นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

その世尊、応供、正等覚者に、礼拝したてまつる。

สุตฺตนฺตปิฏก

経蔵（スッタンタ・ピタカ）

สํยุตฺตนิกาเย

相応部（サンユッタ・ニカーヤ）

สคาถาวคฺคปาฬิ

有偈篇パーリ

สํคายนสฺส ปุจฺฉา วิสฺสชฺชนา

結集の問答

ปุจฺฉา – ปฐมมหาสํคีติกาเล [Pg.1] อาวุโส ธมฺมสํคาหกา มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา โปราณสํคีติการา ปฐมํ วินยปิฏกํ สํคายิตฺวา ตทนนฺตรํ สุตฺตนฺตปิฏกํ สํคายนฺตา ทีฆนิกายญฺจ มชฺฌิมนิกายญฺจ สํคายิตฺวา ตทนนฺตรํ กึนาม ปาวจนํ สํคายึสุ.

問：友よ、第一次大結集の時、法を編集したマハーカーッサパら諸大長老、古の結集者たちは、最初に律蔵を編纂し、その次に経蔵を編纂する中で、長部と中部を編纂した後、次にいかなる名の聖教を編纂したのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – ปฐมมหาสํคีติกาเล ภนฺเต ธมฺมสํคาหกา มหากสฺสปาทโย โปราณเถรวรา ปฐมํ วินยปิฏกํ สํคายิตฺวา ตทนนฺตรํ สุตฺตนฺตปิฏกํ สํคายนฺตา ทีฆนิกายญฺจ มชฺฌิมนิกายญฺจ สํคายิตฺวา ตทนนฺตรํ สตฺตหิ จ สุตฺตสหสฺเสหิ สตฺตหิ จ สุตฺตสเตหิ ทฺวาสฏฺฐิยา จ สุตฺเตหิ ปฏิมณฺฑิตํ ภาณวารสตปริมาณํ สํยุตฺตนิกายํ นาม ปาวจนํ สํคายึสุ.

答：大徳よ、第一次大結集の時、法を編集したマハーカーッサパら古の諸大長老は、最初に律蔵を編纂し、その次に経蔵を編纂する中で、長部と中部を編纂した後、七千七百六十二の経によって飾られ、百の誦分（バーナヴァーラ）の量がある相応部という名の聖教を編纂しました。

ปุจฺฉา – สํยุตฺตนิกาเย [Pg.2] จ อาวุโส สคาถาวคฺโค นิทานวคฺโค ขนฺธวคฺโค สฬายตนวคฺโค มหาวคฺโคติ ปญฺจสํยุตฺตปฺปกรณานิ, เตสุ ปฐมํ กตรํ สํยุตฺตปฺปกรณํ เต สํคายึสุ.

問：友よ、相応部には、有偈篇、因縁篇、蘊篇、六処篇、大篇という五つの相応の部類がありますが、そのうち最初に、彼らはいずれの相応の部類を編纂したのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – ปญฺจสุ ภนฺเต สํยุตฺตปฺปกรเณสุ ปฐมํ สคาถาวคฺคสํยุตฺตปฺปกรณํ สํคายึสุ.

答：大徳よ、五つの相応の部類のうち、最初に有偈篇相応の部類を編纂しました。

ปุจฺฉา – สคาถาวคฺเคปิ [Pg.3] อาวุโส เทวตาสํยุตฺตาทิวเสน เอกาทสสํยุตฺตานิ, เตสุ ปฐมํ กตรํ สํยุตฺตํ เต สํคายึสุ.

問：友よ、有偈篇においても、諸天相応をはじめとして十一の相応がありますが、そのうち最初に、彼らはいずれの相応を編纂したのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – เอกาทสสุ ภนฺเต สํยุตฺเตสุ ปฐมํ เทวตาสํยุตฺตํ สํคายึสุ.

答：大徳よ、十一の相応のうち、最初に諸天相応を編纂しました。

ปุจฺฉา – เทวตาสํยุตฺเตปิ อาวุโส นฬวคฺคาทโย อฏฺฐ วคฺคา, โอฆตรณสุตฺตาทีนิ จ เอกาสีติ สุตฺตานิ, เตสุ ปฐมํ กตรํ วคฺคํ กตรญฺจ สุตฺตํ สคายึสุ.

問：友よ、諸天相応においても、蘆品（ナラ・ヴァッガ）をはじめとする八つの品と、暴流渡経をはじめとする八十一の経がありますが、そのうち最初に、いずれの品といずれの経を編纂したのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – อฏฺฐสุ ภนฺเต วคฺเคสุ ปฐมํ นฬวคฺคํ เอกาสีติยา จ สุตฺเตสุ ปฐมํ โอฆตรณสุตฺตํ สํคายึสุ.

答：大徳よ、八つの品のうち最初に蘆品を、八十一の経のうち最初に暴流渡経を編纂しました。

สาธุ [Pg.4] สาธุ อาวุโส, มยมฺปิ ทานิ ตโตเยว ปฏฺฐาย สํคีติปุพฺพงฺคมานิ ปุจฺฉนวิสฺสชฺชนกิจฺจานิ อาวหิตุํ สมารภาร.

善哉、善哉、友よ。私たちも今、まさにそこから始めて、結集を先導とする問答の務めを遂行することにいたしましょう。

เทวตาสํยุตฺต

諸天相応（デーヴァター・サンユッタ）

โอฆตรณสุตฺต

暴流渡経（オーガタラナ・スッタ）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน โอฆตรณสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問：友よ、かの知る者、見る者、応供、正等覚者である世尊によって、暴流渡経は、どこで、誰に対して、どのような事柄について、どのように説かれたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ เทวตํ อารพฺภ ภาสิตํ, อญฺญตรา ภนฺเต เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ, เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘กถํ นุ ตฺวํ มาริส โอฆมตรี’’ติ,

答：大徳よ、舎衛城において、ある神に対して説かれました。大徳よ、ある神が夜が更けた頃、類いまれな輝きを放ち、ジェータ林の全体を照らして世尊のもとへ参りました。近づいて世尊を礼拝し、一方に立ちました。一方に立ったその神は、世尊にこのように申し上げました。‘尊き方よ、あなたはどのようにして暴流を渡られたのですか’と。

ตสฺมึ [Pg.5] ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘อปติฏฺฐํ ขฺวาหํ อาวุโส อนายูหํ โอฆมตรึ’’ติ, เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

その事柄について、大徳よ、‘友よ、私はとどまることなく、もがくことなく、暴流を渡ったのだ’と、このように大徳よ、世尊によって説かれました。

อจฺเจนฺติสุตฺต

時過経（アッチェンティ・スッタ）

ปุจฺฉา – อจฺเจนฺติสุตฺตํ [Pg.8] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問：では友よ、時過経は世尊によって、どこで、誰に対して、どのような事柄について、どのように説かれたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ เทวตํ อารพฺภ ภาสิตํ. อญฺญตรา ภนฺเต เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ–

答：大徳よ、舎衛城において、ある神に対して説かれました。ある神が世尊にこのように申し上げました。

‘‘อจฺเจนฺติ กาลา ตรยนฺติ รตฺติโย,วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺติ,เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานี’’ติ–

‘時は過ぎ去り、夜は移ろい、若さは次々と失われていく。死の中にこの恐怖を見て取る者は、幸福をもたらす功徳を積むべきである’と。

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ –

その事柄について、大徳よ、

‘‘อจฺเจนฺติ กาลา ตรยนฺติ รตฺติโย,วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺติ,เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข’’ติ –

‘時は過ぎ去り、夜は移ろい、若さは次々と失われていく。死の中にこの恐怖を見て取る者は、寂静を求め、世の欲を捨てるべきである’と、

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

このように、大徳よ、世尊によって説かれました。

สตฺติสุตฺต

槍経（サッティ・スッタ）

ปุจฺฉา – สตฺติสุตฺตํ [Pg.10] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問：では友よ、槍経は世尊によって、どこで、誰に対して、どのような事柄について、どのように説かれたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ เทวตํ อารพฺภ ภาสิตํ, อญฺญตรา ภนฺเต เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ–

答：大徳よ、舎衛城において、ある神に対して説かれました。ある神が世尊にこのように申し上げました。

‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

กามราคปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ–

‘槍で突かれた者のように、あるいは頭に火がついた者のように、欲愛を捨てるために、比丘は正念をもって遍歴すべきである’と。

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊師、その事において―

สตฺติยา [Pg.11] วิย โอมฏฺโฐ ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

สกฺกายทิฏฺฐิปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเชติ;

槍で突かれた者のように、あるいは頭が燃えている者のように、有身見を捨てるために、正念ある比丘は遊行すべきである。

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

尊師、このように世尊によって語られました。

สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

กามราคปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช –

槍で突かれた者のように、あるいは頭が燃えている者のように、欲貪を捨てるために、正念ある比丘は遊行すべきである―

สตฺติยา [Pg.12] วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก,สกฺกายทิฏฺฐิปฺปมานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช –

槍で突かれた者のように、あるいは頭が燃えている者のように、有身見を捨てるために、正念ある比丘は遊行すべきである―

ชฏาสุตฺต

ジャター・スッタ（縺れの経）

ปุจฺฉา – ชฏาสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問―友よ、ジャター・スッタは、世尊によってどこで、誰に関して、どのような状況で、どのように語られたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ เทวตํ อารพฺภ ภาสิตํ, อญฺญตรา ภนฺเต เทวตา ภวคนฺตํ เอตทโวจ–

回答―尊師、サーヴァッティーにおいて、ある天神に関して語られました。尊師、ある天神が世尊に次のように申し上げました。

‘‘อนฺโต ชฏา พหิชฏา, ชฏาย ชฏิตา ปชา;

ตํ ตํ โคตม ปุจฺฉามิ, โก อิมํ วิชฏเย ชฏ’’นฺติ–

“内に縺（もつ）れあり、外に縺れあり。生類は縺れによって縺れ合っています。ゴータマよ、あなたに尋ねます。誰がこの縺れを解きほぐすのでしょうか”。

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ –

尊師、その事において―

สีเล ปติฏฺฐาย นโร สปญฺโญ, จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาวยํ;

อาตาปี นิปโก ภิกฺขุ, โส อิมํ วิชฏเย ชฏํ.

戒に立脚し、智慧ある人が、心と智慧を修習し、熱心で聡明な比丘、彼こそがこの縺れを解きほぐす。

เยสํ [Pg.13] ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

ขีณาสวา อรหนฺโต, เตสํ วิชฏิตา ชฏาติ;

貪欲と瞋恚と無明が離れ去った人々、すなわち漏尽した阿羅漢たち、彼らの縺れは解きほぐされている。

เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

尊師、このように世尊によって語られました。

สีเล [Pg.14] ปติฏฺฐาย นโร สปญฺโญ, จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาวยํ;

อาตาปี นิปโก ภิกฺขุ, โส อิมํ วิชฏเย ชฏํ–

戒に立脚し、智慧ある人が、心と智慧を修習し、熱心で聡明な比丘、彼こそがこの縺れを解きほぐす―

เยสํ ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

ขีณาสวา อรหนฺโต, เตสํ วิชฏิตา ชฏา–

貪欲と瞋恚と無明が離れ去った人々、すなわち漏尽した阿羅漢たち、彼らの縺れは解きほぐされている―

ยตฺถ [Pg.15] นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

ปฏิฆํ รูปสญฺญา จ, เอตฺเถสา ฉิชฺชเต ชฏา.

名と色、および反感と色想が、余すところなく滅びるところ、ここでこの縺れは断ち切られる。

อจฺฉราสุตฺต

アッチャラー・スッタ（天女の経）

ปุจฺฉา – อจฺฉราสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問―友よ、アッチャラー・スッタは、世尊によってどこで、誰に関して、どのような状況で、どのように語られたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ เทวปุตฺตํ อารพฺภ ภาสิตํ. อญฺญตโร ภนฺเต เทวปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ–

回答―尊師、サーヴァッティーにおいて、ある天子に関して語られました。尊師、ある天子が世尊に次のように申し上げました。

‘‘อจฺฉราคณสงฺฆฏฺฐํ, ปิสาจ คณเสวิตํ;

วนนฺตํ โมหนํ นาม, กถํ ยาตฺรา ภวิสฺสตี’’ติ.

“天女の群れに騒がされ、ピサーチャ（鬼神）の群れに親しまれている、‘モ－ハナ（魅惑）’という名の森。そこをどのように進み行くべきでしょうか”。

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊師、その事において―

‘‘อุชุโก นาม โส มคฺโค, อภยา นาม สา ทิสา,รโถ อกูชโน นาม, ธมฺมจกฺเกหิ สํยุโต.

“その道は‘直き（なおき）’という名であり、その方向は‘無畏’という名である。車は‘軋みのない’という名であり、法の車輪を備えている。

หิรี [Pg.16] ตสฺส อปาลมฺโพ, สตฺยสฺส ปริวารณํ;

ธมฺมาหํ สารถึ พฺรูมิ, สมฺมาทิฏฺฐิ ปุเรชวํ.

羞恥（慚）がその背もたれであり、念（気づき）がその覆いである。私は法を御者と呼び、正見が先行するものである。

ยสฺส เอตาทิสํ ยานํ, อิตฺถิยา ปุริสสฺส วา;

ส เว เอเตน ยาเนน, นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก’’ติ.

女性であれ男性であれ、このような乗り物を持つ者は、実にこの乗り物によって、涅槃のすぐそばに至るのである”。

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

尊師、このように世尊によって語られました。

อจฺฉราคณสงฺฆุฏฺฐํ[Pg.17], ปิสาจคณเสวิตํ;

วนนฺตํ โมหนํ นาม, กถํ ยาตฺรา ภวิสฺสติ–

天女の群れに鳴り響き、ピサーチャの群れに親しまれている、モ－ハナという名の森。そこをどのように進み行くべきか―

ชราสุตฺต

ジャラー・スッタ（老いの経）

ปุจฺฉา – ชราสุตฺตํ [Pg.19] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問―友よ、ジャラー・スッタは、世尊によってどこで、誰に関して、どのような状況で、どのように語られたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ เทวตํ อารพฺภ ภาสิตํ. อญฺญตรา ภนฺเต เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ–

回答―尊師、サーヴァッティーにおいて、ある天神に関して語られました。尊師、ある天神が世尊に次のように申し上げました。

‘‘กึ สุ ยาว ชรา สาธุ, กึ สุ สาธุ ปติฏฺฐิตํ;

กึ สุ นรานํ รตนํ, กึ สุ โจเรหิ ทูหร’’นฺติ.

“老いるまで良いものは何か、確立されて良いものは何か、人々の宝とは何か、盗賊に奪われにくいものは何か”。

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊師よ、その事について——

‘‘สีลํ ยาว ชรา สาธุ, สทฺธา สาธุ ปติฏฺฐิตา;

ปญฺญา นรานํ รตนํ, ปุญฺญํ โจเรหิ ทูหร’’นฺติ.

“戒は老いに至るまで善く、信心は確立されているのが善い。智慧は人間の宝であり、功徳は盗賊に奪われがたい”と。

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

尊師よ、このように世尊によって語られました。

กึ สุ ยาว ชรา สาธุ.

何が老いに至るまで善いのでしょうか。

กึ สุ สาธุ ปติฏฺฐิตํ.

何が確立されているのが善いのでしょうか。

กึ [Pg.20] สุ นรานํ รตนํ.

何が人間の宝なのでしょうか。

กึ สุ โจเรหิ ทูหรํ.

何が盗賊に奪われがたいのでしょうか。

เทวปุตฺตสํยุตฺต

天子相応（デーヴァプッタ・サンユッタ）

สุพฺรหฺมสุตฺต

スブラフマ経

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สุพฺรหฺมสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กตญฺจ ภาสิตํ. กีทิโส จ ตตฺถ ธมฺมปฏิคฺคาหกสฺส ธมฺมสฺสวนานิสํโส อธิคโต.

問い——友よ、あの知る者、見る者、阿羅漢、正等覚者である世尊によって、スブラフマ経はどこで、誰について、どのような出来事について説かれたのですか。また、そこでの法を受け取った者には、どのような聞法の功徳が得られたのですか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห [Pg.21] ภนฺเต สุพฺรหฺมเทวปุตฺตํ อารพฺภ ภาสิตํ. สุพฺรหฺมา ภนฺเต เทวปุตฺโต มรณภยภีโต ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ–

答え——尊師よ、王舎城において、スブラフマ天子について説かれました。尊師よ、スブラフマ天子は死の恐怖に怯え、世尊に近づいてこのように申し上げました。

‘‘นิจฺจํ อุตฺรสฺตมิทํ จิตฺตํ, นิจฺจํ อุพฺพิคฺคมิทํ มโน;

อนุปฺปนฺเนสุ กิจฺเฉสุ, อโถ อุปฺปติเตสุ จ;

สเจ อตฺถิ อนุตฺรสฺตํ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต’’ติ–

“この心は常に怯え、この意は常に揺れ動いています。未だ生じていない苦難に対しても、また既に生じた苦難に対しても。もし怯えのない境地があるならば、問われたことに対し、それを私に説いてください”と。

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ.

尊師よ、その事において。

‘‘นาญฺญตฺร โพชฺชา ตปสา, นาญฺญตฺรินฺทฺริยสํวรา;

นาญฺญตฺร สพฺพนิสฺสคฺคา, โสตฺถึ ปสฺสามิ ปาณิน’’นฺติ.

“覚りの構成要素と苦行によらず、諸感官の抑制によらず、すべてを投げ捨てることによらずしては、生きとし生けるものに安らぎを私は見いだしません”と。

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ. เทสนาปริโยสาเน จ ภนฺเต สุพฺรหฺมสฺส เทวปุตฺตสฺส ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ, ‘‘ยํกิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ.

尊師よ、このように世尊によって語られました。そして尊師よ、説法の終わりに、スブラフマ天子には、その座において、塵なく汚れなき法の眼が生じました。“生起する性質のものは、すべて滅する性質のものである”と。

นิจฺจํ [Pg.22] อุตฺรสฺตมิทํ จิตฺตํ, นิจฺจํ อุพฺพิคฺคมิทํ มโน;

อนุปฺปนฺเนสุ กิจฺเฉสุ, อโถ อุปฺปติเตสุ จ;

สเจ อตฺถิ อนุตฺรสฺต, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต-หุ–

“この心は常に怯え、この意は常に揺れ動いています。未だ生じていない苦難に対しても、また既に生じた苦難に対しても。もし怯えのない境地があるならば、問われたことに対し、それを私に説いてください”と——

นาญฺญตฺร [Pg.23] โพชฺชา ตปสา, นาญฺญตฺรินฺทฺริยสํวรา;

นาญฺญตฺร สพฺพนิสฺสคฺคา, โสตฺถึ ปสฺสามิ ปาณินํ–

“覚りの構成要素と苦行によらず、諸感官の抑制によらず、すべてを投げ捨てることによらずしては、生きとし生けるものに安らぎを私は見いだしません”——

โรหิตสฺสสุตฺต

ロヒタッサ経

ปุจฺฉา – โรหิตสฺสสุตฺตํ [Pg.24] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い——さて友よ、ロヒタッサ経は世尊によって、どこで、誰について、どのような出来事について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต โรหิตสฺสํ เทวปุตฺตํ อารพฺภ ภาสิตํ. โรหิตสฺโส ภนฺเต เทวปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘ยตฺถ นุ โข ภนฺเต น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, สกฺกา นุ โข โส ภนฺเต คมเนน โลกสฺส อนฺโต ญาตุํ วา ทฏฺฐุํ วา ปาปุณิตุํ วา’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ยตฺถ โข อาวุโส น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, นาหํ ตํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ อฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺยนฺติ วทามี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え——尊師よ、舎衛城において、ロヒタッサ天子について説かれました。尊師よ、ロヒタッサ天子は世尊にこのように申し上げました。“尊師よ、生まれることなく、老いることなく、死ぬことなく、没することなく、再び生まれることのない場所。尊師よ、歩いて行くことによって、世界の果てを知り、あるいは見、あるいは到達することは可能でしょうか”と。尊師よ、その事について、“友よ、生まれることなく、老いることなく、死ぬことなく、没することなく、再び生まれることのない場所。私は歩いて行くことによって、世界の果てを知り、あるいは見、あるいは到達することはできないと説く”と、尊師よ、このように世尊によって語られました。

โกสลสํยุตฺต

コーサラ相応

ทหรสุตฺต

ダハラ経（年若き者経）

ปุจฺฉา – ทหรสุตฺตํ [Pg.26] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い——さて友よ、ダハラ経は世尊によって、どこで、誰について、どのような出来事について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อารพฺภ ภาสิตํ. ราชา ภนฺเต ปเสนทิ โกสโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ภนฺเต ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘ภวมฺปิ โน โคตโม ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปฏิชานาตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ยญฺหิ ตํ มหาราช สมฺมา วทมาโนวเทยฺย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ[Pg.27], มเมว ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺยา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え——尊師よ、舎衛城において、コーサラ国のパセーナディ王について説かれました。尊師よ、パセーナディ王は世尊のところへ近づき、世尊と共にあいさつを交わしました。片隅に座ったパセーナディ王は世尊にこのように申し上げました。“ゴータマ様もまた‘無上正等覚を現成した’と自称されるのですか”と。尊師よ、その事について、“大王よ、もし誰かが正しく語って‘無上正等覚を現成した’と言うならば、私こそがまさにそれを正しく語って言うべき者である”と、尊師よ、このように世尊によって語られました。

ตสฺมา [Pg.29] หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน;

ภุชงฺคมํ ปาวกญฺจ, ขตฺติยญฺจ ยสสฺสินํ;

ภิกฺขุญฺจ สีลสมฺปนฺนํ, สมฺมเทว สมาจเร–

“それゆえに、賢明な人は、自らの利益を見極め、蛇と火と名声ある王族と、戒を具足した比丘に対しては、正しく振る舞うべきである”

อตฺตรกฺขิตสุตฺต

アッタラッキタ経（自己保護経）

ปุจฺฉา – อตฺตรกฺขิตสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い——さて友よ、アッタラッキタ経は世尊によって、どこで、誰について、どのような出来事について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ราชานํเยว ปเสนทึ โกสลํ อารพฺภ ภาสิตํ. ราชา ภนฺเต ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อิธ มยฺหํ ภนฺเต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส [Pg.30] เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาที’’ติ เอวมาทิกํ วจนํ อโวจ. ภควา จ ภนฺเต เอวเมตํ มหาราช เอวเมตํ มหาราชาติ เอวมาทินา วิภชิตฺวา ภาสิตํ.

答え——尊師よ、舎衛城において、まさにパセーナディ・コーサラ王について説かれました。尊師よ、パセーナディ王は世尊に近づいて“尊師よ、ここで独り静かな所に退いていた私に、このような心の思惟が生じました”と、このような言葉を申し上げました。そして尊師よ、世尊は“大王よ、その通りです、大王よ、その通りです”と、このように詳しく説かれました。

กาเยน [Pg.32] สํวโร สาธุ, สาธุ วาจาย สํวโร;

มนสา สํวโร สาธุ, สาธุ, สพฺพตฺถ สํวโร;

สพฺพตฺถ สํวุโต ลชฺชี, รกฺขิโตติ ปวุจฺจติ.

“身による慎みは善い。言葉による慎みは善い。意による慎みは善い。すべてにおける慎みは善い。すべてにおいて慎み、恥を知る者は、‘守られている’と言われる”

อปฺปกสุตฺต

アッパカ経（寡少経）

ปุจฺฉา – อปฺปกสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、それでは、アッパカ・スッタ（寡少経）は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような事柄について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ราชานํเยว ปเสนทึ โกสลํ อารพฺภ ภาสิตํ. ราชา ภนฺเต ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อิธ มยฺหํ ภนฺเต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ อปฺปกา เต สตฺตา โลกสฺมึ, เย อุฬาเร อุฬาเร โภเค ลภิตฺวา น เจว มชฺชนฺติ น จ ปมชฺชนฺติ, น จ กาเมสุ เคธํ อาปชฺชนฺตี’’ติ เอวมาทิกํ วจนํ อโวจ. ภควา จ ภนฺเต ‘‘เอวเมตํ มหาราช เอวเมตํ มหาราชา’’ติ เอวมาทินา อปฺปกสุตฺตํ ภาสิตํ.

答え ― 尊師よ、サーヴァッティーにおいて、まさにコーサラ国のパセーナディ王に関して説かれました。尊師よ、パセーナディ・コーサラ王が世尊のもとに近づき、“尊師よ、ここに独りで静座していた私に、次のような心の思惟が生じました。‘世の中には、広大な富を得ても、それに溺れることなく、放逸になることもなく、諸々の欲に執着することのない衆生は、極めて少数である’”といった言葉を述べました。そして尊師よ、世尊は“大王よ、その通りです。大王よ、その通りです”といった言葉から始まるアッパカ・スッタを説かれました。

มลฺลิกาสุตฺต

マッリカー・スッタ（マッリカー経）

ปุจฺฉา – มลฺลิกาสุตฺตํ [Pg.34] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、それでは、マッリカー・スッタは、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような事柄について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ราชานํเยว ปเสนทึ โกสลํ อารพฺภ ภาสิตํ. ราชา ภนฺเต ปเสนทิ โกสโล มลฺลิกํ เทวึ เอตทโวจ ‘‘อตฺถิ นุ โข เต มลฺลิเก โกจญฺโญ อตฺตนา ปิยตโร’’ติ. ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ สพฺพาทิสา อนุปริคมฺม เจตสาติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 尊師よ、サーヴァッティーにおいて、まさにコーサラ国のパセーナディ王に関して説かれました。尊師よ、パセーナディ・コーサラ王がマッリカー王妃に“マッリカーよ、あなたにとって自分自身よりも愛しい者が誰か他にいるだろうか”と言いました。その事柄について、尊師よ、世尊は“心のままにすべての方向を巡り歩いても……”といった言葉を説かれました。

สพฺพา [Pg.35] ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา, เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ. เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ, ตสฺมา น หึเส ปรมตฺตกาโม–

心のままにすべての方向を巡り歩いても、どこにも自分自身より愛しい者を見出すことはできなかった。このように、各人にとって自分自身は愛しいものである。それゆえ、自己を愛する者は他者を害してはならない。

สตฺตชฏิลสุตฺต

サッタジャティラ・スッタ（七結髪経）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.36] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺตชฏิลสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、あの世尊……（中略）……正自覚者によって、サッタジャティラ・スッタは、どこで、誰に関して、どのような事柄について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อารพฺภ ภาสิตํ. ราชา ภนฺเต ปเสนทิ โกสโล อจิรปกฺกนฺเตสุ สตฺตสุ จ ชฏิเลสุ สตฺตสุ จ นิคณฺเฐสุ สตฺตสุ จ อเจลเกสุ สตฺตสุ จ เอกสาฏเกสุ สตฺตสุ จ ปริพฺพาชเกสุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ภนฺเต ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘เย เต ภนฺเต โลเก อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา, เอเต เตสํ อญฺญตรา’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ทุชฺชานํ โข เอตํ มหาราช ตยา คิหินา กามโภคินา ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวสนฺเตน กาสิณจนฺทนํ ปจฺจนุโภนฺเตน มาลาคนฺธวิเลปนํ ธารยนฺเตน ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺเตน ‘‘อิเม วา อรหนฺโต, อิเม วา อรหตฺตมคฺคํ สมาปนฺนา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 尊師よ、サーヴァッティーにおいて、コーサラ国のパセーナディ王に関して説かれました。尊師よ、パセーナディ・コーサラ王は、七人の結髪外道、七人の裸形外道、七人の無衣外道、七人の一衣外道、七人の遍歴行者が去った後、世尊のもとに近づきました。近づいて世尊に挨拶をし、一方に座りました。一方に座った尊師、パセーナディ・コーサラ王は世尊にこう言いました。“尊師よ、世の中に阿羅漢である人々、あるいは阿羅漢道に到達した人々がいるならば、彼らもそのうちの誰かなのでしょうか”。その事柄について、尊師よ、世尊は“大王よ、欲を享受し、子に囲まれた寝所に住み、カッシー産の栴檀（せんだん）を享受し、華鬘や香油や化粧料を身につけ、金銀を受け取る在家の者であるあなたにとって、‘彼らが阿羅漢である’とか‘彼らが阿羅漢道に到達した者である’と知ることは困難である”といった言葉を説かれました。

น [Pg.40] วณฺณรูเปน นโร สุชาโน, น วิสฺสเส อิตฺตรทสฺสเนน;

สุสญฺญตานญฺหิ วิยญฺชเนน, อสญฺญตา โลกมิมํ จรนฺติ.

外見の色かたちによって人は見極め難い。一時の見識によって信頼してはならない。なぜなら、自制心の欠けた者たちが、よく自制した者の身なりをしてこの世を歩いているからである。

ปติรูปโก มตฺติกากุณฺฑโลว, โลหฑฺฒมาโสว สุวณฺณฉนฺโน;

จรนฺติ โลเก ปริวารฉนฺนา, อนฺโต อสุทฺธา พหิโสภมานา-หู

土製の耳飾りの偽物のように、あるいは金で覆われた真鍮の貨幣（半マサ）のように、外面を飾り立て、内面は不浄でありながら、外面だけ美しく装って世の中を歩いている。

ปญฺจราชสุตฺต

パンチャラージャ・スッタ（五王経）

ปุจฺฉา – ปญฺจราชสุตฺตํ [Pg.41] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、それでは、パンチャラージャ・スッタは、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような事柄について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ราชานํเยว ปเสนทึ โกสลํ อารพฺภ ภาสิตํ. ราชา ภนฺเต ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘กึ นุ โข ภนฺเต กามานํ อคฺค’’นฺติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘มนาปปริยนฺตํ ขฺวาหํ มหาราช ปญฺจสุ กามคุเณสุ อคฺคนฺติ วทามี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 尊師よ、サーヴァッティーにおいて、まさにコーサラ国のパセーナディ王に関して説かれました。尊師よ、パセーナディ・コーサラ王が世尊にこう言いました。“尊師よ、諸々の欲（五欲）のうちで、何が最高のものでしょうか”。その事柄について、尊師よ、世尊は“大王よ、私は五つの欲の対象（五欲功徳）のうちで、本人が好ましいと思う極致のものが最高であると言う”といった言葉を説かれました。

อิธ [Pg.42] ภนฺเต อมฺหากํ ปญฺจนฺนํ ราชูนํ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตานํ สมงฺคีภูตานํ ปริจารยมานานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทึ ‘กึ นุ โข กามานํ อคฺค’นฺติ–

尊師よ、ここに、五欲を満たし、それを具え、それを楽しんでいた私たち五人の王の間に、次のような会話が生じました。“諸々の欲のうちで、何が最高のものであろうか”と。

ปทุมํ [Pg.43] ยถา โกกนทํ สุคนฺธํ, ปาโต สิยา ผุลฺลมวีตคนฺธํ. องฺคีรสํ ปสฺส วิโรจมานํ, ตปนฺตมาทิจฺจมิวนฺตลิกฺเข–

朝、香りが消えることなく咲き誇る、芳香ある紅蓮（コカナダ）のように。空で輝く太陽のように、燦然と光り輝くアンギーラサ（世尊）を見よ。

ทุติยอปุตฺตกสุตฺต

ドゥティヤ・アプッタカ・スッタ（第二無子経）

ปุจฺฉา – ทุติยอปุตฺตกสุตฺตํ [Pg.44] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、それでは、ドゥティヤ・アプッタカ・スッタは、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような事柄について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ราชานํเยว ปเสนทึ โกสลํ อารพฺภ ภาสิตํ. ราชา ภนฺเต ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อิธ ภนฺเต สาวตฺถิยํ เสฏฺฐิ คหปติ กาลงฺกโต, ตมหํ อปุตฺตกํ สาปเตยฺยํ ราชนฺเตปุรํ อติหริตฺวา อาคจฺฉามี’’ติ เอวมาทิกํ วจนํ อโวจ. ภควา จ ภนฺเต ‘‘เอวเมตํ มหาราช, เอวเมตํ มหาราช, ภูตปุพฺพํ โส มหาราช เสฏฺฐิ คหปติ ตคฺครสิขึ นาม ปจฺเจกสมฺพุทฺธํ ปิณฺฑปาเตน ปฏิปาเทสี’’ติ เอวมาทินา ตสฺส เสฏฺฐิสฺส คหปติสฺส อตีตํ วตฺถุํ อาหริตฺวา ปริโยสาเน จตูหิ คาถาหิ ภาสิตํ.

答え ― 尊師よ、サーヴァッティーにおいて、まさにコーサラ国のパセーナディ王に関して説かれました。尊師よ、パセーナディ・コーサラ王が世尊のもとに近づき、“尊師よ、ここサーヴァッティーにおいて、一人の長者が亡くなりました。私はその跡継ぎのない財産を王宮へと運び込み、ここへ来ました”といった言葉を述べました。そして尊師よ、世尊は“大王よ、その通りです。大王よ、その通りです。大王よ、かつてその長者は、タッガラシキーという名の独覚者に施食（たくはつ）を供養しました”といった言葉から、その長者の過去の事柄を引き合いに出し、最後に四つの詩偈をもって説かれました。

ธญฺญํ [Pg.47] ธนํ รชตํ ชาตรูปํ, ปริคฺคหํ วาปิ ยทตฺถิ กิญฺจิ,ทาสา กมฺมกรา เปสฺสา, เย จสฺส อนุชีวิโน.

穀物、財産、銀、金、あるいは所有するいかなるものも、奴隷、労働者、使いの者、あるいは彼に従って生きる者たちも。

สพฺพํ นาทาย คนฺตพฺพํ, สพฺพํ นิกฺขิปฺปคามินํ;

ยญฺจ กโรติ กาเยน, วาจาย อุทเจตสา.

それらすべてを持って行くことはできず、すべてを置いて去らねばならない。一方、身と口と心によってなすところのもの。

ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตํว อาทาย คจฺฉติ;

ตํวสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

それこそが彼自身のものとなり、それを携えて彼は行く。それは、離れることのない影のように、彼に従うものである。

ตสฺมา กเรยฺย กลฺยาณํ, นิจยํ สมฺปรายิกํ;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณินํ –

それゆえ、未来（来世）への蓄えとして、善行をなすべきである。功徳こそが、他生（来世）における衆生の拠り所となるのである。

มารสํยุตฺต

マーラ・サンユッタ（悪魔相応）

ตโปกมฺมสุตฺต

タポーカンマ・スッタ（苦行経）

ปุจฺฉา – ตโปกมฺมสุตฺตํ [Pg.48] ปนาวุโส ภควตา ชิเนน กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、それでは、タポーカンマ・スッタは、勝者（世尊）によって、どこで、誰に関して、どのような事柄について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – อุรุเวลายํ ภนฺเต มารํ ปาปิมนฺตํ อารพฺภ ภาสิตํ. มาโร ภนฺเต ปาปิมา ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา คาถาย อชฺฌภาสิ.

答え ― 尊師よ、ウルヴェーラーにおいて、悪しきマーラ（悪魔）に関して説かれました。尊師よ、悪しきマーラが世尊のもとに近づき、詩偈をもって語りかけました。

‘‘ตโปกมฺมา อปกฺกมฺม, เยน สุชฺฌนฺติ มาณวา;

อสุทฺโธ มญฺญสิ สุทฺโธ, สุทฺธิมคฺคา อปรทฺโธ’’ติ.

“人々がそれによって清められる苦行を捨てて、清らかでないあなたは自分を清らかだと思っているが、あなたは清浄への道を誤っている”。

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊師よ、その事柄において――

‘‘อนตฺตสํหิตํ ญตฺวา, ยํ กิญฺจิ อมรํ ตปํ;

สพฺพํ นตฺถาวหํ โหติ, ผิยาริตฺตํว ธมฺมนิ;

สีลํ สมาธิ ปญฺญญฺจ, มคฺคํ โพธาย ภาวยํ;

ปตฺโตสฺมิ ปรมํ สุทฺธึ, นิหโต ตฺวมสิ อนฺตกา’’ติ.

“無益なものと知って、不死をもたらすと称するいかなる苦行も、すべては無に帰する。それは船の舵のない櫂のようなものである。戒・定・慧、そして悟りに至る道を修めることで、私は至高の清浄に達した。死をもたらす者（魔羅）よ、汝は打ち倒されたのだ”

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ชิเนน ภาสิตํ.

“尊師よ、このように、勝者たる世尊によって語られました”

ตโปกมฺมา [Pg.49] อปกฺกมฺม, เย น สุชฺฌนฺติ มาณวา;

อสุทฺโธ มญฺญสิ สุทฺโธ, สุทฺธิมคฺคา อปรทฺโธ–

“苦行を離れて、清められることのない若者たちよ。不浄でありながら自らを清浄であると思い込み、清浄の道から外れている”

อนตฺถสํหิตํ [Pg.50] อุตฺวา, ยํกิญฺจิ อมรํ ตปํ;

สพฺพํ นตฺถาวหํ โหติ, ผิยาริตฺตํว ธมฺมนิ;

“無益なものと説いて、不死をもたらすと称するいかなる苦行も、すべては無に帰する。それは船の舵のない櫂のようなものである”

หตฺถิราชวณฺณสุตฺต

“ハッティラージャ・ヴァンナ・スッタ（象王の姿の経）”

ปุจฺฉา – หตฺถิราชวณฺณสุตฺตํ [Pg.51] ปนาวุโส ภวคตา ชิเนน กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

“質問 ― 友よ、象王の姿の経は、どこで、誰について、どのような出来事において、どのように勝者たる世尊によって語られたのですか”

วิสฺสชฺชนา – อุรุเวลายํ ภนฺเต มารกํเยว ปาปิมนฺตํ อารพฺภ ภาสิตํ. มาโร ภนฺเต ปาปิมา ภควโต ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม มหนฺตํ หตฺถิราชวณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ.

“回答 ― 尊師よ、ウルヴェーラーにおいて、悪しき魔羅について語られました。尊師よ、悪しき魔羅は、世尊に恐怖、戦慄、身の毛のよだつ思いを抱かせようとして、巨大な象王の姿に変じ、世尊のもとへ近づきました”

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

“尊師よ、その出来事において（次の通り語られました）”

‘‘สํสรํ ทีฆมทฺธานํ, วณฺณํ กตฺวา สุภาสุภํ;

อลํ เต เตน ปาปิม, นิหโต ตฺวมสิ อนฺตกา’’ติ.

“‘長い年月、輪廻を繰り返し、美醜の姿を現してきた。悪しき者よ、汝はそれで十分だ。死をもたらす者よ、汝は打ち倒されたのだ’”

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ชิเนน ภาสิตํ.

“尊師よ、このように、勝者たる世尊によって語られました”

สํสรํ [Pg.52] ทีฆมทฺธานํ, วณฺณํ กตฺวา สุภาสุภํ,อลํ เต เตน ปาปิม, นิหโต ตฺวมสิ อนฺตก –

“長い年月、輪廻を繰り返し、美醜の姿を現してきた。悪しき者よ、汝はそれで十分だ。死をもたらす者よ、汝は打ち倒されたのだ”

ภิกฺขุนีสํยุตฺต

“ビックニー・サンユッタ（比丘尼相応）”

อาฬวิกาสุตฺต

“アーラヴィカー・スッタ（アーラヴィカー経）”

ปุจฺฉา – อิทานิ อาวุโส ภิกฺขุนี สํยุตฺตํ ปุจฺฉามิ, ยํ ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาวิกาหิ เถรีหิ อตฺตโน

“質問 ― 友よ、今、比丘尼相応について質問します。それは、あの世尊・阿羅漢・正等覚者の女性弟子である長老尼たちが、自らと、”

จ [Pg.53] พุทฺธสาสนสฺส จ ยถาภูตํ คุณํ ปกาเสตฺวา ภาสิตํ. ตตฺถาวุโส ปฐมํ โปราณเกหิ มหากสฺสปาทีหิ ธมฺมสํคาหเกหิ เถรวเรหิ สํคีตํ อาฬวิกาสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

“仏教の徳をありのままに明らかにして語ったものです。友よ、その中で最初に、マハーカッサパら古の法結集者である勝れた長老たちによって結集されたアーラヴィカー経は、どこで、誰について、どのような出来事において、誰によって、どのように語られたのですか”

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต มารํ ปาปิมนฺตํ อารพฺภ อาฬวิกาย ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ. มาโร ภนฺเต ปาปิมา อาฬวิกาย ภิกฺขุนิยา ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม วิเวกมฺหา จาเวตุกาโม อาฬวิกํ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ–

“回答 ― 尊師よ、サーヴァッティーにおいて、悪しき魔羅について、アーラヴィカー比丘尼によって語られました。尊師よ、悪しき魔羅は、アーラヴィカー比丘尼に恐怖、戦慄、身の毛のよだつ思いを抱かせ、遠離（独り静かな場所）から引き離そうとして、アーラヴィカー比丘尼に詩をもって語りかけました”

‘‘นตฺถิ นิสฺสรณํ โลเก, กึ วิเวเกน กาหสิ;

ภุญฺชสฺส กามรติโย, มาหุ ปจฺฉานุตาปินี’’ติ.

“‘世の中に脱出の道などない。遠離を求めて何になろう。諸々の愛欲の快楽を享受せよ。後で後悔することのないように’”

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

“尊師よ、その出来事において（次の通り語られました）”

‘‘อตฺถิ นิสฺสรณํ โลเก, ปญฺญาย เม สุผุสฺสิตํ;

ปมตฺตพนฺธุ ปาปิม, น ตฺวํ ชานาสิ ตํ ปทํ;

สตฺติสูลูปมา กามา, ขนฺธาสํ อธิกุฏฺฏนา;

ยํ ตฺวํ กามรตึ พฺรูสิ, อรหิ มยฺห สา อหู’’ติ.

“‘世の中に脱出の道はある。私は智慧によってそれに到達した。怠惰な者の友よ、汝はその境地を知らない。諸々の愛欲は槍や矛に似ており、五蘊はそれらを打つ台座（まな板）のようなものである。汝が愛欲の快楽と言うものは、私にとっては苦痛となったのだ’”

เอวํ โข ภนฺเต อาฬวิกาย ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ.

“尊師よ、このように、アーラヴィカー比丘尼によって語られました”

นตฺถิ [Pg.54] นิสฺสรณํ โลเก, กึ วิเวเกน กาหสิ;

ภุญฺชสฺสุ กามรติโย, มาหุ ปจฺฉานุตาปินี-หุ–

“世の中に脱出の道などない。遠離を求めて何になろう。諸々の愛欲の快楽を享受せよ。後で後悔することのないように”

อตฺถิ [Pg.55] นิสฺสรณํ โลเก, ปญฺญาย เม สุผุสฺสิตํ;

ปมตฺตพนฺธุ ปาปิม, น ตฺวํ ชานาสิ ตํ ปทํ.

“世の中に脱出の道はある。私は智慧によってそれに到達した。怠惰な者の友よ、汝はその境地を知らない”

สตฺติสูลูปมา กามา, ขนฺธาสํ อธิกุฏฺฏนา;

ยํ ตฺวํ กามรตึ พฺรูสิ, อรติ มยฺห สา อหุ–

“諸々の愛欲は槍や矛に似ており、五蘊はそれらを打つ台座（まな板）のようなものである。汝が愛欲の快楽と言うものは、私にとっては不快なものとなったのだ”

โสมาสุตฺต

“ソーマー・スッタ（ソーマー経）”

ปุจฺฉา – โสมาสุตฺตํ [Pg.56] ปนาวุโส กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

“質問 ― 友よ、ではソーマー経は、どこで、誰について、どのような出来事において、誰によって、どのように語られたのですか”

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํเยว ภนฺเต อนฺธวเน มารํ ปาปิมนฺตํ อารพฺภ โสมาย ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ. มาโร ภนฺเต ปาปิมา โสมาย ภิกฺขุนิยา ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม โสมํ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ.

“回答 ― 尊師よ、同じくサーヴァッティーのアンダヴァナ（盲目の森）において、悪しき魔羅について、ソーマー比丘尼によって語られました。尊師よ、悪しき魔羅は、ソーマー比丘尼に恐怖、戦慄、身の毛のよだつ思いを抱かせ、三昧から引き離そうとして、ソーマー比丘尼に詩をもって語りかけました”

‘‘ยํ ตํ อิสีหิ ปตฺตพฺพํ, ฐานํ ทุรภิสมฺภวํ;

น ตํ ทฺวงฺคุลปญฺญาย, สกฺกา ปปฺโปตุมิตฺถิยา’’ติ.

“‘仙人たち（聖者たち）によって到達されるべき、到達しがたいその境地は、二本指ほどの智慧しかない女の身で到達できるものではない’”

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

“尊師よ、その出来事において（次の通り語られました）”

‘‘อิตฺถิภาโว กึ กยิรา, จิตฺตมฺหิ สุสมาหิเต;

ญาณมฺหิ วตฺตมานมฺหิ, สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสโต;

ยสฺส นูน สิยา เอวํ, อิตฺถาหํ ปุริโสติ วา;

กิญฺจิ วา ปน อญฺญสฺมิ, ตํ มาโร วตฺตุมรหตี’’ติ.

“‘心が正しく定まり、智慧が働き、正しく法を観じる者にとって、女であるということが何の妨げになろうか。“私は女である”とか“私は男である”とか、あるいは“私は何者かである”と考えるような者に対してこそ、魔羅は語りかけるにふさわしい’”

เอวํ โข ภนฺเต โสมาย ภิกฺขุนิยา อริยสาวิกาย ภาสิตํ.

“尊師よ、このように、聖なる弟子であるソーマー比丘尼によって語られました”

ยํ [Pg.57] ตํ อิสีหิ ปตฺตพฺพํ, ฐานํ ทุรภิสมฺภวํ;

น ตํ ทฺวงฺคุลปญฺญาย, สกฺกา ปปฺโปตุมิตฺถิยา–

聖者たちによって到達されるべき、到達しがたいその境地は、二指の智慧（浅はかな知恵）しかない女によって到達されることはできない。

อิตฺถิ [Pg.58] ภาโว กึ กยิรา, จิตฺตมฺหิ สุสมาหิเต;

ญาณมฺหิ วตฺต มานมฺหิ, สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสโต.

心がよく定まり、智慧が働き、正しく法を観じている者にとって、女であるということが一体何をなそうか（何の妨げになろうか）。

ยสฺส นูน สิยา เอวํ, อิตฺถาหํ ปุริโสติ วา;

กิญฺจิ วา ปน อญฺญสฺมิ, ตํ มาโร วตฺตุมรหติ.

“私は女である”とか“私は男である”、あるいはまた“私は何者かである”という思いがある者にこそ、悪魔は語りかけるにふさわしい。

กิสาโคตมีสุตฺต

キサーゴータミー・スッタ（キサーゴータミーの経）

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส [Pg.59] กิสาโคตมีสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、そのキサーゴータミー・スッタは、どこで、誰について、どのような件で、誰によって、どのように語られたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํเยว ภนฺเต อนฺธวเน มารํ ปาปิมนฺตํ อารพฺภ กิสาโคตมิยา ภิกฺขุนิยา เถริยา ภาสิตํ. มาโร ภนฺเต ปาปิมา กิสาโคตมิยา ภิกฺขุนิยา ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม กิสาโคตมึ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ–

答え ―― 尊者よ、サッヴァッティーのアンダヴァナにおいて、悪魔パピーマントについて、比丘尼であり長老尼であるキサーゴータミーによって語られました。尊者よ、悪魔パピーマントは、キサーゴータミー比丘尼に恐怖と戦慄と身の毛のよだつ思いを生じさせ、三昧から脱落させようと欲して、キサーゴータミー比丘尼に偈をもって語りかけました ――

‘‘กึ นุ ตฺวํ มตปุตฺตาว, เอกมาสิ รุทมฺมุขี;

วนมชฺฌคตา เอกา, ปุริสํ นุ คเวสสี’’ติ.

“なぜお前は、死んだ子を持つ母のように、顔を涙で濡らして一人でいるのか。森の中に一人で入って、男でも探しているのか”

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊者よ、その件において ――

อจฺจนฺตํ มตปุตฺตามฺหิ, ปุริสา เอกทนฺติกา;

น โสจามิ น โรทามิ, น ตํ ภายามิ อาวุโส.

“私は完全に子の死を乗り越えた。男たち（の誘惑）も終わった。友よ、私は憂いもせず、泣きもせず、お前を恐れることもない。

สพฺพตฺถ วิหตา นนฺที, ตโมกฺขนฺโธ ปทาลิโต;

เชตฺวาน มจฺจุโน เสนํ, วิหรามิ อนาสวา’’ติ.

あらゆる場所で歓喜（渇愛）は打ち砕かれ、暗黒の塊（無明）は切り裂かれた。死の軍勢を打ち破り、私は煩悩なき者（漏尽者）として住む”

เอวํ โข ภนฺเต กิสาโคตมิยา ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ.

尊者よ、このようにキサーゴータミー比丘尼によって語られました。

กึ [Pg.60] นุ ตฺวํ มตปุตฺตาว, เอกมาสิ รุทมฺมุขี;

วนมชฺฌคตา เอกา, ปุริสํ นุ คเสสสิ-หุ–

“なぜお前は、死んだ子を持つ母のように、顔を涙で濡らして一人でいるのか。森の中に一人で入って、男でも探しているのか”

อจฺจนฺตํ มตปุตฺตามฺหิ, ปุริสา เอตทนฺติกา;

น โสจามิ น โรทามิ, น ตํ ภายามิ อาวุโส.

“私は完全に子の死を乗り越えた。男たち（の誘惑）はここで終わった。友よ、私は憂いもせず、泣きもせず、お前を恐れることもない。

สพฺพตฺถ [Pg.61] วิหตา นนฺที, ตโมกฺขนฺโธ ปทาลิโต;

เชตฺวาน มจฺจุโน เสนํ, วิหรามิ อนาสวา.

あらゆる場所で歓喜は打ち砕かれ、暗黒の塊は切り裂かれた。死の軍勢を打ち破り、私は煩悩なき者として住む”

อุปฺปลวณฺณาสุตฺต

ウッパラヴァンナー・スッタ（ウッパラヴァンナーの経）

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส โปราเณหิ สํคีติการมหาเถรวเรหิ สํคีตํ อุปฺปลวณฺณสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、古の結集をなした諸々の大長老たちによって結集されたそのウッパラヴァンナー・スッタは、どこで、誰について、どのような件で、誰によって、どのように語られたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํเยว ภนฺเต อนฺธวเน มารํ ปาปิมนฺตํ อารพฺภ อุปฺปลวณฺณาย ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ. มาโร ภนฺเต ปาปิมา อุปฺปลวณฺณาย ภิกฺขุนิยา ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม อุปฺปลวณฺณํ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ–

答え ―― 尊者よ、サッヴァッティーのアンダヴァナにおいて、悪魔パピーマントについて、ウッパラヴァンナー比丘尼によって語られました。尊者よ、悪魔パピーマントは、ウッパラヴァンナー比丘尼に恐怖と戦慄と身の毛のよだつ思いを生じさせ、三昧から脱落させようと欲して、ウッパラヴァンナー比丘尼に偈をもって語りかけました ――

‘‘สุปุปฺผิตคฺคํ [Pg.62] อุปคมฺม ภิกฺขุนิ, เอกา ตุวํ ติฏฺฐสิ สาลมูเล. น จตฺถิ เต ทุติยา วณฺณธาตุ, พาเล น ตฺวํ ภายสิ ธุตฺตกาน’’นฺติ.

“比丘尼よ、お前は花が咲き誇るサーラの木の下に一人で立っている。お前には比類なき美しさがある。愚かなる者よ、お前は悪漢たちが怖くないのか”

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊者よ、その件において ――

‘‘สตํ สหสฺสานิปิ ธุตฺตกานํ,อิธาคตา ตาทิสกา ภเวยฺยุํ;

โลมํ น อิญฺชามิ น สนฺตสามิ,น มาร ภายามิ ตเมกิกาปิ.

“たとえ、百人、千人の悪漢がここにお前のようにやって来ようとも、私は毛筋ほども動じず、恐れることもない。悪魔よ、私は一人であってもお前を恐れない。

เอสา อนฺตรธายามิ, กุจฺฉึ วา ปวิสามิ เต;

ปขุมนฺตริกายมฺปิ, ติฏฺฐนฺตึ มํ น ทกฺขสิ.

私は姿を消し、お前の腹の中に入り、あるいは睫毛の間に立とうとも、お前は私を見ることはできない。

จิตฺตสฺมึ วสีภูตามฺหิ, อิทฺธิปาทา สุภาวิตา;

สพฺพพนฺธนมุตฺตามฺหิ, น ตํ ภายามิ อาวุโส’’ติ.

私は心において自在を得て、四神足をよく修習した。あらゆる束縛から解放された私は、友よ、お前を恐れることはない”

เอวํ โข ภนฺเต อุปฺปลวณฺณาย ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ.

尊者よ、このようにウッパラヴァンナー比丘尼によって語られました。

จาลาสุตฺต

チャーラー・スッタ（チャーラーの経）

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส [Pg.64] จาลาสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、そのチャーラー・スッタは、どこで、誰について、どのような件で、誰によって、どのように語られたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อนฺธวเน มารํเยว ปาปิมนฺตํ อารพฺภ จาลาย ภิกฺขุนิยา อริยสาวิกาย ภาสิตํ. มาโร ภนฺเต ปาปิมา จาลํ ภิกฺขุนึ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ ‘‘กึ นุ ตฺวํ ภิกฺขุนิ น โรเจสี’’ติ. ชาตึ ขฺวาหํ อาวุโส น โรเจมี’’ติ.

答え ―― 尊者よ、サッヴァッティーのアンダヴァナにおいて、悪魔パピーマントについて、聖なる弟子であるチャーラー比丘尼によって語られました。尊者よ、悪魔パピーマントはチャーラー比丘尼に近づいて、このように言いました。“比丘尼よ、お前は何を好まないのか”。“友よ、私は‘生（生まれること）’を好まないのです”。

กึ นุ ชาตึ น โรเจสิ, ชาโต กามานิ ภุญฺชติ;

โก นุ ตํ อิทมาทปยิ, ชาตึ มา โรจ ภิกฺขุนีติ.

“なぜお前は‘生’を好まないのか。生まれた者は諸々の欲を楽しむことができる。比丘尼よ、誰がお前に‘生を好むな’と教え込んだのか”

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊者よ、その件において ――

ชาตสฺส มรณํ โหติ, ชาโต ทุกฺขานิ ผุสฺสติ;

พนฺธํ วธํ ปริกฺเลสํ, ตสฺมา ชาตึ น โรจเย.

“生まれた者には死があり、生まれた者は諸々の苦しみに触れる。拘束、殺害、苦悩がある。ゆえに‘生’を好むべきではない。

พุทฺโธ ธมฺมมเทเสสิ, ชาติยา สมติกฺกมํ;

สพฺพทุกฺขปฺปหานาย, โส มํ สจฺเจ นิเวสยิ.

仏陀は、生を超克するための法を説かれた。あらゆる苦しみを捨断するために、その法は私を真理へと導いた”

เย จ รูปูปคา สตฺตา, เย จ อรูปฏฺฐายิโน;

นิโรธํ อปฺปชานนฺตา, อาคนฺตาโร ปุนพฺภวนฺติ.

色界に趣く衆生も、無色界に留まる者たちも、滅（ニローダ）を知らぬがゆえに、再び生へと戻ってくる。

เอวํ โข ภนฺเต จาลาย ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ.

尊者よ、このように比丘尼チャーラーによって説かれました。

กึ [Pg.65] นุ ชาตึ น โรเจสิ, ชาโต กามานิ ภุญฺชติ;

โก นุ ตํ อิทมาทปยิ, ชาตึ มา โรจ ภิกฺขุนี.

なぜ生（誕生）を喜ばないのか。生まれた者は諸々の欲を楽しむ。誰がおまえにそれを教え込んだのか。比丘尼よ、生を喜ばないなどと言うな。

ชาตสฺส [Pg.66] มรณํ โหติ, ชาโต ทุกฺขานิ ผุสฺสติ;

พนฺธํ วธํ ปริกฺเลสํ, ตสฺมา ชาตึ น โรจเย.

生まれた者には死があり、生まれた者は諸々の苦に触れる。束縛、殺害、苦悩がある。ゆえに、生を喜ぶべきではない。

พุทฺโธ ธมฺมมเทเสสิ, ชาติยา สมติกฺกมํ,สพฺพทุกฺขปฺปหานาย, โส มํ สจฺเจ นิเวสยิ.

仏陀は、生を超克するために、あらゆる苦を捨断するための法を説かれた。その方が私を真理へと導き入れたのだ。

เสลาสุตฺต

セーラー経

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส [Pg.67] เสลาสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、そのセーラー経は、どこで、誰について、どのような事件において、誰によって、いかに語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต มารํเยว ปาปิมนฺตํ อารพฺพฺภ เสลาย ภิกฺขุนิยา อริยสาวิกาย ภาสิตํ. มาโร ภนฺเต ปาปิมา เสลาย ภิกฺขุนิยา ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม เสลํ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ–

答え：尊者よ、サーヴァッティーにおいて、悪魔パピーマンについて、聖なる弟子である比丘尼セーラーによって説かれました。尊者よ、悪魔パピーマンは、比丘尼セーラーに恐怖と戦慄と身の毛のよだつ思いを生じさせ、三昧から脱落させようと欲し、比丘尼セーラーに偈をもって語りかけました。

เกนิทํ ปกตํ พิมฺพํ, กฺวนุ พิมฺพสฺส การโก;

กฺวนุ พิมฺพํ สมุปฺปนฺนํ, กฺวนุ พิมฺพํ นิรุชฺฌตีติ.

“この人形（身体）は誰によって作られたのか。人形の作者はいずこにいるのか。人形はどこに生じ、人形はどこに滅びるのか”。

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊者よ、その事件において――

นยิทํ อตฺตกตํ พิมฺพํ, นยิทํ ปรกตํ อฆํ;

เหตุํ ปฏิจฺจ สมฺภูตํ, เหตุภงฺคา นิรุชฺฌตีติ.

“この人形は自ら作ったものではなく、この災い（身体）は他人が作ったものでもない。原因に縁って生じ、原因の崩壊によって滅びるのである”。

เอวมาทินา ภนฺเต เสลาย ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ.

尊者よ、このように比丘尼セーラーによって説かれました。

เกนิทํ [Pg.68] ปกตํ พิมฺพํ, กฺวนุ พิมฺพสฺส การโก;

กฺวนุ พิมฺพํ สมุปฺปนฺนํ, กฺวนุ พิมฺพํ นิรุชฺฌติ-หุ–

“この人形は誰によって作られたのか。人形の作者はいずこにいるのか。人形はどこに生じ、人形はどこに滅びるのか”と――

นยิทํ อตฺตกตํ พิมฺพํ, นยิทํ ปรกตํ อฆํ;

เหตุํ ปฏิจฺจ สมฺภูตํ, เหตุภงฺคา นิรุชฺฌติ.

“この人形は自ら作ったものではなく、この災いは他人が作ったものでもない。原因に縁って生じ、原因の崩壊によって滅びるのである”。

วชิราสุตฺต

ヴァジラー経

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส [Pg.69] โปราณเกหิ มหากสฺสปาทีหิ ธมฺมสํคาหกเถรวเรหิ สํคีตํ วชิราสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、古の摩訶迦葉（マハーカーッサパ）らを始めとする結集の諸長老たちによって唱えられたヴァジラー経は、どこで、誰について、誰によって、いかに語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต มารํ ปาปิมนฺตํ อารพฺภ วชิราย เถริยา ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ. มาโร ภนฺเต ปาปิมา ปุริมนเยเนว วชิรํ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ–

答え：尊者よ、サーヴァッティーにおいて、悪魔パピーマンについて、長老比丘尼ヴァジラーによって説かれました。尊者よ、悪魔パピーマンは前述の方法と同じく、比丘尼ヴァジラーに偈をもって語りかけました。

เกนายํ [Pg.70] ปกโต สตฺโต, กุวํ สตฺตสฺส การโก,กุวํ สตฺโต สมุปฺปนฺโน, กุวํ สตฺโต นิรุชฺฌตีติ.

“この衆生は誰によって作られたのか。衆生の作者はいずこにいるのか。衆生はどこに生じ、衆生はどこに滅びるのか”。

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊者よ、その事件において――

กึ นุ สตฺโตติ ปจฺเจสิ, มารทิฏฺฐิคตํ นุ เต;

สุทฺธสงฺขารปุญฺโชยํ, นยิธ สตฺตุปลพฺภติ.

“なぜ‘衆生’という考えに固執するのか。悪魔よ、それはおまえの邪見ではないか。これは単なる諸行（サンカーラ）の集まりにすぎず、そこに衆生は見出されない”。

ยถา หิ องฺคสมฺภารา, โหติ สทฺโท รโถ อิติ;

เอวํ ขนฺเธสุ สนฺเตสุ, โหติ สตฺโตติ สมฺมุติ.

“諸々の部品が集まって‘車’という名称があるように、諸々の蘊（カンダ）があるとき、‘衆生’という世俗の名称がある”。

ทุกฺขเมว หิ สมฺโภติ, ทุกฺขํ ติฏฺฐติ เวติ จ,นาญฺญตฺร ทุกฺขา สมฺโภติ, นาญฺญํ ทุกฺขา นิรุชฺฌตีติ.

“ただ苦のみが生じ、苦のみが留まり、滅びる。苦のほかには何も生じず、苦のほかには何も滅びない”。

เอวํ โข ภนฺเต วชิราย ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ.

尊者よ、このように比丘尼ヴァジラーによって説かれました。

เกนายํ ปกโต สตฺโต, กุวํ สตฺตสฺสการโก;

กุวํ สตฺโต สมุปฺปนฺโน, กุวํ สตฺโต นิรุชฺฌติ-หุ–

“この衆生は誰によって作られたのか。衆生の作者はいずこにいるのか。衆生はどこに生じ、衆生はどこに滅びるのか”と――

กึ [Pg.71] นุ สตฺโตติ ปจฺเจสิ, มาร ทิฏฺฐิคตํ นุ เต;

สุทฺธสงฺขารปุญฺโชยํ, นยิธ สตฺตุปลพฺภติ.

“なぜ‘衆生’という考えに固執するのか。悪魔よ、それはおまえの邪見ではないか。これは単なる諸行の集まりにすぎず、そこに衆生は見出されない”。

พฺรหฺมสํยุตฺต

梵天相応（ブラフマ・サンユッタ）

คารวสุตฺต

恭敬経（ガーラヴァ・スッタ）

ปุจฺฉา – พฺรหฺมสํยุตฺเต [Pg.72] อาวุโส โปราเณหิ มหากสฺสปเถราทีหิ ธมฺมสํคาหกเถรวเรหิ ทุติยํ สํคีตํ คารวสุตฺตํ กตฺถ กถญฺจ สมุปฺปนฺนํ.

問い：友よ、梵天相応において、古の長老摩訶迦葉（マハーカーッサパ）らを始めとする結集の諸長老たちによって二番目に唱えられた恭敬経は、どこで、どのように生じたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – อุรุเวลายํ ภนฺเต สมุปฺปนฺนํ. ภควา ภนฺเต อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรธมูเล ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. อถ โข ภควโต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ ‘‘ทุกฺขํ โข อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, กํ นุ ขฺวาหํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺย’’นฺติ.

答え：尊者よ、ウルヴェーラーにおいて生じました。世尊は、ウルヴェーラーのネーランジャラー川のほとり、アジャパーラ・ニグローダの樹の下で、悟りを開いて間もない頃に滞在しておられました。その時、独りで静座しておられた世尊の心に、このような思考が生じました。“敬うことも従うこともなく過ごすのは苦痛である。私はどの沙門、あるいは婆羅門を尊敬し、重んじて、依止して過ごすべきだろうか”と。

อถ โข ภนฺเต ภควโต เอตทโหสิ ‘‘อปริปุณฺณสฺส โข สีลกฺขนฺธสฺส ปาริปูริยา อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ, น โข ปนาหํ ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อตฺตนา สีลสมฺปนฺนตรํ อญฺญํ สมณํ วา

尊者よ、その時、世尊に次のような思いが浮かびました。“戒の集まり（戒蘊）が不完全であれば、それを完成させるために、他の沙門や婆羅門を尊敬し、重んじて、依止して過ごすべきである。しかし、神々、悪魔、梵天を含むこの世界において、沙門・婆羅門、神々、人間を含む衆生の中に、私自身よりも戒において勝れている他の沙門や（婆羅門を私は見出さない）...”

พฺราหฺมณํ [Pg.73] วา, ยมหํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ.

“あるいはバラモンよ、私が恭敬し、尊重し、依止して住むべき者は誰であろうか。”

อปริปุณฺณสฺส โข สมาธิกฺขนฺธสฺส;

อปริปุณฺณสฺส โข ปญฺญากฺขนฺธสฺส;

อปริปุณฺณสฺส โข วิมุตฺติกฺขนฺธสฺส.

“定蘊が未完成であるならば、慧蘊が未完成であるならば、解脱蘊が未完成であるならば（私は他者を敬うであろう）。”

อปริปุณฺณสฺส โข วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺธสฺส ปาริปูริยา อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนินิสฺสาย วิหเรยฺยํ. น โข ปนาหํ ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อตฺตนา วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺนตรํ อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา, ยมหํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ. ยํนูนาหํ ยฺวายํ ธมฺโม มยา อภิสมฺพุทฺโธ, ตเมว ธมฺมํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺย’’นฺติ. เอวํ โข ภนฺเต ภควโต เจตโส ปริวิตกฺกวเสน อุปฺปนฺนํ.

“解脱知見蘊を完成させるために、他の沙門あるいはバラモンを恭敬し、尊重し、依止して住むべきであろう。しかしながら、天、魔、梵を含むこの世界、沙門、バラモン、神、人間を含む衆生の中で、私よりも解脱知見を具足した他の沙門あるいはバラモンを、私は見いだすことができない。それゆえに、私自身によって悟られたこの法こそを、私は恭敬し、尊重し、依止して住むこととしよう。大徳よ、このように世尊の心に思惟が生じたのです。”

เย [Pg.75] จ อตีตา สมฺพุทฺธา, เย จ พุทฺธา อนาคตา;

โย เจตรหิ สมฺพุทฺโธ, พหูนํ โสกนาสโน;

สพฺเพ สทฺธมฺมครุโน, วิหํสุ วิหรนฺติ จ;

ตถาปิ วิหริสฺสนฺติ, เอสา พุทฺธาน ธมฺมตา.

“過去の諸々の正自覚者たち、また未来の諸々の仏陀たち、そして現在の、多くの人々の嘆きを滅ぼす正自覚者。彼らすべては正法を尊重して住み、また住んでおり、そのように（未来も）住むであろう。これが諸仏の法性である。”

ตสฺมา หิ อตฺตกาเมน, มหตฺตมภิกงฺขตา;

สทฺธมฺโม ครุกาตพฺโพ, สรํ พุทฺธาน สาสนํ.

“それゆえに、自己を愛し、偉大さを望む者は、諸仏の教えを念じて、正法を尊重すべきである。”

อญฺญรตพฺรหฺมสุตฺต

“ある梵天の経（アンニャタラ・ブラフマ・スッタ）”

ปุจฺฉา- ตตฺถาวุโส [Pg.76] โปราณเกหิ มหากสฺสปาทีหิ ธมฺมสํคาหกเถรวเรหิ ปฐมํ สํคีตํ อญฺญตรพฺรหฺมสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

“問：友よ、古の摩訶迦葉を始めとする、法を結集した優れた長老たちによって最初に結集された‘ある梵天の経’は、どこで、誰に関して、どのような出来事において、誰によって、どのように説かれたのですか。”

วิสฺสชฺชนา – พฺรหฺมโลเก ภนฺเต อญฺญตรํ พฺรหฺมานํ อารพฺภ อายสฺมตา มหาโมคฺคลฺลานตฺเถเรน ภาสิตํ. อญฺญตรสฺส ภนฺเต พฺรหฺมุโน เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ ‘‘นตฺถิ โส สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา, โย อิธ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

“答：大徳よ、梵天界において、ある梵天に関して、尊者大目犍連によって説かれました。大徳よ、ある梵天に次のような悪しき見解が生じました。‘ここに来ることができるような沙門もバラモンも存在しない’と。大徳よ、その出来事において――”

อชฺชาปิ เต อาวุโส สา ทิฏฺฐิ, ยา เต ทิฏฺฐิ ปุเร อหุ;

ปสฺสสิ วีติวตฺตนฺตํ, พฺรหฺมโลเก ปภสฺสรนฺติ;

เอวํ โข ภนฺเต อายสฺมตา มหาโมคฺคลฺลานตฺเถเรน ภาสิตํ.

“‘友よ、以前に抱いていたその見解を、今でも抱いているのか。梵天界を越えていく光り輝く者を見ているか’と。大徳よ、このように尊者大目犍連によって説かれました。”

อชฺชาปิ [Pg.78] เต อาวุโส สา ทิฏฺฐิ, ยา เต ทิฏฺฐิ ปุเร อหุ;

ปสฺสสิ วีติวตฺตนฺต, พฺรหฺมโลเก ปภสฺสรํ-หุ–

“‘友よ、以前に抱いていたその見解を、今でも抱いているのか。梵天界を越えていく光り輝く者を見ているか’――”

น เม มาริส สา ทิฏฺฐิ, ยา เม ทิฏฺฐิ ปุเร อหุ;

ปสฺสามิ วีติวตฺตนฺตํ, พฺรหฺมโลเก ปภสฺสรํ;

สฺวาหํ อชฺช กถํ วชฺชํ, อหํ นิจฺโจมฺหิ สสฺสโต หุ–

“‘尊者よ、以前に抱いていた見解を、私はもはや抱いていません。梵天界を越えていく光り輝く者を見ています。私はどうして今日、“私は常住であり、永遠である”などと言えるでしょうか’――”

เตวิชฺชา [Pg.79] อิทฺธิปตฺตา จ, เจโตปริยาย โกวิทา;

ขีณาสวา อรหนฺโต, พหู พุทฺธสฺส สาวกา-หุ–

“‘三明を得て、神通に達し、他心通に長じ、煩悩を滅尽した阿羅漢である、仏陀の多くの弟子たちが（います）’――”

อรุณวตีสุตฺต

“アルナヴァティー経（アルナヴァティー・スッタ）”

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส [Pg.80] อรุณวตีสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

“問：友よ、その中で‘アルナヴァティー経’は、世尊によってどこで、誰に関して、どのように説かれたのですか。”

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ภูตปุพฺพํ ภิกฺขเว ราชา อโหสิ อรุณวา นาม. รญฺโญ โข ปน ภิกฺขเว อรุณวโต อรุณวตี นาม ราชธานี อโหสี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา อรุณวตี สุตฺตํ ภาสิตํ.

“答：大徳よ、舎衛城において、多くの比丘たちに関して説かれました。‘比丘たちよ、かつてアルナヴァーという名の王がいた。比丘たちよ、アルナヴァー王にはアルナヴァティーという名の王都があった’などとして、大徳よ、世尊によって‘アルナヴァティー経’が説かれました。”

อารมฺภถ [Pg.83] นิกฺกมถ, ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน;

ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร;

โย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, อปฺปมตฺโต วิหสฺสติ;

ปหาย ชาติ สํสารํ, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสติ-หุ–

“‘奮起せよ、出でよ、仏陀の教えに精励せよ。死神の軍勢を打ち払え、象が葦の小屋を壊すように。この法と律において不放逸に住む者は、生ある輪廻を捨てて、苦しみの終焉をもたらすであろう’――”

พฺราหฺมณสํยุตฺต

“バラモン相応（ブラーマナ・サンユッタ）”

ธนญฺชานีสุตฺต

“ダナンジャーニー経（ダナンジャーニー・スッタ）”

ปุจฺฉา – พฺราหฺมณสํยุตฺเต [Pg.84] อาวุโส ปฐมํ สํคีตํ ธนญฺชานีสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

“問：友よ、バラモン相応において最初に結集された‘ダナンジャーニー経’は、世尊によってどこで、誰に関して、どのような出来事において、どのように説かれたのですか。”

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ภารทฺวาชโคตฺตํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. ภารทฺวาชโคตฺโต ภนฺเต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา คาถาย อชฺฌภาสิ.

“答：大徳よ、王舎城において、バーラドヴァージャ姓のバラモンに関して説かれました。大徳よ、バーラドヴァージャ姓のバラモンは世尊のもとに近づき、偈（詩）をもって語りかけました。”

‘‘กึ สุ เฉตฺวา สุขํ เสติ,กึ สุ เฉตฺวา น โสจติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส,วธํ โรเจสิ โคตมา’’ติ–

“‘何を断てば安らかに眠り、何を断てば憂いがないのでしょうか。ゴータマよ、どのような一つの法を殺すことを是認されますか’――”

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

“大徳よ、その出来事において――”

‘‘โกธํ เฉตฺวา สุขํ เสติ;

โกธํ เฉตฺวา น โสจติ;

โกธสฺส วิสมูลสฺส,มธุรคฺคสฺส พฺราหฺมณ;

วธํ อริยา ปสํสนฺติ,ตญฺหิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ;

“‘怒りを断てば安らかに眠り、怒りを断てば憂いがない。バラモンよ、毒を根とし、甘い頂を持つ怒り、その殺害を聖者たちは称賛する。それを断てば、実に憂いがないからである’”

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

“大徳よ、このように世尊によって説かれました。”

กึ [Pg.86] สุ เฉตฺวา สุขํเสติ, กึ สุ เฉตฺวา น โสจติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตม–

“何を断てば安らかに眠り、何を断てば憂いがないのでしょうか。ゴータマよ、どのような一つの法を殺すことを是認されますか――”

ปุจฺฉา – อิมญฺจ [Pg.87] ปนาวุโส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน กีทิสํ ปสนฺนาการมกาสิ, กีวตฺตกญฺจ อตฺถํ สมฺปาเทสิ.

“問：さらに友よ、この説法を聞いてバーラドヴァージャ姓のバラモンはこの法と律に浄信し、どのような浄信の姿を示し、どれほどの利益を達成したのですか。”

วิสฺสชฺชนา – อิมญฺจ ปน ภนฺเต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ‘‘อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม, เสยฺยถาปิ โภ โคตม นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน ปสนฺนาการมกาสิ. อิมญฺจ ปน ภนฺเต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อุปสมฺปทํ ยาจิตฺวา อจิรูปสมฺปนฺโน ยาว อรหตฺตํ สมฺปาเทสิ.

“答：大徳よ、この説法を聞いてバーラドヴァージャ姓のバラモンは、‘素晴らしい、尊師ゴータマよ。あたかも、倒れたものを起こすように、隠されたものを顕すように、迷った者に道を示すように、あるいは“目ある者が形あるものを見るように”と暗闇の中で灯火を掲げるように（法を説かれました）’などと言って、この法と律への浄信の姿を示しました。そして大徳よ、この説法を聞いてバーラドヴァージャ姓のバラモンは、世尊のもとで出家と具足戒を願い、受戒してまもなく阿羅漢果を達成しました。”

อกฺโกสสุตฺต

“アッコサ経（罵倒経）”

ปุจฺฉา – อกฺโกสกภารทฺวาชสุตฺตํ [Pg.88] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

“問：さらに友よ、‘アッコサカ・バーラドヴァージャ経’は世尊によってどこで、誰に関して、どのような出来事において、どのように説かれたのですか。”

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อกฺโกสกภารทฺวาชํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. อกฺโกสกภารทฺวาโช ภนฺเต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ ภควนฺตํ อกฺโกสติ ปริภาสติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ พฺราหฺมณ, อปิ นุโข เต อาคจฺฉนฺติ มิตฺตามจฺจา [Pg.89] ญาติสาโลหิตา อติติโย’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

“答：大徳よ、王舎城において罵倒者（アッコサカ）バーラドヴァージャという名のバラモンに関して説かれました。大徳よ、アッコサカ・バーラドヴァージャ・バラモンは世尊のもとに近づき、卑俗で粗野な言葉で世尊を罵り、誹謗しました。大徳よ、その出来事において、‘バラモンよ、あなたをどう思うか。あなたの友人、同僚、親族、血縁、客たちが訪ねてくることはあるか’などとして、大徳よ、世尊によって説かれました。”

อกฺโกธสฺส [Pg.91] กุโต โกโธ,ทนฺตสฺส สมชีวิโน;

สมฺมทญฺญา วิมุตฺตสฺส,อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.

怒りなき者に、どこに怒りがあろうか。自己を制し、等しく生き、正しき知恵によって解脱し、寂静にあり、如実なる者に。

ตสฺเสว [Pg.92] เตน ปาปิโย,โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ;

กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต,สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

怒れる者に怒りを撃ち返す者は、それによって自ら（その怒れる者）よりも悪しき者となる。怒れる者に怒りを撃ち返さない者は、勝ちがたき戦いに勝つのである。

อุภินฺนมตฺถํ จรติ,อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา,โย สโต อุปสมฺมติ.

自らと他者の両者の利益のために歩んでいる。他者が激しく怒っているのを知って、正念をもって静まる者は。

อุภินฺนํ ติกิจฺฉนฺตานํ,อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ชนา มญฺญนฺติ พาโลติ,เย ธมฺมสฺส อโกวิทา.

自らと他者の両者を癒している者たちを、法（真理）に熟達していない人々は“愚か者である”と見なす。

ปุจฺฉา – อิมญฺจ [Pg.93] ปนาวุโส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อกฺโกสกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน กีทิสํ ปสนฺนาการมกาสิ. กีวตฺตกญฺจ อตฺถํ สมฺปาเทสิ.

問い ― 友よ、この説法を聞いて、アッコーサカ・バーラドヴァージャ・バラモンはこの法と律に信を寄せ、どのような信順の姿を示したのか。そして、どれほどの利益を達成したのか。

วิสฺสชฺชนา – อิมญฺจ ปน ภนฺเต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อกฺโกสกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ‘‘อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ โภ โคตมา’’ติ เอวมาทินา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน ปสนฺนาการมกาสิ. ยาว อรหตฺตา จ ปน มหนฺตํ อตฺถํ สมฺปาเทสิ.

答え ― 尊師よ、この説法を聞いて、アッコーサカ・バーラドヴァージャ・バラモンは“素晴らしい、ゴータマ卿よ。素晴らしい、ゴータマ卿よ”などと言って、この法と律に信を寄せ、その信順の姿を示した。そして、阿羅漢果に至るまでの大きな利益を達成した。

พหุธีตรสุตฺต

多くの娘の経（バフ・ディータ・スッタ）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.95] ภควตา ชานตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน พฺราหฺมณสํยุตฺเต พหุธีตรสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、知る者であり……（中略）……正自覚者である、かの世尊によって、バラモン・サンユッタにおいて、多くの娘の経は、どこで、誰に関して、どのような事柄について、どのように語られたのか。

วิสฺสชฺชนา – โกสเลสุ ภนฺเต อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ อญฺญตรํ ภารทฺวาชโคตฺตํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. อญฺญตโร ภนฺเต ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ โคเณ นฏฺเฐ ปริเยสนฺโต ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ.

答え ― 尊師よ、コーサラ国の、ある林の中で、あるバーラドヴァージャ姓のバラモンに関して語られた。尊師よ、あるバーラドヴァージャ姓のバラモンが、いなくなった雄牛を探している最中に、世尊の御前でこれらの偈を唱えた。

‘‘น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, พลีพทฺทา จตุทฺทส;

อชฺชสฏฺฐึ น ทิสฺสนฺติ, เตนายํ สมโณ สุขี;

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ติลาเขตฺตสฺมิ ปาปกา;

เอกปณฺณา ทุปณฺณา จ, เตนายํ สมโณ สุขี.

“実に、この沙門には十四頭の雄牛がいない。今日で六十日間も見当たらないということもない。それゆえに、この沙門は幸せである。実に、この沙門には胡麻の畑に、一枚の葉や二枚の葉しかないような出来の悪い胡麻もない。それゆえに、この沙門は幸せである。”

(เปยฺยาล)

（以下、省略）

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ปจฺจูสมฺหิ อิณายิกา;

เทถ เทถาติ โจเทนฺติ, เตนายํ สมโณ สุขี’’ติ.

“実に、この沙門には、夜明けに‘返せ、返せ’と督促する債権者もいない。それゆえに、この沙門は幸せである。”

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊師よ、その事柄について――

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, พลีพทฺทา จตุทฺทส;

อชฺชสฏฺฐึ น ทิสฺสนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี;

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ติลาเขตฺตสฺมิ ปาปกา;

เอกปณฺณา ทุปณฺณา จ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

“バラモンよ、実に私には十四頭の雄牛はいない。今日で六十日間も見当たらないということもない。それゆえに、バラモンよ、私は幸せである。バラモンよ、実に私には胡麻の畑に、一枚の葉や二枚の葉しかないような出来の悪い胡麻もない。それゆえに、バラモンよ、私は幸せである。”

(เปยฺยาล)

（以下、省略）

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ปจฺจูสมฺหิ อิณายิกา;

เทถ เทถาติ โจเทนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขีติ.

“バラモンよ、実に私には、夜明けに‘返せ、返せ’と督促する債権者もいない。それゆえに、バラモンよ、私は幸せである。”

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

尊師よ、このように世尊によって語られた。

(๑)

（一）

น [Pg.96] หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, พลีพทฺทา จตุทฺทส;

อชฺชสฏฺฐึ น ทิสฺสนฺติ, เตนาหํ สมโณ สุขี.

実に、この沙門には十四頭の雄牛がいない。今日で六十日間も見当たらないということもない。それゆえに、私は沙門として幸せである。

(๒)

（二）

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ติลาเขตฺตสฺมิ ปาปกา;

เอกปณฺณา ทุปณฺณา จ, เตนายํ สมโณ สุขี.

実に、この沙門には胡麻の畑に、一枚の葉や二枚の葉しかないような出来の悪い胡麻もない。それゆえに、この沙門は幸せである。

(๓)

（三）

น [Pg.97] หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ตุจฺฉโกฏฺฐสฺมิ มูสิกา;

อุสฺโสฬฺหิกาย นจฺจนฺติ, เตนายํ สมโณ สุขี.

実に、この沙門には、空の穀物倉でネズミたちが騒ぎ立てて踊り回ることもない。それゆえに、この沙門は幸せである。

(๔)

（四）

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, สนฺถาโร สตฺตมาสิโก;

อุปฺปาฏเกหิ สญฺฉนฺโน, เตนายํ สมโณ สุขี.

実に、この沙門には、害虫だらけの七ヶ月も使った敷物もない。それゆえに、この沙門は幸せである。

(๕)

（五）

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, วิธวา สตฺต ธีตโร;

เอกปุตฺตา ทุปุตฺตา จ, เตนายํ สมโณ สุขี.

実に、この沙門には、一人の子や二人の子を持つ七人の未亡人の娘たちもいない。それゆえに、この沙門は幸せである。

(๖)

（六）

น [Pg.98] หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ปิงฺคลา ติลกาหตา;

โสตฺตํ ปาเทน โพเธติ, เตนายํ สมโณ สุขี.

実に、この沙門には、あばた面で茶褐色の（妻）が、足で突ついて眠りを覚ますようなこともない。それゆえに、この沙門は幸せである。

(๗)

（七）

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ปจฺจูสมิ อิณายิกา;

เทถ เทถาติ โจเทนฺติ, เตนายํ สมโณ สุขี.

この沙門には、明け方に“返せ、返せ”と催促する債権者がいない。それゆえ、この沙門は幸福である。

(๑)

（一）

น [Pg.99] หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, พลีพทฺทา จตุทฺทส;

อชฺชสฏฺฐึ น ทิสฺสนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

婆羅門よ、私には十四頭の去勢牛がいない。それらが今日、六十日間も見当たらないということもない。婆羅門よ、それゆえに私は幸福である。

(๒)

（二）

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ติลาเขตฺตสฺมิ ปาปกา;

เอกปณฺณา ทุปณฺณา จ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

婆羅門よ、私には胡麻の畑に、一枚葉や二枚葉のたちの悪い雑草が生えることもない。婆羅門よ、それゆえに私は幸福である。

(๓)

（三）

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ตุจฺฉโกฏฺฐสฺมิ มูสิกา;

อุสฺโสฬฺหีกาย นจฺจนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

婆羅門よ、私には空っぽの穀物蔵の中で、ネズミたちが熱狂して踊ることもない。婆羅門よ、それゆえに私は幸福である。

(๔)

（四）

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, สนฺถาโร สตฺตมาสิโก;

อุปฺปาฏเกหิ สญฺฉนฺโน, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

婆羅門よ、私には七ヶ月間使い古され、南京虫がわき上がっているような敷物もない。婆羅門よ、それゆえに私は幸福である。

(๕)

（五）

น [Pg.100] หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, วิธวา สตฺต ธีตโร;

เอกปุตฺตา ทุปุตฺตา จ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

婆羅門よ、私には一人や二人の子を抱えた七人の未亡人の娘たちもいない。婆羅門よ、それゆえに私は幸福である。

(๖)

（六）

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ปิงฺคลา ติลกาหตา;

โสตฺตํ ปาเทน โพเธติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

婆羅門よ、私にはそばかすのある茶褐色の妻が、足で耳をつついて私を（荒々しく）起こすこともない。婆羅門よ、それゆえに私は幸福である。

(๗)

（七）

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ปจฺจูสมฺหิ อิณายิกา;

เทถ เทถาติ โจเทนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

婆羅門よ、私には明け方に“返せ、返せ”と催促する債権者がいない。婆羅門よ、それゆえに私は幸福である。

ปุจฺฉา – อิมญฺจ [Pg.101] ปนาวุโส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา โส ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน กีทิสํ ปสนฺนาการมกาสิ. กีว มหนฺตญฺจ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อตฺถํ สมฺปาเทสิ.

問い：友よ、この説法を聞いて、かのバーラドヴァージャ姓の婆羅門は、この法と律において清信を抱き、どのような信順の姿を示したのか。また、この法と律において、どれほど偉大な功徳を達成したのか。

วิสฺสชฺชนา – อิมญฺจ ปน ภนฺเต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา โส ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ‘‘อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม, เสยฺยถาปิ โภโคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทุกฺขนฺตี’’ติ เอวมาทินา อิมสฺมิ ธมฺมวินเย ปสนฺโน ปสนฺนาการมกาสิ. ภควโต จ สนฺติเก ‘‘ลเภยฺยาหํ โภโต โคตมสฺส สนฺติเก ปพฺพชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ เอวมาทินา ปพฺพชฺชํ อุปสมฺปทํ ยาจิตฺวา อจิรูปสมฺปนฺโน ยาว อรหตฺตา มหนฺตํ วิเสสํ สมฺปาเทสิ.

答え：大徳よ、この説法を聞いて、かのバーラドヴァージャ姓の婆羅門は、“素晴らしい、ゴータマ卿よ。素晴らしい、ゴータマ卿よ。ゴータマ卿、例えば、倒れたものを起こすように、隠されたものを開くように、迷った者に道を教えるように、あるいは、暗闇の中で‘眼ある者は色を見るであろう’と言って灯火を掲げるように（法が説かれました）”などと言って、この法と律において清信を抱き、信順の姿を示しました。そして、世尊の御もとで“私はゴータマ卿の御もとで出家し、具足戒を受けたいのです”などと言って出家と具足戒を願い、出家して間もなく、阿羅漢果に至るまでの偉大な殊勝さを達成しました。

กสิภารทฺวาชสุตฺต

耕田バーラドヴァージャ経

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส [Pg.104] เอกาทสมํ มหากสฺสปาทีหิ โปราณธมฺมสํคาหกเถเรหิ สํคีตํ กสิภารทฺวาชสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、そこで、マハーカーッサパ（大迦葉）等の古の結集者である長老たちによって結集された第十一の“耕田バーラドヴァージャ経”は、世尊によって、どこで、誰に対して、どのような出来事について、どのように語られたのか。

วิสฺสชฺชนา – มคเธสุ ภนฺเต ทกฺขิณาคิริสฺมึ เอกนาฬายํ พฺราหฺมณคาเม กสิภารทฺวาชํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. กสิภารทฺวาโช ภนฺเต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ.

答え：大徳よ、マガダ国のダッキナーギリにあるエカナーカーという婆羅門の村で、耕田（カシ）バーラドヴァージャという婆羅門に対して語られました。大徳よ、耕田バーラドヴァージャ婆羅門は、世尊に偈をもって次のように問いかけました。

‘‘กสฺสโก [Pg.105] ปฏิชานาสิ, น จ ปสฺสามิ เต กสึ. กสฺสโก ปุจฺฉิโต พฺรูหิ, กถํ ชาเนมุ ตํ กสิ’’นฺติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

“（あなたは）農夫であると公言されますが、私はあなたの農耕を見ることができません。農夫よ、問われたことに答えてください。どうすればあなたの農耕を知ることができるのでしょうか”。大徳よ、その出来事において（世尊は次のように説かれました）――

‘‘สทฺธา พีชํ ตโป วุฏฺฐิ, ปญฺญา เม ยุคนงฺคลํ;

หิรี อีสา มโน โยตฺตํ, สติ เม ผาลปาจนํ.

“信仰が種であり、精進（苦行）が雨である。智慧は私の軛と鋤であり、慚（はじらい）は鋤の柄、意（こころ）は手綱、正念は私の鋤の先と突き棒である。

กายคุตฺโต วจีคุตฺโต, อาหาเร อุทเร ยโต;

สจฺจํ กโรมิ นิทฺทานํ, โสรจฺจํ เม ปโมจนํ.

身を護り、言葉を護り、食において腹を慎み、真実をもって（雑草を）刈り取るものとし、柔和が私の（役牛を）解き放つことである。

วีริยํ เม ธุรโธรยฺหํ, โยคกฺเขมาธิวาหนํ;

คจฺฉติ อนิวตฺตนฺตํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจติ.

精進は、私の重荷を運ぶ役牛であり、安らぎへと運んでくれる。それは退くことなく進み、そこに至れば嘆くことはない。

เอวเมสา กสี กฏฺฐา, สา โหติ อมตปฺผลา;

เอตํ กสึ กสิตฺวาน, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

このように、この農耕は行われ、それは不死（甘露）という果実をもたらす。この農耕を耕したならば、あらゆる苦しみから解放される”。

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

大徳よ、このように世尊によって語られました。

กสฺสโก [Pg.106] ปฏิชานาสิ, น จ ปสฺสามิ เต กสึ;

กสฺสโก ปุจฺฉิโต พฺรูหิ, กถํ ชาเนมุ ตํ กสึ.

（あなたは）農夫であると公言されますが、私はあなたの農耕を見ることができません。農夫よ、問われたことに答えてください。どうすればあなたの農耕を知ることができるのでしょうか。

สทฺธา [Pg.107] พีชํ ตโป วุฏฺฐิ, ปญฺญา เม ยุคนงฺคลํ;

หิรี อีสา มโน โยตฺตํ, สติ เม ผาลปาจนํ.

信仰が種であり、精進（苦行）が雨である。智慧は私の軛と鋤であり、慚（はじらい）は鋤の柄、意（こころ）は手綱、正念は私の鋤の先と突き棒である。

ปุจฺฉา – อิมญฺจ [Pg.109] ปนาวุโส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา โส กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน กีทิสํ ปสนฺนาการมกาสิ.

問い：友よ、この説法を聞いて、かの耕田バーラドヴァージャ婆羅門は、この法と律において清信を抱き、どのような信順の姿を示したのか。

วิสฺสชฺชนา – อิมญฺจ ปน ภนฺเต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ‘‘อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ โภ โคตมา’’ติเอวมาทินา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน ปสนฺนาการมกาสิ.

答え：大徳よ、この説法を聞いて、耕田バーラドヴァージャ婆羅門は、“素晴らしい、ゴータマ卿よ。素晴らしい、ゴータマ卿よ”などと言って、この法と律において清信を抱き、信順の姿を示しました。

เสยฺยถาปิ โภ โคตม อุกฺกุชฺชิตํ วา นิกฺกุชฺเชยฺย.

尊師ゴータマよ、ちょうど、伏せられたものを起こすかのように。

อุทยสุตฺต

ウダヤ・スッタ（ウダヤ経）

ปุจฺฉา – อุทยสุตฺตํ [Pg.110] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、ウダヤ・スッタは、世尊によって、どこで、誰について、どのような事件について、そしてどのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อุทยํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. อุทโย ภนฺเต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘ปกฏฺฐโกยํ สมโณ โคตโม ปุนปฺปุนํ อาคจฺฉตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

答え：尊師、サーヴァッティーにおいて、バラモンのウダヤについて説かれました。尊師、バラモンのウダヤは世尊に次のように言いました。“この沙門ゴータマは、しつこく何度もやって来る”と。尊師、その事件において――

ปุนปฺปุนญฺเจว วปนฺติ พีชํ, ปุนปฺปุนํ วสฺสติ เทวราชา;

ปุนปฺปุนํ เขตฺตํ กสนฺติ กสฺสกา, ปุนปฺปุนํ ธญฺญมุเปติ รฏฺฐํ.

人々は何度も種をまき、天の王（雨神）は何度も雨を降らす。農夫は何度も田畑を耕し、穀物は何度も国を満たす。

เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

尊師、このように世尊によって説かれました。

ปุนปฺปุนํ [Pg.111] เจว วปนฺติ พีชํ, ปุนปฺปุนํ วสฺสติ เทว ราชา;

ปุนปฺปุนํ เขตฺตํ กสนฺติ กสฺสกา, ปุนปฺปุนํ ธญฺญมุเปติ รฏฺฐํ.

人々は何度も種をまき、天の王は何度も雨を降らす。農夫は何度も田畑を耕し、穀物は何度も国を満たす。

ปุนปฺปุนํ [Pg.112] ยาจกา ยาจยนฺติ, ปุนปฺปุนํ ทานปตี ททนฺติ;

ปุนปฺปุนํ ทานปตี ททิตฺวา, ปุนปฺปุนํ สคฺคมุเปติ ฐานํ.

物乞いたちは何度も乞い、施主たちは何度も与える。施主たちは何度も与えて、何度も天上の場所へと赴く。

ปุนปฺปุนํ ขีรนิกา ทุหนฺติ, ปุนปฺปุนํ วจฺโฉ อุเปติ มาตรํ;

ปุนปฺปุนํ กิลมติ ผนฺทติ จ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท.

乳を搾る者は何度も乳を搾り、仔牛は何度も母牛のもとへ行く。愚かな者は何度も疲れ、身悶えし、何度も胎へと入る。

ปุนปฺปุนํ ชายติ มียติ จ, ปุนปฺปุนํ สิวถิกํ หรนฺติ;

มคฺคญฺจ ลทฺธา อปุนพฺภวาย, น ปุนปฺปุนํ ชายติ ภูริปญฺโญ-หุ–

人は何度も生まれ、そして死ぬ。人々は何度も墓地へと運ぶ。しかし、広大なる智慧ある者は、再び生まれないための道を得て、もはや何度も生まれることはない。

มาตุโปสกสุตฺต

マートゥポーサカ・スッタ（母養経）

ปุจฺฉา – มาตุโปสกสุตฺตํ [Pg.113] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、マートゥポーサカ・スッタは、世尊によって、どこで、誰について、どのような事件について、そしてどのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต มาตุโปสกํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. มาตุโปสโก ภนฺเต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘อหญฺหิ โภ โคตม ธมฺเมน ภิกฺขํ ปริเยสามิ, ธมฺเมน ภิกฺขํ ปริเยสิตฺวา มาตาปิตโร โปเสมิ, กจฺจาหํ โภ โคตม เอวํการี กิจฺจการี โหมี’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ตคฺฆ ตฺวํ พฺราหฺมณ เอวํการี กิจฺจการี โหสิ, โย โข พฺราหฺมณ ธมฺเมน ภิกฺขํ ปริเยสติ, ธมฺเมน ภิกฺขํ ปริเยสิตฺวา มาตาปิตโร โปเสติ, พหุํ โส ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตา.

答え：尊師、サーヴァッティーにおいて、母を養うバラモンについて説かれました。尊師、母を養うバラモンは世尊に次のように言いました。“尊師ゴータマよ、私は法（正しい道）に従って托鉢し、法に従って托鉢して父母を養っています。尊師ゴータマよ、このように行う私は、なすべきことを行っているのでしょうか”と。その事件において、“まさにバラモンよ、あなたはそのように行い、なすべきことを行っている。バラモンよ、誰であれ法に従って托鉢し、法に従って托鉢して父母を養う者は、多くの功徳を生じるのである”と、尊師、このように世尊によって説かれました。

โย [Pg.114] มาตรํ วา ปิตรํ วา, มจฺโจ ธมฺเมน โปสติ;

ตาย นํ ปาริจริยาย, มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทติ–

死すべき人間が、法に従って母あるいは父を養うならば、その父母への奉仕ゆえに、賢者たちは、この世で彼を称賛し、死後、彼は天上で歓喜する。

โขมทุสฺสสุตฺต

コーマドゥッサ・スッタ（コーマドゥッサ経）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.115] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน พฺราหฺมณสํยุตฺเต โขมทุสฺสสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、あの世尊……（中略）……正等覚者によって、バラモン相応において、コーマドゥッサ・スッタは、どこで、誰について、どのような事件について、そしてどのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต โขมทุสฺเส นาม สกฺยานํ นิคเม โขมทุสฺสเก พฺราหฺมณคหปติเก อารพฺภ ภาสิต, โขมทุสฺสกา ภนฺเต พฺราหฺมณคหปติกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ ‘‘เก จ มุณฺฑกา สมณกา, เก จ สภาธมฺมํ ชานิสฺสนฺตี’’ติ.

答え：尊師、シャカ族の国、コーマドゥッサという名のシャカ族の村において、コーマドゥッサのバラモン居士たちについて説かれました。尊師、コーマドゥッサのバラモン居士たちは世尊に次のように言いました。“これら禿頭の卑しき沙門どもの誰が、集会場の法を知るというのか”と。

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊師、その事件において――

‘‘เนสา สภา ยตฺถ น สนฺติ สนฺโต,สนฺโต น เต เย น วทนฺติ ธมฺมํ;

ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ,ธมฺมํ วทนฺตา จ ภวนฺติ สนฺโต’’ติ.

“善き人々がいないところは、集会場ではない。法を語らない者は、善き人々ではない。貪欲と怒りと愚痴を捨てて、法を語る者こそが、善き人々である”と。

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

尊師、このように世尊によって説かれました。

เนสา [Pg.116] สภา ยตฺถ นสนฺติ สนฺโต,สนฺโต น เต เย น วทนฺติ ธมฺมํ;

ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ,ธมฺมํ วทนฺตา จ ภวนฺติ สนฺโต–

善き人々がいないところは、集会場ではない。法を語らない者は、善き人々ではない。貪欲と怒りと愚痴を捨てて、法を語る者こそが、善き人々である。

วงฺคีสสํยุตฺต

ヴァンギーサ相応

อานนฺทสุตฺต

アーナンダ・スッタ（アーナンダ経）

ปุจฺฉา – วงฺคีสสํยุตฺเต [Pg.117] ปนาวุโส จตุตฺถํ สํงฺคีตํ อานนฺทสุตฺตํ กตฺถกํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、ヴァンギーサ相応において第四に唱えられたアーナンダ・スッタは、どこで、誰について、どのような事件について、誰によって、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ วงฺคีสตฺเถรํ อารพฺภ อายสฺมตา อานนฺทตฺเถเรน ธมฺมภณฺฑาคาริเกน ภาสิตํ. อายสฺมตา ภนฺเต วงฺคีโส อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ–

答え：尊師、サーヴァッティーにおいて、尊者ヴァンギーサ長老について、法の蔵を預かる者である尊者アーナンダ長老によって説かれました。尊師、尊者ヴァンギーサは尊者アーナンダに偈をもって語りかけました――

‘‘กามราเคน ฑยฺหามิ, จิตฺตํ เม ปริฑยฺหติ;

สาธุ นิพฺพาปนํ พฺรูหิ, อนุกมฺปาย โคตมา’’ติ.

“私は欲情によって燃えています。私の心は燃えさかっています。ゴータマよ、慈しみをもって、どうか消す方法を語ってください”と。

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊師、その事件において――

‘‘สญฺญาย วิปริเยสา, จิตฺตํ เต ปริฑยฺหติ;

นิมิตฺตํ ปริวชฺเชหิ, สุภํ ราคูปสํหิตํ;

สงฺขาเร ปรโต ปสฺส, ทุกฺขโต มา จ อตฺตโต;

นิพฺพาเปหิ มหาราคํ, มา ฑยฺหิตฺโถ ปุนปฺปุนํ;

อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ;

สติ กายคตา ตฺยตฺถุ, นิพฺพิทาพหุโล ภว;

อนิมิตฺตญฺจ ภาเวหิ, มานานุสยมุชฺชห;

ตโต มานาภิสมยา, อุปสนฺโต จริสฺสสี’’ติ.

“知覚の転倒によって、あなたの心は燃えさかっている。欲情を伴う清らかな相を避けよ。諸行を他なるもの、苦なるものとして見よ、我として見るな。大いなる貪欲を滅せよ、何度も燃やされるな。不浄によって心を修め、統一され、よく定まったものにせよ。身体に対する気づきを保ち、厭離を多とせよ。相なきを修め、慢の随眠を捨て去れ。それゆえ、慢を克服することによって、静まりて歩むであろう”と。

เอวํ โข ภนฺเต อายสฺมตา อานนฺทตฺเถเรน ธมฺมภณฺฑาคาริเกน ภาสิตํ.

尊師、このように法の蔵を預かる者である尊者アーナンダ長老によって説かれました。

กามราเคน [Pg.118] ฑยฺหามิ, จิตฺตํ เม ปริฑยฺหติ;

สาธุ นิพฺพาปนํ พฺรูหิ, อนุกมฺปาย โคตม–

私は欲情によって燃えています。私の心は燃えさかっています。ゴータマよ、慈しみをもって、どうか消す方法を語ってください――

สญฺญาย [Pg.119] วิปริเยสา, จิตฺตํ เต ปริฑยฺหติ;

นิมิตฺตํ ปริวชฺเชหิ, สุภํ ราคูปสํหิตํ.

認識の倒錯によって、汝の心は燃え上がっている。貪欲を伴う“浄（美しきもの）”という相（すがた）を避けよ。

สงฺขาเร ปรโตปสฺส, ทุกฺขโต มา จ อตฺตโต;

นิพฺพาเปหิ มหาราคํ, มา ฑยฺหิตฺโถ ปุนปฺปุนํ.

諸行を他なるものとして、苦として見よ。我（自分）として見るな。大きな貪欲を滅せよ。繰り返し焼かれることなかれ。

อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ;

สติ กายคตา ตฺยตฺถุ, นิพฺพิทาพหุโล ภว.

不浄（不浄観）によって、一点に集中し、よく定まった心を修めよ。汝に身至念（体への気づき）あれ。厭離（いとい離れること）を多くせよ。

อนิมิตฺตญฺจ [Pg.120] ภาเวหิ, มานานุสยมุชฺชห;

ตโต มานาภิสมยา, อุปสนฺโต จริสฺสสิ.

無相（相なきこと）を修め、慢の随眠（潜在的な高慢）を捨てよ。それから慢を現観（完全に理解）することによって、汝は静まり、歩むであろう。

วงฺคีสสุตฺต

ヴァンギーサ経

ปุจฺฉา – ตตฺถ อาวุโส ทฺวาทสมํ วงฺคีสสุตฺตํ กตฺถ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、そこにおいて第十二のヴァンギーサ経は、どこで、誰によって、どのように説かれたのか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมตา วงฺคีสตฺเถเรน อจิร อรหตฺตปฺปตฺเตน วิมุตฺติสุขปฏิสํเวทินา–

答え：尊師よ、サーヴァッティにおいて、阿羅漢果を得て間もなく、解脱の楽を享受していた長老ヴァンギーサによって（説かれました）。

‘‘กาเวยฺยมตฺตา วิจริมฺห ปุพฺเพ, คามาคามํ ปุราปุรํ,อถทฺทสาม สมฺพุทฺธํ, สทฺธา โน อุปปชฺชถ;

โส เม ธมฺม มเทเสสิ, ขนฺธายตน ธาตุโย;

ตสฺสาหํ ธมฺมํ สุตฺวาน, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

พหุนฺนํ วต อตฺถาย, โพธึ อชฺฌคมา มุนิ;

ภิกฺขูนํ ภิกฺขูนีนญฺจ, เย นิยามคตทฺทสา;

สฺวาคตํ [Pg.121] วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ;

ปุพฺเพ นิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ;

เตวิชฺโช อิทฺธิปตฺโตมฺหิ, เจโตปริยาย โกวิโท.

“以前、私たちは詩才に酔いしれ、村から村へ、都から都へと歩き回っていた。その後、正自覚者（ブッダ）にお会いし、私たちに信仰が生じた。その方は私に、蘊・処・界という法を説かれた。私はその法を聞いて、家なき身へと出家した。実に、多くの人々の利益のために、聖仙（ムニ）は悟りに達せられた。正道に到達したのを見た比丘と比丘女たちのために。私のブッダの御もとへの来訪は、実によきものであった。三明に到達し、ブッダの教えは成し遂げられた。私は前生を知り、天眼は清められた。三明を具え、神変に達し、他心通の達人となった。”

เอวํ โข ภนฺเต อุทานวเสน ภาสิตํ.

尊師よ、このように感興の言葉（自説経）として説かれました。

กาเวยฺย [Pg.124] มตฺตา วิจริมฺห ปุพฺเพ;

คามาคามํปุราปุรํ,อถทฺทสาม สมฺพุทฺธํ, สทฺธา โน อุปปชฺชถ.

以前、私たちは詩才に酔いしれ、村から村へ、都から都へと歩き回っていた。その後、正自覚者にお会いし、私たちに信仰が生じた。

โส [Pg.125] เม ธมฺมมเทเสสิ, ขนฺธายตน ธาตุโย;

ตสฺสาหํ ธมฺมํ สุตฺวาน, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

その方は私に、蘊・処・界という法を説かれた。私はその法を聞いて、家なき身へと出家した。

พหุนฺนํ วต อตฺถาย, โพธึ อชฺฌคมา มุนิ;

ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนี นญฺจ, เย นิยามคตทฺทสา.

実に、多くの人々の利益のために、聖仙は悟りに達せられた。正道に到達したのを見た比丘と比丘女たちのために。

สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ตสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

私のブッダの御もとへの来訪は、実によきものであった。三明に到達し、ブッダの教えは成し遂げられた。

ปุพฺเพนิวาสํ [Pg.126] ชานามิ;

ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

เตวิชฺโช อิทฺธิปตฺโตมฺหิ, เจโตปริยายโกวิโท.

私は前生を知り、天眼は清められた。三明を具え、神変に達し、他心通の達人となった。

วนสํยุตฺต

林相応（ヴァンナ・サンユッタ）

อานนฺทสุตฺต

アーナンダ経

ปุจฺฉา – วนสํยุตฺเต ปนาวุโส ปญฺจมํ สํคีตํ อานนฺทสุตฺตํ กทา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：ところで友よ、林相応における第五の唱えられたアーナンダ経は、いつ、どこで、誰について、どのような出来事において、誰によって、どのように説かれたのか。

วิสฺสชฺชนา – โกสเลสุ ภนฺเต อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ อจิรปรินิพฺพุเต ภควติ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อารพฺภ ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถาย เทวตาย ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต อานนฺโท อจิรปรินิพฺพุเต ภควติ อติเวลํ คิหิสญฺญตฺติพหุโล วิหรติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

答え：尊師よ、コーサラ国の、ある林の中に、世尊が般涅槃（入滅）されて間もなく、長老アーナンダについて、その林に住む神（天子）によって説かれました。尊師よ、長老アーナンダは世尊の般涅槃後間もなく、あまりにも多くの時間を在家信者との対話に費やして過ごしていました。尊師よ、その出来事において（以下のように説かれました）。

‘‘รุกฺขมูลคหนํ ปสกฺกิย,นิพฺพานํ หทยสฺมึ โอปิย;

ฌาย โคตม มา ปมาโท,กึ เต พิฬิพิฬิกา กริสฺสตี’’ติ.

“樹下の茂みに入り、涅槃を心に置いて。瞑想せよ、ゴータマよ、怠ることなかれ。お喋りが汝に何をしてくれようか。”

เอวํ [Pg.127] โข ภนฺเต วนสณฺเฑ อธิวตฺถาย เทวตาย อายสฺมโต อานนฺทตฺเถรสฺส อนุกมฺปิกาย อตฺถกามาย ภาสิตํ.

尊師よ、このように林に住む神によって、長老アーナンダへの慈しみと利益を願って説かれました。

รุกฺขมูล [Pg.128] คหนํ ปสกฺกิย, นิพฺพานํ หทยสฺมึ โอปิย;

ฌาย โคตม มา ปมาโท, กึ เต พิฬิพิฬิกา กริสฺสติ-หุ–

樹下の茂みに入り、涅槃を心に置いて。瞑想せよ、ゴータマよ、怠ることなかれ。お喋りが汝に何をしてくれようか。

ยกฺขสํยุตฺต

夜叉相応（ヤッカ・サンユッタ）

อินฺทกสุตฺต

インダカ経

ปุจฺฉา – ยกฺขสํยุตฺเต [Pg.129] ปนาวุโส ปฐมํ สํคีตํ อินฺทกสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：ところで友よ、夜叉相応における第一の唱えられたインダカ経は、世尊によって、どこで、誰について、どのような出来事において、どのように説かれたのか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อินฺทกูเฏ ปพฺพเต อินฺทกสฺส ยกฺขสฺส ภวเน อินฺทกํ ยกฺขํ อารพฺภ ภาสิตํ. อินฺทโก ภนฺเต ยกฺโข อตฺตวาโท ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา คาถาย อชฺฌภาสิ–

答え：尊師よ、ラージャガハ（王舎城）のインダクータ山にある夜叉インダカの館において、夜叉インダカについて説かれました。尊師よ、夜叉インダカは我論（アートマンがあるという説）を抱き、世尊に近づいて偈をもって語りかけました。

‘‘รูปํ น ชีวนฺติ วทนฺติ พุทฺธา,กถํ นฺวยํ วินฺทติมํ สรีรํ;

กุตสฺส อฏฺฐียกปิณฺฑเมภิ,กถํ นฺวยํ สชฺชติ คพฺภรสฺมิ’’นฺติ.

“ブッダたちは、身体（色）は生命（霊魂）ではないと言います。では、どのようにしてこの（生命は）この身体を得るのでしょうか。骨と肉の塊はどこから来るのでしょうか。どのようにして、この（生命は）母胎の中に宿るのでしょうか。”

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

尊師よ、その出来事において（世尊は次のように説かれました）。

‘‘ปฐมํ กลลํ โหติ, กลลา โหติ อพฺพุทํ,อพฺพุทา ชายเต เปสิ, เปสิ นิพฺพตฺตตี ฆโน;

ฆนา ปสาขา ชายนฺติ, เกสา โลมา นขาปิจ;

ยญฺจสฺส ภุญฺชตี มาตา, อนฺนํ ปานญฺจ โภชนํ;

เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, มาตุกุจฺฉิคโตนโร’’ติ.

“最初に羯羅藍（カララ）があり、羯羅藍から頞部曇（アブダ）が生じ、頞部曇から閉尸（ペーシ）が生まれ、閉尸から健南（ガナ）が生じる。健南から四肢が生じ、髪、うぶ毛、爪も（生じる）。その母親が食べる食べ物や飲み物、糧、それによって、母胎にいる人間はその場所で養われるのである。”

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

尊師よ、このように世尊によって説かれました。

อาฬวกสุตฺต

アーラヴァカ経

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.132] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ยกฺขสํยุตฺเต อาฬวกสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、あの世尊によって……（中略）……正自覚者によって、夜叉相応のアーラヴァカ経は、どこで、誰に関して、どのような状況で、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – อาฬวิยํ ภนฺเต อาฬวกสฺส ยกฺขสฺส ภวเน อาฬวกํ ยกฺขํ อารพฺภ ภาสิตํ. อาฬวโก ภนฺเต ยกฺโข ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ–

答え ― 尊師よ、アーラヴィーにおいて、夜叉アーラヴァカの住処で、夜叉アーラヴァカに関して語られました。尊師よ、夜叉アーラヴァカは世尊に詩（偈）をもって問いかけました ―

กึ สูธวิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ,กึ สุ สุจิณฺณํ สุขมาวหาติ;

กึ สุ หเว สาทุตรํ รสานํ,กถํ ชีวึ ชีวิตามาหุ เสฏฺฐนฺติ.

“人の財（たから）のうちで、何が最上であるか。何をよく実践すれば、幸福をもたらすのか。諸々の味のうちで、何が真に最も美味であるか。どのように生きるのが、最上の生活であると言われるのか”

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

その状況において、尊師よ（世尊は答えられました） ―

สทฺธีจ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ,ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;

สจฺจํ หเว สาทุตรํ รสานํ,ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐนฺติ.

“信こそが、人の最上の財である。正しく実践された法が、幸福をもたらす。真実こそが、諸々の味のうちで最も美味である。智慧によって生きるのが、最上の生活であると言われる”

เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

尊師よ、このように世尊によって語られました。

น [Pg.134] ขฺวาหํ ตํ อาวุโส นิกฺขมิสฺสามิ, ยํ เต กรณียํ, ตํ กโรหิ,

“友よ、私はそこから出ない。おまえのすべきことをせよ”

ปญฺหํ ตํ สมณ ปุจฺฉิสฺสามิ, สเจ เม น พฺยากริสฺสสิ, จิตฺตํ วา เต ขิปิสฺสามิ, หทยํ วา เต ผาเลสฺสามิ, ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิปิสฺสามิ–

“修行者よ、おまえに問いを出す。もし私に答えなければ、おまえの心をかき乱すか、心臓を裂くか、あるいは両足をつかんでガンジス川の向こう岸へ放り投げてやろう”

กึ [Pg.135] สูข วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ, กึ สุ สุจิณฺณํ สุขมาวหาติ;

กึ สุ หเว สาทุภรํ รสานํ, กถํ ชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐํ–

“ここにおいて、人の最上の財とは何か。何をよく実践すれば幸福をもたらすのか。諸々の味のうちで何が真に美味であるか。どのように生きるのが最上の生活であると言われるのか”

สทฺธีธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ, ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;

สจฺจํ หเว สาทุตรํ รสานํ, ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐํ;

“ここにおいて、信こそが人の最上の財である。正しく実践された法が幸福をもたらす。真実こそが諸々の味のうちで最も美味である。智慧によって生きるのが最上の生活であると言われる”

กถํสุ [Pg.136] ตรติ โอฆํ, กถํสุ ตรติ อณฺณวํ;

กถํสุ ทุกฺข มจฺเจติ, กถํสุ ปริสุชฺฌติ.

“どのようにして暴流（ぼる）を渡るのか。どのようにして大海を渡るのか。どのようにして苦を乗り越えるのか。どのようにして清浄となるのか”

สทฺธาย ตรติ โอฆํ, อปฺปมาเทน อณฺณวํ;

วีริเยน ทุกฺข มจฺเจติ, ปญฺญาย ปริสุชฺฌติ–

“信によって暴流を渡り、不放逸によって大海を渡る。精進によって苦を乗り越え、智慧によって清浄となる”

กถํสุ [Pg.137] ลภเต ปญฺญํ, กถํสุ วินฺทเต ธนํ;

กถํสุ กิตฺตึ ปปฺโปติ, กถํ มิตฺตานิ คนฺถติ;

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ, กถํ เปจฺจ น โสจติ–

“どのようにして智慧を得るのか。どのようにして富を見出すのか。どのようにして名声を得るのか。どのようにして友人を繋ぎとめるのか。この世からあの世へ行って、死後、どのようにすれば後悔しないのか”

สทฺทหาโน อรหตํ, ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา;

สุสฺสูสํ ลภเต ปญฺญํ, อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ;

ปติรูปการี ธุรวา, อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ;

สจฺเจน [Pg.138] กิตฺตึ ปปฺโปติ, ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ;

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ, เอวํ เปจฺจ น โสจติ;

ยสฺเสเต จตุโร ธมฺมา, สทฺธสฺส ฆรเมสิโน;

สจฺจํ ธมฺโม ธิติ จาโค, ส เว เปจฺจน โสจติ–

“涅槃に到達するための、阿羅漢たちの法を信じる者は、不放逸で聡明であり、聞こうと欲することで智慧を得る。適切な行い、責任感、奮起する者は富を見出す。真実によって名声を得、施しによって友人を繋ぎとめる。この世からあの世へ行って、このようにする者は死後に後悔しない。真実、法（正義）、堅忍、捨断という、これら四つの徳を具えた、信ある在家の生活者は、死後に後悔することはない”

สกฺกสํยุตฺต

帝釈相応

วตปทสุตฺต

誓願経

ปุจฺฉา – สกฺกสํยุตฺเต [Pg.139] ปนาวุโส วตปทสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、帝釈相応における誓願経は、世尊によってどこで、誰に関して、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ สกฺกสฺส ภิกฺขเว เทวานมินฺทสฺส ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส สตฺต วตปทานิ สมตฺตานิ สมาทินฺนานิ อเหสุํ, เยสํ สมาทินฺนตฺตา สกฺโก สกฺกตฺตํ อชฺฌคาติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 尊師よ、舎衛城において、多くの比丘たちに関して語られました。‘比丘たちよ、神々の主である帝釈天が、かつて人間であったとき、七つの誓願を完全に受持していた。それらを受持したことによって、帝釈天は帝釈天たる地位を得たのである’と、尊師よ、このように世尊によって語られました。

สกฺกสฺส [Pg.141] ภิกฺขเว เทวานมินฺทสฺส ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส อิมานิ สตฺต วตปทานิ สมตฺตานิ สมาทินฺนานิ อเหสุํ.

“比丘たちよ、神々の主である帝釈天が、かつて人間であったとき、これら七つの誓願を完全に受持していた”

มาตาเปตฺติภรํ ชนฺตุํ, กุเล เชฏฺฐาปจายินํ;

สณฺหํ สขิลสมฺภาสํ, เปสุเณยฺยปฺปหายินํ;

มจฺเฉรวินเย ยุตฺตํ, สจฺจํ โกธาภิภุํ นรํ;

ตํ เว เทวา ตาวตึสา, อาหุ ‘‘สปฺปุริโส’’อิติ.

“父母を養い、一族の長老を敬い、言葉は穏やかで親切であり、離間語（中傷）を捨て、物惜しみを克服することに努め、真実を語り、怒りを抑える人。そのような人を、三十三天の神々は‘善き人（善士）’と呼ぶのである”

ทลิทฺทสุตฺต

貧者経

ปุจฺฉา – ทลิทฺทสุตฺตํ ปนาวุโส กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ. วิสฺสชฺชนา. ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ภูตปุพฺพํ ภิกฺขเว อญฺญตโร ปุริโส อิมสฺมึเยว ราชคเห มนุสฺสทลิทฺโท [Pg.142] อโหสิ มนุสฺสกปโณ มนุสฺสวราโก, โส ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย สทฺธํ สมาทิยิ, สีลํ, สุตํ, จาคํ, ปญฺญํ สมาทิยี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

問い ― 友よ、貧者経はどこで、誰に関して、どのように語られたのでしょうか。答え ― 尊師よ、王舎城において、多くの比丘たちに関して語られました。‘比丘たちよ、かつて、まさにこの王舎城において、ある貧しく、哀れで、卑しい男がいた。彼は如来によって説かれた法と律に対して信を確立し、戒、多聞、布施、智慧を確立したのである’と、尊師よ、このように世尊によって語られました。

ยสฺส [Pg.144] สทฺธา ตถาคเต, อจลา สุปฺปติฏฺฐิตา;

สีลญฺจ ยสฺส กลฺยาณํ, อริยกนฺตํ ปสํสิตํ.

“如来に対して、不動で、よく確立された信を持つ者、また、聖者に愛され、称賛される、善良な戒を持つ者”

ยชมานสุตฺต

供養者経

ปุจฺฉา – ยชมานสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、供養者経は世尊によってどこで、誰に関して、どのような状況で、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห [Pg.145] ภนฺเต สกฺกํ เทวานมินฺทํ อารพฺภ ภาสิตํ. สกฺโก ภนฺเต เทวานมินฺโท ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ–

答え ― 尊師よ、王舎城において、神々の主である帝釈天に関して語られました。尊師よ、帝釈天は世尊に詩（偈）をもって問いかけました ―

‘‘ยชมานานํ มนุสฺสานํ, ปุญฺญเปกฺขาน ปาณินํ;

กโรตํ โอปธิกํ ปุญฺญํ, กตฺถ ทินฺนํ มหปฺผล’’นฺติ.

“供養を捧げる人々、功徳を期待する生きとし生ける者たちが、再生の拠り所となる功徳を積むとき、どこに捧げれば大きな果報があるのでしょうか”

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

その状況において、尊師よ（世尊は答えられました） ―

‘‘จตฺตาโร จ ปฏิปนฺนา, จตฺตาโรจ ผเล ฐิตา;

เอส สงฺโฆ อุชุภูโต, ปญฺญาสีลสมาหิโต;

ยชมานานํ มนุสฺสานํ, ปุญฺญเปกฺขาน ปาณินํ;

กโรตํ โอปธิกํ ปุญฺญํ, สงฺเฆ ทินฺนํ มหปฺผลํ’’นฺติ.

“四つの道を歩む者たち、および四つの果に安住する者たち。この直道を行く僧伽（サンガ）は、智慧と戒を具えている。供養を捧げる人々、功徳を期待する生きとし生ける者たちが、再生の拠り所となる功徳を積むとき、僧伽に捧げられたものは大きな果報をもたらす”

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

尊師よ、このように世尊によって語られました。

ยชมานานํ [Pg.146] มนุสฺสานํ, ปุญฺญเปกฺขาน ปาณินํ,กโรตํ โอปธิตํ ปุญฺญํ, กตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ–

供犠（くぎ）を捧げる人々、福徳を求める衆生、依を伴う福徳を作る者にとって、どこへ捧げることが大きな果報をもたらすのか。

จตฺตาโร จ ปฏิปนฺนา, จตฺตาโร จ ผเล ฐิตา;

เอส สงฺโฆ อุชุภูโต, ปญฺญาสีลสมาหิโต;

ยชมานานํ มนุสฺสานํ, ปุญฺญเปกฺขาน ปาณินํ;

กโรตํ โอปธิกํ ปุญฺญํ, สงฺเฆ ทินฺนํ มหปฺผลํ–

四つの道を行く者と、四つの果に住する者。この僧伽は正直であり、智慧と戒と定を備えている。供犠を捧げる人々、福徳を求める衆生、依を伴う福徳を作る者にとって、僧伽に捧げることが大きな果報をもたらす。

คหฏฺฐวนฺทนาสุตฺต

在家礼拝経

ปุจฺฉา – คหฏฺฐวนฺทนาสุตฺตํ [Pg.147] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、では“在家礼拝経”は、世尊によって、どこで、誰について、どのように語られたのか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ภูตปุพฺพํ ภิกฺขเว สกฺโก เทวานมินฺโท มาตลึ สงฺคาหกํ อามนฺเตสี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ―― 大徳（尊者）よ、舎衛城において、多くの比丘たちについて、“比丘たちよ、昔、神々の王である帝釈天が、御者のマータリに呼びかけた……”というように、世尊によって語られた。

ตํ [Pg.148] นมสฺสนฺติ เตวิชฺชา, สพฺเพ ภุมฺมาจ ขตฺติยา;

จตฺตาโร จ มหาราชา, ติทสาจ ยสสฺสิโน;

อถโก นาม โส ยกฺโข, ยํ ตฺวํ สกฺก นมสฺสสิ–

三明を具えた者たち、すべての地上の刹帝利（せっていり）、四天王、そして名声ある三十三天の神々が、彼を礼拝する。サッカ（帝釈天）よ、あなたが礼拝するその夜叉（尊い存在）とは、一体何者なのか。

อหญฺจ [Pg.149] สีลสมฺปนฺเน, จิรรตฺตสมาหิเต;

สมฺมาปพฺพชิเต วนฺเท, พฺรหฺมจริยปรายเน.

私は、戒を具足し、久しく定に住し、正しく出家して、清浄行（梵行）に専念する者たちを礼拝する。

เย คหฏฺฐา ปุญฺญกรา, สีลวนฺโต อุปาสกา;

ธมฺเมน ทารํ โปเสนฺติ, เต นมสฺสามิ มาตลิ.

マータリよ、福徳をなし、戒ある在家の優婆塞（信者）たち、法に従って家族を養う者たち、彼らを私は礼拝する。

นิทานวคฺคปาฬิ

因縁篇

นิทานสํยุตฺต

因縁相応

ปฏิจฺจสมุปฺปาทสุตฺต

縁起経

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.151] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน นิทานวคฺคสํยุตฺเต ปฐมํ สํคีตํ ปฏิจฺจสมุปฺปาทสุตฺตํ กตฺถ ตํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、かの世尊、……（中略）……正等覚者によって、因縁篇において最初に結集された“縁起経”は、どこで、何について、どのような事柄において語られたのか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺจสเต ชนปทวาสิโน ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ. ปญฺจสตา ภนฺเต ชนปทวาสิโน ภิกฺขู สพฺเพ อุคฺฆาฏิตญฺญุโน ธุตงฺคธรา อารทฺธวีริยา ยุตฺตโยคา วิปสฺสกา สณฺหํ สุขุมํ สุญฺญตํ ปจฺจยาการธมฺมเทสนํ ปตฺถยมานา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ภควนฺตํ ปริวาเรตฺวา นิสีทึสุ. ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ‘‘ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ―― 大徳よ、舎衛城において、五百人の地方在住の比丘たちについて語られた。大徳よ、五百人の地方在住の比丘たちは、皆、掲示即知者（略説によって覚る者）であり、頭陀行を保ち、精進に励み、修行に専念し、観法を修め、微細で深遠な空に関する縁起法の説法を願い、世尊を礼拝し、世尊を囲んで座した。その事柄において、“比丘たちよ、汝らに縁起を説こう。それを聞き、よく心に留めよ。私は語るであろう”というように、世尊によって語られた。

กตโม [Pg.152] จ ภิกฺขเว ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อวิชฺชาปจฺจยา ภิกฺขเว สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ (เปยฺยาล) ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปฏิจฺจสมุปฺปาโท.

比丘たちよ、縁起とは何か。比丘たちよ、無明を縁として行（ぎょう）が生じ、行を縁として識が生じ……（中略）……生を縁として老死・愁・悲・苦・憂・悩が生じる。このようにして、このすべての苦の集積が生じる。比丘たちよ、これが縁起と呼ばれる。

อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรโธ สงฺขารนิโรโธ (เปยฺยาล) ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ –

しかし、無明が余すところなく離欲によって滅するがゆえに行が滅し、……（中略）……生が滅するがゆえに、老死・愁・悲・苦・憂・悩が滅する。このようにして、このすべての苦の集積が滅するのである。

วิภงฺคสุตฺต

分別経

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส [Pg.154] ทุติยํ สํคีตํ วิภงฺคสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、そこで二番目に結集された“分別経”は、世尊によって、どこで、誰について、どのような事柄において、どのように語られたのか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺจสเต ชนปทวาสิโน วิปญฺจิตญฺญุโน ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ. ปญฺจสตา ภนฺเต ชนปทวาสิกา ภิกฺขู วิปญฺจิตญฺญุโน ธุตงฺคธรา อารทฺธวีริยา ยุตฺตโยคา วิสฺสกา สณฺหํ สุขุมํ สุญฺญตปฏิสํยุตฺตํ ปจฺจยาการธมฺมเทสนํ ปตฺถยมานา ภควนฺตํ ปริวาเรตฺวา นิสีทึสุ. ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ‘‘ปฏิจฺจ สมุปฺปาทํ โว ภิกฺขเว เทเทสฺสามิ วิภชิสฺสามิ, ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ―― 大徳よ、舎衛城において、五百人の地方在住の広解知者（広説によって覚る者）である比丘たちについて語られた。大徳よ、五百人の地方在住の比丘たちは、広解知者であり、頭陀行を保ち、精進に励み、修行に専念し、観法を修め、微細で深遠な空に関連する縁起法の説法を願い、世尊を囲んで座した。その事柄において、“比丘たちよ、汝らに縁起を説き、分別しよう。それを聞き、よく心に留めよ。私は語るであろう”というように、世尊によって語られた。

ปญฺจเวรภยสุตฺต

五怨懼経

ปุจฺฉา – ปญฺจเวรภยสุตฺตํ [Pg.156] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、では“五怨懼経”は、世尊によって、どこで、誰について、どのように語られたのか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ อารพฺภ ‘‘ยโต โข คหปติ อริยสาวกสฺส ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ, จตูหิ จ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ, อริโย จสฺส ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย ขีณนิรโยมิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ―― 大徳よ、舎衛城において、給孤独長者について、“長者よ、聖なる弟子の五つの恐怖と怨敵が静まり、四つの預流支を具え、聖なる理法が智慧によってよく見られ、よく通達されているとき、彼は望むならば、自ら自分自身について‘私は地獄が尽きた、畜生趣が尽きた、餓鬼界が尽きた、悪趣・苦界・堕処が尽きた。私は預流者であり、もはや悪趣に堕することのない性質をもち、決定して覚りに至る者である’と明言することができる”というように、世尊によって語られた。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโสตตฺถ [Pg.157] ภควตา อริยสาวกสฺส ปญฺจนฺนํ ภยานํ เวรานํ วูปสนฺตตา ปกาสิตา.

問い ―― 友よ、そこでどのように世尊によって、聖なる弟子の五つの恐怖と怨敵が静まっていることが明らかにされたのか。

วิสฺสชฺชนา – ‘‘กตมานิ [Pg.158] ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ. ยํ คหปติ ปาณาติปาตี ปาณาติปาตปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. ปาณาติปาตา ฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา อริยสาวกสฺส ปญฺจนฺนํ ภยานํ เวรานํ วูปสนฺตตา ปกาสิตา.

答え ―― “静まっている五つの恐怖と怨敵とは何か。長者よ、殺生する者は、殺生を縁として、現世の恐怖と怨敵をも生じさせ、来世の恐怖と怨敵をも生じさせ、心において苦しみと憂いを経験する。殺生を離れた者には、このようにその恐怖と怨敵が静まっているのである……”というように、大徳よ、そこで世尊によって、聖なる弟子の五つの恐怖と怨敵が静まっていることが明らかにされた。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.159] ตตฺถ ภควตา อริยสาวกสฺส จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคตตา ปกาสิตา.

問い ―― 友よ、そこでどのように世尊によって、聖なる弟子が四つの預流支を具えていることが明らかにされたのか。

วิสฺสชฺชนา – กตเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ. อิธ คหปติ อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ ‘‘อิติปิโส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโรปุริสทมฺมสารถิ สตฺถาเทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา อริยสาวกสฺส จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคตตา ปกาสิตา.

答え ―― どのような四つの預流支を具えているのか。“長者よ、ここに聖なる弟子は、仏陀に対して、揺るぎない確信を具えている。‘かの世尊は、阿羅漢であり、正等覚者であり、明行足であり、善逝であり、世間解であり、無上士・調御丈夫であり、天人師であり、仏陀であり、世尊である’……”というように、大徳よ、そこで世尊によって、聖なる弟子が四つの預流支を具えていることが明らかにされた。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.161] ตตฺถ ภควตา อริยสาวเกน อริยสฺส ญายสฺส ปญฺญาย สุทิฏฺฐตา สุปฺปฏิวิทฺธตา ปกาสิตา.

問い ―― 友よ、そこでどのように世尊によって、聖なる弟子により聖なる理法が智慧によってよく見られ、よく通達されていることが明らかにされたのか。

วิสฺสชฺชนา – กตโม จสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ. อิธ คหปติ อริยสาวโก ปฏิจฺจสมุปฺปาทญฺเญว สาธุกํ โยนิโส มนสิ กโรติ ‘‘อิติ อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ, ยทิทํ อวิชฺชาปจฺจยา (เปยฺยาล) เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ, เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ตตฺถ อริยสาวเกน อริยสฺส ญายสฺส ปญฺญาย สุทิฏฺฐตา สุปฺปฏิวิทฺธตา ปกาสิตา.

回答――いかなるものが、彼の聖なる理法であり、智慧によってよく見られ、よく通達されているのでしょうか。長者よ、ここに聖弟子は、縁起そのものを如実にかつ如理に作意します。‘これがあるとき、これがあり、これが発生することによって、これが発生する。これがないとき、これはなく、これが滅することによって、これが滅する。すなわち、無明を縁として……（中略）……このように、この全苦の集積の滅がある’と。大徳よ、このように世尊によって、そこで聖弟子に対し、聖なる理法が智慧によってよく見られ、よく通達されていることが明かされました。

ยโต [Pg.162] โข คหปติ อริยสาวกสฺส อิมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ. อิเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ. อยญฺจสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ–

長者よ、聖弟子がこれら五つの恐れと怨恨を静めたとき、これら四つの預流の構成要素を具足し、この聖なる理法が智慧によってよく見られ、よく通達されているのです。

ทุกฺขสุตฺต

苦経

ปุจฺฉา – ทุกฺขสุตฺตํ [Pg.163] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、それでは苦経は、世尊によってどこで、誰に対して、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ทุกฺขสฺส ภิกฺขเว สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสสฺสามี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答――大徳よ、舎衛城において、多くの比丘たちに対して、‘比丘たちよ、苦の集起と滅尽を説こう’というように世尊によって語られました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.164] ตตฺถ ภควตา ทุกฺขสมุทโย ปกาสิโต.

質問――友よ、そこでは世尊によって、どのように苦の集起が明かされたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – กตโม จ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส สมุทโย. จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ, ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. อยํ โข ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส สมุทโย. โสตญฺจ ปฏิจฺจ สทฺเท จ อุปฺปชฺชติ โสตวิญฺญาณํ…เป… ฆานญฺจ ปฏิจฺจ คนฺเธ จ…เป… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ…เป… กายญฺจ ปฏิจฺจ โผฏฺฐพฺเพ จ…เป… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ, ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. อยํ โข ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส สมุทโยติ เอวํโข ภนฺเต ตตฺถ ภควตา ทุกฺขสฺส สมุทโย ปกาสิโต.

回答――‘比丘たちよ、いかなるものが苦の集起であるか。眼と色を縁として眼識が生じる。三者の和合が触である。触を縁として受があり、受を縁として愛がある。比丘たちよ、これが苦の集起である。耳と音を縁として耳識が生じ……（中略）……鼻と香を縁として……（中略）……舌と味を縁として……（中略）……身と触を縁として……（中略）……意と法を縁として意識が生じる。三者の和合が触である。触を縁として受があり、受を縁として愛がある。比丘たちよ、これが苦の集起である’。大徳よ、このように世尊によって、そこでは苦の集起が明かされました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.165] ตตฺถ ภควตา ทุกฺขสฺส อตฺถงฺคโม ปกาสิโต.

質問――友よ、そこでは世尊によって、どのように苦の滅尽が明かされたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – กตโม จ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส อตฺถงฺคโม. จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ, ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตีติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา ทุกฺขสฺส อตฺถงฺคโม ปกาสิโต.

回答――‘比丘たちよ、いかなるものが苦の滅尽であるか。眼と色を縁として眼識が生じる。三者の和合が触である。触を縁として受があり、受を縁として愛がある。その愛が余すところなく離欲し滅することによって、取が滅する。取の滅によって有が滅し、有の滅によって生が滅し、生の滅によって、老・死・愁・悲・苦・憂・悩が滅する。このように、この全苦の集積の滅がある’。大徳よ、このように世尊によって、そこでは苦の滅尽が明かされました。

ปุตฺตมํสูปมสุตฺต

子肉喩経

ปุจฺฉา – ปุตฺตมํสูปมสุตฺตํ [Pg.166] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、それでは子肉喩経は、世尊によってどこで、誰に対して、どのような出来事において、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล อธุนา ปพฺพชิเต ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ. ภควโต จ ภนฺเต ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ มหาลาภสกฺกาโร อุทปาทิ, เอกจฺเจ จ ภนฺเต ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา กุลปุตฺตา อาหารํ อปจฺจเวกฺขิตฺวา ปริภุญฺชึสุ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘จตฺตาโรเม ภิกฺขเว อาหารา ภูตานํ วา สตฺตานํ ฐิติยา สมฺภเวสีนํ วา อนุคฺคหาย. กตเม จตฺตาโร กพฬีกาโร อาหาโร โอฬาริโก วา สุขุโม วา ผสฺโส ทุติโย มโนสญฺเจตนา ตติยา วิญฺญาณํ จตุตฺถ’’นฺติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

回答――大徳よ、舎衛城において、出家して間もない多くの比丘たちに対して語られました。大徳よ、世尊と比丘サンガに莫大な利養と供養が生じましたが、大徳よ、一部の、出家して間もない新参の良家の息子である比丘たちが、食物を観察することなく費消していました。大徳よ、その出来事において、‘比丘たちよ、生存する生き物たちの維持のため、あるいは生まれることを求める者たちの助けのために、これら四つの食がある。いかなる四つか。粗い、あるいは微細な段食、第二に触食、第三に意思食、第四に識食である’と。大徳よ、このように世尊によって語られました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.168] ตตฺถ กพฬีการสฺส อาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร ภควตา ปกาสิโต.

質問――友よ、そこでは世尊によって、どのように段食の見るべき様相が明かされたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ทฺเว ชายมฺปติกา ปริตฺตํ สมฺพลํ อาทาย กนฺตารมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺยุํ. เตสมสฺส เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโปติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา [Pg.169] กพฬีการสฺส อาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร ปกาสิโต.

回答――‘比丘たちよ、たとえば、ある夫婦がわずかな道糧を持って荒野の道を進んでいるとする。彼らには、一人息子がおり、愛しく好ましいものである……’。大徳よ、このように世尊によって、そこでは段食の見るべき様相が明かされました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.172] ตตฺถ ภควตา ผสฺสาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร ปกาสิโต.

質問――友よ、そこでは世尊によって、どのように触食の見るべき様相が明かされたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว คาวี นิจฺจมฺมา กุฏฺฏํ เจ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย, เย กุฏฺฏนิสฺสิตา ปาณา, เต นํ ขาเทยฺยุํ. รุกฺขํ เจ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย. อุทกํ เจ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย. อากาสํ เจ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย, เย อากาสนิสฺสิตา ปาณา, เต นํ ขาเทยฺยุนฺติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา ผสฺสสฺส อาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร วิตฺถาเรตฺวา ปกาสิโต.

回答――‘比丘たちよ、たとえば、皮を剥がれた牛が壁に寄りかかって立っているとすれば、壁に潜む生き物たちが彼女を食らうだろう。もし木に寄りかかって立っていれば、水の中に立っていれば、空中に立っていれば、空中に潜む生き物たちが彼女を食らうだろう……’。大徳よ、このように世尊によって、そこでは触食の見るべき様相が詳細に明かされました。

เอวเมว [Pg.173] ขฺวาหํ ภิกฺขเว ผสฺสาหาโร ทฏฺฐพฺโพติ วทามิ.

‘比丘たちよ、同様に、触食は見られるべきであると私は言う’。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.174] ตตฺถ ภควตา มโนสญฺเจตนาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร ปกาสิโต.

質問――友よ、そこでは世尊によって、どのように意思食の見るべき様相が明かされたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว องฺคารกาสุ สาธิกโปริสา ปุณฺณา องฺคารานํ วีตจฺจิกานํ วีตธูมานํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ชีวิตุกาโม อมริตุกาโม สุข กาโม ทุกฺขปฺปฏิกูโลติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา มโนสญฺเจตนาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร วิตฺถาเรน ปกาสิโต.

回答――‘比丘たちよ、たとえば、炎もなく煙もない燃えさかる炭の入った、人の背丈より深い炭の穴があるとしよう。そこに、生を望み、死を望まず、楽を望み、苦を厭う一人の男が来るとしよう……’。大徳よ、このように世尊によって、そこでは意思食の見るべき様相が詳細に明かされました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.176] ตตฺถ ภควตา วิญฺญาณาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร ปกาสิโต.

質問――友よ、そこでは世尊によって、どのように識食の見るべき様相が明かされたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสยฺยุํ ‘‘อยํ เต เทวโจโร อาคุจารี, อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา วิญฺญาณาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร ปกาสิโต.

回答――‘比丘たちよ、たとえば、罪を犯した泥棒を捕らえて王に見せ、“天よ、これがあなたに対する罪人の泥棒です。彼に望む罰を与えてください”と言うとしよう……’。大徳よ、このように世尊によって、そこでは識食の見るべき様相が明かされました。

สุสิมปริพฺพาชกสุตฺต

スシーマ遍照者経

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.179] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน สุสิมปริพฺพาชก สุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、かの世尊……（中略）……正等覚者によって、スシーマ遍照者経はどこで、誰に対して、どのような出来事において、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมนฺตํ สุสิมํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต สุสิโม ยาวตโก ภิกฺขูหิ สทฺธึ อโหสิ กถาสลฺลาโป, ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ. ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ‘‘ปุพฺเพ โข สุสิม ธมฺมฏฺฐิติญาณํ, ปจฺฉา นิพฺพาเน ญาณ’’นฺติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

回答 ─ 尊者よ、王舎城においてスシーマ尊者について語られました。尊者よ、スシーマ尊者は比丘たちと交わした会話のすべてを世尊に報告しました。その件において、“スシーマよ、まず法住智（ほうじゅうち）があり、次に涅槃の智がある”などと尊者よ、世尊によって語られました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.184] ตตฺถ ภควา อายสฺมโต สุสิมตฺเถรสฺส สมฺปติอรหตฺตปตฺตสฺส อนุโยควเสน ปฏิปุจฺฉิตฺวา ปฏิปุจฺฉิตฺวา อุตฺตริ ธมฺมเทสนํ วิตฺถาเรตฺวา เทเสสิ.

質問 ─ 友よ、そこで世尊は、まさに阿羅漢果を得たばかりのスシーマ長老に対し、どのように問い詰め、繰り返し問い返し、さらに詳細に法を説かれたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – ชาติปจฺจยา ชรามรณนฺติ สุสิม ปสฺสสีติ. เอวํ ภนฺเต. ภวปจฺจยา ชาตีติ สุสิม ปสฺสสีติ. เอวํ ภนฺเตติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควา ตตฺถ อายสฺมโต สุสิมสฺส สมฺปติอรหตฺตปตฺตสฺส อุตฺตริปิ อนุโยควเสน ปฏิปุจฺฉิตฺวา ปฏิปุจฺฉิตฺวา วิตฺถารโต ธมฺมํ เทเสสิ.

回答 ─ “スシーマよ、‘生を縁として老死がある’と見るか”“その通りです、世尊”。“スシーマよ、‘有を縁として生がある’と見るか”“その通りです、世尊”。尊者よ、このように世尊は、まさに阿羅漢果を得たばかりのスシーマ尊者に対し、さらに問い詰め、繰り返し問い返して、詳細に法を説かれました。

ตสฺส [Pg.186] เม ภนฺเต ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึสํวราย–

尊者よ、世尊は私の過ちを過ちとして受け入れ、将来の慎みのために［お許しください］。

อภิสมยสํยุตฺต

現観相応（アビサマヤ・サンユッタ）

นขสิขาสุตฺต

爪先経（ナカシカー・スッタ）

ปุจฺฉา – อภิสมยสํยุตฺเต [Pg.187] ปนาวุโส ปฐมํ สํคีตํ นขสิขาสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ─ 現観相応において最初に結集された爪先経は、世尊によってどこで、誰について、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, โย วายํ มยา ปริตฺโต นขสิขายํ ปํสุอาโรปิโต, อยํ วา มหาปถวี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ─ 尊者よ、舎衛城において多くの比丘たちについて、“比丘たちよ、汝らはどう思うか。私の爪の上に載せられたこの僅かな土と、この大地と、どちらが多いだろうか”などと世尊によって語られました。

ธาตุสํยุตฺต

界相応（ダートゥ・サンユッタ）

จงฺกมสุตฺต

経行経（チャンカマ・スッタ）

ปุจฺฉา – ธาตุสํยุตฺเต [Pg.189] ปนาวุโส จงฺกมสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ─ 界相応における経行経は、世尊によってどこで、誰について、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ธาตุโสว ภิกฺขเว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ─ 尊者よ、王舎城において多くの比丘たちについて、“比丘たちよ、衆生は界（性質）によって集まり、和合する。劣った志向を持つ者は劣った志向を持つ者と共に集まり、和合する。優れた志向を持つ者は優れた志向を持つ者と共に集まり、和合する”などと世尊によって語られました。

อสฺสทฺธสํสนฺทนสุตฺต

不信和合経（アサッダサンサンダナ・スッタ）

ปุจฺฉา – อสฺสทฺธสํสนฺทนสุตฺตํ [Pg.192] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ─ 不信和合経は、世尊によってどこで、誰について、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ธาตุโสว ภิกฺขเว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, อโนตฺตปฺปิโน. อปฺปสฺสุตา. กุสีตา. มุฏฺฐสฺสติโน. ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ─ 尊者よ、舎衛城において多くの比丘たちについて、“比丘たちよ、衆生は界（性質）によって集まり、和合する。不信の者は不信の者と共に集まり、和合する。無慚（むざん）な者は無慚な者と、無愧（むき）な者は無愧な者と、少聞（しょうもん）な者は少聞な者と、懈怠（けだい）な者は懈怠な者と、失念（しつね）の者は失念の者と、無知な者は無知な者と共に集まり、和合する”などと世尊によって語られました。

อนมตคฺคสํยุตฺต

無始相応（アナマタッガ・サンユッタ）

ปถวีสุตฺต

大地経（パタヴィー・スッタ）

ปุจฺฉา – อนมตคฺคสํยุตฺเต [Pg.194] อาวุโส ทุติยํ สํคีตํ ปถวีสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ─ 無始相応において二番目に結集された大地経は、どこで、誰について、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘อนมตคฺโคยํ ภิกฺขเว สํสาโร, ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ปุริโส อิมํ มหาปถวึ โกลฏฺฐิมตฺตํ โกลฏฺฐิมตฺตํ มตฺติกาคุฬิกํ กริตฺวา นิกฺขิเปยฺย ‘อยํ เม ปิยา, ตสฺส เม ปิตุ อยํ ปิตา’ติ. อปริยาทินฺนาว ภิกฺขเว ตสฺส ปุริสสฺส ปิตุปิตโร อสฺสุ. อถายํ มหาปถวี ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย. ตํ กิสฺสเหตุ, อนมตคฺโคยํ ภิกฺขเว สํสาโร, ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหา สํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ’’ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ─ 尊者よ、舎衛城において多くの比丘たちについて、“比丘たちよ、この輪廻（サンサーラ）は始まりが知られない。無明に覆われ、渇愛に結ばれた衆生が流転し、輪廻するその初めの端（はじ）は知られないのである。比丘たちよ、例えば、ある人がこの大地をナツメの種ほどの大きさの泥の粒にして、‘これは私の父、これはその父の父’と言って置いていったとする。比丘たちよ、その人の父の父たちは尽きることがないだろう。しかし、この大地の方が先に尽き、消滅してしまうだろう。それはなぜか。比丘たちよ、この輪廻は始まりが知られないからである。無明に覆われ、渇愛に結ばれた衆生が流転し、輪廻するその初めの端は知られないのである”などと世尊によって語られました。

เอวํ [Pg.195] ทีฆรตฺตํ โว ภิกฺขเว ทุกฺขํ ปจฺจนุภูตํ ติพฺพํ ปจฺจนุภูตํ พฺยสนํ ปจฺจนุภูตํ กฏสี วฑฺฒิตา.

“比丘たちよ、このように長い間、汝らは苦しみを経験し、激痛を経験し、災厄を経験し、墓地を増大させてきたのである”。

อลเมว [Pg.196] สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ,อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุํ,

“すべての諸行（作られたもの）に対して、厭離（えんり）するに十分であり、離欲（りよく）するに十分であり、解脱（げだつ）するに十分である”。

อสฺสุสุตฺต

涙経（アッス・スッタ）

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส ตติยํ สํคีตํ อสฺสุสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ─ 友よ、そこで三番目に結集された涙経は、世尊によってどこで、誰について、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเลเยว ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยํ วา โว อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา สนฺธาวตํ สํสรตํ อมนาปสมฺปโยคา มนาปวิปฺปโยคา กนฺทนฺตานํ โรทนฺตานํ อสฺสุ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ, ยํ วา จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทก’’นฺติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ─ 尊者よ、舎衛城において多くの比丘たちについて、“比丘たちよ、汝らはどう思うか。この長い歳月の間、汝らが流転し、輪廻し、好まないものとの遭遇や好むものとの離別により、泣き叫び、流した涙と、四大海の水と、どちらが多いだろうか”などと世尊によって語られました。

สาสปสุตฺต

芥子経（サーサパ・スッタ）

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส [Pg.198] ฉฏฺฐํ สํคีตํ สาสปสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ─ 友よ、そこで六番目に結集された芥子経は、世尊によってどこで、誰について、どのような件で、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ภาสิตํ. อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘กีวทีโฆ นุ โข ภนฺเต กปฺโป’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ทีโฆ โข ภิกฺขุ กปฺโป, โส น สุกโร สงฺขาตุํ เอตฺตกานิ วสฺสานิ อิติวา, (เปยฺยาล) เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานิ อิติวาติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ─ 尊者よ、舎衛城において、ある比丘について語られました。尊者よ、ある比丘が世尊にこう言いました。“世尊よ、一劫（いっこう）とはどれほどの長さなのでしょうか”。尊者よ、その件において、“比丘よ、劫は長い。それは‘これほどの歳月である’とか（中略）‘これほどの数十万年である’と数え上げることは容易ではない”などと世尊によって語られました。

คงฺคาสุตฺต

ガンジス経（ガンガー・スッタ）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… [Pg.200] สมฺมาสมฺพุทฺเธน อนมตคฺคสํยุตฺเต คงฺคาสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ─ それでは友よ、……（中略）……正等覚者によって無始相応において説かれたガンジス経は、どこで、誰について、どのような件で、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อญฺญตรํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. อญฺญตโร ภนฺเต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘กีว-

回答 ─ 尊者よ、王舎城において、ある婆羅門（バラモン）について語られました。尊者よ、ある婆羅門が世尊にこう言いました。“どれほど……”

พหุกา [Pg.201] นุ โข โภ โคตม กปฺปา อพฺภตีตา อติกฺกนฺตา’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘พหุกา โข พฺราหฺมณ กปฺปา อพฺภตีตา อติกฺกนฺตา, เต น สุกรา สงฺขาตุํ ‘เอตฺตกา กปฺปา’ อิติ วา ‘เอตฺตกานิ กปฺปสตานิ’ อิติ วา ‘เอตฺตกานิ กปฺปสหสฺสานิ’ อิติวา ‘เอตฺตกานิ กปฺปสตสหสฺสานิ’ อิติ วา’’ติ เอว มาทินา ภควตา ภาสิตํ.

“ゴータマよ、多くの劫が過ぎ去ったのでしょうか”。“バラモンよ、多くの劫が過ぎ去った。それは‘これほどの劫’とか‘これほどの数百年’とか‘これほどの数千年’とか‘これほどの数十万年’と数え上げることは容易ではない”と、このように世尊によって説かれました。

ปุคฺคลสุตฺต

補特伽羅経（プッガラ・スッタ）

ปุจฺฉา – ปุคฺคลสุตฺตํ [Pg.203] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、世尊はどこで、誰について、どのように補特伽羅経を説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘อนมตคฺโคยํ ภิกฺขเว สํสาโร, ปุพฺพาโกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชา นีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. เอกปุคฺคลสฺส ภิกฺขเว กปฺปํ สนฺธาวโต สํสรโต สิยา เอวํ มหา อฏฺฐิกงฺกโล อฏฺฐิปุญฺโช อฏฺฐิราสิ, ยถา ยํ เวปุลฺโล ปพฺพโต. สเจ สํหารโก อสฺส, สมฺภตญฺจ น วินสฺเสตฺยา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 大徳よ、王舎城において、多くの比丘たちについて説かれました。“比丘たちよ、この輪廻は無始である。無明に覆われ、渇愛に結びつけられた衆生が奔走し、輪廻するなかで、その始まりは知られない。比丘たちよ、一人の人間が一劫の間、奔走し輪廻するなら、もしその骨を集める者がいて、集められたものが滅びないならば、その骨塊、骨の堆積、骨の山は、このヴェープッラ山のごとく巨大なものになるだろう”と、このように世尊によって説かれました。

ทุคฺคตสุตฺต, สุขิตสุตฺต

不遇経（ドゥガタ・スッタ）、幸福経（スキタ・スッタ）

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส [Pg.204] ทุคฺคตสุตฺตญฺจ สุขิตสุตฺตญฺจ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、そこにおいて世尊は、どこで、誰について、どのように不遇経と幸福経を説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘อนมตคฺโคยํ ภิกฺขเว สํสาโร, ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. ยํ ภิกฺขเว ปสฺเสยฺยาถ ทุคฺคตํ ทุรูเปตํ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ ‘อมฺเหหิปิ เอวรูปํ ปจฺจนุภูตํ อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา’ติ, ยํ ภิกฺขเว ปสฺเสยฺยาถ สุขิตํ สุสชฺชิตํ,

答え ― 大徳よ、舎衛城において、多くの比丘たちについて説かれました。“比丘たちよ、この輪廻は無始である。無明に覆われ、渇愛に結びつけられた衆生が奔走し、輪廻するなかで、その始まりは知られない。比丘たちよ、不幸で不遇な者を見たならば、‘我らもまた、この長い時間の間に、このようなことを経験してきたのだ’と、ここで結論づけるべきである。比丘たちよ、幸福で恵まれた者を見たならば、”

นิฏฺฐเมตฺถ [Pg.205] คนฺตพฺพํ, ‘‘อมฺเหหิปิ ปจฺจนุภูตํ อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

“‘我らもまた、この長い時間の間に、これを経験してきたのだ’と、ここで結論づけるべきである”と、このように世尊によって説かれました。

ตึสมตฺตสุตฺต

三十比丘経（ティンサマッタ・スッタ）

ปุจฺฉา – ตึสมตฺตสุตฺตํ [Pg.206] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、世尊はどこで、誰について、どのように三十比丘経を説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ตึสมตฺเต ปาเวยฺยเก ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘อนมตคฺโคยํ ภิกฺขเว สํสาโร, ปุพฺพาโกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยํ วา โว อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา สนฺธาวตํ สํสรตํ สีสจฺฉินฺนานํ โลหิตํ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ, ยํ วา จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทก’’นฺติ เอวมาทินา ภวคตา ภาสิตํ.

答え ― 大徳よ、王舎城において、パヴァー出身の三十人の比丘たちについて説かれました。“比丘たちよ、この輪廻は無始である。無明に覆われ、渇愛に結びつけられた衆生が奔走し、輪廻するなかで、その始まりは知られない。比丘たちよ、あなた方はどう思うか。この長い時間の間に奔走し輪廻するなかで、首を斬られた時に流れた血と、四大海の水とでは、どちらが多いだろうか”と、このように世尊によって説かれました。

มาตุสุตฺต

母経（マートゥ・スッタ）

ปุจฺฉา – มาตุสุตฺตาทีนิ [Pg.209] ปนาวุโส ฉสุตฺตานิ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、世尊はどこで、誰について、どのように母経などの六つの経を説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘อนมตคฺโคยํ ภิกฺขเว สํสาโร, ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. น โส ภิกฺขเว สตฺโต สุลภรูโป, โย น มาตาภูตปุพฺโพ อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา. โย น ปิตาภูตปุพฺโพ. โย น ภาตาภูตปุพฺโพ. โย น ภคินิภูตปุพฺโพ. โย น ปุตฺตภูตปุพฺโพ. โย น ธีตาภูตปุพฺโพ [Pg.210] อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 大徳よ、舎衛城において、多くの比丘たちについて説かれました。“比丘たちよ、この輪廻は無始である。無明に覆われ、渇愛に結びつけられた衆生が奔走し、輪廻するなかで、その始まりは知られない。比丘たちよ、この長い時間の間に、かつて母であったことのない衆生を見出すことは容易ではない。父であったことのない者、兄弟であったことのない者、姉妹であったことのない者、息子であったことのない者、娘であったことのない者も、この長い時間の間に見出すことは容易ではない”と、このように大徳よ、世尊によって説かれました。

กสฺสปสํยุตฺต

カッサパ相応（カッサパ・サンユッタ）

จนฺทูปมสุตฺต

月喩経（チャンドゥーパマ・スッタ）

ปุจฺฉา – กสฺสปสํยุตฺเต [Pg.211] ปนาวุโส จนฺทูปมสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、カッサパ相応において、世尊はどこで、誰について、どのように月喩経を説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘จนฺทูปมา ภิกฺขเว กุลานิ อุปสงฺกมถ อปกสฺเสว กายํ อปกสฺส จิตฺตํ นิจฺจนวกา กุเลสุ อปฺปคพฺภา. เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ปุริโส ชรุทปานํ วา โอโลเกยฺย ปพฺพตวิสมํ วา นทีวิทุคฺคํ วา อปกสฺเสว กายํ อปกสฺส จิตฺตํ. เอวเมว โข ภิกฺขเว จนฺทูปมา กุลานิ อุปสงฺกมถ อปกสฺเสว กายํ อปกสฺส จิตฺตํ นิจฺจนวกา กุเลสุ อปฺปคพฺภา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 大徳よ、舎衛城において、多くの比丘たちについて説かれました。“比丘たちよ、月のように家々に近づきなさい。身を退け、心を退け、常に（初めてのように）新しく、家々に対して厚かましくあってはならない。比丘たちよ、例えば人が、古い井戸や険しい山、川の難所を覗き込むとき、身を退け、心を退けるようなものである。比丘たちよ、そのように、月のように家々に近づきなさい。身を退け、心を退け、常に新しく、家々に対して厚かましくあってはならない”と、このように世尊によって説かれました。

ตํ [Pg.213] กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กถํ รูปา ภิกฺขุ อรหติ กุลานิ อุปสงฺกมิตุํ.

“比丘たちよ、あなた方はどう思うか。どのような比丘が家々に近づくにふさわしいだろうか”

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.214] ตตฺถ ภควตา ปริสุทฺธาปริสุทฺธ ธมฺมเทสนํ ทสฺเสตฺวา ภิกฺขูนํ โอวาโท ทินฺโน.

問い ― 友よ、そこにおいて世尊はどのように清浄・不清浄な法施を示して、比丘たちに教誡を与えられましたか。

วิสฺสชฺชนา – ‘‘ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กถํ รูปสฺส ภิกฺขุโน อปริสุทฺธา ธมฺมเทสนา โหติ, กถํ รูปสฺส ภิกฺขุโน ปริสุทฺธา ธมฺมเทสนา [Pg.215] โหตี’’ติ เอวมาทินา ปริสุทฺธาปริสุทฺธธมฺมเทสนา วิตฺถารโต ทสฺเสตฺวา ‘‘กสฺสเปน วา หิ โว ภิกฺขเว โอวทิสฺสามิ โย วา ปนสฺส กสฺสปสทิโส, โอวทิเตหิ จ ปน โว ตถตฺตาย ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. เอวํ โข ภนฺเต ภควโต ภิกฺขูนํ โอวาโท ทินฺโน.

答え ― “比丘たちよ、あなた方はどう思うか。どのような比丘の法施が不清浄であり、どのような比丘の法施が清浄であるか”と、このように清浄・不清浄な法施を詳細に示され、“比丘たちよ、私はカッサパによって、あるいはカッサパに似た者によってあなた方を教誡しよう。教誡されたなら、あなた方はその通りに実践すべきである”と。大徳よ、このように世尊によって比丘たちに教誡が与えられました。

โย [Pg.216] หิ โกจิ ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํจิตฺโต ปเรสํ ธมฺมํ เทเสติ ‘‘อโห วต เม ธมฺมํ สุเณยฺยุํ, สุตฺวา จ ปน ธมฺมํ ปสีเทยฺยุํ, ปสนฺนา จ เม ปสนฺนาการํ กเรยฺยุํ–

“比丘たちよ、もしある比丘が‘ああ、彼らが私の法を聞いてくれますように。聞いて法に清らかな信を抱きますように。信じたなら私に対して清らかな信の証を示してくれますように’という心で他者に法を説くならば――”

สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิ ปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ–

“世尊によって法はよく説かれ、自ら見えるものであり、時を置かず、来なさい、見なさい（と言える）ものであり、（涅槃へと）導くものであり、智者によって各自が知るべきものである――”

กสฺสเปน [Pg.217] วา หิ โว ภิกฺขเว โอวทิสฺสามิ โย วา ปนสฺส กสฺสปสทิโส, โอวทิเตหิ จ ปน โว ตถตฺตาย ปฏิปชฺชิตพฺพํ–

“比丘たちよ、私はカッサパによって、あるいはカッサパに似た者によってあなた方を教誡しよう。教誡されたなら、あなた方はその通りに実践すべきである――”

กุลูปกสุตฺต

在家親近経（クルーパーカ・スッタ）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.218] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน กสฺสปสํยุตฺเต จตุตฺถํ กุลูปกสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、その正等覚者たる世尊は、カッサパ相応における第四の在家親近経を、どこで、誰について、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กถํ รูโป ภิกฺขุ อรหติ กุลูปโก โหตุํ, กถํ รูโป ภิกฺขุ น อรหติ กุลูปโก โหตุ’’นฺติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 大徳よ、舎衛城において、多くの比丘たちについて説かれました。“比丘たちよ、あなた方はどう思うか。どのような比丘が家々に親近するにふさわしく、どのような比丘がふさわしくないか”と、このように世尊によって説かれました。

กสฺสเปน [Pg.222] วา หิ โว ภิกฺขเว โอวทิสฺสามิ โย วา ปนสฺส กสฺสปสทิโส, โอวทิเตหิ จ ปน โว ตถตฺตาย ปฏิปชฺชิตพฺพํ.

“比丘たちよ、私はカッサパによって、あるいはカッサパに似た者によってあなた方を教誡しよう。教誡されたなら、あなた方はその通りに実践すべきである”

ทุติย โอวาทสุตฺต

第二教誡経（ドゥティヤ・オーヴァーダ・スッタ）

ปุจฺฉา – ตตฺเถวาวุโส [Pg.223] ภควตา ทุติย โอวาทสุตฺตํ กตฺถ เกน สทฺธึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、そこで世尊によって“第二教誡経（だいにおーわーだ・すった）”は、どこで、誰に対して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมตา มหากสฺสเปน สทฺธึ ‘‘โอวท กสฺสป ภิกฺขู, กโรหิ กสฺสป ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ, อหํ วา กสฺสป ภิกฺขู โอวเทยฺยํ ตฺวํ วา, อหํ วา ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กเรยฺยํ ตฺวํ วา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え：大徳よ、王舎城において、尊者マハーカーッサパに対して、“カッサパよ、比丘たちを教誡せよ。カッサパよ、比丘たちに法話をせよ。カッサパよ、私が比丘たちを教誡するか、あるいはあなたが（せよ）。私が比丘たちに法話をするか、あるいはあなたが（せよ）”というように、世尊によって説かれました。

ยสฺส [Pg.224] กสฺสจิ ภนฺเต สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี นตฺถิ. โอตฺตปฺปํ นตฺถิ. วีริยํ นตฺถิ. ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ.

“大徳よ、善法において信心がなく、慚（恥じる心）がなく、愧（おそれる心）がなく、精進がなく、善法において智慧がない、そのような者（がいます）……”

ตติย โอวาทสุตฺต

第三教誡経

ปุจฺฉา – ตตฺเถวาวุโส [Pg.227] ภควตา ตติยโอวาทสุตฺตํ กตฺถ เกน สทฺธึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、そこで世尊によって“第三教誡経（だいさんおーわーだ・すった）”は、どこで、誰に対して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมตาเยว มหากสฺสเปน สทฺธึ ‘‘โอวท กสฺสป ภิกฺขู. กโรหิ กสฺสป ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ, อหํ วา กสฺสป ภิกฺขู โอวเทยฺยํ ตฺวํ วา. อหํ วา ภิกฺขูนํ ธมฺมํ กถํ กเรยฺยํ ตฺวํ วา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え：大徳よ、王舎城において、同じく尊者マハーカーッサパに対して、“カッサパよ、比丘たちを教誡せよ。カッサパよ、比丘たちに法話をせよ。カッサパよ、私が比丘たちを教誡するか、あるいはあなたが（せよ）。私が比丘たちに法話をするか、あるいはあなたが（せよ）”というように、世尊によって説かれました。

ทุพฺพจา [Pg.228] โข ภนฺเต เอตรหิ ภิกฺขู โทวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อกฺขมา อปฺปทกฺขิณคฺคาหิโน อนุสาสนึ–

“大徳よ、今、比丘たちは言葉に従い難く、言葉に従い難くさせる諸法を備え、不寛容であり、教誡を尊重して受け入れようとしません……”

สทฺธมฺมปฺปติรูปกสุตฺต

似正法経

ปุจฺฉา – ตตฺเถวาวุโส [Pg.231] ภควตา ปริโยสานํ สทฺธมฺมปฺปติรูปกสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、その節の最後に“似正法経（じしょうぼうきょう）”は、どこで、誰に関して、どのような事柄において、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํเยว มหากสฺสปํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต มหากสฺสโป ภควนฺตํ เอตเทโวจ ‘‘โก นุ โข ภนฺเต เหตุ โก ปจฺจโย, เยน ปุพฺเพ อปฺปตรานิ เจว สิกฺขาปทานิ อเหสุํ, พหุตรา จ ภิกฺขู อญฺญาย สณฺฐหึสุ. โก ปน ภนฺเต เหตุ โก ปจฺจโย, เยเนตรหิ พหุตรานิ เจว สกฺขาปทานิ อปฺปตรา จ ภิกฺขู อญฺญาย สณฺฐหนฺตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘เอวญฺเจตํ กสฺสป โหติ สตฺเตสุ หายมาเนสุ สทฺธมฺเม อนฺตรธายมาเน พหุตรานิเจว สิกฺขาปทานิ [Pg.232] โหนฺติ, อปฺปตราจ ภิกฺขู อญฺญาย สณฺฐหนฺตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え：大徳よ、舎衛城において、尊者マハーカーッサパに関して説かれました。大徳よ、尊者マハーカーッサパは世尊にこのように申し上げました。“大徳よ、どのような理由、どのような原因によって、かつては学習細則（学処）がより少なかったのに、より多くの比丘たちが阿羅漢果に安住していたのでしょうか。また、大徳よ、どのような理由、どのような原因によって、今は学習細則がより多くなったのに、より少ない比丘たちしか阿羅漢果に安住していないのでしょうか”。その事柄について、“カッサパよ、衆生が衰え、正法が消え去ろうとするとき、そのように学習細則はより多くなり、比丘たちが阿羅漢果に安住することはより少なくなるのである”というように、世尊によって説かれました。

ลาภสกฺการสํยุตฺต

利養恭敬相応

มีฬฺหกสุตฺต

糞虫経

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… [Pg.235] สมฺมาสมฺพุทฺเธน ลาภสกฺการํยุตฺเต ปญฺจมํ สํคีตํ มีฬฺหกสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、……（中略）……正自覚者によって利養恭敬相応の中で第五番目に結集された“糞虫経（ふんちゅうきょう）”は、どこで、誰に関して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ทารุโณ ภิกฺขเว ลาภสกฺการสิโลโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว มีฬฺหกา คูถาที คูถปูรา ปุณฺณา คูถสฺส, ปุรโต จสฺส มหาคูถปุญฺโช, สา เตน อญฺญา มีฬฺหกา อติมญฺเญยฺย ‘‘อหมฺหิ คูถาที คูถปูรา ปุณฺณา คูถสฺส, ปุรโต จ มฺยายํ มหาคูถปุญฺโช’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え：大徳よ、舎衛城において、多くの比丘たちに関して、“比丘たちよ、利得・供養・名声は恐ろしく、激しく、無上の安穏（ヨガッケーマ）に達するための障害となる。比丘たちよ、例えば、糞を食べる糞虫が、糞を食べて糞で満たされ、その前に大きな糞の山があるとする。その虫はそれによって他の糞虫を蔑んで‘私は糞を食べて糞で満ちており、さらに私の前にはこの大きな糞の山があるのだ’と言うであろう”というように、世尊によって説かれました。

ตํ [Pg.237] หิ ตสฺส ภิกฺขเว โมฆปุริสสฺส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย.

“比丘たちよ、実にそのことは、その愚かな者にとって、長い間、不利益と苦しみとなるのである。”

เอวํ ทารุโณ โข ภิกฺขเว ลาภสกฺการสิโลโก.

“比丘たちよ、このように利得・供養・名声は恐ろしいものである。”

ตสฺมาติห [Pg.238] ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ, ‘‘อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิ โลกํ ปชหิสฺสาม, น จ โน อุปฺปนฺโน ลาภสกฺการสิโลโก จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสภี’’ติ, เอวญฺหิ โข ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพํ.

“比丘たちよ、それゆえ、このように学ぶべきである。‘生じた利得・供養・名声を私たちは捨て去ろう。また、生じた利得・供養・名声が私たちの心をとらえて離さないようにしよう’と。比丘たちよ、まさにこのように学ぶべきである。”

เอกปุตฺตกสุตฺต

一子経

ปุจฺฉา – ตตฺโถ อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหเกหิ สํคีตํ เอกปุตฺตกสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภํ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、そこで古の法結集者たちによって結集された“一子経（いっしきょう）”は、どこで、誰に関して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ทารุโณ ภิกฺขเว ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย, สทฺธา ภิกฺขเว อุปาสิกา เอกปุตฺตกํ ปิยํ มนาปํ เอวํ สมฺมาอายาจมานา [Pg.239] อายาเจยฺย ตาทิโส ตาต ภวาหิ, ยาทิโส จิตฺโต จ คหปติ หตฺถโก จ อาฬวโก’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え：大徳よ、舎衛城において、多くの比丘たちに関して、“比丘たちよ、利得・供養・名声は恐ろしく、辛辣で、激しく、無上の安穏に達するための障害となる。比丘たちよ、信心ある女性信者は、愛しく気に入りの一人息子に対して、正しく願うならこのように願うであろう。‘坊や、長者のチッタやアータヴィカのハッタカのような人におなりなさい’”というように、世尊によって説かれました。

เอสา [Pg.240] ภิกฺขเว ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวกานํ อุปาสกานํ ยทิทํ จิตฺโต จ คหปติ หตฺถโก จ อาฬวโก.

“比丘たちよ、これこそが私の男性信者の弟子たちの天秤であり、尺度である。すなわち、長者のチッタとアータヴィカのハッタカである。”

สเจ โข ตฺวํ ตาต อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชสิ, ตาทิโส ตาต ภวาหิ, ยาทิสา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา.

“坊や、もしもお前が家を出て家なき身として出家するなら、サーリプッタやモッガラーナのような人におなりなさい。”

มา จ โข ตฺวํ ตาต เสขํ อปฺปตฺตมานสํ ลาภสกฺการสิโลโก อนุปาปุณาตุ–

“坊や、まだ（阿羅漢に）達していない有学の身であるお前に、利得・供養・名声が近づくことがありませんように……”

เอวํ [Pg.241] ทารุโณ ภิกฺขเว ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย.

“比丘たちよ、このように利得・供養・名声は恐ろしく、辛辣で、激しく、無上の安穏に達するための障害となるのである。”

เอกวีตุสุตฺต

一娘経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.242] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคายเกหิ สํคีตํ เอกธีตุสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、そこで同じく古の法結集者たちによって結集された“一娘経（いちじょうきょう）”は、世尊によってどこで、誰に関して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํเยว ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ทารุโณ ภิกฺขเว ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. สทฺธา ภิกฺขเว อุปาสิกา เอกํ ธีตรํ ปิยํ มนาปํ เอวํ สมฺมา อายาจมานา อายาเจยฺย ‘ตาทิสา อยฺเย ภวาหิ, ยาทิสา ขุชฺชุตฺตรา จ อุปาสิกา เวฬุกณฺฑกิยา จ นนฺทมาตา’ติ. เอสา ภิกฺขเว ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวิกานํ อุปาสิกานํ, ยทิทํ ขุชฺชุตฺตรา จ อุปาสิกา เวฬุกณฺฑกิยา จ นนฺทมาตา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え：大徳よ、舎衛城において、多くの比丘たちに関して、“比丘たちよ、利得・供養・名声は恐ろしく、辛辣で、激しく、無上の安穏に達するための障害となる。比丘たちよ、信心ある女性信者は、愛しく気に入りの一人娘に対して、正しく願うならこのように願うであろう。‘お嬢さん、女性信者のクジュッタラーや、ヴェールカンダキーの母ナンダのような人におなりなさい’と。比丘たちよ、これこそが私の女性信者の弟子たちの天秤であり、尺度である。すなわち、女性信者のクジュッタラーと、ヴェールカンダキーの母ナンダである”というように、大徳よ、世尊によって説かれました。

สเจ [Pg.243] โข ตฺวํ อยฺเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชสิ, ภาทิสา อยฺเย ภวาหิ, ยาทิสา เขมา จ ภิกฺขุนี อุปฺปลวณฺณา จ–

“お嬢さん、もしもお前が家を出て家なき身として出家するなら、比丘尼のケーマーやウッパラヴァンナーのような人におなりなさい……”

ตสฺมาติห [Pg.244] ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ.

“比丘たちよ、それゆえ、このように学ぶべきである。”

ราหุลสํยุตฺต

羅睺羅相応

ปุจฺฉา – ราหุลสํยุตฺตํ [Pg.245] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い。友よ、ラーフラ相応は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような件について、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต ราหุโล ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘สาธุ เม ภนฺเต ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ ราหุล, จกฺขุนิจฺจํ วา อนิจฺจํ วาติ. อนิจฺจํ ภนฺเต. ยํ ปนานิจฺจํ, ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วาติ. ทุกฺขํ ภนฺเต. ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ ‘เอตํ มม, เอโส หมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ. โน เหตํ ภนฺเต’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え。大徳よ、舎衛城にて、尊者ラーフラに関して語られました。大徳よ、尊者ラーフラは世尊に次のように申し上げました。“願わくは世尊よ、私のために簡潔に法を説いてください。私は世尊の法を聞いて、独り、離れて、不放逸に、精勤し、専心して住むようにいたしましょう”と。大徳よ、その件について、“ラーフラよ、どう思うか、眼は常か、それとも無常か”“無常です、大徳よ”“では、無常であるものは、苦か、それとも楽か”“苦です、大徳よ”“では、無常であり、苦であり、変易する性質のものであるものを、‘これは私のもの、これは私である、これは私の自己である’と見なすのは、正しいだろうか”“いいえ、そうではありません、大徳よ”などと、大徳よ、世尊によって語られました。

ลกฺขณสํยุตฺต

ラッカナ相応

อฏฺฐิสุตฺต

骨経

ปุจฺฉา – ลกฺขณสํยุตฺเต [Pg.247] ปนาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกตฺเถเรหิ ปฐมํ สํคีตํ อฏฺฐิสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い。友よ、ラッカナ相応において、古の法結集の長老たちによって最初に唱えられた骨経は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような件について、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมนฺตญฺจ ลกฺขณํ อายสฺมนฺตญฺจ มหาโมคฺคลฺลานํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต ลกฺขโณ ภควตา สมฺมุเข อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ [Pg.248] ‘‘อิธายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อญฺญตรสฺมึ ปเทเส สิตํ ปาตฺวากาสิ, โก นุ โข อาวุโส โมคฺคลฺลาน เหตุ, โก ปจฺจโย สิตสฺส ปาตุกมฺมายา’’ติ. อายสฺมา จ ภนฺเต มหาโมคฺคลฺลาโน ‘‘อิธาหํ อาวุโส คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ อฏฺฐิกสงฺขลิกํ เวหาสํ คจฺฉนฺตึ’’ติ เอวมาทินา อาโรเจสิ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘จกฺขุภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺติ, ญาณภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺติ, ยตฺรหิ นาม สาวโก เอวรูปํ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สกฺขึ วา กริสฺสตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え。大徳よ、王舎城にて、尊者ラッカナと尊者大目犍連に関して語られました。大徳よ、尊者ラッカナは世尊の御前で、尊者大目犍連に次のように言いました。“ここで尊者大目犍連は、霊鷲山を下っているとき、ある場所で微笑されました。友よ、目犍連よ、その微笑の理由は何ですか、原因は何ですか”と。大徳よ、尊者大目犍連は次のように告げました。“友よ、私はここ霊鷲山を下っているとき、空中を行く骸骨を見ました”。大徳よ、その件について、“比丘たちよ、弟子たちは実に見る者となって住んでいる。比丘たちよ、弟子たちは実に知る者となって住んでいる。なぜなら、弟子がこのようなことを知り、見、証するであろうからだ”などと世尊によって語られました。

อจฺฉริยํ [Pg.250] วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ;

เอวรูโปปิ นาม สตฺโต ภวิสฺสติ.

実にあっぱれなことだ、実に驚くべきことだ。このような生き物さえ存在するとは。

ปิณฺฑสุตฺต

肉塊経

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.251] ชานตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ลกฺขณสํยุตฺเต ตติยํ สํคีตํ ปิณฺฑสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い。友よ、あの知れる者……（中略）……正等覚者によって、ラッカナ相応において三番目に唱えられた肉塊経は、どこで、誰に関して、どのような件について、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมนฺตญฺจ ลกฺขณํ อายสฺมนฺตญฺจ มหาโมคฺคลฺลานํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต ลกฺขโณ ภคฺควโต สมฺมุเข อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ ‘‘อิธายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อญฺญตรสฺมึ ปเทเส สิตํ ปาตฺวากาสิ[Pg.252], โก นุโข อาวุโส โมคฺคลฺลานเหตุ, โก ปจฺจโย สิตสฺส ปาตุกมฺมายา’’ติ. อายสฺมา จ ภนฺเต มหาโมคฺคลฺลาโน ‘‘อิธาหํ อาวุโส คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ มํสปิณฺฑํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ, ตเมนํ คิชฺฌาปิ กากาปิ กุลลาปิ อนุปติตฺวา อนุปติตฺวา วิตจฺเฉนฺติ วิราเชนฺติ. สา สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรตี’’ติ เอวมาทินา อาโรเจสิ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘จกฺขุภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺติ, ญาณภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺติ, ยตฺรหิ นาม สาวโก เอวรูปํ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สกฺขึ วา กริสฺสตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え。大徳よ、王舎城にて、尊者ラッカナと尊者大目犍連に関して語られました。大徳よ、尊者ラッカナは世尊の御前で、尊者大目犍連に次のように言いました。“ここで尊者大目犍連は、霊鷲山を下っているとき、ある場所で微笑されました。友よ、目犍連よ、その微笑の理由は何ですか、原因は何ですか”と。大徳よ、尊者大目犍連は次のように告げました。“友よ、私はここ霊鷲山を下っているとき、空中を行く肉の塊を見ました。それを禿鷲も、鴉も、鷹も追いかけ追いかけ、引き裂き、むしり取っていました。それは実にか細い声をあげて悲鳴をあげていました”。大徳よ、その件について、“比丘たちよ、弟子たちは実に見る者となって住んでいる。比丘たちよ、弟子たちは実に知る者となって住んでいる。なぜなら、弟子がこのようなことを知り、見、証するであろうからだ”などと世尊によって語られました。

อสิโลมสุตฺต

刀毛経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.255] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหเกหิ มหาเถเรหิ สํคีตํ อสิโลมสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い。友よ、まさにそこで古の法結集の長老たちによって唱えられた刀毛経は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような件について、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมนฺตญฺจ ลกฺขณํ อายสฺมนฺตญฺจ มหาโมคฺคลฺลานํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต ลกฺขโณ ภควโต สมฺมุเข อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ [Pg.256] เอตทโวจ ‘‘โก นุ โข อาวุโส โมคฺคลฺลาน เหตุ, โก ปจฺจโย สิตสฺส ปาตุกมฺมายา’’ติ. อายสฺมา จ ภนฺเต มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร ‘‘อิธาหํ อาวุโส คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ อสิโลมํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ’’ติ เอวมาทินา อาโรเจสิ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ จกฺขุภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺติ, ญาณภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺติ. (เปยฺยาล) เอโส ภิกฺขเว สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห สูกริโก อโหสี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え。大徳よ、王舎城にて、尊者ラッカナと尊者大目犍連に関して語られました。大徳よ、尊者ラッカナは世尊の御前で、尊者大目犍連に次のように言いました。“友よ、目犍連よ、その微笑の理由は何ですか、原因は何ですか”と。大徳よ、尊者大目犍連長老は次のように告げました。“友よ、私はここ霊鷲山を下っているとき、空中を行く、刀のような毛を持つ者を見ました”。大徳よ、その件について、“比丘たちよ、弟子たちは実に見る者となって住んでいる。比丘たちよ、弟子たちは実に知る者となって住んでいる。（中略）比丘たちよ、この生き物は、まさにこの王舎城において豚を屠る者であった”などと世尊によって語られました。

สูจิโลมสุตฺต

針毛経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.258] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ สํคีตํ สูจิโลมสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い。友よ、まさにそこで古の法結集の大長老たちによって唱えられた針毛経は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような件について、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – ตตฺเถว ภนฺเต ราชคเห อายสฺมนฺตญฺจ ลกฺขณํ อายสฺมนฺตญฺจ มหาโมคฺคลฺลานํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต ลกฺขโณ ภควโต สมฺมุเข ตเถว อโวจ.

答え。大徳よ、まさにその王舎城にて、尊者ラッカナと尊者大目犍連に関して語られました。大徳よ、尊者ラッカナは世尊の御前で、同様に言いました。

อายสฺมา [Pg.259] จ ภนฺเต มหาโมคฺคลฺลาโน ตเถว อาโรเจสิ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘จกฺขุภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺติ, ญาณภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺติ, (เปยฺยาล) เอโส ภิกฺขเว สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห สูโต อโหสี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตา.

大徳よ、尊者大目犍連も同様に告げました。大徳よ、その件について、“比丘たちよ、弟子たちは実に見る者となって住んでいる。比丘たちよ、弟子たちは実に知る者となって住んでいる。（中略）比丘たちよ、この生き物は、まさにこの王舎城において御者であった”などと世尊によって語られました。

ปาปภิกฺขุสุตฺต

悪比丘経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.261] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ สํคีตานิ ปาปภิกฺขุสุตฺตาทีนิ ปญฺจสุตฺตานิ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตานิ.

問い。友よ、まさにそこで古の法結集の大長老たちによって唱えられた、悪比丘経などの五つの経典は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような件について、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห อายสฺมนฺตญฺจ ลกฺขณํ อายสฺมนฺตญฺจ มหาโมคฺคลฺลานํ อารพฺภ ภาสิตานิ. อายสฺมา ภนฺเต ลกฺขโณ ภควโต สมฺมุเข ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว อาโรเจสิ. อายสฺมา จ ภนฺเต มหาโมคฺคลฺลาโน ‘‘อิธาหํ อาวุโส คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ ภิกฺขุํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. อทฺทสํ ภิกฺขุนึ เวหาสํ คจฺฉนฺตึ. อทฺทสํ สิกฺขมานํ เวหาสํ คจฺฉนฺตึ. อทฺทสํ สามเณรํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. อทฺทสํ สามเณรึ เวหาสํ คจฺฉนฺตึ. ตสฺสา สงฺฆาฏิปิ อาทิตฺตา สมฺปชฺชลิตา สโชติภูตา, ปตฺโตปิ อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, กายพนฺธนมฺปิ อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ[Pg.262], กาโยปิ อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, สา สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรตี’’ติ เอวมาทินา อาโรเจสิ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘จกฺขุภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺติ ญาณภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺติ. (เปยฺยาล). เอโส ภิกฺขเว ภิกฺขุ กสฺสปสฺสสมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาวจเน ปาปภิกฺขุ อโหสิ. เอสา ภิกฺขเว ภิกฺขุนี กสฺสปสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาวจเน ปาปภิกฺขุนี อโหสิ. เอสา ภิกฺขเว สิกฺขมานา กสฺสปสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาวจเน ปาปสิกฺขมานา อโหสิ. เอโส ภิกฺขเว สามเณโร กสฺสปสฺสสมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาวจเน ปาปสามเณโร อโหสิ. เอสา ภิกฺขเว สามเณรี กสฺสปสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาวจเน ปาปสามเณรี อโหสี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตานิ.

回答 ― 王舎城において、尊者ラッカナと尊者マハーモッガラーナに関して説かれました。大徳よ、尊者ラッカナは世尊の御前で、以前に述べられた方法と同じように報告しました。そして、大徳よ、尊者マハーモッガラーナは、“友よ、私はここグリッジャクータ山（霊鷲山）から下りる際、虚空を行く比丘を見ました。虚空を行く比丘尼を見ました。虚空を行く正学女を見ました。虚空を行く沙弥を見ました。虚空を行く沙弥尼を見ました。彼女の僧伽梨（大衣）も燃え上がり、熾盛となり、炎を上げていました。鉢も燃え上がり、熾盛となり、炎を上げていました。腰帯も燃え上がり、熾盛となり、炎を上げていました。身体も燃え上がり、熾盛となり、炎を上げていました。彼女はまさに悲鳴を上げていました”というように報告しました。大徳よ、その出来事において、“比丘たちよ、弟子たちは眼（まなこ）となって住している。比丘たちよ、弟子たちは智慧となって住している（中略）。比丘たちよ、この比丘はカッサパ正自覚者の教えにおいて悪徳な比丘であった。比丘たちよ、この比丘尼はカッサパ正自覚者の教えにおいて悪徳な比丘尼であった。比丘たちよ、この正学女はカッサパ正自覚者の教えにおいて悪徳な正学女であった。比丘たちよ、この沙弥はカッサパ正自覚者の教えにおいて悪徳な沙弥であった。比丘たちよ、この沙弥尼はカッサパ正自覚者の教えにおいて悪徳な沙弥尼であった”というように、世尊によって説かれました。

โอปมฺมสํยุตฺต

譬喩相応（ひゆそうおう）

นขสิขสุตฺต

爪先経（つまさききょう）

ปุจฺฉา – โอปมฺมสํยุตฺเต [Pg.264] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ สํคีตํ นขสิขสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、譬喩相応において、古の結集者である諸大長老たちによって結集された‘爪先経’は、世尊がどこで、誰に関して、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, โย จายํ มยา ปริตฺโต [Pg.265] นขสิขายํ ปํสุ อาโรปิโต, ยา จายํ มหาปถวี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ― 大徳よ、舎衛城において、多くの比丘たちに関して、“比丘たちよ、汝らはどう思うか。私の爪先に乗せたこのわずかな土と、この大地と、どちらの方が多いだろうか”というように世尊によって説かれました。

ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ.

比丘たちよ、汝らはどう思うか。どちらの方が多いだろうか。

ตสฺมาติห [Pg.266] ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ.

比丘たちよ、それゆえに、このように学ぶべきである。

อาณิสุตฺต

楔経（くさびきょう）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ สํคีตํ อาณิสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、同じくそこにおいて（譬喩相応において）、古の結集者である諸大長老たちによって結集された‘楔経’は、世尊がどこで、誰に関して、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํเยว ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ภูตปุพฺพํ ภิกฺขเว ทสารหานํ อานโก นาม มุทิงฺโค อโหสิ, ตสฺส ทสารหา อานเก ฆฏิเต อญฺญํ อาณึ โอทหึสุ, อหุ โข โส ภิกฺขเว สมโย ยํ อานกสฺส มุทิงฺคสฺส โปราณํ โปกฺขรผลกํ อนฺตรธายิ[Pg.267], อาณิสงฺฆาโฏว อวสิสฺสี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ― 大徳よ、まさに舎衛城において、多くの比丘たちに関して、“比丘たちよ、かつてダサーラ族にアーナカという名の太鼓があった。そのアーナカ太鼓が壊れるたびに、ダサーラ族の人々は別の楔（くさび）を打ち込んだ。比丘たちよ、そのアーナカ太鼓の古い胴板が消え去り、楔の集まりだけが残るという時が来たのである”というように世尊によって説かれました。

ภิกฺขุสํยุตฺต

比丘相応（びくそうおう）

นวสุตฺต

新参比丘経（しんざんびくきょう）

ปุจฺฉา – ภิกฺขุสํยุตฺเต [Pg.269] อาวุโส ภควตา นวสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、比丘相応において、世尊は‘新参比丘経’をどこで、誰に関して、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ นวํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ภาสิตํ. อญฺญตโร ภนฺเต นโว ภิกฺขุ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วิหารํ ปวิสิตฺวา อปฺโปสุกฺโก ตุณฺหีภูโต สงฺกสายภิ, น ภิกฺขูนํ เวยฺยาวจฺจํ กโรติ จีวรการสมเย ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘มา โข ตุมฺเห ภิกฺขเว เอตสฺส ภิกฺขุโน อุชฺฌายิตฺถา เอโส โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺม สุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ― 大徳よ、舎衛城において、ある新参の比丘に関して説かれました。大徳よ、ある新参の比丘が、食後に托鉢から戻って精舎に入り、何もせず、沈黙して、独り籠もっていました。彼は比丘たちの衣を作る時期（衣時）の手伝いをしませんでした。大徳よ、その出来事において、“比丘たちよ、汝らこの比丘を非難してはならない。比丘たちよ、この比丘は、増上心の修習であり、現法楽住である四つの禅定を、望むままに得ており、困難なく得ており、苦労なく得ているのである”というように世尊によって説かれました。

อหมฺปิ [Pg.270] โข ภนฺเต สกํ กิจฺจํ กโรมิ,

大徳よ、私もまた自分の務めを果たしております。

เอโส [Pg.271] โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี –

比丘たちよ、この比丘は、増上心の修習であり、現法楽住である四つの禅定を、望むままに得ており、困難なく得ており、苦労なく得ているのである。

นยิทํ สิถิลมารพฺภ, นยิทํ อปฺเปน ถามสา;

นิพฺพานํ อธิคนฺตพฺพํ, สพฺพทุกฺขปฺปโมจนํ;

อยญฺจ ทหโร ภิกฺขุ, อยมุตฺตมปุริโส;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินึ–

懈怠によって、あるいは微弱な精進によって、すべての苦しみを解脱する涅槃に到達することはできない。この若き比丘こそは、至高の人である。軍勢を従えた魔を打ち破り、最後の身体を保っているのである。

ขนฺธวคฺคสํยุตฺตปาฬิ

蘊篇相応パーリ（うんぺんそうおうぱーり）

สํคายนสฺส ปุจฺฉา วิสฺสชฺชนา

結集の質問と回答

นกุลปิตุสุตฺต

ナクラピトゥ経（ナクラ父経）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.1] ภควตา ชานตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ขนฺธวคฺคสํยุตฺเต ปฐมํ นกุลปิตุสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、知る者であり（中略）正自覚者であるかの世尊によって、蘊篇相応における最初の‘ナクラピトゥ経’は、どこで、誰に関して、どのような出来事において、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – ภคฺเคสุ ภนฺเต สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย นกุลปิตรํ คหปตึ อารพฺภ ภาสิตํ. นกุลปิตา ภนฺเต คหปติ ภควนฺตํ ‘‘อหมสฺมิ ภนฺเต ชิณฺโณ วุฑฺโฒ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต อาตุรกาโย อภิกฺขณาตงฺโก, อนิจฺจทสฺสาวี โข ปนาหํ ภนฺเต ภควโต มโนภาวนียานญฺจ ภิกฺขูนํ, โอวทตุ มํ ภนฺเต ภควา, อนุสาสตุ มํ ภนฺเต ภควา, ยํ มมสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘เอวเมตํ คหปติ, เอวเมตํ คหปติ, อาตุโร หายํ คหปติ กาโย อณฺฑภูโต ปริโยนทฺโธ, โย หิ คหปติ อิมํ กายํ ปริหรนฺโต มุหุตฺตมฺปิ อาโรคฺยํ ปฏิชาเนยฺย, กิมญฺญตฺร พาลฺยา. ตสฺมาติห เต คหปติ เอวํ สิกฺขิตพฺพํ ‘อาตุรกายสฺส เม สโต จิตฺตํ อนาตุรํ ภวิสฺสตี’ติ. เอวญฺหิ เต คหปติ สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

回答 ― 大徳よ、バッガ国のススマーラギラのベサカラー・林の鹿野苑において、長者ナクラピトゥに関して説かれました。大徳よ、長者ナクラピトゥは世尊にこう申し上げました。“大徳よ、私は老い、年長となり、高齢となり、晩年に達し、老齢に至りました。身体は病み、常に病苦にあります。大徳よ、私は世尊と、心を修められた比丘たちをいつも拝見したいと思っております。大徳よ、世尊よ、私にご教示ください。大徳よ、世尊よ、私に訓戒を与えてください。それが私の末永い利益と幸福のためになりますように”。大徳よ、その出来事において、“長者よ、その通りである。長者よ、その通りである。長者よ、この身体は病んでおり、卵のように脆く、皮に包まれている。長者よ、この身体を抱えながら、ほんの束の間でも健康であることを自認するとしたら、それは愚かさ以外の何ものであろうか。長者よ、それゆえに、汝は‘身体は病んでいても、私の心は病んでいないようにしよう’と、このように学ぶべきである。長者よ、このように学ぶべきである”というように。大徳よ、そのように世尊によって説かれました。

ตสฺมาติห [Pg.3] เต คหปติ เอวํ สิกฺขิตพฺพํ.

長者よ、それゆえに、汝は、このように学ぶべきである。

ปุจฺฉา – ตญฺจาวุโส [Pg.4] ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตํ วิตฺถาเรน เกน กถญฺจ วิภตฺตํ.

質問 ― 友よ、世尊によって簡潔に説かれたその教えは、誰によって、どのように詳細に解説されたのですか。

วิสฺสชฺชนา – ตํ โข ภนฺเต ภควตา สํขิตฺเตน เทสิตํ ‘‘กถญฺจ คหปติ อาตุรกาโย เจว โหติ อาตุรจิตฺโต จ. อิธ คหปติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อริยานํ อทสฺสาวี อริยธมฺมสฺส อโกวิโท อริยธมฺเม อวินีโต, สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโต รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ, ‘‘อหํ รูปํ มม รูป’’นฺติ ปริยุฏฺฐฏฺฐายี โหติ. ตสฺส ‘‘อหํ รูปํ มม รูป’’นฺติ ปริยุฏฺฐฏฺฐายิโน ตํ รูปํ วิปริณมติ อญฺญถา โหติ. ตสฺส รูปวิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺชนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต อายสฺมตา สาริปุตฺเตน ธมฺมเสนาปตินา วิตฺถาเรน วิภตฺตํ.

回答 ―― 大徳よ、それは世尊によって簡略に説かれました。‘長者よ、どのようにして身が病み、また心も病むのか。長者よ、ここに、教えを聞いたことのない凡夫は、聖者たちを見ることがなく、聖なる法に精通せず、聖なる法に導かれず、善き人々を見ることがなく、善き人々の法に精通せず、善き人々の法に導かれず、色（体）を我であると見なし、あるいは我に色があると見なし、あるいは我の中に色があると見なし、あるいは色の中に我があると見なす。彼は“私は色である、色は私のものだ”という執着に支配されてとどまる。その“私は色である、色は私のものだ”という執着に支配されてとどまる者にとって、その色は変異し、変容する。彼の色の変異と変容によって、憂い、悲しみ、苦しみ、嘆き、絶望が生じる’。このように、法軍大将の尊者サーリプッタによって詳細に分別（解説）されました。

อนิจฺจสุตฺต

無常経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.9] อาวุโส ทุติยวคฺเค โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหก มหาเถเรหิ ปฐมํ สํคีตํ อนิจฺจสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ―― 友よ、まさにその（相応部の）第二品において、古の結集者である長老たちによって最初に結集された‘無常経’は、世尊によって、どこで、誰に対して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘รูปํ ภิกฺขเวอนิจฺจํ, เวทนา อนิจฺจา, สญฺญา อนิจฺจา, สงฺขารา อนิจฺจา, วิญฺญาณํ อนิจฺจํ. เอวํ ปสฺสํ ภิกฺขเว สุตวา อริยสาวโก รูปสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ, สญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ, สงฺขาเรสุปิ นิพฺพินฺทติ, วิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ ‘วิมุตฺต’มิติ ญาณํ โหตี’’ติ. เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

回答 ―― 大徳よ、サーヴァッティーにおいて、多くの比丘たちに対して説かれました。‘比丘たちよ、色は無常である。受は無常である。想は無常である。行は無常である。識は無常である。比丘たちよ、このように見る、教えを聞いた聖なる弟子は、色を厭離し、受を厭離し、想を厭離し、行を厭離し、識を厭離する。厭離すれば離欲し、離欲によって解脱する。解脱したとき、“解脱した”という知が生じる’。大徳よ、このように世尊によって説かれました。

ทุกฺขอนตฺตสุตฺต

苦・無我経

ปุจฺฉา – ทุกฺขอนตฺตสุตฺตานิ [Pg.10] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตานิ.

質問 ―― 友よ、では、‘苦経’と‘無我経’は、世尊によって、どこで、誰に対して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํเยว ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘รูปํ ภิกฺขเว ทุกฺขํ, เวทนา ทุกฺขา, สญฺญา ทุกฺขา, สงฺขารา ทุกฺขา, วิญฺญาณํ ทุกฺขํ. รูปํ ภิกฺขเว อนตฺตา, เวทนา อนตฺตา, สญฺญา อนตฺตา, สงฺขารา อนตฺตา, วิญฺญาณํ อนตฺตา. เอวํ ปสฺสํ ภิกฺขเว สุตวา อริยสาวโก รูปสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ, สญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ, สงฺขาเรสุปิ นิพฺพินฺทติ, วิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ ‘วิมุตฺต’มิติ ญาณํ โหติ, ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตานิ.

回答 ―― 大徳よ、同じくサーヴァッティーにおいて、多くの比丘たちに対して説かれました。‘比丘たちよ、色は苦である。受は苦である。想は苦である。行は苦である。識は苦である。比丘たちよ、色は無我である。受は無我である。想は無我である。行は無我である。識は無我である。比丘たちよ、このように見る、教えを聞いた聖なる弟子は、色を厭離し、受を厭離し、想を厭離し、行を厭離し、識を厭離する。厭離すれば離欲し、離欲によって解脱する。解脱したとき、“解脱した”という知が生じる。“生は尽きた。梵行は完成した直。なすべきことはなされた。もはやこのような状態に戻ることはない”と知るのである’。大徳よ、このように世尊によって説かれました。

ภารสุตฺต

重荷経

ปุจฺฉา – ภารสุตฺตํ [Pg.11] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ―― 友よ、では、‘重荷経’は、世尊によって、どこで、誰に対して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํเยว ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ภารญฺจ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามิ ภารหารญฺจ ภาราทานญฺจ ภารนิกฺเขปนญฺจ, ตํ สุณาถ. กตโม จ ภิกฺขเวภาโร, ‘ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา’ ติสฺส วจนียํ. กตเม ปญฺจ, รูปุปาทานกฺขนฺโธ เวทนุปาทานกฺขนฺโธ สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภาโร’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ―― 大徳よ、同じくサーヴァッティーにおいて、多くの比丘たちに対して説かれました。‘比丘たちよ、汝らに重荷と、重荷を担ぐ者と、重荷を取ることと、重荷を置くことを説こう。それを聞きなさい。比丘たちよ、重荷とは何か。それは“五取蘊”であると言うべきである。五つとは何か。色取蘊、受取蘊、想取蘊、行取蘊、識取蘊である。比丘たちよ、これが重荷と呼ばれる’。このように、世尊によって説かれました。

ภารา [Pg.13] หเว ปญฺจกฺขนฺธา, ภารหาโร จ ปุคฺคโล;

ภาราทานํ ทุขํ โลเก, ภารนิกฺเขปนํ สุขํ;

นิกฺขิปิตฺวา ครุํ ภารํ, อญฺญํ ภารํ อนาทิย;

สมูลํ ตณฺหมพฺพุยฺห, นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโต.

実に、五蘊は重荷であり、重荷を担ぐ者は補特伽羅である。世において重荷を手に取ることは苦であり、重荷を置くことは楽である。重い荷を置いて、他の荷を取ることなく、渇愛を根こそぎ引き抜いて、渇愛なく（涅槃に）入った。

นตุมฺหากสุตฺต

汝らのものではない経

ปุจฺฉา – น ตุมฺหากสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ―― 友よ、では、‘汝らのものではない経’は、世尊によって、どこで、誰に対して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํเยว ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขุ อารพฺภ ‘‘ยํ ภิกฺขเว นตุมฺหากํ ตํ ปชหถ, ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขายภวิสฺสตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ―― 大徳よ、同じくサーヴァッティーにおいて、多くの比丘に対して説かれました。‘比丘たちよ、汝らのものではないもの、それを捨てなさい。それを捨てることが、汝らの利益と幸福になるであろう’。このように、世尊によって説かれました。

อนตฺตลกฺขณสุตฺต

無我相経

ปุจฺฉา – อนตฺตลกฺขณสุตฺตํ [Pg.15] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ―― 友よ、では、‘無我相経’は、世尊によって、どこで、誰に対して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – พาราณสิยํ ภนฺเต อิสิปตเน มิคทาเย ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘รูปํ ภิกฺขเว อนตฺตา, รูปญฺจ หิทํ ภิกฺขเว อตฺตา อภวิสฺส, นยิทํ รูปํ อาพาธาย สํวตฺเตยฺย, ลพฺเภถ จ รูเป เอวํ เม รูปํ โหตุ, เอวํ เม รูปํ มา อโหสี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ―― 大徳よ、ヴァーラーナシーのイシパタナ、ミガダーヤにおいて、五比丘に対して説かれました。‘比丘たちよ、色は無我である。比丘たちよ、もしこの色が我であるならば、この色が病むことはなく、“私の色はこうなれ、私の色はこうなるな”と色に対して望むことができるであろう’。このように、世尊によって説かれました。

ยมกสุตฺต

ヤマカ経

ปุจฺฉา – เถรวคฺเค ปนาวุโส ตติยํ สํคีตํ ยมกสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ―― 友よ、では、長老品において三番目に結集された‘ヤマカ経’は、どこで、誰に対して、どのような事件において、誰によって、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ยมกตฺเถรํ อารพฺภ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ. อายสฺมโต ภนฺเต ยมกตฺเถรสฺส เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ ‘‘ตถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ, ยถา ขีณาสโว ภิกฺขุ กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ, น โหติ ปรํมรณา’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ อาวุโส ยมก, รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ.

回答 ―― 大徳よ、サーヴァッティーにおいて、尊者ヤマカ長老に対して、法軍大将の尊者サーリプッタ長老によって説かれました。大徳よ、尊者ヤマカ長老に、次のような悪しき邪見が生じていました。‘私が世尊の説かれた法を理解しているところによれば、漏尽した比丘は、身体の崩壊の後、断滅し滅び去り、死後には存在しない’。大徳よ、その事件において、‘友よヤマカよ、あなたはどう思うか、色は常住か、それとも無常か’。このように、大徳よ、法軍大将の尊者サーリプッタ長老によって説かれました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.18] ตตฺถ อายสฺมา สาริปุตฺตตฺเถโร ธมฺมเสนาปติ อายสฺมโต ยมกตฺเถรสฺส ปฏิวิทฺธสจฺจสฺส ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส อนุโยควตฺตฌาปนวเสน ปฏิปุจฺฉิตฺวา อุตฺตริ ธมฺมเทสนํ วิตฺถาเรน เทเสสิ.

質問 ―― 友よ、そこで法軍大将の尊者サーリプッタ長老は、真理を悟り見解を具足した尊者ヤマカ長老に対して、どのように質問を繰り返し、彼の誤った見解を論駁することによって、さらに詳細に法の教えを説いたのですか。

วิสฺสชฺชนา – ตํ กึ มญฺญสิ อาวุโส ยมก, รูปํ ‘ตถาคโต’ติ สมนุปสฺสสีติ. ‘โน เหตํ อาวุโส’. เวทนํ. สญฺญํ. สงฺขาเร. วิญฺญาณํ ‘ตถาคโต’ติ สมนุปสฺสสีติ. ‘โน เหตํ อาวุโส’ติ เอวมาทินา ภนฺเต อายสฺมา สาริปุตฺตตฺเถโร ธมฺมเสนาปติ อายสฺมโต ยมกตฺเถรสฺส อนุโยควตฺตฌาปนวเสน ปฏิปุจฺฉิตฺวา ปฏิปุจฺฉิตฺวา อุตฺตริ ธมฺมเทสนํ ปวตฺเตสิ.

回答 ―― ‘友よヤマカよ、あなたはどう思うか、色を“如来”であると見なすか’。‘友よ、そうではありません’。‘受を、想を、行を、識を“如来”であると見なすか’。‘友よ、そうではありません’。このように、大徳よ、法軍大将の尊者サーリプッタ長老は、尊者ヤマカ長老に質問を繰り返して論駁することによって、さらに優れた法の教えを説き進めました。

ตํ [Pg.20] กึ มญฺญสิ อาวุโส ยมก, รูปํ, เวทนํ, สญฺญํ, สงฺขาเร, วิญฺญาณํ ‘ตถาคโต’ติ สมนุปสฺสสิ–

友よヤマカ、あなたはどう考えるか。色・受・想・行・識を“如来”であると見なすだろうか。

วกฺกลิสุตฺต

ヴァッカリ・スッタ（ヴァッカリ経）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.22] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ขนฺธวคฺคสํยุตฺเต เถรวคฺเค ปญฺจมํ วกฺกลิสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、かの世尊、……中略…… 正自覚者によって、蘊篇相応（カンダヴァッガ・サンユッタ）の長老品（テーラヴァッガ）における第五の‘ヴァッカリ経’は、どこで、誰に関して、どのような状況で、どのように説かれたのか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมนฺตํ วกฺกลึ เถรํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต วกฺกลิเถโร อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘จิรปฏิกาหํ ภนฺเต ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุกาโม, นตฺถิ จ เม กายสฺมึ ตาวติกา พลมตฺตา, ยาวตาหํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘อลํ วกฺกลิ, กึ เต อิมินา ปูติกาเยน ทิฏฺเฐน, โย โข วกฺกลิ ธมฺมํ ปสฺสติ, โส มํ ปสฺสติ, โย มํ ปสฺสติ, โส ธมฺมํ ปสฺสติ. ธมฺมญฺหิ วกฺกลิ ปสฺสนฺโต มํ ปสฺสติ, มํ ปสฺสนฺโต ธมฺมํ ปสฺสติ. ตํ กึ มญฺญสิ วกฺกลิ[Pg.23], รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ―― 大徳よ、王舎城において、尊者ヴァッカリ長老に関して説かれました。大徳よ、尊者ヴァッカリ長老は、病にかかり、苦しみ、重病でありましたが、世尊に次のように申し上げました。“大徳よ、私は長い間、世尊にお会いするために伺いたいと思っておりましたが、世尊にお会いするために伺うことができるほどの体の力がありませんでした”と。大徳よ、その状況において、“もうよい、ヴァッカリよ。この腐った体を見たところで何になろうか。ヴァッカリよ、法を見る者は私（如来）を見る。私を見る者は法を見る。ヴァッカリよ、実に法を見ることで私を見、私を見ることで法を見るのである。ヴァッカリよ、あなたはどう考えるか、色は常か、あるいは無常か”などと、大徳よ、世尊によって説かれました。

‘‘อหํ [Pg.26] วกฺกลิ, กึ เต อิมินา ปูติกาเยน ทิฏฺเฐน’’ –

“ヴァッカリよ、この腐った体を見たところで、あなたに何（の益）があろうか”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ วกฺกลิ, รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ –

“ヴァッカリよ、あなたはどう考えるか。色は常か、あるいは無常か”

อนิจฺจํ ภนฺเต.

“無常です、大徳よ”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ, ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’–

“では、無常であるものは、苦であるか、あるいは楽であるか”

ทุกฺขํ ภนฺเต.

“苦です、大徳よ”

ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ ‘‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’–

“では、無常であり、苦であり、変易する性質のものであるものを、‘これは私のものである、これは私である、これは私の我である’と見なすのは、適切であろうか”

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.27] ปุนปิ ภควา ภิกฺขู เปเสตฺวา อายสฺมโต วกฺกลิตฺเถรสฺส ปคฺคหวจนํ อาโรจาเปสิ. โสปิ กถํ อตฺตโน ปวตฺตึ ภควโต ปจฺจาโรจาเปสิ. กถญฺจสฺส อภิสมฺปราโย อโหสิ.

問い ―― 友よ、どのようにして再び世尊は比丘たちを遣わして、尊者ヴァッカリ長老に励ましの言葉を伝えられたのか。また、彼もどのように自分の状況を世尊に報告したのか。そして、彼の死後の赴きはどうであったのか。

วิสฺสชฺชนา – สุณาวุโส ตฺวํ วกฺกลิ ภควโต วจนํ ทฺวินฺนญฺจ เทวตานํ, อิมํ อาวุโส รตฺตึ ทฺเว เทวตาโย อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฏํ โอภาเสตฺวา เยน

答え ―― 友よ、あなたはヴァッカリへの世尊の言葉と二人の神々の（言葉を）聞きなさい。友よ、この夜、二人の神々が、夜が更けた頃、優れた容色をもって霊鷲山（ギッジャクータ）の全体を照らして、世尊のおられる所へ近づきました。

ภควา [Pg.28] เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ, เอกมนฺตํ ฐิตา โข อาวุโส เอกา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘วกฺกลิ ภนฺเต ภิกฺขุ วิโมกฺขาย เจเตตี’ติ. อปรา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘โส หิ นูน ภนฺเต สุวิมุตฺโต วิมุจฺจิสฺสตี’ติ. ภควา จ ตํ อาวุโส วกฺกลิ เอวมาห ‘มา ภายิ วกฺกลิ, มา ภายิ วกฺกลิ, อปาปกํ เต มรณํ ภวิสฺสติ, อปาปิกา กาลกิริยา’ติ. เอวํ โข ภนฺเต ภควา ปุนปิ ภิกฺขู เปเสตฺวา อายสฺมโต วกฺกลิตฺเถรสฺส ปคฺคหวจนํ อาโรจาเปสิ. โสปิ ภนฺเต อายสฺมา เตนหาวุโส มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทถ ‘‘วกฺกลิ ภนฺเต ภิกฺขุ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน, โส ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ, เอวญฺจ วเทถ ‘‘รูปํ อนิจฺจํ, ตาหํ ภนฺเต น กงฺขามิ, ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขนฺติ นวิจิกิจฺฉามิ, ยทนิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, นตฺถิ เม ตตฺถ ฉนฺโท วา ราโค วา เปมํวาติ น วิจิกิจฺฉามี’’ติ เอวมาทินา ภควโต อตฺตโน ปวตฺตึ ปจฺจาโรจาเปสิ. โส หิ ภนฺเต อายสฺมา อจิรปกฺกนฺเตสุ เตสุ ภิกฺขูสุ สตฺถํ อาหริตฺวา เวทนํ วิกฺขมฺเภตฺวา มูลกมฺมฏฺฐานํ อาทาย สมฺปชาโน อรหตฺตํ สจฺฉิกตฺวา กาลมกาสิ. เอวํ โข ภนฺเต ตสฺส อายสฺมโต อภิสมฺปราโย อโหสิ.

世尊のおられる所へ近づき、世尊に礼拝して一方に立ちました。一方に立った一人の神が、世尊に次のように申し上げました。‘大徳よ、比丘ヴァッカリは解脱のために心に念じております’と。別の神が世尊に次のように申し上げました。‘大徳よ、彼は実に、善く解脱して解脱するでしょう’と。そして友よ、世尊はヴァッカリにこう言われました。‘恐れるな、ヴァッカリよ。恐れるな、ヴァッカリよ。あなたの死は悪いものではなく、死に際も悪いものではないだろう’と。大徳よ、このように世尊は再び比丘たちを遣わして尊者ヴァッカリ長老に励ましの言葉を伝えられました。大徳よ、その尊者も‘友よ、私の言葉として世尊の御足を頭で拝してください。“大徳よ、比丘ヴァッカリは病にかかり、苦しみ、重病です。彼は世尊の御足を頭で拝しております”と。そして、このように伝えてください。“色は無常です、大徳よ、私はそれを疑いません。無常であるものは苦であるということ、それを疑いません。無常であり、苦であり、変易する性質のものであるもの、それに対して私には欲も、貪りも、愛もありません。それを私は疑いません”’などと、世尊に自分の状況を報告しました。大徳よ、その尊者は、それらの比丘たちが立ち去って間もなく、刃物を取り（自害し）、苦痛を鎮め、根本の業処を捉えて、正知をもって、阿羅漢果を証得して亡くなりました。大徳よ、このように、その尊者の死後の赴きはあったのです。

อสฺสชิสุตฺต

アッサジ・スッタ（アッサジ経）

ปุจฺฉา – อสฺสชิสุตฺตํ [Pg.33] ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、アッサジ経は世尊によって、どこで、誰に関して、どのような状況で、どのように説かれたのか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อสฺสชึ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต อสฺสชิ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘ปุพฺเพ ขฺวาหํ ภนฺเต เคลญฺเญ ปสฺสมฺเภตฺวา ปสฺสมฺเภตฺวา กายสงฺขาเร วิหรามิ, โสหํ สมาธึ นปฺปฏิลภามิ. ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต ตํ สมาธึ อปฺปฏิลภโต เอวํ โหติ โน จสฺสาหํ ปริหายามี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘เย เต อสฺสชิ สมณพฺราหฺมณา สมาธิสารกา สมาธิสามญฺญา, เตสํ ตํ สมาธึ อปฺปฏิลภตํ เอวํ โหติ ‘โน จสฺสุ มยํ ปริหายามา’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ อสฺสชิ, รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ―― 大徳よ、王舎城において、尊者アッサジに関して説かれました。大徳よ、尊者アッサジは病にかかり、苦しみ、重病でしたが、世尊に次のように申し上げました。“大徳よ、以前の私は、病の最中であっても、身の諸行を鎮めて住しておりましたが、今はその三昧を得ることができません。大徳よ、その三昧を得られない私には、‘私は（道果から）退転してしまわないだろうか’という思いが起こるのです”と。大徳よ、その状況において、“アッサジよ、三昧を核心とし、三昧を沙門の目的とする沙門・バラモンたちは、その三昧を得られないとき、‘我らは退転してしまわないだろうか’という思いが起こる。アッサジよ、あなたはどう考えるか。色は常か、あるいは無常か”などと、大徳よ、世尊によって説かれました。

เขมกสุตฺต

ケーマカ・スッタ（ケーマカ経）

ปุจฺฉา – เขมกสุตฺตํ [Pg.36] ปนาวุโส กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、ケーマカ経はどこで、誰に関して、どのような状況で、誰によって、どのように説かれたのか。

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล เถเร ภิกฺขู อารพฺภ อายสฺมตา เขมกตฺเถเรน ภาสิตํ. สมฺพหุลา ภนฺเต เถรา ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ ทาสกํ เปเสตฺวา จตุกฺขตฺตุํ อายสฺมนฺตํ เขมกํ อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ เคลญฺญการณญฺจ ธมฺมญฺจ ปุจฺฉึสุ[Pg.37], ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ปญฺจิเม อาวุโส อุปาทานกฺขนฺธา วุตฺตา ภควตา. เสยฺยถิทํ, รูปุปาทานกฺขนฺโธ เวทนุปาทานกฺขนฺโธ สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ, อิเมสุ ขฺวาหํ อาวุโส ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ น กิญฺจิ อตฺตํ วา อตฺตนิยํ วา สมนุปสฺสามี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต อายสฺมตา เขมกตฺเถเรน ภาสิตํ.

答え ―― 大徳よ、コーサンビーにおいて、多くの長老比丘たちに関して、尊者ケーマカ長老によって説かれました。大徳よ、多くの長老比丘たちが、尊者ダーサカを遣わして、四度、病にかかり、苦しみ、重病であった尊者ケーマカに、病状と法について尋ねさせました。大徳よ、その状況において、“友よ、これら五つの取蘊が世尊によって説かれました。すなわち、色取蘊、受取蘊、想取蘊、行取蘊、識取蘊です。友よ、私はこれら五つの取蘊において、何ものも‘我’であるとか、‘我のもの’であるとは見なしません”などと、大徳よ、尊者ケーマカ長老によって説かれました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.40] ตตฺถ อายสฺมา เขมโก อุตฺตริ ธมฺมเทสนํ ปวฑฺเฒตฺวา วิตฺถาเรน เถรานํ ภิกฺขูนํ เทเสสิ. กีทิโส จ เนสํ ธมฺมเทสกธมฺมปฺปฏิคฺคาหกานํ ธมฺมเทสนาย อานิสํโส อธิคโต.

問い ―― 友よ、そこで尊者ケーマカは、どのようにさらに説法を深め、長老比丘たちに詳細に説いたのか。そして、それらの説法者と説法を聴く者たちにとって、説法の利益はどのような形で得られたのか。

วิสฺสชฺชนา – จตุตฺเถ ภนฺเต วาเร อายสฺมา เขมโก ‘‘อลํ อาวุโส ทาสก กึ อิมาย สนฺธาวนิกาย, อาหราวุโส ทณฺฑํ, อหเมว เถรานํ สนฺติกํ คมิสฺสามี’’ติ ทณฺฑโมลุพฺภ อายสฺมา เขมโก เยน เถรา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา เถเรหิ ภิกฺขูหิ ปุจฺฉิโต ‘‘นขฺวาหํ อาวุโส รูปํ อสฺมีติ วทามิ, นปิ อญฺญตฺร รูปา อสฺมีติ วทามิ. น ขฺวาหํ อาวุโส เวทนํ อสฺมีติ วทามิ, นปิ อญฺญตฺร เวทนา อสฺมีติ วทามี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต อายสฺมา เขมโก อุตฺตริปิ ธมฺมเทสนํ ปวฑฺเฒตฺวา วิตฺถาเรน เทเสสิ. อิมสฺมิญฺจ ปน ภนฺเต เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน สฏฺฐิมตฺตานํ เถรานํ ภิกฺขูนํ อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ อายสฺมโตจ เขมกสฺส. เอวํ โข ภนฺเต เตสํ เถรานํ ธมฺมเทสกธมฺมปฺปฏิคฺคาหกานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ.

“答。大徳よ、四度目に、ケーマカ尊者は‘友よダーサカよ、この行き来は何の役に立つのか。友よ、杖を持ってきなさい。私自身が長老たちのところへ行こう’と言い、杖を突きながら、ケーマカ尊者は長老比丘たちのところへ歩み寄りました。歩み寄って、長老比丘たちから問われたとき、‘友よ、私は色（しき）が我であるとは言わない。また、色のほかに我があるとも言わない。友よ、私は受（じゅ）が我であるとは言わない。また、受のほかに我があるとも言わない’。このように、大徳よ、ケーマカ尊者はさらに法話を広げ、詳細に説きました。そして、大徳よ、この詳説が語られている間に、六十人ほどの長老比丘たちの心は、執着することなく諸々の煩悩から解脱し、ケーマカ尊者の心もまた同様でした。大徳よ、このように、それら法を説く長老と法を受け入れる長老たちの、法の現観（法の覚り）があったのです。”

ฉนฺนสุตฺต

チャンナ・スッタ（闡陀経）

ปุจฺฉา – ฉนฺนสุตฺตํ [Pg.44] ปนาวุโส กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

“問。友よ、チャンナ・スッタは、どこで、誰に関して、どのような事柄で、誰によって、どのように語られたのですか。”

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ฉนฺนตฺเถรํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต ฉนฺนตฺเถโร อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ ‘‘โอวทตุ มํ อายสฺมา อานนฺโท, อนุสาสตุ มํ อายสฺมา อานนฺโท, กโรตุ เม อายสฺมา อานนฺโท ธมฺมึ กถํ, ยถาหํ ธมฺมํ ปสฺเสยฺย’’นฺติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘สมฺมุขา เม ตํ อาวุโส ฉนฺน ภควโต สุตํ, สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ กจฺจานโคตฺตํ ภิกฺขุํ โอวทนฺตสฺส, ทฺวยนิสฺสิโต ขฺวายํ กจฺจาน โลโก เยภุยฺเยน อตฺถิตญฺเจว นตฺถิตญฺจ, โลกสมุทยํ โข กจฺจาน ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสโต ยา โลเก นตฺถิตา, สา น โหตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต อายสฺมตา อานนฺทตฺเถเรน ธมฺมภณฺฑาคาริเกน ภาสิตํ.

“答。大徳よ、コーサンビーにおいて、尊者チャンナ長老に関して語られました。大徳よ、尊者チャンナ長老は尊者アーナンダにこう言いました。‘尊者アーナンダよ、私を教誡してください。尊者アーナンダよ、私を教導してください。尊者アーナンダよ、私が法を見ることができるように、私に法話をしてください’と。大徳よ、その事柄について、法蔵持者である尊者アーナンダ長老によって、次のように語られました。‘友よチャンナよ、私は世尊の御前から直接聞き、カッチャーナゴッタ比丘を教誡されるのを直接受けました。カッチャーナよ、この世の者は、多くは“有り”と“無し”という二つの極端に拠っています。カッチャーナよ、世の発生を、あるがままに正しい智慧をもって見る者には、世における“無し”ということはありません’。このように、大徳よ、語られたのです。”

โอวทตุ [Pg.46] มํ อายสฺมา อานนฺโท, อนุสาสตุ มํ อายสฺมา อานนฺโท.

“尊者アーナンダよ、私を教誡してください。尊者アーナンダよ、私を教導してください。”

ปุปฺผสุตฺต

プッパ・スッタ（華経）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส…เป… [Pg.47] สมฺมาสมฺพุทฺเธน ขนฺธวคฺคสํยุตฺเต ปุปฺผวคฺเค ปุปฺผสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

“問。それでは友よ、……（中略）……正自覚者によって、蘊篇の華品において、プッパ・スッタは、どこで、誰に関して、どのように語られたのですか。”

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘นาหํ ภิกฺขเว โลเกน วิวทามิ, โลโกว มยา วิวทติ, น ภิกฺขเว ธมฺมวาที [Pg.48] เกนจิ โลกสฺมึ วิวทติ, ยํ ภิกฺขเว นตฺถิ สมฺมตํ โลเก ปณฺฑิตานํ, อหมฺปิตํ ‘‘นตฺถี’’ติ วทามิ, ยํ ภิกฺขเว อตฺถิสมฺมตํ โลเก ปณฺฑิตานํ, อหมฺปิตํ ‘‘อตฺถี’’ติ วทามี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

“答。大徳よ、サーヴァッティーにおいて、多くの比丘たちに関して、世尊によって次のように語られました。‘比丘たちよ、私は世間と争わない。世間が私と争うのである。比丘たちよ、法を説く者は世間の誰とも争わない。比丘たちよ、世の賢者たちが“無い”と認めるものを、私もまた“無い”と言う。比丘たちよ、世の賢者たちが“有り”と認めるものを、私もまた“有り”と言う’。このように、大徳よ、語られたのです。”

นาหํ ภิกฺขเว โลเกน วิวทามิ.

“比丘たちよ、私は世間と争わない。”

น ภิกฺขเว ธมฺมวาที เกนจิ โลกสฺมึ วิวทติ.

“比丘たちよ、法を説く者は世間の誰とも争わない。”

เผณปิณฺฑูปมสุตฺต

ペーナピンドゥーパマ・スッタ（沫聚譬経）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.51] อาวุโส เผณปิณฺฑูปมสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

“問。友よ、同じくそこにおいて、ペーナピンドゥーパマ・スッタは、世尊によって、どこで、誰に関して、どのように語られたのですか。”

วิสฺสชฺชนา – อยุชฺฌายํ ภนฺเต คงฺคาย นทิยา ตีเร สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อยํ คงฺคา นที มหนฺตํ เผณปิณฺฑํ อาวเหยฺย, ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส ปสฺเสยฺย นิชฺฌาเยยฺย โยนิโส อุปปริกฺเขยฺย, ตสฺส ตํ ปสฺสโต นิชฺฌายโต โยนิโส อุปปริกฺขโต ริตฺตกญฺเญว ขาเยยฺย, ตุจฺฉกญฺเญว ขาเยยฺย, อสารกญฺเญว ขาเยยฺย, กึ สิยา ภิกฺขเว เผณปิณฺเฑ สาโร. เอวเมว โข ภิกฺขเว ยํ กิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํวา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, ตํ ภิกฺขุ ปสฺสติ นิชฺฌายติ โยนิโส อุปปริกฺขติ, ตสฺส ตํ ปสฺสโต นิชฺฌายโต โยนิโส อุปปริกฺขโต ริตฺตกญฺเญว ขายติ, ตุจฺฉกญฺเญว ขายติ, อสารกญฺเญว ขายติ, กิญฺหิ สิยา ภิกฺขเว รูเป สาโร’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

“答。大徳よ、アユッジャーのガンジス川の岸辺において、多くの比丘たちに関して、世尊によって次のように語られました。‘比丘たちよ、たとえば、このガンジス川が大きな泡の塊（沫聚）を運んできたとしよう。それを眼のある人が見、熟考し、理法に則って精査するとしよう。それを見、熟考し、理法に則って精査する彼には、それは空虚なものに見え、虚しいものに見え、実体のないものに見えるだろう。比丘たちよ、泡の塊にどのような実体があるだろうか。比丘たちよ、それと同じように、いかなる色であれ、過去・未来・現在、内・外、粗・細、劣・勝、遠・近を問わず、比丘がそれを見、熟考し、理法に則って精査する。それを見、熟考し、理法に則って精査する彼には、それは空虚なものに見え、虚しいものに見え、実体のないものに見える。比丘たちよ、色にいったいどのような実体があるだろうか’。このように、大徳よ、世尊によって語られたのです。”

เผณปิณฺฑูปมํ [Pg.54] รูปํ, เวทนา ปุพฺพุฬุปมา;

มรีจิกูปมา สญฺญา, สงฺขารา กทลูปมา;

มายูปมญฺจ วิญฺญาณํ, เทสิตาทิจฺจพนฺธุนา;

“色は泡の塊の如く、受は水泡の如し。想は陽炎の如く、行は芭蕉の如し。識は幻の如しと、日種（釈尊）は説かれた。”

ยถา ยถา นิชฺฌายติ, โยนิโส อุปปริกฺขติ;

ริตฺตกํ ตุจฺฉกํ โหติ, โย นํ ปสฺสติ โยนิโส.

“どのように熟考し、理法に則って精査しようとも、それを理法に則って見る者には、空虚で虚しいものである。”

อิมญฺจ [Pg.55] กายํ อารพฺภ, ภูริปญฺเญน เทสิตํ;

ปหานํ ติณฺณํ ธมฺมานํ, รูปํ ปสฺสถ ฉฑฺฑิตํ.

“広大な智慧を持つ者によって、この身体に関して説かれた、三つの法の放棄により、捨て去られた色を見よ。”

อายุ อุสฺมาจ วิญฺญาณํ, ยทา กายํ ชหนฺติมํ;

อปวิทฺโธ ตทา เสติ, ปรภตฺตํ อเจตนํ.

“寿命と温もりと意識が、この身体を去るとき、打ち捨てられて横たわり、他人の食となり、心なきものとなる。”

เอตาทิสายํ สนฺตาโน, มายายํ พาลลาปินี;

วธโก เอส อกฺขาโต, สาโร เอตฺถ น วิชฺชติ.

“このような相続であり、愚者を欺く幻である。これは殺戮者と呼ばれ、ここに実体は見出されない。”

เอวํ ขนฺเธ อเวกฺเขยฺย, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย;

ทิวา วา ยทิ วา รตฺตึ, สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต.

“精進を開始した比丘は、このように諸蘊を観察すべきである。昼も夜も、正知を保ち、念を確立して。”

ชเหยฺย สพฺพสํโยคํ, กเรยฺย สรณตฺตโน;

จเรยฺยาทิตฺตสีโสว, ปตฺถยํ อจฺจุตํ ปทํ.

“すべての結縛を捨て、自らを拠り所とすべきである。頭が燃えているかのように行い、不滅の境地を求めるべきである。”

ทุติยธมฺมกติกสุตฺต

第二ダンマカティカ・スッタ（第二説法者経）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว อาวุโส ธมฺมกถิกวคฺเค ทุติยธมฺมกถิกสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

“問。友よ、同じくそこの説法者品において、第二ダンマカティカ・スッタは、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような事柄で、どのように語られたのですか。”

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ภาสิตํ. อญฺญตโม ภนฺเต ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘ธมฺมกถิโก ธมฺมกถิโกติ ภนฺเต วุจฺจติ, กิตฺตาวตา นุ โข ภนฺเต ธมฺมกถิโก โหติ, กิตฺตาวตา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ, กิตฺตาวตา ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานปฺปตฺโต โหตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘รูปสฺส เจ ภิกฺขุ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ธมฺมํ เทเสติ, ‘ธมฺมกถิโก ภิกฺขู’ติ อลํ วจนายา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

“答。大徳よ、サーヴァッティーにおいて、ある比丘に関して語られました。大徳よ、ある比丘が世尊にこう言いました。‘大徳よ、“説法者、説法者”と言われますが、大徳よ、いかほどで説法者となるのですか。いかほどで法に随順して法を実践する者となるのですか。いかほどで現世における涅槃に達した者となるのですか’。大徳よ、その事柄について、世尊によって次のように語られました。‘比丘よ、もし比丘が色の厭離のため、離欲のため、滅尽のために法を説くならば、“説法者である比丘”と言うにふさわしい’。このように、大徳よ、語られたのです。”

สีลวนฺตสุตฺต, สุตวนฺตสุตฺต

シーラヴァンタ・スッタ（具戒経）、スタヴァンタ・スッタ（多聞経）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.57] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ สํคีตํ สีลวนฺตสุตฺตญฺจ สุตวนฺตสุตฺตญฺจ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

“問。友よ、同じくそこにおいて、古の結集を行われた長老たちによって結集された、シーラヴァンタ・スッタとスタヴァンタ・スッタは、どこで、誰に関して、どのような事柄で、誰によって、どのように語られたのですか。”

วิสฺสชฺชนา – พาราณสิยํ [Pg.58] ภนฺเต อายสฺมนฺตํ มหาโกฏฺฐิกํ อารพฺภ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต มหาโกฏฺฐิโก สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ ‘‘สีลวตาวุโส สาริปุตฺต ภิกฺขุนา กตเม ธมฺมา โยนิโส มนสิกาตพฺพา. สุตาวตาวุโส สาริปุตฺต ภิกฺขุนา กตเม ธมฺมา โยนิโส มนสิกาตพฺพา’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘สีลวตาวุโส โกฏฺฐิก ภิกฺขุนา, สุตาวตาวุโส โกฏฺฐิก ภิกฺขุนา ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต โยนิโส มนสิกาตพฺพา’’ติ เอวมาทินา อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ.

解答 ― 尊者よ、それはベナレスにおいて、法軍大将の尊者サーリプッタ長老によって、尊者マハ－コッティカに関し語られました。尊者よ、尊者マハ－コッティカは夕刻に独座（静慮）より立って、尊者サーリプッタのもとへ行き、尊者サーリプッタに次のように言いました。‘友サーリプッタよ、戒ある比丘によって、いかなる法が如理作意されるべきでしょうか。友サーリプッタよ、多聞の比丘によって、いかなる法が如理作意されるべきでしょうか’と。尊者よ、その事柄について、‘友コッティカよ、戒ある比丘によって、また多聞の比丘によって、五取蘊は、無常、苦、病、腫物、刺、災厄、疾病、他、崩壊、空、無我として如理作意されるべきである’と、このように法軍大将の尊者サーリプッタ長老によって語られました。

ราธสํยุตฺต

ラーダ相応

สตฺตสุตฺต

衆生経（サッタ・スッタ）

ปุจฺฉา – ราธสํยุตฺเต [Pg.61] ปนาวุโส ทุติยํ สตฺตสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、ラーダ相応における第二の衆生経は、世尊によって、どこで、誰に関して、いかなる事柄について、どのように語られましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ราธตฺเถรํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต ราธตฺเถโร ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘สตฺโต สตฺโตติ ภนฺเต วุจฺจติ, กิตฺตาวตา นุ โข ภนฺเต สตฺโตติ วุจฺจตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘รูเป โข ราธ โย ฉนฺโท โย ราโค ยา นนฺที ยา ตณฺหา, ตตฺร สตฺโต ตตฺร วิสตฺโต, ตสฺมา สตฺโตติ วุจฺจตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

解答 ― 尊者よ、それはサヴァッティーにおいて、尊者ラーダ長老に関して語られました。尊者よ、尊者ラーダ長老は世尊に次のように言いました。‘尊者よ、衆生（サット）、衆生と言われます。尊者よ、いかなる点において、衆生と言われるのでしょうか’と。尊者よ、その事柄について、‘ラーダよ、色において欲があり、貪があり、喜があり、渇愛があるなら、そこに執着し（サッタ）、そこに固執（ヴィサッタ）している。それゆえに、衆生（サッタ）と言われるのである’と、このように世尊によって語られました。

ทิฏฺฐิสํยุตฺต

見相応

โสอตฺตาสุตฺต

其我経（ソーアッター・スッタ）

ปุจฺฉา – ทิฏฺฐิสํยุตฺเต [Pg.63] ปนาวุโส ตติยํ สํคีตํ โสอตฺตา สุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、見相応における第三の結集された其我経は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのように語られましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘กิสฺมึ นุ โข ภิกฺขเว สติ กึ อุปาทาย กึ อภินิวิสฺส เอวํ ทิฏฺฐิ อุปฺปชฺชติ โส อตฺตา โส โลโก โส เปจฺจ ภวิสฺสามิ นิจฺโจ ธุโว สสฺสโต อวิปริณามธมฺโม’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

解答 ― 尊者よ、サヴァッティーにおいて、多くの比丘たちに関して、‘比丘たちよ、何があるとき、何を縁として、何に執着して、このように“それ（我）が我であり、それ（我）が世界である。私は死後、常住、堅固、永遠、不変の性質のものとして存在するであろう”という見が生じるのか’と、このように尊者、世尊によって語られました。

นตฺถิทินฺนสุตฺต

無施経（ナッティディンナ・スッタ）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.65] อาวุโส ปญฺจมํ นตฺถิทินฺนสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、同じくその第五の無施経は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのように語られましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํเยว ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘กิสฺมึ นุ โข ภิกฺขเว สติ กึ อุปาทาย กึ อภินิวิสฺส เอวํ ทิฏฺฐิ อุปฺปชฺชติ นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

解答 ― 尊者よ、同じくサヴァッティーにおいて、多くの比丘たちに関して、‘比丘たちよ、何があるとき、何を縁として、何に執着して、このように“布施（の果報）はない、供儀はない、献供はない、善悪の業の果の報いはない”という見が生じるのか’と、このように世尊によって語られました。

โอกฺกนฺตสํยุตฺต

入相応（オッカンタ相応）

จกฺขุสุตฺต

眼経（チャック・スッタ）

ปุจฺฉา – โอกฺกนฺตสํยุตฺเต [Pg.66] ปนาวุโส ปฐมํ จกฺขุสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、入相応における第一の眼経は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのように語られましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.67] ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘จกฺขุํ ภิกฺขเว อนิจฺจํ วิปริณามิ อญฺญถาภาวิ. โสตํ. ฆานํ. ชิวฺหํ. กาโย. มโน อนิจฺโจ วิปริณามี อญฺญถาภาวี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

解答 ― 尊者よ、サヴァッティーにおいて、多くの比丘たちに関して、‘比丘たちよ、眼は無常であり、変異し、他へと変化するものである。耳、鼻、舌、身も同様である。意は無常であり、変異し、他へと変化するものである’と、このように世尊によって語られました。

สาริปุตฺตสํยุตฺต

サーリプッタ相応

สุจิมุขีสุตฺต

針口経（スチムキー・スッタ）

ปุจฺฉา – สาริปุตฺตสํยุตฺเต [Pg.68] ปนาวุโส ทสมํ สุจิมุขีสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、サーリプッタ相応における第十の針口経は、どこで、誰に関して、いかなる事柄について、誰によって、どのように語られましたか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สุจิมุขึ ปริพฺพาชิกํ อารพฺภ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ. สุจิมุขี ภนฺเต ปริพฺพาชิกา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ ‘‘กึ นุ โข สมณ อโธมุโข ภุญฺชสี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘น ขฺวาหํ ภคินิ อโธมุโข ภุญฺชามี’’ติ เอวมาทินา ปฏิกฺขิปิตฺวา ‘‘เย หิ เกจิ ภคินิ สมณพฺราหฺมณา วตฺถุวิชฺชา ติรจฺฉานวิชฺชาย มิจฺฉาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปนฺติ, อิเม วุจฺจนฺติ ภคินิ สมณพฺราหฺมณา อโธมุขา ภุญฺชนฺตี’’ติ เอวมาทินา อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ.

解答 ― 尊者よ、王舎城において、遍照女スチムキーに関して、法軍大将の尊者サーリプッタ長老によって語られました。尊者よ、遍照女スチムキーは尊者サーリプッタに次のように言いました。‘沙門よ、あなたはどうして下向きに食べるのですか’と。尊者よ、その事柄について、‘姉妹よ、私は下向きに食べてはいない’とこのように否定して、‘姉妹よ、およそ沙門・バラモンたちで、土地の術や卑俗な術といった邪命によって生活を営む者たち、これらこそが姉妹よ、下向きに食べると言われる沙門・バラモンである’と、このように法軍大将の尊者サーリプッタ長老によって語られました。

กึ [Pg.69] นุ โข สมณ อโธ มุโข ภุญฺชสิ.

“沙門よ、あなたはどうして下向きに食べるのですか”

น ขฺวาหํ ภคินิ อโธมุโข ภุญฺชามิ.

“姉妹よ、私は下向きに食べてはいない”

เตน หิ สมณ อุพฺภมุโข ภุญฺชสิ.

“それでは沙門よ、あなたは上向きに食べるのですか”

น ขฺวาหํ ภคินิ อุพฺภมุโข ภุญฺชามิ.

“姉妹よ、私は上向きに食べてはいない”

สฬายตนวคฺคสํยุตฺตปาฬิ

六処篇相応（サラーヤタナ・ヴァッガ・サンユッタ）

อชฺฌตฺตานิจฺจสุตฺต, พาหิรสุตฺต

内無常経、外無常経

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.73] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน สฬายตนวคฺคสํยุตฺเต ปฐมํ อชฺฌตฺตานิจฺจสุตฺตญฺจ จตุตฺถํ พาหิรานิจฺจสุตฺตญฺจ กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、かの世尊、正自覚者によって、六処篇相応において、第一の内無常経と第四の外無常経は、どこで、誰に関して、どのように語られましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘จกฺขุํ ภิกฺขเว อนิจฺจํ, ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ, ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา, ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพ’’นฺติ เอวมาทินาจ. ‘‘รูปา ภิกฺขเว อนิจฺจา. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ, ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา, ยทนตฺตา ตํ เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’’ติ จ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

解答 ― 尊者よ、サヴァッティーにおいて、多くの比丘たちに関して、‘比丘たちよ、眼は無常である。無常であるものは苦である。苦であるものは無我である。無我であるものは“これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない”と、このようにあるがままに正しい智慧をもって見るべきである’ということ、また‘比丘たちよ、諸々の色は無常である。無常であるものは苦である。苦であるものは無我である。無我であるものは、これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない（と見るべきである）’と、このように世尊によって語られました。

สพฺพวคฺค

一切品（サッバ・ヴァッガ）

อาทิตฺตสุตฺต

燃焼経（アーディッタ・スッタ）

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส [Pg.74] สพฺพวคฺเค ฉฏฺฐํ อาทิตฺตสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、そこにおいて“一切品（サッバ・ヴァッガ）”の第六“燃焼経（アーディッタ・スッタ）”は、世尊によって、どこで、誰について、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – คยายํ [Pg.75] ภนฺเต คยาสีเส ปุราณชฏิลํ ภิกฺขุสหสฺสํ อารพฺภ ‘‘สพฺพํ ภิกฺขเว อาทิตฺตํ, กิญฺจ ภิกฺขเว สพฺพํ อาทิตฺตํ. จกฺขุ ภิกฺขเว อาทิตฺตํ, รูปา อาทิตฺตา, จกฺขุวิญฺญาณํ อาทิตฺตํ, จกฺขุสมฺผสฺโส อาทิตฺโต, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ, เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํวา, ตมฺปิ อาทิตฺตํ. เกน อาทิตฺตํ. ราคคฺคินา โทสคฺคินา โมหคฺคินา อาทิตฺตํ, ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ อาทิตฺตนฺติ วทามี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：大徳よ、ガヤーのガヤーシーサにおいて、かつて結髪行者であった千人の比丘たちについて、“比丘たちよ、一切は燃えている。比丘たちよ、何が一切であり燃えているのか。比丘たちよ、眼は燃えている、色（かたち）は燃えている、眼識は燃えている、眼触（眼の接触）は燃えている。この眼触を縁として生じる、楽、苦、あるいは不苦不楽の感受もまた、燃えている。何によって燃えているのか。貪欲の火、瞋恚の火、愚癡の火によって燃えている。生、老、死、愁、悲、苦、憂、悩によって燃えていると私は説く”というように、世尊によって説かれました。

มิคชาลวคฺค

ミガジャーラ品

ปฐม มิคชาลสุตฺต

第一ミガジャーラ経

ปุจฺฉา – มิคชาลวคฺเค [Pg.76] อาวุโส ปฐมมิคชาลสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、“ミガジャーラ品”における“第一ミガジャーラ経”は、世尊によって、どこで、誰について、どのような事柄において、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.77] ภนฺเต อายสฺมนฺตํ มิคชาลตฺเถรํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต มิคชาลตฺเถโร ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘เอกวิหารี เอกวิหารีติ ภนฺเต วุจฺจติ, กิตฺตาวตานุโข ภนฺเต เอกวิหารี โหติ, กิตฺตาวตาจ ปน สทุติยวิหารี โหตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘สนฺติ โข มิคชาล จกฺขุวิญฺเญยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต อุปฺปชฺชติ นนฺที, นนฺทิยา สติ สาราโค โหติ, สาราเค สติ สํโยโค โหติ, นนฺทิสํโยชนสํยุตฺโต โข มิคชาล ภิกฺขุ สทุติยวิหารีติ วุจฺจตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：大徳よ、サーヴァッティーにおいて、具寿ミガジャーラ長老について説かれました。大徳よ、具寿ミガジャーラ長老は世尊に次のように申し上げました。“大徳よ、‘独り住む者、独り住む者’と言われますが、いかほどによって独り住む者となり、いかほどによって伴侶を連れて住む者となるのでしょうか”。その事柄において、“ミガジャーラよ、眼によって認識されるべき、望ましく、好ましく、愛らしく、喜ばしく、欲を伴い、魅惑的な色がある。もし比丘がそれを歓喜し、歓迎し、執着してとどまるなら、歓喜し歓迎し執着してとどまる彼に、歓喜が生じる。歓喜があるとき、貪着がある。貪着があるとき、相応（結びつき）がある。ミガジャーラよ、歓喜の結びつきによって結縛された比丘は、‘伴侶を連れて住む者’と言われる”というように、世尊によって説かれました。

ปฐม ฉผสฺสายตนสุตฺต

第一六触処経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.79] นวมํ สํคีตํ ปฐมฉผสฺสายตนสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：同じくそこにおいて、第九に結集された“第一六触処経”は、世尊によって、どこで、誰について、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘โย หิ โกจิ วิกฺขเว ภิกฺขุ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อวุสิตํ เตน พฺรหฺมจริยํ, อารกา โส อิมสฺมา ธมฺมวินยา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：大徳よ、ラージャガハにおいて、多くの比丘たちについて、“比丘たちよ、およそどのような比丘であれ、六つの触処の集起と滅尽と甘味と過患と出離を、ありのままに知らないならば、彼によって清浄行は成し遂げられておらず、彼はこの法と律から遠く離れている”というように、世尊によって説かれました。

อหํ [Pg.80] หิ ภนฺเต ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ.

“大徳よ、私は実に、六つの触処の集起と滅尽と甘味と過患と出離を、ありのままに知りません”。

จกฺขุํ [Pg.81] เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตาติ สมนุปสฺสสิ.

“眼について、‘これは私のものだ、これは私である、これは私の我である’と観察するのか”。

โน เหตํ ภนฺเต.

“大徳よ、そうではありません”。

เอตฺถ จ เต ภิกฺขุ จกฺขุ เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตาติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ ภวิสฺสติ, เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺส.

“比丘よ、その点において、眼について‘これは私の物ではない、これは私ではない、これは私の我ではない’と、このようにありのままに正しい知恵をもってよく見られるとき、これこそが苦しみの終焉である”。

คิลานวคฺค

病者品

ปฐม คิลานสุตฺต

第一病者経

ปุจฺฉา – คิลานวคฺเค [Pg.82] ปนาวุโส ปฐมํ คิลานสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、“病者品”における“第一病者経”は、世尊によって、どこで、誰について、どのような事柄において、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญตรํ นวํ ภิกฺขุํ คิลานํ อาพาธิตํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ อารพฺภ ภาสิตํ. อญฺญตโร ภนฺเต ภิกฺขุ คิลาโน อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘นขฺวาหํ ภนฺเต สีลวิสุทฺธตฺถํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ตํ ภิกฺขุํ ปฏิปุจฺฉิตฺวา ตสฺส จ วจนํ สาธุการํ ทตฺวา ‘‘ราควิราคตฺโถ หิ ภิกฺขุ มยา ธมฺโม เทสิโต, ตํ กึ มญฺญสิ ภิกฺขุ, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วาติ. อนิจฺจํ ภนฺเต. ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วาติ, ทุกฺขํ ภนฺเต’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：大徳よ、サーヴァッティーにおいて、ある一人の新入りの比丘が、病にかかり、苦しみ、重病であったことについて説かれました。大徳よ、その病の比丘は世尊に次のように申し上げました。“大徳よ、私は世尊によって説かれた法を、戒の清浄のために理解しているのではありません”。その事柄において、その比丘に問いかけ、彼の言葉に“善きかな”と認めた上で、“比丘よ、私の説いた法は離欲のためである。比丘よ、あなたはどう思うか、眼は常住か無常か”“無常です、大徳よ”“では、無常なものは苦か楽か”“苦です、大徳よ”というように、世尊によって説かれました。

น [Pg.84] เม ภนฺเต ขมนียํ.

“大徳よ、私には堪えられません”。

สาธุ [Pg.85] โข ตฺวํ ภิกฺขุ ราควิราคตฺถํ มยา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาสิ,

“善きかな、比丘よ。あなたは、私の説いた法が離欲のためであることを理解している”。

ฉนฺนวคฺค

チャンナ品

ปุณฺณสุตฺต

プンナ経

ปุจฺฉา – ฉนฺนวคฺเค [Pg.87] ปนาวุโส ปญฺจมํ สํคีตํ ปุณฺณสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、“チャンナ品”において第五に結集された“プンナ経”は、世尊によって、どこで、誰について、どのような事柄において、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ปุณฺณตฺเถรํ อารพฺภ ภาสิตํ, อายสฺมา ภนฺเต ปุณฺณตฺเถโร ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘สาธุ เม ภนฺเต ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ. ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ‘‘สนฺติ โข ปุณฺณ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต อุปฺปชฺชติ นนฺที, นนฺที สมุทโย ทุกฺขสมุทโย ปุณฺณาติ วทามี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

回答：大徳よ、サーヴァッティーにおいて、具寿プンナ長老について説かれました。大徳よ、具寿プンナ長老は世尊に次のように申し上げました。“大徳よ、願わくは世尊が私に簡潔に法を説いてくださいますように。私は世尊の法を聞いて、独り遠離し、不放逸に、精励し、身を挺して住みたいと思います”。その事柄において、“プンナよ、眼によって認識されるべき、望ましく、好ましく、愛らしく、喜ばしく、欲を伴い、魅惑的な色がある。もし比丘がそれを歓喜し、歓迎し、執着してとどまるなら、歓喜し歓迎し執着してとどまる彼に、歓喜が生じる。プンナよ、歓喜の生起は苦の生起であると私は説く”というように、世尊によって説かれました。

ปุจฺฉา – เอวญฺจาวุโส [Pg.89] ภควา อายสฺมโต ปุณฺณตฺเถรสฺส สํขิตฺเตน โอวาทํ ทตฺวา กถญฺจ นํ ปฏิปุจฺฉิ, กถญฺจ โส ภควโต อาโรเจสิ, กถญฺจสฺสายสฺมโต ปุณฺณตฺเถรสฺส อภิสมฺปราโย อโหสิ.

質問：友よ、このように世尊が具寿プンナ長老に簡潔な教誡を与えた後、どのように彼に問いかけ、彼はどのように世尊に答えましたか。そして、具寿プンナ長老の死後の行方はどうなりましたか。

วิสฺสชฺชนา – เอวํ โข ภนฺเต ภควา อายสฺมโต ปุณฺณตฺเถรสฺส สํขิตฺเตน โอวาทํ ทตฺวา ‘‘อิมินา ตฺวํ ปุณฺณ มยา สํขิตฺเตน โอวาเทน โอวทิโต กตมสฺมึ ชนปเท วิหริสฺสสี’’ติ ตํ อายสฺมนฺตํ ปุณฺณตฺเถรํ ปฏิปุจฺฉิ. โส จ ภนฺเต อายสฺมา ‘‘อตฺถิ ภนฺเต สุนาปรนฺโต นาม ชนปโท, ตตฺถาหํ วิหริสฺสามี’’ติ เอวมาทินา ภควโต อาโรเจสิ. โส หิ ภนฺเต อายสฺมา สุนาปรนฺเต ชนปเท วสิตฺวา เตเนว อนฺตรวสฺเสน ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉากาสิ. เตเนว อนฺตรวสฺเสน ปรินิพฺพายิ. เอวํ โข ภนฺเต ตสฺส อายสฺมโต อภิสมฺปราโย อโหสิ.

回答：大徳よ、このように世尊は具寿プンナ長老に簡潔な教誡を与えられた後、“プンナよ、私によってこの簡潔な教誡で教えられたあなたは、どの地方に住むつもりか”と、具寿プンナ長老に問いかけられました。大徳よ、その長老は“大徳よ、スナーパランタという地方があります。私はそこで住むつもりです”というように世尊に答えました。大徳よ、その長老はスナーパランタ地方に住み、その雨安居の間に三明を証得しました。そして同じ雨安居の間に般涅槃されました。大徳よ、このようにその長老の死後の行方は成ったのです。

สนฺติ [Pg.92] โข ตสฺส ภควโต สาวกา กาเยน จ ชีวิเตน จ อฏฺฏียมานา หรายมานา ชิคุจฺฉมานา สตฺถหารกํ ปริเยสนฺติ.

その世尊（ブッダ）の弟子たちの中には、身体と生命を悩み、恥じ、嫌悪して、武器（自害の道具）をもたらす者を捜し求める者たちがいます。

สกฺขิสฺสสิ โข ตฺวํ ปุณฺณ อิมินา ทมูปสเมน สมนฺนาคโต สุนาปรสนฺตสฺมึ ชนปเท วตฺถุํ.

プンナよ、あなたはこの自己制御と静止（寂静）を具えて、スナーパランタ地方に住むことができるでしょう。

สฬวคฺค

六処篇（サラーヤタナ・ヴァッガ）

มาลุกฺยปุตฺตสุตฺต

マールキヤプッタ・スッタ（マールキヤプッタ経）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.93] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน สฬวคฺเค ทุติยํ มาลุกฺยปุตฺตสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、かの世尊、……（中略）……正等覚者によって、六処篇における第二のマールキヤプッタ・スッタは、どこで、誰について、どのような件（事柄）において、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.94] ภนฺเต อายสฺมนฺตํ มาลุกฺยปุตฺตตฺเถรํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต มาลุกฺยปุตฺตตฺเถโร ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘สาธุ เม ภนฺเต ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ. ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ‘‘เอตฺถ ทานิ มาลุกฺยปุตฺต กึ ทหเร ภิกฺขู วกฺขามาติ’’อาทินา เถรํ อปสาเทตฺวา เจว อุสฺสาเทตฺวา จ ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ มาลุกฺยปุตฺต, เย เต จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อทิฏฺฐา อทิฏฺฐปุพฺพา, น จ ปสฺสสิ, น จ เต โหติ ปสฺเสยฺยนฺติ, อตฺถิ เต ตตฺถ ฉนฺโท วา ราโค วา เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ―― 尊師よ、サーヴァッティーにおいて、尊者マールキヤプッタ長老について説かれました。尊者マールキヤプッタ長老は世尊に次のように申し上げました。“願わくは、世尊、私に簡潔に法を説いてください。私は世尊から法を聞いて、独り離れ、放逸にならず、熱心に、精進して住むようにいたしましょう”と。その件において、“マールキヤプッタよ、ここで今、若い比丘たちに何を語るべきでしょうか”などと言って、長老を戒め、また励まして、“マールキヤプッタよ、あなたはどう思うか。眼で認識されるべき諸々の形態（色）のうち、未だ見ず、かつて見たことがなく、今も見ておらず、また、見ようとも思わないものに対して、あなたに欲（欲求）や貪りがあるだろうか”などと、尊師、世尊によって説かれました。

ปุจฺฉา – อิมสฺมึ [Pg.97] จ โข ปนาวุโส ภควตา โอวาเท สํขิตฺเตน ภาสิเต โส อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺตตฺเถโร ภควนฺตํ กึ อโวจ กถญฺจสฺส ภควา อนุญฺญาสิ. กีทิโส จสฺสายสฺมโต มาลุกฺยปุตฺตตฺเถรสฺส ธมฺมาภิสมโย อโหสิ.

問い ―― 友よ、世尊によってこの教誡が簡潔に説かれたとき、その尊者マールキヤプッタ長老は世尊に何と申し上げ、世尊はどのようにそれを承認されたのですか。また、尊者マールキヤプッタ長老の法の現観（悟り）はどのようなものでしたか。

วิสฺสชฺชนา – อิมสฺมึ โข ภนฺเต โอวาเท ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิเต อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺตตฺเถโร ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘อิมสฺส ขฺวาหํ ภนฺเต ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ.

答え ―― 尊師よ、世尊によってこの教誡が簡潔に説かれたとき、尊者マールキヤプッタ長老は世尊に次のように申し上げました。“尊師よ、私は世尊が簡潔に説かれたこの教えの意味を、詳細に（次のように）理解しております。

รูปํ ทิสฺวา มุฏฺฐา, ปิยํ นิมิตฺตํ มนสิ กโรโต;

สารตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ.

形態（色）を見て正念を失い、好ましい相（特徴）を心に留める者は、貪りに染まった心で受（感覚）を感じ、それに執着してとどまる。

ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา, อเนกา รูปสมฺภวา;

อภิชฺฌา จ วิเหสา จ, จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ;

เอวํ อาจินโต ทุกฺขํ, อารา นิพฺพาน วุจฺจติ;

その者には、形態（色）から生じる多くの受が増大する。貪欲と害意によって、その心は害される。このように苦を積み上げる者は、涅槃から遠いと言われる。

เปยฺยาล

略（ペーヤーラ）

น โส รชฺชติ ธมฺเมสุ, ธมฺมํ ญตฺวา ปฏิสฺสโต;

วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ.

彼は諸々の法（対象）を知って、正念をもって、法に染まることがない。離欲した心で受を感じ、それに執着してとどまることがない。

ยถาสฺส ชานโต ธมฺมํ, เสวโต จาปิ เวทนํ;

ขียติ โนปจียติ, เอวํ โส จรตี สโต;

เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ, สนฺติเก นิพฺพาน วุจฺจตีติ.

彼が法を知り、受を経験するにつれて、（苦は）滅尽し、積み重なることはない。このように彼は正念をもって歩む。このように苦を減らしていく者は、涅槃の近くにいると言われる。”と。

อิมสฺส ขฺวาหํ ภนฺเต ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามีติ. ภควา จ ภนฺเต ‘‘สาธุ สาธุ มาลุกฺยปุตฺต, สาธุ โข ตฺวํ มาลุกฺยปุตฺต มยา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานาสี’’ติ สาธุการํ ทตฺวา–

“尊師よ、私は世尊が簡潔に説かれたこの教えの意味を、このように詳細に理解しております”と。すると世尊は、“善いかな、善いかな、マールキヤプッタよ。マールキヤプッタよ、あなたが、私が簡潔に説いた意味を詳細に理解したのは善いことである”と称賛（サードゥカーラ）を与えて ――

‘‘รูปํ ทิสฺวา สติ มุฏฺโฐ, ปิยํ นิมิตฺตํ มนสิ กโรโต;

สารตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐตี’’ติ–

“形態（色）を見て正念を失い、好ましい相を心に留める者は、貪りに染まった心で受を感じ、それに執着してとどまる”と ――

อาทินา

―― などと。

เถรสฺส วจนํ สมนุญฺญาสิ. โส จ ภนฺเต อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺตตฺเถโร เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต [Pg.98] วิหรนฺโต นจิรสฺเสว ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ, ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโรจ ปนายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต อรหตํ อโหสิ. เอวํ โข ภนฺเต ตสฺส อายสฺมโต อภิสมฺปราโย อโหสิ.

長老の言葉を承認されました。そして尊師よ、その尊者マールキヤプッタ長老は、独り離れ、放逸にならず、熱心に、精進して住み、ほどなくして、良家の息子たちがそのために正しく家を出て非家へと出家する目的である、その無上の清浄行（梵行）の完成を、現世において自ら知恵で悟り、証得して住みました。“生は尽きた。清浄行は成し遂げられた。なすべきことはなされた。もはやこのような状態（輪廻）に戻ることはない”と知りました。そして、尊者マールキヤプッタは阿羅漢の一人となりました。尊師よ、このようにその尊者の来世（あるいは究極の境地）は成ったのです。

รูปํ [Pg.100] ทิสฺวา สติ มุฏฺฐา, ปิยํ นิมิตฺตํ มนสิ กโรโต;

สารตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ.

形態（色）を見て正念を失い、好ましい相を心に留める者は、貪りに染まった心で受を感じ、それに執着してとどまる。

ปมาทวิหารีสุตฺต

パマアダヴィハーリー・スッタ（放逸に住む者の経）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.101] อาวุโส จตุตฺถํ ปมาทวิหารีสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、まさにそこで、第四のパマアダヴィハーリー・スッタは、世尊によって、どこで、誰について説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ปมาทวิหาริญฺจ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามิ อปฺปมาทวิหาริญฺจ, ตํ สุณาถ. กถญฺจ ภิกฺขเว ปมาทวิหารี โหติ. จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตสฺส ภิกฺขเว วิหรโต จิตฺตํ พฺยาสิญฺจติ จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ, ตสฺส พฺยาสิตฺตจิตฺตสฺส ปาโมชฺชํ น โหติ, ปาโมชฺเช อสติ ปีติ น โหติ, ปีติยา ปสฺสทฺธิ น โหติ, ปสฺสทฺธิยา อสติ ทุกฺขํ โหติ, ทุกฺขิโน จิตฺตํ น สมาธิยติ, อสมาหิ เต จิตฺเต ธมฺมา น ปาตุภวนฺติ, ธมฺมานํ อปาตุภาวา ปมาทวิหารีตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ―― 尊師よ、サーヴァッティーにおいて、多くの比丘たちについて、“比丘たちよ、あなた方に放逸に住む者と、不放逸に住む者について説こう。それを聞きなさい。比丘たちよ、どのようにして放逸に住む者となるのか。比丘たちよ、眼の感官（眼根）を制御せずに住む者には、眼で認識されるべき形態（色）に対して心が散乱する。心が散乱した者には歓喜（喜悦）が生じない。歓喜がないとき、喜悦（喜）が生じない。喜悦がないとき、軽安（静まり）が生じない。軽安がないとき、苦が生じる。苦がある者の心は三昧（集中）に入らない。心が三昧に入っていないとき、諸法（真理）は現れない。諸法が現れないことによって、‘放逸に住む者’という名称（数え）を受けるのである”などと、尊師、世尊によって説かれました。

โลกกามคุณวคฺค

世間の欲の絆篇（ローカカーマグナ・ヴァッガ）

ราหุโลวาทสุตฺต

ラーフラ教誡経（ラーフロヴァーダ・スッタ）

ปุจฺฉา – โลกกามคุณวคฺเค [Pg.104] อาวุโส อฏฺฐมํ ราหุโลวาทสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、世間の欲の絆篇における第八のラーフロヴァーダ・スッタは、世尊によって、どこで、誰について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํเยว ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อารพฺภ ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ ราหุล, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วาติ. อนิจฺจํ ภนฺเต. ยํ ปนานิจฺจํ, ทุกฺขํ วา ตํ สุขํวาติ. ทุกฺขํ ภนฺเต. ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ. โน เหตํ ภนฺเต’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ―― 尊師よ、サーヴァッティーにおいてまさに尊者ラーフラについて、“ラーフラよ、あなたはどう思うか。眼は常住（永遠）であるか、無常であるか。―― 無常です、尊師。―― では、無常であるものは、苦であるか、楽であるか。―― 苦です、尊師。―― では、無常であり、苦であり、変りゆく性質のものを、‘これは私のものだ、これが私だ、これが私の自己だ’と見なすのは妥当だろうか。―― いいえ、そうではありません、尊師”などと、尊師、世尊によって説かれました。

ยํนูนาหํ [Pg.105] ราหุลํ อุตฺตรึ อาสวานํ ขเย วิเนยฺยํ.

“私は、ラーフラをさらに諸煩悩（漏）の滅尽へと導くべきだろうか。”

คณฺหาหิ ราหุล นิสีทนํ.

“ラーフラよ、坐具（ニシーダナ）を持ちなさい。”

คหปติวคฺค

長者篇（ガハパティ・ヴァッガ）

ภารทฺวาชสุตฺต

バーラドヴァージャ・スッタ（バーラドヴァージャ経）

ปุจฺฉา – คหปติวคฺเค [Pg.107] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ จตุตฺถํ สํคีตํ ภารทฺวาชสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、長者篇において、古の結集者である諸々の大長老たちによって第四に結集されたバーラドヴァージャ・スッタは、どこで、誰について、どのような件において、誰によって、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ ภนฺเต ราชานํ อุเทนํ อารพฺภ อายสฺมตา ปิณฺโฑลภารทฺวาชตฺเถเรน ภาสิตํ. ราชา ภนฺเต อุเทโน อายสฺมนฺตํ ปิณฺโฑลภารทฺวาชํ เอตทโวจ ‘‘โก นุ โข โภ ภารทฺวาช เหตุ โก ปจฺจโย, เยนิเม ทหรา ภิกฺขู สุสู กาฬเกสา ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคตา ปฐเมน วยสา อนิกีฬิตาวิโน กาเมสุ ยาวชีวํ ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ, อทฺธานญฺจ อาปาเทนฺตี’’ติ. ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ‘‘วุตฺตํ โข

回答 ― 尊師よ、コーサンビーにて、ウデーナ王に関して、尊者ピンドーラ・バーラドヴァージャ長老によって説かれました。ウデーナ王は、尊者ピンドーラ・バーラドヴァージャにこのように言いました。“バーラドヴァージャ殿、これら若く、髪も黒々として、瑞々しい青春を備え、第一の年齢（青年期）にあって諸欲に耽ることのない比丘たちが、生涯にわたり、円満にして清浄な梵行を修め、持続させているのは、いかなる原因、いかなる理由によるのでしょうか”。その件について、“（世尊によって）説かれた……”

เอตํ [Pg.108] มหาราช เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เอถ ตุมฺเห ภิกฺขเว มาตุมตฺตีสุ มาตุจิตฺตํ อุปฏฺฐเปถ. ภคนิมตฺตีสุ ภคินิจิตฺตํ อุปฏฺฐเปถ, ธีตุมตฺตีสุ ธีตุจิตฺตํ อุปฏฺฐเปถา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต อายสฺมตา ปิณฺโฑล ภารทฺวาชตฺเถเรน ภาสิตํ.

“大王よ、あのご存知であり、ご覧になる、供養に値する正等覚者たる世尊によって、‘比丘たちよ、来なさい。汝らは、母ほどの年齢の者には母という心を、姉妹ほどの年齢の者には姉妹という心を、娘ほどの年齢の者には娘という心を起こしなさい’と（説かれました）”。尊師よ、このように尊者ピンドーラ・バーラドヴァージャ長老によって説かれました。

เวรหจฺจานิสุตฺต

ヴェーラハッチャーニ・スッタ（ヴェーラハッチャーニ経）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.112] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ทสมํ สํคีตํ เวรหจฺจานิสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、その同じ（経蔵の）中に、古の結集を行った諸大長老たちによって第十に結集されたヴェーラハッチャーニ・スッタは、どこで、誰について、どのような件で、誰によって、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – กามณฺฑายํ ภนฺเต เวรหจฺจานิโคตฺตํ พฺราหฺมณึ อารพฺภ อายสฺมตา อุทายิตฺเถเรน ภาสิตํ. เวรหจฺจานีโคตฺตา ภนฺเต พฺราหฺมณี อายสฺมนฺตํ อุทายิตฺเถรํ เอตทโวจ ‘‘กิสฺมึ นุ โข ภนฺเต สติ อรหนฺโต สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, กิสฺมึ อสติ อรหนฺโต สุขทุกฺขํ น ปญฺญเปนฺตี’’ติ. ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ‘‘จกฺขุสฺมึ โข ภคินิ สติ [Pg.113] อรหนฺโต สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, จกฺขุสฺมึ อสติ อรหนฺโต สุขทุกฺขํ น ปญฺญเปนฺตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต อายสฺมตา อุทายิตฺเถเรน ภาสิตํ.

回答 ― 尊師よ、カーマンダーにて、ヴェーラハッチャーニ姓のバラモン女について、尊者ウダーイン長老によって説かれました。ヴェーラハッチャーニ姓のバラモン女は、尊者ウダーイン長老にこのように言いました。“尊師よ、何があるときに、阿羅漢たちは苦楽を施設（説明）するのでしょうか。何がないときに、阿羅漢たちは苦楽を施設しないのでしょうか”。その件について、“姉妹よ、眼があるときに、阿羅漢たちは苦楽を施設する。眼がないときに、阿羅漢たちは苦楽を施設しない”と、尊師よ、このように尊者ウダーイン長老によって説かれました。

เทวทหวคฺค

デーヴァダハ・ヴァッガ（天法城品）

ขณสุตฺต

カナ・スッタ（機会経）

ปุจฺฉา – เทวทหวคฺเค [Pg.115] อาวุโส ขณสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、デーヴァダハ・ヴァッガにあるカナ・スッタは、世尊によって、どこで、誰について、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต เทวทเห นาม สกฺยานํ นิคเม สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ลาภา โว ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว ภิกฺขเว, ขโณ โว ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสายา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

回答 ― 尊師よ、サッカ族のデーヴァダハという名のサッカ族の村にて、多くの比丘について、“比丘たちよ、汝らにとって利益である。比丘たちよ、汝らにとって善き獲得である。汝らには梵行を修めるための機会（カナ）が得られたのである”と、尊師よ、このように世尊によって説かれました。

สมุทฺทวคฺค

サムッダ・ヴァッガ（大海品）

พาฬิสิโกปมสุตฺต

バーリシコーパマ・スッタ（漁師の比喩の経）

ปุจฺฉา – สมุทฺทวคฺเค [Pg.117] ปนาวุโส ตติยํ พาฬิสิโกปมสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、サムッダ・ヴァッガの第三、バーリシコーパマ・スッタは、世尊によって、どこで、誰について説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห [Pg.118] ภนฺเต ชีวกมฺพวเน สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว พาฬิสิโก อามิสคตพฬิสํ คมฺภีเร อุทกรหเท ปกฺขิเปยฺยา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ― 尊師よ、ラージャガハのジーヴァカのマンゴー園にて、多くの比丘について、“比丘たちよ、例えば、漁師が餌のついた釣り針を深い水たまりに投げ入れるように……”と、このように世尊によって説かれました。

อาทิตฺตปริยายสุตฺต

アーディッタパリヤーヤ・スッタ（燃焼経）

ปุจฺฉา – สฬายตนวคฺคสํยุตฺเต [Pg.120] สมุทฺทวคฺเค ปนาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ สํคีตํ อฏฺฐมํ อาทิตฺตปริยายสุตฺตํ ภควตา กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、六処相応のサムッダ・ヴァッガの中に、古の結集を行った諸大長老たちによって第八に結集されたアーディッタパリヤーヤ・スッタは、世尊によって、誰について、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สมฺพหุเล ภนฺเต ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘อาทิตฺตปริยายํ โว ภิกฺขเว ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ. กตโม จ ภิกฺขเว อาทิตฺตปริยาโย ธมฺมปริยาโย. วรํ ภิกฺขเว ตตฺตาย อโยสลากาย อาทิตฺตาย สมฺปชฺชลิตาย สโชติภูตาย จกฺขุนฺทฺริยํ สมฺปลิมฏฺฐํ, นตฺเวว จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ อนุพฺยญฺชนโส นิมิตฺตคฺคาโห’’ติอาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ― 尊師よ、多くの比丘について、“比丘たちよ、汝らに燃焼の法門（アーディッタパリヤーヤ）を説こう。それを聞きなさい。比丘たちよ、燃焼の法門とは何か。比丘たちよ、熱く燃え盛り、炎を上げる鉄の棒によって眼根を焼き滅ぼす方が（ましである）。眼で認識されるべき諸々の形態（色）に対して、細部にわたって相を把握してはならない”などと、世尊によって説かれました。

อาสีวิสวคฺค

アーシーヴィサ・ヴァッガ（毒蛇品）

ปฐมทารุกฺขนฺโธปมสุตฺต

パタマ・ダールッカンドーパマ・スッタ（第一の丸太の比喩の経）

ปุจฺฉา – อาสีวิสวคฺเค [Pg.126] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ จตุตฺถํ สํคีตํ ปฐมทารุกฺขนฺโธปมสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、アーシーヴィサ・ヴァッガの中に、古の結集を行った諸大長老たちによって第四に結集されたパタマ・ダールッカンドーパマ・スッタは、世尊によって、どこで、誰について、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ ภนฺเต คงฺคาย นทิยา ตีเร สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห ภิกฺขเว อมฺหํ มหนฺตํ ทารุกฺขนฺธํ คงฺคาย นทิยา โสเตน วุยฺหมาน’’นฺติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตา.

回答 ― 尊師よ、コーサンビーにて、ガンガー河の岸辺で、多くの比丘について、“比丘たちよ、汝らは、ガンガー河の流れによって運ばれていく、あの大きな丸太が見えるか”と、このように世尊によって説かれました。

อุปจารวจนํ

比喩表現

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.129] ตตฺถ ภควตา โอริมตีราทีนํ อุปจารวจนานํ อตฺโถ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา ปกาสิโต.

質問 ― 友よ、その経において、世尊によって、此岸などの比喩表現の意味は、どのように詳細に分類して明かされましたか。

วิสฺสชฺชนา – โอริมํ ตีรนฺติ โข ภิกฺขุ ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ. ปาริมํ ตีรนฺติ โข ภิกฺขุ ฉนฺเนตํ พาหิรานํ อายตนานํ อธิวจนํ. มชฺเฌ สํสีโทติ โข ภิกฺขุ นนฺทิราคสฺเสตํ อธิวจนํ. ถเล อุสฺสาโทติ โข ภิกฺขุ อสฺมิมานสฺเสตํ อธิวจนนฺติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ตตฺถ โอริมตีราทีนํ อุปจารวจนานํ อตฺโถ วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา ปกาสิโต.

回答 ― “比丘よ、‘此岸’とは、六つの内なる処（内六処）の名称である。‘彼岸’とは、六つの外なる処（外六処）の名称である。‘中間に沈む’とは、喜貪（きとん）の名称である。‘陸地への乗り上げ’とは、我慢（がまん）の名称である”と、尊師よ、このように世尊によって、そこで此岸などの比喩表現の意味が詳細に分類して明かされました。

ปุจฺฉา – อิมสฺมึ [Pg.131] โข ปน อาวุโส สุตฺเต ภควตา ภาสิเต วิเสสโต กสฺส กีทิโส อตฺโถ กถญฺจ ปฏิลทฺโธ.

質問 ― 友よ、この経が世尊によって説かれたとき、特に誰が、どのような利益を、どのように得ましたか。

วิสฺสชฺชนา – อิมสฺมึ ภนฺเต สุตฺเต ภควตา ภาสิเต วิเสสโต นนฺทสฺส โคปาลกสฺส ปพฺพชฺชา จ อุปสมฺปทา จ ยาว อรหตฺตาจ วิเสสโต อตฺโถ อธิคโต.

回答 ― 尊師よ、この経が世尊によって説かれたとき、特に牛飼いのナンダが、出家と受戒、そして阿羅漢果に至るまでの、格別な利益を成就しました。

ลเภยฺยาหํ [Pg.132] ภนฺเต ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปทํ.

“尊師よ、私は世尊のもとで出家を得たい、受戒を得たい”。

เตน หิ ตฺวํ นนฺท สามิกานํ คาโว นิยฺยาเตหิ.

“それならば、ナンダよ、牛たちを主人のもとへ返してきなさい”。

คมิสฺสนฺติ [Pg.133] ภนฺเต คาโว วจฺฉคิทฺธินิโย.

“尊師よ、牛たちは子牛を恋しがって、（自ら）帰っていくでしょう”。

กึสุโกปมสุตฺต

キムスコーパマ・スッタ（肉色樹の比喩の経）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.134] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ อฏฺฐมํ สํคีตํ กึสุโกปมสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問 ― 友よ、その同じ（経蔵の）中に、古の結集を行った諸大長老たちによって第八に結集されたキムスコーパマ・スッタは、世尊によって、どこで、誰について、どのような件で、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม อญฺญตรํ การกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ภาสิตํ. อญฺญตโร ภนฺเต การโก ภิกฺขุ จตฺตาโร ขาณาสเว ภิกฺขู ญาณทสฺสนวิสุทฺธํ ปุจฺฉิตฺวา อสนฺตุฏฺโฐ เตสํ ภิกฺขูนํ ปญฺหาเวยฺยากรเณน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘กิตฺตาวตา นุ โข ภนฺเต ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’’ติ. ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ‘‘เสยฺยถาปิ ภิกฺขุ ปุริสสฺส กึสุโก อทิฏฺฐปุพฺโพ อสฺส, โส เยนญฺญตโร ปุริโส กึสุกสฺส ทสฺสาวี เตนุปสงฺกเมยฺยา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

回答：大徳よ、シャカ族の国のカピラヴァットゥ、ニグローダ園において、ある一人の実修する比丘（修行僧）を因縁として説かれました。大徳よ、ある一人の実修する比丘が、四人の漏尽（煩悩の尽きた）の比丘たちに“知見の清浄”について尋ねましたが、それらの比丘たちの質問への回答に満足せず、世尊のおられる所に近づきました。近づいてから世尊にこう申し上げました。“大徳よ、どれほど（の条件）によって比丘の知見は極めて清浄となるのでしょうか”。その事について、“比丘よ、例えばキンスカ樹を見たことのない人が、キンスカ樹を見たことのある一人の男の所へ行き……”といった仕方で、大徳よ、世尊によって説かれました。

ฉปฺปาณโกปมสุตฺต

六生類喩経（ろくしょうるいゆきょう）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.140] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ทสมํ สํคีตํ ฉปฺปาณโกปมสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、まさにその場所（相応部）で、古の法結集の長老たちによって第十番目に結集された‘六生類喩経’は、世尊によって、どこで、誰を因縁として、どのように説かれたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุเยว ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว ปุริโส อรุคตฺโต ปกฺกคตฺโต สรวนํ ปวิเสยฺยา’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：大徳よ、まさにシャカ族の国において、多くの比丘たちを因縁として、“比丘たちよ、例えば、体に傷があり、患部が膿んでいる男が葦の林に入るとしよう……”といった仕方で世尊によって説かれました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.141] ตตฺถ ภควตา อสํวโร วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

質問：友よ、そこで世尊によって、どのように“不防護（非自制）”が詳しく分類されて示されたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – กถญฺจ ภิกฺขเว อสํวโร โหติ, อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา ปิยรูเป รูเป อธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป รูเป พฺยาปชฺชติ, อนุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ ปริตฺตเจตโส. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺตีติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ตตฺถ อสํวโร วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา เทสิโต.

回答：“比丘たちよ、どのように不防護があるのか。比丘たちよ、ここに比丘が眼で色（対象）を見て、好ましい色の対象に執着し、好ましくない色の対象に憤る。身に関する気づき（身念）を確立せずに住み、心は狭小である。彼は、生じたそれら邪悪な不善法が余すところなく滅尽するところの心解脱と慧解脱を、ありのままに知ることがない”といった仕方で、大徳よ、世尊によって、そこで不防護が詳しく分類されて示されました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.143] ตตฺถ ภควตา สํวโร วิภชิตฺวา วิตฺถาเรน เทสิโต.

質問：友よ、そこで世尊によって、どのように“防護（自制）”が分類され、詳しく示されたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – กถญฺจ ภิกฺขเว สํวโร โหติ, อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา ปิยรูเป รูเป นาธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป รูเป น พฺยาปชฺชตีติ, เอวมาทินา [Pg.144] ภนฺเต ภควตา ตตฺถ สํวโร วิภชิตฺวา วิตฺถาเรน เทสิโต.

回答：“比丘たちよ、どのように防護があるのか。比丘たちよ、ここに比丘が眼で色を見て、好ましい色の対象に執着せず、好ましくない色の対象に憤らない……”といった仕方で、大徳よ、世尊によって、そこで防護が分類され詳しく示されました。

เวทนาสํยุตฺต

受相応（じゅそうおう）

ทฏฺฐพฺพสุตฺต

観察されるべき経（見経）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.147] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน เวทนาสํยุตฺเต ปญฺจมํ ทฏฺฐพฺพสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、かの世尊……（中略）……正等覚者によって、‘受相応’の中の第五番目である‘観察されるべき経’は、どこで、誰を因縁として、どのように説かれたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ติสฺโส อิมา ภิกฺขเว เวทนา. กตมา ติสฺโส, สุขา เวทนา ทุกฺขาเวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา. สุขา ภิกฺขเว เวทนา ทุกฺขโต ทฏฺฐพฺพา, ทุกฺขา เวทนา สลฺลโต ทฏฺฐพฺพา, อทุกฺขมสุขา เวทนา อนิจฺจโต ทฏฺฐพฺพา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：大徳よ、シャカ族の国のカピラヴァットゥ、ニグローダ園において、多くの比丘たちを因縁として、“比丘たちよ、これら三つの受がある。いかなる三つか。楽受、苦受、不苦不楽受である。比丘たちよ、楽受は苦として見られるべきであり、苦受は矢として見られるべきであり、不苦不楽受は無常として見られるべきである”といった仕方で世尊によって説かれました。

สุขา [Pg.148] ภิกฺขเว เวทนา ทุกฺขโต ทฏฺฐพฺพา.

比丘たちよ、楽受は苦として見られるべきである。

โย สุขํ ทุกฺขโต อทฺทส, ทุกฺขมทฺทกฺขิ สลฺลโต;

อทุกฺขมสุขํ สนฺตํ, อทฺทกฺขินํ อนิจฺจโต.

楽を苦として見、苦を矢として見た者。穏やかな不苦不楽を無常として見た者。

ส เว สมฺมทฺทโส ภิกฺขุ, ปริชานาติ เวทนา;

โส เวทนา ปริญฺญาย, ทิฏฺเฐ ธมฺเม อนาสโว;

กายสฺส เภทา ธมฺมฏฺโฐ, สงฺขฺยํ โนเปติ เวทคู.

かくの如く正しく見る比丘は、受を遍知（完全に理解）する。彼は受を遍知して、現世において無漏（煩悩のない状態）となる。法に安住し、明知ある者（明達者）は、身体の崩壊の後、名（数）に達することはない（輪廻を脱する）。

สลฺลสุตฺต

矢経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.149] อาวุโส ฉฏฺฐํ สลฺลสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、まさにその場所で、第六番目の‘矢経’は、世尊によって、どこで、誰を因縁として、どのように説かれたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘อสฺสุตวา ภิกฺขเว ปุถุชฺชโน สุขมฺปิ เวทนํ เวทยติ, ทุกฺขมฺปิ เวทนํ เวทยติ, อทุกฺขมสุขมฺปิ เวทนํ เวทยติ. สุตวา ภิกฺขเว อริยสาวโก สุขมฺปิ เวทนํ เวทยติ, ทุกฺขมฺปิ เวทนํ เวทยติ, อทุกฺขมสุขมฺปิ เวทนํ เวทยติ. ตตฺร ภิกฺขเว โก วิเสโส, โก อธิปฺปยาโส, กึ นานากรณํ สุตวโต อริยภาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนนา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：大徳よ、シャカ族の国のカピラヴァットゥ、ニグローダ園において、多くの比丘たちを因縁として、“比丘たちよ、教えを聞かない凡夫も楽受を感じ、苦受を感じ、不苦不楽受を感じる。比丘たちよ、教えを聞いた聖なる弟子も楽受を感じ、苦受を感じ、不苦不楽受を感じる。比丘たちよ、そこにおいて、教えを聞いた聖なる弟子と、教えを聞かない凡夫との間に、どのような相違、どのような志向の差、どのような違いがあるのか”といった仕方で世尊によって説かれました。

ชมฺพุขาทกสํยุตฺต

ジャンブカーダカ相応

นิพฺพานปญฺหาสุตฺต

涅槃問経

ปุจฺฉา – ชมฺพุขาทกสํยุตฺเต [Pg.154] อาวุโส ปฐมํ นิพฺพานปญฺหาสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、‘ジャンブカーダカ相応’における第一番目の‘涅槃問経’は、どこで、誰を因縁として、どのような事柄について、誰によって、どのように説かれたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – มคเธสุ ภนฺเต นาลกคามเก ชมฺพุขาทกํ ปริพฺพาชกํ อารพฺภ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ. ชมฺพุขาทโก ภนฺเต ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ ‘‘นิพฺพานํ นิพฺพานนฺติ อาวุโส สาริปุตฺต วุจฺจติ, กตมํ นุโข อาวุโส นิพฺพาน’’นฺติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘โย [Pg.155] โข อาวุโส ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย, อิทํ วุจฺจติ นิพฺพาน’’นฺติ เอวมาทินา อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ.

回答：大徳よ、マガダ国のナーラカ村において、遊行者ジャンブカーダカを因縁として、法将軍である尊者サーリプッタ長老によって説かれました。大徳よ、遊行者ジャンブカーダカは尊者サーリプッタにこう言いました。“友サーリプッタよ、‘涅槃、涅槃’と言われますが、友よ、一体何が涅槃なのですか”。その事について、“友よ、貪欲の滅尽、瞋恚の滅尽、愚痴の滅尽、これが涅槃と呼ばれます”といった仕方で、法将軍である尊者サーリプッタ長老によって説かれました。

ธมฺมวาทีปญฺหาสุตฺต

法説者問経（ほうせつしゃもんきょう）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.157] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ตติยํ สํคีตํ ธมฺมวาทีปญฺหาสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、まさにその場所で、古の法結集の長老たちによって第三番目に結集された‘法説者問経’は、どこで、誰を因縁として、どのような事柄について、誰によって、どのように説かれたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – มคเธสุเยว ภนฺเต นาลกคาเม ชมฺพุขาทกํ ปริพฺพาชกํ อารพฺภ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ. ชมฺพุขาทโก ภนฺเต ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ ‘‘เก นุ โข อาวุโส สาริปุตฺต โลเก ธมฺมวาทิโน, เก โลเก สุปฺปฏิปนฺนา, เก โลเก สุคตา’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘เย โข อาวุโส ราคปฺปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โทสปฺปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โมหปฺปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ. เต โลเก ธมฺมวาทิโน’’ติ เอวมาทินา อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ.

回答：大徳よ、まさにマガダ国のナーラカ村において、遊行者ジャンブカーダカを因縁として、法将軍である尊者サーリプッタ長老によって説かれました。大徳よ、遊行者ジャンブカーダカは尊者サーリプッタにこう言いました。“友サーリプッタよ、世において、誰が法を説く者（法説者）であり、誰が正しく修行する者（正行者）であり、誰が善逝（幸せに行ける者）なのですか”。その事について、“友よ、貪欲を捨断するために法を説き、瞋恚を捨断するために法を説き、愚痴を捨断するために法を説く人々、彼らが世における法説者です”といった仕方で、法将軍である尊者サーリプッタ長老によって説かれました。

เก [Pg.158] โลเก สุปฺปฏิปนฺนา.

世において、誰が正しく修行する者なのですか。

เก โลเก สุคตา.

世において、誰が善逝（幸せに行ける者）なのですか。

ทุกฺกรปญฺหาสุตฺต

難行問経（なんぎょうもんきょう）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.161] โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหก มหาเถเรหิ ปริโยสานสุตฺตภาเวน สํคีตํ ทุกฺกรปญฺหาสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、まさにその場所で、古の法結集の長老たちによって（この相応の）最後の経として結集された‘難行問経’は、どこで、誰を因縁として、どのような事柄について、誰によって、どのように説かれたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – มคเธสุเยว นาลกคาเม ชมฺพุขาทกํ ปริพฺพาชกํ อารพฺภ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ. ชมฺพุขาทโก ภนฺเต ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ ‘‘กึ นุ โข อาวุโส สาริปุตฺต อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทุกฺกร’’นฺติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ปพฺพชฺชา โข อาวุโส อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทุกฺกรา’’ติ เอวมาทินา อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ.

回答――（この経は）マガダ国のナーラカ村において、遊行者ジャンブカーダカについて、法軍大将である長老サーリプッタによって説かれました。大徳よ、遊行者ジャンブカーダカは長老サーリプッタにこう言いました。“友サーリプッタよ、この法と律において何が困難なのでしょうか”と。大徳よ、その出来事において、“友よ、出家こそがこの法と律において困難なのです”といった風に、法軍大将である長老サーリプッタによって説かれました。

โมคฺคลฺลานสํยุตฺต

モッガラーナ相応

สกฺกสุตฺต

帝釈天経

ปุจฺฉา – โมคฺคลฺลานสํยุตฺเต [Pg.163] อาวุโส ทสมํ สํคีตํ สกฺกสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、モッガラーナ相応において、第十に結集された帝釈天経は、どこで、誰について、誰によって、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – เทเวสุ ภนฺเต ตาวตึเสสุ สกฺกํ เทวานมินฺทํ อารพฺภ ‘‘สาธุ โข เทวานมินฺท พุทฺธสรณคมนํ โหติ, พุทฺธสรณคมนเหตุ โข เทวานมินฺท [Pg.164] เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต อายสฺมตา มหาโมคฺคลฺลานตฺเถเรน ภาสิตํ.

回答――大徳よ、三十三天の神々の中で、諸天の主サッカ（帝釈天）について、“諸天の主よ、仏陀への帰依は実に善きことです。諸天の主よ、仏陀への帰依を原因として、このように、ある衆生たちは、身体が崩壊して死後、善趣である天界に生まれ変わります”といった風に、大徳である長老マハーモッガラーナによって説かれました。

จิตฺตสํยุตฺต

チッタ相応

นิคณฺฐนาฏปุตฺตสุตฺต

ニガンタ・ナータプッタ経

ปุจฺฉา – จิตฺตสํยุตฺเต [Pg.168] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ อฏฺฐมํ สํคีตํ นิคณฺฐนาฏปุตฺตสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、チッタ相応において、古の法結集者である長老たちによって第八に結集されたニガンタ・ナータプッタ経は、どこで、誰について、どのような出来事において、誰によって、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – มจฺฉิกาสณฺเฑ ภนฺเต นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ อารพฺภ จิตฺเตน คหปตินา ภาสิตํ. นิคณฺโฐ ภนฺเต นาฏปุตฺโต จิตฺตํ คหปตึ เอตทโวจ ‘‘สทฺทหสิ ตฺวํ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส อตฺถิ อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ, อตฺถิ วิตกฺกวิจารานํ นิโรโธ’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘น ขฺวาหํ เอตฺถ ภนฺเต ภควโต สทฺธาย คจฺฉามิ, อตฺถิ อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ, อตฺถิ วิตกฺกวิจารานํ นิโรโธ’’ติ เอวมาทินา จิตฺเตน คหปตินา ภาสิตํ.

回答――大徳よ、マッチカサンダにおいて、ニガンタ・ナータプッタについて、居士チッタによって説かれました。大徳よ、ニガンタ・ナータプッタは居士チッタにこう言いました。“居士よ、あなたは沙門ゴータマが‘尋（思考）もなく伺（考察）もない三昧があり、尋と伺の滅がある’と言っているのを信じるのですか”と。大徳よ、その出来事において、“大徳（ニガンタ）よ、私はそれについて、世尊への信仰によって行くのではありません。‘尋もなく伺もない三昧があり、尋と伺の滅がある’のです”といった風に、居士チッタによって説かれました。

อิทํ [Pg.169] ภวนฺโต ปสฺสนฺตุ.

皆さん、これを見なさい。

ยาว อุชุโก จายํ จิตฺโต คหปติ.

この居士チッタは、なんと正直なことか。

‘‘อหํ [Pg.170] โข ภนฺเต ยาวเทว อากงฺขามิ, วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ’’ –

“大徳よ、私は実に、望む時にいつでも、諸々の欲から離れ、不善の法から離れて、尋（思考）があり伺（考察）があり、遠離から生じた喜と楽のある初禅を具足して住んでいます”――

อิทํ [Pg.171] ภวนฺโต ปสฺสนฺตุ.

皆さん、これを見なさい。

อเจลกสฺสปสุตฺต

裸形者カッサパ経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.172] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ นวมํ สํคีตํ อเจลกสฺสปสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、同じ場所（チッタ相応）において、古の法結集者である長老たちによって第九に結集された裸形者カッサパ経は、どこで、誰について、どのような出来事において、誰によって、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – ตตฺเถว ภนฺเต มจฺฉิกาสณฺเฑ อเจลํ กสฺสปํ อารพฺภ จิตฺเตน คหปตินา ภาสิตํ. อเจโล ภนฺเต กสฺสโป จิตฺตํ คหปตึ เอตทโวจ ‘‘อิเมหิ ปน เต คหปติ ตึสมตฺเตหิ วสฺเสหิ อตฺถิ โกจิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺโม อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส อธิคโต ผาสุวิหาโร’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘คิหิโนปิ สิยา ภนฺเต อหญฺหิ ภนฺเต ยาวเทว อากงฺขามิ, วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามี’’ติ เอวมาทินา จิตฺเตน คหปตินา ภาสิตํ.

回答――大徳よ、同じくマッチカサンダにおいて、裸形者カッサパについて、居士チッタによって説かれました。大徳よ、裸形者カッサパは居士チッタにこう言いました。“居士よ、あなたが（出家して）三十年ほどになりますが、何か人法を超えた、聖なる知見の勝れたるもの、安楽な住（境地）を証得しましたか”と。大徳よ、その出来事において、“大徳よ、在家の者であっても（可能）でしょう。大徳よ、私は実に、望む時にいつでも、諸々の欲から離れ、不善の法から離れて、尋があり伺があり、遠離から生じた喜と楽のある初禅を具足して住んでいます”といった風に、居士チッタによって説かれました。

คามณิสํยุตฺต

村主相応

จณฺฑสุตฺต

粗暴経

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.175] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน คามณิสํยุตฺเต ปฐมํ จณฺฑสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、あの世尊……（中略）……正自覚者によって、村主相応において、最初の粗暴経は、どこで、誰について、どのような出来事において、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ [Pg.176] ภนฺเต จณฺฑํ คามณึ อารพฺภ ภาสิตํ. จณฺโฑ ภนฺเต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘โก นุ โข ภนฺเต เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺโจ จณฺโฑ จณฺโฑตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. โก ปน ภนฺเต เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺโจ โสรโต โสรโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘อิธ คามณิ เอกจฺจสฺส ราโค อปฺปหีโน โหติ, ราคสฺส อปฺปหีนตฺตา ปเร โกเปนฺติ, ปเรหิ โกปิยมาโน โกปํ ปาตุกโรติ, โส จณฺโฑตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答――大徳よ、サヴァッティにおいて、村主チャンダについて説かれました。大徳よ、村主チャンダは世尊にこう言いました。“世尊よ、どのような因、どのような縁によって、この世のある者は‘粗暴な者’、まさに‘粗暴な者’という名称を得るのでしょうか。また世尊よ、どのような因、どのような縁によって、この世のある者は‘柔和な者’、まさに‘柔和な者’という名称を得るのでしょうか”と。大徳よ、その出来事において、“ガーマニ（村主）よ、ここに、ある者の貪欲が断たれていない。貪欲が断たれていないがゆえに、他者が（彼を）怒らせる。他者によって怒らされると、彼は怒りをあらわにする。彼は‘粗暴な者’という名称を得るのである”といった風に、世尊によって説かれました。

เขตฺตูปมสุตฺต

耕田比喩経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.178] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ สตฺตมํ สํคีตํ เขตฺตูปมสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、同じ場所（村主相応）において、古の法結集者である長老たちによって第七に結集された耕田比喩経は、どこで、誰について、どのような出来事において、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – นาฬนฺทายํ ภนฺเต ปาวาริกมฺพวเน อสิพนฺธกปุตฺตํ คามณึ อารพฺภ ภาสิตํ. อสิพนฺธกปุตฺโต ภนฺเต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘นนุ ภนฺเต ภควา สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรตีติ. เอวํ คามณิ ตถาคโต สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรตีติ. อถ กิญฺจรหิ ภนฺเต ภควา เอกจฺจานํ สกฺกจฺจํ ธมฺมํ เทเสติ, เอกจฺจานํ โน ตถา [Pg.179] สกฺกจฺจํ ธมฺมํ เทเสตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘เตน หิ คามณิ ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答――大徳よ、ナーランダーのパーヴァーリカ・マンゴー林において、村主アシバンダカプッタについて説かれました。大徳よ、村主アシバンダカプッタは世尊にこう言いました。“世尊よ、世尊はすべての生きとし生けるものへの利益を憐れんで住んでおられるのではないのですか。（世尊は言われました）‘その通りである、ガーマニよ。如来はすべての生きとし生けるものへの利益を憐れんで住んでいる’。（村主は言いました）‘それでは世尊よ、なぜ世尊はある人々には丁寧に法を説き、ある人々にはそのように丁寧には法を説かないのですか’”。大徳よ、その出来事において、“それならば、ガーマニよ、あなたにその点について質問し返そう。あなたが納得するように、それを答えなさい”といった風に、世尊によって説かれました。

สงฺขธมสุตฺต

螺吹き経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.183] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหก มหาเถเรหิ อฏฺฐมํ สํคีตํ สงฺขธมสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、同じ場所（村主相応）において、古の法結集者である長老たちによって第八に結集された螺吹き経は、世尊によって、どこで、誰について、どのような出来事において、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – นาฬนฺทายํเยว ภนฺเต ปาวาริกมฺพวเน อสิพนฺธกปุตฺตํ คามณึ นิคณฺฐสาวกํ อารพฺภ ภาสิตํ. ภควา ภนฺเต อสิพนฺธกปุตฺตํ คามณึ นิคณฺฐสาวกํ เอตทโวจ ‘‘กถํ นุ โข คามณิ นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สาวกานํ ธมฺมํ เทเสตี’’ติ. เอวํ โข ภนฺเต นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สาวกานํ ธมฺมํ เทเสติ ‘‘โย โกจิ ปาณํ อติปาเตติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโก. (เปยฺยาล) ยํพหุลํ ยํพหุลํ วิหรติ, เตน เตน นียตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ยํพหุลํ ยํพหุลญฺจ คามณิ วิหรติ, เตน เตน นียติ, เอวํ สนฺเต น โกจิ อาปายิโก เนรยิโก ภวิสฺสติ, ยถา นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส วจน’’นฺติ เอวํ โข ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตํ.

回答：尊師、ナーランダーのパーヴァーリカ・アンバヴァナ（パーヴァーリカのマンゴー林）において、尼乾（ニガンタ）の弟子であるアシバンダカプッタ村主について説かれたものです。世尊は尼乾の弟子であるアシバンダカプッタ村主に次のように仰いました。‘村主よ、尼乾の子・ナータプッタは、どのように弟子たちに法を説いているのか’。尊師、尼乾の子・ナータプッタは、弟子たちにこのように法を説きます。‘いかなる者であれ、生きものを殺す者は、すべて破滅の状態にあり、地獄に落ちる。（中略）人が多く行っていること、多く行っていることによって、その人は（その報いへと）導かれる’と。尊師、その事柄について、‘村主よ、人が多く行っていること、多く行っていることによって、その人は導かれるというのであれば、尼乾の子・ナータプッタの言葉通りなら、地獄に落ちる者は誰もいないことになる’と、このように世尊によって簡潔に説かれました。

ยํ พหุลวาท

多く行うという説（多住説）

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.185] ตตฺถ ภควตา ยํพหุลวาเท โทโส ปกาสิโต.

質問：友よ、そこにおいて世尊は、どのように“多く行うという説”の過失を明らかにされたのですか。

วิสฺสชฺชนา – ตํ กึ มญฺญสิ คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตี รตฺติยา วา ทิวสสฺส วา สมยาสมยํ อุปาทาย กตโม พหุตโร สมโย ยํ วาโส ปาณมติปาเตติ. ยํ วา โส ปาณํ นาติปาเตตีติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา อสิพนฺธกํ นิคณฺฐนาฏปุตฺตสฺส สาวกํ คามณึ ปุจฺฉิตฺวา ปุจฺฉิตฺวา ยํพหุลวาเท โทโส ปกาสิโต.

回答：‘村主よ、それをどう思うか。殺生をする者が、夜であれ昼であれ、時と場合を考慮したとき、殺生をして過ごす時間と、殺生をせずに過ごす時間のどちらが多いか’といった方法で、尊師、世尊はそこにおいて尼乾の子・ナータプッタの弟子であるアシバンダカプッタ村主に次々と質問をされ、“多く行うという説”の過失を明らかにされました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.188] ตตฺถ ภควตา อเนกํส วิปากกมฺมสฺส เอกํ สวิปากวาเท โทโส ปกาสิโต.

質問：友よ、そこにおいて世尊は、不確定な業の報いに対して、確定的な報いであると説くことの過失を、どのように明らかにされたのですか。

วิสฺสชฺชนา – อิธ คามณิ เอกจฺโจ สตฺถา เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ โย โกจิ ปาณมติปาเตติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโกติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา อเนกํส กมฺมวิปากสฺส เอกํสวิปากวาเท โทโส วิตฺถาเรตฺวา ปกาสิโต.

回答：‘村主よ、ここに、ある師が“いかなる者であれ、生きものを殺す者は、すべて破滅の状態にあり、地獄に落ちる”という説と見解を持っている’といった方法で、尊師、世尊はそこにおいて不確定な業の報いに対して、確定的な報いであると説くことの過失を詳細に明らかにされました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.189] ตตฺถ ภควตา ยถาธมฺมสาสเน คุโณวิภชิตฺวา ปกาสิโต.

質問：友よ、そこにおいて世尊は、法にかなった教えにおける功徳を、どのように分類して明らかにされたのですか。

วิสฺสชฺชนา – อิธ [Pg.190] ปน คามณิ ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโรปุริส ทมฺมสารถิ สตฺถาเทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา, โส อเนกปริยาเยน ปาณาติปาตํ ครหติ วิครหติ. ‘‘ปาณาติปาตา วิรมถา’’ติ จาหาติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ตตฺถ ยถาธมฺมสาสเน คุโณ วิตฺถาเรตฺวา ปกาสิโต.

回答：‘村主よ、ここに如来が世に現れる。阿羅漢であり、正等覚者であり、明行足、善逝、世間解、無上士、調御丈夫、天人師、仏、世尊である。彼は種々の方法で殺生を非難し、排斥する。“殺生を離れなさい”と言う’といった方法で、尊師、世尊はそこにおいて、法にかなった教えにおける功徳を詳細に明らかにされました。

ภทฺรกสุตฺต

バドラカ・スッタ（バドラカ経）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.193] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ เอกาทสมํ สํคีตํ ภทฺรกสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、古の結集者である諸大長老たちによって、そこにおいて第十一に結集されたバドラカ・スッタは、世尊がどこで、誰について、どのような事柄で、どのように説かれたものですか。

วิสฺสชฺชนา – มลฺเลสุ ภนฺเต อุรุเวลกปฺเปนาม มลฺลานํ นิคเม ภทฺรกํ คามณึ อารพฺภ ภาสิตํ. ภทฺรโก ภนฺเต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘สาธุ เม ภนฺเต ภควา ทุกฺขสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสตู’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘อหญฺเจ เต คามณิ อตีตมทฺธานํ อารพฺภ ทุกฺขสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสยฺยํ ‘เอวํ อโหสิ อตีตมทฺธาน’นฺติ. ตตฺร เต สิยา กงฺขา สิยา วิมตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：尊師、マッラ国のウルヴェーラカッパという名のマッラ族の町において、バドラカ村主について説かれたものです。尊師、バドラカ村主は世尊に次のように申し上げました。‘尊師、世尊は私のために、苦しみの生起と消滅について説いてくださいますように’。尊師、その事柄について、‘村主よ、もし私が過去の時間を指して“過去においてはこうであった”と、苦しみの生起と消滅を説くならば、あなたに疑念や惑いが生じるかもしれない’といった方法で、世尊によって説かれました。

สาธุ [Pg.194] เม ภนฺเต ภควา ทุกฺขสฺสสมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสตุ–

尊師、世尊は私のために、苦しみの生起と消滅について説いてくださいますように。

‘‘ตํ [Pg.195] กึ มญฺญสิ คามณิ, อตฺถิ อุรุเวลกปฺเป มนุสฺสา’’ –

“村主よ、それをどう思うか。ウルヴェーラカッパに人々がいるか”

ราสิยสุตฺต

ラーシヤ・スッタ（ラーシヤ経）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.199] ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน คามณิสํยุตฺเต ทฺวาทสมํ สํคีตํ ราสิยสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、あの世尊……（中略）……正等覚者によって、村主相応において第十二に結集されたラーシヤ・スッタは、どこで、誰について、どのような事柄で、どのように説かれたものですか。

วิสฺสชฺชนา – มลฺเลสุ ภนฺเต อุรุเวลกปฺเปนาม มลฺลานํ นิคเม ราสิยํ คามณึ อารพฺภ ภาสิตํ. ราสิโย ภนฺเต คามณิ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโทจ [Pg.200] ‘‘สุตํ เม ภนฺเต ‘สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตมสฺสึ ลูขชีวึ เอกํเสน อุปวทติ อุปกฺโกสตี’’ติ. เย เต ภนฺเต เอวมาหํสุ ‘สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขชีวึ เอกํเสน อุปวทติ อุปกฺโกสตี’’ติ. กจฺจิ เต ภนฺเต ภควโต วุตฺตวาทิโน, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ เย เต คามณิ เอวมาหํสุ ‘‘สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขชีวึ เอกํเสน อุปวทติ อุปกฺโกสตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：尊師、マッラ国のウルヴェーラカッパという名のマッラ族の町において、ラーシヤ村主について説かれたものです。尊師、ラーシヤ村主は世尊のもとに近づいて次のように申し上げました。‘尊師、私は“沙門ゴータマはすべての苦行を非難し、粗末な生活を送るすべての苦行者を決定的に罵り、咎めている”と聞きました。尊師、そのように“沙門ゴータマはすべての苦行を非難し、粗末な生活を送るすべての苦行者を決定的に罵り、咎めている”と言った人々は、世尊の言葉を正しく伝えているのでしょうか。世尊を事実でないことで誹謗していないでしょうか。法に従って法を説いているのでしょうか’。尊師、その事柄について、‘村主よ、そのように“沙門ゴータマはすべての苦行を非難し、粗末な生活を送るすべての苦行者を決定的に罵り、咎めている”と言った人々は……’といった方法で、世尊によって説かれました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.202] ตตฺถ ภควตา ครหิตพฺพาครหิตพฺพา กามโภคิโน วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

質問：友よ、そこにおいて世尊は、非難されるべき、あるいは非難されるべきでない欲を楽しむ者たちを、どのように詳細に分類して明らかにされたのですか。

วิสฺสชฺชนา – ตโย โข เม คามณิ กามโภคิโน สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย. อิธ คามณิ เอกจฺโจ กามโภคี อธมฺเมน [Pg.203] โภเค ปริเยสติ สาหเสน, อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน น อตฺตานํ สุเขติ น ปีเณติ, น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรตีติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา ครหิตพฺพาครหิตพฺพา กามโภคิโน วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

回答：‘村主よ、世の中には欲を楽しむ三種の者が存在する。どのような三種か。村主よ、ここに、ある欲を楽しむ者は、非道なやり方で、暴力によって財を求め、非道に暴力によって財を求めても、自分を幸せにせず、喜ばせず、分かち合わず、功徳を積まない’といった方法で、尊師、世尊はそこにおいて、非難されるべき、あるいは非難されるべきでない欲を楽しむ者たちを詳細に分類して明らかにされました。

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส [Pg.207] ตตฺถ ภควตา ครหิตพฺพาครหิตพฺพา ตปสฺสิโน ลูขชีวิโน วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

質問：友よ、そこにおいて世尊は、非難されるべき、あるいは非難されるべきでない粗末な生活を送る苦行者たちを、どのように詳細に分類して明らかにされたのですか。

วิสฺสชฺชนา – ตโย เม คามณิ ตปสฺสิโน ลูขชีวิโน สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย. อิธ คามณี เอกจฺโจ ตปสฺสี ลูขชีวี สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ ‘‘อปฺเปว นาม กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺยํ, อปฺเปว นาม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกเรยฺย’’นฺติ, โส อตฺตานํ อาตาเปติ ปริตาเปติ, กุสลญฺจ ธมฺมํ นาธิคจฺฉติ, อุตฺตริ จ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ น สจฺฉิกโรตีติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา ครหิตพฺพาครหิตพฺพา ตปสฺสิโน ลูขชีวิโน วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

回答：‘村主よ、世の中には粗末な生活を送る三種の苦行者が存在する。どのような三種か。村主よ、ここに、ある粗末な生活を送る苦行者は、信心によって家から出家して、“何とかして善法を体得したい、何とかして超人的な法である聖なる知見の卓越した境地を現証したい”と願い、自らを熱し苦しめるが、善法を体得せず、超人的な法である聖なる知見の卓越した境地を現証しない’といった方法で、尊師、世尊はそこにおいて、非難されるべき、あるいは非難されるべきでない粗末な生活を送る苦行者たちを詳細に分類して明らかにされました。

อพฺยากตสํยุตฺต

無記相応（アビヤーカタ・サンユッタ）

เขมาสุตฺต

ケーマー・スッタ（ケーマー経）

ปุจฺฉา – อพฺยากตสํยุตฺเต [Pg.209] ปนาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหก มหาเถเรหิ ปฐมํ สํคีตํ เขมาสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ. กถญฺจ ตํ ภควตาปิ ปุน ภาสิตํ.

問い：友よ、無記相応（アビヤーカタ・サンユッタ）において、古の法結集者である大長老たちによって最初に結集された‘ケーマー経’は、どこで、誰に関して、どのような出来事において、誰によって、どのように説かれたのですか。また、それは世尊によってどのように再び説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – อนฺตรา จ ภนฺเต สาวตฺถึ อนฺตรา จ สาเกตํ โตรณวตฺถุสฺมึ ปเทเส ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อารพฺภ เขมาย ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ. ราชา ภนฺเต ปเสนทิ โกสโล เยน เขมา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ภนฺเต ราชา ปเสนทิโกสโล เขมํ ภิกฺขุนึ เอตทโวจ ‘‘กึ นุโข อยฺเย โหติ ตถาคโต ปรํมรณา’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ มหาราช ภควตา โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ เอวมาทินา เขมาย ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ. ภควตา จ ภนฺเต อปเรน สมเยน รญฺญา ปเสนทิโกสเลน ปุฏฺเฐน เอวเมว ปุน ภาสิตํ.

回答：尊者よ、サーヴァッティーとサーケータの間にあるトーラナヴァットゥという場所において、コーサラ国のパセーナディ王に関して、ケーマー比丘尼によって説かれました。尊者よ、コーサラ国のパセーナディ王がケーマー比丘尼のもとへ近づき、近づいてから礼拝して、傍らに座りました。傍らに座ったパセーナディ王は、ケーマー比丘尼に次のように言いました。“聖者よ、如来は死後も存在するのでしょうか”。尊者よ、その出来事において、“大王よ、それは世尊によって無記（答えられないもの）とされています。如来は死後も存在する……”といった言葉で、ケーマー比丘尼によって説かれました。そして尊者よ、後にパセーナディ王から問われた際、世尊によっても同様に再び説かれました。

กึ [Pg.211] ปนยฺเย นโหติ ตถาคโต ปรํ มรณา.

“では、聖者よ、如来は死後に存在しないのでしょうか”。

กุตูหลสาลาสุตฺต

クトゥーハラサーラー経（論議堂経）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.215] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ นวมํ สํคีตํ กุตูหลสาลาสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：同じく、友よ、古の法結集者である大長老たちによって九番目に結集された‘クトゥーハラサーラー経’は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような出来事において、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต วจฺฉโคตฺตํ ปริพฺพาชกํ อารพฺภ ภาสิตํ. วจฺฉโคตฺโต ภนฺเต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘ปุริมานิ โภ โคตม ทิวสานิ ปุริมตรานิ สมฺพหุลานํ นานาติตฺถิยานํ สมณพฺราหฺมณานํ ปริพฺพาชกานํ กุตูหลสาลายํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรกถา อุทปาที’’ติ เอวมาทิกํ วจนํ อโวจ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘อลญฺหิ เต วจฺฉ กงฺขิตุํ, อลํ วิจิกิจฺฉิตุํ. กงฺขนีเย จ ปน เต ฐาเน วิจิกิจฺฉา อุปฺปนฺนา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：尊者よ、ヴェーサーリーにおいて、遍歴者ヴァッチャゴッタに関して説かれました。尊者よ、遍歴者ヴァッチャゴッタが世尊のもとへ近づき、“尊師ゴータマよ、数日前のこと、多くの異教の沙門や婆羅門、遍歴者たちがクトゥーハラサーラー（論議堂）に集まり、座っていた際、このような会話が起こりました”といった言葉を述べました。その出来事において、“ヴァッチャよ、汝が疑念を抱くのはもっともである。惑うのはもっともである。疑念を抱くべき箇所において、汝に疑惑が生じたのである”といった言葉で、世尊によって説かれました。

มหาวคฺคสํยุตฺตปาฬิ

大篇相応（マハーヴァッガ・サンユッタ）

อวิชฺชาวคฺค

無明品

อุปฑฺฒสุตฺต

ウパッダ経（半分経）

ปุจฺฉา – มหาวคฺคสํยุตฺเต [Pg.219] ปนาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ทุติยํ สํคีตํ อุปฑฺฒสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：また、友よ、大篇相応において、古の法結集者である大長老たちによって二番目に結集された‘ウパッダ経’は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような出来事において、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต สกฺกเร นาม สกฺยานํ นิคเม อายสฺมนฺตํ อานนฺทตฺเถรํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต อานนฺทตฺเถโร ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘อุปฑฺฒมิทํ ภนฺเต พฺรหฺมจริยํ ยทิทํ กลฺยาณมิตฺตตา กลฺยาณสหายตา กลฺยาณสมฺปวงฺกตา’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘มา เหวํ อานนฺท, มา เหวํ อานนฺท, สกลเมวิทํ อานนฺท พฺรหฺมจริยํ ยทิทํ กลฺยาณมิตฺตตา กลฺยาณสหายตา กลฺยาณสมฺปวงฺกตา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：尊者よ、シャカ族の国にあるサッカラというシャカ族の町において、尊者アーナンダ長老に関して説かれました。尊者よ、尊者アーナンダ長老は世尊に次のように言いました。“尊者よ、善き友を持つこと、善き仲間に囲まれること、善き人々に親しむこと、これは聖なる道の半分であります”。その出来事において、“アーナンダよ、そのように言ってはならない。アーナンダよ、そのように言ってはならない。アーナンダよ、善き友を持つこと、善き仲間に囲まれること、善き人々に親しむこと、これは聖なる道のすべてなのである”といった言葉で、世尊によって説かれました。

มมํ [Pg.220] หิ อานนฺท กลฺยาณมิตฺตํ อาคมฺม ชาติธมฺมา สตฺตา ชาติยา ปริมุจฺจนฺติ.

“アーナンダよ、善き友である私に頼ることによって、生まれゆく性質を持つ衆生は、生まれから解き放たれるのである”。

โพชฺฌงฺคสํยุตฺต

覚支相応（ボッジャンガ・サンユッタ）

กุณฺฑลิยสุตฺต

クンダリヤ経

ปุจฺฉา – โพชฺฌงฺคสํยุตฺเต [Pg.221] ปนาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ฉฏฺฐํ สํคีตํ กุณฺฑลิยสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：また、友よ、覚支相応において、古の法結集者である大長老たちによって六番目に結集された‘クンダリヤ経’は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような出来事において、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาเกเต ภนฺเต อญฺชนวเน มิคทาเย กุณฺฑลิยํ ปริพฺพาชกํ อารพฺภ ภาสิตํ. กุณฺฑลิโย ภนฺเต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อหมสฺมิ โภ โคตม อารามนิสฺสยี ปริสาวจโร, ตสฺส มยฺหํ โภ โคตม ปจฺฉาภตฺตํ ภุตฺตปาตราสสฺส อยมาจาโร โหติ อาราเมน อารามํ อุยฺยาเนน อุยฺยานํ อนุจงฺกมามิ อนุวิจรามิ, โส ตตฺถ ปสฺสามิ เอเก สมณพฺราหฺมเณ อิติวาทปฺปโมกฺขานิสํสญฺเจว กถํ กถนฺเต อุปารมฺภานิสํสญฺจ, ภวํ ปน โคตโม กิมานิสํโส วิหรตี’’ติ เอตํ วจนํ อโวจ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘วิชฺชาวิมุตฺติผลานิสํโส [Pg.222] โข กุณฺฑลิย ตถาคโต วิหรตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：尊者よ、サーケータにあるアンジャナ樹林の鹿野苑において、遍歴者クンダリヤに関して説かれました。尊者よ、遍歴者クンダリヤは世尊のもとへ近づき、“尊師ゴータマよ、私は僧園を頼りとし、集まりに出入りする者です。尊師ゴータマよ、朝食後の食事を済ませた私には、僧園から僧園へ、公園から公園へと散策し、歩き回る習慣があります。そこで私は、ある沙門や婆羅門たちが、論争に勝つことや他者を論難することを目的として議論しているのを見かけます。しかし、尊師ゴータマは、どのような功徳を求めて住しておられるのですか”という言葉を述べました。その出来事において、“クンダリヤよ、如来は、明と解脱という果報の功徳を求めて住しているのである”といった言葉で、世尊によって説かれました。

ปฐม คิลานสุตฺต

第一の病者経（パタマ・ギラーナ・スッタ）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส [Pg.224] ภควฺวตา ชานตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน โพชฺฌงฺคสํยุตฺเต ทุติเย คิลานวคฺเค ปฐมคิลานสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：友よ、すべてを知る……正自覚者であるあの世尊によって、覚支相応の第二の病者品（ギラーナ・ヴァッガ）における‘第一の病者経’は、どこで、誰に関して、どのような出来事において、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ปิปฺปลิคุหายํ อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปตฺเถรํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต มหากสฺสปตฺเถโร ปิปฺปลิคุหายํ วิหรติ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถ โข ภนฺเต ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา มหากสฺสโป เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ, นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ [Pg.225] เอตทโวจ– ‘‘กจฺจิ เต กสฺสป ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิ ทุกฺขา เวทนา ปฏิกฺกมนฺติ โน อภิกฺกมนฺติ, ปฏิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ โน อภิกฺกโมติ. น เม ภนฺเต ขมนียํ น ยาปนียํ, พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ โน ปฏิกฺกมนฺติ, อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ โน ปฏิกฺกโม’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘สตฺติเม กสฺสป โพชฺฌงฺคา มยา สมฺมทกฺขาตา ภาวิตา พหุลีกตา อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：尊者よ、王舎城（ラージャガハ）のピッパリ窟において、尊者大カッサパ長老に関して説かれました。尊者よ、尊者大カッサパ長老はピッパリ窟に住しており、病にかかり、苦しみ、重病でありました。そこで尊者よ、世尊は夕刻に瞑想から立ち上がり、尊者大カッサパのもとへ近づきました。近づいて、用意された座に座りました。座った世尊は、尊者大カッサパに次のように言いました。“カッサパよ、耐えられそうか、持ちこたえられそうか。苦痛は引き去っているか、それとも増しているか。引き去るのがわかり、増すのがわからない状態か”。“尊者よ、耐えられそうになく、持ちこたえられそうもありません。私の激しい苦痛は増すばかりで、引き去ることはありません。増すのがわかり、引き去るのがわかりません”。その出来事において、“カッサパよ、これら七つの覚支は私によって正しく説かれ、修習され、多修されることで、直知のため、正覚のため、涅槃のために資するのである”といった言葉で、世尊によって説かれました。

อุทายิสุตฺต

ウダーイー経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.227] อาวุโส ตติเย อุทายิวคฺเค โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ทสมํ สํคีตํ อุทายิสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い：同じく、友よ、第三のウダーイー品において、古の法結集者である大長老たちによって十番目に結集された‘ウダーイー経’は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような出来事において、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สุมฺเภสุ ภนฺเต เสตเกนาม สุมฺภานํ นิคเม อายสฺมนฺตํ อุทายิตฺเถรํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต อุทายิตฺเถโร ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อจฺฉริยํ ภนฺเต, อพฺภุตํ ภนฺเต, ยาว พหุกตญฺจ เม ภนฺเต ภควติ เปมญฺจ คารโว จ หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจาติ เอวมาทิกํ วจนํ อโวจ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘สาธุ สาธุ อุทายิ เอโส หิ เต อุทายิ มคฺโค ปฏิลทฺโธ. โย เต ภาวิโต พหุลีกโต, ตถา ตถา วิหรนฺตํ ตถตฺตาย อุปเนสฺสติ, ยถา ตฺวํ ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานิสฺสตี’’ติ. เอวํ โข ภควตา ภาสิตํ.

回答 ―― 尊師よ、スンバ国におけるセータカという名のスンバ人の町において、尊者ウダーイー長老を指して説かれました。尊師よ、尊者ウダーイー長老は世尊のもとへ赴き、“驚くべきことです、尊師よ、未曾有のことです、尊師よ、私がいかに世尊に対して多くの慈しみと敬意と羞恥（ひり）と畏怖（おったっぱ）を抱いていることか”というような言葉を述べました。その件について、“よろしい、よろしい、ウダーイーよ。ウダーイーよ、その道こそ汝によって得られたものである。汝によって修習され、多作された（その道）は、そのように住む者をその境地（真実性）へと導くであろう。すなわち汝が‘生は尽き、梵行は完成し、なすべきことはなされた。もはやこのような状態（輪廻）に戻ることはない’と知るようになるであろう”というように、世尊によって説かれました。

สติปฏฺฐานสํยุตฺต

念処相応（ねんじょそうおう）

สติสุตฺต

念経（ねんきょう）

ปุจฺฉา – สติปฏฺฐานสํยุตฺเต [Pg.230] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหก มหาเถเรหิ ทุติยํ สํคีตํ สติสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ การพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 友よ、念処相応において、古の法結集の長老たちによって第二に結集された‘念経’は、世尊によって、どこで、誰を指して、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต อมฺพปาลิวเน สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘สโต ภิกฺขเว ภิกฺขุ วิหเรยฺย สมฺปชาโน อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ―― 尊師よ、ヴェーサーリーのアンバパーリ林において、多くの比丘たちを指して、“比丘たちよ、比丘は正念にして正知であれ。これが汝らに対する我らの教誡である”というように、世尊によって説かれました。

สาลสุตฺต

サーラー経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.232] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ จตุตฺถํ สํคีตํ สาลสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 同じくそのにおいて、友よ、古の法結集の長老たちによって第四に結集された‘サーラー経’は、世尊によって、どこで、誰を指して、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – โกสเลสุ ภนฺเต สาลายนาม เกสลานํ พฺราหฺมณคาเม สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘เย เต ภิกฺขเว ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ, เต โว ภิกฺขเว ภิกฺขู จตุนฺนํ สติปฏฺฐานานํ ภาวนาย สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

回答 ―― 尊師よ、コーサラ国のサーラーという名のバラモンの村において、多くの比丘たちを指して、“比丘たちよ、新参で出家して間もなく、この法と律に来たばかりの比丘たちがいるなら、比丘たちよ、汝らは彼らを四念処の修行へと勧め、導入し、確立させるべきである”というように、尊師、世尊によって説かれました。

สกุณคฺฆิสุตฺต

鵟経（きょうきょう）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.234] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ฉฏฺฐํ สํคีตํ สกุณคฺฆิสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 同じくそのにおいて、友よ、古の法結集の長老たちによって第六に結集された‘鵟経’は、世尊によって、どこで、誰を指して、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ภูตปุพฺพํ ภิกฺขเว สกุณคฺฆิ ลาปํ สกุณํ สหสา อชฺฌปฺปตฺตา อคฺคเหสิ. อถ โข ภิกฺขเว ลาโป สกุโณ สกุณคฺฆิยา หริยมาโน เอวํ ปริเทวสิ มยเมวมฺห อลกฺขิกา, มยํ อปฺปปุญฺญา, เย มยํ อโคจเร จริมฺห ปรวิสเย, สเจชฺช มยํ โคจเร จเรยฺยาม สเก เปตฺติเก วิสเย, น มฺยาหํ สกุณคฺฆิ อลํ อภวิสฺส ยทิทํ ยุทฺธายา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ―― 尊師よ、サーヴァッティーにおいて、多くの比丘たちを指して、“比丘たちよ、かつて鵟（タカ）が鶉（ウズラ）を不意に襲って捕らえた。比丘たちよ、そのとき鶉は鵟に連れ去られながら、このように嘆いた。‘我らは運がなかった、我らは徳が乏しかった。我らは、自分たちの縄張りではない他者の領域を歩き回っていたのだ。もし今日、我らが自分たちの縄張りである父祖伝来の領域を歩いていたならば、この鵟といえども、戦いにおいて我らに及ばなかったであろうに’”というように、世尊によって説かれました。

มยเมวมฺห [Pg.235] อลกฺขิกา, มยํ อปฺปปุญฺญา.

我らはこのように運がなく、我らは功徳が乏しかった。

โก ปน เต ลาป โคจโร สโก เปตฺติโก วิสโย.

“では、鶉よ、お前の縄張りである父祖伝来の領域とはどこか。”

ยทิทํ นงฺคลกฏฺฐกรณํ เลฑฺฑุฏฺฐานํ.

“それは、鋤で耕された土塊（つちくれ）のある場所です。”

เอหิ [Pg.236] โข ทานิ เม สกุณคฺฆิ, เอหิ โข ทานิ เม สกุณคฺฆิ,

“さあ、鵟よ、今こそ来るがよい。さあ、鵟よ、今こそ来るがよい。”

(ทารุคุโฬวิย วินิวตฺติตฺวา ตสฺเสว เลฑฺฑุสฺส อนฺตเร ปจฺจุปาทิ. อฏฺฐกถา)

（木鞠のように身を翻して、まさにその土塊の間に隠れた。――注釈書より）

เอวญฺหิ ตํ ภิกฺขเว โหติ โย อโคจเร จรติ ปรวิสเย.

比丘たちよ、自分たちの縄張りではない他者の領域を歩き回る者には、このように（災難が）起こるのである。

ตสฺมาติห [Pg.237] ภิกฺขเว มา อโคจเร จริตฺถ ปรวิสเย.

それゆえ、比丘たちよ、自分たちの縄張りではない他者の領域を歩き回ってはならない。

โคจเร ภิกฺขเว จรถ สเก เปตฺติเก วิสเย.

比丘たちよ、自分たちの縄張りである父祖伝来の領域を歩きなさい。

โคจเร ภิกฺขเว จรตํ สเก เปตฺติเก วิสเย น ลจฺฉติ มาโร โอตารํ, น ลจฺฉติ มาโร อารมฺมณํ.

比丘たちよ、自分たちの縄張りである父祖伝来の領域を歩く者には、悪魔（マーラ）は侵入口を見つけることができず、悪魔は足掛かりを得ることができない。

ภิกฺขุนุปสฺสยสุตฺต

比丘尼宿舎経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.238] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ทสมํ สํคีตํ ภิกฺขุนุปสฺสยสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 同じくそのにおいて、友よ、古の法結集の長老たちによって第十に結集された‘比丘尼宿舎経’は、世尊によって、どこで、誰を指して、どのような件について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ อานนฺทตฺเถรํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต อานนฺโท ยาวตฺตโก อโหสิ ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘เอวเมตํ อานนฺท, เอวเมตํ อานนฺท, โยหิ โกจิ อานนฺท ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต วิหรติ, ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ อุฬารํ ปุพฺเพนาปรํ วิเสสํ สญฺชานิสฺสตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ―― 尊師よ、サーヴァッティーにおいて、尊者アーナンダ長老を指して説かれました。尊師よ、尊者アーナンダは、比丘尼たちとの間になされた対話のすべてを世尊に報告しました。その件について、“その通りである、アーナンダよ。その通りである、アーナンダよ。アーナンダよ、比丘であれ比丘尼であれ、誰であっても四念処に心をよく確立させて住むならば、その者は、以前よりも優れた、広大で特別な（境地を）自覚することが期待できるのである”というように、世尊によって説かれました。

จุนฺทสุตฺต

チュンダ経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.242] อาวุโส ทุติเย นาลนฺทวคฺเค โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ตติยํ สํคีตํ จุนฺทสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 同じくその、第二のナーランダ品において、友よ、古の法結集の長老たちによって第三に結集された‘チュンダ経’は、世尊によって、どこで、誰を指して、どのような件について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํเยว อานนฺทตฺเถรํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต อานนฺทตฺเถโร จุนฺเทน สมณุทฺเทเสน สทฺธึ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ภนฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘อยํ ภนฺเต จุนฺโท สมณุทฺเทโส เอวมาห ‘อายสฺมา ภนฺเต สาริปุตฺโต ปรินิพฺพุโต, อิทมสฺส ปตฺตจีวร’นฺติ. อปิ จ เม ภนฺเต มธุรกชาโต วิย กาโย, ทิสาปิ เม น ปกฺขายนฺติ, ธมฺมาปิ มํ นปฺปฏิภนฺติ ‘อายสฺมา สาริปุตฺโต ปรินิพฺพุโต’ติ สุตฺวา’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘กึ นุ โข เต อานนฺท สาริปุตฺโต สีลกฺขนฺธํ วา อาทาย ปรินิพฺพุโต, สมาธิกฺขนฺธํ วา, ปญฺญากฺขนฺธํวา, วิมุตฺติกฺขนฺธํวา, วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺธํ วา อาทาย ปรินิพฺพุโต’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ―― 尊師よ、サーヴァッティーにおいて、まさに尊者アーナンダ長老を指して説かれました。尊師よ、尊者アーナンダ長老は、沙弥チュンダを伴って、世尊のおられる所へ赴きました。赴いて世尊に礼拝し、一方に座りました。一方に座った尊者アーナンダは、世尊に次のように申し上げました。“尊師よ、この沙弥チュンダがこのように申しております。‘尊師よ、尊者サーリプッタは入滅されました。これがその鉢と衣です’と。尊師よ、尊者サーリプッタが入滅されたと聞いて、私の体は力が抜け、方角もわからなくなり、法も思い浮かびません”と。その件について、“アーナンダよ、サーリプッタは戒の集まり、定の集まり、慧の集まり、解脱の集まり、あるいは解脱知見の集まりを携えて入滅したとでもいうのか”というように、世尊によって説かれました。

อยํ [Pg.243] ภนฺเต จุนฺโทสมณุทฺเทโส เอวมาห.

“尊師よ、この沙弥チュンダがこのように申しております。”

ตสฺมาติหานนฺท [Pg.245] อตฺตทีปา วิหรถ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา.

“それゆえ、アーナンダよ、自らを島とし、自らを帰依処として、他を帰依処とせず、法を島とし、法を帰依処として、他を帰依処とせずに住みなさい。”

พาหิยสุตฺต

バーヒヤ経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.246] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ปญฺจมํ สํคีตํ พาหิยสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ―― 同じくそのにおいて、友よ、古の法結集の長老たちによって第五に結集された‘バーヒヤ経’は、世尊によって、どこで、誰を指して、どのような件について、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ พาหิยํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต พาหิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘สาธุ เม ภนฺเต ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ พาหิย อาทิเมว วิโสเธหิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. โก จาทิกุสลานํ ธมฺมานํ, สีลญฺจ สุวิสุทฺธํ ทิฏฺฐิจ อุชุกา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：尊者よ、舎衛城にて、尊者バーヒヤに関して説かれました。尊者バーヒヤは世尊に次のように申し上げました。“願わくは世尊、私に要約して法を説いてください。私は世尊の法を聞き、独り遠離し、不放逸に、精進し、専心して住むことができるように”と。その事柄において、“それゆえバーヒヤよ、汝はまず善き法において初発（の段階）を浄めよ。善き法の初発とは何か。すなわち、極めて清浄な戒と、直き見（見解）である”等と、世尊によって説かれました。

สีลฏฺฐิติวคฺค

戒住品（シーラッティティ・ヴァッガ）

จิรฏฺฐิติสุตฺต

久住経（チラッティティ・スッタ）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.248] อาวุโส ตติเย สีลฏฺฐิติวคฺเค โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ทุติยํ สํคีตํ จิรฏฺฐิติสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、同じくその第三の戒住品において、古の結集者である諸大長老たちによって第二に結集された久住経は、どこで、誰に関して、どのような事柄について、誰によって、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – ปาฏลิปุตฺเต ภนฺเต อายสฺมนฺตํ ภทฺทํ อารพฺภ อายสฺมตา อานนฺทตฺเถเรน ธมฺมภณฺฑาคาริเกน ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต ภทฺโท สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ ‘‘โก นุ โข อาวุโส อานนฺท เหตุ โก ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม น จิรฏฺฐิติโก โหติ, โก ปนาวุโส อานนฺท เหตุ โก ปจฺจโย, เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘สาธุ สาธุ อาวุโส ภทฺท, ภทฺทโก โข เต อาวุโส ภทฺท อุมฺมงฺโค’’ติ เอวมาทินา อายสฺมตา อานนฺทตฺเถเรน ธมฺมภณฺฑาคาริเกน ภาสิตํ.

回答：尊者よ、華氏城（パータリプッタ）にて、尊者バッダに関して、法蔵持者である尊者アーナンダ長老によって説かれました。尊者バッダは夕刻に瞑想から立ち上がり、尊者アーナンダのところへ赴き、尊者アーナンダに次のように言いました。“友アーナンダよ、如来の入滅後、正法が長く存続しないのは、どのような因、どのような縁によるのでしょうか。また、友アーナンダよ、如来の入滅後、正法が長く存続するのは、どのような因、どのような縁によるのでしょうか”と。その事柄において、“善きかな、善きかな、友バッダよ。友バッダよ、汝の問いは賢明である”等と、法蔵持者である尊者アーナンダ長老によって説かれました。

ภทฺทโก [Pg.249] เต อาวุโส ภทฺท อุมฺมงฺโค.

“友バッダよ、汝の問いは賢明である”

‘‘จตุนฺนํ [Pg.250] โข อาวุโส สติปฏฺฐานานํ อภาวิตตฺตา อพหุลีกตตฺตา ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม น จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ –

“友よ、四念処を修習せず、多作しないことによって、如来の入滅後、正法は長く存続しません”

สิริวฑฺฒสุตฺต

シリヴァッダ経

ปุจฺฉา – ตสฺสาวุโส ภควตา อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาวจนสมุทยภูตาย มหาวคฺคปาฬิยา สติปฏฺฐานสํยุตฺเต สีลฏฺฐิติวคฺเค นวมํ สิริวฑฺฒสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、阿羅漢であり正等覚者である世尊の聖典の集成である‘相応部’大篇の“念処相応”の“戒住品”における第九のシリヴァッダ経は、どこで、誰に関して、どのような事柄について、誰によって、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต สิริวฑฺฒํ คหปตึ อารพฺภ อายสฺมตา อานนฺทตฺเถเรน ธมฺมภณฺฑาคาริเกน ภาสิตํ. สิริวฑฺโฒ ภนฺเต คหปติ อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถโข ภนฺเต อายสฺมา อานนฺโท เยนสิริวฑฺฒสฺส คหปติสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ[Pg.251]. นิสชฺช โข อายสฺมา อานนฺโท สิริวฑฺฒํ คหปตึ เอตทโวจ ‘‘กจฺจิ เต คหปติ ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิ ทุกฺขา เวทนา ปฏิกฺกมนฺติ โน อภิกฺกมนฺติ, ปฏิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ โน อภิกฺกโม’’ติ. น เม ภนฺเต ขมนียํ, น ยาปนียํ, พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ โน ปฏิกฺกมนฺติ, อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ โน ปฏิกฺกโม’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ตสฺมาติห เต คหปติ เอวํ สิกฺขิตพฺพํ ‘กาเย กายานุปสฺสี วิหริสฺสามิ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌา โทมนสฺสํ. เวทนาสุ. จิตฺเต. ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหริสฺสามิ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌา โทมนสฺส’นฺติ. เอวญฺหิ เต คหปติ สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. เอวํ โข อายสฺมตา อานนฺทตฺเถเรน ธมฺมภณฺฑาคาริเกน ภาสิตํ.

回答：尊者よ、王舎城にて、シリヴァッダ居士に関して、法蔵持者である尊者アーナンダ長老によって説かれました。シリヴァッダ居士は病にかかり、苦しみ、重病でありました。そこで尊者アーナンダはシリヴァッダ居士の家へと赴き、用意された座に座りました。座った尊者アーナンダは、シリヴァッダ居士に次のように言いました。“居士よ、耐えられそうか、持ちこたえられそうか。苦しい感受性は退いているか、増してはいないか。その退却が見え、増大は見られないか”と。“尊者よ、耐えられません。持ちこたえられません。激しい苦痛が増しており、退いてはいません。増大が見られ、退却は見られません”と。その事柄において、“それゆえ居士よ、このように学ぶべきである。‘身において身を観じ、精進し、正知あり、正念あり、世における貪欲と憂いを除いて住もう。受において……心において……法において法を観じ、精進し、正知あり、正念あり、世における貪欲と憂いを除いて住もう’と。居士よ、このように学ぶべきである”と。このように法蔵持者である尊者アーナンダ長老によって説かれました。

อิทฺธิปาทสํยุตฺต

神足相応（イッディパーダ・サンユッタ）

โมคฺคลฺลานสุตฺต

モッガラーナ経

ปุจฺฉา – อิทฺธิปาทสํยุตฺเต [Pg.254] อาวุโส จตุตฺถํ โมคฺคลฺลานสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、神足相応における第四のモッガラーナ経は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような事柄について、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ. สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู เหฏฺฐามิคารมาตุปาสาเท วิหรนฺติ อุทฺธตา อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชานา อสมาหิตา ภนฺตจิตฺตา ปากตินฺทฺริยา. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เต ภิกฺขู สํเวเชตฺวา ‘‘กึ นุ ตุมฺเห ภิกฺขเว สํวิคฺคา โลมหฏฺฐชาตา เอกมนฺตํ ฐิตา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答：尊者よ、舎衛城にて、多くの比丘たちに関して説かれました。多くの比丘たちが東園鹿母講堂に住んでいましたが、慢心し、傲慢で、浮ついており、お喋りで、言葉が乱れ、正念を失い、正知なく、定がなく、心が散乱し、諸根が放逸でありました。その事柄において、尊者大モッガラーナがそれらの比丘たちを震撼させ、“比丘たちよ、なぜ汝らは震撼し、身の毛もよだつ思いで、片隅に立っているのか”等と、世尊によって説かれました。

อจฺฉริยํ [Pg.256] วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ.

“驚くべきことだ、稀有なことだ”

นิวาตญฺจ วต.

“何と静寂な（風もない）ことか”

อยญฺจ มิคารมาตุปาสาโท คมฺภีรเนโม.

“この鹿母講堂は、基礎が深いのである”

ตุมฺเหว [Pg.257] โข ภิกฺขเว สํเวเชตุกาเมน โมคฺคลฺลาเนน ภิกฺขุนา ปาทงฺคุฏฺฐเกน มิคารมาตุปาสาโท สงฺกมฺปิโต สมฺปกมฺปิโต สมฺปธาลิโต.

“比丘たちよ、汝らを震撼させようと欲した比丘モッガラーナによって、足の親指で、鹿母講堂は揺らされ、激しく揺らされ、震わされたのである”

ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กตเมสํ ธมฺมานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา โมคฺคลฺลาโน ภิกฺขุ เอวํ มหิทฺธิโก เอวํ มหานุภาโว.

“比丘たちよ、これをどう思うか。どのような法を修習し、多作することによって、比丘モッガラーナはこれほどの大神変、これほどの威神力を持つのだろうか”

อนุรุทฺธสํยุตฺต

阿那律相応（アヌルッダ・サンユッタ）

พาฬฺหคิลานสุตฺต

重病経（バーリハギラーナ・スッタ）

ปุจฺฉา – อนุรุทฺธสํยุตฺเต [Pg.259] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ทสมํ สํคีตํ พาฬฺหคินานสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、阿那律相応において、古の結集者である諸大長老たちによって第十に結集された重病経は、どこで、誰に関して、どのような事柄について、誰によって、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อายสฺมตา อนุรุทฺธตฺเถเรน ภาสิตํ. สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ เอตทโวจุํ ‘‘กตเมนายสฺมโต อนุรุทฺธสฺส วิหาเรน วิหรโต อุปฺปนฺนา สารีริกา ทุกฺขา เวทนา จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐนฺตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘จตูสุ โข เม อาวุโส สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺตสฺส วิหรโต อุปฺปนฺนา สารีริกา ทุกฺขา เวทนา จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐนฺตี’’ติ เอวมาทินา อายสฺมตา อนุรุทฺธตฺเถเรน ภาสิตํ.

回答：尊者よ、舎衛城にて、多くの比丘たちに関して、尊者アヌルッダ長老によって説かれました。多くの比丘たちが、病にかかり苦しみ重病である尊者アヌルッダに、次のように言いました。“尊者アヌルッダよ、どのような住まいで住むことによって、生じた身体的な苦痛が、心に浸食することなく留まっているのですか”と。その事柄において、“友よ、四念処に心をよく確立して住むことによって、生じた身体的な苦痛が、心に浸食することなく留まっているのです”等と、尊者アヌルッダ長老によって説かれました。

อานาปานสํยุตฺต

安那般那相応（アーナーパーナ・サンユッタ）

มหากปฺปินสุตฺต

摩訶劫賓那経（マハカッピナ・スッタ）

ปุจฺฉา – อานาปานสํยุตฺเต [Pg.261] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ สตฺตมํ สํคีตํ มหากปฺปินสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問：友よ、安那般那相応において、古の結集者である諸大長老たちによって第七に結集された摩訶劫賓那経は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห ภิกฺขเว เอตสฺส ภิกฺขุโน กายสฺส อิญฺชิตตฺตํ วา ผนฺทิตพฺพํ วา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答――大徳よ、舎衛城にて、多くの比丘たちに関して、‘比丘たちよ、汝等はこの比丘の身体の動揺や震動を見るか’等と、世尊によって説かれました。

อิจฺฉานงฺคลสุตฺต

イッチャーナンガラ経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.263] อาวุโส ทุติยวคฺเค ปฐมํ อิจฺฉานงฺคลสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、正にその（相応部の）第二品の第一のイッチャーナンガラ経は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – อิจฺฉานงฺคเล ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘สเจ โข ภิกฺขเว อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ ‘กตเม นาวุโส วิหาเรน สมโณ โคตโม วสฺสาวาสํ พหุลํ วิหาสี’ติ. เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห ภิกฺขเว เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากเรยฺยาถ อานาปานสฺสติสมาธินา โข อาวุโส ภควา วสฺสาวาสํ พหุลํ วิหาสี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

回答――大徳よ、イッチャーナンガラにて、多くの比丘たちに関して、‘比丘たちよ、もし外道の遊行者たちが“友よ、沙門ゴータマはどのような住まい方で雨安居の多くを過ごされたか”と問うならば、比丘たちよ、そのように問われた汝らは、それら外道の遊行者たちに“友よ、世尊は安那般那念三昧（入出息念定）によって、雨安居の多くを過ごされた”と答えるべきである’等と、世尊によって説かれました。

โสตาปตฺติสํยุตฺต

預流相応

จกฺกวตฺติราชสุตฺต

転輪聖王経

ปุจฺฉา – โสตาปตฺติสํยุตฺเต [Pg.266] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ปฐมํ สํคีตํ จกฺกวตฺติราชสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、預流相応において、古の結集者である長老たちによって最初に結集された転輪聖王経は、世尊によってどこで、誰に関して、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘กิญฺจาปิ ภิกฺขเว ราชา จกฺกวตฺตี จตุนฺนํ ทีปานํ อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ, โส ตตฺถ นนฺทเน วเน อจฺฉราสงฺฆปริวุโต ทิพฺเพหิ จ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ โส จตูหิ ธมฺเมหิ อสมนฺนาคโต, อถ โข โส อปริมุตฺโตว นิรยา, อปริมุตฺโต ติรจฺฉานโยนิยา, อปริมุตฺโต เปตฺติวิสยา, อปริมุตฺโต อปายทุคฺคติวินิปาตา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

回答――大徳よ、舎衛城にて、多くの比丘たちに関して、‘比丘たちよ、たとえ転輪聖王が四洲の主権を握って統治し、身体の崩壊後、死して善趣、天界の世界に生じ、三十三天の神々と共にあることになっても、彼はそこで歓喜の園（ナンダーナ）において天女の群れに囲まれ、天の五欲を具え、楽しみ備えていても、もし彼が四つの法（預流果の支分）を具えていないならば、彼は地獄から解き放たれず、畜生門から解き放たれず、餓鬼界から解き放たれず、悪趣・苦界・堕処から解き放たれていないのである’等と、大徳よ、世尊によって説かれました。

ทีฆาวุ อุปาสกสุตฺต

長寿居士経（ディーガーヴ・ウパーサカ経）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.268] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ตติยํ สํคีตํ ทีฆาวุอุปาสกสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、正にその中で、古の結集者である長老たちによって三番目に結集された長寿居士経は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような出来事において、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห [Pg.269] ภนฺเต ทีฆาวุํ อุปาสกํ อารพฺภ ภาสิตํ. ภควา ภนฺเต ทีฆาวุํ อุปาสกํ อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ เอตทโวจ ‘‘กจฺจิ เต ทีฆาวุ ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิ ทุกฺขา เวทนา ปฏิกฺกมนฺติ โน อภิกฺกมนฺติ, ปฏิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ โน อภิกฺกโม’’ติ. น เม ภนฺเต ขมนียํ, น ยาปนียํ พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ โน ปฏิกฺกมนฺติ, อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ โน ปฏิกฺกโมติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ตสฺมาติห เต ทีฆาวุ เอวํ สิกฺขิตพฺพํ พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต ภวิสฺสามี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答――大徳よ、王舎城にて、長寿（ディーガーヴ）居士に関して説かれました。大徳よ、世尊は病気で苦しみ、重病であった長寿居士にこう言われました。‘長寿よ、堪え忍ぶことができるか、持ちこたえることができるか、苦痛が引き、増していないか。引いていくのが分かり、増すのが分からないか’。‘大徳よ、私には堪えられず、持ちこたえられません。激しい苦痛が増し、引くことはありません。増していくのが分かり、引くのが分かりません’。大徳よ、その出来事において、‘それゆえ、長寿よ、汝はこのように修習すべきである。仏陀への壊れることのない浄信を具える者となろう’等と、世尊によって説かれました。

ยานิมานิ [Pg.271] ภนฺเต ภควตา จตฺตาริ โสตาปตฺติยงฺคานิ เทสิตานิ, สํวิชฺชนฺเต เต ธมฺมา มยิ–

‘大徳よ、世尊によって説かれたこれら四つの預流支は、私の中に存在します。’

ตสฺมาติห ตฺวํ ทีฆาวุ อิเมสุ จตูสุ โสตาปตฺติยงฺเคสุ ปติฏฺฐาย ฉ วิชฺชาภาคิเย ธมฺเม อุตฺตริ ภาเวยฺยาสิ–

‘それゆえ、長寿よ、汝はこれら四つの預流支に立脚して、さらに六つの明（智慧）に与する法を修習すべきである。’

มา [Pg.272] ตฺวํ ตาต ทีฆาวุ เอวํ มนสากาสิ.

‘わが子、長寿よ、そのように思っては（作意しては）いけません。’

อิงฺฆ ตฺวํ ตาต ทีฆาวุ ยเทว เต ภควา อาห, ตเทว ตฺวํ สาธุกํ มนสิกโรหิ.

‘さあ、わが子、長寿よ、世尊が汝に言われたこと、そのことだけをよく心に留めなさい。’

ปณฺฑิโต [Pg.273] ภิกฺขเว ทีฆาวุ อุปาสโก.

‘比丘たちよ、長寿居士は賢者である。’

ปจฺจปาทิ ธมฺมสฺสานุธมฺมํ.

‘（彼は）法の随法（法に随う実践）を成し遂げた。’

น [Pg.274] จ มํ ธมฺมาธิกรณํ วิเหเฐสิ.

‘また、法を原因として私を煩わせることもなかった。’

ทีฆาวุ ภิกฺขเว อุปาสโก ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา.

‘比丘たちよ、長寿居士は五下分結を滅尽したことにより、化生（の者）となり、そこで般涅槃し、その世界から戻ることのない者（不還）となった。’

เวฬุทฺวาเรยฺยสุตฺต

竹門経（ヴェールドヴァーレッヤ経）

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน โสตาปตฺติสํยุตฺเต สตฺตมํ สํคีตํ เวฬุทฺวาเรยฺยสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、かの世尊……（中略）……正自覚者によって、預流相応において七番目に結集された竹門経は、どこで、誰に関して、どのような出来事において、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – โกสเลสุ ภนฺเต เวฬุทฺวาเร นาม โกสลานํ พฺราหฺมณ คาเม เวฬุทฺวาเรยฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก อารพฺภ ภาสิตํ.

回答――大徳よ、コーサラ国にて、ヴェールドヴァーラという名のコーサラ人のバラモン村において、ヴェールドヴァーラのバラモン在家信者たちに関して説かれました。

เวฬุทฺวาเรยฺยกา [Pg.275] ภนฺเต พฺราหฺมณคหปติกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ ‘‘มยํ โภ โคตม เอวํกามา เอวํฉนฺทา เอวํอธิปฺปายา ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวเสยฺยาม…เป… ชาตรูปรชตํ สาทิเยยฺยาม, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยาม, เตสํ โน ภวํ โคตโม อมฺหากํ เอวํกามานํ เอวํฉนฺทานํ เอวํอธิปฺปายานํ ตถา ทมฺมํ เทเสตุ, ยถา มยํ ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวเสยฺยาม…เป… กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยามา’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘อตฺตูปนายิกํ โว คหปตโย ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答――大徳よ、ヴェールドヴァーラのバラモン在家信者たちは、世尊にこう言いました。‘尊師ゴータマよ、私たちはこのように望み、このように欲し、このように意図しています。子らに囲まれた家（臥所）に住み……（中略）……金銀を受け取り、身壊れて死後、善趣、天界に生じたいと。尊師ゴータマよ、そのように望み、そのように欲し、そのように意図する私たちに、私たちが子らに囲まれた家に住み……（中略）……身壊れて死後、善趣、天界に生じることができるよう、そのように法を説いてください’。大徳よ、その出来事において、‘長者たちよ、汝らに自己を基準とする（自らを例えとする）法の門を説こう。それを聞き、よく心に留めなさい。私は説くであろう’等と、世尊によって説かれました。

สรณานิวคฺค

サラナーニ品

ปฐม มหานามสุตฺต

第一マハーナーマ経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.280] อาวุโส ตติเย สรณานิวคฺเค โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ปฐมํ สํคีตํ ปฐมมหานามสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

質問――友よ、正にその第三のサラナーニ品において、古の結集者である長老たちによって最初に結集された第一マハーナーマ経は、世尊によって、どこで、誰に関して、どのような出来事において、どのように説かれたのですか。

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ [Pg.281] ภนฺเต กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม มหานามํ สกฺกํ อารพฺภ ภาสิตํ. มหานาโม ภนฺเต สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘อิทํ ภนฺเต กปิลวตฺถุ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ พาหุชญฺญํ อากิณฺณมนุสฺสํ สมฺพาธพฺยูหํ, โส ขฺวาหํ ภนฺเต ภควนฺตํ วา ปยิรุปาสิตฺวา มโนภาวนีเย วา ภิกฺขู สายนฺหสมยํ กปิลวตฺถุํ ปวิสนฺโต ภนฺเตนปิ หตฺถินา สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ อสฺเสน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ รเถน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ สกเฏน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ ปุริเสน สมาคจฺฉามิ, ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต ตสฺมึ สมเย มุสฺสเตว ภควนฺตํ อารพฺภ สติ, มุสฺสติ ธมฺมํ อารพฺภ สติ, มุสฺสติ สงฺฆํ อารพฺภ สติ, ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต เอวํ โหติ อิมมฺหิ จาหํ สมเย กาลํ กเรยฺยํ, กา มยฺหํ คติ, โก อภิสมฺปราโย’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘มา ภายิ มหานาม, มา ภายิ มหานาม, อปาปกํ เต มรณํ ภวิสฺสติ อปาปิกา กาลํ กิริยา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ― 大徳よ、釈迦族のカピラヴァットゥのニグローダ園において、マハーナーマ・シャカに関連して語られたものです。大徳よ、マハーナーマ・シャカは世尊に次のように申し上げました。‘大徳よ、このカピラヴァットゥは繁栄し、豊かで、人口も多く、人々で混み合い、道は狭くなっています。大徳よ、私は世尊を、あるいは尊ぶべき比丘たちを供養し、夕刻にカピラヴァットゥに入る際、暴れ象に遭遇し、暴れ馬に遭遇し、戦車に遭遇し、荷車に遭遇し、あるいは荒々しい男に遭遇することがあります。大徳よ、そのとき私には、世尊を念ずる心が失われ、法を念ずる心が失われ、僧を念ずる心が失われてしまいます。大徳よ、そのとき私には“もし私が今この時に死んだら、私の行先はどうなるのか、来世はどうなるのか”という疑念が生じます。’その事柄について、世尊は‘マハーナーマよ、恐れるな。マハーナーマよ、恐れるな。お前の死は悪しきものではなく、お前の最期は悪しきものではない’等と語られました。

ทุติย สรณานิสกฺกสุตฺต

第二サラナーニ・シャカ経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.284] อาวุโส ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ปญฺจมํ สํคีตํ ทุติยสรณานิสกฺกสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 同じく、友よ、古の結集を行われた長老たちによる第五の結集である‘第二サラナーニ・シャカ経’は、世尊によって、どこで、誰に関連して、どのような事柄で、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม มหานามํเยว สกฺกํ อารพฺภ ภาสิตํ.

回答 ― 大徳よ、釈迦族のカピラヴァットゥのニグローダ園において、マハーナーマ・シャカその人に関連して語られたものです。

มหานาโม ภนฺเต สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘อิธ ภนฺเต สรณานิ สกฺโก กาลงฺกโต, โส ภควตา พฺยากโต ‘โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ. ตตฺร สุทํ ภนฺเต สมฺพหุลา สกฺกา สงฺคมฺม สมาคมฺม อุชฺฌายนฺติ ขียนฺติ วิปาเจนฺติ ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต

大徳よ、マハーナーマ・シャカは世尊に次のように申し上げました。‘大徳よ、ここでサラナーニ・シャカが亡くなりました。彼は世尊によって“預流者であり、悪趣に堕ちない性質をもち、決定しており、正覚を至上の目的とする者である”と記別されました。そこで、大徳よ、多くの釈迦族の人々が集まり、不満を抱き、不平を言い、非難しました。“ああ、驚くべきことだ、ああ、不思議なことだ。

โภ[Pg.285], เอตฺถ ทานิ โก น โสตาปนฺโน ภวิสฺสติ, ยตฺร หิ นาม สรณานิ สกฺโก กาลงฺกโต, โส ภควตา พฺยากโต ‘โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ, สรณานิ สกฺโก สิกฺขาย อปริปูรการี อโหสี’’ติ ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘โย โส มหานาม ทีฆรตฺตํ อุปาสโก พุทฺธํ สรณํ คโต, ธมฺมํ สรณํ คโต, สงฺฆํ สรณํ คโต, โส กถํ วินิปาตํ คจฺเฉยฺยา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

今や、誰が預流者にならないことがあろうか。あのサラナーニ・シャカが亡くなり、彼が世尊によって‘預流者であり、悪趣に堕ちない性質をもち、決定しており、正覚を至上の目的とする者である’と記別されたのだから。サラナーニ・シャカは修行を全うしていなかったというのに。”その事柄について、世尊は“マハーナーマよ、長きにわたって仏に帰依し、法に帰依し、僧に帰依した者が、どうして悪趣に堕ちることがあろうか”等と語られました。

ปฐม อนาถปิณฺฑิกสุตฺต

第一アナータピンディカ経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.289] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ฉฏฺฐํ สํคีตํ ปฐมอนาถปิณฺฑิกสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ เกน กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 同じく、友よ、古の結集を行われた長老たちによる第六の結集である‘第一アナータピンディカ経’は、どこで、誰に関連して、どのような事柄で、誰によって、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ อารพฺภ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ.

回答 ― 大徳よ、サーヴァッティーにおいて、給孤独長者（アナータピンディカ）に関連して、法軍大将である尊者サーリプッタ長老によって語られたものです。

อายสฺมา ภนฺเต สาริปุตฺตตฺเถโร อายสฺมตา อานนฺทตฺเถเรน ปจฺฉาสมเณน สทฺธึ เยน อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ, นิสชฺช โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ อาพาธิกํ ทุกฺขิตํ พาฬฺหคิลานํ เอตทโวจ ‘‘กจฺจิ เต คหปติ ขมนียํ กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิ ทุกฺขา เวทนา ปฏิกฺกมนฺติ, โน อภิกฺกมนฺติ, ปฏิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน อภิกฺกโม’’ติ, น เม ภนฺเต ขมนียํ, น ยาปนียํ, พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ, อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโมติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ยถา รูเปน โข คหปติ พุทฺเธ อปฺปสาเทน สมนฺนาคโต อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิยรํ อุปปชฺชติ ตถารูโป เต พุทฺเธ อปฺปสาโท นตฺถิ, อตฺถิ จ โข เต คหปติ พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาโท ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… ภควา’ติ ตญฺจ ปน เต พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสโต ฐานโส เวทนา ปฏิปฺปสฺสมฺเภยฺยา’’ติ เอวมาทินา อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ.

大徳よ、尊者サーリプッタ長老は、随行の比丘である尊者アーナンダ長老とともに、給孤独長者の屋敷へと赴きました。赴いて、用意された座に座りました。座った後、尊者サーリプッタは、病に罹り、苦しみ、重病である給孤独長者に次のように言いました。‘長者よ、いかがですか。堪え忍べますか。持ち堪えられますか。苦しい感受は退いていますか、それとも増していますか。退いていることが分かりますか、増しているのではなく。’‘大徳よ、私は堪え忍ぶことも、持ち堪えることもできません。激しい苦痛が増しており、退くことはありません。増していることが分かり、退くことはありません。’その事柄について、法軍大将である尊者サーリプッタ長老は、‘長者よ、仏陀に対する不信を持つ無聞の凡夫が、身体の崩壊後、死後に、退歩の境遇、悪趣、破滅、地獄に生まれるような、そのような仏陀への不信はお前にはない。長者よ、お前には仏陀に対する不壊の浄信がある。“かの世尊は、阿羅漢であり、正自覚者であり、……（中略）……世尊である”という、仏陀に対するその不壊の浄信を自ら観察するならば、直ちにその痛みは静まるであろう’等と語られました。

ยสฺส [Pg.293] สทฺธา ตถาคเต, อจลา สุปฺปติฏฺฐิตา;

สีลญฺจ ยสฺส กลฺยาณํ, อริยกนฺตํ ปสํสิตํ.

如来に対して、揺らぐことなく、堅固に確立された信心がある者。また、聖者に愛され、称賛される、優れた戒がある者。

สงฺเฆ ปสาโท ยสฺสตฺถิ, อุชุภูตญฺจ ทสฺสนํ;

อทลิทฺโทติ ตํ อาหุ, อโมฆํ ตสฺส ชีวิตํ.

僧伽に対して浄信があり、また見解が直っすぐである者。そのような人を“貧しくない人”と賢者は呼び、その人の命は空虚ではない。

ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจ, ปสาทํ ธมฺมทสฺสนํ;

อนุยุญฺเชถ เมธาวี, สรํ พุทฺธานสาสนํ.

それゆえ、知恵ある者は、仏陀の教えを思い起こし、信心と戒と、浄信と真理を見ることに努めるべきである。

ปุญฺญาภิสนฺทวคฺค

福徳の流出の章

มหานามสุตฺต

マハーナーマ経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว อาวุโส ปุญฺญาภิสนฺทวคฺโค โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ สตฺตมํ สํคีตํ มหานามสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 同じく、友よ、福徳の流出の章において、古の結集を行われた長老たちによる第七の結集である‘マハーナーマ経’は、世尊によって、どこで、誰に関連して、どのような事柄で、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ [Pg.294] ภนฺเต กปิลวตฺถุสฺมึ มหานามํ สกฺกํ อารพฺภ ภาสิตํ.

回答 ― 大徳よ、釈迦族のカピラヴァットゥにおいて、マハーナーマ・シャカに関連して語られたものです。

มหานาโม ภนฺเต สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘กิตฺตาวตา นุ โข ภนฺเต อุปาสโก โหตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ยโต โข มหานาม พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหตี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

大徳よ、マハーナーマ・シャカは世尊に次のように申し上げました。‘大徳よ、いかほどで在俗信者（ウパーサカ）となるのでしょうか。’その事柄について、世尊は‘マハーナーマよ、仏に帰依し、法に帰依し、僧に帰依したとき、（在俗信者となる）’等と語られました。

กิตฺตาวตา นุ โข ภนฺเต อุปาสโก โหติ.

大徳よ、いかほどで在俗信者は（在俗信者と）なるのでしょうか。

กาฬิโคธสุตฺต

カーリゴーダー経

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.297] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ นวมํ สํคีตํ กาฬิโคธสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ การพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 同じく、友よ、古の結集を行われた長老たちによる第九の結集である‘カーリゴーダー経’は、世尊によって、どこで、誰に関連して、どのように語られたのでしょうか。

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต กาฬิโคธํ นาม สากิยานึ อารพฺภ ‘‘จตูหิ โข โคเธ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อริยสาวิกา โสตาปนฺนา โหติ อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

回答 ― 大徳よ、釈迦族のカピラヴァットゥにおいて、カーリゴーダーという名の釈迦族の女性に関連して、‘ゴーダーよ、四つの法を備えた聖なる弟子は、預流者であり、悪趣に堕ちない性質をもち、決定しており、正覚を至上の目的とする者となる’等と、世尊によって語られたものです。

ลาภา [Pg.300] เต โคเธ, สุลทฺธํ เต โคเธ, โสตาปตฺติผลํ ตยา โคเธ –

ゴーダーよ、それはお前にとって利益であり、ゴーダーよ、それはお前にとって善き獲得である。ゴーダーよ、お前によって預流果は（得られた）――

นนฺทิยสกฺกสุตฺต

ナンディヤ・シャカ経

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ชานตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน โสตาปตฺติสํยุตฺเต ปุญฺญาภิสนฺทวคฺเค ทสมํ นนฺทิยสกฺกสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、知る者によって……（中略）……正自覚者によって、預流相応の福徳の聚の品（プンニャービサンダ・ヴァッガ）の第十のナンディヤ・サッカ・スッタ（釈氏ナンディヤ経）は、どこで、誰に対して、どのような出来事について、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม นนฺทิยํ สกฺกํ อารพฺภ ภาสิตํ. นนฺทิโย ภนฺเต สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘ยสฺเสว นุ โข ภนฺเต อริยสาวกสฺส จตฺตาริ โสตาปตฺติยงฺคานิ สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถาสพฺพํ นตฺถิ, สฺเวว นุ โข ภนฺเต อริยสาวโก ปมาทวิหารี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ยสฺส โข นนฺทิย จตฺตาริ โสตาปตฺติยงฺคานิ สพฺเพนสพฺพํ สพฺพถาสพฺพํ นตฺถิ, ตมหํ พาหิโร ปุถุชฺชนปกฺเข ฐิโตติ วทามี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 尊師、サッカ族の地カピラヴァットゥのニグローダ園において、サッカ族のナンディヤに対して説かれました。尊師、サッカ族のナンディヤは世尊にこのように申し上げました。“尊師、四つの預流の構成要素（預流支）が、全く、ことごとく、いかなる点においても存在しない、そのような聖なる弟子は、尊師、放逸に住する者なのでしょうか”と。尊師、その出来事について、“ナンディヤよ、四つの預流の構成要素が全く、ことごとく、いかなる点においても存在しない、その人を、私は外部の凡夫の側に立つ者と呼ぶ”と、このように世尊によって説かれました。

สจฺจสํยุตฺต

真諦相応（サッチャ・サンユッタ）

ติรจฺฉานกถาสุตฺต

畜生論経（ティラッチャーナカター・スッタ）

ปุจฺฉา – สจฺจสํยุตฺเต [Pg.304] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคายกมหาเถเรหิ ทสมํ สํคีตํ ติรจฺฉานกถาสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、真諦相応において、古の法結集の長老たちによって第十に結集された‘畜生論経’は、世尊によって、どこで、誰に対して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ มา ภิกฺขเว อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถยฺยาถ. เสยฺยถิทํ, ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 尊師、サーヴァッティにおいて、多くの比丘たちに対して説かれました。“比丘たちよ、多種多様な畜生論（無益な世俗の話）を語ってはならない。例えば、王についての話、盗賊についての話、大臣についての話、軍隊についての話、恐怖についての話、戦争についての話、食物についての話、飲料についての話、衣服についての話、寝具についての話などである”と、このように尊師、世尊によって説かれました。

อิทํ [Pg.305] ทุกฺขนฺติ กเถยฺยาถ.

“‘これは苦である’と語りなさい。”

ตสฺมาติห [Pg.306] ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย…เป… อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโย.

“それゆえ、比丘たちよ、‘これは苦である’と修練（瑜伽）すべきである……（中略）……‘これは苦の滅尽に至る道である’と修練すべきである。”

ธมฺมจกฺกปวตฺตนสุตฺต

法輪転起経（ダンマチャッカパヴァッタナ・スッタ）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว อาวุโส ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนวคฺเค โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ปฐมํ สํคีตํ ธมฺมจกฺกปวตฺตนสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、正にそこの法輪転起品（ダンマチャッカパヴァッタナ・ヴァッガ）において、古の法結集の長老たちによって最初に結集された‘法輪転起経’は、世尊によって、どこで、誰に対して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – พาราณสิยํ ภนฺเต อิสิปตเน มิคทาเย ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ทฺเว เม ภิกฺขเว อนฺตา ปพฺพชิเตน นเสวิตพฺพา. กตเม ทฺเว, โย จายํ กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยโค หีโน คมฺโม โปถุชฺชนิโก อนริโย อนตฺถสํหิโต, โย จายํ อตฺตกิลมถานุโยโค [Pg.307] ทุกฺโข อนริโย อนตฺถสํหิโต, เอเต โข ภิกฺขเว อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺฌิมาปฏิปทา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 尊師、バーラーナシーのイシパタナのミガダーヤにおいて、五群の比丘たち（五比丘）に対して、“比丘たちよ、出家者はこれら二つの極端に親しんではならない。二つとは何か。一つは、諸々の欲において欲楽の耽溺にふけることであり、それは卑しく、卑俗で、凡夫のものであり、聖なるものではなく、無益なものである。もう一つは、自らを苦しめることに耽溺することであり、それは苦しく、聖なるものではなく、無益なものである。比丘たちよ、これら両極端に近づくことなく、如来によって中道（マッジマー・パティパダー）が覚られた”と、このように世尊によって説かれました。

อาสวกฺขยสุตฺต

漏尽経（アーサヴァッカヤ・スッタ）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.308] อาวุโส โกฏิคามวคฺเค โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ปญฺจมํ สํคีตํ อาสวกฺขยสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、正にそこのコーティガーマ品（コーティガーマ・ヴァッガ）において、古の法結集の長老たちによって第五に結集された‘漏尽経’は、世尊によって、どこで、誰に対して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ชานโตหํ ภิกฺขเว ปสฺสโต อาสวานํ ขยํ วทามิ, โน อชานโต อปสฺสโต. กิญฺจ ภิกฺขเว ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ, อิทํ ทุกฺขนฺติ ภิกฺขเว ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ, อยํ ทุกฺขสมุทโยติ, อยํ ทุกฺขนิโรโธติ, อยํ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทาติ ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ. เอวํ โข ภิกฺขเว ชานโต เอวํ ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ. ตสฺมาติห ภิกฺขเว ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ โยโค กรณีโย, อยํ ทุกฺขสมุทโยติ, อยํ ทุกฺขนิโรโธติ, อยํ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทาติ โยโค กรณีโย’’ติ เอวํ โข ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 尊師、サーヴァッティにおいて、多くの比丘たちに対して、“比丘たちよ、私は知る者、見る者のために諸漏の滅尽を説くのであって、知らぬ者、見ぬ者のためではない。比丘たちよ、何を知り、何を見る者のために諸漏の滅尽があるのか。比丘たちよ、‘これは苦である’と知り、見る者のために諸漏の滅尽がある。‘これは苦の集起である’、‘これは苦の滅尽である’、‘これは苦の滅尽に至る道である’と知り、見る者のために諸漏の滅尽がある。比丘たちよ、このように知り、このように見る者に、諸漏の滅尽がある。それゆえ、比丘たちよ、‘これは苦である’と修練すべきであり、‘これは苦の集起である’、‘これは苦の滅尽である’、‘これは苦の滅尽に至る道である’と修練すべきである”と、このように世尊によって説かれました。

สีสปาวนสุตฺต

シーンサパー経（シーンサパーヴァナ・スッタ）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.309] อาวุโส สีสปาวนวคฺเค โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ปฐมํ สํคีตํ สีสปาวนสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

問い ― 友よ、正にそこのシーンサパー品（シーンサパーヴァナ・ヴァッガ）において、古の法結集の長老たちによって最初に結集された‘シーンサパー経’は、世尊によって、どこで、誰に対して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – โกสมฺพิยํ [Pg.310] ภนฺเต สีสปาวเน สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กตมํ นุโข พหุตรํ ยานิ วา มยา ปริตฺตานิ สีสปาปณฺณานิ ปาณินา คหิตานิ ยทิทํ อุปริ สีสปาวเน’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

答え ― 尊師、コーサンビーのシーンサパーの森において、多くの比丘たちに対して、“比丘たちよ、あなた方はどう思うか。私が手にとった僅かなシーンサパーの葉と、上にあるシーンサパーの森の葉と、どちらが多いだろうか”と、このように世尊によって説かれました。

ปญฺจคติเปยฺยาลวคฺค

五趣略説品（パンチャガティ・ペイヤーラ・ヴァッガ）

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.312] อาวุโส โปราณเกหิ ธมฺมสํคาหกมหาเถเรหิ ปริโยสานภาเวน สํคีโต ปญฺจคติเปยฺยาลวคฺเค, ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิโต.

問い ― 友よ、正にそこの古の法結集の長老たちによって最後として結集された五趣略説品において、世尊によって、どこで、誰に対して、どのように説かれましたか。

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, โย วายํ มยา ปริตฺโต นขสิขายํ ปํสุ อาโรปิโต, อยํ วา มหาปถวี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิโต.

答え ― 尊師、ヴェーサーリーにおいて、多くの比丘たちに対して、“比丘たちよ、あなた方はどう思うか。私の爪の先に載せられた僅かな土と、この広大な大地と、どちらが多いだろうか”と、このように世尊によって説かれました。

ปุจฺฉา – เก [Pg.315] อาวุโส สิกฺขนฺติ.

問い ― 友よ、誰が学び（修学）ますか。

วิสฺสชฺชนา – เสกฺขา จ ภนฺเต ปุถุชฺชนกลฺยาณกา จ สิกฺขนฺติ.

答え ― 尊師、有学（聖者）と善なる凡夫たちが学びます。

ปุจฺฉา – เก [Pg.316] อาวุโส สิกฺขิตสิกฺขา.

問い ― 友よ、学びを終えた者は誰ですか。

วิสฺสชฺชนา – อรหนฺโต ภนฺเต สิกฺขิตสิกฺขา.

答え ― 尊師、阿羅漢が学びを終えた者たちです。

ปุจฺฉา – กตฺถ อาวุโส ฐิตํ.

問い ― 友よ、どこに留まっていますか。

วิสฺสชฺชนา – สิกฺขากาเมสุ ภนฺเต ฐิตํ.

答え ― 尊師、学びを望む者たちの中に留まっています。

ปุจฺฉา – เก อาวุโส ธาเรนฺติ.

問い ― 友よ、誰が（教えを）保持していますか。

วิสฺสชฺชนา – เยสํ ภนฺเต วตฺตติ เต ธาเรนฺติ.

答え ― 尊師、それを実践している人々が保持しています。

ปุจฺฉา – กสฺส [Pg.317] อาวุโส วจนํ.

問い ― 友よ、誰の言葉ですか。

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

答え ― 尊師、世尊、阿羅漢、正自覚者の言葉です。

ปุจฺฉา – เกน อาวุโส อาภตํ.

問い――友よ、誰によって伝えられたのか。

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

答え――尊者よ、師資相承によって伝えられた。