल वर्ग में पाँचवाँ तमोतम सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – මචලවග්ගෙ භන්තෙ පඤ්චමං තමොතමසුත්තං ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො, තමොතමපරායණො, තමොජොතිපරායණො, ජොතිතමපරායණො, ජොතිජොතිපරායණො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते! मचल वर्ग में पाँचवाँ तमोतम सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - 'भिक्षुओं! लोक में ये चार प्रकार के पुद्गल विद्यमान हैं। कौन से चार? तमोतम-परायण, तमोज्योति-परायण, ज्योतितम-परायण, और ज्योतिज्योति-परायण।' අසුරවග්ග असुर वर्ग අසුරසුත්ත असुर सुत्त පු – තෙනාවුසො [Pg.61] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අඞ්ගුත්තරනිකායෙ චතුක්කනිපාතෙ අසුරවග්ගෙ පඨමං අසුරසුත්තං කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्, उन भगवान्... सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा अङ्गुत्तरनिकाय के चतुक्कनिपात के असुरवग्ग में प्रथम असुरसुत्त कैसे कहा गया है? වි – අසුරවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං අසුරසුත්තං ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො, අසුරො අසුරපරිවාරො, අසුරො දෙවපරිවාරො, දෙවො අසුරපරිවාරො, දෙවො දෙවපරිවාරො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, असुरवग्ग में प्रथम असुरसुत्त भगवान् द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'भिक्षुओं! लोक में ये चार प्रकार के पुद्गल विद्यमान हैं। कौन से चार? असुर असुर-परिवार वाला, असुर देव-परिवार वाला, देव असुर-परिवार वाला, और देव देव-परिवार वाला'—इत्यादि। සමාධිසුත්ත समाधिसुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.64] ආවුසො චතුත්ථං සමාධිසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्, वहीं पर चौथा समाधिसुत्त भगवान् द्वारा कैसे कहा गया है? වි – චතුත්ථං භන්තෙ සමාධිසුත්තං ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන භික්ඛවෙ පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස. ඉධ පන භික්ඛවෙ එකච්චො පුග්ගලො න චෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ච ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. ඉධ පන භික්ඛවෙ එකච්චො පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනායා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, चौथा समाधिसुत्त भगवान् द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'भिक्षुओं! लोक में ये चार प्रकार के पुद्गल विद्यमान हैं। कौन से चार? यहाँ, भिक्षुओं! कोई पुद्गल आध्यात्मिक चित्त-शम (समाधि) का लाभ पाने वाला होता है, किन्तु अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना का लाभ पाने वाला नहीं होता। यहाँ, भिक्षुओं! कोई पुद्गल अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना का लाभ पाने वाला होता है, किन्तु आध्यात्मिक चित्त-शम का लाभ पाने वाला नहीं होता। यहाँ, भिक्षुओं! कोई पुद्गल न तो आध्यात्मिक चित्त-शम का लाभ पाने वाला होता है और न ही अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना का। यहाँ, भिक्षुओं! कोई पुद्गल आध्यात्मिक चित्त-शम का भी लाभ पाने वाला होता है और अधिप्रज्ञा-धर्म-विपश्यना का भी'—इत्यादि। රාගවිනයසුත්ත रागविनयसुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.68] ආවුසො ඡට්ඨං රාගවිනයසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्, वहीं पर छठा रागविनयसुत्त भगवान् द्वारा कैसे कहा गया है? වි – ඡට්ඨං භන්තෙ රාගවිනයසුත්තං ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො, අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, පරහිතාය පටිපන්නො නො අත්තහිතාය, නෙවත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො පරහිතාය චා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, छठा रागविनयसुत्त भगवान् द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'भिक्षुओं! लोक में ये चार प्रकार के पुद्गल विद्यमान हैं। कौन से चार? आत्म-हित के लिए प्रतिपन्न (प्रयत्नशील) किन्तु पर-हित के लिए नहीं, पर-हित के लिए प्रतिपन्न किन्तु आत्म-हित के लिए नहीं, न आत्म-हित के लिए प्रतिपन्न न पर-हित के लिए, और आत्म-हित के लिए भी प्रतिपन्न तथा पर-हित के लिए भी'—इत्यादि। වලාහකවග්ග वलाहकवग्ग පඨමවලාහකසුත්ත प्रथम वलाहकसुत्त පු – වලාහකවග්ගෙ [Pg.71] පන ආවුසො පඨමං වලාහකසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्, वलाहकवग्ग में प्रथम वलाहकसुत्त भगवान् ने कहाँ, किसके विषय में और कैसे कहा है? වි – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ වලාහකා. කතමෙ චත්තාරො, ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො වලාහකා. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජාමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො, ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා චා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं के विषय में भगवान् द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'भिक्षुओं! ये चार प्रकार के बादल (वलाहक) होते हैं। कौन से चार? गरजने वाले किन्तु बरसने वाले नहीं, बरसने वाले किन्तु गरजने वाले नहीं, न गरजने वाले न बरसने वाले, और गरजने वाले भी तथा बरसने वाले भी। भिक्षुओं! ये चार बादल हैं। इसी प्रकार, भिक्षुओं! बादलों के समान ये चार प्रकार के पुद्गल लोक में विद्यमान हैं। कौन से चार? गरजने वाले किन्तु बरसने वाले नहीं, बरसने वाले किन्तु गरजने वाले नहीं, न गरजने वाले न बरसने वाले, और गरजने वाले भी तथा बरसने वाले भी'—इत्यादि। උදකරහදසුත්ත उदकरहदसुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.73] ආවුසො චතුත්ථං උදකරහදසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्, वहीं पर चौथा उदकरहदसुत्त भगवान् द्वारा कैसे कहा गया है? වි – චතුත්ථ භන්තෙ උදකරහදසුත්තං ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ උදකරහදා. කතමෙ චත්තාරො, උත්තානො ගම්භීරොභාසො, ගම්භීරො උත්තානොභාසො, උත්තානො උත්තානොභාසො, ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො, ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො උදකරහදා. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො, උත්තානො ගම්භීරොභාසො, ගම්භීරො උත්තානොභාසො, උත්තානො උත්තානොභාසො, ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, चौथा उदकरहदसुत्त भगवान् द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'भिक्षुओं! ये चार प्रकार के जलाशय (उदकरहद) होते हैं। कौन से चार? उथला किन्तु गहरा दिखने वाला, गहरा किन्तु उथला दिखने वाला, उथला और उथला ही दिखने वाला, गहरा और गहरा ही दिखने वाला। भिक्षुओं! ये चार जलाशय हैं। इसी प्रकार, भिक्षुओं! जलाशयों के समान ये चार प्रकार के पुद्गल लोक में विद्यमान हैं। कौन से चार? उथला किन्तु गहरा दिखने वाला, गहरा किन्तु उथला दिखने वाला, उथला और उथला ही दिखने वाला, गहरा और गहरा ही दिखने वाला'—इत्यादि। මූසිකසුත්ත मूसिकसुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.76] ආවුසො සත්තමං මූසිකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्, वहीं पर सातवाँ मूसिकसुत्त भगवान् द्वारा कैसे कहा गया है? වි – සත්තමං භන්තෙ මූසිකසුත්තං ‘‘චතස්සො ඉමා භික්ඛවෙ මූසිකා. කතමා චතස්සො, ගාධං කත්තා නො වසිතා, වසිතා නො ගාධං කත්තා, නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා, ගාධං කත්තා ච වසිතා ච. ඉමා ඛො භික්ඛවෙ චතස්සො මූසිකා. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො, ගාධං කත්තා නො වසිතා, වසිතා නො ගාධං කත්තා, නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා, ගාධං කත්තා ච වසිතා චා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, सातवाँ मूसिकसुत्त भगवान् द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'भिक्षुओं! ये चार प्रकार की चुहिया (मूसिका) होती हैं। कौन सी चार? बिल खोदने वाली किन्तु रहने वाली नहीं, रहने वाली किन्तु बिल खोदने वाली नहीं, न बिल खोदने वाली न रहने वाली, और बिल खोदने वाली भी तथा रहने वाली भी। भिक्षुओं! ये चार चुहिया हैं। इसी प्रकार, भिक्षुओं! चुहिया के समान ये चार प्रकार के पुद्गल लोक में विद्यमान हैं। कौन से चार? बिल खोदने वाले किन्तु रहने वाले नहीं, रहने वाले किन्तु बिल खोदने वाले नहीं, न बिल खोदने वाले न रहने वाले, और बिल खोदने वाली भी तथा रहने वाली भी'—इत्यादि। බලීබද්ධසුත්ත बलीबद्दसुत्त පු – සංගීතාපි [Pg.79] ආවුසො අඞ්ගුත්තරනිකායතො කානිචි සුත්තානි උද්ධරිත්වා පටිපුච්ඡිස්සාමි බහුජනස්ස සුතවුඩ්ඪියා. සංගීතෙ ආවුසො අඞ්ගුත්තරනිකායෙ චතුක්කනිපාතෙ වලාහකවග්ගෙ අට්ඨමං බලීබද්ධසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्, संगीति (संग्रह) से भी अङ्गुत्तरनिकाय के कुछ सूत्रों को उद्धृत कर बहुजन के श्रुत-वर्धन (ज्ञान वृद्धि) के लिए पूछूँगा। आयुष्मान्, संगीति के अङ्गुत्तरनिकाय के चतुक्कनिपात के वलाहकवग्ग में आठवाँ बलीबद्दसुत्त भगवान् द्वारा कैसे कहा गया है? වි – වලාහකවග්ගෙ භන්තෙ අට්ඨමං බලීබද්ධසුත්තං ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ බලීබද්ධා. කතමෙ චත්තාරො, සගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, පරගවචණ්ඩො නො සගවචණ්ඩො, සගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච, නෙව සගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො බලීබද්ධා. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො බලීබද්ධූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते, वलाहकवग्ग में आठवाँ बलीबद्दसुत्त भगवान् द्वारा इस प्रकार कहा गया है— 'भिक्षुओं! ये चार प्रकार के बैल (बलीबद्द) होते हैं। कौन से चार? अपने झुंड के प्रति क्रूर किन्तु दूसरे के झुंड के प्रति नहीं, दूसरे के झुंड के प्रति क्रूर किन्तु अपने झुंड के प्रति नहीं, अपने और दूसरे दोनों झुंडों के प्रति क्रूर, और न अपने झुंड के प्रति क्रूर न दूसरे के झुंड के प्रति। भिक्षुओं! ये चार बैल हैं। इसी प्रकार, भिक्षुओं! बैलों के समान ये चार प्रकार के पुद्गल लोक में विद्यमान हैं'—इत्यादि। කෙසිසුත්ත केसिसुत्त පු – කෙසිවග්ගෙ [Pg.82] පන ආවුසො පඨමං කෙසිසුත්තං භගවතා කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्, केसिवग्ग में प्रथम केसिसुत्त भगवान् ने किसके विषय में, किस वस्तु (प्रसंग) पर और कैसे कहा है? වි – කෙසිං භන්තෙ අස්සදම්මසාරථිං ආරබ්භ භාසිතං. කෙසි භන්තෙ අස්සදම්මසාරථි භගවන්තං එතදවොච ‘‘භගවා පන භන්තෙ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි, කථං පන භන්තෙ භගවා පුරිසදම්මං විනෙතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අහං ඛො කෙසි පුරිසදම්මං සණ්හෙනපි විනෙමි, ඵරුසෙනපි විනෙමි, සණ්හඵරුසෙනපි විනෙමි. තත්රිදං කෙසි සණ්හස්මිං – ඉති කායසුචරිතං ඉති කායසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති වචීසුචරිතං ඉති වචීසුචරිතස්ස [Pg.83] විපාකො, ඉති මනොසුචරිතං ඉති මනොසුචරිතස්ස විපාකො, ඉති දෙවා ඉති මනුස්සා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, अश्व-दम्य-सारथी केसी के विषय में कहा गया है। भन्ते, अश्व-दम्य-सारथी केसी ने भगवान से यह कहा— 'भन्ते, भगवान तो अनुत्तर पुरुष-दम्य-सारथी हैं, भन्ते, भगवान पुरुष-दम्य को कैसे विनीत करते हैं?' भन्ते, उस विषय में— 'केसी, मैं पुरुष-दम्य को कोमलता से भी विनीत करता हूँ, कठोरता से भी विनीत करता हूँ, और कोमलता-कठोरता दोनों से भी विनीत करता हूँ। केसी, इसमें कोमलता यह है— यह काय-सुचरित है, यह काय-सुचरित का विपाक है; यह वची-सुचरित है, यह वची-सुचरित का विपाक है; यह मन-सुचरित है, यह मन-सुचरित का विपाक है; ये देव हैं, ये मनुष्य हैं'—इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। ‘‘ත්වං ඛොසි කෙසි පඤ්ඤාතො අස්සදම්මසාරථීති, කථං පන ත්වං කෙසි අස්සදම්මසාරථි’’ – 'केसी, तुम तो प्रसिद्ध अश्व-दम्य-सारथी हो, तो केसी, तुम अश्व-दम्य-सारथी के रूप में (अश्व को) कैसे (विनीत करते हो)?' ‘‘අහං ඛො භන්තෙ අස්සදම්මං සණ්හෙනපි විනෙමි, ඵරුසෙනපි විනෙමි, සණ්හඵරුසෙනපි විනෙමි’’ – 'भन्ते, मैं अश्व-दम्य को कोमलता से भी विनीत करता हूँ, कठोरता से भी विनीत करता हूँ, और कोमलता-कठोरता दोनों से भी विनीत करता हूँ।' ‘‘සචෙ [Pg.84] තෙ කෙසි අස්සදම්මො සණ්හෙන විනයං න උපෙති, ඵරුසෙන විනයං න උපෙති, සණ්හඵරුසෙන විනයං න උපෙති, කින්ති නං කරොසි’’ – 'केसी, यदि तुम्हारा अश्व-दम्य कोमलता से विनीत न हो, कठोरता से विनीत न हो, और कोमलता-कठोरता दोनों से विनीत न हो, तो तुम उसका क्या करते हो?' ‘‘භගවා පන භන්තෙ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි, කථං පන භන්තෙ භගවා පුරිසදම්මං විනෙති’’ – 'भन्ते, भगवान तो अनुत्तर पुरुष-दम्य-सारथी हैं, भन्ते, भगवान पुरुष-दम्य को कैसे विनीत करते हैं?' න 0.0087 ඛො භන්තෙ භගවතො පාණාතිපාතො කප්පති, අථ ච පන භගවා එවමාහ ‘‘හනාමි නං කෙසී’’ති. भन्ते, भगवान के लिए प्राणातिपात (हिंसा) कल्पनीय नहीं है, फिर भी भगवान ने ऐसा कहा— 'केसी, मैं उसे मार देता हूँ'। අත්තානුවාදසුත්ත अत्तानुवाद सुत्त පු – භයවග්ගෙ [Pg.89] පන ආවුසො පඨමං අත්තානුවාදසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्, भय-वर्ग में प्रथम अत्तानुवाद सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – භයවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං අත්තානුවාදසුත්තං ‘‘චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ භයානි. කතමානි චත්තාරි, අත්තානුවාදභයං පරානුවාදභයං දණ්ඩභයං දුග්ගතිභය’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, भय-वर्ग में प्रथम अत्तानुवाद सुत्त— 'भिक्षुओं, ये चार भय हैं। कौन से चार? अत्तानुवाद-भय, परानुवाद-भय, दण्ड-भय और दुर्गति-भय'—इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। ධම්මකථිකසුත්ත धम्मकथिक सुत्त පු – ඉදානි [Pg.92] ආවුසො බහුජනස්ස සුතවුඩ්ඪියා සංගීතා අඞ්ගුත්තරනිකායතොපි කානිචි සුත්තානි උද්ධරිත්වා පටිපුච්ඡිස්සාමි, සංගීතෙ ආවුසො අඞ්ගුත්තරනිකායෙ චතුක්කනිපාතෙ පුග්ගලවග්ගෙ නවමං ධම්මකථිකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्, अब बहुत से लोगों के श्रुत-ज्ञान की वृद्धि के लिए संगीति किए गए अंगुत्तर निकाय से भी कुछ सुत्तों को उद्धृत कर पुनः पूछूँगा। आयुष्मान्, संगीति किए गए अंगुत्तर निकाय के चतुक्क निपात के पुग्गल वर्ग में नौवाँ धम्मकथिक सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – පුග්ගලවග්ගෙ භන්තෙ නවමං ධම්මකථිකසුත්තං ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ ධම්මකථිකා. කතමෙ චත්තාරො, ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො ධම්මකථිකො අප්පඤ්ච භාසති අසහිතඤ්ච, පරිසා චස්ස න කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො භික්ඛවෙ ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, पुग्गल वर्ग में नौवाँ धम्मकथिक सुत्त— 'भिक्षुओं, ये चार धर्म-कथक हैं। कौन से चार? भिक्षुओं, यहाँ कोई धर्म-कथक थोड़ा बोलता है और असंगत (निरर्थक) बोलता है, और उसकी परिषद भी संगत-असंगत को जानने में कुशल नहीं होती। भिक्षुओं, ऐसा धर्म-कथक ऐसी परिषद के लिए 'धर्म-कथक' ही कहलाता है'—इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। රොගසුත්ත रोग सुत्त පු – ඉන්ද්රියවග්ගෙ [Pg.95] පන ආවුසො සත්තමං රොගසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्, इन्द्रिय वर्ग में सातवाँ रोग सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – සත්තමං භන්තෙ රොගසුත්තං ‘‘ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ රොගා. කතමෙ ද්වෙ, කායිකො ච රොගො, චෙතසිකො ච රොගො. දිස්සන්ති භික්ඛවෙ සත්තා කායිකෙන රොගෙන එකම්පි වස්සං ආරොග්යං පටිජානමානා ද්වෙපි වස්සානි තීණිපි වස්සානි චත්තාරිපි වස්සානි පඤ්චපි වස්සානි දසපි වස්සානි වීසම්පි වස්සානි තිංසම්පි වස්සානි චත්තාරීසම්පි වස්සානි පඤ්ඤාසම්පි වස්සානි ආරොග්යං පටිජානමානා වස්සසතම්පි භිය්යොපි ආරොග්යං පටිජානමානා. තෙ භික්ඛවෙ සත්තා සුදුල්ලභා ලොකස්මිං, යෙ චෙතසිකෙන රොගෙන මුහුත්තම්පි ආරොග්යං පටිජානන්ති අඤ්ඤත්ර ඛීණාසවෙහී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, सातवाँ रोग सुत्त— 'भिक्षुओं, ये दो रोग हैं। कौन से दो? कायिक रोग और चैतसिक रोग। भिक्षुओं, ऐसे प्राणी देखे जाते हैं जो कायिक रोग से एक वर्ष भी आरोग्य होने का दावा करते हैं, दो वर्ष भी, तीन वर्ष भी, चार वर्ष भी, पाँच वर्ष भी, दस वर्ष भी, बीस वर्ष भी, तीस वर्ष भी, चालीस वर्ष भी, पचास वर्ष भी आरोग्य होने का दावा करते हैं, सौ वर्ष या उससे अधिक भी आरोग्य होने का दावा करते हैं। भिक्षुओं, वे प्राणी लोक में अत्यंत दुर्लभ हैं, जो क्षीणास्त्रवों (अर्हतों) के अतिरिक्त, चैतसिक रोग से एक मुहूर्त के लिए भी आरोग्य होने का दावा करते हैं'—इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। චත්තාරොමෙ 0.0096 භික්ඛවෙ පබ්බජිතස්ස රොගා. भिक्षुओं, प्रव्रजित के ये चार रोग हैं। යුගනද්ධසුත්ත युगनद्ध सुत्त පු – පටිපදාවග්ගෙ [Pg.98] ආවුසො දසමං යුගනද්ධසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කෙන කථඤ්ච භාසිතං. पु - आयुष्मान्, प्रतिपदा वर्ग में दसवाँ युगनद्ध सुत्त कहाँ, किसके विषय में, किसके द्वारा और कैसे कहा गया है? වි – කොසම්බියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘යො හි කොචි ආවුසො භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා මම සන්තිකෙ අරහත්තප්පත්තිං බ්යාකරොති, සබ්බො සො චතූහි මග්ගෙහි එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙනා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං. वि - भन्ते, कौशाम्बी में बहुत से भिक्षुओं के विषय में— 'आयुष्मान्, जो कोई भिक्षु या भिक्षुणी मेरे पास अर्हत्व प्राप्ति की घोषणा करते हैं, वे सभी इन चार मार्गों से या इनमें से किसी एक के द्वारा (प्राप्त करते हैं)'—इस प्रकार भन्ते, धर्म-भाण्डागारिक आयुष्मान् आनन्द स्थविर द्वारा कहा गया है। පාටිභොගසුත්ත पाटिभोग सुत्त පු – බ්රාහ්මණවග්ගෙ [Pg.101] පන ආවුසො දුතියං පාටිභොගසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्, ब्राह्मण वर्ग में दूसरा पाटिभोग सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – බ්රාහ්මණවග්ගෙ භන්තෙ දුතියං පාටිභොගසුත්තං ‘‘චතුන්නං භික්ඛවෙ ධම්මානං නත්ථි කොචි පාටිභොගො සමණො වා බ්රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මි’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, ब्राह्मण वर्ग में दूसरा पाटिभोग सुत्त— 'भिक्षुओं, चार बातों के लिए लोक में कोई भी प्रतिभू (गारंटी देने वाला) नहीं है, चाहे वह श्रमण हो, ब्राह्मण हो, देव हो, मार हो, ब्रह्मा हो या कोई भी हो'—इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। සුතසුත්ත सुत सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.103] ආවුසො තතියං සුතසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. पु - आयुष्मान्, वहीं तीसरा सुत सुत्त भगवान द्वारा कहाँ, किसके विषय में, किस प्रसंग में और कैसे कहा गया है? වි – රාජගහෙ භන්තෙ වස්සකාරං බ්රාහ්මණං මගධමහාමත්තං ආරබ්භ භාසිතං. වස්සකාරො භන්තෙ බ්රාහ්මණො මගධමහාමත්තො භගවන්තං එතදවොච ‘‘අහඤ්හි භො ගොතම එවංවාදී එවංදිට්ඨි යො කොචි දිට්ඨං භාසති ‘එවං මෙ දිට්ඨ’න්ති, නත්ථි තතො දොසො. යො කොචි සුතං භාසති ‘එවං මෙ සුත’න්ති, නත්ථි තතො දොසො’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘නාහං බ්රාහ්මණ සබ්බං දිට්ඨං ‘භාසිතබ්බ’න්ති වදාමි, න පනාහං බ්රාහ්මණ සබ්බං දිට්ඨං ‘න භාසිතබ්බ’න්ති වදාමි, නාහං බ්රාහ්මණ සබ්බං සුතං ‘භාසිතබ්බ’න්ති වදාමි, න පනාහං බ්රාහ්මණ සබ්බං සුතං ‘න භාසිතබ්බ’න්ති වදාමී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, राजगृह में मगध के महामात्र वर्षकार ब्राह्मण के विषय में कहा गया है। भन्ते, मगध के महामात्र वर्षकार ब्राह्मण ने भगवान से यह कहा— 'हे गौतम, मैं ऐसा कहने वाला और ऐसी दृष्टि वाला हूँ कि जो कोई देखी हुई बात को कहता है कि 'मैंने ऐसा देखा है', तो उसमें कोई दोष नहीं है। जो कोई सुनी हुई बात को कहता है कि 'मैंने ऐसा सुना है', तो उसमें कोई दोष नहीं है।' भन्ते, उस विषय में— 'ब्राह्मण, मैं यह नहीं कहता कि सब कुछ जो देखा गया है वह 'कहने योग्य' है, और न ही मैं यह कहता हूँ कि सब कुछ जो देखा गया है वह 'कहने योग्य नहीं' है; ब्राह्मण, मैं यह नहीं कहता कि सब कुछ जो सुना गया है वह 'कहने योग्य' है, और न ही मैं यह कहता हूँ कि सब कुछ जो सुना गया है वह 'कहने योग्य नहीं' है'—इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया है। අභයසුත්ත अभय सुत्त පු – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ [Pg.106] ආවුසො චතුක්කනිපාතෙ බ්රාහ්මණවග්ගෙ චතුත්ථං අභයසුත්තං භගවතා කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! अंगुत्तरनिकाय के चतुक्कनिपात के ब्राह्मणवर्ग में चौथा 'अभय सुत्त' भगवान ने किसके विषय में, किस प्रसंग पर और कैसे कहा था? වි – බ්රාහ්මණවග්ගෙ භන්තෙ චතුත්ථං අභයසුත්තං ජාණුස්සොණිං බ්රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. ජාණුස්සොණි භන්තෙ බ්රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච ‘‘නත්ථි යො මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්සා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අත්ථි බ්රාහ්මණ මරණධම්මො සමානො භායති, සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්ස. අත්ථි පන බ්රාහ්මණ මරණධම්මො සමානො න භායති, න සන්තාසං ආපජ්ජති මරණස්සා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! ब्राह्मणवर्ग में चौथा 'अभय सुत्त' जानुस्सोणि ब्राह्मण के विषय में कहा गया था। भन्ते! जानुस्सोणि ब्राह्मण ने भगवान से यह कहा— "ऐसा कोई नहीं है जो मरणधर्मा (मृत्यु के अधीन) होते हुए मृत्यु से न डरता हो, मृत्यु से संत्रास (भय) को प्राप्त न होता हो।" भन्ते! उस प्रसंग में भगवान ने— "हे ब्राह्मण! ऐसा कोई है जो मरणधर्मा होते हुए डरता है, मृत्यु से संत्रास को प्राप्त होता है। और हे ब्राह्मण! ऐसा भी कोई है जो मरणधर्मा होते हुए नहीं डरता है, मृत्यु से संत्रास को प्राप्त नहीं होता है"— इस प्रकार आदि (शब्दों) में कहा था। සොතානුගතසුත්ත सोतानुगत सुत्त පු – මහාවග්ගෙ [Pg.113] පන ආවුසො පඨමං සොතානුගතසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! महावर्ग में पहला 'सोतानुगत सुत्त' भगवान ने कैसे कहा था? වි – මහාවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං සොතානුගතසුත්තං ‘‘සොතානුගතානං භික්ඛවෙ ධම්මානං වචසා පරිචිතානං මනසානුපෙක්ඛිතානං දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං චත්තාරො ආනිසංසා පාටිකඞ්ඛා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! महावर्ग में पहला 'सोतानुगत सुत्त' भगवान ने— "भिक्षुओं! जो धर्म श्रवण द्वारा प्राप्त (सोतानुगत) हैं, वचनों से परिचित हैं, मन से अनुप्रेक्षित (चिंतित) हैं और दृष्टि से भली-भाँति प्रतिविद्ध (साक्षात्कृत) हैं, उनके चार लाभ अपेक्षित हैं"— इस प्रकार आदि (शब्दों) में कहा था। අයං [Pg.115] වා සො ධම්මවිනයො, යත්ථාහං පුබ්බෙ බ්රහ්මචරියං අචරිං. यही वह धर्म-विनय है, जिसमें मैंने पहले ब्रह्मचर्य का पालन किया था। භද්දියසුත්ත भद्दिय सुत्त පු – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ [Pg.118] ආවුසො චතුක්කනිපාතෙ මහාවග්ගෙ තතියං භද්දියසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! अंगुत्तरनिकाय के चतुक्कनिपात के महावर्ग में तीसरा 'भद्दिय सुत्त' भगवान ने कहाँ, किसके विषय में, किस प्रसंग पर और कैसे कहा था? වි – වෙසාලියං භන්තෙ භද්දියං ලිච්ඡවි ආරබ්භ භාසිතං. භද්දියො භන්තෙ ලිච්ඡවි භගවන්තං එතදවොච ‘‘සුතං මෙතං භන්තෙ ‘මායාවී සමණො ගොතමො ආවට්ටනිං මායං ජානාති, යාය අඤ්ඤතිත්ථියානං සාවකෙ ආවට්ටෙතී’ති. යෙ තෙ භන්තෙ එවමාහංසු ‘මායාවී සමණො ගොතමො ආවට්ටනිං මායං ජානාති, යාය අඤ්ඤතිත්ථියානං සාවකෙ ආවට්ටෙතී’ති…පෙ… අනබ්භක්ඛාතුකාමා [Pg.119] හි මයං භන්තෙ භගවන්ත’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘එථ තුම්හෙ භද්දිය මා අනුස්සවෙන මා පරම්පරාය මා ඉතිකිරාය මා පිටකසම්පදානෙන මා තක්කහෙතු මා නයහෙතු මා ආකාරවිතක්කෙන මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා මා භබ්බරූපතාය මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ භද්දිය අත්තනාව ජානෙය්යාථ ‘ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤූ ගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තී’ති. අථ තුම්හෙ භද්දිය පජහෙය්යාථා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! वैशाली में भद्दिय लिच्छवि के विषय में कहा गया था। भन्ते! भद्दिय लिच्छवि ने भगवान से यह कहा— "भन्ते! मैंने ऐसा सुना है कि 'श्रमण गौतम मायावी हैं, वे आवर्तनी माया (वशीकरण विद्या) जानते हैं, जिससे वे अन्य तीर्थिकों के श्रावकों को अपनी ओर आकर्षित कर लेते हैं।' भन्ते! जो ऐसा कहते हैं कि 'श्रमण गौतम मायावी हैं... (पेय्याल)...' वे भगवान पर झूठा आरोप नहीं लगाना चाहते।" उस प्रसंग में भगवान ने— "आओ भद्दिय! न सुनी-सुनाई बातों (अनुश्रव) से, न परंपरा से, न लोक-चर्चा (इतिकथा) से, न पिटक के आगम से, न तर्क के कारण, न न्याय (नय) के कारण, न आकार-वितर्क (सुंदर विचार) से, न अपनी सोची हुई दृष्टि की स्वीकृति से, न भव्य रूप होने से, और न ही 'यह श्रमण हमारा गुरु है' इस विचार से (किसी बात को स्वीकार करो)। भद्दिय! जब तुम स्वयं जान लो कि 'ये धर्म अकुशल हैं, ये धर्म सदोष हैं, ये धर्म विद्वानों द्वारा निन्दित हैं, इन धर्मों को पूरा करने और अपनाने से अहित और दुःख होता है', तब हे भद्दिय! तुम उन्हें छोड़ दो"— इस प्रकार आदि (शब्दों) में कहा था। පු – ඉමිස්සා [Pg.126] ච පන ආවුසො දෙසනාය දෙසිතාය භද්දියස්ස ලිච්ඡවිස්ස කීදිසො ධම්මසවනානිසංසො අධිගතො. කථඤ්ච නං භගවා අනුයුඤ්ජිත්වා තං වචනං විනිවෙඨෙසි. प्रश्न - आयुष्मान्! इस देशना के दिए जाने पर भद्दिय लिच्छवि को धर्म-श्रवण का कैसा लाभ प्राप्त हुआ? और भगवान ने उससे प्रश्न पूछकर उस (मायावी होने के) वचन का निवारण कैसे किया? වි – ඉමිස්සා භන්තෙ ධම්මදෙසනාය දෙසිතාය භද්දියස්ස ලිච්ඡවිස්ස සොතාපත්තිඵලසඞ්ඛාතො ධම්මසවනානිසංසො අධිගතො. අපි නු තාහං භද්දිය එවං අවචං ‘‘එහි මෙ ත්වං භද්දිය සාවකො හොහි, අහං සත්ථා භවිස්සාමී’’ති එවමාදිනා ච නං භන්තෙ භගවා පටිපුච්ඡිත්වා අනුයුඤ්ජිත්වා තං වචනං විනිවෙඨෙසි. उत्तर - भन्ते! इस धर्म-देशना के दिए जाने पर भद्दिय लिच्छवि को स्रोतापत्ति-फल नामक धर्म-श्रवण का लाभ प्राप्त हुआ। भन्ते! भगवान ने उससे प्रति-प्रश्न पूछकर— "भद्दिय! क्या मैंने तुमसे ऐसा कहा कि 'आओ भद्दिय! तुम मेरे श्रावक बनो, मैं तुम्हारा शास्ता बनूँगा'?"— इस प्रकार आदि (शब्दों) द्वारा उस वचन का निवारण किया। මල්ලිකාදෙවීසුත්ත मल्लिकादेवी सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.129] ආවුසො සත්තමං මල්ලිකාදෙවීසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! वहीं (उसी निपात में) सातवाँ 'मल्लिकादेवी सुत्त' भगवान ने कहाँ, किसके विषय में, किस प्रसंग पर और कैसे कहा था? වි – සාවත්ථියං භන්තෙ මල්ලිකාදෙවිං ආරබ්භ භාසිතං. මල්ලිකා භන්තෙ දෙවී භගවන්තං එතදවොච ‘‘කො නු ඛො භන්තෙ හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො දුබ්බණ්ණා ච හොති දුරූපා සුපාපිකා දස්සනාය, දලිද්දා ච හොති අප්පස්සකා අප්පභොගා අප්පෙසක්ඛා ච…පෙ… කො පන භන්තෙ හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො මාතුගාමො අභිරූපා ච හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා, අඩ්ඪා ච හොති මහද්ධනා මහාභොගා මහෙසක්ඛා චා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘ඉධ මල්ලිකෙ මාතුගාමො කොධනා හොති උපායාසබහුලා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! श्रावस्ती में मल्लिका देवी के विषय में कहा गया था। भन्ते! मल्लिका देवी ने भगवान से यह कहा— "भन्ते! क्या हेतु है, क्या प्रत्यय है, जिससे यहाँ कोई स्त्री दुर्वर्ण (कुरूप) होती है, देखने में भद्दी और बुरी लगती है, दरिद्र होती है, अल्प-साधन वाली, अल्प-भोग वाली और अल्प-प्रभाव वाली होती है... (पेय्याल)... भन्ते! क्या हेतु है, क्या प्रत्यय है, जिससे यहाँ कोई स्त्री अभिरूप (सुंदर) होती है, दर्शनीय, चित्त को प्रसन्न करने वाली, परम वर्ण-सौन्दर्य से युक्त होती है, और धनी, महाधनी, महाभोग वाली और महा-प्रभाव वाली होती है?" उस प्रसंग में भगवान ने— "मल्लिका! यहाँ कोई स्त्री क्रोधी होती है, बहुत अधिक परेशान रहने वाली होती है"— इस प्रकार आदि (शब्दों) में कहा था। දසකම්මසුත්ත दसकम्म सुत्त පු – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ [Pg.134] ආවුසො චතුක්කනිපාතෙ සප්පුරිසවග්ගෙ චතුත්ථං දසකම්මසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! अंगुत्तरनिकाय के चतुक्कनिपात के सप्पुरिसवर्ग में चौथा 'दसकम्म सुत्त' भगवान ने कैसे कहा था? වි – සප්පුරිසවග්ගෙ [Pg.135] භන්තෙ චතුත්ථං දසකම්මසුත්තං ‘‘අසප්පුරිසඤ්ච වො භික්ඛවෙ දෙසෙස්සාමි අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරඤ්ච සප්පුරිසඤ්ච සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරඤ්ච, තං සුණාථ සාධුකං මනසි කරොථා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! सप्पुरिसवर्ग में चौथा 'दसकम्म सुत्त' भगवान ने— "भिक्षुओं! मैं तुम्हें असत्पुरुष और असत्पुरुष से भी अधिक असत्पुरुष, तथा सत्पुरुष और सत्पुरुष से भी अधिक सत्पुरुष के बारे में उपदेश दूँगा, उसे अच्छी तरह सुनो और मन में धारण करो"— इस प्रकार आदि (शब्दों) में कहा था। පරිසාසුත්ත परिसा सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.137] ආවුසො පරිසාවග්ගෙ පඨමං පරිසාසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न - आयुष्मान्! वहीं (उसी निपात में) परिषदवर्ग में पहला 'परिसा सुत्त' भगवान ने कैसे कहा था? වි – පරිසාවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං පරිසාසුත්තං ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ පරිසදූසනා. කතමෙ චත්තාරො, භික්ඛු භික්ඛවෙ දුස්සීලො පාපධම්මො පරිසදූසනො, භික්ඛුනී භික්ඛවෙ දුස්සීලා පාපධම්මා පරිසදූසනා, උපාසකො භික්ඛවෙ දුස්සීලො පාපධම්මො පරිසදූසනො, උපාසිකා භික්ඛවෙ දුස්සීලා පාපධම්මා පරිසදූසනා. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො පරිසදූසනා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर - भन्ते! परिषदवर्ग में पहला 'परिसा सुत्त' भगवान ने— "भिक्षुओं! ये चार परिषद को दूषित करने वाले हैं। कौन से चार? भिक्षुओं! दुःशील और पापधर्मी भिक्षु परिषद को दूषित करने वाला है; भिक्षुओं! दुःशीला और पापधर्मी भिक्षुणी परिषद को दूषित करने वाली है; भिक्षुओं! दुःशील और पापधर्मी उपासक परिषद को दूषित करने वाला है; भिक्षुओं! दुःशीला और पापधर्मी उपासिका परिषद को दूषित करने वाली है। भिक्षुओं! ये चार परिषद को दूषित करने वाले हैं"— इस प्रकार आदि (शब्दों) में कहा था। සෙඛබලවග්ග सेखबल वर्ग සංඛිත්තසුත්ත संक्षिप्त सुत्त පු – පඤ්චකනිපාතෙ [Pg.139] පන ආවුසො පඨමෙ සෙඛබලවග්ගෙ පඨමං සංඛිත්තසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान! पंचक निपात के प्रथम 'सेखबल' वर्ग में प्रथम 'संखित्त सुत्त' भगवान द्वारा कहाँ, किसके विषय में और कैसे कहा गया? වි – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘පඤ්චිමානි භික්ඛවෙ සෙඛබලානි. කතමානි පඤ්ච, සද්ධාබලං හිරීබලං ඔත්තප්පබලං වීරියබලං පඤ්ඤාබලං. ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච සෙඛබලානී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में बहुत से भिक्षुओं के विषय में भगवान ने कहा— 'भिक्षुओं! ये पाँच शैक्ष्य बल (सेखबल) हैं। कौन से पाँच? श्रद्धा बल, ह्री (लज्जा) बल, अपत्राप्य (भय) बल, वीर्य बल और प्रज्ञा बल। भिक्षुओं! ये ही पाँच शैक्ष्य बल हैं'— इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। දුක්ඛසුත්ත दुक्ख सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.140] ආවුසො තතියං දුක්ඛසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान! वहीं पर तीसरा 'दुक्ख सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया? වි – තතියං භන්තෙ දුක්ඛසුත්තං ‘‘පඤ්චහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. කතමෙහි පඤ්චහි, ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු අසද්ධො හොති අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, කුසීතො හොති, දුප්පඤ්ඤො හොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! तीसरा 'दुक्ख सुत्त'— 'भिक्षुओं! पाँच धर्मों से युक्त भिक्षु इसी जन्म में दुःखपूर्वक विहार करता है, व्याघात (कष्ट), उपायास (परेशानी) और परिदाह (जलन) के साथ; और शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के बाद दुर्गति की आशंका रहती है। किन पाँच से? यहाँ, भिक्षुओं! भिक्षु अश्रद्धालु होता है, निर्लज्ज (अहीरिक) होता है, ओत्तप्प-रहित (अनओत्तप्पी) होता है, आलसी (कुसीत) होता है और दुर्बुद्धि (दुष्प्रज्ञ) होता है'— इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। සමාපත්තිසුත්ත समापत्ति सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.142] ආවුසො ඡට්ඨං සමාපත්තිසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान! वहीं पर छठा 'समापत्ति सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया? වි – ඡට්ඨං භන්තෙ සමාපත්තිසුත්තං ‘‘න තාව භික්ඛවෙ අකුසලස්ස සමාපත්ති හොති, යාව සද්ධා පච්චුපට්ඨිතා හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු. යතො ච ඛො භික්ඛවෙ සද්ධා අන්තරහිතා හොති අසද්ධියං පරියුට්ඨාය තිට්ඨති, අථ අකුසලස්ස සමාපත්ති හොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! छठा 'समापत्ति सुत्त'— 'भिक्षुओं! तब तक अकुशल की प्राप्ति (समापत्ति) नहीं होती, जब तक कुशल धर्मों में श्रद्धा उपस्थित रहती है। भिक्षुओं! जब श्रद्धा लुप्त हो जाती है और अश्रद्धा हावी हो जाती है, तब अकुशल की प्राप्ति होती है'— इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। කාමසුත්ත काम सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.143] ආවුසො සත්තමං කාමසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान! वहीं पर सातवाँ 'काम सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया? වි – සත්තමං භන්තෙ කාමසුත්තං ‘‘යෙභුය්යෙන භික්ඛවෙ සත්තා කාමෙසු ලළිතා. අසිතබ්යාභඞ්ගිං භික්ඛවෙ කුලපුත්තො ඔහාය අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති, සද්ධාපබ්බජිතො කුලපුත්තොති අලං වචනායා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! सातवाँ 'काम सुत्त'— 'भिक्षुओं! अधिकतर प्राणी काम-भोगों में आसक्त हैं। भिक्षुओं! जब कोई कुलपुत्र भार (गृहस्थी के बोझ) को छोड़कर घर से बेघर होकर प्रव्रजित होता है, तो उस कुलपुत्र के लिए यह कहना उचित है कि वह श्रद्धापूर्वक प्रव्रजित हुआ है'— इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। විමුත්තායතනසුත්ත विमुत्तायतन सुत्त පු – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ [Pg.146] පඤ්චකනිපාතෙ පඤ්චඞ්ගිකවග්ගෙ ඡට්ඨං විමුත්තායතනසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – अंगुत्तर निकाय के पंचक निपात के 'पञ्चङ्गिक' वर्ग में छठा 'विमुत्तायतन सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया? වි – පඤ්චඞ්ගිකවග්ගෙ භන්තෙ ඡට්ඨං විමුත්තායතනසුත්තං ‘‘පඤ්චිමානි භික්ඛවෙ විමුත්තායතනානි, යත්ථ භික්ඛුනො අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො අවිමුත්තං වා චිත්තං විමුච්චති, අපරික්ඛීණා වා ආසවා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, අනනුප්පත්තං වා අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං අනුපාපුණාතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! पञ्चङ्गिक वर्ग में छठा 'विमुत्तायतन सुत्त'— 'भिक्षुओं! ये पाँच विमुक्ति के आयतन (स्थान) हैं, जहाँ अप्रमादी, उद्योगी और दृढ़निश्चयी होकर विहार करते हुए भिक्षु का अविमुक्त चित्त विमुक्त हो जाता है, या अक्षीण आस्रव क्षय हो जाते हैं, या अप्राप्त अनुत्तर योगक्षेम (निर्वाण) प्राप्त हो जाता है'— इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। චඞ්කමසුත්ත चङ्कम सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.150] ආවුසො නවමං චඞ්කමසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान! वहीं पर नौवाँ 'चङ्कम सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया? වි – නවමං භන්තෙ චඞ්කමසුත්තං ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ චඞ්කමෙ ආනිසංසා. කතමෙ පඤ්ච, අද්ධානක්ඛමො හොති, පධානක්ඛමො හොති, අප්පාබාධො [Pg.151] හොති, අසිතං පීතං ඛායිතං සායිතං සම්මා පරිණාමං ගච්ඡති, චඞ්කමාධිගතො සමාධි චිරට්ඨිතිකො හොති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච චඞ්කමෙ ආනිසංසා’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! नौवाँ 'चङ्कम सुत्त'— 'भिक्षुओं! चङ्क्रमण (टहलने) के ये पाँच लाभ हैं। कौन से पाँच? लंबी यात्रा करने में समर्थ होता है, प्रधान (साधना) करने में समर्थ होता है, अल्प-व्याधि (स्वस्थ) होता है, खाया-पिया-चबाया-चखा हुआ भली-भाँति पच जाता है, और चङ्क्रमण से प्राप्त समाधि चिरस्थायी होती है। भिक्षुओं! चङ्क्रमण के ये ही पाँच लाभ हैं'— इस प्रकार भन्ते! भगवान द्वारा कहा गया। සුමනසුත්ත सुमना सुत्त පු – සුමනවග්ගෙ [Pg.152] පන ආවුසො පඨමං සුමනසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान! 'सुमना' वर्ग में प्रथम 'सुमना सुत्त' भगवान द्वारा कहाँ, किसके विषय में, किस घटना पर और कैसे कहा गया? වි – සාවත්ථියං භන්තෙ සුමනං රාජකුමාරිං ආරබ්භ භාසිතං. සුමනා භන්තෙ රාජකුමාරී භගවන්තං එතදවොච ‘‘ඉධස්සු භන්තෙ භගවතො ද්වෙ සාවකා සමසද්ධා සමසීලා සමපඤ්ඤා එකො දායකො එකො අදායකො. තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්යුං. දෙවභූතානං පන නෙසං භන්තෙ සියා විසෙසො සියා නානාකරණ’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යො සො සුමනෙ දායකො, සො අම්හං අදායකං දෙවභූතො සමානො පඤ්චහි ඨානෙහි අධිගණ්හාති, දිබ්බෙන ආයුනා දිබ්බෙන වණ්ණෙන දිබ්බෙන සුඛෙන දිබ්බෙන යසෙන දිබ්බෙන ආධිපතෙය්යෙන. යො සො සුමනෙ දායකො, සො අම්හං අදායකං දෙවභූතො සමානො ඉමෙහි පඤ්චහි ඨානෙහි අධිගණ්හාතී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! श्रावस्ती में राजकुमारी सुमना के विषय में कहा गया। भन्ते! राजकुमारी सुमना ने भगवान से यह कहा— 'भन्ते! मान लीजिए भगवान के दो श्रावक हैं, जो श्रद्धा में समान, शील में समान और प्रज्ञा में समान हैं; एक दायक (दान देने वाला) है और एक अदायक (दान न देने वाला)। वे शरीर के भेद होने पर, मृत्यु के बाद सुगति स्वर्ग लोक में उत्पन्न होते हैं। भन्ते! देव होने पर क्या उनमें कोई विशेषता या अंतर होगा?' उस विषय में भगवान ने कहा— 'सुमना! जो वह दायक है, वह देव होने पर अदायक की तुलना में पाँच स्थानों (बातों) में बढ़कर होता है— दिव्य आयु में, दिव्य वर्ण में, दिव्य सुख में, दिव्य यश में और दिव्य आधिपत्य में। सुमना! जो वह दायक है, वह देव होने पर इन पाँच बातों में अदायक से बढ़कर होता है'— इस प्रकार भन्ते! भगवान द्वारा कहा गया। ‘‘යථාපි [Pg.156] චන්දො විමලො, ගච්ඡං ආකාසධාතුයා; සබ්බෙ තාරාගණෙ ලොකෙ, ආභාය අතිරොචති; තථෙව සීලසම්පන්නො, සද්ධො පුරිසපුග්ගලො; සබ්බෙ මච්ඡරිනො ලොකෙ, චාගෙන අතිරොචති’’– जैसे निर्मल चन्द्रमा आकाश में चलते हुए अपनी आभा से संसार के सभी तारागणों को पीछे छोड़ देता है (अतिरोचित होता है); वैसे ही शील-सम्पन्न, श्रद्धालु पुरुष अपनी उदारता (त्याग) से संसार के सभी कंजूसों को पीछे छोड़ देता है। උග්ගහසුත්ත उग्गह सुत्त පු – තත්ථෙව ආවුසො තතියං උග්ගහසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान! वहीं पर तीसरा 'उग्गह सुत्त' भगवान द्वारा कहाँ, किसके विषय में, किस घटना पर और कैसे कहा गया? වි – තතියං භන්තෙ උග්ගහසුත්තං භද්දියෙ උග්ගහං මෙණ්ඩකනත්තාරං ආරබ්භ භාසිතං. උග්ගහො භන්තෙ මෙණ්ඩකනත්තා භගවන්තං එතදවොච ‘‘ඉමා මෙ භන්තෙ කුමාරියො පතිකුලානි ගමිස්සන්ති, ඔවදතු තාසං භන්තෙ භගවා, අනුසාසතු තාසං භන්තෙ භගවා, යං තාසං අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘තස්මාතිහ කුමාරියො එවං සික්ඛිතබ්බං’’ යස්ස වො මාතාපිතරො භත්තුනො දස්සන්ති අත්ථකාමා හිතෙසිනො අනුකම්පකා අනුකම්පං උපාදාය, තස්ස භවිස්සාම පුබ්බුට්ඨායිනො [Pg.157] පච්ඡානිපාතිනියො කිං කාරපටිස්සාවිනියො මනාපචාරිනියො පියවාදිනියො’ති. එවඤ්හි වො කුමාරියො සික්ඛිතබ්බ’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! तीसरा 'उग्गह सुत्त' भद्दिय नगर में मेण्डक के पौत्र उग्गह के विषय में कहा गया। भन्ते! मेण्डक के पौत्र उग्गह ने भगवान से यह कहा— 'भन्ते! मेरी ये कन्याएँ अपने ससुराल जाएँगी। भन्ते! भगवान इन्हें उपदेश दें, भन्ते! भगवान इन्हें अनुशासित करें, जो इनके लिए दीर्घकाल तक हित और सुख के लिए हो।' उस विषय में भगवान ने कहा— 'इसलिए कन्याओं! तुम्हें इस प्रकार सीखना चाहिए— हमारे माता-पिता हमारा कल्याण चाहने वाले, हितैषी और अनुकम्पा करने वाले होकर जिस पति को हमें सौंपेंगे, हम उसके लिए पहले जागने वाली, बाद में सोने वाली, आज्ञाकारी, मनोनुकूल आचरण करने वाली और प्रिय बोलने वाली बनेंगी। कन्याओं! तुम्हें इस प्रकार सीखना चाहिए'— इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। සීහසෙනාපතිසුත්ත सीहसेनापति सुत्त පු – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ [Pg.160] ආවුසො පඤ්චකනිපාතෙ සුමනවග්ගෙ චතුත්ථං සීහසෙනාපතිසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! अंगुत्तरनिकाय के पंचकनिपात के सुमनवग्ग में चौथा सीहसेनापतिसुत्त भगवान द्वारा कहाँ, किसके बारे में, किस विषय में और कैसे कहा गया है? වි – වෙසාලියං භන්තෙ සීහං සෙනාපතිං ආරබ්භ භාසිතං. සීහො භන්තෙ සෙනාපති භගවන්තං එතදවොච ‘‘සක්කා නු ඛො භන්තෙ සන්දිට්ඨිකං දානඵලං පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘සක්කා සීහ, දායකො සීහ දානපති බහුනො ජනස්ස පියො හොති මනාපො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! वैशाली में सेनापति सीह के बारे में कहा गया है। भन्ते! सेनापति सीह ने भगवान से यह कहा— "भन्ते! क्या दान के प्रत्यक्ष फल को बतलाया जा सकता है?" उस विषय में भगवान ने "सीह! संभव है, सीह! दान देने वाला दानपति बहुत से लोगों का प्रिय और मनभावन होता है" इत्यादि प्रकार से कहा है। කාලදානසුත්ත कालदानसुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.164] ආවුසො ඡට්ඨං කාලදානසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर छठा कालदानसुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – ඡට්ඨං [Pg.165] භන්තෙ කාලදානසුත්තං ‘‘පඤ්චිමානි භික්ඛවෙ කාලදානානි. කතමානි පඤ්ච, ආගන්තුකස්ස දානං දෙති, ගමිකස්ස දානං දෙති, ගිලානස්ස දානං දෙති, දුබ්භික්ඛෙ දානං දෙති, යානි තානි නවසස්සානි නවඵලානි, තානි පඨමං සීලවන්තෙසු පතිට්ඨාපෙති. ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච කාලදානානී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! छठा कालदानसुत्त "भिक्षुओं! ये पाँच कालदान हैं। कौन से पाँच? आगंतुक (अतिथि) को दान देता है, जाने वाले (यात्री) को दान देता है, बीमार को दान देता है, अकाल के समय दान देता है, और जो नए अनाज और नए फल होते हैं, उन्हें पहले शीलवानों को अर्पित करता है। भिक्षुओं! ये पाँच कालदान हैं" इत्यादि प्रकार से भगवान द्वारा कहा गया है। භොජනසුත්ත भोजनसुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.166] ආවුසො සත්තමං භොජනසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर सातवाँ भोजनसुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – සත්තමං භන්තෙ භොජනසුත්තං ‘‘භොජනං භික්ඛවෙ දදමානො දායකො පටිග්ගාහකානං පඤ්ච ඨානානි දෙති. කතමානි පඤ්ච, ආයුං දෙති, වණ්ණං දෙති, සුඛං දෙති, බලං දෙති, පටිභානං දෙති. ආයුං ඛො පන දත්වා ආයුස්ස භාගී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! सातवाँ भोजनसुत्त "भिक्षुओं! भोजन देते हुए दायक प्रतिग्राहकों को पाँच स्थान (चीजें) देता है। कौन से पाँच? आयु देता है, वर्ण देता है, सुख देता है, बल देता है और प्रतिभा देता है। आयु देकर वह दिव्य या मानुषी आयु का भागी होता है" इत्यादि प्रकार से भगवान द्वारा कहा गया है। පුත්තසුත්ත पुत्रसुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.167] ආවුසො නවමං පුත්තසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर नौवाँ पुत्रसुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – නවමං භන්තෙ පුත්තසුත්තං ‘‘පඤ්චිමානි භික්ඛවෙ ඨානානි සම්පස්සන්තො මාභාපිතරො පුත්තං ඉච්ඡන්ති කුලෙ ජායමානං. කතමානි පඤ්ච, उत्तर – भन्ते! नौवाँ पुत्रसुत्त "भिक्षुओं! इन पाँच कारणों को देखते हुए माता-पिता कुल में पुत्र के जन्म की इच्छा करते हैं। कौन से पाँच?" භතො [Pg.168] වා නො භරිස්සති, කිච්චං වා නො කරිස්සති, කුලවංසො චිරං ඨස්සති, දායජ්ජං පටිපජ්ජිස්සතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. "पाला-पोसा हुआ वह हमारा भरण-पोषण करेगा, हमारे कार्यों को करेगा, कुल-वंश चिरकाल तक बना रहेगा, वह उत्तराधिकार को प्राप्त करेगा" इत्यादि प्रकार से भगवान द्वारा कहा गया है। නාරදසුත්ත नारदसुत्त පු – මුණ්ඩරාජවග්ගෙ [Pg.169] පනාවුසො දසමං නාරදසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! मुण्डराजवग्ग में दसवाँ नारदसुत्त कहाँ, किसके बारे में, किस विषय में, किसके द्वारा और कैसे कहा गया है? වි – පාටලිපුත්තෙ භන්තෙ මුණ්ඩං රාජානං ආරබ්භ භාසිතං. මුණ්ඩස්ස භන්තෙ රඤ්ඤො භද්දා දෙවී කාලඞ්කතා හොති පියා මනාපා. සො භද්දාය දෙවියා කාලඞ්කතාය පියාය මනාපාය නෙව න්හායති න විලිම්පති න භත්තං භුඤ්ජති, න කම්මන්තං පයොජෙති, රත්තින්දිවං භද්දාය දෙවියා සරීරෙ අජ්ඣොමුච්ඡිතො. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘පඤ්චිමානි මහාරාජ අලබ්භනීයානි ඨානානි සමණෙන වා බ්රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මි’’න්ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මතා නාරදත්ථෙරෙන රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස භගවතා දෙසිතනියාමෙන දෙසිතං. उत्तर – भन्ते! पाटलिपुत्र में राजा मुण्ड के बारे में कहा गया है। भन्ते! राजा मुण्ड की प्रिय और मनभावन भद्रा देवी की मृत्यु हो गई थी। प्रिय और मनभावन भद्रा देवी की मृत्यु हो जाने पर वह न स्नान करता था, न विलेपन करता था, न भोजन करता था, न ही राजकार्य करता था; वह रात-दिन भद्रा देवी के शरीर में ही आसक्त रहता था। उस विषय में "महाराज! ये पाँच स्थितियाँ किसी श्रमण, ब्राह्मण, देव, मार, ब्रह्मा या लोक में किसी के भी द्वारा प्राप्त नहीं की जा सकतीं" इत्यादि प्रकार से भन्ते आयुष्मान् नारद स्थविर द्वारा कोसल के राजा प्रसेनजित् को भगवान द्वारा उपदिष्ट विधि से उपदेश दिया गया। කො [Pg.175] නාමො අයං භන්තෙ ධම්මපරියායො. भन्ते! इस धर्म-पर्याय का क्या नाम है? තග්ඝ භන්තෙ සොකසල්ලහරණො. भन्ते! निश्चय ही यह 'शोकशल्यहरण' (शोक रूपी कांटे को निकालने वाला) है। සමයසුත්ත समयसुत्त පු – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ [Pg.176] ආවුසො පඤ්චකනිපාතෙ නීවරණවග්ගෙ චතුත්ථං සමයසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! अंगुत्तरनिकाय के पंचकनिपात के नीवरणवग्ग में चौथा समयसुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – නීවරණවග්ගෙ භන්තෙ චතුත්ථං සමයසුත්තං ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ අසමයා පධානාය. කතමෙ පඤ්ච, ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු ජිණ්ණො හොති ජරායාභිභූතො. අයං භික්ඛවෙ පඨමො අසමයො පධානායා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! नीवरणवग्ग में चौथा समयसुत्त "भिक्षुओं! साधना के लिए ये पाँच असमय हैं। कौन से पाँच? यहाँ भिक्षुओं! भिक्षु वृद्ध होता है, बुढ़ापे से ग्रस्त होता है। भिक्षुओं! यह साधना के लिए पहला असमय है" इत्यादि प्रकार से भगवान द्वारा कहा गया है। ඨානසුත්ත स्थानसुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.180] ආවුසො සත්තමං ඨානසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर सातवाँ स्थानसुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – සත්තමං භන්තෙ ඨානසුත්තං ‘‘පඤ්චිමානි භික්ඛවෙ ඨානානි අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛිතබ්බානි ඉත්ථියා වා පුරිසෙන වා ගහට්ඨෙන වා පබ්බජිතෙන වා. කතමානි පඤ්ච, ජරාධම්මොම්හි ජරං අනතීතොති අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛිතබ්බං ඉත්ථියා වා පුරිසෙන වා ගහට්ඨෙන වා පබ්බජිතෙන වා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! सातवाँ स्थानसुत्त "भिक्षुओं! स्त्री या पुरुष, गृहस्थ या प्रव्रजित द्वारा इन पाँच विषयों का बार-बार प्रत्यवेक्षण किया जाना चाहिए। कौन से पाँच? 'मैं जराधर्मी हूँ, बुढ़ापे से मुक्त नहीं हूँ'—इसका स्त्री या पुरुष, गृहस्थ या प्रव्रजित द्वारा बार-बार प्रत्यवेक्षण किया जाना चाहिए" इत्यादि प्रकार से भगवान द्वारा कहा गया है। ධම්මවිහාරීසුත්ත धम्मविहारीसुत्त පු – යොධාජීවවග්ගෙ [Pg.185] පනාවුසො තතියං ධම්මවිහාරිසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! योद्धाजीववग्ग में तीसरा धम्मविहारीसुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – යොධාජීවවග්ගෙ භන්තෙ තතියං ධම්මවිහාරිසුත්තං ‘‘ඉධ භික්ඛු භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති සුත්තං ගෙය්යං වෙය්යාකරණං ගාථං උදානං දුතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං, සො තාය ධම්මපරියත්තියා දිවසං අතිනාමෙති, රිඤ්චති පටිසල්ලානං, නානුයුඤ්ජති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථං. අයං වුච්චති භික්ඛු භික්ඛු පරියත්තිබහුලො නො ධම්මවිහාරී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! योद्धाजीववग्ग में तीसरा धम्मविहारीसुत्त "यहाँ भिक्षुओं! भिक्षु धर्म को सीखता है—सुत्त, गेय, व्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अद्भुतधर्म और वेदल्ल; वह उस धर्म-अध्ययन में ही दिन बिता देता है, एकांत साधना की उपेक्षा करता है, और आंतरिक चित्त-शांति में नहीं लगता। यह भिक्षु 'अध्ययन-बहुल' कहलाता है, 'धम्मविहारी' नहीं" इत्यादि प्रकार से भन्ते! भगवान द्वारा कहा गया है। ධම්මවිහාරී ධම්මවිහාරීති භන්තෙ වුච්චති, කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ භික්ඛු ධම්මවිහාරී හොති. भन्ते! 'धम्मविहारी, धम्मविहारी' ऐसा कहा जाता है; भन्ते! किस सीमा तक भिक्षु धम्मविहारी होता है? දුතියඅනාගතභයසුත්ත द्वितीय अनागतभय सुत्त පු – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ [Pg.188] ආවුසො පඤ්චකනිපාතෙ යොධාජීවවග්ගෙ අට්ඨමං දුතියඅනාගතභයසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! अंगुत्तरनिकाय के पंचकनिपात के योद्धाजीववग्ग में आठवाँ द्वितीय अनागतभय सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – යොධාජීවවග්ගෙ භන්තෙ අට්ඨමං දුතියඅනාගතභයසුත්තං ‘‘පඤ්චිමානි භික්ඛවෙ අනාගතභයානි සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා අප්පමත්තෙන ආතාපිනා පහිතත්තෙන විහරිතුං අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියායා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! योद्धाजीववग्ग में आठवाँ द्वितीय अनागतभय सुत्त "भिक्षुओं! इन पाँच भविष्य के भयों को देखते हुए भिक्षु के लिए अप्रमत्त, उत्साही और दृढ़निश्चयी होकर विहार करना ही पर्याप्त है—अप्राप्त की प्राप्ति के लिए, अनधिगत को प्राप्त करने के लिए और असाक्षात्कृत के साक्षात्कार के लिए" इत्यादि प्रकार से भगवान द्वारा कहा गया है। තතියඅනාගතභයසුත්ත तृतीय अनागतभय सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.193] ආවුසො නවමං තතියඅනාගතභයසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर नौवां 'तृतीय अनागतभय सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – තත්ථෙව භන්තෙ නවමං කතියඅනාගතභයසුත්තං ‘‘පඤ්චිමානි භික්ඛවෙ අනාගතභයානි එතරහි අසමුප්පන්නානි ආයතිං සමුප්පජ්ජිස්සන්ති, තානි වො පටිබුජ්ඣිතබ්බානි, පටිබුජ්ඣිත්වා ච තෙසං පහානාය වායමිතබ්බං. කතමානි පඤ්ච, භවිස්සන්ති භික්ඛවෙ භික්ඛූ අනාගතමද්ධානං අභාවිතකායා අභාවිතසීලා අභාවිතචිත්තා අභාවිතපඤ්ඤා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! वहीं पर नौवां 'तृतीय अनागतभय सुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है – 'भिक्षुओं! ये पाँच अनागत भय हैं जो अभी उत्पन्न नहीं हुए हैं, किन्तु भविष्य में उत्पन्न होंगे। तुम्हें उन्हें समझना चाहिए और समझकर उनके प्रहाण के लिए प्रयत्न करना चाहिए। वे पाँच कौन से हैं? भिक्षुओं! भविष्य में ऐसे भिक्षु होंगे जो शरीर से अभावित, शील से अभावित, चित्त से अभावित और प्रज्ञा से अभावित होंगे' इत्यादि भगवान द्वारा कहा गया है। චතුත්ථඅනාගතභයසුත්ත चतुर्थ अनागतभय सुत्त පු – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ [Pg.199] ආවුසො පඤ්චකනිපාතෙ යොධාජීවවග්ගෙ දසමං චතුත්ථඅනාගතභයසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! अंगुत्तर निकाय के पंचक निपात के योध्याजीव वर्ग में दसवां 'चतुर्थ अनागतभय सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – යොධාජීවවග්ගෙ භන්තෙ දසමං චතුත්ථඅනාගතභයසුත්තං ‘‘පඤ්චිමානි භික්ඛවෙ අනාගතභයානි එතරහි අසමුප්පන්නානි ආයතිං සමුප්පජ්ජිස්සන්ති, තානි වො පටිබුජ්ඣිතබ්බානි, පටිබුජ්ඣිත්වා ච තෙසං පහානාය වායමිතබ්බ’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! योध्याजीव वर्ग में दसवां 'चतुर्थ अनागतभय सुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है – 'भिक्षुओं! ये पाँच अनागत भय हैं जो अभी उत्पन्न नहीं हुए हैं, किन्तु भविष्य में उत्पन्न होंगे। तुम्हें उन्हें समझना चाहिए और समझकर उनके प्रहाण के लिए प्रयत्न करना चाहिए' इत्यादि भगवान द्वारा कहा गया है। කකුධවග්ග ककुध वर्ग සීහසුත්ත सीह सुत्त පු – කකුධවග්ගෙ [Pg.202] ආවුසො නවමං සීහසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! ककुध वर्ग में नौवां 'सीह सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – කකුධවග්ගෙ භන්තෙ නවමං සීහසුත්තං ‘‘සීහො භික්ඛවෙ මිගරාජා සායන්හසමයං ආසයා නික්ඛමති, ආසයා නික්ඛමිත්වා විජම්භති, විජම්භිත්වා සමන්තා චතුද්දිසං අනුවිලොකෙති, සමන්තා චතුද්දිසං අනුවිලොකෙත්වා තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! ककुध वर्ग में नौवां 'सीह सुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है – 'भिक्षुओं! मृगराज सिंह सायंकाल के समय अपनी मांद से निकलता है। मांद से निकलकर वह जम्हाई लेता है। जम्हाई लेकर वह चारों दिशाओं में देखता है। चारों दिशाओं में देखकर वह तीन बार सिंहनाद करता है' इत्यादि भगवान द्वारा कहा गया है। අන්ධකවින්දවග්ග अन्धकविन्द वर्ग කුලූපකසුත්ත कुलूपक सुत्त පු – අන්ධකවින්දවග්ගෙ [Pg.204] පන ආවුසො ‘‘පඨමං කුලූපකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! अन्धकविन्द वर्ग में पहला 'कुलूपक सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – අන්ධකවින්දවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං කුලූපකසුත්තං ‘‘පඤ්චහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො කුලූපකො භික්ඛු කුලෙසු අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො චා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! अन्धकविन्द वर्ग में पहला 'कुलूपक सुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है – 'भिक्षुओं! पाँच धर्मों से युक्त कुलों में जाने वाला भिक्षु कुलों के लिए अप्रिय, अरुचिकर, अगौरवशाली और अभावनिय होता है' इत्यादि भन्ते! भगवान द्वारा कहा गया है। අන්ධකවින්දසුත්ත अन्धकविन्द सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.206] ආවුසො චතුත්ථං අන්ධකවින්දසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर चौथा 'अन्धकविन्द सुत्त' भगवान द्वारा कहाँ, किसके विषय में और कैसे कहा गया है? වි – මගධෙසු භන්තෙ අන්ධකවින්දෙ ආයස්මන්තං ආනන්දං ආරබ්භ ‘‘යෙ තෙ ආනන්ද භික්ඛූ නවා අචිරපබ්බජිතා අධුනාගතා ඉමං ධම්මවිනයං, තෙ වො ආනන්ද භික්ඛූ පඤ්චසු ධම්මෙසු සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! मगध देश के अन्धकविन्द में आयुष्मान् आनन्द के विषय में भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है – 'आनन्द! जो भिक्षु नये हैं, जिन्हें प्रव्रजित हुए अधिक समय नहीं हुआ है, जो अभी-अभी इस धर्म-विनय में आए हैं, उन भिक्षुओं को तुम्हें पाँच धर्मों में समाहित करना चाहिए, निवेशित करना चाहिए और प्रतिष्ठित करना चाहिए' इत्यादि भगवान द्वारा कहा गया है। ගිලානවග්ග ग्लान वर्ग සතිසූපට්ඨිතසුත්ත सतिसूपट्ठित सुत्त පු – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ [Pg.208] ආවුසො පඤ්චකනිපාතෙ ගිලානවග්ගෙ දුතියං සතිසූපට්ඨිතසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! अंगुत्तर निकाय के पंचक निपात के ग्लान वर्ग में दूसरा 'सतिसूपट्ठित सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – ගිලානවග්ගෙ භන්තෙ දුතියං සතිසූපට්ඨිතසුත්තං ‘‘යො හි කොචි භික්ඛවෙ භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා පඤ්ච ධම්මෙ භාවෙති, පඤ්ච ධම්මෙ බහුලීකරොති, තස්ස ද්වින්නං ඵලානං අඤ්ඤතරං ඵලං පාටිකඞ්ඛං ‘දිට්ඨෙව ධම්මෙ අඤ්ඤා, සති වා උපාදිසෙසෙ අනාගාමිතා’. කතමෙ පඤ්ච, ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛුනො අජ්ඣත්තඤ්ඤෙව සතිසූපට්ඨිතා හොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! ग्लान वर्ग में दूसरा 'सतिसूपट्ठित सुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है – 'भिक्षुओं! जो कोई भी भिक्षु या भिक्षुणी पाँच धर्मों की भावना करता है, पाँच धर्मों का बहुलीकरण करता है, उसे दो फलों में से एक फल की आशा रखनी चाहिए – इसी जन्म में अर्हत्व की प्राप्ति, या यदि आसक्ति शेष रहे तो अनागामी पद। वे पाँच कौन से हैं? भिक्षुओं! यहाँ भिक्षु की अध्यात्म में ही स्मृति भली-भाँति उपस्थित रहती है' इत्यादि भगवान द्वारा कहा गया है। උපට්ඨාකසුත්ත उपट्ठाक सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.209] ආවුසො තතියං උපට්ඨාකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर तीसरा 'उपट्ठाक सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – තතියං [Pg.210] භන්තෙ උපට්ඨාකසුත්තං ‘‘පඤ්චහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො ගිලානො දූපට්ඨාකො හොති. කතමෙහි පඤ්චහි, අසප්පායකාරී හොති, සප්පායෙ මත්තං න ජානාති, භෙසජ්ජං නප්පටිසෙවිතා හොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! तीसरा 'उपट्ठाक सुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है – 'भिक्षुओं! पाँच धर्मों से युक्त रोगी की सेवा करना कठिन होता है। वे पाँच कौन से हैं? वह अहितकर कार्य करता है, हितकर की मात्रा नहीं जानता, औषधि का सेवन नहीं करता' इत्यादि भगवान द्वारा कहा गया है। අනායුස්සාසුත්ත अनायुस्स सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.212] ආවුසො පඤ්චමං අනායුස්සාසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर पाँचवाँ 'अनायुस्स सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – පඤ්චමං භන්තෙ අනායුස්සාසුත්තං ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ධම්මා අනායුස්සා. කතමෙ පඤ්ච, අසප්පායකාරී හොති, සප්පායෙ මත්තං න ජානාති, අපරිණතභොජී ච හොති, අකාලචාරී ච හොති, අබ්රහ්මචාරී ච. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච ධම්මා අනායුස්සා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! पाँचवाँ 'अनायुस्स सुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है – 'भिक्षुओं! ये पाँच धर्म आयु को कम करने वाले हैं। वे पाँच कौन से हैं? वह अहितकर कार्य करता है, हितकर की मात्रा नहीं जानता, अपच भोजन करता है, असमय में विचरण करता है और अब्रह्मचारी होता है। भिक्षुओं! ये पाँच धर्म आयु को कम करने वाले हैं' इत्यादि भगवान द्वारा कहा गया है। සමණසුඛසුත්ත समणसुख सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.213] ආවුසො අට්ඨමං සමණසුඛසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. प्रश्न – आयुष्मान्! वहीं पर आठवाँ 'समणसुख सुत्त' भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – අට්ඨමං භන්තෙ සමණසුඛසුත්තං ‘‘පඤ්චිමානි භික්ඛවෙ සමණදුක්ඛානි. කතමානි පඤ්ච, ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු අසන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන චීවරෙන, අසන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන පිණ්ඩපාතෙන, අසන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන සෙනාසනෙන, අසන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන, අනභිරතො ච බ්රහ්මචරියං චරති. ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච සමණදුක්ඛානී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. उत्तर – भन्ते! आठवाँ 'समणसुख सुत्त' भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है – 'भिक्षुओं! ये पाँच श्रमणों के दुःख हैं। वे पाँच कौन से हैं? भिक्षुओं! यहाँ भिक्षु जैसे-तैसे चीवर से असंतुष्ट होता है, जैसे-तैसे पिण्डपात से असंतुष्ट होता है, जैसे-तैसे शयनासन से असंतुष्ट होता है, जैसे-तैसे ग्लान-प्रत्यय-भैषज्य-परिष्कार से असंतुष्ट होता है, और अरुचि के साथ ब्रह्मचर्य का पालन करता है। भिक्षुओं! ये पाँच श्रमणों के दुःख हैं' इत्यादि भगवान द्वारा कहा गया है। බ්යසනසුත්ත व्यसन सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.215] ආවුසො දසමං බ්යසනසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्, वहीं पर दसवाँ व्यसन सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – දසමං භන්තෙ බ්යසනසුත්තං ‘‘පඤ්චිමානි භික්ඛවෙ බ්යසනානි. කතමානි පඤ්ච, ඤාතිබ්යසනං භොගබ්යසනං රොගබ්යසනං සීලබ්යසනං දිට්ඨිබ්යසන’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, दसवाँ व्यसन सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - "भिक्षुओं, ये पाँच व्यसन (हानियाँ) हैं। कौन से पाँच? ज्ञाति-व्यसन (सगे-संबंधियों की हानि), भोग-व्यसन (सम्पत्ति की हानि), रोग-व्यसन, शील-व्यसन और दृष्टि-व्यसन।" රාජවග්ග राज वग्ग පත්ථනාසුත්ත पत्थना सुत्त පු – රාජවග්ගෙ [Pg.217] පන ආවුසො ඡට්ඨං පත්ථනාසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्, राज वग्ग में छठा पत्थना सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – රාජවග්ගෙ භන්තෙ ඡට්ඨං පත්ථනාසුත්තං ‘‘පඤ්චහි භික්ඛවෙ අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස ජෙට්ඨො පුත්තො ඔපරජ්ජං පත්ථෙතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, राज वग्ग में छठा पत्थना सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - "भिक्षुओं, पाँच अंगों से युक्त मूर्धाभिषिक्त क्षत्रिय राजा का ज्येष्ठ पुत्र उप-राज्य (युवराज पद) की प्रार्थना करता है।" සප්පුරිසදානසුත්ත सप्पुरिसदान सुत्त පු – තිකණ්ඩකීවග්ගෙ [Pg.221] ආවුසො අට්ඨමං සප්පුරිසදානසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्, तिकण्डकी वग्ग में आठवाँ सप्पुरिसदान सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – තිකණ්ඩකීවග්ගෙ භන්තෙ අට්ඨමං සප්පුරිසදානසුත්තං ‘‘පඤ්චිමානි භික්ඛවෙ සප්පුරිසදානානි. කතමානි පඤ්ච, සද්ධාය දානං දෙති, සක්කච්චං දානං දෙති, කාලෙන දානං දෙති, අනුග්ගහිතචිත්තො දානං දෙති, අත්තානඤ්ච පරඤ්ච අනුපහච්ච දානං දෙතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, तिकण्डकी वग्ग में आठवाँ सप्पुरिसदान सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - "भिक्षुओं, ये पाँच सत्पुरुष दान हैं। कौन से पाँच? श्रद्धा से दान देता है, सत्कारपूर्वक दान देता है, समय पर दान देता है, अनुग्रहित चित्त से दान देता है, और स्वयं को तथा दूसरों को बिना कष्ट पहुँचाए दान देता है।" සද්ධම්මවග්ග सद्धम्म वग्ग පඨමසම්මත්තනියාමසුත්ත प्रथम सम्मत्तनियाम सुत्त පු – සද්ධම්මවග්ගෙ [Pg.224] පන ආවුසො පඨමං සම්මත්තනියාමසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्, सद्धम्म वग्ग में पहला सम्मत्तनियाम सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – සද්ධම්මවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං සම්මත්තනියාමසුත්තං ‘‘පඤ්චහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුනක්ඛොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි පඤ්චහි, කථං පරිභොති, කථිකං පරිභොති, අත්තානං පරිභොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, सद्धम्म वग्ग में पहला सम्मत्तनियाम सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - "भिक्षुओं, पाँच धर्मों से युक्त होने पर सुनते हुए भी सद्धम्म के नियम में, कुशल धर्मों में सम्यक्त्व में प्रवेश करने में असमर्थ होता है। किन पाँच से? कथा का परिभव (तिरस्कार) करता है, कथावाचक का परिभव करता है, स्वयं का परिभव करता है..." පඨමසද්ධම්මසම්මොසසුත්ත प्रथम सद्धम्मसम्मोस सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.226] ආවුසො චතුත්ථං පඨමසද්ධම්මසම්මොසසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्, वहीं पर चौथा प्रथम सद्धम्मसम्मोस सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – තත්ථෙව භන්තෙ චතුත්ථං පඨමසද්ධම්මසම්මොසසුත්තං ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ පඤ්ච, ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛූ න සක්කච්චං ධම්මං සුණන්ති, න සක්කච්චං ධම්මං පරියාපුණන්ති, න සක්කච්චං ධම්මං ධාරෙන්ති, න සක්කච්චං ධාතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛන්ති, න සක්කච්චං අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මං පටිපජ්ජන්ති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්තී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, वहीं पर चौथा प्रथम सद्धम्मसम्मोस सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - "भिक्षुओं, ये पाँच धर्म सद्धम्म के सम्मोह (भ्रम) और अन्तर्धान (विलुप्त होने) के लिए संवर्तित होते हैं। कौन से पाँच? यहाँ भिक्षुओं, भिक्षु सत्कारपूर्वक धर्म नहीं सुनते, सत्कारपूर्वक धर्म का अध्ययन नहीं करते, सत्कारपूर्वक धर्म को धारण नहीं करते, सत्कारपूर्वक धारण किए हुए धर्मों के अर्थ की परीक्षा नहीं करते, और सत्कारपूर्वक अर्थ जानकर और धर्म जानकर धर्म के अनुकूल धर्म का प्रतिपादन (आचरण) नहीं करते। भिक्षुओं, ये पाँच धर्म सद्धम्म के सम्मोह और अन्तर्धान के लिए संवर्तित होते हैं।" දුතියසද්ධම්මසම්මොසසුත්ත द्वितीय सद्धम्मसम्मोस सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.228] ආවුසො පඤ්චමං දුතියසද්ධම්මසම්මොසසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्, वहीं पर पाँचवाँ द्वितीय सद्धम्मसम्मोस सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – තත්ථෙව භන්තෙ පඤ්චමං දුතියසද්ධම්මසම්මොසසුත්තං ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ පඤ්ච, ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛූ ධම්මං න පරියාපුණන්ති සුත්තං ගෙය්යං වෙය්යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. අයං භික්ඛවෙ පඨමො ධම්මො සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, वहीं पर पाँचवाँ द्वितीय सद्धम्मसम्मोस सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - "भिक्षुओं, ये पाँच धर्म सद्धम्म के सम्मोह और अन्तर्धान के लिए संवर्तित होते हैं। कौन से पाँच? यहाँ भिक्षुओं, भिक्षु धर्म का अध्ययन नहीं करते - सुत्त, गेय, व्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अद्भुतधर्म और वेदल्ल। भिक्षुओं, यह पहला धर्म सद्धम्म के सम्मोह और अन्तर्धान के लिए संवर्तित होता है।" තතියසද්ධම්මසම්මොසසුත්ත तृतीय सद्धम्मसम्मोस सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.231] ආවුසො ඡට්ඨං තතියසද්ධම්මසම්මොසසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्, वहीं पर छठा तृतीय सद्धम्मसम्मोस सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – තත්ථෙව භන්තෙ ඡට්ඨං තතියසද්ධම්මසම්මොසසුත්තං ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ පඤ්ච, ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛූ දුග්ගහිතං සුත්තන්තං පරියාපුණන්ති දුන්නික්ඛිත්තහි පදබ්යඤ්ජනෙහි. දුන්නික්ඛිත්තස්ස භික්ඛවෙ පදබ්යඤ්ජනස්ස අත්ථොපි දුන්නයො හොති. අයං භික්ඛවෙ පඨමො ධම්මො සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, वहीं पर छठा तृतीय सद्धम्मसम्मोस सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - "भिक्षुओं, ये पाँच धर्म सद्धम्म के सम्मोह और अन्तर्धान के लिए संवर्तित होते हैं। कौन से पाँच? यहाँ भिक्षुओं, भिक्षु गलत तरीके से ग्रहण किए गए सुत्तन्तों का अध्ययन करते हैं, जिनमें पद और व्यंजन गलत तरीके से रखे गए हैं। भिक्षुओं, गलत तरीके से रखे गए पद और व्यंजन का अर्थ भी गलत ही निकलता है। भिक्षुओं, यह पहला धर्म सद्धम्म के सम्मोह और अन्तर्धान के लिए संवर्तित होता है।" දුක්කතාසුත්ත दुकथा सुत्त පු – අඞ්ගුත්තරනිකායෙ [Pg.237] ආවුසො පඤ්චකනිපාතෙ සද්ධම්මවග්ගෙ සත්තමං දුක්කථාසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आयुष्मान्, अंगुत्तर निकाय के पंचक निपात के सद्धम्म वग्ग में सातवाँ दुकथा सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – සද්ධම්මවග්ගෙ භන්තෙ සත්තමං දුක්කථාසුත්තං ‘‘පඤ්චන්නං භික්ඛවෙ පුග්ගලානං කථා දුක්කථා පුග්ගලෙ පුග්ගලං උපනිධාය. කතමෙසං පඤ්චන්නං, අස්සද්ධස්ස භික්ඛවෙ සද්ධාකථා දුක්කථා, දුස්සීලස්ස සීලකථා දුක්කථා, අප්පස්සුතස්ස බාහුසච්චකථා දුක්කථා, මච්ඡරිස්ස චාගකථා දුක්කථා, දුප්පඤ්ඤස්ස පඤ්ඤාකථා දුක්කථා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, सद्धम्म वग्ग में सातवाँ दुकथा सुत्त भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है - "भिक्षुओं, एक व्यक्ति की दूसरे व्यक्ति से तुलना करने पर, पाँच प्रकार के व्यक्तियों के लिए (कुछ) कथाएँ 'दुकथा' (बुरी कथा) होती हैं। किन पाँच के लिए? भिक्षुओं, अश्रद्धालु के लिए श्रद्धा की कथा दुकथा है, दुःशील के लिए शील की कथा दुकथा है, अल्पश्रुत के लिए बहुश्रुत की कथा दुकथा है, मत्सर (कंजूस) के लिए त्याग की कथा दुकथा है, और दुर्बुद्धि के लिए प्रज्ञा की कथा दुकथा है।" උදායීසුත්ත उदायी सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.240] ආවුසො නවමං උදායිසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. पु - आयुष्मान्, वहीं पर नौवाँ उदायी सुत्त भगवान द्वारा कहाँ, किसके बारे में, किस विषय में और कैसे कहा गया है? වි – කොසම්බියං භන්තෙ ආයස්මන්තං උදායිං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ උදායී මහතියා ගීහිපරිසාය පරිවුතො [Pg.241] ධම්මං දෙසෙන්තො නිසින්නො හොති. අද්දසා ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං උදායිං මහතියා ගිහිපරිසාය පරිවුතං ධම්මං දෙසෙන්තං නිසින්නං. දිස්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච ‘‘ආයස්මා භන්තෙ උදායී මහතියා ගිහිපරිසාය පරිවුතො ධම්මං දෙසෙතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘න ඛො ආනන්ද සුකරං පරෙසං ධම්මං දෙසෙතුං, පරෙසං ආනන්ද ධම්මං දෙසෙන්තෙන පඤ්ච ධම්මෙ අජ්ඣත්තං උපට්ඨාපෙත්වා පරෙසං ධම්මො දෙසෙතබ්බො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, कौशाम्बी में आयुष्मान उदायी के विषय में कहा गया है। आयुष्मान उदायी भन्ते, एक बड़ी गृहस्थ सभा से घिरे हुए धर्मोपदेश देते हुए बैठे थे। आयुष्मान आनन्द ने आयुष्मान उदायी को एक बड़ी गृहस्थ सभा से घिरे हुए धर्मोपदेश देते हुए बैठे देखा। देखकर जहाँ भगवान थे वहाँ गए, जाकर भगवान को अभिवादन कर एक ओर बैठ गए। एक ओर बैठे हुए आयुष्मान आनन्द ने भगवान से यह कहा - "भन्ते, आयुष्मान उदायी एक बड़ी गृहस्थ सभा से घिरे हुए धर्मोपदेश दे रहे हैं।" उस विषय में भगवान ने कहा - "आनन्द, दूसरों को धर्मोपदेश देना सुकर (आसान) नहीं है। आनन्द, दूसरों को धर्मोपदेश देने वाले को अपने भीतर पाँच धर्मों को उपस्थित कर दूसरों को धर्मोपदेश देना चाहिए" - इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। ආඝාතවග්ග आघात वर्ग පඨමආඝාතපටිවිනයසුත්ත प्रथम आघात-प्रतिविनय सुत्त පු – ආඝාතවග්ගෙ [Pg.243] පන ආවුසො පඨමං ආඝාතපටිවිනයසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आवुसो, आघात वर्ग में प्रथम आघात-प्रतिविनय सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – ආඝාතවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං ආඝාතපටිවිනයසුත්තං ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ආඝාතපටිවිනයා, යත්ථ භික්ඛුනො උප්පන්නො ආඝාතො සබ්බසො පටිවිනෙතබ්බො. කතමෙ පඤ්ච, යස්මිං භික්ඛවෙ පුග්ගලෙ ආඝාතො ජායෙථ, මෙත්තා තස්මිං පුග්ගලෙ භාවෙතබ්බා, එවං තස්මිං පුග්ගලෙ ආඝාතො පටිවිනෙතබ්බො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, आघात वर्ग में प्रथम आघात-प्रतिविनय सुत्त - "भिक्षुओं, ये पाँच आघात-प्रतिविनय हैं, जहाँ भिक्षु को उत्पन्न द्वेष को पूरी तरह से दूर करना चाहिए। कौन से पाँच? भिक्षुओं, जिस व्यक्ति में द्वेष उत्पन्न हो, उस व्यक्ति के प्रति मैत्री भाव विकसित करना चाहिए, इस प्रकार उस व्यक्ति में द्वेष को दूर करना चाहिए" - इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। උපාසකවග්ග उपासक वर्ग චණ්ඩාලසුත්ත चण्डाल सुत्त පු – උපාසකවග්ගෙ [Pg.245] පන ආවුසො පඤ්චමං චණ්ඩාලසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आवुसो, उपासक वर्ग में पाँचवाँ चण्डाल सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – උපාසකවග්ගෙ භන්තෙ පඤ්චමං චණ්ඩාලසුත්තං ‘‘පඤ්චහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො උපාසකො උපාසකචණ්ඩාලො ච [Pg.246] හොති උපාසකමලඤ්ච උපාසකපතිකුට්ඨො චා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, उपासक वर्ग में पाँचवाँ चण्डाल सुत्त - "भिक्षुओं, पाँच धर्मों से युक्त उपासक उपासक-चण्डाल, उपासक-मल और उपासक-अधम होता है" - इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। පීතිසුත්ත प्रीति सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.247] ආවුසො ඡට්ඨං පීතිසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං. पु - आवुसो, वहीं छठा प्रीति सुत्त भगवान द्वारा कहाँ, किसके विषय में और कैसे कहा गया है? වි – ඡට්ඨං භන්තෙ පීතිසුත්තං සාවත්ථියං අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං ආරබ්භ ‘‘තුම්හෙ ඛො ගහපති භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතා චීවර පිණ්ඩපාත සෙනාසන ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන[Pg.248]. න ඛො ගහපති තාවතකෙනෙව තුට්ඨි කරණීයා ‘‘මයං භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලාන පච්චය භෙසජ්ජපරික්ඛාරෙනා’’ති. තස්මාතිහ ගහපති එවං සික්ඛිතබ්බං ‘‘කින්දි මයං කාලෙන කාලං පවිවෙකං පීතිං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්යාමා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, छठा प्रीति सुत्त श्रावस्ती में अनाथपिण्डिक गृहपति के विषय में - "गृहपति, तुम भिक्षु संघ की चीवर, पिण्डपात, शयनासन और ग्लान-प्रत्यय-भैषज्य-परिष्कार (दवाइयों) से सेवा करते हो। गृहपति, केवल इतने से ही संतुष्ट नहीं होना चाहिए कि 'हम भिक्षु संघ की चीवर, पिण्डपात, शयनासन और ग्लान-प्रत्यय-भैषज्य-परिष्कार से सेवा करते हैं'। इसलिए गृहपति, इस प्रकार सीखना चाहिए - 'कैसे हम समय-समय पर प्रविवेक (एकान्त) की प्रीति को प्राप्त कर विहार करें'" - इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। වණිජ්ජාසුත්ත वणिज्जा सुत्त (व्यापार सुत्त) පු – තත්ථෙව [Pg.251] ආවුසො සත්තමං වණිජ්ජාසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आवुसो, वहीं सातवाँ वणिज्जा सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – තත්ථෙව භන්තෙ සත්තමං වණිජ්ජාසුත්තං ‘‘පඤ්චිමා භික්ඛවෙ වණිජ්ජා උපාසකෙන අකරණීයා. කතමා පඤ්ච, සත්ථවණිජ්ජා සත්තවණිජ්ජා මංසවණිජ්ජා මජ්ජවණිජ්ජා විසවණිජ්ජා. ඉමා ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච වණිජ්ජා උපාසකෙන අකරණීයා’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, वहीं सातवाँ वणिज्जा सुत्त - "भिक्षुओं, उपासक को ये पाँच व्यापार नहीं करने चाहिए। कौन से पाँच? शस्त्र का व्यापार, प्राणियों का व्यापार, मांस का व्यापार, मदिरा का व्यापार और विष का व्यापार। भिक्षुओं, उपासक को ये पाँच व्यापार नहीं करने चाहिए" - इस प्रकार भन्ते, भगवान द्वारा कहा गया। ගවෙසීසුත්ත गवेषी सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.252] ආවුසො දසමං ගවෙසීසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං. पु - आवुसो, वहीं दसवाँ गवेषी सुत्त भगवान द्वारा कहाँ, किसके विषय में, किस प्रसंग में और कैसे कहा गया है? වි – දසමං භන්තෙ ගවෙසීසුත්තං කොසලෙසු ආයස්මන්තං ආනන්දත්ථෙරං ධම්මභණ්ඩාගාරිකං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ ආනන්දත්ථෙරො ධම්මභණ්ඩාගාරිකො භගවන්තං එතදවොච ‘‘කො නු ඛො භන්තෙ හෙතු කො පච්චයො භගවතො සිතස්ස පාතුකම්මාය, න අකාරණෙන තථාගතා සිතං පාතුකරොන්තී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘භූතපුබ්බං ආනන්ද ඉමස්මිං පදෙසෙ නගරං අහොසි [Pg.253] ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච බහුජනං ආකිණ්ණමනුස්සං, තං ඛො පනානන්ද නගරං කස්සපො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො උපනිස්සාය විහාසී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, दसवाँ गवेषी सुत्त कोसल देश में धर्म-भण्डागारिक आयुष्मान आनन्द स्थविर के विषय में कहा गया है। आयुष्मान आनन्द स्थविर धर्म-भण्डागारिक ने भगवान से यह कहा - "भन्ते, भगवान की मुस्कान प्रकट होने का क्या हेतु है, क्या प्रत्यय है? तथागत बिना कारण मुस्कान प्रकट नहीं करते।" उस प्रसंग में भगवान ने कहा - "आनन्द, प्राचीन काल में इस स्थान पर एक समृद्ध, वैभवशाली, घनी आबादी वाला और मनुष्यों से भरा हुआ नगर था। आनन्द, उस नगर के समीप अर्हत् सम्यक्सम्बुद्ध भगवान कश्यप विहार करते थे" - इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। වාචාසුත්ත वाचा सुत्त (वाणी सुत्त) පු – බ්රාහ්මණවග්ගෙ [Pg.260] ආවුසො අට්ඨමං වාචාසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आवुसो, ब्राह्मण वर्ग में आठवाँ वाचा सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – බ්රාහ්මණවග්ගෙ භන්තෙ අට්ඨමං වාචාසුත්තං ‘‘පඤ්චහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතා වාචා සුභාසිතා හොති නො දුබ්භාසිතා, අනවජ්ජා ච අනනුවජ්ජා ච විඤ්ඤූනං. කතමෙහි පඤ්චහි, කාලෙන භාසිතා හොති, සච්චා ච භාසිතා හොති, සණ්හා ච භාසිතා හොති, අත්ථසංහිතා ච භාසිතා හොති, මෙත්තාචිත්තෙන ච භාසිතා හොති, ඉමෙහි ඛො භික්ඛවෙ පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතා වාචා සුභාසිතා හොති නො දුබ්භාසිතා, අනවජ්ජා ච අනනුවජ්ජා ච විඤ්ඤූන’’න්ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, ब्राह्मण वर्ग में आठवाँ वाचा सुत्त - "भिक्षुओं, पाँच धर्मों से युक्त वाणी सुभाषित होती है, दुर्भाषित नहीं; वह निर्दोष और विद्वानों द्वारा अनिन्दनीय होती है। किन पाँच से? वह समय पर बोली गई हो, सत्य बोली गई हो, कोमल बोली गई हो, हितकारी बोली गई हो और मैत्रीपूर्ण चित्त से बोली गई हो। भिक्षुओं, इन पाँच अंगों से युक्त वाणी सुभाषित होती है, दुर्भाषित नहीं; वह निर्दोष और विद्वानों द्वारा अनिन्दनीय होती है" - इस प्रकार भन्ते, भगवान द्वारा कहा गया। කුලසුත්ත कुल सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.261] ආවුසො නවමං කුලසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पु - आवुसो, वहीं नवाँ कुल सुत्त भगवान द्वारा कैसे कहा गया है? වි – තත්ථෙව භන්තෙ නවමං කුලසුත්තං ‘‘යං භික්ඛවෙ සීලවන්තො පබ්බජිතා කුලං උපසඞ්කමන්ති, තත්ථ මනුස්සා පඤ්චහි ඨානෙහි බහුං පුඤ්ඤං පසවන්ති. කතමෙහි පඤ්චහි, යස්මිං භික්ඛවෙ සමයෙ සීලවන්තෙ පබ්බජිතෙ කුලං උපසඞ්කමන්තෙ මනුස්සා දිස්වා චිත්තානි පසාදෙන්ති, සග්ගසංවත්තනිකං භික්ඛවෙ තං කුලං තස්මිං සමයෙ පටිපදං පටිපන්නං හොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि - भन्ते, वहीं नवाँ कुल सुत्त - "भिक्षुओं, जब शीलवान प्रव्रजित किसी कुल (परिवार) में जाते हैं, तो वहाँ मनुष्य पाँच कारणों से बहुत पुण्य अर्जित करते हैं। किन पाँच से? भिक्षुओं, जिस समय शीलवान प्रव्रजितों को कुल में आते देख मनुष्य चित्त को प्रसन्न (श्रद्धायुक्त) करते हैं, भिक्षुओं, उस समय वह कुल स्वर्ग की ओर ले जाने वाले मार्ग पर आरूढ़ होता है" - इस प्रकार भगवान द्वारा कहा गया। කිමිලවග්ග किमिल वर्ग ධම්මස්සවනසුත්ත धर्म-श्रवण सुत्त පු – කිමිලවග්ගෙ [Pg.263] පන ආවුසො දුතියං ධම්මස්සවනසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – किन्तु आयुष्मान्, किमिल-वर्ग में भगवान द्वारा दूसरा धम्मस्सवन सुत्त किस प्रकार कहा गया है? වි – කිමිලවග්ගෙ භන්තෙ දුතියං ධම්මස්සවනසුත්තං ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ආනිසංසා ධම්මස්සවනෙ. කතමෙ පඤ්ච, අස්සුතං සුණාති, සුතං පරියොදාපෙති, කඞ්ඛං විතරති, දිට්ඨිං උජුං කරොති, චිත්තමස්ස පසීදති, ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච ආනිසංසා ධම්මස්සවනෙ’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते, किमिल-वर्ग में दूसरा धम्मस्सवन सुत्त [इस प्रकार है]— 'भिक्षुओं, धर्म-श्रवण के ये पाँच आनृशंस (लाभ) हैं। कौन से पाँच? जो नहीं सुना है उसे सुनता है, जो सुना है उसे निर्मल करता है, शंका को दूर करता है, दृष्टि को सीधा करता है, और उसका चित्त प्रसन्न होता है। भिक्षुओं, धर्म-श्रवण के ये पाँच आनृशंस हैं।' भन्ते, भगवान द्वारा इस प्रकार कहा गया है। අක්කොසකවග්ග अक्कोसक-वर्ग අක්ඛන්තිසුත්ත अक्खन्ति सुत्त පු – අක්කොසකවග්ගෙ [Pg.264] පන ආවුසො පඤ්චමං අක්ඛන්තිසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – किन्तु आयुष्मान्, अक्कोसक-वर्ग में भगवान द्वारा पाँचवाँ अक्खन्ति सुत्त किस प्रकार कहा गया है? වි – අක්කොසකවග්ගෙ භන්තෙ පඤ්චමං අක්ඛන්තිසුත්තං ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ආදීනවා අක්ඛන්තියා. කතමෙ පඤ්ච, බහුනො ජනස්ස [Pg.265] අප්පියො හොති අමනාපො, වෙරබහුලො ච හොති, වජ්ජබහුලො ච, සම්මූළ්හො කාලං කරොති, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते, अक्कोसक-वर्ग में पाँचवाँ अक्खन्ति सुत्त [इस प्रकार है]— 'भिक्षुओं, अक्षान्ति (अधैर्य) के ये पाँच आदिनव (दोष) हैं। कौन से पाँच? वह बहुत से लोगों का अप्रिय और अमनोज्ञ होता है, बहुत वैर वाला होता है, बहुत दोषों वाला होता है, सम्मूढ़ (मोहग्रस्त) होकर मृत्यु को प्राप्त होता है, और शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरान्त, अपाय, दुर्गति, विनिपात और निरय (नरक) में उत्पन्न होता है।' भन्ते, भगवान द्वारा इस प्रकार आदि कहा गया है। අපාසාදිකසුත්ත अपासादिक सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.266] ආවුසො අට්ඨමං අපාසාදිකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – आयुष्मान्, वहीं पर भगवान द्वारा आठवाँ अपासादिक सुत्त किस प्रकार कहा गया है? වි – තත්ථෙව භන්තෙ අට්ඨමං අපාසාදිකසුත්තං ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ආදීනවා අපාසාදිකෙ. කතමෙ පඤ්ච, අප්පසන්නා නප්පසීදන්ති, පසන්නානඤ්ච එකච්චානං අඤ්ඤථත්තං හොති, සත්ථුසාසනං අකතං හොති, පච්ඡිමා ජනතා දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, චිත්තමස්ස නප්පසීදති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච ආදීනවා අපාසාදිකෙ’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते, वहीं पर आठवाँ अपासादिक सुत्त [इस प्रकार है]— 'भिक्षुओं, अपासादिक (अप्रसन्नताजनक व्यवहार) के ये पाँच आदिनव हैं। कौन से पाँच? जो अप्रसन्न (श्रद्धारहित) हैं वे प्रसन्न नहीं होते, जो प्रसन्न हैं उनमें से कुछ का भाव बदल जाता है, शास्ता का शासन अननुष्ठित (अकृत) रह जाता है, बाद की जनता गलत उदाहरण का अनुसरण करती है, और उसका चित्त प्रसन्न नहीं होता। भिक्षुओं, अपासादिक के ये पाँच आदिनव हैं।' भन्ते, भगवान द्वारा इस प्रकार आदि कहा गया है। ආවාසිකවග්ග आवासिक-वर्ग ආවාසිකසුත්ත आवासिक सुत्त පු – ආවාසිකවග්ගෙ [Pg.268] පනාවුසො පඨමං ආවාසිකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – किन्तु आयुष्मान्, आवासिक-वर्ग में भगवान द्वारा पहला आवासिक सुत्त किस प्रकार कहा गया है? වි – ආවාසිකවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං ආවාසිකසුත්තං ‘‘පඤ්චහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො ආවාසිකො භික්ඛු අභාවනීයො හොති. කතමෙහි පඤ්චහි, න ආකප්පසම්පන්නො හොති න වත්තසම්පන්නො, න බහුස්සුතො හොති න සුතධරො, න පටිසල්ලෙඛිතා හොති න පටිසල්ලානාරාමො, න කල්යාණවාචො හොති න කල්යාණවාක්කරණො, දුප්පඤ්ඤො හොති ජළො එළමූගො. ඉමෙහි ඛො භික්ඛවෙ පඤ්චහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ආවාසිකො භික්ඛු අභාවනීයො හොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते, आवासिक-वर्ग में पहला आवासिक सुत्त [इस प्रकार है]— 'भिक्षुओं, पाँच धर्मों (गुणों) से युक्त आवासिक (निवासी) भिक्षु अभवनीय (अनादरणीय) होता है। किन पाँच से? वह न तो आकल्प-सम्पन्न (आचरण-सम्पन्न) होता है और न ही वृत्त-सम्पन्न (कर्तव्य-सम्पन्न), न वह बहुश्रुत होता है और न ही श्रुत-धर, न वह प्रतिसंलेखन (एकान्तवास) करने वाला होता है और न ही प्रतिसंलेखन-प्रेमी, न वह कल्याण-वाक (मधुरभाषी) होता है और न ही कल्याण-वाक्करण (सुवक्ता), वह दुर्बुद्धि, जड़ और गूँगा (मूक) होता है। भिक्षुओं, इन पाँच धर्मों से युक्त आवासिक भिक्षु अभवनीय होता है।' भन्ते, भगवान द्वारा इस प्रकार आदि कहा गया है। අවණ්ණාරහසුත්ත अवण्णारह सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.270] ආවුසො සත්තමං අවණ්ණාරහසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – आयुष्मान्, वहीं पर भगवान द्वारा सातवाँ अवण्णारह सुत्त किस प्रकार कहा गया है? වි – තත්ථෙව භන්තෙ සත්තමං අවණ්ණාරහසුත්තං ‘‘පඤ්චහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො ආවාසිකො භික්ඛු යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි පඤ්චහි, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසති, අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසති, ආවාසමච්ඡරී හොති ආවාසපලිගෙධී, කුලමච්ඡරී හොති කුලපලිගෙධි, සද්ධාදෙය්යං විනිපාතෙති. ඉමෙහි ඛො භික්ඛවෙ පඤ්චහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ආවාසිකො [Pg.271] භික්ඛු යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते, वहीं पर सातवाँ अवण्णारह सुत्त [इस प्रकार है]— 'भिक्षुओं, पाँच धर्मों से युक्त आवासिक भिक्षु यथाभृत (जैसे लाया गया हो वैसे ही) नरक में डाल दिया जाता है। किन पाँच से? बिना जाँच-परख किए वह प्रशंसा के अयोग्य की प्रशंसा करता है, बिना जाँच-परख किए वह प्रशंसा के योग्य की निन्दा करता है, वह आवास-मत्सरी (आवास के प्रति कंजूस) और आवास-लोभी होता है, वह कुल-मत्सरी और कुल-लोभी होता है, और वह श्रद्धापूर्वक दिए गए दान को नष्ट करता है। भिक्षुओं, इन पाँच धर्मों से युक्त आवासिक भिक्षु यथाभृत नरक में डाल दिया जाता है।' भन्ते, भगवान द्वारा इस प्रकार आदि कहा गया है। දුච්චරිතවග්ග दुच्चरित-वर्ग පඨමදුච්චරිතසුත්ත प्रथम दुच्चरित सुत्त පු – දුච්චරිතවග්ගෙ [Pg.273] පන ආවුසො පඨමං දුච්චරිතසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – किन्तु आयुष्मान्, दुच्चरित-वर्ग में भगवान द्वारा पहला दुच्चरित सुत्त किस प्रकार कहा गया है? වි – දුච්චරිතවග්ගෙ භන්තෙ පඨමං දුච්චරිතසුත්තං ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ආදීනවා දුච්චරිතෙ. කතමෙ පඤ්ච, අත්තාපි අත්තානං උපවදති, අනුවිච්ච විඤ්ඤූ ගරහන්ති, පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති, සම්මූළ්හො කාලං කරොති, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච ආදීනවා දුච්චරිතෙ’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते, दुच्चरित-वर्ग में पहला दुच्चरित सुत्त [इस प्रकार है]— 'भिक्षुओं, दुश्चरित्र के ये पाँच आदिनव हैं। कौन से पाँच? वह स्वयं भी अपनी निन्दा करता है, जाँच-परख कर विद्वान उसकी निन्दा करते हैं, उसका बुरा यश (अपयश) फैलता है, वह सम्मूढ़ होकर मृत्यु को प्राप्त होता है, और शरीर के भेद के बाद, मृत्यु के उपरान्त, अपाय, दुर्गति, विनिपात और निरय में उत्पन्न होता है। भिक्षुओं, दुश्चरित्र के ये पाँच आदिनव हैं।' भन्ते, भगवान द्वारा इस प्रकार आदि कहा गया है। සිවථිකසුත්ත सिवथिक सुत्त පු – තත්ථෙව [Pg.274] ආවුසො නවමං සිවථිකසුත්තං භගවතා කථං භාසිතං. पू – आयुष्मान्, वहीं पर भगवान द्वारा नवाँ सिवथिक सुत्त किस प्रकार कहा गया है? වි – තත්ථෙව [Pg.275] භන්තෙ නවමං සිවථිකසුත්තං ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ආදීනවා සිවථිකාය. කතමෙ පඤ්ච, අසුචි, දුග්ගන්ධා, සප්පටිභයා, වාළානං අමනුස්සානං ආවාසො, බහුනො ජනස්ස ආරොදනා. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච ආදීනවා සිවථිකායා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං. वि – भन्ते, वहीं पर नवाँ सिवथिक सुत्त [इस प्रकार है]— 'भिक्षुओं, श्मशान (सिवथिका) के ये पाँच आदिनव हैं। कौन से पाँच? वह अशुचि है, दुर्गन्धयुक्त है, सप्रतिभय (भयपूर्ण) है, हिंसक पशुओं और अमनुष्यों का आवास है, और बहुत से लोगों के रोने का स्थान है। भिक्षुओं, श्मशान के ये पाँच आदिनव हैं।' भन्ते, भगवान द्वारा इस प्रकार आदि कहा गया है। | |||
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 한국인 | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |