Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

Homenaje a aquel Bienaventurado, Arahat, Buda perfectamente iluminado.

วิสุทฺธิมคฺค นิทานกถา

Introducción al Visuddhimagga

วิสุทฺธิมคฺโค [Pg.1] นามายํ คนฺโถ ปิฏกตฺตยสารภูโต สกลโลเก ปฏิปตฺติทีปกคนฺถานํ อคฺโค โหติ เสฏฺโฐ ปมุโข ปาโมกฺโข อุตฺตโม ปวโร จาติ วิญฺญูหิ ปสตฺโถ. ตตฺถ หิ สงฺคีติตฺตยารูฬฺหสฺส เตปิฏกพุทฺธวจนสฺส อตฺถํ สํขิปิตฺวา สิกฺขตฺตยสงฺคหิตํ พฺรหฺมจริยํ ปริปุณฺณํ ปกาสิตํ สุวิสทญฺจ. เอวํ ปสตฺถสฺเสตสฺส วิสุทฺธิมคฺคสฺส นิทานกถายปิ ภวิตพฺพเมว. ตสฺมาทานิ ตมฺปกาสนตฺถมิทํ ปญฺหกมฺมํ วุจฺจติ –

Esta obra llamada Visuddhimagga es la esencia del Tipitaka. Es elogiada por los sabios como la suprema, la mejor, la principal, la primordial, la excelente y la más noble entre todas las obras que exponen la práctica en todo el mundo. Pues en ella, resumiendo el significado de la palabra de Buda contenida en el Tipitaka y aprobada en los tres concilios, se expone de manera completa y muy clara la vida santa contenida en los tres entrenamientos. Puesto que este Visuddhimagga es tan digno de elogio, debe tener necesariamente una introducción. Por lo tanto, para exponerla, se presentan ahora estas preguntas:

‘‘โส ปเนส วิสุทฺธิมคฺโค เกน กโต, กทา กโต, กตฺถ กโต, กสฺมา กโต, กิมตฺถํ กโต, กึ นิสฺสาย กโต, เกน ปกาเรน กโต, กิสฺส สกลโลเก ปตฺถโฏ’’ติ.

«¿Quién compuso este Visuddhimagga? ¿Cuándo fue compuesto? ¿Dónde fue compuesto? ¿Por qué fue compuesto? ¿Con qué propósito fue compuesto? ¿Basándose en qué fue compuesto? ¿De qué manera fue compuesto? ¿Y por qué se ha extendido por todo el mundo?»

ตตฺถ เกน กโตติ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรวเรน เตปิฏกสงฺคหฏฺฐกถากาเรน กโต.

En cuanto a quién lo compuso: fue compuesto por el excelente maestro, el anciano Buddhaghosa, autor de los comentarios que compendian el Tipitaka.

กทา กโตติ อมฺหากํ ภควโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สกลโลกนาถสฺส ปรินิพฺพุติกาลโต ปจฺฉา ทสเม วสฺสสตเก (๙๗๓ -พุทฺธวสฺเส) กโต.

¿Cuándo fue compuesto? Fue compuesto en el décimo siglo después del tiempo del Parinibbana de nuestro Bienaventurado, el Buda perfectamente iluminado, el refugio de todo el mundo (en el año 973 de la era budista).

กตฺถ กโตติ สีหฬทีเป อนุราธปุเร มหาวิหาเร กโต.

¿Dónde fue compuesto? Fue compuesto en el Mahavihara de Anuradhapura, en la isla de Ceilán (Sri Lanka).

กสฺมา กโตติ วิสุทฺธิกามานํ สาธุชนานํ ตทธิคมุปายํ สมฺมาปฏิปตฺตินยํ ญาเปตุกามตาสงฺขาเตน อตฺตโน อชฺฌาสเยน สญฺโจทิตตฺตา, สงฺฆปาลตฺเถเรน จ อชฺเฌสิตตฺตา กโต.

¿Por qué fue compuesto? Fue compuesto por el impulso de su propia intención, deseando dar a conocer el camino correcto de la práctica —el medio para alcanzar la purificación— a las personas virtuosas que buscan dicha purificación, y también por haber sido solicitado por el anciano Sanghapala.

เอตฺถ ปน ฐตฺวา อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อุปฺปตฺติ กเถตพฺพา, สา จ มหาวํเส (จูฬวํโสติปิ โวหริเต ทุติยภาเค) สตฺตตึสมปริจฺเฉเท ปนฺนรสาธิกทฺวิสตคาถาโต (๓๗, ๒๑๕) ปฏฺฐาย พาตฺตึสาย คาถาหิ ปกาสิตาเยว. กถํ? –

En este punto, debe relatarse el origen del maestro, el anciano Buddhaghosa; este se describe en el Mahavamsa (en la segunda parte, también llamada Culavamsa), en el capítulo treinta y siete, a través de treinta y dos versos comenzando desde el verso doscientos quince. ¿Cómo?

มหาวํส-พุทฺธโฆสกถา

Relato de Buddhaghosa en el Mahavamsa

๒๑๕.

215.

โพธิมณฺฑสมีปมฺหิ, [Pg.2] ชาโต พฺราหฺมณมาณโว;

วิชฺชา-สิปฺป-กลา-เวที, ตีสุ เวเทสุ ปารคู.

215. Cerca del recinto del árbol Bodhi (Buddhagaya), nació un joven brahmán conocedor de las ciencias, las artes y las habilidades, experto en los tres Vedas.

๒๑๖.

216.

สมฺมา วิญฺญาตสมโย, สพฺพวาทวิสารโท;

วาทตฺถี ชมฺพุทีปมฺหิ, อาหิณฺฑนฺโต ปวาทิโก.

216. Conocía perfectamente las doctrinas, era experto en todos los sistemas de pensamiento; deseando debatir, recorría la India (Jambudipa) como un polemista.

๒๑๗.

217.

วิหารเมก’มาคมฺม, รตฺตึ ปาตญฺชลีมตํ;

ปริวตฺเตติ สมฺปุณฺณ-ปทํ สุปริมณฺฑลํ.

217. Al llegar a un monasterio, durante la noche, recitaba la doctrina de Patanjali con palabras completas y una entonación perfecta.

๒๑๘.

218.

ตตฺเถโก เรวโต นาม, มหาเถโร วิชานิย;

‘‘มหาปญฺโญ อยํ สตฺโต, ทเมตุํ วฏฺฏตี’’ติ, โส.

218. Allí, un gran anciano llamado Revata, al darse cuenta de ello, pensó: «Este ser es de gran sabiduría, es conveniente instruirlo».

๒๑๙.

219.

‘‘โก นุ คทฺรภราเวน, วิรวนฺโต’’ติ อพฺรวิ;

‘‘คทฺรภานํ รเว อตฺถํ, กึ ชานาสี’’ติ อาห ตํ.

219. «¿Quién es este que brama con el rebuzno de un asno?», dijo el anciano. El joven le preguntó: «¿Acaso conoces tú el significado del rebuzno de los asnos?».

๒๒๐.

220.

‘‘อหํ ชาเน’’ติ วุตฺโต โส, โอตาเรสิ สกํ มตํ;

ปุฏฺฐํ ปุฏฺฐํ วิยากาสิ, วิรทฺธมฺปิ จ ทสฺสยิ.

220. El anciano respondió: «Lo conozco». Entonces el joven expuso su propia doctrina; el anciano explicó cada punto preguntado y también señaló sus errores.

๒๒๑.

221.

‘‘เตน หิ ตฺวํ สกํ วาท-โมตาเรหี’’ติ โจทิโต;

ปาฬิ’มาหา’ภิธมฺมสฺส, อตฺถ’มสฺส น โส’ธิคา.

221. Incitado con las palabras: «Entonces, expón tú tu propia doctrina», el anciano recitó el texto del Abhidhamma; el joven no comprendió el significado de dicha enseñanza.

๒๒๒.

222.

อาห‘‘กสฺเส’ส มนฺโต’’ติ,‘‘พุทฺธมนฺโต’’ติ โส’พฺรวิ;

‘‘เทหิ เมตํ’’ติ วุตฺเต หิ, ‘‘คณฺห ปพฺพชฺช ตํ’’อิติ.

222. El joven preguntó: «¿De quién es este mantra?». «Es el mantra de Buda (Buddhamanta)», respondió el anciano. Cuando el joven dijo: «Dámelo», el anciano le indicó: «Recibe la ordenación monástica para aprenderlo».

๒๒๓.

223.

มนฺตตฺถี ปพฺพชิตฺวา โส, อุคฺคณฺหิ ปิฏกตฺตยํ;

เอกายโน อยํ มคฺโค, อิติ ปจฺฉา ต’มคฺคหิ.

223. Deseando el mantra, se ordenó y aprendió el Tipitaka. Más tarde comprendió: «Este es el único camino».

๒๒๔.

224.

พุทฺธสฺส วิย คมฺภีร-โฆสตฺตา นํ วิยากรุํ;

พุทฺธโฆโสติ โฆโส หิ, พุทฺโธ วิย มหีตเล.

224. Debido a que su voz era profunda como la del Buda, lo llamaron Buddhaghosa (Voz de Buda), pues su fama era como la del Buda sobre la tierra.

๒๒๕.

225.

ตตฺถ ญาโณทยํ นาม, กตฺวา ปกรณํ ตทา;

ธมฺมสงฺคณิยากาสิ, กจฺฉํ โส อฏฺฐสาลินึ.

225. Habiendo compuesto allí la obra llamada Ñanodaya, compuso también la Atthasalini, que es el comentario al Dhammasangani.

๒๒๖.

226.

ปริตฺตฏฺฐกถญฺเจว [Pg.3], กาตุํ อารภิ พุทฺธิมา;

ตํ ทิสฺวา เรวโต เถโร, อิทํ วจนมพฺรวิ.

226. El sabio comenzó también a componer un comentario conciso (Parittatthakatha). Al ver esto, el anciano Revata le dijo estas palabras:

๒๒๗.

227.

‘‘ปาฬิมตฺตํ อิธานีตํ, นตฺถิ อฏฺฐกถา อิธ ;

ตถาจริยวาทา จ, ภินฺนรูปา น วิชฺชเร.

227. «Aquí solo se ha preservado el texto original (Pali), no existen aquí los comentarios; tampoco se encuentran las diversas doctrinas de los maestros».

๒๒๘.

228.

สีหฬฏฺฐกถา สุทฺธา, มหินฺเทน มตีมตา;

สงฺคีติตฺตยมารูฬฺหํ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ.

228. «Existe el comentario puro en lengua cingalesa, compuesto por el sabio Mahinda, el cual se basa en lo enseñado por el Buda perfectamente iluminado y que fue aprobado en los tres concilios».

๒๒๙.

229.

สาริปุตฺตาทิคีตญฺจ, กถามคฺคํ สเมกฺขิย;

กตา สีหฬภาสาย, สีหเฬสุ ปวตฺตติ.

230. «Habiendo examinado el método de enseñanza proclamado por Sariputta y otros, fue realizado en la lengua de Ceilán y se conserva entre los cingaleses».

๒๓๐.

230.

ตํ ตตฺถ คนฺตฺวา สุตฺวา ตฺวํ, มาคธานํ นิรุตฺติยา;

ปริวตฺเตหิ, สา โหติ, สพฺพโลกหิตาวหา’’.

231. «Ve allí, estúdialo y tradúcelo a la lengua de los Magadhas (Pali); eso traerá beneficio a todo el mundo».

๒๓๑.

231.

เอวํ วุตฺเต ปสนฺโน โส, นิกฺขมิตฺวา ตโต อิมํ;

ทีปํ อาคา อิมสฺเสว, รญฺโญ กาเล มหามติ.

232. Al decir esto, él, lleno de fe, partió de allí y llegó a esta isla durante el tiempo de este mismo rey (Mahanama).

๒๓๒.

232.

มหาวิหารํ สมฺปตฺโต, วิหารํ สพฺพสาธุนํ;

มหาปธานฆรํ คนฺตฺวา, สงฺฆปาลสฺส สนฺติกา.

233. Habiendo llegado al Mahavihara, el monasterio de todos los virtuosos, se dirigió a la estancia de meditación (Mahapadhanaghara) ante el anciano Sanghapala.

๒๓๓.

233.

สีหฬฏฺฐกถํ สุตฺวา, เถรวาทญฺจ สพฺพโส;

‘‘ธมฺมสฺสามิสฺส เอโสว, อธิปฺปาโย’’ติ นิจฺฉิย.

234. Habiendo escuchado el comentario cingalés y la tradición de los ancianos (Theravada) en su totalidad, concluyó: «Esta es ciertamente la intención del Señor del Dhamma».

๒๓๔.

234.

ตตฺถ สงฺฆํ สมาเนตฺวา, ‘‘กาตุํ อฏฺฐกถํ มม;

โปตฺถเก เทถ สพฺเพ’’ติ, อาห, วีมํสิตุํ ส ตํ.

235. Allí, habiendo reunido a la comunidad (Sangha), dijo: «Entréguenme todos los manuscritos para que pueda componer el comentario». Para ponerlo a prueba, ellos...

๒๓๕.

235.

สงฺโฆ [Pg.4] คาถาทฺวยํ ตสฺสา’ทาสิ ‘‘สามตฺถิยํ ตว;

เอตฺถ ทสฺเสหิ, ตํ ทิสฺวา, สพฺเพ เทมาติ โปตฺถเก’’.

La Sangha le dio dos estrofas, diciendo: 'Muestra tu capacidad en estas; habiéndola visto, te daremos todos los libros del Canon'.

๒๓๖.

236.

ปิฏกตฺตย’เมตฺเถว, สทฺธึ อฏฺฐกถาย โส;

วิสุทฺธิมคฺคํ นามา’กา, สงฺคเหตฺวา สมาสโต.

En esas mismas estrofas, sintetizando el Tipitaka junto con su comentario, compuso de manera resumida el tratado llamado Visuddhimagga.

๒๓๗.

237.

ตโต สงฺฆํ สมูเหตฺวา, สมฺพุทฺธมตโกวิทํ;

มหาโพธิสมีปมฺหิ, โส ตํ วาเจตุ มารภิ.

Después, habiendo reunido a la Sangha experta en el pensamiento del Buda, cerca del Gran Bodhi, comenzó a dar a leer dicha obra.

๒๓๘.

238.

เทวตา ตสฺส เนปุญฺญํ, ปกาเสตุํ มหาชเน;

ฉาเทสุํ โปตฺถกํ โสปิ, ทฺวตฺติกฺขตฺตุมฺปิ ตํ อกา.

Las deidades, para manifestar la sabiduría de él ante la multitud, ocultaron el libro; él lo compuso de nuevo dos y hasta tres veces.

๒๓๙.

239.

วาเจตุํ ตติเย วาเร, โปตฺถเก สมุทาหเฏ;

โปตฺถกทฺวย’มญฺญมฺปิ, สณฺฐเปสุํ ตหึ มรู.

Al sacar los libros para leerlos por tercera vez, los dioses colocaron allí también los otros dos libros que habían sido ocultados.

๒๔๐.

240.

วาจยึสุ ตทา ภิกฺขู, โปตฺถกตฺตย’เมกโต;

คนฺถโต อตฺถโต วาปิ, ปุพฺพาปรวเสน วา.

Entonces los monjes leyeron los tres libros al unísono; ya sea por el texto, por el significado, o por el orden de lo anterior y lo posterior...

๒๔๑.

241.

เถรวาเทหิ ปาฬีหิ, ปเทหิ พฺยญฺชเนหิ วา;

อญฺญถตฺตมหู เนว, โปตฺถเกสุปิ ตีสุปิ.

Respecto a las doctrinas de los ancianos (Theravāda), los textos Pali, las palabras o las sílabas, no hubo diferencia alguna en ninguno de los tres libros.

๒๔๒.

242.

อถ [Pg.5] อุคฺโฆสยี สงฺโฆ, ตุฏฺฐหฏฺโฐ วิเสสโต;

นิสฺสํสยํ’ส เมตฺเตยฺโย, อิติ วตฺวา ปุนปฺปุนํ.

Entonces la Sangha exclamó con especial alegría: 'Sin duda, este es Metteyya', diciendo esto una y otra vez.

๒๔๓.

243.

สทฺธึ อฏฺฐกถายา’ทา, โปตฺถเก ปิฏกตฺตเย;

คนฺถากเร วสนฺโต โส, วิหาเร ทูรสงฺกเร.

Le entregaron los libros del Tipitaka junto con el comentario. Él, residiendo en el Vihara Ganthakara, en un monasterio libre de distracciones mundanas...

๒๔๔.

244.

ปริวตฺเตสิ สพฺพาปิ, สีหฬฏฺฐกถา ตทา;

สพฺเพสํ มูลภาสาย, มาคธาย นิรุตฺติยา.

Entonces tradujo todos los comentarios cingaleses a la lengua Magadhi, la lengua original de todos.

๒๔๕.

245.

สตฺตานํ สพฺพภาสานํ, สา อโหสิ หิตาวหา;

เถริยาจริยา สพฺเพ, ปาฬึ วิย ต’มคฺคหุํ.

Dicha traducción resultó beneficiosa para los seres de todas las lenguas; todos los maestros de la tradición Theravāda la aceptaron como si fuera el mismo Canon Pali.

๒๔๖.

246.

อถ กตฺตพฺพกิจฺเจสุ, คเตสุ ปรินิฏฺฐิตึ;

วนฺทิตุํ โส มหาโพธึ, ชมฺพุทีปํ อุปาคมี’’ติ.

Después, habiendo concluido todas las tareas que debían realizarse, regresó a Jambudīpa para venerar el Gran Bodhi.

อยญฺจ ปน มหาวํสกถา ๑๙๕๐ - ขริสฺตวสฺเส หาพทมหาวิชฺชาลยมุทฺทณยนฺเต โรมกฺขเรน มุทฺทิตสฺส วิสุทฺธิมคฺคโปตฺถกสฺส ปุเรจาริกกถายํ ‘‘อเนกาเนตฺถ อตฺถิ วิจาเรตพฺพานี’’ติ วตฺวา ธมฺมานนฺทโกสมฺพีนามเกน วิจกฺขเณน วิจาริตา. ตเมตฺถ ยุตฺตายุตฺตวิจินนาย ทสฺเสตฺวา อนุวิจารณมฺปิสฺส กริสฺสาม.

Este relato del Mahāvaṃsa fue analizado por el sabio Dharmananda Kosambi en el prólogo de la edición del Visuddhimagga impresa en caracteres romanos por la imprenta de la Universidad de Harvard en 1950, diciendo: 'Hay muchas cosas aquí que deben ser investigadas'. Expondremos dicho análisis aquí para discernir lo correcto de lo incorrecto y realizaremos un examen posterior.

ชาติเทสวิจารณา

Investigación sobre el lugar de nacimiento

๑. ตตฺถ หิ เตน ธมฺมานนฺเทน ‘‘พุทฺธโฆโส โพธิมณฺฑสมีเป (พุทฺธคยายํ) ชาโตติ น ยุตฺตเมต’’นฺติ วตฺวา ตํสาธนตฺถาย จตฺตาริ พฺยติเรกการณานิ ทสฺสิตานิ. กถํ?

1. Allí, el mencionado Dharmananda dijo: 'No es apropiado decir que Buddhaghosa nació cerca de Bodhi Maṇḍa (Bodh Gaya)', y presentó cuatro razones en contra para probar su postura. ¿Cómo?

(ก) ‘‘พุทฺธโฆเสน ปกาสิเตสุ ตํกาลิกวตฺถูสุ เอกมฺปิ ตํ นตฺถิ, ยํ มคเธสุ อุปฺปนฺน’’นฺติ ปฐมํ การณํ ทสฺสิตํ. ตทการณเมว. อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร หิ สงฺคหฏฺฐกถาโย กโรนฺโต โปราณฏฺฐกถาโยเยว [Pg.6] สํขิปิตฺวา, ภาสาปริวตฺตนมตฺเตน จ วิเสเสตฺวา อกาสิ, น ปน ยํ วา ตํ วา อตฺตโน ทิฏฺฐสุตํ ทสฺเสตฺวา. วุตฺตญฺเหตํ อาจริเยน –

(A) 'En las historias de aquella época mencionadas por Buddhaghosa en sus comentarios, no hay ni una sola que haya ocurrido en Magadha', fue la primera razón presentada. Sin embargo, esa no es una razón válida. Pues el Venerable Maestro Buddhaghosa, al realizar los nuevos comentarios recopilatorios, solo resumió los antiguos comentarios y se destacó únicamente por la traducción del idioma, pero no presentó hechos que él mismo hubiera visto o escuchado. Así fue declarado por el propio Maestro:

‘‘สํวณฺณนํ ตญฺจ สมารภนฺโต,ตสฺสา มหาอฏฺฐกถํ สรีรํ;

กตฺวา มหาปจฺจริยํ ตเถว,กุรุนฺทินามาทิสุ วิสฺสุตาสุ.

'Al comenzar esta explicación, tomando el Gran Comentario (Maha-Atthakatha) como cuerpo principal, y asimismo el Maha-Paccari y los famosos Kurundi y otros antiguos comentarios...'

วินิจฺฉโย อฏฺฐกถาสุ วุตฺโต,โย ยุตฺตมตฺถํ อปริจฺจชนฺโต;

อโถปิ อนฺโตคธเถรวาทํ,สํวณฺณนํ สมฺม สมารภิสฺส’’นฺติ จ.

'Sin abandonar el significado apropiado expuesto en las decisiones de los comentarios, e incluyendo además la doctrina de los ancianos (Theravada), comenzaré debidamente esta explicación'.

‘‘ตโต จ ภาสนฺตรเมว หิตฺวา,วิตฺถารมคฺคญฺจ สมาสยิตฺวา;

วินิจฺฉยํ สพฺพมเสสยิตฺวา,ตนฺติกฺกมํ กิญฺจิ อโวกฺกมิตฺวา.

'Dejando de lado únicamente el otro idioma (cingalés), resumiendo el estilo extenso, sin omitir ninguna decisión y sin desviarse en nada del orden de los textos sagrados...'

สุตฺตนฺติกานํ วจนานมตฺถํ,สุตฺตานุรูปํ ปริทีปยนฺตี;

ยสฺมา อยํ เหสฺสติ วณฺณนาปิ,สกฺกจฺจ ตสฺมา อนุสิกฺขิตพฺพา’’ติ จ.

'Explicando el significado de las palabras de los Suttas de acuerdo con las enseñanzas de los Suttas, puesto que esta explicación será así, debe ser estudiada con respeto'. (Este es el verso introductorio del comentario del Vinaya).

ยเถว จ อาจริยพุทฺธโฆเสน อตฺตโน อฏฺฐกถาสุ ตํกาลิกานิ มาคธิกานิ วตฺถูนิ น ปกาสิตานิ, ตเถว สีหฬิกานิปิ ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิกานิปิ. น หิ ตตฺถ วสภราชกาลโต (๖๐๙-๖๕๓ -พุทฺธวสฺส) ปจฺฉา อุปฺปนฺนวตฺถูนิ ทิฏฺฐานิ ฐเปตฺวา มหาเสนราชวตฺถุํ, อาจริโย จ ตโต ติสตมตฺตวสฺเสหิ ปจฺฉาตเร มหานามรญฺโญ กาเล (๙๕๓-๙๗๕-พุ-ว) สีหฬทีปมุปาคโต. ตสฺมา อฏฺฐกถาสุ ตํกาลิกมาคธิกวตฺถูนํ อปฺปกาสนมตฺเตน น สกฺกา ตกฺกตฺตา น มาคธิโกติ ญาตุนฺติ.

Así como el Maestro Buddhaghosa no publicó en sus comentarios historias de Magadha de su propia época, tampoco lo hizo con historias cingalesas o del sur de la India. De hecho, en ellos no se encuentran historias ocurridas después del tiempo del rey Vasabha (años 609-653 de la era budista), a excepción de la historia del rey Mahasena; y el Maestro llegó a la isla de Ceilán unos trescientos años más tarde, en el tiempo del rey Mahanama (953-975 era budista). Por lo tanto, por el solo hecho de no presentar historias contemporáneas de Magadha en los comentarios, no se puede concluir ni decidir que el autor no fuera de Magadha.

[ข) ปุนปิ [Pg.7] เตน ‘‘สพฺเพสุปิ พุทฺธโฆสคนฺเถสุ อุตฺตรอินฺทิยเทสายตฺตํ ปจฺจกฺขโต ทิฏฺฐสฺส วิย ปกาสนํ นตฺถี’’ติ ทุติยํ การณํ ทสฺสิตํ. ตสฺสปิ อการณภาโว ปุริมวจเนเนว เวทิตพฺโพ. อปิจ สารตฺถปฺปกาสินิยา นาม สํยุตฺตฏฺฐกถายํ, สุมงฺคลวิลาสินิยา นาม ทีฆนิกายฏฺฐกถายญฺจ วุตฺตสํวณฺณนายปิ เวทิตพฺโพ. ตตฺถ หิ –

(B) Nuevamente, el sabio Dharmananda presentó una segunda razón: 'En todos los libros de Buddhaghosa, no hay una descripción que parezca un testimonio ocular relativa a la región del norte de la India'. La falta de fundamento de este argumento debe entenderse por la explicación anterior. Además, puede comprobarse por la descripción dada en el Sāratthappakāsinī (Comentario del Saṃyutta) y en el Sumaṅgalavilāsinī (Comentario del Dīgha Nikāya). Pues allí dice:

‘‘ยเถว หิ กลมฺพนทีตีรโต ราชมาตุวิหารทฺวาเรน ถูปารามํ คนฺตพฺพํ โหติ, เอวํ หิรญฺญวติกาย นาม นทิยา ปาริมตีรโต สาลวนํ อุยฺยานํ. ยถา อนุราธปุรสฺส ถูปาราโม, เอวํ ตํ กุสินาราย โหติ. ถูปารามโต ทกฺขิณทฺวาเรน นครํ ปวิสนมคฺโค ปาจีนมุโข คนฺตฺวา อุตฺตเรน นิวตฺตติ, เอวํ อุยฺยานโต สาลปนฺติ ปาจีนมุขา คนฺตฺวา อุตฺตเรน นิวตฺตา. ตสฺมา ตํ อุปวตฺตนนฺติ วุจฺจตี’’ติ –

'Así como se debe ir al Thūpārāma por la puerta del monasterio de la Reina Madre desde la orilla del río Kalamba, así se va al jardín del bosque de Sālas desde la orilla opuesta del río Hiraññavatī. Como es el Thūpārāma para Anurādhapura, así es aquel para Kusinārā. El camino de entrada a la ciudad desde la puerta sur del Thūpārāma se dirige al este y gira hacia el norte; de la misma manera, la hilera de árboles Sāla desde el jardín se dirige al este y gira hacia el norte. Por eso se llama Upavattana'.

ปจฺจกฺขโต ทิฏฺฐสฺส วิย ปกาสนมฺปิ ทิสฺสเตว. ตมฺปิ ปน โปราณฏฺฐกถาหิ ภาสาปริวตฺตนมตฺตเมวาติ คเหตพฺพํ, ตาทิสาย อตฺถสํวณฺณนาย มหามหินฺทตฺเถรกาลโตเยว ปภุติ วุตฺตาย เอว ภวิตพฺพตฺตาติ.

Incluso se encuentra una descripción que parece como si hubiera sido vista por experiencia propia. Sin embargo, eso debe tomarse simplemente como una traducción de los antiguos comentarios, ya que tal explicación del significado debe haber sido establecida desde los tiempos del Venerable Mahā Mahinda.

[ค) ปุนปิ เตน ‘‘อุณฺหสฺสาติ อคฺคิสนฺตาปสฺส, ตสฺส วนทาหาทีสุ สมฺภโว เวทิตพฺโพ’’ติ วิสุทฺธิมคฺเค (๑, ๓๐-ปิฏฺเฐ) วุตฺตสํวณฺณนํ ปกาเสตฺวา ‘‘ตสฺสา ปนสฺส อวหสนียภาโว ปากโฏเยวา’’ติ จ หีเฬตฺวา ‘‘อินฺทิยรฏฺเฐ ปน อุตฺตรเทเสสุ คิมฺหกาเล วตฺถจฺฉาทนรหิตา มานุสกายจฺฉวิ สูริยสนฺตาเปน เอกํสโต ทยฺหติ, ตํ น ชานนฺติ ทกฺขิณอินฺทิยเทสิกา’’ติ ตติยํ การณํ ทฬฺหตรภาเวน ทสฺสิตํ. ตตฺถ ปน ยทิ ‘‘สูริยสนฺตาเปน เอกํสโต ทยฺหตี’’ติ เอตํ อุชุกโต สูริยรสฺมิสนฺตาเปเนว ทฑฺฒภาวํ สนฺธาย วุจฺเจยฺย, เอวํ สติ ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานนฺติ ปเท อาตปสทฺเทน สมานตฺถตฺตา น ยุตฺตเมว. ยทิ ปน สูริยสนฺตาปสญฺชาเตน อุณฺหอุตุนา ทฑฺฒภาวํ สนฺธาย วุจฺเจยฺย, เอวํ สติ อุตฺตรอินฺทิยเทเสสุ, อญฺญตฺถ จ ตาทิเสสุ อติอุณฺหฏฺฐาเนสุ สูริยสนฺตาปสญฺชาตสฺส อุณฺหอุตุโน ปฏิฆาตาย [Pg.8] จีวรํ เสนาสนญฺจ ปฏิเสวียตีติ อยมตฺโถ น น ยุตฺโต. ตถา หิ วุตฺตํ วินยฏฺฐกถายํ (๓, ๕๘)

(c) Además, ese Dharmananda, después de citar la explicación dada en el Visuddhimagga (página 30 del primer volumen): "'del calor' (uṇhassa) se refiere al calor del fuego; su surgimiento debe entenderse en incendios forestales, etc.", y de despreciarla diciendo: "es evidente que esta explicación suya es muy ridícula", presentó una tercera razón como argumento supuestamente sólido: "En las regiones del norte de la India, durante la estación calurosa, si la piel del cuerpo humano no se cubre con ropa, ciertamente se quema por el calor del sol; esto no lo saben los habitantes del sur de la India". (Esto implica que, siendo el venerable Buddhaghosa un habitante del sur, desconocía el calor solar del norte y por eso erró al explicarlo como calor de fuego). Sin embargo, en este argumento, si la frase "ciertamente se quema por el calor del sol" se refiere directamente a ser quemado por los rayos solares, entonces, en el pasaje que menciona (para eliminar) "el contacto con tábanos, mosquitos, viento, sol y serpientes", dicha explicación no sería apropiada por ser redundante con el término "sol" (ātapa). Por otro lado, si se refiere a ser afectado por el clima caluroso provocado por el calor solar, entonces, el hecho de que en el norte de la India y en otros lugares similares de calor extremo se utilicen el manto y la vivienda para contrarrestar el clima caluroso no es algo incorrecto. Precisamente por ser adecuado, se dice en el Comentario del Vinaya (3, 58):

‘‘สีตํ อุณฺหนฺติ อุตุวิสภาควเสน วุตฺต’’นฺติ.

"'Frío y calor' se mencionan en el sentido de un clima (utu) que no es favorable".

สา ปน วิสุทฺธิมคฺเค ปทตฺถสํวณฺณนา โปราณสุตฺตนฺตฏฺฐกถาหิ อาคตา ภเวยฺย. ตถา หิ วุตฺตํ ปปญฺจสูทนิยา นาม มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย สพฺพาสวสุตฺตวณฺณนายํ (๑, ๕๘) ‘‘อุณฺหนฺติ เจตฺถ อคฺคิสนฺตาโปว เวทิตพฺโพ, สูริยสนฺตาปวเสน ปเนตํ วตฺถุ วุตฺต’’นฺติ. เอตฺถ จ สจายมตฺโถ อาจริเยน อตฺตโน มติวเสน วุตฺโต อสฺส, ตสฺส วตฺถุสฺส โปราณฏฺฐกถายํ วุตฺตภาวญฺจ ตสฺสา อตฺถสํวณฺณนาย อตฺตโน มติภาวญฺจ ยุตฺตภาวญฺจ ปกาเสยฺย. อาจริโย หิ ยตฺถ ยตฺถ โปราณฏฺฐกถาสุ อวุตฺตตฺถํ วิเสเสตฺวา ทสฺเสติ, ตตฺถ ตตฺถ ตาทิสํ ญาปกวจนมฺปิ ปกาเสติเยว, ยถา สุมงฺคลวิลาสินิยํ (๑, ๗๒) ‘‘เอตฺถ อาณตฺติยนิสฺสคฺคิยถาวราปิ ปโยคา ยุชฺชนฺติ, อฏฺฐกถาสุ ปน อนาคตตฺตา วีมํสิตฺวา คเหตพฺพา’’ติ วจนํ, ยถา จ ปปญฺจสูทนิยํ (๑, ๓๐) ‘‘อวิจาริตเมตํ โปราเณหิ, อยํ ปน อตฺตโน มตี’’ติ วจนํ. น เจตฺถ กิญฺจิปิ ญาปกวจนํ ปกาสิตํ. ตสฺมา ‘‘ยเทตํ ‘อุณฺหสฺสาติ อคฺคิสนฺตาปสฺสา’ติ จ, ‘อุณฺหนฺติ เจตฺถ อคฺคิสนฺตาโปว เวทิตพฺโพ’ติ จ วจนํ, เอตํ โปราณสุตฺตนฺตฏฺฐกถาวจน’’นฺติ เวทิตพฺพนฺติ.

Sin embargo, es probable que esa explicación del término en el Visuddhimagga provenga de los antiguos comentarios de los Suttas. Para demostrarlo: en la explicación del Sabbāsava Sutta (1, 58) en el Papañcasūdanī, el comentario del Majjhima Nikāya, se dice: "aquí, por 'calor' debe entenderse solo el calor del fuego, aunque este caso se mencione por el poder del calor solar". Si esta afirmación fuera solo la opinión personal (attano mati) del maestro Buddhaghosa, él habría indicado que el caso mencionado sobre el calor solar figuraba en los antiguos comentarios, que la interpretación como calor de fuego era su propia opinión y que la misma era lógica. Es un hecho que, dondequiera que el maestro Buddhaghosa presenta un significado especial no mencionado en los antiguos comentarios, siempre expone una justificación lógica, como se ve en el Comentario del Sīlakkhandhavagga (1, 72): "en este asunto de la mentira, los actos de ordenar, enviar y establecer permanentemente también son aplicables; sin embargo, al no figurar en los antiguos comentarios, deben aceptarse tras una cuidadosa reflexión", o como en el Comentario del Mūlapaṇṇāsa (1, 30): "esto no fue analizado por los antiguos maestros; lo que se dirá a continuación es mi propia opinión". Pero en este punto no se presentó ninguna declaración indicativa. Por lo tanto, debe entenderse que las dos explicaciones: "'del calor' se refiere al calor del fuego" y "aquí por 'calor' debe entenderse solo el calor del fuego", son palabras de los antiguos comentarios de los Suttas. Con esto concluye una aclaración.

(ฆ) ปุนปิ เตน ‘‘ปปญฺจสูทนิยา นาม มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถายํ โคปาลกสุตฺตํ สํวณฺเณนฺโต พุทฺธโฆโส ‘มคธวิเทหรฏฺฐานํ อนฺตเร คงฺคาย นทิยา มชฺเฌ วาลุกตฺถลทีปกา อตฺถี’ติ สทฺทหติ มญฺเญ. พุทฺธโฆเสน ปน ทิฏฺฐคงฺคา สีหฬทีเป มหาเวลิคงฺคาเยว, น ปน อินฺทิยรฏฺฐิกานํ เสฏฺฐสมฺมตา มหาคงฺคาติ ปากโฏเยวายมตฺโถ’’ติ จตุตฺถํ การณํ ทสฺสิตํ. ตํ ปน อิทานิ มหาคงฺคาย มชฺเฌ ตสฺมึ ฐาเน ตาทิสํ ทีปกํ อทิสฺวา ‘‘ปุพฺเพปิ เอวเมว ภเวยฺยา’’ติ เอกํสโต คเหตฺวา วุตฺตวจนมตฺตเมว. นทิโย ปน สพฺพทาปิ เตเนวากาเรน ติฏฺฐนฺตีติ น สกฺกา คเหตุนฺติ ปากโฏเยวายมตฺโถ. ตสฺมา ยถา ปุพฺเพ ตสฺส โคปาลสฺส กาเล ตสฺมึ ฐาเน มชฺเฌ คงฺคาย ตาทิสา ทีปกา สํวิชฺชมานา อเหสุํ, ตเถว โปราณฏฺฐกถาสุ เอส อตฺโถ สํวณฺณิโต, [Pg.9] ตเทว จ วจนํ อาจริเยน ภาสาปริวตฺตนํ กตฺวา ปกาสิตนฺติ เอวเมว คเหตพฺพํ. ตสฺมา ตมฺปิ อการณเมวาติ.

(d) Además, ese Dharmananda presentó una cuarta razón: "Al comentar el Gopālaka Sutta en el Papañcasūdanī, el comentario del Majjhima Nikāya, Buddhaghosa parece creer que entre los reinos de Magadha y Videha, en medio del río Ganges, existen bancos de arena e islotes. Sin embargo, es evidente que el Ganges que Buddhaghosa vio fue solo el río Mahaweli en la isla de Ceilán, y no el Gran Ganges reconocido como excelso por los habitantes de la India". Ese argumento es solo una afirmación categórica basada en que, al no ver hoy tales islotes en ese lugar del Gran Ganges, asume que "antiguamente debió haber sido igual que ahora". Es evidente que no se puede sostener que los ríos permanecen siempre con la misma configuración. Por lo tanto, tal como en el pasado, en la época del pastor mencionado en el Sutta, existían tales islotes en medio del Ganges donde el ganado podía descansar, así mismo se explicó ese significado en los antiguos comentarios, y el venerable maestro Buddhaghosa simplemente lo presentó traduciéndolo al pali; así debe entenderse. Por lo tanto, esa cuarta razón tampoco es un argumento válido. Con esto concluye otra aclaración.

พฺราหฺมณกุลวิจารณา

Análisis sobre el linaje brahmánico

๒. อถ ‘‘พฺราหฺมณมาณโว’’ติ ปทมฺปิ เตน เอวํ วิจาริตํ –

2. (2) A continuación, el término "joven brahmán" (brāhmaṇamāṇavo) fue analizado por ese Dharmananda de la siguiente manera:

(ก) ‘‘พุทฺธโฆโส ‘พฺราหฺมณกุลชาโต’ติ น สกฺกา คเหตุํ. กสฺมา เวทกาลโต ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา สพฺเพปิ พฺราหฺมณา

(a) "Buddhaghosa no puede ser aceptado como nacido en un linaje brahmánico. ¿Por qué? Porque desde la época de los Vedas hasta el presente, se puede considerar que todos los brahmanes...

พฺราหฺมโณสฺย มุขมาสีทิ, พาหู ราชนฺย? กต?;

อูรู ตทสฺย ยท วคฺย?, ปทฺภฺยาํ คูทฺโร อชายตา’’ติ.

"El brahmán fue su boca, el guerrero se hizo de sus brazos; sus muslos fueron el comerciante, de sus pies nació el siervo".

อิมํ ปุริสสุตฺตํ นาม มนฺตํ ชานนฺตีติ สทฺทหิยา.

...conocen este mantra llamado Purisa Sukta".

อยํ ปนสฺสา อตฺโถ – ‘พฺราหฺมโณ อสฺส (พฺรหฺมุโน) มุขํ อาสิ. พาหู ราชญฺโญ กโต, ขตฺติยา อสฺส พาหูติ วุตฺตํ โหติ. โย เวสฺโส, โส อสฺส อูรู. สุทฺโท อสฺส ปาเทหิ อชายี’ติ.

El significado de ese verso es: "El brahmán fue la boca de aquel (Brahma). El guerrero fue hecho de sus brazos, es decir, los guerreros son sus brazos. Aquel que es comerciante representa sus muslos. El siervo nació de sus pies".

พุทฺธโฆโส ปน ‘ปณฺฑิตพฺราหฺมโณ’ติ ญาโตปิ ตํ คาถํ น อญฺญาสิ. ตถา หิ เตน พนฺธุปาทาปจฺจาติ ปทสฺส อตฺถวณฺณนายํ ‘เตสํ กิร อยํ ลทฺธิ – พฺราหฺมณา พฺรหฺมุโน มุขโต นิกฺขนฺตา, ขตฺติยา อุรโต, เวสฺสา นาภิโต, สุทฺทา ชาณุโต, สมณา ปิฏฺฐิปาทโต’ติ ติสฺสา เวทคาถาย อสมานตฺโถ วณฺณิโต’’ติ.

Dharmananda señala que: "Buddhaghosa, a pesar de ser reconocido como un brahmán erudito, no conocía ese verso. Como prueba de ello, en su explicación del término 'bandhupādāpaccā', él dio una interpretación distinta al verso mencionado: 'Esta es la creencia de esos brahmanes: los brahmanes surgieron de la boca de Brahma; los guerreros de su pecho; los comerciantes de su ombligo; los siervos de sus rodillas; y los ascetas (samaṇas) de la parte superior de sus pies'". Por ello, concluyó que no podía ser de linaje brahmánico.

อยํ ปเนตฺถ อนุวิจารณา – ยทิ จ ตํกาลิกานมฺปิ พฺราหฺมณานํ ลทฺธิ ตเถว ภเวยฺย ยถา เอติสฺสํ คาถายํ วุตฺตา, สา จตฺถวณฺณนา อาจริยสฺส มติมตฺตา. เอวํ สติ สา วิจารณา ยุตฺตา ภเวยฺย. เอติสฺสํ ปน คาถายํ ‘‘พฺราหฺมโณสฺย มุขมาสีทิ’’ติ ปฐมปาเทน ‘‘พฺราหฺมณา พฺรหฺมุโน มุขโต ชาตา’’ติ อตฺโถ อุชุกโต น ลพฺภติ. พุทฺธกาเล ปน พฺราหฺมณานํ ลทฺธิ ‘‘พฺราหฺมณา พฺรหฺมุโน มุขโต ชาตา’’ติ เอวเมว อโหสีติ ปากโฏเยวายมตฺโถ. ตถา หิ ทีฆนิกาเย ปาถิกวคฺเค อคฺคญฺญสุตฺเต (๓, ๖๗) –

Sobre esto, presentamos nuestro análisis adicional: si la creencia de los brahmanes de aquella época hubiera sido exactamente como se describe en ese verso, y si esa explicación fuera meramente la opinión personal del maestro, entonces el análisis de Dharmananda sería razonable. Sin embargo, en el primer verso "Brāhmaṇosya mukhamāsīdi" no se obtiene directamente el significado de que "los brahmanes nacieron de la boca de Brahma". No obstante, es evidente que en la época del Buda, los brahmanes sostenían precisamente que "los brahmanes nacieron de la boca de Brahma". Este hecho se conoce por el siguiente Aggañña Sutta:

‘‘ทิสฺสนฺติ โข ปน วาเสฏฺฐ พฺราหฺมณานํ พฺราหฺมณิโย อุตุนิโยปิ คพฺภินิโยปิ วิชายมานาปิ ปายมานาปิ. เต จ พฺราหฺมณา [Pg.1]๐ โยนิชาว สมานา เอวมาหํสุ – พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีนา อญฺเญ วณฺณา. พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺหา อญฺเญ วณฺณา. พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา. พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทาติ. เต พฺรหฺมานญฺเจว อพฺภาจิกฺขนฺติ, มุสา จ ภาสนฺติ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวนฺตี’’ติ –

“Sin embargo, Vāseṭṭha, se ve que las mujeres de los brahmanas tienen sus períodos, quedan embarazadas, dan a luz y amamantan a sus hijos. Siendo ellos mismos nacidos del vientre de una mujer, estos mismos brahmanas dicen: ‘Solo los brahmanas son la clase superior, las otras clases son inferiores; solo los brahmanas son la clase clara, las otras clases son oscuras; solo los brahmanas se purifican, no los que no son brahmanas; solo los brahmanas son los hijos legítimos de Brahma, nacidos de su boca, nacidos de Brahma, creados por Brahma, herederos de Brahma’. Al decir esto, calumnian a Brahma, mienten y acumulan mucho demérito”.

ภควตา มหาการุณิเกน วาเสฏฺฐภารทฺวาชานํ พฺราหฺมณมาณวกานํ ภาสิตํ, เตหิ จ ตํ อภินนฺทิตํ. เต ปน ทฺเวปิ มาณวกา ชาติวเสน ปริสุทฺธพฺราหฺมณา เจว โหนฺติ ติณฺณมฺปิ เวทานํ ปารคุโน จ. ตสฺมา ‘‘พฺราหฺมณา พฺรหฺมุโน มุขโต นิกฺขนฺตา’’ติ วจนสฺส ตํกาลิกานํ พฺราหฺมณานํ ลทฺธิวเสน วุตฺตภาโว ปากโฏเยว. ยถา เจตํ, เอวํ ‘‘ขตฺติยา อุรโต, เวสฺสา นาภิโต, สุทฺทา ชาณุโต, สมณา ปิฏฺฐิปาทโต’’ติ วจนมฺปิ ‘‘ตํกาลิกพฺราหฺมณานํ ลทฺธิญฺญูหิ โปราณฏฺฐกถาจริเยหิ วุตฺต’’นฺติ สทฺทหิตฺวา อาจริยพุทฺธโฆเสน ตํ สพฺพํ โปราณฏฺฐกถาโต ภาสาปริวตฺตนมตฺเตน วิเสเสตฺวา ปกาสิตํ ภเวยฺย. ตสฺมา ตายปิ เวทคาถาย อาจริยสฺส อพฺราหฺมณภาวสาธนํ อนุปปนฺนเมวาติ.

Esto fue dicho por el Bienaventurado, poseedor de gran compasión, a los jóvenes brahmanas Vāseṭṭha y Bhāradvāja, y ellos se regocijaron en ello. Estos dos jóvenes eran brahmanas puros por nacimiento y expertos en los tres Vedas. Por lo tanto, es evidente que la frase ‘los brahmanas nacieron de la boca de Brahma’ fue expresada de acuerdo con la creencia de los brahmanas de aquel tiempo. De la misma manera, la afirmación: ‘los khattiyas [nacieron] del pecho, los vessas del ombligo, los suddas de las rodillas y los samaṇas de los empeines’, debe considerarse una explicación de todos estos puntos que el maestro Buddhaghosa presentó basándose en las antiguas crónicas (Atthakathas), creyendo que fueron expresadas por los antiguos comentaristas conocedores de las doctrinas brahmánicas de la época de Buda, simplemente mediante la traducción de las lenguas antiguas. Por consiguiente, el uso de ese verso védico no es adecuado ni suficiente para probar que el maestro Buddhaghosa no era de origen brahmana. Aquí concluye una de las explicaciones.

(ข) ปุนปิ เตน อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อพฺราหฺมณภาวสาธนตฺถํ ทุติยมฺปิ การณํ เอวมาหฏํ –

(b) Además, para probar que el Venerable Buddhaghosa no era de origen brahmana, Dhammānanda presentó una segunda razón de la siguiente manera:

‘‘พฺราหฺมณคนฺเถสุ คพฺภฆาตวาจกํ ภฺรูนหาติ ปทํ ปาฬิยํ ภูนหุ (ภูนหโน) อิติ ทิสฺสติ. มาคณฺฑิยสุตฺเต ภริยาย เมถุนสํวาสาภาเวน อุปฺปชฺชนารหคพฺภสฺส นาสกตฺตํ สนฺธาย มาคณฺฑิโย ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ ‘ภูนหุ (ภูนหโน) สมโณ โคตโม’ติ อาห. ตํ พุทฺธโฆโส น ชานาตีติ ปากโฏเยว ตทตฺถสํวณฺณนาย. ตตฺถ หิ เตน ภูนหุโนติ (ภูนหนสฺสา) ปทํ ‘หตวฑฺฒิโน มริยาทการกสฺสา’ติ วณฺณิต’’นฺติ.

“En los textos brahmánicos, el término ‘bhrūnahā’, que significa destructor de fetos (abortista), aparece en pali como ‘bhūnahu’ (bhūnahano). En el Māgaṇḍiya Sutta, el asceta errante Māgaṇḍiya llamó al Bienaventurado ‘bhūnahu (bhūnahano), el asceta Gotama que destruye el crecimiento’, refiriéndose al hecho de que al no haber unión sexual con una esposa, se destruye el feto que debería haber nacido. Es evidente que Buddhaghosa no conocía ese significado, según su comentario sobre dicho término. Pues allí, él explicó la palabra ‘bhūnahu’ (bhūnahanassa) como ‘aquel que destruye el crecimiento o aquel que impone límites (al desarrollo)’”.

ตมฺปิ อยุตฺตเมว. น หิ มาคณฺฑิเยน โผฏฺฐพฺพารมฺมณาปริโภคมตฺตเมว สนฺธาย ภูนหุภาโว วุตฺโต, อถ โข ฉนฺนมฺปิ โลกามิสารมฺมณานํ อปริโภคํ สนฺธาย วุตฺโต. ตสฺมิญฺหิ สุตฺเต –

Eso también es incorrecto. Pues Māgaṇḍiya no utilizó el término ‘bhūnahu’ refiriéndose únicamente a la falta de uso del sentido del tacto (placer sexual), sino que lo dijo refiriéndose a la falta de disfrute de los seis tipos de objetos sensoriales del mundo. De hecho, en ese Sutta dice lo siguiente:

‘‘จกฺขุํ [Pg.11] โข มาคณฺฑิย รูปารามํ รูปรตํ รูปสมฺมุทิตํ, ตํ ตถาคตสฺส ทนฺตํ คุตฺตํ รกฺขิตํ สํวุตํ, ตสฺส จ สํวราย ธมฺมํ เทเสติ, อิทํ นุ เต เอตํ มาคณฺฑิย สนฺธาย ภาสิตํ ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’ติ. เอตเทว โข ปน เม โภ โคตม สนฺธาย ภาสิตํ ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ, เอวญฺหิ โน สุตฺเต โอจรตีติ…เป… มโน โข มาคณฺฑิย ธมฺมาราโม ธมฺมรโต ธมฺมสมฺมุทิโต, โส ตถาคตสฺส ทนฺโต คุตฺโต รกฺขิโต สํวุโต, ตสฺส จ สํวราย ธมฺมํ เทเสติ, อิทํ นุ เต เอตํ มาคณฺฑิย สนฺธาย ภาสิตํ ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’ติ. เอตเทว โข ปน เม โภ โคตม สนฺธาย ภาสิตํ ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ, เอวญฺหิ โน สุตฺเต โอจรตี’’ติ.

“Māgaṇḍiya, el ojo se deleita en las formas, se regocija en las formas y se complace plenamente en las formas. El Tathāgata ha domado ese ojo, lo ha custodiado, lo ha protegido y lo ha restringido, y enseña el Dhamma para su restricción. ¿Es en referencia a esto, Māgaṇḍiya, que dices: ‘el asceta Gotama es un bhūnahu’? —‘Ciertamente, venerable Gotama, es en referencia a esto que digo: el asceta Gotama es un bhūnahu. ¿Por qué? Porque así consta en nuestros textos’... (omitido)... ‘Māgaṇḍiya, la mente se deleita en los objetos mentales, se regocija en ellos y se complace plenamente en ellos. El Tathāgata ha domado esa mente, la ha custodiado, la ha protegido y lo ha restringido, y enseña el Dhamma para su restricción. ¿Es en referencia a esto, Māgaṇḍiya, que dices: el asceta Gotama es un bhūnahu’? —‘Ciertamente, venerable Gotama, es en referencia a esto que digo: el asceta Gotama es un bhūnahu. ¿Por qué? Porque así consta en nuestros textos’”.

เอวํ ภควโต จ อนุโยโค มาคณฺฑิยสฺส จ ปฏิญฺญา อาคตา.

Así, en dicho Sutta, aparece tanto el interrogatorio del Bienaventurado como la admisión de Māgaṇḍiya.

เอตฺถ หิ เมถุนปฺปฏิเสวนวเสน โผฏฺฐพฺพารมฺมณปริโภคเหตุ เอว คพฺภปติฏฺฐานํ สมฺภวตีติ ตทปริโภคเมว สนฺธาย ‘‘ภูนหู’’ติ วตฺตุํ อรหติ, ตทญฺเญสํ ปน ปญฺจนฺนํ รูปาทิอารมฺมณานํ, ตตฺถาปิ วิเสสโต ธมฺมารมฺมณสฺส สุทฺธมโนวิญฺญาเณน ปริโภคเหตุ นตฺถิ กิญฺจิ คพฺภปติฏฺฐานนฺติ เตสํ อปริโภคํ สนฺธาย ภูนหูติ วตฺตุํ น อรหติเยว, มาคณฺฑิเยน ปน สพฺพานิปิ ตานิ สนฺธาย วุตฺตภาโว ปฏิญฺญาโต, การณญฺจสฺส ทสฺสิตํ ‘‘เอวญฺหิ โน สุตฺเต โอจรตี’’ติ. ตสฺมา กิญฺจาปิ ทานิ พฺราหฺมณคนฺเถสุ ภูนหุ- (ภฺรูนหา) สทฺโท คพฺภฆาตนตฺเถ ทิสฺสติ, มาคณฺฑิยสุตฺเต ปเนโส อตฺโถ น ยุชฺชตีติ อาจริเยน ‘‘หตวฑฺฒิ มริยาทการโก’’ติ อยเมวตฺโถ โปราณฏฺฐกถาย ภาสาปริวตฺตนวเสน ปกาสิโตติ เวทิตพฺโพ.

Permítaseme explicar más: en este contexto, la concepción de un feto solo es posible mediante el disfrute del objeto táctil a través de la práctica de la unión sexual. Por lo tanto, solo en referencia a la falta de ese disfrute táctil sería apropiado usar el término ‘bhūnahu’ como destructor del feto. En cambio, por el disfrute de los otros cinco objetos sensoriales como las formas, y especialmente del objeto mental mediante la pura conciencia mental, no hay posibilidad alguna de que se establezca un feto. Por lo tanto, no sería apropiado llamar ‘bhūnahu’ a alguien basándose en la falta de disfrute de esos otros objetos. Sin embargo, Māgaṇḍiya admitió que lo decía en referencia a todos esos sentidos, y dio como razón: ‘porque así consta en nuestros textos’. Por lo tanto, aunque hoy en día en los libros brahmánicos la palabra ‘bhūnahu’ (bhrūnahā) se vea con el sentido de destruir el feto, ese significado no es adecuado en el Māgaṇḍiya Sutta. Se debe entender que el maestro Buddhaghosa simplemente expuso el significado de ‘destructor del crecimiento o el que pone límites’ traduciendo las antiguas Atthakathas. Aquí concluye otra explicación.

(ค) ปุนปิ เตน ‘‘อิทมฺปน พุทฺธโฆสสฺส อพฺราหฺมณภาวสาธกํ ปจฺฉิมการณํ, โส หิ วิสุทฺธิมคฺเค สีลนิทฺเทเส (๑, ๓๑) พฺราหฺมณานํ ปริหาสํ กโรนฺโต ‘เอวํ อิมินา ปิณฺฑปาตปฏิเสวเนน ปุราณญฺจ ชิฆจฺฉาเวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ อปริมิตโภชนปจฺจยํ อาหรหตฺถก อลํสาฏก ตตฺรวฏฺฏก กากมาสก ภุตฺตวมิตกพฺราหฺมณานํ อญฺญตโร [Pg.12] วิย น อุปฺปาเทสฺสามีติ ปฏิเสวตี’ติ อาห. อิทํ ปน เอกสฺส ภินฺนพฺราหฺมณลทฺธิกสฺสาปิ วจนํ สิยาติ ตเทว ทฬฺหการณํ กตฺวา น สกฺกา ‘พุทฺธโฆโส อพฺราหฺมโณ’ติ วตฺตุ’’นฺติ ตติยํ การณํ วุตฺตํ. ตํ ปน อติสํเวชนียวจนเมว. น เหตํ อาจริเยน พฺราหฺมณานํ ปริหาสํ กาตุกาเมน วุตฺตํ, น จ ตํ ปริหาสวจเนน สํโยเชตพฺพฏฺฐานํ, อญฺญทตฺถุ ยถาภูตมตฺถํ ทสฺเสตฺวา สพฺรหฺมจารีนํ โอวาทานุสาสนิทานวเสน วตฺตพฺพฏฺฐานํ, ตถาเยว จ อาจริเยน วุตฺตํ. ตถา หิ เย โลเก ปรทตฺตูปชีวิโน สมณา วา พฺราหฺมณา วา อญฺเญ วาปิ จ ปุคฺคลา, เต ปจฺจเวกฺขณญาณรหิตา อสํวเร ฐิตา กทาจิ อติปณีตํ รสํ ปหูตํ ลทฺธา อปริมิตมฺปิ ภุญฺเชยฺยุํ, วิเสสโต ปน พฺราหฺมณา โลกิกวตฺถุวเสน จ, ชาตกาทิสาสนิกวตฺถุวเสน จ ตาทิสา อเหสุนฺติ ปากฏา. อิมสฺมิญฺหิ โลเก วสฺสสตสหสฺเสหิ วา วสฺสโกฏีหิ วา อปริจฺฉินฺนทฺธาเน โก สกฺกา วตฺตุํ ‘‘เนทิสา ภูตปุพฺพา’’ติ. ตสฺมา ตาทิเสหิ วิย น อปริมิตโภชเนหิ ภวิตพฺพนฺติ โอวาทานุสาสนิทานวเสเนว วุตฺตํ. ตเทวํ อตฺถสํหิตมฺปิ สมานํ อโยนิโสมนสิกโรโต อนตฺถเมว ชาตํ, ยถา สภริยสฺส มาคณฺฑิยพฺราหฺมณสฺส อนาคามิมคฺคผลตฺถายปิ เทสิตา คาถา เตสํ ธีตุยา อนตฺถาย สํวตฺตตีติ สํเวโคเยเวตฺถ พฺรูเหตพฺโพติ.

(Ga) Además, él (Dharmananda) presentó un tercer argumento (con tono burlón) diciendo: «Este es el último argumento que prueba que Buddhaghosa no era de linaje brahmán. Para demostrarlo, él, deseando ridiculizar a los brahmanes en el Sīlaniddesa del Visuddhimagga (1, 31), dijo: 'Así, mediante el uso de esta limosna (piṇḍapāta), eliminaré la vieja sensación de hambre y no daré lugar a una nueva sensación causada por comer en exceso, como cualquiera de los brahmanes: el que necesita que le levanten de la mano (āharahatthaka), el que no puede vestirse por haber comido demasiado (alaṃsāṭaka), el que se revuelca en el suelo allí mismo (tatravaṭṭaka), aquel a quien un cuervo puede quitarle la comida de la boca (kākamāsaka) o el que vomita lo que ha comido (bhuttavamitaka)'. Puesto que estas palabras podrían ser las de un brahmán que ha perdido su estatus, no se puede afirmar que Buddhaghosa no sea brahmán basándose únicamente en ellas como una prueba sólida». Ese argumento es, en verdad, muy lamentable. Ciertamente, el maestro no dijo estas palabras sobre los cinco tipos de brahmanes con el deseo de ridiculizarlos, ni es ese un contexto apropiado para el ridículo. Por el contrario, es un pasaje destinado a dar consejos y enseñanzas (ovāda) a sus compañeros en la vida santa (sabrahmacārī), mostrando la realidad de los hechos de manera veraz. Así es exactamente como lo explicó el maestro. (De igual forma, se explica con detalle en el comentario Atthasālinī, pág. 432; basándose en esto, debe entenderse que este ejemplo proviene de los antiguos comentarios). Es una verdad en el mundo que, ya sean monjes, brahmanes u otras personas que vivan de lo que otros les dan, si carecen de la sabiduría de la reflexión (paccavekkhaṇa-ñāṇa) y no tienen moderación, cuando obtienen comida abundante y deliciosa, podrían comer sin medida. Especialmente los brahmanes son conocidos, tanto por las costumbres mundanas como por las historias de la tradición (jātaka, etc.), por comer de esa manera excesiva. En este mundo vasto, en un tiempo tan largo que no puede medirse por cientos de miles o millones de años, ¿quién puede decir que tales brahmanes no han existido nunca? Por lo tanto, él lo dijo únicamente como una forma de dar instrucción: 'no se debe comer sin medida como esos brahmanes'. Aunque estas palabras están relacionadas con el bienestar, para quien reflexiona de manera inapropiada (ayonisomanasikāra), se convierten solo en algo perjudicial. Esto es similar a cómo los versos enseñados por el Buda al brahmán Māgaṇḍiya y su esposa para que alcanzaran el fruto del camino de Anāgāmi, resultaron perjudiciales para su hija Māgaṇḍī. Ante esta acusación, solo se debe cultivar el conocimiento de la urgencia espiritual (saṃvega)».

ปตญฺชลิวาทวิจารณา

Análisis de la doctrina de Patañjali

๓. อถ เตน ‘‘ปาตญฺชลีมตํ ปริวตฺเตตี’’ติ วจนมฺปิ เอวํ วิจาริตํ.

3. (3) Luego, él (Dharmananda) analizó las palabras del Mahāvaṃsa que dicen que 'él recitó/dominó la doctrina de Patañjali' de la siguiente manera:

(ก) ‘‘พุทฺธโฆโส ปตญฺชลิสฺส วา อญฺเญสํ วา อุตฺตรอินฺทิยรฏฺฐิกานํ วาทํ อปฺปกเมว อญฺญาสิ. ปตญฺชลิวาเทสุ หิ อณิมา ลฆิมาติ อิทเมว ทฺวยํ ทสฺเสสิ ตตุตฺตริ โยคสุตฺตํ อชานนฺโต, ปตญฺชลิวาทสฺส จ ตุเลตฺวา ทีปนา ตสฺส คนฺเถสุ น ทิสฺสติ, ปตญฺชลินา กตปกรณญฺจ ปตญฺชลีติ นามมตฺตมฺปิ จ ตตฺถ ทีปิตํ นตฺถิ. วิสุทฺธิมคฺเค ปน ปญฺญาภูมินิทฺเทเส ‘ปกติวาทีนํ ปกติ วิยา’ติ ปกติวาท (สํขฺยาวาท) นามมตฺตํ ปกาสิตํ, ตตฺเถว จ ‘ปฏิญฺญา เหตูติอาทีสุ หิ โลเก วจนาวยโว [Pg.13] เหตูติ วุจฺจตี’ติ อุทาหริตํ, เตน ญายติ ‘พุทฺธโฆโส อินฺทิยตกฺกนยทีปเก ญายคนฺถสฺมึ กิญฺจิ มูลภาคมตฺตํ อปริปุณฺณํ ชานาตี’ติ’’.

(Ka) «Buddhaghosa conocía muy poco sobre la doctrina de Patañjali o la de otros sabios del norte de la India. De las doctrinas de Patañjali, solo mostró estas dos: aṇimā (el poder de hacerse minúsculo) y laghimā (el poder de hacerse ligero), por desconocer el Yogasutra más allá de eso. Tampoco se encuentra en sus obras una comparación detallada de la doctrina de Patañjali, ni menciona el nombre de Patañjali ni las obras compuestas por él. En el Paññābhūminiddesa del Visuddhimagga (2-156), solo menciona el nombre de la doctrina de la naturaleza (pakativāda o Sāṃkhya), diciendo: 'como la naturaleza de los seguidores del pakativāda'. En ese mismo Niddesa, cita: 'En el mundo, a una parte de la oración en el voto y la razón (paṭiññā, hetu), etc., se le llama causa (hetu)'. Por lo tanto, se deduce que Buddhaghosa conocía solo una base incompleta del Nyāya (lógica), que muestra el método del razonamiento indio».

ตํ ปน สพฺพมฺปิ เกวลํ อาจริยสฺส อพฺภาจิกฺขณมตฺตเมว. อติคมฺภีรสฺส หิ อติครุกาตพฺพสฺส สุปริสุทฺธสฺส ปิฏกตฺตยสฺส อตฺถสํวณฺณนํ กโรนฺเตน สุปริสุทฺโธเยว ปาฬินโย จ อฏฺฐกถานโย จ โปราณเถรวาทา จาติ อีทิสาเยว อตฺถา ปกาเสตพฺพา, ยํ วา ปน อตฺถสํวณฺณนาย อุปการกํ สทฺทวินิจฺฉยปฏิสํยุตฺตํ โลกิยคนฺถวจนํ, ตเทว จ ยถารหํ ปกาเสตพฺพํ, น ปน อนุปการานิปิ ตํตํคนฺถตกฺกตฺตุนามานิ จ, เตหิ วุตฺตวจนานิ จ พหูนิ, น จ เตสํ อปฺปกาสเนน ‘‘น เต อฏฺฐกถาจริโย ชานาตี’’ติ วตฺตพฺโพ. ยทิ หิ ยํ ยํ โลกิยคนฺถํ อตฺตนา ชานาติ, ตํ สพฺพํ อนุปการมฺปิ อตฺตโน อฏฺฐกถายมาเนตฺวา ปกาเสยฺย, อติวิตฺถารา จ สา ภเวยฺย อปริสุทฺธา จ อสมฺมานิตา จ สาสนิกวิญฺญูหีติ อาจริเยน ปตญฺชลิวาทาทโย น วิตฺถาเรน ปกาสิตาติ ญาตพฺพํ, อญฺญทตฺถุ เยหิ เยหิ โลกิยคนฺเถหิ กิญฺจิ กิญฺจิ อาจริเยน อาเนตฺวา ปกาสิตํ, เต เต จ คนฺถา, อญฺเญปิ จ ตาทิสา อาจริเยน ญาตาตฺเวว ชานิตพฺพา วิญฺญูหิ, ยถา สมุทฺทสฺส เอกเทสํ ทิสฺวา สพฺโพปิ สมุทฺโท เอทิโสติ ญายติ. อาจริโย ปน ยตฺถ ยตฺถ เวทปฏิสํยุตฺตวจนานิ อาคตานิ, ตตฺถ ตตฺถ เวทคนฺเถหิปิ กิญฺจิ กิญฺจิ อาเนตฺวา ปกาเสสิเยว. ตถา หิ อาจริเยน สุมงฺคลวิลาสินิยํ นาม ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ –

Todo eso es una mera difamación contra el maestro. Ciertamente, un maestro que realiza la exégesis (atthasaṃvaṇṇana) del muy profundo, venerable y purísimo Tipiṭaka, debe exponer únicamente los significados que sean totalmente puros según el método del Pāli, el método de los comentarios (aṭṭhakathā) y la doctrina de los antiguos maestros (porāṇatheravāda). Por otro lado, también debe exponer, según sea apropiado, las palabras de los textos mundanos relacionadas con el análisis gramatical (saddavinicchaya) que ayuden a la explicación del significado. Pero no debe exponer excesivamente los nombres de diversos tratados y autores que no son de gran utilidad, ni sus palabras. Y por el hecho de no exponerlos, no se debe decir que 'el comentarista no los conoce'. Si él incluyera en su comentario todos los tratados mundanos que conoce aunque no fueran útiles, ese comentario sería demasiado extenso, impuro y no sería valorado por los sabios de la religión. Por lo tanto, debe entenderse que el maestro Buddhaghosa no expuso detalladamente la doctrina de Patañjali y otras por esta razón. En realidad, los sabios deben comprender que el maestro conocía esos tratados y otros similares basándose en los pequeños fragmentos que tomó de diversas obras mundanas y expuso. Por ejemplo, al ver una parte del océano, se sabe que todo el océano es de esa naturaleza. El maestro, en cada lugar donde surgían temas relacionados con los Vedas, tomó y expuso pequeños fragmentos de los textos védicos. Como muestra, en el comentario del Dīgha Nikāya llamado Sumaṅgalavilāsinī:

‘‘ติณฺณํ เวทานนฺติ อิรุเวทยชุเวทสามเวทาน’’นฺติ จ,

«'De los tres Vedas' se refiere al Iruveda, Yajurveda y Sāmaveda».

‘‘อิติหาสปญฺจมานนฺติ อถพฺพณเวทํ จตุตฺถํ กตฺวา อิติห อาส อิติห อาสาติ อีทิสวจนปฏิสํยุตฺโต ปุราณกถาสงฺขาโต อิติหาโส ปญฺจโม เอเตสนฺติ อิติหาสปญฺจมา, เตสํ อิติหาสปญฺจมานํ เวทาน’’นฺติ จ,

«'Con el Itihāsa como el quinto' significa que, tomando el Athabbaṇaveda como el cuarto, el Itihāsa (las crónicas antiguas conocidas como Purāṇas y relacionadas con relatos de 'así fue') es el quinto de estos Vedas. Por eso se dice 'con el Itihāsa como el quinto'; de esos Vedas que tienen al Itihāsa como quinto».

‘‘ยิฏฺฐํ วุจฺจติ มหายาโค’’ติ จ,

«Se llama Yiṭṭha al gran sacrificio».

‘‘อคฺคิโหมนฺติ [Pg.14] เอวรูเปน ทารุนา เอวํ หุเต อิทํ นาม โหตีติ อคฺคิชุหนํ. ทพฺพิโหมาทีนิปิ อคฺคิโหมาเนว, เอวรูปาย ทพฺพิยา อีทิเสหิ กณาทีหิ หุเต อิทํ นาม โหตีติ เอวํ ปวตฺติวเสน ปน วิสุํ วุตฺตานี’’ติ จ,

«'Aggihoma' es el tratado que muestra cómo ofrecer al fuego, diciendo: 'al ofrecer este tipo de leña de esta manera, se obtiene tal beneficio'. El Dabbihoma y otros también son formas de ofrecer al fuego; sin embargo, se mencionan por separado según el método de su ejecución, como: 'al ofrecer con este tipo de cuchara y con tales granos de arroz, se obtiene tal beneficio'».

‘‘สาสปาทีนิ ปน มุเขน คเหตฺวา อคฺคิมฺหิ ปกฺขิปนํ, วิชฺชํ ปริชปฺปิตฺวา ชุหนํ วา มุขโหม’’นฺติ จ –

«'Mukhahoma' es tomar granos de mostaza y otros con la boca y arrojarlos al fuego; o bien, es el acto de ofrecer recitando un mantra».

เอวมาทินา เวทปฏิสํยุตฺตวจนานิ เวทคนฺถานุรูปโต วณฺณิตานิ. ตานิ จ โปราณฏฺฐกถาโต ภาสาปริวตฺตนวเสน วุตฺตานิปิ ภเวยฺยุํ, เวทคนฺเถสุ ปน อโกวิเทน ยาถาวโต ภาสาปริวตฺตนํ กาตุมฺปิ น สุกรเมว, ตสฺมา อาจริยสฺส เวทคนฺเถสุ โกวิทภาโวปิ ปากโฏเยว. เอวํ เวทคนฺเถสุ จ ตทญฺญโลกิยคนฺเถสุ จ สุโกวิทสฺเสว สมานสฺส เตสํ วิตฺถารโต อปฺปกาสนํ ยถาวุตฺตการเณเนวาติ เวทิตพฺพํ.

De esta manera, explicó los términos relacionados con los Vedas de acuerdo con los textos védicos. Estas explicaciones podrían haber sido expresadas traduciendo de los antiguos comentarios; sin embargo, para alguien que no es experto en los Vedas, no es fácil realizar una traducción correcta y sin errores. Por lo tanto, la maestría del comentarista en los textos védicos es muy evidente. Debe entenderse que, siendo tan experto tanto en los Vedas como en otros tratados mundanos, la razón por la que no los expuso extensamente es únicamente por el motivo ya mencionado».

อปิ จ อาจริโย อตฺตโน คนฺถารมฺเภเยว –

Además, el maestro, al inicio mismo de su obra—

‘‘ตโต จ ภาสนฺตรเมว หิตฺวา,วิตฺถารมคฺคญฺจ สมาสยิตฺวา;

วินิจฺฉยํ สพฺพมเสสยิตฺวา…เป…ยสฺมา อยํ เหสฺสติ วณฺณนาปี’’ติ จ.

“Eliminando solo el idioma de ese antiguo comentario (Aṭṭhakathā), condensando la extensa composición de palabras, pero sin omitir ninguna de las decisiones finales... puesto que este comentario también existirá”.

‘‘อปเนตฺวาน ตโตหํ, สีหฬภาสํ มโนรมํ ภาสํ;

ตนฺตินยานุจฺฉวิกํ, อาโรเปตฺวา วิคตโทสํ.

“Habiendo eliminado de allí el idioma cingalés y vertiéndolo al encantador idioma Pāli, que es acorde con el método de las escrituras (Pāḷi) y está libre de defectos.

สมยํ อวิโลเมนฺโต, เถรานํ เถรวํสปทีปานํ;

สุนิปุณวินิจฺฉยานํ, มหาวิหาเร นิวาสินํ;

หิตฺวา ปุนปฺปุนาคต-มตฺถํ อตฺถํ ปกาสยิสฺสามี’’ติ จ–

Sin contradecir la doctrina de los Ancianos (Theras), que son como lámparas del linaje de los Ancianos y poseen decisiones sumamente sutiles, y que residen en el Mahāvihāra; evitando los significados repetidos, explicaré el sentido”.

เอวํ โปราณฏฺฐกถานํ ภาสาปริวตฺตนสํขิปนวเสเนว วิเสเสตฺวา อภินวฏฺฐกถาโย กริสฺสามีติ ปฏิญฺญํ กตฺวา ยถาปฏิญฺญาตเมว อกาสิ, น อตฺตโน ญาณปฺปภาเวน วิเสเสตฺวาติปิ เวทิตพฺพํ. ตสฺมา อฏฺฐกถาสุ [Pg.15] ปตญฺชลิวาทาทีนํ วิตฺถารโต อปฺปกาสนมารพฺภ ‘‘พุทฺธโฆโส ปตญฺชลิวาทาทีนิ ปริปุณฺณํ น ชานาตี’’ติ วจนํ เกวลํ อาจริยสฺส อพฺภาจิกฺขณมตฺตเมวาติ.

De este modo, habiendo prometido realizar nuevos comentarios mediante la traducción y condensación de los antiguos, el autor cumplió exactamente lo prometido; debe entenderse que no lo hizo distinguiéndose por el poder de su propio intelecto. Por lo tanto, basándose en la falta de exposición detallada de las doctrinas de Patañjali y otros en los comentarios, decir que “Buddhaghosa no conoce plenamente las doctrinas de Patañjali y otros” es simplemente una falsa acusación contra el maestro. Aquí concluye una de las aclaraciones.

กพฺพสตฺถวิจารณา

Examen de los tratados poéticos

๔. ปุนปิ โส เอวมาห ‘‘กิญฺจาปิ พุทฺธโฆโส รามายณมหาภารตสงฺขาตานํ มหากพฺพสตฺถานํ สุกุสโล วิย น ทิสฺสติ, ตถาปิ ตานิ ทสฺเสสิ. กถํ? อกฺขานนฺติ ภารตยุชฺฌนาทิกํ, ตํ ยสฺมึ ฐาเน กถียติ, ตตฺถ คนฺตุมฺปิ น วฏฺฏตีติ จ, ตสฺส (สมฺผปลาปสฺส) ทฺเว สมฺภารา ภารตยุทฺธสีตาหรณาทินิรตฺถกกถาปุเรกฺขารตา ตถารูปิกถากถนญฺจาติ จ ทสฺเสสี’’ติ.

4. (4) Además, Dhammānanda dijo lo siguiente: “Buddhaghosa no parece ser muy experto en los grandes tratados poéticos conocidos como el Rāmāyaṇa y el Mahābhārata; sin embargo, los menciona. ¿De qué manera? Define 'Akkhāna' como el relato de la batalla de los Bhāratas, etc., y afirma que los monjes no deben ir al lugar donde se recitan; y muestra que los factores del habla frívola (samphappalāpa) son dos: la inclinación por palabras inútiles como la batalla de los Bhāratas o el rapto de Sītā, y la acción de pronunciar tales palabras”.

ตํ ปน ปุริมวจนโตปิ อเหตุกตรํ เกวลํ อนาทรีกรณมตฺตเมว. อติคมฺภีรตฺถสฺส หิ อติครุกรณียสฺส ปิฏกตฺตยสฺส อตฺถสํวณฺณนายํ นิรตฺถกสฺส สมฺผปลาปสมุทายภูตสฺส กพฺพสตฺถสฺส วิตฺถารโต ปกาสเนน กึ สิยา ปโยชนํ, อญฺญทตฺถุ สาเยวสฺส อสมฺมานิตา, อนาทริยา จ วิญฺญูหีติ.

Esa afirmación es aún más carente de fundamento que las anteriores; es un mero acto de falta de respeto. En efecto, en un comentario que explica el significado del Tripitaka, de sentido extremadamente profundo y digno de gran respeto, ¿qué beneficio habría en exponer extensamente un tratado poético que no es más que un conjunto de conversaciones frívolas e inútiles? Al contrario, si lo hubiera hecho, ese mismo comentario no sería honrado ni respetado por los sabios. Aquí concluye una de las aclaraciones.

พาหุสจฺจคุณมกฺขนํ

Sobre el menosprecio de la cualidad de gran erudición

๕. ปุนปิ ธมฺมานนฺโท อาจริยสฺส พาหุสจฺจคุณํ มกฺเขตุกาโม เอวมาห – ‘‘ตสฺส (พุทฺธโฆสสฺส) สมยนฺตรโกวิทสงฺขาตํ พาหุสจฺจํ น ตโต อุตฺตริตรํ โหติ, ยํ อาธุนิกานํ คนฺถนฺตรโกวิทานํ สีหฬิกภิกฺขูนํ ยํ วา เอกาทสเม ขริสฺตวสฺสสตเก (๑๐๐๑-๑๑๐๐) อุปฺปนฺนานํ ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิกานํ อนุรุทฺธ-ธมฺมปาลาทีนํ ภิกฺขูน’’นฺติ.

5. (5) Además, Dhammānanda, queriendo menospreciar la cualidad de gran erudición del Venerable Buddhaghosa, dijo lo siguiente: “Su erudición, entendida como el dominio de otros sistemas doctrinales, no es superior a la de los monjes cingaleses actuales expertos en diversos textos, ni a la de los monjes del sur de la India como Anuruddha y Dhammapāla, que surgieron en el siglo XI d.C. (1001-1100)”.

ตํ ปน สพฺพถาปิ อยุตฺตวจนเมว. ยทิ หิ อาธุนิกา วา สีหฬิกภิกฺขู, โปราณา วา อาจริยอนุรุทฺธ-ธมฺมปาลตฺเถราทโย สมยนฺตรพาหุสจฺจวเสน อาจริยพุทฺธโฆเสน สมานา วา อุตฺตริตรา วา ภเวยฺยุํ, เต อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อฏฺฐกถาหิ อนารทฺธจิตฺตา หุตฺวา ตโต สุนฺทรตรา ปริปุณฺณตรา จ อภินวฏฺฐกถาโย กเรยฺยุํ, น ปน เต ตถา กโรนฺติ, น เกวลํ น กโรนฺติเยว, อถ [Pg.16] โข เตสํ เอโกปิ น เอวํ วทติ ‘‘อหํ พุทฺธโฆเสน พาหุสจฺจวเสน สมสโมติ วา อุตฺตริตโร’’ติ วา, อญฺญทตฺถุ เต อาจริยสฺส อฏฺฐกถาโยเยว สํวณฺเณนฺติ จ อุปตฺถมฺเภนฺติ จ, อาจริยฏฺฐาเน จ ฐเปนฺติ. เตเนตํ ญายติ สพฺพถาปิ อยุตฺตวจนนฺติ.

Esa declaración es del todo inapropiada. Porque si los monjes cingaleses actuales o los antiguos maestros como Anuruddha y Dhammapāla fueran iguales o superiores al maestro Buddhaghosa en cuanto a la erudición en otros sistemas, se habrían sentido insatisfechos con los comentarios de Buddhaghosa y habrían compuesto nuevos comentarios más bellos y completos. Sin embargo, no lo hicieron. No solo no lo hicieron, sino que ninguno de ellos dijo jamás: “Yo soy igual o superior a Buddhaghosa en erudición”. Por el contrario, ellos mismos explican y sostienen los comentarios del maestro (mediante subcomentarios), y lo sitúan en la posición de maestro. Por lo tanto, se debe saber que la declaración de Dhammānanda es del todo inapropiada. Aquí concluye una de las aclaraciones.

มหายานิกนยวิจารณา

Examen del método Mahāyāna

๖. ปุน โส ตาวตฺตเกนาปิ อสนฺตุฏฺโฐ อาจริยํ อวมญฺญนฺโต เอวมาห – ‘‘มหายานนิกายสฺส ปธานาจริยภูตานํ อสฺส โฆส-นาคชฺชุนานํ นยํ วา, นามมตฺตมฺปิ วา เตสํ น ชานาติ มญฺเญ พุทฺธโฆโส’’ติ. ตํ ปน อติวิย อธมฺมิกํ นิรตฺถกญฺจ นิคฺคหวจนมตฺตเมว. น หิ นิกายนฺตริกานํ วาทนยานํ อตฺตโน อฏฺฐกถายํ อปฺปกาสเนน โส เต น ชานาตีติ สกฺกา วตฺตุํ. นนุ อาจริเยน อาคมฏฺฐกถาสุ คนฺถารมฺเภเยว –

6. (6) Dhammānanda, no satisfecho con las acusaciones y desprecios anteriores, menospreció de nuevo al maestro Buddhaghosa diciendo: “Parece que Buddhaghosa no conoce el método de Aśvaghoṣa y Nāgārjuna, los principales maestros de la escuela Mahāyāna, ni parece conocer siquiera sus nombres”. Esa afirmación es sumamente injusta y una crítica inútil. No se debe decir que un autor de comentarios no conoce los métodos de otras escuelas solo porque no los expone en su obra. ¿Acaso el maestro no prometió y compuso en la introducción de los comentarios a los Nikāyas lo siguiente?

‘‘สมยํ อวิโลเมนฺโต, เถรานํ เถรวํสปทีปานํ;

สุนิปุณวินิจฺฉยานํ, มหาวิหาเร นิวาสิน’’นฺติ จ,

“Sin contradecir la doctrina de los Ancianos, que son como lámparas del linaje de los Ancianos, que poseen decisiones sumamente sutiles y residen en el Mahāvihāra (explicaré el sentido)”.

อิธาปิ วิสุทฺธิมคฺเค –

¿Acaso no prometió y compuso en este tratado del Visuddhimagga lo siguiente?

‘‘มหาวิหารวาสีนํ, เทสนานยนิสฺสิตํ;

วิสุทฺธิมคฺคํ ภาสิสฺส’’นฺติ จ,

“Expondré el Visuddhimagga basándome en el método de enseñanza de los moradores del Mahāvihāra”.

‘‘ตสฺสา อตฺถสํวณฺณนํ กโรนฺเตน วิภชฺชวาทิมณฺฑลํ โอตริตฺวา อาจริเย อนพฺภาจิกฺขนฺเตน สกสมยํ อโวกฺกมนฺเตน ปรสมยํ อนายูหนฺเตน สุตฺตํ อปฺปฏิพาหนฺเตน วินยํ อนุโลเมนฺเตน มหาปเทเส โอโลเกนฺเตน ธมฺมํ ทีเปนฺเตน อตฺถํ สงฺคาเหนฺเตน ตเมวตฺถํ ปุนราวตฺเตตฺวา อปเรหิปิ ปริยายนฺตเรหิ นิทฺทิสนฺเตน จ ยสฺมา อตฺถสํวณฺณนา กาตพฺพา โหตี’’ติ จ,

“Al realizar la explicación del significado de ese Paticcasamuppāda, el autor debe entrar en el círculo de los Vibhajjavādins, sin calumniar a los maestros antiguos, sin desviarse de la doctrina propia, sin esforzarse por adoptar doctrinas ajenas (para criticar o aceptar), sin oponerse a los Suttas, siguiendo el Vinaya, observando las Grandes Autoridades (Mahāpadesa), ilustrando el Dhamma, comprendiendo el sentido y explicando ese mismo sentido de nuevo mediante otros términos y métodos sinónimos; así es como se debe realizar el comentario”.

‘‘สาสนํ ปนิทํ นานา-เทสนานยมณฺฑิตํ;

ปุพฺพาจริยมคฺโค จ, อพฺโพจฺฉินฺโน ปวตฺตติ;

ยสฺมา ตสฺมา ตทุภยํ, สนฺนิสฺสายตฺถวณฺณนํ;

อารภิสฺสามิ เอตสฺสา’’ติ จ,

“Puesto que esta Dispensación (Sāsana) está adornada con diversos métodos de enseñanza y el linaje de instrucción de los maestros antiguos continúa sin interrupción, basándome en ambos, emprenderé la explicación del significado de este Paticcasamuppāda”.

ปฏิญฺญํ [Pg.17] กตฺวา ยถาปฏิญฺญาตปฺปกาเรเนว อฏฺฐกถาโย กตา. เอวเมตาสํ กรเณ การณมฺเปตฺถ ปกาเสตพฺพํ, ตสฺมา ทานิ ตมฺปกาสนตฺถํ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปรินิพฺพุติกาลโต ปฏฺฐาย ยาว อาจริยพุทฺธโฆสสฺส กาโล, ตาว สาสนปฺปวตฺติกฺกมมฺปิ วกฺขาม.

Habiendo hecho tal promesa, ¿acaso no escribió los comentarios exactamente según lo prometido? En este punto, también debe exponerse la razón para realizar los comentarios de esa manera. Por lo tanto, para mostrar dicha razón, presentaremos la sucesión de cómo ha descendido la Dispensación desde el tiempo del Parinibbāna del Buda hasta la época del maestro Buddhaghosa.

สาสนปฺปวตฺติกฺกโม

Sucesión de la transmisión de la Dispensación

ภควโต หิ ปรินิพฺพุติกาลโต ปจฺฉา วสฺสสตพฺภนฺตเร พุทฺธสาสเน โกจิปิ วาทเภโท นาม นตฺถิ. วสฺสสตกาเล ปน ทุติยสงฺคีติกาเรหิ เถเรหิ นิกฺกฑฺฒิตา วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู ปกฺขํ ลภิตฺวา ธมฺมญฺจ วินยญฺจ อญฺญถา กตฺวา มหาสงฺคีตินาเมน วิสุํ สงฺคีติมกํสุ. ตทา สงฺคีติทฺวยารูฬฺหปุราณธมฺมวินยเมว สมฺปฏิจฺฉนฺตานํ เถรานํ คโณ เถรวาโทติ จ ตทญฺเญสํ มหาสงฺฆิโกติ จ โวหรียนฺติ.

Durante los cien años posteriores al Parinibbāna del Bienaventurado, no hubo ninguna división de doctrinas en la Dispensación del Buda. Sin embargo, al cumplirse los cien años, los monjes de Vajjī, que habían sido expulsados por los Ancianos del Segundo Concilio, ganaron seguidores y alteraron el Dhamma y el Vinaya, realizando un concilio por separado bajo el nombre de Mahāsaṅgīti. En aquel tiempo, al grupo de Ancianos que aceptaba solo el antiguo Dhamma y Vinaya establecido en el primer y segundo concilio se le llamó Theravāda, y al grupo de los demás monjes se le llamó Mahāsaṅghika.

ปุน มหาสงฺฆิกโต (๑) โคกุลิโก (๒) เอกพฺโยหาริโกติ ทฺเว อาจริยคณา อุปฺปนฺนา. ปุน โคกุลิกโต (๓) ปญฺญตฺติวาโท (๔) พาหุลิโก (พหุสฺสุติโก)ติ ทฺเว อุปฺปนฺนา. ปุน พาหุลิกโตปิ (๕) เจติยวาทิคโณ อุปฺปนฺโนติ เอเต ปญฺจ มูลภูเตน มหาสงฺฆิเกน สห ฉ ปาฏิเยกฺกา อาจริยคณา อเหสุํ.

Nuevamente, de la escuela Mahāsaṅghika surgieron dos escuelas de maestros: (1) Gokulika y (2) Ekabyohārika. De la Gokulika, a su vez, surgieron otras dos: (3) Paññattivāda y (4) Bāhulika (o Bahussutika). De la Bāhulika también surgió la escuela (5) Cetiyavāda. Así, estas cinco, junto con la Mahāsaṅghika original, fueron seis escuelas de maestros independientes.

วิสุทฺธตฺเถรวาทโตปิ (๑) มหิสาสโก (๒) วชฺชิปุตฺตโกติ ทฺเว อาจริยคณา อุปฺปนฺนา. ปุน มหิสาสกโต (๓) สพฺพตฺถิวาโท (๔) ธมฺมคุตฺติโกติ ทฺเว อุปฺปนฺนา. ปุน สพฺพตฺถิวาทโตปิ (๕) กสฺสปิโย, ตโตปิ (๖) สงฺกนฺติโก, ตโตปิ (๗) สุตฺตวาทีติ ตโย อุปฺปนฺนา. วชฺชิปุตฺตกโตปิ (๘) ธมฺโมตฺตริโย (๙) ภทฺทยานิโก (๑๐) ฉนฺนาคาริโก (๑๑) สมฺมิติโยติ จตฺตาโร อุปฺปนฺนาติ เต เอกาทส มูลภูเตน วิสุทฺธตฺเถรวาเทน สห ทฺวาทส อาจริยคณา อเหสุํ. อิติ อิเม จ ทฺวาทส ปุริมา จ ฉาติ อฏฺฐารส อาจริยคณา ทุติยตติยสงฺคีตีนํ อนฺตเร ชาตา อเหสุํ.

De la pura escuela Theravāda también surgieron dos escuelas de maestros: (1) Mahisāsaka y (2) Vajjiputtaka. De la Mahisāsaka, a su vez, surgieron otras dos: (3) Sabbatthivāda y (4) Dhammaguttika. De la Sabbatthivāda surgieron tres: (5) Kassapiya, de ella (6) Saṅkantika, y de esta última (7) Suttavādī. De la Vajjiputtaka surgieron cuatro: (8) Dhammottariya, (9) Bhaddayānika, (10) Channāgārika y (11) Sammitiya. Estas once, junto con la pura Theravāda original, conformaron doce escuelas de maestros. De este modo, estas doce y las seis anteriores mencionadas suman las dieciocho escuelas de maestros que surgieron en el intervalo entre el segundo y el tercer concilio.

เตสุ มูลภูโต เถรวาทคโณเยว โปราณธมฺมวินยครุโก หุตฺวา อนูนมนธิกํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ โปราณิกํ ธมฺมวินยํ ธาเรสิ. อิตเร ปน สตฺตรส ภินฺนคณา โปราณิกํ ธมฺมวินยํ อญฺญถา [Pg.18] อกํสุ. เตน เตสํ ธมฺมวินโย กตฺถจิ อูโน กตฺถจิ อธิโก หุตฺวา อปริปุณฺโณ เจว อโหสิ อปริสุทฺโธ จ. เตน วุตฺตํ ทีปวํเส ปญฺจมปริจฺเฉเท –

De entre estas, solo la escuela original Theravāda, siendo devota del antiguo Dhamma y Vinaya, preservó la doctrina y la disciplina antiguas de forma completa, pura y perfecta, tal como se estableció en el primer concilio, sin omisiones ni adiciones. Las otras diecisiete escuelas divididas, en cambio, alteraron el antiguo Dhamma y Vinaya. Debido a ello, su Dhamma y Vinaya resultaron incompletos en algunos puntos y excesivos en otros, siendo tanto imperfectos como impuros. Por esta razón, se dice en el quinto capítulo del Dīpavaṃsa:

๓๐.

30.

‘‘นิกฺกฑฺฒิตา ปาปภิกฺขู, เถเรหิ วชฺชิปุตฺตกา;

อญฺญํ ปกฺขํ ลภิตฺวาน, อธมฺมวาที พหู ชนา.

30. Los monjes malvados de la región de Vajjiputta, habiendo sido expulsados por los Ancianos (Theras), obtuvieron otra facción, convirtiéndose en muchas personas que enseñaban contra el Dhamma.

๓๑.

31.

ทสสหสฺสา สมาคนฺตฺวา, อกํสุ ธมฺมสงฺคหํ;

ตสฺมายํ ธมฺมสงฺคีติ, มหาสงฺคีตีติ วุจฺจติ.

31. Diez mil de aquellos monjes se reunieron y llevaron a cabo una recopilación del Dhamma; por lo tanto, esta recitación del Dhamma es conocida como la Gran Recitación (Mahāsaṅgīti).

๓๒.

32.

มหาสงฺคีติกา ภิกฺขู, วิโลมํ อกํสุ สาสเน;

ภินฺทิตฺวา มูลสงฺคหํ, อญฺญํ อกํสุ สงฺคหํ.

32. Los monjes de la Mahāsaṅgīti actuaron de manera contraria a la Dispensación; rompiendo la estructura de la recopilación original, realizaron otra recopilación diferente.

๓๓.

33.

อญฺญตฺร สงฺคหิตํ สุตฺตํ, อญฺญตฺร อกรึสุ เต;

อตฺถํ ธมฺมญฺจ ภินฺทึสุ, วินเย นิกาเยสุ จ ปญฺจสุ…เป…

33. Aquellos monjes de la Mahāsaṅghika colocaron en un lugar Suttas que habían sido recopilados en otro; alteraron el sentido y la doctrina en el Vinaya y en las cinco Colecciones (Nikāyas)... [etcétera].

๔๙.

49.

อตฺถํ ธมฺมญฺจ ภินฺทึสุ, เอกเทสญฺจ สงฺคหํ;

คนฺถญฺจ เอกเทสญฺหิ, ฉฑฺเฑตฺวา อญฺญํ อกํสุ เต.

49. Alteraron el significado y la doctrina, así como parte de la estructura de la recopilación; desechando fragmentos de los textos originales, crearon otros nuevos a su manera.

๕๐.

50.

นามํ ลิงฺคํ ปริกฺขารํ, อากปฺปกรณียานิ จ;

ปกติภาวํ ชหิตฺวา, ตญฺจ อญฺญํ อกํสุ เต.

50. Abandonando la naturaleza original de los términos, los atributos, los requisitos y las normas de conducta y etiqueta, transformaron todo aquello en algo diferente.

๕๑.

51.

สตฺตรส ภินฺนวาทา, เอกวาโท อภินฺนโก;

สพฺเพวฏฺฐารส โหนฺติ, ภินฺนวาเทน เต สห.

51. Hay diecisiete escuelas con visiones divididas y una sola escuela que permanece indivisa; en total son dieciocho, incluyendo a las escuelas divididas junto con ella.

๕๒.

52.

นิคฺโรโธว มหารุกฺโข, เถร วาทานมุตฺตโม;

อนูนํ อนธิกญฺจ, เกวลํ ชินสาสนํ;

กณฺฏกา วิย รุกฺขมฺหิ, นิพฺพตฺตา วาทเสสกา.

52. Como un majestuoso árbol de banyan, la Theravāda es la más excelente, pues presenta la enseñanza del Conquistador (Buda) en su totalidad, sin carencias ni excesos; las demás doctrinas que surgieron son como espinas en el árbol.

๕๓.

53.

ปฐเม วสฺสสเต นตฺถิ, ทุติเย วสฺสสตนฺตเร;

ภินฺนา สตฺตรส วาทา, อุปฺปนฺนา ชินสาสเน’’ติ.

53. En el primer siglo de la Dispensación no existían, pero en el transcurso del segundo siglo, diecisiete doctrinas divididas surgieron en la Dispensación del Conquistador. (Estas son las estrofas del Dīpavaṃsa).

อโสกรญฺโญ จ กาเล ปริหีนลาภสกฺการา อญฺญติตฺถิยา ลาภสกฺการํ ปตฺถยมานา ภิกฺขูสุ ปพฺพชิตฺวา สกานิ สกานิ ทิฏฺฐิคตานิ ทีเปนฺติ ‘‘อยํ ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ สตฺถุสาสน’’นฺติ. ภิกฺขูนํ สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลภมานาปิ สยเมว เกเส ฉินฺทิตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา วิหาเรสุ วิจรนฺตา อุโปสถกมฺมาทิกรณกาเล สงฺฆมชฺฌํ [Pg.19] ปวิสนฺติ, เต ภิกฺขุสงฺเฆน ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน นิคฺคยฺหมานาปิ ธมฺมวินยานุโลมาย ปฏิปตฺติยา อสณฺฐหนฺตา อเนกรูปํ สาสนสฺส อพฺพุทญฺจ มลญฺจ กณฺฏกญฺจ สมุฏฺฐาเปนฺติ. เกจิ อคฺคึ ปริจรนฺติ, เกจิ ปญฺจาตเป ตปนฺติ, เกจิ อาทิจฺจํ อนุปริวตฺตนฺติ, เกจิ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ โวภินฺทิสฺสามาติ ตถา ตถา ปคฺคณฺหนฺติ. ตทา ภิกฺขุสงฺโฆ น เตหิ สทฺธึ อุโปสถํ วา ปวารณํ วา อกาสิ, อโสการาเม สตฺต วสฺสานิ อุโปสโถ อุปจฺฉิชฺชิ.

Además, en la época del rey Asoka, ascetas de otras sectas que habían perdido sus ganancias y honores, codiciándolos, se ordenaron como monjes y empezaron a exponer sus propias visiones diciendo: 'Esto es el Dhamma, esto es el Vinaya, esta es la enseñanza del Maestro'. Incluso aquellos que no obtenían permiso para ordenarse ante los monjes, se afeitaban el cabello por su cuenta, se vestían con mantos color ocre y deambulaban por los monasterios, infiltrándose en medio de la Sangha durante los actos del Uposatha y otros ritos. Aunque la Sangha de monjes intentaba corregirlos mediante el Dhamma, el Vinaya y la enseñanza del Maestro, ellos no se establecían en la práctica conforme a la doctrina y la disciplina, provocando numerosas perturbaciones, impurezas y obstáculos en la Dispensación. Algunos adoraban el fuego, otros practicaban el ascetismo de los cinco fuegos, otros seguían el curso del sol, y otros se esforzaban de diversas maneras para destruir el Dhamma y el Vinaya. En aquel tiempo, la Sangha de monjes no realizó el Uposatha ni la Pavāraṇā junto con ellos, por lo que en el monasterio Asokārāma la práctica del Uposatha se interrumpió durante siete años.

อิมญฺจ ปน ปวตฺตึ อุปาทาย เอวมฺปิ สกฺกา คเหตุํ ‘‘สตฺตรสนฺนํ ภินฺนวาทคณานํ ธมฺมวินยสฺส ปจฺฉิมกาเลสุ อปริสุทฺธตรภาโว อีทิเสนปิ การเณน อโหสี’’ติ. กิญฺจาปิ หิ พุทฺธสาสนภูเต ปริสุทฺธธมฺมวินเย ‘‘โกจิปิ นิจฺโจ ธุโว สสฺสโต นาม นตฺถิ อญฺญตฺร นิพฺพานธาตุยา, ปรมตฺถโต อตฺตาปิ นตฺถิ, สพฺเพปิ สงฺขารา อนิจฺจา อทฺธุวา อสสฺสตา อนตฺตาเยวา’’ติ อตฺโถ อติวิย ปากโฏ โหติ, ตถาปิ ทานิ อเถรวาทิกานํ คนฺเถสุ จ ปุพฺเพ เวตุลฺลวาทาทีสุ จ ‘‘พุทฺโธ นิจฺโจ ธุโว สสฺสโต อตฺตา’’ติ จ, ‘‘สพฺเพปิ สตฺตา นิจฺจา ธุวา สสฺสตา อตฺตา’’ติ จ อตฺโถ ทิสฺสติ.

Considerando estos hechos, también es posible concluir lo siguiente: 'La condición de mayor impureza del Dhamma y Vinaya de las diecisiete escuelas divididas en tiempos posteriores ocurrió también debido a tales causas'. Pues, aunque en el purificado Dhamma-Vinaya de la enseñanza del Buda es sumamente evidente el significado de que 'nada es eterno, estable o permanente excepto el elemento del Nirvana, y en un sentido último no existe el yo, pues todas las formaciones son impermanentes, inestables, no eternas y carentes de un yo'; aun así, hoy en día en los textos de las escuelas que no son Theravāda y en los antiguos textos de la Vetullavāda, etc., se encuentra el sentido de que 'el Buda es eterno, estable, permanente y es el yo', y que 'todos los seres son eternos, estables, permanentes y son el yo'.

อถ อโสโก ธมฺมราชา สาสนํ วิโสเธตุกาโม โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรสฺส สนฺติเก ปฐมเมว สมยํ อุคฺคณฺหิตฺวา เอกลทฺธิเก เอกลทฺธิเก ภิกฺขู เอกโต กาเรตฺวา เอกเมกํ ภิกฺขุสมูหํ ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ ‘‘กึ วาที ภนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ. ตโต เย เย ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ สสฺสตวาที’’ติ วา, ‘‘เอกจฺจสสฺสตวาที’’ติ วา เอวมาทินา อตฺตโน อตฺตโน วาทานุรูปํ มิจฺฉาวาทํ อาหํสุ, เต เต ‘‘นยิเม ภิกฺขู, อญฺญติตฺถิยา อิเม’’ติ ตถโต ญตฺวา เตสํ เสตกานิ วตฺถานิ ทตฺวา อุปฺปพฺพาเชสิ. เต สพฺเพปิ สฏฺฐิสหสฺสมตฺตา อเหสุํ.

Entonces, el rey Asoka, deseando purificar la Dispensación, aprendió primero la doctrina en presencia del venerable Moggaliputtatissa. Luego, agrupando a los monjes según sus creencias y convocando a cada grupo por separado, preguntó: 'Venerables señores, ¿qué doctrina sostenía el Buda perfectamente iluminado?'. Ante esto, todos aquellos que respondieron con visiones erróneas según sus propias opiniones, diciendo: 'el Buda perfectamente iluminado era un eternalista' o 'era un eternalista parcial', etc., fueron reconocidos por el rey en su verdadera condición: 'estos no son monjes, sino ascetas de otras sectas'. El rey les entregó vestiduras blancas y los hizo regresar a la vida laica. Todos ellos sumaron aproximadamente sesenta mil.

อถญฺเญ ภิกฺขู ปุจฺฉิตฺวา เตหิ ‘‘วิภชฺชวาที มหาราช สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ วุตฺเต ‘‘สุทฺธํ ทานิ ภนฺเต สาสนํ, กโรตุ ภิกฺขุสงฺโฆ อุโปสถ’’นฺติ วตฺวา อารกฺขญฺจ ทตฺวา นครํ ปาวิสิ. สมคฺโค สงฺโฆ สนฺนิปติตฺวา อุโปสถํ อกาสิ. ตสฺมึ สมาคเม โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร ยานิ จ [Pg.20] ตทา อุปฺปนฺนานิ วตฺถูนิ ยานิ จ อายตึ อุปฺปชฺชิสฺสนฺติ, สพฺเพสมฺปิ เตสํ ปฏิพาหนตฺถํ สตฺถารา ทินฺนนยวเสเนว ตถาคเตน ฐปิตมาติกํ วิภชนฺโต ปรปฺปวาทมทฺทนํ กถาวตฺถุํ นาม อภิธมฺมปิฏเก ปญฺจมํ ปกรณํ อภาสิ. ตโต โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรปฺปมุขา ติปิฏกปริยตฺติธรา ปภินฺนปฏิสมฺภิทาปตฺตา สหสฺสํ ภิกฺขู เถรวาทิโน สงฺคีติทฺวยารูฬฺหํ ปริสุทฺธํ โปราณธมฺมวินยํ ปุน สงฺคายิตฺวา สุรกฺขิตํ รกฺขึสุ.

Después, tras preguntar a otros monjes y cuando estos respondieron: “Gran rey, el Buda perfectamente iluminado es un Vibhajjavādī (uno que enseña analíticamente)”, el rey dijo: “Venerables señores, ahora la religión (Sāsana) es pura; que la comunidad de monjes realice el Uposatha”, y tras proporcionar protección, regresó a la ciudad. La comunidad unida se reunió y realizó el Uposatha. En esa asamblea, el Venerable Moggaliputtatissa, con el fin de rechazar todos los puntos de controversia surgidos entonces y los que surgirían en el futuro, siguiendo el método dado por el Maestro, analizó detalladamente la matriz (mātikā) establecida por el Tathāgata y expuso el quinto libro del Abhidhamma Piṭaka llamado Kathāvatthu, que aplasta las doctrinas ajenas. Después, mil monjes Theravādins, encabezados por el Venerable Moggaliputtatissa, versados en el Tipiṭaka y poseedores de las discriminaciones analíticas, recitaron de nuevo y preservaron cuidadosamente el antiguo Dhamma-Vinaya puro que había sido establecido en los dos concilios anteriores.

อถ โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร นวสุ ปจฺจนฺตฏฺฐาเนสุ สาสนปติฏฺฐาปนตฺถํ นว นายกตฺเถเร อุจฺจินิตฺวา เปเสสิ. เตสุ อฏฺฐหิ เถเรหิ อตฺตโน อตฺตโน ปตฺตฏฺฐานํ คนฺตฺวา พุทฺธสาสเน ปติฏฺฐาปิเต มหามหินฺทตฺเถโร ฉตฺตึสาธิกทฺวิสเต (๒๓๖) พุทฺธวสฺเส ชมฺพุทีปโต สีหฬทีปํ คนฺตฺวา เทวานํปิยติสฺสราชปฺปมุขํ ทีปกชนสมูหํ ปสาเทตฺวา พุทฺธสาสนํ สมฺปติฏฺฐาเปสิ, เตน จ รญฺญา ทินฺนํ มหาเมฆวนุยฺยานํ ปฏิคฺคเหตฺวา ตตฺถ มหาวิหารํ นาม สงฺฆารามํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตโต ปภุติ สีหฬทีเป พุทฺธสาสนํ ยาว วฏฺฏคามณิราชกาลา นิกายนฺตรวาทากุลรหิตํ นิมฺมลํ สุปริสุทฺธํ หุตฺวา สมุชฺชลิตฺถ. วฏฺฏคามณิราชกาลโต ปน ปฏฺฐาย นิกายนฺตรวาทาปิ สีหฬทีปมุปาคมึสุ. ตทา วิสุทฺธตฺเถรวาทิโน ยถา ปุราณธมฺมวินโย เตหิ นิกายนฺตรวาเทหิ อสมฺมิสฺโส อมลีโน ปกติปริสุทฺโธ หุตฺวา ติฏฺเฐยฺย, ตถา ตํ มหุสฺสาเหน สุรกฺขิตํ รกฺขึสุ. กถํ?

Entonces, el Venerable Moggaliputtatissa eligió y envió a nueve monjes líderes para establecer la religión en nueve regiones fronterizas. Habiéndose establecido la religión del Buda por parte de ocho de esos monjes que fueron a sus respectivos destinos, el Venerable Mahinda fue de Jambudīpa a la isla de Sīhaḷa (Sri Lanka) en el año 236 de la era de Buda. Habiendo convertido a la multitud de habitantes de la isla, encabezada por el rey Devānaṃpiyatissa, estableció firmemente la religión del Buda; y habiendo aceptado el parque Mahāmeghavana donado por el rey, fundó allí el monasterio llamado Mahāvihāra. Desde entonces, la religión del Buda en la isla de Sīhaḷa brilló resplandeciente, estando libre de la confusión de las doctrinas de otras sectas y manteniéndose inmaculada y pura hasta el tiempo del rey Vaṭṭagāmaṇi. Sin embargo, a partir del tiempo del rey Vaṭṭagāmaṇi, las doctrinas de otras sectas también llegaron a la isla de Sīhaḷa. En aquel entonces, los monjes Theravādins puros preservaron el antiguo Dhamma-Vinaya con gran esfuerzo, para que permaneciera sin mezclarse con las doctrinas de otras sectas, sin mancha y puro en su naturaleza original. ¿Cómo fue así?

อภยคิรินิกายุปฺปตฺติ

El origen de la secta Abhayagiri

วฏฺฏคามณิราชา หิ (๔๒๕-พุทฺธวสฺเส) รชฺชํ ปตฺวา ปญฺจมาสมตฺตกาเล พฺราหฺมณติสฺสทามริเกน สตฺตหิ จ ทมิฬโยเธหิ อุปทฺทุโต สงฺคาเม จ ปราชิโต ปลายิตฺวา สาธิกานิ จุทฺทสวสฺสานิ นิลียิตฺวา อญฺญตรเวเสน วสติ. ตทา ลงฺกาทีเป มนุสฺสา โจรภเยน ทุพฺภิกฺขภเยน จ อุปทฺทุตา ภิกฺขูนํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐาตุํ น สกฺโกนฺติ, เตน ภิกฺขู เยภุยฺเยน ตโต ชมฺพุทีปํ คนฺตฺวา ธมฺมวินยํ ธาเรนฺตา วิหรนฺติ. ลงฺกาทีเปเยว โอหีนาปิ เถรา ยถาลทฺเธหิ กนฺทมูลปณฺเณหิ ยาเปนฺตา กาเย วหนฺเต นิสีทิตฺวา ปริยตฺติธมฺมํ สชฺฌายํ กโรนฺติ, อวหนฺเต [Pg.21] วาลุกํ อุสฺสาเปตฺวา ตํ ปริวาเรตฺวา สีสานิ เอกฏฺฐาเน กตฺวา ปริยตฺตึ สมฺมสนฺติ. เอวํ ทฺวาทส สํวจฺฉรานิ สาฏฺฐกถํ เตปิฏกํ อหาเปตฺวา ธารยึสุ. ยทา ปน วฏฺฏคามณิราชา ทมิฬราชานํ หนฺตฺวา (๔๕๕-๔๖๖ พุทฺธวสฺสพฺภนฺตเร) ปุนปิ รชฺชํ กาเรสิ. ตทา เต เถรา ชมฺพุทีปโต ปจฺจาคตตฺเถเรหิ สทฺธึ เตปิฏกํ โสเธนฺตา เอกกฺขรมฺปิ อสเมนฺตํ นาม น ปสฺสึสุ. โยปิ จ มหานิทฺเทโส ตสฺมึ กาเล เอกสฺเสว ทุสฺสีลภิกฺขุโน ปคุโณ อโหสิ, โสปิ มหาติปิฏกตฺเถเรน มหารกฺขิตตฺเถรํ ตสฺส สนฺติกา อุคฺคณฺหาเปตฺวา รกฺขิโต อโหสิ. เอวํ ทุพฺภิกฺขรฏฺฐกฺโขภุปทฺทเวหิ ปีฬิตตฺตา ทุทฺธรสมเยปิ ธมฺมวินยํ สกฺกจฺจํ ธารยึสุ.

Pues el rey Vaṭṭagāmaṇi, habiendo alcanzado el reinado (en el año 425 de la era de Buda), al cabo de unos cinco meses fue atacado por el rebelde Brāhmaṇa Tissa y por siete guerreros Damiḷa. Siendo derrotado en la batalla, huyó y vivió oculto bajo una identidad falsa durante más de catorce años. En aquel tiempo, los habitantes de la isla de Laṅkā, afligidos por el peligro de los bandidos y de la hambruna, no podían sostener a los monjes con los cuatro requisitos; por ello, la mayoría de los monjes partieron de allí hacia Jambudīpa y vivieron preservando el Dhamma-Vinaya. Los monjes que permanecieron en la isla de Laṅkā, subsistiendo con los tubérculos, raíces y hojas que encontraban, recitaban la enseñanza de las escrituras (Pariyatti) sentados mientras sus cuerpos podían sostenerlos. Cuando no podían sostenerse, amontonaban arena y, rodeando el montón de arena, colocaban sus cabezas juntas en un solo lugar y reflexionaban sobre las escrituras. De esta manera, durante doce años, preservaron el Tipiṭaka junto con sus comentarios sin permitir que se perdiera nada. Cuando el rey Vaṭṭagāmaṇi mató al rey Damiḷa y volvió a reinar (entre los años 455 y 466 de la era de Buda), esos monjes, junto con los monjes que regresaron de Jambudīpa, purificaron el Tipiṭaka y no encontraron ni una sola sílaba que no concordara. Incluso el Mahāniddesa, que en aquel tiempo solo era conocido de memoria por un monje de mala conducta, fue preservado después de que el Venerable Mahātipiṭaka hiciera que el Venerable Mahārakkhita lo aprendiera de él. De esta manera, aunque fue un tiempo difícil de sostener debido a la hambruna y a los disturbios en el reino, preservaron el Dhamma-Vinaya con devoción.

ราชา อภยคิรึ นาม วิหารํ กาเรตฺวา อตฺตโน กตูปการปุพฺพสฺส มหาติสฺสตฺเถรสฺส อทาสิ. โส ปน เถโร กุลสํสคฺคพหุลตฺตา มหาวิหารวาสีหิ ภิกฺขูหิ ปพฺพาชนียกมฺมํ กตฺวา นีหโฏ. ตทาสฺส สิสฺโส พหลมสฺสุติสฺสนามโก เถโร ตํ กมฺมํ ปฏิพาหิ, เตนสฺส สงฺโฆ อุกฺเขปนียกมฺมํ อกาสิ. โส มหาวิหารวาสีนํ กุชฺฌิตฺวา อภยคิริวิหารเมว คนฺตฺวา เตน มหาติสฺสตฺเถเรน เอกโต หุตฺวา วิสุํ คณํ วหนฺโต วสิ. เต จ ทฺเว เถรา น มหาวิหารํ ปุนาคมึสุ. ตโต ปฏฺฐาย สีหฬทีเป มหาวิหารวาสี, อภยคิริวาสีติ ทฺเว นิกายาชาตา. อิทํ ตาว สีหฬทีเป สาสนปริหานิยา ปฐมํ การณํ.

El rey, habiendo construido el monasterio llamado Abhayagiri, lo donó al Venerable Mahātissa, quien le había ayudado previamente. Sin embargo, ese monje fue expulsado por los monjes del Mahāvihāra mediante un acto de proscripción (pabbājanīyakamma) debido a su excesiva asociación con familias laicas. Entonces, su discípulo, el monje llamado Bahalamassutissa, se opuso a ese acto, por lo cual la comunidad realizó contra él un acto de suspensión (ukkhepanīyakamma). Él, enojado con los monjes del Mahāvihāra, fue al monasterio de Abhayagiri y, uniéndose al Venerable Mahātissa, vivió manteniendo una facción separada. Esos dos monjes no regresaron más al Mahāvihāra. Desde entonces, surgieron en la isla de Sīhaḷa dos sectas: los moradores del Mahāvihāra y los moradores de Abhayagiri. Esta fue la primera causa de la decadencia de la religión en la isla de Sīhaḷa.

ธมฺมรุจินิกายุปฺปตฺติ

El origen de la secta Dhammaruci

ตทา จ ราชา อภยคิริวาสีสุเยว ภิกฺขูสุ วิเสสโต ปสนฺโน หุตฺวา เตเยว จตูหิ ปจฺจเยหิ ปวาเรตฺวา ปคฺคณฺหาติ, ราชมหามตฺตาทโยปิ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พหู ชนา ตสฺมิญฺจ อาราเม อญฺญตฺถ จ พหู อาวาเส กตฺวา เตสํ เทนฺติ. เอวํ อภยคิริวาสิโน ภิกฺขู พหูนํ อภิญฺญาตชนานํ สกฺกตา เจว โหนฺติ ปูชิตา จ มานิตา จ. ปุน จ อภยคิริวาสิโน พหลมสฺสุติสฺสตฺเถราทโยอินฺทิยรฏฺฐโต อาคตํ วชฺชิปุตฺตกคณปริยาปนฺนสฺส ธมฺมรุจินิกายสฺส ธมฺมวินยภูตํ สกฺกตภาสาโรปิตํ [Pg.22] อภินวมฺปิ ปิฏกํ สมฺปฏิจฺฉนฺติ, เตน เตปิ ธมฺมรุจินิกายิกา นาม อเหสุํ. อิทํ สีหฬทีเป สาสนปริหานิยา ทุติยํ การณํ.

En aquel tiempo, el rey favorecía especialmente a los monjes moradores de Abhayagiri y los apoyaba ofreciéndoles los cuatro requisitos. Muchos ciudadanos prominentes, como los ministros del rey y otros, construyeron muchas residencias tanto en ese monasterio como en otros lugares y se las entregaron. Así, los monjes moradores de Abhayagiri eran respetados, honrados y venerados por muchas personas prominentes. Además, los monjes de Abhayagiri, como Bahalamassutissa y otros, aceptaron una nueva versión del Piṭaka redactada en lengua sánscrita, perteneciente a la secta Dhammaruci (vinculada a la escuela Vajjiputtaka) traída de la India; por ello, ellos también fueron conocidos como seguidores de la secta Dhammaruci. Esta fue la segunda causa de la decadencia de la religión en la isla de Sīhaḷa.

ปิฏกตฺตยสฺส โปตฺถกาโรปนํ

La fijación del Tipiṭaka por escrito en libros

มหาวิหารวาสิโน ปน โปราณิกํ ปาฬิภาสาย สณฺฐิตํ ปริสุทฺธปิฏกเมว ปฏิคฺคณฺหนฺติ, ตญฺจ มุขปาเฐเนว ธาเรนฺติ. ตทา ปน เถรา ปจฺฉิมชนานํ สติปญฺญาหานึ ทิสฺวา พุทฺธกาลโต ปฏฺฐาย ยาว ตํกาลา มุขปาเฐนาภตํ สาฏฺฐกถํ ปิฏกตฺตยํ โปตฺถเก อาโรเปตุํ สมารภึสุ. สมารภมานา จ เต อนุราธราชธานิปุรโต อฏฺฐสฏฺฐิมิลปฺปมาเณ มลยชนปเท มาตุล นคเร อาโลกเลเณ วสนฺตา เอกสฺส ตนฺเทสิกสฺส ชนปทาธิปติโน อารกฺขํ คเหตฺวา ตํ โปตฺถกาโรปนกมฺมมกํสุ. เตนิทํ ญายติ ‘‘ตทา มหาวิหารวาสิโน เถรา ราชราชมหามตฺเตหิ อลทฺธูปการา หุตฺวา อตฺตโน พเลเนว ปิฏกตฺตยสฺส โปตฺถกาโรปนกมฺมมกํสู’’ติ จ, ‘‘ตญฺจ ยเถว ปจฺฉิมชนานํ สติปญฺญาหานึ ทิสฺวา กตํ, ตเถว ทุพฺภิกฺขรฏฺฐกฺโขภาทิภยุปทฺทุตกาเลสุ ทุทฺธรภาวมฺปิ ทิสฺวา’’ติ จ, ตถา ‘‘อภยคิริวาสีนํ สมฺปฏิจฺฉิตสมยนฺตรวาเทหิ อนากุลนตฺถมฺปิ กต’’นฺติ จ. เอวํ มหาวิหารวาสิโน เถรา ปริสุทฺธตฺเถรวาทปิฏกํ สมยนฺตเรหิ อสมฺมิสฺสนตฺถาย ยถา ปุเร, ตถา ปาฬิภาสาย เอว โปตฺถเก อาโรเปตฺวาปิ สุรกฺขิตํ รกฺขึสุ. ยทิ หิ ตทา เตปิฏกํ โปตฺถเกสุ อนาโรปิตมสฺส, ปจฺฉากาเลสุ สมยนฺตรโต อาคตสุตฺตานิ ‘‘เนตานิ อมฺหาก’’นฺติ ปฏิกฺขิปิตุํ น สุกรานิ ภเวยฺยุํ. ยโต จ โข ตทา สาฏฺฐกถํ เตปิฏกํ โปตฺถเกสุ อาโรปิตํ, ตโตเยว อนาคตกาเลสุ สมยนฺตราคตสุตฺตานิ เตหิ โปตฺถเกหิ สํสนฺเทตฺวา ปฏิกฺขิปิตุํ สุกรานิ โหนฺติ.

Sin embargo, los monjes residentes del Mahāvihāra aceptan únicamente el antiguo Tipitaka purificado, preservado en la lengua pali, y lo mantienen exclusivamente mediante la recitación oral. No obstante, en aquel tiempo, los ancianos (Theras), previendo la disminución de la memoria y la sabiduría de las futuras generaciones, emprendieron la tarea de poner por escrito en libros el Tipitaka junto con sus comentarios, los cuales habían sido transmitidos oralmente desde la época del Buddha hasta ese periodo. Al comenzar esta labor, mientras residían en la cueva de Āloka, cerca de la ciudad de Mātula en la región de Malaya, a unas sesenta y ocho millas de la capital de Anurādhapura, contaron con la protección de un jefe local de esa región para llevar a cabo el registro en libros. Por ello se sabe que: «En aquel entonces, los ancianos del Mahāvihāra, al no recibir el apoyo del rey ni de sus ministros, realizaron la labor de poner por escrito el Tipitaka únicamente por su propio esfuerzo»; y también: «Esto se hizo no solo al prever la disminución de la memoria y la sabiduría de las generaciones futuras, sino también al ver la dificultad de preservarlo en tiempos de hambruna, agitación en el reino y otros peligros»; así como: «Se hizo para evitar la confusión con las doctrinas de otras escuelas aceptadas por los residentes de Abhayagiri». De este modo, los ancianos del Mahāvihāra, con el fin de evitar la mezcla del purificado Tipitaka de la tradición Theravāda con otras doctrinas, lo preservaron cuidadosamente poniéndolo por escrito en lengua pali, tal como se mantenía anteriormente. Pues si en aquel tiempo el Tipitaka no se hubiese puesto por escrito, en periodos posteriores no habría sido fácil rechazar los suttas provenientes de otras doctrinas diciendo: «Estos no son nuestros». Pero debido a que el Tipitaka con sus comentarios fue puesto por escrito en aquel entonces, en el futuro fue fácil rechazar los suttas de otras doctrinas al compararlos con dichos libros.

ตถา หิ ภาติยราชกาเล (๕๒๔-๕๕๒-พุ-ว) มหาวิหารวาสีนํ อภยคิริวาสีหิ วินเย วิวาโท อุปฺปชฺชิ. ตทา ราชา ทีฆการายนํ นาม พฺราหฺมณชาติกํ อมจฺจํ เถรานํ สนฺติกํ เปเสสิ. โส อุภินฺนํ สุตฺตํ [Pg.23] สุตฺวา วินิจฺฉยํ อทาสิ. ตถา โวหารกติสฺสราชกาเล จ (๗๕๘-๗๘๐ พุ-ว) โคฐาภยราชกาเล จ (๗๙๗-๘๑๐ พุ-ว) เถรวาทิกา โปตฺถการูฬฺเหน ธมฺมวินเยน สํสนฺเทตฺวา อธมฺมวาทํ ปฏิกฺขิปึสุ.

Así pues, durante el reinado del rey Bhātiya (524-552 Era Budista), surgió una disputa sobre el Vinaya entre los monjes del Mahāvihāra y los del Abhayagiri. Entonces, el rey envió a un ministro de casta brahmán llamado Dīghakārāyana ante los ancianos. Él, tras escuchar los textos de ambas partes, emitió un veredicto. Del mismo modo, durante el reinado del rey Vohārakatissa (758-780 E.B.) y del rey Goṭhābhaya (797-810 E.B.), los seguidores del Theravāda rechazaron las doctrinas falsas (adhammavāda) al contrastarlas con el Dhamma-Vinaya que ya había sido registrado por escrito.

อธมฺมวาทุปฺปตฺติ

El origen de las doctrinas falsas

อยํ ปน อาทิโต ปฏฺฐาย สาสนมลภูตานํ อธมฺมวาทานํ อุปฺปตฺติ. อโสกรญฺโญ หิ กาเล อุปฺปพฺพาเชตฺวา นิกฺกฑฺฒิตา อญฺญติตฺถิยา พุทฺธสาสเน อลทฺธปติฏฺฐา โกธาภิภูตา ปาฏลิปุตฺตโต นิกฺขมิตฺวา ราชคหสมีเป นาลนฺทายํ สนฺนิปติตฺวา เอวํ สมฺมนฺตยึสุ ‘‘มหาชนสฺส พุทฺธสาสเน อนวคาหตฺถาย สกฺยานํ ธมฺมวินโย นาเสตพฺโพ, ตญฺจ โข เตสํ สมยํ อชานนฺเตหิ น สกฺกา กาตุํ, ตสฺมา เยน เกนจิ อุปาเยน ปุนปิ ตตฺถ ปพฺพชิตพฺพเมวา’’ติ. เต เอวํ สมฺมนฺตยิตฺวา ปุน อาคนฺตฺวา วิสุทฺธตฺเถรวาทีนมนฺตรํ ปวิสิตุํ อสกฺโกนฺตา ตทญฺเญสํ สตฺตรสนฺนํ มหาสงฺฆิกาทินิกายานํ สนฺติกํ อุปสงฺกมิตฺวา อตฺตโน อญฺญติตฺถิยภาวํ อชานาเปตฺวา ปพฺพชิตฺวา ปิฏกตฺตยมุคฺคณฺหิตฺวา ตญฺจ วิปริวตฺเตตฺวา ตโต โกสมฺพึ คนฺตฺวา ธมฺมวินยนาสนาย อุปายํ มนฺตยิตฺวา ๒๕๓-พุทฺธวสฺเส ฉสุ ฐาเนสุ วสนฺตา (๑) เหมวติโก (๒) ราชคิริโก (๓) สิทฺธตฺถิโก (๔) ปุพฺพเสลิโย (๕) อปรเสลิโย (๖) วาชิริโย (๗) เวตุลฺโล (๘) อนฺธโก (๙) อญฺญมหาสงฺฆิโกติ นว อภินเว นิกาเย อุปฺปาเทสุํ. เตสํ นามานิ จ ลทฺธิโย จ กถาวตฺถุอฏฺฐกถายํ อาคตาเยว.

Esta es la historia del surgimiento de las doctrinas falsas, que son como impurezas para la Dispensación (Sāsana), desde su inicio. Durante la época del rey Asoka, los ascetas de otras sectas (titthiyas) que habían sido obligados a dejar los hábitos y expulsados, al no encontrar apoyo en la Dispensación de Buddha y verse dominados por el odio, abandonaron Pāṭaliputta y se reunieron en Nālandā, cerca de Rājagaha, donde deliberaron así: «Para evitar que las masas se adentren en la Dispensación de Buddha, debemos destruir el Dhamma-Vinaya de los Sakyas; pero esto no es posible si no conocemos su doctrina. Por lo tanto, por cualquier medio, debemos volver a ordenarnos allí». Tras deliberar de este modo, regresaron, pero al no poder infiltrarse entre los puros seguidores del Theravāda, se acercaron a las otras diecisiete escuelas, como la Mahāsaṅghika y otras, y sin revelar su condición de seguidores de otras sectas, se ordenaron, aprendieron el Tipitaka y lo distorsionaron. Luego fueron a Kosambī y, tras conspirar sobre los medios para destruir el Dhamma-Vinaya, en el año 253 de la Era Budista, residiendo en seis lugares, dieron origen a nueve nuevas escuelas: (1) Hemavatika, (2) Rājagirika, (3) Siddhatthika, (4) Pubbaseliya, (5) Aparaseliya, (6) Vājiriya, (7) Vetulla, (8) Andhaka y (9) otra rama de la Mahāsaṅghika. Sus nombres y puntos de vista aparecen documentados en el comentario del Kathāvatthu.

เตสุ เหมวติกา สทฺธมฺมปติรูปกํ พุทฺธภาสิตภาเวน ทสฺเสตฺวา

Entre ellas, los de la escuela Hemavatika, presentando un falso Dhamma como si fuera la palabra de Buddha,

(๑) วณฺณปิฏกํ นาม คนฺถํ อกํสุ.

(1) crearon el texto llamado Vaṇṇapiṭaka.

ราชคิริกา (๒) องฺคุลิมาลปิฏกํ,

Los de la escuela Rājagirika crearon (2) el Aṅgulimālapiṭaka,

สิทฺธตฺถิกา (๓) คูฬฺหเวสฺสนฺตรํ,

los de la escuela Siddhatthika crearon (3) el Gūḷhavessantara,

ปุพฺพเสลิยา (๔) รฏฺฐปาลคชฺชิตํ,

los de la escuela Pubbaseliya crearon (4) el Raṭṭhapālagajjita,

อปรเสลิยา (๕) อาฬวกคชฺชิตํ,

los de la escuela Aparaseliya crearon (5) el Āḷavakagajjita,

วชิรปพฺพตวาสิโน [Pg.24] วาชิริยา (๖) คูฬฺหวินยํ นาม คนฺถํ อกํสุ.

y los de la escuela Vājiriya, residentes del monte Vajira, crearon el texto llamado (6) Gūḷhavinaya.

เตเยว สพฺเพ มายาชาลตนฺต-สมาชตนฺตาทิเก อเนเก ตนฺตคนฺเถ จ, มรีจิกปฺป-เหรมฺภกปฺปาทิเก อเนเก กปฺปคนฺเถ จ อกํสุ.

Todos ellos crearon también numerosos textos tántricos como el Māyājālatantra y el Samājatantra, así como diversos textos de rituales (kappa) como el Marīcikappa y el Herambhakappa.

เวตุลฺลวาทิโน ปน (๗) เวตุลฺลปิฏกมกํสุ.

Por su parte, los seguidores de la doctrina Vetulla crearon (7) el Vetullapiṭaka.

อนฺธกา จ (๘) รตนกูฏาทิเก คนฺเถ,

Los de la escuela Andhaka crearon textos como (8) el Ratanakūṭa y otros,

อญฺญมหาสงฺฆิกา จ (๙) อกฺขรสาริยาทิสุตฺตนฺเต อกํสุ.

y los de la otra rama de la Mahāsaṅghika crearon suttantas como (9) el Akkharasāriya.

เตสุ ปน สทฺธมฺมปติรูปเกสุ เวตุลฺลวาโท, วาชิริยวาโท, รตนกูฏสตฺถนฺติ อิมานิเยว ตีณิ ลงฺกาทีปมุปาคตานิ, อญฺญานิ ปน วณฺณปิฏกาทีนิ ชมฺพุทีเปเยว นิวตฺตนฺตีติ นิกายสงฺคเห วุตฺตํ. วณฺณปิฏกาทีนมฺปิ ปน ลงฺกาทีปมุปาคตจฺฉายา ทิสฺสเตว. ตถา หิ สมนฺตปาสาทิกาย วินยฏฺฐกถายํ (๓, ๙-ปิฏฺเฐ)

Entre esos falsos Dhammas, solo estos tres: la doctrina Vetulla (Vetullavāda), la doctrina Vājiriya (Vājiriyavāda) y el tratado Ratanakūṭa (Ratanakūṭasattha), llegaron a la isla de Sri Lanka (Laṅkādīpa); los otros, como el Vaṇṇapiṭaka y demás, permanecieron únicamente en Jambudīpa (India), según se afirma en el Nikāyasaṅgaha. No obstante, se perciben indicios de que textos como el Vaṇṇapiṭaka también llegaron a la isla de Sri Lanka. De hecho, en el Samantapāsādikā, el comentario del Vinaya, se dice:

‘‘วณฺณปิฏก องฺคุลิมาลปิฏกรฏฺฐปาลคชฺชิตอาฬวกคชฺชิตคูฬฺหมคฺคคูฬฺหเวสฺสนฺตร คูฬฺหวินย เวทลฺลปิฏกานิ ปน อพุทฺธวจนานิเยวาติ วุตฺต’’นฺติ จ.

«Se ha afirmado en los antiguos comentarios que textos como el Vaṇṇapiṭaka, Aṅgulimālapiṭaka, Raṭṭhapālagajjita, Āḷavakagajjita, Gūḷhamagga, Gūḷhavessantara, Gūḷhavinaya y el Vedallapiṭaka (o Vetullapiṭaka) no son en absoluto la palabra del Buddha».

สารตฺถปฺปกาสินิยา สํยุตฺตฏฺฐกถายมฺปิ (๒, ๑๘๖-ปิฏฺเฐ)

Asimismo, en el Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya, se dice:

‘‘คูฬฺหวินยํ คูฬฺหเวสฺสนฺตรํ คูฬฺหมโหสธํ วณฺณปิฏกํ องฺคุลิมาลปิฏกํ รฏฺฐปาลคชฺชิตํ อาฬวกคชฺชิตํ เวทลฺลปิฏกนฺติ อพุทฺธวจนํ สทฺธมฺมปติรูปกํ นามา’’ติ จ–

«El conjunto de textos compuesto por el Gūḷhavinaya, Gūḷhavessantara, Gūḷhamahosadha, Vaṇṇapiṭaka, Aṅgulimālapiṭaka, Raṭṭhapālagajjita, Āḷavakagajjita y el Vedallapiṭaka, es lo que se denomina falso Dhamma (saddhammapatirūpaka) y no es la palabra del Buddha».

เตสํ ปฏิกฺเขโป ทิสฺสติ. น หิ ตานิ อสุตฺวา, เตสญฺจ อตฺถํ อชานิตฺวา สีหฬฏฺฐกถาจริเยหิ ตานิ ปฏิกฺขิปิตุํ สกฺกา, นาปิ ตํ ปฏิกฺเขปวจนํ ชมฺพุทีปิกฏฺฐกถาจริยานํ วจนํ ภวิตุํ, มหามหินฺทตฺเถรสฺส สีหฬทีปํ [Pg.25] คมนสมเย เตสํเยว อภาวโต. ตสฺมา ตานิ จ ตทญฺญานิ จ มหายานิกปิฏกานิ ตํกาลิกานิ เยภุยฺเยน สีหฬทีปมุปาคตานีติ คเหตพฺพานิ. เตสุ จ วชฺชิปุตฺตกคณปริยาปนฺนสฺส ธมฺมรุจินิกายสฺส ปิฏกานํ ตทุปาคมนํ ปุพฺเพว วุตฺตํ. ตทญฺเญสํ ปน ตทุปาคมนํ เอวํ เวทิตพฺพํ.

Se observa el rechazo de estos textos como el Waṇṇapiṭaka y otros. De hecho, sin haberlos escuchado y sin conocer su significado, no es posible que los comentaristas de Sri Lanka los rechazaran; ni tampoco podría ser que dicho rechazo fuera palabra de los comentaristas de Jambudīpa, dado que en la época del viaje del Venerable Mahāmahindathera a la isla de Ceilán, tales obras aún no existían. Por lo tanto, debe entenderse que tanto estos como otros Piṭakas Mahāyānas de aquel tiempo llegaron a la isla de Ceilán en su mayor parte con posterioridad. Entre ellos, ya se ha mencionado anteriormente la llegada de los Piṭakas de la escuela Dhammaruci, perteneciente a la secta Vajjiputtaka. En cuanto a la llegada de los demás Piṭakas, debe entenderse de la siguiente manera.

เวตุลฺลวาทสฺส ปฐมนิคฺคโห

La primera represión de la doctrina Vetulla (Vetullavāda)

โวหารกติสฺสรญฺโญ กาเล (๗๕๘-๗๘๐-พุ-ว) อภยคิริวาสิโน ธมฺมรุจินิกายิกา ปุพฺเพ วุตฺตปฺปกาเรน สาสนวินาสนตฺถาย ภิกฺขุเวสธารีหิ เวตุลฺลวาทิพฺราหฺมเณหิ รจิตํ เวตุลฺลปิฏกํ สมฺปฏิคฺคเหตฺวา ‘‘อิทํ พุทฺธภาสิต’’นฺติ ทสฺเสนฺติ. ตํ มหาวิหารวาสิโน เถรวาทิกา ธมฺมวินเยน สํสนฺเทตฺวา อธมฺมวาโทติ ปฏิกฺขิปึสุ. ตํ สุตฺวา ราชา สพฺพสตฺถปารคุํ กปิลํ นาม อมจฺจํ เปเสตฺวา วินิจฺฉยํ การาเปตฺวา อพุทฺธภาสิตภาวํ ญตฺวา สพฺพํ เวตุลฺลโปตฺถกํ ฌาเปตฺวา ตลฺลทฺธิเก จ ปาปภิกฺขู นิคฺคเหตฺวา พุทฺธสาสนํ โชเตสิ. วุตฺตญฺเหตํ มหาวํเส –

En la época del rey Vohārakatissa (758-780 E.B.), los monjes de la escuela Dhammaruci que residían en Abhayagiri aceptaron el Vetullapiṭaka —compuesto por brahmanes seguidores de la doctrina Vetulla que vestían hábitos de monjes con el fin de destruir la Enseñanza, según se ha mencionado anteriormente— y lo presentaron afirmando: «Esto es palabra de Buda». Los monjes de la tradición Theravāda residentes en el Mahāvihāra, tras cotejarlo con el Dhamma y el Vinaya, lo rechazaron declarando que era una doctrina contraria al Dhamma. Al oír esto, el rey envió a un ministro llamado Kapila, experto en todas las escrituras, para que emitiera un juicio; tras determinar que no era palabra de Buda, el rey hizo quemar todos los libros Vetulla, castigó a los monjes pecadores que sostenían tales opiniones e hizo brillar la religión de Buda. Así se dice en el Mahāvaṃsa:

๓๖-๔๑.

‘‘เวตุลฺลวาทํ มทฺทิตฺวา, กาเรตฺวา ปาปนิคฺคหํ;

กปิเลน อมจฺเจน, สาสนํ โชตยี จ โส’’ติ.

«Tras aplastar la doctrina Vetulla y castigar a los malvados, a través del ministro Kapila, él hizo resplandecer la Enseñanza».

สาคลิยนิกายุปฺปตฺติ

El surgimiento de la escuela Sāgaliya

ปุนปิ เต อภยคิริวาสิโน โคฐาภยรญฺโญ กาเล (๗๙๗-๘๑๐-พุ-ว) เวตุลฺลวาทํ ตเถว ทสฺเสนฺติ. ตทา ปน เตสุ อุสฺสิลิยาติสฺโส นาม มหาเถโร โวหารกติสฺสราชกาเล เวตุลฺลวาทีนํ ภิกฺขูนํ กตนิคฺคหํ สุตฺวา ‘‘วิจารณสมฺปนฺนสฺส รญฺโญ สมเย ตเถว ภเวยฺย, น ภทฺทกเมต’’นฺติ จินฺเตตฺวา ‘‘น มยํ เตหิ เอกโต โหมา’’ติ ติสตมตฺเต ภิกฺขู คเหตฺวา ทกฺขิณคิริวิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมรุจินิกายโต วิสุํ หุตฺวา วสิ. เตสุ สาคโล นาม มหาเถโร ตตฺเถว ทกฺขิณคิริมฺหิ วสนฺโต อาคมพฺยาขฺยานมกาสิ. ตโต ปฏฺฐาย ตํ เถรมารพฺภ ตสฺสนฺเตวาสิโน สาคลิยา นาม อเหสุํ. เตสมฺปิ [Pg.26] วาโท ปจฺฉา มหาเสนราชกาเล เชตวนวิหาเร ปตฺถริ.

Nuevamente, en tiempos del rey Goṭhābhaya (797-810 E.B.), aquellos residentes de Abhayagiri presentaron de igual modo la doctrina Vetulla. En aquel entonces, un gran thera de entre ellos llamado Ussiliyā-Tissa, habiendo oído sobre el castigo impuesto a los monjes seguidores del Vetulla en tiempos del rey Vohārakatissa, pensó: «En tiempos de este rey, dotado de discernimiento, podría ocurrir lo mismo, y eso no sería bueno». Decidiendo: «No nos uniremos a ellos», tomó a unos trescientos monjes y se dirigió al monasterio Dakkhiṇagiri, viviendo allí separado de la escuela Dhammaruci. De entre ellos, un gran thera llamado Sāgala compuso allí mismo, en Dakkhiṇagiri, una explicación de los textos sagrados (Āgamabyākhyāna). A partir de entonces, tomando como referencia a dicho thera, sus discípulos fueron conocidos como Sāgaliyas. Su doctrina se extendió posteriormente en el monasterio Jetavana durante el reinado del rey Mahāsena.

เวตุลฺลวาทสฺส ทุติยนิคฺคโห

La segunda represión de la doctrina Vetulla

โคฐาภโย ปน ราชา ปญฺจสุ วิหาเรสุ มหาภิกฺขุสงฺฆํ เอกโต สนฺนิปาเตตฺวา ตํ ปวตฺตึ ปุจฺฉิตฺวา เวตุลฺลวาทสฺส อพุทฺธภาสิตภาวํ ญตฺวา ตํวาทิโน สฏฺฐิ ปาปภิกฺขู ลกฺขณาหเต กตฺวา รฏฺฐโต ปพฺพาเชสิ, เวตุลฺลโปตฺถกานิ จ ฌาเปตฺวา พุทฺธสาสนํ โชเตสิ.

El rey Goṭhābhaya, por su parte, convocó a la gran comunidad de monjes de los cinco monasterios principales y, tras indagar sobre el asunto y comprobar que la doctrina Vetulla no era palabra de Buda, marcó con sellos a sesenta monjes pecadores que sostenían dicha doctrina y los expulsó del reino; además, hizo quemar los libros Vetulla e hizo resplandecer la religión de Buda.

ตทา รฏฺฐโต ปพฺพาชิเตสุ เตสุ ภิกฺขูสุ เกจิ กาวีรปฏฺฏนํ คนฺตฺวา ตตฺถ วสนฺติ. ตสฺมิญฺจ สมเย เอโก อญฺญติตฺถิยมาณวโก เทสนฺตรโต กาวีรมาคนฺตฺวา ปฏฺฏนคามิเกหิ เตสํ ภิกฺขูนํ กตูปหารํ ทิสฺวา ลาภสกฺการํ นิสฺสาย เตสํ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา สงฺฆมิตฺโตติ นาเมน ปากโฏ อโหสิ. โส มหาวิหารวาสีนํ ธมฺมวินิจฺฉยํ นิสฺสาย โคฐาภยรญฺญา เวตุลฺลวาทเหตุ เตสํ ภิกฺขูนํ รฏฺฐา ปพฺพาชิตภาวํ ญตฺวา มหาวิหารวาสีนํ กุทฺโธ หุตฺวา ‘‘เวตุลฺลวาทํ วา เน คาหาเปสฺสามิ, วิหาเร วา เนสํ อุมฺมูเลตฺวา วินาเสสฺสามี’’ติ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ราชานํ ปสาเทตฺวา ตสฺส ทฺเว ปุตฺเต สิปฺปํ สิกฺขาเปสฺสามีติ อารภิ. ตถาปิ อตฺตโน วาทสฺส ชานนสมตฺถํ เชฏฺฐติสฺสํ โอหาย อนาคเต อตฺตโน วจนํ การาเปตุํ สกฺกุเณยฺยํ กนิฏฺฐํ มหาเสนกุมารเมว สงฺคณฺหิตฺวา สิปฺปํ สิกฺขาเปสิ. วิตุโน อจฺจเยน เชฏฺฐติสฺสกุมาเร รชฺชํ ปตฺเต (๘๑๐-๘๑๙-พุ-ว) โส ตสฺส รญฺโญ ภีโต กาวีรปฏฺฏนเมว คโต.

En aquel tiempo, algunos de los monjes expulsados del reino se dirigieron al puerto de Kāvīra y se establecieron allí. Durante ese periodo, un joven de otra creencia llegó a Kāvīra desde otra región y, al ver las ofrendas que los habitantes del puerto hacían a esos monjes, se ordenó entre ellos por interés en las ganancias y el honor, llegando a ser conocido con el nombre de Saṅghamitta. Debido al juicio del Dhamma de los residentes del Mahāvihāra, y sabiendo que sus maestros habían sido expulsados del reino por el rey Goṭhābhaya a causa de la doctrina Vetulla, se llenó de ira contra los del Mahāvihāra y juró: «O les hago aceptar la doctrina Vetulla, o arrancaré de raíz sus monasterios y los destruiré». Fue a la isla de Ceilán, se ganó la confianza del rey y se propuso enseñar artes y ciencias a sus dos hijos. No obstante, dejando de lado a Jeṭṭhatissa, quien era capaz de reconocer su falsa doctrina, favoreció y enseñó únicamente al príncipe menor Mahāsena, quien podría ser inducido a obedecer sus palabras en el futuro. Al fallecer el padre y ascender al trono el príncipe Jeṭṭhatissa (810-819 E.B.), Saṅghamitta, temeroso de dicho rey, regresó al puerto de Kāvīra.

มหาเสนรญฺโญ ปน กาเล (๘๑๙-๘๔๕-พุ-ว) โส ปุน สีหฬทีปมาคนฺตฺวา อภยคิริวิหาเร วสนฺโต มหาวิหารวาสีหิ เวตุลฺลวาทํ คาหาเปตุํ นานาปกาเรหิ วายามมกาสิ. ตถาปิ เตหิ ตํ คาหาเปตุํ อสกฺโกนฺโต ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา นานาการเณหิ สญฺญาเปตฺวา [Pg.27] ‘‘โย โกจิ เอกสฺสปิ ภิกฺขุสฺส มหาวิหารวาสิโน อาหารํ ทเทยฺย, ตสฺส สตํ ทณฺโฑ’’ติ รญฺโญ อาณาย นคเร เภรึ จราเปสิ. ตทา มหาวิหารวาสิโน นคเร ปิณฺฑาย จรนฺตา ตโย ทิวเส ภิกฺขมลทฺธา มหาปาสาเท สนฺนิปติตฺวา ‘‘สเจ มยํ ขุทาเหตุ อธมฺมํ ธมฺโมติ คณฺเหยฺยาม, พหู ชนา ตํ คเหตฺวา อปายคามิโน ภวิสฺสนฺติ, มยญฺจ สพฺเพ สาวชฺชา ภวิสฺสาม, ตสฺมา น มยํ ชีวิตเหตุปิ เวตุลฺลวาทํ ปฏิคฺคณฺหิสฺสามา’’ติ สมฺมนฺตยิตฺวา มหาวิหาราทิเก สพฺพวิหาเร ฉฑฺเฑตฺวา โรหณชนปทญฺจ มลยปเทสญฺจ อคมึสุ.

Sin embargo, en la época del rey Mahāsena (819-845 E.B.), él regresó a la isla de Ceilán y, residiendo en el monasterio Abhayagiri, se esforzó por diversos medios para que los residentes del Mahāvihāra aceptaran la doctrina Vetulla. Al no poder obligarlos a aceptarla, se acercó al rey y, persuadiéndolo con diversos argumentos, hizo proclamar por la ciudad mediante el sonido del tambor y por orden real: «Cualquiera que dé alimento a un solo monje residente del Mahāvihāra, será multado con cien monedas». En aquel entonces, los monjes del Mahāvihāra, al salir a pedir limosna por la ciudad y no recibir nada durante tres días, se reunieron en el Gran Palacio (Mahāpāsāda) y deliberaron: «Si por causa del hambre aceptamos como Dhamma lo que no es Dhamma, muchas personas también lo aceptarán y caerán en estados de sufrimiento, y todos nosotros seremos culpables. Por lo tanto, ni siquiera a costa de nuestra vida aceptaremos la doctrina Vetulla». Tras acordar esto, abandonaron todos los monasterios, incluido el Mahāvihāra, y partieron hacia la región de Rohaṇa y la zona de Malaya.

เวตุลฺลวาโท

La doctrina Vetulla

กีทิโส เวตุลฺลวาโท นาม, ยโต มหาวิหารวาสิโน อติวิย ชิคุจฺฉึสูติ? อิทานิ เวตุลฺลวาทสฺส สรูปํ สพฺพากาเรน ปกาเสตุํ น สกฺกา, เวตุลฺลนาเมน โปตฺถกานํ วา นิกายสฺส วา เอตรหิ อปากฏภาวโต. อภิธมฺมปิฏเก ปน กถาวตฺถุอฏฺฐกถายํ กติปยา เวตุลฺลวาทา อาคตา. กถํ? –

¿Cómo es la llamada doctrina Vetulla, por la cual los residentes del Mahāvihāra sintieron tanto asco y repugnancia? Actualmente no es posible exponer la naturaleza de la doctrina Vetulla en todos sus aspectos, debido a que ni los libros ni la escuela con el nombre de Vetulla son conocidos hoy en día. No obstante, en el comentario del Kathāvatthu del Abhidhammapiṭaka, aparecen algunas tesis de la doctrina Vetulla. ¿Cuáles son? —

‘‘ปรมตฺถโต มคฺคผลาเนว สงฺโฆ, มคฺคผเลหิ อญฺโญ สงฺโฆ นาม นตฺถิ, มคฺคผลานิ จ น กิญฺจิ ปฏิคฺคณฺหนฺติ, ตสฺมา น วตฺตพฺพํ สงฺโฆ ทกฺขิณํ ปฏิคฺคณฺหาตี’’ติ จ (๑).

(1) «En sentido último, solo las Sendas y los Frutos constituyen el Saṅgha; no existe un Saṅgha aparte de las Sendas y los Frutos. Y dado que las Sendas y los Frutos no pueden recibir nada, por lo tanto, no debe decirse que el Saṅgha recibe ofrendas».

‘‘มคฺคผลาเนว สงฺโฆ นาม, น จ ตานิ ทกฺขิณํ วิโสเธตุํ สกฺโกนฺติ, ตสฺมา น วตฺตพฺพํ สงฺโฆ ทกฺขิณํ วิโสเธตี’’ติ จ (๒).

(2) «Solo las Sendas y los Frutos son llamados Saṅgha, y estos no son capaces de purificar (hacer meritoria) la ofrenda; por lo tanto, no debe decirse que el Saṅgha purifica la ofrenda».

‘‘มคฺคผลาเนว สงฺโฆ นาม, น จ ตานิ กิญฺจิ ภุญฺชนฺติ, ตสฺมา น วตฺตพฺพํ สงฺโฆ ภุญฺชติ ปิวติ ขาทติ สายตี’’ติ จ (๓).

(3) «Solo las Sendas y los Frutos son llamados Saṅgha, y estos no comen nada; por lo tanto, no debe decirse que el Saṅgha come, bebe, mastica o degusta».

มคฺคผลาเนว สงฺโฆ นาม, น จ สกฺกา เตสํ กิญฺจิ ทาตุํ, น จ เตหิ ปฏิคฺคณฺหิตุํ, นาปิ เตสํ ทาเนน โกจิ อุปกาโร อิชฺฌติ, ตสฺมา น วตฺตพฺพํ สงฺฆสฺส ทินฺนํ มหปฺผล’’นฺติ จ (๔).

(4) Solo los Senderos y los Frutos son llamados Saṅgha; no es posible darles nada, ni ellos pueden recibir nada, ni a través de una donación a ellos se logra ningún beneficio; por lo tanto, no debe decirse que lo dado al Saṅgha es de gran fruto.

‘‘พุทฺโธ ภควา น กิญฺจิ ปริภุญฺชติ, โลกานุวตฺตนตฺถํ ปน ปริภุญฺชมานํ วิย อตฺตานํ ทสฺเสติ, ตสฺมา นิรุปการตฺตา น วตฺตพฺพํ ตสฺมึ ทินฺนํ มหปฺผล’’นฺติ จ (๕).

(5) El Bienaventurado Buda no consume nada; sin embargo, se muestra a sí mismo como si consumiera por el bien de conformarse al mundo. Por lo tanto, al no tener utilidad, no debe decirse que lo dado a Él es de gran fruto.

‘‘ภควา [Pg.28] ตุสิตภวเน นิพฺพตฺโต ตตฺเถว วสติ, น มนุสฺสโลกํ อาคจฺฉติ, นิมฺมิตรูปมตฺตกํ ปเนตฺถ ทสฺเสตี’’ติ จ (๖).

(6) El Bienaventurado nació en el reino de Tusita y reside allí mismo; no viene al mundo de los hombres; más bien, solo manifiesta aquí una forma creada (nimmita-rūpa).

‘‘ตุสิตปุเร ฐิโต ภควา ธมฺมเทสนตฺถาย อภินิมฺมิตํ เปเสสิ, เตน เจว, ตสฺส จ เทสนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน ธมฺโม เทสิโต, น พุทฺเธน ภควตา’’ติ จ (๗).

(7) Permaneciendo en la ciudad de Tusita, el Bienaventurado envió a un ser creado con el propósito de enseñar el Dhamma; el Dhamma fue enseñado por ese ser creado y por el venerable Ānanda, quien recibió esa enseñanza, y no por el propio Bienaventurado Buda.

‘‘เอกาธิปฺปาเยน เมถุโน ธมฺโม ปฏิเสวิตพฺโพ. อยํ ปเนตฺถ อตฺโถ – การุญฺเญน วา เอเกน อธิปฺปาเยน เอกาธิปฺปาโย, สํสาเร วา เอกโต ภวิสฺสามาติ อิตฺถิยา สทฺธึ พุทฺธปูชาทีนิ กตฺวา ปณิธิวเสน เอโก อธิปฺปาโย อสฺสาติ เอกาธิปฺปาโย, เอวรูโป ทฺวินฺนมฺปิ ชนานํ เอกาธิปฺปาโย เมถุโน ธมฺโม ปฏิเสวิตพฺโพ’’ติ จ (๘) เอวํ เวตุลฺลวาทีนํ ลทฺธิโย อาคตา, เอตฺตกาเยว เนสํ วาทา เถรวาทคนฺถวเสน ทานิ ปญฺญายนฺติ.

(8) El acto sexual puede ser practicado con un propósito común. El significado aquí es: ya sea por compasión, con un solo propósito, existe un propósito común; o con el deseo de renacer juntos en el saṃsāra, habiendo realizado ofrendas al Buda junto con una mujer y formulando un anhelo (paṇidhana), existe un solo propósito; tal acto sexual con un propósito común de ambas personas puede ser practicado. Estas son las doctrinas de los Vetullavādins; hasta este punto se conocen sus enseñanzas según los textos de la tradición Theravāda.

เอตฺถ จ อาทิโต จตูหิ วาเทหิ สุตฺตนฺตาคตสงฺโฆ จ มิจฺฉา คหิโต, วินยาคตสงฺโฆ จ สพฺพถา ปฏิกฺขิตฺโต. ตทนนฺตรํ ตโย วาทา อิสฺสรนิมฺมานวาทานุวตฺตกา. อนฺติมสฺส ปน อสทฺธมฺมวาทภาโว อติวิย ปากโฏติ.

En este contexto, mediante los primeros cuatro puntos de vista, el Saṅgha que aparece en los Suttas es interpretado erróneamente, y el Saṅgha que aparece en el Vinaya es totalmente rechazado. Los siguientes tres puntos de vista siguen la doctrina de la creación por un dios (Issara). La naturaleza de la última como una enseñanza falsa (asaddhamma) es extremadamente evidente.

อภิธมฺมสมุจฺจเย ปน เวตุลฺลปิฏกสฺส โพธิสตฺตปิฏกภาโว ปกาสิโต, ตสฺมา สทฺธมฺมปุณฺฑริกสุตฺตาทิเก โพธิสตฺตปิฏเก อาคตวาโทปิ ‘‘เวตุลฺลวาโท’’ติ เวทิตพฺโพ.

En el Abhidhammasamuccaya, se declara que el Vetulla-piṭaka es el Bodhisatta-piṭaka; por lo tanto, las doctrinas que aparecen en el Bodhisatta-piṭaka, tales como el Saddharmapuṇḍarīka-sutta y otros, deben ser conocidas como 'Vetullavāda'.

มหาวิหารนาสนํ

La destrucción del Mahāvihāra

มหาวิหารวาสีสุ ปน วุตฺตปฺปกาเรน สพฺพวิหาเร ฉฑฺเฑตฺวา คเตสุ สงฺฆมิตฺโต ปาปภิกฺขุ ราชานํ สญฺญาเปตฺวา โลหปาสาทาทิเก จตุสฏฺฐฺยาธิเก ติสตมตฺเต ปริเวณปาสาเท นาเสตฺวา สมูลํ อุทฺธราเปตฺวา อภยคิริวิหารํ อานยาเปสิ. วิหารภูมิยญฺจ กสาเปตฺวา อปรณฺเณ วปาเปสิ. เอวํ ตทา มหาวิหาโร นว วสฺสานิ ภิกฺขูหิ สุญฺโญ อโหสิ อาวาสวิรหิโต จ. อถ ราชา เมฆวณฺณาภยสฺส นาม กลฺยาณมิตฺตภูตสฺส อมจฺจสฺส สนฺตชฺชนปุพฺพงฺคเมน วจเนน [Pg.29] มหาวิหารํ ปุน ปากติกํ กตฺวา เต จาปิ อปกฺกนฺเต ภิกฺขู อาเนตฺวา จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐหิ.

Cuando los residentes del Mahāvihāra se marcharon, abandonando todos los monasterios de la manera mencionada, el malvado monje Saṅghamitta persuadió al rey para que destruyera unos trescientos sesenta y cuatro pabellones y recintos, incluyendo el Lohapāsāda, haciéndolos demoler desde sus cimientos y trasladar los materiales al Abhayagiri-vihāra. También hizo que el terreno del monasterio fuera arado y sembrado con legumbres. Así, en aquel tiempo, el Mahāvihāra estuvo vacío de monjes y carente de viviendas durante nueve años. Posteriormente, el rey, tras ser reprendido y persuadido por el ministro Meghavaṇṇābhaya, quien era su buen amigo (kalyāṇamitta), restauró el Mahāvihāra a su estado original, trajo de vuelta a los monjes que se habían marchado y los atendió con los cuatro requisitos.

เชตวนวาสินิกายุปฺปตฺติ

El origen de la secta de los residentes de Jetavana

ปุนปิ ราชา ทกฺขิณารามวาสิมฺหิ ชิมฺหมานเส กุหกติสฺสตฺเถเร ปสนฺโน หุตฺวา ตสฺสตฺถาย มหาวิหารสีมพฺภนฺตเร โชติวนุยฺยาเน เชตวนวิหารํ กาเรตุมารภิ. มหาวิหารวาสิโน ภิกฺขู ตํ นิวาเรตุํ อสกฺโกนฺตา ปุนปิ ตโต อปกฺกมึสุ. ตทาปิ มหาวิหาโร นว มาสานิ ภิกฺขูหิ สุญฺโญ อโหสิ. ราชา ปน อตฺตโน อชฺฌาสยวเสเนว ตตฺถ เชตวนวิหารํ กาเรตฺวา ตสฺส กุหกติสฺสตฺเถรสฺส อทาสิเยว. ตตฺถ ทกฺขิณคิริวิหารโต สาคลิยา ภิกฺขู อาคนฺตฺวา วสึสุ. ปจฺฉา จ เต อมฺพสามเณรสิลากาลรญฺโญ กาเล (๑๐๖๗-๑๐๘๐-พุ-ว) เวตุลฺลวาทิโน อเหสุํ.

Nuevamente, el rey, habiendo depositado su confianza en el anciano Kohaka Tissa, un residente del Dakkhiṇārāma de mente tortuosa, comenzó a construir para él el Jetavana-vihāra en el jardín de Joti, dentro de los límites del Mahāvihāra. Los monjes residentes del Mahāvihāra, al no poder impedírselo al rey, se marcharon de allí una vez más. En aquel entonces, el Mahāvihāra estuvo vacío de monjes durante nueve meses. El rey, siguiendo su propio deseo, construyó allí el Jetavana-vihāra y se lo entregó a dicho anciano Kohaka Tissa. Allí vinieron a residir los monjes Sāgaliya del Dakkhiṇagiri-vihāra. Posteriormente, durante el tiempo del rey Ambasāmaṇera Silākāla (años 1067-1080 de la era de Buda), los monjes residentes del Jetavana-vihāra se convirtieron en seguidores de la doctrina Vetullavāda.

เอวํ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส สีหฬทีปมาคมนกาลโต (๙๖๕-พุ-ว) ปุพฺเพเยว วิสุทฺธตฺเถรวาทีหิ มหาวิหารวาสีหิ วิรุทฺธสมยา อภยคิริวาสิโน (๔๕๕-พุ-ว) สาคลิยา (๗๙๗-๘๑๐-พุ-ว) เชตวนวาสิโน (๘๒๙-๘๔๕-พุ-ว) จาติ ตโย นิกายา อุปฺปนฺนา อเหสุํ. เตสุ ปน อภยคิริวาสิโนเยว วิเสสโต ปากฏา เจว โหนฺติ พลวนฺโต จ. ตถา หิ เต วิสุทฺธตฺเถรวาทปิฏกญฺจ วชฺชิปุตฺตกปริยาปนฺนธมฺมรุจินิกายปิฏกญฺจ มหิสาสกาทินิกายปิฏกญฺจ มหายานปิฏกญฺจ สมฺปฏิจฺฉนฺติ. เตสุ ธมฺมรุจินิกายปิฏกสฺส สมฺปฏิจฺฉิตภาโว ปากโฏเยว. มหิสาสกาทินิกายปิฏกสฺส สมฺปฏิจฺฉิตภาโว ปน ผาหิยนฺนามสฺส จินภิกฺขุโน อทฺธานกฺกมสลฺลกฺขณกถาย เจว อฏฺฐกถาสุ ปฏิกฺขิตฺตวณฺณปิฏกาทินามวเสน จ เวทิตพฺโพ, ตถา มหายานปิฏกสฺส สมฺปฏิจฺฉิตภาโวปิ.

De esta manera, incluso antes de la llegada del venerable maestro Buddhaghosa a la isla de Ceilán (año 965 de la era de Buda), ya habían surgido tres sectas con doctrinas opuestas a los residentes del Mahāvihāra, quienes eran seguidores del Theravāda puro: la de los residentes de Abhayagiri (año 455), la de los Sāgaliya (años 797-810) y la de los residentes de Jetavana (años 829-845). Entre ellas, solo los residentes de Abhayagiri eran especialmente prominentes y poderosos. En efecto, ellos aceptaban y enseñaban tanto el Piṭaka del Theravāda puro como el Piṭaka de la secta Dhammaruci, perteneciente a los Vajjiputtakas, el Piṭaka de las sectas Mahisāsaka y otras, y el Piṭaka del Mahāyāna. De entre ellos, la aceptación del Piṭaka de la secta Dhammaruci es bien conocida. La aceptación del Piṭaka de las sectas Mahisāsaka y otras se conoce a través del relato del viaje del monje chino Faxian (Phāhiya) y por los nombres como Vaṇṇa-piṭaka, etc., que son rechazados en los Comentarios; del mismo modo se conoce la aceptación del Piṭaka del Mahāyāna.

ผาหิยมทฺธานกฺกมกถา

El relato del viaje de Faxian

ผาหิยนฺนาเมน หิ จินภิกฺขุนา ๙๕๖-พุทฺธวสฺเส สีหฬทีปโต สกฺกตภาสาโรปิตํ มหิสาสกวินยปิฏกญฺจ ทีฆาคโม จ สํยุตฺตาคโม จ สนฺนิปาตปิฏกญฺจ อตฺตนา สห จินรฏฺฐมานีตนฺติ ตสฺส อทฺธานกฺกมกถายํ [Pg.30] ทสฺสิตํ. ตญฺจ สพฺพํ อภยคิริวิหารโตเยว ลทฺธมสฺส, มหาวิหารวาสีนํ สกฺกตาโรปิตปิฏกาภาวโต. อฏฺฐกถายํ ปฏิกฺขิตฺตวณฺณปิฏกาทีนิ จ ตตฺเถว ภเวยฺยุํ, มหาวิหารวาสีหิ เตสํ อปฺปฏิคฺคหิตภาวโต. ตถา ‘‘ผาหิยมฺภิกฺขุสฺส สีหฬทีเป ปฏิวสนกาเล (๙๕๔-๙๕๖-พุ-ว) มหาวิหาเร ติสหสฺสมตฺตา ภิกฺขู วสนฺติ, เต เถรวาทปิฏกเมว อุคฺคณฺหนฺติ, น มหายานปิฏกํ. อภยคิริวิหาเร ปญฺจสหสฺสมตฺตา ภิกฺขู วสนฺติ, เต ปน ทฺเวปิ ปิฏกานิ อุคฺคณฺหนฺติ มหายานปิฏกญฺเจว เถรวาทปิฏกญฺจา’’ติ จ เตเนว จินภิกฺขุนา ทสฺสิตํ.

En el relato de su viaje, el monje chino llamado Faxian indica que en el año 956 de la era de Buda llevó consigo a China desde la isla de Ceilán el Vinaya-piṭaka de la secta Mahisāsaka puesto en sánscrito, el Dīgha-āgama, el Saṃyutta-āgama y el Sannipāta-piṭaka (colección de sutras). Probablemente obtuvo todo esto únicamente del Abhayagiri-vihāra, debido a la ausencia de un Piṭaka puesto en sánscrito entre los residentes del Mahāvihāra. El Vaṇṇa-piṭaka y otros textos rechazados en los Comentarios también debieron estar allí mismo, dado que no fueron aceptados por los residentes del Mahāvihāra. Asimismo, el propio monje chino señaló que: 'Durante el tiempo de residencia del monje Faxian en la isla de Ceilán (años 954-956 de la era de Buda), en el Mahāvihāra residían unos tres mil monjes; ellos estudian solo el Piṭaka del Theravāda y no el Piṭaka del Mahāyāna. En el Abhayagiri-vihāra residen unos cinco mil monjes; ellos, en cambio, estudian ambos Piṭakas, tanto el Piṭaka del Mahāyāna como el Piṭaka del Theravāda'.

ยสฺมา ปน อภยคิริวาสิโน มหายานปิฏกมฺปิ อุคฺคณฺหนฺติ, ตสฺมา ตสฺมึ วิหาเร มหายานิกานํ ปธานาจริยภูเตหิ อสฺสโฆสนาคชฺชุเนหิ กตคนฺถาปิ สํวิชฺชมานาเยว ภเวยฺยุํ, ตโตเยว เตสํ นยญฺจ นามญฺจ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโรปิ อญฺเญปิ ตํกาลิกา มหาวิหารวาสิโน สุตสมฺปนฺนา เถรา ชาเนยฺยุํเยว. อปิจ ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ สมุทฺทสมีเป คุนฺตาชนปเท นาคารชุนโกณฺฑํ นาม ฐานมตฺถิ, ยตฺถ นาคชฺชุโน มหายานิกานํ ปธานาจริยภูโต วสนฺโต พุทฺธสาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. อาจริยพุทฺธโฆสสฺส จ ตนฺเทสิกภาวนิมิตฺตํ ทิสฺสติ, ตํ ปจฺฉโต (๓๓-ปิฏฺเฐ) อาวิภวิสฺสติ. ตสฺมาปิ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร นาคชฺชุนสฺส จ อสฺสโฆสสฺส จ นยญฺจ นามญฺจ ชาเนยฺยเยวาติ สกฺกา อนุมินิตุํ.

Debido a que los monjes de Abhayagiri también estudian el Pitaka Mahayana, es probable que en ese monasterio existieran obras compuestas por Asvaghosha y Nagarjuna, los principales maestros de los mahayanistas. Por lo tanto, tanto el Thera Buddhaghosa como otros Theras eruditos de los moradores del Mahavihara de aquella época debieron conocer sus métodos y nombres. Además, en el sur de la India, cerca del mar en el distrito de Guntur, existe un lugar llamado Nagarjunakonda, donde Nagarjuna, el maestro principal de los mahayanistas, residió y estableció la Dispensación del Buda. Existen indicios de que el maestro Buddhaghosa procedía de esa región, lo cual se aclarará más adelante (en la página 33). Por consiguiente, se puede inferir que el Thera Buddhaghosa conocía el método y el nombre tanto de Nagarjuna como de Asvaghosha.

ชานโตเยว ปน เตสํ นยสฺส วา นามสฺส วา อตฺตโน อฏฺฐกถายมปฺปกาสนํ เตสํ นิกายนฺตรภาวโตเยวสฺส. ตถา หิ เตสํ อสฺสโฆสนาคชฺชุนานํ อสฺสโฆโส เถรวาทโต ภินฺเนสุ เอกาทสสุ คเณสุ สพฺพตฺถิวาทคเณ ปริยาปนฺโน, นาคชฺชุโน จ มหาสงฺฆิก-เจติยวาทิคณาทีหิ ชาเต มหายานนิกาเย ปริยาปนฺโน, [Pg.31] มหาวิหารวาสิโน จ อาทิโตเยว ปฏฺฐาย นิกายนฺตรสมเยหิ อสมฺมิสฺสนตฺถํ อตฺตโน ปิฏกํ อตีว อาทรํ กตฺวา รกฺขนฺติ, อยญฺจ อาจริยพุทฺธโฆโส เตสมญฺญตโร. วุตฺตญฺหิ ตสฺส คนฺถนิคมเนสุ ‘‘มหาวิหารวาสีนํ วํสาลงฺการภูเตนา’’ติ. ตสฺมา ‘‘อาจริยพุทฺธโฆโส เตสํ นยํ ชานนฺโตเยว อตฺตโน คนฺเถสุ นิกายนฺตรสมเยหิ อสมฺมิสฺสนตฺถํ นปฺปกาเสสี’’ติ เวทิตพฺพํ.

El hecho de que, aun conociéndolos, no mencionara sus métodos o nombres en sus propios comentarios se debe probablemente a que pertenecían a otras sectas. Pues, entre ellos, Asvaghosha pertenecía a la secta Sarvastivada, una de las once sectas que se separaron del Theravada; y Nagarjuna pertenecía a la secta Mahayana, surgida de las sectas Mahasanghika, Cetiyavada y otras. Los moradores del Mahavihara, desde el principio, protegieron su Pitaka con gran esmero para evitar la mezcla con las doctrinas de otras sectas, y este maestro Buddhaghosa era uno de ellos. En las conclusiones de sus obras se afirma: 'por Buddhaghosa, quien es un adorno del linaje de los moradores del Mahavihara'. Por lo tanto, debe entenderse que el maestro Buddhaghosa, aun conociendo sus métodos, no los expuso en sus propias obras para evitar la mezcla con las doctrinas de otras sectas.

เอตฺตาวตา จ ยานิ ‘‘โพธิมณฺฑสมีปมฺหิ, ชาโต พฺราหฺมณมาณโว’’ติอาทินา วุตฺตสฺส มหาวํสวจนสฺส วิจารณมุเขน อาจริยพุทฺธโฆสสฺส วมฺภนวจนานิ ธมฺมานนฺทโกสมฺพินา วุตฺตานิ, ตานิ อมูลกภาเวน อนุวิจาริตานิ. ตถาปิ ‘‘อาจริยพุทฺธโฆโส โพธิมณฺฑสมีเป ชาโต’’ติ เอตํ ปน อตฺถํ สาเธตุํ ทฬฺหการณํ น ทิสฺสเตว ฐเปตฺวา ตํ มหาวํสวจนํ, ยมฺปิ พุทฺธโฆสุปฺปตฺติยํ วุตฺตํ, ตมฺปิ มหาวํสเมว นิสฺสาย วุตฺตวจนตฺตา น ทฬฺหการณํ โหตีติ.

Con esta explicación, se ha analizado la falta de fundamento de las palabras de difamación dichas por Dharmananda Kosambi contra el maestro Buddhaghosa, basadas en el examen de las palabras del Mahavamsa que dicen: 'Cerca del Bodhimanda, nació un joven brahmán', etc. Sin embargo, para confirmar este punto de que 'el maestro Buddhaghosa nació cerca del Bodhimanda', no se encuentra ninguna razón sólida aparte de esa declaración del Mahavamsa; e incluso lo que se dice en el Buddhaghosuppatti, al basarse en el propio Mahavamsa, no constituye una prueba sólida.

มรมฺมรฏฺฐิกภาวกถา

Relato sobre su origen en el país de Myanmar

เอกจฺเจ ปน มรมฺมรฏฺฐิกา ‘‘อาจริยพุทฺธโฆโส มรมฺมรฏฺเฐ สถุํ นาม นครโต สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สงฺคหฏฺฐกถาโย อกาสี’’ติ วทนฺติ. ตํ ธมฺมานนฺเทน อนุชานิตฺวา ‘‘ตมฺปิ โถกํ ยุตฺติสมฺปนฺนํ, อหํ เอวํ สทฺทหามิ ‘พุทฺธโฆโส ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ เตลงฺคชาติโก’ติ, เตลงฺคชาติกา จ พหู ชนา มรมฺมรฏฺเฐ จ อินฺโทจิน รฏฺเฐ จ คนฺตฺวา วสนฺติ, ตลฺหิง? อิติ โวหาโร จ ตโตเยว เตลงฺคปทโต อุปฺปนฺโน. ตถา ‘พุทฺธโฆโส อฏฺฐกถาโย กตฺวา สีหฬทีปโต มรมฺมรฏฺฐํ คนฺตฺวา ปจฺฉิมภาเค ตตฺเถว วสี’ติปิ คเหตุํ สกฺกา, ตสฺส หิ คนฺถา มรมฺมรฏฺเฐ สีหฬรฏฺฐโตปิ สุรกฺขิตตรา โหนฺตี’’ติ จ วตฺวา ปติฏฺฐาปิตํ.

Algunos eruditos de Myanmar afirman que 'el maestro Buddhaghosa fue desde la ciudad de Thaton en el país de Myanmar a la isla de Ceilán y compuso los comentarios recopilatorios'. Dharmananda, aceptando esto en parte, sostuvo: 'Eso también tiene algo de lógica; yo creo que Buddhaghosa era de la etnia Telugu del sur de la India. Muchos Telugus fueron a vivir a Myanmar y a Indochina, y el término birmano "Talain" proviene de la palabra "Telanga". Asimismo, se puede considerar que Buddhaghosa, tras componer los comentarios, fue de Ceilán a Myanmar y vivió allí en la última parte de su vida, pues sus obras están mejor preservadas en Myanmar que en la propia isla de Ceilán'.

ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิกภาวยุตฺติ

Lógica sobre su origen en el sur de la India

พหู ปน อาธุนิกา วิจกฺขณา ธมฺมานนฺทาทโย ‘‘อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิโก’’ติ วทนฺติ. อยํ ปเนตฺถ ยุตฺติ, เยภุยฺเยน หิ อฏฺฐกถาฏีกาการา เถรา ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิกาเยว. ตถา [Pg.32] หิ พุทฺธวํสฏฺฐกถาย จ อภิธมฺมาวตารฏฺฐกถาย จ วินยวินิจฺฉยฏฺฐกถาย จ การโก อาจริยพุทฺธทตฺตตฺเถโร โจฬรฏฺเฐ ตมฺพปณฺณินทิยํ อุรคนคเร ชาโต อาจริยพุทฺธโฆเสน เอกกาลิโก จ. ปรมตฺถวินิจฺฉย-นามรูปปริจฺเฉท-อภิธมฺมตฺถสงฺคหานํ การโก อาจริยอนุรุทฺธตฺเถโร กญฺจิวรรฏฺเฐ กาเวรินครชาติโก. ขุทฺทกนิกายปริยาปนฺนอุทานาทิปาฬิยา สํวณฺณนาภูตาย ปรมตฺถทีปนิยา การโก อาจริยธมฺมปาลตฺเถโรปิ ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ กญฺจิปุรชาติโก. ตเถวายมฺปีติ เวทิตพฺโพ. วุตฺตญฺหิ มโนรถปูรณิยา นาม องฺคุตฺตรฏฺฐกถาย นิคมเน –

Muchos eruditos modernos, incluidos Dharmananda y otros, afirman que 'el Thera Buddhaghosa era del sur de la India'. La lógica en esto es que la mayoría de los Theras que compusieron comentarios y subcomentarios eran del sur de la India. Por ejemplo, el maestro Thera Buddhadatta, autor del comentario del Buddhavamsa, del Abhidhammavatara y del Vinayavinicchaya, nació en la ciudad de Uragapura, junto al río Tambapanni en el reino de Chola, y fue contemporáneo del maestro Buddhaghosa. El maestro Thera Anuruddha, autor del Paramatthavinicchaya, del Namarupapariccheda y del Abhidhammatthasangaha, nació en la ciudad de Kaveri en el reino de Kancivara. El maestro Thera Dhammapala, autor del Paramatthadipani (comentario del Udana y otros textos del Khuddaka Nikaya), también nació en Kancipura, en el sur de la India. De la misma manera debe entenderse respecto a este. Pues se dice en la conclusión del Manorathapurani, el comentario del Anguttara Nikaya:

‘‘อายาจิโต สุมตินา, เถเรน ภทนฺตโชติปาเลน;

กญฺจิปุราทีสุ มยา, ปุพฺเพ สทฺธึ วสนฺเตนา’’ติ.

‘Fue solicitado por el Thera Bhadanta Jotipala, de excelente sabiduría, con quien residí anteriormente en Kancipura y otros lugares’.

เอตฺถ จ กญฺจิปุรํ นาม มทรสนครสฺส อีสกํ ปจฺฉิมนิสฺสิเต ทกฺขิณทิสาภาเค ปญฺจจตฺตาลีสมิลปฺปมาเณ ปเทเส อิทานิ กญฺชีวร อิติ โวหริตนครเมว.

Y aquí, Kancipura es la misma ciudad que hoy se llama Kanjivaram, situada en una región a unas cuarenta y cinco millas al suroeste de la ciudad de Madrás.

ตถา ปปญฺจสูทนิยา นาม มชฺฌิมฏฺฐกถาย นิคมเนปิ –

Asimismo, en la conclusión del Papañcasudani, el comentario del Majjhima Nikaya:

‘‘อายาจิโต สุมตินา, เถเรน พุทฺธมิตฺเตน;

ปุพฺเพ มยูรทูต ปฏฺฏนมฺหิ สทฺธึ วสนฺเตนา’’ติ – วุตฺตํ.

‘Fue solicitado por el Thera Buddhamitta, de excelente sabiduría, con quien residí anteriormente en el puerto de Mayuraduta’.

เอตฺถ จ มยูรทูตปฏฺฏนํ นาม อิทานิ มทรสนครสมีเป มิลโปร อิติ โวหริตฏฺฐานนฺติ โปราณปฺปวตฺติคเวสีหิ วุตฺตํ.

Y aquí, el puerto de Mayuraduta es el lugar que hoy se llama Mylapore, cerca de la ciudad de Madrás, según los investigadores de la historia antigua.

อิมาหิ ปน นิคมนคาถาหิ ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐเยว นิวุตฺถปุพฺพตํ ปกาเสติ, โพธิมณฺฑสมีเป วา, มรมฺมรฏฺเฐ วา นิวุตฺถปุพฺพตาย ปกาสนญฺจ น ทิสฺสติ. เตน อาจริยพุทฺธโฆโส ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิโก น โหตีติ น สกฺกา ปฏิกฺขิปิตุํ.

A través de estos versos finales, él declara únicamente que residió anteriormente en el sur de la India, y no se encuentra ninguna mención de que residiera cerca del Bodhimanda o en Myanmar. Por lo tanto, no se puede negar que el maestro Buddhaghosa fuera del sur de la India.

สมนฺตปาสาทิกายมฺปิ วินยฏฺฐกถายํ (๓, ๑๓) อาจริเยน เอวํ วุตฺตํ –

También en el Samantapasadika, el comentario del Vinaya (3, 13), el maestro dijo lo siguiente:

‘‘ยํ [Pg.33] ปน อนฺธกฏฺฐกถายํ ‘อปริกฺขิตฺเต ปมุเข อนาปตฺตีติ ภูมิยํ วินา ชคติยา ปมุขํ สนฺธาย กถิต’นฺติ วุตฺตํ, ตํ อนฺธกรฏฺเฐ ปาเฏกฺกสนฺนิเวสา เอกจฺฉทนา คพฺภปาฬิโย สนฺธาย วุตฺต’’นฺติ.

‘En cuanto a lo que se dice en el Comentario de los Andhakas: "En un porche sin recinto no hay ofensa", refiriéndose a un porche en el suelo sin plataforma, eso se dijo refiriéndose a las hileras de habitaciones individuales bajo un solo techo que existen por separado en el país de los Andhakas’.

อิมินา ปน วจเนน ‘‘อนฺธกฏฺฐกถา อนฺธกรฏฺฐิเกหิ เถเรหิ กตา’’ติ ปากฏา โหติ, อาจริยพุทฺธโฆโสปิ จ อนฺธกฏฺฐกถาย สนฺธายภาสิตมฺปิ ตนฺเทสิกคพฺภปาฬิสนฺนิเวสาการมฺปิ สุฏฺฐุ ชานาติ, ตสฺมา ตนฺเทสิโก น โหตีติ น สกฺกา วตฺตุนฺติ.

Por estas palabras, se hace evidente que 'el Comentario Andhaka fue realizado por los monjes (theras) de la región de Andhaka'. El maestro Buddhaghosa también conoce bien tanto el significado intencionado del Comentario Andhaka como la disposición arquitectónica de las cámaras interiores propia de esa región; por lo tanto, no se puede decir que no fuera oriundo de aquel lugar.

ตถา อิมสฺสปิ วิสุทฺธิมคฺคสฺส นิคมเน – ‘‘โมรณฺฑเขฏกวตฺตพฺเพนา’’ติ วุตฺตํ. เอตฺถ จ เขโฏติ ปทสฺส คาโมติ วา, ชานปทานํ กสฺสกานํ นิวาโสติ วา, ขุทฺทกนครนฺติ วา ตโย อตฺถา สกฺกตาภิธาเน ปกาสิตา, ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐสุ จ ยาวชฺชตนาปิ คาโม เขฑาติ โวหรียติ. ตสฺมา โมรณฺฑวฺหเย เขเฏ ชาโต โมรณฺฑเขฏโก, โมรณฺฑเขฏโก อิติ วตฺตพฺโพ โมรณฺฑเขฏกวตฺตพฺโพ, เตน โมรณฺฑเขฏกวตฺตพฺเพนาติ วจนตฺถํ กตฺวา ‘‘โมรณฺฑคาเม ชาโตติ วตฺตพฺเพน เถเรนา’’ติ อตฺโถ คเหตพฺโพ. อิทานิ ปน ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ คุนฺตาชนปเท นาคารชุนโกณฺฑโต เอกปณฺณาสมิลมตฺเต (๕๑) อมรวติโต จ อฏฺฐปณฺณาสมิลมตฺเต (๕๘) ปเทเส โกตเนมลิปุรีติ จ คุนฺทลปลฺลีติ จ โวหริตํ ฐานทฺวยมตฺถิ, ตตฺถ จ พหูนิ พุทฺธสาสนิกโปราณสนฺตกานิ ทิฏฺฐานิ, เนมลีติ เตลคุโวหาโร จ โมรสฺส, คุนฺทลุ อิติ จ อณฺฑสฺส, ตสฺมา ตํ ฐานทฺวยเมว ปุพฺเพ โมรณฺฑเขโฏติ โวหริโต อาจริยพุทฺธโฆสสฺส ชาติคาโม ภเวยฺยาติ โปราณฏฺฐานคเวสีหิ คหิโต. ยสฺมา ปเนตํ ‘‘โมรณฺฑเขฏกวตฺตพฺเพนา’’ติ ปทํ ‘‘โมรณฺฑคามชาเตนา’’ติ ปทํ วิย ปาฬินยานุจฺฉวิกํ น โหติ, อญฺเญหิ จ พหูหิ วิเสสนปเทหิ เอกโต อฏฺฐตฺวา วิเสสฺยปทสฺส ปจฺฉโต วิสุํ ฐิตํ, อาคมฏฺฐกถาทีสุ จ น ทิสฺสติ, ตสฺมา เอตํ เกนจิ ตํกาลิเกน อาจริยสฺส ชาติฏฺฐานํ สญฺชานนฺเตน ปกฺขิตฺตํ วิย ทิสฺสตีติ.

Asimismo, en la conclusión de este mismo Visuddhimagga, se dice: 'moraṇḍakheṭakavattabbenā' (por aquel que debe ser llamado habitante de Morandakhetaka). Aquí, para la palabra 'kheṭa', el diccionario sánscrito presenta tres significados: un pueblo, una morada de agricultores rurales o una ciudad pequeña; e incluso hasta el día de hoy, en las regiones del sur de la India, a un pueblo se le llama 'kheḍa'. Por lo tanto, quien nace en el 'kheṭa' (pueblo) llamado 'Moraṇḍa' (huevo de pavo real) se denomina 'Moraṇḍakheṭaka'. Aquel que debe ser llamado 'Moraṇḍakheṭaka' se denomina 'Moraṇḍakheṭakavattabbo'. Aplicando este análisis gramatical, se debe tomar el sentido como 'por el monje que es llamado nacido en el pueblo de Moraṇḍa'. Actualmente, en el distrito de Guntur, en el sur de la India, en un lugar a unas 51 millas de Nagarjunakonda y a unas 58 millas de Amaravati, existen dos sitios conocidos como Kotanemalipuri y Gundalapalli; allí se encuentran dispersas muchas ruinas antiguas relacionadas con la religión budista. En lengua telugu, 'nemalī' es el nombre del pavo real (mora) y 'gundalu' es el nombre del huevo (aṇḍa). Por lo tanto, los arqueólogos del gobierno de la India sostienen que esos dos lugares son probablemente el pueblo natal del maestro Buddhaghosa, que antiguamente se llamaba Moraṇḍakheṭaka. Sin embargo, dado que el término 'moraṇḍakheṭakavattabbenā' no se ajusta tan bien a las reglas del pali como el término 'moraṇḍagāmajātenā', y puesto que aparece solo y separado después del sustantivo, a diferencia de otros muchos epítetos que preceden al sustantivo, y no se encuentra en las conclusiones de otros comentarios (Aṭṭhakathās), parece ser que fue insertado posteriormente por alguien que conocía el lugar de nacimiento del maestro en aquella época.

อิเมสุ ปน ตีสุ ‘‘อาจริยพุทฺธโฆโส โพธิมณฺฑสมีเป ชาโตติ จ มรมฺมรฏฺฐิโกติ จ ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิโก’’ติ จ วุตฺตวจเนสุ ปจฺฉิมเมว พลวตรํ โหติ อาจริยสฺเสว วจนนิสฺสิตตฺตา, ตสฺมา [Pg.34] ตเทว นิสฺสาย อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อุปฺปตฺติ เอวํ เวทิตพฺพา.

De estas tres afirmaciones —que el maestro Buddhaghosa nació cerca de Bodhimaṇḍa, que era del reino de Myanmar o que era del sur de la India—, la última es la más sólida por apoyarse en las propias palabras del maestro. Por lo tanto, basándose en ella, debe conocerse el origen del venerable maestro Buddhaghosa de la siguiente manera.

อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติ

Biografía del venerable maestro Buddhaghosa

อาจริยพุทฺธโฆโส ทสเม พุทฺธวสฺสสตเก (๙๐๑-๑๐๐๐-พุ-ว) ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ โมรณฺฑคาเม พฺราหฺมณกุเล ชาโต, โส ตีสุ เวเทสุ เจว สพฺพวิชฺชาสิปฺปคนฺเถสุ จ ปารงฺคโต หุตฺวา พุทฺธสาสนธมฺมํ สุตฺวา ตมฺปิ อุคฺคณฺหิตุกาโม ตสฺมึเยว ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ เอกสฺมึ เถรวาทิกวิหาเร มหาวิหารวาสีนํ เรวตตฺเถรปฺปมุขานํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ปพฺพชฺชญฺเจว อุปสมฺปทญฺจ คณฺหิตฺวา ปิฏกตฺตยปาฬิมุคฺคณฺหิ. โส เอวํ ปิฏกตฺตยปาฬิมุคฺคณฺหนฺโตเยว อญฺญาสิ ‘‘อยเมกายนมคฺโค ทสฺสนวิสุทฺธิยา นิพฺพานสจฺฉิกิริยายา’’ติ. อาจริยุปชฺฌายา จ ตสฺส วิสิฏฺฐญาณปฺปภาวสมฺปนฺนภาวํ ญตฺวา ‘‘อิมสฺส พุทฺธสาสเน กิตฺติโฆโส พุทฺธสฺส วิย ปวตฺติสฺสตี’’ติ สมฺปสฺสมานา ‘‘พุทฺธโฆโส’’ติ นามมกํสุ. เตน วุตฺตํ ‘‘พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยนา’’ติ.

El maestro Buddhaghosa nació en una familia brahmán en el pueblo de Moraṇḍa, en el sur de la India, durante el décimo siglo de la era budista (901-1000 E.B.). Tras alcanzar la maestría en los tres Vedas y en todos los tratados de artes y ciencias (vijjā-sippa), escuchó la doctrina de la religión budista y, deseando aprenderla, recibió la ordenación como novicio y como monje (upasampadā) en la propia región del sur de la India, en un monasterio Theravāda, ante los monjes de la orden del Mahāvihāra encabezados por el venerable Revata, y allí aprendió el texto pali del Tipiṭaka. Mientras aprendía el Tipiṭaka, comprendió: 'Este es el único camino para la purificación de la visión y la realización del Nibbāna'. Los maestros y preceptores, reconociendo su excepcional capacidad intelectual, previeron: 'La fama de este monje en la religión budista será como la del propio Buda', y por ello le dieron el nombre de 'Buddhaghosa' (la voz del Buda). Por eso se dice: 'Por aquel que posee el nombre de Buddhaghosa, otorgado por sus venerables maestros'.

โส เอวํ ปิฏกตฺตยปาฬิมุคฺคณฺหิตฺวา มทรส นครสมีปฏฺฐานภูเต มยูรทูตปฏฺฏนมฺหิ จ กญฺจิปุราทีสุ จ วสนฺโต อนฺธกฏฺฐกถาย ปริจยํ กตฺวา ตาย อสนฺตุฏฺฐจิตฺโต สีหฬฏฺฐกถาสุปิ ปริจยํ กาตุกาโม ตา จ ปาฬิภาสมาโรเปตฺวา อภินวีกาตุมาสีสนฺโต สีหฬทีปมคมาสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล สีหฬทีเป มหานาโม นาม ราชา รชฺชํ กาเรติ, โส จ ราชา อภยคิริวาสีสุ ปสนฺโน เตเยว วิเสสโต ปคฺคณฺหาติ.

Habiendo aprendido así el texto pali del Tipiṭaka, mientras residía en el puerto de Mayūradūta, cerca de la ciudad de Madrás, y en ciudades como Kañcipura, se familiarizó con el Comentario Andhaka. Al no quedar satisfecho con dicho comentario y deseando conocer también los comentarios de Sri Lanka (Sīhaḷa-aṭṭhakathā), con el anhelo de traducirlos al idioma pali y renovarlos, partió hacia la isla de Sri Lanka. En aquel tiempo, el rey llamado Mahānāma gobernaba en la isla de Sri Lanka, y dicho rey, devoto de los monjes residentes en el Abhayagiri, los favorecía y apoyaba especialmente.

เอกจฺเจ ปน อาธุนิกา วิจกฺขณา เอวํ วทนฺติ ‘‘อาจริยพุทฺธโฆสสฺส สีหฬทีปาคมเนน สิริเมฆวณฺณราชกาลโต (๘๔๖-พุ-ว) ปุเรตรํเยว ภวิตพฺพ’’นฺติ. อิทญฺจ เนสํ การณํ, ตสฺส รญฺโญ นววสฺสกาเล (๘๕๕-พุ-ว) พุทฺธสฺส ทาฐาธาตุกลิงฺครฏฺฐโต สีหฬทีปมานีตา, ตโต ปฏฺฐาย สีหฬราชาโน อนุสํวจฺฉรํ มหนฺตํ ธาตุปูชาอุสฺสวํ กโรนฺติ. ยทิ จ อาจริยพุทฺธโฆโส ตโต ปจฺฉา สีหฬทีปมาคจฺเฉยฺย, ตมฺปิ ปาสาทิกํ มหุสฺสวํ ทิสฺวา อตฺตโน คนฺเถสุ ปกาเสยฺย ยถา ผาหิยํ นาม จินภิกฺขุ มหานามราชกาเล (๙๕๓-๙๗๕-พุ-ว) ตํ ทิสฺวา อตฺตโน อทฺธานกฺกมกถายํ ปกาเสสิ, น ปน อาจริยสฺส คนฺเถสุ [Pg.35] ตํปกาสนา ทิสฺสติ, เตเนตํ ญายติ ‘‘อาจริยพุทฺธโฆโส ทาฐาธาตุสมฺปตฺตกาลโต (๘๕๕-พุ-ว) ปุเรตรํเยว สีหฬทีปมาคนฺตฺวา อฏฺฐกถาโย อกาสี’’ติ. ตํ ปน น ทฬฺหการณํ โหติ, ติปิฏกปาฬิยา หิ อตฺถสํวณฺณนาย ยํ วา ตํ วา อตฺตโน ปจฺจกฺขทิฏฺฐํ ปกาเสตพฺพํ น โหติ, น จ อตฺถสํวณฺณนา อทฺธานกฺกมกถาสทิสา. กิญฺจ ภิยฺโย, สมนฺตปาสาทิกาย วินยฏฺฐกถายํ ทีปวํสโตปิ กิญฺจิ อาเนตฺวา ปกาสิตํ, ทีปวํเส จ ยาว มหาเสนราชกาลา (๘๑๙-๘๔๕-พุ-ว) ปวตฺติ ปกาสิตาติ สิริเมฆวณฺณราชกาลโต (๘๔๕-๘๗๓-พุ-ว) ปุพฺเพ ทีปวํโสเยว ลิขิโต น ภเวยฺย. ยทิ จ อฏฺฐกถาโย ตโต ปุพฺเพเยว กตา ภเวยฺยุํ, กถํ ตตฺถ ทีปวํโส สกฺกา ปกาเสตุนฺติ.

Sin embargo, algunos eruditos modernos afirman: 'La llegada del maestro Buddhaghosa a la isla de Sri Lanka debió ser anterior al reinado del rey Sirimeghavaṇṇa (846 E.B.)'. Su razón es que, en el noveno año del reinado de dicho rey (855 E.B.), la reliquia del diente del Buda fue traída desde el reino de Kaliṅga a la isla de Sri Lanka; desde entonces, los reyes de Sri Lanka celebran anualmente un gran festival de adoración a la reliquia. Si el maestro Buddhaghosa hubiera llegado a la isla después de ese tiempo, habría presenciado ese admirable festival y lo habría mencionado en sus obras, tal como el monje chino Faxian lo vio durante el reinado del rey Mahānāma (entre los años 953 y 975 E.B.) y lo relató en su crónica de viaje; pero en las obras del maestro no se encuentra tal mención. Por ello se deduce: 'El maestro Buddhaghosa llegó a Sri Lanka y realizó los comentarios antes de la llegada de la reliquia del diente (855 E.B.)'. Pero esa no es una razón sólida; pues en un comentario aclaratorio sobre el texto pali del Tipiṭaka no se debe mencionar cualquier cosa que uno haya presenciado personalmente, y un comentario no es similar a una crónica de viaje. Además, en el Samantapāsādikā, el comentario del Vinaya, se citan algunos pasajes del Dīpavaṃsa; en el Dīpavaṃsa se relatan los acontecimientos hasta el reinado del rey Mahāsena (819-845 E.B.), por lo que es probable que el propio Dīpavaṃsa no hubiera sido escrito por completo antes del reinado del rey Sirimeghavaṇṇa (845-873 E.B.). Si los comentarios se hubieran realizado antes de ese tiempo, ¿cómo podría citarse en ellos el Dīpavaṃsa?

อาจริยพุทฺธโฆโส ปน สีหฬทีปํ ปตฺตกาเล (๙๖๕-พุ-ว) มหาวิหารเมว คนฺตฺวา ตตฺถ สีหฬมหาเถรานํ สนฺติเก สีหฬฏฺฐกถาโย สุณิ. วุตฺตญฺหิ สมนฺตปาสาทิกายํ –

El maestro Buddhaghosa, al llegar a la isla de Sri Lanka (965 E.B.), se dirigió únicamente al Mahāvihāra y allí estudió los comentarios cingaleses ante los grandes monjes de Sri Lanka. Pues se ha dicho en el Samantapāsādikā:

‘‘มหาอฏฺฐกถญฺเจว, มหาปจฺจริเมว จ;

กุรุนฺทิญฺจาติ ติสฺโสปิ, สีหฬฏฺฐกถา อิมา.

'El Gran Comentario (Mahā-aṭṭhakathā), el Comentario de la Gran Balsa (Mahāpaccarī) y el Kurundī; estos tres son los comentarios cingaleses...'

พุทฺธมิตฺโตติ นาเมน, วิสฺสุตสฺส ยสสฺสิโน;

วินยญฺญุสฺส ธีรสฺส, สุตฺวา เถรสฺส สนฺติเก’’ติ.

«Habiendo escuchado y aprendido en presencia del sabio anciano, famoso y renombrado, conocido por el nombre de Buddhamitta y experto en el Vinaya...».

อิมินา ปน อฏฺฐกถาวจเนน มหาอฏฺฐกถาทีนํ ติสฺสนฺนํเยว อฏฺฐกถานํ สุตภาโว ทสฺสิโต. สมนฺตปาสาทิกายํ ปน สงฺเขปอนฺธกฏฺฐกถานมฺปิ วินิจฺฉโย ทสฺสิโตเยว, กสฺมา ปน ตา อาจริเยน สีหฬตฺเถรานํ สนฺติเก น สุตาติ? ตาสุ หิ อนฺธกฏฺฐกถา ตาว อนฺธกรฏฺฐิกภาวโต, กตปริจยภาวโต จ น สุตาติ ปากโฏเยวายมตฺโถ. สงฺเขปฏฺฐกถา ปน มหาปจฺจริฏฺฐกถาย สํขิตฺตมตฺตภาวโต น สุตาติ เวทิตพฺพา. ตถา หิ วชิรพุทฺธิฏีกายํ คนฺถารมฺภสํวณฺณนายํ จูฬปจฺจริฏฺฐกถาอนฺธกฏฺฐกถานมฺปิ อาทิ-สทฺเทน สงฺคหิตภาโว วุตฺโต, สารตฺถทีปนี-วิมติวิโนทนีฏีกาสุ ปน อนฺธกสงฺเขปฏฺฐกถานํ สงฺคหิตภาโว วุตฺโต, สมนฺตปาสาทิกายญฺจ จูฬปจฺจรีติ นามํ กุหิญฺจิปิ น ทิสฺสติ, มหาฏฺฐกถา มหาปจฺจรี กุรุนฺที อนฺธกสงฺเขปฏฺฐกถาติ [Pg.36] อิมานิเยว นามานิ ทิสฺสนฺติ, พหูสุ จ ฐาเนสุ ‘‘สงฺเขปฏฺฐกถายํ ปน มหาปจฺจริยญฺจ วุตฺต’’นฺติอาทินา ทฺวินฺนมฺปิ สมานวินิจฺฉโย ทสฺสิโต. ตสฺมา วชิรพุทฺธิยํ จูฬปจฺจรีติ วุตฺตฏฺฐกถา มหาปจฺจริโต อุทฺธริตฺวา สงฺเขเปน กตฏฺฐกถา ภเวยฺย, สา จ สงฺเขเปน กตตฺตา สงฺเขปฏฺฐกถา นาม ชาตา ภเวยฺย. เอวญฺจ สติ มหาปจฺจริยา สุตาย สาปิ สุตาเยว โหตีติ น สา อาจริเยน สุตาติ เวทิตพฺพา.

Con esta mención de los comentarios, se muestra que él escuchó y aprendió solo los tres grandes comentarios, como el Mahā-aṭṭhakathā. Sin embargo, en el Samantapāsādikā también se muestran las decisiones de los comentarios Saṅkhepa y Andhaka; ¿por qué, entonces, no los aprendió el maestro de los ancianos cingaleses? En cuanto al Andhaka-aṭṭhakathā, es evidente que no lo escuchó por ser un comentario de la región de Andhra y por estar ya familiarizado con él desde su estancia en la India. El Saṅkhepa-aṭṭhakathā debe entenderse que no fue escuchado por ser simplemente un resumen del Mahāpaccari-aṭṭhakathā. De hecho, en el prólogo del Vajirabuddhi-ṭīkā se afirma que los comentarios Cūḷapaccari y Andhaka están incluidos mediante el término «ādisadda» (etcétera). En las crónicas Sāratthadīpanī y Vimativinodanī-ṭīkā, se dice que el Andhaka y el Saṅkhepa están incluidos. En el actual Samantapāsādikā, el nombre Cūḷapaccari no aparece en ningún lugar; solo se encuentran los nombres Mahā-aṭṭhakathā, Mahāpaccari, Kurundī, Andhaka y Saṅkhepa-aṭṭhakathā. En muchos lugares se muestra la misma decisión para ambos, diciendo: «Se afirma tanto en el Saṅkhepa-aṭṭhakathā como en el Mahāpaccari». Por lo tanto, el comentario llamado Cūḷapaccari en el Vajirabuddhi probablemente sea un comentario extraído y resumido del Mahāpaccari, y al ser un resumen, llegó a conocerse como Saṅkhepa-aṭṭhakathā. Siendo así, al haber estudiado el Mahāpaccari, ese también queda estudiado, por lo que debe entenderse que el maestro no lo estudió por separado.

เอวํ สีหฬฏฺฐกถาโย สุณนฺตสฺเสว อาจริยพุทฺธโฆสสฺส ติกฺขคมฺภีรชวนญาณปฺปภาววิเสสสมฺปนฺนภาวญฺจ ปรมวิสุทฺธสทฺธาพุทฺธิวีริยปฏิมณฺฑิตสีลาจารชฺชวมทฺทวาทิคุณสมุทย- สมุทิตภาวญฺจ สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺถปญฺญาเวยฺยตฺติ- ยสมนฺนาคตภาวญฺจ อเนกสตฺถนฺตโรจิตสํวณฺณนานยสุโกวิทภาวญฺจ ญตฺวา ตํสวนกิจฺจปรินิฏฺฐิตกาเล สงฺฆปาลาทโย เถรา ตํ วิสุทฺธิมคฺคาทิคนฺถานํ กรณตฺถาย วิสุํ วิสุํ อายาจึสุ. เอตฺถ จ อาจริยสฺส ยถาวุตฺตคุเณหิ สมฺปนฺนภาโว อตฺตโน วจเนเนว ปากโฏ. วุตฺตญฺหิ อตฺตโน คนฺถนิคมเนสุ –

Al reconocer que el maestro Buddhaghosa, mientras escuchaba los comentarios cingaleses, estaba dotado de un poder intelectual agudo, profundo y rápido, y que era un receptáculo de virtudes como la conducta moral, la rectitud y la gentileza, adornadas con una fe, sabiduría y energía supremamente puras; y que poseía la destreza de una sabiduría capaz de penetrar en las profundidades de su propia doctrina y de doctrinas ajenas, y que era experto en los métodos de explicación apropiados de diversos tratados; al concluir su aprendizaje, los ancianos, encabezados por Saṅghapāla, le solicitaron individualmente que compusiera obras como el Visuddhimagga. Que el maestro poseía tales cualidades es evidente por sus propias palabras en las conclusiones de sus obras:

‘‘ปรมวิสุทฺธสทฺธาพุทฺธิวีริยปฏิมณฺฑิเตน สีลาจารชฺชวมทฺทวาทิคุณสมุทยสมุทิเตน สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺเถน ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคเตนา’’ติอาทิ.

«Por aquel que está adornado con una fe, sabiduría y energía supremamente puras; que posee el conjunto de virtudes como la conducta moral, la rectitud y la gentileza; que es capaz de penetrar en las profundidades de su propia doctrina y de doctrinas ajenas, y que posee destreza en la sabiduría...».

ตตฺถ สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺเถนาติ ปเทน อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร มหาวิหารวาสีนํ วิสุทฺธตฺเถรวาทีนํ เทสนานยสงฺขาเต สกสมเย จ มหาสงฺฆิกาทิมหายานิกปริโยสานานํ นิกายนฺตรภูตานํ ปเรสํ ปิฏกคนฺถนฺตรวาทนยสงฺขาเต ปรสมเย จ ตถา ตํกาลิกอญฺญติตฺถิยสมณพฺราหฺมณานํ เวทตฺตยาทิสงฺขาเต ปรสมเย จ โกวิโท, เตสํ สกสมยปรสมยานํ ทุโรคาหทุพฺโพธตฺถสงฺขาเต คหนฏฺฐาเนปิ จ โอคาหิตุํ สมตฺโถติ ทีเปติ. ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคโตติ ปเทน อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร โปราณฏฺฐกถาโย สงฺขิปิตุญฺจ ปฏิสงฺขริตุญฺจ สมตฺโถติ ทีเปตีติ เวทิตพฺโพ.

En ese pasaje, con las palabras «capaz de penetrar en las profundidades de su propia doctrina y de doctrinas ajenas», se indica que el anciano maestro Buddhaghosa era experto tanto en su propia doctrina (sakasamaya), que es el método de enseñanza de los ancianos de la Mahāvihāra, seguidores del Theravāda puro, como en las doctrinas ajenas (parasamaya), que consisten en las opiniones y tratados de otras escuelas, desde la Mahāsaṅghika hasta la Mahāyāna, así como en las doctrinas ajenas consistentes en los tres Vedas de los ascetas y brahmanes de otras sectas de aquel tiempo. Esto muestra que es capaz de penetrar incluso en los puntos difíciles de comprender y de difícil acceso de esas doctrinas propias y ajenas. Con la expresión «poseedor de destreza en la sabiduría», debe entenderse que se indica que el maestro Buddhaghosa era capaz de resumir y revisar los antiguos comentarios.

อายาจนการณํ

La razón de la solicitud

กสฺมา [Pg.37] ปน เต ตํ อายาจึสูติ? วุจฺจเต, มหาวิหารวาสิโน หิ อาทิโตเยว ปฏฺฐาย ปิฏกตฺตยํ ยถา ตีสุ สงฺคีตีสุ ปาฬิภาสาย สงฺคีตํ, ยถา จ วฏฺฏคามณิราชกาเล (๔๕๕-๔๖๗-พุ-ว) โปตฺถเกสุ อาโรปิตํ, ตถา โปราณํ ปาฬิปิฏกเมว อุคฺคณฺหนฺติ เจว วาเจนฺติ จ, น สกฺกตาโรปิตปิฏกํ. อฏฺฐกถาโย จ ติวสฺสสตมตฺตโต ปุเร กตา. ตถา หิ อฏฺฐกถาสุ วสภราชกาลโต (๖๐๙-๖๕๓-พุ-๐) ปจฺฉา สีหฬิกตฺเถรานญฺเจว อญฺเญสญฺจ วตฺถุ น ทิสฺสติ ฐเปตฺวา มหาเสนราชวตฺถุํ, ยาว อาจริยพุทฺธโฆสกาลาปิ จ ตา เอว โปราณฏฺฐกถาโย อตฺถิ น อภินวีกตา. เตน เตสํ ปิฏเกสุ เยภุยฺเยน ชนา ปริจยํ กาตุํ อสญฺชาตาภิลาสา โหนฺติ อสญฺชาตุสฺสาหา. ทีปนฺตเรสุ จ อตฺตโน ปิฏกํ ปตฺถราเปตุํ น สกฺโกนฺติ อฏฺฐกถานํ ทีปภาสาย อภิสงฺขตตฺตา. อภยคิริวาสิโน ปน วฏฺฏคามณิราชกาลโต ปฏฺฐาย สกฺกตภาสาโรปิตํ ธมฺมรุจินิกายาทิปิฏกมฺปิ มหายานปิฏกมฺปิ นวํ นวํ ปริยาปุณนฺติ เจว วาเจนฺติ จ, เตน เตสํ ปิฏเกสุ เยภุยฺเยน ชนา ปริจยํ กาตุํ สญฺชาตาภิลาสา โหนฺติ สญฺชาตุสฺสาหา, นวํ นวเมว หิ สตฺตา ปิยายนฺติ. ตโตเยว เต ทีปนฺตเรสุปิ อตฺตโน วาทํ ปตฺถราเปตุํ สกฺโกนฺติ. ตสฺมา เต มหาวิหารวาสิโน เถรา อตฺตโน สีหฬฏฺฐกถาโย ปาฬิภาสาย อภิสงฺขริตุกามา ตถา กาตุํ สมตฺถํ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส ญาณปฺปภาววิเสสํ ยถาวุตฺตคุณสมฺปนฺนภาวญฺจ ญตฺวา อายาจึสูติ เวทิตพฺพํ.

¿Por qué le hicieron tal solicitud? Se dice que los residentes de la Mahāvihāra, desde el principio, aprenden y enseñan solo el antiguo Canon Pali, tal como fue recitado en los tres concilios en lengua pali y tal como fue puesto por escrito en libros durante el reinado del rey Vaṭṭagāmaṇi (años 455-467 de la era budista), y no el canon vertido al sánscrito. Los comentarios, además, fueron realizados hace más de trescientos años. Por ello, en los comentarios no se encuentran historias de ancianos cingaleses ni de otros personajes posteriores al reinado del rey Vasabha (años 609-653 de la era budista), a excepción de la historia del rey Mahāsena. Hasta la época del maestro Buddhaghosa, existían solo esos antiguos comentarios y ninguno había sido renovado. Por esta razón, la mayoría de la gente no sentía deseo ni entusiasmo por estudiar sus versiones del Canon. Además, no podían difundir su propio Canon en otras islas porque los comentarios estaban compuestos en la lengua de la isla (cingalés). Por otro lado, los residentes de la Abhayagiri, desde el tiempo del rey Vaṭṭagāmaṇi, aprenden y enseñan nuevas versiones del Canon, como las de la escuela Dhammaruci vertidas al sánscrito y el Canon Mahāyāna; por eso, la mayoría de la gente siente deseo y entusiasmo por estudiar sus textos, pues los seres generalmente aman lo que es nuevo. Debido a esto, ellos podían difundir su doctrina incluso en otras islas. Por lo tanto, los ancianos de la Mahāvihāra, deseando verter sus comentarios cingaleses a la lengua pali, y reconociendo el especial poder de sabiduría del maestro Buddhaghosa capaz de tal tarea, así como su dotación de las virtudes mencionadas, le hicieron la solicitud.

วิสุทฺธิมคฺคสฺส กรณํ

La composición del Visuddhimagga

เตสุ ตาว วิสุทฺธิมคฺคํ อาจริยพุทฺธโฆโส สงฺฆปาลตฺเถเรน อชฺเฌสิโต มหาวิหารสฺส ทกฺขิณภาเค ปธานฆเร มหานิคมสฺสามิโน ปาสาเท วสนฺโต อกาสิ. เอตฺตาวตา จ ‘‘โส ปเนส วิสุทฺธิมคฺโค เกน กโต, กทา กโต, กตฺถ กโต, กสฺมา กโต’’ติ อิเมสํ ปญฺหานมตฺโถ วิตฺถาเรน วิภาวิโต โหติ.

De entre esas obras, el maestro Buddhaghosa compuso primero el Visuddhimagga, solicitado por el anciano Saṅghapāla, mientras residía en el palacio de Mahānigamasāmin, en el recinto Padhanaghara, al sur de la Mahāvihāra. Con todo lo dicho hasta aquí, queda explicado en detalle el significado de las preguntas: «¿Quién compuso este Visuddhimagga, cuándo se compuso, dónde se compuso y por qué se compuso?».

อิทานิ [Pg.38] กิมตฺถํ กโตติอาทีนํ ปญฺหานมตฺถํ ปกาสยิสฺสาม. ตตฺถ กิมตฺถํ กโตติ เอตสฺส ปน ปญฺหสฺส อตฺโถ อาจริเยเนว ปกาสิโต. กถํ?

Ahora explicaremos el sentido de preguntas como: «¿Con qué propósito se compuso?». En cuanto a la pregunta «¿con qué propósito se compuso?», el significado ha sido declarado por el propio maestro. ¿Cómo?

‘‘สุทุลฺลภํ ลภิตฺวาน, ปพฺพชฺชํ ชินสาสเน;

สีลาทิสงฺคหํ เขมํ, อุชุํ มคฺคํ วิสุทฺธิยา.

«Habiendo obtenido la ordenación en la enseñanza del Victorioso, la cual es sumamente difícil de obtener; [explicaré] el camino recto y seguro hacia la pureza, que comprende la virtud y demás facultades...».

ยถาภูตํ อชานนฺตา, สุทฺธิกามาปิ เย อิธ;

วิสุทฺธึ นาธิคจฺฉนฺติ, วายมนฺตาปิ โยคิโน.

Aquellos yoguis que, deseando la pureza en esta dispensación, no conocen las cosas tal como son, no alcanzan la purificación a pesar de sus esfuerzos.

เตสํ ปาโมชฺชกรณํ, สุวิสุทฺธวินิจฺฉยํ;

มหาวิหารวาสีนํ, เทสนานยนิสฺสิตํ.

Para causar alegría y deleite en tales yoguis, expondré lo que está dotado de decisiones sumamente puras, basado en el método de enseñanza de los venerables ancianos que residen en el Mahāvihāra.

วิสุทฺธิมคฺคํ ภาสิสฺสํ, ตํ เม สกฺกจฺจ ภาสโต;

วิสุทฺธิกามา สพฺเพปิ, นิสามยถ สาธโว’’ติ.

Expondré el Visuddhimagga (El Sendero de la Purificación). Todos vosotros, personas de bien que deseáis la pureza, escuchad con atención y respeto mis palabras mientras lo pronuncio.

ตสฺมา เอส วิสุทฺธิมคฺโค วิสุทฺธิสงฺขาตนิพฺพานกามานํ สาธุชนานํ สีลสมาธิปญฺญาสงฺขาตสฺส วิสุทฺธิมคฺคสฺส ยาถาวโต ชานนตฺถาย กโตติ ปธานปฺปโยชนวเสน เวทิตพฺโพ. อปฺปธานปฺปโยชนวเสน ปน จตูสุ อาคมฏฺฐกถาสุ คนฺถสลฺลหุกภาวตฺถายปิ กโตติ เวทิตพฺโพ. ตถา หิ วุตฺตํ อาคมฏฺฐกถาสุ –

Por lo tanto, debe entenderse que este Visuddhimagga fue compuesto con el propósito principal de proporcionar un conocimiento correcto del camino hacia el Nibbāna —llamado purificación—, el cual consiste en la virtud, la concentración y la sabiduría, para el beneficio de las personas virtuosas que buscan dicha pureza. Como propósito secundario, debe entenderse que fue realizado para facilitar el estudio mediante la condensación de los comentarios de las cuatro colecciones (Nikāyas). Así se ha dicho en los comentarios de los Nikāyas:

‘‘มชฺเฌ วิสุทฺธิมคฺโค, เอส จตุนฺนมฺปิ อาคมานญฺหิ;

ฐตฺวา ปกาสยิสฺสติ, ตตฺถ ยถาภาสิตมตฺถํ;

อิจฺเจว เม กโต’’ติ.

«Situado en medio de las cuatro colecciones, este Visuddhimagga explicará el significado tal como se expone en ellas; con este propósito lo he compuesto».

ตนฺนิสฺสโย

El fundamento del Visuddhimagga

กึ นิสฺสาย กโตติ เอตสฺสปิ ปญฺหสฺส อตฺโถ อาจริเยเนว ปกาสิโต. วุตฺตญฺหิ เอตฺถ คนฺถารมฺเภ –

El significado de la pregunta «¿Sobre qué base fue compuesto?» ha sido explicado por el propio Maestro. De hecho, se dice en el preámbulo de la obra:

‘‘มหาวิหารวาสีนํ, เทสนานยนิสฺสิต’’นฺติ.

«Basado en el método de enseñanza de los residentes del Mahāvihāra».

ตถา นิคมเนปิ –

Del mismo modo, en la conclusión se dice:

‘‘เตสํ สีลาทิเภทานํ, อตฺถานํ โย วินิจฺฉโย;

ปญฺจนฺนมฺปิ นิกายานํ, วุตฺโต อฏฺฐกถานเย.

«La decisión sobre los significados de la virtud y otros aspectos se ha expuesto siguiendo el método de los comentarios que explican el sentido de las cinco colecciones (Nikāyas).

สมาหริตฺวา ตํ สพฺพํ, เยภุยฺเยน สนิจฺฉโย;

สพฺพสงฺกรโทเสหิ, มุตฺโต ยสฺมา ปกาสิโต’’ติ.

Habiendo recopilado todo aquello, junto con las decisiones pertinentes, se ha expuesto de manera que esté libre de los defectos de la confusión entre diversas doctrinas».

อิมินา [Pg.39] ปน วจเนน อยมตฺโถ ปากโฏ โหติ – ‘‘วิสุทฺธิมคฺคํ กุรุมาโน อาจริโย มหาวิหารวาสีนํ เทสนานยสงฺขาตา ปญฺจนฺนมฺปิ นิกายานํ โปราณฏฺฐกถาโย นิสฺสาย ตาสุ วุตฺตํ คเหตพฺพํ สพฺพํ วินิจฺฉยํ สมาหริตฺวา อกาสี’’ติ. ตสฺมา ยา ยา เอตฺถ ปทวณฺณนา วา วินิจฺฉโย วา สาธกวตฺถุ วา ทสฺสียติ, ตํ สพฺพํ ตสฺส ตสฺส นิทฺธาริตปาฬิปทสฺสนิกายสํวณฺณนาภูตาย โปราณสีหฬฏฺฐกถาโต อาเนตฺวา ภาสาปริวตฺตนวเสเนว ทสฺสิตนฺติ เวทิตพฺพํ. อยมฺปิ หิ วิสุทฺธิมคฺโค น เกวลํ อตฺตโน ญาณปฺปภาเวน กโต, วิสุํ ปกรณภาเวน จ, อถ โข จตุนฺนมฺปิ อาคมฏฺฐกถานํ อวยวภาเวเนว กโต. วุตฺตญฺหิ ตาสํ นิคมเน –

Mediante estas palabras, queda claro el siguiente significado: «Al componer el Visuddhimagga, el Maestro se basó en los antiguos comentarios de las cinco colecciones, conocidos como el método de enseñanza de los residentes del Mahāvihāra, y recopiló todas las decisiones dignas de ser adoptadas que se mencionaban en ellos». Por lo tanto, debe entenderse que cualquier explicación de términos, decisión o historia ilustrativa que se presente aquí, ha sido extraída de los antiguos comentarios cingaleses que comentan las colecciones correspondientes a los textos pali, y se presenta únicamente mediante la traducción de idiomas. Pues este Visuddhimagga no fue compuesto únicamente por el poder del propio conocimiento del autor, ni como una obra independiente, sino que fue realizado como una parte integrante de los comentarios de las cuatro colecciones. Así se dice en la conclusión de dichos comentarios:

‘‘เอกูนสฏฺฐิมตฺโต, วิสุทฺธิมคฺโคปิ ภาณวาเรหิ;

อตฺถปฺปกาสนตฺถาย, อาคมานํ กโต ยสฺมา.

«Puesto que el Visuddhimagga, que consta de cincuenta y nueve secciones de recitación (bhāṇavāras), fue compuesto con el propósito de explicar el significado de las colecciones;

ตสฺมา เตน สหายํ, อฏฺฐกถา ภาณวารคณนาย;

สุปริมิตปริจฺฉินฺนํ, จตฺตาลีสสตํ โหตี’’ติอาทิ.

por consiguiente, junto con ese Visuddhimagga, este comentario (del Dīgha Nikāya), si se cuenta y delimita con precisión por el número de secciones de recitación, consta de ciento cuarenta bhāṇavāras», etc.

ยา ปน วิสุทฺธิมคฺเค มคฺคามคฺคญาณทสฺสนวิสุทฺธินิทฺเทเส ‘‘อยํ ตาว วิสุทฺธิกถายํ นโย. อริยวํสกถายํ ปนา’’ติอาทินา ทฺเว กถา วุตฺตา, ตาปิ มหาวิหารวาสีนํ เทสนานเย อนฺโตคธา อิมสฺส วิสุทฺธิมคฺคสฺส นิสฺสยาเยวาติ เวทิตพฺพาติ.

Además, en la exposición de la «Purificación por el conocimiento y la visión de lo que es el camino y lo que no lo es» dentro del Visuddhimagga, se mencionan dos métodos: «Este es el método en el Visuddhikathā; en cambio, en el Ariyavaṃsakathā...». Debe entenderse que estos dos tratados también están incluidos en el método de enseñanza de los residentes del Mahāvihāra y constituyen los fundamentos de este Visuddhimagga.

ตกฺกรณปฺปกาโร

El modo de composición del Visuddhimagga

เกน ปกาเรน กโตติ เอตฺถ อนนฺตรปญฺเห วุตฺตปฺปกาเรเนว กโต. ตถา หิ อาจริโย สํยุตฺตนิกายโต

Respecto a la pregunta «¿De qué manera fue compuesto?», se realizó precisamente del modo mencionado en la pregunta anterior. Pues el Maestro, tomando del Saṃyutta Nikāya:

‘‘สีเล ปติฏฺฐาย นโร สปญฺโญ, จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาวยํ;

อาตาปี นิปโก ภิกฺขุ, โส อิมํ วิชฏเย ชฏ’’นฺติ –

«El hombre sabio, establecido en la virtud, desarrollando la mente y la sabiduría, siendo un monje ardiente y prudente, puede desenredar este enredo».

อิมํ คาถํ ปฐมํ ทสฺเสตฺวา ตตฺถ ปธานวเสน วุตฺตา สีลสมาธิปญฺญาโย วิสุํ วิสุํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา อกาสิ. เอวํ กุรุมาโน จ ปญฺจหิปิ นิกาเยหิ สีลสมาธิปญฺญาปฏิสํยุตฺตานิ สุตฺตปทานิ อุทฺธริตฺวา เตสํ อตฺถญฺจ สีหฬฏฺฐกถาหิ ภาสาปริวตฺตนวเสน ทสฺเสตฺวา ตาสุ วุตฺตานิ สีหฬิกวตฺถูนิ จ วินิจฺฉเย จ ปกาเสสิ. วิเสสโต ปน ตสฺมึ [Pg.40] กาเล ปากฏา สกสมยวิรุทฺธา สมยนฺตรา จ พหูสุ ฐาเนสุ ทสฺเสตฺวา สเหตุกํ ปฏิกฺขิตฺตา. กถํ?

Tras presentar primero esta estrofa, compuso la obra analizando detalladamente y por separado la virtud, la concentración y la sabiduría que se mencionan en ella como temas principales. Al actuar de este modo, extrajo pasajes de los discursos (suttas) relacionados con la virtud, la concentración y la sabiduría de las cinco colecciones, y expuso sus significados mediante la traducción de los comentarios cingaleses, presentando también las historias cingalesas y las decisiones contenidas en ellos. Especialmente, expuso y refutó con argumentos, en numerosos lugares, los puntos de vista divergentes que eran conocidos en aquel tiempo y que se oponían a la doctrina del Mahāvihāra. ¿De qué manera?

ตตฺถ หิ จริยาวณฺณนายํ ‘‘ตตฺร ปุริมา ตาว ติสฺโส จริยา ปุพฺพาจิณฺณนิทานา ธาตุโทสนิทานา จาติ เอกจฺเจ วทนฺติ. ปุพฺเพ กิร อิฏฺฐปฺปโยคสุภกมฺมพหุโล ราคจริโต โหติ, สคฺคา วา จวิตฺวา อิธูปปนฺโน. ปุพฺเพ เฉทนวธพนฺธนเวรกมฺมพหุโล โทสจริโต โหติ, นิรยนาคโยนีหิ วา จวิตฺวา อิธูปปนฺโน. ปุพฺเพ มชฺชปานพหุโล สุตปริปุจฺฉาวิหีโน จ โมหจริโต โหติ, ติรจฺฉานโยนิยา วา จวิตฺวา อิธูปปนฺโนติ เอวํ ปุพฺพาจิณฺณนิทานาติ วทนฺติ. ทฺวินฺนํ ปน ธาตูนํ อุสฺสนฺนตฺตา ปุคฺคโล โมหจริโต โหติ ปถวีธาตุยา จ อาโปธาตุยา จ. อิตราสํ ทฺวินฺนํ อุสฺสนฺนตฺตา โทสจริโต. สพฺพาสํ สมตฺตา ปน ราคจริโตติ. โทเสสุ จ เสมฺหาธิโก ราคจริโต โหติ. วาตาธิโก โมหจริโต. เสมฺหาธิโก วา โมหจริโต. วาตาธิโก ราคจริโตติ เอวํ ธาตุโทสนิทานาติ วทนฺตี’’ติ เอกจฺเจวาทํ ทสฺเสตฺวา โส ‘‘ตตฺถ ยสฺมา ปุพฺเพ อิฏฺฐปฺปโยคสุภกมฺมพหุลาปิ สคฺคา จวิตฺวา อิธูปปนฺนาปิ จ น สพฺเพ ราคจริตาเนว โหนฺติ, น อิตเร วา โทสโมหจริตา. เอวํ ธาตูนญฺจ ยถาวุตฺเตเนว นเยน อุสฺสทนิยโม นาม นตฺถิ. โทสนิยเม จ ราคโมหทฺวยเมว วุตฺตํ, ตมฺปิ จ ปุพฺพาปรวิรุทฺธเมว. ตสฺมา สพฺพเมตํ อปริจฺฉินฺนวจน’’นฺติ ปฏิกฺขิตฺโต. ตํ ปรมตฺถมญฺชูสาย นาม วิสุทฺธิมคฺคมหาฏีกายํ ‘‘เอกจฺเจติ อุปติสฺสตฺเถรํ สนฺธายาห, เตน หิ วิมุตฺติมคฺเค ตถา วุตฺต’’นฺติอาทินา วณฺณิตํ.

En la explicación de los temperamentos (cariyā), se expone la opinión de algunos (Ekacce): «Entre ellos, los tres primeros temperamentos tienen su causa en el hábito previo y en los elementos y humores», dicen algunos maestros. Esto significa que quien en vidas pasadas realizó esfuerzos y acciones beneficiosas, o quien ha renacido aquí tras morir en el mundo de los devas, tiene un temperamento de apego (rāga). Quien en vidas pasadas realizó muchas acciones de odio, como herir, matar o encarcelar, o quien ha renacido aquí desde los infiernos o el reino de los nagas, tiene un temperamento de aversión (dosa). Quien en vidas pasadas bebió mucho alcohol y careció de instrucción y consulta de las enseñanzas, o quien ha renacido aquí desde el reino animal, tiene un temperamento de confusión (moha). Así, dicen que tienen su causa en el hábito previo. Además, dicen que debido al predominio de los elementos tierra y agua, la persona es de temperamento de confusión; por el predominio de los otros dos, es de aversión; y por el equilibrio de los cuatro, es de apego. Entre los humores, quien tiene exceso de flema es de apego; exceso de aire, es de confusión. O bien, exceso de flema es confusión y exceso de aire es apego. Así, dicen que tienen su causa en los elementos y humores. Tras presentar esta doctrina de «algunos» (ekaccavāda), la refutó diciendo: «En esa declaración, no todos los que realizaron acciones beneficiosas o renacieron desde el mundo de los devas son necesariamente de temperamento de apego, ni los otros son necesariamente de aversión o confusión. Del mismo modo, no existe tal determinación fija por el predominio de los elementos tierra, etc., del modo mencionado. Y en la determinación por los humores, solo se mencionan el apego y la confusión, lo cual es contradictorio en sí mismo. Por lo tanto, todo esto es una afirmación sin fundamento preciso». Esta opinión ha sido comentada en el Gran Comentario del Visuddhimagga (Paramatthamañjūsā) diciendo: «La palabra 'algunos' se refiere al venerable Upatissa; pues él lo expresó de esa manera en el tratado Vimuttimagga».

วิมุตฺติมคฺคปกรณํ

Sobre el tratado Vimuttimagga

โก โส วิมุตฺติมคฺโค นาม? วิสุทฺธิมคฺโค วิย สีลสมาธิปญฺญานํ วิสุํ วิสุํ วิภชิตฺวา ทีปโก เอโก ปฏิปตฺติคนฺโถ. ตตฺถ หิ –

¿Qué es el llamado Vimuttimagga? Es un tratado sobre la práctica que, al igual que el Visuddhimagga, explica analizando por separado la virtud, la concentración y la sabiduría. Pues en él se dice:

‘‘สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ, วิมุตฺติ จ อนุตฺตรา;

อนุพุทฺธา อิเม ธมฺมา, โคตเมน ยสสฺสินา’’ติ –

«La virtud, la concentración, la sabiduría y la liberación suprema; estas verdades han sido comprendidas por el glorioso Gotama».

อิมํ [Pg.41] คาถํ ปฐมํ ทสฺเสตฺวา ตทตฺถวณฺณนาวเสน สีลสมาธิปญฺญาวิมุตฺติโย วิสุํ วิสุํ วิภชิตฺวา ทีปิตา. โส ปน คนฺโถ อิทานิ จินรฏฺเฐเยว ทิฏฺโฐ, จินภาสาย จ ปริวตฺติโต (๑๐๔๘-พุ-ว) สงฺฆปาเลน นาม ภิกฺขุนา. เกน ปน โส กุโต จ ตตฺถ อานีโตติ น ปากฏเมตํ. ตสฺส ปน สงฺฆปาลสฺส อาจริโย คุณภทฺโร นาม มหายานิโก ภิกฺขุ มชฺฌิมอินฺทิยเทสิโก, โส อินฺทิยรฏฺฐโต จินรฏฺฐํ คจฺฉนฺโต ปฐมํ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ตโต (๙๗๘-พุ-ว) จินรฏฺฐํ คโต. ตทา โส เตน อานีโต ภเวยฺย.

Habiendo mostrado primero este verso, se han expuesto por separado la virtud moral, la concentración, la sabiduría y la liberación mediante la explicación de su significado. Sin embargo, ese tratado (el Vimuttimagga) se encuentra actualmente solo en China, habiendo sido traducido al idioma chino por un monje llamado Saṅghapāla (en el año 1048 de la Era Budista). No está claro quién lo llevó allí ni desde dónde. No obstante, el maestro de ese Saṅghapāla, un monje mahayana llamado Guṇabhadra, originario de la región central de la India, fue desde el reino de la India hacia el reino de China, pasando primero por la isla de Sri Lanka y llegando a China (en el año 978 de la Era Budista). Es probable que en aquel entonces fuera llevado por él.

ตสฺมิญฺหิ วิมุตฺติมคฺเค ปุพฺพาจิณฺณนิทานทสฺสนํ ธาตุนิทานทสฺสนญฺจ ยเถว วิสุทฺธิมคฺเค เอกจฺเจวาโท, ตเถวาคตํ. โทสนิทานทสฺสเน ปน ‘‘เสมฺหาธิโก ราคจริโต, ปิตฺตาธิโก โทสจริโต, วาตาธิโก โมหจริโต. เสมฺหาธิโก วา โมหจริโต, วาตาธิโก ราคจริโต’’ติ ติณฺณมฺปิ ราคโทสโมหานํ โทสนิยโม วุตฺโต. อาจริยพุทฺธโฆเสน ทิฏฺฐวิมุตฺติมคฺคโปตฺถเก ปน ‘‘ปิตฺตาธิโก โทสจริโต’’ติ ปาโฐ อูโน ภเวยฺย.

En efecto, en ese Vimuttimagga, la exposición de las causas basadas en hábitos pasados y la exposición de las causas basadas en los elementos aparecen de la misma manera que la opinión única (ekaccevāda) presentada en el Visuddhimagga. Sin embargo, en la exposición de las causas basadas en los humores (dosas) se afirma: «Aquel con exceso de flema tiene un temperamento de lujuria; aquel con exceso de bilis tiene un temperamento de odio; aquel con exceso de viento tiene un temperamento de delusión. O bien, aquel con exceso de flema tiene un temperamento de delusión, y aquel con exceso de viento tiene un temperamento de lujuria»; así se menciona la determinación de los tres —lujuria, odio y delusión— según el humor corporal. No obstante, en el manuscrito del Vimuttimagga que examinó el maestro Buddhaghosa, es probable que faltara el pasaje que dice: «Aquel con exceso de bilis tiene un temperamento de odio».

อญฺญานิปิ พหูนิ วิสุทฺธิมคฺเค ปฏิกฺขิตฺตานิ ตตฺถ วิมุตฺติมคฺเค คเหตพฺพภาเวน ทิสฺสนฺติ. กถํ?

También se encuentran allí, en el Vimuttimagga, muchos otros significados que han sido rechazados en el Visuddhimagga, presentados como significados aceptables. ¿Cómo es esto?

สีลนิทฺเทเส (๑, ๘-ปิฏฺเฐ) ‘‘อญฺเญ ปน สิรฏฺโฐ สีลตฺโถ, สีตลตฺโถ สีลตฺโถติ เอวมาทินาปิ นเยเนตฺถ อตฺถํ วณฺณยนฺตี’’ติ ปฏิกฺขิตฺโต อตฺโถปิ ตตฺถ คเหตพฺพภาเวน ทิสฺสติ.

En la descripción de la virtud (Sīlaniddesa, página 8), se encuentra como significado aceptable aquel que fue rechazado diciendo: «Otros, sin embargo, explican aquí el significado mediante otros métodos, tales como que el sentido de sīla es cabeza (sira), o que el sentido de sīla es frescura (sītala), etc.».

ตถา ธุตงฺคนิทฺเทเส (๑, ๗๘-ปิฏฺเฐ) ‘‘เยสมฺปิ กุสลตฺติกวินิมุตฺตํ ธุตงฺคํ, เตสํ อตฺถโต ธุตงฺคเมว นตฺถิ, อสนฺตํ กสฺส ธุนนโต ธุตงฺคํ นาม ภวิสฺสติ, ธุตคุเณ สมาทาย วตฺตตีติ วจนวิโรโธปิ จ เนสํ อาปชฺชติ, ตสฺมา ตํ น คเหตพฺพ’’นฺติ ปฏิกฺขิตฺตํ ปญฺญตฺติธุตงฺคมฺปิ ตตฺถ ทิสฺสติ. มหาฏีกายํ (๑-๑๐๔) ปน ‘‘เยสนฺติ อภยคิริวาสิเก สนฺธายาห, เต หิ ธุตงฺคํ นาม ปญฺญตฺตีติ วทนฺตี’’ติ วณฺณิตํ.

Asimismo, en la descripción de las prácticas ascéticas (Dhutaṅganiddesa, página 78), se encuentra allí el dhutaṅga como concepto (paññatti), el cual fue rechazado diciendo: «Para quienes el dhutaṅga está exento de la tríada de lo saludable (kusalatika), para ellos, en sentido absoluto, el dhutaṅga ni siquiera existe. Si no existe, ¿por qué habría de llamarse dhutaṅga, por el hecho de sacudir qué? Además, para ellos se produce una contradicción con las palabras del Canon que dicen: ‘Se emprende y se practica en las cualidades de sacudimiento (dhuta)’. Por lo tanto, eso no debe ser aceptado». En el Mahāṭīkā (1-104) se comenta: «Al decir ‘quienes’, se refiere a los habitantes del Abhayagiri (Abhayagirivāsī), pues ellos afirman que el llamado dhutaṅga es un concepto».

ตถา ปถวีกสิณนิทฺเทเส (๑, ๑๔๔) ‘‘ปฏิปทาวิสุทฺธิ นาม สสมฺภาริโก อุปจาโร, อุเปกฺขานุพฺรูหนา นาม อปฺปนา, สมฺปหํสนา นาม [Pg.42] ปจฺจเวกฺขณาติ เอวเมเก วณฺณยนฺตี’’ติอาทินา ปฏิกฺขิตฺตเอเกวาโทปิ ตตฺถ ทิสฺสติ. มหาฏีกายํ (๑, ๑๗๒) ปน ‘‘เอเกติ อภยคิริวาสิโน’’ติ วณฺณิตํ.

Igualmente, en la descripción del kassiṇa de tierra (Pathavīkasiṇaniddesa, página 144), se encuentra allí la opinión de «algunos» que fue rechazada diciendo: «Algunos explican que la llamada purificación de la práctica es el acceso (upacāra) junto con sus constituyentes, que el llamado incremento de la ecuanimidad es la absorción (appanā), y que el llamado regocijo es la reflexión (paccavekkhaṇā)». En el Mahāṭīkā (1, 172) se comenta: «‘Algunos’ se refiere a los habitantes del Abhayagiri».

ตถา ขนฺธนิทฺเทเส (๒, ๘๐-ปิฏฺเฐ) ‘‘พลรูปํ สมฺภวรูปํ ชาติรูปํ โรครูปํ เอกจฺจานํ มเตน มิทฺธรูป’’นฺติ เอวํ อญฺญานิปิ รูปานิ อาหริตฺวา โปราณฏฺฐกถายํ เตสํ ปฏิกฺขิตฺตภาโว ปกาสิโต. มหาฏีกายํ ‘‘เอกจฺจานนฺติ อภยคิริวาสีน’’นฺติ วณฺณิตํ. เตสุ ชาติรูปํ มิทฺธรูปญฺจ วิมุตฺติมคฺเค ทสฺสิตํ. น เกวลํ ทสฺสนมตฺตเมว, อถ โข มิทฺธรูปสฺส อตฺถิภาโวปิ ‘‘มิทฺธํ นาม ติวิธํ อาหารชํ อุตุชํ จิตฺตชญฺจาติ. เตสุ จิตฺตชเมว นีวรณํ โหติ, เสสา ปน ทฺเว อรหโตปิ ภเวยฺยุ’’นฺติอาทินา สาธิโต.

Asimismo, en la descripción de los agregados (Khandhaniddesa, página 80), tras citar otras formas de materia como «la materia de la fuerza, la materia del origen, la materia del nacimiento, la materia de la enfermedad y, según la opinión de algunos, la materia del letargo (middharūpa)», se expone su rechazo en el Comentario Antiguo (Porāṇa-Aṭṭhakathā). En el Mahāṭīkā se comenta: «‘De algunos’ se refiere a los habitantes del Abhayagiri». Entre estas, la materia del nacimiento y la materia del letargo se muestran en el Vimuttimagga. Y no solo se muestran simplemente, sino que se establece la existencia de la materia del letargo diciendo: «El llamado letargo (middha) es de tres tipos: nacido del alimento, nacido de la estación y nacido de la mente. De estos, solo el nacido de la mente es un obstáculo (nīvaraṇa), mientras que los otros dos pueden ocurrir incluso en un Arahant».

เอตฺตาวตา จ วิมุตฺติมคฺเค วิสุทฺธิมคฺเคน อสมานตฺถานํ วุตฺตภาโว จ อภยคิริวาสีหิ ตสฺส คนฺถสฺส ปฏิคฺคหิตภาโว จ สกฺกา ญาตุํ. อญฺญานิปิ ปน อีทิสานิ อสมานวจนานิ พหูนิ ตตฺถ สํวิชฺชนฺติเยว, ตานิ ปน สพฺพานิ น สกฺกา อิธ ทสฺเสตุํ.

Con esto es posible saber que en el Vimuttimagga se han expresado significados que no concuerdan con el Visuddhimagga, y que ese tratado fue aceptado por los habitantes del Abhayagiri. Además, existen allí muchas otras declaraciones divergentes de este tipo, pero no es posible mostrarlas todas aquí.

เยภุยฺเยน ปนสฺส กรณปฺปกาโร วิสุทฺธิมคฺคสฺส วิย โหติ. ยา ยา หิ ปาฬิ อภิธมฺมวิภงฺคโต วา ปฏิสมฺภิทามคฺคโต วา อญฺญสุตฺตนฺเตหิ วา อาเนตฺวา สาธกภาเวน วิสุทฺธิมคฺเค ทสฺสิยติ, ตตฺถปิ สา สา ปาฬิ เยภุยฺเยน ทิสฺสเตว. ตาสุ กญฺจิมตฺตํ อุทฺธริตฺวา อนุมินนตฺถาย ทสฺสยิสฺสาม.

Sin embargo, en su mayor parte, el modo de composición es similar al del Visuddhimagga. En efecto, cualquier pasaje del Canon (pāḷi) que se trae del Abhidhamma-Vibhaṅga, del Paṭisambhidāmagga o de otros Suttas para ser mostrado como prueba en el Visuddhimagga, también se encuentra allí, en su mayor parte, el mismo pasaje. De entre ellos, extraeremos una pequeña parte para mostrarla con fines inferenciales.

ยา วิสุทฺธิมคฺเค (๑, ๔๗-ปิฏฺเฐ) ‘‘ปญฺจ สีลานิ ปาณาติปาตสฺส ปหานํ สีล’’นฺติอาทิกา ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ ทสฺสิตา, สา วิมุตฺติมคฺเคปิ ทิสฺสเตว.

El pasaje del Paṭisambhidāmagga que se muestra en el Visuddhimagga (página 47) que comienza con: «Los cinco preceptos son la virtud del abandono del dar muerte a los seres vivos», también se encuentra en el Vimuttimagga.

ยญฺจ วิสุทฺธิมคฺเค (๑, ๑๓๗-ปิฏฺเฐ) ‘‘สมาธิ กามจฺฉนฺทสฺส ปฏิปกฺโข…เป… วิจาโร วิจิกิจฺฉายา’’ติ วจนํ เปฏเก วุตฺตนฺติ ทสฺสิตํ, ตญฺจ ตตฺถปิ ตเถว ทสฺเสตฺวา ‘‘ติเปฏเก วุตฺต’’นฺติ นิทฺทิฏฺฐํ. ติเปฏเกติ นามญฺจ เปฏโกปเทสเมว สนฺธาย วุตฺตํ ภเวยฺย. ตตฺถ หิ วิวิจฺเจว กาเมหีติ ปาฐสํวณฺณนายํ ‘‘อโลภสฺส ปาริปูริยา กาเมหิ วิเวโก สมฺปชฺชติ, อโทสสฺส. อโมหสฺส ปาริปูริยา อกุสเลหิ ธมฺเมหิ วิเวโก [Pg.43] สมฺปชฺชตี’’ติ ปาฐสฺส ติเปฏเก วุตฺตภาโว ทสฺสิโต. โส จ ปาโฐ เปฏโกปเทเส (๒๖๒-ปิฏฺเฐ) ‘‘ตตฺถ อโลภสฺส ปาริปูริยา วิวิตฺโต โหติ กาเมหี’’ติอาทินา ทิสฺสติ.

Y la declaración que se muestra en el Visuddhimagga (página 137) diciendo que «La concentración es lo opuesto al deseo sensual... la investigación (vicāra) lo es a la duda», la cual se indica que «fue dicha en el Peṭaka», también se muestra allí de la misma manera y se señala como «dicha en el Tipeṭaka». El nombre «Tipeṭaka» podría haberse dicho refiriéndose únicamente al Peṭakopadesa. Pues allí, en la explicación del pasaje ‘alejado de los deseos sensuales’, se muestra que el pasaje: «Mediante la plenitud de la ausencia de codicia se produce el alejamiento de los deseos sensuales; mediante la plenitud de la ausencia de odio y la plenitud de la ausencia de delusión se produce el alejamiento de los estados perjudiciales», fue dicho en el Tipeṭaka. Y ese pasaje se encuentra en el Peṭakopadesa (página 262) comenzando con: «Allí, mediante la plenitud de la ausencia de codicia, uno está alejado de los deseos sensuales».

ยถา จ วิสุทฺธิมคฺเค (๑, ๒๕๘-ปิฏฺเฐ) ‘‘อยมฺปิ โข ภิกฺขเว อานาปานสฺสติสมาธิ ภาวิโต’’ติอาทิกา ปาฬิ มหาวคฺคสํยุตฺตกโต อาเนตฺวา ทสฺสิตา, ตเถว ตตฺถปิ.

Y así como en el Visuddhimagga (página 258) se muestra el pasaje traído del Mahāvagga Saṃyutta que comienza con: «Ciertamente, monjes, esta concentración mediante el recuerdo de la respiración (ānāpānassati), cuando se desarrolla...», lo mismo ocurre allí (en el Vimuttimagga).

ยถา จ วิสุทฺธิมคฺเค (๑, ๒๗๒-ปิฏฺเฐ) ‘‘อสฺสาสาทิมชฺฌปริโยสานํ สติยา อนุคจฺฉโต’’ติอาทิ ปาฬิ จ (๑, ๒๗๓-ปิฏฺเฐ) กกจูปมปาฬิ จ ปฏิสมฺภิทามคฺคโต อาเนตฺวา ทสฺสิตา, ตเถว ตตฺถปิ.

Y así como en el Visuddhimagga (página 272) se muestran el pasaje que comienza con: «Para quien sigue con la atención el principio, el medio y el fin de la inhalación...» y el pasaje del símil de la sierra (página 273), traídos del Paṭisambhidāmagga, lo mismo ocurre allí.

ยถา จ วิสุทฺธิมคฺเค (๒, ๖๙-ปิฏฺเฐ) ‘‘กตมา จินฺตามยา ปญฺญา’’ติอาทิกา จ ปาฬิ ‘‘ตตฺถ กตมํ อายโกสลฺล’’นฺติอาทิกา จ ปาฬิ (๒, ๗๑-ปิฏฺเฐ) ‘‘ทุกฺเข ญาณํ อตฺถปฏิสมฺภิทา’’ติอาทิกา จ ปาฬิ อภิธมฺมวิภงฺคโต อาเนตฺวา ทสฺสิตา, ตเถว ตตฺถปิ. สพฺพาปิ จ ตตฺถ วุตฺตา เอกวิธทุวิธาทิปญฺญาปเภทกถา วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตกถาย เยภุยฺเยน สมานาเยว.

Y así como en el Visuddhimagga (página 69, vol. 2) se muestran los pasajes traídos del Abhidhamma-Vibhaṅga que comienzan con: «¿Cuál es la sabiduría que consiste en el pensamiento?», «Allí, ¿cuál es la habilidad en el progreso?», y (página 71, vol. 2) «El conocimiento del sufrimiento es el análisis analítico del significado (atthapaṭisambhidā)», lo mismo ocurre allí. Además, toda la explicación sobre las divisiones de la sabiduría en un tipo, dos tipos, etc., expresada allí, es en su mayor parte igual a la explicación dada en el Visuddhimagga.

‘‘เยน จกฺขุปสาเทน, รูปานิ มนุปสฺสติ;

ปริตฺตํ สุขุมํ เอตํ, อูกาสิรสมูปม’’นฺติ –

«Aquel sentido de la vista por el cual uno percibe las formas; este es pequeño, sutil, semejante a la cabeza de un piojo».

อยมฺปิ คาถา วิมุตฺติมคฺเคปิ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ภาสิตภาเวเนว ทสฺสิตา. อูกาสิรสมูปมนฺติ ปทํ ปน อูกาสมูปมนฺติ ตตฺถ ทิสฺสติ, ตญฺจ ปรมฺปรเลขกานํ ปมาทเลขมตฺตเมว สิยา.

Este verso también se presenta en el Vimuttimagga como pronunciado por el Venerable Sariputta Thera. Sin embargo, el término 'ūkāsirasamūpamaṃ' aparece allí como 'ūkāsamūpamaṃ', lo cual debe ser meramente un error de escritura de los sucesivos copistas.

จตูสุ สจฺเจสุ วิสุทฺธิมคฺเค วิย วจนตฺถโต ลกฺขณโต อนูนาธิกโต กมโต อนฺโตคธานํ ปเภทโต อุปมาโต จ วินิจฺฉโย ทสฺสิโต, โส จ เยภุยฺเยน วิสุทฺธิมคฺเคน สมาโนเยว.

En cuanto a las Cuatro Verdades, al igual que en el Visuddhimagga, se presenta un análisis según el significado de los términos, sus características, su completitud, su orden, la distinción de los elementos incluidos y mediante analogías; el cual es, en su mayor parte, idéntico al del Visuddhimagga.

ยถา จ วิสุทฺธิมคฺเค (๒, ๒๔๒-๒๔๕) สมฺมสนญาณกถายํ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ อตีตาทิเอกาทสวิเธน จ อนิจฺจาทิลกฺขณตฺตเยน จ วิสุํ วิสุํ สมฺมสนนโย ทสฺสิโต, ตเถว ตตฺถปิ. จกฺขาทิชรามรณปริโยสาเนสุ ปน ธมฺเมสุ ธมฺมวิจารปริโยสานานํ สฏฺฐิยา เอว ธมฺมานํ อนิจฺจาทิลกฺขณตฺตเยน สมฺมสนนโย ตตฺถ ทสฺสิโต.

Así como en el Visuddhimagga (2, 242-245), en la explicación del conocimiento de la comprensión (sammasanañāṇa), se muestra el método de investigar los cinco agregados mediante las once formas (pasado, etc.) y las tres características (impermanencia, etc.) por separado, lo mismo ocurre allí (en el Vimuttimagga). No obstante, entre los fenómenos que comienzan con el ojo y terminan con la vejez y la muerte, allí se muestra el método de investigación mediante las tres características solo para sesenta fenómenos que concluyen con la investigación de los fenómenos (dhammavicāra).

วิสุทฺธิมคฺเค [Pg.44] ปน ทิฏฺฐิวิสุทฺธินิทฺเทเส (๒, ๒๓๐-๒๓๒-ปิฏฺเฐสุ) วุตฺตา ‘‘ยมกํ นามรูปญฺจ…เป… อุโภ ภิชฺชนฺติ ปจฺจยา’’ติ คาถา จ, ‘‘น จกฺขุโต ชายเร’’ติอาทิกา ฉ คาถาโย จ, ‘‘น สเกน พเลน ชายเร’’ติอาทิกา ฉ คาถาโย จ วิมุตฺติมคฺเค ภงฺคานุปสฺสนาญาณกถายํ ทสฺสิตา. ตาสุ อปฺปมตฺตโกเยว ปาฐเภโท ทิสฺสติ.

Los versos citados en el Visuddhimagga, en la sección de la purificación de la visión (2, 230-232), tales como 'El nombre y la forma son un par... ambos se disuelven por sus condiciones', junto con los seis versos que comienzan con 'No nacen del ojo' y los seis versos que comienzan con 'No nacen por su propia fuerza', se presentan en el Vimuttimagga en la explicación del conocimiento del discernimiento de la disolución (bhaṅgānupassanāñāṇa). En ellos se observa solo una mínima diferencia en la lectura del texto.

วิสุทฺธิมคฺเค (๒, ๒๖๑-๒-ปิฏฺเฐสุ) อรูปสตฺตเกสุ อริยวํสกถานเยน วุตฺโต กลาปโต จ ยมกโต จ สมฺมสนนโย วิมุตฺติมคฺเค เอตฺเถว ภงฺคานุปสฺสนาญาณกถายํ ทสฺสิโต.

En el Visuddhimagga (2, 261-262), el método de investigación por grupos (kalāpa) y por pares (yamaka), mencionado según el método de la explicación del linaje de los nobles (ariyavaṃsakathā) dentro de los siete septetos de lo inmaterial, se presenta en el Vimuttimagga precisamente en la explicación del conocimiento del discernimiento de la disolución.

วิมุตฺติมคฺเค พุทฺธานุสฺสติกถายํ โลกวิทูติ ปทสฺส อตฺถวณฺณนายํ สตฺตโลกสงฺขารโลกวเสน ทฺเวเยว โลกา ทสฺสิตา, น ปน โอกาสโลโก ยถา วิสุทฺธิมคฺเค (๑, ๑๙๙-๒๐๐-ปิฏฺเฐสุ).

En el Vimuttimagga, en la explicación de la palabra 'lokavidū' (conocedor de los mundos) dentro del comentario sobre la recordación del Buda, solo se presentan dos mundos: el mundo de los seres (sattaloka) y el mundo de las formaciones (saṅkhāraloka), pero no el mundo del espacio (okāsaloka), a diferencia del Visuddhimagga (1, 199-200).

เอตฺตาวตา จ วิมุตฺติมคฺโค นาม คนฺโถ กีทิโสติ สกฺกา อนุมินิตุํ. โส ปน ยถา น มหาวิหารวาสีนํ คนฺโถ โหติ, เอวํ มหายานิกานมฺปิ น โหติเยว เถรวาทปิฏกเมว นิสฺสาย กตภาวโต. ยสฺมา ปน ตตฺถ น กิญฺจิปิ สีหฬทีปิกํ นามํ วา เถรวาโท วา ทิสฺสติ, ตสฺมา โส สีหฬทีเป กตคนฺโถปิ น โหติ. อินฺทิยรฏฺฐิกํ ปน นามญฺจ โวหาโร จ ตตฺถ พหูสุ ฐาเนสุ ทิสฺสติ, ตสฺมา อินฺทิยรฏฺเฐ กตคนฺโถว ภเวยฺย. ยสฺมา จสฺส เปฏโกปเทสํ นิสฺสิตภาโว พหูสุ ฐาเนสุ ทิสฺสติ, วิเสสโต ปน มิทฺธรูปสฺส อตฺถิภาโว จ, อรหโตปิ ตสฺส อตฺถิภาโว จ ตเมว นิสฺสาย ทสฺสียติ, ปฏิสมฺภิทามคฺคคณฺฐิปเท จ เปฏเกติ ปทสฺส อตฺถวณฺณนายํ ‘‘สุตฺตนฺตปิฏกตฺถาย อฏฺฐกถา เปฏกํ มหิสาสกานํ คนฺโถ’’ติ วณฺณิโต. ตสฺมา เอโส วิมุตฺติมคฺโค มหิสาสกนิกายิเกน กโต ภเวยฺยาติ อมฺหากํ มติ.

Por todo esto, es posible inferir qué clase de obra es el llamado Vimuttimagga. Así como no es una obra de los seguidores del Mahāvihāra, tampoco es una obra de los mahāyānistas, debido a que fue compuesta basándose exclusivamente en el Tipitaka Theravada. Dado que en ella no aparece ningún nombre relacionado con la isla de Ceilán ni con el Theravada, no es una obra compuesta en dicha isla. Sin embargo, como en muchos lugares se encuentran nombres y términos propios de la India, debe ser una obra compuesta en la India. Además, dado que en muchos puntos se observa su dependencia del Peṭakopadesa, especialmente al mostrar la existencia de la forma del letargo (middharūpa) incluso en un Arahat basándose en dicha obra, y en el comentario al término 'peṭake' en el Paṭisambhidāmaggagaṇṭhipada se describe: 'El Peṭaka es el comentario para el beneficio del Suttantapiṭaka, una obra de los Mahisāsakas'; por lo tanto, nuestra opinión es que este Vimuttimagga fue compuesto por un seguidor de la escuela Mahisāsaka.

นิสฺสยฏฺฐกถาวิภาวนา

Explicación de los Comentarios de Referencia

วิสุทฺธิมคฺโค ปน น เกวลํ ปุพฺเพ วุตฺตปฺปกาเรเนว กโต, อถ โข วุจฺจมานปฺปกาเรนาปิ. ตถา หิ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร โปราณฏฺฐกถาหิ สมาหริตฺวา ภาสาปริวตฺตนวเสน ทสฺเสนฺโตปิ ยา ยา อตฺถวณฺณนา [Pg.45] วา วินิจฺฉโย วา สํสยิตพฺโพ โหติ, ตตฺถ ตตฺถ วินยฏฺฐกถายํ วุตฺตนฺติ วา (๑, ๒๖๓), วินยฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ, มชฺฌิมฏฺฐกถาสุ ปนาติ วา (๑, ๗๐), องฺคุตฺตรภาณกาติ วา (๑, ๗๒), อฏฺฐกถาจริยานํ มตานุสาเรน วินิจฺฉโยติ วา (๑, ๙๙), วุตฺตมฺปิ เจตํ อฏฺฐกถาสูติ วา (๑, ๑๑๘), ตํ อฏฺฐกถาสุ ปฏิกฺขิตฺตนฺติ วา (๑, ๑๓๔), ทีฆภาณกสํยุตฺตภาณกานํ มตนฺติ วา, มชฺฌิมภาณกา อิจฺฉนฺตีติ วา (๑, ๒๖๗), อฏฺฐกถาสุ วินิจฺฉโยติ วา, เอวํ ตาว ทีฆภาณกา, มชฺฌิมภาณกา ปนาหูติ วา (๑, ๒๗๗), องฺคุตฺตรฏฺฐกถายํ ปน…เป… อยํ กโม วุตฺโต, โส ปาฬิยา น สเมตีติ วา (๑, ๓๐๙), เอวํ ตาว มชฺฌิมภาณกา, สํยุตฺตภาณกา ปนาติ วา (๒, ๖๒), สํยุตฺตฏฺฐกถายํ วุตฺตนฺติ วา (๒, ๖๓), อฏฺฐกถายํ ปนาติ วา (๒, ๘๐) เอวํ ตํตํอตฺถวณฺณนาวินิจฺฉยานํ นิสฺสยมฺปิ วิภาเวตฺวา ปจฺฉิมชนานํ อุปฺปชฺชมานสํสยํ วิโนเทนฺโตเยว เต ทสฺเสสิ.

El Visuddhimagga no fue compuesto únicamente de la manera mencionada anteriormente, sino también de la forma que se describe a continuación. Pues, aunque el Venerable Buddhaghosa lo presentó a través de la traducción, recopilando de los antiguos comentarios, siempre que exponía una explicación o una decisión que pudiera ser dudosa, indicaba la fuente: 'se dice en el Comentario del Vinaya' (1, 263), 'se dice en los Comentarios del Vinaya, pero en los Comentarios del Majjhima...' (1, 70), 'los recitadores del Aṅguttara dicen' (1, 72), 'es una decisión de acuerdo con la opinión de los maestros de los comentarios' (1, 99), 'esto también se dice en los comentarios' (1, 118), 'eso es rechazado en los comentarios' (1, 134), 'es la opinión de los recitadores del Dīgha y del Saṃyutta', 'los recitadores del Majjhima desean esto' (1, 267), 'es una decisión en los comentarios', 'así dicen primero los recitadores del Dīgha, pero los recitadores del Majjhima dicen' (1, 277), 'en el comentario del Aṅguttara... se menciona este orden, pero no concuerda con el Canon' (1, 309), 'así dicen primero los recitadores del Majjhima, pero los recitadores del Saṃyutta...' (2, 62), 'se dice en el comentario del Saṃyutta' (2, 63), o 'en el comentario...' (2, 80). De este modo, al aclarar la base de cada explicación y decisión, presentó estas interpretaciones eliminando cualquier duda que pudiera surgir en las generaciones futuras.

เตนิมสฺส วิสุทฺธิมคฺคสฺส กรณกาเล สพฺพาปิ สีหฬฏฺฐกถาโย อาจริยสฺส สนฺติเก สนฺตีติ จ, ปุพฺเพเยว ตา อาจริเยน สีหฬตฺเถรานํ สนฺติเก สุตาติ จ, ตาหิ คเหตพฺพํ สพฺพํ คเหตฺวา อยํ วิสุทฺธิมคฺโค อาจริเยน ลิขิโตติ จ อยมตฺโถ อติวิย ปากโฏ โหติ. ตสฺมา ยํ มหาวํเส –

Por lo tanto, es sumamente evidente que en el momento de la composición de este Visuddhimagga, todos los comentarios cingaleses estaban en posesión del Maestro, que el Maestro ya los había escuchado y aprendido previamente de los monjes de Ceilán, y que habiendo tomado de ellos todo lo que era digno de ser tomado, el Maestro compuso este Visuddhimagga. Por consiguiente, lo que se dice en el Mahāvaṃsa:

‘‘สงฺโฆ คาถาทฺวยํ ตสฺสา’ทาสิ สามตฺถิยํ ตวา’’ติอาทินา ‘‘คาถาทฺวยเมว โอโลเกตฺวา กิญฺจิปิ อญฺญํ โปตฺถกํ อโนโลเกตฺวา อาจริยพุทฺธโฆโส วิสุทฺธิมคฺคํ อกาสี’’ติ อธิปฺปาเยน อภิตฺถุติวจนํ วุตฺตํ, ตํ อภิตฺถุติมตฺตเมวาติ เวทิตพฺพํ.

'La Sangha le dio dos versos para [probar] tu capacidad', y otras palabras de elogio dichas con la intención de que 'habiendo examinado solo esos dos versos, sin consultar ningún otro libro, el Maestro Buddhaghosa compuso el Visuddhimagga', debe entenderse meramente como un elogio.

โปราณวจนทสฺสนํ

Presentación de las palabras de los antiguos (Porāṇa)

น เกวลํ อาจริโย อฏฺฐกถาโยเยว นิสฺสยภาเวน ทสฺเสสิ, อถ โข ‘‘โปราณา ปนาหู’’ติอาทินา โปราณานํ วจนมฺปิ ทสฺเสสิเยว. ตเทตฺถ ทฺวาวีสติยา ฐาเนสุ ทิฏฺฐํ. เก ปเนเต โปราณา นาม? ยาว จตุตฺถสงฺคีติกาลา สงฺคีติกาเรสุ ปริยาปนฺนา วา [Pg.46] ตาทิสา วา มหาเถราติ เวทิตพฺพา. ตถา หิ ปฏิสมฺภิทามคฺเค (๒๙๒-๓-ปิฏฺเฐสุ).

El Maestro no solo presentó los comentarios como base, sino que también mostró las palabras de los antiguos (porāṇas), diciendo: 'Pero los antiguos dicen', etc. Esto se encuentra aquí en veintidós lugares. ¿Quiénes son estos llamados antiguos? Debe entenderse que son los grandes ancianos (mahātheras) que formaron parte de los recitadores del Concilio hasta la época del cuarto concilio, o aquellos similares a ellos. Así, en el Paṭisambhidāmagga (páginas 292-293):

‘‘โอภาเส เจว ญาเณ จ, ปีติยา จ วิกมฺปติ…เป…ธมฺมุทฺธจฺจกุสโล โหติ, น จ วิกฺเขปํ คจฺฉตี’’ติ –

'Se conmueve ante el aura y el conocimiento, y ante el gozo... Es experto en la agitación mental respecto al Dhamma y no cae en la distracción' —

เอวมาคตา คาถาโย อิธ (๒๗๓-๔-ปิฏฺเฐสุ) โปราณานํ วจนภาเวน ทสฺสิตา. ยทิ จิมา คาถาโย สงฺคีติกาเรหิ ปกฺขิตฺตา ภเวยฺยุํ ยถา ปริวารปาฬิยํ (๓-ปิฏฺเฐ) อาคตา อาจริยปรมฺปราทีปิกา คาถาโย, ตา หิ สมนฺตปาสาทิกายํ (๑, ๔๖-ปิฏฺเฐ) โปราณวจนภาเวน ทสฺสิตา, เอวํ สติ เตเยว สงฺคีติการา โปราณาติ เวทิตพฺพา. อถ ปฏิสมฺภิทามคฺคเทสเกเนว ภาสิตา ภเวยฺยุํ, เต วิย ครุกรณียา ปจฺจยิกา สทฺธายิตพฺพกา มหาเถรา โปราณาติ เวทิตพฺพา. สมนฺตปาสาทิกาสุมงฺคลวิลาสินีอาทีสุ ‘‘โปราณา ปน เอวํ วณฺณยนฺตี’’ติอาทินา วุตฺตฏฺฐาเนสุปิ ตาทิสาว อาจริยา โปราณาติ วุตฺตา.

Las estrofas (gāthās) que aparecen aquí (págs. 273-4) se presentan como palabras de los antiguos (porāṇas). Si estas estrofas fueron insertadas por los editores de los concilios (saṅgītikāras), al igual que las estrofas que muestran el linaje de los maestros en el Parivārapāḷi (pág. 3) —las cuales se presentan como palabras de los antiguos en la Samantapāsādikā (págs. 1, 46)—, de ser así, esos mismos editores de los concilios deben ser conocidos como 'los antiguos'. O bien, si fueron pronunciadas por el mismo maestro que expuso el Paṭisambhidāmagga, entonces esos grandes ancianos (mahātheras), dignos de respeto, confiables y fidedignos, deben ser conocidos como 'los antiguos'. En lugares como la Samantapāsādikā y la Sumaṅgalavilāsinī, donde se dice: 'Pero los antiguos lo explican así', se refiere también a tales maestros como 'los antiguos'.

วินยฏฺฐกถากรณํ

La redacción del Comentario del Vinaya

อาจริโย ปน อิมํ วิสุทฺธิมคฺคปกรณํ ยถาวุตฺตปฺปกาเรน กตฺวา อญฺญาปิ ติปิฏกฏฺฐกถาโย อนุกฺกเมน อกาสิ. กถํ? สมนฺตปาสาทิกํ นาม วินยฏฺฐกถํ พุทฺธสิริตฺเถเรน อชฺเฌสิโต มหาวิหารสฺส ทกฺขิณภาเค ปธานฆรปริเวเณ มหานิคมสฺสามิโน ปาสาเท วสนฺโต อกาสิ. สา ปเนสา สิริปาโลติ นามนฺตรสฺส มหานามรญฺโญ วีสติมวสฺเส (๙๗๓-พุ-ว) อารทฺธา เอกวีสติมวสฺเส (๙๗๔-พุ-ว) นิฏฺฐานปฺปตฺตา อโหสิ. ตญฺจ ปน กโรนฺโต มหามหินฺทตฺเถเรนาภตํ สีหฬภาสาย สงฺขตํ มหาอฏฺฐกถํ ตสฺสา สรีรํ กตฺวา มหาปจฺจรีกุรุนฺทีสงฺเขปอนฺธกฏฺฐกถาหิ จ คเหตพฺพํ คเหตฺวา สีหฬทีเป ยาว วสภราชกาลา ปากฏานํ โปราณ วินยธรมหาเถรานํ วินิจฺฉยภูตํ เถรวาทมฺปิ ปกฺขิปิตฺวา อกาสิ. วุตฺตญฺเหตํ สมนฺตปาสาทิกายํ –

El Maestro, habiendo compuesto este tratado del Visuddhimagga de la manera mencionada, compuso también sucesivamente los otros comentarios del Tipiṭaka. ¿Cómo fue? Escribió el comentario del Vinaya llamado Samantapāsādikā, a petición del Thera Buddhasiri, residiendo en el palacio del señor Mahānigama, en el recinto de Padhānaghara, al sur del Mahāvihāra. Esta obra fue iniciada en el vigésimo año del reinado del rey Mahānāma, también llamado Siripāla (973 E.B.), y se concluyó en el vigésimo primer año (974 E.B.). Al redactarla, tomó el Mahā-aṭṭhakathā traído por el Thera Mahā Mahinda en lengua cingalesa como el cuerpo principal, y extrayendo lo que debía extraerse de los comentarios Mahāpaccarī, Kurundī, Saṅkhepa y Andhaka, la compuso incorporando también el Theravāda (la doctrina de los ancianos), que constituye las decisiones de los antiguos grandes maestros expertos en Vinaya, famosos en la isla de Ceilán hasta el tiempo del rey Vasabha. Esto se dice en la Samantapāsādikā:

‘‘สํวณฺณนํ ตญฺจ สมารภนฺโต, ตสฺสา มหาอฏฺฐกถํ สรีรํ;

กตฺวา มหาปจฺจริยํ ตเถว, กุรุนฺทินามาทิสุ วิสฺสุตาสุ.

“Al comenzar esta explicación, tomando como cuerpo principal el Mahā-aṭṭhakathā, y del mismo modo, de los célebres comentarios llamados Kurundī y otros;

วินิจฺฉโย [Pg.47] อฏฺฐกถาสุ วุตฺโต, โย ยุตฺตมตฺถํ อปริจฺจชนฺโต;

ตโตปิ อนฺโตคธเถรวาทํ, สํวณฺณนํ สมฺม สมารภิสฺส’’นฺติ จ.

sin abandonar el significado apropiado de las decisiones expuestas en los comentarios, e incluyendo en ella el Theravāda, emprenderé correctamente esta explicación”.

‘‘มหาเมฆวนุยฺยาเน, ภูมิภาเค ปติฏฺฐิโต;

มหาวิหาโร โย สตฺถุ, มหาโพธิวิภูสิโต.

“Situado en el terreno del parque Mahāmeghavana, se halla el Mahāvihāra del Maestro, embellecido por el Gran árbol Bodhi.

ยํ ตสฺส ทกฺขิเณ ภาเค, ปธานฆรมุตฺตมํ;

สุจิจาริตฺตสีเลน, ภิกฺขุสงฺเฆน เสวิตํ.

En su parte sur se encuentra el excelente recinto llamado Padhānaghara, frecuentado por la asamblea de monjes dotados de una conducta y moral pura.

อุฬารกุลสมฺภูโต, สงฺฆุปฏฺฐายโก สทา;

อนากุลาย สทฺธาย, ปสนฺโน รตนตฺตเย.

Nacido en una familia noble, siempre servidor de la Saṅgha, devoto de las Tres Joyas con una fe inquebrantable,

มหานิคมสามีติ, วิสฺสุโต ตตฺถ การยิ;

จารุปาการสญฺจิตํ, ยํ ปาสาทํ มโนรมํ.

el conocido como Mahānigamasāmī (gran señor del gremio) construyó allí un deleitoso palacio, rodeado de hermosos muros;

สนฺทจฺฉายตรูเปตํ, สมฺปนฺนสลิลาสยํ;

วสตา ตตฺร ปาสาเท, มหานิคมสามิโน.

provisto de árboles de densa sombra y abundantes depósitos de agua. Residiendo en ese palacio de Mahānigamasāmī,

สุจิสีลสมาจารํ, เถรํ พุทฺธสิริวฺหยํ;

ยา อุทฺทิสิตฺวา อารทฺธา, อิทฺธา วินยวณฺณนา.

fue iniciada esta completa explicación del Vinaya, en atención al Thera llamado Buddhasiri, de conducta y moral puras.

ปาลยนฺตสฺส สกลํ, ลงฺกาทีปํ นิรพฺพุทํ;

รญฺโญ สิรินิวาสสฺส, สิริปาลยสสฺสิโน.

Durante el reinado del ilustre y glorioso rey Siripāla, protector de toda la isla de Ceilán libre de disturbios,

สมวีสติเม วสฺเส, ชยสํวจฺฉเร อยํ;

อารทฺธา เอกวีสมฺหิ, สมฺปตฺเต ปรินิฏฺฐิตา.

en el vigésimo año, su año de victoria, esta obra fue iniciada; y al llegar el vigésimo primer año, fue concluida.

อุปทฺทวากุเล โลเก, นิรุปทฺทวโต อยํ;

เอกสํวจฺฉเรเนว, ยถา นิฏฺฐํ อุปาคตา’’ติ จ.

En un mundo lleno de adversidades, que esta obra llegue a su fin sin obstáculos en solo un año, tal como se ha concluido”.

อยญฺจ สมนฺตปาสาทิกา วินยฏฺฐกถา อธุนา มุทฺทิตฉฏฺฐสงฺคีติโปตฺถกวเสน สหสฺสโต อุปริ อฏฺฐปณฺณาสาธิกติสตมตฺตปิฏฺฐปริมาณา (๑๓๕๘) โหติ, ตสฺสา จ เอกสํวจฺฉเรน นิฏฺฐาปิตตฺตํ อุปนิธาย จตุวีสาธิกสตฺตสตมตฺตปิฏฺฐปริมาโณ (๗๒๔) วิสุทฺธิมคฺโคปิ อนฺตมโส ฉปฺปญฺจมาเสหิ นิฏฺฐาปิโต ภเวยฺยาติ สกฺกา ญาตุํ. ตสฺมา ยํ พุทฺธโฆสุปฺปตฺติยํ มหาวํสวจนํ นิสฺสาย ‘‘วิสุทฺธิมคฺโค อาจริยพุทฺธโฆเสน [Pg.48] เอกรตฺเตเนว ติกฺขตฺตุํ ลิขิตฺวา นิฏฺฐาปิโต’’ติ อภิตฺถุติวจนํ วุตฺตํ, ตํ ตกฺการกสฺส อภิตฺถุติมตฺตเมวาติ เวทิตพฺพํ.

Este comentario del Vinaya, la Samantapāsādikā, según la edición impresa del Sexto Concilio, tiene una extensión de algo más de 1358 páginas. Considerando que se terminó en un año, se puede deducir que el Visuddhimagga, que tiene unas 724 páginas, podría haberse terminado en al menos cinco o seis meses. Por lo tanto, la alabanza mencionada en el Buddhaghosuppatti, basada en las palabras del Mahāvaṃsa, que dice: 'El maestro Buddhaghosa escribió y terminó el Visuddhimagga tres veces en una sola noche', debe entenderse solo como una hipérbole de su autor.

นนุ จ อิมิสฺสํ อฏฺฐกถายํ ‘‘สุมงฺคลวิลาสินิย’’นฺติอาทินา วิเสสนามวเสน อาคมฏฺฐกถานํ อติเทโส ทิสฺสติ, กถมิมิสฺสา ตาหิ ปฐมตรํ กตภาโว เวทิตพฺโพติ? อาจริยสฺส อฏฺฐกถาสุ อญฺญมญฺญาติเทสโต, วินยปิฏกสฺส ครุกาตพฺพตรภาวโต, มหาวิหารวาสีหิ วิเสเสน ครุกตภาวโต, สงฺคีติกฺกมานุรูปภาวโต, อิเธว ปริปุณฺณนิทานกถาปกาสนโต, นิคมเน จ ปฐมํ สีหฬฏฺฐกถาโย สุตฺวา กรณปฺปกาสนโต ฐเปตฺวา วิสุทฺธิมคฺคํ อยเมว ปฐมํ กตาติ เวทิตพฺพา. วิสุทฺธิมคฺเค ปน วินยฏฺฐกถายนฺติ วา วินยฏฺฐกถาสูติ วา มชฺฌิมฏฺฐกถาสูติ วา เอวํ สามญฺญนามวเสเนว อติเทโส ทิสฺสติ, น สมนฺตปาสาทิกาทิวิเสสนามวเสน. ตสฺมาสฺส สพฺพปฐมํ กตภาโว ปากโฏเยว. อาคมฏฺฐกถานํ อิธาติเทโส อิมิสฺสาปิ ตตฺถาติ เอวํ อญฺญมญฺญาติเทโส ปน อาจริยสฺส มนสา สุววตฺถิตวเสน วา สกฺกา ภวิตุํ, อปุพฺพาจริมปรินิฏฺฐาปเนน วา. กถํ? อาจริเยน หิ วิสุทฺธิมคฺคํ สพฺพโส นิฏฺฐาเปตฺวา สมนฺตปาสาทิกาทึ เอเกกมฏฺฐกถํ กโรนฺเตเนว ยตฺถ ยตฺถ อตฺถวณฺณนา วิตฺถารโต อญฺญฏฺฐกถาสุ ปกาเสตพฺพา โหติ, ตตฺถ ตตฺถ ‘‘อิมสฺมึ นาม ฐาเน กเถสฺสามี’’ติ มนสา สุววตฺถิตํ ววตฺถเปตฺวา ตญฺจ อติทิสิตฺวา ยถาววตฺถิตฐานปฺปตฺตกาเล ตํ วิตฺถารโต กเถนฺเตน ตา กตา วา ภเวยฺยุํ. เอเกกิสฺสาย วา นิฏฺฐานาสนฺนปฺปตฺตกาเล ตํ ฐเปตฺวา อญฺญญฺจ อญฺญญฺจ ตถา กตฺวา สพฺพาปิ อปุพฺพาจริมํ ปรินิฏฺฐาปิตา ภเวยฺยุนฺติ เอวํ ทฺวินฺนํ ปการานมญฺญตรวเสน อาจริยสฺสาฏฺฐกถาสุ อญฺญมญฺญาติเทโส โหตีติ เวทิตพฺพนฺติ.

Ciertamente, en este comentario se observan referencias a los comentarios de los Āgamas mediante nombres específicos como 'Sumaṅgalavilāsinī', ¿cómo entonces se sabe que este fue compuesto antes que aquellos? Debido a las referencias mutuas en los comentarios del Maestro, al hecho de que el Vinaya Piṭaka es el texto que debe ser más respetado, a que los habitantes del Mahāvihāra lo respetaban especialmente, a que sigue el orden de los concilios, a que solo aquí se expone un prólogo completo, y a que en el epílogo se declara que se compuso después de escuchar los comentarios cingaleses; se debe entender que, exceptuando el Visuddhimagga, este fue el primero en ser compuesto. En el Visuddhimagga, sin embargo, las referencias aparecen solo con nombres genéricos como 'en el comentario del Vinaya', 'en los comentarios del Vinaya' o 'en los comentarios del Majjhima', y no mediante nombres específicos como Samantapāsādikā, etc. Por lo tanto, es evidente que el Visuddhimagga fue compuesto antes que todos. Las referencias mutuas —de los comentarios de los Āgamas en este, y de este en aquellos— pudieron haber ocurrido ya sea por la clara determinación mental del Maestro o por haber concluido las obras casi simultáneamente. ¿Cómo es esto? Al haber terminado completamente el Visuddhimagga, mientras componía cada comentario como la Samantapāsādikā, el Maestro determinaba mentalmente en qué lugar explicaría extensamente cierto punto en otros comentarios, y hacía la referencia. Al llegar al lugar previamente determinado, explicaba el punto en detalle. O bien, al estar cerca de terminar cada uno, los dejaba pendientes y, haciendo lo mismo con los otros, terminó todos casi al mismo tiempo. Debe entenderse que las referencias mutuas en los comentarios del Maestro ocurren por una de estas dos maneras.

อาคมฏฺฐกถากรณํ

La redacción de los Comentarios de los Āgamas

สุมงฺคลวิลาสินึ นาม ทีฆนิกายฏฺฐกถํ ปน อาจริโย สุมงฺคลปริเวณวาสินา ทาฐานาคตฺเถเรน อายาจิโต อกาสิ. วุตฺตํ เหตเมติสฺสา นิคมเน –

El Maestro compuso el comentario del Dīgha Nikāya llamado Sumaṅgalavilāsinī, a petición del Thera Dāṭhānāga, residente del Sumaṅgalapariveṇa. Esto se dice en su epílogo:

‘‘อายาจิโต [Pg.49] สุมงฺคล-ปริเวณนิวาสินา ถิรคุเณน;

ทาฐานาค สงฺฆ, ตฺเถเรน เถรวํสนฺวเยน.

Habiendo sido solicitado por el venerable anciano Dāṭhānāga, de virtudes firmes, perteneciente al linaje de los ancianos y residente del monasterio Sumaṅgala...

ทีฆาคมสฺส ทสพล-คุณคณปริทีปนสฺส อฏฺฐกถํ;

ยํ อารภึ สุมงฺคล-วิลาสินึ นาม นาเมน.

...he emprendido la redacción del comentario del Dīgha Nikāya titulado Sumaṅgalavilāsinī, el cual ilustra la multitud de virtudes de aquel que posee los diez poderes (el Buda).

สา หิ มหาอฏฺฐกถาย, สารมาทาย นิฏฺฐิตา เอสา’’ติ.

Este [comentario] se ha completado tomando la esencia del Mahā-aṭṭhakathā (el Gran Comentario).

ปปญฺจสูทนึ นาม มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถํ ภทนฺตพุทฺธมิตฺตตฺเถเรน ปุพฺเพ มยูรทูตปฏฺฏเน อตฺตนา สทฺธึ วสนฺเตน อายาจิโต อกาสิ. วุตฺตํ เหตเมติสฺสา นิคมเน –

Redactó el comentario del Majjhima Nikāya llamado Papañcasūdanī, habiendo sido solicitado por el venerable anciano Buddhamitta, quien anteriormente vivió con él en el puerto de Mayūradūta. Así se dice en la conclusión de esta obra:

‘‘อายาจิโต สุมตินา, เถเรน ภทนฺตพุทฺธมิตฺเตน;

ปุพฺเพ มยูรทูตป,ฏฺฏนมฺหิ สทฺธึ วสนฺเตน.

“Solicitado por el venerable anciano Buddhamitta, poseedor de una gran inteligencia, quien anteriormente vivió conmigo en el puerto de Mayūradūta,”

ปรวาทวิธํสนสฺส, มชฺฌิมนิกายเสฏฺฐสฺส;

ยมหํ ปปญฺจสูทนิ-มฏฺฐกถํ กาตุมารภึ.

“he emprendido la creación del comentario Papañcasūdanī para el noble Majjhima Nikāya, que destruye las doctrinas opuestas.”

สา หิ มหาอฏฺฐกถาย, สารมาทาย นิฏฺฐิตา เอสา’’ติ.

“Este se ha completado tomando la esencia del Mahā-aṭṭhakathā.”

สารตฺถปฺปกาสินึ นาม สํยุตฺตนิกายฏฺฐกถํ ภทนฺตโชติปาลตฺเถเรน อายาจิโต อกาสิ. วุตฺตํ เหตเมติสฺสา นิคมเน –

Redactó el comentario del Saṃyutta Nikāya llamado Sāratthappakāsinī, solicitado por el venerable anciano Jotipāla. Así se dice en la conclusión de esta obra:

‘‘เอติสฺสา กรณตฺถํ, เถเรน ภทนฺตโชติปาเลน;

สุจิสีเลน สุภาสิตสฺส ปกาสยนฺตญาเณน.

“Para la realización de esta [obra], fui solicitado por el venerable anciano Jotipāla, de conducta pura, de palabras amables y de sabiduría que esclarece;”

สาสนวิภูติกาเมน, ยาจมาเนน มํ สุภคุเณน;

ยํ สมธิคตํ ปุญฺญํ, เตนาปิ ชโน สุขี ภวตู’’ติ.

“por él, que desea el esplendor de la Dispensación, dotado de nobles virtudes y que me lo solicitó; por el mérito obtenido mediante esto, ¡que la gente sea feliz!”

มโนรถปูรณึ นาม องฺคุตฺตรนิกายฏฺฐกถํ ภทนฺตโชติปาลตฺเถเรน ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ กญฺจิปุราทีสุ จ สีหฬทีเป มหาวิหารมฺหิ จ อตฺตนา สทฺธึ วสนฺเตน อายาจิโต, ตถา ชีวเกนาปิ อุปาสเกน ปิฏกตฺตยปารคุภูเตน วาตาหเตปิ อนิญฺชมานสภาเว ทุเม วิย อนิญฺชมานสทฺธมฺเม ฐิเตน สุมตินา ปริสุทฺธาชีเวนาภิยาจิโต อกาสิ. วุตฺตํ เหตเมติสฺสา นิคมเน –

Redactó el comentario del Aṅguttara Nikāya llamado Manorathapūraṇī, solicitado por el venerable anciano Jotipāla, quien vivió con él en Kañcipura y otros lugares del sur de la India, así como en el Mahāvihāra de la isla de Sri Lanka; y también por el devoto laico Jīvaka, quien ha cruzado al otro lado del océano de los tres Pitakas, y que permanece firme en el verdadero Dhamma —inconmovible como un árbol ante el viento—, poseedor de sabiduría y de un medio de vida purificado. Así se dice en la conclusión de esta obra:

‘‘อายาจิโต สุมตินา, เถเรน ภทนฺตโชติปาเลน;

กญฺจิปุราทีสุ มยา, ปุพฺเพ สทฺธึ วสนฺเตน.

“Solicitado por el venerable anciano Jotipāla, de gran inteligencia, quien anteriormente vivió conmigo en Kañcipura y otros lugares;”

วรตมฺพปณฺณิทีเป, [Pg.50] มหาวิหารมฺหิ วสนกาเลปิ;

วาตาหเต วิย ทุเม, อนิญฺชมานมฺหิ สทฺธมฺเม.

“y también cuando vivía en el Mahāvihāra, en la noble isla de Sri Lanka; permaneciendo en el verdadero Dhamma que es inconmovible como un árbol ante el viento;”

ปารํ ปิฏกตฺตยสา,ครสฺส คนฺตฺวา ฐิเตน สุมตินา;

ปริสุทฺธาชีเวนา,ภิยาจิโต ชีวเกนาปิ.

“habiendo alcanzado la otra orilla del océano de los tres Pitakas, el devoto laico Jīvaka, de gran sabiduría y vida purificada, también me lo solicitó.”

ธมฺมกถานยนิปุเณหิ, ธมฺมกถิเกหิ อปริมาเณหิ;

ปริกีฬิตสฺส ปฏิป,ชฺชิตสฺส สกสมยจิตฺรสฺส.

“Para el Aṅguttara Mahānikāya, que es frecuentado y practicado por innumerables predicadores del Dhamma expertos en los métodos de enseñanza, y que está adornado con las propias doctrinas (de la Dispensación);”

อฏฺฐกถํ องฺคุตฺตร,มหานิกายสฺส กาตุมารทฺโธ;

ยมหํ จิรกาลฏฺฐิติ-มิจฺฉนฺโต สาสนวรสฺส.

“he emprendido la tarea de redactar el comentario, deseando la larga permanencia de la noble Dispensación.”

สา หิ มหาอฏฺฐกถาย, สารมาทาย นิฏฺฐิตา เอสา;

จตุนฺนวุติปริมาณาย, ปาฬิยา ภาณวาเรหิ.

“Este se ha completado tomando la esencia del Mahā-aṭṭhakathā, con una extensión de noventa y cuatro bhāṇavāras (secciones de recitación) en el texto Pāli.”

สพฺพาคมสํวณฺณน, มโนรโถ ปูริโต จ เม ยสฺมา;

เอตาย มโนรถ ปูรณีติ นามํ ตโต อสฺสา’’ติ.

“Dado que mi anhelo de comentar todas las colecciones sagradas se ha cumplido, por ello esta obra se llama Manorathapūraṇī (La que colma los deseos).”

อิมา จ ปน จตสฺโส อาคมฏฺฐกถาโย กุรุมาโน อาจริยพุทฺธโฆโส มหามหินฺทตฺเถเรนาภตํ มูลฏฺฐกถาสงฺขาตํ มหาอฏฺฐกถํเยว ภาสาปริวตฺตนวเสน เจว ปุนปฺปุนาคตวิตฺถารกถามคฺคสฺส สํขิปนวเสน จ อกาสิ. วุตฺตญฺเหตํ คนฺถารมฺเภ –

Al realizar estos cuatro comentarios de los Nikāyas, el maestro Buddhaghosa utilizó únicamente el Mahā-aṭṭhakathā (también conocido como el comentario original traído por el venerable Mahā-Mahinda), traduciéndolo al lenguaje Pāli y resumiendo las explicaciones extensas y repetitivas. Así se dice en el inicio de la obra:

‘‘สีหฬทีปํ ปน อาภ,ตาถ วสินา มหามหินฺเทน;

ฐปิตา สีหฬภาสาย, ทีปวาสีนมตฺถาย.

“Traído a la isla de Sri Lanka por el venerable Mahā-Mahinda y establecido en el idioma cingalés para beneficio de los habitantes de la isla;”

อปเนตฺวาน ตโตหํ, สีหฬภาสํ มโนรมํ ภาสํ;

ตนฺตินยานุจฺฉวิกํ, อาโรเปนฺโต วิคตโทสํ…เป…หิตฺวา ปุนปฺปุนาคต-มตฺถํ อตฺถํ ปกาสยิสฺสามี’’ติ.

“habiendo removido de allí el idioma cingalés y vertiéndolo al encantador lenguaje [Pāli], acorde con el método de los textos sagrados y libre de defectos... omitiendo los significados repetidos, explicaré el sentido [de los textos].”

ตถา นิคมเนปิ –

Asimismo en la conclusión:

‘‘สา หิ มหาอฏฺฐกถาย, สารมาทาย นิฏฺฐิตา เอสา’’ติ จ;

‘‘มูลฏฺฐกถาสารํ, อาทาย มยา อิมํ กโรนฺเตนา’’ติ จ.

“‘Este se ha completado tomando la esencia del Mahā-aṭṭhakathā’ y ‘Por mí, al realizar esta [obra], tomando la esencia del comentario original’.”

อิมาสํ สรีรภูตปาเฐสุ จ สมนฺตปาสาทิกายํ วิย ‘‘มหาปจฺจริยํ, กุรุนฺทิย’’นฺติอาทินา วินิจฺฉยสํวณฺณนาเภทปฺปกาสนํ น ทิสฺสติ, ตถา อภิธมฺมฏฺฐกถาสุปิ. [Pg.51] เตเนตํ ญายติ ‘‘สุตฺตนฺตาภิธมฺเมสุ มหาอฏฺฐกถาโต อญฺญา มหาปจฺจริอาทินามิกา โปราณิกา สีหฬฏฺฐกถาโย เจว อนฺธกฏฺฐกถา จ นตฺถี’’ติ. ยาว วสภราชกาลา (๖๐๙-๖๕๓) ปน ปากฏานํ สีหฬิกตฺเถรานํ วินิจฺฉโย จ วาทา จ วตฺถูนิ จ เอตาสุปิ ทิสฺสนฺติเยวาติ.

En el cuerpo de los textos de estos comentarios no se observa, como en el Samantapāsādikā, la distinción de juicios y comentarios bajo nombres como ‘en el Mahāpaccariya’ o ‘en el Kurundī’; lo mismo ocurre en los comentarios del Abhidhamma. Por esto se entiende que, para los Suttas y el Abhidhamma, no existen otros antiguos comentarios en cingalés como el Mahāpaccariya ni el comentario Andhaka, aparte del Mahā-aṭṭhakathā. Sin embargo, en estos comentarios de los Suttas y del Abhidhamma sí se encuentran los juicios, doctrinas e historias de los ancianos de Sri Lanka que fueron conocidos hasta la época del rey Vasabha (años 609-653 del calendario budista).

อภิธมฺมฏฺฐกถากรณํ

La redacción de los comentarios del Abhidhamma

อฏฺฐสาลินึ ปน สมฺโมหวิโนทนิญฺจ ธาตุกถาทิปญฺจปกรณสฺส อฏฺฐกถญฺจาติ ติสฺโส อภิธมฺมฏฺฐกถาโย อตฺตนา สทิสนาเมน โสตตฺถกีคนฺถการเกน พุทฺธโฆสภิกฺขุนา อายาจิโต อกาสิ. วุตฺตญฺเหตํ ตาสุ –

Redactó los tres comentarios del Abhidhamma —el Atthasālinī, el Sammohavinodanī y el comentario de los cinco tratados (Pañcapakaraṇa) que comienza con el Dhātukathā— a petición del monje Buddhaghosa, autor del Sotatthakī, quien tiene su mismo nombre. Así se dice en ellos:

‘‘วิสุทฺธาจารสีเลน, นิปุณามลพุทฺธินา;

ภิกฺขุนา พุทฺธโฆเสน, สกฺกจฺจํ อภิยาจิโต’’ติ จ.

“‘Solicitado respetuosamente por el monje Buddhaghosa, de conducta y virtud puras, y de una inteligencia sutil y libre de mácula;’”

‘‘พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตาอยํ อฏฺฐสาลินี นาม ธมฺมสงฺคหฏฺฐกถา’’ติ จ.

“‘Este comentario del Dhammasaṅgaṇī, titulado Atthasālinī, fue realizado por el anciano que recibió de sus maestros el nombre de Buddhaghosa;’”

‘‘อตฺถปฺปกาสนตฺถํ, ตสฺสาหํ ยาจิโต ฐิตคุเณน;

ยตินา อทนฺธคตินา, สุพุทฺธินา พุทฺธโฆเสน.

“‘Para explicar el sentido de ese [Vibhaṅga], fui solicitado por el monje Buddhaghosa, de virtudes estables, de pensamiento ágil y gran sabiduría;’”

ยํ อารภึ รจยิตุํ, อฏฺฐกถํ สุนิปุเณสุ อตฺเถสุ;

สมฺโมหวิโนทนโต, สมฺโมหวิโนทนึ นามา’’ติ จ.

“‘emprendí la redacción de este comentario sobre temas muy sutiles; por disipar la confusión (sammoha), se titula Sammohavinodanī’.”

‘‘พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตาอยํ สมฺโมหวิโนทนี นาม วิภงฺคฏฺฐกถา’’ติ จ.

Esta traducción del comentario del Vibhaṅga, llamada Sammohavinodanī, fue realizada por el Thera cuyo nombre, Buddhaghosa, fue dado por sus venerables maestros.

อิมาสุ ปน ตีสุ ปญฺจปกรณฏฺฐกถาย นามวิเสโส นตฺถิ อายาจโก จ น ปกาสิโต, เกวลํ อตฺตโน สทฺธาย เอว สญฺโจทิเตน อาจริยพุทฺธโฆเสน สา กตา วิย ทิสฺสติ. วุตฺตญฺเหตํ ตสฺสา นิคมเน –

Sin embargo, de estos tres, el comentario de los cinco tratados (Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā) no tiene un nombre especial ni se menciona a quien lo solicitó; parece que fue realizado por el maestro Buddhaghosa, impulsado únicamente por su propia fe. Así se dice en su conclusión:

‘‘กุสลาทิธมฺมเภทํ, [Pg.52] นิสฺสาย นเยหิ วิวิธคณเนหิ;

วิตฺถาเรนฺโต สตฺตม-มภิธมฺมปฺปกรณํ สตฺถา.

'Basándose en la clasificación de los fenómenos como hábiles y otros, a través de diversos métodos de enumeración, el Maestro explicó extensamente el séptimo tratado del Abhidhamma.

สุวิหิตสนฺนิฏฺฐาโน, ปฏฺฐานํ นาม ยํ ปกาเสสิ;

สทฺธาย สมารทฺธา, ยา อฏฺฐกถา มยา ตสฺสาติ จ.

Aquel que tiene una conclusión bien establecida, el cual expuso el tratado llamado Paṭṭhāna; este comentario de ello ha sido emprendido por mí con fe'.

‘‘เอตฺตาวตา

Con esto:

สตฺตปฺปกรณํ นาโถ, อภิธมฺมมเทสยิ;

เทวาติเทโว เทวานํ, เทวโลกมฺหิ ยํ ปุเร;

ตสฺส อฏฺฐกถา เอสา, สกลสฺสาปิ นิฏฺฐิตา’’ติ จ.

'El Protector, el Dios de dioses, enseñó anteriormente a los dioses en el mundo celestial el Abhidhamma que consta de siete tratados; este comentario de la totalidad de ese mismo ha llegado a su conclusión'.

‘‘พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตาอยํ สกลสฺสปิ อภิธมฺมปิฏกสฺส อฏฺฐกถา’’ติ จ.

'Este comentario de todo el Abhidhamma Piṭaka fue realizado por el Thera cuyo nombre, Buddhaghosa, fue dado por sus venerables maestros'.

เอกจฺเจ ปน อาธุนิกา เถรา ‘‘อภิธมฺมฏฺฐกถาโย อาจริยพุทฺธโฆเสน ยาจิโต สงฺฆปาลพุทฺธมิตฺตโชติปาลาทีนํ อญฺญตโร เถโร อกาสี’’ติ วทนฺติ. อยญฺจ เนสํ วิจารณา, อฏฺฐสาลินีสมฺโมหวิโนทนีสุ ‘‘ตา พุทฺธโฆเสน ยาจิโต อกาสี’’ติ คนฺถกาเรน วุตฺตํ. เตน ญายติ ‘‘ตกฺการโก อญฺโญ, อาจริยพุทฺธโฆโส ปน ตาสุ ยาจกปุคฺคโลเยวา’’ติ. อาคมฏฺฐกถาสุ จ อาจริยพุทฺธโฆเสน –

Sin embargo, algunos Theras modernos dicen: 'Los comentarios del Abhidhamma fueron realizados por alguno de los Theras como Saṅghapāla, Buddhamitta o Jotipāla, por solicitud del maestro Buddhaghosa'. Esta es su investigación: En el Aṭṭhasālinī y el Sammohavinodanī, el propio autor del libro dice: 'Los realicé por solicitud de Buddhaghosa'. Por lo tanto, se sabe que 'el autor de esos es otra persona, mientras que el maestro Buddhaghosa es solo la persona que los solicitó'. Y en los comentarios de los Nikāyas, el maestro Buddhaghosa dice:

‘‘สีลกถา ธุตธมฺมา, กมฺมฏฺฐานานิ เจว สพฺพานิ…เป…อิติ ปน สพฺพํ ยสฺมา, วิสุทฺธิมคฺเค มยา สุปริสุทฺธํ;

วุตฺตํ ตสฺมา ภิยฺโย, น ตํ อิธ วิจารยิสฺสามี’’ติ –

'La exposición sobre la moralidad (sīla), las prácticas ascéticas (dhutanga) y todos los temas de meditación (kammaṭṭhāna)... etc. Debido a que todo eso ha sido explicado por mí de manera muy pura en el Visuddhimagga, por lo tanto, no lo analizaré más aquí'.

เอวํ สีลกถาทีนํ อตฺตนา เอว วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตภาโว มยาติปเทน ปกาสิโต. อฏฺฐสาลินิยํ ปน –

De este modo, mediante la palabra 'mayā' (por mí), él mismo expresó el hecho de haber explicado los temas de la moralidad y otros en el Visuddhimagga. Sin embargo, en el Aṭṭhasālinī:

‘‘กมฺมฏฺฐานานิ สพฺพานิ, จริยาภิญฺญา วิปสฺสนา;

วิสุทฺธิมคฺเค ปนิทํ, ยสฺมา สพฺพํ ปกาสิต’’นฺติ –

'Todos los temas de meditación, las conductas, los conocimientos directos y la visión cabal (vipassanā); puesto que todo esto ha sido expuesto en el Visuddhimagga'.

เอวํ มยาติ กตฺตุปเทน วินา วุตฺตํ. เตนาปิ ญายติ ‘‘วิสุทฺธิมคฺคการโก อญฺโญ, อภิธมฺมฏฺฐกถาการโก อญฺโญ’’ติ. กิญฺจาปิ อภิธมฺมฏฺฐกถาสุ อภิยาจโก พุทฺธโฆโส ภิกฺขุนาติ จ ยตินาติ จ [Pg.53] อิเมเหว สามญฺญคุณปเทหิ วุตฺโต น เถเรนาติ สคารวคุณปเทน, ตถาปิ โส ‘‘วิสุทฺธาจารสีเลน นิปุณามลพุทฺธินา’’ติ จ, ‘‘อทนฺธคตินา สุพุทฺธินา’’ติ จ อิเมหิ อธิกคุณปเทหิ โถมิตตฺตา ‘‘วิสุทฺธิมคฺคาทิการโก อาจริยพุทฺธโฆโสเยวา’’ติ สกฺกา คเหตุํ. โส หิ อุปสมฺปนฺนกาลโตเยว ปฏฺฐาย คนฺถโกวิโท ปริยตฺติวิสารทคุณสมฺปนฺโน, ตสฺมิญฺจ กาเล อูนทสวสฺโส ภเวยฺย, ตสฺมา เถเรนาติ น วุตฺโตติ สกฺกา คเหตุนฺติ.

Así, se dice sin el sujeto 'mayā' (por mí). Por ello también se sabe que 'el autor del Visuddhimagga es uno, y el autor de los comentarios del Abhidhamma es otro'. Aunque en los comentarios del Abhidhamma, el solicitante Buddhaghosa es mencionado con términos de cualidades generales como 'por el monje' (bhikkhunā) o 'por el asceta' (yatinā), y no con el término de cualidad respetuosa 'por el Thera' (therena); sin embargo, debido a que él es elogiado con términos de cualidades superiores como 'por aquel de conducta y moralidad pura, de entendimiento sutil e inmaculado' y 'por aquel de entendimiento rápido y buena sabiduría', se puede considerar que 'es el propio maestro Buddhaghosa, autor del Visuddhimagga y otros'. Pues él, desde el momento de su ordenación superior, era experto en los textos y poseía la cualidad de ser docto en las escrituras; en aquel tiempo, podría haber tenido menos de diez años de ordenación (vassa), por lo tanto, se puede considerar que no se usó el término 'therena'. Esta es la reflexión de esos maestros.

ตํ ปน เตสํ อติวิจารณมตฺตเมว. น หิ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร ‘‘ตสฺมึ กาเล อูนทสวสฺโส’’ติ สกฺกา คเหตุํ, วิสุทฺธิมคฺคนิคมเนปิ ‘‘พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรนา’’ติ วจนโต, น จ ‘‘วิสุทฺธาจารสีเลน, นิปุณามลพุทฺธินา’’ติ วา, ‘‘อทนฺธคตินา สุพุทฺธินา’’ติ วา เอตฺตเกเหว ทฺวีหิ ทฺวีหิ คุณปเทหิ โถมเนน สุโถมิโต โหติ, อญฺญทตฺถุ ‘‘นิปฺปภีกตขชฺโชโต สมุเทติ ทิวากโร’’ติ โถมนํ วิย โหติ. นนุ อาจริเยน อตฺตโน คนฺถนิคมเนสุ –

Pero eso es solo un exceso de análisis por parte de ellos. Pues no se puede considerar que el Thera Buddhaghosa 'en aquel tiempo tenía menos de diez años de ordenación', porque incluso en la conclusión del Visuddhimagga se dice: 'por el Thera cuyo nombre, Buddhaghosa, fue dado por sus venerables maestros'. Además, el elogio con solo dos términos de cualidades como 'por aquel de conducta y moralidad pura, de entendimiento sutil e inmaculado' o 'por aquel de entendimiento rápido y buena sabiduría', no se considera un elogio pleno; al contrario, es como el elogio que dice: 'sale el sol que apaga la luz de la luciérnaga'. ¿Acaso no es cierto que el maestro, en las conclusiones de sus propios libros, ha dicho:

‘‘ปรมวิสุทฺธสทฺธาพทฺธิวีริยปฏิมณฺฑิเตน สีลาจารชฺชวมทฺทวาทิคุณสมุทยสมุทิเตน สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺเถน ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคเตน ติปิฏกปริยตฺติเภเท สาฏฺฐกเถ สตฺถุสาสเน อปฺปฏิหตญาณปฺปภาเวน มหาเวยฺยากรเณนา’’ติอาทินา –

'Por aquel adornado con una fe, sabiduría y energía supremamente puras; dotado de un conjunto de cualidades como la moralidad, la conducta, la rectitud y la gentileza; capaz de profundizar en la espesura de sus propias doctrinas y de las doctrinas ajenas; poseedor de la destreza de la sabiduría; con el resplandor de un conocimiento sin obstáculos en la enseñanza del Maestro, que comprende el Tipiṭaka junto con sus comentarios; y siendo un gran gramático'... etc.

อตฺตโน อนุจฺฉวิกานิ คุณปทานิ ปกาสิตานิ, โสเยว จ โปราณสีหฬฏฺฐกถาโย สงฺขิปิตฺวา อภินวสงฺคหฏฺฐกถานํ อาทิกตฺตา ปุพฺพงฺคโม, อญฺเญ ปน อภินวฏฺฐกถาการา ตสฺเสว อนุวตฺติตฺวา อวเสสเมกํ วา ทฺเว วา อฏฺฐกถาโย อกํสุ. อภิธมฺมฏฺฐกถาสุ จ โย โย อตฺโถ วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺโต, โส โส ยถานุปฺปตฺตฏฺฐาเน ตโต คเหตฺวา ตเถว วุตฺโต. วิเสสโต ปน ปฏิจฺจสมุปฺปาทวิภงฺคขนฺธายตนธาตุสจฺจวิภงฺควณฺณนาสุ ฌานกถาวณฺณนาสุ จ อยมตฺโถ อติวิย ปากโฏ, โยปิ จ ตตฺถ อปฺปโก กติปยมตฺโต วิสุทฺธิมคฺเคน วิสทิโส สํวณฺณนาเภโท ทิสฺสติ, โสปิ อาภิธมฺมิกานํ มตานุสาเรน ยถา โปราณฏฺฐกถายํ วุตฺโต, ตเถว วุตฺโตติ เวทิตพฺโพ. ยถา จ อฏฺฐสาลินิยํ สมนฺตปาสาทิกาย วินยฏฺฐกถาย อติเทโส [Pg.54] ทิสฺสติ, ตเถว สมนฺตปาสาทิกายมฺปิ อฏฺฐสาลินิยา อติเทโส ทิสฺสเตว. ยทิ จ อฏฺฐสาลินี อญฺเญน กตา ภเวยฺย, กถํ ตาสุ อญฺญมญฺญาติเทโส สกฺกา กาตุํ. ตสฺมา อภิธมฺมฏฺฐกถาสุ อภิยาจโก พุทฺธโฆโส อาจริเยน สมานนาโม จูฬพุทฺธโฆโสติ ยาวชฺชตนา อาจริยปรมฺปราย คหิโต โสตตฺถกีคนฺถการโก อญฺโญเยว, น อาจริยมหาพุทฺธโฆสตฺเถโร. เตเนว ตตฺถ วุตฺตํ ‘‘ภิกฺขุนา’’ติ จ ‘‘ยตินา’’ติ จ.

Él expresó los términos de cualidades que le eran apropiados. Además, ¿no es él mismo el pionero y autor original que, tras resumir los antiguos comentarios cingaleses, compuso los nuevos comentarios recopilatorios? Otros autores de nuevos comentarios simplemente le siguieron y compusieron uno o dos de los comentarios restantes. Y en los comentarios del Abhidhamma, cualquier significado que fue expresado en el Visuddhimagga es tomado de allí y expresado de la misma manera en el lugar correspondiente. Especialmente en las explicaciones del Paṭiccasamuppāda-vibhaṅga, Khandha, Āyatana, Dhātu y Sacca-vibhaṅga, y en las explicaciones de la sección sobre los jhanas, este hecho es sumamente evidente. Cualquier pequeña diferencia en la explicación que se vea allí en comparación con el Visuddhimagga debe entenderse como una diferencia en la explicación presentada tal como se menciona en los antiguos comentarios, siguiendo la opinión de los maestros de Abhidhamma. Además, así como en el Aṭṭhasālinī se ve una referencia cruzada al comentario del Vinaya, de la misma manera en el Samantapāsādikā también se ve una referencia cruzada al Aṭṭhasālinī. Si el Aṭṭhasālinī hubiera sido realizado por alguien distinto, ¿cómo podrían hacerse tales referencias mutuas entre ellos? Por lo tanto, el Buddhaghosa que solicitó los comentarios del Abhidhamma es simplemente otro Buddhaghosa, conocido como Cūḷabuddhaghosa, quien tiene el mismo nombre que el maestro y es reconocido por la tradición de maestros hasta el día de hoy como el autor del libro Sotatthakī, y no es el gran Thera Buddhaghosa, el autor de los comentarios. Por eso, en esos comentarios se menciona simplemente 'por el monje' o 'por el asceta'.

ยทิ ปน เอตฺตเกน นิฏฺฐํ น คจฺเฉยฺย, เอวมฺปิ วิจาเรตพฺพํ – กินฺนุ โข สงฺฆปาลาทโย เถรา วิสุทฺธิมคฺคาทีนํ กรณตฺถาย อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรํ อายาจมานา อตฺตนา สมตฺถตโรติ สทฺทหนฺตา อายาจนฺติ อุทาหุ อสทฺทหนฺตาติ? สทฺทหนฺตาเยว อายาจนฺตีติ ปากโฏเยวายมตฺโถ. ตถา จ สติ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร สยํ อญฺเญหิ สมตฺถตโรว สมาโน กสฺมา อญฺญํ อายาเจยฺย. น หิ สทฺธาสมฺปนฺนสฺส ถามสมฺปนฺนสฺส โยพฺพนสมฺปนฺนสฺส อาจริยสฺส สุนฺทรตรํ อภิธมฺมฏฺฐกถํ กาตุํ ภาริยํ ภวิสฺสติ. อภิธมฺมฏฺฐกถาสุ จ วุตฺตวจนานิ วิสุทฺธิมคฺคอาคมฏฺฐกถาสุ วุตฺตสํวณฺณนาวจเนหิ เอกาการาเนว โหนฺติ. ยทิ จ อภิธมฺมฏฺฐกถํ อญฺโญ กเรยฺย, กถมปิ ตาหิ วจนาการสฺส วิสทิสตา ภเวยฺย เอว. เอตาสํ นิคมเน จ ทสฺสิเตน ‘‘พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตา’’ติ วจเนน ‘‘อาจริยพุทฺธโฆเสน กตา’’ตฺเวว ปากฏา โหนฺติ, น อญฺเญนาติ. เยปิ ‘‘อญฺเญน กตา’’ติ วทนฺติ, เตปิ ‘‘อิมินา นาม เถเรนา’’ติ เอกํสโต ทสฺเสตุํ น สกฺโกนฺติ, ตถา ทสฺเสตุญฺจ เลสมตฺตมฺปิ สาธกวจนํ น ทิสฺสติ. ตสฺมา อภิธมฺมฏฺฐกถาโยปิ อิทานิ อาจริเยหิ จูฬพุทฺธโฆโสติ โวหริเตน พุทฺธโฆเสน นาม ภิกฺขุนายาจิโต วิสุทฺธิมคฺควินยาคมฏฺฐกถานํ การโก อาจริยมหาพุทฺธโฆสตฺเถโรเยว อกาสีติ นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพนฺติ.

Si no se llegara a una conclusión definitiva solo con esto, también debe considerarse lo siguiente: ¿Acaso los theras Saṅghapāla y otros, al solicitar al maestro Buddhaghosa que redactara el Visuddhimagga y otros textos, lo hicieron creyendo que él era más capaz que ellos mismos, o sin creerlo? Es evidente que lo solicitaron precisamente porque así lo creían. Siendo así, ¿por qué el maestro Buddhaghosa, siendo él mismo más capaz que los demás, habría de solicitarlo a otro? Ciertamente, para un maestro dotado de fe, de fuerza y de juventud, no habría de ser una carga difícil redactar un comentario al Abhidhamma de calidad superior. Además, las declaraciones expresadas en los comentarios al Abhidhamma son de la misma naturaleza que las explicaciones dadas en el Visuddhimagga y en los comentarios a los Nikāyas (Āgamas). Si otra persona hubiera redactado el comentario al Abhidhamma, de alguna manera habría una discrepancia en el estilo de expresión con respecto a aquellos. Asimismo, por las palabras mostradas en sus conclusiones: 'Realizado por el thera que ha recibido de sus maestros el nombre de Buddhaghosa', es evidente que fueron realizados por el maestro Buddhaghosa y no por otro. Incluso quienes afirman que 'fueron realizados por otro', no pueden demostrar con certeza 'por tal thera', y no se observa ni el menor indicio de evidencia que lo demuestre. Por lo tanto, debe concluirse en este asunto que los comentarios al Abhidhamma también fueron realizados por el gran maestro Buddhaghosa, autor de los comentarios al Visuddhimagga, al Vinaya y a los Nikāyas, tras haber sido solicitado por el monje llamado Buddhaghosa, a quien los maestros de hoy se refieren como Cūḷabuddhaghosa.

ยํ ปน มหาวํเส ‘‘อาจริยพุทฺธโฆโส สีหฬทีปาคมนโต ปุพฺเพ ชมฺพุทีเป วสนกาเลเยว อฏฺฐสาลินึ อกาสี’’ติ อธิปฺปาเยน –

En cuanto a lo que se dice en el Mahāvaṃsa con la intención de que 'el maestro Buddhaghosa, antes de su llegada a la isla de Sri Lanka, mientras residía en Jambudīpa (India), redactó el Atthasālinī'—

๒๒๕. ‘‘ธมฺมสงฺคณิยากาสิ, กจฺฉํ โส อฏฺฐสาลินิ’’นฺติ –

225. —'Él redactó el comentario al Dhammasaṅgaṇī, el Atthasālinī'—

วุตฺตํ, [Pg.55] ตํ อิทานิ ทิสฺสมานาย อฏฺฐสาลินิยา น สเมติ. ตตฺถ หิ คนฺถารมฺเภเยว วิสุทฺธิมคฺคํ อติทิสิตฺวา ปจฺฉาปิ โส จ, สมนฺตปาสาทิกา จ พหูสุ ฐาเนสุ อติทิสียนฺติ. ตสฺมา ตสฺสา อาจริเยน สีหฬทีปํ ปตฺวา วิสุทฺธิมคฺคญฺเจว สมนฺตปาสาทิกญฺจ กตฺวา ปจฺฉาเยว กตภาโว อติวิย ปากโฏติ.

Esta declaración no concuerda con el Atthasālinī que se conoce hoy en día. Pues en el mismo inicio de dicha obra se hace referencia al Visuddhimagga, y más adelante, tanto a este como a la Samantapāsādikā en muchos lugares. Por lo tanto, es muy evidente que el maestro redactó esta obra después de haber llegado a la isla de Sri Lanka y después de haber compuesto el Visuddhimagga y la Samantapāsādikā.

กงฺขาวิตรณีอฏฺฐกถากรณํ

La redacción del comentario Kaṅkhāvitaraṇī

กงฺขาวิตรณึ นาม ปาติโมกฺขฏฺฐกถํ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร โสณตฺเถเรน ยาจิโต มหาวิหารวาสีนํ วาจนามคฺคนิสฺสิตํ สีหฬปาติโมกฺขฏฺฐกถานยํ นิสฺสาย เอกมฺปิ ปทํ ปาฬิยา วา มหาวิหารวาสีนํ โปราณฏฺฐกถาหิ วา อวิโรเธตฺวา อกาสิ. เตน วุตฺตํ ติสฺสํ อฏฺฐกถายํ –

El maestro Buddhaghosa redactó el comentario al Pātimokkha llamado Kaṅkhāvitaraṇī tras ser solicitado por el thera Soṇa. Basándose en el sistema de enseñanza de los residentes del Mahāvihāra y apoyándose en el método de los antiguos comentarios cingaleses al Pātimokkha, lo compuso sin contradecir ni una sola palabra del Canon (Pāḷi) ni de los antiguos comentarios de los residentes del Mahāvihāra. Por ello se dice en el inicio de dicho comentario:

‘‘สูรเตน นิวาเตน, สุจิสลฺเลขวุตฺตินา;

วินยาจารยุตฺเตน, โสณตฺเถเรน ยาจิโต.

—'Solicitado por el thera Soṇa, quien es gentil, humilde, de conducta pura y austera, y dedicado a la práctica del Vinaya.

ตตฺถ สญฺชาตกงฺขานํ, ภิกฺขูนํ ตสฺส วณฺณนํ;

กงฺขาวิตรณตฺถาย, ปริปุณฺณวินิจฺฉยํ.

Para que los monjes que tengan dudas respecto a ese (Pātimokkha) las superen, expondré una explicación de juicio completo,

มหาวิหารวาสีนํ, วาจนามคฺคนิสฺสิตํ;

วตฺตยิสฺสามิ นาเมน, กงฺขาวิตรณึ สุภ’’นฺติ จ.

basada en el sistema de enseñanza de los residentes del Mahāvihāra, el bello comentario al Pātimokkha llamado Kaṅkhāvitaraṇī'—.

‘‘อารภึ ยมหํ สพฺพํ, สีหฬฏฺฐกถานยํ;

มหาวิหารวาสีนํ, วาจนามคฺคนิสฺสิตํ.

—'He emprendido siguiendo todo el método de los comentarios cingaleses y basándome en el sistema de enseñanza de los residentes del Mahāvihāra.

นิสฺสาย สา อยํ นิฏฺฐํ, คตา อาทาย สพฺพโส;

สพฺพํ อฏฺฐกถาสารํ, ปาฬิยตฺถญฺจ เกวลํ.

Apoyada en aquello, esta obra ha llegado a su fin, habiendo tomado en su totalidad la esencia de todos los comentarios y el significado íntegro del Canon (Pāḷi).

น เหตฺถ ตํ ปทํ อตฺถิ, ยํ วิรุชฺเฌยฺย ปาฬิยา;

มหาวิหารวาสีนํ, โปราณฏฺฐกถาหิ วา’’ติ จ.

No hay en ella ninguna palabra que contradiga al Canon ni a los antiguos comentarios de los residentes del Mahāvihāra'—.

ธมฺมปทฏฺฐกถากรณํ

La redacción del comentario al Dhammapada

อปราปิ ติสฺโส อฏฺฐกถาโย สนฺติ ขุทฺทกปาฐฏฺฐกถา ธมฺมปทฏฺฐกถา สุตฺตนิปาตฏฺฐกถา จาติ, ยา ตาสุ ทิสฺสมานนิคมนวเสน อาจริยพุทฺธโฆเสเนว กตาติ ปญฺญายนฺติ. ตตฺถ ปน วุตฺตวจนานิ กานิจิ [Pg.56] กานิจิ อาคมฏฺฐกถาสุ วุตฺตากาเรน น โหนฺติ. ตสฺมา เอเก วทนฺติ ‘‘เนตา อาจริยพุทฺธโฆสสฺสา’’ติ. เอกจฺเจ ปน ‘‘อาจริยสฺส อุปถมฺภกตฺเถเรหิ ปฐมํ กตา, ปจฺฉา อาจริเยน โอสานโสธนวเสน ปริโยสาปิตา วา ภเวยฺยุํ, อภิธมฺมฏฺฐกถํ อายาจนฺเตน จูฬพุทฺธโฆเสน วา กตา ภเวยฺยุ’’นฺติ วทนฺติ.

Existen además otros tres comentarios: el del Khuddakapāṭha, el del Dhammapada y el del Suttanipāta, los cuales, por las conclusiones que en ellos se observan, se consideran realizados por el propio maestro Buddhaghosa. Sin embargo, algunas declaraciones en ellos no siguen el mismo estilo de las que se encuentran en los comentarios a los Nikāyas. Por esta razón, algunos dicen: 'Estas no pertenecen al maestro Buddhaghosa'. Otros, en cambio, afirman: 'Fueron redactadas primero por theras asistentes del maestro, y luego completadas por el maestro mediante una revisión final; o quizás fueron realizadas por Cūḷabuddhaghosa, quien solicitó el comentario al Abhidhamma'.

ตํ ตถา วา โหตุ อญฺญถา วา, อิทานิ เอกนฺตโต วินิจฺฉินิตุํ น สุกรเมว. ตสฺมา ตาสํ นิคมนวจนวเสเนว เอตฺถ ปกาสยิสฺสาม. ตาสุ หิ ธมฺมปทฏฺฐกถํ กุมารกสฺสปตฺเถเรน อายาจิโต สิริกูฏสฺส (สิริกุฑฺฑสฺส) รญฺโญ ปาสาเท วิหรนฺโต ปรมฺปราภตํ สีหฬภาสาย สณฺฐิตํ โปราณฏฺฐกถํ ปาฬิภาสาย อาโรเปตฺวา วิตฺถารคตญฺจ วจนกฺกมํ สมาเสตฺวา คาถาสุ อสํวณฺณิตปทพฺยญฺชนานิ สํวณฺเณตฺวา อกาสิ. วุตฺตญฺหิ ตตฺถ คนฺถารมฺเภ –

Sea de una forma u otra, no es fácil de decidir con total certeza en la actualidad. Por lo tanto, los presentaremos aquí basándonos únicamente en sus palabras de conclusión. Entre ellos, el comentario al Dhammapada fue redactado tras la solicitud del thera Kumārakassapa, mientras el autor residía en el palacio del rey Sirikūṭa (Sirikuḍḍa). Trasladó al lenguaje Pāḷi el antiguo comentario preservado por tradición en lengua cingalesa, resumiendo el orden de las palabras extensas y explicando los términos y frases de los versos que no habían sido comentados anteriormente. Así se dice en el inicio de la obra:

‘‘ปรมฺปราภตา ตสฺส, นิปุณา อตฺถวณฺณนา;

ยา ตมฺพปณฺณิทีปมฺหิ, ทีปภาสาย สณฺฐิตา…เป…

—'Esa sutil explicación del significado del Dhammapada, preservada por tradición, que se mantiene en la isla de Tambapaṇṇi en la lengua de la isla... (etc.).

กุมารกสฺสเปนาหํ, เถเรน ถิรเจตสา;

สทฺธมฺมฏฺฐิติกาเมน, สกฺกจฺจํ อภิยาจิโต…เป…

Habiendo sido solicitado respetuosamente por el thera de mente firme llamado Kumārakassapa, quien desea la estabilidad del Saddhamma... (etc.).

ตํ ภาสํ อติวิตฺถาร, คตญฺจ วจนกฺกมํ;

ปหายาโรปยิตฺวาน, ตนฺติภาสํ มโนรมํ.

Abandonando esa lengua y el orden de palabras excesivamente extenso, y trasladándolo a la encantadora lengua canónica (Pāḷi),

คาถานํ พฺยญฺชนปทํ, ยํ ตตฺถ น วิภาวิตํ;

เกวลํ ตํ วิภาเวตฺวา, เสสํ ตเมว อตฺถโต.

explicando únicamente aquellas frases y palabras de los versos que no fueron aclaradas allí, y manteniendo el resto tal como es en cuanto al significado del comentario antiguo,

ภาสนฺตเรน ภาสิสฺส’’นฺติ –

lo relataré en otra lengua'—.

นิคมเน จ วุตฺตํ –

Y en la conclusión se dice:

‘‘วิหาเร อธิราเชน, การิตมฺหิ กตญฺญุนา;

ปาสาเท สิริกูฏสฺส, รญฺโญ วิหรตา มยา’’ติ.

—'Por mí, residiendo en el palacio del rey Sirikūṭa, en el monasterio mandado a construir por el agradecido soberano'—.

เอตฺถ จ สิริกูโฏ นาม สมนฺตปาสาทิกานิคมเน สิริปาโลติ วุตฺโต มหานาโมเยว ราชาติ วทนฺติ. เอวํ สติ มเหสิยา อานยนํ สมาทาปนมารพฺภ เตน รญฺญา ทินฺเน ธูมรกฺขปพฺพตวิหาเร วสนฺเตน สา กตาติ เวทิตพฺพา. วุตฺตญฺเหตํ มหาวํเส –

En este contexto, se dice que el llamado Sirikūṭa es el mismo rey Mahānāma, mencionado como Siripāla en la conclusión de la Samantapāsādikā. Siendo así, debe entenderse que esta obra fue realizada mientras residía en el monasterio de la montaña Dhūmarakkha, donado por dicho rey debido a la persuasión de su reina. Pues así se relata en el Mahāvaṃsa:

๓๗-๒๑๒.

‘‘โลหทฺวาร-รลคฺคาม-โกฏิปสฺสาวนวฺหเย;

ตโย [Pg.57] วิหาเร กาเรตฺวา, ภิกฺขูนํ อภยุตฺตเร.

—'Tras mandar construir tres monasterios llamados Lohadvāra, Ralaggāma y Koṭipassāvana, los donó a los monjes del Abhayagiri (Abhayuttara).

๒๑๓.

213.

วิหารํ การยิตฺวาน, ธูมรกฺขมฺหิ ปพฺพเต;

มเหสิยา’นเยนา’ทา, ภิกฺขูนํ เถรวาทิน’’นฺติ.

Tras mandar construir un monasterio en la montaña Dhūmarakkha por instigación de la reina, lo donó a los monjes de la tradición Theravāda'—.

ตสฺส ปน รญฺโญ กาเล สา นิฏฺฐาปิตาติ น สกฺกา คเหตุํ. ตสฺส หิ รญฺโญ เอกวีสติมวสฺเส สมนฺตปาสาทิกํ นิฏฺฐาเปสิ. โส จ ราชา ทฺวาวีสติมวสฺเส ทิวงฺคโต. เอตฺถนฺตเร สาธิกเอกวสฺเสน ‘‘จตสฺโส จ อาคมฏฺฐกถาโย ติสฺโส จ อภิธมฺมฏฺฐกถาโย อยญฺจ ธมฺมปทฏฺฐกถา’’ติ สพฺพา เอตา น สกฺกา นิฏฺฐาเปตุนฺติ.

Sin embargo, no se puede sostener que dicha obra se terminara durante el reinado de ese rey. Pues en el vigésimo primer año de ese rey, él terminó el Samantapāsādikā. Y ese rey falleció en su vigésimo segundo año. En este intervalo de poco más de un año, no es posible terminar todas estas obras: 'los cuatro comentarios de los Āgamas, los tres comentarios del Abhidhamma y este comentario del Dhammapada'.

ปรมตฺถโชติกาฏฺฐกถากรณํ

La redacción del comentario Paramatthajotikā

ปรมตฺถโชติกํ นาม ขุทฺทกปาฐสฺส เจว สุตฺตนิปาตสฺส จ อฏฺฐกถํ เกนจิปิ อนายาจิโต อตฺตโน อิจฺฉาวเสเนว อกาสิ. วุตฺตญฺเหตํ ขุทฺทกปาฐฏฺฐกถาย คนฺถารมฺเภ –

Él realizó el comentario llamado Paramatthajotikā, tanto del Khuddakapāṭha como del Suttanipāta, por su propio deseo, sin ser solicitado por nadie. Así se dice en el inicio del comentario del Khuddakapāṭha:

‘‘อุตฺตมํ วนฺทเนยฺยานํ, วนฺทิตฺวา รตนตฺตยํ;

ขุทฺทกานํ กริสฺสามิ, เกสญฺจิ อตฺถวณฺณนํ.

Habiendo rendido homenaje a las Tres Joyas, las más excelentes entre lo que es digno de veneración, realizaré la explicación del significado de algunos de los Khuddakas.

ขุทฺทกานํ คมฺภีรตฺตา, กิญฺจาปิ อติทุกฺกรา;

วณฺณนา มาทิเสเนสา, อโพธนฺเตน สาสนํ.

Aunque la explicación de los Khuddakas es sumamente difícil debido a su profundidad para alguien como yo, que no comprende plenamente la Enseñanza.

อชฺชาปิ ตุ อพฺโภจฺฉินฺโน, ปุพฺพาจริยนิจฺฉโย;

ตเถว จ ฐิตํ ยสฺมา, นวงฺคํ สตฺถุสาสนํ.

Sin embargo, hasta hoy las decisiones de los antiguos maestros continúan ininterrumpidas; asimismo, la Enseñanza del Maestro en sus nueve partes permanece establecida.

ตสฺมาหํ กาตุมิจฺฉามิ, อตฺถสํวณฺณนํ อิมํ;

สาสนญฺเจว นิสฺสาย, โปราณญฺจ วินิจฺฉยํ.

Por lo tanto, basándome en la Enseñanza y en las decisiones antiguas, deseo realizar esta explicación del significado.

สทฺธมฺมพหุมาเนน, นาตฺตุกฺกํสนกมฺยตา;

นาญฺเญสํ วมฺภนตฺถาย, ตํ สุณาถ สมาหิตา’’ติ.

Escuchen con mentes concentradas esta obra, motivada por el gran respeto hacia el Verdadero Dhamma, no por el deseo de exaltación propia ni para menospreciar a otros.

พหู ปน วิจกฺขณา อิมา อารมฺภคาถาโย วิจินิตฺวา ‘‘เนตํ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส วิย วจนํ โหตี’’ติ วทนฺติ. อยญฺจ เนสํ วิจินนากาโร, อาจริยพุทฺธโฆโส หิ ยํ กญฺจิ คนฺถํ สีลาทิคุณสมฺปนฺเนน อญฺเญน อายาจิโตว กโรติ, อิธ ปน โกจิปิ อายาจโก [Pg.58] นตฺถิ. ปุนปิ อาจริโย ‘‘โปราณสีหฬฏฺฐกถํ ภาสาปริวตฺตนวเสน กริสฺสามี’’ติ จ ‘‘มหาวิหารวาสีนํ วาจนามคฺคํ นิสฺสาย กริสฺสามี’’ติ จ เอวํ ปฏิญฺญํ กตฺวาว กโรติ, อิธ ปน ตาทิสีปิ ปฏิญฺญา นตฺถิ. ปุนปิ อาจริโย อติคมฺภีรตฺถานํ จตุนฺนญฺจาคมานํ อภิธมฺมสฺส จ สํวณฺณนารมฺเภปิ ทุกฺกรภาวํ น กเถติ, อิธ ปน ‘‘สาสนํ อโพธนฺเตน มาทิเสนา’’ติ อตฺตนา สาสนสฺส อพุทฺธภาวํ ปกาเสตฺวา ‘‘อติทุกฺกรา’’ติ จ กเถติ. ตสฺมา ‘‘เนตํ อาจริยพุทฺธโฆสสฺส วิย วจน’’นฺติ วทนฺติ. ตํ ยุตฺตํ วิย ทิสฺสติ, อาจริโย หิ อตฺตโน คนฺถนิคมเนสุ ‘‘ติปิฏกปริยตฺติปฺปเภเท สาฏฺฐกเถ สตฺถุสาสเน อปฺปฏิหตญาณปฺปภาเวนา’’ติ อตฺตโน ญาณปฺปภาวํ ปกาเสสิ, โส ‘‘สาสนํ อโพธนฺเตน มาทิเสน อติทุกฺกรา’’ติ อีทิสํ วจนํ น กเถยฺยเยวาติ.

Sin embargo, muchos eruditos, tras examinar estos versos introductorios, afirman: 'Estas no parecen ser las palabras del anciano maestro Buddhaghosa'. Esta es su forma de razonamiento: el maestro Buddhaghosa realiza cualquier obra solo cuando es solicitado por otra persona dotada de virtudes como la moralidad, pero aquí no hay quien lo solicite. Además, el maestro suele realizar sus obras tras prometer: 'Lo haré mediante la traducción de los antiguos comentarios cingaleses' y 'Lo haré basándome en el método de enseñanza de los habitantes del Mahāvihāra', pero aquí no existe tal promesa. Asimismo, el maestro no menciona la dificultad al inicio de sus comentarios sobre los cuatro Āgamas y el Abhidhamma, los cuales tienen significados sumamente profundos; sin embargo, aquí declara su propia falta de comprensión de la Enseñanza diciendo 'por alguien como yo que no comprende la Enseñanza' y comenta que es 'sumamente difícil'. Por ello dicen: 'Estas no parecen ser las palabras del maestro Buddhaghosa'. Esto parece razonable, pues el maestro, en las conclusiones de sus obras, mostró el esplendor de su conocimiento diciendo: 'Con el esplendor de un conocimiento sin obstáculos en la Enseñanza del Maestro, que consiste en las escrituras del Tipiṭaka junto con sus comentarios'. Alguien que se expresa así no diría palabras tales como 'es sumamente difícil para alguien como yo que no comprende la Enseñanza'.

ชาตกฏฺฐกถากรณํ

La redacción del comentario del Jātaka

ชาตกฏฺฐกถาปิ จ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถเรเนว กตาติ วทนฺติ, การณํ ปเนตฺถ น ทิสฺสติ. สา ปน อตฺถทสฺสิตฺเถเรน จ พุทฺธมิตฺตตฺเถเรน จ มหิสาสกนิกายิเกน จ พุทฺธเทวตฺเถเรนาติ ตีหิ เถเรหิ อภิยาจิโต มหาวิหารวาสีนํ วาจนามคฺคํ นิสฺสาย กตา. อิมิสฺสาปิ นามวิเสโส นตฺถิ. วุตฺตํ หิมิสฺสา อารมฺเภ –

También se dice que el comentario del Jātaka fue realizado por el maestro Buddhaghosa, pero no se encuentra evidencia de ello. Fue realizado a petición de tres ancianos: el anciano Atthadassī, el anciano Buddhamitta y el anciano Buddhadeva de la escuela Mahisāsaka, basándose en la tradición de enseñanza de los habitantes del Mahāvihāra. Este comentario tampoco tiene un nombre específico. Se dice en su inicio:

‘‘พุทฺธวํสสฺส เอตสฺส, อิจฺฉนฺเตน จิรฏฺฐิตึ;

ยาจิโต อภิคนฺตฺวาน, เถเรน อตฺถทสฺสินา.

Solicitado por el anciano Atthadassī, quien se acercó a mí deseando la larga permanencia de este linaje de los Budas.

อสํสฏฺฐวิหาเรน, สทา สุทฺธวิหารินา;

ตเถว พุทฺธมิตฺเตน, สนฺตจิตฺเตน วิญฺญุนา.

Asimismo por Buddhamitta, sabio de mente serena, que vive siempre en pureza y alejado de las distracciones.

มหิสาสกวํสมฺหิ, สมฺภูเตน นยญฺญุนา;

พุทฺธเทเวน จ ตถา, ภิกฺขุนา สุทฺธพุทฺธินา.

Y de igual modo por el monje Buddhadeva de intelecto puro, nacido en el linaje Mahisāsaka y conocedor de los métodos.

มหาปุริสจริยานํ, อานุภาวํ อจินฺติยํ;

ตสฺส วิชฺโชตยนฺตสฺส, ชาตกสฺสตฺถวณฺณนํ.

De ese Jātaka que ilumina el poder inconcebible de las conductas del Gran Hombre (el Bodhisatta), realizaré la explicación del significado.

มหาวิหารวาสีนํ, วาจนามคฺคนิสฺสิตํ;

ภาสิสฺสํ ภาสโต ตํ เม, สาธุ คณฺหนฺตุ สาธโว’’ติ.

Relataré lo que se basa en el método de enseñanza de los habitantes del Mahāvihāra; que los virtuosos lo escuchen atentamente de mí mientras lo narro.

เอตฺตาวตา [Pg.59] จ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส คนฺถภาเวน ปากฏาหิ สพฺพฏฺฐกถาหิ สห วิสุทฺธิมคฺคสฺส กรณปฺปกาโร วิตฺถาเรน วิภาวิโต โหติ.

Con esto se ha aclarado detalladamente el modo de realización del Visuddhimagga junto con todos los comentarios conocidos como obras del maestro Buddhaghosa.

สกลโลกปตฺถารการณํ

La razón de su difusión por todo el mundo

กิสฺเสส วิสุทฺธิมคฺโค สกลโลเก ปตฺถโฏติ? ปริสุทฺธปิฏกปาฬินิสฺสยภาวโต, สิกฺขตฺตยสงฺคหภาวโต, โปราณฏฺฐกถานํ ภาสาปริวตฺตนภาวโต, ปรสมยวิวชฺชนโต, สกสมยวิสุทฺธิโต, สีลธุตงฺคสมถอภิญฺญาปญฺญาปเภทาทีนํ ปริปุณฺณวิภาคโต, ยาว อรหตฺตา ปฏิปตฺตินยปริทีปนโต, อุตฺตานานากุลปทพฺยญฺชนสงฺขตภาวโต, สุวิญฺเญยฺยตฺถภาวโต, ปสาทนียานํ ทิฏฺฐานุคตาปาทนสมตฺถานํ วตฺถูนญฺจ ทีปนโตติ เอวมาทีหิ อเนกสเตหิ คุเณหิ เอส สกลโลเก ปตฺถโฏ ชาโต.

¿Por qué este Visuddhimagga se ha difundido por todo el mundo? A través de cientos de cualidades como estas: por basarse en el canon Pali purificado, por resumir los tres entrenamientos, por ser una traducción de los antiguos comentarios, por evitar doctrinas ajenas, por la pureza de la propia doctrina, por la división completa de la moralidad, las prácticas ascéticas, la calma, los conocimientos directos y la sabiduría, por explicar el método de práctica hasta el estado de Arahat, por estar compuesto de palabras y frases claras y sin confusiones, por tener un significado fácil de comprender y por exponer historias inspiradoras capaces de inducir a la imitación de lo visto, este Visuddhimagga se ha difundido por todo el mundo.

อยญฺหิ วิสุทฺธิมคฺโค สงฺคีติตฺตยารูฬฺหปริสุทฺธปาฬิปิฏกเมว นิสฺสาย ปวตฺโต, น มหาสงฺฆิกาทีนํ สตฺตรสนฺนํ นิกายานํ ปิฏกํ, นปิ มหายานิกานํ ปิฏกํ. สปริวารํ สิกฺขตฺตยญฺจ เอตฺถ ปริปุณฺณเมว สงฺคเหตฺวา ทสฺสิตํ. วุตฺตญฺเหตํ อาจริเยน อาคมฏฺฐกถาสุ คนฺถารมฺเภ –

Este Visuddhimagga procede basándose únicamente en el canon Pali purificado establecido en los tres concilios, no en el canon de las diecisiete escuelas como la Mahāsaṅghika, ni en el canon de los seguidores del Mahāyāna. Aquí se muestra el resumen completo de los tres entrenamientos junto con sus componentes. Así lo dijo el maestro al inicio de sus comentarios sobre los Āgamas:

‘‘สีลกตา ธุตธมฺมา, กมฺมฏฺฐานานิ เจว สพฺพานิ;

จริยาวิธานสหิโต, ฌานสมาปตฺติวิตฺถาโร.

Puesto que la explicación de la moralidad, las prácticas ascéticas, todos los temas de meditación junto con los métodos de conducta, el detalle de las absorciones meditativas,

สพฺพา จ อภิญฺญาโย, ปญฺญาสงฺกลนนิจฺฉโย เจว;

ขนฺธาธาตายตนิ,นฺทฺริยานิ อริยานิ เจว จตฺตาริ.

todos los conocimientos directos, la determinación de la sabiduría, los agregados, los elementos, las bases, las facultades y las cuatro nobles

สจฺจานิ ปจฺจยาการ,เทสนา สุปริสุทฺธนิปุณนยา;

อวิมุตฺตตนฺติมคฺคา, วิปสฺสนาภาวนา เจว.

verdades, la enseñanza del origen dependiente con métodos purificados y sutiles, y el desarrollo de la visión cabal con un camino textual ininterrumpido;

อิติ ปน สพฺพํ ยสฺมา, วิสุทฺธิมคฺเค มยา สุปริสุทฺธํ;

วุตฺตํ ตสฺมา ภิยฺโย, น ตํ อิธ วิจารยิสฺสามี’’ติ.

puesto que todo esto ha sido expuesto por mí con total pureza en el Visuddhimagga, no volveré a analizarlo aquí detalladamente.

ยสฺมา ปน วิสุทฺธิมคฺโค จตุนฺนํ อาคมฏฺฐกถานํ อวยวภาเวน กโต, ตสฺมา ตา วิย โปราณสีหฬฏฺฐกถานํ ภาสาปริวตฺตนวเสน เจว ปุนปฺปุนาคตมตฺถานํ สํขิปนวเสน จ ปรสมยวิวชฺชนวเสน จ มหาวิหารวาสีนํ ปริสุทฺธวินิจฺฉยสงฺขาตสฺส สกสมยสฺส ทีปนวเสน จ กโต. วุตฺตญฺเหตํ อาจริเยน –

Dado que el Visuddhimagga fue realizado como una parte integrante de los comentarios de los cuatro Āgamas, se llevó a cabo, al igual que ellos, mediante la traducción de los antiguos comentarios cingaleses, la síntesis de significados repetidos, la exclusión de doctrinas ajenas y la exposición de la propia doctrina conocida como la decisión purificada de los habitantes del Mahāvihāra. Así lo dijo el maestro:

‘‘อปเนตฺวาน [Pg.60] ตโตหํ, สีหฬภาสํ มโนรมํ ภาสํ;

ตนฺตินยานุจฺฉวิกํ, อาโรเปนฺโต วิคตโทสํ.

«Eliminando de ella el idioma cingalés de ese antiguo comentario, y vertiéndola en un lenguaje agradable que sea conforme al método de los textos originales (Pali) y esté libre de defectos»,

สมยํ อวิโลเมนฺโต, เถรานํ เถรวํสปทีปานํ;

สุนิปุณวินิจฺฉยานํ, มหาวิหาเร นิวาสีนํ;

หิตฺวา ปุนปฺปุนาคต-มตฺถํ อตฺถํ ปกาสยิสฺสามี’’ติ จ.

«sin contradecir la tradición de los ancianos (Theras), quienes son lámparas del linaje de los ancianos, que poseen juicios sumamente sutiles y residen en el Mahavihara; y omitiendo el significado que se repite una y otra vez, explicaré el significado [de los textos originales]».

‘‘มชฺเฌ วิสุทฺธิมคฺโค, เอส จตุนฺนมฺปิ อาคมานญฺหิ;

ฐตฺวา ปกาสยิสฺสติ, ตตฺถ ยถาภาสิตมตฺถํ.

«Este Visuddhimagga, situándose en medio de las cuatro colecciones (Agamas), explicará el significado tal como fue enseñado en ellas; con esta intención he compuesto este Visuddhimagga».

อิจฺเจว กโต ตสฺมา, ตมฺปิ คเหตฺวาน สทฺธิเมตาย;

อฏฺฐกถาย วิชานถ, ทีฆาคมนิสฺสิตํ อตฺถ’’นฺติ จ.

«Puesto que ha sido compuesto así, tomadlo junto con este comentario para conocer el significado que se basa en el Digha Nikaya».

‘‘สา หิ มหาอฏฺฐกถาย, สารมาทาย นิฏฺฐิตา เอสา;

เอกาสีติปมาณาย, ปาฬิยา ภาณวาเรหิ.

«Este nuevo comentario, habiendo tomado la esencia del Gran Comentario (Maha-atthakatha), se ha completado en una lengua (Pali) con una extensión de ochenta y un secciones de recitación (bhanavaras)».

เอกูนสฏฺฐิมตฺโต, วิสุทฺธิมคฺโคปิ ภาณวาเรหิ;

อตฺถปฺปกาสนตฺถาย, อาคมานํ กโต ยสฺมา.

«Asimismo, compuse el Visuddhimagga, con una extensión de cincuenta y nueve secciones de recitación, con el propósito de explicar el significado de estas cuatro colecciones».

ตสฺมา เตน สหายํ, อฏฺฐกถา ภาณวารคณนาย;

สุปริมิตปริจฺฉินฺนํ, จตฺตาลีสํ สตํ โหตี’’ติ จ.

«Por lo tanto, este comentario del Digha Nikaya junto con aquel Visuddhimagga, cuando se cuentan y dividen adecuadamente las secciones de recitación, suman ciento cuarenta secciones de recitación».

ยทิ จายํ วิสุทฺธิมคฺโค อาจริเยน อาคมฏฺฐกถาโย วิย อกตฺวา โปราณสีหฬฏฺฐกถาโย จ อโนโลเกตฺวา เกวลํ อตฺตโน ญาณปฺปภาเวเนว กโต อสฺส, นายํ อาคมฏฺฐกถานํ อวยโวติ คเหตพฺโพ อสฺส, อญฺญทตฺถุ ‘‘อาคมฏฺฐกถาโย มหาฏฺฐกถาย สารภูตา, วิสุทฺธิมคฺโค ปน น ตสฺสา สารภูโต, เกวลํ อาจริยสฺส มติยาว กโต’’ติ เอวเมว วตฺตพฺโพ อสฺส. ยสฺมา ปน ตถา อกตฺวา ปุพฺเพ วุตฺตปฺปกาเรเนว กโต, ตสฺมา อยมฺปิ วิสุทฺธิมคฺโค ตาสํ อาคมฏฺฐกถานํ กรณากาเรเนว กโตติ จ, ตโตเยว มหาฏฺฐกถาย สารภูโตติ จ ทฏฺฐพฺโพ.

Si este Visuddhimagga hubiera sido compuesto por el maestro basándose únicamente en el poder de su propio conocimiento, sin hacerlo como los comentarios de las colecciones y sin consultar los antiguos comentarios cingaleses, no debería considerarse como una parte integrante de los comentarios de las colecciones. Al contrario, debería decirse: «Los comentarios de las colecciones son la esencia del Gran Comentario, pero el Visuddhimagga no es su esencia, sino que fue compuesto meramente por la opinión del maestro». Pero puesto que no se hizo así, sino que se compuso de la manera antes mencionada, debe considerarse que este Visuddhimagga también fue compuesto de la misma forma que esos comentarios de las colecciones y, por lo tanto, es la esencia del Gran Comentario.

เอกจฺเจ ปน วิจกฺขณา อาจริยพุทฺธโฆสสฺส คนฺเถสุ อุตฺตรปกฺขสาสนิกานํ อสฺสโฆสนาคชฺชุนวสุพนฺธุอาทีนํ ภิกฺขูนํ วิย โปราณคนฺเถ อนิสฺสาย อตฺตโน ญาเณเนว ตกฺเกตฺวา ทสฺสิตํ ธมฺมกถาวิเสสํ อทิสฺวา อสนฺตุฏฺฐจิตฺตา เอวํ วทนฺติ ‘‘พุทฺธโฆสสฺส อญฺญํ อนิสฺสาย อตฺตโน ญาณปฺปภาเวเนว อภินวคนฺถุปฺปาทนํ น ปสฺสามา’’ติ. [Pg.61] ตํ เตสํ ครหาวจนมฺปิ สมานํ เถรวาทีนํ ปสํสาวจนเมว สมฺปชฺชติ. เถรวาทิโน หิ เอวํ ชานนฺติ ‘‘พุทฺเธเนว ภควตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เทเสตพฺโพ เจว ธมฺโม ปญฺญาเปตพฺโพ จ วินโย อนวเสเสน เทสิโต เจว ปญฺญตฺโต จ, โสเยว ธมฺมวินโย สทฺธาสมฺปนฺเนหิ ภิกฺขูหิ เจว คหฏฺเฐหิ จ ยถารหํ ปฏิปชฺชิตพฺโพ, น ตโต อญฺโญ ธมฺมวินโย ตกฺเกตฺวา คเวเสตพฺโพ. ยทิ ปน อญฺโญ ธมฺมวินโย เกนจิ ตกฺเกตฺวา กถิโต อสฺส, ตํ ตสฺเสว ตกฺกิโน สาสนํ โหติ น สตฺถุ สาสนํ. ยํ ยํ ปน ภควโต ธมฺมวินเย ปทพฺยญฺชนํ อตฺถโต อปากฏํ โหติ, ตตฺถ ตตฺถ โปราณเกหิ ปฏิสมฺภิทาฉฬภิญฺญาทิคุณสมฺปนฺเนหิ ภควโต อธิปฺปายํ ชานนฺเตหิ อฏฺฐกถาจริเยหิ สํวณฺณิตนเยน อตฺโถ คเหตพฺโพ, น อตฺตโนมติวเสนา’’ติ. อาจริยพุทฺธโฆโส จ เตสํ เถรวาทีนํ อญฺญตโร, โสปิ ตเถว ชานาติ. วุตฺตญฺเจตํ อาจริเยน –

Sin embargo, algunos críticos, al no encontrar en las obras del maestro Buddhaghosa discursos de Dhamma extraordinarios inventados por su propio razonamiento sin depender de textos antiguos —como ocurre en las obras de monjes de las escuelas del norte como Ashvaghosha, Nagarjuna y Vasubandhu— dicen con insatisfacción: «No vemos en Buddhaghosa la creación de obras nuevas basadas únicamente en el poder de su propio conocimiento». Aunque para ellos esto es una crítica, para los Theravadins es un elogio. Pues los Theravadins entienden así: «Solo el Bienaventurado, el Completamente Despierto, debe enseñar el Dhamma y promulgar el Vinaya; y ese Dhamma y Vinaya han sido enseñados y promulgados íntegramente por Él. Ese mismo Dhamma-Vinaya es lo que deben practicar adecuadamente tanto monjes como laicos dotados de fe; no se debe buscar otro Dhamma-Vinaya mediante el razonamiento. Si alguien enseñara otro Dhamma-Vinaya mediante su razonamiento, esa sería la enseñanza de quien razona, no la enseñanza del Maestro. Siempre que un término o frase en el Dhamma-Vinaya del Bienaventurado no sea claro en su significado, este debe tomarse según el método explicado por los antiguos comentaristas que conocían la intención del Bienaventurado y estaban dotados de cualidades como los cuatro conocimientos analíticos y los seis conocimientos superiores; no debe tomarse según la propia opinión». El maestro Buddhaghosa es uno de esos Theravadins y él también lo entiende así. Y así fue dicho por el maestro:

‘‘พุทฺเธน ธมฺโม วินโย จ วุตฺโต,โย ตสฺส ปุตฺเตหิ ตเถว ญาโต;

โส เยหิ เตสํ มติมจฺจชนฺตา,ยสฺมา ปุเร อฏฺฐกถา อกํสุ.

«El Dhamma y el Vinaya fueron expuestos por el Buda, y conocidos tal cual por sus hijos espirituales, como el anciano Sariputta. Puesto que los maestros de antaño compusieron los comentarios en el pasado sin abandonar la opinión de aquellos discípulos».

ตสฺมา หิ ยํ อฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ,ตํ วชฺชยิตฺวาน ปมาทเลขํ;

สพฺพมฺปิ สิกฺขาสุ สคารวานํ,ยสฺมา ปมาณํ อิธ ปณฺฑิตานํ.

«Por lo tanto, todo lo dicho en los comentarios —exceptuando los errores de transcripción— es la autoridad para los sabios que en esta religión tienen respeto por los tres entrenamientos (sikkhas)».

ตโต จ ภาสนฺตรเมว หิตฺวา,วิตฺถารมคฺคญฺจ สมาสยิตฺวา…เป…ยสฺมา อยํ เหสฺสติ วณฺณนาปิ,สกฺกจฺจ ตสฺมา อนุสิกฺขิตพฺพา’’ติ.

«Por consiguiente, habiendo eliminado únicamente el idioma extranjero de aquel antiguo comentario y resumiendo el estilo extenso... puesto que esta nueva explicación también existirá, debe ser estudiada con respeto».

เตเนว อาจริโย ภควโต ธมฺมวินยํ วา โปราณฏฺฐกถํ วา อนิสฺสาย อตฺตโน ญาเณน ตกฺเกตฺวา วา อตฺตนา ปริจิตโลกิยคนฺเถหิ คเหตฺวา วา น กญฺจิ คนฺถํ อกาสิ. ยทิ ปน ตาทิสํ กเรยฺย, [Pg.62] ตํ เถรวาทิโน มหาปเทสสุตฺเต วุตฺตนเยน ‘‘อทฺธา อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ, พุทฺธโฆสสฺส จ เถรสฺส ทุคฺคหิต’’นฺติ ฉฑฺเฑยฺยุํเยว. ยโต จ โข อยํ วิสุทฺธิมคฺโค โปราณฏฺฐกถานํ ภาสาปริวตฺตนาทิวเสเนว อาจริเยน กโต, ตโตเยว เถรวาทิโน ตํ มหาปเทสสุตฺเต วุตฺตนเยน ‘‘อทฺธา อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ, อาจริยพุทฺธโฆสสฺส จ เถรสฺส สุคฺคหิต’’นฺติ สมฺปฏิจฺฉนฺติ. เตนาปายํ สกลโลเก ปตฺถโฏ โหติ.

Por esta razón, el maestro no compuso ninguna obra razonando con su propio conocimiento o tomando de textos mundanos con los que estaba familiarizado sin depender del Dhamma-Vinaya del Bienaventurado o del antiguo comentario. Si hiciera tal cosa, los Theravadins la rechazarían según el método expuesto en el Mahapadesa Sutta, diciendo: «Ciertamente, esto no es la palabra de aquel Bienaventurado, es algo mal comprendido por el anciano Buddhaghosa». Pero como este Visuddhimagga fue compuesto por el maestro mediante la traducción de los antiguos comentarios y otros métodos, los Theravadins lo aceptan según el método expuesto en el Mahapadesa Sutta, diciendo: «Ciertamente, esto es la palabra de aquel Bienaventurado, y ha sido bien comprendido por el maestro y anciano Buddhaghosa». Por eso, se ha difundido por todo el mundo.

สีลธุตงฺคาทีนํ วิภาโค จ ปฏิปตฺตินยปริทีปนญฺจ ปากฏเมว. ตถายํ วิสุทฺธิมคฺโค สุวิญฺเญยฺยปทวากฺเยหิ เจว อนากุลปทวากฺเยหิ จ ตนฺตินยานุรูปาย ปาฬิคติยา สุฏฺฐุ สงฺขโต, ตโตเยว จสฺส อตฺโถปิ สุวิญฺเญยฺโย โหติ. ตสฺมา ตํ โอโลเกนฺตา วิญฺญุโน วิสุทฺธชฺฌาสยา ขเณ ขเณ อตฺถปฏิสํเวทิโน เจว ธมฺมปฏิสํเวทิโน จ หุตฺวา อนปฺปกํ ปีติโสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺติ.

La clasificación de la virtud (sila), las prácticas ascéticas (dhutanga), etc., y la explicación del método de práctica son evidentes. Asimismo, este Visuddhimagga está bien compuesto con términos y frases fáciles de entender, sin confusión, y con un estilo de Pali que concuerda con el método de los textos originales; por ello, su significado también es fácil de comprender. Por lo tanto, los sabios de intención pura que lo examinan, al experimentar el significado y el Dhamma momento a momento, sienten un gozo y una alegría inmensos.

อเนกานิ เจตฺถ ปสาทาวหานิ มหาติสฺสตฺเถรวตฺถุอาทีนิ สีหฬวตฺถูนิ จ ธมฺมเสนาปติสาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุอาทีนิ ชมฺพุทีปวตฺถูนิ จ ทีปิตานิ. ตานิ ปสฺสิตฺวา อนุสฺสรนฺตานํ สปฺปุริสานํ พลวปสาโท จ อุปฺปชฺชติ, ‘‘กทา นุ โข มยมฺปิ อีทิสา ภวิสฺสามา’’ติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชิตุกามตา จ อุปฺปชฺชติ.

Se exponen aquí muchas historias de Ceilán que inspiran devoción, como la del anciano Mahatissa, e historias de Jambudipa (India), como la del anciano Sariputta, el general del Dhamma. Al verlas y recordarlas, surge en las personas de bien una poderosa devoción, y nace el deseo de seguir su ejemplo, pensando: «¿Cuándo seremos nosotros también así?».

เอวํ ปริสุทฺธปิฏกปาฬินิสฺสยตาทีหิ อเนกสเตหิ คุเณหิ อยํ วิสุทฺธิมคฺโค สกลโลเก ปตฺถโฏ ชาโตติ เวทิตพฺโพ. ยถา จายํ วิสุทฺธิมคฺโค, เอวํ อญฺญาปิ อาจริเยน กตา ติปิฏกสงฺคหฏฺฐกถาโย โปราณฏฺฐกถานํ ภาสาปริวตฺตนภาวาทีหิ คุเณหิ สกลโลเก ปตฺถฏาเยว โหนฺติ.

Así, debe entenderse que este Visuddhimagga se ha difundido por todo el mundo debido a cientos de cualidades, como su dependencia del canon puro del Pitaka. Al igual que este Visuddhimagga, otros comentarios que compendian el Tipitaka realizados por el maestro también se han difundido por todo el mundo debido a cualidades como ser traducciones de los antiguos comentarios.

เอตฺตาวตา จ ปน กิมตฺถํ กโตติอาทีนมฺปิ ปญฺหานมตฺโถ วิตฺถาเรน วิภาวิโตว โหตีติ.

Con todo lo dicho hasta aquí, se ha aclarado detalladamente el significado de preguntas como «¿con qué propósito fue compuesto?», etc.

ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

Al respecto, se dice lo siguiente:

๑.

สมฺภาวนียสฺส [Pg.63] สุธีวราน-มาทตฺตธีริฏฺฐปทสฺส ยสฺส;

ปญฺญาทิชาตา ลลิตา คุณาภา,ภาเตว โลกมฺหิ สตํ มุทาย.

Las espléndidas y hermosas cualidades nacidas de su sabiduría brillan en el mundo para el deleite de los virtuosos, de aquel que es digno de ser honrado por los sabios y que ha alcanzado la eminente posición de un sabio perfecto.

๒.

ส พุทฺธโฆสาวฺหถิรคฺคธีมา,วิทูน’มจฺจนฺตสมาทรา’ทา;

สภาวชํ พฺยตฺติสสตฺติลทฺธํ,สิรึ ทธาเตว สุพุทฺธโฆโส.

Aquel eminente y sabio monje llamado Buddhaghosa, habiendo obtenido el profundo respeto de los sabios, mantiene su gloria natural alcanzada por su propia habilidad y capacidad, como un sonido auspicioso de Buda.

๓.

‘‘สมฺพุทฺธเสฏฺเฐ ปรินิพฺพุตสฺมึ,สํวจฺฉรานํ ทสเม สตมฺหิ;

ชาโต’’ติ ญาโต วิพุเธหิ พุทฺธ-โฆสงฺกุโร ปตฺตสมตฺตมานี.

Conocido por los sabios como el brote de Buddhaghosa, nacido en el décimo siglo después de que el más excelso de los Budas alcanzara el Parinirvana, poseedor de la estima de todos.

๔.

วิญฺญู วิทู’มสฺส ปุมคฺคชาเต,สญฺชาตตํ ทกฺขิณเทสภาเค;

รมฺเม’นฺทิยสฺมึ สุชนากรสฺมึ,ตตฺตตฺถเมสีน’มยํ ปตีติ.

Los sabios conocen su nacimiento en la región del sur, en la encantadora India, que es una fuente de personas virtuosas y el lugar de origen de hombres eminentes; tal es la convicción de quienes buscan la verdad de los hechos.

๕.

โมรณฺฑคามมฺหิ ส ตตฺถ ชาโต,ปุญฺญานิโต วิปฺปกุลมฺหิ สมฺมา;

สูรสฺส โลกตฺถสมาวหตฺถํ,อุปฺปชฺชนายา’ทฺยรุโณว รํสิ.

Nació allí, en la aldea de Moraṇḍa, en una familia brahmán, conducido por sus méritos; como el rayo de la aurora que precede al sol, surgió para traer bienestar al mundo.

๖.

สํวทฺธพุทฺธี ส ปวุทฺธิปตฺโต,อาราธยํ ญาติคณํ สเทว;

เวเทสุ วิชฺชาสุ ตทญฺญสิปฺป-คนฺเถสฺวนายาสปวีณตา’คา.

Al alcanzar la madurez, dotado de una sabiduría desarrollada y complaciendo siempre a sus parientes, alcanzó la maestría sin esfuerzo en los Vedas, en las ciencias y en otros diversos tratados de artes.

๗.

สุทฺธาธิมุตฺตีน วิเวจเนน,สารานุ’สาโรติ วิวิญฺจมาโน;

เวเทสฺว’สารตฺต’มพุชฺฌิ ยสฺมา,ตุฏฺฐึ ส นาปชฺชิ สุเตน เสน.

Mediante el discernimiento propio de quienes poseen una disposición pura, investigando qué es esencial y qué no lo es, comprendió la falta de esencia en los Vedas; por lo tanto, no encontró satisfacción en su propio conocimiento de ellos.

๘.

อนฺเวสโต [Pg.64] ตสฺส ปสตฺถสารํ,สทฺธมฺมสาโร สวเนน ลทฺโธ;

นินฺโนว พุทฺธสฺส ส สาสนมฺหิ,อุสฺสาหชาโต’ปคมาย ตตฺถ.

Mientras buscaba la esencia digna de elogio, escuchó y obtuvo la esencia del Verdadero Dhamma. Inclinándose así hacia la enseñanza del Buda, surgió en él un gran esfuerzo por acceder a ella.

๙.

ธมฺมาภิลาสี ส วิโรจิ ตตฺถ,สํลทฺธปพฺพชฺชุปสมฺปโทว;

เถเร’ปสงฺกมฺม วิสุทฺธเถร-วาทีนิกายมฺหิ ปตีตปญฺเญ.

Deseoso del Dhamma, brilló allí habiendo obtenido la ordenación y la admisión completa en la orden de los ancianos de la escuela Theravada pura, ante monjes de reconocida sabiduría.

๑๐.

10.

ตทา หิ’สุํ ทกฺขิณอินฺทิยมฺหิ,นิวาสิโน เถริยวํสชาตา;

ตทญฺญวาที จ มุนี มุนินฺท-มตํ ยถาลทฺธิ ปกาสยนฺตา.

En aquel tiempo, en el sur de la India, residían monjes nacidos del linaje de los ancianos (Theravada) y también otros de diferentes doctrinas, cada uno proclamando las enseñanzas del Señor de los Sabios según su propia comprensión.

๑๑.

11.

สทฺธมฺมสาราธิคมาย ภิยฺโย,ปาฬึ สมุคฺคณฺหิ ชิเนริตํ, สา;

ชิวฺหคฺคลีลา มนสา’สิตา’สฺส,ลกฺขีว ปุญฺเญ นิวสํ พภาส.

Para comprender mejor la esencia del Verdadero Dhamma, estudió profundamente el Canon (Pāli) proclamado por el Victorioso. Este residía en su mente y danzaba en la punta de su lengua, resplandeciendo como la fortuna que habita en quien posee gran mérito.

๑๒.

12.

เอวํ ตมุคฺคณฺห’มโพธิ สมฺมา,‘‘เอกายโนยํ สุวิสุทฺธิยาติ;

มคฺโค วิวฏฺฏาธิคมาย’’ ตตฺโถ-ยฺโยคํ สมาปชฺชิ ปรํ ปรตฺตี.

Mientras lo estudiaba, comprendió correctamente: 'Este es el único camino hacia la pureza absoluta, el sendero para la realización de la liberación (Nibbāna)'; deseoso del bienestar supremo, se dedicó con gran empeño a dicho Canon.

๑๓.

13.

สภาวปญฺญา มหตี จ สตฺถ-นฺตโรปลทฺธา วิปุลาว วิชฺชา;

เตนสฺส พุทฺโธตฺติสมุทฺทติณฺเณ,อกิจฺฉสาธิตฺตปภาว’มญฺญา.

Su sabiduría natural era vasta, y el conocimiento obtenido de otros tratados era también extenso. Debido a esto, se reconoció su capacidad de cruzar sin dificultad el océano de las palabras del Buda.

๑๔.

14.

พุทฺธสฺส กิตฺตีว สุกิตฺติโฆโส,วตฺติสฺสเต’จฺจสฺส ครู วิยตฺตา;

อตฺถานฺวิตํ นามมกํสุ พุทฺธ-โฆโสติ สมฺพุทฺธมตงฺคตสฺส.

Sus maestros expertos, pensando que su buena fama se difundiría como la gloria del mismo Buda, le otorgaron el nombre de 'Buddhaghosa', un nombre acorde con su significado para aquel que seguía fielmente el pensamiento del Buda.

๑๕.

15.

มยูรทูตวฺหยปฏฺฏนสฺมึ,นิวสฺส [Pg.65] กญฺชีวฺหปุราทิเก จ;

ส อนฺธกาขฺยาตสเทสิยฏฺฐ-กถํ สมุคฺคณฺหิ สมาหิตตฺโต.

Residiendo en el puerto llamado Mayūradūta y en ciudades como Kāñcīpura, aquel de mente concentrada estudió los comentarios locales conocidos como 'Andhaka'.

๑๖.

16.

ตาวตฺตเกนสฺส สุเมธสสฺสา-สนฺตุฏฺฐจิตฺตสฺส ตตุตฺตริมฺปิ;

สมฺพุทฺธวาณีสุ สมตฺตมตฺถํ,อญฺญาตุมิจฺฉา มหตี อชายิ.

No estando satisfecho con solo eso, en aquel de sabia inteligencia surgió un gran deseo de comprender el significado completo y absoluto de las palabras del Buda.

๑๗.

17.

มหามหินฺทาทิวสีวเรภิ,สมาภตา ยาฏฺฐกถา สสารา;

สเถรวาทา สุวินิจฺฉยา จ,ตทา วิภาตา วต ลงฺกยา’สุํ.

Los comentarios esenciales que fueron traídos por los excelentes maestros como el Gran Mahinda, junto con la tradición de los ancianos y sus decisiones correctas, resplandecían entonces ciertamente en la isla de Lanka.

๑๘.

18.

ปวตฺติเมตํ วิทิย’สฺส เมต-ทโหสิ ‘‘ยํ นูน’ภิรามลงฺกํ;

อลงฺกโรนฺตึ รตนากรํว,อุเปจฺจ สิกฺเข’ฏฺฐกถา มหนฺตี.

Habiendo conocido este hecho, pensó: 'Ciertamente, debería ir a la encantadora Lanka, que es como una mina de joyas, y allí estudiar los grandes comentarios'.

๑๙.

19.

ตา ภาสยา สีหฬิกาย รจฺจา,ตนฺตึ สมาโรปฺย นวํ กเรยฺยํ;

เอวญฺหิ เทสนฺตริยาน พุทฺธ-มานีนมตฺถํ ขลุ สาธเย’’ติ.

Convertiré esos comentarios escritos en lengua cingalesa al lenguaje original (Pāli), redactando una versión nueva. De esta manera, ciertamente se cumplirá el propósito de los devotos del Buda en otros países'.

๒๐.

20.

ปุเร จ ลงฺกาคตสาสนํ ยํ,สุนิมฺมลินฺทูว หิมาทิมุตฺโต;

ปภาสิ, กิสฺมิญฺจิ ตทาญฺญวาท-มนากุลํ ตา’กุลตํ ชคาม.

Antiguamente, la enseñanza que llegó a Lanka brillaba como una luna purísima libre de nubes; sin embargo, en aquel tiempo, lo que no estaba confundido por otras doctrinas llegó a un estado de confusión.

๒๑.

21.

ชินมฺหิ นิพฺพานคเต หิ วสฺส-สตนฺตเร สาสนิกา สมคฺคา;

สมานวาทา ชินสาสนมฺหิ,น โกจิ เภโทปิ ตทา อโหสิ.

Ciertamente, durante el siglo posterior al Parinirvana del Victorioso, los seguidores de la enseñanza estaban unidos y compartían la misma doctrina en la religión del Victorioso; en aquel tiempo no hubo división alguna.

๒๒.

22.

ปจฺฉา [Pg.66] จ สทฺธมฺมทุมาหเตภฺย-ธมฺเมหิ วาเตหิ ปฏิจฺจ ปาเป;

ชาเตหิ สํวิคฺคมนา สมาย,เถเร’ส’มุยฺโยคมกํสุ ทฬฺหํ.

Posteriormente, debido a vientos de doctrinas erróneas provocados por monjes malvados que golpeaban el árbol del Verdadero Dhamma, los ancianos, con mentes conmovidas por la urgencia, realizaron un firme esfuerzo por pacificar la situación.

๒๓.

23.

สงฺคีติโย กจฺจ สุเปสเลหิ,นิคฺคยฺหมานาปิ ถิเรหิ ทฬฺหํ;

ฉินฺนาปิ รุกฺขา’สฺสุ ปุโนรุหาวา-กาสุํว ธมฺมํ วินยา’ญฺญถา เต.

Aunque los virtuosos y firmes ancianos realizaron concilios y los suprimieron firmemente, aquellos alteraron el Dhamma y el Vinaya de manera errónea, como árboles que vuelven a brotar a pesar de haber sido cortados.

๒๔.

24.

นานาคณา เต จ อเนกวาทา,สํสคฺคการา ชินสาสเน’สุํ;

วาเทภิ อญฺเญหิ ชิเนริเตภฺย-สุทฺธายมานา วินยญฺจ ธมฺมํ.

Surgieron diversos grupos con múltiples doctrinas, mezclando las enseñanzas en la religión del Victorioso; con doctrinas ajenas a las proclamadas por el Victorioso, presentaban el Vinaya y el Dhamma como si fueran impuros.

๒๕.

25.

วาทา จ วาที ปิฏกานิ เตสํ,ลงฺกํ มลงฺกํว กรํ’ปยาตา;

ปฏิคฺคเหสุํ ปฺยภยาทิวาสี,นาญฺเญ มหาขฺยาตวิหารวาสี.

Sus doctrinas, sus seguidores y sus textos llegaron a Lanka, empañándola como una mancha. Los residentes de Abhayagiri y otros los aceptaron, pero no así los residentes del famoso Mahāvihāra.

๒๖.

26.

ยถา จ พุทฺธาภิหิตาว ปาฬิ,ตทตฺถสารา จ วสีภิ ญาตา;

น ‘‘เตธ โวกฺกมฺม วิสุทฺธเถร-วาที วิวาที’’ติ ปวตฺติ กาจิ.

Tal como el Canon fue enunciado por el Buda y su esencia comprendida por los maestros que dominaban sus mentes, no hubo noticia alguna de que los seguidores del Theravada puro se desviaran de ello o entraran en disputa.

๒๗.

27.

ชีวํว รกฺขึสุ สเถรวาทํ,ตนฺตึ ตทตฺถญฺจ สนิณฺณยํ เต;

ตสฺมา น สกฺกาว ตทญฺญวาทิ-วาเทภิ หนฺตุํ จุ’ปคนฺตุมทฺธา.

Protegieron la tradición de los ancianos (Theravāda), los textos y sus significados con sus conclusiones, como si de su propia vida se tratara; por lo tanto, ciertamente no fue posible destruirlos ni superarlos con las doctrinas de otros seguidores.

๒๘.

28.

ตํวาทสํเภทภยญฺจ มญฺญยา,‘‘ทุทฺธารเวลาปิ ภเยหิ ตนฺตินํ;

สมฺโมหตาทีหิ ภเว’’ติ โปตฺถกํ,อาโรปฺย สมฺมา ปริปาลยึสุ เต.

Temiendo la confusión de tales doctrinas y pensando que 'incluso la pureza de los textos podría perderse por el peligro de la confusión y otros factores', pusieron las enseñanzas por escrito en libros y las preservaron correctamente.

๒๙.

29.

ตทา [Pg.67] หิ เตสํ ปฏิพาหเน รณ-วิทํว สิกฺขํ ชินสาสนทฺธโร;

ส พุทฺธโฆโส มุนิ พุทฺธิปาฏโว,คโต’สิ ทีปํ วรตมฺพปณฺณิกํ.

Entonces, para refutarlos, como quien ha sido entrenado en el arte de la guerra, aquel sabio Buddhaghosa, sostenedor de la religión del Victorioso y de aguda inteligencia, partió hacia la excelente isla de Tambapaṇṇi (Lanka).

๓๐.

30.

ลงฺกํ อุเปจฺจ ส มหาฏฺฐกถาณฺณวสฺส,ปารํ ปรํ วิตรเณ ถิรนิณฺณโยว;

สํสุทฺธวํสชนิวาสมหาวิหาร-มาคา’มฺพรํว อุทยินฺทุ’ปโสภยนฺโต.

Habiendo llegado a Lanka, con la firme determinación de cruzar a la otra orilla del océano de los grandes comentarios, se dirigió al Mahāvihāra, la morada del linaje purísimo, embelleciéndolo como la luna creciente al aparecer en el cielo.

๓๑.

31.

ตสฺมิญฺจ ทกฺขิณทิสาย วสี ส ตตฺถ,โสภํ ปธานฆรสญฺญิตปาริเวณํ;

ปาสาท’มุตฺตม’มกา สุชเนภิ เสพฺยํ,สนฺโต มหานิคมสามิ สุจิณฺณธมฺโม.

En ese mismo lugar, en la dirección sur, residió él, en el hermoso recinto llamado Padhanaghara; en aquel excelente edificio digno de ser frecuentado por la gente virtuosa, construido por el santo y virtuoso gran señor del nexo (Mahānigamasāmi).

๓๒.

32.

สมฺมา จ โยคมกรี พุธพุทฺธมิตฺต-เถราทิ’มนฺต’มุปยาต’มนูนตนฺเต;

สํเสวิโต วิวิธญายปพุทฺธิยา โส,สุตฺตาภิธมฺมวินยฏฺฐกถาสฺว’นูนํ.

Se dedicó diligentemente a los estudios bajo la guía del sabio Thera Buddhamitta y otros maestros que habían alcanzado el dominio completo de las escrituras; sirviéndoles, se esforzó correctamente para despertar diversos métodos de conocimiento en los comentarios del Sutta, el Abhidhamma y el Vinaya sin omisión alguna.

๓๓.

33.

เวยฺยตฺติยํ’ส สมเย สมยนฺตเร จ,ปญฺญาย ทิสฺว วิวฏํว นิหีตมตฺถํ;

เถรา สมคฺคชินมคฺคมตา’มตาสี,มญฺญึสุ นคฺฆรตนํว สุทุลฺลภนฺติ.

Al ver la destreza de su sabiduría tanto en su propia doctrina como en otras doctrinas, como si fuera un tesoro oculto que ha sido revelado, los Theras que han comprendido el camino del Victorioso y anhelan lo Inmortal lo consideraron como una joya invaluable y extremadamente difícil de encontrar.

๓๔.

34.

วิญฺญาย ธมฺมวินยตฺถยถิจฺฉทาเน,จินฺตามณีติ สุนิรูปิตพุทฺธิรูปํ;

ยสฺเส’ตฺถ นิจฺฉิตมโน กวิสงฺฆปาล-ตฺเถรุตฺตโม ชนหิตาย นิโยชยี ตํ.

Reconociendo que su sabiduría era como una joya Cintamani para otorgar el significado del Dhamma y el Vinaya según se desee, el eminente Thera Sanghapāla, de mente firme, lo instó a actuar por el bienestar de la gente.

๓๕.

35.

‘‘กิญฺจาปิ สนฺติ วิวิธา ปฏิปตฺติคนฺถา,เกสญฺจิ กิญฺจิ ตุ น พุทฺธมตานุสารํ;

สํสุทฺธเถรสมเยหิ จ เต วิรุทฺธา,ตสฺมา กโรตุ วิมลํ ปฏิปตฺติคนฺถํ’’.

«Aunque existen diversos tratados sobre la práctica, algunos puntos en ellos no siguen el pensamiento del Buddha y están en contradicción con las tradiciones de los Theras. Por lo tanto, compón un tratado puro sobre la práctica».

๓๖.

36.

เมตฺตาทยมฺพุทวนํ [Pg.68] ชนภูมิยํ’ส,สํวสฺสเต จ’ริยมคฺคคมคฺค’มคฺคํ;

สํโสธนตฺถ’มิติ ‘‘ปตฺถิตเถรอาสํ,ปูเรสฺส’เมต’’มิติ กาสิ วิสุทฺธิมคฺคํ.

Siendo como una nube de lluvia de amor y compasión sobre la tierra de los seres, y con el fin de purificar el camino supremo que conduce al Noble Camino, se dijo: «Cumpliré este deseo del Thera», y así compuso el Visuddhimagga.

๓๗.

37.

วีรานุกมฺปสติโยชิตพุทฺธิมา สํ,โอคฺคยฺห, คยฺห จ’ ขิลฏฺฐกถา สตนฺตี;

สารํ สเขท’มนเปกฺขิย สาธุกํ ส,ยํ’กาสิ, กํ นุ’ธ น โรจยเต พุธํ โส.

Poseyendo una sabiduría unida a la energía, la compasión y la atención, sumergiéndose en todos los comentarios junto con los textos originales y extrayendo su esencia sin considerar su propio cansancio, compuso esta obra. ¿Qué sabio en este mundo no se deleitaría con ella?

๓๘.

38.

วุตฺเต’ตฺถ ภาวปรมาว สภาวธมฺมา,วตฺถู จ ปีติสุขเวทนิยา’นิตาว;

ปุณฺโณว สพฺพปฏิปตฺตินเยหิ เจโส,ปุปฺผาภิผุลฺลปวนํว วิราชเต’ยํ.

En esta obra se exponen las realidades últimas de los fenómenos naturales y se presentan historias que generan alegría y felicidad; llena de todos los métodos de práctica, esta obra resplandece como un bosque en plena floración.

๓๙.

39.

ยํ ปสฺสิยาน ปริกปฺปิย รตฺนสาร-คพฺภํ วิสุทฺธิ’มภิยาตุ’มเปกฺขมานา;

ตํ สาร’มาทิยิตุ’มาสุ ปยุตฺตยุตฺตา,ทิสฺวา หิ นคฺฆรตนํ นนุ วชฺชเย น.

Aquellos que, al verla, la consideran como una cámara de tesoros y anhelan alcanzar la purificación, deben esforzarse prontamente por extraer su esencia; pues, habiendo visto una joya invaluable, ¿quién no la tomaría?

๔๐.

40.

กนฺตา ปทาวลิ’ห ตนฺตินยานุสารา,สาราติสารนยปนฺติ ปสิทฺธสิทฺธา;

อตฺถา จ สนฺตินุคมาย ตุลายมาโน-ยฺโยเคน เมตฺถ หิ วินา ปฏิปตฺติ กา’ญฺญา.

Aquí se encuentra una hermosa secuencia de palabras que sigue los métodos de los textos originales, con significados establecidos mediante una serie de métodos esenciales para alcanzar la paz. Sin este esfuerzo, ¿qué otra práctica podría haber?

๔๑.

41.

อาภาติ สตฺถุ จตุราคมมชฺฌโค’ยํ-อตฺเถ ปกาสยิห ภาณุว เนกทพฺเพ;

เมธาวิปีติชนนํ’ส วิธาน’เมตํ-ตีตญฺหิ ยาว กวิโคจร’มสฺส ญาณํ.

Situada en medio de los cuatro Āgamas del Maestro, esta obra brilla iluminando los significados así como el sol ilumina los diversos objetos del mundo. Esta disposición de la obra genera alegría en los sabios, pues su sabiduría trasciende el alcance de los poetas.

๔๒.

42.

ทิฏฺฐาว ติกฺขมติ’มสฺส วิสุทฺธิมคฺค-สมฺปาทเนน สมุปาตฺตสุธีปเทภิ;

เตนสฺส พุทฺธวจนตฺถวิภาวนาย,ปพฺยตฺตสตฺติ วิทิตา วิทิตาคเมหิ.

Su aguda inteligencia fue claramente vista por aquellos que han alcanzado la posición de sabios mediante la culminación del Visuddhimagga; por ello, su extraordinaria capacidad para explicar el significado de las palabras del Buddha fue reconocida por los conocedores de las escrituras.

๔๓.

43.

ขฺยาตํ [Pg.69] กวีภิ’ธิคตํ ยส’มาวเหน,เถรสฺส สุทฺธมติพุทฺธสิรีวฺหยสฺส;

โลกตฺถ’มาวิกตปตฺถน’มาทิยาน,สามญฺจ นินฺนหทเยน ชนาน’มตฺเถ.

Trayendo una fama reconocida por los sabios y aceptando la petición expresada por el Thera de nombre Buddhasiri, de mente pura, para el beneficio del mundo, y con el corazón inclinado naturalmente hacia el bienestar de los seres,

๔๔.

44.

สมฺพุทฺธภาววิทิเตนิ’มินา สมนฺต-ปาสาทิกาวฺหวินยฏฺฐกถา ปณีตา;

สูโร’ทิเต วิย ตยา วินยตฺถมูฬฺหา-มูฬฺหี ภวนฺติ ชินนีติปถา’ธิคนฺตฺวา.

él, quien conoció la intención del Buddha, compuso el comentario del Vinaya llamado Samantapāsādikā. Al igual que cuando sale el sol, aquellos que estaban confundidos respecto al significado del Vinaya, habiendo comprendido el camino de las reglas del Victorioso, dejan de estar confundidos.

๔๕.

45.

ลงฺกา อลงฺกติกตาว มหามหินฺท-ตฺเถเรน ยา จ วินยฏฺฐกถา’ภตา, ตํ;

กนฺตาย สีหฬคิราย คิรายมานา,อจฺจนฺตกนฺตพหุลา มุนโย ปุรา’สุํ.

El comentario del Vinaya que fue traído por el gran Thera Mahinda, embelleciendo la isla de Sri Lanka, fue preservado por los antiguos sabios en la hermosa lengua cingalesa, deleitándose inmensamente en ella.

๔๖.

46.

อญฺญา จ ปจฺจริ-กุรุนฺทิสมญฺญิตาที,ทีปํ ปทีปกรณี วินยมฺหิ ยา’สุํ;

สงฺคยฺห ตาส’มขิลตฺถนเย จ เถร-วาเท จ มุตฺตรตนานิว เมกสุตฺเต.

Existían otros comentarios como el Paccarī y el Kurundī, que actuaban como lámparas para la isla en materia de Vinaya. Él recopiló todos sus métodos de interpretación y las doctrinas de los Theras, como si uniera perlas preciosas en un solo hilo.

๔๗.

47.

ตาเหว สีหฬนิรุตฺติยุตญฺจ ตนฺตึ,อาโรปิยาน รุจิรํ อถ วิตฺถตญฺจ;

มคฺคํ สมาสนวเสน ยถา สมตฺต-โลเกน ยา ครุกตา กตมานนา’กา.

Trasponiendo de esos mismos comentarios el lenguaje cingalés a la hermosa lengua de los textos originales y condensando lo extenso, compuso esta obra de tal manera que fuera respetada y honrada por el mundo entero.

๔๘.

48.

สุทฺธนฺวยาคถวิรา จ วิสุทฺธเถร-วาที วิสุทฺธวินยาคมปุชฺชธมฺมา;

สุทฺธํ กรึสุ น ยเถ’นฺติ ตทญฺญวาทา,อิจฺจาทิ’มาวิกริยา’สิ นิทานเมตฺถ.

Los Theras de linaje puro, seguidores de la doctrina pura de los ancianos y venerables en su conocimiento del Vinaya, mantuvieron la pureza de tal modo que otras doctrinas no pudieran infiltrarse. Tal fue la explicación de la introducción en esta obra.

๔๙.

49.

ยสฺมึ มนุญฺญปทปนฺติ สุภา สุโพธา,อตฺถา จ ปีติสม’วิมฺหยตาทิภาวี;

จิตฺรา วิจิตฺรมติชา กวิจิตฺตหํสา,ตสฺมา รสายติ ตทตฺถนุสารินํ ยํ.

En esta obra hay secuencias de palabras hermosas, claras y fáciles de entender, con significados que producen alegría, paz y asombro. Siendo una creación de una mente brillante, es como un cisne en el estanque de las mentes de los poetas; por ello, deleita a quienes siguen su significado.

๕๐.

50.

อจฺจนฺตสาครนิภา [Pg.70] วิวิธา นยตฺถา,สนฺเต’ตฺถ ยา’สุ วินยฏฺฐกถา ปุราณา;

ตาสํ ยถาภิมตปนฺติ สุตนฺติกตฺตํ,กิญฺหิ’สฺส กิญฺจิ พลวีร’ปฏิจฺจ กาตุํ.

Los antiguos comentarios del Vinaya que existían allí eran como océanos profundos con diversos métodos y significados. Para darles una disposición adecuada y una forma textual pura, ¿cómo podría lograrse basándose solo en un pequeño esfuerzo y energía?

๕๑.

51.

อุยฺโยค’มสฺส กรุณาปหิตํ ปฏิจฺจ,ปญฺญาสหายสหิตํ พลวญฺจ ทฬฺหํ;

ลทฺธาว ยา นิขิลโลกมนุญฺญภูตา,เมธาวินํ’นุสภคาว วิราชเต สา.

Gracias a su esfuerzo impulsado por la compasión, unido a la ayuda de la sabiduría y siendo fuerte y firme, se obtuvo esta obra que es deleite para todo el mundo. Esta obra resplandece entre los sabios como un líder en su campo.

๕๒.

52.

วิญฺญูภิ ยา ‘‘วินยสาครปารติณฺเณ’’,สมฺภาวิตา ‘‘สุตรณายติ สีฆวาหา’’;

อิจฺจาภิมานิตคุณา’ชฺช รราช ยาว,กึ ยํ ถิรํ ลหุ วินสฺสติ ทุปฺปสยฺหํ.

Aquellos sabios que han cruzado al otro lado del océano del Vinaya la han elogiado diciendo: «Es como un barco veloz para cruzarlo fácilmente». Poseyendo tales virtudes admiradas, ha resplandecido hasta el día de hoy. Pues, aquello que es firme y difícil de vencer, ¿cómo podría perecer fácilmente?

๕๓.

53.

‘‘ยา พฺยาปินี’ขิลนยสฺส สุโพธินี จ,โสตูภิ เสวิตสทาตนธมฺมรงฺคํ;

กตฺวาน โลกปหิเต สคุเณ ทธนฺตี,ฐาตู’’ติ นฏฺฐ’มุปคา’ฏฺฐกถา ปุราณา.

«Que esta obra, que abarca todos los métodos y es fácil de comprender, perdure manteniendo sus virtudes para beneficio del mundo, convirtiéndose en un escenario del Dhamma frecuentado por los estudiantes». Así, los antiguos comentarios han caído en el olvido.

๕๔.

54.

ชนาภิสตฺตาย ทยาย โจทิโต,วิเฉชฺช เขทํ วินยมฺหิ สาธุนํ;

อถาคมาน’ฏฺฐกถาวิธานเน,ธุรํ ทธาตุํ’ภิมุขา’สิ โส สุธี.

Impulsado por la compasión hacia la gente y habiendo eliminado el cansancio de los virtuosos en el Vinaya, aquel sabio se dispuso a asumir la tarea de organizar los comentarios de los Āgamas (Suttas).

๕๕.

55.

ปทฺมํว ผุลฺลาภินตํ สุภาณุภํ,ลทฺธาน ผุลฺลํ’ติสยา’สิ เจตนา;

ทาฐาทินาเคน ถิรคฺคธีมตา,ยา ปตฺถิตา’รพฺภ ตทตฺถสิชฺฌเน.

Así como un loto inclinado a abrirse florece al recibir el resplandor del sol, surgió una intención extraordinaria para cumplir el propósito solicitado por el Thera Dāṭhānāga, de sabiduría firme y excelente.

๕๖.

56.

ทีฆาคมตฺเถสุ สพุทฺธิวิกฺกม-มาคมฺม สาราธิคมา สุมงฺคล-นามานุคนฺตาว วิลาสินีติ ยา,สํวณฺณนา โลกหิตาย สมฺภวี.

Mediante el poder de su propia sabiduría en los significados del Dīgha Āgama y la obtención de su esencia, surgió para el beneficio del mundo el comentario llamado Sumaṅgalavilāsinī.

๕๗.

57.

คมฺภีรเมธาวิสยาคมมฺหิปิ,[Pg.71] อารพฺภ พุทฺธึ’ส สุนิมฺมลีกตา;

วิญฺญาตพุทฺธาภิมตา พหู ชนา,อญฺญตฺถสาธา มหตญฺหิ พุทฺธิโย.

Basándose en su sabiduría purificada incluso en el Āgama, que es el campo de una inteligencia profunda, muchas personas comprendieron la intención del Buddha. Pues las inteligencias de los grandes hombres están dedicadas a beneficiar a los demás.

๕๘.

58.

สา’นีตวิทฺวากฺขิมนา มนายิตา,กนฺตาคเม ธมฺมสภายเต สทา;

เตเนว มญฺเญ’ห ติโรกตา ตยา,กึ สีฆค’ญฺญตฺร ปถญฺญคามิกา.

Atrayendo los ojos y la mente de los sabios y siendo apreciada por ellos, esta obra actúa siempre como una sala del Dhamma en el hermoso Āgama. Por ello, creo que el antiguo comentario ha sido eclipsado por ella; pues, ¿quién seguiría un camino difícil teniendo otro rápido y directo?

๕๙.

59.

ปตฺวา มหนฺตา’มฺพร’มมฺพุโท ยถา,โลกตฺถสาธีปิ มหาสยํ มติ;

ตสฺมา’สฺส สิทฺธา’ฏฺฐกถาปรมฺปรา,พุทฺธิปฺปทานาย’ หุวุํ นวา นวา.

Así como una nube, al alcanzar el vasto cielo, cumple el beneficio del mundo, así también lo hace una mente de gran inclinación. Por lo tanto, se completaron sus sucesivos comentarios, nuevos y renovados, para otorgar sabiduría.

๖๐.

60.

พุทฺธาทิมิตฺตํ ถิรเสฏฺฐ’มุทฺทิสํ,สํวณฺณนา จาสิ ปปญฺจสูทนี;

‘‘สพฺพตฺถสาเร ชินมชฺฌิมาคเม,ลทฺธาน ปีตึ สุชนา สเมนฺตุ’’ติ.

En referencia al excelente Thera Buddhamitta, se realizó el comentario Papañcasūdanī, con el deseo de que: «En el Majjhima Āgama del Victorioso, que contiene la esencia de todo significado, la gente virtuosa encuentre alegría y paz».

๖๑.

61.

อุปฺปชฺชิ ‘‘สารตฺถปกาสินี’’ติ ยา,สา โชติปาลสฺส ยถาภิลาสิตํ;

โลกํ ยถานามิกสารทีปนา,ภาตา’สิ สมฺมาปฏิปนฺนปนฺถทา.

Surgió la obra llamada «Sāratthapakāsinī» (La que aclara el significado esencial), tal como fue deseada por el Venerable Jotipāla. Al igual que el significado de su nombre indica, ilumina el mundo exponiendo la esencia y mostrando el camino de la práctica correcta.

๖๒.

62.

สมฺปูริ กาตุํ’ส มโนรโถ ยยา,องฺคุตฺตรนฺตาคมมตฺถวณฺณนา;

ตนฺนามเธยฺยํ สุชนญฺจ ชีวกํ,โส โชติปาลญฺจ ปสตฺถธีติมํ.

Aquel deseo de comentar el significado de las escrituras que terminan en el Aṅguttara Nikāya se cumplió a través de esta obra. El sabio Venerable Buddhaghosa la compuso en honor al virtuoso upāsaka llamado Jīvaka y al elogiado y sabio Venerable Jotipāla.

๖๓.

63.

อุทฺทิสฺส ยํ’กาสิ ปวีณตํ กรํ,พุทฺธาทิสํเสพฺยสุมคฺคทสฺสเน;

สทฺธมฺมปุปฺผาน’ วนายิตา’สิ สา,วิทฺวาลิสงฺฆสฺส สทาวคาหณา.

Dedicada a ellos, realizó esta obra demostrando maestría en la exposición del noble sendero frecuentado por los Buddhas y otros seres nobles. Esta obra se convirtió en un jardín de flores del Saddhamma, un refugio constante para la comunidad de sabios que buscan sumergirse en sus enseñanzas.

๖๔.

64.

เยน’ตฺตลทฺธึ [Pg.72] ปชหนฺตุ สาธโว,ทุพฺโพธธมฺเม จ สภาวทีปเน;

พุชฺฌนฺตุ, อิจฺจาสิ’ภิธมฺมสาคโร,ตตฺถา’วตารํ สุกเรน สาธินี.

Para que los virtuosos abandonen la falsa creencia en el yo y comprendan los fenómenos difíciles de entender y la iluminación de su verdadera naturaleza; con este propósito surgió este océano del Abhidhamma, permitiendo una entrada fácil y exitosa en sus profundidades.

๖๕.

65.

เมธาวิลาสา’สฺส’หุวุ’ฏฺฐสาลินี,กนฺตา จ สมฺโมหวิโนทนีติ ยา;

ตา พุทฺธโฆโสติ สตุลฺยนามิก-มาคมฺม ชาตา สุชนตฺถสาธินี.

A partir del resplandor de su sabiduría surgieron la «Atthasālinī» y la encantadora «Sammohavinodanī». Estas obras, que cumplen el propósito de las personas virtuosas, nacieron a petición de un monje que poseía su mismo nombre: Buddhaghosa.

๖๖.

66.

อญฺญา จ ปญฺจฏฺฐกถา’ภิธมฺมเช,ภาเว นิธาเย’ตฺถ ยถา’สฺสุ สุตฺตรา;

คมฺภีรมตฺเถสุ ปวิทฺธพุทฺธิตํ,สมฺปาทนี สตฺถุ’ตุลตฺตทีปนี.

Y también surgieron las otras cinco crónicas explicativas (Atthakathās) sobre los factores nacidos del Abhidhamma, dispuestas de tal modo que los significados profundos puedan ser cruzados fácilmente; estas obras perfeccionan la sabiduría penetrante y manifiestan la incomparable naturaleza del Maestro.

๖๗.

67.

โสณาวฺหเถรสฺส ปฏิจฺจ ยาจนํ,ตา ยาย กงฺขา วิตรนฺติ ภิกฺขโว;

ยา ปาติโมกฺขมฺหิ, ตทนฺวยาวฺหยํ,สํวณฺณนํ’กาสิ ส ธีมตํ วโร.

Respondiendo a la petición del monje de nombre Soṇa, aquel excelente entre los sabios compuso el comentario sobre el Pātimokkha, apropiadamente llamado «Kaṅkhāvitaraṇī» (La que supera las dudas), mediante la cual los monjes trascienden sus incertidumbres respecto a la disciplina.

๖๘.

68.

สมตฺตโลกฏฺฐวิภาวิรญฺชนา,กเต’มินา ธมฺมปทสฺส วณฺณนา;

ถิรํ สมุทฺทิสฺส กุมารกสฺสปํ,สตํ มนํ ปีติปผุลฺลิตํ ยยา.

Él también realizó el comentario del Dhammapada, que deleita y clarifica el significado para todo el mundo, dedicándolo al firme monje Kumārakassapa. A través de este comentario, la mente de los virtuosos florece plenamente con alegría.

๖๙.

69.

อญฺญา’สฺส ยา สุตฺตนิปาต-ขุทฺทก-ปาฐตฺถทาตา ปรมตฺถโชติกา;

สํวณฺณนา ชาตกตนฺติ มณฺฑนา,ตา โหนฺติ โลกสฺส หิตปฺปทีปินี.

Asimismo, surgieron de su sabiduría la «Paramatthajotikā», que otorga el significado de los textos del Suttanipāta y el Khuddakapāṭha, y el comentario que adorna la tradición de los Jātakas; ambas obras permanecen como lámparas que iluminan el bienestar del mundo.

๗๐.

70.

นิสฺเสสโลกมฺหิ ปจารณิจฺฉา,ลงฺกาคตาน’ฏฺฐกถาน’มทฺธา;

ยา เถรวาทีน’มปูริ พุทฺธ-โฆสคฺคเถรสฺส ปภาวลทฺธา.

El anhelo de los seguidores de la Tradición de los Ancianos (Theravādins) de que las antiguas crónicas explicativas (Atthakathās) traídas a Sri Lanka se difundieran por todo el mundo sin excepción, se cumplió ciertamente gracias al extraordinario poder del gran monje Buddhaghosa.

๗๑.

71.

ภทฺทํ’ส [Pg.73] นามญฺจ, คุณา มนุญฺญา,สมคฺคคามี’นุกโรนฺติ เตสํ;

สสงฺกสูรา หิ สทาตนา เย,โลกํ ปโมทญฺจ กรํ จรนฺติ.

Su nombre es auspicioso y sus cualidades son encantadoras; estas se difunden por doquier, emulando al sol y la luna que, siendo eternos, recorren el mundo trayendo regocijo y luz a todos los seres.

๗๒.

72.

สุพุทฺธโฆสสฺส วิภาวิสตฺติ-ปพฺยตฺติ’มารพฺภ ถิราสภสฺส;

สมคฺคโลโก หิ สุเถรวาเท,มานํ ปวฑฺเฒสิ อนญฺญชาตํ.

En efecto, debido a la manifiesta capacidad y erudición del Venerable Buddhaghosa, ese toro entre los hombres de voluntad firme, el mundo entero incrementó una fe y un respeto incomparables hacia la noble Tradición de los Ancianos (Theravāda).

๗๓.

73.

พุทฺโธติ นามํ ภุวนมฺหิ ยาว,สุพุทฺธโฆสสฺส สิยา น กิญฺหิ;

ลทฺธา หิ สาธูภิ มโหปการา,มหคฺฆวิตฺตานิว ตํสกาสา.

Mientras el nombre «Buddha» permanezca en el universo, el nombre del ilustre Buddhaghosa nunca dejará de existir. Pues los virtuosos obtienen de él un inmenso beneficio, como si recibieran tesoros de incalculable valor.

๗๔.

74.

ขีเยถ วณฺโณ น สมุทฺธโฏปิ,นนฺว’สฺส เนกา หิ คุณา อนนฺตา;

โก นุ’ทฺธเรยฺยา’ ขิลสาคโรเท,ตถาปิ มญฺญนฺตุ สุธี สทา เตติ.

Incluso si se intentara extraer sus virtudes, estas no se agotarían, pues son ciertamente múltiples e infinitas. ¿Quién podría sacar toda el agua del océano entero? No obstante, que los sabios lo tengan siempre en alta estima.

ฉฏฺฐสงฺคีติภารนิตฺถารกสงฺฆสมิติยา ปกาสิตายํ

Publicado por el Consejo de la Sangha responsable de llevar a cabo el Sexto Concilio Budista.

วิสุทฺธิมคฺคนิทานกถา นิฏฺฐิตา.

Aquí concluye la Introducción (Nidānakathā) del Visuddhimagga.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. Homenaje a aquel Bienaventurado, Arahat, Buda perfectamente iluminado. วิสุทฺธิมคฺค นิทานกถา Introducción al Visuddhimagga วิสุทฺธิมคฺโค [Pg.1] นามายํ คนฺโถ ปิฏกตฺตยสารภูโต สกลโลเก ปฏิปตฺติทีปกคนฺถานํ อคฺโค โหติ เสฏฺโฐ ปมุโข ปาโมกฺโข อุตฺตโม ปวโร จาติ วิญฺญูหิ ปสตฺโถ. ตตฺถ หิ สงฺคีติตฺตยารูฬฺหสฺส เตปิฏกพุทฺธวจนสฺส อตฺถํ สํขิปิตฺวา สิกฺขตฺตยสงฺคหิตํ พฺรหฺมจริยํ ปริปุณฺณํ ปกาสิตํ สุวิสทญฺจ. เอวํ ปสตฺถสฺเสตสฺส วิสุทฺธิมคฺคสฺส นิทานกถายปิ ภวิตพฺพเมว. ตสฺมาทานิ ตมฺปกาสนตฺถมิทํ ปญฺหกมฺมํ วุจฺจติ – Esta obra llamada Visuddhimagga es la esencia del Tipitaka. Es elogiada por los sabios como la suprema, la mejor, la principal, la primordial, la excelente y la más noble entre todas las obras que exponen la práctica en todo el mundo. Pues en ella, resumiendo el significado de la palabra de Buda contenida en el Tipitaka y aprobada en los tres concilios, se expone de manera completa y muy clara la vida santa contenida en los tres entrenamientos. Puesto que este Visuddhimagga es tan digno de elogio, debe tener necesariamente una introducción. Por lo tanto, para exponerla, se presentan ahora estas preguntas: ‘‘โส ปเนส วิสุทฺธิมคฺโค เกน กโต, กทา กโต, กตฺถ กโต, กสฺมา กโต, กิมตฺถํ กโต, กึ นิสฺสาย กโต, เกน ปกาเรน กโต, กิสฺส สกลโลเก ปตฺถโฏ’’ติ. «¿Quién compuso este Visuddhimagga? ¿Cuándo fue compuesto? ¿Dónde fue compuesto? ¿Por qué fue compuesto? ¿Con qué propósito fue compuesto? ¿Basándose en qué fue compuesto? ¿De qué manera fue compuesto? ¿Y por qué se ha extendido por todo el mundo?» ตตฺถ เกน กโตติ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรวเรน เตปิฏกสงฺคหฏฺฐกถากาเรน กโต. En cuanto a quién lo compuso: fue compuesto por el excelente maestro, el anciano Buddhaghosa, autor de los comentarios que compendian el Tipitaka. กทา กโตติ อมฺหากํ ภควโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สกลโลกนาถสฺส ปรินิพฺพุติกาลโต ปจฺฉา ทสเม วสฺสสตเก (๙๗๓ -พุทฺธวสฺเส) กโต. ¿Cuándo fue compuesto? Fue compuesto en el décimo siglo después del tiempo del Parinibbana de nuestro Bienaventurado, el Buda perfectamente iluminado, el refugio de todo el mundo (en el año 973 de la era budista). กตฺถ กโตติ สีหฬทีเป อนุราธปุเร มหาวิหาเร กโต. ¿Dónde fue compuesto? Fue compuesto en el Mahavihara de Anuradhapura, en la isla de Ceilán (Sri Lanka). กสฺมา กโตติ วิสุทฺธิกามานํ สาธุชนานํ ตทธิคมุปายํ สมฺมาปฏิปตฺตินยํ ญาเปตุกามตาสงฺขาเตน อตฺตโน อชฺฌาสเยน สญฺโจทิตตฺตา, สงฺฆปาลตฺเถเรน จ อชฺเฌสิตตฺตา กโต. ¿Por qué fue compuesto? Fue compuesto por el impulso de su propia intención, deseando dar a conocer el camino correcto de la práctica —el medio para alcanzar la purificación— a las personas virtuosas que buscan dicha purificación, y también por haber sido solicitado por el anciano Sanghapala. เอตฺถ ปน ฐตฺวา อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อุปฺปตฺติ กเถตพฺพา, สา จ มหาวํเส (จูฬวํโสติปิ โวหริเต ทุติยภาเค) สตฺตตึสมปริจฺเฉเท ปนฺนรสาธิกทฺวิสตคาถาโต (๓๗, ๒๑๕) ปฏฺฐาย พาตฺตึสาย คาถาหิ ปกาสิตาเยว. กถํ? – En este punto, debe relatarse el origen del maestro, el anciano Buddhaghosa; este se describe en el Mahavamsa (en la segunda parte, también llamada Culavamsa), en el capítulo treinta y siete, a través de treinta y dos versos comenzando desde el verso doscientos quince. ¿Cómo? มหาวํส-พุทฺธโฆสกถา Relato de Buddhaghosa en el Mahavamsa ๒๑๕. 215. โพธิมณฺฑสมีปมฺหิ, [Pg.2] ชาโต พฺราหฺมณมาณโว; วิชฺชา-สิปฺป-กลา-เวที, ตีสุ เวเทสุ ปารคู. 215. Cerca del recinto del árbol Bodhi (Buddhagaya), nació un joven brahmán conocedor de las ciencias, las artes y las habilidades, experto en los tres Vedas. ๒๑๖. 216. สมฺมา วิญฺญาตสมโย, สพฺพวาทวิสารโท; วาทตฺถี ชมฺพุทีปมฺหิ, อาหิณฺฑนฺโต ปวาทิโก. 216. Conocía perfectamente las doctrinas, era experto en todos los sistemas de pensamiento; deseando debatir, recorría la India (Jambudipa) como un polemista. ๒๑๗. 217. วิหารเมก’มาคมฺม, รตฺตึ ปาตญฺชลีมตํ; ปริวตฺเตติ สมฺปุณฺณ-ปทํ สุปริมณฺฑลํ. 217. Al llegar a un monasterio, durante la noche, recitaba la doctrina de Patanjali con palabras completas y una entonación perfecta. ๒๑๘. 218. ตตฺเถโก เรวโต นาม, มหาเถโร วิชานิย; ‘‘มหาปญฺโญ อยํ สตฺโต, ทเมตุํ วฏฺฏตี’’ติ, โส. 218. Allí, un gran anciano llamado Revata, al darse cuenta de ello, pensó: «Este ser es de gran sabiduría, es conveniente instruirlo». ๒๑๙. 219. ‘‘โก นุ คทฺรภราเวน, วิรวนฺโต’’ติ อพฺรวิ; ‘‘คทฺรภานํ รเว อตฺถํ, กึ ชานาสี’’ติ อาห ตํ. 219. «¿Quién es este que brama con el rebuzno de un asno?», dijo el anciano. El joven le preguntó: «¿Acaso conoces tú el significado del rebuzno de los asnos?». ๒๒๐. 220. ‘‘อหํ ชาเน’’ติ วุตฺโต โส, โอตาเรสิ สกํ มตํ; ปุฏฺฐํ ปุฏฺฐํ วิยากาสิ, วิรทฺธมฺปิ จ ทสฺสยิ. 220. El anciano respondió: «Lo conozco». Entonces el joven expuso su propia doctrina; el anciano explicó cada punto preguntado y también señaló sus errores. ๒๒๑. 221. ‘‘เตน หิ ตฺวํ สกํ วาท-โมตาเรหี’’ติ โจทิโต; ปาฬิ’มาหา’ภิธมฺมสฺส, อตฺถ’มสฺส น โส’ธิคา. 221. Incitado con las palabras: «Entonces, expón tú tu propia doctrina», el anciano recitó el texto del Abhidhamma; el joven no comprendió el significado de dicha enseñanza. ๒๒๒. 222. อาห‘‘กสฺเส’ส มนฺโต’’ติ,‘‘พุทฺธมนฺโต’’ติ โส’พฺรวิ; ‘‘เทหิ เมตํ’’ติ วุตฺเต หิ, ‘‘คณฺห ปพฺพชฺช ตํ’’อิติ. 222. El joven preguntó: «¿De quién es este mantra?». «Es el mantra de Buda (Buddhamanta)», respondió el anciano. Cuando el joven dijo: «Dámelo», el anciano le indicó: «Recibe la ordenación monástica para aprenderlo». ๒๒๓. 223. มนฺตตฺถี ปพฺพชิตฺวา โส, อุคฺคณฺหิ ปิฏกตฺตยํ; เอกายโน อยํ มคฺโค, อิติ ปจฺฉา ต’มคฺคหิ. 223. Deseando el mantra, se ordenó y aprendió el Tipitaka. Más tarde comprendió: «Este es el único camino». ๒๒๔. 224. พุทฺธสฺส วิย คมฺภีร-โฆสตฺตา นํ วิยากรุํ; พุทฺธโฆโสติ โฆโส หิ, พุทฺโธ วิย มหีตเล. 224. Debido a que su voz era profunda como la del Buda, lo llamaron Buddhaghosa (Voz de Buda), pues su fama era como la del Buda sobre la tierra. ๒๒๕. 225. ตตฺถ ญาโณทยํ นาม, กตฺวา ปกรณํ ตทา; ธมฺมสงฺคณิยากาสิ, กจฺฉํ โส อฏฺฐสาลินึ. 225. Habiendo compuesto allí la obra llamada Ñanodaya, compuso también la Atthasalini, que es el comentario al Dhammasangani. ๒๒๖. 226. ปริตฺตฏฺฐกถญฺเจว [Pg.3], กาตุํ อารภิ พุทฺธิมา; ตํ ทิสฺวา เรวโต เถโร, อิทํ วจนมพฺรวิ. 226. El sabio comenzó también a componer un comentario conciso (Parittatthakatha). Al ver esto, el anciano Revata le dijo estas palabras: ๒๒๗. 227. ‘‘ปาฬิมตฺตํ อิธานีตํ, นตฺถิ อฏฺฐกถา อิธ ; ตถาจริยวาทา จ, ภินฺนรูปา น วิชฺชเร. 227. «Aquí solo se ha preservado el texto original (Pali), no existen aquí los comentarios; tampoco se encuentran las diversas doctrinas de los maestros». ๒๒๘. 228. สีหฬฏฺฐกถา สุทฺธา, มหินฺเทน มตีมตา; สงฺคีติตฺตยมารูฬฺหํ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ. 228. «Existe el comentario puro en lengua cingalesa, compuesto por el sabio Mahinda, el cual se basa en lo enseñado por el Buda perfectamente iluminado y que fue aprobado en los tres concilios». ๒๒๙. 229. สาริปุตฺตาทิคีตญฺจ, กถามคฺคํ สเมกฺขิย; กตา สีหฬภาสาย, สีหเฬสุ ปวตฺตติ. 230. «Habiendo examinado el método de enseñanza proclamado por Sariputta y otros, fue realizado en la lengua de Ceilán y se conserva entre los cingaleses». ๒๓๐. 230. ตํ ตตฺถ คนฺตฺวา สุตฺวา ตฺวํ, มาคธานํ นิรุตฺติยา; ปริวตฺเตหิ, สา โหติ, สพฺพโลกหิตาวหา’’. 231. «Ve allí, estúdialo y tradúcelo a la lengua de los Magadhas (Pali); eso traerá beneficio a todo el mundo». ๒๓๑. 231. เอวํ วุตฺเต ปสนฺโน โส, นิกฺขมิตฺวา ตโต อิมํ; ทีปํ อาคา อิมสฺเสว, รญฺโญ กาเล มหามติ. 232. Al decir esto, él, lleno de fe, partió de allí y llegó a esta isla durante el tiempo de este mismo rey (Mahanama). ๒๓๒. 232. มหาวิหารํ สมฺปตฺโต, วิหารํ สพฺพสาธุนํ; มหาปธานฆรํ คนฺตฺวา, สงฺฆปาลสฺส สนฺติกา. 233. Habiendo llegado al Mahavihara, el monasterio de todos los virtuosos, se dirigió a la estancia de meditación (Mahapadhanaghara) ante el anciano Sanghapala. ๒๓๓. 233. สีหฬฏฺฐกถํ สุตฺวา, เถรวาทญฺจ สพฺพโส; ‘‘ธมฺมสฺสามิสฺส เอโสว, อธิปฺปาโย’’ติ นิจฺฉิย. 234. Habiendo escuchado el comentario cingalés y la tradición de los ancianos (Theravada) en su totalidad, concluyó: «Esta es ciertamente la intención del Señor del Dhamma». ๒๓๔. 234. ตตฺถ สงฺฆํ สมาเนตฺวา, ‘‘กาตุํ อฏฺฐกถํ มม; โปตฺถเก เทถ สพฺเพ’’ติ, อาห, วีมํสิตุํ ส ตํ. 235. Allí, habiendo reunido a la comunidad (Sangha), dijo: «Entréguenme todos los manuscritos para que pueda componer el comentario». Para ponerlo a prueba, ellos... ๒๓๕. 235. สงฺโฆ [Pg.4] คาถาทฺวยํ ตสฺสา’ทาสิ ‘‘สามตฺถิยํ ตว; เอตฺถ ทสฺเสหิ, ตํ ทิสฺวา, สพฺเพ เทมาติ โปตฺถเก’’. La Sangha le dio dos estrofas, diciendo: 'Muestra tu capacidad en estas; habiéndola visto, te daremos todos los libros del Canon'. ๒๓๖. 236. ปิฏกตฺตย’เมตฺเถว, สทฺธึ อฏฺฐกถาย โส; วิสุทฺธิมคฺคํ นามา’กา, สงฺคเหตฺวา สมาสโต. En esas mismas estrofas, sintetizando el Tipitaka junto con su comentario, compuso de manera resumida el tratado llamado Visuddhimagga. ๒๓๗. 237. ตโต สงฺฆํ สมูเหตฺวา, สมฺพุทฺธมตโกวิทํ; มหาโพธิสมีปมฺหิ, โส ตํ วาเจตุ มารภิ. Después, habiendo reunido a la Sangha experta en el pensamiento del Buda, cerca del Gran Bodhi, comenzó a dar a leer dicha obra. ๒๓๘. 238. เทวตา ตสฺส เนปุญฺญํ, ปกาเสตุํ มหาชเน; ฉาเทสุํ โปตฺถกํ โสปิ, ทฺวตฺติกฺขตฺตุมฺปิ ตํ อกา. Las deidades, para manifestar la sabiduría de él ante la multitud, ocultaron el libro; él lo compuso de nuevo dos y hasta tres veces. ๒๓๙. 239. วาเจตุํ ตติเย วาเร, โปตฺถเก สมุทาหเฏ; โปตฺถกทฺวย’มญฺญมฺปิ, สณฺฐเปสุํ ตหึ มรู. Al sacar los libros para leerlos por tercera vez, los dioses colocaron allí también los otros dos libros que habían sido ocultados. ๒๔๐. 240. วาจยึสุ ตทา ภิกฺขู, โปตฺถกตฺตย’เมกโต; คนฺถโต อตฺถโต วาปิ, ปุพฺพาปรวเสน วา. Entonces los monjes leyeron los tres libros al unísono; ya sea por el texto, por el significado, o por el orden de lo anterior y lo posterior... ๒๔๑. 241. เถรวาเทหิ ปาฬีหิ, ปเทหิ พฺยญฺชเนหิ วา; อญฺญถตฺตมหู เนว, โปตฺถเกสุปิ ตีสุปิ. Respecto a las doctrinas de los ancianos (Theravāda), los textos Pali, las palabras o las sílabas, no hubo diferencia alguna en ninguno de los tres libros. ๒๔๒. 242. อถ [Pg.5] อุคฺโฆสยี สงฺโฆ, ตุฏฺฐหฏฺโฐ วิเสสโต; นิสฺสํสยํ’ส เมตฺเตยฺโย, อิติ วตฺวา ปุนปฺปุนํ. Entonces la Sangha exclamó con especial alegría: 'Sin duda, este es Metteyya', diciendo esto una y otra vez. ๒๔๓. 243. สทฺธึ อฏฺฐกถายา’ทา, โปตฺถเก ปิฏกตฺตเย; คนฺถากเร วสนฺโต โส, วิหาเร ทูรสงฺกเร. Le entregaron los libros del Tipitaka junto con el comentario. Él, residiendo en el Vihara Ganthakara, en un monasterio libre de distracciones mundanas... ๒๔๔. 244. ปริวตฺเตสิ สพฺพาปิ, สีหฬฏฺฐกถา ตทา; สพฺเพสํ มูลภาสาย, มาคธาย นิรุตฺติยา. Entonces tradujo todos los comentarios cingaleses a la lengua Magadhi, la lengua original de todos. ๒๔๕. 245. สตฺตานํ สพฺพภาสานํ, สา อโหสิ หิตาวหา; เถริยาจริยา สพฺเพ, ปาฬึ วิย ต’มคฺคหุํ. Dicha traducción resultó beneficiosa para los seres de todas las lenguas; todos los maestros de la tradición Theravāda la aceptaron como si fuera el mismo Canon Pali. ๒๔๖. 246. อถ กตฺตพฺพกิจฺเจสุ, คเตสุ ปรินิฏฺฐิตึ; วนฺทิตุํ โส มหาโพธึ, ชมฺพุทีปํ อุปาคมี’’ติ. Después, habiendo concluido todas las tareas que debían realizarse, regresó a Jambudīpa para venerar el Gran Bodhi. อยญฺจ ปน มหาวํสกถา ๑๙๕๐ - ขริสฺตวสฺเส หาพทมหาวิชฺชาลยมุทฺทณยนฺเต โรมกฺขเรน มุทฺทิตสฺส วิสุทฺธิมคฺคโปตฺถกสฺส ปุเรจาริกกถายํ ‘‘อเนกาเนตฺถ อตฺถิ วิจาเรตพฺพานี’’ติ วตฺวา ธมฺมานนฺทโกสมฺพีนามเกน วิจกฺขเณน วิจาริตา. ตเมตฺถ ยุตฺตายุตฺตวิจินนาย ทสฺเสตฺวา อนุวิจารณมฺปิสฺส กริสฺสาม. Este relato del Mahāvaṃsa fue analizado por el sabio Dharmananda Kosambi en el prólogo de la edición del Visuddhimagga impresa en caracteres romanos por la imprenta de la Universidad de Harvard en 1950, diciendo: 'Hay muchas cosas aquí que deben ser investigadas'. Expondremos dicho análisis aquí para discernir lo correcto de lo incorrecto y realizaremos un examen posterior. ชาติเทสวิจารณา Investigación sobre el lugar de nacimiento ๑. ตตฺถ หิ เตน ธมฺมานนฺเทน ‘‘พุทฺธโฆโส โพธิมณฺฑสมีเป (พุทฺธคยายํ) ชาโตติ น ยุตฺตเมต’’นฺติ วตฺวา ตํสาธนตฺถาย จตฺตาริ พฺยติเรกการณานิ ทสฺสิตานิ. กถํ? 1. Allí, el mencionado Dharmananda dijo: 'No es apropiado decir que Buddhaghosa nació cerca de Bodhi Maṇḍa (Bodh Gaya)', y presentó cuatro razones en contra para probar su postura. ¿Cómo? (ก) ‘‘พุทฺธโฆเสน ปกาสิเตสุ ตํกาลิกวตฺถูสุ เอกมฺปิ ตํ นตฺถิ, ยํ มคเธสุ อุปฺปนฺน’’นฺติ ปฐมํ การณํ ทสฺสิตํ. ตทการณเมว. อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร หิ สงฺคหฏฺฐกถาโย กโรนฺโต โปราณฏฺฐกถาโยเยว [Pg.6] สํขิปิตฺวา, ภาสาปริวตฺตนมตฺเตน จ วิเสเสตฺวา อกาสิ, น ปน ยํ วา ตํ วา อตฺตโน ทิฏฺฐสุตํ ทสฺเสตฺวา. วุตฺตญฺเหตํ อาจริเยน – (A) 'En las historias de aquella época mencionadas por Buddhaghosa en sus comentarios, no hay ni una sola que haya ocurrido en Magadha', fue la primera razón presentada. Sin embargo, esa no es una razón válida. Pues el Venerable Maestro Buddhaghosa, al realizar los nuevos comentarios recopilatorios, solo resumió los antiguos comentarios y se destacó únicamente por la traducción del idioma, pero no presentó hechos que él mismo hubiera visto o escuchado. Así fue declarado por el propio Maestro: ‘‘สํวณฺณนํ ตญฺจ สมารภนฺโต,ตสฺสา มหาอฏฺฐกถํ สรีรํ; กตฺวา มหาปจฺจริยํ ตเถว,กุรุนฺทินามาทิสุ วิสฺสุตาสุ. 'Al comenzar esta explicación, tomando el Gran Comentario (Maha-Atthakatha) como cuerpo principal, y asimismo el Maha-Paccari y los famosos Kurundi y otros antiguos comentarios...' วินิจฺฉโย อฏฺฐกถาสุ วุตฺโต,โย ยุตฺตมตฺถํ อปริจฺจชนฺโต; อโถปิ อนฺโตคธเถรวาทํ,สํวณฺณนํ สมฺม สมารภิสฺส’’นฺติ จ. 'Sin abandonar el significado apropiado expuesto en las decisiones de los comentarios, e incluyendo además la doctrina de los ancianos (Theravada), comenzaré debidamente esta explicación'. ‘‘ตโต จ ภาสนฺตรเมว หิตฺวา,วิตฺถารมคฺคญฺจ สมาสยิตฺวา; วินิจฺฉยํ สพฺพมเสสยิตฺวา,ตนฺติกฺกมํ กิญฺจิ อโวกฺกมิตฺวา. 'Dejando de lado únicamente el otro idioma (cingalés), resumiendo el estilo extenso, sin omitir ninguna decisión y sin desviarse en nada del orden de los textos sagrados...' สุตฺตนฺติกานํ วจนานมตฺถํ,สุตฺตานุรูปํ ปริทีปยนฺตี; ยสฺมา อยํ เหสฺสติ วณฺณนาปิ,สกฺกจฺจ ตสฺมา อนุสิกฺขิตพฺพา’’ติ จ. 'Explicando el significado de las palabras de los Suttas de acuerdo con las enseñanzas de los Suttas, puesto que esta explicación será así, debe ser estudiada con respeto'. (Este es el verso introductorio del comentario del Vinaya). ยเถว จ อาจริยพุทฺธโฆเสน อตฺตโน อฏฺฐกถาสุ ตํกาลิกานิ มาคธิกานิ วตฺถูนิ น ปกาสิตานิ, ตเถว สีหฬิกานิปิ ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิกานิปิ. น หิ ตตฺถ วสภราชกาลโต (๖๐๙-๖๕๓ -พุทฺธวสฺส) ปจฺฉา อุปฺปนฺนวตฺถูนิ ทิฏฺฐานิ ฐเปตฺวา มหาเสนราชวตฺถุํ, อาจริโย จ ตโต ติสตมตฺตวสฺเสหิ ปจฺฉาตเร มหานามรญฺโญ กาเล (๙๕๓-๙๗๕-พุ-ว) สีหฬทีปมุปาคโต. ตสฺมา อฏฺฐกถาสุ ตํกาลิกมาคธิกวตฺถูนํ อปฺปกาสนมตฺเตน น สกฺกา ตกฺกตฺตา น มาคธิโกติ ญาตุนฺติ. Así como el Maestro Buddhaghosa no publicó en sus comentarios historias de Magadha de su propia época, tampoco lo hizo con historias cingalesas o del sur de la India. De hecho, en ellos no se encuentran historias ocurridas después del tiempo del rey Vasabha (años 609-653 de la era budista), a excepción de la historia del rey Mahasena; y el Maestro llegó a la isla de Ceilán unos trescientos años más tarde, en el tiempo del rey Mahanama (953-975 era budista). Por lo tanto, por el solo hecho de no presentar historias contemporáneas de Magadha en los comentarios, no se puede concluir ni decidir que el autor no fuera de Magadha. [ข) ปุนปิ [Pg.7] เตน ‘‘สพฺเพสุปิ พุทฺธโฆสคนฺเถสุ อุตฺตรอินฺทิยเทสายตฺตํ ปจฺจกฺขโต ทิฏฺฐสฺส วิย ปกาสนํ นตฺถี’’ติ ทุติยํ การณํ ทสฺสิตํ. ตสฺสปิ อการณภาโว ปุริมวจเนเนว เวทิตพฺโพ. อปิจ สารตฺถปฺปกาสินิยา นาม สํยุตฺตฏฺฐกถายํ, สุมงฺคลวิลาสินิยา นาม ทีฆนิกายฏฺฐกถายญฺจ วุตฺตสํวณฺณนายปิ เวทิตพฺโพ. ตตฺถ หิ – (B) Nuevamente, el sabio Dharmananda presentó una segunda razón: 'En todos los libros de Buddhaghosa, no hay una descripción que parezca un testimonio ocular relativa a la región del norte de la India'. La falta de fundamento de este argumento debe entenderse por la explicación anterior. Además, puede comprobarse por la descripción dada en el Sāratthappakāsinī (Comentario del Saṃyutta) y en el Sumaṅgalavilāsinī (Comentario del Dīgha Nikāya). Pues allí dice: ‘‘ยเถว หิ กลมฺพนทีตีรโต ราชมาตุวิหารทฺวาเรน ถูปารามํ คนฺตพฺพํ โหติ, เอวํ หิรญฺญวติกาย นาม นทิยา ปาริมตีรโต สาลวนํ อุยฺยานํ. ยถา อนุราธปุรสฺส ถูปาราโม, เอวํ ตํ กุสินาราย โหติ. ถูปารามโต ทกฺขิณทฺวาเรน นครํ ปวิสนมคฺโค ปาจีนมุโข คนฺตฺวา อุตฺตเรน นิวตฺตติ, เอวํ อุยฺยานโต สาลปนฺติ ปาจีนมุขา คนฺตฺวา อุตฺตเรน นิวตฺตา. ตสฺมา ตํ อุปวตฺตนนฺติ วุจฺจตี’’ติ – 'Así como se debe ir al Thūpārāma por la puerta del monasterio de la Reina Madre desde la orilla del río Kalamba, así se va al jardín del bosque de Sālas desde la orilla opuesta del río Hiraññavatī. Como es el Thūpārāma para Anurādhapura, así es aquel para Kusinārā. El camino de entrada a la ciudad desde la puerta sur del Thūpārāma se dirige al este y gira hacia el norte; de la misma manera, la hilera de árboles Sāla desde el jardín se dirige al este y gira hacia el norte. Por eso se llama Upavattana'. ปจฺจกฺขโต ทิฏฺฐสฺส วิย ปกาสนมฺปิ ทิสฺสเตว. ตมฺปิ ปน โปราณฏฺฐกถาหิ ภาสาปริวตฺตนมตฺตเมวาติ คเหตพฺพํ, ตาทิสาย อตฺถสํวณฺณนาย มหามหินฺทตฺเถรกาลโตเยว ปภุติ วุตฺตาย เอว ภวิตพฺพตฺตาติ. Incluso se encuentra una descripción que parece como si hubiera sido vista por experiencia propia. Sin embargo, eso debe tomarse simplemente como una traducción de los antiguos comentarios, ya que tal explicación del significado debe haber sido establecida desde los tiempos del Venerable Mahā Mahinda. [ค) ปุนปิ เตน ‘‘อุณฺหสฺสาติ อคฺคิสนฺตาปสฺส, ตสฺส วนทาหาทีสุ สมฺภโว เวทิตพฺโพ’’ติ วิสุทฺธิมคฺเค (๑, ๓๐-ปิฏฺเฐ) วุตฺตสํวณฺณนํ ปกาเสตฺวา ‘‘ตสฺสา ปนสฺส อวหสนียภาโว ปากโฏเยวา’’ติ จ หีเฬตฺวา ‘‘อินฺทิยรฏฺเฐ ปน อุตฺตรเทเสสุ คิมฺหกาเล วตฺถจฺฉาทนรหิตา มานุสกายจฺฉวิ สูริยสนฺตาเปน เอกํสโต ทยฺหติ, ตํ น ชานนฺติ ทกฺขิณอินฺทิยเทสิกา’’ติ ตติยํ การณํ ทฬฺหตรภาเวน ทสฺสิตํ. ตตฺถ ปน ยทิ ‘‘สูริยสนฺตาเปน เอกํสโต ทยฺหตี’’ติ เอตํ อุชุกโต สูริยรสฺมิสนฺตาเปเนว ทฑฺฒภาวํ สนฺธาย วุจฺเจยฺย, เอวํ สติ ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานนฺติ ปเท อาตปสทฺเทน สมานตฺถตฺตา น ยุตฺตเมว. ยทิ ปน สูริยสนฺตาปสญฺชาเตน อุณฺหอุตุนา ทฑฺฒภาวํ สนฺธาย วุจฺเจยฺย, เอวํ สติ อุตฺตรอินฺทิยเทเสสุ, อญฺญตฺถ จ ตาทิเสสุ อติอุณฺหฏฺฐาเนสุ สูริยสนฺตาปสญฺชาตสฺส อุณฺหอุตุโน ปฏิฆาตาย [Pg.8] จีวรํ เสนาสนญฺจ ปฏิเสวียตีติ อยมตฺโถ น น ยุตฺโต. ตถา หิ วุตฺตํ วินยฏฺฐกถายํ (๓, ๕๘) (c) Además, ese Dharmananda, después de citar la explicación dada en el Visuddhimagga (página 30 del primer volumen): "'del calor' (uṇhassa) se refiere al calor del fuego; su surgimiento debe entenderse en incendios forestales, etc.", y de despreciarla diciendo: "es evidente que esta explicación suya es muy ridícula", presentó una tercera razón como argumento supuestamente sólido: "En las regiones del norte de la India, durante la estación calurosa, si la piel del cuerpo humano no se cubre con ropa, ciertamente se quema por el calor del sol; esto no lo saben los habitantes del sur de la India". (Esto implica que, siendo el venerable Buddhaghosa un habitante del sur, desconocía el calor solar del norte y por eso erró al explicarlo como calor de fuego). Sin embargo, en este argumento, si la frase "ciertamente se quema por el calor del sol" se refiere directamente a ser quemado por los rayos solares, entonces, en el pasaje que menciona (para eliminar) "el contacto con tábanos, mosquitos, viento, sol y serpientes", dicha explicación no sería apropiada por ser redundante con el término "sol" (ātapa). Por otro lado, si se refiere a ser afectado por el clima caluroso provocado por el calor solar, entonces, el hecho de que en el norte de la India y en otros lugares similares de calor extremo se utilicen el manto y la vivienda para contrarrestar el clima caluroso no es algo incorrecto. Precisamente por ser adecuado, se dice en el Comentario del Vinaya (3, 58): ‘‘สีตํ อุณฺหนฺติ อุตุวิสภาควเสน วุตฺต’’นฺติ. "'Frío y calor' se mencionan en el sentido de un clima (utu) que no es favorable". สา ปน วิสุทฺธิมคฺเค ปทตฺถสํวณฺณนา โปราณสุตฺตนฺตฏฺฐกถาหิ อาคตา ภเวยฺย. ตถา หิ วุตฺตํ ปปญฺจสูทนิยา นาม มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย สพฺพาสวสุตฺตวณฺณนายํ (๑, ๕๘) ‘‘อุณฺหนฺติ เจตฺถ อคฺคิสนฺตาโปว เวทิตพฺโพ, สูริยสนฺตาปวเสน ปเนตํ วตฺถุ วุตฺต’’นฺติ. เอตฺถ จ สจายมตฺโถ อาจริเยน อตฺตโน มติวเสน วุตฺโต อสฺส, ตสฺส วตฺถุสฺส โปราณฏฺฐกถายํ วุตฺตภาวญฺจ ตสฺสา อตฺถสํวณฺณนาย อตฺตโน มติภาวญฺจ ยุตฺตภาวญฺจ ปกาเสยฺย. อาจริโย หิ ยตฺถ ยตฺถ โปราณฏฺฐกถาสุ อวุตฺตตฺถํ วิเสเสตฺวา ทสฺเสติ, ตตฺถ ตตฺถ ตาทิสํ ญาปกวจนมฺปิ ปกาเสติเยว, ยถา สุมงฺคลวิลาสินิยํ (๑, ๗๒) ‘‘เอตฺถ อาณตฺติยนิสฺสคฺคิยถาวราปิ ปโยคา ยุชฺชนฺติ, อฏฺฐกถาสุ ปน อนาคตตฺตา วีมํสิตฺวา คเหตพฺพา’’ติ วจนํ, ยถา จ ปปญฺจสูทนิยํ (๑, ๓๐) ‘‘อวิจาริตเมตํ โปราเณหิ, อยํ ปน อตฺตโน มตี’’ติ วจนํ. น เจตฺถ กิญฺจิปิ ญาปกวจนํ ปกาสิตํ. ตสฺมา ‘‘ยเทตํ ‘อุณฺหสฺสาติ อคฺคิสนฺตาปสฺสา’ติ จ, ‘อุณฺหนฺติ เจตฺถ อคฺคิสนฺตาโปว เวทิตพฺโพ’ติ จ วจนํ, เอตํ โปราณสุตฺตนฺตฏฺฐกถาวจน’’นฺติ เวทิตพฺพนฺติ. Sin embargo, es probable que esa explicación del término en el Visuddhimagga provenga de los antiguos comentarios de los Suttas. Para demostrarlo: en la explicación del Sabbāsava Sutta (1, 58) en el Papañcasūdanī, el comentario del Majjhima Nikāya, se dice: "aquí, por 'calor' debe entenderse solo el calor del fuego, aunque este caso se mencione por el poder del calor solar". Si esta afirmación fuera solo la opinión personal (attano mati) del maestro Buddhaghosa, él habría indicado que el caso mencionado sobre el calor solar figuraba en los antiguos comentarios, que la interpretación como calor de fuego era su propia opinión y que la misma era lógica. Es un hecho que, dondequiera que el maestro Buddhaghosa presenta un significado especial no mencionado en los antiguos comentarios, siempre expone una justificación lógica, como se ve en el Comentario del Sīlakkhandhavagga (1, 72): "en este asunto de la mentira, los actos de ordenar, enviar y establecer permanentemente también son aplicables; sin embargo, al no figurar en los antiguos comentarios, deben aceptarse tras una cuidadosa reflexión", o como en el Comentario del Mūlapaṇṇāsa (1, 30): "esto no fue analizado por los antiguos maestros; lo que se dirá a continuación es mi propia opinión". Pero en este punto no se presentó ninguna declaración indicativa. Por lo tanto, debe entenderse que las dos explicaciones: "'del calor' se refiere al calor del fuego" y "aquí por 'calor' debe entenderse solo el calor del fuego", son palabras de los antiguos comentarios de los Suttas. Con esto concluye una aclaración. (ฆ) ปุนปิ เตน ‘‘ปปญฺจสูทนิยา นาม มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถายํ โคปาลกสุตฺตํ สํวณฺเณนฺโต พุทฺธโฆโส ‘มคธวิเทหรฏฺฐานํ อนฺตเร คงฺคาย นทิยา มชฺเฌ วาลุกตฺถลทีปกา อตฺถี’ติ สทฺทหติ มญฺเญ. พุทฺธโฆเสน ปน ทิฏฺฐคงฺคา สีหฬทีเป มหาเวลิคงฺคาเยว, น ปน อินฺทิยรฏฺฐิกานํ เสฏฺฐสมฺมตา มหาคงฺคาติ ปากโฏเยวายมตฺโถ’’ติ จตุตฺถํ การณํ ทสฺสิตํ. ตํ ปน อิทานิ มหาคงฺคาย มชฺเฌ ตสฺมึ ฐาเน ตาทิสํ ทีปกํ อทิสฺวา ‘‘ปุพฺเพปิ เอวเมว ภเวยฺยา’’ติ เอกํสโต คเหตฺวา วุตฺตวจนมตฺตเมว. นทิโย ปน สพฺพทาปิ เตเนวากาเรน ติฏฺฐนฺตีติ น สกฺกา คเหตุนฺติ ปากโฏเยวายมตฺโถ. ตสฺมา ยถา ปุพฺเพ ตสฺส โคปาลสฺส กาเล ตสฺมึ ฐาเน มชฺเฌ คงฺคาย ตาทิสา ทีปกา สํวิชฺชมานา อเหสุํ, ตเถว โปราณฏฺฐกถาสุ เอส อตฺโถ สํวณฺณิโต, [Pg.9] ตเทว จ วจนํ อาจริเยน ภาสาปริวตฺตนํ กตฺวา ปกาสิตนฺติ เอวเมว คเหตพฺพํ. ตสฺมา ตมฺปิ อการณเมวาติ. (d) Además, ese Dharmananda presentó una cuarta razón: "Al comentar el Gopālaka Sutta en el Papañcasūdanī, el comentario del Majjhima Nikāya, Buddhaghosa parece creer que entre los reinos de Magadha y Videha, en medio del río Ganges, existen bancos de arena e islotes. Sin embargo, es evidente que el Ganges que Buddhaghosa vio fue solo el río Mahaweli en la isla de Ceilán, y no el Gran Ganges reconocido como excelso por los habitantes de la India". Ese argumento es solo una afirmación categórica basada en que, al no ver hoy tales islotes en ese lugar del Gran Ganges, asume que "antiguamente debió haber sido igual que ahora". Es evidente que no se puede sostener que los ríos permanecen siempre con la misma configuración. Por lo tanto, tal como en el pasado, en la época del pastor mencionado en el Sutta, existían tales islotes en medio del Ganges donde el ganado podía descansar, así mismo se explicó ese significado en los antiguos comentarios, y el venerable maestro Buddhaghosa simplemente lo presentó traduciéndolo al pali; así debe entenderse. Por lo tanto, esa cuarta razón tampoco es un argumento válido. Con esto concluye otra aclaración. พฺราหฺมณกุลวิจารณา Análisis sobre el linaje brahmánico ๒. อถ ‘‘พฺราหฺมณมาณโว’’ติ ปทมฺปิ เตน เอวํ วิจาริตํ – 2. (2) A continuación, el término "joven brahmán" (brāhmaṇamāṇavo) fue analizado por ese Dharmananda de la siguiente manera: (ก) ‘‘พุทฺธโฆโส ‘พฺราหฺมณกุลชาโต’ติ น สกฺกา คเหตุํ. กสฺมา เวทกาลโต ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา สพฺเพปิ พฺราหฺมณา (a) "Buddhaghosa no puede ser aceptado como nacido en un linaje brahmánico. ¿Por qué? Porque desde la época de los Vedas hasta el presente, se puede considerar que todos los brahmanes... พฺราหฺมโณสฺย มุขมาสีทิ, พาหู ราชนฺย? กต?; อูรู ตทสฺย ยท วคฺย?, ปทฺภฺยาํ คูทฺโร อชายตา’’ติ. "El brahmán fue su boca, el guerrero se hizo de sus brazos; sus muslos fueron el comerciante, de sus pies nació el siervo". อิมํ ปุริสสุตฺตํ นาม มนฺตํ ชานนฺตีติ สทฺทหิยา. ...conocen este mantra llamado Purisa Sukta". อยํ ปนสฺสา อตฺโถ – ‘พฺราหฺมโณ อสฺส (พฺรหฺมุโน) มุขํ อาสิ. พาหู ราชญฺโญ กโต, ขตฺติยา อสฺส พาหูติ วุตฺตํ โหติ. โย เวสฺโส, โส อสฺส อูรู. สุทฺโท อสฺส ปาเทหิ อชายี’ติ. El significado de ese verso es: "El brahmán fue la boca de aquel (Brahma). El guerrero fue hecho de sus brazos, es decir, los guerreros son sus brazos. Aquel que es comerciante representa sus muslos. El siervo nació de sus pies". พุทฺธโฆโส ปน ‘ปณฺฑิตพฺราหฺมโณ’ติ ญาโตปิ ตํ คาถํ น อญฺญาสิ. ตถา หิ เตน พนฺธุปาทาปจฺจาติ ปทสฺส อตฺถวณฺณนายํ ‘เตสํ กิร อยํ ลทฺธิ – พฺราหฺมณา พฺรหฺมุโน มุขโต นิกฺขนฺตา, ขตฺติยา อุรโต, เวสฺสา นาภิโต, สุทฺทา ชาณุโต, สมณา ปิฏฺฐิปาทโต’ติ ติสฺสา เวทคาถาย อสมานตฺโถ วณฺณิโต’’ติ. Dharmananda señala que: "Buddhaghosa, a pesar de ser reconocido como un brahmán erudito, no conocía ese verso. Como prueba de ello, en su explicación del término 'bandhupādāpaccā', él dio una interpretación distinta al verso mencionado: 'Esta es la creencia de esos brahmanes: los brahmanes surgieron de la boca de Brahma; los guerreros de su pecho; los comerciantes de su ombligo; los siervos de sus rodillas; y los ascetas (samaṇas) de la parte superior de sus pies'". Por ello, concluyó que no podía ser de linaje brahmánico. อยํ ปเนตฺถ อนุวิจารณา – ยทิ จ ตํกาลิกานมฺปิ พฺราหฺมณานํ ลทฺธิ ตเถว ภเวยฺย ยถา เอติสฺสํ คาถายํ วุตฺตา, สา จตฺถวณฺณนา อาจริยสฺส มติมตฺตา. เอวํ สติ สา วิจารณา ยุตฺตา ภเวยฺย. เอติสฺสํ ปน คาถายํ ‘‘พฺราหฺมโณสฺย มุขมาสีทิ’’ติ ปฐมปาเทน ‘‘พฺราหฺมณา พฺรหฺมุโน มุขโต ชาตา’’ติ อตฺโถ อุชุกโต น ลพฺภติ. พุทฺธกาเล ปน พฺราหฺมณานํ ลทฺธิ ‘‘พฺราหฺมณา พฺรหฺมุโน มุขโต ชาตา’’ติ เอวเมว อโหสีติ ปากโฏเยวายมตฺโถ. ตถา หิ ทีฆนิกาเย ปาถิกวคฺเค อคฺคญฺญสุตฺเต (๓, ๖๗) – Sobre esto, presentamos nuestro análisis adicional: si la creencia de los brahmanes de aquella época hubiera sido exactamente como se describe en ese verso, y si esa explicación fuera meramente la opinión personal del maestro, entonces el análisis de Dharmananda sería razonable. Sin embargo, en el primer verso "Brāhmaṇosya mukhamāsīdi" no se obtiene directamente el significado de que "los brahmanes nacieron de la boca de Brahma". No obstante, es evidente que en la época del Buda, los brahmanes sostenían precisamente que "los brahmanes nacieron de la boca de Brahma". Este hecho se conoce por el siguiente Aggañña Sutta: ‘‘ทิสฺสนฺติ โข ปน วาเสฏฺฐ พฺราหฺมณานํ พฺราหฺมณิโย อุตุนิโยปิ คพฺภินิโยปิ วิชายมานาปิ ปายมานาปิ. เต จ พฺราหฺมณา [Pg.1]๐ โยนิชาว สมานา เอวมาหํสุ – พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีนา อญฺเญ วณฺณา. พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺหา อญฺเญ วณฺณา. พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา. พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทาติ. เต พฺรหฺมานญฺเจว อพฺภาจิกฺขนฺติ, มุสา จ ภาสนฺติ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวนฺตี’’ติ – “Sin embargo, Vāseṭṭha, se ve que las mujeres de los brahmanas tienen sus períodos, quedan embarazadas, dan a luz y amamantan a sus hijos. Siendo ellos mismos nacidos del vientre de una mujer, estos mismos brahmanas dicen: ‘Solo los brahmanas son la clase superior, las otras clases son inferiores; solo los brahmanas son la clase clara, las otras clases son oscuras; solo los brahmanas se purifican, no los que no son brahmanas; solo los brahmanas son los hijos legítimos de Brahma, nacidos de su boca, nacidos de Brahma, creados por Brahma, herederos de Brahma’. Al decir esto, calumnian a Brahma, mienten y acumulan mucho demérito”. ภควตา มหาการุณิเกน วาเสฏฺฐภารทฺวาชานํ พฺราหฺมณมาณวกานํ ภาสิตํ, เตหิ จ ตํ อภินนฺทิตํ. เต ปน ทฺเวปิ มาณวกา ชาติวเสน ปริสุทฺธพฺราหฺมณา เจว โหนฺติ ติณฺณมฺปิ เวทานํ ปารคุโน จ. ตสฺมา ‘‘พฺราหฺมณา พฺรหฺมุโน มุขโต นิกฺขนฺตา’’ติ วจนสฺส ตํกาลิกานํ พฺราหฺมณานํ ลทฺธิวเสน วุตฺตภาโว ปากโฏเยว. ยถา เจตํ, เอวํ ‘‘ขตฺติยา อุรโต, เวสฺสา นาภิโต, สุทฺทา ชาณุโต, สมณา ปิฏฺฐิปาทโต’’ติ วจนมฺปิ ‘‘ตํกาลิกพฺราหฺมณานํ ลทฺธิญฺญูหิ โปราณฏฺฐกถาจริเยหิ วุตฺต’’นฺติ สทฺทหิตฺวา อาจริยพุทฺธโฆเสน ตํ สพฺพํ โปราณฏฺฐกถาโต ภาสาปริวตฺตนมตฺเตน วิเสเสตฺวา ปกาสิตํ ภเวยฺย. ตสฺมา ตายปิ เวทคาถาย อาจริยสฺส อพฺราหฺมณภาวสาธนํ อนุปปนฺนเมวาติ. Esto fue dicho por el Bienaventurado, poseedor de gran compasión, a los jóvenes brahmanas Vāseṭṭha y Bhāradvāja, y ellos se regocijaron en ello. Estos dos jóvenes eran brahmanas puros por nacimiento y expertos en los tres Vedas. Por lo tanto, es evidente que la frase ‘los brahmanas nacieron de la boca de Brahma’ fue expresada de acuerdo con la creencia de los brahmanas de aquel tiempo. De la misma manera, la afirmación: ‘los khattiyas [nacieron] del pecho, los vessas del ombligo, los suddas de las rodillas y los samaṇas de los empeines’, debe considerarse una explicación de todos estos puntos que el maestro Buddhaghosa presentó basándose en las antiguas crónicas (Atthakathas), creyendo que fueron expresadas por los antiguos comentaristas conocedores de las doctrinas brahmánicas de la época de Buda, simplemente mediante la traducción de las lenguas antiguas. Por consiguiente, el uso de ese verso védico no es adecuado ni suficiente para probar que el maestro Buddhaghosa no era de origen brahmana. Aquí concluye una de las explicaciones. (ข) ปุนปิ เตน อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อพฺราหฺมณภาวสาธนตฺถํ ทุติยมฺปิ การณํ เอวมาหฏํ – (b) Además, para probar que el Venerable Buddhaghosa no era de origen brahmana, Dhammānanda presentó una segunda razón de la siguiente manera: ‘‘พฺราหฺมณคนฺเถสุ คพฺภฆาตวาจกํ ภฺรูนหาติ ปทํ ปาฬิยํ ภูนหุ (ภูนหโน) อิติ ทิสฺสติ. มาคณฺฑิยสุตฺเต ภริยาย เมถุนสํวาสาภาเวน อุปฺปชฺชนารหคพฺภสฺส นาสกตฺตํ สนฺธาย มาคณฺฑิโย ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ ‘ภูนหุ (ภูนหโน) สมโณ โคตโม’ติ อาห. ตํ พุทฺธโฆโส น ชานาตีติ ปากโฏเยว ตทตฺถสํวณฺณนาย. ตตฺถ หิ เตน ภูนหุโนติ (ภูนหนสฺสา) ปทํ ‘หตวฑฺฒิโน มริยาทการกสฺสา’ติ วณฺณิต’’นฺติ. “En los textos brahmánicos, el término ‘bhrūnahā’, que significa destructor de fetos (abortista), aparece en pali como ‘bhūnahu’ (bhūnahano). En el Māgaṇḍiya Sutta, el asceta errante Māgaṇḍiya llamó al Bienaventurado ‘bhūnahu (bhūnahano), el asceta Gotama que destruye el crecimiento’, refiriéndose al hecho de que al no haber unión sexual con una esposa, se destruye el feto que debería haber nacido. Es evidente que Buddhaghosa no conocía ese significado, según su comentario sobre dicho término. Pues allí, él explicó la palabra ‘bhūnahu’ (bhūnahanassa) como ‘aquel que destruye el crecimiento o aquel que impone límites (al desarrollo)’”. ตมฺปิ อยุตฺตเมว. น หิ มาคณฺฑิเยน โผฏฺฐพฺพารมฺมณาปริโภคมตฺตเมว สนฺธาย ภูนหุภาโว วุตฺโต, อถ โข ฉนฺนมฺปิ โลกามิสารมฺมณานํ อปริโภคํ สนฺธาย วุตฺโต. ตสฺมิญฺหิ สุตฺเต – Eso también es incorrecto. Pues Māgaṇḍiya no utilizó el término ‘bhūnahu’ refiriéndose únicamente a la falta de uso del sentido del tacto (placer sexual), sino que lo dijo refiriéndose a la falta de disfrute de los seis tipos de objetos sensoriales del mundo. De hecho, en ese Sutta dice lo siguiente: ‘‘จกฺขุํ [Pg.11] โข มาคณฺฑิย รูปารามํ รูปรตํ รูปสมฺมุทิตํ, ตํ ตถาคตสฺส ทนฺตํ คุตฺตํ รกฺขิตํ สํวุตํ, ตสฺส จ สํวราย ธมฺมํ เทเสติ, อิทํ นุ เต เอตํ มาคณฺฑิย สนฺธาย ภาสิตํ ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’ติ. เอตเทว โข ปน เม โภ โคตม สนฺธาย ภาสิตํ ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ, เอวญฺหิ โน สุตฺเต โอจรตีติ…เป… มโน โข มาคณฺฑิย ธมฺมาราโม ธมฺมรโต ธมฺมสมฺมุทิโต, โส ตถาคตสฺส ทนฺโต คุตฺโต รกฺขิโต สํวุโต, ตสฺส จ สํวราย ธมฺมํ เทเสติ, อิทํ นุ เต เอตํ มาคณฺฑิย สนฺธาย ภาสิตํ ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’ติ. เอตเทว โข ปน เม โภ โคตม สนฺธาย ภาสิตํ ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ, เอวญฺหิ โน สุตฺเต โอจรตี’’ติ. “Māgaṇḍiya, el ojo se deleita en las formas, se regocija en las formas y se complace plenamente en las formas. El Tathāgata ha domado ese ojo, lo ha custodiado, lo ha protegido y lo ha restringido, y enseña el Dhamma para su restricción. ¿Es en referencia a esto, Māgaṇḍiya, que dices: ‘el asceta Gotama es un bhūnahu’? —‘Ciertamente, venerable Gotama, es en referencia a esto que digo: el asceta Gotama es un bhūnahu. ¿Por qué? Porque así consta en nuestros textos’... (omitido)... ‘Māgaṇḍiya, la mente se deleita en los objetos mentales, se regocija en ellos y se complace plenamente en ellos. El Tathāgata ha domado esa mente, la ha custodiado, la ha protegido y lo ha restringido, y enseña el Dhamma para su restricción. ¿Es en referencia a esto, Māgaṇḍiya, que dices: el asceta Gotama es un bhūnahu’? —‘Ciertamente, venerable Gotama, es en referencia a esto que digo: el asceta Gotama es un bhūnahu. ¿Por qué? Porque así consta en nuestros textos’”. เอวํ ภควโต จ อนุโยโค มาคณฺฑิยสฺส จ ปฏิญฺญา อาคตา. Así, en dicho Sutta, aparece tanto el interrogatorio del Bienaventurado como la admisión de Māgaṇḍiya. เอตฺถ หิ เมถุนปฺปฏิเสวนวเสน โผฏฺฐพฺพารมฺมณปริโภคเหตุ เอว คพฺภปติฏฺฐานํ สมฺภวตีติ ตทปริโภคเมว สนฺธาย ‘‘ภูนหู’’ติ วตฺตุํ อรหติ, ตทญฺเญสํ ปน ปญฺจนฺนํ รูปาทิอารมฺมณานํ, ตตฺถาปิ วิเสสโต ธมฺมารมฺมณสฺส สุทฺธมโนวิญฺญาเณน ปริโภคเหตุ นตฺถิ กิญฺจิ คพฺภปติฏฺฐานนฺติ เตสํ อปริโภคํ สนฺธาย ภูนหูติ วตฺตุํ น อรหติเยว, มาคณฺฑิเยน ปน สพฺพานิปิ ตานิ สนฺธาย วุตฺตภาโว ปฏิญฺญาโต, การณญฺจสฺส ทสฺสิตํ ‘‘เอวญฺหิ โน สุตฺเต โอจรตี’’ติ. ตสฺมา กิญฺจาปิ ทานิ พฺราหฺมณคนฺเถสุ ภูนหุ- (ภฺรูนหา) สทฺโท คพฺภฆาตนตฺเถ ทิสฺสติ, มาคณฺฑิยสุตฺเต ปเนโส อตฺโถ น ยุชฺชตีติ อาจริเยน ‘‘หตวฑฺฒิ มริยาทการโก’’ติ อยเมวตฺโถ โปราณฏฺฐกถาย ภาสาปริวตฺตนวเสน ปกาสิโตติ เวทิตพฺโพ. Permítaseme explicar más: en este contexto, la concepción de un feto solo es posible mediante el disfrute del objeto táctil a través de la práctica de la unión sexual. Por lo tanto, solo en referencia a la falta de ese disfrute táctil sería apropiado usar el término ‘bhūnahu’ como destructor del feto. En cambio, por el disfrute de los otros cinco objetos sensoriales como las formas, y especialmente del objeto mental mediante la pura conciencia mental, no hay posibilidad alguna de que se establezca un feto. Por lo tanto, no sería apropiado llamar ‘bhūnahu’ a alguien basándose en la falta de disfrute de esos otros objetos. Sin embargo, Māgaṇḍiya admitió que lo decía en referencia a todos esos sentidos, y dio como razón: ‘porque así consta en nuestros textos’. Por lo tanto, aunque hoy en día en los libros brahmánicos la palabra ‘bhūnahu’ (bhrūnahā) se vea con el sentido de destruir el feto, ese significado no es adecuado en el Māgaṇḍiya Sutta. Se debe entender que el maestro Buddhaghosa simplemente expuso el significado de ‘destructor del crecimiento o el que pone límites’ traduciendo las antiguas Atthakathas. Aquí concluye otra explicación. (ค) ปุนปิ เตน ‘‘อิทมฺปน พุทฺธโฆสสฺส อพฺราหฺมณภาวสาธกํ ปจฺฉิมการณํ, โส หิ วิสุทฺธิมคฺเค สีลนิทฺเทเส (๑, ๓๑) พฺราหฺมณานํ ปริหาสํ กโรนฺโต ‘เอวํ อิมินา ปิณฺฑปาตปฏิเสวเนน ปุราณญฺจ ชิฆจฺฉาเวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ อปริมิตโภชนปจฺจยํ อาหรหตฺถก อลํสาฏก ตตฺรวฏฺฏก กากมาสก ภุตฺตวมิตกพฺราหฺมณานํ อญฺญตโร [Pg.12] วิย น อุปฺปาเทสฺสามีติ ปฏิเสวตี’ติ อาห. อิทํ ปน เอกสฺส ภินฺนพฺราหฺมณลทฺธิกสฺสาปิ วจนํ สิยาติ ตเทว ทฬฺหการณํ กตฺวา น สกฺกา ‘พุทฺธโฆโส อพฺราหฺมโณ’ติ วตฺตุ’’นฺติ ตติยํ การณํ วุตฺตํ. ตํ ปน อติสํเวชนียวจนเมว. น เหตํ อาจริเยน พฺราหฺมณานํ ปริหาสํ กาตุกาเมน วุตฺตํ, น จ ตํ ปริหาสวจเนน สํโยเชตพฺพฏฺฐานํ, อญฺญทตฺถุ ยถาภูตมตฺถํ ทสฺเสตฺวา สพฺรหฺมจารีนํ โอวาทานุสาสนิทานวเสน วตฺตพฺพฏฺฐานํ, ตถาเยว จ อาจริเยน วุตฺตํ. ตถา หิ เย โลเก ปรทตฺตูปชีวิโน สมณา วา พฺราหฺมณา วา อญฺเญ วาปิ จ ปุคฺคลา, เต ปจฺจเวกฺขณญาณรหิตา อสํวเร ฐิตา กทาจิ อติปณีตํ รสํ ปหูตํ ลทฺธา อปริมิตมฺปิ ภุญฺเชยฺยุํ, วิเสสโต ปน พฺราหฺมณา โลกิกวตฺถุวเสน จ, ชาตกาทิสาสนิกวตฺถุวเสน จ ตาทิสา อเหสุนฺติ ปากฏา. อิมสฺมิญฺหิ โลเก วสฺสสตสหสฺเสหิ วา วสฺสโกฏีหิ วา อปริจฺฉินฺนทฺธาเน โก สกฺกา วตฺตุํ ‘‘เนทิสา ภูตปุพฺพา’’ติ. ตสฺมา ตาทิเสหิ วิย น อปริมิตโภชเนหิ ภวิตพฺพนฺติ โอวาทานุสาสนิทานวเสเนว วุตฺตํ. ตเทวํ อตฺถสํหิตมฺปิ สมานํ อโยนิโสมนสิกโรโต อนตฺถเมว ชาตํ, ยถา สภริยสฺส มาคณฺฑิยพฺราหฺมณสฺส อนาคามิมคฺคผลตฺถายปิ เทสิตา คาถา เตสํ ธีตุยา อนตฺถาย สํวตฺตตีติ สํเวโคเยเวตฺถ พฺรูเหตพฺโพติ. (Ga) Además, él (Dharmananda) presentó un tercer argumento (con tono burlón) diciendo: «Este es el último argumento que prueba que Buddhaghosa no era de linaje brahmán. Para demostrarlo, él, deseando ridiculizar a los brahmanes en el Sīlaniddesa del Visuddhimagga (1, 31), dijo: 'Así, mediante el uso de esta limosna (piṇḍapāta), eliminaré la vieja sensación de hambre y no daré lugar a una nueva sensación causada por comer en exceso, como cualquiera de los brahmanes: el que necesita que le levanten de la mano (āharahatthaka), el que no puede vestirse por haber comido demasiado (alaṃsāṭaka), el que se revuelca en el suelo allí mismo (tatravaṭṭaka), aquel a quien un cuervo puede quitarle la comida de la boca (kākamāsaka) o el que vomita lo que ha comido (bhuttavamitaka)'. Puesto que estas palabras podrían ser las de un brahmán que ha perdido su estatus, no se puede afirmar que Buddhaghosa no sea brahmán basándose únicamente en ellas como una prueba sólida». Ese argumento es, en verdad, muy lamentable. Ciertamente, el maestro no dijo estas palabras sobre los cinco tipos de brahmanes con el deseo de ridiculizarlos, ni es ese un contexto apropiado para el ridículo. Por el contrario, es un pasaje destinado a dar consejos y enseñanzas (ovāda) a sus compañeros en la vida santa (sabrahmacārī), mostrando la realidad de los hechos de manera veraz. Así es exactamente como lo explicó el maestro. (De igual forma, se explica con detalle en el comentario Atthasālinī, pág. 432; basándose en esto, debe entenderse que este ejemplo proviene de los antiguos comentarios). Es una verdad en el mundo que, ya sean monjes, brahmanes u otras personas que vivan de lo que otros les dan, si carecen de la sabiduría de la reflexión (paccavekkhaṇa-ñāṇa) y no tienen moderación, cuando obtienen comida abundante y deliciosa, podrían comer sin medida. Especialmente los brahmanes son conocidos, tanto por las costumbres mundanas como por las historias de la tradición (jātaka, etc.), por comer de esa manera excesiva. En este mundo vasto, en un tiempo tan largo que no puede medirse por cientos de miles o millones de años, ¿quién puede decir que tales brahmanes no han existido nunca? Por lo tanto, él lo dijo únicamente como una forma de dar instrucción: 'no se debe comer sin medida como esos brahmanes'. Aunque estas palabras están relacionadas con el bienestar, para quien reflexiona de manera inapropiada (ayonisomanasikāra), se convierten solo en algo perjudicial. Esto es similar a cómo los versos enseñados por el Buda al brahmán Māgaṇḍiya y su esposa para que alcanzaran el fruto del camino de Anāgāmi, resultaron perjudiciales para su hija Māgaṇḍī. Ante esta acusación, solo se debe cultivar el conocimiento de la urgencia espiritual (saṃvega)». ปตญฺชลิวาทวิจารณา Análisis de la doctrina de Patañjali ๓. อถ เตน ‘‘ปาตญฺชลีมตํ ปริวตฺเตตี’’ติ วจนมฺปิ เอวํ วิจาริตํ. 3. (3) Luego, él (Dharmananda) analizó las palabras del Mahāvaṃsa que dicen que 'él recitó/dominó la doctrina de Patañjali' de la siguiente manera: (ก) ‘‘พุทฺธโฆโส ปตญฺชลิสฺส วา อญฺเญสํ วา อุตฺตรอินฺทิยรฏฺฐิกานํ วาทํ อปฺปกเมว อญฺญาสิ. ปตญฺชลิวาเทสุ หิ อณิมา ลฆิมาติ อิทเมว ทฺวยํ ทสฺเสสิ ตตุตฺตริ โยคสุตฺตํ อชานนฺโต, ปตญฺชลิวาทสฺส จ ตุเลตฺวา ทีปนา ตสฺส คนฺเถสุ น ทิสฺสติ, ปตญฺชลินา กตปกรณญฺจ ปตญฺชลีติ นามมตฺตมฺปิ จ ตตฺถ ทีปิตํ นตฺถิ. วิสุทฺธิมคฺเค ปน ปญฺญาภูมินิทฺเทเส ‘ปกติวาทีนํ ปกติ วิยา’ติ ปกติวาท (สํขฺยาวาท) นามมตฺตํ ปกาสิตํ, ตตฺเถว จ ‘ปฏิญฺญา เหตูติอาทีสุ หิ โลเก วจนาวยโว [Pg.13] เหตูติ วุจฺจตี’ติ อุทาหริตํ, เตน ญายติ ‘พุทฺธโฆโส อินฺทิยตกฺกนยทีปเก ญายคนฺถสฺมึ กิญฺจิ มูลภาคมตฺตํ อปริปุณฺณํ ชานาตี’ติ’’. (Ka) «Buddhaghosa conocía muy poco sobre la doctrina de Patañjali o la de otros sabios del norte de la India. De las doctrinas de Patañjali, solo mostró estas dos: aṇimā (el poder de hacerse minúsculo) y laghimā (el poder de hacerse ligero), por desconocer el Yogasutra más allá de eso. Tampoco se encuentra en sus obras una comparación detallada de la doctrina de Patañjali, ni menciona el nombre de Patañjali ni las obras compuestas por él. En el Paññābhūminiddesa del Visuddhimagga (2-156), solo menciona el nombre de la doctrina de la naturaleza (pakativāda o Sāṃkhya), diciendo: 'como la naturaleza de los seguidores del pakativāda'. En ese mismo Niddesa, cita: 'En el mundo, a una parte de la oración en el voto y la razón (paṭiññā, hetu), etc., se le llama causa (hetu)'. Por lo tanto, se deduce que Buddhaghosa conocía solo una base incompleta del Nyāya (lógica), que muestra el método del razonamiento indio». ตํ ปน สพฺพมฺปิ เกวลํ อาจริยสฺส อพฺภาจิกฺขณมตฺตเมว. อติคมฺภีรสฺส หิ อติครุกาตพฺพสฺส สุปริสุทฺธสฺส ปิฏกตฺตยสฺส อตฺถสํวณฺณนํ กโรนฺเตน สุปริสุทฺโธเยว ปาฬินโย จ อฏฺฐกถานโย จ โปราณเถรวาทา จาติ อีทิสาเยว อตฺถา ปกาเสตพฺพา, ยํ วา ปน อตฺถสํวณฺณนาย อุปการกํ สทฺทวินิจฺฉยปฏิสํยุตฺตํ โลกิยคนฺถวจนํ, ตเทว จ ยถารหํ ปกาเสตพฺพํ, น ปน อนุปการานิปิ ตํตํคนฺถตกฺกตฺตุนามานิ จ, เตหิ วุตฺตวจนานิ จ พหูนิ, น จ เตสํ อปฺปกาสเนน ‘‘น เต อฏฺฐกถาจริโย ชานาตี’’ติ วตฺตพฺโพ. ยทิ หิ ยํ ยํ โลกิยคนฺถํ อตฺตนา ชานาติ, ตํ สพฺพํ อนุปการมฺปิ อตฺตโน อฏฺฐกถายมาเนตฺวา ปกาเสยฺย, อติวิตฺถารา จ สา ภเวยฺย อปริสุทฺธา จ อสมฺมานิตา จ สาสนิกวิญฺญูหีติ อาจริเยน ปตญฺชลิวาทาทโย น วิตฺถาเรน ปกาสิตาติ ญาตพฺพํ, อญฺญทตฺถุ เยหิ เยหิ โลกิยคนฺเถหิ กิญฺจิ กิญฺจิ อาจริเยน อาเนตฺวา ปกาสิตํ, เต เต จ คนฺถา, อญฺเญปิ จ ตาทิสา อาจริเยน ญาตาตฺเวว ชานิตพฺพา วิญฺญูหิ, ยถา สมุทฺทสฺส เอกเทสํ ทิสฺวา สพฺโพปิ สมุทฺโท เอทิโสติ ญายติ. อาจริโย ปน ยตฺถ ยตฺถ เวทปฏิสํยุตฺตวจนานิ อาคตานิ, ตตฺถ ตตฺถ เวทคนฺเถหิปิ กิญฺจิ กิญฺจิ อาเนตฺวา ปกาเสสิเยว. ตถา หิ อาจริเยน สุมงฺคลวิลาสินิยํ นาม ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ – Todo eso es una mera difamación contra el maestro. Ciertamente, un maestro que realiza la exégesis (atthasaṃvaṇṇana) del muy profundo, venerable y purísimo Tipiṭaka, debe exponer únicamente los significados que sean totalmente puros según el método del Pāli, el método de los comentarios (aṭṭhakathā) y la doctrina de los antiguos maestros (porāṇatheravāda). Por otro lado, también debe exponer, según sea apropiado, las palabras de los textos mundanos relacionadas con el análisis gramatical (saddavinicchaya) que ayuden a la explicación del significado. Pero no debe exponer excesivamente los nombres de diversos tratados y autores que no son de gran utilidad, ni sus palabras. Y por el hecho de no exponerlos, no se debe decir que 'el comentarista no los conoce'. Si él incluyera en su comentario todos los tratados mundanos que conoce aunque no fueran útiles, ese comentario sería demasiado extenso, impuro y no sería valorado por los sabios de la religión. Por lo tanto, debe entenderse que el maestro Buddhaghosa no expuso detalladamente la doctrina de Patañjali y otras por esta razón. En realidad, los sabios deben comprender que el maestro conocía esos tratados y otros similares basándose en los pequeños fragmentos que tomó de diversas obras mundanas y expuso. Por ejemplo, al ver una parte del océano, se sabe que todo el océano es de esa naturaleza. El maestro, en cada lugar donde surgían temas relacionados con los Vedas, tomó y expuso pequeños fragmentos de los textos védicos. Como muestra, en el comentario del Dīgha Nikāya llamado Sumaṅgalavilāsinī: ‘‘ติณฺณํ เวทานนฺติ อิรุเวทยชุเวทสามเวทาน’’นฺติ จ, «'De los tres Vedas' se refiere al Iruveda, Yajurveda y Sāmaveda». ‘‘อิติหาสปญฺจมานนฺติ อถพฺพณเวทํ จตุตฺถํ กตฺวา อิติห อาส อิติห อาสาติ อีทิสวจนปฏิสํยุตฺโต ปุราณกถาสงฺขาโต อิติหาโส ปญฺจโม เอเตสนฺติ อิติหาสปญฺจมา, เตสํ อิติหาสปญฺจมานํ เวทาน’’นฺติ จ, «'Con el Itihāsa como el quinto' significa que, tomando el Athabbaṇaveda como el cuarto, el Itihāsa (las crónicas antiguas conocidas como Purāṇas y relacionadas con relatos de 'así fue') es el quinto de estos Vedas. Por eso se dice 'con el Itihāsa como el quinto'; de esos Vedas que tienen al Itihāsa como quinto». ‘‘ยิฏฺฐํ วุจฺจติ มหายาโค’’ติ จ, «Se llama Yiṭṭha al gran sacrificio». ‘‘อคฺคิโหมนฺติ [Pg.14] เอวรูเปน ทารุนา เอวํ หุเต อิทํ นาม โหตีติ อคฺคิชุหนํ. ทพฺพิโหมาทีนิปิ อคฺคิโหมาเนว, เอวรูปาย ทพฺพิยา อีทิเสหิ กณาทีหิ หุเต อิทํ นาม โหตีติ เอวํ ปวตฺติวเสน ปน วิสุํ วุตฺตานี’’ติ จ, «'Aggihoma' es el tratado que muestra cómo ofrecer al fuego, diciendo: 'al ofrecer este tipo de leña de esta manera, se obtiene tal beneficio'. El Dabbihoma y otros también son formas de ofrecer al fuego; sin embargo, se mencionan por separado según el método de su ejecución, como: 'al ofrecer con este tipo de cuchara y con tales granos de arroz, se obtiene tal beneficio'». ‘‘สาสปาทีนิ ปน มุเขน คเหตฺวา อคฺคิมฺหิ ปกฺขิปนํ, วิชฺชํ ปริชปฺปิตฺวา ชุหนํ วา มุขโหม’’นฺติ จ – «'Mukhahoma' es tomar granos de mostaza y otros con la boca y arrojarlos al fuego; o bien, es el acto de ofrecer recitando un mantra». เอวมาทินา เวทปฏิสํยุตฺตวจนานิ เวทคนฺถานุรูปโต วณฺณิตานิ. ตานิ จ โปราณฏฺฐกถาโต ภาสาปริวตฺตนวเสน วุตฺตานิปิ ภเวยฺยุํ, เวทคนฺเถสุ ปน อโกวิเทน ยาถาวโต ภาสาปริวตฺตนํ กาตุมฺปิ น สุกรเมว, ตสฺมา อาจริยสฺส เวทคนฺเถสุ โกวิทภาโวปิ ปากโฏเยว. เอวํ เวทคนฺเถสุ จ ตทญฺญโลกิยคนฺเถสุ จ สุโกวิทสฺเสว สมานสฺส เตสํ วิตฺถารโต อปฺปกาสนํ ยถาวุตฺตการเณเนวาติ เวทิตพฺพํ. De esta manera, explicó los términos relacionados con los Vedas de acuerdo con los textos védicos. Estas explicaciones podrían haber sido expresadas traduciendo de los antiguos comentarios; sin embargo, para alguien que no es experto en los Vedas, no es fácil realizar una traducción correcta y sin errores. Por lo tanto, la maestría del comentarista en los textos védicos es muy evidente. Debe entenderse que, siendo tan experto tanto en los Vedas como en otros tratados mundanos, la razón por la que no los expuso extensamente es únicamente por el motivo ya mencionado». อปิ จ อาจริโย อตฺตโน คนฺถารมฺเภเยว – Además, el maestro, al inicio mismo de su obra— ‘‘ตโต จ ภาสนฺตรเมว หิตฺวา,วิตฺถารมคฺคญฺจ สมาสยิตฺวา; วินิจฺฉยํ สพฺพมเสสยิตฺวา…เป…ยสฺมา อยํ เหสฺสติ วณฺณนาปี’’ติ จ. “Eliminando solo el idioma de ese antiguo comentario (Aṭṭhakathā), condensando la extensa composición de palabras, pero sin omitir ninguna de las decisiones finales... puesto que este comentario también existirá”. ‘‘อปเนตฺวาน ตโตหํ, สีหฬภาสํ มโนรมํ ภาสํ; ตนฺตินยานุจฺฉวิกํ, อาโรเปตฺวา วิคตโทสํ. “Habiendo eliminado de allí el idioma cingalés y vertiéndolo al encantador idioma Pāli, que es acorde con el método de las escrituras (Pāḷi) y está libre de defectos. สมยํ อวิโลเมนฺโต, เถรานํ เถรวํสปทีปานํ; สุนิปุณวินิจฺฉยานํ, มหาวิหาเร นิวาสินํ; หิตฺวา ปุนปฺปุนาคต-มตฺถํ อตฺถํ ปกาสยิสฺสามี’’ติ จ– Sin contradecir la doctrina de los Ancianos (Theras), que son como lámparas del linaje de los Ancianos y poseen decisiones sumamente sutiles, y que residen en el Mahāvihāra; evitando los significados repetidos, explicaré el sentido”. เอวํ โปราณฏฺฐกถานํ ภาสาปริวตฺตนสํขิปนวเสเนว วิเสเสตฺวา อภินวฏฺฐกถาโย กริสฺสามีติ ปฏิญฺญํ กตฺวา ยถาปฏิญฺญาตเมว อกาสิ, น อตฺตโน ญาณปฺปภาเวน วิเสเสตฺวาติปิ เวทิตพฺพํ. ตสฺมา อฏฺฐกถาสุ [Pg.15] ปตญฺชลิวาทาทีนํ วิตฺถารโต อปฺปกาสนมารพฺภ ‘‘พุทฺธโฆโส ปตญฺชลิวาทาทีนิ ปริปุณฺณํ น ชานาตี’’ติ วจนํ เกวลํ อาจริยสฺส อพฺภาจิกฺขณมตฺตเมวาติ. De este modo, habiendo prometido realizar nuevos comentarios mediante la traducción y condensación de los antiguos, el autor cumplió exactamente lo prometido; debe entenderse que no lo hizo distinguiéndose por el poder de su propio intelecto. Por lo tanto, basándose en la falta de exposición detallada de las doctrinas de Patañjali y otros en los comentarios, decir que “Buddhaghosa no conoce plenamente las doctrinas de Patañjali y otros” es simplemente una falsa acusación contra el maestro. Aquí concluye una de las aclaraciones. กพฺพสตฺถวิจารณา Examen de los tratados poéticos ๔. ปุนปิ โส เอวมาห ‘‘กิญฺจาปิ พุทฺธโฆโส รามายณมหาภารตสงฺขาตานํ มหากพฺพสตฺถานํ สุกุสโล วิย น ทิสฺสติ, ตถาปิ ตานิ ทสฺเสสิ. กถํ? อกฺขานนฺติ ภารตยุชฺฌนาทิกํ, ตํ ยสฺมึ ฐาเน กถียติ, ตตฺถ คนฺตุมฺปิ น วฏฺฏตีติ จ, ตสฺส (สมฺผปลาปสฺส) ทฺเว สมฺภารา ภารตยุทฺธสีตาหรณาทินิรตฺถกกถาปุเรกฺขารตา ตถารูปิกถากถนญฺจาติ จ ทสฺเสสี’’ติ. 4. (4) Además, Dhammānanda dijo lo siguiente: “Buddhaghosa no parece ser muy experto en los grandes tratados poéticos conocidos como el Rāmāyaṇa y el Mahābhārata; sin embargo, los menciona. ¿De qué manera? Define 'Akkhāna' como el relato de la batalla de los Bhāratas, etc., y afirma que los monjes no deben ir al lugar donde se recitan; y muestra que los factores del habla frívola (samphappalāpa) son dos: la inclinación por palabras inútiles como la batalla de los Bhāratas o el rapto de Sītā, y la acción de pronunciar tales palabras”. ตํ ปน ปุริมวจนโตปิ อเหตุกตรํ เกวลํ อนาทรีกรณมตฺตเมว. อติคมฺภีรตฺถสฺส หิ อติครุกรณียสฺส ปิฏกตฺตยสฺส อตฺถสํวณฺณนายํ นิรตฺถกสฺส สมฺผปลาปสมุทายภูตสฺส กพฺพสตฺถสฺส วิตฺถารโต ปกาสเนน กึ สิยา ปโยชนํ, อญฺญทตฺถุ สาเยวสฺส อสมฺมานิตา, อนาทริยา จ วิญฺญูหีติ. Esa afirmación es aún más carente de fundamento que las anteriores; es un mero acto de falta de respeto. En efecto, en un comentario que explica el significado del Tripitaka, de sentido extremadamente profundo y digno de gran respeto, ¿qué beneficio habría en exponer extensamente un tratado poético que no es más que un conjunto de conversaciones frívolas e inútiles? Al contrario, si lo hubiera hecho, ese mismo comentario no sería honrado ni respetado por los sabios. Aquí concluye una de las aclaraciones. พาหุสจฺจคุณมกฺขนํ Sobre el menosprecio de la cualidad de gran erudición ๕. ปุนปิ ธมฺมานนฺโท อาจริยสฺส พาหุสจฺจคุณํ มกฺเขตุกาโม เอวมาห – ‘‘ตสฺส (พุทฺธโฆสสฺส) สมยนฺตรโกวิทสงฺขาตํ พาหุสจฺจํ น ตโต อุตฺตริตรํ โหติ, ยํ อาธุนิกานํ คนฺถนฺตรโกวิทานํ สีหฬิกภิกฺขูนํ ยํ วา เอกาทสเม ขริสฺตวสฺสสตเก (๑๐๐๑-๑๑๐๐) อุปฺปนฺนานํ ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิกานํ อนุรุทฺธ-ธมฺมปาลาทีนํ ภิกฺขูน’’นฺติ. 5. (5) Además, Dhammānanda, queriendo menospreciar la cualidad de gran erudición del Venerable Buddhaghosa, dijo lo siguiente: “Su erudición, entendida como el dominio de otros sistemas doctrinales, no es superior a la de los monjes cingaleses actuales expertos en diversos textos, ni a la de los monjes del sur de la India como Anuruddha y Dhammapāla, que surgieron en el siglo XI d.C. (1001-1100)”. ตํ ปน สพฺพถาปิ อยุตฺตวจนเมว. ยทิ หิ อาธุนิกา วา สีหฬิกภิกฺขู, โปราณา วา อาจริยอนุรุทฺธ-ธมฺมปาลตฺเถราทโย สมยนฺตรพาหุสจฺจวเสน อาจริยพุทฺธโฆเสน สมานา วา อุตฺตริตรา วา ภเวยฺยุํ, เต อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อฏฺฐกถาหิ อนารทฺธจิตฺตา หุตฺวา ตโต สุนฺทรตรา ปริปุณฺณตรา จ อภินวฏฺฐกถาโย กเรยฺยุํ, น ปน เต ตถา กโรนฺติ, น เกวลํ น กโรนฺติเยว, อถ [Pg.16] โข เตสํ เอโกปิ น เอวํ วทติ ‘‘อหํ พุทฺธโฆเสน พาหุสจฺจวเสน สมสโมติ วา อุตฺตริตโร’’ติ วา, อญฺญทตฺถุ เต อาจริยสฺส อฏฺฐกถาโยเยว สํวณฺเณนฺติ จ อุปตฺถมฺเภนฺติ จ, อาจริยฏฺฐาเน จ ฐเปนฺติ. เตเนตํ ญายติ สพฺพถาปิ อยุตฺตวจนนฺติ. Esa declaración es del todo inapropiada. Porque si los monjes cingaleses actuales o los antiguos maestros como Anuruddha y Dhammapāla fueran iguales o superiores al maestro Buddhaghosa en cuanto a la erudición en otros sistemas, se habrían sentido insatisfechos con los comentarios de Buddhaghosa y habrían compuesto nuevos comentarios más bellos y completos. Sin embargo, no lo hicieron. No solo no lo hicieron, sino que ninguno de ellos dijo jamás: “Yo soy igual o superior a Buddhaghosa en erudición”. Por el contrario, ellos mismos explican y sostienen los comentarios del maestro (mediante subcomentarios), y lo sitúan en la posición de maestro. Por lo tanto, se debe saber que la declaración de Dhammānanda es del todo inapropiada. Aquí concluye una de las aclaraciones. มหายานิกนยวิจารณา Examen del método Mahāyāna ๖. ปุน โส ตาวตฺตเกนาปิ อสนฺตุฏฺโฐ อาจริยํ อวมญฺญนฺโต เอวมาห – ‘‘มหายานนิกายสฺส ปธานาจริยภูตานํ อสฺส โฆส-นาคชฺชุนานํ นยํ วา, นามมตฺตมฺปิ วา เตสํ น ชานาติ มญฺเญ พุทฺธโฆโส’’ติ. ตํ ปน อติวิย อธมฺมิกํ นิรตฺถกญฺจ นิคฺคหวจนมตฺตเมว. น หิ นิกายนฺตริกานํ วาทนยานํ อตฺตโน อฏฺฐกถายํ อปฺปกาสเนน โส เต น ชานาตีติ สกฺกา วตฺตุํ. นนุ อาจริเยน อาคมฏฺฐกถาสุ คนฺถารมฺเภเยว – 6. (6) Dhammānanda, no satisfecho con las acusaciones y desprecios anteriores, menospreció de nuevo al maestro Buddhaghosa diciendo: “Parece que Buddhaghosa no conoce el método de Aśvaghoṣa y Nāgārjuna, los principales maestros de la escuela Mahāyāna, ni parece conocer siquiera sus nombres”. Esa afirmación es sumamente injusta y una crítica inútil. No se debe decir que un autor de comentarios no conoce los métodos de otras escuelas solo porque no los expone en su obra. ¿Acaso el maestro no prometió y compuso en la introducción de los comentarios a los Nikāyas lo siguiente? ‘‘สมยํ อวิโลเมนฺโต, เถรานํ เถรวํสปทีปานํ; สุนิปุณวินิจฺฉยานํ, มหาวิหาเร นิวาสิน’’นฺติ จ, “Sin contradecir la doctrina de los Ancianos, que son como lámparas del linaje de los Ancianos, que poseen decisiones sumamente sutiles y residen en el Mahāvihāra (explicaré el sentido)”. อิธาปิ วิสุทฺธิมคฺเค – ¿Acaso no prometió y compuso en este tratado del Visuddhimagga lo siguiente? ‘‘มหาวิหารวาสีนํ, เทสนานยนิสฺสิตํ; วิสุทฺธิมคฺคํ ภาสิสฺส’’นฺติ จ, “Expondré el Visuddhimagga basándome en el método de enseñanza de los moradores del Mahāvihāra”. ‘‘ตสฺสา อตฺถสํวณฺณนํ กโรนฺเตน วิภชฺชวาทิมณฺฑลํ โอตริตฺวา อาจริเย อนพฺภาจิกฺขนฺเตน สกสมยํ อโวกฺกมนฺเตน ปรสมยํ อนายูหนฺเตน สุตฺตํ อปฺปฏิพาหนฺเตน วินยํ อนุโลเมนฺเตน มหาปเทเส โอโลเกนฺเตน ธมฺมํ ทีเปนฺเตน อตฺถํ สงฺคาเหนฺเตน ตเมวตฺถํ ปุนราวตฺเตตฺวา อปเรหิปิ ปริยายนฺตเรหิ นิทฺทิสนฺเตน จ ยสฺมา อตฺถสํวณฺณนา กาตพฺพา โหตี’’ติ จ, “Al realizar la explicación del significado de ese Paticcasamuppāda, el autor debe entrar en el círculo de los Vibhajjavādins, sin calumniar a los maestros antiguos, sin desviarse de la doctrina propia, sin esforzarse por adoptar doctrinas ajenas (para criticar o aceptar), sin oponerse a los Suttas, siguiendo el Vinaya, observando las Grandes Autoridades (Mahāpadesa), ilustrando el Dhamma, comprendiendo el sentido y explicando ese mismo sentido de nuevo mediante otros términos y métodos sinónimos; así es como se debe realizar el comentario”. ‘‘สาสนํ ปนิทํ นานา-เทสนานยมณฺฑิตํ; ปุพฺพาจริยมคฺโค จ, อพฺโพจฺฉินฺโน ปวตฺตติ; ยสฺมา ตสฺมา ตทุภยํ, สนฺนิสฺสายตฺถวณฺณนํ; อารภิสฺสามิ เอตสฺสา’’ติ จ, “Puesto que esta Dispensación (Sāsana) está adornada con diversos métodos de enseñanza y el linaje de instrucción de los maestros antiguos continúa sin interrupción, basándome en ambos, emprenderé la explicación del significado de este Paticcasamuppāda”. ปฏิญฺญํ [Pg.17] กตฺวา ยถาปฏิญฺญาตปฺปกาเรเนว อฏฺฐกถาโย กตา. เอวเมตาสํ กรเณ การณมฺเปตฺถ ปกาเสตพฺพํ, ตสฺมา ทานิ ตมฺปกาสนตฺถํ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปรินิพฺพุติกาลโต ปฏฺฐาย ยาว อาจริยพุทฺธโฆสสฺส กาโล, ตาว สาสนปฺปวตฺติกฺกมมฺปิ วกฺขาม. Habiendo hecho tal promesa, ¿acaso no escribió los comentarios exactamente según lo prometido? En este punto, también debe exponerse la razón para realizar los comentarios de esa manera. Por lo tanto, para mostrar dicha razón, presentaremos la sucesión de cómo ha descendido la Dispensación desde el tiempo del Parinibbāna del Buda hasta la época del maestro Buddhaghosa. สาสนปฺปวตฺติกฺกโม Sucesión de la transmisión de la Dispensación ภควโต หิ ปรินิพฺพุติกาลโต ปจฺฉา วสฺสสตพฺภนฺตเร พุทฺธสาสเน โกจิปิ วาทเภโท นาม นตฺถิ. วสฺสสตกาเล ปน ทุติยสงฺคีติกาเรหิ เถเรหิ นิกฺกฑฺฒิตา วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู ปกฺขํ ลภิตฺวา ธมฺมญฺจ วินยญฺจ อญฺญถา กตฺวา มหาสงฺคีตินาเมน วิสุํ สงฺคีติมกํสุ. ตทา สงฺคีติทฺวยารูฬฺหปุราณธมฺมวินยเมว สมฺปฏิจฺฉนฺตานํ เถรานํ คโณ เถรวาโทติ จ ตทญฺเญสํ มหาสงฺฆิโกติ จ โวหรียนฺติ. Durante los cien años posteriores al Parinibbāna del Bienaventurado, no hubo ninguna división de doctrinas en la Dispensación del Buda. Sin embargo, al cumplirse los cien años, los monjes de Vajjī, que habían sido expulsados por los Ancianos del Segundo Concilio, ganaron seguidores y alteraron el Dhamma y el Vinaya, realizando un concilio por separado bajo el nombre de Mahāsaṅgīti. En aquel tiempo, al grupo de Ancianos que aceptaba solo el antiguo Dhamma y Vinaya establecido en el primer y segundo concilio se le llamó Theravāda, y al grupo de los demás monjes se le llamó Mahāsaṅghika. ปุน มหาสงฺฆิกโต (๑) โคกุลิโก (๒) เอกพฺโยหาริโกติ ทฺเว อาจริยคณา อุปฺปนฺนา. ปุน โคกุลิกโต (๓) ปญฺญตฺติวาโท (๔) พาหุลิโก (พหุสฺสุติโก)ติ ทฺเว อุปฺปนฺนา. ปุน พาหุลิกโตปิ (๕) เจติยวาทิคโณ อุปฺปนฺโนติ เอเต ปญฺจ มูลภูเตน มหาสงฺฆิเกน สห ฉ ปาฏิเยกฺกา อาจริยคณา อเหสุํ. Nuevamente, de la escuela Mahāsaṅghika surgieron dos escuelas de maestros: (1) Gokulika y (2) Ekabyohārika. De la Gokulika, a su vez, surgieron otras dos: (3) Paññattivāda y (4) Bāhulika (o Bahussutika). De la Bāhulika también surgió la escuela (5) Cetiyavāda. Así, estas cinco, junto con la Mahāsaṅghika original, fueron seis escuelas de maestros independientes. วิสุทฺธตฺเถรวาทโตปิ (๑) มหิสาสโก (๒) วชฺชิปุตฺตโกติ ทฺเว อาจริยคณา อุปฺปนฺนา. ปุน มหิสาสกโต (๓) สพฺพตฺถิวาโท (๔) ธมฺมคุตฺติโกติ ทฺเว อุปฺปนฺนา. ปุน สพฺพตฺถิวาทโตปิ (๕) กสฺสปิโย, ตโตปิ (๖) สงฺกนฺติโก, ตโตปิ (๗) สุตฺตวาทีติ ตโย อุปฺปนฺนา. วชฺชิปุตฺตกโตปิ (๘) ธมฺโมตฺตริโย (๙) ภทฺทยานิโก (๑๐) ฉนฺนาคาริโก (๑๑) สมฺมิติโยติ จตฺตาโร อุปฺปนฺนาติ เต เอกาทส มูลภูเตน วิสุทฺธตฺเถรวาเทน สห ทฺวาทส อาจริยคณา อเหสุํ. อิติ อิเม จ ทฺวาทส ปุริมา จ ฉาติ อฏฺฐารส อาจริยคณา ทุติยตติยสงฺคีตีนํ อนฺตเร ชาตา อเหสุํ. De la pura escuela Theravāda también surgieron dos escuelas de maestros: (1) Mahisāsaka y (2) Vajjiputtaka. De la Mahisāsaka, a su vez, surgieron otras dos: (3) Sabbatthivāda y (4) Dhammaguttika. De la Sabbatthivāda surgieron tres: (5) Kassapiya, de ella (6) Saṅkantika, y de esta última (7) Suttavādī. De la Vajjiputtaka surgieron cuatro: (8) Dhammottariya, (9) Bhaddayānika, (10) Channāgārika y (11) Sammitiya. Estas once, junto con la pura Theravāda original, conformaron doce escuelas de maestros. De este modo, estas doce y las seis anteriores mencionadas suman las dieciocho escuelas de maestros que surgieron en el intervalo entre el segundo y el tercer concilio. เตสุ มูลภูโต เถรวาทคโณเยว โปราณธมฺมวินยครุโก หุตฺวา อนูนมนธิกํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ โปราณิกํ ธมฺมวินยํ ธาเรสิ. อิตเร ปน สตฺตรส ภินฺนคณา โปราณิกํ ธมฺมวินยํ อญฺญถา [Pg.18] อกํสุ. เตน เตสํ ธมฺมวินโย กตฺถจิ อูโน กตฺถจิ อธิโก หุตฺวา อปริปุณฺโณ เจว อโหสิ อปริสุทฺโธ จ. เตน วุตฺตํ ทีปวํเส ปญฺจมปริจฺเฉเท – De entre estas, solo la escuela original Theravāda, siendo devota del antiguo Dhamma y Vinaya, preservó la doctrina y la disciplina antiguas de forma completa, pura y perfecta, tal como se estableció en el primer concilio, sin omisiones ni adiciones. Las otras diecisiete escuelas divididas, en cambio, alteraron el antiguo Dhamma y Vinaya. Debido a ello, su Dhamma y Vinaya resultaron incompletos en algunos puntos y excesivos en otros, siendo tanto imperfectos como impuros. Por esta razón, se dice en el quinto capítulo del Dīpavaṃsa: ๓๐. 30. ‘‘นิกฺกฑฺฒิตา ปาปภิกฺขู, เถเรหิ วชฺชิปุตฺตกา; อญฺญํ ปกฺขํ ลภิตฺวาน, อธมฺมวาที พหู ชนา. 30. Los monjes malvados de la región de Vajjiputta, habiendo sido expulsados por los Ancianos (Theras), obtuvieron otra facción, convirtiéndose en muchas personas que enseñaban contra el Dhamma. ๓๑. 31. ทสสหสฺสา สมาคนฺตฺวา, อกํสุ ธมฺมสงฺคหํ; ตสฺมายํ ธมฺมสงฺคีติ, มหาสงฺคีตีติ วุจฺจติ. 31. Diez mil de aquellos monjes se reunieron y llevaron a cabo una recopilación del Dhamma; por lo tanto, esta recitación del Dhamma es conocida como la Gran Recitación (Mahāsaṅgīti). ๓๒. 32. มหาสงฺคีติกา ภิกฺขู, วิโลมํ อกํสุ สาสเน; ภินฺทิตฺวา มูลสงฺคหํ, อญฺญํ อกํสุ สงฺคหํ. 32. Los monjes de la Mahāsaṅgīti actuaron de manera contraria a la Dispensación; rompiendo la estructura de la recopilación original, realizaron otra recopilación diferente. ๓๓. 33. อญฺญตฺร สงฺคหิตํ สุตฺตํ, อญฺญตฺร อกรึสุ เต; อตฺถํ ธมฺมญฺจ ภินฺทึสุ, วินเย นิกาเยสุ จ ปญฺจสุ…เป… 33. Aquellos monjes de la Mahāsaṅghika colocaron en un lugar Suttas que habían sido recopilados en otro; alteraron el sentido y la doctrina en el Vinaya y en las cinco Colecciones (Nikāyas)... [etcétera]. ๔๙. 49. อตฺถํ ธมฺมญฺจ ภินฺทึสุ, เอกเทสญฺจ สงฺคหํ; คนฺถญฺจ เอกเทสญฺหิ, ฉฑฺเฑตฺวา อญฺญํ อกํสุ เต. 49. Alteraron el significado y la doctrina, así como parte de la estructura de la recopilación; desechando fragmentos de los textos originales, crearon otros nuevos a su manera. ๕๐. 50. นามํ ลิงฺคํ ปริกฺขารํ, อากปฺปกรณียานิ จ; ปกติภาวํ ชหิตฺวา, ตญฺจ อญฺญํ อกํสุ เต. 50. Abandonando la naturaleza original de los términos, los atributos, los requisitos y las normas de conducta y etiqueta, transformaron todo aquello en algo diferente. ๕๑. 51. สตฺตรส ภินฺนวาทา, เอกวาโท อภินฺนโก; สพฺเพวฏฺฐารส โหนฺติ, ภินฺนวาเทน เต สห. 51. Hay diecisiete escuelas con visiones divididas y una sola escuela que permanece indivisa; en total son dieciocho, incluyendo a las escuelas divididas junto con ella. ๕๒. 52. นิคฺโรโธว มหารุกฺโข, เถร วาทานมุตฺตโม; อนูนํ อนธิกญฺจ, เกวลํ ชินสาสนํ; กณฺฏกา วิย รุกฺขมฺหิ, นิพฺพตฺตา วาทเสสกา. 52. Como un majestuoso árbol de banyan, la Theravāda es la más excelente, pues presenta la enseñanza del Conquistador (Buda) en su totalidad, sin carencias ni excesos; las demás doctrinas que surgieron son como espinas en el árbol. ๕๓. 53. ปฐเม วสฺสสเต นตฺถิ, ทุติเย วสฺสสตนฺตเร; ภินฺนา สตฺตรส วาทา, อุปฺปนฺนา ชินสาสเน’’ติ. 53. En el primer siglo de la Dispensación no existían, pero en el transcurso del segundo siglo, diecisiete doctrinas divididas surgieron en la Dispensación del Conquistador. (Estas son las estrofas del Dīpavaṃsa). อโสกรญฺโญ จ กาเล ปริหีนลาภสกฺการา อญฺญติตฺถิยา ลาภสกฺการํ ปตฺถยมานา ภิกฺขูสุ ปพฺพชิตฺวา สกานิ สกานิ ทิฏฺฐิคตานิ ทีเปนฺติ ‘‘อยํ ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ สตฺถุสาสน’’นฺติ. ภิกฺขูนํ สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลภมานาปิ สยเมว เกเส ฉินฺทิตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา วิหาเรสุ วิจรนฺตา อุโปสถกมฺมาทิกรณกาเล สงฺฆมชฺฌํ [Pg.19] ปวิสนฺติ, เต ภิกฺขุสงฺเฆน ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน นิคฺคยฺหมานาปิ ธมฺมวินยานุโลมาย ปฏิปตฺติยา อสณฺฐหนฺตา อเนกรูปํ สาสนสฺส อพฺพุทญฺจ มลญฺจ กณฺฏกญฺจ สมุฏฺฐาเปนฺติ. เกจิ อคฺคึ ปริจรนฺติ, เกจิ ปญฺจาตเป ตปนฺติ, เกจิ อาทิจฺจํ อนุปริวตฺตนฺติ, เกจิ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ โวภินฺทิสฺสามาติ ตถา ตถา ปคฺคณฺหนฺติ. ตทา ภิกฺขุสงฺโฆ น เตหิ สทฺธึ อุโปสถํ วา ปวารณํ วา อกาสิ, อโสการาเม สตฺต วสฺสานิ อุโปสโถ อุปจฺฉิชฺชิ. Además, en la época del rey Asoka, ascetas de otras sectas que habían perdido sus ganancias y honores, codiciándolos, se ordenaron como monjes y empezaron a exponer sus propias visiones diciendo: 'Esto es el Dhamma, esto es el Vinaya, esta es la enseñanza del Maestro'. Incluso aquellos que no obtenían permiso para ordenarse ante los monjes, se afeitaban el cabello por su cuenta, se vestían con mantos color ocre y deambulaban por los monasterios, infiltrándose en medio de la Sangha durante los actos del Uposatha y otros ritos. Aunque la Sangha de monjes intentaba corregirlos mediante el Dhamma, el Vinaya y la enseñanza del Maestro, ellos no se establecían en la práctica conforme a la doctrina y la disciplina, provocando numerosas perturbaciones, impurezas y obstáculos en la Dispensación. Algunos adoraban el fuego, otros practicaban el ascetismo de los cinco fuegos, otros seguían el curso del sol, y otros se esforzaban de diversas maneras para destruir el Dhamma y el Vinaya. En aquel tiempo, la Sangha de monjes no realizó el Uposatha ni la Pavāraṇā junto con ellos, por lo que en el monasterio Asokārāma la práctica del Uposatha se interrumpió durante siete años. อิมญฺจ ปน ปวตฺตึ อุปาทาย เอวมฺปิ สกฺกา คเหตุํ ‘‘สตฺตรสนฺนํ ภินฺนวาทคณานํ ธมฺมวินยสฺส ปจฺฉิมกาเลสุ อปริสุทฺธตรภาโว อีทิเสนปิ การเณน อโหสี’’ติ. กิญฺจาปิ หิ พุทฺธสาสนภูเต ปริสุทฺธธมฺมวินเย ‘‘โกจิปิ นิจฺโจ ธุโว สสฺสโต นาม นตฺถิ อญฺญตฺร นิพฺพานธาตุยา, ปรมตฺถโต อตฺตาปิ นตฺถิ, สพฺเพปิ สงฺขารา อนิจฺจา อทฺธุวา อสสฺสตา อนตฺตาเยวา’’ติ อตฺโถ อติวิย ปากโฏ โหติ, ตถาปิ ทานิ อเถรวาทิกานํ คนฺเถสุ จ ปุพฺเพ เวตุลฺลวาทาทีสุ จ ‘‘พุทฺโธ นิจฺโจ ธุโว สสฺสโต อตฺตา’’ติ จ, ‘‘สพฺเพปิ สตฺตา นิจฺจา ธุวา สสฺสตา อตฺตา’’ติ จ อตฺโถ ทิสฺสติ. Considerando estos hechos, también es posible concluir lo siguiente: 'La condición de mayor impureza del Dhamma y Vinaya de las diecisiete escuelas divididas en tiempos posteriores ocurrió también debido a tales causas'. Pues, aunque en el purificado Dhamma-Vinaya de la enseñanza del Buda es sumamente evidente el significado de que 'nada es eterno, estable o permanente excepto el elemento del Nirvana, y en un sentido último no existe el yo, pues todas las formaciones son impermanentes, inestables, no eternas y carentes de un yo'; aun así, hoy en día en los textos de las escuelas que no son Theravāda y en los antiguos textos de la Vetullavāda, etc., se encuentra el sentido de que 'el Buda es eterno, estable, permanente y es el yo', y que 'todos los seres son eternos, estables, permanentes y son el yo'. อถ อโสโก ธมฺมราชา สาสนํ วิโสเธตุกาโม โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรสฺส สนฺติเก ปฐมเมว สมยํ อุคฺคณฺหิตฺวา เอกลทฺธิเก เอกลทฺธิเก ภิกฺขู เอกโต กาเรตฺวา เอกเมกํ ภิกฺขุสมูหํ ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ ‘‘กึ วาที ภนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ. ตโต เย เย ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ สสฺสตวาที’’ติ วา, ‘‘เอกจฺจสสฺสตวาที’’ติ วา เอวมาทินา อตฺตโน อตฺตโน วาทานุรูปํ มิจฺฉาวาทํ อาหํสุ, เต เต ‘‘นยิเม ภิกฺขู, อญฺญติตฺถิยา อิเม’’ติ ตถโต ญตฺวา เตสํ เสตกานิ วตฺถานิ ทตฺวา อุปฺปพฺพาเชสิ. เต สพฺเพปิ สฏฺฐิสหสฺสมตฺตา อเหสุํ. Entonces, el rey Asoka, deseando purificar la Dispensación, aprendió primero la doctrina en presencia del venerable Moggaliputtatissa. Luego, agrupando a los monjes según sus creencias y convocando a cada grupo por separado, preguntó: 'Venerables señores, ¿qué doctrina sostenía el Buda perfectamente iluminado?'. Ante esto, todos aquellos que respondieron con visiones erróneas según sus propias opiniones, diciendo: 'el Buda perfectamente iluminado era un eternalista' o 'era un eternalista parcial', etc., fueron reconocidos por el rey en su verdadera condición: 'estos no son monjes, sino ascetas de otras sectas'. El rey les entregó vestiduras blancas y los hizo regresar a la vida laica. Todos ellos sumaron aproximadamente sesenta mil. อถญฺเญ ภิกฺขู ปุจฺฉิตฺวา เตหิ ‘‘วิภชฺชวาที มหาราช สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ วุตฺเต ‘‘สุทฺธํ ทานิ ภนฺเต สาสนํ, กโรตุ ภิกฺขุสงฺโฆ อุโปสถ’’นฺติ วตฺวา อารกฺขญฺจ ทตฺวา นครํ ปาวิสิ. สมคฺโค สงฺโฆ สนฺนิปติตฺวา อุโปสถํ อกาสิ. ตสฺมึ สมาคเม โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร ยานิ จ [Pg.20] ตทา อุปฺปนฺนานิ วตฺถูนิ ยานิ จ อายตึ อุปฺปชฺชิสฺสนฺติ, สพฺเพสมฺปิ เตสํ ปฏิพาหนตฺถํ สตฺถารา ทินฺนนยวเสเนว ตถาคเตน ฐปิตมาติกํ วิภชนฺโต ปรปฺปวาทมทฺทนํ กถาวตฺถุํ นาม อภิธมฺมปิฏเก ปญฺจมํ ปกรณํ อภาสิ. ตโต โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรปฺปมุขา ติปิฏกปริยตฺติธรา ปภินฺนปฏิสมฺภิทาปตฺตา สหสฺสํ ภิกฺขู เถรวาทิโน สงฺคีติทฺวยารูฬฺหํ ปริสุทฺธํ โปราณธมฺมวินยํ ปุน สงฺคายิตฺวา สุรกฺขิตํ รกฺขึสุ. Después, tras preguntar a otros monjes y cuando estos respondieron: “Gran rey, el Buda perfectamente iluminado es un Vibhajjavādī (uno que enseña analíticamente)”, el rey dijo: “Venerables señores, ahora la religión (Sāsana) es pura; que la comunidad de monjes realice el Uposatha”, y tras proporcionar protección, regresó a la ciudad. La comunidad unida se reunió y realizó el Uposatha. En esa asamblea, el Venerable Moggaliputtatissa, con el fin de rechazar todos los puntos de controversia surgidos entonces y los que surgirían en el futuro, siguiendo el método dado por el Maestro, analizó detalladamente la matriz (mātikā) establecida por el Tathāgata y expuso el quinto libro del Abhidhamma Piṭaka llamado Kathāvatthu, que aplasta las doctrinas ajenas. Después, mil monjes Theravādins, encabezados por el Venerable Moggaliputtatissa, versados en el Tipiṭaka y poseedores de las discriminaciones analíticas, recitaron de nuevo y preservaron cuidadosamente el antiguo Dhamma-Vinaya puro que había sido establecido en los dos concilios anteriores. อถ โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร นวสุ ปจฺจนฺตฏฺฐาเนสุ สาสนปติฏฺฐาปนตฺถํ นว นายกตฺเถเร อุจฺจินิตฺวา เปเสสิ. เตสุ อฏฺฐหิ เถเรหิ อตฺตโน อตฺตโน ปตฺตฏฺฐานํ คนฺตฺวา พุทฺธสาสเน ปติฏฺฐาปิเต มหามหินฺทตฺเถโร ฉตฺตึสาธิกทฺวิสเต (๒๓๖) พุทฺธวสฺเส ชมฺพุทีปโต สีหฬทีปํ คนฺตฺวา เทวานํปิยติสฺสราชปฺปมุขํ ทีปกชนสมูหํ ปสาเทตฺวา พุทฺธสาสนํ สมฺปติฏฺฐาเปสิ, เตน จ รญฺญา ทินฺนํ มหาเมฆวนุยฺยานํ ปฏิคฺคเหตฺวา ตตฺถ มหาวิหารํ นาม สงฺฆารามํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตโต ปภุติ สีหฬทีเป พุทฺธสาสนํ ยาว วฏฺฏคามณิราชกาลา นิกายนฺตรวาทากุลรหิตํ นิมฺมลํ สุปริสุทฺธํ หุตฺวา สมุชฺชลิตฺถ. วฏฺฏคามณิราชกาลโต ปน ปฏฺฐาย นิกายนฺตรวาทาปิ สีหฬทีปมุปาคมึสุ. ตทา วิสุทฺธตฺเถรวาทิโน ยถา ปุราณธมฺมวินโย เตหิ นิกายนฺตรวาเทหิ อสมฺมิสฺโส อมลีโน ปกติปริสุทฺโธ หุตฺวา ติฏฺเฐยฺย, ตถา ตํ มหุสฺสาเหน สุรกฺขิตํ รกฺขึสุ. กถํ? Entonces, el Venerable Moggaliputtatissa eligió y envió a nueve monjes líderes para establecer la religión en nueve regiones fronterizas. Habiéndose establecido la religión del Buda por parte de ocho de esos monjes que fueron a sus respectivos destinos, el Venerable Mahinda fue de Jambudīpa a la isla de Sīhaḷa (Sri Lanka) en el año 236 de la era de Buda. Habiendo convertido a la multitud de habitantes de la isla, encabezada por el rey Devānaṃpiyatissa, estableció firmemente la religión del Buda; y habiendo aceptado el parque Mahāmeghavana donado por el rey, fundó allí el monasterio llamado Mahāvihāra. Desde entonces, la religión del Buda en la isla de Sīhaḷa brilló resplandeciente, estando libre de la confusión de las doctrinas de otras sectas y manteniéndose inmaculada y pura hasta el tiempo del rey Vaṭṭagāmaṇi. Sin embargo, a partir del tiempo del rey Vaṭṭagāmaṇi, las doctrinas de otras sectas también llegaron a la isla de Sīhaḷa. En aquel entonces, los monjes Theravādins puros preservaron el antiguo Dhamma-Vinaya con gran esfuerzo, para que permaneciera sin mezclarse con las doctrinas de otras sectas, sin mancha y puro en su naturaleza original. ¿Cómo fue así? อภยคิรินิกายุปฺปตฺติ El origen de la secta Abhayagiri วฏฺฏคามณิราชา หิ (๔๒๕-พุทฺธวสฺเส) รชฺชํ ปตฺวา ปญฺจมาสมตฺตกาเล พฺราหฺมณติสฺสทามริเกน สตฺตหิ จ ทมิฬโยเธหิ อุปทฺทุโต สงฺคาเม จ ปราชิโต ปลายิตฺวา สาธิกานิ จุทฺทสวสฺสานิ นิลียิตฺวา อญฺญตรเวเสน วสติ. ตทา ลงฺกาทีเป มนุสฺสา โจรภเยน ทุพฺภิกฺขภเยน จ อุปทฺทุตา ภิกฺขูนํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐาตุํ น สกฺโกนฺติ, เตน ภิกฺขู เยภุยฺเยน ตโต ชมฺพุทีปํ คนฺตฺวา ธมฺมวินยํ ธาเรนฺตา วิหรนฺติ. ลงฺกาทีเปเยว โอหีนาปิ เถรา ยถาลทฺเธหิ กนฺทมูลปณฺเณหิ ยาเปนฺตา กาเย วหนฺเต นิสีทิตฺวา ปริยตฺติธมฺมํ สชฺฌายํ กโรนฺติ, อวหนฺเต [Pg.21] วาลุกํ อุสฺสาเปตฺวา ตํ ปริวาเรตฺวา สีสานิ เอกฏฺฐาเน กตฺวา ปริยตฺตึ สมฺมสนฺติ. เอวํ ทฺวาทส สํวจฺฉรานิ สาฏฺฐกถํ เตปิฏกํ อหาเปตฺวา ธารยึสุ. ยทา ปน วฏฺฏคามณิราชา ทมิฬราชานํ หนฺตฺวา (๔๕๕-๔๖๖ พุทฺธวสฺสพฺภนฺตเร) ปุนปิ รชฺชํ กาเรสิ. ตทา เต เถรา ชมฺพุทีปโต ปจฺจาคตตฺเถเรหิ สทฺธึ เตปิฏกํ โสเธนฺตา เอกกฺขรมฺปิ อสเมนฺตํ นาม น ปสฺสึสุ. โยปิ จ มหานิทฺเทโส ตสฺมึ กาเล เอกสฺเสว ทุสฺสีลภิกฺขุโน ปคุโณ อโหสิ, โสปิ มหาติปิฏกตฺเถเรน มหารกฺขิตตฺเถรํ ตสฺส สนฺติกา อุคฺคณฺหาเปตฺวา รกฺขิโต อโหสิ. เอวํ ทุพฺภิกฺขรฏฺฐกฺโขภุปทฺทเวหิ ปีฬิตตฺตา ทุทฺธรสมเยปิ ธมฺมวินยํ สกฺกจฺจํ ธารยึสุ. Pues el rey Vaṭṭagāmaṇi, habiendo alcanzado el reinado (en el año 425 de la era de Buda), al cabo de unos cinco meses fue atacado por el rebelde Brāhmaṇa Tissa y por siete guerreros Damiḷa. Siendo derrotado en la batalla, huyó y vivió oculto bajo una identidad falsa durante más de catorce años. En aquel tiempo, los habitantes de la isla de Laṅkā, afligidos por el peligro de los bandidos y de la hambruna, no podían sostener a los monjes con los cuatro requisitos; por ello, la mayoría de los monjes partieron de allí hacia Jambudīpa y vivieron preservando el Dhamma-Vinaya. Los monjes que permanecieron en la isla de Laṅkā, subsistiendo con los tubérculos, raíces y hojas que encontraban, recitaban la enseñanza de las escrituras (Pariyatti) sentados mientras sus cuerpos podían sostenerlos. Cuando no podían sostenerse, amontonaban arena y, rodeando el montón de arena, colocaban sus cabezas juntas en un solo lugar y reflexionaban sobre las escrituras. De esta manera, durante doce años, preservaron el Tipiṭaka junto con sus comentarios sin permitir que se perdiera nada. Cuando el rey Vaṭṭagāmaṇi mató al rey Damiḷa y volvió a reinar (entre los años 455 y 466 de la era de Buda), esos monjes, junto con los monjes que regresaron de Jambudīpa, purificaron el Tipiṭaka y no encontraron ni una sola sílaba que no concordara. Incluso el Mahāniddesa, que en aquel tiempo solo era conocido de memoria por un monje de mala conducta, fue preservado después de que el Venerable Mahātipiṭaka hiciera que el Venerable Mahārakkhita lo aprendiera de él. De esta manera, aunque fue un tiempo difícil de sostener debido a la hambruna y a los disturbios en el reino, preservaron el Dhamma-Vinaya con devoción. ราชา อภยคิรึ นาม วิหารํ กาเรตฺวา อตฺตโน กตูปการปุพฺพสฺส มหาติสฺสตฺเถรสฺส อทาสิ. โส ปน เถโร กุลสํสคฺคพหุลตฺตา มหาวิหารวาสีหิ ภิกฺขูหิ ปพฺพาชนียกมฺมํ กตฺวา นีหโฏ. ตทาสฺส สิสฺโส พหลมสฺสุติสฺสนามโก เถโร ตํ กมฺมํ ปฏิพาหิ, เตนสฺส สงฺโฆ อุกฺเขปนียกมฺมํ อกาสิ. โส มหาวิหารวาสีนํ กุชฺฌิตฺวา อภยคิริวิหารเมว คนฺตฺวา เตน มหาติสฺสตฺเถเรน เอกโต หุตฺวา วิสุํ คณํ วหนฺโต วสิ. เต จ ทฺเว เถรา น มหาวิหารํ ปุนาคมึสุ. ตโต ปฏฺฐาย สีหฬทีเป มหาวิหารวาสี, อภยคิริวาสีติ ทฺเว นิกายาชาตา. อิทํ ตาว สีหฬทีเป สาสนปริหานิยา ปฐมํ การณํ. El rey, habiendo construido el monasterio llamado Abhayagiri, lo donó al Venerable Mahātissa, quien le había ayudado previamente. Sin embargo, ese monje fue expulsado por los monjes del Mahāvihāra mediante un acto de proscripción (pabbājanīyakamma) debido a su excesiva asociación con familias laicas. Entonces, su discípulo, el monje llamado Bahalamassutissa, se opuso a ese acto, por lo cual la comunidad realizó contra él un acto de suspensión (ukkhepanīyakamma). Él, enojado con los monjes del Mahāvihāra, fue al monasterio de Abhayagiri y, uniéndose al Venerable Mahātissa, vivió manteniendo una facción separada. Esos dos monjes no regresaron más al Mahāvihāra. Desde entonces, surgieron en la isla de Sīhaḷa dos sectas: los moradores del Mahāvihāra y los moradores de Abhayagiri. Esta fue la primera causa de la decadencia de la religión en la isla de Sīhaḷa. ธมฺมรุจินิกายุปฺปตฺติ El origen de la secta Dhammaruci ตทา จ ราชา อภยคิริวาสีสุเยว ภิกฺขูสุ วิเสสโต ปสนฺโน หุตฺวา เตเยว จตูหิ ปจฺจเยหิ ปวาเรตฺวา ปคฺคณฺหาติ, ราชมหามตฺตาทโยปิ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พหู ชนา ตสฺมิญฺจ อาราเม อญฺญตฺถ จ พหู อาวาเส กตฺวา เตสํ เทนฺติ. เอวํ อภยคิริวาสิโน ภิกฺขู พหูนํ อภิญฺญาตชนานํ สกฺกตา เจว โหนฺติ ปูชิตา จ มานิตา จ. ปุน จ อภยคิริวาสิโน พหลมสฺสุติสฺสตฺเถราทโยอินฺทิยรฏฺฐโต อาคตํ วชฺชิปุตฺตกคณปริยาปนฺนสฺส ธมฺมรุจินิกายสฺส ธมฺมวินยภูตํ สกฺกตภาสาโรปิตํ [Pg.22] อภินวมฺปิ ปิฏกํ สมฺปฏิจฺฉนฺติ, เตน เตปิ ธมฺมรุจินิกายิกา นาม อเหสุํ. อิทํ สีหฬทีเป สาสนปริหานิยา ทุติยํ การณํ. En aquel tiempo, el rey favorecía especialmente a los monjes moradores de Abhayagiri y los apoyaba ofreciéndoles los cuatro requisitos. Muchos ciudadanos prominentes, como los ministros del rey y otros, construyeron muchas residencias tanto en ese monasterio como en otros lugares y se las entregaron. Así, los monjes moradores de Abhayagiri eran respetados, honrados y venerados por muchas personas prominentes. Además, los monjes de Abhayagiri, como Bahalamassutissa y otros, aceptaron una nueva versión del Piṭaka redactada en lengua sánscrita, perteneciente a la secta Dhammaruci (vinculada a la escuela Vajjiputtaka) traída de la India; por ello, ellos también fueron conocidos como seguidores de la secta Dhammaruci. Esta fue la segunda causa de la decadencia de la religión en la isla de Sīhaḷa. ปิฏกตฺตยสฺส โปตฺถกาโรปนํ La fijación del Tipiṭaka por escrito en libros มหาวิหารวาสิโน ปน โปราณิกํ ปาฬิภาสาย สณฺฐิตํ ปริสุทฺธปิฏกเมว ปฏิคฺคณฺหนฺติ, ตญฺจ มุขปาเฐเนว ธาเรนฺติ. ตทา ปน เถรา ปจฺฉิมชนานํ สติปญฺญาหานึ ทิสฺวา พุทฺธกาลโต ปฏฺฐาย ยาว ตํกาลา มุขปาเฐนาภตํ สาฏฺฐกถํ ปิฏกตฺตยํ โปตฺถเก อาโรเปตุํ สมารภึสุ. สมารภมานา จ เต อนุราธราชธานิปุรโต อฏฺฐสฏฺฐิมิลปฺปมาเณ มลยชนปเท มาตุล นคเร อาโลกเลเณ วสนฺตา เอกสฺส ตนฺเทสิกสฺส ชนปทาธิปติโน อารกฺขํ คเหตฺวา ตํ โปตฺถกาโรปนกมฺมมกํสุ. เตนิทํ ญายติ ‘‘ตทา มหาวิหารวาสิโน เถรา ราชราชมหามตฺเตหิ อลทฺธูปการา หุตฺวา อตฺตโน พเลเนว ปิฏกตฺตยสฺส โปตฺถกาโรปนกมฺมมกํสู’’ติ จ, ‘‘ตญฺจ ยเถว ปจฺฉิมชนานํ สติปญฺญาหานึ ทิสฺวา กตํ, ตเถว ทุพฺภิกฺขรฏฺฐกฺโขภาทิภยุปทฺทุตกาเลสุ ทุทฺธรภาวมฺปิ ทิสฺวา’’ติ จ, ตถา ‘‘อภยคิริวาสีนํ สมฺปฏิจฺฉิตสมยนฺตรวาเทหิ อนากุลนตฺถมฺปิ กต’’นฺติ จ. เอวํ มหาวิหารวาสิโน เถรา ปริสุทฺธตฺเถรวาทปิฏกํ สมยนฺตเรหิ อสมฺมิสฺสนตฺถาย ยถา ปุเร, ตถา ปาฬิภาสาย เอว โปตฺถเก อาโรเปตฺวาปิ สุรกฺขิตํ รกฺขึสุ. ยทิ หิ ตทา เตปิฏกํ โปตฺถเกสุ อนาโรปิตมสฺส, ปจฺฉากาเลสุ สมยนฺตรโต อาคตสุตฺตานิ ‘‘เนตานิ อมฺหาก’’นฺติ ปฏิกฺขิปิตุํ น สุกรานิ ภเวยฺยุํ. ยโต จ โข ตทา สาฏฺฐกถํ เตปิฏกํ โปตฺถเกสุ อาโรปิตํ, ตโตเยว อนาคตกาเลสุ สมยนฺตราคตสุตฺตานิ เตหิ โปตฺถเกหิ สํสนฺเทตฺวา ปฏิกฺขิปิตุํ สุกรานิ โหนฺติ. Sin embargo, los monjes residentes del Mahāvihāra aceptan únicamente el antiguo Tipitaka purificado, preservado en la lengua pali, y lo mantienen exclusivamente mediante la recitación oral. No obstante, en aquel tiempo, los ancianos (Theras), previendo la disminución de la memoria y la sabiduría de las futuras generaciones, emprendieron la tarea de poner por escrito en libros el Tipitaka junto con sus comentarios, los cuales habían sido transmitidos oralmente desde la época del Buddha hasta ese periodo. Al comenzar esta labor, mientras residían en la cueva de Āloka, cerca de la ciudad de Mātula en la región de Malaya, a unas sesenta y ocho millas de la capital de Anurādhapura, contaron con la protección de un jefe local de esa región para llevar a cabo el registro en libros. Por ello se sabe que: «En aquel entonces, los ancianos del Mahāvihāra, al no recibir el apoyo del rey ni de sus ministros, realizaron la labor de poner por escrito el Tipitaka únicamente por su propio esfuerzo»; y también: «Esto se hizo no solo al prever la disminución de la memoria y la sabiduría de las generaciones futuras, sino también al ver la dificultad de preservarlo en tiempos de hambruna, agitación en el reino y otros peligros»; así como: «Se hizo para evitar la confusión con las doctrinas de otras escuelas aceptadas por los residentes de Abhayagiri». De este modo, los ancianos del Mahāvihāra, con el fin de evitar la mezcla del purificado Tipitaka de la tradición Theravāda con otras doctrinas, lo preservaron cuidadosamente poniéndolo por escrito en lengua pali, tal como se mantenía anteriormente. Pues si en aquel tiempo el Tipitaka no se hubiese puesto por escrito, en periodos posteriores no habría sido fácil rechazar los suttas provenientes de otras doctrinas diciendo: «Estos no son nuestros». Pero debido a que el Tipitaka con sus comentarios fue puesto por escrito en aquel entonces, en el futuro fue fácil rechazar los suttas de otras doctrinas al compararlos con dichos libros. ตถา หิ ภาติยราชกาเล (๕๒๔-๕๕๒-พุ-ว) มหาวิหารวาสีนํ อภยคิริวาสีหิ วินเย วิวาโท อุปฺปชฺชิ. ตทา ราชา ทีฆการายนํ นาม พฺราหฺมณชาติกํ อมจฺจํ เถรานํ สนฺติกํ เปเสสิ. โส อุภินฺนํ สุตฺตํ [Pg.23] สุตฺวา วินิจฺฉยํ อทาสิ. ตถา โวหารกติสฺสราชกาเล จ (๗๕๘-๗๘๐ พุ-ว) โคฐาภยราชกาเล จ (๗๙๗-๘๑๐ พุ-ว) เถรวาทิกา โปตฺถการูฬฺเหน ธมฺมวินเยน สํสนฺเทตฺวา อธมฺมวาทํ ปฏิกฺขิปึสุ. Así pues, durante el reinado del rey Bhātiya (524-552 Era Budista), surgió una disputa sobre el Vinaya entre los monjes del Mahāvihāra y los del Abhayagiri. Entonces, el rey envió a un ministro de casta brahmán llamado Dīghakārāyana ante los ancianos. Él, tras escuchar los textos de ambas partes, emitió un veredicto. Del mismo modo, durante el reinado del rey Vohārakatissa (758-780 E.B.) y del rey Goṭhābhaya (797-810 E.B.), los seguidores del Theravāda rechazaron las doctrinas falsas (adhammavāda) al contrastarlas con el Dhamma-Vinaya que ya había sido registrado por escrito. อธมฺมวาทุปฺปตฺติ El origen de las doctrinas falsas อยํ ปน อาทิโต ปฏฺฐาย สาสนมลภูตานํ อธมฺมวาทานํ อุปฺปตฺติ. อโสกรญฺโญ หิ กาเล อุปฺปพฺพาเชตฺวา นิกฺกฑฺฒิตา อญฺญติตฺถิยา พุทฺธสาสเน อลทฺธปติฏฺฐา โกธาภิภูตา ปาฏลิปุตฺตโต นิกฺขมิตฺวา ราชคหสมีเป นาลนฺทายํ สนฺนิปติตฺวา เอวํ สมฺมนฺตยึสุ ‘‘มหาชนสฺส พุทฺธสาสเน อนวคาหตฺถาย สกฺยานํ ธมฺมวินโย นาเสตพฺโพ, ตญฺจ โข เตสํ สมยํ อชานนฺเตหิ น สกฺกา กาตุํ, ตสฺมา เยน เกนจิ อุปาเยน ปุนปิ ตตฺถ ปพฺพชิตพฺพเมวา’’ติ. เต เอวํ สมฺมนฺตยิตฺวา ปุน อาคนฺตฺวา วิสุทฺธตฺเถรวาทีนมนฺตรํ ปวิสิตุํ อสกฺโกนฺตา ตทญฺเญสํ สตฺตรสนฺนํ มหาสงฺฆิกาทินิกายานํ สนฺติกํ อุปสงฺกมิตฺวา อตฺตโน อญฺญติตฺถิยภาวํ อชานาเปตฺวา ปพฺพชิตฺวา ปิฏกตฺตยมุคฺคณฺหิตฺวา ตญฺจ วิปริวตฺเตตฺวา ตโต โกสมฺพึ คนฺตฺวา ธมฺมวินยนาสนาย อุปายํ มนฺตยิตฺวา ๒๕๓-พุทฺธวสฺเส ฉสุ ฐาเนสุ วสนฺตา (๑) เหมวติโก (๒) ราชคิริโก (๓) สิทฺธตฺถิโก (๔) ปุพฺพเสลิโย (๕) อปรเสลิโย (๖) วาชิริโย (๗) เวตุลฺโล (๘) อนฺธโก (๙) อญฺญมหาสงฺฆิโกติ นว อภินเว นิกาเย อุปฺปาเทสุํ. เตสํ นามานิ จ ลทฺธิโย จ กถาวตฺถุอฏฺฐกถายํ อาคตาเยว. Esta es la historia del surgimiento de las doctrinas falsas, que son como impurezas para la Dispensación (Sāsana), desde su inicio. Durante la época del rey Asoka, los ascetas de otras sectas (titthiyas) que habían sido obligados a dejar los hábitos y expulsados, al no encontrar apoyo en la Dispensación de Buddha y verse dominados por el odio, abandonaron Pāṭaliputta y se reunieron en Nālandā, cerca de Rājagaha, donde deliberaron así: «Para evitar que las masas se adentren en la Dispensación de Buddha, debemos destruir el Dhamma-Vinaya de los Sakyas; pero esto no es posible si no conocemos su doctrina. Por lo tanto, por cualquier medio, debemos volver a ordenarnos allí». Tras deliberar de este modo, regresaron, pero al no poder infiltrarse entre los puros seguidores del Theravāda, se acercaron a las otras diecisiete escuelas, como la Mahāsaṅghika y otras, y sin revelar su condición de seguidores de otras sectas, se ordenaron, aprendieron el Tipitaka y lo distorsionaron. Luego fueron a Kosambī y, tras conspirar sobre los medios para destruir el Dhamma-Vinaya, en el año 253 de la Era Budista, residiendo en seis lugares, dieron origen a nueve nuevas escuelas: (1) Hemavatika, (2) Rājagirika, (3) Siddhatthika, (4) Pubbaseliya, (5) Aparaseliya, (6) Vājiriya, (7) Vetulla, (8) Andhaka y (9) otra rama de la Mahāsaṅghika. Sus nombres y puntos de vista aparecen documentados en el comentario del Kathāvatthu. เตสุ เหมวติกา สทฺธมฺมปติรูปกํ พุทฺธภาสิตภาเวน ทสฺเสตฺวา Entre ellas, los de la escuela Hemavatika, presentando un falso Dhamma como si fuera la palabra de Buddha, (๑) วณฺณปิฏกํ นาม คนฺถํ อกํสุ. (1) crearon el texto llamado Vaṇṇapiṭaka. ราชคิริกา (๒) องฺคุลิมาลปิฏกํ, Los de la escuela Rājagirika crearon (2) el Aṅgulimālapiṭaka, สิทฺธตฺถิกา (๓) คูฬฺหเวสฺสนฺตรํ, los de la escuela Siddhatthika crearon (3) el Gūḷhavessantara, ปุพฺพเสลิยา (๔) รฏฺฐปาลคชฺชิตํ, los de la escuela Pubbaseliya crearon (4) el Raṭṭhapālagajjita, อปรเสลิยา (๕) อาฬวกคชฺชิตํ, los de la escuela Aparaseliya crearon (5) el Āḷavakagajjita, วชิรปพฺพตวาสิโน [Pg.24] วาชิริยา (๖) คูฬฺหวินยํ นาม คนฺถํ อกํสุ. y los de la escuela Vājiriya, residentes del monte Vajira, crearon el texto llamado (6) Gūḷhavinaya. เตเยว สพฺเพ มายาชาลตนฺต-สมาชตนฺตาทิเก อเนเก ตนฺตคนฺเถ จ, มรีจิกปฺป-เหรมฺภกปฺปาทิเก อเนเก กปฺปคนฺเถ จ อกํสุ. Todos ellos crearon también numerosos textos tántricos como el Māyājālatantra y el Samājatantra, así como diversos textos de rituales (kappa) como el Marīcikappa y el Herambhakappa. เวตุลฺลวาทิโน ปน (๗) เวตุลฺลปิฏกมกํสุ. Por su parte, los seguidores de la doctrina Vetulla crearon (7) el Vetullapiṭaka. อนฺธกา จ (๘) รตนกูฏาทิเก คนฺเถ, Los de la escuela Andhaka crearon textos como (8) el Ratanakūṭa y otros, อญฺญมหาสงฺฆิกา จ (๙) อกฺขรสาริยาทิสุตฺตนฺเต อกํสุ. y los de la otra rama de la Mahāsaṅghika crearon suttantas como (9) el Akkharasāriya. เตสุ ปน สทฺธมฺมปติรูปเกสุ เวตุลฺลวาโท, วาชิริยวาโท, รตนกูฏสตฺถนฺติ อิมานิเยว ตีณิ ลงฺกาทีปมุปาคตานิ, อญฺญานิ ปน วณฺณปิฏกาทีนิ ชมฺพุทีเปเยว นิวตฺตนฺตีติ นิกายสงฺคเห วุตฺตํ. วณฺณปิฏกาทีนมฺปิ ปน ลงฺกาทีปมุปาคตจฺฉายา ทิสฺสเตว. ตถา หิ สมนฺตปาสาทิกาย วินยฏฺฐกถายํ (๓, ๙-ปิฏฺเฐ) Entre esos falsos Dhammas, solo estos tres: la doctrina Vetulla (Vetullavāda), la doctrina Vājiriya (Vājiriyavāda) y el tratado Ratanakūṭa (Ratanakūṭasattha), llegaron a la isla de Sri Lanka (Laṅkādīpa); los otros, como el Vaṇṇapiṭaka y demás, permanecieron únicamente en Jambudīpa (India), según se afirma en el Nikāyasaṅgaha. No obstante, se perciben indicios de que textos como el Vaṇṇapiṭaka también llegaron a la isla de Sri Lanka. De hecho, en el Samantapāsādikā, el comentario del Vinaya, se dice: ‘‘วณฺณปิฏก องฺคุลิมาลปิฏกรฏฺฐปาลคชฺชิตอาฬวกคชฺชิตคูฬฺหมคฺคคูฬฺหเวสฺสนฺตร คูฬฺหวินย เวทลฺลปิฏกานิ ปน อพุทฺธวจนานิเยวาติ วุตฺต’’นฺติ จ. «Se ha afirmado en los antiguos comentarios que textos como el Vaṇṇapiṭaka, Aṅgulimālapiṭaka, Raṭṭhapālagajjita, Āḷavakagajjita, Gūḷhamagga, Gūḷhavessantara, Gūḷhavinaya y el Vedallapiṭaka (o Vetullapiṭaka) no son en absoluto la palabra del Buddha». สารตฺถปฺปกาสินิยา สํยุตฺตฏฺฐกถายมฺปิ (๒, ๑๘๖-ปิฏฺเฐ) Asimismo, en el Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya, se dice: ‘‘คูฬฺหวินยํ คูฬฺหเวสฺสนฺตรํ คูฬฺหมโหสธํ วณฺณปิฏกํ องฺคุลิมาลปิฏกํ รฏฺฐปาลคชฺชิตํ อาฬวกคชฺชิตํ เวทลฺลปิฏกนฺติ อพุทฺธวจนํ สทฺธมฺมปติรูปกํ นามา’’ติ จ– «El conjunto de textos compuesto por el Gūḷhavinaya, Gūḷhavessantara, Gūḷhamahosadha, Vaṇṇapiṭaka, Aṅgulimālapiṭaka, Raṭṭhapālagajjita, Āḷavakagajjita y el Vedallapiṭaka, es lo que se denomina falso Dhamma (saddhammapatirūpaka) y no es la palabra del Buddha». เตสํ ปฏิกฺเขโป ทิสฺสติ. น หิ ตานิ อสุตฺวา, เตสญฺจ อตฺถํ อชานิตฺวา สีหฬฏฺฐกถาจริเยหิ ตานิ ปฏิกฺขิปิตุํ สกฺกา, นาปิ ตํ ปฏิกฺเขปวจนํ ชมฺพุทีปิกฏฺฐกถาจริยานํ วจนํ ภวิตุํ, มหามหินฺทตฺเถรสฺส สีหฬทีปํ [Pg.25] คมนสมเย เตสํเยว อภาวโต. ตสฺมา ตานิ จ ตทญฺญานิ จ มหายานิกปิฏกานิ ตํกาลิกานิ เยภุยฺเยน สีหฬทีปมุปาคตานีติ คเหตพฺพานิ. เตสุ จ วชฺชิปุตฺตกคณปริยาปนฺนสฺส ธมฺมรุจินิกายสฺส ปิฏกานํ ตทุปาคมนํ ปุพฺเพว วุตฺตํ. ตทญฺเญสํ ปน ตทุปาคมนํ เอวํ เวทิตพฺพํ. Se observa el rechazo de estos textos como el Waṇṇapiṭaka y otros. De hecho, sin haberlos escuchado y sin conocer su significado, no es posible que los comentaristas de Sri Lanka los rechazaran; ni tampoco podría ser que dicho rechazo fuera palabra de los comentaristas de Jambudīpa, dado que en la época del viaje del Venerable Mahāmahindathera a la isla de Ceilán, tales obras aún no existían. Por lo tanto, debe entenderse que tanto estos como otros Piṭakas Mahāyānas de aquel tiempo llegaron a la isla de Ceilán en su mayor parte con posterioridad. Entre ellos, ya se ha mencionado anteriormente la llegada de los Piṭakas de la escuela Dhammaruci, perteneciente a la secta Vajjiputtaka. En cuanto a la llegada de los demás Piṭakas, debe entenderse de la siguiente manera. เวตุลฺลวาทสฺส ปฐมนิคฺคโห La primera represión de la doctrina Vetulla (Vetullavāda) โวหารกติสฺสรญฺโญ กาเล (๗๕๘-๗๘๐-พุ-ว) อภยคิริวาสิโน ธมฺมรุจินิกายิกา ปุพฺเพ วุตฺตปฺปกาเรน สาสนวินาสนตฺถาย ภิกฺขุเวสธารีหิ เวตุลฺลวาทิพฺราหฺมเณหิ รจิตํ เวตุลฺลปิฏกํ สมฺปฏิคฺคเหตฺวา ‘‘อิทํ พุทฺธภาสิต’’นฺติ ทสฺเสนฺติ. ตํ มหาวิหารวาสิโน เถรวาทิกา ธมฺมวินเยน สํสนฺเทตฺวา อธมฺมวาโทติ ปฏิกฺขิปึสุ. ตํ สุตฺวา ราชา สพฺพสตฺถปารคุํ กปิลํ นาม อมจฺจํ เปเสตฺวา วินิจฺฉยํ การาเปตฺวา อพุทฺธภาสิตภาวํ ญตฺวา สพฺพํ เวตุลฺลโปตฺถกํ ฌาเปตฺวา ตลฺลทฺธิเก จ ปาปภิกฺขู นิคฺคเหตฺวา พุทฺธสาสนํ โชเตสิ. วุตฺตญฺเหตํ มหาวํเส – En la época del rey Vohārakatissa (758-780 E.B.), los monjes de la escuela Dhammaruci que residían en Abhayagiri aceptaron el Vetullapiṭaka —compuesto por brahmanes seguidores de la doctrina Vetulla que vestían hábitos de monjes con el fin de destruir la Enseñanza, según se ha mencionado anteriormente— y lo presentaron afirmando: «Esto es palabra de Buda». Los monjes de la tradición Theravāda residentes en el Mahāvihāra, tras cotejarlo con el Dhamma y el Vinaya, lo rechazaron declarando que era una doctrina contraria al Dhamma. Al oír esto, el rey envió a un ministro llamado Kapila, experto en todas las escrituras, para que emitiera un juicio; tras determinar que no era palabra de Buda, el rey hizo quemar todos los libros Vetulla, castigó a los monjes pecadores que sostenían tales opiniones e hizo brillar la religión de Buda. Así se dice en el Mahāvaṃsa: ๓๖-๔๑. ‘‘เวตุลฺลวาทํ มทฺทิตฺวา, กาเรตฺวา ปาปนิคฺคหํ; กปิเลน อมจฺเจน, สาสนํ โชตยี จ โส’’ติ. «Tras aplastar la doctrina Vetulla y castigar a los malvados, a través del ministro Kapila, él hizo resplandecer la Enseñanza». สาคลิยนิกายุปฺปตฺติ El surgimiento de la escuela Sāgaliya ปุนปิ เต อภยคิริวาสิโน โคฐาภยรญฺโญ กาเล (๗๙๗-๘๑๐-พุ-ว) เวตุลฺลวาทํ ตเถว ทสฺเสนฺติ. ตทา ปน เตสุ อุสฺสิลิยาติสฺโส นาม มหาเถโร โวหารกติสฺสราชกาเล เวตุลฺลวาทีนํ ภิกฺขูนํ กตนิคฺคหํ สุตฺวา ‘‘วิจารณสมฺปนฺนสฺส รญฺโญ สมเย ตเถว ภเวยฺย, น ภทฺทกเมต’’นฺติ จินฺเตตฺวา ‘‘น มยํ เตหิ เอกโต โหมา’’ติ ติสตมตฺเต ภิกฺขู คเหตฺวา ทกฺขิณคิริวิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมรุจินิกายโต วิสุํ หุตฺวา วสิ. เตสุ สาคโล นาม มหาเถโร ตตฺเถว ทกฺขิณคิริมฺหิ วสนฺโต อาคมพฺยาขฺยานมกาสิ. ตโต ปฏฺฐาย ตํ เถรมารพฺภ ตสฺสนฺเตวาสิโน สาคลิยา นาม อเหสุํ. เตสมฺปิ [Pg.26] วาโท ปจฺฉา มหาเสนราชกาเล เชตวนวิหาเร ปตฺถริ. Nuevamente, en tiempos del rey Goṭhābhaya (797-810 E.B.), aquellos residentes de Abhayagiri presentaron de igual modo la doctrina Vetulla. En aquel entonces, un gran thera de entre ellos llamado Ussiliyā-Tissa, habiendo oído sobre el castigo impuesto a los monjes seguidores del Vetulla en tiempos del rey Vohārakatissa, pensó: «En tiempos de este rey, dotado de discernimiento, podría ocurrir lo mismo, y eso no sería bueno». Decidiendo: «No nos uniremos a ellos», tomó a unos trescientos monjes y se dirigió al monasterio Dakkhiṇagiri, viviendo allí separado de la escuela Dhammaruci. De entre ellos, un gran thera llamado Sāgala compuso allí mismo, en Dakkhiṇagiri, una explicación de los textos sagrados (Āgamabyākhyāna). A partir de entonces, tomando como referencia a dicho thera, sus discípulos fueron conocidos como Sāgaliyas. Su doctrina se extendió posteriormente en el monasterio Jetavana durante el reinado del rey Mahāsena. เวตุลฺลวาทสฺส ทุติยนิคฺคโห La segunda represión de la doctrina Vetulla โคฐาภโย ปน ราชา ปญฺจสุ วิหาเรสุ มหาภิกฺขุสงฺฆํ เอกโต สนฺนิปาเตตฺวา ตํ ปวตฺตึ ปุจฺฉิตฺวา เวตุลฺลวาทสฺส อพุทฺธภาสิตภาวํ ญตฺวา ตํวาทิโน สฏฺฐิ ปาปภิกฺขู ลกฺขณาหเต กตฺวา รฏฺฐโต ปพฺพาเชสิ, เวตุลฺลโปตฺถกานิ จ ฌาเปตฺวา พุทฺธสาสนํ โชเตสิ. El rey Goṭhābhaya, por su parte, convocó a la gran comunidad de monjes de los cinco monasterios principales y, tras indagar sobre el asunto y comprobar que la doctrina Vetulla no era palabra de Buda, marcó con sellos a sesenta monjes pecadores que sostenían dicha doctrina y los expulsó del reino; además, hizo quemar los libros Vetulla e hizo resplandecer la religión de Buda. ตทา รฏฺฐโต ปพฺพาชิเตสุ เตสุ ภิกฺขูสุ เกจิ กาวีรปฏฺฏนํ คนฺตฺวา ตตฺถ วสนฺติ. ตสฺมิญฺจ สมเย เอโก อญฺญติตฺถิยมาณวโก เทสนฺตรโต กาวีรมาคนฺตฺวา ปฏฺฏนคามิเกหิ เตสํ ภิกฺขูนํ กตูปหารํ ทิสฺวา ลาภสกฺการํ นิสฺสาย เตสํ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา สงฺฆมิตฺโตติ นาเมน ปากโฏ อโหสิ. โส มหาวิหารวาสีนํ ธมฺมวินิจฺฉยํ นิสฺสาย โคฐาภยรญฺญา เวตุลฺลวาทเหตุ เตสํ ภิกฺขูนํ รฏฺฐา ปพฺพาชิตภาวํ ญตฺวา มหาวิหารวาสีนํ กุทฺโธ หุตฺวา ‘‘เวตุลฺลวาทํ วา เน คาหาเปสฺสามิ, วิหาเร วา เนสํ อุมฺมูเลตฺวา วินาเสสฺสามี’’ติ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ราชานํ ปสาเทตฺวา ตสฺส ทฺเว ปุตฺเต สิปฺปํ สิกฺขาเปสฺสามีติ อารภิ. ตถาปิ อตฺตโน วาทสฺส ชานนสมตฺถํ เชฏฺฐติสฺสํ โอหาย อนาคเต อตฺตโน วจนํ การาเปตุํ สกฺกุเณยฺยํ กนิฏฺฐํ มหาเสนกุมารเมว สงฺคณฺหิตฺวา สิปฺปํ สิกฺขาเปสิ. วิตุโน อจฺจเยน เชฏฺฐติสฺสกุมาเร รชฺชํ ปตฺเต (๘๑๐-๘๑๙-พุ-ว) โส ตสฺส รญฺโญ ภีโต กาวีรปฏฺฏนเมว คโต. En aquel tiempo, algunos de los monjes expulsados del reino se dirigieron al puerto de Kāvīra y se establecieron allí. Durante ese periodo, un joven de otra creencia llegó a Kāvīra desde otra región y, al ver las ofrendas que los habitantes del puerto hacían a esos monjes, se ordenó entre ellos por interés en las ganancias y el honor, llegando a ser conocido con el nombre de Saṅghamitta. Debido al juicio del Dhamma de los residentes del Mahāvihāra, y sabiendo que sus maestros habían sido expulsados del reino por el rey Goṭhābhaya a causa de la doctrina Vetulla, se llenó de ira contra los del Mahāvihāra y juró: «O les hago aceptar la doctrina Vetulla, o arrancaré de raíz sus monasterios y los destruiré». Fue a la isla de Ceilán, se ganó la confianza del rey y se propuso enseñar artes y ciencias a sus dos hijos. No obstante, dejando de lado a Jeṭṭhatissa, quien era capaz de reconocer su falsa doctrina, favoreció y enseñó únicamente al príncipe menor Mahāsena, quien podría ser inducido a obedecer sus palabras en el futuro. Al fallecer el padre y ascender al trono el príncipe Jeṭṭhatissa (810-819 E.B.), Saṅghamitta, temeroso de dicho rey, regresó al puerto de Kāvīra. มหาเสนรญฺโญ ปน กาเล (๘๑๙-๘๔๕-พุ-ว) โส ปุน สีหฬทีปมาคนฺตฺวา อภยคิริวิหาเร วสนฺโต มหาวิหารวาสีหิ เวตุลฺลวาทํ คาหาเปตุํ นานาปกาเรหิ วายามมกาสิ. ตถาปิ เตหิ ตํ คาหาเปตุํ อสกฺโกนฺโต ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา นานาการเณหิ สญฺญาเปตฺวา [Pg.27] ‘‘โย โกจิ เอกสฺสปิ ภิกฺขุสฺส มหาวิหารวาสิโน อาหารํ ทเทยฺย, ตสฺส สตํ ทณฺโฑ’’ติ รญฺโญ อาณาย นคเร เภรึ จราเปสิ. ตทา มหาวิหารวาสิโน นคเร ปิณฺฑาย จรนฺตา ตโย ทิวเส ภิกฺขมลทฺธา มหาปาสาเท สนฺนิปติตฺวา ‘‘สเจ มยํ ขุทาเหตุ อธมฺมํ ธมฺโมติ คณฺเหยฺยาม, พหู ชนา ตํ คเหตฺวา อปายคามิโน ภวิสฺสนฺติ, มยญฺจ สพฺเพ สาวชฺชา ภวิสฺสาม, ตสฺมา น มยํ ชีวิตเหตุปิ เวตุลฺลวาทํ ปฏิคฺคณฺหิสฺสามา’’ติ สมฺมนฺตยิตฺวา มหาวิหาราทิเก สพฺพวิหาเร ฉฑฺเฑตฺวา โรหณชนปทญฺจ มลยปเทสญฺจ อคมึสุ. Sin embargo, en la época del rey Mahāsena (819-845 E.B.), él regresó a la isla de Ceilán y, residiendo en el monasterio Abhayagiri, se esforzó por diversos medios para que los residentes del Mahāvihāra aceptaran la doctrina Vetulla. Al no poder obligarlos a aceptarla, se acercó al rey y, persuadiéndolo con diversos argumentos, hizo proclamar por la ciudad mediante el sonido del tambor y por orden real: «Cualquiera que dé alimento a un solo monje residente del Mahāvihāra, será multado con cien monedas». En aquel entonces, los monjes del Mahāvihāra, al salir a pedir limosna por la ciudad y no recibir nada durante tres días, se reunieron en el Gran Palacio (Mahāpāsāda) y deliberaron: «Si por causa del hambre aceptamos como Dhamma lo que no es Dhamma, muchas personas también lo aceptarán y caerán en estados de sufrimiento, y todos nosotros seremos culpables. Por lo tanto, ni siquiera a costa de nuestra vida aceptaremos la doctrina Vetulla». Tras acordar esto, abandonaron todos los monasterios, incluido el Mahāvihāra, y partieron hacia la región de Rohaṇa y la zona de Malaya. เวตุลฺลวาโท La doctrina Vetulla กีทิโส เวตุลฺลวาโท นาม, ยโต มหาวิหารวาสิโน อติวิย ชิคุจฺฉึสูติ? อิทานิ เวตุลฺลวาทสฺส สรูปํ สพฺพากาเรน ปกาเสตุํ น สกฺกา, เวตุลฺลนาเมน โปตฺถกานํ วา นิกายสฺส วา เอตรหิ อปากฏภาวโต. อภิธมฺมปิฏเก ปน กถาวตฺถุอฏฺฐกถายํ กติปยา เวตุลฺลวาทา อาคตา. กถํ? – ¿Cómo es la llamada doctrina Vetulla, por la cual los residentes del Mahāvihāra sintieron tanto asco y repugnancia? Actualmente no es posible exponer la naturaleza de la doctrina Vetulla en todos sus aspectos, debido a que ni los libros ni la escuela con el nombre de Vetulla son conocidos hoy en día. No obstante, en el comentario del Kathāvatthu del Abhidhammapiṭaka, aparecen algunas tesis de la doctrina Vetulla. ¿Cuáles son? — ‘‘ปรมตฺถโต มคฺคผลาเนว สงฺโฆ, มคฺคผเลหิ อญฺโญ สงฺโฆ นาม นตฺถิ, มคฺคผลานิ จ น กิญฺจิ ปฏิคฺคณฺหนฺติ, ตสฺมา น วตฺตพฺพํ สงฺโฆ ทกฺขิณํ ปฏิคฺคณฺหาตี’’ติ จ (๑). (1) «En sentido último, solo las Sendas y los Frutos constituyen el Saṅgha; no existe un Saṅgha aparte de las Sendas y los Frutos. Y dado que las Sendas y los Frutos no pueden recibir nada, por lo tanto, no debe decirse que el Saṅgha recibe ofrendas». ‘‘มคฺคผลาเนว สงฺโฆ นาม, น จ ตานิ ทกฺขิณํ วิโสเธตุํ สกฺโกนฺติ, ตสฺมา น วตฺตพฺพํ สงฺโฆ ทกฺขิณํ วิโสเธตี’’ติ จ (๒). (2) «Solo las Sendas y los Frutos son llamados Saṅgha, y estos no son capaces de purificar (hacer meritoria) la ofrenda; por lo tanto, no debe decirse que el Saṅgha purifica la ofrenda». ‘‘มคฺคผลาเนว สงฺโฆ นาม, น จ ตานิ กิญฺจิ ภุญฺชนฺติ, ตสฺมา น วตฺตพฺพํ สงฺโฆ ภุญฺชติ ปิวติ ขาทติ สายตี’’ติ จ (๓). (3) «Solo las Sendas y los Frutos son llamados Saṅgha, y estos no comen nada; por lo tanto, no debe decirse que el Saṅgha come, bebe, mastica o degusta». มคฺคผลาเนว สงฺโฆ นาม, น จ สกฺกา เตสํ กิญฺจิ ทาตุํ, น จ เตหิ ปฏิคฺคณฺหิตุํ, นาปิ เตสํ ทาเนน โกจิ อุปกาโร อิชฺฌติ, ตสฺมา น วตฺตพฺพํ สงฺฆสฺส ทินฺนํ มหปฺผล’’นฺติ จ (๔). (4) Solo los Senderos y los Frutos son llamados Saṅgha; no es posible darles nada, ni ellos pueden recibir nada, ni a través de una donación a ellos se logra ningún beneficio; por lo tanto, no debe decirse que lo dado al Saṅgha es de gran fruto. ‘‘พุทฺโธ ภควา น กิญฺจิ ปริภุญฺชติ, โลกานุวตฺตนตฺถํ ปน ปริภุญฺชมานํ วิย อตฺตานํ ทสฺเสติ, ตสฺมา นิรุปการตฺตา น วตฺตพฺพํ ตสฺมึ ทินฺนํ มหปฺผล’’นฺติ จ (๕). (5) El Bienaventurado Buda no consume nada; sin embargo, se muestra a sí mismo como si consumiera por el bien de conformarse al mundo. Por lo tanto, al no tener utilidad, no debe decirse que lo dado a Él es de gran fruto. ‘‘ภควา [Pg.28] ตุสิตภวเน นิพฺพตฺโต ตตฺเถว วสติ, น มนุสฺสโลกํ อาคจฺฉติ, นิมฺมิตรูปมตฺตกํ ปเนตฺถ ทสฺเสตี’’ติ จ (๖). (6) El Bienaventurado nació en el reino de Tusita y reside allí mismo; no viene al mundo de los hombres; más bien, solo manifiesta aquí una forma creada (nimmita-rūpa). ‘‘ตุสิตปุเร ฐิโต ภควา ธมฺมเทสนตฺถาย อภินิมฺมิตํ เปเสสิ, เตน เจว, ตสฺส จ เทสนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน ธมฺโม เทสิโต, น พุทฺเธน ภควตา’’ติ จ (๗). (7) Permaneciendo en la ciudad de Tusita, el Bienaventurado envió a un ser creado con el propósito de enseñar el Dhamma; el Dhamma fue enseñado por ese ser creado y por el venerable Ānanda, quien recibió esa enseñanza, y no por el propio Bienaventurado Buda. ‘‘เอกาธิปฺปาเยน เมถุโน ธมฺโม ปฏิเสวิตพฺโพ. อยํ ปเนตฺถ อตฺโถ – การุญฺเญน วา เอเกน อธิปฺปาเยน เอกาธิปฺปาโย, สํสาเร วา เอกโต ภวิสฺสามาติ อิตฺถิยา สทฺธึ พุทฺธปูชาทีนิ กตฺวา ปณิธิวเสน เอโก อธิปฺปาโย อสฺสาติ เอกาธิปฺปาโย, เอวรูโป ทฺวินฺนมฺปิ ชนานํ เอกาธิปฺปาโย เมถุโน ธมฺโม ปฏิเสวิตพฺโพ’’ติ จ (๘) เอวํ เวตุลฺลวาทีนํ ลทฺธิโย อาคตา, เอตฺตกาเยว เนสํ วาทา เถรวาทคนฺถวเสน ทานิ ปญฺญายนฺติ. (8) El acto sexual puede ser practicado con un propósito común. El significado aquí es: ya sea por compasión, con un solo propósito, existe un propósito común; o con el deseo de renacer juntos en el saṃsāra, habiendo realizado ofrendas al Buda junto con una mujer y formulando un anhelo (paṇidhana), existe un solo propósito; tal acto sexual con un propósito común de ambas personas puede ser practicado. Estas son las doctrinas de los Vetullavādins; hasta este punto se conocen sus enseñanzas según los textos de la tradición Theravāda. เอตฺถ จ อาทิโต จตูหิ วาเทหิ สุตฺตนฺตาคตสงฺโฆ จ มิจฺฉา คหิโต, วินยาคตสงฺโฆ จ สพฺพถา ปฏิกฺขิตฺโต. ตทนนฺตรํ ตโย วาทา อิสฺสรนิมฺมานวาทานุวตฺตกา. อนฺติมสฺส ปน อสทฺธมฺมวาทภาโว อติวิย ปากโฏติ. En este contexto, mediante los primeros cuatro puntos de vista, el Saṅgha que aparece en los Suttas es interpretado erróneamente, y el Saṅgha que aparece en el Vinaya es totalmente rechazado. Los siguientes tres puntos de vista siguen la doctrina de la creación por un dios (Issara). La naturaleza de la última como una enseñanza falsa (asaddhamma) es extremadamente evidente. อภิธมฺมสมุจฺจเย ปน เวตุลฺลปิฏกสฺส โพธิสตฺตปิฏกภาโว ปกาสิโต, ตสฺมา สทฺธมฺมปุณฺฑริกสุตฺตาทิเก โพธิสตฺตปิฏเก อาคตวาโทปิ ‘‘เวตุลฺลวาโท’’ติ เวทิตพฺโพ. En el Abhidhammasamuccaya, se declara que el Vetulla-piṭaka es el Bodhisatta-piṭaka; por lo tanto, las doctrinas que aparecen en el Bodhisatta-piṭaka, tales como el Saddharmapuṇḍarīka-sutta y otros, deben ser conocidas como 'Vetullavāda'. มหาวิหารนาสนํ La destrucción del Mahāvihāra มหาวิหารวาสีสุ ปน วุตฺตปฺปกาเรน สพฺพวิหาเร ฉฑฺเฑตฺวา คเตสุ สงฺฆมิตฺโต ปาปภิกฺขุ ราชานํ สญฺญาเปตฺวา โลหปาสาทาทิเก จตุสฏฺฐฺยาธิเก ติสตมตฺเต ปริเวณปาสาเท นาเสตฺวา สมูลํ อุทฺธราเปตฺวา อภยคิริวิหารํ อานยาเปสิ. วิหารภูมิยญฺจ กสาเปตฺวา อปรณฺเณ วปาเปสิ. เอวํ ตทา มหาวิหาโร นว วสฺสานิ ภิกฺขูหิ สุญฺโญ อโหสิ อาวาสวิรหิโต จ. อถ ราชา เมฆวณฺณาภยสฺส นาม กลฺยาณมิตฺตภูตสฺส อมจฺจสฺส สนฺตชฺชนปุพฺพงฺคเมน วจเนน [Pg.29] มหาวิหารํ ปุน ปากติกํ กตฺวา เต จาปิ อปกฺกนฺเต ภิกฺขู อาเนตฺวา จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐหิ. Cuando los residentes del Mahāvihāra se marcharon, abandonando todos los monasterios de la manera mencionada, el malvado monje Saṅghamitta persuadió al rey para que destruyera unos trescientos sesenta y cuatro pabellones y recintos, incluyendo el Lohapāsāda, haciéndolos demoler desde sus cimientos y trasladar los materiales al Abhayagiri-vihāra. También hizo que el terreno del monasterio fuera arado y sembrado con legumbres. Así, en aquel tiempo, el Mahāvihāra estuvo vacío de monjes y carente de viviendas durante nueve años. Posteriormente, el rey, tras ser reprendido y persuadido por el ministro Meghavaṇṇābhaya, quien era su buen amigo (kalyāṇamitta), restauró el Mahāvihāra a su estado original, trajo de vuelta a los monjes que se habían marchado y los atendió con los cuatro requisitos. เชตวนวาสินิกายุปฺปตฺติ El origen de la secta de los residentes de Jetavana ปุนปิ ราชา ทกฺขิณารามวาสิมฺหิ ชิมฺหมานเส กุหกติสฺสตฺเถเร ปสนฺโน หุตฺวา ตสฺสตฺถาย มหาวิหารสีมพฺภนฺตเร โชติวนุยฺยาเน เชตวนวิหารํ กาเรตุมารภิ. มหาวิหารวาสิโน ภิกฺขู ตํ นิวาเรตุํ อสกฺโกนฺตา ปุนปิ ตโต อปกฺกมึสุ. ตทาปิ มหาวิหาโร นว มาสานิ ภิกฺขูหิ สุญฺโญ อโหสิ. ราชา ปน อตฺตโน อชฺฌาสยวเสเนว ตตฺถ เชตวนวิหารํ กาเรตฺวา ตสฺส กุหกติสฺสตฺเถรสฺส อทาสิเยว. ตตฺถ ทกฺขิณคิริวิหารโต สาคลิยา ภิกฺขู อาคนฺตฺวา วสึสุ. ปจฺฉา จ เต อมฺพสามเณรสิลากาลรญฺโญ กาเล (๑๐๖๗-๑๐๘๐-พุ-ว) เวตุลฺลวาทิโน อเหสุํ. Nuevamente, el rey, habiendo depositado su confianza en el anciano Kohaka Tissa, un residente del Dakkhiṇārāma de mente tortuosa, comenzó a construir para él el Jetavana-vihāra en el jardín de Joti, dentro de los límites del Mahāvihāra. Los monjes residentes del Mahāvihāra, al no poder impedírselo al rey, se marcharon de allí una vez más. En aquel entonces, el Mahāvihāra estuvo vacío de monjes durante nueve meses. El rey, siguiendo su propio deseo, construyó allí el Jetavana-vihāra y se lo entregó a dicho anciano Kohaka Tissa. Allí vinieron a residir los monjes Sāgaliya del Dakkhiṇagiri-vihāra. Posteriormente, durante el tiempo del rey Ambasāmaṇera Silākāla (años 1067-1080 de la era de Buda), los monjes residentes del Jetavana-vihāra se convirtieron en seguidores de la doctrina Vetullavāda. เอวํ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส สีหฬทีปมาคมนกาลโต (๙๖๕-พุ-ว) ปุพฺเพเยว วิสุทฺธตฺเถรวาทีหิ มหาวิหารวาสีหิ วิรุทฺธสมยา อภยคิริวาสิโน (๔๕๕-พุ-ว) สาคลิยา (๗๙๗-๘๑๐-พุ-ว) เชตวนวาสิโน (๘๒๙-๘๔๕-พุ-ว) จาติ ตโย นิกายา อุปฺปนฺนา อเหสุํ. เตสุ ปน อภยคิริวาสิโนเยว วิเสสโต ปากฏา เจว โหนฺติ พลวนฺโต จ. ตถา หิ เต วิสุทฺธตฺเถรวาทปิฏกญฺจ วชฺชิปุตฺตกปริยาปนฺนธมฺมรุจินิกายปิฏกญฺจ มหิสาสกาทินิกายปิฏกญฺจ มหายานปิฏกญฺจ สมฺปฏิจฺฉนฺติ. เตสุ ธมฺมรุจินิกายปิฏกสฺส สมฺปฏิจฺฉิตภาโว ปากโฏเยว. มหิสาสกาทินิกายปิฏกสฺส สมฺปฏิจฺฉิตภาโว ปน ผาหิยนฺนามสฺส จินภิกฺขุโน อทฺธานกฺกมสลฺลกฺขณกถาย เจว อฏฺฐกถาสุ ปฏิกฺขิตฺตวณฺณปิฏกาทินามวเสน จ เวทิตพฺโพ, ตถา มหายานปิฏกสฺส สมฺปฏิจฺฉิตภาโวปิ. De esta manera, incluso antes de la llegada del venerable maestro Buddhaghosa a la isla de Ceilán (año 965 de la era de Buda), ya habían surgido tres sectas con doctrinas opuestas a los residentes del Mahāvihāra, quienes eran seguidores del Theravāda puro: la de los residentes de Abhayagiri (año 455), la de los Sāgaliya (años 797-810) y la de los residentes de Jetavana (años 829-845). Entre ellas, solo los residentes de Abhayagiri eran especialmente prominentes y poderosos. En efecto, ellos aceptaban y enseñaban tanto el Piṭaka del Theravāda puro como el Piṭaka de la secta Dhammaruci, perteneciente a los Vajjiputtakas, el Piṭaka de las sectas Mahisāsaka y otras, y el Piṭaka del Mahāyāna. De entre ellos, la aceptación del Piṭaka de la secta Dhammaruci es bien conocida. La aceptación del Piṭaka de las sectas Mahisāsaka y otras se conoce a través del relato del viaje del monje chino Faxian (Phāhiya) y por los nombres como Vaṇṇa-piṭaka, etc., que son rechazados en los Comentarios; del mismo modo se conoce la aceptación del Piṭaka del Mahāyāna. ผาหิยมทฺธานกฺกมกถา El relato del viaje de Faxian ผาหิยนฺนาเมน หิ จินภิกฺขุนา ๙๕๖-พุทฺธวสฺเส สีหฬทีปโต สกฺกตภาสาโรปิตํ มหิสาสกวินยปิฏกญฺจ ทีฆาคโม จ สํยุตฺตาคโม จ สนฺนิปาตปิฏกญฺจ อตฺตนา สห จินรฏฺฐมานีตนฺติ ตสฺส อทฺธานกฺกมกถายํ [Pg.30] ทสฺสิตํ. ตญฺจ สพฺพํ อภยคิริวิหารโตเยว ลทฺธมสฺส, มหาวิหารวาสีนํ สกฺกตาโรปิตปิฏกาภาวโต. อฏฺฐกถายํ ปฏิกฺขิตฺตวณฺณปิฏกาทีนิ จ ตตฺเถว ภเวยฺยุํ, มหาวิหารวาสีหิ เตสํ อปฺปฏิคฺคหิตภาวโต. ตถา ‘‘ผาหิยมฺภิกฺขุสฺส สีหฬทีเป ปฏิวสนกาเล (๙๕๔-๙๕๖-พุ-ว) มหาวิหาเร ติสหสฺสมตฺตา ภิกฺขู วสนฺติ, เต เถรวาทปิฏกเมว อุคฺคณฺหนฺติ, น มหายานปิฏกํ. อภยคิริวิหาเร ปญฺจสหสฺสมตฺตา ภิกฺขู วสนฺติ, เต ปน ทฺเวปิ ปิฏกานิ อุคฺคณฺหนฺติ มหายานปิฏกญฺเจว เถรวาทปิฏกญฺจา’’ติ จ เตเนว จินภิกฺขุนา ทสฺสิตํ. En el relato de su viaje, el monje chino llamado Faxian indica que en el año 956 de la era de Buda llevó consigo a China desde la isla de Ceilán el Vinaya-piṭaka de la secta Mahisāsaka puesto en sánscrito, el Dīgha-āgama, el Saṃyutta-āgama y el Sannipāta-piṭaka (colección de sutras). Probablemente obtuvo todo esto únicamente del Abhayagiri-vihāra, debido a la ausencia de un Piṭaka puesto en sánscrito entre los residentes del Mahāvihāra. El Vaṇṇa-piṭaka y otros textos rechazados en los Comentarios también debieron estar allí mismo, dado que no fueron aceptados por los residentes del Mahāvihāra. Asimismo, el propio monje chino señaló que: 'Durante el tiempo de residencia del monje Faxian en la isla de Ceilán (años 954-956 de la era de Buda), en el Mahāvihāra residían unos tres mil monjes; ellos estudian solo el Piṭaka del Theravāda y no el Piṭaka del Mahāyāna. En el Abhayagiri-vihāra residen unos cinco mil monjes; ellos, en cambio, estudian ambos Piṭakas, tanto el Piṭaka del Mahāyāna como el Piṭaka del Theravāda'. ยสฺมา ปน อภยคิริวาสิโน มหายานปิฏกมฺปิ อุคฺคณฺหนฺติ, ตสฺมา ตสฺมึ วิหาเร มหายานิกานํ ปธานาจริยภูเตหิ อสฺสโฆสนาคชฺชุเนหิ กตคนฺถาปิ สํวิชฺชมานาเยว ภเวยฺยุํ, ตโตเยว เตสํ นยญฺจ นามญฺจ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโรปิ อญฺเญปิ ตํกาลิกา มหาวิหารวาสิโน สุตสมฺปนฺนา เถรา ชาเนยฺยุํเยว. อปิจ ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ สมุทฺทสมีเป คุนฺตาชนปเท นาคารชุนโกณฺฑํ นาม ฐานมตฺถิ, ยตฺถ นาคชฺชุโน มหายานิกานํ ปธานาจริยภูโต วสนฺโต พุทฺธสาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. อาจริยพุทฺธโฆสสฺส จ ตนฺเทสิกภาวนิมิตฺตํ ทิสฺสติ, ตํ ปจฺฉโต (๓๓-ปิฏฺเฐ) อาวิภวิสฺสติ. ตสฺมาปิ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร นาคชฺชุนสฺส จ อสฺสโฆสสฺส จ นยญฺจ นามญฺจ ชาเนยฺยเยวาติ สกฺกา อนุมินิตุํ. Debido a que los monjes de Abhayagiri también estudian el Pitaka Mahayana, es probable que en ese monasterio existieran obras compuestas por Asvaghosha y Nagarjuna, los principales maestros de los mahayanistas. Por lo tanto, tanto el Thera Buddhaghosa como otros Theras eruditos de los moradores del Mahavihara de aquella época debieron conocer sus métodos y nombres. Además, en el sur de la India, cerca del mar en el distrito de Guntur, existe un lugar llamado Nagarjunakonda, donde Nagarjuna, el maestro principal de los mahayanistas, residió y estableció la Dispensación del Buda. Existen indicios de que el maestro Buddhaghosa procedía de esa región, lo cual se aclarará más adelante (en la página 33). Por consiguiente, se puede inferir que el Thera Buddhaghosa conocía el método y el nombre tanto de Nagarjuna como de Asvaghosha. ชานโตเยว ปน เตสํ นยสฺส วา นามสฺส วา อตฺตโน อฏฺฐกถายมปฺปกาสนํ เตสํ นิกายนฺตรภาวโตเยวสฺส. ตถา หิ เตสํ อสฺสโฆสนาคชฺชุนานํ อสฺสโฆโส เถรวาทโต ภินฺเนสุ เอกาทสสุ คเณสุ สพฺพตฺถิวาทคเณ ปริยาปนฺโน, นาคชฺชุโน จ มหาสงฺฆิก-เจติยวาทิคณาทีหิ ชาเต มหายานนิกาเย ปริยาปนฺโน, [Pg.31] มหาวิหารวาสิโน จ อาทิโตเยว ปฏฺฐาย นิกายนฺตรสมเยหิ อสมฺมิสฺสนตฺถํ อตฺตโน ปิฏกํ อตีว อาทรํ กตฺวา รกฺขนฺติ, อยญฺจ อาจริยพุทฺธโฆโส เตสมญฺญตโร. วุตฺตญฺหิ ตสฺส คนฺถนิคมเนสุ ‘‘มหาวิหารวาสีนํ วํสาลงฺการภูเตนา’’ติ. ตสฺมา ‘‘อาจริยพุทฺธโฆโส เตสํ นยํ ชานนฺโตเยว อตฺตโน คนฺเถสุ นิกายนฺตรสมเยหิ อสมฺมิสฺสนตฺถํ นปฺปกาเสสี’’ติ เวทิตพฺพํ. El hecho de que, aun conociéndolos, no mencionara sus métodos o nombres en sus propios comentarios se debe probablemente a que pertenecían a otras sectas. Pues, entre ellos, Asvaghosha pertenecía a la secta Sarvastivada, una de las once sectas que se separaron del Theravada; y Nagarjuna pertenecía a la secta Mahayana, surgida de las sectas Mahasanghika, Cetiyavada y otras. Los moradores del Mahavihara, desde el principio, protegieron su Pitaka con gran esmero para evitar la mezcla con las doctrinas de otras sectas, y este maestro Buddhaghosa era uno de ellos. En las conclusiones de sus obras se afirma: 'por Buddhaghosa, quien es un adorno del linaje de los moradores del Mahavihara'. Por lo tanto, debe entenderse que el maestro Buddhaghosa, aun conociendo sus métodos, no los expuso en sus propias obras para evitar la mezcla con las doctrinas de otras sectas. เอตฺตาวตา จ ยานิ ‘‘โพธิมณฺฑสมีปมฺหิ, ชาโต พฺราหฺมณมาณโว’’ติอาทินา วุตฺตสฺส มหาวํสวจนสฺส วิจารณมุเขน อาจริยพุทฺธโฆสสฺส วมฺภนวจนานิ ธมฺมานนฺทโกสมฺพินา วุตฺตานิ, ตานิ อมูลกภาเวน อนุวิจาริตานิ. ตถาปิ ‘‘อาจริยพุทฺธโฆโส โพธิมณฺฑสมีเป ชาโต’’ติ เอตํ ปน อตฺถํ สาเธตุํ ทฬฺหการณํ น ทิสฺสเตว ฐเปตฺวา ตํ มหาวํสวจนํ, ยมฺปิ พุทฺธโฆสุปฺปตฺติยํ วุตฺตํ, ตมฺปิ มหาวํสเมว นิสฺสาย วุตฺตวจนตฺตา น ทฬฺหการณํ โหตีติ. Con esta explicación, se ha analizado la falta de fundamento de las palabras de difamación dichas por Dharmananda Kosambi contra el maestro Buddhaghosa, basadas en el examen de las palabras del Mahavamsa que dicen: 'Cerca del Bodhimanda, nació un joven brahmán', etc. Sin embargo, para confirmar este punto de que 'el maestro Buddhaghosa nació cerca del Bodhimanda', no se encuentra ninguna razón sólida aparte de esa declaración del Mahavamsa; e incluso lo que se dice en el Buddhaghosuppatti, al basarse en el propio Mahavamsa, no constituye una prueba sólida. มรมฺมรฏฺฐิกภาวกถา Relato sobre su origen en el país de Myanmar เอกจฺเจ ปน มรมฺมรฏฺฐิกา ‘‘อาจริยพุทฺธโฆโส มรมฺมรฏฺเฐ สถุํ นาม นครโต สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สงฺคหฏฺฐกถาโย อกาสี’’ติ วทนฺติ. ตํ ธมฺมานนฺเทน อนุชานิตฺวา ‘‘ตมฺปิ โถกํ ยุตฺติสมฺปนฺนํ, อหํ เอวํ สทฺทหามิ ‘พุทฺธโฆโส ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ เตลงฺคชาติโก’ติ, เตลงฺคชาติกา จ พหู ชนา มรมฺมรฏฺเฐ จ อินฺโทจิน รฏฺเฐ จ คนฺตฺวา วสนฺติ, ตลฺหิง? อิติ โวหาโร จ ตโตเยว เตลงฺคปทโต อุปฺปนฺโน. ตถา ‘พุทฺธโฆโส อฏฺฐกถาโย กตฺวา สีหฬทีปโต มรมฺมรฏฺฐํ คนฺตฺวา ปจฺฉิมภาเค ตตฺเถว วสี’ติปิ คเหตุํ สกฺกา, ตสฺส หิ คนฺถา มรมฺมรฏฺเฐ สีหฬรฏฺฐโตปิ สุรกฺขิตตรา โหนฺตี’’ติ จ วตฺวา ปติฏฺฐาปิตํ. Algunos eruditos de Myanmar afirman que 'el maestro Buddhaghosa fue desde la ciudad de Thaton en el país de Myanmar a la isla de Ceilán y compuso los comentarios recopilatorios'. Dharmananda, aceptando esto en parte, sostuvo: 'Eso también tiene algo de lógica; yo creo que Buddhaghosa era de la etnia Telugu del sur de la India. Muchos Telugus fueron a vivir a Myanmar y a Indochina, y el término birmano "Talain" proviene de la palabra "Telanga". Asimismo, se puede considerar que Buddhaghosa, tras componer los comentarios, fue de Ceilán a Myanmar y vivió allí en la última parte de su vida, pues sus obras están mejor preservadas en Myanmar que en la propia isla de Ceilán'. ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิกภาวยุตฺติ Lógica sobre su origen en el sur de la India พหู ปน อาธุนิกา วิจกฺขณา ธมฺมานนฺทาทโย ‘‘อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิโก’’ติ วทนฺติ. อยํ ปเนตฺถ ยุตฺติ, เยภุยฺเยน หิ อฏฺฐกถาฏีกาการา เถรา ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิกาเยว. ตถา [Pg.32] หิ พุทฺธวํสฏฺฐกถาย จ อภิธมฺมาวตารฏฺฐกถาย จ วินยวินิจฺฉยฏฺฐกถาย จ การโก อาจริยพุทฺธทตฺตตฺเถโร โจฬรฏฺเฐ ตมฺพปณฺณินทิยํ อุรคนคเร ชาโต อาจริยพุทฺธโฆเสน เอกกาลิโก จ. ปรมตฺถวินิจฺฉย-นามรูปปริจฺเฉท-อภิธมฺมตฺถสงฺคหานํ การโก อาจริยอนุรุทฺธตฺเถโร กญฺจิวรรฏฺเฐ กาเวรินครชาติโก. ขุทฺทกนิกายปริยาปนฺนอุทานาทิปาฬิยา สํวณฺณนาภูตาย ปรมตฺถทีปนิยา การโก อาจริยธมฺมปาลตฺเถโรปิ ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ กญฺจิปุรชาติโก. ตเถวายมฺปีติ เวทิตพฺโพ. วุตฺตญฺหิ มโนรถปูรณิยา นาม องฺคุตฺตรฏฺฐกถาย นิคมเน – Muchos eruditos modernos, incluidos Dharmananda y otros, afirman que 'el Thera Buddhaghosa era del sur de la India'. La lógica en esto es que la mayoría de los Theras que compusieron comentarios y subcomentarios eran del sur de la India. Por ejemplo, el maestro Thera Buddhadatta, autor del comentario del Buddhavamsa, del Abhidhammavatara y del Vinayavinicchaya, nació en la ciudad de Uragapura, junto al río Tambapanni en el reino de Chola, y fue contemporáneo del maestro Buddhaghosa. El maestro Thera Anuruddha, autor del Paramatthavinicchaya, del Namarupapariccheda y del Abhidhammatthasangaha, nació en la ciudad de Kaveri en el reino de Kancivara. El maestro Thera Dhammapala, autor del Paramatthadipani (comentario del Udana y otros textos del Khuddaka Nikaya), también nació en Kancipura, en el sur de la India. De la misma manera debe entenderse respecto a este. Pues se dice en la conclusión del Manorathapurani, el comentario del Anguttara Nikaya: ‘‘อายาจิโต สุมตินา, เถเรน ภทนฺตโชติปาเลน; กญฺจิปุราทีสุ มยา, ปุพฺเพ สทฺธึ วสนฺเตนา’’ติ. ‘Fue solicitado por el Thera Bhadanta Jotipala, de excelente sabiduría, con quien residí anteriormente en Kancipura y otros lugares’. เอตฺถ จ กญฺจิปุรํ นาม มทรสนครสฺส อีสกํ ปจฺฉิมนิสฺสิเต ทกฺขิณทิสาภาเค ปญฺจจตฺตาลีสมิลปฺปมาเณ ปเทเส อิทานิ กญฺชีวร อิติ โวหริตนครเมว. Y aquí, Kancipura es la misma ciudad que hoy se llama Kanjivaram, situada en una región a unas cuarenta y cinco millas al suroeste de la ciudad de Madrás. ตถา ปปญฺจสูทนิยา นาม มชฺฌิมฏฺฐกถาย นิคมเนปิ – Asimismo, en la conclusión del Papañcasudani, el comentario del Majjhima Nikaya: ‘‘อายาจิโต สุมตินา, เถเรน พุทฺธมิตฺเตน; ปุพฺเพ มยูรทูต ปฏฺฏนมฺหิ สทฺธึ วสนฺเตนา’’ติ – วุตฺตํ. ‘Fue solicitado por el Thera Buddhamitta, de excelente sabiduría, con quien residí anteriormente en el puerto de Mayuraduta’. เอตฺถ จ มยูรทูตปฏฺฏนํ นาม อิทานิ มทรสนครสมีเป มิลโปร อิติ โวหริตฏฺฐานนฺติ โปราณปฺปวตฺติคเวสีหิ วุตฺตํ. Y aquí, el puerto de Mayuraduta es el lugar que hoy se llama Mylapore, cerca de la ciudad de Madrás, según los investigadores de la historia antigua. อิมาหิ ปน นิคมนคาถาหิ ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐเยว นิวุตฺถปุพฺพตํ ปกาเสติ, โพธิมณฺฑสมีเป วา, มรมฺมรฏฺเฐ วา นิวุตฺถปุพฺพตาย ปกาสนญฺจ น ทิสฺสติ. เตน อาจริยพุทฺธโฆโส ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิโก น โหตีติ น สกฺกา ปฏิกฺขิปิตุํ. A través de estos versos finales, él declara únicamente que residió anteriormente en el sur de la India, y no se encuentra ninguna mención de que residiera cerca del Bodhimanda o en Myanmar. Por lo tanto, no se puede negar que el maestro Buddhaghosa fuera del sur de la India. สมนฺตปาสาทิกายมฺปิ วินยฏฺฐกถายํ (๓, ๑๓) อาจริเยน เอวํ วุตฺตํ – También en el Samantapasadika, el comentario del Vinaya (3, 13), el maestro dijo lo siguiente: ‘‘ยํ [Pg.33] ปน อนฺธกฏฺฐกถายํ ‘อปริกฺขิตฺเต ปมุเข อนาปตฺตีติ ภูมิยํ วินา ชคติยา ปมุขํ สนฺธาย กถิต’นฺติ วุตฺตํ, ตํ อนฺธกรฏฺเฐ ปาเฏกฺกสนฺนิเวสา เอกจฺฉทนา คพฺภปาฬิโย สนฺธาย วุตฺต’’นฺติ. ‘En cuanto a lo que se dice en el Comentario de los Andhakas: "En un porche sin recinto no hay ofensa", refiriéndose a un porche en el suelo sin plataforma, eso se dijo refiriéndose a las hileras de habitaciones individuales bajo un solo techo que existen por separado en el país de los Andhakas’. อิมินา ปน วจเนน ‘‘อนฺธกฏฺฐกถา อนฺธกรฏฺฐิเกหิ เถเรหิ กตา’’ติ ปากฏา โหติ, อาจริยพุทฺธโฆโสปิ จ อนฺธกฏฺฐกถาย สนฺธายภาสิตมฺปิ ตนฺเทสิกคพฺภปาฬิสนฺนิเวสาการมฺปิ สุฏฺฐุ ชานาติ, ตสฺมา ตนฺเทสิโก น โหตีติ น สกฺกา วตฺตุนฺติ. Por estas palabras, se hace evidente que 'el Comentario Andhaka fue realizado por los monjes (theras) de la región de Andhaka'. El maestro Buddhaghosa también conoce bien tanto el significado intencionado del Comentario Andhaka como la disposición arquitectónica de las cámaras interiores propia de esa región; por lo tanto, no se puede decir que no fuera oriundo de aquel lugar. ตถา อิมสฺสปิ วิสุทฺธิมคฺคสฺส นิคมเน – ‘‘โมรณฺฑเขฏกวตฺตพฺเพนา’’ติ วุตฺตํ. เอตฺถ จ เขโฏติ ปทสฺส คาโมติ วา, ชานปทานํ กสฺสกานํ นิวาโสติ วา, ขุทฺทกนครนฺติ วา ตโย อตฺถา สกฺกตาภิธาเน ปกาสิตา, ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐสุ จ ยาวชฺชตนาปิ คาโม เขฑาติ โวหรียติ. ตสฺมา โมรณฺฑวฺหเย เขเฏ ชาโต โมรณฺฑเขฏโก, โมรณฺฑเขฏโก อิติ วตฺตพฺโพ โมรณฺฑเขฏกวตฺตพฺโพ, เตน โมรณฺฑเขฏกวตฺตพฺเพนาติ วจนตฺถํ กตฺวา ‘‘โมรณฺฑคาเม ชาโตติ วตฺตพฺเพน เถเรนา’’ติ อตฺโถ คเหตพฺโพ. อิทานิ ปน ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ คุนฺตาชนปเท นาคารชุนโกณฺฑโต เอกปณฺณาสมิลมตฺเต (๕๑) อมรวติโต จ อฏฺฐปณฺณาสมิลมตฺเต (๕๘) ปเทเส โกตเนมลิปุรีติ จ คุนฺทลปลฺลีติ จ โวหริตํ ฐานทฺวยมตฺถิ, ตตฺถ จ พหูนิ พุทฺธสาสนิกโปราณสนฺตกานิ ทิฏฺฐานิ, เนมลีติ เตลคุโวหาโร จ โมรสฺส, คุนฺทลุ อิติ จ อณฺฑสฺส, ตสฺมา ตํ ฐานทฺวยเมว ปุพฺเพ โมรณฺฑเขโฏติ โวหริโต อาจริยพุทฺธโฆสสฺส ชาติคาโม ภเวยฺยาติ โปราณฏฺฐานคเวสีหิ คหิโต. ยสฺมา ปเนตํ ‘‘โมรณฺฑเขฏกวตฺตพฺเพนา’’ติ ปทํ ‘‘โมรณฺฑคามชาเตนา’’ติ ปทํ วิย ปาฬินยานุจฺฉวิกํ น โหติ, อญฺเญหิ จ พหูหิ วิเสสนปเทหิ เอกโต อฏฺฐตฺวา วิเสสฺยปทสฺส ปจฺฉโต วิสุํ ฐิตํ, อาคมฏฺฐกถาทีสุ จ น ทิสฺสติ, ตสฺมา เอตํ เกนจิ ตํกาลิเกน อาจริยสฺส ชาติฏฺฐานํ สญฺชานนฺเตน ปกฺขิตฺตํ วิย ทิสฺสตีติ. Asimismo, en la conclusión de este mismo Visuddhimagga, se dice: 'moraṇḍakheṭakavattabbenā' (por aquel que debe ser llamado habitante de Morandakhetaka). Aquí, para la palabra 'kheṭa', el diccionario sánscrito presenta tres significados: un pueblo, una morada de agricultores rurales o una ciudad pequeña; e incluso hasta el día de hoy, en las regiones del sur de la India, a un pueblo se le llama 'kheḍa'. Por lo tanto, quien nace en el 'kheṭa' (pueblo) llamado 'Moraṇḍa' (huevo de pavo real) se denomina 'Moraṇḍakheṭaka'. Aquel que debe ser llamado 'Moraṇḍakheṭaka' se denomina 'Moraṇḍakheṭakavattabbo'. Aplicando este análisis gramatical, se debe tomar el sentido como 'por el monje que es llamado nacido en el pueblo de Moraṇḍa'. Actualmente, en el distrito de Guntur, en el sur de la India, en un lugar a unas 51 millas de Nagarjunakonda y a unas 58 millas de Amaravati, existen dos sitios conocidos como Kotanemalipuri y Gundalapalli; allí se encuentran dispersas muchas ruinas antiguas relacionadas con la religión budista. En lengua telugu, 'nemalī' es el nombre del pavo real (mora) y 'gundalu' es el nombre del huevo (aṇḍa). Por lo tanto, los arqueólogos del gobierno de la India sostienen que esos dos lugares son probablemente el pueblo natal del maestro Buddhaghosa, que antiguamente se llamaba Moraṇḍakheṭaka. Sin embargo, dado que el término 'moraṇḍakheṭakavattabbenā' no se ajusta tan bien a las reglas del pali como el término 'moraṇḍagāmajātenā', y puesto que aparece solo y separado después del sustantivo, a diferencia de otros muchos epítetos que preceden al sustantivo, y no se encuentra en las conclusiones de otros comentarios (Aṭṭhakathās), parece ser que fue insertado posteriormente por alguien que conocía el lugar de nacimiento del maestro en aquella época. อิเมสุ ปน ตีสุ ‘‘อาจริยพุทฺธโฆโส โพธิมณฺฑสมีเป ชาโตติ จ มรมฺมรฏฺฐิโกติ จ ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺฐิโก’’ติ จ วุตฺตวจเนสุ ปจฺฉิมเมว พลวตรํ โหติ อาจริยสฺเสว วจนนิสฺสิตตฺตา, ตสฺมา [Pg.34] ตเทว นิสฺสาย อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อุปฺปตฺติ เอวํ เวทิตพฺพา. De estas tres afirmaciones —que el maestro Buddhaghosa nació cerca de Bodhimaṇḍa, que era del reino de Myanmar o que era del sur de la India—, la última es la más sólida por apoyarse en las propias palabras del maestro. Por lo tanto, basándose en ella, debe conocerse el origen del venerable maestro Buddhaghosa de la siguiente manera. อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติ Biografía del venerable maestro Buddhaghosa อาจริยพุทฺธโฆโส ทสเม พุทฺธวสฺสสตเก (๙๐๑-๑๐๐๐-พุ-ว) ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ โมรณฺฑคาเม พฺราหฺมณกุเล ชาโต, โส ตีสุ เวเทสุ เจว สพฺพวิชฺชาสิปฺปคนฺเถสุ จ ปารงฺคโต หุตฺวา พุทฺธสาสนธมฺมํ สุตฺวา ตมฺปิ อุคฺคณฺหิตุกาโม ตสฺมึเยว ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ เอกสฺมึ เถรวาทิกวิหาเร มหาวิหารวาสีนํ เรวตตฺเถรปฺปมุขานํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ปพฺพชฺชญฺเจว อุปสมฺปทญฺจ คณฺหิตฺวา ปิฏกตฺตยปาฬิมุคฺคณฺหิ. โส เอวํ ปิฏกตฺตยปาฬิมุคฺคณฺหนฺโตเยว อญฺญาสิ ‘‘อยเมกายนมคฺโค ทสฺสนวิสุทฺธิยา นิพฺพานสจฺฉิกิริยายา’’ติ. อาจริยุปชฺฌายา จ ตสฺส วิสิฏฺฐญาณปฺปภาวสมฺปนฺนภาวํ ญตฺวา ‘‘อิมสฺส พุทฺธสาสเน กิตฺติโฆโส พุทฺธสฺส วิย ปวตฺติสฺสตี’’ติ สมฺปสฺสมานา ‘‘พุทฺธโฆโส’’ติ นามมกํสุ. เตน วุตฺตํ ‘‘พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยนา’’ติ. El maestro Buddhaghosa nació en una familia brahmán en el pueblo de Moraṇḍa, en el sur de la India, durante el décimo siglo de la era budista (901-1000 E.B.). Tras alcanzar la maestría en los tres Vedas y en todos los tratados de artes y ciencias (vijjā-sippa), escuchó la doctrina de la religión budista y, deseando aprenderla, recibió la ordenación como novicio y como monje (upasampadā) en la propia región del sur de la India, en un monasterio Theravāda, ante los monjes de la orden del Mahāvihāra encabezados por el venerable Revata, y allí aprendió el texto pali del Tipiṭaka. Mientras aprendía el Tipiṭaka, comprendió: 'Este es el único camino para la purificación de la visión y la realización del Nibbāna'. Los maestros y preceptores, reconociendo su excepcional capacidad intelectual, previeron: 'La fama de este monje en la religión budista será como la del propio Buda', y por ello le dieron el nombre de 'Buddhaghosa' (la voz del Buda). Por eso se dice: 'Por aquel que posee el nombre de Buddhaghosa, otorgado por sus venerables maestros'. โส เอวํ ปิฏกตฺตยปาฬิมุคฺคณฺหิตฺวา มทรส นครสมีปฏฺฐานภูเต มยูรทูตปฏฺฏนมฺหิ จ กญฺจิปุราทีสุ จ วสนฺโต อนฺธกฏฺฐกถาย ปริจยํ กตฺวา ตาย อสนฺตุฏฺฐจิตฺโต สีหฬฏฺฐกถาสุปิ ปริจยํ กาตุกาโม ตา จ ปาฬิภาสมาโรเปตฺวา อภินวีกาตุมาสีสนฺโต สีหฬทีปมคมาสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล สีหฬทีเป มหานาโม นาม ราชา รชฺชํ กาเรติ, โส จ ราชา อภยคิริวาสีสุ ปสนฺโน เตเยว วิเสสโต ปคฺคณฺหาติ. Habiendo aprendido así el texto pali del Tipiṭaka, mientras residía en el puerto de Mayūradūta, cerca de la ciudad de Madrás, y en ciudades como Kañcipura, se familiarizó con el Comentario Andhaka. Al no quedar satisfecho con dicho comentario y deseando conocer también los comentarios de Sri Lanka (Sīhaḷa-aṭṭhakathā), con el anhelo de traducirlos al idioma pali y renovarlos, partió hacia la isla de Sri Lanka. En aquel tiempo, el rey llamado Mahānāma gobernaba en la isla de Sri Lanka, y dicho rey, devoto de los monjes residentes en el Abhayagiri, los favorecía y apoyaba especialmente. เอกจฺเจ ปน อาธุนิกา วิจกฺขณา เอวํ วทนฺติ ‘‘อาจริยพุทฺธโฆสสฺส สีหฬทีปาคมเนน สิริเมฆวณฺณราชกาลโต (๘๔๖-พุ-ว) ปุเรตรํเยว ภวิตพฺพ’’นฺติ. อิทญฺจ เนสํ การณํ, ตสฺส รญฺโญ นววสฺสกาเล (๘๕๕-พุ-ว) พุทฺธสฺส ทาฐาธาตุกลิงฺครฏฺฐโต สีหฬทีปมานีตา, ตโต ปฏฺฐาย สีหฬราชาโน อนุสํวจฺฉรํ มหนฺตํ ธาตุปูชาอุสฺสวํ กโรนฺติ. ยทิ จ อาจริยพุทฺธโฆโส ตโต ปจฺฉา สีหฬทีปมาคจฺเฉยฺย, ตมฺปิ ปาสาทิกํ มหุสฺสวํ ทิสฺวา อตฺตโน คนฺเถสุ ปกาเสยฺย ยถา ผาหิยํ นาม จินภิกฺขุ มหานามราชกาเล (๙๕๓-๙๗๕-พุ-ว) ตํ ทิสฺวา อตฺตโน อทฺธานกฺกมกถายํ ปกาเสสิ, น ปน อาจริยสฺส คนฺเถสุ [Pg.35] ตํปกาสนา ทิสฺสติ, เตเนตํ ญายติ ‘‘อาจริยพุทฺธโฆโส ทาฐาธาตุสมฺปตฺตกาลโต (๘๕๕-พุ-ว) ปุเรตรํเยว สีหฬทีปมาคนฺตฺวา อฏฺฐกถาโย อกาสี’’ติ. ตํ ปน น ทฬฺหการณํ โหติ, ติปิฏกปาฬิยา หิ อตฺถสํวณฺณนาย ยํ วา ตํ วา อตฺตโน ปจฺจกฺขทิฏฺฐํ ปกาเสตพฺพํ น โหติ, น จ อตฺถสํวณฺณนา อทฺธานกฺกมกถาสทิสา. กิญฺจ ภิยฺโย, สมนฺตปาสาทิกาย วินยฏฺฐกถายํ ทีปวํสโตปิ กิญฺจิ อาเนตฺวา ปกาสิตํ, ทีปวํเส จ ยาว มหาเสนราชกาลา (๘๑๙-๘๔๕-พุ-ว) ปวตฺติ ปกาสิตาติ สิริเมฆวณฺณราชกาลโต (๘๔๕-๘๗๓-พุ-ว) ปุพฺเพ ทีปวํโสเยว ลิขิโต น ภเวยฺย. ยทิ จ อฏฺฐกถาโย ตโต ปุพฺเพเยว กตา ภเวยฺยุํ, กถํ ตตฺถ ทีปวํโส สกฺกา ปกาเสตุนฺติ. Sin embargo, algunos eruditos modernos afirman: 'La llegada del maestro Buddhaghosa a la isla de Sri Lanka debió ser anterior al reinado del rey Sirimeghavaṇṇa (846 E.B.)'. Su razón es que, en el noveno año del reinado de dicho rey (855 E.B.), la reliquia del diente del Buda fue traída desde el reino de Kaliṅga a la isla de Sri Lanka; desde entonces, los reyes de Sri Lanka celebran anualmente un gran festival de adoración a la reliquia. Si el maestro Buddhaghosa hubiera llegado a la isla después de ese tiempo, habría presenciado ese admirable festival y lo habría mencionado en sus obras, tal como el monje chino Faxian lo vio durante el reinado del rey Mahānāma (entre los años 953 y 975 E.B.) y lo relató en su crónica de viaje; pero en las obras del maestro no se encuentra tal mención. Por ello se deduce: 'El maestro Buddhaghosa llegó a Sri Lanka y realizó los comentarios antes de la llegada de la reliquia del diente (855 E.B.)'. Pero esa no es una razón sólida; pues en un comentario aclaratorio sobre el texto pali del Tipiṭaka no se debe mencionar cualquier cosa que uno haya presenciado personalmente, y un comentario no es similar a una crónica de viaje. Además, en el Samantapāsādikā, el comentario del Vinaya, se citan algunos pasajes del Dīpavaṃsa; en el Dīpavaṃsa se relatan los acontecimientos hasta el reinado del rey Mahāsena (819-845 E.B.), por lo que es probable que el propio Dīpavaṃsa no hubiera sido escrito por completo antes del reinado del rey Sirimeghavaṇṇa (845-873 E.B.). Si los comentarios se hubieran realizado antes de ese tiempo, ¿cómo podría citarse en ellos el Dīpavaṃsa? อาจริยพุทฺธโฆโส ปน สีหฬทีปํ ปตฺตกาเล (๙๖๕-พุ-ว) มหาวิหารเมว คนฺตฺวา ตตฺถ สีหฬมหาเถรานํ สนฺติเก สีหฬฏฺฐกถาโย สุณิ. วุตฺตญฺหิ สมนฺตปาสาทิกายํ – El maestro Buddhaghosa, al llegar a la isla de Sri Lanka (965 E.B.), se dirigió únicamente al Mahāvihāra y allí estudió los comentarios cingaleses ante los grandes monjes de Sri Lanka. Pues se ha dicho en el Samantapāsādikā: ‘‘มหาอฏฺฐกถญฺเจว, มหาปจฺจริเมว จ; กุรุนฺทิญฺจาติ ติสฺโสปิ, สีหฬฏฺฐกถา อิมา. 'El Gran Comentario (Mahā-aṭṭhakathā), el Comentario de la Gran Balsa (Mahāpaccarī) y el Kurundī; estos tres son los comentarios cingaleses...' พุทฺธมิตฺโตติ นาเมน, วิสฺสุตสฺส ยสสฺสิโน; วินยญฺญุสฺส ธีรสฺส, สุตฺวา เถรสฺส สนฺติเก’’ติ. «Habiendo escuchado y aprendido en presencia del sabio anciano, famoso y renombrado, conocido por el nombre de Buddhamitta y experto en el Vinaya...». อิมินา ปน อฏฺฐกถาวจเนน มหาอฏฺฐกถาทีนํ ติสฺสนฺนํเยว อฏฺฐกถานํ สุตภาโว ทสฺสิโต. สมนฺตปาสาทิกายํ ปน สงฺเขปอนฺธกฏฺฐกถานมฺปิ วินิจฺฉโย ทสฺสิโตเยว, กสฺมา ปน ตา อาจริเยน สีหฬตฺเถรานํ สนฺติเก น สุตาติ? ตาสุ หิ อนฺธกฏฺฐกถา ตาว อนฺธกรฏฺฐิกภาวโต, กตปริจยภาวโต จ น สุตาติ ปากโฏเยวายมตฺโถ. สงฺเขปฏฺฐกถา ปน มหาปจฺจริฏฺฐกถาย สํขิตฺตมตฺตภาวโต น สุตาติ เวทิตพฺพา. ตถา หิ วชิรพุทฺธิฏีกายํ คนฺถารมฺภสํวณฺณนายํ จูฬปจฺจริฏฺฐกถาอนฺธกฏฺฐกถานมฺปิ อาทิ-สทฺเทน สงฺคหิตภาโว วุตฺโต, สารตฺถทีปนี-วิมติวิโนทนีฏีกาสุ ปน อนฺธกสงฺเขปฏฺฐกถานํ สงฺคหิตภาโว วุตฺโต, สมนฺตปาสาทิกายญฺจ จูฬปจฺจรีติ นามํ กุหิญฺจิปิ น ทิสฺสติ, มหาฏฺฐกถา มหาปจฺจรี กุรุนฺที อนฺธกสงฺเขปฏฺฐกถาติ [Pg.36] อิมานิเยว นามานิ ทิสฺสนฺติ, พหูสุ จ ฐาเนสุ ‘‘สงฺเขปฏฺฐกถายํ ปน มหาปจฺจริยญฺจ วุตฺต’’นฺติอาทินา ทฺวินฺนมฺปิ สมานวินิจฺฉโย ทสฺสิโต. ตสฺมา วชิรพุทฺธิยํ จูฬปจฺจรีติ วุตฺตฏฺฐกถา มหาปจฺจริโต อุทฺธริตฺวา สงฺเขเปน กตฏฺฐกถา ภเวยฺย, สา จ สงฺเขเปน กตตฺตา สงฺเขปฏฺฐกถา นาม ชาตา ภเวยฺย. เอวญฺจ สติ มหาปจฺจริยา สุตาย สาปิ สุตาเยว โหตีติ น สา อาจริเยน สุตาติ เวทิตพฺพา. Con esta mención de los comentarios, se muestra que él escuchó y aprendió solo los tres grandes comentarios, como el Mahā-aṭṭhakathā. Sin embargo, en el Samantapāsādikā también se muestran las decisiones de los comentarios Saṅkhepa y Andhaka; ¿por qué, entonces, no los aprendió el maestro de los ancianos cingaleses? En cuanto al Andhaka-aṭṭhakathā, es evidente que no lo escuchó por ser un comentario de la región de Andhra y por estar ya familiarizado con él desde su estancia en la India. El Saṅkhepa-aṭṭhakathā debe entenderse que no fue escuchado por ser simplemente un resumen del Mahāpaccari-aṭṭhakathā. De hecho, en el prólogo del Vajirabuddhi-ṭīkā se afirma que los comentarios Cūḷapaccari y Andhaka están incluidos mediante el término «ādisadda» (etcétera). En las crónicas Sāratthadīpanī y Vimativinodanī-ṭīkā, se dice que el Andhaka y el Saṅkhepa están incluidos. En el actual Samantapāsādikā, el nombre Cūḷapaccari no aparece en ningún lugar; solo se encuentran los nombres Mahā-aṭṭhakathā, Mahāpaccari, Kurundī, Andhaka y Saṅkhepa-aṭṭhakathā. En muchos lugares se muestra la misma decisión para ambos, diciendo: «Se afirma tanto en el Saṅkhepa-aṭṭhakathā como en el Mahāpaccari». Por lo tanto, el comentario llamado Cūḷapaccari en el Vajirabuddhi probablemente sea un comentario extraído y resumido del Mahāpaccari, y al ser un resumen, llegó a conocerse como Saṅkhepa-aṭṭhakathā. Siendo así, al haber estudiado el Mahāpaccari, ese también queda estudiado, por lo que debe entenderse que el maestro no lo estudió por separado. เอวํ สีหฬฏฺฐกถาโย สุณนฺตสฺเสว อาจริยพุทฺธโฆสสฺส ติกฺขคมฺภีรชวนญาณปฺปภาววิเสสสมฺปนฺนภาวญฺจ ปรมวิสุทฺธสทฺธาพุทฺธิวีริยปฏิมณฺฑิตสีลาจารชฺชวมทฺทวาทิคุณสมุทย- สมุทิตภาวญฺจ สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺถปญฺญาเวยฺยตฺติ- ยสมนฺนาคตภาวญฺจ อเนกสตฺถนฺตโรจิตสํวณฺณนานยสุโกวิทภาวญฺจ ญตฺวา ตํสวนกิจฺจปรินิฏฺฐิตกาเล สงฺฆปาลาทโย เถรา ตํ วิสุทฺธิมคฺคาทิคนฺถานํ กรณตฺถาย วิสุํ วิสุํ อายาจึสุ. เอตฺถ จ อาจริยสฺส ยถาวุตฺตคุเณหิ สมฺปนฺนภาโว อตฺตโน วจเนเนว ปากโฏ. วุตฺตญฺหิ อตฺตโน คนฺถนิคมเนสุ – Al reconocer que el maestro Buddhaghosa, mientras escuchaba los comentarios cingaleses, estaba dotado de un poder intelectual agudo, profundo y rápido, y que era un receptáculo de virtudes como la conducta moral, la rectitud y la gentileza, adornadas con una fe, sabiduría y energía supremamente puras; y que poseía la destreza de una sabiduría capaz de penetrar en las profundidades de su propia doctrina y de doctrinas ajenas, y que era experto en los métodos de explicación apropiados de diversos tratados; al concluir su aprendizaje, los ancianos, encabezados por Saṅghapāla, le solicitaron individualmente que compusiera obras como el Visuddhimagga. Que el maestro poseía tales cualidades es evidente por sus propias palabras en las conclusiones de sus obras: ‘‘ปรมวิสุทฺธสทฺธาพุทฺธิวีริยปฏิมณฺฑิเตน สีลาจารชฺชวมทฺทวาทิคุณสมุทยสมุทิเตน สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺเถน ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคเตนา’’ติอาทิ. «Por aquel que está adornado con una fe, sabiduría y energía supremamente puras; que posee el conjunto de virtudes como la conducta moral, la rectitud y la gentileza; que es capaz de penetrar en las profundidades de su propia doctrina y de doctrinas ajenas, y que posee destreza en la sabiduría...». ตตฺถ สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺเถนาติ ปเทน อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร มหาวิหารวาสีนํ วิสุทฺธตฺเถรวาทีนํ เทสนานยสงฺขาเต สกสมเย จ มหาสงฺฆิกาทิมหายานิกปริโยสานานํ นิกายนฺตรภูตานํ ปเรสํ ปิฏกคนฺถนฺตรวาทนยสงฺขาเต ปรสมเย จ ตถา ตํกาลิกอญฺญติตฺถิยสมณพฺราหฺมณานํ เวทตฺตยาทิสงฺขาเต ปรสมเย จ โกวิโท, เตสํ สกสมยปรสมยานํ ทุโรคาหทุพฺโพธตฺถสงฺขาเต คหนฏฺฐาเนปิ จ โอคาหิตุํ สมตฺโถติ ทีเปติ. ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคโตติ ปเทน อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร โปราณฏฺฐกถาโย สงฺขิปิตุญฺจ ปฏิสงฺขริตุญฺจ สมตฺโถติ ทีเปตีติ เวทิตพฺโพ. En ese pasaje, con las palabras «capaz de penetrar en las profundidades de su propia doctrina y de doctrinas ajenas», se indica que el anciano maestro Buddhaghosa era experto tanto en su propia doctrina (sakasamaya), que es el método de enseñanza de los ancianos de la Mahāvihāra, seguidores del Theravāda puro, como en las doctrinas ajenas (parasamaya), que consisten en las opiniones y tratados de otras escuelas, desde la Mahāsaṅghika hasta la Mahāyāna, así como en las doctrinas ajenas consistentes en los tres Vedas de los ascetas y brahmanes de otras sectas de aquel tiempo. Esto muestra que es capaz de penetrar incluso en los puntos difíciles de comprender y de difícil acceso de esas doctrinas propias y ajenas. Con la expresión «poseedor de destreza en la sabiduría», debe entenderse que se indica que el maestro Buddhaghosa era capaz de resumir y revisar los antiguos comentarios. อายาจนการณํ La razón de la solicitud กสฺมา [Pg.37] ปน เต ตํ อายาจึสูติ? วุจฺจเต, มหาวิหารวาสิโน หิ อาทิโตเยว ปฏฺฐาย ปิฏกตฺตยํ ยถา ตีสุ สงฺคีตีสุ ปาฬิภาสาย สงฺคีตํ, ยถา จ วฏฺฏคามณิราชกาเล (๔๕๕-๔๖๗-พุ-ว) โปตฺถเกสุ อาโรปิตํ, ตถา โปราณํ ปาฬิปิฏกเมว อุคฺคณฺหนฺติ เจว วาเจนฺติ จ, น สกฺกตาโรปิตปิฏกํ. อฏฺฐกถาโย จ ติวสฺสสตมตฺตโต ปุเร กตา. ตถา หิ อฏฺฐกถาสุ วสภราชกาลโต (๖๐๙-๖๕๓-พุ-๐) ปจฺฉา สีหฬิกตฺเถรานญฺเจว อญฺเญสญฺจ วตฺถุ น ทิสฺสติ ฐเปตฺวา มหาเสนราชวตฺถุํ, ยาว อาจริยพุทฺธโฆสกาลาปิ จ ตา เอว โปราณฏฺฐกถาโย อตฺถิ น อภินวีกตา. เตน เตสํ ปิฏเกสุ เยภุยฺเยน ชนา ปริจยํ กาตุํ อสญฺชาตาภิลาสา โหนฺติ อสญฺชาตุสฺสาหา. ทีปนฺตเรสุ จ อตฺตโน ปิฏกํ ปตฺถราเปตุํ น สกฺโกนฺติ อฏฺฐกถานํ ทีปภาสาย อภิสงฺขตตฺตา. อภยคิริวาสิโน ปน วฏฺฏคามณิราชกาลโต ปฏฺฐาย สกฺกตภาสาโรปิตํ ธมฺมรุจินิกายาทิปิฏกมฺปิ มหายานปิฏกมฺปิ นวํ นวํ ปริยาปุณนฺติ เจว วาเจนฺติ จ, เตน เตสํ ปิฏเกสุ เยภุยฺเยน ชนา ปริจยํ กาตุํ สญฺชาตาภิลาสา โหนฺติ สญฺชาตุสฺสาหา, นวํ นวเมว หิ สตฺตา ปิยายนฺติ. ตโตเยว เต ทีปนฺตเรสุปิ อตฺตโน วาทํ ปตฺถราเปตุํ สกฺโกนฺติ. ตสฺมา เต มหาวิหารวาสิโน เถรา อตฺตโน สีหฬฏฺฐกถาโย ปาฬิภาสาย อภิสงฺขริตุกามา ตถา กาตุํ สมตฺถํ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส ญาณปฺปภาววิเสสํ ยถาวุตฺตคุณสมฺปนฺนภาวญฺจ ญตฺวา อายาจึสูติ เวทิตพฺพํ. ¿Por qué le hicieron tal solicitud? Se dice que los residentes de la Mahāvihāra, desde el principio, aprenden y enseñan solo el antiguo Canon Pali, tal como fue recitado en los tres concilios en lengua pali y tal como fue puesto por escrito en libros durante el reinado del rey Vaṭṭagāmaṇi (años 455-467 de la era budista), y no el canon vertido al sánscrito. Los comentarios, además, fueron realizados hace más de trescientos años. Por ello, en los comentarios no se encuentran historias de ancianos cingaleses ni de otros personajes posteriores al reinado del rey Vasabha (años 609-653 de la era budista), a excepción de la historia del rey Mahāsena. Hasta la época del maestro Buddhaghosa, existían solo esos antiguos comentarios y ninguno había sido renovado. Por esta razón, la mayoría de la gente no sentía deseo ni entusiasmo por estudiar sus versiones del Canon. Además, no podían difundir su propio Canon en otras islas porque los comentarios estaban compuestos en la lengua de la isla (cingalés). Por otro lado, los residentes de la Abhayagiri, desde el tiempo del rey Vaṭṭagāmaṇi, aprenden y enseñan nuevas versiones del Canon, como las de la escuela Dhammaruci vertidas al sánscrito y el Canon Mahāyāna; por eso, la mayoría de la gente siente deseo y entusiasmo por estudiar sus textos, pues los seres generalmente aman lo que es nuevo. Debido a esto, ellos podían difundir su doctrina incluso en otras islas. Por lo tanto, los ancianos de la Mahāvihāra, deseando verter sus comentarios cingaleses a la lengua pali, y reconociendo el especial poder de sabiduría del maestro Buddhaghosa capaz de tal tarea, así como su dotación de las virtudes mencionadas, le hicieron la solicitud. วิสุทฺธิมคฺคสฺส กรณํ La composición del Visuddhimagga เตสุ ตาว วิสุทฺธิมคฺคํ อาจริยพุทฺธโฆโส สงฺฆปาลตฺเถเรน อชฺเฌสิโต มหาวิหารสฺส ทกฺขิณภาเค ปธานฆเร มหานิคมสฺสามิโน ปาสาเท วสนฺโต อกาสิ. เอตฺตาวตา จ ‘‘โส ปเนส วิสุทฺธิมคฺโค เกน กโต, กทา กโต, กตฺถ กโต, กสฺมา กโต’’ติ อิเมสํ ปญฺหานมตฺโถ วิตฺถาเรน วิภาวิโต โหติ. De entre esas obras, el maestro Buddhaghosa compuso primero el Visuddhimagga, solicitado por el anciano Saṅghapāla, mientras residía en el palacio de Mahānigamasāmin, en el recinto Padhanaghara, al sur de la Mahāvihāra. Con todo lo dicho hasta aquí, queda explicado en detalle el significado de las preguntas: «¿Quién compuso este Visuddhimagga, cuándo se compuso, dónde se compuso y por qué se compuso?». อิทานิ [Pg.38] กิมตฺถํ กโตติอาทีนํ ปญฺหานมตฺถํ ปกาสยิสฺสาม. ตตฺถ กิมตฺถํ กโตติ เอตสฺส ปน ปญฺหสฺส อตฺโถ อาจริเยเนว ปกาสิโต. กถํ? Ahora explicaremos el sentido de preguntas como: «¿Con qué propósito se compuso?». En cuanto a la pregunta «¿con qué propósito se compuso?», el significado ha sido declarado por el propio maestro. ¿Cómo? ‘‘สุทุลฺลภํ ลภิตฺวาน, ปพฺพชฺชํ ชินสาสเน; สีลาทิสงฺคหํ เขมํ, อุชุํ มคฺคํ วิสุทฺธิยา. «Habiendo obtenido la ordenación en la enseñanza del Victorioso, la cual es sumamente difícil de obtener; [explicaré] el camino recto y seguro hacia la pureza, que comprende la virtud y demás facultades...». ยถาภูตํ อชานนฺตา, สุทฺธิกามาปิ เย อิธ; วิสุทฺธึ นาธิคจฺฉนฺติ, วายมนฺตาปิ โยคิโน. Aquellos yoguis que, deseando la pureza en esta dispensación, no conocen las cosas tal como son, no alcanzan la purificación a pesar de sus esfuerzos. เตสํ ปาโมชฺชกรณํ, สุวิสุทฺธวินิจฺฉยํ; มหาวิหารวาสีนํ, เทสนานยนิสฺสิตํ. Para causar alegría y deleite en tales yoguis, expondré lo que está dotado de decisiones sumamente puras, basado en el método de enseñanza de los venerables ancianos que residen en el Mahāvihāra. วิสุทฺธิมคฺคํ ภาสิสฺสํ, ตํ เม สกฺกจฺจ ภาสโต; วิสุทฺธิกามา สพฺเพปิ, นิสามยถ สาธโว’’ติ. Expondré el Visuddhimagga (El Sendero de la Purificación). Todos vosotros, personas de bien que deseáis la pureza, escuchad con atención y respeto mis palabras mientras lo pronuncio. ตสฺมา เอส วิสุทฺธิมคฺโค วิสุทฺธิสงฺขาตนิพฺพานกามานํ สาธุชนานํ สีลสมาธิปญฺญาสงฺขาตสฺส วิสุทฺธิมคฺคสฺส ยาถาวโต ชานนตฺถาย กโตติ ปธานปฺปโยชนวเสน เวทิตพฺโพ. อปฺปธานปฺปโยชนวเสน ปน จตูสุ อาคมฏฺฐกถาสุ คนฺถสลฺลหุกภาวตฺถายปิ กโตติ เวทิตพฺโพ. ตถา หิ วุตฺตํ อาคมฏฺฐกถาสุ – Por lo tanto, debe entenderse que este Visuddhimagga fue compuesto con el propósito principal de proporcionar un conocimiento correcto del camino hacia el Nibbāna —llamado purificación—, el cual consiste en la virtud, la concentración y la sabiduría, para el beneficio de las personas virtuosas que buscan dicha pureza. Como propósito secundario, debe entenderse que fue realizado para facilitar el estudio mediante la condensación de los comentarios de las cuatro colecciones (Nikāyas). Así se ha dicho en los comentarios de los Nikāyas: ‘‘มชฺเฌ วิสุทฺธิมคฺโค, เอส จตุนฺนมฺปิ อาคมานญฺหิ; ฐตฺวา ปกาสยิสฺสติ, ตตฺถ ยถาภาสิตมตฺถํ; อิจฺเจว เม กโต’’ติ. «Situado en medio de las cuatro colecciones, este Visuddhimagga explicará el significado tal como se expone en ellas; con este propósito lo he compuesto». ตนฺนิสฺสโย El fundamento del Visuddhimagga กึ นิสฺสาย กโตติ เอตสฺสปิ ปญฺหสฺส อตฺโถ อาจริเยเนว ปกาสิโต. วุตฺตญฺหิ เอตฺถ คนฺถารมฺเภ – El significado de la pregunta «¿Sobre qué base fue compuesto?» ha sido explicado por el propio Maestro. De hecho, se dice en el preámbulo de la obra: ‘‘มหาวิหารวาสีนํ, เทสนานยนิสฺสิต’’นฺติ. «Basado en el método de enseñanza de los residentes del Mahāvihāra». ตถา นิคมเนปิ – Del mismo modo, en la conclusión se dice: ‘‘เตสํ สีลาทิเภทานํ, อตฺถานํ โย วินิจฺฉโย; ปญฺจนฺนมฺปิ นิกายานํ, วุตฺโต อฏฺฐกถานเย. «La decisión sobre los significados de la virtud y otros aspectos se ha expuesto siguiendo el método de los comentarios que explican el sentido de las cinco colecciones (Nikāyas). สมาหริตฺวา ตํ สพฺพํ, เยภุยฺเยน สนิจฺฉโย; สพฺพสงฺกรโทเสหิ, มุตฺโต ยสฺมา ปกาสิโต’’ติ. Habiendo recopilado todo aquello, junto con las decisiones pertinentes, se ha expuesto de manera que esté libre de los defectos de la confusión entre diversas doctrinas». อิมินา [Pg.39] ปน วจเนน อยมตฺโถ ปากโฏ โหติ – ‘‘วิสุทฺธิมคฺคํ กุรุมาโน อาจริโย มหาวิหารวาสีนํ เทสนานยสงฺขาตา ปญฺจนฺนมฺปิ นิกายานํ โปราณฏฺฐกถาโย นิสฺสาย ตาสุ วุตฺตํ คเหตพฺพํ สพฺพํ วินิจฺฉยํ สมาหริตฺวา อกาสี’’ติ. ตสฺมา ยา ยา เอตฺถ ปทวณฺณนา วา วินิจฺฉโย วา สาธกวตฺถุ วา ทสฺสียติ, ตํ สพฺพํ ตสฺส ตสฺส นิทฺธาริตปาฬิปทสฺสนิกายสํวณฺณนาภูตาย โปราณสีหฬฏฺฐกถาโต อาเนตฺวา ภาสาปริวตฺตนวเสเนว ทสฺสิตนฺติ เวทิตพฺพํ. อยมฺปิ หิ วิสุทฺธิมคฺโค น เกวลํ อตฺตโน ญาณปฺปภาเวน กโต, วิสุํ ปกรณภาเวน จ, อถ โข จตุนฺนมฺปิ อาคมฏฺฐกถานํ อวยวภาเวเนว กโต. วุตฺตญฺหิ ตาสํ นิคมเน – Mediante estas palabras, queda claro el siguiente significado: «Al componer el Visuddhimagga, el Maestro se basó en los antiguos comentarios de las cinco colecciones, conocidos como el método de enseñanza de los residentes del Mahāvihāra, y recopiló todas las decisiones dignas de ser adoptadas que se mencionaban en ellos». Por lo tanto, debe entenderse que cualquier explicación de términos, decisión o historia ilustrativa que se presente aquí, ha sido extraída de los antiguos comentarios cingaleses que comentan las colecciones correspondientes a los textos pali, y se presenta únicamente mediante la traducción de idiomas. Pues este Visuddhimagga no fue compuesto únicamente por el poder del propio conocimiento del autor, ni como una obra independiente, sino que fue realizado como una parte integrante de los comentarios de las cuatro colecciones. Así se dice en la conclusión de dichos comentarios: ‘‘เอกูนสฏฺฐิมตฺโต, วิสุทฺธิมคฺโคปิ ภาณวาเรหิ; อตฺถปฺปกาสนตฺถาย, อาคมานํ กโต ยสฺมา. «Puesto que el Visuddhimagga, que consta de cincuenta y nueve secciones de recitación (bhāṇavāras), fue compuesto con el propósito de explicar el significado de las colecciones; ตสฺมา เตน สหายํ, อฏฺฐกถา ภาณวารคณนาย; สุปริมิตปริจฺฉินฺนํ, จตฺตาลีสสตํ โหตี’’ติอาทิ. por consiguiente, junto con ese Visuddhimagga, este comentario (del Dīgha Nikāya), si se cuenta y delimita con precisión por el número de secciones de recitación, consta de ciento cuarenta bhāṇavāras», etc. ยา ปน วิสุทฺธิมคฺเค มคฺคามคฺคญาณทสฺสนวิสุทฺธินิทฺเทเส ‘‘อยํ ตาว วิสุทฺธิกถายํ นโย. อริยวํสกถายํ ปนา’’ติอาทินา ทฺเว กถา วุตฺตา, ตาปิ มหาวิหารวาสีนํ เทสนานเย อนฺโตคธา อิมสฺส วิสุทฺธิมคฺคสฺส นิสฺสยาเยวาติ เวทิตพฺพาติ. Además, en la exposición de la «Purificación por el conocimiento y la visión de lo que es el camino y lo que no lo es» dentro del Visuddhimagga, se mencionan dos métodos: «Este es el método en el Visuddhikathā; en cambio, en el Ariyavaṃsakathā...». Debe entenderse que estos dos tratados también están incluidos en el método de enseñanza de los residentes del Mahāvihāra y constituyen los fundamentos de este Visuddhimagga. ตกฺกรณปฺปกาโร El modo de composición del Visuddhimagga เกน ปกาเรน กโตติ เอตฺถ อนนฺตรปญฺเห วุตฺตปฺปกาเรเนว กโต. ตถา หิ อาจริโย สํยุตฺตนิกายโต Respecto a la pregunta «¿De qué manera fue compuesto?», se realizó precisamente del modo mencionado en la pregunta anterior. Pues el Maestro, tomando del Saṃyutta Nikāya: ‘‘สีเล ปติฏฺฐาย นโร สปญฺโญ, จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาวยํ; อาตาปี นิปโก ภิกฺขุ, โส อิมํ วิชฏเย ชฏ’’นฺติ – «El hombre sabio, establecido en la virtud, desarrollando la mente y la sabiduría, siendo un monje ardiente y prudente, puede desenredar este enredo». อิมํ คาถํ ปฐมํ ทสฺเสตฺวา ตตฺถ ปธานวเสน วุตฺตา สีลสมาธิปญฺญาโย วิสุํ วิสุํ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา อกาสิ. เอวํ กุรุมาโน จ ปญฺจหิปิ นิกาเยหิ สีลสมาธิปญฺญาปฏิสํยุตฺตานิ สุตฺตปทานิ อุทฺธริตฺวา เตสํ อตฺถญฺจ สีหฬฏฺฐกถาหิ ภาสาปริวตฺตนวเสน ทสฺเสตฺวา ตาสุ วุตฺตานิ สีหฬิกวตฺถูนิ จ วินิจฺฉเย จ ปกาเสสิ. วิเสสโต ปน ตสฺมึ [Pg.40] กาเล ปากฏา สกสมยวิรุทฺธา สมยนฺตรา จ พหูสุ ฐาเนสุ ทสฺเสตฺวา สเหตุกํ ปฏิกฺขิตฺตา. กถํ? Tras presentar primero esta estrofa, compuso la obra analizando detalladamente y por separado la virtud, la concentración y la sabiduría que se mencionan en ella como temas principales. Al actuar de este modo, extrajo pasajes de los discursos (suttas) relacionados con la virtud, la concentración y la sabiduría de las cinco colecciones, y expuso sus significados mediante la traducción de los comentarios cingaleses, presentando también las historias cingalesas y las decisiones contenidas en ellos. Especialmente, expuso y refutó con argumentos, en numerosos lugares, los puntos de vista divergentes que eran conocidos en aquel tiempo y que se oponían a la doctrina del Mahāvihāra. ¿De qué manera? ตตฺถ หิ จริยาวณฺณนายํ ‘‘ตตฺร ปุริมา ตาว ติสฺโส จริยา ปุพฺพาจิณฺณนิทานา ธาตุโทสนิทานา จาติ เอกจฺเจ วทนฺติ. ปุพฺเพ กิร อิฏฺฐปฺปโยคสุภกมฺมพหุโล ราคจริโต โหติ, สคฺคา วา จวิตฺวา อิธูปปนฺโน. ปุพฺเพ เฉทนวธพนฺธนเวรกมฺมพหุโล โทสจริโต โหติ, นิรยนาคโยนีหิ วา จวิตฺวา อิธูปปนฺโน. ปุพฺเพ มชฺชปานพหุโล สุตปริปุจฺฉาวิหีโน จ โมหจริโต โหติ, ติรจฺฉานโยนิยา วา จวิตฺวา อิธูปปนฺโนติ เอวํ ปุพฺพาจิณฺณนิทานาติ วทนฺติ. ทฺวินฺนํ ปน ธาตูนํ อุสฺสนฺนตฺตา ปุคฺคโล โมหจริโต โหติ ปถวีธาตุยา จ อาโปธาตุยา จ. อิตราสํ ทฺวินฺนํ อุสฺสนฺนตฺตา โทสจริโต. สพฺพาสํ สมตฺตา ปน ราคจริโตติ. โทเสสุ จ เสมฺหาธิโก ราคจริโต โหติ. วาตาธิโก โมหจริโต. เสมฺหาธิโก วา โมหจริโต. วาตาธิโก ราคจริโตติ เอวํ ธาตุโทสนิทานาติ วทนฺตี’’ติ เอกจฺเจวาทํ ทสฺเสตฺวา โส ‘‘ตตฺถ ยสฺมา ปุพฺเพ อิฏฺฐปฺปโยคสุภกมฺมพหุลาปิ สคฺคา จวิตฺวา อิธูปปนฺนาปิ จ น สพฺเพ ราคจริตาเนว โหนฺติ, น อิตเร วา โทสโมหจริตา. เอวํ ธาตูนญฺจ ยถาวุตฺเตเนว นเยน อุสฺสทนิยโม นาม นตฺถิ. โทสนิยเม จ ราคโมหทฺวยเมว วุตฺตํ, ตมฺปิ จ ปุพฺพาปรวิรุทฺธเมว. ตสฺมา สพฺพเมตํ อปริจฺฉินฺนวจน’’นฺติ ปฏิกฺขิตฺโต. ตํ ปรมตฺถมญฺชูสาย นาม วิสุทฺธิมคฺคมหาฏีกายํ ‘‘เอกจฺเจติ อุปติสฺสตฺเถรํ สนฺธายาห, เตน หิ วิมุตฺติมคฺเค ตถา วุตฺต’’นฺติอาทินา วณฺณิตํ. En la explicación de los temperamentos (cariyā), se expone la opinión de algunos (Ekacce): «Entre ellos, los tres primeros temperamentos tienen su causa en el hábito previo y en los elementos y humores», dicen algunos maestros. Esto significa que quien en vidas pasadas realizó esfuerzos y acciones beneficiosas, o quien ha renacido aquí tras morir en el mundo de los devas, tiene un temperamento de apego (rāga). Quien en vidas pasadas realizó muchas acciones de odio, como herir, matar o encarcelar, o quien ha renacido aquí desde los infiernos o el reino de los nagas, tiene un temperamento de aversión (dosa). Quien en vidas pasadas bebió mucho alcohol y careció de instrucción y consulta de las enseñanzas, o quien ha renacido aquí desde el reino animal, tiene un temperamento de confusión (moha). Así, dicen que tienen su causa en el hábito previo. Además, dicen que debido al predominio de los elementos tierra y agua, la persona es de temperamento de confusión; por el predominio de los otros dos, es de aversión; y por el equilibrio de los cuatro, es de apego. Entre los humores, quien tiene exceso de flema es de apego; exceso de aire, es de confusión. O bien, exceso de flema es confusión y exceso de aire es apego. Así, dicen que tienen su causa en los elementos y humores. Tras presentar esta doctrina de «algunos» (ekaccavāda), la refutó diciendo: «En esa declaración, no todos los que realizaron acciones beneficiosas o renacieron desde el mundo de los devas son necesariamente de temperamento de apego, ni los otros son necesariamente de aversión o confusión. Del mismo modo, no existe tal determinación fija por el predominio de los elementos tierra, etc., del modo mencionado. Y en la determinación por los humores, solo se mencionan el apego y la confusión, lo cual es contradictorio en sí mismo. Por lo tanto, todo esto es una afirmación sin fundamento preciso». Esta opinión ha sido comentada en el Gran Comentario del Visuddhimagga (Paramatthamañjūsā) diciendo: «La palabra 'algunos' se refiere al venerable Upatissa; pues él lo expresó de esa manera en el tratado Vimuttimagga». วิมุตฺติมคฺคปกรณํ Sobre el tratado Vimuttimagga โก โส วิมุตฺติมคฺโค นาม? วิสุทฺธิมคฺโค วิย สีลสมาธิปญฺญานํ วิสุํ วิสุํ วิภชิตฺวา ทีปโก เอโก ปฏิปตฺติคนฺโถ. ตตฺถ หิ – ¿Qué es el llamado Vimuttimagga? Es un tratado sobre la práctica que, al igual que el Visuddhimagga, explica analizando por separado la virtud, la concentración y la sabiduría. Pues en él se dice: ‘‘สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ, วิมุตฺติ จ อนุตฺตรา; อนุพุทฺธา อิเม ธมฺมา, โคตเมน ยสสฺสินา’’ติ – «La virtud, la concentración, la sabiduría y la liberación suprema; estas verdades han sido comprendidas por el glorioso Gotama». อิมํ [Pg.41] คาถํ ปฐมํ ทสฺเสตฺวา ตทตฺถวณฺณนาวเสน สีลสมาธิปญฺญาวิมุตฺติโย วิสุํ วิสุํ วิภชิตฺวา ทีปิตา. โส ปน คนฺโถ อิทานิ จินรฏฺเฐเยว ทิฏฺโฐ, จินภาสาย จ ปริวตฺติโต (๑๐๔๘-พุ-ว) สงฺฆปาเลน นาม ภิกฺขุนา. เกน ปน โส กุโต จ ตตฺถ อานีโตติ น ปากฏเมตํ. ตสฺส ปน สงฺฆปาลสฺส อาจริโย คุณภทฺโร นาม มหายานิโก ภิกฺขุ มชฺฌิมอินฺทิยเทสิโก, โส อินฺทิยรฏฺฐโต จินรฏฺฐํ คจฺฉนฺโต ปฐมํ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ตโต (๙๗๘-พุ-ว) จินรฏฺฐํ คโต. ตทา โส เตน อานีโต ภเวยฺย. Habiendo mostrado primero este verso, se han expuesto por separado la virtud moral, la concentración, la sabiduría y la liberación mediante la explicación de su significado. Sin embargo, ese tratado (el Vimuttimagga) se encuentra actualmente solo en China, habiendo sido traducido al idioma chino por un monje llamado Saṅghapāla (en el año 1048 de la Era Budista). No está claro quién lo llevó allí ni desde dónde. No obstante, el maestro de ese Saṅghapāla, un monje mahayana llamado Guṇabhadra, originario de la región central de la India, fue desde el reino de la India hacia el reino de China, pasando primero por la isla de Sri Lanka y llegando a China (en el año 978 de la Era Budista). Es probable que en aquel entonces fuera llevado por él. ตสฺมิญฺหิ วิมุตฺติมคฺเค ปุพฺพาจิณฺณนิทานทสฺสนํ ธาตุนิทานทสฺสนญฺจ ยเถว วิสุทฺธิมคฺเค เอกจฺเจวาโท, ตเถวาคตํ. โทสนิทานทสฺสเน ปน ‘‘เสมฺหาธิโก ราคจริโต, ปิตฺตาธิโก โทสจริโต, วาตาธิโก โมหจริโต. เสมฺหาธิโก วา โมหจริโต, วาตาธิโก ราคจริโต’’ติ ติณฺณมฺปิ ราคโทสโมหานํ โทสนิยโม วุตฺโต. อาจริยพุทฺธโฆเสน ทิฏฺฐวิมุตฺติมคฺคโปตฺถเก ปน ‘‘ปิตฺตาธิโก โทสจริโต’’ติ ปาโฐ อูโน ภเวยฺย. En efecto, en ese Vimuttimagga, la exposición de las causas basadas en hábitos pasados y la exposición de las causas basadas en los elementos aparecen de la misma manera que la opinión única (ekaccevāda) presentada en el Visuddhimagga. Sin embargo, en la exposición de las causas basadas en los humores (dosas) se afirma: «Aquel con exceso de flema tiene un temperamento de lujuria; aquel con exceso de bilis tiene un temperamento de odio; aquel con exceso de viento tiene un temperamento de delusión. O bien, aquel con exceso de flema tiene un temperamento de delusión, y aquel con exceso de viento tiene un temperamento de lujuria»; así se menciona la determinación de los tres —lujuria, odio y delusión— según el humor corporal. No obstante, en el manuscrito del Vimuttimagga que examinó el maestro Buddhaghosa, es probable que faltara el pasaje que dice: «Aquel con exceso de bilis tiene un temperamento de odio». อญฺญานิปิ พหูนิ วิสุทฺธิมคฺเค ปฏิกฺขิตฺตานิ ตตฺถ วิมุตฺติมคฺเค คเหตพฺพภาเวน ทิสฺสนฺติ. กถํ? También se encuentran allí, en el Vimuttimagga, muchos otros significados que han sido rechazados en el Visuddhimagga, presentados como significados aceptables. ¿Cómo es esto? สีลนิทฺเทเส (๑, ๘-ปิฏฺเฐ) ‘‘อญฺเญ ปน สิรฏฺโฐ สีลตฺโถ, สีตลตฺโถ สีลตฺโถติ เอวมาทินาปิ นเยเนตฺถ อตฺถํ วณฺณยนฺตี’’ติ ปฏิกฺขิตฺโต อตฺโถปิ ตตฺถ คเหตพฺพภาเวน ทิสฺสติ. En la descripción de la virtud (Sīlaniddesa, página 8), se encuentra como significado aceptable aquel que fue rechazado diciendo: «Otros, sin embargo, explican aquí el significado mediante otros métodos, tales como que el sentido de sīla es cabeza (sira), o que el sentido de sīla es frescura (sītala), etc.». ตถา ธุตงฺคนิทฺเทเส (๑, ๗๘-ปิฏฺเฐ) ‘‘เยสมฺปิ กุสลตฺติกวินิมุตฺตํ ธุตงฺคํ, เตสํ อตฺถโต ธุตงฺคเมว นตฺถิ, อสนฺตํ กสฺส ธุนนโต ธุตงฺคํ นาม ภวิสฺสติ, ธุตคุเณ สมาทาย วตฺตตีติ วจนวิโรโธปิ จ เนสํ อาปชฺชติ, ตสฺมา ตํ น คเหตพฺพ’’นฺติ ปฏิกฺขิตฺตํ ปญฺญตฺติธุตงฺคมฺปิ ตตฺถ ทิสฺสติ. มหาฏีกายํ (๑-๑๐๔) ปน ‘‘เยสนฺติ อภยคิริวาสิเก สนฺธายาห, เต หิ ธุตงฺคํ นาม ปญฺญตฺตีติ วทนฺตี’’ติ วณฺณิตํ. Asimismo, en la descripción de las prácticas ascéticas (Dhutaṅganiddesa, página 78), se encuentra allí el dhutaṅga como concepto (paññatti), el cual fue rechazado diciendo: «Para quienes el dhutaṅga está exento de la tríada de lo saludable (kusalatika), para ellos, en sentido absoluto, el dhutaṅga ni siquiera existe. Si no existe, ¿por qué habría de llamarse dhutaṅga, por el hecho de sacudir qué? Además, para ellos se produce una contradicción con las palabras del Canon que dicen: ‘Se emprende y se practica en las cualidades de sacudimiento (dhuta)’. Por lo tanto, eso no debe ser aceptado». En el Mahāṭīkā (1-104) se comenta: «Al decir ‘quienes’, se refiere a los habitantes del Abhayagiri (Abhayagirivāsī), pues ellos afirman que el llamado dhutaṅga es un concepto». ตถา ปถวีกสิณนิทฺเทเส (๑, ๑๔๔) ‘‘ปฏิปทาวิสุทฺธิ นาม สสมฺภาริโก อุปจาโร, อุเปกฺขานุพฺรูหนา นาม อปฺปนา, สมฺปหํสนา นาม [Pg.42] ปจฺจเวกฺขณาติ เอวเมเก วณฺณยนฺตี’’ติอาทินา ปฏิกฺขิตฺตเอเกวาโทปิ ตตฺถ ทิสฺสติ. มหาฏีกายํ (๑, ๑๗๒) ปน ‘‘เอเกติ อภยคิริวาสิโน’’ติ วณฺณิตํ. Igualmente, en la descripción del kassiṇa de tierra (Pathavīkasiṇaniddesa, página 144), se encuentra allí la opinión de «algunos» que fue rechazada diciendo: «Algunos explican que la llamada purificación de la práctica es el acceso (upacāra) junto con sus constituyentes, que el llamado incremento de la ecuanimidad es la absorción (appanā), y que el llamado regocijo es la reflexión (paccavekkhaṇā)». En el Mahāṭīkā (1, 172) se comenta: «‘Algunos’ se refiere a los habitantes del Abhayagiri». ตถา ขนฺธนิทฺเทเส (๒, ๘๐-ปิฏฺเฐ) ‘‘พลรูปํ สมฺภวรูปํ ชาติรูปํ โรครูปํ เอกจฺจานํ มเตน มิทฺธรูป’’นฺติ เอวํ อญฺญานิปิ รูปานิ อาหริตฺวา โปราณฏฺฐกถายํ เตสํ ปฏิกฺขิตฺตภาโว ปกาสิโต. มหาฏีกายํ ‘‘เอกจฺจานนฺติ อภยคิริวาสีน’’นฺติ วณฺณิตํ. เตสุ ชาติรูปํ มิทฺธรูปญฺจ วิมุตฺติมคฺเค ทสฺสิตํ. น เกวลํ ทสฺสนมตฺตเมว, อถ โข มิทฺธรูปสฺส อตฺถิภาโวปิ ‘‘มิทฺธํ นาม ติวิธํ อาหารชํ อุตุชํ จิตฺตชญฺจาติ. เตสุ จิตฺตชเมว นีวรณํ โหติ, เสสา ปน ทฺเว อรหโตปิ ภเวยฺยุ’’นฺติอาทินา สาธิโต. Asimismo, en la descripción de los agregados (Khandhaniddesa, página 80), tras citar otras formas de materia como «la materia de la fuerza, la materia del origen, la materia del nacimiento, la materia de la enfermedad y, según la opinión de algunos, la materia del letargo (middharūpa)», se expone su rechazo en el Comentario Antiguo (Porāṇa-Aṭṭhakathā). En el Mahāṭīkā se comenta: «‘De algunos’ se refiere a los habitantes del Abhayagiri». Entre estas, la materia del nacimiento y la materia del letargo se muestran en el Vimuttimagga. Y no solo se muestran simplemente, sino que se establece la existencia de la materia del letargo diciendo: «El llamado letargo (middha) es de tres tipos: nacido del alimento, nacido de la estación y nacido de la mente. De estos, solo el nacido de la mente es un obstáculo (nīvaraṇa), mientras que los otros dos pueden ocurrir incluso en un Arahant». เอตฺตาวตา จ วิมุตฺติมคฺเค วิสุทฺธิมคฺเคน อสมานตฺถานํ วุตฺตภาโว จ อภยคิริวาสีหิ ตสฺส คนฺถสฺส ปฏิคฺคหิตภาโว จ สกฺกา ญาตุํ. อญฺญานิปิ ปน อีทิสานิ อสมานวจนานิ พหูนิ ตตฺถ สํวิชฺชนฺติเยว, ตานิ ปน สพฺพานิ น สกฺกา อิธ ทสฺเสตุํ. Con esto es posible saber que en el Vimuttimagga se han expresado significados que no concuerdan con el Visuddhimagga, y que ese tratado fue aceptado por los habitantes del Abhayagiri. Además, existen allí muchas otras declaraciones divergentes de este tipo, pero no es posible mostrarlas todas aquí. เยภุยฺเยน ปนสฺส กรณปฺปกาโร วิสุทฺธิมคฺคสฺส วิย โหติ. ยา ยา หิ ปาฬิ อภิธมฺมวิภงฺคโต วา ปฏิสมฺภิทามคฺคโต วา อญฺญสุตฺตนฺเตหิ วา อาเนตฺวา สาธกภาเวน วิสุทฺธิมคฺเค ทสฺสิยติ, ตตฺถปิ สา สา ปาฬิ เยภุยฺเยน ทิสฺสเตว. ตาสุ กญฺจิมตฺตํ อุทฺธริตฺวา อนุมินนตฺถาย ทสฺสยิสฺสาม. Sin embargo, en su mayor parte, el modo de composición es similar al del Visuddhimagga. En efecto, cualquier pasaje del Canon (pāḷi) que se trae del Abhidhamma-Vibhaṅga, del Paṭisambhidāmagga o de otros Suttas para ser mostrado como prueba en el Visuddhimagga, también se encuentra allí, en su mayor parte, el mismo pasaje. De entre ellos, extraeremos una pequeña parte para mostrarla con fines inferenciales. ยา วิสุทฺธิมคฺเค (๑, ๔๗-ปิฏฺเฐ) ‘‘ปญฺจ สีลานิ ปาณาติปาตสฺส ปหานํ สีล’’นฺติอาทิกา ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ ทสฺสิตา, สา วิมุตฺติมคฺเคปิ ทิสฺสเตว. El pasaje del Paṭisambhidāmagga que se muestra en el Visuddhimagga (página 47) que comienza con: «Los cinco preceptos son la virtud del abandono del dar muerte a los seres vivos», también se encuentra en el Vimuttimagga. ยญฺจ วิสุทฺธิมคฺเค (๑, ๑๓๗-ปิฏฺเฐ) ‘‘สมาธิ กามจฺฉนฺทสฺส ปฏิปกฺโข…เป… วิจาโร วิจิกิจฺฉายา’’ติ วจนํ เปฏเก วุตฺตนฺติ ทสฺสิตํ, ตญฺจ ตตฺถปิ ตเถว ทสฺเสตฺวา ‘‘ติเปฏเก วุตฺต’’นฺติ นิทฺทิฏฺฐํ. ติเปฏเกติ นามญฺจ เปฏโกปเทสเมว สนฺธาย วุตฺตํ ภเวยฺย. ตตฺถ หิ วิวิจฺเจว กาเมหีติ ปาฐสํวณฺณนายํ ‘‘อโลภสฺส ปาริปูริยา กาเมหิ วิเวโก สมฺปชฺชติ, อโทสสฺส. อโมหสฺส ปาริปูริยา อกุสเลหิ ธมฺเมหิ วิเวโก [Pg.43] สมฺปชฺชตี’’ติ ปาฐสฺส ติเปฏเก วุตฺตภาโว ทสฺสิโต. โส จ ปาโฐ เปฏโกปเทเส (๒๖๒-ปิฏฺเฐ) ‘‘ตตฺถ อโลภสฺส ปาริปูริยา วิวิตฺโต โหติ กาเมหี’’ติอาทินา ทิสฺสติ. Y la declaración que se muestra en el Visuddhimagga (página 137) diciendo que «La concentración es lo opuesto al deseo sensual... la investigación (vicāra) lo es a la duda», la cual se indica que «fue dicha en el Peṭaka», también se muestra allí de la misma manera y se señala como «dicha en el Tipeṭaka». El nombre «Tipeṭaka» podría haberse dicho refiriéndose únicamente al Peṭakopadesa. Pues allí, en la explicación del pasaje ‘alejado de los deseos sensuales’, se muestra que el pasaje: «Mediante la plenitud de la ausencia de codicia se produce el alejamiento de los deseos sensuales; mediante la plenitud de la ausencia de odio y la plenitud de la ausencia de delusión se produce el alejamiento de los estados perjudiciales», fue dicho en el Tipeṭaka. Y ese pasaje se encuentra en el Peṭakopadesa (página 262) comenzando con: «Allí, mediante la plenitud de la ausencia de codicia, uno está alejado de los deseos sensuales». ยถา จ วิสุทฺธิมคฺเค (๑, ๒๕๘-ปิฏฺเฐ) ‘‘อยมฺปิ โข ภิกฺขเว อานาปานสฺสติสมาธิ ภาวิโต’’ติอาทิกา ปาฬิ มหาวคฺคสํยุตฺตกโต อาเนตฺวา ทสฺสิตา, ตเถว ตตฺถปิ. Y así como en el Visuddhimagga (página 258) se muestra el pasaje traído del Mahāvagga Saṃyutta que comienza con: «Ciertamente, monjes, esta concentración mediante el recuerdo de la respiración (ānāpānassati), cuando se desarrolla...», lo mismo ocurre allí (en el Vimuttimagga). ยถา จ วิสุทฺธิมคฺเค (๑, ๒๗๒-ปิฏฺเฐ) ‘‘อสฺสาสาทิมชฺฌปริโยสานํ สติยา อนุคจฺฉโต’’ติอาทิ ปาฬิ จ (๑, ๒๗๓-ปิฏฺเฐ) กกจูปมปาฬิ จ ปฏิสมฺภิทามคฺคโต อาเนตฺวา ทสฺสิตา, ตเถว ตตฺถปิ. Y así como en el Visuddhimagga (página 272) se muestran el pasaje que comienza con: «Para quien sigue con la atención el principio, el medio y el fin de la inhalación...» y el pasaje del símil de la sierra (página 273), traídos del Paṭisambhidāmagga, lo mismo ocurre allí. ยถา จ วิสุทฺธิมคฺเค (๒, ๖๙-ปิฏฺเฐ) ‘‘กตมา จินฺตามยา ปญฺญา’’ติอาทิกา จ ปาฬิ ‘‘ตตฺถ กตมํ อายโกสลฺล’’นฺติอาทิกา จ ปาฬิ (๒, ๗๑-ปิฏฺเฐ) ‘‘ทุกฺเข ญาณํ อตฺถปฏิสมฺภิทา’’ติอาทิกา จ ปาฬิ อภิธมฺมวิภงฺคโต อาเนตฺวา ทสฺสิตา, ตเถว ตตฺถปิ. สพฺพาปิ จ ตตฺถ วุตฺตา เอกวิธทุวิธาทิปญฺญาปเภทกถา วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตกถาย เยภุยฺเยน สมานาเยว. Y así como en el Visuddhimagga (página 69, vol. 2) se muestran los pasajes traídos del Abhidhamma-Vibhaṅga que comienzan con: «¿Cuál es la sabiduría que consiste en el pensamiento?», «Allí, ¿cuál es la habilidad en el progreso?», y (página 71, vol. 2) «El conocimiento del sufrimiento es el análisis analítico del significado (atthapaṭisambhidā)», lo mismo ocurre allí. Además, toda la explicación sobre las divisiones de la sabiduría en un tipo, dos tipos, etc., expresada allí, es en su mayor parte igual a la explicación dada en el Visuddhimagga. ‘‘เยน จกฺขุปสาเทน, รูปานิ มนุปสฺสติ; ปริตฺตํ สุขุมํ เอตํ, อูกาสิรสมูปม’’นฺติ – «Aquel sentido de la vista por el cual uno percibe las formas; este es pequeño, sutil, semejante a la cabeza de un piojo». อยมฺปิ คาถา วิมุตฺติมคฺเคปิ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ภาสิตภาเวเนว ทสฺสิตา. อูกาสิรสมูปมนฺติ ปทํ ปน อูกาสมูปมนฺติ ตตฺถ ทิสฺสติ, ตญฺจ ปรมฺปรเลขกานํ ปมาทเลขมตฺตเมว สิยา. Este verso también se presenta en el Vimuttimagga como pronunciado por el Venerable Sariputta Thera. Sin embargo, el término 'ūkāsirasamūpamaṃ' aparece allí como 'ūkāsamūpamaṃ', lo cual debe ser meramente un error de escritura de los sucesivos copistas. จตูสุ สจฺเจสุ วิสุทฺธิมคฺเค วิย วจนตฺถโต ลกฺขณโต อนูนาธิกโต กมโต อนฺโตคธานํ ปเภทโต อุปมาโต จ วินิจฺฉโย ทสฺสิโต, โส จ เยภุยฺเยน วิสุทฺธิมคฺเคน สมาโนเยว. En cuanto a las Cuatro Verdades, al igual que en el Visuddhimagga, se presenta un análisis según el significado de los términos, sus características, su completitud, su orden, la distinción de los elementos incluidos y mediante analogías; el cual es, en su mayor parte, idéntico al del Visuddhimagga. ยถา จ วิสุทฺธิมคฺเค (๒, ๒๔๒-๒๔๕) สมฺมสนญาณกถายํ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ อตีตาทิเอกาทสวิเธน จ อนิจฺจาทิลกฺขณตฺตเยน จ วิสุํ วิสุํ สมฺมสนนโย ทสฺสิโต, ตเถว ตตฺถปิ. จกฺขาทิชรามรณปริโยสาเนสุ ปน ธมฺเมสุ ธมฺมวิจารปริโยสานานํ สฏฺฐิยา เอว ธมฺมานํ อนิจฺจาทิลกฺขณตฺตเยน สมฺมสนนโย ตตฺถ ทสฺสิโต. Así como en el Visuddhimagga (2, 242-245), en la explicación del conocimiento de la comprensión (sammasanañāṇa), se muestra el método de investigar los cinco agregados mediante las once formas (pasado, etc.) y las tres características (impermanencia, etc.) por separado, lo mismo ocurre allí (en el Vimuttimagga). No obstante, entre los fenómenos que comienzan con el ojo y terminan con la vejez y la muerte, allí se muestra el método de investigación mediante las tres características solo para sesenta fenómenos que concluyen con la investigación de los fenómenos (dhammavicāra). วิสุทฺธิมคฺเค [Pg.44] ปน ทิฏฺฐิวิสุทฺธินิทฺเทเส (๒, ๒๓๐-๒๓๒-ปิฏฺเฐสุ) วุตฺตา ‘‘ยมกํ นามรูปญฺจ…เป… อุโภ ภิชฺชนฺติ ปจฺจยา’’ติ คาถา จ, ‘‘น จกฺขุโต ชายเร’’ติอาทิกา ฉ คาถาโย จ, ‘‘น สเกน พเลน ชายเร’’ติอาทิกา ฉ คาถาโย จ วิมุตฺติมคฺเค ภงฺคานุปสฺสนาญาณกถายํ ทสฺสิตา. ตาสุ อปฺปมตฺตโกเยว ปาฐเภโท ทิสฺสติ. Los versos citados en el Visuddhimagga, en la sección de la purificación de la visión (2, 230-232), tales como 'El nombre y la forma son un par... ambos se disuelven por sus condiciones', junto con los seis versos que comienzan con 'No nacen del ojo' y los seis versos que comienzan con 'No nacen por su propia fuerza', se presentan en el Vimuttimagga en la explicación del conocimiento del discernimiento de la disolución (bhaṅgānupassanāñāṇa). En ellos se observa solo una mínima diferencia en la lectura del texto. วิสุทฺธิมคฺเค (๒, ๒๖๑-๒-ปิฏฺเฐสุ) อรูปสตฺตเกสุ อริยวํสกถานเยน วุตฺโต กลาปโต จ ยมกโต จ สมฺมสนนโย วิมุตฺติมคฺเค เอตฺเถว ภงฺคานุปสฺสนาญาณกถายํ ทสฺสิโต. En el Visuddhimagga (2, 261-262), el método de investigación por grupos (kalāpa) y por pares (yamaka), mencionado según el método de la explicación del linaje de los nobles (ariyavaṃsakathā) dentro de los siete septetos de lo inmaterial, se presenta en el Vimuttimagga precisamente en la explicación del conocimiento del discernimiento de la disolución. วิมุตฺติมคฺเค พุทฺธานุสฺสติกถายํ โลกวิทูติ ปทสฺส อตฺถวณฺณนายํ สตฺตโลกสงฺขารโลกวเสน ทฺเวเยว โลกา ทสฺสิตา, น ปน โอกาสโลโก ยถา วิสุทฺธิมคฺเค (๑, ๑๙๙-๒๐๐-ปิฏฺเฐสุ). En el Vimuttimagga, en la explicación de la palabra 'lokavidū' (conocedor de los mundos) dentro del comentario sobre la recordación del Buda, solo se presentan dos mundos: el mundo de los seres (sattaloka) y el mundo de las formaciones (saṅkhāraloka), pero no el mundo del espacio (okāsaloka), a diferencia del Visuddhimagga (1, 199-200). เอตฺตาวตา จ วิมุตฺติมคฺโค นาม คนฺโถ กีทิโสติ สกฺกา อนุมินิตุํ. โส ปน ยถา น มหาวิหารวาสีนํ คนฺโถ โหติ, เอวํ มหายานิกานมฺปิ น โหติเยว เถรวาทปิฏกเมว นิสฺสาย กตภาวโต. ยสฺมา ปน ตตฺถ น กิญฺจิปิ สีหฬทีปิกํ นามํ วา เถรวาโท วา ทิสฺสติ, ตสฺมา โส สีหฬทีเป กตคนฺโถปิ น โหติ. อินฺทิยรฏฺฐิกํ ปน นามญฺจ โวหาโร จ ตตฺถ พหูสุ ฐาเนสุ ทิสฺสติ, ตสฺมา อินฺทิยรฏฺเฐ กตคนฺโถว ภเวยฺย. ยสฺมา จสฺส เปฏโกปเทสํ นิสฺสิตภาโว พหูสุ ฐาเนสุ ทิสฺสติ, วิเสสโต ปน มิทฺธรูปสฺส อตฺถิภาโว จ, อรหโตปิ ตสฺส อตฺถิภาโว จ ตเมว นิสฺสาย ทสฺสียติ, ปฏิสมฺภิทามคฺคคณฺฐิปเท จ เปฏเกติ ปทสฺส อตฺถวณฺณนายํ ‘‘สุตฺตนฺตปิฏกตฺถาย อฏฺฐกถา เปฏกํ มหิสาสกานํ คนฺโถ’’ติ วณฺณิโต. ตสฺมา เอโส วิมุตฺติมคฺโค มหิสาสกนิกายิเกน กโต ภเวยฺยาติ อมฺหากํ มติ. Por todo esto, es posible inferir qué clase de obra es el llamado Vimuttimagga. Así como no es una obra de los seguidores del Mahāvihāra, tampoco es una obra de los mahāyānistas, debido a que fue compuesta basándose exclusivamente en el Tipitaka Theravada. Dado que en ella no aparece ningún nombre relacionado con la isla de Ceilán ni con el Theravada, no es una obra compuesta en dicha isla. Sin embargo, como en muchos lugares se encuentran nombres y términos propios de la India, debe ser una obra compuesta en la India. Además, dado que en muchos puntos se observa su dependencia del Peṭakopadesa, especialmente al mostrar la existencia de la forma del letargo (middharūpa) incluso en un Arahat basándose en dicha obra, y en el comentario al término 'peṭake' en el Paṭisambhidāmaggagaṇṭhipada se describe: 'El Peṭaka es el comentario para el beneficio del Suttantapiṭaka, una obra de los Mahisāsakas'; por lo tanto, nuestra opinión es que este Vimuttimagga fue compuesto por un seguidor de la escuela Mahisāsaka. นิสฺสยฏฺฐกถาวิภาวนา Explicación de los Comentarios de Referencia วิสุทฺธิมคฺโค ปน น เกวลํ ปุพฺเพ วุตฺตปฺปกาเรเนว กโต, อถ โข วุจฺจมานปฺปกาเรนาปิ. ตถา หิ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร โปราณฏฺฐกถาหิ สมาหริตฺวา ภาสาปริวตฺตนวเสน ทสฺเสนฺโตปิ ยา ยา อตฺถวณฺณนา [Pg.45] วา วินิจฺฉโย วา สํสยิตพฺโพ โหติ, ตตฺถ ตตฺถ วินยฏฺฐกถายํ วุตฺตนฺติ วา (๑, ๒๖๓), วินยฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ, มชฺฌิมฏฺฐกถาสุ ปนาติ วา (๑, ๗๐), องฺคุตฺตรภาณกาติ วา (๑, ๗๒), อฏฺฐกถาจริยานํ มตานุสาเรน วินิจฺฉโยติ วา (๑, ๙๙), วุตฺตมฺปิ เจตํ อฏฺฐกถาสูติ วา (๑, ๑๑๘), ตํ อฏฺฐกถาสุ ปฏิกฺขิตฺตนฺติ วา (๑, ๑๓๔), ทีฆภาณกสํยุตฺตภาณกานํ มตนฺติ วา, มชฺฌิมภาณกา อิจฺฉนฺตีติ วา (๑, ๒๖๗), อฏฺฐกถาสุ วินิจฺฉโยติ วา, เอวํ ตาว ทีฆภาณกา, มชฺฌิมภาณกา ปนาหูติ วา (๑, ๒๗๗), องฺคุตฺตรฏฺฐกถายํ ปน…เป… อยํ กโม วุตฺโต, โส ปาฬิยา น สเมตีติ วา (๑, ๓๐๙), เอวํ ตาว มชฺฌิมภาณกา, สํยุตฺตภาณกา ปนาติ วา (๒, ๖๒), สํยุตฺตฏฺฐกถายํ วุตฺตนฺติ วา (๒, ๖๓), อฏฺฐกถายํ ปนาติ วา (๒, ๘๐) เอวํ ตํตํอตฺถวณฺณนาวินิจฺฉยานํ นิสฺสยมฺปิ วิภาเวตฺวา ปจฺฉิมชนานํ อุปฺปชฺชมานสํสยํ วิโนเทนฺโตเยว เต ทสฺเสสิ. El Visuddhimagga no fue compuesto únicamente de la manera mencionada anteriormente, sino también de la forma que se describe a continuación. Pues, aunque el Venerable Buddhaghosa lo presentó a través de la traducción, recopilando de los antiguos comentarios, siempre que exponía una explicación o una decisión que pudiera ser dudosa, indicaba la fuente: 'se dice en el Comentario del Vinaya' (1, 263), 'se dice en los Comentarios del Vinaya, pero en los Comentarios del Majjhima...' (1, 70), 'los recitadores del Aṅguttara dicen' (1, 72), 'es una decisión de acuerdo con la opinión de los maestros de los comentarios' (1, 99), 'esto también se dice en los comentarios' (1, 118), 'eso es rechazado en los comentarios' (1, 134), 'es la opinión de los recitadores del Dīgha y del Saṃyutta', 'los recitadores del Majjhima desean esto' (1, 267), 'es una decisión en los comentarios', 'así dicen primero los recitadores del Dīgha, pero los recitadores del Majjhima dicen' (1, 277), 'en el comentario del Aṅguttara... se menciona este orden, pero no concuerda con el Canon' (1, 309), 'así dicen primero los recitadores del Majjhima, pero los recitadores del Saṃyutta...' (2, 62), 'se dice en el comentario del Saṃyutta' (2, 63), o 'en el comentario...' (2, 80). De este modo, al aclarar la base de cada explicación y decisión, presentó estas interpretaciones eliminando cualquier duda que pudiera surgir en las generaciones futuras. เตนิมสฺส วิสุทฺธิมคฺคสฺส กรณกาเล สพฺพาปิ สีหฬฏฺฐกถาโย อาจริยสฺส สนฺติเก สนฺตีติ จ, ปุพฺเพเยว ตา อาจริเยน สีหฬตฺเถรานํ สนฺติเก สุตาติ จ, ตาหิ คเหตพฺพํ สพฺพํ คเหตฺวา อยํ วิสุทฺธิมคฺโค อาจริเยน ลิขิโตติ จ อยมตฺโถ อติวิย ปากโฏ โหติ. ตสฺมา ยํ มหาวํเส – Por lo tanto, es sumamente evidente que en el momento de la composición de este Visuddhimagga, todos los comentarios cingaleses estaban en posesión del Maestro, que el Maestro ya los había escuchado y aprendido previamente de los monjes de Ceilán, y que habiendo tomado de ellos todo lo que era digno de ser tomado, el Maestro compuso este Visuddhimagga. Por consiguiente, lo que se dice en el Mahāvaṃsa: ‘‘สงฺโฆ คาถาทฺวยํ ตสฺสา’ทาสิ สามตฺถิยํ ตวา’’ติอาทินา ‘‘คาถาทฺวยเมว โอโลเกตฺวา กิญฺจิปิ อญฺญํ โปตฺถกํ อโนโลเกตฺวา อาจริยพุทฺธโฆโส วิสุทฺธิมคฺคํ อกาสี’’ติ อธิปฺปาเยน อภิตฺถุติวจนํ วุตฺตํ, ตํ อภิตฺถุติมตฺตเมวาติ เวทิตพฺพํ. 'La Sangha le dio dos versos para [probar] tu capacidad', y otras palabras de elogio dichas con la intención de que 'habiendo examinado solo esos dos versos, sin consultar ningún otro libro, el Maestro Buddhaghosa compuso el Visuddhimagga', debe entenderse meramente como un elogio. โปราณวจนทสฺสนํ Presentación de las palabras de los antiguos (Porāṇa) น เกวลํ อาจริโย อฏฺฐกถาโยเยว นิสฺสยภาเวน ทสฺเสสิ, อถ โข ‘‘โปราณา ปนาหู’’ติอาทินา โปราณานํ วจนมฺปิ ทสฺเสสิเยว. ตเทตฺถ ทฺวาวีสติยา ฐาเนสุ ทิฏฺฐํ. เก ปเนเต โปราณา นาม? ยาว จตุตฺถสงฺคีติกาลา สงฺคีติกาเรสุ ปริยาปนฺนา วา [Pg.46] ตาทิสา วา มหาเถราติ เวทิตพฺพา. ตถา หิ ปฏิสมฺภิทามคฺเค (๒๙๒-๓-ปิฏฺเฐสุ). El Maestro no solo presentó los comentarios como base, sino que también mostró las palabras de los antiguos (porāṇas), diciendo: 'Pero los antiguos dicen', etc. Esto se encuentra aquí en veintidós lugares. ¿Quiénes son estos llamados antiguos? Debe entenderse que son los grandes ancianos (mahātheras) que formaron parte de los recitadores del Concilio hasta la época del cuarto concilio, o aquellos similares a ellos. Así, en el Paṭisambhidāmagga (páginas 292-293): ‘‘โอภาเส เจว ญาเณ จ, ปีติยา จ วิกมฺปติ…เป…ธมฺมุทฺธจฺจกุสโล โหติ, น จ วิกฺเขปํ คจฺฉตี’’ติ – 'Se conmueve ante el aura y el conocimiento, y ante el gozo... Es experto en la agitación mental respecto al Dhamma y no cae en la distracción' — เอวมาคตา คาถาโย อิธ (๒๗๓-๔-ปิฏฺเฐสุ) โปราณานํ วจนภาเวน ทสฺสิตา. ยทิ จิมา คาถาโย สงฺคีติกาเรหิ ปกฺขิตฺตา ภเวยฺยุํ ยถา ปริวารปาฬิยํ (๓-ปิฏฺเฐ) อาคตา อาจริยปรมฺปราทีปิกา คาถาโย, ตา หิ สมนฺตปาสาทิกายํ (๑, ๔๖-ปิฏฺเฐ) โปราณวจนภาเวน ทสฺสิตา, เอวํ สติ เตเยว สงฺคีติการา โปราณาติ เวทิตพฺพา. อถ ปฏิสมฺภิทามคฺคเทสเกเนว ภาสิตา ภเวยฺยุํ, เต วิย ครุกรณียา ปจฺจยิกา สทฺธายิตพฺพกา มหาเถรา โปราณาติ เวทิตพฺพา. สมนฺตปาสาทิกาสุมงฺคลวิลาสินีอาทีสุ ‘‘โปราณา ปน เอวํ วณฺณยนฺตี’’ติอาทินา วุตฺตฏฺฐาเนสุปิ ตาทิสาว อาจริยา โปราณาติ วุตฺตา. Las estrofas (gāthās) que aparecen aquí (págs. 273-4) se presentan como palabras de los antiguos (porāṇas). Si estas estrofas fueron insertadas por los editores de los concilios (saṅgītikāras), al igual que las estrofas que muestran el linaje de los maestros en el Parivārapāḷi (pág. 3) —las cuales se presentan como palabras de los antiguos en la Samantapāsādikā (págs. 1, 46)—, de ser así, esos mismos editores de los concilios deben ser conocidos como 'los antiguos'. O bien, si fueron pronunciadas por el mismo maestro que expuso el Paṭisambhidāmagga, entonces esos grandes ancianos (mahātheras), dignos de respeto, confiables y fidedignos, deben ser conocidos como 'los antiguos'. En lugares como la Samantapāsādikā y la Sumaṅgalavilāsinī, donde se dice: 'Pero los antiguos lo explican así', se refiere también a tales maestros como 'los antiguos'. วินยฏฺฐกถากรณํ La redacción del Comentario del Vinaya อาจริโย ปน อิมํ วิสุทฺธิมคฺคปกรณํ ยถาวุตฺตปฺปกาเรน กตฺวา อญฺญาปิ ติปิฏกฏฺฐกถาโย อนุกฺกเมน อกาสิ. กถํ? สมนฺตปาสาทิกํ นาม วินยฏฺฐกถํ พุทฺธสิริตฺเถเรน อชฺเฌสิโต มหาวิหารสฺส ทกฺขิณภาเค ปธานฆรปริเวเณ มหานิคมสฺสามิโน ปาสาเท วสนฺโต อกาสิ. สา ปเนสา สิริปาโลติ นามนฺตรสฺส มหานามรญฺโญ วีสติมวสฺเส (๙๗๓-พุ-ว) อารทฺธา เอกวีสติมวสฺเส (๙๗๔-พุ-ว) นิฏฺฐานปฺปตฺตา อโหสิ. ตญฺจ ปน กโรนฺโต มหามหินฺทตฺเถเรนาภตํ สีหฬภาสาย สงฺขตํ มหาอฏฺฐกถํ ตสฺสา สรีรํ กตฺวา มหาปจฺจรีกุรุนฺทีสงฺเขปอนฺธกฏฺฐกถาหิ จ คเหตพฺพํ คเหตฺวา สีหฬทีเป ยาว วสภราชกาลา ปากฏานํ โปราณ วินยธรมหาเถรานํ วินิจฺฉยภูตํ เถรวาทมฺปิ ปกฺขิปิตฺวา อกาสิ. วุตฺตญฺเหตํ สมนฺตปาสาทิกายํ – El Maestro, habiendo compuesto este tratado del Visuddhimagga de la manera mencionada, compuso también sucesivamente los otros comentarios del Tipiṭaka. ¿Cómo fue? Escribió el comentario del Vinaya llamado Samantapāsādikā, a petición del Thera Buddhasiri, residiendo en el palacio del señor Mahānigama, en el recinto de Padhānaghara, al sur del Mahāvihāra. Esta obra fue iniciada en el vigésimo año del reinado del rey Mahānāma, también llamado Siripāla (973 E.B.), y se concluyó en el vigésimo primer año (974 E.B.). Al redactarla, tomó el Mahā-aṭṭhakathā traído por el Thera Mahā Mahinda en lengua cingalesa como el cuerpo principal, y extrayendo lo que debía extraerse de los comentarios Mahāpaccarī, Kurundī, Saṅkhepa y Andhaka, la compuso incorporando también el Theravāda (la doctrina de los ancianos), que constituye las decisiones de los antiguos grandes maestros expertos en Vinaya, famosos en la isla de Ceilán hasta el tiempo del rey Vasabha. Esto se dice en la Samantapāsādikā: ‘‘สํวณฺณนํ ตญฺจ สมารภนฺโต, ตสฺสา มหาอฏฺฐกถํ สรีรํ; กตฺวา มหาปจฺจริยํ ตเถว, กุรุนฺทินามาทิสุ วิสฺสุตาสุ. “Al comenzar esta explicación, tomando como cuerpo principal el Mahā-aṭṭhakathā, y del mismo modo, de los célebres comentarios llamados Kurundī y otros; วินิจฺฉโย [Pg.47] อฏฺฐกถาสุ วุตฺโต, โย ยุตฺตมตฺถํ อปริจฺจชนฺโต; ตโตปิ อนฺโตคธเถรวาทํ, สํวณฺณนํ สมฺม สมารภิสฺส’’นฺติ จ. sin abandonar el significado apropiado de las decisiones expuestas en los comentarios, e incluyendo en ella el Theravāda, emprenderé correctamente esta explicación”. ‘‘มหาเมฆวนุยฺยาเน, ภูมิภาเค ปติฏฺฐิโต; มหาวิหาโร โย สตฺถุ, มหาโพธิวิภูสิโต. “Situado en el terreno del parque Mahāmeghavana, se halla el Mahāvihāra del Maestro, embellecido por el Gran árbol Bodhi. ยํ ตสฺส ทกฺขิเณ ภาเค, ปธานฆรมุตฺตมํ; สุจิจาริตฺตสีเลน, ภิกฺขุสงฺเฆน เสวิตํ. En su parte sur se encuentra el excelente recinto llamado Padhānaghara, frecuentado por la asamblea de monjes dotados de una conducta y moral pura. อุฬารกุลสมฺภูโต, สงฺฆุปฏฺฐายโก สทา; อนากุลาย สทฺธาย, ปสนฺโน รตนตฺตเย. Nacido en una familia noble, siempre servidor de la Saṅgha, devoto de las Tres Joyas con una fe inquebrantable, มหานิคมสามีติ, วิสฺสุโต ตตฺถ การยิ; จารุปาการสญฺจิตํ, ยํ ปาสาทํ มโนรมํ. el conocido como Mahānigamasāmī (gran señor del gremio) construyó allí un deleitoso palacio, rodeado de hermosos muros; สนฺทจฺฉายตรูเปตํ, สมฺปนฺนสลิลาสยํ; วสตา ตตฺร ปาสาเท, มหานิคมสามิโน. provisto de árboles de densa sombra y abundantes depósitos de agua. Residiendo en ese palacio de Mahānigamasāmī, สุจิสีลสมาจารํ, เถรํ พุทฺธสิริวฺหยํ; ยา อุทฺทิสิตฺวา อารทฺธา, อิทฺธา วินยวณฺณนา. fue iniciada esta completa explicación del Vinaya, en atención al Thera llamado Buddhasiri, de conducta y moral puras. ปาลยนฺตสฺส สกลํ, ลงฺกาทีปํ นิรพฺพุทํ; รญฺโญ สิรินิวาสสฺส, สิริปาลยสสฺสิโน. Durante el reinado del ilustre y glorioso rey Siripāla, protector de toda la isla de Ceilán libre de disturbios, สมวีสติเม วสฺเส, ชยสํวจฺฉเร อยํ; อารทฺธา เอกวีสมฺหิ, สมฺปตฺเต ปรินิฏฺฐิตา. en el vigésimo año, su año de victoria, esta obra fue iniciada; y al llegar el vigésimo primer año, fue concluida. อุปทฺทวากุเล โลเก, นิรุปทฺทวโต อยํ; เอกสํวจฺฉเรเนว, ยถา นิฏฺฐํ อุปาคตา’’ติ จ. En un mundo lleno de adversidades, que esta obra llegue a su fin sin obstáculos en solo un año, tal como se ha concluido”. อยญฺจ สมนฺตปาสาทิกา วินยฏฺฐกถา อธุนา มุทฺทิตฉฏฺฐสงฺคีติโปตฺถกวเสน สหสฺสโต อุปริ อฏฺฐปณฺณาสาธิกติสตมตฺตปิฏฺฐปริมาณา (๑๓๕๘) โหติ, ตสฺสา จ เอกสํวจฺฉเรน นิฏฺฐาปิตตฺตํ อุปนิธาย จตุวีสาธิกสตฺตสตมตฺตปิฏฺฐปริมาโณ (๗๒๔) วิสุทฺธิมคฺโคปิ อนฺตมโส ฉปฺปญฺจมาเสหิ นิฏฺฐาปิโต ภเวยฺยาติ สกฺกา ญาตุํ. ตสฺมา ยํ พุทฺธโฆสุปฺปตฺติยํ มหาวํสวจนํ นิสฺสาย ‘‘วิสุทฺธิมคฺโค อาจริยพุทฺธโฆเสน [Pg.48] เอกรตฺเตเนว ติกฺขตฺตุํ ลิขิตฺวา นิฏฺฐาปิโต’’ติ อภิตฺถุติวจนํ วุตฺตํ, ตํ ตกฺการกสฺส อภิตฺถุติมตฺตเมวาติ เวทิตพฺพํ. Este comentario del Vinaya, la Samantapāsādikā, según la edición impresa del Sexto Concilio, tiene una extensión de algo más de 1358 páginas. Considerando que se terminó en un año, se puede deducir que el Visuddhimagga, que tiene unas 724 páginas, podría haberse terminado en al menos cinco o seis meses. Por lo tanto, la alabanza mencionada en el Buddhaghosuppatti, basada en las palabras del Mahāvaṃsa, que dice: 'El maestro Buddhaghosa escribió y terminó el Visuddhimagga tres veces en una sola noche', debe entenderse solo como una hipérbole de su autor. นนุ จ อิมิสฺสํ อฏฺฐกถายํ ‘‘สุมงฺคลวิลาสินิย’’นฺติอาทินา วิเสสนามวเสน อาคมฏฺฐกถานํ อติเทโส ทิสฺสติ, กถมิมิสฺสา ตาหิ ปฐมตรํ กตภาโว เวทิตพฺโพติ? อาจริยสฺส อฏฺฐกถาสุ อญฺญมญฺญาติเทสโต, วินยปิฏกสฺส ครุกาตพฺพตรภาวโต, มหาวิหารวาสีหิ วิเสเสน ครุกตภาวโต, สงฺคีติกฺกมานุรูปภาวโต, อิเธว ปริปุณฺณนิทานกถาปกาสนโต, นิคมเน จ ปฐมํ สีหฬฏฺฐกถาโย สุตฺวา กรณปฺปกาสนโต ฐเปตฺวา วิสุทฺธิมคฺคํ อยเมว ปฐมํ กตาติ เวทิตพฺพา. วิสุทฺธิมคฺเค ปน วินยฏฺฐกถายนฺติ วา วินยฏฺฐกถาสูติ วา มชฺฌิมฏฺฐกถาสูติ วา เอวํ สามญฺญนามวเสเนว อติเทโส ทิสฺสติ, น สมนฺตปาสาทิกาทิวิเสสนามวเสน. ตสฺมาสฺส สพฺพปฐมํ กตภาโว ปากโฏเยว. อาคมฏฺฐกถานํ อิธาติเทโส อิมิสฺสาปิ ตตฺถาติ เอวํ อญฺญมญฺญาติเทโส ปน อาจริยสฺส มนสา สุววตฺถิตวเสน วา สกฺกา ภวิตุํ, อปุพฺพาจริมปรินิฏฺฐาปเนน วา. กถํ? อาจริเยน หิ วิสุทฺธิมคฺคํ สพฺพโส นิฏฺฐาเปตฺวา สมนฺตปาสาทิกาทึ เอเกกมฏฺฐกถํ กโรนฺเตเนว ยตฺถ ยตฺถ อตฺถวณฺณนา วิตฺถารโต อญฺญฏฺฐกถาสุ ปกาเสตพฺพา โหติ, ตตฺถ ตตฺถ ‘‘อิมสฺมึ นาม ฐาเน กเถสฺสามี’’ติ มนสา สุววตฺถิตํ ววตฺถเปตฺวา ตญฺจ อติทิสิตฺวา ยถาววตฺถิตฐานปฺปตฺตกาเล ตํ วิตฺถารโต กเถนฺเตน ตา กตา วา ภเวยฺยุํ. เอเกกิสฺสาย วา นิฏฺฐานาสนฺนปฺปตฺตกาเล ตํ ฐเปตฺวา อญฺญญฺจ อญฺญญฺจ ตถา กตฺวา สพฺพาปิ อปุพฺพาจริมํ ปรินิฏฺฐาปิตา ภเวยฺยุนฺติ เอวํ ทฺวินฺนํ ปการานมญฺญตรวเสน อาจริยสฺสาฏฺฐกถาสุ อญฺญมญฺญาติเทโส โหตีติ เวทิตพฺพนฺติ. Ciertamente, en este comentario se observan referencias a los comentarios de los Āgamas mediante nombres específicos como 'Sumaṅgalavilāsinī', ¿cómo entonces se sabe que este fue compuesto antes que aquellos? Debido a las referencias mutuas en los comentarios del Maestro, al hecho de que el Vinaya Piṭaka es el texto que debe ser más respetado, a que los habitantes del Mahāvihāra lo respetaban especialmente, a que sigue el orden de los concilios, a que solo aquí se expone un prólogo completo, y a que en el epílogo se declara que se compuso después de escuchar los comentarios cingaleses; se debe entender que, exceptuando el Visuddhimagga, este fue el primero en ser compuesto. En el Visuddhimagga, sin embargo, las referencias aparecen solo con nombres genéricos como 'en el comentario del Vinaya', 'en los comentarios del Vinaya' o 'en los comentarios del Majjhima', y no mediante nombres específicos como Samantapāsādikā, etc. Por lo tanto, es evidente que el Visuddhimagga fue compuesto antes que todos. Las referencias mutuas —de los comentarios de los Āgamas en este, y de este en aquellos— pudieron haber ocurrido ya sea por la clara determinación mental del Maestro o por haber concluido las obras casi simultáneamente. ¿Cómo es esto? Al haber terminado completamente el Visuddhimagga, mientras componía cada comentario como la Samantapāsādikā, el Maestro determinaba mentalmente en qué lugar explicaría extensamente cierto punto en otros comentarios, y hacía la referencia. Al llegar al lugar previamente determinado, explicaba el punto en detalle. O bien, al estar cerca de terminar cada uno, los dejaba pendientes y, haciendo lo mismo con los otros, terminó todos casi al mismo tiempo. Debe entenderse que las referencias mutuas en los comentarios del Maestro ocurren por una de estas dos maneras. อาคมฏฺฐกถากรณํ La redacción de los Comentarios de los Āgamas สุมงฺคลวิลาสินึ นาม ทีฆนิกายฏฺฐกถํ ปน อาจริโย สุมงฺคลปริเวณวาสินา ทาฐานาคตฺเถเรน อายาจิโต อกาสิ. วุตฺตํ เหตเมติสฺสา นิคมเน – El Maestro compuso el comentario del Dīgha Nikāya llamado Sumaṅgalavilāsinī, a petición del Thera Dāṭhānāga, residente del Sumaṅgalapariveṇa. Esto se dice en su epílogo: ‘‘อายาจิโต [Pg.49] สุมงฺคล-ปริเวณนิวาสินา ถิรคุเณน; ทาฐานาค สงฺฆ, ตฺเถเรน เถรวํสนฺวเยน. Habiendo sido solicitado por el venerable anciano Dāṭhānāga, de virtudes firmes, perteneciente al linaje de los ancianos y residente del monasterio Sumaṅgala... ทีฆาคมสฺส ทสพล-คุณคณปริทีปนสฺส อฏฺฐกถํ; ยํ อารภึ สุมงฺคล-วิลาสินึ นาม นาเมน. ...he emprendido la redacción del comentario del Dīgha Nikāya titulado Sumaṅgalavilāsinī, el cual ilustra la multitud de virtudes de aquel que posee los diez poderes (el Buda). สา หิ มหาอฏฺฐกถาย, สารมาทาย นิฏฺฐิตา เอสา’’ติ. Este [comentario] se ha completado tomando la esencia del Mahā-aṭṭhakathā (el Gran Comentario). ปปญฺจสูทนึ นาม มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถํ ภทนฺตพุทฺธมิตฺตตฺเถเรน ปุพฺเพ มยูรทูตปฏฺฏเน อตฺตนา สทฺธึ วสนฺเตน อายาจิโต อกาสิ. วุตฺตํ เหตเมติสฺสา นิคมเน – Redactó el comentario del Majjhima Nikāya llamado Papañcasūdanī, habiendo sido solicitado por el venerable anciano Buddhamitta, quien anteriormente vivió con él en el puerto de Mayūradūta. Así se dice en la conclusión de esta obra: ‘‘อายาจิโต สุมตินา, เถเรน ภทนฺตพุทฺธมิตฺเตน; ปุพฺเพ มยูรทูตป,ฏฺฏนมฺหิ สทฺธึ วสนฺเตน. “Solicitado por el venerable anciano Buddhamitta, poseedor de una gran inteligencia, quien anteriormente vivió conmigo en el puerto de Mayūradūta,” ปรวาทวิธํสนสฺส, มชฺฌิมนิกายเสฏฺฐสฺส; ยมหํ ปปญฺจสูทนิ-มฏฺฐกถํ กาตุมารภึ. “he emprendido la creación del comentario Papañcasūdanī para el noble Majjhima Nikāya, que destruye las doctrinas opuestas.” สา หิ มหาอฏฺฐกถาย, สารมาทาย นิฏฺฐิตา เอสา’’ติ. “Este se ha completado tomando la esencia del Mahā-aṭṭhakathā.” สารตฺถปฺปกาสินึ นาม สํยุตฺตนิกายฏฺฐกถํ ภทนฺตโชติปาลตฺเถเรน อายาจิโต อกาสิ. วุตฺตํ เหตเมติสฺสา นิคมเน – Redactó el comentario del Saṃyutta Nikāya llamado Sāratthappakāsinī, solicitado por el venerable anciano Jotipāla. Así se dice en la conclusión de esta obra: ‘‘เอติสฺสา กรณตฺถํ, เถเรน ภทนฺตโชติปาเลน; สุจิสีเลน สุภาสิตสฺส ปกาสยนฺตญาเณน. “Para la realización de esta [obra], fui solicitado por el venerable anciano Jotipāla, de conducta pura, de palabras amables y de sabiduría que esclarece;” สาสนวิภูติกาเมน, ยาจมาเนน มํ สุภคุเณน; ยํ สมธิคตํ ปุญฺญํ, เตนาปิ ชโน สุขี ภวตู’’ติ. “por él, que desea el esplendor de la Dispensación, dotado de nobles virtudes y que me lo solicitó; por el mérito obtenido mediante esto, ¡que la gente sea feliz!” มโนรถปูรณึ นาม องฺคุตฺตรนิกายฏฺฐกถํ ภทนฺตโชติปาลตฺเถเรน ทกฺขิณอินฺทิยรฏฺเฐ กญฺจิปุราทีสุ จ สีหฬทีเป มหาวิหารมฺหิ จ อตฺตนา สทฺธึ วสนฺเตน อายาจิโต, ตถา ชีวเกนาปิ อุปาสเกน ปิฏกตฺตยปารคุภูเตน วาตาหเตปิ อนิญฺชมานสภาเว ทุเม วิย อนิญฺชมานสทฺธมฺเม ฐิเตน สุมตินา ปริสุทฺธาชีเวนาภิยาจิโต อกาสิ. วุตฺตํ เหตเมติสฺสา นิคมเน – Redactó el comentario del Aṅguttara Nikāya llamado Manorathapūraṇī, solicitado por el venerable anciano Jotipāla, quien vivió con él en Kañcipura y otros lugares del sur de la India, así como en el Mahāvihāra de la isla de Sri Lanka; y también por el devoto laico Jīvaka, quien ha cruzado al otro lado del océano de los tres Pitakas, y que permanece firme en el verdadero Dhamma —inconmovible como un árbol ante el viento—, poseedor de sabiduría y de un medio de vida purificado. Así se dice en la conclusión de esta obra: ‘‘อายาจิโต สุมตินา, เถเรน ภทนฺตโชติปาเลน; กญฺจิปุราทีสุ มยา, ปุพฺเพ สทฺธึ วสนฺเตน. “Solicitado por el venerable anciano Jotipāla, de gran inteligencia, quien anteriormente vivió conmigo en Kañcipura y otros lugares;” วรตมฺพปณฺณิทีเป, [Pg.50] มหาวิหารมฺหิ วสนกาเลปิ; วาตาหเต วิย ทุเม, อนิญฺชมานมฺหิ สทฺธมฺเม. “y también cuando vivía en el Mahāvihāra, en la noble isla de Sri Lanka; permaneciendo en el verdadero Dhamma que es inconmovible como un árbol ante el viento;” ปารํ ปิฏกตฺตยสา,ครสฺส คนฺตฺวา ฐิเตน สุมตินา; ปริสุทฺธาชีเวนา,ภิยาจิโต ชีวเกนาปิ. “habiendo alcanzado la otra orilla del océano de los tres Pitakas, el devoto laico Jīvaka, de gran sabiduría y vida purificada, también me lo solicitó.” ธมฺมกถานยนิปุเณหิ, ธมฺมกถิเกหิ อปริมาเณหิ; ปริกีฬิตสฺส ปฏิป,ชฺชิตสฺส สกสมยจิตฺรสฺส. “Para el Aṅguttara Mahānikāya, que es frecuentado y practicado por innumerables predicadores del Dhamma expertos en los métodos de enseñanza, y que está adornado con las propias doctrinas (de la Dispensación);” อฏฺฐกถํ องฺคุตฺตร,มหานิกายสฺส กาตุมารทฺโธ; ยมหํ จิรกาลฏฺฐิติ-มิจฺฉนฺโต สาสนวรสฺส. “he emprendido la tarea de redactar el comentario, deseando la larga permanencia de la noble Dispensación.” สา หิ มหาอฏฺฐกถาย, สารมาทาย นิฏฺฐิตา เอสา; จตุนฺนวุติปริมาณาย, ปาฬิยา ภาณวาเรหิ. “Este se ha completado tomando la esencia del Mahā-aṭṭhakathā, con una extensión de noventa y cuatro bhāṇavāras (secciones de recitación) en el texto Pāli.” สพฺพาคมสํวณฺณน, มโนรโถ ปูริโต จ เม ยสฺมา; เอตาย มโนรถ ปูรณีติ นามํ ตโต อสฺสา’’ติ. “Dado que mi anhelo de comentar todas las colecciones sagradas se ha cumplido, por ello esta obra se llama Manorathapūraṇī (La que colma los deseos).” อิมา จ ปน จตสฺโส อาคมฏฺฐกถาโย กุรุมาโน อาจริยพุทฺธโฆโส มหามหินฺทตฺเถเรนาภตํ มูลฏฺฐกถาสงฺขาตํ มหาอฏฺฐกถํเยว ภาสาปริวตฺตนวเสน เจว ปุนปฺปุนาคตวิตฺถารกถามคฺคสฺส สํขิปนวเสน จ อกาสิ. วุตฺตญฺเหตํ คนฺถารมฺเภ – Al realizar estos cuatro comentarios de los Nikāyas, el maestro Buddhaghosa utilizó únicamente el Mahā-aṭṭhakathā (también conocido como el comentario original traído por el venerable Mahā-Mahinda), traduciéndolo al lenguaje Pāli y resumiendo las explicaciones extensas y repetitivas. Así se dice en el inicio de la obra: ‘‘สีหฬทีปํ ปน อาภ,ตาถ วสินา มหามหินฺเทน; ฐปิตา สีหฬภาสาย, ทีปวาสีนมตฺถาย. “Traído a la isla de Sri Lanka por el venerable Mahā-Mahinda y establecido en el idioma cingalés para beneficio de los habitantes de la isla;” อปเนตฺวาน ตโตหํ, สีหฬภาสํ มโนรมํ ภาสํ; ตนฺตินยานุจฺฉวิกํ, อาโรเปนฺโต วิคตโทสํ…เป…หิตฺวา ปุนปฺปุนาคต-มตฺถํ อตฺถํ ปกาสยิสฺสามี’’ติ. “habiendo removido de allí el idioma cingalés y vertiéndolo al encantador lenguaje [Pāli], acorde con el método de los textos sagrados y libre de defectos... omitiendo los significados repetidos, explicaré el sentido [de los textos].” ตถา นิคมเนปิ – Asimismo en la conclusión: ‘‘สา หิ มหาอฏฺฐกถาย, สารมาทาย นิฏฺฐิตา เอสา’’ติ จ; ‘‘มูลฏฺฐกถาสารํ, อาทาย มยา อิมํ กโรนฺเตนา’’ติ จ. “‘Este se ha completado tomando la esencia del Mahā-aṭṭhakathā’ y ‘Por mí, al realizar esta [obra], tomando la esencia del comentario original’.” อิมาสํ สรีรภูตปาเฐสุ จ สมนฺตปาสาทิกายํ วิย ‘‘มหาปจฺจริยํ, กุรุนฺทิย’’นฺติอาทินา วินิจฺฉยสํวณฺณนาเภทปฺปกาสนํ น ทิสฺสติ, ตถา อภิธมฺมฏฺฐกถาสุปิ. [Pg.51] เตเนตํ ญายติ ‘‘สุตฺตนฺตาภิธมฺเมสุ มหาอฏฺฐกถาโต อญฺญา มหาปจฺจริอาทินามิกา โปราณิกา สีหฬฏฺฐกถาโย เจว อนฺธกฏฺฐกถา จ นตฺถี’’ติ. ยาว วสภราชกาลา (๖๐๙-๖๕๓) ปน ปากฏานํ สีหฬิกตฺเถรานํ วินิจฺฉโย จ วาทา จ วตฺถูนิ จ เอตาสุปิ ทิสฺสนฺติเยวาติ. En el cuerpo de los textos de estos comentarios no se observa, como en el Samantapāsādikā, la distinción de juicios y comentarios bajo nombres como ‘en el Mahāpaccariya’ o ‘en el Kurundī’; lo mismo ocurre en los comentarios del Abhidhamma. Por esto se entiende que, para los Suttas y el Abhidhamma, no existen otros antiguos comentarios en cingalés como el Mahāpaccariya ni el comentario Andhaka, aparte del Mahā-aṭṭhakathā. Sin embargo, en estos comentarios de los Suttas y del Abhidhamma sí se encuentran los juicios, doctrinas e historias de los ancianos de Sri Lanka que fueron conocidos hasta la época del rey Vasabha (años 609-653 del calendario budista). อภิธมฺมฏฺฐกถากรณํ La redacción de los comentarios del Abhidhamma อฏฺฐสาลินึ ปน สมฺโมหวิโนทนิญฺจ ธาตุกถาทิปญฺจปกรณสฺส อฏฺฐกถญฺจาติ ติสฺโส อภิธมฺมฏฺฐกถาโย อตฺตนา สทิสนาเมน โสตตฺถกีคนฺถการเกน พุทฺธโฆสภิกฺขุนา อายาจิโต อกาสิ. วุตฺตญฺเหตํ ตาสุ – Redactó los tres comentarios del Abhidhamma —el Atthasālinī, el Sammohavinodanī y el comentario de los cinco tratados (Pañcapakaraṇa) que comienza con el Dhātukathā— a petición del monje Buddhaghosa, autor del Sotatthakī, quien tiene su mismo nombre. Así se dice en ellos: ‘‘วิสุทฺธาจารสีเลน, นิปุณามลพุทฺธินา; ภิกฺขุนา พุทฺธโฆเสน, สกฺกจฺจํ อภิยาจิโต’’ติ จ. “‘Solicitado respetuosamente por el monje Buddhaghosa, de conducta y virtud puras, y de una inteligencia sutil y libre de mácula;’” ‘‘พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตาอยํ อฏฺฐสาลินี นาม ธมฺมสงฺคหฏฺฐกถา’’ติ จ. “‘Este comentario del Dhammasaṅgaṇī, titulado Atthasālinī, fue realizado por el anciano que recibió de sus maestros el nombre de Buddhaghosa;’” ‘‘อตฺถปฺปกาสนตฺถํ, ตสฺสาหํ ยาจิโต ฐิตคุเณน; ยตินา อทนฺธคตินา, สุพุทฺธินา พุทฺธโฆเสน. “‘Para explicar el sentido de ese [Vibhaṅga], fui solicitado por el monje Buddhaghosa, de virtudes estables, de pensamiento ágil y gran sabiduría;’” ยํ อารภึ รจยิตุํ, อฏฺฐกถํ สุนิปุเณสุ อตฺเถสุ; สมฺโมหวิโนทนโต, สมฺโมหวิโนทนึ นามา’’ติ จ. “‘emprendí la redacción de este comentario sobre temas muy sutiles; por disipar la confusión (sammoha), se titula Sammohavinodanī’.” ‘‘พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตาอยํ สมฺโมหวิโนทนี นาม วิภงฺคฏฺฐกถา’’ติ จ. Esta traducción del comentario del Vibhaṅga, llamada Sammohavinodanī, fue realizada por el Thera cuyo nombre, Buddhaghosa, fue dado por sus venerables maestros. อิมาสุ ปน ตีสุ ปญฺจปกรณฏฺฐกถาย นามวิเสโส นตฺถิ อายาจโก จ น ปกาสิโต, เกวลํ อตฺตโน สทฺธาย เอว สญฺโจทิเตน อาจริยพุทฺธโฆเสน สา กตา วิย ทิสฺสติ. วุตฺตญฺเหตํ ตสฺสา นิคมเน – Sin embargo, de estos tres, el comentario de los cinco tratados (Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā) no tiene un nombre especial ni se menciona a quien lo solicitó; parece que fue realizado por el maestro Buddhaghosa, impulsado únicamente por su propia fe. Así se dice en su conclusión: ‘‘กุสลาทิธมฺมเภทํ, [Pg.52] นิสฺสาย นเยหิ วิวิธคณเนหิ; วิตฺถาเรนฺโต สตฺตม-มภิธมฺมปฺปกรณํ สตฺถา. 'Basándose en la clasificación de los fenómenos como hábiles y otros, a través de diversos métodos de enumeración, el Maestro explicó extensamente el séptimo tratado del Abhidhamma. สุวิหิตสนฺนิฏฺฐาโน, ปฏฺฐานํ นาม ยํ ปกาเสสิ; สทฺธาย สมารทฺธา, ยา อฏฺฐกถา มยา ตสฺสาติ จ. Aquel que tiene una conclusión bien establecida, el cual expuso el tratado llamado Paṭṭhāna; este comentario de ello ha sido emprendido por mí con fe'. ‘‘เอตฺตาวตา Con esto: สตฺตปฺปกรณํ นาโถ, อภิธมฺมมเทสยิ; เทวาติเทโว เทวานํ, เทวโลกมฺหิ ยํ ปุเร; ตสฺส อฏฺฐกถา เอสา, สกลสฺสาปิ นิฏฺฐิตา’’ติ จ. 'El Protector, el Dios de dioses, enseñó anteriormente a los dioses en el mundo celestial el Abhidhamma que consta de siete tratados; este comentario de la totalidad de ese mismo ha llegado a su conclusión'. ‘‘พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตาอยํ สกลสฺสปิ อภิธมฺมปิฏกสฺส อฏฺฐกถา’’ติ จ. 'Este comentario de todo el Abhidhamma Piṭaka fue realizado por el Thera cuyo nombre, Buddhaghosa, fue dado por sus venerables maestros'. เอกจฺเจ ปน อาธุนิกา เถรา ‘‘อภิธมฺมฏฺฐกถาโย อาจริยพุทฺธโฆเสน ยาจิโต สงฺฆปาลพุทฺธมิตฺตโชติปาลาทีนํ อญฺญตโร เถโร อกาสี’’ติ วทนฺติ. อยญฺจ เนสํ วิจารณา, อฏฺฐสาลินีสมฺโมหวิโนทนีสุ ‘‘ตา พุทฺธโฆเสน ยาจิโต อกาสี’’ติ คนฺถกาเรน วุตฺตํ. เตน ญายติ ‘‘ตกฺการโก อญฺโญ, อาจริยพุทฺธโฆโส ปน ตาสุ ยาจกปุคฺคโลเยวา’’ติ. อาคมฏฺฐกถาสุ จ อาจริยพุทฺธโฆเสน – Sin embargo, algunos Theras modernos dicen: 'Los comentarios del Abhidhamma fueron realizados por alguno de los Theras como Saṅghapāla, Buddhamitta o Jotipāla, por solicitud del maestro Buddhaghosa'. Esta es su investigación: En el Aṭṭhasālinī y el Sammohavinodanī, el propio autor del libro dice: 'Los realicé por solicitud de Buddhaghosa'. Por lo tanto, se sabe que 'el autor de esos es otra persona, mientras que el maestro Buddhaghosa es solo la persona que los solicitó'. Y en los comentarios de los Nikāyas, el maestro Buddhaghosa dice: ‘‘สีลกถา ธุตธมฺมา, กมฺมฏฺฐานานิ เจว สพฺพานิ…เป…อิติ ปน สพฺพํ ยสฺมา, วิสุทฺธิมคฺเค มยา สุปริสุทฺธํ; วุตฺตํ ตสฺมา ภิยฺโย, น ตํ อิธ วิจารยิสฺสามี’’ติ – 'La exposición sobre la moralidad (sīla), las prácticas ascéticas (dhutanga) y todos los temas de meditación (kammaṭṭhāna)... etc. Debido a que todo eso ha sido explicado por mí de manera muy pura en el Visuddhimagga, por lo tanto, no lo analizaré más aquí'. เอวํ สีลกถาทีนํ อตฺตนา เอว วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตภาโว มยาติปเทน ปกาสิโต. อฏฺฐสาลินิยํ ปน – De este modo, mediante la palabra 'mayā' (por mí), él mismo expresó el hecho de haber explicado los temas de la moralidad y otros en el Visuddhimagga. Sin embargo, en el Aṭṭhasālinī: ‘‘กมฺมฏฺฐานานิ สพฺพานิ, จริยาภิญฺญา วิปสฺสนา; วิสุทฺธิมคฺเค ปนิทํ, ยสฺมา สพฺพํ ปกาสิต’’นฺติ – 'Todos los temas de meditación, las conductas, los conocimientos directos y la visión cabal (vipassanā); puesto que todo esto ha sido expuesto en el Visuddhimagga'. เอวํ มยาติ กตฺตุปเทน วินา วุตฺตํ. เตนาปิ ญายติ ‘‘วิสุทฺธิมคฺคการโก อญฺโญ, อภิธมฺมฏฺฐกถาการโก อญฺโญ’’ติ. กิญฺจาปิ อภิธมฺมฏฺฐกถาสุ อภิยาจโก พุทฺธโฆโส ภิกฺขุนาติ จ ยตินาติ จ [Pg.53] อิเมเหว สามญฺญคุณปเทหิ วุตฺโต น เถเรนาติ สคารวคุณปเทน, ตถาปิ โส ‘‘วิสุทฺธาจารสีเลน นิปุณามลพุทฺธินา’’ติ จ, ‘‘อทนฺธคตินา สุพุทฺธินา’’ติ จ อิเมหิ อธิกคุณปเทหิ โถมิตตฺตา ‘‘วิสุทฺธิมคฺคาทิการโก อาจริยพุทฺธโฆโสเยวา’’ติ สกฺกา คเหตุํ. โส หิ อุปสมฺปนฺนกาลโตเยว ปฏฺฐาย คนฺถโกวิโท ปริยตฺติวิสารทคุณสมฺปนฺโน, ตสฺมิญฺจ กาเล อูนทสวสฺโส ภเวยฺย, ตสฺมา เถเรนาติ น วุตฺโตติ สกฺกา คเหตุนฺติ. Así, se dice sin el sujeto 'mayā' (por mí). Por ello también se sabe que 'el autor del Visuddhimagga es uno, y el autor de los comentarios del Abhidhamma es otro'. Aunque en los comentarios del Abhidhamma, el solicitante Buddhaghosa es mencionado con términos de cualidades generales como 'por el monje' (bhikkhunā) o 'por el asceta' (yatinā), y no con el término de cualidad respetuosa 'por el Thera' (therena); sin embargo, debido a que él es elogiado con términos de cualidades superiores como 'por aquel de conducta y moralidad pura, de entendimiento sutil e inmaculado' y 'por aquel de entendimiento rápido y buena sabiduría', se puede considerar que 'es el propio maestro Buddhaghosa, autor del Visuddhimagga y otros'. Pues él, desde el momento de su ordenación superior, era experto en los textos y poseía la cualidad de ser docto en las escrituras; en aquel tiempo, podría haber tenido menos de diez años de ordenación (vassa), por lo tanto, se puede considerar que no se usó el término 'therena'. Esta es la reflexión de esos maestros. ตํ ปน เตสํ อติวิจารณมตฺตเมว. น หิ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร ‘‘ตสฺมึ กาเล อูนทสวสฺโส’’ติ สกฺกา คเหตุํ, วิสุทฺธิมคฺคนิคมเนปิ ‘‘พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรนา’’ติ วจนโต, น จ ‘‘วิสุทฺธาจารสีเลน, นิปุณามลพุทฺธินา’’ติ วา, ‘‘อทนฺธคตินา สุพุทฺธินา’’ติ วา เอตฺตเกเหว ทฺวีหิ ทฺวีหิ คุณปเทหิ โถมเนน สุโถมิโต โหติ, อญฺญทตฺถุ ‘‘นิปฺปภีกตขชฺโชโต สมุเทติ ทิวากโร’’ติ โถมนํ วิย โหติ. นนุ อาจริเยน อตฺตโน คนฺถนิคมเนสุ – Pero eso es solo un exceso de análisis por parte de ellos. Pues no se puede considerar que el Thera Buddhaghosa 'en aquel tiempo tenía menos de diez años de ordenación', porque incluso en la conclusión del Visuddhimagga se dice: 'por el Thera cuyo nombre, Buddhaghosa, fue dado por sus venerables maestros'. Además, el elogio con solo dos términos de cualidades como 'por aquel de conducta y moralidad pura, de entendimiento sutil e inmaculado' o 'por aquel de entendimiento rápido y buena sabiduría', no se considera un elogio pleno; al contrario, es como el elogio que dice: 'sale el sol que apaga la luz de la luciérnaga'. ¿Acaso no es cierto que el maestro, en las conclusiones de sus propios libros, ha dicho: ‘‘ปรมวิสุทฺธสทฺธาพทฺธิวีริยปฏิมณฺฑิเตน สีลาจารชฺชวมทฺทวาทิคุณสมุทยสมุทิเตน สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺเถน ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคเตน ติปิฏกปริยตฺติเภเท สาฏฺฐกเถ สตฺถุสาสเน อปฺปฏิหตญาณปฺปภาเวน มหาเวยฺยากรเณนา’’ติอาทินา – 'Por aquel adornado con una fe, sabiduría y energía supremamente puras; dotado de un conjunto de cualidades como la moralidad, la conducta, la rectitud y la gentileza; capaz de profundizar en la espesura de sus propias doctrinas y de las doctrinas ajenas; poseedor de la destreza de la sabiduría; con el resplandor de un conocimiento sin obstáculos en la enseñanza del Maestro, que comprende el Tipiṭaka junto con sus comentarios; y siendo un gran gramático'... etc. อตฺตโน อนุจฺฉวิกานิ คุณปทานิ ปกาสิตานิ, โสเยว จ โปราณสีหฬฏฺฐกถาโย สงฺขิปิตฺวา อภินวสงฺคหฏฺฐกถานํ อาทิกตฺตา ปุพฺพงฺคโม, อญฺเญ ปน อภินวฏฺฐกถาการา ตสฺเสว อนุวตฺติตฺวา อวเสสเมกํ วา ทฺเว วา อฏฺฐกถาโย อกํสุ. อภิธมฺมฏฺฐกถาสุ จ โย โย อตฺโถ วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺโต, โส โส ยถานุปฺปตฺตฏฺฐาเน ตโต คเหตฺวา ตเถว วุตฺโต. วิเสสโต ปน ปฏิจฺจสมุปฺปาทวิภงฺคขนฺธายตนธาตุสจฺจวิภงฺควณฺณนาสุ ฌานกถาวณฺณนาสุ จ อยมตฺโถ อติวิย ปากโฏ, โยปิ จ ตตฺถ อปฺปโก กติปยมตฺโต วิสุทฺธิมคฺเคน วิสทิโส สํวณฺณนาเภโท ทิสฺสติ, โสปิ อาภิธมฺมิกานํ มตานุสาเรน ยถา โปราณฏฺฐกถายํ วุตฺโต, ตเถว วุตฺโตติ เวทิตพฺโพ. ยถา จ อฏฺฐสาลินิยํ สมนฺตปาสาทิกาย วินยฏฺฐกถาย อติเทโส [Pg.54] ทิสฺสติ, ตเถว สมนฺตปาสาทิกายมฺปิ อฏฺฐสาลินิยา อติเทโส ทิสฺสเตว. ยทิ จ อฏฺฐสาลินี อญฺเญน กตา ภเวยฺย, กถํ ตาสุ อญฺญมญฺญาติเทโส สกฺกา กาตุํ. ตสฺมา อภิธมฺมฏฺฐกถาสุ อภิยาจโก พุทฺธโฆโส อาจริเยน สมานนาโม จูฬพุทฺธโฆโสติ ยาวชฺชตนา อาจริยปรมฺปราย คหิโต โสตตฺถกีคนฺถการโก อญฺโญเยว, น อาจริยมหาพุทฺธโฆสตฺเถโร. เตเนว ตตฺถ วุตฺตํ ‘‘ภิกฺขุนา’’ติ จ ‘‘ยตินา’’ติ จ. Él expresó los términos de cualidades que le eran apropiados. Además, ¿no es él mismo el pionero y autor original que, tras resumir los antiguos comentarios cingaleses, compuso los nuevos comentarios recopilatorios? Otros autores de nuevos comentarios simplemente le siguieron y compusieron uno o dos de los comentarios restantes. Y en los comentarios del Abhidhamma, cualquier significado que fue expresado en el Visuddhimagga es tomado de allí y expresado de la misma manera en el lugar correspondiente. Especialmente en las explicaciones del Paṭiccasamuppāda-vibhaṅga, Khandha, Āyatana, Dhātu y Sacca-vibhaṅga, y en las explicaciones de la sección sobre los jhanas, este hecho es sumamente evidente. Cualquier pequeña diferencia en la explicación que se vea allí en comparación con el Visuddhimagga debe entenderse como una diferencia en la explicación presentada tal como se menciona en los antiguos comentarios, siguiendo la opinión de los maestros de Abhidhamma. Además, así como en el Aṭṭhasālinī se ve una referencia cruzada al comentario del Vinaya, de la misma manera en el Samantapāsādikā también se ve una referencia cruzada al Aṭṭhasālinī. Si el Aṭṭhasālinī hubiera sido realizado por alguien distinto, ¿cómo podrían hacerse tales referencias mutuas entre ellos? Por lo tanto, el Buddhaghosa que solicitó los comentarios del Abhidhamma es simplemente otro Buddhaghosa, conocido como Cūḷabuddhaghosa, quien tiene el mismo nombre que el maestro y es reconocido por la tradición de maestros hasta el día de hoy como el autor del libro Sotatthakī, y no es el gran Thera Buddhaghosa, el autor de los comentarios. Por eso, en esos comentarios se menciona simplemente 'por el monje' o 'por el asceta'. ยทิ ปน เอตฺตเกน นิฏฺฐํ น คจฺเฉยฺย, เอวมฺปิ วิจาเรตพฺพํ – กินฺนุ โข สงฺฆปาลาทโย เถรา วิสุทฺธิมคฺคาทีนํ กรณตฺถาย อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรํ อายาจมานา อตฺตนา สมตฺถตโรติ สทฺทหนฺตา อายาจนฺติ อุทาหุ อสทฺทหนฺตาติ? สทฺทหนฺตาเยว อายาจนฺตีติ ปากโฏเยวายมตฺโถ. ตถา จ สติ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร สยํ อญฺเญหิ สมตฺถตโรว สมาโน กสฺมา อญฺญํ อายาเจยฺย. น หิ สทฺธาสมฺปนฺนสฺส ถามสมฺปนฺนสฺส โยพฺพนสมฺปนฺนสฺส อาจริยสฺส สุนฺทรตรํ อภิธมฺมฏฺฐกถํ กาตุํ ภาริยํ ภวิสฺสติ. อภิธมฺมฏฺฐกถาสุ จ วุตฺตวจนานิ วิสุทฺธิมคฺคอาคมฏฺฐกถาสุ วุตฺตสํวณฺณนาวจเนหิ เอกาการาเนว โหนฺติ. ยทิ จ อภิธมฺมฏฺฐกถํ อญฺโญ กเรยฺย, กถมปิ ตาหิ วจนาการสฺส วิสทิสตา ภเวยฺย เอว. เอตาสํ นิคมเน จ ทสฺสิเตน ‘‘พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตา’’ติ วจเนน ‘‘อาจริยพุทฺธโฆเสน กตา’’ตฺเวว ปากฏา โหนฺติ, น อญฺเญนาติ. เยปิ ‘‘อญฺเญน กตา’’ติ วทนฺติ, เตปิ ‘‘อิมินา นาม เถเรนา’’ติ เอกํสโต ทสฺเสตุํ น สกฺโกนฺติ, ตถา ทสฺเสตุญฺจ เลสมตฺตมฺปิ สาธกวจนํ น ทิสฺสติ. ตสฺมา อภิธมฺมฏฺฐกถาโยปิ อิทานิ อาจริเยหิ จูฬพุทฺธโฆโสติ โวหริเตน พุทฺธโฆเสน นาม ภิกฺขุนายาจิโต วิสุทฺธิมคฺควินยาคมฏฺฐกถานํ การโก อาจริยมหาพุทฺธโฆสตฺเถโรเยว อกาสีติ นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพนฺติ. Si no se llegara a una conclusión definitiva solo con esto, también debe considerarse lo siguiente: ¿Acaso los theras Saṅghapāla y otros, al solicitar al maestro Buddhaghosa que redactara el Visuddhimagga y otros textos, lo hicieron creyendo que él era más capaz que ellos mismos, o sin creerlo? Es evidente que lo solicitaron precisamente porque así lo creían. Siendo así, ¿por qué el maestro Buddhaghosa, siendo él mismo más capaz que los demás, habría de solicitarlo a otro? Ciertamente, para un maestro dotado de fe, de fuerza y de juventud, no habría de ser una carga difícil redactar un comentario al Abhidhamma de calidad superior. Además, las declaraciones expresadas en los comentarios al Abhidhamma son de la misma naturaleza que las explicaciones dadas en el Visuddhimagga y en los comentarios a los Nikāyas (Āgamas). Si otra persona hubiera redactado el comentario al Abhidhamma, de alguna manera habría una discrepancia en el estilo de expresión con respecto a aquellos. Asimismo, por las palabras mostradas en sus conclusiones: 'Realizado por el thera que ha recibido de sus maestros el nombre de Buddhaghosa', es evidente que fueron realizados por el maestro Buddhaghosa y no por otro. Incluso quienes afirman que 'fueron realizados por otro', no pueden demostrar con certeza 'por tal thera', y no se observa ni el menor indicio de evidencia que lo demuestre. Por lo tanto, debe concluirse en este asunto que los comentarios al Abhidhamma también fueron realizados por el gran maestro Buddhaghosa, autor de los comentarios al Visuddhimagga, al Vinaya y a los Nikāyas, tras haber sido solicitado por el monje llamado Buddhaghosa, a quien los maestros de hoy se refieren como Cūḷabuddhaghosa. ยํ ปน มหาวํเส ‘‘อาจริยพุทฺธโฆโส สีหฬทีปาคมนโต ปุพฺเพ ชมฺพุทีเป วสนกาเลเยว อฏฺฐสาลินึ อกาสี’’ติ อธิปฺปาเยน – En cuanto a lo que se dice en el Mahāvaṃsa con la intención de que 'el maestro Buddhaghosa, antes de su llegada a la isla de Sri Lanka, mientras residía en Jambudīpa (India), redactó el Atthasālinī'— ๒๒๕. ‘‘ธมฺมสงฺคณิยากาสิ, กจฺฉํ โส อฏฺฐสาลินิ’’นฺติ – 225. —'Él redactó el comentario al Dhammasaṅgaṇī, el Atthasālinī'— วุตฺตํ, [Pg.55] ตํ อิทานิ ทิสฺสมานาย อฏฺฐสาลินิยา น สเมติ. ตตฺถ หิ คนฺถารมฺเภเยว วิสุทฺธิมคฺคํ อติทิสิตฺวา ปจฺฉาปิ โส จ, สมนฺตปาสาทิกา จ พหูสุ ฐาเนสุ อติทิสียนฺติ. ตสฺมา ตสฺสา อาจริเยน สีหฬทีปํ ปตฺวา วิสุทฺธิมคฺคญฺเจว สมนฺตปาสาทิกญฺจ กตฺวา ปจฺฉาเยว กตภาโว อติวิย ปากโฏติ. Esta declaración no concuerda con el Atthasālinī que se conoce hoy en día. Pues en el mismo inicio de dicha obra se hace referencia al Visuddhimagga, y más adelante, tanto a este como a la Samantapāsādikā en muchos lugares. Por lo tanto, es muy evidente que el maestro redactó esta obra después de haber llegado a la isla de Sri Lanka y después de haber compuesto el Visuddhimagga y la Samantapāsādikā. กงฺขาวิตรณีอฏฺฐกถากรณํ La redacción del comentario Kaṅkhāvitaraṇī กงฺขาวิตรณึ นาม ปาติโมกฺขฏฺฐกถํ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถโร โสณตฺเถเรน ยาจิโต มหาวิหารวาสีนํ วาจนามคฺคนิสฺสิตํ สีหฬปาติโมกฺขฏฺฐกถานยํ นิสฺสาย เอกมฺปิ ปทํ ปาฬิยา วา มหาวิหารวาสีนํ โปราณฏฺฐกถาหิ วา อวิโรเธตฺวา อกาสิ. เตน วุตฺตํ ติสฺสํ อฏฺฐกถายํ – El maestro Buddhaghosa redactó el comentario al Pātimokkha llamado Kaṅkhāvitaraṇī tras ser solicitado por el thera Soṇa. Basándose en el sistema de enseñanza de los residentes del Mahāvihāra y apoyándose en el método de los antiguos comentarios cingaleses al Pātimokkha, lo compuso sin contradecir ni una sola palabra del Canon (Pāḷi) ni de los antiguos comentarios de los residentes del Mahāvihāra. Por ello se dice en el inicio de dicho comentario: ‘‘สูรเตน นิวาเตน, สุจิสลฺเลขวุตฺตินา; วินยาจารยุตฺเตน, โสณตฺเถเรน ยาจิโต. —'Solicitado por el thera Soṇa, quien es gentil, humilde, de conducta pura y austera, y dedicado a la práctica del Vinaya. ตตฺถ สญฺชาตกงฺขานํ, ภิกฺขูนํ ตสฺส วณฺณนํ; กงฺขาวิตรณตฺถาย, ปริปุณฺณวินิจฺฉยํ. Para que los monjes que tengan dudas respecto a ese (Pātimokkha) las superen, expondré una explicación de juicio completo, มหาวิหารวาสีนํ, วาจนามคฺคนิสฺสิตํ; วตฺตยิสฺสามิ นาเมน, กงฺขาวิตรณึ สุภ’’นฺติ จ. basada en el sistema de enseñanza de los residentes del Mahāvihāra, el bello comentario al Pātimokkha llamado Kaṅkhāvitaraṇī'—. ‘‘อารภึ ยมหํ สพฺพํ, สีหฬฏฺฐกถานยํ; มหาวิหารวาสีนํ, วาจนามคฺคนิสฺสิตํ. —'He emprendido siguiendo todo el método de los comentarios cingaleses y basándome en el sistema de enseñanza de los residentes del Mahāvihāra. นิสฺสาย สา อยํ นิฏฺฐํ, คตา อาทาย สพฺพโส; สพฺพํ อฏฺฐกถาสารํ, ปาฬิยตฺถญฺจ เกวลํ. Apoyada en aquello, esta obra ha llegado a su fin, habiendo tomado en su totalidad la esencia de todos los comentarios y el significado íntegro del Canon (Pāḷi). น เหตฺถ ตํ ปทํ อตฺถิ, ยํ วิรุชฺเฌยฺย ปาฬิยา; มหาวิหารวาสีนํ, โปราณฏฺฐกถาหิ วา’’ติ จ. No hay en ella ninguna palabra que contradiga al Canon ni a los antiguos comentarios de los residentes del Mahāvihāra'—. ธมฺมปทฏฺฐกถากรณํ La redacción del comentario al Dhammapada อปราปิ ติสฺโส อฏฺฐกถาโย สนฺติ ขุทฺทกปาฐฏฺฐกถา ธมฺมปทฏฺฐกถา สุตฺตนิปาตฏฺฐกถา จาติ, ยา ตาสุ ทิสฺสมานนิคมนวเสน อาจริยพุทฺธโฆเสเนว กตาติ ปญฺญายนฺติ. ตตฺถ ปน วุตฺตวจนานิ กานิจิ [Pg.56] กานิจิ อาคมฏฺฐกถาสุ วุตฺตากาเรน น โหนฺติ. ตสฺมา เอเก วทนฺติ ‘‘เนตา อาจริยพุทฺธโฆสสฺสา’’ติ. เอกจฺเจ ปน ‘‘อาจริยสฺส อุปถมฺภกตฺเถเรหิ ปฐมํ กตา, ปจฺฉา อาจริเยน โอสานโสธนวเสน ปริโยสาปิตา วา ภเวยฺยุํ, อภิธมฺมฏฺฐกถํ อายาจนฺเตน จูฬพุทฺธโฆเสน วา กตา ภเวยฺยุ’’นฺติ วทนฺติ. Existen además otros tres comentarios: el del Khuddakapāṭha, el del Dhammapada y el del Suttanipāta, los cuales, por las conclusiones que en ellos se observan, se consideran realizados por el propio maestro Buddhaghosa. Sin embargo, algunas declaraciones en ellos no siguen el mismo estilo de las que se encuentran en los comentarios a los Nikāyas. Por esta razón, algunos dicen: 'Estas no pertenecen al maestro Buddhaghosa'. Otros, en cambio, afirman: 'Fueron redactadas primero por theras asistentes del maestro, y luego completadas por el maestro mediante una revisión final; o quizás fueron realizadas por Cūḷabuddhaghosa, quien solicitó el comentario al Abhidhamma'. ตํ ตถา วา โหตุ อญฺญถา วา, อิทานิ เอกนฺตโต วินิจฺฉินิตุํ น สุกรเมว. ตสฺมา ตาสํ นิคมนวจนวเสเนว เอตฺถ ปกาสยิสฺสาม. ตาสุ หิ ธมฺมปทฏฺฐกถํ กุมารกสฺสปตฺเถเรน อายาจิโต สิริกูฏสฺส (สิริกุฑฺฑสฺส) รญฺโญ ปาสาเท วิหรนฺโต ปรมฺปราภตํ สีหฬภาสาย สณฺฐิตํ โปราณฏฺฐกถํ ปาฬิภาสาย อาโรเปตฺวา วิตฺถารคตญฺจ วจนกฺกมํ สมาเสตฺวา คาถาสุ อสํวณฺณิตปทพฺยญฺชนานิ สํวณฺเณตฺวา อกาสิ. วุตฺตญฺหิ ตตฺถ คนฺถารมฺเภ – Sea de una forma u otra, no es fácil de decidir con total certeza en la actualidad. Por lo tanto, los presentaremos aquí basándonos únicamente en sus palabras de conclusión. Entre ellos, el comentario al Dhammapada fue redactado tras la solicitud del thera Kumārakassapa, mientras el autor residía en el palacio del rey Sirikūṭa (Sirikuḍḍa). Trasladó al lenguaje Pāḷi el antiguo comentario preservado por tradición en lengua cingalesa, resumiendo el orden de las palabras extensas y explicando los términos y frases de los versos que no habían sido comentados anteriormente. Así se dice en el inicio de la obra: ‘‘ปรมฺปราภตา ตสฺส, นิปุณา อตฺถวณฺณนา; ยา ตมฺพปณฺณิทีปมฺหิ, ทีปภาสาย สณฺฐิตา…เป… —'Esa sutil explicación del significado del Dhammapada, preservada por tradición, que se mantiene en la isla de Tambapaṇṇi en la lengua de la isla... (etc.). กุมารกสฺสเปนาหํ, เถเรน ถิรเจตสา; สทฺธมฺมฏฺฐิติกาเมน, สกฺกจฺจํ อภิยาจิโต…เป… Habiendo sido solicitado respetuosamente por el thera de mente firme llamado Kumārakassapa, quien desea la estabilidad del Saddhamma... (etc.). ตํ ภาสํ อติวิตฺถาร, คตญฺจ วจนกฺกมํ; ปหายาโรปยิตฺวาน, ตนฺติภาสํ มโนรมํ. Abandonando esa lengua y el orden de palabras excesivamente extenso, y trasladándolo a la encantadora lengua canónica (Pāḷi), คาถานํ พฺยญฺชนปทํ, ยํ ตตฺถ น วิภาวิตํ; เกวลํ ตํ วิภาเวตฺวา, เสสํ ตเมว อตฺถโต. explicando únicamente aquellas frases y palabras de los versos que no fueron aclaradas allí, y manteniendo el resto tal como es en cuanto al significado del comentario antiguo, ภาสนฺตเรน ภาสิสฺส’’นฺติ – lo relataré en otra lengua'—. นิคมเน จ วุตฺตํ – Y en la conclusión se dice: ‘‘วิหาเร อธิราเชน, การิตมฺหิ กตญฺญุนา; ปาสาเท สิริกูฏสฺส, รญฺโญ วิหรตา มยา’’ติ. —'Por mí, residiendo en el palacio del rey Sirikūṭa, en el monasterio mandado a construir por el agradecido soberano'—. เอตฺถ จ สิริกูโฏ นาม สมนฺตปาสาทิกานิคมเน สิริปาโลติ วุตฺโต มหานาโมเยว ราชาติ วทนฺติ. เอวํ สติ มเหสิยา อานยนํ สมาทาปนมารพฺภ เตน รญฺญา ทินฺเน ธูมรกฺขปพฺพตวิหาเร วสนฺเตน สา กตาติ เวทิตพฺพา. วุตฺตญฺเหตํ มหาวํเส – En este contexto, se dice que el llamado Sirikūṭa es el mismo rey Mahānāma, mencionado como Siripāla en la conclusión de la Samantapāsādikā. Siendo así, debe entenderse que esta obra fue realizada mientras residía en el monasterio de la montaña Dhūmarakkha, donado por dicho rey debido a la persuasión de su reina. Pues así se relata en el Mahāvaṃsa: ๓๗-๒๑๒. ‘‘โลหทฺวาร-รลคฺคาม-โกฏิปสฺสาวนวฺหเย; ตโย [Pg.57] วิหาเร กาเรตฺวา, ภิกฺขูนํ อภยุตฺตเร. —'Tras mandar construir tres monasterios llamados Lohadvāra, Ralaggāma y Koṭipassāvana, los donó a los monjes del Abhayagiri (Abhayuttara). ๒๑๓. 213. วิหารํ การยิตฺวาน, ธูมรกฺขมฺหิ ปพฺพเต; มเหสิยา’นเยนา’ทา, ภิกฺขูนํ เถรวาทิน’’นฺติ. Tras mandar construir un monasterio en la montaña Dhūmarakkha por instigación de la reina, lo donó a los monjes de la tradición Theravāda'—. ตสฺส ปน รญฺโญ กาเล สา นิฏฺฐาปิตาติ น สกฺกา คเหตุํ. ตสฺส หิ รญฺโญ เอกวีสติมวสฺเส สมนฺตปาสาทิกํ นิฏฺฐาเปสิ. โส จ ราชา ทฺวาวีสติมวสฺเส ทิวงฺคโต. เอตฺถนฺตเร สาธิกเอกวสฺเสน ‘‘จตสฺโส จ อาคมฏฺฐกถาโย ติสฺโส จ อภิธมฺมฏฺฐกถาโย อยญฺจ ธมฺมปทฏฺฐกถา’’ติ สพฺพา เอตา น สกฺกา นิฏฺฐาเปตุนฺติ. Sin embargo, no se puede sostener que dicha obra se terminara durante el reinado de ese rey. Pues en el vigésimo primer año de ese rey, él terminó el Samantapāsādikā. Y ese rey falleció en su vigésimo segundo año. En este intervalo de poco más de un año, no es posible terminar todas estas obras: 'los cuatro comentarios de los Āgamas, los tres comentarios del Abhidhamma y este comentario del Dhammapada'. ปรมตฺถโชติกาฏฺฐกถากรณํ La redacción del comentario Paramatthajotikā ปรมตฺถโชติกํ นาม ขุทฺทกปาฐสฺส เจว สุตฺตนิปาตสฺส จ อฏฺฐกถํ เกนจิปิ อนายาจิโต อตฺตโน อิจฺฉาวเสเนว อกาสิ. วุตฺตญฺเหตํ ขุทฺทกปาฐฏฺฐกถาย คนฺถารมฺเภ – Él realizó el comentario llamado Paramatthajotikā, tanto del Khuddakapāṭha como del Suttanipāta, por su propio deseo, sin ser solicitado por nadie. Así se dice en el inicio del comentario del Khuddakapāṭha: ‘‘อุตฺตมํ วนฺทเนยฺยานํ, วนฺทิตฺวา รตนตฺตยํ; ขุทฺทกานํ กริสฺสามิ, เกสญฺจิ อตฺถวณฺณนํ. Habiendo rendido homenaje a las Tres Joyas, las más excelentes entre lo que es digno de veneración, realizaré la explicación del significado de algunos de los Khuddakas. ขุทฺทกานํ คมฺภีรตฺตา, กิญฺจาปิ อติทุกฺกรา; วณฺณนา มาทิเสเนสา, อโพธนฺเตน สาสนํ. Aunque la explicación de los Khuddakas es sumamente difícil debido a su profundidad para alguien como yo, que no comprende plenamente la Enseñanza. อชฺชาปิ ตุ อพฺโภจฺฉินฺโน, ปุพฺพาจริยนิจฺฉโย; ตเถว จ ฐิตํ ยสฺมา, นวงฺคํ สตฺถุสาสนํ. Sin embargo, hasta hoy las decisiones de los antiguos maestros continúan ininterrumpidas; asimismo, la Enseñanza del Maestro en sus nueve partes permanece establecida. ตสฺมาหํ กาตุมิจฺฉามิ, อตฺถสํวณฺณนํ อิมํ; สาสนญฺเจว นิสฺสาย, โปราณญฺจ วินิจฺฉยํ. Por lo tanto, basándome en la Enseñanza y en las decisiones antiguas, deseo realizar esta explicación del significado. สทฺธมฺมพหุมาเนน, นาตฺตุกฺกํสนกมฺยตา; นาญฺเญสํ วมฺภนตฺถาย, ตํ สุณาถ สมาหิตา’’ติ. Escuchen con mentes concentradas esta obra, motivada por el gran respeto hacia el Verdadero Dhamma, no por el deseo de exaltación propia ni para menospreciar a otros. พหู ปน วิจกฺขณา อิมา อารมฺภคาถาโย วิจินิตฺวา ‘‘เนตํ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส วิย วจนํ โหตี’’ติ วทนฺติ. อยญฺจ เนสํ วิจินนากาโร, อาจริยพุทฺธโฆโส หิ ยํ กญฺจิ คนฺถํ สีลาทิคุณสมฺปนฺเนน อญฺเญน อายาจิโตว กโรติ, อิธ ปน โกจิปิ อายาจโก [Pg.58] นตฺถิ. ปุนปิ อาจริโย ‘‘โปราณสีหฬฏฺฐกถํ ภาสาปริวตฺตนวเสน กริสฺสามี’’ติ จ ‘‘มหาวิหารวาสีนํ วาจนามคฺคํ นิสฺสาย กริสฺสามี’’ติ จ เอวํ ปฏิญฺญํ กตฺวาว กโรติ, อิธ ปน ตาทิสีปิ ปฏิญฺญา นตฺถิ. ปุนปิ อาจริโย อติคมฺภีรตฺถานํ จตุนฺนญฺจาคมานํ อภิธมฺมสฺส จ สํวณฺณนารมฺเภปิ ทุกฺกรภาวํ น กเถติ, อิธ ปน ‘‘สาสนํ อโพธนฺเตน มาทิเสนา’’ติ อตฺตนา สาสนสฺส อพุทฺธภาวํ ปกาเสตฺวา ‘‘อติทุกฺกรา’’ติ จ กเถติ. ตสฺมา ‘‘เนตํ อาจริยพุทฺธโฆสสฺส วิย วจน’’นฺติ วทนฺติ. ตํ ยุตฺตํ วิย ทิสฺสติ, อาจริโย หิ อตฺตโน คนฺถนิคมเนสุ ‘‘ติปิฏกปริยตฺติปฺปเภเท สาฏฺฐกเถ สตฺถุสาสเน อปฺปฏิหตญาณปฺปภาเวนา’’ติ อตฺตโน ญาณปฺปภาวํ ปกาเสสิ, โส ‘‘สาสนํ อโพธนฺเตน มาทิเสน อติทุกฺกรา’’ติ อีทิสํ วจนํ น กเถยฺยเยวาติ. Sin embargo, muchos eruditos, tras examinar estos versos introductorios, afirman: 'Estas no parecen ser las palabras del anciano maestro Buddhaghosa'. Esta es su forma de razonamiento: el maestro Buddhaghosa realiza cualquier obra solo cuando es solicitado por otra persona dotada de virtudes como la moralidad, pero aquí no hay quien lo solicite. Además, el maestro suele realizar sus obras tras prometer: 'Lo haré mediante la traducción de los antiguos comentarios cingaleses' y 'Lo haré basándome en el método de enseñanza de los habitantes del Mahāvihāra', pero aquí no existe tal promesa. Asimismo, el maestro no menciona la dificultad al inicio de sus comentarios sobre los cuatro Āgamas y el Abhidhamma, los cuales tienen significados sumamente profundos; sin embargo, aquí declara su propia falta de comprensión de la Enseñanza diciendo 'por alguien como yo que no comprende la Enseñanza' y comenta que es 'sumamente difícil'. Por ello dicen: 'Estas no parecen ser las palabras del maestro Buddhaghosa'. Esto parece razonable, pues el maestro, en las conclusiones de sus obras, mostró el esplendor de su conocimiento diciendo: 'Con el esplendor de un conocimiento sin obstáculos en la Enseñanza del Maestro, que consiste en las escrituras del Tipiṭaka junto con sus comentarios'. Alguien que se expresa así no diría palabras tales como 'es sumamente difícil para alguien como yo que no comprende la Enseñanza'. ชาตกฏฺฐกถากรณํ La redacción del comentario del Jātaka ชาตกฏฺฐกถาปิ จ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถเรเนว กตาติ วทนฺติ, การณํ ปเนตฺถ น ทิสฺสติ. สา ปน อตฺถทสฺสิตฺเถเรน จ พุทฺธมิตฺตตฺเถเรน จ มหิสาสกนิกายิเกน จ พุทฺธเทวตฺเถเรนาติ ตีหิ เถเรหิ อภิยาจิโต มหาวิหารวาสีนํ วาจนามคฺคํ นิสฺสาย กตา. อิมิสฺสาปิ นามวิเสโส นตฺถิ. วุตฺตํ หิมิสฺสา อารมฺเภ – También se dice que el comentario del Jātaka fue realizado por el maestro Buddhaghosa, pero no se encuentra evidencia de ello. Fue realizado a petición de tres ancianos: el anciano Atthadassī, el anciano Buddhamitta y el anciano Buddhadeva de la escuela Mahisāsaka, basándose en la tradición de enseñanza de los habitantes del Mahāvihāra. Este comentario tampoco tiene un nombre específico. Se dice en su inicio: ‘‘พุทฺธวํสสฺส เอตสฺส, อิจฺฉนฺเตน จิรฏฺฐิตึ; ยาจิโต อภิคนฺตฺวาน, เถเรน อตฺถทสฺสินา. Solicitado por el anciano Atthadassī, quien se acercó a mí deseando la larga permanencia de este linaje de los Budas. อสํสฏฺฐวิหาเรน, สทา สุทฺธวิหารินา; ตเถว พุทฺธมิตฺเตน, สนฺตจิตฺเตน วิญฺญุนา. Asimismo por Buddhamitta, sabio de mente serena, que vive siempre en pureza y alejado de las distracciones. มหิสาสกวํสมฺหิ, สมฺภูเตน นยญฺญุนา; พุทฺธเทเวน จ ตถา, ภิกฺขุนา สุทฺธพุทฺธินา. Y de igual modo por el monje Buddhadeva de intelecto puro, nacido en el linaje Mahisāsaka y conocedor de los métodos. มหาปุริสจริยานํ, อานุภาวํ อจินฺติยํ; ตสฺส วิชฺโชตยนฺตสฺส, ชาตกสฺสตฺถวณฺณนํ. De ese Jātaka que ilumina el poder inconcebible de las conductas del Gran Hombre (el Bodhisatta), realizaré la explicación del significado. มหาวิหารวาสีนํ, วาจนามคฺคนิสฺสิตํ; ภาสิสฺสํ ภาสโต ตํ เม, สาธุ คณฺหนฺตุ สาธโว’’ติ. Relataré lo que se basa en el método de enseñanza de los habitantes del Mahāvihāra; que los virtuosos lo escuchen atentamente de mí mientras lo narro. เอตฺตาวตา [Pg.59] จ อาจริยพุทฺธโฆสตฺเถรสฺส คนฺถภาเวน ปากฏาหิ สพฺพฏฺฐกถาหิ สห วิสุทฺธิมคฺคสฺส กรณปฺปกาโร วิตฺถาเรน วิภาวิโต โหติ. Con esto se ha aclarado detalladamente el modo de realización del Visuddhimagga junto con todos los comentarios conocidos como obras del maestro Buddhaghosa. สกลโลกปตฺถารการณํ La razón de su difusión por todo el mundo กิสฺเสส วิสุทฺธิมคฺโค สกลโลเก ปตฺถโฏติ? ปริสุทฺธปิฏกปาฬินิสฺสยภาวโต, สิกฺขตฺตยสงฺคหภาวโต, โปราณฏฺฐกถานํ ภาสาปริวตฺตนภาวโต, ปรสมยวิวชฺชนโต, สกสมยวิสุทฺธิโต, สีลธุตงฺคสมถอภิญฺญาปญฺญาปเภทาทีนํ ปริปุณฺณวิภาคโต, ยาว อรหตฺตา ปฏิปตฺตินยปริทีปนโต, อุตฺตานานากุลปทพฺยญฺชนสงฺขตภาวโต, สุวิญฺเญยฺยตฺถภาวโต, ปสาทนียานํ ทิฏฺฐานุคตาปาทนสมตฺถานํ วตฺถูนญฺจ ทีปนโตติ เอวมาทีหิ อเนกสเตหิ คุเณหิ เอส สกลโลเก ปตฺถโฏ ชาโต. ¿Por qué este Visuddhimagga se ha difundido por todo el mundo? A través de cientos de cualidades como estas: por basarse en el canon Pali purificado, por resumir los tres entrenamientos, por ser una traducción de los antiguos comentarios, por evitar doctrinas ajenas, por la pureza de la propia doctrina, por la división completa de la moralidad, las prácticas ascéticas, la calma, los conocimientos directos y la sabiduría, por explicar el método de práctica hasta el estado de Arahat, por estar compuesto de palabras y frases claras y sin confusiones, por tener un significado fácil de comprender y por exponer historias inspiradoras capaces de inducir a la imitación de lo visto, este Visuddhimagga se ha difundido por todo el mundo. อยญฺหิ วิสุทฺธิมคฺโค สงฺคีติตฺตยารูฬฺหปริสุทฺธปาฬิปิฏกเมว นิสฺสาย ปวตฺโต, น มหาสงฺฆิกาทีนํ สตฺตรสนฺนํ นิกายานํ ปิฏกํ, นปิ มหายานิกานํ ปิฏกํ. สปริวารํ สิกฺขตฺตยญฺจ เอตฺถ ปริปุณฺณเมว สงฺคเหตฺวา ทสฺสิตํ. วุตฺตญฺเหตํ อาจริเยน อาคมฏฺฐกถาสุ คนฺถารมฺเภ – Este Visuddhimagga procede basándose únicamente en el canon Pali purificado establecido en los tres concilios, no en el canon de las diecisiete escuelas como la Mahāsaṅghika, ni en el canon de los seguidores del Mahāyāna. Aquí se muestra el resumen completo de los tres entrenamientos junto con sus componentes. Así lo dijo el maestro al inicio de sus comentarios sobre los Āgamas: ‘‘สีลกตา ธุตธมฺมา, กมฺมฏฺฐานานิ เจว สพฺพานิ; จริยาวิธานสหิโต, ฌานสมาปตฺติวิตฺถาโร. Puesto que la explicación de la moralidad, las prácticas ascéticas, todos los temas de meditación junto con los métodos de conducta, el detalle de las absorciones meditativas, สพฺพา จ อภิญฺญาโย, ปญฺญาสงฺกลนนิจฺฉโย เจว; ขนฺธาธาตายตนิ,นฺทฺริยานิ อริยานิ เจว จตฺตาริ. todos los conocimientos directos, la determinación de la sabiduría, los agregados, los elementos, las bases, las facultades y las cuatro nobles สจฺจานิ ปจฺจยาการ,เทสนา สุปริสุทฺธนิปุณนยา; อวิมุตฺตตนฺติมคฺคา, วิปสฺสนาภาวนา เจว. verdades, la enseñanza del origen dependiente con métodos purificados y sutiles, y el desarrollo de la visión cabal con un camino textual ininterrumpido; อิติ ปน สพฺพํ ยสฺมา, วิสุทฺธิมคฺเค มยา สุปริสุทฺธํ; วุตฺตํ ตสฺมา ภิยฺโย, น ตํ อิธ วิจารยิสฺสามี’’ติ. puesto que todo esto ha sido expuesto por mí con total pureza en el Visuddhimagga, no volveré a analizarlo aquí detalladamente. ยสฺมา ปน วิสุทฺธิมคฺโค จตุนฺนํ อาคมฏฺฐกถานํ อวยวภาเวน กโต, ตสฺมา ตา วิย โปราณสีหฬฏฺฐกถานํ ภาสาปริวตฺตนวเสน เจว ปุนปฺปุนาคตมตฺถานํ สํขิปนวเสน จ ปรสมยวิวชฺชนวเสน จ มหาวิหารวาสีนํ ปริสุทฺธวินิจฺฉยสงฺขาตสฺส สกสมยสฺส ทีปนวเสน จ กโต. วุตฺตญฺเหตํ อาจริเยน – Dado que el Visuddhimagga fue realizado como una parte integrante de los comentarios de los cuatro Āgamas, se llevó a cabo, al igual que ellos, mediante la traducción de los antiguos comentarios cingaleses, la síntesis de significados repetidos, la exclusión de doctrinas ajenas y la exposición de la propia doctrina conocida como la decisión purificada de los habitantes del Mahāvihāra. Así lo dijo el maestro: ‘‘อปเนตฺวาน [Pg.60] ตโตหํ, สีหฬภาสํ มโนรมํ ภาสํ; ตนฺตินยานุจฺฉวิกํ, อาโรเปนฺโต วิคตโทสํ. «Eliminando de ella el idioma cingalés de ese antiguo comentario, y vertiéndola en un lenguaje agradable que sea conforme al método de los textos originales (Pali) y esté libre de defectos», สมยํ อวิโลเมนฺโต, เถรานํ เถรวํสปทีปานํ; สุนิปุณวินิจฺฉยานํ, มหาวิหาเร นิวาสีนํ; หิตฺวา ปุนปฺปุนาคต-มตฺถํ อตฺถํ ปกาสยิสฺสามี’’ติ จ. «sin contradecir la tradición de los ancianos (Theras), quienes son lámparas del linaje de los ancianos, que poseen juicios sumamente sutiles y residen en el Mahavihara; y omitiendo el significado que se repite una y otra vez, explicaré el significado [de los textos originales]». ‘‘มชฺเฌ วิสุทฺธิมคฺโค, เอส จตุนฺนมฺปิ อาคมานญฺหิ; ฐตฺวา ปกาสยิสฺสติ, ตตฺถ ยถาภาสิตมตฺถํ. «Este Visuddhimagga, situándose en medio de las cuatro colecciones (Agamas), explicará el significado tal como fue enseñado en ellas; con esta intención he compuesto este Visuddhimagga». อิจฺเจว กโต ตสฺมา, ตมฺปิ คเหตฺวาน สทฺธิเมตาย; อฏฺฐกถาย วิชานถ, ทีฆาคมนิสฺสิตํ อตฺถ’’นฺติ จ. «Puesto que ha sido compuesto así, tomadlo junto con este comentario para conocer el significado que se basa en el Digha Nikaya». ‘‘สา หิ มหาอฏฺฐกถาย, สารมาทาย นิฏฺฐิตา เอสา; เอกาสีติปมาณาย, ปาฬิยา ภาณวาเรหิ. «Este nuevo comentario, habiendo tomado la esencia del Gran Comentario (Maha-atthakatha), se ha completado en una lengua (Pali) con una extensión de ochenta y un secciones de recitación (bhanavaras)». เอกูนสฏฺฐิมตฺโต, วิสุทฺธิมคฺโคปิ ภาณวาเรหิ; อตฺถปฺปกาสนตฺถาย, อาคมานํ กโต ยสฺมา. «Asimismo, compuse el Visuddhimagga, con una extensión de cincuenta y nueve secciones de recitación, con el propósito de explicar el significado de estas cuatro colecciones». ตสฺมา เตน สหายํ, อฏฺฐกถา ภาณวารคณนาย; สุปริมิตปริจฺฉินฺนํ, จตฺตาลีสํ สตํ โหตี’’ติ จ. «Por lo tanto, este comentario del Digha Nikaya junto con aquel Visuddhimagga, cuando se cuentan y dividen adecuadamente las secciones de recitación, suman ciento cuarenta secciones de recitación». ยทิ จายํ วิสุทฺธิมคฺโค อาจริเยน อาคมฏฺฐกถาโย วิย อกตฺวา โปราณสีหฬฏฺฐกถาโย จ อโนโลเกตฺวา เกวลํ อตฺตโน ญาณปฺปภาเวเนว กโต อสฺส, นายํ อาคมฏฺฐกถานํ อวยโวติ คเหตพฺโพ อสฺส, อญฺญทตฺถุ ‘‘อาคมฏฺฐกถาโย มหาฏฺฐกถาย สารภูตา, วิสุทฺธิมคฺโค ปน น ตสฺสา สารภูโต, เกวลํ อาจริยสฺส มติยาว กโต’’ติ เอวเมว วตฺตพฺโพ อสฺส. ยสฺมา ปน ตถา อกตฺวา ปุพฺเพ วุตฺตปฺปกาเรเนว กโต, ตสฺมา อยมฺปิ วิสุทฺธิมคฺโค ตาสํ อาคมฏฺฐกถานํ กรณากาเรเนว กโตติ จ, ตโตเยว มหาฏฺฐกถาย สารภูโตติ จ ทฏฺฐพฺโพ. Si este Visuddhimagga hubiera sido compuesto por el maestro basándose únicamente en el poder de su propio conocimiento, sin hacerlo como los comentarios de las colecciones y sin consultar los antiguos comentarios cingaleses, no debería considerarse como una parte integrante de los comentarios de las colecciones. Al contrario, debería decirse: «Los comentarios de las colecciones son la esencia del Gran Comentario, pero el Visuddhimagga no es su esencia, sino que fue compuesto meramente por la opinión del maestro». Pero puesto que no se hizo así, sino que se compuso de la manera antes mencionada, debe considerarse que este Visuddhimagga también fue compuesto de la misma forma que esos comentarios de las colecciones y, por lo tanto, es la esencia del Gran Comentario. เอกจฺเจ ปน วิจกฺขณา อาจริยพุทฺธโฆสสฺส คนฺเถสุ อุตฺตรปกฺขสาสนิกานํ อสฺสโฆสนาคชฺชุนวสุพนฺธุอาทีนํ ภิกฺขูนํ วิย โปราณคนฺเถ อนิสฺสาย อตฺตโน ญาเณเนว ตกฺเกตฺวา ทสฺสิตํ ธมฺมกถาวิเสสํ อทิสฺวา อสนฺตุฏฺฐจิตฺตา เอวํ วทนฺติ ‘‘พุทฺธโฆสสฺส อญฺญํ อนิสฺสาย อตฺตโน ญาณปฺปภาเวเนว อภินวคนฺถุปฺปาทนํ น ปสฺสามา’’ติ. [Pg.61] ตํ เตสํ ครหาวจนมฺปิ สมานํ เถรวาทีนํ ปสํสาวจนเมว สมฺปชฺชติ. เถรวาทิโน หิ เอวํ ชานนฺติ ‘‘พุทฺเธเนว ภควตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เทเสตพฺโพ เจว ธมฺโม ปญฺญาเปตพฺโพ จ วินโย อนวเสเสน เทสิโต เจว ปญฺญตฺโต จ, โสเยว ธมฺมวินโย สทฺธาสมฺปนฺเนหิ ภิกฺขูหิ เจว คหฏฺเฐหิ จ ยถารหํ ปฏิปชฺชิตพฺโพ, น ตโต อญฺโญ ธมฺมวินโย ตกฺเกตฺวา คเวเสตพฺโพ. ยทิ ปน อญฺโญ ธมฺมวินโย เกนจิ ตกฺเกตฺวา กถิโต อสฺส, ตํ ตสฺเสว ตกฺกิโน สาสนํ โหติ น สตฺถุ สาสนํ. ยํ ยํ ปน ภควโต ธมฺมวินเย ปทพฺยญฺชนํ อตฺถโต อปากฏํ โหติ, ตตฺถ ตตฺถ โปราณเกหิ ปฏิสมฺภิทาฉฬภิญฺญาทิคุณสมฺปนฺเนหิ ภควโต อธิปฺปายํ ชานนฺเตหิ อฏฺฐกถาจริเยหิ สํวณฺณิตนเยน อตฺโถ คเหตพฺโพ, น อตฺตโนมติวเสนา’’ติ. อาจริยพุทฺธโฆโส จ เตสํ เถรวาทีนํ อญฺญตโร, โสปิ ตเถว ชานาติ. วุตฺตญฺเจตํ อาจริเยน – Sin embargo, algunos críticos, al no encontrar en las obras del maestro Buddhaghosa discursos de Dhamma extraordinarios inventados por su propio razonamiento sin depender de textos antiguos —como ocurre en las obras de monjes de las escuelas del norte como Ashvaghosha, Nagarjuna y Vasubandhu— dicen con insatisfacción: «No vemos en Buddhaghosa la creación de obras nuevas basadas únicamente en el poder de su propio conocimiento». Aunque para ellos esto es una crítica, para los Theravadins es un elogio. Pues los Theravadins entienden así: «Solo el Bienaventurado, el Completamente Despierto, debe enseñar el Dhamma y promulgar el Vinaya; y ese Dhamma y Vinaya han sido enseñados y promulgados íntegramente por Él. Ese mismo Dhamma-Vinaya es lo que deben practicar adecuadamente tanto monjes como laicos dotados de fe; no se debe buscar otro Dhamma-Vinaya mediante el razonamiento. Si alguien enseñara otro Dhamma-Vinaya mediante su razonamiento, esa sería la enseñanza de quien razona, no la enseñanza del Maestro. Siempre que un término o frase en el Dhamma-Vinaya del Bienaventurado no sea claro en su significado, este debe tomarse según el método explicado por los antiguos comentaristas que conocían la intención del Bienaventurado y estaban dotados de cualidades como los cuatro conocimientos analíticos y los seis conocimientos superiores; no debe tomarse según la propia opinión». El maestro Buddhaghosa es uno de esos Theravadins y él también lo entiende así. Y así fue dicho por el maestro: ‘‘พุทฺเธน ธมฺโม วินโย จ วุตฺโต,โย ตสฺส ปุตฺเตหิ ตเถว ญาโต; โส เยหิ เตสํ มติมจฺจชนฺตา,ยสฺมา ปุเร อฏฺฐกถา อกํสุ. «El Dhamma y el Vinaya fueron expuestos por el Buda, y conocidos tal cual por sus hijos espirituales, como el anciano Sariputta. Puesto que los maestros de antaño compusieron los comentarios en el pasado sin abandonar la opinión de aquellos discípulos». ตสฺมา หิ ยํ อฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ,ตํ วชฺชยิตฺวาน ปมาทเลขํ; สพฺพมฺปิ สิกฺขาสุ สคารวานํ,ยสฺมา ปมาณํ อิธ ปณฺฑิตานํ. «Por lo tanto, todo lo dicho en los comentarios —exceptuando los errores de transcripción— es la autoridad para los sabios que en esta religión tienen respeto por los tres entrenamientos (sikkhas)». ตโต จ ภาสนฺตรเมว หิตฺวา,วิตฺถารมคฺคญฺจ สมาสยิตฺวา…เป…ยสฺมา อยํ เหสฺสติ วณฺณนาปิ,สกฺกจฺจ ตสฺมา อนุสิกฺขิตพฺพา’’ติ. «Por consiguiente, habiendo eliminado únicamente el idioma extranjero de aquel antiguo comentario y resumiendo el estilo extenso... puesto que esta nueva explicación también existirá, debe ser estudiada con respeto». เตเนว อาจริโย ภควโต ธมฺมวินยํ วา โปราณฏฺฐกถํ วา อนิสฺสาย อตฺตโน ญาเณน ตกฺเกตฺวา วา อตฺตนา ปริจิตโลกิยคนฺเถหิ คเหตฺวา วา น กญฺจิ คนฺถํ อกาสิ. ยทิ ปน ตาทิสํ กเรยฺย, [Pg.62] ตํ เถรวาทิโน มหาปเทสสุตฺเต วุตฺตนเยน ‘‘อทฺธา อิทํ น เจว ตสฺส ภควโต วจนํ, พุทฺธโฆสสฺส จ เถรสฺส ทุคฺคหิต’’นฺติ ฉฑฺเฑยฺยุํเยว. ยโต จ โข อยํ วิสุทฺธิมคฺโค โปราณฏฺฐกถานํ ภาสาปริวตฺตนาทิวเสเนว อาจริเยน กโต, ตโตเยว เถรวาทิโน ตํ มหาปเทสสุตฺเต วุตฺตนเยน ‘‘อทฺธา อิทํ ตสฺส ภควโต วจนํ, อาจริยพุทฺธโฆสสฺส จ เถรสฺส สุคฺคหิต’’นฺติ สมฺปฏิจฺฉนฺติ. เตนาปายํ สกลโลเก ปตฺถโฏ โหติ. Por esta razón, el maestro no compuso ninguna obra razonando con su propio conocimiento o tomando de textos mundanos con los que estaba familiarizado sin depender del Dhamma-Vinaya del Bienaventurado o del antiguo comentario. Si hiciera tal cosa, los Theravadins la rechazarían según el método expuesto en el Mahapadesa Sutta, diciendo: «Ciertamente, esto no es la palabra de aquel Bienaventurado, es algo mal comprendido por el anciano Buddhaghosa». Pero como este Visuddhimagga fue compuesto por el maestro mediante la traducción de los antiguos comentarios y otros métodos, los Theravadins lo aceptan según el método expuesto en el Mahapadesa Sutta, diciendo: «Ciertamente, esto es la palabra de aquel Bienaventurado, y ha sido bien comprendido por el maestro y anciano Buddhaghosa». Por eso, se ha difundido por todo el mundo. สีลธุตงฺคาทีนํ วิภาโค จ ปฏิปตฺตินยปริทีปนญฺจ ปากฏเมว. ตถายํ วิสุทฺธิมคฺโค สุวิญฺเญยฺยปทวากฺเยหิ เจว อนากุลปทวากฺเยหิ จ ตนฺตินยานุรูปาย ปาฬิคติยา สุฏฺฐุ สงฺขโต, ตโตเยว จสฺส อตฺโถปิ สุวิญฺเญยฺโย โหติ. ตสฺมา ตํ โอโลเกนฺตา วิญฺญุโน วิสุทฺธชฺฌาสยา ขเณ ขเณ อตฺถปฏิสํเวทิโน เจว ธมฺมปฏิสํเวทิโน จ หุตฺวา อนปฺปกํ ปีติโสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺติ. La clasificación de la virtud (sila), las prácticas ascéticas (dhutanga), etc., y la explicación del método de práctica son evidentes. Asimismo, este Visuddhimagga está bien compuesto con términos y frases fáciles de entender, sin confusión, y con un estilo de Pali que concuerda con el método de los textos originales; por ello, su significado también es fácil de comprender. Por lo tanto, los sabios de intención pura que lo examinan, al experimentar el significado y el Dhamma momento a momento, sienten un gozo y una alegría inmensos. อเนกานิ เจตฺถ ปสาทาวหานิ มหาติสฺสตฺเถรวตฺถุอาทีนิ สีหฬวตฺถูนิ จ ธมฺมเสนาปติสาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุอาทีนิ ชมฺพุทีปวตฺถูนิ จ ทีปิตานิ. ตานิ ปสฺสิตฺวา อนุสฺสรนฺตานํ สปฺปุริสานํ พลวปสาโท จ อุปฺปชฺชติ, ‘‘กทา นุ โข มยมฺปิ อีทิสา ภวิสฺสามา’’ติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชิตุกามตา จ อุปฺปชฺชติ. Se exponen aquí muchas historias de Ceilán que inspiran devoción, como la del anciano Mahatissa, e historias de Jambudipa (India), como la del anciano Sariputta, el general del Dhamma. Al verlas y recordarlas, surge en las personas de bien una poderosa devoción, y nace el deseo de seguir su ejemplo, pensando: «¿Cuándo seremos nosotros también así?». เอวํ ปริสุทฺธปิฏกปาฬินิสฺสยตาทีหิ อเนกสเตหิ คุเณหิ อยํ วิสุทฺธิมคฺโค สกลโลเก ปตฺถโฏ ชาโตติ เวทิตพฺโพ. ยถา จายํ วิสุทฺธิมคฺโค, เอวํ อญฺญาปิ อาจริเยน กตา ติปิฏกสงฺคหฏฺฐกถาโย โปราณฏฺฐกถานํ ภาสาปริวตฺตนภาวาทีหิ คุเณหิ สกลโลเก ปตฺถฏาเยว โหนฺติ. Así, debe entenderse que este Visuddhimagga se ha difundido por todo el mundo debido a cientos de cualidades, como su dependencia del canon puro del Pitaka. Al igual que este Visuddhimagga, otros comentarios que compendian el Tipitaka realizados por el maestro también se han difundido por todo el mundo debido a cualidades como ser traducciones de los antiguos comentarios. เอตฺตาวตา จ ปน กิมตฺถํ กโตติอาทีนมฺปิ ปญฺหานมตฺโถ วิตฺถาเรน วิภาวิโตว โหตีติ. Con todo lo dicho hasta aquí, se ha aclarado detalladamente el significado de preguntas como «¿con qué propósito fue compuesto?», etc. ตตฺเถตํ วุจฺจติ – Al respecto, se dice lo siguiente: ๑. 1. สมฺภาวนียสฺส [Pg.63] สุธีวราน-มาทตฺตธีริฏฺฐปทสฺส ยสฺส; ปญฺญาทิชาตา ลลิตา คุณาภา,ภาเตว โลกมฺหิ สตํ มุทาย. Las espléndidas y hermosas cualidades nacidas de su sabiduría brillan en el mundo para el deleite de los virtuosos, de aquel que es digno de ser honrado por los sabios y que ha alcanzado la eminente posición de un sabio perfecto. ๒. 2. ส พุทฺธโฆสาวฺหถิรคฺคธีมา,วิทูน’มจฺจนฺตสมาทรา’ทา; สภาวชํ พฺยตฺติสสตฺติลทฺธํ,สิรึ ทธาเตว สุพุทฺธโฆโส. Aquel eminente y sabio monje llamado Buddhaghosa, habiendo obtenido el profundo respeto de los sabios, mantiene su gloria natural alcanzada por su propia habilidad y capacidad, como un sonido auspicioso de Buda. ๓. 3. ‘‘สมฺพุทฺธเสฏฺเฐ ปรินิพฺพุตสฺมึ,สํวจฺฉรานํ ทสเม สตมฺหิ; ชาโต’’ติ ญาโต วิพุเธหิ พุทฺธ-โฆสงฺกุโร ปตฺตสมตฺตมานี. Conocido por los sabios como el brote de Buddhaghosa, nacido en el décimo siglo después de que el más excelso de los Budas alcanzara el Parinirvana, poseedor de la estima de todos. ๔. 4. วิญฺญู วิทู’มสฺส ปุมคฺคชาเต,สญฺชาตตํ ทกฺขิณเทสภาเค; รมฺเม’นฺทิยสฺมึ สุชนากรสฺมึ,ตตฺตตฺถเมสีน’มยํ ปตีติ. Los sabios conocen su nacimiento en la región del sur, en la encantadora India, que es una fuente de personas virtuosas y el lugar de origen de hombres eminentes; tal es la convicción de quienes buscan la verdad de los hechos. ๕. 5. โมรณฺฑคามมฺหิ ส ตตฺถ ชาโต,ปุญฺญานิโต วิปฺปกุลมฺหิ สมฺมา; สูรสฺส โลกตฺถสมาวหตฺถํ,อุปฺปชฺชนายา’ทฺยรุโณว รํสิ. Nació allí, en la aldea de Moraṇḍa, en una familia brahmán, conducido por sus méritos; como el rayo de la aurora que precede al sol, surgió para traer bienestar al mundo. ๖. 6. สํวทฺธพุทฺธี ส ปวุทฺธิปตฺโต,อาราธยํ ญาติคณํ สเทว; เวเทสุ วิชฺชาสุ ตทญฺญสิปฺป-คนฺเถสฺวนายาสปวีณตา’คา. Al alcanzar la madurez, dotado de una sabiduría desarrollada y complaciendo siempre a sus parientes, alcanzó la maestría sin esfuerzo en los Vedas, en las ciencias y en otros diversos tratados de artes. ๗. 7. สุทฺธาธิมุตฺตีน วิเวจเนน,สารานุ’สาโรติ วิวิญฺจมาโน; เวเทสฺว’สารตฺต’มพุชฺฌิ ยสฺมา,ตุฏฺฐึ ส นาปชฺชิ สุเตน เสน. Mediante el discernimiento propio de quienes poseen una disposición pura, investigando qué es esencial y qué no lo es, comprendió la falta de esencia en los Vedas; por lo tanto, no encontró satisfacción en su propio conocimiento de ellos. ๘. 8. อนฺเวสโต [Pg.64] ตสฺส ปสตฺถสารํ,สทฺธมฺมสาโร สวเนน ลทฺโธ; นินฺโนว พุทฺธสฺส ส สาสนมฺหิ,อุสฺสาหชาโต’ปคมาย ตตฺถ. Mientras buscaba la esencia digna de elogio, escuchó y obtuvo la esencia del Verdadero Dhamma. Inclinándose así hacia la enseñanza del Buda, surgió en él un gran esfuerzo por acceder a ella. ๙. 9. ธมฺมาภิลาสี ส วิโรจิ ตตฺถ,สํลทฺธปพฺพชฺชุปสมฺปโทว; เถเร’ปสงฺกมฺม วิสุทฺธเถร-วาทีนิกายมฺหิ ปตีตปญฺเญ. Deseoso del Dhamma, brilló allí habiendo obtenido la ordenación y la admisión completa en la orden de los ancianos de la escuela Theravada pura, ante monjes de reconocida sabiduría. ๑๐. 10. ตทา หิ’สุํ ทกฺขิณอินฺทิยมฺหิ,นิวาสิโน เถริยวํสชาตา; ตทญฺญวาที จ มุนี มุนินฺท-มตํ ยถาลทฺธิ ปกาสยนฺตา. En aquel tiempo, en el sur de la India, residían monjes nacidos del linaje de los ancianos (Theravada) y también otros de diferentes doctrinas, cada uno proclamando las enseñanzas del Señor de los Sabios según su propia comprensión. ๑๑. 11. สทฺธมฺมสาราธิคมาย ภิยฺโย,ปาฬึ สมุคฺคณฺหิ ชิเนริตํ, สา; ชิวฺหคฺคลีลา มนสา’สิตา’สฺส,ลกฺขีว ปุญฺเญ นิวสํ พภาส. Para comprender mejor la esencia del Verdadero Dhamma, estudió profundamente el Canon (Pāli) proclamado por el Victorioso. Este residía en su mente y danzaba en la punta de su lengua, resplandeciendo como la fortuna que habita en quien posee gran mérito. ๑๒. 12. เอวํ ตมุคฺคณฺห’มโพธิ สมฺมา,‘‘เอกายโนยํ สุวิสุทฺธิยาติ; มคฺโค วิวฏฺฏาธิคมาย’’ ตตฺโถ-ยฺโยคํ สมาปชฺชิ ปรํ ปรตฺตี. Mientras lo estudiaba, comprendió correctamente: 'Este es el único camino hacia la pureza absoluta, el sendero para la realización de la liberación (Nibbāna)'; deseoso del bienestar supremo, se dedicó con gran empeño a dicho Canon. ๑๓. 13. สภาวปญฺญา มหตี จ สตฺถ-นฺตโรปลทฺธา วิปุลาว วิชฺชา; เตนสฺส พุทฺโธตฺติสมุทฺทติณฺเณ,อกิจฺฉสาธิตฺตปภาว’มญฺญา. Su sabiduría natural era vasta, y el conocimiento obtenido de otros tratados era también extenso. Debido a esto, se reconoció su capacidad de cruzar sin dificultad el océano de las palabras del Buda. ๑๔. 14. พุทฺธสฺส กิตฺตีว สุกิตฺติโฆโส,วตฺติสฺสเต’จฺจสฺส ครู วิยตฺตา; อตฺถานฺวิตํ นามมกํสุ พุทฺธ-โฆโสติ สมฺพุทฺธมตงฺคตสฺส. Sus maestros expertos, pensando que su buena fama se difundiría como la gloria del mismo Buda, le otorgaron el nombre de 'Buddhaghosa', un nombre acorde con su significado para aquel que seguía fielmente el pensamiento del Buda. ๑๕. 15. มยูรทูตวฺหยปฏฺฏนสฺมึ,นิวสฺส [Pg.65] กญฺชีวฺหปุราทิเก จ; ส อนฺธกาขฺยาตสเทสิยฏฺฐ-กถํ สมุคฺคณฺหิ สมาหิตตฺโต. Residiendo en el puerto llamado Mayūradūta y en ciudades como Kāñcīpura, aquel de mente concentrada estudió los comentarios locales conocidos como 'Andhaka'. ๑๖. 16. ตาวตฺตเกนสฺส สุเมธสสฺสา-สนฺตุฏฺฐจิตฺตสฺส ตตุตฺตริมฺปิ; สมฺพุทฺธวาณีสุ สมตฺตมตฺถํ,อญฺญาตุมิจฺฉา มหตี อชายิ. No estando satisfecho con solo eso, en aquel de sabia inteligencia surgió un gran deseo de comprender el significado completo y absoluto de las palabras del Buda. ๑๗. 17. มหามหินฺทาทิวสีวเรภิ,สมาภตา ยาฏฺฐกถา สสารา; สเถรวาทา สุวินิจฺฉยา จ,ตทา วิภาตา วต ลงฺกยา’สุํ. Los comentarios esenciales que fueron traídos por los excelentes maestros como el Gran Mahinda, junto con la tradición de los ancianos y sus decisiones correctas, resplandecían entonces ciertamente en la isla de Lanka. ๑๘. 18. ปวตฺติเมตํ วิทิย’สฺส เมต-ทโหสิ ‘‘ยํ นูน’ภิรามลงฺกํ; อลงฺกโรนฺตึ รตนากรํว,อุเปจฺจ สิกฺเข’ฏฺฐกถา มหนฺตี. Habiendo conocido este hecho, pensó: 'Ciertamente, debería ir a la encantadora Lanka, que es como una mina de joyas, y allí estudiar los grandes comentarios'. ๑๙. 19. ตา ภาสยา สีหฬิกาย รจฺจา,ตนฺตึ สมาโรปฺย นวํ กเรยฺยํ; เอวญฺหิ เทสนฺตริยาน พุทฺธ-มานีนมตฺถํ ขลุ สาธเย’’ติ. Convertiré esos comentarios escritos en lengua cingalesa al lenguaje original (Pāli), redactando una versión nueva. De esta manera, ciertamente se cumplirá el propósito de los devotos del Buda en otros países'. ๒๐. 20. ปุเร จ ลงฺกาคตสาสนํ ยํ,สุนิมฺมลินฺทูว หิมาทิมุตฺโต; ปภาสิ, กิสฺมิญฺจิ ตทาญฺญวาท-มนากุลํ ตา’กุลตํ ชคาม. Antiguamente, la enseñanza que llegó a Lanka brillaba como una luna purísima libre de nubes; sin embargo, en aquel tiempo, lo que no estaba confundido por otras doctrinas llegó a un estado de confusión. ๒๑. 21. ชินมฺหิ นิพฺพานคเต หิ วสฺส-สตนฺตเร สาสนิกา สมคฺคา; สมานวาทา ชินสาสนมฺหิ,น โกจิ เภโทปิ ตทา อโหสิ. Ciertamente, durante el siglo posterior al Parinirvana del Victorioso, los seguidores de la enseñanza estaban unidos y compartían la misma doctrina en la religión del Victorioso; en aquel tiempo no hubo división alguna. ๒๒. 22. ปจฺฉา [Pg.66] จ สทฺธมฺมทุมาหเตภฺย-ธมฺเมหิ วาเตหิ ปฏิจฺจ ปาเป; ชาเตหิ สํวิคฺคมนา สมาย,เถเร’ส’มุยฺโยคมกํสุ ทฬฺหํ. Posteriormente, debido a vientos de doctrinas erróneas provocados por monjes malvados que golpeaban el árbol del Verdadero Dhamma, los ancianos, con mentes conmovidas por la urgencia, realizaron un firme esfuerzo por pacificar la situación. ๒๓. 23. สงฺคีติโย กจฺจ สุเปสเลหิ,นิคฺคยฺหมานาปิ ถิเรหิ ทฬฺหํ; ฉินฺนาปิ รุกฺขา’สฺสุ ปุโนรุหาวา-กาสุํว ธมฺมํ วินยา’ญฺญถา เต. Aunque los virtuosos y firmes ancianos realizaron concilios y los suprimieron firmemente, aquellos alteraron el Dhamma y el Vinaya de manera errónea, como árboles que vuelven a brotar a pesar de haber sido cortados. ๒๔. 24. นานาคณา เต จ อเนกวาทา,สํสคฺคการา ชินสาสเน’สุํ; วาเทภิ อญฺเญหิ ชิเนริเตภฺย-สุทฺธายมานา วินยญฺจ ธมฺมํ. Surgieron diversos grupos con múltiples doctrinas, mezclando las enseñanzas en la religión del Victorioso; con doctrinas ajenas a las proclamadas por el Victorioso, presentaban el Vinaya y el Dhamma como si fueran impuros. ๒๕. 25. วาทา จ วาที ปิฏกานิ เตสํ,ลงฺกํ มลงฺกํว กรํ’ปยาตา; ปฏิคฺคเหสุํ ปฺยภยาทิวาสี,นาญฺเญ มหาขฺยาตวิหารวาสี. Sus doctrinas, sus seguidores y sus textos llegaron a Lanka, empañándola como una mancha. Los residentes de Abhayagiri y otros los aceptaron, pero no así los residentes del famoso Mahāvihāra. ๒๖. 26. ยถา จ พุทฺธาภิหิตาว ปาฬิ,ตทตฺถสารา จ วสีภิ ญาตา; น ‘‘เตธ โวกฺกมฺม วิสุทฺธเถร-วาที วิวาที’’ติ ปวตฺติ กาจิ. Tal como el Canon fue enunciado por el Buda y su esencia comprendida por los maestros que dominaban sus mentes, no hubo noticia alguna de que los seguidores del Theravada puro se desviaran de ello o entraran en disputa. ๒๗. 27. ชีวํว รกฺขึสุ สเถรวาทํ,ตนฺตึ ตทตฺถญฺจ สนิณฺณยํ เต; ตสฺมา น สกฺกาว ตทญฺญวาทิ-วาเทภิ หนฺตุํ จุ’ปคนฺตุมทฺธา. Protegieron la tradición de los ancianos (Theravāda), los textos y sus significados con sus conclusiones, como si de su propia vida se tratara; por lo tanto, ciertamente no fue posible destruirlos ni superarlos con las doctrinas de otros seguidores. ๒๘. 28. ตํวาทสํเภทภยญฺจ มญฺญยา,‘‘ทุทฺธารเวลาปิ ภเยหิ ตนฺตินํ; สมฺโมหตาทีหิ ภเว’’ติ โปตฺถกํ,อาโรปฺย สมฺมา ปริปาลยึสุ เต. Temiendo la confusión de tales doctrinas y pensando que 'incluso la pureza de los textos podría perderse por el peligro de la confusión y otros factores', pusieron las enseñanzas por escrito en libros y las preservaron correctamente. ๒๙. 29. ตทา [Pg.67] หิ เตสํ ปฏิพาหเน รณ-วิทํว สิกฺขํ ชินสาสนทฺธโร; ส พุทฺธโฆโส มุนิ พุทฺธิปาฏโว,คโต’สิ ทีปํ วรตมฺพปณฺณิกํ. Entonces, para refutarlos, como quien ha sido entrenado en el arte de la guerra, aquel sabio Buddhaghosa, sostenedor de la religión del Victorioso y de aguda inteligencia, partió hacia la excelente isla de Tambapaṇṇi (Lanka). ๓๐. 30. ลงฺกํ อุเปจฺจ ส มหาฏฺฐกถาณฺณวสฺส,ปารํ ปรํ วิตรเณ ถิรนิณฺณโยว; สํสุทฺธวํสชนิวาสมหาวิหาร-มาคา’มฺพรํว อุทยินฺทุ’ปโสภยนฺโต. Habiendo llegado a Lanka, con la firme determinación de cruzar a la otra orilla del océano de los grandes comentarios, se dirigió al Mahāvihāra, la morada del linaje purísimo, embelleciéndolo como la luna creciente al aparecer en el cielo. ๓๑. 31. ตสฺมิญฺจ ทกฺขิณทิสาย วสี ส ตตฺถ,โสภํ ปธานฆรสญฺญิตปาริเวณํ; ปาสาท’มุตฺตม’มกา สุชเนภิ เสพฺยํ,สนฺโต มหานิคมสามิ สุจิณฺณธมฺโม. En ese mismo lugar, en la dirección sur, residió él, en el hermoso recinto llamado Padhanaghara; en aquel excelente edificio digno de ser frecuentado por la gente virtuosa, construido por el santo y virtuoso gran señor del nexo (Mahānigamasāmi). ๓๒. 32. สมฺมา จ โยคมกรี พุธพุทฺธมิตฺต-เถราทิ’มนฺต’มุปยาต’มนูนตนฺเต; สํเสวิโต วิวิธญายปพุทฺธิยา โส,สุตฺตาภิธมฺมวินยฏฺฐกถาสฺว’นูนํ. Se dedicó diligentemente a los estudios bajo la guía del sabio Thera Buddhamitta y otros maestros que habían alcanzado el dominio completo de las escrituras; sirviéndoles, se esforzó correctamente para despertar diversos métodos de conocimiento en los comentarios del Sutta, el Abhidhamma y el Vinaya sin omisión alguna. ๓๓. 33. เวยฺยตฺติยํ’ส สมเย สมยนฺตเร จ,ปญฺญาย ทิสฺว วิวฏํว นิหีตมตฺถํ; เถรา สมคฺคชินมคฺคมตา’มตาสี,มญฺญึสุ นคฺฆรตนํว สุทุลฺลภนฺติ. Al ver la destreza de su sabiduría tanto en su propia doctrina como en otras doctrinas, como si fuera un tesoro oculto que ha sido revelado, los Theras que han comprendido el camino del Victorioso y anhelan lo Inmortal lo consideraron como una joya invaluable y extremadamente difícil de encontrar. ๓๔. 34. วิญฺญาย ธมฺมวินยตฺถยถิจฺฉทาเน,จินฺตามณีติ สุนิรูปิตพุทฺธิรูปํ; ยสฺเส’ตฺถ นิจฺฉิตมโน กวิสงฺฆปาล-ตฺเถรุตฺตโม ชนหิตาย นิโยชยี ตํ. Reconociendo que su sabiduría era como una joya Cintamani para otorgar el significado del Dhamma y el Vinaya según se desee, el eminente Thera Sanghapāla, de mente firme, lo instó a actuar por el bienestar de la gente. ๓๕. 35. ‘‘กิญฺจาปิ สนฺติ วิวิธา ปฏิปตฺติคนฺถา,เกสญฺจิ กิญฺจิ ตุ น พุทฺธมตานุสารํ; สํสุทฺธเถรสมเยหิ จ เต วิรุทฺธา,ตสฺมา กโรตุ วิมลํ ปฏิปตฺติคนฺถํ’’. «Aunque existen diversos tratados sobre la práctica, algunos puntos en ellos no siguen el pensamiento del Buddha y están en contradicción con las tradiciones de los Theras. Por lo tanto, compón un tratado puro sobre la práctica». ๓๖. 36. เมตฺตาทยมฺพุทวนํ [Pg.68] ชนภูมิยํ’ส,สํวสฺสเต จ’ริยมคฺคคมคฺค’มคฺคํ; สํโสธนตฺถ’มิติ ‘‘ปตฺถิตเถรอาสํ,ปูเรสฺส’เมต’’มิติ กาสิ วิสุทฺธิมคฺคํ. Siendo como una nube de lluvia de amor y compasión sobre la tierra de los seres, y con el fin de purificar el camino supremo que conduce al Noble Camino, se dijo: «Cumpliré este deseo del Thera», y así compuso el Visuddhimagga. ๓๗. 37. วีรานุกมฺปสติโยชิตพุทฺธิมา สํ,โอคฺคยฺห, คยฺห จ’ ขิลฏฺฐกถา สตนฺตี; สารํ สเขท’มนเปกฺขิย สาธุกํ ส,ยํ’กาสิ, กํ นุ’ธ น โรจยเต พุธํ โส. Poseyendo una sabiduría unida a la energía, la compasión y la atención, sumergiéndose en todos los comentarios junto con los textos originales y extrayendo su esencia sin considerar su propio cansancio, compuso esta obra. ¿Qué sabio en este mundo no se deleitaría con ella? ๓๘. 38. วุตฺเต’ตฺถ ภาวปรมาว สภาวธมฺมา,วตฺถู จ ปีติสุขเวทนิยา’นิตาว; ปุณฺโณว สพฺพปฏิปตฺตินเยหิ เจโส,ปุปฺผาภิผุลฺลปวนํว วิราชเต’ยํ. En esta obra se exponen las realidades últimas de los fenómenos naturales y se presentan historias que generan alegría y felicidad; llena de todos los métodos de práctica, esta obra resplandece como un bosque en plena floración. ๓๙. 39. ยํ ปสฺสิยาน ปริกปฺปิย รตฺนสาร-คพฺภํ วิสุทฺธิ’มภิยาตุ’มเปกฺขมานา; ตํ สาร’มาทิยิตุ’มาสุ ปยุตฺตยุตฺตา,ทิสฺวา หิ นคฺฆรตนํ นนุ วชฺชเย น. Aquellos que, al verla, la consideran como una cámara de tesoros y anhelan alcanzar la purificación, deben esforzarse prontamente por extraer su esencia; pues, habiendo visto una joya invaluable, ¿quién no la tomaría? ๔๐. 40. กนฺตา ปทาวลิ’ห ตนฺตินยานุสารา,สาราติสารนยปนฺติ ปสิทฺธสิทฺธา; อตฺถา จ สนฺตินุคมาย ตุลายมาโน-ยฺโยเคน เมตฺถ หิ วินา ปฏิปตฺติ กา’ญฺญา. Aquí se encuentra una hermosa secuencia de palabras que sigue los métodos de los textos originales, con significados establecidos mediante una serie de métodos esenciales para alcanzar la paz. Sin este esfuerzo, ¿qué otra práctica podría haber? ๔๑. 41. อาภาติ สตฺถุ จตุราคมมชฺฌโค’ยํ-อตฺเถ ปกาสยิห ภาณุว เนกทพฺเพ; เมธาวิปีติชนนํ’ส วิธาน’เมตํ-ตีตญฺหิ ยาว กวิโคจร’มสฺส ญาณํ. Situada en medio de los cuatro Āgamas del Maestro, esta obra brilla iluminando los significados así como el sol ilumina los diversos objetos del mundo. Esta disposición de la obra genera alegría en los sabios, pues su sabiduría trasciende el alcance de los poetas. ๔๒. 42. ทิฏฺฐาว ติกฺขมติ’มสฺส วิสุทฺธิมคฺค-สมฺปาทเนน สมุปาตฺตสุธีปเทภิ; เตนสฺส พุทฺธวจนตฺถวิภาวนาย,ปพฺยตฺตสตฺติ วิทิตา วิทิตาคเมหิ. Su aguda inteligencia fue claramente vista por aquellos que han alcanzado la posición de sabios mediante la culminación del Visuddhimagga; por ello, su extraordinaria capacidad para explicar el significado de las palabras del Buddha fue reconocida por los conocedores de las escrituras. ๔๓. 43. ขฺยาตํ [Pg.69] กวีภิ’ธิคตํ ยส’มาวเหน,เถรสฺส สุทฺธมติพุทฺธสิรีวฺหยสฺส; โลกตฺถ’มาวิกตปตฺถน’มาทิยาน,สามญฺจ นินฺนหทเยน ชนาน’มตฺเถ. Trayendo una fama reconocida por los sabios y aceptando la petición expresada por el Thera de nombre Buddhasiri, de mente pura, para el beneficio del mundo, y con el corazón inclinado naturalmente hacia el bienestar de los seres, ๔๔. 44. สมฺพุทฺธภาววิทิเตนิ’มินา สมนฺต-ปาสาทิกาวฺหวินยฏฺฐกถา ปณีตา; สูโร’ทิเต วิย ตยา วินยตฺถมูฬฺหา-มูฬฺหี ภวนฺติ ชินนีติปถา’ธิคนฺตฺวา. él, quien conoció la intención del Buddha, compuso el comentario del Vinaya llamado Samantapāsādikā. Al igual que cuando sale el sol, aquellos que estaban confundidos respecto al significado del Vinaya, habiendo comprendido el camino de las reglas del Victorioso, dejan de estar confundidos. ๔๕. 45. ลงฺกา อลงฺกติกตาว มหามหินฺท-ตฺเถเรน ยา จ วินยฏฺฐกถา’ภตา, ตํ; กนฺตาย สีหฬคิราย คิรายมานา,อจฺจนฺตกนฺตพหุลา มุนโย ปุรา’สุํ. El comentario del Vinaya que fue traído por el gran Thera Mahinda, embelleciendo la isla de Sri Lanka, fue preservado por los antiguos sabios en la hermosa lengua cingalesa, deleitándose inmensamente en ella. ๔๖. 46. อญฺญา จ ปจฺจริ-กุรุนฺทิสมญฺญิตาที,ทีปํ ปทีปกรณี วินยมฺหิ ยา’สุํ; สงฺคยฺห ตาส’มขิลตฺถนเย จ เถร-วาเท จ มุตฺตรตนานิว เมกสุตฺเต. Existían otros comentarios como el Paccarī y el Kurundī, que actuaban como lámparas para la isla en materia de Vinaya. Él recopiló todos sus métodos de interpretación y las doctrinas de los Theras, como si uniera perlas preciosas en un solo hilo. ๔๗. 47. ตาเหว สีหฬนิรุตฺติยุตญฺจ ตนฺตึ,อาโรปิยาน รุจิรํ อถ วิตฺถตญฺจ; มคฺคํ สมาสนวเสน ยถา สมตฺต-โลเกน ยา ครุกตา กตมานนา’กา. Trasponiendo de esos mismos comentarios el lenguaje cingalés a la hermosa lengua de los textos originales y condensando lo extenso, compuso esta obra de tal manera que fuera respetada y honrada por el mundo entero. ๔๘. 48. สุทฺธนฺวยาคถวิรา จ วิสุทฺธเถร-วาที วิสุทฺธวินยาคมปุชฺชธมฺมา; สุทฺธํ กรึสุ น ยเถ’นฺติ ตทญฺญวาทา,อิจฺจาทิ’มาวิกริยา’สิ นิทานเมตฺถ. Los Theras de linaje puro, seguidores de la doctrina pura de los ancianos y venerables en su conocimiento del Vinaya, mantuvieron la pureza de tal modo que otras doctrinas no pudieran infiltrarse. Tal fue la explicación de la introducción en esta obra. ๔๙. 49. ยสฺมึ มนุญฺญปทปนฺติ สุภา สุโพธา,อตฺถา จ ปีติสม’วิมฺหยตาทิภาวี; จิตฺรา วิจิตฺรมติชา กวิจิตฺตหํสา,ตสฺมา รสายติ ตทตฺถนุสารินํ ยํ. En esta obra hay secuencias de palabras hermosas, claras y fáciles de entender, con significados que producen alegría, paz y asombro. Siendo una creación de una mente brillante, es como un cisne en el estanque de las mentes de los poetas; por ello, deleita a quienes siguen su significado. ๕๐. 50. อจฺจนฺตสาครนิภา [Pg.70] วิวิธา นยตฺถา,สนฺเต’ตฺถ ยา’สุ วินยฏฺฐกถา ปุราณา; ตาสํ ยถาภิมตปนฺติ สุตนฺติกตฺตํ,กิญฺหิ’สฺส กิญฺจิ พลวีร’ปฏิจฺจ กาตุํ. Los antiguos comentarios del Vinaya que existían allí eran como océanos profundos con diversos métodos y significados. Para darles una disposición adecuada y una forma textual pura, ¿cómo podría lograrse basándose solo en un pequeño esfuerzo y energía? ๕๑. 51. อุยฺโยค’มสฺส กรุณาปหิตํ ปฏิจฺจ,ปญฺญาสหายสหิตํ พลวญฺจ ทฬฺหํ; ลทฺธาว ยา นิขิลโลกมนุญฺญภูตา,เมธาวินํ’นุสภคาว วิราชเต สา. Gracias a su esfuerzo impulsado por la compasión, unido a la ayuda de la sabiduría y siendo fuerte y firme, se obtuvo esta obra que es deleite para todo el mundo. Esta obra resplandece entre los sabios como un líder en su campo. ๕๒. 52. วิญฺญูภิ ยา ‘‘วินยสาครปารติณฺเณ’’,สมฺภาวิตา ‘‘สุตรณายติ สีฆวาหา’’; อิจฺจาภิมานิตคุณา’ชฺช รราช ยาว,กึ ยํ ถิรํ ลหุ วินสฺสติ ทุปฺปสยฺหํ. Aquellos sabios que han cruzado al otro lado del océano del Vinaya la han elogiado diciendo: «Es como un barco veloz para cruzarlo fácilmente». Poseyendo tales virtudes admiradas, ha resplandecido hasta el día de hoy. Pues, aquello que es firme y difícil de vencer, ¿cómo podría perecer fácilmente? ๕๓. 53. ‘‘ยา พฺยาปินี’ขิลนยสฺส สุโพธินี จ,โสตูภิ เสวิตสทาตนธมฺมรงฺคํ; กตฺวาน โลกปหิเต สคุเณ ทธนฺตี,ฐาตู’’ติ นฏฺฐ’มุปคา’ฏฺฐกถา ปุราณา. «Que esta obra, que abarca todos los métodos y es fácil de comprender, perdure manteniendo sus virtudes para beneficio del mundo, convirtiéndose en un escenario del Dhamma frecuentado por los estudiantes». Así, los antiguos comentarios han caído en el olvido. ๕๔. 54. ชนาภิสตฺตาย ทยาย โจทิโต,วิเฉชฺช เขทํ วินยมฺหิ สาธุนํ; อถาคมาน’ฏฺฐกถาวิธานเน,ธุรํ ทธาตุํ’ภิมุขา’สิ โส สุธี. Impulsado por la compasión hacia la gente y habiendo eliminado el cansancio de los virtuosos en el Vinaya, aquel sabio se dispuso a asumir la tarea de organizar los comentarios de los Āgamas (Suttas). ๕๕. 55. ปทฺมํว ผุลฺลาภินตํ สุภาณุภํ,ลทฺธาน ผุลฺลํ’ติสยา’สิ เจตนา; ทาฐาทินาเคน ถิรคฺคธีมตา,ยา ปตฺถิตา’รพฺภ ตทตฺถสิชฺฌเน. Así como un loto inclinado a abrirse florece al recibir el resplandor del sol, surgió una intención extraordinaria para cumplir el propósito solicitado por el Thera Dāṭhānāga, de sabiduría firme y excelente. ๕๖. 56. ทีฆาคมตฺเถสุ สพุทฺธิวิกฺกม-มาคมฺม สาราธิคมา สุมงฺคล-นามานุคนฺตาว วิลาสินีติ ยา,สํวณฺณนา โลกหิตาย สมฺภวี. Mediante el poder de su propia sabiduría en los significados del Dīgha Āgama y la obtención de su esencia, surgió para el beneficio del mundo el comentario llamado Sumaṅgalavilāsinī. ๕๗. 57. คมฺภีรเมธาวิสยาคมมฺหิปิ,[Pg.71] อารพฺภ พุทฺธึ’ส สุนิมฺมลีกตา; วิญฺญาตพุทฺธาภิมตา พหู ชนา,อญฺญตฺถสาธา มหตญฺหิ พุทฺธิโย. Basándose en su sabiduría purificada incluso en el Āgama, que es el campo de una inteligencia profunda, muchas personas comprendieron la intención del Buddha. Pues las inteligencias de los grandes hombres están dedicadas a beneficiar a los demás. ๕๘. 58. สา’นีตวิทฺวากฺขิมนา มนายิตา,กนฺตาคเม ธมฺมสภายเต สทา; เตเนว มญฺเญ’ห ติโรกตา ตยา,กึ สีฆค’ญฺญตฺร ปถญฺญคามิกา. Atrayendo los ojos y la mente de los sabios y siendo apreciada por ellos, esta obra actúa siempre como una sala del Dhamma en el hermoso Āgama. Por ello, creo que el antiguo comentario ha sido eclipsado por ella; pues, ¿quién seguiría un camino difícil teniendo otro rápido y directo? ๕๙. 59. ปตฺวา มหนฺตา’มฺพร’มมฺพุโท ยถา,โลกตฺถสาธีปิ มหาสยํ มติ; ตสฺมา’สฺส สิทฺธา’ฏฺฐกถาปรมฺปรา,พุทฺธิปฺปทานาย’ หุวุํ นวา นวา. Así como una nube, al alcanzar el vasto cielo, cumple el beneficio del mundo, así también lo hace una mente de gran inclinación. Por lo tanto, se completaron sus sucesivos comentarios, nuevos y renovados, para otorgar sabiduría. ๖๐. 60. พุทฺธาทิมิตฺตํ ถิรเสฏฺฐ’มุทฺทิสํ,สํวณฺณนา จาสิ ปปญฺจสูทนี; ‘‘สพฺพตฺถสาเร ชินมชฺฌิมาคเม,ลทฺธาน ปีตึ สุชนา สเมนฺตุ’’ติ. En referencia al excelente Thera Buddhamitta, se realizó el comentario Papañcasūdanī, con el deseo de que: «En el Majjhima Āgama del Victorioso, que contiene la esencia de todo significado, la gente virtuosa encuentre alegría y paz». ๖๑. 61. อุปฺปชฺชิ ‘‘สารตฺถปกาสินี’’ติ ยา,สา โชติปาลสฺส ยถาภิลาสิตํ; โลกํ ยถานามิกสารทีปนา,ภาตา’สิ สมฺมาปฏิปนฺนปนฺถทา. Surgió la obra llamada «Sāratthapakāsinī» (La que aclara el significado esencial), tal como fue deseada por el Venerable Jotipāla. Al igual que el significado de su nombre indica, ilumina el mundo exponiendo la esencia y mostrando el camino de la práctica correcta. ๖๒. 62. สมฺปูริ กาตุํ’ส มโนรโถ ยยา,องฺคุตฺตรนฺตาคมมตฺถวณฺณนา; ตนฺนามเธยฺยํ สุชนญฺจ ชีวกํ,โส โชติปาลญฺจ ปสตฺถธีติมํ. Aquel deseo de comentar el significado de las escrituras que terminan en el Aṅguttara Nikāya se cumplió a través de esta obra. El sabio Venerable Buddhaghosa la compuso en honor al virtuoso upāsaka llamado Jīvaka y al elogiado y sabio Venerable Jotipāla. ๖๓. 63. อุทฺทิสฺส ยํ’กาสิ ปวีณตํ กรํ,พุทฺธาทิสํเสพฺยสุมคฺคทสฺสเน; สทฺธมฺมปุปฺผาน’ วนายิตา’สิ สา,วิทฺวาลิสงฺฆสฺส สทาวคาหณา. Dedicada a ellos, realizó esta obra demostrando maestría en la exposición del noble sendero frecuentado por los Buddhas y otros seres nobles. Esta obra se convirtió en un jardín de flores del Saddhamma, un refugio constante para la comunidad de sabios que buscan sumergirse en sus enseñanzas. ๖๔. 64. เยน’ตฺตลทฺธึ [Pg.72] ปชหนฺตุ สาธโว,ทุพฺโพธธมฺเม จ สภาวทีปเน; พุชฺฌนฺตุ, อิจฺจาสิ’ภิธมฺมสาคโร,ตตฺถา’วตารํ สุกเรน สาธินี. Para que los virtuosos abandonen la falsa creencia en el yo y comprendan los fenómenos difíciles de entender y la iluminación de su verdadera naturaleza; con este propósito surgió este océano del Abhidhamma, permitiendo una entrada fácil y exitosa en sus profundidades. ๖๕. 65. เมธาวิลาสา’สฺส’หุวุ’ฏฺฐสาลินี,กนฺตา จ สมฺโมหวิโนทนีติ ยา; ตา พุทฺธโฆโสติ สตุลฺยนามิก-มาคมฺม ชาตา สุชนตฺถสาธินี. A partir del resplandor de su sabiduría surgieron la «Atthasālinī» y la encantadora «Sammohavinodanī». Estas obras, que cumplen el propósito de las personas virtuosas, nacieron a petición de un monje que poseía su mismo nombre: Buddhaghosa. ๖๖. 66. อญฺญา จ ปญฺจฏฺฐกถา’ภิธมฺมเช,ภาเว นิธาเย’ตฺถ ยถา’สฺสุ สุตฺตรา; คมฺภีรมตฺเถสุ ปวิทฺธพุทฺธิตํ,สมฺปาทนี สตฺถุ’ตุลตฺตทีปนี. Y también surgieron las otras cinco crónicas explicativas (Atthakathās) sobre los factores nacidos del Abhidhamma, dispuestas de tal modo que los significados profundos puedan ser cruzados fácilmente; estas obras perfeccionan la sabiduría penetrante y manifiestan la incomparable naturaleza del Maestro. ๖๗. 67. โสณาวฺหเถรสฺส ปฏิจฺจ ยาจนํ,ตา ยาย กงฺขา วิตรนฺติ ภิกฺขโว; ยา ปาติโมกฺขมฺหิ, ตทนฺวยาวฺหยํ,สํวณฺณนํ’กาสิ ส ธีมตํ วโร. Respondiendo a la petición del monje de nombre Soṇa, aquel excelente entre los sabios compuso el comentario sobre el Pātimokkha, apropiadamente llamado «Kaṅkhāvitaraṇī» (La que supera las dudas), mediante la cual los monjes trascienden sus incertidumbres respecto a la disciplina. ๖๘. 68. สมตฺตโลกฏฺฐวิภาวิรญฺชนา,กเต’มินา ธมฺมปทสฺส วณฺณนา; ถิรํ สมุทฺทิสฺส กุมารกสฺสปํ,สตํ มนํ ปีติปผุลฺลิตํ ยยา. Él también realizó el comentario del Dhammapada, que deleita y clarifica el significado para todo el mundo, dedicándolo al firme monje Kumārakassapa. A través de este comentario, la mente de los virtuosos florece plenamente con alegría. ๖๙. 69. อญฺญา’สฺส ยา สุตฺตนิปาต-ขุทฺทก-ปาฐตฺถทาตา ปรมตฺถโชติกา; สํวณฺณนา ชาตกตนฺติ มณฺฑนา,ตา โหนฺติ โลกสฺส หิตปฺปทีปินี. Asimismo, surgieron de su sabiduría la «Paramatthajotikā», que otorga el significado de los textos del Suttanipāta y el Khuddakapāṭha, y el comentario que adorna la tradición de los Jātakas; ambas obras permanecen como lámparas que iluminan el bienestar del mundo. ๗๐. 70. นิสฺเสสโลกมฺหิ ปจารณิจฺฉา,ลงฺกาคตาน’ฏฺฐกถาน’มทฺธา; ยา เถรวาทีน’มปูริ พุทฺธ-โฆสคฺคเถรสฺส ปภาวลทฺธา. El anhelo de los seguidores de la Tradición de los Ancianos (Theravādins) de que las antiguas crónicas explicativas (Atthakathās) traídas a Sri Lanka se difundieran por todo el mundo sin excepción, se cumplió ciertamente gracias al extraordinario poder del gran monje Buddhaghosa. ๗๑. 71. ภทฺทํ’ส [Pg.73] นามญฺจ, คุณา มนุญฺญา,สมคฺคคามี’นุกโรนฺติ เตสํ; สสงฺกสูรา หิ สทาตนา เย,โลกํ ปโมทญฺจ กรํ จรนฺติ. Su nombre es auspicioso y sus cualidades son encantadoras; estas se difunden por doquier, emulando al sol y la luna que, siendo eternos, recorren el mundo trayendo regocijo y luz a todos los seres. ๗๒. 72. สุพุทฺธโฆสสฺส วิภาวิสตฺติ-ปพฺยตฺติ’มารพฺภ ถิราสภสฺส; สมคฺคโลโก หิ สุเถรวาเท,มานํ ปวฑฺเฒสิ อนญฺญชาตํ. En efecto, debido a la manifiesta capacidad y erudición del Venerable Buddhaghosa, ese toro entre los hombres de voluntad firme, el mundo entero incrementó una fe y un respeto incomparables hacia la noble Tradición de los Ancianos (Theravāda). ๗๓. 73. พุทฺโธติ นามํ ภุวนมฺหิ ยาว,สุพุทฺธโฆสสฺส สิยา น กิญฺหิ; ลทฺธา หิ สาธูภิ มโหปการา,มหคฺฆวิตฺตานิว ตํสกาสา. Mientras el nombre «Buddha» permanezca en el universo, el nombre del ilustre Buddhaghosa nunca dejará de existir. Pues los virtuosos obtienen de él un inmenso beneficio, como si recibieran tesoros de incalculable valor. ๗๔. 74. ขีเยถ วณฺโณ น สมุทฺธโฏปิ,นนฺว’สฺส เนกา หิ คุณา อนนฺตา; โก นุ’ทฺธเรยฺยา’ ขิลสาคโรเท,ตถาปิ มญฺญนฺตุ สุธี สทา เตติ. Incluso si se intentara extraer sus virtudes, estas no se agotarían, pues son ciertamente múltiples e infinitas. ¿Quién podría sacar toda el agua del océano entero? No obstante, que los sabios lo tengan siempre en alta estima. ฉฏฺฐสงฺคีติภารนิตฺถารกสงฺฆสมิติยา ปกาสิตายํ Publicado por el Consejo de la Sangha responsable de llevar a cabo el Sexto Concilio Budista. วิสุทฺธิมคฺคนิทานกถา นิฏฺฐิตา. Aquí concluye la Introducción (Nidānakathā) del Visuddhimagga.
แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi