Tipiṭaka Translation

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

Suttantapiṭaka

สุตตันตปิฎก

Majjhimanikāya

มัชฌิมนิกาย

Mūlapaṇṇāsapāḷi

มูลปัณณาสก์บาลี

Saṃgāyanassa pucchā vissajjanā

การถามตอบในการสังคายนา

Pucchā – paṭhamamahāsaṃgītikāle [Pg.1] āvuso dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā dīghanikāyaṃ saṃgāyitvā tadanantaraṃ kiṃ nāma pāvacanaṃ saṃgāyiṃsu.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในกาลแห่งการสังคายนาครั้งใหญ่ครั้งที่ ๑ พระมหาเถระผู้เป็นยอด มีพระมหากัสสปะเป็นต้น ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาทีฆนิกายแล้ว หลังจากนั้น ได้สังคายนาพระธรรมชื่ออะไร

Vissajjanā – paṭhamamahāsaṃgītikāle bhante dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā dīghanikāyaṃ saṃgāyitvā tadanantaraṃ majjhimaṃ nāma nikāyaṃ saṃgāyiṃsu.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในกาลแห่งการสังคายนาครั้งใหญ่ครั้งที่ ๑ พระมหาเถระผู้เป็นยอด มีพระมหากัสสปะเป็นต้น ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาทีฆนิกายแล้ว หลังจากนั้น ได้สังคายนานิกายชื่อมัชฌิมนิกาย

Pucchā – majjhimanikāyo [Pg.2] nāma āvuso mūlapaṇṇāsako majjhima paṇṇāsako uparipaṇṇāsakoti paṇṇāsakavasena tividho, tattha kataraṃ paṇṇāsakaṃ paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มัชฌิมนิกายนั้นมี ๓ อย่าง โดยแบ่งเป็นปัณณาสก์ คือ มูลปัณณาสก์ มัชฌิมปัณณาสก์ และอุปริปัณณาสก์ ในบรรดาปัณณาสก์เหล่านั้น ได้สังคายนาปัณณาสก์ไหนก่อน

Vissajjanā – tīsu bhante paṇṇāsakesu mūlapaṇṇāsakaṃ nāma pāvacanaṃ dhammasaṃgāhakā mahātheravarā paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในบรรดาปัณณาสก์ ๓ อย่าง พระมหาเถระผู้เป็นยอด ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาพระธรรมชื่อมูลปัณณาสก์ก่อน

Pucchā – mūlapaṇṇāsakepi [Pg.3] āvuso pañcavaggā paṇṇāsa ca suttāni, tesu kataraṃ vaggaṃ katarañca suttaṃ paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้ในมูลปัณณาสก์ก็มี ๕ วรรค และ ๕๐ สูตร ในบรรดาวรรคและสูตรเหล่านั้น ได้สังคายนาวรรคไหนและสูตรไหนก่อน

Vissajjanā – mūlapaṇṇāsake bhante pañcasu vaggesu paṭhamaṃ mūlapariyāyavaggaṃ paṇṇāsakesu ca suttesu paṭhamaṃ mūlapariyāyasuttaṃ saṃgāyiṃsu.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในบรรดาวรรค ๕ วรรคในมูลปัณณาสก์ ได้สังคายนาวรรคชื่อมูลปริยายวรรคก่อน และในบรรดาสูตร ๕๐ สูตร ได้สังคายนาสูตรชื่อมูลปริยายสูตรก่อน

Sādhu āvuso mayampi dāni tatoyeva paṭṭhāya saṃgītipubbaṅgamāni pucchāvissajjanakiccāni kātuṃ samārabhāma.

ดีแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บัดนี้ แม้พวกเราก็จักเริ่มทำกิจคือการถามตอบอันเป็นเบื้องต้นแห่งการสังคายนา ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป

Mūlapariyāyasutta

มูลปริยายสูตร

Pucchā – tena āvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena mūlapariyāyasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มูลปริยายสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น ได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร และในเรื่องอะไร

Vissajjanā – ukkaṭṭhāyaṃ bhante pañcasate brāhmaṇakulā pabbajite ārabbha bhāsitaṃ, pañcasatā bhante brāhmaṇakulā pabbajitā [Pg.4] bhikkhū pariyattiṃ nissāya mānaṃ uppādesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่เมืองอุกกัฏฐา ปรารภภิกษุ ๕๐๐ รูปที่ออกบวชจากตระกูลพราหมณ์ ภิกษุ ๕๐๐ รูปที่ออกบวชจากตระกูลพราหมณ์เหล่านั้น อาศัยปริยัติแล้วได้ยังมานะให้เกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในเรื่องนั้น

Pucchā – taṃ panāvuso suttaṃ bhagavatā katihi vārehi katihi ca antogadhapadehi vibhajitvā bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสจำแนกไว้ด้วยกี่วาระ และด้วยบทที่รวมอยู่ในนั้นกี่บท

Vissajjanā – taṃ [Pg.5] pana bhante mūlapariyāyasuttaṃ bhagavatā aṭṭhahi ca vārehi catuvīsatiyā ca antogadhapadehi vibhajitvā desitaṃ.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย มูลปริยายสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสจำแนกไว้ด้วย ๘ วาระ และด้วยบทที่รวมอยู่ในนั้น ๒๔ บท

Sabbāsavasutta

สัพพาสวสูตร

Pucchā – dutiyaṃ panāvuso sabbāsavasuttaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สัพพาสวสูตรที่ ๒ นั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sabbāsavasuttaṃ pana bhante bhagavatā sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย สัพพาสวสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่เมืองสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Pucchā – tatthāvuso [Pg.6] bhagavatā āsavā katihi pakārehi vibhajitvā dassitā.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอาสวะจำแนกไว้ด้วยกี่ประการ

Vissajjanā – sattahi bhante pakārehi vibhajitvā āsavā bhagavatā pakāsitā.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอาสวะจำแนกไว้ด้วย ๗ ประการ

Dhammadāyādasutta

ธัมมทายาทสูตร

Pucchā – dhammadāyādasuttaṃ [Pg.7] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธัมมทายาทสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร และในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, bhagavato ca bhante bhikkhusaṅghassa ca tadā mahālābhasakkāro udapādi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่เมืองสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ในกาลนั้น ลาภสักการะอันยิ่งใหญ่ได้เกิดขึ้นแก่พระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในเรื่องนั้น

Pucchā – tatthāvuso [Pg.9] dve anusandhayo, tesu paṭhame anusandhimhi kathaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ ovādo dinno.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในสูตรนั้นมีอนุสนธิ ๒ อย่าง ในอนุสนธิที่ ๑ พระผู้มีพระภาคได้ประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายอย่างไร

Vissajjanā – paṭhame bhante anusandhimhi dhammadāyādā me bhikkhave bhavatha mā āmisadāyādā, atthi me tumhesu anukampā, kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ no āmisadāyādāti evamādinā bhagavatā bhikkhūnaṃ ovādo dinno.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๑ พระผู้มีพระภาคได้ประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นทายาทแห่งธรรมของเรา อย่าเป็นทายาทแห่งอามิส เรามีความเอ็นดูในพวกเธอว่า ไฉนหนอสาวกของเราพึงเป็นทายาทแห่งธรรม ไม่พึงเป็นทายาทแห่งอามิส” ดังนี้เป็นต้น

Dhammadāyādā [Pg.11] me bhikkhave bhavatha mā āmisadāyādā, atthi me tumhesu anukampā kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ, no āmisadāyādā.

ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นทายาทแห่งธรรมของเรา อย่าเป็นทายาทแห่งอามิส เรามีความเอ็นดูในพวกเธอว่า ไฉนหนอสาวกของเราพึงเป็นทายาทแห่งธรรม ไม่พึงเป็นทายาทแห่งอามิส

Pucchā – dutiye [Pg.12] panāvuso anusandhimhi āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā kīdisī dhammadesanā vibhajitvā pakāsitā.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๒ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ได้แสดงธรรมเทศนาจำแนกไว้อย่างไร

Vissajjanā – dutiye pana bhante anusandhimhi āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā satthu pavivittassa viharato sāvakānaṃ vivekaṃ ananusikkhataṃ tīhi ṭhānehi gārayutaṃ, anusikkhantānañca tīhi ṭhānehi pāsaṃsataṃ, soḷasa ca pāpake dhamme tesañca pahānāya majjhimā paṭipadā vibhajitvā pakāsitā.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๒ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ได้แสดงธรรมเทศนาจำแนกไว้ว่า เมื่อพระศาสดาประทับอยู่ด้วยวิเวก สาวกทั้งหลายไม่ประพฤติตามวิเวก ย่อมเป็นที่ติเตียนด้วย ๓ สถาน และเมื่อประพฤติตาม ย่อมเป็นที่สรรเสริญด้วย ๓ สถาน และแสดงอกุศลธรรม ๑๖ อย่าง กับมัชฌิมาปฏิปทาเพื่อละอกุศลธรรมเหล่านั้น

Bhayabheravasutta

ภยเภรวสูตร

Pucchā – bhayabheravasuttaṃ [Pg.13] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ภยเภรวสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante jāṇussoṇiṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, jāṇussoṇi bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ye me bho gotama kulaputtā bhavantaṃ gotamaṃ uddissa saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā, bhavaṃ tesaṃ gotamo pubbaṅgamo, bhavaṃ

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อชาณุสโสณี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อชาณุสโสณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดม กุลบุตรเหล่าใดออกบวชเป็นบรรพชิตจากเรือนสู่ความเป็นผู้ไม่มีเรือน โดยมีท่านพระโคดมเป็นที่ตั้งแห่งศรัทธา ท่านพระโคดมเป็นผู้นำของกุลบุตรเหล่านั้น ท่านพระโคดม

Tesaṃ [Pg.14] gotamo bahukāro, bhavaṃ tesaṃ gotamo samādapetā, bhoto ca pana gotamassa sā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjatī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

เป็นผู้มีอุปการะมากแก่กุลบุตรเหล่านั้น ท่านพระโคดมเป็นผู้ชักชวนกุลบุตรเหล่านั้น และชนเหล่านั้นก็ประพฤติตามทิฏฐิของท่านพระโคดม’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Anaṅgaṇasutta

อนังคณสูตร

Pucchā – anaṅgaṇasuttaṃ [Pg.15] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนังคณสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระเถระสารีบุตรตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Ākaṅkheyyasutta

อากังเขยยสูตร

Pucchā – ākaṅkheyyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อากังเขยยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Vatthasutta

วัตถสูตร

Pucchā – vatthasuttaṃ [Pg.16] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ วัตถสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

Sallekhasutta

สัลเลขสูตร

Pucchā – sallekhasuttaṃ [Pg.17] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ สัลเลขสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ mahācundaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā mahācundo bhante bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘yā imā bhante anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti, attavādapaṭisaṃyuttā vā lokavādapaṭisaṃyuttā vā, ādimeva nu kho bhante bhikkhuno manasikaroto evametāsaṃ diṭṭhīnaṃ pahānaṃ hoti, evametāsaṃ diṭṭhīnaṃ paṭinissaggo hotī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระมหาจุนทะ ท่านผู้เจริญ ท่านพระมหาจุนทะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทิฏฐิหลายอย่างเหล่านี้ที่เกิดขึ้นในโลก คือทิฏฐิที่ประกอบด้วยอัตตวาทะ หรือทิฏฐิที่ประกอบด้วยโลกวาทะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุเมื่อมนสิการตั้งแต่ต้นอย่างนี้แล ย่อมละทิฏฐิเหล่านั้นได้ ย่อมสละทิฏฐิเหล่านั้นได้’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – tattha [Pg.18] ca āvuso kati pariyāyā kati ca antogadhapadāni bhagavatā vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสัลเลขสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศปริยายไว้กี่อย่าง และบทที่รวมอยู่ในนั้นกี่บท?

Vissajjanā – tattha bhante pañca pariyāyā catucattālīsa ca antogadhapadāni bhagavatā vitthārena bhāsitāni.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ในสัลเลขสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงปริยายไว้ ๕ อย่าง และบทที่รวมอยู่ในนั้น ๔๔ บท โดยพิสดาร

Sammāṭṭhisutta

สัมมาทิฏฐิสูตร

Pucchā – sammādiṭṭhisuttaṃ [Pg.19] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ สัมมาทิฏฐิสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ.

Pucchā – kassa āvuso vacanaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เป็นพระพุทธพจน์ของใคร?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ เป็นพระพุทธพจน์ของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ใครนำมา?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ นำมาโดยลำดับ

Mahāsatipaṭṭhānasutta

มหาสติปัฏฐานสูตร

Pucchā – mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ [Pg.20] panāvuso yogāvacarānaṃ bahupakārattā dīghanikāye ca idha cāti dvīsu nikāyesu porāṇakehi saṃgītikārehi dvikkhattuṃ saṃgāyitvā vitthārena patiṭṭhāpitaṃ, taṃ amhehi dīghanikāye yathānuppattavasena pucchitañca vissajjitañca. Tathāpi yogāvacarānaṃ bahupakārattāyeva taṃ [Pg.21] idānipi yathānuppattavasena puna pucchissāmi, taṃ panetaṃ āvuso mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสติปัฏฐานสูตรนี้ เพราะเป็นประโยชน์มากแก่ผู้ปฏิบัติธรรม จึงถูกสังคีติกาจารย์ในครั้งโบราณสังคายนาไว้ ๒ ครั้ง คือในทีฆนิกายและในที่นี้ และได้ประดิษฐานไว้โดยพิสดาร พวกเราได้ถามและตอบไว้แล้วในทีฆนิกายตามลำดับที่ปรากฏ ถึงกระนั้น เพราะเป็นประโยชน์มากแก่ผู้ปฏิบัติธรรมนั่นเอง บัดนี้เราจะถามอีกตามลำดับที่ปรากฏ ท่านผู้มีอายุ มหาสติปัฏฐานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กัมมาสทัมมะ นิคมของชาวกุรุ ในกุรุชนบท ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.22] tattha ānāpānassati kāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อานาปานสติกายานุปัสสนาในมหาสติปัฏฐานสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศไว้อย่างไร?

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā so satova assasati, satova passasati, dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti, evamādinā bhante tattha ānāpānassati kāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เธอมีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก เมื่อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจเข้ายาว’ เมื่อหายใจออกยาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจออกยาว’ ท่านผู้เจริญ อานาปานสติกายานุปัสสนาในมหาสติปัฏฐานสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศไว้อย่างนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.23] tattha iriyāpathakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอิริยาบถบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu gacchanto vā gacchāmīti pajānāti, ṭhito vā ṭhitomhīti pajānāti, nisinno vā nisinnomhīti pajānāti, sayāno vā sayānomhīti pajānāti, evamādinā bhante bhagavatā iriyāpathakāyānupassanā bhāvanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงการเจริญอิริยาบถบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้โดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเดินอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เราเดินอยู่' เมื่อยืนอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรายืนอยู่' เมื่อนั่งอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรานั่งอยู่' เมื่อนอนอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรานอนอยู่'"

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.24] tattha sampajaññakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงสัมปชัญญบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti, evamādinā bhante bhagavatā tattha sampajaññakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงสัมปชัญญบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ทำความรู้สึกตัวในการก้าวไปและการถอยกลับ ในการแลดูและการเหลียวดู ในการคู้เข้าและการเหยียดออก ในการทรงผ้าสังฆาฏิ บาตร และจีวร ในการฉัน การดื่ม การเคี้ยว และการลิ้ม ในการถ่ายอุจจาระและปัสสาวะ ในการเดิน การยืน การนั่ง การหลับ การตื่น การพูด และการนิ่ง"

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.26] tattha paṭikūlamanasikārakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงปฏิกูลมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye kesālomā nakhā dantā taco evamādinā bhante tattha bhagavatā paṭikūlamanasikārakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงปฏิกูลมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ ตั้งแต่ฝ่าเท้าขึ้นไปข้างบน ตั้งแต่ปลายผมลงมาข้างล่าง มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ เต็มไปด้วยของไม่สะอาดชนิดต่างๆ ว่า 'ในกายนี้มี ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง' ดังนี้"

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.27] tattha dhātumanasikārakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธาตุมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu evamādinā bhante bhagavatā dhātumanasikārakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธาตุมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้โดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ ตามที่ตั้งอยู่ตามที่ดำรงอยู่ โดยความเป็นธาตุว่า 'ในกายนี้มี ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม'"

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.28] tattha nava sivathikakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงนวสีวถิกาบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ ekāhamataṃ vā dvīhamataṃ vā tīhamataṃ vā uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajātaṃ so imameva kāyaṃ upasaṃharati ‘‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā nava sivathikakāyānupassanā bhāvanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงการเจริญนวสีวถิกาบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนภิกษุพึงเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า ตายแล้ววันหนึ่งบ้าง สองวันบ้าง สามวันบ้าง ที่ขึ้นพอง มีสีเขียวคล้ำ มีน้ำเหลืองไหลเยิ้ม ภิกษุนั้นย่อมก็น้อมเข้ามาสู่กายนี้แหละว่า 'ถึงกายนี้เล่า ก็มีอย่างนี้เป็นธรรมดา มีอย่างนี้เป็นลักษณะ ไม่ล่วงพ้นความเป็นอย่างนี้ไปได้'"

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.29] tattha vedanānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวทนานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu sukhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, dukkhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘dukkha vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, adukkhamasukhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, evamādinā bhante tattha bhagavatā vedanānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวทนานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุเมื่อเสวยสุขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยสุขเวทนา' เมื่อเสวยทุกขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยทุกขเวทนา' เมื่อเสวยอทุกขมสุขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยอทุกขมสุขเวทนา'"

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.30] tattha cittānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงจิตตานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu sarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘sarāgaṃ citta’’nti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘vītarāgaṃ citta’’nti pajānāti, sadosaṃ vā vītadosaṃ vā samohaṃ vā vītamohaṃ vā saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘saṃkhittaṃ citta’’nti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘vikkhittaṃ citta’’nti pajānāti, evamādinā tattha bhagavatā cittānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงจิตตานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุรู้ชัดจิตที่มีราคะว่า 'จิตมีราคะ' รู้ชัดจิตที่ปราศจากราคะว่า 'จิตปราศจากราคะ' รู้ชัดจิตที่มีโทสะ หรือจิตที่ปราศจากโทสะ หรือจิตที่มีโมหะ หรือจิตที่ปราศจากโมหะ รู้ชัดจิตที่หดหู่ว่า 'จิตหดหู่' รู้ชัดจิตที่ฟุ้งซ่านว่า 'จิตฟุ้งซ่าน'"

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.31] tattha dhammānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā, taṃ saṅkhepamatteneva vissajjehi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธรรมานุปัสสนาไว้อย่างไร ขอท่านจงตอบเรื่องนั้นโดยย่อเถิด

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati, pañcasu nīvaraṇesu evamādinā bhante tattha bhagavatā pañcahi pabbehi dhammānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธรรมานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นด้วย ๕ บรรพ โดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลาย คือในนิวรณ์ ๕"

Cūḷasīhanādasutta

จูฬสีหนาทสูตร

Pucchā – cūḷanasīhanādasuttaṃ [Pg.32] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็จูฬสีหนาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่ไหน ทรงปรารภใคร และทรงแสดงในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante parihīnalābhasakkāre nānātitthiye ārabbha bhāsitaṃ, nānātitthiyā bhante parihīnalābhasakkārā tesu tesu ṭhānesu parideviṃsu, catasso ca bhante parisā bhagavato ekamatthaṃ ārocesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่กรุงสาวัตถี ทรงปรารภพวกอัญเดียรถีย์ผู้เสื่อมจากลาภสักการะ ท่านผู้เจริญ พวกอัญเดียรถีย์ผู้เสื่อมจากลาภสักการะเหล่านั้นพากันคร่ำครวญในที่นั้นๆ และบริษัท ๔ ได้กราบทูลเนื้อความนั้นแก่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น

Mahāsīhanādasutta

มหาสีหนาทสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.34] bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena mahāsīhanādasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงแสดงมหาสีหนาทสูตรที่ไหน ทรงปรารภใคร และทรงแสดงในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sanukkhatto bhante licchaviputto acirapakkanto hoti imasmā dhammavinayā, so vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsati [Pg.35] ‘‘natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso, takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃ paṭibhānaṃ. Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’’ti, etamatthaṃ bhante āyasmā sāriputto bhagavato ārocesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่กรุงเวสาลี ทรงปรารภสุนักขัตตลิจฉวีบุตร ท่านผู้เจริญ สุนักขัตตลิจฉวีบุตรนั้นเป็นผู้เพิ่งจากไปจากพระธรรมวินัยนี้ไม่นาน เขาได้กล่าววาจาในที่ประชุม ณ กรุงเวสาลีอย่างนี้ว่า "ธรรมอันยิ่งของมนุษย์ที่เป็นความรู้ความเห็นพิเศษอันประเสริฐอย่างพอเพียงของพระสมณโคดมไม่มี พระสมณโคดมทรงแสดงธรรมที่ประมวลมาด้วยความตรึก ที่ไตร่ตรองด้วยการพิจารณา เป็นปฏิภาณของพระองค์เอง และธรรมที่พระองค์ทรงแสดงเพื่อประโยชน์แก่บุคคลใด บุคคลนั้นย่อมนำออกไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแห่งบุคคลผู้ทำตามธรรมนั้น" ท่านผู้เจริญ ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลเนื้อความนั้นแก่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น

Pucchā – kati [Pg.36] panāvuso tattha bhagavatā tathāgatassa tathāgatabalāni vibhajitvā pakāsitāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงตถาคตพลของพระตถาคตไว้เท่าไร ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยกำลังเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร?

Vissajjanā – dasa bhante tathāgatassa tathāgatabalāni bhagavatā vibhajitvā pakāsitāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงตถาคตพลของพระตถาคตไว้ ๑๐ ประการ ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยกำลังเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.39] tattha bhagavatā catuverajjañāṇāni vibhajitvā pakāsitāni, yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวสารัชชญาณ ๔ ประการไว้อย่างไร ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยเวสารัชชญาณเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร?

Vissajjanā – khīṇāsavassa te paṭijānato ime āsavā aparikkhīṇāti tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ sāriputta na samanupassāmi, etamahaṃ sāriputta nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi. Evamādinā bhante tattha catuvesārajjañāṇāni bhagavatā vitthārena vibhajitvā pakāsitāni.

คำตอบ – สารีบุตร เราไม่เห็นนิมิตว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะพึงกล่าวหาเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘ท่านผู้เป็นขีณาสพปฏิญาณตนว่าอาสวะสิ้นแล้ว แต่อาสวะเหล่านี้ของท่านยังไม่สิ้น’ สารีบุตร เมื่อเราไม่เห็นนิมิตนั้น เราจึงอยู่เป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความแกล้วกล้า ด้วยประการฉะนี้ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศเวสารัชชญาณ ๔ ประการไว้โดยพิสดาร

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.41] tattha bhagavatā pañcagatiparicchedañāṇaṃ vibhajitvā pakāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงญาณเครื่องกำหนดคติ ๕ ประการไว้อย่างไร?

Vissajjanā – pañca kho imā sāriputta gatiyo, katamā pañca, nirayo tiracchānayoni pettivisayo manussā devā, evamādinā bhante bhagavatā tattha pañcagatiparicchedakañāṇaṃ vibhajitvā pakāsitaṃ.

คำตอบ – สารีบุตร คติ ๕ ประการเหล่านี้แล คืออะไรบ้าง คือ นรก กำเนิดเดรัจฉาน แดนเปรต มนุษย์ เทวดา ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศญาณเครื่องกำหนดคติ ๕ ประการไว้

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.43] tattha tathāgato attano paññāveyyattiyā aparihāniṃ pakāsesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระตถาคตทรงประกาศความไม่เสื่อมแห่งความแตกฉานแห่งปัญญาของพระองค์ไว้อย่างไร?

Vissajjanā – santi kho pana sāriputta eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino yāvadevāyaṃ bhavaṃ puriso daharo hoti, evamādinā bhante tattha tathāgato attano paññāveyyattiyā aparihāniṃ pakāsesi.

คำตอบ – สารีบุตร สมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ตราบใดที่บุรุษนี้ยังเป็นหนุ่มอยู่’ ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระตถาคตได้ทรงประกาศความไม่เสื่อมแห่งความแตกฉานแห่งปัญญาของพระองค์ไว้

Mahādukkhakkhandhasutta

มหาทุกขขันธสูตร

Pucchā – mahādukkhakkhandhasuttaṃ [Pg.45] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาทุกขขันธสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññatitthiye ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante aññatitthiyā bhikkhū etadavocuṃ ‘‘samaṇo āvuso gotamo kāmānaṃ pariññaṃ paññapeti, mayampi kāmānaṃ pariññaṃ paññapema, samaṇo āvuso gotamo rūpānaṃ [Pg.46] vedanānaṃ pariññaṃ paññapeti, mayampi rūpānaṃ vedanānaṃ pariññaṃ paññapema, idha no āvuso ko viseso, ko adhippayāso, kiṃ nānākaraṇaṃ samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā yadidaṃ dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ anusāsaniyā vā anusāsani’’nti, etamatthaṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพวกอัญเดียรถีย์ ท่านผู้เจริญ พวกอัญเดียรถีย์จำนวนมากได้กล่าวกับภิกษุทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส พระสมณโคดมทรงบัญญัติการกำหนดรู้กามทั้งหลาย แม้พวกเราก็บัญญัติการกำหนดรู้กามทั้งหลาย อาวุโส พระสมณโคดมทรงบัญญัติการกำหนดรู้รูปและเวทนาทั้งหลาย แม้พวกเราก็บัญญัติการกำหนดรู้รูปและเวทนาทั้งหลาย อาวุโส ในเรื่องนี้ อะไรเป็นความพิเศษ อะไรเป็นความมุ่งหมาย อะไรเป็นความแตกต่างกันระหว่างพระสมณโคดมกับพวกเรา ในเรื่องการแสดงธรรมหรือการพร่ำสอน’ ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น

Cūḷadukkhakkhandhasutta

จูฬทุกขขันธสูตร

Pucchā – cūḷadukkhakkhandhasuttaṃ [Pg.47] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬทุกขขันธสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ mahānāmaṃ sakkaṃ ārabbha bhāsitaṃ, mahānāmo bhante sakko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘dīgharattāhaṃ bhante bhagavatā evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāmi ‘lobho cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso’ti, evañcāhaṃ bhante bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi ‘lobho cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso’ti. Atha ca pana me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, tassa mayhaṃ bhante evaṃ hoti ‘ko su nāma me dhammo ajjhattaṃ appahino[Pg.48], yena me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhantī’ti’’, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่กรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ปรารภพระมหานามศากยะ ท่านผู้เจริญ พระมหานามศากยะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วอย่างนี้มานานว่า ‘โลภะเป็นอุปกิเลสของจิต โทสะเป็นอุปกิเลสของจิต โมหะเป็นอุปกิเลสของจิต’ และข้าพระองค์ก็ทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า ‘โลภะเป็นอุปกิเลสของจิต โทสะเป็นอุปกิเลสของจิต โมหะเป็นอุปกิเลสของจิต’ แต่ถึงกระนั้น บางครั้งธรรมคือโลภะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโทสะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโมหะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ธรรมอะไรหนอที่ข้าพระองค์ยังละไม่ได้ภายในตน ซึ่งเป็นเหตุให้บางครั้งธรรมคือโลภะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโทสะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโมหะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่’ พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น

Anumānasutta

อนุมานสูตร

Pucchā – anumānasuttaṃ [Pg.49] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนุมานสูตรนั้น ใครกล่าวไว้ที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – bhaggesu bhante susumāragire bhesakaḷāvane āyasmatā mahāmoggallānattherena sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระกล่าวไว้ที่ป่าเภสกฬาวัน ใกล้ภูเขาสุสุมารคีรี แคว้นภัคคะ ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Cetokhilasutta

เจโตขีลสูตร

Pucchā – cetokhilasuttaṃ [Pg.50] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เจโตขีลสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก

Vanapatthasutta

วนปัตถสูตร

Pucchā – vanapatthasuttaṃ [Pg.53] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็วนปัตถสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

Madhupiṇḍikasutta

มธุบิณฑิกสูตร

Pucchā – madhupiṇḍikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็มธุบิณฑิกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sakkesu bhante daṇḍapāṇiṃ sakkaṃ ārabbha bhāsitaṃ, daṇḍapāṇi bhante sakko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘kiṃ vādī samaṇo kimakkhāyī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ในหมู่ชนชาวศากยะ ปรารภทัณฑปาณิศากยะ ขอรับ ทัณฑปาณิศากยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลคำนี้ว่า ‘พระสมณะมีวาทะอย่างไร มีปกติกล่าวอย่างไร’ ตรัสไว้ในเรื่องนั้นแล ขอรับ

Dvedhāvitakkasutta

ทเวธาวิตักกสูตร

Pucchā – dvedhāvitakkasuttaṃ [Pg.56] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ทเวธาวิตักกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

Vitakkasaṇṭhānasutta

วิตักกสัณฐานสูตร

Pucchā – vitakkasaṇṭhānasuttaṃ [Pg.57] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็วิตักกสัณฐานสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

Kakacūpamasutta

กกจูปมสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.58] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena kakacūpamasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น...เป... ตรัสกกจูปมสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ moḷiyaphaggunaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante moḷiyaphagguno bhikkhunīhi saddhiṃ [Pg.59] ativelaṃ saṃsaṭṭho viharati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุ ขอรับ พระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุคลุกคลีกับพวกภิกษุณีเกินเวลา ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ

Pucchā – atha [Pg.61] kho āvuso āyasmato moḷiyaphaggunassa taṃ bhagavato ovādaṃ sutvā kathaṃ cittaṃ uppannaṃ, kathañja bhagavā uttari bhikkhūna ovādamadāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อพระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุฟังโอวาทนั้นของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จิตเกิดขึ้นอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไปอย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante moḷiyaphaggunassa bhagavato imaṃ ovādaṃ sutvā bhikkhunisaṃsaggato oramissāmi viramissāmītipi cittaṃ na uppannaṃ, asaṃvarameva bhante cittaṃ uppannaṃ, bhagavā ca bhante ārādhayiṃsu vata me bhikkhave bhikkhū ekaṃ samayaṃ cittaṃ, evamādinā uttari bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.

คำตอบ – ขอรับ ก็เมื่อพระโมฬิยผัคคุนะฟังโอวาทนี้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จิตว่า ‘เราจักงด จักเว้นจากการคลุกคลีกับภิกษุณี’ ดังนี้ แม้ก็มิได้เกิดขึ้น ขอรับ จิตที่ไม่สำรวมนั่นแลเกิดขึ้น และขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไป ด้วยคำเป็นต้นว่า ‘ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในสมัยหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายได้ยังจิตของเราให้ยินดีแล้วหนอ’

Ubhato [Pg.64] daṇḍakena cepi bhikkhave kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okanteyyuṃ.

ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้หากพวกโจรผู้คอยช่องจะพึงเลื่อยอวัยวะน้อยใหญ่ด้วยเลื่อยมีที่จับทั้งสองข้าง

Alagaddūpamasutta

อลคัททูปมสูตร

Pucchā – alagaddūpamasuttaṃ [Pg.65] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็อลคัททูปมสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ ārabbha bhāsitaṃ, ariṭṭhassa bhante bhikkhuno gaddhabādhipubbassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājādāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้ง ขอรับ ทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้เกิดขึ้นแก่พระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งว่า ‘เราย่อมรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า ธรรมเหล่าใดที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมมีอันตราย ธรรมเหล่านั้นเมื่อเสพอยู่ก็ไม่สามารถทำอันตรายได้’ ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ

Pucchā – atha [Pg.68] kho āvuso āyasmato ariṭṭhassa gaddhabādhipubbassa kathaṃ cetaso parivitakko udapādi, kathañca bhagavā uttari bhikkhunaṃ dhammadesanaṃ pavattesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ความตรึกในใจของพระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งเกิดขึ้นอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไปอย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante ariṭṭhassa bhikkhuno gaddhabādhipubbassa ‘‘kiñcāpi maṃ bhagavā moghapurisavādena vadesi, na kho pana me maggaphalānaṃ upanissayo na hoti, svāhaṃ ārabhitvā ghaṭṭetvā maggaphalāni nibbattessāmī’’ti, evaṃ kho bhante cetaso parivitakko udapādi, bhagavā ca bhante duppaññassa alagaddūpamaṃ dassetvā alagaddūpamaṃ pariyattiñca dassetvā paññavato alagaddūpamāya ca kullūpamāya ca paññavato nissaraṇapariyattiṃ dassetvā cha ca diṭṭhiṭṭhānāni, tesañca channaṃ diṭṭhiṭṭhānānaṃ viniveṭhanākāraṃ dassetvā pariyosāne ca khandhakammaṭṭhānaṃ arahattanikūṭena dassetvā uttari bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ pavattesi.

คำตอบ – ขอรับ ก็ความตรึกในใจเกิดขึ้นแก่พระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งอย่างนี้ว่า ‘ถึงแม้พระผู้มีพระภาคเจ้าจะตรัสเรียกเราด้วยวาทะว่าโมฆบุรุษก็จริง แต่เราก็มิใช่ว่าจะไม่มีอุปนิสัยแห่งมรรคผล เรานั้นจักปรารภความเพียรพยายามทำให้มรรคผลบังเกิดขึ้น’ ขอรับ และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงอุปมาด้วยงูพิษแก่คนมีปัญญาทราม และทรงแสดงปริยัติอุปมาด้วยงูพิษ และทรงแสดงปริยัติอันเป็นเครื่องสลัดออกของคนมีปัญญาด้วยอุปมาด้วยงูพิษและอุปมาด้วยแพ และทรงแสดงฐานะแห่งทิฏฐิ ๖ ประการ และทรงแสดงอาการเพิกถอนฐานะแห่งทิฏฐิ ๖ ประการเหล่านั้น และในที่สุดทรงแสดงขันธกัมมัฏฐานโดยมียอดคือพระอรหัต ทรงแสดงธรรมกถาแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไป

Vammikasutta

วัมมิกสูตร

Pucchā – dhammikasuttaṃ [Pg.73] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ธัมมิกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ kumārakassapaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante kumārakassapo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vammikapañhaṃ pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระกุมารกัสสปะผู้มีอายุ ขอรับ พระกุมารกัสสปะผู้มีอายุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้ทูลถามปัญหาเรื่องจอมปลวก ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ

Rathavinītasutta

รถวินีตสูตร

Pucchā – rathavinītasuttaṃ [Pg.74] panāvuso kattha kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ รถวินีตสูตร อันใครกล่าวแล้วที่ไหน

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmatā ca sāriputtattherena dhammasenāpatinā āyasmatā ca puṇṇena mantāṇiputtena aññamaññaṃ pucchāvissajjanavasena bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับ ที่กรุงสาวัตถี อันพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นธรรมเสนาบดี และพระปุณณมันตานีบุตรผู้มีอายุ กล่าวแล้วด้วยอำนาจการถามตอบกันและกัน

Nivāpasutta

นิวาปสูตร

Pucchā – nivāpasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ นิวาปสูตร อันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุเป็นอันมาก

Pucchā – imasmiṃ [Pg.77] āvuso sutte ko nivāpo ko nevāpiko kā nevāpikaparisā kā migajātā kathañcetissā upamāya attho daṭṭhabbo.

คำถาม – ในสูตรนี้ ท่านผู้มีอายุ อะไรเป็นเหยื่อ ใครเป็นผู้ให้เหยื่อ อะไรเป็นบริวารของผู้ให้เหยื่อ อะไรเป็นหมู่เนื้อ และอรรถแห่งอุปมานี้พึงเห็นอย่างไร

Vissajjanā – imasmiṃ bhante sutte nivāpoti kho bhante pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ, nevāpikoti kho bhante mārassetaṃ pāpimato adhivacanaṃ, nevāpikaparisāti kho bhante māraparisāyetaṃ adhivacanaṃ, migajātāti kho bhante samaṇabrāhmaṇānametaṃ adhivacanaṃ, imasmiṃ bhante sutte etassa attho evaṃ daṭṭhabbo.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนี้ คำว่า เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของกามคุณ ๕ เหล่านี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า ผู้ให้เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของมารผู้มีบาปนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า บริวารของผู้ให้เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของบริวารแห่งมารนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า หมู่เนื้อ นี้ เป็นชื่อของสมณพราหมณ์ทั้งหลายเหล่านั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนี้ อรรถแห่งอุปมานี้พึงเห็นอย่างนี้

Pāsarāsisutta

ปาสราสิสูตร

Pucchā – kenāvuso [Pg.79] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena pāsarāsisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น...เป... ตรัสปาสราสิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante bhikkhū rammakassa brāhmaṇassa assame bhagavantaṃ ārabbha dhammiyā kathāya sannisīdiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุเป็นอันมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุเป็นอันมากนั่งประชุมกันด้วยธรรมีกถา ปรารภพระผู้มีพระภาคเจ้าในอาศรมของพราหมณ์ชื่อรัมมกะ ตรัสในเรื่องนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ

Pucchā – atha [Pg.81] kho āvuso tesaṃ sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sannisinnānaṃ kīdisaṃ dhammakathaṃ kathesi.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ ทรงแสดงธรรมกถาเช่นไรแก่ภิกษุเป็นอันมากเหล่านั้น ผู้ประชุมกันด้วยธรรมีกถา

Vissajjanā – sādhu bhikkhave etaṃ kho bhikkhave tumhākaṃ patirūpaṃ kulaputtānaṃ saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitānaṃ, yaṃ tumhe dhammiyā kathāya sannisīdeyyātha, sannipatitānaṃ vo bhikkhave dvayaṃ karaṇīyaṃ dhammī vā kathā ariyo vā tuṇhībhāvo. Dvemā bhikkhave pariyesanā ariyā ca pariyesanā anariyā ca pariyesanā. Evamādinā bhante bhagavā sannipatitānaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ ariyapariyesanañca anariyapariyesanañca vibhajitvā desesi.

คำตอบ – ดูกรภิกษุทั้งหลาย ดีแล้ว ดูกรภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอผู้เป็นกุลบุตรออกบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือนด้วยศรัทธาแล้ว มานั่งประชุมกันด้วยธรรมีกถา นี้เป็นสิ่งที่สมควรแก่พวกเธอ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อพวกเธอประชุมกัน พึงทำกิจ ๒ อย่าง คือ ธรรมีกถา หรืออริยตูนหีภาพ ดูกรภิกษุทั้งหลาย การแสวงหา ๒ อย่างนี้ คือ การแสวงหาอันประเสริฐ และการแสวงหาอันไม่ประเสริฐ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอริยปริเยสนาและอนริยปริเยสนาแก่ภิกษุทั้งหลายเหล่านั้นผู้ประชุมกัน

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.83] bhagavā attanāpi anariyapariyesanaṃ pahāya ariyapariyesanāya pariyesitabhāvaṃ pakāsesi.

คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงละอนริยปริเยสนาด้วยพระองค์เอง ทรงประกาศความเป็นผู้แสวงหาด้วยอริยปริเยสนาอย่างไร

Vissajjanā – ahampi sudaṃ bhikkhave pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno attanā jātidhammo samāno jātidhammaṃyeva pariyesāmi, attanā jarādhammo byādhidhammo maraṇadhammo sokadhammo saṃkilesadhammo samāno saṃkilesadhammaṃyeva pariyesāmi. Evamādinā bhante bhagavā attanāpi anariyapariyesanaṃ pahāya ariyapariyesanāya pariyesitabhāvaṃ pakāsesi.

คำตอบ – ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้เราเมื่อก่อนแต่ตรัสรู้ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์อยู่ ตนเองมีสภาพอันเกิดเป็นธรรมดา ก็แสวงหาสิ่งที่มีสภาพอันเกิดเป็นธรรมดานั่นเอง ตนเองมีสภาพอันแก่เป็นธรรมดา มีสภาพอันเจ็บเป็นธรรมดา มีสภาพอันตายเป็นธรรมดา มีสภาพอันเศร้าโศกเป็นธรรมดา มีสภาพอันเศร้าหมองเป็นธรรมดา ก็แสวงหาสิ่งที่มีสภาพอันเศร้าหมองเป็นธรรมดานั่นเอง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาคทรงละอนริยปริเยสนาด้วยพระองค์เอง ทรงประกาศความเป็นผู้แสวงหาด้วยอริยปริเยสนา

Pucchā – evaṃ [Pg.85] paṭhamābhisambuddhassa āvuso bhagavato ajapālanigrodharukkhamūle nisinnassa dhammadesanāya katasanniṭṭhānassa kīdiso

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะเป็นครั้งแรกอย่างนี้ ประทับนั่งที่โคนต้นอชปาลนิโครธ ผู้ทรงตกลงพระทัยจะแสดงธรรม มีพระดำริเช่นไร

Cetaso [Pg.86] parivitakko udapādi, kathañca dhammadesanāya cārikā ahosi, kathañca paṭhamā dhammadesanā ahosi.

ความตรึกในใจเกิดขึ้นแล้ว และการจาริกเพื่อแสดงธรรมเป็นอย่างไร และการแสดงธรรมครั้งแรกเป็นอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, ko imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissatī’’ti evaṃ kho bhante bhagavato paṭhamābhisambuddhassa ajapālanigrodhamūle dhammadesanāya katasanniṭṭhānassa parivitakko udapādi, atha bhante bhagavā uruvelāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena bārāṇasī, tena padasāyeva cārikaṃ pakkāmi dhammadesanāya, dveme bhikkhave antā pabbajitena na sevitabbā, katame dve, yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gāmmo pothujjaniko anariyo anattasaṃhito, evamādinā bhante bhagavato paṭhamā dhammadesanā ahosi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ความปริวิตกอย่างนี้แล ได้เกิดขึ้นแก่พระผู้มีพระภาคผู้ทรงตรัสรู้พร้อมเฉพาะเป็นครั้งแรก ณ โคนต้นอชปาลนิโครธ ผู้ทรงตกลงพระทัยจะแสดงธรรมว่า “เราจะพึงแสดงธรรมแก่ใครก่อนหนอ ใครจักรู้แจ้งธรรมนี้ได้โดยเร็วพลัน” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จากนั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อุรุเวลาตามพระอัธยาศัยแล้ว เสด็จจาริกด้วยพระบาทนั่นเองไปยังเมืองพาราณสี เพื่อแสดงธรรมว่า “ภิกษุทั้งหลาย ที่สุด ๒ อย่างนี้ บรรพชิตไม่ควรเสพ ๒ อย่างอะไรบ้าง คือ การประกอบตนให้พัวพันด้วยกามสุขในกามทั้งหลาย เป็นธรรมอันเลว เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเทศนาครั้งแรกของพระผู้มีพระภาคได้มีขึ้น ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Sabbābhibhū [Pg.89] sabbavidūhamasmi,Sabbadhammesu anūpalitto;

Sabbañjaho taṇhākkhaye vimutto,Sayaṃ abhiññāya kamuddiseyyaṃ.

เราเป็นผู้ครอบงำสิ่งทั้งปวง เป็นผู้รู้แจ้งสิ่งทั้งปวง ไม่แปดเปื้อนในธรรมทั้งปวง ละสิ่งทั้งปวงได้แล้ว พ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา เราตรัสรู้ยิ่งด้วยตนเองแล้ว จะพึงอ้างใคร (ว่าเป็นครู)

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.92] bhagavā pāsarāsiupamāya taṃ desanaṃ pariniṭṭhāpesi.

คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมนั้นให้บริบูรณ์ด้วยอุปมาด้วยกองบ่วงอย่างไร

Vissajjanā – pañcime bhikkhave kāmaguṇā, katame pañca, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Sotaviññeyyā saddā. Ghānaviññeyyā gandhā. Jivhāviññeyyā rasā. Kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho bhikkhave pañca kāmaguṇā. Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā ime kāmaguṇe gathitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā ‘‘anayamāpannā byāsanamāpannā yathākāmakaraṇīyā pāpimato’’, evamādinā bhante bhagavā pāsarāsiupamāya dhammadesanaṃ pariniṭṭhāpesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้ ๕ ประการอะไรบ้าง คือ รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด เสียงที่พึงรู้แจ้งด้วยโสต กลิ่นที่พึงรู้แจ้งด้วยฆานะ รสที่พึงรู้แจ้งด้วยชิวหา โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้แล ดูกรภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง สยบ หมกมุ่น พัวพันในกามคุณเหล่านี้ ไม่เห็นโทษ ไม่มีปัญญาเครื่องสลัดออก บริโภคอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นพึงทราบอย่างนี้ว่า ‘ถึงความพินาศ ถึงความฉิบหาย พึงถูกมารผู้มีบาปกระทำได้ตามความปรารถนา’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงให้พระธรรมเทศนาจบลงด้วยอุปมาด้วยกองบ่วง ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Cūḷahatthipadopamasutta

จูฬหัตถิปโทปมสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.94] jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷahatthipadopamasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง...เป... ทรงแสดงจูฬหัตถิปโทปมสูตร ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante jāṇussoṇiṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jāṇussoṇi bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā yāvatako ahosi pilotikena paribbājakena saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทรงแสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อชานุสโสณี ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อชานุสโสณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว การสนทนาปราศรัยกับปริพาชกชื่อปิโลติกะมีประมาณเท่าใด ได้กราบทูลเรื่องนั้นทั้งหมดแก่พระผู้มีพระภาค ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.98] bhagavā hatthipadopamaṃ vitthārena paripūretvā desesi.

คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมาด้วยรอยเท้าช้างให้บริบูรณ์โดยพิสดารอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘na kho brāhmaṇa ettāvatā hatthipadopamo vitthārena paripūro hoti, api ca brāhmaṇa yathā hatthipadopamo vitthārena paripūro hoti, taṃ suṇāhi sādhukaṃ manasikarohi bhāsissāmī’’ti, evamādinā bhante bhagavā hatthipadopamaṃ paripūretvā brāhmaṇassa jāṇussoṇissa desesi.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแก่พราหมณ์ชื่อชานุสโสณี โดยทรงแสดงอุปมาด้วยรอยเท้าช้างให้บริบูรณ์ด้วยประการฉะนี้ว่า “ดูกรพราหมณ์ อุปมาด้วยรอยเท้าช้างยังไม่บริบูรณ์โดยพิสดารด้วยเหตุเพียงเท่านี้ แต่ดูกรพราหมณ์ อุปมาด้วยรอยเท้าช้างจะบริบูรณ์โดยพิสดารได้อย่างไร เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”.

Mahāhatthipadopamasutta

มหาหัตถิปโทปมสูตร

Pucchā – mahāhatthipadopamasuttaṃ [Pg.102] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ มหาหัตถิปโทปมสูตรนี้ แสดง ณ ที่ไหน ปรารภใคร ใครเป็นผู้แสดง.

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก พระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นพระธรรมเสนาบดีเป็นผู้แสดง.

Mahāsāropamasutta

มหาสาโรปมสูตร

Pucchā – mahāsāropamasuttaṃ [Pg.103] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาสาโรปมสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

Vissajjanā – rājagahe bhante devadattaṃ ārabbha bhāsitaṃ, devadatto bhante saṅghaṃ bhinditvā ruhiruppādakammaṃ katvā acirapakkanto hoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงราชคฤห์ ปรารภพระเทวทัต พระเทวทัตทำสังฆเภทและทำโลหิตุปบาทกรรมแล้ว เพิ่งจากไปไม่นาน แสดงในเรื่องนั้น.

Cūḷasāropamasutta

จูฬสาโรปมสูตร

Pucchā – cūḷasāropamasuttaṃ [Pg.105] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬสาโรปมสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante piṅgalakocchaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, piṅgalakoccho bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อปิงคลโกจฉะ พราหมณ์ชื่อปิงคลโกจฉะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามปัญหา แสดงในเรื่องนั้น.

Cūḷagosiṅgasutta

จูฬโคสิงคสูตร

Pucchā – cūḷagosiṅgasuttaṃ [Pg.106] panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬโคสิงคสูตรนี้ ณ ที่ไหน กับใคร.

Vissajjanā – nābhike bhante gosiṅgasālavanadāye āyasmatā anuruddhattherena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ โคสิงคสาลวัน ในนาภิกะ กับพระอนุรุทธเถระผู้มีอายุ.

Mahāgosiṅgasutta

มหาโคสิงคสูตร

Pucchā – mahāgosiṅgasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาโคสิงคสูตรนี้ ณ ที่ไหน กับใคร.

Vissajjanā – gosiṅgasālavanadāye bhante āyasmatā ca sāriputtattherena dhammasenāpatinā āyasmatā ca mahāmoggallānattherena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ โคสิงคสาลวัน กับพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นพระธรรมเสนาบดี และพระมหาโมคคัลลานเถระผู้มีอายุ.

Mahāgopālakasutta

มหาโคปาลกสูตร

Pucchā – mahāgopālakasuttaṃ [Pg.107] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาโคปาลกสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร.

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Cūḷagopālakasutta

จูฬโคปาลกสูตร

Pucchā – cūḷagopālakasuttaṃ [Pg.109] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬโคปาลกสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร.

Vissajjanā – vajjīsu bhante ukkacelāyaṃ gaṅgāya nadiyā tīre sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ อุกกเจลา ริมฝั่งแม่น้ำคงคา ในแคว้นวัชชี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Cūḷasaccakasutta

จูฬสัจจกสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.110] jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷasaccakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬสัจจกสูตรนี้ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... (ละไว้)... ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, saccako nigaṇṭhaputto mahatiyā licchaviparisāya saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kathaṃ pana bhavaṃ gotamo sāvake vineti, kathaṃ bhāgā ca pana bhoto gotamassa sāvakesu anusāsanī bahulā pavattatī’’ti, atha bhante bhagavatā aniccavāde ca anattavāde ca pakāsite saccako nigaṇṭhaputto pathavīupamaṃ dassetvā attano attavādaṃ pakāsesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภสัจจกนิครนถบุตร ที่เมืองเวสาลี สัจจกนิครนถบุตรพร้อมด้วยบริษัทเจ้าลิจฉวีหมู่ใหญ่ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ท่านพระโคดมทรงแนะนำสาวกอย่างไร และคำสั่งสอนของท่านพระโคดมย่อมเป็นไปโดยมากในสาวกทั้งหลายอย่างไร" ครั้งนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศอนิจจวาทและอนัตตวาท สัจจกนิครนถบุตรได้แสดงอัตตวาทของตน โดยยกอุปมาด้วยแผ่นดิน ตรัสในเรื่องนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ

Pucchā – evaṃ [Pg.114] āvuso saccakena nigaṇṭhaputtena mahāpathavīupamaṃ dassetvā attavāde pakāsite kathaṃ bhagavā taṃ attavādaṃ puna patiṭṭhāpetvā samanuyuñji samanugāhi samanubhāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรแสดงอัตตวาทโดยยกอุปมาด้วยแผ่นดินใหญ่แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งอัตตวาทนั้นขึ้นอีกอย่างไร ทรงสอบถาม ทรงซักไซร้ ทรงชี้แจงอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘nanu tvaṃ aggivessana evaṃ vadesi, rūpaṃ me attā, vedanā me attā, saññā me attā, saṅkhārā me attā, viññāṇaṃ me attā’’ti, evaṃ kho bhante bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ taṃ attavādaṃ patiṭṭhāpesi. Patiṭṭhāpetvā ca pana bhante bhagavā ‘‘tena hi aggivessana taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā taṃ byākareyyāsī’’ti evamādinā bhante bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ samanuyuñji samanugāhi samanubhāsi.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งอัตตวาทนั้นของสัจจกนิครนถบุตรขึ้นอย่างนี้ว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ท่านมิได้กล่าวอย่างนี้หรือว่า รูปเป็นอัตตาของเรา เวทนาเป็นอัตตาของเรา สัญญาเป็นอัตตาของเรา สังขารเป็นอัตตาของเรา วิญญาณเป็นอัตตาของเรา" ครั้นทรงตั้งขึ้นแล้ว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถาม ทรงซักไซร้ ทรงชี้แจงสัจจกนิครนถบุตรด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ถ้าอย่างนั้น อัคคิเวสสนะ เราจักถามท่านในเรื่องนั้นแหละ ท่านพึงพยากรณ์ตามที่ท่านเห็นสมควร" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ

Pucchā – evaṃ [Pg.119] kho āvuso saccake nigaṇṭhaputte tuṇhībhūte adhomukhe pajjhāyante appaṭibhāne nisinne dummukho nāma licchaviputto bhagavantaṃ kiṃ vacanaṃ avoca.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรนั่งนิ่ง ก้มหน้า ซบเซา ไม่มีปฏิภาณ เจ้าลิจฉวีบุตรชื่อทุมมุขะ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าอย่างไร

Vissajjanā – evaṃ bhante saccake nigaṇṭhaputte tuṇhībhūte maṅkubhūte pattakkhandhe adhomukhe pajjhāyante appaṭibhāne dummukho licchaviputto [Pg.120] bhagavantaṃ etadavoca ‘‘upamā maṃ bhagavā paṭibhātī’’ti.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรนั่งนิ่ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา ไม่มีปฏิภาณ เจ้าลิจฉวีบุตรชื่อทุมมุขะ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า อุปมาปรากฏแก่ข้าพระองค์"

Pucchā – atha [Pg.121] kho āvuso saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañca taṃ bhagavā byākāsi.

คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ สัจจกนิครนถบุตรได้ทูลถามปัญหาชนิดไหนกับพระผู้มีพระภาคเจ้า และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ปัญหานั้นอย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante saccako nigaṇṭhaputto dummukhaṃ licchaviṃ apasādetvā bhagavantaṃ sekhañca asekhañca pañhaṃ pucchi, bhagavā ca bhante ‘‘idha aggivessana mama sāvako yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā’’ evamādinā sekhañca asekhañca puggalaṃ vibhajitvā byākāsi.

คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน สัจจกนิครนถบุตรทำให้เจ้าลิจฉวีชื่อทุมมุขะเก้อเขินแล้ว ได้ทูลถามปัญหาเกี่ยวกับเสขะและอเสขะกับพระผู้มีพระภาคเจ้า และพระผู้มีพระภาคเจ้า ขอรับท่าน ทรงจำแนกบุคคลผู้เป็นเสขะและอเสขะด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ในธรรมวินัยนี้ สาวกของเราย่อมพิจารณารูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต ปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ที่อยู่ไกลหรืออยู่ใกล้" แล้วทรงพยากรณ์

Buddho [Pg.122] so bhagavā bodhāya dhammaṃ deseti.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นพระพุทธเจ้า ทรงแสดงธรรมเพื่อการตรัสรู้

Danto so bhagavā damathāya dhammaṃ deseti.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ฝึกแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการฝึกฝน

Santo so bhagavā samathāya dhammaṃ deseti.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้สงบแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อความสงบ

Tiṇṇo so bhagavā taraṇāya dhammaṃ deseti.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ข้ามพ้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการข้ามพ้น

Parinibbuto so bhagavā parinibbānāya dhammaṃ deseti.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ปรินิพพานแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการปรินิพพาน

Mahāsaccakasutta

มหาสัจจกสูตร

Pucchā – mahāsaccakasuttaṃ [Pg.123] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสัจจกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante saccakaṃyeva nigaṇṭhaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Saccako bhante nigaṇṭhaputto aparadivase bhagavantaṃ upasaṅkamitvā bhagavato sāvake āsajja bhāvanādvayapaṭisaṃyuttaṃ vācaṃ bhāsati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภสัจจกนิครนถบุตรนั่นเอง ที่เมืองเวสาลี สัจจกนิครนถบุตร ขอรับท่าน ในวันรุ่งขึ้น ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วกล่าววาจาที่ประกอบด้วยภาวนา ๒ อย่างกระทบกระเทียบสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.124] bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ paṭipucchitvā bhāvanādvayaṃ vibhajja kathesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามสัจจกนิครนถบุตรแล้ว ทรงจำแนกภาวนา ๒ อย่าง ตรัสอย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā ‘‘kinti pana te aggivessana kāyabhāvanā sutā’’ti evamādinā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ paṭipucchitvā, kathañca aggivessana abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca evamādinā bhāvanādvayaṃ vibhajitvā byākāsi.

คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามสัจจกนิครนถบุตรด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ก็กายภาวนาท่านได้ฟังมาอย่างไร" แล้วทรงจำแนกภาวนา ๒ อย่างด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ก็บุคคลผู้ไม่ได้รับการอบรมกายและไม่ได้รับการอบรมจิตเป็นอย่างไร" แล้วทรงพยากรณ์

Pucchā – atha [Pg.127] kho āvuso saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ kiṃ vacanaṃ avoca, kathañca bhagavā padhānakāle attanāanubhūtapubbā paramukkaṃsagatā sukhadukkhavedanāyo pakāsesi, yāpi bhagavato cittaṃ na pariyādāya aṭṭhaṃsu.

คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ สัจจกนิครนถบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศสุขทุกขเวทนาที่เคยทรงประสบมาแล้วอย่างยิ่งยวดในคราวทรงบำเพ็ญเพียร ซึ่งไม่ครอบงำจิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ อย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ etadavoca ‘‘na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati, tathā rūpā sukhāvedanā, yathārūpā uppannā sukhāvedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya, na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati tathārūpā dukkhā vedanā, yathārūpā uppannā dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyyā’’ti atha kho bhagavā ‘‘kiñhi no siyā aggivessana, idha me [Pg.128] aggivessena pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi, evamādinā bhante bhagavā padhānakāle attanānubhūtapubbā paramukkaṃsagatā sukhadukkhavedanāyo vitthārena, yāpi bhagavato cittaṃ na pariyādāya aṭṭhaṃsu.

คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน สัจจกนิครนถบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "เวทนาสุขเช่นนั้นย่อมไม่เกิดแก่ท่านพระโคดมเป็นแน่ เวทนาสุขเช่นใดเกิดขึ้นแล้วพึงครอบงำจิตได้ เวทนาทุกข์เช่นนั้นย่อมไม่เกิดแก่ท่านพระโคดมเป็นแน่ เวทนาทุกข์เช่นใดเกิดขึ้นแล้วพึงครอบงำจิตได้" ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า ขอรับท่าน ทรงประกาศสุขทุกขเวทนาที่เคยทรงประสบมาแล้วอย่างยิ่งยวดในคราวทรงบำเพ็ญเพียร ซึ่งไม่ครอบงำจิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ โดยพิสดารด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ จะเป็นไปได้อย่างไร ดูกรอัคคิเวสสนะ ในกาลก่อนแต่การตรัสรู้ เมื่อเรายังเป็นพระโพธิสัตว์ยังไม่ได้ตรัสรู้ ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า..."

Cūḷataṇhāsaṅkhayasutta

จูฬตัณหาสังขยสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.132] bhagavatā jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷataṇhāsaṅkhayasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬตัณหาสังขยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... (ละไว้)... พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sakkaṃ devānamindaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sakko bhante devānamindo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘kittāvatānukho bhante bhikkhu saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemi [Pg.133] accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussāna’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภท้าวสักกะจอมเทพ ที่เมืองสาวัตถี ท้าวสักกะจอมเทพ ขอรับท่าน ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ได้กราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความสิ้นตัณหาโดยย่อ เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดอย่างยิ่ง เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ด้วยเหตุเพียงเท่าไร" ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน

Kittāvatā [Pg.134] nu kho bhante bhikkhu saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyāsāno seṭṭho devamanussānaṃ –

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความสิ้นตัณหาโดยย่อ เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดอย่างยิ่ง เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ –

Mahātaṇhāsaṅkhayasutta

มหาตัณหาสังขยสูตร

Pucchā – mahātaṇhāsaṅkhayasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาตัณหาสังขยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sātiṃ bhikkhuṃ kevaṭṭaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sātissa bhante bhikkhuno kevaṭṭaputtassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā tadevidaṃ viññāṇaṃ sandhāvati [Pg.135] saṃsarati anañña’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภพระสาติเกวัฏฏบุตร ที่เมืองสาวัตถี พระสาติเกวัฏฏบุตร ขอรับท่าน ได้มีความเห็นชั่วช้าเช่นนี้เกิดขึ้นว่า "ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า วิญญาณนี้แหละย่อมแล่นไป ย่อมท่องเที่ยวไป ไม่ใช่อื่น" ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน

Pucchā – atha [Pg.136] kho āvuso bhagavā kathaṃ bhikkhū āmantetvā ca paṭipucchitvā ca anattabhāvadīpikaṃ dhammakathaṃ kathesi.

คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้ว ทรงสอบถามแล้ว ทรงแสดงธรรมกถาที่แสดงความเป็นอนัตตาอย่างไร

Vissajjanā – atha bhante bhagavā bhikkhū ‘‘taṃ kiṃ maññatha bhikkhave, apināyaṃ sāti bhikkhu kevaṭṭaputto usmīkatopi ismiṃ dhammavinaye’’ti āmantetvā, tumhepi me bhikkhave evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāthatyādinā bhikkhū paṭipucchitvā ca yaṃ yadeva bhikkhave paccayaṃ paṭicca uppajjati viññāṇaṃ, tena teneva viññāṇaṃ tveva saṅkhyaṃ gacchati, cakkhuñca paṭicca rūpe [Pg.137] ca uppajjati viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ tveva saṅkhyaṃ gacchati, evamādinā bhante anattatādīpikaṃ dhammiṃ kathaṃ kathesi.

คำตอบ – ขอรับท่าน ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ภิกษุสาติเกวัฏฏบุตรนี้ ยังเป็นผู้ถูกข่มขี่ในพระธรรมวินัยนี้อยู่มิใช่หรือ' ดังนี้แล้ว ทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายย่อมรู้ธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้มิใช่หรือ' เป็นต้น และทรงแสดงธรรมกถาที่แสดงความเป็นอนัตตาว่า 'ภิกษุทั้งหลาย วิญญาณอาศัยปัจจัยใดๆ เกิดขึ้น วิญญาณนั้นก็ถึงซึ่งการนับว่าวิญญาณนั้นๆ นั่นเทียว วิญญาณอาศัยจักษุและรูปเกิดขึ้น ก็ถึงซึ่งการนับว่าจักษุวิญญาณ' เป็นต้น

Mahāassapurasutta

มหาอัสสปุรสูตร

Pucchā – mahāassapurasuttaṃ [Pg.139] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาอัสสปุรสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – aṅgesu bhante assapure nāma aṅgānaṃ nigame bahū manusse saddhe pasanne ārabbbha bhāsitaṃ. Bahū bhante manussā saddhā pasannā bhikkhusaṅghaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahiṃsu, sabbakālañca ratanattayapaṭisaṃyuttaṃ vaṇṇakathaṃyeva kathayiṃsu. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่อัสสปุระ ชื่อว่านิคมของชาวอังคะ ในแคว้นอังคะ ปรารภมนุษย์จำนวนมากผู้มีศรัทธาเลื่อมใส. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มนุษย์จำนวนมากผู้มีศรัทธาเลื่อมใส ได้บำรุงพระภิกษุสงฆ์โดยเคารพ และได้กล่าวแต่เรื่องสรรเสริญที่ประกอบด้วยพระรัตนตรัยตลอดกาล. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น.

Pucchā – katame [Pg.140] āvuso tattha bhagavatā dhammā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca uttaruttari paṇītapaṇītā desitā.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมอันเป็นเครื่องกระทำสมณะและเป็นเครื่องกระทำพราหมณ์ อันประณีตยิ่งๆ ขึ้นไป คืออะไรบ้าง

Vissajjanā – hirottappā [Pg.141] parisuddhakāyasamācāro parisuddhavacīsamācāro parisuddhamanosamācāro parisuddhājīvo indriyesu guttadvāratā bhojanemattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṃ nīvaraṇappahānaṃ cattāri ca jhānāni tisso ca vijjā ime kho bhante tattha bhagavatā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca uttaruttari paṇītapaṇītā dhammā desitā.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หิริโอตตัปปะ ความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ความประพฤติทางใจบริสุทธิ์ อาชีวะบริสุทธิ์ การคุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ความเป็นผู้รู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร การประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ สติสัมปชัญญะ การละนิวรณ์ทั้งหลาย ฌาน ๔ และวิชชา ๓ เหล่านี้แล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นธรรมอันเป็นเครื่องกระทำสมณะและเป็นเครื่องกระทำพราหมณ์ อันประณีตยิ่งๆ ขึ้นไป ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้ในสูตรนั้น.

Cūḷaassapurasutta

จูฬอัสสปุรสูตร

Pucchā – cūḷaassapurasuttaṃ [Pg.143] panāvuso bhagavatā katta kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬอัสสปุรสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – tasmiṃyeva bhante assapure nigame teyeva manusse saddhe pasanne ārabbha bhāsitaṃ, tasmiṃyeva bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่นิคมอัสสปุระนั้นเอง ปรารภมนุษย์ผู้มีศรัทธาเลื่อมใสเหล่านั้นเอง. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้นเอง.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.144] tattha bhagavatā samaṇasāmīcippaṭipadā ca assamaṇasāmīcippaṭipadā ca vibhajitvā desitā.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกแสดงปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะและปฏิปทาที่ไม่สมควรแก่สมณะไว้อย่างไร

Vissajjanā – ‘‘kathañca bhikkhave bhikkhu na samaṇasāmīcippaṭipadaṃ paṭipanno hoti, yassa kassaci bhikkhave bhikkhuno abhijjhālussa abhijjhā appahīnā hoti, byāpannacittassa byāpādo appahīno hotī’’ti evamādinā ca. Kathañca bhikkhave bhikkhu samaṇasāmīcippaṭipadaṃ paṭipanno hoti, yassa kassaci bhikkhave bhikkhuno abhijjhālussa abhijjhā pahīnā hoti, byāpannacittassa byāpādo pahīno hoti evamādinā ca bhante bhagavatā tattha samaṇasāmīcippaṭipadā ca assamaṇasāmīcippaṭipadā ca vitthārena vibhajitvā desitā.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกแสดงปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะและปฏิปทาที่ไม่สมควรแก่สมณะไว้โดยพิสดารในสูตรนั้นว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุไม่ชื่อว่าปฏิบัติปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความเพ่งเล็งของภิกษุผู้มีความเพ่งเล็งใด ยังละไม่ได้แล้ว ความพยาบาทของภิกษุผู้มีจิตพยาบาทใด ยังละไม่ได้แล้ว’ เป็นต้น และว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าปฏิบัติปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความเพ่งเล็งของภิกษุผู้มีความเพ่งเล็งใด ละได้แล้ว ความพยาบาทของภิกษุผู้มีจิตพยาบาทใด ละได้แล้ว’ เป็นต้น

Sāleyyakasutta

สาเลยยกสูตร

Pucchā – sāleyyakasuttaṃ [Pg.146] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ สาเลยยกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – kosalesu bhante sālāyaṃ nāma brāhmaṇagāme sāleyyake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Sāleyyakā bhante brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti, ko pana bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่หมู่บ้านพราหมณ์ชื่อว่าสาลา ในแคว้นโกศล ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวสาเลยยกะ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พราหมณ์คฤหบดีชาวสาเลยยกะเหล่านั้น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก และอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติ โลกสวรรค์’ ดังนี้. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น.

Verañjakasutta

เวรัญชกสูตร

Pucchā – verañjakasuttaṃ [Pg.148] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ เวรัญชกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante verañjake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Verañjakā bhante brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti, ko pana bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวเวรัญชะ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พราหมณ์คฤหบดีชาวเวรัญชะเหล่านั้น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก และอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติ โลกสวรรค์’ ดังนี้. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น.

Mahāvedallasutta

มหาเวทัลลสูตร

Pucchā – mahāvedallasuttaṃ panāvuso kattha kena bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ มหาเวทัลลสูตรนี้ ใครกล่าวไว้ที่ไหน

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmatā mahākoṭṭhikena puṭṭhena āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระกล่าวไว้ที่กรุงสาวัตถี เมื่อพระมหาโกฏฐิกะผู้มีอายุสอบถาม.

Cūḷavedallasutta

จูฬเวทัลลสูตร

Pucchā – cūḷavedallasuttaṃ [Pg.149] panāvuso kattha kena bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬเวทัลลสูตรนี้ ใครกล่าวไว้ที่ไหน

Vissajjanā – rājagahe bhante visākhena upāsakena puṭṭhāya dhammadinnāya theriyā bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเถรีธัมมทินนา กล่าวไว้ที่กรุงราชคฤห์ เมื่อวิสาขอุบาสกสอบถาม.

Cūḷadhammasamādānasutta

จูฬธัมมสมาทานสูตร

Pucchā – cūḷadhammasamādānasuttaṃ [Pg.150] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬธัมมสมาทานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Mahādhammasamādānasutta

มหาธัมมสมาทานสูตร

Pucchā – mahādhammasamādānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ มหาธัมมสมาทานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

Vīmaṃsakasutta

วิมังสกสูตร

Pucchā – vīmaṃsakasuttaṃ [Pg.151] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ วิมังสกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

Kosambiyasutta

โกสัมพิยสูตร

Pucchā – kosambiyasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ โกสัมพิยสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante kosambike bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Kosambikā bhante bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā [Pg.152] aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสที่เมืองโกสัมพี ปรารภภิกษุชาวเมืองโกสัมพี. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุชาวเมืองโกสัมพีทั้งหลาย เป็นผู้เกิดการทะเลาะ เกิดการบาดหมาง ถึงการวิวาทกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น.

Brahmanimantanikasutta

พรหมนิมันตนิกสูตร

Pucchā – brahmanimantanikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พรหมนิมันตนิกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Māratajjaniyasutta

มารตัชชนียสูตร

Pucchā – māratajjanīyasuttaṃ [Pg.153] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มารตัชชนียสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส?

Vissajjanā – sakkesu bhante susumāragire bhesakaḷāvane migadāye āyasmatā mahāmoggallānena māraṃ pāpimantaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Māro bhante pāpimā āyasmato mahāmoggallānassa kucchigato hoti koṭṭhamanupaviṭṭho. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ ท่านพระมหาโมคคัลลานะกล่าวที่เขาชื่อสุสุมารคิระ ในป่าเภสกฬาวัน อันเป็นที่อยู่ของเนื้อ ในสักกชนบท ปรารภมารผู้มีบาป. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มารผู้มีบาปได้เข้าไปในท้อง เข้าไปในไส้ของท่านพระมหาโมคคัลลานะ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น.

Majjhimapaṇṇāsapāḷi

มัชฌิมปัณณาสก์ปาฬิ

Kandarakasutta

กันทรกสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.155] jānatā…pe… sammāsambuddhena kandarakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ กันทรกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้แจ้ง... ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – campāyaṃ bhante gaggarāya pokkharaṇiyā tīre pessañca hatthārohaputtaṃ kandarakañca paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, kandarako bhante paribbājako bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca vaṇṇaṃ abhāsi, pesso ca bhante hatthārohaputto bhagavato ca dhammadesanāya ca vaṇṇaṃ abhāsi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ฝั่งสระโบกขรณีชื่อคัคครา ใกล้เมืองจำปา ปรารภเปสสะบุตรนายควาญช้างและกันทรกปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กันทรกปริพาชกได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์. และข้าแต่ท่านผู้เจริญ เปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรม. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น.

Pucchā – evaṃ [Pg.156] kho āvuso kandarakena paribbājakena bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhippasannena vaṇṇe bhāsite kathaṃ bhagavā taṃ samanujānitvā dhammadesanārambhaṃ ārabhi, kathañca pesso hatthārohaputto bhagavato ca dhammadesanāya ca vaṇṇaṃ abhāsi[Pg.157], kathañca pessassa hatthārohaputtassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อกันทรกปริพาชกผู้เลื่อมใสยิ่ง ได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์แล้ว พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาแล้ว ทรงเริ่มแสดงธรรมอย่างไร? และเปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรมอย่างไร? และพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมที่สมควรแก่อัธยาศัยของเปสสะบุตรนายควาญช้างอย่างไร?

Vissajjanā – evaṃ kho bhante kandarakena paribbājakena bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhippasannena vaṇṇe bhāsite ‘‘evametaṃ kandaraka evametaṃ kandaraka’’ evamādinā bhagavā taṃ samanujānitvā ‘‘santi hi kandaraka bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā’’ti evamādinā dhammadesanaṃ samārabhi. Atha kho bhante pesso hatthārohaputto ‘‘acchariyaṃ bhante abbhutaṃ bhante yāva supaññattā cime bhante bhagavatā cattāro satipaṭṭhānā sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti evamādinā bhagavato ca dhammadesanāya vaṇṇaṃ abhāsi, bhagavāpi bhante ‘‘gahanañhetaṃ pessa yadidaṃ manussā, uttānakañhetaṃ pessa yadidaṃ pasavo’’tiādinā pessassa hatthārohaputtassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammakathaṃ desesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อกันทรกปริพาชกผู้เลื่อมใสยิ่ง ได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์แล้ว พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาว่า ‘เป็นอย่างนั้น กันทรกะ เป็นอย่างนั้น กันทรกะ’ ดังนี้เป็นต้น แล้วทรงเริ่มแสดงธรรมว่า ‘กันทรกะ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ เป็นพระอรหันต์ สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นสังโยชน์ที่จะนำไปสู่ภพแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ’ ดังนี้เป็นต้น. ลำดับนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรมว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไม่เคยมีมาเลย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ดีแล้วหนอ เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความรำพัน เพื่อความดับไปแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน’ ดังนี้เป็นต้น. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคก็ได้ทรงแสดงธรรมกถาที่สมควรแก่อัธยาศัยของเปสสะบุตรนายควาญช้างว่า ‘เปสสะ มนุษย์นี้เป็นของลึกซึ้ง สัตว์ดิรัจฉานนี้เป็นของตื้น’ ดังนี้เป็นต้น.

Pucchā – taṃ [Pg.162] panāvuso dhammadesanaṃ sutvā pessassa hatthārohaputtassa kīdiso ānisaṃso adhigato, kathañca bhagavā taṃ puggalacatukkadesanaṃ saṃkhittena bhāsitaṃ, bhikkhūnaṃ vitthārena vibhajitvā desesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อเปสสะบุตรนายควาญช้างได้ฟังพระธรรมเทศนานั้นแล้ว ได้บรรลุอานิสงส์เช่นไร? และพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเทศนาว่าด้วยบุคคล ๔ จำพวกนั้น ที่ตรัสโดยย่อแล้ว แก่ภิกษุทั้งหลายโดยพิสดารอย่างไร?

Vissajjanā – taṃ kho pana bhante dhammaṃ sutvā pessassa hatthārohaputtassa dve ānisaṃsā adhigatā saṅghe ca pasādo satipaṭṭhānapariggahaṇūpāyo [Pg.163] ca abhinavo. Bhagavā ca bhante taṃ puggalacatukkadesanaṃ bhikkhūhi yācito ‘‘katamo ca bhikkhave puggalo attaparitāpanānuyogamanuyutto’’tiādinā saṃkhittena bhāsitaṃ, vitthārena atthaṃ avibhattaṃ. Vitthārena vibhajitvā desesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อเปสสะบุตรนายควาญช้างได้ฟังพระธรรมนั้นแล้ว ได้บรรลุอานิสงส์ ๒ ประการ คือความเลื่อมใสในพระสงฆ์ และอุบายในการกำหนดสติปัฏฐานอันใหม่. และข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเมื่อภิกษุทั้งหลายทูลขอแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมเทศนาว่าด้วยบุคคล ๔ จำพวกนั้น ที่ตรัสโดยย่อว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบการทรมานตนให้ลำบากคือใคร’ ดังนี้เป็นต้น ซึ่งยังมิได้จำแนกเนื้อความโดยพิสดาร ได้ทรงจำแนกโดยพิสดารแล้ว.

Aṭṭhakanāgarasutta

อัฏฐกนาครสูตร

Pucchā – aṭṭhakanāgarasuttaṃ [Pg.166] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อัฏฐกนาครสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante veḷuvagāmake gahapatiṃ aṭṭhakanāgaraṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Dasamo bhante gahapati aṭṭhakanāgaro āyasmantaṃ ānandaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘atthi nu kho bhante ānanda tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo akkhāto, yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avimuttañceva cittaṃ vimuccati, aparikkhiṇā ca āsavā parikkhayaṃ gacchanti, ananuppattañca anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇātī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ ท่านพระอานนทเถระ ผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริก กล่าวที่หมู่บ้านเวฬุวคาม เขตเมืองเวสาลี ปรารภทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะได้เข้าไปหาท่านพระอานนท์แล้วกล่าวคำนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระอานนท์ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ได้ทรงแสดงธรรมอย่างหนึ่งไว้หรือไม่ ที่ภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ จิตที่ยังไม่หลุดพ้นก็หลุดพ้น อาสวะที่ยังไม่สิ้นก็สิ้นไป และอนุตตรโยคเกษมที่ยังไม่บรรลุก็บรรลุ’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น.

Sekhasutta

เสขสูตร

Pucchā – sekhasuttaṃ [Pg.168] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เสขสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส?

Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ santhāgāre āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena kāpilavatthave sakye ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante kāpilavatthave sakye bahudevarattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi ‘‘paṭibhātu taṃ ānanda kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ sekho pāṭipado, piṭṭhi me āgilāyati, tamahaṃ āyamissāmī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนทเถระผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริก กล่าวที่ศาลาของเจ้าศากยะ ณ กรุงกบิลพัสดุ์ ในสักกชนบท ปรารภเจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงให้เห็น ชวนให้ตั้งมั่น ปลุกเร้าใจ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแก่เจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์ตลอดราตรีส่วนมาก แล้วตรัสเรียกท่านพระอานนท์ว่า ‘อานนท์ เธอจงแสดงเสขปฏิปทาแก่เจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์เถิด หลังของเราเมื่อย เราจะเหยียดหลังนั้น’. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น.

Potaliyasutta

โปตลิยสูตร

Pucchā – potaliyasuttaṃ [Pg.170] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ โปตลิยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigame potaliyaṃ gahapatiṃ paṭikkhittasabbakammantaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Potaliyo bhante gahapati paṭikkhittasabbakammanto yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamanto bhagavatā gahapativādena samudācariyamāno kupito anattamano bhagavantaṃ etadavoca ‘‘tayidaṃ bho gotama nacchannaṃ tayidaṃ nappatirūpaṃ, yaṃ maṃ tvaṃ gahapativādena samudācarasī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวอังคุตตราปะชื่ออาปณะ ในอังคุตตราปชนบท ปรารภคฤหบดีโปตลิยะผู้เลิกการงานทั้งปวงแล้ว. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีโปตลิยะผู้เลิกการงานทั้งปวงแล้ว ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค. เมื่อเข้าไปเฝ้าแล้ว ถูกพระผู้มีพระภาคตรัสเรียกด้วยคำว่า ‘คฤหบดี’ จึงโกรธ ไม่พอใจ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ท่านโคดม การที่ท่านเรียกข้าพเจ้าว่าคฤหบดีนั้น ไม่สมควร ไม่เหมาะสมเลย’. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.172] bhagavā kāmānaṃ ādīnavaṃ vitthārena pakāsetvā ariyassa vinaye vohārasamucchedaṃ dassesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงโทษของกามโดยพิสดารแล้ว ทรงแสดงการตัดโวหารในอริยวินัยอย่างไร

Vissajjanā – atha bhante bhagavā ariyassa vinaye vohārasamucchedāya aṭṭha dhamme vibhajitvā ‘‘seyyathāpi gahapati kukkuro jighacchādubbalyapareto goghātakasūnaṃ paccupaṭṭhito assa’’ evamādinā kāmesu ādīnavaṃ dassetvā pariyosāne tīhi vijjāhi ariyassa vinaye vohārasamucchedaṃ sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ vohārasamucchedaṃ vitthārena vibhajitvā desesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเพื่อการตัดโวหารในอริยวินัย ได้ทรงจำแนกธรรม ๘ ประการแล้ว ทรงแสดงโทษในกามด้วยประการฉะนี้ว่า "คฤหบดี สุนัขที่ถูกความหิวและความอ่อนเพลียครอบงำ พึงเข้าไปยืนอยู่ใกล้โรงฆ่าโค" เป็นต้น ในที่สุดได้ทรงจำแนกการตัดโวหารในอริยวินัย การตัดโวหารโดยประการทั้งปวง โดยอาการทั้งปวง ด้วยวิชชา ๓ โดยพิสดารแล้วแสดง

Jīvakasutta

ชีวกสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.173] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena jīvakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ชีวกสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe [Pg.174] bhante jīvakaṃ komārabhaccaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jīvako bhante komārabhacco bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bhante samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhanti, taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭicca kammanti. Ye te bhante evamāhaṃsu ‘samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhanti, taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭicca kamma’nti, kacci te bhante bhagavato vuttavādino na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภหมอชีวกโกมารภัจจ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ หมอชีวกโกมารภัจจ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ชนทั้งหลายฆ่าสัตว์เจาะจงพระสมณโคดม พระสมณโคดมทรงทราบว่าเนื้อนั้นเขาฆ่าเจาะจงแล้ว จึงเสวย เพราะอาศัยกรรม ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า 'ชนทั้งหลายฆ่าสัตว์เจาะจงพระสมณโคดม พระสมณโคดมทรงทราบว่าเนื้อนั้นเขาฆ่าเจาะจงแล้ว จึงเสวย เพราะอาศัยกรรม' ชนเหล่านั้นกล่าวตรงตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริง และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมหรือเปล่า และไม่มีวาทะที่คล้อยตามวาทะที่ชอบด้วยธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งที่พึงถูกตำหนิมาถึงหรือ" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Upālisutta

อุปาลิสูตร

Pucchā – upālisuttaṃ [Pg.177] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อุปาลิสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – nāḷandāyaṃ bhante upāliṃ gahapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ. Upāli bhante gahapati bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘āgamā nukhvidha bhante dīghatapassī nigaṇṭho’’ti, evamādinā ca bhante upāli gahapati bhagavato paṭisandhāraṃ katvā attano ācariyassa nigaṇṭhassa nāṭaputtassa vādaṃ pakāsesi, vādaṃ vaṇṇesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่เมืองนาลันทา ปรารภคฤหบดีอุปาลิ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นิครนถ์ทีฆตปัสสีมาถึงที่นี่แล้วหรือ" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิได้สนทนาปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคด้วยประการฉะนี้เป็นต้นแล้ว ได้ประกาศวาทะของอาจารย์ของตนคือนิครนถ์นาฏบุตร ได้พรรณนาวาทะนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – atha [Pg.183] kho āvuso bhagavā upāliṃ gahapatiṃ tasmiṃ vāde kathaṃ samanuyuñjī samanugāhī samanubhāsī, kathañcassa upāyaṃ dassetvā yathābhūtaṃ atthaṃ ñāpesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงซักไซร้ ทรงสอบสวน ทรงชี้แจงคฤหบดีอุปาลิในวาทะนั้นอย่างไร และทรงแสดงอุบายอย่างไร ทรงให้รู้เนื้อความตามความเป็นจริง

Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā upāliṃ gahapatiṃ ‘‘sace kho tvaṃ gahapati sacce patiṭṭhāya manteyyāsi, siyā no ettha kathāsallāpo’’ti upāliṃ gahapatiṃ kathaṃ samuṭṭhāpetvā ‘‘taṃ [Pg.184] kiṃmaññasi gahapati, idhassa nigaṇṭho ābādhiko dukkhito bāñhagilāno sītodakaparikkhitto uṇhodakapaṭisevī, so sītodakaṃ alabhamāno kālaṅkareyyā’’ti evamādinā bhante bhagavā cattāro upāye dassetvā upāliṃ gahapatiṃ yathābhūtamatthaṃ ñāpesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงตั้งการสนทนากับคฤหบดีอุปาลิว่า "คฤหบดี ถ้าท่านตั้งอยู่ในสัจจะแล้วพึงกล่าว เราพึงมีการสนทนากันในเรื่องนี้" แล้วทรงแสดงอุบาย ๔ ประการแก่คฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน นิครนถ์ในโลกนี้เป็นผู้มีอาพาธ มีทุกข์ มีโรคหนัก ถูกน้ำเย็นห้ามไว้ ใช้น้ำร้อน เขาไม่ได้น้ำเย็นแล้วพึงทำกาละ" ทรงให้คฤหบดีอุปาลิรู้เนื้อความตามความเป็นจริง

Pucchā – evaṃ [Pg.190] kho āvuso upāli gahapati bhagavatā saññāpito imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāraṃ akāsi, kathañca bhagavā taṃ puna anusāsitvā uttari vinesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ คฤหบดีอุปาลิผู้ที่พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงอย่างนี้ เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร และพระผู้มีพระภาคทรงอนุศาสน์เขาอีกอย่างไร ทรงแนะนำยิ่งขึ้นไป

Vissajjanā – ‘‘purimenevāhaṃ bhante opammena bhagavato attamano abhiraddho, apicāhaṃ imāni bhagavato vicitrāni pañhapaṭibhānāni sotukāmo, evāhaṃ bhagavantaṃ paccanīkaṃ kātabbaṃ amaññissa’’nti, evamādinā bhante upāli gahapati bhagavatā viññāpito imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāraṃ akāsi. Tattha bhagavā ca bhante ‘‘anuviccakāraṃ kho gahapati karohi, anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’’ti evamādinā puna anusāsitvā uttari yāva dhammacakkhupaṭilābhā vinesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิผู้ที่พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงอย่างนี้ เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ยินดีและเลื่อมใสในพระผู้มีพระภาคด้วยอุปมาแต่แรกแล้ว แต่ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังปฏิภาณปัญหาอันวิจิตรของพระผู้มีพระภาคเหล่านี้ ข้าพระองค์จึงสำคัญว่าควรจะทำพระผู้มีพระภาคให้เป็นปฏิปักษ์" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงอนุศาสน์เขาอีกด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านจงทำกรรมที่พิจารณาแล้วเถิด การพิจารณาแล้วจึงทำย่อมดีงามแก่คนผู้มีชื่อเสียงเช่นท่าน" ทรงแนะนำยิ่งขึ้นไปจนกระทั่งได้ดวงตาเห็นธรรม

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.194] nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upālissa gahapatissa nivesanaṃ gantvā āvīmaṃsanā ca upālissa gahapatissa paccuttarā kathā ca ahosi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ การสอบสวนของนิครนถ์นาฏบุตรที่ไปยังเรือนของคฤหบดีอุปาลิ และคำตอบของคฤหบดีอุปาลิได้มีแล้วอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘ummattosi tvaṃ gahapati dattosi tvaṃ gahapatī’’ti evamādinā bhante nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upālissa gahapatissa nivesanaṃ gantvā vīmaṃsā ca ‘‘bhaddikā bhante āvaṭṭanīmāyā kalyāṇī bhante āvaṭṭanīmāyāti’’ evamādinā upālissa gahapatissa paccuttarakathā ca ahosi.

คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การสอบสวนของนิครนถ์นาฏบุตรที่ไปยังเรือนของคฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านเป็นบ้าแล้ว คฤหบดี ท่านถูกหลอกแล้ว" และคำตอบของคฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาที่ชักนำมาดีแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาที่ชักนำมางดงามแล้ว" ได้มีแล้ว

Dhīrassa [Pg.198] vigatamohassa,Pabhinnakhīlassa vijitavijayassa;

Anīghassa susamacittassa,Vuddhasīlassa sādhupaññassa;

Vesamantarassa vimalassa,Bhagavato tassa sāvakohamasmiṃ.

ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้มีปัญญา ผู้ปราศจากโมหะ ผู้มีกิเลสอันทำลายแล้ว ผู้มีชัยชนะอันชนะแล้ว ผู้ไม่มีความคับแค้น ผู้มีจิตสงบดีแล้ว ผู้มีศีลอันเจริญแล้ว ผู้มีปัญญาดี ผู้มีจิตกว้างขวาง ผู้ปราศจากมลทิน

Akathaṃ kathissa tusitassa,Vantalokāmisassa muditassa;

Katasamaṇassa manujassa,Antimasārīrassa narassa.

ของนรชนผู้ไม่มีความสงสัย ผู้ยินดีแล้ว ผู้คายอามิสในโลกแล้ว ผู้เบิกบาน ผู้ทำสมณธรรมแล้ว ผู้มีร่างกายเป็นที่สุด

Anopamassa [Pg.199] virajassa,Bhagavato tassa sāvako hamasmi –

ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ไม่มีอุปมา ผู้ปราศจากธุลี

Taṇhacchidassa buddhassa,Vītadhūmassa anupalittassa.Āhuneyyassa yakkhassa,Uttamapuggalassa atulassa;

Mahato yasaggapattassa,Bhagavato tassa sāvako hamasmi –

ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ตัดตัณหาได้แล้ว ผู้เป็นพระพุทธเจ้า ผู้ปราศจากควัน (กิเลสเครื่องเศร้าหมอง) ผู้ไม่ติดข้อง ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ประเสริฐ ผู้เป็นบุคคลสูงสุด ผู้ไม่มีใครเปรียบ ผู้บรรลุยอดแห่งยศอันยิ่งใหญ่

Kukkuravatikasutta

กุกกุรวติกสูตร

Pucchā – kukkuravatikasuttaṃ [Pg.200] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ กุกกุรวติกสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – koliyesu bhante haliddavasane nāma koliyānaṃ nigame puṇṇañca koliyaputtaṃ govatikaṃ acelañca seniyaṃ kukkuravatikaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Puṇṇo bhante koliya putto govatiko bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante acelo seniyo kukkuravatiko dukkarakārako chamānikkhittaṃ bhojanaṃ bhuñjati, tassa taṃ kukkuravataṃ dīgharattaṃ samattaṃ samādinnaṃ, tassa kā gati, ko abhisamparāyo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสที่นิคมของชาวโกลิยะชื่อหัลลิดทวสนะ ในหมู่ชาวโกลิยะ ปรารภปุณณะโกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตร และเสนียะชีเปลือยผู้ประพฤติสุนัขวัตร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ปุณณะโกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เสนียะชีเปลือยผู้ประพฤติสุนัขวัตรนี้ เป็นผู้ทำสิ่งที่ทำได้ยาก ย่อมบริโภคอาหารที่ตกอยู่บนพื้นดิน สุนัขวัตรนั้นเขาประพฤติมานานแล้ว สำเร็จแล้ว สมาทานแล้ว คติของเขาเป็นอย่างไร สัมปรายภพของเขาเป็นอย่างไร" ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Abhayarājakumārasutta

อภัยราชกุมารสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.201] jānatā…pe… sammāsambuddhena abhayarājakumārasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อภัยราชกุมารสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe me bhante abhayaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Abhayo bhante rājakumāro bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘bhāseyya nu kho bhante tathāgato taṃ vācaṃ, yā sā vācā paresaṃ appiyā amanāpā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภอภัยราชกุมาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อภัยราชกุมารเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระตถาคตพึงตรัสพระวาจาใด ที่เป็นพระวาจาไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของผู้อื่นหรือ" ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Bahuvedanīyasutta

พหุเวทนียสูตร

Pucchā – bahuvedanīyasuttaṃ [Pg.206] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พหุเวทนียสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantañca udāyiṃ pañcakaṅgañca thapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ, pañcakaṅgo bhante thapati āyasmantaṃ udāyiṃ upasaṅkamitvā vedanaṃ pucchi, āyasmā bhante udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ etadavoca ‘‘tisso kho thapati vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā’’ti. Evaṃ vutte bhante pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca ‘‘na kho bhante udāyi tisso vedanā vuttā bhagavatā, dve vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā, yāyaṃ bhante adukkhamasukhā vedanā, santasmiṃ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’’ti. Neva asakkhi kho bhante āyasmā udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ saññāpetuṃ, na pana asakkhi pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ saññāpetuṃ. Assosi kho āyasmā ānando āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ, atha kho bhante āyasmā ānando yāvatako ahosi [Pg.207] āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระอุทายีและช่างไม้ปัญจกังคะ พระเจ้าข้า ช่างไม้ปัญจกังคะเข้าไปหาท่านพระอุทายีแล้วสอบถามเรื่องเวทนา พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีได้กล่าวกับช่างไม้ปัญจกังคะว่า “ช่างไม้ เวทนา ๓ อย่างนี้แล พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา” พระเจ้าข้า เมื่อท่านพระอุทายีกล่าวอย่างนี้แล้ว ช่างไม้ปัญจกังคะได้กล่าวกับท่านพระอุทายีว่า “ท่านอุทายีผู้เจริญ เวทนา ๓ อย่างนี้แล พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสไว้ พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๒ อย่าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา พระเจ้าข้า อทุกขมสุขเวทนาใด พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนานั้นว่าเป็นสุขอย่างประณีต” พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีไม่สามารถทำให้ช่างไม้ปัญจกังคะเข้าใจได้ และช่างไม้ปัญจกังคะก็ไม่สามารถทำให้ท่านพระอุทายีเข้าใจได้ พระเจ้าข้า ท่านพระอานนท์ได้ยินการสนทนานี้ของท่านพระอุทายีกับช่างไม้ปัญจกังคะ จากนั้น พระเจ้าข้า ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลเรื่องการสนทนาทั้งหมดที่ท่านพระอุทายีสนทนากับช่างไม้ปัญจกังคะนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

Apaṇṇakasutta

อปัณณกสูตร

Pucchā – apaṇṇakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อปัณณกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

Vissajjanā – kosalesu bhante sālāyaṃ nāma kosalānaṃ brāhmaṇagāme sāleyyake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Sambahulā bhante aññatitthiyā sāleyyakānaṃ [Pg.208] brāhmaṇagahapatikānaṃ attano attano micchādiṭṭhiyo paṭiggaṇhāpesuṃ uggaṇhāpesuṃ. Te pana bhante sāleyyakā brāhmaṇagahapatikā ekadiṭṭhiyampi patiṭṭhātuṃ na sakkhiṃsu. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ในแคว้นโกศล ที่หมู่บ้านพราหมณ์ของชาวโกศลชื่อสาลา ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวสาลา พระเจ้าข้า เดียรถีย์จำนวนมากได้ให้พราหมณ์คฤหบดีชาวสาลาเหล่านั้นรับและยึดถือมิจฉาทิฏฐิของตนๆ พระเจ้าข้า พราหมณ์คฤหบดีชาวสาลาเหล่านั้นไม่สามารถตั้งมั่นอยู่ในทิฏฐิเดียวได้ พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

Pucchā – tatra [Pg.209] āvuso bhagavatā paṭhamaṃ micchāvādo ca sammāvādo ca kathaṃ vibhajitvā pakāsito.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะในเบื้องต้นอย่างไร

Vissajjanā – tatra bhante bhagavatā ‘‘santi gahapatayo eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti evamādinā paṭhamaṃ micchāvādo ca sammāvādo ca vibhajitvā pakāsito.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะในเบื้องต้นด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี’” เป็นต้น

Pucchā – tattha [Pg.210] āvuso bhagavatā micchāvādīnañca doso sammāvādīnañca guṇo kathaṃ vicāretvā pakāsito.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงพิจารณาและประกาศโทษของมิจฉาวาทีและคุณของสัมมาวาทีอย่างไร

Vissajjanā – tattha bhante bhagavatā ‘‘tatra gahapatayo yete samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti evamādinā bhante micchāvādīnañca doso sammāvādīnañca guṇo bhagavatā vicāretvā pakāsito.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงพิจารณาและประกาศโทษของมิจฉาวาทีและคุณของสัมมาวาทีด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี’” เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.212] tattha bhagavatā viññuno purisapuggalassa paṭisañcikkhaṇā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศการพิจารณาของวิญญูชนอย่างไร

Vissajjanā – tatra [Pg.213] gahapatayo viññū puriso iti paṭisañcikkhatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā viññuno purisapuggalassa paṭisañcikkhaṇā pakāsitā.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงประกาศการพิจารณาของวิญญูชนด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย วิญญูชนย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า” เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.215] bhagavatā aññesupi micchāvādasammāvādesu apaṇṇakapaṭipadā vicāretvā pakāsitā, taṃ saṅkhepato kathesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงพิจารณาและประกาศอปัณณกปฏิปทาในมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะอื่นๆ อย่างไร ขอท่านจงกล่าวโดยย่อ

Vissajjanā – yatheva bhante paṭhame vāde, evameva kho bhante akiriyavādādīsu catūsu ca micchāvādesu dosaṃ kiriyavādādīsu ca catūsu sammāvādesu guṇaṃ, tattha ca viññuno purisassa paṭisañcikkhaṇākāraṃ dassetvā bhagavatā apaṇṇakapaṭipadā pakāsitā.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า เหมือนในวาทะแรกนั่นแล พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงโทษในมิจฉาวาทะ ๔ อย่าง มีอักกิริยวาทะเป็นต้น และคุณในสัมมาวาทะ ๔ อย่าง มีกิริยวาทะเป็นต้น และทรงแสดงอาการพิจารณาของวิญญูชนในวาทะเหล่านั้น แล้วทรงประกาศอปัณณกปฏิปทา

Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta

อัมพลาฏฐิการาหุโลวาทสูตร

Pucchā – ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṃ [Pg.216] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อัมพลาฏฐิการาหุโลวาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ rāhulaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงราชคฤห์ ปรารภท่านพระราหุล

Mahārāhulovādasutta

มหาราหุโลวาทสูตร

Pucchā – mahārāhulovādasuttaṃ [Pg.217] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาราหุโลวาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ rāhulaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante rāhulo bhagavato ceva attano ca attabhāvasampattiṃ nissāya gehassitaṃ chandarāgaṃ uppādesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระราหุล พระเจ้าข้า ท่านพระราหุลอาศัยความสมบูรณ์แห่งอัตภาพของพระผู้มีพระภาคและของตน ได้ยังฉันทราคะที่อาศัยเรือนให้เกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

Cūḷamālukyasutta

จูฬมาลุงกยสูตร

Pucchā – cūḷamālukyasuttaṃ [Pg.218] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬมาลุงกยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ mālukyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante mālukyaputto attano pavivittassa rahogatassa paṭisallīnassa cetaso parivitakkaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระมาลุงกยบุตร พระเจ้าข้า ท่านพระมาลุงกยบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคถึงความคิดรำพึงในใจของตนที่หลีกเร้นอยู่ ณ ที่ลับ สงัด พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

Mahāmālukyasutta

มหามาลุงกยสูตร

Pucchā – mahāmālukyasuttaṃ [Pg.221] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหามาลุงกยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

Vissajjanā – tasmiṃyeva bhante sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ mahāmālukyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถีนั้นเอง ปรารภท่านพระมหามาลุงกยบุตร

Bhaddālisutta

ภัททาลิสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.222] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena bhaddālisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ภัททาลิสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ bhaddāliṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante bhaddāli bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระภัททาลิ พระเจ้าข้า เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบท และภิกษุสงฆ์กำลังสมาทานสิกขาอยู่ ท่านพระภัททาลิได้แสดงความไม่กระตือรือร้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

Accayo [Pg.223] maṃ bhante accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yohaṃ bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesiṃ, tassa me bhante bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāya –

พระเจ้าข้า โทษได้ครอบงำข้าพระองค์แล้ว เหมือนคนเขลา เหมือนคนหลง เหมือนคนไม่ฉลาด ที่ข้าพระองค์แสดงความไม่กระตือรือร้น เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบท และภิกษุสงฆ์กำลังสมาทานสิกขาอยู่ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงรับทราบโทษนั้นของข้าพระองค์โดยความเป็นโทษ เพื่อการสำรวมต่อไปในภายหน้า

Pucchā – atha [Pg.225] kho āvuso āyasmā bhaddāli bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā taṃ vibhajitvā byākāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จากนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาอะไรแด่พระผู้มีพระภาค และพระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและพยากรณ์ปัญหานั้นอย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante āyasmā bhaddāli ‘‘ko nu kho bhante hetu, ko paccayo, yena midhekaccaṃ bhikkhuṃ pasayu pasayu kāraṇaṃ karontī’’ti evamādinā bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘idha bhaddāli ekacco bhikkhu abhiṇhāpattiko hoti, āpattibahulo’’ evamādinā āyasmato bhaddālissa vibhajitvā byākāsi.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า จากนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาแด่พระผู้มีพระภาคด้วยประการฉะนี้ว่า “พระเจ้าข้า อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ภิกษุบางรูปถูกตำหนิ ถูกตำหนิอยู่” เป็นต้น และพระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและพยากรณ์แก่ท่านพระภัททาลิด้วยประการฉะนี้ว่า “ภัททาลิ ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีอาบัติเนืองนิตย์ มีอาบัติมาก” เป็นต้น

Pucchā – tadāpi [Pg.228] kho āvuso āyasmā bhaddāli punapi bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā tampi vibhajitvā byākāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ในครั้งนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาเช่นไรกับพระผู้มีพระภาคอีก และพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกปัญหาข้อนั้นพยากรณ์แก่ท่านอย่างไร

Vissajjanā – tadāpi bhante āyasmā bhaddāli ‘‘ko nu kho bhante hetu, ko paccayo, yena pubbe appatarāni ceva sikkhāpadāni ahesuṃ, bahutarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahiṃsu. Ko pana bhante hetu, ko paccayo yena etarahi bahutarāni ceva sikkhāpadāni honti appatarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahantī’’ti bhagavantaṃ punapi pañhaṃ apucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘evametaṃ bhaddāli hoti, sattesu hāyamānesu saddhamme antaradhāyamāne bahutarāni honti appatarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahantī’’ti, evamādinā āyasmato bhaddālissa vibhajitvā vibhajitvā byākatā.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในครั้งนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาแด่พระผู้มีพระภาคอีกว่า “พระเจ้าข้า อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้เมื่อก่อนสิกขาบทมีน้อย แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีมาก ส่วนอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ในปัจจุบันนี้สิกขาบทมีมาก แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีน้อย” พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกปัญหาพยากรณ์แก่ท่านพระภัททาลิโดยทำนองนี้ว่า “ภัททาลิ เรื่องนี้เป็นอย่างนี้ เมื่อสัตว์ทั้งหลายเสื่อมลง และพระสัทธรรมอันตรธานไป สิกขาบทก็มีมาก แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีน้อย” ดังนี้เป็นต้น

Laṭukikopamasutta

ลฏุกิกูปมสูตร

Pucchā – laṭukikopamasuttaṃ [Pg.1] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ลฏุกิกูปมสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigame āyasmantaṃ udāyiṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante udāyī bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘idha mayhaṃ bhante rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘bahūnaṃ vata no bhagavā dukkhadhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upahattā’ti’’. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวอังคุตตราปะ ชื่ออาปณะ ในแคว้นอังคุตตราปะ ปรารภท่านพระอุทายี พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้กราบทูลว่า “พระเจ้าข้า ในที่นี้ เมื่อข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่ลับ ได้มีความรำพึงในใจอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้กำจัดทุกขธรรมเป็นอันมากแก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้นำสุขธรรมเป็นอันมากมาให้แก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้กำจัดอกุศลธรรมเป็นอันมากแก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้นำกุศลธรรมเป็นอันมากมาให้แก่พวกเราหนอ’” พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – atha [Pg.4] kho āvuso bhagavā kīdisī upamāyo dassetvā bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมาเช่นไรแล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลาย

Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā laṭukikopamaṃ hatthināgopamaṃ daliddapurisopamaṃ gahapatikopamanti catasso upamāyo dassetvā bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมา ๔ อย่าง คือ อุปมาด้วยนกกระทา อุปมาด้วยพญาช้าง อุปมาด้วยบุรุษเข็ญใจ และอุปมาด้วยคฤหบดี แล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลาย

Pucchā – evañcāvuso [Pg.8] bhagavā catūhi upamāhi bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā kathaṃ uttari dhammadesanaṃ pavaḍḍhesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยอุปมา ๔ อย่างนี้แล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาต่อไปอย่างไร

Vissajjanā – evaṃ kho bhante bhagavā catūhi upamāhi bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā ‘‘cattāro me udāyi puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ’’nti evamādinā uttari bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ pavaḍḍhesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยอุปมา ๔ อย่างนี้แล้ว ทรงแสดงธรรมกถาแก่ภิกษุทั้งหลายต่อไปโดยทำนองนี้ว่า “อุทายี บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก” ดังนี้เป็นต้น

Cātumasutta

จาตุมาสูตร

Pucchā – cātumasuttaṃ [Pg.10] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็จาตุมาสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – cātumāyaṃ bhante āyasmantānaṃ sāriputtamoggalānattherānaṃ saddhivihārike adhunā pabbajite sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Sāriputtamoggallānappamukhāni bhante pañcamattāni bhikkhusatāni cātumaṃ anuppattāni honti bhagavantaṃ dassanāya, te ca āgantukā bhikkhū nevāsikehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisammodamānā senāsanāni paññāpayamānā pattacīvarāni paṭisāmayamānā uccāsaddā mahāsaddā ahesuṃ. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่จาตุมา ปรารภภิกษุจำนวนมากผู้บวชใหม่ ซึ่งเป็นสัทธิวิหาริกของพระเถระทั้งหลายคือท่านพระสารีบุตรและท่านพระโมคคัลลานะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูป มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประธาน ได้มาถึงจาตุมาเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นได้สนทนาปราศรัยกับภิกษุเจ้าถิ่น จัดแจงเสนาสนะ เก็บอัฐบริขาร ส่งเสียงดังอื้ออึง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.13] tattha bhagavā bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายในที่นั้นอย่างไร

Vissajjanā – cattārimāni bhikkhave bhayāni udakorohante pātikaṅkhitabbānīti evamādinā bhante bhagavā tattha bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายในที่นั้นโดยทำนองนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ อย่างนี้ พึงหวังได้แก่ผู้ลงสู่แม่น้ำ” ดังนี้เป็นต้น

Naḷakapānasutta

นฬกปานสูตร

Pucchā – naḷakapānasuttaṃ [Pg.17] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็นฬกปานสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – naḷakapāne bhante anuruddhattherappamukhe sambahule abhiññāte abhiññāte kulaputte ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นฬกปานะ ปรารภกุลบุตรผู้มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักจำนวนมาก มีพระเถระอนุรุทธะเป็นประธาน

Goliyānisutta

โคลิยานิสูตร

Pucchā – goliyānisuttaṃ [Pg.18] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็โคลิยานิสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครเป็นผู้ตรัส

Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ goliyāniṃ ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. Āyasmā bhante goliyāni āraññiko padasamācāro saṅghamajjhe osaṭo hoti kenacideva karaṇīyena, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีคือท่านพระสารีบุตรเถระตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภท่านพระโคลิยานิ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระโคลิยานิเป็นพระอรัญญิก มีวัตรปฏิบัติเรียบร้อย ได้เข้ามาสู่ท่ามกลางสงฆ์ด้วยกิจบางอย่าง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีตรัสในเรื่องนั้น

Kīṭāgirisutta

กีฏาคิริสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.19] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena kīṭāgirisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็กีฏาคิริสูตร พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – kāsīsu bhante kīṭāgirismiṃ kāsīnaṃ nigame assajipunabbasuke bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Assajipunabbasukā bhante bhikkhū bhikkhūhi sahadhammikaṃ vuccamānā evamāhaṃsu ‘‘mayaṃ kho āvuso sāyañceva bhuñjāma pāto ca divā ca vikāle, te mayaṃ sāyañceva bhuñjamānā pāto ca divā ca vikāle appābādhatañca sañjānāma appātaṅkatañca lahuṭṭhānañca balañca phāsuvihārañca, te mayaṃ kiṃ sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvissāma, sāyañceva mayaṃ bhuñjissāma pāto ca divā ca vikāle’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กีฏาคิริ ในนิคมของชาวกาสี ปรารภภิกษุอัสสชิและปุนัพพสุกะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุอัสสชิและปุนัพพสุกะเมื่อถูกภิกษุทั้งหลายกล่าวตักเตือนตามธรรม ได้กล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านผู้มีอายุ พวกเราฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาล พวกเราฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาลแล้ว ย่อมรู้สึกว่ามีอาพาธน้อย มีความเจ็บป่วยน้อย มีกายเบา มีกำลัง และอยู่ผาสุก พวกเราจะละประโยชน์ที่เห็นประจักษ์แล้วไปแสวงหาประโยชน์ที่ต้องรอเวลาทำไม พวกเราจะฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาลต่อไป” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Tevijjavacchasutta

เตวิชชวัจฉสูตร

Pucchā – tevijjavacchasuttaṃ [Pg.21] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็เตวิชชวัจฉสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante vacchagottaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ etadavoca ‘‘sutaṃ me bhante samaṇo gotamo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti, carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti. Ye te bhante evamāhaṃsu ‘‘samaṇo gotamo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti, carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti. Kacci te bhante bhagavato vuttavādino, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงเวสาลี ปรารภวัจฉโคตรปริพาชก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ‘พระสมณโคดมทรงปฏิญาณว่าเป็นสัพพัญญู สัพพทัสสี ทรงปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่เหลือ และญาณทัสสนะย่อมปรากฏแก่พระองค์ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเสด็จไป ประทับยืน บรรทม หรือตื่นอยู่’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า “พระสมณโคดมทรงปฏิญาณว่าเป็นสัพพัญญู สัพพทัสสี ทรงปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่เหลือ และญาณทัสสนะย่อมปรากฏแก่พระองค์ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเสด็จไป ประทับยืน บรรทม หรือตื่นอยู่” ชนเหล่านั้นกล่าวตรงตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้หรือไม่ ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริงหรือ และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมหรือไม่ และไม่มีใครในบรรดาผู้ร่วมประพฤติธรรมจะติเตียนได้โดยชอบหรือ” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Aggivacchasutta

อัคคิวัจฉสูตร

Pucchā – aggivacchasuttaṃ [Pg.23] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็อัคคิวัจฉสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante vacchagottaṃ paribbājakaṃ bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kiṃ nu kho bho gotama ‘sassato loko idameva saccaṃ moghamañña’nti evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti evamādikaṃ pañhaṃ apucchi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภวัจฉโคตรปริพาชก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้ทูลถามปัญหาโดยทำนองนี้ว่า “ท่านโคดมผู้เจริญ ท่านมีความเห็นอย่างนี้หรือว่า ‘โลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเป็นโมฆะ’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Mahāvacchasutta

มหาวัจฉสูตร

Pucchā – mahāvacchasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็มหาวัจฉสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe bhante vacchagottaṃyeva paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā [Pg.24] etadavoca ‘‘dīgharattāhaṃ bhotā gotamena sahakathī, sādhu me bhavaṃ gotamo saṃkhittena kusalākusalaṃ desetū’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภวัจฉโคตรปริพาชกนั่นเอง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้กราบทูลว่า “ข้าพระองค์ได้สนทนากับท่านพระโคดมมานานแล้ว ขอท่านพระโคดมโปรดแสดงกุศลและอกุศลโดยย่อแก่ข้าพระองค์เถิด” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – evaṃ [Pg.25] vutte kho āvuso vacchagotto paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno hutvā kīdisaṃ pasannākāraṃ akāsi, kathañcassa dhammābhisamayo ahosi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว วัจฉโคตรปริพาชกเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้แล้ว ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร และการตรัสรู้ธรรมของเขาเป็นอย่างไร.

Vissajjanā – evaṃ vutte bhante vacchagotto paribbājako ‘‘sace hi bho gotama imaṃ dhammaṃ bhavaṃyeva gotamo ārādhako abhavissa, no ca kho bhikkhū ārādhakā abhavissaṃsu, evamidaṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ abhavissa tenaṅgenā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi. Yāva arahattañcassa dhammābhisamayo ahosi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว วัจฉโคตรปริพาชกเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ถ้าหากท่านพระโคดมผู้เจริญ ท่านพระโคดมเท่านั้นพึงเป็นผู้ยังธรรมนี้ให้สำเร็จ แต่ภิกษุทั้งหลายไม่พึงเป็นผู้ยังธรรมให้สำเร็จ พรหมจรรย์นี้ก็พึงไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น.” และการตรัสรู้ธรรมของเขาได้มีจนถึงความเป็นพระอรหันต์.

Dīghanakhasutta

ทีฆนขสูตร

Pucchā – dīghanakhasuttaṃ [Pg.28] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ทีฆนขสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

Vissajjanā – rājagahe bhante dīghanakhaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Dīghanakho bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ahañhi bho gotama evaṃvādī evaṃdiṭṭhi sabbaṃ me nakkhamatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภทีฆนขปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทีฆนขปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ได้กราบทูลว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า สิ่งทั้งปวงไม่เป็นที่พอใจแก่ข้าพระองค์.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น.

Pucchā – imasmiṃ [Pg.31] ca panāvuso veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne kesaṃ puggalānaṃ visesādhigamo ahosi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อพระไวยากรณ์นี้กำลังตรัสอยู่ บุคคลเหล่าไหนได้มีการบรรลุคุณวิเศษ.

Vissajjanā – imasmiñca pana bhante veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato sāriputtassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci, dīghanakhassa pana paribbājakassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi yaṃkiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อพระไวยากรณ์นี้กำลังตรัสอยู่ จิตของท่านพระสารีบุตรหลุดพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่น. ส่วนทีฆนขปริพาชก ในอาสนะนั้นเอง ได้เกิดดวงตาเห็นธรรมปราศจากธุลี ปราศจากมลทินว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา.”

Māgaṇḍiyasutta

มาคัณฑิยสูตร

Pucchā – māgaṇḍiyasuttaṃ [Pg.33] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ มาคัณฑิยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame bhāradvāja gottassa brāhmaṇassa agyāgāre tiṇasanthārake māgaṇḍiyaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Māgaṇḍiyo bhante paribbājako bhagavantaṃ ‘‘bhūnahu samaṇo gotamo’’ti vadesi, tasmiṃ bhante vaṭṭhusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในแคว้นกุรุ ในนิคมของชาวกุรุชื่อกัมมาสทัมมะ ในโรงบูชาไฟของพราหมณ์โคตรภารทวาชะ บนที่ลาดด้วยหญ้า ปรารภมาคัณฑิยปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มาคัณฑิยปริพาชกได้กล่าวว่า “พระสมณโคดมเป็นผู้ทำลายความเจริญ” แก่พระผู้มีพระภาคเจ้า. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.36] bhagavā tattha māgaṇḍiyassa paribbājakassa samanuyuñjitvā samanuyuñjitvā dhammaṃ desesi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และพระผู้มีพระภาคเจ้าในที่นั้น ได้ทรงซักไซ้ไล่เลียงมาคัณฑิยปริพาชกแล้ว ซักไซ้ไล่เลียงแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมอย่างไร.

Vissajjanā – ‘‘cakkhuṃ kho māgaṇḍiya rūpārataṃ rūpasammuditaṃ, taṃ tathāgatassa dantaṃ guttaṃ rakkhitaṃ saṃvutaṃ, tassa ca saṃvarāya dhammaṃ desetī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavā māgaṇḍiyassa paribbājakassa samanuyuñjitvā samanuyuñjitvā dhammaṃ desesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าในที่นั้น ได้ทรงซักไซ้ไล่เลียงมาคัณฑิยปริพาชกแล้ว ซักไซ้ไล่เลียงแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรมาคัณฑิยะ ตาเป็นที่ยินดีในรูป เป็นที่ยินดีพร้อมในรูป ตาอันนั้นของตถาคตฝึกแล้ว คุ้มครองแล้ว รักษาแล้ว สำรวมแล้ว และทรงแสดงธรรมเพื่อความสำรวมตาอันนั้น.”

Pucchā – evaṃ [Pg.39] kho āvuso māgaṇḍiyena paribbājakena ‘‘nakiñci bho gotamā’’ti yathābhūtaṃ paṭissute kathaṃ bhagavā attanopi na kiñci kenacipi vattabbataṃ pakāsesi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อมาคัณฑิยปริพาชกได้รับรองตามความเป็นจริงแล้วว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ไม่มีอะไรเลย” พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงประกาศความเป็นผู้ไม่มีอะไรที่ใครๆ พึงกล่าวได้แม้แก่พระองค์เองอย่างไร.

Vissajjanā – evaṃ kho bhante māgaṇḍiyena paribbājakena nakiñci bhogotamāti yathābhūtaṃ paṭissute ‘‘ahaṃ kho pana māgaṇḍiya pubbe agāriyabhūto samāno pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresiṃ cakkhuviññeyyahi rūpehi iṭṭhehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṃhitehi rajanīyehī’’ti evamādinā bhagavā attanopi na kiñci kenacipi vattabbataṃ pakāsesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อมาคัณฑิยปริพาชกได้รับรองตามความเป็นจริงแล้วว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ไม่มีอะไรเลย” พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงประกาศความเป็นผู้ไม่มีอะไรที่ใครๆ พึงกล่าวได้แม้แก่พระองค์เองด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรมาคัณฑิยะ ก็เราเมื่อก่อนเป็นคฤหัสถ์อยู่ ได้บำเรออยู่ด้วยกามคุณ ๕ ที่ประกอบพร้อมแล้ว บริบูรณ์แล้ว คือรูปที่พึงรู้ด้วยตา อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ น่ารักใคร่ ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด.”

Pucchā – imasmiṃ [Pg.42] sutte pariyosānapucchaṃ pucchissāmi imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā māgaṇḍiyo paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno hutvā kīdisaṃ pasannākāramakāsi.

คำถาม – ข้าพเจ้าจักถามปัญหาท้ายสุดในสูตรนี้. ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็มาคัณฑิยปริพาชกฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้แล้ว ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร.

Vissajjanā – imaṃ [Pg.43] ca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā māgaṇḍiyo paribbājako ‘abhikkantaṃ bho gotama abhikkantaṃ bho gotamā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็มาคัณฑิยปริพาชกฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ งดงามยิ่งนัก ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ งดงามยิ่งนัก.”

Sandakasutta

สันทกสูตร

Pucchā – sandakasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ สันทกสูตรนี้ ใครกล่าวที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

Vissajjanā – kosambiyaṃ [Pg.44] bhante sandakaṃ paribbājakaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Sandako bhante paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘sādhuvata bhavantaṃyeva ānandaṃ paṭibhātu sake ācariya ke dhammikathā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกกล่าวที่กรุงโกสัมพี ปรารภสันทกปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สันทกปริพาชกได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า “ขอท่านพระอานนท์ผู้เจริญนั่นแหละจงแสดงธรรมกถาของอาจารย์ของท่าน.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กล่าวในเรื่องนั้น.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.45] tattha cattāro abrahmacariyavāsā āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena vicāretvā pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และอพรหมจรรย์ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วอย่างไร.

Vissajjanā – idha sandaka ekacco satthā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃvipāko, natthi ayaṃloko, natthi paroloko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikāti

คำตอบ – “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ อาจารย์บางคนมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า การให้ไม่มี การบูชาไม่มี การเซ่นสรวงไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีทำชั่วไม่มี โลกนี้ไม่มี โลกหน้าไม่มี มารดาไม่มี บิดาไม่มี สัตว์โอปปาติกะไม่มี.”

Evamādinā [Pg.46] bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena cattāro abrahmacariyavāsā vicāretvā pakāsitā.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อพรหมจรรย์ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วด้วยประการฉะนี้เป็นต้น.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.49] tattha cattāri anassāsikāni brahmacariyāni āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena vicāretvā pakāsitāni.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และพรหมจรรย์ที่ไม่เป็นที่สบายใจ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วอย่างไร.

Vissajjanā – idha [Pg.50] sandaka ekacco satthā sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti ‘‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena cattāri anassāsikāni brahmacariyāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พรหมจรรย์ที่ไม่เป็นที่เบาใจ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริกจำแนกแล้วประกาศแล้วด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ อาจารย์บางคนเป็นสัพพัญญู เห็นสิ่งทั้งปวง ปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่มีส่วนเหลือว่า ‘เมื่อเราเดินอยู่ ยืนอยู่ หลับอยู่ ตื่นอยู่ ญาณทัสสนะย่อมปรากฏอยู่เป็นนิตย์’.”

Pucchā – atha

คำถาม – ก็เมื่อนั้น

[Pg.54] Kho āvuso sandako paribbājako āyasmantaṃ ānandattheraṃ kathaṃ pucchi, tathañcassāyasmānandatthero byākāsi.

ดูกรท่านผู้มีอายุ สันทกปริพาชกได้ถามท่านพระอานนทเถระอย่างไร และท่านพระอานนทเถระได้พยากรณ์แก่เขาอย่างไร.

Vissajjanā – atha kho bhante sandako paribbājako ‘‘so pana bho ānanda satthā kiṃvādī kiṃ akkhāyī’’ti evamādinā āyasmantaṃ ānandattheraṃ pucchi, āyasmā ca bhante ānandatthero ‘‘idha sandaka tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno’’ti evamādinā sandakassa paribbājakassa vibhajitvā vibhajitvā byākāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อนั้น สันทกปริพาชกได้ถามท่านพระอานนทเถระด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ อาจารย์นั้นมีวาทะอย่างไร มีการกล่าวอย่างไร.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ และท่านพระอานนทเถระได้พยากรณ์แก่สันทกปริพาชกจำแนกแล้ว จำแนกแล้ว ด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ ตถาคตอุบัติขึ้นในโลก เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ.”

Pucchā – imañca [Pg.56] panāvuso dhammadesanaṃ sutvā sandako paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส สันทกปริพาชกได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการเลื่อมใสอย่างไร

Vissajjanā – imañca [Pg.57] bhante dhammadesanaṃ sutvā sandako paribbājako ‘‘acchariyaṃ bho ānanda, abbhutaṃ bho ānanda, na ca nāma sadhammokkaṃsanā bhavissati, na paradhammavambhanā, āyatane ca dhammadesanā, tāva bahukā ca niyyātāro paññāyissantī’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ สันทกปริพาชกได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้แสดงอาการเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ว่า “น่าอัศจรรย์ ท่านพระอานนท์ น่าอัศจรรย์ ท่านพระอานนท์ การยกย่องธรรมของตนก็ไม่มี การดูหมิ่นธรรมของผู้อื่นก็ไม่มี การแสดงธรรมก็เป็นไปตามเหตุ และผู้ที่นำออกไปก็ปรากฏมีจำนวนมาก” ดังนี้เป็นต้น

Mahāsakuludāyīsutta

มหาสกุลุทายิสูตร

Pucchā – mahāsakuludāyisuttaṃ [Pg.58] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระมหาสกุลุทายิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe bhante sakuludāyiṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sakuludāyī bhante paribbājako purimāni divasāni purimatarāni kotūhalasālāyaṃ nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ yāvatako ahosi bhagavantañca cha ca satthāro ārabbha kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภสกุลุทายิปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ สกุลุทายิปริพาชกในวันก่อนๆ ได้สนทนาปราศรัยกับสมณพราหมณ์เจ้าลัทธิต่างๆ ในศาลาที่ประชุม เรื่องพระผู้มีพระภาคและศาสดา ๖ ท่าน มีประมาณเท่าใด ได้กราบทูลเรื่องทั้งหมดนั้นแด่พระผู้มีพระภาค ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Samaṇamuṇḍikasutta

สมณมุณฑิกสูตร

Pucchā – samaṇamuṇḍikasuttaṃ [Pg.62] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระสมณมุณฑิกสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante uggāhamāna paribbājakaṃ samaṇamuṇḍikāputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Uggāhamāno bhante paribbājako samaṇamuṇḍikāputto pañcakaṅgaṃ tapatiṃ etadavoca ‘‘catūhi kho ahaṃ gahapati dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemi sampannakusalaṃ paramakusalaṃ uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjha’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภอุคคาหมานปริพาชกบุตรของสมณมุณฑิกา ดูกรท่านผู้เจริญ อุคคาหมานปริพาชกบุตรของสมณมุณฑิกาได้กล่าวกับปัญจกังคถปติว่า “คฤหบดี เราบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้ว่าเป็นสมณะผู้สมบูรณ์ด้วยกุศล เป็นผู้มีกุศลอย่างยิ่ง เป็นผู้บรรลุคุณอันสูงสุด เป็นผู้ไม่พ่ายแพ้” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Cūḷasakuludāyīsutta

จูฬสกุลุทายิสูตร

Pucchā – cūḷasakuludāyīsuttaṃ [Pg.63] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระจูฬสกุลุทายิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe [Pg.64] bhante sakuludāyiṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sakuludāyī bhante paribbājako bhagavantaṃ etadavoca ‘‘yadāhaṃ bhante imaṃ parisaṃ anupasaṅkanto homi, athāyaṃ parisā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathenti nisinnā hoti. Yadā ca kho ahaṃ bhante imaṃ parisaṃ upasaṅkamanto homi, athāyaṃ parisā mamaññeva mukhaṃ ullokentī nisinnā hoti ‘yaṃ no samaṇo udāyī dhammaṃ bhāsissati, taṃ sossāmā’ti, yadā pana bhante bhagavā imaṃ parisaṃ upasaṅkanto hoti, athāhañceva ayañca parisā bhagavato mukhaṃ ullokentā nisinnā homa yaṃ no bhagavā dhammaṃ bhāsissati, taṃ sossāmā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภสกุลุทายิปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ สกุลุทายิปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ยังไม่เข้าไปหาบริษัทนี้ บริษัทนี้ก็นั่งสนทนาเรื่องเดรัจฉานกถาต่างๆ กันอยู่ แต่เมื่อข้าพระองค์เข้าไปหาบริษัทนี้ บริษัทนี้ก็นั่งมองดูหน้าข้าพระองค์อยู่ว่า ‘สมณะอุทายีจะแสดงธรรมอะไร เราจักฟังธรรมนั้น’ แต่เมื่อพระผู้มีพระภาคเข้าไปหาบริษัทนี้ ข้าพระองค์และบริษัทนี้ก็นั่งมองดูหน้าพระผู้มีพระภาคอยู่ว่า ‘พระผู้มีพระภาคจะแสดงธรรมอะไร เราจักฟังธรรมนั้น’” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Vekhanasasutta

เวขณสสูตร

Pucchā – vekhanasasuttaṃ [Pg.65] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระเวขณสสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante vekhanasaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, vekhanaso bhante paribbājako bhagavato santike udānaṃ udānesi ‘‘ayaṃ paramo vaṇṇo ayaṃ paramo vaṇṇo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภเวขณสปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ เวขณสปริพาชกได้เปล่งอุทานในสำนักพระผู้มีพระภาคว่า “ความงามนี้เป็นยอด ความงามนี้เป็นยอด” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Ghaṭikārasutta

ฆฏิการสูตร

Pucchā – ghaṭikārasuttaṃ [Pg.66] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระฆฏิการสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – kosalesu bhante ghaṭikārassa kumbhakārassa gharavatthupadese āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante tasmiṃ bhūmipadese sitaṃ pātvākāsi, āyasmā ca ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho bhante hetu ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya, na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในแคว้นโกศล ณ บริเวณที่ตั้งบ้านของฆฏิการช่างหม้อ ปรารภท่านพระอานนท์ ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์ในภูมิภาคนั้น ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัยแห่งการแย้มพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาค พระตถาคตทั้งหลายไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์โดยไม่มีเหตุ” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Raṭṭhapālasutta

รัฏฐปาลสูตร

Pucchā – raṭṭhapālasuttaṃ [Pg.67] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระรัฏฐปาลสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – kurūsu bhante rājānaṃ korabyaṃ ārabbha āyasmatā raṭṭhapālattherena bhāsitaṃ. Rājā bhante korabyo āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ etadavoca ‘‘cattārimāni bho raṭṭhapāla pārijuññāni, yehi pārijuññehi samannāgatā idhekacce kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anāgāriyaṃ pabbajantī’’ti evamādikaṃ vacanaṃ avoca, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระกล่าวในแคว้นกุรุ ปรารภพระเจ้าโกรัพยะ ดูกรท่านผู้เจริญ พระเจ้าโกรัพยะได้ตรัสกับท่านพระรัฏฐปาลว่า “ดูกรท่านรัฏฐปาล ความเสื่อม ๔ ประการนี้แล ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ประกอบแล้ว ปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต” ดังนี้เป็นต้น ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระกล่าวในเรื่องนั้น

Pucchā – atha [Pg.72] kho āvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa kathaṃ paṭhamaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อแรกแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante āyasmā raṭṭhapālatthero ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja tvaṃ vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi katāvī assasmimpi katāvī rathasmimpi katāvī dhanusmimpi katāvī tharusmimpi katāvī ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro’’ti evamādinā paṭhamaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อแรกว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์เมื่อมีพระชนมายุประมาณ ๒๐ พรรษา หรือ ๒๕ พรรษา ทรงชำนาญในช้าง ทรงชำนาญในม้า ทรงชำนาญในรถ ทรงชำนาญในธนู ทรงชำนาญในดาบ มีกำลังขา มีกำลังแขน มีความสามารถพอที่จะเข้าสู่สงครามได้” ดังนี้เป็นต้น

Pucchā – kathaṃ [Pg.74] panāvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa dutiyampi dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สองแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘taṃ [Pg.75] kiṃ maññasi mahārāja, atthi te koci anusāyiko ābādho’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālo rañño korabyassa dutiyaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สองแก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์มีอาพาธที่เรื้อรังบ้างหรือไม่” ดังนี้เป็นต้น

Pucchā – kathaṃ [Pg.76] panāvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa tatiyampi dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สามแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘taṃ [Pg.77] kiṃ maññasi mahārāja, yathā tvaṃ etarahi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresi, lacchasi tvaṃ paratthāpi evamevāhaṃ imeheva pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremī’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālo rañño korabyassa tatiyaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สามแก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์ผู้เพียบพร้อมพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ เสวยสุขอยู่ในบัดนี้ พระองค์จักได้เสวยสุขด้วยกามคุณ ๕ ประการที่เพียบพร้อมพรั่งพร้อมอย่างนี้ในโลกหน้าด้วยหรือ” ดังนี้เป็นต้น

Pucchā – catutthampi [Pg.78] kho āvuso dhammuddesaṃ āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa kathaṃ vitthāretvā pakāsesi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สี่แก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja, phītaṃ kuruṃ ajjhāvasasī’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa catutthaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สี่แก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์ประทับอยู่ในแคว้นกุรุอันมั่งคั่งหรือ” ดังนี้เป็นต้น

Maghadevasutta

มฆเทวสูตร

Pucchā – maghadevasuttaṃ [Pg.80] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระมฆเทวสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – mithilāyaṃ bhante maghadevaambavane āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante aññatarasmiṃ padese sitaṃ pātvākāsi, āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho bhante ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya, na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภท่านพระอานนท์ ในสวนมะม่วงมฆเทวะ เมืองมิถิลา ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์ในที่แห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัยแห่งการแย้มพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาค เพราะพระตถาคตทั้งหลายย่อมไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์โดยไม่มีเหตุ” ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Madhurasutta

มธุรสสูตร

Pucchā – madhurasuttaṃ [Pg.81] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็มธุรสสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้กล่าว

Vissajjanā – madhurāyaṃ bhante rājānaṃ mādhuraṃ avantiputtaṃ ārabbha āyasmatā mahākaccānattherena bhāsitaṃ, rājā bhante mādhuro avantiputto āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca ‘‘brahmaṇā bho kaccāna evamāhaṃsu brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo. Brāhmaṇāva sujjhanti[Pg.82], no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādāti. Idha bhavaṃ kaccāno kimakkhāyī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระมหากัจจานเถระกล่าวในเมืองมธุรา ปรารภพระเจ้ามาธุระ อวันติบุตร ดูกรท่านผู้เจริญ พระเจ้ามาธุระ อวันติบุตร ได้ตรัสกับท่านพระมหากัจจานะว่า “ท่านกัจจานะผู้เจริญ พวกพราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า วรรณะพราหมณ์เท่านั้นประเสริฐที่สุด วรรณะอื่นเลวทราม วรรณะพราหมณ์เท่านั้นขาว วรรณะอื่นดำ พราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ผู้ที่มิใช่พราหมณ์ไม่บริสุทธิ์ พราหมณ์เท่านั้นเป็นบุตรของพรหม เป็นโอรสเกิดจากปากของพรหม เกิดจากพรหม พรหมสร้างขึ้น เป็นทายาทของพรหม ในเรื่องนี้ ท่านกัจจานะผู้เจริญ กล่าวอย่างไร” ดูกรท่านผู้เจริญ กล่าวในเรื่องนั้น

Bodhirājakumārasutta

โพธิราชกุมารสูตร

Pucchā – bodhirājakumārasuttaṃ [Pg.83] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส โพธิราชกุมารสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – bhaggesu bhante susumāragire bodhiṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bodhi bhante rājakumāro bhagavantaṃ etadavoca ‘‘mayaṃ kho bhante evaṃ hoti. Na kho sukhena sukhaṃ adhigantabbaṃ, dukkhena kho sukhaṃ adhigantabba’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภโพธิราชกุมาร ในแคว้นภัคคะ ที่สุสุมารคีรี ดูกรท่านผู้เจริญ โพธิราชกุมารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มีความเห็นอย่างนี้ว่า สุขไม่พึงบรรลุได้ด้วยสุข แต่สุขพึงบรรลุได้ด้วยทุกข์” ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – evaṃ [Pg.84] vutte kho āvuso bodhi rājakumāro bhagavantaṃ kathaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā byākāsi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส เมื่อกราบทูลอย่างนี้แล้ว โพธิราชกุมารได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์แก่พระองค์อย่างไร

Vissajjanā – evaṃ vutte bhante bodhirājakumāro bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kīva cirena nu kho bhante bhikkhu tathāgataṃ vināyakaṃ labhamāno yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’’ti, bhagavā ca bhante ‘‘tena hi rājakumāra taṃyevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā naṃ byākareyyāsī’’ti, evamādinā vibhajitvā byākāsi.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ เมื่อกราบทูลอย่างนี้แล้ว โพธิราชกุมารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้ได้พระตถาคตเป็นผู้นำ จะพึงทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการนั้น ในปัจจุบัน พึงอยู่ได้นานเท่าไร” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ราชกุมาร ถ้าอย่างนั้น เราจะถามท่านกลับในเรื่องนี้ ท่านเห็นสมควรอย่างไร ก็พึงพยากรณ์อย่างนั้น” และได้ทรงจำแนกพยากรณ์ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Pucchā – imañca [Pg.88] panāvuso dhammadesanaṃ sutvā bodhirājakumāro imissaṃ dhammadesanāyaṃ pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส เมื่อโพธิราชกุมารได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว โพธิราชกุมารเลื่อมใสในพระธรรมเทศนานี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร

Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā bodhirājakumāro ‘‘aho buddho aho dhammo aho dhammassa svākkhātatā, yatra hi nāma sāyamanusiṭṭho, pāto visesaṃ adhigamissati, pātamanusiṭṭho sāyaṃ visesaṃ adhigamissatī’’ti evamādinā imissaṃ dhammadesanāyaṃ pasanno pasannākāramakāsi.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ เมื่อโพธิราชกุมารได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้เลื่อมใสแสดงอาการแห่งความเลื่อมใสในพระธรรมเทศนานี้ว่า 'น่าอัศจรรย์จริงพระพุทธเจ้า น่าอัศจรรย์จริงพระธรรม น่าอัศจรรย์จริงความที่พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสดีแล้ว ด้วยว่าผู้ที่ได้รับการพร่ำสอนในเวลาเย็น ย่อมจะบรรลุคุณวิเศษในเวลาเช้า ผู้ที่ได้รับการพร่ำสอนในเวลาเช้า ย่อมจะบรรลุคุณวิเศษในเวลาเย็น' ดังนี้เป็นต้น

Aṅgulimālasutta

อังคุลิมาลสูตร

Pucchā – aṅgulimālasuttaṃ [Pg.91] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ อังคุลิมาลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ aṅgulimālattheraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante aṅgulimālatthero bhagavantaṃ etadavoca ‘‘idhāhaṃ bhante pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisiṃ, addasaṃ kho ahaṃ bhante sāvatthiyaṃ sapadānaṃ piṇḍāya caramāno aññataraṃ itthiṃ mūḷhagabbhaṃ vighātagabbhaṃ disvāna mayhaṃ etadahosi ‘‘kilissanti vata bho sattā, kilissanti vata bho sattā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภพระอังคุลิมาลเถระผู้มีอายุ ในกรุงสาวัตถี ท่านผู้เจริญ พระอังคุลิมาลเถระผู้มีอายุได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเวลาเช้า ข้าพระองค์นุ่งสบงแล้วถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์กำลังเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอกในกรุงสาวัตถี ได้เห็นหญิงคนหนึ่งมีครรภ์หลง (คลอดไม่ออก) มีครรภ์ลำบาก ครั้นเห็นแล้วข้าพระองค์ได้มีความคิดว่า 'สัตว์ทั้งหลายย่อมลำบากหนอ สัตว์ทั้งหลายย่อมลำบากหนอ' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Piyajātikasutta

ปิยชาติกสูตร

Pucchā – piyajātikasuttaṃ [Pg.92] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ปิยชาติกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ gahapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ, sāvatthiyaṃ bhante aññatarassa gahapatissa ekaputtako piyo manāpo kālaṅkato hoti, tassa kālaṃ kiriyāya neva kammantā paṭibhanti, na bhattaṃ paṭibhāti, so āḷāhanaṃ gantvā kandati ‘‘kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtakā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภคฤหบดีคนหนึ่งในกรุงสาวัตถี ท่านผู้เจริญ บุตรชายคนเดียวผู้เป็นที่รักที่พอใจของคฤหบดีคนหนึ่งในกรุงสาวัตถีได้ทำกาละ (ตาย) แล้ว เพราะการทำกาละของบุตรนั้น การงานทั้งหลายก็ไม่ปรากฏแก่เขา แม้ภัตตาหารก็ไม่ปรากฏแก่เขา เขาไปสู่ป่าช้าแล้วคร่ำครวญว่า 'ลูกชายคนเดียวของพ่ออยู่ไหน ลูกชายคนเดียวของพ่ออยู่ไหน' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Bāhitikasutta

พาหิติกสูตร

Pucchā – bāhitika [Pg.93] suttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ พาหิติกสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครเป็นผู้กล่าว?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Rājā bhante pasenadi kosalo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho bhante ānanda sobhagavā tathārūpaṃ kāyasamācāraṃ samācareyya, yvassa kāyasamācāro opārambho samaṇehi brāhmaṇehī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ พระอานนท์เถระผู้มีอายุผู้เป็นพระธรรมภัณฑารักษ์ เป็นผู้กล่าวในกรุงสาวัตถี ปรารภพระเจ้าปเสนทิโกศล ท่านผู้เจริญ พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ตรัสกับพระอานนท์ผู้มีอายุว่า 'ข้าแต่ท่านอานนท์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นพึงทรงประพฤติกายสมาจารเช่นนั้นหรือ ซึ่งเป็นกายสมาจารที่สมณะและพราหมณ์ทั้งหลายพึงตำหนิได้' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Dhammacetiyasutta

ธัมมเจติยสูตร

Pucchā – dhammacetiyasuttaṃ [Pg.94] panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ธัมมเจติยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ตรัสกับใคร?

Vissajjanā – sakkesu bhante medāḷupe nāma sakyānaṃ nigame raññā pasenadinā kosalena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสกับพระเจ้าปเสนทิโกศล ในนิคมของพวกศากยะชื่อเมทาลุปะ ในแคว้นสักกะ

Kaṇṇakatthalasutta

กัณณกัตถลสูตร

Pucchā – kaṇṇakatthalasuttaṃ [Pg.95] panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ กัณณกัตถลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ตรัสกับใคร?

Vissajjanā – uruññāyaṃ bhante kaṇṇakatthale migadāye raññā pasenadinā kosalena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสกับพระเจ้าปเสนทิโกศล ในมฤคทายวันชื่อกัณณกัตถละ ใกล้เมืองอุรุญญา

Brahmāyusutta

พรหมมายุสูตร

Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena brahmāyusuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ พรหมมายุสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – videhesu [Pg.96] bhante mithilāyaṃ maghadevaambavane brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Brahmāyu bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā aṭṭhapañhāni pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภพราหมณ์ชื่อพรหมมายุ ในสวนมะม่วงมฆเทวะ ใกล้เมืองมิถิลา ในแคว้นวิเทหะ ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อพรหมมายุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้ทูลถามปัญหา ๘ ข้อ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – tattha [Pg.97] āvuso uttaro māṇavo kathaṃ bhagavato dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgatataṃ attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น อุตตรมาณพได้บอกแก่พรหมมายุพราหมณ์ผู้เป็นอาจารย์ของตนว่า พระผู้มีพระภาคทรงประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการอย่างไร?

Vissajjanā – tattha bhante uttaro māṇavo ‘‘suppatiṭṭhitapādo kho pana so bhavaṃ gotamo, idampi tassa bhoto gotamassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavatī’’ti evamādinā bhagavato dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgatataṃ attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น อุตตรมาณพได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตนว่า 'พระโคดมผู้เจริญนั้นมีพระบาทประดิษฐานดีแล้ว ข้อนี้ก็เป็นมหาปุริสลักษณะของพระโคดมผู้เป็นมหาบุรุษนั้น' ดังนี้เป็นต้น โดยที่พระผู้มีพระภาคประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ

Pucchā – aparampi [Pg.101] āvuso uttaro māṇavo bhagavato gamanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จดำเนินเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato gamanakāle paṭhamaṃ dakkhiṇaṃ pāduddharaṇādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จดำเนิน คือการยกพระบาทขวาขึ้นก่อนเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Pucchā – aparampi [Pg.103] āvuso uttaro māṇavo bhagavato antaragharaṃ pavisanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จเข้าไปในเรือนเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato antaragharaṃ pavisanakāle na kāyassa unnamanādikaṃ pāsādikaṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จเข้าไปในเรือน คือการไม่ยกพระกายขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Pucchā – aparampi [Pg.104] āvuso uttaro māṇavo bhagavato bhojanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยภัตตาหารเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato bhojanakāle pattodakādikaṃ paṭiggahaṇādikāle na pattassa unnamanādikaṃ bhagavato pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยภัตตาหาร คือในเวลาทรงรับน้ำล้างบาตรเป็นต้น และการไม่ยกบาตรขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Pucchā – aparampi [Pg.106] āvuso uttaro māṇavo bhagavato bhuttāvikāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยเสร็จแล้วเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato bhuttāvikāle pattodanādikaṃ paṭiggaṇhādikāle na pattassa unnamanādikaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยเสร็จแล้ว คือในเวลาทรงรับน้ำล้างบาตรเป็นต้น และการไม่ทรงยกบาตรขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Pucchā – aparampi [Pg.107] āvuso uttaro māṇavo bhagavato cīvaradhāraṇe ca ārāmagatakāle ca dhammadesanākāle ca sabbairiyāpathesu ca kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาทรงครองจีวร ในเวลาเสด็จไปสู่อาราม ในเวลาทรงแสดงธรรม และในอิริยาบถทั้งปวงเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Vissajjanā – aparampi [Pg.108] bhante uttaro māṇavo bhagavato cīvaradhāraṇakāle ca ārāmagatakāle ca sabbesu ca iriyāpathesu na accukkaṭṭhādikaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาทรงครองจีวร ในเวลาเสด็จไปสู่อาราม และในอิริยาบถทั้งปวง คือการไม่ทรงยกพระกายขึ้นสูงเกินไปเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.110] brahmāyu brahmaṇo bhagavantaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā byākāsi.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบแก่เขาอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘kathaṃ kho brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati vedagū. Tevijjo bho kathaṃ hoti, sottiyo kinti vuccati. Arahaṃ bho kathaṃ hoti, kathaṃ bhavati kevalī. Muni ca bho kathaṃ hoti, buddho kinti pavuccatī’’ti – evaṃ kho bhante brahmāyu brāhmaṇo bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi. Bhagavā bhante–

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ทูลถามปัญหาพระผู้มีพระภาคว่า ‘พราหมณ์เป็นอย่างไร, ผู้ถึงซึ่งเวทเป็นอย่างไร. ท่านผู้เจริญ ผู้มีไตรวิชชาเป็นอย่างไร, ผู้มีโสตถิยะเรียกว่าอย่างไร. ท่านผู้เจริญ พระอรหันต์เป็นอย่างไร, ผู้ถึงซึ่งความบริบูรณ์เป็นอย่างไร. ท่านผู้เจริญ พระมุนีเป็นอย่างไร, พระพุทธเจ้าเรียกว่าอย่างไร’ ดังนี้. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า–

‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedi, saggāpāyañca passati;

Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni;

Cittaṃ visuddhaṃ jānāti, muttaṃ rāgehi sabbaso;

Pahīnajātimaraṇo, brahmacariyassa kevalī;

Pāragū sabbadhammānaṃ, buddho tādī pavuccatī’’ti –

‘ผู้ใดรู้ปุพเพนิวาส (ระลึกชาติได้), และเห็นสวรรค์และอบาย; อนึ่ง ผู้ใดบรรลุความสิ้นไปแห่งชาติ, เป็นมุนีผู้ถึงที่สุดแห่งอภิญญา; รู้จิตที่บริสุทธิ์, หลุดพ้นจากราคะทั้งปวง; มีชาติและมรณะอันละได้แล้ว, เป็นผู้บริบูรณ์แห่งพรหมจรรย์; เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง, ผู้นั้นเรียกว่าพระพุทธเจ้าผู้คงที่’ ดังนี้–

Evaṃ kho bhante bhagavā brahmāyussa brāhmaṇassa vibhajitvā byākāsi.

ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบแก่พราหมณ์พรหมมายุโดยจำแนกอย่างนี้แล

Pucchā – imañca [Pg.111] panāvuso bhagavato byākaraṇaṃ sutvā brahmāyu brāhmaṇo bhagavati kīdisaṃ nipaccakāraṃ akāsi, kathañcassa bhagavā punapi anupubbiṃ dhammakathaṃ kathesi.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระดำรัสตอบของพระผู้มีพระภาคนี้แล้ว ได้กระทำการนอบน้อมต่อพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอนุปุพพิกถาแก่เขาอีกอย่างไร

Vissajjanā – imañca [Pg.112] pana bhante bhagavato byākaraṇaṃ sutvā brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti ‘‘brahmāyu ahaṃ bho gotama brāhmaṇo, brahmāyu ahaṃ bho gotama brāhmaṇo’’ti, evaṃ paramanipaccakāraṃ akāsi, bhagavā ca bhante dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi, evaṃ kho bhante brahmāyussa brāhmaṇassa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระดำรัสตอบของพระผู้มีพระภาคนี้แล้ว ได้ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง หมอบลงด้วยเศียรเกล้าที่พระบาทของพระผู้มีพระภาค จูบพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยปาก ลูบคลำด้วยมือ และกราบทูลชื่อว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ชื่อพรหมมายุพราหมณ์, ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ชื่อพรหมมายุพราหมณ์’ ดังนี้ ได้กระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งอย่างนี้. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงทานกถา สีลกถา สัคคกถา โทษ ความต่ำทราม และความเศร้าหมองของกามทั้งหลาย และอานิสงส์ในการออกจากกาม. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอนุปุพพิกถาแก่พราหมณ์พรหมมายุอย่างนี้แล

Pucchā – imañca [Pg.113] panāvuso dammadesanaṃ sutvā brahmāyussa brāhmaṇassa kīdiso dhammābhisamayo ahosi.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้มีการบรรลุธรรมเป็นอย่างไร

Vissajjanā – imañca [Pg.114] pana bhante dhammadesanaṃ sutvā brahmāyussa brāhmaṇassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘‘yaṃkiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้มีธรรมจักษุอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน เกิดขึ้นแล้วในอาสนะนั้นเองว่า ‘สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับไปเป็นธรรมดา’

Selasutta

เสลสูตร

Pucchā – selasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigameselaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Selo bhante brāhmaṇo sapariso bhagavantaṃ upasaṅkamitvā bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่นิคมชื่ออาปณะ ในอังคุตตราปะ ปรารภเสลพราหมณ์. ท่านผู้เจริญ เสลพราหมณ์พร้อมด้วยบริวาร ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้สรรเสริญพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาอันสมควรต่อหน้า. ท่านผู้เจริญ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสในเรื่องนั้นแล

Paripuṇṇakāyo [Pg.116] suruci, sujāto cārudassano;

Suvaṇṇavaṇṇosi bhagavā, susukkadāṭhosi vīriyavā;

Narassa hi sujātassa, ye bhavanti viyañcanā;

Sabbe te tava kāyasmiṃ, mahāpurisalakkhaṇā.

พระผู้มีพระภาคมีพระกายสมบูรณ์ มีพระฉวีวรรณผ่องใส มีพระรูปงามน่าดู มีพระฉวีวรรณดุจทอง มีพระทาฐะขาวสะอาด มีความเพียร. ลักษณะของมหาบุรุษทั้งหลายที่พึงมีแก่บุรุษผู้เกิดมาดี ย่อมมีอยู่ในพระกายของพระองค์ทั้งหมด

Assalāyanasutta

อัสสลายนสูตร

Pucchā – assalāyanasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante assalāyanaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, assalāyano bhante māṇavo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho [Pg.117] añño vaṇṇo. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภอัสสลายนมาณพ. ท่านผู้เจริญ อัสสลายนมาณพพร้อมด้วยหมู่พราหมณ์จำนวนมาก ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้กราบทูลดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกพราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘วรรณะพราหมณ์เท่านั้นเป็นวรรณะที่ประเสริฐ วรรณะอื่นเลวทราม. วรรณะพราหมณ์เท่านั้นเป็นวรรณะขาว วรรณะอื่นดำ. พวกพราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ไม่ใช่พวกที่ไม่ใช่พราหมณ์. พวกพราหมณ์เท่านั้นเป็นบุตรที่เกิดจากอกของพรหม เป็นผู้เกิดจากปากของพรหม เป็นผู้ที่พรหมสร้าง เป็นผู้ที่พรหมนิรมิต เป็นทายาทของพรหม’ พระโคดมผู้เจริญในเรื่องนี้ตรัสว่าอย่างไร’ ท่านผู้เจริญ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสในเรื่องนั้นแล

Ghoṭamukhasutta

โฆฏมุขสูตร

Pucchā – ghoṭamukhasuttaṃ [Pg.119] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ โฆฏมุขสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้กล่าว

Vissajjanā – bārāṇasiyaṃ bhante khemiyambavane ghoṭamukhaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā udenena bhāsitaṃ. Ghoṭamukho bhante brāhmaṇo āyasmantaṃ udenaṃ caṅkamantaṃ anucaṅkamamāno evamāha ‘‘ambho samaṇa natthi dhammiko paribbajo, evaṃ me ettha hoti, tañca kho bhavantarūpānaṃ vā adassanā, yo vā panettha dhammā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระอุเทนเถระเป็นผู้ตรัสที่ป่ามะม่วงชื่อเขมิยะ ใกล้เมืองพาราณสี ปรารภพราหมณ์ชื่อโฆฏมุข ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อโฆฏมุขเดินตามพระอุเทนเถระผู้กำลังจงกรมอยู่ ได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘แน่ะท่านสมณะ การบวชที่ชอบด้วยธรรมไม่มีเลย ความคิดของข้าพเจ้าในเรื่องนี้เป็นอย่างนี้ ทั้งนี้เพราะไม่เห็นท่านผู้เจริญทั้งหลาย หรือเพราะธรรมที่มีอยู่ในเรื่องนี้’ ท่านผู้เจริญ พระอุเทนเถระตรัสในเรื่องนั้น

Caṅkīsutta

จังกีสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.120] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena caṅkīsuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสจังกีสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – kosalesu bhante opāsāde nāma kosalānaṃ nigame kāpaṭikaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, kāpaṭiko bhante māṇavo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘yadidaṃ bho gotama brāhmaṇānaṃ porāṇaṃ mantapadaṃ itihitihaparamparāya piṭakasampadāya, tattha ca brāhmaṇā ekaṃsena niṭṭhaṃ gacchanti ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวโกศลชื่อโอปาสาทะ ในแคว้นโกศล ปรารภมาณพชื่อกาปฏิกะ ท่านผู้เจริญ มาณพชื่อกาปฏิกะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคอย่างนี้ว่า ‘ท่านพระโคดม บทมนต์โบราณของพราหมณ์นี้ ที่สืบทอดกันมาด้วยการฟังตามกันมา ด้วยการอ้างตำรา และพราหมณ์ทั้งหลายก็ลงความเห็นโดยส่วนเดียวในเรื่องนั้นว่า ‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเป็นโมฆะ’ ในเรื่องนี้ ท่านพระโคดมจะตรัสว่าอย่างไร’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Esukārīsutta

เอสุกาลีสูตร

Pucchā – esukārīsuttaṃ [Pg.122] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคตรัสเอสุกาลีสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante esukāriṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, esukārī bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama catasso pāricariyā paññapenti, brāhmaṇassa pāricariyaṃ paññapenti, khattiyassa pāricariyaṃ paññapenti, vessassa pāricariyaṃ paññapenti, suddassa pāricariyaṃ paññapentī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อเอสุกาลี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อเอสุกาลีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติการบำเรอ ๔ อย่าง คือ บัญญัติการบำเรอพราหมณ์ บัญญัติการบำเรอขัตติยะ บัญญัติการบำเรอแพศย์ บัญญัติการบำเรอศูทร’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Dhanañjānisutta

ธนัญชานีสูตร

Pucchā – dhanañjānisuttaṃ [Pg.125] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ธนัญชานีสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้ตรัส

Vissajjanā – rājagahe bhante dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ, dhanañjāni bhante brāhmaṇo pamādavihāraṃ vihāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระเป็นผู้ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภพราหมณ์ชื่อธนัญชานี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีอยู่ด้วยความประมาท ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – atha [Pg.126] kho āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pucchi, kathañca so āyasmato sāriputtattherassa dhammasenāpatissa ārocesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ถามพราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างไร และพราหมณ์นั้นได้กราบเรียนพระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘kaccāsi dhanañjāni appamatto’’ti, evaṃ kho bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pucchi, dhanañjāni ca bhante brāhmaṇo ‘‘kuto bho sāriputta amhākaṃ appamādo, yesaṃ no mātāpitaro posetabbā’’ti, evamādinā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa ārocesi.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ถามพราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านไม่ประมาทแล้วหรือ’ ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีได้กราบเรียนพระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ความไม่ประมาทของเราจะมีมาแต่ที่ไหนเล่า เพราะเราต้องเลี้ยงดูบิดามารดา’

Pucchā – evaṃ [Pg.128] vutte kho āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjānissa brāhmaṇassa kīdisaṃ dhammakathaṃ kathesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างไร

Vissajjanā – evaṃ vutte bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati ‘‘taṃ kiṃ maññasi dhanañjāni, idhekacco mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṃ adhammacariyā visamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyu’’nti, evamādinā dhanañjānissa brāhmaṇassa dhammakathaṃ kathesi.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ เมื่อพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร บุคคลบางคนในโลกนี้ ประพฤติอธรรม ประพฤติไม่สม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา เหล่านายนิรยบาลจะฉุดคร่าเขาผู้นั้นไปสู่นรก เพราะเหตุแห่งการประพฤติอธรรม การประพฤติไม่สม่ำเสมอ’

Pucchā – puna [Pg.130]pi āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa aparenapi pariyāyena anusāsaniṃ adāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อีกครั้งหนึ่ง พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ให้คำแนะนำแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยนัยอื่นอีกอย่างไร

Vissajjanā – punapi bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati ‘‘taṃ kiṃ maññasi dhanañjāni, yo vā mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā mātāpitūnaṃ hetu dhammacārī samacārī assa, katamaṃ seyyo’’ti, evamādinā dhanañjānissa brāhmaṇassa aparenapi pariyāyena ovādamadāsi.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ อีกครั้งหนึ่ง พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ให้โอวาทแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยนัยอื่นอีกด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร บุคคลใดประพฤติอธรรม ประพฤติไม่สม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา หรือบุคคลใดประพฤติธรรม ประพฤติสม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา อย่างไหนประเสริฐกว่ากัน’

Pucchā – aparabhāge [Pg.132]pi āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa maraṇasamaye dhammakathaṃ kathesi, kathañcassa abhisamparāyo ahosi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในภายหลังอีก พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีในเวลาใกล้ตายอย่างไร และคติของพราหมณ์นั้นเป็นอย่างไร

Vissajjanā – aparabhāge [Pg.133]pi bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjānissa brāhmaṇassa maraṇasamayepi cattāro brahmavihāre desesi, dhanañjāni ca bhante brāhmaṇo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmalokūpago ahosi.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ในภายหลังอีก พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงพรหมวิหาร ๔ แก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีแม้ในเวลาใกล้ตาย ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีนั้น หลังจากตายเพราะกายแตกแล้ว ได้เข้าถึงพรหมโลก

Vāseṭṭhasutta

วาเสฏฐสูตร

Pucchā – vāseṭṭhasuttaṃ [Pg.135] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคตรัสวาเสฏฐสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – icchānaṅgale bhante vāseṭṭhaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vāseṭṭho bhante māṇavo bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่อิจฉานังคละ ปรารภมาณพชื่อวาเสฏฐะ ท่านผู้เจริญ มาณพชื่อวาเสฏฐะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาทั้งหลายว่า

‘‘Anuññātapaṭiññātā, tevijjā mayamasmubho;

Ahaṃ pokkharasātissa, tārukkhassāyaṃ māṇavo.

‘เราทั้งสองเป็นผู้ที่อาจารย์อนุญาตและรับรองแล้วว่าเป็นผู้ทรงไตรเพท ข้าพเจ้าเป็นศิษย์ของพราหมณ์ปุกขรสาติ ส่วนมาณพนี้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ตารุกขะ

Tevijjānaṃ yadakkhātaṃ, tatra kevalinesmase;

Padakasmā veyyākaraṇā, jappe ācariyasādisā;

Tesaṃ no jātivādasmiṃ, vivādo atthi gotama.

พวกข้าพเจ้าเป็นผู้เชี่ยวชาญในสิ่งที่ไตรเพทกล่าวไว้ เป็นผู้ชำนาญในบทและไวยากรณ์ เป็นผู้เสมอด้วยอาจารย์ในการสาธยาย ท่านพระโคดม พวกข้าพเจ้ามีความขัดแย้งกันในวาทะเรื่องชาติกำเนิด

Jātiyā brāhmaṇo hoti, bhāradvājo iti bhāsati;

Ahañca kammunā brūmi, evaṃ jānāhi cakkhuma.

พราหมณ์ภารทวาชะกล่าวว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะชาติ’ ส่วนข้าพเจ้ากล่าวว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะกรรม’ ท่านผู้มีจักษุ โปรดทราบอย่างนี้

Tena sakkoma ñāpetuṃ, aññaṃmaññaṃ mayaṃ ubho;

Bhavantaṃ puṭṭhumāgamā, sambuddhaṃ iti vissutaṃ.

พวกข้าพเจ้าทั้งสองไม่สามารถทำให้กันและกันเข้าใจได้ จึงมาเพื่อทูลถามท่านผู้มีชื่อเสียงว่าเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

Candaṃ yathā khayātītaṃ, pecca pañjalikā janā;

Vandanā namassanti, evaṃ lokasmiṃ gotamaṃ.

ชนทั้งหลายประนมมือไหว้พระจันทร์ที่พ้นจากความเสื่อมแล้ว ฉันใด ชนทั้งหลายก็ไหว้พระโคดมในโลก ฉันนั้น

Cakkhuṃ [Pg.136] loke samuppannaṃ, mayaṃ pucchāma gotamaṃ;

Jātiyā brāhmaṇo hoti, udāhu bhavati kammunā;

Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu brāhmaṇanti.

พระโคดมผู้มีจักษุเกิดขึ้นแล้วในโลก พวกข้าพเจ้าขอทูลถามว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะชาติ หรือว่าเป็นเพราะกรรม’ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกแก่พวกข้าพเจ้าผู้ไม่รู้ เพื่อที่พวกข้าพเจ้าจะได้รู้ว่า ‘พราหมณ์เป็นอย่างไร’

Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Subhasutta

สุภสูตร

Pucchā – subhasuttaṃ [Pg.137] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สุภสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Subho bhante māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu’ gahaṭṭho ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ, na pabbajito ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalanti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสุภสูตรนี้แล้วในกรุงสาวัตถี ปรารภสุภมาณพ โตเทยยบุตร ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คฤหัสถ์เป็นผู้ทำญายธรรมที่เป็นกุศลให้สำเร็จ บรรพชิตไม่เป็นผู้ทำญายธรรมที่เป็นกุศลให้สำเร็จ’ ในเรื่องนี้ พระโคดมผู้เจริญตรัสว่าอย่างไร?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในเรื่องนั้น.

Pucchā – puna [Pg.138]pi āvuso subho māṇavo todeyyaputto kathaṃ bhagavantaṃ pucchi, kathañca bhagavā vibhajja byākāsi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ อีกครั้งหนึ่ง สุภมาณพ โตเทยยบุตร ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกตรัสตอบอย่างไร?

Vissajjanā – ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu ‘mahaṭṭhamidaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ, gharāvāsakammaṭṭhānaṃ mahapphalaṃ hoti. Appaṭṭhamidaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ, pabbajjā kammaṭṭhānaṃ appaphalaṃ hotī’ti. Idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti. Evaṃ kho bhante subho māṇavo todeyyaputto punapi bhagavantaṃ pucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘etthāpi kho ahaṃ māṇava vibhajjavādā, nāhamettha ekaṃsavādoti’’ evamādinā vibhajja byākāsi.

คำตอบ – “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า ‘การงานของคฤหัสถ์นี้มีเรื่องมาก มีกิจมาก มีอธิกรณ์มาก มีการริเริ่มมาก การงานของคฤหัสถ์มีผลมาก การงานของบรรพชิตนี้มีเรื่องน้อย มีกิจน้อย มีอธิกรณ์น้อย มีการริเริ่มน้อย การงานของบรรพชิตมีผลน้อย’ ในเรื่องนี้ พระโคดมผู้เจริญตรัสว่าอย่างไร?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าอีกครั้งหนึ่งอย่างนี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกตรัสตอบด้วยประการฉะนี้ว่า “ดูกรมาณพ ในเรื่องนี้ เราเป็นผู้จำแนกกล่าว เราไม่เป็นผู้กล่าวอย่างเดียวในเรื่องนี้” เป็นต้น.

Saṅgāravasutta

สังคารวสูตร

Pucchā – saṅgāravasuttaṃ [Pg.141] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สังคารวสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – kosalesu bhante cañcalikappe nāma gāme saṅgāravaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, saṅgāravo bhante māṇavo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘santi kho bho gotama eke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti. Tatra bho gotama ye te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti, tesaṃ bhavaṃ gotamo katamo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสังคารวสูตรนี้แล้วในหมู่บ้านชื่อจัญจลิกัปปะ ในแคว้นโกศล ปรารภสังคารวมาณพ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สังคารวมาณพ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกมีอยู่ ผู้บรรลุถึงที่สุดแห่งความรู้ยิ่งในธรรมที่เห็นแล้ว ปฏิญาณพรหมจรรย์อันเป็นเบื้องต้น ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้บรรลุถึงที่สุดแห่งความรู้ยิ่งในธรรมที่เห็นแล้ว ปฏิญาณพรหมจรรย์อันเป็นเบื้องต้น พระโคดมผู้เจริญเป็นผู้ใดในบรรดาพวกนั้น?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในเรื่องนั้น.

Devadahasutta

เทวทหสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.145] bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena devadahasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เทวทหสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น ผู้เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sakkesu bhante devadahe nāma sakyānaṃ nigame samma hule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในนิคมของชาวสักกะชื่อเทวทหะ ในสักกชนบท ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Pañcattayasutta

ปัญจัตตยสูตร

Pucchā – pañcattayasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็ปัญจัตตยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในกรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Kintisutta

กินติสูตร

Pucchā – kintisuttaṃ [Pg.146] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็กินติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – pisinārāyaṃ bhante baliharaṇe nāma vanasaṇḍe sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในป่าชื่อพลิหรณะ ในปิสินารา ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Pucchā – tattha [Pg.147] āvuso bhagavā kathaṃ paṭhamaṃ bhikkhū paṭipucchitvā ovādamadāsi, yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายแล้ว ประทานโอวาทเป็นครั้งแรกอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก?

Vissajjanā – tattha bhante bhagavā ‘‘kinti vo bhikkhave mayi hoti, cīvarahetu vā samaṇo gotamo dhammaṃ deseti, piṇḍapātahetu vā, senāsanahetu vā, itibhavābhavahetu vā samaṇo gotamo dhammaṃ desetī’’ti bhikkhū pucchitvā ‘‘tasmātiha bhikkhave ye vo mayā dhammā abhiññā desitā. Seyyathidaṃ, cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Tattha sabbeheva samaggehi sammodamānehi avivadamānehi sikkhitabbaṃ’’ evamādinā bhante bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอมีความเห็นในเราอย่างไรว่า ‘สมณโคดมแสดงธรรมเพราะเหตุแห่งจีวร หรือเพราะเหตุแห่งบิณฑบาต หรือเพราะเหตุแห่งเสนาสนะ หรือเพราะเหตุแห่งความเจริญและความเสื่อม’?” แล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “เพราะเหตุนั้นแหละ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายที่เราแสดงแล้วด้วยปัญญาอันยิ่งแก่พวกเธอ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ในธรรมเหล่านั้น พวกเธอทั้งหมดพึงศึกษาด้วยความพร้อมเพรียงกัน ด้วยความยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน.”

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.150] bhagavā tattha dutiyampi bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi. Yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สองอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก?

Vissajjanā – tattha bhante bhagavā ‘‘tesañca vo bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ siyā aññatarassa bhikkhuno āpatti, siyā vītikkamo. Tatra bhikkhave na codanāya taritabbaṃ puggalo upaparikkhitabbo’’ti evamādinā bhikkhūnaṃ dutiyampi ovādamadāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สองด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ในบรรดาพวกเธอเหล่านั้น ผู้พร้อมเพรียงกัน ยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน ศึกษาอยู่ อาจมีอาบัติของภิกษุบางรูป อาจมีการล่วงละเมิด ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น ไม่พึงรีบร้อนด้วยการโจท พึงพิจารณาบุคคล.”

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.152] bhagavā tattha tatiyampi bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi, yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สามอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก?

Vissajjanā – ‘‘tesañca vo bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ aññamaññassa vacīsaṃhāro uppajjeyya diṭṭhipaḷāso cetaso āghāto appaccayo anabhiraddhī’’ti evamādinā bhante bhagavā tattha tatiyampi bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สามในที่นั้นด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ในบรรดาพวกเธอเหล่านั้น ผู้พร้อมเพรียงกัน ยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน ศึกษาอยู่ อาจมีการกระทบกระทั่งทางวาจาซึ่งกันและกัน ความแข่งดีด้วยทิฏฐิ ความอาฆาตในใจ ความไม่พอใจ ความไม่ยินดีเกิดขึ้น.”

Pucchā – tenāvuso [Pg.154] bhikkhunā evaṃ satthu ovādānusāsanikārinā āyasmā nu te bhikkhu akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti parehi puṭṭhena kathaṃ sammā byākaramānena byākātabbaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ปฏิบัติตามโอวาทและอนุสาสนีของพระศาสดาอย่างนี้ อันผู้อื่นถามแล้วว่า “ท่านผู้มีอายุยังภิกษุเหล่านั้นให้ออกจากอกุศลแล้ว ให้ตั้งอยู่ในกุศลหรือ?” พึงตอบอย่างไรโดยชอบ?

Vissajjanā – ‘‘idhāhaṃ āvuso yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ, tassa me bhagavā dhammaṃ desesi, tāhaṃ dhammaṃ sutvā tesaṃ bhikkhūnaṃ abhāsiṃ, taṃ te bhikkhū dhammaṃ sutvā akusalā vuṭṭhahiṃsu kusale patiṭṭhahiṃsū’’ti. Evaṃ kho bhante tena bhikkhunā evaṃ satthu ovādānusāsanikārinā parehi puṭṭhena sammā byākaramānena byākātabbaṃ.

คำตอบ – “ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนี้ เราเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมแก่เรานั้น เรานั้นฟังธรรมแล้ว ได้บอกแก่ภิกษุเหล่านั้น ภิกษุเหล่านั้นฟังธรรมนั้นแล้ว ออกจากอกุศลแล้ว ตั้งอยู่ในกุศลแล้ว” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุผู้ปฏิบัติตามโอวาทและอนุสาสนีของพระศาสดาอย่างนี้ เมื่อผู้อื่นถามแล้ว พึงพยากรณ์โดยชอบอย่างนี้

Sāmagāmasutta

สามคามสูตร

Pucchā – sāmagāmasuttaṃ [Pg.155] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สามคามสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sakkesu bhante sāmagāme nāma sakyānaṃ nigame āyasmantañca ānandaṃ āyasmantañca cundaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā ca bhante ānando āyasmā ca cundo yena bhagavā tenupasaṅkamisu, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante cundo samaṇuddeso evamāha ‘nigaṇṭho bhante nāṭaputto pāvāyaṃ adhunā kālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti…pe… [Pg.156] bhinnathūpe appaṭisaraṇe’ti. Tassa mayhaṃ bhante evaṃ hoti ‘māheva bhagavato accayena saṅghe vivādo uppajji, svāssa vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussāna’nti’’. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสสามคามสูตรนี้ในนิคมของชาวสักกะชื่อสามคาม ในสักกชนบท ปรารภท่านพระอานนท์และท่านพระจุนทะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์และท่านพระจุนทะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สามเณรจุนทะนี้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นิครนถ์นาฏบุตรเพิ่งทำกาละแล้วในเมืองปาวา เพราะการทำกาละของท่านนั้น นิครนถ์ทั้งหลายแตกกันแล้ว เป็นสองพวกแล้ว เกิดการทะเลาะกันแล้ว เกิดการวิวาทกันแล้ว ถึงความขัดแย้งกันแล้ว อยู่ด้วยการเสียดแทงกันด้วยหอกคือปาก... (ละ)... เหมือนสถูปที่แตกแล้ว ไม่มีที่พึ่ง’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ความคิดนี้ได้เกิดขึ้นแก่ข้าพระองค์ว่า ‘ขออย่าให้ความวิวาทเกิดขึ้นในสงฆ์หลังจากพระผู้มีพระภาคล่วงลับไปเลย ความวิวาทนั้นจักเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์แก่ชนหมู่มาก เพื่อไม่เป็นความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่อความไม่เป็นประโยชน์ เพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อความทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น

Sunakkhattasutta

สุนักขัตตสูตร

Pucchā – sunakkhattasuttaṃ [Pg.158] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สุนักขัตตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sunakkhatto bhante licchaviputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bhante sambahulehi kira bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmāti. Kacci te bhante bhikkhū sammadeva aññaṃ byākaṃsu, udāhu santetthekacce bhikkhū adhimānena aññaṃ byākaṃsū’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่เมืองเวสาลี ปรารภสุนักขัตตะลิจฉวีบุตร สุนักขัตตะลิจฉวีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ภิกษุจำนวนมากได้พยากรณ์พระอรหัตผลในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุเหล่านั้นพยากรณ์พระอรหัตผลโดยชอบแล้ว หรือว่าภิกษุบางรูปในบรรดาภิกษุเหล่านั้นพยากรณ์พระอรหัตผลด้วยความสำคัญตนผิด’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น

Āneñjasappāyasutta

อาเนญชสัปปายสูตร

Pucchā – āneñjasappāyasuttaṃ [Pg.161] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อาเนญชสัปปายสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวกุรุชื่อกัมมาสธรรมะ ในแคว้นกุรุ ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Gaṇakammoggallānasutta

คณกโมคคัลลานสูตร

Pucchā – gaṇakamoggallānasuttaṃ [Pg.162] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็คณกโมคคัลลานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante gaṇakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, gaṇakamoggallāno bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘seyyāthāpi bho gotama imassa migāramātupāsādassa dissati anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā yadidaṃ yāva pacchimasopānakaḷevarā…pe… sakkā nukho bho gotama imasmimpi dhammavinaye evameva anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā paññapetu’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภคณกโมคคัลลานพราหมณ์ คณกโมคคัลลานพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ เหมือนอย่างว่าปราสาทของนางมิคารมาตาหลังนี้ ปรากฏว่ามีการศึกษาไปตามลำดับ มีการกระทำไปตามลำดับ มีการปฏิบัติไปตามลำดับ คือจนถึงแม่บันไดขั้นสุดท้าย... (ละ)... ท่านพระโคดมผู้เจริญ ในพระธรรมวินัยนี้ พึงบัญญัติการศึกษาไปตามลำดับ การกระทำไปตามลำดับ การปฏิบัติไปตามลำดับอย่างนั้นได้หรือไม่’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น

Pucchā – evaṃ [Pg.165] vutte kho āvuso gaṇakamoggallāno brāhmaṇo bhagavantaṃ kiṃ avoca, kathañcassa bhagavā byākāsi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กราบทูลอะไรพระผู้มีพระภาค และพระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบเขาอย่างไร

Vissajjanā – evaṃ vutte bhante gaṇakamoggallāno brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho bhoto gotamassa sāvakā bhotā gotamena evaṃ ovadīyamānā evaṃ anusāsīyamānā sabbe accantaṃ niṭṭhaṃ nibbānaṃ ārodhenti, udāhu ekacce nārādhentī’’ti, bhagavā ca bhante ‘‘appekacce kho brāhmaṇa mama sāvakā mayā evaṃ ovadīyamānā evaṃ anusāsīyamānā accantaṃ niṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādhenti, ekacce nārādhentī’’ti evamādinā gaṇakamoggallānassa brāhmaṇassa byākāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ ก็สาวกของท่านพระโคดม เมื่อท่านพระโคดมโอวาทอย่างนี้ พร่ำสอนอย่างนี้ ทั้งหมดบรรลุนิพพานอันเป็นที่สุดโดยส่วนเดียว หรือว่าบางพวกไม่บรรลุ’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบคณกโมคคัลลานพราหมณ์ว่า ‘พราหมณ์ สาวกของเราบางพวก เมื่อเราโอวาทอย่างนี้ พร่ำสอนอย่างนี้ ย่อมบรรลุนิพพานอันเป็นที่สุดโดยส่วนเดียว บางพวกไม่บรรลุ’

Pucchā – imañca [Pg.168] panāvuso dhammadesanaṃ sutvā gaṇako moggallāno imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร

Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā gaṇakamoggallāno brāhmaṇo ‘‘ye me bho gotama puggalā asaddhā jīvikatthā na saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ บุคคลเหล่าใดเป็นผู้ไม่มีศรัทธา ออกบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตเพื่ออาศัยเลี้ยงชีพ ไม่ใช่ด้วยศรัทธา’ (ละ)

Gopakamoggallānasutta

โคปกโมคคัลลานสูตร

Pucchā – gopakamoggallānasuttaṃ [Pg.170] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็โคปกโมคคัลลานสูตรนี้ ใครกล่าวที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe bhante gopakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ, gopakamoggallāno bhante brāhmaṇo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘atthi nu kho bho ānanda ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ samannāgato, yehi dhammehi samannāgato so bhavaṃ gotamo ahosi arahaṃ sammāsambuddho’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ท่านพระอานนท์เถระผู้เป็นคลังแห่งธรรมกล่าวที่กรุงราชคฤห์ ปรารภโคปกโมคคัลลานพราหมณ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โคปกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า ‘ท่านอานันท์ผู้เจริญ มีภิกษุแม้รูปเดียวหรือที่ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้นทั้งหมด โดยประการทั้งปวง โดยอาการทั้งปวง ซึ่งพระโคดมผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวปรารภเรื่องนั้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.173] tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhikkhuno pasādanīyā dhammā pakāsitā, ye tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena akkhātā. Yehi ca samannāgataṃ bhikkhuṃ aññe bhikkhū sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็ในที่นั้น พระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ประกาศธรรมที่น่าเลื่อมใสของภิกษุอย่างไร ซึ่งพระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ตรัสไว้ และภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุเหล่าอื่นพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา พึงสักการะเคารพแล้วอาศัยอยู่

Vissajjanā – idha brāhmaṇa bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo, yeme dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpassa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhāti evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena dasa pasādanīyā dhammā pakāsitā. Ye tena bhagatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena akkhātā, yehi samannāgataṃ bhikkhuṃ etarahi bhikkhū sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.

คำตอบ – พราหมณ์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล สำรวมด้วยการสังวรในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาในสิกขาบททั้งหลาย เป็นพหูสูต ทรงจำสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมเหล่านั้นอันภิกษุผู้เป็นพหูสูตนั้นทรงจำไว้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดดีด้วยทิฏฐิ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ประกาศธรรมที่น่าเลื่อมใส ๑๐ ประการไว้ด้วยประการฉะนี้ ซึ่งพระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ตรัสไว้ และภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุเหล่าอื่นในปัจจุบันพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา พึงสักการะเคารพแล้วอาศัยอยู่

Pucchā – evaṃ [Pg.178] vutte kho āvuso vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto kīdisaṃ pasaṃsāvacanaṃ kathesi, kathañcassa āyasmā ānandatthero dhammabhaṇḍāgāriko taṃ vacanaṃ paṭisodhetvā pakāsesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธได้กล่าวคำสรรเสริญอย่างไร และพระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ชี้แจงแก้คำนั้นแล้วประกาศอย่างไร

Vissajjanā – evaṃ [Pg.179] vutte vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto upanandaṃ senāpatiṃ āmantesi ‘‘taṃ kiṃ maññasi bhavaṃ senāpati, yadi me bhonto sakkātabbaṃ sakkaronti, garuṃ kātabbaṃ garuṃ karonti, mānetabbaṃ mānenti, pūjetabbaṃ pūjentī’’ti evamādikaṃ pasaṃsāvacanaṃ kathesi, āyasmā ca bhante ānando ‘‘na ca kho brāhmaṇa so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ vaṇṇesi, napi so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ na vaṇṇesī’’ti evamādinā taṃ vacanaṃ paṭisodhetvā pakāsesi.

คำตอบ – เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธได้เรียกอุปนันทเสนาบดีมากล่าวว่า ‘ท่านเสนาบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร ถ้าท่านผู้เจริญเหล่านี้สักการะผู้ที่ควรสักการะ เคารพผู้ที่ควรเคารพ นับถือผู้ที่ควรนับถือ บูชาผู้ที่ควรบูชา’ ดังนี้เป็นต้น นี้เป็นคำสรรเสริญที่เขาได้กล่าวไว้ ท่านผู้เจริญ และพระอานนทเถระได้ชี้แจงแก้คำนั้นแล้วประกาศด้วยประการฉะนี้ว่า ‘พราหมณ์ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นมิได้ทรงสรรเสริญฌานทั้งหมด และพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นก็มิได้ไม่ทรงสรรเสริญฌานทั้งหมด’

Mahāpuṇṇamasutta

มหาปุณณมสูตร

Pucchā – mahāpuṇṇamasuttaṃ [Pg.182] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็มหาปุณณมสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ saṭṭhimattānaṃ padhānīyabhikkhūnaṃ saṅghattheraṃ bhikkhuṃ ārabbha bhāsitaṃ, aññataro bhante

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุผู้เป็นสังฆเถระรูปหนึ่งในบรรดาภิกษุผู้ตั้งใจบำเพ็ญเพียรประมาณ ๖๐ รูป ท่านผู้เจริญ ภิกษุรูปหนึ่ง

Saṭṭhimattānaṃ [Pg.183] padhānīyabhikkhūnaṃ saṅghatthero bhikkhu uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca ‘‘puccheyyāhaṃ bhante bhagavantaṃ kiñcideva desaṃ, sace me bhagavā okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ผู้เป็นสังฆเถระในบรรดาภิกษุผู้ตั้งใจบำเพ็ญเพียรประมาณ ๖๐ รูปนั้น ลุกจากอาสนะ ห่มจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือไปทางพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พึงทูลถามปัญหาบางอย่างกับพระผู้มีพระภาค ถ้าพระผู้มีพระภาคทรงประทานโอกาสเพื่อพยากรณ์ปัญหาแก่ข้าพระองค์’ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสปรารภเรื่องนั้น

Cūḷapuṇṇamasutta

จูฬปุณณมสูตร

Pucchā – cūḷapuṇṇamasuttaṃ [Pg.184] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็จูฬปุณณมสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.185] tattha bhagavatā asappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งอสัตบุรุษไว้อย่างไร

Vissajjanā – asappuriso bhikkhave assaddhammasamannāgato hoti, asappurisabhatti hoti, asappurisacintī hoti, asappurisamantī hoti, asappurisavāco hoti, asappurisakammanto hoti, asappurisadiṭṭhi hoti, asappurisadānaṃ detīti evamādinā bhante tattha bhagavatā aṭṭha asappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นผู้ประกอบด้วยอสัทธรรม เป็นผู้ภักดีต่ออสัตบุรุษ เป็นผู้มีความคิดอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีความปรึกษาอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีวาจาอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีการงานอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีความเห็นอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้ให้ทานอย่างอสัตบุรุษ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งอสัตบุรุษ ๘ ประการไว้อย่างนี้เป็นต้น

Pucchā – kathaṃ [Pg.186] panāvuso bhagavatā tattha sappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งสัตบุรุษไว้อย่างไร

Vissajjanā – sappuriso bhikkhave saddhammasamannāgato hoti, sappurisabhatti hoti, sappurisacintī hoti, sappurisamantī hoti, sappurisavāco hoti, sappurisakammanto hoti, sappurisadiṭṭhi hoti, sappurisadānaṃ detīti evamādinā bhante bhagavatā tattha aṭṭhavidhāni sappurisaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม เป็นผู้ภักดีต่อสัตบุรุษ เป็นผู้มีความคิดอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีความปรึกษาอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีวาจาอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีการงานอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีความเห็นอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้ให้ทานอย่างสัตบุรุษ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งสัตบุรุษ ๘ ประการไว้อย่างนี้เป็นต้น

Anupadasutta

อนุปทสูตร

Pucchā – anupadasuttaṃ [Pg.188] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อนุปทสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante bhikkhū āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa sabhāgā tasmiṃ samaye sannipatiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ท่านผู้เจริญ ในสมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากผู้เป็นพวกเดียวกับพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีได้ประชุมกัน ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.189] tattha bhagavatā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa anupadadhammavipassanā vitthārena vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอนุปทธรรมวิปัสสนาของพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีโดยพิสดารไว้อย่างไร

Vissajjanā – paṇḍito bhikkhave sāriputto mahāpañño bhikkhave sāriputto puthupañño bhikkhave sāriputto hāsapañño [Pg.190] bhikkhave sāriputto tikkhapañño bhikkhave sāriputto javanapañño bhikkhave sāriputto nibbedhikapañño bhikkhave sāriputto sāriputto bhikkhave aḍḍhamāsaṃ anupadadhammavipassanaṃ vipassatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa anupadadhammavipassanā vitthārena pakāsitā.

คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรเป็นบัณฑิต ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญามาก ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญากว้างขวาง ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาคม ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาไว ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาชำแรกกิเลส ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรย่อมพิจารณาเห็นวิปัสสนาในธรรมตามลำดับบทตลอดกึ่งเดือน ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศอนุปทธรรมวิปัสสนาของพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีโดยพิสดารไว้อย่างนี้เป็นต้น

Chabbisodhanasutta

ฉัพพิโสธนสูตร

Pucchā – tenāvuso…pe… [Pg.192] sammāsambuddhena chabbisodhanasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ... พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นตรัสฉัพพิโสธนสูตรที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Sappurisasutta

สัปปุริสสูตร

Pucchā – sappurisasuttaṃ [Pg.193] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ สัปปุริสสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Sevitabbāsevitabbasutta

เสวิตัพพาเสวิตัพพสูตร

Pucchā – sevitabbāsevitabbasuttaṃ [Pg.194] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ เสวิตัพพาเสวิตัพพสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสกับใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ตรัสกับพระธรรมเสนาบดีสารีบุตรเถระผู้มีอายุ

Bahudhātukasutta

พหุธาตุกสูตร

Pucchā – bahudhātukasuttaṃ [Pg.195] panāvuso kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ พหุธาตุกสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Isigilisutta

อิสิคิลิสูตร

Pucchā – isigilisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ อิสิคิลิสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – rājagahe bhante isigilismiṃ pabbate sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ที่ภูเขาอิสิคิลิ ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Mahācattārīsakasutta

มหาจัตตารีสกสูตร

Pucchā – mahācattārīsakasuttaṃ [Pg.196] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ มหาจัตตารีสกสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Ānāpānassatisutta

อานาปานัสสติสูตร

Pucchā – ānāpānassatisuttaṃ [Pg.197] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ อานาปานัสสติสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, therā bhante bhikkhū nave bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṃsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, te ca bhante navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānanti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุผู้เป็นเถระทั้งหลายย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุใหม่ทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๑๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๒๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๓๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๔๐ รูปบ้าง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุใหม่เหล่านั้น อันภิกษุผู้เป็นเถระทั้งหลายโอวาทสั่งสอนอยู่ ย่อมรู้แจ้งคุณวิเศษอันยิ่งใหญ่ทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลาย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Kāyagatāsatisutta

กายคตาสติสูตร

Pucchā – kāyagatāsatisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ กายคตาสติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarakathā udapādi ‘‘acchariyaṃ āvuso, abbhutaṃ āvuso, yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā mahapphalā vuttā mahānisaṃsā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อภิกษุจำนวนมากเหล่านั้นกลับจากบิณฑบาตภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในโรงฉัน ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า “ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์จริง ท่านผู้มีอายุ ไม่เคยปรากฏเลย ที่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น ได้ตรัสกายคตาสติที่บุคคลเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้วว่ามีผลมาก มีอานิสงส์มาก” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Saṅkhārūpapattisutta

สังขารูปปัตติสูตร

Pucchā – saṅkhārūpapattisuttaṃ [Pg.200] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ สังขารูปปัตติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā saṅkhārūpapattiyo vibhajitvā pakāsitā.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศสังขารูปปัตติไว้ในสูตรนั้นอย่างไร

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu saddhāya samannāgato hoti, sīlena samannāgato hoti, sutena samannāgato hoti, cāgena samannāgato hoti, paññāya samannāgato hoti, tassa evaṃ hoti ‘‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā khattiyamahāsālānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’’nti evamādinā bhante tattha bhagavatā saṅkhārūpapattiyo vibhajitvā pakāsitā.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศสังขารูปปัตติไว้ดังนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา เป็นผู้ประกอบด้วยศีล เป็นผู้ประกอบด้วยสุตะ เป็นผู้ประกอบด้วยจาคะ เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญา เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราเมื่อตายไปเพราะกายแตก ขอให้ไปเกิดร่วมกับพวกกษัตริย์มหาศาลเถิด’” เป็นต้น

Cūḷasuññatasutta

จูฬสุญญตสูตร

Pucchā – cūḷasuññatasuttaṃ [Pg.202] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬสุญญตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante ānando sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ekamidaṃ bhante samayaṃ bhagavā sakkesu viharati nagarakaṃ nāma sakyānaṃ nigamo, tattha me bhante bhagavato sammukhā sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ, suññatāvihārenāhaṃ ānanda etarahi bahulaṃ viharāmīti kacci metaṃ bhante sussutaṃ suggahitaṃ sumanasikataṃ sūpadhārita’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระอานนท์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์ออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่นิคมของชาวสักกะชื่อว่านครกะ ในแคว้นสักกะ ข้าพระองค์ได้ฟังมาเฉพาะพระพักตร์ ได้รับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคในที่นั้นว่า ‘อานนท์ บัดนี้ เราอยู่ด้วยสุญญตวิหารเป็นส่วนมาก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำนั้นข้าพระองค์ได้ฟังมาดีแล้ว ได้รับมาดีแล้ว ได้มนสิการดีแล้ว ได้พิจารณาดีแล้วใช่ไหม” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Mahāsuññatasutta

มหาสุญญตสูตร

Pucchā – mahāsuññatasuttaṃ [Pg.204] panāvuto bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสุญญตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante ānando sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ ghaṭāya sakkassa vihāre cīvarakammaṃ karoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงกบิลพัสดุ์ ในแคว้นสักกะ ปรารภท่านพระอานนท์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์กำลังทำจีวรกรรมกับภิกษุจำนวนมากอยู่ที่วิหารของชาวสักกะชื่อว่าฆฏา ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Acchariyaabbhutasutta

อัจฉริยอัพภูตสูตร

Pucchā – acchariyaabbhutasuttaṃ [Pg.205] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ อัจฉริยอัพภูตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ตรัสกับใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena saddhiṃ bhāsitaṃ. Sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarakathā udapādi ‘‘acchariyaṃ āvuso, abbhutaṃ āvuso tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jānissati. Evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃgottā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃpaññā [Pg.206] te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvihārī te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ตรัสกับท่านพระอานนท์เถระ ผู้รักษาคลังธรรม ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาตภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในโรงฉัน ได้เกิดธรรมีกถาขึ้นในระหว่างว่า “ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์ ท่านผู้มีอายุ น่าประหลาดใจหนอ ที่พระตถาคตมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ถึงขนาดที่พระตถาคตทรงรู้พระพุทธเจ้าในอดีตที่ปรินิพพานแล้ว ผู้มีปปัญจะขาดแล้ว มีทางแห่งวัฏฏะขาดแล้ว มีวัฏฏะสิ้นแล้ว ผู้ล่วงพ้นทุกข์ทั้งปวงแล้วว่า ‘พระผู้มีพระภาคเหล่านั้นมีชาติอย่างนี้บ้าง มีพระนามอย่างนี้บ้าง มีโคตรอย่างนี้บ้าง มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง มีวิมุตติอย่างนี้บ้าง’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Bākulasutta

พากุลสูตร

Pucchā – bākulasuttaṃ [Pg.207] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ พากุลสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ใครเป็นผู้ตรัส

Vissajjanā – rājagahe bhante acelaṃ kassapaṃ ārabbha āyasmatā bākulattherena bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระพากุลเถระตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภอเจลกัสสปะ

Dantabhūmisutta

ทันตภูมิสูตร

Pucchā – dantabhūmisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ทันตภูมิสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe bhante jayasenaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jayaseno bhante rājakumāro aciravataṃ samaṇuddesaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bho aggivessana idha bhikkhu appamatto ātāpī pahitatto viharanto phuseyya [Pg.208] cittassa ekaggata’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภราชกุมารชื่อชยเสนะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ราชกุมารชื่อชยเสนะเข้าไปหาท่านสามเณรอจิรวัตตะแล้วกล่าวว่า “ท่านอัคคิเวสสนะ ข้าพเจ้าได้ยินมาว่า ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ ย่อมถูกต้องเอกัคคตาแห่งจิต” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.210] tattha bhagavatā aciravatassa samaṇuddesassa samassāsetvā dhammadesanānayo pakāsito.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงปลอบโยนสามเณรอจิรวัตตะแล้วทรงประกาศนัยแห่งการแสดงธรรมในสูตรนั้นอย่างไร

Vissajjanā – taṃ kutettha aggivessana labbhā, yaṃ taṃ nekkhammena ñātabbaṃ nekkhammena daṭṭhabbaṃ nekkhammena pattabbaṃ nekkhammena sacchikātabbaṃ, taṃ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyosanāya ussuko ussati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti evaṃ kho bhante bhagavato aciravatassa samaṇuddesassa samassāsetvā, seyyathāpissu aggivessana dve hatthidammā vā assadammāvā godammā vā sudantā suvinītāti evamādinā bhante bhagavatā aciravatassa samaṇuddesassa desanānayo pakāsito.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงปลอบโยนสามเณรอจิรวัตตะแล้วทรงประกาศนัยแห่งการแสดงธรรมไว้ดังนี้ว่า “อัคคิเวสสนะ ข้อที่ราชกุมารชื่อชยเสนะผู้อยู่ท่ามกลางกาม บริโภคกาม ถูกกามวิตกครอบงำ ถูกความเร่าร้อนเพราะกามแผดเผา มีความขวนขวายในกามเป็นที่สุด จะพึงรู้ พึงเห็น หรือพึงทำให้แจ้งซึ่งสิ่งที่พึงรู้ด้วยเนกขัมมะ พึงเห็นด้วยเนกขัมมะ พึงบรรลุด้วยเนกขัมมะ พึงทำให้แจ้งด้วยเนกขัมมะนั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ในที่ไหน” ดังนี้เป็นต้น และ “อัคคิเวสสนะ เปรียบเหมือนช้างที่พึงฝึก ๒ เชือก หรือม้าที่พึงฝึก ๒ ตัว หรือโคที่พึงฝึก ๒ ตัว ที่ฝึกดีแล้ว ฝึกมาดีแล้ว” ดังนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.214] tattha bhagavā dve upamāyo dassetvā tatuttari dhammadesanaṃ pavaḍḍheti.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมา ๒ อย่างแล้ว ทรงเพิ่มพูนการแสดงธรรมยิ่งขึ้นไปในสูตรนั้นอย่างไร

Vissajjanā – seyyathāpi aggivessana rājākhattiyo muddhāvasitto nāgavanikaṃ āmantetīti evamādinā bhante bhagavā uttaripi dhammadesanaṃ pavaḍḍhesi.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงเพิ่มพูนการแสดงธรรมยิ่งขึ้นไปดังนี้ว่า “อัคคิเวสสนะ เปรียบเหมือนพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ทรงได้รับมูรธาภิเษก ทรงเรียกนายควาญช้างมา” ดังนี้เป็นต้น

Bhūmijasutta

ภูมิชสูตร

Pucchā – tenāvuso…pe… [Pg.216] sammāsambuddhena bhūmijasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ภูมิชสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe bhante jayasenaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ, jayaseno bhante rājakumāro āyasmantaṃ bhūmijaṃ etadavoca ‘‘santi bho bhūmija eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘āsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Anāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Āsañca anāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya[Pg.217]. Nevāsaṃ nānāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, ābhabbā phalassa adhigamāyā’ti. Idha bhoto bhūmijassa satthā kiṃvādī kimakkhāyī’’ti tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภราชกุมารชื่อชยเสนะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ราชกุมารชื่อชยเสนะได้ตรัสกับท่านพระภูมิชะว่า “ท่านภูมิชะ ผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกในโลกนี้ มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยไม่มีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวังและไม่มีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยไม่มีความหวังก็ไม่ใช่ มีความหวังก็ไม่ใช่ ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้’ ในเรื่องนี้ พระศาสดาของท่านภูมิชะ ผู้เจริญ ตรัสสอนอย่างไร แสดงอย่างไร” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.219] tattha bhagavatā āyasmato bhūmijattherassa taṃ byākaraṇaṃ samanujānitvā tatuttari dhammadesanānayo paripūretvā pakāsito.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาคำพยากรณ์ของท่านพระภูมิชเถระนั้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาเพิ่มเติมให้บริบูรณ์อย่างไร

Vissajjanā – taggha tvaṃ bhūmija evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhasi, evamādinā bhante bhagavatā āyasmato bhūmijassa taṃ vacanaṃ samanujānitvā ‘‘yehi kehici bhūmija samaṇā vā brāhmaṇā vā micchādiṭṭhino micchāsaṅkappā micchāvācā micchākammantā micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī micchāsamādhino, te āsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāyā’’ti evamādinā bhante bhagavatā āyasmato bhūmijassa uttari desanānayo paripūretvā pakāsito.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาพระดำรัสของท่านพระภูมิชะนั้นว่า “ดูกรภูมิชะ เมื่อเธอถูกถามอย่างนี้ พยากรณ์อย่างนี้ เป็นผู้กล่าวตามที่เรากล่าวแล้วจริงทีเดียว และไม่กล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริง” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาเพิ่มเติมของท่านพระภูมิชะให้บริบูรณ์ว่า “ดูกรภูมิชะ สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด มีอาชีวะผิด มีความเพียรผิด มีสติผิด มีสมาธิผิด สมณพราหมณ์เหล่านั้น แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Anuruddhasutta

อนุรุทธสูตร

Pucchā – anuruddhasuttaṃ [Pg.224] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อนุรุทธสูตร ใครกล่าว ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante pañcakaṅgaṃ thapatiṃ ārabbha āyasmatā anuruddhattherena bhāsitaṃ, pañcakaṅgo bhante thapati āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca ‘‘idha maṃ bhante therā bhikkhū upasaṅkamitvā evamāhaṃsu ‘appamāṇaṃ gahapati cetovimuttiṃ bhāvehī’ti, ekacce therā evamāhaṃsu ‘mahaggataṃ gahapati cetovimuttiṃ bhāvehī’’ti, yā cāyaṃ bhante appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā byañjanameva nānanti’’ tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ท่านพระอนุรุทธเถระกล่าวที่กรุงสาวัตถี ปรารภช่างไม้ปัญจกังคะ ท่านผู้เจริญ ช่างไม้ปัญจกังคะได้กล่าวกับท่านพระอนุรุทธะว่า “ท่านผู้เจริญ พระเถระบางรูปเข้ามาหาข้าพเจ้าแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คหบดี ท่านจงเจริญเจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้’ พระเถระบางรูปกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คหบดี ท่านจงเจริญมหัคคตเจโตวิมุตติ’ ท่านผู้เจริญ เจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้นี้ และมหัคคตเจโตวิมุตตินี้ ธรรมเหล่านี้มีความหมายต่างกันและมีพยัญชนะต่างกัน หรือมีความหมายอย่างเดียวกัน แต่มีพยัญชนะต่างกันเท่านั้น” ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น

Upakkilesasutta

อุปกิเลสสูตร

Pucchā – upakkilesasuttaṃ [Pg.225] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อุปกิเลสสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – pācīnavaṃsadāye bhante āyasmantaṃ anuruddhattheraṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสปรารภท่านพระอนุรุทธเถระ ในป่าปาจีนวังสทายะ

Bālapaṇḍitasutta

พาลบัณฑิตสูตร

Pucchā – bālapaṇḍitasuttaṃ [Pg.226] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็พาลบัณฑิตสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสปรารภภิกษุจำนวนมาก ในกรุงสาวัตถี

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa bālalakkhaṇāni ca bālassa diṭṭheva dhamme dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของคนพาลและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในปัจจุบันอย่างไร

Vissajjanā – tīṇimāni bhikkhave bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave bālo duccintitacintī [Pg.227] ca hoti dubbhāsitabhāsī ca dukkaṭakammakārī cāti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa bālalakkhaṇāni ca bālassa diṭṭheva dhamme dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของคนพาลและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในปัจจุบันว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของคนพาล เครื่องหมายของคนพาล ร่องรอยของคนพาล ๓ ประการเหล่านี้ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลในโลกนี้ ย่อมคิดชั่ว พูดชั่ว ทำชั่ว” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.230] tattha bhagavatā bālassa samparāyo ca tattha niraye bālassa dukkhadomanassapaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงคติของคนพาลในสัมปรายภพและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในนรกนั้นอย่างไร

Vissajjanā – sa kho so bhikkhave bālo kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedāparaṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa samparāyo ca tattha ca bālassa niraye dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงคติของคนพาลในสัมปรายภพและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในนรกนั้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลนั้นแล ประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.234] tattha bhagavatā bālassa tiracchānayoniyaṃ dukkhadomanassapaṭisaṃvedanā pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในกำเนิดเดรัจฉานอย่างไร

Vissajjanā – santi bhikkhave tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā te allānipi tiṇāni sukkhānipi tiṇāni dantullehakaṃ khādantīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa tiracchānayoniyaṃ dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในกำเนิดเดรัจฉานว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์เดรัจฉานบางพวกกินหญ้าเป็นอาหาร สัตว์เหล่านั้นย่อมกินหญ้าทั้งที่สดและที่แห้งจนฟันสึก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.235] tattha bhagavatā bālena sakiṃ vinipātagatena puna manussattadullabhatā pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความยากที่จะได้อัตภาพเป็นมนุษย์อีกครั้งหนึ่งของคนพาลที่ไปสู่วินิบาตแล้วอย่างไร

Vissajjanā – seyyathāpi bhikkhave puriso ekacchiggalaṃ yugaṃ mahāsamudde pakkhipeyya, tamenaṃ puratthimo vāto pacchimena saṃhareyyāti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālena sakiṃ vinipātagatena puna manussattassa dullabhatā pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความยากที่จะได้อัตภาพเป็นมนุษย์อีกครั้งหนึ่งของคนพาลที่ไปสู่วินิบาตแล้วว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย เหมือนบุรุษทิ้งแอกที่มีช่องเดียวลงในมหาสมุทร ลมตะวันออกพัดแอกนั้นไปทางทิศตะวันตก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.237] tattha bhagavatā bālassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi dukkhabahulatā pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความที่คนพาลนั้น แม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ก็ยังมีความทุกข์มากอย่างไร

Vissajjanā – sa kho so bhikkhave bālo sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgacchatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi dukkhabahulatā pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความที่คนพาลนั้น แม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ก็ยังมีความทุกข์มากว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลนั้นแล ถ้าแม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.238] tattha bhagavatā paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni ca paṇḍitassa diṭṭheva dhamme sukhasomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของบัณฑิตและความรู้สึกสุขโสมนัสของบัณฑิตในปัจจุบันอย่างไร

Vissajjanā – tīṇimāni bhikkhave paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave paṇḍito sucintitacintī ca hoti subhāsitabhāsī ca sukatakammakārī cāti evamādinā bhante tattha bhagavatā

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น โดยพระดำรัสมีประมาณเท่านี้ว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของบัณฑิต เครื่องหมายของบัณฑิต ร่องรอยของบัณฑิต ๓ ประการเหล่านี้ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตในโลกนี้ ย่อมคิดดี พูดดี ทำดี” ดังนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาค

Paṇḍitassa [Pg.239] paṇḍitalakkhaṇāni ca diṭṭheva dhamme paṇḍitassa sukhasomanassapaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

ทรงแสดงลักษณะของบัณฑิตและความรู้สึกสุขโสมนัสของบัณฑิตในปัจจุบัน

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.240] tattha bhagavatā paṇḍitassa samparāyo ca tattha sagge sukhasomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศสัมปรายภพของบัณฑิต และการเสวยสุขโสมนัสในสวรรค์นั้นอย่างไร

Vissajjanā – sa kho so bhikkhave paṇḍito kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya manasā sucaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṇḍitassa samparāyo ca sagge ca paṇḍitassa sukhasomanassappanisaṃvedanā pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศสัมปรายภพของบัณฑิต และการเสวยสุขโสมนัสของบัณฑิตในสวรรค์ ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตนั้นแล ประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” ดังนี้

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.242] tattha bhagavatā paṇḍitassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi sukhabahulatā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศความที่บัณฑิตผู้มาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน มีความสุขมากไว้อย่างไร

Vissajjanā – sa kho so bhikkhave paṇḍito sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgacchati, yāni tāni uccākulāni khattiyamahāsālakulaṃ vā brāhmaṇamahāsālakulaṃ vā gahapatimahāsālakulaṃ vā tathārūpe kule paccājāyatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṇḍitassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi sukhabahulatā pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศความที่บัณฑิตผู้มาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน มีความสุขมาก ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตนั้นแล ถ้ามาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ย่อมเกิดในตระกูลสูงเหล่านั้น คือ ตระกูลกษัตริย์มหาศาล หรือตระกูลพราหมณ์มหาศาล หรือตระกูลคฤหบดีมหาศาล” ดังนี้

Cūḷakammavibhaṅgasutta

จูฬกัมมวิภังคสูตร

Pucchā – tenāvuso [Pg.244] jānatā passatā…pe… sammāsambuddhena cūḷakammavibhaṅgasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬกัมมวิภังคสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น...ฯลฯ...ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Subho bhante māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena manussānaṃyeva sataṃ manussabhūtānaṃ dissanti hīnappaṇītatā. Dissanti hi bho gotama manussā appāyukā, dissanti dīghāyukā. Dissanti bavhābādhā, dissanti appābādhā. Dissanti dubbaṇṇā, dissanti vaṇṇavanto. Dissanti appesakkhā, dissanti mahesakkhā. Dissanti appabhogā, dissanti mahābhogā. Dissanti nīcakulīnā, dissanti uccākulīnā. Dissanti duppaññā, dissanti paññavanto. Ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena manussānaṃyeva sataṃ manussabhūtānaṃ dissanti hīnappaṇītatā’’ti tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภสุภมาณพ โตเทยยบุตร ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้มนุษย์ทั้งหลายซึ่งเป็นมนุษย์เหมือนกัน ปรากฏความเลวและความประณีตต่างกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ มนุษย์ทั้งหลายปรากฏว่ามีอายุน้อยบ้าง มีอายุยืนบ้าง ปรากฏว่ามีอาพาธมากบ้าง มีอาพาธน้อยบ้าง ปรากฏว่ามีผิวพรรณทรามบ้าง มีผิวพรรณดีบ้าง ปรากฏว่ามีศักดาน้อยบ้าง มีศักดามากบ้าง ปรากฏว่ามีโภคะน้อยบ้าง มีโภคะมากบ้าง ปรากฏว่าเกิดในตระกูลต่ำบ้าง เกิดในตระกูลสูงบ้าง ปรากฏว่าเป็นคนมีปัญญาทรามบ้าง เป็นคนมีปัญญามากบ้าง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้มนุษย์ทั้งหลายซึ่งเป็นมนุษย์เหมือนกัน ปรากฏความเลวและความประณีตต่างกัน’ พระสูตรนั้นตรัสไว้ในเรื่องนั้นแล ท่านผู้เจริญ

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.246] tattha bhagavatā sattānaṃ dīghāyukaappāyukasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอายุยืนและมีอายุน้อยไว้อย่างไร

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā pāṇātipātī hoti, luddo lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno pāṇabhūtesūti evamādinā bhante tattha bhagavatā appāyukadīghāyukasaṃvattanakāni kammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอายุน้อยและมีอายุยืน ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นผู้ฆ่าสัตว์ มีมือเปื้อนเลือด หมกมุ่นในการประหัตประหาร ปราศจากความเอ็นดูในสัตว์มีชีวิต’ ดังนี้

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.247] tattha bhagavatā sattānaṃ appābādhabavhābādhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอาพาธน้อยและมีอาพาธมากไว้อย่างไร

Vissajjanā – idha [Pg.248] māṇava ekacco itthī vā puriso vā sattānaṃ viheṭṭhakajātiko hoti pāṇinā vā leḍḍunāvā daṇḍenavā satthena vāti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ appābādhabavhābādhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอาพาธน้อยและมีอาพาธมากของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นผู้ชอบเบียดเบียนสัตว์ด้วยมือบ้าง ด้วยก้อนดินบ้าง ด้วยท่อนไม้บ้าง ด้วยศัสตราบ้าง’ ดังนี้

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.249] tattha bhagavatā sattānaṃ suvaṇṇadubbaṇṇasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทรามไว้อย่างไร

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā kodhano hoti upāyāsabahulo, appampi vutto samāno abhisajjati kuppati byāpajjati patiṭṭhiyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukarotīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ suvaṇṇadubbaṇṇasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทรามของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนมักโกรธ มีความคับแค้นใจมาก ถูกว่าเล็กน้อยก็ขัดเคือง โกรธเคือง พยาบาท ตั้งความอาฆาตไว้ แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจออกมา’ ดังนี้

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.251] tattha bhagavatā sattānaṃ mahesakkha appesakkhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีศักดามากและมีศักดาน้อยไว้อย่างไร

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā issāmanako hoti, paralābhasakkāra garukāra mānanavandana pūjāsu issati upadussati issaṃ bandhatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ appesakkhamahesakkhasaṃvattanakāni kammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีศักดาน้อยและมีศักดามากของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนมีใจริษยา ย่อมริษยา ขัดเคือง ผูกความริษยาไว้ในลาภ สักการะ ความเคารพ ความนับถือ การไหว้ และการบูชาของผู้อื่น’ ดังนี้

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.253] tattha bhagavatā mahābhogaappabhogasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีโภคะมากและมีโภคะน้อยไว้อย่างไร

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā na dātā hoti, samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vattaṃ yānaṃ mālāgandha vilepanaṃ seyyavasathapadīpeyyanti evamādinā bhante tattha bhagavatā mahābhogaappabhogasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีโภคะมากและมีโภคะน้อย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนไม่เป็นผู้ให้ ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปแก่สมณะหรือพราหมณ์’ ดังนี้

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.255] tattha bhagavatā sattānaṃ uccākulīna nīcakulīnasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้เกิดในตระกูลสูงและเกิดในตระกูลต่ำของสัตว์ทั้งหลายไว้อย่างไร

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā thaddho hoti atimāni abhivādetabbaṃ na abhivādeti, paccuṭṭhātabbaṃ na paccuṭṭheti, āsanārahassa na āsanaṃ deti, maggārahassa na maggaṃ deti, sakkātabbaṃ na sakkaroti, garukātabbaṃ na garukaroti, mānetabbaṃ māneti, pūjetabbaṃ na pūjetīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ uccākulīna nīcakulīnasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำตอบ – ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนกระด้าง มีมานะจัด ไม่ไหว้คนที่ควรไหว้ ไม่ลุกรับคนที่ควรลุกรับ ไม่ให้อาสนะแก่คนที่ควรให้อาสนะ ไม่ให้ทางแก่คนที่ควรให้ทาง ไม่สักการะคนที่ควรสักการะ ไม่เคารพคนที่ควรเคารพ ไม่นับถือคนที่ควรนับถือ ไม่บูชาคนที่ควรบูชา ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์เกิดในตระกูลสูงและเกิดในตระกูลต่ำไว้

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.257] tattha bhagavatā sattānaṃ mahāpaññaduppaññasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์มีปัญญามากและมีปัญญาทรามไว้อย่างไร?

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā na paripucchitā hoti ‘‘kiṃ bhante kusalaṃ, kiṃ akusalaṃ. Kiṃ sāvajjaṃ, kiṃ anavajjaṃ. Kiṃ sevitabbaṃ, kiṃ na sevitabbaṃ. Kiṃ me karīyamānaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya hoti, kiṃ vā pana me karīyamānaṃ [Pg.258] dīgharattaṃ hitāya sukhāya hotī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ mahāpaññaduppaññasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำตอบ – ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนไม่เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วสอบถามว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อะไรเป็นกุศล อะไรเป็นอกุศล อะไรมีโทษ อะไรไม่มีโทษ อะไรควรเสพ อะไรไม่ควรเสพ อะไรที่ข้าพเจ้าทำแล้วจะเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน หรืออะไรที่ข้าพเจ้าทำแล้วจะเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขตลอดกาลนาน’ ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์มีปัญญามากและมีปัญญาทรามไว้

Indriyabhāvanāsu

ในอินทริยภาวนาสูตร

Pucchā – indriyabhāvanāsuttaṃ [Pg.260] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนึ่ง อินทริยภาวนาสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – gajaṅgalāyaṃ bhante uttaraṃ nāma māṇavaṃ pārāsiviyantevāsiṃ ārabbha bhāsitaṃ, uttaro bhante māṇavo pārāsiviyantevāsī bhagavatā puṭṭho bhagavantaṃ etadavoca ‘‘idha bho gotama cakkhunā rūpaṃ na passati, sotena saddaṃ na suṇāti. Evaṃ kho bho gotama deseti pārāsiviyo brāhmaṇo sāvakānaṃ indriyabhāvana’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ที่เมืองคชังคลา ปรารภอุตตรมาณพผู้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ชื่อปาราสิริยะ ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพผู้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ชื่อปาราสิริยะ ถูกพระผู้มีพระภาคตรัสถามแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในที่นี้ บุคคลย่อมไม่เห็นรูปด้วยตา ไม่ได้ยินเสียงด้วยหู ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ปาราสิริยะย่อมแสดงอินทริยภาวนาแก่ศิษย์ทั้งหลายอย่างนี้’ ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ในเรื่องนี้แล

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น Suttantapiṭaka สุตตันตปิฎก Majjhimanikāya มัชฌิมนิกาย Mūlapaṇṇāsapāḷi มูลปัณณาสก์บาลี Saṃgāyanassa pucchā vissajjanā การถามตอบในการสังคายนา Pucchā – paṭhamamahāsaṃgītikāle [Pg.1] āvuso dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā dīghanikāyaṃ saṃgāyitvā tadanantaraṃ kiṃ nāma pāvacanaṃ saṃgāyiṃsu. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในกาลแห่งการสังคายนาครั้งใหญ่ครั้งที่ ๑ พระมหาเถระผู้เป็นยอด มีพระมหากัสสปะเป็นต้น ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาทีฆนิกายแล้ว หลังจากนั้น ได้สังคายนาพระธรรมชื่ออะไร Vissajjanā – paṭhamamahāsaṃgītikāle bhante dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā dīghanikāyaṃ saṃgāyitvā tadanantaraṃ majjhimaṃ nāma nikāyaṃ saṃgāyiṃsu. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในกาลแห่งการสังคายนาครั้งใหญ่ครั้งที่ ๑ พระมหาเถระผู้เป็นยอด มีพระมหากัสสปะเป็นต้น ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาทีฆนิกายแล้ว หลังจากนั้น ได้สังคายนานิกายชื่อมัชฌิมนิกาย Pucchā – majjhimanikāyo [Pg.2] nāma āvuso mūlapaṇṇāsako majjhima paṇṇāsako uparipaṇṇāsakoti paṇṇāsakavasena tividho, tattha kataraṃ paṇṇāsakaṃ paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มัชฌิมนิกายนั้นมี ๓ อย่าง โดยแบ่งเป็นปัณณาสก์ คือ มูลปัณณาสก์ มัชฌิมปัณณาสก์ และอุปริปัณณาสก์ ในบรรดาปัณณาสก์เหล่านั้น ได้สังคายนาปัณณาสก์ไหนก่อน Vissajjanā – tīsu bhante paṇṇāsakesu mūlapaṇṇāsakaṃ nāma pāvacanaṃ dhammasaṃgāhakā mahātheravarā paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในบรรดาปัณณาสก์ ๓ อย่าง พระมหาเถระผู้เป็นยอด ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาพระธรรมชื่อมูลปัณณาสก์ก่อน Pucchā – mūlapaṇṇāsakepi [Pg.3] āvuso pañcavaggā paṇṇāsa ca suttāni, tesu kataraṃ vaggaṃ katarañca suttaṃ paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้ในมูลปัณณาสก์ก็มี ๕ วรรค และ ๕๐ สูตร ในบรรดาวรรคและสูตรเหล่านั้น ได้สังคายนาวรรคไหนและสูตรไหนก่อน Vissajjanā – mūlapaṇṇāsake bhante pañcasu vaggesu paṭhamaṃ mūlapariyāyavaggaṃ paṇṇāsakesu ca suttesu paṭhamaṃ mūlapariyāyasuttaṃ saṃgāyiṃsu. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในบรรดาวรรค ๕ วรรคในมูลปัณณาสก์ ได้สังคายนาวรรคชื่อมูลปริยายวรรคก่อน และในบรรดาสูตร ๕๐ สูตร ได้สังคายนาสูตรชื่อมูลปริยายสูตรก่อน Sādhu āvuso mayampi dāni tatoyeva paṭṭhāya saṃgītipubbaṅgamāni pucchāvissajjanakiccāni kātuṃ samārabhāma. ดีแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บัดนี้ แม้พวกเราก็จักเริ่มทำกิจคือการถามตอบอันเป็นเบื้องต้นแห่งการสังคายนา ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป Mūlapariyāyasutta มูลปริยายสูตร Pucchā – tena āvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena mūlapariyāyasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มูลปริยายสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น ได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร และในเรื่องอะไร Vissajjanā – ukkaṭṭhāyaṃ bhante pañcasate brāhmaṇakulā pabbajite ārabbha bhāsitaṃ, pañcasatā bhante brāhmaṇakulā pabbajitā [Pg.4] bhikkhū pariyattiṃ nissāya mānaṃ uppādesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่เมืองอุกกัฏฐา ปรารภภิกษุ ๕๐๐ รูปที่ออกบวชจากตระกูลพราหมณ์ ภิกษุ ๕๐๐ รูปที่ออกบวชจากตระกูลพราหมณ์เหล่านั้น อาศัยปริยัติแล้วได้ยังมานะให้เกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในเรื่องนั้น Pucchā – taṃ panāvuso suttaṃ bhagavatā katihi vārehi katihi ca antogadhapadehi vibhajitvā bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสจำแนกไว้ด้วยกี่วาระ และด้วยบทที่รวมอยู่ในนั้นกี่บท Vissajjanā – taṃ [Pg.5] pana bhante mūlapariyāyasuttaṃ bhagavatā aṭṭhahi ca vārehi catuvīsatiyā ca antogadhapadehi vibhajitvā desitaṃ. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย มูลปริยายสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสจำแนกไว้ด้วย ๘ วาระ และด้วยบทที่รวมอยู่ในนั้น ๒๔ บท Sabbāsavasutta สัพพาสวสูตร Pucchā – dutiyaṃ panāvuso sabbāsavasuttaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สัพพาสวสูตรที่ ๒ นั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sabbāsavasuttaṃ pana bhante bhagavatā sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย สัพพาสวสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่เมืองสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Pucchā – tatthāvuso [Pg.6] bhagavatā āsavā katihi pakārehi vibhajitvā dassitā. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอาสวะจำแนกไว้ด้วยกี่ประการ Vissajjanā – sattahi bhante pakārehi vibhajitvā āsavā bhagavatā pakāsitā. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอาสวะจำแนกไว้ด้วย ๗ ประการ Dhammadāyādasutta ธัมมทายาทสูตร Pucchā – dhammadāyādasuttaṃ [Pg.7] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธัมมทายาทสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร และในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, bhagavato ca bhante bhikkhusaṅghassa ca tadā mahālābhasakkāro udapādi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่เมืองสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ในกาลนั้น ลาภสักการะอันยิ่งใหญ่ได้เกิดขึ้นแก่พระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในเรื่องนั้น Pucchā – tatthāvuso [Pg.9] dve anusandhayo, tesu paṭhame anusandhimhi kathaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ ovādo dinno. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในสูตรนั้นมีอนุสนธิ ๒ อย่าง ในอนุสนธิที่ ๑ พระผู้มีพระภาคได้ประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายอย่างไร Vissajjanā – paṭhame bhante anusandhimhi dhammadāyādā me bhikkhave bhavatha mā āmisadāyādā, atthi me tumhesu anukampā, kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ no āmisadāyādāti evamādinā bhagavatā bhikkhūnaṃ ovādo dinno. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๑ พระผู้มีพระภาคได้ประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นทายาทแห่งธรรมของเรา อย่าเป็นทายาทแห่งอามิส เรามีความเอ็นดูในพวกเธอว่า ไฉนหนอสาวกของเราพึงเป็นทายาทแห่งธรรม ไม่พึงเป็นทายาทแห่งอามิส” ดังนี้เป็นต้น Dhammadāyādā [Pg.11] me bhikkhave bhavatha mā āmisadāyādā, atthi me tumhesu anukampā kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ, no āmisadāyādā. ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นทายาทแห่งธรรมของเรา อย่าเป็นทายาทแห่งอามิส เรามีความเอ็นดูในพวกเธอว่า ไฉนหนอสาวกของเราพึงเป็นทายาทแห่งธรรม ไม่พึงเป็นทายาทแห่งอามิส Pucchā – dutiye [Pg.12] panāvuso anusandhimhi āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā kīdisī dhammadesanā vibhajitvā pakāsitā. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๒ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ได้แสดงธรรมเทศนาจำแนกไว้อย่างไร Vissajjanā – dutiye pana bhante anusandhimhi āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā satthu pavivittassa viharato sāvakānaṃ vivekaṃ ananusikkhataṃ tīhi ṭhānehi gārayutaṃ, anusikkhantānañca tīhi ṭhānehi pāsaṃsataṃ, soḷasa ca pāpake dhamme tesañca pahānāya majjhimā paṭipadā vibhajitvā pakāsitā. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๒ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ได้แสดงธรรมเทศนาจำแนกไว้ว่า เมื่อพระศาสดาประทับอยู่ด้วยวิเวก สาวกทั้งหลายไม่ประพฤติตามวิเวก ย่อมเป็นที่ติเตียนด้วย ๓ สถาน และเมื่อประพฤติตาม ย่อมเป็นที่สรรเสริญด้วย ๓ สถาน และแสดงอกุศลธรรม ๑๖ อย่าง กับมัชฌิมาปฏิปทาเพื่อละอกุศลธรรมเหล่านั้น Bhayabheravasutta ภยเภรวสูตร Pucchā – bhayabheravasuttaṃ [Pg.13] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ภยเภรวสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante jāṇussoṇiṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, jāṇussoṇi bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ye me bho gotama kulaputtā bhavantaṃ gotamaṃ uddissa saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā, bhavaṃ tesaṃ gotamo pubbaṅgamo, bhavaṃ คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อชาณุสโสณี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อชาณุสโสณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดม กุลบุตรเหล่าใดออกบวชเป็นบรรพชิตจากเรือนสู่ความเป็นผู้ไม่มีเรือน โดยมีท่านพระโคดมเป็นที่ตั้งแห่งศรัทธา ท่านพระโคดมเป็นผู้นำของกุลบุตรเหล่านั้น ท่านพระโคดม Tesaṃ [Pg.14] gotamo bahukāro, bhavaṃ tesaṃ gotamo samādapetā, bhoto ca pana gotamassa sā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjatī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. เป็นผู้มีอุปการะมากแก่กุลบุตรเหล่านั้น ท่านพระโคดมเป็นผู้ชักชวนกุลบุตรเหล่านั้น และชนเหล่านั้นก็ประพฤติตามทิฏฐิของท่านพระโคดม’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Anaṅgaṇasutta อนังคณสูตร Pucchā – anaṅgaṇasuttaṃ [Pg.15] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนังคณสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระเถระสารีบุตรตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Ākaṅkheyyasutta อากังเขยยสูตร Pucchā – ākaṅkheyyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อากังเขยยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Vatthasutta วัตถสูตร Pucchā – vatthasuttaṃ [Pg.16] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ วัตถสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Sallekhasutta สัลเลขสูตร Pucchā – sallekhasuttaṃ [Pg.17] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ สัลเลขสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ mahācundaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā mahācundo bhante bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘yā imā bhante anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti, attavādapaṭisaṃyuttā vā lokavādapaṭisaṃyuttā vā, ādimeva nu kho bhante bhikkhuno manasikaroto evametāsaṃ diṭṭhīnaṃ pahānaṃ hoti, evametāsaṃ diṭṭhīnaṃ paṭinissaggo hotī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระมหาจุนทะ ท่านผู้เจริญ ท่านพระมหาจุนทะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทิฏฐิหลายอย่างเหล่านี้ที่เกิดขึ้นในโลก คือทิฏฐิที่ประกอบด้วยอัตตวาทะ หรือทิฏฐิที่ประกอบด้วยโลกวาทะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุเมื่อมนสิการตั้งแต่ต้นอย่างนี้แล ย่อมละทิฏฐิเหล่านั้นได้ ย่อมสละทิฏฐิเหล่านั้นได้’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – tattha [Pg.18] ca āvuso kati pariyāyā kati ca antogadhapadāni bhagavatā vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสัลเลขสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศปริยายไว้กี่อย่าง และบทที่รวมอยู่ในนั้นกี่บท? Vissajjanā – tattha bhante pañca pariyāyā catucattālīsa ca antogadhapadāni bhagavatā vitthārena bhāsitāni. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ในสัลเลขสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงปริยายไว้ ๕ อย่าง และบทที่รวมอยู่ในนั้น ๔๔ บท โดยพิสดาร Sammāṭṭhisutta สัมมาทิฏฐิสูตร Pucchā – sammādiṭṭhisuttaṃ [Pg.19] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ สัมมาทิฏฐิสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระเถระสารีบุตรตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Pucchā – kassa āvuso vacanaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เป็นพระพุทธพจน์ของใคร? Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ เป็นพระพุทธพจน์ของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า Pucchā – kenāvuso ābhataṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ใครนำมา? Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ นำมาโดยลำดับ Mahāsatipaṭṭhānasutta มหาสติปัฏฐานสูตร Pucchā – mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ [Pg.20] panāvuso yogāvacarānaṃ bahupakārattā dīghanikāye ca idha cāti dvīsu nikāyesu porāṇakehi saṃgītikārehi dvikkhattuṃ saṃgāyitvā vitthārena patiṭṭhāpitaṃ, taṃ amhehi dīghanikāye yathānuppattavasena pucchitañca vissajjitañca. Tathāpi yogāvacarānaṃ bahupakārattāyeva taṃ [Pg.21] idānipi yathānuppattavasena puna pucchissāmi, taṃ panetaṃ āvuso mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสติปัฏฐานสูตรนี้ เพราะเป็นประโยชน์มากแก่ผู้ปฏิบัติธรรม จึงถูกสังคีติกาจารย์ในครั้งโบราณสังคายนาไว้ ๒ ครั้ง คือในทีฆนิกายและในที่นี้ และได้ประดิษฐานไว้โดยพิสดาร พวกเราได้ถามและตอบไว้แล้วในทีฆนิกายตามลำดับที่ปรากฏ ถึงกระนั้น เพราะเป็นประโยชน์มากแก่ผู้ปฏิบัติธรรมนั่นเอง บัดนี้เราจะถามอีกตามลำดับที่ปรากฏ ท่านผู้มีอายุ มหาสติปัฏฐานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กัมมาสทัมมะ นิคมของชาวกุรุ ในกุรุชนบท ปรารภภิกษุจำนวนมาก Pucchā – kathañcāvuso [Pg.22] tattha ānāpānassati kāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อานาปานสติกายานุปัสสนาในมหาสติปัฏฐานสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศไว้อย่างไร? Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā so satova assasati, satova passasati, dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti, evamādinā bhante tattha ānāpānassati kāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เธอมีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก เมื่อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจเข้ายาว’ เมื่อหายใจออกยาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจออกยาว’ ท่านผู้เจริญ อานาปานสติกายานุปัสสนาในมหาสติปัฏฐานสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศไว้อย่างนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.23] tattha iriyāpathakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอิริยาบถบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu gacchanto vā gacchāmīti pajānāti, ṭhito vā ṭhitomhīti pajānāti, nisinno vā nisinnomhīti pajānāti, sayāno vā sayānomhīti pajānāti, evamādinā bhante bhagavatā iriyāpathakāyānupassanā bhāvanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงการเจริญอิริยาบถบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้โดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเดินอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เราเดินอยู่' เมื่อยืนอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรายืนอยู่' เมื่อนั่งอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรานั่งอยู่' เมื่อนอนอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรานอนอยู่'" Pucchā – kathañcāvuso [Pg.24] tattha sampajaññakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงสัมปชัญญบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti, evamādinā bhante bhagavatā tattha sampajaññakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงสัมปชัญญบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ทำความรู้สึกตัวในการก้าวไปและการถอยกลับ ในการแลดูและการเหลียวดู ในการคู้เข้าและการเหยียดออก ในการทรงผ้าสังฆาฏิ บาตร และจีวร ในการฉัน การดื่ม การเคี้ยว และการลิ้ม ในการถ่ายอุจจาระและปัสสาวะ ในการเดิน การยืน การนั่ง การหลับ การตื่น การพูด และการนิ่ง" Pucchā – kathañcāvuso [Pg.26] tattha paṭikūlamanasikārakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงปฏิกูลมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye kesālomā nakhā dantā taco evamādinā bhante tattha bhagavatā paṭikūlamanasikārakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงปฏิกูลมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ ตั้งแต่ฝ่าเท้าขึ้นไปข้างบน ตั้งแต่ปลายผมลงมาข้างล่าง มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ เต็มไปด้วยของไม่สะอาดชนิดต่างๆ ว่า 'ในกายนี้มี ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง' ดังนี้" Pucchā – kathañcāvuso [Pg.27] tattha dhātumanasikārakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธาตุมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu evamādinā bhante bhagavatā dhātumanasikārakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธาตุมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้โดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ ตามที่ตั้งอยู่ตามที่ดำรงอยู่ โดยความเป็นธาตุว่า 'ในกายนี้มี ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม'" Pucchā – kathañcāvuso [Pg.28] tattha nava sivathikakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงนวสีวถิกาบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ ekāhamataṃ vā dvīhamataṃ vā tīhamataṃ vā uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajātaṃ so imameva kāyaṃ upasaṃharati ‘‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā nava sivathikakāyānupassanā bhāvanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงการเจริญนวสีวถิกาบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนภิกษุพึงเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า ตายแล้ววันหนึ่งบ้าง สองวันบ้าง สามวันบ้าง ที่ขึ้นพอง มีสีเขียวคล้ำ มีน้ำเหลืองไหลเยิ้ม ภิกษุนั้นย่อมก็น้อมเข้ามาสู่กายนี้แหละว่า 'ถึงกายนี้เล่า ก็มีอย่างนี้เป็นธรรมดา มีอย่างนี้เป็นลักษณะ ไม่ล่วงพ้นความเป็นอย่างนี้ไปได้'" Pucchā – kathañcāvuso [Pg.29] tattha vedanānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวทนานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu sukhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, dukkhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘dukkha vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, adukkhamasukhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, evamādinā bhante tattha bhagavatā vedanānupassanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวทนานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุเมื่อเสวยสุขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยสุขเวทนา' เมื่อเสวยทุกขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยทุกขเวทนา' เมื่อเสวยอทุกขมสุขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยอทุกขมสุขเวทนา'" Pucchā – kathañcāvuso [Pg.30] tattha cittānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงจิตตานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu sarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘sarāgaṃ citta’’nti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘vītarāgaṃ citta’’nti pajānāti, sadosaṃ vā vītadosaṃ vā samohaṃ vā vītamohaṃ vā saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘saṃkhittaṃ citta’’nti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘vikkhittaṃ citta’’nti pajānāti, evamādinā tattha bhagavatā cittānupassanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงจิตตานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุรู้ชัดจิตที่มีราคะว่า 'จิตมีราคะ' รู้ชัดจิตที่ปราศจากราคะว่า 'จิตปราศจากราคะ' รู้ชัดจิตที่มีโทสะ หรือจิตที่ปราศจากโทสะ หรือจิตที่มีโมหะ หรือจิตที่ปราศจากโมหะ รู้ชัดจิตที่หดหู่ว่า 'จิตหดหู่' รู้ชัดจิตที่ฟุ้งซ่านว่า 'จิตฟุ้งซ่าน'" Pucchā – kathañcāvuso [Pg.31] tattha dhammānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā, taṃ saṅkhepamatteneva vissajjehi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธรรมานุปัสสนาไว้อย่างไร ขอท่านจงตอบเรื่องนั้นโดยย่อเถิด Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati, pañcasu nīvaraṇesu evamādinā bhante tattha bhagavatā pañcahi pabbehi dhammānupassanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธรรมานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นด้วย ๕ บรรพ โดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลาย คือในนิวรณ์ ๕" Cūḷasīhanādasutta จูฬสีหนาทสูตร Pucchā – cūḷanasīhanādasuttaṃ [Pg.32] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็จูฬสีหนาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่ไหน ทรงปรารภใคร และทรงแสดงในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante parihīnalābhasakkāre nānātitthiye ārabbha bhāsitaṃ, nānātitthiyā bhante parihīnalābhasakkārā tesu tesu ṭhānesu parideviṃsu, catasso ca bhante parisā bhagavato ekamatthaṃ ārocesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่กรุงสาวัตถี ทรงปรารภพวกอัญเดียรถีย์ผู้เสื่อมจากลาภสักการะ ท่านผู้เจริญ พวกอัญเดียรถีย์ผู้เสื่อมจากลาภสักการะเหล่านั้นพากันคร่ำครวญในที่นั้นๆ และบริษัท ๔ ได้กราบทูลเนื้อความนั้นแก่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น Mahāsīhanādasutta มหาสีหนาทสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.34] bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena mahāsīhanādasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงแสดงมหาสีหนาทสูตรที่ไหน ทรงปรารภใคร และทรงแสดงในเรื่องอะไร? Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sanukkhatto bhante licchaviputto acirapakkanto hoti imasmā dhammavinayā, so vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsati [Pg.35] ‘‘natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso, takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃ paṭibhānaṃ. Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’’ti, etamatthaṃ bhante āyasmā sāriputto bhagavato ārocesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่กรุงเวสาลี ทรงปรารภสุนักขัตตลิจฉวีบุตร ท่านผู้เจริญ สุนักขัตตลิจฉวีบุตรนั้นเป็นผู้เพิ่งจากไปจากพระธรรมวินัยนี้ไม่นาน เขาได้กล่าววาจาในที่ประชุม ณ กรุงเวสาลีอย่างนี้ว่า "ธรรมอันยิ่งของมนุษย์ที่เป็นความรู้ความเห็นพิเศษอันประเสริฐอย่างพอเพียงของพระสมณโคดมไม่มี พระสมณโคดมทรงแสดงธรรมที่ประมวลมาด้วยความตรึก ที่ไตร่ตรองด้วยการพิจารณา เป็นปฏิภาณของพระองค์เอง และธรรมที่พระองค์ทรงแสดงเพื่อประโยชน์แก่บุคคลใด บุคคลนั้นย่อมนำออกไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแห่งบุคคลผู้ทำตามธรรมนั้น" ท่านผู้เจริญ ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลเนื้อความนั้นแก่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น Pucchā – kati [Pg.36] panāvuso tattha bhagavatā tathāgatassa tathāgatabalāni vibhajitvā pakāsitāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงตถาคตพลของพระตถาคตไว้เท่าไร ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยกำลังเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร? Vissajjanā – dasa bhante tathāgatassa tathāgatabalāni bhagavatā vibhajitvā pakāsitāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงตถาคตพลของพระตถาคตไว้ ๑๐ ประการ ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยกำลังเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร Pucchā – kathañcāvuso [Pg.39] tattha bhagavatā catuverajjañāṇāni vibhajitvā pakāsitāni, yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวสารัชชญาณ ๔ ประการไว้อย่างไร ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยเวสารัชชญาณเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร? Vissajjanā – khīṇāsavassa te paṭijānato ime āsavā aparikkhīṇāti tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ sāriputta na samanupassāmi, etamahaṃ sāriputta nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi. Evamādinā bhante tattha catuvesārajjañāṇāni bhagavatā vitthārena vibhajitvā pakāsitāni. คำตอบ – สารีบุตร เราไม่เห็นนิมิตว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะพึงกล่าวหาเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘ท่านผู้เป็นขีณาสพปฏิญาณตนว่าอาสวะสิ้นแล้ว แต่อาสวะเหล่านี้ของท่านยังไม่สิ้น’ สารีบุตร เมื่อเราไม่เห็นนิมิตนั้น เราจึงอยู่เป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความแกล้วกล้า ด้วยประการฉะนี้ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศเวสารัชชญาณ ๔ ประการไว้โดยพิสดาร Pucchā – kathañcāvuso [Pg.41] tattha bhagavatā pañcagatiparicchedañāṇaṃ vibhajitvā pakāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงญาณเครื่องกำหนดคติ ๕ ประการไว้อย่างไร? Vissajjanā – pañca kho imā sāriputta gatiyo, katamā pañca, nirayo tiracchānayoni pettivisayo manussā devā, evamādinā bhante bhagavatā tattha pañcagatiparicchedakañāṇaṃ vibhajitvā pakāsitaṃ. คำตอบ – สารีบุตร คติ ๕ ประการเหล่านี้แล คืออะไรบ้าง คือ นรก กำเนิดเดรัจฉาน แดนเปรต มนุษย์ เทวดา ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศญาณเครื่องกำหนดคติ ๕ ประการไว้ Pucchā – kathañcāvuso [Pg.43] tattha tathāgato attano paññāveyyattiyā aparihāniṃ pakāsesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระตถาคตทรงประกาศความไม่เสื่อมแห่งความแตกฉานแห่งปัญญาของพระองค์ไว้อย่างไร? Vissajjanā – santi kho pana sāriputta eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino yāvadevāyaṃ bhavaṃ puriso daharo hoti, evamādinā bhante tattha tathāgato attano paññāveyyattiyā aparihāniṃ pakāsesi. คำตอบ – สารีบุตร สมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ตราบใดที่บุรุษนี้ยังเป็นหนุ่มอยู่’ ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระตถาคตได้ทรงประกาศความไม่เสื่อมแห่งความแตกฉานแห่งปัญญาของพระองค์ไว้ Mahādukkhakkhandhasutta มหาทุกขขันธสูตร Pucchā – mahādukkhakkhandhasuttaṃ [Pg.45] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาทุกขขันธสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññatitthiye ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante aññatitthiyā bhikkhū etadavocuṃ ‘‘samaṇo āvuso gotamo kāmānaṃ pariññaṃ paññapeti, mayampi kāmānaṃ pariññaṃ paññapema, samaṇo āvuso gotamo rūpānaṃ [Pg.46] vedanānaṃ pariññaṃ paññapeti, mayampi rūpānaṃ vedanānaṃ pariññaṃ paññapema, idha no āvuso ko viseso, ko adhippayāso, kiṃ nānākaraṇaṃ samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā yadidaṃ dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ anusāsaniyā vā anusāsani’’nti, etamatthaṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพวกอัญเดียรถีย์ ท่านผู้เจริญ พวกอัญเดียรถีย์จำนวนมากได้กล่าวกับภิกษุทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส พระสมณโคดมทรงบัญญัติการกำหนดรู้กามทั้งหลาย แม้พวกเราก็บัญญัติการกำหนดรู้กามทั้งหลาย อาวุโส พระสมณโคดมทรงบัญญัติการกำหนดรู้รูปและเวทนาทั้งหลาย แม้พวกเราก็บัญญัติการกำหนดรู้รูปและเวทนาทั้งหลาย อาวุโส ในเรื่องนี้ อะไรเป็นความพิเศษ อะไรเป็นความมุ่งหมาย อะไรเป็นความแตกต่างกันระหว่างพระสมณโคดมกับพวกเรา ในเรื่องการแสดงธรรมหรือการพร่ำสอน’ ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น Cūḷadukkhakkhandhasutta จูฬทุกขขันธสูตร Pucchā – cūḷadukkhakkhandhasuttaṃ [Pg.47] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬทุกขขันธสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ mahānāmaṃ sakkaṃ ārabbha bhāsitaṃ, mahānāmo bhante sakko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘dīgharattāhaṃ bhante bhagavatā evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāmi ‘lobho cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso’ti, evañcāhaṃ bhante bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi ‘lobho cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso’ti. Atha ca pana me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, tassa mayhaṃ bhante evaṃ hoti ‘ko su nāma me dhammo ajjhattaṃ appahino[Pg.48], yena me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhantī’ti’’, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่กรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ปรารภพระมหานามศากยะ ท่านผู้เจริญ พระมหานามศากยะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วอย่างนี้มานานว่า ‘โลภะเป็นอุปกิเลสของจิต โทสะเป็นอุปกิเลสของจิต โมหะเป็นอุปกิเลสของจิต’ และข้าพระองค์ก็ทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า ‘โลภะเป็นอุปกิเลสของจิต โทสะเป็นอุปกิเลสของจิต โมหะเป็นอุปกิเลสของจิต’ แต่ถึงกระนั้น บางครั้งธรรมคือโลภะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโทสะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโมหะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ธรรมอะไรหนอที่ข้าพระองค์ยังละไม่ได้ภายในตน ซึ่งเป็นเหตุให้บางครั้งธรรมคือโลภะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโทสะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโมหะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่’ พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น Anumānasutta อนุมานสูตร Pucchā – anumānasuttaṃ [Pg.49] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนุมานสูตรนั้น ใครกล่าวไว้ที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – bhaggesu bhante susumāragire bhesakaḷāvane āyasmatā mahāmoggallānattherena sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระกล่าวไว้ที่ป่าเภสกฬาวัน ใกล้ภูเขาสุสุมารคีรี แคว้นภัคคะ ปรารภภิกษุจำนวนมาก Cetokhilasutta เจโตขีลสูตร Pucchā – cetokhilasuttaṃ [Pg.50] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เจโตขีลสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก Vanapatthasutta วนปัตถสูตร Pucchā – vanapatthasuttaṃ [Pg.53] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็วนปัตถสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก Madhupiṇḍikasutta มธุบิณฑิกสูตร Pucchā – madhupiṇḍikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็มธุบิณฑิกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sakkesu bhante daṇḍapāṇiṃ sakkaṃ ārabbha bhāsitaṃ, daṇḍapāṇi bhante sakko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘kiṃ vādī samaṇo kimakkhāyī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ในหมู่ชนชาวศากยะ ปรารภทัณฑปาณิศากยะ ขอรับ ทัณฑปาณิศากยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลคำนี้ว่า ‘พระสมณะมีวาทะอย่างไร มีปกติกล่าวอย่างไร’ ตรัสไว้ในเรื่องนั้นแล ขอรับ Dvedhāvitakkasutta ทเวธาวิตักกสูตร Pucchā – dvedhāvitakkasuttaṃ [Pg.56] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ทเวธาวิตักกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก Vitakkasaṇṭhānasutta วิตักกสัณฐานสูตร Pucchā – vitakkasaṇṭhānasuttaṃ [Pg.57] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็วิตักกสัณฐานสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก Kakacūpamasutta กกจูปมสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.58] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena kakacūpamasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น...เป... ตรัสกกจูปมสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ moḷiyaphaggunaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante moḷiyaphagguno bhikkhunīhi saddhiṃ [Pg.59] ativelaṃ saṃsaṭṭho viharati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุ ขอรับ พระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุคลุกคลีกับพวกภิกษุณีเกินเวลา ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ Pucchā – atha [Pg.61] kho āvuso āyasmato moḷiyaphaggunassa taṃ bhagavato ovādaṃ sutvā kathaṃ cittaṃ uppannaṃ, kathañja bhagavā uttari bhikkhūna ovādamadāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อพระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุฟังโอวาทนั้นของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จิตเกิดขึ้นอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไปอย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante moḷiyaphaggunassa bhagavato imaṃ ovādaṃ sutvā bhikkhunisaṃsaggato oramissāmi viramissāmītipi cittaṃ na uppannaṃ, asaṃvarameva bhante cittaṃ uppannaṃ, bhagavā ca bhante ārādhayiṃsu vata me bhikkhave bhikkhū ekaṃ samayaṃ cittaṃ, evamādinā uttari bhikkhūnaṃ ovādamadāsi. คำตอบ – ขอรับ ก็เมื่อพระโมฬิยผัคคุนะฟังโอวาทนี้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จิตว่า ‘เราจักงด จักเว้นจากการคลุกคลีกับภิกษุณี’ ดังนี้ แม้ก็มิได้เกิดขึ้น ขอรับ จิตที่ไม่สำรวมนั่นแลเกิดขึ้น และขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไป ด้วยคำเป็นต้นว่า ‘ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในสมัยหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายได้ยังจิตของเราให้ยินดีแล้วหนอ’ Ubhato [Pg.64] daṇḍakena cepi bhikkhave kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okanteyyuṃ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้หากพวกโจรผู้คอยช่องจะพึงเลื่อยอวัยวะน้อยใหญ่ด้วยเลื่อยมีที่จับทั้งสองข้าง Alagaddūpamasutta อลคัททูปมสูตร Pucchā – alagaddūpamasuttaṃ [Pg.65] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็อลคัททูปมสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ ārabbha bhāsitaṃ, ariṭṭhassa bhante bhikkhuno gaddhabādhipubbassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājādāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้ง ขอรับ ทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้เกิดขึ้นแก่พระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งว่า ‘เราย่อมรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า ธรรมเหล่าใดที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมมีอันตราย ธรรมเหล่านั้นเมื่อเสพอยู่ก็ไม่สามารถทำอันตรายได้’ ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ Pucchā – atha [Pg.68] kho āvuso āyasmato ariṭṭhassa gaddhabādhipubbassa kathaṃ cetaso parivitakko udapādi, kathañca bhagavā uttari bhikkhunaṃ dhammadesanaṃ pavattesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ความตรึกในใจของพระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งเกิดขึ้นอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไปอย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante ariṭṭhassa bhikkhuno gaddhabādhipubbassa ‘‘kiñcāpi maṃ bhagavā moghapurisavādena vadesi, na kho pana me maggaphalānaṃ upanissayo na hoti, svāhaṃ ārabhitvā ghaṭṭetvā maggaphalāni nibbattessāmī’’ti, evaṃ kho bhante cetaso parivitakko udapādi, bhagavā ca bhante duppaññassa alagaddūpamaṃ dassetvā alagaddūpamaṃ pariyattiñca dassetvā paññavato alagaddūpamāya ca kullūpamāya ca paññavato nissaraṇapariyattiṃ dassetvā cha ca diṭṭhiṭṭhānāni, tesañca channaṃ diṭṭhiṭṭhānānaṃ viniveṭhanākāraṃ dassetvā pariyosāne ca khandhakammaṭṭhānaṃ arahattanikūṭena dassetvā uttari bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ pavattesi. คำตอบ – ขอรับ ก็ความตรึกในใจเกิดขึ้นแก่พระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งอย่างนี้ว่า ‘ถึงแม้พระผู้มีพระภาคเจ้าจะตรัสเรียกเราด้วยวาทะว่าโมฆบุรุษก็จริง แต่เราก็มิใช่ว่าจะไม่มีอุปนิสัยแห่งมรรคผล เรานั้นจักปรารภความเพียรพยายามทำให้มรรคผลบังเกิดขึ้น’ ขอรับ และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงอุปมาด้วยงูพิษแก่คนมีปัญญาทราม และทรงแสดงปริยัติอุปมาด้วยงูพิษ และทรงแสดงปริยัติอันเป็นเครื่องสลัดออกของคนมีปัญญาด้วยอุปมาด้วยงูพิษและอุปมาด้วยแพ และทรงแสดงฐานะแห่งทิฏฐิ ๖ ประการ และทรงแสดงอาการเพิกถอนฐานะแห่งทิฏฐิ ๖ ประการเหล่านั้น และในที่สุดทรงแสดงขันธกัมมัฏฐานโดยมียอดคือพระอรหัต ทรงแสดงธรรมกถาแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไป Vammikasutta วัมมิกสูตร Pucchā – dhammikasuttaṃ [Pg.73] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ธัมมิกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ kumārakassapaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante kumārakassapo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vammikapañhaṃ pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระกุมารกัสสปะผู้มีอายุ ขอรับ พระกุมารกัสสปะผู้มีอายุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้ทูลถามปัญหาเรื่องจอมปลวก ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ Rathavinītasutta รถวินีตสูตร Pucchā – rathavinītasuttaṃ [Pg.74] panāvuso kattha kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ รถวินีตสูตร อันใครกล่าวแล้วที่ไหน Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmatā ca sāriputtattherena dhammasenāpatinā āyasmatā ca puṇṇena mantāṇiputtena aññamaññaṃ pucchāvissajjanavasena bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ ที่กรุงสาวัตถี อันพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นธรรมเสนาบดี และพระปุณณมันตานีบุตรผู้มีอายุ กล่าวแล้วด้วยอำนาจการถามตอบกันและกัน Nivāpasutta นิวาปสูตร Pucchā – nivāpasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ นิวาปสูตร อันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุเป็นอันมาก Pucchā – imasmiṃ [Pg.77] āvuso sutte ko nivāpo ko nevāpiko kā nevāpikaparisā kā migajātā kathañcetissā upamāya attho daṭṭhabbo. คำถาม – ในสูตรนี้ ท่านผู้มีอายุ อะไรเป็นเหยื่อ ใครเป็นผู้ให้เหยื่อ อะไรเป็นบริวารของผู้ให้เหยื่อ อะไรเป็นหมู่เนื้อ และอรรถแห่งอุปมานี้พึงเห็นอย่างไร Vissajjanā – imasmiṃ bhante sutte nivāpoti kho bhante pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ, nevāpikoti kho bhante mārassetaṃ pāpimato adhivacanaṃ, nevāpikaparisāti kho bhante māraparisāyetaṃ adhivacanaṃ, migajātāti kho bhante samaṇabrāhmaṇānametaṃ adhivacanaṃ, imasmiṃ bhante sutte etassa attho evaṃ daṭṭhabbo. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนี้ คำว่า เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของกามคุณ ๕ เหล่านี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า ผู้ให้เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของมารผู้มีบาปนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า บริวารของผู้ให้เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของบริวารแห่งมารนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า หมู่เนื้อ นี้ เป็นชื่อของสมณพราหมณ์ทั้งหลายเหล่านั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนี้ อรรถแห่งอุปมานี้พึงเห็นอย่างนี้ Pāsarāsisutta ปาสราสิสูตร Pucchā – kenāvuso [Pg.79] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena pāsarāsisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น...เป... ตรัสปาสราสิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante bhikkhū rammakassa brāhmaṇassa assame bhagavantaṃ ārabbha dhammiyā kathāya sannisīdiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุเป็นอันมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุเป็นอันมากนั่งประชุมกันด้วยธรรมีกถา ปรารภพระผู้มีพระภาคเจ้าในอาศรมของพราหมณ์ชื่อรัมมกะ ตรัสในเรื่องนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ Pucchā – atha [Pg.81] kho āvuso tesaṃ sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sannisinnānaṃ kīdisaṃ dhammakathaṃ kathesi. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ ทรงแสดงธรรมกถาเช่นไรแก่ภิกษุเป็นอันมากเหล่านั้น ผู้ประชุมกันด้วยธรรมีกถา Vissajjanā – sādhu bhikkhave etaṃ kho bhikkhave tumhākaṃ patirūpaṃ kulaputtānaṃ saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitānaṃ, yaṃ tumhe dhammiyā kathāya sannisīdeyyātha, sannipatitānaṃ vo bhikkhave dvayaṃ karaṇīyaṃ dhammī vā kathā ariyo vā tuṇhībhāvo. Dvemā bhikkhave pariyesanā ariyā ca pariyesanā anariyā ca pariyesanā. Evamādinā bhante bhagavā sannipatitānaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ ariyapariyesanañca anariyapariyesanañca vibhajitvā desesi. คำตอบ – ดูกรภิกษุทั้งหลาย ดีแล้ว ดูกรภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอผู้เป็นกุลบุตรออกบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือนด้วยศรัทธาแล้ว มานั่งประชุมกันด้วยธรรมีกถา นี้เป็นสิ่งที่สมควรแก่พวกเธอ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อพวกเธอประชุมกัน พึงทำกิจ ๒ อย่าง คือ ธรรมีกถา หรืออริยตูนหีภาพ ดูกรภิกษุทั้งหลาย การแสวงหา ๒ อย่างนี้ คือ การแสวงหาอันประเสริฐ และการแสวงหาอันไม่ประเสริฐ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอริยปริเยสนาและอนริยปริเยสนาแก่ภิกษุทั้งหลายเหล่านั้นผู้ประชุมกัน Pucchā – kathañcāvuso [Pg.83] bhagavā attanāpi anariyapariyesanaṃ pahāya ariyapariyesanāya pariyesitabhāvaṃ pakāsesi. คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงละอนริยปริเยสนาด้วยพระองค์เอง ทรงประกาศความเป็นผู้แสวงหาด้วยอริยปริเยสนาอย่างไร Vissajjanā – ahampi sudaṃ bhikkhave pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno attanā jātidhammo samāno jātidhammaṃyeva pariyesāmi, attanā jarādhammo byādhidhammo maraṇadhammo sokadhammo saṃkilesadhammo samāno saṃkilesadhammaṃyeva pariyesāmi. Evamādinā bhante bhagavā attanāpi anariyapariyesanaṃ pahāya ariyapariyesanāya pariyesitabhāvaṃ pakāsesi. คำตอบ – ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้เราเมื่อก่อนแต่ตรัสรู้ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์อยู่ ตนเองมีสภาพอันเกิดเป็นธรรมดา ก็แสวงหาสิ่งที่มีสภาพอันเกิดเป็นธรรมดานั่นเอง ตนเองมีสภาพอันแก่เป็นธรรมดา มีสภาพอันเจ็บเป็นธรรมดา มีสภาพอันตายเป็นธรรมดา มีสภาพอันเศร้าโศกเป็นธรรมดา มีสภาพอันเศร้าหมองเป็นธรรมดา ก็แสวงหาสิ่งที่มีสภาพอันเศร้าหมองเป็นธรรมดานั่นเอง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาคทรงละอนริยปริเยสนาด้วยพระองค์เอง ทรงประกาศความเป็นผู้แสวงหาด้วยอริยปริเยสนา Pucchā – evaṃ [Pg.85] paṭhamābhisambuddhassa āvuso bhagavato ajapālanigrodharukkhamūle nisinnassa dhammadesanāya katasanniṭṭhānassa kīdiso คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะเป็นครั้งแรกอย่างนี้ ประทับนั่งที่โคนต้นอชปาลนิโครธ ผู้ทรงตกลงพระทัยจะแสดงธรรม มีพระดำริเช่นไร Cetaso [Pg.86] parivitakko udapādi, kathañca dhammadesanāya cārikā ahosi, kathañca paṭhamā dhammadesanā ahosi. ความตรึกในใจเกิดขึ้นแล้ว และการจาริกเพื่อแสดงธรรมเป็นอย่างไร และการแสดงธรรมครั้งแรกเป็นอย่างไร Vissajjanā – ‘‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, ko imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissatī’’ti evaṃ kho bhante bhagavato paṭhamābhisambuddhassa ajapālanigrodhamūle dhammadesanāya katasanniṭṭhānassa parivitakko udapādi, atha bhante bhagavā uruvelāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena bārāṇasī, tena padasāyeva cārikaṃ pakkāmi dhammadesanāya, dveme bhikkhave antā pabbajitena na sevitabbā, katame dve, yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gāmmo pothujjaniko anariyo anattasaṃhito, evamādinā bhante bhagavato paṭhamā dhammadesanā ahosi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ความปริวิตกอย่างนี้แล ได้เกิดขึ้นแก่พระผู้มีพระภาคผู้ทรงตรัสรู้พร้อมเฉพาะเป็นครั้งแรก ณ โคนต้นอชปาลนิโครธ ผู้ทรงตกลงพระทัยจะแสดงธรรมว่า “เราจะพึงแสดงธรรมแก่ใครก่อนหนอ ใครจักรู้แจ้งธรรมนี้ได้โดยเร็วพลัน” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จากนั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อุรุเวลาตามพระอัธยาศัยแล้ว เสด็จจาริกด้วยพระบาทนั่นเองไปยังเมืองพาราณสี เพื่อแสดงธรรมว่า “ภิกษุทั้งหลาย ที่สุด ๒ อย่างนี้ บรรพชิตไม่ควรเสพ ๒ อย่างอะไรบ้าง คือ การประกอบตนให้พัวพันด้วยกามสุขในกามทั้งหลาย เป็นธรรมอันเลว เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเทศนาครั้งแรกของพระผู้มีพระภาคได้มีขึ้น ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Sabbābhibhū [Pg.89] sabbavidūhamasmi,Sabbadhammesu anūpalitto; Sabbañjaho taṇhākkhaye vimutto,Sayaṃ abhiññāya kamuddiseyyaṃ. เราเป็นผู้ครอบงำสิ่งทั้งปวง เป็นผู้รู้แจ้งสิ่งทั้งปวง ไม่แปดเปื้อนในธรรมทั้งปวง ละสิ่งทั้งปวงได้แล้ว พ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา เราตรัสรู้ยิ่งด้วยตนเองแล้ว จะพึงอ้างใคร (ว่าเป็นครู) Pucchā – kathañcāvuso [Pg.92] bhagavā pāsarāsiupamāya taṃ desanaṃ pariniṭṭhāpesi. คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมนั้นให้บริบูรณ์ด้วยอุปมาด้วยกองบ่วงอย่างไร Vissajjanā – pañcime bhikkhave kāmaguṇā, katame pañca, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Sotaviññeyyā saddā. Ghānaviññeyyā gandhā. Jivhāviññeyyā rasā. Kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho bhikkhave pañca kāmaguṇā. Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā ime kāmaguṇe gathitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā ‘‘anayamāpannā byāsanamāpannā yathākāmakaraṇīyā pāpimato’’, evamādinā bhante bhagavā pāsarāsiupamāya dhammadesanaṃ pariniṭṭhāpesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้ ๕ ประการอะไรบ้าง คือ รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด เสียงที่พึงรู้แจ้งด้วยโสต กลิ่นที่พึงรู้แจ้งด้วยฆานะ รสที่พึงรู้แจ้งด้วยชิวหา โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้แล ดูกรภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง สยบ หมกมุ่น พัวพันในกามคุณเหล่านี้ ไม่เห็นโทษ ไม่มีปัญญาเครื่องสลัดออก บริโภคอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นพึงทราบอย่างนี้ว่า ‘ถึงความพินาศ ถึงความฉิบหาย พึงถูกมารผู้มีบาปกระทำได้ตามความปรารถนา’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงให้พระธรรมเทศนาจบลงด้วยอุปมาด้วยกองบ่วง ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Cūḷahatthipadopamasutta จูฬหัตถิปโทปมสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.94] jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷahatthipadopamasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง...เป... ทรงแสดงจูฬหัตถิปโทปมสูตร ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante jāṇussoṇiṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jāṇussoṇi bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā yāvatako ahosi pilotikena paribbājakena saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทรงแสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อชานุสโสณี ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อชานุสโสณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว การสนทนาปราศรัยกับปริพาชกชื่อปิโลติกะมีประมาณเท่าใด ได้กราบทูลเรื่องนั้นทั้งหมดแก่พระผู้มีพระภาค ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.98] bhagavā hatthipadopamaṃ vitthārena paripūretvā desesi. คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมาด้วยรอยเท้าช้างให้บริบูรณ์โดยพิสดารอย่างไร Vissajjanā – ‘‘na kho brāhmaṇa ettāvatā hatthipadopamo vitthārena paripūro hoti, api ca brāhmaṇa yathā hatthipadopamo vitthārena paripūro hoti, taṃ suṇāhi sādhukaṃ manasikarohi bhāsissāmī’’ti, evamādinā bhante bhagavā hatthipadopamaṃ paripūretvā brāhmaṇassa jāṇussoṇissa desesi. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแก่พราหมณ์ชื่อชานุสโสณี โดยทรงแสดงอุปมาด้วยรอยเท้าช้างให้บริบูรณ์ด้วยประการฉะนี้ว่า “ดูกรพราหมณ์ อุปมาด้วยรอยเท้าช้างยังไม่บริบูรณ์โดยพิสดารด้วยเหตุเพียงเท่านี้ แต่ดูกรพราหมณ์ อุปมาด้วยรอยเท้าช้างจะบริบูรณ์โดยพิสดารได้อย่างไร เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”. Mahāhatthipadopamasutta มหาหัตถิปโทปมสูตร Pucchā – mahāhatthipadopamasuttaṃ [Pg.102] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ มหาหัตถิปโทปมสูตรนี้ แสดง ณ ที่ไหน ปรารภใคร ใครเป็นผู้แสดง. Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก พระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นพระธรรมเสนาบดีเป็นผู้แสดง. Mahāsāropamasutta มหาสาโรปมสูตร Pucchā – mahāsāropamasuttaṃ [Pg.103] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาสาโรปมสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร. Vissajjanā – rājagahe bhante devadattaṃ ārabbha bhāsitaṃ, devadatto bhante saṅghaṃ bhinditvā ruhiruppādakammaṃ katvā acirapakkanto hoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงราชคฤห์ ปรารภพระเทวทัต พระเทวทัตทำสังฆเภทและทำโลหิตุปบาทกรรมแล้ว เพิ่งจากไปไม่นาน แสดงในเรื่องนั้น. Cūḷasāropamasutta จูฬสาโรปมสูตร Pucchā – cūḷasāropamasuttaṃ [Pg.105] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬสาโรปมสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร. Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante piṅgalakocchaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, piṅgalakoccho bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อปิงคลโกจฉะ พราหมณ์ชื่อปิงคลโกจฉะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามปัญหา แสดงในเรื่องนั้น. Cūḷagosiṅgasutta จูฬโคสิงคสูตร Pucchā – cūḷagosiṅgasuttaṃ [Pg.106] panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬโคสิงคสูตรนี้ ณ ที่ไหน กับใคร. Vissajjanā – nābhike bhante gosiṅgasālavanadāye āyasmatā anuruddhattherena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ โคสิงคสาลวัน ในนาภิกะ กับพระอนุรุทธเถระผู้มีอายุ. Mahāgosiṅgasutta มหาโคสิงคสูตร Pucchā – mahāgosiṅgasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาโคสิงคสูตรนี้ ณ ที่ไหน กับใคร. Vissajjanā – gosiṅgasālavanadāye bhante āyasmatā ca sāriputtattherena dhammasenāpatinā āyasmatā ca mahāmoggallānattherena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ โคสิงคสาลวัน กับพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นพระธรรมเสนาบดี และพระมหาโมคคัลลานเถระผู้มีอายุ. Mahāgopālakasutta มหาโคปาลกสูตร Pucchā – mahāgopālakasuttaṃ [Pg.107] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาโคปาลกสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร. Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Cūḷagopālakasutta จูฬโคปาลกสูตร Pucchā – cūḷagopālakasuttaṃ [Pg.109] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬโคปาลกสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร. Vissajjanā – vajjīsu bhante ukkacelāyaṃ gaṅgāya nadiyā tīre sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ อุกกเจลา ริมฝั่งแม่น้ำคงคา ในแคว้นวัชชี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Cūḷasaccakasutta จูฬสัจจกสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.110] jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷasaccakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬสัจจกสูตรนี้ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... (ละไว้)... ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, saccako nigaṇṭhaputto mahatiyā licchaviparisāya saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kathaṃ pana bhavaṃ gotamo sāvake vineti, kathaṃ bhāgā ca pana bhoto gotamassa sāvakesu anusāsanī bahulā pavattatī’’ti, atha bhante bhagavatā aniccavāde ca anattavāde ca pakāsite saccako nigaṇṭhaputto pathavīupamaṃ dassetvā attano attavādaṃ pakāsesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภสัจจกนิครนถบุตร ที่เมืองเวสาลี สัจจกนิครนถบุตรพร้อมด้วยบริษัทเจ้าลิจฉวีหมู่ใหญ่ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ท่านพระโคดมทรงแนะนำสาวกอย่างไร และคำสั่งสอนของท่านพระโคดมย่อมเป็นไปโดยมากในสาวกทั้งหลายอย่างไร" ครั้งนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศอนิจจวาทและอนัตตวาท สัจจกนิครนถบุตรได้แสดงอัตตวาทของตน โดยยกอุปมาด้วยแผ่นดิน ตรัสในเรื่องนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ Pucchā – evaṃ [Pg.114] āvuso saccakena nigaṇṭhaputtena mahāpathavīupamaṃ dassetvā attavāde pakāsite kathaṃ bhagavā taṃ attavādaṃ puna patiṭṭhāpetvā samanuyuñji samanugāhi samanubhāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรแสดงอัตตวาทโดยยกอุปมาด้วยแผ่นดินใหญ่แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งอัตตวาทนั้นขึ้นอีกอย่างไร ทรงสอบถาม ทรงซักไซร้ ทรงชี้แจงอย่างไร Vissajjanā – ‘‘nanu tvaṃ aggivessana evaṃ vadesi, rūpaṃ me attā, vedanā me attā, saññā me attā, saṅkhārā me attā, viññāṇaṃ me attā’’ti, evaṃ kho bhante bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ taṃ attavādaṃ patiṭṭhāpesi. Patiṭṭhāpetvā ca pana bhante bhagavā ‘‘tena hi aggivessana taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā taṃ byākareyyāsī’’ti evamādinā bhante bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ samanuyuñji samanugāhi samanubhāsi. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งอัตตวาทนั้นของสัจจกนิครนถบุตรขึ้นอย่างนี้ว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ท่านมิได้กล่าวอย่างนี้หรือว่า รูปเป็นอัตตาของเรา เวทนาเป็นอัตตาของเรา สัญญาเป็นอัตตาของเรา สังขารเป็นอัตตาของเรา วิญญาณเป็นอัตตาของเรา" ครั้นทรงตั้งขึ้นแล้ว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถาม ทรงซักไซร้ ทรงชี้แจงสัจจกนิครนถบุตรด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ถ้าอย่างนั้น อัคคิเวสสนะ เราจักถามท่านในเรื่องนั้นแหละ ท่านพึงพยากรณ์ตามที่ท่านเห็นสมควร" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ Pucchā – evaṃ [Pg.119] kho āvuso saccake nigaṇṭhaputte tuṇhībhūte adhomukhe pajjhāyante appaṭibhāne nisinne dummukho nāma licchaviputto bhagavantaṃ kiṃ vacanaṃ avoca. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรนั่งนิ่ง ก้มหน้า ซบเซา ไม่มีปฏิภาณ เจ้าลิจฉวีบุตรชื่อทุมมุขะ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าอย่างไร Vissajjanā – evaṃ bhante saccake nigaṇṭhaputte tuṇhībhūte maṅkubhūte pattakkhandhe adhomukhe pajjhāyante appaṭibhāne dummukho licchaviputto [Pg.120] bhagavantaṃ etadavoca ‘‘upamā maṃ bhagavā paṭibhātī’’ti. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรนั่งนิ่ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา ไม่มีปฏิภาณ เจ้าลิจฉวีบุตรชื่อทุมมุขะ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า อุปมาปรากฏแก่ข้าพระองค์" Pucchā – atha [Pg.121] kho āvuso saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañca taṃ bhagavā byākāsi. คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ สัจจกนิครนถบุตรได้ทูลถามปัญหาชนิดไหนกับพระผู้มีพระภาคเจ้า และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ปัญหานั้นอย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante saccako nigaṇṭhaputto dummukhaṃ licchaviṃ apasādetvā bhagavantaṃ sekhañca asekhañca pañhaṃ pucchi, bhagavā ca bhante ‘‘idha aggivessana mama sāvako yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā’’ evamādinā sekhañca asekhañca puggalaṃ vibhajitvā byākāsi. คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน สัจจกนิครนถบุตรทำให้เจ้าลิจฉวีชื่อทุมมุขะเก้อเขินแล้ว ได้ทูลถามปัญหาเกี่ยวกับเสขะและอเสขะกับพระผู้มีพระภาคเจ้า และพระผู้มีพระภาคเจ้า ขอรับท่าน ทรงจำแนกบุคคลผู้เป็นเสขะและอเสขะด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ในธรรมวินัยนี้ สาวกของเราย่อมพิจารณารูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต ปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ที่อยู่ไกลหรืออยู่ใกล้" แล้วทรงพยากรณ์ Buddho [Pg.122] so bhagavā bodhāya dhammaṃ deseti. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นพระพุทธเจ้า ทรงแสดงธรรมเพื่อการตรัสรู้ Danto so bhagavā damathāya dhammaṃ deseti. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ฝึกแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการฝึกฝน Santo so bhagavā samathāya dhammaṃ deseti. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้สงบแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อความสงบ Tiṇṇo so bhagavā taraṇāya dhammaṃ deseti. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ข้ามพ้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการข้ามพ้น Parinibbuto so bhagavā parinibbānāya dhammaṃ deseti. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ปรินิพพานแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการปรินิพพาน Mahāsaccakasutta มหาสัจจกสูตร Pucchā – mahāsaccakasuttaṃ [Pg.123] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสัจจกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante saccakaṃyeva nigaṇṭhaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Saccako bhante nigaṇṭhaputto aparadivase bhagavantaṃ upasaṅkamitvā bhagavato sāvake āsajja bhāvanādvayapaṭisaṃyuttaṃ vācaṃ bhāsati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภสัจจกนิครนถบุตรนั่นเอง ที่เมืองเวสาลี สัจจกนิครนถบุตร ขอรับท่าน ในวันรุ่งขึ้น ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วกล่าววาจาที่ประกอบด้วยภาวนา ๒ อย่างกระทบกระเทียบสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน Pucchā – kathañcāvuso [Pg.124] bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ paṭipucchitvā bhāvanādvayaṃ vibhajja kathesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามสัจจกนิครนถบุตรแล้ว ทรงจำแนกภาวนา ๒ อย่าง ตรัสอย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā ‘‘kinti pana te aggivessana kāyabhāvanā sutā’’ti evamādinā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ paṭipucchitvā, kathañca aggivessana abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca evamādinā bhāvanādvayaṃ vibhajitvā byākāsi. คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามสัจจกนิครนถบุตรด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ก็กายภาวนาท่านได้ฟังมาอย่างไร" แล้วทรงจำแนกภาวนา ๒ อย่างด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ก็บุคคลผู้ไม่ได้รับการอบรมกายและไม่ได้รับการอบรมจิตเป็นอย่างไร" แล้วทรงพยากรณ์ Pucchā – atha [Pg.127] kho āvuso saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ kiṃ vacanaṃ avoca, kathañca bhagavā padhānakāle attanāanubhūtapubbā paramukkaṃsagatā sukhadukkhavedanāyo pakāsesi, yāpi bhagavato cittaṃ na pariyādāya aṭṭhaṃsu. คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ สัจจกนิครนถบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศสุขทุกขเวทนาที่เคยทรงประสบมาแล้วอย่างยิ่งยวดในคราวทรงบำเพ็ญเพียร ซึ่งไม่ครอบงำจิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ อย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ etadavoca ‘‘na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati, tathā rūpā sukhāvedanā, yathārūpā uppannā sukhāvedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya, na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati tathārūpā dukkhā vedanā, yathārūpā uppannā dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyyā’’ti atha kho bhagavā ‘‘kiñhi no siyā aggivessana, idha me [Pg.128] aggivessena pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi, evamādinā bhante bhagavā padhānakāle attanānubhūtapubbā paramukkaṃsagatā sukhadukkhavedanāyo vitthārena, yāpi bhagavato cittaṃ na pariyādāya aṭṭhaṃsu. คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน สัจจกนิครนถบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "เวทนาสุขเช่นนั้นย่อมไม่เกิดแก่ท่านพระโคดมเป็นแน่ เวทนาสุขเช่นใดเกิดขึ้นแล้วพึงครอบงำจิตได้ เวทนาทุกข์เช่นนั้นย่อมไม่เกิดแก่ท่านพระโคดมเป็นแน่ เวทนาทุกข์เช่นใดเกิดขึ้นแล้วพึงครอบงำจิตได้" ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า ขอรับท่าน ทรงประกาศสุขทุกขเวทนาที่เคยทรงประสบมาแล้วอย่างยิ่งยวดในคราวทรงบำเพ็ญเพียร ซึ่งไม่ครอบงำจิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ โดยพิสดารด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ จะเป็นไปได้อย่างไร ดูกรอัคคิเวสสนะ ในกาลก่อนแต่การตรัสรู้ เมื่อเรายังเป็นพระโพธิสัตว์ยังไม่ได้ตรัสรู้ ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า..." Cūḷataṇhāsaṅkhayasutta จูฬตัณหาสังขยสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.132] bhagavatā jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷataṇhāsaṅkhayasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬตัณหาสังขยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... (ละไว้)... พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sakkaṃ devānamindaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sakko bhante devānamindo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘kittāvatānukho bhante bhikkhu saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemi [Pg.133] accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussāna’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภท้าวสักกะจอมเทพ ที่เมืองสาวัตถี ท้าวสักกะจอมเทพ ขอรับท่าน ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ได้กราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความสิ้นตัณหาโดยย่อ เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดอย่างยิ่ง เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ด้วยเหตุเพียงเท่าไร" ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน Kittāvatā [Pg.134] nu kho bhante bhikkhu saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyāsāno seṭṭho devamanussānaṃ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความสิ้นตัณหาโดยย่อ เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดอย่างยิ่ง เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ – Mahātaṇhāsaṅkhayasutta มหาตัณหาสังขยสูตร Pucchā – mahātaṇhāsaṅkhayasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาตัณหาสังขยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sātiṃ bhikkhuṃ kevaṭṭaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sātissa bhante bhikkhuno kevaṭṭaputtassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā tadevidaṃ viññāṇaṃ sandhāvati [Pg.135] saṃsarati anañña’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภพระสาติเกวัฏฏบุตร ที่เมืองสาวัตถี พระสาติเกวัฏฏบุตร ขอรับท่าน ได้มีความเห็นชั่วช้าเช่นนี้เกิดขึ้นว่า "ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า วิญญาณนี้แหละย่อมแล่นไป ย่อมท่องเที่ยวไป ไม่ใช่อื่น" ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน Pucchā – atha [Pg.136] kho āvuso bhagavā kathaṃ bhikkhū āmantetvā ca paṭipucchitvā ca anattabhāvadīpikaṃ dhammakathaṃ kathesi. คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้ว ทรงสอบถามแล้ว ทรงแสดงธรรมกถาที่แสดงความเป็นอนัตตาอย่างไร Vissajjanā – atha bhante bhagavā bhikkhū ‘‘taṃ kiṃ maññatha bhikkhave, apināyaṃ sāti bhikkhu kevaṭṭaputto usmīkatopi ismiṃ dhammavinaye’’ti āmantetvā, tumhepi me bhikkhave evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāthatyādinā bhikkhū paṭipucchitvā ca yaṃ yadeva bhikkhave paccayaṃ paṭicca uppajjati viññāṇaṃ, tena teneva viññāṇaṃ tveva saṅkhyaṃ gacchati, cakkhuñca paṭicca rūpe [Pg.137] ca uppajjati viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ tveva saṅkhyaṃ gacchati, evamādinā bhante anattatādīpikaṃ dhammiṃ kathaṃ kathesi. คำตอบ – ขอรับท่าน ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ภิกษุสาติเกวัฏฏบุตรนี้ ยังเป็นผู้ถูกข่มขี่ในพระธรรมวินัยนี้อยู่มิใช่หรือ' ดังนี้แล้ว ทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายย่อมรู้ธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้มิใช่หรือ' เป็นต้น และทรงแสดงธรรมกถาที่แสดงความเป็นอนัตตาว่า 'ภิกษุทั้งหลาย วิญญาณอาศัยปัจจัยใดๆ เกิดขึ้น วิญญาณนั้นก็ถึงซึ่งการนับว่าวิญญาณนั้นๆ นั่นเทียว วิญญาณอาศัยจักษุและรูปเกิดขึ้น ก็ถึงซึ่งการนับว่าจักษุวิญญาณ' เป็นต้น Mahāassapurasutta มหาอัสสปุรสูตร Pucchā – mahāassapurasuttaṃ [Pg.139] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาอัสสปุรสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – aṅgesu bhante assapure nāma aṅgānaṃ nigame bahū manusse saddhe pasanne ārabbbha bhāsitaṃ. Bahū bhante manussā saddhā pasannā bhikkhusaṅghaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahiṃsu, sabbakālañca ratanattayapaṭisaṃyuttaṃ vaṇṇakathaṃyeva kathayiṃsu. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่อัสสปุระ ชื่อว่านิคมของชาวอังคะ ในแคว้นอังคะ ปรารภมนุษย์จำนวนมากผู้มีศรัทธาเลื่อมใส. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มนุษย์จำนวนมากผู้มีศรัทธาเลื่อมใส ได้บำรุงพระภิกษุสงฆ์โดยเคารพ และได้กล่าวแต่เรื่องสรรเสริญที่ประกอบด้วยพระรัตนตรัยตลอดกาล. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น. Pucchā – katame [Pg.140] āvuso tattha bhagavatā dhammā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca uttaruttari paṇītapaṇītā desitā. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมอันเป็นเครื่องกระทำสมณะและเป็นเครื่องกระทำพราหมณ์ อันประณีตยิ่งๆ ขึ้นไป คืออะไรบ้าง Vissajjanā – hirottappā [Pg.141] parisuddhakāyasamācāro parisuddhavacīsamācāro parisuddhamanosamācāro parisuddhājīvo indriyesu guttadvāratā bhojanemattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṃ nīvaraṇappahānaṃ cattāri ca jhānāni tisso ca vijjā ime kho bhante tattha bhagavatā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca uttaruttari paṇītapaṇītā dhammā desitā. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หิริโอตตัปปะ ความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ความประพฤติทางใจบริสุทธิ์ อาชีวะบริสุทธิ์ การคุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ความเป็นผู้รู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร การประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ สติสัมปชัญญะ การละนิวรณ์ทั้งหลาย ฌาน ๔ และวิชชา ๓ เหล่านี้แล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นธรรมอันเป็นเครื่องกระทำสมณะและเป็นเครื่องกระทำพราหมณ์ อันประณีตยิ่งๆ ขึ้นไป ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้ในสูตรนั้น. Cūḷaassapurasutta จูฬอัสสปุรสูตร Pucchā – cūḷaassapurasuttaṃ [Pg.143] panāvuso bhagavatā katta kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬอัสสปุรสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – tasmiṃyeva bhante assapure nigame teyeva manusse saddhe pasanne ārabbha bhāsitaṃ, tasmiṃyeva bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่นิคมอัสสปุระนั้นเอง ปรารภมนุษย์ผู้มีศรัทธาเลื่อมใสเหล่านั้นเอง. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้นเอง. Pucchā – kathañcāvuso [Pg.144] tattha bhagavatā samaṇasāmīcippaṭipadā ca assamaṇasāmīcippaṭipadā ca vibhajitvā desitā. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกแสดงปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะและปฏิปทาที่ไม่สมควรแก่สมณะไว้อย่างไร Vissajjanā – ‘‘kathañca bhikkhave bhikkhu na samaṇasāmīcippaṭipadaṃ paṭipanno hoti, yassa kassaci bhikkhave bhikkhuno abhijjhālussa abhijjhā appahīnā hoti, byāpannacittassa byāpādo appahīno hotī’’ti evamādinā ca. Kathañca bhikkhave bhikkhu samaṇasāmīcippaṭipadaṃ paṭipanno hoti, yassa kassaci bhikkhave bhikkhuno abhijjhālussa abhijjhā pahīnā hoti, byāpannacittassa byāpādo pahīno hoti evamādinā ca bhante bhagavatā tattha samaṇasāmīcippaṭipadā ca assamaṇasāmīcippaṭipadā ca vitthārena vibhajitvā desitā. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกแสดงปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะและปฏิปทาที่ไม่สมควรแก่สมณะไว้โดยพิสดารในสูตรนั้นว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุไม่ชื่อว่าปฏิบัติปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความเพ่งเล็งของภิกษุผู้มีความเพ่งเล็งใด ยังละไม่ได้แล้ว ความพยาบาทของภิกษุผู้มีจิตพยาบาทใด ยังละไม่ได้แล้ว’ เป็นต้น และว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าปฏิบัติปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความเพ่งเล็งของภิกษุผู้มีความเพ่งเล็งใด ละได้แล้ว ความพยาบาทของภิกษุผู้มีจิตพยาบาทใด ละได้แล้ว’ เป็นต้น Sāleyyakasutta สาเลยยกสูตร Pucchā – sāleyyakasuttaṃ [Pg.146] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ สาเลยยกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – kosalesu bhante sālāyaṃ nāma brāhmaṇagāme sāleyyake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Sāleyyakā bhante brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti, ko pana bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่หมู่บ้านพราหมณ์ชื่อว่าสาลา ในแคว้นโกศล ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวสาเลยยกะ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พราหมณ์คฤหบดีชาวสาเลยยกะเหล่านั้น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก และอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติ โลกสวรรค์’ ดังนี้. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น. Verañjakasutta เวรัญชกสูตร Pucchā – verañjakasuttaṃ [Pg.148] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ เวรัญชกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante verañjake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Verañjakā bhante brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti, ko pana bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวเวรัญชะ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พราหมณ์คฤหบดีชาวเวรัญชะเหล่านั้น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก และอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติ โลกสวรรค์’ ดังนี้. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น. Mahāvedallasutta มหาเวทัลลสูตร Pucchā – mahāvedallasuttaṃ panāvuso kattha kena bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ มหาเวทัลลสูตรนี้ ใครกล่าวไว้ที่ไหน Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmatā mahākoṭṭhikena puṭṭhena āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระกล่าวไว้ที่กรุงสาวัตถี เมื่อพระมหาโกฏฐิกะผู้มีอายุสอบถาม. Cūḷavedallasutta จูฬเวทัลลสูตร Pucchā – cūḷavedallasuttaṃ [Pg.149] panāvuso kattha kena bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬเวทัลลสูตรนี้ ใครกล่าวไว้ที่ไหน Vissajjanā – rājagahe bhante visākhena upāsakena puṭṭhāya dhammadinnāya theriyā bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเถรีธัมมทินนา กล่าวไว้ที่กรุงราชคฤห์ เมื่อวิสาขอุบาสกสอบถาม. Cūḷadhammasamādānasutta จูฬธัมมสมาทานสูตร Pucchā – cūḷadhammasamādānasuttaṃ [Pg.150] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬธัมมสมาทานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Mahādhammasamādānasutta มหาธัมมสมาทานสูตร Pucchā – mahādhammasamādānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ มหาธัมมสมาทานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Vīmaṃsakasutta วิมังสกสูตร Pucchā – vīmaṃsakasuttaṃ [Pg.151] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ วิมังสกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Kosambiyasutta โกสัมพิยสูตร Pucchā – kosambiyasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ โกสัมพิยสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante kosambike bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Kosambikā bhante bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā [Pg.152] aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสที่เมืองโกสัมพี ปรารภภิกษุชาวเมืองโกสัมพี. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุชาวเมืองโกสัมพีทั้งหลาย เป็นผู้เกิดการทะเลาะ เกิดการบาดหมาง ถึงการวิวาทกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น. Brahmanimantanikasutta พรหมนิมันตนิกสูตร Pucchā – brahmanimantanikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พรหมนิมันตนิกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Māratajjaniyasutta มารตัชชนียสูตร Pucchā – māratajjanīyasuttaṃ [Pg.153] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มารตัชชนียสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส? Vissajjanā – sakkesu bhante susumāragire bhesakaḷāvane migadāye āyasmatā mahāmoggallānena māraṃ pāpimantaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Māro bhante pāpimā āyasmato mahāmoggallānassa kucchigato hoti koṭṭhamanupaviṭṭho. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ ท่านพระมหาโมคคัลลานะกล่าวที่เขาชื่อสุสุมารคิระ ในป่าเภสกฬาวัน อันเป็นที่อยู่ของเนื้อ ในสักกชนบท ปรารภมารผู้มีบาป. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มารผู้มีบาปได้เข้าไปในท้อง เข้าไปในไส้ของท่านพระมหาโมคคัลลานะ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น. Majjhimapaṇṇāsapāḷi มัชฌิมปัณณาสก์ปาฬิ Kandarakasutta กันทรกสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.155] jānatā…pe… sammāsambuddhena kandarakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ กันทรกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้แจ้ง... ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – campāyaṃ bhante gaggarāya pokkharaṇiyā tīre pessañca hatthārohaputtaṃ kandarakañca paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, kandarako bhante paribbājako bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca vaṇṇaṃ abhāsi, pesso ca bhante hatthārohaputto bhagavato ca dhammadesanāya ca vaṇṇaṃ abhāsi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ฝั่งสระโบกขรณีชื่อคัคครา ใกล้เมืองจำปา ปรารภเปสสะบุตรนายควาญช้างและกันทรกปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กันทรกปริพาชกได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์. และข้าแต่ท่านผู้เจริญ เปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรม. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น. Pucchā – evaṃ [Pg.156] kho āvuso kandarakena paribbājakena bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhippasannena vaṇṇe bhāsite kathaṃ bhagavā taṃ samanujānitvā dhammadesanārambhaṃ ārabhi, kathañca pesso hatthārohaputto bhagavato ca dhammadesanāya ca vaṇṇaṃ abhāsi[Pg.157], kathañca pessassa hatthārohaputtassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อกันทรกปริพาชกผู้เลื่อมใสยิ่ง ได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์แล้ว พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาแล้ว ทรงเริ่มแสดงธรรมอย่างไร? และเปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรมอย่างไร? และพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมที่สมควรแก่อัธยาศัยของเปสสะบุตรนายควาญช้างอย่างไร? Vissajjanā – evaṃ kho bhante kandarakena paribbājakena bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhippasannena vaṇṇe bhāsite ‘‘evametaṃ kandaraka evametaṃ kandaraka’’ evamādinā bhagavā taṃ samanujānitvā ‘‘santi hi kandaraka bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā’’ti evamādinā dhammadesanaṃ samārabhi. Atha kho bhante pesso hatthārohaputto ‘‘acchariyaṃ bhante abbhutaṃ bhante yāva supaññattā cime bhante bhagavatā cattāro satipaṭṭhānā sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti evamādinā bhagavato ca dhammadesanāya vaṇṇaṃ abhāsi, bhagavāpi bhante ‘‘gahanañhetaṃ pessa yadidaṃ manussā, uttānakañhetaṃ pessa yadidaṃ pasavo’’tiādinā pessassa hatthārohaputtassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammakathaṃ desesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อกันทรกปริพาชกผู้เลื่อมใสยิ่ง ได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์แล้ว พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาว่า ‘เป็นอย่างนั้น กันทรกะ เป็นอย่างนั้น กันทรกะ’ ดังนี้เป็นต้น แล้วทรงเริ่มแสดงธรรมว่า ‘กันทรกะ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ เป็นพระอรหันต์ สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นสังโยชน์ที่จะนำไปสู่ภพแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ’ ดังนี้เป็นต้น. ลำดับนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรมว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไม่เคยมีมาเลย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ดีแล้วหนอ เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความรำพัน เพื่อความดับไปแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน’ ดังนี้เป็นต้น. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคก็ได้ทรงแสดงธรรมกถาที่สมควรแก่อัธยาศัยของเปสสะบุตรนายควาญช้างว่า ‘เปสสะ มนุษย์นี้เป็นของลึกซึ้ง สัตว์ดิรัจฉานนี้เป็นของตื้น’ ดังนี้เป็นต้น. Pucchā – taṃ [Pg.162] panāvuso dhammadesanaṃ sutvā pessassa hatthārohaputtassa kīdiso ānisaṃso adhigato, kathañca bhagavā taṃ puggalacatukkadesanaṃ saṃkhittena bhāsitaṃ, bhikkhūnaṃ vitthārena vibhajitvā desesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อเปสสะบุตรนายควาญช้างได้ฟังพระธรรมเทศนานั้นแล้ว ได้บรรลุอานิสงส์เช่นไร? และพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเทศนาว่าด้วยบุคคล ๔ จำพวกนั้น ที่ตรัสโดยย่อแล้ว แก่ภิกษุทั้งหลายโดยพิสดารอย่างไร? Vissajjanā – taṃ kho pana bhante dhammaṃ sutvā pessassa hatthārohaputtassa dve ānisaṃsā adhigatā saṅghe ca pasādo satipaṭṭhānapariggahaṇūpāyo [Pg.163] ca abhinavo. Bhagavā ca bhante taṃ puggalacatukkadesanaṃ bhikkhūhi yācito ‘‘katamo ca bhikkhave puggalo attaparitāpanānuyogamanuyutto’’tiādinā saṃkhittena bhāsitaṃ, vitthārena atthaṃ avibhattaṃ. Vitthārena vibhajitvā desesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อเปสสะบุตรนายควาญช้างได้ฟังพระธรรมนั้นแล้ว ได้บรรลุอานิสงส์ ๒ ประการ คือความเลื่อมใสในพระสงฆ์ และอุบายในการกำหนดสติปัฏฐานอันใหม่. และข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเมื่อภิกษุทั้งหลายทูลขอแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมเทศนาว่าด้วยบุคคล ๔ จำพวกนั้น ที่ตรัสโดยย่อว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบการทรมานตนให้ลำบากคือใคร’ ดังนี้เป็นต้น ซึ่งยังมิได้จำแนกเนื้อความโดยพิสดาร ได้ทรงจำแนกโดยพิสดารแล้ว. Aṭṭhakanāgarasutta อัฏฐกนาครสูตร Pucchā – aṭṭhakanāgarasuttaṃ [Pg.166] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อัฏฐกนาครสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส? Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante veḷuvagāmake gahapatiṃ aṭṭhakanāgaraṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Dasamo bhante gahapati aṭṭhakanāgaro āyasmantaṃ ānandaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘atthi nu kho bhante ānanda tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo akkhāto, yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avimuttañceva cittaṃ vimuccati, aparikkhiṇā ca āsavā parikkhayaṃ gacchanti, ananuppattañca anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇātī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ ท่านพระอานนทเถระ ผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริก กล่าวที่หมู่บ้านเวฬุวคาม เขตเมืองเวสาลี ปรารภทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะได้เข้าไปหาท่านพระอานนท์แล้วกล่าวคำนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระอานนท์ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ได้ทรงแสดงธรรมอย่างหนึ่งไว้หรือไม่ ที่ภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ จิตที่ยังไม่หลุดพ้นก็หลุดพ้น อาสวะที่ยังไม่สิ้นก็สิ้นไป และอนุตตรโยคเกษมที่ยังไม่บรรลุก็บรรลุ’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น. Sekhasutta เสขสูตร Pucchā – sekhasuttaṃ [Pg.168] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เสขสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส? Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ santhāgāre āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena kāpilavatthave sakye ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante kāpilavatthave sakye bahudevarattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi ‘‘paṭibhātu taṃ ānanda kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ sekho pāṭipado, piṭṭhi me āgilāyati, tamahaṃ āyamissāmī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนทเถระผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริก กล่าวที่ศาลาของเจ้าศากยะ ณ กรุงกบิลพัสดุ์ ในสักกชนบท ปรารภเจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงให้เห็น ชวนให้ตั้งมั่น ปลุกเร้าใจ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแก่เจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์ตลอดราตรีส่วนมาก แล้วตรัสเรียกท่านพระอานนท์ว่า ‘อานนท์ เธอจงแสดงเสขปฏิปทาแก่เจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์เถิด หลังของเราเมื่อย เราจะเหยียดหลังนั้น’. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น. Potaliyasutta โปตลิยสูตร Pucchā – potaliyasuttaṃ [Pg.170] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ โปตลิยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigame potaliyaṃ gahapatiṃ paṭikkhittasabbakammantaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Potaliyo bhante gahapati paṭikkhittasabbakammanto yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamanto bhagavatā gahapativādena samudācariyamāno kupito anattamano bhagavantaṃ etadavoca ‘‘tayidaṃ bho gotama nacchannaṃ tayidaṃ nappatirūpaṃ, yaṃ maṃ tvaṃ gahapativādena samudācarasī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวอังคุตตราปะชื่ออาปณะ ในอังคุตตราปชนบท ปรารภคฤหบดีโปตลิยะผู้เลิกการงานทั้งปวงแล้ว. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีโปตลิยะผู้เลิกการงานทั้งปวงแล้ว ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค. เมื่อเข้าไปเฝ้าแล้ว ถูกพระผู้มีพระภาคตรัสเรียกด้วยคำว่า ‘คฤหบดี’ จึงโกรธ ไม่พอใจ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ท่านโคดม การที่ท่านเรียกข้าพเจ้าว่าคฤหบดีนั้น ไม่สมควร ไม่เหมาะสมเลย’. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น. Pucchā – kathañcāvuso [Pg.172] bhagavā kāmānaṃ ādīnavaṃ vitthārena pakāsetvā ariyassa vinaye vohārasamucchedaṃ dassesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงโทษของกามโดยพิสดารแล้ว ทรงแสดงการตัดโวหารในอริยวินัยอย่างไร Vissajjanā – atha bhante bhagavā ariyassa vinaye vohārasamucchedāya aṭṭha dhamme vibhajitvā ‘‘seyyathāpi gahapati kukkuro jighacchādubbalyapareto goghātakasūnaṃ paccupaṭṭhito assa’’ evamādinā kāmesu ādīnavaṃ dassetvā pariyosāne tīhi vijjāhi ariyassa vinaye vohārasamucchedaṃ sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ vohārasamucchedaṃ vitthārena vibhajitvā desesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเพื่อการตัดโวหารในอริยวินัย ได้ทรงจำแนกธรรม ๘ ประการแล้ว ทรงแสดงโทษในกามด้วยประการฉะนี้ว่า "คฤหบดี สุนัขที่ถูกความหิวและความอ่อนเพลียครอบงำ พึงเข้าไปยืนอยู่ใกล้โรงฆ่าโค" เป็นต้น ในที่สุดได้ทรงจำแนกการตัดโวหารในอริยวินัย การตัดโวหารโดยประการทั้งปวง โดยอาการทั้งปวง ด้วยวิชชา ๓ โดยพิสดารแล้วแสดง Jīvakasutta ชีวกสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.173] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena jīvakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ชีวกสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe [Pg.174] bhante jīvakaṃ komārabhaccaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jīvako bhante komārabhacco bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bhante samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhanti, taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭicca kammanti. Ye te bhante evamāhaṃsu ‘samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhanti, taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭicca kamma’nti, kacci te bhante bhagavato vuttavādino na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภหมอชีวกโกมารภัจจ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ หมอชีวกโกมารภัจจ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ชนทั้งหลายฆ่าสัตว์เจาะจงพระสมณโคดม พระสมณโคดมทรงทราบว่าเนื้อนั้นเขาฆ่าเจาะจงแล้ว จึงเสวย เพราะอาศัยกรรม ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า 'ชนทั้งหลายฆ่าสัตว์เจาะจงพระสมณโคดม พระสมณโคดมทรงทราบว่าเนื้อนั้นเขาฆ่าเจาะจงแล้ว จึงเสวย เพราะอาศัยกรรม' ชนเหล่านั้นกล่าวตรงตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริง และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมหรือเปล่า และไม่มีวาทะที่คล้อยตามวาทะที่ชอบด้วยธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งที่พึงถูกตำหนิมาถึงหรือ" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Upālisutta อุปาลิสูตร Pucchā – upālisuttaṃ [Pg.177] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อุปาลิสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – nāḷandāyaṃ bhante upāliṃ gahapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ. Upāli bhante gahapati bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘āgamā nukhvidha bhante dīghatapassī nigaṇṭho’’ti, evamādinā ca bhante upāli gahapati bhagavato paṭisandhāraṃ katvā attano ācariyassa nigaṇṭhassa nāṭaputtassa vādaṃ pakāsesi, vādaṃ vaṇṇesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่เมืองนาลันทา ปรารภคฤหบดีอุปาลิ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นิครนถ์ทีฆตปัสสีมาถึงที่นี่แล้วหรือ" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิได้สนทนาปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคด้วยประการฉะนี้เป็นต้นแล้ว ได้ประกาศวาทะของอาจารย์ของตนคือนิครนถ์นาฏบุตร ได้พรรณนาวาทะนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – atha [Pg.183] kho āvuso bhagavā upāliṃ gahapatiṃ tasmiṃ vāde kathaṃ samanuyuñjī samanugāhī samanubhāsī, kathañcassa upāyaṃ dassetvā yathābhūtaṃ atthaṃ ñāpesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงซักไซร้ ทรงสอบสวน ทรงชี้แจงคฤหบดีอุปาลิในวาทะนั้นอย่างไร และทรงแสดงอุบายอย่างไร ทรงให้รู้เนื้อความตามความเป็นจริง Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā upāliṃ gahapatiṃ ‘‘sace kho tvaṃ gahapati sacce patiṭṭhāya manteyyāsi, siyā no ettha kathāsallāpo’’ti upāliṃ gahapatiṃ kathaṃ samuṭṭhāpetvā ‘‘taṃ [Pg.184] kiṃmaññasi gahapati, idhassa nigaṇṭho ābādhiko dukkhito bāñhagilāno sītodakaparikkhitto uṇhodakapaṭisevī, so sītodakaṃ alabhamāno kālaṅkareyyā’’ti evamādinā bhante bhagavā cattāro upāye dassetvā upāliṃ gahapatiṃ yathābhūtamatthaṃ ñāpesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงตั้งการสนทนากับคฤหบดีอุปาลิว่า "คฤหบดี ถ้าท่านตั้งอยู่ในสัจจะแล้วพึงกล่าว เราพึงมีการสนทนากันในเรื่องนี้" แล้วทรงแสดงอุบาย ๔ ประการแก่คฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน นิครนถ์ในโลกนี้เป็นผู้มีอาพาธ มีทุกข์ มีโรคหนัก ถูกน้ำเย็นห้ามไว้ ใช้น้ำร้อน เขาไม่ได้น้ำเย็นแล้วพึงทำกาละ" ทรงให้คฤหบดีอุปาลิรู้เนื้อความตามความเป็นจริง Pucchā – evaṃ [Pg.190] kho āvuso upāli gahapati bhagavatā saññāpito imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāraṃ akāsi, kathañca bhagavā taṃ puna anusāsitvā uttari vinesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ คฤหบดีอุปาลิผู้ที่พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงอย่างนี้ เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร และพระผู้มีพระภาคทรงอนุศาสน์เขาอีกอย่างไร ทรงแนะนำยิ่งขึ้นไป Vissajjanā – ‘‘purimenevāhaṃ bhante opammena bhagavato attamano abhiraddho, apicāhaṃ imāni bhagavato vicitrāni pañhapaṭibhānāni sotukāmo, evāhaṃ bhagavantaṃ paccanīkaṃ kātabbaṃ amaññissa’’nti, evamādinā bhante upāli gahapati bhagavatā viññāpito imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāraṃ akāsi. Tattha bhagavā ca bhante ‘‘anuviccakāraṃ kho gahapati karohi, anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’’ti evamādinā puna anusāsitvā uttari yāva dhammacakkhupaṭilābhā vinesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิผู้ที่พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงอย่างนี้ เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ยินดีและเลื่อมใสในพระผู้มีพระภาคด้วยอุปมาแต่แรกแล้ว แต่ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังปฏิภาณปัญหาอันวิจิตรของพระผู้มีพระภาคเหล่านี้ ข้าพระองค์จึงสำคัญว่าควรจะทำพระผู้มีพระภาคให้เป็นปฏิปักษ์" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงอนุศาสน์เขาอีกด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านจงทำกรรมที่พิจารณาแล้วเถิด การพิจารณาแล้วจึงทำย่อมดีงามแก่คนผู้มีชื่อเสียงเช่นท่าน" ทรงแนะนำยิ่งขึ้นไปจนกระทั่งได้ดวงตาเห็นธรรม Pucchā – kathañcāvuso [Pg.194] nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upālissa gahapatissa nivesanaṃ gantvā āvīmaṃsanā ca upālissa gahapatissa paccuttarā kathā ca ahosi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ การสอบสวนของนิครนถ์นาฏบุตรที่ไปยังเรือนของคฤหบดีอุปาลิ และคำตอบของคฤหบดีอุปาลิได้มีแล้วอย่างไร Vissajjanā – ‘‘ummattosi tvaṃ gahapati dattosi tvaṃ gahapatī’’ti evamādinā bhante nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upālissa gahapatissa nivesanaṃ gantvā vīmaṃsā ca ‘‘bhaddikā bhante āvaṭṭanīmāyā kalyāṇī bhante āvaṭṭanīmāyāti’’ evamādinā upālissa gahapatissa paccuttarakathā ca ahosi. คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การสอบสวนของนิครนถ์นาฏบุตรที่ไปยังเรือนของคฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านเป็นบ้าแล้ว คฤหบดี ท่านถูกหลอกแล้ว" และคำตอบของคฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาที่ชักนำมาดีแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาที่ชักนำมางดงามแล้ว" ได้มีแล้ว Dhīrassa [Pg.198] vigatamohassa,Pabhinnakhīlassa vijitavijayassa; Anīghassa susamacittassa,Vuddhasīlassa sādhupaññassa; Vesamantarassa vimalassa,Bhagavato tassa sāvakohamasmiṃ. ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้มีปัญญา ผู้ปราศจากโมหะ ผู้มีกิเลสอันทำลายแล้ว ผู้มีชัยชนะอันชนะแล้ว ผู้ไม่มีความคับแค้น ผู้มีจิตสงบดีแล้ว ผู้มีศีลอันเจริญแล้ว ผู้มีปัญญาดี ผู้มีจิตกว้างขวาง ผู้ปราศจากมลทิน Akathaṃ kathissa tusitassa,Vantalokāmisassa muditassa; Katasamaṇassa manujassa,Antimasārīrassa narassa. ของนรชนผู้ไม่มีความสงสัย ผู้ยินดีแล้ว ผู้คายอามิสในโลกแล้ว ผู้เบิกบาน ผู้ทำสมณธรรมแล้ว ผู้มีร่างกายเป็นที่สุด Anopamassa [Pg.199] virajassa,Bhagavato tassa sāvako hamasmi – ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ไม่มีอุปมา ผู้ปราศจากธุลี Taṇhacchidassa buddhassa,Vītadhūmassa anupalittassa.Āhuneyyassa yakkhassa,Uttamapuggalassa atulassa; Mahato yasaggapattassa,Bhagavato tassa sāvako hamasmi – ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ตัดตัณหาได้แล้ว ผู้เป็นพระพุทธเจ้า ผู้ปราศจากควัน (กิเลสเครื่องเศร้าหมอง) ผู้ไม่ติดข้อง ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ประเสริฐ ผู้เป็นบุคคลสูงสุด ผู้ไม่มีใครเปรียบ ผู้บรรลุยอดแห่งยศอันยิ่งใหญ่ Kukkuravatikasutta กุกกุรวติกสูตร Pucchā – kukkuravatikasuttaṃ [Pg.200] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ กุกกุรวติกสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – koliyesu bhante haliddavasane nāma koliyānaṃ nigame puṇṇañca koliyaputtaṃ govatikaṃ acelañca seniyaṃ kukkuravatikaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Puṇṇo bhante koliya putto govatiko bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante acelo seniyo kukkuravatiko dukkarakārako chamānikkhittaṃ bhojanaṃ bhuñjati, tassa taṃ kukkuravataṃ dīgharattaṃ samattaṃ samādinnaṃ, tassa kā gati, ko abhisamparāyo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสที่นิคมของชาวโกลิยะชื่อหัลลิดทวสนะ ในหมู่ชาวโกลิยะ ปรารภปุณณะโกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตร และเสนียะชีเปลือยผู้ประพฤติสุนัขวัตร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ปุณณะโกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เสนียะชีเปลือยผู้ประพฤติสุนัขวัตรนี้ เป็นผู้ทำสิ่งที่ทำได้ยาก ย่อมบริโภคอาหารที่ตกอยู่บนพื้นดิน สุนัขวัตรนั้นเขาประพฤติมานานแล้ว สำเร็จแล้ว สมาทานแล้ว คติของเขาเป็นอย่างไร สัมปรายภพของเขาเป็นอย่างไร" ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Abhayarājakumārasutta อภัยราชกุมารสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.201] jānatā…pe… sammāsambuddhena abhayarājakumārasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อภัยราชกุมารสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe me bhante abhayaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Abhayo bhante rājakumāro bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘bhāseyya nu kho bhante tathāgato taṃ vācaṃ, yā sā vācā paresaṃ appiyā amanāpā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภอภัยราชกุมาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อภัยราชกุมารเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระตถาคตพึงตรัสพระวาจาใด ที่เป็นพระวาจาไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของผู้อื่นหรือ" ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Bahuvedanīyasutta พหุเวทนียสูตร Pucchā – bahuvedanīyasuttaṃ [Pg.206] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พหุเวทนียสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantañca udāyiṃ pañcakaṅgañca thapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ, pañcakaṅgo bhante thapati āyasmantaṃ udāyiṃ upasaṅkamitvā vedanaṃ pucchi, āyasmā bhante udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ etadavoca ‘‘tisso kho thapati vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā’’ti. Evaṃ vutte bhante pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca ‘‘na kho bhante udāyi tisso vedanā vuttā bhagavatā, dve vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā, yāyaṃ bhante adukkhamasukhā vedanā, santasmiṃ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’’ti. Neva asakkhi kho bhante āyasmā udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ saññāpetuṃ, na pana asakkhi pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ saññāpetuṃ. Assosi kho āyasmā ānando āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ, atha kho bhante āyasmā ānando yāvatako ahosi [Pg.207] āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระอุทายีและช่างไม้ปัญจกังคะ พระเจ้าข้า ช่างไม้ปัญจกังคะเข้าไปหาท่านพระอุทายีแล้วสอบถามเรื่องเวทนา พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีได้กล่าวกับช่างไม้ปัญจกังคะว่า “ช่างไม้ เวทนา ๓ อย่างนี้แล พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา” พระเจ้าข้า เมื่อท่านพระอุทายีกล่าวอย่างนี้แล้ว ช่างไม้ปัญจกังคะได้กล่าวกับท่านพระอุทายีว่า “ท่านอุทายีผู้เจริญ เวทนา ๓ อย่างนี้แล พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสไว้ พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๒ อย่าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา พระเจ้าข้า อทุกขมสุขเวทนาใด พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนานั้นว่าเป็นสุขอย่างประณีต” พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีไม่สามารถทำให้ช่างไม้ปัญจกังคะเข้าใจได้ และช่างไม้ปัญจกังคะก็ไม่สามารถทำให้ท่านพระอุทายีเข้าใจได้ พระเจ้าข้า ท่านพระอานนท์ได้ยินการสนทนานี้ของท่านพระอุทายีกับช่างไม้ปัญจกังคะ จากนั้น พระเจ้าข้า ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลเรื่องการสนทนาทั้งหมดที่ท่านพระอุทายีสนทนากับช่างไม้ปัญจกังคะนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น Apaṇṇakasutta อปัณณกสูตร Pucchā – apaṇṇakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อปัณณกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร Vissajjanā – kosalesu bhante sālāyaṃ nāma kosalānaṃ brāhmaṇagāme sāleyyake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Sambahulā bhante aññatitthiyā sāleyyakānaṃ [Pg.208] brāhmaṇagahapatikānaṃ attano attano micchādiṭṭhiyo paṭiggaṇhāpesuṃ uggaṇhāpesuṃ. Te pana bhante sāleyyakā brāhmaṇagahapatikā ekadiṭṭhiyampi patiṭṭhātuṃ na sakkhiṃsu. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ในแคว้นโกศล ที่หมู่บ้านพราหมณ์ของชาวโกศลชื่อสาลา ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวสาลา พระเจ้าข้า เดียรถีย์จำนวนมากได้ให้พราหมณ์คฤหบดีชาวสาลาเหล่านั้นรับและยึดถือมิจฉาทิฏฐิของตนๆ พระเจ้าข้า พราหมณ์คฤหบดีชาวสาลาเหล่านั้นไม่สามารถตั้งมั่นอยู่ในทิฏฐิเดียวได้ พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น Pucchā – tatra [Pg.209] āvuso bhagavatā paṭhamaṃ micchāvādo ca sammāvādo ca kathaṃ vibhajitvā pakāsito. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะในเบื้องต้นอย่างไร Vissajjanā – tatra bhante bhagavatā ‘‘santi gahapatayo eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti evamādinā paṭhamaṃ micchāvādo ca sammāvādo ca vibhajitvā pakāsito. คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะในเบื้องต้นด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี’” เป็นต้น Pucchā – tattha [Pg.210] āvuso bhagavatā micchāvādīnañca doso sammāvādīnañca guṇo kathaṃ vicāretvā pakāsito. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงพิจารณาและประกาศโทษของมิจฉาวาทีและคุณของสัมมาวาทีอย่างไร Vissajjanā – tattha bhante bhagavatā ‘‘tatra gahapatayo yete samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti evamādinā bhante micchāvādīnañca doso sammāvādīnañca guṇo bhagavatā vicāretvā pakāsito. คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงพิจารณาและประกาศโทษของมิจฉาวาทีและคุณของสัมมาวาทีด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี’” เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.212] tattha bhagavatā viññuno purisapuggalassa paṭisañcikkhaṇā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศการพิจารณาของวิญญูชนอย่างไร Vissajjanā – tatra [Pg.213] gahapatayo viññū puriso iti paṭisañcikkhatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā viññuno purisapuggalassa paṭisañcikkhaṇā pakāsitā. คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงประกาศการพิจารณาของวิญญูชนด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย วิญญูชนย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า” เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.215] bhagavatā aññesupi micchāvādasammāvādesu apaṇṇakapaṭipadā vicāretvā pakāsitā, taṃ saṅkhepato kathesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงพิจารณาและประกาศอปัณณกปฏิปทาในมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะอื่นๆ อย่างไร ขอท่านจงกล่าวโดยย่อ Vissajjanā – yatheva bhante paṭhame vāde, evameva kho bhante akiriyavādādīsu catūsu ca micchāvādesu dosaṃ kiriyavādādīsu ca catūsu sammāvādesu guṇaṃ, tattha ca viññuno purisassa paṭisañcikkhaṇākāraṃ dassetvā bhagavatā apaṇṇakapaṭipadā pakāsitā. คำเฉลย – พระเจ้าข้า เหมือนในวาทะแรกนั่นแล พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงโทษในมิจฉาวาทะ ๔ อย่าง มีอักกิริยวาทะเป็นต้น และคุณในสัมมาวาทะ ๔ อย่าง มีกิริยวาทะเป็นต้น และทรงแสดงอาการพิจารณาของวิญญูชนในวาทะเหล่านั้น แล้วทรงประกาศอปัณณกปฏิปทา Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta อัมพลาฏฐิการาหุโลวาทสูตร Pucchā – ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṃ [Pg.216] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อัมพลาฏฐิการาหุโลวาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ rāhulaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงราชคฤห์ ปรารภท่านพระราหุล Mahārāhulovādasutta มหาราหุโลวาทสูตร Pucchā – mahārāhulovādasuttaṃ [Pg.217] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาราหุโลวาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ rāhulaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante rāhulo bhagavato ceva attano ca attabhāvasampattiṃ nissāya gehassitaṃ chandarāgaṃ uppādesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระราหุล พระเจ้าข้า ท่านพระราหุลอาศัยความสมบูรณ์แห่งอัตภาพของพระผู้มีพระภาคและของตน ได้ยังฉันทราคะที่อาศัยเรือนให้เกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น Cūḷamālukyasutta จูฬมาลุงกยสูตร Pucchā – cūḷamālukyasuttaṃ [Pg.218] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬมาลุงกยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ mālukyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante mālukyaputto attano pavivittassa rahogatassa paṭisallīnassa cetaso parivitakkaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระมาลุงกยบุตร พระเจ้าข้า ท่านพระมาลุงกยบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคถึงความคิดรำพึงในใจของตนที่หลีกเร้นอยู่ ณ ที่ลับ สงัด พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น Mahāmālukyasutta มหามาลุงกยสูตร Pucchā – mahāmālukyasuttaṃ [Pg.221] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหามาลุงกยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร Vissajjanā – tasmiṃyeva bhante sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ mahāmālukyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถีนั้นเอง ปรารภท่านพระมหามาลุงกยบุตร Bhaddālisutta ภัททาลิสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.222] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena bhaddālisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ภัททาลิสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ bhaddāliṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante bhaddāli bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระภัททาลิ พระเจ้าข้า เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบท และภิกษุสงฆ์กำลังสมาทานสิกขาอยู่ ท่านพระภัททาลิได้แสดงความไม่กระตือรือร้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น Accayo [Pg.223] maṃ bhante accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yohaṃ bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesiṃ, tassa me bhante bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāya – พระเจ้าข้า โทษได้ครอบงำข้าพระองค์แล้ว เหมือนคนเขลา เหมือนคนหลง เหมือนคนไม่ฉลาด ที่ข้าพระองค์แสดงความไม่กระตือรือร้น เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบท และภิกษุสงฆ์กำลังสมาทานสิกขาอยู่ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงรับทราบโทษนั้นของข้าพระองค์โดยความเป็นโทษ เพื่อการสำรวมต่อไปในภายหน้า Pucchā – atha [Pg.225] kho āvuso āyasmā bhaddāli bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā taṃ vibhajitvā byākāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จากนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาอะไรแด่พระผู้มีพระภาค และพระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและพยากรณ์ปัญหานั้นอย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante āyasmā bhaddāli ‘‘ko nu kho bhante hetu, ko paccayo, yena midhekaccaṃ bhikkhuṃ pasayu pasayu kāraṇaṃ karontī’’ti evamādinā bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘idha bhaddāli ekacco bhikkhu abhiṇhāpattiko hoti, āpattibahulo’’ evamādinā āyasmato bhaddālissa vibhajitvā byākāsi. คำเฉลย – พระเจ้าข้า จากนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาแด่พระผู้มีพระภาคด้วยประการฉะนี้ว่า “พระเจ้าข้า อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ภิกษุบางรูปถูกตำหนิ ถูกตำหนิอยู่” เป็นต้น และพระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและพยากรณ์แก่ท่านพระภัททาลิด้วยประการฉะนี้ว่า “ภัททาลิ ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีอาบัติเนืองนิตย์ มีอาบัติมาก” เป็นต้น Pucchā – tadāpi [Pg.228] kho āvuso āyasmā bhaddāli punapi bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā tampi vibhajitvā byākāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ในครั้งนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาเช่นไรกับพระผู้มีพระภาคอีก และพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกปัญหาข้อนั้นพยากรณ์แก่ท่านอย่างไร Vissajjanā – tadāpi bhante āyasmā bhaddāli ‘‘ko nu kho bhante hetu, ko paccayo, yena pubbe appatarāni ceva sikkhāpadāni ahesuṃ, bahutarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahiṃsu. Ko pana bhante hetu, ko paccayo yena etarahi bahutarāni ceva sikkhāpadāni honti appatarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahantī’’ti bhagavantaṃ punapi pañhaṃ apucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘evametaṃ bhaddāli hoti, sattesu hāyamānesu saddhamme antaradhāyamāne bahutarāni honti appatarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahantī’’ti, evamādinā āyasmato bhaddālissa vibhajitvā vibhajitvā byākatā. คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในครั้งนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาแด่พระผู้มีพระภาคอีกว่า “พระเจ้าข้า อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้เมื่อก่อนสิกขาบทมีน้อย แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีมาก ส่วนอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ในปัจจุบันนี้สิกขาบทมีมาก แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีน้อย” พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกปัญหาพยากรณ์แก่ท่านพระภัททาลิโดยทำนองนี้ว่า “ภัททาลิ เรื่องนี้เป็นอย่างนี้ เมื่อสัตว์ทั้งหลายเสื่อมลง และพระสัทธรรมอันตรธานไป สิกขาบทก็มีมาก แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีน้อย” ดังนี้เป็นต้น Laṭukikopamasutta ลฏุกิกูปมสูตร Pucchā – laṭukikopamasuttaṃ [Pg.1] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ลฏุกิกูปมสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigame āyasmantaṃ udāyiṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante udāyī bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘idha mayhaṃ bhante rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘bahūnaṃ vata no bhagavā dukkhadhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upahattā’ti’’. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวอังคุตตราปะ ชื่ออาปณะ ในแคว้นอังคุตตราปะ ปรารภท่านพระอุทายี พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้กราบทูลว่า “พระเจ้าข้า ในที่นี้ เมื่อข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่ลับ ได้มีความรำพึงในใจอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้กำจัดทุกขธรรมเป็นอันมากแก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้นำสุขธรรมเป็นอันมากมาให้แก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้กำจัดอกุศลธรรมเป็นอันมากแก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้นำกุศลธรรมเป็นอันมากมาให้แก่พวกเราหนอ’” พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – atha [Pg.4] kho āvuso bhagavā kīdisī upamāyo dassetvā bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมาเช่นไรแล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลาย Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā laṭukikopamaṃ hatthināgopamaṃ daliddapurisopamaṃ gahapatikopamanti catasso upamāyo dassetvā bhikkhūnaṃ ovādamadāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมา ๔ อย่าง คือ อุปมาด้วยนกกระทา อุปมาด้วยพญาช้าง อุปมาด้วยบุรุษเข็ญใจ และอุปมาด้วยคฤหบดี แล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลาย Pucchā – evañcāvuso [Pg.8] bhagavā catūhi upamāhi bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā kathaṃ uttari dhammadesanaṃ pavaḍḍhesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยอุปมา ๔ อย่างนี้แล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาต่อไปอย่างไร Vissajjanā – evaṃ kho bhante bhagavā catūhi upamāhi bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā ‘‘cattāro me udāyi puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ’’nti evamādinā uttari bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ pavaḍḍhesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยอุปมา ๔ อย่างนี้แล้ว ทรงแสดงธรรมกถาแก่ภิกษุทั้งหลายต่อไปโดยทำนองนี้ว่า “อุทายี บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก” ดังนี้เป็นต้น Cātumasutta จาตุมาสูตร Pucchā – cātumasuttaṃ [Pg.10] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็จาตุมาสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – cātumāyaṃ bhante āyasmantānaṃ sāriputtamoggalānattherānaṃ saddhivihārike adhunā pabbajite sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Sāriputtamoggallānappamukhāni bhante pañcamattāni bhikkhusatāni cātumaṃ anuppattāni honti bhagavantaṃ dassanāya, te ca āgantukā bhikkhū nevāsikehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisammodamānā senāsanāni paññāpayamānā pattacīvarāni paṭisāmayamānā uccāsaddā mahāsaddā ahesuṃ. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่จาตุมา ปรารภภิกษุจำนวนมากผู้บวชใหม่ ซึ่งเป็นสัทธิวิหาริกของพระเถระทั้งหลายคือท่านพระสารีบุตรและท่านพระโมคคัลลานะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูป มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประธาน ได้มาถึงจาตุมาเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นได้สนทนาปราศรัยกับภิกษุเจ้าถิ่น จัดแจงเสนาสนะ เก็บอัฐบริขาร ส่งเสียงดังอื้ออึง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.13] tattha bhagavā bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายในที่นั้นอย่างไร Vissajjanā – cattārimāni bhikkhave bhayāni udakorohante pātikaṅkhitabbānīti evamādinā bhante bhagavā tattha bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายในที่นั้นโดยทำนองนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ อย่างนี้ พึงหวังได้แก่ผู้ลงสู่แม่น้ำ” ดังนี้เป็นต้น Naḷakapānasutta นฬกปานสูตร Pucchā – naḷakapānasuttaṃ [Pg.17] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็นฬกปานสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – naḷakapāne bhante anuruddhattherappamukhe sambahule abhiññāte abhiññāte kulaputte ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นฬกปานะ ปรารภกุลบุตรผู้มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักจำนวนมาก มีพระเถระอนุรุทธะเป็นประธาน Goliyānisutta โคลิยานิสูตร Pucchā – goliyānisuttaṃ [Pg.18] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็โคลิยานิสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครเป็นผู้ตรัส Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ goliyāniṃ ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. Āyasmā bhante goliyāni āraññiko padasamācāro saṅghamajjhe osaṭo hoti kenacideva karaṇīyena, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีคือท่านพระสารีบุตรเถระตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภท่านพระโคลิยานิ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระโคลิยานิเป็นพระอรัญญิก มีวัตรปฏิบัติเรียบร้อย ได้เข้ามาสู่ท่ามกลางสงฆ์ด้วยกิจบางอย่าง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีตรัสในเรื่องนั้น Kīṭāgirisutta กีฏาคิริสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.19] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena kīṭāgirisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็กีฏาคิริสูตร พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – kāsīsu bhante kīṭāgirismiṃ kāsīnaṃ nigame assajipunabbasuke bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Assajipunabbasukā bhante bhikkhū bhikkhūhi sahadhammikaṃ vuccamānā evamāhaṃsu ‘‘mayaṃ kho āvuso sāyañceva bhuñjāma pāto ca divā ca vikāle, te mayaṃ sāyañceva bhuñjamānā pāto ca divā ca vikāle appābādhatañca sañjānāma appātaṅkatañca lahuṭṭhānañca balañca phāsuvihārañca, te mayaṃ kiṃ sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvissāma, sāyañceva mayaṃ bhuñjissāma pāto ca divā ca vikāle’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กีฏาคิริ ในนิคมของชาวกาสี ปรารภภิกษุอัสสชิและปุนัพพสุกะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุอัสสชิและปุนัพพสุกะเมื่อถูกภิกษุทั้งหลายกล่าวตักเตือนตามธรรม ได้กล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านผู้มีอายุ พวกเราฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาล พวกเราฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาลแล้ว ย่อมรู้สึกว่ามีอาพาธน้อย มีความเจ็บป่วยน้อย มีกายเบา มีกำลัง และอยู่ผาสุก พวกเราจะละประโยชน์ที่เห็นประจักษ์แล้วไปแสวงหาประโยชน์ที่ต้องรอเวลาทำไม พวกเราจะฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาลต่อไป” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Tevijjavacchasutta เตวิชชวัจฉสูตร Pucchā – tevijjavacchasuttaṃ [Pg.21] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็เตวิชชวัจฉสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante vacchagottaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ etadavoca ‘‘sutaṃ me bhante samaṇo gotamo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti, carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti. Ye te bhante evamāhaṃsu ‘‘samaṇo gotamo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti, carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti. Kacci te bhante bhagavato vuttavādino, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงเวสาลี ปรารภวัจฉโคตรปริพาชก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ‘พระสมณโคดมทรงปฏิญาณว่าเป็นสัพพัญญู สัพพทัสสี ทรงปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่เหลือ และญาณทัสสนะย่อมปรากฏแก่พระองค์ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเสด็จไป ประทับยืน บรรทม หรือตื่นอยู่’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า “พระสมณโคดมทรงปฏิญาณว่าเป็นสัพพัญญู สัพพทัสสี ทรงปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่เหลือ และญาณทัสสนะย่อมปรากฏแก่พระองค์ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเสด็จไป ประทับยืน บรรทม หรือตื่นอยู่” ชนเหล่านั้นกล่าวตรงตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้หรือไม่ ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริงหรือ และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมหรือไม่ และไม่มีใครในบรรดาผู้ร่วมประพฤติธรรมจะติเตียนได้โดยชอบหรือ” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Aggivacchasutta อัคคิวัจฉสูตร Pucchā – aggivacchasuttaṃ [Pg.23] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็อัคคิวัจฉสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante vacchagottaṃ paribbājakaṃ bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kiṃ nu kho bho gotama ‘sassato loko idameva saccaṃ moghamañña’nti evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti evamādikaṃ pañhaṃ apucchi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภวัจฉโคตรปริพาชก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้ทูลถามปัญหาโดยทำนองนี้ว่า “ท่านโคดมผู้เจริญ ท่านมีความเห็นอย่างนี้หรือว่า ‘โลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเป็นโมฆะ’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Mahāvacchasutta มหาวัจฉสูตร Pucchā – mahāvacchasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็มหาวัจฉสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe bhante vacchagottaṃyeva paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā [Pg.24] etadavoca ‘‘dīgharattāhaṃ bhotā gotamena sahakathī, sādhu me bhavaṃ gotamo saṃkhittena kusalākusalaṃ desetū’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภวัจฉโคตรปริพาชกนั่นเอง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้กราบทูลว่า “ข้าพระองค์ได้สนทนากับท่านพระโคดมมานานแล้ว ขอท่านพระโคดมโปรดแสดงกุศลและอกุศลโดยย่อแก่ข้าพระองค์เถิด” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – evaṃ [Pg.25] vutte kho āvuso vacchagotto paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno hutvā kīdisaṃ pasannākāraṃ akāsi, kathañcassa dhammābhisamayo ahosi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว วัจฉโคตรปริพาชกเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้แล้ว ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร และการตรัสรู้ธรรมของเขาเป็นอย่างไร. Vissajjanā – evaṃ vutte bhante vacchagotto paribbājako ‘‘sace hi bho gotama imaṃ dhammaṃ bhavaṃyeva gotamo ārādhako abhavissa, no ca kho bhikkhū ārādhakā abhavissaṃsu, evamidaṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ abhavissa tenaṅgenā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi. Yāva arahattañcassa dhammābhisamayo ahosi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว วัจฉโคตรปริพาชกเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ถ้าหากท่านพระโคดมผู้เจริญ ท่านพระโคดมเท่านั้นพึงเป็นผู้ยังธรรมนี้ให้สำเร็จ แต่ภิกษุทั้งหลายไม่พึงเป็นผู้ยังธรรมให้สำเร็จ พรหมจรรย์นี้ก็พึงไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น.” และการตรัสรู้ธรรมของเขาได้มีจนถึงความเป็นพระอรหันต์. Dīghanakhasutta ทีฆนขสูตร Pucchā – dīghanakhasuttaṃ [Pg.28] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ทีฆนขสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร. Vissajjanā – rājagahe bhante dīghanakhaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Dīghanakho bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ahañhi bho gotama evaṃvādī evaṃdiṭṭhi sabbaṃ me nakkhamatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภทีฆนขปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทีฆนขปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ได้กราบทูลว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า สิ่งทั้งปวงไม่เป็นที่พอใจแก่ข้าพระองค์.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น. Pucchā – imasmiṃ [Pg.31] ca panāvuso veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne kesaṃ puggalānaṃ visesādhigamo ahosi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อพระไวยากรณ์นี้กำลังตรัสอยู่ บุคคลเหล่าไหนได้มีการบรรลุคุณวิเศษ. Vissajjanā – imasmiñca pana bhante veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato sāriputtassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci, dīghanakhassa pana paribbājakassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi yaṃkiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อพระไวยากรณ์นี้กำลังตรัสอยู่ จิตของท่านพระสารีบุตรหลุดพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่น. ส่วนทีฆนขปริพาชก ในอาสนะนั้นเอง ได้เกิดดวงตาเห็นธรรมปราศจากธุลี ปราศจากมลทินว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา.” Māgaṇḍiyasutta มาคัณฑิยสูตร Pucchā – māgaṇḍiyasuttaṃ [Pg.33] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ มาคัณฑิยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร. Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame bhāradvāja gottassa brāhmaṇassa agyāgāre tiṇasanthārake māgaṇḍiyaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Māgaṇḍiyo bhante paribbājako bhagavantaṃ ‘‘bhūnahu samaṇo gotamo’’ti vadesi, tasmiṃ bhante vaṭṭhusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในแคว้นกุรุ ในนิคมของชาวกุรุชื่อกัมมาสทัมมะ ในโรงบูชาไฟของพราหมณ์โคตรภารทวาชะ บนที่ลาดด้วยหญ้า ปรารภมาคัณฑิยปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มาคัณฑิยปริพาชกได้กล่าวว่า “พระสมณโคดมเป็นผู้ทำลายความเจริญ” แก่พระผู้มีพระภาคเจ้า. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น. Pucchā – kathañcāvuso [Pg.36] bhagavā tattha māgaṇḍiyassa paribbājakassa samanuyuñjitvā samanuyuñjitvā dhammaṃ desesi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และพระผู้มีพระภาคเจ้าในที่นั้น ได้ทรงซักไซ้ไล่เลียงมาคัณฑิยปริพาชกแล้ว ซักไซ้ไล่เลียงแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมอย่างไร. Vissajjanā – ‘‘cakkhuṃ kho māgaṇḍiya rūpārataṃ rūpasammuditaṃ, taṃ tathāgatassa dantaṃ guttaṃ rakkhitaṃ saṃvutaṃ, tassa ca saṃvarāya dhammaṃ desetī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavā māgaṇḍiyassa paribbājakassa samanuyuñjitvā samanuyuñjitvā dhammaṃ desesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าในที่นั้น ได้ทรงซักไซ้ไล่เลียงมาคัณฑิยปริพาชกแล้ว ซักไซ้ไล่เลียงแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรมาคัณฑิยะ ตาเป็นที่ยินดีในรูป เป็นที่ยินดีพร้อมในรูป ตาอันนั้นของตถาคตฝึกแล้ว คุ้มครองแล้ว รักษาแล้ว สำรวมแล้ว และทรงแสดงธรรมเพื่อความสำรวมตาอันนั้น.” Pucchā – evaṃ [Pg.39] kho āvuso māgaṇḍiyena paribbājakena ‘‘nakiñci bho gotamā’’ti yathābhūtaṃ paṭissute kathaṃ bhagavā attanopi na kiñci kenacipi vattabbataṃ pakāsesi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อมาคัณฑิยปริพาชกได้รับรองตามความเป็นจริงแล้วว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ไม่มีอะไรเลย” พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงประกาศความเป็นผู้ไม่มีอะไรที่ใครๆ พึงกล่าวได้แม้แก่พระองค์เองอย่างไร. Vissajjanā – evaṃ kho bhante māgaṇḍiyena paribbājakena nakiñci bhogotamāti yathābhūtaṃ paṭissute ‘‘ahaṃ kho pana māgaṇḍiya pubbe agāriyabhūto samāno pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresiṃ cakkhuviññeyyahi rūpehi iṭṭhehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṃhitehi rajanīyehī’’ti evamādinā bhagavā attanopi na kiñci kenacipi vattabbataṃ pakāsesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อมาคัณฑิยปริพาชกได้รับรองตามความเป็นจริงแล้วว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ไม่มีอะไรเลย” พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงประกาศความเป็นผู้ไม่มีอะไรที่ใครๆ พึงกล่าวได้แม้แก่พระองค์เองด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรมาคัณฑิยะ ก็เราเมื่อก่อนเป็นคฤหัสถ์อยู่ ได้บำเรออยู่ด้วยกามคุณ ๕ ที่ประกอบพร้อมแล้ว บริบูรณ์แล้ว คือรูปที่พึงรู้ด้วยตา อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ น่ารักใคร่ ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด.” Pucchā – imasmiṃ [Pg.42] sutte pariyosānapucchaṃ pucchissāmi imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā māgaṇḍiyo paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno hutvā kīdisaṃ pasannākāramakāsi. คำถาม – ข้าพเจ้าจักถามปัญหาท้ายสุดในสูตรนี้. ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็มาคัณฑิยปริพาชกฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้แล้ว ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร. Vissajjanā – imaṃ [Pg.43] ca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā māgaṇḍiyo paribbājako ‘abhikkantaṃ bho gotama abhikkantaṃ bho gotamā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็มาคัณฑิยปริพาชกฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ งดงามยิ่งนัก ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ งดงามยิ่งนัก.” Sandakasutta สันทกสูตร Pucchā – sandakasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ สันทกสูตรนี้ ใครกล่าวที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร. Vissajjanā – kosambiyaṃ [Pg.44] bhante sandakaṃ paribbājakaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Sandako bhante paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘sādhuvata bhavantaṃyeva ānandaṃ paṭibhātu sake ācariya ke dhammikathā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกกล่าวที่กรุงโกสัมพี ปรารภสันทกปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สันทกปริพาชกได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า “ขอท่านพระอานนท์ผู้เจริญนั่นแหละจงแสดงธรรมกถาของอาจารย์ของท่าน.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กล่าวในเรื่องนั้น. Pucchā – kathañcāvuso [Pg.45] tattha cattāro abrahmacariyavāsā āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena vicāretvā pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และอพรหมจรรย์ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วอย่างไร. Vissajjanā – idha sandaka ekacco satthā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃvipāko, natthi ayaṃloko, natthi paroloko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikāti คำตอบ – “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ อาจารย์บางคนมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า การให้ไม่มี การบูชาไม่มี การเซ่นสรวงไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีทำชั่วไม่มี โลกนี้ไม่มี โลกหน้าไม่มี มารดาไม่มี บิดาไม่มี สัตว์โอปปาติกะไม่มี.” Evamādinā [Pg.46] bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena cattāro abrahmacariyavāsā vicāretvā pakāsitā. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อพรหมจรรย์ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วด้วยประการฉะนี้เป็นต้น. Pucchā – kathañcāvuso [Pg.49] tattha cattāri anassāsikāni brahmacariyāni āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena vicāretvā pakāsitāni. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และพรหมจรรย์ที่ไม่เป็นที่สบายใจ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วอย่างไร. Vissajjanā – idha [Pg.50] sandaka ekacco satthā sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti ‘‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena cattāri anassāsikāni brahmacariyāni vibhajitvā pakāsitāni. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พรหมจรรย์ที่ไม่เป็นที่เบาใจ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริกจำแนกแล้วประกาศแล้วด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ อาจารย์บางคนเป็นสัพพัญญู เห็นสิ่งทั้งปวง ปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่มีส่วนเหลือว่า ‘เมื่อเราเดินอยู่ ยืนอยู่ หลับอยู่ ตื่นอยู่ ญาณทัสสนะย่อมปรากฏอยู่เป็นนิตย์’.” Pucchā – atha คำถาม – ก็เมื่อนั้น [Pg.54] Kho āvuso sandako paribbājako āyasmantaṃ ānandattheraṃ kathaṃ pucchi, tathañcassāyasmānandatthero byākāsi. ดูกรท่านผู้มีอายุ สันทกปริพาชกได้ถามท่านพระอานนทเถระอย่างไร และท่านพระอานนทเถระได้พยากรณ์แก่เขาอย่างไร. Vissajjanā – atha kho bhante sandako paribbājako ‘‘so pana bho ānanda satthā kiṃvādī kiṃ akkhāyī’’ti evamādinā āyasmantaṃ ānandattheraṃ pucchi, āyasmā ca bhante ānandatthero ‘‘idha sandaka tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno’’ti evamādinā sandakassa paribbājakassa vibhajitvā vibhajitvā byākāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อนั้น สันทกปริพาชกได้ถามท่านพระอานนทเถระด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ อาจารย์นั้นมีวาทะอย่างไร มีการกล่าวอย่างไร.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ และท่านพระอานนทเถระได้พยากรณ์แก่สันทกปริพาชกจำแนกแล้ว จำแนกแล้ว ด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ ตถาคตอุบัติขึ้นในโลก เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ.” Pucchā – imañca [Pg.56] panāvuso dhammadesanaṃ sutvā sandako paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส สันทกปริพาชกได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการเลื่อมใสอย่างไร Vissajjanā – imañca [Pg.57] bhante dhammadesanaṃ sutvā sandako paribbājako ‘‘acchariyaṃ bho ānanda, abbhutaṃ bho ānanda, na ca nāma sadhammokkaṃsanā bhavissati, na paradhammavambhanā, āyatane ca dhammadesanā, tāva bahukā ca niyyātāro paññāyissantī’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ สันทกปริพาชกได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้แสดงอาการเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ว่า “น่าอัศจรรย์ ท่านพระอานนท์ น่าอัศจรรย์ ท่านพระอานนท์ การยกย่องธรรมของตนก็ไม่มี การดูหมิ่นธรรมของผู้อื่นก็ไม่มี การแสดงธรรมก็เป็นไปตามเหตุ และผู้ที่นำออกไปก็ปรากฏมีจำนวนมาก” ดังนี้เป็นต้น Mahāsakuludāyīsutta มหาสกุลุทายิสูตร Pucchā – mahāsakuludāyisuttaṃ [Pg.58] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระมหาสกุลุทายิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe bhante sakuludāyiṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sakuludāyī bhante paribbājako purimāni divasāni purimatarāni kotūhalasālāyaṃ nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ yāvatako ahosi bhagavantañca cha ca satthāro ārabbha kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภสกุลุทายิปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ สกุลุทายิปริพาชกในวันก่อนๆ ได้สนทนาปราศรัยกับสมณพราหมณ์เจ้าลัทธิต่างๆ ในศาลาที่ประชุม เรื่องพระผู้มีพระภาคและศาสดา ๖ ท่าน มีประมาณเท่าใด ได้กราบทูลเรื่องทั้งหมดนั้นแด่พระผู้มีพระภาค ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Samaṇamuṇḍikasutta สมณมุณฑิกสูตร Pucchā – samaṇamuṇḍikasuttaṃ [Pg.62] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระสมณมุณฑิกสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante uggāhamāna paribbājakaṃ samaṇamuṇḍikāputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Uggāhamāno bhante paribbājako samaṇamuṇḍikāputto pañcakaṅgaṃ tapatiṃ etadavoca ‘‘catūhi kho ahaṃ gahapati dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemi sampannakusalaṃ paramakusalaṃ uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjha’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภอุคคาหมานปริพาชกบุตรของสมณมุณฑิกา ดูกรท่านผู้เจริญ อุคคาหมานปริพาชกบุตรของสมณมุณฑิกาได้กล่าวกับปัญจกังคถปติว่า “คฤหบดี เราบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้ว่าเป็นสมณะผู้สมบูรณ์ด้วยกุศล เป็นผู้มีกุศลอย่างยิ่ง เป็นผู้บรรลุคุณอันสูงสุด เป็นผู้ไม่พ่ายแพ้” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Cūḷasakuludāyīsutta จูฬสกุลุทายิสูตร Pucchā – cūḷasakuludāyīsuttaṃ [Pg.63] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระจูฬสกุลุทายิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe [Pg.64] bhante sakuludāyiṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sakuludāyī bhante paribbājako bhagavantaṃ etadavoca ‘‘yadāhaṃ bhante imaṃ parisaṃ anupasaṅkanto homi, athāyaṃ parisā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathenti nisinnā hoti. Yadā ca kho ahaṃ bhante imaṃ parisaṃ upasaṅkamanto homi, athāyaṃ parisā mamaññeva mukhaṃ ullokentī nisinnā hoti ‘yaṃ no samaṇo udāyī dhammaṃ bhāsissati, taṃ sossāmā’ti, yadā pana bhante bhagavā imaṃ parisaṃ upasaṅkanto hoti, athāhañceva ayañca parisā bhagavato mukhaṃ ullokentā nisinnā homa yaṃ no bhagavā dhammaṃ bhāsissati, taṃ sossāmā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภสกุลุทายิปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ สกุลุทายิปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ยังไม่เข้าไปหาบริษัทนี้ บริษัทนี้ก็นั่งสนทนาเรื่องเดรัจฉานกถาต่างๆ กันอยู่ แต่เมื่อข้าพระองค์เข้าไปหาบริษัทนี้ บริษัทนี้ก็นั่งมองดูหน้าข้าพระองค์อยู่ว่า ‘สมณะอุทายีจะแสดงธรรมอะไร เราจักฟังธรรมนั้น’ แต่เมื่อพระผู้มีพระภาคเข้าไปหาบริษัทนี้ ข้าพระองค์และบริษัทนี้ก็นั่งมองดูหน้าพระผู้มีพระภาคอยู่ว่า ‘พระผู้มีพระภาคจะแสดงธรรมอะไร เราจักฟังธรรมนั้น’” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Vekhanasasutta เวขณสสูตร Pucchā – vekhanasasuttaṃ [Pg.65] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระเวขณสสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante vekhanasaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, vekhanaso bhante paribbājako bhagavato santike udānaṃ udānesi ‘‘ayaṃ paramo vaṇṇo ayaṃ paramo vaṇṇo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภเวขณสปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ เวขณสปริพาชกได้เปล่งอุทานในสำนักพระผู้มีพระภาคว่า “ความงามนี้เป็นยอด ความงามนี้เป็นยอด” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Ghaṭikārasutta ฆฏิการสูตร Pucchā – ghaṭikārasuttaṃ [Pg.66] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระฆฏิการสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – kosalesu bhante ghaṭikārassa kumbhakārassa gharavatthupadese āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante tasmiṃ bhūmipadese sitaṃ pātvākāsi, āyasmā ca ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho bhante hetu ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya, na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในแคว้นโกศล ณ บริเวณที่ตั้งบ้านของฆฏิการช่างหม้อ ปรารภท่านพระอานนท์ ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์ในภูมิภาคนั้น ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัยแห่งการแย้มพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาค พระตถาคตทั้งหลายไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์โดยไม่มีเหตุ” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Raṭṭhapālasutta รัฏฐปาลสูตร Pucchā – raṭṭhapālasuttaṃ [Pg.67] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระรัฏฐปาลสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – kurūsu bhante rājānaṃ korabyaṃ ārabbha āyasmatā raṭṭhapālattherena bhāsitaṃ. Rājā bhante korabyo āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ etadavoca ‘‘cattārimāni bho raṭṭhapāla pārijuññāni, yehi pārijuññehi samannāgatā idhekacce kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anāgāriyaṃ pabbajantī’’ti evamādikaṃ vacanaṃ avoca, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระกล่าวในแคว้นกุรุ ปรารภพระเจ้าโกรัพยะ ดูกรท่านผู้เจริญ พระเจ้าโกรัพยะได้ตรัสกับท่านพระรัฏฐปาลว่า “ดูกรท่านรัฏฐปาล ความเสื่อม ๔ ประการนี้แล ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ประกอบแล้ว ปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต” ดังนี้เป็นต้น ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระกล่าวในเรื่องนั้น Pucchā – atha [Pg.72] kho āvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa kathaṃ paṭhamaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อแรกแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante āyasmā raṭṭhapālatthero ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja tvaṃ vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi katāvī assasmimpi katāvī rathasmimpi katāvī dhanusmimpi katāvī tharusmimpi katāvī ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro’’ti evamādinā paṭhamaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อแรกว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์เมื่อมีพระชนมายุประมาณ ๒๐ พรรษา หรือ ๒๕ พรรษา ทรงชำนาญในช้าง ทรงชำนาญในม้า ทรงชำนาญในรถ ทรงชำนาญในธนู ทรงชำนาญในดาบ มีกำลังขา มีกำลังแขน มีความสามารถพอที่จะเข้าสู่สงครามได้” ดังนี้เป็นต้น Pucchā – kathaṃ [Pg.74] panāvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa dutiyampi dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สองแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร Vissajjanā – ‘‘taṃ [Pg.75] kiṃ maññasi mahārāja, atthi te koci anusāyiko ābādho’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālo rañño korabyassa dutiyaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สองแก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์มีอาพาธที่เรื้อรังบ้างหรือไม่” ดังนี้เป็นต้น Pucchā – kathaṃ [Pg.76] panāvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa tatiyampi dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สามแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร Vissajjanā – ‘‘taṃ [Pg.77] kiṃ maññasi mahārāja, yathā tvaṃ etarahi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresi, lacchasi tvaṃ paratthāpi evamevāhaṃ imeheva pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremī’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālo rañño korabyassa tatiyaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สามแก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์ผู้เพียบพร้อมพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ เสวยสุขอยู่ในบัดนี้ พระองค์จักได้เสวยสุขด้วยกามคุณ ๕ ประการที่เพียบพร้อมพรั่งพร้อมอย่างนี้ในโลกหน้าด้วยหรือ” ดังนี้เป็นต้น Pucchā – catutthampi [Pg.78] kho āvuso dhammuddesaṃ āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa kathaṃ vitthāretvā pakāsesi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สี่แก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร Vissajjanā – ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja, phītaṃ kuruṃ ajjhāvasasī’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa catutthaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สี่แก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์ประทับอยู่ในแคว้นกุรุอันมั่งคั่งหรือ” ดังนี้เป็นต้น Maghadevasutta มฆเทวสูตร Pucchā – maghadevasuttaṃ [Pg.80] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระมฆเทวสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – mithilāyaṃ bhante maghadevaambavane āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante aññatarasmiṃ padese sitaṃ pātvākāsi, āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho bhante ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya, na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภท่านพระอานนท์ ในสวนมะม่วงมฆเทวะ เมืองมิถิลา ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์ในที่แห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัยแห่งการแย้มพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาค เพราะพระตถาคตทั้งหลายย่อมไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์โดยไม่มีเหตุ” ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Madhurasutta มธุรสสูตร Pucchā – madhurasuttaṃ [Pg.81] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็มธุรสสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้กล่าว Vissajjanā – madhurāyaṃ bhante rājānaṃ mādhuraṃ avantiputtaṃ ārabbha āyasmatā mahākaccānattherena bhāsitaṃ, rājā bhante mādhuro avantiputto āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca ‘‘brahmaṇā bho kaccāna evamāhaṃsu brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo. Brāhmaṇāva sujjhanti[Pg.82], no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādāti. Idha bhavaṃ kaccāno kimakkhāyī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระมหากัจจานเถระกล่าวในเมืองมธุรา ปรารภพระเจ้ามาธุระ อวันติบุตร ดูกรท่านผู้เจริญ พระเจ้ามาธุระ อวันติบุตร ได้ตรัสกับท่านพระมหากัจจานะว่า “ท่านกัจจานะผู้เจริญ พวกพราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า วรรณะพราหมณ์เท่านั้นประเสริฐที่สุด วรรณะอื่นเลวทราม วรรณะพราหมณ์เท่านั้นขาว วรรณะอื่นดำ พราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ผู้ที่มิใช่พราหมณ์ไม่บริสุทธิ์ พราหมณ์เท่านั้นเป็นบุตรของพรหม เป็นโอรสเกิดจากปากของพรหม เกิดจากพรหม พรหมสร้างขึ้น เป็นทายาทของพรหม ในเรื่องนี้ ท่านกัจจานะผู้เจริญ กล่าวอย่างไร” ดูกรท่านผู้เจริญ กล่าวในเรื่องนั้น Bodhirājakumārasutta โพธิราชกุมารสูตร Pucchā – bodhirājakumārasuttaṃ [Pg.83] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส โพธิราชกุมารสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – bhaggesu bhante susumāragire bodhiṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bodhi bhante rājakumāro bhagavantaṃ etadavoca ‘‘mayaṃ kho bhante evaṃ hoti. Na kho sukhena sukhaṃ adhigantabbaṃ, dukkhena kho sukhaṃ adhigantabba’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภโพธิราชกุมาร ในแคว้นภัคคะ ที่สุสุมารคีรี ดูกรท่านผู้เจริญ โพธิราชกุมารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มีความเห็นอย่างนี้ว่า สุขไม่พึงบรรลุได้ด้วยสุข แต่สุขพึงบรรลุได้ด้วยทุกข์” ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – evaṃ [Pg.84] vutte kho āvuso bodhi rājakumāro bhagavantaṃ kathaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā byākāsi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส เมื่อกราบทูลอย่างนี้แล้ว โพธิราชกุมารได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์แก่พระองค์อย่างไร Vissajjanā – evaṃ vutte bhante bodhirājakumāro bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kīva cirena nu kho bhante bhikkhu tathāgataṃ vināyakaṃ labhamāno yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’’ti, bhagavā ca bhante ‘‘tena hi rājakumāra taṃyevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā naṃ byākareyyāsī’’ti, evamādinā vibhajitvā byākāsi. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ เมื่อกราบทูลอย่างนี้แล้ว โพธิราชกุมารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้ได้พระตถาคตเป็นผู้นำ จะพึงทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการนั้น ในปัจจุบัน พึงอยู่ได้นานเท่าไร” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ราชกุมาร ถ้าอย่างนั้น เราจะถามท่านกลับในเรื่องนี้ ท่านเห็นสมควรอย่างไร ก็พึงพยากรณ์อย่างนั้น” และได้ทรงจำแนกพยากรณ์ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Pucchā – imañca [Pg.88] panāvuso dhammadesanaṃ sutvā bodhirājakumāro imissaṃ dhammadesanāyaṃ pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส เมื่อโพธิราชกุมารได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว โพธิราชกุมารเลื่อมใสในพระธรรมเทศนานี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā bodhirājakumāro ‘‘aho buddho aho dhammo aho dhammassa svākkhātatā, yatra hi nāma sāyamanusiṭṭho, pāto visesaṃ adhigamissati, pātamanusiṭṭho sāyaṃ visesaṃ adhigamissatī’’ti evamādinā imissaṃ dhammadesanāyaṃ pasanno pasannākāramakāsi. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ เมื่อโพธิราชกุมารได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้เลื่อมใสแสดงอาการแห่งความเลื่อมใสในพระธรรมเทศนานี้ว่า 'น่าอัศจรรย์จริงพระพุทธเจ้า น่าอัศจรรย์จริงพระธรรม น่าอัศจรรย์จริงความที่พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสดีแล้ว ด้วยว่าผู้ที่ได้รับการพร่ำสอนในเวลาเย็น ย่อมจะบรรลุคุณวิเศษในเวลาเช้า ผู้ที่ได้รับการพร่ำสอนในเวลาเช้า ย่อมจะบรรลุคุณวิเศษในเวลาเย็น' ดังนี้เป็นต้น Aṅgulimālasutta อังคุลิมาลสูตร Pucchā – aṅgulimālasuttaṃ [Pg.91] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ อังคุลิมาลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ aṅgulimālattheraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante aṅgulimālatthero bhagavantaṃ etadavoca ‘‘idhāhaṃ bhante pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisiṃ, addasaṃ kho ahaṃ bhante sāvatthiyaṃ sapadānaṃ piṇḍāya caramāno aññataraṃ itthiṃ mūḷhagabbhaṃ vighātagabbhaṃ disvāna mayhaṃ etadahosi ‘‘kilissanti vata bho sattā, kilissanti vata bho sattā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภพระอังคุลิมาลเถระผู้มีอายุ ในกรุงสาวัตถี ท่านผู้เจริญ พระอังคุลิมาลเถระผู้มีอายุได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเวลาเช้า ข้าพระองค์นุ่งสบงแล้วถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์กำลังเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอกในกรุงสาวัตถี ได้เห็นหญิงคนหนึ่งมีครรภ์หลง (คลอดไม่ออก) มีครรภ์ลำบาก ครั้นเห็นแล้วข้าพระองค์ได้มีความคิดว่า 'สัตว์ทั้งหลายย่อมลำบากหนอ สัตว์ทั้งหลายย่อมลำบากหนอ' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Piyajātikasutta ปิยชาติกสูตร Pucchā – piyajātikasuttaṃ [Pg.92] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ปิยชาติกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ gahapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ, sāvatthiyaṃ bhante aññatarassa gahapatissa ekaputtako piyo manāpo kālaṅkato hoti, tassa kālaṃ kiriyāya neva kammantā paṭibhanti, na bhattaṃ paṭibhāti, so āḷāhanaṃ gantvā kandati ‘‘kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtakā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภคฤหบดีคนหนึ่งในกรุงสาวัตถี ท่านผู้เจริญ บุตรชายคนเดียวผู้เป็นที่รักที่พอใจของคฤหบดีคนหนึ่งในกรุงสาวัตถีได้ทำกาละ (ตาย) แล้ว เพราะการทำกาละของบุตรนั้น การงานทั้งหลายก็ไม่ปรากฏแก่เขา แม้ภัตตาหารก็ไม่ปรากฏแก่เขา เขาไปสู่ป่าช้าแล้วคร่ำครวญว่า 'ลูกชายคนเดียวของพ่ออยู่ไหน ลูกชายคนเดียวของพ่ออยู่ไหน' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Bāhitikasutta พาหิติกสูตร Pucchā – bāhitika [Pg.93] suttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ พาหิติกสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครเป็นผู้กล่าว? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Rājā bhante pasenadi kosalo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho bhante ānanda sobhagavā tathārūpaṃ kāyasamācāraṃ samācareyya, yvassa kāyasamācāro opārambho samaṇehi brāhmaṇehī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ พระอานนท์เถระผู้มีอายุผู้เป็นพระธรรมภัณฑารักษ์ เป็นผู้กล่าวในกรุงสาวัตถี ปรารภพระเจ้าปเสนทิโกศล ท่านผู้เจริญ พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ตรัสกับพระอานนท์ผู้มีอายุว่า 'ข้าแต่ท่านอานนท์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นพึงทรงประพฤติกายสมาจารเช่นนั้นหรือ ซึ่งเป็นกายสมาจารที่สมณะและพราหมณ์ทั้งหลายพึงตำหนิได้' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Dhammacetiyasutta ธัมมเจติยสูตร Pucchā – dhammacetiyasuttaṃ [Pg.94] panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ธัมมเจติยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ตรัสกับใคร? Vissajjanā – sakkesu bhante medāḷupe nāma sakyānaṃ nigame raññā pasenadinā kosalena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสกับพระเจ้าปเสนทิโกศล ในนิคมของพวกศากยะชื่อเมทาลุปะ ในแคว้นสักกะ Kaṇṇakatthalasutta กัณณกัตถลสูตร Pucchā – kaṇṇakatthalasuttaṃ [Pg.95] panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ กัณณกัตถลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ตรัสกับใคร? Vissajjanā – uruññāyaṃ bhante kaṇṇakatthale migadāye raññā pasenadinā kosalena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสกับพระเจ้าปเสนทิโกศล ในมฤคทายวันชื่อกัณณกัตถละ ใกล้เมืองอุรุญญา Brahmāyusutta พรหมมายุสูตร Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena brahmāyusuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ พรหมมายุสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – videhesu [Pg.96] bhante mithilāyaṃ maghadevaambavane brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Brahmāyu bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā aṭṭhapañhāni pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภพราหมณ์ชื่อพรหมมายุ ในสวนมะม่วงมฆเทวะ ใกล้เมืองมิถิลา ในแคว้นวิเทหะ ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อพรหมมายุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้ทูลถามปัญหา ๘ ข้อ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – tattha [Pg.97] āvuso uttaro māṇavo kathaṃ bhagavato dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgatataṃ attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น อุตตรมาณพได้บอกแก่พรหมมายุพราหมณ์ผู้เป็นอาจารย์ของตนว่า พระผู้มีพระภาคทรงประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการอย่างไร? Vissajjanā – tattha bhante uttaro māṇavo ‘‘suppatiṭṭhitapādo kho pana so bhavaṃ gotamo, idampi tassa bhoto gotamassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavatī’’ti evamādinā bhagavato dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgatataṃ attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น อุตตรมาณพได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตนว่า 'พระโคดมผู้เจริญนั้นมีพระบาทประดิษฐานดีแล้ว ข้อนี้ก็เป็นมหาปุริสลักษณะของพระโคดมผู้เป็นมหาบุรุษนั้น' ดังนี้เป็นต้น โดยที่พระผู้มีพระภาคประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ Pucchā – aparampi [Pg.101] āvuso uttaro māṇavo bhagavato gamanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จดำเนินเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato gamanakāle paṭhamaṃ dakkhiṇaṃ pāduddharaṇādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จดำเนิน คือการยกพระบาทขวาขึ้นก่อนเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Pucchā – aparampi [Pg.103] āvuso uttaro māṇavo bhagavato antaragharaṃ pavisanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จเข้าไปในเรือนเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato antaragharaṃ pavisanakāle na kāyassa unnamanādikaṃ pāsādikaṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จเข้าไปในเรือน คือการไม่ยกพระกายขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Pucchā – aparampi [Pg.104] āvuso uttaro māṇavo bhagavato bhojanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยภัตตาหารเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato bhojanakāle pattodakādikaṃ paṭiggahaṇādikāle na pattassa unnamanādikaṃ bhagavato pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยภัตตาหาร คือในเวลาทรงรับน้ำล้างบาตรเป็นต้น และการไม่ยกบาตรขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Pucchā – aparampi [Pg.106] āvuso uttaro māṇavo bhagavato bhuttāvikāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยเสร็จแล้วเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato bhuttāvikāle pattodanādikaṃ paṭiggaṇhādikāle na pattassa unnamanādikaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยเสร็จแล้ว คือในเวลาทรงรับน้ำล้างบาตรเป็นต้น และการไม่ทรงยกบาตรขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Pucchā – aparampi [Pg.107] āvuso uttaro māṇavo bhagavato cīvaradhāraṇe ca ārāmagatakāle ca dhammadesanākāle ca sabbairiyāpathesu ca kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาทรงครองจีวร ในเวลาเสด็จไปสู่อาราม ในเวลาทรงแสดงธรรม และในอิริยาบถทั้งปวงเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Vissajjanā – aparampi [Pg.108] bhante uttaro māṇavo bhagavato cīvaradhāraṇakāle ca ārāmagatakāle ca sabbesu ca iriyāpathesu na accukkaṭṭhādikaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาทรงครองจีวร ในเวลาเสด็จไปสู่อาราม และในอิริยาบถทั้งปวง คือการไม่ทรงยกพระกายขึ้นสูงเกินไปเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Pucchā – kathañcāvuso [Pg.110] brahmāyu brahmaṇo bhagavantaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā byākāsi. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบแก่เขาอย่างไร Vissajjanā – ‘‘kathaṃ kho brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati vedagū. Tevijjo bho kathaṃ hoti, sottiyo kinti vuccati. Arahaṃ bho kathaṃ hoti, kathaṃ bhavati kevalī. Muni ca bho kathaṃ hoti, buddho kinti pavuccatī’’ti – evaṃ kho bhante brahmāyu brāhmaṇo bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi. Bhagavā bhante– วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ทูลถามปัญหาพระผู้มีพระภาคว่า ‘พราหมณ์เป็นอย่างไร, ผู้ถึงซึ่งเวทเป็นอย่างไร. ท่านผู้เจริญ ผู้มีไตรวิชชาเป็นอย่างไร, ผู้มีโสตถิยะเรียกว่าอย่างไร. ท่านผู้เจริญ พระอรหันต์เป็นอย่างไร, ผู้ถึงซึ่งความบริบูรณ์เป็นอย่างไร. ท่านผู้เจริญ พระมุนีเป็นอย่างไร, พระพุทธเจ้าเรียกว่าอย่างไร’ ดังนี้. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า– ‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedi, saggāpāyañca passati; Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni; Cittaṃ visuddhaṃ jānāti, muttaṃ rāgehi sabbaso; Pahīnajātimaraṇo, brahmacariyassa kevalī; Pāragū sabbadhammānaṃ, buddho tādī pavuccatī’’ti – ‘ผู้ใดรู้ปุพเพนิวาส (ระลึกชาติได้), และเห็นสวรรค์และอบาย; อนึ่ง ผู้ใดบรรลุความสิ้นไปแห่งชาติ, เป็นมุนีผู้ถึงที่สุดแห่งอภิญญา; รู้จิตที่บริสุทธิ์, หลุดพ้นจากราคะทั้งปวง; มีชาติและมรณะอันละได้แล้ว, เป็นผู้บริบูรณ์แห่งพรหมจรรย์; เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง, ผู้นั้นเรียกว่าพระพุทธเจ้าผู้คงที่’ ดังนี้– Evaṃ kho bhante bhagavā brahmāyussa brāhmaṇassa vibhajitvā byākāsi. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบแก่พราหมณ์พรหมมายุโดยจำแนกอย่างนี้แล Pucchā – imañca [Pg.111] panāvuso bhagavato byākaraṇaṃ sutvā brahmāyu brāhmaṇo bhagavati kīdisaṃ nipaccakāraṃ akāsi, kathañcassa bhagavā punapi anupubbiṃ dhammakathaṃ kathesi. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระดำรัสตอบของพระผู้มีพระภาคนี้แล้ว ได้กระทำการนอบน้อมต่อพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอนุปุพพิกถาแก่เขาอีกอย่างไร Vissajjanā – imañca [Pg.112] pana bhante bhagavato byākaraṇaṃ sutvā brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti ‘‘brahmāyu ahaṃ bho gotama brāhmaṇo, brahmāyu ahaṃ bho gotama brāhmaṇo’’ti, evaṃ paramanipaccakāraṃ akāsi, bhagavā ca bhante dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi, evaṃ kho bhante brahmāyussa brāhmaṇassa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi. วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระดำรัสตอบของพระผู้มีพระภาคนี้แล้ว ได้ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง หมอบลงด้วยเศียรเกล้าที่พระบาทของพระผู้มีพระภาค จูบพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยปาก ลูบคลำด้วยมือ และกราบทูลชื่อว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ชื่อพรหมมายุพราหมณ์, ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ชื่อพรหมมายุพราหมณ์’ ดังนี้ ได้กระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งอย่างนี้. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงทานกถา สีลกถา สัคคกถา โทษ ความต่ำทราม และความเศร้าหมองของกามทั้งหลาย และอานิสงส์ในการออกจากกาม. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอนุปุพพิกถาแก่พราหมณ์พรหมมายุอย่างนี้แล Pucchā – imañca [Pg.113] panāvuso dammadesanaṃ sutvā brahmāyussa brāhmaṇassa kīdiso dhammābhisamayo ahosi. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้มีการบรรลุธรรมเป็นอย่างไร Vissajjanā – imañca [Pg.114] pana bhante dhammadesanaṃ sutvā brahmāyussa brāhmaṇassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘‘yaṃkiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti. วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้มีธรรมจักษุอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน เกิดขึ้นแล้วในอาสนะนั้นเองว่า ‘สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ Selasutta เสลสูตร Pucchā – selasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigameselaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Selo bhante brāhmaṇo sapariso bhagavantaṃ upasaṅkamitvā bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่นิคมชื่ออาปณะ ในอังคุตตราปะ ปรารภเสลพราหมณ์. ท่านผู้เจริญ เสลพราหมณ์พร้อมด้วยบริวาร ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้สรรเสริญพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาอันสมควรต่อหน้า. ท่านผู้เจริญ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสในเรื่องนั้นแล Paripuṇṇakāyo [Pg.116] suruci, sujāto cārudassano; Suvaṇṇavaṇṇosi bhagavā, susukkadāṭhosi vīriyavā; Narassa hi sujātassa, ye bhavanti viyañcanā; Sabbe te tava kāyasmiṃ, mahāpurisalakkhaṇā. พระผู้มีพระภาคมีพระกายสมบูรณ์ มีพระฉวีวรรณผ่องใส มีพระรูปงามน่าดู มีพระฉวีวรรณดุจทอง มีพระทาฐะขาวสะอาด มีความเพียร. ลักษณะของมหาบุรุษทั้งหลายที่พึงมีแก่บุรุษผู้เกิดมาดี ย่อมมีอยู่ในพระกายของพระองค์ทั้งหมด Assalāyanasutta อัสสลายนสูตร Pucchā – assalāyanasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante assalāyanaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, assalāyano bhante māṇavo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho [Pg.117] añño vaṇṇo. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภอัสสลายนมาณพ. ท่านผู้เจริญ อัสสลายนมาณพพร้อมด้วยหมู่พราหมณ์จำนวนมาก ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้กราบทูลดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกพราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘วรรณะพราหมณ์เท่านั้นเป็นวรรณะที่ประเสริฐ วรรณะอื่นเลวทราม. วรรณะพราหมณ์เท่านั้นเป็นวรรณะขาว วรรณะอื่นดำ. พวกพราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ไม่ใช่พวกที่ไม่ใช่พราหมณ์. พวกพราหมณ์เท่านั้นเป็นบุตรที่เกิดจากอกของพรหม เป็นผู้เกิดจากปากของพรหม เป็นผู้ที่พรหมสร้าง เป็นผู้ที่พรหมนิรมิต เป็นทายาทของพรหม’ พระโคดมผู้เจริญในเรื่องนี้ตรัสว่าอย่างไร’ ท่านผู้เจริญ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสในเรื่องนั้นแล Ghoṭamukhasutta โฆฏมุขสูตร Pucchā – ghoṭamukhasuttaṃ [Pg.119] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ โฆฏมุขสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้กล่าว Vissajjanā – bārāṇasiyaṃ bhante khemiyambavane ghoṭamukhaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā udenena bhāsitaṃ. Ghoṭamukho bhante brāhmaṇo āyasmantaṃ udenaṃ caṅkamantaṃ anucaṅkamamāno evamāha ‘‘ambho samaṇa natthi dhammiko paribbajo, evaṃ me ettha hoti, tañca kho bhavantarūpānaṃ vā adassanā, yo vā panettha dhammā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระอุเทนเถระเป็นผู้ตรัสที่ป่ามะม่วงชื่อเขมิยะ ใกล้เมืองพาราณสี ปรารภพราหมณ์ชื่อโฆฏมุข ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อโฆฏมุขเดินตามพระอุเทนเถระผู้กำลังจงกรมอยู่ ได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘แน่ะท่านสมณะ การบวชที่ชอบด้วยธรรมไม่มีเลย ความคิดของข้าพเจ้าในเรื่องนี้เป็นอย่างนี้ ทั้งนี้เพราะไม่เห็นท่านผู้เจริญทั้งหลาย หรือเพราะธรรมที่มีอยู่ในเรื่องนี้’ ท่านผู้เจริญ พระอุเทนเถระตรัสในเรื่องนั้น Caṅkīsutta จังกีสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.120] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena caṅkīsuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสจังกีสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – kosalesu bhante opāsāde nāma kosalānaṃ nigame kāpaṭikaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, kāpaṭiko bhante māṇavo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘yadidaṃ bho gotama brāhmaṇānaṃ porāṇaṃ mantapadaṃ itihitihaparamparāya piṭakasampadāya, tattha ca brāhmaṇā ekaṃsena niṭṭhaṃ gacchanti ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวโกศลชื่อโอปาสาทะ ในแคว้นโกศล ปรารภมาณพชื่อกาปฏิกะ ท่านผู้เจริญ มาณพชื่อกาปฏิกะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคอย่างนี้ว่า ‘ท่านพระโคดม บทมนต์โบราณของพราหมณ์นี้ ที่สืบทอดกันมาด้วยการฟังตามกันมา ด้วยการอ้างตำรา และพราหมณ์ทั้งหลายก็ลงความเห็นโดยส่วนเดียวในเรื่องนั้นว่า ‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเป็นโมฆะ’ ในเรื่องนี้ ท่านพระโคดมจะตรัสว่าอย่างไร’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Esukārīsutta เอสุกาลีสูตร Pucchā – esukārīsuttaṃ [Pg.122] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคตรัสเอสุกาลีสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante esukāriṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, esukārī bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama catasso pāricariyā paññapenti, brāhmaṇassa pāricariyaṃ paññapenti, khattiyassa pāricariyaṃ paññapenti, vessassa pāricariyaṃ paññapenti, suddassa pāricariyaṃ paññapentī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อเอสุกาลี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อเอสุกาลีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติการบำเรอ ๔ อย่าง คือ บัญญัติการบำเรอพราหมณ์ บัญญัติการบำเรอขัตติยะ บัญญัติการบำเรอแพศย์ บัญญัติการบำเรอศูทร’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Dhanañjānisutta ธนัญชานีสูตร Pucchā – dhanañjānisuttaṃ [Pg.125] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ธนัญชานีสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้ตรัส Vissajjanā – rājagahe bhante dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ, dhanañjāni bhante brāhmaṇo pamādavihāraṃ vihāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระเป็นผู้ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภพราหมณ์ชื่อธนัญชานี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีอยู่ด้วยความประมาท ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – atha [Pg.126] kho āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pucchi, kathañca so āyasmato sāriputtattherassa dhammasenāpatissa ārocesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ถามพราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างไร และพราหมณ์นั้นได้กราบเรียนพระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระอย่างไร Vissajjanā – ‘‘kaccāsi dhanañjāni appamatto’’ti, evaṃ kho bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pucchi, dhanañjāni ca bhante brāhmaṇo ‘‘kuto bho sāriputta amhākaṃ appamādo, yesaṃ no mātāpitaro posetabbā’’ti, evamādinā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa ārocesi. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ถามพราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านไม่ประมาทแล้วหรือ’ ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีได้กราบเรียนพระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ความไม่ประมาทของเราจะมีมาแต่ที่ไหนเล่า เพราะเราต้องเลี้ยงดูบิดามารดา’ Pucchā – evaṃ [Pg.128] vutte kho āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjānissa brāhmaṇassa kīdisaṃ dhammakathaṃ kathesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างไร Vissajjanā – evaṃ vutte bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati ‘‘taṃ kiṃ maññasi dhanañjāni, idhekacco mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṃ adhammacariyā visamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyu’’nti, evamādinā dhanañjānissa brāhmaṇassa dhammakathaṃ kathesi. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ เมื่อพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร บุคคลบางคนในโลกนี้ ประพฤติอธรรม ประพฤติไม่สม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา เหล่านายนิรยบาลจะฉุดคร่าเขาผู้นั้นไปสู่นรก เพราะเหตุแห่งการประพฤติอธรรม การประพฤติไม่สม่ำเสมอ’ Pucchā – puna [Pg.130]pi āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa aparenapi pariyāyena anusāsaniṃ adāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อีกครั้งหนึ่ง พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ให้คำแนะนำแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยนัยอื่นอีกอย่างไร Vissajjanā – punapi bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati ‘‘taṃ kiṃ maññasi dhanañjāni, yo vā mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā mātāpitūnaṃ hetu dhammacārī samacārī assa, katamaṃ seyyo’’ti, evamādinā dhanañjānissa brāhmaṇassa aparenapi pariyāyena ovādamadāsi. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ อีกครั้งหนึ่ง พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ให้โอวาทแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยนัยอื่นอีกด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร บุคคลใดประพฤติอธรรม ประพฤติไม่สม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา หรือบุคคลใดประพฤติธรรม ประพฤติสม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา อย่างไหนประเสริฐกว่ากัน’ Pucchā – aparabhāge [Pg.132]pi āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa maraṇasamaye dhammakathaṃ kathesi, kathañcassa abhisamparāyo ahosi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในภายหลังอีก พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีในเวลาใกล้ตายอย่างไร และคติของพราหมณ์นั้นเป็นอย่างไร Vissajjanā – aparabhāge [Pg.133]pi bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjānissa brāhmaṇassa maraṇasamayepi cattāro brahmavihāre desesi, dhanañjāni ca bhante brāhmaṇo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmalokūpago ahosi. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ในภายหลังอีก พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงพรหมวิหาร ๔ แก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีแม้ในเวลาใกล้ตาย ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีนั้น หลังจากตายเพราะกายแตกแล้ว ได้เข้าถึงพรหมโลก Vāseṭṭhasutta วาเสฏฐสูตร Pucchā – vāseṭṭhasuttaṃ [Pg.135] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคตรัสวาเสฏฐสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – icchānaṅgale bhante vāseṭṭhaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vāseṭṭho bhante māṇavo bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi – คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่อิจฉานังคละ ปรารภมาณพชื่อวาเสฏฐะ ท่านผู้เจริญ มาณพชื่อวาเสฏฐะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาทั้งหลายว่า ‘‘Anuññātapaṭiññātā, tevijjā mayamasmubho; Ahaṃ pokkharasātissa, tārukkhassāyaṃ māṇavo. ‘เราทั้งสองเป็นผู้ที่อาจารย์อนุญาตและรับรองแล้วว่าเป็นผู้ทรงไตรเพท ข้าพเจ้าเป็นศิษย์ของพราหมณ์ปุกขรสาติ ส่วนมาณพนี้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ตารุกขะ Tevijjānaṃ yadakkhātaṃ, tatra kevalinesmase; Padakasmā veyyākaraṇā, jappe ācariyasādisā; Tesaṃ no jātivādasmiṃ, vivādo atthi gotama. พวกข้าพเจ้าเป็นผู้เชี่ยวชาญในสิ่งที่ไตรเพทกล่าวไว้ เป็นผู้ชำนาญในบทและไวยากรณ์ เป็นผู้เสมอด้วยอาจารย์ในการสาธยาย ท่านพระโคดม พวกข้าพเจ้ามีความขัดแย้งกันในวาทะเรื่องชาติกำเนิด Jātiyā brāhmaṇo hoti, bhāradvājo iti bhāsati; Ahañca kammunā brūmi, evaṃ jānāhi cakkhuma. พราหมณ์ภารทวาชะกล่าวว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะชาติ’ ส่วนข้าพเจ้ากล่าวว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะกรรม’ ท่านผู้มีจักษุ โปรดทราบอย่างนี้ Tena sakkoma ñāpetuṃ, aññaṃmaññaṃ mayaṃ ubho; Bhavantaṃ puṭṭhumāgamā, sambuddhaṃ iti vissutaṃ. พวกข้าพเจ้าทั้งสองไม่สามารถทำให้กันและกันเข้าใจได้ จึงมาเพื่อทูลถามท่านผู้มีชื่อเสียงว่าเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า Candaṃ yathā khayātītaṃ, pecca pañjalikā janā; Vandanā namassanti, evaṃ lokasmiṃ gotamaṃ. ชนทั้งหลายประนมมือไหว้พระจันทร์ที่พ้นจากความเสื่อมแล้ว ฉันใด ชนทั้งหลายก็ไหว้พระโคดมในโลก ฉันนั้น Cakkhuṃ [Pg.136] loke samuppannaṃ, mayaṃ pucchāma gotamaṃ; Jātiyā brāhmaṇo hoti, udāhu bhavati kammunā; Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu brāhmaṇanti. พระโคดมผู้มีจักษุเกิดขึ้นแล้วในโลก พวกข้าพเจ้าขอทูลถามว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะชาติ หรือว่าเป็นเพราะกรรม’ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกแก่พวกข้าพเจ้าผู้ไม่รู้ เพื่อที่พวกข้าพเจ้าจะได้รู้ว่า ‘พราหมณ์เป็นอย่างไร’ Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Subhasutta สุภสูตร Pucchā – subhasuttaṃ [Pg.137] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สุภสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Subho bhante māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu’ gahaṭṭho ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ, na pabbajito ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalanti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสุภสูตรนี้แล้วในกรุงสาวัตถี ปรารภสุภมาณพ โตเทยยบุตร ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คฤหัสถ์เป็นผู้ทำญายธรรมที่เป็นกุศลให้สำเร็จ บรรพชิตไม่เป็นผู้ทำญายธรรมที่เป็นกุศลให้สำเร็จ’ ในเรื่องนี้ พระโคดมผู้เจริญตรัสว่าอย่างไร?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในเรื่องนั้น. Pucchā – puna [Pg.138]pi āvuso subho māṇavo todeyyaputto kathaṃ bhagavantaṃ pucchi, kathañca bhagavā vibhajja byākāsi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ อีกครั้งหนึ่ง สุภมาณพ โตเทยยบุตร ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกตรัสตอบอย่างไร? Vissajjanā – ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu ‘mahaṭṭhamidaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ, gharāvāsakammaṭṭhānaṃ mahapphalaṃ hoti. Appaṭṭhamidaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ, pabbajjā kammaṭṭhānaṃ appaphalaṃ hotī’ti. Idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti. Evaṃ kho bhante subho māṇavo todeyyaputto punapi bhagavantaṃ pucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘etthāpi kho ahaṃ māṇava vibhajjavādā, nāhamettha ekaṃsavādoti’’ evamādinā vibhajja byākāsi. คำตอบ – “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า ‘การงานของคฤหัสถ์นี้มีเรื่องมาก มีกิจมาก มีอธิกรณ์มาก มีการริเริ่มมาก การงานของคฤหัสถ์มีผลมาก การงานของบรรพชิตนี้มีเรื่องน้อย มีกิจน้อย มีอธิกรณ์น้อย มีการริเริ่มน้อย การงานของบรรพชิตมีผลน้อย’ ในเรื่องนี้ พระโคดมผู้เจริญตรัสว่าอย่างไร?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าอีกครั้งหนึ่งอย่างนี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกตรัสตอบด้วยประการฉะนี้ว่า “ดูกรมาณพ ในเรื่องนี้ เราเป็นผู้จำแนกกล่าว เราไม่เป็นผู้กล่าวอย่างเดียวในเรื่องนี้” เป็นต้น. Saṅgāravasutta สังคารวสูตร Pucchā – saṅgāravasuttaṃ [Pg.141] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สังคารวสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – kosalesu bhante cañcalikappe nāma gāme saṅgāravaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, saṅgāravo bhante māṇavo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘santi kho bho gotama eke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti. Tatra bho gotama ye te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti, tesaṃ bhavaṃ gotamo katamo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสังคารวสูตรนี้แล้วในหมู่บ้านชื่อจัญจลิกัปปะ ในแคว้นโกศล ปรารภสังคารวมาณพ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สังคารวมาณพ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกมีอยู่ ผู้บรรลุถึงที่สุดแห่งความรู้ยิ่งในธรรมที่เห็นแล้ว ปฏิญาณพรหมจรรย์อันเป็นเบื้องต้น ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้บรรลุถึงที่สุดแห่งความรู้ยิ่งในธรรมที่เห็นแล้ว ปฏิญาณพรหมจรรย์อันเป็นเบื้องต้น พระโคดมผู้เจริญเป็นผู้ใดในบรรดาพวกนั้น?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในเรื่องนั้น. Devadahasutta เทวทหสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.145] bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena devadahasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เทวทหสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น ผู้เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sakkesu bhante devadahe nāma sakyānaṃ nigame samma hule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในนิคมของชาวสักกะชื่อเทวทหะ ในสักกชนบท ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Pañcattayasutta ปัญจัตตยสูตร Pucchā – pañcattayasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็ปัญจัตตยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในกรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Kintisutta กินติสูตร Pucchā – kintisuttaṃ [Pg.146] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็กินติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – pisinārāyaṃ bhante baliharaṇe nāma vanasaṇḍe sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในป่าชื่อพลิหรณะ ในปิสินารา ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Pucchā – tattha [Pg.147] āvuso bhagavā kathaṃ paṭhamaṃ bhikkhū paṭipucchitvā ovādamadāsi, yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายแล้ว ประทานโอวาทเป็นครั้งแรกอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก? Vissajjanā – tattha bhante bhagavā ‘‘kinti vo bhikkhave mayi hoti, cīvarahetu vā samaṇo gotamo dhammaṃ deseti, piṇḍapātahetu vā, senāsanahetu vā, itibhavābhavahetu vā samaṇo gotamo dhammaṃ desetī’’ti bhikkhū pucchitvā ‘‘tasmātiha bhikkhave ye vo mayā dhammā abhiññā desitā. Seyyathidaṃ, cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Tattha sabbeheva samaggehi sammodamānehi avivadamānehi sikkhitabbaṃ’’ evamādinā bhante bhikkhūnaṃ ovādamadāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอมีความเห็นในเราอย่างไรว่า ‘สมณโคดมแสดงธรรมเพราะเหตุแห่งจีวร หรือเพราะเหตุแห่งบิณฑบาต หรือเพราะเหตุแห่งเสนาสนะ หรือเพราะเหตุแห่งความเจริญและความเสื่อม’?” แล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “เพราะเหตุนั้นแหละ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายที่เราแสดงแล้วด้วยปัญญาอันยิ่งแก่พวกเธอ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ในธรรมเหล่านั้น พวกเธอทั้งหมดพึงศึกษาด้วยความพร้อมเพรียงกัน ด้วยความยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน.” Pucchā – kathañcāvuso [Pg.150] bhagavā tattha dutiyampi bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi. Yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สองอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก? Vissajjanā – tattha bhante bhagavā ‘‘tesañca vo bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ siyā aññatarassa bhikkhuno āpatti, siyā vītikkamo. Tatra bhikkhave na codanāya taritabbaṃ puggalo upaparikkhitabbo’’ti evamādinā bhikkhūnaṃ dutiyampi ovādamadāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สองด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ในบรรดาพวกเธอเหล่านั้น ผู้พร้อมเพรียงกัน ยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน ศึกษาอยู่ อาจมีอาบัติของภิกษุบางรูป อาจมีการล่วงละเมิด ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น ไม่พึงรีบร้อนด้วยการโจท พึงพิจารณาบุคคล.” Pucchā – kathañcāvuso [Pg.152] bhagavā tattha tatiyampi bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi, yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สามอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก? Vissajjanā – ‘‘tesañca vo bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ aññamaññassa vacīsaṃhāro uppajjeyya diṭṭhipaḷāso cetaso āghāto appaccayo anabhiraddhī’’ti evamādinā bhante bhagavā tattha tatiyampi bhikkhūnaṃ ovādamadāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สามในที่นั้นด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ในบรรดาพวกเธอเหล่านั้น ผู้พร้อมเพรียงกัน ยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน ศึกษาอยู่ อาจมีการกระทบกระทั่งทางวาจาซึ่งกันและกัน ความแข่งดีด้วยทิฏฐิ ความอาฆาตในใจ ความไม่พอใจ ความไม่ยินดีเกิดขึ้น.” Pucchā – tenāvuso [Pg.154] bhikkhunā evaṃ satthu ovādānusāsanikārinā āyasmā nu te bhikkhu akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti parehi puṭṭhena kathaṃ sammā byākaramānena byākātabbaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ปฏิบัติตามโอวาทและอนุสาสนีของพระศาสดาอย่างนี้ อันผู้อื่นถามแล้วว่า “ท่านผู้มีอายุยังภิกษุเหล่านั้นให้ออกจากอกุศลแล้ว ให้ตั้งอยู่ในกุศลหรือ?” พึงตอบอย่างไรโดยชอบ? Vissajjanā – ‘‘idhāhaṃ āvuso yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ, tassa me bhagavā dhammaṃ desesi, tāhaṃ dhammaṃ sutvā tesaṃ bhikkhūnaṃ abhāsiṃ, taṃ te bhikkhū dhammaṃ sutvā akusalā vuṭṭhahiṃsu kusale patiṭṭhahiṃsū’’ti. Evaṃ kho bhante tena bhikkhunā evaṃ satthu ovādānusāsanikārinā parehi puṭṭhena sammā byākaramānena byākātabbaṃ. คำตอบ – “ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนี้ เราเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมแก่เรานั้น เรานั้นฟังธรรมแล้ว ได้บอกแก่ภิกษุเหล่านั้น ภิกษุเหล่านั้นฟังธรรมนั้นแล้ว ออกจากอกุศลแล้ว ตั้งอยู่ในกุศลแล้ว” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุผู้ปฏิบัติตามโอวาทและอนุสาสนีของพระศาสดาอย่างนี้ เมื่อผู้อื่นถามแล้ว พึงพยากรณ์โดยชอบอย่างนี้ Sāmagāmasutta สามคามสูตร Pucchā – sāmagāmasuttaṃ [Pg.155] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สามคามสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sakkesu bhante sāmagāme nāma sakyānaṃ nigame āyasmantañca ānandaṃ āyasmantañca cundaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā ca bhante ānando āyasmā ca cundo yena bhagavā tenupasaṅkamisu, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante cundo samaṇuddeso evamāha ‘nigaṇṭho bhante nāṭaputto pāvāyaṃ adhunā kālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti…pe… [Pg.156] bhinnathūpe appaṭisaraṇe’ti. Tassa mayhaṃ bhante evaṃ hoti ‘māheva bhagavato accayena saṅghe vivādo uppajji, svāssa vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussāna’nti’’. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสสามคามสูตรนี้ในนิคมของชาวสักกะชื่อสามคาม ในสักกชนบท ปรารภท่านพระอานนท์และท่านพระจุนทะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์และท่านพระจุนทะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สามเณรจุนทะนี้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นิครนถ์นาฏบุตรเพิ่งทำกาละแล้วในเมืองปาวา เพราะการทำกาละของท่านนั้น นิครนถ์ทั้งหลายแตกกันแล้ว เป็นสองพวกแล้ว เกิดการทะเลาะกันแล้ว เกิดการวิวาทกันแล้ว ถึงความขัดแย้งกันแล้ว อยู่ด้วยการเสียดแทงกันด้วยหอกคือปาก... (ละ)... เหมือนสถูปที่แตกแล้ว ไม่มีที่พึ่ง’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ความคิดนี้ได้เกิดขึ้นแก่ข้าพระองค์ว่า ‘ขออย่าให้ความวิวาทเกิดขึ้นในสงฆ์หลังจากพระผู้มีพระภาคล่วงลับไปเลย ความวิวาทนั้นจักเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์แก่ชนหมู่มาก เพื่อไม่เป็นความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่อความไม่เป็นประโยชน์ เพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อความทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น Sunakkhattasutta สุนักขัตตสูตร Pucchā – sunakkhattasuttaṃ [Pg.158] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สุนักขัตตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sunakkhatto bhante licchaviputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bhante sambahulehi kira bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmāti. Kacci te bhante bhikkhū sammadeva aññaṃ byākaṃsu, udāhu santetthekacce bhikkhū adhimānena aññaṃ byākaṃsū’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่เมืองเวสาลี ปรารภสุนักขัตตะลิจฉวีบุตร สุนักขัตตะลิจฉวีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ภิกษุจำนวนมากได้พยากรณ์พระอรหัตผลในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุเหล่านั้นพยากรณ์พระอรหัตผลโดยชอบแล้ว หรือว่าภิกษุบางรูปในบรรดาภิกษุเหล่านั้นพยากรณ์พระอรหัตผลด้วยความสำคัญตนผิด’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น Āneñjasappāyasutta อาเนญชสัปปายสูตร Pucchā – āneñjasappāyasuttaṃ [Pg.161] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อาเนญชสัปปายสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวกุรุชื่อกัมมาสธรรมะ ในแคว้นกุรุ ปรารภภิกษุจำนวนมาก Gaṇakammoggallānasutta คณกโมคคัลลานสูตร Pucchā – gaṇakamoggallānasuttaṃ [Pg.162] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็คณกโมคคัลลานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante gaṇakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, gaṇakamoggallāno bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘seyyāthāpi bho gotama imassa migāramātupāsādassa dissati anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā yadidaṃ yāva pacchimasopānakaḷevarā…pe… sakkā nukho bho gotama imasmimpi dhammavinaye evameva anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā paññapetu’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภคณกโมคคัลลานพราหมณ์ คณกโมคคัลลานพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ เหมือนอย่างว่าปราสาทของนางมิคารมาตาหลังนี้ ปรากฏว่ามีการศึกษาไปตามลำดับ มีการกระทำไปตามลำดับ มีการปฏิบัติไปตามลำดับ คือจนถึงแม่บันไดขั้นสุดท้าย... (ละ)... ท่านพระโคดมผู้เจริญ ในพระธรรมวินัยนี้ พึงบัญญัติการศึกษาไปตามลำดับ การกระทำไปตามลำดับ การปฏิบัติไปตามลำดับอย่างนั้นได้หรือไม่’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น Pucchā – evaṃ [Pg.165] vutte kho āvuso gaṇakamoggallāno brāhmaṇo bhagavantaṃ kiṃ avoca, kathañcassa bhagavā byākāsi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กราบทูลอะไรพระผู้มีพระภาค และพระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบเขาอย่างไร Vissajjanā – evaṃ vutte bhante gaṇakamoggallāno brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho bhoto gotamassa sāvakā bhotā gotamena evaṃ ovadīyamānā evaṃ anusāsīyamānā sabbe accantaṃ niṭṭhaṃ nibbānaṃ ārodhenti, udāhu ekacce nārādhentī’’ti, bhagavā ca bhante ‘‘appekacce kho brāhmaṇa mama sāvakā mayā evaṃ ovadīyamānā evaṃ anusāsīyamānā accantaṃ niṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādhenti, ekacce nārādhentī’’ti evamādinā gaṇakamoggallānassa brāhmaṇassa byākāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ ก็สาวกของท่านพระโคดม เมื่อท่านพระโคดมโอวาทอย่างนี้ พร่ำสอนอย่างนี้ ทั้งหมดบรรลุนิพพานอันเป็นที่สุดโดยส่วนเดียว หรือว่าบางพวกไม่บรรลุ’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบคณกโมคคัลลานพราหมณ์ว่า ‘พราหมณ์ สาวกของเราบางพวก เมื่อเราโอวาทอย่างนี้ พร่ำสอนอย่างนี้ ย่อมบรรลุนิพพานอันเป็นที่สุดโดยส่วนเดียว บางพวกไม่บรรลุ’ Pucchā – imañca [Pg.168] panāvuso dhammadesanaṃ sutvā gaṇako moggallāno imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā gaṇakamoggallāno brāhmaṇo ‘‘ye me bho gotama puggalā asaddhā jīvikatthā na saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ บุคคลเหล่าใดเป็นผู้ไม่มีศรัทธา ออกบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตเพื่ออาศัยเลี้ยงชีพ ไม่ใช่ด้วยศรัทธา’ (ละ) Gopakamoggallānasutta โคปกโมคคัลลานสูตร Pucchā – gopakamoggallānasuttaṃ [Pg.170] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็โคปกโมคคัลลานสูตรนี้ ใครกล่าวที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe bhante gopakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ, gopakamoggallāno bhante brāhmaṇo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘atthi nu kho bho ānanda ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ samannāgato, yehi dhammehi samannāgato so bhavaṃ gotamo ahosi arahaṃ sammāsambuddho’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ท่านพระอานนท์เถระผู้เป็นคลังแห่งธรรมกล่าวที่กรุงราชคฤห์ ปรารภโคปกโมคคัลลานพราหมณ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โคปกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า ‘ท่านอานันท์ผู้เจริญ มีภิกษุแม้รูปเดียวหรือที่ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้นทั้งหมด โดยประการทั้งปวง โดยอาการทั้งปวง ซึ่งพระโคดมผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวปรารภเรื่องนั้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.173] tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhikkhuno pasādanīyā dhammā pakāsitā, ye tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena akkhātā. Yehi ca samannāgataṃ bhikkhuṃ aññe bhikkhū sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็ในที่นั้น พระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ประกาศธรรมที่น่าเลื่อมใสของภิกษุอย่างไร ซึ่งพระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ตรัสไว้ และภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุเหล่าอื่นพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา พึงสักการะเคารพแล้วอาศัยอยู่ Vissajjanā – idha brāhmaṇa bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo, yeme dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpassa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhāti evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena dasa pasādanīyā dhammā pakāsitā. Ye tena bhagatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena akkhātā, yehi samannāgataṃ bhikkhuṃ etarahi bhikkhū sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ. คำตอบ – พราหมณ์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล สำรวมด้วยการสังวรในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาในสิกขาบททั้งหลาย เป็นพหูสูต ทรงจำสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมเหล่านั้นอันภิกษุผู้เป็นพหูสูตนั้นทรงจำไว้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดดีด้วยทิฏฐิ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ประกาศธรรมที่น่าเลื่อมใส ๑๐ ประการไว้ด้วยประการฉะนี้ ซึ่งพระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ตรัสไว้ และภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุเหล่าอื่นในปัจจุบันพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา พึงสักการะเคารพแล้วอาศัยอยู่ Pucchā – evaṃ [Pg.178] vutte kho āvuso vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto kīdisaṃ pasaṃsāvacanaṃ kathesi, kathañcassa āyasmā ānandatthero dhammabhaṇḍāgāriko taṃ vacanaṃ paṭisodhetvā pakāsesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธได้กล่าวคำสรรเสริญอย่างไร และพระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ชี้แจงแก้คำนั้นแล้วประกาศอย่างไร Vissajjanā – evaṃ [Pg.179] vutte vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto upanandaṃ senāpatiṃ āmantesi ‘‘taṃ kiṃ maññasi bhavaṃ senāpati, yadi me bhonto sakkātabbaṃ sakkaronti, garuṃ kātabbaṃ garuṃ karonti, mānetabbaṃ mānenti, pūjetabbaṃ pūjentī’’ti evamādikaṃ pasaṃsāvacanaṃ kathesi, āyasmā ca bhante ānando ‘‘na ca kho brāhmaṇa so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ vaṇṇesi, napi so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ na vaṇṇesī’’ti evamādinā taṃ vacanaṃ paṭisodhetvā pakāsesi. คำตอบ – เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธได้เรียกอุปนันทเสนาบดีมากล่าวว่า ‘ท่านเสนาบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร ถ้าท่านผู้เจริญเหล่านี้สักการะผู้ที่ควรสักการะ เคารพผู้ที่ควรเคารพ นับถือผู้ที่ควรนับถือ บูชาผู้ที่ควรบูชา’ ดังนี้เป็นต้น นี้เป็นคำสรรเสริญที่เขาได้กล่าวไว้ ท่านผู้เจริญ และพระอานนทเถระได้ชี้แจงแก้คำนั้นแล้วประกาศด้วยประการฉะนี้ว่า ‘พราหมณ์ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นมิได้ทรงสรรเสริญฌานทั้งหมด และพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นก็มิได้ไม่ทรงสรรเสริญฌานทั้งหมด’ Mahāpuṇṇamasutta มหาปุณณมสูตร Pucchā – mahāpuṇṇamasuttaṃ [Pg.182] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็มหาปุณณมสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ saṭṭhimattānaṃ padhānīyabhikkhūnaṃ saṅghattheraṃ bhikkhuṃ ārabbha bhāsitaṃ, aññataro bhante คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุผู้เป็นสังฆเถระรูปหนึ่งในบรรดาภิกษุผู้ตั้งใจบำเพ็ญเพียรประมาณ ๖๐ รูป ท่านผู้เจริญ ภิกษุรูปหนึ่ง Saṭṭhimattānaṃ [Pg.183] padhānīyabhikkhūnaṃ saṅghatthero bhikkhu uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca ‘‘puccheyyāhaṃ bhante bhagavantaṃ kiñcideva desaṃ, sace me bhagavā okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ผู้เป็นสังฆเถระในบรรดาภิกษุผู้ตั้งใจบำเพ็ญเพียรประมาณ ๖๐ รูปนั้น ลุกจากอาสนะ ห่มจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือไปทางพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พึงทูลถามปัญหาบางอย่างกับพระผู้มีพระภาค ถ้าพระผู้มีพระภาคทรงประทานโอกาสเพื่อพยากรณ์ปัญหาแก่ข้าพระองค์’ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสปรารภเรื่องนั้น Cūḷapuṇṇamasutta จูฬปุณณมสูตร Pucchā – cūḷapuṇṇamasuttaṃ [Pg.184] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็จูฬปุณณมสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Pucchā – kathañcāvuso [Pg.185] tattha bhagavatā asappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งอสัตบุรุษไว้อย่างไร Vissajjanā – asappuriso bhikkhave assaddhammasamannāgato hoti, asappurisabhatti hoti, asappurisacintī hoti, asappurisamantī hoti, asappurisavāco hoti, asappurisakammanto hoti, asappurisadiṭṭhi hoti, asappurisadānaṃ detīti evamādinā bhante tattha bhagavatā aṭṭha asappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni. คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นผู้ประกอบด้วยอสัทธรรม เป็นผู้ภักดีต่ออสัตบุรุษ เป็นผู้มีความคิดอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีความปรึกษาอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีวาจาอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีการงานอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีความเห็นอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้ให้ทานอย่างอสัตบุรุษ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งอสัตบุรุษ ๘ ประการไว้อย่างนี้เป็นต้น Pucchā – kathaṃ [Pg.186] panāvuso bhagavatā tattha sappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งสัตบุรุษไว้อย่างไร Vissajjanā – sappuriso bhikkhave saddhammasamannāgato hoti, sappurisabhatti hoti, sappurisacintī hoti, sappurisamantī hoti, sappurisavāco hoti, sappurisakammanto hoti, sappurisadiṭṭhi hoti, sappurisadānaṃ detīti evamādinā bhante bhagavatā tattha aṭṭhavidhāni sappurisaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni. คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม เป็นผู้ภักดีต่อสัตบุรุษ เป็นผู้มีความคิดอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีความปรึกษาอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีวาจาอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีการงานอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีความเห็นอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้ให้ทานอย่างสัตบุรุษ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งสัตบุรุษ ๘ ประการไว้อย่างนี้เป็นต้น Anupadasutta อนุปทสูตร Pucchā – anupadasuttaṃ [Pg.188] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อนุปทสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante bhikkhū āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa sabhāgā tasmiṃ samaye sannipatiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ท่านผู้เจริญ ในสมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากผู้เป็นพวกเดียวกับพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีได้ประชุมกัน ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.189] tattha bhagavatā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa anupadadhammavipassanā vitthārena vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอนุปทธรรมวิปัสสนาของพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีโดยพิสดารไว้อย่างไร Vissajjanā – paṇḍito bhikkhave sāriputto mahāpañño bhikkhave sāriputto puthupañño bhikkhave sāriputto hāsapañño [Pg.190] bhikkhave sāriputto tikkhapañño bhikkhave sāriputto javanapañño bhikkhave sāriputto nibbedhikapañño bhikkhave sāriputto sāriputto bhikkhave aḍḍhamāsaṃ anupadadhammavipassanaṃ vipassatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa anupadadhammavipassanā vitthārena pakāsitā. คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรเป็นบัณฑิต ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญามาก ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญากว้างขวาง ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาคม ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาไว ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาชำแรกกิเลส ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรย่อมพิจารณาเห็นวิปัสสนาในธรรมตามลำดับบทตลอดกึ่งเดือน ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศอนุปทธรรมวิปัสสนาของพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีโดยพิสดารไว้อย่างนี้เป็นต้น Chabbisodhanasutta ฉัพพิโสธนสูตร Pucchā – tenāvuso…pe… [Pg.192] sammāsambuddhena chabbisodhanasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ... พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นตรัสฉัพพิโสธนสูตรที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Sappurisasutta สัปปุริสสูตร Pucchā – sappurisasuttaṃ [Pg.193] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ สัปปุริสสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Sevitabbāsevitabbasutta เสวิตัพพาเสวิตัพพสูตร Pucchā – sevitabbāsevitabbasuttaṃ [Pg.194] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ เสวิตัพพาเสวิตัพพสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสกับใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā saddhiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ตรัสกับพระธรรมเสนาบดีสารีบุตรเถระผู้มีอายุ Bahudhātukasutta พหุธาตุกสูตร Pucchā – bahudhātukasuttaṃ [Pg.195] panāvuso kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ พหุธาตุกสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Isigilisutta อิสิคิลิสูตร Pucchā – isigilisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ อิสิคิลิสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – rājagahe bhante isigilismiṃ pabbate sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ที่ภูเขาอิสิคิลิ ปรารภภิกษุจำนวนมาก Mahācattārīsakasutta มหาจัตตารีสกสูตร Pucchā – mahācattārīsakasuttaṃ [Pg.196] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ มหาจัตตารีสกสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Ānāpānassatisutta อานาปานัสสติสูตร Pucchā – ānāpānassatisuttaṃ [Pg.197] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ อานาปานัสสติสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, therā bhante bhikkhū nave bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṃsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, te ca bhante navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānanti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุผู้เป็นเถระทั้งหลายย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุใหม่ทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๑๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๒๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๓๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๔๐ รูปบ้าง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุใหม่เหล่านั้น อันภิกษุผู้เป็นเถระทั้งหลายโอวาทสั่งสอนอยู่ ย่อมรู้แจ้งคุณวิเศษอันยิ่งใหญ่ทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลาย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Kāyagatāsatisutta กายคตาสติสูตร Pucchā – kāyagatāsatisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ กายคตาสติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarakathā udapādi ‘‘acchariyaṃ āvuso, abbhutaṃ āvuso, yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā mahapphalā vuttā mahānisaṃsā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อภิกษุจำนวนมากเหล่านั้นกลับจากบิณฑบาตภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในโรงฉัน ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า “ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์จริง ท่านผู้มีอายุ ไม่เคยปรากฏเลย ที่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น ได้ตรัสกายคตาสติที่บุคคลเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้วว่ามีผลมาก มีอานิสงส์มาก” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Saṅkhārūpapattisutta สังขารูปปัตติสูตร Pucchā – saṅkhārūpapattisuttaṃ [Pg.200] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ สังขารูปปัตติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā saṅkhārūpapattiyo vibhajitvā pakāsitā. ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศสังขารูปปัตติไว้ในสูตรนั้นอย่างไร Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu saddhāya samannāgato hoti, sīlena samannāgato hoti, sutena samannāgato hoti, cāgena samannāgato hoti, paññāya samannāgato hoti, tassa evaṃ hoti ‘‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā khattiyamahāsālānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’’nti evamādinā bhante tattha bhagavatā saṅkhārūpapattiyo vibhajitvā pakāsitā. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศสังขารูปปัตติไว้ดังนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา เป็นผู้ประกอบด้วยศีล เป็นผู้ประกอบด้วยสุตะ เป็นผู้ประกอบด้วยจาคะ เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญา เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราเมื่อตายไปเพราะกายแตก ขอให้ไปเกิดร่วมกับพวกกษัตริย์มหาศาลเถิด’” เป็นต้น Cūḷasuññatasutta จูฬสุญญตสูตร Pucchā – cūḷasuññatasuttaṃ [Pg.202] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬสุญญตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante ānando sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ekamidaṃ bhante samayaṃ bhagavā sakkesu viharati nagarakaṃ nāma sakyānaṃ nigamo, tattha me bhante bhagavato sammukhā sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ, suññatāvihārenāhaṃ ānanda etarahi bahulaṃ viharāmīti kacci metaṃ bhante sussutaṃ suggahitaṃ sumanasikataṃ sūpadhārita’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระอานนท์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์ออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่นิคมของชาวสักกะชื่อว่านครกะ ในแคว้นสักกะ ข้าพระองค์ได้ฟังมาเฉพาะพระพักตร์ ได้รับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคในที่นั้นว่า ‘อานนท์ บัดนี้ เราอยู่ด้วยสุญญตวิหารเป็นส่วนมาก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำนั้นข้าพระองค์ได้ฟังมาดีแล้ว ได้รับมาดีแล้ว ได้มนสิการดีแล้ว ได้พิจารณาดีแล้วใช่ไหม” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Mahāsuññatasutta มหาสุญญตสูตร Pucchā – mahāsuññatasuttaṃ [Pg.204] panāvuto bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสุญญตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante ānando sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ ghaṭāya sakkassa vihāre cīvarakammaṃ karoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงกบิลพัสดุ์ ในแคว้นสักกะ ปรารภท่านพระอานนท์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์กำลังทำจีวรกรรมกับภิกษุจำนวนมากอยู่ที่วิหารของชาวสักกะชื่อว่าฆฏา ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Acchariyaabbhutasutta อัจฉริยอัพภูตสูตร Pucchā – acchariyaabbhutasuttaṃ [Pg.205] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena saddhiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ อัจฉริยอัพภูตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ตรัสกับใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena saddhiṃ bhāsitaṃ. Sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarakathā udapādi ‘‘acchariyaṃ āvuso, abbhutaṃ āvuso tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jānissati. Evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃgottā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃpaññā [Pg.206] te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvihārī te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ตรัสกับท่านพระอานนท์เถระ ผู้รักษาคลังธรรม ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาตภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในโรงฉัน ได้เกิดธรรมีกถาขึ้นในระหว่างว่า “ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์ ท่านผู้มีอายุ น่าประหลาดใจหนอ ที่พระตถาคตมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ถึงขนาดที่พระตถาคตทรงรู้พระพุทธเจ้าในอดีตที่ปรินิพพานแล้ว ผู้มีปปัญจะขาดแล้ว มีทางแห่งวัฏฏะขาดแล้ว มีวัฏฏะสิ้นแล้ว ผู้ล่วงพ้นทุกข์ทั้งปวงแล้วว่า ‘พระผู้มีพระภาคเหล่านั้นมีชาติอย่างนี้บ้าง มีพระนามอย่างนี้บ้าง มีโคตรอย่างนี้บ้าง มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง มีวิมุตติอย่างนี้บ้าง’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Bākulasutta พากุลสูตร Pucchā – bākulasuttaṃ [Pg.207] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ พากุลสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ใครเป็นผู้ตรัส Vissajjanā – rājagahe bhante acelaṃ kassapaṃ ārabbha āyasmatā bākulattherena bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระพากุลเถระตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภอเจลกัสสปะ Dantabhūmisutta ทันตภูมิสูตร Pucchā – dantabhūmisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ ทันตภูมิสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe bhante jayasenaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jayaseno bhante rājakumāro aciravataṃ samaṇuddesaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bho aggivessana idha bhikkhu appamatto ātāpī pahitatto viharanto phuseyya [Pg.208] cittassa ekaggata’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภราชกุมารชื่อชยเสนะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ราชกุมารชื่อชยเสนะเข้าไปหาท่านสามเณรอจิรวัตตะแล้วกล่าวว่า “ท่านอัคคิเวสสนะ ข้าพเจ้าได้ยินมาว่า ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ ย่อมถูกต้องเอกัคคตาแห่งจิต” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.210] tattha bhagavatā aciravatassa samaṇuddesassa samassāsetvā dhammadesanānayo pakāsito. ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงปลอบโยนสามเณรอจิรวัตตะแล้วทรงประกาศนัยแห่งการแสดงธรรมในสูตรนั้นอย่างไร Vissajjanā – taṃ kutettha aggivessana labbhā, yaṃ taṃ nekkhammena ñātabbaṃ nekkhammena daṭṭhabbaṃ nekkhammena pattabbaṃ nekkhammena sacchikātabbaṃ, taṃ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyosanāya ussuko ussati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti evaṃ kho bhante bhagavato aciravatassa samaṇuddesassa samassāsetvā, seyyathāpissu aggivessana dve hatthidammā vā assadammāvā godammā vā sudantā suvinītāti evamādinā bhante bhagavatā aciravatassa samaṇuddesassa desanānayo pakāsito. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงปลอบโยนสามเณรอจิรวัตตะแล้วทรงประกาศนัยแห่งการแสดงธรรมไว้ดังนี้ว่า “อัคคิเวสสนะ ข้อที่ราชกุมารชื่อชยเสนะผู้อยู่ท่ามกลางกาม บริโภคกาม ถูกกามวิตกครอบงำ ถูกความเร่าร้อนเพราะกามแผดเผา มีความขวนขวายในกามเป็นที่สุด จะพึงรู้ พึงเห็น หรือพึงทำให้แจ้งซึ่งสิ่งที่พึงรู้ด้วยเนกขัมมะ พึงเห็นด้วยเนกขัมมะ พึงบรรลุด้วยเนกขัมมะ พึงทำให้แจ้งด้วยเนกขัมมะนั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ในที่ไหน” ดังนี้เป็นต้น และ “อัคคิเวสสนะ เปรียบเหมือนช้างที่พึงฝึก ๒ เชือก หรือม้าที่พึงฝึก ๒ ตัว หรือโคที่พึงฝึก ๒ ตัว ที่ฝึกดีแล้ว ฝึกมาดีแล้ว” ดังนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.214] tattha bhagavā dve upamāyo dassetvā tatuttari dhammadesanaṃ pavaḍḍheti. ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมา ๒ อย่างแล้ว ทรงเพิ่มพูนการแสดงธรรมยิ่งขึ้นไปในสูตรนั้นอย่างไร Vissajjanā – seyyathāpi aggivessana rājākhattiyo muddhāvasitto nāgavanikaṃ āmantetīti evamādinā bhante bhagavā uttaripi dhammadesanaṃ pavaḍḍhesi. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงเพิ่มพูนการแสดงธรรมยิ่งขึ้นไปดังนี้ว่า “อัคคิเวสสนะ เปรียบเหมือนพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ทรงได้รับมูรธาภิเษก ทรงเรียกนายควาญช้างมา” ดังนี้เป็นต้น Bhūmijasutta ภูมิชสูตร Pucchā – tenāvuso…pe… [Pg.216] sammāsambuddhena bhūmijasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ ภูมิชสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe bhante jayasenaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ, jayaseno bhante rājakumāro āyasmantaṃ bhūmijaṃ etadavoca ‘‘santi bho bhūmija eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘āsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Anāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Āsañca anāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya[Pg.217]. Nevāsaṃ nānāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, ābhabbā phalassa adhigamāyā’ti. Idha bhoto bhūmijassa satthā kiṃvādī kimakkhāyī’’ti tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภราชกุมารชื่อชยเสนะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ราชกุมารชื่อชยเสนะได้ตรัสกับท่านพระภูมิชะว่า “ท่านภูมิชะ ผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกในโลกนี้ มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยไม่มีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวังและไม่มีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยไม่มีความหวังก็ไม่ใช่ มีความหวังก็ไม่ใช่ ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้’ ในเรื่องนี้ พระศาสดาของท่านภูมิชะ ผู้เจริญ ตรัสสอนอย่างไร แสดงอย่างไร” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.219] tattha bhagavatā āyasmato bhūmijattherassa taṃ byākaraṇaṃ samanujānitvā tatuttari dhammadesanānayo paripūretvā pakāsito. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาคำพยากรณ์ของท่านพระภูมิชเถระนั้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาเพิ่มเติมให้บริบูรณ์อย่างไร Vissajjanā – taggha tvaṃ bhūmija evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhasi, evamādinā bhante bhagavatā āyasmato bhūmijassa taṃ vacanaṃ samanujānitvā ‘‘yehi kehici bhūmija samaṇā vā brāhmaṇā vā micchādiṭṭhino micchāsaṅkappā micchāvācā micchākammantā micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī micchāsamādhino, te āsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāyā’’ti evamādinā bhante bhagavatā āyasmato bhūmijassa uttari desanānayo paripūretvā pakāsito. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาพระดำรัสของท่านพระภูมิชะนั้นว่า “ดูกรภูมิชะ เมื่อเธอถูกถามอย่างนี้ พยากรณ์อย่างนี้ เป็นผู้กล่าวตามที่เรากล่าวแล้วจริงทีเดียว และไม่กล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริง” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาเพิ่มเติมของท่านพระภูมิชะให้บริบูรณ์ว่า “ดูกรภูมิชะ สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด มีอาชีวะผิด มีความเพียรผิด มีสติผิด มีสมาธิผิด สมณพราหมณ์เหล่านั้น แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Anuruddhasutta อนุรุทธสูตร Pucchā – anuruddhasuttaṃ [Pg.224] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อนุรุทธสูตร ใครกล่าว ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante pañcakaṅgaṃ thapatiṃ ārabbha āyasmatā anuruddhattherena bhāsitaṃ, pañcakaṅgo bhante thapati āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca ‘‘idha maṃ bhante therā bhikkhū upasaṅkamitvā evamāhaṃsu ‘appamāṇaṃ gahapati cetovimuttiṃ bhāvehī’ti, ekacce therā evamāhaṃsu ‘mahaggataṃ gahapati cetovimuttiṃ bhāvehī’’ti, yā cāyaṃ bhante appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā byañjanameva nānanti’’ tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ท่านพระอนุรุทธเถระกล่าวที่กรุงสาวัตถี ปรารภช่างไม้ปัญจกังคะ ท่านผู้เจริญ ช่างไม้ปัญจกังคะได้กล่าวกับท่านพระอนุรุทธะว่า “ท่านผู้เจริญ พระเถระบางรูปเข้ามาหาข้าพเจ้าแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คหบดี ท่านจงเจริญเจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้’ พระเถระบางรูปกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คหบดี ท่านจงเจริญมหัคคตเจโตวิมุตติ’ ท่านผู้เจริญ เจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้นี้ และมหัคคตเจโตวิมุตตินี้ ธรรมเหล่านี้มีความหมายต่างกันและมีพยัญชนะต่างกัน หรือมีความหมายอย่างเดียวกัน แต่มีพยัญชนะต่างกันเท่านั้น” ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น Upakkilesasutta อุปกิเลสสูตร Pucchā – upakkilesasuttaṃ [Pg.225] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อุปกิเลสสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – pācīnavaṃsadāye bhante āyasmantaṃ anuruddhattheraṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสปรารภท่านพระอนุรุทธเถระ ในป่าปาจีนวังสทายะ Bālapaṇḍitasutta พาลบัณฑิตสูตร Pucchā – bālapaṇḍitasuttaṃ [Pg.226] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็พาลบัณฑิตสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสปรารภภิกษุจำนวนมาก ในกรุงสาวัตถี Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa bālalakkhaṇāni ca bālassa diṭṭheva dhamme dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของคนพาลและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในปัจจุบันอย่างไร Vissajjanā – tīṇimāni bhikkhave bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave bālo duccintitacintī [Pg.227] ca hoti dubbhāsitabhāsī ca dukkaṭakammakārī cāti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa bālalakkhaṇāni ca bālassa diṭṭheva dhamme dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของคนพาลและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในปัจจุบันว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของคนพาล เครื่องหมายของคนพาล ร่องรอยของคนพาล ๓ ประการเหล่านี้ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลในโลกนี้ ย่อมคิดชั่ว พูดชั่ว ทำชั่ว” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.230] tattha bhagavatā bālassa samparāyo ca tattha niraye bālassa dukkhadomanassapaṭisaṃvedanā ca pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงคติของคนพาลในสัมปรายภพและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในนรกนั้นอย่างไร Vissajjanā – sa kho so bhikkhave bālo kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedāparaṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa samparāyo ca tattha ca bālassa niraye dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงคติของคนพาลในสัมปรายภพและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในนรกนั้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลนั้นแล ประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.234] tattha bhagavatā bālassa tiracchānayoniyaṃ dukkhadomanassapaṭisaṃvedanā pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในกำเนิดเดรัจฉานอย่างไร Vissajjanā – santi bhikkhave tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā te allānipi tiṇāni sukkhānipi tiṇāni dantullehakaṃ khādantīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa tiracchānayoniyaṃ dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในกำเนิดเดรัจฉานว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์เดรัจฉานบางพวกกินหญ้าเป็นอาหาร สัตว์เหล่านั้นย่อมกินหญ้าทั้งที่สดและที่แห้งจนฟันสึก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.235] tattha bhagavatā bālena sakiṃ vinipātagatena puna manussattadullabhatā pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความยากที่จะได้อัตภาพเป็นมนุษย์อีกครั้งหนึ่งของคนพาลที่ไปสู่วินิบาตแล้วอย่างไร Vissajjanā – seyyathāpi bhikkhave puriso ekacchiggalaṃ yugaṃ mahāsamudde pakkhipeyya, tamenaṃ puratthimo vāto pacchimena saṃhareyyāti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālena sakiṃ vinipātagatena puna manussattassa dullabhatā pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความยากที่จะได้อัตภาพเป็นมนุษย์อีกครั้งหนึ่งของคนพาลที่ไปสู่วินิบาตแล้วว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย เหมือนบุรุษทิ้งแอกที่มีช่องเดียวลงในมหาสมุทร ลมตะวันออกพัดแอกนั้นไปทางทิศตะวันตก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.237] tattha bhagavatā bālassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi dukkhabahulatā pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความที่คนพาลนั้น แม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ก็ยังมีความทุกข์มากอย่างไร Vissajjanā – sa kho so bhikkhave bālo sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgacchatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi dukkhabahulatā pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความที่คนพาลนั้น แม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ก็ยังมีความทุกข์มากว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลนั้นแล ถ้าแม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso [Pg.238] tattha bhagavatā paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni ca paṇḍitassa diṭṭheva dhamme sukhasomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของบัณฑิตและความรู้สึกสุขโสมนัสของบัณฑิตในปัจจุบันอย่างไร Vissajjanā – tīṇimāni bhikkhave paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave paṇḍito sucintitacintī ca hoti subhāsitabhāsī ca sukatakammakārī cāti evamādinā bhante tattha bhagavatā คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น โดยพระดำรัสมีประมาณเท่านี้ว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของบัณฑิต เครื่องหมายของบัณฑิต ร่องรอยของบัณฑิต ๓ ประการเหล่านี้ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตในโลกนี้ ย่อมคิดดี พูดดี ทำดี” ดังนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาค Paṇḍitassa [Pg.239] paṇḍitalakkhaṇāni ca diṭṭheva dhamme paṇḍitassa sukhasomanassapaṭisaṃvedanā ca pakāsitā. ทรงแสดงลักษณะของบัณฑิตและความรู้สึกสุขโสมนัสของบัณฑิตในปัจจุบัน Pucchā – kathañcāvuso [Pg.240] tattha bhagavatā paṇḍitassa samparāyo ca tattha sagge sukhasomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศสัมปรายภพของบัณฑิต และการเสวยสุขโสมนัสในสวรรค์นั้นอย่างไร Vissajjanā – sa kho so bhikkhave paṇḍito kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya manasā sucaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṇḍitassa samparāyo ca sagge ca paṇḍitassa sukhasomanassappanisaṃvedanā pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศสัมปรายภพของบัณฑิต และการเสวยสุขโสมนัสของบัณฑิตในสวรรค์ ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตนั้นแล ประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” ดังนี้ Pucchā – kathañcāvuso [Pg.242] tattha bhagavatā paṇḍitassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi sukhabahulatā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศความที่บัณฑิตผู้มาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน มีความสุขมากไว้อย่างไร Vissajjanā – sa kho so bhikkhave paṇḍito sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgacchati, yāni tāni uccākulāni khattiyamahāsālakulaṃ vā brāhmaṇamahāsālakulaṃ vā gahapatimahāsālakulaṃ vā tathārūpe kule paccājāyatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṇḍitassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi sukhabahulatā pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศความที่บัณฑิตผู้มาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน มีความสุขมาก ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตนั้นแล ถ้ามาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ย่อมเกิดในตระกูลสูงเหล่านั้น คือ ตระกูลกษัตริย์มหาศาล หรือตระกูลพราหมณ์มหาศาล หรือตระกูลคฤหบดีมหาศาล” ดังนี้ Cūḷakammavibhaṅgasutta จูฬกัมมวิภังคสูตร Pucchā – tenāvuso [Pg.244] jānatā passatā…pe… sammāsambuddhena cūḷakammavibhaṅgasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬกัมมวิภังคสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น...ฯลฯ...ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Subho bhante māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena manussānaṃyeva sataṃ manussabhūtānaṃ dissanti hīnappaṇītatā. Dissanti hi bho gotama manussā appāyukā, dissanti dīghāyukā. Dissanti bavhābādhā, dissanti appābādhā. Dissanti dubbaṇṇā, dissanti vaṇṇavanto. Dissanti appesakkhā, dissanti mahesakkhā. Dissanti appabhogā, dissanti mahābhogā. Dissanti nīcakulīnā, dissanti uccākulīnā. Dissanti duppaññā, dissanti paññavanto. Ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena manussānaṃyeva sataṃ manussabhūtānaṃ dissanti hīnappaṇītatā’’ti tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภสุภมาณพ โตเทยยบุตร ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้มนุษย์ทั้งหลายซึ่งเป็นมนุษย์เหมือนกัน ปรากฏความเลวและความประณีตต่างกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ มนุษย์ทั้งหลายปรากฏว่ามีอายุน้อยบ้าง มีอายุยืนบ้าง ปรากฏว่ามีอาพาธมากบ้าง มีอาพาธน้อยบ้าง ปรากฏว่ามีผิวพรรณทรามบ้าง มีผิวพรรณดีบ้าง ปรากฏว่ามีศักดาน้อยบ้าง มีศักดามากบ้าง ปรากฏว่ามีโภคะน้อยบ้าง มีโภคะมากบ้าง ปรากฏว่าเกิดในตระกูลต่ำบ้าง เกิดในตระกูลสูงบ้าง ปรากฏว่าเป็นคนมีปัญญาทรามบ้าง เป็นคนมีปัญญามากบ้าง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้มนุษย์ทั้งหลายซึ่งเป็นมนุษย์เหมือนกัน ปรากฏความเลวและความประณีตต่างกัน’ พระสูตรนั้นตรัสไว้ในเรื่องนั้นแล ท่านผู้เจริญ Pucchā – kathañcāvuso [Pg.246] tattha bhagavatā sattānaṃ dīghāyukaappāyukasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอายุยืนและมีอายุน้อยไว้อย่างไร Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā pāṇātipātī hoti, luddo lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno pāṇabhūtesūti evamādinā bhante tattha bhagavatā appāyukadīghāyukasaṃvattanakāni kammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอายุน้อยและมีอายุยืน ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นผู้ฆ่าสัตว์ มีมือเปื้อนเลือด หมกมุ่นในการประหัตประหาร ปราศจากความเอ็นดูในสัตว์มีชีวิต’ ดังนี้ Pucchā – kathañcāvuso [Pg.247] tattha bhagavatā sattānaṃ appābādhabavhābādhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอาพาธน้อยและมีอาพาธมากไว้อย่างไร Vissajjanā – idha [Pg.248] māṇava ekacco itthī vā puriso vā sattānaṃ viheṭṭhakajātiko hoti pāṇinā vā leḍḍunāvā daṇḍenavā satthena vāti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ appābādhabavhābādhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอาพาธน้อยและมีอาพาธมากของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นผู้ชอบเบียดเบียนสัตว์ด้วยมือบ้าง ด้วยก้อนดินบ้าง ด้วยท่อนไม้บ้าง ด้วยศัสตราบ้าง’ ดังนี้ Pucchā – kathañcāvuso [Pg.249] tattha bhagavatā sattānaṃ suvaṇṇadubbaṇṇasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทรามไว้อย่างไร Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā kodhano hoti upāyāsabahulo, appampi vutto samāno abhisajjati kuppati byāpajjati patiṭṭhiyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukarotīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ suvaṇṇadubbaṇṇasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทรามของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนมักโกรธ มีความคับแค้นใจมาก ถูกว่าเล็กน้อยก็ขัดเคือง โกรธเคือง พยาบาท ตั้งความอาฆาตไว้ แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจออกมา’ ดังนี้ Pucchā – kathañcāvuso [Pg.251] tattha bhagavatā sattānaṃ mahesakkha appesakkhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีศักดามากและมีศักดาน้อยไว้อย่างไร Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā issāmanako hoti, paralābhasakkāra garukāra mānanavandana pūjāsu issati upadussati issaṃ bandhatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ appesakkhamahesakkhasaṃvattanakāni kammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีศักดาน้อยและมีศักดามากของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนมีใจริษยา ย่อมริษยา ขัดเคือง ผูกความริษยาไว้ในลาภ สักการะ ความเคารพ ความนับถือ การไหว้ และการบูชาของผู้อื่น’ ดังนี้ Pucchā – kathañcāvuso [Pg.253] tattha bhagavatā mahābhogaappabhogasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีโภคะมากและมีโภคะน้อยไว้อย่างไร Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā na dātā hoti, samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vattaṃ yānaṃ mālāgandha vilepanaṃ seyyavasathapadīpeyyanti evamādinā bhante tattha bhagavatā mahābhogaappabhogasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีโภคะมากและมีโภคะน้อย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนไม่เป็นผู้ให้ ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปแก่สมณะหรือพราหมณ์’ ดังนี้ Pucchā – kathañcāvuso [Pg.255] tattha bhagavatā sattānaṃ uccākulīna nīcakulīnasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้เกิดในตระกูลสูงและเกิดในตระกูลต่ำของสัตว์ทั้งหลายไว้อย่างไร Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā thaddho hoti atimāni abhivādetabbaṃ na abhivādeti, paccuṭṭhātabbaṃ na paccuṭṭheti, āsanārahassa na āsanaṃ deti, maggārahassa na maggaṃ deti, sakkātabbaṃ na sakkaroti, garukātabbaṃ na garukaroti, mānetabbaṃ māneti, pūjetabbaṃ na pūjetīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ uccākulīna nīcakulīnasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำตอบ – ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนกระด้าง มีมานะจัด ไม่ไหว้คนที่ควรไหว้ ไม่ลุกรับคนที่ควรลุกรับ ไม่ให้อาสนะแก่คนที่ควรให้อาสนะ ไม่ให้ทางแก่คนที่ควรให้ทาง ไม่สักการะคนที่ควรสักการะ ไม่เคารพคนที่ควรเคารพ ไม่นับถือคนที่ควรนับถือ ไม่บูชาคนที่ควรบูชา ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์เกิดในตระกูลสูงและเกิดในตระกูลต่ำไว้ Pucchā – kathañcāvuso [Pg.257] tattha bhagavatā sattānaṃ mahāpaññaduppaññasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์มีปัญญามากและมีปัญญาทรามไว้อย่างไร? Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā na paripucchitā hoti ‘‘kiṃ bhante kusalaṃ, kiṃ akusalaṃ. Kiṃ sāvajjaṃ, kiṃ anavajjaṃ. Kiṃ sevitabbaṃ, kiṃ na sevitabbaṃ. Kiṃ me karīyamānaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya hoti, kiṃ vā pana me karīyamānaṃ [Pg.258] dīgharattaṃ hitāya sukhāya hotī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ mahāpaññaduppaññasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำตอบ – ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนไม่เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วสอบถามว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อะไรเป็นกุศล อะไรเป็นอกุศล อะไรมีโทษ อะไรไม่มีโทษ อะไรควรเสพ อะไรไม่ควรเสพ อะไรที่ข้าพเจ้าทำแล้วจะเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน หรืออะไรที่ข้าพเจ้าทำแล้วจะเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขตลอดกาลนาน’ ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์มีปัญญามากและมีปัญญาทรามไว้ Indriyabhāvanāsu ในอินทริยภาวนาสูตร Pucchā – indriyabhāvanāsuttaṃ [Pg.260] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนึ่ง อินทริยภาวนาสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – gajaṅgalāyaṃ bhante uttaraṃ nāma māṇavaṃ pārāsiviyantevāsiṃ ārabbha bhāsitaṃ, uttaro bhante māṇavo pārāsiviyantevāsī bhagavatā puṭṭho bhagavantaṃ etadavoca ‘‘idha bho gotama cakkhunā rūpaṃ na passati, sotena saddaṃ na suṇāti. Evaṃ kho bho gotama deseti pārāsiviyo brāhmaṇo sāvakānaṃ indriyabhāvana’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ที่เมืองคชังคลา ปรารภอุตตรมาณพผู้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ชื่อปาราสิริยะ ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพผู้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ชื่อปาราสิริยะ ถูกพระผู้มีพระภาคตรัสถามแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในที่นี้ บุคคลย่อมไม่เห็นรูปด้วยตา ไม่ได้ยินเสียงด้วยหู ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ปาราสิริยะย่อมแสดงอินทริยภาวนาแก่ศิษย์ทั้งหลายอย่างนี้’ ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ในเรื่องนี้แล
བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi