නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

සුත්තන්තපිටක

สุตตันตปิฎก

මජ්ඣිමනිකාය

มัชฌิมนิกาย

මූලපණ්ණාසපාළි

มูลปัณณาสก์บาลี

සංගායනස්ස පුච්ඡා විස්සජ්ජනා

การถามตอบในการสังคายนา

පුච්ඡා – පඨමමහාසංගීතිකාලෙ [Pg.1] ආවුසො ධම්මසංගාහකා මහාකස්සපාදයො මහාථෙරවරා දීඝනිකායං සංගායිත්වා තදනන්තරං කිං නාම පාවචනං සංගායිංසු.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในกาลแห่งการสังคายนาครั้งใหญ่ครั้งที่ ๑ พระมหาเถระผู้เป็นยอด มีพระมหากัสสปะเป็นต้น ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาทีฆนิกายแล้ว หลังจากนั้น ได้สังคายนาพระธรรมชื่ออะไร

විස්සජ්ජනා – පඨමමහාසංගීතිකාලෙ භන්තෙ ධම්මසංගාහකා මහාකස්සපාදයො මහාථෙරවරා දීඝනිකායං සංගායිත්වා තදනන්තරං මජ්ඣිමං නාම නිකායං සංගායිංසු.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในกาลแห่งการสังคายนาครั้งใหญ่ครั้งที่ ๑ พระมหาเถระผู้เป็นยอด มีพระมหากัสสปะเป็นต้น ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาทีฆนิกายแล้ว หลังจากนั้น ได้สังคายนานิกายชื่อมัชฌิมนิกาย

පුච්ඡා – මජ්ඣිමනිකායො [Pg.2] නාම ආවුසො මූලපණ්ණාසකො මජ්ඣිම පණ්ණාසකො උපරිපණ්ණාසකොති පණ්ණාසකවසෙන තිවිධො, තත්ථ කතරං පණ්ණාසකං පඨමං සංගායිංසු.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มัชฌิมนิกายนั้นมี ๓ อย่าง โดยแบ่งเป็นปัณณาสก์ คือ มูลปัณณาสก์ มัชฌิมปัณณาสก์ และอุปริปัณณาสก์ ในบรรดาปัณณาสก์เหล่านั้น ได้สังคายนาปัณณาสก์ไหนก่อน

විස්සජ්ජනා – තීසු භන්තෙ පණ්ණාසකෙසු මූලපණ්ණාසකං නාම පාවචනං ධම්මසංගාහකා මහාථෙරවරා පඨමං සංගායිංසු.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในบรรดาปัณณาสก์ ๓ อย่าง พระมหาเถระผู้เป็นยอด ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาพระธรรมชื่อมูลปัณณาสก์ก่อน

පුච්ඡා – මූලපණ්ණාසකෙපි [Pg.3] ආවුසො පඤ්චවග්ගා පණ්ණාස ච සුත්තානි, තෙසු කතරං වග්ගං කතරඤ්ච සුත්තං පඨමං සංගායිංසු.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้ในมูลปัณณาสก์ก็มี ๕ วรรค และ ๕๐ สูตร ในบรรดาวรรคและสูตรเหล่านั้น ได้สังคายนาวรรคไหนและสูตรไหนก่อน

විස්සජ්ජනා – මූලපණ්ණාසකෙ භන්තෙ පඤ්චසු වග්ගෙසු පඨමං මූලපරියායවග්ගං පණ්ණාසකෙසු ච සුත්තෙසු පඨමං මූලපරියායසුත්තං සංගායිංසු.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในบรรดาวรรค ๕ วรรคในมูลปัณณาสก์ ได้สังคายนาวรรคชื่อมูลปริยายวรรคก่อน และในบรรดาสูตร ๕๐ สูตร ได้สังคายนาสูตรชื่อมูลปริยายสูตรก่อน

සාධු ආවුසො මයම්පි දානි තතොයෙව පට්ඨාය සංගීතිපුබ්බඞ්ගමානි පුච්ඡාවිස්සජ්ජනකිච්චානි කාතුං සමාරභාම.

ดีแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บัดนี้ แม้พวกเราก็จักเริ่มทำกิจคือการถามตอบอันเป็นเบื้องต้นแห่งการสังคายนา ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป

මූලපරියායසුත්ත

มูลปริยายสูตร

පුච්ඡා – තෙන ආවුසො භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන මූලපරියායසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มูลปริยายสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น ได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร และในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – උක්කට්ඨායං භන්තෙ පඤ්චසතෙ බ්‍රාහ්මණකුලා පබ්බජිතෙ ආරබ්භ භාසිතං, පඤ්චසතා භන්තෙ බ්‍රාහ්මණකුලා පබ්බජිතා [Pg.4] භික්ඛූ පරියත්තිං නිස්සාය මානං උප්පාදෙසුං, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่เมืองอุกกัฏฐา ปรารภภิกษุ ๕๐๐ รูปที่ออกบวชจากตระกูลพราหมณ์ ภิกษุ ๕๐๐ รูปที่ออกบวชจากตระกูลพราหมณ์เหล่านั้น อาศัยปริยัติแล้วได้ยังมานะให้เกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – තං පනාවුසො සුත්තං භගවතා කතිහි වාරෙහි කතිහි ච අන්තොගධපදෙහි විභජිත්වා භාසිතං.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสจำแนกไว้ด้วยกี่วาระ และด้วยบทที่รวมอยู่ในนั้นกี่บท

විස්සජ්ජනා – තං [Pg.5] පන භන්තෙ මූලපරියායසුත්තං භගවතා අට්ඨහි ච වාරෙහි චතුවීසතියා ච අන්තොගධපදෙහි විභජිත්වා දෙසිතං.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย มูลปริยายสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสจำแนกไว้ด้วย ๘ วาระ และด้วยบทที่รวมอยู่ในนั้น ๒๔ บท

සබ්බාසවසුත්ත

สัพพาสวสูตร

පුච්ඡා – දුතියං පනාවුසො සබ්බාසවසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สัพพาสวสูตรที่ ๒ นั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සබ්බාසවසුත්තං පන භන්තෙ භගවතා සාවත්ථියං සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย สัพพาสวสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่เมืองสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො [Pg.6] භගවතා ආසවා කතිහි පකාරෙහි විභජිත්වා දස්සිතා.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอาสวะจำแนกไว้ด้วยกี่ประการ

විස්සජ්ජනා – සත්තහි භන්තෙ පකාරෙහි විභජිත්වා ආසවා භගවතා පකාසිතා.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอาสวะจำแนกไว้ด้วย ๗ ประการ

ධම්මදායාදසුත්ත

ธัมมทายาทสูตร

පුච්ඡා – ධම්මදායාදසුත්තං [Pg.7] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธัมมทายาทสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร และในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං, භගවතො ච භන්තෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච තදා මහාලාභසක්කාරො උදපාදි, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่เมืองสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ในกาลนั้น ลาภสักการะอันยิ่งใหญ่ได้เกิดขึ้นแก่พระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – තත්ථාවුසො [Pg.9] ද්වෙ අනුසන්ධයො, තෙසු පඨමෙ අනුසන්ධිම්හි කථං භගවතා භික්ඛූනං ඔවාදො දින්නො.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในสูตรนั้นมีอนุสนธิ ๒ อย่าง ในอนุสนธิที่ ๑ พระผู้มีพระภาคได้ประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายอย่างไร

විස්සජ්ජනා – පඨමෙ භන්තෙ අනුසන්ධිම්හි ධම්මදායාදා මෙ භික්ඛවෙ භවථ මා ආමිසදායාදා, අත්ථි මෙ තුම්හෙසු අනුකම්පා, කින්ති මෙ සාවකා ධම්මදායාදා භවෙය්‍යුං නො ආමිසදායාදාති එවමාදිනා භගවතා භික්ඛූනං ඔවාදො දින්නො.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๑ พระผู้มีพระภาคได้ประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นทายาทแห่งธรรมของเรา อย่าเป็นทายาทแห่งอามิส เรามีความเอ็นดูในพวกเธอว่า ไฉนหนอสาวกของเราพึงเป็นทายาทแห่งธรรม ไม่พึงเป็นทายาทแห่งอามิส” ดังนี้เป็นต้น

ධම්මදායාදා [Pg.11] මෙ භික්ඛවෙ භවථ මා ආමිසදායාදා, අත්ථි මෙ තුම්හෙසු අනුකම්පා කින්ති මෙ සාවකා ධම්මදායාදා භවෙය්‍යුං, නො ආමිසදායාදා.

ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นทายาทแห่งธรรมของเรา อย่าเป็นทายาทแห่งอามิส เรามีความเอ็นดูในพวกเธอว่า ไฉนหนอสาวกของเราพึงเป็นทายาทแห่งธรรม ไม่พึงเป็นทายาทแห่งอามิส

පුච්ඡා – දුතියෙ [Pg.12] පනාවුසො අනුසන්ධිම්හි ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා කීදිසී ධම්මදෙසනා විභජිත්වා පකාසිතා.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๒ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ได้แสดงธรรมเทศนาจำแนกไว้อย่างไร

විස්සජ්ජනා – දුතියෙ පන භන්තෙ අනුසන්ධිම්හි ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා සත්ථු පවිවිත්තස්ස විහරතො සාවකානං විවෙකං අනනුසික්ඛතං තීහි ඨානෙහි ගාරයුතං, අනුසික්ඛන්තානඤ්ච තීහි ඨානෙහි පාසංසතං, සොළස ච පාපකෙ ධම්මෙ තෙසඤ්ච පහානාය මජ්ඣිමා පටිපදා විභජිත්වා පකාසිතා.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๒ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ได้แสดงธรรมเทศนาจำแนกไว้ว่า เมื่อพระศาสดาประทับอยู่ด้วยวิเวก สาวกทั้งหลายไม่ประพฤติตามวิเวก ย่อมเป็นที่ติเตียนด้วย ๓ สถาน และเมื่อประพฤติตาม ย่อมเป็นที่สรรเสริญด้วย ๓ สถาน และแสดงอกุศลธรรม ๑๖ อย่าง กับมัชฌิมาปฏิปทาเพื่อละอกุศลธรรมเหล่านั้น

භයභෙරවසුත්ත

ภยเภรวสูตร

පුච්ඡා – භයභෙරවසුත්තං [Pg.13] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ภยเภรวสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ජාණුස්සොණිං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං, ජාණුස්සොණි භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘යෙ මෙ භො ගොතම කුලපුත්තා භවන්තං ගොතමං උද්දිස්ස සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා, භවං තෙසං ගොතමො පුබ්බඞ්ගමො, භවං

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อชาณุสโสณี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อชาณุสโสณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดม กุลบุตรเหล่าใดออกบวชเป็นบรรพชิตจากเรือนสู่ความเป็นผู้ไม่มีเรือน โดยมีท่านพระโคดมเป็นที่ตั้งแห่งศรัทธา ท่านพระโคดมเป็นผู้นำของกุลบุตรเหล่านั้น ท่านพระโคดม

තෙසං [Pg.14] ගොතමො බහුකාරො, භවං තෙසං ගොතමො සමාදපෙතා, භොතො ච පන ගොතමස්ස සා ජනතා දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජතී’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

เป็นผู้มีอุปการะมากแก่กุลบุตรเหล่านั้น ท่านพระโคดมเป็นผู้ชักชวนกุลบุตรเหล่านั้น และชนเหล่านั้นก็ประพฤติตามทิฏฐิของท่านพระโคดม’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

අනඞ්ගණසුත්ත

อนังคณสูตร

පුච්ඡා – අනඞ්ගණසුත්තං [Pg.15] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කෙන භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนังคณสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระเถระสารีบุตรตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

ආකඞ්ඛෙය්‍යසුත්ත

อากังเขยยสูตร

පුච්ඡා – ආකඞ්ඛෙය්‍යසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อากังเขยยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

වත්ථසුත්ත

วัตถสูตร

පුච්ඡා – වත්ථසුත්තං [Pg.16] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ วัตถสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

සල්ලෙඛසුත්ත

สัลเลขสูตร

පුච්ඡා – සල්ලෙඛසුත්තං [Pg.17] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ สัลเลขสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං මහාචුන්දං ආරබ්භ භාසිතං, ආයස්මා මහාචුන්දො භන්තෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘යා ඉමා භන්තෙ අනෙකවිහිතා දිට්ඨියො ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති, අත්තවාදපටිසංයුත්තා වා ලොකවාදපටිසංයුත්තා වා, ආදිමෙව නු ඛො භන්තෙ භික්ඛුනො මනසිකරොතො එවමෙතාසං දිට්ඨීනං පහානං හොති, එවමෙතාසං දිට්ඨීනං පටිනිස්සග්ගො හොතී’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระมหาจุนทะ ท่านผู้เจริญ ท่านพระมหาจุนทะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทิฏฐิหลายอย่างเหล่านี้ที่เกิดขึ้นในโลก คือทิฏฐิที่ประกอบด้วยอัตตวาทะ หรือทิฏฐิที่ประกอบด้วยโลกวาทะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุเมื่อมนสิการตั้งแต่ต้นอย่างนี้แล ย่อมละทิฏฐิเหล่านั้นได้ ย่อมสละทิฏฐิเหล่านั้นได้’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – තත්ථ [Pg.18] ච ආවුසො කති පරියායා කති ච අන්තොගධපදානි භගවතා විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสัลเลขสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศปริยายไว้กี่อย่าง และบทที่รวมอยู่ในนั้นกี่บท?

විස්සජ්ජනා – තත්ථ භන්තෙ පඤ්ච පරියායා චතුචත්තාලීස ච අන්තොගධපදානි භගවතා විත්ථාරෙන භාසිතානි.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ในสัลเลขสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงปริยายไว้ ๕ อย่าง และบทที่รวมอยู่ในนั้น ๔๔ บท โดยพิสดาร

සම්මාට්ඨිසුත්ත

สัมมาทิฏฐิสูตร

පුච්ඡා – සම්මාදිට්ඨිසුත්තං [Pg.19] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කෙන භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ สัมมาทิฏฐิสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระเถระสารีบุตรตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

පුච්ඡා – කස්ස ආවුසො වචනං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เป็นพระพุทธพจน์ของใคร?

විස්සජ්ජනා – භගවතො භන්තෙ වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ เป็นพระพุทธพจน์ของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

පුච්ඡා – කෙනාවුසො ආභතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ใครนำมา?

විස්සජ්ජනා – පරම්පරාය භන්තෙ ආභතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ นำมาโดยลำดับ

මහාසතිපට්ඨානසුත්ත

มหาสติปัฏฐานสูตร

පුච්ඡා – මහාසතිපට්ඨානසුත්තං [Pg.20] පනාවුසො යොගාවචරානං බහුපකාරත්තා දීඝනිකායෙ ච ඉධ චාති ද්වීසු නිකායෙසු පොරාණකෙහි සංගීතිකාරෙහි ද්වික්ඛත්තුං සංගායිත්වා විත්ථාරෙන පතිට්ඨාපිතං, තං අම්හෙහි දීඝනිකායෙ යථානුප්පත්තවසෙන පුච්ඡිතඤ්ච විස්සජ්ජිතඤ්ච. තථාපි යොගාවචරානං බහුපකාරත්තායෙව තං [Pg.21] ඉදානිපි යථානුප්පත්තවසෙන පුන පුච්ඡිස්සාමි, තං පනෙතං ආවුසො මහාසතිපට්ඨානසුත්තං භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสติปัฏฐานสูตรนี้ เพราะเป็นประโยชน์มากแก่ผู้ปฏิบัติธรรม จึงถูกสังคีติกาจารย์ในครั้งโบราณสังคายนาไว้ ๒ ครั้ง คือในทีฆนิกายและในที่นี้ และได้ประดิษฐานไว้โดยพิสดาร พวกเราได้ถามและตอบไว้แล้วในทีฆนิกายตามลำดับที่ปรากฏ ถึงกระนั้น เพราะเป็นประโยชน์มากแก่ผู้ปฏิบัติธรรมนั่นเอง บัดนี้เราจะถามอีกตามลำดับที่ปรากฏ ท่านผู้มีอายุ มหาสติปัฏฐานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

විස්සජ්ජනා – කුරූසු භන්තෙ කම්මාසධම්මෙ නාම කුරූනං නිගමෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กัมมาสทัมมะ นิคมของชาวกุรุ ในกุรุชนบท ปรารภภิกษุจำนวนมาก

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.22] තත්ථ ආනාපානස්සති කායානුපස්සනා භගවතා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อานาปานสติกายานุปัสสนาในมหาสติปัฏฐานสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศไว้อย่างไร?

විස්සජ්ජනා – ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා නිසීදති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා සො සතොව අස්සසති, සතොව පස්සසති, දීඝං වා අස්සසන්තො ‘දීඝං අස්සසාමී’ති පජානාති, දීඝං වා පස්සසන්තො ‘දීඝං පස්සසාමී’ති පජානාති, එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ ආනාපානස්සති කායානුපස්සනා භගවතා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เธอมีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก เมื่อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจเข้ายาว’ เมื่อหายใจออกยาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจออกยาว’ ท่านผู้เจริญ อานาปานสติกายานุปัสสนาในมหาสติปัฏฐานสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศไว้อย่างนี้เป็นต้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.23] තත්ථ ඉරියාපථකායානුපස්සනා භගවතා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอิริยาบถบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

විස්සජ්ජනා – පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛු ගච්ඡන්තො වා ගච්ඡාමීති පජානාති, ඨිතො වා ඨිතොම්හීති පජානාති, නිසින්නො වා නිසින්නොම්හීති පජානාති, සයානො වා සයානොම්හීති පජානාති, එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා ඉරියාපථකායානුපස්සනා භාවනා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงการเจริญอิริยาบถบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้โดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเดินอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เราเดินอยู่' เมื่อยืนอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรายืนอยู่' เมื่อนั่งอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรานั่งอยู่' เมื่อนอนอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรานอนอยู่'"

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.24] තත්ථ සම්පජඤ්ඤකායානුපස්සනා භගවතා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงสัมปชัญญบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

විස්සජ්ජනා – පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛු අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙ සම්පජානකාරී හොති, ආලොකිතෙ විලොකිතෙ සම්පජානකාරී හොති, සමිඤ්ජිතෙ පසාරිතෙ සම්පජානකාරී හොති, සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණෙ සම්පජානකාරී හොති, අසිතෙ පීතෙ ඛායිතෙ සායිතෙ සම්පජානකාරී හොති, උච්චාරපස්සාවකම්මෙ සම්පජානකාරී හොති, ගතෙ ඨිතෙ නිසින්නෙ සුත්තෙ ජාගරිතෙ භාසිතෙ තුණ්හීභාවෙ සම්පජානකාරී හොති, එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා තත්ථ සම්පජඤ්ඤකායානුපස්සනා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงสัมปชัญญบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ทำความรู้สึกตัวในการก้าวไปและการถอยกลับ ในการแลดูและการเหลียวดู ในการคู้เข้าและการเหยียดออก ในการทรงผ้าสังฆาฏิ บาตร และจีวร ในการฉัน การดื่ม การเคี้ยว และการลิ้ม ในการถ่ายอุจจาระและปัสสาวะ ในการเดิน การยืน การนั่ง การหลับ การตื่น การพูด และการนิ่ง"

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.26] තත්ථ පටිකූලමනසිකාරකායානුපස්සනා භගවතා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงปฏิกูลมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

විස්සජ්ජනා – පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛු ඉමමෙව කායං උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා තචපරියන්තං පූරං නානප්පකාරස්ස අසුචිනො පච්චවෙක්ඛති අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ කෙසාලොමා නඛා දන්තා තචො එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා පටිකූලමනසිකාරකායානුපස්සනා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงปฏิกูลมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ ตั้งแต่ฝ่าเท้าขึ้นไปข้างบน ตั้งแต่ปลายผมลงมาข้างล่าง มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ เต็มไปด้วยของไม่สะอาดชนิดต่างๆ ว่า 'ในกายนี้มี ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง' ดังนี้"

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.27] තත්ථ ධාතුමනසිකාරකායානුපස්සනා භගවතා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธาตุมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

විස්සජ්ජනා – පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛු ඉමමෙව කායං යථාඨිතං යථාපණිහිතං ධාතුසො පච්චවෙක්ඛති අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ පථවීධාතු ආපොධාතු තෙජොධාතු වායොධාතු එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා ධාතුමනසිකාරකායානුපස්සනා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธาตุมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้โดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ ตามที่ตั้งอยู่ตามที่ดำรงอยู่ โดยความเป็นธาตุว่า 'ในกายนี้มี ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม'"

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.28] තත්ථ නව සිවථිකකායානුපස්සනා භගවතා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงนวสีวถิกาบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

විස්සජ්ජනා – පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛු සෙය්‍යථාපි පස්සෙය්‍ය සරීරං සිවථිකාය ඡඩ්ඩිතං එකාහමතං වා ද්වීහමතං වා තීහමතං වා උද්ධුමාතකං විනීලකං විපුබ්බකජාතං සො ඉමමෙව කායං උපසංහරති ‘‘අයම්පි ඛො කායො එවංධම්මො එවංභාවී එවංඅනතීතො’’ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා නව සිවථිකකායානුපස්සනා භාවනා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงการเจริญนวสีวถิกาบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนภิกษุพึงเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า ตายแล้ววันหนึ่งบ้าง สองวันบ้าง สามวันบ้าง ที่ขึ้นพอง มีสีเขียวคล้ำ มีน้ำเหลืองไหลเยิ้ม ภิกษุนั้นย่อมก็น้อมเข้ามาสู่กายนี้แหละว่า 'ถึงกายนี้เล่า ก็มีอย่างนี้เป็นธรรมดา มีอย่างนี้เป็นลักษณะ ไม่ล่วงพ้นความเป็นอย่างนี้ไปได้'"

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.29] තත්ථ වෙදනානුපස්සනා භගවතා විභජිත්වා දෙසිතා.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวทนานุปัสสนาไว้อย่างไร?

විස්සජ්ජනා – ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු සුඛං වා වෙදනං වෙදයමානො ‘‘සුඛං වෙදනං වෙදයාමී’’ති පජානාති, දුක්ඛං වා වෙදනං වෙදයමානො ‘‘දුක්ඛ වෙදනං වෙදයාමී’’ති පජානාති, අදුක්ඛමසුඛං වා වෙදනං වෙදයමානො ‘‘අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදයාමී’’ති පජානාති, එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා වෙදනානුපස්සනා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวทนานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุเมื่อเสวยสุขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยสุขเวทนา' เมื่อเสวยทุกขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยทุกขเวทนา' เมื่อเสวยอทุกขมสุขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยอทุกขมสุขเวทนา'"

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.30] තත්ථ චිත්තානුපස්සනා භගවතා විභජිත්වා දෙසිතා.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงจิตตานุปัสสนาไว้อย่างไร?

විස්සජ්ජනා – ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු සරාගං වා චිත්තං ‘‘සරාගං චිත්ත’’න්ති පජානාති, වීතරාගං වා චිත්තං ‘‘වීතරාගං චිත්ත’’න්ති පජානාති, සදොසං වා වීතදොසං වා සමොහං වා වීතමොහං වා සංඛිත්තං වා චිත්තං ‘‘සංඛිත්තං චිත්ත’’න්ති පජානාති, වික්ඛිත්තං වා චිත්තං ‘‘වික්ඛිත්තං චිත්ත’’න්ති පජානාති, එවමාදිනා තත්ථ භගවතා චිත්තානුපස්සනා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงจิตตานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุรู้ชัดจิตที่มีราคะว่า 'จิตมีราคะ' รู้ชัดจิตที่ปราศจากราคะว่า 'จิตปราศจากราคะ' รู้ชัดจิตที่มีโทสะ หรือจิตที่ปราศจากโทสะ หรือจิตที่มีโมหะ หรือจิตที่ปราศจากโมหะ รู้ชัดจิตที่หดหู่ว่า 'จิตหดหู่' รู้ชัดจิตที่ฟุ้งซ่านว่า 'จิตฟุ้งซ่าน'"

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.31] තත්ථ ධම්මානුපස්සනා භගවතා විභජිත්වා දෙසිතා, තං සඞ්ඛෙපමත්තෙනෙව විස්සජ්ජෙහි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธรรมานุปัสสนาไว้อย่างไร ขอท่านจงตอบเรื่องนั้นโดยย่อเถิด

විස්සජ්ජනා – ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති, පඤ්චසු නීවරණෙසු එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා පඤ්චහි පබ්බෙහි ධම්මානුපස්සනා විභජිත්වා පකාසිතා.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธรรมานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นด้วย ๕ บรรพ โดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลาย คือในนิวรณ์ ๕"

චූළසීහනාදසුත්ත

จูฬสีหนาทสูตร

පුච්ඡා – චූළනසීහනාදසුත්තං [Pg.32] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็จูฬสีหนาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่ไหน ทรงปรารภใคร และทรงแสดงในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ පරිහීනලාභසක්කාරෙ නානාතිත්ථියෙ ආරබ්භ භාසිතං, නානාතිත්ථියා භන්තෙ පරිහීනලාභසක්කාරා තෙසු තෙසු ඨානෙසු පරිදෙවිංසු, චතස්සො ච භන්තෙ පරිසා භගවතො එකමත්ථං ආරොචෙසුං, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่กรุงสาวัตถี ทรงปรารภพวกอัญเดียรถีย์ผู้เสื่อมจากลาภสักการะ ท่านผู้เจริญ พวกอัญเดียรถีย์ผู้เสื่อมจากลาภสักการะเหล่านั้นพากันคร่ำครวญในที่นั้นๆ และบริษัท ๔ ได้กราบทูลเนื้อความนั้นแก่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น

මහාසීහනාදසුත්ත

มหาสีหนาทสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.34] භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන මහාසීහනාදසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงแสดงมหาสีหนาทสูตรที่ไหน ทรงปรารภใคร และทรงแสดงในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – වෙසාලියං භන්තෙ සුනක්ඛත්තං ලිච්ඡවිපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං, සනුක්ඛත්තො භන්තෙ ලිච්ඡවිපුත්තො අචිරපක්කන්තො හොති ඉමස්මා ධම්මවිනයා, සො වෙසාලියං පරිසති එවං වාචං භාසති [Pg.35] ‘‘නත්ථි සමණස්ස ගොතමස්ස උත්තරිමනුස්සධම්මා අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො, තක්කපරියාහතං සමණො ගොතමො ධම්මං දෙසෙති වීමංසානුචරිතං සයං පටිභානං. යස්ස ච ඛ්වාස්ස අත්ථාය ධම්මො දෙසිතො, සො නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායා’’ති, එතමත්ථං භන්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවතො ආරොචෙසි, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่กรุงเวสาลี ทรงปรารภสุนักขัตตลิจฉวีบุตร ท่านผู้เจริญ สุนักขัตตลิจฉวีบุตรนั้นเป็นผู้เพิ่งจากไปจากพระธรรมวินัยนี้ไม่นาน เขาได้กล่าววาจาในที่ประชุม ณ กรุงเวสาลีอย่างนี้ว่า "ธรรมอันยิ่งของมนุษย์ที่เป็นความรู้ความเห็นพิเศษอันประเสริฐอย่างพอเพียงของพระสมณโคดมไม่มี พระสมณโคดมทรงแสดงธรรมที่ประมวลมาด้วยความตรึก ที่ไตร่ตรองด้วยการพิจารณา เป็นปฏิภาณของพระองค์เอง และธรรมที่พระองค์ทรงแสดงเพื่อประโยชน์แก่บุคคลใด บุคคลนั้นย่อมนำออกไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแห่งบุคคลผู้ทำตามธรรมนั้น" ท่านผู้เจริญ ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลเนื้อความนั้นแก่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – කති [Pg.36] පනාවුසො තත්ථ භගවතා තථාගතස්ස තථාගතබලානි විභජිත්වා පකාසිතානි, යෙහි බලෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงตถาคตพลของพระตถาคตไว้เท่าไร ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยกำลังเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร?

විස්සජ්ජනා – දස භන්තෙ තථාගතස්ස තථාගතබලානි භගවතා විභජිත්වා පකාසිතානි, යෙහි බලෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงตถาคตพลของพระตถาคตไว้ ๑๐ ประการ ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยกำลังเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.39] තත්ථ භගවතා චතුවෙරජ්ජඤාණානි විභජිත්වා පකාසිතානි, යෙහි වෙසාරජ්ජෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวสารัชชญาณ ๔ ประการไว้อย่างไร ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยเวสารัชชญาณเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร?

විස්සජ්ජනා – ඛීණාසවස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ආසවා අපරික්ඛීණාති තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සතීති නිමිත්තමෙතං සාරිපුත්ත න සමනුපස්සාමි, එතමහං සාරිපුත්ත නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි. එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ චතුවෙසාරජ්ජඤාණානි භගවතා විත්ථාරෙන විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำตอบ – สารีบุตร เราไม่เห็นนิมิตว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะพึงกล่าวหาเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘ท่านผู้เป็นขีณาสพปฏิญาณตนว่าอาสวะสิ้นแล้ว แต่อาสวะเหล่านี้ของท่านยังไม่สิ้น’ สารีบุตร เมื่อเราไม่เห็นนิมิตนั้น เราจึงอยู่เป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความแกล้วกล้า ด้วยประการฉะนี้ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศเวสารัชชญาณ ๔ ประการไว้โดยพิสดาร

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.41] තත්ථ භගවතා පඤ්චගතිපරිච්ඡෙදඤාණං විභජිත්වා පකාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงญาณเครื่องกำหนดคติ ๕ ประการไว้อย่างไร?

විස්සජ්ජනා – පඤ්ච ඛො ඉමා සාරිපුත්ත ගතියො, කතමා පඤ්ච, නිරයො තිරච්ඡානයොනි පෙත්තිවිසයො මනුස්සා දෙවා, එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා තත්ථ පඤ්චගතිපරිච්ඡෙදකඤාණං විභජිත්වා පකාසිතං.

คำตอบ – สารีบุตร คติ ๕ ประการเหล่านี้แล คืออะไรบ้าง คือ นรก กำเนิดเดรัจฉาน แดนเปรต มนุษย์ เทวดา ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศญาณเครื่องกำหนดคติ ๕ ประการไว้

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.43] තත්ථ තථාගතො අත්තනො පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියා අපරිහානිං පකාසෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระตถาคตทรงประกาศความไม่เสื่อมแห่งความแตกฉานแห่งปัญญาของพระองค์ไว้อย่างไร?

විස්සජ්ජනා – සන්ති ඛො පන සාරිපුත්ත එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො යාවදෙවායං භවං පුරිසො දහරො හොති, එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ තථාගතො අත්තනො පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියා අපරිහානිං පකාසෙසි.

คำตอบ – สารีบุตร สมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ตราบใดที่บุรุษนี้ยังเป็นหนุ่มอยู่’ ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระตถาคตได้ทรงประกาศความไม่เสื่อมแห่งความแตกฉานแห่งปัญญาของพระองค์ไว้

මහාදුක්ඛක්ඛන්ධසුත්ත

มหาทุกขขันธสูตร

පුච්ඡා – මහාදුක්ඛක්ඛන්ධසුත්තං [Pg.45] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาทุกขขันธสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතිත්ථියෙ ආරබ්භ භාසිතං, සම්බහුලා භන්තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා භික්ඛූ එතදවොචුං ‘‘සමණො ආවුසො ගොතමො කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, මයම්පි කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙම, සමණො ආවුසො ගොතමො රූපානං [Pg.46] වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, මයම්පි රූපානං වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙම, ඉධ නො ආවුසො කො විසෙසො, කො අධිප්පයාසො, කිං නානාකරණං සමණස්ස වා ගොතමස්ස අම්හාකං වා යදිදං ධම්මදෙසනාය වා ධම්මදෙසනං අනුසාසනියා වා අනුසාසනි’’න්ති, එතමත්ථං භික්ඛූ භගවතො ආරොචෙසුං, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพวกอัญเดียรถีย์ ท่านผู้เจริญ พวกอัญเดียรถีย์จำนวนมากได้กล่าวกับภิกษุทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส พระสมณโคดมทรงบัญญัติการกำหนดรู้กามทั้งหลาย แม้พวกเราก็บัญญัติการกำหนดรู้กามทั้งหลาย อาวุโส พระสมณโคดมทรงบัญญัติการกำหนดรู้รูปและเวทนาทั้งหลาย แม้พวกเราก็บัญญัติการกำหนดรู้รูปและเวทนาทั้งหลาย อาวุโส ในเรื่องนี้ อะไรเป็นความพิเศษ อะไรเป็นความมุ่งหมาย อะไรเป็นความแตกต่างกันระหว่างพระสมณโคดมกับพวกเรา ในเรื่องการแสดงธรรมหรือการพร่ำสอน’ ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น

චූළදුක්ඛක්ඛන්ධසුත්ත

จูฬทุกขขันธสูตร

පුච්ඡා – චූළදුක්ඛක්ඛන්ධසුත්තං [Pg.47] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬทุกขขันธสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ කපිලවත්ථුස්මිං මහානාමං සක්කං ආරබ්භ භාසිතං, මහානාමො භන්තෙ සක්කො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘දීඝරත්තාහං භන්තෙ භගවතා එවං ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි ‘ලොභො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො, දොසො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො, මොහො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො’ති, එවඤ්චාහං භන්තෙ භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි ‘ලොභො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො, දොසො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො, මොහො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො’ති. අථ ච පන මෙ එකදා ලොභධම්මාපි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති, දොසධම්මාපි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති, මොහධම්මාපි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති, තස්ස මය්හං භන්තෙ එවං හොති ‘කො සු නාම මෙ ධම්මො අජ්ඣත්තං අප්පහිනො[Pg.48], යෙන මෙ එකදා ලොභධම්මාපි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති, දොසධම්මාපි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති, මොහධම්මාපි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්තී’ති’’, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่กรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ปรารภพระมหานามศากยะ ท่านผู้เจริญ พระมหานามศากยะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วอย่างนี้มานานว่า ‘โลภะเป็นอุปกิเลสของจิต โทสะเป็นอุปกิเลสของจิต โมหะเป็นอุปกิเลสของจิต’ และข้าพระองค์ก็ทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า ‘โลภะเป็นอุปกิเลสของจิต โทสะเป็นอุปกิเลสของจิต โมหะเป็นอุปกิเลสของจิต’ แต่ถึงกระนั้น บางครั้งธรรมคือโลภะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโทสะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโมหะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ธรรมอะไรหนอที่ข้าพระองค์ยังละไม่ได้ภายในตน ซึ่งเป็นเหตุให้บางครั้งธรรมคือโลภะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโทสะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโมหะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่’ พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น

අනුමානසුත්ත

อนุมานสูตร

පුච්ඡා – අනුමානසුත්තං [Pg.49] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කෙන භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนุมานสูตรนั้น ใครกล่าวไว้ที่ไหน ปรารภใคร?

විස්සජ්ජනා – භග්ගෙසු භන්තෙ සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ ආයස්මතා මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරෙන සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระกล่าวไว้ที่ป่าเภสกฬาวัน ใกล้ภูเขาสุสุมารคีรี แคว้นภัคคะ ปรารภภิกษุจำนวนมาก

චෙතොඛිලසුත්ත

เจโตขีลสูตร

පුච්ඡා – චෙතොඛිලසුත්තං [Pg.50] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เจโตขีลสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก

වනපත්ථසුත්ත

วนปัตถสูตร

පුච්ඡා – වනපත්ථසුත්තං [Pg.53] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็วนปัตถสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก

මධුපිණ්ඩිකසුත්ත

มธุบิณฑิกสูตร

පුච්ඡා – මධුපිණ්ඩිකසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็มธุบิณฑิกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ දණ්ඩපාණිං සක්කං ආරබ්භ භාසිතං, දණ්ඩපාණි භන්තෙ සක්කො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘කිං වාදී සමණො කිමක්ඛායී’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ในหมู่ชนชาวศากยะ ปรารภทัณฑปาณิศากยะ ขอรับ ทัณฑปาณิศากยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลคำนี้ว่า ‘พระสมณะมีวาทะอย่างไร มีปกติกล่าวอย่างไร’ ตรัสไว้ในเรื่องนั้นแล ขอรับ

ද්වෙධාවිතක්කසුත්ත

ทเวธาวิตักกสูตร

පුච්ඡා – ද්වෙධාවිතක්කසුත්තං [Pg.56] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ทเวธาวิตักกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก

විතක්කසණ්ඨානසුත්ත

วิตักกสัณฐานสูตร

පුච්ඡා – විතක්කසණ්ඨානසුත්තං [Pg.57] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็วิตักกสัณฐานสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก

කකචූපමසුත්ත

กกจูปมสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.58] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන කකචූපමසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น...เป... ตรัสกกจูปมสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං මොළියඵග්ගුනං ආරබ්භ භාසිතං, ආයස්මා භන්තෙ මොළියඵග්ගුනො භික්ඛුනීහි සද්ධිං [Pg.59] අතිවෙලං සංසට්ඨො විහරති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุ ขอรับ พระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุคลุกคลีกับพวกภิกษุณีเกินเวลา ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ

පුච්ඡා – අථ [Pg.61] ඛො ආවුසො ආයස්මතො මොළියඵග්ගුනස්ස තං භගවතො ඔවාදං සුත්වා කථං චිත්තං උප්පන්නං, කථඤ්ජ භගවා උත්තරි භික්ඛූන ඔවාදමදාසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อพระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุฟังโอวาทนั้นของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จิตเกิดขึ้นอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไปอย่างไร

විස්සජ්ජනා – අථ ඛො භන්තෙ මොළියඵග්ගුනස්ස භගවතො ඉමං ඔවාදං සුත්වා භික්ඛුනිසංසග්ගතො ඔරමිස්සාමි විරමිස්සාමීතිපි චිත්තං න උප්පන්නං, අසංවරමෙව භන්තෙ චිත්තං උප්පන්නං, භගවා ච භන්තෙ ආරාධයිංසු වත මෙ භික්ඛවෙ භික්ඛූ එකං සමයං චිත්තං, එවමාදිනා උත්තරි භික්ඛූනං ඔවාදමදාසි.

คำตอบ – ขอรับ ก็เมื่อพระโมฬิยผัคคุนะฟังโอวาทนี้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จิตว่า ‘เราจักงด จักเว้นจากการคลุกคลีกับภิกษุณี’ ดังนี้ แม้ก็มิได้เกิดขึ้น ขอรับ จิตที่ไม่สำรวมนั่นแลเกิดขึ้น และขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไป ด้วยคำเป็นต้นว่า ‘ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในสมัยหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายได้ยังจิตของเราให้ยินดีแล้วหนอ’

උභතො [Pg.64] දණ්ඩකෙන චෙපි භික්ඛවෙ කකචෙන චොරා ඔචරකා අඞ්ගමඞ්ගානි ඔකන්තෙය්‍යුං.

ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้หากพวกโจรผู้คอยช่องจะพึงเลื่อยอวัยวะน้อยใหญ่ด้วยเลื่อยมีที่จับทั้งสองข้าง

අලගද්දූපමසුත්ත

อลคัททูปมสูตร

පුච්ඡා – අලගද්දූපමසුත්තං [Pg.65] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็อลคัททูปมสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අරිට්ඨං භික්ඛුං ගද්ධබාධිපුබ්බං ආරබ්භ භාසිතං, අරිට්ඨස්ස භන්තෙ භික්ඛුනො ගද්ධබාධිපුබ්බස්ස එවරූපං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං ‘‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජාදාමි, යථා යෙමෙ අන්තරායිකා ධම්මා වුත්තා භගවතා, තෙ පටිසෙවතො නාලං අන්තරායායා’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้ง ขอรับ ทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้เกิดขึ้นแก่พระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งว่า ‘เราย่อมรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า ธรรมเหล่าใดที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมมีอันตราย ธรรมเหล่านั้นเมื่อเสพอยู่ก็ไม่สามารถทำอันตรายได้’ ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ

පුච්ඡා – අථ [Pg.68] ඛො ආවුසො ආයස්මතො අරිට්ඨස්ස ගද්ධබාධිපුබ්බස්ස කථං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි, කථඤ්ච භගවා උත්තරි භික්ඛුනං ධම්මදෙසනං පවත්තෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ความตรึกในใจของพระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งเกิดขึ้นอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไปอย่างไร

විස්සජ්ජනා – අථ ඛො භන්තෙ අරිට්ඨස්ස භික්ඛුනො ගද්ධබාධිපුබ්බස්ස ‘‘කිඤ්චාපි මං භගවා මොඝපුරිසවාදෙන වදෙසි, න ඛො පන මෙ මග්ගඵලානං උපනිස්සයො න හොති, ස්වාහං ආරභිත්වා ඝට්ටෙත්වා මග්ගඵලානි නිබ්බත්තෙස්සාමී’’ති, එවං ඛො භන්තෙ චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි, භගවා ච භන්තෙ දුප්පඤ්ඤස්ස අලගද්දූපමං දස්සෙත්වා අලගද්දූපමං පරියත්තිඤ්ච දස්සෙත්වා පඤ්ඤවතො අලගද්දූපමාය ච කුල්ලූපමාය ච පඤ්ඤවතො නිස්සරණපරියත්තිං දස්සෙත්වා ඡ ච දිට්ඨිට්ඨානානි, තෙසඤ්ච ඡන්නං දිට්ඨිට්ඨානානං විනිවෙඨනාකාරං දස්සෙත්වා පරියොසානෙ ච ඛන්ධකම්මට්ඨානං අරහත්තනිකූටෙන දස්සෙත්වා උත්තරි භික්ඛූනං ධම්මකථං පවත්තෙසි.

คำตอบ – ขอรับ ก็ความตรึกในใจเกิดขึ้นแก่พระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งอย่างนี้ว่า ‘ถึงแม้พระผู้มีพระภาคเจ้าจะตรัสเรียกเราด้วยวาทะว่าโมฆบุรุษก็จริง แต่เราก็มิใช่ว่าจะไม่มีอุปนิสัยแห่งมรรคผล เรานั้นจักปรารภความเพียรพยายามทำให้มรรคผลบังเกิดขึ้น’ ขอรับ และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงอุปมาด้วยงูพิษแก่คนมีปัญญาทราม และทรงแสดงปริยัติอุปมาด้วยงูพิษ และทรงแสดงปริยัติอันเป็นเครื่องสลัดออกของคนมีปัญญาด้วยอุปมาด้วยงูพิษและอุปมาด้วยแพ และทรงแสดงฐานะแห่งทิฏฐิ ๖ ประการ และทรงแสดงอาการเพิกถอนฐานะแห่งทิฏฐิ ๖ ประการเหล่านั้น และในที่สุดทรงแสดงขันธกัมมัฏฐานโดยมียอดคือพระอรหัต ทรงแสดงธรรมกถาแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไป

වම්මිකසුත්ත

วัมมิกสูตร

පුච්ඡා – ධම්මිකසුත්තං [Pg.73] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ธัมมิกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං කුමාරකස්සපං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ කුමාරකස්සපො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා වම්මිකපඤ්හං පුච්ඡි, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระกุมารกัสสปะผู้มีอายุ ขอรับ พระกุมารกัสสปะผู้มีอายุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้ทูลถามปัญหาเรื่องจอมปลวก ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ

රථවිනීතසුත්ත

รถวินีตสูตร

පුච්ඡා – රථවිනීතසුත්තං [Pg.74] පනාවුසො කත්ථ කෙන භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ รถวินีตสูตร อันใครกล่าวแล้วที่ไหน

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මතා ච සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා ආයස්මතා ච පුණ්ණෙන මන්තාණිපුත්තෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං පුච්ඡාවිස්සජ්ජනවසෙන භාසිතං.

คำตอบ – ขอรับ ที่กรุงสาวัตถี อันพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นธรรมเสนาบดี และพระปุณณมันตานีบุตรผู้มีอายุ กล่าวแล้วด้วยอำนาจการถามตอบกันและกัน

නිවාපසුත්ත

นิวาปสูตร

පුච්ඡා – නිවාපසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ นิวาปสูตร อันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุเป็นอันมาก

පුච්ඡා – ඉමස්මිං [Pg.77] ආවුසො සුත්තෙ කො නිවාපො කො නෙවාපිකො කා නෙවාපිකපරිසා කා මිගජාතා කථඤ්චෙතිස්සා උපමාය අත්ථො දට්ඨබ්බො.

คำถาม – ในสูตรนี้ ท่านผู้มีอายุ อะไรเป็นเหยื่อ ใครเป็นผู้ให้เหยื่อ อะไรเป็นบริวารของผู้ให้เหยื่อ อะไรเป็นหมู่เนื้อ และอรรถแห่งอุปมานี้พึงเห็นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉමස්මිං භන්තෙ සුත්තෙ නිවාපොති ඛො භන්තෙ පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං, නෙවාපිකොති ඛො භන්තෙ මාරස්සෙතං පාපිමතො අධිවචනං, නෙවාපිකපරිසාති ඛො භන්තෙ මාරපරිසායෙතං අධිවචනං, මිගජාතාති ඛො භන්තෙ සමණබ්‍රාහ්මණානමෙතං අධිවචනං, ඉමස්මිං භන්තෙ සුත්තෙ එතස්ස අත්ථො එවං දට්ඨබ්බො.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนี้ คำว่า เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของกามคุณ ๕ เหล่านี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า ผู้ให้เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของมารผู้มีบาปนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า บริวารของผู้ให้เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของบริวารแห่งมารนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า หมู่เนื้อ นี้ เป็นชื่อของสมณพราหมณ์ทั้งหลายเหล่านั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนี้ อรรถแห่งอุปมานี้พึงเห็นอย่างนี้

පාසරාසිසුත්ත

ปาสราสิสูตร

පුච්ඡා – කෙනාවුසො [Pg.79] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන පාසරාසිසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น...เป... ตรัสปาสราสิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං, සම්බහුලා භන්තෙ භික්ඛූ රම්මකස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අස්සමෙ භගවන්තං ආරබ්භ ධම්මියා කථාය සන්නිසීදිංසු, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุเป็นอันมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุเป็นอันมากนั่งประชุมกันด้วยธรรมีกถา ปรารภพระผู้มีพระภาคเจ้าในอาศรมของพราหมณ์ชื่อรัมมกะ ตรัสในเรื่องนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ

පුච්ඡා – අථ [Pg.81] ඛො ආවුසො තෙසං සම්බහුලානං භික්ඛූනං ධම්මියා කථාය සන්නිසින්නානං කීදිසං ධම්මකථං කථෙසි.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ ทรงแสดงธรรมกถาเช่นไรแก่ภิกษุเป็นอันมากเหล่านั้น ผู้ประชุมกันด้วยธรรมีกถา

විස්සජ්ජනා – සාධු භික්ඛවෙ එතං ඛො භික්ඛවෙ තුම්හාකං පතිරූපං කුලපුත්තානං සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතානං, යං තුම්හෙ ධම්මියා කථාය සන්නිසීදෙය්‍යාථ, සන්නිපතිතානං වො භික්ඛවෙ ද්වයං කරණීයං ධම්මී වා කථා අරියො වා තුණ්හීභාවො. ද්වෙමා භික්ඛවෙ පරියෙසනා අරියා ච පරියෙසනා අනරියා ච පරියෙසනා. එවමාදිනා භන්තෙ භගවා සන්නිපතිතානං තෙසං භික්ඛූනං අරියපරියෙසනඤ්ච අනරියපරියෙසනඤ්ච විභජිත්වා දෙසෙසි.

คำตอบ – ดูกรภิกษุทั้งหลาย ดีแล้ว ดูกรภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอผู้เป็นกุลบุตรออกบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือนด้วยศรัทธาแล้ว มานั่งประชุมกันด้วยธรรมีกถา นี้เป็นสิ่งที่สมควรแก่พวกเธอ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อพวกเธอประชุมกัน พึงทำกิจ ๒ อย่าง คือ ธรรมีกถา หรืออริยตูนหีภาพ ดูกรภิกษุทั้งหลาย การแสวงหา ๒ อย่างนี้ คือ การแสวงหาอันประเสริฐ และการแสวงหาอันไม่ประเสริฐ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอริยปริเยสนาและอนริยปริเยสนาแก่ภิกษุทั้งหลายเหล่านั้นผู้ประชุมกัน

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.83] භගවා අත්තනාපි අනරියපරියෙසනං පහාය අරියපරියෙසනාය පරියෙසිතභාවං පකාසෙසි.

คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงละอนริยปริเยสนาด้วยพระองค์เอง ทรงประกาศความเป็นผู้แสวงหาด้วยอริยปริเยสนาอย่างไร

විස්සජ්ජනා – අහම්පි සුදං භික්ඛවෙ පුබ්බෙව සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධො බොධිසත්තොව සමානො අත්තනා ජාතිධම්මො සමානො ජාතිධම්මංයෙව පරියෙසාමි, අත්තනා ජරාධම්මො බ්‍යාධිධම්මො මරණධම්මො සොකධම්මො සංකිලෙසධම්මො සමානො සංකිලෙසධම්මංයෙව පරියෙසාමි. එවමාදිනා භන්තෙ භගවා අත්තනාපි අනරියපරියෙසනං පහාය අරියපරියෙසනාය පරියෙසිතභාවං පකාසෙසි.

คำตอบ – ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้เราเมื่อก่อนแต่ตรัสรู้ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์อยู่ ตนเองมีสภาพอันเกิดเป็นธรรมดา ก็แสวงหาสิ่งที่มีสภาพอันเกิดเป็นธรรมดานั่นเอง ตนเองมีสภาพอันแก่เป็นธรรมดา มีสภาพอันเจ็บเป็นธรรมดา มีสภาพอันตายเป็นธรรมดา มีสภาพอันเศร้าโศกเป็นธรรมดา มีสภาพอันเศร้าหมองเป็นธรรมดา ก็แสวงหาสิ่งที่มีสภาพอันเศร้าหมองเป็นธรรมดานั่นเอง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาคทรงละอนริยปริเยสนาด้วยพระองค์เอง ทรงประกาศความเป็นผู้แสวงหาด้วยอริยปริเยสนา

පුච්ඡා – එවං [Pg.85] පඨමාභිසම්බුද්ධස්ස ආවුසො භගවතො අජපාලනිග්‍රොධරුක්ඛමූලෙ නිසින්නස්ස ධම්මදෙසනාය කතසන්නිට්ඨානස්ස කීදිසො

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะเป็นครั้งแรกอย่างนี้ ประทับนั่งที่โคนต้นอชปาลนิโครธ ผู้ทรงตกลงพระทัยจะแสดงธรรม มีพระดำริเช่นไร

චෙතසො [Pg.86] පරිවිතක්කො උදපාදි, කථඤ්ච ධම්මදෙසනාය චාරිකා අහොසි, කථඤ්ච පඨමා ධම්මදෙසනා අහොසි.

ความตรึกในใจเกิดขึ้นแล้ว และการจาริกเพื่อแสดงธรรมเป็นอย่างไร และการแสดงธรรมครั้งแรกเป็นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ‘‘කස්ස නු ඛො අහං පඨමං ධම්මං දෙසෙය්‍යං, කො ඉමං ධම්මං ඛිප්පමෙව ආජානිස්සතී’’ති එවං ඛො භන්තෙ භගවතො පඨමාභිසම්බුද්ධස්ස අජපාලනිග්‍රොධමූලෙ ධම්මදෙසනාය කතසන්නිට්ඨානස්ස පරිවිතක්කො උදපාදි, අථ භන්තෙ භගවා උරුවෙලායං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන බාරාණසී, තෙන පදසායෙව චාරිකං පක්කාමි ධම්මදෙසනාය, ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ අන්තා පබ්බජිතෙන න සෙවිතබ්බා, කතමෙ ද්වෙ, යො චායං කාමෙසු කාමසුඛල්ලිකානුයොගො හීනො ගාම්මො පොථුජ්ජනිකො අනරියො අනත්තසංහිතො, එවමාදිනා භන්තෙ භගවතො පඨමා ධම්මදෙසනා අහොසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ความปริวิตกอย่างนี้แล ได้เกิดขึ้นแก่พระผู้มีพระภาคผู้ทรงตรัสรู้พร้อมเฉพาะเป็นครั้งแรก ณ โคนต้นอชปาลนิโครธ ผู้ทรงตกลงพระทัยจะแสดงธรรมว่า “เราจะพึงแสดงธรรมแก่ใครก่อนหนอ ใครจักรู้แจ้งธรรมนี้ได้โดยเร็วพลัน” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จากนั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อุรุเวลาตามพระอัธยาศัยแล้ว เสด็จจาริกด้วยพระบาทนั่นเองไปยังเมืองพาราณสี เพื่อแสดงธรรมว่า “ภิกษุทั้งหลาย ที่สุด ๒ อย่างนี้ บรรพชิตไม่ควรเสพ ๒ อย่างอะไรบ้าง คือ การประกอบตนให้พัวพันด้วยกามสุขในกามทั้งหลาย เป็นธรรมอันเลว เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเทศนาครั้งแรกของพระผู้มีพระภาคได้มีขึ้น ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

සබ්බාභිභූ [Pg.89] සබ්බවිදූහමස්මි,සබ්බධම්මෙසු අනූපලිත්තො;

සබ්බඤ්ජහො තණ්හාක්ඛයෙ විමුත්තො,සයං අභිඤ්ඤාය කමුද්දිසෙය්‍යං.

เราเป็นผู้ครอบงำสิ่งทั้งปวง เป็นผู้รู้แจ้งสิ่งทั้งปวง ไม่แปดเปื้อนในธรรมทั้งปวง ละสิ่งทั้งปวงได้แล้ว พ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา เราตรัสรู้ยิ่งด้วยตนเองแล้ว จะพึงอ้างใคร (ว่าเป็นครู)

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.92] භගවා පාසරාසිඋපමාය තං දෙසනං පරිනිට්ඨාපෙසි.

คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมนั้นให้บริบูรณ์ด้วยอุปมาด้วยกองบ่วงอย่างไร

විස්සජ්ජනා – පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ කාමගුණා, කතමෙ පඤ්ච, චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා සද්දා. ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා ගන්ධා. ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා රසා. කායවිඤ්ඤෙය්‍යා ඵොට්ඨබ්බා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච කාමගුණා. යෙ හි කෙචි භික්ඛවෙ සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ඉමෙ කාමගුණෙ ගථිතා මුච්ඡිතා අජ්ඣොපන්නා අනාදීනවදස්සාවිනො අනිස්සරණපඤ්ඤා පරිභුඤ්ජන්ති, තෙ එවමස්සු වෙදිතබ්බා ‘‘අනයමාපන්නා බ්‍යාසනමාපන්නා යථාකාමකරණීයා පාපිමතො’’, එවමාදිනා භන්තෙ භගවා පාසරාසිඋපමාය ධම්මදෙසනං පරිනිට්ඨාපෙසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้ ๕ ประการอะไรบ้าง คือ รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด เสียงที่พึงรู้แจ้งด้วยโสต กลิ่นที่พึงรู้แจ้งด้วยฆานะ รสที่พึงรู้แจ้งด้วยชิวหา โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้แล ดูกรภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง สยบ หมกมุ่น พัวพันในกามคุณเหล่านี้ ไม่เห็นโทษ ไม่มีปัญญาเครื่องสลัดออก บริโภคอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นพึงทราบอย่างนี้ว่า ‘ถึงความพินาศ ถึงความฉิบหาย พึงถูกมารผู้มีบาปกระทำได้ตามความปรารถนา’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงให้พระธรรมเทศนาจบลงด้วยอุปมาด้วยกองบ่วง ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

චූළහත්ථිපදොපමසුත්ත

จูฬหัตถิปโทปมสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.94] ජානතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන චූළහත්ථිපදොපමසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง...เป... ทรงแสดงจูฬหัตถิปโทปมสูตร ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ජාණුස්සොණිං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. ජාණුස්සොණි භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා යාවතකො අහොසි පිලොතිකෙන පරිබ්බාජකෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපො, තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทรงแสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อชานุสโสณี ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อชานุสโสณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว การสนทนาปราศรัยกับปริพาชกชื่อปิโลติกะมีประมาณเท่าใด ได้กราบทูลเรื่องนั้นทั้งหมดแก่พระผู้มีพระภาค ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.98] භගවා හත්ථිපදොපමං විත්ථාරෙන පරිපූරෙත්වා දෙසෙසි.

คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมาด้วยรอยเท้าช้างให้บริบูรณ์โดยพิสดารอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ‘‘න ඛො බ්‍රාහ්මණ එත්තාවතා හත්ථිපදොපමො විත්ථාරෙන පරිපූරො හොති, අපි ච බ්‍රාහ්මණ යථා හත්ථිපදොපමො විත්ථාරෙන පරිපූරො හොති, තං සුණාහි සාධුකං මනසිකරොහි භාසිස්සාමී’’ති, එවමාදිනා භන්තෙ භගවා හත්ථිපදොපමං පරිපූරෙත්වා බ්‍රාහ්මණස්ස ජාණුස්සොණිස්ස දෙසෙසි.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแก่พราหมณ์ชื่อชานุสโสณี โดยทรงแสดงอุปมาด้วยรอยเท้าช้างให้บริบูรณ์ด้วยประการฉะนี้ว่า “ดูกรพราหมณ์ อุปมาด้วยรอยเท้าช้างยังไม่บริบูรณ์โดยพิสดารด้วยเหตุเพียงเท่านี้ แต่ดูกรพราหมณ์ อุปมาด้วยรอยเท้าช้างจะบริบูรณ์โดยพิสดารได้อย่างไร เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”.

මහාහත්ථිපදොපමසුත්ත

มหาหัตถิปโทปมสูตร

පුච්ඡා – මහාහත්ථිපදොපමසුත්තං [Pg.102] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කෙන භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ มหาหัตถิปโทปมสูตรนี้ แสดง ณ ที่ไหน ปรารภใคร ใครเป็นผู้แสดง.

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก พระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นพระธรรมเสนาบดีเป็นผู้แสดง.

මහාසාරොපමසුත්ත

มหาสาโรปมสูตร

පුච්ඡා – මහාසාරොපමසුත්තං [Pg.103] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาสาโรปมสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ දෙවදත්තං ආරබ්භ භාසිතං, දෙවදත්තො භන්තෙ සඞ්ඝං භින්දිත්වා රුහිරුප්පාදකම්මං කත්වා අචිරපක්කන්තො හොති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงราชคฤห์ ปรารภพระเทวทัต พระเทวทัตทำสังฆเภทและทำโลหิตุปบาทกรรมแล้ว เพิ่งจากไปไม่นาน แสดงในเรื่องนั้น.

චූළසාරොපමසුත්ත

จูฬสาโรปมสูตร

පුච්ඡා – චූළසාරොපමසුත්තං [Pg.105] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬสาโรปมสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ පිඞ්ගලකොච්ඡං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං, පිඞ්ගලකොච්ඡො භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡි, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อปิงคลโกจฉะ พราหมณ์ชื่อปิงคลโกจฉะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามปัญหา แสดงในเรื่องนั้น.

චූළගොසිඞ්ගසුත්ත

จูฬโคสิงคสูตร

පුච්ඡා – චූළගොසිඞ්ගසුත්තං [Pg.106] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කෙන සද්ධිං භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬโคสิงคสูตรนี้ ณ ที่ไหน กับใคร.

විස්සජ්ජනා – නාභිකෙ භන්තෙ ගොසිඞ්ගසාලවනදායෙ ආයස්මතා අනුරුද්ධත්ථෙරෙන සද්ධිං භාසිතං.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ โคสิงคสาลวัน ในนาภิกะ กับพระอนุรุทธเถระผู้มีอายุ.

මහාගොසිඞ්ගසුත්ත

มหาโคสิงคสูตร

පුච්ඡා – මහාගොසිඞ්ගසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කෙන සද්ධිං භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาโคสิงคสูตรนี้ ณ ที่ไหน กับใคร.

විස්සජ්ජනා – ගොසිඞ්ගසාලවනදායෙ භන්තෙ ආයස්මතා ච සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා ආයස්මතා ච මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරෙන සද්ධිං භාසිතං.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ โคสิงคสาลวัน กับพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นพระธรรมเสนาบดี และพระมหาโมคคัลลานเถระผู้มีอายุ.

මහාගොපාලකසුත්ත

มหาโคปาลกสูตร

පුච්ඡා – මහාගොපාලකසුත්තං [Pg.107] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาโคปาลกสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร.

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

චූළගොපාලකසුත්ත

จูฬโคปาลกสูตร

පුච්ඡා – චූළගොපාලකසුත්තං [Pg.109] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬโคปาลกสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร.

විස්සජ්ජනා – වජ්ජීසු භන්තෙ උක්කචෙලායං ගඞ්ගාය නදියා තීරෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ อุกกเจลา ริมฝั่งแม่น้ำคงคา ในแคว้นวัชชี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

චූළසච්චකසුත්ත

จูฬสัจจกสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.110] ජානතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන චූළසච්චකසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬสัจจกสูตรนี้ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... (ละไว้)... ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – වෙසාලියං භන්තෙ සච්චකං නිගණ්ඨපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං, සච්චකො නිගණ්ඨපුත්තො මහතියා ලිච්ඡවිපරිසාය සද්ධිං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච ‘‘කථං පන භවං ගොතමො සාවකෙ විනෙති, කථං භාගා ච පන භොතො ගොතමස්ස සාවකෙසු අනුසාසනී බහුලා පවත්තතී’’ති, අථ භන්තෙ භගවතා අනිච්චවාදෙ ච අනත්තවාදෙ ච පකාසිතෙ සච්චකො නිගණ්ඨපුත්තො පථවීඋපමං දස්සෙත්වා අත්තනො අත්තවාදං පකාසෙසි, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภสัจจกนิครนถบุตร ที่เมืองเวสาลี สัจจกนิครนถบุตรพร้อมด้วยบริษัทเจ้าลิจฉวีหมู่ใหญ่ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ท่านพระโคดมทรงแนะนำสาวกอย่างไร และคำสั่งสอนของท่านพระโคดมย่อมเป็นไปโดยมากในสาวกทั้งหลายอย่างไร" ครั้งนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศอนิจจวาทและอนัตตวาท สัจจกนิครนถบุตรได้แสดงอัตตวาทของตน โดยยกอุปมาด้วยแผ่นดิน ตรัสในเรื่องนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ

පුච්ඡා – එවං [Pg.114] ආවුසො සච්චකෙන නිගණ්ඨපුත්තෙන මහාපථවීඋපමං දස්සෙත්වා අත්තවාදෙ පකාසිතෙ කථං භගවා තං අත්තවාදං පුන පතිට්ඨාපෙත්වා සමනුයුඤ්ජි සමනුගාහි සමනුභාසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรแสดงอัตตวาทโดยยกอุปมาด้วยแผ่นดินใหญ่แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งอัตตวาทนั้นขึ้นอีกอย่างไร ทรงสอบถาม ทรงซักไซร้ ทรงชี้แจงอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ‘‘නනු ත්වං අග්ගිවෙස්සන එවං වදෙසි, රූපං මෙ අත්තා, වෙදනා මෙ අත්තා, සඤ්ඤා මෙ අත්තා, සඞ්ඛාරා මෙ අත්තා, විඤ්ඤාණං මෙ අත්තා’’ති, එවං ඛො භන්තෙ භගවා සච්චකං නිගණ්ඨපුත්තං තං අත්තවාදං පතිට්ඨාපෙසි. පතිට්ඨාපෙත්වා ච පන භන්තෙ භගවා ‘‘තෙන හි අග්ගිවෙස්සන තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය, තථා තං බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවා සච්චකං නිගණ්ඨපුත්තං සමනුයුඤ්ජි සමනුගාහි සමනුභාසි.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งอัตตวาทนั้นของสัจจกนิครนถบุตรขึ้นอย่างนี้ว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ท่านมิได้กล่าวอย่างนี้หรือว่า รูปเป็นอัตตาของเรา เวทนาเป็นอัตตาของเรา สัญญาเป็นอัตตาของเรา สังขารเป็นอัตตาของเรา วิญญาณเป็นอัตตาของเรา" ครั้นทรงตั้งขึ้นแล้ว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถาม ทรงซักไซร้ ทรงชี้แจงสัจจกนิครนถบุตรด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ถ้าอย่างนั้น อัคคิเวสสนะ เราจักถามท่านในเรื่องนั้นแหละ ท่านพึงพยากรณ์ตามที่ท่านเห็นสมควร" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ

පුච්ඡා – එවං [Pg.119] ඛො ආවුසො සච්චකෙ නිගණ්ඨපුත්තෙ තුණ්හීභූතෙ අධොමුඛෙ පජ්ඣායන්තෙ අප්පටිභානෙ නිසින්නෙ දුම්මුඛො නාම ලිච්ඡවිපුත්තො භගවන්තං කිං වචනං අවොච.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรนั่งนิ่ง ก้มหน้า ซบเซา ไม่มีปฏิภาณ เจ้าลิจฉวีบุตรชื่อทุมมุขะ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าอย่างไร

විස්සජ්ජනා – එවං භන්තෙ සච්චකෙ නිගණ්ඨපුත්තෙ තුණ්හීභූතෙ මඞ්කුභූතෙ පත්තක්ඛන්ධෙ අධොමුඛෙ පජ්ඣායන්තෙ අප්පටිභානෙ දුම්මුඛො ලිච්ඡවිපුත්තො [Pg.120] භගවන්තං එතදවොච ‘‘උපමා මං භගවා පටිභාතී’’ති.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรนั่งนิ่ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา ไม่มีปฏิภาณ เจ้าลิจฉวีบุตรชื่อทุมมุขะ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า อุปมาปรากฏแก่ข้าพระองค์"

පුච්ඡා – අථ [Pg.121] ඛො ආවුසො සච්චකො නිගණ්ඨපුත්තො භගවන්තං කීදිසං පඤ්හං පුච්ඡි, කථඤ්ච තං භගවා බ්‍යාකාසි.

คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ สัจจกนิครนถบุตรได้ทูลถามปัญหาชนิดไหนกับพระผู้มีพระภาคเจ้า และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ปัญหานั้นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – අථ ඛො භන්තෙ සච්චකො නිගණ්ඨපුත්තො දුම්මුඛං ලිච්ඡවිං අපසාදෙත්වා භගවන්තං සෙඛඤ්ච අසෙඛඤ්ච පඤ්හං පුච්ඡි, භගවා ච භන්තෙ ‘‘ඉධ අග්ගිවෙස්සන මම සාවකො යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා’’ එවමාදිනා සෙඛඤ්ච අසෙඛඤ්ච පුග්ගලං විභජිත්වා බ්‍යාකාසි.

คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน สัจจกนิครนถบุตรทำให้เจ้าลิจฉวีชื่อทุมมุขะเก้อเขินแล้ว ได้ทูลถามปัญหาเกี่ยวกับเสขะและอเสขะกับพระผู้มีพระภาคเจ้า และพระผู้มีพระภาคเจ้า ขอรับท่าน ทรงจำแนกบุคคลผู้เป็นเสขะและอเสขะด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ในธรรมวินัยนี้ สาวกของเราย่อมพิจารณารูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต ปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ที่อยู่ไกลหรืออยู่ใกล้" แล้วทรงพยากรณ์

බුද්ධො [Pg.122] සො භගවා බොධාය ධම්මං දෙසෙති.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นพระพุทธเจ้า ทรงแสดงธรรมเพื่อการตรัสรู้

දන්තො සො භගවා දමථාය ධම්මං දෙසෙති.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ฝึกแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการฝึกฝน

සන්තො සො භගවා සමථාය ධම්මං දෙසෙති.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้สงบแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อความสงบ

තිණ්ණො සො භගවා තරණාය ධම්මං දෙසෙති.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ข้ามพ้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการข้ามพ้น

පරිනිබ්බුතො සො භගවා පරිනිබ්බානාය ධම්මං දෙසෙති.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ปรินิพพานแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการปรินิพพาน

මහාසච්චකසුත්ත

มหาสัจจกสูตร

පුච්ඡා – මහාසච්චකසුත්තං [Pg.123] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสัจจกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – වෙසාලියං භන්තෙ සච්චකංයෙව නිගණ්ඨපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං. සච්චකො භන්තෙ නිගණ්ඨපුත්තො අපරදිවසෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා භගවතො සාවකෙ ආසජ්ජ භාවනාද්වයපටිසංයුත්තං වාචං භාසති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภสัจจกนิครนถบุตรนั่นเอง ที่เมืองเวสาลี สัจจกนิครนถบุตร ขอรับท่าน ในวันรุ่งขึ้น ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วกล่าววาจาที่ประกอบด้วยภาวนา ๒ อย่างกระทบกระเทียบสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.124] භගවා සච්චකං නිගණ්ඨපුත්තං පටිපුච්ඡිත්වා භාවනාද්වයං විභජ්ජ කථෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามสัจจกนิครนถบุตรแล้ว ทรงจำแนกภาวนา ๒ อย่าง ตรัสอย่างไร

විස්සජ්ජනා – අථ ඛො භන්තෙ භගවා ‘‘කින්ති පන තෙ අග්ගිවෙස්සන කායභාවනා සුතා’’ති එවමාදිනා සච්චකං නිගණ්ඨපුත්තං පටිපුච්ඡිත්වා, කථඤ්ච අග්ගිවෙස්සන අභාවිතකායො ච හොති අභාවිතචිත්තො ච එවමාදිනා භාවනාද්වයං විභජිත්වා බ්‍යාකාසි.

คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามสัจจกนิครนถบุตรด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ก็กายภาวนาท่านได้ฟังมาอย่างไร" แล้วทรงจำแนกภาวนา ๒ อย่างด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ก็บุคคลผู้ไม่ได้รับการอบรมกายและไม่ได้รับการอบรมจิตเป็นอย่างไร" แล้วทรงพยากรณ์

පුච්ඡා – අථ [Pg.127] ඛො ආවුසො සච්චකො නිගණ්ඨපුත්තො භගවන්තං කිං වචනං අවොච, කථඤ්ච භගවා පධානකාලෙ අත්තනාඅනුභූතපුබ්බා පරමුක්කංසගතා සුඛදුක්ඛවෙදනායො පකාසෙසි, යාපි භගවතො චිත්තං න පරියාදාය අට්ඨංසු.

คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ สัจจกนิครนถบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศสุขทุกขเวทนาที่เคยทรงประสบมาแล้วอย่างยิ่งยวดในคราวทรงบำเพ็ญเพียร ซึ่งไม่ครอบงำจิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ อย่างไร

විස්සජ්ජනා – අථ ඛො භන්තෙ සච්චකො නිගණ්ඨපුත්තො භගවන්තං එතදවොච ‘‘න හි නූන භොතො ගොතමස්ස උප්පජ්ජති, තථා රූපා සුඛාවෙදනා, යථාරූපා උප්පන්නා සුඛාවෙදනා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨෙය්‍ය, න හි නූන භොතො ගොතමස්ස උප්පජ්ජති තථාරූපා දුක්ඛා වෙදනා, යථාරූපා උප්පන්නා දුක්ඛා වෙදනා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨෙය්‍යා’’ති අථ ඛො භගවා ‘‘කිඤ්හි නො සියා අග්ගිවෙස්සන, ඉධ මෙ [Pg.128] අග්ගිවෙස්සෙන පුබ්බෙව සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්සෙව සතො එතදහොසි, එවමාදිනා භන්තෙ භගවා පධානකාලෙ අත්තනානුභූතපුබ්බා පරමුක්කංසගතා සුඛදුක්ඛවෙදනායො විත්ථාරෙන, යාපි භගවතො චිත්තං න පරියාදාය අට්ඨංසු.

คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน สัจจกนิครนถบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "เวทนาสุขเช่นนั้นย่อมไม่เกิดแก่ท่านพระโคดมเป็นแน่ เวทนาสุขเช่นใดเกิดขึ้นแล้วพึงครอบงำจิตได้ เวทนาทุกข์เช่นนั้นย่อมไม่เกิดแก่ท่านพระโคดมเป็นแน่ เวทนาทุกข์เช่นใดเกิดขึ้นแล้วพึงครอบงำจิตได้" ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า ขอรับท่าน ทรงประกาศสุขทุกขเวทนาที่เคยทรงประสบมาแล้วอย่างยิ่งยวดในคราวทรงบำเพ็ญเพียร ซึ่งไม่ครอบงำจิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ โดยพิสดารด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ จะเป็นไปได้อย่างไร ดูกรอัคคิเวสสนะ ในกาลก่อนแต่การตรัสรู้ เมื่อเรายังเป็นพระโพธิสัตว์ยังไม่ได้ตรัสรู้ ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า..."

චූළතණ්හාසඞ්ඛයසුත්ත

จูฬตัณหาสังขยสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.132] භගවතා ජානතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන චූළතණ්හාසඞ්ඛයසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬตัณหาสังขยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... (ละไว้)... พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සක්කං දෙවානමින්දං ආරබ්භ භාසිතං. සක්කො භන්තෙ දෙවානමින්දො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘කිත්තාවතානුඛො භන්තෙ භික්ඛු සංඛිත්තෙන තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තො හොති අච්චන්තනිට්ඨො අච්චන්තයොගක්ඛෙමි [Pg.133] අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภท้าวสักกะจอมเทพ ที่เมืองสาวัตถี ท้าวสักกะจอมเทพ ขอรับท่าน ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ได้กราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความสิ้นตัณหาโดยย่อ เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดอย่างยิ่ง เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ด้วยเหตุเพียงเท่าไร" ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน

කිත්තාවතා [Pg.134] නු ඛො භන්තෙ භික්ඛු සංඛිත්තෙන තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තො හොති අච්චන්තනිට්ඨො අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියාසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං –

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความสิ้นตัณหาโดยย่อ เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดอย่างยิ่ง เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ –

මහාතණ්හාසඞ්ඛයසුත්ත

มหาตัณหาสังขยสูตร

පුච්ඡා – මහාතණ්හාසඞ්ඛයසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาตัณหาสังขยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සාතිං භික්ඛුං කෙවට්ටපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං. සාතිස්ස භන්තෙ භික්ඛුනො කෙවට්ටපුත්තස්ස එවරූපං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං හොති ‘‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, යථා තදෙවිදං විඤ්ඤාණං සන්ධාවති [Pg.135] සංසරති අනඤ්ඤ’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภพระสาติเกวัฏฏบุตร ที่เมืองสาวัตถี พระสาติเกวัฏฏบุตร ขอรับท่าน ได้มีความเห็นชั่วช้าเช่นนี้เกิดขึ้นว่า "ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า วิญญาณนี้แหละย่อมแล่นไป ย่อมท่องเที่ยวไป ไม่ใช่อื่น" ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน

පුච්ඡා – අථ [Pg.136] ඛො ආවුසො භගවා කථං භික්ඛූ ආමන්තෙත්වා ච පටිපුච්ඡිත්වා ච අනත්තභාවදීපිකං ධම්මකථං කථෙසි.

คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้ว ทรงสอบถามแล้ว ทรงแสดงธรรมกถาที่แสดงความเป็นอนัตตาอย่างไร

විස්සජ්ජනා – අථ භන්තෙ භගවා භික්ඛූ ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, අපිනායං සාති භික්ඛු කෙවට්ටපුත්තො උස්මීකතොපි ඉස්මිං ධම්මවිනයෙ’’ති ආමන්තෙත්වා, තුම්හෙපි මෙ භික්ඛවෙ එවං ධම්මං දෙසිතං ආජානාථත්‍යාදිනා භික්ඛූ පටිපුච්ඡිත්වා ච යං යදෙව භික්ඛවෙ පච්චයං පටිච්ච උප්පජ්ජති විඤ්ඤාණං, තෙන තෙනෙව විඤ්ඤාණං ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ [Pg.137] ච උප්පජ්ජති විඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, එවමාදිනා භන්තෙ අනත්තතාදීපිකං ධම්මිං කථං කථෙසි.

คำตอบ – ขอรับท่าน ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ภิกษุสาติเกวัฏฏบุตรนี้ ยังเป็นผู้ถูกข่มขี่ในพระธรรมวินัยนี้อยู่มิใช่หรือ' ดังนี้แล้ว ทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายย่อมรู้ธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้มิใช่หรือ' เป็นต้น และทรงแสดงธรรมกถาที่แสดงความเป็นอนัตตาว่า 'ภิกษุทั้งหลาย วิญญาณอาศัยปัจจัยใดๆ เกิดขึ้น วิญญาณนั้นก็ถึงซึ่งการนับว่าวิญญาณนั้นๆ นั่นเทียว วิญญาณอาศัยจักษุและรูปเกิดขึ้น ก็ถึงซึ่งการนับว่าจักษุวิญญาณ' เป็นต้น

මහාඅස්සපුරසුත්ත

มหาอัสสปุรสูตร

පුච්ඡා – මහාඅස්සපුරසුත්තං [Pg.139] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาอัสสปุรสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – අඞ්ගෙසු භන්තෙ අස්සපුරෙ නාම අඞ්ගානං නිගමෙ බහූ මනුස්සෙ සද්ධෙ පසන්නෙ ආරබ්බ්භ භාසිතං. බහූ භන්තෙ මනුස්සා සද්ධා පසන්නා භික්ඛුසඞ්ඝං සක්කච්චං උපට්ඨහිංසු, සබ්බකාලඤ්ච රතනත්තයපටිසංයුත්තං වණ්ණකථංයෙව කථයිංසු. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่อัสสปุระ ชื่อว่านิคมของชาวอังคะ ในแคว้นอังคะ ปรารภมนุษย์จำนวนมากผู้มีศรัทธาเลื่อมใส. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มนุษย์จำนวนมากผู้มีศรัทธาเลื่อมใส ได้บำรุงพระภิกษุสงฆ์โดยเคารพ และได้กล่าวแต่เรื่องสรรเสริญที่ประกอบด้วยพระรัตนตรัยตลอดกาล. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น.

පුච්ඡා – කතමෙ [Pg.140] ආවුසො තත්ථ භගවතා ධම්මා සමණකරණා ච බ්‍රාහ්මණකරණා ච උත්තරුත්තරි පණීතපණීතා දෙසිතා.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมอันเป็นเครื่องกระทำสมณะและเป็นเครื่องกระทำพราหมณ์ อันประณีตยิ่งๆ ขึ้นไป คืออะไรบ้าง

විස්සජ්ජනා – හිරොත්තප්පා [Pg.141] පරිසුද්ධකායසමාචාරො පරිසුද්ධවචීසමාචාරො පරිසුද්ධමනොසමාචාරො පරිසුද්ධාජීවො ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා භොජනෙමත්තඤ්ඤුතා ජාගරියානුයොගො සතිසම්පජඤ්ඤං නීවරණප්පහානං චත්තාරි ච ඣානානි තිස්සො ච විජ්ජා ඉමෙ ඛො භන්තෙ තත්ථ භගවතා සමණකරණා ච බ්‍රාහ්මණකරණා ච උත්තරුත්තරි පණීතපණීතා ධම්මා දෙසිතා.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หิริโอตตัปปะ ความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ความประพฤติทางใจบริสุทธิ์ อาชีวะบริสุทธิ์ การคุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ความเป็นผู้รู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร การประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ สติสัมปชัญญะ การละนิวรณ์ทั้งหลาย ฌาน ๔ และวิชชา ๓ เหล่านี้แล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นธรรมอันเป็นเครื่องกระทำสมณะและเป็นเครื่องกระทำพราหมณ์ อันประณีตยิ่งๆ ขึ้นไป ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้ในสูตรนั้น.

චූළඅස්සපුරසුත්ත

จูฬอัสสปุรสูตร

පුච්ඡා – චූළඅස්සපුරසුත්තං [Pg.143] පනාවුසො භගවතා කත්ත කං ආරබ්භ භාසිතං.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬอัสสปุรสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – තස්මිංයෙව භන්තෙ අස්සපුරෙ නිගමෙ තෙයෙව මනුස්සෙ සද්ධෙ පසන්නෙ ආරබ්භ භාසිතං, තස්මිංයෙව භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่นิคมอัสสปุระนั้นเอง ปรารภมนุษย์ผู้มีศรัทธาเลื่อมใสเหล่านั้นเอง. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้นเอง.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.144] තත්ථ භගවතා සමණසාමීචිප්පටිපදා ච අස්සමණසාමීචිප්පටිපදා ච විභජිත්වා දෙසිතා.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกแสดงปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะและปฏิปทาที่ไม่สมควรแก่สมณะไว้อย่างไร

විස්සජ්ජනා – ‘‘කථඤ්ච භික්ඛවෙ භික්ඛු න සමණසාමීචිප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යස්ස කස්සචි භික්ඛවෙ භික්ඛුනො අභිජ්ඣාලුස්ස අභිජ්ඣා අප්පහීනා හොති, බ්‍යාපන්නචිත්තස්ස බ්‍යාපාදො අප්පහීනො හොතී’’ති එවමාදිනා ච. කථඤ්ච භික්ඛවෙ භික්ඛු සමණසාමීචිප්පටිපදං පටිපන්නො හොති, යස්ස කස්සචි භික්ඛවෙ භික්ඛුනො අභිජ්ඣාලුස්ස අභිජ්ඣා පහීනා හොති, බ්‍යාපන්නචිත්තස්ස බ්‍යාපාදො පහීනො හොති එවමාදිනා ච භන්තෙ භගවතා තත්ථ සමණසාමීචිප්පටිපදා ච අස්සමණසාමීචිප්පටිපදා ච විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතා.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกแสดงปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะและปฏิปทาที่ไม่สมควรแก่สมณะไว้โดยพิสดารในสูตรนั้นว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุไม่ชื่อว่าปฏิบัติปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความเพ่งเล็งของภิกษุผู้มีความเพ่งเล็งใด ยังละไม่ได้แล้ว ความพยาบาทของภิกษุผู้มีจิตพยาบาทใด ยังละไม่ได้แล้ว’ เป็นต้น และว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าปฏิบัติปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความเพ่งเล็งของภิกษุผู้มีความเพ่งเล็งใด ละได้แล้ว ความพยาบาทของภิกษุผู้มีจิตพยาบาทใด ละได้แล้ว’ เป็นต้น

සාලෙය්‍යකසුත්ත

สาเลยยกสูตร

පුච්ඡා – සාලෙය්‍යකසුත්තං [Pg.146] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ สาเลยยกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – කොසලෙසු භන්තෙ සාලායං නාම බ්‍රාහ්මණගාමෙ සාලෙය්‍යකෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙ ආරබ්භ භාසිතං. සාලෙය්‍යකා භන්තෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොචුං ‘‘කො නු ඛො භො ගොතම හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති, කො පන භො ගොතම හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්තී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่หมู่บ้านพราหมณ์ชื่อว่าสาลา ในแคว้นโกศล ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวสาเลยยกะ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พราหมณ์คฤหบดีชาวสาเลยยกะเหล่านั้น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก และอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติ โลกสวรรค์’ ดังนี้. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น.

වෙරඤ්ජකසුත්ත

เวรัญชกสูตร

පුච්ඡා – වෙරඤ්ජකසුත්තං [Pg.148] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ เวรัญชกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ වෙරඤ්ජකෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙ ආරබ්භ භාසිතං. වෙරඤ්ජකා භන්තෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොචුං ‘‘කො නු ඛො භො ගොතම හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති, කො පන භො ගොතම හෙතු කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්තී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวเวรัญชะ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พราหมณ์คฤหบดีชาวเวรัญชะเหล่านั้น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก และอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติ โลกสวรรค์’ ดังนี้. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น.

මහාවෙදල්ලසුත්ත

มหาเวทัลลสูตร

පුච්ඡා – මහාවෙදල්ලසුත්තං පනාවුසො කත්ථ කෙන භාසිතං.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ มหาเวทัลลสูตรนี้ ใครกล่าวไว้ที่ไหน

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මතා මහාකොට්ඨිකෙන පුට්ඨෙන ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระกล่าวไว้ที่กรุงสาวัตถี เมื่อพระมหาโกฏฐิกะผู้มีอายุสอบถาม.

චූළවෙදල්ලසුත්ත

จูฬเวทัลลสูตร

පුච්ඡා – චූළවෙදල්ලසුත්තං [Pg.149] පනාවුසො කත්ථ කෙන භාසිතං.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬเวทัลลสูตรนี้ ใครกล่าวไว้ที่ไหน

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ විසාඛෙන උපාසකෙන පුට්ඨාය ධම්මදින්නාය ථෙරියා භාසිතං.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเถรีธัมมทินนา กล่าวไว้ที่กรุงราชคฤห์ เมื่อวิสาขอุบาสกสอบถาม.

චූළධම්මසමාදානසුත්ත

จูฬธัมมสมาทานสูตร

පුච්ඡා – චූළධම්මසමාදානසුත්තං [Pg.150] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬธัมมสมาทานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

මහාධම්මසමාදානසුත්ත

มหาธัมมสมาทานสูตร

පුච්ඡා – මහාධම්මසමාදානසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ มหาธัมมสมาทานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

වීමංසකසුත්ත

วิมังสกสูตร

පුච්ඡා – වීමංසකසුත්තං [Pg.151] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ วิมังสกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

කොසම්බියසුත්ත

โกสัมพิยสูตร

පුච්ඡා – කොසම්බියසුත්තං පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ โกสัมพิยสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – කොසම්බියං භන්තෙ කොසම්බිකෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං. කොසම්බිකා භන්තෙ භික්ඛූ භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා [Pg.152] අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสที่เมืองโกสัมพี ปรารภภิกษุชาวเมืองโกสัมพี. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุชาวเมืองโกสัมพีทั้งหลาย เป็นผู้เกิดการทะเลาะ เกิดการบาดหมาง ถึงการวิวาทกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น.

බ්‍රහ්මනිමන්තනිකසුත්ත

พรหมนิมันตนิกสูตร

පුච්ඡා – බ්‍රහ්මනිමන්තනිකසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พรหมนิมันตนิกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

මාරතජ්ජනියසුත්ත

มารตัชชนียสูตร

පුච්ඡා – මාරතජ්ජනීයසුත්තං [Pg.153] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มารตัชชนียสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ ආයස්මතා මහාමොග්ගල්ලානෙන මාරං පාපිමන්තං ආරබ්භ භාසිතං. මාරො භන්තෙ පාපිමා ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස කුච්ඡිගතො හොති කොට්ඨමනුපවිට්ඨො. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ ท่านพระมหาโมคคัลลานะกล่าวที่เขาชื่อสุสุมารคิระ ในป่าเภสกฬาวัน อันเป็นที่อยู่ของเนื้อ ในสักกชนบท ปรารภมารผู้มีบาป. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มารผู้มีบาปได้เข้าไปในท้อง เข้าไปในไส้ของท่านพระมหาโมคคัลลานะ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น.

මජ්ඣිමපණ්ණාසපාළි

มัชฌิมปัณณาสก์ปาฬิ

කන්දරකසුත්ත

กันทรกสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.155] ජානතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන කන්දරකසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ กันทรกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้แจ้ง... ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – චම්පායං භන්තෙ ගග්ගරාය පොක්ඛරණියා තීරෙ පෙස්සඤ්ච හත්ථාරොහපුත්තං කන්දරකඤ්ච පරිබ්බාජකං ආරබ්භ භාසිතං, කන්දරකො භන්තෙ පරිබ්බාජකො භගවතො ච භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච වණ්ණං අභාසි, පෙස්සො ච භන්තෙ හත්ථාරොහපුත්තො භගවතො ච ධම්මදෙසනාය ච වණ්ණං අභාසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ฝั่งสระโบกขรณีชื่อคัคครา ใกล้เมืองจำปา ปรารภเปสสะบุตรนายควาญช้างและกันทรกปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กันทรกปริพาชกได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์. และข้าแต่ท่านผู้เจริญ เปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรม. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น.

පුච්ඡා – එවං [Pg.156] ඛො ආවුසො කන්දරකෙන පරිබ්බාජකෙන භගවතො ච භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච අභිප්පසන්නෙන වණ්ණෙ භාසිතෙ කථං භගවා තං සමනුජානිත්වා ධම්මදෙසනාරම්භං ආරභි, කථඤ්ච පෙස්සො හත්ථාරොහපුත්තො භගවතො ච ධම්මදෙසනාය ච වණ්ණං අභාසි[Pg.157], කථඤ්ච පෙස්සස්ස හත්ථාරොහපුත්තස්ස අජ්ඣාසයානුරූපං ධම්මං දෙසෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อกันทรกปริพาชกผู้เลื่อมใสยิ่ง ได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์แล้ว พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาแล้ว ทรงเริ่มแสดงธรรมอย่างไร? และเปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรมอย่างไร? และพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมที่สมควรแก่อัธยาศัยของเปสสะบุตรนายควาญช้างอย่างไร?

විස්සජ්ජනා – එවං ඛො භන්තෙ කන්දරකෙන පරිබ්බාජකෙන භගවතො ච භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච අභිප්පසන්නෙන වණ්ණෙ භාසිතෙ ‘‘එවමෙතං කන්දරක එවමෙතං කන්දරක’’ එවමාදිනා භගවා තං සමනුජානිත්වා ‘‘සන්ති හි කන්දරක භික්ඛූ ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ අරහන්තො ඛීණාසවා වුසිතවන්තො කතකරණීයා ඔහිතභාරා අනුප්පත්තසදත්ථා පරික්ඛීණභවසංයොජනා සම්මදඤ්ඤා විමුත්තා’’ති එවමාදිනා ධම්මදෙසනං සමාරභි. අථ ඛො භන්තෙ පෙස්සො හත්ථාරොහපුත්තො ‘‘අච්ඡරියං භන්තෙ අබ්භුතං භන්තෙ යාව සුපඤ්ඤත්තා චිමෙ භන්තෙ භගවතා චත්තාරො සතිපට්ඨානා සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියායා’’ති එවමාදිනා භගවතො ච ධම්මදෙසනාය වණ්ණං අභාසි, භගවාපි භන්තෙ ‘‘ගහනඤ්හෙතං පෙස්ස යදිදං මනුස්සා, උත්තානකඤ්හෙතං පෙස්ස යදිදං පසවො’’තිආදිනා පෙස්සස්ස හත්ථාරොහපුත්තස්ස අජ්ඣාසයානුරූපං ධම්මකථං දෙසෙසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อกันทรกปริพาชกผู้เลื่อมใสยิ่ง ได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์แล้ว พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาว่า ‘เป็นอย่างนั้น กันทรกะ เป็นอย่างนั้น กันทรกะ’ ดังนี้เป็นต้น แล้วทรงเริ่มแสดงธรรมว่า ‘กันทรกะ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ เป็นพระอรหันต์ สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นสังโยชน์ที่จะนำไปสู่ภพแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ’ ดังนี้เป็นต้น. ลำดับนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรมว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไม่เคยมีมาเลย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ดีแล้วหนอ เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความรำพัน เพื่อความดับไปแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน’ ดังนี้เป็นต้น. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคก็ได้ทรงแสดงธรรมกถาที่สมควรแก่อัธยาศัยของเปสสะบุตรนายควาญช้างว่า ‘เปสสะ มนุษย์นี้เป็นของลึกซึ้ง สัตว์ดิรัจฉานนี้เป็นของตื้น’ ดังนี้เป็นต้น.

පුච්ඡා – තං [Pg.162] පනාවුසො ධම්මදෙසනං සුත්වා පෙස්සස්ස හත්ථාරොහපුත්තස්ස කීදිසො ආනිසංසො අධිගතො, කථඤ්ච භගවා තං පුග්ගලචතුක්කදෙසනං සංඛිත්තෙන භාසිතං, භික්ඛූනං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อเปสสะบุตรนายควาญช้างได้ฟังพระธรรมเทศนานั้นแล้ว ได้บรรลุอานิสงส์เช่นไร? และพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเทศนาว่าด้วยบุคคล ๔ จำพวกนั้น ที่ตรัสโดยย่อแล้ว แก่ภิกษุทั้งหลายโดยพิสดารอย่างไร?

විස්සජ්ජනා – තං ඛො පන භන්තෙ ධම්මං සුත්වා පෙස්සස්ස හත්ථාරොහපුත්තස්ස ද්වෙ ආනිසංසා අධිගතා සඞ්ඝෙ ච පසාදො සතිපට්ඨානපරිග්ගහණූපායො [Pg.163] ච අභිනවො. භගවා ච භන්තෙ තං පුග්ගලචතුක්කදෙසනං භික්ඛූහි යාචිතො ‘‘කතමො ච භික්ඛවෙ පුග්ගලො අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො’’තිආදිනා සංඛිත්තෙන භාසිතං, විත්ථාරෙන අත්ථං අවිභත්තං. විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසෙසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อเปสสะบุตรนายควาญช้างได้ฟังพระธรรมนั้นแล้ว ได้บรรลุอานิสงส์ ๒ ประการ คือความเลื่อมใสในพระสงฆ์ และอุบายในการกำหนดสติปัฏฐานอันใหม่. และข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเมื่อภิกษุทั้งหลายทูลขอแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมเทศนาว่าด้วยบุคคล ๔ จำพวกนั้น ที่ตรัสโดยย่อว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบการทรมานตนให้ลำบากคือใคร’ ดังนี้เป็นต้น ซึ่งยังมิได้จำแนกเนื้อความโดยพิสดาร ได้ทรงจำแนกโดยพิสดารแล้ว.

අට්ඨකනාගරසුත්ත

อัฏฐกนาครสูตร

පුච්ඡා – අට්ඨකනාගරසුත්තං [Pg.166] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อัฏฐกนาครสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส?

විස්සජ්ජනා – වෙසාලියං භන්තෙ වෙළුවගාමකෙ ගහපතිං අට්ඨකනාගරං ආරබ්භ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං. දසමො භන්තෙ ගහපති අට්ඨකනාගරො ආයස්මන්තං ආනන්දං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘අත්ථි නු ඛො භන්තෙ ආනන්ද තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන එකධම්මො අක්ඛාතො, යත්ථ භික්ඛුනො අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො අවිමුත්තඤ්චෙව චිත්තං විමුච්චති, අපරික්ඛිණා ච ආසවා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, අනනුප්පත්තඤ්ච අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං අනුපාපුණාතී’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ ท่านพระอานนทเถระ ผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริก กล่าวที่หมู่บ้านเวฬุวคาม เขตเมืองเวสาลี ปรารภทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะได้เข้าไปหาท่านพระอานนท์แล้วกล่าวคำนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระอานนท์ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ได้ทรงแสดงธรรมอย่างหนึ่งไว้หรือไม่ ที่ภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ จิตที่ยังไม่หลุดพ้นก็หลุดพ้น อาสวะที่ยังไม่สิ้นก็สิ้นไป และอนุตตรโยคเกษมที่ยังไม่บรรลุก็บรรลุ’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น.

සෙඛසුත්ත

เสขสูตร

පුච්ඡා – සෙඛසුත්තං [Pg.168] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เสขสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ කපිලවත්ථුස්මිං සන්ථාගාරෙ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන කාපිලවත්ථවෙ සක්‍යෙ ආරබ්භ භාසිතං. භගවා භන්තෙ කාපිලවත්ථවෙ සක්‍යෙ බහුදෙවරත්තිං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි ‘‘පටිභාතු තං ආනන්ද කාපිලවත්ථවානං සක්‍යානං සෙඛො පාටිපදො, පිට්ඨි මෙ ආගිලායති, තමහං ආයමිස්සාමී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนทเถระผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริก กล่าวที่ศาลาของเจ้าศากยะ ณ กรุงกบิลพัสดุ์ ในสักกชนบท ปรารภเจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงให้เห็น ชวนให้ตั้งมั่น ปลุกเร้าใจ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแก่เจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์ตลอดราตรีส่วนมาก แล้วตรัสเรียกท่านพระอานนท์ว่า ‘อานนท์ เธอจงแสดงเสขปฏิปทาแก่เจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์เถิด หลังของเราเมื่อย เราจะเหยียดหลังนั้น’. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น.

පොතලියසුත්ත

โปตลิยสูตร

පුච්ඡා – පොතලියසුත්තං [Pg.170] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ โปตลิยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – අඞ්ගුත්තරාපෙසු භන්තෙ ආපණෙ නාම අඞ්ගුත්තරාපානං නිගමෙ පොතලියං ගහපතිං පටික්ඛිත්තසබ්බකම්මන්තං ආරබ්භ භාසිතං. පොතලියො භන්තෙ ගහපති පටික්ඛිත්තසබ්බකම්මන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමන්තො භගවතා ගහපතිවාදෙන සමුදාචරියමානො කුපිතො අනත්තමනො භගවන්තං එතදවොච ‘‘තයිදං භො ගොතම නච්ඡන්නං තයිදං නප්පතිරූපං, යං මං ත්වං ගහපතිවාදෙන සමුදාචරසී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวอังคุตตราปะชื่ออาปณะ ในอังคุตตราปชนบท ปรารภคฤหบดีโปตลิยะผู้เลิกการงานทั้งปวงแล้ว. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีโปตลิยะผู้เลิกการงานทั้งปวงแล้ว ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค. เมื่อเข้าไปเฝ้าแล้ว ถูกพระผู้มีพระภาคตรัสเรียกด้วยคำว่า ‘คฤหบดี’ จึงโกรธ ไม่พอใจ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ท่านโคดม การที่ท่านเรียกข้าพเจ้าว่าคฤหบดีนั้น ไม่สมควร ไม่เหมาะสมเลย’. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.172] භගවා කාමානං ආදීනවං විත්ථාරෙන පකාසෙත්වා අරියස්ස විනයෙ වොහාරසමුච්ඡෙදං දස්සෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงโทษของกามโดยพิสดารแล้ว ทรงแสดงการตัดโวหารในอริยวินัยอย่างไร

විස්සජ්ජනා – අථ භන්තෙ භගවා අරියස්ස විනයෙ වොහාරසමුච්ඡෙදාය අට්ඨ ධම්මෙ විභජිත්වා ‘‘සෙය්‍යථාපි ගහපති කුක්කුරො ජිඝච්ඡාදුබ්බල්‍යපරෙතො ගොඝාතකසූනං පච්චුපට්ඨිතො අස්ස’’ එවමාදිනා කාමෙසු ආදීනවං දස්සෙත්වා පරියොසානෙ තීහි විජ්ජාහි අරියස්ස විනයෙ වොහාරසමුච්ඡෙදං සබ්බෙනසබ්බං සබ්බථාසබ්බං වොහාරසමුච්ඡෙදං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසෙසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเพื่อการตัดโวหารในอริยวินัย ได้ทรงจำแนกธรรม ๘ ประการแล้ว ทรงแสดงโทษในกามด้วยประการฉะนี้ว่า "คฤหบดี สุนัขที่ถูกความหิวและความอ่อนเพลียครอบงำ พึงเข้าไปยืนอยู่ใกล้โรงฆ่าโค" เป็นต้น ในที่สุดได้ทรงจำแนกการตัดโวหารในอริยวินัย การตัดโวหารโดยประการทั้งปวง โดยอาการทั้งปวง ด้วยวิชชา ๓ โดยพิสดารแล้วแสดง

ජීවකසුත්ත

ชีวกสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.173] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන ජීවකසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ชีวกสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ [Pg.174] භන්තෙ ජීවකං කොමාරභච්චං ආරබ්භ භාසිතං. ජීවකො භන්තෙ කොමාරභච්චො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘සුතං මෙතං භන්තෙ සමණං ගොතමං උද්දිස්ස පාණං ආරභන්ති, තං සමණො ගොතමො ජානං උද්දිස්ස කතං මංසං පරිභුඤ්ජති පටිච්ච කම්මන්ති. යෙ තෙ භන්තෙ එවමාහංසු ‘සමණං ගොතමං උද්දිස්ස පාණං ආරභන්ති, තං සමණො ගොතමො ජානං උද්දිස්ස කතං මංසං පරිභුඤ්ජති පටිච්ච කම්ම’න්ති, කච්චි තෙ භන්තෙ භගවතො වුත්තවාදිනො න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්ති, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොන්ති, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภหมอชีวกโกมารภัจจ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ หมอชีวกโกมารภัจจ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ชนทั้งหลายฆ่าสัตว์เจาะจงพระสมณโคดม พระสมณโคดมทรงทราบว่าเนื้อนั้นเขาฆ่าเจาะจงแล้ว จึงเสวย เพราะอาศัยกรรม ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า 'ชนทั้งหลายฆ่าสัตว์เจาะจงพระสมณโคดม พระสมณโคดมทรงทราบว่าเนื้อนั้นเขาฆ่าเจาะจงแล้ว จึงเสวย เพราะอาศัยกรรม' ชนเหล่านั้นกล่าวตรงตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริง และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมหรือเปล่า และไม่มีวาทะที่คล้อยตามวาทะที่ชอบด้วยธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งที่พึงถูกตำหนิมาถึงหรือ" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

උපාලිසුත්ත

อุปาลิสูตร

පුච්ඡා – උපාලිසුත්තං [Pg.177] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อุปาลิสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – නාළන්දායං භන්තෙ උපාලිං ගහපතිං ආරබ්භ භාසිතං. උපාලි භන්තෙ ගහපති භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘ආගමා නුඛ්විධ භන්තෙ දීඝතපස්සී නිගණ්ඨො’’ති, එවමාදිනා ච භන්තෙ උපාලි ගහපති භගවතො පටිසන්ධාරං කත්වා අත්තනො ආචරියස්ස නිගණ්ඨස්ස නාටපුත්තස්ස වාදං පකාසෙසි, වාදං වණ්ණෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่เมืองนาลันทา ปรารภคฤหบดีอุปาลิ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นิครนถ์ทีฆตปัสสีมาถึงที่นี่แล้วหรือ" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิได้สนทนาปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคด้วยประการฉะนี้เป็นต้นแล้ว ได้ประกาศวาทะของอาจารย์ของตนคือนิครนถ์นาฏบุตร ได้พรรณนาวาทะนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – අථ [Pg.183] ඛො ආවුසො භගවා උපාලිං ගහපතිං තස්මිං වාදෙ කථං සමනුයුඤ්ජී සමනුගාහී සමනුභාසී, කථඤ්චස්ස උපායං දස්සෙත්වා යථාභූතං අත්ථං ඤාපෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงซักไซร้ ทรงสอบสวน ทรงชี้แจงคฤหบดีอุปาลิในวาทะนั้นอย่างไร และทรงแสดงอุบายอย่างไร ทรงให้รู้เนื้อความตามความเป็นจริง

විස්සජ්ජනා – අථ ඛො භන්තෙ භගවා උපාලිං ගහපතිං ‘‘සචෙ ඛො ත්වං ගහපති සච්චෙ පතිට්ඨාය මන්තෙය්‍යාසි, සියා නො එත්ථ කථාසල්ලාපො’’ති උපාලිං ගහපතිං කථං සමුට්ඨාපෙත්වා ‘‘තං [Pg.184] කිංමඤ්ඤසි ගහපති, ඉධස්ස නිගණ්ඨො ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාඤ්හගිලානො සීතොදකපරික්ඛිත්තො උණ්හොදකපටිසෙවී, සො සීතොදකං අලභමානො කාලඞ්කරෙය්‍යා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවා චත්තාරො උපායෙ දස්සෙත්වා උපාලිං ගහපතිං යථාභූතමත්ථං ඤාපෙසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงตั้งการสนทนากับคฤหบดีอุปาลิว่า "คฤหบดี ถ้าท่านตั้งอยู่ในสัจจะแล้วพึงกล่าว เราพึงมีการสนทนากันในเรื่องนี้" แล้วทรงแสดงอุบาย ๔ ประการแก่คฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน นิครนถ์ในโลกนี้เป็นผู้มีอาพาธ มีทุกข์ มีโรคหนัก ถูกน้ำเย็นห้ามไว้ ใช้น้ำร้อน เขาไม่ได้น้ำเย็นแล้วพึงทำกาละ" ทรงให้คฤหบดีอุปาลิรู้เนื้อความตามความเป็นจริง

පුච්ඡා – එවං [Pg.190] ඛො ආවුසො උපාලි ගහපති භගවතා සඤ්ඤාපිතො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො කීදිසං පසන්නාකාරං අකාසි, කථඤ්ච භගවා තං පුන අනුසාසිත්වා උත්තරි විනෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ คฤหบดีอุปาลิผู้ที่พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงอย่างนี้ เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร และพระผู้มีพระภาคทรงอนุศาสน์เขาอีกอย่างไร ทรงแนะนำยิ่งขึ้นไป

විස්සජ්ජනා – ‘‘පුරිමෙනෙවාහං භන්තෙ ඔපම්මෙන භගවතො අත්තමනො අභිරද්ධො, අපිචාහං ඉමානි භගවතො විචිත්‍රානි පඤ්හපටිභානානි සොතුකාමො, එවාහං භගවන්තං පච්චනීකං කාතබ්බං අමඤ්ඤිස්ස’’න්ති, එවමාදිනා භන්තෙ උපාලි ගහපති භගවතා විඤ්ඤාපිතො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො පසන්නාකාරං අකාසි. තත්ථ භගවා ච භන්තෙ ‘‘අනුවිච්චකාරං ඛො ගහපති කරොහි, අනුවිච්චකාරො තුම්හාදිසානං ඤාතමනුස්සානං සාධු හොතී’’ති එවමාදිනා පුන අනුසාසිත්වා උත්තරි යාව ධම්මචක්ඛුපටිලාභා විනෙසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิผู้ที่พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงอย่างนี้ เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ยินดีและเลื่อมใสในพระผู้มีพระภาคด้วยอุปมาแต่แรกแล้ว แต่ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังปฏิภาณปัญหาอันวิจิตรของพระผู้มีพระภาคเหล่านี้ ข้าพระองค์จึงสำคัญว่าควรจะทำพระผู้มีพระภาคให้เป็นปฏิปักษ์" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงอนุศาสน์เขาอีกด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านจงทำกรรมที่พิจารณาแล้วเถิด การพิจารณาแล้วจึงทำย่อมดีงามแก่คนผู้มีชื่อเสียงเช่นท่าน" ทรงแนะนำยิ่งขึ้นไปจนกระทั่งได้ดวงตาเห็นธรรม

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.194] නිගණ්ඨස්ස නාටපුත්තස්ස උපාලිස්ස ගහපතිස්ස නිවෙසනං ගන්ත්වා ආවීමංසනා ච උපාලිස්ස ගහපතිස්ස පච්චුත්තරා කථා ච අහොසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ การสอบสวนของนิครนถ์นาฏบุตรที่ไปยังเรือนของคฤหบดีอุปาลิ และคำตอบของคฤหบดีอุปาลิได้มีแล้วอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ‘‘උම්මත්තොසි ත්වං ගහපති දත්තොසි ත්වං ගහපතී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ නිගණ්ඨස්ස නාටපුත්තස්ස උපාලිස්ස ගහපතිස්ස නිවෙසනං ගන්ත්වා වීමංසා ච ‘‘භද්දිකා භන්තෙ ආවට්ටනීමායා කල්‍යාණී භන්තෙ ආවට්ටනීමායාති’’ එවමාදිනා උපාලිස්ස ගහපතිස්ස පච්චුත්තරකථා ච අහොසි.

คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การสอบสวนของนิครนถ์นาฏบุตรที่ไปยังเรือนของคฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านเป็นบ้าแล้ว คฤหบดี ท่านถูกหลอกแล้ว" และคำตอบของคฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาที่ชักนำมาดีแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาที่ชักนำมางดงามแล้ว" ได้มีแล้ว

ධීරස්ස [Pg.198] විගතමොහස්ස,පභින්නඛීලස්ස විජිතවිජයස්ස;

අනීඝස්ස සුසමචිත්තස්ස,වුද්ධසීලස්ස සාධුපඤ්ඤස්ස;

වෙසමන්තරස්ස විමලස්ස,භගවතො තස්ස සාවකොහමස්මිං.

ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้มีปัญญา ผู้ปราศจากโมหะ ผู้มีกิเลสอันทำลายแล้ว ผู้มีชัยชนะอันชนะแล้ว ผู้ไม่มีความคับแค้น ผู้มีจิตสงบดีแล้ว ผู้มีศีลอันเจริญแล้ว ผู้มีปัญญาดี ผู้มีจิตกว้างขวาง ผู้ปราศจากมลทิน

අකථං කථිස්ස තුසිතස්ස,වන්තලොකාමිසස්ස මුදිතස්ස;

කතසමණස්ස මනුජස්ස,අන්තිමසාරීරස්ස නරස්ස.

ของนรชนผู้ไม่มีความสงสัย ผู้ยินดีแล้ว ผู้คายอามิสในโลกแล้ว ผู้เบิกบาน ผู้ทำสมณธรรมแล้ว ผู้มีร่างกายเป็นที่สุด

අනොපමස්ස [Pg.199] විරජස්ස,භගවතො තස්ස සාවකො හමස්මි –

ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ไม่มีอุปมา ผู้ปราศจากธุลี

තණ්හච්ඡිදස්ස බුද්ධස්ස,වීතධූමස්ස අනුපලිත්තස්ස.ආහුනෙය්‍යස්ස යක්ඛස්ස,උත්තමපුග්ගලස්ස අතුලස්ස;

මහතො යසග්ගපත්තස්ස,භගවතො තස්ස සාවකො හමස්මි –

ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ตัดตัณหาได้แล้ว ผู้เป็นพระพุทธเจ้า ผู้ปราศจากควัน (กิเลสเครื่องเศร้าหมอง) ผู้ไม่ติดข้อง ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ประเสริฐ ผู้เป็นบุคคลสูงสุด ผู้ไม่มีใครเปรียบ ผู้บรรลุยอดแห่งยศอันยิ่งใหญ่

කුක්කුරවතිකසුත්ත

กุกกุรวติกสูตร

පුච්ඡා – කුක්කුරවතිකසුත්තං [Pg.200] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ กุกกุรวติกสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – කොලියෙසු භන්තෙ හලිද්දවසනෙ නාම කොලියානං නිගමෙ පුණ්ණඤ්ච කොලියපුත්තං ගොවතිකං අචෙලඤ්ච සෙනියං කුක්කුරවතිකං ආරබ්භ භාසිතං. පුණ්ණො භන්තෙ කොලිය පුත්තො ගොවතිකො භගවන්තං එතදවොච ‘‘අයං භන්තෙ අචෙලො සෙනියො කුක්කුරවතිකො දුක්කරකාරකො ඡමානික්ඛිත්තං භොජනං භුඤ්ජති, තස්ස තං කුක්කුරවතං දීඝරත්තං සමත්තං සමාදින්නං, තස්ස කා ගති, කො අභිසම්පරායො’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสที่นิคมของชาวโกลิยะชื่อหัลลิดทวสนะ ในหมู่ชาวโกลิยะ ปรารภปุณณะโกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตร และเสนียะชีเปลือยผู้ประพฤติสุนัขวัตร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ปุณณะโกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เสนียะชีเปลือยผู้ประพฤติสุนัขวัตรนี้ เป็นผู้ทำสิ่งที่ทำได้ยาก ย่อมบริโภคอาหารที่ตกอยู่บนพื้นดิน สุนัขวัตรนั้นเขาประพฤติมานานแล้ว สำเร็จแล้ว สมาทานแล้ว คติของเขาเป็นอย่างไร สัมปรายภพของเขาเป็นอย่างไร" ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

අභයරාජකුමාරසුත්ත

อภัยราชกุมารสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.201] ජානතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අභයරාජකුමාරසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อภัยราชกุมารสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ මෙ භන්තෙ අභයං රාජකුමාරං ආරබ්භ භාසිතං. අභයො භන්තෙ රාජකුමාරො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘භාසෙය්‍ය නු ඛො භන්තෙ තථාගතො තං වාචං, යා සා වාචා පරෙසං අප්පියා අමනාපා’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภอภัยราชกุมาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อภัยราชกุมารเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระตถาคตพึงตรัสพระวาจาใด ที่เป็นพระวาจาไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของผู้อื่นหรือ" ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

බහුවෙදනීයසුත්ත

พหุเวทนียสูตร

පුච්ඡා – බහුවෙදනීයසුත්තං [Pg.206] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พหุเวทนียสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තඤ්ච උදායිං පඤ්චකඞ්ගඤ්ච ථපතිං ආරබ්භ භාසිතං, පඤ්චකඞ්ගො භන්තෙ ථපති ආයස්මන්තං උදායිං උපසඞ්කමිත්වා වෙදනං පුච්ඡි, ආයස්මා භන්තෙ උදායී පඤ්චකඞ්ගං ථපතිං එතදවොච ‘‘තිස්සො ඛො ථපති වෙදනා වුත්තා භගවතා සුඛා වෙදනා දුක්ඛා වෙදනා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා’’ති. එවං වුත්තෙ භන්තෙ පඤ්චකඞ්ගො ථපති ආයස්මන්තං උදායිං එතදවොච ‘‘න ඛො භන්තෙ උදායි තිස්සො වෙදනා වුත්තා භගවතා, ද්වෙ වෙදනා වුත්තා භගවතා සුඛා වෙදනා දුක්ඛා වෙදනා, යායං භන්තෙ අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, සන්තස්මිං එසා පණීතෙ සුඛෙ වුත්තා භගවතා’’ති. නෙව අසක්ඛි ඛො භන්තෙ ආයස්මා උදායී පඤ්චකඞ්ගං ථපතිං සඤ්ඤාපෙතුං, න පන අසක්ඛි පඤ්චකඞ්ගො ථපති ආයස්මන්තං උදායිං සඤ්ඤාපෙතුං. අස්සොසි ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මතො උදායිස්ස පඤ්චකඞ්ගෙන ථපතිනා සද්ධිං ඉමං කථාසල්ලාපං, අථ ඛො භන්තෙ ආයස්මා ආනන්දො යාවතකො අහොසි [Pg.207] ආයස්මතො උදායිස්ස පඤ්චකඞ්ගෙන ථපතිනා සද්ධිං කථාසල්ලාපො, තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระอุทายีและช่างไม้ปัญจกังคะ พระเจ้าข้า ช่างไม้ปัญจกังคะเข้าไปหาท่านพระอุทายีแล้วสอบถามเรื่องเวทนา พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีได้กล่าวกับช่างไม้ปัญจกังคะว่า “ช่างไม้ เวทนา ๓ อย่างนี้แล พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา” พระเจ้าข้า เมื่อท่านพระอุทายีกล่าวอย่างนี้แล้ว ช่างไม้ปัญจกังคะได้กล่าวกับท่านพระอุทายีว่า “ท่านอุทายีผู้เจริญ เวทนา ๓ อย่างนี้แล พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสไว้ พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๒ อย่าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา พระเจ้าข้า อทุกขมสุขเวทนาใด พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนานั้นว่าเป็นสุขอย่างประณีต” พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีไม่สามารถทำให้ช่างไม้ปัญจกังคะเข้าใจได้ และช่างไม้ปัญจกังคะก็ไม่สามารถทำให้ท่านพระอุทายีเข้าใจได้ พระเจ้าข้า ท่านพระอานนท์ได้ยินการสนทนานี้ของท่านพระอุทายีกับช่างไม้ปัญจกังคะ จากนั้น พระเจ้าข้า ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลเรื่องการสนทนาทั้งหมดที่ท่านพระอุทายีสนทนากับช่างไม้ปัญจกังคะนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

අපණ්ණකසුත්ත

อปัณณกสูตร

පුච්ඡා – අපණ්ණකසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อปัณณกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – කොසලෙසු භන්තෙ සාලායං නාම කොසලානං බ්‍රාහ්මණගාමෙ සාලෙය්‍යකෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙ ආරබ්භ භාසිතං. සම්බහුලා භන්තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා සාලෙය්‍යකානං [Pg.208] බ්‍රාහ්මණගහපතිකානං අත්තනො අත්තනො මිච්ඡාදිට්ඨියො පටිග්ගණ්හාපෙසුං උග්ගණ්හාපෙසුං. තෙ පන භන්තෙ සාලෙය්‍යකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා එකදිට්ඨියම්පි පතිට්ඨාතුං න සක්ඛිංසු. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ในแคว้นโกศล ที่หมู่บ้านพราหมณ์ของชาวโกศลชื่อสาลา ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวสาลา พระเจ้าข้า เดียรถีย์จำนวนมากได้ให้พราหมณ์คฤหบดีชาวสาลาเหล่านั้นรับและยึดถือมิจฉาทิฏฐิของตนๆ พระเจ้าข้า พราหมณ์คฤหบดีชาวสาลาเหล่านั้นไม่สามารถตั้งมั่นอยู่ในทิฏฐิเดียวได้ พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

පුච්ඡා – තත්‍ර [Pg.209] ආවුසො භගවතා පඨමං මිච්ඡාවාදො ච සම්මාවාදො ච කථං විභජිත්වා පකාසිතො.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะในเบื้องต้นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – තත්‍ර භන්තෙ භගවතා ‘‘සන්ති ගහපතයො එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො නත්ථි දින්නං නත්ථි යිට්ඨං නත්ථි හුතං නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො’’ති එවමාදිනා පඨමං මිච්ඡාවාදො ච සම්මාවාදො ච විභජිත්වා පකාසිතො.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะในเบื้องต้นด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี’” เป็นต้น

පුච්ඡා – තත්ථ [Pg.210] ආවුසො භගවතා මිච්ඡාවාදීනඤ්ච දොසො සම්මාවාදීනඤ්ච ගුණො කථං විචාරෙත්වා පකාසිතො.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงพิจารณาและประกาศโทษของมิจฉาวาทีและคุณของสัมมาวาทีอย่างไร

විස්සජ්ජනා – තත්ථ භන්තෙ භගවතා ‘‘තත්‍ර ගහපතයො යෙතෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො නත්ථි දින්නං නත්ථි යිට්ඨං නත්ථි හුතං නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො’’ති එවමාදිනා භන්තෙ මිච්ඡාවාදීනඤ්ච දොසො සම්මාවාදීනඤ්ච ගුණො භගවතා විචාරෙත්වා පකාසිතො.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงพิจารณาและประกาศโทษของมิจฉาวาทีและคุณของสัมมาวาทีด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี’” เป็นต้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.212] තත්ථ භගවතා විඤ්ඤුනො පුරිසපුග්ගලස්ස පටිසඤ්චික්ඛණා පකාසිතා.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศการพิจารณาของวิญญูชนอย่างไร

විස්සජ්ජනා – තත්‍ර [Pg.213] ගහපතයො විඤ්ඤූ පුරිසො ඉති පටිසඤ්චික්ඛතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා විඤ්ඤුනො පුරිසපුග්ගලස්ස පටිසඤ්චික්ඛණා පකාසිතා.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงประกาศการพิจารณาของวิญญูชนด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย วิญญูชนย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า” เป็นต้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.215] භගවතා අඤ්ඤෙසුපි මිච්ඡාවාදසම්මාවාදෙසු අපණ්ණකපටිපදා විචාරෙත්වා පකාසිතා, තං සඞ්ඛෙපතො කථෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงพิจารณาและประกาศอปัณณกปฏิปทาในมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะอื่นๆ อย่างไร ขอท่านจงกล่าวโดยย่อ

විස්සජ්ජනා – යථෙව භන්තෙ පඨමෙ වාදෙ, එවමෙව ඛො භන්තෙ අකිරියවාදාදීසු චතූසු ච මිච්ඡාවාදෙසු දොසං කිරියවාදාදීසු ච චතූසු සම්මාවාදෙසු ගුණං, තත්ථ ච විඤ්ඤුනො පුරිසස්ස පටිසඤ්චික්ඛණාකාරං දස්සෙත්වා භගවතා අපණ්ණකපටිපදා පකාසිතා.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า เหมือนในวาทะแรกนั่นแล พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงโทษในมิจฉาวาทะ ๔ อย่าง มีอักกิริยวาทะเป็นต้น และคุณในสัมมาวาทะ ๔ อย่าง มีกิริยวาทะเป็นต้น และทรงแสดงอาการพิจารณาของวิญญูชนในวาทะเหล่านั้น แล้วทรงประกาศอปัณณกปฏิปทา

අම්බලට්ඨිකරාහුලොවාදසුත්ත

อัมพลาฏฐิการาหุโลวาทสูตร

පුච්ඡා – අම්බලට්ඨිකරාහුලොවාදසුත්තං [Pg.216] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อัมพลาฏฐิการาหุโลวาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ආයස්මන්තං රාහුලං ආරබ්භ භාසිතං.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงราชคฤห์ ปรารภท่านพระราหุล

මහාරාහුලොවාදසුත්ත

มหาราหุโลวาทสูตร

පුච්ඡා – මහාරාහුලොවාදසුත්තං [Pg.217] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาราหุโลวาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං රාහුලං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ රාහුලො භගවතො චෙව අත්තනො ච අත්තභාවසම්පත්තිං නිස්සාය ගෙහස්සිතං ඡන්දරාගං උප්පාදෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระราหุล พระเจ้าข้า ท่านพระราหุลอาศัยความสมบูรณ์แห่งอัตภาพของพระผู้มีพระภาคและของตน ได้ยังฉันทราคะที่อาศัยเรือนให้เกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

චූළමාලුක්‍යසුත්ත

จูฬมาลุงกยสูตร

පුච්ඡා – චූළමාලුක්‍යසුත්තං [Pg.218] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬมาลุงกยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං මාලුක්‍යපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ මාලුක්‍යපුත්තො අත්තනො පවිවිත්තස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස චෙතසො පරිවිතක්කං භගවතො ආරොචෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระมาลุงกยบุตร พระเจ้าข้า ท่านพระมาลุงกยบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคถึงความคิดรำพึงในใจของตนที่หลีกเร้นอยู่ ณ ที่ลับ สงัด พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

මහාමාලුක්‍යසුත්ත

มหามาลุงกยสูตร

පුච්ඡා – මහාමාලුක්‍යසුත්තං [Pg.221] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหามาลุงกยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – තස්මිංයෙව භන්තෙ සාවත්ථියං ආයස්මන්තං මහාමාලුක්‍යපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถีนั้นเอง ปรารภท่านพระมหามาลุงกยบุตร

භද්දාලිසුත්ත

ภัททาลิสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.222] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන භද්දාලිසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ภัททาลิสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං භද්දාලිං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ භද්දාලි භගවතා සික්ඛාපදෙ පඤ්ඤාපියමානෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ සික්ඛං සමාදියමානෙ අනුස්සාහං පවෙදෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระภัททาลิ พระเจ้าข้า เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบท และภิกษุสงฆ์กำลังสมาทานสิกขาอยู่ ท่านพระภัททาลิได้แสดงความไม่กระตือรือร้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

අච්චයො [Pg.223] මං භන්තෙ අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, යොහං භගවතා සික්ඛාපදෙ පඤ්ඤාපියමානෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ සික්ඛං සමාදියමානෙ අනුස්සාහං පවෙදෙසිං, තස්ස මෙ භන්තෙ භගවා අච්චයං අච්චයතො පටිග්ගණ්හාතු ආයතිං සංවරාය –

พระเจ้าข้า โทษได้ครอบงำข้าพระองค์แล้ว เหมือนคนเขลา เหมือนคนหลง เหมือนคนไม่ฉลาด ที่ข้าพระองค์แสดงความไม่กระตือรือร้น เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบท และภิกษุสงฆ์กำลังสมาทานสิกขาอยู่ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงรับทราบโทษนั้นของข้าพระองค์โดยความเป็นโทษ เพื่อการสำรวมต่อไปในภายหน้า

පුච්ඡා – අථ [Pg.225] ඛො ආවුසො ආයස්මා භද්දාලි භගවන්තං කීදිසං පඤ්හං පුච්ඡි, කථඤ්චස්ස භගවා තං විභජිත්වා බ්‍යාකාසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จากนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาอะไรแด่พระผู้มีพระภาค และพระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและพยากรณ์ปัญหานั้นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – අථ ඛො භන්තෙ ආයස්මා භද්දාලි ‘‘කො නු ඛො භන්තෙ හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චං භික්ඛුං පසයු පසයු කාරණං කරොන්තී’’ති එවමාදිනා භගවන්තං පඤ්හං අපුච්ඡි. භගවා ච භන්තෙ ‘‘ඉධ භද්දාලි එකච්චො භික්ඛු අභිණ්හාපත්තිකො හොති, ආපත්තිබහුලො’’ එවමාදිනා ආයස්මතො භද්දාලිස්ස විභජිත්වා බ්‍යාකාසි.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า จากนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาแด่พระผู้มีพระภาคด้วยประการฉะนี้ว่า “พระเจ้าข้า อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ภิกษุบางรูปถูกตำหนิ ถูกตำหนิอยู่” เป็นต้น และพระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและพยากรณ์แก่ท่านพระภัททาลิด้วยประการฉะนี้ว่า “ภัททาลิ ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีอาบัติเนืองนิตย์ มีอาบัติมาก” เป็นต้น

පුච්ඡා – තදාපි [Pg.228] ඛො ආවුසො ආයස්මා භද්දාලි පුනපි භගවන්තං කීදිසං පඤ්හං පුච්ඡි, කථඤ්චස්ස භගවා තම්පි විභජිත්වා බ්‍යාකාසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ในครั้งนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาเช่นไรกับพระผู้มีพระภาคอีก และพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกปัญหาข้อนั้นพยากรณ์แก่ท่านอย่างไร

විස්සජ්ජනා – තදාපි භන්තෙ ආයස්මා භද්දාලි ‘‘කො නු ඛො භන්තෙ හෙතු, කො පච්චයො, යෙන පුබ්බෙ අප්පතරානි චෙව සික්ඛාපදානි අහෙසුං, බහුතරා ච භික්ඛූ අඤ්ඤාය සණ්ඩහිංසු. කො පන භන්තෙ හෙතු, කො පච්චයො යෙන එතරහි බහුතරානි චෙව සික්ඛාපදානි හොන්ති අප්පතරා ච භික්ඛූ අඤ්ඤාය සණ්ඩහන්තී’’ති භගවන්තං පුනපි පඤ්හං අපුච්ඡි. භගවා ච භන්තෙ ‘‘එවමෙතං භද්දාලි හොති, සත්තෙසු හායමානෙසු සද්ධම්මෙ අන්තරධායමානෙ බහුතරානි හොන්ති අප්පතරා ච භික්ඛූ අඤ්ඤාය සණ්ඩහන්තී’’ති, එවමාදිනා ආයස්මතො භද්දාලිස්ස විභජිත්වා විභජිත්වා බ්‍යාකතා.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในครั้งนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาแด่พระผู้มีพระภาคอีกว่า “พระเจ้าข้า อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้เมื่อก่อนสิกขาบทมีน้อย แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีมาก ส่วนอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ในปัจจุบันนี้สิกขาบทมีมาก แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีน้อย” พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกปัญหาพยากรณ์แก่ท่านพระภัททาลิโดยทำนองนี้ว่า “ภัททาลิ เรื่องนี้เป็นอย่างนี้ เมื่อสัตว์ทั้งหลายเสื่อมลง และพระสัทธรรมอันตรธานไป สิกขาบทก็มีมาก แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีน้อย” ดังนี้เป็นต้น

ලටුකිකොපමසුත්ත

ลฏุกิกูปมสูตร

පුච්ඡා – ලටුකිකොපමසුත්තං [Pg.1] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ลฏุกิกูปมสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – අඞ්ගුත්තරාපෙසු භන්තෙ ආපණෙ නාම අඞ්ගුත්තරාපානං නිගමෙ ආයස්මන්තං උදායිං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ උදායී භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘ඉධ මය්හං භන්තෙ රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි ‘‘බහූනං වත නො භගවා දුක්ඛධම්මානං අපහත්තා, බහූනං වත නො භගවා සුඛධම්මානං උපහත්තා, බහූනං වත නො භගවා අකුසලානං ධම්මානං අපහත්තා, බහූනං වත නො භගවා කුසලානං ධම්මානං උපහත්තා’ති’’. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวอังคุตตราปะ ชื่ออาปณะ ในแคว้นอังคุตตราปะ ปรารภท่านพระอุทายี พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้กราบทูลว่า “พระเจ้าข้า ในที่นี้ เมื่อข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่ลับ ได้มีความรำพึงในใจอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้กำจัดทุกขธรรมเป็นอันมากแก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้นำสุขธรรมเป็นอันมากมาให้แก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้กำจัดอกุศลธรรมเป็นอันมากแก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้นำกุศลธรรมเป็นอันมากมาให้แก่พวกเราหนอ’” พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – අථ [Pg.4] ඛො ආවුසො භගවා කීදිසී උපමායො දස්සෙත්වා භික්ඛූනං ඔවාදං අදාසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมาเช่นไรแล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลาย

විස්සජ්ජනා – අථ ඛො භන්තෙ භගවා ලටුකිකොපමං හත්ථිනාගොපමං දලිද්දපුරිසොපමං ගහපතිකොපමන්ති චතස්සො උපමායො දස්සෙත්වා භික්ඛූනං ඔවාදමදාසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมา ๔ อย่าง คือ อุปมาด้วยนกกระทา อุปมาด้วยพญาช้าง อุปมาด้วยบุรุษเข็ญใจ และอุปมาด้วยคฤหบดี แล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลาย

පුච්ඡා – එවඤ්චාවුසො [Pg.8] භගවා චතූහි උපමාහි භික්ඛූනං ඔවාදං දත්වා කථං උත්තරි ධම්මදෙසනං පවඩ්ඪෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยอุปมา ๔ อย่างนี้แล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาต่อไปอย่างไร

විස්සජ්ජනා – එවං ඛො භන්තෙ භගවා චතූහි උපමාහි භික්ඛූනං ඔවාදං දත්වා ‘‘චත්තාරො මෙ උදායි පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං’’න්ති එවමාදිනා උත්තරි භික්ඛූනං ධම්මකථං පවඩ්ඪෙසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยอุปมา ๔ อย่างนี้แล้ว ทรงแสดงธรรมกถาแก่ภิกษุทั้งหลายต่อไปโดยทำนองนี้ว่า “อุทายี บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก” ดังนี้เป็นต้น

චාතුමසුත්ත

จาตุมาสูตร

පුච්ඡා – චාතුමසුත්තං [Pg.10] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็จาตุมาสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – චාතුමායං භන්තෙ ආයස්මන්තානං සාරිපුත්තමොග්ගලානත්ථෙරානං සද්ධිවිහාරිකෙ අධුනා පබ්බජිතෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං. සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛානි භන්තෙ පඤ්චමත්තානි භික්ඛුසතානි චාතුමං අනුප්පත්තානි හොන්ති භගවන්තං දස්සනාය, තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ නෙවාසිකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං පටිසම්මොදමානා සෙනාසනානි පඤ්ඤාපයමානා පත්තචීවරානි පටිසාමයමානා උච්චාසද්දා මහාසද්දා අහෙසුං. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่จาตุมา ปรารภภิกษุจำนวนมากผู้บวชใหม่ ซึ่งเป็นสัทธิวิหาริกของพระเถระทั้งหลายคือท่านพระสารีบุตรและท่านพระโมคคัลลานะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูป มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประธาน ได้มาถึงจาตุมาเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นได้สนทนาปราศรัยกับภิกษุเจ้าถิ่น จัดแจงเสนาสนะ เก็บอัฐบริขาร ส่งเสียงดังอื้ออึง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.13] තත්ථ භගවා භික්ඛූනං ඔවාදං අදාසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายในที่นั้นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ භයානි උදකොරොහන්තෙ පාතිකඞ්ඛිතබ්බානීති එවමාදිනා භන්තෙ භගවා තත්ථ භික්ඛූනං ඔවාදං අදාසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายในที่นั้นโดยทำนองนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ อย่างนี้ พึงหวังได้แก่ผู้ลงสู่แม่น้ำ” ดังนี้เป็นต้น

නළකපානසුත්ත

นฬกปานสูตร

පුච්ඡා – නළකපානසුත්තං [Pg.17] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็นฬกปานสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – නළකපානෙ භන්තෙ අනුරුද්ධත්ථෙරප්පමුඛෙ සම්බහුලෙ අභිඤ්ඤාතෙ අභිඤ්ඤාතෙ කුලපුත්තෙ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นฬกปานะ ปรารภกุลบุตรผู้มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักจำนวนมาก มีพระเถระอนุรุทธะเป็นประธาน

ගොලියානිසුත්ත

โคลิยานิสูตร

පුච්ඡා – ගොලියානිසුත්තං [Pg.18] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็โคลิยานิสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครเป็นผู้ตรัส

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ආයස්මන්තං ගොලියානිං ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ ගොලියානි ආරඤ්ඤිකො පදසමාචාරො සඞ්ඝමජ්ඣෙ ඔසටො හොති කෙනචිදෙව කරණීයෙන, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีคือท่านพระสารีบุตรเถระตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภท่านพระโคลิยานิ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระโคลิยานิเป็นพระอรัญญิก มีวัตรปฏิบัติเรียบร้อย ได้เข้ามาสู่ท่ามกลางสงฆ์ด้วยกิจบางอย่าง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีตรัสในเรื่องนั้น

කීටාගිරිසුත්ත

กีฏาคิริสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.19] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන කීටාගිරිසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็กีฏาคิริสูตร พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – කාසීසු භන්තෙ කීටාගිරිස්මිං කාසීනං නිගමෙ අස්සජිපුනබ්බසුකෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං. අස්සජිපුනබ්බසුකා භන්තෙ භික්ඛූ භික්ඛූහි සහධම්මිකං වුච්චමානා එවමාහංසු ‘‘මයං ඛො ආවුසො සායඤ්චෙව භුඤ්ජාම පාතො ච දිවා ච විකාලෙ, තෙ මයං සායඤ්චෙව භුඤ්ජමානා පාතො ච දිවා ච විකාලෙ අප්පාබාධතඤ්ච සඤ්ජානාම අප්පාතඞ්කතඤ්ච ලහුට්ඨානඤ්ච බලඤ්ච ඵාසුවිහාරඤ්ච, තෙ මයං කිං සන්දිට්ඨිකං හිත්වා කාලිකං අනුධාවිස්සාම, සායඤ්චෙව මයං භුඤ්ජිස්සාම පාතො ච දිවා ච විකාලෙ’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กีฏาคิริ ในนิคมของชาวกาสี ปรารภภิกษุอัสสชิและปุนัพพสุกะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุอัสสชิและปุนัพพสุกะเมื่อถูกภิกษุทั้งหลายกล่าวตักเตือนตามธรรม ได้กล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านผู้มีอายุ พวกเราฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาล พวกเราฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาลแล้ว ย่อมรู้สึกว่ามีอาพาธน้อย มีความเจ็บป่วยน้อย มีกายเบา มีกำลัง และอยู่ผาสุก พวกเราจะละประโยชน์ที่เห็นประจักษ์แล้วไปแสวงหาประโยชน์ที่ต้องรอเวลาทำไม พวกเราจะฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาลต่อไป” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

තෙවිජ්ජවච්ඡසුත්ත

เตวิชชวัจฉสูตร

පුච්ඡා – තෙවිජ්ජවච්ඡසුත්තං [Pg.21] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็เตวิชชวัจฉสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – වෙසාලියං භන්තෙ වච්ඡගොත්තං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ භාසිතං. වච්ඡගොත්තො භන්තෙ පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච ‘‘සුතං මෙ භන්තෙ සමණො ගොතමො සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී අපරිසෙසං ඤාණදස්සනං පටිජානාති, චරතො ච මෙ තිට්ඨතො ච සුත්තස්ස ච ජාගරස්ස ච සතතං සමිතං ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිත’’න්ති. යෙ තෙ භන්තෙ එවමාහංසු ‘‘සමණො ගොතමො සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී අපරිසෙසං ඤාණදස්සනං පටිජානාති, චරතො ච මෙ තිට්ඨතො ච සුත්තස්ස ච ජාගරස්ස ච සතතං සමිතං ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිත’’න්ති. කච්චි තෙ භන්තෙ භගවතො වුත්තවාදිනො, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්ති, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොන්ති, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงเวสาลี ปรารภวัจฉโคตรปริพาชก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ‘พระสมณโคดมทรงปฏิญาณว่าเป็นสัพพัญญู สัพพทัสสี ทรงปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่เหลือ และญาณทัสสนะย่อมปรากฏแก่พระองค์ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเสด็จไป ประทับยืน บรรทม หรือตื่นอยู่’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า “พระสมณโคดมทรงปฏิญาณว่าเป็นสัพพัญญู สัพพทัสสี ทรงปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่เหลือ และญาณทัสสนะย่อมปรากฏแก่พระองค์ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเสด็จไป ประทับยืน บรรทม หรือตื่นอยู่” ชนเหล่านั้นกล่าวตรงตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้หรือไม่ ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริงหรือ และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมหรือไม่ และไม่มีใครในบรรดาผู้ร่วมประพฤติธรรมจะติเตียนได้โดยชอบหรือ” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

අග්ගිවච්ඡසුත්ත

อัคคิวัจฉสูตร

පුච්ඡා – අග්ගිවච්ඡසුත්තං [Pg.23] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็อัคคิวัจฉสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ වච්ඡගොත්තං පරිබ්බාජකං භාසිතං. වච්ඡගොත්තො භන්තෙ පරිබ්බාජකො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘කිං නු ඛො භො ගොතම ‘සස්සතො ලොකො ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති එවංදිට්ඨි භවං ගොතමො’’ති එවමාදිකං පඤ්හං අපුච්ඡි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภวัจฉโคตรปริพาชก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้ทูลถามปัญหาโดยทำนองนี้ว่า “ท่านโคดมผู้เจริญ ท่านมีความเห็นอย่างนี้หรือว่า ‘โลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเป็นโมฆะ’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

මහාවච්ඡසුත්ත

มหาวัจฉสูตร

පුච්ඡා – මහාවච්ඡසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็มหาวัจฉสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ වච්ඡගොත්තංයෙව පරිබ්බාජකං ආරබ්භ භාසිතං. වච්ඡගොත්තො භන්තෙ පරිබ්බාජකො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා [Pg.24] එතදවොච ‘‘දීඝරත්තාහං භොතා ගොතමෙන සහකථී, සාධු මෙ භවං ගොතමො සංඛිත්තෙන කුසලාකුසලං දෙසෙතූ’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภวัจฉโคตรปริพาชกนั่นเอง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้กราบทูลว่า “ข้าพระองค์ได้สนทนากับท่านพระโคดมมานานแล้ว ขอท่านพระโคดมโปรดแสดงกุศลและอกุศลโดยย่อแก่ข้าพระองค์เถิด” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – එවං [Pg.25] වුත්තෙ ඛො ආවුසො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො හුත්වා කීදිසං පසන්නාකාරං අකාසි, කථඤ්චස්ස ධම්මාභිසමයො අහොසි.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว วัจฉโคตรปริพาชกเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้แล้ว ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร และการตรัสรู้ธรรมของเขาเป็นอย่างไร.

විස්සජ්ජනා – එවං වුත්තෙ භන්තෙ වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො ‘‘සචෙ හි භො ගොතම ඉමං ධම්මං භවංයෙව ගොතමො ආරාධකො අභවිස්ස, නො ච ඛො භික්ඛූ ආරාධකා අභවිස්සංසු, එවමිදං බ්‍රහ්මචරියං අපරිපූරං අභවිස්ස තෙනඞ්ගෙනා’’ති එවමාදිනා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො පසන්නාකාරමකාසි. යාව අරහත්තඤ්චස්ස ධම්මාභිසමයො අහොසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว วัจฉโคตรปริพาชกเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ถ้าหากท่านพระโคดมผู้เจริญ ท่านพระโคดมเท่านั้นพึงเป็นผู้ยังธรรมนี้ให้สำเร็จ แต่ภิกษุทั้งหลายไม่พึงเป็นผู้ยังธรรมให้สำเร็จ พรหมจรรย์นี้ก็พึงไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น.” และการตรัสรู้ธรรมของเขาได้มีจนถึงความเป็นพระอรหันต์.

දීඝනඛසුත්ත

ทีฆนขสูตร

පුච්ඡා – දීඝනඛසුත්තං [Pg.28] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ทีฆนขสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ දීඝනඛං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ භාසිතං. දීඝනඛො භන්තෙ පරිබ්බාජකො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘අහඤ්හි භො ගොතම එවංවාදී එවංදිට්ඨි සබ්බං මෙ නක්ඛමතී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภทีฆนขปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทีฆนขปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ได้กราบทูลว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า สิ่งทั้งปวงไม่เป็นที่พอใจแก่ข้าพระองค์.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น.

පුච්ඡා – ඉමස්මිං [Pg.31] ච පනාවුසො වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ කෙසං පුග්ගලානං විසෙසාධිගමො අහොසි.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อพระไวยากรณ์นี้กำลังตรัสอยู่ บุคคลเหล่าไหนได้มีการบรรลุคุณวิเศษ.

විස්සජ්ජනා – ඉමස්මිඤ්ච පන භන්තෙ වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චි, දීඝනඛස්ස පන පරිබ්බාජකස්ස තස්මිංයෙව ආසනෙ විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි යංකිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อพระไวยากรณ์นี้กำลังตรัสอยู่ จิตของท่านพระสารีบุตรหลุดพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่น. ส่วนทีฆนขปริพาชก ในอาสนะนั้นเอง ได้เกิดดวงตาเห็นธรรมปราศจากธุลี ปราศจากมลทินว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา.”

මාගණ්ඩියසුත්ත

มาคัณฑิยสูตร

පුච්ඡා – මාගණ්ඩියසුත්තං [Pg.33] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ มาคัณฑิยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

විස්සජ්ජනා – කුරූසු භන්තෙ කම්මාසධම්මෙ නාම කුරූනං නිගමෙ භාරද්වාජ ගොත්තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අග්‍යාගාරෙ තිණසන්ථාරකෙ මාගණ්ඩියං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ භාසිතං. මාගණ්ඩියො භන්තෙ පරිබ්බාජකො භගවන්තං ‘‘භූනහු සමණො ගොතමො’’ති වදෙසි, තස්මිං භන්තෙ වට්ඨුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในแคว้นกุรุ ในนิคมของชาวกุรุชื่อกัมมาสทัมมะ ในโรงบูชาไฟของพราหมณ์โคตรภารทวาชะ บนที่ลาดด้วยหญ้า ปรารภมาคัณฑิยปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มาคัณฑิยปริพาชกได้กล่าวว่า “พระสมณโคดมเป็นผู้ทำลายความเจริญ” แก่พระผู้มีพระภาคเจ้า. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.36] භගවා තත්ථ මාගණ්ඩියස්ස පරිබ්බාජකස්ස සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුයුඤ්ජිත්වා ධම්මං දෙසෙසි.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และพระผู้มีพระภาคเจ้าในที่นั้น ได้ทรงซักไซ้ไล่เลียงมาคัณฑิยปริพาชกแล้ว ซักไซ้ไล่เลียงแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมอย่างไร.

විස්සජ්ජනා – ‘‘චක්ඛුං ඛො මාගණ්ඩිය රූපාරතං රූපසම්මුදිතං, තං තථාගතස්ස දන්තං ගුත්තං රක්ඛිතං සංවුතං, තස්ස ච සංවරාය ධම්මං දෙසෙතී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවා මාගණ්ඩියස්ස පරිබ්බාජකස්ස සමනුයුඤ්ජිත්වා සමනුයුඤ්ජිත්වා ධම්මං දෙසෙසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าในที่นั้น ได้ทรงซักไซ้ไล่เลียงมาคัณฑิยปริพาชกแล้ว ซักไซ้ไล่เลียงแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรมาคัณฑิยะ ตาเป็นที่ยินดีในรูป เป็นที่ยินดีพร้อมในรูป ตาอันนั้นของตถาคตฝึกแล้ว คุ้มครองแล้ว รักษาแล้ว สำรวมแล้ว และทรงแสดงธรรมเพื่อความสำรวมตาอันนั้น.”

පුච්ඡා – එවං [Pg.39] ඛො ආවුසො මාගණ්ඩියෙන පරිබ්බාජකෙන ‘‘නකිඤ්චි භො ගොතමා’’ති යථාභූතං පටිස්සුතෙ කථං භගවා අත්තනොපි න කිඤ්චි කෙනචිපි වත්තබ්බතං පකාසෙසි.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อมาคัณฑิยปริพาชกได้รับรองตามความเป็นจริงแล้วว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ไม่มีอะไรเลย” พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงประกาศความเป็นผู้ไม่มีอะไรที่ใครๆ พึงกล่าวได้แม้แก่พระองค์เองอย่างไร.

විස්සජ්ජනා – එවං ඛො භන්තෙ මාගණ්ඩියෙන පරිබ්බාජකෙන නකිඤ්චි භොගොතමාති යථාභූතං පටිස්සුතෙ ‘‘අහං ඛො පන මාගණ්ඩිය පුබ්බෙ අගාරියභූතො සමානො පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගීභූතො පරිචාරෙසිං චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යහි රූපෙහි ඉට්ඨෙහි මනාපෙහි පියරූපෙහි කාමූපසංහිතෙහි රජනීයෙහී’’ති එවමාදිනා භගවා අත්තනොපි න කිඤ්චි කෙනචිපි වත්තබ්බතං පකාසෙසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อมาคัณฑิยปริพาชกได้รับรองตามความเป็นจริงแล้วว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ไม่มีอะไรเลย” พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงประกาศความเป็นผู้ไม่มีอะไรที่ใครๆ พึงกล่าวได้แม้แก่พระองค์เองด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรมาคัณฑิยะ ก็เราเมื่อก่อนเป็นคฤหัสถ์อยู่ ได้บำเรออยู่ด้วยกามคุณ ๕ ที่ประกอบพร้อมแล้ว บริบูรณ์แล้ว คือรูปที่พึงรู้ด้วยตา อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ น่ารักใคร่ ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด.”

පුච්ඡා – ඉමස්මිං [Pg.42] සුත්තෙ පරියොසානපුච්ඡං පුච්ඡිස්සාමි ඉමඤ්ච පනාවුසො ධම්මදෙසනං සුත්වා මාගණ්ඩියො පරිබ්බාජකො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො හුත්වා කීදිසං පසන්නාකාරමකාසි.

คำถาม – ข้าพเจ้าจักถามปัญหาท้ายสุดในสูตรนี้. ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็มาคัณฑิยปริพาชกฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้แล้ว ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร.

විස්සජ්ජනා – ඉමං [Pg.43] ච පන භන්තෙ ධම්මදෙසනං සුත්වා මාගණ්ඩියො පරිබ්බාජකො ‘අභික්කන්තං භො ගොතම අභික්කන්තං භො ගොතමා’’ති එවමාදිනා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො පසන්නාකාරමකාසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็มาคัณฑิยปริพาชกฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ งดงามยิ่งนัก ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ งดงามยิ่งนัก.”

සන්දකසුත්ත

สันทกสูตร

පුච්ඡා – සන්දකසුත්තං පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ สันทกสูตรนี้ ใครกล่าวที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

විස්සජ්ජනා – කොසම්බියං [Pg.44] භන්තෙ සන්දකං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං. සන්දකො භන්තෙ පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච ‘‘සාධුවත භවන්තංයෙව ආනන්දං පටිභාතු සකෙ ආචරිය කෙ ධම්මිකථා’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกกล่าวที่กรุงโกสัมพี ปรารภสันทกปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สันทกปริพาชกได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า “ขอท่านพระอานนท์ผู้เจริญนั่นแหละจงแสดงธรรมกถาของอาจารย์ของท่าน.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กล่าวในเรื่องนั้น.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.45] තත්ථ චත්තාරො අබ්‍රහ්මචරියවාසා ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන විචාරෙත්වා පකාසිතා.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และอพรหมจรรย์ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วอย่างไร.

විස්සජ්ජනා – ඉධ සන්දක එකච්චො සත්ථා එවංවාදී හොති එවංදිට්ඨි නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලංවිපාකො, නත්ථි අයංලොකො, නත්ථි පරොලොකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකාති

คำตอบ – “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ อาจารย์บางคนมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า การให้ไม่มี การบูชาไม่มี การเซ่นสรวงไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีทำชั่วไม่มี โลกนี้ไม่มี โลกหน้าไม่มี มารดาไม่มี บิดาไม่มี สัตว์โอปปาติกะไม่มี.”

එවමාදිනා [Pg.46] භන්තෙ තත්ථ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන චත්තාරො අබ්‍රහ්මචරියවාසා විචාරෙත්වා පකාසිතා.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อพรหมจรรย์ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วด้วยประการฉะนี้เป็นต้น.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.49] තත්ථ චත්තාරි අනස්සාසිකානි බ්‍රහ්මචරියානි ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන විචාරෙත්වා පකාසිතානි.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และพรหมจรรย์ที่ไม่เป็นที่สบายใจ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วอย่างไร.

විස්සජ්ජනා – ඉධ [Pg.50] සන්දක එකච්චො සත්ථා සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී අපරිසෙසං ඤාණදස්සනං පටිජානාති ‘‘චරතො ච මෙ තිට්ඨතො ච සුත්තස්ස ච ජාගරස්ස ච සතතං සමිතං ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිත’’න්ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන චත්තාරි අනස්සාසිකානි බ්‍රහ්මචරියානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พรหมจรรย์ที่ไม่เป็นที่เบาใจ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริกจำแนกแล้วประกาศแล้วด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ อาจารย์บางคนเป็นสัพพัญญู เห็นสิ่งทั้งปวง ปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่มีส่วนเหลือว่า ‘เมื่อเราเดินอยู่ ยืนอยู่ หลับอยู่ ตื่นอยู่ ญาณทัสสนะย่อมปรากฏอยู่เป็นนิตย์’.”

පුච්ඡා – අථ

คำถาม – ก็เมื่อนั้น

[Pg.54] ඛො ආවුසො සන්දකො පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං ආනන්දත්ථෙරං කථං පුච්ඡි, තථඤ්චස්සායස්මානන්දත්ථෙරො බ්‍යාකාසි.

ดูกรท่านผู้มีอายุ สันทกปริพาชกได้ถามท่านพระอานนทเถระอย่างไร และท่านพระอานนทเถระได้พยากรณ์แก่เขาอย่างไร.

විස්සජ්ජනා – අථ ඛො භන්තෙ සන්දකො පරිබ්බාජකො ‘‘සො පන භො ආනන්ද සත්ථා කිංවාදී කිං අක්ඛායී’’ති එවමාදිනා ආයස්මන්තං ආනන්දත්ථෙරං පුච්ඡි, ආයස්මා ච භන්තෙ ආනන්දත්ථෙරො ‘‘ඉධ සන්දක තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො’’ති එවමාදිනා සන්දකස්ස පරිබ්බාජකස්ස විභජිත්වා විභජිත්වා බ්‍යාකාසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อนั้น สันทกปริพาชกได้ถามท่านพระอานนทเถระด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ อาจารย์นั้นมีวาทะอย่างไร มีการกล่าวอย่างไร.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ และท่านพระอานนทเถระได้พยากรณ์แก่สันทกปริพาชกจำแนกแล้ว จำแนกแล้ว ด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ ตถาคตอุบัติขึ้นในโลก เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ.”

පුච්ඡා – ඉමඤ්ච [Pg.56] පනාවුසො ධම්මදෙසනං සුත්වා සන්දකො පරිබ්බාජකො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො කීදිසං පසන්නාකාරමකාසි.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส สันทกปริพาชกได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการเลื่อมใสอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉමඤ්ච [Pg.57] භන්තෙ ධම්මදෙසනං සුත්වා සන්දකො පරිබ්බාජකො ‘‘අච්ඡරියං භො ආනන්ද, අබ්භුතං භො ආනන්ද, න ච නාම සධම්මොක්කංසනා භවිස්සති, න පරධම්මවම්භනා, ආයතනෙ ච ධම්මදෙසනා, තාව බහුකා ච නිය්‍යාතාරො පඤ්ඤායිස්සන්තී’’ති එවමාදිනා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො පසන්නාකාරමකාසි.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ สันทกปริพาชกได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้แสดงอาการเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ว่า “น่าอัศจรรย์ ท่านพระอานนท์ น่าอัศจรรย์ ท่านพระอานนท์ การยกย่องธรรมของตนก็ไม่มี การดูหมิ่นธรรมของผู้อื่นก็ไม่มี การแสดงธรรมก็เป็นไปตามเหตุ และผู้ที่นำออกไปก็ปรากฏมีจำนวนมาก” ดังนี้เป็นต้น

මහාසකුලුදායීසුත්ත

มหาสกุลุทายิสูตร

පුච්ඡා – මහාසකුලුදායිසුත්තං [Pg.58] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระมหาสกุลุทายิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ සකුලුදායිං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ භාසිතං. සකුලුදායී භන්තෙ පරිබ්බාජකො පුරිමානි දිවසානි පුරිමතරානි කොතූහලසාලායං නානාතිත්ථියානං සමණබ්‍රාහ්මණානං යාවතකො අහොසි භගවන්තඤ්ච ඡ ච සත්ථාරො ආරබ්භ කථාසල්ලාපො, තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภสกุลุทายิปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ สกุลุทายิปริพาชกในวันก่อนๆ ได้สนทนาปราศรัยกับสมณพราหมณ์เจ้าลัทธิต่างๆ ในศาลาที่ประชุม เรื่องพระผู้มีพระภาคและศาสดา ๖ ท่าน มีประมาณเท่าใด ได้กราบทูลเรื่องทั้งหมดนั้นแด่พระผู้มีพระภาค ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

සමණමුණ්ඩිකසුත්ත

สมณมุณฑิกสูตร

පුච්ඡා – සමණමුණ්ඩිකසුත්තං [Pg.62] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระสมณมุณฑิกสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ උග්ගාහමාන පරිබ්බාජකං සමණමුණ්ඩිකාපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං. උග්ගාහමානො භන්තෙ පරිබ්බාජකො සමණමුණ්ඩිකාපුත්තො පඤ්චකඞ්ගං තපතිං එතදවොච ‘‘චතූහි ඛො අහං ගහපති ධම්මෙහි සමන්නාගතං පුරිසපුග්ගලං පඤ්ඤපෙමි සම්පන්නකුසලං පරමකුසලං උත්තමපත්තිපත්තං සමණං අයොජ්ඣ’’න්ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภอุคคาหมานปริพาชกบุตรของสมณมุณฑิกา ดูกรท่านผู้เจริญ อุคคาหมานปริพาชกบุตรของสมณมุณฑิกาได้กล่าวกับปัญจกังคถปติว่า “คฤหบดี เราบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้ว่าเป็นสมณะผู้สมบูรณ์ด้วยกุศล เป็นผู้มีกุศลอย่างยิ่ง เป็นผู้บรรลุคุณอันสูงสุด เป็นผู้ไม่พ่ายแพ้” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

චූළසකුලුදායීසුත්ත

จูฬสกุลุทายิสูตร

පුච්ඡා – චූළසකුලුදායීසුත්තං [Pg.63] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระจูฬสกุลุทายิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ [Pg.64] භන්තෙ සකුලුදායිං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ භාසිතං, සකුලුදායී භන්තෙ පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච ‘‘යදාහං භන්තෙ ඉමං පරිසං අනුපසඞ්කන්තො හොමි, අථායං පරිසා අනෙකවිහිතං තිරච්ඡානකථං කථෙන්ති නිසින්නා හොති. යදා ච ඛො අහං භන්තෙ ඉමං පරිසං උපසඞ්කමන්තො හොමි, අථායං පරිසා මමඤ්ඤෙව මුඛං උල්ලොකෙන්තී නිසින්නා හොති ‘යං නො සමණො උදායී ධම්මං භාසිස්සති, තං සොස්සාමා’ති, යදා පන භන්තෙ භගවා ඉමං පරිසං උපසඞ්කන්තො හොති, අථාහඤ්චෙව අයඤ්ච පරිසා භගවතො මුඛං උල්ලොකෙන්තා නිසින්නා හොම යං නො භගවා ධම්මං භාසිස්සති, තං සොස්සාමා’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภสกุลุทายิปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ สกุลุทายิปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ยังไม่เข้าไปหาบริษัทนี้ บริษัทนี้ก็นั่งสนทนาเรื่องเดรัจฉานกถาต่างๆ กันอยู่ แต่เมื่อข้าพระองค์เข้าไปหาบริษัทนี้ บริษัทนี้ก็นั่งมองดูหน้าข้าพระองค์อยู่ว่า ‘สมณะอุทายีจะแสดงธรรมอะไร เราจักฟังธรรมนั้น’ แต่เมื่อพระผู้มีพระภาคเข้าไปหาบริษัทนี้ ข้าพระองค์และบริษัทนี้ก็นั่งมองดูหน้าพระผู้มีพระภาคอยู่ว่า ‘พระผู้มีพระภาคจะแสดงธรรมอะไร เราจักฟังธรรมนั้น’” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

වෙඛනසසුත්ත

เวขณสสูตร

පුච්ඡා – වෙඛනසසුත්තං [Pg.65] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระเวขณสสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ වෙඛනසං පරිබ්බාජකං ආරබ්භ භාසිතං, වෙඛනසො භන්තෙ පරිබ්බාජකො භගවතො සන්තිකෙ උදානං උදානෙසි ‘‘අයං පරමො වණ්ණො අයං පරමො වණ්ණො’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภเวขณสปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ เวขณสปริพาชกได้เปล่งอุทานในสำนักพระผู้มีพระภาคว่า “ความงามนี้เป็นยอด ความงามนี้เป็นยอด” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

ඝටිකාරසුත්ත

ฆฏิการสูตร

පුච්ඡා – ඝටිකාරසුත්තං [Pg.66] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระฆฏิการสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – කොසලෙසු භන්තෙ ඝටිකාරස්ස කුම්භකාරස්ස ඝරවත්ථුපදෙසෙ ආයස්මන්තං ආනන්දං ආරබ්භ භාසිතං. භගවා භන්තෙ තස්මිං භූමිපදෙසෙ සිතං පාත්වාකාසි, ආයස්මා ච ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච ‘‘කො නු ඛො භන්තෙ හෙතු කො පච්චයො භගවතො සිතස්ස පාතුකම්මාය, න අකාරණෙන තථාගතා සිතං පාතුකරොන්තී’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในแคว้นโกศล ณ บริเวณที่ตั้งบ้านของฆฏิการช่างหม้อ ปรารภท่านพระอานนท์ ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์ในภูมิภาคนั้น ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัยแห่งการแย้มพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาค พระตถาคตทั้งหลายไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์โดยไม่มีเหตุ” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

රට්ඨපාලසුත්ත

รัฏฐปาลสูตร

පුච්ඡා – රට්ඨපාලසුත්තං [Pg.67] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන භාසිතං.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระรัฏฐปาลสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – කුරූසු භන්තෙ රාජානං කොරබ්‍යං ආරබ්භ ආයස්මතා රට්ඨපාලත්ථෙරෙන භාසිතං. රාජා භන්තෙ කොරබ්‍යො ආයස්මන්තං රට්ඨපාලං එතදවොච ‘‘චත්තාරිමානි භො රට්ඨපාල පාරිජුඤ්ඤානි, යෙහි පාරිජුඤ්ඤෙහි සමන්නාගතා ඉධෙකච්චෙ කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනාගාරියං පබ්බජන්තී’’ති එවමාදිකං වචනං අවොච, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระกล่าวในแคว้นกุรุ ปรารภพระเจ้าโกรัพยะ ดูกรท่านผู้เจริญ พระเจ้าโกรัพยะได้ตรัสกับท่านพระรัฏฐปาลว่า “ดูกรท่านรัฏฐปาล ความเสื่อม ๔ ประการนี้แล ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ประกอบแล้ว ปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต” ดังนี้เป็นต้น ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระกล่าวในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – අථ [Pg.72] ඛො ආවුසො ආයස්මා රට්ඨපාලත්ථෙරො රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස කථං පඨමං ධම්මුද්දෙසං විත්ථාරෙත්වා පකාසෙසි.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อแรกแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร

විස්සජ්ජනා – අථ ඛො භන්තෙ ආයස්මා රට්ඨපාලත්ථෙරො ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ ත්වං වීසතිවස්සුද්දෙසිකොපි පණ්ණවීසතිවස්සුද්දෙසිකොපි හත්ථිස්මිම්පි කතාවී අස්සස්මිම්පි කතාවී රථස්මිම්පි කතාවී ධනුස්මිම්පි කතාවී ථරුස්මිම්පි කතාවී ඌරුබලී බාහුබලී අලමත්තො සඞ්ගාමාවචරො’’ති එවමාදිනා පඨමං ධම්මුද්දෙසං විත්ථාරෙත්වා පකාසෙසි.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อแรกว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์เมื่อมีพระชนมายุประมาณ ๒๐ พรรษา หรือ ๒๕ พรรษา ทรงชำนาญในช้าง ทรงชำนาญในม้า ทรงชำนาญในรถ ทรงชำนาญในธนู ทรงชำนาญในดาบ มีกำลังขา มีกำลังแขน มีความสามารถพอที่จะเข้าสู่สงครามได้” ดังนี้เป็นต้น

පුච්ඡා – කථං [Pg.74] පනාවුසො ආයස්මා රට්ඨපාලත්ථෙරො රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස දුතියම්පි ධම්මුද්දෙසං විත්ථාරෙත්වා පකාසෙසි.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สองแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ‘‘තං [Pg.75] කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, අත්ථි තෙ කොචි අනුසායිකො ආබාධො’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මා රට්ඨපාලො රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස දුතියං ධම්මුද්දෙසං විත්ථාරෙත්වා පකාසෙසි.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สองแก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์มีอาพาธที่เรื้อรังบ้างหรือไม่” ดังนี้เป็นต้น

පුච්ඡා – කථං [Pg.76] පනාවුසො ආයස්මා රට්ඨපාලත්ථෙරො රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස තතියම්පි ධම්මුද්දෙසං විත්ථාරෙත්වා පකාසෙසි.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สามแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ‘‘තං [Pg.77] කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, යථා ත්වං එතරහි පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගීභූතො පරිචාරෙසි, ලච්ඡසි ත්වං පරත්ථාපි එවමෙවාහං ඉමෙහෙව පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගීභූතො පරිචාරෙමී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මා රට්ඨපාලො රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස තතියං ධම්මුද්දෙසං විත්ථාරෙත්වා පකාසෙසි.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สามแก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์ผู้เพียบพร้อมพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ เสวยสุขอยู่ในบัดนี้ พระองค์จักได้เสวยสุขด้วยกามคุณ ๕ ประการที่เพียบพร้อมพรั่งพร้อมอย่างนี้ในโลกหน้าด้วยหรือ” ดังนี้เป็นต้น

පුච්ඡා – චතුත්ථම්පි [Pg.78] ඛො ආවුසො ධම්මුද්දෙසං ආයස්මා රට්ඨපාලත්ථෙරො රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස කථං විත්ථාරෙත්වා පකාසෙසි.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สี่แก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, ඵීතං කුරුං අජ්ඣාවසසී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ ආයස්මා රට්ඨපාලත්ථෙරො රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස චතුත්ථං ධම්මුද්දෙසං විත්ථාරෙත්වා පකාසෙසි.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สี่แก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์ประทับอยู่ในแคว้นกุรุอันมั่งคั่งหรือ” ดังนี้เป็นต้น

මඝදෙවසුත්ත

มฆเทวสูตร

පුච්ඡා – මඝදෙවසුත්තං [Pg.80] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระมฆเทวสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – මිථිලායං භන්තෙ මඝදෙවඅම්බවනෙ ආයස්මන්තං ආනන්දං ආරබ්භ භාසිතං. භගවා භන්තෙ අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ සිතං පාත්වාකාසි, ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච ‘‘කො නු ඛො භන්තෙ කො පච්චයො භගවතො සිතස්ස පාතුකම්මාය, න අකාරණෙන තථාගතා සිතං පාතුකරොන්තී’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภท่านพระอานนท์ ในสวนมะม่วงมฆเทวะ เมืองมิถิลา ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์ในที่แห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัยแห่งการแย้มพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาค เพราะพระตถาคตทั้งหลายย่อมไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์โดยไม่มีเหตุ” ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

මධුරසුත්ත

มธุรสสูตร

පුච්ඡා – මධුරසුත්තං [Pg.81] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන භාසිතං.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็มธุรสสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้กล่าว

විස්සජ්ජනා – මධුරායං භන්තෙ රාජානං මාධුරං අවන්තිපුත්තං ආරබ්භ ආයස්මතා මහාකච්චානත්ථෙරෙන භාසිතං, රාජා භන්තෙ මාධුරො අවන්තිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකච්චානං එතදවොච ‘‘බ්‍රහ්මණා භො කච්චාන එවමාහංසු බ්‍රාහ්මණොව සෙට්ඨො වණ්ණො, හීනො අඤ්ඤො වණ්ණො. බ්‍රාහ්මණොව සුක්කො වණ්ණො, කණ්හො අඤ්ඤො වණ්ණො. බ්‍රාහ්මණාව සුජ්ඣන්ති[Pg.82], නො අබ්‍රාහ්මණා. බ්‍රාහ්මණාව බ්‍රහ්මුනො පුත්තා ඔරසා මුඛතො ජාතා බ්‍රහ්මජා බ්‍රහ්මනිම්මිතා බ්‍රහ්මදායාදාති. ඉධ භවං කච්චානො කිමක්ඛායී’’ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระมหากัจจานเถระกล่าวในเมืองมธุรา ปรารภพระเจ้ามาธุระ อวันติบุตร ดูกรท่านผู้เจริญ พระเจ้ามาธุระ อวันติบุตร ได้ตรัสกับท่านพระมหากัจจานะว่า “ท่านกัจจานะผู้เจริญ พวกพราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า วรรณะพราหมณ์เท่านั้นประเสริฐที่สุด วรรณะอื่นเลวทราม วรรณะพราหมณ์เท่านั้นขาว วรรณะอื่นดำ พราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ผู้ที่มิใช่พราหมณ์ไม่บริสุทธิ์ พราหมณ์เท่านั้นเป็นบุตรของพรหม เป็นโอรสเกิดจากปากของพรหม เกิดจากพรหม พรหมสร้างขึ้น เป็นทายาทของพรหม ในเรื่องนี้ ท่านกัจจานะผู้เจริญ กล่าวอย่างไร” ดูกรท่านผู้เจริญ กล่าวในเรื่องนั้น

බොධිරාජකුමාරසුත්ත

โพธิราชกุมารสูตร

පුච්ඡා – බොධිරාජකුමාරසුත්තං [Pg.83] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส โพธิราชกุมารสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – භග්ගෙසු භන්තෙ සුසුමාරගිරෙ බොධිං රාජකුමාරං ආරබ්භ භාසිතං. බොධි භන්තෙ රාජකුමාරො භගවන්තං එතදවොච ‘‘මයං ඛො භන්තෙ එවං හොති. න ඛො සුඛෙන සුඛං අධිගන්තබ්බං, දුක්ඛෙන ඛො සුඛං අධිගන්තබ්බ’’න්ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภโพธิราชกุมาร ในแคว้นภัคคะ ที่สุสุมารคีรี ดูกรท่านผู้เจริญ โพธิราชกุมารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มีความเห็นอย่างนี้ว่า สุขไม่พึงบรรลุได้ด้วยสุข แต่สุขพึงบรรลุได้ด้วยทุกข์” ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – එවං [Pg.84] වුත්තෙ ඛො ආවුසො බොධි රාජකුමාරො භගවන්තං කථං පුච්ඡි, කථඤ්චස්ස භගවා බ්‍යාකාසි.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส เมื่อกราบทูลอย่างนี้แล้ว โพธิราชกุมารได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์แก่พระองค์อย่างไร

විස්සජ්ජනා – එවං වුත්තෙ භන්තෙ බොධිරාජකුමාරො භගවන්තං එතදවොච ‘‘කීව චිරෙන නු ඛො භන්තෙ භික්ඛු තථාගතං විනායකං ලභමානො යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති, භගවා ච භන්තෙ ‘‘තෙන හි රාජකුමාර තංයෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය, තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති, එවමාදිනා විභජිත්වා බ්‍යාකාසි.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ เมื่อกราบทูลอย่างนี้แล้ว โพธิราชกุมารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้ได้พระตถาคตเป็นผู้นำ จะพึงทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการนั้น ในปัจจุบัน พึงอยู่ได้นานเท่าไร” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ราชกุมาร ถ้าอย่างนั้น เราจะถามท่านกลับในเรื่องนี้ ท่านเห็นสมควรอย่างไร ก็พึงพยากรณ์อย่างนั้น” และได้ทรงจำแนกพยากรณ์ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

පුච්ඡා – ඉමඤ්ච [Pg.88] පනාවුසො ධම්මදෙසනං සුත්වා බොධිරාජකුමාරො ඉමිස්සං ධම්මදෙසනායං පසන්නො කීදිසං පසන්නාකාරමකාසි.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส เมื่อโพธิราชกุมารได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว โพธิราชกุมารเลื่อมใสในพระธรรมเทศนานี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉමඤ්ච පන භන්තෙ ධම්මදෙසනං සුත්වා බොධිරාජකුමාරො ‘‘අහො බුද්ධො අහො ධම්මො අහො ධම්මස්ස ස්වාක්ඛාතතා, යත්‍ර හි නාම සායමනුසිට්ඨො, පාතො විසෙසං අධිගමිස්සති, පාතමනුසිට්ඨො සායං විසෙසං අධිගමිස්සතී’’ති එවමාදිනා ඉමිස්සං ධම්මදෙසනායං පසන්නො පසන්නාකාරමකාසි.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ เมื่อโพธิราชกุมารได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้เลื่อมใสแสดงอาการแห่งความเลื่อมใสในพระธรรมเทศนานี้ว่า 'น่าอัศจรรย์จริงพระพุทธเจ้า น่าอัศจรรย์จริงพระธรรม น่าอัศจรรย์จริงความที่พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสดีแล้ว ด้วยว่าผู้ที่ได้รับการพร่ำสอนในเวลาเย็น ย่อมจะบรรลุคุณวิเศษในเวลาเช้า ผู้ที่ได้รับการพร่ำสอนในเวลาเช้า ย่อมจะบรรลุคุณวิเศษในเวลาเย็น' ดังนี้เป็นต้น

අඞ්ගුලිමාලසුත්ත

อังคุลิมาลสูตร

පුච්ඡා – අඞ්ගුලිමාලසුත්තං [Pg.91] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ อังคุลิมาลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං අඞ්ගුලිමාලත්ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං. ආයස්මා භන්තෙ අඞ්ගුලිමාලත්ථෙරො භගවන්තං එතදවොච ‘‘ඉධාහං භන්තෙ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසිං, අද්දසං ඛො අහං භන්තෙ සාවත්ථියං සපදානං පිණ්ඩාය චරමානො අඤ්ඤතරං ඉත්ථිං මූළ්හගබ්භං විඝාතගබ්භං දිස්වාන මය්හං එතදහොසි ‘‘කිලිස්සන්ති වත භො සත්තා, කිලිස්සන්ති වත භො සත්තා’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภพระอังคุลิมาลเถระผู้มีอายุ ในกรุงสาวัตถี ท่านผู้เจริญ พระอังคุลิมาลเถระผู้มีอายุได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเวลาเช้า ข้าพระองค์นุ่งสบงแล้วถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์กำลังเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอกในกรุงสาวัตถี ได้เห็นหญิงคนหนึ่งมีครรภ์หลง (คลอดไม่ออก) มีครรภ์ลำบาก ครั้นเห็นแล้วข้าพระองค์ได้มีความคิดว่า 'สัตว์ทั้งหลายย่อมลำบากหนอ สัตว์ทั้งหลายย่อมลำบากหนอ' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

පියජාතිකසුත්ත

ปิยชาติกสูตร

පුච්ඡා – පියජාතිකසුත්තං [Pg.92] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ปิยชาติกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං ගහපතිං ආරබ්භ භාසිතං, සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරස්ස ගහපතිස්ස එකපුත්තකො පියො මනාපො කාලඞ්කතො හොති, තස්ස කාලං කිරියාය නෙව කම්මන්තා පටිභන්ති, න භත්තං පටිභාති, සො ආළාහනං ගන්ත්වා කන්දති ‘‘කහං එකපුත්තක කහං එකපුත්තකා’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภคฤหบดีคนหนึ่งในกรุงสาวัตถี ท่านผู้เจริญ บุตรชายคนเดียวผู้เป็นที่รักที่พอใจของคฤหบดีคนหนึ่งในกรุงสาวัตถีได้ทำกาละ (ตาย) แล้ว เพราะการทำกาละของบุตรนั้น การงานทั้งหลายก็ไม่ปรากฏแก่เขา แม้ภัตตาหารก็ไม่ปรากฏแก่เขา เขาไปสู่ป่าช้าแล้วคร่ำครวญว่า 'ลูกชายคนเดียวของพ่ออยู่ไหน ลูกชายคนเดียวของพ่ออยู่ไหน' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

බාහිතිකසුත්ත

พาหิติกสูตร

පුච්ඡා – බාහිතික [Pg.93] සුත්තං පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන භාසිතං.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ พาหิติกสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครเป็นผู้กล่าว?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ රාජානං පසෙනදිං කොසලං ආරබ්භ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං. රාජා භන්තෙ පසෙනදි කොසලො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච ‘‘කිං නු ඛො භන්තෙ ආනන්ද සොභගවා තථාරූපං කායසමාචාරං සමාචරෙය්‍ය, ය්වස්ස කායසමාචාරො ඔපාරම්භො සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහී’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ พระอานนท์เถระผู้มีอายุผู้เป็นพระธรรมภัณฑารักษ์ เป็นผู้กล่าวในกรุงสาวัตถี ปรารภพระเจ้าปเสนทิโกศล ท่านผู้เจริญ พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ตรัสกับพระอานนท์ผู้มีอายุว่า 'ข้าแต่ท่านอานนท์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นพึงทรงประพฤติกายสมาจารเช่นนั้นหรือ ซึ่งเป็นกายสมาจารที่สมณะและพราหมณ์ทั้งหลายพึงตำหนิได้' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

ධම්මචෙතියසුත්ත

ธัมมเจติยสูตร

පුච්ඡා – ධම්මචෙතියසුත්තං [Pg.94] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කෙන සද්ධිං භාසිතං.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ธัมมเจติยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ตรัสกับใคร?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ මෙදාළුපෙ නාම සක්‍යානං නිගමෙ රඤ්ඤා පසෙනදිනා කොසලෙන සද්ධිං භාසිතං.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสกับพระเจ้าปเสนทิโกศล ในนิคมของพวกศากยะชื่อเมทาลุปะ ในแคว้นสักกะ

කණ්ණකත්ථලසුත්ත

กัณณกัตถลสูตร

පුච්ඡා – කණ්ණකත්ථලසුත්තං [Pg.95] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කෙන සද්ධිං භාසිතං.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ กัณณกัตถลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ตรัสกับใคร?

විස්සජ්ජනා – උරුඤ්ඤායං භන්තෙ කණ්ණකත්ථලෙ මිගදායෙ රඤ්ඤා පසෙනදිනා කොසලෙන සද්ධිං භාසිතං.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสกับพระเจ้าปเสนทิโกศล ในมฤคทายวันชื่อกัณณกัตถละ ใกล้เมืองอุรุญญา

බ්‍රහ්මායුසුත්ත

พรหมมายุสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන බ්‍රහ්මායුසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ พรหมมายุสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – විදෙහෙසු [Pg.96] භන්තෙ මිථිලායං මඝදෙවඅම්බවනෙ බ්‍රහ්මායුං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. බ්‍රහ්මායු භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා අට්ඨපඤ්හානි පුච්ඡි, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภพราหมณ์ชื่อพรหมมายุ ในสวนมะม่วงมฆเทวะ ใกล้เมืองมิถิลา ในแคว้นวิเทหะ ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อพรหมมายุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้ทูลถามปัญหา ๘ ข้อ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – තත්ථ [Pg.97] ආවුසො උත්තරො මාණවො කථං භගවතො ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතතං අත්තනො ආචරියස්ස බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සම්පටිවෙදෙසි.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น อุตตรมาณพได้บอกแก่พรหมมายุพราหมณ์ผู้เป็นอาจารย์ของตนว่า พระผู้มีพระภาคทรงประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการอย่างไร?

විස්සජ්ජනා – තත්ථ භන්තෙ උත්තරො මාණවො ‘‘සුප්පතිට්ඨිතපාදො ඛො පන සො භවං ගොතමො, ඉදම්පි තස්ස භොතො ගොතමස්ස මහාපුරිසස්ස මහාපුරිසලක්ඛණං භවතී’’ති එවමාදිනා භගවතො ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතතං අත්තනො ආචරියස්ස බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සම්පටිවෙදෙසි.

วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น อุตตรมาณพได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตนว่า 'พระโคดมผู้เจริญนั้นมีพระบาทประดิษฐานดีแล้ว ข้อนี้ก็เป็นมหาปุริสลักษณะของพระโคดมผู้เป็นมหาบุรุษนั้น' ดังนี้เป็นต้น โดยที่พระผู้มีพระภาคประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ

පුච්ඡා – අපරම්පි [Pg.101] ආවුසො උත්තරො මාණවො භගවතො ගමනකාලෙ කීදිසං පාසාදිකං ආකාරං දිස්වා ච සල්ලක්ඛෙත්වා ච අත්තනො ආචරියස්ස බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සම්පටිවෙදෙසි.

ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จดำเนินเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

විස්සජ්ජනා – අපරම්පි භන්තෙ උත්තරො මාණවො භගවතො ගමනකාලෙ පඨමං දක්ඛිණං පාදුද්ධරණාදිකං ආකාරං දිස්වා ච සල්ලක්ඛෙත්වා ච අත්තනො ආචරියස්ස බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සම්පටිවෙදෙසි.

วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จดำเนิน คือการยกพระบาทขวาขึ้นก่อนเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

පුච්ඡා – අපරම්පි [Pg.103] ආවුසො උත්තරො මාණවො භගවතො අන්තරඝරං පවිසනකාලෙ කීදිසං පාසාදිකං ආකාරං දිස්වා ච සල්ලක්ඛෙත්වා ච අත්තනො ආචරියස්ස බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සම්පටිවෙදෙසි.

ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จเข้าไปในเรือนเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

විස්සජ්ජනා – අපරම්පි භන්තෙ උත්තරො මාණවො භගවතො අන්තරඝරං පවිසනකාලෙ න කායස්ස උන්නමනාදිකං පාසාදිකං දිස්වා ච සල්ලක්ඛෙත්වා ච අත්තනො ආචරියස්ස බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සම්පටිවෙදෙසි.

วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จเข้าไปในเรือน คือการไม่ยกพระกายขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

පුච්ඡා – අපරම්පි [Pg.104] ආවුසො උත්තරො මාණවො භගවතො භොජනකාලෙ කීදිසං පාසාදිකං ආකාරං දිස්වා ච සල්ලක්ඛෙත්වා ච අත්තනො ආචරියස්ස බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සම්පටිවෙදෙසි.

ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยภัตตาหารเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

විස්සජ්ජනා – අපරම්පි භන්තෙ උත්තරො මාණවො භගවතො භොජනකාලෙ පත්තොදකාදිකං පටිග්ගහණාදිකාලෙ න පත්තස්ස උන්නමනාදිකං භගවතො පාසාදිකං ආකාරං දිස්වා ච සල්ලක්ඛෙත්වා ච අත්තනො ආචරියස්ස බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සම්පටිවෙදෙසි.

วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยภัตตาหาร คือในเวลาทรงรับน้ำล้างบาตรเป็นต้น และการไม่ยกบาตรขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

පුච්ඡා – අපරම්පි [Pg.106] ආවුසො උත්තරො මාණවො භගවතො භුත්තාවිකාලෙ කීදිසං පාසාදිකං ආකාරං දිස්වා ච සල්ලක්ඛෙත්වා ච අත්තනො ආචරියස්ස බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සම්පටිවෙදෙසි.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยเสร็จแล้วเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

විස්සජ්ජනා – අපරම්පි භන්තෙ උත්තරො මාණවො භගවතො භුත්තාවිකාලෙ පත්තොදනාදිකං පටිග්ගණ්හාදිකාලෙ න පත්තස්ස උන්නමනාදිකං පාසාදිකං ආකාරං දිස්වා ච සල්ලක්ඛෙත්වා ච අත්තනො ආචරියස්ස බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සම්පටිවෙදෙසි.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยเสร็จแล้ว คือในเวลาทรงรับน้ำล้างบาตรเป็นต้น และการไม่ทรงยกบาตรขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

පුච්ඡා – අපරම්පි [Pg.107] ආවුසො උත්තරො මාණවො භගවතො චීවරධාරණෙ ච ආරාමගතකාලෙ ච ධම්මදෙසනාකාලෙ ච සබ්බඉරියාපථෙසු ච කීදිසං පාසාදිකං ආකාරං දිස්වා ච සල්ලක්ඛෙත්වා ච අත්තනො ආචරියස්ස බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සම්පටිවෙදෙසි.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาทรงครองจีวร ในเวลาเสด็จไปสู่อาราม ในเวลาทรงแสดงธรรม และในอิริยาบถทั้งปวงเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

විස්සජ්ජනා – අපරම්පි [Pg.108] භන්තෙ උත්තරො මාණවො භගවතො චීවරධාරණකාලෙ ච ආරාමගතකාලෙ ච සබ්බෙසු ච ඉරියාපථෙසු න අච්චුක්කට්ඨාදිකං පාසාදිකං ආකාරං දිස්වා ච සල්ලක්ඛෙත්වා ච අත්තනො ආචරියස්ස බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සම්පටිවෙදෙසි.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาทรงครองจีวร ในเวลาเสด็จไปสู่อาราม และในอิริยาบถทั้งปวง คือการไม่ทรงยกพระกายขึ้นสูงเกินไปเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.110] බ්‍රහ්මායු බ්‍රහ්මණො භගවන්තං පුච්ඡි, කථඤ්චස්ස භගවා බ්‍යාකාසි.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบแก่เขาอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ‘‘කථං ඛො බ්‍රාහ්මණො හොති, කථං භවති වෙදගූ. තෙවිජ්ජො භො කථං හොති, සොත්තියො කින්ති වුච්චති. අරහං භො කථං හොති, කථං භවති කෙවලී. මුනි ච භො කථං හොති, බුද්ධො කින්ති පවුච්චතී’’ති – එවං ඛො භන්තෙ බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං පඤ්හං අපුච්ඡි. භගවා භන්තෙ–

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ทูลถามปัญหาพระผู้มีพระภาคว่า ‘พราหมณ์เป็นอย่างไร, ผู้ถึงซึ่งเวทเป็นอย่างไร. ท่านผู้เจริญ ผู้มีไตรวิชชาเป็นอย่างไร, ผู้มีโสตถิยะเรียกว่าอย่างไร. ท่านผู้เจริญ พระอรหันต์เป็นอย่างไร, ผู้ถึงซึ่งความบริบูรณ์เป็นอย่างไร. ท่านผู้เจริญ พระมุนีเป็นอย่างไร, พระพุทธเจ้าเรียกว่าอย่างไร’ ดังนี้. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า–

‘‘පුබ්බෙනිවාසං යො වෙදි, සග්ගාපායඤ්ච පස්සති;

අථො ජාතික්ඛයං පත්තො, අභිඤ්ඤාවොසිතො මුනි;

චිත්තං විසුද්ධං ජානාති, මුත්තං රාගෙහි සබ්බසො;

පහීනජාතිමරණො, බ්‍රහ්මචරියස්ස කෙවලී;

පාරගූ සබ්බධම්මානං, බුද්ධො තාදී පවුච්චතී’’ති –

‘ผู้ใดรู้ปุพเพนิวาส (ระลึกชาติได้), และเห็นสวรรค์และอบาย; อนึ่ง ผู้ใดบรรลุความสิ้นไปแห่งชาติ, เป็นมุนีผู้ถึงที่สุดแห่งอภิญญา; รู้จิตที่บริสุทธิ์, หลุดพ้นจากราคะทั้งปวง; มีชาติและมรณะอันละได้แล้ว, เป็นผู้บริบูรณ์แห่งพรหมจรรย์; เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง, ผู้นั้นเรียกว่าพระพุทธเจ้าผู้คงที่’ ดังนี้–

එවං ඛො භන්තෙ භගවා බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස විභජිත්වා බ්‍යාකාසි.

ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบแก่พราหมณ์พรหมมายุโดยจำแนกอย่างนี้แล

පුච්ඡා – ඉමඤ්ච [Pg.111] පනාවුසො භගවතො බ්‍යාකරණං සුත්වා බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණො භගවති කීදිසං නිපච්චකාරං අකාසි, කථඤ්චස්ස භගවා පුනපි අනුපුබ්බිං ධම්මකථං කථෙසි.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระดำรัสตอบของพระผู้มีพระภาคนี้แล้ว ได้กระทำการนอบน้อมต่อพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอนุปุพพิกถาแก่เขาอีกอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉමඤ්ච [Pg.112] පන භන්තෙ භගවතො බ්‍යාකරණං සුත්වා බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණො උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවතො පාදානි මුඛෙන ච පරිචුම්බති, පාණීහි ච පරිසම්බාහති, නාමඤ්ච සාවෙති ‘‘බ්‍රහ්මායු අහං භො ගොතම බ්‍රාහ්මණො, බ්‍රහ්මායු අහං භො ගොතම බ්‍රාහ්මණො’’ති, එවං පරමනිපච්චකාරං අකාසි, භගවා ච භන්තෙ දානකථං සීලකථං සග්ගකථං කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසි, එවං ඛො භන්තෙ බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස භගවා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระดำรัสตอบของพระผู้มีพระภาคนี้แล้ว ได้ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง หมอบลงด้วยเศียรเกล้าที่พระบาทของพระผู้มีพระภาค จูบพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยปาก ลูบคลำด้วยมือ และกราบทูลชื่อว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ชื่อพรหมมายุพราหมณ์, ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ชื่อพรหมมายุพราหมณ์’ ดังนี้ ได้กระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งอย่างนี้. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงทานกถา สีลกถา สัคคกถา โทษ ความต่ำทราม และความเศร้าหมองของกามทั้งหลาย และอานิสงส์ในการออกจากกาม. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอนุปุพพิกถาแก่พราหมณ์พรหมมายุอย่างนี้แล

පුච්ඡා – ඉමඤ්ච [Pg.113] පනාවුසො දම්මදෙසනං සුත්වා බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස කීදිසො ධම්මාභිසමයො අහොසි.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้มีการบรรลุธรรมเป็นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉමඤ්ච [Pg.114] පන භන්තෙ ධම්මදෙසනං සුත්වා බ්‍රහ්මායුස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස තස්මිංයෙව ආසනෙ විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි ‘‘යංකිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้มีธรรมจักษุอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน เกิดขึ้นแล้วในอาสนะนั้นเองว่า ‘สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับไปเป็นธรรมดา’

සෙලසුත්ත

เสลสูตร

පුච්ඡා – සෙලසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – අඞ්ගුත්තරාපෙසු භන්තෙ ආපණෙ නාම අඞ්ගුත්තරාපානං නිගමෙසෙලං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං. සෙලො භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො සපරිසො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං සම්මුඛා සාරුප්පාහි ගාථාහි අභිත්ථවි, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่นิคมชื่ออาปณะ ในอังคุตตราปะ ปรารภเสลพราหมณ์. ท่านผู้เจริญ เสลพราหมณ์พร้อมด้วยบริวาร ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้สรรเสริญพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาอันสมควรต่อหน้า. ท่านผู้เจริญ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสในเรื่องนั้นแล

පරිපුණ්ණකායො [Pg.116] සුරුචි, සුජාතො චාරුදස්සනො;

සුවණ්ණවණ්ණොසි භගවා, සුසුක්කදාඨොසි වීරියවා;

නරස්ස හි සුජාතස්ස, යෙ භවන්ති වියඤ්චනා;

සබ්බෙ තෙ තව කායස්මිං, මහාපුරිසලක්ඛණා.

พระผู้มีพระภาคมีพระกายสมบูรณ์ มีพระฉวีวรรณผ่องใส มีพระรูปงามน่าดู มีพระฉวีวรรณดุจทอง มีพระทาฐะขาวสะอาด มีความเพียร. ลักษณะของมหาบุรุษทั้งหลายที่พึงมีแก่บุรุษผู้เกิดมาดี ย่อมมีอยู่ในพระกายของพระองค์ทั้งหมด

අස්සලායනසුත්ත

อัสสลายนสูตร

පුච්ඡා – අස්සලායනසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අස්සලායනං මාණවං ආරබ්භ භාසිතං, අස්සලායනො භන්තෙ මාණවො මහතා බ්‍රාහ්මණගණෙන සද්ධිං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘බ්‍රාහ්මණා භො ගොතම එවමාහංසු ‘බ්‍රාහ්මණොව සෙට්ඨො වණ්ණො, හීනො අඤ්ඤො වණ්ණො. බ්‍රාහ්මණොව සුක්කො වණ්ණො, කණ්හො [Pg.117] අඤ්ඤො වණ්ණො. බ්‍රාහ්මණාව සුජ්ඣන්ති, නො අබ්‍රාහ්මණා. බ්‍රාහ්මණාව බ්‍රහ්මුනො පුත්තා ඔරසා මුඛතො ජාතා බ්‍රහ්මජා බ්‍රහ්මනිම්මිතා බ්‍රහ්මදායාදා’ති, ඉධ භවං ගොතමො කිමාහා’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภอัสสลายนมาณพ. ท่านผู้เจริญ อัสสลายนมาณพพร้อมด้วยหมู่พราหมณ์จำนวนมาก ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้กราบทูลดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกพราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘วรรณะพราหมณ์เท่านั้นเป็นวรรณะที่ประเสริฐ วรรณะอื่นเลวทราม. วรรณะพราหมณ์เท่านั้นเป็นวรรณะขาว วรรณะอื่นดำ. พวกพราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ไม่ใช่พวกที่ไม่ใช่พราหมณ์. พวกพราหมณ์เท่านั้นเป็นบุตรที่เกิดจากอกของพรหม เป็นผู้เกิดจากปากของพรหม เป็นผู้ที่พรหมสร้าง เป็นผู้ที่พรหมนิรมิต เป็นทายาทของพรหม’ พระโคดมผู้เจริญในเรื่องนี้ตรัสว่าอย่างไร’ ท่านผู้เจริญ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสในเรื่องนั้นแล

ඝොටමුඛසුත්ත

โฆฏมุขสูตร

පුච්ඡා – ඝොටමුඛසුත්තං [Pg.119] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන භාසිතං.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ โฆฏมุขสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้กล่าว

විස්සජ්ජනා – බාරාණසියං භන්තෙ ඛෙමියම්බවනෙ ඝොටමුඛං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ ආයස්මතා උදෙනෙන භාසිතං. ඝොටමුඛො භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො ආයස්මන්තං උදෙනං චඞ්කමන්තං අනුචඞ්කමමානො එවමාහ ‘‘අම්භො සමණ නත්ථි ධම්මිකො පරිබ්බජො, එවං මෙ එත්ථ හොති, තඤ්ච ඛො භවන්තරූපානං වා අදස්සනා, යො වා පනෙත්ථ ධම්මා’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระอุเทนเถระเป็นผู้ตรัสที่ป่ามะม่วงชื่อเขมิยะ ใกล้เมืองพาราณสี ปรารภพราหมณ์ชื่อโฆฏมุข ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อโฆฏมุขเดินตามพระอุเทนเถระผู้กำลังจงกรมอยู่ ได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘แน่ะท่านสมณะ การบวชที่ชอบด้วยธรรมไม่มีเลย ความคิดของข้าพเจ้าในเรื่องนี้เป็นอย่างนี้ ทั้งนี้เพราะไม่เห็นท่านผู้เจริญทั้งหลาย หรือเพราะธรรมที่มีอยู่ในเรื่องนี้’ ท่านผู้เจริญ พระอุเทนเถระตรัสในเรื่องนั้น

චඞ්කීසුත්ත

จังกีสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.120] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන චඞ්කීසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสจังกีสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – කොසලෙසු භන්තෙ ඔපාසාදෙ නාම කොසලානං නිගමෙ කාපටිකං මාණවං ආරබ්භ භාසිතං, කාපටිකො භන්තෙ මාණවො භගවන්තං එතදවොච ‘‘යදිදං භො ගොතම බ්‍රාහ්මණානං පොරාණං මන්තපදං ඉතිහිතිහපරම්පරාය පිටකසම්පදාය, තත්ථ ච බ්‍රාහ්මණා එකංසෙන නිට්ඨං ගච්ඡන්ති ‘ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති, ඉධ භවං ගොතමො කිමාහා’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวโกศลชื่อโอปาสาทะ ในแคว้นโกศล ปรารภมาณพชื่อกาปฏิกะ ท่านผู้เจริญ มาณพชื่อกาปฏิกะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคอย่างนี้ว่า ‘ท่านพระโคดม บทมนต์โบราณของพราหมณ์นี้ ที่สืบทอดกันมาด้วยการฟังตามกันมา ด้วยการอ้างตำรา และพราหมณ์ทั้งหลายก็ลงความเห็นโดยส่วนเดียวในเรื่องนั้นว่า ‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเป็นโมฆะ’ ในเรื่องนี้ ท่านพระโคดมจะตรัสว่าอย่างไร’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

එසුකාරීසුත්ත

เอสุกาลีสูตร

පුච්ඡා – එසුකාරීසුත්තං [Pg.122] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคตรัสเอสุกาลีสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ එසුකාරිං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං, එසුකාරී භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘බ්‍රාහ්මණා භො ගොතම චතස්සො පාරිචරියා පඤ්ඤපෙන්ති, බ්‍රාහ්මණස්ස පාරිචරියං පඤ්ඤපෙන්ති, ඛත්තියස්ස පාරිචරියං පඤ්ඤපෙන්ති, වෙස්සස්ස පාරිචරියං පඤ්ඤපෙන්ති, සුද්දස්ස පාරිචරියං පඤ්ඤපෙන්තී’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อเอสุกาลี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อเอสุกาลีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติการบำเรอ ๔ อย่าง คือ บัญญัติการบำเรอพราหมณ์ บัญญัติการบำเรอขัตติยะ บัญญัติการบำเรอแพศย์ บัญญัติการบำเรอศูทร’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

ධනඤ්ජානිසුත්ත

ธนัญชานีสูตร

පුච්ඡා – ධනඤ්ජානිසුත්තං [Pg.125] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ธนัญชานีสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้ตรัส

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ධනඤ්ජානිං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා භාසිතං, ධනඤ්ජානි භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො පමාදවිහාරං විහාසි, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระเป็นผู้ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภพราหมณ์ชื่อธนัญชานี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีอยู่ด้วยความประมาท ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระตรัสในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – අථ [Pg.126] ඛො ආවුසො ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො ධම්මසෙනාපති කථං ධනඤ්ජානිං බ්‍රාහ්මණං පුච්ඡි, කථඤ්ච සො ආයස්මතො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස ධම්මසෙනාපතිස්ස ආරොචෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ถามพราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างไร และพราหมณ์นั้นได้กราบเรียนพระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ‘‘කච්චාසි ධනඤ්ජානි අප්පමත්තො’’ති, එවං ඛො භන්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො ධම්මසෙනාපති ධනඤ්ජානිං බ්‍රාහ්මණං පුච්ඡි, ධනඤ්ජානි ච භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො ‘‘කුතො භො සාරිපුත්ත අම්හාකං අප්පමාදො, යෙසං නො මාතාපිතරො පොසෙතබ්බා’’ති, එවමාදිනා ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස ධම්මසෙනාපතිස්ස ආරොචෙසි.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ถามพราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านไม่ประมาทแล้วหรือ’ ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีได้กราบเรียนพระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ความไม่ประมาทของเราจะมีมาแต่ที่ไหนเล่า เพราะเราต้องเลี้ยงดูบิดามารดา’

පුච්ඡා – එවං [Pg.128] වුත්තෙ ඛො ආවුසො ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො ධම්මසෙනාපති ධනඤ්ජානිස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස කීදිසං ධම්මකථං කථෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างไร

විස්සජ්ජනා – එවං වුත්තෙ භන්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො ධම්මසෙනාපති ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි ධනඤ්ජානි, ඉධෙකච්චො මාතාපිතූනං හෙතු අධම්මචාරී විසමචාරී අස්ස, තමෙනං අධම්මචරියා විසමචරියාහෙතු නිරයං නිරයපාලා උපකඩ්ඪෙය්‍යු’’න්ති, එවමාදිනා ධනඤ්ජානිස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මකථං කථෙසි.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ เมื่อพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร บุคคลบางคนในโลกนี้ ประพฤติอธรรม ประพฤติไม่สม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา เหล่านายนิรยบาลจะฉุดคร่าเขาผู้นั้นไปสู่นรก เพราะเหตุแห่งการประพฤติอธรรม การประพฤติไม่สม่ำเสมอ’

පුච්ඡා – පුන [Pg.130]පි ආවුසො ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො ධම්මසෙනාපති කථං ධනඤ්ජානිස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අපරෙනපි පරියායෙන අනුසාසනිං අදාසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อีกครั้งหนึ่ง พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ให้คำแนะนำแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยนัยอื่นอีกอย่างไร

විස්සජ්ජනා – පුනපි භන්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො ධම්මසෙනාපති ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි ධනඤ්ජානි, යො වා මාතාපිතූනං හෙතු අධම්මචාරී විසමචාරී අස්ස, යො වා මාතාපිතූනං හෙතු ධම්මචාරී සමචාරී අස්ස, කතමං සෙය්‍යො’’ති, එවමාදිනා ධනඤ්ජානිස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අපරෙනපි පරියායෙන ඔවාදමදාසි.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ อีกครั้งหนึ่ง พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ให้โอวาทแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยนัยอื่นอีกด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร บุคคลใดประพฤติอธรรม ประพฤติไม่สม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา หรือบุคคลใดประพฤติธรรม ประพฤติสม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา อย่างไหนประเสริฐกว่ากัน’

පුච්ඡා – අපරභාගෙ [Pg.132]පි ආවුසො ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො ධම්මසෙනාපති කථං ධනඤ්ජානිස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස මරණසමයෙ ධම්මකථං කථෙසි, කථඤ්චස්ස අභිසම්පරායො අහොසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในภายหลังอีก พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีในเวลาใกล้ตายอย่างไร และคติของพราหมณ์นั้นเป็นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – අපරභාගෙ [Pg.133]පි භන්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො ධම්මසෙනාපති ධනඤ්ජානිස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස මරණසමයෙපි චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරෙ දෙසෙසි, ධනඤ්ජානි ච භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො කායස්ස භෙදා පරං මරණා බ්‍රහ්මලොකූපගො අහොසි.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ในภายหลังอีก พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงพรหมวิหาร ๔ แก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีแม้ในเวลาใกล้ตาย ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีนั้น หลังจากตายเพราะกายแตกแล้ว ได้เข้าถึงพรหมโลก

වාසෙට්ඨසුත්ත

วาเสฏฐสูตร

පුච්ඡා – වාසෙට්ඨසුත්තං [Pg.135] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคตรัสวาเสฏฐสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – ඉච්ඡානඞ්ගලෙ භන්තෙ වාසෙට්ඨං මාණවං ආරබ්භ භාසිතං. වාසෙට්ඨො භන්තෙ මාණවො භගවන්තං ගාථාහි අජ්ඣභාසි –

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่อิจฉานังคละ ปรารภมาณพชื่อวาเสฏฐะ ท่านผู้เจริญ มาณพชื่อวาเสฏฐะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาทั้งหลายว่า

‘‘අනුඤ්ඤාතපටිඤ්ඤාතා, තෙවිජ්ජා මයමස්මුභො;

අහං පොක්ඛරසාතිස්ස, තාරුක්ඛස්සායං මාණවො.

‘เราทั้งสองเป็นผู้ที่อาจารย์อนุญาตและรับรองแล้วว่าเป็นผู้ทรงไตรเพท ข้าพเจ้าเป็นศิษย์ของพราหมณ์ปุกขรสาติ ส่วนมาณพนี้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ตารุกขะ

තෙවිජ්ජානං යදක්ඛාතං, තත්‍ර කෙවලිනෙස්මසෙ;

පදකස්මා වෙය්‍යාකරණා, ජප්පෙ ආචරියසාදිසා;

තෙසං නො ජාතිවාදස්මිං, විවාදො අත්ථි ගොතම.

พวกข้าพเจ้าเป็นผู้เชี่ยวชาญในสิ่งที่ไตรเพทกล่าวไว้ เป็นผู้ชำนาญในบทและไวยากรณ์ เป็นผู้เสมอด้วยอาจารย์ในการสาธยาย ท่านพระโคดม พวกข้าพเจ้ามีความขัดแย้งกันในวาทะเรื่องชาติกำเนิด

ජාතියා බ්‍රාහ්මණො හොති, භාරද්වාජො ඉති භාසති;

අහඤ්ච කම්මුනා බ්‍රූමි, එවං ජානාහි චක්ඛුම.

พราหมณ์ภารทวาชะกล่าวว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะชาติ’ ส่วนข้าพเจ้ากล่าวว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะกรรม’ ท่านผู้มีจักษุ โปรดทราบอย่างนี้

තෙන සක්කොම ඤාපෙතුං, අඤ්ඤංමඤ්ඤං මයං උභො;

භවන්තං පුට්ඨුමාගමා, සම්බුද්ධං ඉති විස්සුතං.

พวกข้าพเจ้าทั้งสองไม่สามารถทำให้กันและกันเข้าใจได้ จึงมาเพื่อทูลถามท่านผู้มีชื่อเสียงว่าเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

චන්දං යථා ඛයාතීතං, පෙච්ච පඤ්ජලිකා ජනා;

වන්දනා නමස්සන්ති, එවං ලොකස්මිං ගොතමං.

ชนทั้งหลายประนมมือไหว้พระจันทร์ที่พ้นจากความเสื่อมแล้ว ฉันใด ชนทั้งหลายก็ไหว้พระโคดมในโลก ฉันนั้น

චක්ඛුං [Pg.136] ලොකෙ සමුප්පන්නං, මයං පුච්ඡාම ගොතමං;

ජාතියා බ්‍රාහ්මණො හොති, උදාහු භවති කම්මුනා;

අජානතං නො පබ්‍රූහි, යථා ජානෙමු බ්‍රාහ්මණන්ති.

พระโคดมผู้มีจักษุเกิดขึ้นแล้วในโลก พวกข้าพเจ้าขอทูลถามว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะชาติ หรือว่าเป็นเพราะกรรม’ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกแก่พวกข้าพเจ้าผู้ไม่รู้ เพื่อที่พวกข้าพเจ้าจะได้รู้ว่า ‘พราหมณ์เป็นอย่างไร’

තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

සුභසුත්ත

สุภสูตร

පුච්ඡා – සුභසුත්තං [Pg.137] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สุภสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සුභං මාණවං තොදෙය්‍යපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං. සුභො භන්තෙ මාණවො තොදෙය්‍යපුත්තො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘බ්‍රාහ්මණා භො ගොතම එවමාහංසු’ ගහට්ඨො ආරාධකො හොති ඤායං ධම්මං කුසලං, න පබ්බජිතො ආරාධකො හොති ඤායං ධම්මං කුසලන්ති, ඉධ භවං ගොතමො කිමාහා’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสุภสูตรนี้แล้วในกรุงสาวัตถี ปรารภสุภมาณพ โตเทยยบุตร ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คฤหัสถ์เป็นผู้ทำญายธรรมที่เป็นกุศลให้สำเร็จ บรรพชิตไม่เป็นผู้ทำญายธรรมที่เป็นกุศลให้สำเร็จ’ ในเรื่องนี้ พระโคดมผู้เจริญตรัสว่าอย่างไร?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในเรื่องนั้น.

පුච්ඡා – පුන [Pg.138]පි ආවුසො සුභො මාණවො තොදෙය්‍යපුත්තො කථං භගවන්තං පුච්ඡි, කථඤ්ච භගවා විභජ්ජ බ්‍යාකාසි.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ อีกครั้งหนึ่ง สุภมาณพ โตเทยยบุตร ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกตรัสตอบอย่างไร?

විස්සජ්ජනා – ‘‘බ්‍රාහ්මණා භො ගොතම එවමාහංසු ‘මහට්ඨමිදං මහාකිච්චං මහාධිකරණං මහාසමාරම්භං, ඝරාවාසකම්මට්ඨානං මහප්ඵලං හොති. අප්පට්ඨමිදං අප්පකිච්චං අප්පාධිකරණං අප්පසමාරම්භං, පබ්බජ්ජා කම්මට්ඨානං අප්පඵලං හොතී’ති. ඉධ භවං ගොතමො කිමාහා’’ති. එවං ඛො භන්තෙ සුභො මාණවො තොදෙය්‍යපුත්තො පුනපි භගවන්තං පුච්ඡි. භගවා ච භන්තෙ ‘‘එත්ථාපි ඛො අහං මාණව විභජ්ජවාදා, නාහමෙත්ථ එකංසවාදොති’’ එවමාදිනා විභජ්ජ බ්‍යාකාසි.

คำตอบ – “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า ‘การงานของคฤหัสถ์นี้มีเรื่องมาก มีกิจมาก มีอธิกรณ์มาก มีการริเริ่มมาก การงานของคฤหัสถ์มีผลมาก การงานของบรรพชิตนี้มีเรื่องน้อย มีกิจน้อย มีอธิกรณ์น้อย มีการริเริ่มน้อย การงานของบรรพชิตมีผลน้อย’ ในเรื่องนี้ พระโคดมผู้เจริญตรัสว่าอย่างไร?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าอีกครั้งหนึ่งอย่างนี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกตรัสตอบด้วยประการฉะนี้ว่า “ดูกรมาณพ ในเรื่องนี้ เราเป็นผู้จำแนกกล่าว เราไม่เป็นผู้กล่าวอย่างเดียวในเรื่องนี้” เป็นต้น.

සඞ්ගාරවසුත්ත

สังคารวสูตร

පුච්ඡා – සඞ්ගාරවසුත්තං [Pg.141] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สังคารวสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – කොසලෙසු භන්තෙ චඤ්චලිකප්පෙ නාම ගාමෙ සඞ්ගාරවං මාණවං ආරබ්භ භාසිතං, සඞ්ගාරවො භන්තෙ මාණවො භගවන්තං එතදවොච ‘‘සන්ති ඛො භො ගොතම එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා දිට්ඨධම්මාභිඤ්ඤාවොසානපාරමිප්පත්තා ආදිබ්‍රහ්මචරියං පටිජානන්ති. තත්‍ර භො ගොතම යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා දිට්ඨධම්මාභිඤ්ඤාවොසානපාරමිප්පත්තා ආදිබ්‍රහ්මචරියං පටිජානන්ති, තෙසං භවං ගොතමො කතමො’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสังคารวสูตรนี้แล้วในหมู่บ้านชื่อจัญจลิกัปปะ ในแคว้นโกศล ปรารภสังคารวมาณพ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สังคารวมาณพ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกมีอยู่ ผู้บรรลุถึงที่สุดแห่งความรู้ยิ่งในธรรมที่เห็นแล้ว ปฏิญาณพรหมจรรย์อันเป็นเบื้องต้น ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้บรรลุถึงที่สุดแห่งความรู้ยิ่งในธรรมที่เห็นแล้ว ปฏิญาณพรหมจรรย์อันเป็นเบื้องต้น พระโคดมผู้เจริญเป็นผู้ใดในบรรดาพวกนั้น?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในเรื่องนั้น.

දෙවදහසුත්ත

เทวทหสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.145] භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන දෙවදහසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เทวทหสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น ผู้เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร?

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ දෙවදහෙ නාම සක්‍යානං නිගමෙ සම්ම හුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในนิคมของชาวสักกะชื่อเทวทหะ ในสักกชนบท ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

පඤ්චත්තයසුත්ත

ปัญจัตตยสูตร

පුච්ඡා – පඤ්චත්තයසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็ปัญจัตตยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร?

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในกรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

කින්තිසුත්ත

กินติสูตร

පුච්ඡා – කින්තිසුත්තං [Pg.146] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็กินติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร?

විස්සජ්ජනා – පිසිනාරායං භන්තෙ බලිහරණෙ නාම වනසණ්ඩෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในป่าชื่อพลิหรณะ ในปิสินารา ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

පුච්ඡා – තත්ථ [Pg.147] ආවුසො භගවා කථං පඨමං භික්ඛූ පටිපුච්ඡිත්වා ඔවාදමදාසි, යො බහුජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายแล้ว ประทานโอวาทเป็นครั้งแรกอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก?

විස්සජ්ජනා – තත්ථ භන්තෙ භගවා ‘‘කින්ති වො භික්ඛවෙ මයි හොති, චීවරහෙතු වා සමණො ගොතමො ධම්මං දෙසෙති, පිණ්ඩපාතහෙතු වා, සෙනාසනහෙතු වා, ඉතිභවාභවහෙතු වා සමණො ගොතමො ධම්මං දෙසෙතී’’ති භික්ඛූ පුච්ඡිත්වා ‘‘තස්මාතිහ භික්ඛවෙ යෙ වො මයා ධම්මා අභිඤ්ඤා දෙසිතා. සෙය්‍යථිදං, චත්තාරො සතිපට්ඨානා චත්තාරො සම්මප්පධානා චත්තාරො ඉද්ධිපාදා පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. තත්ථ සබ්බෙහෙව සමග්ගෙහි සම්මොදමානෙහි අවිවදමානෙහි සික්ඛිතබ්බං’’ එවමාදිනා භන්තෙ භික්ඛූනං ඔවාදමදාසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอมีความเห็นในเราอย่างไรว่า ‘สมณโคดมแสดงธรรมเพราะเหตุแห่งจีวร หรือเพราะเหตุแห่งบิณฑบาต หรือเพราะเหตุแห่งเสนาสนะ หรือเพราะเหตุแห่งความเจริญและความเสื่อม’?” แล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “เพราะเหตุนั้นแหละ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายที่เราแสดงแล้วด้วยปัญญาอันยิ่งแก่พวกเธอ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ในธรรมเหล่านั้น พวกเธอทั้งหมดพึงศึกษาด้วยความพร้อมเพรียงกัน ด้วยความยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน.”

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.150] භගවා තත්ථ දුතියම්පි භික්ඛූනං ඔවාදං අදාසි. යො බහුජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สองอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก?

විස්සජ්ජනා – තත්ථ භන්තෙ භගවා ‘‘තෙසඤ්ච වො භික්ඛවෙ සමග්ගානං සම්මොදමානානං අවිවදමානානං සික්ඛතං සියා අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො ආපත්ති, සියා වීතික්කමො. තත්‍ර භික්ඛවෙ න චොදනාය තරිතබ්බං පුග්ගලො උපපරික්ඛිතබ්බො’’ති එවමාදිනා භික්ඛූනං දුතියම්පි ඔවාදමදාසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สองด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ในบรรดาพวกเธอเหล่านั้น ผู้พร้อมเพรียงกัน ยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน ศึกษาอยู่ อาจมีอาบัติของภิกษุบางรูป อาจมีการล่วงละเมิด ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น ไม่พึงรีบร้อนด้วยการโจท พึงพิจารณาบุคคล.”

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.152] භගවා තත්ථ තතියම්පි භික්ඛූනං ඔවාදං අදාසි, යො බහුජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สามอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก?

විස්සජ්ජනා – ‘‘තෙසඤ්ච වො භික්ඛවෙ සමග්ගානං සම්මොදමානානං අවිවදමානානං සික්ඛතං අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස වචීසංහාරො උප්පජ්ජෙය්‍ය දිට්ඨිපළාසො චෙතසො ආඝාතො අප්පච්චයො අනභිරද්ධී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවා තත්ථ තතියම්පි භික්ඛූනං ඔවාදමදාසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สามในที่นั้นด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ในบรรดาพวกเธอเหล่านั้น ผู้พร้อมเพรียงกัน ยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน ศึกษาอยู่ อาจมีการกระทบกระทั่งทางวาจาซึ่งกันและกัน ความแข่งดีด้วยทิฏฐิ ความอาฆาตในใจ ความไม่พอใจ ความไม่ยินดีเกิดขึ้น.”

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.154] භික්ඛුනා එවං සත්ථු ඔවාදානුසාසනිකාරිනා ආයස්මා නු තෙ භික්ඛු අකුසලා වුට්ඨාපෙත්වා කුසලෙ පතිට්ඨාපෙතීති පරෙහි පුට්ඨෙන කථං සම්මා බ්‍යාකරමානෙන බ්‍යාකාතබ්බං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ปฏิบัติตามโอวาทและอนุสาสนีของพระศาสดาอย่างนี้ อันผู้อื่นถามแล้วว่า “ท่านผู้มีอายุยังภิกษุเหล่านั้นให้ออกจากอกุศลแล้ว ให้ตั้งอยู่ในกุศลหรือ?” พึงตอบอย่างไรโดยชอบ?

විස්සජ්ජනා – ‘‘ඉධාහං ආවුසො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිං, තස්ස මෙ භගවා ධම්මං දෙසෙසි, තාහං ධම්මං සුත්වා තෙසං භික්ඛූනං අභාසිං, තං තෙ භික්ඛූ ධම්මං සුත්වා අකුසලා වුට්ඨහිංසු කුසලෙ පතිට්ඨහිංසූ’’ති. එවං ඛො භන්තෙ තෙන භික්ඛුනා එවං සත්ථු ඔවාදානුසාසනිකාරිනා පරෙහි පුට්ඨෙන සම්මා බ්‍යාකරමානෙන බ්‍යාකාතබ්බං.

คำตอบ – “ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนี้ เราเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมแก่เรานั้น เรานั้นฟังธรรมแล้ว ได้บอกแก่ภิกษุเหล่านั้น ภิกษุเหล่านั้นฟังธรรมนั้นแล้ว ออกจากอกุศลแล้ว ตั้งอยู่ในกุศลแล้ว” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุผู้ปฏิบัติตามโอวาทและอนุสาสนีของพระศาสดาอย่างนี้ เมื่อผู้อื่นถามแล้ว พึงพยากรณ์โดยชอบอย่างนี้

සාමගාමසුත්ත

สามคามสูตร

පුච්ඡා – සාමගාමසුත්තං [Pg.155] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สามคามสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ සාමගාමෙ නාම සක්‍යානං නිගමෙ ආයස්මන්තඤ්ච ආනන්දං ආයස්මන්තඤ්ච චුන්දං ආරබ්භ භාසිතං, ආයස්මා ච භන්තෙ ආනන්දො ආයස්මා ච චුන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිසු, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච ‘‘අයං භන්තෙ චුන්දො සමණුද්දෙසො එවමාහ ‘නිගණ්ඨො භන්තෙ නාටපුත්තො පාවායං අධුනා කාලඞ්කතො, තස්ස කාලඞ්කිරියාය භින්නා නිගණ්ඨා ද්වෙධිකජාතා භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති…පෙ… [Pg.156] භින්නථූපෙ අප්පටිසරණෙ’ති. තස්ස මය්හං භන්තෙ එවං හොති ‘මාහෙව භගවතො අච්චයෙන සඞ්ඝෙ විවාදො උප්පජ්ජි, ස්වාස්ස විවාදො බහුජනඅහිතාය බහුජනඅසුඛාය බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සාන’න්ති’’. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสสามคามสูตรนี้ในนิคมของชาวสักกะชื่อสามคาม ในสักกชนบท ปรารภท่านพระอานนท์และท่านพระจุนทะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์และท่านพระจุนทะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สามเณรจุนทะนี้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นิครนถ์นาฏบุตรเพิ่งทำกาละแล้วในเมืองปาวา เพราะการทำกาละของท่านนั้น นิครนถ์ทั้งหลายแตกกันแล้ว เป็นสองพวกแล้ว เกิดการทะเลาะกันแล้ว เกิดการวิวาทกันแล้ว ถึงความขัดแย้งกันแล้ว อยู่ด้วยการเสียดแทงกันด้วยหอกคือปาก... (ละ)... เหมือนสถูปที่แตกแล้ว ไม่มีที่พึ่ง’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ความคิดนี้ได้เกิดขึ้นแก่ข้าพระองค์ว่า ‘ขออย่าให้ความวิวาทเกิดขึ้นในสงฆ์หลังจากพระผู้มีพระภาคล่วงลับไปเลย ความวิวาทนั้นจักเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์แก่ชนหมู่มาก เพื่อไม่เป็นความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่อความไม่เป็นประโยชน์ เพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อความทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น

සුනක්ඛත්තසුත්ත

สุนักขัตตสูตร

පුච්ඡා – සුනක්ඛත්තසුත්තං [Pg.158] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สุนักขัตตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – වෙසාලියං භන්තෙ සුනක්ඛත්තං ලිච්ඡවිපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං, සුනක්ඛත්තො භන්තෙ ලිච්ඡවිපුත්තො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘සුතං මෙතං භන්තෙ සම්බහුලෙහි කිර භික්ඛූහි භගවතො සන්තිකෙ අඤ්ඤා බ්‍යාකතා ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමාති. කච්චි තෙ භන්තෙ භික්ඛූ සම්මදෙව අඤ්ඤං බ්‍යාකංසු, උදාහු සන්තෙත්ථෙකච්චෙ භික්ඛූ අධිමානෙන අඤ්ඤං බ්‍යාකංසූ’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่เมืองเวสาลี ปรารภสุนักขัตตะลิจฉวีบุตร สุนักขัตตะลิจฉวีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ภิกษุจำนวนมากได้พยากรณ์พระอรหัตผลในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุเหล่านั้นพยากรณ์พระอรหัตผลโดยชอบแล้ว หรือว่าภิกษุบางรูปในบรรดาภิกษุเหล่านั้นพยากรณ์พระอรหัตผลด้วยความสำคัญตนผิด’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น

ආනෙඤ්ජසප්පායසුත්ත

อาเนญชสัปปายสูตร

පුච්ඡා – ආනෙඤ්ජසප්පායසුත්තං [Pg.161] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อาเนญชสัปปายสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – කුරූසු භන්තෙ කම්මාසධම්මෙ නාම කුරූනං නිගමෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวกุรุชื่อกัมมาสธรรมะ ในแคว้นกุรุ ปรารภภิกษุจำนวนมาก

ගණකම්මොග්ගල්ලානසුත්ත

คณกโมคคัลลานสูตร

පුච්ඡා – ගණකමොග්ගල්ලානසුත්තං [Pg.162] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็คณกโมคคัลลานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ගණකමොග්ගල්ලානං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ භාසිතං, ගණකමොග්ගල්ලානො භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘සෙය්‍යාථාපි භො ගොතම ඉමස්ස මිගාරමාතුපාසාදස්ස දිස්සති අනුපුබ්බසික්ඛා අනුපුබ්බකිරියා අනුපුබ්බපටිපදා යදිදං යාව පච්ඡිමසොපානකළෙවරා…පෙ… සක්කා නුඛො භො ගොතම ඉමස්මිම්පි ධම්මවිනයෙ එවමෙව අනුපුබ්බසික්ඛා අනුපුබ්බකිරියා අනුපුබ්බපටිපදා පඤ්ඤපෙතු’’න්ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภคณกโมคคัลลานพราหมณ์ คณกโมคคัลลานพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ เหมือนอย่างว่าปราสาทของนางมิคารมาตาหลังนี้ ปรากฏว่ามีการศึกษาไปตามลำดับ มีการกระทำไปตามลำดับ มีการปฏิบัติไปตามลำดับ คือจนถึงแม่บันไดขั้นสุดท้าย... (ละ)... ท่านพระโคดมผู้เจริญ ในพระธรรมวินัยนี้ พึงบัญญัติการศึกษาไปตามลำดับ การกระทำไปตามลำดับ การปฏิบัติไปตามลำดับอย่างนั้นได้หรือไม่’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – එවං [Pg.165] වුත්තෙ ඛො ආවුසො ගණකමොග්ගල්ලානො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං කිං අවොච, කථඤ්චස්ස භගවා බ්‍යාකාසි.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กราบทูลอะไรพระผู้มีพระภาค และพระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบเขาอย่างไร

විස්සජ්ජනා – එවං වුත්තෙ භන්තෙ ගණකමොග්ගල්ලානො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච ‘‘කිං නු ඛො භොතො ගොතමස්ස සාවකා භොතා ගොතමෙන එවං ඔවදීයමානා එවං අනුසාසීයමානා සබ්බෙ අච්චන්තං නිට්ඨං නිබ්බානං ආරොධෙන්ති, උදාහු එකච්චෙ නාරාධෙන්තී’’ති, භගවා ච භන්තෙ ‘‘අප්පෙකච්චෙ ඛො බ්‍රාහ්මණ මම සාවකා මයා එවං ඔවදීයමානා එවං අනුසාසීයමානා අච්චන්තං නිට්ඨං නිබ්බානං ආරාධෙන්ති, එකච්චෙ නාරාධෙන්තී’’ති එවමාදිනා ගණකමොග්ගල්ලානස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස බ්‍යාකාසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ ก็สาวกของท่านพระโคดม เมื่อท่านพระโคดมโอวาทอย่างนี้ พร่ำสอนอย่างนี้ ทั้งหมดบรรลุนิพพานอันเป็นที่สุดโดยส่วนเดียว หรือว่าบางพวกไม่บรรลุ’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบคณกโมคคัลลานพราหมณ์ว่า ‘พราหมณ์ สาวกของเราบางพวก เมื่อเราโอวาทอย่างนี้ พร่ำสอนอย่างนี้ ย่อมบรรลุนิพพานอันเป็นที่สุดโดยส่วนเดียว บางพวกไม่บรรลุ’

පුච්ඡා – ඉමඤ්ච [Pg.168] පනාවුසො ධම්මදෙසනං සුත්වා ගණකො මොග්ගල්ලානො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො කීදිසං පසන්නාකාරමකාසි.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉමඤ්ච පන භන්තෙ ධම්මදෙසනං සුත්වා ගණකමොග්ගල්ලානො බ්‍රාහ්මණො ‘‘යෙ මෙ භො ගොතම පුග්ගලා අසද්ධා ජීවිකත්ථා න සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා’’ති එවමාදිනා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පසන්නො පසන්නාකාරමකාසි.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ บุคคลเหล่าใดเป็นผู้ไม่มีศรัทธา ออกบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตเพื่ออาศัยเลี้ยงชีพ ไม่ใช่ด้วยศรัทธา’ (ละ)

ගොපකමොග්ගල්ලානසුත්ත

โคปกโมคคัลลานสูตร

පුච්ඡා – ගොපකමොග්ගල්ලානසුත්තං [Pg.170] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็โคปกโมคคัลลานสูตรนี้ ใครกล่าวที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ගොපකමොග්ගල්ලානං බ්‍රාහ්මණං ආරබ්භ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භාසිතං, ගොපකමොග්ගල්ලානො භන්තෙ බ්‍රාහ්මණො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච ‘‘අත්ථි නු ඛො භො ආනන්ද එකභික්ඛුපි තෙහි ධම්මෙහි සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං සමන්නාගතො, යෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සො භවං ගොතමො අහොසි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ท่านพระอานนท์เถระผู้เป็นคลังแห่งธรรมกล่าวที่กรุงราชคฤห์ ปรารภโคปกโมคคัลลานพราหมณ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โคปกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า ‘ท่านอานันท์ผู้เจริญ มีภิกษุแม้รูปเดียวหรือที่ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้นทั้งหมด โดยประการทั้งปวง โดยอาการทั้งปวง ซึ่งพระโคดมผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวปรารภเรื่องนั้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.173] තත්ථ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන භික්ඛුනො පසාදනීයා ධම්මා පකාසිතා, යෙ තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන අක්ඛාතා. යෙහි ච සමන්නාගතං භික්ඛුං අඤ්ඤෙ භික්ඛූ සක්කරෙය්‍යුං ගරුං කරෙය්‍යුං මානෙය්‍යුං පූජෙය්‍යුං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යුං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็ในที่นั้น พระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ประกาศธรรมที่น่าเลื่อมใสของภิกษุอย่างไร ซึ่งพระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ตรัสไว้ และภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุเหล่าอื่นพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา พึงสักการะเคารพแล้วอาศัยอยู่

විස්සජ්ජනා – ඉධ බ්‍රාහ්මණ භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු, බහුස්සුතො හොති සුතධරො සුතසන්නිචයො, යෙමෙ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣෙකල්‍යාණා පරියොසානකල්‍යාණා සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති, තථාරූපස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධාතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධාති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන දස පසාදනීයා ධම්මා පකාසිතා. යෙ තෙන භගතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන අක්ඛාතා, යෙහි සමන්නාගතං භික්ඛුං එතරහි භික්ඛූ සක්කරෙය්‍යුං ගරුං කරෙය්‍යුං මානෙය්‍යුං පූජෙය්‍යුං සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරෙය්‍යුං.

คำตอบ – พราหมณ์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล สำรวมด้วยการสังวรในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาในสิกขาบททั้งหลาย เป็นพหูสูต ทรงจำสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมเหล่านั้นอันภิกษุผู้เป็นพหูสูตนั้นทรงจำไว้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดดีด้วยทิฏฐิ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ประกาศธรรมที่น่าเลื่อมใส ๑๐ ประการไว้ด้วยประการฉะนี้ ซึ่งพระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ตรัสไว้ และภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุเหล่าอื่นในปัจจุบันพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา พึงสักการะเคารพแล้วอาศัยอยู่

පුච්ඡා – එවං [Pg.178] වුත්තෙ ඛො ආවුසො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො කීදිසං පසංසාවචනං කථෙසි, කථඤ්චස්ස ආයස්මා ආනන්දත්ථෙරො ධම්මභණ්ඩාගාරිකො තං වචනං පටිසොධෙත්වා පකාසෙසි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธได้กล่าวคำสรรเสริญอย่างไร และพระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ชี้แจงแก้คำนั้นแล้วประกาศอย่างไร

විස්සජ්ජනා – එවං [Pg.179] වුත්තෙ වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො උපනන්දං සෙනාපතිං ආමන්තෙසි ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි භවං සෙනාපති, යදි මෙ භොන්තො සක්කාතබ්බං සක්කරොන්ති, ගරුං කාතබ්බං ගරුං කරොන්ති, මානෙතබ්බං මානෙන්ති, පූජෙතබ්බං පූජෙන්තී’’ති එවමාදිකං පසංසාවචනං කථෙසි, ආයස්මා ච භන්තෙ ආනන්දො ‘‘න ච ඛො බ්‍රාහ්මණ සො භගවා සබ්බං ඣානං වණ්ණෙසි, නපි සො භගවා සබ්බං ඣානං න වණ්ණෙසී’’ති එවමාදිනා තං වචනං පටිසොධෙත්වා පකාසෙසි.

คำตอบ – เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธได้เรียกอุปนันทเสนาบดีมากล่าวว่า ‘ท่านเสนาบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร ถ้าท่านผู้เจริญเหล่านี้สักการะผู้ที่ควรสักการะ เคารพผู้ที่ควรเคารพ นับถือผู้ที่ควรนับถือ บูชาผู้ที่ควรบูชา’ ดังนี้เป็นต้น นี้เป็นคำสรรเสริญที่เขาได้กล่าวไว้ ท่านผู้เจริญ และพระอานนทเถระได้ชี้แจงแก้คำนั้นแล้วประกาศด้วยประการฉะนี้ว่า ‘พราหมณ์ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นมิได้ทรงสรรเสริญฌานทั้งหมด และพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นก็มิได้ไม่ทรงสรรเสริญฌานทั้งหมด’

මහාපුණ්ණමසුත්ත

มหาปุณณมสูตร

පුච්ඡා – මහාපුණ්ණමසුත්තං [Pg.182] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็มหาปุณณมสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ අඤ්ඤතරං සට්ඨිමත්තානං පධානීයභික්ඛූනං සඞ්ඝත්ථෙරං භික්ඛුං ආරබ්භ භාසිතං, අඤ්ඤතරො භන්තෙ

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุผู้เป็นสังฆเถระรูปหนึ่งในบรรดาภิกษุผู้ตั้งใจบำเพ็ญเพียรประมาณ ๖๐ รูป ท่านผู้เจริญ ภิกษุรูปหนึ่ง

සට්ඨිමත්තානං [Pg.183] පධානීයභික්ඛූනං සඞ්ඝත්ථෙරො භික්ඛු උට්ඨායාසනා එකංසං චීවරං කත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච ‘‘පුච්ඡෙය්‍යාහං භන්තෙ භගවන්තං කිඤ්චිදෙව දෙසං, සචෙ මෙ භගවා ඔකාසං කරොති පඤ්හස්ස වෙය්‍යාකරණායා’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ผู้เป็นสังฆเถระในบรรดาภิกษุผู้ตั้งใจบำเพ็ญเพียรประมาณ ๖๐ รูปนั้น ลุกจากอาสนะ ห่มจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือไปทางพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พึงทูลถามปัญหาบางอย่างกับพระผู้มีพระภาค ถ้าพระผู้มีพระภาคทรงประทานโอกาสเพื่อพยากรณ์ปัญหาแก่ข้าพระองค์’ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสปรารภเรื่องนั้น

චූළපුණ්ණමසුත්ත

จูฬปุณณมสูตร

පුච්ඡා – චූළපුණ්ණමසුත්තං [Pg.184] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็จูฬปุณณมสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.185] තත්ථ භගවතා අසප්පුරිසඅඞ්ගානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งอสัตบุรุษไว้อย่างไร

විස්සජ්ජනා – අසප්පුරිසො භික්ඛවෙ අස්සද්ධම්මසමන්නාගතො හොති, අසප්පුරිසභත්ති හොති, අසප්පුරිසචින්තී හොති, අසප්පුරිසමන්තී හොති, අසප්පුරිසවාචො හොති, අසප්පුරිසකම්මන්තො හොති, අසප්පුරිසදිට්ඨි හොති, අසප්පුරිසදානං දෙතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා අට්ඨ අසප්පුරිසඅඞ්ගානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นผู้ประกอบด้วยอสัทธรรม เป็นผู้ภักดีต่ออสัตบุรุษ เป็นผู้มีความคิดอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีความปรึกษาอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีวาจาอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีการงานอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีความเห็นอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้ให้ทานอย่างอสัตบุรุษ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งอสัตบุรุษ ๘ ประการไว้อย่างนี้เป็นต้น

පුච්ඡා – කථං [Pg.186] පනාවුසො භගවතා තත්ථ සප්පුරිසඅඞ්ගානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งสัตบุรุษไว้อย่างไร

විස්සජ්ජනා – සප්පුරිසො භික්ඛවෙ සද්ධම්මසමන්නාගතො හොති, සප්පුරිසභත්ති හොති, සප්පුරිසචින්තී හොති, සප්පුරිසමන්තී හොති, සප්පුරිසවාචො හොති, සප්පුරිසකම්මන්තො හොති, සප්පුරිසදිට්ඨි හොති, සප්පුරිසදානං දෙතීති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා තත්ථ අට්ඨවිධානි සප්පුරිසඞ්ගානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม เป็นผู้ภักดีต่อสัตบุรุษ เป็นผู้มีความคิดอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีความปรึกษาอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีวาจาอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีการงานอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีความเห็นอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้ให้ทานอย่างสัตบุรุษ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งสัตบุรุษ ๘ ประการไว้อย่างนี้เป็นต้น

අනුපදසුත්ත

อนุปทสูตร

පුච්ඡා – අනුපදසුත්තං [Pg.188] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อนุปทสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං, සම්බහුලා භන්තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස ධම්මසෙනාපතිස්ස සභාගා තස්මිං සමයෙ සන්නිපතිංසු, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ท่านผู้เจริญ ในสมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากผู้เป็นพวกเดียวกับพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีได้ประชุมกัน ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.189] තත්ථ භගවතා ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස ධම්මසෙනාපතිස්ස අනුපදධම්මවිපස්සනා විත්ථාරෙන විභජිත්වා පකාසිතා.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอนุปทธรรมวิปัสสนาของพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีโดยพิสดารไว้อย่างไร

විස්සජ්ජනා – පණ්ඩිතො භික්ඛවෙ සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො භික්ඛවෙ සාරිපුත්තො පුථුපඤ්ඤො භික්ඛවෙ සාරිපුත්තො හාසපඤ්ඤො [Pg.190] භික්ඛවෙ සාරිපුත්තො තික්ඛපඤ්ඤො භික්ඛවෙ සාරිපුත්තො ජවනපඤ්ඤො භික්ඛවෙ සාරිපුත්තො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො භික්ඛවෙ සාරිපුත්තො සාරිපුත්තො භික්ඛවෙ අඩ්ඪමාසං අනුපදධම්මවිපස්සනං විපස්සතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස ධම්මසෙනාපතිස්ස අනුපදධම්මවිපස්සනා විත්ථාරෙන පකාසිතා.

คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรเป็นบัณฑิต ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญามาก ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญากว้างขวาง ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาคม ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาไว ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาชำแรกกิเลส ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรย่อมพิจารณาเห็นวิปัสสนาในธรรมตามลำดับบทตลอดกึ่งเดือน ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศอนุปทธรรมวิปัสสนาของพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีโดยพิสดารไว้อย่างนี้เป็นต้น

ඡබ්බිසොධනසුත්ත

ฉัพพิโสธนสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.192] සම්මාසම්බුද්ධෙන ඡබ්බිසොධනසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ... พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นตรัสฉัพพิโสธนสูตรที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

සප්පුරිසසුත්ත

สัปปุริสสูตร

පුච්ඡා – සප්පුරිසසුත්තං [Pg.193] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ สัปปุริสสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

සෙවිතබ්බාසෙවිතබ්බසුත්ත

เสวิตัพพาเสวิตัพพสูตร

පුච්ඡා – සෙවිතබ්බාසෙවිතබ්බසුත්තං [Pg.194] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කෙන සද්ධිං භාසිතං.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ เสวิตัพพาเสวิตัพพสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสกับใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා සද්ධිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ตรัสกับพระธรรมเสนาบดีสารีบุตรเถระผู้มีอายุ

බහුධාතුකසුත්ත

พหุธาตุกสูตร

පුච්ඡා – බහුධාතුකසුත්තං [Pg.195] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ พหุธาตุกสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

ඉසිගිලිසුත්ත

อิสิคิลิสูตร

පුච්ඡා – ඉසිගිලිසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ อิสิคิลิสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ඉසිගිලිස්මිං පබ්බතෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ที่ภูเขาอิสิคิลิ ปรารภภิกษุจำนวนมาก

මහාචත්තාරීසකසුත්ත

มหาจัตตารีสกสูตร

පුච්ඡා – මහාචත්තාරීසකසුත්තං [Pg.196] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ มหาจัตตารีสกสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

ආනාපානස්සතිසුත්ත

อานาปานัสสติสูตร

පුච්ඡා – ආනාපානස්සතිසුත්තං [Pg.197] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ อานาปานัสสติสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං, ථෙරා භන්තෙ භික්ඛූ නවෙ භික්ඛූ ඔවදන්ති අනුසාසන්ති, අප්පෙකච්චෙ ථෙරා භික්ඛූ දසපි භික්ඛූ ඔවදන්ති අනුසාසන්ති, අප්පෙකච්චෙ ථෙරා භික්ඛූ වීසම්පි භික්ඛූ ඔවදන්ති අනුසාසන්ති, අප්පෙකච්චෙ ථෙරා භික්ඛූ තිංසම්පි භික්ඛූ ඔවදන්ති අනුසාසන්ති, අප්පෙකච්චෙ ථෙරා භික්ඛූ චත්තාරීසම්පි භික්ඛූ ඔවදන්ති අනුසාසන්ති, තෙ ච භන්තෙ නවා භික්ඛූ ථෙරෙහි භික්ඛූහි ඔවදියමානා අනුසාසියමානා උළාරං පුබ්බෙනාපරං විසෙසං ජානන්ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุผู้เป็นเถระทั้งหลายย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุใหม่ทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๑๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๒๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๓๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๔๐ รูปบ้าง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุใหม่เหล่านั้น อันภิกษุผู้เป็นเถระทั้งหลายโอวาทสั่งสอนอยู่ ย่อมรู้แจ้งคุณวิเศษอันยิ่งใหญ่ทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลาย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

කායගතාසතිසුත්ත

กายคตาสติสูตร

පුච්ඡා – කායගතාසතිසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ กายคตาสติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං, සම්බහුලානං භන්තෙ භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං උපට්ඨානසාලායං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරකථා උදපාදි ‘‘අච්ඡරියං ආවුසො, අබ්භුතං ආවුසො, යාවඤ්චිදං තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා වුත්තා මහානිසංසා’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อภิกษุจำนวนมากเหล่านั้นกลับจากบิณฑบาตภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในโรงฉัน ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า “ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์จริง ท่านผู้มีอายุ ไม่เคยปรากฏเลย ที่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น ได้ตรัสกายคตาสติที่บุคคลเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้วว่ามีผลมาก มีอานิสงส์มาก” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

සඞ්ඛාරූපපත්තිසුත්ත

สังขารูปปัตติสูตร

පුච්ඡා – සඞ්ඛාරූපපත්තිසුත්තං [Pg.200] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ สังขารูปปัตติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො තත්ථ භගවතා සඞ්ඛාරූපපත්තියො විභජිත්වා පකාසිතා.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศสังขารูปปัตติไว้ในสูตรนั้นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු සද්ධාය සමන්නාගතො හොති, සීලෙන සමන්නාගතො හොති, සුතෙන සමන්නාගතො හොති, චාගෙන සමන්නාගතො හොති, පඤ්ඤාය සමන්නාගතො හොති, තස්ස එවං හොති ‘‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඛත්තියමහාසාලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’’න්ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා සඞ්ඛාරූපපත්තියො විභජිත්වා පකාසිතා.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศสังขารูปปัตติไว้ดังนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา เป็นผู้ประกอบด้วยศีล เป็นผู้ประกอบด้วยสุตะ เป็นผู้ประกอบด้วยจาคะ เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญา เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราเมื่อตายไปเพราะกายแตก ขอให้ไปเกิดร่วมกับพวกกษัตริย์มหาศาลเถิด’” เป็นต้น

චූළසුඤ්ඤතසුත්ත

จูฬสุญญตสูตร

පුච්ඡා – චූළසුඤ්ඤතසුත්තං [Pg.202] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬสุญญตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ ආයස්මන්තං ආනන්දං ආරබ්භ භාසිතං, ආයස්මා භන්තෙ ආනන්දො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො භගවන්තං එතදවොච ‘‘එකමිදං භන්තෙ සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති නගරකං නාම සක්‍යානං නිගමො, තත්ථ මෙ භන්තෙ භගවතො සම්මුඛා සුතං, සම්මුඛා පටිග්ගහිතං, සුඤ්ඤතාවිහාරෙනාහං ආනන්ද එතරහි බහුලං විහරාමීති කච්චි මෙතං භන්තෙ සුස්සුතං සුග්ගහිතං සුමනසිකතං සූපධාරිත’’න්ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระอานนท์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์ออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่นิคมของชาวสักกะชื่อว่านครกะ ในแคว้นสักกะ ข้าพระองค์ได้ฟังมาเฉพาะพระพักตร์ ได้รับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคในที่นั้นว่า ‘อานนท์ บัดนี้ เราอยู่ด้วยสุญญตวิหารเป็นส่วนมาก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำนั้นข้าพระองค์ได้ฟังมาดีแล้ว ได้รับมาดีแล้ว ได้มนสิการดีแล้ว ได้พิจารณาดีแล้วใช่ไหม” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

මහාසුඤ්ඤතසුත්ත

มหาสุญญตสูตร

පුච්ඡා – මහාසුඤ්ඤතසුත්තං [Pg.204] පනාවුතො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสุญญตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සක්කෙසු භන්තෙ කපිලවත්ථුස්මිං ආයස්මන්තං ආනන්දං ආරබ්භ භාසිතං, ආයස්මා භන්තෙ ආනන්දො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං ඝටාය සක්කස්ස විහාරෙ චීවරකම්මං කරොති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงกบิลพัสดุ์ ในแคว้นสักกะ ปรารภท่านพระอานนท์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์กำลังทำจีวรกรรมกับภิกษุจำนวนมากอยู่ที่วิหารของชาวสักกะชื่อว่าฆฏา ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

අච්ඡරියඅබ්භුතසුත්ත

อัจฉริยอัพภูตสูตร

පුච්ඡා – අච්ඡරියඅබ්භුතසුත්තං [Pg.205] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන සද්ධිං භාසිතං.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ อัจฉริยอัพภูตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ตรัสกับใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ ආයස්මතා ආනන්දත්ථෙරෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන සද්ධිං භාසිතං. සම්බහුලානං භන්තෙ භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං උපට්ඨානසාලායං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරකථා උදපාදි ‘‘අච්ඡරියං ආවුසො, අබ්භුතං ආවුසො තථාගතස්ස මහිද්ධිකතා මහානුභාවතා. යත්‍ර හි නාම තථාගතො අතීතෙ බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ ඡින්නපපඤ්චෙ ඡින්නවටුමෙ පරියාදින්නවට්ටෙ සබ්බදුක්ඛවීතිවත්තෙ ජානිස්සති. එවංජච්චා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපි, එවංනාමා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපි, එවංගොත්තා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපි, එවංසීලා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපි, එවංධම්මා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපි, එවංපඤ්ඤා [Pg.206] තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපි, එවංවිහාරී තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපි, එවංවිමුත්තා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපී’’ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ตรัสกับท่านพระอานนท์เถระ ผู้รักษาคลังธรรม ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาตภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในโรงฉัน ได้เกิดธรรมีกถาขึ้นในระหว่างว่า “ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์ ท่านผู้มีอายุ น่าประหลาดใจหนอ ที่พระตถาคตมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ถึงขนาดที่พระตถาคตทรงรู้พระพุทธเจ้าในอดีตที่ปรินิพพานแล้ว ผู้มีปปัญจะขาดแล้ว มีทางแห่งวัฏฏะขาดแล้ว มีวัฏฏะสิ้นแล้ว ผู้ล่วงพ้นทุกข์ทั้งปวงแล้วว่า ‘พระผู้มีพระภาคเหล่านั้นมีชาติอย่างนี้บ้าง มีพระนามอย่างนี้บ้าง มีโคตรอย่างนี้บ้าง มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง มีวิมุตติอย่างนี้บ้าง’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

බාකුලසුත්ත

พากุลสูตร

පුච්ඡා – බාකුලසුත්තං [Pg.207] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කෙන භාසිතං.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ พากุลสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ใครเป็นผู้ตรัส

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ අචෙලං කස්සපං ආරබ්භ ආයස්මතා බාකුලත්ථෙරෙන භාසිතං.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระพากุลเถระตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภอเจลกัสสปะ

දන්තභූමිසුත්ත

ทันตภูมิสูตร

පුච්ඡා – දන්තභූමිසුත්තං පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ทันตภูมิสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ජයසෙනං රාජකුමාරං ආරබ්භ භාසිතං. ජයසෙනො භන්තෙ රාජකුමාරො අචිරවතං සමණුද්දෙසං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘සුතං මෙතං භො අග්ගිවෙස්සන ඉධ භික්ඛු අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො ඵුසෙය්‍ය [Pg.208] චිත්තස්ස එකග්ගත’’න්ති, තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภราชกุมารชื่อชยเสนะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ราชกุมารชื่อชยเสนะเข้าไปหาท่านสามเณรอจิรวัตตะแล้วกล่าวว่า “ท่านอัคคิเวสสนะ ข้าพเจ้าได้ยินมาว่า ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ ย่อมถูกต้องเอกัคคตาแห่งจิต” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.210] තත්ථ භගවතා අචිරවතස්ස සමණුද්දෙසස්ස සමස්සාසෙත්වා ධම්මදෙසනානයො පකාසිතො.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงปลอบโยนสามเณรอจิรวัตตะแล้วทรงประกาศนัยแห่งการแสดงธรรมในสูตรนั้นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – තං කුතෙත්ථ අග්ගිවෙස්සන ලබ්භා, යං තං නෙක්ඛම්මෙන ඤාතබ්බං නෙක්ඛම්මෙන දට්ඨබ්බං නෙක්ඛම්මෙන පත්තබ්බං නෙක්ඛම්මෙන සච්ඡිකාතබ්බං, තං වත ජයසෙනො රාජකුමාරො කාමමජ්ඣෙ වසන්තො කාමෙ පරිභුඤ්ජන්තො කාමවිතක්කෙහි ඛජ්ජමානො කාමපරිළාහෙන පරිඩය්හමානො කාමපරියොසනාය උස්සුකො උස්සති වා දක්ඛති වා සච්ඡි වා කරිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජතීති එවං ඛො භන්තෙ භගවතො අචිරවතස්ස සමණුද්දෙසස්ස සමස්සාසෙත්වා, සෙය්‍යථාපිස්සු අග්ගිවෙස්සන ද්වෙ හත්ථිදම්මා වා අස්සදම්මාවා ගොදම්මා වා සුදන්තා සුවිනීතාති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා අචිරවතස්ස සමණුද්දෙසස්ස දෙසනානයො පකාසිතො.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงปลอบโยนสามเณรอจิรวัตตะแล้วทรงประกาศนัยแห่งการแสดงธรรมไว้ดังนี้ว่า “อัคคิเวสสนะ ข้อที่ราชกุมารชื่อชยเสนะผู้อยู่ท่ามกลางกาม บริโภคกาม ถูกกามวิตกครอบงำ ถูกความเร่าร้อนเพราะกามแผดเผา มีความขวนขวายในกามเป็นที่สุด จะพึงรู้ พึงเห็น หรือพึงทำให้แจ้งซึ่งสิ่งที่พึงรู้ด้วยเนกขัมมะ พึงเห็นด้วยเนกขัมมะ พึงบรรลุด้วยเนกขัมมะ พึงทำให้แจ้งด้วยเนกขัมมะนั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ในที่ไหน” ดังนี้เป็นต้น และ “อัคคิเวสสนะ เปรียบเหมือนช้างที่พึงฝึก ๒ เชือก หรือม้าที่พึงฝึก ๒ ตัว หรือโคที่พึงฝึก ๒ ตัว ที่ฝึกดีแล้ว ฝึกมาดีแล้ว” ดังนี้เป็นต้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.214] තත්ථ භගවා ද්වෙ උපමායො දස්සෙත්වා තතුත්තරි ධම්මදෙසනං පවඩ්ඪෙති.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมา ๒ อย่างแล้ว ทรงเพิ่มพูนการแสดงธรรมยิ่งขึ้นไปในสูตรนั้นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – සෙය්‍යථාපි අග්ගිවෙස්සන රාජාඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො නාගවනිකං ආමන්තෙතීති එවමාදිනා භන්තෙ භගවා උත්තරිපි ධම්මදෙසනං පවඩ්ඪෙසි.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงเพิ่มพูนการแสดงธรรมยิ่งขึ้นไปดังนี้ว่า “อัคคิเวสสนะ เปรียบเหมือนพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ทรงได้รับมูรธาภิเษก ทรงเรียกนายควาญช้างมา” ดังนี้เป็นต้น

භූමිජසුත්ත

ภูมิชสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.216] සම්මාසම්බුද්ධෙන භූමිජසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ภูมิชสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – රාජගහෙ භන්තෙ ජයසෙනං රාජකුමාරං ආරබ්භ භාසිතං, ජයසෙනො භන්තෙ රාජකුමාරො ආයස්මන්තං භූමිජං එතදවොච ‘‘සන්ති භො භූමිජ එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො ‘ආසඤ්චෙපි කරිත්වා බ්‍රහ්මචරියං චරන්ති, අභබ්බා ඵලස්ස අධිගමාය. අනාසඤ්චෙපි කරිත්වා බ්‍රහ්මචරියං චරන්ති, අභබ්බා ඵලස්ස අධිගමාය. ආසඤ්ච අනාසඤ්චෙපි කරිත්වා බ්‍රහ්මචරියං චරන්ති, අභබ්බා ඵලස්ස අධිගමාය[Pg.217]. නෙවාසං නානාසඤ්චෙපි කරිත්වා බ්‍රහ්මචරියං චරන්ති, ආභබ්බා ඵලස්ස අධිගමායා’ති. ඉධ භොතො භූමිජස්ස සත්ථා කිංවාදී කිමක්ඛායී’’ති තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภราชกุมารชื่อชยเสนะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ราชกุมารชื่อชยเสนะได้ตรัสกับท่านพระภูมิชะว่า “ท่านภูมิชะ ผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกในโลกนี้ มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยไม่มีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวังและไม่มีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยไม่มีความหวังก็ไม่ใช่ มีความหวังก็ไม่ใช่ ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้’ ในเรื่องนี้ พระศาสดาของท่านภูมิชะ ผู้เจริญ ตรัสสอนอย่างไร แสดงอย่างไร” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.219] තත්ථ භගවතා ආයස්මතො භූමිජත්ථෙරස්ස තං බ්‍යාකරණං සමනුජානිත්වා තතුත්තරි ධම්මදෙසනානයො පරිපූරෙත්වා පකාසිතො.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาคำพยากรณ์ของท่านพระภูมิชเถระนั้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาเพิ่มเติมให้บริบูรณ์อย่างไร

විස්සජ්ජනා – තග්ඝ ත්වං භූමිජ එවං පුට්ඨො එවං බ්‍යාකරමානො වුත්තවාදී චෙව මෙ හොසි, න ච මං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛසි, එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා ආයස්මතො භූමිජස්ස තං වචනං සමනුජානිත්වා ‘‘යෙහි කෙහිචි භූමිජ සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා මිච්ඡාදිට්ඨිනො මිච්ඡාසඞ්කප්පා මිච්ඡාවාචා මිච්ඡාකම්මන්තා මිච්ඡාආජීවා මිච්ඡාවායාමා මිච්ඡාසතී මිච්ඡාසමාධිනො, තෙ ආසඤ්චෙපි කරිත්වා බ්‍රහ්මචරියං චරන්ති, අභබ්බා ඵලස්ස අධිගමායා’’ති එවමාදිනා භන්තෙ භගවතා ආයස්මතො භූමිජස්ස උත්තරි දෙසනානයො පරිපූරෙත්වා පකාසිතො.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาพระดำรัสของท่านพระภูมิชะนั้นว่า “ดูกรภูมิชะ เมื่อเธอถูกถามอย่างนี้ พยากรณ์อย่างนี้ เป็นผู้กล่าวตามที่เรากล่าวแล้วจริงทีเดียว และไม่กล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริง” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาเพิ่มเติมของท่านพระภูมิชะให้บริบูรณ์ว่า “ดูกรภูมิชะ สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด มีอาชีวะผิด มีความเพียรผิด มีสติผิด มีสมาธิผิด สมณพราหมณ์เหล่านั้น แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

අනුරුද්ධසුත්ත

อนุรุทธสูตร

පුච්ඡා – අනුරුද්ධසුත්තං [Pg.224] පනාවුසො කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං කෙන භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อนุรุทธสูตร ใครกล่าว ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ පඤ්චකඞ්ගං ථපතිං ආරබ්භ ආයස්මතා අනුරුද්ධත්ථෙරෙන භාසිතං, පඤ්චකඞ්ගො භන්තෙ ථපති ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං එතදවොච ‘‘ඉධ මං භන්තෙ ථෙරා භික්ඛූ උපසඞ්කමිත්වා එවමාහංසු ‘අප්පමාණං ගහපති චෙතොවිමුත්තිං භාවෙහී’ති, එකච්චෙ ථෙරා එවමාහංසු ‘මහග්ගතං ගහපති චෙතොවිමුත්තිං භාවෙහී’’ති, යා චායං භන්තෙ අප්පමාණා චෙතොවිමුත්ති යා ච මහග්ගතා චෙතොවිමුත්ති, ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා චෙව නානාබ්‍යඤ්ජනා ච, උදාහු එකත්ථා බ්‍යඤ්ජනමෙව නානන්ති’’ තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ท่านพระอนุรุทธเถระกล่าวที่กรุงสาวัตถี ปรารภช่างไม้ปัญจกังคะ ท่านผู้เจริญ ช่างไม้ปัญจกังคะได้กล่าวกับท่านพระอนุรุทธะว่า “ท่านผู้เจริญ พระเถระบางรูปเข้ามาหาข้าพเจ้าแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คหบดี ท่านจงเจริญเจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้’ พระเถระบางรูปกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คหบดี ท่านจงเจริญมหัคคตเจโตวิมุตติ’ ท่านผู้เจริญ เจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้นี้ และมหัคคตเจโตวิมุตตินี้ ธรรมเหล่านี้มีความหมายต่างกันและมีพยัญชนะต่างกัน หรือมีความหมายอย่างเดียวกัน แต่มีพยัญชนะต่างกันเท่านั้น” ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น

උපක්කිලෙසසුත්ත

อุปกิเลสสูตร

පුච්ඡා – උපක්කිලෙසසුත්තං [Pg.225] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อุปกิเลสสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – පාචීනවංසදායෙ භන්තෙ ආයස්මන්තං අනුරුද්ධත්ථෙරං ආරබ්භ භාසිතං.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสปรารภท่านพระอนุรุทธเถระ ในป่าปาจีนวังสทายะ

බාලපණ්ඩිතසුත්ත

พาลบัณฑิตสูตร

පුච්ඡා – බාලපණ්ඩිතසුත්තං [Pg.226] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ භාසිතං.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็พาลบัณฑิตสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ භාසිතං.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสปรารภภิกษุจำนวนมาก ในกรุงสาวัตถี

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො තත්ථ භගවතා බාලස්ස බාලලක්ඛණානි ච බාලස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛදොමනස්සප්පටිසංවෙදනා ච පකාසිතා.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของคนพาลและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในปัจจุบันอย่างไร

විස්සජ්ජනා – තීණිමානි භික්ඛවෙ බාලස්ස බාලලක්ඛණානි බාලනිමිත්තානි බාලාපදානානි. කතමානි තීණි. ඉධ භික්ඛවෙ බාලො දුච්චින්තිතචින්තී [Pg.227] ච හොති දුබ්භාසිතභාසී ච දුක්කටකම්මකාරී චාති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා බාලස්ස බාලලක්ඛණානි ච බාලස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛදොමනස්සප්පටිසංවෙදනා ච පකාසිතා.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของคนพาลและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในปัจจุบันว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของคนพาล เครื่องหมายของคนพาล ร่องรอยของคนพาล ๓ ประการเหล่านี้ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลในโลกนี้ ย่อมคิดชั่ว พูดชั่ว ทำชั่ว” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.230] තත්ථ භගවතා බාලස්ස සම්පරායො ච තත්ථ නිරයෙ බාලස්ස දුක්ඛදොමනස්සපටිසංවෙදනා ච පකාසිතා.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงคติของคนพาลในสัมปรายภพและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในนรกนั้นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ස ඛො සො භික්ඛවෙ බාලො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදාපරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා බාලස්ස සම්පරායො ච තත්ථ ච බාලස්ස නිරයෙ දුක්ඛදොමනස්සප්පටිසංවෙදනා පකාසිතා.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงคติของคนพาลในสัมปรายภพและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในนรกนั้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลนั้นแล ประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.234] තත්ථ භගවතා බාලස්ස තිරච්ඡානයොනියං දුක්ඛදොමනස්සපටිසංවෙදනා පකාසිතා.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในกำเนิดเดรัจฉานอย่างไร

විස්සජ්ජනා – සන්ති භික්ඛවෙ තිරච්ඡානගතා පාණා තිණභක්ඛා තෙ අල්ලානිපි තිණානි සුක්ඛානිපි තිණානි දන්තුල්ලෙහකං ඛාදන්තීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා බාලස්ස තිරච්ඡානයොනියං දුක්ඛදොමනස්සප්පටිසංවෙදනා පකාසිතා.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในกำเนิดเดรัจฉานว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์เดรัจฉานบางพวกกินหญ้าเป็นอาหาร สัตว์เหล่านั้นย่อมกินหญ้าทั้งที่สดและที่แห้งจนฟันสึก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.235] තත්ථ භගවතා බාලෙන සකිං විනිපාතගතෙන පුන මනුස්සත්තදුල්ලභතා පකාසිතා.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความยากที่จะได้อัตภาพเป็นมนุษย์อีกครั้งหนึ่งของคนพาลที่ไปสู่วินิบาตแล้วอย่างไร

විස්සජ්ජනා – සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ පුරිසො එකච්ඡිග්ගලං යුගං මහාසමුද්දෙ පක්ඛිපෙය්‍ය, තමෙනං පුරත්ථිමො වාතො පච්ඡිමෙන සංහරෙය්‍යාති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා බාලෙන සකිං විනිපාතගතෙන පුන මනුස්සත්තස්ස දුල්ලභතා පකාසිතා.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความยากที่จะได้อัตภาพเป็นมนุษย์อีกครั้งหนึ่งของคนพาลที่ไปสู่วินิบาตแล้วว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย เหมือนบุรุษทิ้งแอกที่มีช่องเดียวลงในมหาสมุทร ลมตะวันออกพัดแอกนั้นไปทางทิศตะวันตก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.237] තත්ථ භගවතා බාලස්ස කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන මනුස්සත්තං ආගතස්සපි දුක්ඛබහුලතා පකාසිතා.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความที่คนพาลนั้น แม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ก็ยังมีความทุกข์มากอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ස ඛො සො භික්ඛවෙ බාලො සචෙ කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන මනුස්සත්තං ආගච්ඡතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා බාලස්ස කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන මනුස්සත්තං ආගතස්සපි දුක්ඛබහුලතා පකාසිතා.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความที่คนพาลนั้น แม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ก็ยังมีความทุกข์มากว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลนั้นแล ถ้าแม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.238] තත්ථ භගවතා පණ්ඩිතස්ස පණ්ඩිතලක්ඛණානි ච පණ්ඩිතස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛසොමනස්සප්පටිසංවෙදනා ච පකාසිතා.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของบัณฑิตและความรู้สึกสุขโสมนัสของบัณฑิตในปัจจุบันอย่างไร

විස්සජ්ජනා – තීණිමානි භික්ඛවෙ පණ්ඩිතස්ස පණ්ඩිතලක්ඛණානි පණ්ඩිතනිමිත්තානි පණ්ඩිතාපදානානි. කතමානි තීණි. ඉධ භික්ඛවෙ පණ්ඩිතො සුචින්තිතචින්තී ච හොති සුභාසිතභාසී ච සුකතකම්මකාරී චාති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น โดยพระดำรัสมีประมาณเท่านี้ว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของบัณฑิต เครื่องหมายของบัณฑิต ร่องรอยของบัณฑิต ๓ ประการเหล่านี้ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตในโลกนี้ ย่อมคิดดี พูดดี ทำดี” ดังนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาค

පණ්ඩිතස්ස [Pg.239] පණ්ඩිතලක්ඛණානි ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ පණ්ඩිතස්ස සුඛසොමනස්සපටිසංවෙදනා ච පකාසිතා.

ทรงแสดงลักษณะของบัณฑิตและความรู้สึกสุขโสมนัสของบัณฑิตในปัจจุบัน

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.240] තත්ථ භගවතා පණ්ඩිතස්ස සම්පරායො ච තත්ථ සග්ගෙ සුඛසොමනස්සප්පටිසංවෙදනා ච පකාසිතා.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศสัมปรายภพของบัณฑิต และการเสวยสุขโสมนัสในสวรรค์นั้นอย่างไร

විස්සජ්ජනා – ස ඛො සො භික්ඛවෙ පණ්ඩිතො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා වාචාය මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා පණ්ඩිතස්ස සම්පරායො ච සග්ගෙ ච පණ්ඩිතස්ස සුඛසොමනස්සප්පනිසංවෙදනා පකාසිතා.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศสัมปรายภพของบัณฑิต และการเสวยสุขโสมนัสของบัณฑิตในสวรรค์ ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตนั้นแล ประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” ดังนี้

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.242] තත්ථ භගවතා පණ්ඩිතස්ස කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන මනුස්සත්තං ආගතස්සපි සුඛබහුලතා පකාසිතා.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศความที่บัณฑิตผู้มาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน มีความสุขมากไว้อย่างไร

විස්සජ්ජනා – ස ඛො සො භික්ඛවෙ පණ්ඩිතො සචෙ කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන මනුස්සත්තං ආගච්ඡති, යානි තානි උච්චාකුලානි ඛත්තියමහාසාලකුලං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලං වා ගහපතිමහාසාලකුලං වා තථාරූපෙ කුලෙ පච්චාජායතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා පණ්ඩිතස්ස කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන මනුස්සත්තං ආගතස්සපි සුඛබහුලතා පකාසිතා.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศความที่บัณฑิตผู้มาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน มีความสุขมาก ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตนั้นแล ถ้ามาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ย่อมเกิดในตระกูลสูงเหล่านั้น คือ ตระกูลกษัตริย์มหาศาล หรือตระกูลพราหมณ์มหาศาล หรือตระกูลคฤหบดีมหาศาล” ดังนี้

චූළකම්මවිභඞ්ගසුත්ත

จูฬกัมมวิภังคสูตร

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.244] ජානතා පස්සතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන චූළකම්මවිභඞ්ගසුත්තං කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬกัมมวิภังคสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น...ฯลฯ...ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

විස්සජ්ජනා – සාවත්ථියං භන්තෙ සුභං මාණවං තොදෙය්‍යපුත්තං ආරබ්භ භාසිතං. සුභො භන්තෙ මාණවො තොදෙය්‍යපුත්තො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච ‘‘කො නු ඛො භො ගොතම හෙතු කො පච්චයො, යෙන මනුස්සානංයෙව සතං මනුස්සභූතානං දිස්සන්ති හීනප්පණීතතා. දිස්සන්ති හි භො ගොතම මනුස්සා අප්පායුකා, දිස්සන්ති දීඝායුකා. දිස්සන්ති බව්හාබාධා, දිස්සන්ති අප්පාබාධා. දිස්සන්ති දුබ්බණ්ණා, දිස්සන්ති වණ්ණවන්තො. දිස්සන්ති අප්පෙසක්ඛා, දිස්සන්ති මහෙසක්ඛා. දිස්සන්ති අප්පභොගා, දිස්සන්ති මහාභොගා. දිස්සන්ති නීචකුලීනා, දිස්සන්ති උච්චාකුලීනා. දිස්සන්ති දුප්පඤ්ඤා, දිස්සන්ති පඤ්ඤවන්තො. කො නු ඛො භො ගොතම හෙතු කො පච්චයො, යෙන මනුස්සානංයෙව සතං මනුස්සභූතානං දිස්සන්ති හීනප්පණීතතා’’ති තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภสุภมาณพ โตเทยยบุตร ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้มนุษย์ทั้งหลายซึ่งเป็นมนุษย์เหมือนกัน ปรากฏความเลวและความประณีตต่างกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ มนุษย์ทั้งหลายปรากฏว่ามีอายุน้อยบ้าง มีอายุยืนบ้าง ปรากฏว่ามีอาพาธมากบ้าง มีอาพาธน้อยบ้าง ปรากฏว่ามีผิวพรรณทรามบ้าง มีผิวพรรณดีบ้าง ปรากฏว่ามีศักดาน้อยบ้าง มีศักดามากบ้าง ปรากฏว่ามีโภคะน้อยบ้าง มีโภคะมากบ้าง ปรากฏว่าเกิดในตระกูลต่ำบ้าง เกิดในตระกูลสูงบ้าง ปรากฏว่าเป็นคนมีปัญญาทรามบ้าง เป็นคนมีปัญญามากบ้าง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้มนุษย์ทั้งหลายซึ่งเป็นมนุษย์เหมือนกัน ปรากฏความเลวและความประณีตต่างกัน’ พระสูตรนั้นตรัสไว้ในเรื่องนั้นแล ท่านผู้เจริญ

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.246] තත්ථ භගවතා සත්තානං දීඝායුකඅප්පායුකසංවත්තනකකම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอายุยืนและมีอายุน้อยไว้อย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉධ මාණව එකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා පාණාතිපාතී හොති, ලුද්දො ලොහිතපාණි හතපහතෙ නිවිට්ඨො අදයාපන්නො පාණභූතෙසූති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා අප්පායුකදීඝායුකසංවත්තනකානි කම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอายุน้อยและมีอายุยืน ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นผู้ฆ่าสัตว์ มีมือเปื้อนเลือด หมกมุ่นในการประหัตประหาร ปราศจากความเอ็นดูในสัตว์มีชีวิต’ ดังนี้

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.247] තත්ථ භගවතා සත්තානං අප්පාබාධබව්හාබාධසංවත්තනකකම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอาพาธน้อยและมีอาพาธมากไว้อย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉධ [Pg.248] මාණව එකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා සත්තානං විහෙට්ඨකජාතිකො හොති පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනාවා දණ්ඩෙනවා සත්ථෙන වාති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා සත්තානං අප්පාබාධබව්හාබාධසංවත්තනකකම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอาพาธน้อยและมีอาพาธมากของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นผู้ชอบเบียดเบียนสัตว์ด้วยมือบ้าง ด้วยก้อนดินบ้าง ด้วยท่อนไม้บ้าง ด้วยศัสตราบ้าง’ ดังนี้

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.249] තත්ථ භගවතා සත්තානං සුවණ්ණදුබ්බණ්ණසංවත්තනකකම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทรามไว้อย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉධ මාණව එකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිට්ඨියති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා සත්තානං සුවණ්ණදුබ්බණ්ණසංවත්තනකකම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทรามของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนมักโกรธ มีความคับแค้นใจมาก ถูกว่าเล็กน้อยก็ขัดเคือง โกรธเคือง พยาบาท ตั้งความอาฆาตไว้ แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจออกมา’ ดังนี้

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.251] තත්ථ භගවතා සත්තානං මහෙසක්ඛ අප්පෙසක්ඛසංවත්තනකකම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีศักดามากและมีศักดาน้อยไว้อย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉධ මාණව එකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා ඉස්සාමනකො හොති, පරලාභසක්කාර ගරුකාර මානනවන්දන පූජාසු ඉස්සති උපදුස්සති ඉස්සං බන්ධතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා සත්තානං අප්පෙසක්ඛමහෙසක්ඛසංවත්තනකානි කම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีศักดาน้อยและมีศักดามากของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนมีใจริษยา ย่อมริษยา ขัดเคือง ผูกความริษยาไว้ในลาภ สักการะ ความเคารพ ความนับถือ การไหว้ และการบูชาของผู้อื่น’ ดังนี้

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.253] තත්ථ භගවතා මහාභොගඅප්පභොගසංවත්තනකකම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีโภคะมากและมีโภคะน้อยไว้อย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉධ මාණව එකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා න දාතා හොති, සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්තං යානං මාලාගන්ධ විලෙපනං සෙය්‍යවසථපදීපෙය්‍යන්ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා මහාභොගඅප්පභොගසංවත්තනකකම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีโภคะมากและมีโภคะน้อย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนไม่เป็นผู้ให้ ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปแก่สมณะหรือพราหมณ์’ ดังนี้

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.255] තත්ථ භගවතා සත්තානං උච්චාකුලීන නීචකුලීනසංවත්තනකකම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้เกิดในตระกูลสูงและเกิดในตระกูลต่ำของสัตว์ทั้งหลายไว้อย่างไร

විස්සජ්ජනා – ඉධ මාණව එකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා ථද්ධො හොති අතිමානි අභිවාදෙතබ්බං න අභිවාදෙති, පච්චුට්ඨාතබ්බං න පච්චුට්ඨෙති, ආසනාරහස්ස න ආසනං දෙති, මග්ගාරහස්ස න මග්ගං දෙති, සක්කාතබ්බං න සක්කරොති, ගරුකාතබ්බං න ගරුකරොති, මානෙතබ්බං මානෙති, පූජෙතබ්බං න පූජෙතීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා සත්තානං උච්චාකුලීන නීචකුලීනසංවත්තනකකම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำตอบ – ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนกระด้าง มีมานะจัด ไม่ไหว้คนที่ควรไหว้ ไม่ลุกรับคนที่ควรลุกรับ ไม่ให้อาสนะแก่คนที่ควรให้อาสนะ ไม่ให้ทางแก่คนที่ควรให้ทาง ไม่สักการะคนที่ควรสักการะ ไม่เคารพคนที่ควรเคารพ ไม่นับถือคนที่ควรนับถือ ไม่บูชาคนที่ควรบูชา ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์เกิดในตระกูลสูงและเกิดในตระกูลต่ำไว้

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.257] තත්ථ භගවතා සත්තානං මහාපඤ්ඤදුප්පඤ්ඤසංවත්තනකකම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์มีปัญญามากและมีปัญญาทรามไว้อย่างไร?

විස්සජ්ජනා – ඉධ මාණව එකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමිත්වා න පරිපුච්ඡිතා හොති ‘‘කිං භන්තෙ කුසලං, කිං අකුසලං. කිං සාවජ්ජං, කිං අනවජ්ජං. කිං සෙවිතබ්බං, කිං න සෙවිතබ්බං. කිං මෙ කරීයමානං දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය හොති, කිං වා පන මෙ කරීයමානං [Pg.258] දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය හොතී’’ති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා සත්තානං මහාපඤ්ඤදුප්පඤ්ඤසංවත්තනකකම්මානි විභජිත්වා පකාසිතානි.

คำตอบ – ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนไม่เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วสอบถามว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อะไรเป็นกุศล อะไรเป็นอกุศล อะไรมีโทษ อะไรไม่มีโทษ อะไรควรเสพ อะไรไม่ควรเสพ อะไรที่ข้าพเจ้าทำแล้วจะเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน หรืออะไรที่ข้าพเจ้าทำแล้วจะเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขตลอดกาลนาน’ ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์มีปัญญามากและมีปัญญาทรามไว้

ඉන්ද්‍රියභාවනාසු

ในอินทริยภาวนาสูตร

පුච්ඡා – ඉන්ද්‍රියභාවනාසුත්තං [Pg.260] පනාවුසො භගවතා කත්ථ කං ආරබ්භ කිස්මිං වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนึ่ง อินทริยภาวนาสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

විස්සජ්ජනා – ගජඞ්ගලායං භන්තෙ උත්තරං නාම මාණවං පාරාසිවියන්තෙවාසිං ආරබ්භ භාසිතං, උත්තරො භන්තෙ මාණවො පාරාසිවියන්තෙවාසී භගවතා පුට්ඨො භගවන්තං එතදවොච ‘‘ඉධ භො ගොතම චක්ඛුනා රූපං න පස්සති, සොතෙන සද්දං න සුණාති. එවං ඛො භො ගොතම දෙසෙති පාරාසිවියො බ්‍රාහ්මණො සාවකානං ඉන්ද්‍රියභාවන’’න්ති. තස්මිං භන්තෙ වත්ථුස්මිං භාසිතං.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ที่เมืองคชังคลา ปรารภอุตตรมาณพผู้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ชื่อปาราสิริยะ ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพผู้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ชื่อปาราสิริยะ ถูกพระผู้มีพระภาคตรัสถามแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในที่นี้ บุคคลย่อมไม่เห็นรูปด้วยตา ไม่ได้ยินเสียงด้วยหู ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ปาราสิริยะย่อมแสดงอินทริยภาวนาแก่ศิษย์ทั้งหลายอย่างนี้’ ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ในเรื่องนี้แล