中文
巴利義註複註藏外典籍
1101 巴拉基咖(波羅夷)
1102 巴吉帝亞(波逸提)
1103 大品(律藏)
1104 小品
1105 附隨
1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1
1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2
1203 巴吉帝亞(波逸提)義註
1204 大品義註(律藏)
1205 小品義註
1206 附隨義註
1301 心義燈-1
1302 心義燈-2
1303 心義燈-3
1401 疑惑度脫
1402 律攝註釋
1403 金剛智疏
1404 疑難解除疏-1
1405 疑難解除疏-2
1406 律莊嚴疏-1
1407 律莊嚴疏-2
1408 古老解惑疏
1409 律抉擇-上抉擇
1410 律抉擇疏-1
1411 律抉擇疏-2
1412 巴吉帝亞等啟請經
1413 小戒學-根本戒學

8401 清淨道論-1
8402 清淨道論-2
8403 清淨道大複註-1
8404 清淨道大複註-2
8405 清淨道論導論

8406 長部問答
8407 中部問答
8408 相應部問答
8409 增支部問答
8410 律藏問答
8411 論藏問答
8412 義注問答
8413 語言學詮釋手冊
8414 勝義顯揚
8415 隨燈論誦
8416 發趣論燈論
8417 禮敬文
8418 大禮敬文
8419 依相讚佛偈
8420 經讚
8421 蓮花供
8422 勝者莊嚴
8423 語蜜
8424 佛德偈集
8425 小史
8427 佛教史
8426 大史
8429 目犍連文法
8428 迦旃延文法
8430 文法寶鑑(詞幹篇)
8431 文法寶鑑(詞根篇)
8432 詞形成論
8433 目犍連五章
8434 應用成就讀本
8435 音韻論讀本
8436 阿毗曇燈讀本
8437 阿毗曇燈疏
8438 妙莊嚴論讀本
8439 妙莊嚴論疏
8440 初學入門義抉擇精要
8446 詩王智論
8447 智論花鬘
8445 法智論
8444 大羅漢智論
8441 世間智論
8442 經典智論
8443 勇士百智論
8450 考底利耶智論
8448 人眼燈
8449 四護衛燈
8451 妙味之流
8452 界清淨
8453 韋桑達拉頌
8454 目犍連語釋五章
8455 塔史
8456 佛牙史
8457 詞根讀本注釋
8458 舍利史
8459 象頭山寺史
8460 勝者行傳
8461 勝者宗燈
8462 油鍋偈
8463 彌蘭王問疏
8464 詞花鬘
8465 詞成就論
8466 正理滴論
8467 迦旃延詞根注
8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品
2102 大品(長部)
2103 波梨品
2201 戒蘊品註義註
2202 大品義註(長部)
2203 波梨品義註
2301 戒蘊品疏
2302 大品複註(長部)
2303 波梨品複註
2304 戒蘊品新複註-1
2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經
3102 中五十經
3103 後五十經
3201 根本五十義註-1
3202 根本五十義註-2
3203 中五十義註
3204 後五十義註
3301 根本五十經複註
3302 中五十經複註
3303 後五十經複註
4101 有偈品
4102 因緣品
4103 蘊品
4104 六處品
4105 大品(相應部)
4201 有偈品義注
4202 因緣品義注
4203 蘊品義注
4204 六處品義注
4205 大品義注(相應部)
4301 有偈品複註
4302 因緣品註
4303 蘊品複註
4304 六處品複註
4305 大品複註(相應部)
5101 一集經
5102 二集經
5103 三集經
5104 四集經
5105 五集經
5106 六集經
5107 七集經
5108 八集等經
5109 九集經
5110 十集經
5111 十一集經
5201 一集義註
5202 二、三、四集義註
5203 五、六、七集義註
5204 八、九、十、十一集義註
5301 一集複註
5302 二、三、四集複註
5303 五、六、七集複註
5304 八集等複註
6101 小誦
6102 法句經
6103 自說
6104 如是語
6105 經集
6106 天宮事
6107 餓鬼事
6108 長老偈
6109 長老尼偈
6110 譬喻-1
6111 譬喻-2
6112 諸佛史
6113 所行藏
6114 本生-1
6115 本生-2
6116 大義釋
6117 小義釋
6118 無礙解道
6119 導論
6120 彌蘭王問
6121 藏釋
6201 小誦義注
6202 法句義注-1
6203 法句義注-2
6204 自說義注
6205 如是語義註
6206 經集義注-1
6207 經集義注-2
6208 天宮事義注
6209 餓鬼事義注
6210 長老偈義注-1
6211 長老偈義注-2
6212 長老尼義注
6213 譬喻義注-1
6214 譬喻義注-2
6215 諸佛史義注
6216 所行藏義注
6217 本生義注-1
6218 本生義注-2
6219 本生義注-3
6220 本生義注-4
6221 本生義注-5
6222 本生義注-6
6223 本生義注-7
6224 大義釋義注
6225 小義釋義注
6226 無礙解道義注-1
6227 無礙解道義注-2
6228 導論義注
6301 導論複註
6302 導論明解
7101 法集論
7102 分別論
7103 界論
7104 人施設論
7105 論事
7106 雙論-1
7107 雙論-2
7108 雙論-3
7109 發趣論-1
7110 發趣論-2
7111 發趣論-3
7112 發趣論-4
7113 發趣論-5
7201 法集論義註
7202 分別論義註(迷惑冰消)
7203 五部論義註
7301 法集論根本複註
7302 分別論根本複註
7303 五論根本複註
7304 法集論複註
7305 五論複註
7306 阿毘達摩入門
7307 攝阿毘達磨義論
7308 阿毘達摩入門古複註
7309 阿毘達摩論母

မြန်မာ
ပဠိအဋ္ဌကထာဋီကာအည
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ
1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ
1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ)
1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ
1105 ပရိဝါရ ပါဠိ
1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁
1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂
1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ
1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ)
1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ
1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁
1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂
1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃
1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ
1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ
1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ
1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁
1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂
1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁
1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂
1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ
1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ
1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁
1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂
1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ
1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ

8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁
8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂
8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁
8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂
8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ

8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ)
8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ)
8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ)
8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ)
8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ)
8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ)
8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ)
8413 နိရုတ္တိဒီပနီ
8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ
8415 အနုဒီပနီပါဌ
8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ
8417 နမက္ကာရဋီကာ
8418 မဟာပဏာမပါဌ
8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ
8420 သုတဝန္ဒနာ
8421 ကမလာဉ္ဇလိ
8422 ဇိနာလင်္ကာရ
8423 ပဇ္ဇမဓု
8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ
8425 စူဠဂန္ထဝံသ
8427 သာသနဝံသ
8426 မဟာဝံသ
8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ
8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ
8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ)
8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ)
8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ
8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ
8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ
8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ
8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ
8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ
8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ
8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ
8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ
8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ
8447 နီတိမဉ္ဇရီ
8445 ဓမ္မနီတိ
8444 မဟာရဟနီတိ
8441 လောကနီတိ
8442 သုတ္တန္တနီတိ
8443 သူရဿတိနီတိ
8450 စာဏကျနီတိ
8448 နရဒက္ခဒီပနီ
8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ
8451 ရသဝါဟိနီ
8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ
8453 ဝေဿန္တရဂီတိ
8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ
8455 ထူပဝံသ
8456 ဒါဌာဝံသ
8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ
8458 ဓါတုဝံသ
8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ
8460 ဇိနစရိတယ
8461 ဇိနဝံသဒီပံ
8462 တေလကဋာဟဂါထာ
8463 မိလိဒဋီကာ
8464 ပဒမဉ္ဇရီ
8465 ပဒသာဓနံ
8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ
8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ
8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ)
2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ
2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ)
2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ)
2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ
2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁
2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁
3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂
3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ
4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)
4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)
4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ
4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ
5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ
5103 တိကနိပါတ ပါဠိ
5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ
5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ
5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ
5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ
5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ
5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ
5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ
5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ
5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ
5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ
5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ
5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ
6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ
6103 ဥဒါန ပါဠိ
6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ
6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ
6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ
6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ
6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ
6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ
6110 အပဒါန ပါဠိ-၁
6111 အပဒါန ပါဠိ-၂
6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ
6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ
6114 ဇာတက ပါဠိ-၁
6115 ဇာတက ပါဠိ-၂
6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ
6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ
6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ
6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ
6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ
6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁
6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂
6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ
6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ
6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁
6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂
6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁
6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂
6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ
6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁
6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂
6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ
6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ
6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁
6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂
6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃
6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄
6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅
6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆
6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇
6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁
6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂
6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ
6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ
6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ
7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ
7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ
7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ
7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ
7106 ယမက ပါဠိ-၁
7107 ယမက ပါဠိ-၂
7108 ယမက ပါဠိ-၃
7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁
7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂
7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃
7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄
7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅
7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ
7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ
7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ
7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ
7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ
7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ
7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ
7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ
7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ
7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော
7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ
7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

English
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon PaliCommentairesSubcommentairesAutres
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैननकमेंट्रीउप-टिप्पणियाँअन्य
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Indonesia
Kanon PaliKomentarSub-komentarLainnya
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
巴利義註複註藏外典籍
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

한국인
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi


Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

거룩하신 분, 공양받아 마땅하신 분, 바르게 잘 깨달으신 분께 절하옵니다.

Suttantapiṭaka

경장

Majjhimanikāya

맛지마 니까야 (중부)

Mūlapaṇṇāsapāḷi

근본 오십 경전

Saṃgāyanassa pucchā vissajjanā

결집에 관한 문답

Pucchā – paṭhamamahāsaṃgītikāle [Pg.1] āvuso dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā dīghanikāyaṃ saṃgāyitvā tadanantaraṃ kiṃ nāma pāvacanaṃ saṃgāyiṃsu.

질문 – 도반이여, 제1차 대결집 당시에 법을 결집한 마하깟사빠를 비롯한 대장로들께서는 디가 니까야를 결집한 후, 그다음에 어떤 가르침을 결집했습니까?

Vissajjanā – paṭhamamahāsaṃgītikāle bhante dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā dīghanikāyaṃ saṃgāyitvā tadanantaraṃ majjhimaṃ nāma nikāyaṃ saṃgāyiṃsu.

답변 – 존자시여, 제1차 대결집 당시에 법을 결집한 마하깟사빠를 비롯한 대장로들께서는 디가 니까야를 결집한 후, 그 다음에 맛지마라고 하는 니까야를 결집했습니다.

Pucchā – majjhimanikāyo [Pg.2] nāma āvuso mūlapaṇṇāsako majjhima paṇṇāsako uparipaṇṇāsakoti paṇṇāsakavasena tividho, tattha kataraṃ paṇṇāsakaṃ paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu.

질문 – 도반이여, 맛지마 니까야는 근본 오십 경전, 중간 오십 경전, 이후 오십 경전이라는 세 가지 오십 경전의 분류가 있는데, 그중 어떤 오십 경전을 먼저 결집했습니까?

Vissajjanā – tīsu bhante paṇṇāsakesu mūlapaṇṇāsakaṃ nāma pāvacanaṃ dhammasaṃgāhakā mahātheravarā paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu.

답변 – 존자시여, 세 가지 오십 경전 중에서 법을 결집한 대장로들께서는 근본 오십 경전이라고 하는 가르침을 먼저 결집했습니다.

Pucchā – mūlapaṇṇāsakepi [Pg.3] āvuso pañcavaggā paṇṇāsa ca suttāni, tesu kataraṃ vaggaṃ katarañca suttaṃ paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu.

질문 – 도반이여, 근본 오십 경전에도 다섯 품과 오십 개의 경이 있는데, 그중 어떤 품과 어떤 경을 먼저 결집했습니까?

Vissajjanā – mūlapaṇṇāsake bhante pañcasu vaggesu paṭhamaṃ mūlapariyāyavaggaṃ paṇṇāsakesu ca suttesu paṭhamaṃ mūlapariyāyasuttaṃ saṃgāyiṃsu.

답변 – 존자시여, 근본 오십 경전의 다섯 품 중에서는 첫 번째인 근본문의 품을, 오십 개의 경 중에서는 첫 번째인 근본문의 경을 결집했습니다.

Sādhu āvuso mayampi dāni tatoyeva paṭṭhāya saṃgītipubbaṅgamāni pucchāvissajjanakiccāni kātuṃ samārabhāma.

훌륭합니다 도반이여, 우리도 이제 그것으로부터 시작하여 결집을 앞세운 문답의 직무를 수행하기 시작합시다.

Mūlapariyāyasutta

근본문의 경

Pucchā – tena āvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena mūlapariyāyasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 아시는 분, 보시는 분, 공양받아 마땅한 분, 바르게 잘 깨달으신 분인 그 세존께서는 어디에서, 누구를 대상으로, 어떤 사건으로 이 근본문의 경을 설하셨습니까?

Vissajjanā – ukkaṭṭhāyaṃ bhante pañcasate brāhmaṇakulā pabbajite ārabbha bhāsitaṃ, pañcasatā bhante brāhmaṇakulā pabbajitā [Pg.4] bhikkhū pariyattiṃ nissāya mānaṃ uppādesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 웃깟타에서 바라문 가문 출신의 출가자 오백 명을 대상으로 설하셨습니다. 존자시여, 바라문 가문 출신의 출가자인 오백 명의 비구들이 교학에 의지하여 자만심을 일으켰는데, 존자시여, 바로 그 사건 때문에 설하신 것입니다.

Pucchā – taṃ panāvuso suttaṃ bhagavatā katihi vārehi katihi ca antogadhapadehi vibhajitvā bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그런데 그 경을 세존께서는 몇 가지 단락과 몇 가지 포함된 구절로 나누어 설하셨습니까?

Vissajjanā – taṃ [Pg.5] pana bhante mūlapariyāyasuttaṃ bhagavatā aṭṭhahi ca vārehi catuvīsatiyā ca antogadhapadehi vibhajitvā desitaṃ.

답변 – 존자시여, 그 근본문의 경을 세존께서는 여덟 가지 단락과 스물네 가지 포함된 구절로 나누어 설하셨습니다.

Sabbāsavasutta

모든 번뇌의 경

Pucchā – dutiyaṃ panāvuso sabbāsavasuttaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그러면 두 번째인 모든 번뇌의 경을 세존께서는 어디에서 누구를 대상으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – sabbāsavasuttaṃ pana bhante bhagavatā sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 모든 번뇌의 경은 세존께서 사밧티에서 많은 비구들을 대상으로 설하셨습니다.

Pucchā – tatthāvuso [Pg.6] bhagavatā āsavā katihi pakārehi vibhajitvā dassitā.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 번뇌를 몇 가지 방식으로 나누어 보이셨습니까?

Vissajjanā – sattahi bhante pakārehi vibhajitvā āsavā bhagavatā pakāsitā.

답변 – 존자시여, 세존께서는 번뇌를 일곱 가지 방식으로 나누어 밝히셨습니다.

Dhammadāyādasutta

법의 상속자의 경

Pucchā – dhammadāyādasuttaṃ [Pg.7] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 법의 상속자의 경은 세존께서 어디에서 누구를 대상으로 어떤 사건으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, bhagavato ca bhante bhikkhusaṅghassa ca tadā mahālābhasakkāro udapādi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사밧티에서 많은 비구들을 대상으로 설하셨습니다. 존자시여, 그때 세존과 비구 승단에 큰 이득과 공경이 생겼는데, 존자시여, 바로 그 사건 때문에 설하신 것입니다.

Pucchā – tatthāvuso [Pg.9] dve anusandhayo, tesu paṭhame anusandhimhi kathaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ ovādo dinno.

질문 – 도반이여, 거기에는 두 가지 결연이 있는데, 그중 첫 번째 결연에서 세존께서는 비구들에게 어떻게 훈계하셨습니까?

Vissajjanā – paṭhame bhante anusandhimhi dhammadāyādā me bhikkhave bhavatha mā āmisadāyādā, atthi me tumhesu anukampā, kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ no āmisadāyādāti evamādinā bhagavatā bhikkhūnaṃ ovādo dinno.

답변 – 존자시여, 첫 번째 결연에서 "비구들이여, 나의 법의 상속자가 되고 재물의 상속자가 되지 말라. 나에게는 너희들에 대한 연민이 있으니, 어떻게 하면 나의 제자들이 법의 상속자가 되고 재물의 상속자가 되지 않게 할까 하는 것이다"라는 등의 말씀으로 세존께서 비구들에게 훈계하셨습니다.

Dhammadāyādā [Pg.11] me bhikkhave bhavatha mā āmisadāyādā, atthi me tumhesu anukampā kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ, no āmisadāyādā.

비구들이여, 나의 법의 상속자가 되고 재물의 상속자가 되지 말라. 나에게는 너희들에 대한 연민이 있으니, 어떻게 하면 나의 제자들이 법의 상속자가 되고 재물의 상속자가 되지 않게 할까 하는 것이다.

Pucchā – dutiye [Pg.12] panāvuso anusandhimhi āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā kīdisī dhammadesanā vibhajitvā pakāsitā.

질문 – 도반이여, 그러면 두 번째 결연에서 법의 사령관이신 존자 사리뿟따 장로께서는 어떤 법의 설법을 나누어 밝히셨습니까?

Vissajjanā – dutiye pana bhante anusandhimhi āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā satthu pavivittassa viharato sāvakānaṃ vivekaṃ ananusikkhataṃ tīhi ṭhānehi gārayutaṃ, anusikkhantānañca tīhi ṭhānehi pāsaṃsataṃ, soḷasa ca pāpake dhamme tesañca pahānāya majjhimā paṭipadā vibhajitvā pakāsitā.

답변 – 존자시여, 두 번째 결연에서 법의 사령관이신 존자 사리뿟따 장로께서는, 스승께서 홀로 물러나 머무실 때 제자들이 그 멀리 떨어짐을 따라 배우지 않는 것에 대해 세 가지 경우로 비난받을 만함과, 따라 배우는 자들에 대해 세 가지 경우로 칭찬받을 만함을 설하셨고, 열여섯 가지 악한 법들과 그것들을 버리기 위한 중도를 나누어 밝히셨습니다.

Bhayabheravasutta

공포와 전율의 경

Pucchā – bhayabheravasuttaṃ [Pg.13] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 공포와 전율의 경은 세존께서 어디에서, 누구를 인연으로 하여, 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante jāṇussoṇiṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, jāṇussoṇi bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ye me bho gotama kulaputtā bhavantaṃ gotamaṃ uddissa saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā, bhavaṃ tesaṃ gotamo pubbaṅgamo, bhavaṃ

답변 – 존자여, 사밧티에서 자눗소니 바라문을 인연으로 하여 설하셨습니다. 존자여, 자눗소니 바라문이 세존께 다가와서 이렇게 말씀드렸습니다. '고타마 존자시여, 고타마 존자를 위하여 믿음으로 집에서 집 없는 곳으로 출가한 저 선남자들이여, 고타마 존자께서는 그들의 앞장서시는 분이시며, 고타마 존자께서는'

Tesaṃ [Pg.14] gotamo bahukāro, bhavaṃ tesaṃ gotamo samādapetā, bhoto ca pana gotamassa sā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjatī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

'그들에게 많은 도움을 주시는 분이시며, 고타마 존자께서는 그들을 권면하시는 분이십니다. 또한 고타마 존자의 가르침을 그 많은 사람들이 견해에 따라 따르고 있습니다.'라고 하였습니다. 존자여, 이 사건에 대해 설하신 것입니다.

Anaṅgaṇasutta

오염 없음의 경

Pucchā – anaṅgaṇasuttaṃ [Pg.15] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 오염 없음의 경은 어디에서, 누구를 인연으로 하여, 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 사밧티에서 많은 비구들을 인연으로 하여, 법의 장군이신 사리풋타 존자에 의해 설해졌습니다.

Ākaṅkheyyasutta

기원함의 경

Pucchā – ākaṅkheyyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 기원함의 경은 세존께서 어디에서, 누구를 인연으로 하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 사밧티에서 많은 비구들을 인연으로 하여 설하셨습니다.

Vatthasutta

옷감의 경

Pucchā – vatthasuttaṃ [Pg.16] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 옷감의 경은 세존께서 어디에서, 누구를 인연으로 하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 사밧티에서 많은 비구들을 인연으로 하여 설하셨습니다.

Sallekhasutta

삭감의 경

Pucchā – sallekhasuttaṃ [Pg.17] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 삭감의 경은 세존께서 어디에서, 누구를 인연으로 하여, 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ mahācundaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā mahācundo bhante bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘yā imā bhante anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti, attavādapaṭisaṃyuttā vā lokavādapaṭisaṃyuttā vā, ādimeva nu kho bhante bhikkhuno manasikaroto evametāsaṃ diṭṭhīnaṃ pahānaṃ hoti, evametāsaṃ diṭṭhīnaṃ paṭinissaggo hotī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 사밧티에서 마하춘다 존자를 인연으로 하여 설하셨습니다. 존자여, 마하춘다 존자가 세존께 다가와서 이렇게 말씀드렸습니다. '세존이시여, 세상에는 자아론과 관련된 것이든 세계론과 관련된 것이든 여러 가지 견해들이 일어납니다. 세존이시여, 비구가 처음부터 무엇을 마음에 잡도리해야 이러한 견해들을 제거하고 이러한 견해들을 포기하게 됩니까?'라고 하였습니다. 존자여, 이 사건에 대해 설하신 것입니다.

Pucchā – tattha [Pg.18] ca āvuso kati pariyāyā kati ca antogadhapadāni bhagavatā vibhajitvā pakāsitāni.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 몇 가지 법문과 몇 가지 포함된 구절들을 분석하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – tattha bhante pañca pariyāyā catucattālīsa ca antogadhapadāni bhagavatā vitthārena bhāsitāni.

답변 – 존자여, 거기에서 세존께서는 다섯 가지 법문과 마흔네 가지 포함된 구절들을 상세히 설하셨습니다.

Sammāṭṭhisutta

바른 견해의 경

Pucchā – sammādiṭṭhisuttaṃ [Pg.19] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 바른 견해의 경은 어디에서, 누구를 인연으로 하여, 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 사밧티에서 많은 비구들을 인연으로 하여, 법의 장군이신 사리풋타 존자에 의해 설해졌습니다.

Pucchā – kassa āvuso vacanaṃ.

질문 – 도반이여, 누구의 말씀입니까?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

답변 – 존자여, 아라한이시며 완전히 깨달으신 분인 세존의 말씀입니다.

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

질문 – 도반이여, 누구에 의해 전해졌습니까?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

답변 – 존자여, 전승에 의해 전해졌습니다.

Mahāsatipaṭṭhānasutta

대념처경

Pucchā – mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ [Pg.20] panāvuso yogāvacarānaṃ bahupakārattā dīghanikāye ca idha cāti dvīsu nikāyesu porāṇakehi saṃgītikārehi dvikkhattuṃ saṃgāyitvā vitthārena patiṭṭhāpitaṃ, taṃ amhehi dīghanikāye yathānuppattavasena pucchitañca vissajjitañca. Tathāpi yogāvacarānaṃ bahupakārattāyeva taṃ [Pg.21] idānipi yathānuppattavasena puna pucchissāmi, taṃ panetaṃ āvuso mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 대념처경은 수행자들에게 많은 도움이 되기 때문에 디가 니까야와 여기(맛지마 니까야)의 두 니까야에서 옛 결집자들에 의해 두 번 결집되어 상세히 정립되었습니다. 그것을 우리는 디가 니까야에서 차례에 따라 묻고 답하였습니다. 그럼에도 수행자들에게 매우 유익하기 때문에 지금 다시 차례에 따라 묻겠습니다. 도반이여, 이 대념처경은 세존께서 어디에서, 누구를 인연으로 하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 쿠루국의 깜맛사담마라는 이름의 쿠루족 마을에서 많은 비구들을 인연으로 하여 설하셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.22] tattha ānāpānassati kāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 들숨날숨에 대한 마음챙김과 몸의 관찰을 어떻게 분석하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā so satova assasati, satova passasati, dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti, evamādinā bhante tattha ānāpānassati kāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

답변 – '비구들이여, 여기 비구는 숲으로 가거나 나무 아래로 가거나 빈집으로 가서, 가부좌를 틀고 몸을 곧게 세우고 코앞에 마음챙김을 확립하여 앉는다. 그는 오직 마음챙겨 숨을 들이쉬고, 오직 마음챙겨 숨을 내쉰다. 길게 들이쉬면서는 길게 들이쉰다고 꿰뚫어 알고, 길게 내쉬면서는 길게 내쉰다고 꿰뚫어 안다.' 존자여, 이와 같은 방식으로 세존께서는 거기에서 들숨날숨에 대한 마음챙김과 몸의 관찰을 분석하여 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.23] tattha iriyāpathakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

질문 - 도우여, 거기서 어떻게 세존에 의해 자세에 대한 신수관(身隨觀)이 분석되어 설해졌습니까?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu gacchanto vā gacchāmīti pajānāti, ṭhito vā ṭhitomhīti pajānāti, nisinno vā nisinnomhīti pajānāti, sayāno vā sayānomhīti pajānāti, evamādinā bhante bhagavatā iriyāpathakāyānupassanā bhāvanā vibhajitvā pakāsitā.

답변 - "다시 또 비구들이여, 비구는 걸어가면서 '나는 걷고 있다'고 꿰뚫어 알고, 서 있으면서 '나는 서 있다'고 꿰뚫어 알며, 앉아 있으면서 '나는 앉아 있다'고 꿰뚫어 알며, 누워 있으면서 '나는 누워 있다'고 꿰뚫어 안다"는 등의 방식으로, 존자여, 세존에 의해 자세에 대한 신수관의 수행이 분석되어 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.24] tattha sampajaññakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

질문 - 도우여, 거기서 어떻게 세존에 의해 분명한 알아차림에 대한 신수관이 분석되어 설해졌습니까?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti, evamādinā bhante bhagavatā tattha sampajaññakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

답변 - "다시 또 비구들이여, 비구는 나아갈 때도 물러날 때도 분명히 알아차리며 행하고, 앞을 볼 때도 옆을 볼 때도 분명히 알아차리며 행하며, 구부릴 때도 펼 때도 분명히 알아차리며 행하고, 가사나 발우를 수할 때도 분명히 알아차리며 행하며, 먹고 마시고 씹고 맛볼 때도 분명히 알아차리며 행하고, 대소변을 볼 때도 분명히 알아차리며 행하며, 가고 서고 앉고 잠들고 깨고 말하고 침묵할 때도 분명히 알아차리며 행한다"는 등의 방식으로, 존자여, 세존에 의해 거기서 분명한 알아차림에 대한 신수관이 분석되어 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.26] tattha paṭikūlamanasikārakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

질문 - 도우여, 거기서 어떻게 세존에 의해 혐오스러움에 대한 주의집중의 신수관이 분석되어 설해졌습니까?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye kesālomā nakhā dantā taco evamādinā bhante tattha bhagavatā paṭikūlamanasikārakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

답변 - "다시 또 비구들이여, 비구는 발바닥에서 위로, 머리칼 끝에서 아래로 피부로 둘러싸인 이 몸에 가득 찬 여러 가지 부정한 것들을 관찰한다. '이 몸에는 머리칼, 몸털, 손발톱, 이빨, 피부 등이 있다'"는 등의 방식으로, 존자여, 거기서 세존에 의해 혐오스러움에 대한 주의집중의 신수관이 분석되어 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.27] tattha dhātumanasikārakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

질문 - 도우여, 거기서 어떻게 세존에 의해 요소에 대한 주의집중의 신수관이 분석되어 설해졌습니까?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu evamādinā bhante bhagavatā dhātumanasikārakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

답변 - "다시 또 비구들이여, 비구는 놓여 있는 대로, 배치되어 있는 대로 이 몸을 요소별로 관찰한다. '이 몸에는 지(地)의 요소, 수(수)의 요소, 화(화)의 요소, 풍(풍)의 요소가 있다'"는 등의 방식으로, 존자여, 세존에 의해 요소에 대한 주의집중의 신수관이 분석되어 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.28] tattha nava sivathikakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

질문 - 도우여, 거기서 어떻게 세존에 의해 아홉 가지 공동묘지의 신수관이 분석되어 설해졌습니까?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ ekāhamataṃ vā dvīhamataṃ vā tīhamataṃ vā uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajātaṃ so imameva kāyaṃ upasaṃharati ‘‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā nava sivathikakāyānupassanā bhāvanā vibhajitvā pakāsitā.

답변 - "다시 또 비구들이여, 비구는 마치 공동묘지에 버려진, 죽은 지 하루나 이틀 또는 사흘이 되어 부풀고 검푸르게 변하고 진물이 흐르는 시신을 보는 것처럼, 자신의 몸에 이를 대조해 본다. '이 몸 또한 그와 같은 성질을 가졌고, 그와 같이 될 것이며, 그러한 운명에서 벗어나지 못한다'"는 등의 방식으로, 존자여, 거기서 세존에 의해 아홉 가지 공동묘지의 신수관 수행이 분석되어 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.29] tattha vedanānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā.

질문 - 도우여, 거기서 어떻게 세존에 의해 수수관(受隨觀)이 분석되어 설해졌습니까?

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu sukhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, dukkhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘dukkha vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, adukkhamasukhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, evamādinā bhante tattha bhagavatā vedanānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

답변 - "여기 비구들이여, 비구는 즐거운 느낌을 느끼면서 '나는 즐거운 느낌을 느낀다'고 꿰뚫어 알고, 괴로운 느낌을 느끼면서 '나는 괴로운 느낌을 느낀다'고 꿰뚫어 알며, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼면서 '나는 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느낀다'고 꿰뚫어 안다"는 등의 방식으로, 존자여, 거기서 세존에 의해 수수관이 분석되어 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.30] tattha cittānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā.

질문 - 도우여, 거기서 어떻게 세존에 의해 심수관(心隨觀)이 분석되어 설해졌습니까?

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu sarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘sarāgaṃ citta’’nti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘vītarāgaṃ citta’’nti pajānāti, sadosaṃ vā vītadosaṃ vā samohaṃ vā vītamohaṃ vā saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘saṃkhittaṃ citta’’nti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘vikkhittaṃ citta’’nti pajānāti, evamādinā tattha bhagavatā cittānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

답변 - "여기 비구들이여, 비구는 탐욕이 있는 마음을 '탐욕이 있는 마음'이라고 꿰뚫어 알고, 탐욕이 없는 마음을 '탐욕이 없는 마음'이라고 꿰뚫어 알며, 성냄이 있는 마음이나 성냄이 없는 마음이나, 어리석음이 있는 마음이나 어리석음이 없는 마음이나, 위축된 마음을 '위축된 마음'이라고 꿰뚫어 알고, 산란한 마음을 '산란한 마음'이라고 꿰뚫어 안다"는 등의 방식으로, 거기서 세존에 의해 심수관이 분석되어 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.31] tattha dhammānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā, taṃ saṅkhepamatteneva vissajjehi.

질문 - 도우여, 거기서 어떻게 세존에 의해 법수관(法隨觀)이 분석되어 설해졌습니까? 그것을 요약해서만 답변해 주십시오.

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati, pañcasu nīvaraṇesu evamādinā bhante tattha bhagavatā pañcahi pabbehi dhammānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

답변 - "여기 비구들이여, 비구는 법들에서 법을 관찰하며 머무니, 다섯 가지 장애에서 그러하다"는 등의 방식으로, 존자여, 거기서 세존에 의해 다섯 가지 부분으로 법수관이 분석되어 설해졌습니다.

Cūḷasīhanādasutta

사자후 소경(Cūḷasīhanādasutta)

Pucchā – cūḷanasīhanādasuttaṃ [Pg.32] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도우여, 그런데 사자후 소경은 세존에 의해 어디서, 누구를 위하여, 어떤 사건으로 인하여 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante parihīnalābhasakkāre nānātitthiye ārabbha bhāsitaṃ, nānātitthiyā bhante parihīnalābhasakkārā tesu tesu ṭhānesu parideviṃsu, catasso ca bhante parisā bhagavato ekamatthaṃ ārocesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자여, 사위성에서 이득과 명예를 잃은 여러 외도들을 위하여 설해졌습니다. 존자여, 이득과 명예를 잃은 여러 외도들이 여기저기서 한탄하자, 네 부류의 제자들이 세존께 그 사실을 보고하였습니다. 존자여, 그 사건으로 인하여 설해졌습니다.

Mahāsīhanādasutta

사자후 대경(Mahāsīhanādasutta)

Pucchā – tenāvuso [Pg.34] bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena mahāsīhanādasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도우여, 알고 보시는 분, 아라한이신 정등각자 세존에 의해 사자후 대경은 어디서, 누구를 위하여, 어떤 사건으로 인하여 설해졌습니까?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sanukkhatto bhante licchaviputto acirapakkanto hoti imasmā dhammavinayā, so vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsati [Pg.35] ‘‘natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso, takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃ paṭibhānaṃ. Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’’ti, etamatthaṃ bhante āyasmā sāriputto bhagavato ārocesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자여, 베살리에서 릿차비의 아들 수낙카따를 위하여 설해졌습니다. 존자여, 릿차비의 아들 수낙카따는 이 법과 율에서 떠난 지 얼마 되지 않았을 때 베살리의 대중 가운데서 이렇게 말했습니다. "수행자 고타마에게는 인간의 법을 넘어선 성스러운 지견의 탁월함이 없다. 수행자 고타마는 사유로 다듬고 조사하여 스스로의 변재로 드러난 법을 설할 뿐이다. 그러나 누구든 그를 위해 설해진 법을 따르면, 그것을 행하는 자의 괴로움이 완전히 소멸하는 데로 나아간다." 존자여, 존자 사리뿟따가 이 사실을 세존께 보고하였고, 존자여, 그 사건으로 인하여 설해졌습니다.

Pucchā – kati [Pg.36] panāvuso tattha bhagavatā tathāgatassa tathāgatabalāni vibhajitvā pakāsitāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.

질문 - 도우여, 거기서 여래가 대장부의 자리를 자처하고, 대중 가운데서 사자후를 토하며, 범륜(梵輪)을 굴리게 하는 여래의 힘들은 세존에 의해 몇 가지나 분석되어 설해졌습니까?

Vissajjanā – dasa bhante tathāgatassa tathāgatabalāni bhagavatā vibhajitvā pakāsitāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.

답변 - 존자시여, 세존께서는 여래의 열 가지 여래의 힘을 분석하여 밝히셨으니, 이러한 힘들을 갖추어 여래께서는 으뜸가는 자리를 자처하시고, 대중들 가운데서 사자후를 토하시며, 범륜(梵輪)을 굴리십니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.39] tattha bhagavatā catuverajjañāṇāni vibhajitvā pakāsitāni, yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.

질문 - 도반이여, 거기에서 세존께서는 어떻게 네 가지 무소외(無所畏)의 지혜를 분석하여 밝히셨습니까? 어떠한 무소외를 갖추어 여래께서는 으뜸가는 자리를 자처하시고, 대중들 가운데서 사자후를 토하시며, 범륜을 굴리십니까?

Vissajjanā – khīṇāsavassa te paṭijānato ime āsavā aparikkhīṇāti tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ sāriputta na samanupassāmi, etamahaṃ sāriputta nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi. Evamādinā bhante tattha catuvesārajjañāṇāni bhagavatā vitthārena vibhajitvā pakāsitāni.

답변 - "번뇌가 다했다고 자처하는 당신에게 이러한 번뇌들이 다하지 않았다"라고 세상의 그 어떤 사문이나 바라문이나 천신이나 마라나 범천이나 그 누구라도 법답게 나를 비난할 만한 근거를, 사리붓타여, 나는 보지 못합니다. 사리붓타여, 나는 이러한 근거를 보지 못하기에 안온에 이르고, 두려움 없음에 이르고, 무소외에 이르러 머뭅니다. 존자시여, 이와 같은 방식으로 거기서 세존께서는 네 가지 무소외의 지혜를 상세하게 분석하여 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.41] tattha bhagavatā pañcagatiparicchedañāṇaṃ vibhajitvā pakāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 거기에서 세존께서는 어떻게 다섯 가지 태어날 곳(趣)을 구별하는 지혜를 분석하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – pañca kho imā sāriputta gatiyo, katamā pañca, nirayo tiracchānayoni pettivisayo manussā devā, evamādinā bhante bhagavatā tattha pañcagatiparicchedakañāṇaṃ vibhajitvā pakāsitaṃ.

답변 - "사리붓타여, 이러한 다섯 가지 태어날 곳이 있다. 무엇이 다섯인가? 지옥, 축생, 아귀, 인간, 천신이다." 존자시여, 이와 같은 방식으로 세존께서는 거기서 다섯 가지 태어날 곳을 구별하는 지혜를 분석하여 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.43] tattha tathāgato attano paññāveyyattiyā aparihāniṃ pakāsesi.

질문 - 도반이여, 거기에서 여래께서는 어떻게 자신의 지혜의 명민함이 쇠퇴하지 않음을 밝히셨습니까?

Vissajjanā – santi kho pana sāriputta eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino yāvadevāyaṃ bhavaṃ puriso daharo hoti, evamādinā bhante tattha tathāgato attano paññāveyyattiyā aparihāniṃ pakāsesi.

답변 - "사리붓타여, 어떤 사문이나 바라문들은 '이 사람이 젊었을 때까지만 그러하다'라고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진 자들이 있다." 존자시여, 이와 같은 방식으로 거기서 여래께서는 자신의 지혜의 명민함이 쇠퇴하지 않음을 밝히셨습니다.

Mahādukkhakkhandhasutta

큰 고통의 무리 경

Pucchā – mahādukkhakkhandhasuttaṃ [Pg.45] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 '큰 고통의 무리 경'은 세존께서 어디에서 누구를 인연으로 하여 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññatitthiye ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante aññatitthiyā bhikkhū etadavocuṃ ‘‘samaṇo āvuso gotamo kāmānaṃ pariññaṃ paññapeti, mayampi kāmānaṃ pariññaṃ paññapema, samaṇo āvuso gotamo rūpānaṃ [Pg.46] vedanānaṃ pariññaṃ paññapeti, mayampi rūpānaṃ vedanānaṃ pariññaṃ paññapema, idha no āvuso ko viseso, ko adhippayāso, kiṃ nānākaraṇaṃ samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā yadidaṃ dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ anusāsaniyā vā anusāsani’’nti, etamatthaṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사왓티에서 다른 교단 수행자들을 인연으로 하여 설해졌습니다. 존자시여, 많은 다른 교단 수행자들이 비구들에게 이렇게 말했습니다. "도반들이여, 사문 고타마는 감각적 욕망들에 대한 철저한 앎을 천명하고, 우리도 감각적 욕망들에 대한 철저한 앎을 천명합니다. 사문 고타마는 물질과 느낌들에 대한 철저한 앎을 천명하고, 우리도 물질과 느낌들에 대한 철저한 앎을 천명합니다. 도반들이여, 여기에서 사문 고타마와 우리 사이에 법을 설함이나 가르침에 있어서 무슨 차이가 있고, 무슨 의도가 있으며, 어떤 다른 점이 있습니까?" 비구들이 이 내용을 세존께 보고드렸고, 존자시여, 그러한 사건에 대해 설해진 것입니다.

Cūḷadukkhakkhandhasutta

작은 고통의 무리 경

Pucchā – cūḷadukkhakkhandhasuttaṃ [Pg.47] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 '작은 고통의 무리 경'은 세존께서 어디에서 누구를 인연으로 하여 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ mahānāmaṃ sakkaṃ ārabbha bhāsitaṃ, mahānāmo bhante sakko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘dīgharattāhaṃ bhante bhagavatā evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāmi ‘lobho cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso’ti, evañcāhaṃ bhante bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi ‘lobho cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso’ti. Atha ca pana me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, tassa mayhaṃ bhante evaṃ hoti ‘ko su nāma me dhammo ajjhattaṃ appahino[Pg.48], yena me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhantī’ti’’, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사카 국의 카필라왓투에서 사카 족 마하나마를 인연으로 하여 설해졌습니다. 존자시여, 사카 족 마하나마가 세존께 다가가 이렇게 여쭈었습니다. "세존이시여, 저는 오랫동안 세존께서 '탐욕은 마음의 오염원이고, 성냄은 마음의 오염원이며, 어리석음은 마음의 오염원이다'라고 설하신 법을 이와 같이 이해하고 있습니다. 그런데 세존이시여, 때때로 저에게 탐욕의 법들이 마음을 사로잡아 머물고, 성냄의 법들이 마음을 사로잡아 머물고, 어리석음의 법들이 마음을 사로잡아 머뭅니다. 세존이시여, 그런 저에게 '내 안에 어떤 법이 버려지지 않았기에, 때때로 탐욕의 법들이 마음을 사로잡아 머물고, 성냄의 법들이 마음을 사로잡아 머물고, 어리석음의 법들이 마음을 사로잡아 머무는 것일까?'라는 생각이 듭니다." 존자시여, 그러한 사건에 대해 설해진 것입니다.

Anumānasutta

추론 경

Pucchā – anumānasuttaṃ [Pg.49] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 '추론 경'은 어디에서 누구를 인연으로 하여 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – bhaggesu bhante susumāragire bhesakaḷāvane āyasmatā mahāmoggallānattherena sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 박가 국 수수마라기라의 베사칼라 숲에서 존자 마하목갈라나 장로께서 많은 비구들을 인연으로 하여 설하셨습니다.

Cetokhilasutta

마음의 황무지 경

Pucchā – cetokhilasuttaṃ [Pg.50] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 '마음의 황무지 경'은 세존께서 어디에서 누구를 인연으로 하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사왓티에서 많은 비구들을 인연으로 하여 설해졌습니다.

Vanapatthasutta

숲의 거처 경

Pucchā – vanapatthasuttaṃ [Pg.53] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 '숲의 거처 경'은 세존께서 어디에서 누구를 인연으로 하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사왓티에서 많은 비구들을 인연으로 하여 설해졌습니다.

Madhupiṇḍikasutta

꿀덩이 경

Pucchā – madhupiṇḍikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 '꿀덩이 경'은 세존께서 어디에서 누구를 인연으로 하여 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sakkesu bhante daṇḍapāṇiṃ sakkaṃ ārabbha bhāsitaṃ, daṇḍapāṇi bhante sakko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘kiṃ vādī samaṇo kimakkhāyī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사카 국에서 사카 족 단다파니를 인연으로 하여 설해졌습니다. 존자시여, 사카 족 단다파니가 세존께 다가가 "사문은 무엇을 주장하며 무엇을 설합니까?"라고 여쭈었으니, 그러한 사건에 대해 설해진 것입니다.

Dvedhāvitakkasutta

두 종류의 생각 경

Pucchā – dvedhāvitakkasuttaṃ [Pg.56] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 '두 종류의 생각 경'은 세존께서 어디에서 누구를 인연으로 하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사왓티에서 많은 비구들을 인연으로 하여 설해졌습니다.

Vitakkasaṇṭhānasutta

생각의 가라앉힘 경

Pucchā – vitakkasaṇṭhānasuttaṃ [Pg.57] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 '생각의 가라앉힘 경'은 세존께서 어디에서 누구를 인연으로 하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사왓티에서 많은 비구들에 관하여 설해졌습니다.

Kakacūpamasutta

톱의 비유 경

Pucchā – tenāvuso [Pg.58] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena kakacūpamasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그분 세존… 정등각자께서는 톱의 비유 경을 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 사건 때문에 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ moḷiyaphaggunaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante moḷiyaphagguno bhikkhunīhi saddhiṃ [Pg.59] ativelaṃ saṃsaṭṭho viharati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사왓티에서 존자 몰리야팍구나에 관하여 설해졌습니다. 존자시여, 존자 몰리야팍구나가 비구니들과 너무 지나치게 어울려 지냈으며, 존자시여, 그 사건 때문에 설해졌습니다.

Pucchā – atha [Pg.61] kho āvuso āyasmato moḷiyaphaggunassa taṃ bhagavato ovādaṃ sutvā kathaṃ cittaṃ uppannaṃ, kathañja bhagavā uttari bhikkhūna ovādamadāsi.

질문 – 그런데 도반이여, 존자 몰리야팍구나는 세존의 그 훈계를 듣고 어떤 마음이 일어났으며, 세존께서는 비구들에게 더 나아가 어떻게 훈계를 주셨습니까?

Vissajjanā – atha kho bhante moḷiyaphaggunassa bhagavato imaṃ ovādaṃ sutvā bhikkhunisaṃsaggato oramissāmi viramissāmītipi cittaṃ na uppannaṃ, asaṃvarameva bhante cittaṃ uppannaṃ, bhagavā ca bhante ārādhayiṃsu vata me bhikkhave bhikkhū ekaṃ samayaṃ cittaṃ, evamādinā uttari bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.

답변 – 존자시여, 몰리야팍구나는 세존의 이 훈계를 듣고 '비구니들과의 교제에서 물러나고 멀리하겠다'는 마음은 일어나지 않았고, 존자시여, 오직 단속하지 못하는 마음만이 일어났습니다. 그리고 존자시여, 세존께서는 "비구들이여, 한때 비구들은 참으로 나의 마음을 기쁘게 하였다"라는 말씀 등으로 비구들에게 더 나아가 훈계하셨습니다.

Ubhato [Pg.64] daṇḍakena cepi bhikkhave kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okanteyyuṃ.

"비구들이여, 만약 도둑이나 강도들이 양쪽에 손잡이가 달린 톱으로 사지를 자른다 할지라도."

Alagaddūpamasutta

뱀의 비유 경

Pucchā – alagaddūpamasuttaṃ [Pg.65] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 세존께서는 뱀의 비유 경을 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 사건 때문에 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ ārabbha bhāsitaṃ, ariṭṭhassa bhante bhikkhuno gaddhabādhipubbassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājādāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사왓티에서 예전에 독수리 사냥꾼이었던 아릿타 비구에 관하여 설해졌습니다. 존자시여, 예전에 독수리 사냥꾼이었던 아릿타 비구에게 '내가 세존께서 설하신 법을 이해하기로는, 세존께서 장애가 되는 법들이라고 말씀하신 그것들을 행하더라도 장애가 되지 않는다'라는 이와 같은 사악한 견해가 생겨났으며, 존자시여, 그 사건 때문에 설해졌습니다.

Pucchā – atha [Pg.68] kho āvuso āyasmato ariṭṭhassa gaddhabādhipubbassa kathaṃ cetaso parivitakko udapādi, kathañca bhagavā uttari bhikkhunaṃ dhammadesanaṃ pavattesi.

질문 – 그런데 도반이여, 예전에 독수리 사냥꾼이었던 존자 아릿타에게 마음속에 어떤 생각이 일어났으며, 세존께서는 비구들에게 더 나아가 어떻게 법을 설하셨습니까?

Vissajjanā – atha kho bhante ariṭṭhassa bhikkhuno gaddhabādhipubbassa ‘‘kiñcāpi maṃ bhagavā moghapurisavādena vadesi, na kho pana me maggaphalānaṃ upanissayo na hoti, svāhaṃ ārabhitvā ghaṭṭetvā maggaphalāni nibbattessāmī’’ti, evaṃ kho bhante cetaso parivitakko udapādi, bhagavā ca bhante duppaññassa alagaddūpamaṃ dassetvā alagaddūpamaṃ pariyattiñca dassetvā paññavato alagaddūpamāya ca kullūpamāya ca paññavato nissaraṇapariyattiṃ dassetvā cha ca diṭṭhiṭṭhānāni, tesañca channaṃ diṭṭhiṭṭhānānaṃ viniveṭhanākāraṃ dassetvā pariyosāne ca khandhakammaṭṭhānaṃ arahattanikūṭena dassetvā uttari bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ pavattesi.

답변 – 존자시여, 예전에 독수리 사냥꾼이었던 아릿타 비구에게 '비록 세존께서 나를 어리석은 자라고 부르셨을지라도, 나에게 도와 과의 의지처가 없는 것은 아니다. 나는 정진하고 노력하여 도와 과를 성취하리라'라는 이와 같은 마음의 생각이 일어났습니다. 그리고 존자시여, 세존께서는 지혜 없는 자에게는 뱀의 비유를 보여주시고 뱀의 비유와 같은 교학을 보여주셨으며, 지혜 있는 자에게는 뱀의 비유와 뗏목의 비유로써 지혜 있는 자의 해탈을 위한 교학을 보여주셨습니다. 또한 여섯 가지 견해의 근거와 그 여섯 가지 견해의 근거를 타파하는 방법을 보여주시고, 마지막에는 오온에 대한 명상 주제를 아라한과라는 정점으로 보여주시며 비구들에게 더 나아가 법문을 설하셨습니다.

Vammikasutta

개미집 경

Pucchā – dhammikasuttaṃ [Pg.73] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그런데 세존께서는 담미카 경을 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 사건 때문에 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ kumārakassapaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante kumārakassapo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vammikapañhaṃ pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사왓티에서 존자 쿠마라캇사파에 관하여 설해졌습니다. 존자시여, 존자 쿠마라캇사파가 세존께 다가가 개미집에 관한 질문을 여쭈었으며, 존자시여, 그 사건 때문에 설해졌습니다.

Rathavinītasutta

전차 수레의 비유 경

Pucchā – rathavinītasuttaṃ [Pg.74] panāvuso kattha kena bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그런데 전차 수레의 비유 경은 어디에서, 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmatā ca sāriputtattherena dhammasenāpatinā āyasmatā ca puṇṇena mantāṇiputtena aññamaññaṃ pucchāvissajjanavasena bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사왓티에서 법의 장군이신 존자 사리풋타 장로와 존자 뿐나 만따니뿟따께서 서로 묻고 답하는 방식으로 설해졌습니다.

Nivāpasutta

먹이 경

Pucchā – nivāpasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그런데 세존께서는 먹이 경을 어디에서, 누구에 관하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사왓티에서 많은 비구들에 관하여 설해졌습니다.

Pucchā – imasmiṃ [Pg.77] āvuso sutte ko nivāpo ko nevāpiko kā nevāpikaparisā kā migajātā kathañcetissā upamāya attho daṭṭhabbo.

질문 – 도반이여, 이 경에서 무엇이 먹이이며, 무엇이 먹이를 주는 자이며, 무엇이 먹이를 주는 자의 무리이며, 무엇이 사슴의 무리입니까? 그리고 이 비유의 의미를 어떻게 보아야 합니까?

Vissajjanā – imasmiṃ bhante sutte nivāpoti kho bhante pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ, nevāpikoti kho bhante mārassetaṃ pāpimato adhivacanaṃ, nevāpikaparisāti kho bhante māraparisāyetaṃ adhivacanaṃ, migajātāti kho bhante samaṇabrāhmaṇānametaṃ adhivacanaṃ, imasmiṃ bhante sutte etassa attho evaṃ daṭṭhabbo.

답변 – 존자시여, 이 경에서 '먹이'라는 것은 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥들에 대한 명칭입니다. 존자시여, '먹이를 주는 자'라는 것은 악마 마라에 대한 명칭입니다. 존자시여, '먹이를 주는 자의 무리'라는 것은 마라의 권속들에 대한 명칭입니다. 존자시여, '사슴의 무리'라는 것은 사문과 바라문들에 대한 명칭입니다. 존자시여, 이 경에서 그 의미를 이와 같이 보아야 합니다.

Pāsarāsisutta

올가미 더미 경

Pucchā – kenāvuso [Pg.79] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena pāsarāsisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그분 세존… 정등각자께서는 올가미 더미 경을 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 사건 때문에 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante bhikkhū rammakassa brāhmaṇassa assame bhagavantaṃ ārabbha dhammiyā kathāya sannisīdiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사왓티에서 많은 비구들에 관하여 설해졌습니다. 존자시여, 많은 비구들이 람마카 바라문의 원두막에서 세존을 모시고 법담을 나누며 앉아 있었으며, 존자시여, 그 사건 때문에 설해졌습니다.

Pucchā – atha [Pg.81] kho āvuso tesaṃ sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sannisinnānaṃ kīdisaṃ dhammakathaṃ kathesi.

질문 – 도반이여, 법담을 나누며 앉아 있었던 그 많은 비구들에게 어떤 법문을 하셨습니까?

Vissajjanā – sādhu bhikkhave etaṃ kho bhikkhave tumhākaṃ patirūpaṃ kulaputtānaṃ saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitānaṃ, yaṃ tumhe dhammiyā kathāya sannisīdeyyātha, sannipatitānaṃ vo bhikkhave dvayaṃ karaṇīyaṃ dhammī vā kathā ariyo vā tuṇhībhāvo. Dvemā bhikkhave pariyesanā ariyā ca pariyesanā anariyā ca pariyesanā. Evamādinā bhante bhagavā sannipatitānaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ ariyapariyesanañca anariyapariyesanañca vibhajitvā desesi.

답변 – "비구들이여, 훌륭하다. 비구들이여, 믿음으로 집에서 나와 출가한 명문가의 자제들인 너희들이 법담을 나누기 위해 함께 앉아 있는 것은 너희들에게 적절한 일이다. 비구들이여, 함께 모였을 때 너희들이 해야 할 일은 두 가지이니, 법에 관한 이야기를 나누거나 성스러운 침묵을 지키는 것이다. 비구들이여, 두 가지 추구가 있으니, 성스러운 추구와 성스럽지 못한 추구이다." 존자시여, 세존께서는 모여 있는 비구들에게 이와 같이 성스러운 추구와 성스럽지 못한 추구를 구별하여 설해주셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.83] bhagavā attanāpi anariyapariyesanaṃ pahāya ariyapariyesanāya pariyesitabhāvaṃ pakāsesi.

질문 – 도반이여, 세존께서는 어떻게 당신께서도 성스럽지 못한 추구를 버리고 성스러운 추구를 실천하셨음을 밝히셨습니까?

Vissajjanā – ahampi sudaṃ bhikkhave pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno attanā jātidhammo samāno jātidhammaṃyeva pariyesāmi, attanā jarādhammo byādhidhammo maraṇadhammo sokadhammo saṃkilesadhammo samāno saṃkilesadhammaṃyeva pariyesāmi. Evamādinā bhante bhagavā attanāpi anariyapariyesanaṃ pahāya ariyapariyesanāya pariyesitabhāvaṃ pakāsesi.

답변 - 비구들이여, 나 또한 이와 같이 깨달음을 얻기 전, 아직 완전한 깨달음을 얻지 못한 보살이었을 때, 나 자신이 태어남의 법(jātidhammo)을 따르는 자이면서 태어남의 법만을 추구하였고, 나 자신이 늙음의 법, 병듦의 법, 죽음의 법, 슬픔의 법, 오염의 법을 따르는 자이면서 오염의 법만을 추구하였습니다. 이와 같은 방식으로, 존자시여, 세존께서는 스스로도 성스럽지 못한 추구(anariyapariyesana)를 버리고 성스러운 추구(ariyapariyesana)로써 추구하셨음을 선포하셨습니다.

Pucchā – evaṃ [Pg.85] paṭhamābhisambuddhassa āvuso bhagavato ajapālanigrodharukkhamūle nisinnassa dhammadesanāya katasanniṭṭhānassa kīdiso

질문 - 도반이여, 이와 같이 처음으로 완전한 깨달음을 얻으신 세존께서 아자빨라 니그로다 나무 아래에 앉아 법을 설하기로 결심하셨을 때, 어떠한

Cetaso [Pg.86] parivitakko udapādi, kathañca dhammadesanāya cārikā ahosi, kathañca paṭhamā dhammadesanā ahosi.

마음의 사유가 일어났으며, 법을 설하기 위해 어떻게 유행(cārikā)하셨으며, 최초의 법설(dhammadesanā)은 어떠했습니까?

Vissajjanā – ‘‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, ko imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissatī’’ti evaṃ kho bhante bhagavato paṭhamābhisambuddhassa ajapālanigrodhamūle dhammadesanāya katasanniṭṭhānassa parivitakko udapādi, atha bhante bhagavā uruvelāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena bārāṇasī, tena padasāyeva cārikaṃ pakkāmi dhammadesanāya, dveme bhikkhave antā pabbajitena na sevitabbā, katame dve, yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gāmmo pothujjaniko anariyo anattasaṃhito, evamādinā bhante bhagavato paṭhamā dhammadesanā ahosi.

답변 - ‘내가 누구에게 가장 먼저 법을 설해야 할까, 누가 이 법을 신속하게 이해할 것인가?’ 존자시여, 이와 같이 처음으로 완전한 깨달음을 얻으신 세존께서 아자빨라 니그로다 나무 아래에서 법을 설하기로 결심하셨을 때 사유가 일어나셨습니다. 그 후, 존자시여, 세존께서는 우루웰라에서 머무시고 싶은 만큼 머무신 뒤, 법을 설하시기 위해 바라나시를 향해 발걸음으로 유행을 떠나셨습니다. ‘비구들이여, 출가자가 가까이하지 말아야 할 이 두 가지 극단이 있다. 무엇이 이 두 가지인가? 감각적 욕망들에 대해 감각적 쾌락의 즐거움에 몰두하는 것이니, 이것은 저열하고 세속적이며 범부의 것이고 성스럽지 못하며 이익을 주지 못한다.’ 존자시여, 세존의 최초의 법설은 이와 같은 내용으로 시작되었습니다.

Sabbābhibhū [Pg.89] sabbavidūhamasmi,Sabbadhammesu anūpalitto;

Sabbañjaho taṇhākkhaye vimutto,Sayaṃ abhiññāya kamuddiseyyaṃ.

나는 모든 것을 이긴 자이며 모든 것을 아는 자이다. 모든 법에 물들지 않았고, 모든 것을 버리고 갈애가 다한 곳에 해탈하였다. 스스로의 높은 지혜로 알았으니, 누구를 스승이라 지목하겠는가.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.92] bhagavā pāsarāsiupamāya taṃ desanaṃ pariniṭṭhāpesi.

질문 - 도반이여, 세존께서는 올가미 무더기의 비유(Pāsarāsiupama)로써 그 설법을 어떻게 마무리하셨습니까?

Vissajjanā – pañcime bhikkhave kāmaguṇā, katame pañca, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Sotaviññeyyā saddā. Ghānaviññeyyā gandhā. Jivhāviññeyyā rasā. Kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho bhikkhave pañca kāmaguṇā. Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā ime kāmaguṇe gathitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā ‘‘anayamāpannā byāsanamāpannā yathākāmakaraṇīyā pāpimato’’, evamādinā bhante bhagavā pāsarāsiupamāya dhammadesanaṃ pariniṭṭhāpesi.

답변 - ‘비구들이여, 이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥(kāmaguṇā)이 있다. 무엇이 다섯인가? 시각으로 인식되는 형색들이니, 바라고 원하고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 불러일으키고 매혹적이다. 청각으로 인식되는 소리들, 후각으로 인식되는 냄새들, 미각으로 인식되는 맛들, 촉각으로 인식되는 감촉들이니, 바라고 원하고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 불러일으키고 매혹적이다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥이다. 비구들이여, 어떤 사문이나 바라문이라도 이러한 감각적 욕망의 가닥에 묶이고 매료되고 빠져들어, 그 위험을 보지 못하고 벗어남의 지혜 없이 그것들을 향유한다면, 그들은 재난에 빠지고 파멸에 빠져 사악한 자의 뜻대로 농락당하는 자들이라고 알아야 한다.’ 존자시여, 세존께서는 이와 같이 올가미 무더기의 비유로써 법문을 마무리하셨습니다.

Cūḷahatthipadopamasutta

코끼리 발자국 비유의 짧은 경 (Cūḷahatthipadopamasutta)

Pucchā – tenāvuso [Pg.94] jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷahatthipadopamasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 모든 것을 아시는… (중략) … 정등각자께서는 코끼리 발자국 비유의 짧은 경을 어디에서, 누구를 대상으로, 어떤 사건을 인연으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante jāṇussoṇiṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jāṇussoṇi bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā yāvatako ahosi pilotikena paribbājakena saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사왓띠에서 자눗소니 바라문을 대상으로 설하셨습니다. 존자시여, 자눗소니 바라문이 세존께 다가가 삘로띠까 유행자와 나누었던 담소의 전말을 세존께 말씀드렸고, 존자시여, 그 사건을 인연으로 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.98] bhagavā hatthipadopamaṃ vitthārena paripūretvā desesi.

질문 - 도반이여, 세존께서는 코끼리 발자국 비유를 어떻게 상세하고 완전하게 설하셨습니까?

Vissajjanā – ‘‘na kho brāhmaṇa ettāvatā hatthipadopamo vitthārena paripūro hoti, api ca brāhmaṇa yathā hatthipadopamo vitthārena paripūro hoti, taṃ suṇāhi sādhukaṃ manasikarohi bhāsissāmī’’ti, evamādinā bhante bhagavā hatthipadopamaṃ paripūretvā brāhmaṇassa jāṇussoṇissa desesi.

답변 - ‘바라문이여, 이것만으로는 코끼리 발자국 비유가 상세하고 완전하게 된 것이 아니다. 그러나 바라문이여, 어떻게 코끼리 발자국 비유가 상세하고 완전하게 되는지 그것을 잘 듣고 마음속에 깊이 새기라. 내가 설하리라.’ 존자시여, 세존께서는 이와 같은 방식으로 코끼리 발자국 비유를 완성하여 자눗소니 바라문에게 설하셨습니다.

Mahāhatthipadopamasutta

코끼리 발자국 비유의 긴 경 (Mahāhatthipadopamasutta)

Pucchā – mahāhatthipadopamasuttaṃ [Pg.102] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 코끼리 발자국 비유의 긴 경은 어디에서, 누구를 대상으로, 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사왓띠에서 많은 비구들을 대상으로 법의 장군이신 사리뿟따 존자님에 의해 설해졌습니다.

Mahāsāropamasutta

심재 비유의 긴 경 (Mahāsāropamasutta)

Pucchā – mahāsāropamasuttaṃ [Pg.103] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 심재 비유의 긴 경은 세존에 의해 어디에서, 누구를 대상으로, 어떤 사건을 인연으로 설해졌습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante devadattaṃ ārabbha bhāsitaṃ, devadatto bhante saṅghaṃ bhinditvā ruhiruppādakammaṃ katvā acirapakkanto hoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 라자가하에서 데와닷따를 대상으로 설해졌습니다. 존자시여, 데와닷따가 승가를 분열시키고 피를 흘리게 하는 업을 짓고 떠난 지 얼마 되지 않았을 때, 존자시여, 그 사건을 인연으로 설해졌습니다.

Cūḷasāropamasutta

심재 비유의 짧은 경 (Cūḷasāropamasutta)

Pucchā – cūḷasāropamasuttaṃ [Pg.105] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 심재 비유의 짧은 경은 세존에 의해 어디에서, 누구를 대상으로, 어떤 사건을 인연으로 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante piṅgalakocchaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, piṅgalakoccho bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사왓띠에서 삔갈라꼬차 바라문을 대상으로 설해졌습니다. 존자시여, 삔갈라꼬차 바라문이 세존께 다가와 질문을 던졌고, 존자시여, 그 사건을 인연으로 설해졌습니다.

Cūḷagosiṅgasutta

고싱가 숲의 짧은 경 (Cūḷagosiṅgasutta)

Pucchā – cūḷagosiṅgasuttaṃ [Pg.106] panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 고싱가 숲의 짧은 경은 세존에 의해 어디에서, 누구와 함께 설해졌습니까?

Vissajjanā – nābhike bhante gosiṅgasālavanadāye āyasmatā anuruddhattherena saddhiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 나비까의 고싱가 사라나무 숲에서 아누룻다 존자님과 함께 설해졌습니다.

Mahāgosiṅgasutta

고싱가 숲의 긴 경 (Mahāgosiṅgasutta)

Pucchā – mahāgosiṅgasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 고싱가 숲의 긴 경은 세존에 의해 어디에서, 누구와 함께 설해졌습니까?

Vissajjanā – gosiṅgasālavanadāye bhante āyasmatā ca sāriputtattherena dhammasenāpatinā āyasmatā ca mahāmoggallānattherena saddhiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 고싱가 사라나무 숲에서 법의 장군이신 사리뿟따 존자님 그리고 마하목갈라나 존자님과 함께 설해졌습니다.

Mahāgopālakasutta

소치는 사람의 긴 경 (Mahāgopālakasutta)

Pucchā – mahāgopālakasuttaṃ [Pg.107] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 소치는 사람의 긴 경은 세존에 의해 어디에서, 누구를 대상으로 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사왓띠에서 많은 비구들을 대상으로 설해졌습니다.

Cūḷagopālakasutta

소목자경 (小牧者經)

Pucchā – cūḷagopālakasuttaṃ [Pg.109] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 소목자경은 세존께서 어디에서 누구를 대상으로 설하신 것입니까?

Vissajjanā – vajjīsu bhante ukkacelāyaṃ gaṅgāya nadiyā tīre sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 밧지 국의 우까첼라 가의 갠지스 강변에서 많은 비구들을 대상으로 설하신 것입니다.

Cūḷasaccakasutta

소사짜까경 (小薩遮迦經)

Pucchā – tenāvuso [Pg.110] jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷasaccakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그 아시는 분... (중략) ... 정등각자께서 소사짜까경을 어디에서 누구를 대상으로 어떤 인연으로 설하신 것입니까?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, saccako nigaṇṭhaputto mahatiyā licchaviparisāya saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kathaṃ pana bhavaṃ gotamo sāvake vineti, kathaṃ bhāgā ca pana bhoto gotamassa sāvakesu anusāsanī bahulā pavattatī’’ti, atha bhante bhagavatā aniccavāde ca anattavāde ca pakāsite saccako nigaṇṭhaputto pathavīupamaṃ dassetvā attano attavādaṃ pakāsesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 웨살리에서 니간타의 아들 사짜까를 대상으로 설하신 것입니다. 니간타의 아들 사짜까가 많은 리차비 대중과 함께 세존께 다가가 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “고따마 존자께서는 어떻게 제자들을 길들이십니까? 그리고 고따마 존자의 가르침은 제자들 사이에서 대개 어떻게 전해집니까?” 그러자 존자시여, 세존께서 무상론과 무아론을 밝히시자, 니간타의 아들 사짜까는 대지에 비유하여 자신의 유아론(有我論)을 밝혔습니다. 그 인연으로 설하신 것입니다.

Pucchā – evaṃ [Pg.114] āvuso saccakena nigaṇṭhaputtena mahāpathavīupamaṃ dassetvā attavāde pakāsite kathaṃ bhagavā taṃ attavādaṃ puna patiṭṭhāpetvā samanuyuñji samanugāhi samanubhāsi.

질문 – 도반이여, 이와 같이 니간타의 아들 사짜까가 대지의 비유를 들어 유아론을 밝혔을 때, 세존께서는 어떻게 그 유아론을 다시 세워 추궁하고 몰아붙이고 논박하셨습니까?

Vissajjanā – ‘‘nanu tvaṃ aggivessana evaṃ vadesi, rūpaṃ me attā, vedanā me attā, saññā me attā, saṅkhārā me attā, viññāṇaṃ me attā’’ti, evaṃ kho bhante bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ taṃ attavādaṃ patiṭṭhāpesi. Patiṭṭhāpetvā ca pana bhante bhagavā ‘‘tena hi aggivessana taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā taṃ byākareyyāsī’’ti evamādinā bhante bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ samanuyuñji samanugāhi samanubhāsi.

답변 – “악기벳사나여, 그대는 ‘색(色)은 나의 자아다, 수(受)는 나의 자아다, 상(想)은 나의 자아다, 행(行)은 나의 자아다, 식(識)은 나의 자아다’라고 말하지 않는가?” 존자시여, 이와 같이 세존께서는 니간타의 아들 사짜까의 그 유아론을 세우셨습니다. 세우신 뒤에 세존께서는 “그렇다면 악기벳사나여, 그대에게 다시 묻겠으니, 그대가 생각하는 대로 답변하십시오.”라고 하시며 니간타의 아들 사짜까를 추궁하고 몰아붙이고 논박하셨습니다.

Pucchā – evaṃ [Pg.119] kho āvuso saccake nigaṇṭhaputte tuṇhībhūte adhomukhe pajjhāyante appaṭibhāne nisinne dummukho nāma licchaviputto bhagavantaṃ kiṃ vacanaṃ avoca.

질문 – 도반이여, 이와 같이 니간타의 아들 사짜까가 침묵하고 고개를 숙인 채 어찌할 바를 모르고 할 말을 잃고 앉아 있을 때, 둠무카라는 이름의 리차비족 아들이 세존께 무슨 말을 했습니까?

Vissajjanā – evaṃ bhante saccake nigaṇṭhaputte tuṇhībhūte maṅkubhūte pattakkhandhe adhomukhe pajjhāyante appaṭibhāne dummukho licchaviputto [Pg.120] bhagavantaṃ etadavoca ‘‘upamā maṃ bhagavā paṭibhātī’’ti.

답변 – 존자시여, 니간타의 아들 사짜까가 침묵하고 당황하며 어깨를 늘어뜨리고 고개를 숙인 채 어찌할 바를 모르고 할 말을 잃었을 때, 둠무카 리차비 아들은 세존께 이와 같이 말했습니다. “세존이시여, 제게 비유 하나가 떠오릅니다.”

Pucchā – atha [Pg.121] kho āvuso saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañca taṃ bhagavā byākāsi.

질문 – 그러자 도반이여, 니간타의 아들 사짜까는 세존께 어떤 질문을 드렸으며, 세존께서는 그것을 어떻게 답변하셨습니까?

Vissajjanā – atha kho bhante saccako nigaṇṭhaputto dummukhaṃ licchaviṃ apasādetvā bhagavantaṃ sekhañca asekhañca pañhaṃ pucchi, bhagavā ca bhante ‘‘idha aggivessana mama sāvako yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā’’ evamādinā sekhañca asekhañca puggalaṃ vibhajitvā byākāsi.

답변 – 그러자 존자시여, 니간타의 아들 사짜까는 리차비족 둠무카를 물러나게 하고 세존께 유학(有學)과 무학(無學)에 관한 질문을 드렸습니다. 세존께서는 “악기벳사나여, 여기 나의 제자는 과거·미래·현재, 안으로나 밖으로나, 거칠거나 미세하거나, 저열하거나 고결하거나, 멀거나 가까우나 그 어떤 색(色)이라도...”라는 등의 말씀으로 유학인과 무학인을 구분하여 답변하셨습니다.

Buddho [Pg.122] so bhagavā bodhāya dhammaṃ deseti.

그 세존께서는 깨달으신 분이시며, 깨달음을 위해 법을 설하신다.

Danto so bhagavā damathāya dhammaṃ deseti.

그 세존께서는 길들여지신 분이시며, 길들임을 위해 법을 설하신다.

Santo so bhagavā samathāya dhammaṃ deseti.

그 세존께서는 고요하신 분이시며, 고요함을 위해 법을 설하신다.

Tiṇṇo so bhagavā taraṇāya dhammaṃ deseti.

그 세존께서는 건너신 분이시며, 건너게 하기 위해 법을 설하신다.

Parinibbuto so bhagavā parinibbānāya dhammaṃ deseti.

그 세존께서는 완전한 열반에 드신 분이시며, 완전한 열반을 위해 법을 설하신다.

Mahāsaccakasutta

대사짜까경 (大薩遮迦經)

Pucchā – mahāsaccakasuttaṃ [Pg.123] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 대사짜까경은 세존께서 어디에서 누구를 대상으로 어떤 인연으로 설하신 것입니까?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante saccakaṃyeva nigaṇṭhaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Saccako bhante nigaṇṭhaputto aparadivase bhagavantaṃ upasaṅkamitvā bhagavato sāvake āsajja bhāvanādvayapaṭisaṃyuttaṃ vācaṃ bhāsati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 웨살리에서 바로 그 니간타의 아들 사짜까를 대상으로 설하신 것입니다. 존자시여, 니간타의 아들 사짜까는 훗날 세존께 다가가 세존의 제자들을 비난하며 두 가지 수행(신수행과 심수행)에 관련된 말을 하였습니다. 그 인연으로 설하신 것입니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.124] bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ paṭipucchitvā bhāvanādvayaṃ vibhajja kathesi.

질문 – 도반이여, 세존께서는 어떻게 니간타의 아들 사짜까에게 다시 물으시고 두 가지 수행을 구분하여 말씀하셨습니까?

Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā ‘‘kinti pana te aggivessana kāyabhāvanā sutā’’ti evamādinā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ paṭipucchitvā, kathañca aggivessana abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca evamādinā bhāvanādvayaṃ vibhajitvā byākāsi.

답변 – 그러자 존자시여, 세존께서는 “악기벳사나여, 그대가 들은 신수행(身修行)이란 무엇인가?”라는 등의 질문을 니간타의 아들 사짜까에게 던지시고, “악기벳사나여, 어떻게 몸이 닦이지 않고 마음이 닦이지 않는 것인가?”라는 등의 말씀으로 두 가지 수행을 구분하여 답변하셨습니다.

Pucchā – atha [Pg.127] kho āvuso saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ kiṃ vacanaṃ avoca, kathañca bhagavā padhānakāle attanāanubhūtapubbā paramukkaṃsagatā sukhadukkhavedanāyo pakāsesi, yāpi bhagavato cittaṃ na pariyādāya aṭṭhaṃsu.

질문 – 그러자 도반이여, 니간타의 아들 사짜까는 세존께 무슨 말을 했으며, 세존께서는 정진하시던 시절에 직접 겪으셨던, 당신의 마음을 사로잡지 못했던 최상의 즐겁고 괴로운 느낌들에 대해 어떻게 밝히셨습니까?

Vissajjanā – atha kho bhante saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ etadavoca ‘‘na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati, tathā rūpā sukhāvedanā, yathārūpā uppannā sukhāvedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya, na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati tathārūpā dukkhā vedanā, yathārūpā uppannā dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyyā’’ti atha kho bhagavā ‘‘kiñhi no siyā aggivessana, idha me [Pg.128] aggivessena pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi, evamādinā bhante bhagavā padhānakāle attanānubhūtapubbā paramukkaṃsagatā sukhadukkhavedanāyo vitthārena, yāpi bhagavato cittaṃ na pariyādāya aṭṭhaṃsu.

답변 – 그러자 존자시여, 니간타의 아들 사짜까는 세존께 이와 같이 말했습니다. “고따마 존자께서는 마음을 사로잡을 만한 그러한 즐거운 느낌이 일어나지 않을 것이며, 마음을 사로잡을 만한 그러한 괴로운 느낌도 일어나지 않을 것입니다.” 그러자 세존께서는 “악기벳사나여, 어찌 그렇지 않겠는가? 악기벳사나여, 내가 깨달음을 얻기 전 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때 나에게 이런 생각이 들었다.”라고 하시며, 정진하시던 시절에 직접 겪으셨던, 당신의 마음을 사로잡지 못했던 최상의 즐겁고 괴로운 느낌들에 대해 상세히 말씀하셨습니다.

Cūḷataṇhāsaṅkhayasutta

소애진경 (小愛盡經)

Pucchā – tenāvuso [Pg.132] bhagavatā jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷataṇhāsaṅkhayasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그 아시는 분... (중략) ... 정등각자께서 소애진경을 어디에서 누구를 대상으로 어떤 인연으로 설하신 것입니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sakkaṃ devānamindaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sakko bhante devānamindo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘kittāvatānukho bhante bhikkhu saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemi [Pg.133] accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussāna’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사왓티에서 천제석을 대상으로 설하신 것입니다. 존자시여, 천제석이 세존께 다가가 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 어느 정도까지 비구가 간략하게 갈애가 다하여 해탈하고, 끝까지 도달하고, 속박으로부터의 절대적 안온을 얻고, 절대적 범행을 완성하고, 절대적 목적에 도달하여, 신들과 인간들 중에 으뜸이 됩니까?” 그 인연으로 설하신 것입니다.

Kittāvatā [Pg.134] nu kho bhante bhikkhu saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyāsāno seṭṭho devamanussānaṃ –

“존자시여, 비구는 어느 정도일 때 간략하게 갈애의 멸진을 통해 해탈하고, 궁극적인 구경에 도달하고, 궁극적인 요가로부터의 안온에 도달하고, 궁극적인 범행을 완성하고, 궁극적인 목표에 도달하여 신과 인간들 가운데 으뜸이 됩니까?”

Mahātaṇhāsaṅkhayasutta

갈애의 멸진에 관한 큰 경(대갈애멸진경)

Pucchā – mahātaṇhāsaṅkhayasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문: 도반이여, 그러면 갈애의 멸진에 관한 큰 경은 세존께서 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 사건으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sātiṃ bhikkhuṃ kevaṭṭaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sātissa bhante bhikkhuno kevaṭṭaputtassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā tadevidaṃ viññāṇaṃ sandhāvati [Pg.135] saṃsarati anañña’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변: 존자시여, 사왓티에서 어부의 아들인 사티 비구에 관하여 설하셨습니다. 존자시여, 어부의 아들인 사티 비구에게 ‘내가 세존께서 설하신 법을 이해하기로는, 바로 이 의식(識)이 윤회하고 유전하는 것이지 다른 것이 아니다’라는 이와 같은 사악한 견해가 생겼습니다. 존자시여, 그 사건에 대하여 설하셨습니다.

Pucchā – atha [Pg.136] kho āvuso bhagavā kathaṃ bhikkhū āmantetvā ca paṭipucchitvā ca anattabhāvadīpikaṃ dhammakathaṃ kathesi.

질문: 도반이여, 그러면 세존께서는 어떻게 비구들을 부르시고 다시 물으셔서 무아의 상태를 밝히는 법문을 하셨습니까?

Vissajjanā – atha bhante bhagavā bhikkhū ‘‘taṃ kiṃ maññatha bhikkhave, apināyaṃ sāti bhikkhu kevaṭṭaputto usmīkatopi ismiṃ dhammavinaye’’ti āmantetvā, tumhepi me bhikkhave evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāthatyādinā bhikkhū paṭipucchitvā ca yaṃ yadeva bhikkhave paccayaṃ paṭicca uppajjati viññāṇaṃ, tena teneva viññāṇaṃ tveva saṅkhyaṃ gacchati, cakkhuñca paṭicca rūpe [Pg.137] ca uppajjati viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ tveva saṅkhyaṃ gacchati, evamādinā bhante anattatādīpikaṃ dhammiṃ kathaṃ kathesi.

답변: 존자시여, 그때 세존께서는 비구들에게 ‘비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 어부의 아들인 사티 비구가 이 법과 율에서 조금이라도 온기를 얻었는가?’라고 부르셨습니다. 그리고 ‘비구들이여, 그대들도 내가 설한 법을 이와 같이 이해하는가?’라고 비구들에게 다시 물으셨습니다. ‘비구들이여, 어떤 조건에 의지하여 의식이 일어날 때, 바로 그 조건에 의하여 의식이라고 일컬어진다. 눈과 형색을 의지하여 의식이 일어날 때 안식(眼識)이라 일컬어진다’는 등의 말씀으로 존자시여, 무아를 밝히는 법문을 하셨습니다.

Mahāassapurasutta

아싸뿌라에서의 큰 경(대아싸뿌라경)

Pucchā – mahāassapurasuttaṃ [Pg.139] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문: 도반이여, 그러면 아싸뿌라에서의 큰 경은 세존께서 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 사건으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – aṅgesu bhante assapure nāma aṅgānaṃ nigame bahū manusse saddhe pasanne ārabbbha bhāsitaṃ. Bahū bhante manussā saddhā pasannā bhikkhusaṅghaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahiṃsu, sabbakālañca ratanattayapaṭisaṃyuttaṃ vaṇṇakathaṃyeva kathayiṃsu. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변: 존자시여, 앙가국의 아싸뿌라라는 앙가 사람들의 마을에서 신심 있고 청정한 많은 사람들에 관하여 설하셨습니다. 존자시여, 신심 있고 청정한 많은 사람들이 비구 승가를 정성껏 받들어 모셨으며, 언제나 삼보와 관련된 찬탄의 말만을 하였습니다. 존자시여, 그 사건에 대하여 설하셨습니다.

Pucchā – katame [Pg.140] āvuso tattha bhagavatā dhammā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca uttaruttari paṇītapaṇītā desitā.

질문: 도반이여, 거기서 세존께서는 사문을 만드는 법과 바라문을 만드는 법으로서 어떤 더욱 높고 수승한 법들을 설하셨습니까?

Vissajjanā – hirottappā [Pg.141] parisuddhakāyasamācāro parisuddhavacīsamācāro parisuddhamanosamācāro parisuddhājīvo indriyesu guttadvāratā bhojanemattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṃ nīvaraṇappahānaṃ cattāri ca jhānāni tisso ca vijjā ime kho bhante tattha bhagavatā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca uttaruttari paṇītapaṇītā dhammā desitā.

답변: 존자시여, 양심과 수치심, 청정한 몸의 행실, 청정한 말의 행실, 청정한 마음의 행실, 청정한 생계, 감각기관의 문을 단속함, 음식의 적당한 양을 아는 것, 깨어 있음에 전념함, 마음챙김과 알아차림, 장애의 제거, 네 가지 선정, 그리고 세 가지 명지입니다. 존자시여, 이것들이 거기서 세존께서 사문을 만드는 법과 바라문을 만드는 법으로서 설하신 더욱 높고 수승한 법들입니다.

Cūḷaassapurasutta

아싸뿌라에서의 작은 경(소아싸뿌라경)

Pucchā – cūḷaassapurasuttaṃ [Pg.143] panāvuso bhagavatā katta kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문: 도반이여, 그러면 아싸뿌라에서의 작은 경은 세존께서 어디에서, 누구에 관하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – tasmiṃyeva bhante assapure nigame teyeva manusse saddhe pasanne ārabbha bhāsitaṃ, tasmiṃyeva bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변: 존자시여, 바로 그 아싸뿌라 마을에서 바로 그 신심 있고 청정한 사람들에 관하여 설하셨으며, 바로 그 사건에 대하여 설하셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.144] tattha bhagavatā samaṇasāmīcippaṭipadā ca assamaṇasāmīcippaṭipadā ca vibhajitvā desitā.

질문: 도반이여, 거기서 세존께서는 사문에게 적절한 실천행과 사문에게 적절하지 못한 실천행을 어떻게 분석하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – ‘‘kathañca bhikkhave bhikkhu na samaṇasāmīcippaṭipadaṃ paṭipanno hoti, yassa kassaci bhikkhave bhikkhuno abhijjhālussa abhijjhā appahīnā hoti, byāpannacittassa byāpādo appahīno hotī’’ti evamādinā ca. Kathañca bhikkhave bhikkhu samaṇasāmīcippaṭipadaṃ paṭipanno hoti, yassa kassaci bhikkhave bhikkhuno abhijjhālussa abhijjhā pahīnā hoti, byāpannacittassa byāpādo pahīno hoti evamādinā ca bhante bhagavatā tattha samaṇasāmīcippaṭipadā ca assamaṇasāmīcippaṭipadā ca vitthārena vibhajitvā desitā.

답변: 존자시여, 세존께서는 ‘비구들이여, 어떻게 비구가 사문에게 적절하지 못한 실천행을 닦는 것인가? 비구들이여, 탐욕스러운 비구가 탐욕을 버리지 못하고, 악의를 품은 비구가 악의를 버리지 못하는 경우이다’라는 등의 말씀과, ‘비구들이여, 어떻게 비구가 사문에게 적절한 실천행을 닦는 것인가? 비구들이여, 탐욕스러운 비구가 탐욕을 버리고, 악의를 품은 비구가 악의를 버리는 경우이다’라는 등의 말씀으로 사문에게 적절한 실천행과 부적절한 실천행을 상세히 분석하여 설하셨습니다.

Sāleyyakasutta

살레야까의 경(살레야까경)

Pucchā – sāleyyakasuttaṃ [Pg.146] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문: 도반이여, 그러면 살레야까의 경은 세존께서 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 사건으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – kosalesu bhante sālāyaṃ nāma brāhmaṇagāme sāleyyake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Sāleyyakā bhante brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti, ko pana bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변: 존자시여, 꼬살라국의 살라라는 바라문 마을에서 살레야까의 바라문 장자들에 관하여 설하셨습니다. 존자시여, 살레야까의 바라문 장자들이 세존께 다가와서 이렇게 여쭈었습니다. ‘고따마 존자시여, 어떤 원인과 조건 때문에 여기 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 태어납니까? 고따마 존자시여, 또한 어떤 원인과 조건 때문에 여기 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 행복한 곳, 천상 세계에 태어납니까?’ 존자시여, 그 사건에 대하여 설하셨습니다.

Verañjakasutta

웨란자의 경(웨란자경)

Pucchā – verañjakasuttaṃ [Pg.148] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문: 도반이여, 그러면 웨란자의 경은 세존께서 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 사건으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante verañjake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Verañjakā bhante brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti, ko pana bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변: 존자시여, 사왓티에서 웨란자의 바라문 장자들에 관하여 설하셨습니다. 존자시여, 웨란자의 바라문 장자들이 세존께 다가와서 이렇게 여쭈었습니다. ‘고따마 존자시여, 어떤 원인과 조건 때문에 여기 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 태어납니까? 고따마 존자시여, 또한 어떤 원인과 조건 때문에 여기 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 행복한 곳, 천상 세계에 태어납니까?’ 존자시여, 그 사건에 대하여 설하셨습니다.

Mahāvedallasutta

교리의 문답에 관한 큰 경(대교리문답경)

Pucchā – mahāvedallasuttaṃ panāvuso kattha kena bhāsitaṃ.

질문: 도반이여, 그러면 교리의 문답에 관한 큰 경은 어디에서 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmatā mahākoṭṭhikena puṭṭhena āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ.

답변: 존자시여, 사왓티에서 존자 마하꼿띠까가 묻고, 법의 장군이신 존자 사리뿟따 테라에 의해 설해졌습니다.

Cūḷavedallasutta

교리의 문답에 관한 작은 경(소교리문답경)

Pucchā – cūḷavedallasuttaṃ [Pg.149] panāvuso kattha kena bhāsitaṃ.

질문: 도반이여, 그러면 교리의 문답에 관한 작은 경은 어디에서 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante visākhena upāsakena puṭṭhāya dhammadinnāya theriyā bhāsitaṃ.

답변: 존자시여, 라자가하에서 위사카 우바새가 묻고, 담마딘나 테리에 의해 설해졌습니다.

Cūḷadhammasamādānasutta

법을 받아들임에 관한 작은 경(소법수경)

Pucchā – cūḷadhammasamādānasuttaṃ [Pg.150] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문: 도반이여, 그러면 법을 받아들임에 관한 작은 경은 세존께서 어디에서, 누구에 관하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사밧티에서 많은 비구들과 관련하여 설해졌습니다.

Mahādhammasamādānasutta

대법수지경(大法受持經)

Pucchā – mahādhammasamādānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 - 그런데 도반들이여, 대법수지경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사밧티에서 많은 비구들과 관련하여 설해졌습니다.

Vīmaṃsakasutta

음미경(吟味經)

Pucchā – vīmaṃsakasuttaṃ [Pg.151] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 - 그런데 도반들이여, 음미경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사밧티에서 많은 비구들과 관련하여 설해졌습니다.

Kosambiyasutta

코삼비경

Pucchā – kosambiyasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 그런데 도반들이여, 코삼비경은 어디에서 누구를 위하여 어떤 사건으로 설해졌습니까?

Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante kosambike bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Kosambikā bhante bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā [Pg.152] aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 코삼비에서 코삼비의 비구들과 관련하여 설해졌습니다. 존자시여, 코삼비의 비구들이 말다툼하고 갈등하고 논쟁에 빠져 서로 입의 창으로 찌르며 지냈습니다. 존자시여, 그 사건에 대해 설해졌습니다.

Brahmanimantanikasutta

범천초청경(梵天招請經)

Pucchā – brahmanimantanikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 그런데 도반들이여, 범천초청경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 어떤 사건으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사밧티에서 많은 비구들과 관련하여 설해졌습니다.

Māratajjaniyasutta

마라조복경(魔羅降伏經)

Pucchā – māratajjanīyasuttaṃ [Pg.153] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

질문 - 그런데 도반들이여, 마라조복경은 어디에서 누구를 위하여 어떤 사건으로 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – sakkesu bhante susumāragire bhesakaḷāvane migadāye āyasmatā mahāmoggallānena māraṃ pāpimantaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Māro bhante pāpimā āyasmato mahāmoggallānassa kucchigato hoti koṭṭhamanupaviṭṭho. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 삿카 국 수수마라기리의 베사칼라 숲 녹야원에서 존자 마하모갈라나가 사악한 마라와 관련하여 설했습니다. 존자시여, 사악한 마라가 존자 마하모갈라나의 배 속으로 들어가 창자에 침입했습니다. 존자시여, 그 사건에 대해 설해졌습니다.

Majjhimapaṇṇāsapāḷi

맛지마빤나사 빨리 (맛지마 니까야 중분 오십경)

Kandarakasutta

칸다라카 경

Pucchā – tenāvuso [Pg.155] jānatā…pe… sammāsambuddhena kandarakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반들이여, 아시는 분... (중략) ... 정등각자께서는 칸다라카 경을 어디에서 누구를 위하여 어떤 사건으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – campāyaṃ bhante gaggarāya pokkharaṇiyā tīre pessañca hatthārohaputtaṃ kandarakañca paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, kandarako bhante paribbājako bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca vaṇṇaṃ abhāsi, pesso ca bhante hatthārohaputto bhagavato ca dhammadesanāya ca vaṇṇaṃ abhāsi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 참빠의 가가라 연못가에서 코끼리 조련사의 아들 뻿사와 유행자 칸다라카와 관련하여 설해졌습니다. 존자시여, 유행자 칸다라카는 세존과 비구 승가의 공덕을 찬탄하였고, 코끼리 조련사의 아들 뻿사는 세존과 법의 설하심에 대한 공덕을 찬탄하였습니다. 존자시여, 그 사건에 대해 설해졌습니다.

Pucchā – evaṃ [Pg.156] kho āvuso kandarakena paribbājakena bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhippasannena vaṇṇe bhāsite kathaṃ bhagavā taṃ samanujānitvā dhammadesanārambhaṃ ārabhi, kathañca pesso hatthārohaputto bhagavato ca dhammadesanāya ca vaṇṇaṃ abhāsi[Pg.157], kathañca pessassa hatthārohaputtassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi.

질문 - 도반들이여, 이와 같이 유행자 칸다라카가 세존과 비구 승가에 신심을 내어 찬탄의 말을 했을 때, 세존께서는 어떻게 그것을 승인하시고 법을 설하기 시작하셨으며, 코끼리 조련사의 아들 뻿사는 어떻게 세존과 법의 설하심에 대한 찬탄을 하였고, 어떻게 코끼리 조련사의 아들 뻿사의 성향에 맞추어 법을 설하셨습니까?

Vissajjanā – evaṃ kho bhante kandarakena paribbājakena bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhippasannena vaṇṇe bhāsite ‘‘evametaṃ kandaraka evametaṃ kandaraka’’ evamādinā bhagavā taṃ samanujānitvā ‘‘santi hi kandaraka bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā’’ti evamādinā dhammadesanaṃ samārabhi. Atha kho bhante pesso hatthārohaputto ‘‘acchariyaṃ bhante abbhutaṃ bhante yāva supaññattā cime bhante bhagavatā cattāro satipaṭṭhānā sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti evamādinā bhagavato ca dhammadesanāya vaṇṇaṃ abhāsi, bhagavāpi bhante ‘‘gahanañhetaṃ pessa yadidaṃ manussā, uttānakañhetaṃ pessa yadidaṃ pasavo’’tiādinā pessassa hatthārohaputtassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammakathaṃ desesi.

답변 - 존자시여, 이와 같이 유행자 칸다라카가 세존과 비구 승가에 신심을 내어 찬탄의 말을 했을 때, 세존께서는 '과연 그러하다, 칸다라카여. 과연 그러하다, 칸다라카여'라고 말씀하시며 그것을 승인하신 뒤, '칸다라카여, 이 비구 승가에는 아라한으로서 번뇌가 다하고, 수행을 완성하고, 할 일을 다 마치고, 짐을 내려놓고, 참된 목표를 달성하고, 존재의 속박을 끊고, 바른 지혜로 해탈한 비구들이 있다'라는 등의 말씀으로 법을 설하기 시작하셨습니다. 그리고 존자시여, 코끼리 조련사의 아들 뻿사는 '경이롭습니다, 존자시여. 놀랍습니다, 존자시여. 세존께서는 중생들의 청정과 슬픔과 비탄의 초월, 고통과 근심의 소멸, 성스러운 도의 성취, 열반의 실현을 위해 네 가지 마음챙김의 확립(사념처)을 참으로 잘 설해 주셨습니다'라는 등의 말로 세존과 법의 설하심에 대해 찬탄하였습니다. 세존께서도 '뻿사여, 인간이란 정말 알기 어려운 존재이며, 뻿사여, 동물이란 정말 알기 쉬운 존재이다'라는 등의 말씀으로 코끼리 조련사의 아들 뻿사의 성향에 알맞은 법문을 설해 주셨습니다.

Pucchā – taṃ [Pg.162] panāvuso dhammadesanaṃ sutvā pessassa hatthārohaputtassa kīdiso ānisaṃso adhigato, kathañca bhagavā taṃ puggalacatukkadesanaṃ saṃkhittena bhāsitaṃ, bhikkhūnaṃ vitthārena vibhajitvā desesi.

질문 - 그런데 도반들이여, 그 설법을 듣고 코끼리 조련사의 아들 뻿사는 어떤 이익을 얻었으며, 세존께서는 요약해서 말씀하신 네 부류의 사람에 대한 설법을 어떻게 비구들에게 상세히 분석하여 설해 주셨습니까?

Vissajjanā – taṃ kho pana bhante dhammaṃ sutvā pessassa hatthārohaputtassa dve ānisaṃsā adhigatā saṅghe ca pasādo satipaṭṭhānapariggahaṇūpāyo [Pg.163] ca abhinavo. Bhagavā ca bhante taṃ puggalacatukkadesanaṃ bhikkhūhi yācito ‘‘katamo ca bhikkhave puggalo attaparitāpanānuyogamanuyutto’’tiādinā saṃkhittena bhāsitaṃ, vitthārena atthaṃ avibhattaṃ. Vitthārena vibhajitvā desesi.

답변 - 존자시여, 그 법을 듣고 코끼리 조련사의 아들 뻿사는 승가에 대한 신심과 마음챙김의 확립을 파악하는 새로운 방법이라는 두 가지 이익을 얻었습니다. 그리고 존자시여, 세존께서는 비구들의 요청을 받아 '비구들이여, 어떤 사람이 자신을 괴롭히는 고행에 전념하는 자인가?'라는 등의 말씀으로 요약하여 설하셨던, 그 의미가 상세히 밝혀지지 않았던 내용을 상세히 분석하여 설해 주셨습니다.

Aṭṭhakanāgarasutta

앗타카나 가라경

Pucchā – aṭṭhakanāgarasuttaṃ [Pg.166] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

질문 - 그런데 도반들이여, 앗타카나 가라경은 어디에서 누구를 위하여 어떤 사건으로 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante veḷuvagāmake gahapatiṃ aṭṭhakanāgaraṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Dasamo bhante gahapati aṭṭhakanāgaro āyasmantaṃ ānandaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘atthi nu kho bhante ānanda tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo akkhāto, yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avimuttañceva cittaṃ vimuccati, aparikkhiṇā ca āsavā parikkhayaṃ gacchanti, ananuppattañca anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇātī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 베살리의 벨루바 마을에서 앗타카 성읍의 장자와 관련하여 법의 창고지기이신 존자 아난다 장로에 의해 설해졌습니다. 존자시여, 앗타카 성읍의 다사마 장자가 존자 아난다에게 다가와서 이렇게 여쭈었습니다. '존자 아난다시여, 아시고 보시는 분, 아라한이신 정등각자께서 선포하신 한 가지 법이 있습니까? 그 한 가지 법에 머물며 방일하지 않고 열심이며 스스로 정진하는 비구의 아직 해탈하지 못한 마음이 해탈하고, 다하지 않은 번뇌가 다하며, 아직 도달하지 못한 위없는 속박으로부터의 안온(요가케마)에 도달하게 되는 그런 법 말입니다.' 존자시여, 그 사건에 대해 설해졌습니다.

Sekhasutta

유학경(有學經)

Pucchā – sekhasuttaṃ [Pg.168] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

질문 - 그런데 도반들이여, 유학경은 어디에서 누구를 위하여 어떤 사건으로 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ santhāgāre āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena kāpilavatthave sakye ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante kāpilavatthave sakye bahudevarattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi ‘‘paṭibhātu taṃ ānanda kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ sekho pāṭipado, piṭṭhi me āgilāyati, tamahaṃ āyamissāmī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변입니다 — 대덕이시여, 석가족의 나라 카필라밧투의 집회당에서 법의 창고지기이신 아난다 존자가 카필라밧투의 석가족들에 관하여 설하신 것입니다. 대덕이시여, 세존께서 카필라밧투의 석가족들에게 밤늦도록 법에 대한 담론으로 가르침을 보이시고, 권장하시고, 격려하시고, 기쁘게 하신 뒤에 아난다 존자에게 ‘아난다여, 카필라밧투의 석가족들에게 유학(sekha)의 도(道)에 대하여 설하라. 나의 등이 아프니 나는 좀 쉬어야겠다.’라고 말씀하셨습니다. 대덕이시여, 바로 이 인연으로 설해진 것입니다.

Potaliyasutta

포탈리야 경

Pucchā – potaliyasuttaṃ [Pg.170] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문입니다 — 도반들이여, 포탈리야 경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 어떤 인연으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigame potaliyaṃ gahapatiṃ paṭikkhittasabbakammantaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Potaliyo bhante gahapati paṭikkhittasabbakammanto yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamanto bhagavatā gahapativādena samudācariyamāno kupito anattamano bhagavantaṃ etadavoca ‘‘tayidaṃ bho gotama nacchannaṃ tayidaṃ nappatirūpaṃ, yaṃ maṃ tvaṃ gahapativādena samudācarasī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변입니다 — 대덕이시여, 앙굿타라파 나라의 아파나라는 앙굿타라파 사람들의 마을에서, 모든 일을 그만둔 포탈리야 장자를 위하여 설하신 것입니다. 대덕이시여, 모든 일을 그만둔 포탈리야 장자가 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가자 세존께서 ‘장자여’라고 부르며 말을 건네셨는데, 그는 화가 나고 불만스러워하며 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. ‘고타마 존자시여, 당신이 나를 장자라고 부르는 것은 온당하지 않고 적절하지 않습니다.’ 대덕이시여, 바로 이 인연으로 설해진 것입니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.172] bhagavā kāmānaṃ ādīnavaṃ vitthārena pakāsetvā ariyassa vinaye vohārasamucchedaṃ dassesi.

질문입니다 — 도반들이여, 세존께서는 어떻게 감각적 욕망의 위험을 상세히 밝히시고, 성스러운 율(律)에서 세상살이의 끊어짐을 보여주셨습니까?

Vissajjanā – atha bhante bhagavā ariyassa vinaye vohārasamucchedāya aṭṭha dhamme vibhajitvā ‘‘seyyathāpi gahapati kukkuro jighacchādubbalyapareto goghātakasūnaṃ paccupaṭṭhito assa’’ evamādinā kāmesu ādīnavaṃ dassetvā pariyosāne tīhi vijjāhi ariyassa vinaye vohārasamucchedaṃ sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ vohārasamucchedaṃ vitthārena vibhajitvā desesi.

답변입니다 — 대덕이시여, 그때 세존께서는 성스러운 율에서 세상살이를 끊기 위해 여덟 가지 법을 분류하셨습니다. 그리고 ‘장자여, 예를 들어 굶주림으로 쇠약해진 개가 백정의 도살장에 서 있다고 하자’라는 등의 말씀으로 감각적 욕망의 위험을 보여주셨습니다. 마지막에는 세 가지 명지(明知)로 성스러운 율에서의 세상살이의 끊어짐을, 모든 면에서 온전하게 세상살이가 끊어짐을 상세히 분류하여 설하셨습니다.

Jīvakasutta

지바카 경

Pucchā – tenāvuso [Pg.173] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena jīvakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문입니다 — 도반들이여, 세존... 정등각자께서 지바카 경을 어디에서 누구를 위하여 어떤 인연으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – rājagahe [Pg.174] bhante jīvakaṃ komārabhaccaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jīvako bhante komārabhacco bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bhante samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhanti, taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭicca kammanti. Ye te bhante evamāhaṃsu ‘samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhanti, taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭicca kamma’nti, kacci te bhante bhagavato vuttavādino na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변입니다 — 대덕이시여, 라자가하에서 코마라밧차 지바카를 위하여 설하신 것입니다. 대덕이시여, 코마라밧차 지바카는 세존께 다가가서 이와 같이 말씀드렸습니다. ‘대덕이시여, 저는 사람들이 사문 고타마를 위하여 생명을 죽이고, 사문 고타마께서는 자신을 위해 죽인 것임을 알면서도 그 업을 빌미로 만들어진 고기를 잡수신다고 들었습니다. 대덕이시여, ‘사람들이 사문 고타마를 위하여 생명을 죽이고, 사문 고타마께서는 자신을 위해 죽인 것임을 알면서도 그 업을 빌미로 만들어진 고기를 잡수신다’라고 말하는 자들은 과연 세존께서 말씀하신 대로 말하는 자들이며, 세존을 사실이 아닌 것으로 비방하지 않는 자들입니까? 또한 법에 따라 법을 설명하며, 어떠한 법다운 반론도 비난받을 위치에 처하지 않습니까?’ 대덕이시여, 바로 이 인연으로 설해진 것입니다.

Upālisutta

우팔리 경

Pucchā – upālisuttaṃ [Pg.177] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문입니다 — 도반들이여, 우팔리 경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 어떤 인연으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – nāḷandāyaṃ bhante upāliṃ gahapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ. Upāli bhante gahapati bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘āgamā nukhvidha bhante dīghatapassī nigaṇṭho’’ti, evamādinā ca bhante upāli gahapati bhagavato paṭisandhāraṃ katvā attano ācariyassa nigaṇṭhassa nāṭaputtassa vādaṃ pakāsesi, vādaṃ vaṇṇesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변입니다 — 대덕이시여, 날란다에서 우팔리 장자를 위하여 설하신 것입니다. 대덕이시여, 우팔리 장자는 세존께 다가가서 ‘대덕이시여, 디가타빳시 니간타가 이곳에 왔었습니까?’라고 여쭈었습니다. 대덕이시여, 이와 같이 우팔리 장자는 세존과 인사를 나눈 뒤 자신의 스승인 니간타 나타뿟타의 주장을 천명하고 그 주장을 찬탄했습니다. 대덕이시여, 바로 이 인연으로 설해진 것입니다.

Pucchā – atha [Pg.183] kho āvuso bhagavā upāliṃ gahapatiṃ tasmiṃ vāde kathaṃ samanuyuñjī samanugāhī samanubhāsī, kathañcassa upāyaṃ dassetvā yathābhūtaṃ atthaṃ ñāpesi.

질문입니다 — 도반들이여, 그때 세존께서는 우팔리 장자에게 그 주장에 대해 어떻게 캐묻고 추궁하고 논박하셨으며, 어떻게 방편을 보여주시어 여실한 의미를 알게 하셨습니까?

Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā upāliṃ gahapatiṃ ‘‘sace kho tvaṃ gahapati sacce patiṭṭhāya manteyyāsi, siyā no ettha kathāsallāpo’’ti upāliṃ gahapatiṃ kathaṃ samuṭṭhāpetvā ‘‘taṃ [Pg.184] kiṃmaññasi gahapati, idhassa nigaṇṭho ābādhiko dukkhito bāñhagilāno sītodakaparikkhitto uṇhodakapaṭisevī, so sītodakaṃ alabhamāno kālaṅkareyyā’’ti evamādinā bhante bhagavā cattāro upāye dassetvā upāliṃ gahapatiṃ yathābhūtamatthaṃ ñāpesi.

답변입니다 — 대덕이시여, 그때 세존께서는 우팔리 장자에게 ‘장자여, 만일 그대가 진실에 바탕을 두고 대화한다면 우리 사이에 담론이 이루어질 수 있을 것이다’라고 말씀하시어 우팔리 장자와의 대화를 시작하셨습니다. 그리고 ‘장자여, 이를 어떻게 생각하는가? 여기 어떤 니간타가 병들고 고통스러우며 중병에 걸려 찬물을 멀리하고 따뜻한 물을 마시는데, 그가 찬물을 얻지 못해 죽게 되었다고 하자’라는 등의 말씀으로, 대덕이시여, 세존께서는 네 가지 방편을 보여주시어 우팔리 장자에게 여실한 의미를 알게 하셨습니다.

Pucchā – evaṃ [Pg.190] kho āvuso upāli gahapati bhagavatā saññāpito imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāraṃ akāsi, kathañca bhagavā taṃ puna anusāsitvā uttari vinesi.

질문입니다 — 도반들이여, 이와 같이 세존께 설득되어 이 법과 율에 신심을 얻은 우팔리 장자는 어떠한 신심의 모습을 보였으며, 세존께서는 어떻게 그를 다시 훈계하여 더 높은 경지로 인도하셨습니까?

Vissajjanā – ‘‘purimenevāhaṃ bhante opammena bhagavato attamano abhiraddho, apicāhaṃ imāni bhagavato vicitrāni pañhapaṭibhānāni sotukāmo, evāhaṃ bhagavantaṃ paccanīkaṃ kātabbaṃ amaññissa’’nti, evamādinā bhante upāli gahapati bhagavatā viññāpito imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāraṃ akāsi. Tattha bhagavā ca bhante ‘‘anuviccakāraṃ kho gahapati karohi, anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’’ti evamādinā puna anusāsitvā uttari yāva dhammacakkhupaṭilābhā vinesi.

답변입니다 — ‘대덕이시여, 저는 첫 번째 비유만으로도 세존의 말씀에 만족하고 기뻤습니다. 다만 저는 세존의 이 다채로운 질문과 응답을 듣고 싶었기에 세존께 반대해야 한다고 생각했던 것입니다’라는 등의 말씀으로, 대덕이시여, 우팔리 장자는 세존께 깨우침을 얻어 이 법과 율에 신심을 얻고 신심의 모습을 보였습니다. 대덕이시여, 거기서 세존께서는 ‘장자여, 신중하게 조사한 뒤에 행하라. 신중하게 조사하여 행하는 것은 당신처럼 잘 알려진 사람들에게 좋은 일이다’라는 등의 말씀으로 그를 다시 훈계하여, 법안(法眼)을 얻을 때까지 더 높은 경지로 인도하셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.194] nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upālissa gahapatissa nivesanaṃ gantvā āvīmaṃsanā ca upālissa gahapatissa paccuttarā kathā ca ahosi.

질문입니다 — 도반들이여, 니간타 나타뿟타가 우팔리 장자의 집으로 가서 조사한 것과 우팔리 장자의 답변은 어떠했습니까?

Vissajjanā – ‘‘ummattosi tvaṃ gahapati dattosi tvaṃ gahapatī’’ti evamādinā bhante nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upālissa gahapatissa nivesanaṃ gantvā vīmaṃsā ca ‘‘bhaddikā bhante āvaṭṭanīmāyā kalyāṇī bhante āvaṭṭanīmāyāti’’ evamādinā upālissa gahapatissa paccuttarakathā ca ahosi.

답변입니다 — ‘장자여, 그대는 미쳤구나. 장자여, 그대는 어리석구나’라는 등의 말씀으로, 대덕이시여, 니간타 나타뿟타가 우팔리 장자의 집으로 가서 조사한 것과 ‘대덕이시여, 이 회심시키는 마술은 참으로 훌륭합니다. 대덕이시여, 이 회심시키는 마술은 참으로 선합니다’라는 등의 말씀으로 우팔리 장자의 답변이 있었습니다.

Dhīrassa [Pg.198] vigatamohassa,Pabhinnakhīlassa vijitavijayassa;

Anīghassa susamacittassa,Vuddhasīlassa sādhupaññassa;

Vesamantarassa vimalassa,Bhagavato tassa sāvakohamasmiṃ.

지혜롭고 미혹을 여의신 분, 교만을 꺾고 승리를 거두신 분, 고통이 없고 마음이 평온하신 분, 계행이 성숙하고 지혜가 뛰어나신 분, 번뇌를 멀리하고 때 묻지 않으신 분, 그분 세존의 제자가 저입니다.

Akathaṃ kathissa tusitassa,Vantalokāmisassa muditassa;

Katasamaṇassa manujassa,Antimasārīrassa narassa.

의혹이 없고 만족하며, 세상의 미끼를 버리고 기뻐하며, 수행을 완성한 사람이며, 최후의 몸을 가진 사람인,

Anopamassa [Pg.199] virajassa,Bhagavato tassa sāvako hamasmi –

비할 바 없고 티끌 없는, 그분 세존의 제자입니다.

Taṇhacchidassa buddhassa,Vītadhūmassa anupalittassa.Āhuneyyassa yakkhassa,Uttamapuggalassa atulassa;

Mahato yasaggapattassa,Bhagavato tassa sāvako hamasmi –

갈애를 끊으신 부처님, 번뇌의 연기가 없고 물들지 않은 분, 공양받아 마땅한 고귀한 분, 최상의 인간이며 비길 데 없는 분, 위대하고 명성의 정점에 도달하신 분, 그분 세존의 제자입니다.

Kukkuravatikasutta

쿠쿠라와티카 경 (개처럼 사는 수행자의 경)

Pucchā – kukkuravatikasuttaṃ [Pg.200] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 — 도반이여, 세존께서는 쿠쿠라와티카 경을 어디에서 누구를 인연으로 하여 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – koliyesu bhante haliddavasane nāma koliyānaṃ nigame puṇṇañca koliyaputtaṃ govatikaṃ acelañca seniyaṃ kukkuravatikaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Puṇṇo bhante koliya putto govatiko bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante acelo seniyo kukkuravatiko dukkarakārako chamānikkhittaṃ bhojanaṃ bhuñjati, tassa taṃ kukkuravataṃ dīgharattaṃ samattaṃ samādinnaṃ, tassa kā gati, ko abhisamparāyo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 — 존자시여, 꼴리야 사람들의 할릿다와사나라는 마을에서 꼴리야의 아들인 소처럼 사는 자 뿐나와 개처럼 사는 벌거숭이 수행자 세니야를 인연으로 하여 설하셨습니다. 존자시여, 소처럼 사는 꼴리야의 아들 뿐나가 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 이 개처럼 사는 벌거숭이 수행자 세니야는 행하기 어려운 고행을 하며 땅에 놓인 음식을 먹습니다. 그가 그러한 개의 서원을 오랫동안 완전하게 지켜왔는데, 그의 갈 곳은 어디이며 내생은 어떻게 되겠습니까?” 이 사건에 대해 설해진 것입니다.

Abhayarājakumārasutta

아바야 라자쿠마라 경 (아바야 왕자 경)

Pucchā – tenāvuso [Pg.201] jānatā…pe… sammāsambuddhena abhayarājakumārasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 — 도반이여, 아시는 분... (중략) ... 정등각자께서는 아바야 라자쿠마라 경을 어디에서 누구를 인연으로 하여 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – rājagahe me bhante abhayaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Abhayo bhante rājakumāro bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘bhāseyya nu kho bhante tathāgato taṃ vācaṃ, yā sā vācā paresaṃ appiyā amanāpā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 — 존자시여, 라자가하에서 아바야 왕자를 인연으로 하여 설하셨습니다. 존자시여, 아바야 왕자가 세존께 다가와서 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 여래께서는 타인들에게 사랑스럽지 않고 마음에 들지 않는 말을 하십니까?” 이 사건에 대해 설해진 것입니다.

Bahuvedanīyasutta

바후웨다니야 경 (많은 느낌의 경)

Pucchā – bahuvedanīyasuttaṃ [Pg.206] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 — 도반이여, 세존께서는 바후웨다니야 경을 어디에서 누구를 인연으로 하여 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantañca udāyiṃ pañcakaṅgañca thapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ, pañcakaṅgo bhante thapati āyasmantaṃ udāyiṃ upasaṅkamitvā vedanaṃ pucchi, āyasmā bhante udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ etadavoca ‘‘tisso kho thapati vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā’’ti. Evaṃ vutte bhante pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca ‘‘na kho bhante udāyi tisso vedanā vuttā bhagavatā, dve vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā, yāyaṃ bhante adukkhamasukhā vedanā, santasmiṃ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’’ti. Neva asakkhi kho bhante āyasmā udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ saññāpetuṃ, na pana asakkhi pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ saññāpetuṃ. Assosi kho āyasmā ānando āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ, atha kho bhante āyasmā ānando yāvatako ahosi [Pg.207] āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 — 존자시여, 사왓티에서 존자 우다이와 목수 빤짜깡가를 인연으로 하여 설하셨습니다. 존자시여, 목수 빤짜깡가가 존자 우다이에게 다가가 느낌에 대해 물었습니다. 존자 우다이는 목수 빤짜깡가에게 이와 같이 말했습니다. “목수여, 세존께서는 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌의 세 가지 느낌을 말씀하셨습니다.” 이렇게 말하자 목수 빤짜깡가는 존자 우다이에게 이와 같이 말했습니다. “존자 우다이시여, 세존께서는 세 가지 느낌을 말씀하신 것이 아닙니다. 세존께서는 즐거운 느낌과 괴로운 느낌의 두 가지 느낌을 말씀하셨습니다. 존자시여, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌은 고요하고 수승한 즐거움 속에 포함된다고 세존께서 말씀하셨습니다.” 존자 우다이는 목수 빤짜깡가를 이해시키지 못했고, 목수 빤짜깡가 또한 존자 우다이를 이해시키지 못했습니다. 존자 아난다가 존자 우다이와 목수 빤짜깡가 사이의 이 대화를 듣고, 존자 아난다는 존자 우다이와 목수 빤짜깡가 사이에 있었던 대화의 전말을 세존께 보고드렸습니다. 이 사건에 대해 설해진 것입니다.

Apaṇṇakasutta

아빤나까 경 (확실한 가르침의 경)

Pucchā – apaṇṇakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 — 도반이여, 세존께서는 아빤나까 경을 어디에서 누구를 인연으로 하여 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – kosalesu bhante sālāyaṃ nāma kosalānaṃ brāhmaṇagāme sāleyyake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Sambahulā bhante aññatitthiyā sāleyyakānaṃ [Pg.208] brāhmaṇagahapatikānaṃ attano attano micchādiṭṭhiyo paṭiggaṇhāpesuṃ uggaṇhāpesuṃ. Te pana bhante sāleyyakā brāhmaṇagahapatikā ekadiṭṭhiyampi patiṭṭhātuṃ na sakkhiṃsu. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 — 존자시여, 꼬살라국의 살라라고 하는 꼬살라의 바라문 마을에서 살라의 바라문 장자들을 인연으로 하여 설하셨습니다. 존자시여, 많은 다른 교단의 스승들이 살라의 바라문 장자들에게 자신들의 사견을 받아들이게 하고 배우게 했습니다. 그러나 존자시여, 그 살라의 바라문 장자들은 어느 한 가지 견해에도 확신을 가질 수 없었습니다. 이 사건에 대해 설해진 것입니다.

Pucchā – tatra [Pg.209] āvuso bhagavatā paṭhamaṃ micchāvādo ca sammāvādo ca kathaṃ vibhajitvā pakāsito.

질문 — 도반이여, 거기에서 세존께서는 처음에 어떻게 사악한 학설과 올바른 학설을 분석하여 밝혀 주셨습니까?

Vissajjanā – tatra bhante bhagavatā ‘‘santi gahapatayo eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti evamādinā paṭhamaṃ micchāvādo ca sammāvādo ca vibhajitvā pakāsito.

답변 — 존자시여, 거기에서 세존께서는 “장자들이여, ‘보시도 없고, 제사도 없고, 공양도 없으며, 선악업에 대한 과보도 없다’고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진 어떤 사문·바라문들이 있다”는 등의 말씀으로 처음에 사악한 학설과 올바른 학설을 분석하여 밝혀 주셨습니다.

Pucchā – tattha [Pg.210] āvuso bhagavatā micchāvādīnañca doso sammāvādīnañca guṇo kathaṃ vicāretvā pakāsito.

질문 — 도반이여, 거기에서 세존께서는 사악한 학설을 가진 자들의 과실과 올바른 학설을 가진 자들의 공덕을 어떻게 고찰하여 밝혀 주셨습니까?

Vissajjanā – tattha bhante bhagavatā ‘‘tatra gahapatayo yete samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti evamādinā bhante micchāvādīnañca doso sammāvādīnañca guṇo bhagavatā vicāretvā pakāsito.

답변 — 존자시여, 거기에서 세존께서는 “장자들이여, 거기서 ‘보시도 없고... 선악업에 대한 과보도 없다’고 이와 같이 말하고 견해를 가진 저 사문·바라문들에 대하여”라는 등의 말씀으로 사악한 학설을 가진 자들의 과실과 올바른 학설을 가진 자들의 공덕을 고찰하여 밝혀 주셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.212] tattha bhagavatā viññuno purisapuggalassa paṭisañcikkhaṇā pakāsitā.

질문 — 도반이여, 거기에서 세존께서는 지혜로운 사람의 숙고함을 어떻게 밝혀 주셨습니까?

Vissajjanā – tatra [Pg.213] gahapatayo viññū puriso iti paṭisañcikkhatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā viññuno purisapuggalassa paṭisañcikkhaṇā pakāsitā.

답변 — 존자시여, “장자들이여, 거기서 지혜로운 사람은 이와 같이 숙고한다”는 등의 말씀으로 거기서 세존께서는 지혜로운 사람의 숙고함을 밝혀 주셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.215] bhagavatā aññesupi micchāvādasammāvādesu apaṇṇakapaṭipadā vicāretvā pakāsitā, taṃ saṅkhepato kathesi.

질문 — 도반이여, 세존께서 다른 사악한 학설과 올바른 학설들에 대해서도 확실한 실천도(apaṇṇakapaṭipadā)를 어떻게 고찰하여 밝혀 주셨는지, 그것을 요약해서 말씀해 주십시오.

Vissajjanā – yatheva bhante paṭhame vāde, evameva kho bhante akiriyavādādīsu catūsu ca micchāvādesu dosaṃ kiriyavādādīsu ca catūsu sammāvādesu guṇaṃ, tattha ca viññuno purisassa paṭisañcikkhaṇākāraṃ dassetvā bhagavatā apaṇṇakapaṭipadā pakāsitā.

답변 — 존자시여, 첫 번째 학설에서와 마찬가지로 비작업설(akiriyavāda) 등 네 가지 사악한 학설의 과실과 작업설(kiriyavāda) 등 네 가지 올바른 학설의 공덕을 보여주시고, 거기서 지혜로운 사람이 숙고하는 방식을 보여주심으로써 세존께서는 확실한 실천도를 밝혀 주셨습니다.

Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta

암발랏띠까 라훌로와다 경 (암발랏띠까에서 라훌라를 가르치신 경)

Pucchā – ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṃ [Pg.216] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 — 도반이여, 세존께서는 암발랏띠까 라훌로와다 경을 어디에서 누구를 인연으로 하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ rāhulaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

답변 — 존자시여, 라자가하에서 존자 라훌라를 인연으로 하여 설하셨습니다.

Mahārāhulovādasutta

마하 라훌로와다 경 (라훌라를 가르치신 큰 경)

Pucchā – mahārāhulovādasuttaṃ [Pg.217] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 — 도반이여, 세존께서는 마하 라훌로와다 경을 어디에서 누구를 인연으로 하여 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ rāhulaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante rāhulo bhagavato ceva attano ca attabhāvasampattiṃ nissāya gehassitaṃ chandarāgaṃ uppādesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자여, 사밧티에서 라훌라 존자를 인연으로 설해졌습니다. 존자 라훌라가 세존과 자신의 신체적 완성을 의지하여 세속적인 욕탐을 일으켰습니다. 존자여, 그 사건에 대해 설해진 것입니다.

Cūḷamālukyasutta

소말루끼야 경

Pucchā – cūḷamālukyasuttaṃ [Pg.218] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 소말루끼야 경은 세존께서 어디서 누구를 인연으로 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ mālukyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante mālukyaputto attano pavivittassa rahogatassa paṭisallīnassa cetaso parivitakkaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자여, 사밧티에서 말루끼야뿟따 존자를 인연으로 설해졌습니다. 존자 말루끼야뿟따가 홀로 외딴곳에서 명상에 잠겨 있을 때 마음속에 일어난 생각을 세존께 여쭈었습니다. 존자여, 그 사건에 대해 설해진 것입니다.

Mahāmālukyasutta

대말루끼야 경

Pucchā – mahāmālukyasuttaṃ [Pg.221] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 대말루끼야 경은 세존께서 어디서 누구를 인연으로 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – tasmiṃyeva bhante sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ mahāmālukyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자여, 바로 그 사밧티에서 마하말루끼야뿟따 존자를 인연으로 설해졌습니다.

Bhaddālisutta

밧달리 경

Pucchā – tenāvuso [Pg.222] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena bhaddālisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그분 세존... (생략) ... 정등각자께서는 밧달리 경을 어디서 누구를 인연으로 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ bhaddāliṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante bhaddāli bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자여, 사밧티에서 밧달리 존자를 인연으로 설해졌습니다. 존자 밧달리는 세존께서 학습계율을 제정하시고 비구 승가가 학습계율을 수지할 때, 열의가 없음을 나타냈습니다. 존자여, 그 사건에 대해 설해진 것입니다.

Accayo [Pg.223] maṃ bhante accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yohaṃ bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesiṃ, tassa me bhante bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāya –

존자여, 어리석고 미혹하며 선하지 못한 자처럼 저에게 허물이 생겼습니다. 저는 세존께서 학습계율을 제정하시고 비구 승가가 학습계율을 수지할 때 열의가 없음을 나타냈습니다. 존자여, 세존께서는 장래의 절제를 위하여 저의 이 허물을 허물로서 받아주소서.

Pucchā – atha [Pg.225] kho āvuso āyasmā bhaddāli bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā taṃ vibhajitvā byākāsi.

질문 - 도반이여, 그 후 밧달리 존자는 세존께 어떤 질문을 드렸으며, 세존께서는 그것을 어떻게 분석하여 설명하셨습니까?

Vissajjanā – atha kho bhante āyasmā bhaddāli ‘‘ko nu kho bhante hetu, ko paccayo, yena midhekaccaṃ bhikkhuṃ pasayu pasayu kāraṇaṃ karontī’’ti evamādinā bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘idha bhaddāli ekacco bhikkhu abhiṇhāpattiko hoti, āpattibahulo’’ evamādinā āyasmato bhaddālissa vibhajitvā byākāsi.

답변 - 존자여, 그 후 밧달리 존자는 '세존이시여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 이곳에서 어떤 비구에 대해서는 거듭거듭 꾸짖는 일을 합니까?'라는 등으로 세존께 질문을 드렸습니다. 그러자 세존께서는 '밧달리여, 여기 어떤 비구는 자주 범계를 저지르고 범계가 많다'라는 등으로 밧달리 존자에게 분석하여 설명하셨습니다.

Pucchā – tadāpi [Pg.228] kho āvuso āyasmā bhaddāli punapi bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā tampi vibhajitvā byākāsi.

질문 - 도반이여, 그때 밧달리 존자는 다시 세존께 어떤 질문을 드렸으며, 세존께서는 그것 또한 어떻게 분석하여 설명하셨습니까?

Vissajjanā – tadāpi bhante āyasmā bhaddāli ‘‘ko nu kho bhante hetu, ko paccayo, yena pubbe appatarāni ceva sikkhāpadāni ahesuṃ, bahutarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahiṃsu. Ko pana bhante hetu, ko paccayo yena etarahi bahutarāni ceva sikkhāpadāni honti appatarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahantī’’ti bhagavantaṃ punapi pañhaṃ apucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘evametaṃ bhaddāli hoti, sattesu hāyamānesu saddhamme antaradhāyamāne bahutarāni honti appatarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahantī’’ti, evamādinā āyasmato bhaddālissa vibhajitvā vibhajitvā byākatā.

답변 - 존자여, 그때 밧달리 존자는 '세존이시여, 예전에는 학습계율은 더 적었으나 더 많은 비구들이 통찰지에 확립되었는데, 그 원인은 무엇이며 그 조건은 무엇입니까? 또한 세존이시여, 지금은 학습계율은 더 많아졌으나 더 적은 비구들이 통찰지에 확립되는데, 그 원인은 무엇이며 그 조건은 무엇입니까?'라고 세존께 다시 질문을 드렸습니다. 그러자 세존께서는 '밧달리여, 그것은 그러하다. 중생들이 타락하고 참된 법이 사라져갈 때 학습계율은 더 많아지고 통찰지에 확립되는 비구들은 더 적어지느니라'라는 등으로 밧달리 존자에게 거듭 분석하여 설명하셨습니다.

Laṭukikopamasutta

메추라기 비유의 경

Pucchā – laṭukikopamasuttaṃ [Pg.1] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 메추라기 비유의 경은 세존께서 어디서 누구를 인연으로 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigame āyasmantaṃ udāyiṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante udāyī bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘idha mayhaṃ bhante rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘bahūnaṃ vata no bhagavā dukkhadhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upahattā’ti’’. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자여, 앙굿따라빠 지방의 아빠나라는 앙굿따라빠 사람들의 마을에서 우다이 존자를 인연으로 설해졌습니다. 존자 우다이가 세존께 다가가 이렇게 여쭈었습니다. '세존이시여, 제가 홀로 외딴곳에서 명상에 잠겨 있을 때 마음속에 이런 생각이 일어났습니다. "참으로 세존께서는 우리를 위하여 많은 고통스러운 법들을 제거해주셨고, 참으로 세존께서는 우리를 위하여 많은 행복한 법들을 가져다주셨으며, 참으로 세존께서는 우리를 위하여 많은 해로운 법들을 제거해주셨고, 참으로 세존께서는 우리를 위하여 많은 유익한 법들을 가져다주셨다"라고 말입니다.' 존자여, 그 사건에 대해 설해진 것입니다.

Pucchā – atha [Pg.4] kho āvuso bhagavā kīdisī upamāyo dassetvā bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi.

질문 - 도반이여, 그 후 세존께서는 어떤 비유들을 들어 비구들에게 훈계하셨습니까?

Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā laṭukikopamaṃ hatthināgopamaṃ daliddapurisopamaṃ gahapatikopamanti catasso upamāyo dassetvā bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.

답변 - 존자여, 그 후 세존께서는 메추라기의 비유, 코끼리의 비유, 가난한 사람의 비유, 장자의 비유라는 네 가지 비유를 들어 비구들에게 훈계하셨습니다.

Pucchā – evañcāvuso [Pg.8] bhagavā catūhi upamāhi bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā kathaṃ uttari dhammadesanaṃ pavaḍḍhesi.

질문 - 도반이여, 세존께서는 네 가지 비유로 비구들에게 훈계하신 뒤, 어떻게 더 나아가 법문을 이어가셨습니까?

Vissajjanā – evaṃ kho bhante bhagavā catūhi upamāhi bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā ‘‘cattāro me udāyi puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ’’nti evamādinā uttari bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ pavaḍḍhesi.

답변 - 존자여, 세존께서는 네 가지 비유로 비구들에게 훈계하신 뒤, '우다이야, 세상에는 실제로 존재하는 네 부류의 사람이 있다'라는 등으로 더 나아가 비구들에게 법문을 이어가셨습니다.

Cātumasutta

짜뚜마 경

Pucchā – cātumasuttaṃ [Pg.10] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 짜뚜마 경은 세존께서 어디서 누구를 인연으로 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – cātumāyaṃ bhante āyasmantānaṃ sāriputtamoggalānattherānaṃ saddhivihārike adhunā pabbajite sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Sāriputtamoggallānappamukhāni bhante pañcamattāni bhikkhusatāni cātumaṃ anuppattāni honti bhagavantaṃ dassanāya, te ca āgantukā bhikkhū nevāsikehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisammodamānā senāsanāni paññāpayamānā pattacīvarāni paṭisāmayamānā uccāsaddā mahāsaddā ahesuṃ. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자여, 짜뚜마에서 사리뿟따 장로와 목갈라나 장로의 공주 제자들로서 새로 출가한 많은 비구들을 인연으로 설해졌습니다. 존자여, 사리뿟따와 목갈라나를 필두로 약 오백 명의 비구들이 세존을 뵙기 위해 짜뚜마에 도착했습니다. 그런데 그 방문한 비구들이 거주하던 비구들과 서로 인사를 나누고 처소를 정돈하며 발우와 가사들을 챙기면서 큰 목소리로 떠들썩하게 굴었습니다. 존자여, 그 사건에 대해 설해진 것입니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.13] tattha bhagavā bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi.

질문 - 도반이여, 거기서 세존께서는 비구들에게 어떻게 훈계하셨습니까?

Vissajjanā – cattārimāni bhikkhave bhayāni udakorohante pātikaṅkhitabbānīti evamādinā bhante bhagavā tattha bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi.

답변 - 존자여, 세존께서는 거기서 '비구들이여, 물에 들어가는 자가 예상해야 할 네 가지 두려움이 있다'라는 등으로 비구들에게 훈계하셨습니다.

Naḷakapānasutta

날라까빠나 경

Pucchā – naḷakapānasuttaṃ [Pg.17] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 날라까빠나 경은 세존께서 어디서 누구를 인연으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – naḷakapāne bhante anuruddhattherappamukhe sambahule abhiññāte abhiññāte kulaputte ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자여, 날라까빠나에서 아누룻다 장로를 필두로 명망 있는 여러 가문의 아들들을 인연으로 설해졌습니다.

Goliyānisutta

고리야니 경

Pucchā – goliyānisuttaṃ [Pg.18] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 고리야니 경은 어디서 누구를 인연으로 어떤 사건에 대해 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ goliyāniṃ ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. Āyasmā bhante goliyāni āraññiko padasamācāro saṅghamajjhe osaṭo hoti kenacideva karaṇīyena, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 대덕이여, 왕사성에서 고리야니 존자를 인연으로 법의 장군이신 사리뿟따 장로 존자에 의해 설해졌습니다. 대덕이여, 숲에 사는 고리야니 존자가 어떤 해야 할 일 때문에 승가 가운데로 나왔을 때, 대덕이여, 그 사건에 대해 설해졌습니다.

Kīṭāgirisutta

끼따기리 경

Pucchā – tenāvuso [Pg.19] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena kīṭāgirisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그분 세존... 정등각자께서는 끼따기리 경을 어디서 누구를 인연으로 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – kāsīsu bhante kīṭāgirismiṃ kāsīnaṃ nigame assajipunabbasuke bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Assajipunabbasukā bhante bhikkhū bhikkhūhi sahadhammikaṃ vuccamānā evamāhaṃsu ‘‘mayaṃ kho āvuso sāyañceva bhuñjāma pāto ca divā ca vikāle, te mayaṃ sāyañceva bhuñjamānā pāto ca divā ca vikāle appābādhatañca sañjānāma appātaṅkatañca lahuṭṭhānañca balañca phāsuvihārañca, te mayaṃ kiṃ sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvissāma, sāyañceva mayaṃ bhuñjissāma pāto ca divā ca vikāle’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 대덕이여, 까시국 끼따기리라는 이름의 까시족 마을에서 앗사지와 뿌납바수까 비구들을 인연으로 설해졌습니다. 대덕이여, 앗사지와 뿌납바수까 비구들은 [다른] 비구들로부터 법에 합당한 권고를 들었을 때 이와 같이 말했습니다. ‘도반들이여, 우리는 저녁에도 먹고 아침에도 먹고 낮에도 때 아닌 때에도 먹습니다. 우리는 저녁에도 먹고 아침에도 먹고 낮에도 때 아닌 때에도 먹으면서 병이 적고 고통이 적으며 몸이 가뿐하고 힘이 있으며 편안하게 머무는 것을 알고 있습니다. 그런데 우리가 왜 현세적인 것을 버리고 미래의 것을 쫓겠습니까? 우리는 저녁에도 먹고 아침에도 먹고 낮에도 때 아닌 때에도 먹겠습니다.’ 대덕이여, 그 사건에 대해 설해졌습니다.

Tevijjavacchasutta

테윗쟈왓차 경

Pucchā – tevijjavacchasuttaṃ [Pg.21] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 테윗쟈왓차 경은 세존께서 어디서 누구를 인연으로 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante vacchagottaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ etadavoca ‘‘sutaṃ me bhante samaṇo gotamo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti, carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti. Ye te bhante evamāhaṃsu ‘‘samaṇo gotamo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti, carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti. Kacci te bhante bhagavato vuttavādino, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 대덕이여, 웨살리에서 유행자 왓차곳따를 인연으로 설해졌습니다. 대덕이여, 유행자 왓차곳따는 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. ‘대덕이여, 저는 사문 고따마가 일체지자이고 일체견자이며, 남김없는 지와 견을 자처한다. 걷거나 서 있을 때나, 잠들거나 깨어 있을 때나 항상 끊임없이 지와 견이 현전한다고 들었습니다. 대덕이여, 사문 고따마가 일체지자이고 일체견자이며... 지와 견이 현전한다고 이렇게 말하는 사람들은, 대덕이여, 세존께서 말씀하신 대로 말하는 자들입니까? 세존을 사실이 아닌 것으로 비방하지 않습니까? 법에 합당하게 법을 설명합니까? 어떤 법다운 논박도 비난받을 만한 위치에 처하지 않습니까?’ 대덕이여, 그 사건에 대해 설해졌습니다.

Aggivacchasutta

악기왓차 경

Pucchā – aggivacchasuttaṃ [Pg.23] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 악기왓차 경은 어디서 누구를 인연으로 어떤 사건에 대해 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante vacchagottaṃ paribbājakaṃ bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kiṃ nu kho bho gotama ‘sassato loko idameva saccaṃ moghamañña’nti evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti evamādikaṃ pañhaṃ apucchi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 대덕이여, 사왓티에서 유행자 왓차곳따를 인연으로 설해졌습니다. 대덕이여, 유행자 왓차곳따는 세존께 다가와서 ‘존자 고따마여, 세상은 영원하다, 이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다라는 견해를 존자 고따마께서도 가지고 계십니까?’라는 등의 질문을 던졌습니다. 대덕이여, 그 사건에 대해 설해졌습니다.

Mahāvacchasutta

마하왓차 경

Pucchā – mahāvacchasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 마하왓차 경은 세존께서 어디서 누구를 인연으로 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante vacchagottaṃyeva paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā [Pg.24] etadavoca ‘‘dīgharattāhaṃ bhotā gotamena sahakathī, sādhu me bhavaṃ gotamo saṃkhittena kusalākusalaṃ desetū’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 대덕이여, 왕사성에서 바로 그 유행자 왓차곳따를 인연으로 설해졌습니다. 대덕이여, 유행자 왓차곳따는 세존께 다가와서 ‘존자 고따마여, 저는 오랜 세월 존자 고따마와 대화해 왔습니다. 부디 존자 고따마께서는 저에게 간략하게 유익한 것과 해로운 것을 설해주십시오’라고 말씀드렸습니다. 대덕이여, 그 사건에 대해 설해졌습니다.

Pucchā – evaṃ [Pg.25] vutte kho āvuso vacchagotto paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno hutvā kīdisaṃ pasannākāraṃ akāsi, kathañcassa dhammābhisamayo ahosi.

질문 - 도반이여, 그렇게 설해졌을 때 유행자 왓차곳따는 이 법과 율에 청정한 믿음을 가지게 되어 어떤 믿음의 태도를 보였으며, 그의 법의 깨달음은 어떠했습니까?

Vissajjanā – evaṃ vutte bhante vacchagotto paribbājako ‘‘sace hi bho gotama imaṃ dhammaṃ bhavaṃyeva gotamo ārādhako abhavissa, no ca kho bhikkhū ārādhakā abhavissaṃsu, evamidaṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ abhavissa tenaṅgenā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi. Yāva arahattañcassa dhammābhisamayo ahosi.

답변 - 대덕이여, 그렇게 설해졌을 때 유행자 왓차곳따는 ‘존자 고따마여, 만약 존자 고따마께서만 이 법을 성취하시고 비구들이 성취하지 못했다면, 이 청정범행은 그 부분에서 미완성으로 남았을 것입니다’라는 등의 말로 이 법과 율에 청정한 믿음을 내어 믿음의 태도를 보였습니다. 그리고 그는 아라한과에 이르기까지 법을 깨달았습니다.

Dīghanakhasutta

디가나카 경

Pucchā – dīghanakhasuttaṃ [Pg.28] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 디가나카 경은 세존께서 어디서 누구를 인연으로 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante dīghanakhaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Dīghanakho bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ahañhi bho gotama evaṃvādī evaṃdiṭṭhi sabbaṃ me nakkhamatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 대덕이여, 왕사성에서 유행자 디가나카를 인연으로 설해졌습니다. 대덕이여, 유행자 디가나카는 세존께 다가와서 ‘존자 고따마여, 저는 나에게는 모든 것이 받아들여지지 않는다라는 주장과 견해를 가지고 있습니다’라고 말씀드렸습니다. 대덕이여, 그 사건에 대해 설해졌습니다.

Pucchā – imasmiṃ [Pg.31] ca panāvuso veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne kesaṃ puggalānaṃ visesādhigamo ahosi.

질문 - 도반이여, 이 상세한 설명이 설해질 때 어떤 인물들에게 특별한 성취가 있었습니까?

Vissajjanā – imasmiñca pana bhante veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato sāriputtassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci, dīghanakhassa pana paribbājakassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi yaṃkiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.

답변 - 대덕이여, 이 상세한 설명이 설해질 때 사리뿟따 존자의 마음은 취착 없이 번뇌들로부터 해탈하였고, 유행자 디가나카에게는 바로 그 자리에서 ‘일어나는 성질을 가진 것은 무엇이든 멸하는 성질을 가진 것이다’라는 티 없고 때 없는 법의 눈이 생겼습니다.

Māgaṇḍiyasutta

마간디야 경

Pucchā – māgaṇḍiyasuttaṃ [Pg.33] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 마간디야 경은 세존께서 어디서 누구를 인연으로 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame bhāradvāja gottassa brāhmaṇassa agyāgāre tiṇasanthārake māgaṇḍiyaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Māgaṇḍiyo bhante paribbājako bhagavantaṃ ‘‘bhūnahu samaṇo gotamo’’ti vadesi, tasmiṃ bhante vaṭṭhusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 대덕이여, 꾸루국의 깜마사담마라는 꾸루족의 마을에서 바라드와자 성씨 브라만의 공양처에 깔린 풀 방석 위에서 유행자 마간디야를 인연으로 설해졌습니다. 대덕이여, 유행자 마간디야는 세존께 ‘사문 고따마는 성장을 저해하는 자이다’라고 말했습니다. 대덕이여, 그 사건에 대해 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.36] bhagavā tattha māgaṇḍiyassa paribbājakassa samanuyuñjitvā samanuyuñjitvā dhammaṃ desesi.

질문 - 도반이여, 거기서 세존께서는 어떻게 유행자 마간디야를 거듭 추궁하여 법을 설하셨습니까?

Vissajjanā – ‘‘cakkhuṃ kho māgaṇḍiya rūpārataṃ rūpasammuditaṃ, taṃ tathāgatassa dantaṃ guttaṃ rakkhitaṃ saṃvutaṃ, tassa ca saṃvarāya dhammaṃ desetī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavā māgaṇḍiyassa paribbājakassa samanuyuñjitvā samanuyuñjitvā dhammaṃ desesi.

답변 - 대덕이여, ‘마간디야여, 눈은 형색을 즐기고 형색에 빠져 있다. 그것을 여래는 길들이고 보호하고 지키고 단속한다. 그리고 그것의 단속을 위해 법을 설한다’라는 등의 말씀으로, 대덕이여, 거기서 세존께서는 유행자 마간디야를 거듭 추궁하여 법을 설하셨습니다.

Pucchā – evaṃ [Pg.39] kho āvuso māgaṇḍiyena paribbājakena ‘‘nakiñci bho gotamā’’ti yathābhūtaṃ paṭissute kathaṃ bhagavā attanopi na kiñci kenacipi vattabbataṃ pakāsesi.

질문 – 도반이여, 이와 같이 유행자 마간디야가 '고따마 존자여, 아무것도 없습니다'라고 사실 그대로 대답했을 때, 세존께서는 어떻게 자신에게도 누구에 의해서든 아무런 비난받을 점이 없음을 밝히셨습니까?

Vissajjanā – evaṃ kho bhante māgaṇḍiyena paribbājakena nakiñci bhogotamāti yathābhūtaṃ paṭissute ‘‘ahaṃ kho pana māgaṇḍiya pubbe agāriyabhūto samāno pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresiṃ cakkhuviññeyyahi rūpehi iṭṭhehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṃhitehi rajanīyehī’’ti evamādinā bhagavā attanopi na kiñci kenacipi vattabbataṃ pakāsesi.

답변 – 존자여, 유행자 마간디야가 '고따마 존자여, 아무것도 없습니다'라고 사실 그대로 대답했을 때, 세존께서는 '마간디야여, 참으로 나는 예전에 재가자였을 때, 눈으로 인식되는 형색들, 즉 원하고 좋아하고 사랑스럽고 감각적 욕망과 연결되고 매혹적인 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망을 갖추고 구비하여 즐겼다'라는 등의 말씀으로 자신에게도 누구에 의해서든 아무런 비난받을 점이 없음을 밝히셨습니다.

Pucchā – imasmiṃ [Pg.42] sutte pariyosānapucchaṃ pucchissāmi imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā māgaṇḍiyo paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno hutvā kīdisaṃ pasannākāramakāsi.

질문 – 이 경에서 마지막 질문을 드리겠습니다. 도반이여, 유행자 마간디야는 이 법의 설하심을 듣고 이 법과 율에 신심을 내어 어떤 믿음의 태도를 보였습니까?

Vissajjanā – imaṃ [Pg.43] ca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā māgaṇḍiyo paribbājako ‘abhikkantaṃ bho gotama abhikkantaṃ bho gotamā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi.

답변 – 존자여, 유행자 마간디야는 이 법의 설하심을 듣고 '경이롭습니다, 고따마 존자여! 경이롭습니다, 고따마 존자여!'라는 등의 말씀으로 이 법과 율에 신심을 내어 믿음의 태도를 보였습니다.

Sandakasutta

산다까 경

Pucchā – sandakasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 산다까 경은 어디에서, 누구를 대상으로, 어떤 사건에 대해, 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – kosambiyaṃ [Pg.44] bhante sandakaṃ paribbājakaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Sandako bhante paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘sādhuvata bhavantaṃyeva ānandaṃ paṭibhātu sake ācariya ke dhammikathā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 꼬삼비에서 유행자 산다까를 대상으로 법의 창고지기이신 아난다 존자에 의해 설해졌습니다. 존자여, 유행자 산다까는 아난다 존자에게 '참으로 좋습니다. 아난다 존자시여, 당신 자신의 스승의 법에 관한 이야기가 당신에게 떠오르기를 바랍니다'라고 말했습니다. 존자여, 이 사건에 대해 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.45] tattha cattāro abrahmacariyavāsā āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena vicāretvā pakāsitā.

질문 – 도반이여, 그곳에서 법의 창고지기이신 아난다 존자께서는 어떻게 네 가지 청정하지 못한 범행의 삶을 검토하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – idha sandaka ekacco satthā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃvipāko, natthi ayaṃloko, natthi paroloko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikāti

답변 – '산다까여, 여기 어떤 스승은 이런 주장과 이런 견해를 가집니다. 보시한 것도 없고, 제사 지낸 것도 없고, 공양 올린 것도 없다. 선행과 악행의 결과와 과보도 없고, 이 세상도 없고, 저 세상도 없고, 어머니도 없고, 아버지도 없고, 화생하는 중생도 없다'라고.

Evamādinā [Pg.46] bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena cattāro abrahmacariyavāsā vicāretvā pakāsitā.

존자여, 이런 말씀 등으로 그곳에서 법의 창고지기이신 아난다 존자께서는 네 가지 청정하지 못한 범행의 삶을 검토하여 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.49] tattha cattāri anassāsikāni brahmacariyāni āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena vicāretvā pakāsitāni.

질문 – 도반이여, 그곳에서 법의 창고지기이신 아난다 존자께서는 어떻게 네 가지 위안 없는 범행을 검토하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – idha [Pg.50] sandaka ekacco satthā sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti ‘‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena cattāri anassāsikāni brahmacariyāni vibhajitvā pakāsitāni.

답변 – '산다까여, 여기 어떤 스승은 일체지자이자 일체견자로서 남김없는 지와 견을 가졌다고 자처하며, 내가 걷거나 서 있거나 잠들거나 깨어 있거나 항상 끊임없이 지와 견이 확립되어 있다'라는 등의 말씀으로, 존자여, 그곳에서 법의 창고지기이신 아난다 존자께서는 네 가지 위안 없는 범행을 분류하여 밝히셨습니다.

Pucchā – atha

질문 – 그 뒤에

[Pg.54] Kho āvuso sandako paribbājako āyasmantaṃ ānandattheraṃ kathaṃ pucchi, tathañcassāyasmānandatthero byākāsi.

도반이여, 유행자 산다까는 아난다 존자에게 어떻게 물었으며, 아난다 존자께서는 그에게 어떻게 대답하셨습니까?

Vissajjanā – atha kho bhante sandako paribbājako ‘‘so pana bho ānanda satthā kiṃvādī kiṃ akkhāyī’’ti evamādinā āyasmantaṃ ānandattheraṃ pucchi, āyasmā ca bhante ānandatthero ‘‘idha sandaka tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno’’ti evamādinā sandakassa paribbājakassa vibhajitvā vibhajitvā byākāsi.

답변 – 존자여, 그 뒤 유행자 산다까는 '아난다 존자여, 그러면 그 스승은 무엇을 주장하고 무엇을 가르치십니까?'라는 등의 질문을 아난다 존자에게 드렸고, 아난다 존자께서는 '산다까여, 여기 여래가 세상에 출현하시니, 그분은 아라한이시며, 정등각자이시며, 명행족이시며...'라는 등의 말씀으로 유행자 산다까에게 상세히 분류하여 대답하셨습니다.

Pucchā – imañca [Pg.56] panāvuso dhammadesanaṃ sutvā sandako paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi.

질문 – 도반이여, 이 법의 설하심을 듣고 유행자 산다까는 이 법과 율에 신심을 내어 어떤 믿음의 태도를 보였습니까?

Vissajjanā – imañca [Pg.57] bhante dhammadesanaṃ sutvā sandako paribbājako ‘‘acchariyaṃ bho ānanda, abbhutaṃ bho ānanda, na ca nāma sadhammokkaṃsanā bhavissati, na paradhammavambhanā, āyatane ca dhammadesanā, tāva bahukā ca niyyātāro paññāyissantī’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi.

답변 – 존자여, 이 법의 설하심을 듣고 유행자 산다까는 '경이롭습니다, 아난다 존자여! 놀랍습니다, 아난다 존자여! 자신의 법을 치켜세움도 없고 다른 사람의 법을 깎아내림도 없으며, 그 영역 안에서 법의 설하심이 있고, 그토록 많은 해탈한 분들이 알려지게 될 것입니다'라는 등의 말씀으로 이 법과 율에 신심을 내어 믿음의 태도를 보였습니다.

Mahāsakuludāyīsutta

마하사꿀루다이 경

Pucchā – mahāsakuludāyisuttaṃ [Pg.58] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 마하사꿀루다이 경은 세존께서 어디에서, 누구를 대상으로, 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante sakuludāyiṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sakuludāyī bhante paribbājako purimāni divasāni purimatarāni kotūhalasālāyaṃ nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ yāvatako ahosi bhagavantañca cha ca satthāro ārabbha kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 라자가하에서 존자여, 유행자 사꿀루다이를 대상으로 설해졌습니다. 존자여, 유행자 사꿀루다이는 며칠 전 호기심의 전당에서 여러 이교도 사문·바라문들 사이에 세존과 여섯 스승들에 대해 있었던 대화의 내용을 모두 세존께 말씀드렸습니다. 존자여, 이 사건에 대해 설해졌습니다.

Samaṇamuṇḍikasutta

사마나무디까 경

Pucchā – samaṇamuṇḍikasuttaṃ [Pg.62] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 사마나무디까 경은 세존께서 어디에서, 누구를 대상으로, 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante uggāhamāna paribbājakaṃ samaṇamuṇḍikāputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Uggāhamāno bhante paribbājako samaṇamuṇḍikāputto pañcakaṅgaṃ tapatiṃ etadavoca ‘‘catūhi kho ahaṃ gahapati dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemi sampannakusalaṃ paramakusalaṃ uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjha’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 사밧티에서 존자여, 사마나무디까의 아들인 유행자 우까하마나를 대상으로 설해졌습니다. 존자여, 사마나무디까의 아들 유행자 우까하마나는 장인 빤짜깡가에게 '거사여, 나는 네 가지 법을 구비한 사람을 두고, 선을 성취하고 지고의 선을 성취하였으며 최상의 경지에 도달하여 누구도 대적할 수 없는 사문이라고 정의합니다'라고 말했습니다. 존자여, 이 사건에 대해 설해졌습니다.

Cūḷasakuludāyīsutta

쭐라사꿀루다이 경

Pucchā – cūḷasakuludāyīsuttaṃ [Pg.63] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 쭐라사꿀루다이 경은 세존께서 어디에서, 누구를 대상으로, 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – rājagahe [Pg.64] bhante sakuludāyiṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sakuludāyī bhante paribbājako bhagavantaṃ etadavoca ‘‘yadāhaṃ bhante imaṃ parisaṃ anupasaṅkanto homi, athāyaṃ parisā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathenti nisinnā hoti. Yadā ca kho ahaṃ bhante imaṃ parisaṃ upasaṅkamanto homi, athāyaṃ parisā mamaññeva mukhaṃ ullokentī nisinnā hoti ‘yaṃ no samaṇo udāyī dhammaṃ bhāsissati, taṃ sossāmā’ti, yadā pana bhante bhagavā imaṃ parisaṃ upasaṅkanto hoti, athāhañceva ayañca parisā bhagavato mukhaṃ ullokentā nisinnā homa yaṃ no bhagavā dhammaṃ bhāsissati, taṃ sossāmā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 라자가하에서 사쿨루다이 유행자에 관하여 설해졌습니다. 사쿨루다이 유행자는 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. '존자시여, 제가 이 무리에 다가가지 않았을 때, 이 무리는 앉아서 여러 가지 저속한 이야기(축생의 이야기)를 나눕니다. 그러나 존자시여, 제가 이 무리에 다가갈 때면, 이 무리는 "우다이 사문께서 우리에게 법을 설해 주실 것이다"라고 생각하며 오직 제 얼굴만을 바라보며 앉아 있습니다. 하지만 존자시여, 세존께서 이 무리에 다가오시면 저와 이 무리는 "세존께서 우리에게 법을 설해 주실 것이다"라고 생각하며 세존의 얼굴만을 바라보며 앉아 있게 됩니다.' 존자시여, 이 일과 관련하여 설해진 것입니다.

Vekhanasasutta

웨카나사 경(Vekhanasasutta)

Pucchā – vekhanasasuttaṃ [Pg.65] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 웨카나사 경은 세존께서 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 일로 설하신 것입니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante vekhanasaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, vekhanaso bhante paribbājako bhagavato santike udānaṃ udānesi ‘‘ayaṃ paramo vaṇṇo ayaṃ paramo vaṇṇo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사왓티에서 웨카나사 유행자에 관하여 설해졌습니다. 웨카나사 유행자는 세존 앞에서 '이것이 최상의 색이다, 이것이 최상의 색이다'라고 감흥어를 읊었습니다. 존자시여, 이 일과 관련하여 설해진 것입니다.

Ghaṭikārasutta

가티카라 경(Ghaṭikārasutta)

Pucchā – ghaṭikārasuttaṃ [Pg.66] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 가티카라 경은 세존께서 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 일로 설하신 것입니까?

Vissajjanā – kosalesu bhante ghaṭikārassa kumbhakārassa gharavatthupadese āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante tasmiṃ bhūmipadese sitaṃ pātvākāsi, āyasmā ca ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho bhante hetu ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya, na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 코살라국의 옹기장이 가티카라의 집터였던 곳에서 아난다 존자에 관하여 설해졌습니다. 세존께서는 그 지점에서 미소를 지으셨고, 아난다 존자는 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. '존자시여, 세존께서 미소를 지으신 데에는 어떤 원인과 어떤 조건이 있습니까? 여래께서는 이유 없이 미소를 짓지 않으십니다.' 존자시여, 이 일과 관련하여 설해진 것입니다.

Raṭṭhapālasutta

랏타팔라 경(Raṭṭhapālasutta)

Pucchā – raṭṭhapālasuttaṃ [Pg.67] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 랏타팔라 경은 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 일로, 누구에 의해 설해진 것입니까?

Vissajjanā – kurūsu bhante rājānaṃ korabyaṃ ārabbha āyasmatā raṭṭhapālattherena bhāsitaṃ. Rājā bhante korabyo āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ etadavoca ‘‘cattārimāni bho raṭṭhapāla pārijuññāni, yehi pārijuññehi samannāgatā idhekacce kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anāgāriyaṃ pabbajantī’’ti evamādikaṃ vacanaṃ avoca, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 쿠루국에서 코라뱌 왕에 관하여 랏타팔라 장로에 의해 설해졌습니다. 코라뱌 왕은 랏타팔라 존자에게 이와 같이 말했습니다. '랏타팔라 존자여, 여기 네 가지 쇠락함이 있으니, 이러한 쇠락함을 갖춘 어떤 이들은 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가합니다'라는 등의 말을 하였는데, 존자시여, 이 일과 관련하여 설해진 것입니다.

Pucchā – atha [Pg.72] kho āvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa kathaṃ paṭhamaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

질문 - 도반이여, 그렇다면 랏타팔라 장로께서는 코라뱌 왕에게 어떻게 첫 번째 법의 요지(dhammuddesa)를 상세히 밝혀 보이셨습니까?

Vissajjanā – atha kho bhante āyasmā raṭṭhapālatthero ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja tvaṃ vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi katāvī assasmimpi katāvī rathasmimpi katāvī dhanusmimpi katāvī tharusmimpi katāvī ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro’’ti evamādinā paṭhamaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

답변 - 존자시여, 그때 랏타팔라 장로께서는 '대왕이여, 이를 어떻게 생각하십니까? 대왕께서 스무 살이나 스물다섯 살쯤이었을 때, 코끼리 타기에도 능숙하고 말 타기에도 능숙하고 전차 타기에도 능숙하고 활쏘기에도 능숙하고 칼 쓰기에도 능숙하며, 허벅지에도 힘이 있고 팔에도 힘이 있어 충분히 전쟁터에 나갈 만한 전사가 아니었습니까?'라는 등의 말씀으로 첫 번째 법의 요지를 상세히 밝혀 보이셨습니다.

Pucchā – kathaṃ [Pg.74] panāvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa dutiyampi dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

질문 - 도반이여, 그렇다면 랏타팔라 장로께서는 코라뱌 왕에게 어떻게 두 번째 법의 요지도 상세히 밝혀 보이셨습니까?

Vissajjanā – ‘‘taṃ [Pg.75] kiṃ maññasi mahārāja, atthi te koci anusāyiko ābādho’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālo rañño korabyassa dutiyaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

답변 - 존자시여, 랏타팔라 존자께서는 '대왕이여, 이를 어떻게 생각하십니까? 대왕께서는 오래된 지병이 있으십니까?'라는 등의 말씀으로 코라뱌 왕에게 두 번째 법의 요지를 상세히 밝혀 보이셨습니다.

Pucchā – kathaṃ [Pg.76] panāvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa tatiyampi dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

질문 - 도반이여, 그렇다면 랏타팔라 장로께서는 코라뱌 왕에게 어떻게 세 번째 법의 요지도 상세히 밝혀 보이셨습니까?

Vissajjanā – ‘‘taṃ [Pg.77] kiṃ maññasi mahārāja, yathā tvaṃ etarahi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresi, lacchasi tvaṃ paratthāpi evamevāhaṃ imeheva pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremī’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālo rañño korabyassa tatiyaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

답변 - 존자시여, 랏타팔라 존자께서는 '대왕이여, 이를 어떻게 생각하십니까? 대왕께서 지금 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥을 갖추고 구비하여 즐기고 계신 것처럼, 다음 세상에서도 이와 같이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥을 갖추고 구비하여 즐길 수 있겠습니까?'라는 등의 말씀으로 코라뱌 왕에게 세 번째 법의 요지를 상세히 밝혀 보이셨습니다.

Pucchā – catutthampi [Pg.78] kho āvuso dhammuddesaṃ āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa kathaṃ vitthāretvā pakāsesi.

질문 - 도반이여, 랏타팔라 장로께서는 코라뱌 왕에게 네 번째 법의 요지는 어떻게 상세히 밝혀 보이셨습니까?

Vissajjanā – ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja, phītaṃ kuruṃ ajjhāvasasī’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa catutthaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

답변 - 존자시여, 랏타팔라 장로께서는 '대왕이여, 이를 어떻게 생각하십니까? 대왕께서는 번영하는 쿠루국을 다스리고 계시지 않습니까?'라는 등의 말씀으로 코라뱌 왕에게 네 번째 법의 요지를 상세히 밝혀 보이셨습니다.

Maghadevasutta

마가데바 경(Maghadevasutta)

Pucchā – maghadevasuttaṃ [Pg.80] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 마가데바 경은 세존께서 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 일로 설하신 것입니까?

Vissajjanā – mithilāyaṃ bhante maghadevaambavane āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante aññatarasmiṃ padese sitaṃ pātvākāsi, āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho bhante ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya, na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 미틸라의 마가데바 망고 숲에서 아난다 존자에 관하여 설해졌습니다. 세존께서는 어떤 지점에서 미소를 지으셨고, 아난다 존자는 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. '존자시여, 세존께서 미소를 지으신 데에는 어떤 원인과 어떤 조건이 있습니까? 여래께서는 이유 없이 미소를 짓지 않으십니다.' 존자시여, 이 일과 관련하여 설해진 것입니다.

Madhurasutta

마두라 경(Madhurasutta)

Pucchā – madhurasuttaṃ [Pg.81] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 마두라 경은 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 일로, 누구에 의해 설해진 것입니까?

Vissajjanā – madhurāyaṃ bhante rājānaṃ mādhuraṃ avantiputtaṃ ārabbha āyasmatā mahākaccānattherena bhāsitaṃ, rājā bhante mādhuro avantiputto āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca ‘‘brahmaṇā bho kaccāna evamāhaṃsu brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo. Brāhmaṇāva sujjhanti[Pg.82], no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādāti. Idha bhavaṃ kaccāno kimakkhāyī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 마두라에서 마두라의 아반티풋타 왕에 관하여 마하깟차나 장로에 의해 설해졌습니다. 마두라의 아반티풋타 왕은 마하깟차나 존자에게 이와 같이 말했습니다. '깟차나 존자여, 브라만들은 이와 같이 말합니다. "브라만만이 최상의 계급이고 다른 계급은 저열하다. 브라만만이 흰 계급이고 다른 계급은 검은 계급이다. 브라만만이 정화되며 브라만이 아닌 자들은 그렇지 않다. 브라만만이 범천의 아들이요, 범천의 입에서 태어난 친아들이며, 범천에서 태어나고 범천에 의해 창조된 범천의 상속자들이다." 이에 대해 깟차나 존자께서는 무엇이라 말씀하시겠습니까?' 존자시여, 이 일과 관련하여 설해진 것입니다.

Bodhirājakumārasutta

보디 왕자 경(Bodhirājakumārasutta)

Pucchā – bodhirājakumārasuttaṃ [Pg.83] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 보디 왕자 경은 세존께서 어디에서, 누구에 관하여, 어떤 일로 설하신 것입니까?

Vissajjanā – bhaggesu bhante susumāragire bodhiṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bodhi bhante rājakumāro bhagavantaṃ etadavoca ‘‘mayaṃ kho bhante evaṃ hoti. Na kho sukhena sukhaṃ adhigantabbaṃ, dukkhena kho sukhaṃ adhigantabba’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 박가(Bhagga)국의 수수마라기라(Susumāragira)에서 보디 왕자를 연유로 설해졌습니다. 존자시여, 보디 왕자가 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. '존자시여, 저에게는 이런 생각이 듭니다. 행복으로 행복을 얻을 수 있는 것이 아니라, 고통으로 행복을 얻어야 한다.'는 바로 이 사건에 대해 설해진 것입니다.

Pucchā – evaṃ [Pg.84] vutte kho āvuso bodhi rājakumāro bhagavantaṃ kathaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā byākāsi.

질문 – 도반이여, 그렇게 말씀하셨을 때 보디 왕자는 세존께 어떻게 질문했으며, 세존께서는 그에게 어떻게 설명해 주셨습니까?

Vissajjanā – evaṃ vutte bhante bodhirājakumāro bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kīva cirena nu kho bhante bhikkhu tathāgataṃ vināyakaṃ labhamāno yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’’ti, bhagavā ca bhante ‘‘tena hi rājakumāra taṃyevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā naṃ byākareyyāsī’’ti, evamādinā vibhajitvā byākāsi.

답변 – 존자시여, 그렇게 말씀하셨을 때 보디 왕자는 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. '존자시여, 비구가 인도자이신 여래를 만난다면, 선남자들이 집에서 나와 집 없는 곳으로 바르게 출가한 그 목적인, 위없는 청정범행의 완성을 현생에서 스스로 최상의 지혜로 알고 체득하여 구족하여 머무는 데 얼마나 오래 걸리겠습니까?' 그러자 세존께서는 '그렇다면 왕자여, 그대에게 이 점에 대해 되물으리니, 그대가 생각하는 대로 그것을 설명해 보아라.'라는 말씀 등으로 분석하여 설명해 주셨습니다.

Pucchā – imañca [Pg.88] panāvuso dhammadesanaṃ sutvā bodhirājakumāro imissaṃ dhammadesanāyaṃ pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi.

질문 – 도반이여, 보디 왕자는 이 법문을 듣고 이 법문에 감화되어 어떤 방식으로 신심을 표현했습니까?

Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā bodhirājakumāro ‘‘aho buddho aho dhammo aho dhammassa svākkhātatā, yatra hi nāma sāyamanusiṭṭho, pāto visesaṃ adhigamissati, pātamanusiṭṭho sāyaṃ visesaṃ adhigamissatī’’ti evamādinā imissaṃ dhammadesanāyaṃ pasanno pasannākāramakāsi.

답변 – 존자시여, 보디 왕자는 이 법문을 듣고 '오, 부처님이시여! 오, 법이시여! 오, 법의 잘 설해짐이여! 진실로 저녁에 가르침을 받으면 아침에 특별함을 얻을 것이요, 아침에 가르침을 받으면 저녁에 특별함을 얻을 것입니다.'라는 등의 말로 이 법문에 감화되어 신심을 표현했습니다.

Aṅgulimālasutta

앙굴리말라 경(Aṅgulimālasutta)

Pucchā – aṅgulimālasuttaṃ [Pg.91] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 앙굴리말라 경은 세존께서 어디에서 누구를 연유로 어떤 사건에 대해 설하신 것입니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ aṅgulimālattheraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante aṅgulimālatthero bhagavantaṃ etadavoca ‘‘idhāhaṃ bhante pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisiṃ, addasaṃ kho ahaṃ bhante sāvatthiyaṃ sapadānaṃ piṇḍāya caramāno aññataraṃ itthiṃ mūḷhagabbhaṃ vighātagabbhaṃ disvāna mayhaṃ etadahosi ‘‘kilissanti vata bho sattā, kilissanti vata bho sattā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사밧티(Sāvatthi)에서 앙굴리말라 존자를 연유로 설해졌습니다. 존자시여, 앙굴리말라 존자는 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. '존자시여, 여기 저는 오전에 옷을 입고 발우와 가사를 수하고 사밧티로 탁발을 하러 들어갔습니다. 존자시여, 저는 사밧티에서 차례대로 탁발을 하다가 어떤 여인이 난산으로 고통받는 것을 보았습니다. 그것을 보고 제게 이런 생각이 들었습니다. "참으로 중생들은 고통받고 있구나, 참으로 중생들은 고통받고 있구나."'라는 바로 이 사건에 대해 설해진 것입니다.

Piyajātikasutta

피야자티카 경(Piyajātikasutta)

Pucchā – piyajātikasuttaṃ [Pg.92] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 피야자티카 경은 세존께서 어디에서 누구를 연유로 어떤 사건에 대해 설하신 것입니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ gahapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ, sāvatthiyaṃ bhante aññatarassa gahapatissa ekaputtako piyo manāpo kālaṅkato hoti, tassa kālaṃ kiriyāya neva kammantā paṭibhanti, na bhattaṃ paṭibhāti, so āḷāhanaṃ gantvā kandati ‘‘kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtakā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사밧티에서 어떤 장자를 연유로 설해졌습니다. 존자시여, 사밧티의 어떤 장자에게 사랑스럽고 마음에 드는 외아들이 있었는데 죽게 되었습니다. 그 아들이 죽자 장자는 일도 손에 잡히지 않고 음식도 넘어가지 않았습니다. 그는 화장터로 가서 '내 외아들아, 어디 있느냐? 내 외아들아, 어디 있느냐?'라고 울부짖었습니다. 바로 이 사건에 대해 설해진 것입니다.

Bāhitikasutta

바히티카 경(Bāhitikasutta)

Pucchā – bāhitika [Pg.93] suttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 바히티카 경은 어디에서 누구를 연유로 어떤 사건에 대해 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Rājā bhante pasenadi kosalo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho bhante ānanda sobhagavā tathārūpaṃ kāyasamācāraṃ samācareyya, yvassa kāyasamācāro opārambho samaṇehi brāhmaṇehī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사밧티에서 코살라의 파세나디 왕을 연유로 법의 창고지기이신 아난다 존자에 의해 설해졌습니다. 존자시여, 코살라의 파세나디 왕은 아난다 존자에게 이와 같이 여쭈었습니다. '아난다 존자시여, 세존께서는 사문들이나 바라문들에게 비난받을 만한 그런 몸의 행위를 행하십니까?'라는 바로 이 사건에 대해 설해진 것입니다.

Dhammacetiyasutta

담마세티야 경(Dhammacetiyasutta)

Pucchā – dhammacetiyasuttaṃ [Pg.94] panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 담마세티야 경은 세존께서 어디에서 누구와 함께 설하신 것입니까?

Vissajjanā – sakkesu bhante medāḷupe nāma sakyānaṃ nigame raññā pasenadinā kosalena saddhiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 석가족의 나라에 있는 메달루파(Medāḷupa)라는 석가족의 마을에서 코살라의 파세나디 왕과 함께 설해진 것입니다.

Kaṇṇakatthalasutta

깐나깟탈라 경(Kaṇṇakatthalasutta)

Pucchā – kaṇṇakatthalasuttaṃ [Pg.95] panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 깐나깟탈라 경은 세존께서 어디에서 누구와 함께 설하신 것입니까?

Vissajjanā – uruññāyaṃ bhante kaṇṇakatthale migadāye raññā pasenadinā kosalena saddhiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 우룬냐(Uruññā)의 깐나깟탈라 사슴 동산에서 코살라의 파세나디 왕과 함께 설해진 것입니다.

Brahmāyusutta

브라마유 경(Brahmāyusutta)

Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena brahmāyusuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그분 세존... (중략) ... 정등각자께서는 브라마유 경을 어디에서 누구를 연유로 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – videhesu [Pg.96] bhante mithilāyaṃ maghadevaambavane brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Brahmāyu bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā aṭṭhapañhāni pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 비데하(Videha)국의 미틸라(Mithilā)에 있는 마가데바(Maghadeva) 망고 숲에서 브라마유 바라문을 연유로 설해졌습니다. 존자시여, 브라마유 바라문이 세존께 다가가 여덟 가지 질문을 드렸는데, 바로 이 사건에 대해 설해진 것입니다.

Pucchā – tattha [Pg.97] āvuso uttaro māṇavo kathaṃ bhagavato dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgatataṃ attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

질문 – 도반이여, 그곳에서 웃따라 학도는 어떻게 세존께서 서른두 가지 대인상을 구족하셨음을 자신의 스승인 브라마유 바라문에게 보고했습니까?

Vissajjanā – tattha bhante uttaro māṇavo ‘‘suppatiṭṭhitapādo kho pana so bhavaṃ gotamo, idampi tassa bhoto gotamassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavatī’’ti evamādinā bhagavato dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgatataṃ attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

답변 – 존자시여, 그곳에서 웃따라 학도는 '존귀한 고타마께서는 발바닥이 평평하십니다. 이것 역시 존귀한 고타마 대인의 대인상 중의 하나입니다.'라는 말 등으로 세존께서 서른두 가지 대인상을 구족하셨음을 자신의 스승인 브라마유 바라문에게 보고했습니다.

Pucchā – aparampi [Pg.101] āvuso uttaro māṇavo bhagavato gamanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

질문 – 도반이여, 또한 웃따라 학도는 세존께서 걸어가실 때 어떤 품위 있는 모습을 보고 관찰하여 자신의 스승인 브라마유 바라문에게 보고했습니까?

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato gamanakāle paṭhamaṃ dakkhiṇaṃ pāduddharaṇādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

답변 – 존자시여, 또한 웃따라 학도는 세존께서 걸어가실 때 먼저 오른발을 떼는 등의 모습을 보고 관찰하여 자신의 스승인 브라마유 바라문에게 보고했습니다.

Pucchā – aparampi [Pg.103] āvuso uttaro māṇavo bhagavato antaragharaṃ pavisanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

질문 – 도반이여, 또한 웃따라 학도는 세존께서 집 안으로 들어가실 때 어떤 품위 있는 모습을 보고 관찰하여 자신의 스승인 브라마유 바라문에게 보고했습니까?

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato antaragharaṃ pavisanakāle na kāyassa unnamanādikaṃ pāsādikaṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

답변 – 존자여, 또한 웃따라 청년은 세존께서 마을 안으로 들어가는 때에 몸을 치켜들거나 하지 않는 우아한 모습을 보고 관찰하여, 자신의 스승인 브라마유 바라문에게 보고하였습니다.

Pucchā – aparampi [Pg.104] āvuso uttaro māṇavo bhagavato bhojanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

질문 – 도반이여, 또한 웃따라 청년은 세존의 식사 때에 어떠한 우아한 모습을 보고 관찰하여, 자신의 스승인 브라마유 바라문에게 보고하였습니까?

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato bhojanakāle pattodakādikaṃ paṭiggahaṇādikāle na pattassa unnamanādikaṃ bhagavato pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

답변 – 존자여, 또한 웃따라 청년은 세존의 식사 때에 발우와 물 등을 받으시는 때에 발우를 치켜들거나 하지 않는 세존의 우아한 모습을 보고 관찰하여, 자신의 스승인 브라마유 바라문에게 보고하였습니다.

Pucchā – aparampi [Pg.106] āvuso uttaro māṇavo bhagavato bhuttāvikāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

질문 – 도반이여, 또한 웃따라 청년은 세존께서 식사를 마치신 뒤에 어떠한 우아한 모습을 보고 관찰하여, 자신의 스승인 브라마유 바라문에게 보고하였습니까?

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato bhuttāvikāle pattodanādikaṃ paṭiggaṇhādikāle na pattassa unnamanādikaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

답변 – 존자여, 또한 웃따라 청년은 세존께서 식사를 마치신 뒤에 발우와 물 등을 받으시는 때에 발우를 치켜들거나 하지 않는 우아한 모습을 보고 관찰하여, 자신의 스승인 브라마유 바라문에게 보고하였습니다.

Pucchā – aparampi [Pg.107] āvuso uttaro māṇavo bhagavato cīvaradhāraṇe ca ārāmagatakāle ca dhammadesanākāle ca sabbairiyāpathesu ca kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

질문 – 도반이여, 또한 웃따라 청년은 세존께서 가사를 입으실 때, 정원에 가셨을 때, 법을 설하실 때, 그리고 모든 위의에서 어떠한 우아한 모습을 보고 관찰하여, 자신의 스승인 브라마유 바라문에게 보고하였습니까?

Vissajjanā – aparampi [Pg.108] bhante uttaro māṇavo bhagavato cīvaradhāraṇakāle ca ārāmagatakāle ca sabbesu ca iriyāpathesu na accukkaṭṭhādikaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

답변 – 존자여, 또한 웃따라 청년은 세존께서 가사를 입으실 때, 정원에 가셨을 때, 그리고 모든 위의에서 너무 높거나 하지 않는 우아한 모습을 보고 관찰하여, 자신의 스승인 브라마유 바라문에게 보고하였습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.110] brahmāyu brahmaṇo bhagavantaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā byākāsi.

질문 – 도반이여, 브라마유 바라문은 세존께 어떻게 질문하였으며, 세존께서는 그에게 어떻게 답변하셨습니까?

Vissajjanā – ‘‘kathaṃ kho brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati vedagū. Tevijjo bho kathaṃ hoti, sottiyo kinti vuccati. Arahaṃ bho kathaṃ hoti, kathaṃ bhavati kevalī. Muni ca bho kathaṃ hoti, buddho kinti pavuccatī’’ti – evaṃ kho bhante brahmāyu brāhmaṇo bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi. Bhagavā bhante–

답변 – ‘어떻게 해야 바라문이라 하며, 어떻게 해야 베다구(Vedagū)가 됩니까? 존자시여, 어떻게 해야 세 가지 밝음(Tevijja)을 갖춘 자라 하며, 소띠야(Sottiya)란 무엇이라 불립니까? 존자시여, 어떻게 해야 아라한이 되며, 어떻게 해야 께왈리(Kevalī)가 됩니까? 또한 존자시여, 어떻게 해야 성자(Muni)가 되며, 붓다란 무엇이라 불립니까?’ – 존자여, 브라마유 바라문은 세존께 이와 같이 질문을 드렸습니다. 존자여, 세존께서는—

‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedi, saggāpāyañca passati;

Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni;

Cittaṃ visuddhaṃ jānāti, muttaṃ rāgehi sabbaso;

Pahīnajātimaraṇo, brahmacariyassa kevalī;

Pāragū sabbadhammānaṃ, buddho tādī pavuccatī’’ti –

‘전생을 알고, 천상과 지옥을 보며, 태어남의 소멸에 이르고, 신통을 완성한 성자, 마음이 완전히 청정함을 알고, 모든 탐욕에서 벗어났으며, 태어남과 죽음을 버리고, 청정범행을 완성하고, 모든 법의 저 언덕에 이른 그와 같은 분을 붓다라 부른다.’—

Evaṃ kho bhante bhagavā brahmāyussa brāhmaṇassa vibhajitvā byākāsi.

존자여, 세존께서는 브라마유 바라문에게 이와 같이 상세히 설명하여 답변하셨습니다.

Pucchā – imañca [Pg.111] panāvuso bhagavato byākaraṇaṃ sutvā brahmāyu brāhmaṇo bhagavati kīdisaṃ nipaccakāraṃ akāsi, kathañcassa bhagavā punapi anupubbiṃ dhammakathaṃ kathesi.

질문 – 도반이여, 세존의 이 답변을 듣고 브라마유 바라문은 세존께 어떠한 공경을 표했으며, 세존께서는 그에게 다시 어떻게 차례로 법을 설하셨습니까?

Vissajjanā – imañca [Pg.112] pana bhante bhagavato byākaraṇaṃ sutvā brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti ‘‘brahmāyu ahaṃ bho gotama brāhmaṇo, brahmāyu ahaṃ bho gotama brāhmaṇo’’ti, evaṃ paramanipaccakāraṃ akāsi, bhagavā ca bhante dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi, evaṃ kho bhante brahmāyussa brāhmaṇassa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi.

답변 – 존자여, 세존의 이 답변을 듣고 브라마유 바라문은 자리에서 일어나 한쪽 어깨에 겉옷을 걸치고 세존의 발 아래 머리 숙여 절하며, 세존의 발에 입을 맞추고 손으로 문지르며 자신의 이름을 밝혔습니다. ‘존경하는 고따마시여, 저는 브라마유 바라문입니다. 존경하는 고따마시여, 저는 브라마유 바라문입니다.’라고 하며 이와 같이 지극한 공경을 표했습니다. 그러자 존자여, 세존께서는 보시에 대한 이야기, 지계에 대한 이야기, 천상에 대한 이야기, 감각적 욕망의 재난과 비천함과 오염원, 그리고 출가의 공덕을 드러내셨습니다. 존자여, 세존께서는 브라마유 바라문에게 이와 같이 차례로 법을 설하셨습니다.

Pucchā – imañca [Pg.113] panāvuso dammadesanaṃ sutvā brahmāyussa brāhmaṇassa kīdiso dhammābhisamayo ahosi.

질문 – 도반이여, 이 법문을 듣고 브라마유 바라문에게는 어떠한 법의 깨달음이 생겼습니까?

Vissajjanā – imañca [Pg.114] pana bhante dhammadesanaṃ sutvā brahmāyussa brāhmaṇassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘‘yaṃkiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.

답변 – 존자여, 이 법문을 듣고 브라마유 바라문에게는 바로 그 자리에서 ‘일어나는 성질을 가진 것은 무엇이든 그 모두가 사라지는 성질을 가진 것이다’라는 먼지 없고 때 없는 법의 눈이 생겼습니다.

Selasutta

셀라 숫따 (Selasutta)

Pucchā – selasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 세존께서는 어디에서 누구를 위하여 어떠한 사건을 계기로 셀라 숫따를 설하셨습니까?

Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigameselaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Selo bhante brāhmaṇo sapariso bhagavantaṃ upasaṅkamitvā bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 앙굿따라빠의 아빠나라는 앙굿따라빠인들의 마을에서 셀라 바라문을 위하여 설하셨습니다. 존자여, 셀라 바라문은 대중과 함께 세존께 다가와 세존 앞에서 적절한 게송들로 찬탄하였는데, 존자여, 그러한 사건을 계기로 설해진 것입니다.

Paripuṇṇakāyo [Pg.116] suruci, sujāto cārudassano;

Suvaṇṇavaṇṇosi bhagavā, susukkadāṭhosi vīriyavā;

Narassa hi sujātassa, ye bhavanti viyañcanā;

Sabbe te tava kāyasmiṃ, mahāpurisalakkhaṇā.

신체가 원만하고 광채가 나며, 고귀하게 태어나 보기 좋으십니다. 세존께서는 황금빛 피부를 가지셨고, 치아는 매우 희고 정진의 힘을 갖추셨습니다. 고귀하게 태어난 사람에게 있는 특징들이라면, 당신의 몸에는 대인(大人)의 상호가 모두 갖추어져 있습니다.

Assalāyanasutta

아쌀라야나 숫따 (Assalāyanasutta)

Pucchā – assalāyanasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 세존께서는 어디에서 누구를 위하여 어떠한 사건을 계기로 아쌀라야나 숫따를 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante assalāyanaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, assalāyano bhante māṇavo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho [Pg.117] añño vaṇṇo. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 사왓띠에서 아쌀라야나 청년을 위하여 설하셨습니다. 존자여, 아쌀라야나 청년은 많은 바라문 무리와 함께 세존께 다가와 이렇게 말했습니다. ‘존경하는 고따마시여, 바라문들은 이렇게 말합니다. 바라문만이 최상의 계급이고 다른 계급은 비천하다. 바라문만이 깨끗한 계급이고 다른 계급은 검다. 바라문만이 청정해지며 바라문이 아닌 자들은 그렇지 않다. 바라문만이 범천의 아들이자 친아들이며, 입에서 태어났고, 범천에서 생겨났으며, 범천에 의해 창조되었고, 범천의 상속자이다라고 합니다. 이에 대해 고따마 존자께서는 무엇이라 말씀하시겠습니까?’ 존자여, 그러한 사건을 계기로 설해진 것입니다.

Ghoṭamukhasutta

고따무까 숫따 (Ghoṭamukhasutta)

Pucchā – ghoṭamukhasuttaṃ [Pg.119] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 어디에서 누구를 위하여 어떠한 사건을 계기로 누가 고따무까 숫따를 설하였습니까?

Vissajjanā – bārāṇasiyaṃ bhante khemiyambavane ghoṭamukhaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā udenena bhāsitaṃ. Ghoṭamukho bhante brāhmaṇo āyasmantaṃ udenaṃ caṅkamantaṃ anucaṅkamamāno evamāha ‘‘ambho samaṇa natthi dhammiko paribbajo, evaṃ me ettha hoti, tañca kho bhavantarūpānaṃ vā adassanā, yo vā panettha dhammā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 바라나시의 케미야 망고 숲에서 고타무카 브라만과 관련하여 존자 우데나에 의해 설해졌습니다. 고타무카 브라만이 거닐고 계신 우데나 존자를 따라 거닐며 이와 같이 말했습니다. ‘오, 사문이여, 법다운 출가 생활은 없습니다. 이것이 저의 견해입니다. 그것은 당신과 같은 분들을 만나지 못했거나, 아니면 그곳에 법이 없기 때문입니다.’ 존자시여, 이러한 사안에 대해 설해졌습니다.

Caṅkīsutta

짱끼 경 (Caṅkīsutta)

Pucchā – tenāvuso [Pg.120] bhagavatā…pe… sammāsambuddhena caṅkīsuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그분 세존... 중략... 정등각자께서는 짱끼 경을 어디에서 누구와 관련하여 어떤 사안에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – kosalesu bhante opāsāde nāma kosalānaṃ nigame kāpaṭikaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, kāpaṭiko bhante māṇavo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘yadidaṃ bho gotama brāhmaṇānaṃ porāṇaṃ mantapadaṃ itihitihaparamparāya piṭakasampadāya, tattha ca brāhmaṇā ekaṃsena niṭṭhaṃ gacchanti ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 코살라국의 오파사다라는 코살라 사람들의 마을에서 까빳띠카 학도와 관련하여 설해졌습니다. 까빳띠카 학도는 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. ‘고타마 존자시여, 전해 내려오는 성전의 전승인 "이와 같이 들었다"는 가르침의 차례에 따라 브라만들이 고대부터 지녀온 암송구가 있습니다. 그에 대해 브라만들은 "이것만이 진실이고 다른 것은 거짓이다"라고 단정적으로 결론을 내립니다. 이에 대해 고타마 존자께서는 무엇이라 말씀하십니까?’ 존자시여, 이러한 사안에 대해 설해졌습니다.

Esukārīsutta

에수가리 경 (Esukārīsutta)

Pucchā – esukārīsuttaṃ [Pg.122] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그러면 에수가리 경은 세존께서 어디에서 누구와 관련하여 어떤 사안에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante esukāriṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, esukārī bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama catasso pāricariyā paññapenti, brāhmaṇassa pāricariyaṃ paññapenti, khattiyassa pāricariyaṃ paññapenti, vessassa pāricariyaṃ paññapenti, suddassa pāricariyaṃ paññapentī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사왓티에서 에수가리 브라만과 관련하여 설해졌습니다. 에수가리 브라만은 세존께 다가가 이와 같이 여쭈었습니다. ‘고타마 존자시여, 브라만들은 네 가지 봉사를 규정합니다. 그들은 브라만의 봉사를 규정하고, 크샤트리아의 봉사를 규정하며, 바이샤의 봉사를 규정하고, 수드라의 봉사를 규정합니다.’ 존자시여, 이러한 사안에 대해 설해졌습니다.

Dhanañjānisutta

다난자니 경 (Dhanañjānisutta)

Pucchā – dhanañjānisuttaṃ [Pg.125] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그러면 다난자니 경은 어디에서 누구와 관련하여 어떤 사안에 대해 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ, dhanañjāni bhante brāhmaṇo pamādavihāraṃ vihāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 라자가하에서 다난자니 브라만과 관련하여 법의 사령관이신 존자 사리뿟따 장로에 의해 설해졌습니다. 존자시여, 다난자니 브라만은 방일하며 지냈는데, 이러한 사안에 대해 설해졌습니다.

Pucchā – atha [Pg.126] kho āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pucchi, kathañca so āyasmato sāriputtattherassa dhammasenāpatissa ārocesi.

질문 – 도반이여, 그러면 법의 사령관이신 존자 사리뿟따 장로께서는 다난자니 브라만에게 어떻게 물으셨으며, 그는 법의 사령관이신 존자 사리뿟따 장로께 어떻게 대답했습니까?

Vissajjanā – ‘‘kaccāsi dhanañjāni appamatto’’ti, evaṃ kho bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pucchi, dhanañjāni ca bhante brāhmaṇo ‘‘kuto bho sāriputta amhākaṃ appamādo, yesaṃ no mātāpitaro posetabbā’’ti, evamādinā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa ārocesi.

답변 – ‘다난자니여, 그대는 방일하지 않고 지냅니까?’라고 존자시여, 법의 사령관이신 존자 사리뿟따 장로께서 다난자니 브라만에게 물으셨습니다. 그러자 존자시여, 다난자니 브라만은 ‘사리뿟따 존자시여, 부모님을 봉양해야 하는 저희에게 어찌 방일하지 않음이 있겠습니까?’라는 등의 말로 존자 사리뿟따 법의 사령관께 대답했습니다.

Pucchā – evaṃ [Pg.128] vutte kho āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjānissa brāhmaṇassa kīdisaṃ dhammakathaṃ kathesi.

질문 – 도반이여, 그렇게 말했을 때 법의 사령관이신 존자 사리뿟따 장로께서는 다난자니 브라만에게 어떤 법문을 하셨습니까?

Vissajjanā – evaṃ vutte bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati ‘‘taṃ kiṃ maññasi dhanañjāni, idhekacco mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṃ adhammacariyā visamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyu’’nti, evamādinā dhanañjānissa brāhmaṇassa dhammakathaṃ kathesi.

답변 – 존자시여, 그렇게 말했을 때 법의 사령관이신 존자 사리뿟따 장로께서는 ‘다난자니여, 이를 어떻게 생각합니까? 여기 어떤 사람이 부모님을 위해 법답지 않게 행동하고 조화롭지 않게 행동한다면, 지옥의 간수들이 그 법답지 못한 행동과 조화롭지 못한 행동을 원인으로 그를 지옥으로 끌고 가지 않겠습니까?’라는 등의 내용으로 다난자니 브라만에게 법문을 하셨습니다.

Pucchā – puna [Pg.130]pi āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa aparenapi pariyāyena anusāsaniṃ adāsi.

질문 – 도반이여, 법의 사령관이신 존자 사리뿟따 장로께서는 다시 또 다른 방식으로 어떻게 다난자니 브라만에게 훈계하셨습니까?

Vissajjanā – punapi bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati ‘‘taṃ kiṃ maññasi dhanañjāni, yo vā mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā mātāpitūnaṃ hetu dhammacārī samacārī assa, katamaṃ seyyo’’ti, evamādinā dhanañjānissa brāhmaṇassa aparenapi pariyāyena ovādamadāsi.

답변 – 존자시여, 법의 사령관이신 존자 사리뿟따 장로께서는 다시 ‘다난자니여, 이를 어떻게 생각합니까? 부모님을 위해 법답지 않게 행동하고 조화롭지 않게 행동하는 사람과, 부모님을 위해 법답게 행동하고 조화롭게 행동하는 사람 중 어느 쪽이 더 낫습니까?’라는 등의 내용으로 다난자니 브라만에게 또 다른 방식으로 가르침을 주셨습니다.

Pucchā – aparabhāge [Pg.132]pi āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa maraṇasamaye dhammakathaṃ kathesi, kathañcassa abhisamparāyo ahosi.

질문 – 도반이여, 나중에 법의 사령관이신 존자 사리뿟따 장로께서는 다난자니 브라만의 임종 시에 어떻게 법문을 하셨으며, 그의 다음 생은 어떻게 되었습니까?

Vissajjanā – aparabhāge [Pg.133]pi bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjānissa brāhmaṇassa maraṇasamayepi cattāro brahmavihāre desesi, dhanañjāni ca bhante brāhmaṇo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmalokūpago ahosi.

답변 – 존자시여, 나중에 법의 사령관이신 존자 사리뿟따 장로께서는 다난자니 브라만의 임종 시에도 네 가지 범주(사무량심)를 설하셨습니다. 존자시여, 다난자니 브라만은 몸이 무너져 죽은 뒤에 범천의 세상에 태어났습니다.

Vāseṭṭhasutta

와셋타 경 (Vāseṭṭhasutta)

Pucchā – vāseṭṭhasuttaṃ [Pg.135] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그러면 와셋타 경은 세존께서 어디에서 누구와 관련하여 어떤 사안에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – icchānaṅgale bhante vāseṭṭhaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vāseṭṭho bhante māṇavo bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

답변 – 존자시여, 잇차낭갈라에서 와셋타 학도와 관련하여 설해졌습니다. 존자시여, 와셋타 학도는 게송으로 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다.

‘‘Anuññātapaṭiññātā, tevijjā mayamasmubho;

Ahaṃ pokkharasātissa, tārukkhassāyaṃ māṇavo.

‘우리 두 사람은 삼베다를 인정받고 확언받은 자들입니다. 나는 뽁카라사띠의 제자이고, 이 학도는 따룩카의 제자입니다.

Tevijjānaṃ yadakkhātaṃ, tatra kevalinesmase;

Padakasmā veyyākaraṇā, jappe ācariyasādisā;

Tesaṃ no jātivādasmiṃ, vivādo atthi gotama.

삼베다에 설해진 것에 대해 우리는 완결한 자들입니다. 단어의 분석과 문법에 있어 우리는 스승들과 같습니다. 고타마시여, 저희들 사이에 태생에 관한 교설에 논쟁이 있습니다.

Jātiyā brāhmaṇo hoti, bhāradvājo iti bhāsati;

Ahañca kammunā brūmi, evaṃ jānāhi cakkhuma.

바라드와자는 태생에 의해 브라만이 된다고 말합니다. 그러나 저는 행위에 의해 브라만이 된다고 말합니다. 혜안을 가진 분이시여, 이와 같이 알아주소서.

Tena sakkoma ñāpetuṃ, aññaṃmaññaṃ mayaṃ ubho;

Bhavantaṃ puṭṭhumāgamā, sambuddhaṃ iti vissutaṃ.

그것으로 우리 두 사람은 서로를 이해시킬 수 없었습니다. 그래서 정등각자로 널리 알려진 당신께 여쭈러 왔습니다.

Candaṃ yathā khayātītaṃ, pecca pañjalikā janā;

Vandanā namassanti, evaṃ lokasmiṃ gotamaṃ.

보름이 지나 기운 달을 보고 사람들이 합장하여 예배하고 경배하듯이, 세상 사람들은 고타마를 그와 같이 공경합니다.

Cakkhuṃ [Pg.136] loke samuppannaṃ, mayaṃ pucchāma gotamaṃ;

Jātiyā brāhmaṇo hoti, udāhu bhavati kammunā;

Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu brāhmaṇanti.

세상에 출현한 혜안이신 고타마께 저희는 묻습니다. 태생에 의해 브라만이 됩니까, 아니면 행위에 의해 브라만이 됩니까? 이를 모르는 저희들에게 우리가 브라만을 알 수 있도록 말씀해 주소서.’

Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

존자시여, 이러한 사안에 대해 설해졌습니다.

Subhasutta

수바 경 (Subhasutta)

Pucchā – subhasuttaṃ [Pg.137] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그러면 수바 경은 세존께서 어디에서 누구와 관련하여 어떤 사안에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Subho bhante māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu’ gahaṭṭho ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ, na pabbajito ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalanti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사왓티에서 또데이야의 아들 수바 청년과 관련하여 설해졌습니다. 또데이야의 아들 수바 청년이 세존께 다가가 이렇게 말했습니다. '고따마 존자시여, 브라만들은 이렇게 말합니다. 재가자는 올바른 법인 유익함을 성취하지만, 출가자는 올바른 법인 유익함을 성취하지 못한다. 이에 대해 고따마 존자께서는 무엇이라 말씀하십니까?'라고 이 사실과 관련하여 설해졌습니다.

Pucchā – puna [Pg.138]pi āvuso subho māṇavo todeyyaputto kathaṃ bhagavantaṃ pucchi, kathañca bhagavā vibhajja byākāsi.

질문 - 도반이여, 다시 또데이야의 아들 수바 청년은 어떻게 세존께 질문했으며, 세존께서는 어떻게 분석하여 답변하셨습니까?

Vissajjanā – ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu ‘mahaṭṭhamidaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ, gharāvāsakammaṭṭhānaṃ mahapphalaṃ hoti. Appaṭṭhamidaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ, pabbajjā kammaṭṭhānaṃ appaphalaṃ hotī’ti. Idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti. Evaṃ kho bhante subho māṇavo todeyyaputto punapi bhagavantaṃ pucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘etthāpi kho ahaṃ māṇava vibhajjavādā, nāhamettha ekaṃsavādoti’’ evamādinā vibhajja byākāsi.

답변 - '고따마 존자시여, 브라만들은 이처럼 말합니다. 재가 생활의 수행은 할 일이 많고, 큰 업무이며, 큰 사업이고, 큰 시작이니 큰 과보가 있다. 반면 출가 생활의 수행은 할 일이 적고, 적은 업무이며, 적은 사업이고, 적은 시작이니 적은 과보가 있다. 이에 대해 고따마 존자께서는 무엇이라 말씀하십니까?'라고 존자시여, 이와 같이 또데이야의 아들 수바 청년은 다시 세존께 질문했습니다. 세존께서는 '청년이여, 이 점에 대해서 나는 분석하여 말하는 자(Vibhajjavāda)이지, 나는 이 점에 대해서 일방적으로 말하는 자(Ekaṃsavāda)가 아니다'라는 등의 말씀으로 분석하여 답변하셨습니다.

Saṅgāravasutta

상가라와 경 (Saṅgāravasutta)

Pucchā – saṅgāravasuttaṃ [Pg.141] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 상가라와 경은 세존께서 어디에서 누구를 대상으로 어떤 일로 설하셨습니까?

Vissajjanā – kosalesu bhante cañcalikappe nāma gāme saṅgāravaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, saṅgāravo bhante māṇavo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘santi kho bho gotama eke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti. Tatra bho gotama ye te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti, tesaṃ bhavaṃ gotamo katamo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 꼬살라국의 짠짤리깝빠라는 마을에서 상가라와 청년과 관련하여 설해졌습니다. 존자시여, 상가라와 청년이 세존께 이렇게 말했습니다. '고따마 존자시여, 어떤 사문·바라문들은 현생에서 스스로 최상의 지혜로 깨달아 완성의 정점에 이르렀다고 범행의 실천을 선언합니다. 고따마 존자시여, 그들 중에서 당신은 어떤 부류에 속하십니까?'라고 이 사실과 관련하여 설해졌습니다.

Devadahasutta

데와다하 경 (Devadahasutta)

Pucchā – tenāvuso [Pg.145] bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena devadahasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 알고 보시는 분이며 아라한이시고 정등각자이신 세존께서는 데와다하 경을 어디에서 누구와 관련하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sakkesu bhante devadahe nāma sakyānaṃ nigame samma hule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 석가족의 땅 데와다하라는 석가족의 마을에서 많은 비구들과 관련하여 설해졌습니다.

Pañcattayasutta

빤짯따야 경 (Pañcattayasutta)

Pucchā – pañcattayasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 빤짯따야 경은 세존께서 어디에서 누구와 관련하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 사왓티에서 많은 비구들과 관련하여 설해졌습니다.

Kintisutta

낀띠 경 (Kintisutta)

Pucchā – kintisuttaṃ [Pg.146] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 낀띠 경은 세존께서 어디에서 누구와 관련하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – pisinārāyaṃ bhante baliharaṇe nāma vanasaṇḍe sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 꾸시나라의 발리하라나라는 숲에서 많은 비구들과 관련하여 설해졌습니다.

Pucchā – tattha [Pg.147] āvuso bhagavā kathaṃ paṭhamaṃ bhikkhū paṭipucchitvā ovādamadāsi, yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.

질문 - 도반이여, 거기에서 세존께서는 어떻게 먼저 비구들에게 되물으시고, 많은 사람의 이익과 행복과 안락을 위한 훈계를 주셨습니까?

Vissajjanā – tattha bhante bhagavā ‘‘kinti vo bhikkhave mayi hoti, cīvarahetu vā samaṇo gotamo dhammaṃ deseti, piṇḍapātahetu vā, senāsanahetu vā, itibhavābhavahetu vā samaṇo gotamo dhammaṃ desetī’’ti bhikkhū pucchitvā ‘‘tasmātiha bhikkhave ye vo mayā dhammā abhiññā desitā. Seyyathidaṃ, cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Tattha sabbeheva samaggehi sammodamānehi avivadamānehi sikkhitabbaṃ’’ evamādinā bhante bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.

답변 - 존자시여, 거기에서 세존께서는 '비구들이여, 그대들은 나에 대해 어떻게 생각하는가? 사문 고따마가 가사를 위해서, 혹은 탁발 음식을 위해서, 혹은 거처를 위해서, 혹은 이 생과 저 생의 번영을 위해서 법을 설한다고 생각하는가?'라고 비구들에게 물으신 뒤, '비구들이여, 그러므로 내가 최상의 지혜로 깨달아 설한 법들, 즉 네 가지 마음챙김의 확립, 네 가지 바른 노력, 네 가지 신통의 발, 다섯 가지 능력, 다섯 가지 힘, 일곱 가지 깨달음의 구성 요소, 성스러운 여덟 가지 도에 대하여, 그대들 모두는 화합하고 기뻐하며 다투지 말고 공부해야 한다'라는 등의 말씀으로 비구들에게 훈계를 주셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.150] bhagavā tattha dutiyampi bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi. Yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.

질문 - 도반이여, 거기에서 세존께서는 어떻게 두 번째로 비구들에게 많은 사람의 이익과 행복과 안락을 위한 훈계를 주셨습니까?

Vissajjanā – tattha bhante bhagavā ‘‘tesañca vo bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ siyā aññatarassa bhikkhuno āpatti, siyā vītikkamo. Tatra bhikkhave na codanāya taritabbaṃ puggalo upaparikkhitabbo’’ti evamādinā bhikkhūnaṃ dutiyampi ovādamadāsi.

답변 - 존자시여, 거기에서 세존께서는 '비구들이여, 화합하고 기뻐하며 다투지 않고 공부하는 그대들 가운데 어떤 비구에게 허물이 있거나 위반이 있을 수 있다. 비구들이여, 그럴 때 서둘러 비난해서는 안 되며, 그 사람을 잘 살펴야 한다'라는 등의 말씀으로 비구들에게 두 번째로 훈계를 주셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.152] bhagavā tattha tatiyampi bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi, yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.

질문 - 도반이여, 거기에서 세존께서는 어떻게 세 번째로 비구들에게 많은 사람의 이익과 행복과 안락을 위한 훈계를 주셨습니까?

Vissajjanā – ‘‘tesañca vo bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ aññamaññassa vacīsaṃhāro uppajjeyya diṭṭhipaḷāso cetaso āghāto appaccayo anabhiraddhī’’ti evamādinā bhante bhagavā tattha tatiyampi bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.

답변 - 존자시여, 세존께서는 '비구들이여, 화합하고 기뻐하며 다투지 않고 공부하는 그대들 가운데 서로 간에 언쟁이 생기고, 견해의 고집, 마음의 원한, 불만, 분노가 생길 수 있다'라는 등의 말씀으로 거기에서 세 번째로 비구들에게 훈계를 주셨습니다.

Pucchā – tenāvuso [Pg.154] bhikkhunā evaṃ satthu ovādānusāsanikārinā āyasmā nu te bhikkhu akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti parehi puṭṭhena kathaṃ sammā byākaramānena byākātabbaṃ.

질문 - 도반이여, 이와 같이 스승의 훈계와 가르침을 실천하는 비구는, 다른 사람들로부터 '그 비구는 그대들이 해로운 법에서 벗어나 유익한 법에 머물게 한 분입니까?'라는 질문을 받았을 때, 어떻게 바르게 대답해야 합니까?

Vissajjanā – ‘‘idhāhaṃ āvuso yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ, tassa me bhagavā dhammaṃ desesi, tāhaṃ dhammaṃ sutvā tesaṃ bhikkhūnaṃ abhāsiṃ, taṃ te bhikkhū dhammaṃ sutvā akusalā vuṭṭhahiṃsu kusale patiṭṭhahiṃsū’’ti. Evaṃ kho bhante tena bhikkhunā evaṃ satthu ovādānusāsanikārinā parehi puṭṭhena sammā byākaramānena byākātabbaṃ.

답변 - '도반이여, 나는 세존께서 계신 곳으로 다가갔고, 세존께서는 나에게 법을 설해 주셨습니다. 나는 그 법을 듣고 그 비구들에게 말해 주었으며, 그 비구들은 그 법을 듣고 해로운 법에서 벗어나 유익한 법에 머물게 되었습니다.' 존자시여, 이와 같이 스승의 훈계와 가르침을 실천하는 비구는 다른 사람들로부터 질문을 받았을 때 바르게 대답해야 합니다.

Sāmagāmasutta

사마가마 경 (Sāmagāmasutta)

Pucchā – sāmagāmasuttaṃ [Pg.155] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 도반이여, 그러면 사마가마 경은 세존께서 어디에서 누구를 대상으로 어떤 일로 설하셨습니까?

Vissajjanā – sakkesu bhante sāmagāme nāma sakyānaṃ nigame āyasmantañca ānandaṃ āyasmantañca cundaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā ca bhante ānando āyasmā ca cundo yena bhagavā tenupasaṅkamisu, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante cundo samaṇuddeso evamāha ‘nigaṇṭho bhante nāṭaputto pāvāyaṃ adhunā kālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti…pe… [Pg.156] bhinnathūpe appaṭisaraṇe’ti. Tassa mayhaṃ bhante evaṃ hoti ‘māheva bhagavato accayena saṅghe vivādo uppajji, svāssa vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussāna’nti’’. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

[답변] - 존자여, 석가족의 구역인 사마가메에서 아난다 존자와 춘다 존자와 관련하여 설해졌습니다. 존자여, 아난다 존자와 춘다 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가가서, 다가간 뒤에 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 아난다 존자가 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “세존이시여, 이 춘다 사미가 이와 같이 말했습니다. ‘세존이시여, 니간타 나타풋타가 파와에서 최근에 서거했습니다. 그가 서거하자 니간타들은 갈라져서 두 부류가 되었고, 분쟁하고 다투고 논쟁하며 서로 입이라는 칼로 찌르며 지내고 있습니다... (중략) ... 마치 무너진 탑처럼 의지할 곳이 없게 되었습니다’라고 말입니다. 세존이시여, 저에게 이런 생각이 들었습니다. ‘세존께서 입적하신 뒤에 승가에 분쟁이 일어나지 않기를, 만약 그런 분쟁이 일어난다면 그것은 많은 사람의 불이익과 불행을 위하고, 많은 사람의 무익함과 불이익과 고통을 위하며, 신들과 인간들에게도 그러할 것이기 때문입니다’라고 말입니다.” 존자여, 이 사건에 대해 설해졌습니다.

Sunakkhattasutta

수낙캇타 경

Pucchā – sunakkhattasuttaṃ [Pg.158] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

[질문] - 도반들이여, 그러면 수낙캇타 경은 세존께서 어디에서 누구와 관련하여 어떤 사건 때문에 설하셨습니까?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sunakkhatto bhante licchaviputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bhante sambahulehi kira bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmāti. Kacci te bhante bhikkhū sammadeva aññaṃ byākaṃsu, udāhu santetthekacce bhikkhū adhimānena aññaṃ byākaṃsū’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

[답변] - 존자여, 웨살리에서 릿차비의 아들 수낙캇타와 관련하여 설해졌습니다. 존자여, 릿차비의 아들 수낙캇타가 세존께 다가가서 이와 같이 말씀드렸습니다. “세존이시여, 제가 듣기로 세존의 곁에서 많은 비구들이 ‘태어남은 다하였고, 청정범행은 성취되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이런 존재로 돌아오지 않을 것임을 안다’라고 구경의 지혜를 선언했다고 합니다. 세존이시여, 그 비구들은 참으로 바르게 구경의 지혜를 선언한 것입니까, 아니면 어떤 비구들은 자만심으로 구경의 지혜를 선언한 것입니까?” 존자여, 이 사건에 대해 설해졌습니다.

Āneñjasappāyasutta

아넨자삽파야 경 (부동적응경)

Pucchā – āneñjasappāyasuttaṃ [Pg.161] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

[질문] - 도반들이여, 그러면 아넨자삽파야 경은 세존께서 어디에서 누구와 관련하여 어떤 사건 때문에 설하셨습니까?

Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

[답변] - 존자여, 쿠루국 사람들의 구역인 깜마사담마에서 많은 비구들과 관련하여 설해졌습니다.

Gaṇakammoggallānasutta

가나까 목갈라나 경 (회계사 목갈라나 경)

Pucchā – gaṇakamoggallānasuttaṃ [Pg.162] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

[질문] - 도반들이여, 그러면 가나까 목갈라나 경은 세존께서 어디에서 누구와 관련하여 어떤 사건 때문에 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante gaṇakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, gaṇakamoggallāno bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘seyyāthāpi bho gotama imassa migāramātupāsādassa dissati anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā yadidaṃ yāva pacchimasopānakaḷevarā…pe… sakkā nukho bho gotama imasmimpi dhammavinaye evameva anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā paññapetu’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

[답변] - 존자여, 사왓티에서 가나까 목갈라나 바라문과 관련하여 설해졌습니다. 존자여, 가나까 목갈라나 바라문이 세존께 다가가서 이와 같이 말씀드렸습니다. “고따마 존자시여, 예를 들어 이 미가라맡타 저택에서도 마지막 계단 기둥까지 점진적인 공부와 점진적인 작업과 점진적인 실천이 보입니다... (중략) ... 고따마 존자시여, 이 법과 율에서도 그와 같이 점진적인 공부와 점진적인 작업과 점진적인 실천을 천명할 수 있습니까?” 존자여, 이 사건에 대해 설해졌습니다.

Pucchā – evaṃ [Pg.165] vutte kho āvuso gaṇakamoggallāno brāhmaṇo bhagavantaṃ kiṃ avoca, kathañcassa bhagavā byākāsi.

[질문] - 도반들이여, 이와 같이 말했을 때 가나까 목갈라나 바라문은 세존께 무엇이라 말했으며, 세존께서는 그에게 어떻게 답변하셨습니까?

Vissajjanā – evaṃ vutte bhante gaṇakamoggallāno brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho bhoto gotamassa sāvakā bhotā gotamena evaṃ ovadīyamānā evaṃ anusāsīyamānā sabbe accantaṃ niṭṭhaṃ nibbānaṃ ārodhenti, udāhu ekacce nārādhentī’’ti, bhagavā ca bhante ‘‘appekacce kho brāhmaṇa mama sāvakā mayā evaṃ ovadīyamānā evaṃ anusāsīyamānā accantaṃ niṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādhenti, ekacce nārādhentī’’ti evamādinā gaṇakamoggallānassa brāhmaṇassa byākāsi.

[답변] - 존자여, 그렇게 말했을 때 가나까 목갈라나 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “고따마 존자로부터 이와 같이 훈계받고 가르침을 받은 고따마 존자의 제자들은 모두가 구경의 완성인 니바나를 성취합니까, 아니면 어떤 이들은 성취하지 못합니까?” 존자여, 세존께서는 “바라문이여, 나의 제자들 중 어떤 이들은 나로부터 이와 같이 훈계받고 가르침을 받아 구경의 완성인 니바나를 성취하지만, 어떤 이들은 성취하지 못합니다”라는 등으로 가나까 목갈라나 바라문에게 답변하셨습니다.

Pucchā – imañca [Pg.168] panāvuso dhammadesanaṃ sutvā gaṇako moggallāno imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi.

[질문] - 도반들이여, 이 법문을 듣고 가나까 목갈라나가 이 법과 율에 신심을 내어 어떤 방식으로 신심의 표현을 했습니까?

Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā gaṇakamoggallāno brāhmaṇo ‘‘ye me bho gotama puggalā asaddhā jīvikatthā na saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi.

[답변] - 존자여, 이 법문을 듣고 가나까 목갈라나 바라문은 “고따마 존자시여, 신심이 없고 생계를 목적으로 하며 신심 없이 집에서 나와 출가한 자들...”이라는 등의 말로 이 법과 율에 대한 신심의 표현을 했습니다.

Gopakamoggallānasutta

고빠까 목갈라나 경 (파수꾼 목갈라나 경)

Pucchā – gopakamoggallānasuttaṃ [Pg.170] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

[질문] - 도반들이여, 고빠까 목갈라나 경은 어디에서 누구와 관련하여 어떤 사건 때문에 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante gopakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ, gopakamoggallāno bhante brāhmaṇo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘atthi nu kho bho ānanda ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ samannāgato, yehi dhammehi samannāgato so bhavaṃ gotamo ahosi arahaṃ sammāsambuddho’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

[답변] - 존자여, 라자가하에서 고빠까 목갈라나 바라문과 관련하여 법의 창고지기이신 아난다 장로에 의해 설해졌습니다. 존자여, 고빠까 목갈라나 바라문이 아난다 존자에게 이와 같이 물었습니다. “아난다 존자여, 아라한이시며 정등각자이신 고따마 존자께서 갖추셨던 그 모든 법들을 하나도 빠짐없이 모든 면에서 다 갖춘 비구가 단 한 명이라도 있습니까?” 존자여, 이 사건에 대해 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.173] tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhikkhuno pasādanīyā dhammā pakāsitā, ye tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena akkhātā. Yehi ca samannāgataṃ bhikkhuṃ aññe bhikkhū sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.

[질문] - 도반들이여, 거기서 법의 창고지기이신 아난다 장로께서는, 알고 보시는 분이며 아라한이신 정등각자 세존께서 설하신 비구의 신심을 일으키는 법들을 어떻게 밝히셨습니까? 즉, 어떤 법들을 갖추어야 다른 비구들이 그 비구를 공경하고 존중하고 예우하고 숭배하며, 공경하고 존중하여 그를 의지하며 머물게 됩니까?

Vissajjanā – idha brāhmaṇa bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo, yeme dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpassa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhāti evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena dasa pasādanīyā dhammā pakāsitā. Ye tena bhagatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena akkhātā, yehi samannāgataṃ bhikkhuṃ etarahi bhikkhū sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.

답변 – 바라문이여, 여기 비구는 계행을 갖추고, 계목의 단속으로 단속하여 머물며, 행실과 머무는 곳을 갖추고, 작은 허물에서도 두려움을 보며, 학습 계목들을 받아 지녀 공부합니다. 많이 듣고[多聞], 들은 것을 간직하고, 들은 것을 축적합니다. 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 표현을 갖추고, 전적으로 원만하고 청정한 범행을 드러내는 그러한 법들을 많이 듣고, 지니고, 말로 익히고, 마음으로 고찰하고, 견해로써 잘 꿰뚫습니다. 이와 같은 것들로 시작하여, 존자님, 거기서 법의 창고지기이신 아난다 장로님에 의해 열 가지의 신심을 일으키는 법들이 설해졌습니다. 그것들은 알고 보시는 분, 아라한, 정등각자이신 세존에 의해 설해진 것으로, 이러한 법들을 갖춘 비구를 지금의 비구들은 공경하고 존중하고 받들고 공양하며, 공경하고 존중하여 의지해서 머물 것입니다.

Pucchā – evaṃ [Pg.178] vutte kho āvuso vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto kīdisaṃ pasaṃsāvacanaṃ kathesi, kathañcassa āyasmā ānandatthero dhammabhaṇḍāgāriko taṃ vacanaṃ paṭisodhetvā pakāsesi.

질문 – 도반이여, 이와 같이 말했을 때 마가다의 대신인 왓사카라 바라문은 어떤 찬탄의 말을 했으며, 법의 창고지기이신 아난다 장로님은 어떻게 그 말을 교정하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – evaṃ [Pg.179] vutte vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto upanandaṃ senāpatiṃ āmantesi ‘‘taṃ kiṃ maññasi bhavaṃ senāpati, yadi me bhonto sakkātabbaṃ sakkaronti, garuṃ kātabbaṃ garuṃ karonti, mānetabbaṃ mānenti, pūjetabbaṃ pūjentī’’ti evamādikaṃ pasaṃsāvacanaṃ kathesi, āyasmā ca bhante ānando ‘‘na ca kho brāhmaṇa so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ vaṇṇesi, napi so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ na vaṇṇesī’’ti evamādinā taṃ vacanaṃ paṭisodhetvā pakāsesi.

답변 – 이와 같이 말했을 때 마가다의 대신인 왓사카라 바라문은 우빠난다 장군에게 '장군께서는 어떻게 생각하십니까? 만일 공경해야 할 분들을 공경하고, 존중해야 할 분들을 존중하며, 받들어야 할 분들을 받들고, 공양해야 할 분들을 공양한다면 [좋지 않겠습니까]?'라는 등의 찬탄의 말을 했습니다. 그리고 존자님, 아난다 존자는 '바라문이여, 세존께서는 모든 선정을 찬탄하신 것도 아니요, 세존께서는 모든 선정을 찬탄하지 않으신 것도 아닙니다'라는 등의 말씀으로 그 말을 교정하여 밝히셨습니다.

Mahāpuṇṇamasutta

마하뿐나마 숫타(대만월경)

Pucchā – mahāpuṇṇamasuttaṃ [Pg.182] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 마하뿐나마 숫타는 세존에 의해 어디에서, 누구를 인연으로 하여, 어떤 사건에 대해 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ saṭṭhimattānaṃ padhānīyabhikkhūnaṃ saṅghattheraṃ bhikkhuṃ ārabbha bhāsitaṃ, aññataro bhante

답변 – 존자님, 사왓티에서 약 60명의 정진하는 비구들 중의 한 상좌 비구를 인연으로 하여 설해졌습니다. 존자님, 어떤 [비구가]...

Saṭṭhimattānaṃ [Pg.183] padhānīyabhikkhūnaṃ saṅghatthero bhikkhu uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca ‘‘puccheyyāhaṃ bhante bhagavantaṃ kiñcideva desaṃ, sace me bhagavā okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

약 60명의 정진하는 비구들 중 상좌 비구가 자리에서 일어나 한쪽 어깨에 가사를 걸치고 세존께서 계신 곳을 향해 합장하고 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. '존자님, 만일 세존께서 저에게 질문에 답해 주실 기회를 주신다면 세존께 어떤 법의 일부분을 여쭈어보고 싶습니다.' 존자님, 바로 그 사건에 대해 설해진 것입니다.

Cūḷapuṇṇamasutta

쭐라뿐나마 숫타(소만월경)

Pucchā – cūḷapuṇṇamasuttaṃ [Pg.184] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 쭐라뿐나마 숫타는 세존에 의해 어디에서, 누구를 인연으로 하여 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자님, 사왓티에서 많은 비구들을 인연으로 하여 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.185] tattha bhagavatā asappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.

질문 – 도반이여, 거기서 세존께서는 어떻게 참사람이 아닌 자의 특징들을 나누어 밝히셨습니까?

Vissajjanā – asappuriso bhikkhave assaddhammasamannāgato hoti, asappurisabhatti hoti, asappurisacintī hoti, asappurisamantī hoti, asappurisavāco hoti, asappurisakammanto hoti, asappurisadiṭṭhi hoti, asappurisadānaṃ detīti evamādinā bhante tattha bhagavatā aṭṭha asappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.

답변 – '비구들이여, 참사람이 아닌 자는 그릇된 법을 갖추고, 참사람이 아닌 자를 친하게 사귀며, 참사람이 아닌 자의 생각을 하고, 참사람이 아닌 자의 의논을 하며, 참사람이 아닌 자의 말을 하고, 참사람이 아닌 자의 행위를 하고, 참사람이 아닌 자의 견해를 가지며, 참사람이 아닌 자의 보시를 준다'라는 등으로 존자님, 거기서 세존께서는 여덟 가지 참사람이 아닌 자의 특징을 나누어 밝히셨습니다.

Pucchā – kathaṃ [Pg.186] panāvuso bhagavatā tattha sappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.

질문 – 도반이여, 거기서 세존께서는 어떻게 참사람의 특징들을 나누어 밝히셨습니까?

Vissajjanā – sappuriso bhikkhave saddhammasamannāgato hoti, sappurisabhatti hoti, sappurisacintī hoti, sappurisamantī hoti, sappurisavāco hoti, sappurisakammanto hoti, sappurisadiṭṭhi hoti, sappurisadānaṃ detīti evamādinā bhante bhagavatā tattha aṭṭhavidhāni sappurisaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.

답변 – '비구들이여, 참사람은 바른 법을 갖추고, 참사람을 친하게 사귀며, 참사람의 생각을 하고, 참사람의 의논을 하며, 참사람의 말을 하고, 참사람의 행위를 하고, 참사람의 견해를 가지며, 참사람의 보시를 준다'라는 등으로 존자님, 세존께서는 거기서 여덟 가지 종류의 참사람의 특징을 나누어 밝히셨습니다.

Anupadasutta

아누빠다 숫타(차제경)

Pucchā – anupadasuttaṃ [Pg.188] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 아누빠다 숫타는 세존에 의해 어디에서, 누구를 인연으로 하여, 어떤 사건에 대해 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante bhikkhū āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa sabhāgā tasmiṃ samaye sannipatiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자님, 사왓티에서 많은 비구들을 인연으로 하여 설해졌습니다. 존자님, 그때 많은 비구들이 법의 사령관이신 사리뿟따 존자와 동등한 성질을 가지고 함께 모였습니다. 존자님, 바로 그 사건에 대해 설해진 것입니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.189] tattha bhagavatā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa anupadadhammavipassanā vitthārena vibhajitvā pakāsitā.

질문 – 도반이여, 거기서 세존께서는 어떻게 법의 사령관이신 사리뿟따 존자의 차제법 위빠사나를 상세히 나누어 밝히셨습니까?

Vissajjanā – paṇḍito bhikkhave sāriputto mahāpañño bhikkhave sāriputto puthupañño bhikkhave sāriputto hāsapañño [Pg.190] bhikkhave sāriputto tikkhapañño bhikkhave sāriputto javanapañño bhikkhave sāriputto nibbedhikapañño bhikkhave sāriputto sāriputto bhikkhave aḍḍhamāsaṃ anupadadhammavipassanaṃ vipassatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa anupadadhammavipassanā vitthārena pakāsitā.

답변 – '비구들이여, 사리뿟따는 현명하다. 비구들이여, 사리뿟따는 큰 지혜가 있다... 비구들이여, 사리뿟따는 꿰뚫는 지혜가 있다. 비구들이여, 사리뿟따는 보름 동안 차례대로 법을 통찰하는 위빠사나를 닦았다'라는 등으로 존자님, 거기서 세존께서는 법의 사령관이신 사리뿟따 존자의 차제법 위빠사나를 상세히 밝히셨습니다.

Chabbisodhanasutta

찹비소다나 숫타(육청정경)

Pucchā – tenāvuso…pe… [Pg.192] sammāsambuddhena chabbisodhanasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, ...정등각자께서는 찹비소다나 숫타를 어디에서, 누구를 인연으로 하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자님, 사왓티에서 많은 비구들을 인연으로 하여 설해졌습니다.

Sappurisasutta

삽뿌리사 숫타(참사람경)

Pucchā – sappurisasuttaṃ [Pg.193] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 삽뿌리사 숫타는 세존에 의해 어디에서, 누구를 인연으로 하여 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자님, 사왓티에서 많은 비구들을 인연으로 하여 설해졌습니다.

Sevitabbāsevitabbasutta

세위땁바-아세위땁바 숫타(친근해야 할 것과 친근하지 말아야 할 것의 경)

Pucchā – sevitabbāsevitabbasuttaṃ [Pg.194] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 세위땁바-아세위땁바 숫타는 세존에 의해 어디에서, 누구를 인연으로 하여, 누구와 함께 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā saddhiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자님, 사왓티에서 많은 비구들을 인연으로 하여 법의 사령관이신 사리뿟따 장로님과 함께 설해졌습니다.

Bahudhātukasutta

바후다뚜까 숫타(다계경)

Pucchā – bahudhātukasuttaṃ [Pg.195] panāvuso kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 바후다뚜까 숫타는 어디에서, 누구를 인연으로 하여 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사밧티에서 많은 비구들에 관하여 설해졌습니다.

Isigilisutta

이시기리 경 (Isigilisutta)

Pucchā – isigilisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반들이여, 이시기리 경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante isigilismiṃ pabbate sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 라자가하의 이시기리 산에서 많은 비구들에 관하여 설해졌습니다.

Mahācattārīsakasutta

마하찻타리사카 경 (대사십 경)

Pucchā – mahācattārīsakasuttaṃ [Pg.196] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반들이여, 마하찻타리사카 경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사밧티에서 많은 비구들에 관하여 설해졌습니다.

Ānāpānassatisutta

아나빠나사띠 경 (들숨날숨 마음챙김 경)

Pucchā – ānāpānassatisuttaṃ [Pg.197] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반들이여, 아나빠나사띠 경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 어떤 인연으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, therā bhante bhikkhū nave bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṃsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, te ca bhante navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānanti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사밧티에서 많은 비구들에 관하여 설해졌습니다. 존자시여, 장로 비구들이 신참 비구들을 훈계하고 가르치고 있었습니다. 어떤 장로 비구들은 열 명의 비구들을 훈계하고 가르쳤으며, 어떤 장로 비구들은 스무 명의 비구들을, 어떤 장로 비구들은 서른 명의 비구들을, 어떤 장로 비구들은 마흔 명의 비구들을 훈계하고 가르쳤습니다. 존자시여, 그 신참 비구들은 장로 비구들에게 훈계와 가르침을 받으면서 이전보다 뛰어난 특별한 지혜를 알게 되었습니다. 존자시여, 그러한 인연으로 설해졌습니다.

Kāyagatāsatisutta

까야가따사띠 경 (몸에 대한 마음챙김 경)

Pucchā – kāyagatāsatisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반들이여, 까야가따사띠 경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 어떤 인연으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarakathā udapādi ‘‘acchariyaṃ āvuso, abbhutaṃ āvuso, yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā mahapphalā vuttā mahānisaṃsā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사밧티에서 많은 비구들에 관하여 설해졌습니다. 존자시여, 많은 비구들이 탁발에서 돌아와 공양을 마친 뒤 공회당에 모여 앉아 있을 때, 이런 대화가 일어났습니다. '도반들이여, 참으로 경이롭습니다. 도반들이여, 참으로 희유합니다. 아시는 분, 보시는 분, 아라한, 정등각자이신 저 세존께서는 몸에 대한 마음챙김을 닦고 많이 행하는 것이 큰 과보가 있고 큰 공덕이 있다고 말씀하셨습니다.' 존자시여, 그러한 인연으로 설해졌습니다.

Saṅkhārūpapattisutta

상카루빠빳띠 경 (의도적 행위에 의한 태어남 경)

Pucchā – saṅkhārūpapattisuttaṃ [Pg.200] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반들이여, 상카루빠빳띠 경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사밧티에서 많은 비구들에 관하여 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā saṅkhārūpapattiyo vibhajitvā pakāsitā.

질문 – 도반들이여, 거기서 세존께서는 어떻게 의도적 행위에 의한 태어남을 분류하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu saddhāya samannāgato hoti, sīlena samannāgato hoti, sutena samannāgato hoti, cāgena samannāgato hoti, paññāya samannāgato hoti, tassa evaṃ hoti ‘‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā khattiyamahāsālānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’’nti evamādinā bhante tattha bhagavatā saṅkhārūpapattiyo vibhajitvā pakāsitā.

답변 – '비구들이여, 여기 비구는 믿음을 갖추고, 계행을 갖추고, 배움을 갖추고, 베풂을 갖추고, 통찰지를 갖춘다. 그는 “오, 내가 몸이 무너져 죽은 뒤에 크샤트리아의 명문가에 태어난다면!” 하는 생각을 품는다'는 등과 같이, 존자시여, 거기서 세존께서는 의도적 행위에 의한 태어남을 분류하여 밝히셨습니다.

Cūḷasuññatasutta

쭐라순냐따 경 (공성에 대한 작은 경)

Pucchā – cūḷasuññatasuttaṃ [Pg.202] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반들이여, 쭐라순냐따 경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 어떤 인연으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante ānando sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ekamidaṃ bhante samayaṃ bhagavā sakkesu viharati nagarakaṃ nāma sakyānaṃ nigamo, tattha me bhante bhagavato sammukhā sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ, suññatāvihārenāhaṃ ānanda etarahi bahulaṃ viharāmīti kacci metaṃ bhante sussutaṃ suggahitaṃ sumanasikataṃ sūpadhārita’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사밧티에서 아난다 존자에 관하여 설해졌습니다. 존자시여, 아난다 존자가 저녁에 홀로 명상에서 일어나 세존께 이렇게 여쭈었습니다. '존자시여, 한때 세존께서 사까 족의 나가라까라는 이름의 마을에 머무실 때였습니다. 거기서 제가 세존의 면전에서 듣고 면전에서 받아들인 것이 있습니다. “아난다여, 나는 지금 공성에 머묾으로써 많이 머문다”라는 말씀입니다. 존자시여, 이것은 제가 잘 들은 것이며, 잘 받아들인 것이며, 잘 마음에 새긴 것이며, 잘 호지한 것입니까?' 존자시여, 그러한 인연으로 설해졌습니다.

Mahāsuññatasutta

마하순냐따 경 (공성에 대한 큰 경)

Pucchā – mahāsuññatasuttaṃ [Pg.204] panāvuto bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반들이여, 마하순냐따 경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 어떤 인연으로 설하셨습니까?

Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante ānando sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ ghaṭāya sakkassa vihāre cīvarakammaṃ karoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사까 족의 까뻴라왓뚜에서 아난다 존자에 관하여 설해졌습니다. 존자시여, 아난다 존자가 많은 비구들과 함께 사까 족 가타야 사원에서 가사 만드는 일을 하고 있었습니다. 존자시여, 그러한 인연으로 설해졌습니다.

Acchariyaabbhutasutta

아차리야압부따 경 (경이롭고 희유한 경)

Pucchā – acchariyaabbhutasuttaṃ [Pg.205] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반들이여, 아차리야압부따 경은 세존께서 어디에서 누구를 위하여 어떤 인연으로 누구와 함께 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena saddhiṃ bhāsitaṃ. Sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarakathā udapādi ‘‘acchariyaṃ āvuso, abbhutaṃ āvuso tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jānissati. Evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃgottā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃpaññā [Pg.206] te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvihārī te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사밧티에서 많은 비구들에 관하여 법의 창고지기이신 아난다 장로 존자와 함께 설해졌습니다. 존자시여, 많은 비구들이 탁발에서 돌아와 공양을 마친 뒤 공회당에 모여 앉아 있을 때, 이런 대화가 일어났습니다. '도반들이여, 참으로 경이롭습니다. 도반들이여, 참으로 희유합니다. 여래의 큰 신통력과 큰 위력이여! 여래께서는 이미 반열반에 드시고 희론을 끊고 윤회를 끊고 윤회를 다하고 모든 괴로움에서 벗어난 과거의 부처님들에 대해 아십니다. “그 세존들께서는 이러한 태생이셨고, 이러한 이름이셨고, 이러한 성씨이셨고, 이러한 계행을 갖추셨고, 이러한 법을 갖추셨고, 이러한 통찰지를 갖추셨고, 이렇게 머무셨고, 이와 같이 해탈하셨다”라고 아십니다.' 존자시여, 그러한 인연으로 설해졌습니다.

Bākulasutta

바꿀라 경 (Bākulasutta)

Pucchā – bākulasuttaṃ [Pg.207] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

질문 – 도반들이여, 바꿀라 경은 어디에서 누구를 위하여 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante acelaṃ kassapaṃ ārabbha āyasmatā bākulattherena bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 라자가하에서 벌거숭이 수행자 깟사빠에 관하여 바꿀라 장로 존자에 의해 설해졌습니다.

Dantabhūmisutta

단타부미 수타 (길들임의 단계 경)

Pucchā – dantabhūmisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그런데 단타부미 수타는 세존께서 어디에서 누구를 위해 어떤 사건과 관련하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante jayasenaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jayaseno bhante rājakumāro aciravataṃ samaṇuddesaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bho aggivessana idha bhikkhu appamatto ātāpī pahitatto viharanto phuseyya [Pg.208] cittassa ekaggata’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 라자가하에서 자야세나 왕자를 위해 설해졌습니다. 존자여, 자야세나 왕자가 아치라바타 사미에게 다가가 이렇게 말했습니다. “악기벳사나여, 제가 듣기로는 여기 비구가 방일하지 않고 부지런히 노력하고 스스로를 독려하며 머물 때, 마음의 집중(심일경성)에 도달할 수 있다고 합니다.” 존자여, 이 사건과 관련하여 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.210] tattha bhagavatā aciravatassa samaṇuddesassa samassāsetvā dhammadesanānayo pakāsito.

질문 – 도반이여, 거기서 세존께서는 어떻게 아치라바타 사미를 위로하며 법을 설하는 방식을 밝히셨습니까?

Vissajjanā – taṃ kutettha aggivessana labbhā, yaṃ taṃ nekkhammena ñātabbaṃ nekkhammena daṭṭhabbaṃ nekkhammena pattabbaṃ nekkhammena sacchikātabbaṃ, taṃ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyosanāya ussuko ussati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti evaṃ kho bhante bhagavato aciravatassa samaṇuddesassa samassāsetvā, seyyathāpissu aggivessana dve hatthidammā vā assadammāvā godammā vā sudantā suvinītāti evamādinā bhante bhagavatā aciravatassa samaṇuddesassa desanānayo pakāsito.

답변 – “악기벳사나여, 출리(떠남)를 통해 알아야 할 것, 출리를 통해 보아야 할 것, 출리를 통해 도달해야 할 것, 출리를 통해 증득해야 할 것을, 감각적 욕망 가운데 살면서 감각적 욕망을 즐기고 감각적 욕망의 사유에 휩쓸리고 감각적 욕망의 열기에 불타고 감각적 욕망의 끝을 추구하는 자야세나 왕자가 보거나 알거나 증득한다는 것은 불가능한 일이다.” 존자여, 이와 같이 세존께서는 아치라바타 사미를 위로하셨고, “악기벳사나여, 예를 들어 잘 길들여지고 잘 훈련된 두 마리의 길들여질 코끼리나 말이나 소처럼…”이라는 등의 말씀으로 존자여, 세존께서 아치라바타 사미에게 설법의 방식을 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.214] tattha bhagavā dve upamāyo dassetvā tatuttari dhammadesanaṃ pavaḍḍheti.

질문 – 도반이여, 거기서 세존께서는 어떻게 두 가지 비유를 보여주신 후 그 이상의 법문을 이어가셨습니까?

Vissajjanā – seyyathāpi aggivessana rājākhattiyo muddhāvasitto nāgavanikaṃ āmantetīti evamādinā bhante bhagavā uttaripi dhammadesanaṃ pavaḍḍhesi.

답변 – “악기벳사나여, 예를 들어 머리에 관정을 받은 왕이 코끼리 조련사를 부르듯이…”라는 등의 말씀으로 존자여, 세존께서는 그 이상의 법문을 이어가셨습니다.

Bhūmijasutta

부미자 수타 (부미자 경)

Pucchā – tenāvuso…pe… [Pg.216] sammāsambuddhena bhūmijasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, …(중략)… 정등각자께서는 부미자 수타를 어디에서 누구를 위해 어떤 사건과 관련하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – rājagahe bhante jayasenaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ, jayaseno bhante rājakumāro āyasmantaṃ bhūmijaṃ etadavoca ‘‘santi bho bhūmija eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘āsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Anāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Āsañca anāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya[Pg.217]. Nevāsaṃ nānāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, ābhabbā phalassa adhigamāyā’ti. Idha bhoto bhūmijassa satthā kiṃvādī kimakkhāyī’’ti tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 라자가하에서 자야세나 왕자를 위해 설해졌습니다. 존자여, 자야세나 왕자가 부미자 존자에게 이렇게 말했습니다. “부미자 존자여, 어떤 사문·바라문들은 ‘희망을 가지고 범행을 닦더라도 그 결실을 얻을 수 없다. 희망 없이 범행을 닦더라도 그 결실을 얻을 수 없다. 희망을 가지기도 하고 없기도 하면서 범행을 닦더라도 그 결실을 얻을 수 없다. 희망이 있는 것도 아니고 없는 것도 아니면서 범행을 닦더라도 그 결실을 얻을 수 없다’라는 이와 같은 주장과 견해를 가지고 있습니다. 여기 부미자 존자의 스승께서는 무엇을 말씀하시고 무엇을 선언하십니까?” 존자여, 이 사건과 관련하여 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.219] tattha bhagavatā āyasmato bhūmijattherassa taṃ byākaraṇaṃ samanujānitvā tatuttari dhammadesanānayo paripūretvā pakāsito.

질문 – 도반이여, 거기서 세존께서는 어떻게 부미자 장로의 그 답변을 승인하시고 그 이상의 설법 체계를 완성하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – taggha tvaṃ bhūmija evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhasi, evamādinā bhante bhagavatā āyasmato bhūmijassa taṃ vacanaṃ samanujānitvā ‘‘yehi kehici bhūmija samaṇā vā brāhmaṇā vā micchādiṭṭhino micchāsaṅkappā micchāvācā micchākammantā micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī micchāsamādhino, te āsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāyā’’ti evamādinā bhante bhagavatā āyasmato bhūmijassa uttari desanānayo paripūretvā pakāsito.

답변 – “부미자여, 참으로 너는 그렇게 질문을 받았을 때 그렇게 답변함으로써 나의 가르침대로 말한 것이고, 나를 사실이 아닌 것으로 비방하지 않았다.” 존자여, 이와 같이 세존께서는 부미자 존자의 그 말씀을 승인하시고, “부미자여, 어떤 사문이나 바라문들이 그릇된 견해, 그릇된 사유, 그릇된 말, 그릇된 행위, 그릇된 생계, 그릇된 정진, 그릇된 마음챙김, 그릇된 삼매를 가졌다면, 그들이 희망을 가지고 범행을 닦더라도 그 결실을 얻을 수 없다”라는 등의 말씀으로 존자여, 세존께서는 부미자 존자에게 그 이상의 설법 체계를 완성하여 밝히셨습니다.

Anuruddhasutta

아누룻다 수타 (아누룻다 경)

Pucchā – anuruddhasuttaṃ [Pg.224] panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그런데 아누룻다 수타는 어디에서 누구를 위해 어떤 사건과 관련하여 누구에 의해 설해졌습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante pañcakaṅgaṃ thapatiṃ ārabbha āyasmatā anuruddhattherena bhāsitaṃ, pañcakaṅgo bhante thapati āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca ‘‘idha maṃ bhante therā bhikkhū upasaṅkamitvā evamāhaṃsu ‘appamāṇaṃ gahapati cetovimuttiṃ bhāvehī’ti, ekacce therā evamāhaṃsu ‘mahaggataṃ gahapati cetovimuttiṃ bhāvehī’’ti, yā cāyaṃ bhante appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā byañjanameva nānanti’’ tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 사밧티에서 목수 판차캉가를 위해 아누룻다 장로에 의해 설해졌습니다. 존자여, 목수 판차캉가가 아누룻다 존자에게 이렇게 말했습니다. “존자여, 여기 장로 비구들께서 저에게 오셔서 ‘거사여, 무량한 심해탈을 닦으십시오’라고 말씀하셨고, 어떤 장로들께서는 ‘거사여, 고귀한 심해탈을 닦으십시오’라고 말씀하셨습니다. 존자여, 이 무량한 심해탈과 고귀한 심해탈은 그 의미도 다르고 표현도 다릅니까, 아니면 의미는 같고 표현만 다릅니까?” 존자여, 이 사건과 관련하여 설해졌습니다.

Upakkilesasutta

우팍킬레사 수타 (오염원 경)

Pucchā – upakkilesasuttaṃ [Pg.225] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그런데 우팍킬레사 수타는 세존께서 어디에서 누구를 위해 설하셨습니까?

Vissajjanā – pācīnavaṃsadāye bhante āyasmantaṃ anuruddhattheraṃ ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 파치나밤사다야에서 아누룻다 존자를 위해 설해졌습니다.

Bālapaṇḍitasutta

발라판디타 수타 (어리석은 자와 현명한 자의 경)

Pucchā – bālapaṇḍitasuttaṃ [Pg.226] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 그런데 발라판디타 수타는 세존께서 어디에서 누구를 위해 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

답변 – 존자여, 사밧티에서 여러 비구들을 위해 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa bālalakkhaṇāni ca bālassa diṭṭheva dhamme dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

질문 – 도반이여, 거기서 세존께서는 어떻게 어리석은 자의 특징과 어리석은 자가 현세에서 겪는 고통과 불만족을 밝히셨습니까?

Vissajjanā – tīṇimāni bhikkhave bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave bālo duccintitacintī [Pg.227] ca hoti dubbhāsitabhāsī ca dukkaṭakammakārī cāti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa bālalakkhaṇāni ca bālassa diṭṭheva dhamme dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

답변 – “비구들이여, 어리석은 자의 세 가지 특징, 어리석은 자의 징표, 어리석은 자의 행적이 있다. 무엇이 세 가지인가? 비구들이여, 여기 어리석은 자는 나쁜 생각을 생각하고, 나쁜 말을 말하고, 나쁜 행위를 하는 자이다”라는 등의 말씀으로 존자여, 거기서 세존께서는 어리석은 자의 특징과 어리석은 자가 현세에서 겪는 고통과 불만족을 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.230] tattha bhagavatā bālassa samparāyo ca tattha niraye bālassa dukkhadomanassapaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

질문 – 도반이여, 거기서 세존께서는 어떻게 어리석은 자의 내세와 그 지옥에서 어리석은 자가 겪는 고통과 불만족을 밝히셨습니까?

Vissajjanā – sa kho so bhikkhave bālo kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedāparaṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa samparāyo ca tattha ca bālassa niraye dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā pakāsitā.

답변 – “비구들이여, 그 어리석은 자는 몸으로 악행을 저지르고 말로 악행을 저지르고 마음으로 악행을 저질러서, 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다”라는 등의 말씀으로 존자여, 거기서 세존께서는 어리석은 자의 내세와 그 지옥에서 어리석은 자가 겪는 고통과 불만족을 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.234] tattha bhagavatā bālassa tiracchānayoniyaṃ dukkhadomanassapaṭisaṃvedanā pakāsitā.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 어리석은 자가 축생의 모태에서 겪는 고통과 불만족의 경험을 어떻게 밝히셨습니까?

Vissajjanā – santi bhikkhave tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā te allānipi tiṇāni sukkhānipi tiṇāni dantullehakaṃ khādantīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa tiracchānayoniyaṃ dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā pakāsitā.

답변 – 존자시여, 거기에서 세존께서는 "비구들이여, 풀을 먹고 사는 축생들이 있다. 그들은 생풀이든 마른 풀이든 이빨로 씹어서 먹는다"라는 등의 말씀으로 어리석은 자가 축생의 모태에서 겪는 고통과 불만족의 경험을 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.235] tattha bhagavatā bālena sakiṃ vinipātagatena puna manussattadullabhatā pakāsitā.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 한 번 파멸의 곳에 떨어진 어리석은 자가 다시 인간의 상태를 얻기 어려움을 어떻게 밝히셨습니까?

Vissajjanā – seyyathāpi bhikkhave puriso ekacchiggalaṃ yugaṃ mahāsamudde pakkhipeyya, tamenaṃ puratthimo vāto pacchimena saṃhareyyāti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālena sakiṃ vinipātagatena puna manussattassa dullabhatā pakāsitā.

답변 – 존자시여, 거기에서 세존께서는 "비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 구멍이 하나뿐인 멍에를 대해에 던졌을 때, 동풍이 그것을 서쪽으로 몰고 가고..."라는 등의 말씀으로 한 번 파멸의 곳에 떨어진 어리석은 자가 다시 인간의 상태를 얻기 어려움을 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.237] tattha bhagavatā bālassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi dukkhabahulatā pakāsitā.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 어리석은 자가 긴 세월이 흐른 뒤 어쩌다 한 번 인간의 상태에 오더라도 겪게 되는 많은 고통을 어떻게 밝히셨습니까?

Vissajjanā – sa kho so bhikkhave bālo sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgacchatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi dukkhabahulatā pakāsitā.

답변 – 존자시여, 거기에서 세존께서는 "비구들이여, 그 어리석은 자가 만일 긴 세월이 흐른 뒤 어쩌다 한 번 인간의 상태에 온다면"이라는 등의 말씀으로 어리석은 자가 긴 세월이 흐른 뒤 어쩌다 한 번 인간의 상태에 오더라도 겪게 되는 많은 고통을 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.238] tattha bhagavatā paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni ca paṇḍitassa diṭṭheva dhamme sukhasomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 현자의 특징과 현자가 현세에서 겪는 행복과 기쁨의 경험을 어떻게 밝히셨습니까?

Vissajjanā – tīṇimāni bhikkhave paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave paṇḍito sucintitacintī ca hoti subhāsitabhāsī ca sukatakammakārī cāti evamādinā bhante tattha bhagavatā

답변 – 존자시여, 거기에서 세존께서는 "비구들이여, 현자에게는 이러한 세 가지 현자의 특징과 현자의 표시와 현자의 행실이 있다. 무엇이 세 가지인가? 비구들이여, 여기 현자는 생각을 잘 생각하고, 말을 잘 말하고, 행동을 잘 행한다"라는 등의 말씀으로

Paṇḍitassa [Pg.239] paṇḍitalakkhaṇāni ca diṭṭheva dhamme paṇḍitassa sukhasomanassapaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

현자의 특징과 현자가 현세에서 겪는 행복과 기쁨의 경험을 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.240] tattha bhagavatā paṇḍitassa samparāyo ca tattha sagge sukhasomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 현자의 내생과 저 천상에서 겪는 행복과 기쁨의 경험을 어떻게 밝히셨습니까?

Vissajjanā – sa kho so bhikkhave paṇḍito kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya manasā sucaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṇḍitassa samparāyo ca sagge ca paṇḍitassa sukhasomanassappanisaṃvedanā pakāsitā.

답변 – 존자시여, 거기에서 세존께서는 "비구들이여, 그 현자는 몸과 말과 마음으로 선행을 닦아 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다"라는 등의 말씀으로 현자의 내생과 천상에서 현자가 겪는 행복과 기쁨의 경험을 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.242] tattha bhagavatā paṇḍitassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi sukhabahulatā pakāsitā.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 현자가 긴 세월이 흐른 뒤 어쩌다 한 번 인간의 상태에 오더라도 누리게 되는 많은 행복을 어떻게 밝히셨습니까?

Vissajjanā – sa kho so bhikkhave paṇḍito sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgacchati, yāni tāni uccākulāni khattiyamahāsālakulaṃ vā brāhmaṇamahāsālakulaṃ vā gahapatimahāsālakulaṃ vā tathārūpe kule paccājāyatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṇḍitassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi sukhabahulatā pakāsitā.

답변 – 존자시여, 거기에서 세존께서는 "비구들이여, 그 현자가 만일 긴 세월이 흐른 뒤 어쩌다 한 번 인간의 상태에 온다면, 크샤트리아 대부호의 가문이나 바라문 대부호의 가문이나 장자 대부호의 가문과 같은 고귀한 가문에 다시 태어난다"라는 등의 말씀으로 현자가 긴 세월이 흐른 뒤 어쩌다 한 번 인간의 상태에 오더라도 누리게 되는 많은 행복을 밝히셨습니다.

Cūḷakammavibhaṅgasutta

소업분별경 (Cūḷakammavibhaṅgasutta)

Pucchā – tenāvuso [Pg.244] jānatā passatā…pe… sammāsambuddhena cūḷakammavibhaṅgasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 – 도반이여, 아시고 보시는... 정등각자께서는 소업분별경을 어디에서, 누구를 대상으로, 어떤 사건에 관하여 설하셨습니까?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Subho bhante māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena manussānaṃyeva sataṃ manussabhūtānaṃ dissanti hīnappaṇītatā. Dissanti hi bho gotama manussā appāyukā, dissanti dīghāyukā. Dissanti bavhābādhā, dissanti appābādhā. Dissanti dubbaṇṇā, dissanti vaṇṇavanto. Dissanti appesakkhā, dissanti mahesakkhā. Dissanti appabhogā, dissanti mahābhogā. Dissanti nīcakulīnā, dissanti uccākulīnā. Dissanti duppaññā, dissanti paññavanto. Ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena manussānaṃyeva sataṃ manussabhūtānaṃ dissanti hīnappaṇītatā’’ti tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 – 존자시여, 사왓티에서 도데야의 아들 수바 학동을 대상으로 설해졌습니다. 존자시여, 도데야의 아들 수바 학동은 세존께 다가가 이렇게 말씀드렸습니다. "고타마 존자시여, 똑같이 인간으로 태어난 사람들 사이에 천함과 귀함이 나타나는 원인은 무엇이며 조건은 무엇입니까? 고타마 존자시여, 인간들 중에는 수명이 짧은 사람도 보이고 수명이 긴 사람도 보입니다. 병이 많은 사람도 보이고 병이 적은 사람도 보입니다. 못생긴 사람도 보이고 잘생긴 사람도 보입니다. 영향력이 적은 사람도 보이고 영향력이 큰 사람도 보입니다. 재물이 적은 사람도 보이고 재물이 많은 사람도 보입니다. 비천한 가문 출신도 보이고 고귀한 가문 출신도 보입니다. 지혜가 없는 사람도 보이고 지혜로운 사람도 보입니다. 고타마 존자시여, 똑같이 인간으로 태어난 사람들 사이에 천함과 귀함이 나타나는 원인은 무엇이며 조건은 무엇입니까?" 존자시여, 바로 이 사건에 관하여 설해졌습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.246] tattha bhagavatā sattānaṃ dīghāyukaappāyukasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 중생들에게 장수와 단명을 초래하는 업들을 어떻게 분별하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā pāṇātipātī hoti, luddo lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno pāṇabhūtesūti evamādinā bhante tattha bhagavatā appāyukadīghāyukasaṃvattanakāni kammāni vibhajitvā pakāsitāni.

답변 – 존자시여, 거기에서 세존께서는 "학동이여, 여기 어떤 여인이나 남자가 생명을 죽이고, 잔인하고, 손에 피를 묻히고, 구타하고 살상하기를 좋아하며, 살아 있는 생명들에게 자비심이 없다"라는 등의 말씀으로 단명과 장수를 초래하는 업들을 분별하여 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.247] tattha bhagavatā sattānaṃ appābādhabavhābādhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 중생들에게 병이 적음과 병이 많음을 초래하는 업들을 어떻게 분별하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – idha [Pg.248] māṇava ekacco itthī vā puriso vā sattānaṃ viheṭṭhakajātiko hoti pāṇinā vā leḍḍunāvā daṇḍenavā satthena vāti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ appābādhabavhābādhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

답변 – 존자시여, 거기에서 세존께서는 "학동이여, 여기 어떤 여인이나 남자가 손이나 흙덩이나 몽둥이나 칼로 중생들을 괴롭히는 성품을 가졌다"라는 등의 말씀으로 중생들에게 병이 적음과 병이 많음을 초래하는 업들을 분별하여 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.249] tattha bhagavatā sattānaṃ suvaṇṇadubbaṇṇasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 중생들에게 잘생김과 못생김을 초래하는 업들을 어떻게 분별하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā kodhano hoti upāyāsabahulo, appampi vutto samāno abhisajjati kuppati byāpajjati patiṭṭhiyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukarotīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ suvaṇṇadubbaṇṇasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

답변 – 존자시여, 거기에서 세존께서는 "학동이여, 여기 어떤 여인이나 남자가 화를 잘 내고 절망에 빠져 있으며, 조금만 말을 들어도 화를 벌컥 내고 성을 내고 적개심을 품고 고집을 부리며, 분노와 원한과 불만을 표출한다"라는 등의 말씀으로 중생들에게 잘생김과 못생김을 초래하는 업들을 분별하여 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.251] tattha bhagavatā sattānaṃ mahesakkha appesakkhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

질문 – 도반이여, 거기에서 세존께서는 중생들에게 영향력이 큼과 영향력이 적음을 초래하는 업들을 어떻게 분별하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā issāmanako hoti, paralābhasakkāra garukāra mānanavandana pūjāsu issati upadussati issaṃ bandhatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ appesakkhamahesakkhasaṃvattanakāni kammāni vibhajitvā pakāsitāni.

답변 - 존자시여, '여기 청년이여, 어떤 여인이나 남자가 질투가 많아서, 다른 사람의 이득과 대우와 존경과 경의와 공양에 대해 질투하고 시기하며 질투를 품는다'는 등의 말씀으로 거기서 세존께서는 중생들을 위력이 적게 만들거나 위력이 크게 만드는 업들을 분석하여 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.253] tattha bhagavatā mahābhogaappabhogasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

질문 - 도반이여, 세존께서는 거기서 중생들을 큰 재물을 갖게 하거나 적은 재물을 갖게 만드는 업들을 어떻게 분석하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā na dātā hoti, samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vattaṃ yānaṃ mālāgandha vilepanaṃ seyyavasathapadīpeyyanti evamādinā bhante tattha bhagavatā mahābhogaappabhogasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

답변 - 존자시여, '여기 청년이여, 어떤 여인이나 남자가 베풀지 않아, 사문이나 바라문에게 음식, 마실 것, 옷, 탈것, 꽃과 향과 연고, 침상과 거처와 등불을 보시하지 않는다'는 등의 말씀으로 거기서 세존께서는 중생들을 큰 재물을 갖게 하거나 적은 재물을 갖게 만드는 업들을 분석하여 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.255] tattha bhagavatā sattānaṃ uccākulīna nīcakulīnasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

질문 - 도반이여, 세존께서는 거기서 중생들을 높은 가문에 태어나게 하거나 낮은 가문에 태어나게 만드는 업들을 어떻게 분석하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā thaddho hoti atimāni abhivādetabbaṃ na abhivādeti, paccuṭṭhātabbaṃ na paccuṭṭheti, āsanārahassa na āsanaṃ deti, maggārahassa na maggaṃ deti, sakkātabbaṃ na sakkaroti, garukātabbaṃ na garukaroti, mānetabbaṃ māneti, pūjetabbaṃ na pūjetīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ uccākulīna nīcakulīnasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

답변 - 존자시여, '여기 청년이여, 어떤 여인이나 남자가 거만하고 자만심이 강하여 절해야 할 분에게 절하지 않고, 일어서서 맞이해야 할 분을 맞이하지 않으며, 자리를 드려야 할 분에게 자리를 드리지 않고, 길을 비켜드려야 할 분에게 길을 비켜드리지 않으며, 공경해야 할 분을 공경하지 않고, 존중해야 할 분을 존중하지 않으며, 기려야 할 분을 기리고(기리지 않고), 공양해야 할 분을 공양하지 않는다'는 등의 말씀으로 거기서 세존께서는 중생들을 높은 가문에 태어나게 하거나 낮은 가문에 태어나게 만드는 업들을 분석하여 밝히셨습니다.

Pucchā – kathañcāvuso [Pg.257] tattha bhagavatā sattānaṃ mahāpaññaduppaññasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

질문 - 도반이여, 세존께서는 거기서 중생들을 큰 지혜를 갖게 하거나 지혜가 없게 만드는 업들을 어떻게 분석하여 밝히셨습니까?

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā na paripucchitā hoti ‘‘kiṃ bhante kusalaṃ, kiṃ akusalaṃ. Kiṃ sāvajjaṃ, kiṃ anavajjaṃ. Kiṃ sevitabbaṃ, kiṃ na sevitabbaṃ. Kiṃ me karīyamānaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya hoti, kiṃ vā pana me karīyamānaṃ [Pg.258] dīgharattaṃ hitāya sukhāya hotī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ mahāpaññaduppaññasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

답변 - 존자시여, '여기 청년이여, 어떤 여인이나 남자가 사문이나 바라문에게 다가가서 ‘존자시여, 무엇이 유익한 것이고 무엇이 해로운 것입니까? 무엇이 비난받을 일이고 무엇이 비난받지 않을 일입니까? 무엇을 닦아야 하고 무엇을 닦지 말아야 합니까? 제가 무엇을 하면 긴 세월 동안 해로움과 고통이 되고, 또한 제가 무엇을 하면 긴 세월 동안 이로움과 행복이 되겠습니까?’라고 묻지 않는다'는 등의 말씀으로 거기서 세존께서는 중생들을 큰 지혜를 갖게 하거나 지혜가 없게 만드는 업들을 분석하여 밝히셨습니다.

Indriyabhāvanāsu

감관의 수행(Indriyabhāvanā)들에 대하여

Pucchā – indriyabhāvanāsuttaṃ [Pg.260] panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

질문 - 그런데 도반이여, ‘감관의 수행 경’(Indriyabhāvanā-sutta)은 세존께서 어디에서, 누구를 인연으로 하여, 어떤 사건에 대해 설하셨습니까?

Vissajjanā – gajaṅgalāyaṃ bhante uttaraṃ nāma māṇavaṃ pārāsiviyantevāsiṃ ārabbha bhāsitaṃ, uttaro bhante māṇavo pārāsiviyantevāsī bhagavatā puṭṭho bhagavantaṃ etadavoca ‘‘idha bho gotama cakkhunā rūpaṃ na passati, sotena saddaṃ na suṇāti. Evaṃ kho bho gotama deseti pārāsiviyo brāhmaṇo sāvakānaṃ indriyabhāvana’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

답변 - 존자시여, 가장갈라에서 빠라시위야의 제자인 웃따라라는 청년을 인연으로 하여 설해졌습니다. 존자시여, 빠라시위야의 제자인 웃따라 청년은 세존의 질문을 받고 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. ‘고따마 존자시여, 여기서는 눈으로 형색을 보지 않고, 귀로 소리를 듣지 않습니다. 고따마 존자시여, 빠라시위야 바라문은 제자들에게 이와 같이 감관의 수행을 설합니다.’ 존자시여, 이 사건에 대해 설해진 것입니다.


සිංහල
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Español
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคนข้อคิดเห็นคำอธิบายย่อยอื่น
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Tiếng Việt
Kinh điển PaliChú giảiPhụ chú giảiKhác
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1
1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2
1203 Chú Giải Pācittiya
1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật)
1205 Chú Giải Cūḷavagga
1206 Chú Giải Parivāra
1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1
1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2
1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha
1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi
1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1
1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2
1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1
1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2
1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1
1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Thanh Tịnh Đạo - 1
8402 Thanh Tịnh Đạo - 2
8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1
8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2
8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo

8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8410 Tạng Luật (Vấn Đáp)
8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp)
8412 Chú Giải (Vấn Đáp)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Phụ Chú Giải Namakkāra
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8444 Mahārahanīti
8445 Dhammanīti
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8450 Cāṇakyanīti
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Phụ Chú Giải Milinda
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2203 Chú Giải Pāthikavagga
2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga
2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1
2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1
3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2
3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa
3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa
3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)
4201 Chú Giải Sagāthāvagga
4202 Chú Giải Nidānavagga
4203 Chú Giải Khandhavagga
4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga
4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga
4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga
4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga
4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga
4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Chú Giải Ekakanipāta
5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta
5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi - 1
6111 Apadāna Pāḷi - 2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi - 1
6115 Jātaka Pāḷi - 2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Chú Giải Khuddakapāṭha
6202 Chú Giải Dhammapada - 1
6203 Chú Giải Dhammapada - 2
6204 Chú Giải Udāna
6205 Chú Giải Itivuttaka
6206 Chú Giải Suttanipāta - 1
6207 Chú Giải Suttanipāta - 2
6208 Chú Giải Vimānavatthu
6209 Chú Giải Petavatthu
6210 Chú Giải Theragāthā - 1
6211 Chú Giải Theragāthā - 2
6212 Chú Giải Therīgāthā
6213 Chú Giải Apadāna - 1
6214 Chú Giải Apadāna - 2
6215 Chú Giải Buddhavaṃsa
6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka
6217 Chú Giải Jātaka - 1
6218 Chú Giải Jātaka - 2
6219 Chú Giải Jātaka - 3
6220 Chú Giải Jātaka - 4
6221 Chú Giải Jātaka - 5
6222 Chú Giải Jātaka - 6
6223 Chú Giải Jātaka - 7
6224 Chú Giải Mahāniddesa
6225 Chú Giải Cūḷaniddesa
6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1
6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2
6228 Chú Giải Nettippakaraṇa
6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi - 1
7107 Yamaka Pāḷi - 2
7108 Yamaka Pāḷi - 3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5
7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi
7202 Chú Giải Sammohavinodanī
7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa
7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī
7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga
7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa
7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī
7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra
7309 Abhidhammamātikāpāḷi