නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Homage to the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One.

සුත්තන්තපිටක

The Sutta Piṭaka

සංයුත්තනිකායෙ

The Connected Discourses

සගාථාවග්ගපාළි

The Book with Verses

සංගායනස්ස පුච්ඡා විස්සජ්ජනා

Questions and Answers Regarding the Council Recitation

පුච්ඡා – පඨමමහාසංගීතිකාලෙ [Pg.1] ආවුසො ධම්මසංගාහකා මහාකස්සපාදයො මහාථෙරවරා පොරාණසංගීතිකාරා පඨමං විනයපිටකං සංගායිත්වා තදනන්තරං සුත්තන්තපිටකං සංගායන්තා දීඝනිකායඤ්ච මජ්ඣිමනිකායඤ්ච සංගායිත්වා තදනන්තරං කිංනාම පාවචනං සංගායිංසු.

Question – During the first great recitation, friend, the Dhamma compilers, the great elders headed by Mahākassapa, the ancient reciters, after reciting the Vinaya Piṭaka, and then, while reciting the Sutta Piṭaka, having recited the Dīgha Nikāya and the Majjhima Nikāya, what teaching did they recite next?

විස්සජ්ජනා – පඨමමහාසංගීතිකාලෙ භන්තෙ ධම්මසංගාහකා මහාකස්සපාදයො පොරාණථෙරවරා පඨමං විනයපිටකං සංගායිත්වා තදනන්තරං සුත්තන්තපිටකං සංගායන්තා දීඝනිකායඤ්ච මජ්ඣිමනිකායඤ්ච සංගායිත්වා තදනන්තරං සත්තහි ච සුත්තසහස්සෙහි සත්තහි ච සුත්තසතෙහි ද්වාසට්ඨියා ච සුත්තෙහි පටිමණ්ඩිතං භාණවාරසතපරිමාණං සංයුත්තනිකායං නාම පාවචනං සංගායිංසු.

Answer – During the first great recitation, venerable sir, the Dhamma compilers, the great elders headed by Mahākassapa, the venerable elders of old, having first recited the Vinaya Piṭaka, then, while reciting the Sutta Piṭaka, having recited the Dīgha Nikāya and the Majjhima Nikāya, they next recited the teaching known as the Saṃyutta Nikāya, adorned with seven thousand seven hundred and sixty-two suttas, comprising one hundred recitation sections.

පුච්ඡා – සංයුත්තනිකායෙ [Pg.2] ච ආවුසො සගාථාවග්ගො නිදානවග්ගො ඛන්ධවග්ගො සළායතනවග්ගො මහාවග්ගොති පඤ්චසංයුත්තප්පකරණානි, තෙසු පඨමං කතරං සංයුත්තප්පකරණං තෙ සංගායිංසු.

Question – In the Connected Discourses, friend, there are five sections: the Book with Verses, the Book of Causation, the Book of the Aggregates, the Book of the Six Sense Bases, and the Great Book. Among these, which section did they recite first?

විස්සජ්ජනා – පඤ්චසු භන්තෙ සංයුත්තප්පකරණෙසු පඨමං සගාථාවග්ගසංයුත්තප්පකරණං සංගායිංසු.

Answer – Among the five sections, venerable sir, they first recited the section of the Book with Verses.

පුච්ඡා – සගාථාවග්ගෙපි [Pg.3] ආවුසො දෙවතාසංයුත්තාදිවසෙන එකාදසසංයුත්තානි, තෙසු පඨමං කතරං සංයුත්තං තෙ සංගායිංසු.

Question – In the Book with Verses, friend, there are eleven connected discourses, such as the Connected Discourses with Deities. Among these, which connected discourse did they recite first?

විස්සජ්ජනා – එකාදසසු භන්තෙ සංයුත්තෙසු පඨමං දෙවතාසංයුත්තං සංගායිංසු.

Answer – Among the eleven connected discourses, venerable sir, they first recited the Connected Discourses with Deities.

පුච්ඡා – දෙවතාසංයුත්තෙපි ආවුසො නළවග්ගාදයො අට්ඨ වග්ගා, ඔඝතරණසුත්තාදීනි ච එකාසීති සුත්තානි, තෙසු පඨමං කතරං වග්ගං කතරඤ්ච සුත්තං සගායිංසු.

Question – In the Connected Discourses with Deities, friend, there are eight chapters, such as the Reed Chapter, and eighty-one discourses, such as the Discourse on Crossing the Flood. Among these, which chapter and which discourse did they recite first?

විස්සජ්ජනා – අට්ඨසු භන්තෙ වග්ගෙසු පඨමං නළවග්ගං එකාසීතියා ච සුත්තෙසු පඨමං ඔඝතරණසුත්තං සංගායිංසු.

Answer – Among the eight chapters, venerable sir, they first recited the Reed Chapter, and among the eighty-one discourses, they first recited the Discourse on Crossing the Flood.

සාධු [Pg.4] සාධු ආවුසො, මයම්පි දානි තතොයෙව පට්ඨාය සංගීතිපුබ්බඞ්ගමානි පුච්ඡනවිස්සජ්ජනකිච්චානි ආවහිතුං සමාරභාර.

Good, good, friend. Now we too, beginning from that very point, shall undertake the duties of questioning and answering that precede the recitation.

දෙවතාසංයුත්ත

The Connected Discourses with Deities

ඔඝතරණසුත්ත

The Discourse on Crossing the Flood

පුච්ඡා – තෙනාවුසො භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන ඔඝතරණසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, by that Blessed One—the Knower, the Seer, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One—where, concerning whom, regarding what subject matter, and how was the Discourse on Crossing the Flood spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං දෙවතං ආරබ්භ භාසිතං, අඤ්ඤතරා භන්තෙ දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි, එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච ‘‘කථං නු ත්වං මාරිස ඔඝමතරී’’ති,

Answer – At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning a certain deity. Venerable sir, when the night was far advanced, a certain deity of surpassing radiance, illuminating the entire Jeta's Grove, approached the Blessed One. Having approached, she paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, that deity said this to the Blessed One: "How, dear sir, did you cross the flood?"

තස්මිං [Pg.5] භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අපතිට්ඨං ඛ්වාහං ආවුසො අනායූහං ඔඝමතරිං’’ති, එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Regarding that matter, venerable sir, the Blessed One said: "Friend, it is by not taking a stance and by not making an effort that I crossed the flood." Thus indeed, venerable sir, this was spoken by the Blessed One.

අච්චෙන්තිසුත්ත

The Discourse on Passing Away

පුච්ඡා – අච්චෙන්තිසුත්තං [Pg.8] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, by the Blessed One, where, concerning whom, regarding what subject matter, and how was the Discourse on Passing Away spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං දෙවතං ආරබ්භ භාසිතං. අඤ්ඤතරා භන්තෙ දෙවතා භගවන්තං එතදවොච–

Answer – At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning a certain deity. A certain deity, venerable sir, said this to the Blessed One:

‘‘අච්චෙන්ති කාලා තරයන්ති රත්තියො,වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්ති,එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,පුඤ්ඤානි කයිරාථ සුඛාවහානී’’ති–

"Times pass, nights fly by, The stages of life are left behind in sequence. Seeing this danger in death, One should do meritorious deeds that bring happiness."

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං –

Regarding that matter, venerable sir:

‘‘අච්චෙන්ති කාලා තරයන්ති රත්තියො,වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්ති,එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,ලොකාමිසං පජහෙ සන්තිපෙක්ඛො’’ති –

"Times pass, nights fly by, The stages of life are left behind in sequence. Seeing this danger in death, One seeking peace should relinquish the world's bait."

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, this was spoken by the Blessed One.

සත්තිසුත්ත

The Discourse on the Spear

පුච්ඡා – සත්තිසුත්තං [Pg.10] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, by the Blessed One, where, concerning whom, regarding what subject matter, and how was the Discourse on the Spear spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං දෙවතං ආරබ්භ භාසිතං, අඤ්ඤතරා භන්තෙ දෙවතා භගවන්තං එතදවොච–

Answer – At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning a certain deity. A certain deity, venerable sir, said this to the Blessed One:

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

කාමරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති–

"As if pierced by a spear, or with one's head on fire; A mindful monk should wander forth to abandon sensual craving."

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

In that matter, venerable sir—

සත්තියා [Pg.11] විය ඔමට්ඨො ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

සක්කායදිට්ඨිප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙති;

As if struck by a spear, as if one’s head were on fire; To abandon identity view, a mindful monk should wander.

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, this was spoken by the Blessed One.

සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

කාමරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ –

As if struck by a spear, as if one’s head were on fire; To abandon sensual desire, the mindful monk should wander.

සත්තියා [Pg.12] විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ,සක්කායදිට්ඨිප්පමානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ –

As if struck by a spear, as if one’s head were on fire; To abandon identity view, the mindful monk should wander.

ජටාසුත්ත

The Tangle Sutta

පුච්ඡා – ජටාසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, as to the Tangle Sutta, where, concerning whom, in what context, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං දෙවතං ආරබ්භ භාසිතං, අඤ්ඤතරා භන්තෙ දෙවතා භවගන්තං එතදවොච–

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning a certain deity. A certain deity, venerable sir, said this to the Blessed One:

‘‘අන්තො ජටා බහිජටා, ජටාය ජටිතා පජා;

තං තං ගොතම පුච්ඡාමි, කො ඉමං විජටයෙ ජට’’න්ති–

"Within is a tangle, without is a tangle; people are entangled in a tangle. I ask you this, Gotama, who can disentangle this tangle?"

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං –

In that matter, venerable sir—

සීලෙ පතිට්ඨාය නරො සපඤ්ඤො, චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං;

ආතාපී නිපකො භික්ඛු, සො ඉමං විජටයෙ ජටං.

A wise person, established in virtue, developing concentration and wisdom, an ardent, discerning bhikkhu, he can disentangle this tangle.

යෙසං [Pg.13] රාගො ච දොසො ච, අවිජ්ජා ච විරාජිතා;

ඛීණාසවා අරහන්තො, තෙසං විජටිතා ජටාති;

Those in whom lust, hatred, and ignorance are eradicated, the Arahants whose taints are destroyed—for them the tangle is disentangled.

එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Thus, venerable sir, was it spoken by the Blessed One, and so forth.

සීලෙ [Pg.14] පතිට්ඨාය නරො සපඤ්ඤො, චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං;

ආතාපී නිපකො භික්ඛු, සො ඉමං විජටයෙ ජටං–

A wise person, established in virtue, developing concentration and wisdom, an ardent, discerning bhikkhu, he can disentangle this tangle.

යෙසං රාගො ච දොසො ච, අවිජ්ජා ච විරාජිතා;

ඛීණාසවා අරහන්තො, තෙසං විජටිතා ජටා–

Those in whom lust, hatred, and ignorance are eradicated, the Arahants whose taints are destroyed—for them the tangle is disentangled.

යත්ථ [Pg.15] නාමඤ්ච රූපඤ්ච, අසෙසං උපරුජ්ඣති;

පටිඝං රූපසඤ්ඤා ච, එත්ථෙසා ඡිජ්ජතෙ ජටා.

Where name-and-form ceases without remainder, and impingement and perception of forms—there this tangle is cut.

අච්ඡරාසුත්ත

The Nymphs Sutta

පුච්ඡා – අච්ඡරාසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, as to the Nymphs Sutta, where, concerning whom, in what context, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං දෙවපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං. අඤ්ඤතරො භන්තෙ දෙවපුත්තො භගවන්තං එතදවොච–

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning a certain devaputta. A certain devaputta, venerable sir, said this to the Blessed One:

‘‘අච්ඡරාගණසඞ්ඝට්ඨං, පිසාච ගණසෙවිතං;

වනන්තං මොහනං නාම, කථං යාත්‍රා භවිස්සතී’’ති.

"Resounding with hosts of nymphs, frequented by hosts of demons, the forest called Bewilderment—how will the journey be?"

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

In that matter, venerable sir—

‘‘උජුකො නාම සො මග්ගො, අභයා නාම සා දිසා,රථො අකූජනො නාම, ධම්මචක්කෙහි සංයුතො.

"Straight is the path, fearless is that direction; the chariot is called 'Silent', yoked with wheels of Dhamma.

හිරී [Pg.16] තස්ස අපාලම්බො, සත්‍යස්ස පරිවාරණං;

ධම්මාහං සාරථිං බ්‍රූමි, සම්මාදිට්ඨි පුරෙජවං.

Conscience is its support, mindfulness its protection; I call the Dhamma the charioteer, right view its forerunner.

යස්ස එතාදිසං යානං, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා;

ස වෙ එතෙන යානෙන, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති.

Whoever has such a vehicle, whether woman or man; by this vehicle indeed, they are near Nibbāna."

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, was it spoken by the Blessed One.

අච්ඡරාගණසඞ්ඝුට්ඨං[Pg.17], පිසාචගණසෙවිතං;

වනන්තං මොහනං නාම, කථං යාත්‍රා භවිස්සති–

Resounding with hosts of nymphs, frequented by hosts of demons, the forest called Bewilderment—how will the journey be?

ජරාසුත්ත

The Aging Sutta

පුච්ඡා – ජරාසුත්තං [Pg.19] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, as to the Aging Sutta, where, concerning whom, in what context, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං දෙවතං ආරබ්භ භාසිතං. අඤ්ඤතරා භන්තෙ දෙවතා භගවන්තං එතදවොච–

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning a certain deity. A certain deity, venerable sir, said this to the Blessed One:

‘‘කිං සු යාව ජරා සාධු, කිං සු සාධු පතිට්ඨිතං;

කිං සු නරානං රතනං, කිං සු චොරෙහි දූහර’’න්ති.

"What is good until old age? What is good when well-established? What is the jewel of humans? What is hard for thieves to steal away?"

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

id

‘‘සීලං යාව ජරා සාධු, සද්ධා සාධු පතිට්ඨිතා;

පඤ්ඤා නරානං රතනං, පුඤ්ඤං චොරෙහි දූහර’’න්ති.

id

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

id

කිං සු යාව ජරා සාධු.

id

කිං සු සාධු පතිට්ඨිතං.

id

කිං [Pg.20] සු නරානං රතනං.

id

කිං සු චොරෙහි දූහරං.

id

දෙවපුත්තසංයුත්ත

id

සුබ්‍රහ්මසුත්ත

id

පුච්ඡා – තෙනාවුසො භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සුබ්‍රහ්මසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කතඤ්ච භාසිතං. කීදිසො ච තත්ථ ධම්මපටිග්ගාහකස්ස ධම්මස්සවනානිසංසො අධිගතො.

id

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ [Pg.21] භන්තෙ සුබ්‍රහ්මදෙවපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං. සුබ්‍රහ්මා භන්තෙ දෙවපුත්තො මරණභයභීතො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච–

id

‘‘නිච්චං උත්‍රස්තමිදං චිත්තං, නිච්චං උබ්බිග්ගමිදං මනො;

අනුප්පන්නෙසු කිච්ඡෙසු, අථො උප්පතිතෙසු ච;

සචෙ අත්ථි අනුත්‍රස්තං, තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතො’’ති–

id

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං.

id

‘‘නාඤ්ඤත්‍ර බොජ්ජා තපසා, නාඤ්ඤත්‍රින්ද්‍රියසංවරා;

නාඤ්ඤත්‍ර සබ්බනිස්සග්ගා, සොත්ථිං පස්සාමි පාණින’’න්ති.

id

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං. දෙසනාපරියොසානෙ ච භන්තෙ සුබ්‍රහ්මස්ස දෙවපුත්තස්ස තස්මිංයෙව ආසනෙ විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි, ‘‘යංකිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති.

id

නිච්චං [Pg.22] උත්‍රස්තමිදං චිත්තං, නිච්චං උබ්බිග්ගමිදං මනො;

අනුප්පන්නෙසු කිච්ඡෙසු, අථො උප්පතිතෙසු ච;

සචෙ අත්ථි අනුත්‍රස්ත, තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතො-හු–

id

නාඤ්ඤත්‍ර [Pg.23] බොජ්ජා තපසා, නාඤ්ඤත්‍රින්ද්‍රියසංවරා;

නාඤ්ඤත්‍ර සබ්බනිස්සග්ගා, සොත්ථිං පස්සාමි පාණිනං–

id

රොහිතස්සසුත්ත

id

පුච්ඡා – රොහිතස්සසුත්තං [Pg.24] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

id

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ රොහිතස්සං දෙවපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං. රොහිතස්සො භන්තෙ දෙවපුත්තො භගවන්තං එතදවොච ‘‘යත්ථ නු ඛො භන්තෙ න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, සක්කා නු ඛො සො භන්තෙ ගමනෙන ලොකස්ස අන්තො ඤාතුං වා දට්ඨුං වා පාපුණිතුං වා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යත්ථ ඛො ආවුසො න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං අට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

id

කොසලසංයුත්ත

id

දහරසුත්ත

id

පුච්ඡා – දහරසුත්තං [Pg.26] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

id

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ රාජානං පසෙනදිං කොසලං ආරබ්භ භාසිතං. රාජා භන්තෙ පසෙනදි කොසලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො භන්තෙ රාජා පසෙනදි කොසලො භගවන්තං එතදවොච ‘‘භවම්පි නො ගොතමො ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පටිජානාතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යඤ්හි තං මහාරාජ සම්මා වදමානොවදෙය්‍ය ‘අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති[Pg.27], මමෙව තං සම්මා වදමානො වදෙය්‍යා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

id

තස්මා [Pg.29] හි පණ්ඩිතො පොසො, සම්පස්සං අත්ථමත්තනො;

භුජඞ්ගමං පාවකඤ්ච, ඛත්තියඤ්ච යසස්සිනං;

භික්ඛුඤ්ච සීලසම්පන්නං, සම්මදෙව සමාචරෙ–

id

අත්තරක්ඛිතසුත්ත

id

පුච්ඡා – අත්තරක්ඛිතසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

id

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ රාජානංයෙව පසෙනදිං කොසලං ආරබ්භ භාසිතං. රාජා භන්තෙ පසෙනදි කොසලො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ඉධ මය්හං භන්තෙ රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස [Pg.30] එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදී’’ති එවමාදිකං වචනං අවොච. භගවා ච භන්තෙ එවමෙතං මහාරාජ එවමෙතං මහාරාජාති එවමාදිනා විභජිත්වා භාසිතං.

id

කායෙන [Pg.32] සංවරො සාධු, සාධු වාචාය සංවරො;

මනසා සංවරො සාධු, සාධු, සබ්බත්ථ සංවරො;

සබ්බත්ථ සංවුතො ලජ්ජී, රක්ඛිතොති පවුච්චති.

id

අප්පකසුත්ත

id

පුච්ඡා – අප්පකසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, where, concerning whom, about what subject, and how was the Appaka Sutta spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ රාජානංයෙව පසෙනදිං කොසලං ආරබ්භ භාසිතං. රාජා භන්තෙ පසෙනදි කොසලො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ඉධ මය්හං භන්තෙ රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි අප්පකා තෙ සත්තා ලොකස්මිං, යෙ උළාරෙ උළාරෙ භොගෙ ලභිත්වා න චෙව මජ්ජන්ති න ච පමජ්ජන්ති, න ච කාමෙසු ගෙධං ආපජ්ජන්තී’’ති එවමාදිකං වචනං අවොච. භගවා ච භන්තෙ ‘‘එවමෙතං මහාරාජ එවමෙතං මහාරාජා’’ති එවමාදිනා අප්පකසුත්තං භාසිතං.

Reply – Venerable sir, it was spoken at Sāvatthī concerning King Pasenadi of Kosala. Venerable sir, King Pasenadi of Kosala approached the Blessed One and said: “Here, venerable sir, while I was alone and secluded, this thought occurred to me: ‘Few are those beings in the world who, having obtained abundant possessions, neither become intoxicated nor negligent, nor fall into craving for sensual pleasures.’” The Blessed One, venerable sir, said: “So it is, great king, so it is, great king,” and thus spoke the Appaka Sutta.

මල්ලිකාසුත්ත

The Mallikā Sutta

පුච්ඡා – මල්ලිකාසුත්තං [Pg.34] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, where, concerning whom, about what subject, and how was the Mallikā Sutta spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ රාජානංයෙව පසෙනදිං කොසලං ආරබ්භ භාසිතං. රාජා භන්තෙ පසෙනදි කොසලො මල්ලිකං දෙවිං එතදවොච ‘‘අත්ථි නු ඛො තෙ මල්ලිකෙ කොචඤ්ඤො අත්තනා පියතරො’’ති. තස්මිං වත්ථුස්මිං සබ්බාදිසා අනුපරිගම්ම චෙතසාති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply – Venerable sir, it was spoken at Sāvatthī concerning King Pasenadi of Kosala. Venerable sir, King Pasenadi of Kosala said this to Queen Mallikā: “Mallikā, is there anyone dearer to you than yourself?” On that subject, venerable sir, the Blessed One spoke thus, beginning with: “Having surveyed all directions with his mind…”

සබ්බා [Pg.35] දිසා අනුපරිගම්ම චෙතසා, නෙවජ්ඣගා පියතරමත්තනා ක්වචි. එවං පියො පුථු අත්තා පරෙසං, තස්මා න හිංසෙ පරමත්තකාමො–

Having traversed all directions with the mind, one finds none anywhere dearer than oneself. Likewise, the self is dear to others; therefore, one who loves oneself should not harm another.

සත්තජටිලසුත්ත

The Discourse on the Seven Ascetics with Matted Hair

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.36] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන සත්තජටිලසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, by the Blessed One…pe… the Perfectly Self-Enlightened One, where, concerning whom, on what subject, and how was the Sattajaṭila Sutta spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ රාජානං පසෙනදිං කොසලං ආරබ්භ භාසිතං. රාජා භන්තෙ පසෙනදි කොසලො අචිරපක්කන්තෙසු සත්තසු ච ජටිලෙසු සත්තසු ච නිගණ්ඨෙසු සත්තසු ච අචෙලකෙසු සත්තසු ච එකසාටකෙසු සත්තසු ච පරිබ්බාජකෙසු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො භන්තෙ රාජා පසෙනදි කොසලො භගවන්තං එතදවොච ‘‘යෙ තෙ භන්තෙ ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා, එතෙ තෙසං අඤ්ඤතරා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘දුජ්ජානං ඛො එතං මහාරාජ තයා ගිහිනා කාමභොගිනා පුත්තසම්බාධසයනං අජ්ඣාවසන්තෙන කාසිණචන්දනං පච්චනුභොන්තෙන මාලාගන්ධවිලෙපනං ධාරයන්තෙන ජාතරූපරජතං සාදියන්තෙන ‘‘ඉමෙ වා අරහන්තො, ඉමෙ වා අරහත්තමග්ගං සමාපන්නා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply – At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning King Pasenadi of Kosala. Venerable sir, King Pasenadi of Kosala, not long after the seven ascetics with matted hair, the seven Nigaṇṭhas, the seven naked ascetics, the seven one-robed ascetics, and the seven wanderers had departed, approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, venerable sir, King Pasenadi of Kosala said this to the Blessed One: “Venerable sir, are these among those in the world who are arahants or have attained the path to arahantship?” Regarding this matter, venerable sir, the Blessed One said: “Great king, it is difficult for you, a householder who enjoys sensual pleasures, living in a home crowded with children, using Kāsi sandalwood, wearing garlands, perfumes, and ointments, and accepting gold and silver, to know: ‘These are arahants, or these have attained the path to arahantship.’”

න [Pg.40] වණ්ණරූපෙන නරො සුජානො, න විස්සසෙ ඉත්තරදස්සනෙන;

සුසඤ්ඤතානඤ්හි වියඤ්ජනෙන, අසඤ්ඤතා ලොකමිමං චරන්ති.

A person is not easily known by their appearance, nor should one trust a fleeting glance; for the unrestrained wander through this world in the guise of the well-restrained.

පතිරූපකො මත්තිකාකුණ්ඩලොව, ලොහඩ්ඪමාසොව සුවණ්ණඡන්නො;

චරන්ති ලොකෙ පරිවාරඡන්නා, අන්තො අසුද්ධා බහිසොභමානා-හූ

Like a counterfeit clay earring, or a copper half-māsa coin covered with gold, they wander in the world concealed by their retinue, impure within but shining without.

පඤ්චරාජසුත්ත

The Discourse on the Five Kings

පුච්ඡා – පඤ්චරාජසුත්තං [Pg.41] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, where, concerning whom, on what subject, and how was the Discourse on the Five Kings spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ රාජානංයෙව පසෙනදිං කොසලං ආරබ්භ භාසිතං. රාජා භන්තෙ පසෙනදි කොසලො භගවන්තං එතදවොච ‘‘කිං නු ඛො භන්තෙ කාමානං අග්ග’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘මනාපපරියන්තං ඛ්වාහං මහාරාජ පඤ්චසු කාමගුණෙසු අග්ගන්ති වදාමී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply – At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning King Pasenadi of Kosala. Venerable sir, King Pasenadi of Kosala said this to the Blessed One: “Venerable sir, what is the highest of sensual pleasures?” Regarding that matter, venerable sir, the Blessed One spoke thus: “Great king, I say that the peak of what is agreeable is the highest among the five strands of sensual pleasure.”

ඉධ [Pg.42] භන්තෙ අම්හාකං පඤ්චන්නං රාජූනං පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතානං සමඞ්ගීභූතානං පරිචාරයමානානං අයමන්තරාකථා උදපාදිං ‘කිං නු ඛො කාමානං අග්ග’න්ති–

Here, venerable sir, among us five kings, endowed and furnished with the five strands of sensual pleasure, while we were enjoying ourselves, this discussion arose: ‘What, venerable sir, is the highest of sensual pleasures?’

පදුමං [Pg.43] යථා කොකනදං සුගන්ධං, පාතො සියා ඵුල්ලමවීතගන්ධං. අඞ්ගීරසං පස්ස විරොචමානං, තපන්තමාදිච්චමිවන්තලික්ඛෙ–

Like a fragrant red lotus, blooming in the morning, its scent unfaded, see Aṅgīrasa, shining forth, blazing like the sun in the sky.

දුතියඅපුත්තකසුත්ත

The Second Discourse on the Heirless

පුච්ඡා – දුතියඅපුත්තකසුත්තං [Pg.44] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, where, concerning whom, on what subject, and how was the Second Discourse on the Heirless spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ රාජානංයෙව පසෙනදිං කොසලං ආරබ්භ භාසිතං. රාජා භන්තෙ පසෙනදි කොසලො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ඉධ භන්තෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨි ගහපති කාලඞ්කතො, තමහං අපුත්තකං සාපතෙය්‍යං රාජන්තෙපුරං අතිහරිත්වා ආගච්ඡාමී’’ති එවමාදිකං වචනං අවොච. භගවා ච භන්තෙ ‘‘එවමෙතං මහාරාජ, එවමෙතං මහාරාජ, භූතපුබ්බං සො මහාරාජ සෙට්ඨි ගහපති තග්ගරසිඛිං නාම පච්චෙකසම්බුද්ධං පිණ්ඩපාතෙන පටිපාදෙසී’’ති එවමාදිනා තස්ස සෙට්ඨිස්ස ගහපතිස්ස අතීතං වත්ථුං ආහරිත්වා පරියොසානෙ චතූහි ගාථාහි භාසිතං.

Reply – At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning King Pasenadi of Kosala. Venerable sir, King Pasenadi of Kosala approached the Blessed One and said: “Here, venerable sir, in Sāvatthī a wealthy householder has passed away. As he was heirless, I have come after having his fortune transferred to the royal treasury.” The Blessed One, venerable sir, replied: “So it is, great king, so it is, great king. Formerly, great king, that wealthy householder served a Paccekabuddha named Tagarasikhi with almsfood.” Thus, recounting the past story of that wealthy householder, the Blessed One concluded with four verses.

ධඤ්ඤං [Pg.47] ධනං රජතං ජාතරූපං, පරිග්ගහං වාපි යදත්ථි කිඤ්චි,දාසා කම්මකරා පෙස්සා, යෙ චස්ස අනුජීවිනො.

Grain, wealth, silver, gold, or whatever other possessions there are, slaves, workers, messengers, and all of one's dependents—

සබ්බං නාදාය ගන්තබ්බං, සබ්බං නික්ඛිප්පගාමිනං;

යඤ්ච කරොති කායෙන, වාචාය උදචෙතසා.

one must go without taking any of it, leaving everything behind. But what one does by body, speech, or mind—

තඤ්හි තස්ස සකං හොති, තංව ආදාය ගච්ඡති;

තංවස්ස අනුගං හොති, ඡායාව අනපායිනී.

that is truly one's own, that one takes when one goes; that follows one like a shadow that never departs.

තස්මා කරෙය්‍ය කල්‍යාණං, නිචයං සම්පරායිකං;

පුඤ්ඤානි පරලොකස්මිං, පතිට්ඨා හොන්ති පාණිනං –

Therefore, one should do good, as a store for the future life. Meritorious deeds are the support for beings in the next world.

මාරසංයුත්ත

The Connected Discourses with Māra

තපොකම්මසුත්ත

The Discourse on Ascetic Practice

පුච්ඡා – තපොකම්මසුත්තං [Pg.48] පනාවුසො භගවතා ජිනෙන කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, where, concerning whom, on what subject, and how was the Discourse on Ascetic Practice spoken by the Blessed One, the Conqueror?

විස්සජ්ජනා – උරුවෙලායං භන්තෙ මාරං පාපිමන්තං ආරබ්භ භාසිතං. මාරො භන්තෙ පාපිමා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ගාථාය අජ්ඣභාසි.

Reply – At Uruvelā, venerable sir, this was spoken concerning Māra the Evil One. Venerable sir, Māra the Evil One approached the Blessed One and addressed him in verse:

‘‘තපොකම්මා අපක්කම්ම, යෙන සුජ්ඣන්ති මාණවා;

අසුද්ධො මඤ්ඤසි සුද්ධො, සුද්ධිමග්ගා අපරද්ධො’’ති.

“Having departed from ascetic practice, by which men are purified, though impure, you think yourself pure, having strayed from the path to purity.”

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

Regarding that matter, venerable sir—

‘‘අනත්තසංහිතං ඤත්වා, යං කිඤ්චි අමරං තපං;

සබ්බං නත්ථාවහං හොති, ඵියාරිත්තංව ධම්මනි;

සීලං සමාධි පඤ්ඤඤ්ච, මග්ගං බොධාය භාවයං;

පත්තොස්මි පරමං සුද්ධිං, නිහතො ත්වමසි අන්තකා’’ති.

“Knowing that any ascetic practice whatsoever is unbeneficial and entirely fruitless, like an oar and rudder on dry land; I have cultivated virtue, concentration, and wisdom, the path to awakening. I have attained the supreme purity; you are defeated, O End-maker!”

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා ජිනෙන භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, was it spoken by the Blessed One, the Conqueror.

තපොකම්මා [Pg.49] අපක්කම්ම, යෙ න සුජ්ඣන්ති මාණවා;

අසුද්ධො මඤ්ඤසි සුද්ධො, සුද්ධිමග්ගා අපරද්ධො–

Departing from ascetic practices, those youths are not purified. Unclean, you think yourself clean; you have strayed from the path of purity.

අනත්ථසංහිතං [Pg.50] උත්වා, යංකිඤ්චි අමරං තපං;

සබ්බං නත්ථාවහං හොති, ඵියාරිත්තංව ධම්මනි;

Knowing it to be unbeneficial, whatever ascetic practice for immortality one performs, all of it is fruitless, like milking an empty udder.

හත්ථිරාජවණ්ණසුත්ත

The Discourse on the Form of the King of Elephants

පුච්ඡා – හත්ථිරාජවණ්ණසුත්තං [Pg.51] පනාවුසො භවගතා ජිනෙන කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, regarding the Hatthirājavaṇṇasutta spoken by the Blessed One, the Conqueror—where was it spoken, concerning whom, in what context, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – උරුවෙලායං භන්තෙ මාරකංයෙව පාපිමන්තං ආරබ්භ භාසිතං. මාරො භන්තෙ පාපිමා භගවතො භයං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසං උප්පාදෙතුකාමො මහන්තං හත්ථිරාජවණ්ණං අභිනිම්මිනිත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි.

Answer: Venerable sir, it was spoken at Uruvelā concerning Māra, the Evil One. Venerable sir, Māra, the Evil One, desiring to arouse fear, terror, and horripilation in the Blessed One, conjured up the massive form of a king of elephants and approached the Blessed One.

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

In that context, venerable sir—

‘‘සංසරං දීඝමද්ධානං, වණ්ණං කත්වා සුභාසුභං;

අලං තෙ තෙන පාපිම, නිහතො ත්වමසි අන්තකා’’ති.

“Wandering through saṃsāra for a long time, creating forms both fair and foul; enough of that for you, O Evil One! You are struck down, O End-maker!”

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා ජිනෙන භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, was it spoken by the Blessed One, the Conqueror.

සංසරං [Pg.52] දීඝමද්ධානං, වණ්ණං කත්වා සුභාසුභං,අලං තෙ තෙන පාපිම, නිහතො ත්වමසි අන්තක –

Wandering through saṃsāra for a long time, creating forms both fair and foul; enough of that for you, O Evil One! You are struck down, O End-maker.

භික්ඛුනීසංයුත්ත

The Connected Discourses with Bhikkhunīs

ආළවිකාසුත්ත

The Discourse with Āḷavikā

පුච්ඡා – ඉදානි ආවුසො භික්ඛුනී සංයුත්තං පුච්ඡාමි, යං තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සාවිකාහි ථෙරීහි අත්තනො

Question: Now, friend, I ask about the Connected Discourses with Bhikkhunīs, which by the elder female disciples of that Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, concerning their own...

ච [Pg.53] බුද්ධසාසනස්ස ච යථාභූතං ගුණං පකාසෙත්වා භාසිතං. තත්ථාවුසො පඨමං පොරාණකෙහි මහාකස්සපාදීහි ධම්මසංගාහකෙහි ථෙරවරෙහි සංගීතං ආළවිකාසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

...and of the Buddha's Dispensation, having proclaimed the true qualities, was spoken. Therein, friend, regarding the Āḷavikā Sutta, which was first chanted by the ancient, excellent elders, the compilers of the Dhamma, beginning with Mahākassapa—where was it spoken, concerning whom, in what context, by whom, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ මාරං පාපිමන්තං ආරබ්භ ආළවිකාය භික්ඛුනියා භාසිතං. මාරො භන්තෙ පාපිමා ආළවිකාය භික්ඛුනියා භයං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසං උප්පාදෙතුකාමො විවෙකම්හා චාවෙතුකාමො ආළවිකං භික්ඛුනිං ගාථාය අජ්ඣභාසි–

Answer: At Sāvatthī, venerable sir, this was spoken by the bhikkhunī Āḷavikā concerning Māra the Evil One. Venerable sir, Māra the Evil One, desiring to arouse fear, terror, and horripilation in the bhikkhunī Āḷavikā, and to make her fall away from seclusion, addressed the bhikkhunī Āḷavikā with a verse:

‘‘නත්ථි නිස්සරණං ලොකෙ, කිං විවෙකෙන කාහසි;

භුඤ්ජස්ස කාමරතියො, මාහු පච්ඡානුතාපිනී’’ති.

“There is no escape in the world; what will you do with seclusion? Enjoy sensual pleasures, lest you later be one who regrets.”

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

In that context, venerable sir—

‘‘අත්ථි නිස්සරණං ලොකෙ, පඤ්ඤාය මෙ සුඵුස්සිතං;

පමත්තබන්ධු පාපිම, න ත්වං ජානාසි තං පදං;

සත්තිසූලූපමා කාමා, ඛන්ධාසං අධිකුට්ටනා;

යං ත්වං කාමරතිං බ්‍රූසි, අරහි මය්හ සා අහූ’’ති.

“There is an escape in the world, well-touched by my wisdom. O Evil One, kinsman of the heedless, you do not know that state. Sensual pleasures are like spears and stakes, a chopping block for the aggregates. What you call sensual delight is for me non-delight.”

එවං ඛො භන්තෙ ආළවිකාය භික්ඛුනියා භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, was it spoken by the bhikkhunī Āḷavikā.

නත්ථි [Pg.54] නිස්සරණං ලොකෙ, කිං විවෙකෙන කාහසි;

භුඤ්ජස්සු කාමරතියො, මාහු පච්ඡානුතාපිනී-හු–

There is no escape in the world; what will you do with seclusion? Enjoy sensual pleasures, lest you later be one who regrets.

අත්ථි [Pg.55] නිස්සරණං ලොකෙ, පඤ්ඤාය මෙ සුඵුස්සිතං;

පමත්තබන්ධු පාපිම, න ත්වං ජානාසි තං පදං.

There is an escape in the world, well-touched by my wisdom. O Evil One, kinsman of the heedless, you do not know that state.

සත්තිසූලූපමා කාමා, ඛන්ධාසං අධිකුට්ටනා;

යං ත්වං කාමරතිං බ්‍රූසි, අරති මය්හ සා අහු–

Sensual pleasures are like spears and stakes, a chopping block for the aggregates. What you call sensual delight is for me non-delight.

සොමාසුත්ත

The Discourse with Somā

පුච්ඡා – සොමාසුත්තං [Pg.56] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, regarding the Somā Sutta—where was it spoken, concerning whom, in what context, by whom, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියංයෙව භන්තෙ අන්ධවනෙ මාරං පාපිමන්තං ආරබ්භ සොමාය භික්ඛුනියා භාසිතං. මාරො භන්තෙ පාපිමා සොමාය භික්ඛුනියා භයං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසං උප්පාදෙතුකාමො සමාධිම්හා චාවෙතුකාමො සොමං භික්ඛුනිං ගාථාය අජ්ඣභාසි.

Answer: At Sāvatthī, venerable sir, in the Blind Man's Grove, it was spoken by the bhikkhunī Somā concerning Māra the Evil One. Venerable sir, Māra the Evil One, desiring to arouse fear, terror, and horripilation in the bhikkhunī Somā and to make her fall away from concentration, addressed the bhikkhunī Somā with a verse.

‘‘යං තං ඉසීහි පත්තබ්බං, ඨානං දුරභිසම්භවං;

න තං ද්වඞ්ගුලපඤ්ඤාය, සක්කා පප්පොතුමිත්ථියා’’ති.

“That state which is to be attained by seers, a place difficult to reach, cannot be attained by a woman with her two-fingered wisdom.”

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

In that context, venerable sir—

‘‘ඉත්ථිභාවො කිං කයිරා, චිත්තම්හි සුසමාහිතෙ;

ඤාණම්හි වත්තමානම්හි, සම්මා ධම්මං විපස්සතො;

යස්ස නූන සියා එවං, ඉත්ථාහං පුරිසොති වා;

කිඤ්චි වා පන අඤ්ඤස්මි, තං මාරො වත්තුමරහතී’’ති.

“What can womanhood do, when the mind is well-concentrated, when knowledge is proceeding, for one who rightly sees the Dhamma with insight? To one for whom it might occur, ‘I am a woman’ or ‘I am a man’ or ‘I am something else,’ Māra is fit to speak.”

එවං ඛො භන්තෙ සොමාය භික්ඛුනියා අරියසාවිකාය භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, was it spoken by the bhikkhunī Somā, the noble female disciple.

යං [Pg.57] තං ඉසීහි පත්තබ්බං, ඨානං දුරභිසම්භවං;

න තං ද්වඞ්ගුලපඤ්ඤාය, සක්කා පප්පොතුමිත්ථියා–

That state which is to be attained by seers, a place difficult to reach, cannot be attained by a woman with her two-fingered wisdom.

ඉත්ථි [Pg.58] භාවො කිං කයිරා, චිත්තම්හි සුසමාහිතෙ;

ඤාණම්හි වත්ත මානම්හි, සම්මා ධම්මං විපස්සතො.

What can womanhood avail when the mind is well-composed, when knowledge is present, and one rightly sees the Dhamma?

යස්ස නූන සියා එවං, ඉත්ථාහං පුරිසොති වා;

කිඤ්චි වා පන අඤ්ඤස්මි, තං මාරො වත්තුමරහති.

To one for whom the thought might occur, ‘I am a woman,’ or ‘I am a man,’ or ‘I am anything at all’—to such a one Māra is fit to speak.

කිසාගොතමීසුත්ත

The Sutta of Kisāgotamī

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො [Pg.59] කිසාගොතමීසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, regarding the Kisāgotamī Sutta, where, concerning whom, about what subject matter, by whom, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියංයෙව භන්තෙ අන්ධවනෙ මාරං පාපිමන්තං ආරබ්භ කිසාගොතමියා භික්ඛුනියා ථෙරියා භාසිතං. මාරො භන්තෙ පාපිමා කිසාගොතමියා භික්ඛුනියා භයං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසං උප්පාදෙතුකාමො සමාධිම්හා චාවෙතුකාමො කිසාගොතමිං භික්ඛුනිං ගාථාය අජ්ඣභාසි–

The reply: At Sāvatthī, venerable sir, in the Andhavana, this was spoken by the elder bhikkhunī Kisāgotamī concerning Māra the Evil One. Venerable sir, Māra the Evil One, desiring to arouse fear, terror, and horripilation in the bhikkhunī Kisāgotamī, and to make her fall away from concentration, addressed her with this verse:

‘‘කිං නු ත්වං මතපුත්තාව, එකමාසි රුදම්මුඛී;

වනමජ්ඣගතා එකා, පුරිසං නු ගවෙසසී’’ති.

“Why now, like one whose child has died, do you sit alone with a tearful face? Having entered the middle of the wood alone, are you searching for a man?”

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

On that occasion, venerable sir—

අච්චන්තං මතපුත්තාම්හි, පුරිසා එකදන්තිකා;

න සොචාමි න රොදාමි, න තං භායාමි ආවුසො.

“I have completely gotten past my sons; men are a thing of the past. I do not grieve, I do not weep; I do not fear you, friend.

සබ්බත්ථ විහතා නන්දී, තමොක්ඛන්ධො පදාලිතො;

ජෙත්වාන මච්චුනො සෙනං, විහරාමි අනාසවා’’ති.

“Delight is destroyed in every respect, the mass of darkness is shattered. Having conquered the army of Death, I dwell without taints.”

එවං ඛො භන්තෙ කිසාගොතමියා භික්ඛුනියා භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, was it spoken by the bhikkhunī Kisāgotamī.

කිං [Pg.60] නු ත්වං මතපුත්තාව, එකමාසි රුදම්මුඛී;

වනමජ්ඣගතා එකා, පුරිසං නු ගසෙසසි-හු–

“Why now, like one whose child has died, do you sit alone with a tearful face? Having entered the middle of the wood alone, are you searching for a man?”

අච්චන්තං මතපුත්තාම්හි, පුරිසා එතදන්තිකා;

න සොචාමි න රොදාමි, න තං භායාමි ආවුසො.

“I have completely gotten past my sons; men have this as their end. I do not grieve, I do not weep; I do not fear you, friend.

සබ්බත්ථ [Pg.61] විහතා නන්දී, තමොක්ඛන්ධො පදාලිතො;

ජෙත්වාන මච්චුනො සෙනං, විහරාමි අනාසවා.

“Delight is destroyed in every respect, the mass of darkness is shattered. Having conquered the army of Death, I dwell without taints.”

උප්පලවණ්ණාසුත්ත

The Sutta of Uppalavaṇṇā

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො පොරාණෙහි සංගීතිකාරමහාථෙරවරෙහි සංගීතං උප්පලවණ්ණසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Venerable sirs, regarding the Uppalavaṇṇā Sutta, recited by the excellent great elder compilers of old: where, concerning whom, on what occasion, by whom, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියංයෙව භන්තෙ අන්ධවනෙ මාරං පාපිමන්තං ආරබ්භ උප්පලවණ්ණාය භික්ඛුනියා භාසිතං. මාරො භන්තෙ පාපිමා උප්පලවණ්ණාය භික්ඛුනියා භයං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසං උප්පාදෙතුකාමො සමාධිම්හා චාවෙතුකාමො උප්පලවණ්ණං භික්ඛුනිං ගාථාය අජ්ඣභාසි–

Answer: Venerable sir, this was spoken by the bhikkhunī Uppalavaṇṇā in Sāvatthī, in the Andhavana, concerning Māra the Evil One. Venerable sir, Māra the Evil One, wishing to arouse fear, terror, and horripilation in the bhikkhunī Uppalavaṇṇā, and to make her fall away from concentration, addressed the bhikkhunī Uppalavaṇṇā with this verse:

‘‘සුපුප්ඵිතග්ගං [Pg.62] උපගම්ම භික්ඛුනි, එකා තුවං තිට්ඨසි සාලමූලෙ. න චත්ථි තෙ දුතියා වණ්ණධාතු, බාලෙ න ත්වං භායසි ධුත්තකාන’’න්ති.

“Having approached a sal tree with a beautifully flowering top, O bhikkhunī, you stand alone at its foot. There is no second to your beauty. Foolish one, do you not fear rogues?”

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

On that occasion, venerable sir:

‘‘සතං සහස්සානිපි ධුත්තකානං,ඉධාගතා තාදිසකා භවෙය්‍යුං;

ලොමං න ඉඤ්ජාමි න සන්තසාමි,න මාර භායාමි තමෙකිකාපි.

“Even if a hundred thousand rogues just like you were to come here, I would not stir a hair, nor would I be terrified. I do not fear you, Māra, even when alone.

එසා අන්තරධායාමි, කුච්ඡිං වා පවිසාමි තෙ;

පඛුමන්තරිකායම්පි, තිට්ඨන්තිං මං න දක්ඛසි.

“I can make myself disappear, or I can enter your belly. You would not see me, even if I were standing between your eyelashes.

චිත්තස්මිං වසීභූතාම්හි, ඉද්ධිපාදා සුභාවිතා;

සබ්බබන්ධනමුත්තාම්හි, න තං භායාමි ආවුසො’’ති.

“I have mastery over my mind, the bases of spiritual power are well-developed. I am freed from all bonds; I do not fear you, friend.”

එවං ඛො භන්තෙ උප්පලවණ්ණාය භික්ඛුනියා භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, was this spoken by the bhikkhunī Uppalavaṇṇā.

චාලාසුත්ත

The Sutta of Cālā

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො [Pg.64] චාලාසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Venerable sirs, where, concerning whom, in what context, by whom, and how was the Cālā Sutta spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අන්ධවනෙ මාරංයෙව පාපිමන්තං ආරබ්භ චාලාය භික්ඛුනියා අරියසාවිකාය භාසිතං. මාරො භන්තෙ පාපිමා චාලං භික්ඛුනිං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘කිං නු ත්වං භික්ඛුනි න රොචෙසී’’ති. ජාතිං ඛ්වාහං ආවුසො න රොචෙමී’’ති.

Answer: Venerable sir, this was spoken in Sāvatthī, in the Andhavana, concerning Māra the Evil One, by the noble disciple, the bhikkhunī Cālā. Venerable sir, Māra the Evil One approached the bhikkhunī Cālā and said this: “Why, bhikkhunī, do you not delight in it?” “Friend, I do not delight in birth.”

කිං නු ජාතිං න රොචෙසි, ජාතො කාමානි භුඤ්ජති;

කො නු තං ඉදමාදපයි, ජාතිං මා රොච භික්ඛුනීති.

“Why do you not delight in birth? One who is born enjoys sensual pleasures. Who has instructed you in this: ‘Bhikkhunī, do not delight in birth’?”

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

On that occasion, venerable sir:

ජාතස්ස මරණං හොති, ජාතො දුක්ඛානි ඵුස්සති;

බන්ධං වධං පරික්ලෙසං, තස්මා ජාතිං න රොචයෙ.

“For one who is born there is death; one who is born experiences sufferings—bondage, slaughter, and affliction. Therefore, I do not delight in birth.

බුද්ධො ධම්මමදෙසෙසි, ජාතියා සමතික්කමං;

සබ්බදුක්ඛප්පහානාය, සො මං සච්චෙ නිවෙසයි.

“The Buddha taught the Dhamma—the overcoming of birth—for the abandoning of all suffering. He has established me in the Truth.

යෙ ච රූපූපගා සත්තා, යෙ ච අරූපට්ඨායිනො;

නිරොධං අප්පජානන්තා, ආගන්තාරො පුනබ්භවන්ති.

“Those beings who go to the form realm, and those who are established in the formless—not understanding cessation, they are comers to renewed existence.”

එවං ඛො භන්තෙ චාලාය භික්ඛුනියා භාසිතං.

Thus, venerable sir, was this spoken by the bhikkhunī Cālā.

කිං [Pg.65] නු ජාතිං න රොචෙසි, ජාතො කාමානි භුඤ්ජති;

කො නු තං ඉදමාදපයි, ජාතිං මා රොච භික්ඛුනී.

‘Why do you not delight in birth? One who is born enjoys sensual pleasures. Who has persuaded you of this: “Bhikkhunī, do not delight in birth”?’

ජාතස්ස [Pg.66] මරණං හොති, ජාතො දුක්ඛානි ඵුස්සති;

බන්ධං වධං පරික්ලෙසං, තස්මා ජාතිං න රොචයෙ.

‘For one who is born, death occurs; being born, one experiences suffering—bondage, slaughter, and torment. Therefore, I do not delight in birth.’

බුද්ධො ධම්මමදෙසෙසි, ජාතියා සමතික්කමං,සබ්බදුක්ඛප්පහානාය, සො මං සච්චෙ නිවෙසයි.

‘The Buddha taught the Dhamma for the overcoming of birth, for the abandoning of all suffering. He established me in the Truth.’

සෙලාසුත්ත

The Selā Sutta

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො [Pg.67] සෙලාසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Venerable sirs, where, concerning whom, in what context, by whom, and how was the Selā Sutta spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ මාරංයෙව පාපිමන්තං ආරබ්බ්භ සෙලාය භික්ඛුනියා අරියසාවිකාය භාසිතං. මාරො භන්තෙ පාපිමා සෙලාය භික්ඛුනියා භයං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසං උප්පාදෙතුකාමො සමාධිම්හා චාවෙතුකාමො සෙලං භික්ඛුනිං ගාථාය අජ්ඣභාසි–

Answer: Venerable sir, this was spoken in Sāvatthī, concerning Māra the Evil One, by the noble disciple, the bhikkhunī Selā. Venerable sir, Māra the Evil One, wishing to arouse fear, terror, and hair-raising dread in the bhikkhunī Selā, and to dislodge her from concentration, addressed the bhikkhunī Selā with this verse:

කෙනිදං පකතං බිම්බං, ක්වනු බිම්බස්ස කාරකො;

ක්වනු බිම්බං සමුප්පන්නං, ක්වනු බිම්බං නිරුජ්ඣතීති.

‘By whom was this image made? Where, indeed, is the maker of the image? Where does the image originate? Where does the image cease?’

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

In that context, venerable sir, this was said:

නයිදං අත්තකතං බිම්බං, නයිදං පරකතං අඝං;

හෙතුං පටිච්ච සම්භූතං, හෙතුභඞ්ගා නිරුජ්ඣතීති.

‘This image is not self-made, nor is this suffering made by another. Having arisen from a cause, on the cause’s cessation it ceases.’

එවමාදිනා භන්තෙ සෙලාය භික්ඛුනියා භාසිතං.

Thus, venerable sir, was this spoken by the bhikkhunī Selā.

කෙනිදං [Pg.68] පකතං බිම්බං, ක්වනු බිම්බස්ස කාරකො;

ක්වනු බිම්බං සමුප්පන්නං, ක්වනු බිම්බං නිරුජ්ඣති-හු–

‘By whom was this image made? Where, indeed, is the maker of the image? Where does the image originate? Where does the image cease?’

නයිදං අත්තකතං බිම්බං, නයිදං පරකතං අඝං;

හෙතුං පටිච්ච සම්භූතං, හෙතුභඞ්ගා නිරුජ්ඣති.

‘This image is not self-made, nor is this suffering made by another. Having arisen from a cause, on the cause’s cessation it ceases.’

වජිරාසුත්ත

The Vajirā Sutta

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො [Pg.69] පොරාණකෙහි මහාකස්සපාදීහි ධම්මසංගාහකථෙරවරෙහි සංගීතං වජිරාසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Venerable sirs, where, concerning whom, by whom, and how was the Vajirā Sutta spoken, which was recited by the ancient, eminent elder compilers of the Dhamma, such as Mahākassapa and others?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ මාරං පාපිමන්තං ආරබ්භ වජිරාය ථෙරියා භික්ඛුනියා භාසිතං. මාරො භන්තෙ පාපිමා පුරිමනයෙනෙව වජිරං භික්ඛුනිං ගාථාය අජ්ඣභාසි–

Answer: Venerable sir, this was spoken in Sāvatthī, concerning Māra the Evil One, by the elder bhikkhunī Vajirā. Venerable sir, Māra the Evil One, in the same manner as before, addressed the bhikkhunī Vajirā with this verse:

කෙනායං [Pg.70] පකතො සත්තො, කුවං සත්තස්ස කාරකො,කුවං සත්තො සමුප්පන්නො, කුවං සත්තො නිරුජ්ඣතීති.

‘By whom was this being made? Where is the maker of the being? Where does the being originate? Where does the being cease?’

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

In that context, venerable sir, this was said:

කිං නු සත්තොති පච්චෙසි, මාරදිට්ඨිගතං නු තෙ;

සුද්ධසඞ්ඛාරපුඤ්ජොයං, නයිධ සත්තුපලබ්භති.

‘Why do you assume “a being”? Māra, is this your adherence to a false view? This is merely a heap of conditioned formations; no being is found here.’

යථා හි අඞ්ගසම්භාරා, හොති සද්දො රථො ඉති;

එවං ඛන්ධෙසු සන්තෙසු, හොති සත්තොති සම්මුති.

‘Just as when parts are assembled, the word “chariot” comes to be; so when the aggregates exist, there is the convention “being”.’

දුක්ඛමෙව හි සම්භොති, දුක්ඛං තිට්ඨති වෙති ච,නාඤ්ඤත්‍ර දුක්ඛා සම්භොති, නාඤ්ඤං දුක්ඛා නිරුජ්ඣතීති.

‘Only suffering arises, suffering remains and passes away. Nothing other than suffering arises, nothing other than suffering ceases.’

එවං ඛො භන්තෙ වජිරාය භික්ඛුනියා භාසිතං.

Thus, venerable sir, was this spoken by the bhikkhunī Vajirā.

කෙනායං පකතො සත්තො, කුවං සත්තස්සකාරකො;

කුවං සත්තො සමුප්පන්නො, කුවං සත්තො නිරුජ්ඣති-හු–

‘By whom was this being made? Where is the maker of the being? Where does the being originate? Where does the being cease?’

කිං [Pg.71] නු සත්තොති පච්චෙසි, මාර දිට්ඨිගතං නු තෙ;

සුද්ධසඞ්ඛාරපුඤ්ජොයං, නයිධ සත්තුපලබ්භති.

‘Why do you assume “a being”? Māra, is this your adherence to a false view? This is merely a heap of conditioned formations; no being is found here.’

බ්‍රහ්මසංයුත්ත

The Connected Discourses of Brahmā

ගාරවසුත්ත

The Discourse on Reverence

පුච්ඡා – බ්‍රහ්මසංයුත්තෙ [Pg.72] ආවුසො පොරාණෙහි මහාකස්සපථෙරාදීහි ධම්මසංගාහකථෙරවරෙහි දුතියං සංගීතං ගාරවසුත්තං කත්ථ කථඤ්ච සමුප්පන්නං.

Question: Friends, in the Brahmasaṃyutta, where and how did the Gāravasutta arise, the second sutta recited by the ancient, eminent elder compilers of the Dhamma, Mahākassapa and others?

විස්සජ්ජනා – උරුවෙලායං භන්තෙ සමුප්පන්නං. භගවා භන්තෙ උරුවෙලායං විහරති නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ අජපාලනිග්‍රොධමූලෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො. අථ ඛො භගවතො රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි ‘‘දුක්ඛං ඛො අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, කං නු ඛ්වාහං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍ය’’න්ති.

Answer: At Uruvelā, venerable sir, it arose. The Blessed One, venerable sir, was dwelling at Uruvelā on the bank of the Nerañjarā River at the foot of the Goatherd's Banyan Tree, newly fully enlightened. Then, while the Blessed One was alone in seclusion, this consideration arose in his mind: “It is truly painful to live without reverence, without deference. Now, which ascetic or brahmin should I honor and revere, and live in dependence on?”

අථ ඛො භන්තෙ භගවතො එතදහොසි ‘‘අපරිපුණ්ණස්ස ඛො සීලක්ඛන්ධස්ස පාරිපූරියා අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යුං, න ඛො පනාහං පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අත්තනා සීලසම්පන්නතරං අඤ්ඤං සමණං වා

Then, venerable sir, this occurred to the Blessed One: “For the sake of fulfilling an incomplete aggregate of virtue, one might honor, respect, and rely upon another ascetic or brahmin. But I do not see in this world with its devas, Māras, and Brahmās, in this generation with its ascetics and brahmins, its devas and humans, any other ascetic or brahmin more accomplished in virtue than myself,

බ්‍රාහ්මණං [Pg.73] වා, යමහං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යුං.

whom I might honor and revere, and live in dependence on.”

අපරිපුණ්ණස්ස ඛො සමාධික්ඛන්ධස්ස;

අපරිපුණ්ණස්ස ඛො පඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස;

අපරිපුණ්ණස්ස ඛො විමුත්තික්ඛන්ධස්ස.

If the aggregate of concentration were incomplete; if the aggregate of wisdom were incomplete; if the aggregate of liberation were incomplete.

අපරිපුණ්ණස්ස ඛො විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධස්ස පාරිපූරියා අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිනිස්සාය විහරෙය්‍යං. න ඛො පනාහං පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අත්තනා විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නතරං අඤ්ඤං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා, යමහං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යං. යංනූනාහං ය්වායං ධම්මො මයා අභිසම්බුද්ධො, තමෙව ධම්මං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍ය’’න්ති. එවං ඛො භන්තෙ භගවතො චෙතසො පරිවිතක්කවසෙන උප්පන්නං.

If the aggregate of knowledge and vision of liberation were incomplete, I might live dependent on and honoring another ascetic or brahmin for its completion. But I do not see in this world with its devas, Māras, and Brahmās, in this generation with its ascetics and brahmins, its devas and humans, any other ascetic or brahmin more accomplished than myself in the knowledge and vision of liberation, upon whom I might live dependent, honoring them. Why not live dependent on and honoring just this Dhamma that I have fully awakened to?” Thus, venerable sir, this thought arose in the Blessed One’s mind through reasoning.

යෙ [Pg.75] ච අතීතා සම්බුද්ධා, යෙ ච බුද්ධා අනාගතා;

යො චෙතරහි සම්බුද්ධො, බහූනං සොකනාසනො;

සබ්බෙ සද්ධම්මගරුනො, විහංසු විහරන්ති ච;

තථාපි විහරිස්සන්ති, එසා බුද්ධාන ධම්මතා.

“Those who were fully enlightened in the past, and those who will be fully enlightened in the future; the one who is fully enlightened now, the dispeller of sorrow for many—all, revering the True Dhamma, have lived and do live; likewise, they will live—this is the nature of the Buddhas.”

තස්මා හි අත්තකාමෙන, මහත්තමභිකඞ්ඛතා;

සද්ධම්මො ගරුකාතබ්බො, සරං බුද්ධාන සාසනං.

Therefore, one who loves oneself, desiring greatness, should respect the True Dhamma, remembering the Buddhas’ Teaching.

අඤ්ඤරතබ්‍රහ්මසුත්ත

The Discourse on a Certain Brahmā

පුච්ඡා- තත්ථාවුසො [Pg.76] පොරාණකෙහි මහාකස්සපාදීහි ධම්මසංගාහකථෙරවරෙහි පඨමං සංගීතං අඤ්ඤතරබ්‍රහ්මසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: There, venerable sirs, by the eminent elders, compilers of the Dhamma, such as the ancient Mahākassapa and others, where, concerning whom, on what topic, by whom, and how was the first-recited Aññatarabrahmasutta spoken?

විස්සජ්ජනා – බ්‍රහ්මලොකෙ භන්තෙ අඤ්ඤතරං බ්‍රහ්මානං ආරබ්භ ආයස්මතා මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරෙන භාසිතං. අඤ්ඤතරස්ස භන්තෙ බ්‍රහ්මුනො එවරූපං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං හොති ‘‘නත්ථි සො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා, යො ඉධ ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

Reply: Venerable sir, it was spoken in the Brahmā world concerning a certain brahmā by the Venerable Mahāmoggallāna. A certain brahmā, venerable sir, had this sort of evil view arise: ‘There is no ascetic or brahmin who can come here.’ On that matter, venerable sir—

අජ්ජාපි තෙ ආවුසො සා දිට්ඨි, යා තෙ දිට්ඨි පුරෙ අහු;

පස්සසි වීතිවත්තන්තං, බ්‍රහ්මලොකෙ පභස්සරන්ති;

එවං ඛො භන්තෙ ආයස්මතා මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරෙන භාසිතං.

“Even today, friend, do you have that same view which you held before? Do you see one surpassing, radiant in the Brahmā world?” Thus, venerable sir, was it spoken by the Venerable Mahāmoggallāna.

අජ්ජාපි [Pg.78] තෙ ආවුසො සා දිට්ඨි, යා තෙ දිට්ඨි පුරෙ අහු;

පස්සසි වීතිවත්තන්ත, බ්‍රහ්මලොකෙ පභස්සරං-හු–

“Even today, friend, do you still have that view, the view you once held? Do you see one surpassing, radiant in the Brahmā world?”

න මෙ මාරිස සා දිට්ඨි, යා මෙ දිට්ඨි පුරෙ අහු;

පස්සාමි වීතිවත්තන්තං, බ්‍රහ්මලොකෙ පභස්සරං;

ස්වාහං අජ්ජ කථං වජ්ජං, අහං නිච්චොම්හි සස්සතො හු–

“No, sir, that is not my view, the view I formerly held. I see one surpassing, radiant in the Brahmā world. How could I say today that I am eternal and permanent?”

තෙවිජ්ජා [Pg.79] ඉද්ධිපත්තා ච, චෙතොපරියාය කොවිදා;

ඛීණාසවා අරහන්තො, බහූ බුද්ධස්ස සාවකා-හු–

“Those with the threefold knowledge, possessors of psychic power, skilled in knowing the minds of others, arahants with taints destroyed—many are the Buddha’s disciples.”

අරුණවතීසුත්ත

The Aruṇavatī Sutta

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො [Pg.80] අරුණවතීසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: There, friends, where, concerning whom, and how was the Aruṇavatī Sutta spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘භූතපුබ්බං භික්ඛවෙ රාජා අහොසි අරුණවා නාම. රඤ්ඤො ඛො පන භික්ඛවෙ අරුණවතො අරුණවතී නාම රාජධානී අහොසී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා අරුණවතී සුත්තං භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of monks. The Blessed One, venerable sir, spoke the Aruṇavatī Sutta beginning with the words: “Once, monks, there was a king named Aruṇavā. And, monks, the capital of King Aruṇavā was named Aruṇavatī.”

ආරම්භථ [Pg.83] නික්කමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ;

ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො;

යො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ, අප්පමත්තො විහස්සති;

පහාය ජාති සංසාරං, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සති-හු–

“Strive on, go forth, engage yourselves in the Buddha’s teaching. Shake off the army of Death, as an elephant destroys a reed house. Whoever dwells heedfully in this Dhamma-Vinaya, having abandoned the round of births, will make an end of suffering.”

බ්‍රාහ්මණසංයුත්ත

The Connected Discourses with Brahmins

ධනඤ්ජානීසුත්ත

The Sutta to Dhanañjānī

පුච්ඡා – බ්‍රාහ්මණසංයුත්තෙ [Pg.84] ආවුසො පඨමං සංගීතං ධනඤ්ජානීසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in the Connected Discourses with Brahmins, where, concerning whom, in what connection, and how was the first-recited Dhanañjānī Sutta spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ භාරද්වාජගොත්තං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. භාරද්වාජගොත්තො භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ගාථාය අජ්ඣභාසි.

Reply: Venerable sir, it was spoken at Rājagaha concerning the brahmin of the Bhāradvāja clan. The brahmin of the Bhāradvāja clan, venerable sir, approached the Blessed One and addressed him in verse:

‘‘කිං සු ඡෙත්වා සුඛං සෙති,කිං සු ඡෙත්වා න සොචති;

කිස්සස්සු එකධම්මස්ස,වධං රොචෙසි ගොතමා’’ති–

“Having cut off what does one sleep soundly? Having cut off what does one not sorrow? Of what one thing, Gotama, do you approve the slaying?”

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

In that connection, venerable sir—

‘‘කොධං ඡෙත්වා සුඛං සෙති;

කොධං ඡෙත්වා න සොචති;

කොධස්ස විසමූලස්ස,මධුරග්ගස්ස බ්‍රාහ්මණ;

වධං අරියා පසංසන්ති,තඤ්හි ඡෙත්වා න සොචතී’’ති;

“Having cut off anger, one sleeps soundly; having cut off anger, one does not sorrow. The noble ones praise the slaying of anger, brahmin, which has a poisoned root and a honeyed tip; for having cut it off, one does not sorrow.”

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Thus, venerable sir, was it spoken by the Blessed One.

කිං [Pg.86] සු ඡෙත්වා සුඛංසෙති, කිං සු ඡෙත්වා න සොචති;

කිස්සස්සු එකධම්මස්ස, වධං රොචෙසි ගොතම–

“Having cut off what does one sleep soundly? Having cut off what does one not sorrow? Of what one thing, Gotama, do you approve the slaying?”

පුච්ඡා – ඉමඤ්ච [Pg.87] පනාවුසො ධම්මදෙසනං සුත්වා භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො කීදිසං පසන්නාකාරමකාසි, කීවත්තකඤ්ච අත්ථං සම්පාදෙසි.

Question: But, friend, having heard this Dhamma teaching, what kind of confidence did the brahmin of the Bhāradvāja clan show in this Dhamma and Discipline, and what extent of attainment did he reach?

විස්සජ්ජනා – ඉමඤ්ච පන භන්තෙ ධම්මදෙසනං සුත්වා භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො ‘‘අභික්කන්තං භො ගොතම, අභික්කන්තං භො ගොතම, සෙය්‍යථාපි භො ගොතම නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො පසන්නාකාරමකාසි. ඉමඤ්ච පන භන්තෙ ධම්මදෙසනං සුත්වා භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං උපසම්පදං යාචිත්වා අචිරූපසම්පන්නො යාව අරහත්තං සම්පාදෙසි.

Reply: Venerable sir, having heard this Dhamma teaching, the brahmin of the Bhāradvāja clan showed his confidence in this Dhamma and Discipline beginning with the words: ‘Excellent, Master Gotama! Excellent, Master Gotama! Just as one might set upright what has been overturned, or reveal what has been hidden, or show the path to one who is lost, or hold up a lamp in the darkness so that those with eyes may see forms.’ And, venerable sir, having heard this Dhamma teaching, the brahmin of the Bhāradvāja clan requested the going forth and higher ordination in the Blessed One’s presence. Not long after his full ordination, he attained arahantship.

අක්කොසසුත්ත

The Sutta on Abuse

පුච්ඡා – අක්කොසකභාරද්වාජසුත්තං [Pg.88] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: But, friend, where, concerning whom, in what connection, and how was the Akkosakabhāradvāja Sutta spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ අක්කොසකභාරද්වාජං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. අක්කොසකභාරද්වාජො භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි භගවන්තං අක්කොසති පරිභාසති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි බ්‍රාහ්මණ, අපි නුඛො තෙ ආගච්ඡන්ති මිත්තාමච්චා [Pg.89] ඤාතිසාලොහිතා අතිතියො’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: Venerable sir, it was spoken at Rājagaha concerning the brahmin Akkosakabhāradvāja. The brahmin Akkosakabhāradvāja, venerable sir, approached the Blessed One and insulted and reviled him with unseemly, harsh words. In that connection, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning with the words: ‘What do you think, brahmin? Do friends and colleagues, kinsmen and relatives, come to you as guests?’

අක්කොධස්ස [Pg.91] කුතො කොධො,දන්තස්ස සමජීවිනො;

සම්මදඤ්ඤා විමුත්තස්ස,උපසන්තස්ස තාදිනො.

“For one without anger, whence could anger arise? For one who is tamed, living equanimously, for one freed by perfect knowledge, for one who is peaceful and steadfast.”

තස්සෙව [Pg.92] තෙන පාපියො,යො කුද්ධං පටිකුජ්ඣති;

කුද්ධං අප්පටිකුජ්ඣන්තො,සඞ්ගාමං ජෙති දුජ්ජයං.

He who returns anger for anger is thereby worse than the angry one. By not returning anger for anger, one wins a battle hard to win.

උභින්නමත්ථං චරති,අත්තනො ච පරස්ස ච;

පරං සඞ්කුපිතං ඤත්වා,යො සතො උපසම්මති.

He who, knowing the other is angered, mindfully becomes calm, acts for the good of both, for himself and for the other.

උභින්නං තිකිච්ඡන්තානං,අත්තනො ච පරස්ස ච;

ජනා මඤ්ඤන්ති බාලොති,යෙ ධම්මස්ස අකොවිදා.

Those who are unskilled in the Dhamma think him a fool who is healing both himself and the other.

පුච්ඡා – ඉමඤ්ච [Pg.93] පනාවුසො ධම්මදෙසනං සුත්වා අක්කොසකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො කීදිසං පසන්නාකාරමකාසි. කීවත්තකඤ්ච අත්ථං සම්පාදෙසි.

Question: “And, friend, having heard this Dhamma teaching, what kind of confidence did the brahmin Akkosakabhāradvāja show in this Dhamma and Discipline, and what extent of attainment did he reach?”

විස්සජ්ජනා – ඉමඤ්ච පන භන්තෙ ධම්මදෙසනං සුත්වා අක්කොසකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො ‘‘අභික්කන්තං භො ගොතම, අභික්කන්තං භො ගොතමා’’ති එවමාදිනා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො පසන්නාකාරමකාසි. යාව අරහත්තා ච පන මහන්තං අත්ථං සම්පාදෙසි.

Reply: “Venerable sir, having heard this Dhamma teaching, the brahmin Akkosakabhāradvāja said: ‘Excellent, Master Gotama! Excellent, Master Gotama!’—and so on. In this way he showed his confidence in this Dhamma and Discipline. And he attained a great attainment, even up to arahantship.”

බහුධීතරසුත්ත

The Bahudhītara Sutta

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.95] භගවතා ජානතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන බ්‍රාහ්මණසංයුත්තෙ බහුධීතරසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: “Friend, where, concerning whom, in what connection, and how was the Bahudhītara Sutta spoken by the Blessed One, the Knower… the Perfectly Self-Enlightened One, in the Brāhmaṇa Saṃyutta?”

විස්සජ්ජනා – කොසලෙසු භන්තෙ අඤ්ඤතරස්මිං වනසණ්ඩෙ අඤ්ඤතරං භාරද්වාජගොත්තං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. අඤ්ඤතරො භන්තෙ භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො ගොණෙ නට්ඨෙ පරියෙසන්තො භගවතො සන්තිකෙ ඉමා ගාථායො අභාසි.

Reply: “Venerable sir, it was spoken in the Kosala country, in a certain forest grove, concerning a certain brahmin of the Bhāradvāja clan. Venerable sir, a certain brahmin of the Bhāradvāja clan, while searching for lost oxen, spoke these verses in the presence of the Blessed One.”

‘‘න හි නූනිමස්ස සමණස්ස, බලීබද්දා චතුද්දස;

අජ්ජසට්ඨිං න දිස්සන්ති, තෙනායං සමණො සුඛී;

න හි නූනිමස්ස සමණස්ස, තිලාඛෙත්තස්මි පාපකා;

එකපණ්ණා දුපණ්ණා ච, තෙනායං සමණො සුඛී.

“Surely this ascetic has no fourteen oxen, nor sixty cows today; therefore this ascetic is happy. Surely this ascetic has no blighted plants in his sesame field, no single-leafed or double-leafed weeds; therefore this ascetic is happy.”

(පෙය්‍යාල)

(Repetition)

න හි නූනිමස්ස සමණස්ස, පච්චූසම්හි ඉණායිකා;

දෙථ දෙථාති චොදෙන්ති, තෙනායං සමණො සුඛී’’ති.

“Surely this ascetic has no creditors at dawn who urge him, ‘Give, give!’ Therefore this ascetic is happy.”

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

“In that connection, venerable sir—”

න හි මය්හං බ්‍රාහ්මණ, බලීබද්දා චතුද්දස;

අජ්ජසට්ඨිං න දිස්සන්ති, තෙනාහං බ්‍රාහ්මණා සුඛී;

න හි මය්හං බ්‍රාහ්මණ, තිලාඛෙත්තස්මි පාපකා;

එකපණ්ණා දුපණ්ණා ච, තෙනාහං බ්‍රාහ්මණා සුඛී.

“Brahmin, I have no fourteen oxen, nor sixty cows today; therefore, brahmin, I am happy. Brahmin, in my sesame field there are no blighted plants, no single-leafed or double-leafed weeds; therefore, brahmin, I am happy.”

(පෙය්‍යාල)

(Repetition)

න හි මය්හං බ්‍රාහ්මණ, පච්චූසම්හි ඉණායිකා;

දෙථ දෙථාති චොදෙන්ති, තෙනාහං බ්‍රාහ්මණා සුඛීති.

“Brahmin, I have no creditors at dawn who urge me, ‘Give, give!’ Therefore, brahmin, I am happy.”

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

“Thus, venerable sir, was it spoken by the Blessed One.”

(1)

(1)

න [Pg.96] හි නූනිමස්ස සමණස්ස, බලීබද්දා චතුද්දස;

අජ්ජසට්ඨිං න දිස්සන්ති, තෙනාහං සමණො සුඛී.

“Surely this ascetic has no fourteen oxen, nor sixty cows today; therefore I, an ascetic, am happy.”

(2)

(2)

න හි නූනිමස්ස සමණස්ස, තිලාඛෙත්තස්මි පාපකා;

එකපණ්ණා දුපණ්ණා ච, තෙනායං සමණො සුඛී.

“Surely this ascetic has no blighted plants in his sesame field, no single-leafed or double-leafed weeds; therefore this ascetic is happy.”

(3)

(3)

න [Pg.97] හි නූනිමස්ස සමණස්ස, තුච්ඡකොට්ඨස්මි මූසිකා;

උස්සොළ්හිකාය නච්චන්ති, තෙනායං සමණො සුඛී.

“Surely this ascetic has no mice dancing playfully in his empty granary; therefore this ascetic is happy.”

(4)

(4)

න හි නූනිමස්ස සමණස්ස, සන්ථාරො සත්තමාසිකො;

උප්පාටකෙහි සඤ්ඡන්නො, තෙනායං සමණො සුඛී.

“Surely this ascetic does not have a seven-month-old mat covered with lice; therefore this ascetic is happy.”

(5)

(5)

න හි නූනිමස්ස සමණස්ස, විධවා සත්ත ධීතරො;

එකපුත්තා දුපුත්තා ච, තෙනායං සමණො සුඛී.

“Surely this ascetic has no seven widowed daughters, with one son or two; therefore this ascetic is happy.”

(6)

(6)

න [Pg.98] හි නූනිමස්ස සමණස්ස, පිඞ්ගලා තිලකාහතා;

සොත්තං පාදෙන බොධෙති, තෙනායං සමණො සුඛී.

“Surely this ascetic does not have a shrew with dark spots who wakes him by kicking with her foot; therefore this ascetic is happy.”

(7)

(7)

න හි නූනිමස්ස සමණස්ස, පච්චූසමි ඉණායිකා;

දෙථ දෙථාති චොදෙන්ති, තෙනායං සමණො සුඛී.

“Surely this ascetic has no creditors at dawn who urge him, ‘Give, give!’ Therefore this ascetic is happy.”

(1)

(1)

න [Pg.99] හි මය්හං බ්‍රාහ්මණ, බලීබද්දා චතුද්දස;

අජ්ජසට්ඨිං න දිස්සන්ති, තෙනාහං බ්‍රාහ්මණා සුඛී.

“Brahmin, I have no fourteen oxen, nor sixty cows today; therefore, brahmin, I am happy.”

(2)

(2)

න හි මය්හං බ්‍රාහ්මණ, තිලාඛෙත්තස්මි පාපකා;

එකපණ්ණා දුපණ්ණා ච, තෙනාහං බ්‍රාහ්මණා සුඛී.

“Brahmin, in my sesame field there are no blighted plants, no single-leafed or double-leafed weeds; therefore, brahmin, I am happy.”

(3)

(3)

න හි මය්හං බ්‍රාහ්මණ, තුච්ඡකොට්ඨස්මි මූසිකා;

උස්සොළ්හීකාය නච්චන්ති, තෙනාහං බ්‍රාහ්මණා සුඛී.

“Brahmin, in my empty granary mice do not dance playfully; therefore, brahmin, I am happy.”

(4)

(4)

න හි මය්හං බ්‍රාහ්මණ, සන්ථාරො සත්තමාසිකො;

උප්පාටකෙහි සඤ්ඡන්නො, තෙනාහං බ්‍රාහ්මණා සුඛී.

“Brahmin, I have no seven-month-old mat covered with lice; therefore, brahmin, I am happy.”

(5)

(5)

න [Pg.100] හි මය්හං බ්‍රාහ්මණ, විධවා සත්ත ධීතරො;

එකපුත්තා දුපුත්තා ච, තෙනාහං බ්‍රාහ්මණා සුඛී.

“Brahmin, I have no seven widowed daughters with one son or two; therefore, brahmin, I am happy.”

(6)

(6)

න හි මය්හං බ්‍රාහ්මණ, පිඞ්ගලා තිලකාහතා;

සොත්තං පාදෙන බොධෙති, තෙනාහං බ්‍රාහ්මණා සුඛී.

“Brahmin, I do not have a shrew with dark spots who wakes me by kicking with her foot; therefore, brahmin, I am happy.”

(7)

(7)

න හි මය්හං බ්‍රාහ්මණ, පච්චූසම්හි ඉණායිකා;

දෙථ දෙථාති චොදෙන්ති, තෙනාහං බ්‍රාහ්මණා සුඛී.

“Brahmin, I have no creditors at dawn who urge me, ‘Give, give!’ Therefore, brahmin, I am happy.”

පුච්ඡා – ඉමඤ්ච [Pg.101] පනාවුසො ධම්මදෙසනං සුත්වා සො භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො කීදිසං පසන්නාකාරමකාසි. කීව මහන්තඤ්ච ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අත්ථං සම්පාදෙසි.

Question: “But, friend, having heard this Dhamma teaching, what kind of expression of confidence did that brahmin of the Bhāradvāja clan show in this Dhamma and Discipline, and what great attainment did he accomplish in this Dhamma and Discipline?”

විස්සජ්ජනා – ඉමඤ්ච පන භන්තෙ ධම්මදෙසනං සුත්වා සො භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො ‘‘අභික්කන්තං භො ගොතම අභික්කන්තං භො ගොතම, සෙය්‍යථාපි භොගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය, චක්ඛුමන්තො රූපානි දුක්ඛන්තී’’ති එවමාදිනා ඉමස්මි ධම්මවිනයෙ පසන්නො පසන්නාකාරමකාසි. භගවතො ච සන්තිකෙ ‘‘ලභෙය්‍යාහං භොතො ගොතමස්ස සන්තිකෙ පබ්බජං, ලභෙය්‍යං උපසම්පද’’න්ති එවමාදිනා පබ්බජ්ජං උපසම්පදං යාචිත්වා අචිරූපසම්පන්නො යාව අරහත්තා මහන්තං විසෙසං සම්පාදෙසි.

Reply: “Venerable sir, having heard this Dhamma teaching, that brahmin of the Bhāradvāja clan said: ‘Excellent, Master Gotama! Excellent, Master Gotama! Just as, Master Gotama, one might set upright what has been overturned, or reveal what has been hidden, or show the path to one who is lost, or hold up an oil lamp in the darkness so that those with eyes might see forms’—beginning thus, he showed his confidence in this Dhamma and Discipline. And he requested the going forth and higher ordination in the Blessed One’s presence, saying: ‘May I receive the going forth in the presence of Master Gotama, may I receive the higher ordination!’ Not long after his higher ordination, he accomplished a great distinction, even up to arahantship.”

කසිභාරද්වාජසුත්ත

The Kasibhāradvāja Sutta

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො [Pg.104] එකාදසමං මහාකස්සපාදීහි පොරාණධම්මසංගාහකථෙරෙහි සංගීතං කසිභාරද්වාජසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, where, concerning whom, in what connection, and how was the Kasibhāradvāja Sutta, the eleventh discourse, recited by the ancient elders who compiled the Dhamma, headed by Mahākassapa, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – මගධෙසු භන්තෙ දක්ඛිණාගිරිස්මිං එකනාළායං බ්‍රාහ්මණගාමෙ කසිභාරද්වාජං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. කසිභාරද්වාජො භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං ගාථාය අජ්ඣභාසි.

Reply: Venerable sir, it was spoken concerning the brahmin Kasibhāradvāja in the brahmin village of Ekanāḷa in Dakkhiṇāgiri, in the country of Magadha. Venerable sir, the brahmin Kasibhāradvāja addressed the Blessed One with a verse.

‘‘කස්සකො [Pg.105] පටිජානාසි, න ච පස්සාමි තෙ කසිං. කස්සකො පුච්ඡිතො බ්‍රූහි, කථං ජානෙමු තං කසි’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

“You profess to be a farmer, but I do not see your farming. Farmer, being asked, tell us, how may we know your farming?” In this matter, venerable sir—

‘‘සද්ධා බීජං තපො වුට්ඨි, පඤ්ඤා මෙ යුගනඞ්ගලං;

හිරී ඊසා මනො යොත්තං, සති මෙ ඵාලපාචනං.

“Faith is the seed, austerity the rain, wisdom my yoke and plow; moral shame the pole, mind the strap, mindfulness my plowshare and goad.

කායගුත්තො වචීගුත්තො, ආහාරෙ උදරෙ යතො;

සච්චං කරොමි නිද්දානං, සොරච්චං මෙ පමොචනං.

Guarded in body, guarded in speech, restrained in the belly with regard to food; I do my weeding with truth, gentleness my unyoking.

වීරියං මෙ ධුරධොරය්හං, යොගක්ඛෙමාධිවාහනං;

ගච්ඡති අනිවත්තන්තං, යත්ථ ගන්ත්වා න සොචති.

My energy is my beast of burden, carrying me to security from bondage. It goes on without turning back, to where, having gone, one does not grieve.

එවමෙසා කසී කට්ඨා, සා හොති අමතප්ඵලා;

එතං කසිං කසිත්වාන, සබ්බදුක්ඛා පමුච්චතී’’ති.

Thus this farming is farmed, it has the deathless as its fruit; having farmed this farming, one is freed from all suffering.”

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, was it spoken by the Blessed One.

කස්සකො [Pg.106] පටිජානාසි, න ච පස්සාමි තෙ කසිං;

කස්සකො පුච්ඡිතො බ්‍රූහි, කථං ජානෙමු තං කසිං.

“You profess to be a farmer, but I do not see your farming; Farmer, being asked, tell us, how may we know your farming?”

සද්ධා [Pg.107] බීජං තපො වුට්ඨි, පඤ්ඤා මෙ යුගනඞ්ගලං;

හිරී ඊසා මනො යොත්තං, සති මෙ ඵාලපාචනං.

“Faith is the seed, austerity the rain, wisdom my yoke and plow; moral shame the pole, mind the strap, mindfulness my plowshare and goad.”

පුච්ඡා – ඉමඤ්ච [Pg.109] පනාවුසො ධම්මදෙසනං සුත්වා සො කසිභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො කීදිසං පසන්නාකාරමකාසි.

Question: And friend, having heard this Dhamma teaching, what kind of expression of confidence did the brahmin Kasibhāradvāja make in this Dhamma and Discipline?

විස්සජ්ජනා – ඉමඤ්ච පන භන්තෙ ධම්මදෙසනං සුත්වා කසිභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො ‘‘අභික්කන්තං භො ගොතම, අභික්කන්තං භො ගොතමා’’තිඑවමාදිනා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො පසන්නාකාරමකාසි.

Reply: Venerable sir, having heard this Dhamma teaching, the brahmin Kasibhāradvāja, saying, ‘Excellent, Master Gotama! Excellent, Master Gotama!’ and so forth, showed his confidence in this Dhamma and Discipline.

සෙය්‍යථාපි භො ගොතම උක්කුජ්ජිතං වා නික්කුජ්ජෙය්‍ය.

Just as, Master Gotama, one might set upright what has been overturned.

උදයසුත්ත

The Udaya Sutta

පුච්ඡා – උදයසුත්තං [Pg.110] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Now, friend, as to the Udaya Sutta, where was it spoken by the Blessed One, concerning whom, about what subject, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ උදයං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. උදයො භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච ‘‘පකට්ඨකොයං සමණො ගොතමො පුනප්පුනං ආගච්ඡතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning the brahmin Udaya. The brahmin Udaya, venerable sir, said this to the Blessed One: “This ascetic Gotama comes again and again; what has he removed?” On that matter, venerable sir—

පුනප්පුනඤ්චෙව වපන්ති බීජං, පුනප්පුනං වස්සති දෙවරාජා;

පුනප්පුනං ඛෙත්තං කසන්ති කස්සකා, පුනප්පුනං ධඤ්ඤමුපෙති රට්ඨං.

“Again and again they sow the seed, again and again the king of the gods rains; again and again farmers plow the field, again and again grain comes to the country.

එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Beginning thus, venerable sir, was it spoken by the Blessed One.

පුනප්පුනං [Pg.111] චෙව වපන්ති බීජං, පුනප්පුනං වස්සති දෙව රාජා;

පුනප්පුනං ඛෙත්තං කසන්ති කස්සකා, පුනප්පුනං ධඤ්ඤමුපෙති රට්ඨං.

“Again and again they sow the seed, again and again the king of the gods rains; again and again farmers plow the field, again and again grain comes to the country.

පුනප්පුනං [Pg.112] යාචකා යාචයන්ති, පුනප්පුනං දානපතී දදන්ති;

පුනප්පුනං දානපතී දදිත්වා, පුනප්පුනං සග්ගමුපෙති ඨානං.

“Again and again beggars beg, again and again donors give; again and again, having given, donors reach a heavenly state.

පුනප්පුනං ඛීරනිකා දුහන්ති, පුනප්පුනං වච්ඡො උපෙති මාතරං;

පුනප්පුනං කිලමති ඵන්දති ච, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො.

“Again and again milkers milk, again and again the calf approaches its mother; again and again one toils and struggles, again and again the fool enters the womb.

පුනප්පුනං ජායති මීයති ච, පුනප්පුනං සිවථිකං හරන්ති;

මග්ගඤ්ච ලද්ධා අපුනබ්භවාය, න පුනප්පුනං ජායති භූරිපඤ්ඤො-හු–

“Again and again one is born and dies, again and again they carry one to the charnel ground; but having found the path to no more becoming, the one of vast wisdom is not born again and again.”

මාතුපොසකසුත්ත

The Mātuposaka Sutta

පුච්ඡා – මාතුපොසකසුත්තං [Pg.113] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Now, friend, as to the Mātuposaka Sutta, where, concerning whom, on what subject, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ මාතුපොසකං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. මාතුපොසකො භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච ‘‘අහඤ්හි භො ගොතම ධම්මෙන භික්ඛං පරියෙසාමි, ධම්මෙන භික්ඛං පරියෙසිත්වා මාතාපිතරො පොසෙමි, කච්චාහං භො ගොතම එවංකාරී කිච්චකාරී හොමී’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘තග්ඝ ත්වං බ්‍රාහ්මණ එවංකාරී කිච්චකාරී හොසි, යො ඛො බ්‍රාහ්මණ ධම්මෙන භික්ඛං පරියෙසති, ධම්මෙන භික්ඛං පරියෙසිත්වා මාතාපිතරො පොසෙති, බහුං සො පුඤ්ඤං පසවතී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතා.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning the brahmin Mātuposaka. The brahmin Mātuposaka, venerable sir, said this to the Blessed One: “I, Master Gotama, seek alms righteously; having sought alms righteously, I support my mother and father. Master Gotama, in acting thus, am I one who does what should be done?” Regarding this matter, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning thus: “Indeed, brahmin, in acting thus, you are one who does what should be done. Whoever, brahmin, seeks alms righteously and, having sought alms righteously, supports his mother and father, generates much merit.”

යො [Pg.114] මාතරං වා පිතරං වා, මච්චො ධම්මෙන පොසති;

තාය නං පාරිචරියාය, මාතාපිතූසු පණ්ඩිතා;

ඉධෙව නං පසංසන්ති, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදති–

“Whatever mortal righteously supports their mother or father, for that service to their mother and father, the wise praise them here in this world; having passed away, they rejoice in heaven.”

ඛොමදුස්සසුත්ත

The Khomadussa Sutta

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.115] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන බ්‍රාහ්මණසංයුත්තෙ ඛොමදුස්සසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, the Khomadussa Sutta in the Brāhmaṇa Saṃyutta was spoken by the Blessed One... the Perfectly Self-Enlightened One. Where, concerning whom, regarding what matter, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ ඛොමදුස්සෙ නාම සක්‍යානං නිගමෙ ඛොමදුස්සකෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙ ආරබ්භ භාසිත, ඛොමදුස්සකා භන්තෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකා භගවන්තං එතදවොචුං ‘‘කෙ ච මුණ්ඩකා සමණකා, කෙ ච සභාධම්මං ජානිස්සන්තී’’ති.

The Reply – Venerable sir, it was spoken among the Sakyans, in the Sakyan town named Khomadussa, concerning the brahmin householders of Khomadussa. Venerable sir, the brahmin householders of Khomadussa said this to the Blessed One: “Who are these shaven-headed ascetics? And who will understand the law of the assembly?”

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

In that regard, venerable sir:

‘‘නෙසා සභා යත්ථ න සන්ති සන්තො,සන්තො න තෙ යෙ න වදන්ති ධම්මං;

රාගඤ්ච දොසඤ්ච පහාය මොහං,ධම්මං වදන්තා ච භවන්ති සන්තො’’ති.

“That is no assembly where there are no virtuous ones; those are not virtuous who do not speak the Dhamma. Having abandoned passion, aversion, and delusion, those who speak the Dhamma are truly virtuous.”

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, was this spoken by the Blessed One.

නෙසා [Pg.116] සභා යත්ථ නසන්ති සන්තො,සන්තො න තෙ යෙ න වදන්ති ධම්මං;

රාගඤ්ච දොසඤ්ච පහාය මොහං,ධම්මං වදන්තා ච භවන්ති සන්තො–

That is no assembly where there are no virtuous ones; those are not virtuous who do not speak the Dhamma. Having abandoned passion, aversion, and delusion, those who speak the Dhamma are truly virtuous.

වඞ්ගීසසංයුත්ත

The Vaṅgīsa Saṃyutta

ආනන්දසුත්ත

The Ānanda Sutta

පුච්ඡා – වඞ්ගීසසංයුත්තෙ [Pg.117] පනාවුසො චතුත්ථං සංඞ්ගීතං ආනන්දසුත්තං කත්ථකං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, in the Vaṅgīsa Saṃyutta, regarding the fourth recitation, the Ānanda Sutta: where, concerning whom, regarding what matter, by whom, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං වඞ්ගීසත්ථෙරං ආරබ්භ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං. ආයස්මතා භන්තෙ වඞ්ගීසො ආයස්මන්තං ආනන්දං ගාථාය අජ්ඣභාසි–

The Reply – Venerable sir, at Sāvatthī, it was spoken concerning the Venerable Vaṅgīsa Thera by the Venerable Ānanda Thera, the Treasurer of the Dhamma. Venerable sir, the Venerable Vaṅgīsa addressed the Venerable Ānanda with a verse:

‘‘කාමරාගෙන ඩය්හාමි, චිත්තං මෙ පරිඩය්හති;

සාධු නිබ්බාපනං බ්‍රූහි, අනුකම්පාය ගොතමා’’ති.

“I am scorched by sensual passion, my mind is consumed; O Gotama, out of compassion, please tell me of the way to its quenching.”

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

In that regard, venerable sir:

‘‘සඤ්ඤාය විපරියෙසා, චිත්තං තෙ පරිඩය්හති;

නිමිත්තං පරිවජ්ජෙහි, සුභං රාගූපසංහිතං;

සඞ්ඛාරෙ පරතො පස්ස, දුක්ඛතො මා ච අත්තතො;

නිබ්බාපෙහි මහාරාගං, මා ඩය්හිත්ථො පුනප්පුනං;

අසුභාය චිත්තං භාවෙහි, එකග්ගං සුසමාහිතං;

සති කායගතා ත්‍යත්ථු, නිබ්බිදාබහුලො භව;

අනිමිත්තඤ්ච භාවෙහි, මානානුසයමුජ්ජහ;

තතො මානාභිසමයා, උපසන්තො චරිස්සසී’’ති.

“Because of distorted perception, your mind is inflamed; avoid the attractive sign associated with passion. See formations as other, as suffering, and not as self; extinguish the great passion, do not burn again and again. Develop the mind on the unattractive, one-pointed and well-composed; let mindfulness directed to the body be yours, be full of disenchantment. Cultivate the signless, abandon the underlying tendency to conceit; then, through the full understanding of conceit, you will fare on in peace.”

එවං ඛො භන්තෙ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, was this spoken by the Venerable Ānanda Thera, the Treasurer of the Dhamma.

කාමරාගෙන [Pg.118] ඩය්හාමි, චිත්තං මෙ පරිඩය්හති;

සාධු නිබ්බාපනං බ්‍රූහි, අනුකම්පාය ගොතම–

I am scorched by sensual passion, my mind is consumed; O Gotama, out of compassion, please tell me of the way to its quenching.

සඤ්ඤාය [Pg.119] විපරියෙසා, චිත්තං තෙ පරිඩය්හති;

නිමිත්තං පරිවජ්ජෙහි, සුභං රාගූපසංහිතං.

Because of distorted perception, your mind is inflamed; avoid the attractive sign associated with passion.

සඞ්ඛාරෙ පරතොපස්ස, දුක්ඛතො මා ච අත්තතො;

නිබ්බාපෙහි මහාරාගං, මා ඩය්හිත්ථො පුනප්පුනං.

See formations as other, as suffering, and not as self; extinguish the great passion, do not burn again and again.

අසුභාය චිත්තං භාවෙහි, එකග්ගං සුසමාහිතං;

සති කායගතා ත්‍යත්ථු, නිබ්බිදාබහුලො භව.

Develop the mind on the unattractive, one-pointed and well-composed; let mindfulness directed to the body be yours, be full of disenchantment.

අනිමිත්තඤ්ච [Pg.120] භාවෙහි, මානානුසයමුජ්ජහ;

තතො මානාභිසමයා, උපසන්තො චරිස්සසි.

Cultivate the signless, abandon the underlying tendency to conceit; then, through the full understanding of conceit, you will fare on in peace.

වඞ්ගීසසුත්ත

The Vaṅgīsa Sutta

පුච්ඡා – තත්ථ ආවුසො ද්වාදසමං වඞ්ගීසසුත්තං කත්ථ කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, therein, where, by whom, and how was the twelfth Vaṅgīsa Sutta spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මතා වඞ්ගීසත්ථෙරෙන අචිර අරහත්තප්පත්තෙන විමුත්තිසුඛපටිසංවෙදිනා–

The Reply – Venerable sir, at Sāvatthī, it was spoken by the Venerable Vaṅgīsa Thera, who had recently attained arahantship and was experiencing the bliss of liberation:

‘‘කාවෙය්‍යමත්තා විචරිම්හ පුබ්බෙ, ගාමාගාමං පුරාපුරං,අථද්දසාම සම්බුද්ධං, සද්ධා නො උපපජ්ජථ;

සො මෙ ධම්ම මදෙසෙසි, ඛන්ධායතන ධාතුයො;

තස්සාහං ධම්මං සුත්වාන, පබ්බජිං අනගාරියං;

බහුන්නං වත අත්ථාය, බොධිං අජ්ඣගමා මුනි;

භික්ඛූනං භික්ඛූනීනඤ්ච, යෙ නියාමගතද්දසා;

ස්වාගතං [Pg.121] වත මෙ ආසි, මම බුද්ධස්ස සන්තිකෙ;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

පුබ්බෙ නිවාසං ජානාමි, දිබ්බචක්ඛුං විසොධිතං;

තෙවිජ්ජො ඉද්ධිපත්තොම්හි, චෙතොපරියාය කොවිදො.

“Formerly, intoxicated with poetry, we wandered from village to village, town to town. Then we saw the Fully Enlightened One, and faith arose in us. He taught me the Dhamma: the aggregates, sense-bases, and elements. Having heard his Dhamma, I went forth into homelessness. Indeed, for the benefit of many the sage attained enlightenment; for the bhikkhus and bhikkhunīs who have seen the way to the fixed course. It was indeed a welcome thing for me to be in the presence of my Buddha. The three knowledges have been attained; the Buddha’s teaching has been fulfilled. I know my former abodes; the divine eye is purified. I possess the threefold knowledge, have attained psychic power, and am skilled in knowing the minds of others.”

එවං ඛො භන්තෙ උදානවසෙන භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, was it spoken as an inspired utterance.

කාවෙය්‍ය [Pg.124] මත්තා විචරිම්හ පුබ්බෙ;

ගාමාගාමංපුරාපුරං,අථද්දසාම සම්බුද්ධං, සද්ධා නො උපපජ්ජථ.

Formerly, intoxicated with poetry, we wandered from village to village, town to town. Then we saw the Fully Enlightened One, and faith arose in us.

සො [Pg.125] මෙ ධම්මමදෙසෙසි, ඛන්ධායතන ධාතුයො;

තස්සාහං ධම්මං සුත්වාන, පබ්බජිං අනගාරියං.

He taught me the Dhamma: the aggregates, sense-bases, and elements. Having heard his Dhamma, I went forth into homelessness.

බහුන්නං වත අත්ථාය, බොධිං අජ්ඣගමා මුනි;

භික්ඛූනං භික්ඛුනී නඤ්ච, යෙ නියාමගතද්දසා.

Indeed, for the benefit of many the sage attained enlightenment; for the bhikkhus and bhikkhunīs who have seen the way to the fixed course.

ස්වාගතං වත මෙ ආසි, මම බුද්ධස්ස සන්තිකෙ;

තස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

It was indeed a welcome thing for me to be in the presence of my Buddha. The three knowledges have been attained; the Buddha’s teaching has been fulfilled.

පුබ්බෙනිවාසං [Pg.126] ජානාමි;

දිබ්බචක්ඛු විසොධිතං;

තෙවිජ්ජො ඉද්ධිපත්තොම්හි, චෙතොපරියායකොවිදො.

I know my former abodes; the divine eye is purified. I possess the threefold knowledge, have attained psychic power, and am skilled in knowing the minds of others.

වනසංයුත්ත

The Connected Discourses on the Forest

ආනන්දසුත්ත

The Discourse on Ānanda

පුච්ඡා – වනසංයුත්තෙ පනාවුසො පඤ්චමං සංගීතං ආනන්දසුත්තං කදා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in the Connected Discourses on Forests, the fifth recited, the Discourse on Ānanda—when, where, concerning whom, on what subject, by whom, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – කොසලෙසු භන්තෙ අඤ්ඤතරස්මිං වනසණ්ඩෙ අචිරපරිනිබ්බුතෙ භගවති ආයස්මන්තං ආනන්දං ආරබ්භ තස්මිං වනසණ්ඩෙ අධිවත්ථාය දෙවතාය භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ ආනන්දො අචිරපරිනිබ්බුතෙ භගවති අතිවෙලං ගිහිසඤ්ඤත්තිබහුලො විහරති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

Answer: Venerable sir, in Kosala, in a certain forest grove, shortly after the Blessed One had attained final Nibbāna, it was spoken by a deity dwelling in that forest grove concerning the Venerable Ānanda. Venerable sir, shortly after the Blessed One’s final Nibbāna, the Venerable Ānanda was dwelling, excessively engaged in conversation with householders. Venerable sir, concerning that matter—

‘‘රුක්ඛමූලගහනං පසක්කිය,නිබ්බානං හදයස්මිං ඔපිය;

ඣාය ගොතම මා පමාදො,කිං තෙ බිළිබිළිකා කරිස්සතී’’ති.

“Having resorted to the dense thicket at the root of a tree, placing Nibbāna within your heart, meditate, O Gotama, do not be heedless. What will this chattering do for you?”

එවං [Pg.127] ඛො භන්තෙ වනසණ්ඩෙ අධිවත්ථාය දෙවතාය ආයස්මතො ආනන්දත්ථෙරස්ස අනුකම්පිකාය අත්ථකාමාය භාසිතං.

Thus, venerable sir, it was spoken to the Venerable Elder Ānanda by the deity dwelling in the forest grove, out of compassion and wishing for his welfare.

රුක්ඛමූල [Pg.128] ගහනං පසක්කිය, නිබ්බානං හදයස්මිං ඔපිය;

ඣාය ගොතම මා පමාදො, කිං තෙ බිළිබිළිකා කරිස්සති-හු–

Having resorted to the dense thicket at the root of a tree, placing Nibbāna within the heart; meditate, O Gotama, do not be heedless. What will this chattering do for you?

යක්ඛසංයුත්ත

The Connected Discourses with Yakkhas

ඉන්දකසුත්ත

The Discourse on Indaka

පුච්ඡා – යක්ඛසංයුත්තෙ [Pg.129] පනාවුසො පඨමං සංගීතං ඉන්දකසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in the Connected Discourses with Yakkhas, where, concerning whom, on what subject, and how was the Discourse on Indaka, the first recited, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ඉන්දකූටෙ පබ්බතෙ ඉන්දකස්ස යක්ඛස්ස භවනෙ ඉන්දකං යක්ඛං ආරබ්භ භාසිතං. ඉන්දකො භන්තෙ යක්ඛො අත්තවාදො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ගාථාය අජ්ඣභාසි–

Answer: Venerable sir, it was spoken at Rājagaha, on Mount Indakūṭa, in the dwelling of the yakkha Indaka, concerning the yakkha Indaka. Venerable sir, the yakkha Indaka, an adherent of the doctrine of self, approached the Blessed One and addressed him in verse:

‘‘රූපං න ජීවන්ති වදන්ති බුද්ධා,කථං න්වයං වින්දතිමං සරීරං;

කුතස්ස අට්ඨීයකපිණ්ඩමෙභි,කථං න්වයං සජ්ජති ගබ්භරස්මි’’න්ති.

“The Buddhas say that form is not a living being. How then does one acquire this body? From where does this lump of bones come? How does it become attached in the womb?”

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

Concerning that matter, venerable sir—

‘‘පඨමං කලලං හොති, කලලා හොති අබ්බුදං,අබ්බුදා ජායතෙ පෙසි, පෙසි නිබ්බත්තතී ඝනො;

ඝනා පසාඛා ජායන්ති, කෙසා ලොමා නඛාපිච;

යඤ්චස්ස භුඤ්ජතී මාතා, අන්නං පානඤ්ච භොජනං;

තෙන සො තත්ථ යාපෙති, මාතුකුච්ඡිගතොනරො’’ති.

“First there is the kalala; from the kalala comes the abbuda. From the abbuda arises the pesi; from the pesi the ghana is produced. From the ghana, limbs develop, and also hair, body hair, and nails. Whatever food, drink, and nourishment the mother consumes, by that the person dwelling in the mother’s womb is sustained there.”

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, it was spoken by the Blessed One.

ආළවකසුත්ත

The Discourse on Āḷavaka

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.132] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන යක්ඛසංයුත්තෙ ආළවකසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, where, concerning whom, on what subject, and how was the Discourse on Āḷavaka spoken by that Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, in the Connected Discourses with Yakkhas?

විස්සජ්ජනා – ආළවියං භන්තෙ ආළවකස්ස යක්ඛස්ස භවනෙ ආළවකං යක්ඛං ආරබ්භ භාසිතං. ආළවකො භන්තෙ යක්ඛො භගවන්තං ගාථාය අජ්ඣභාසි–

Answer: In Āḷavī, venerable sir, in the mansion of the yakkha Āḷavaka, it was spoken regarding the yakkha Āḷavaka. Āḷavaka the yakkha, venerable sir, addressed the Blessed One in verse:

කිං සූධවිත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං,කිං සු සුචිණ්ණං සුඛමාවහාති;

කිං සු හවෙ සාදුතරං රසානං,කථං ජීවිං ජීවිතාමාහු සෙට්ඨන්ති.

“What here is the best wealth for a person? What, well-practiced, brings happiness? What is indeed the sweetest of tastes? How should one live to live the best life?”

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

Concerning that matter, venerable sir—

සද්ධීච විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං,ධම්මො සුචිණ්ණො සුඛමාවහාති;

සච්චං හවෙ සාදුතරං රසානං,පඤ්ඤාජීවිං ජීවිතමාහු සෙට්ඨන්ති.

“Faith here is the best wealth for a person; Dhamma, well-practiced, brings happiness. Truth is indeed the sweetest of tastes; they say a life lived with wisdom is the best life.”

එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Thus, venerable sir, and so forth, was it spoken by the Blessed One.

න [Pg.134] ඛ්වාහං තං ආවුසො නික්ඛමිස්සාමි, යං තෙ කරණීයං, තං කරොහි,

Friend, I will not leave. Do what you must do.

පඤ්හං තං සමණ පුච්ඡිස්සාමි, සචෙ මෙ න බ්‍යාකරිස්සසි, චිත්තං වා තෙ ඛිපිස්සාමි, හදයං වා තෙ ඵාලෙස්සාමි, පාදෙසු වා ගහෙත්වා පාරගඞ්ගාය ඛිපිස්සාමි–

I will ask you a question, ascetic. If you do not answer me, I will derange your mind, or I will split your heart, or I will seize you by the feet and throw you across the Ganges.

කිං [Pg.135] සූඛ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං, කිං සු සුචිණ්ණං සුඛමාවහාති;

කිං සු හවෙ සාදුභරං රසානං, කථං ජීවිං ජීවිතමාහු සෙට්ඨං–

“What here is the best wealth for a person? What, well-practiced, brings happiness? What is indeed the sweetest of tastes? How should one live to live the best life?”

සද්ධීධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං, ධම්මො සුචිණ්ණො සුඛමාවහාති;

සච්චං හවෙ සාදුතරං රසානං, පඤ්ඤාජීවිං ජීවිතමාහු සෙට්ඨං;

“Faith here is the best wealth for a person; Dhamma, well-practiced, brings happiness. Truth is indeed the sweetest of tastes; they say a life lived with wisdom is the best life.”

කථංසු [Pg.136] තරති ඔඝං, කථංසු තරති අණ්ණවං;

කථංසු දුක්ඛ මච්චෙති, කථංසු පරිසුජ්ඣති.

“How does one cross the flood? How does one cross the ocean? How does one overcome suffering? How does one become purified?”

සද්ධාය තරති ඔඝං, අප්පමාදෙන අණ්ණවං;

වීරියෙන දුක්ඛ මච්චෙති, පඤ්ඤාය පරිසුජ්ඣති–

“By faith one crosses the flood, by heedfulness the ocean. By energy one overcomes suffering, by wisdom one is purified.”

කථංසු [Pg.137] ලභතෙ පඤ්ඤං, කථංසු වින්දතෙ ධනං;

කථංසු කිත්තිං පප්පොති, කථං මිත්තානි ගන්ථති;

අස්මා ලොකා පරං ලොකං, කථං පෙච්ච න සොචති–

“How does one gain wisdom? How does one find wealth? How does one attain fame? How does one make friends? Having passed from this world to the next, how does one not grieve?”

සද්දහානො අරහතං, ධම්මං නිබ්බානපත්තියා;

සුස්සූසං ලභතෙ පඤ්ඤං, අප්පමත්තො විචක්ඛණො;

පතිරූපකාරී ධුරවා, උට්ඨාතා වින්දතෙ ධනං;

සච්චෙන [Pg.138] කිත්තිං පප්පොති, දදං මිත්තානි ගන්ථති;

අස්මා ලොකා පරං ලොකං, එවං පෙච්ච න සොචති;

යස්සෙතෙ චතුරො ධම්මා, සද්ධස්ස ඝරමෙසිනො;

සච්චං ධම්මො ධිති චාගො, ස වෙ පෙච්චන සොචති–

“A heedful and discerning person, having faith in the Dhamma of the Arahants for the attainment of Nibbāna, gains wisdom by listening well. One who does what is fitting, is steadfast, and energetic, finds wealth. Through truth one obtains fame; by giving one makes friends. Thus, having passed from this world to the next, one does not grieve. The faithful householder who possesses these four qualities—truth, righteousness, fortitude, and generosity—indeed does not grieve after passing away.”

සක්කසංයුත්ත

The Connected Discourses with Sakka

වතපදසුත්ත

The Discourse on the Grounds for Vows

පුච්ඡා – සක්කසංයුත්තෙ [Pg.139] පනාවුසො වතපදසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, regarding the Vatapada Sutta in the Sakkasaṃyutta, where, in reference to whom, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ සක්කස්ස භික්ඛවෙ දෙවානමින්දස්ස පුබ්බෙ මනුස්සභූතස්ස සත්ත වතපදානි සමත්තානි සමාදින්නානි අහෙසුං, යෙසං සමාදින්නත්තා සක්කො සක්කත්තං අජ්ඣගාති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of monks, the Blessed One spoke thus: "Monks, Sakka, the lord of the devas, when he was formerly a human being, had undertaken and fulfilled seven grounds for vows. Because of undertaking them, Sakka attained to Sakka-hood." Thus, venerable sir, the Blessed One spoke.

සක්කස්ස [Pg.141] භික්ඛවෙ දෙවානමින්දස්ස පුබ්බෙ මනුස්සභූතස්ස ඉමානි සත්ත වතපදානි සමත්තානි සමාදින්නානි අහෙසුං.

Monks, when Sakka, the lord of the devas, was formerly a human being, these seven grounds for vows were fully undertaken and adopted by him.

මාතාපෙත්තිභරං ජන්තුං, කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනං;

සණ්හං සඛිලසම්භාසං, පෙසුණෙය්‍යප්පහායිනං;

මච්ඡෙරවිනයෙ යුත්තං, සච්චං කොධාභිභුං නරං;

තං වෙ දෙවා තාවතිංසා, ආහු ‘‘සප්පුරිසො’’ඉති.

One who supports mother and father, who honors the elders in their family, gentle in speech, friendly in conversation, who has abandoned tale-bearing, devoted to the removal of stinginess, truthful, and who overcomes anger—him indeed the Tāvatiṃsa devas call 'a good person.'

දලිද්දසුත්ත

The Discourse on the Poor Man

පුච්ඡා – දලිද්දසුත්තං පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං. විස්සජ්ජනා. රාජගහෙ භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘භූතපුබ්බං භික්ඛවෙ අඤ්ඤතරො පුරිසො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ මනුස්සදලිද්දො [Pg.142] අහොසි මනුස්සකපණො මනුස්සවරාකො, සො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ සද්ධං සමාදියි, සීලං, සුතං, චාගං, පඤ්ඤං සමාදියී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Question: Friend, where, in reference to whom, and how was the Daliddasutta spoken? Reply: At Rājagaha, venerable sir, concerning a number of monks, the Blessed One spoke thus: 'Monks, formerly a certain man right here in Rājagaha was poor, miserable, and wretched among humans. He undertook faith, virtue, learning, generosity, and wisdom in the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata.' Thus, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning with this.

යස්ස [Pg.144] සද්ධා තථාගතෙ, අචලා සුප්පතිට්ඨිතා;

සීලඤ්ච යස්ස කල්‍යාණං, අරියකන්තං පසංසිතං.

Whose faith in the Tathāgata is unshakeable, well-established; and whose virtue is good, loved by the Noble Ones, praised.

යජමානසුත්ත

The Discourse on the Sacrificer

පුච්ඡා – යජමානසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Now then, friend, regarding the Yajamāna Sutta, where, by the Blessed One, was it spoken, concerning whom, about what subject matter, and how?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ [Pg.145] භන්තෙ සක්කං දෙවානමින්දං ආරබ්භ භාසිතං. සක්කො භන්තෙ දෙවානමින්දො භගවන්තං ගාථාය අජ්ඣභාසි–

Reply: At Rājagaha, venerable sir, it was spoken concerning Sakka, the lord of devas. Sakka, venerable sir, the lord of devas, addressed the Blessed One with a verse:

‘‘යජමානානං මනුස්සානං, පුඤ්ඤපෙක්ඛාන පාණිනං;

කරොතං ඔපධිකං පුඤ්ඤං, කත්ථ දින්නං මහප්ඵල’’න්ති.

"For humans who are sacrificing, for beings seeking merit, making merit that leads to future existence, where is a gift given that yields great fruit?"

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං–

On that occasion, venerable sir:

‘‘චත්තාරො ච පටිපන්නා, චත්තාරොච ඵලෙ ඨිතා;

එස සඞ්ඝො උජුභූතො, පඤ්ඤාසීලසමාහිතො;

යජමානානං මනුස්සානං, පුඤ්ඤපෙක්ඛාන පාණිනං;

කරොතං ඔපධිකං පුඤ්ඤං, සඞ්ඝෙ දින්නං මහප්ඵලං’’න්ති.

"Four are those practicing the path, and four are those established in the fruit; this Sangha is upright, composed of wisdom and virtue. For humans who are sacrificing, for beings seeking merit, making merit that leads to future existence, what is given to the Sangha is of great fruit."

එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Thus indeed, venerable sir, this was spoken by the Blessed One.

යජමානානං [Pg.146] මනුස්සානං, පුඤ්ඤපෙක්ඛාන පාණිනං,කරොතං ඔපධිතං පුඤ්ඤං, කත්ථ දින්නං මහප්ඵලං–

For humans who are sacrificing, for beings seeking merit, making merit that leads to future existence—where is a gift given that yields great fruit?

චත්තාරො ච පටිපන්නා, චත්තාරො ච ඵලෙ ඨිතා;

එස සඞ්ඝො උජුභූතො, පඤ්ඤාසීලසමාහිතො;

යජමානානං මනුස්සානං, පුඤ්ඤපෙක්ඛාන පාණිනං;

කරොතං ඔපධිකං පුඤ්ඤං, සඞ්ඝෙ දින්නං මහප්ඵලං–

Four are those practicing the path, and four are those established in the fruit; this Sangha is upright, composed of wisdom and virtue. For humans who are sacrificing, for beings seeking merit, making merit that leads to future existence, what is given to the Sangha is of great fruit.

ගහට්ඨවන්දනාසුත්ත

The Discourse on Paying Homage to Householders

පුච්ඡා – ගහට්ඨවන්දනාසුත්තං [Pg.147] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, regarding the Gahaṭṭhavandanāsutta, where, concerning whom, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘භූතපුබ්බං භික්ඛවෙ සක්කො දෙවානමින්දො මාතලිං සඞ්ගාහකං ආමන්තෙසී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, with reference to a number of monks, the Blessed One spoke thus, beginning with: "Monks, formerly Sakka, the lord of the devas, addressed Mātali the charioteer."

තං [Pg.148] නමස්සන්ති තෙවිජ්ජා, සබ්බෙ භුම්මාච ඛත්තියා;

චත්තාරො ච මහාරාජා, තිදසාච යසස්සිනො;

අථකො නාම සො යක්ඛො, යං ත්වං සක්ක නමස්සසි–

Him the possessors of the three knowledges worship, and all earthly khattiyas; the four great kings, and the glorious thirty devas. Who then is that yakkha by name, whom you, Sakka, worship—

අහඤ්ච [Pg.149] සීලසම්පන්නෙ, චිරරත්තසමාහිතෙ;

සම්මාපබ්බජිතෙ වන්දෙ, බ්‍රහ්මචරියපරායනෙ.

And I venerate those endowed with virtue, who have been long composed in concentration, who have rightly gone forth, devoted to the holy life.

යෙ ගහට්ඨා පුඤ්ඤකරා, සීලවන්තො උපාසකා;

ධම්මෙන දාරං පොසෙන්ති, තෙ නමස්සාමි මාතලි.

Those householders who are doers of merit, virtuous lay followers, who support their families righteously—to them I pay homage, Mātali.

නිදානවග්ගපාළි

The Book of Causation

නිදානසංයුත්ත

The Connected Discourses on Causation

පටිච්චසමුප්පාදසුත්ත

The Discourse on Dependent Origination

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.151] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන නිදානවග්ගසංයුත්තෙ පඨමං සංගීතං පටිච්චසමුප්පාදසුත්තං කත්ථ තං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, by the Blessed One… and so on… the Perfectly Self-Enlightened One, in the Nidānavaggasaṃyutta, the first recited discourse, the Paṭiccasamuppāda Sutta—where was it spoken, concerning what, regarding what subject matter, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ පඤ්චසතෙ ජනපදවාසිනො භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං. පඤ්චසතා භන්තෙ ජනපදවාසිනො භික්ඛූ සබ්බෙ උග්ඝාටිතඤ්ඤුනො ධුතඞ්ගධරා ආරද්ධවීරියා යුත්තයොගා විපස්සකා සණ්හං සුඛුමං සුඤ්ඤතං පච්චයාකාරධම්මදෙසනං පත්ථයමානා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා භගවන්තං පරිවාරෙත්වා නිසීදිංසු. තස්මිං වත්ථුස්මිං ‘‘පටිච්චසමුප්පාදං වො භික්ඛවෙ දෙසෙස්සාමි, තං සුණාථ සාධුකං මනසි කරොථ, භාසිස්සාමී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning five hundred monks from the countryside. Venerable sir, the five hundred monks from the countryside were all of quick understanding, upholders of ascetic practices, with aroused energy, committed to the practice, discerning, desiring the gentle, subtle teaching on emptiness and dependent origination. Having paid homage to the Blessed One and surrounded the Blessed One, they sat down. On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke thus: "Monks, I will teach you dependent origination; listen to that, apply your mind well, I shall speak." Thus, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning with this.

කතමො [Pg.152] ච භික්ඛවෙ පටිච්චසමුප්පාදො. අවිජ්ජාපච්චයා භික්ඛවෙ සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං (පෙය්‍යාල) ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපාසා සම්භවන්ති, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ පටිච්චසමුප්පාදො.

And what, bhikkhus, is dependent origination? With ignorance as condition, bhikkhus, volitional formations; with volitional formations as condition, consciousness; (and so on) with birth as condition, aging and death, sorrow, lamentation, pain, grief, and despair come to be. Thus is the arising of this entire mass of suffering. This, bhikkhus, is called dependent origination.

අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධො සඞ්ඛාරනිරොධො (පෙය්‍යාල) ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති –

But with the complete fading away and cessation of ignorance, volitional formations cease; (and so on to:) with the cessation of birth, aging and death, sorrow, lamentation, pain, grief, and despair cease. Thus is the cessation of this entire mass of suffering.

විභඞ්ගසුත්ත

The Discourse on Analysis

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො [Pg.154] දුතියං සංගීතං විභඞ්ගසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Venerable, where, concerning whom, on what occasion, and how was the second discourse, the Vibhaṅga Sutta, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ පඤ්චසතෙ ජනපදවාසිනො විපඤ්චිතඤ්ඤුනො භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං. පඤ්චසතා භන්තෙ ජනපදවාසිකා භික්ඛූ විපඤ්චිතඤ්ඤුනො ධුතඞ්ගධරා ආරද්ධවීරියා යුත්තයොගා විස්සකා සණ්හං සුඛුමං සුඤ්ඤතපටිසංයුත්තං පච්චයාකාරධම්මදෙසනං පත්ථයමානා භගවන්තං පරිවාරෙත්වා නිසීදිංසු. තස්මිං වත්ථුස්මිං ‘‘පටිච්ච සමුප්පාදං වො භික්ඛවෙ දෙදෙස්සාමි විභජිස්සාමි, තං සුණාථ සාධුකං මනසිකරොථ, භාසිස්සාමී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, this was spoken by the Blessed One concerning five hundred country-dwelling monks who were skilled in analytical knowledge. Venerable sir, five hundred country-dwelling monks, skilled in analytical knowledge, maintaining ascetic practices, with aroused energy, devoted to striving, confident, desiring the teaching on the nature of conditions—profound, subtle, connected with emptiness—surrounded the Blessed One and sat down. On that occasion, the Blessed One said: "Monks, I will teach you dependent origination and analyze it. Listen carefully and attend closely, I will speak." Thus, venerable sir, the Blessed One spoke.

පඤ්චවෙරභයසුත්ත

The Discourse on the Five Dangers and Animosities

පුච්ඡා – පඤ්චවෙරභයසුත්තං [Pg.156] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: But venerable sir, where, concerning whom, and how was the Discourse on the Five Dangers and Animosities spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං ආරබ්භ ‘‘යතො ඛො ගහපති අරියසාවකස්ස පඤ්ච භයානි වෙරානි වූපසන්තානි හොන්ති, චතූහි ච සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති, අරියො චස්ස ඤායො පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති සුප්පටිවිද්ධො, සො ආකඞ්ඛමානො අත්තනාව අත්තානං බ්‍යාකරෙය්‍ය ඛීණනිරයොමි ඛීණතිරච්ඡානයොනි ඛීණපෙත්තිවිසයො ඛීණාපායදුග්ගතිවිනිපාතො, සොතාපන්නොහමස්මි අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, concerning the householder Anāthapiṇḍika. The Blessed One said: "Householder, when five dangers and animosities are allayed in a noble disciple, when he is endowed with the four factors of stream-entry, and when the noble method has been clearly seen and thoroughly penetrated with wisdom, then, if he wishes, he may declare of himself: 'I am finished with hell, finished with the animal realm, finished with the sphere of ghosts, finished with the plane of misery, the bad destinations, the lower worlds. I am a stream-enterer, not subject to falling away, assured, destined for enlightenment.'" Thus, venerable sir, it was spoken by the Blessed One.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසොතත්ථ [Pg.157] භගවතා අරියසාවකස්ස පඤ්චන්නං භයානං වෙරානං වූපසන්තතා පකාසිතා.

Question: But how, friend, has the Blessed One declared the allaying of the five dangers and animosities for a noble disciple?

විස්සජ්ජනා – ‘‘කතමානි [Pg.158] පඤ්ච භයානි වෙරානි වූපසන්තානි හොන්ති. යං ගහපති පාණාතිපාතී පාණාතිපාතපච්චයා දිට්ඨධම්මිකම්පි භයං වෙරං පසවති, සම්පරායිකම්පි භයං වෙරං පසවති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. පාණාතිපාතා ටිවිරතස්ස එවං තං භයං වෙරං වූපසන්තං හොතී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා අරියසාවකස්ස පඤ්චන්නං භයානං වෙරානං වූපසන්තතා පකාසිතා.

Reply: "What are the five dangers and animosities that are allayed? Householder, one who kills living beings generates danger and animosity in this very life on account of killing, danger and animosity in the life to come, and experiences mental pain and grief. For one who abstains from killing living beings, that danger and animosity are allayed." In this way, venerable sir, the Blessed One declared the allaying of the five dangers and animosities for a noble disciple.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.159] තත්ථ භගවතා අරියසාවකස්ස චතූහි සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතතා පකාසිතා.

Question: But how, friend, was it declared by the Blessed One that a noble disciple is endowed with the four factors of stream-entry?

විස්සජ්ජනා – කතමෙහි චතූහි සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති. ඉධ ගහපති අරියසාවකො බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති ‘‘ඉතිපිසො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරොපුරිසදම්මසාරථි සත්ථාදෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා අරියසාවකස්ස චතූහි සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතතා පකාසිතා.

Reply: "With which four factors of stream-entry is one endowed? Here, householder, a noble disciple is endowed with unwavering confidence in the Buddha: 'Thus is the Blessed One: an Arahant, a Perfectly Enlightened One, accomplished in knowledge and conduct, the Well-Gone One, knower of the world, unsurpassed trainer of persons to be tamed, teacher of gods and humans, the Enlightened One, the Blessed One.'" In this way, venerable sir, the Blessed One declared that a noble disciple is endowed with the four factors of stream-entry.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.161] තත්ථ භගවතා අරියසාවකෙන අරියස්ස ඤායස්ස පඤ්ඤාය සුදිට්ඨතා සුප්පටිවිද්ධතා පකාසිතා.

Question: And how, friend, has the Blessed One declared the clear seeing and thorough penetration with wisdom of the noble method by a noble disciple?

විස්සජ්ජනා – කතමො චස්ස අරියො ඤායො පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති සුප්පටිවිද්ධො. ඉධ ගහපති අරියසාවකො පටිච්චසමුප්පාදඤ්ඤෙව සාධුකං යොනිසො මනසි කරොති ‘‘ඉති ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති, ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣති, යදිදං අවිජ්ජාපච්චයා (පෙය්‍යාල) එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති, එවං ඛො භන්තෙ භගවතා තත්ථ අරියසාවකෙන අරියස්ස ඤායස්ස පඤ්ඤාය සුදිට්ඨතා සුප්පටිවිද්ධතා පකාසිතා.

Reply: "And what is this noble method that is clearly seen and thoroughly penetrated with wisdom? Here, householder, a noble disciple attends carefully and wisely to dependent origination itself: 'When this exists, that is; with the arising of this, that arises. When this does not exist, that is not; with the cessation of this, that ceases. That is: with ignorance as condition... thus is the cessation of this whole mass of suffering.'" Thus, venerable sir, the Blessed One has there declared how a noble disciple clearly sees and thoroughly penetrates the noble method with wisdom.

යතො [Pg.162] ඛො ගහපති අරියසාවකස්ස ඉමානි පඤ්ච භයානි වෙරානි වූපසන්තානි හොන්ති. ඉමෙහි චතූහි සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති. අයඤ්චස්ස අරියො ඤායො පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති සුප්පටිවිද්ධො–

When, householder, these five dangers and animosities are allayed in a noble disciple, and he is endowed with these four factors of stream-entry, and this noble method is clearly seen and thoroughly penetrated by wisdom—

දුක්ඛසුත්ත

The Discourse on Suffering

පුච්ඡා – දුක්ඛසුත්තං [Pg.163] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: But where, friend, concerning whom, and how was the Discourse on Suffering spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘දුක්ඛස්ස භික්ඛවෙ සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච දෙසෙස්සාමී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of monks, the Blessed One spoke thus: "Monks, I will teach you the origination and the passing away of suffering."

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.164] තත්ථ භගවතා දුක්ඛසමුදයො පකාසිතො.

Question: But how, friend, did the Blessed One declare the origination of suffering there?

විස්සජ්ජනා – කතමො ච භික්ඛවෙ දුක්ඛස්ස සමුදයො. චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා. අයං ඛො භික්ඛවෙ දුක්ඛස්ස සමුදයො. සොතඤ්ච පටිච්ච සද්දෙ ච උප්පජ්ජති සොතවිඤ්ඤාණං…පෙ… ඝානඤ්ච පටිච්ච ගන්ධෙ ච…පෙ… ජිව්හඤ්ච පටිච්ච රසෙ ච…පෙ… කායඤ්ච පටිච්ච ඵොට්ඨබ්බෙ ච…පෙ… මනඤ්ච පටිච්ච ධම්මෙ ච උප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණං, තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා. අයං ඛො භික්ඛවෙ දුක්ඛස්ස සමුදයොති එවංඛො භන්තෙ තත්ථ භගවතා දුක්ඛස්ස සමුදයො පකාසිතො.

Reply: "And what, monks, is the origination of suffering? Dependent on the eye and forms, eye-consciousness arises. The meeting of the three is contact. With contact as condition, feeling arises. With feeling as condition, craving arises. This, monks, is the origination of suffering. Dependent on the ear and sounds, ear-consciousness arises… Dependent on the nose and smells… Dependent on the tongue and tastes… Dependent on the body and tactile objects… Dependent on the mind and mental phenomena, mind-consciousness arises. The meeting of the three is contact. With contact as condition, feeling arises. With feeling as condition, craving arises. This, monks, is the origination of suffering." Thus, venerable sir, the Blessed One there declared the origination of suffering.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.165] තත්ථ භගවතා දුක්ඛස්ස අත්ථඞ්ගමො පකාසිතො.

Question: But how, friend, did the Blessed One declare there the passing away of suffering?

විස්සජ්ජනා – කතමො ච භික්ඛවෙ දුක්ඛස්ස අත්ථඞ්ගමො. චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාගනිරොධා උපාදානනිරොධො උපාදානනිරොධා භවනිරොධො, භවනිරොධා ජාතිනිරොධො, ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා දුක්ඛස්ස අත්ථඞ්ගමො පකාසිතො.

Reply: "And what, monks, is the passing away of suffering? Dependent on the eye and forms, eye-consciousness arises. The meeting of the three is contact. With contact as condition, feeling arises. With feeling as condition, craving arises. With the remainderless fading away and cessation of that very craving, clinging ceases. With the cessation of clinging, becoming ceases. With the cessation of becoming, birth ceases. With the cessation of birth, aging and death, sorrow, lamentation, pain, grief, and despair cease. Thus is the cessation of this whole mass of suffering." In this way, venerable sir, the Blessed One has declared the passing away of suffering.

පුත්තමංසූපමසුත්ත

The Discourse with the Simile of the Son's Flesh

පුච්ඡා – පුත්තමංසූපමසුත්තං [Pg.166] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: But where, friend, concerning whom, on what occasion, and how was the Discourse with the Simile of the Son's Flesh spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ අධුනා පබ්බජිතෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං. භගවතො ච භන්තෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච මහාලාභසක්කාරො උදපාදි, එකච්චෙ ච භන්තෙ භික්ඛූ නවා අචිරපබ්බජිතා කුලපුත්තා ආහාරං අපච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභුඤ්ජිංසු. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ ආහාරා භූතානං වා සත්තානං ඨිතියා සම්භවෙසීනං වා අනුග්ගහාය. කතමෙ චත්තාරො කබළීකාරො ආහාරො ඔළාරිකො වා සුඛුමො වා ඵස්සො දුතියො මනොසඤ්චෙතනා තතියා විඤ්ඤාණං චතුත්ථ’’න්ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning several recently ordained monks. Great gain and honor arose for the Blessed One and the Saṅgha of monks. But some monks, young men of good family who were newly and recently ordained, consumed food without reflection. Concerning that matter, venerable sir, the Blessed One said: “Monks, there are these four kinds of nutriment for the maintenance of beings who have come to be and for the support of those seeking to be. What four? Physical food, coarse or fine; contact as the second; mental volition as the third; and consciousness as the fourth.” Thus, venerable sir, it was spoken by the Blessed One.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.168] තත්ථ කබළීකාරස්ස ආහාරස්ස දට්ඨබ්බාකාරො භගවතා පකාසිතො.

The Question: But how, friend, was the way to regard physical food explained by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ ද්වෙ ජායම්පතිකා පරිත්තං සම්බලං ආදාය කන්තාරමග්ගං පටිපජ්ජෙය්‍යුං. තෙසමස්ස එකපුත්තකො පියො මනාපොති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා [Pg.169] කබළීකාරස්ස ආහාරස්ස දට්ඨබ්බාකාරො පකාසිතො.

The Response: Suppose, monks, a husband and wife, taking a small amount of provisions, were to set out on a desert road. They have one beloved and dear son. In this way, venerable sir, the Blessed One explained the manner in which physical food should be regarded.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.172] තත්ථ භගවතා ඵස්සාහාරස්ස දට්ඨබ්බාකාරො පකාසිතො.

The Question: And how, friend, did the Blessed One explain the way in which contact as food should be regarded?

විස්සජ්ජනා – සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ ගාවී නිච්චම්මා කුට්ටං චෙ නිස්සාය තිට්ඨෙය්‍ය, යෙ කුට්ටනිස්සිතා පාණා, තෙ නං ඛාදෙය්‍යුං. රුක්ඛං චෙ නිස්සාය තිට්ඨෙය්‍ය. උදකං චෙ නිස්සාය තිට්ඨෙය්‍ය. ආකාසං චෙ නිස්සාය තිට්ඨෙය්‍ය, යෙ ආකාසනිස්සිතා පාණා, තෙ නං ඛාදෙය්‍යුන්ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා ඵස්සස්ස ආහාරස්ස දට්ඨබ්බාකාරො විත්ථාරෙත්වා පකාසිතො.

The Response: Suppose, monks, a flayed cow were to stand leaning against a wall; the creatures dependent on the wall would devour it. If it were to stand leaning against a tree, the creatures dependent on the tree would devour it. If it were to stand leaning against water, the creatures dependent on the water would devour it. If it were to stand leaning against the open air, the creatures dependent on the open air would devour it. In this way, venerable sir, the Blessed One explained in detail the manner in which contact as food should be regarded.

එවමෙව [Pg.173] ඛ්වාහං භික්ඛවෙ ඵස්සාහාරො දට්ඨබ්බොති වදාමි.

In this same way, monks, I say that contact as food is to be regarded.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.174] තත්ථ භගවතා මනොසඤ්චෙතනාහාරස්ස දට්ඨබ්බාකාරො පකාසිතො.

The Question: And how, friend, has the Blessed One explained the way in which the food of mental volition should be regarded?

විස්සජ්ජනා – සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ අඞ්ගාරකාසු සාධිකපොරිසා පුණ්ණා අඞ්ගාරානං වීතච්චිකානං වීතධූමානං. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය ජීවිතුකාමො අමරිතුකාමො සුඛ කාමො දුක්ඛප්පටිකූලොති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා මනොසඤ්චෙතනාහාරස්ස දට්ඨබ්බාකාරො විත්ථාරෙන පකාසිතො.

The Response: Suppose, monks, there were a pit of embers, deeper than a man's height, full of embers that are flameless and smokeless. Then a man would come along, wanting to live, not wanting to die, desiring happiness and averse to suffering. In this way, venerable sir, the Blessed One has explained in detail the way in which the food of mental volition should be regarded.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.176] තත්ථ භගවතා විඤ්ඤාණාහාරස්ස දට්ඨබ්බාකාරො පකාසිතො.

The Question: And how, friend, has the Blessed One explained there the way in which the food of consciousness should be regarded?

විස්සජ්ජනා – සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ චොරං ආගුචාරිං ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙය්‍යුං ‘‘අයං තෙ දෙවචොරො ආගුචාරී, ඉමස්ස යං ඉච්ඡසි, තං දණ්ඩං පණෙහී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා විඤ්ඤාණාහාරස්ස දට්ඨබ්බාකාරො පකාසිතො.

The Response: Suppose, monks, having seized a thief, an offender, they were to present him to the king, saying, 'This, sire, is a thief, an offender. Inflict upon him whatever punishment you wish.' In this way, venerable sir, the Blessed One explained the way in which the food of consciousness should be regarded.

සුසිමපරිබ්බාජකසුත්ත

The Discourse on Susima the Wanderer

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.179] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන සුසිමපරිබ්බාජක සුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

The Question: But where, friend, concerning whom, on what matter, and how was the Discourse on Susima the Wanderer spoken by that Blessed One… the Perfectly Enlightened One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ආයස්මන්තං සුසිමං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ සුසිමො යාවතකො භික්ඛූහි සද්ධිං අහොසි කථාසල්ලාපො, තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි. තස්මිං වත්ථුස්මිං ‘‘පුබ්බෙ ඛො සුසිම ධම්මට්ඨිතිඤාණං, පච්ඡා නිබ්බානෙ ඤාණ’’න්ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

The Response: At Rājagaha, venerable sir, it was spoken concerning the Venerable Susima. Whatever conversation the Venerable Susima had with the monks, he reported all of it to the Blessed One. On that matter, the Blessed One spoke thus: 'First, Susima, is knowledge of the stability of the Dhamma; afterwards, knowledge of Nibbāna.'

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.184] තත්ථ භගවා ආයස්මතො සුසිමත්ථෙරස්ස සම්පතිඅරහත්තපත්තස්ස අනුයොගවසෙන පටිපුච්ඡිත්වා පටිපුච්ඡිත්වා උත්තරි ධම්මදෙසනං විත්ථාරෙත්වා දෙසෙසි.

The Question: And how, friend, did the Blessed One, by way of investigation, repeatedly question the Venerable Susima the Elder regarding his recent attainment of arahantship, and then expound the further Dhamma teaching in detail?

විස්සජ්ජනා – ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති සුසිම පස්සසීති. එවං භන්තෙ. භවපච්චයා ජාතීති සුසිම පස්සසීති. එවං භන්තෙති එවමාදිනා භන්තෙ භගවා තත්ථ ආයස්මතො සුසිමස්ස සම්පතිඅරහත්තපත්තස්ස උත්තරිපි අනුයොගවසෙන පටිපුච්ඡිත්වා පටිපුච්ඡිත්වා විත්ථාරතො ධම්මං දෙසෙසි.

The Response: 'With birth as condition, there is aging-and-death—Susima, do you see this?' 'Yes, venerable sir.' 'With becoming as condition, there is birth—Susima, do you see this?' 'Yes, venerable sir.' In this way, venerable sir, the Blessed One there, by way of further investigation and repeated questioning regarding the Venerable Susima's recent attainment of arahantship, taught the Dhamma in detail.

තස්ස [Pg.186] මෙ භන්තෙ භගවා අච්චයං අච්චයතො පටිග්ගණ්හාතු ආයතිංසංවරාය–

May the Blessed One, venerable sir, accept my transgression as a transgression, for the sake of future restraint.

අභිසමයසංයුත්ත

The Connected Discourses on Breakthrough

නඛසිඛාසුත්ත

The Discourse on the Fingernail Tip

පුච්ඡා – අභිසමයසංයුත්තෙ [Pg.187] පනාවුසො පඨමං සංගීතං නඛසිඛාසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

The Question: Friend, in the Connected Discourses on Breakthrough, where, concerning whom, and how was the first recited discourse, the Discourse on the Fingernail Tip, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යො වායං මයා පරිත්තො නඛසිඛායං පංසුආරොපිතො, අයං වා මහාපථවී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

The Response: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus, the Blessed One spoke thus: 'What do you think, bhikkhus? Which is greater: this little bit of dust I have taken up on my fingernail tip, or this great earth?'

ධාතුසංයුත්ත

The Connected Discourses on Elements

චඞ්කමසුත්ත

The Discourse on Walking Meditation

පුච්ඡා – ධාතුසංයුත්තෙ [Pg.189] පනාවුසො චඞ්කමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

The Question: Friend, in the Connected Discourses on Elements, where, concerning whom, and how was the Discourse on Walking Meditation spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘ධාතුසොව භික්ඛවෙ සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති, හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

The Response: At Rājagaha, venerable sir, concerning a number of bhikkhus, the Blessed One spoke thus: 'Bhikkhus, beings come together and associate according to their elements. Those of inferior disposition come together and associate with those of inferior disposition; those of virtuous disposition come together and associate with those of virtuous disposition.'

අස්සද්ධසංසන්දනසුත්ත

The Discourse on Associating with the Faithless

පුච්ඡා – අස්සද්ධසංසන්දනසුත්තං [Pg.192] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

The Question: But friend, where, concerning whom, and how was the Discourse on Associating with the Faithless spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘ධාතුසොව භික්ඛවෙ සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති, අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, අනොත්තප්පිනො. අප්පස්සුතා. කුසීතා. මුට්ඨස්සතිනො. දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

The Response: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus, the Blessed One spoke thus: 'Bhikkhus, beings come together and associate according to their elements. The faithless come together and associate with the faithless; the shameless with the shameless; those without conscience with those without conscience; the unlearned with the unlearned; the lazy with the lazy; the unmindful with the unmindful; the unwise with the unwise.'

අනමතග්ගසංයුත්ත

The Connected Discourses on the Undiscoverable Beginning

පථවීසුත්ත

The Earth Discourse

පුච්ඡා – අනමතග්ගසංයුත්තෙ [Pg.194] ආවුසො දුතියං සංගීතං පථවීසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

The Question: Friend, in the Connected Discourses on the Undiscoverable Beginning, where, concerning whom, and how was the second recited discourse, the Earth Discourse, spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘අනමතග්ගොයං භික්ඛවෙ සංසාරො, පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ පුරිසො ඉමං මහාපථවිං කොලට්ඨිමත්තං කොලට්ඨිමත්තං මත්තිකාගුළිකං කරිත්වා නික්ඛිපෙය්‍ය ‘අයං මෙ පියා, තස්ස මෙ පිතු අයං පිතා’ති. අපරියාදින්නාව භික්ඛවෙ තස්ස පුරිසස්ස පිතුපිතරො අස්සු. අථායං මහාපථවී පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍ය. තං කිස්සහෙතු, අනමතග්ගොයං භික්ඛවෙ සංසාරො, පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හා සංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං’’ එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

The Response: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus, the Blessed One spoke thus: 'Bhikkhus, this saṃsāra is without discoverable beginning. A first point is not discerned of beings roaming and wandering on, hindered by the hindrance of ignorance and fettered by craving. Suppose, bhikkhus, a man were to make clay pellets the size of jujube seeds from this great earth and place them down, saying, “This is my father; this is my father’s father.” The fathers and forefathers of that man would not be exhausted, yet this great earth would come to an end, be used up. For what reason? Because, bhikkhus, this saṃsāra is without discoverable beginning. A first point is not discerned of beings roaming and wandering on, hindered by the hindrance of ignorance and fettered by craving.'

එවං [Pg.195] දීඝරත්තං වො භික්ඛවෙ දුක්ඛං පච්චනුභූතං තිබ්බං පච්චනුභූතං බ්‍යසනං පච්චනුභූතං කටසී වඩ්ඪිතා.

Thus, for a long time, bhikkhus, you have experienced suffering, intense pain, and disaster; the charnel grounds have been extended.

අලමෙව [Pg.196] සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං,අලං විරජ්ජිතුං, අලං විමුච්චිතුං,

It is enough to be disenchanted with all conditioned things, enough to be dispassionate, enough to be liberated.

අස්සුසුත්ත

The Tears Discourse

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො තතියං සංගීතං අස්සුසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, where, concerning whom, and how was the third discourse, the Tears Discourse, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙයෙව භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යං වා වො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා සන්ධාවතං සංසරතං අමනාපසම්පයොගා මනාපවිප්පයොගා කන්දන්තානං රොදන්තානං අස්සු පස්සන්නං පග්ඝරිතං, යං වා චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදක’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Response: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus, the Blessed One spoke thus: “Bhikkhus, what do you think? Which is greater: the tears that have flowed and streamed from you while roaming and wandering on through this long journey, lamenting and weeping because of union with the disagreeable and separation from the agreeable, or the water in the four great oceans?”

සාසපසුත්ත

The Mustard Seed Discourse

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො [Pg.198] ඡට්ඨං සංගීතං සාසපසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, where, concerning whom, on what occasion, and how was the sixth discourse, the Mustard Seed Discourse, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආරබ්භ භාසිතං. අඤ්ඤතරො භන්තෙ භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච ‘‘කීවදීඝො නු ඛො භන්තෙ කප්පො’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘දීඝො ඛො භික්ඛු කප්පො, සො න සුකරො සඞ්ඛාතුං එත්තකානි වස්සානි ඉතිවා, (පෙය්‍යාල) එත්තකානි වස්සසතසහස්සානි ඉතිවාති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Response: It was spoken at Sāvatthī, venerable sir, concerning a certain bhikkhu. A certain bhikkhu, venerable sir, said this to the Blessed One: “How long is an eon, venerable sir?” Concerning this matter, the Blessed One spoke thus: “Long is an eon, bhikkhu. It is not easy to calculate it by saying, ‘so many years,’ or ‘so many hundreds of thousands of years.’”

ගඞ්ගාසුත්ත

The Ganges Discourse

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.200] සම්මාසම්බුද්ධෙන අනමතග්ගසංයුත්තෙ ගඞ්ගාසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Venerable friend, where, concerning whom, in what context, and how was the Ganges Discourse in the Saṃyutta on the Undiscoverable Beginning spoken by the Perfectly Self-Enlightened One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ අඤ්ඤතරං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. අඤ්ඤතරො භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච ‘‘කීව-

Response: It was spoken at Rājagaha, venerable sir, concerning a certain brahmin. A certain brahmin, venerable sir, said this to the Blessed One: “How long,

බහුකා [Pg.201] නු ඛො භො ගොතම කප්පා අබ්භතීතා අතික්කන්තා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘බහුකා ඛො බ්‍රාහ්මණ කප්පා අබ්භතීතා අතික්කන්තා, තෙ න සුකරා සඞ්ඛාතුං ‘එත්තකා කප්පා’ ඉති වා ‘එත්තකානි කප්පසතානි’ ඉති වා ‘එත්තකානි කප්පසහස්සානි’ ඉතිවා ‘එත්තකානි කප්පසතසහස්සානි’ ඉති වා’’ති එව මාදිනා භගවතා භාසිතං.

venerable Gotama, have many eons passed and gone by?” In that context, venerable sir, the Blessed One spoke thus: “Brahmin, many eons have passed and gone by, and it is not easy to reckon them, saying, ‘So many eons,’ or ‘So many hundreds of eons,’ or ‘So many thousands of eons,’ or ‘So many hundreds of thousands of eons.’”

පුග්ගලසුත්ත

The Person Discourse

පුච්ඡා – පුග්ගලසුත්තං [Pg.203] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: But friend, where, concerning whom, and how was the Person Discourse spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘අනමතග්ගොයං භික්ඛවෙ සංසාරො, පුබ්බාකොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජා නීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. එකපුග්ගලස්ස භික්ඛවෙ කප්පං සන්ධාවතො සංසරතො සියා එවං මහා අට්ඨිකඞ්කලො අට්ඨිපුඤ්ජො අට්ඨිරාසි, යථා යං වෙපුල්ලො පබ්බතො. සචෙ සංහාරකො අස්ස, සම්භතඤ්ච න විනස්සෙත්‍යා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Response: At Rājagaha, venerable sir, concerning many monks, the Blessed One spoke thus: “Monks, this saṃsāra is without discoverable beginning. A first point is not discerned of beings hindered by ignorance and fettered by craving, who are roaming and wandering on. For one person, monks, wandering and transmigrating for an aeon, there might be such a great heap of bones, pile of bones, or mass of bones, as Mount Vepulla, if there were someone to collect them, and the collection did not perish.”

දුග්ගතසුත්ත, සුඛිතසුත්ත

The Unfortunate Discourse, The Fortunate Discourse

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො [Pg.204] දුග්ගතසුත්තඤ්ච සුඛිතසුත්තඤ්ච භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: There, friend, where, concerning whom, and how were the Unfortunate Discourse and the Fortunate Discourse spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘අනමතග්ගොයං භික්ඛවෙ සංසාරො, පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. යං භික්ඛවෙ පස්සෙය්‍යාථ දුග්ගතං දුරූපෙතං, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං ‘අම්හෙහිපි එවරූපං පච්චනුභූතං ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා’ති, යං භික්ඛවෙ පස්සෙය්‍යාථ සුඛිතං සුසජ්ජිතං,

Response: At Sāvatthī, venerable sir, concerning many monks, the Blessed One spoke thus: “Monks, this saṃsāra is without discoverable beginning. A first point is not discerned of beings hindered by ignorance and fettered by craving, roaming and wandering on. Monks, whatever you see as miserable and ill-favored, you should conclude: ‘We too have experienced such things in this long course.’ Whatever you see as happy and well-adorned,

නිට්ඨමෙත්ථ [Pg.205] ගන්තබ්බං, ‘‘අම්හෙහිපි පච්චනුභූතං ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

you should conclude: ‘We too have experienced such things in this long course.’”

තිංසමත්තසුත්ත

The Thirty Bhikkhus Sutta

පුච්ඡා – තිංසමත්තසුත්තං [Pg.206] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: But friend, where, concerning whom, and how was the Thirty Bhikkhus Sutta spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ තිංසමත්තෙ පාවෙය්‍යකෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘අනමතග්ගොයං භික්ඛවෙ සංසාරො, පුබ්බාකොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යං වා වො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා සන්ධාවතං සංසරතං සීසච්ඡින්නානං ලොහිතං පස්සන්නං පග්ඝරිතං, යං වා චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදක’’න්ති එවමාදිනා භවගතා භාසිතං.

Response: At Rājagaha, venerable sir, concerning about thirty monks from Pāvā, the Blessed One spoke thus: “Monks, this saṃsāra is without discoverable beginning. A first point is not discerned of beings hindered by ignorance and fettered by craving, roaming and wandering on. What do you think, monks, which is more: the blood shed from your heads being cut off while roaming and wandering in this long course, or the water in the four great oceans?”

මාතුසුත්ත

The Mother Discourse

පුච්ඡා – මාතුසුත්තාදීනි [Pg.209] පනාවුසො ඡසුත්තානි භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: But friend, where, concerning whom, and how were the six suttas beginning with the Mother Discourse spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘අනමතග්ගොයං භික්ඛවෙ සංසාරො, පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. න සො භික්ඛවෙ සත්තො සුලභරූපො, යො න මාතාභූතපුබ්බො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා. යො න පිතාභූතපුබ්බො. යො න භාතාභූතපුබ්බො. යො න භගිනිභූතපුබ්බො. යො න පුත්තභූතපුබ්බො. යො න ධීතාභූතපුබ්බො [Pg.210] ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Response: At Sāvatthī, venerable sir, concerning many monks, the Blessed One spoke thus: “Monks, this saṃsāra is without discoverable beginning. A first point is not discerned of beings hindered by ignorance and fettered by craving, roaming and wandering on. Monks, it is not easy to find a being who has not been your mother in this long course. Who has not been your father. Who has not been your brother. Who has not been your sister. Who has not been your son. Who has not been your daughter in this long course.” Thus spoke the Blessed One, venerable sir.

කස්සපසංයුත්ත

The Connected Discourses with Kassapa

චන්දූපමසුත්ත

The Simile of the Moon Discourse

පුච්ඡා – කස්සපසංයුත්තෙ [Pg.211] පනාවුසො චන්දූපමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Now friend, where, concerning whom, and how was the Simile of the Moon Discourse in the Connected Discourses with Kassapa spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘චන්දූපමා භික්ඛවෙ කුලානි උපසඞ්කමථ අපකස්සෙව කායං අපකස්ස චිත්තං නිච්චනවකා කුලෙසු අප්පගබ්භා. සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ පුරිසො ජරුදපානං වා ඔලොකෙය්‍ය පබ්බතවිසමං වා නදීවිදුග්ගං වා අපකස්සෙව කායං අපකස්ස චිත්තං. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ චන්දූපමා කුලානි උපසඞ්කමථ අපකස්සෙව කායං අපකස්ස චිත්තං නිච්චනවකා කුලෙසු අප්පගබ්භා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Response: At Sāvatthī, venerable sir, concerning many monks, the Blessed One spoke thus: “Monks, visit families like the moon—with body restrained and mind restrained, always new among families, not presumptuous. Just as, monks, a man would look into an old well, a mountain ravine, or a difficult river crossing with body restrained and mind restrained—in the same way, monks, visit families like the moon, with body restrained and mind restrained, always new among families, not presumptuous.”

තං [Pg.213] කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, කථං රූපා භික්ඛු අරහති කුලානි උපසඞ්කමිතුං.

What do you think, monks, what kind of monk is worthy to visit families?

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.214] තත්ථ භගවතා පරිසුද්ධාපරිසුද්ධ ධම්මදෙසනං දස්සෙත්වා භික්ඛූනං ඔවාදො දින්නො.

Question: And how, friend, did the Blessed One, having shown the Dhamma teaching as pure and impure there, give advice to the bhikkhus?

විස්සජ්ජනා – ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, කථං රූපස්ස භික්ඛුනො අපරිසුද්ධා ධම්මදෙසනා හොති, කථං රූපස්ස භික්ඛුනො පරිසුද්ධා ධම්මදෙසනා [Pg.215] හොතී’’ති එවමාදිනා පරිසුද්ධාපරිසුද්ධධම්මදෙසනා විත්ථාරතො දස්සෙත්වා ‘‘කස්සපෙන වා හි වො භික්ඛවෙ ඔවදිස්සාමි යො වා පනස්ස කස්සපසදිසො, ඔවදිතෙහි ච පන වො තථත්තාය පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති. එවං ඛො භන්තෙ භගවතො භික්ඛූනං ඔවාදො දින්නො.

Reply: ‘What do you think, bhikkhus, how is the Dhamma teaching of a certain kind of bhikkhu impure, and how is the Dhamma teaching of a certain kind of bhikkhu pure?’ Having explained in detail the Dhamma teaching as pure and impure, beginning in this way, he said: ‘Bhikkhus, I shall advise you as Kassapa would, or as one like Kassapa would. And when advised, you should practice accordingly.’ Thus, venerable sir, was the advice given to the bhikkhus by the Blessed One.

යො [Pg.216] හි කොචි භික්ඛවෙ භික්ඛු එවංචිත්තො පරෙසං ධම්මං දෙසෙති ‘‘අහො වත මෙ ධම්මං සුණෙය්‍යුං, සුත්වා ච පන ධම්මං පසීදෙය්‍යුං, පසන්නා ච මෙ පසන්නාකාරං කරෙය්‍යුං–

For whatever bhikkhu, bhikkhus, teaches the Dhamma to others with such a thought: ‘Oh, that they would listen to the Dhamma from me! And having listened, may they gain confidence in the Dhamma! And being confident, may they show me a sign of their confidence—’

ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහි පස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහි–

The Dhamma is well-proclaimed by the Blessed One, visible here and now, timeless, inviting inspection, leading onward, to be realized by the wise for themselves—

කස්සපෙන [Pg.217] වා හි වො භික්ඛවෙ ඔවදිස්සාමි යො වා පනස්ස කස්සපසදිසො, ඔවදිතෙහි ච පන වො තථත්තාය පටිපජ්ජිතබ්බං–

Bhikkhus, I shall advise you as Kassapa would, or as one like Kassapa would. And when advised, you should practice accordingly.

කුලූපකසුත්ත

The Discourse on the Family Visitor

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.218] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන කස්සපසංයුත්තෙ චතුත්ථං කුලූපකසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Now then, friend, where, concerning whom, and how was the fourth Discourse on the Family Visitor in the Connected Discourses on Kassapa spoken by the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, කථං රූපො භික්ඛු අරහති කුලූපකො හොතුං, කථං රූපො භික්ඛු න අරහති කුලූපකො හොතු’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus, the Blessed One spoke thus, beginning with: ‘What do you think, bhikkhus? What kind of bhikkhu is worthy of being a family visitor, and what kind of bhikkhu is not worthy of being a family visitor?’

කස්සපෙන [Pg.222] වා හි වො භික්ඛවෙ ඔවදිස්සාමි යො වා පනස්ස කස්සපසදිසො, ඔවදිතෙහි ච පන වො තථත්තාය පටිපජ්ජිතබ්බං.

Bhikkhus, I shall advise you as Kassapa would, or as one who is like Kassapa would. And when you have been advised, you should practice accordingly.

දුතිය ඔවාදසුත්ත

The Second Discourse on Exhortation

පුච්ඡා – තත්ථෙවාවුසො [Pg.223] භගවතා දුතිය ඔවාදසුත්තං කත්ථ කෙන සද්ධිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Right there, friend, where, with whom, and how was the second Discourse on Exhortation spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ආයස්මතා මහාකස්සපෙන සද්ධිං ‘‘ඔවද කස්සප භික්ඛූ, කරොහි කස්සප භික්ඛූනං ධම්මිං කථං, අහං වා කස්සප භික්ඛූ ඔවදෙය්‍යං ත්වං වා, අහං වා භික්ඛූනං ධම්මිං කථං කරෙය්‍යං ත්වං වා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Rājagaha, venerable sir, with the Venerable Mahākassapa, the Blessed One spoke thus, beginning with: ‘Kassapa, exhort the bhikkhus. Kassapa, give the bhikkhus a Dhamma talk. Either I, Kassapa, should exhort the bhikkhus, or you should. Either I should give the bhikkhus a Dhamma talk, or you should.’

යස්ස [Pg.224] කස්සචි භන්තෙ සද්ධා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, හිරී නත්ථි. ඔත්තප්පං නත්ථි. වීරියං නත්ථි. පඤ්ඤා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු.

For whomever, venerable sir, has no faith in wholesome qualities, no moral shame, no moral dread, no energy, and no wisdom in wholesome qualities.

තතිය ඔවාදසුත්ත

The Third Discourse on Exhortation

පුච්ඡා – තත්ථෙවාවුසො [Pg.227] භගවතා තතියඔවාදසුත්තං කත්ථ කෙන සද්ධිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Right there, friend, where, with whom, and how was the third Discourse on Exhortation spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ආයස්මතායෙව මහාකස්සපෙන සද්ධිං ‘‘ඔවද කස්සප භික්ඛූ. කරොහි කස්සප භික්ඛූනං ධම්මිං කථං, අහං වා කස්සප භික්ඛූ ඔවදෙය්‍යං ත්වං වා. අහං වා භික්ඛූනං ධම්මං කථං කරෙය්‍යං ත්වං වා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Rājagaha, venerable sir, with the Venerable Mahākassapa himself, the Blessed One spoke thus, beginning with: ‘Kassapa, exhort the bhikkhus. Kassapa, give the bhikkhus a Dhamma talk. Either I, Kassapa, should exhort the bhikkhus, or you should. Either I should give the bhikkhus a Dhamma talk, or you should.’

දුබ්බචා [Pg.228] ඛො භන්තෙ එතරහි භික්ඛූ දොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතා අක්ඛමා අප්පදක්ඛිණග්ගාහිනො අනුසාසනිං–

Venerable sir, the bhikkhus nowadays are difficult to admonish, endowed with qualities that make them difficult to admonish; they are impatient and do not receive instruction respectfully—

සද්ධම්මප්පතිරූපකසුත්ත

The Discourse on the Counterfeit of the True Dhamma

පුච්ඡා – තත්ථෙවාවුසො [Pg.231] භගවතා පරියොසානං සද්ධම්මප්පතිරූපකසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Right there, friend, where, concerning whom, on what subject, and how was the Discourse on the Counterfeit of the True Dhamma spoken by the Blessed One as a conclusion?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තංයෙව මහාකස්සපං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ මහාකස්සපො භගවන්තං එතදෙවොච ‘‘කො නු ඛො භන්තෙ හෙතු කො පච්චයො, යෙන පුබ්බෙ අප්පතරානි චෙව සික්ඛාපදානි අහෙසුං, බහුතරා ච භික්ඛූ අඤ්ඤාය සණ්ඨහිංසු. කො පන භන්තෙ හෙතු කො පච්චයො, යෙනෙතරහි බහුතරානි චෙව සක්ඛාපදානි අප්පතරා ච භික්ඛූ අඤ්ඤාය සණ්ඨහන්තී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘එවඤ්චෙතං කස්සප හොති සත්තෙසු හායමානෙසු සද්ධම්මෙ අන්තරධායමානෙ බහුතරානිචෙව සික්ඛාපදානි [Pg.232] හොන්ති, අප්පතරාච භික්ඛූ අඤ්ඤාය සණ්ඨහන්තී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning the Venerable Mahākassapa himself. The Venerable Mahākassapa, venerable sir, said just this to the Blessed One: ‘What, venerable sir, is the cause, what is the reason, why formerly there were fewer training rules and more bhikkhus were established in final knowledge? And what, venerable sir, is the cause, what is the reason, why nowadays there are more training rules and fewer bhikkhus are established in final knowledge?’ On that subject, venerable sir, the Blessed One spoke thus, beginning with: ‘So it is, Kassapa. When beings are degenerating and the true Dhamma is disappearing, there come to be more training rules, and fewer bhikkhus are established in final knowledge.’

ලාභසක්කාරසංයුත්ත

The Connected Discourses on Gain and Honor

මීළ්හකසුත්ත

The Discourse on the Dung Beetle

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.235] සම්මාසම්බුද්ධෙන ලාභසක්කාරංයුත්තෙ පඤ්චමං සංගීතං මීළ්හකසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Now then, friend, where, concerning whom, and how was the fifth recited discourse, the Discourse on the Dung Beetle, in the Connected Discourses on Gain and Honor, spoken by the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘දාරුණො භික්ඛවෙ ලාභසක්කාරසිලොකො ඵරුසො අන්තරායිකො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය. සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ මීළ්හකා ගූථාදී ගූථපූරා පුණ්ණා ගූථස්ස, පුරතො චස්ස මහාගූථපුඤ්ජො, සා තෙන අඤ්ඤා මීළ්හකා අතිමඤ්ඤෙය්‍ය ‘‘අහම්හි ගූථාදී ගූථපූරා පුණ්ණා ගූථස්ස, පුරතො ච ම්‍යායං මහාගූථපුඤ්ජො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus, the Blessed One spoke thus, beginning with: ‘Bhikkhus, gain, honor, and renown are terrible, harsh, an obstacle to the attainment of the unsurpassed security from bondage. Just as, bhikkhus, a dung beetle—eating dung, full of dung, filled with dung, with a great heap of dung before it—might, on that account, despise other dung beetles, thinking: “I am a dung eater, full of dung, filled with dung, and before me is this great heap of dung.”’

තං [Pg.237] හි තස්ස භික්ඛවෙ මොඝපුරිසස්ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය.

For that, bhikkhus, leads to the long-lasting harm and suffering of that foolish person.

එවං දාරුණො ඛො භික්ඛවෙ ලාභසක්කාරසිලොකො.

So terrible, bhikkhus, are gain, honor, and renown.

තස්මාතිහ [Pg.238] භික්ඛවෙ එවං සික්ඛිතබ්බං, ‘‘උප්පන්නං ලාභසක්කාරසි ලොකං පජහිස්සාම, න ච නො උප්පන්නො ලාභසක්කාරසිලොකො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සභී’’ති, එවඤ්හි ඛො භික්ඛවෙ සික්ඛිතබ්බං.

Therefore, bhikkhus, you should train yourselves thus: ‘We will abandon arisen gain, honor, and renown, and arisen gain, honor, and renown will not persist, having taken possession of our minds.’ Thus, bhikkhus, should you train yourselves.

එකපුත්තකසුත්ත

The Discourse on the Only Son

පුච්ඡා – තත්ථො ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකෙහි සංගීතං එකපුත්තකසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, where, concerning whom, and how was the Discourse on the Only Son, which was recited by the ancient compilers of the Dhamma, spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘දාරුණො භික්ඛවෙ ලාභසක්කාරසිලොකො කටුකො ඵරුසො අන්තරායිකො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය, සද්ධා භික්ඛවෙ උපාසිකා එකපුත්තකං පියං මනාපං එවං සම්මාආයාචමානා [Pg.239] ආයාචෙය්‍ය තාදිසො තාත භවාහි, යාදිසො චිත්තො ච ගහපති හත්ථකො ච ආළවකො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus, the Blessed One spoke thus, beginning with: ‘Bhikkhus, gain, honor, and renown are terrible, bitter, and harsh, an obstacle to the attainment of the unsurpassed security from bondage. Bhikkhus, a faithful female lay disciple, rightly exhorting her only son, dear and beloved, might exhort him thus: “Be, my dear, like Citta the householder and Hatthaka of Āḷavī.”’

එසා [Pg.240] භික්ඛවෙ තුලා එතං පමාණං මම සාවකානං උපාසකානං යදිදං චිත්තො ච ගහපති හත්ථකො ච ආළවකො.

This, monks, is the balance, this the standard for my lay disciples—namely, Citta the householder and Hatthaka of Āḷavī.

සචෙ ඛො ත්වං තාත අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජසි, තාදිසො තාත භවාහි, යාදිසා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා.

If, dear, you go forth from the home life into homelessness, be like Sāriputta and Moggallāna.

මා ච ඛො ත්වං තාත සෙඛං අප්පත්තමානසං ලාභසක්කාරසිලොකො අනුපාපුණාතු–

And may gain, honor, and fame not overcome you, dear, while you are a trainee with an unattained mind.

එවං [Pg.241] දාරුණො භික්ඛවෙ ලාභසක්කාරසිලොකො කටුකො ඵරුසො අන්තරායිකො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය.

So harsh, monks, is gain, honor, and fame—bitter, violent, an obstacle to the attainment of the unsurpassed security from bondage.

එකවීතුසුත්ත

Ekadhītu Sutta

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.242] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගායකෙහි සංගීතං එකධීතුසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: There, friend, where, concerning whom, and how was the Ekadhītu Sutta, recited by the ancient compilers of the Dhamma, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියංයෙව භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘දාරුණො භික්ඛවෙ ලාභසක්කාරසිලොකො කටුකො ඵරුසො අන්තරායිකො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය. සද්ධා භික්ඛවෙ උපාසිකා එකං ධීතරං පියං මනාපං එවං සම්මා ආයාචමානා ආයාචෙය්‍ය ‘තාදිසා අය්‍යෙ භවාහි, යාදිසා ඛුජ්ජුත්තරා ච උපාසිකා වෙළුකණ්ඩකියා ච නන්දමාතා’ති. එසා භික්ඛවෙ තුලා එතං පමාණං මම සාවිකානං උපාසිකානං, යදිදං ඛුජ්ජුත්තරා ච උපාසිකා වෙළුකණ්ඩකියා ච නන්දමාතා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of monks: "Monks, gain, honor, and fame are harsh, bitter, violent, an obstacle to the attainment of the unsurpassed security from bondage. Monks, a faithful female lay follower, rightly imploring her one dear and beloved daughter, might implore thus: ‘Be, lady, like the female lay follower Khujjuttarā and Nandamātā of Veḷukaṇḍaka.’ This, monks, is the balance, this the standard for my female lay disciples—namely, the female lay follower Khujjuttarā and Nandamātā of Veḷukaṇḍaka." In this way, and so on, venerable sir, was it spoken by the Blessed One.

සචෙ [Pg.243] ඛො ත්වං අය්‍යෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජසි, භාදිසා අය්‍යෙ භවාහි, යාදිසා ඛෙමා ච භික්ඛුනී උප්පලවණ්ණා ච–

If you, lady, go forth from the home life into homelessness, be like the bhikkhunīs Khemā and Uppalavaṇṇā.

තස්මාතිහ [Pg.244] භික්ඛවෙ එවං සික්ඛිතබ්බං.

Therefore, monks, you should train yourselves thus.

රාහුලසංයුත්ත

Rāhulasaṃyutta

පුච්ඡා – රාහුලසංයුත්තං [Pg.245] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: But where, friend, concerning whom, on what subject, and in what way was the Rāhulasaṃyutta spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං රාහුලං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ රාහුලො භගවන්තං එතදවොච ‘‘සාධු මෙ භන්තෙ භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි රාහුල, චක්ඛුනිච්චං වා අනිච්චං වාති. අනිච්චං භන්තෙ. යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති. දුක්ඛං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං ‘එතං මම, එසො හමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති. නො හෙතං භන්තෙ’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning the Venerable Rāhula. Venerable sir, the Venerable Rāhula said this to the Blessed One: "Venerable sir, it would be good if the Blessed One would teach me the Dhamma in brief, so that having heard the Dhamma from the Blessed One, I might dwell alone, secluded, diligent, ardent, and resolute." On that subject, venerable sir, the Blessed One spoke thus: "What do you think, Rāhula, is the eye permanent or impermanent?" "Impermanent, venerable sir." "And what is impermanent, is that suffering or happiness?" "Suffering, venerable sir." "And what is impermanent, suffering, and subject to change, is it proper to regard it thus: ‘This is mine, this I am, this is my self’?" "No, venerable sir." In this way, and so on, venerable sir, was it spoken by the Blessed One.

ලක්ඛණසංයුත්ත

Lakkhaṇasaṃyutta

අට්ඨිසුත්ත

The Bones Sutta

පුච්ඡා – ලක්ඛණසංයුත්තෙ [Pg.247] පනාවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකත්ථෙරෙහි පඨමං සංගීතං අට්ඨිසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: And in the Lakkhaṇasaṃyutta, friend, regarding the Aṭṭhisutta, first recited by the ancient elder compilers of the Dhamma: where, concerning whom, on what subject, and in what way was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ආයස්මන්තඤ්ච ලක්ඛණං ආයස්මන්තඤ්ච මහාමොග්ගල්ලානං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ ලක්ඛණො භගවතා සම්මුඛෙ ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච [Pg.248] ‘‘ඉධායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ සිතං පාත්වාකාසි, කො නු ඛො ආවුසො මොග්ගල්ලාන හෙතු, කො පච්චයො සිතස්ස පාතුකම්මායා’’ති. ආයස්මා ච භන්තෙ මහාමොග්ගල්ලානො ‘‘ඉධාහං ආවුසො ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං අට්ඨිකසඞ්ඛලිකං වෙහාසං ගච්ඡන්තිං’’ති එවමාදිනා ආරොචෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘චක්ඛුභූතා වත භික්ඛවෙ සාවකා විහරන්ති, ඤාණභූතා වත භික්ඛවෙ සාවකා විහරන්ති, යත්‍රහි නාම සාවකො එවරූපං ඤස්සති වා දක්ඛති වා සක්ඛිං වා කරිස්සතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Rājagaha, venerable sir, it was spoken concerning the Venerable Lakkhaṇa and the Venerable Mahāmoggallāna. Venerable sir, the Venerable Lakkhaṇa, in the presence of the Blessed One, addressed the Venerable Mahāmoggallāna thus: "Here, friend Moggallāna, while descending from Vulture Peak Mountain, you displayed a smile at a certain place. What, friend Moggallāna, is the cause, what is the reason for the appearance of that smile?" And, venerable sir, the Venerable Mahāmoggallāna reported thus: "Here, friend, while descending from Vulture Peak Mountain, I saw a skeleton going through the air," and so on. On that subject, venerable sir, the Blessed One spoke thus: "Truly, monks, the disciples dwell having become vision; truly, monks, the disciples dwell having become knowledge, since a disciple will know, see, or directly witness such a thing," and so on.

අච්ඡරියං [Pg.250] වත භො, අබ්භුතං වත භො;

එවරූපොපි නාම සත්තො භවිස්සති.

How wonderful, indeed! How marvelous, indeed! That such a being could exist.

පිණ්ඩසුත්ත

The Piṇḍa Sutta

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.251] ජානතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන ලක්ඛණසංයුත්තෙ තතියං සංගීතං පිණ්ඩසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: By that one who knows, friend, ... by the Perfectly Self-Enlightened One: where, concerning whom, on what subject, and how was the Piṇḍa Sutta, the third recited in the Lakkhaṇasaṃyutta, spoken?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ආයස්මන්තඤ්ච ලක්ඛණං ආයස්මන්තඤ්ච මහාමොග්ගල්ලානං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ ලක්ඛණො භග්ගවතො සම්මුඛෙ ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච ‘‘ඉධායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ සිතං පාත්වාකාසි[Pg.252], කො නුඛො ආවුසො මොග්ගල්ලානහෙතු, කො පච්චයො සිතස්ස පාතුකම්මායා’’ති. ආයස්මා ච භන්තෙ මහාමොග්ගල්ලානො ‘‘ඉධාහං ආවුසො ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං මංසපිණ්ඩං වෙහාසං ගච්ඡන්තං, තමෙනං ගිජ්ඣාපි කාකාපි කුලලාපි අනුපතිත්වා අනුපතිත්වා විතච්ඡෙන්ති විරාජෙන්ති. සා සුදං අට්ටස්සරං කරොතී’’ති එවමාදිනා ආරොචෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘චක්ඛුභූතා වත භික්ඛවෙ සාවකා විහරන්ති, ඤාණභූතා වත භික්ඛවෙ සාවකා විහරන්ති, යත්‍රහි නාම සාවකො එවරූපං ඤස්සති වා දක්ඛති වා සක්ඛිං වා කරිස්සතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Rājagaha, venerable sir, it was spoken concerning the Venerable Lakkhaṇa and the Venerable Mahāmoggallāna. Venerable sir, the Venerable Lakkhaṇa, in the presence of the Blessed One, said this to the Venerable Mahāmoggallāna: "Here, friend Moggallāna, while descending from Vulture Peak Mountain, you smiled at a certain place. What, friend Moggallāna, is the cause, what is the reason for the appearance of that smile?" And, venerable sir, the Venerable Mahāmoggallāna reported thus: "Here, friend, while descending from Vulture Peak Mountain, I saw a lump of flesh going through the air. Vultures, crows, and hawks, repeatedly pursuing it, were tearing it apart and rending it. It was uttering a cry of distress," and so on. On that subject, venerable sir, the Blessed One spoke thus: "Truly, monks, the disciples dwell having become vision; truly, monks, the disciples dwell having become knowledge, since a disciple will know, see, or directly witness such a thing," and so on.

අසිලොමසුත්ත

The Asiloma Sutta

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.255] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකෙහි මහාථෙරෙහි සංගීතං අසිලොමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Right there, friend, regarding the Asiloma Sutta, recited by the ancient great elders, the compilers of the Dhamma: where, concerning whom, on what subject, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ආයස්මන්තඤ්ච ලක්ඛණං ආයස්මන්තඤ්ච මහාමොග්ගල්ලානං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ ලක්ඛණො භගවතො සම්මුඛෙ ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං [Pg.256] එතදවොච ‘‘කො නු ඛො ආවුසො මොග්ගල්ලාන හෙතු, කො පච්චයො සිතස්ස පාතුකම්මායා’’ති. ආයස්මා ච භන්තෙ මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො ‘‘ඉධාහං ආවුසො ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං අසිලොමං වෙහාසං ගච්ඡන්තං’’ති එවමාදිනා ආරොචෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං චක්ඛුභූතා වත භික්ඛවෙ සාවකා විහරන්ති, ඤාණභූතා වත භික්ඛවෙ සාවකා විහරන්ති. (පෙය්‍යාල) එසො භික්ඛවෙ සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ සූකරිකො අහොසී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Rājagaha, venerable sir, it was spoken concerning the Venerable Lakkhaṇa and the Venerable Mahāmoggallāna. Venerable sir, the Venerable Lakkhaṇa, in the presence of the Blessed One, said this to the Venerable Mahāmoggallāna: "What, friend Moggallāna, is the cause, what is the reason for the appearance of that smile?" And, venerable sir, the Elder Mahāmoggallāna announced: "Here, friend, as I was descending from Vulture Peak Mountain, I saw a sword-haired being going through the air," and so on. On that subject, venerable sir, the Blessed One spoke thus: "Truly, monks, the disciples dwell having become vision; truly, monks, the disciples dwell having become knowledge... (repetition)... This being, monks, was a swine butcher right here in Rājagaha," and so on.

සූචිලොමසුත්ත

The Sūciloma Sutta

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.258] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි සංගීතං සූචිලොමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Right there, friend, regarding the Sūciloma Sutta, recited by the ancient great elders, the compilers of the Dhamma: where, concerning whom, on what subject, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ රාජගහෙ ආයස්මන්තඤ්ච ලක්ඛණං ආයස්මන්තඤ්ච මහාමොග්ගල්ලානං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ ලක්ඛණො භගවතො සම්මුඛෙ තථෙව අවොච.

Reply: Venerable sir, it was spoken right there at Rājagaha concerning the Venerable Lakkhaṇa and the Venerable Mahāmoggallāna. And, venerable sir, the Venerable Lakkhaṇa spoke in that same way in the presence of the Blessed One.

ආයස්මා [Pg.259] ච භන්තෙ මහාමොග්ගල්ලානො තථෙව ආරොචෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘චක්ඛුභූතා වත භික්ඛවෙ සාවකා විහරන්ති, ඤාණභූතා වත භික්ඛවෙ සාවකා විහරන්ති, (පෙය්‍යාල) එසො භික්ඛවෙ සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ සූතො අහොසී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතා.

And, venerable sir, the Venerable Mahāmoggallāna reported just so. In that matter, venerable sir, the Blessed One spoke thus: "Truly, monks, the disciples dwell having become vision, dwell having become knowledge. (And so forth.) This being, monks, was a charioteer right here in Rājagaha," and so forth.

පාපභික්ඛුසුත්ත

The Sutta on the Evil Monk

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.261] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි සංගීතානි පාපභික්ඛුසුත්තාදීනි පඤ්චසුත්තානි භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතානි.

The Question: Right there, friend, where, concerning whom, in connection with what matter, and how were the five suttas beginning with the Sutta on the Evil Monk, recited by the ancient great elders, the compilers of the Dhamma, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ ආයස්මන්තඤ්ච ලක්ඛණං ආයස්මන්තඤ්ච මහාමොග්ගල්ලානං ආරබ්භ භාසිතානි. ආයස්මා භන්තෙ ලක්ඛණො භගවතො සම්මුඛෙ පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව ආරොචෙසි. ආයස්මා ච භන්තෙ මහාමොග්ගල්ලානො ‘‘ඉධාහං ආවුසො ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං භික්ඛුං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. අද්දසං භික්ඛුනිං වෙහාසං ගච්ඡන්තිං. අද්දසං සික්ඛමානං වෙහාසං ගච්ඡන්තිං. අද්දසං සාමණෙරං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. අද්දසං සාමණෙරිං වෙහාසං ගච්ඡන්තිං. තස්සා සඞ්ඝාටිපි ආදිත්තා සම්පජ්ජලිතා සජොතිභූතා, පත්තොපි ආදිත්තො සම්පජ්ජලිතො සජොතිභූතො, කායබන්ධනම්පි ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං[Pg.262], කායොපි ආදිත්තො සම්පජ්ජලිතො සජොතිභූතො, සා සුදං අට්ටස්සරං කරොතී’’ති එවමාදිනා ආරොචෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘චක්ඛුභූතා වත භික්ඛවෙ සාවකා විහරන්ති ඤාණභූතා වත භික්ඛවෙ සාවකා විහරන්ති. (පෙය්‍යාල). එසො භික්ඛවෙ භික්ඛු කස්සපස්සසම්මාසම්බුද්ධස්ස පාවචනෙ පාපභික්ඛු අහොසි. එසා භික්ඛවෙ භික්ඛුනී කස්සපස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාවචනෙ පාපභික්ඛුනී අහොසි. එසා භික්ඛවෙ සික්ඛමානා කස්සපස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාවචනෙ පාපසික්ඛමානා අහොසි. එසො භික්ඛවෙ සාමණෙරො කස්සපස්සසම්මාසම්බුද්ධස්ස පාවචනෙ පාපසාමණෙරො අහොසි. එසා භික්ඛවෙ සාමණෙරී කස්සපස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාවචනෙ පාපසාමණෙරී අහොසී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතානි.

The Reply: They were spoken at Rājagaha concerning the Venerable Lakkhaṇa and the Venerable Mahāmoggallāna. Venerable sir, the Venerable Lakkhaṇa reported to the Blessed One in his presence in the same manner as previously stated. And, venerable sir, the Venerable Mahāmoggallāna reported thus: "Here, friend, as I was descending from Vulture Peak Mountain, I saw a monk going through the air. I saw a nun going through the air. I saw a female probationer going through the air. I saw a male novice going through the air. I saw a female novice going through the air. Her outer robe was burning, blazing, and glowing; her bowl was burning, blazing, and glowing; her belt was burning, blazing, and glowing; her body was burning, blazing, and glowing, and she was uttering a cry of distress." In that matter, venerable sir, the Blessed One spoke thus: "Truly, monks, the disciples dwell having become vision, dwell having become knowledge. (And so forth.) This monk, monks, was an evil monk in the Dispensation of Kassapa, the Perfectly Enlightened One. This nun, monks, was an evil nun in the Dispensation of Kassapa, the Perfectly Enlightened One. This female probationer, monks, was an evil female probationer in the Dispensation of Kassapa, the Perfectly Enlightened One. This male novice, monks, was an evil male novice in the Dispensation of Kassapa, the Perfectly Enlightened One. This female novice, monks, was an evil female novice in the Dispensation of Kassapa, the Perfectly Enlightened One," and so forth.

ඔපම්මසංයුත්ත

The Connected Discourses with Similes

නඛසිඛසුත්ත

The Sutta on the Fingernail Tip

පුච්ඡා – ඔපම්මසංයුත්තෙ [Pg.264] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි සංගීතං නඛසිඛසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in the Connected Discourses with Similes, where, concerning whom, and how was the Sutta on the Fingernail Tip, recited by the ancient great elders, the compilers of the Dhamma, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යො චායං මයා පරිත්තො [Pg.265] නඛසිඛායං පංසු ආරොපිතො, යා චායං මහාපථවී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus, the Blessed One spoke thus: "What do you think, bhikkhus? Which is more: this little bit of dust I have taken up on my fingernail tip, or this great earth?" and so forth.

තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං.

What do you think, bhikkhus, which is more?

තස්මාතිහ [Pg.266] භික්ඛවෙ එවං සික්ඛිතබ්බං.

Therefore, bhikkhus, you should train thus.

ආණිසුත්ත

The Sutta on the Peg

පුච්ඡා – තත්ථෙව ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි සංගීතං ආණිසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in that same place, where, concerning whom, and how was the Sutta on the Peg, recited by the ancient great elders, the compilers of the Dhamma, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියංයෙව භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘භූතපුබ්බං භික්ඛවෙ දසාරහානං ආනකො නාම මුදිඞ්ගො අහොසි, තස්ස දසාරහා ආනකෙ ඝටිතෙ අඤ්ඤං ආණිං ඔදහිංසු, අහු ඛො සො භික්ඛවෙ සමයො යං ආනකස්ස මුදිඞ්ගස්ස පොරාණං පොක්ඛරඵලකං අන්තරධායි[Pg.267], ආණිසඞ්ඝාටොව අවසිස්සී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus, the Blessed One spoke thus: "Bhikkhus, once in the past the Dasārahās had a kettle drum called Ānaka. When the Ānaka drum split, the Dasārahās inserted another peg. There came a time, bhikkhus, when the original drumhead of the Ānaka drum disappeared, and only a framework of pegs remained," and so forth.

භික්ඛුසංයුත්ත

The Connected Discourses with Bhikkhus

නවසුත්ත

The Sutta on the New Bhikkhu

පුච්ඡා – භික්ඛුසංයුත්තෙ [Pg.269] ආවුසො භගවතා නවසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in the Connected Discourses with Bhikkhus, where, concerning whom, and how was the Sutta on the New Bhikkhu spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං නවං භික්ඛුං ආරබ්භ භාසිතං. අඤ්ඤතරො භන්තෙ නවො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො විහාරං පවිසිත්වා අප්පොසුක්කො තුණ්හීභූතො සඞ්කසායභි, න භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චං කරොති චීවරකාරසමයෙ තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘මා ඛො තුම්හෙ භික්ඛවෙ එතස්ස භික්ඛුනො උජ්ඣායිත්ථා එසො ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්ම සුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning a certain new bhikkhu. A certain new bhikkhu, venerable sir, having returned from the alms-round after the meal, entered the monastery and remained aloof, silent, and withdrawn. He did not perform his duties for the bhikkhus at the time of robe-making. On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke thus: "Bhikkhus, do not find fault with this bhikkhu. This bhikkhu, bhikkhus, is an obtainer at will, without trouble, without difficulty, of the four jhānas that are of the higher mind, pleasant dwellings in this very life," and so forth.

අහම්පි [Pg.270] ඛො භන්තෙ සකං කිච්චං කරොමි,

I too, venerable sir, am doing my own task.

එසො [Pg.271] ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී –

This bhikkhu, bhikkhus, is an obtainer at will, without trouble, without difficulty, of the four jhānas that are of the higher mind, pleasant dwellings in this very life.

නයිදං සිථිලමාරබ්භ, නයිදං අප්පෙන ථාමසා;

නිබ්බානං අධිගන්තබ්බං, සබ්බදුක්ඛප්පමොචනං;

අයඤ්ච දහරො භික්ඛු, අයමුත්තමපුරිසො;

ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහිනිං–

Not by undertaking it slackly, not with feeble strength, is Nibbāna to be attained, the release from all suffering. And this young bhikkhu, this supreme person, bears his final body, having conquered Māra and his retinue.

ඛන්ධවග්ගසංයුත්තපාළි

The Connected Discourses on the Aggregates

සංගායනස්ස පුච්ඡා විස්සජ්ජනා

Questions and Answers on the Recitation

නකුලපිතුසුත්ත

The Sutta to Nakulapitā

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.1] භගවතා ජානතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන ඛන්ධවග්ගසංයුත්තෙ පඨමං නකුලපිතුසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, by that Blessed One who knows... (and so forth)... the Perfectly Enlightened One, in the Connected Discourses on the Aggregates, where, concerning whom, in regard to what matter, and how was the first Sutta to Nakulapitā spoken?

විස්සජ්ජනා – භග්ගෙසු භන්තෙ සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ නකුලපිතරං ගහපතිං ආරබ්භ භාසිතං. නකුලපිතා භන්තෙ ගහපති භගවන්තං ‘‘අහමස්මි භන්තෙ ජිණ්ණො වුඩ්ඪො මහල්ලකො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො ආතුරකායො අභික්ඛණාතඞ්කො, අනිච්චදස්සාවී ඛො පනාහං භන්තෙ භගවතො මනොභාවනීයානඤ්ච භික්ඛූනං, ඔවදතු මං භන්තෙ භගවා, අනුසාසතු මං භන්තෙ භගවා, යං මමස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘එවමෙතං ගහපති, එවමෙතං ගහපති, ආතුරො හායං ගහපති කායො අණ්ඩභූතො පරියොනද්ධො, යො හි ගහපති ඉමං කායං පරිහරන්තො මුහුත්තම්පි ආරොග්‍යං පටිජානෙය්‍ය, කිමඤ්ඤත්‍ර බාල්‍යා. තස්මාතිහ තෙ ගහපති එවං සික්ඛිතබ්බං ‘ආතුරකායස්ස මෙ සතො චිත්තං අනාතුරං භවිස්සතී’ති. එවඤ්හි තෙ ගහපති සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: Venerable sir, among the Bhaggas at Susumāragiri, in the Bhesakaḷā Grove, the deer park, it was spoken concerning the householder Nakulapitā. Venerable sir, the householder Nakulapitā approached the Blessed One and said: "Venerable sir, I am aged, old, elderly, advanced in years, and have reached the final stage of life. My body is afflicted and I am constantly ill. And I, venerable sir, do not get to see the Blessed One and the mentally inspiring bhikkhus often. May the Blessed One advise me, may the Blessed One instruct me, in what will be for my long-term welfare and happiness." In regard to that matter, venerable sir, the Blessed One said: "So it is, householder, so it is. This body, householder, is afflicted, frail as an egg, and enveloped. Whoever, householder, while carrying this body about, would claim even a moment’s health—what is that if not foolishness? Therefore, householder, you should train thus: ‘Though my body is afflicted, my mind shall be unafflicted.’ This is how you should train yourself, householder." Thus, venerable sir, it was spoken by the Blessed One.

තස්මාතිහ [Pg.3] තෙ ගහපති එවං සික්ඛිතබ්බං.

Therefore, householder, you should train thus.

පුච්ඡා – තඤ්චාවුසො [Pg.4] භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතං විත්ථාරෙන කෙන කථඤ්ච විභත්තං.

Question: Friend, that which was spoken in brief by the Blessed One—by whom and how was it analyzed in detail?

විස්සජ්ජනා – තං ඛො භන්තෙ භගවතා සංඛිත්තෙන දෙසිතං ‘‘කථඤ්ච ගහපති ආතුරකායො චෙව හොති ආතුරචිත්තො ච. ඉධ ගහපති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො, සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං, ‘‘අහං රූපං මම රූප’’න්ති පරියුට්ඨට්ඨායී හොති. තස්ස ‘‘අහං රූපං මම රූප’’න්ති පරියුට්ඨට්ඨායිනො තං රූපං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස රූපවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා විත්ථාරෙන විභත්තං.

Reply: "Indeed, venerable sir, the Blessed One has taught it briefly: 'And how, householder, is one both sick in body and sick in mind? Here, householder, an uninstructed worldling, who has not seen the noble ones, is unskilled and undisciplined in the noble Dhamma, who has not seen the good people, is unskilled and undisciplined in the Dhamma of the good people, regards form as self, or self as possessing form, or form in self, or self in form. He stands obsessed with the notion: "I am form, form is mine." When that form of his changes and alters, with the change and alteration of form, sorrow, lamentation, pain, distress, and despair arise.' Thus, venerable sir, beginning in this way, it was explained in detail by the venerable Sāriputta, the general of the Dhamma."

අනිච්චසුත්ත

The Discourse on Impermanence

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.9] ආවුසො දුතියවග්ගෙ පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහක මහාථෙරෙහි පඨමං සංගීතං අනිච්චසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: "Friend, in that very second chapter, where, concerning whom, and how was the Discourse on Impermanence spoken by the Blessed One, which was first recited by the ancient elder compilers of the Dhamma?"

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘රූපං භික්ඛවෙඅනිච්චං, වෙදනා අනිච්චා, සඤ්ඤා අනිච්චා, සඞ්ඛාරා අනිච්චා, විඤ්ඤාණං අනිච්චං. එවං පස්සං භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති, නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං ‘විමුත්ත’මිති ඤාණං හොතී’’ති. එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: "At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus: 'Form, bhikkhus, is impermanent; feeling is impermanent; perception is impermanent; volitional formations are impermanent; consciousness is impermanent. Seeing thus, bhikkhus, the instructed noble disciple becomes disenchanted with form, disenchanted with feeling, disenchanted with perception, disenchanted with volitional formations, and disenchanted with consciousness. Becoming disenchanted, he becomes dispassionate; through dispassion, he is liberated. When liberated, the knowledge arises: ‘I am liberated.’' Thus, venerable sir, was it spoken by the Blessed One."

දුක්ඛඅනත්තසුත්ත

The Discourses on Suffering and Not-self

පුච්ඡා – දුක්ඛඅනත්තසුත්තානි [Pg.10] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතානි.

Question: "But where, friend, concerning whom, and how were the Discourses on Suffering and Not-self spoken by the Blessed One?"

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියංයෙව භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘රූපං භික්ඛවෙ දුක්ඛං, වෙදනා දුක්ඛා, සඤ්ඤා දුක්ඛා, සඞ්ඛාරා දුක්ඛා, විඤ්ඤාණං දුක්ඛං. රූපං භික්ඛවෙ අනත්තා, වෙදනා අනත්තා, සඤ්ඤා අනත්තා, සඞ්ඛාරා අනත්තා, විඤ්ඤාණං අනත්තා. එවං පස්සං භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති, නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං ‘විමුත්ත’මිති ඤාණං හොති, ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතා භාසිතානි.

Reply: "At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus: 'Form, bhikkhus, is suffering; feeling is suffering; perception is suffering; volitional formations are suffering; consciousness is suffering. Form, bhikkhus, is not-self; feeling is not-self; perception is not-self; volitional formations are not-self; consciousness is not-self. Seeing thus, bhikkhus, the instructed noble disciple becomes disenchanted with form, disenchanted with feeling, disenchanted with perception, disenchanted with volitional formations, and disenchanted with consciousness. Becoming disenchanted, he becomes dispassionate; through dispassion, he is liberated. When liberated, the knowledge arises: ‘I am liberated.’ He understands: ‘Destroyed is birth, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being.’' Thus, venerable sir, were they spoken by the Blessed One."

භාරසුත්ත

The Discourse on the Burden

පුච්ඡා – භාරසුත්තං [Pg.11] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: "Now where, friend, concerning whom, and how was the Discourse on the Burden spoken by the Blessed One?"

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියංයෙව භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘භාරඤ්ච වො භික්ඛවෙ දෙසෙස්සාමි භාරහාරඤ්ච භාරාදානඤ්ච භාරනික්ඛෙපනඤ්ච, තං සුණාථ. කතමො ච භික්ඛවෙභාරො, ‘පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා’ තිස්ස වචනීයං. කතමෙ පඤ්ච, රූපුපාදානක්ඛන්ධො වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ භාරො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: "At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus: 'Bhikkhus, I will teach you the burden, the burden-bearer, the taking up of the burden, and the laying down of the burden. Listen to that. And what, bhikkhus, is the burden? ‘The five aggregates subject to clinging’—this should be said. Which five? The form aggregate subject to clinging, the feeling aggregate subject to clinging, the perception aggregate subject to clinging, the volitional formations aggregate subject to clinging, and the consciousness aggregate subject to clinging. This, bhikkhus, is called the burden.' Beginning thus, it was spoken by the Blessed One."

භාරා [Pg.13] හවෙ පඤ්චක්ඛන්ධා, භාරහාරො ච පුග්ගලො;

භාරාදානං දුඛං ලොකෙ, භාරනික්ඛෙපනං සුඛං;

නික්ඛිපිත්වා ගරුං භාරං, අඤ්ඤං භාරං අනාදිය;

සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, නිච්ඡාතො පරිනිබ්බුතො.

"The five aggregates are indeed a burden, and the person is the burden-bearer; Taking up the burden is suffering in the world, laying down the burden is happiness. Having laid down the heavy burden, and not taking up another, having uprooted craving with its root, one is without hunger, fully extinguished."

නතුම්හාකසුත්ත

The Discourse on What Is Not Yours

පුච්ඡා – න තුම්හාකසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: "Now where, friend, concerning whom, and how was the Discourse on What Is Not Yours spoken by the Blessed One?"

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියංයෙව භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛු ආරබ්භ ‘‘යං භික්ඛවෙ නතුම්හාකං තං පජහථ, තං වො පහීනං හිතාය සුඛායභවිස්සතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: "At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus: 'Bhikkhus, abandon what is not yours. That, being abandoned by you, will be for your welfare and happiness.' Beginning thus, it was spoken by the Blessed One."

අනත්තලක්ඛණසුත්ත

The Discourse on the Characteristic of Not-self

පුච්ඡා – අනත්තලක්ඛණසුත්තං [Pg.15] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: "Now where, friend, concerning whom, and how was the Discourse on the Characteristic of Not-self spoken by the Blessed One?"

විස්සජ්ජනා – බාරාණසියං භන්තෙ ඉසිපතනෙ මිගදායෙ පඤ්චවග්ගියෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘රූපං භික්ඛවෙ අනත්තා, රූපඤ්ච හිදං භික්ඛවෙ අත්තා අභවිස්ස, නයිදං රූපං ආබාධාය සංවත්තෙය්‍ය, ලබ්භෙථ ච රූපෙ එවං මෙ රූපං හොතු, එවං මෙ රූපං මා අහොසී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: "At Bārāṇasī, venerable sir, in the Deer Park at Isipatana, concerning the group of five bhikkhus: 'Form, bhikkhus, is not-self. For if, bhikkhus, this form were self, this form would not lead to affliction, and one could have it of form: "Let my form be thus; let my form not be thus."' Beginning thus, it was spoken by the Blessed One."

යමකසුත්ත

The Discourse to Yamaka

පුච්ඡා – ථෙරවග්ගෙ පනාවුසො තතියං සංගීතං යමකසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: "But in the Chapter of the Elders, friend, the third to be recited, the Discourse to Yamaka—where, concerning whom, on what subject, by whom, and how was it spoken?"

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං යමකත්ථෙරං ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං. ආයස්මතො භන්තෙ යමකත්ථෙරස්ස එවරූපං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං හොති ‘‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, යථා ඛීණාසවො භික්ඛු කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරංමරණා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි ආවුසො යමක, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං.

Reply: "At Sāvatthī, venerable sir, concerning the Venerable Yamaka, it was spoken by the Venerable Sāriputta, the General of the Dhamma. Venerable sir, a pernicious view of this sort had arisen in the Venerable Yamaka: 'As I understand the Dhamma taught by the Blessed One, a bhikkhu whose taints are destroyed is annihilated and perishes with the breakup of the body; he does not exist after death.' On that subject, venerable sir, the Venerable Sāriputta, the General of the Dhamma, spoke, beginning thus: 'What do you think, friend Yamaka, is form permanent or impermanent?'"

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.18] තත්ථ ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො ධම්මසෙනාපති ආයස්මතො යමකත්ථෙරස්ස පටිවිද්ධසච්චස්ස දිට්ඨිසම්පන්නස්ස අනුයොගවත්තඣාපනවසෙන පටිපුච්ඡිත්වා උත්තරි ධම්මදෙසනං විත්ථාරෙන දෙසෙසි.

Question: "And how, friend, did the Venerable Sāriputta, the General of the Dhamma, having repeatedly questioned the Venerable Yamaka—who had penetrated the truth and was accomplished in view—by way of inquiry and examination, then expound in detail a further teaching of the Dhamma?"

විස්සජ්ජනා – තං කිං මඤ්ඤසි ආවුසො යමක, රූපං ‘තථාගතො’ති සමනුපස්සසීති. ‘නො හෙතං ආවුසො’. වෙදනං. සඤ්ඤං. සඞ්ඛාරෙ. විඤ්ඤාණං ‘තථාගතො’ති සමනුපස්සසීති. ‘නො හෙතං ආවුසො’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො ධම්මසෙනාපති ආයස්මතො යමකත්ථෙරස්ස අනුයොගවත්තඣාපනවසෙන පටිපුච්ඡිත්වා පටිපුච්ඡිත්වා උත්තරි ධම්මදෙසනං පවත්තෙසි.

Reply: "'What do you think, friend Yamaka, do you regard form as the Tathāgata?' 'No, friend.' 'Feeling… Perception… Volitional formations… Do you regard consciousness as the Tathāgata?' 'No, friend.' Beginning in this way, venerable sir, the Venerable Sāriputta, the General of the Dhamma, having repeatedly questioned the Venerable Yamaka by way of inquiry and examination, set forth a further teaching of the Dhamma."

තං [Pg.20] කිං මඤ්ඤසි ආවුසො යමක, රූපං, වෙදනං, සඤ්ඤං, සඞ්ඛාරෙ, විඤ්ඤාණං ‘තථාගතො’ති සමනුපස්සසි–

"What do you think, friend Yamaka, do you regard form, feeling, perception, volitional formations, or consciousness as the Tathāgata?"

වක්කලිසුත්ත

The Discourse to Vakkali

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.22] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන ඛන්ධවග්ගසංයුත්තෙ ථෙරවග්ගෙ පඤ්චමං වක්කලිසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: "Friend, by that Blessed One… the Perfectly Enlightened One, in the Chapter of the Elders in the Connected Discourses on the Aggregates, where, concerning whom, on what subject, and how was the fifth discourse, the Discourse to Vakkali, spoken?"

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ආයස්මන්තං වක්කලිං ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ වක්කලිථෙරො ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො භගවන්තං එතදවොච ‘‘චිරපටිකාහං භන්තෙ භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමිතුකාමො, නත්ථි ච මෙ කායස්මිං තාවතිකා බලමත්තා, යාවතාහං භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අලං වක්කලි, කිං තෙ ඉමිනා පූතිකායෙන දිට්ඨෙන, යො ඛො වක්කලි ධම්මං පස්සති, සො මං පස්සති, යො මං පස්සති, සො ධම්මං පස්සති. ධම්මඤ්හි වක්කලි පස්සන්තො මං පස්සති, මං පස්සන්තො ධම්මං පස්සති. තං කිං මඤ්ඤසි වක්කලි[Pg.23], රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Answer – Venerable sir, it was spoken in Rājagaha concerning the Venerable Elder Vakkali. Venerable sir, the Venerable Elder Vakkali was afflicted, suffering, gravely ill, and he said this to the Blessed One: “For a long time, venerable sir, I have desired to approach the Blessed One for an audience, but there is not enough strength in my body to approach the Blessed One." On that occasion, venerable sir, the Blessed One said: “Enough, Vakkali! What is the use of seeing this putrid body? Whoever, Vakkali, sees the Dhamma sees me; whoever sees me sees the Dhamma. For, Vakkali, seeing the Dhamma, one sees me; seeing me, one sees the Dhamma. What do you think, Vakkali—is form permanent or impermanent?” Thus, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning with these words.

‘‘අහං [Pg.26] වක්කලි, කිං තෙ ඉමිනා පූතිකායෙන දිට්ඨෙන’’ –

“Enough, Vakkali, what use to you is the sight of this putrid body?”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි වක්කලි, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ –

“What do you think, Vakkali, is form permanent or impermanent?”

අනිච්චං භන්තෙ.

“Impermanent, venerable sir.”

‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’–

“And what is impermanent, is that suffering or happiness?”

දුක්ඛං භන්තෙ.

“Suffering, venerable sir.”

යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං ‘‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’–

“And what is impermanent, suffering, and subject to change, is it fitting to regard it thus: ‘This is mine, this I am, this is my self’?”

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.27] පුනපි භගවා භික්ඛූ පෙසෙත්වා ආයස්මතො වක්කලිත්ථෙරස්ස පග්ගහවචනං ආරොචාපෙසි. සොපි කථං අත්තනො පවත්තිං භගවතො පච්චාරොචාපෙසි. කථඤ්චස්ස අභිසම්පරායො අහොසි.

Question: “And how, friend, did the Blessed One then send monks to convey words of encouragement to the Venerable Elder Vakkali? And how did he, in turn, report his own condition to the Blessed One? And what was his destiny after death?”

විස්සජ්ජනා – සුණාවුසො ත්වං වක්කලි භගවතො වචනං ද්වින්නඤ්ච දෙවතානං, ඉමං ආවුසො රත්තිං ද්වෙ දෙවතායො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ගිජ්ඣකූටං ඔභාසෙත්වා යෙන

Answer—Listen, friend Vakkali, to the word of the Blessed One and of the two deities. This night, friend, when the night was far advanced, two deities of surpassing radiance, illuminating the entire Vulture Peak, approached the Blessed One.

භගවා [Pg.28] තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු, එකමන්තං ඨිතා ඛො ආවුසො එකා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච ‘වක්කලි භන්තෙ භික්ඛු විමොක්ඛාය චෙතෙතී’ති. අපරා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච ‘සො හි නූන භන්තෙ සුවිමුත්තො විමුච්චිස්සතී’ති. භගවා ච තං ආවුසො වක්කලි එවමාහ ‘මා භායි වක්කලි, මා භායි වක්කලි, අපාපකං තෙ මරණං භවිස්සති, අපාපිකා කාලකිරියා’ති. එවං ඛො භන්තෙ භගවා පුනපි භික්ඛූ පෙසෙත්වා ආයස්මතො වක්කලිත්ථෙරස්ස පග්ගහවචනං ආරොචාපෙසි. සොපි භන්තෙ ආයස්මා තෙනහාවුසො මම වචනෙන භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දථ ‘‘වක්කලි භන්තෙ භික්ඛු ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො, සො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දතී’’ති, එවඤ්ච වදෙථ ‘‘රූපං අනිච්චං, තාහං භන්තෙ න කඞ්ඛාමි, යදනිච්චං තං දුක්ඛන්ති නවිචිකිච්ඡාමි, යදනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, නත්ථි මෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමංවාති න විචිකිච්ඡාමී’’ති එවමාදිනා භගවතො අත්තනො පවත්තිං පච්චාරොචාපෙසි. සො හි භන්තෙ ආයස්මා අචිරපක්කන්තෙසු තෙසු භික්ඛූසු සත්ථං ආහරිත්වා වෙදනං වික්ඛම්භෙත්වා මූලකම්මට්ඨානං ආදාය සම්පජානො අරහත්තං සච්ඡිකත්වා කාලමකාසි. එවං ඛො භන්තෙ තස්ස ආයස්මතො අභිසම්පරායො අහොසි.

They approached the Blessed One, and having approached, they paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, friend, one deity said to the Blessed One, “Venerable sir, the monk Vakkali is intent on liberation.” Another deity said to the Blessed One, “Surely, venerable sir, being well-liberated, he will be liberated.” And the Blessed One, friend, said this to you, Vakkali, “Do not fear, Vakkali, do not fear. Your death will not be a bad one, your passing away will not be a bad one.” Thus, venerable sir, the Blessed One again sent monks to convey words of encouragement to the Venerable Elder Vakkali. And that venerable one, venerable sir, said to them, “Friends, with my words, pay homage at the feet of the Blessed One with your head, saying, ‘Venerable sir, the monk Vakkali is sick, suffering, gravely ill. He pays homage at the feet of the Blessed One with his head.’ And say this: ‘Form is impermanent—of this, venerable sir, I have no doubt. That which is impermanent is suffering—I have no perplexity about this. Of that which is impermanent, suffering, and subject to change, I have no desire, lust, or affection for it—I have no perplexity about this.’” In this way, he reported his own condition to the Blessed One. Indeed, venerable sir, shortly after those monks had left, that venerable one took a knife, suppressed the pain, took up the root meditation subject, and being fully aware, realized arahantship and passed away. Thus, venerable sir, was his destiny after death.

අස්සජිසුත්ත

The Sutta on Assaji

පුච්ඡා – අස්සජිසුත්තං [Pg.33] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: “But where, friend, was the Sutta on Assaji spoken by the Blessed One? Concerning whom, on what occasion, and how was it spoken?”

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ආයස්මන්තං අස්සජිං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ අස්සජි ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො භගවන්තං එතදවොච ‘‘පුබ්බෙ ඛ්වාහං භන්තෙ ගෙලඤ්ඤෙ පස්සම්භෙත්වා පස්සම්භෙත්වා කායසඞ්ඛාරෙ විහරාමි, සොහං සමාධිං නප්පටිලභාමි. තස්ස මය්හං භන්තෙ තං සමාධිං අප්පටිලභතො එවං හොති නො චස්සාහං පරිහායාමී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යෙ තෙ අස්සජි සමණබ්‍රාහ්මණා සමාධිසාරකා සමාධිසාමඤ්ඤා, තෙසං තං සමාධිං අප්පටිලභතං එවං හොති ‘නො චස්සු මයං පරිහායාමා’ති. තං කිං මඤ්ඤසි අස්සජි, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Answer: “At Rājagaha, venerable sir, spoken concerning the Venerable Assaji. The Venerable Assaji, venerable sir, being afflicted, suffering, gravely ill, said this to the Blessed One: ‘Formerly, venerable sir, when ill, I would dwell having repeatedly tranquillized the bodily formations, but I do not attain concentration. To me, venerable sir, not attaining that concentration, it occurs thus: “Surely I am not declining.”’ On that occasion, venerable sir, the Blessed One said: ‘Those ascetics and brahmins, Assaji, who have concentration as their essence and as their practice, to them, not attaining that concentration, it occurs thus: “Surely we are not declining.” What do you think, Assaji, is form permanent or impermanent?’ Thus, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning with these words.

ඛෙමකසුත්ත

The Sutta on Khemaka

පුච්ඡා – ඛෙමකසුත්තං [Pg.36] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: “But, friend, where, concerning whom, and on what occasion was the Sutta on Khemaka spoken? By whom and how was it spoken?”

විස්සජ්ජනා – කොසම්බියං භන්තෙ සම්බහුලෙ ථෙරෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ආයස්මතා ඛෙමකත්ථෙරෙන භාසිතං. සම්බහුලා භන්තෙ ථෙරා භික්ඛූ ආයස්මන්තං දාසකං පෙසෙත්වා චතුක්ඛත්තුං ආයස්මන්තං ඛෙමකං ආබාධිකං දුක්ඛිතං බාළ්හගිලානං ගෙලඤ්ඤකාරණඤ්ච ධම්මඤ්ච පුච්ඡිංසු[Pg.37], තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘පඤ්චිමෙ ආවුසො උපාදානක්ඛන්ධා වුත්තා භගවතා. සෙය්‍යථිදං, රූපුපාදානක්ඛන්ධො වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො, ඉමෙසු ඛ්වාහං ආවුසො පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු න කිඤ්චි අත්තං වා අත්තනියං වා සමනුපස්සාමී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මතා ඛෙමකත්ථෙරෙන භාසිතං.

Answer – At Kosambi, venerable sir, this was spoken by the Venerable Elder Khemaka concerning a number of elder monks. Venerable sir, a number of elder monks sent the Venerable Dāsaka four times to the Venerable Khemaka, who was afflicted, suffering, and gravely ill, to ask about the cause of his illness and about the Dhamma. On that occasion, venerable sir, the Venerable Elder Khemaka spoke, beginning with these words: “Friends, these five aggregates subject to clinging have been spoken of by the Blessed One. That is, the form aggregate subject to clinging, the feeling aggregate subject to clinging, the perception aggregate subject to clinging, the formations aggregate subject to clinging, and the consciousness aggregate subject to clinging. In these five aggregates subject to clinging, friends, I do not perceive anything that is self or belonging to a self.”

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.40] තත්ථ ආයස්මා ඛෙමකො උත්තරි ධම්මදෙසනං පවඩ්ඪෙත්වා විත්ථාරෙන ථෙරානං භික්ඛූනං දෙසෙසි. කීදිසො ච නෙසං ධම්මදෙසකධම්මප්පටිග්ගාහකානං ධම්මදෙසනාය ආනිසංසො අධිගතො.

Question: “But how, friend, did the Venerable Khemaka further expand upon the Dhamma teaching there and explain it in detail to those elder monks? And what kind of benefit was attained from that Dhamma teaching by the teacher of the Dhamma and the recipients of the Dhamma?”

විස්සජ්ජනා – චතුත්ථෙ භන්තෙ වාරෙ ආයස්මා ඛෙමකො ‘‘අලං ආවුසො දාසක කිං ඉමාය සන්ධාවනිකාය, ආහරාවුසො දණ්ඩං, අහමෙව ථෙරානං සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති දණ්ඩමොලුබ්භ ආයස්මා ඛෙමකො යෙන ථෙරා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙහි භික්ඛූහි පුච්ඡිතො ‘‘නඛ්වාහං ආවුසො රූපං අස්මීති වදාමි, නපි අඤ්ඤත්‍ර රූපා අස්මීති වදාමි. න ඛ්වාහං ආවුසො වෙදනං අස්මීති වදාමි, නපි අඤ්ඤත්‍ර වෙදනා අස්මීති වදාමී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මා ඛෙමකො උත්තරිපි ධම්මදෙසනං පවඩ්ඪෙත්වා විත්ථාරෙන දෙසෙසි. ඉමස්මිඤ්ච පන භන්තෙ වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ සට්ඨිමත්තානං ථෙරානං භික්ඛූනං අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසු ආයස්මතොච ඛෙමකස්ස. එවං ඛො භන්තෙ තෙසං ථෙරානං ධම්මදෙසකධම්මප්පටිග්ගාහකානං ධම්මාභිසමයො අහොසි.

Answer – On the fourth occasion, venerable sir, the Venerable Khemaka said: “Enough, friend Dāsaka, what is the use of this running back and forth? Bring me a staff, friend, I myself will go to the elders.” Leaning on a staff, the Venerable Khemaka approached the elder monks. Having approached, he was questioned by the elder monks. He said: “I do not say, friends, ‘I am form,’ nor do I say, ‘I am other than form.’ I do not say, friends, ‘I am feeling,’ nor do I say, ‘I am other than feeling.’” In this way, venerable sir, the Venerable Khemaka further expanded upon the Dhamma teaching and explained it in detail. And while this exposition was being spoken, venerable sir, the minds of about sixty elder monks were liberated from the taints through non-clinging, as was that of the Venerable Khemaka. Thus, venerable sir, was the comprehension of the Dhamma for those elders, the teacher of the Dhamma and the recipients of the Dhamma.

ඡන්නසුත්ත

The Sutta on Channa

පුච්ඡා – ඡන්නසුත්තං [Pg.44] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: “Now, friend, the Sutta on Channa—where was it spoken, concerning whom, on what occasion, by whom, and how was it spoken?”

විස්සජ්ජනා – කොසම්බියං භන්තෙ ආයස්මන්තං ඡන්නත්ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ ඡන්නත්ථෙරො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච ‘‘ඔවදතු මං ආයස්මා ආනන්දො, අනුසාසතු මං ආයස්මා ආනන්දො, කරොතු මෙ ආයස්මා ආනන්දො ධම්මිං කථං, යථාහං ධම්මං පස්සෙය්‍ය’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘සම්මුඛා මෙ තං ආවුසො ඡන්න භගවතො සුතං, සම්මුඛා පටිග්ගහිතං කච්චානගොත්තං භික්ඛුං ඔවදන්තස්ස, ද්වයනිස්සිතො ඛ්වායං කච්චාන ලොකො යෙභුය්‍යෙන අත්ථිතඤ්චෙව නත්ථිතඤ්ච, ලොකසමුදයං ඛො කච්චාන යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො යා ලොකෙ නත්ථිතා, සා න හොතී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං.

Response – Venerable sir, this was spoken at Kosambi concerning the Venerable Elder Channa. Venerable sir, the Venerable Elder Channa said this to the Venerable Ānanda: "Let the Venerable Ānanda advise me, let the Venerable Ānanda instruct me, let the Venerable Ānanda give me a Dhamma talk so that I may see the Dhamma." Regarding that matter, venerable sir, the Venerable Elder Ānanda, the treasurer of the Dhamma, spoke, beginning thus: "Friend Channa, I have heard this face to face from the Blessed One, I have received it face to face, when he was advising the bhikkhu Kaccānagotta: 'Kaccāna, this world for the most part relies on a duality—on existence and non-existence. But, Kaccāna, for one who sees with right wisdom the arising of the world as it really is, the notion of non-existence in the world does not occur.'" Thus was it spoken by the Venerable Elder Ānanda, the treasurer of the Dhamma.

ඔවදතු [Pg.46] මං ආයස්මා ආනන්දො, අනුසාසතු මං ආයස්මා ආනන්දො.

Let the Venerable Ānanda advise me, let the Venerable Ānanda instruct me.

පුප්ඵසුත්ත

The Puppha Sutta

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.47] සම්මාසම්බුද්ධෙන ඛන්ධවග්ගසංයුත්තෙ පුප්ඵවග්ගෙ පුප්ඵසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, where, concerning whom, and how was the Puppha Sutta in the Puppha Vagga of the Khandhavagga Saṃyutta spoken by the Perfectly Self-Enlightened One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘නාහං භික්ඛවෙ ලොකෙන විවදාමි, ලොකොව මයා විවදති, න භික්ඛවෙ ධම්මවාදී [Pg.48] කෙනචි ලොකස්මිං විවදති, යං භික්ඛවෙ නත්ථි සම්මතං ලොකෙ පණ්ඩිතානං, අහම්පිතං ‘‘නත්ථී’’ති වදාමි, යං භික්ඛවෙ අත්ථිසම්මතං ලොකෙ පණ්ඩිතානං, අහම්පිතං ‘‘අත්ථී’’ති වදාමී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Response – At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of bhikkhus, the Blessed One spoke, beginning thus: "Bhikkhus, I do not dispute with the world; rather, the world disputes with me. Bhikkhus, a speaker of the Dhamma does not dispute with anyone in the world. What, bhikkhus, is not acknowledged by the wise in the world, I too say, 'It is not.' What, bhikkhus, is acknowledged by the wise in the world, I too say, 'It is.'" Thus was it spoken by the Blessed One.

නාහං භික්ඛවෙ ලොකෙන විවදාමි.

Bhikkhus, I do not dispute with the world.

න භික්ඛවෙ ධම්මවාදී කෙනචි ලොකස්මිං විවදති.

Bhikkhus, a speaker of the Dhamma does not dispute with anyone in the world.

ඵෙණපිණ්ඩූපමසුත්ත

The Sutta with the Simile of the Lump of Foam

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.51] ආවුසො ඵෙණපිණ්ඩූපමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, in that same place, where, concerning whom, and how was the Pheṇapiṇḍūpama Sutta spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – අයුජ්ඣායං භන්තෙ ගඞ්ගාය නදියා තීරෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ අයං ගඞ්ගා නදී මහන්තං ඵෙණපිණ්ඩං ආවහෙය්‍ය, තමෙනං චක්ඛුමා පුරිසො පස්සෙය්‍ය නිජ්ඣායෙය්‍ය යොනිසො උපපරික්ඛෙය්‍ය, තස්ස තං පස්සතො නිජ්ඣායතො යොනිසො උපපරික්ඛතො රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය, තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය, අසාරකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය, කිං සියා භික්ඛවෙ ඵෙණපිණ්ඩෙ සාරො. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තංවා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, තං භික්ඛු පස්සති නිජ්ඣායති යොනිසො උපපරික්ඛති, තස්ස තං පස්සතො නිජ්ඣායතො යොනිසො උපපරික්ඛතො රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායති, තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායති, අසාරකඤ්ඤෙව ඛායති, කිඤ්හි සියා භික්ඛවෙ රූපෙ සාරො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Response – At Ayojjhā, venerable sir, on the bank of the river Ganges, concerning a number of bhikkhus, the Blessed One spoke, beginning thus: "Just as, bhikkhus, this river Ganges might carry along a great lump of foam, and a man with good eyesight would see it, observe it, and wisely investigate it. To him, seeing it, observing it, and wisely investigating it, it would appear to be empty, hollow, and without substance. For what substance, bhikkhus, could there be in a lump of foam? In the same way, bhikkhus, whatever form there is—past, future, or present, internal or external, gross or subtle, inferior or superior, far or near—a bhikkhu sees it, observes it, and wisely investigates it. To him, seeing it, observing it, and wisely investigating it, it appears to be empty, hollow, and without substance. For what substance, bhikkhus, could there be in form?" Thus was it spoken by the Blessed One.

ඵෙණපිණ්ඩූපමං [Pg.54] රූපං, වෙදනා පුබ්බුළුපමා;

මරීචිකූපමා සඤ්ඤා, සඞ්ඛාරා කදලූපමා;

මායූපමඤ්ච විඤ්ඤාණං, දෙසිතාදිච්චබන්ධුනා;

Form is like a lump of foam, feeling like a bubble; Perception is like a mirage, formations like a plantain trunk; And consciousness is like an illusion, as taught by the Kinsman of the Sun.

යථා යථා නිජ්ඣායති, යොනිසො උපපරික්ඛති;

රිත්තකං තුච්ඡකං හොති, යො නං පස්සති යොනිසො.

However one reflects upon it, and wisely investigates it, It becomes empty and hollow for one who sees it wisely.

ඉමඤ්ච [Pg.55] කායං ආරබ්භ, භූරිපඤ්ඤෙන දෙසිතං;

පහානං තිණ්ණං ධම්මානං, රූපං පස්සථ ඡඩ්ඩිතං.

Concerning this body, it was taught by the one of vast wisdom: With the abandoning of three things, you see this form as cast away.

ආයු උස්මාච විඤ්ඤාණං, යදා කායං ජහන්තිමං;

අපවිද්ධො තදා සෙති, පරභත්තං අචෙතනං.

When life, heat, and consciousness abandon this body, Then it lies cast away, senseless, food for others.

එතාදිසායං සන්තානො, මායායං බාලලාපිනී;

වධකො එස අක්ඛාතො, සාරො එත්ථ න විජ්ජති.

Such is this continuity, an illusion that deludes fools; It is called a murderer, no essence is found herein.

එවං ඛන්ධෙ අවෙක්ඛෙය්‍ය, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො;

දිවා වා යදි වා රත්තිං, සම්පජානො පටිස්සතො.

Thus should a bhikkhu of aroused energy contemplate the aggregates, By day and by night, mindful and clearly comprehending.

ජහෙය්‍ය සබ්බසංයොගං, කරෙය්‍ය සරණත්තනො;

චරෙය්‍යාදිත්තසීසොව, පත්ථයං අච්චුතං පදං.

One should abandon all fetters and make a refuge for oneself; One should fare as if one's head were on fire, aspiring to the deathless state.

දුතියධම්මකතිකසුත්ත

The Second Sutta on the Dhamma Speaker

පුච්ඡා – තත්ථෙව ආවුසො ධම්මකථිකවග්ගෙ දුතියධම්මකථිකසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, in that same place, in the Dhamma Speaker Chapter, the Second Sutta on the Dhamma Speaker—where, concerning whom, regarding what matter, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආරබ්භ භාසිතං. අඤ්ඤතමො භන්තෙ භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච ‘‘ධම්මකථිකො ධම්මකථිකොති භන්තෙ වුච්චති, කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ ධම්මකථිකො හොති, කිත්තාවතා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති, කිත්තාවතා දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො හොතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘රූපස්ස චෙ භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය ධම්මං දෙසෙති, ‘ධම්මකථිකො භික්ඛූ’ති අලං වචනායා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Response – At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning a certain bhikkhu. A certain bhikkhu, venerable sir, said this to the Blessed One: “Venerable sir, it is said, ‘a Dhamma speaker, a Dhamma speaker.’ To what extent, venerable sir, is one a Dhamma speaker? To what extent is one practicing in accordance with the Dhamma? To what extent has one attained Nibbāna in this very life?” Regarding this matter, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning thus: “If, bhikkhu, one teaches the Dhamma for the purpose of disenchantment, dispassion, and cessation in regard to form, it is fitting to call one ‘a Dhamma speaker.’” Thus was it spoken by the Blessed One.

සීලවන්තසුත්ත, සුතවන්තසුත්ත

The Sutta on the Virtuous One, The Sutta on the Learned One

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.57] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි සංගීතං සීලවන්තසුත්තඤ්ච සුතවන්තසුත්තඤ්ච කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, in that same place, the Sīlavanta Sutta and the Sutavanta Sutta, which were chanted by the great elder compilers of the Dhamma of old—where, concerning whom, regarding what matter, by whom, and how were they spoken?

විස්සජ්ජනා – බාරාණසියං [Pg.58] භන්තෙ ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ මහාකොට්ඨිකො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච ‘‘සීලවතාවුසො සාරිපුත්ත භික්ඛුනා කතමෙ ධම්මා යොනිසො මනසිකාතබ්බා. සුතාවතාවුසො සාරිපුත්ත භික්ඛුනා කතමෙ ධම්මා යොනිසො මනසිකාතබ්බා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘සීලවතාවුසො කොට්ඨික භික්ඛුනා, සුතාවතාවුසො කොට්ඨික භික්ඛුනා පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො යොනිසො මනසිකාතබ්බා’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං.

Response – At Bārāṇasī, venerable sir, it was spoken by the Venerable Elder Sāriputta, the General of the Dhamma, concerning the Venerable Mahākoṭṭhika. Venerable sir, in the evening, the Venerable Mahākoṭṭhika arose from seclusion and approached the Venerable Sāriputta. Having approached, he said this to the Venerable Sāriputta: “Friend Sāriputta, what things should be wisely attended to by a virtuous bhikkhu? And what things should be wisely attended to by a learned bhikkhu?” Regarding that matter, venerable sir, the Venerable Elder Sāriputta, the General of the Dhamma, spoke, beginning thus: “Friend Koṭṭhika, by a virtuous bhikkhu and by a learned bhikkhu, the five aggregates subject to clinging should be wisely attended to as impermanent, as suffering, as a disease, as a boil, as a dart, as a calamity, as an affliction, as other, as disintegrating, as empty, as not-self.” Thus was it spoken by the Venerable Elder Sāriputta, the General of the Dhamma.

රාධසංයුත්ත

The Rādha Saṃyutta

සත්තසුත්ත

The Sutta on a Being

පුච්ඡා – රාධසංයුත්තෙ [Pg.61] පනාවුසො දුතියං සත්තසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Now, friend, in the Rādha Saṃyutta, the second Sutta on a Being—where, concerning whom, regarding what matter, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං රාධත්ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ රාධත්ථෙරො භගවන්තං එතදවොච ‘‘සත්තො සත්තොති භන්තෙ වුච්චති, කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ සත්තොති වුච්චතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘රූපෙ ඛො රාධ යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා, තත්‍ර සත්තො තත්‍ර විසත්තො, තස්මා සත්තොති වුච්චතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Response – At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning the Venerable Elder Rādha. Venerable sir, the Venerable Elder Rādha said this to the Blessed One: “Venerable sir, it is said, ‘a being, a being.’ To what extent, venerable sir, is one called ‘a being’?” Regarding that matter, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning thus: “Rādha, whatever desire, passion, delight, and craving there is for form, one is attached there, entangled there; therefore one is called ‘a being.’” Thus was it spoken by the Blessed One.

දිට්ඨිසංයුත්ත

The Diṭṭhi Saṃyutta (The Connected Discourses on Views)

සොඅත්තාසුත්ත

The Sutta on 'That is the Self'

පුච්ඡා – දිට්ඨිසංයුත්තෙ [Pg.63] පනාවුසො තතියං සංගීතං සොඅත්තා සුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Now, friend, in the Diṭṭhi Saṃyutta, the third sutta, the Soattāsutta, which was chanted—where, concerning whom, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘කිස්මිං නු ඛො භික්ඛවෙ සති කිං උපාදාය කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති සො අත්තා සො ලොකො සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply – At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning several monks: “Monks, when what exists, by clinging to what, by being attached to what, does such a view arise: ‘This is the self, this is the world, this I shall be after death—permanent, stable, eternal, not subject to change’?” Thus, and so on, venerable sir, it was spoken by the Blessed One.

නත්ථිදින්නසුත්ත

The Sutta on ‘There is Nothing Given’

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.65] ආවුසො පඤ්චමං නත්ථිදින්නසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, in that same place, the fifth Sutta on ‘There is Nothing Given’—where, concerning whom, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියංයෙව භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘කිස්මිං නු ඛො භික්ඛවෙ සති කිං උපාදාය කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply – At Sāvatthī itself, venerable sir, it was spoken concerning several monks: “Monks, when what exists, by clinging to what, by being attached to what, does such a view arise: ‘There is nothing given, there is no sacrifice, there is no offering; there is no fruit or result of good and bad deeds’?” Thus, and so on, it was spoken by the Blessed One.

ඔක්කන්තසංයුත්ත

The Connected Discourses on Entering

චක්ඛුසුත්ත

The Sutta on the Eye

පුච්ඡා – ඔක්කන්තසංයුත්තෙ [Pg.66] පනාවුසො පඨමං චක්ඛුසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, in the Connected Discourses on Entering, the first Sutta on the Eye—where, concerning whom, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං [Pg.67] භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘චක්ඛුං භික්ඛවෙ අනිච්චං විපරිණාමි අඤ්ඤථාභාවි. සොතං. ඝානං. ජිව්හං. කායො. මනො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply – At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning a number of monks: “Monks, the eye is impermanent, subject to change, subject to becoming otherwise. The ear… The nose… The tongue… The body… The mind is impermanent, subject to change, subject to becoming otherwise.” Thus, and so on, it was spoken by the Blessed One.

සාරිපුත්තසංයුත්ත

The Connected Discourses with Sāriputta

සුචිමුඛීසුත්ත

The Sutta on Sucimukhī

පුච්ඡා – සාරිපුත්තසංයුත්තෙ [Pg.68] පනාවුසො දසමං සුචිමුඛීසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Venerable friend, where, concerning whom, on what occasion, by whom, and how was the tenth Sutta on Sucimukhī in the Connected Discourses with Sāriputta spoken?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ සුචිමුඛිං පරිබ්බාජිකං ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං. සුචිමුඛී භන්තෙ පරිබ්බාජිකා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච ‘‘කිං නු ඛො සමණ අධොමුඛො භුඤ්ජසී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘න ඛ්වාහං භගිනි අධොමුඛො භුඤ්ජාමී’’ති එවමාදිනා පටික්ඛිපිත්වා ‘‘යෙ හි කෙචි භගිනි සමණබ්‍රාහ්මණා වත්ථුවිජ්ජා තිරච්ඡානවිජ්ජාය මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකං කප්පෙන්ති, ඉමෙ වුච්චන්ති භගිනි සමණබ්‍රාහ්මණා අධොමුඛා භුඤ්ජන්තී’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං.

Reply: At Rājagaha, venerable sir, concerning the female wanderer Sucimukhī, it was spoken by the Venerable Sāriputta, the General of the Dhamma. Venerable sir, the female wanderer Sucimukhī said this to the Venerable Sāriputta: “Ascetic, do you eat with your face cast down?” On that occasion, venerable sir, having denied it, beginning with the words, “No, sister, I do not eat with my face cast down,” he continued: “Those ascetics and brahmins, sister, who earn a living by wrong livelihood through knowledge of sites and animal lore—these ascetics and brahmins, sister, are said to ‘eat with their faces cast down’.” Thus, and so on, venerable sir, it was spoken by the Venerable Sāriputta, the General of the Dhamma.

කිං [Pg.69] නු ඛො සමණ අධො මුඛො භුඤ්ජසි.

“Ascetic, do you eat with your face cast down?”

න ඛ්වාහං භගිනි අධොමුඛො භුඤ්ජාමි.

“No, sister, I do not eat with my face cast down.”

තෙන හි සමණ උබ්භමුඛො භුඤ්ජසි.

“In that case, ascetic, do you eat with your face turned up?”

න ඛ්වාහං භගිනි උබ්භමුඛො භුඤ්ජාමි.

“No, sister, I do not eat with my face turned up.”

සළායතනවග්ගසංයුත්තපාළි

The Pāli of the Connected Discourses, the Chapter on the Six Sense Bases

අජ්ඣත්තානිච්චසුත්ත, බාහිරසුත්ත

The Sutta on Internal Impermanence, the Sutta on the External

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.73] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන සළායතනවග්ගසංයුත්තෙ පඨමං අජ්ඣත්තානිච්චසුත්තඤ්ච චතුත්ථං බාහිරානිච්චසුත්තඤ්ච කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Venerable friend, where, concerning whom, and how were the first Sutta on Internal Impermanence and the fourth Sutta on External Impermanence in the Connected Discourses of the Chapter on the Six Sense Bases spoken by that Blessed One… the Perfectly Enlightened One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘චක්ඛුං භික්ඛවෙ අනිච්චං, යදනිච්චං තං දුක්ඛං, යං දුක්ඛං තදනත්තා, යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බ’’න්ති එවමාදිනාච. ‘‘රූපා භික්ඛවෙ අනිච්චා. යදනිච්චං තං දුක්ඛං, යං දුක්ඛං තදනත්තා, යදනත්තා තං නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’’ති ච එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, concerning many bhikkhus, it was spoken by the Blessed One, beginning with the words: “Bhikkhus, the eye is impermanent. What is impermanent is suffering. What is suffering is non-self. What is non-self should be seen as it actually is with right wisdom thus: ‘This is not mine, this I am not, this is not my self.’” And also, beginning with the words: “Forms, bhikkhus, are impermanent. What is impermanent is suffering. What is suffering is non-self. What is non-self, that is ‘not mine, this I am not, this is not my self.’”

සබ්බවග්ග

The Chapter on All

ආදිත්තසුත්ත

The Sutta on the Burning

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො [Pg.74] සබ්බවග්ගෙ ඡට්ඨං ආදිත්තසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Venerable friend, where, concerning whom, and how was the sixth Sutta on the Burning in the Chapter on All spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – ගයායං [Pg.75] භන්තෙ ගයාසීසෙ පුරාණජටිලං භික්ඛුසහස්සං ආරබ්භ ‘‘සබ්බං භික්ඛවෙ ආදිත්තං, කිඤ්ච භික්ඛවෙ සබ්බං ආදිත්තං. චක්ඛු භික්ඛවෙ ආදිත්තං, රූපා ආදිත්තා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ආදිත්තං, චක්ඛුසම්ඵස්සො ආදිත්තො, යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති, වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛංවා, තම්පි ආදිත්තං. කෙන ආදිත්තං. රාගග්ගිනා දොසග්ගිනා මොහග්ගිනා ආදිත්තං, ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි ආදිත්තන්ති වදාමී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Gayā, venerable sir, at Gayāsīsa, concerning the thousand bhikkhus who were formerly matted-hair ascetics, it was spoken by the Blessed One, beginning with the words: “Bhikkhus, all is burning. And what, bhikkhus, is the all that is burning? The eye, bhikkhus, is burning; forms are burning; eye-consciousness is burning; eye-contact is burning; and whatever feeling arises conditioned by eye-contact—whether pleasant, painful, or neither-painful-nor-pleasant—that too is burning. With what is it burning? It is burning with the fire of lust, with the fire of hatred, with the fire of delusion; it is burning with birth, aging, and death, with sorrows, lamentations, pains, griefs, and despairs, I say.”

මිගජාලවග්ග

The Chapter on Migajāla

පඨම මිගජාලසුත්ත

The First Sutta on Migajāla

පුච්ඡා – මිගජාලවග්ගෙ [Pg.76] ආවුසො පඨමමිගජාලසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Venerable friend, where, concerning whom, on what occasion, and how was the first Sutta on Migajāla in the Chapter on Migajāla spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං [Pg.77] භන්තෙ ආයස්මන්තං මිගජාලත්ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ මිගජාලත්ථෙරො භගවන්තං එතදවොච ‘‘එකවිහාරී එකවිහාරීති භන්තෙ වුච්චති, කිත්තාවතානුඛො භන්තෙ එකවිහාරී හොති, කිත්තාවතාච පන සදුතියවිහාරී හොතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘සන්ති ඛො මිගජාල චක්ඛුවිඤ්ඤෙයා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා, තඤ්චෙ භික්ඛු අභිනන්දති අභිවදති අජ්ඣොසාය තිට්ඨති, තස්ස තං අභිනන්දතො අභිවදතො අජ්ඣොසාය තිට්ඨතො උප්පජ්ජති නන්දී, නන්දියා සති සාරාගො හොති, සාරාගෙ සති සංයොගො හොති, නන්දිසංයොජනසංයුත්තො ඛො මිගජාල භික්ඛු සදුතියවිහාරීති වුච්චතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning the Venerable Elder Migajāla. Venerable sir, the Venerable Elder Migajāla said this to the Blessed One: “Venerable sir, it is said, ‘one who dwells alone, one who dwells alone.’ To what extent, venerable sir, is one who dwells alone, and to what extent is one who dwells with a companion?” On that occasion, venerable sir, it was spoken by the Blessed One, beginning with the words: “Migajāla, there are forms cognizable by the eye that are desirable, lovely, agreeable, pleasing, connected with sensual desire, and enticing. If a bhikkhu delights in them, welcomes them, and remains holding to them, for one who delights in them, welcomes them, and remains holding to them, delight arises. When there is delight, there is passion. When there is passion, there is a fetter. A bhikkhu fettered by the fetter of delight, Migajāla, is called one who dwells with a companion.”

පඨම ඡඵස්සායතනසුත්ත

The First Sutta on the Six Sense Bases

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.79] නවමං සංගීතං පඨමඡඵස්සායතනසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: There, regarding the ninth recitation, the First Sutta on the Six Sense Bases, where, concerning whom, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘යො හි කොචි වික්ඛවෙ භික්ඛු ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති, අවුසිතං තෙන බ්‍රහ්මචරියං, ආරකා සො ඉමස්මා ධම්මවිනයා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Rājagaha, venerable sir, concerning many bhikkhus, it was spoken by the Blessed One in this way, and so on: “Bhikkhus, any bhikkhu who does not understand as it actually is the origin, the disappearance, the gratification, the danger, and the escape in regard to the six sense bases—the holy life has not been lived by him; he is far from this Dhamma and Discipline.”

අහං [Pg.80] හි භන්තෙ ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාමි.

“Indeed, venerable sir, I do not understand as it actually is the origin, the disappearance, the gratification, the danger, and the escape in regard to the six sense bases.”

චක්ඛුං [Pg.81] එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තාති සමනුපස්සසි.

“‘This eye is mine, this I am, this is my self’—do you regard it thus?”

නො හෙතං භන්තෙ.

“Certainly not, venerable sir.”

එත්ථ ච තෙ භික්ඛු චක්ඛු නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තාති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨං භවිස්සති, එසෙවන්තො දුක්ඛස්ස.

“And here, bhikkhu, when for you the eye is well seen as it actually is with right wisdom thus: ‘This is not mine, this I am not, this is not my self’—this is the end of suffering.”

ගිලානවග්ග

The Chapter on the Ailing

පඨම ගිලානසුත්ත

First Discourse on the Ailing

පුච්ඡා – ගිලානවග්ගෙ [Pg.82] පනාවුසො පඨමං ගිලානසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Now, friend, regarding the first discourse on the ailing in the chapter on the ailing, where, concerning whom, about what matter, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං නවං භික්ඛුං ගිලානං ආබාධිතං දුක්ඛිතං බාළ්හගිලානං ආරබ්භ භාසිතං. අඤ්ඤතරො භන්තෙ භික්ඛු ගිලානො ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො භගවන්තං එතදවොච ‘‘නඛ්වාහං භන්තෙ සීලවිසුද්ධත්ථං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං තං භික්ඛුං පටිපුච්ඡිත්වා තස්ස ච වචනං සාධුකාරං දත්වා ‘‘රාගවිරාගත්ථො හි භික්ඛු මයා ධම්මො දෙසිතො, තං කිං මඤ්ඤසි භික්ඛු, චක්ඛු නිච්චං වා අනිච්චං වාති. අනිච්චං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති, දුක්ඛං භන්තෙ’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, this was spoken concerning a certain newly ordained monk who was ailing, afflicted, suffering, and gravely ill. A certain monk, venerable sir, who was ailing, afflicted, suffering, and gravely ill, said this to the Blessed One: “Venerable sir, I do not understand the Dhamma taught by the Blessed One for the sake of purity of virtue.” Regarding this matter, venerable sir, having questioned that monk and having approved of his words, the Blessed One said: “The Dhamma has been taught by me, monk, for the purpose of dispassion. What do you think, monk, is the eye permanent or impermanent?” “Impermanent, venerable sir.” “And what is impermanent, is that suffering or happiness?” “Suffering, venerable sir.” Thus, and so on, it was spoken by the Blessed One.

න [Pg.84] මෙ භන්තෙ ඛමනීයං.

“That is not acceptable to me, venerable sir.”

සාධු [Pg.85] ඛො ත්වං භික්ඛු රාගවිරාගත්ථං මයා ධම්මං දෙසිතං ආජානාසි,

“It is good, monk, that you understand the Dhamma taught by me for the sake of the fading away of passion.”

ඡන්නවග්ග

The Chapter on Channa

පුණ්ණසුත්ත

The Discourse to Puṇṇa

පුච්ඡා – ඡන්නවග්ගෙ [Pg.87] පනාවුසො පඤ්චමං සංගීතං පුණ්ණසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: In the Chapter on Channa, friend, regarding the fifth discourse recited, the Puṇṇasutta, where, concerning whom, about what matter, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං පුණ්ණත්ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං, ආයස්මා භන්තෙ පුණ්ණත්ථෙරො භගවන්තං එතදවොච ‘‘සාධු මෙ භන්තෙ භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. තස්මිං වත්ථුස්මිං ‘‘සන්ති ඛො පුණ්ණ චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා, තඤ්චෙ භික්ඛු අභිනන්දති අභිවදති අජ්ඣොසාය තිට්ඨති, තස්ස තං අභිනන්දතො අභිවදතො අජ්ඣොසාය තිට්ඨතො උප්පජ්ජති නන්දී, නන්දී සමුදයො දුක්ඛසමුදයො පුණ්ණාති වදාමී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, this was spoken concerning the Venerable Puṇṇa the Elder. The Venerable Puṇṇa the Elder, venerable sir, said this to the Blessed One: “Venerable sir, may the Blessed One teach me the Dhamma in brief, so that having heard the Dhamma from the Blessed One, I might dwell alone, secluded, diligent, ardent, and resolute.” Concerning this matter, the Blessed One said: “There are, Puṇṇa, forms cognizable by the eye that are desirable, agreeable, pleasing, amiable, connected with sensual desire, and exciting passion. If a bhikkhu delights in them, welcomes them, and remains attached to them, delight arises in him. With the arising of delight, there is the arising of suffering, Puṇṇa, I say.” Thus, and so on, venerable sir, it was spoken by the Blessed One.

පුච්ඡා – එවඤ්චාවුසො [Pg.89] භගවා ආයස්මතො පුණ්ණත්ථෙරස්ස සංඛිත්තෙන ඔවාදං දත්වා කථඤ්ච නං පටිපුච්ඡි, කථඤ්ච සො භගවතො ආරොචෙසි, කථඤ්චස්සායස්මතො පුණ්ණත්ථෙරස්ස අභිසම්පරායො අහොසි.

Question: And so, friend, when the Blessed One had given this concise instruction to the Venerable Puṇṇa the Elder, how did he then question him, how did he report to the Blessed One, and what was the final destiny of the Venerable Puṇṇa the Elder?

විස්සජ්ජනා – එවං ඛො භන්තෙ භගවා ආයස්මතො පුණ්ණත්ථෙරස්ස සංඛිත්තෙන ඔවාදං දත්වා ‘‘ඉමිනා ත්වං පුණ්ණ මයා සංඛිත්තෙන ඔවාදෙන ඔවදිතො කතමස්මිං ජනපදෙ විහරිස්සසී’’ති තං ආයස්මන්තං පුණ්ණත්ථෙරං පටිපුච්ඡි. සො ච භන්තෙ ආයස්මා ‘‘අත්ථි භන්තෙ සුනාපරන්තො නාම ජනපදො, තත්ථාහං විහරිස්සාමී’’ති එවමාදිනා භගවතො ආරොචෙසි. සො හි භන්තෙ ආයස්මා සුනාපරන්තෙ ජනපදෙ වසිත්වා තෙනෙව අන්තරවස්සෙන තිස්සො විජ්ජා සච්ඡාකාසි. තෙනෙව අන්තරවස්සෙන පරිනිබ්බායි. එවං ඛො භන්තෙ තස්ස ආයස්මතො අභිසම්පරායො අහොසි.

Reply: Thus, venerable sir, the Blessed One, having given the brief instruction to the Venerable Puṇṇa the Elder, asked the venerable Puṇṇa the Elder, ‘Puṇṇa, having been instructed by me with this brief instruction, in which country will you dwell?’ And, venerable sir, that venerable one reported to the Blessed One in this way, and so on: ‘There is, venerable sir, a country called Sunāparanta; there I will dwell.’ Indeed, venerable sir, that venerable one, having lived in the Sunāparanta country, realized the three knowledges within that very rains-retreat. Within that same rains-retreat, he attained final Nibbāna. Thus, venerable sir, was the final destiny of that venerable one.

සන්ති [Pg.92] ඛො තස්ස භගවතො සාවකා කායෙන ච ජීවිතෙන ච අට්ටීයමානා හරායමානා ජිගුච්ඡමානා සත්ථහාරකං පරියෙසන්ති.

“There are, indeed, disciples of the Blessed One who, being distressed, ashamed, and disgusted with the body and with life, seek for an assassin.”

සක්ඛිස්සසි ඛො ත්වං පුණ්ණ ඉමිනා දමූපසමෙන සමන්නාගතො සුනාපරසන්තස්මිං ජනපදෙ වත්ථුං.

“You will be able, Puṇṇa, endowed with this self-control and calm, to live in the Sunāparanta country.”

සළවග්ග

The Chapter on the Six

මාලුක්‍යපුත්තසුත්ත

The Discourse to Mālukyaputta

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.93] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන සළවග්ගෙ දුතියං මාලුක්‍යපුත්තසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, by that Blessed One… the Perfectly Self-Enlightened One, where was the second Mālukyaputta Sutta in the Chapter on the Six spoken, regarding whom, concerning what matter, and how?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං [Pg.94] භන්තෙ ආයස්මන්තං මාලුක්‍යපුත්තත්ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ මාලුක්‍යපුත්තත්ථෙරො භගවන්තං එතදවොච ‘‘සාධු මෙ භන්තෙ භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. තස්මිං වත්ථුස්මිං ‘‘එත්ථ දානි මාලුක්‍යපුත්ත කිං දහරෙ භික්ඛූ වක්ඛාමාති’’ආදිනා ථෙරං අපසාදෙත්වා චෙව උස්සාදෙත්වා ච ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි මාලුක්‍යපුත්ත, යෙ තෙ චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා අදිට්ඨා අදිට්ඨපුබ්බා, න ච පස්සසි, න ච තෙ හොති පස්සෙය්‍යන්ති, අත්ථි තෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply: At Sāvatthī, venerable sir, this was spoken concerning the Venerable Elder Mālukyaputta. Venerable sir, the Venerable Elder Mālukyaputta said this to the Blessed One: “Good, venerable sir, let the Blessed One teach me the Dhamma in brief, so that having heard the Dhamma from the Blessed One, I might dwell alone, secluded, diligent, ardent, and resolute.” On that occasion, having both disparaged and roused the elder with the words, “Now then, Mālukyaputta, what shall we say to the young monks?” and so on, the Blessed One said: “What do you think, Mālukyaputta, as to those forms cognizable by the eye that are unseen, have never been seen before, that you do not see, and that it does not occur to you that you might see—is there any desire or lust for them in you?” and so on, venerable sir, thus was it spoken by the Blessed One.

පුච්ඡා – ඉමස්මිං [Pg.97] ච ඛො පනාවුසො භගවතා ඔවාදෙ සංඛිත්තෙන භාසිතෙ සො ආයස්මා මාලුක්‍යපුත්තත්ථෙරො භගවන්තං කිං අවොච කථඤ්චස්ස භගවා අනුඤ්ඤාසි. කීදිසො චස්සායස්මතො මාලුක්‍යපුත්තත්ථෙරස්ස ධම්මාභිසමයො අහොසි.

Question: And when this brief instruction was spoken by the Blessed One, friend, what did the Venerable Mālukyaputta the Elder say to the Blessed One, and how did the Blessed One give his approval? What kind of realization of the Dhamma did the Venerable Mālukyaputta the Elder achieve?

විස්සජ්ජනා – ඉමස්මිං ඛො භන්තෙ ඔවාදෙ භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතෙ ආයස්මා මාලුක්‍යපුත්තත්ථෙරො භගවන්තං එතදවොච ‘‘ඉමස්ස ඛ්වාහං භන්තෙ භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි.

Reply: Venerable sir, when this brief instruction was spoken by the Blessed One, the Venerable Mālukyaputta the Elder said this to the Blessed One: “Venerable sir, I understand the detailed meaning of this brief statement spoken by the Blessed One.”

රූපං දිස්වා මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස තිට්ඨති.

“Having seen a form, one is unmindful, focusing the mind on its pleasing aspects; with a passionate mind one experiences feeling, and remains clinging to it.”

තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා, අනෙකා රූපසම්භවා;

අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච, චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති;

එවං ආචිනතො දුක්ඛං, ආරා නිබ්බාන වුච්චති;

“For him feelings grow, many arising from form; covetousness and vexation oppress his mind. Thus accumulating suffering, far from Nibbāna is he said to be.”

පෙය්‍යාල

Repetition

න සො රජ්ජති ධම්මෙසු, ධම්මං ඤත්වා පටිස්සතො;

විරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච නාජ්ඣොස තිට්ඨති.

“He is not passionate towards phenomena, having known the Dhamma, mindful; with a dispassionate mind he experiences feeling, and does not remain clinging to it.”

යථාස්ස ජානතො ධම්මං, සෙවතො චාපි වෙදනං;

ඛීයති නොපචීයති, එවං සො චරතී සතො;

එවං අපචිනතො දුක්ඛං, සන්තිකෙ නිබ්බාන වුච්චතීති.

“As he knows the Dhamma and experiences feeling, it diminishes, it does not increase; thus he fares mindfully. Thus, by diminishing suffering, Nibbāna is said to be near.”

ඉමස්ස ඛ්වාහං භන්තෙ භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමීති. භගවා ච භන්තෙ ‘‘සාධු සාධු මාලුක්‍යපුත්ත, සාධු ඛො ත්වං මාලුක්‍යපුත්ත මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසී’’ති සාධුකාරං දත්වා–

“Venerable sir, of this which was spoken in brief by the Blessed One, I understand the meaning in detail thus.” And the Blessed One, venerable sir, having given his approval, said, “Good, good, Mālukyaputta! It is good that you, Mālukyaputta, understand in detail the meaning of what was spoken in brief by me.”

‘‘රූපං දිස්වා සති මුට්ඨො, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස තිට්ඨතී’’ති–

“Having seen a form, mindfulness is lost; attending to the pleasing sign, with a mind ensnared by lust one experiences, and dwells clinging to it.”

ආදිනා

And so on.

ථෙරස්ස වචනං සමනුඤ්ඤාසි. සො ච භන්තෙ ආයස්මා මාලුක්‍යපුත්තත්ථෙරො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො [Pg.98] විහරන්තො නචිරස්සෙව යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි, ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරොච පනායස්මා මාලුක්‍යපුත්තො අරහතං අහොසි. එවං ඛො භන්තෙ තස්ස ආයස්මතො අභිසම්පරායො අහොසි.

The Blessed One approved of the elder's words. And indeed, venerable sir, that venerable elder Mālukyaputta, dwelling alone, secluded, diligent, ardent, and resolute, before long realized for himself with direct knowledge, in this very life, the unsurpassed culmination of the holy life, for which clansmen rightly go forth from home into homelessness, and having attained it, he dwelt therein, realizing: “Destroyed is birth, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being.” And the venerable Mālukyaputta became one of the arahants. Thus, venerable sir, was the final attainment of that venerable one.

රූපං [Pg.100] දිස්වා සති මුට්ඨා, පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො;

සාරත්තචිත්තො වෙදෙති, තඤ්ච අජ්ඣොස තිට්ඨති.

Having seen a form, mindfulness is lost; attending to the pleasing sign, with a mind ensnared by lust one experiences, and dwells clinging to it.

පමාදවිහාරීසුත්ත

The Discourse on Dwelling in Heedlessness

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.101] ආවුසො චතුත්ථං පමාදවිහාරීසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

Question – Friend, where and concerning whom was the fourth discourse on ‘Dwelling in Heedlessness’ spoken by the Blessed One there?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘පමාදවිහාරිඤ්ච වො භික්ඛවෙ දෙසෙස්සාමි අප්පමාදවිහාරිඤ්ච, තං සුණාථ. කථඤ්ච භික්ඛවෙ පමාදවිහාරී හොති. චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතස්ස භික්ඛවෙ විහරතො චිත්තං බ්‍යාසිඤ්චති චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යෙසු රූපෙසු, තස්ස බ්‍යාසිත්තචිත්තස්ස පාමොජ්ජං න හොති, පාමොජ්ජෙ අසති පීති න හොති, පීතියා පස්සද්ධි න හොති, පස්සද්ධියා අසති දුක්ඛං හොති, දුක්ඛිනො චිත්තං න සමාධියති, අසමාහි තෙ චිත්තෙ ධම්මා න පාතුභවන්ති, ධම්මානං අපාතුභාවා පමාදවිහාරීත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply – At Sāvatthi, venerable sir, concerning several monks, the Blessed One said: ‘I will teach you, monks, about one who dwells in heedlessness and one who dwells in heedfulness. Listen to that. And how, monks, does one dwell in heedlessness? When one lives with the eye faculty unrestrained, monks, the mind is sullied by forms cognizable by the eye. For one whose mind is sullied, there is no gladness. Without gladness, there is no rapture. Without rapture, there is no tranquility. Without tranquility, there is suffering. For one who suffers, the mind does not become concentrated. When the mind is not concentrated, phenomena do not become manifest. When phenomena are not manifest, one is reckoned as dwelling in heedlessness.’ Thus, beginning in this way, venerable sir, was it spoken by the Blessed One.

ලොකකාමගුණවග්ග

The Chapter on the Strands of Worldly Sensual Pleasure

රාහුලොවාදසුත්ත

The Discourse of Advice to Rāhula

පුච්ඡා – ලොකකාමගුණවග්ගෙ [Pg.104] ආවුසො අට්ඨමං රාහුලොවාදසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, in the Chapter on the Strands of Worldly Sensual Pleasure, concerning the eighth Discourse of Advice to Rāhula, where, about whom, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියංයෙව භන්තෙ ආයස්මන්තං රාහුලං ආරබ්භ ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි රාහුල, චක්ඛු නිච්චං වා අනිච්චං වාති. අනිච්චං භන්තෙ. යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛංවාති. දුක්ඛං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති. නො හෙතං භන්තෙ’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply – At Sāvatthī itself, venerable sir, concerning the Venerable Rāhula, the Blessed One spoke: “What do you think, Rāhula, is the eye permanent or impermanent?” “Impermanent, venerable sir.” “And what is impermanent, is that suffering or happiness?” “Suffering, venerable sir.” “And what is impermanent, suffering, and subject to change, is it fitting to regard it thus: ‘This is mine, this I am, this is my self’?” “No, indeed, venerable sir.” Thus, beginning in this way, venerable sir, the Blessed One spoke.

යංනූනාහං [Pg.105] රාහුලං උත්තරිං ආසවානං ඛයෙ විනෙය්‍යං.

What if I were to train Rāhula further in the destruction of the taints?

ගණ්හාහි රාහුල නිසීදනං.

Take a sitting mat, Rāhula.

ගහපතිවග්ග

The Chapter on Householders

භාරද්වාජසුත්ත

The Discourse to Bhāradvāja

පුච්ඡා – ගහපතිවග්ගෙ [Pg.107] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි චතුත්ථං සංගීතං භාරද්වාජසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, in the Householder Chapter, where, concerning whom, on what occasion, by whom, and how was the fourth Bhāradvāja Sutta, recited by the ancient great elders who compiled the Dhamma, spoken?

විස්සජ්ජනා – කොසම්බියං භන්තෙ රාජානං උදෙනං ආරබ්භ ආයස්මතා පිණ්ඩොලභාරද්වාජත්ථෙරෙන භාසිතං. රාජා භන්තෙ උදෙනො ආයස්මන්තං පිණ්ඩොලභාරද්වාජං එතදවොච ‘‘කො නු ඛො භො භාරද්වාජ හෙතු කො පච්චයො, යෙනිමෙ දහරා භික්ඛූ සුසූ කාළකෙසා භද්‍රෙන යොබ්බනෙන සමන්නාගතා පඨමෙන වයසා අනිකීළිතාවිනො කාමෙසු යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරන්ති, අද්ධානඤ්ච ආපාදෙන්තී’’ති. තස්මිං වත්ථුස්මිං ‘‘වුත්තං ඛො

Reply – In Kosambi, venerable sir, concerning King Udena, it was spoken by the Venerable Elder Piṇḍola Bhāradvāja. King Udena, venerable sir, said this to the Venerable Piṇḍola Bhāradvāja: “What, Master Bhāradvāja, is the cause, what is the reason, why these young monks, very young, with black hair, endowed with the blessing of youth, in the prime of life, not having yet indulged in sensual pleasures, live the holy life perfectly pure and complete for as long as they live, and make it last for a long time?” On this matter, it was said:

එතං [Pg.108] මහාරාජ තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන එථ තුම්හෙ භික්ඛවෙ මාතුමත්තීසු මාතුචිත්තං උපට්ඨපෙථ. භගනිමත්තීසු භගිනිචිත්තං උපට්ඨපෙථ, ධීතුමත්තීසු ධීතුචිත්තං උපට්ඨපෙථා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මතා පිණ්ඩොල භාරද්වාජත්ථෙරෙන භාසිතං.

“O great king, this was spoken by the Blessed One, the Knower, the Seer, the Arahant, the Perfectly Enlightened One: ‘Come, monks, toward those of a mother’s age, establish a mother’s mind. Toward those of a sister’s age, establish a sister’s mind. Toward those of a daughter’s age, establish a daughter’s mind.’ Thus, beginning in this way, venerable sir, was it spoken by the venerable elder Piṇḍola Bhāradvāja.

වෙරහච්චානිසුත්ත

The Discourse concerning Verahaccāni

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.112] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි දසමං සංගීතං වෙරහච්චානිසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, concerning the Verahaccāni Sutta, the tenth discourse recited there by the ancient great elders who compiled the Dhamma: where was it spoken, concerning whom, about what subject, by whom, and how?

විස්සජ්ජනා – කාමණ්ඩායං භන්තෙ වෙරහච්චානිගොත්තං බ්‍රාහ්මණිං ආරබ්භ ආයස්මතා උදායිත්ථෙරෙන භාසිතං. වෙරහච්චානීගොත්තා භන්තෙ බ්‍රාහ්මණී ආයස්මන්තං උදායිත්ථෙරං එතදවොච ‘‘කිස්මිං නු ඛො භන්තෙ සති අරහන්තො සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, කිස්මිං අසති අරහන්තො සුඛදුක්ඛං න පඤ්ඤපෙන්තී’’ති. තස්මිං වත්ථුස්මිං ‘‘චක්ඛුස්මිං ඛො භගිනි සති [Pg.113] අරහන්තො සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, චක්ඛුස්මිං අසති අරහන්තො සුඛදුක්ඛං න පඤ්ඤපෙන්තී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මතා උදායිත්ථෙරෙන භාසිතං.

Reply – In Kāmaṇḍa, venerable sir, it was spoken by the Venerable Elder Udāyī concerning the brahmin woman of the Verahaccāni clan. Venerable sir, the brahmin woman of the Verahaccāni clan said this to the Venerable Elder Udāyī: “Venerable sir, when what exists do the Arahants designate pleasure and pain? When what does not exist do the Arahants not designate pleasure and pain?” On that matter: “Sister, when the eye exists, the Arahants designate pleasure and pain. When the eye does not exist, the Arahants do not designate pleasure and pain.” Thus, beginning in this way, venerable sir, was it spoken by the Venerable Elder Udāyī.

දෙවදහවග්ග

The Devadaha Chapter

ඛණසුත්ත

The Discourse on the Opportunity

පුච්ඡා – දෙවදහවග්ගෙ [Pg.115] ආවුසො ඛණසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, concerning the Khaṇasutta in the Devadaha Chapter: where, concerning whom, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ දෙවදහෙ නාම සක්‍යානං නිගමෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘ලාභා වො භික්ඛවෙ, සුලද්ධං වො භික්ඛවෙ, ඛණො වො පටිලද්ධො බ්‍රහ්මචරියවාසායා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply – Venerable sir, among the Sakyans, in the Sakyan town named Devadaha, concerning numerous bhikkhus, the Blessed One spoke: “It is a gain for you, bhikkhus! It is well-gained by you, bhikkhus! The opportunity has been obtained for living the holy life.” Thus, beginning in this way, venerable sir, was it spoken by the Blessed One.

සමුද්දවග්ග

The Ocean Chapter

බාළිසිකොපමසුත්ත

The Discourse with the Simile of the Fisherman

පුච්ඡා – සමුද්දවග්ගෙ [Pg.117] පනාවුසො තතියං බාළිසිකොපමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

Question – And friend, concerning the third Discourse with the Simile of the Fisherman in the Ocean Chapter: where and concerning whom was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ [Pg.118] භන්තෙ ජීවකම්බවනෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ බාළිසිකො ආමිසගතබළිසං ගම්භීරෙ උදකරහදෙ පක්ඛිපෙය්‍යා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply – At Rājagaha, venerable sir, in Jīvaka’s Mango Grove, concerning numerous bhikkhus, the Blessed One spoke: “Bhikkhus, just as a fisherman might cast a baited hook into a deep pool of water…” Thus, beginning in this way, was it spoken by the Blessed One.

ආදිත්තපරියායසුත්ත

The Fire Discourse

පුච්ඡා – සළායතනවග්ගසංයුත්තෙ [Pg.120] සමුද්දවග්ගෙ පනාවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි සංගීතං අට්ඨමං ආදිත්තපරියායසුත්තං භගවතා කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, concerning the eighth Ādittapariyāya Sutta, which was recited by the ancient great elders who compiled the Dhamma, in the Saḷāyatanavagga Saṃyutta, in the Ocean Chapter: concerning whom and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සම්බහුලෙ භන්තෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘ආදිත්තපරියායං වො භික්ඛවෙ ධම්මපරියායං දෙසෙස්සාමි, තං සුණාථ. කතමො ච භික්ඛවෙ ආදිත්තපරියායො ධම්මපරියායො. වරං භික්ඛවෙ තත්තාය අයොසලාකාය ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය චක්ඛුන්ද්‍රියං සම්පලිමට්ඨං, නත්වෙව චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යෙසු රූපෙසු අනුබ්‍යඤ්ජනසො නිමිත්තග්ගාහො’’තිආදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply – Venerable sir, concerning numerous bhikkhus, the Blessed One spoke thus: “Bhikkhus, I shall teach you the Dhamma exposition on the theme of burning. Listen to it. And what, bhikkhus, is the Dhamma exposition on the theme of burning? Bhikkhus, it would be better for the eye faculty to be seared by a red-hot iron pin, burning, blazing, and glowing, than to grasp at the signs and details in forms cognizable by the eye.”

ආසීවිසවග්ග

The Chapter on Venomous Snakes

පඨමදාරුක්ඛන්ධොපමසුත්ත

The First Discourse on the Simile of the Log

පුච්ඡා – ආසීවිසවග්ගෙ [Pg.126] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි චතුත්ථං සංගීතං පඨමදාරුක්ඛන්ධොපමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, concerning the First Discourse on the Simile of the Log, the fourth discourse recited by the ancient great elders who compiled the Dhamma, in the Chapter on Venomous Snakes: where, concerning whom, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – කොසම්බියං භන්තෙ ගඞ්ගාය නදියා තීරෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ භික්ඛවෙ අම්හං මහන්තං දාරුක්ඛන්ධං ගඞ්ගාය නදියා සොතෙන වුය්හමාන’’න්ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතා.

Reply – Venerable sir, at Kosambī, on the bank of the River Gaṅgā, concerning numerous bhikkhus, the Blessed One spoke thus: “Bhikkhus, do you see this great log being carried along by the current of the River Gaṅgā?”

උපචාරවචනං

Metaphorical Language

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.129] තත්ථ භගවතා ඔරිමතීරාදීනං උපචාරවචනානං අත්ථො විත්ථාරෙන විභජිත්වා පකාසිතො.

Question – And how, friend, was the meaning of metaphorical terms such as “the near shore” explained in detail and elucidated by the Blessed One there?

විස්සජ්ජනා – ඔරිමං තීරන්ති ඛො භික්ඛු ඡන්නෙතං අජ්ඣත්තිකානං ආයතනානං අධිවචනං. පාරිමං තීරන්ති ඛො භික්ඛු ඡන්නෙතං බාහිරානං ආයතනානං අධිවචනං. මජ්ඣෙ සංසීදොති ඛො භික්ඛු නන්දිරාගස්සෙතං අධිවචනං. ථලෙ උස්සාදොති ඛො භික්ඛු අස්මිමානස්සෙතං අධිවචනන්ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා තත්ථ ඔරිමතීරාදීනං උපචාරවචනානං අත්ථො විත්ථාරෙන විභජිත්වා පකාසිතො.

Reply – “The near shore,” bhikkhu, is a designation for the six internal sense bases. “The far shore,” bhikkhu, is a designation for the six external sense bases. “Sinking in the middle,” bhikkhu, is a designation for delight and lust. “Stranded on high ground,” bhikkhu, is a designation for the conceit “I am.” Thus, venerable sir, the meaning of metaphorical terms such as “the near shore” was explained in detail and elucidated by the Blessed One.

පුච්ඡා – ඉමස්මිං [Pg.131] ඛො පන ආවුසො සුත්තෙ භගවතා භාසිතෙ විසෙසතො කස්ස කීදිසො අත්ථො කථඤ්ච පටිලද්ධො.

Question – But friend, in this discourse spoken by the Blessed One, by whom was a special meaning attained, what kind of meaning was it, and how was it attained?

විස්සජ්ජනා – ඉමස්මිං භන්තෙ සුත්තෙ භගවතා භාසිතෙ විසෙසතො නන්දස්ස ගොපාලකස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච යාව අරහත්තාච විසෙසතො අත්ථො අධිගතො.

Reply – Venerable sir, in this discourse spoken by the Blessed One, a special meaning was attained, specifically regarding Nanda the cowherd’s going forth, full ordination, and attainment of arahantship.

ලභෙය්‍යාහං [Pg.132] භන්තෙ භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යං උපසම්පදං.

“Venerable sir, may I receive the going forth in the presence of the Blessed One; may I receive the full ordination.”

තෙන හි ත්වං නන්ද සාමිකානං ගාවො නිය්‍යාතෙහි.

“Then, Nanda, return the cows to their owners.”

ගමිස්සන්ති [Pg.133] භන්තෙ ගාවො වච්ඡගිද්ධිනියො.

“Venerable sir, the cows will go on their own, longing for their calves.”

කිංසුකොපමසුත්ත

The Discourse on the Simile of the Kiṃsuka Tree

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.134] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි අට්ඨමං සංගීතං කිංසුකොපමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, concerning the Discourse on the Simile of the Kiṃsuka Tree, the eighth discourse recited there by the ancient great elders who compiled the Dhamma: where, concerning whom, on what ground, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ අඤ්ඤතරං කාරකං භික්ඛුං ආරබ්භ භාසිතං. අඤ්ඤතරො භන්තෙ කාරකො භික්ඛු චත්තාරො ඛාණාසවෙ භික්ඛූ ඤාණදස්සනවිසුද්ධං පුච්ඡිත්වා අසන්තුට්ඨො තෙසං භික්ඛූනං පඤ්හාවෙය්‍යාකරණෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච ‘‘කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතී’’ති. තස්මිං වත්ථුස්මිං ‘‘සෙය්‍යථාපි භික්ඛු පුරිසස්ස කිංසුකො අදිට්ඨපුබ්බො අස්ස, සො යෙනඤ්ඤතරො පුරිසො කිංසුකස්ස දස්සාවී තෙනුපසඞ්කමෙය්‍යා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Reply – Venerable sir, among the Sakyans, in the Nigrodha Park at Kapilavatthu, it was spoken concerning a certain monk. Venerable sir, a certain monk, dissatisfied with the answers given by four monks who were free from the taints, having asked about the purity of knowledge and vision, approached the Blessed One. Having approached, he said to the Blessed One, ‘To what extent, venerable sir, is a monk’s vision completely purified?’ On that ground, the Blessed One spoke thus: ‘Suppose, bhikkhu, there was a man who had never seen a kiṃsuka tree. He would approach another man who had seen a kiṃsuka tree…’

ඡප්පාණකොපමසුත්ත

The Discourse on the Simile of the Six Creatures

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.140] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි දසමං සංගීතං ඡප්පාණකොපමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, concerning the Discourse on the Simile of the Six Creatures, the tenth discourse recited there by the ancient great elders who compiled the Dhamma: where, concerning whom, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසුයෙව භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ පුරිසො අරුගත්තො පක්කගත්තො සරවනං පවිසෙය්‍යා’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply – Venerable sir, among the Sakyans, concerning numerous bhikkhus, the Blessed One spoke thus: 'Bhikkhus, suppose a man with ulcerated limbs, with running sores, were to enter a thicket of reeds.'

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.141] තත්ථ භගවතා අසංවරො විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

Question – Friend, how was the lack of restraint analyzed and explained in detail by the Blessed One there?

විස්සජ්ජනා – කථඤ්ච භික්ඛවෙ අසංවරො හොති, ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා පියරූපෙ රූපෙ අධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ රූපෙ බ්‍යාපජ්ජති, අනුපට්ඨිතකායස්සති ච විහරති පරිත්තචෙතසො. තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්තීති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා තත්ථ අසංවරො විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

Reply – And how, bhikkhus, is there lack of restraint? Here, bhikkhus, having seen a form with the eye, a bhikkhu is intent on a pleasing form and repelled by a displeasing form. He dwells with mindfulness of the body unestablished and with a limited mind. He does not understand as it really is the liberation of mind and liberation by wisdom wherein those evil unwholesome states that have arisen cease without remainder. Thus, venerable sir, the lack of restraint was analyzed and explained in detail by the Blessed One there.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.143] තත්ථ භගවතා සංවරො විභජිත්වා විත්ථාරෙන දෙසිතො.

Question – Friend, how was restraint analyzed and explained in detail by the Blessed One there?

විස්සජ්ජනා – කථඤ්ච භික්ඛවෙ සංවරො හොති, ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා පියරූපෙ රූපෙ නාධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ රූපෙ න බ්‍යාපජ්ජතීති, එවමාදිනා [Pg.144] භන්තෙ භගවතා තත්ථ සංවරො විභජිත්වා විත්ථාරෙන දෙසිතො.

Reply – And how, bhikkhus, is there restraint? Here, bhikkhus, having seen a form with the eye, a bhikkhu is not intent on a pleasing form and not repelled by a displeasing form. Thus, venerable sir, restraint was analyzed and explained in detail by the Blessed One there.

වෙදනාසංයුත්ත

The Connected Discourses on Feeling

දට්ඨබ්බසුත්ත

The Discourse on What Should Be Seen

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.147] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන වෙදනාසංයුත්තෙ පඤ්චමං දට්ඨබ්බසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, where, concerning whom, and how was the Discourse on What Should Be Seen, the fifth discourse in the Connected Discourses on Feeling, spoken by that Blessed One… the Perfectly Enlightened One?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘තිස්සො ඉමා භික්ඛවෙ වෙදනා. කතමා තිස්සො, සුඛා වෙදනා දුක්ඛාවෙදනා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා. සුඛා භික්ඛවෙ වෙදනා දුක්ඛතො දට්ඨබ්බා, දුක්ඛා වෙදනා සල්ලතො දට්ඨබ්බා, අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා අනිච්චතො දට්ඨබ්බා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply – Venerable sir, among the Sakyans, in the Nigrodha Park at Kapilavatthu, concerning numerous bhikkhus, the Blessed One spoke thus: 'Bhikkhus, there are these three feelings. What three? Pleasant feeling, painful feeling, and neither-painful-nor-pleasant feeling. Bhikkhus, pleasant feeling should be seen as suffering, painful feeling should be seen as a dart, and neither-painful-nor-pleasant feeling should be seen as impermanent.'

සුඛා [Pg.148] භික්ඛවෙ වෙදනා දුක්ඛතො දට්ඨබ්බා.

Bhikkhus, pleasant feeling should be seen as suffering.

යො සුඛං දුක්ඛතො අද්දස, දුක්ඛමද්දක්ඛි සල්ලතො;

අදුක්ඛමසුඛං සන්තං, අද්දක්ඛිනං අනිච්චතො.

He who has seen pleasure as suffering, and suffering as a dart; and has seen the peaceful, neither-painful-nor-pleasant feeling as impermanent.

ස වෙ සම්මද්දසො භික්ඛු, පරිජානාති වෙදනා;

සො වෙදනා පරිඤ්ඤාය, දිට්ඨෙ ධම්මෙ අනාසවො;

කායස්ස භෙදා ධම්මට්ඨො, සඞ්ඛ්‍යං නොපෙති වෙදගූ.

Indeed, that monk of right view fully understands feelings. Having fully understood feelings, he is taintless in this very life. At the breaking up of the body, established in the Dhamma, the attainer of final knowledge does not enter into reckoning.

සල්ලසුත්ත

The Discourse on the Dart

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.149] ආවුසො ඡට්ඨං සල්ලසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, right there, where, concerning whom, and how was the Sallasutta, the sixth discourse, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘අස්සුතවා භික්ඛවෙ පුථුජ්ජනො සුඛම්පි වෙදනං වෙදයති, දුක්ඛම්පි වෙදනං වෙදයති, අදුක්ඛමසුඛම්පි වෙදනං වෙදයති. සුතවා භික්ඛවෙ අරියසාවකො සුඛම්පි වෙදනං වෙදයති, දුක්ඛම්පි වෙදනං වෙදයති, අදුක්ඛමසුඛම්පි වෙදනං වෙදයති. තත්‍ර භික්ඛවෙ කො විසෙසො, කො අධිප්පයාසො, කිං නානාකරණං සුතවතො අරියභාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙනා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Response: Venerable sir, among the Sakyans in Kapilavatthu, at the Nigrodha Park, concerning many monks, the Blessed One spoke thus: 'Monks, an uninstructed worldling experiences pleasant feeling, experiences painful feeling, and experiences neither-painful-nor-pleasant feeling. A well-instructed noble disciple, monks, also experiences pleasant feeling, experiences painful feeling, and experiences neither-painful-nor-pleasant feeling. In that case, monks, what is the distinction, what is the disparity, what is the difference between the well-instructed noble disciple and the uninstructed worldling?'

ජම්බුඛාදකසංයුත්ත

The Connected Discourses with Jambukhādaka

නිබ්බානපඤ්හාසුත්ත

The Discourse on the Question about Nibbāna

පුච්ඡා – ජම්බුඛාදකසංයුත්තෙ [Pg.154] ආවුසො පඨමං නිබ්බානපඤ්හාසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in the Connected Discourses with Jambukhādaka, where, concerning whom, on what occasion, by whom, and how was the first discourse, the Discourse on the Question about Nibbāna, spoken?

විස්සජ්ජනා – මගධෙසු භන්තෙ නාලකගාමකෙ ජම්බුඛාදකං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං. ජම්බුඛාදකො භන්තෙ පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච ‘‘නිබ්බානං නිබ්බානන්ති ආවුසො සාරිපුත්ත වුච්චති, කතමං නුඛො ආවුසො නිබ්බාන’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යො [Pg.155] ඛො ආවුසො රාගක්ඛයො දොසක්ඛයො මොහක්ඛයො, ඉදං වුච්චති නිබ්බාන’’න්ති එවමාදිනා ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං.

Response: Venerable sir, in Magadha, in the village of Nālaka, concerning the wanderer Jambukhādaka, it was spoken by the Venerable Elder Sāriputta, the General of the Dhamma. Venerable sir, the wanderer Jambukhādaka said this to the Venerable Sāriputta: '“Nibbāna, Nibbāna,” it is said, friend Sāriputta. What, friend, is Nibbāna?' On that occasion, venerable sir, the Venerable Elder Sāriputta, the General of the Dhamma, spoke thus: 'Friend, the destruction of lust, the destruction of hatred, the destruction of delusion—this is called Nibbāna.'

ධම්මවාදීපඤ්හාසුත්ත

The Discourse on the Question about a Speaker of the Dhamma

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.157] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි තතියං සංගීතං ධම්මවාදීපඤ්හාසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, right there, where, concerning whom, on what occasion, by whom, and how was the Discourse on the Question about a Speaker of the Dhamma, the third discourse recited by the ancient great elders, the compilers of the Dhamma, spoken?

විස්සජ්ජනා – මගධෙසුයෙව භන්තෙ නාලකගාමෙ ජම්බුඛාදකං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං. ජම්බුඛාදකො භන්තෙ පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච ‘‘කෙ නු ඛො ආවුසො සාරිපුත්ත ලොකෙ ධම්මවාදිනො, කෙ ලොකෙ සුප්පටිපන්නා, කෙ ලොකෙ සුගතා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යෙ ඛො ආවුසො රාගප්පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, දොසප්පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති, මොහප්පහානාය ධම්මං දෙසෙන්ති. තෙ ලොකෙ ධම්මවාදිනො’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං.

Response: Venerable sir, right in Magadha, in the village of Nālaka, concerning the wanderer Jambukhādaka, it was spoken by the Venerable Elder Sāriputta, the General of the Dhamma. Venerable sir, the wanderer Jambukhādaka said this to the Venerable Sāriputta: 'Who, friend Sāriputta, are the speakers of Dhamma in the world? Who in the world are practicing the good way? Who in the world are the well-farers?' On that occasion, venerable sir, the Venerable Elder Sāriputta, the General of the Dhamma, spoke thus: 'Those, friend, who teach the Dhamma for the abandoning of lust, who teach the Dhamma for the abandoning of hatred, who teach the Dhamma for the abandoning of delusion: they are the speakers of Dhamma in the world.'

කෙ [Pg.158] ලොකෙ සුප්පටිපන්නා.

Who in the world are practicing the good way?

කෙ ලොකෙ සුගතා.

Who in the world are the well-farers?

දුක්කරපඤ්හාසුත්ත

The Discourse on the Difficult Question

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.161] පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහක මහාථෙරෙහි පරියොසානසුත්තභාවෙන සංගීතං දුක්කරපඤ්හාසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Right there, where, concerning whom, on what occasion, by whom, and how was the Discourse on the Difficult Question spoken, which was recited by the ancient great elders, the compilers of the Dhamma, as the concluding discourse?

විස්සජ්ජනා – මගධෙසුයෙව නාලකගාමෙ ජම්බුඛාදකං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං. ජම්බුඛාදකො භන්තෙ පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච ‘‘කිං නු ඛො ආවුසො සාරිපුත්ත ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ දුක්කර’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘පබ්බජ්ජා ඛො ආවුසො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ දුක්කරා’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං.

Response: Right there in Magadha, in the village of Nālaka, concerning the wanderer Jambukhādaka, it was spoken by the Venerable Elder Sāriputta, the General of the Dhamma. Venerable sir, the wanderer Jambukhādaka said this to the Venerable Sāriputta: 'What, friend Sāriputta, is difficult to do in this Dhamma and Discipline?' On that occasion, venerable sir, the Venerable Elder Sāriputta, the General of the Dhamma, spoke thus: 'Friend, the going forth is difficult to do in this Dhamma and Discipline.'

මොග්ගල්ලානසංයුත්ත

The Connected Discourses with Moggallāna

සක්කසුත්ත

The Discourse with Sakka

පුච්ඡා – මොග්ගල්ලානසංයුත්තෙ [Pg.163] ආවුසො දසමං සංගීතං සක්කසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in the Connected Discourses with Moggallāna, where, concerning whom, by whom, and how was the Discourse with Sakka, the tenth recited discourse, spoken?

විස්සජ්ජනා – දෙවෙසු භන්තෙ තාවතිංසෙසු සක්කං දෙවානමින්දං ආරබ්භ ‘‘සාධු ඛො දෙවානමින්ද බුද්ධසරණගමනං හොති, බුද්ධසරණගමනහෙතු ඛො දෙවානමින්ද [Pg.164] එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්තී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මතා මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරෙන භාසිතං.

Response: Venerable sir, among the Tāvatiṃsa devas, concerning Sakka, lord of the devas, it was spoken by the Venerable Elder Mahāmoggallāna thus: 'It is good, lord of the devas, to go for refuge to the Buddha. For the reason of going for refuge to the Buddha, lord of the devas, some beings here, at the breaking up of the body, after death, are reborn in a good destination, a heavenly world.'

චිත්තසංයුත්ත

The Connected Discourses with Citta

නිගණ්ඨනාටපුත්තසුත්ත

The Discourse with Nigaṇṭha Nāṭaputta

පුච්ඡා – චිත්තසංයුත්තෙ [Pg.168] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි අට්ඨමං සංගීතං නිගණ්ඨනාටපුත්තසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in the Connected Discourses with Citta, where, concerning whom, on what occasion, by whom, and how was the Discourse with Nigaṇṭha Nāṭaputta, the eighth recited discourse, spoken by the ancient great elders, the compilers of the Dhamma?

විස්සජ්ජනා – මච්ඡිකාසණ්ඩෙ භන්තෙ නිගණ්ඨං නාටපුත්තං ආරබ්භ චිත්තෙන ගහපතිනා භාසිතං. නිගණ්ඨො භන්තෙ නාටපුත්තො චිත්තං ගහපතිං එතදවොච ‘‘සද්දහසි ත්වං ගහපති සමණස්ස ගොතමස්ස අත්ථි අවිතක්කො අවිචාරො සමාධි, අත්ථි විතක්කවිචාරානං නිරොධො’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘න ඛ්වාහං එත්ථ භන්තෙ භගවතො සද්ධාය ගච්ඡාමි, අත්ථි අවිතක්කො අවිචාරො සමාධි, අත්ථි විතක්කවිචාරානං නිරොධො’’ති එවමාදිනා චිත්තෙන ගහපතිනා භාසිතං.

Response: Venerable sir, at Macchikāsaṇḍa, concerning Nigaṇṭha Nāṭaputta, it was spoken by the householder Citta. Venerable sir, Nigaṇṭha Nāṭaputta said this to the householder Citta: 'Householder, do you believe that for the ascetic Gotama there is a concentration without applied thought and without sustained thought, that there is a cessation of applied and sustained thought?' On that occasion, venerable sir, the householder Citta spoke thus: 'Venerable sir, in this matter I do not proceed by faith in the Blessed One that there is a concentration without applied thought and without sustained thought, and that there is a cessation of applied and sustained thought.'

ඉදං [Pg.169] භවන්තො පස්සන්තු.

Venerable sirs, see this.

යාව උජුකො චායං චිත්තො ගහපති.

Indeed, how upright is this householder Citta!

‘‘අහං [Pg.170] ඛො භන්තෙ යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි, විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි’’ –

‘Venerable sir, whenever I wish, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, I enter and dwell in the first jhāna, which has applied and sustained thought, with rapture and pleasure born of seclusion.’

ඉදං [Pg.171] භවන්තො පස්සන්තු.

Venerable sirs, see this.

අචෙලකස්සපසුත්ත

The Discourse with the Naked Ascetic Kassapa

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.172] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි නවමං සංගීතං අචෙලකස්සපසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Venerable sirs, where, concerning whom, on what occasion, by whom, and in what manner was the ninth discourse, the Acelakassapa Sutta, spoken there, which was compiled by the great elder Dhamma-compilers of old?

විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ මච්ඡිකාසණ්ඩෙ අචෙලං කස්සපං ආරබ්භ චිත්තෙන ගහපතිනා භාසිතං. අචෙලො භන්තෙ කස්සපො චිත්තං ගහපතිං එතදවොච ‘‘ඉමෙහි පන තෙ ගහපති තිංසමත්තෙහි වස්සෙහි අත්ථි කොචි උත්තරිමනුස්සධම්මො අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො අධිගතො ඵාසුවිහාරො’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘ගිහිනොපි සියා භන්තෙ අහඤ්හි භන්තෙ යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි, විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමී’’ති එවමාදිනා චිත්තෙන ගහපතිනා භාසිතං.

Answer – Venerable sir, it was spoken there in Macchikāsaṇḍa, concerning the naked ascetic Kassapa, by the householder Citta. The naked ascetic Kassapa said to the householder Citta: "Householder, in these thirty years of yours, have you attained any superhuman quality, any distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones, any comfortable abiding?" On that occasion, venerable sir, the householder Citta replied: "Venerable sir, even for a householder, it might be. For, venerable sir, whenever I want, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, I enter and dwell in the first jhāna, which is accompanied by initial application and sustained application, born of seclusion, with rapture and pleasure." Thus and so on it was spoken by the householder Citta.

ගාමණිසංයුත්ත

The Saṃyutta on Village Headmen

චණ්ඩසුත්ත

The Discourse with Caṇḍa

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.175] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන ගාමණිසංයුත්තෙ පඨමං චණ්ඩසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Venerable sirs, where, concerning whom, on what occasion, and in what manner was the first discourse in the Saṃyutta on Village Headmen, the Discourse with Caṇḍa, spoken by that Blessed One... the Perfectly Self-Enlightened One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං [Pg.176] භන්තෙ චණ්ඩං ගාමණිං ආරබ්භ භාසිතං. චණ්ඩො භන්තෙ ගාමණි භගවන්තං එතදවොච ‘‘කො නු ඛො භන්තෙ හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො චණ්ඩො චණ්ඩොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කො පන භන්තෙ හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො සොරතො සොරතොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘ඉධ ගාමණි එකච්චස්ස රාගො අප්පහීනො හොති, රාගස්ස අප්පහීනත්තා පරෙ කොපෙන්ති, පරෙහි කොපියමානො කොපං පාතුකරොති, සො චණ්ඩොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Answer – Venerable sir, it was spoken in Sāvatthī concerning the village headman Caṇḍa. The village headman Caṇḍa said to the Blessed One: "Venerable sir, what is the cause, what is the reason, why some person here goes by the designation 'violent'? And what is the cause, what is the reason, why some person here goes by the designation 'gentle'?" On that occasion, venerable sir, the Blessed One said: "Here, village headman, for a certain person lust is unabandoned. Because their lust is unabandoned, others anger them. Being angered by others, they display anger. Thus, they go by the designation 'violent.'" Thus and so on it was spoken by the Blessed One.

ඛෙත්තූපමසුත්ත

The Discourse with the Simile of the Field

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.178] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි සත්තමං සංගීතං ඛෙත්තූපමසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Venerable sirs, where, concerning whom, on what occasion, and in what manner was the seventh discourse, the Discourse with the Simile of the Field, spoken there, which was compiled by the great elder Dhamma-compilers of old?

විස්සජ්ජනා – නාළන්දායං භන්තෙ පාවාරිකම්බවනෙ අසිබන්ධකපුත්තං ගාමණිං ආරබ්භ භාසිතං. අසිබන්ධකපුත්තො භන්තෙ ගාමණි භගවන්තං එතදවොච ‘‘නනු භන්තෙ භගවා සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරතීති. එවං ගාමණි තථාගතො සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරතීති. අථ කිඤ්චරහි භන්තෙ භගවා එකච්චානං සක්කච්චං ධම්මං දෙසෙති, එකච්චානං නො තථා [Pg.179] සක්කච්චං ධම්මං දෙසෙතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘තෙන හි ගාමණි තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය, තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Answer – At Nāḷandā, venerable sir, in Pāvārika’s mango grove, this was spoken concerning the village headman Asibandhakaputta. The village headman Asibandhakaputta said to the Blessed One: "Venerable sir, does not the Blessed One dwell compassionate, seeking the welfare of all living beings?" "Yes, village headman, the Tathāgata dwells compassionate, seeking the welfare of all living beings." "But then, venerable sir, why does the Blessed One teach the Dhamma earnestly to some, but not so earnestly to others?" On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke thus: "Well then, village headman, I will question you about that very thing. Answer as you think fit."

සඞ්ඛධමසුත්ත

The Discourse on the Conch Blower

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.183] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහක මහාථෙරෙහි අට්ඨමං සංගීතං සඞ්ඛධමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Venerable sirs, where, concerning whom, on what occasion, and in what manner was the eighth discourse, the Discourse on the Conch Blower, spoken by the Blessed One, which was compiled there by the great elder Dhamma-compilers of old?

විස්සජ්ජනා – නාළන්දායංයෙව භන්තෙ පාවාරිකම්බවනෙ අසිබන්ධකපුත්තං ගාමණිං නිගණ්ඨසාවකං ආරබ්භ භාසිතං. භගවා භන්තෙ අසිබන්ධකපුත්තං ගාමණිං නිගණ්ඨසාවකං එතදවොච ‘‘කථං නු ඛො ගාමණි නිගණ්ඨො නාටපුත්තො සාවකානං ධම්මං දෙසෙතී’’ති. එවං ඛො භන්තෙ නිගණ්ඨො නාටපුත්තො සාවකානං ධම්මං දෙසෙති ‘‘යො කොචි පාණං අතිපාතෙති, සබ්බො සො ආපායිකො නෙරයිකො. (පෙය්‍යාල) යංබහුලං යංබහුලං විහරති, තෙන තෙන නීයතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යංබහුලං යංබහුලඤ්ච ගාමණි විහරති, තෙන තෙන නීයති, එවං සන්තෙ න කොචි ආපායිකො නෙරයිකො භවිස්සති, යථා නිගණ්ඨස්ස නාටපුත්තස්ස වචන’’න්ති එවං ඛො භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතං.

Answer – At Nāḷandā itself, venerable sir, in Pāvārika’s mango grove, it was spoken concerning the village headman Asibandhakaputta, a disciple of the Nigaṇṭhas. The Blessed One said to the village headman Asibandhakaputta, a disciple of the Nigaṇṭhas: “How, village headman, does Nigaṇṭha Nāṭaputta teach the Dhamma to his disciples?” “Thus, venerable sir, Nigaṇṭha Nāṭaputta teaches the Dhamma to his disciples: ‘Whoever kills a living being is wholly bound for the lower realms, bound for hell. (Repetition) Whatever one habitually dwells with, by that one is led.’” On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke briefly: “Village headman, if one is led by whatever one habitually dwells with, this being so, then according to the statement of Nigaṇṭha Nāṭaputta, no one will be bound for the lower realms, bound for hell.”

යං බහුලවාද

The Doctrine of What is Habitual

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.185] තත්ථ භගවතා යංබහුලවාදෙ දොසො පකාසිතො.

Question – And how, venerable sirs, has the Blessed One exposed the fault in the doctrine of what is habitual there?

විස්සජ්ජනා – තං කිං මඤ්ඤසි ගාමණි, යො සො පුරිසො පාණාතිපාතී රත්තියා වා දිවසස්ස වා සමයාසමයං උපාදාය කතමො බහුතරො සමයො යං වාසො පාණමතිපාතෙති. යං වා සො පාණං නාතිපාතෙතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා අසිබන්ධකං නිගණ්ඨනාටපුත්තස්ස සාවකං ගාමණිං පුච්ඡිත්වා පුච්ඡිත්වා යංබහුලවාදෙ දොසො පකාසිතො.

Answer – “What do you think, village headman? That person who kills living beings—whether by night or by day, taking into account all occasions—which period is more frequent: when he is killing living beings or when he is not killing them?” Thus and so on, venerable sir, the Blessed One, by repeatedly questioning the village headman Asibandhakaputta, a disciple of Nigaṇṭha Nāṭaputta, exposed the fault in the doctrine of what is habitual there.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.188] තත්ථ භගවතා අනෙකංස විපාකකම්මස්ස එකං සවිපාකවාදෙ දොසො පකාසිතො.

Question – And how, venerable sirs, has the Blessed One exposed the fault in the doctrine of a single result for karma with manifold results there?

විස්සජ්ජනා – ඉධ ගාමණි එකච්චො සත්ථා එවංවාදී හොති එවංදිට්ඨි යො කොචි පාණමතිපාතෙති, සබ්බො සො ආපායිකො නෙරයිකොති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා අනෙකංස කම්මවිපාකස්ස එකංසවිපාකවාදෙ දොසො විත්ථාරෙත්වා පකාසිතො.

Answer – “Here, village headman, a certain teacher holds such a doctrine and such a view: ‘Whoever kills any living being is wholly bound for the lower realms, bound for hell.’” Thus and so on, venerable sir, the Blessed One has extensively exposed the fault in the doctrine of a single result for karma with manifold results there.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.189] තත්ථ භගවතා යථාධම්මසාසනෙ ගුණොවිභජිත්වා පකාසිතො.

Question – And how, venerable sirs, has the Blessed One, in accordance with the Dhamma-teaching, analyzed and exposed the virtue there?

විස්සජ්ජනා – ඉධ [Pg.190] පන ගාමණි තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරොපුරිස දම්මසාරථි සත්ථාදෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා, සො අනෙකපරියායෙන පාණාතිපාතං ගරහති විගරහති. ‘‘පාණාතිපාතා විරමථා’’ති චාහාති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා තත්ථ යථාධම්මසාසනෙ ගුණො විත්ථාරෙත්වා පකාසිතො.

Answer – “Here, village headman, the Tathāgata arises in the world, an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One, accomplished in knowledge and conduct, a Fortunate One, knower of the world, an unsurpassed trainer of persons to be tamed, a Teacher of devas and humans, a Buddha, a Blessed One. He in many ways blames and condemns the taking of life. ‘Abstain from taking life,’ he says.” Thus and so on, venerable sir, the Blessed One has extensively exposed the virtue in that Dhamma-teaching there.

භද්‍රකසුත්ත

The Discourse with Bhadraka

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.193] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි එකාදසමං සංගීතං භද්‍රකසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Venerable sirs, where, concerning whom, on what occasion, and in what manner was the eleventh discourse, the Discourse with Bhadraka, spoken by the Blessed One, which was compiled there by the great elder Dhamma-compilers of old?

විස්සජ්ජනා – මල්ලෙසු භන්තෙ උරුවෙලකප්පෙනාම මල්ලානං නිගමෙ භද්‍රකං ගාමණිං ආරබ්භ භාසිතං. භද්‍රකො භන්තෙ ගාමණි භගවන්තං එතදවොච ‘‘සාධු මෙ භන්තෙ භගවා දුක්ඛස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච දෙසෙතූ’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අහඤ්චෙ තෙ ගාමණි අතීතමද්ධානං ආරබ්භ දුක්ඛස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච දෙසෙය්‍යං ‘එවං අහොසි අතීතමද්ධාන’න්ති. තත්‍ර තෙ සියා කඞ්ඛා සියා විමතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Answer – Venerable sir, it was spoken among the Mallas, in the Mallas’ town named Uruvelakappa, concerning the headman Bhadraka. Venerable sir, the headman Bhadraka said this to the Blessed One: “Venerable sir, it would be good if the Blessed One would teach me the origin and cessation of suffering.” On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke thus: “If, headman, I were to teach you the origin and cessation of suffering concerning the past, saying, ‘Thus it was in the past,’ doubt or uncertainty might arise in you.”

සාධු [Pg.194] මෙ භන්තෙ භගවා දුක්ඛස්සසමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච දෙසෙතු–

“Venerable sir, it would be good if the Blessed One would teach me the origin and cessation of suffering.”

‘‘තං [Pg.195] කිං මඤ්ඤසි ගාමණි, අත්ථි උරුවෙලකප්පෙ මනුස්සා’’ –

“What do you think, headman, are there people in Uruvelakappa?”

රාසියසුත්ත

The Discourse with Rāsiya

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.199] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන ගාමණිසංයුත්තෙ ද්වාදසමං සංගීතං රාසියසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Venerable sirs, where, concerning whom, on what occasion, and in what manner was the twelfth compiled discourse in the Saṃyutta on Village Headmen, the Discourse with Rāsiya, spoken by that Blessed One... the Perfectly Self-Enlightened One?

විස්සජ්ජනා – මල්ලෙසු භන්තෙ උරුවෙලකප්පෙනාම මල්ලානං නිගමෙ රාසියං ගාමණිං ආරබ්භ භාසිතං. රාසියො භන්තෙ ගාමණි භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදදොච [Pg.200] ‘‘සුතං මෙ භන්තෙ ‘සමණො ගොතමො සබ්බං තපං ගරහති, සබ්බං තමස්සිං ලූඛජීවිං එකංසෙන උපවදති උපක්කොසතී’’ති. යෙ තෙ භන්තෙ එවමාහංසු ‘සමණො ගොතමො සබ්බං තපං ගරහති, සබ්බං තපස්සිං ලූඛජීවිං එකංසෙන උපවදති උපක්කොසතී’’ති. කච්චි තෙ භන්තෙ භගවතො වුත්තවාදිනො, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්ති, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොන්තී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං යෙ තෙ ගාමණි එවමාහංසු ‘‘සමණො ගොතමො සබ්බං තපං ගරහති, සබ්බං තපස්සිං ලූඛජීවිං එකංසෙන උපවදති උපක්කොසතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

The Reply – Venerable sir, it was spoken among the Mallas, in the Mallas’ town named Uruvelakappa, concerning the headman Rāsiya. Venerable sir, the headman Rāsiya approached the Blessed One and said this: “Venerable sir, I have heard: ‘The ascetic Gotama disparages all asceticism; he categorically blames and censures every ascetic who lives a harsh life.’ Are those who say this, venerable sir, reporting the Blessed One’s words, not misrepresenting the Blessed One with what is untrue, and explaining the teaching in accordance with the teaching?” On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning with the words: “Gāmaṇi, those who say, ‘The ascetic Gotama disparages all asceticism; he categorically blames and censures every ascetic who lives a harsh life...’”

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.202] තත්ථ භගවතා ගරහිතබ්බාගරහිතබ්බා කාමභොගිනො විත්ථාරෙන විභජිත්වා පකාසිතා.

The Question – And how, friend, has the Blessed One there distinguished and explained in detail those sensualists who are blameworthy and blameless?

විස්සජ්ජනා – තයො ඛො මෙ ගාමණි කාමභොගිනො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො. ඉධ ගාමණි එකච්චො කාමභොගී අධම්මෙන [Pg.203] භොගෙ පරියෙසති සාහසෙන, අධම්මෙන භොගෙ පරියෙසිත්වා සාහසෙන න අත්තානං සුඛෙති න පීණෙති, න සංවිභජති න පුඤ්ඤානි කරොතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා ගරහිතබ්බාගරහිතබ්බා කාමභොගිනො විත්ථාරෙන විභජිත්වා පකාසිතා.

The Reply – Headman, there are these three kinds of sensualists found existing in the world. What three? Here, headman, a certain sensualist seeks wealth unlawfully and violently. Having sought wealth unlawfully and violently, he neither makes himself happy nor satisfies himself, nor does he share or make merit. Thus, venerable sir, the Blessed One has there distinguished and explained in detail the blameworthy and blameless sensualists.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.207] තත්ථ භගවතා ගරහිතබ්බාගරහිතබ්බා තපස්සිනො ලූඛජීවිනො විත්ථාරෙන විභජිත්වා පකාසිතා.

The Question – And how, friend, were those ascetics who live a harsh life, who are blameworthy and blameless, distinguished and explained in detail there by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – තයො මෙ ගාමණි තපස්සිනො ලූඛජීවිනො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො. ඉධ ගාමණී එකච්චො තපස්සී ලූඛජීවී සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති ‘‘අප්පෙව නාම කුසලං ධම්මං අධිගච්ඡෙය්‍යං, අප්පෙව නාම උත්තරිමනුස්සධම්මා අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසං සච්ඡිකරෙය්‍ය’’න්ති, සො අත්තානං ආතාපෙති පරිතාපෙති, කුසලඤ්ච ධම්මං නාධිගච්ඡති, උත්තරි ච මනුස්සධම්මා අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසං න සච්ඡිකරොතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා ගරහිතබ්බාගරහිතබ්බා තපස්සිනො ලූඛජීවිනො විත්ථාරෙන විභජිත්වා පකාසිතා.

The Reply – Headman, there are three kinds of ascetics who live a harsh life found existing in the world. What three? Here, headman, a certain ascetic, living a harsh life, has gone forth from the household life into homelessness out of faith, thinking: “Perhaps I may attain a wholesome state, perhaps I may realize a superior human state, a distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones.” He heats and torments himself, yet he does not attain a wholesome state, nor does he realize a superior human state, a distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones. Thus, venerable sir, the Blessed One has there distinguished and explained in detail the blameworthy and blameless ascetics who live a harsh life.

අබ්‍යාකතසංයුත්ත

The Connected Discourses on the Undeclared

ඛෙමාසුත්ත

The Khemā Sutta

පුච්ඡා – අබ්‍යාකතසංයුත්තෙ [Pg.209] පනාවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහක මහාථෙරෙහි පඨමං සංගීතං ඛෙමාසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං. කථඤ්ච තං භගවතාපි පුන භාසිතං.

The Question – And in the Connected Discourses on the Undeclared, friend, where, concerning whom, on what subject, and by whom was the Khemā Sutta—the first discourse recited by the ancient elder compilers of the Dhamma—spoken? And how was it also spoken again by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – අන්තරා ච භන්තෙ සාවත්ථිං අන්තරා ච සාකෙතං තොරණවත්ථුස්මිං පදෙසෙ රාජානං පසෙනදිං කොසලං ආරබ්භ ඛෙමාය භික්ඛුනියා භාසිතං. රාජා භන්තෙ පසෙනදි කොසලො යෙන ඛෙමා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො භන්තෙ රාජා පසෙනදිකොසලො ඛෙමං භික්ඛුනිං එතදවොච ‘‘කිං නුඛො අය්‍යෙ හොති තථාගතො පරංමරණා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අබ්‍යාකතං ඛො එතං මහාරාජ භගවතා හොති තථාගතො පරං මරණා’’ති එවමාදිනා ඛෙමාය භික්ඛුනියා භාසිතං. භගවතා ච භන්තෙ අපරෙන සමයෙන රඤ්ඤා පසෙනදිකොසලෙන පුට්ඨෙන එවමෙව පුන භාසිතං.

The Reply – Venerable sir, it was spoken between Sāvatthī and Sāketa, in the region of Toraṇavatthu, concerning King Pasenadi of Kosala, by the bhikkhunī Khemā. Venerable sir, King Pasenadi of Kosala approached the bhikkhunī Khemā, and having approached, paid homage to her and sat down to one side. Seated to one side, venerable sir, King Pasenadi of Kosala said this to the bhikkhunī Khemā: “Now then, venerable lady, does the Tathāgata exist after death?” On that subject, venerable sir, the bhikkhunī Khemā spoke thus, beginning with: “This, great king, has not been declared by the Blessed One—that the Tathāgata exists after death.” And later, venerable sir, when questioned by King Pasenadi of Kosala, the Blessed One spoke in the same way.

කිං [Pg.211] පනය්‍යෙ නහොති තථාගතො පරං මරණා.

“But then, venerable lady, does the Tathāgata not exist after death?”

කුතූහලසාලාසුත්ත

The Kutūhalasālā Sutta

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.215] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි නවමං සංගීතං කුතූහලසාලාසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

The Question – There, friend, regarding the Kutūhalasālā Sutta, the ninth discourse recited by the ancient great elders who compiled the Dhamma: where, concerning whom, in what connection, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – වෙසාලියං භන්තෙ වච්ඡගොත්තං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ භාසිතං. වච්ඡගොත්තො භන්තෙ පරිබ්බාජකො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘පුරිමානි භො ගොතම දිවසානි පුරිමතරානි සම්බහුලානං නානාතිත්ථියානං සමණබ්‍රාහ්මණානං පරිබ්බාජකානං කුතූහලසාලායං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරකථා උදපාදී’’ති එවමාදිකං වචනං අවොච. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අලඤ්හි තෙ වච්ඡ කඞ්ඛිතුං, අලං විචිකිච්ඡිතුං. කඞ්ඛනීයෙ ච පන තෙ ඨානෙ විචිකිච්ඡා උප්පන්නා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

The Reply – In Vesālī, venerable sir, it was spoken concerning the wanderer Vacchagotta. Venerable sir, the wanderer Vacchagotta approached the Blessed One and said: “Master Gotama, in days gone by, a discussion arose among many ascetics, brahmins, and wanderers of various sects, gathered and assembled in the debating hall...” On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke thus: “Vaccha, it is fitting for you to be perplexed, fitting to doubt. For doubt has arisen in you in a situation that warrants doubt.”

මහාවග්ගසංයුත්තපාළි

The Connected Discourses of the Great Chapter

අවිජ්ජාවග්ග

The Chapter on Ignorance

උපඩ්ඪසුත්ත

The Discourse on the Half

පුච්ඡා – මහාවග්ගසංයුත්තෙ [Pg.219] පනාවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි දුතියං සංගීතං උපඩ්ඪසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

The Question – And furthermore, friend, in the Connected Discourses of the Great Chapter, regarding the Upaḍḍha Sutta, the second discourse recited by the ancient great elders who compiled the Dhamma: where, concerning whom, in what circumstance, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ සක්කරෙ නාම සක්‍යානං නිගමෙ ආයස්මන්තං ආනන්දත්ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ ආනන්දත්ථෙරො භගවන්තං එතදවොච ‘‘උපඩ්ඪමිදං භන්තෙ බ්‍රහ්මචරියං යදිදං කල්‍යාණමිත්තතා කල්‍යාණසහායතා කල්‍යාණසම්පවඞ්කතා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘මා හෙවං ආනන්ද, මා හෙවං ආනන්ද, සකලමෙවිදං ආනන්ද බ්‍රහ්මචරියං යදිදං කල්‍යාණමිත්තතා කල්‍යාණසහායතා කල්‍යාණසම්පවඞ්කතා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

The Reply – Venerable sir, among the Sakyans, in the Sakyan town named Sakkara, it was spoken concerning the Venerable Elder Ānanda. Venerable sir, the Venerable Elder Ānanda said this to the Blessed One: “Half of this holy life, venerable sir, is this: good friendship, good companionship, good association.” On that occasion, venerable sir, the Blessed One said: “Not so, Ānanda, not so, Ānanda. The whole of this holy life, Ānanda, is this: good friendship, good companionship, good association.”

මමං [Pg.220] හි ආනන්ද කල්‍යාණමිත්තං ආගම්ම ජාතිධම්මා සත්තා ජාතියා පරිමුච්චන්ති.

For, Ānanda, by relying on me as a good friend, beings subject to birth are freed from birth.

බොජ්ඣඞ්ගසංයුත්ත

The Connected Discourses on the Factors of Awakening

කුණ්ඩලියසුත්ත

The Kuṇḍaliya Sutta

පුච්ඡා – බොජ්ඣඞ්ගසංයුත්තෙ [Pg.221] පනාවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි ඡට්ඨං සංගීතං කුණ්ඩලියසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

The Question – But, friend, in the Connected Discourses on the Factors of Awakening, regarding the Kuṇḍaliya Sutta, the sixth discourse recited by the ancient great elders who compiled the Dhamma: where was it spoken by the Blessed One, concerning whom, on what subject matter, and how?

විස්සජ්ජනා – සාකෙතෙ භන්තෙ අඤ්ජනවනෙ මිගදායෙ කුණ්ඩලියං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ භාසිතං. කුණ්ඩලියො භන්තෙ පරිබ්බාජකො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අහමස්මි භො ගොතම ආරාමනිස්සයී පරිසාවචරො, තස්ස මය්හං භො ගොතම පච්ඡාභත්තං භුත්තපාතරාසස්ස අයමාචාරො හොති ආරාමෙන ආරාමං උය්‍යානෙන උය්‍යානං අනුචඞ්කමාමි අනුවිචරාමි, සො තත්ථ පස්සාමි එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණෙ ඉතිවාදප්පමොක්ඛානිසංසඤ්චෙව කථං කථන්තෙ උපාරම්භානිසංසඤ්ච, භවං පන ගොතමො කිමානිසංසො විහරතී’’ති එතං වචනං අවොච. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘විජ්ජාවිමුත්තිඵලානිසංසො [Pg.222] ඛො කුණ්ඩලිය තථාගතො විහරතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

The Reply – Venerable sir, this was spoken at Sāketa, in the Añjana Grove, the deer park, concerning the wanderer Kuṇḍaliya. The wanderer Kuṇḍaliya, venerable sir, approached the Blessed One and said: “I, Master Gotama, dwell dependent on a park, frequenting assemblies. After my morning meal, this is my practice: I wander and stroll from park to park, from garden to garden. There I see some ascetics and brahmins who speak for the sake of refutation and censure. But for what benefit does Master Gotama dwell?” On that occasion, venerable sir, the Blessed One said: “The Tathāgata dwells for the benefit of the fruit of knowledge and liberation, Kuṇḍaliya.”

පඨම ගිලානසුත්ත

The First Discourse on Sickness

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.224] භගව්වතා ජානතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන බොජ්ඣඞ්ගසංයුත්තෙ දුතියෙ ගිලානවග්ගෙ පඨමගිලානසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friends, by that Blessed One who knows... who is a Perfectly Enlightened One—where, concerning whom, on what occasion, and how was the First Discourse on the Sick spoken, in the Connected Discourses on the Factors of Enlightenment, in the second chapter on the sick?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ පිප්පලිගුහායං ආයස්මන්තං මහාකස්සපත්ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ මහාකස්සපත්ථෙරො පිප්පලිගුහායං විහරති ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. අථ ඛො භන්තෙ භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා මහාකස්සපො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි, නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං මහාකස්සපං [Pg.225] එතදවොච– ‘‘කච්චි තෙ කස්සප ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං, කච්චි දුක්ඛා වෙදනා පටික්කමන්ති නො අභික්කමන්ති, පටික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො අභික්කමොති. න මෙ භන්තෙ ඛමනීයං න යාපනීයං, බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති නො පටික්කමන්ති, අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො පටික්කමො’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘සත්තිමෙ කස්සප බොජ්ඣඞ්ගා මයා සම්මදක්ඛාතා භාවිතා බහුලීකතා අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තන්තී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Answer: Venerable sir, at Rājagaha, in the Pipphali Cave, it was spoken concerning the Venerable Elder Mahākassapa. Venerable sir, the Venerable Elder Mahākassapa was dwelling in the Pipphali Cave, afflicted, suffering, and gravely ill. Then, venerable sir, in the evening, the Blessed One arose from seclusion and approached the Venerable Mahākassapa. Having approached, he sat down on the prepared seat. Seated, the Blessed One said this to the Venerable Mahākassapa: 'Kassapa, are you bearing up? Are you keeping on? Are your painful feelings subsiding and not increasing? Is their subsiding apparent, and not their increasing?' 'Venerable sir, I am not bearing up, I am not keeping on. My painful feelings are increasing, not subsiding. Their increasing is apparent, and not their subsiding.' On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning with the words: 'These seven factors of enlightenment, Kassapa, have been well expounded by me; when developed and cultivated, they lead to direct knowledge, to enlightenment, to Nibbāna.'

උදායිසුත්ත

The Udāyi Sutta

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.227] ආවුසො තතියෙ උදායිවග්ගෙ පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි දසමං සංගීතං උදායිසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Therein, friends, in the third Udāyi chapter, the Udāyi Sutta, the tenth discourse recited by the great elder compilers of the Dhamma of old: where, concerning whom, on what occasion, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සුම්භෙසු භන්තෙ සෙතකෙනාම සුම්භානං නිගමෙ ආයස්මන්තං උදායිත්ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ උදායිත්ථෙරො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අච්ඡරියං භන්තෙ, අබ්භුතං භන්තෙ, යාව බහුකතඤ්ච මෙ භන්තෙ භගවති පෙමඤ්ච ගාරවො ච හිරී ච ඔත්තප්පඤ්චාති එවමාදිකං වචනං අවොච. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘සාධු සාධු උදායි එසො හි තෙ උදායි මග්ගො පටිලද්ධො. යො තෙ භාවිතො බහුලීකතො, තථා තථා විහරන්තං තථත්තාය උපනෙස්සති, යථා ත්වං ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානිස්සතී’’ති. එවං ඛො භගවතා භාසිතං.

Answer: Venerable sir, in the land of the Sumbhas, in a market town of the Sumbhas named Setaka, it was spoken concerning the Venerable Elder Udāyi. Venerable sir, the Venerable Elder Udāyi approached the Blessed One and said: 'It is wonderful, venerable sir, it is marvelous, venerable sir, how great is my love, respect, moral shame, and moral dread for the Blessed One!' On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke thus: 'Good, good, Udāyi! This is indeed the path you have attained, Udāyi. When you have developed and cultivated it, dwelling thus, it will lead you to such a state that you will understand: “Destroyed is birth, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being.”' Thus was it spoken by the Blessed One.

සතිපට්ඨානසංයුත්ත

The Connected Discourses on the Foundations of Mindfulness

සතිසුත්ත

The Sutta on Mindfulness

පුච්ඡා – සතිපට්ඨානසංයුත්තෙ [Pg.230] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහක මහාථෙරෙහි දුතියං සංගීතං සතිසුත්තං භගවතා කත්ථ කං කාරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friends, in the Connected Discourses on the Foundations of Mindfulness, where, concerning whom, and how was the Sutta on Mindfulness spoken by the Blessed One, it being the second discourse recited by the great elder compilers of the Dhamma of old?

විස්සජ්ජනා – වෙසාලියං භන්තෙ අම්බපාලිවනෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘සතො භික්ඛවෙ භික්ඛු විහරෙය්‍ය සම්පජානො අයං වො අම්හාකං අනුසාසනී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Answer: At Vesālī, venerable sir, in Ambapālī's Grove, concerning many monks, it was spoken by the Blessed One, beginning with the words: 'Mindful and clearly comprehending should a monk dwell, monks. This is our instruction to you.'

සාලසුත්ත

The Sālā Sutta

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.232] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි චතුත්ථං සංගීතං සාලසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Therein, friends, where, concerning whom, and how was the Sālā Sutta spoken by the Blessed One, it being the fourth discourse recited by the great elder compilers of the Dhamma of old?

විස්සජ්ජනා – කොසලෙසු භන්තෙ සාලායනාම කෙසලානං බ්‍රාහ්මණගාමෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘යෙ තෙ භික්ඛවෙ භික්ඛූ නවා අචිරපබ්බජිතා අධුනාගතා ඉමං ධම්මවිනයං, තෙ වො භික්ඛවෙ භික්ඛූ චතුන්නං සතිපට්ඨානානං භාවනාය සමාදපෙතබ්බා නිවෙසෙතබ්බා පතිට්ඨාපෙතබ්බා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Answer: Venerable sir, among the Kosalans, in a brahmin village of the Kosalans named Sālā, concerning many monks, the Blessed One spoke, venerable sir, beginning with the words: 'Monks, those monks who are new, recently gone forth, newly come to this Dhamma and Discipline—you should encourage them, settle them, and establish them in the development of the four foundations of mindfulness.'

සකුණග්ඝිසුත්ත

The Hawk Sutta

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.234] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි ඡට්ඨං සංගීතං සකුණග්ඝිසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Therein, friends, where, concerning whom, and how was the Hawk Sutta spoken by the Blessed One, it being the sixth discourse recited by the great elder compilers of the Dhamma of old?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘භූතපුබ්බං භික්ඛවෙ සකුණග්ඝි ලාපං සකුණං සහසා අජ්ඣප්පත්තා අග්ගහෙසි. අථ ඛො භික්ඛවෙ ලාපො සකුණො සකුණග්ඝියා හරියමානො එවං පරිදෙවසි මයමෙවම්හ අලක්ඛිකා, මයං අප්පපුඤ්ඤා, යෙ මයං අගොචරෙ චරිම්හ පරවිසයෙ, සචෙජ්ජ මයං ගොචරෙ චරෙය්‍යාම සකෙ පෙත්තිකෙ විසයෙ, න ම්‍යාහං සකුණග්ඝි අලං අභවිස්ස යදිදං යුද්ධායා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Answer: At Sāvatthī, venerable sir, concerning many monks, the Blessed One spoke, beginning with the words: 'Once upon a time, monks, a hawk suddenly swooped down and seized a quail. Then, monks, as the quail was being carried off by the hawk, it lamented thus: “We are indeed unlucky, we have little merit, that we wandered in an improper range, in another’s domain. If today we had wandered in our proper range, in our own ancestral territory, this hawk would have been no match for me in battle!”'

මයමෙවම්හ [Pg.235] අලක්ඛිකා, මයං අප්පපුඤ්ඤා.

We are indeed unfortunate, we are of little merit.

කො පන තෙ ලාප ගොචරො සකො පෙත්තිකො විසයො.

What then, quail, is your proper range, your own ancestral domain?

යදිදං නඞ්ගලකට්ඨකරණං ලෙඩ්ඩුට්ඨානං.

It is a ploughed field with its clods of earth.

එහි [Pg.236] ඛො දානි මෙ සකුණග්ඝි, එහි ඛො දානි මෙ සකුණග්ඝි,

Come at me now, hawk! Come at me now, hawk!

(දාරුගුළොවිය විනිවත්තිත්වා තස්සෙව ලෙඩ්ඩුස්ස අන්තරෙ පච්චුපාදි. අට්ඨකථා)

(Like a wooden ball, it turned back and reappeared within that very clod of earth. — Commentary)

එවඤ්හි තං භික්ඛවෙ හොති යො අගොචරෙ චරති පරවිසයෙ.

So it is, monks, for one who wanders in an improper range, in another’s domain.

තස්මාතිහ [Pg.237] භික්ඛවෙ මා අගොචරෙ චරිත්ථ පරවිසයෙ.

Therefore, monks, do not wander in an improper range, in another’s domain.

ගොචරෙ භික්ඛවෙ චරථ සකෙ පෙත්තිකෙ විසයෙ.

Wander, monks, in your proper range, in your own ancestral domain.

ගොචරෙ භික්ඛවෙ චරතං සකෙ පෙත්තිකෙ විසයෙ න ලච්ඡති මාරො ඔතාරං, න ලච්ඡති මාරො ආරම්මණං.

For those wandering in their proper range, monks, in their own ancestral domain, Māra will not find an opening, Māra will not find a foothold.

භික්ඛුනුපස්සයසුත්ත

The Sutta on the Nuns' Quarters

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.238] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි දසමං සංගීතං භික්ඛුනුපස්සයසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Therein, friends, where, concerning whom, on what occasion, and how was the Sutta on the Nuns' Quarters spoken by the Blessed One, it being the tenth discourse recited by the great elder compilers of the Dhamma of old?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං ආනන්දත්ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ ආනන්දො යාවත්තකො අහොසි භික්ඛුනීහි සද්ධිං කථාසල්ලාපො තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘එවමෙතං ආනන්ද, එවමෙතං ආනන්ද, යොහි කොචි ආනන්ද භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා චතූසු සතිපට්ඨානෙසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්තො විහරති, තස්සෙතං පාටිකඞ්ඛං උළාරං පුබ්බෙනාපරං විසෙසං සඤ්ජානිස්සතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Answer: At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken concerning the Venerable Elder Ānanda. Venerable sir, the Venerable Ānanda reported to the Blessed One all the conversation he had with the nuns. On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning with the words: 'So it is, Ānanda, so it is. Any monk or nun, Ānanda, who dwells with a mind well-established in the four foundations of mindfulness—it is to be expected that they will come to know a sublime distinction from a former to a later state.'

චුන්දසුත්ත

The Cunda Sutta

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.242] ආවුසො දුතියෙ නාලන්දවග්ගෙ පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි තතියං සංගීතං චුන්දසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friends, therein, in the second Nālanda chapter, the Cunda Sutta, it being the third discourse recited by the great elder compilers of the Dhamma of old: where, concerning whom, on what occasion, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තංයෙව ආනන්දත්ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ ආනන්දත්ථෙරො චුන්දෙන සමණුද්දෙසෙන සද්ධිං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො භන්තෙ ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච ‘‘අයං භන්තෙ චුන්දො සමණුද්දෙසො එවමාහ ‘ආයස්මා භන්තෙ සාරිපුත්තො පරිනිබ්බුතො, ඉදමස්ස පත්තචීවර’න්ති. අපි ච මෙ භන්තෙ මධුරකජාතො විය කායො, දිසාපි මෙ න පක්ඛායන්ති, ධම්මාපි මං නප්පටිභන්ති ‘ආයස්මා සාරිපුත්තො පරිනිබ්බුතො’ති සුත්වා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘කිං නු ඛො තෙ ආනන්ද සාරිපුත්තො සීලක්ඛන්ධං වා ආදාය පරිනිබ්බුතො, සමාධික්ඛන්ධං වා, පඤ්ඤාක්ඛන්ධංවා, විමුත්තික්ඛන්ධංවා, විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධං වා ආදාය පරිනිබ්බුතො’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: Venerable sir, it was spoken in Sāvatthī, concerning the Venerable Elder Ānanda himself. Venerable sir, the Venerable Elder Ānanda, together with the novice Cunda, approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, venerable sir, the Venerable Ānanda said to the Blessed One: ‘Venerable sir, this novice Cunda says, “Venerable sir, Sāriputta has attained final Nibbāna; this is his bowl and robe.” But, venerable sir, my body feels as if it were drugged, the directions are also unclear to me, and the teachings do not occur to me—having heard that “Venerable Sāriputta has attained final Nibbāna.”’ On that occasion, venerable sir, concerning that matter, the Blessed One spoke, beginning with the words: “What then, Ānanda, did Sāriputta attain final Nibbāna taking away the aggregate of virtue, or the aggregate of concentration, or the aggregate of wisdom, or the aggregate of liberation, or the aggregate of knowledge and vision of liberation?”

අයං [Pg.243] භන්තෙ චුන්දොසමණුද්දෙසො එවමාහ.

Venerable sir, this novice Cunda says thus.

තස්මාතිහානන්ද [Pg.245] අත්තදීපා විහරථ අත්තසරණා අනඤ්ඤසරණා ධම්මදීපා ධම්මසරණා අනඤ්ඤසරණා.

Therefore, Ānanda, dwell with yourselves as an island, with yourselves as a refuge, with no other refuge; with the Dhamma as an island, with the Dhamma as a refuge, with no other refuge.

බාහියසුත්ත

The Discourse on Bāhiya

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.246] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි පඤ්චමං සංගීතං බාහියසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, there, the Bāhiya Sutta, the fifth recited by the ancient great elders, the compilers of the Dhamma: where was it spoken by the Blessed One, concerning whom, regarding what subject matter, and how?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං බාහියං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ බාහියො භගවන්තං එතදවොච ‘‘සාධු මෙ භන්තෙ භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘තස්මාතිහ ත්වං බාහිය ආදිමෙව විසොධෙහි කුසලෙසු ධම්මෙසු. කො චාදිකුසලානං ධම්මානං, සීලඤ්ච සුවිසුද්ධං දිට්ඨිච උජුකා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: Venerable sir, it was spoken in Sāvatthī, concerning the Venerable Bāhiya. Venerable sir, the Venerable Bāhiya said to the Blessed One: ‘Good, venerable sir, let the Blessed One teach me the Dhamma briefly, so that having heard the Dhamma from the Blessed One, I may dwell alone, secluded, diligent, ardent, and resolute.’ On that occasion, venerable sir, concerning that matter, the Blessed One spoke, beginning with the words: “Therefore, Bāhiya, here purify the very beginning in wholesome states. And what is the beginning of wholesome states? Virtue well-purified and view made straight.”

සීලට්ඨිතිවග්ග

The Section on the Establishment of Virtue

චිරට්ඨිතිසුත්ත

The Discourse on Long Duration

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.248] ආවුසො තතියෙ සීලට්ඨිතිවග්ගෙ පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි දුතියං සංගීතං චිරට්ඨිතිසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, there, in that same place, in the third Section on the Establishment of Virtue, the Ciraṭṭhiti Sutta, the second recited by the ancient great elders, the compilers of the Dhamma: where, concerning whom, regarding what subject matter, by whom, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – පාටලිපුත්තෙ භන්තෙ ආයස්මන්තං භද්දං ආරබ්භ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ භද්දො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච ‘‘කො නු ඛො ආවුසො ආනන්ද හෙතු කො පච්චයො, යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො න චිරට්ඨිතිකො හොති, කො පනාවුසො ආනන්ද හෙතු කො පච්චයො, යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘සාධු සාධු ආවුසො භද්ද, භද්දකො ඛො තෙ ආවුසො භද්ද උම්මඞ්ගො’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං.

Reply: Venerable sir, it was spoken in Pāṭaliputta, concerning the Venerable Bhadda, by the Venerable Elder Ānanda, the keeper of the Dhamma treasury. Venerable sir, the Venerable Bhadda, having risen from seclusion in the late afternoon, approached the Venerable Ānanda, and having approached, he said to the Venerable Ānanda: ‘What now, friend Ānanda, is the cause, what is the condition, whereby when the Tathāgata has attained final Nibbāna, the true Dhamma does not last long? And what now, friend Ānanda, is the cause, what is the condition, whereby when the Tathāgata has attained final Nibbāna, the true Dhamma lasts long?’ On that occasion, venerable sir, concerning that matter, the Venerable Elder Ānanda, the keeper of the Dhamma treasury, spoke, beginning with the words: ‘Good, good, friend Bhadda, well conceived is your inquiry, friend Bhadda.’

භද්දකො [Pg.249] තෙ ආවුසො භද්ද උම්මඞ්ගො.

Well conceived is your inquiry, friend Bhadda.

‘‘චතුන්නං [Pg.250] ඛො ආවුසො සතිපට්ඨානානං අභාවිතත්තා අබහුලීකතත්තා තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො න චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ –

Friend, it is because the four foundations of mindfulness have not been developed and not been cultivated that when the Tathāgata has attained final Nibbāna, the true Dhamma does not last long.

සිරිවඩ්ඪසුත්ත

The Discourse on Sirivaḍḍha

පුච්ඡා – තස්සාවුසො භගවතා අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාවචනසමුදයභූතාය මහාවග්ගපාළියා සතිපට්ඨානසංයුත්තෙ සීලට්ඨිතිවග්ගෙ නවමං සිරිවඩ්ඪසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, regarding the Mahāvagga Pāḷi, which embodies the teachings of the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One: where, concerning whom, regarding what subject matter, by whom, and how was the ninth Sirivaḍḍha Sutta, in the Sīlaṭṭhiti Section of the Satipaṭṭhāna Saṃyutta, spoken?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ සිරිවඩ්ඪං ගහපතිං ආරබ්භ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං. සිරිවඩ්ඪො භන්තෙ ගහපති ආබාධිකො හොති දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. අථඛො භන්තෙ ආයස්මා ආනන්දො යෙනසිරිවඩ්ඪස්ස ගහපතිස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි[Pg.251]. නිසජ්ජ ඛො ආයස්මා ආනන්දො සිරිවඩ්ඪං ගහපතිං එතදවොච ‘‘කච්චි තෙ ගහපති ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං, කච්චි දුක්ඛා වෙදනා පටික්කමන්ති නො අභික්කමන්ති, පටික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො අභික්කමො’’ති. න මෙ භන්තෙ ඛමනීයං, න යාපනීයං, බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති නො පටික්කමන්ති, අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො පටික්කමො’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘තස්මාතිහ තෙ ගහපති එවං සික්ඛිතබ්බං ‘කායෙ කායානුපස්සී විහරිස්සාමි ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣා දොමනස්සං. වෙදනාසු. චිත්තෙ. ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරිස්සාමි ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣා දොමනස්ස’න්ති. එවඤ්හි තෙ ගහපති සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. එවං ඛො ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං.

Reply: Venerable sir, it was spoken in Rājagaha, concerning the householder Sirivaḍḍha, by the Venerable Elder Ānanda, the keeper of the Dhamma treasury. Venerable sir, the householder Sirivaḍḍha was sick, suffering, gravely ill. Then, venerable sir, the Venerable Ānanda approached the residence of the householder Sirivaḍḍha, and having approached, he sat down on a seat made ready. Having sat down, the Venerable Ānanda said to the householder Sirivaḍḍha: ‘Householder, I hope you are bearing up, I hope you are comfortable; I hope your painful feelings are decreasing and not increasing, that their decrease is evident and not their increase.’ ‘Venerable sir, I am not bearing up, I am not comfortable; my painful feelings are increasing, not decreasing; their increase is evident and not their decrease.’ On that occasion, venerable sir, concerning that matter, the Venerable Elder Ānanda, the keeper of the Dhamma treasury, spoke thus: ‘Therefore, householder, you should train thus: “I will dwell contemplating the body in the body, ardent, clearly comprehending, mindful, having removed covetousness and displeasure in regard to the world; in feelings...; in mind...; in phenomena, I will dwell contemplating phenomena in phenomena, ardent, clearly comprehending, mindful, having removed covetousness and displeasure in regard to the world.” Thus, householder, you should train.’ Thus, indeed, was it spoken by the Venerable Elder Ānanda, the keeper of the Dhamma treasury.

ඉද්ධිපාදසංයුත්ත

Connected Discourses on the Bases of Spiritual Power

මොග්ගල්ලානසුත්ත

The Discourse on Moggallāna

පුච්ඡා – ඉද්ධිපාදසංයුත්තෙ [Pg.254] ආවුසො චතුත්ථං මොග්ගල්ලානසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in the Connected Discourses on the Bases of Spiritual Power, where, concerning whom, regarding what subject matter, and how was the fourth Discourse on Moggallāna spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං. සම්බහුලා භන්තෙ භික්ඛූ හෙට්ඨාමිගාරමාතුපාසාදෙ විහරන්ති උද්ධතා උන්නළා චපලා මුඛරා විකිණ්ණවාචා මුට්ඨස්සතිනො අසම්පජානා අසමාහිතා භන්තචිත්තා පාකතින්ද්‍රියා. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං තෙ භික්ඛූ සංවෙජෙත්වා ‘‘කිං නු තුම්හෙ භික්ඛවෙ සංවිග්ගා ලොමහට්ඨජාතා එකමන්තං ඨිතා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply: Venerable sir, it was spoken at Sāvatthī concerning a number of monks. Venerable sir, a number of monks were dwelling in the lower pavilion of Migāra's mother—restless, puffed up, fickle, talkative, rambling in speech, of lapsed mindfulness, lacking clear comprehension, unconcentrated, with wandering minds, and with uncontrolled sense faculties. On that occasion, venerable sir, after the Venerable Mahāmoggallāna had stirred up those monks, the Blessed One spoke, beginning with the words: ‘Why, monks, are you agitated, with your hair standing on end, standing to one side?’

අච්ඡරියං [Pg.256] වත භො, අබ්භුතං වත භො.

Wonderful indeed, sirs! Marvelous indeed!

නිවාතඤ්ච වත.

Calm, indeed.

අයඤ්ච මිගාරමාතුපාසාදො ගම්භීරනෙමො.

And this palace of Migāra's mother has deep foundations.

තුම්හෙව [Pg.257] ඛො භික්ඛවෙ සංවෙජෙතුකාමෙන මොග්ගල්ලානෙන භික්ඛුනා පාදඞ්ගුට්ඨකෙන මිගාරමාතුපාසාදො සඞ්කම්පිතො සම්පකම්පිතො සම්පධාලිතො.

Monks, it was the monk Moggallāna, desiring to stir you up, who with his big toe shook, thoroughly shook, and caused to tremble the palace of Migāra's mother.

තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, කතමෙසං ධම්මානං භාවිතත්තා බහුලීකතත්තා මොග්ගල්ලානො භික්ඛු එවං මහිද්ධිකො එවං මහානුභාවො.

What do you think, monks, through the development and frequent practice of which qualities is the monk Moggallāna of such great spiritual power, of such great might?

අනුරුද්ධසංයුත්ත

Connected Discourses with Anuruddha

බාළ්හගිලානසුත්ත

The Discourse on Being Gravely Ill

පුච්ඡා – අනුරුද්ධසංයුත්තෙ [Pg.259] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි දසමං සංගීතං බාළ්හගිනානසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in the Connected Discourses with Anuruddha, the Bāḷhagilānasutta, the tenth recited by the ancient great elders, the compilers of the Dhamma: where, concerning whom, regarding what subject matter, by whom, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ආයස්මතා අනුරුද්ධත්ථෙරෙන භාසිතං. සම්බහුලා භන්තෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං ආබාධිකං දුක්ඛිතං බාළ්හගිලානං එතදවොචුං ‘‘කතමෙනායස්මතො අනුරුද්ධස්ස විහාරෙන විහරතො උප්පන්නා සාරීරිකා දුක්ඛා වෙදනා චිත්තං න පරියාදාය තිට්ඨන්තී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘චතූසු ඛො මෙ ආවුසො සතිපට්ඨානෙසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්තස්ස විහරතො උප්පන්නා සාරීරිකා දුක්ඛා වෙදනා චිත්තං න පරියාදාය තිට්ඨන්තී’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා අනුරුද්ධත්ථෙරෙන භාසිතං.

The Reply – At Sāvatthī, venerable sir, it was spoken by the Venerable Elder Anuruddha concerning a number of monks. A number of monks, venerable sir, said this to the Venerable Anuruddha, who was afflicted, suffering, and seriously ill: “Venerable Anuruddha, when you are dwelling in what state do the bodily painful feelings that have arisen not persist overwhelming your mind?” In that connection, venerable sir, the Venerable Elder Anuruddha spoke in this way, and so on: “Indeed, friends, when my mind is well established in the four foundations of mindfulness, the bodily painful feelings that have arisen do not persist overwhelming my mind.”

ආනාපානසංයුත්ත

Connected Discourses on Mindfulness of Breathing

මහාකප්පිනසුත්ත

The Discourse on Mahākappina

පුච්ඡා – ආනාපානසංයුත්තෙ [Pg.261] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි සත්තමං සංගීතං මහාකප්පිනසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

The Question – In the Connected Discourses on Mindfulness of Breathing, friend, where, concerning whom, and how was the Discourse on Mahākappina, the seventh recited by the ancient elder compilers of the Dhamma, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ භික්ඛවෙ එතස්ස භික්ඛුනො කායස්ස ඉඤ්ජිතත්තං වා ඵන්දිතබ්බං වා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

The Reply – At Sāvatthī, venerable sir, concerning several monks, the Blessed One spoke in this way, and so on: “Do you see, monks, any agitation or trembling of this monk's body?”

ඉච්ඡානඞ්ගලසුත්ත

The Discourse at Icchānaṅgala

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.263] ආවුසො දුතියවග්ගෙ පඨමං ඉච්ඡානඞ්ගලසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

The Question – In that same place, friend, in the second chapter, where, concerning whom, and how was the first Discourse at Icchānaṅgala spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – ඉච්ඡානඞ්ගලෙ භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘සචෙ ඛො භික්ඛවෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං ‘කතමෙ නාවුසො විහාරෙන සමණො ගොතමො වස්සාවාසං බහුලං විහාසී’ති. එවං පුට්ඨා තුම්හෙ භික්ඛවෙ තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාථ ආනාපානස්සතිසමාධිනා ඛො ආවුසො භගවා වස්සාවාසං බහුලං විහාසී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

The Reply – At Icchānaṅgala, venerable sir, concerning several monks, the Blessed One spoke in this way, and so on: “If, monks, wanderers of other sects should ask you, ‘By what dwelling, friends, did the ascetic Gotama mostly spend the rains retreat?’ Being asked thus, monks, you should answer those wanderers of other sects thus: ‘By the concentration of mindfulness of breathing, friends, the Blessed One mostly spent the rains retreat.’”

සොතාපත්තිසංයුත්ත

Connected Discourses on Stream-Entry

චක්කවත්තිරාජසුත්ත

The Discourse on the Wheel-Turning Monarch

පුච්ඡා – සොතාපත්තිසංයුත්තෙ [Pg.266] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි පඨමං සංගීතං චක්කවත්තිරාජසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

The Question – In the Connected Discourses on Stream-Entry, friend, where, concerning whom, and how was the Discourse on the Wheel-Turning Monarch, the first recited by the ancient elder compilers of the Dhamma, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘කිඤ්චාපි භික්ඛවෙ රාජා චක්කවත්තී චතුන්නං දීපානං ඉස්සරියාධිපච්චං රජ්ජං කාරෙත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති දෙවානං තාවතිංසානං සහබ්‍යතං, සො තත්ථ නන්දනෙ වනෙ අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතො දිබ්බෙහි ච පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගීභූතො පරිචාරෙති සො චතූහි ධම්මෙහි අසමන්නාගතො, අථ ඛො සො අපරිමුත්තොව නිරයා, අපරිමුත්තො තිරච්ඡානයොනියා, අපරිමුත්තො පෙත්තිවිසයා, අපරිමුත්තො අපායදුග්ගතිවිනිපාතා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

The Reply – At Sāvatthī, venerable sir, concerning a number of monks, the Blessed One spoke in this way, and so on: “Even though, monks, a wheel-turning monarch, having exercised sovereignty and dominion over the four continents, at the breaking up of the body, after death, is reborn in a happy destination, in the heavenly world, in companionship with the Tāvatiṃsa devas; and there, surrounded by a host of nymphs in the Nandana Grove, enjoys himself, furnished and replete with the five divine strands of sensual pleasure, still, if he is not endowed with four qualities, he is not freed from hell, not freed from the animal realm, not freed from the sphere of ghosts, not freed from states of deprivation, bad destinations, and the lower realms.”

දීඝාවු උපාසකසුත්ත

The Discourse to the Lay Follower Dīghāvu

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.268] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි තතියං සංගීතං දීඝාවුඋපාසකසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

The Question – In that same place, friend, where, concerning whom, on what subject, and how was the Discourse to the Lay Follower Dīghāvu, the third recited by the ancient great elder compilers of the Dhamma, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ [Pg.269] භන්තෙ දීඝාවුං උපාසකං ආරබ්භ භාසිතං. භගවා භන්තෙ දීඝාවුං උපාසකං ආබාධිකං දුක්ඛිතං බාළ්හගිලානං එතදවොච ‘‘කච්චි තෙ දීඝාවු ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං, කච්චි දුක්ඛා වෙදනා පටික්කමන්ති නො අභික්කමන්ති, පටික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො අභික්කමො’’ති. න මෙ භන්තෙ ඛමනීයං, න යාපනීයං බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති නො පටික්කමන්ති, අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො පටික්කමොති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘තස්මාතිහ තෙ දීඝාවු එවං සික්ඛිතබ්බං බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො භවිස්සාමී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

The Reply – At Rājagaha, venerable sir, it was spoken concerning the lay follower Dīghāvu. The Blessed One, venerable sir, said this to the lay follower Dīghāvu, who was afflicted, suffering, and gravely ill: “I hope, Dīghāvu, you are bearing up; I hope you are getting by. I hope your painful feelings are subsiding, not increasing; their subsiding is evident, not their increasing.” “I am not bearing up, venerable sir; I am not getting by. My painful feelings are increasing, not subsiding; their increasing is evident, not their subsiding.” On that subject, venerable sir, the Blessed One spoke in this way, and so on: “Therefore, Dīghāvu, you should train yourself thus: ‘I will be one endowed with unwavering confidence in the Buddha.’”

යානිමානි [Pg.271] භන්තෙ භගවතා චත්තාරි සොතාපත්තියඞ්ගානි දෙසිතානි, සංවිජ්ජන්තෙ තෙ ධම්මා මයි–

Venerable sir, these four factors of stream-entry taught by the Blessed One are found in me—

තස්මාතිහ ත්වං දීඝාවු ඉමෙසු චතූසු සොතාපත්තියඞ්ගෙසු පතිට්ඨාය ඡ විජ්ජාභාගියෙ ධම්මෙ උත්තරි භාවෙය්‍යාසි–

Therefore, Dīghāvu, having established yourself in these four factors of stream-entry, you should further develop the six things that partake of true knowledge.

මා [Pg.272] ත්වං තාත දීඝාවු එවං මනසාකාසි.

Do not think thus, my dear Dīghāvu.

ඉඞ්ඝ ත්වං තාත දීඝාවු යදෙව තෙ භගවා ආහ, තදෙව ත්වං සාධුකං මනසිකරොහි.

Come now, my dear Dīghāvu, whatever the Blessed One tells you, that you should carefully attend to.

පණ්ඩිතො [Pg.273] භික්ඛවෙ දීඝාවු උපාසකො.

Wise, monks, is the lay follower Dīghāvu.

පච්චපාදි ධම්මස්සානුධම්මං.

He practiced the Dhamma in accordance with the Dhamma.

න [Pg.274] ච මං ධම්මාධිකරණං විහෙඨෙසි.

And he did not trouble me with questions about the Dhamma.

දීඝාවු භික්ඛවෙ උපාසකො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා.

The lay follower Dīghāvu, monks, with the destruction of the five lower fetters, is one who is spontaneously reborn, who will attain final Nibbāna there, not liable to return from that world.

වෙළුද්වාරෙය්‍යසුත්ත

The Discourse at Veḷudvāra

පුච්ඡා – තෙනාවුසො භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන සොතාපත්තිසංයුත්තෙ සත්තමං සංගීතං වෙළුද්වාරෙය්‍යසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

The Question – Friend, where, concerning whom, on what subject, and how was the Veḷudvāreyya Sutta, the seventh recited in the Connected Discourses on Stream-Entry, spoken by that Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One?

විස්සජ්ජනා – කොසලෙසු භන්තෙ වෙළුද්වාරෙ නාම කොසලානං බ්‍රාහ්මණ ගාමෙ වෙළුද්වාරෙය්‍යකෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙ ආරබ්භ භාසිතං.

The Reply – Venerable sir, in the Kosala country, at the brahmin village of the Kosalans named Veḷudvāra, it was spoken concerning the brahmin householders of Veḷudvāra.

වෙළුද්වාරෙය්‍යකා [Pg.275] භන්තෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකා භගවන්තං එතදවොචුං ‘‘මයං භො ගොතම එවංකාමා එවංඡන්දා එවංඅධිප්පායා පුත්තසම්බාධසයනං අජ්ඣාවසෙය්‍යාම…පෙ… ජාතරූපරජතං සාදියෙය්‍යාම, කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍යාම, තෙසං නො භවං ගොතමො අම්හාකං එවංකාමානං එවංඡන්දානං එවංඅධිප්පායානං තථා දම්මං දෙසෙතු, යථා මයං පුත්තසම්බාධසයනං අජ්ඣාවසෙය්‍යාම…පෙ… කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍යාමා’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අත්තූපනායිකං වො ගහපතයො ධම්මපරියායං දෙසෙස්සාමි, තං සුණාථ සාධුකං මනසි කරොථ, භාසිස්සාමී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Venerable sir, the brahmin householders of Veḷudvāra said this to the Blessed One: “We, Master Gotama, are desirous, inclined, and intent on living amidst our children… enjoying gold and silver. After the breakup of the body, subsequent to death, may we be reborn in a good destination, a heavenly world. Let Master Gotama teach us the Dhamma in such a way that we may live amidst our children… and after the breakup of the body, subsequent to death, be reborn in a good destination, a heavenly world.” On that subject, venerable sir, the Blessed One spoke in this way, and so on: “Householders, I will teach you a Dhamma exposition applicable to yourselves. Listen to it well and attend closely, I will speak.”

සරණානිවග්ග

The Chapter on Refuges

පඨම මහානාමසුත්ත

The First Discourse to Mahānāma

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.280] ආවුසො තතියෙ සරණානිවග්ගෙ පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි පඨමං සංගීතං පඨමමහානාමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

The Question – Friend, in that same place, in the third chapter, the one on Refuges, where, concerning whom, on what subject, and how was the First Discourse to Mahānāma, the first recited by the ancient great elder compilers of the Dhamma, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු [Pg.281] භන්තෙ කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ මහානාමං සක්කං ආරබ්භ භාසිතං. මහානාමො භන්තෙ සක්කො භගවන්තං එතදවොච ‘‘ඉදං භන්තෙ කපිලවත්ථු ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච බාහුජඤ්ඤං ආකිණ්ණමනුස්සං සම්බාධබ්‍යූහං, සො ඛ්වාහං භන්තෙ භගවන්තං වා පයිරුපාසිත්වා මනොභාවනීයෙ වා භික්ඛූ සායන්හසමයං කපිලවත්ථුං පවිසන්තො භන්තෙනපි හත්ථිනා සමාගච්ඡාමි, භන්තෙනපි අස්සෙන සමාගච්ඡාමි, භන්තෙනපි රථෙන සමාගච්ඡාමි, භන්තෙනපි සකටෙන සමාගච්ඡාමි, භන්තෙනපි පුරිසෙන සමාගච්ඡාමි, තස්ස මය්හං භන්තෙ තස්මිං සමයෙ මුස්සතෙව භගවන්තං ආරබ්භ සති, මුස්සති ධම්මං ආරබ්භ සති, මුස්සති සඞ්ඝං ආරබ්භ සති, තස්ස මය්හං භන්තෙ එවං හොති ඉමම්හි චාහං සමයෙ කාලං කරෙය්‍යං, කා මය්හං ගති, කො අභිසම්පරායො’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘මා භායි මහානාම, මා භායි මහානාම, අපාපකං තෙ මරණං භවිස්සති අපාපිකා කාලං කිරියා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

The Reply – Venerable sir, among the Sakyans at Kapilavatthu in Nigrodha’s Park, it was spoken concerning the Sakyan Mahānāma. Mahānāma, venerable sir, said this to the Blessed One: 'Venerable sir, this Kapilavatthu is successful, prosperous, populous, crowded with people, and congested. When I have attended on the Blessed One or on monks who are mentally inspiring, as I enter Kapilavatthu in the evening, I encounter a fierce elephant, a fierce horse, a fierce chariot, a fierce cart, or a fierce person. At that time, venerable sir, my mindfulness directed toward the Blessed One is lost, my mindfulness directed toward the Dhamma is lost, my mindfulness directed toward the Saṅgha is lost. It occurs to me, venerable sir: “If I were to die at this moment, what would be my destination, what would be my future state?”’ On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning with these words: 'Do not be afraid, Mahānāma, do not be afraid, Mahānāma! Your death will not be a bad one, your passing will not be a bad one.'

දුතිය සරණානිසක්කසුත්ත

The Second Discourse on Saraṇāni the Sakyan

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.284] ආවුසො ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි පඤ්චමං සංගීතං දුතියසරණානිසක්කසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Venerable sirs, in that very place, concerning the Second Discourse on Saraṇāni the Sakyan, the fifth to be recited by the great elders who compiled the Dhamma: where, concerning whom, on what occasion, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ මහානාමංයෙව සක්කං ආරබ්භ භාසිතං.

Reply – Venerable sir, among the Sakyans at Kapilavatthu, in Nigrodha’s Park, it was spoken concerning the Sakyan Mahānāma himself.

මහානාමො භන්තෙ සක්කො භගවන්තං එතදවොච ‘‘ඉධ භන්තෙ සරණානි සක්කො කාලඞ්කතො, සො භගවතා බ්‍යාකතො ‘සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො’ති. තත්‍ර සුදං භන්තෙ සම්බහුලා සක්කා සඞ්ගම්ම සමාගම්ම උජ්ඣායන්ති ඛීයන්ති විපාචෙන්ති ‘අච්ඡරියං වත භො, අබ්භුතං වත

Venerable sir, the Sakyan Mahānāma addressed the Blessed One thus: 'Here, venerable sir, the Sakyan Saraṇāni has passed away. He was declared by the Blessed One to be a stream-enterer, not subject to falling into the lower realms, assured, destined for enlightenment.' Then, venerable sir, many Sakyans assembled and gathered together, grumbled, were displeased, and found fault, saying: 'It is wonderful, friends, it is amazing,

භො[Pg.285], එත්ථ දානි කො න සොතාපන්නො භවිස්සති, යත්‍ර හි නාම සරණානි සක්කො කාලඞ්කතො, සො භගවතා බ්‍යාකතො ‘සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො’ති, සරණානි සක්කො සික්ඛාය අපරිපූරකාරී අහොසී’’ති තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යො සො මහානාම දීඝරත්තං උපාසකො බුද්ධං සරණං ගතො, ධම්මං සරණං ගතො, සඞ්ඝං සරණං ගතො, සො කථං විනිපාතං ගච්ඡෙය්‍යා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

friends, who here now will not be a stream-enterer, when the Sakyan Saraṇāni, who has passed away, was declared by the Blessed One to be 'a stream-enterer, not subject to falling into the lower realms, assured, destined for enlightenment'? For the Sakyan Saraṇāni was one who did not fulfill the training.' On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning with these words: 'Mahānāma, how could a lay follower who for a long time has gone for refuge to the Buddha, gone for refuge to the Dhamma, gone for refuge to the Saṅgha, go to a state of ruin?'

පඨම අනාථපිණ්ඩිකසුත්ත

The First Anāthapiṇḍika Sutta

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.289] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි ඡට්ඨං සංගීතං පඨමඅනාථපිණ්ඩිකසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Venerable sirs, in that very place, concerning the First Anāthapiṇḍika Sutta, the sixth to be recited by the ancient great elders who compiled the Dhamma: where, concerning whom, on what occasion, by whom, and how was it spoken?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං.

Reply – Venerable sir, in Sāvatthī, it was spoken concerning the householder Anāthapiṇḍika by the Venerable Sāriputta, the General of the Dhamma.

ආයස්මා භන්තෙ සාරිපුත්තත්ථෙරො ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන පච්ඡාසමණෙන සද්ධිං යෙන අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගහපතිස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි, නිසජ්ජ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං ආබාධිකං දුක්ඛිතං බාළ්හගිලානං එතදවොච ‘‘කච්චි තෙ ගහපති ඛමනීයං කච්චි යාපනීයං, කච්චි දුක්ඛා වෙදනා පටික්කමන්ති, නො අභික්කමන්ති, පටික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො අභික්කමො’’ති, න මෙ භන්තෙ ඛමනීයං, න යාපනීයං, බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්ති, අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො පටික්කමොති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යථා රූපෙන ඛො ගහපති බුද්ධෙ අප්පසාදෙන සමන්නාගතො අස්සුතවා පුථුජ්ජනො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නියරං උපපජ්ජති තථාරූපො තෙ බුද්ධෙ අප්පසාදො නත්ථි, අත්ථි ච ඛො තෙ ගහපති බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදො ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… භගවා’ති තඤ්ච පන තෙ බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදං අත්තනි සමනුපස්සතො ඨානසො වෙදනා පටිප්පස්සම්භෙය්‍යා’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං.

Venerable sir, the Venerable Sāriputta, with the Venerable Ānanda as his attendant monk, went to the residence of the householder Anāthapiṇḍika. Having gone, he sat down on the prepared seat. Seated, the Venerable Sāriputta said this to the householder Anāthapiṇḍika, who was sick, afflicted, and gravely ill: 'I hope you are getting by, householder, I hope you are enduring. I hope your painful feelings are subsiding and not increasing, that their subsiding is apparent, and not their increase.' 'I am not getting by, venerable sir, I am not enduring. My painful feelings are increasing, not subsiding. Their increase is apparent, and not their subsiding.' On that occasion, venerable sir, the Venerable Sāriputta, the General of the Dhamma, spoke, beginning with these words: 'Householder, when an uninstructed ordinary person who has a lack of confidence in the Buddha passes away with the breakup of the body, after death he is reborn in a state of loss, a bad destination, a lower realm, in hell. But you do not have such a lack of confidence in the Buddha. You have, householder, unwavering confidence in the Buddha thus: “The Blessed One is an Arahant, a perfectly enlightened one… a Blessed One.” As you reflect upon this unwavering confidence in the Buddha in yourself, it is possible that your painful feelings will be allayed.'

යස්ස [Pg.293] සද්ධා තථාගතෙ, අචලා සුප්පතිට්ඨිතා;

සීලඤ්ච යස්ස කල්‍යාණං, අරියකන්තං පසංසිතං.

One whose faith in the Tathāgata is unwavering, well-established; and whose conduct is virtuous, excellent, praised and cherished by the noble ones.

සඞ්ඝෙ පසාදො යස්සත්ථි, උජුභූතඤ්ච දස්සනං;

අදලිද්දොති තං ආහු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං.

One who has confidence in the Saṅgha, and whose view is straight; they call him not poor, his life is not in vain.

තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං;

අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධානසාසනං.

Therefore, a wise person should be devoted to faith and virtue, confidence and the vision of the Dhamma, remembering the teaching of the Buddhas.

පුඤ්ඤාභිසන්දවග්ග

The Chapter on Streams of Merit

මහානාමසුත්ත

The Discourse to Mahānāma

පුච්ඡා – තත්ථෙව ආවුසො පුඤ්ඤාභිසන්දවග්ගො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි සත්තමං සංගීතං මහානාමසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Venerable sirs, in that very place, concerning the Discourse to Mahānāma, the seventh to be recited in the Chapter on Streams of Merit by the ancient great elders who compiled the Dhamma: where, concerning whom, on what occasion, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු [Pg.294] භන්තෙ කපිලවත්ථුස්මිං මහානාමං සක්කං ආරබ්භ භාසිතං.

Reply – Venerable sir, among the Sakyans at Kapilavatthu, it was spoken concerning the Sakyan Mahānāma.

මහානාමො භන්තෙ සක්කො භගවන්තං එතදවොච ‘‘කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ උපාසකො හොතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යතො ඛො මහානාම බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Venerable sir, the Sakyan Mahānāma said this to the Blessed One: 'To what extent, venerable sir, is one a lay follower?' On that occasion, venerable sir, the Blessed One spoke, beginning with these words: 'Mahānāma, when one has gone for refuge to the Buddha, has gone for refuge to the Dhamma, has gone for refuge to the Saṅgha...'

කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ උපාසකො හොති.

To what extent, venerable sir, is one a lay follower?

කාළිගොධසුත්ත

The Discourse to Kāḷigodhā

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.297] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි නවමං සංගීතං කාළිගොධසුත්තං භගවතා කත්ථ කං කාරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, in that very place, concerning the Discourse to Kāḷigodhā, the ninth to be recited by the ancient great elders who compiled the Dhamma: where, concerning whom, and how was it spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ කාළිගොධං නාම සාකියානිං ආරබ්භ ‘‘චතූහි ඛො ගොධෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතා අරියසාවිකා සොතාපන්නා හොති අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Reply – Venerable sir, among the Sakyans, concerning a Sakyan woman named Kāḷigodhā, the Blessed One spoke, beginning with these words: ‘Godhā, a noble female disciple who is endowed with four qualities is a stream-enterer, not subject to falling into the lower realms, assured, destined for enlightenment.’

ලාභා [Pg.300] තෙ ගොධෙ, සුලද්ධං තෙ ගොධෙ, සොතාපත්තිඵලං තයා ගොධෙ –

It is a gain for you, Godhā, a great gain for you, Godhā, that the fruit of stream-entry has been attained by you, Godhā.

නන්දියසක්කසුත්ත

The Discourse to Nandiya the Sakyan

පුච්ඡා – තෙනාවුසො ජානතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන සොතාපත්තිසංයුත්තෙ පුඤ්ඤාභිසන්දවග්ගෙ දසමං නන්දියසක්කසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කථඤ්ච භාසිතං.

Question – Friend, by that knowing one… by the Perfectly Enlightened One, where, concerning whom, on what occasion, and how was the tenth discourse, the Nandiya the Sakyan Sutta, in the Chapter on Streams of Merit in the Connected Discourses on Stream-Entry, spoken?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ නන්දියං සක්කං ආරබ්භ භාසිතං. නන්දියො භන්තෙ සක්කො භගවන්තං එතදවොච ‘‘යස්සෙව නු ඛො භන්තෙ අරියසාවකස්ස චත්තාරි සොතාපත්තියඞ්ගානි සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථාසබ්බං නත්ථි, ස්වෙව නු ඛො භන්තෙ අරියසාවකො පමාදවිහාරී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං ‘‘යස්ස ඛො නන්දිය චත්තාරි සොතාපත්තියඞ්ගානි සබ්බෙනසබ්බං සබ්බථාසබ්බං නත්ථි, තමහං බාහිරො පුථුජ්ජනපක්ඛෙ ඨිතොති වදාමී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Answer: Venerable sir, among the Sakyans, in Kapilavatthu, at Nigrodha’s Park, concerning Nandiya the Sakyan, it was spoken. Nandiya the Sakyan, venerable sir, said this to the Blessed One: ‘Venerable sir, if a noble disciple entirely lacks the four factors of stream-entry in every way and in every respect, would that noble disciple be living in heedlessness?’ In this matter, venerable sir, the Blessed One spoke thus: ‘Nandiya, one who entirely lacks the four factors of stream-entry in every way and in every respect—I say that such a person stands outside, on the side of ordinary people.’

සච්චසංයුත්ත

Connected Discourses on the Truths

තිරච්ඡානකථාසුත්ත

Discourse on Frivolous Talk

පුච්ඡා – සච්චසංයුත්තෙ [Pg.304] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගායකමහාථෙරෙහි දසමං සංගීතං තිරච්ඡානකථාසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in the Connected Discourses on the Truths, where, concerning whom, and how was the tenth recitation, the Discourse on Frivolous Talk, spoken by the Blessed One, according to the ancient great elders who compiled the Dhamma?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ මා භික්ඛවෙ අනෙකවිහිතං තිරච්ඡානකථං කථෙය්‍යාථ. සෙය්‍යථිදං, රාජකථං චොරකථං මහාමත්තකථං සෙනාකථං භයකථං යුද්ධකථං අන්නකථං පානකථං වත්ථකථං සයනකථං එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා භාසිතං.

Answer: Venerable sir, at Sāvatthī, concerning a number of monks, the Blessed One spoke thus: ‘Monks, do not engage in various kinds of frivolous talk. That is, talk about kings, talk about thieves, talk about ministers, talk about armies, talk about fear, talk about war, talk about food, talk about drink, talk about clothes, talk about beds, and so on.’ Thus, venerable sir, was it spoken by the Blessed One.

ඉදං [Pg.305] දුක්ඛන්ති කථෙය්‍යාථ.

You should speak thus: ‘This is suffering.’

තස්මාතිහ [Pg.306] භික්ඛවෙ ඉදං දුක්ඛන්ති යොගො කරණීයො…පෙ… අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යොගො කරණීයො.

Therefore, monks, exertion should be made for ‘This is suffering’… exertion should be made for ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’

ධම්මචක්කපවත්තනසුත්ත

The Discourse on the Turning of the Wheel of Dhamma

පුච්ඡා – තත්ථෙව ආවුසො ධම්මචක්කප්පවත්තනවග්ගෙ පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි පඨමං සංගීතං ධම්මචක්කපවත්තනසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in that same chapter on the Turning of the Wheel of Dhamma, where, concerning whom, and how was the first recitation, the Discourse on the Turning of the Wheel of Dhamma, spoken by the Blessed One, according to the ancient great elders who compiled the Dhamma?

විස්සජ්ජනා – බාරාණසියං භන්තෙ ඉසිපතනෙ මිගදායෙ පඤ්චවග්ගියෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘ද්වෙ මෙ භික්ඛවෙ අන්තා පබ්බජිතෙන නසෙවිතබ්බා. කතමෙ ද්වෙ, යො චායං කාමෙසු කාමසුඛල්ලිකානුයොගො හීනො ගම්මො පොථුජ්ජනිකො අනරියො අනත්ථසංහිතො, යො චායං අත්තකිලමථානුයොගො [Pg.307] දුක්ඛො අනරියො අනත්ථසංහිතො, එතෙ ඛො භික්ඛවෙ උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣිමාපටිපදා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Answer: Venerable sir, at Bārāṇasī, in the Deer Park at Isipatana, concerning the group of five monks, the Blessed One spoke thus: ‘Monks, these two extremes should not be cultivated by one who has gone forth. What are the two? This devotion to sensual pleasure, which is low, vulgar, common, ignoble, and unbeneficial; and this devotion to self-mortification, which is painful, ignoble, and unbeneficial. Avoiding these two extremes, monks, the Tathāgata has awakened to the Middle Path.’ Thus was it spoken by the Blessed One.

ආසවක්ඛයසුත්ත

The Discourse on the Destruction of the Taints

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.308] ආවුසො කොටිගාමවග්ගෙ පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි පඤ්චමං සංගීතං ආසවක්ඛයසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in that same Koṭigāma chapter, where, concerning whom, and how was the fifth recitation, the Discourse on the Destruction of the Taints, spoken by the Blessed One, according to the ancient great elders who compiled the Dhamma?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘ජානතොහං භික්ඛවෙ පස්සතො ආසවානං ඛයං වදාමි, නො අජානතො අපස්සතො. කිඤ්ච භික්ඛවෙ ජානතො පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති, ඉදං දුක්ඛන්ති භික්ඛවෙ ජානතො පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති, අයං දුක්ඛසමුදයොති, අයං දුක්ඛනිරොධොති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනීපටිපදාති ජානතො පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති. එවං ඛො භික්ඛවෙ ජානතො එවං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යොගො කරණීයො, අයං දුක්ඛසමුදයොති, අයං දුක්ඛනිරොධොති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනීපටිපදාති යොගො කරණීයො’’ති එවං ඛො භගවතා භාසිතං.

Answer: Venerable sir, at Sāvatthī, concerning a number of monks, the Blessed One spoke thus: ‘Monks, I declare the destruction of the taints for one who knows and sees, not for one who does not know or see. And what, monks, is knowing and seeing that leads to the destruction of the taints? It is knowing and seeing: “This is suffering,” monks, that leads to the destruction of the taints. It is knowing and seeing: “This is the origin of suffering,” “This is the cessation of suffering,” “This is the path leading to the cessation of suffering,” that leads to the destruction of the taints. It is in this way, monks, that for one who knows and sees, the destruction of the taints occurs. Therefore, monks, exertion should be made for “This is suffering,”… exertion should be made for “This is the path leading to the cessation of suffering.”’ Thus was it spoken by the Blessed One.

සීසපාවනසුත්ත

The Discourse in the Sīsapā Wood

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.309] ආවුසො සීසපාවනවග්ගෙ පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි පඨමං සංගීතං සීසපාවනසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතං.

Question: Friend, in that same Sīsapāvana chapter, where, concerning whom, and how was the first recitation, the Discourse in the Sīsapā Wood, spoken by the Blessed One, according to the ancient great elders who compiled the Dhamma?

විස්සජ්ජනා – කොසම්බියං [Pg.310] භන්තෙ සීසපාවනෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, කතමං නුඛො බහුතරං යානි වා මයා පරිත්තානි සීසපාපණ්ණානි පාණිනා ගහිතානි යදිදං උපරි සීසපාවනෙ’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතං.

Answer: At Kosambī, venerable sir, in the Sīsapāvana wood, concerning a number of monks, the Blessed One spoke thus: ‘What do you think, monks? Which is more numerous: these few sīsapā leaves I have taken up in my hand, or what is in the Sīsapāvana wood above?’ and so forth.

පඤ්චගතිපෙය්‍යාලවග්ග

The Repetition Series on the Five Destinies

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.312] ආවුසො පොරාණකෙහි ධම්මසංගාහකමහාථෙරෙහි පරියොසානභාවෙන සංගීතො පඤ්චගතිපෙය්‍යාලවග්ගෙ, භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කථඤ්ච භාසිතො.

Question: Friend, where, concerning whom, and how was the Repetition Series on the Five Destinies, which was recited as the conclusion by the ancient great elders who compiled the Dhamma, spoken by the Blessed One?

විස්සජ්ජනා – වෙසාලියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යො වායං මයා පරිත්තො නඛසිඛායං පංසු ආරොපිතො, අයං වා මහාපථවී’’ති එවමාදිනා භගවතා භාසිතො.

Answer: At Vesālī, venerable sir, concerning a number of monks, the Blessed One spoke thus: ‘What do you think, monks? Which is more: this little bit of dust I have placed on my fingernail, or this great earth?’ and so forth.

පුච්ඡා – කෙ [Pg.315] ආවුසො සික්ඛන්ති.

Question: Who, friend, are training?

විස්සජ්ජනා – සෙක්ඛා ච භන්තෙ පුථුජ්ජනකල්‍යාණකා ච සික්ඛන්ති.

Answer: The trainees, venerable sir, and well-conducted worldlings are training.

පුච්ඡා – කෙ [Pg.316] ආවුසො සික්ඛිතසික්ඛා.

Question: Who, friend, are those who have completed the training?

විස්සජ්ජනා – අරහන්තො භන්තෙ සික්ඛිතසික්ඛා.

Answer: Venerable sir, the arahants are those who have completed the training.

පුච්ඡා – කත්ථ ආවුසො ඨිතං.

Question: Where, friend, is it established?

විස්සජ්ජනා – සික්ඛාකාමෙසු භන්තෙ ඨිතං.

Answer: Venerable sir, it is established in the desire to train.

පුච්ඡා – කෙ ආවුසො ධාරෙන්ති.

Question: Who, friend, uphold it?

විස්සජ්ජනා – යෙසං භන්තෙ වත්තති තෙ ධාරෙන්ති.

Answer: Venerable sir, those for whom it is ongoing uphold it.

පුච්ඡා – කස්ස [Pg.317] ආවුසො වචනං.

Question: Whose, friend, is the word?

විස්සජ්ජනා – භගවතො භන්තෙ වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

Answer: Venerable sir, it is the word of the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One.

පුච්ඡා – කෙන ආවුසො ආභතං.

Question: By whom, friend, has it been brought?

විස්සජ්ජනා – පරම්පරාය භන්තෙ ආභතං.

Answer: "Venerable sir, it has been handed down by tradition."