နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

အဘိဓမ္မပိဋကေ

论藏

ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ

法集论根本复注

ဝီသတိဂါထာဝဏ္ဏနာ

二十偈释义

၁. ဓမ္မသံဝဏ္ဏနာယံ [Pg.1] သတ္ထရိ ပဏာမကရဏံ ဓမ္မဿ သွာက္ခာတဘာဝေန သတ္ထရိ ပသာဒဇနနတ္ထံ, သတ္ထု စ အဝိတထဒေသနဘာဝပ္ပကာသနေန ဓမ္မေ ပသာဒဇနနတ္ထံ. တဒုဘယပ္ပသာဒါ ဟိ ဓမ္မသမ္ပဋိပတ္တိ မဟတော စ အတ္ထဿ သိဒ္ဓိ ဟောတီတိ. အထ ဝါ ရတနတ္တယပဏာမဝစနံ အတ္တနော ရတနတ္တယပသာဒဿ ဝိညာပနတ္ထံ, တံ ပန ဝိညူနံ စိတ္တာရာဓနတ္ထံ, တံ အဋ္ဌကထာယ ဂါဟဏတ္ထံ, တံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိနိပ္ဖာဒနတ္ထန္တိ. ဣဒံ ပန အာစရိယေန အဓိပ္ပေတပ္ပယောဇနံ အန္တရာယဝိသောသနံ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘နိပစ္စကာရဿေတဿ…ပေ… အသေသတော’’တိ. ရတနတ္တယပဏာမကရဏဉှိ အန္တရာယကရာပုညဝိဃာတကရပုညဝိသေသဘာဝတော မင်္ဂလဘာဝတော ဘယာဒိဥပဒ္ဒဝနိဝါရဏတော စ အန္တရာယဝိသောသနေ သမတ္ထံ ဟောတိ. ကထံ ပနေတဿာပုညဝိဃာတကရာဒိဘာဝေါ ဝိဇာနိတဗ္ဗောတိ? ‘‘ယသ္မိံ မဟာနာမ သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ, နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိဝစနတော (အ. နိ. ၆.၁၀; ၁၁.၁၁), ‘‘ပူဇာ စ ပူဇနေယျာနံ, ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမ’’န္တိ (ခု. ပါ. ၅.၃; သု. နိ. ၂၆၂) စ, ‘‘ဧဝံ ဗုဒ္ဓံ သရန္တာနံ, ဓမ္မံ သံဃဉ္စ ဘိက္ခဝေါ. ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ, လောမဟံသော န ဟေဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၄၉) စ ဝစနတောတိ.

1. 为阐释法义而向世尊致敬，是为了因法义的善说而使人生起对世尊的信心；又为了因世尊所说真实不虚，而使人生起对法义的信心。因为有了这两种信心，才能如法修行，成就大利益。或者说，念诵皈敬三宝的语句，是为了表明自己对三宝的信心，为了使智者心生欢喜，为了易于领会义注，为了成就一切圆满。这实际上是阿阇梨想要表达的目的，即清除障碍。他将会说：“至诚皈依者……乃至全部。”因为皈敬三宝，本身即是摧毁障碍性恶业的特殊功德，是吉祥之事，且能防止恐惧等灾祸，所以能够清除障碍。如何了解这种皈敬具有摧毁恶业等特性呢？如经中所说：“摩诃男(Mahānāma)，当圣弟子忆念如来时，那时他的心不会被贪欲所缠绕”等等；又说：“礼敬应受礼敬者，这是最上吉祥”；以及说：“诸比丘，像这样忆念佛、法、僧时，恐惧或战栗，或毛骨悚然都不会发生”等经文。

တတ္ထ ယဿ သတ္ထုနော ပဏာမံ ကတ္တုကာမော, တဿ ဂုဏဝိသေသဒဿနတ္ထံ ‘‘ကရုဏာ ဝိယာ’’တိအာဒိမာဟ. ဂုဏဝိသေသဝါ ဟိ ပဏာမာရဟော [Pg.2] ဟောတိ, ပဏာမာရဟေ စ ကတော ပဏာမော ဝုတ္တပ္ပယောဇနသိဒ္ဓိကရောဝ ဟောတီတိ. ဘဂဝတော စ ဒေသနာ ဝိနယပိဋကေ ကရုဏာပ္ပဓာနာ, သုတ္တန္တပိဋကေ ပညာကရုဏာပ္ပဓာနာ. တေနေဝ စ ကာရဏေန ဝိနယပိဋကဿ သံဝဏ္ဏနံ ကရောန္တေန ကရုဏာပ္ပဓာနာ ဘဂဝတော ထောမနာ ကတာ, အာဂမသံဝဏ္ဏနဉ္စ ကရောန္တေန ဥဘယပ္ပဓာနာ, အဘိဓမ္မဒေသနာ ပန ပညာပ္ပဓာနာတိ ကတွာ ပညာပ္ပဓာနမေဝ ထောမနံ ကရောန္တော ‘‘ကရုဏာ ဝိယ သတ္တေသူ’’တိ ကရုဏံ ဥပမာဘာဝေန ဂဟေတွာ ပညာယ ထောမေတိ.

于此，欲礼敬某位导师时，为显示其殊胜功德，便说“如悲悯”等语。因为具殊胜功德者，方堪礼敬；对堪礼敬者所作之礼敬，方能成就所述之目的。世尊(Bhagavā)在律藏(Vinayapiṭaka)中的教法以悲悯为主，在经藏(Suttantapiṭaka)中的教法以智慧与悲悯为主。因此，在作律藏释义(saṃvaṇṇanā)时，便以悲悯为主来赞颂世尊；在作经藏(āgama)释义时，便以二者为主来赞颂；而阿毗达摩(abhidhamma)的教法则以智慧为主，因此在赞颂时便以智慧为主，说“于诸有情如悲悯”，以悲悯为譬喻来赞叹智慧。

တတ္ထ ကရုဏာ ဝိယာတိ နိဒဿနဝစနမေတံ, ယဿ ယထာ ကရုဏာ သဗ္ဗေသု သတ္တေသု ပဝတ္တိတ္ထ, ဧဝံ သဗ္ဗေသု ဉေယျဓမ္မေသု ပညာပိ ပဝတ္တိတ္ထာတိ အတ္ထော. သတ္တေသူတိ ဝိသယနိဒဿနမေတံ. ပညာတိ နိဒဿေတဗ္ဗဓမ္မနိဒဿနံ. ယဿာတိ တဒဓိဋ္ဌာနပုဂ္ဂလနိဒဿနံ. မဟေသိနောတိ တဗ္ဗိသေသနံ. ဉေယျဓမ္မေသူတိ ပညာဝိသယနိဒဿနံ. သဗ္ဗေသူတိ တဗ္ဗိသေသနံ. ပဝတ္တိတ္ထာတိ ကိရိယာနိဒဿနံ. ယထာရုစီတိ ဝသီဘာဝနိဒဿနံ.

于此，“如悲悯”(karuṇā viya)是譬喻之词，其义为：正如其悲悯遍行于一切有情，其智慧亦如是遍行于一切所知法。“于诸有情”(sattesu)是（悲悯）所缘的说明。“智慧”(paññā)是所喻之法的说明。“其”(yassa)是此法所依之补特伽罗(puggala)的说明。“大仙”(mahesino)是其修饰语。“于诸所知法”(ñeyyadhammesu)是智慧所缘的说明。“一切”(sabbesu)是其修饰语。“遍行”(pavattiṭṭha)是作用的说明。“随其所欲”(yathāruci)是自在状态的说明。

တတ္ထ ကိရတီတိ ကရုဏာ, ပရဒုက္ခံ ဝိက္ခိပတိ အပနေတီတိ အတ္ထော. ရူပါဒီသု သတ္တာ ဝိသတ္တာတိ သတ္တာ. တဿာ ပန ပညတ္တိယာ ခန္ဓသန္တာနေ နိရုဠှဘာဝတော နိစ္ဆန္ဒရာဂါပိ ‘‘သတ္တာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ပဇာနာတီတိ ပညာ, ယထာသဘာဝံ ပကာရေဟိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော. ယဿာတိ အနိယမနံ. ‘‘တဿ ပါဒေ နမဿိတွာ’’တိ ဧတေန နိယမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မဟေသီတိ မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓာဒယော ဧသိ ဂဝေသီတိ မဟေသိ. ဉာတဗ္ဗာတိ ဉေယျာ, သဘာဝဓာရဏာဒိနာ အတ္ထေန ဓမ္မာ. တတ္ထ ‘‘ဉေယျာ’’တိ ဝစနေန ဓမ္မာနံ အဉေယျတ္တံ ပဋိက္ခိပတိ. ‘‘ဓမ္မာ’’တိ ဝစနေန ဉေယျာနံ သတ္တဇီဝါဒိဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. ဉေယျာ စ တေ ဓမ္မာ စာတိ ဉေယျဓမ္မာ. သဗ္ဗေသူတိ အနဝသေသပရိယာဒါနံ. တေန အညာတာဘာဝံ ဒဿေတိ. ပဝတ္တိတ္ထာတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ. ယထာရုစီတိ ယာ ယာ ရုစိ ယထာရုစိ, ရုစီတိ စ ဣစ္ဆာ, ကတ္တုကာမတာ သာ. ယာ ယာ ပဝတ္တာ တပ္ပဘေဒါ, ယထာ ဝါ ရုစိ တထာ, ရုစိအနုရူပံ ပဝတ္တာ ‘‘ယထာရုစိ ပဝတ္တိတ္ထာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာ ယထာ ဝါ ရုစိ ပဝတ္တာ, တထာ တထာ ပဝတ္တာ ပညာ ‘‘ယထာရုစိ ပဝတ္တိတ္ထာ’’တိ ဝုစ္စတိ.

于此，所谓悲悯（karuṇā），即能散除（kirati）者，意为驱散、移除他人之苦。所谓众生（sattā），即于色等法中执著（sattā）、缠缚（visattā）者。但因其为蕴相续中已确立之概念，故即使无欲无贪者亦被称为“众生”。所谓智慧（paññā），即能了知（pajānāti）者，意为如实地、以种种方式洞察。所谓“其”（yassa），是不确指的。由“顶礼其（tassa）足”可知其为确指。所谓大仙（mahesi），即寻求（esi）、探求（gavesī）戒蕴等伟大功德者。所谓所知（ñeyya），即可知（ñātabba）者；所谓法（dhamma），即具有保持自性等意义者。于此，以“所知”一词，否定了诸法不可知；以“法”一词，否定了所知法具有众生、命我等性质。既是所知，又是法，故称“所知法”。所谓“一切”，即无余遍摄，以此显示无有未知。所谓“生起”（pavattiṭṭha），即已产生（uppajjittha）。所谓“随其所欲”（yathāruci）：任何意乐即是“随其所欲”。意乐（ruci）即是意欲（icchā），是想要去做的愿望。凡所生起者，皆是其（欲）之差别；或如其意乐，随顺意乐而生起，故称“随其所欲而生起”。或如其意乐如何生起，智慧亦如是生起，故称“随其所欲而生起”。

တတ္ထ ဘဂဝတိ ပဝတ္တာဝ ကရုဏာ ဘဂဝတော ပညာယ နိဒဿနန္တိ ဂဟေတဗ္ဗာ. သာ ဟိ အသာဓာရဏာ မဟာကရုဏာ, န အညာ. ယဿာတိ စ ကရုဏာပညာနံ ဥဘိန္နမ္ပိ အာဓာရပုဂ္ဂလနိဒဿနံ. န ဟိ နိရာဓာရာ ကရုဏာ အတ္ထီတိ [Pg.3] ‘‘ကရုဏာ’’တိ ဝုတ္တေ တဒါဓာရဘူတော ပုဂ္ဂလော နိဒဿေတဗ္ဗော ဟောတိ, သော စ ဣဓ အညော ဝုတ္တော နတ္ထိ, န စ အာသန္နံ ဝဇ္ဇေတွာ ဒူရဿ ဂဟဏေ ပယောဇနံ အတ္ထီတိ ‘‘ယဿာ’’တိ နိဒဿိတပုဂ္ဂလောဝ ကရုဏာယ အာဓာရော. တေန ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ယဿ အတ္တနော ကရုဏာ ဝိယ ပညာပိ ပဝတ္တိတ္ထာ’’တိ. ကထံ ပန ကရုဏာ သတ္တေသု ပဝတ္တိတ္ထ ယထာ ပညာပိ ဓမ္မေသု ပဝတ္တိတ္ထာတိ? နိရဝသေသတော ယထာရုစိ စ. ဘဂဝတော ဟိ ကရုဏာ ကဉ္စိ သတ္တံ အဝဇ္ဇေတွာ သဗ္ဗေသု သတ္တေသု နိရဝသေသေသု ပဝတ္တတိ, ပဝတ္တမာနာ စ ရုစိဝသေန ဧကသ္မိံ အနေကေသု စ အညေဟိ အသာဓာရဏာ ပဝတ္တတိ. န ဟိ အညေသံ ‘‘မဟောဃပက္ခန္ဒာနံ သတ္တာနံ နတ္ထညော ကောစိ ဩဃာ ဥဒ္ဓတာ အညတြ မယာ’’တိ ပဿန္တာနံ ကရုဏောက္ကမနံ ဟောတိ ယထာ ဘဂဝတောတိ. ပညာပိ ဘဂဝတော သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု နိရဝသေသေသု ပဝတ္တတိ, ပဝတ္တမာနာ စ ဧကသ္မိံ အနေကေသု စ ဓမ္မေသု သဘာဝကိစ္စာဒိဇာနနေန အနာဝရဏာ အသာဓာရဏာ ပဝတ္တတိ ယထာရုစိ, ယထာ စ ပဿန္တဿ ဘဂဝတော ကရုဏာ ယထာရုစိ ပဝတ္တတိ. တံ သဗ္ဗံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ မဟာကရုဏာဉာဏဝိဘင်္ဂဝသေန ဇာနိတဗ္ဗံ, ပညာယ စ ယထာရုစိ ပဝတ္တိ သေသာသာဓာရဏဉာဏဝိဘင်္ဂါဒိဝသေန. ပညာဂဟဏေန စ တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏံ စတုသစ္စဉာဏံ စတုပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏံ, ကရုဏာဂဟဏေန မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏဿ ဂဟိတတ္တာ တံ ဝဇ္ဇေတွာ အညာနိ အသာဓာရဏဉာဏာနိ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ ဒသဗလာနိ ဆ အဘိညာ စတုစတ္တာလီသ ဉာဏဝတ္ထူနိ သတ္တသတ္တတိ ဉာဏဝတ္ထူနီတိ ဧဝမာဒယော အနေကေ ပညာပ္ပဘေဒါ သင်္ဂယှန္တိ, တသ္မာ တဿာ တဿာ ပညာယ ပဝတ္တိဝသေန ယထာရုစိ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘ကရုဏာ ဝိယ…ပေ… ယထာရုစီ’’တိ.

于此，当知于世尊中生起的悲悯，是为世尊智慧的示例。此乃非凡的大悲悯，而非其他。而“其”字，是悲悯与智慧二者所依之人的范例。因为没有无所依的悲悯，故说“悲悯”时，须指明其所依之人；此处未说及他人，且舍近求远亦无意义，故以“其”字所示之人，即是悲悯的所依者。因此，此言意为：“其智慧亦如其悲悯而生起。”然则，悲悯如何于众生中生起，一如智慧于诸法中生起？即无有遗余且随其所欲。世尊的悲悯，不遗漏任何一个众生，于一切众生中无余地生起；生起时，又随其意欲，于一或多位众生中生起，此乃他人所不能及。因为他人不像世尊那样，能见到“于沉沦大流之众生，除我之外，无有他人能救拔”，从而生起悲悯。世尊的智慧亦于一切法中无余地生起；生起时，于一法或多法，通过了知其自性、作用等，无碍、非凡、随其所欲地生起，正如世尊见到众生时随其所欲而生起悲悯。这一切当依《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中“大悲智分别”来了知，而智慧随欲生起之理，则依其余“非凡智分别”等来了知。通过“智慧”一词，涵盖了三世无碍智、四圣谛智、四无碍解智；通过“悲悯”一词，已含摄大悲定智，除此以外，尚涵盖诸多非凡智，如：四无畏智、十力、六神通、四十四智事、七十七智事等众多智慧类别。是故，当知智慧随其各类生起方式而随欲生起。故曰：“悲悯如……乃至……随其所欲。”

တတ္ထ ကရုဏာဂဟဏေန မဟာဗောဓိယာ မူလံ ဒဿေတိ. မဟာဒုက္ခသမ္ဗာဓပ္ပဋိပန္နဉှိ သတ္တနိကာယံ ဒိသွာ ‘‘တဿ နတ္ထညော ကောစိ သရဏံ, အဟမေတံ မုတ္တော မောစေဿာမီ’’တိ ကရုဏာယ သဉ္စောဒိတမာနသော အဘိနီဟာရံ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ကတွာ ဗောဓိသမ္ဘာရေ သမောဓာနေတွာ အနုပုဗ္ဗေန သမ္ဗောဓိံ ပတ္တောတိ ကရုဏာ မဟာဗောဓိယာ မူလန္တိ. သတ္တေသူတိ ဧတေန မဟာဗောဓိယာ ပယောဇနံ ဒဿေတိ. သတ္တာ ဟိ မဟာဗောဓိံ ပယောဇေန္တိ. သတ္တသန္တာရဏတ္ထဉှိ သဗ္ဗညုတာ အဘိပတ္ထိတာ. ယထာဟ –

于此，以把握悲悯(karuṇā)，显示了大菩提(mahābodhi)的根本。因为见到众生陷入极大苦难逼迫之中，心生悲悯而激励，心想：“彼等无有其他归依处，我既已解脱，当令彼等解脱。”遂于燃灯(Dīpaṅkara)世尊足下立下大愿，积集菩提资粮，次第证得正觉。是故，悲悯为大菩提之根本。‘于众生’一语，显示了大菩提的旨趣。因为众生即是大菩提的缘由。正是为了救度众生，才希求一切智(sabbaññutā)。如所说：

‘‘ကိံ [Pg.4] မေ ဧကေန တိဏ္ဏေန, ပုရိသေန ထာမဒဿိနာ;

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, သန္တာရေဿံ သဒေဝက’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၂. ၅၆);

“我独自一人渡有何益？我乃具力之丈夫；既证一切智，我必度脱天人世间。”

ပညာဂဟဏေန မဟာဗောဓိံ ဒဿေတိ. သဗ္ဗညုတာယ ဟိ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ မဂ္ဂဉာဏံ, မဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ ‘‘မဟာဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ. ဉေယျဓမ္မေသု သဗ္ဗေသူတိ ဧတေန သန္တာရေတဗ္ဗာနံ သတ္တာနံ အဘိညေယျပရိညေယျပဟာတဗ္ဗဘာဝေတဗ္ဗသစ္ဆိကာတဗ္ဗေ ခန္ဓာယတနဓာတုသစ္စိန္ဒြိယပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေ ကုသလာဒိဘေဒေ စ သဗ္ဗဓမ္မေ ဒဿေတိ. ပဝတ္တိတ္ထ ယထာရုစီတိ ဧတေန ပဋိဝေဓပစ္စဝေက္ခဏပုဗ္ဗင်္ဂမဒေသနာဉာဏပ္ပဝတ္တိဒီပနေန ပယောဇနသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. သဗ္ဗဓမ္မာနဉှိ ပဋိဝေဓဉာဏံ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ အဟောသိ. မဂ္ဂဉာဏမေဝ ဟိ တန္တိ. ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဉ္စ ဝိသေသေန ရတနဃရသတ္တာဟေ အဟောသိ. ဧဝံ ပဋိဝိဒ္ဓပစ္စဝေက္ခိတာနံ ဓမ္မာနံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနာဒီသု ဒေသနာဉာဏံ အဟောသိ, ဝိသေသေန စ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ သတ္တပ္ပကရဏဒေသနာယန္တိ. ဒေသနာဉာဏေန စ ဒေသေန္တော ဘဂဝါ သတ္တေသု ဟိတပဋိပတ္တိံ ပဋိပဇ္ဇတီတိ. ဧတေန သဗ္ဗေန အတ္တဟိတပဋိပတ္တိံ ပရဟိတပဋိပတ္တိဉ္စ ဒဿေတိ. မဟာဗောဓိဒဿနေန ဟိ အတ္တဟိတပဋိပတ္တိ, ဣတရေဟိပိ ပရဟိတပဋိပတ္တိ ဒဿိတာတိ. တေန အတ္တဟိတပဋိပန္နာဒီသု စတူသု ပုဂ္ဂလေသု ဘဂဝတော စတုတ္ထပုဂ္ဂလဘာဝံ ဒဿေတိ, တေန စ အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျဘာဝံ နိရတိသယပဏာမာရဟဘာဝဉ္စ အတ္တနော စ ကိရိယာယ ခေတ္တင်္ဂတဘာဝံ ဒဿေတိ.

以智慧的把握，显示大菩提。因为道智是一切智的基础，而以道智为基础的一切智智，即被称为“大菩提”。由“于一切应知法”句，显示了当度脱的众生所应通达、遍知、断除、修习、证实的蕴、处、界、谛、根、缘起、念处等种种差别，以及善等种种法。由“如其所欲而转起”句，通过阐明以证悟、观察为先导的说法智之生起，显示了目的的圆满。须知，对一切法的证悟智是在菩提座上生起的。道智即是根本。而观察智则特别是在宝屋七日中生起。对于如此已证悟、已观察的诸法，在转法轮等场合，说法智便会生起，尤其是在赤毛毡石座上说七部论之时。世尊以说法智而教导，从而行持于众生有益之行。以此一切，显示了自利行与利他行。由显示大菩提即是自利行，由其余（说法等）则显示了利他行。由此，在自利行者等四种人(puggala)中，显示了世尊为第四种人，并由此显示其无上应供之位、无与伦比应顶礼之德，以及其自身的行为已成为殊胜福田。

ဧတ္ထ စ ကရုဏာဂဟဏေန လောကိယေသု မဟဂ္ဂတဘာဝပ္ပတ္တာသာဓာရဏဂုဏဒီပနတော သဗ္ဗလောကိယဂုဏသမ္ပတ္တိ ဘဂဝတော ဒဿိတာ ဟောတိ, ပညာဂဟဏေနပိ သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနမဂ္ဂဉာဏဒီပနတော သဗ္ဗလောကုတ္တရဂုဏသမ္ပတ္တိ. ကရုဏာဝစနေန စ ဥပဂမနံ နိရုပက္ကိလေသံ, ပညာဝစနေန အပဂမနံ ဒဿေတိ. ဥပဂမနံ ဒဿေန္တော စ လောကေ သဉ္ဇာတသံဝဍ္ဎဘာဝံ ဒဿေတိ, အပဂမနံ ဒဿေန္တော လောကေန အနုပလိတ္တတံ. ‘‘ကရုဏာ ဝိယ သတ္တေသူ’’တိ စ လောကသမညာနုရူပံ ဘဂဝတော ပဝတ္တိံ ဒဿေတိ, ‘‘ဉေယျဓမ္မေသု သဗ္ဗေသု ယထာရုစိ ပညာ ပဝတ္တိတ္ထာ’’တိ ဧတေန သမညာယ အနတိဓာဝနံ. သဗ္ဗဓမ္မသဘာဝါနဝဗောဓေ ဟိ သတိ သမညံ အတိဓာဝိတွာ ‘‘သတ္တော ဇီဝေါ အတ္ထီ’’တိ ပရာမသနံ ဟောတီတိ. သဗ္ဗေသဉ္စ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ကရုဏာ အာဒိ တန္နိဒါနဘာဝတော, ပညာ ပရိယောသာနံ တတော [Pg.5] ဥတ္တရိကရဏီယာဘာဝတော. အာဒိပရိယောသာနဒဿနေန စ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဒဿိတာဝ ဟောန္တိ. ကရုဏာဂဟဏေန စ သီလက္ခန္ဓပုဗ္ဗင်္ဂမော သမာဓိက္ခန္ဓော ဒဿိတော ဟောတိ. ကရုဏာနိဒါနဉှိ သီလံ တတော ပါဏာတိပါတာဒိဝိရတိပ္ပဝတ္တိတော တဿာ စ ဈာနတ္တယသမ္ပယောဂတော. ပညာဝစနေန ပညာက္ခန္ဓော. သီလဉ္စ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏာနံ အာဒိ, သမာဓိ မဇ္ဈံ, ပညာ ပရိယောသာနန္တိ ဧဝမ္ပိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကလျာဏာ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ.

此处，通过提及悲心，显示了世尊一切世间功德的圆满，因其彰显了（世尊）在世间法中已达广大之境的不共功德；通过提及智慧，则显示了一切出世间功德的圆满，因其彰显了作为一切知智之基础的道智。说悲心即表示毫无杂染的亲近，说智慧则显示远离。显示亲近即表明在世间出生与成长，显示远离即表明不为世间所染污。“如于众生有悲心”，此句显示世尊顺应世间共许而行；“于一切所应知法，智慧随其所欲而转”，此句则表明不超越世间共许。因为当不了知一切法的自性时，就会超越世间共许而执取“有众生、有命者”。于一切佛德，悲心为始，因其是根本；智慧为终，因其后更无所作。通过显示始与终，一切佛德便皆被显示。通过提及悲心，亦显示了以戒蕴为前导的定蕴。因为戒源于悲心，由此而有远离杀生等之行，且悲心与三禅相应。说智慧，则显示了慧蕴。戒为一切佛德之始，定为中，慧为终，如是，初、中、后善的一切佛德亦皆被显示。

၂. ဧဝံ သင်္ခေပေန သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏေဟိ ဘဂဝန္တံ ထောမေတွာ ယဿာ သံဝဏ္ဏနံ ကတ္တုကာမော, တာယ အဘိဓမ္မဒေသနာယ အညေဟိ အသာဓာရဏာယ ထောမေတုံ ‘‘ဒယာယ တာယာ’’တိအာဒိမာဟ. တဿာ ပန ဒေသနာယ နိဒါနဉ္စ သမုဋ္ဌာနဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘ဒယာယ တာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နိဒါနဉ္စ ဒုဝိဓံ အဗ္ဘန္တရံ ဗာဟိရဉ္စာတိ. အဗ္ဘန္တရံ ကရုဏာ, ဗာဟိရံ ဒေသကာလာဒိ. သမုဋ္ဌာနံ ဒေသနာပညာ. တတ္ထ အဗ္ဘန္တရနိဒါနံ ဒဿေန္တော ‘‘ဒယာယ တာယ သတ္တေသု, သမုဿာဟိတမာနသော’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဒယာတိ ကရုဏာ အဓိပ္ပေတာ. တာယ ဟိ သမုဿာဟိတော အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂံ သမ္ပဝတ္တယီတိ. တာယာတိ အယံ တ-သဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဿ ပဋိနိဒ္ဒေသော ဟောတိ.

2. 如此简略地以一切佛德赞叹世尊后，因欲作其释义，便以其不共于他之阿毗达摩(abhidhamma)教法来赞颂，而说“以彼慈悲”等语。为开示此教法之缘起与生起，故说“以彼慈悲”等语。缘起有两种：内缘与外缘。内缘是悲心，外缘是说法之时地等。生起是说法的智慧。于此，为开示内缘，故说“以彼对于诸有情之慈悲，心意被策励”。此中“慈悲”(dayā)意指悲心(karuṇā)。实因此悲心所策励，而开演阿毗达摩论道。“彼”（tāya）中的“ta”词，乃是指代前文所述。

ပုရိမဂါထာယ စ ပဓာနဘာဝေန ပညာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, တဗ္ဗိသေသနဘာဝေန ကရုဏာ. သာ ဟိ တဿာ နိဒဿနဘူတာ အပ္ပဓာနာ တံ ဝိသေသေတွာ ဝိနိဝတ္တာ, တသ္မာ ‘‘တာယာ’’တိ ပဋိနိဒ္ဒေသံ နာရဟတိ. ယာ စ ပဓာနဘူတာ ပညာ, သာ ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနံ, န သမုဿာဟိနီတိ တဿာ စ ပဋိနိဒ္ဒေသော န ယုတ္တောတိ? ပညာယ တာဝ ပဋိနိဒ္ဒေသော န ယုတ္တောတိ သုဝုတ္တမေတံ, ကရုဏာယ ပန ပဋိနိဒ္ဒေသော နော န ယုတ္တော ‘‘ဒယာယ တာယာ’’တိ ဒွိန္နံ ပဒါနံ သမာနာဓိကရဏဘာဝတော. သမာနာဓိကရဏာနဉှိ ဒွိန္နံ ပဒါနံ ရူပက္ခန္ဓာဒီနံ ဝိယ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝေါ ဟောတိ. ရူပ-သဒ္ဒေါ ဟိ အညက္ခန္ဓနိဝတ္တနတ္ထံ ဝုစ္စမာနော ဝိသေသနံ ဟောတိ, ခန္ဓ-သဒ္ဒေါ စ နိဝတ္တေတဗ္ဗဂဟေတဗ္ဗသာဓာရဏဝစနဘာဝတော ဝိသေသိတဗ္ဗော, ဧဝမိဓာပိ ‘‘ဒယာယ တာယာ’’တိ ဒွိန္နံ ပဒါနံ ဧကဝိဘတ္တိယုတ္တာနံ သမာနာဓိကရဏဘာဝတော ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝေါ ဟောတိ. တတ္ထ ဒယာ သမုဿာဟိနီတိ ပဓာနာ, နိဝတ္တေတဗ္ဗဂဟေတဗ္ဗသာဓာရဏဝစနဉ္စိဒံ. တသ္မာ ‘‘ဒယာယာ’’တိ ဝိသေသိတဗ္ဗဝစနမေတံ, တဿ စ ယထာ ဝိသေသနံ ဟောတိ ‘‘တာယာ’’တိ [Pg.6] ဣဒံ ဝစနံ, တထာ တဿ ပဋိနိဒ္ဒေသဘာဝေါ ယောဇေတဗ္ဗော. န ဟိ ပညာပဋိနိဒ္ဒေသဘာဝေ ဒယာဝိသေသနံ တ-သဒ္ဒေါ ဟောတိ, ကရုဏာပဋိနိဒ္ဒေသဘာဝေ စ ဟောတီတိ. ပဓာနဉ္စ ပညံ ဝဇ္ဇေတွာ ‘‘ဒယာယာ’’တိ ဧတေန သမ္ဗဇ္ဈမာနော ‘‘တာယာ’’တိ အယံ တ-သဒ္ဒေါ အပ္ပဓာနာယ ကရုဏာယ ပဋိနိဒ္ဒေသော ဘဝိတုမရဟတိ. အယမေတ္ထ အတ္ထော – ယာယ ဒယာယ သမုဿာဟိတော, န သာ ယာ ကာစိ, သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပန နိဒဿနဘူတာ မဟာကရုဏာ, တာယ သမုဿာဟိတောတိ.

在前偈中，主要说明了智慧，而悲是其修饰语。此悲作为智慧的范例，是次要的，它在修饰了智慧之后便已退回，因此不应以“tāyā”（以彼）来回指。而作为主要者的智慧，是教说的生起之因，而非激励者，因此对它的回指也不适合，是吗？“对智慧的回指不适合”，这话是说得好的。但是，对悲的回指并非不适合，因为“dayāya tāyā”（以悲，以彼）这两个词是同格关系。对于同格的两个词，就像“色蕴”(rūpakkhandha)等一样，有能修饰与所修饰的关系。“色”(rūpa)这个词，是在为了排除其他蕴的意义上说的，所以是修饰语；而“蕴”(khandha)这个词，因为是通用于“应被排除者”与“应被接受者”的词，所以是所修饰者。同样地，在这里，“dayāya tāyā”这两个词因为具有相同的格而处于同格关系，所以有能修饰与所修饰的关系。其中，悲（dayā）因为是激励者而是主要的，它也是一个通用于“应被排除者”与“应被接受者”的词。因此，“dayāya”是所修饰词，而“tāyā”这个词是它的修饰语，其作为回指词的性质也应如此联系起来。因为当回指智慧时，“ta”词并非“dayā”的修饰语；而当回指悲时，它才是。并且，在排除了主要的智慧之后，这个与“dayāya”相联系的“tāyā”（即“ta”词），便能够成为对次要的悲的回指。此处的含义是：被某种悲（dayā）所激励——那并非任何普通的悲，而是作为一切知智(sabbaññutaññāṇa)范例的大悲——正是被“那样的”悲所激励。

ကထံ ပန ကရုဏာ ‘‘ဒယာ’’တိ ဉာတဗ္ဗာ, နနု ဝုတ္တံ ‘‘ဒယာပန္နော’’တိ ဧတဿ အဋ္ဌကထာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၈) ‘‘မေတ္တစိတ္တတံ အာပန္နော’’တိ, တသ္မာ ဒယာ မေတ္တာတိ ယုဇ္ဇေယျ, န ကရုဏာတိ? ယဒိ ဧဝံ ‘‘အဒယာပန္နော’’တိ ဧတဿ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘နိက္ကရုဏတံ အာပန္နော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒယာ မေတ္တာတိ စ န ယုဇ္ဇေယျ, တသ္မာ ဒယာ-သဒ္ဒေါ ယတ္ထ ယတ္ထ ပဝတ္တတိ, တတ္ထ တတ္ထ အဓိပ္ပာယဝသေန ယောဇေတဗ္ဗော. ဒယာ-သဒ္ဒေါ ဟိ အနုရက္ခဏတ္ထံ အန္တောနီတံ ကတွာ ပဝတ္တမာနော မေတ္တာယ စ ကရုဏာယ စ ပဝတ္တတီတိ နော န ယုဇ္ဇတိ. ဧဝဉှိ အဋ္ဌကထာနံ အဝိရောဓော ဟောတီတိ. ကရုဏာ စ ဒေသနာယ နိဒါနဘာဝေန ဝုတ္တာ, န မေတ္တာ ‘‘အစ္စန္တမေဝ ဟိ တံ သမယံ ဘဂဝါ ကရုဏာဝိဟာရေန ဝိဟာသီ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁ မူလပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ; သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁; အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁) ဧဝမာဒီသု, တသ္မာ ဣဓ ကရုဏာဝ ဒယာဝစနေန ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ ဟိ သမုဿာဟိနီ, န မေတ္တာ, မေတ္တာ ပန ပညာဂတိကပဝတ္တိနီ ဟောတီတိ.

那么，要如何理解悲心就是“dayā”呢？难道不是在“dayāpanno”的义注(aṭṭhakathā)中（《长部义注》1.8）说过“生起慈心”吗？因此，“dayā”就应该等同于慈，而不是悲心了吧？如果这样，在“adayāpanno”的义注中说的是“生起无悲心”，那么“dayā”也不能等同于慈了。因此，“dayā”这个词无论出现在哪里，都应当根据意趣来理解。因为“dayā”一词，如果带着守护之义，并且包含其内在含义来使用，既可以表达慈，也可以表达悲心，这样说并没有不妥之处。这样一来，就与诸义注没有冲突了。而且，悲心被说成是说法的因缘，而不是慈，例如在“其时，世尊(bhagavā)完全安住于悲心之境”（《长部义注》1.1；《中部义注》1.1《根本法门经》释义(mūlapariyāyasuttavaṇṇanā)等）等处所说，因此，这里应当理解为，悲心是用“dayā”这个词来表达的。因为悲心能激励人心，而不是慈，慈是随着智慧而运行的。

‘‘သတ္တေသူ’’တိ ကသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ, နနု ‘‘တာယာ’’တိ ဧတေန ဝစနေန သတ္တဝိသယာ ကရုဏာ ဂဟိတာတိ? နော န ဂဟိတာ, ပုရိမဂါထာယ ပန ‘‘သတ္တေသု ကရုဏာ ယထာရုစိ ပဝတ္တိတ္ထာ’’တိ သပ္ပဒေသသတ္တဝိသယာ နိပ္ပဒေသသတ္တဝိသယာ စ သဗ္ဗာ ဝုတ္တာ, ဣဓ ပန နိပ္ပဒေသသတ္တဝိသယတံ ဂဟေတုံ ‘‘သတ္တေသူ’’တိ နိပ္ပဒေသသတ္တဝိသယဘူတာ ဒဿိတာ. တေန သဗ္ဗသတ္တဝိသယာယ ကရုဏာယ သမုဿာဟိတော အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂံ ဒေဝါနံ သမ္ပဝတ္တယိ, န ဒေဝဝိသယာယ ဧဝ, တသ္မာ သဗ္ဗသတ္တဟိတတ္ထံ အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂံ ဒေဝါနံ သမ္ပဝတ္တယိ, န ဒေဝါနံယေဝ အတ္ထာယာတိ အယမတ္ထော ဒဿိတောဝ ဟောတိ. အထ ဝါ ‘‘သတ္တေသူ’’တိ ဣဒံ န ဒယာယ အာလမ္ဗနနိဒဿနံ, သမုဿာဟနဝိသယော ပန ဧတေန ဒဿိတော. အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂပ္ပဝတ္တနတ္ထဉှိ ဘဂဝါ ကရုဏာယ န ဒေဝေသုယေဝ သမုဿာဟိတော[Pg.7], သဗ္ဗဗောဓနေယျေသု ပန သတ္တေသု သမုဿာဟိတော သဗ္ဗေသံ အတ္ထာယ ပဝတ္တတ္တာ, တသ္မာ သတ္တေသု သမုဿာဟိတမာနသောတိ သတ္တေသု ဝိသယဘူတေသု နိမိတ္တဘူတေသု ဝါ သမုဿာဟိတမာနသော ဥယျောဇိတစိတ္တောတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

“于众生中”为何这样说？难道不是凭“彼（悲悯）”一词，就已含摄了以众生为所缘的悲悯吗？不，并未含摄。因为在之前的偈颂中，‘于众生中，悲悯随其意乐而生起’一句，已述及了对有处所众生和无处所众生的所有悲悯。而此处，为了特别含摄对无处所众生的悲悯，才说‘于众生中’，以显示其所缘是无处所的众生。因此，（世尊）由普缘一切众生的悲悯所策励，而为天众开示阿毗达摩(abhidhamma)的论道，并非仅缘于天众；由此显示，他是为了一切众生的利益而为天众开示阿毗达摩的论道，而不仅仅是为了天众的利益。又或者，‘于众生中’一词，并非指示悲悯的所缘，而是以此显示策励的范围。因为世尊(bhagavā)开示阿毗达摩的论道，其悲悯所策励的，不仅是天众，还包括一切可教化的众生，这是因为它（论道）是为了所有众生的利益而开示的。因此，‘心于众生中被策励’，其义当知：即是以众生为所缘、为境界，心被激励、被投入。

ဧဝံ အဗ္ဘန္တရနိဒါနံ ဒဿေတွာ ဗာဟိရနိဒါနံ ဒဿေန္တော ‘‘ပါဋိဟီရာဝသာနမှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မိံ ကာလေ ဘဂဝတာ အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂေါ ပဝတ္တိတော, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပါဋိဟီရာဝသာနမှိ ဝသန္တော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အဝသာနမှိ ဝသန္တော တိဒသာလယေ’’တိ ဝစနတော ယဿာဝသာနမှိ တိဒသာလယေ ဝသိ, တံ ကဏ္ဍမ္ဗမူလေ ကတံ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဣဓ ‘‘ပါဋိဟီရ’’န္တိ ဝုတ္တံ, န ဗောဓိမူလာဒီသု ကတံ ပါဋိဟာရိယံ, နာပိ အာဒေသနာနုသာသနိယောတိ ဝိညာယတိ, ပါကဋတ္တာ စ အာသန္နတ္တာ စ တဒေဝ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပါဋိဟာရိယပဒဿ ဝစနတ္ထံ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁; ဣတိဝု. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ပဋိပက္ခဟရဏတော ရာဂါဒိကိလေသာပနယနတော ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ဘဂဝတော ပန ပဋိပက္ခာ ရာဂါဒယော န သန္တိ ယေ ဟရိတဗ္ဗာ. ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ ဟိ ဝိဂတုပက္ကိလေသေ အဋ္ဌင်္ဂဂုဏသမန္နာဂတေ စိတ္တေ ဟတပဋိပက္ခေ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပဝတ္တတိ, တသ္မာ တတ္ထ ပဝတ္တဝေါဟာရေန စ န သက္ကာ ဣဓ ‘‘ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝတ္တုံ. သစေ ပန မဟာကာရုဏိကဿ ဘဂဝတော ဝေနေယျဂတာ စ ကိလေသာ ပဋိပက္ခာ, တေသံ ဟရဏတော ‘‘ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ သတိ ယုတ္တမေတံ. အထ ဝါ ဘဂဝတော စ သာသနဿ စ ပဋိပက္ခာ တိတ္ထိယာ, တေသံ ဟရဏတော ပါဋိဟာရိယံ. တေ ဟိ ဒိဋ္ဌိဟရဏဝသေန ဒိဋ္ဌိပ္ပကာသနေ အသမတ္ထဘာဝေန စ ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနီဟိ ဟရိတာ အပနီတာ ဟောန္တီတိ. အထ ဝါ ပဋီတိ အယံ သဒ္ဒေါ ‘‘ပစ္ဆာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဗောဓေတိ ‘‘တသ္မိံ ပဋိပဝိဋ္ဌမှိ, အညော အာဂဉ္ဆိ ဗြာဟ္မဏော’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၉၈၅; စူဠနိ. ပါရာယနဝဂ္ဂ, ဝတ္ထုဂါထာ ၄) ဝိယ, တသ္မာ သမာဟိတေ စိတ္တေ ဝိဂတုပက္ကိလေသေ စ ကတကိစ္စေန ပစ္ဆာ ဟရိတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ပဋိဟာရိယံ, အတ္တနော ဝါ ဥပက္ကိလေသေသု စတုတ္ထဇ္ဈာနမဂ္ဂေဟိ ဟရိတေသု ပစ္ဆာ ဟရဏံ ပဋိဟာရိယံ, ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနိယော စ ဝိဂတုပက္ကိလေသေန ကတကိစ္စေန စ သတ္တဟိတတ္ထံ ပုန ပဝတ္တေတဗ္ဗာ, ဟရိတေသု စ အတ္တနော ဥပက္ကိလေသေသု ပရသတ္တာနံ ဥပက္ကိလေသဟရဏာနိ ဟောန္တီတိ ပဋိဟာရိယာနိ ဘဝန္တိ, ပဋိဟာရိယမေဝ ပါဋိဟာရိယံ. ပဋိဟာရိယေ ဝါ ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနိသမုဒါယေ ဘဝံ ဧကေကံ ပါဋိဟာရိယန္တိ ဝုစ္စတိ. ပဋိဟာရိယံ [Pg.8] ဝါ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ မဂ္ဂေါ စ ပဋိပက္ခဟရဏတော, တတ္ထ ဇာတံ, တသ္မိံ ဝါ နိမိတ္တဘူတေ, တတော ဝါ အာဂတန္တိ ပါဋိဟာရိယံ. ပါဋိဟာရိယမေဝ ဣဓ ‘‘ပါဋိဟီရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဝသာနမှိ ဝသန္တောတိ ဧတေဟိ ကာလံ နိဒဿေတိ. ပါဋိဟီရကရဏာဝသာနေန ဟိ တိဒသာလယဝါသေန စ ပရိစ္ဆိန္နော အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂပ္ပဝတ္တနဿ ကာလောတိ. တိဒသာလယေတိ ဒေသံ နိဒဿေတိ. သော ဟိ အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂပ္ပဝတ္တနဿ ဒေသော တတ္ထ ဝသန္တေန ပဝတ္တိတတ္တာတိ.

如是揭示内部缘起后，为揭示外部缘起，论师说“于神变终结时”等语。此处为了指出世尊开示阿毗达摩(abhidhamma)的时期，所以说“住于神变终结时”。依“于终结时，住于三十三天宫”之语，可知此处的“神变”(pāṭihīra)，是指世尊于其终期所住的三十三天(Tidasālaya)，在犍达巴(Kaṇḍamba)树下所作的双神变(yamakapāṭihāriya)，而非指菩提树下等处所作的神变，亦非示心与教诫神变(ādesanānusāsanī)；当知是因其事迹显赫且时地邻近，故取此事。关于“神变”(pāṭihāriya)一词的语义（见《自说经释》(Udāna-aṭṭhakathā)第一章；《如是语释·缘起释义》(Itivuttaka-aṭṭhakathā, Nidānavaṇṇanā)）有言：“因能去除对立者，能断除贪等诸烦恼，故为神变”。然而世尊并没有贪等对立烦恼需要断除。即使是凡夫，如果心离染污、具足八支功德，在烦恼对立面已被摧毁的情况下，也能展现神通，因此依照这种说法，不能称之为“神变”。但是如果从大悲世尊的角度，针对那些可被调伏(veneyya)众生的烦恼对立面来说，消除这些烦恼就称为“神变”，这样解释就合理了。或者可以解释为：世尊和教法的对立面就是外道(titthiya)，降伏他们就称为神变。那些外道因其邪见被破除，且无力宣说己见，故通过神通、示心与教诫神变而被折服、遣除。又或者，“paṭi”这个词有“随后”的意思，例如“当他进入之后，又来了一位婆罗门”（见《经集》(Sutta Nipāta) 985；《小义释·彼岸道品·本事偈》(Cūḷaniddesa, Pārāyanavagga, Vatthugāthā) 4）等例子所示，所以在心得到安定，远离各种染污并且完成应该做的事情之后，（烦恼）随后被遣除而示现，故称神变；或自身烦恼已被第四禅道遣除，此后（所行）即是神变。神通、示心与教诫神变，于远离染污、成就之后，为利众生而再次示现，当自心烦恼已被遣除时，亦能遣除他心烦恼，故成神变。“paṭihāriya”即是“pāṭihāriya”。或者说神通、示心与教诫神变之总集为神变，其中每一部分亦称神变；或第四禅与道能遣除对立面，于此生起，或以此为相，或由此而来，皆称神变。此处的“pāṭihīra”即是“pāṭihāriya”。“住在终结处”这句话标明了时间。因为以完成神变以及居住在三十三天(Tidasālaya)作为界限，就是开示阿毗达摩的时期。“三十三天”则指明了地点。这里就是开示阿毗达摩的地方，因为世尊住在这里而开示了阿毗达摩。

၃. တတ္ထာပိ ဒေသဝိသေသဒဿနတ္ထံ ‘‘ပါရိစ္ဆတ္တကမူလမှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယုဂန္ဓရေတိ သီတပဗ္ဗတေသွေကော ဒွေစတ္တာလီသယောဇနသဟဿုဗ္ဗေဓော, အာဒိစ္စော စ တဒုဗ္ဗေဓမဂ္ဂစာရီ, သော သတိ သမ္ဘဝေ ယထာ ယုဂန္ဓရေ သောဘေယျ, ဧဝံ သောဘမာနော နိသိန္နောတိ အတ္ထော.

3. 为了显示地域的特殊性，所以说了“在巴瑞恰达树(pāricchattaka)根部”等语。关于“持双山”(Yugandhara)，它是寒山中的一座山，高四万二千由旬，太阳亦循其高度而行。其义为：太阳若能如在持双山般辉煌，便如是辉煌地安住。

၄-၅. ဣဒါနိ ပုဂ္ဂလေ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကေ အပဒိသန္တော ‘‘စက္ကဝါဠသဟဿေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗသောတိ သမန္တတော အာဂမ္မ သဗ္ဗေဟိ ဒိသာဘာဂေဟိ, သန္နိဝေသဝသေန ဝါ သမန္တတော သန္နိဝိဋ္ဌေဟိ ဒသဟိ စက္ကဝါဠသဟဿေဟီတိ အဓိပ္ပာယော, န သဗ္ဗသော စက္ကဝါဠသဟဿေဟိ ဒသဟိ ဒသဟီတိ. ဧဝံ သတိ စတ္တာလီသစက္ကဝါဠသဟဿေဟိ အဓိကေဟိ ဝါ အာဂမနံ ဝုတ္တံ သိယာ, န စေတံ အဓိပ္ပေတန္တိ. သမန္တတော သန္နိသိန္နေနာတိ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ. သမံ, သမ္မာ ဝါ နိသိန္နေန သန္နိသိန္နေန, အညမညံ အဗျာဗာဓေတွာ ဘဂဝတိ ဂါရဝံ ကတွာ သောတံ ဩဒဟိတွာ နိသဇ္ဇဒေါသေ ဝဇ္ဇိတဗ္ဗေ ဝဇ္ဇေတွာ နိသိန္နေနာတိ အတ္ထော. မာတရံ ပမုခံ ကတွာ သန္နိသိန္နေန ဒေဝါနံ ဂဏေန ပရိဝါရိတောတိ ဝါ, မာတရံ ပမုခံ ကတွာ အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂံ သမ္ပဝတ္တယီတိ ဝါ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

4-5. 现在，为了指出能够领受法的个人(puggala)，所以说“从十千世界”等语。‘Sabbaso’(遍)是指从四面八方而来，或者是指从四面八方安住的十千世界而来，其意并非指十组十千世界。如果那样，就相当于说他们是从四十千或更多的世界体系而来，而这并非此意。或者，也可以连接为‘从四面八方安坐’。其义为：平等、正确地安坐，互不妨碍，对世尊(bhagavā)心怀敬意，倾耳专注，避免坐姿之过失后而坐。或者，应作如下连接：被以母亲为首而安坐的天神大众所围绕；又或者，以母亲为首而开演了阿毗达摩(abhidhamma)的论道。

ဣဒါနိ ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနံ ဒဿေန္တော ‘‘တဿာ ပညာယ တေဇသာ’’တိ အာဟ. ယာ သာ အာဒိမှိ ကရုဏာယ ဥပမိတာ သဗ္ဗဉေယျဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝဇာနနသမတ္ထာ, တေသံ ဒေသေတဗ္ဗပ္ပကာရဇာနနသမတ္ထာ, ဗောဓေတဗ္ဗပုဂ္ဂလာနံ အာသယာဓိမုတ္တိယာဒိဝိဘာဝနသမတ္ထာ စ ပညာ, တဿာ စ ယထာဝုတ္တဗလယောဂတောတိ အတ္ထော. တေန သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ အဘိဓမ္မကထာယ သမုဋ္ဌာနဘာဝေ သမတ္ထံ, နာညန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တော အဘိဓမ္မကထာယ အသာဓာရဏဘာဝံ ဒဿေတိ. မဂ္ဂေါတိ ဥပါယော. ခန္ဓာယတနာဒီနံ ကုသလာဒီနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝဗောဓဿ, သစ္စပ္ပဋိဝေဓဿေဝ ဝါ ဥပါယဘာဝတော ‘‘အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တော. ပဗန္ဓော [Pg.9] ဝါ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. သော ဟိ ဒီဃတ္တာ မဂ္ဂေါ ဝိယာတိ မဂ္ဂေါ, တသ္မာ အဘိဓမ္မကထာပဗန္ဓော ‘‘အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တော. ဒေဝါနံ ဂဏေန ပရိဝါရိတောတိ ဝတွာ ပုန ဒေဝါနန္တိ ဝစနံ တေသံ ဂဟဏသမတ္ထတံ ဒီပေတိ. န ဟိ အသမတ္ထာနံ ဘဂဝါ ဒေသေတီတိ.

今为显示说法之缘起，故说“以彼智慧之威力”等语。此智慧于最初被比喻为悲悯，能如实了知一切所知法之自性，善知应说法之方式，亦能辨别所应教化之补特伽罗(puggala)的意乐、胜解等。其义即是：此智慧具足如前所述之力。由此显示，唯有遍知智(sabbaññutaññāṇa)方能作为阿毗达摩(abhidhamma)说法的生起因，而非他者，以此彰显阿毗达摩说法之不共性。“道”即方法。因其是了悟蕴、处等以及善等诸法，或证悟真理的方法，故被称为“阿毗达摩说法之道”。或“论述”(pabandha)亦被称为“道”。因其长远如道，故称之为道。因此，阿毗达摩的论述被称为“阿毗达摩说法之道”。前已说“为天众围绕”，复又言“为诸天”，是为了显示彼等有领受之能力。因为世尊(bhagavā)不为无能力者说法。

၆. ဧဝံ ကရုဏာပညာမုခေဟိ ဂုဏေဟိ ဘဂဝတော အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂပ္ပဝတ္တနေန စ ဟိတပ္ပဋိပတ္တိယာ ပရမပဏာမာရဟတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဓိပ္ပေတံ ပဏာမံ ကရောန္တော အာဟ ‘‘တဿ ပါဒေ နမဿိတွာ’’တိ. ဘဂဝတော ထောမနေနေဝ စ ဓမ္မဿ သွာက္ခာတတာ သံဃဿ စ သုပ္ပဋိပန္နတာ ဒဿိတာ ဟောတိ တပ္ပဘဝဿ အနညထာဘာဝတော, တသ္မာ ပဏာမာရဟံ တဉ္စ ရတနဒွယံ ပဏမန္တော ‘‘သဒ္ဓမ္မဉ္စဿ…ပေ… စဉ္ဇလိ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ ‘‘သဒေဝကေ လောကေ တထာဂတော ဝန္ဒနီယော’’တိ, သံဃော စ ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော…ပေ… အဉ္ဇလိကရဏီယော’’တိ (အ. နိ. ၆.၁၀) ဝုတ္တော, တသ္မာ ‘‘တဿ ပါဒေ နမဿိတွာ, ကတွာ သံဃဿ စဉ္ဇလိ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မော ပန သွာက္ခာတတာဒိဂုဏယုတ္တော တထာနုဿရဏေန ပူဇေတဗ္ဗော ဟောတိ ‘‘တမေဝ ဓမ္မံ သက္ကတွာ ဂရုံကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၇၃; အ. နိ. ၄.၂၁) ဝစနတော, ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ သဗ္ဗထာ ပူဇေတဗ္ဗော, တသ္မာ ‘‘သဒ္ဓမ္မဉ္စဿ ပူဇေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. သိရီမတောတိ ဧတ္ထ သိရီတိ ပညာပုညာနံ အဓိဝစနန္တိ ဝဒန္တိ. အထ ဝါ ပုညနိဗ္ဗတ္တာ သရီရသောဘဂ္ဂါဒိသမ္ပတ္တိ ကတပုညေ နိဿယတိ, ကတပုညေဟိ ဝါ နိဿီယတီတိ ‘‘သိရီ’’တိ ဝုစ္စတိ, သာ စ အတိသယဝတီ ဘဂဝတော အတ္ထီတိ သိရီမာ, ဘဂဝါ, တဿ သိရီမတော.

6. 如是，以悲与慧为首的诸功德，以及通过世尊开示阿毗达摩之道与饶益之行，显示其最应受礼敬后，如今作者欲作礼敬而言：“礼敬彼之足”。仅以赞颂世尊，即显示了法的善说性与僧伽的善行性，因其源自世尊，别无他故。因此，在礼敬此二宝时，他说：“以及对他的正法……合掌”。于此，因佛陀被称为“于天人世间，如来应受礼敬”，僧伽亦被称为“善行道者……应受合掌礼敬”，故说“礼敬彼之足，并对僧伽合掌”。至于法，具足善说等功德，应以如是随念而恭敬，如言：“当尊重、恭敬、依止此法而住”，故应以身、语、意全然地恭敬，是故说“并恭敬他的正法”。关于“具祥瑞者”(Sirīmato)，于此，“祥瑞”(sirī)，有人说是慧与福的同义词。或者，由福德所生的身相庄严等成就，依止于有福者，或为有福者所依附，故称“祥瑞”。世尊拥有此超胜的祥瑞，故为具祥瑞者(sirīmā)，即世尊；此即指彼具祥瑞者(tassa sirīmato)。

၇. နိပစ္စကာရဿာတိ ပဏာမကိရိယာယ. အာနုဘာဝေနာတိ ဗလေန. သောသေတွာတိ သုက္ခာပေတွာ အန္တရဓာပေတွာ အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. အန္တရာယေတိ အတ္ထပ္ပကာသနဿ ဥပဃာတကေ. အသေသတောတိ နိဿေသေ သကလေ.

7. “以谦恭”即以礼敬的行为。“以威力”即以力量。“令干涸”即令枯竭、令消失，此词与“我将阐明其义”相关联。“诸障碍”即对阐明意义的诸种危害。“无余”即无有残余，全部。

၈. ဣဒါနိ အဘိဓမ္မဿ ဂမ္ဘီရတ္ထတ္တာ အတ္ထပ္ပကာသနဿ ဒုက္ကရဘာဝံ ဒီပေတုံ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါစာရသီလေနာ’’တိအာဒိနာ အဘိယာစနံ ဒဿေတိ. ထုလ္လစ္စယာဒိဝိသုဒ္ဓိယာ ဝိသုဒ္ဓါစာရော, ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသဝိသုဒ္ဓိယာ ဝိသုဒ္ဓသီလော. စာရိတ္တဝါရိတ္တဝိသုဒ္ဓိယာ [Pg.10] ဝါ ဝိသုဒ္ဓါစာရသီလော, တေန. သက္ကစ္စန္တိ စိတ္တိံ ကတွာ. အဘိယာစိတောတိ အဘိမုခံ ယာစိတော. တေန အနာဒရိယံ အတ္ထပ္ပကာသနေ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျံ ဒဿေတိ.

8. 如今，为显示阿毗达摩义理甚深，以及阐明其义的困难，作者以“以清净的操行与戒”等语来表达请求。由偷兰遮等罪的清净，是清净的操行；由波罗夷、僧残等罪的清净，是清净的戒。或者，由作持与止持的清净，是清净的操行与戒，以此。“恭敬地”（sakkaccaṃ）即用心。“被请求”（abhiyācito）即当面被请求。以此显示无法对阐明意义之事不予尊重。

၉. ဣဒါနိ ယဿ အတ္ထံ ပကာသေတုကာမော, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ဒေဝဒေဝေါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယန္တိ အဘိဓမ္မံ. ဒေဝဒေဝေါတိ ဝိသုဒ္ဓိသမ္မုတိဥပပတ္တိဒေဝါနံ ဒေဝေါ. လောကေ ဟိ ယေ ‘‘သရဏံ ပရာယဏ’’န္တိ ဂန္တဗ္ဗာ ဂတိဘူတာ, တေ ‘‘ဒေဝါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, ဘဂဝါ စ သဗ္ဗဒေဝါနံ ဂတိဘူတောတိ. နယတောတိ သင်္ခေပတော. သမာစိက္ခီတိ သမ္မာ အာစိက္ခိ ယထာ ထေရော ဗုဇ္ဈတိ. ဝေနေယျသတ္တေ ဝိနေတီတိ ဝိနာယကော, နာယကဝိရဟိတော ဝါ, သယမ္ဘူတိ အတ္ထော.

9. 如今，为指明他欲阐明其义的对象，作者说：“彼，天中天……”（yaṃ devadevo）等。于此，“彼”（yaṃ）即阿毗达摩。“天中天”（devadevo）即清净天、世俗天与生生天之天。在世间，凡可作为归宿与依趣者，皆被称为“天”，而世尊是一切诸天的归趣之处。“以理则”（nayato）即简要地。“他善为开示”（samācikkhi）即他正确地解说，以使长老能了知。“调伏应受调伏的有情，故为调御者”（vināyako）；或“无有导师”，意即“自觉者”（sayambhū）。

၁၀-၁၂. ယဉ္စာတိ ယဉ္စ အဘိဓမ္မံ ဘိက္ခူနံ ပယိရုဒါဟာသီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပယိရုဒါဟာသီတိ ကထေသိ. ဣတီတိ ဣမိနာ အနုက္ကမေန. ‘‘ယော ဓာရိတော’’တိ ယန္တိ ဥပယောဂဝသေန ဝုတ္တော ယံ-သဒ္ဒေါ ဓာရိတောတိ ပစ္စတ္တေန သမ္ဗဇ္ဈမာနော ပစ္စတ္တဝသေန ပရိဏမတိ, တသ္မာ ယော ဓာရိတော, ယော စ သင်္ဂီတော, တဿ အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီတိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ဝေဒေန ပညာယ ဤဟတိ ပဝတ္တတီတိ ဝေဒေဟော, တေန မုနိနာ. အဘိဏှသောတိ ဗဟုသော. အဘိဓမ္မဿာတိ ဧတံ ‘‘အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီ’’တိ ဧတေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣဒါနိ ယော အတ္ထပ္ပကာသနဿ နိဿယော, တံ ဒဿေတုံ ‘‘အာဒိတော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာဒိတောတိ အာဒိမှိ ပဌမသင်္ဂီတိယံ.

10-12. “以及彼”（yañca）应与“为诸比丘宣说阿毗达摩”（abhidhammaṃ bhikkhūnaṃ payirudāhāsi）相关联。“他宣说”（payirudāhāsīti）即他讲述。“如是”（itīti）即依此次第。在“彼所受持者”（yo dhārito）一句中，关系代词“彼所”（yaṃ）乃依其作用（宾格）而说，当它与“受持”（dhārito，主格）一词在语法上相连时，即转为主格。因此，应作如下连接：“彼所受持者，以及彼所结集者，我将阐明其义”（yo dhārito, yo ca saṅgīto, tassa atthaṃ pakāsayissāmīti）。“以慧努力行事，故为维德哈”（vedena paññāya īhati pavattatīti vedeho），指那位牟尼。“再三”（abhiṇhaso）即多次。“阿毗达摩的”（abhidhammassāti）此词应与“我将阐明其义”（atthaṃ pakāsayissāmīti）相连接。如今，为指明阐明意义的所依，作者说“从初”（ādito）等。于此，“从初”（ādito）即在最初的第一次结集时。

၁၃. ယာ အဋ္ဌကထာ သင်္ဂီတာ, ကဿ ပန သာ အဋ္ဌကထာတိ? အညဿ ဝုတ္တဿ အဘာဝါ ‘‘ယဿ အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တံ, အဓိကာရဝသေန ‘‘တဿ အဘိဓမ္မဿာ’’တိ ဝိညာယတိ. သင်္ဂီတာတိ အတ္ထံ ပကာသေတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ ‘‘အယံ ဧတဿ အတ္ထော, အယံ ဧတဿ အတ္ထော’’တိ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တာ, ပစ္ဆာပိ စ ဒုတိယတတိယသင်္ဂီတီသု အနုသင်္ဂီတာ.

13. 所结集的义注(aṭṭhakathā saṅgītā)，是关于什么的义注呢？因未述及其他，故依上下文，当知此“我将阐明其义”(yassa atthaṃ pakāsayissāmīti)所言，是指“那阿毗达摩的”(tassa abhidhammassā)义。“结集”(saṅgītā)是指为了阐明意义，在适当之处，以“此是此义，此是此义”(ayaṃ etassa attho, ayaṃ etassa attho)的方式汇集而说；后来，在第二、第三次结集(dutiyatatiyasaṅgītīsu)中亦被随之结集。

၁၄-၁၆. အဘိသင်္ခတာတိ ရစိတာ. တတောတိ အဋ္ဌကထာတော. တန္တိနယာနုဂန္တိ တန္တိဂတိံ အနုဂတံ. ဘာသန္တိ မာဂဓဘာသံ. နိကာယန္တရလဒ္ဓီဟီတိ အန္တရန္တရာ အနုပ္ပဝေသိတာဟိ. အသမ္မိဿန္တိ အဝေါကိဏ္ဏံ. အနာကုလန္တိ သနိကာယေပိ အနာဝိလံ ပရိစ္ဆိန္နံ. အသမ္မိဿော အနာကုလော စ ယော မဟာဝိဟာရဝါသီနံ အတ္ထဝိနိစ္ဆယော, တံ ဒီပယန္တော အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီတိ[Pg.11]. ဧတေန တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရာဒီဟိ ဝုတ္တော ထေရဝါဒေါပိ သင်္ဂဟိတော ဟောတိ. အထ ဝါ တမ္ဗပဏ္ဏိဘာသံ အပနေတွာ မာဂဓဘာသဉ္စ အာရောပေတွာ ပကာသိယမာနော ယော အဘိဓမ္မဿ အတ္ထော အသမ္မိဿော အနာကုလောယေဝ စ ဟောတိ မဟာဝိဟာရဝါသီနဉ္စ ဝိနိစ္ဆယဘူတော, တံ အတ္ထံ ‘‘ဧသော မဟာဝိဟာရဝါသီနံ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ ဒီပယန္တော ပကာသယိဿာမိ. တပ္ပကာသနေနေဝ ဟိ သော တထာ ဒီပိတော ဟောတီတိ.

14-16. “被编集”(abhisaṅkhatā)即被撰作。“从彼”(tato)即从义注。“随顺圣典方法”(tantinayānugaṃ)即随顺圣典的理路。“语言”(bhāsaṃ)即摩揭陀语。“以他部派的学说”(nikāyantaraladdhīhi)即被夹杂进来的。“不混杂”(asammissaṃ)即不夹杂。“不紊乱”(anākulaṃ)即在自部派中亦清晰而界限分明。我将阐明那大寺住者们不混杂、不紊乱的意义决择(atthavinicchayo)。以此，亦含摄了三藏小龙(Cūḷanāga)长老等所说的上座部(Theravāda)义。或者说，我将阐明那去除铜鍱洲语(Tambapaṇṇibhāsaṃ)、转为摩揭陀语(Māgadhabhāsaṃ)而开显的，既不混杂亦不紊乱，且为大寺住者们所决择的阿毗达摩之义，并指明“此乃大寺住者们的决择”(eso mahāvihāravāsīnaṃ vinicchayo)。因为正是通过如此开显，它才被那样指明了(tathā dīpito hotīti)。

၁၇. တောသယန္တော ဝိစက္ခဏေတိ ဝိစက္ခဏေ တောသယန္တော ဂဟေတဗ္ဗံ ဂဟေတွာနာတိ ဧဝံ ယောဇေတွာ ‘‘ဂဟေတဗ္ဗဋ္ဌာနေယေဝ ဂဟိတံ သုဋ္ဌု ကတ’’န္တိ ဧဝံ တောသယန္တောတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ဧဝံ သတိ ဂဟေတဗ္ဗဂ္ဂဟဏေနေဝ တောသနံ ကတံ, န အညေန အတ္ထပ္ပကာသနေနာတိ ဧတံ အာပဇ္ဇေယျ. တောသယန္တော အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီတိ ဧဝံ ပန ယောဇနာယ သတိ ဂဟေတဗ္ဗဂ္ဂဟဏံ အညဉ္စ သဗ္ဗံ အတ္ထပ္ပကာသနံ ဟောတီတိ သဗ္ဗေန တေန တောသနံ ကတံ ဟောတိ, တသ္မာ တောသယန္တော အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီတိ ယုတ္တရူပါ.

17. 关于“令智者喜悦”(tosayanto vicakkhaṇe)，有人如此连接：“在领受了当领受的之后，令智者喜悦”(gahetabbaṃ gahetvāna tosayanto)，并解释其义为：“因‘于当领受处，已善领受’而令彼等喜悦”(gahetabbaṭṭhāneyeva gahitaṃ suṭṭhu kataṃ evaṃ tosayanto)。若如此，则将得出“喜悦仅由领受当领受者而生，非由其他意义的阐明”(gahetabbaggahaṇeneva tosanaṃ kataṃ, na aññena atthappakāsanena)的结论。然而，若作如是连接：“我将阐明其义，以令智者喜悦”(tosayanto atthaṃ pakāsayissāmi)，那么，领受当领受者以及所有其他的意义阐明，皆包含在内，喜悦即由这一切而生。因此，“我将阐明其义，以令智者喜悦”(tosayanto atthaṃ pakāsayissāmīti)的连接方式是恰当的。

၁၈-၂၀. ဣဒါနိ ယံ အတ္ထပ္ပကာသနံ ကတ္တုကာမော, တဿ မဟတ္တံ ပရိဟရိတုံ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနာနီ’’တိအာဒိမာဟ. အတ္ထဝဏ္ဏနန္တိ ဧတ္ထ ဝဏ္ဏနာ နာမ ဝိဝရိတွာ ဝိတ္ထာရေတွာ ဝစနံ. ဣတီတိ ‘‘အပနေတွာ တတော ဘာသ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ ယထာဒဿိတပ္ပကာရေန. ဣတိ သောတူနံ ဥဿာဟုပ္ပာဒနဿ ဟေတုံ ဒဿေတိ. အဘိဓမ္မကထန္တိ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထံ. နိသာမေထာတိ သုဏာထ. ဣဒါနိ အဝဿံ အယံ သောတဗ္ဗာယေဝါတိ ဒဠှံ ဥဿာဟေန္တော အာဟ ‘‘ဒုလ္လဘာ ဟိ အယံ ကထာ’’တိ.

18-20. 如今，为承担阐明义理之重任，他说“诸业处”(kammaṭṭhānāni)等。于“义释义”(atthavaṇṇanā)中，“释义”(vaṇṇanā)一词，名为阐明、详尽地叙述。“如是”(iti)即以“从彼去除语言”(apanetvā tato bhāsa)等所开示的方式。此偈显示了激发听者热忱的因由。“阿毗达摩论”(Abhidhammakathā)即阿毗达摩义注(abhidhammaṭṭhakathā)。“你们当听”(Nisāmetha)即你们谛听(suṇātha)。如今，为坚定地激励听者“此论实应谛听”(avassaṃ ayaṃ sotabbāyeva)，他说：“此论实为稀有难得”(dullabhā hi ayaṃ kathā)。

ဝီသတိဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

二十颂释义终。

နိဒါနကထာဝဏ္ဏနာ

序说释义

အဋ္ဌသာလိနိံ တာဝ ဝဏ္ဏေန္တေဟိ အာစရိယေဟိ တဿာ သန္နိဝေသော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. တသ္မာ ဣဒံ ဝုစ္စတိ –

诸阿阇梨在释义《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)时，应先阐明其结构(sanniveso)。是故说此：

‘‘ဝစနတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ, သန္နိဝေသော စ ပါဠိယာ;

သာဂရေဟိ တထာ စိန္တာ, ဒေသနာဟိ ဂမ္ဘီရတာ.

言义(vacanattho)与章(paricchedo)，圣典(pāḷiyā)之组织(sanniveso)，思择(cintā)如沧海，说法显甚深(gambhīratā)。

‘‘ဒေသနာယ [Pg.12] သရီရဿ, ပဝတ္တိဂ္ဂဟဏံ တထာ;

ထေရဿ ဝါစနာမဂ္ဂ-တပ္ပဘာဝိတတာပိ စ.

教法之体(sarīra)，传承与领受(pavattiggahaṇa)，长老之语道(vācanāmagga)，及其所熏修(tappabhāvitatā)。

‘‘ပဋိဝေဓာ တထာ ဗုဒ္ဓ-ဝစနာဒီဟိ အာဒိတော;

အာဘိဓမ္မိကဘာဝဿ, သာဓနံ သဗ္ဗဒဿိနော.

以及始于佛语等(buddha-vacanādīhi)的通达(paṭivedha)，证明一切知者(sabbadassino)是阿毗达摩师(ābhidhammika)。

‘‘ဝိနယေနာထ ဂေါသိင်္ဂ-သုတ္တေန စ မဟေသိနာ;

ဘာသိတတ္တဿ သံသိဒ္ဓိ, နိဒါနေန စ ဒီပိတာ.

以律(Vinaya)与牛角经(Gosiṅga-sutta)，证明大仙(Mahesin)所说之成就(saṃsiddhi)，复以序说(nidāna)阐明之。

‘‘ပကာသေတွာ ဣမံ သဗ္ဗံ, ပဋိညာတကထာ ကတာ;

အဋ္ဌသာလိနိယာ ဧတံ, သန္နိဝေသံ ဝိဘာဝယေ’’တိ.

开显此一切，已作立誓说(paṭiññātakathā)，当知《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)之，如是之结构(sannivesa)。

ဝစနတ္ထဝိဇာနနေန ဝိဒိတာဘိဓမ္မသာမညတ္ထဿ အဘိဓမ္မကထာ ဝုစ္စမာနာ သောဘေယျာတိ အဘိဓမ္မပရိဇာနနမေဝ အာဒိမှိ ယုတ္တရူပန္တိ တဒတ္ထံ ပုစ္ဆတိ ‘‘တတ္ထ ကေနဋ္ဌေန အဘိဓမ္မော’’တိ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ‘‘အဘိဓမ္မဿ အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီ’’တိ ယဒိဒံ ဝုတ္တံ, တသ္မိံ. ‘‘ယဿ အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီ’’တိ ပဋိညာတံ, သော အဘိဓမ္မော ကေနဋ္ဌေန အဘိဓမ္မောတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ ဝါ ‘‘အဘိဓမ္မကထ’’န္တိ ဧတသ္မိံ ဝစနေ ယော အဘိဓမ္မော ဝုတ္တော, သော ကေနဋ္ဌေန အဘိဓမ္မောတိ အတ္ထော. ဓမ္မာတိရေကဓမ္မဝိသေသဋ္ဌေနာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မော အတိရေကော ဓမ္မာတိရေကော, သုတ္တန္တာဓိကာ ပါဠီတိ အတ္ထော. ဓမ္မော ဝိသေသော ဓမ္မဝိသေသော ဓမ္မာတိသယော, ဝိစိတ္တာ ပါဠီတိ အတ္ထော, ဓမ္မာတိရေကဓမ္မဝိသေသာ ဧဝ အတ္ထော ဓမ္မာတိရေကဓမ္မဝိသေသဋ္ဌော. ဒွိန္နမ္ပိ အတ္ထာနံ အဘိဓမ္မသဒ္ဒဿ အတ္ထဘာဝေန သာမညတော ဧကဝစနနိဒ္ဒေသော ကတော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ‘‘အဘိက္ကမန္တိ, အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု ဝိယ အတိရေကဝိသေသဋ္ဌဒီပကော အဘိသဒ္ဒေါ, တသ္မာ အယမ္ပိ ဓမ္မော ဓမ္မာတိရေကဓမ္မဝိသေသဋ္ဌေန ‘‘အဘိဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

因为对于通过了知言词之义而了知阿毗达摩共通义理者，所说的阿毗达摩论才会显得庄严，所以在开始时，了知阿毗达摩本身是恰当的。为此，他问道：“于此，阿毗达摩是何义(kenaṭṭhena)？”于此，“于此”(tattha)是指在“我将阐明阿毗达摩的意义”这句话中。其义为：所承诺要阐明其义的那个阿毗达摩，是以何义为阿毗达摩？或者，“于此”是指在“阿毗达摩论”(abhidhammakathā)这句话中所说的阿毗达摩，是以何义为阿毗达摩？是以法增上(dhammātireka)与法殊胜(dhammavisesa)为义。于此，“法增上”是增上之法，意即胜于经藏(suttanta)的圣典。“法殊胜”是殊胜之法，即卓越之法(dhammātisayo)，意即多彩的圣典。法增上与法殊胜此二者，即是“法增上与法殊胜”之义(dhammātirekadhammavisesaṭṭho)。由于此二义皆为“阿毗达摩”一词之义，故通常以单数形式作解释。因此，由于“阿毗”(abhi)一词如在“前进”(abhikkamanti)、“殊胜色”(abhikkantavaṇṇā)等词中一样，能开显增上与殊胜之义，所以此法亦因其法增上与法殊胜之义而被称作“阿毗达摩”，此为关联。

တတ္ထ သိယာ – ‘‘အဘိက္ကမန္တိ, အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ’’တိ ဧတ္ထ ဓာတုသဒ္ဒဿ ပုရတော ပယုဇ္ဇမာနော အဘိသဒ္ဒေါ ကိရိယာယ အတိရေကဝိသေသဘာဝဒီပကော ဟောတီတိ ယုတ္တံ ဥပသဂ္ဂဘာဝတော, ဓမ္မသဒ္ဒေါ ပန န ဓာတုသဒ္ဒေါတိ ဧတသ္မာ ပုရတော အဘိသဒ္ဒေါ ပယောဂမေဝ နာရဟတိ. အထာပိ ပယုဇ္ဇေယျ, ကိရိယာဝိသေသကာ ဥပသဂ္ဂါ, န စ ဓမ္မော ကိရိယာတိ ဓမ္မဿ အတိရေကဝိသေသဘာဝဒီပနံ န ယုတ္တန္တိ? နော န ယုတ္တံ. အညဿပိ ဟိ ဥပသဂ္ဂဿ အဓာတုသဒ္ဒါ [Pg.13] ပုရတော ပယုဇ္ဇမာနဿ အကိရိယာယပိ အတိရေကဝိသေသဘာဝဒီပကဿ ဒဿနတောတိ ဧတမတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ အတိဆတ္တာဒိဥဒါဟရဏံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ. ဧဝမေဝါတိ ယထာ ဆတ္တာတိရေကဆတ္တဝိသေသာဒိအတ္ထေန အတိဆတ္တာဒယော ဟောန္တိ အတိသဒ္ဒဿ ဥပသဂ္ဂဿ အဓာတုသဒ္ဒဿပိ ပုရတော ပယုဇ္ဇမာနဿ အကိရိယာယ စ တဗ္ဘာဝဒီပကတ္တာ, ဧဝမယမ္ပိ ဓမ္မော ဓမ္မာတိရေကဓမ္မဝိသေသဋ္ဌေန ‘‘အဘိဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ အဘိ-သဒ္ဒဿ ဥပသဂ္ဂဿ အဓာတုသဒ္ဒဿပိ ပုရတော ပယုဇ္ဇမာနဿ အကိရိယာယ စ တဗ္ဘာဝဒီပကတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော.

于此，或许有人会说：“在‘前进’(abhikkamanti)和‘殊胜色’(abhikkantavaṇṇā)中，前缀(upasagga)‘abhi’置于词根(dhātusadda)之前，用以表示动作(kiriyā)的增上(atireka)与殊胜(visesa)之相(bhāva)，因其为前缀，故属恰当。然而，‘法’(dhamma)一词并非词根，因此在其前使用前缀‘abhi’实不应理。即便使用，前缀乃修饰动作，而‘法’并非动作，故用其表示‘法’的增上与殊胜之相，岂非不当？”不，并非不当。因为可见，其他前缀置于非词根词之前时，也能为非动作之法表示其增上与殊胜之相。为阐明此义，他举出“超盖”(atichatta)等例，说“犹如”等。此中意趣(adhippāyo)是：犹如“超盖”(atichatta)等词，因前缀“ati”置于非词根词之前，且为非动作之法表示其状态，而有“超胜于盖”、“特殊之盖”等义；同样地，此“法”亦因前缀“abhi”置于非词根词之前，且为非动作之法表示其状态，而有“法之增上”、“法之殊胜”义，故被称为“阿毗达摩”(abhidhammo)。

ဧကဒေသေနေဝ ဝိဘတ္တာတိ ‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စက္ခန္ဓာ? ရူပက္ခန္ဓော…ပေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓော. ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ရူပက္ခန္ဓော? ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာ…ပေ… သန္တိကေ ဝါ, အယံ ဝုစ္စတိ ရူပက္ခန္ဓော’’တိဧဝမာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၄၈; ဝိဘ. ၂) ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသမတ္တေနေဝ ဝိဘတ္တာ, ‘‘တတ္ထ ကတမံ ရူပံ အတီတ’’န္တိဧဝမာဒိနာ (ဝိဘ. ၃) ပဋိနိဒ္ဒေသဿ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဿ ပဉှပုစ္ဆကဿ စ အဘာဝါ န နိပ္ပဒေသေန. အဘိဓမ္မံ ပတွာ ပန…ပေ… နိပ္ပဒေသတောဝ ဝိဘတ္တာ, တသ္မာ အယမ္ပိ ဓမ္မော ဓမ္မာတိရေကဓမ္မဝိသေသဋ္ဌေန ‘‘အဘိဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ နိပ္ပဒေသာနံ တိဏ္ဏမ္ပိ နယာနံ အတိရေကပါဠိဘာဝတော ဝိသေသပါဠိဘာဝတော စာတိ အဓိပ္ပာယော. သုတ္တန္တေ ဗာဝီသတိယာ ဣန္ဒြိယာနံ ဧကတော အနာဂတတ္တာ ဣန္ဒြိယဝိဘင်္ဂေ သုတ္တန္တဘာဇနီယံ နတ္ထိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိအာဒိနာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ တဿ တဿ ပစ္စယဓမ္မဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာနံ ပစ္စယဘာဝေါ ဥဒ္ဒိဋ္ဌော, ဥဒ္ဒိဋ္ဌဓမ္မာနဉ္စ ကုသလာဒိဘာဝေါ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗော, န စေတ္ထ ‘‘အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော ဥဒ္ဒေသော အတ္ထီတိ ပဉှပုစ္ဆကံ နတ္ထိ. သုတ္တန္တေ ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီတိအာဒီနိ. သာ ပန ဝေရမဏီ ယဒိ သဘာဝကိစ္စာဒိဝသေန ဝိဘဇီယေယျ, ‘‘အာရတိ ဝိရတီ’’တိအာဒိနာ အဘိဓမ္မဘာဇနီယမေဝ ဟောတိ. အထာပိ စိတ္တုပ္ပာဒဝသေန ဝိဘဇီယေယျ, တထာပိ အဘိဓမ္မဘာဇနီယမေဝ ဟောတိ. အညော ပန ဝေရမဏီနံ ဝိဘဇိတဗ္ဗပ္ပကာရော နတ္ထိ, ယေန ပကာရေန သုတ္တန္တဘာဇနီယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. တသ္မာ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ သုတ္တန္တဘာဇနီယံ နတ္ထိ.

仅以部分方式解说，如：“诸比丘，何为五蕴？色蕴……乃至……识蕴。诸比丘，何为色蕴？凡所有色，或过去……或……近者，此称为色蕴。”（相应部3.48；分别论2）像这样仅以总说与详说的方式解说，因缺少“于此，何为过去色？”（分别论3）等阿毗达摩式的分析与问答，故非详尽无遗。然而，至于阿毗达摩，……乃至……则是详尽无遗地解说。是故，此法亦因其具有超胜于（其他）法的特殊之义，而被称为“阿毗达摩”。其意涵是：由于其详尽无遗的三种方法是超胜之教与特殊之教。在经中，二十二根未被一并论及，故《根分别》中无经分别。于缘起中，如“无明缘，诸行生”等，仅指出了各缘法对其缘生法的为缘关系；而对所指出的诸法之善等属性，则需以问答方式解说。然而，此中并无“无明、行”此类的总说，故无问答。在经中，指出了五学处，即离杀生等。然而，此远离若依自性、作用等解说，则成“制止、戒绝”等阿毗达摩式的分析。若依心生起而解说，亦成阿毗达摩式的分析。此外，别无其他可解说远离的方式，能据以说有经分别。是故，《学处分别》中无经分别。

ဝစနတ္ထတော အဘိဓမ္မေ ဉာတေ ပရိစ္ဆေဒတော ဉာပေတုံ အာဟ ‘‘ပကရဏပရိစ္ဆေဒတော’’တိအာဒိ. ကတိပယာဝ ပဉှဝါရာ အဝသေသာတိ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂေ အနာဂတာ ဟုတွာ မဟာဓမ္မဟဒယေ အာဂတာ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂဝစနဝသေန [Pg.14] အဝသေသာ ကတိပယာဝ ပဉှဝါရာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟိတာတိ ‘‘အပုဗ္ဗံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. အပ္ပမတ္တိကာဝ တန္တိ အဝသေသာတိ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂေ အနာဂန္တွာ မဟာဓမ္မဟဒယေ အာဂတတန္တိတော ယဒိ ပထဝီအာဒီနံ ဝိတ္ထာရကထာ မဟာဓာတုကထာ ရူပကဏ္ဍဓာတုဝိဘင်္ဂါဒီသု, အထ ဓာတုကထာယ ဝိတ္ထာရကထာ ဓာတုကထာယ အနာဂန္တွာ မဟာဓာတုကထာယ အာဂတတန္တိ အပ္ပမတ္တိကာဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

由语词之义了知阿毗达摩后，为了依论典篇章来阐明，故说“由论典篇章”等。“尚余数个问答节”之义是：指那些未出现于《法心分别》(Dhammahadayavibhaṅga)、却以《法心分别》的言说方式出现于《大法心》(Mahādhammahadaya)的剩余问答节。“已摄于此”是说“无有新说”。“仅余少量教说”之意涵是：指那些未出现于《法心分别》而出现于《大法心》的教说，即是关于地等(pathavīādīnaṃ)在《大界论》(Mahādhātukathā)、《色蕴》(Rūpakaṇḍa)、《界分别》(Dhātuvibhaṅga)等中的详说；以及那些未出现于《界论》(Dhātukathā)而出现于《大界论》的《界论》详说。此等教说甚为少量。

ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘သာဝကဘာသိတတ္တာ ဆဍ္ဍေထ န’’န္တိ, တံ ဗုဒ္ဓဘာသိတဘာဝဒဿနေန ပဋိသေဓေတုံ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. စတူသု ပဉှေသူတိ ‘‘ဥပလဗ္ဘတိ နုပလဗ္ဘတီ’’တိ ပဋိညာယ ဂဟိတာယ ပဋိက္ခေပဂဟဏတ္ထံ ‘‘ယော သစ္စိကဋ္ဌော’’တိ ဝုတ္တံ သစ္စိကဋ္ဌံ နိဿယံ ကတွာ ဥပါဒါယ ပဝတ္တာ ဒွေပိ ပဉ္စကာ ဧကော ပဉှော, ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ သရီရံ သဗ္ဗံ ဝါ ဒေသံ ဥပါဒါယ ပဝတ္တာ ဧကော, ‘‘သဗ္ဗဒါ’’တိ ကာလမုပါဒါယ ဧကော, ‘‘သဗ္ဗေသူ’’တိ ယဒိ ခန္ဓာယတနာဒယော ဂဟိတာ, တေ ဥပါဒါယ ပဝတ္တာ, အထ ပန ‘‘ယော သစ္စိကဋ္ဌော သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ’’တိ ဧတေဟိ န ကောစိ သစ္စိကဋ္ဌော ဒေသော ကာလော ဝါ အဂ္ဂဟိတော အတ္ထိ, တေ ပန သာမညဝသေန ဂဟေတွာ အနုယောဂေါ ကတော, န ဘေဒဝသေနာတိ ဘေဒဝသေန ဂဟေတွာ အနုယုဉ္ဇိတုံ ‘‘သဗ္ဗေသူ’’တိ ဝုတ္တာ သစ္စိကဋ္ဌဒေသကာလပ္ပဒေသေ ဥပါဒါယ စ ပဝတ္တာ ဧကောတိ ဧတေသု စတူသု. ဒွိန္နံ ပဉ္စကာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ…ပေ… မိစ္ဆာ’’တိ ဧကံ, ‘‘ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတိ…ပေ… မိစ္ဆာ’’တိ (ကထာ. ၁၈) ဧကံ, ‘‘တွံ စေ ပန မညသိ…ပေ… ဣဒံ တေ မိစ္ဆာ’’တိ (ကထာ. ၃) ဧကံ, ‘‘ဧသေ စေ ဒုန္နိဂ္ဂဟိတေ…ပေ… ဣဒံ တေ မိစ္ဆာ’’တိ ဧကံ, ‘‘န ဟေဝံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ, တေန ဟိ ယံ နိဂ္ဂဏှာသိ…ပေ… သုကတာ ပဋိပါဒနာ’’တိ (ကထာ. ၁၀) ဧကန္တိ ဧဝံ နိဂ္ဂဟကရဏံ, ပဋိကမ္မကရဏံ, နိဂ္ဂဟဿ သုနိဂ္ဂဟဘာဝံ ဣစ္ဆတော ပဋိညာဌပနေန ပဋိကမ္မဝေဌနံ, ပဋိကမ္မဿ ဒုပ္ပဋိကမ္မဘာဝံ ဣစ္ဆတော တံနိဒဿနေန နိဂ္ဂဟဿ ဒုန္နိဂ္ဂဟဘာဝဒဿနေန နိဂ္ဂဟနိဗ္ဗေဌနံ, အနိဂ္ဂဟဘာဝါရောပနာဒိနာ ဆေဒေါတိ အယံ ဧကော ပဉ္စကော, ယော အဋ္ဌကထာယံ အနုလောမပဉ္စကပဋိကမ္မစတုက္ကနိဂ္ဂဟစတုက္ကဥပနယနစတုက္ကနိဂမနစတုက္က နာမေဟိ သကဝါဒိပုဗ္ဗပက္ခေ အနုလောမပစ္စနီကပဉ္စကောတိ ဝုတ္တော, ပရဝါဒိပုဗ္ဗပက္ခေ စ ဧဝမေဝ ပစ္စနီယာနုလောမပဉ္စကောတိ ဝုတ္တော. ဧဝံ ဒွေ ပဉ္စကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သေသပဉှေသုပီတိ အဋ္ဌ ပဉ္စကာ အဋ္ဌမုခါ ဝါဒယုတ္တီတိ [Pg.15] ဝုတ္တာ. ယုတ္တီတိ ဥပါယော, ဝါဒဿ ယုတ္တိ ဝါဒယုတ္တိ, ဝါဒပ္ပဝတ္တနဿ ဥပါယောတိ အတ္ထော.

至于所说“不应因是声闻所说而舍弃”，为驳斥其仅为声闻所说之见，并显示其为佛语，故说“诚然，正等觉者……”等。关于四个问题：第一问，是基于“胜义(saccikaṭṭha)”而起的两个五法组，此二者合为一问；第二问，是基于“一切处(sabbattha)”（即整个身体或所有地方）而起；第三问，是基于“一切时(sabbadā)”（即时间）而起；第四问，是基于“于一切法中(sabbesu)”（即蕴、处等）而起。又，若说“胜义、一切处、一切时”，实无任何胜义的处所或时间未被含摄，此是以总相提问，而非以别相。为以别相提问，故说“于一切法中”，此问是基于胜义的处所与时间之部分而起。此即四问。关于“两种五法组”：此中，“补特伽罗(puggala)存在……乃至……是邪见”为一；“补特伽罗不存在……乃至……是邪见”为一；“你若认为……乃至……此于你为邪见”为一；“若此难诘难……乃至……此于你为邪见”为一；“不应如是诘难，然你所诘难者……乃至……善巧引导”为一。如是，此为一五法组，包含：诘难、反诘、为使诘难善立而确立自宗以遮破反诘、为使反诘难立而显示诘难亦难立以解开诘难、以非诘难等方式作结。此五法组，在义注(aṭṭhakathā)中，于己方前设中，以顺五法、反诘四法、诘难四法、引导四法、结论四法之名，被称为顺逆五法组；于他方前设中，则同样被称为逆顺五法组。应如是了知此二五法组。其他问题亦复如是，故说有八种五法组或八面论法。“论法(yutti)”即方法，“论议之法”为“论法”，意为进行论议的方法。

အနုလောမပစ္စနီကပဉ္စကေ အာဒိနိဂ္ဂဟံ ဒဿေတွာ ပစ္စနီယာနုလောမပဉ္စကေ စ အာဒိနိဂ္ဂဟမေဝ ဒဿေတွာ မာတိကံ ဒီပေတုံ ‘‘သာ ပနေသာ’’တိအာဒိမာဟ. ပုဂ္ဂလောတိ အတ္တာ သတ္တော ဇီဝေါ. ဥပလဗ္ဘတီတိ ပညာယ ဥပဂန္တွာ လဗ္ဘတိ. သစ္စိကဋ္ဌပရမဋ္ဌေနာတိ မာယာမရီစိအာဒယော ဝိယ နာဘူတာကာရေန, အနုဿဝါဒီဟိ ဂဟေတဗ္ဗာ ဝိယ န အနုတ္တမတ္ထဘာဝေန, အထ ခေါ ဘူတေန ဥတ္တမတ္ထဘာဝေန ဥပလဗ္ဘတီတိ ပုစ္ဆတိ. ဣတရော တာဒိသံ ဣစ္ဆန္တော ပဋိဇာနာတိ. ပုန ယော သစ္စိကဋ္ဌပရမဋ္ဌေန ဥပလဗ္ဘတိ, သော သစ္စိကဋ္ဌပရမဋ္ဌတော အညော တဒါဓာရော, အညတြ ဝါ တေဟိ, တေသံ ဝါ အာဓာရဘူတော, အနညော ဝါ တတော ရုပ္ပနာဒိသဘာဝတော သပ္ပစ္စယာဒိသဘာဝတော ဝါ ဥပလဗ္ဘမာနော အာပဇ္ဇတီတိ အနုယုဉ္ဇတိ ‘‘ယော သစ္စိကဋ္ဌော…ပေ… ပရမဋ္ဌေနာ’’တိ. ဣတရော ပုဂ္ဂလဿ ရူပါဒီဟိ အညတ္တံ အနညတ္တဉ္စ အနိစ္ဆန္တော ‘‘န ဟေဝ’’န္တိ ပဋိက္ခိပတိ. ပုန သကဝါဒီ ပဋိညာယ ဧကတ္တာပန္နံ အပ္ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ ပဋိက္ခိပတီတိ ကတွာ နိဂ္ဂဟံ အာရောပေန္တော အာဟ ‘‘အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟ’’န္တိ. ‘‘ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတီ’’တိ ပုဋ္ဌော သကဝါဒီ ပုဂ္ဂလဒိဋ္ဌိံ ပဋိသေဓေန္တော ‘‘အာမန္တာ’’တိ ပဋိဇာနာတိ. ပုန ဣတရော ယော သစ္စိကဋ္ဌေန နုပလဗ္ဘတိ ပုဂ္ဂလော, သော သစ္စိကဋ္ဌပရမဋ္ဌတော အညော ဝါ အနညော ဝါ နုပလဗ္ဘတီတိ အာပဇ္ဇတိ အညဿ ပကာရဿ အဘာဝါတိ အနုယုဉ္ဇတိ ‘‘ယော သစ္စိကဋ္ဌော…ပေ… ပရမဋ္ဌေနာ’’တိ. ယသ္မာ ပန ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ နုပလဗ္ဘတိ, တသ္မာ တဿ အညတ္တာနညတ္တာနုယောဂေါ အနနုယောဂေါ ပုဂ္ဂလလဒ္ဓိံ ပဋိသေဓေန္တဿ အနာပဇ္ဇနတောတိ ‘‘န ဟေဝ’’န္တိ ပဋိက္ခိပတိ. ဣတရော ပဋိညာယ အာပဇ္ဇနလေသမေဝ ပဿန္တော အဝိပရီတံ အတ္ထံ အသမ္ဗုဇ္ဈန္တောယေဝ နိဂ္ဂဟံ အာရောပေတိ ‘‘အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟ’’န္တိ.

在顺逆五法中显示初难，在逆顺五法中也显示初难之后，为了阐明论母而说“然此……”等。所谓“补特伽罗(puggala)”，即我、有情、命者。所谓“可得”，即以慧而得。所谓“以真实义、胜义”，是提问：其可得，不像幻、阳焰等以非有之相，不像由听闻等所取以非最上义，而是以真实、最上义而可得吗？对方欲如此，故予以承认。再者，追问：“彼以真实义、胜义而可得者，是异于其所依的（蕴等），或离于彼等，或为彼等之所依，或不异于那正被了知为具有变坏等自性或有缘等自性的彼等吗？所谓真实……乃至……以胜义。”对方不欲补特伽罗与色等为异或不异，故以“并非如此”而驳斥。其后，己论者认为对方已承诺，不应驳斥而驳斥，故加以论难说：“当知此难！”当被问“补特伽罗不可得吗？”时，己论者为否定补特伽罗见，故承诺说：“是的。”再者，对方追问：“彼以真实义、胜义不可得之补特伽罗，是以异或不异而不可得吗？因无他类而成立。所谓真实……乃至……以胜义。”然而，因为补特伽罗是全然不可得的，所以对他作异或不异的追问是不当的追问。对于否定补特伽罗论者而言，此过失不成立，故以“并非如此”而驳斥。对方只见承诺所引致的些微过失，不解无颠倒之义，便加以论难说：“当知此难！”

ဣတီတိ ယံ ဒိသွာ မာတိကာ ဌပိတာ, ဧဝံ ဒေသိတတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ယထာ ကိန္တိ ယေန ပကာရေန ဗုဒ္ဓဘာသိတံ နာမ ဇာတံ, တံ နိဒဿနံ ကိန္တိ အတ္ထော. ယတောနိဒါနန္တိ ယံကာရဏာ ဆအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနာဒိနိဒါနန္တိ အတ္ထော. ပပဉ္စသညာသင်္ခါတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိပပဉ္စသမ္ပယုတ္တာ သညာကောဋ္ဌာသာ. သမုဒါစရန္တီတိ အဇ္ဈာစရန္တိ. ဧတ္ထ စေတိ ဧတေသု အာယတနာဒီသု တဏှာမာနဒိဋ္ဌီဟိ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ အဘိဝဒိတဗ္ဗံ အဇ္ဈောသိတဗ္ဗဉ္စ နတ္ထိ စေ[Pg.16]. နနု နတ္ထိယေဝ, ကသ္မာ ‘‘နတ္ထိ စေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? သစ္စံ နတ္ထိ, အပ္ပဟီနာဘိနန္ဒနာဘိဝဒနဇ္ဈောသာနာနံ ပန ပုထုဇ္ဇနာနံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗာဒိပ္ပကာရာနိ အာယတနာဒီနိ ဟောန္တီတိ တေသံ န သက္ကာ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ဝတ္တုံ, ပဟီနာဘိနန္ဒနာဒီနံ ပန သဗ္ဗထာ နတ္ထီတိ ‘‘နတ္ထိ စေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသေဝန္တောတိ အဘိနန္ဒနာဒီနံ နတ္ထိဘာဝကရော မဂ္ဂေါ တပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဘူတံ ဖလံ ဝါ ရာဂါနုသယာဒီနံ အန္တော အဝသာနံ, အပ္ပဝတ္တီတိ အတ္ထော.

“如是”是说，见此而安立论母，其意为“如是说故”。“云何”是说，以何方式而成为佛语，其义为例示“云何”。“以何为缘”是说，以何为因，其义为以六内外处等为缘。“戏论想类”是说，与爱、慢、见戏论相应的想的部分。“生起”是说，它们现行。而“于此”是说，于此等处中，若无由爱、慢、见所应欢喜、所应称说及所应执取之事。难道不是确实没有吗？为何说“若无”呢？诚然没有，但对未断欢喜、称说、执取的凡夫而言，处等仍是其欢喜等的对象，故对他们不能说“没有”；而对已断欢喜等者而言，则完全没有，故说“若无”。“此为终”是说，令欢喜等不存在的道，或已止息的果，是贪随眠等的终点、终结，其义为不转起。

ဇာနံ ဇာနာတီတိ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဇာနိတဗ္ဗံ ဇာနာတိ. န ဟိ ပဒေသဉာဏဝါ ဇာနိတဗ္ဗံ သဗ္ဗံ ဇာနာတီတိ. ပဿံ ပဿတီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုပညာစက္ခုဓမ္မစက္ခုဗုဒ္ဓစက္ခုသမန္တစက္ခုသင်္ခါတေဟိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ ပဿိတဗ္ဗံ ပဿတိ. အထ ဝါ ဇာနံ ဇာနာတီတိ ယထာ အညေ သဝိပလ္လာသာ ကာမရူပပရိညာဝါဒိနော ဇာနန္တာပိ ဝိပလ္လာသဝသေန ဇာနန္တိ, န ဧဝံ ဘဂဝါ, ဘဂဝါ ပန ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ ဇာနန္တော ဇာနာတိယေဝ, ဒိဋ္ဌိဒဿနဿ စ အဘာဝါ ပဿန္တော ပဿတိယေဝါတိ အတ္ထော. စက္ခုဘူတောတိ ပညာစက္ခုမယတ္တာ သတ္တေသု စ တဒုပ္ပာဒနတော လောကဿ စက္ခုဘူတော. ဉာဏဘူတောတိ ဧတဿ စ ဧဝမေဝ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဓမ္မာ ဗောဓိပက္ခိယာ. ဗြဟ္မာ မဂ္ဂေါ, တေဟိ ဥပ္ပန္နတ္တာ လောကဿ စ တဒုပ္ပာဒနတော တဗ္ဘူတော. ဝတ္တာတိ စတုသစ္စဓမ္မေ ဝဒတီတိ ဝတ္တာ. ပဝတ္တာတိ စိရံ သစ္စပ္ပဋိဝေဓံ ပဝတ္တေန္တော ဝဒတီတိ ပဝတ္တာ. အတ္ထဿ နိန္နေတာတိ အတ္ထံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒဿေတာ, ပရမတ္ထံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ပါပယိတာ. အမတဿ ဒါတာတိ အမတသစ္ဆိကိရိယံ သတ္တေသု ဥပ္ပာဒေန္တော အမတံ ဒဒါတီတိ အမတဿ ဒါတာ. ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ တဒါယတ္တဘာဝတော ဓမ္မဿာမီ. သုဝဏ္ဏာလိင်္ဂန္တိ သုဝဏ္ဏမယံ အာလိင်္ဂံ ခုဒ္ဒကမုဒိင်္ဂံ. သုပုပ္ဖိတသတပတ္တပဒုမမိဝ သဿိရိကံ သသောဘံ သုပုပ္ဖိတသတပတ္တသဿိရိကံ.

“知而知”是说，以一切知智知所应知，具少分智者实不能知一切所应知。“见而见”是说，以天眼、慧眼、法眼、佛眼、普眼此五眼见所应见。或者，“知而知”是说，不像其他有颠倒的主张遍知欲、色界者，虽知而因颠倒而知，世尊则不然；世尊因已断颠倒，故知即是知，且因无邪见之见，故见即是见。“已成眼者”是说，因由慧眼所成，且能于众生中令之生起，故为世间之眼。“已成智者”，其义亦应如是知。“法”即菩提分法。“梵”即道；因由彼等（菩提分法与道）而生，且能令世间生起道，故成为梵。“说者”是说，宣说四圣谛法者。“转者”是说，长时转起圣谛之觉悟而说者。“义的引导者”是说，抉择并开示其义者，或引导至胜义涅槃者。“不死的施予者”是说，于众生中令生起不死之现证而施予不死者。“法主”是说，因菩提分法依彼而立。“金鼓”是说，金制的小鼓。“如盛开百瓣莲之祥瑞”是说，如盛开的百瓣莲花，具祥瑞、具庄严。

အနုမောဒိတကာလတော ပဋ္ဌာယ…ပေ… ဗုဒ္ဓဘာသိတံ နာမ ဇာတန္တိ ဧတေန အနုမောဒနာ ဗုဒ္ဓဘာသိတဘာဝဿ ကာရဏန္တိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဝိယ ဒိဿတိ, ဧဝဉ္စ သတိ ကထာဝတ္ထုဿ ဗုဒ္ဓဘာသိတဘာဝေါ န သိယာ အနနုမောဒိတတ္တာ, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – ‘‘မဟာကစ္စာယနော ဧဝံ ဝိဘဇိဿတီ’’တိ ဒိသွာ ဘဂဝါ မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ဝိဟာရံ ပဝိဋ္ဌော, တထေဝ စ ထေရော ဘဂဝတာ ဒိန္နနယေန ဌပိတမာတိကာယ ဝိဘဇီတိ ဗုဒ္ဓဘာသိတံ နာမ ဇာတံ, တံ ပန အနုမောဒနာယ ပါကဋံ ဇာတန္တိ ဧတမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ဧဝံ သတ္ထာရာ…ပေ… နာမ ဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ.

“从随喜之时起……乃至……名为佛语已生”，由此，似乎是说“随喜是成为佛语之因”此义。若尔，《论事》(Kathāvatthu)则因未被随喜而不成其为佛语。故于此应如是知其义：世尊见“摩诃迦旃延(Mahākaccāyana)将如是分别”，授与论母后进入精舍；长老亦如是，以世尊所授之理，分别所安立的论母，故成为佛语。然彼由随喜而变得显明。针对此义而说：“如是由导师……乃至……名为已生。”

ဣဒါနိ [Pg.17] ပါဠိယာ သန္နိဝေသံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဓမ္မသင်္ဂဏီပကရဏေ’’တိအာဒိမာဟ. ကာမာဝစရကုသလတော အဋ္ဌာတိ ကာမာဝစရကုသလေ စတ္တာရော ခန္ဓေ ဂဟေတွာ တတော အဋ္ဌ စိတ္တာနိ ဥဒ္ဓရတိ. ပဌမာ ဝိဘတ္တီတိပိ ဝဒန္တိ. ဧကူနနဝုတိ စိတ္တာနီတိ ယတ္ထ ဧတာနိ စိတ္တာနိ ဝိဘတ္တာနိ, တေ ပါဠိပ္ပဒေသာ ‘‘ဧကူနနဝုတိ စိတ္တာနီ’’တိ ဝုတ္တာ. တေသဉ္စ သမုဒါယော စိတ္တဝိဘတ္တိ, တသ္မာ ဥပပန္နမေတံ ‘‘ဧကူနနဝုတိ စိတ္တာနိ စိတ္တဝိဘတ္တီ’’တိ. မာတိကဉ္စ ဥဒ္ဒိသိတွာ တတ္ထ ဧကေကံ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ယသ္မာ စိတ္တာနိ ဝိဘတ္တာနိ, တသ္မာ မာတိကာပိ စိတ္တဝိဘတ္တိအန္တောဂဓာယေဝါတိ စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍံ မာတိကာပဒဘာဇနီယဝသေန ဒုဝိဓန္တိ ဣဒမ္ပိ ဝစနံ ယုဇ္ဇတိ.

今为显示圣典之次第，而说“于彼《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)中”等。“从欲界善法有八”是说，于欲界善法中取四蕴，从中抉出八心。亦有说为第一分别。“八十九心”是说，分别此等心之处，彼等圣典文句被称为“八十九心”。彼等之集合为心分别，故“八十九心即心分别”此说成立。又因举示论母，从中抉出每一句而分别诸心，故论母亦摄于心分别中。因此，“心生品(Cittuppādakaṇḍa)依论母句分别而有二种”此说亦合理。

မူလတောတိ ‘‘တီဏိ ကုသလမူလာနီ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၉၈၅) ကုသလာဒီနံ မူလဝသေန သင်္ခိပိတွာ ဝစနံ. ‘‘ဝေဒနာက္ခန္ဓော’’တိအာဒိနာ ခန္ဓတော. ‘‘ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒိနာ ဒွါရတော. ‘‘သုခဘူမိယံ ကာမာဝစရေ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၉၈၈) ဘူမိတော. အတ္ထောတိ ဟေတုဖလံ. ဓမ္မောတိ ဟေတု. ‘‘တီဏိ ကုသလမူလာနိ တီဏိ အကုသလမူလာနီ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၉၈၅-၉၈၆) ဟေတုဝသေန သင်္ဂဟော ဓမ္မတော နိက္ခေပေါ. ‘‘တံသမ္ပယုတ္တော, တံသမုဋ္ဌာနာ တဒေကဋ္ဌာ စ ကိလေသာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၉၈၅-၉၈၆) ဟေတုဖလဝသေန သင်္ဂဟော အတ္ထတော နိက္ခေပေါ. အထ ဝါ ဓမ္မောတိ ဘာသိတော. အတ္ထောတိ ဘာသိတတ္ထော. ‘‘တယော ကုသလဟေတူ’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၅၉) ဓမ္မော. ‘‘တတ္ထ ကတမေ တယော ကုသလဟေတူ အလောဘော’’တိအာဒိ (ဓ. သ. ၁၀၆၀) အတ္ထော, သော စ ဓမ္မော. ‘‘တတ္ထ ကတမော အလောဘော’’တိအာဒိ (ဓ. သ. ၁၀၆၁) အတ္ထောတိ ဧဝံ အတ္ထဓမ္မဝသေန နိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. နာမတောတိ ‘‘တီဏိ ကုသလမူလာနီ’’တိ ဝုတ္တဓမ္မာနံ အလောဘောတိအာဒိနာမဝသေန. လိင်္ဂတောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌဿ ဧကဿေဝ ဓမ္မဿ ‘‘အလောဘော အလုဗ္ဘနာ အလုဗ္ဘိတတ္တ’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၀၆၁) ပုရိသာဒိလိင်္ဂဝသေန နိက္ခေပေါ.

“从根”是说，以“三善根”等（法集论985）文句，依根的方式总摄善等。“从蕴”是说，以“受蕴”等。“从门”是说，以“身业”等。“从地”是说，以“于欲界乐地”等（法集论988）。“义”即因果，“法”即因。以“三善根、三不善根”等（法集论985-986）依因的方式总摄，是“从法安立”。以“与彼相应、彼所生起、与彼同一处所的诸烦恼”等（法集论985-986）依因果的方式总摄，是“从义安立”。或者，“法”即所说，“义”即所说之义。“三善因”（法集论1059）是法；“于彼，何为三善因？无贪……”等（法集论1060）是义，而此亦是法；“于彼，何为无贪？”等（法集论1061）是义。应如是知依义、法的方式安立。“从名”是说，对“三善根”中所说诸法，依“无贪”等名的方式。“从性”是说，对所举示的同一法，依“无贪（阳性）、不贪（阴性）、不贪性（中性）”（法集论1061）等男女等性的方式安立。

ဂဏနစာရန္တိ ဂဏနပ္ပဝတ္တိံ. သမာနေန္တီတိ သမာနံ ကရောန္တိ ပူရေန္တိ, တထာ သမာနေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထာပိ. ‘‘ဝိဇ္ဇာဘာဂိနော အဝိဇ္ဇာဘာဂိနော’’တိ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၁၀၁) ဧဝမာဒီသု ဧတ္ထ ဝိညာတေသု အာဘိဓမ္မိကတ္ထေရာ သုတ္တန္တံ သုဏန္တာ စိန္တေန္တာ စ သုတ္တန္တေသု ‘‘ဝိဇ္ဇာဘာဂိနော’’တိအာဒီသု အာဂတေသု အတ္ထဿ ဝိညာတတ္တာ န ကိလမန္တီတိ ဧတမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အာဘိဓမ္မိကတ္ထေရာနံ…ပေ… အကိလမတ္ထံ ဌပိတာ’’တိ.

“计数法”即计数之进行。“令等同”是说，使相等、使圆满；于“应令等同”处亦然。于“明分、无明分”（法集论·双论母101）等处，当阿毗达摩诸长老于此了知后，在听闻、思惟经教时，若经中出现“明分”等词，因其义已为所知，故不感疲劳。针对此义而说：“为阿毗达摩诸长老……乃至……为不疲劳而安立。”

အနမတဂ္ဂေါတိ [Pg.18] အညာတဂ္ဂေါ. ခန္ဓန္တရန္တိ ခန္ဓနာနတ္တံ, ခန္ဓမေဝ ဝါ. ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ သဏှံ, သုခုမာယ ပညာယ ဂဟေတဗ္ဗတော သုခုမဉ္စ ဓမ္မံ သဏှသုခုမဓမ္မံ. ဗလဝတာ ဉာဏဝေဂေန ပဝတ္တတ္တာ ဗလဝတော ဉာဏဝေဂဿ နိမိတ္တဘာဝတော စ ဗလဝံ. ဂမ္ဘီရမေဝ ဂမ္ဘီရဂတံ, ဂမ္ဘီရာနိ ဝါ ဂတာနိ ဂမနာနိ ဧတဿ သန္တီတိ ဂမ္ဘီရဂတံ. ယထာနုပုဗ္ဗန္တိ ယထာနုပုဗ္ဗေန. နိခိလေနာတိ နိရဝသေသေန ဒေသိတံ, ပဉ္စခိလရဟိတေန ဝါ ဘဂဝတာ ဒေသိတံ. ရူပဂတံဝါတိ ဟတ္ထဂတံ ရူပံ ဝိယ စက္ခုနာ. ‘‘ပဋိဝေဓဉာဏေန သမန္တပဋ္ဌာနံ ယော ပဿတိ, သော အတ္ထေဝ, နော နတ္ထီ’’တိ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ထေရော ဝဒတီတိ.

“无始(Anamataggo)”即是不可知其始。“蕴之间(Khandhantara)”即是蕴的种种差别，或就是蕴本身。因难以执取故为“微细”，因须以精妙的智慧才能领会故为“微妙”，是微细微妙之法。因以强大的智慧之力而转起，且作为强大智慧之力的所缘，故为“有力”。“已入甚深(gambhīragata)”即是已入甚深，或于此有甚深的趣向，故为“已入甚深”。“次第(Yathānupubba)”即是依照次第。“无余(Nikhilena)”即是无所遗余地开示，或由离五种心荒的世尊所开示。“如色入手(Rūpagataṃ)”即如已入于手中的色，犹如眼见。“‘以通达智见一切处者，他确实存在，并非不存在。’长老是就自己而说。”

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေ အာဂတေသု ဧကာဓိကေသု အဋ္ဌသု ကိလေသသတေသု အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတာနိ အပနေတွာ သေသာ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော စ ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နဘာဝေန ဒိဂုဏိတာနိ ဒိယဍ္ဎကိလေသသဟဿာနိ ဒသာဓိကာနိ ဟောန္တိ, အပ္ပကံ ပန ဦနမဓိကံ ဝါ န ဂဏနူပဂံ ဟောတီတိ ‘‘ဒိယဍ္ဎကိလေသသဟဿ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣတရေသံ အတီတာဒိဘာဝါမသနာ အဂ္ဂဟဏံ ခေပနေ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

在《小事分别》(Khuddakavatthuvibhaṅga)中所来的百八烦恼中，除去一百零八种渴爱行之后，剩余的六十二种见，以已生和未生而加倍，成了一千五百一十种烦恼。然而，少量的增减不入于计算，故说为“一千五百烦恼”。对于其余不触及过去等状态者，应视为舍置不取。

မေစကပဋာတိ နီလနိဘာ ပဋာ. စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝဏ္ဏဓာတူတိ စိတ္တပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနာ ဝဏ္ဏဓာတူတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ကသ္မာ? န ဟိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ ဗဟိ နိဂစ္ဆတီတိ, စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပပရမ္ပရာယ အာဂတတ္တာ ပန ဧဝံ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝဏ္ဏဓာတူတိ ဧတ္ထ ပစ္စယဥတုသဒ္ဒါနံ လောပံ ကတွာ သောယေဝ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော အတ္ထော သုဝဏ္ဏတာ သုဿရတာ ဝိယ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘သုဿရတာ’’တိ ဥပါဒိန္နကာဓိကာရေ အာဂတံ, န စ သဒ္ဒေါ ဥပါဒိန္နကော အတ္ထိ, တသ္မာ ဥပါဒိန္နကရူပဩဋ္ဌတာလုအာဒိနိဿယတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ, ဧဝမေတ္ထာပိ စိတ္တပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝဏ္ဏဓာတူ’’တိ ဝဒတိ.

“青黑衣(Mecakapaṭā)”即是青黑色的衣。“心生显色界(Cittasamuṭṭhānā vaṇṇadhātu)”之义应取为“心缘时节生显色界(cittapaccayautusamuṭṭhānā vaṇṇadhātu)”。为什么？因为心生色(cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ)不会去到外面，而是由于心生色之流转相续而来，故如是说。或者，在“心生显色界”一语中，省略了“缘(paccaya)”与“时节(utu)”二词，其义犹如前述的“金色(suvaṇṇatā)”与“妙音(sussaratā)”。于此，“妙音”一词出现于“业生(upādinnaka)”的章节中，但声音并非业生的，而是因其依止于唇(oṭṭha)、腭(tālu)等业生色(upādinnakarūpa)，故如是说。同样地，于此也是就“心缘时节生”而说“心生显色界”。

ကာယသက္ခိန္တိ ပစ္စက္ခံ. ဒန္တာဝရဏန္တိ ဩဋ္ဌဒွယံ. မုခါဒါနန္တိ မုခဝိဝရံ. သိလိဋ္ဌန္တိ သံဂတံ သုသဏ္ဌိတံ. သရေ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာတိ ‘‘ဓမ္မော ဧသော ဝုစ္စတီ’’တိ ဓမ္မဿရဝသေန နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ, န ကိလေသာနုဗျဉ္ဇနဝသေန. ဧကပ္ပဟာရေနာတိ ဧတ္ထ ပဟာရောတိ ဒိဝသဿ တတိယော ဘာဂေါ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ သန္တေတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမဂ္ဂဟေတွာ ဝါစနာမဂ္ဂဿ ထေရပ္ပဘဝတ္တဝစနမေဝ ဂဟေတွာ တေန ပုရိမဝစနဉ္စ ပဋိက္ခိပန္တော စောဒေတိ.

“身证(Kāyasakkhin)”即是亲证(paccakkhaṃ)。“齿障(Dantāvaraṇa)”即是双唇(oṭṭhadvayaṃ)。“口门(Mukhādāna)”即是口之开处(mukhavivaraṃ)。“紧密(Siliṭṭha)”即是会合(saṃgataṃ)、善安住(susaṇṭhitaṃ)。“于声取相(Sare nimittaṃ gahetvā)”即是“此法被说”，如此依循法音(dhammassara)之相而取，而非依循烦恼的随相(kilesānubyañjana)。“以一击(Ekappahārena)”中，“击(pahāro)”是指一日的第三分。“既然如此(Evaṃ sante)”，即不取先前所说之道，而只取“读诵之道源于长老”此说，并以此驳斥前说而诘难。

တေနေတမေတဿာတိ [Pg.19] ဝိနယဿ. အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒိဘေဒေတိ ယော တံ သုတ္တံ သဇ္ဈာယတိ သုဏာတိ ဝါစေတိ စိန္တေတိ ဒေသေတိ, သုတ္တေန သင်္ဂဟိတော သီလာဒိအတ္ထော တဿပိ ဟောတိ, တေန ပရဿ သာဓေတဗ္ဗတော ပရဿပိ ဟောတီတိ တဒုဘယံ တံ သုတ္တံ သူစေတိ ဒီပေတိ. တထာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထေ လောကိယလောကုတ္တရတ္ထေတိ ဧဝမာဒိဘေဒေ အတ္ထေ အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ဂဏှာတိ. အတ္ထသဒ္ဒေါ စာယံ ဟိတပရိယာယဝစနံ, န ဘာသိတတ္ထဝစနံ. ယဒိ သိယာ, သုတ္တံ အတ္တနောပိ ဘာသိတတ္ထံ သူစေတိ ပရသုတ္တဿပီတိ အယမတ္ထော သိယာ, သုတ္တေန စ ယော အတ္ထော ပကာသိတော, သော တဿေဝ ဟောတီတိ န တေန ပရတ္ထော သူစိတော ဟောတိ, တေန စ သူစေတဗ္ဗဿ ပရတ္ထဿ နိဝတ္တေတဗ္ဗဿ အဘာဝါ အတ္တဂ္ဂဟဏံ န ကတ္တဗ္ဗံ, အတ္တတ္ထပရတ္ထဝိနိမုတ္တဿ ဘာသိတတ္ထဿ အဘာဝါ အာဒိဂ္ဂဟဏဉ္စ န ကတ္တဗ္ဗံ, တသ္မာ ယထာဝုတ္တဿ အတ္ထဿ သုတ္တေ အသမ္ဘဝတော သုတ္တာဓာရဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အတ္တတ္ထပရတ္ထာ ဝုတ္တာ.

此即是律的。关于“自利、他利等差别”：若有人读诵、听闻、讽诵、思惟、开示该经，则为经所含摄的戒等义利也为他所有；又因其能成就他人，故也为他人所有。如此，该经指示、阐明此二者。同样地，现法、后世、世间、出世间等义，以“等”字摄集此等差别义。“义”(attha)一词是“利益”(hita)的同义语，而非“所说义”(bhāsitattha)。若是后者，则其义会成为：经也指示自己的所说义，也指示其他经的所说义。然而，由经所阐明之义，仅属该经自身，故不指示他经之义。既然无有应被指示的“他（经之）义”，那么“自”(atta-)的用法便不成立；又因无有自（经之）义与他（经之）义以外的所说义，故“等”(ādi-)的用法亦不成立。是故，此种对“义”的解释于经中不可能成立，乃是依于持经的补特伽罗(puggala)而说自利、他利。

အထ ဝါ သုတ္တံ အနပေက္ခိတွာ ယေ အတ္တတ္ထာဒယောပိ အတ္ထပ္ပဘေဒါ ဝုတ္တာ နိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ. ၆၉; စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅) ‘‘အတ္တတ္ထော ပရတ္ထော ဥဘယတ္ထော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော အတ္ထော သမ္ပရာယိကော အတ္ထော ဥတ္တာနော အတ္ထော ဂမ္ဘီရော အတ္ထော ဂုဠှော အတ္ထော ပဋိစ္ဆန္နော အတ္ထော နေယျော အတ္ထော နီတော အတ္ထော အနဝဇ္ဇော အတ္ထော နိက္ကိလေသော အတ္ထော ဝေါဒါနော အတ္ထော ပရမတ္ထော အတ္ထော’’တိ, တေ သုတ္တံ သူစေတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ‘‘အတ္တနာ စ အပ္ပိစ္ဆော ဟောတီ’’တိ အတ္တတ္ထံ, ‘‘အပ္ပိစ္ဆကထဉ္စ ပရေသံ ကတ္တာ ဟောတီ’’တိ ပရတ္ထံ သူစေတီတိ. ဧဝံ ‘‘အတ္တနာ စ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိအာဒိသုတ္တာနိ (အ. နိ. ၄.၉၉) ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ဝိနယာဘိဓမ္မေဟိ စ ဝိသေသေတွာ သုတ္တသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော, တသ္မာ ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသပ္ပဝတ္တာယ ဒေသနာယ အတ္တဟိတပရဟိတာဒီနိ သာတိသယံ ပကာသိတာနိ ဟောန္တိ, န အာဏာဓမ္မသဘာဝဝသပ္ပဝတ္တာယာတိ ဣဒမေဝ ‘‘အတ္ထာနံ သူစနတော သုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

或者，不依于经，而在《义释》(Niddesa)中所说的“自利、他利、俱利、现法利、后世利、浅显利、甚深利、秘密利、覆藏利、应引导利、已引导利、无过失利、无烦恼利、清净利、第一义利”等义之差别，经指示此等，此即其义。或者，“自己是少欲者”指示自利，“为他说少欲语”指示他利。如是，“自己远离杀生”等经（《增支部》4.99）应作连结。并且应区别于律、论而了知经之义。是故，由随顺所化有情之意乐而转起的教说，自利、他利等被卓越地阐明，而非由随顺教令及法之自性而转起者。正是此，被称为“因指示诸义，故为经”。

သုတ္တေ စ အာဏာဓမ္မသဘာဝါ ဝေနေယျဇ္ဈာသယံ အနုဝတ္တန္တိ, န ဝိနယာဘိဓမ္မေသု ဝိယ ဝေနေယျဇ္ဈာသယော အာဏာဓမ္မသဘာဝေ အနုဝတ္တတိ, တသ္မာ ဝေနေယျာနံ ဧကန္တဟိတပဋိလာဘသံဝတ္တနိကာ သုတ္တန္တဒေသနာ ဟောတီတိ ‘‘သုဝုတ္တာ စေတ္ထ အတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပသဝတီတိ ဖလတိ[Pg.20]. ‘‘သုတ္တာဏာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ပကာသေတုံ ‘‘သုဋ္ဌု စ နေ တာယတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒိဝိဓာနေသု စ သုတ္တဿ ပမာဏဘာဝေါ တေသဉ္စ သင်္ဂါဟကတ္တံ ယောဇေတဗ္ဗံ, တဒတ္ထပ္ပကာသနေ ပဓာနတ္တာ သုတ္တဿ ဣတရေဟိ ဝိသေသနဉ္စ. ဧတန္တိ ‘‘အတ္ထာနံ သူစနတော’’တိအာဒိကံ အတ္ထဝစနံ. ဧတဿာတိ သုတ္တဿ.

在经中，教令及法之自性随顺于所化有情的意乐，而不像在律、论中，是所化有情的意乐随顺于教令及法之自性。是故，经藏的教说能导致所化有情获得决定的利益，故说“于此义理善被说”等。“产生”(pasavati)即是结果实(phalati)。为阐明“善守护”(suttāṇa)之义，故说“且善守护彼等”。在自利、他利等施设中，应连结经的权威性及其对彼等的含摄性，以及因其在阐明彼等义理上为主，故经区别于其他（二藏）。“此”即是“因指示诸义”等义句。“此者”即是经。

အဘိက္ကမန္တီတိ ဧတ္ထ အဘိ-သဒ္ဒေါ ကမနဿ ဝုဒ္ဓိဘာဝံ အတိရေကတ္တံ ဒီပေတိ. အဘိက္ကန္တေနာတိ စ ဧတ္ထ ကန္တိယာ အဓိကတ္တံ ဝိသေသဘာဝန္တိ ယုတ္တံ ကိရိယာဝိသေသကတ္တာ ဥပသဂ္ဂဿ. အဘိညာတာ, အဘိရာဇာ, အဘိဝိနယေတိ ဧတ္ထ လက္ခဏပူဇိတပရိစ္ဆိန္နေသု ရတ္တိအာဒီသု အဘိ-သဒ္ဒေါ ဝတ္တတီတိ ကထမေတံ ယုဇ္ဇေယျာတိ? လက္ခဏကရဏဉာဏပူဇနပရိစ္ဆေဒကိရိယာဒီပနတော တာဟိ စ ကိရိယာဟိ ရတ္တိရာဇဝိနယာနံ ယုတ္တတ္တာ. ဘာဝနာဖရဏဝုဒ္ဓီဟိ ဝုဒ္ဓိမန္တော. အာရမ္မဏာဒီဟီတိ အာရမ္မဏသမ္ပယုတ္တကမ္မဒွါရပဋိပဒါဒီဟိ. အဝိသိဋ္ဌန္တိ အညမညဝိသိဋ္ဌေသု ဝိနယသုတ္တန္တာဘိဓမ္မေသု အဝိသိဋ္ဌံ သမာနံ ပိဋကသဒ္ဒန္တိ အတ္ထော. ယထာဝုတ္တေနေဝါတိ ‘‘ဧဝံ ဒုဝိဓတ္ထေနာ’’တိအာဒိနာ နယေန.

于“前进”(abhikkamanti)中，“abhi”一词显示前进的增长与超越。于“已前进”(abhikkantena)中，（“abhi”）作为修饰动词的前缀，表示行走的优越与殊胜，故为适当。于“已知”(abhiññātā)、“王中之王”(abhirājā)、“上律”(abhivinaye)等词中，“abhi”一词用于标识、尊敬、限定等义，然则如何适用于“夜”(ratti)等词？因其能显示作标记、智、尊敬、限定等行为，且此等行为与夜、王、律相应故。以修习、遍满、增长而为有增长者。“所缘等”即是所缘、相应、业、门、行道等。“无差别”之义为：于相互有别的律、经、论中，“藏”一词是无差别、相同的。“如前所说”即依“如是二义”等理趣。

ကထေတဗ္ဗာနံ အတ္ထာနံ ဒေသကာယတ္တေန အာဏာဒိဝိဓိနာ အတိသဇ္ဇနံ ပဗောဓနံ ဒေသနာ. သာသိတဗ္ဗပုဂ္ဂလဂတေန ယထာပရာဓာဒိနာ သာသိတဗ္ဗဘာဝေန အနုသာသနံ ဝိနယနံ သာသနံ. ကထေတဗ္ဗဿ သံဝရာသံဝရာဒိနော အတ္ထဿ ကထနံ ဝစနပဋိဗဒ္ဓကရဏံ ကထာ. ဘေဒ-သဒ္ဒေါ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ဒေသနာဘေဒံ သာသနဘေဒံ ကထာဘေဒဉ္စ ယထာရဟံ ပရိဒီပယေ’’တိ. ဘေဒန္တိ နာနတ္တံ, နာနာကရဏန္တိ အတ္ထော. သိက္ခာ စ ပဟာနာနိ စ ဂမ္ဘီရဘာဝေါ စ သိက္ခာပဟာနဂမ္ဘီရဘာဝံ, တဉ္စ ပရိဒီပယေ. ယန္တိ ပရိယတ္တိအာဒိံ. ယထာတိ ဥပါရမ္ဘာဒိဟေတု ပရိယာပုဏနာဒိပ္ပကာရေဟိ.

以教示者的身份，通过教令等方法，对当说之义强力地敦促、唤醒，是为“教说”(desanā)。针对当教诫之人，依其过失等应被教诫之相，而教诫、调伏，是为“教诫”(sāsana)。对当说的律仪、非律仪等义的叙说，即令其与言说相关联，是为“论议”(kathā)。“差别”(bheda)一词应各别连结，即“应如其所宜地开显教说差别、教诫差别与论议差别”。“差别”即是种种性，使其各别的意思。学、断与甚深性，即“学、断、甚深性”，也应开显。所应开显者，即教理等。“如”即是以呵责等为因，以遍学等方式。

တီသုပိ စေတေသု ဧတေ ဓမ္မတ္ထဒေသနာပဋိဝေဓာတိ ဧတ္ထ တန္တိအတ္ထော တန္တိဒေသနာ တန္တိအတ္ထပဋိဝေဓော စ တန္တိဝိသယာ ဟောန္တီတိ ဝိနယပိဋကာဒီနံ အတ္ထဒေသနာပဋိဝေဓာဓာရဘာဝေါ ယုတ္တော, ပိဋကာနိ ပန တန္တိယောယေဝါတိ ဓမ္မာဓာရဘာဝေါ ကထံ ယုဇ္ဇေယျာတိ? တန္တိသမုဒါယဿ အဝယဝတန္တိယာ အာဓာရဘာဝတော, ဓမ္မာဒီနဉ္စ ဒုက္ခောဂါဟဘာဝတော တေဟိ ဝိနယာဒယော ဂမ္ဘီရာတိ ဝိနယာဒီနဉ္စ စတုဗ္ဗိဓော ဂမ္ဘီရဘာဝေါ ဝုတ္တော, တသ္မာ ‘‘ဓမ္မာဒယော ဧဝ ဒုက္ခောဂါဟတ္တာ ဂမ္ဘီရာ, န [Pg.21] ဝိနယာဒယော’’တိ န စောဒေတဗ္ဗမေတံ. တတ္ထ ပဋိဝေဓဿ ဒုက္ကရဘာဝတော ဓမ္မတ္ထာနံ, ဒေသနာဉာဏဿ ဒုက္ကရဘာဝတော ဒေသနာယ စ ဒုက္ခောဂါဟဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဋိဝေဓဿ ပန ဥပ္ပာဒေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ တဗ္ဗိသယဉာဏုပ္ပတ္တိယာ စ ဒုက္ကရဘာဝတော ဒုက္ခောဂါဟတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

在此三藏中，就法、义、教说、通达而言：于此，圣教之义、圣教之教说、圣教之义的通达，皆以圣教为所缘，故律藏等作为义、教说、通达之所依是合理的。但藏本身即是圣教，如何能作为法之所依呢？由于圣教之总集为其部分圣教之所依故；又因法等难以深入，故律等亦因此而甚深，且已说律等有四种甚深性。是故，不应诘难说：“唯法等因其难深入故为甚深，非律等。”于此，应知法与义之难深入，是因通达之难为；教说之难深入，是因教说智之难为。又，通达之难深入，应知是因其不能被生起，以及对其所缘之智的生起为难故。

ဟေတုမှိ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါတိ ဧတေန ဝစနတ္ထေန ဓမ္မဿ ဟေတုဘာဝေါ ကထံ ဉာတဗ္ဗောတိ? ‘‘ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတဿ သမာသပဒဿ အဝယဝပဒတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဟေတုမှိ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘ဓမ္မေ ပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ဓမ္မေ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဟေတုမှီ’’တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတဿ စ အတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဉာဏ’’န္တိ, တသ္မာ ဟေတုဓမ္မသဒ္ဒါ ဧကတ္ထာ ဉာဏပဋိသမ္ဘိဒါသဒ္ဒါ စာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တေန သာဓိတော ဓမ္မဿ ဟေတုဘာဝေါ. အတ္ထဿ ဟေတုဖလဘာဝေါ စ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာဓမ္မန္တိ ဧတ္ထ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ဟေတုံ ဟေတုဖလဉ္စ သဗ္ဗံ ဂဏှာတိ. သဘာဝဝါစကော ဟေသ, န ပရိယတ္တိဟေတုဘာဝဝါစကော, တသ္မာ ယထာဓမ္မန္တိ ယော ယော အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာဒိဓမ္မော, တသ္မိံ တသ္မိန္တိ အတ္ထော. ဓမ္မာဘိလာပေါတိ အတ္ထဗျဉ္ဇနကော အဝိပရီတာဘိလာပေါ. ဧတေန ‘‘တတြ ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ (ဝိဘ. ၇၁၈-၇၂၀) ဧတ္ထ ဝုတ္တဓမ္မနိရုတ္တိံ ဒဿေတိ. အနုလောမာဒိဝသေန ဝါ ကထနန္တိ ဧတေန တဿာ ဓမ္မနိရုတ္တိယာ အဘိလာပံ ကထနံ တဿ ဝစနဿ ပဝတ္တနံ ဒဿေတိ. အဓိပ္ပာယောတိ ဧတေန ‘‘ဒေသနာတိ ပညတ္တီ’’တိ ဧတံ ဝစနံ ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န တဗ္ဗိနိမုတ္တံ ပညတ္တိံ သန္ဓာယာတိ ဒဿေတိ.

“于因中之智为法无碍解（dhammapaṭisambhidā）”，通过此语，如何了知法作为因的性质呢？因为这是为了显示“法无碍解”此复合词的组成词之义，故说“于因中之智”。在此“于法之无碍解”中，为了显示“于法”之义而说“于因中”；为了显示“无碍解”之义而说“智”。是故，此显示了“因”与“法”二词同义，“智”与“无碍解”二词同义，由此论证了法作为因的性质。义的因果性也应如是了知。于“如其法（yathādhammaṃ）”中，“法（dhamma）”一词含摄因与因之果。此乃自性之说，非教理为因之说。因此，“如其法”意指，对于无明、行等每一个法。法的言说（dhammābhilāpo），即义与文不颠倒的言说。此句显示了《分别论》（Vibh 718-720）中所说的“于彼处，于法之言辞表达中的智慧，即是辞无碍解”一句中的法之言辞（dhammanirutti）。“或以随顺等方式言说”，此句显示了对该法之言辞的表达，即该言语的运作。“意趣”，此显示了“教示即是施设”此语是针对法之言辞表达而说，并非针对离此以外的施设而说。

သော စ လောကိယလောကုတ္တရောတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ အဘိသမယံ ယေန ပကာရေန အဘိသမေတိ, ယဉ္စ အဘိသမေတိ, ယော စ တဿ သဘာဝေါ, တေဟိ ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘ဝိသယတော အသမ္မောဟတော စ အတ္ထာဒိအနုရူပံ ဓမ္မာဒီသု အဝဗောဓော’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဟိ ဝိသယတော အတ္ထာဒိအနုရူပံ ဓမ္မာဒီသု အဝဗောဓော အဝိဇ္ဇာဒိဓမ္မသင်္ခါရာဒိအတ္ထတဒုဘယပညာပနာရမ္မဏော လောကိယော အဘိသမယော. အသမ္မောဟတော အတ္ထာဒိအနုရူပံ ဓမ္မာဒီသု အဝဗောဓော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏော မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တော ယထာဝုတ္တဓမ္မတ္ထပညတ္တီသု သမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနော လောကုတ္တရော အဘိသမယောတိ. အဘိသမယတော အညမ္ပိ ပဋိဝေဓတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘တေသံ တေသံ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ပဋိဝေဓနံ [Pg.22] ပဋိဝေဓော’’တိ ဣမိနာ ဟိ ဝစနတ္ထေန အဘိသမယော, ပဋိဝိဇ္ဈီယတီတိ ပဋိဝေဓောတိ ဣမိနာ တံတံရူပါဒိဓမ္မာနံ အဝိပရီတသဘာဝေါ စ ပဋိဝေဓောတိ ယုဇ္ဇတိ.

彼所说的通达(abhisamaya)是世间与出世间的。为了阐明是以何种方式通达、通达什么、及其自性为何，故说：“从所缘与不迷惑而言，是对法等随顺于义等的了悟”。于此，从所缘而言，对法等随顺于义等的了悟，即是以无明等法、行等义、以及对此二者的施设(paññatti)为所缘，此为世间通达。从不迷惑而言，对法等随顺于义等的了悟，即是以涅槃(nibbāna)为所缘、与道相应、能摧毁对如前所述的法、义、施设的迷惑，此为出世间通达。为了显示通达之外的证悟(paṭivedha)之义，故说“于彼彼”等。由“彻见(paṭivedhanaṃ)即是证悟(paṭivedho)”此语之义，（此种）证悟即是通达；由“因其被彻见，故为证悟”此语，可知色等诸法的不颠倒自性亦是证悟，此为恰当。

ယထာဝုတ္တေဟိ ဓမ္မာဒီဟိ ပိဋကာနံ ဂမ္ဘီရဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဒါနိ ယသ္မာ ဧတေသု ပိဋကေသူ’’တိအာဒိမာဟ. ယော စေတ္ထာတိ ဧတေသု တံတံပိဋကဂတေသု ဓမ္မာဒီသု ယော ပဋိဝေဓော ဧတေသု စ ပိဋကေသု တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ယော အဝိပရီတသဘာဝေါတိ ယောဇေတဗ္ဗော. ဒုက္ခောဂါဟတာ စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယံ ပနေတ္ထ ဝိသေသော ‘‘အဝိပရီတသဘာဝသင်္ခါတော ပဋိဝေဓော ဒုဗ္ဗိညေယျတာယ ဧဝ ဒုက္ခောဂါဟော’’တိ.

为了以如前所述的法等显示三藏的甚深性，故说“如今，因为于此等藏中”等语。“于此中者”应连结为：于此等各藏所含的法等中的证悟，以及于此等藏中彼彼诸法的不颠倒自性。难通达性(Dukkhogāhatā)也应以所说之理了知。此中差别在于：名为不颠倒自性的证悟，正因其难以了知，故其本身即是难通达。

ယန္တိ ပရိယတ္တိဒုဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အတ္ထန္တိ ဘာသိတတ္ထံ ပယောဇနတ္ထဉ္စ. န ဥပပရိက္ခန္တီတိ န ဝိစာရေန္တိ. န နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ နိဇ္ဈာနပညံ န ခမန္တိ, နိဇ္ဈာယိတွာ ပညာယ ဒိသွာ ရောစေတွာ န ဂဟေတဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣတီတိ ဧဝံ ဧတာယ ပရိယတ္တိယာ ဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသာ အတ္တနော ဥပရိ ပရေဟိ အာရောပိတဝါဒဿ နိဂ္ဂဟဿ ပမောက္ခပ္ပယောဇနာ ဟုတွာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ. ဝါဒပ္ပမောက္ခောတိ ဝါ နိန္ဒာပမောက္ခော. ယဿ စတ္ထာယာတိ ယဿ စ သီလာဒိပရိပူရဏဿ အနုပါဒါဝိမောက္ခဿ ဝါ အတ္ထာယ. ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တီတိ ဉာယေန ပရိယာပုဏန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. အဿာတိ အဿ ဓမ္မဿ. နာနုဘောန္တီတိ န ဝိန္ဒန္တိ. တေသံ တေ ဓမ္မာ ဒုဂ္ဂဟိတတ္တာ ဥပါရမ္ဘမာနဒပ္ပမက္ခပလာသာဒိဟေတုဘာဝေန ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ. ဘဏ္ဍာဂါရေ နိယုတ္တော ဘဏ္ဍာဂါရိကော, ဘဏ္ဍာဂါရိကော ဝိယာတိ ဘဏ္ဍာဂါရိကော, ဓမ္မရတနာနုပါလကော. အညံ အတ္ထံ အနပေက္ခိတွာ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿေဝ သတော ပရိယတ္တိ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိ.

“所学”（yaṃ）是针对错误地执取教理（pariyatti）而说。“义”是指所说之义与目标之义。“不审察”即不考察。“不乐于审察”即不乐于审察之慧，其意趣是：经由智慧审察见到后，不予认可，认为不应接受。“如是”，即他们为了从辩论解脱（vādappamokkha）的利益而学习法，是为了从他人加于自身的责难中解脱。或“辩论解脱”即“免于责难”。“以及为了何种目的”，即为了圆满戒等或为了无取著解脱（anupādāvimokkha）之目的。“学习法”，意即如理学习。“彼”即彼法。“不感受”即不获得（其果）。彼等之法因被错误执取，成为呵责、慢、憍、覆、恼（upārambha-māna-dappa-makkha-palāsa）等之因，于长夜中导向不利与痛苦。被任命于库藏者为库藏看守者，如库藏看守者，即守护法宝者。不顾其他意义，仅作为库藏看守者而学习，即是库藏看守者式的学习。

တာသံယေဝါတိ အဝဓာရဏံ ပါပုဏိတဗ္ဗာနံ ဆဠဘိညာစတုပဋိသမ္ဘိဒါနံ ဝိနယေ ပဘေဒဝစနာဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍေ ဟိ တိဿော ဝိဇ္ဇာဝ ဝိဘတ္တာတိ. ဒုတိယေ တာသံယေဝါတိ အဝဓာရဏံ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ အပေက္ခိတွာ ကတံ, န တိဿော ဝိဇ္ဇာ. တာ ဟိ ဆသု အဘိညာသု အန္တောဂဓာတိ သုတ္တေ ဝိဘတ္တာယေဝါတိ. ဉတွာ သင်္ဂယှမာနန္တိ ယောဇနာ. တေသန္တိ တေသံ ပိဋကာနံ. သဗ္ဗမ္ပီတိ သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ.

“唯彼等”此限定语，是针对应被证得的六神通（chaḷabhiññā）与四无碍解（catupaṭisambhidā）而说，因于律藏中未说其差别。于维兰迦品（Verañjakaṇḍa）中，仅分别了三明（tisso vijjā）。第二次说“唯彼等”此限定语，是针对四无碍解而作，非指三明。因为彼（三明）已包含于六神通中，故在经中已被分别。应连结为“知而结集”。“彼等”即彼等三藏。“一切”即一切佛语。

အတ္ထာနုလောမနာမတော အနုလောမိကော. အနုလောမိကတ္တံယေဝ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ကသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧကနိကာယမ္ပီတိ ဧကသမူဟမ္ပိ. ပေါဏိကာ [Pg.23] စ စိက္ခလ္လိကာ စ ခတ္တိယာ, တေသံ နိဝါသော ပေါဏိကနိကာယော စိက္ခလ္လိကနိကာယော စ. ဧဝံ ဓမ္မက္ခန္ဓတော စတုရာသီတိ ဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿာနီတိ ဗုဒ္ဓဝစနပိဋကာဒီနိ နိဋ္ဌာပေတွာ အနေကစ္ဆရိယပါတုဘာဝပဋိမဏ္ဍိတာယ သင်္ဂီတိယာ ပဌမဗုဒ္ဓဝစနာဒိကော သဗ္ဗော ဝုတ္တပ္ပဘေဒေါ အညောပိ ဥဒ္ဒါနသင်္ဂဟာဒိဘေဒေါ သင်္ဂီတိယာ ဉာယတီတိ ဧတဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဧဝမေတံ သဗ္ဗမ္ပီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. အယံ အဘိဓမ္မော ပိဋကတော အဘိဓမ္မပိဋကန္တိအာဒိနာ ပိဋကာဒိဘာဝဒဿနေနေဝ မဇ္ဈိမဗုဒ္ဓဝစနဘာဝေါ တထာဂတဿ စ အာဒိတော အာဘိဓမ္မိကဘာဝေါ ဒဿိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

以随顺于义之名而为随顺（anulomika）。为了阐明其随顺性，故说“何故”等语。即使一个部派（nikāya），也即一个群体。玻尼迦（Poṇikā）与奇卡利迦（Cikkhallikā）是刹帝利，其住处即玻尼迦部（Poṇikanikāya）与奇卡利迦部（Cikkhallikanikāya）。如是，从法蕴而言，作为八万四千法蕴的佛语、三藏等已经确立。为了显示在以众多神变庄严的结集中，从最初佛语等一切已说的分类，以及其他如摄颂等差别，皆可于结集中了知，故开始说“如是，此一切”等语。此阿毗达摩（Abhidhamma），由“从藏而言为阿毗达摩藏”等，通过显示其为藏等，即显示了其作为中分佛语的性质，以及如来从初即是阿毗达摩论师（ābhidhammika）的性质，当如是了知。

ဧတ္ထ သိယာ ‘‘ယဒိ တထာဂတဘာသိတဘာဝေါ အဘိဓမ္မဿ သိဒ္ဓေါ သိယာ, မဇ္ဈိမဗုဒ္ဓဝစနဘာဝေါ စ သိဒ္ဓေါ ဘဝေယျ, သော ဧဝ စ န သိဒ္ဓေါ’’တိ တဿ ဝိနယာဒီဟိ ဗုဒ္ဓဘာသိတဘာဝံ သာဓေတုံ ဝတ္ထုံ ဒဿေန္တော ‘‘တံ ဓာရယန္တေသု ဘိက္ခူသူ’’တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗသာမယိကပရိသာယာတိ သဗ္ဗနိကာယိကပရိသာယ ပဉ္စပိ နိကာယေ ပရိယာပုဏန္တိယာ. န ဥဂ္ဂဟိတန္တိ သကလဿ ဝိနယပိဋကဿ အနုဂ္ဂဟိတတ္တာ အာဟ. ဝိနယမတ္တံ ဥဂ္ဂဟိတန္တိ ဝိဘင်္ဂဒွယဿ ဥဂ္ဂဟိတတ္တာ အာဟ. ဝိနယံ အဝိဝဏ္ဏေတုကာမတာယ ‘‘အဘိဓမ္မံ ပရိယာပုဏဿူ’’တိ ဘဏန္တဿ အနာပတ္တိံ, အဘိဓမ္မေ အနောကာသကတံ ဘိက္ခုံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိယာ ပါစိတ္တိယဉ္စ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ အဘိဓမ္မဿ ဗုဒ္ဓဘာသိတဘာဝေါ ဒီပိတော ဗုဒ္ဓဘာသိတေဟိ သုတ္တာဒီဟိသဟ ဝစနတော, ဗာဟိရကဘာသိတေသု စ ဤဒိသဿ ဝစနဿ အဘာဝါ.

于此，可能会说：“若阿毗达摩是如来所说得以成立，则其作为中分佛语也应成立，然此事尚未成立。”为了以律等证明其为佛陀所说，（论主）举事而说“于受持彼的比丘们中”等语。“于一切时众中”即于遍学五部的一切部派众中。说“未学”，是因未学得全部律藏。说“仅学律”，是因学了二分别。世尊说，因不欲毁谤律，故说“你当学习阿毗达摩”者无犯；又说，向不熟悉阿毗达摩的比丘提问者犯波逸提。世尊以此阐明了阿毗达摩是佛所说，因其与佛所说的经等同列，且于外道所说中无此等言说。

ဣတောပိ ဗလဝတရံ အာဘိဓမ္မိကဿ သာဓုကာရဒါနေန ဝိစိကိစ္ဆာဝိစ္ဆေဒဿ ကတတ္တာ. ကမ္မတော အညံ ကမ္မံ ကမ္မန္တရံ, တံ ကာမာဝစရာဒိံ ရူပါဝစရာဒိဘာဝေန, ကဏှဝိပါကာဒိံ သုက္ကဝိပါကာဒိဘာဝေန ကထေန္တော အာလောဠေတိ.

比此更强有力，是因通过对阿毗达摩师给予“善哉”，已断除了疑惑。若有人宣说“业间”——即从业到另一业——将欲界业等说成色界业等，将黑异熟等说成白异熟等，他便搅乱了义理。

ဇိနစက္ကေတိ ဇိနသာသနေ. ဝိသံဝါဒေတီတိ ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ. ဘေဒကရဝတ္ထူသု ဧကသ္မိန္တိ ‘‘ဘာသိတံ လပိတံ တထာဂတေန အဘာသိတံ အလပိတံ တထာဂတေနာတိ ဒီပေတီ’’တိ ဧကသ္မိံ သန္ဒိဿတိ. ဥတ္တရိပိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗော…ပေ… န အညေသံ ဝိသယော…ပေ… နိဒါနကိစ္စံ နာမ နတ္ထီတိ အပါကဋာနံ ကာလဒေသဒေသကပရိသာနံ ပါကဋဘာဝကရဏတ္ထံ တဒုပဒေသသဟိတေန နိဒါနေန ဘဝိတဗ္ဗံ, အညေသံ အဝိသယတ္တာ ဒေသကော ပါကဋော, ဩက္ကန္တိကာလာဒီနံ ပါကဋတ္တာ ကာလော စ, ဒေဝလောကေ ဒေသိတဘာဝဿ ပါကဋတ္တာ ဒေသပရိသာ စ ပါကဋာတိ ကိံ နိဒါနကိစ္စံ သိယာတိ.

“于胜者轮中”即于胜者教中。“欺瞒”即“欺骗”。于导致分裂的诸事中，可见于其一，即“（他）开示：如来所说为非如来所说，如来所言为非如来所言”。其余亦应如是宣说……非他人之境……无所谓“序言的作用”。为使不显明的时间、地点、说法者、会众变得显明，必须要有包含其教导的序言。但因非他人之境，故说法者是显明的；因入胎时等是显明的，故时间是显明的；因在天界说法是显明的，故地点与会众亦是显明的。因此，能有什么序言的作用呢？

ယတ္ထ [Pg.24] ခန္ဓာဒယော နိပ္ပဒေသေန ဝိဘတ္တာ, သော အဘိဓမ္မော နာမ, တသ္မာ တဿ နိဒါနေန ခန္ဓာဒီနံ နိပ္ပဒေသတောပိ ပဋိဝိဒ္ဓဋ္ဌာနေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယေန ထေရော ‘‘မဟာဗောဓိနိဒါနော အဘိဓမ္မော’’တိ ဒဿေတိ. ‘‘သော ဧဝံ ပဇာနာမိ သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၁၂) နယေန ပစ္စယာဒီဟိ ဝေဒနံ ဥပပရိက္ခန္တော ခန္ဓာဒိပဒေသာနံ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒီနံ ဝသေန ဝိဟာသိ. ဓမ္မေတိ ကုသလာဒိအရဏန္တေ.

凡蕴等被详尽分别之处，即名阿毗达摩(abhidhamma)。因此，长老意谓其序言亦应是被通达之处，即使蕴等已被详尽分析，故开示：“阿毗达摩以大菩提为序言”。如《相应部》（Saṃ. Ni. 5.12）所说：“我如是了知：以正见为缘亦有感受”等，他以此理，通过缘等审查感受，安住于以受蕴等方式分析蕴等部分。“于法”，即于善等乃至无诤。

ဓမ္မံ ပရိဝတ္တေန္တောတိ သာဋ္ဌကထံ ပါဠိံ ပရိဝတ္တေန္တော ဧတံ ပရဝါဒီစောဒနံ ပတွာ ‘‘အယံ ပရဝါဒီ’’တိအာဒိမာဟ. အမှာဒိသေသု နိဒါနံ ဇာနန္တေသု ပဋိသရဏေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု အပ္ပဋိသရဏော အရညေ ကန္ဒန္တော ဝိယ နိဒါနသဗ္ဘာဝေ သက္ခိဘူတေသုပိ အမှေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု အသက္ခိကံ အဍ္ဍံ ကရောန္တော ဝိယ ဟောတိ, နိဒါနဿ အတ္ထိဘာဝမ္ပိ န ဇာနာတိ, နနု ဧတံ နိဒါနန္တိ ကထေန္တော ဧဝမာဟ. ဧကမေဝါတိ ဒေသနာနိဒါနမေဝ အဇ္ဈာသယာနုရူပေန ဒေသိတတ္တာ. ဒွေ နိဒါနာနီတိ အဓိဂန္တဗ္ဗဒေသေတဗ္ဗဓမ္မာနုရူပေန ဒေသိတတ္တာ. အဘိဓမ္မာဓိဂမဿ မူလံ အဓိဂမံ နိဒေတီတိ အဓိဂမနိဒါနံ. ဗောဓိအဘိနီဟာရသဒ္ဓါယာတိ ယာယ သဒ္ဓါယ ဒီပင်္ကရဒသဗလဿ သန္တိကေ ဗောဓိယာ စိတ္တံ အဘိနီဟရိ ပဏိဓာနံ အကာသိ.

“转述法者”，即转述含注疏的圣典者。当他遭遇外道责难时，便说“此是外道”等等。在我们这些知晓因缘、堪为依止者存在时，他就像在荒野中哭泣的无依者；即使我们这些因缘实有的见证者存在，他也好像在作无见证的主张，甚至不知道因缘的存在。他这样说：“难道这不是因缘吗？”所谓“唯一因缘”，是指说法因缘本身是按照意乐而宣说的。所谓“二种因缘”，是指说法是根据所应证悟和所应宣说的法而说的。指示了证悟阿毗达摩(Abhidhamma)的根本之证悟，故为证悟因缘。所谓“以对菩提决愿之信”，是指以那样的信，在燃灯(Dīpaṅkara)十力佛面前，他为菩提引导其心，立下誓愿。

သုမေဓကထာဝဏ္ဏနာ

善慧故事释义

စတုရော စ အသင်္ခိယေတိ (ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၂.၁-၂) ဥဒ္ဓံ အာရောဟနဝသေန အတိက္ကမိတွာ အမရံ နာမ နဂရံ အဟောသီတိ ဝစနသေသယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ဒသဟီတိ ဟတ္ထိအဿရထဘေရီသင်္ခမုဒိင်္ဂဝီဏာဂီတသမ္မတာဠေဟိ ‘‘အသ္နာထ ပိဝထ ခါဒထာ’’တိ ဒသမေန သဒ္ဒေန. တေ ပန ဧကဒေသေန ဒဿေတုံ ‘‘ဟတ္ထိသဒ္ဒ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဟတ္ထိသဒ္ဒန္တိ ကရဏတ္ထေ ဥပယောဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘေရီသင်္ခရထာနဉ္စ သဒ္ဒေဟိ အဝိဝိတ္တန္တိ ဝါ ဃောသိတန္တိ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဟတ္ထိသဒ္ဒန္တိ ဝါ ဟတ္ထိသဒ္ဒဝန္တံ နဂရံ. ခါဒထ ပိဝထ စေဝါတိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဉာတတ္ထတ္တာ အပ္ပယုတ္တော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

“于四阿僧祇”（《佛种姓经注》2.1-2），应补足文句，其义为“超越了上升之道后，有一座名为‘不死’(Amara)的城市”。“以十种”是指以象声、马声、车声、大鼓声、螺声、小鼓声、琴声、歌声、钹声，以及第十种声音“请沐浴、请饮用、请食用”。此处只说“象声”等，是为了部分地显示它们。“以象声”，应被理解为工具格的用法。或者应连接为“以大鼓、螺、车之声而不寂静”或“而喧嚣”。或者“象声”是指有象声的城市。在“请食用、请饮用”中，“如是”（iti）一词因其义自明，故应被视为省略。

သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နံ ဥယျာနပေါက္ခရဏီအာဒိသမ္ပန္နတ္တာ. လက္ခဏေတိ ဣတ္ထိလက္ခဏေ ပုရိသလက္ခဏေ စ. ဣတိဟာသေတိ ပေါရာဏေ. သဓမ္မေတိ အတ္တနော တေဝိဇ္ဇဓမ္မေ စ ယညဝိဓိအာဒိကေ စ. ပါရမိန္တိ ပါရဉာဏံ ပါရာဓိဂမံ ဂတော. စိန္တေသဟန္တိ စိန္တေသိံ အဟံ သုမေဓဘူတောတိ သတ္ထာ ဝဒတိ. အတ္ထိ [Pg.25] ဟေဟိတီတိ သော ဝိဇ္ဇမာနော ဘဝိဿတိ. န ဟေတုယေတိ အဘဝိတုံ. ဧဝမေဝါတိ ဧဝမေဝံ. န ဂဝေသတီတိ န ဂန္တုံ ဧသတိ န ဣစ္ဆတိ နာနုဂစ္ဆတိ ဝါ. ဓောဝေတိ ဓောဝန္တေ. သေရီတိ သာယတ္တိကော. သယံဝသီတိ သဝသော. မဟာစောရသမော ဝိယာတိ ကာယသာရာဂဝသေန ဒုစ္စရိတာနေသနေဟိ ကုသလဘဏ္ဍစ္ဆေဒနာ. နာထာတိ နာထဝန္တော. ပဉ္စဒေါသဝိဝဇ္ဇိတန္တိ ဧဝမာဒိကဿ အတ္ထော ကေသုစိ အဋ္ဌကထာပေါတ္ထကေသု လိခိတောတိ ကတွာ န ဝက္ခာမ.

“具足一切支分”，因为具足园林、莲池等。“于相”，指于女相与男相。“于传说”，指于古事。“于自法”，指于自己的三明法及祭祀仪式等。“于彼岸”，指已达彼岸智，证得彼岸。“我思惟”，是导师说：“我为善慧(Sumedha)时，曾如是思惟。”“他将有”，指他将会存在。“非为”，指为不存在。“如是”，即如是。“不寻求”，指不去寻求、不欲求或不追随。“洗”，指正在洗时。“自在”，指自主。“自我主宰”，指自己作主。“如大盗”，指因对身体精华的贪著，而以邪寻求来毁坏善业之宝。“有依怙者”，指有保护者。“远离五种过失”等句的意义，因在某些义注(aṭṭhakathā)书中已有记载，故此不述。

သာသနေတိ ဧတ္ထ တာပသသာသနံ ဈာနာဘိညာ စ. ဝသီဘူတဿ သတော. မယိ ဧဝံဘူတေ ဒီပင်္ကရော ဇိနော ဥပ္ပဇ္ဇိ. သောဓေတိ ဇနော. အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနန္တိ ပရိယာယဝစနေဟိ မဂ္ဂမေဝ ဝဒတိ. မာ နံ အက္ကမိတ္ထာတိ ဧတ္ထ နန္တိ ပဒပူရဏမတ္တေ နိပါတော. ဃာတိယာမဟန္တိ ဧတ္ထ စ အ-ဣတိ စ ဟံ-ဣတိ စ နိပါတာ, အဟံ-ဣတိ ဝါ ဧကော နိပါတော သာနုနာသိကော ကတော. အာဟုတီနန္တိ ဒက္ခိဏာဟုတီနံ. မန္တိ မမ, မံ ဝါ အဗြွိ.

“于教法”，在此指苦行者的教法及禅那(jhāna)与神通(abhiññā)。“已得自在者”。“当我如是时，燃灯佛(Dīpaṅkara)出世了”。“净化”，指人们净化道路。“直路与道路”，是以同义词来说明道路。“不要踩它”，此中“naṃ”只是用于满足音节的助词。“我们要击杀”，此中“a”与“haṃ”是助词，或者“ahaṃ”是单个助词，被鼻音化了。“诸供养”，指诸献供。“Manti”，指“我的”，或“对我(maṃ)说”。

ကပ္ပေ အတိက္ကမိတွာ ဝုတ္တေပိ ဗောဓိမှိ မာတာဒိသံကိတ္တနေ သင်္ဂဏှိတုံ ‘‘ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော’’တိအာဒိမာဟ. သုခေနာတိ ဥတ္တမေန သုခေန. အသမောတိ တာပသေဟိ အသမော. အဘိညာသုခတောပိ ဝိသိဋ္ဌံ ဤဒိသံ ဗုဒ္ဓတ္တဗျာကရဏဇံ သုခံ အလဘိံ. ယာတိ ယာနိ နိမိတ္တာနိ. အာဘုဇတီတိ အာဝတ္တတိ. အဘိရဝန္တီတိ သဒ္ဒံ ကရောန္တိ. ဆုဒ္ဓါတိ နိက္ခန္တာ. နုဒ္ဓံသတီတိ န ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတိ. ဥဘယန္တိ ဥဘယဝစနံ. ဓုဝသဿတန္တိ ဧကန္တသဿတံ, အဝိပရီတမေဝါတိ အတ္ထော. အာပန္နသတ္တာနန္တိ ဂဗ္ဘိနီနံ. ယာဝတာဒသ ဒိသာ, တတ္ထ. ဓမ္မဓာတုယာတိ ဓမ္မဓာတုယံ, သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု ဝိစိနာမီတိ အတ္ထော.

即使在超越诸劫后说起菩提时，为了总括对母亲等的称说，他说了“彼世尊的菩提”等等。“以乐”，指以至上之乐。“无与伦比”，指与苦行者无与伦比。我获得了这种由成佛之授记所生的快乐，它甚至胜过神通之乐。“彼等”，指那些预兆。“弯曲”，指回转。“啼鸣”，指发出声音。“被抛出”，指已出去。“不飞起”，指不上去。“两者”，指“两者”这个词。“坚固、恒常”，指绝对恒常，意即“必不相违”。“已受胎的众生”，指孕妇。“十方所及”，指在那里。“于法界”，意即“于法界中，我辨别一切法”。

ယဿ သမ္ပုဏ္ဏော, တံ ဝမတေဝ ဥဒကံ နိဿေသံ. ဧတေတိ ဧကိဿာပိ ဒါနပါရမိတာယ အနေကပ္ပကာရတာယ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ကတော. ပဋိလဂ္ဂိတံ ရက္ခတီတိ ဝစနသေသော, ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဥပယောဂေါ. စတူသု ဘူမီသူတိ ပါတိမောက္ခာဒီသု သံဝရဘူမီသု. အဒွေဇ္ဈမာနသောတိ ကဒါစိ ခမနံ ကဒါစိ အက္ခမနံ, ကဿစိ ခမနံ ကဿစိ အက္ခမနန္တိ ဧဝံ ဒွေဓာဘာဝံ အနာပန္နမာနသော ဟုတွာ. သစ္စဿ ဝီထိ နာမ ဒိဋ္ဌာဒိ စ အဒိဋ္ဌာဒိ စ ယထာဘူတံဝ ဝတ္ထု. အဓိဋ္ဌာနန္တိ ကုသလသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနံ, သမာဒိန္နေသု ကုသလေသု အစလတာ အဓိဋ္ဌာနံ နာမ. ပထဝိယာ ဥပေက္ခနံ နာမ ဝိကာရာနာပတ္တိ. အညတြာတိ အညံ. သဘာဝရသလက္ခဏေတိ ဧတ္ထ ဘာဝေါတိ အဝိပရီတတာ ဝိဇ္ဇမာနတာ, သဟ ဘာဝေန သဘာဝေါ, အဝိပရီတော အတ္တနော ဗောဓိပရိပါစနကိစ္စသင်္ခါတော [Pg.26] ရသော, အနဝဇ္ဇဝတ္ထုပရိစ္စာဂါဒိသင်္ခါတံ လက္ခဏဉ္စ သဘာဝရသလက္ခဏံ, တတော သမ္မသတော. ဓမ္မတေဇေနာတိ ဉာဏတေဇေန. စလတာတိ စလတာယ ကမ္ပနတာယ. သေသီတိ သယိ. မာ ဘာထာတိ မာ ဘာယိတ္ထ. သဗ္ဗီတိယောတိ သဗ္ဗာ ဤတိယော ဥပဒ္ဒဝါ တံ ဝိဝဇ္ဇန္တု.

“其已满者”，即完全吐出其水。“此等”，即使是单一的布施波罗蜜，也因其多样性而用复数来指称。“守护所执持者”是文句的补充，或者是处格的用法。“于四地”，指于波罗提木叉等律仪之地。“心不二者”，指心不陷入二分法，即：时而能忍，时而不能忍；对某人能忍，对某人不能忍。“谛之道”，指如其本然的事物，包括已见与未见等。“决意（adhiṭṭhāna）”，指受持善法的决意；于已受持的善法中不动摇，名为决意。“大地的舍（upekkhana）”，指不变异。“除”，指其他。“自性（sabhāva）、作用（rasa）、相（lakkhaṇa）”，此中“性”指不颠倒性、实有性；与性俱有为“自性”；不颠倒地令自菩提成熟之功能为“作用”；舍离无过失之物等为“相”；此即自性、作用、相，由此而省察。“以法力（dhammateja）”，指以智力（ñāṇateja）。“动摇”，指以摇动、以震动。“你卧”，指你当卧。“勿惧”，指你们不要害怕。“一切灾祸（īti）”，指愿一切灾祸、不幸（upaddava）皆远离他。

သုမေဓကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

善慧故事释义终。

ပဝစ္ဆတီတိ ဒေတိ. ယောဂေနာတိ ဥပါယေန. သမိံသူတိ သန္နိပတိံသု. အပ္ပတ္တမာနသာတိ အပ္ပတ္တအရဟတ္တာ ဘိက္ခူ ဂရဟိတာ ဘဝန္တိ. ရိတ္တာတိ သုညာ အန္တရဟိတာ. သာလကလျာဏီ နာမ ဧကော ရုက္ခော. ဗုဒ္ဓစက္ကဝတ္တိကာလေယေဝ ကိရ ဧကာဟေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

“施与”，指给予。“以方便”，指以方法。“他们聚集”，指他们集合。“心未达者”，指未证阿罗汉果的比丘应受呵责。“空”，指空无、消失。“娑罗善树（Sālakalyāṇī）”是一种树的名字。据说它只在佛陀与转轮王出世的时代，于一日之内生出。

လိင်္ဂသမ္ပတ္တီတိ ပုရိသလိင်္ဂတာ. ဟေတူတိ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိတာ. ဂုဏသမ္ပတ္တီတိ အဘိညာသမာပတ္တိလာဘိတာ. အဓိကာရောတိ ဗုဒ္ဓါနံ သက္ကာရကရဏံ. ဆန္ဒတာတိ ဗုဒ္ဓတ္တပ္ပတ္တိယံ ဆန္ဒသမာယောဂေါ. သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နာတိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ ကတပဏိဓာနာ. ပက္ခိကာတိ ပီဌသပ္ပိကာ. ပဏ္ဍကာတိ ဥဘယလိင်္ဂရဟိတာ. ဗောဓိသတ္တာ စ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိပဌမကပ္ပိကေသု ကာလေသု ဥဘယလိင်္ဂရဟိတာ ဟောန္တိ, န ပန ပဏ္ဍကပရိယာပန္နာတိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိယာပန္နာ န ဘဝန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, ယထာဝုတ္တေသု ဝါ ဒေါသေသု သဗ္ဗေသု ပရိယာပန္နာ န ဘဝန္တိ, ဗောဓိသတ္တေသု ဝါ ပရိယာပန္နာ တဒန္တောဂဓာ, ပရိစ္ဆိန္နသံသာရတ္တာ ဝါ ပရိယာပန္နာ ဗောဓိသတ္တာ ဥဘတောဗျဉ္ဇနပဏ္ဍကာ န ဘဝန္တီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗတ္ထ သုဒ္ဓဂေါစရာ ယသ္မာ, တသ္မာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ န သေဝန္တိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိန္တိ နတ္ထိကာဟေတုကာကိရိယဒိဋ္ဌိံ. ဘဝါဘဝေတိ ခုဒ္ဒကေ စေဝ မဟန္တေ စ ဘဝေ. ဘောဇပုတ္တေတိ လုဒ္ဒကေ. လဂနန္တိ သင်္ဂေါ. အညထာတိ လီနတာ. ဂါမဏ္ဍလာတိ ဂါမဒါရကာ. ရူပန္တိ ဝိပ္ပကာရံ. အယံ တာဝ နိဒါနကထာ ယာယ အဘိဓမ္မဿ ဗုဒ္ဓဘာသိတတာသိဒ္ဓီတိ အတ္ထယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

“相圆满（liṅgasampatti）”，指男性相。“因（hetu）”，指三因结生（tihetukapaṭisandhi）。“德圆满（guṇasampatti）”，指获得神通（abhiññā）与等至（samāpatti）。“服务（adhikāra）”，指对诸佛作奉事。“欲（chandatā）”，指于达成佛果中的意欲相应。“诸支圆满（sabbaṅgasampannā）”，指圆满八支而立誓愿者。“跛者（pakkhika）”，指坐凳爬行者。“黄门”，指无两性者。菩萨在生于梵世间（brahmaloka）初劫（kappa）时，虽无两性，但不入于黄门之类。为示此义，故说“不入于”。或者，他们不入于前述一切过失中；或者，入于菩萨之类，即被含摄于其中；或者，因轮回有限，故入于菩萨之类者，非为两性人或黄门，此是其义。因为他们处处行于清净，故不习邪见。“邪见”，指无有见（natthika）、无因见（ahetuka）、无作见（akiriyadiṭṭhi）。“于种种有（bhavābhava）”，指于小、大诸有。“猎人子（bhojaputta）”，指猎人。“执著（lagana）”，指系著。“异样（aññathā）”，指退缩。“村童（gāmaṇḍala）”，指乡村少年。“色（rūpa）”，指变异。此即因缘说，应如是结合其义：由此证明阿毗达摩是佛所说。

နိဒါနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

因缘说释义终。

၁. စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍံ

1. 心生篇

တိကမာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ

三本母句释义

ဣဒါနိ [Pg.27] ပဋိညာတကထံ ကာတုံ ‘‘ဣဒါနိ ဣတိ မေ…ပေ… ကထနောကာသော သမ္ပတ္တော’’တိအာဒိမာဟ. ဣတော ပဋ္ဌာယာတိ ကုသလဓမ္မပဒတော ပဋ္ဌာယ.

现在，为了开始讲述已承诺的话题，他说了“现在……我……说法的机会已经到来”等。“从这里开始”是指从善法句开始。

၁. သဗ္ဗပဒေဟိ လဒ္ဓနာမောတိ တီသုပိ ပဒေသု ဝေဒနာသဒ္ဒဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ တေန လဒ္ဓနာမော သဗ္ဗပဒေဟိ လဒ္ဓနာမော ဟောတိ. နနု သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာတိ စတ္တာရိ ပဒါနိ, ဧဝံ သေသေသုပီတိ ဒွါဒသေတာနိ ပဒါနိ, န တီဏီတိ ဝေဒနာသဒ္ဒဿ ပဒတ္တယာဝယဝတ္တံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗပဒေဟီ’’တိ ဝုစ္စေယျ, န ယုတ္တံ. ‘‘ဝေဒနာယာ’’တိ ဟိ ဝိသုံ ပဒံ န ကဿစိ ပဒဿ အဝယဝေါ ဟောတိ, နာပိ သုခါဒိပဒဘာဝံ ဘဇတီတိ တေန လဒ္ဓနာမော ကထံ သဗ္ဗပဒေဟိ လဒ္ဓနာမော သိယာတိ? အဓိပ္ပေတပ္ပကာရတ္ထဂမကဿ ပဒသမုဒါယဿ ပဒတ္တာ. ပဇ္ဇတိ အဝဗုဇ္ဈီယတိ ဧတေနာတိ ဟိ ပဒံ, ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ’’တိ ဧတေန စ ပဒသမုဒါယေန ယထာဓိပ္ပေတော အတ္ထော သမတ္တော ဝိညာယတိ, တသ္မာ သော ပဒသမုဒါယော ‘‘ပဒ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဣတရေပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တသ္မာ တေသံ တိဏ္ဏံ သမုဒါယာနံ အဝယဝေန လဒ္ဓနာမော သဗ္ဗပဒေဟိ လဒ္ဓနာမောတိ ယုတ္တော.

1. 所谓“得名于一切句”，是由于在所有三句中都存在“受”一词，因此由它得名者，即为“得名于一切句”。或有质问：“与乐受相应的法”有四个词，其余句亦然，则总共有十二个词，而非三个。若说“得名于一切句”是就“受”一词作为三句之组成部分而言，此说不当。因为“受”(vedanāyā)本身是一个独立的词，不是任何词的组成部分，也不具有“乐”等词的性质，那么由它得名，如何能是“得名于一切句”呢？此乃因为能传达所欲之义的词组，其本身亦为“词”。所谓“词”(pada)，即“人以此达到或了知其义”。通过“与乐受相应的法”这个词组，能完全了知所欲之义，因此该词组亦被称为“词”。其余诸句亦应如是了知。是故，由作为这三个词组之组成部分的词而得名，称为“得名于一切句”，是为恰当。

ဂန္ထတော စ အတ္ထတော စာတိ ဧတ္ထ ဟေတုပဒသဟေတုကပဒါဒီဟိ သမ္ဗန္ဓတ္တာ ဂန္ထတော စ ဟေတုအတ္ထသဟေတုကတ္ထာဒီဟိ သမ္ဗန္ဓတ္တာ အတ္ထတော စ အညမညသမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. သဟေတုကဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုကာ ဟိ ဟေတုဒုကေ ဟေတူဟိ သမ္ဗန္ဓတ္တာ ဟေတုဒုကသမ္ဗန္ဓာ, ဟေတုသဟေတုကဒုကော ဟေတုဒုကသဟေတုကဒုကသမ္ဗန္ဓော ဥဘယေကပဒဝသေန. တထာ ဟေတုဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုကော ဟေတုဒုကဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုကသမ္ဗန္ဓော, နဟေတုသဟေတုကဒုကော ဧကဒွိပဒဝသေန ဟေတုဒုကသဟေတုကဒုကသမ္ဗန္ဓောတိ. ကဏ္ဏိကာ ဝိယာတိ ပုပ္ဖမယကဏ္ဏိကာ ဝိယ. ဃဋာ ဝိယာတိ ပုပ္ဖဟတ္ထကာဒီသု ပုပ္ဖာဒီနံ သမူဟော ဝိယ. ကဏ္ဏိကာဃဋာဒီသု ဟိ ပုပ္ဖာဒီနိ ဝဏ္ဋာဒီဟိ အညမညသမ္ဗန္ဓာနိ ဟောန္တီတိ တထာသမ္ဗန္ဓတာ ဧတေသံ ဒုကာနံ ဝုတ္တာ. ဒုကသာမညတောတိ အညေဟိ ဟေတုဒုကာဒီဟိ ဒုကဝသေန သမာနဘာဝါ. အညေဟီတိ သာရမ္မဏဒုကာဒီဟိ. အသင်္ဂဟိတော ပဒေသော ယေသံ အတ္ထိ, တေ သပ္ပဒေသာ. ယေသံ ပန နတ္ထိ, တေ နိပ္ပဒေသာ.

“从文句上与从意义上”：此处应知其相互关联，即从文句上说，是由于与因句、有因句等相关联；从意义上说，是由于与因义、有因义等相关联。有因-因相应双，因其与因双中的诸因相关联，故为因双关联；因-有因双，以一词而与因双及有因双二者相关联。同样，因-因相应双，与因双及因相应双相关联；非因-有因双，则以一词或二词的方式与因双及有因双相关联。“如花饰”，即如花所制成的花饰。“如花束”，即如花环等中花的聚集。在花饰、花束等中，花朵由花梗等相互连接，这些双法的关联性也是如此被说明的。“由双法之共性”，是指在作为“双法”这一点上，与其他因双等具有共通性。“其他”是指有所缘双等。那些有未被含摄部分的，是“有余法”；那些没有的，是“无余法”。

‘‘ကစ္စိ [Pg.28] နု ဘောတော ကုသလ’’န္တိ ဧဝံ ပုစ္ဆိတမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကတွာ ပုစ္ဆိတုံ ‘‘ကစ္စိ ဘောတော အနာမယ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ကုသလသဒ္ဒေါ အနာမယတ္ထော ဟောတိ. ဗာဟိတိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၆၁) ဘဂဝတော ကာယသမာစာရာဒယော ဝဏ္ဏေန္တေန ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကေန ‘‘ယော ခေါ, မဟာရာဇ, ကာယသမာစာရော အနဝဇ္ဇော’’တိ ကုသလော ကာယသမာစာရော ဝုတ္တော. န ဟိ ဘဂဝတော သုခဝိပါကံ ကမ္မံ အတ္ထီတိ သဗ္ဗသာဝဇ္ဇရဟိတာ ကာယသမာစာရာဒယော ကုသလာတိ ဝုတ္တာ. ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ စ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ‘‘ကုသလာ’’တိ ဝုတ္တာ. တေ စ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တာ န ဧကန္တေန သုခဝိပါကာယေဝါတိ အနဝဇ္ဇတ္ထော ကုသလသဒ္ဒေါ. အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနန္တိ ကုသလသဒ္ဒယောဂေန ဘုမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ, အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ဝါ နာမကိရိယာပယောဇနာဒီသူတိ အတ္ထော. နစ္စဂီတဿာတိ စ သာမိဝစနံ ဘုမ္မတ္ထေ, နစ္စဂီတဿ ဝိသေသေသူတိ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ. ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ပုညဝိပါကနိဗ္ဗတ္တကကမ္မံ ‘‘ကုသလ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မာ ဟောန္တီတိ သုညဓမ္မတ္တာ သဘာဝမတ္တာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီတိ ဧတ္ထာပိ သုညတတ္ထော ဓမ္မသဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

“尊者安好（kusala）否？”当如此询问时，为了使所问之义更清晰，而说“尊者无恙（anāmaya）否？”，因此“善”（kusala）一词有无恙之义。在《婆醯迦经》（Bāhitikasutta）中，法宝藏者（阿难）在称赞世尊的身行等时说：“大王，凡是无过失的身行……”，此中无过失的身行即被称为善。因为世尊并无能产生乐果的业，所以远离一切过失的身行等被称为善。又于“诸善法中”，菩提分法（bodhipakkhiyadhammā）被称为“善”。它们与观（vipassanā）、道、果相应，并非绝对只产生乐果，因此“善”一词有无过失之义。对于“（善于）肢体与细肢”（aṅgapaccaṅgānaṃ），由于和“善”一词连用，所有格用于处格义，其义为“于肢体与细肢的名称、作用、功用等”。同样，对于“（善于）舞蹈与歌唱”（naccagītassa），所有格也用于处格义，或应连结为“于舞蹈与歌唱的差别中”。由于受持善法，此福德增长，能产生福德果报的业被称为“善”。“诸法存在”，其义为：因是空法，故仅为自性而已。同样，在“于法观法”中，“法”一词也应被视为空性之义。

သလယန္တိ…ပေ… ဝိဒ္ဓံသေန္တီတိ ဧတ္ထ ပုရိမဿ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ အတ္ထဝစနံ. အထ ဝါ သလနဿ အတ္ထဒီပနာနိ စလနာဒီနိ တီဏိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနာဒီဟိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. အပ္ပဟီနဘာဝေန သန္တာနေ သယမာနာ အကုသလာ ဓမ္မာ ရာဂါဒိအသုစိသမ္ပယောဂတော နာနာဝိဓဒုက္ခဟေတုတော စ ကုစ္ဆိတေန အာကာရေန သယန္တိ. ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တာနမ္ပိ ဉာဏံ ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောတီတိ သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ ကုသေန ဉာဏေန ပဝတ္တေတဗ္ဗာတိ ကုသလာ. ဥပ္ပန္နံသာနုပ္ပန္နံသဘာဂေသု သင်္ဂဟိတတ္တာ ဥဘယဘာဂဂတံ သံကိလေသပက္ခံ ပဟာနာနုပ္ပာဒနေဟိ လုနန္တိ သမ္မပ္ပဓာနဒွယံ ဝိယ.

“动摇……乃至……摧毁”：于此，后一句是前一句的义释。或者，“动摇”（salana）的三个义释，即颤动等，应与彼分断等相结合。由于未被断除，不善法在相续中潜伏，因与贪等不净结合，又因是种种苦的根源，故以可鄙的方式（kucchitena ākārena）潜伏（sayanti）。即使是与智不相应的法，智也能作为其亲依⽌缘（upanissayapaccayo），因此一切善法都应由能断除烦恼的智所引发，故称“善”（kusala）。由于含摄于已生与未生二分，它们能以断除（已生）与不令生起（未生）的方式，斩断（lunanti）属于杂染一方的法，如同两种正勤。

သတ္တာဒိဂါဟကာနံ စိတ္တာနံ ဂေါစရာ သတ္တာဒယော ဝိယ ပညာယ ဥပပရိက္ခိယမာနာ န နိဿဘာဝါ, ကိန္တု အတ္တနော သဘာဝံ ဓာရေန္တီတိ ဓမ္မာ. န စ ဓာရိယမာနသဘာဝါ အညော ဓမ္မော နာမ အတ္ထိ. န ဟိ ရုပ္ပနာဒီဟိ အညေ ရူပါဒယော, ကက္ခဠာဒီဟိ စ အညေ ပထဝီအာဒယော ဓမ္မာ ဝိဇ္ဇန္တီတိ. အညထာ ပန အဝဗောဓေတုံ န သက္ကာတိ နာမဝသေန ဝိညာတာဝိညာတေ သဘာဝဓမ္မေ အညေ ဝိယ ကတွာ ‘‘အတ္တနော သဘာဝံ ဓာရေန္တီ’’တိ [Pg.29] ဝုတ္တံ. သပ္ပစ္စယဓမ္မေသု ဝိသေသံ ဒဿေန္တော ‘‘ဓာရီယန္တိ ဝါ ပစ္စယေဟီ’’တိ အာဟ. ဓာရီယန္တီတိ ဥပဓာရီယန္တိ, လက္ခီယန္တီတိ အတ္ထော.

如同执取众生等的心识所缘的众生等，当以智慧审察时，并非没有自性，而是持有（dhārenti）自身的特性，故称“法”（dhammā）。在所持有的自性之外，并无名为“法”的他物。因为除了变坏等特性之外，并无别的色等；除了坚硬等特性之外，并无别的地等法。但是，因为无法以其他方式来解说，所以才将通过名称而了知或未了知的自性法，当作是另一事物般，而说“持有自身的特性”。为了显示有缘法中的差别，而说“或为缘所持有”。“被持有”（dhārīyanti）的意思是“被审察”（upadhārīyanti）、“被识别”（lakkhīyanti）。

အကုသလာတိ ကုသလပဋိသေဓနမတ္တံ ကုသလာဘာဝမတ္တဝစနံ တဒညမတ္တဝစနံ ဝါ ဧတံ န ဟောတိ, ကိန္တု တပ္ပဋိပက္ခဝစနန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘မိတ္တပဋိပက္ခာ အမိတ္တာ ဝိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တပ္ပဋိပက္ခဝစနတာ စ အဗျာကတတတိယရာသိဝစနေန ဝိညာယတိ. ယဒိ ဟိ ကုသလာဘာဝမတ္တဝစနံ အကုသလသဒ္ဒေါ, တေန န ကောစိ ဓမ္မော ဝုတ္တောတိ အဗျာကတဝစနေနေဝ စ တတိယော ရာသိ ဝုတ္တော န သိယာ, ကုသလာ စေဝ ဓမ္မာ အဗျာကတာ စာတိ ဒုကောဝါယံ အာပဇ္ဇတိ, န တိကော, ဧဝဉ္စ သတိ အကုသလဝစနေန န ကောစိ အတ္ထော. အထ သိယာ, ‘‘အနဗျာကတာ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ ကုသလာနံ ဝိယ အဗျာကတာနဉ္စ အဘာဝမတ္တသမ္ဘဝါ, တသ္မာ အဘာဝမတ္တဝစနေ အဗျာကတဘာဝမတ္တံ ဝိယ ကုသလာဘာဝမတ္တံ အကုသလံ န ကောစိ ရာသီတိ ‘‘အဗျာကတာ’’တိ တတိယော ရာသိ န သိယာ. တတိယရာသိဘာဝေန စ အဗျာကတာ ဝုတ္တာတိ အကုသလော စ ဧကော ရာသီတိ ဝိညာယတိ. တသ္မာ နာဘာဝဝစနတာ, သဘာဝဓာရဏာဒိအတ္ထေန ဓမ္မသဒ္ဒေန သမာနာဓိကရဏဘာဝတော စ အကုသလသဒ္ဒဿ ကုသလာဘာဝမတ္တဝစနတာ န ဟောတိ, နာပိ တဒညမတ္တဝစနတာ တတိယရာသိဝစနတော ဧဝ. ယဒိ ဟိ ကုသလေဟိ အညေ အကုသလာ စေတသိကေဟိ အညေ အစေတသိကာ ဝိယ, ကုသလာကုသလဝစနေဟိ သဗ္ဗေသံ ဓမ္မာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ အသင်္ဂဟိတဿ တတိယရာသိဿ အဘာဝါ စေတသိကဒုကော ဝိယ အယဉ္စ ဒုကော ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ, န ‘‘အဗျာကတာ’’တိ တတိယော ရာသိ ဝတ္တဗ္ဗော, ဝုတ္တော စ သော, တသ္မာ န တဒညမတ္တဝစနံ အကုသလသဒ္ဒေါ, ပါရိသေသေန တပ္ပဋိပက္ခေသု အ-ကာရဿ ပယောဂဒဿနတော လောကေ ‘‘အမိတ္တာ’’တိ သာသနေ ‘‘အလောဘော’’တိ ဣဓာပိ တပ္ပဋိပက္ခဝစနတာ အကုသလသဒ္ဒဿ သိဒ္ဓါ, တတ္ထ နိရုဠှတ္တာ စ န ဣတရဝစနတာ, တပ္ပဋိပက္ခဘာဝေါ စ ဝိရုဒ္ဓသဘာဝတ္တာ တပ္ပဟေယျဘာဝတော စ ဝေဒိတဗ္ဗော, န ကုသလဝိနာသနတော. န ဟိ ကုသလာ အကုသလေဟိ ပဟာတဗ္ဗာ, မဟာဗလဝတာယ ပန ကုသလာယေဝ ပယောဂနိပ္ဖာဒိတာ သဒါနုသယိတေ အကုသလေ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒဝသေန ပဇဟန္တီတိ.

“不善”(akusala)，此词并非仅是善的否定，或仅指善的缺乏，或仅指善之外的其他事物，而是为了表明它指善的对立法，才说了“如敌是友之对立”等。其对立性，可由“无记”(abyākata)作为第三类而被了知。因为，如果“不善”一词仅指善的缺乏，那么它就没有指称任何法，如此一来，第三类法就不能以“无记”一词来说明，而会成为“善法与无记法”此二分法，而非三分法。若如此，“不善”一词便无任何意义。又，既然善的缺乏是可能存在的，那么无记的缺乏也同样可能存在，故亦应可说“非无记”(anabyākatā)。因此，若“不善”仅指善的缺乏，那么它就如同“无记的缺乏”一样，不构成任何一类法，于是“无记”此第三类便不能成立。但无记已被说为第三类，由此可知不善也是一类。因此，“不善”并非指缺乏。再者，由于“不善”一词与具有“持有自性”等义的“法”一词处于同等地位，故“不善”并非仅指善的缺乏；亦非仅指善之外的其他事物，此点亦由第三类的存在而确立。因为，如果“不善”仅是“善之外的其他”，就像“非心所法”(acetasika)是“心所法”(cetasika)之外的其他一样，那么由于善与不善二词已含摄一切法，无所含摄的第三类便不存在，此法门便会成为“善法、不善法”的二分法，如同心所法的二分法，而不会有“无记”此第三类。但第三类已被说明，故“不善”一词并非仅指善之外的其他事物。通过排除法，以及在世间用法中“a-”前缀用于对立义（如“非友”[amitta]），在教法中（如“无贪”[alobha]），此处“不善”一词的对立义得以成立。因其义已约定俗成，故非他义。其对立性，应从其自性相违以及应被[善法]断除来理解，而非从其能毁灭善法来理解。善法并非由不善法所断除；相反，正是由修行所成的强力善法，才能以彼分断、镇伏断、正断的方式，断除恒常随眠的不善法。

န [Pg.30] ဗျာကတာတိ အကထိတာ. ကထံ ပနေတေ အကထိတာ ဟောန္တိ, နနု ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ’’တိအာဒီဟိ တိကဒုကပဒေဟိ စက္ခုဝိညာဏာဒိဝစနေဟိ ဖဿာဒိဝစနေဟိ စ ကထိတာတိ? နော န ကထိတာ, တာနိ ပန ဝစနာနိ ဣဓ အနဓိပ္ပေတာနိ အဝုတ္တတ္တာ အနနုဝတ္တနတော. န ဟိ ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ‘‘အဗျာကတာ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ န တာနိ ဣဓ အနုဝတ္တန္တီတိ တဗ္ဗစနီယဘာဝေန အကထိတတာ န ဟောတိ, ကုသလာကုသလဝစနာနိ ပန ဣဓ ဝုတ္တတ္တာ အနုဝတ္တန္တီတိ တဗ္ဗစနီယဘာဝေန အကထိတတာ ဉာယတီတိ ‘‘ကုသလာကုသလဘာဝေန အကထိတာတိ အတ္ထော’’တိ အာဟ. န ဗျာကတာတိ ဝါ အဝိပါကာ, အဗျာကတဝစနေနေဝ စ အဝိပါကတ္ထာ ဉာယန္တိ. န ဟိ ဘဂဝတော ဝစနံ ဉာပကသာဓနီယံ, အာသယာနုသယစရိယာဒိကုသလေန ဘဂဝတာ ယေသံ အဝဗောဓနတ္ထံ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ တေသံ ဝစနာနန္တရံ တဒတ္ထပဋိဝေဓတော, ပစ္ဆိမေဟိ ပန ယထာ တေသံ အဝဗောဓနတ္ထံ ဘဂဝတာ တံ တံ ဝစနံ ဝုတ္တံ, ယထာ စ တေဟိ တဒတ္ထော ပဋိဝိဒ္ဓေါ, တံ သဗ္ဗံ အာစရိယေ ပယိရုပါသိတွာ သုတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ, တသ္မာ ကာရဏံ အဝတွာ ‘‘ကုသလာကုသလဘာဝေန အကထိတာတိ အတ္ထော’’တိ အာဟ. ယော စ ဝဒေယျ ‘‘အကုသလဝိပါကဘာဝေန အကထိတတ္တာ, ကုသလာ အဗျာကတာတိ အာပဇ္ဇန္တိ, ကုသလဝိပါကဘာဝေန အကထိတတ္တာ အကုသလာပီ’’တိ, သောပိ ‘‘အညာပကသာဓနီယဝစနော ဘဂဝါ’’တိ နိဝါရေတဗ္ဗော အနုဝတ္တမာနဝစနဝစနီယဘာဝေန အကထိတဿ စ အဗျာကတဘာဝတော. န ဟိ အဝိပါကဝစနံ ဝုတ္တံ ကုသလဝစနဉ္စ အဝုတ္တံ, ယတော အဝိပါကဝစနဿ အဓိကတဘာဝေါ ကုသလဿ စ တဗ္ဗစနီယဘာဝေန အကထိတဘာဝေါ သိယာ, တသ္မာ န ကုသလာနံ အဗျာကတတာ, ဧဝံ အကုသလာနဉ္စ အနဗျာကတဘာဝေ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

“未记说”(abyākata)即是“未说”(akathita)。但这些为何未说呢？难道不是通过“与乐受相应”等三法、二法之词，以及眼识等、触等之词而说过了吗？不，它们并非未被说，但那些说法非此处的意趣，因其未被提及，不被沿用。因为并未在说了“与乐受相应的法”等之后，接着说“无记”，因此那些说法在此不被沿用，故不存在就其可言说性而言的“未说”；然而善、不善之说在此已被提及，故被沿用，由此可知“未说”是指就其可言说性而言的。因此（论主）说：“意思是，就善与不善的性质而言是未说”。或者说，“未记说”即无异熟，仅凭“无记”之言即可知无异熟之义。世尊之言无需证明。世尊以其对意向、随眠、行等之善巧，为令某些有情觉悟而说诸法，他们闻言之后即能通达其义。而后人则须亲近阿阇梨(ācariya)，听闻而知世尊为令他们觉悟而说了哪些话，以及他们是如何通达其义的。因此（复注者）不说原因而说：“意思是，就善与不善的性质而言是未说”。若有人说：“因未就‘不善异熟’的性质而说，故善法成为无记；因未就‘善异熟’的性质而说，不善法亦然。”此人亦应被驳斥，说“世尊之言无需证明”，并且因为“无记”(abyākata)的含义是：就可被当下沿用的说法所描述的性质而言，是未被述说的。并非是说了“无异熟”之言而未说“善”之言，以致“无异熟”之言成为主要，而“善”就其可言说性而言成为“未说”。因此，善法并非无记。同样，对不善法也应作其并非无记的解释。

အထ ဝါ ဝိ-သဒ္ဒေါ ဝိရောဓဝစနော, အာ-သဒ္ဒေါ အဘိမုခဘာဝပ္ပကာသနော, တသ္မာ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ အညမညဝိရောဓာဘိမုခါ ကတာ, လက္ခဏဝိရောဓတော ဝိနာသကဝိနာသိတဗ္ဗတော စာတိ ဗျာကတာ, ကုသလာကုသလာ. န ဗျာကတာတိ အဗျာကတာ. တေ ဟိ လက္ခဏတော ကုသလာကုသလာ ဝိယ ဝိရုဒ္ဓါ န ဟောန္တိ. န ဟိ အဝိပါကတာ ဒုက္ခဝိပါကတာ ဝိယ သုခဝိပါကတာယ သုခဝိပါကတာ ဝိယ စ ဒုက္ခဝိပါကတာယ သုခဒုက္ခဝိပါကတာဟိ ဝိရုဇ္ဈတီတိ နာပိ တေ ကိဉ္စိ ပဇဟန္တိ, န စ တေ ကေနစိ ပဟာတဗ္ဗာတိ အယမေတ္ထ အတ္တနောမတိ.

或者，“vi”字是表示对立之词，“ā”字是表示朝向之词，因此由于各自的因缘，它们被造成互相敌对与朝向的状态，以其特相(lakkhaṇa)的对立，以及能坏与所坏的缘故，善(kusala)与不善(akusala)被称为“已解说”(byākata)。未被解说者，即是无记(abyākata)。它们在特相上，不像善与不善那样互相冲突。因为无异熟(avipāka)法，既不像苦异熟法那样与乐异熟法对立，也不像乐异熟法那样与苦异熟法对立，亦不与苦乐诸异熟法对立。它们既不舍断任何法，亦不被任何法所舍断，此乃此处之自见。

အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏာတိ [Pg.31] ဧတ္ထ နတ္ထိ ဧတေသံ အဝဇ္ဇန္တိ အနဝဇ္ဇာ, ဂရဟိတဗ္ဗဘာဝရဟိတာ နိဒ္ဒေါသာတိ အတ္ထော. တေန နေသံ အဂရဟိတဗ္ဗဘာဝံ ဒဿေတိ, န ဂါရယှဝိရဟမတ္တံ. အညေပိ အတ္ထိ နိဒ္ဒေါသာ အဗျာကတာတိ အနဝဇ္ဇဝစနမတ္တေန တေသမ္ပိ ကုသလတာပတ္တိဒေါသံ ဒိသွာ တံ ပရိဟရိတုံ သုခဝိပါကဝစနံ အာဟ. အဝဇ္ဇပဋိပက္ခာ ဝါ ဣဓ အနဝဇ္ဇာတိ ဝုတ္တာ, န ဗာဟိတိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၆၁) ဝိယ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါဝဇ္ဇာ ဝိရဟိတာဝဇ္ဇမတ္တာ ဝါ, တသ္မာ အနဝဇ္ဇဝစနေန အဝဇ္ဇဝိနာသနဘာဝေါ ဒဿိတော. အဗျာကတေဟိ ပန ဝိသိဋ္ဌံ ကုသလာကုသလာနံ သာဓာရဏံ သဝိပါကတာလက္ခဏန္တိ တသ္မိံ လက္ခဏေ ဝိသေသဒဿနတ္တံ သုခဝိပါကဝစနံ အဝေါစ. သိဒ္ဓေါ ဟိ ပုရိမေနေဝ အကုသလာဗျာကတေဟိ ကုသလာနံ ဝိသေသောတိ. သုခေါ ဝိပါကော ဧတေသန္တိ သုခဝိပါကာ. တေန ကုသလာကုသလာနံ သာမညေ ဝိပါကဓမ္မဘာဝေ သုခဝိပါကဝိပစ္စနသဘာဝံ ဒဿေတိ, န တေသံ သုခဝိပါကသဗ္ဘာဝမေဝ. အနဝဇ္ဇာ စ တေ သုခဝိပါကာ စာတိ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာ. ကုသလာ လက္ခီယန္တိ ဧတေနာတိ လက္ခဏံ, အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏံ ဧတေသန္တိ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏာ. နနု တေ ဧဝ ကုသလာ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာ, ကထံ တေ သယမေဝ အတ္တနော လက္ခဏံ ဟောန္တီတိ? ဝိညာတာဝိညာတသဒ္ဒတ္ထဘာဝေန လက္ခဏလက္ခိတဗ္ဗဘာဝယုတ္တိတော. ကုသလသဒ္ဒတ္ထဝသေန ဟိ အဝိညာတာ ကုသလာ လက္ခိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ, အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကသဒ္ဒတ္ထဘာဝေန ဝိညာတာ လက္ခဏန္တိ ယုတ္တမေတံ. အထ ဝါ လက္ခီယတီတိ လက္ခဏံ, သဘာဝေါ. အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာ စ တေ လက္ခဏဉ္စာတိ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏာ, အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာ ဟုတွာ လက္ခိယမာနာ သဘာဝါ ကုသလာ နာမာတိ အတ္ထော.

“无罪乐异熟相”(Anavajjasukhavipākalakkhaṇa)于此，“无彼等之罪”，故为“无罪”(anavajjā)，意为远离应受呵责之相，是无过失之义。由此显示其不可呵责性，而非仅仅是没有可呵责之处。亦有无过失之无记法(abyākatā)，见到仅以“无罪”一词亦会产生“彼等亦属善法”的过失，为避免此过失，故说“乐异熟”(sukhavipāka)。又或者，此处的“无罪”是指作为罪之对敌(avajjapaṭipakkha)，并非像《跋希帝迦经》(Bāhitikasutta, ma. ni. 2.361)中已止息过失(paṭippassaddhāvajjā)，或仅仅是远离过失，因此，以“无罪”一词显示了灭除过失之相。再者，善法与无记法不同，而与不善法同样具有“有异熟”此一共通之相；为显示在此共通之相中的差别，故说“乐异熟”。因为仅由前一词（“无罪”），善法与不善法及无记法之差别即已成立。“彼等之异熟是乐”，故为“乐异熟”。由此显示，在善与不善法共通的“有异熟法”这一性质中，（善法）具有成熟为乐异熟的自性，而非显示彼等自身即是乐异熟。无罪且是乐异熟，故为“无罪乐异熟”。“善法由此被识别”，故为“相”(lakkhaṇa)；“彼等具有无罪乐异熟之相”，故为“无罪乐异熟相”。然则，善法不就是无罪乐异熟吗？它们如何自身成为自己的相？因为词义有已知和未知之分，故“能相”(lakkhaṇa)与“所相”(lakkhitabba)的关系得以成立。也就是说，依“善”一词之义，未被识知的善法是“所相”；而依“无罪乐异熟”一词之义，已被识知者即是“能相”，此乃合理。又或者，“能被识别”，故为“相”，即自性(sabhāva)。彼等既是无罪乐异熟，又是相，故为“无罪乐异熟相”。其义为：作为无罪乐异熟而被识别的自性，名为善法。

အထ ဝါ အနဝဇ္ဇဝစနေန အနဝဇ္ဇတ္တံ အာဟ, သုခဝိပါကဝစနေန သုခဝိပါကတ္တံ, တသ္မာ အနဝဇ္ဇဉ္စ သုခဝိပါကော စ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကံ, တံ လက္ခဏံ ဧတေသံ ကရဏတ္ထေ စ ကမ္မတ္ထေ စ လက္ခဏသဒ္ဒေ သဘာဝဘူတန္တိ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏာ, အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကသဘာဝေန လက္ခိယမာနာ တံသဘာဝဝန္တော စ ကုသလာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ အနဝဇ္ဇဝစနေန ပဝတ္တိသုခတံ ကုသလာနံ ဒဿေတိ, သုခဝိပါကဝစနေန ဝိပါကသုခတံ. ပုရိမဉှိ အတ္တနော ပဝတ္တိသဘာဝဝသေန လက္ခဏတာဝစနံ, ပစ္ဆိမံ ကာလန္တရေ ဝိပါကုပ္ပာဒနသမတ္ထတာယာတိ. တထာ ပုရိမေန ကုသလာနံ အတ္တသုဒ္ဓိံ ဒဿေတိ[Pg.32], ပစ္ဆိမေန ဝိသုဒ္ဓဝိပါကတံ. ပုရိမေန စ ကုသလံ အကုသလသဘာဝတော နိဝတ္တေတိ, ပစ္ဆိမေန အဗျာကတသဘာဝတော သဝိပါကတ္တဒီပကတ္တာ ပစ္ဆိမဿ. ပုရိမေန ဝါ ဝဇ္ဇပဋိပက္ခဘာဝဒဿနတော ကိစ္စဋ္ဌေန ရသေန အကုသလဝိဒ္ဓံသနရသတံ ဒီပေတိ, ပစ္ဆိမေန သမ္ပတ္တိအတ္ထေန ဣဋ္ဌဝိပါကရသတံ. ပုရိမေန စ ဥပဋ္ဌာနာကာရဋ္ဌေန ပစ္စုပဋ္ဌာနေန ဝေါဒါနပစ္စုပဋ္ဌာနတံ ဒဿေတိ, ပစ္ဆိမေန ဖလတ္ထေန သုခဝိပါကပစ္စုပဋ္ဌာနတံ. ပုရိမေန စ ယောနိသောမနသိကာရံ ကုသလာနံ ပဒဋ္ဌာနံ ဝိဘာဝေတိ. တတော ဟိ တေ အနဝဇ္ဇာ ဇာတာတိ. ပစ္ဆိမေန ကုသလာနံ အညေသံ ပဒဋ္ဌာနဘာဝံ ဒဿေတိ. တေ ဟိ သုခဝိပါကဿ ကာရဏံ ဟောန္တီတိ. ဧတ္ထ စ သုခဝိပါကသဒ္ဒေ သုခသဒ္ဒေါ ဣဋ္ဌပရိယာယဝစနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဋ္ဌစတုက္ခန္ဓဝိပါကာ ဟိ ကုသလာ, န သုခဝေဒနာဝိပါကာဝ. သင်္ခါရဒုက္ခောပသမသုခဝိပါကတာယ စ သမ္ဘဝေါ ဧဝ နတ္ထိ. န ဟိ တံဝိပါကောတိ. ယဒိ ပန ဝိပါကသဒ္ဒေါ ဖလပရိယာယဝစနံ, နိဿန္ဒဝိပါကေန ဣဋ္ဌရူပေနာပိ သုခဝိပါကတာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

或者，以“无罪”之言说无罪性(anavajjatta)，以“乐异熟”之言说乐异熟性(sukhavipākatta)，是故“无罪”与“乐异熟”合为“无罪乐异熟”(anavajjasukhavipāka)。此是彼等之相；于作具义(karaṇattha)与所作业义(kammattha)中，“相”一词即是自性(sabhāva)，故（善法）以无罪乐异熟为相(anavajjasukhavipākalakkhaṇā)。此即是说：以无罪乐异熟之自性而被标识，且具足彼自性者，是名为善。此处，以“无罪”之言显示诸善法的生起之乐(pavattisukha)，以“乐异熟”之言显示异熟之乐(vipākasukha)。前者是从其自身生起的自性而言为相，后者是从其于未来时能生异熟的能力而言。同样，前者显示诸善法的自身清净(attasuddhi)，后者显示其清净异熟性(visuddhavipākatā)。前者使善法远离不善自性，后者因其显示有异熟，故使善法远离无记自性。或者，前者因其显示为罪之对敌，故以作用为义(kiccaṭṭhena)，阐明其摧毁不善之味(akusalaviddhaṃsanarasa)；后者以成就为义(sampattiatthena)，阐明其可爱异熟之味(iṭṭhavipākarasa)。前者以现起之相为义(upaṭṭhānākāraṭṭhena)，显示其清净之现起(vodānapaccupaṭṭhāna)；后者以果为义(phalatthena)，显示其乐异熟之现起(sukhavipākapaccupaṭṭhāna)。前者阐明诸善法的近因(padaṭṭhāna)是如理作意(yonisomanasikāra)，因为由此彼等方能无罪而生。后者显示诸善法能成为其他（果法）的近因，因为彼等实是乐异熟之因。此处，于“乐异熟”一词中，“乐”字当知是可爱(iṭṭha)的同义词。因为诸善法是以可爱的四蕴为异熟(iṭṭhacatukkhandhavipāka)，而非仅以乐受为异熟(sukhavedanāvipāka)。至于（善法）有行苦止息之乐(saṅkhāradukkhopasamasukha)的异熟，则绝无可能，因其（涅槃）并非异熟。再者，若“异熟”一词是“果”的同义词，那么“乐异熟性”也应与作为等流异熟(nissandavipāka)的可爱色法(iṭṭharūpa)联系起来。

သာဝဇ္ဇဒုက္ခဝိပါကလက္ခဏာတိ ဧတ္ထ စ ဝုတ္တဝိဓိအနုသာရေန အတ္ထော စ ယောဇနာ စ ယထာသမ္ဘဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိပါကာရဟတာ ကုသလာကုသလာနံ လက္ခဏဘာဝေန ဝုတ္တာ, တဗ္ဘာဝေန အကထိတာ အဗျာကတာ အဝိပါကာရဟသဘာဝါ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘အဝိပါကလက္ခဏာ အဗျာကတာ’’တိ. ယထေဝ ဟိ သုခဒုက္ခဝိပါကာရဟာ သုခဒုက္ခဝိပါကာတိ ဧဝံလက္ခဏတာ ကုသလာကုသလာနံ ဝုတ္တာ, ဧဝမိဓာပိ အဝိပါကာရဟာ အဝိပါကာတိ ဧဝံလက္ခဏတာ အဗျာကတာနံ ဝုတ္တာ. တသ္မာ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော, အတ္ထိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော, ဘဝိဿတိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၃၄) ဧဝံပကာရာနံ ကုသလာကုသလာနံ ကုသလာကုသလဘာဝါနာပတ္တိ အဗျာကတဘာဝါပတ္တိ ဝါ န ဟောတိ. န ဟိ တေ သုခဒုက္ခဝိပါကာရဟာ န ဟောန္တိ ဝိပါကဓမ္မတ္တာ, အဝိပါကာရဟာ ဝါ န ဟောန္တိ အဝိပါကဓမ္မတ္တာဘာဝါတိ.

“有罪苦异熟相”(Sāvajjadukkhavipākalakkhaṇa)一句，于此亦应依前述之方式，随其可能而知其义与结合。堪受异熟性(Vipākārahatā)被说为善与不善法之相。未被说为具有此性者，即无记法，其自性为不堪受异熟，是故说‘无记法是不异熟相’。诚然，正如‘堪受乐、苦异熟’被说为善与不善法之相，同样，于此‘不堪受异熟’亦被说为无记法之相。是故，对于‘曾有业，然无业异熟，无当有之业异熟，亦无现有之业异熟；现有业，然无业异熟，亦无当有之业异熟；当有业，然无当有之业异熟’（《无碍解道》Paṭisambhidāmagga 1.234）这类善与不善法，不会有舍离其善与不善性，或转为无记性的情况发生。盖彼等以有异熟法故，非不堪受乐、苦异熟；又以非无异熟法故，亦非堪受无异熟者。

ကုသလာတိ ဝါ ဓမ္မာတိ ဝါတိအာဒီနီတိ ကုသလဓမ္မပဒါနိ ဒွေ, အကုသလဓမ္မပဒါနိ ဒွေ, အဗျာကတဓမ္မပဒါနိ ဒွေတိ. ဧကတ္ထနာနတ္ထာနီတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ အညမညာပေက္ခံ ဧကတ္ထနာနတ္ထတံ စောဒေတိ, န ဆန္နံ. ဒေါသမေတ္ထ ဝတ္တုကာမော စောဒကော ပုစ္ဆတီတိ ဉတွာ အာစရိယော အာဟ ‘‘ကိဉ္စေတ္ထာ’’တိ. ဧတ္ထ [Pg.33] ဧကတ္ထနာနတ္ထတာယံ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အသမတ္တာ တေ စောဒနာ, အဝသိဋ္ဌံ တာဝ ဗြူဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဒိ ဧကတ္ထာနိ ဣန္ဒသက္ကသဒ္ဒါနံ ဝိယ သဒ္ဒမတ္တေ ဧဝ ဘေဒေါ, ဧဝံ ကုသလဓမ္မသဒ္ဒါနံ, န အတ္ထေတိ. ယထာ ‘‘ဣန္ဒော သက္ကော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣန္ဒော ဣန္ဒော’’တိ ဝုတ္တသဒိသံ ဟောတိ, ဧဝံ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ ‘‘ကုသလာ ကုသလာ’’တိ ဝုတ္တသဒိသံ ဟောတိ. ဧဝံ ဣတရေသုပိ ‘‘အကုသလာ အကုသလာ’’တိ ဝုတ္တသဒိသတာ ‘‘အဗျာကတာ အဗျာကတာ’’တိ ဝုတ္တသဒိသတာ စ ယောဇေတဗ္ဗာ. အထ နာနတ္ထာနိ, ဣန္ဒကုဝေရသဒ္ဒါနံ ဝိယ သဒ္ဒတော အတ္ထတော စ ကုသလဓမ္မသဒ္ဒါနံ ဘေဒေါ, တထာ အကုသလဓမ္မသဒ္ဒါဒီနန္တိ ဆဟိ ပဒေဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ စ ဆ စတ္တာရော စ အတ္ထာ ဘိန္နာ ဝုတ္တာတိ ကုသလတ္တိကာဒီနံ ကုသလဆက္ကာဒိဘာဝေါ, ဟေတုဒုကာဒီနဉ္စ ဟေတုစတုက္ကာဒိဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ.

在“善法”(kusalā dhammā)等词组中，“善”与“法”为二词，“不善”与“法”为二词，“无记”与“法”为二词。所谓“同义或异义”，是就两两之间相互的关系而质问其同义或异义，而非就六个词而言。论师(ācariya)了知质问者欲于此指出过失而发问，故说：“于此有何问题？”此意为：“关于此同义或异义，尚有话要说，你的质问尚未结束，请先说完剩余部分。”如果它们是同义的，就像“帝释”(Inda)和“释提桓因”(Sakka)二词，仅有声音之别，而无意义之别。那么“善”与“法”二词也应如此，而无意义之别。譬如说“帝释、释提桓因”，就如同说“帝释、帝释”。同样地，“善法”此语，就如同说“善、善”。对其余的也应同样理解为如同说“不善、不善”与“无记、无记”。再者，如果它们是异义的，就像“帝释”(Inda)和“俱毗罗”(Kuvera)二词，“善”与“法”二词在声音和意义上都有差别。同样地，“不善”与“法”等词也是如此。那么，由六个词或四个词，就说出了六个或四个不同的意义。如此一来，善三法(kusalattika)等就会变成善六法(kusalachakka)等，因二法(hetuduka)等就会变成因四法(hetucatukka)等。

နနု တိဏ္ဏံ ဓမ္မသဒ္ဒါနံ တိဏ္ဏံ ဣန္ဒသဒ္ဒါနံ ဝိယ ရူပါဘေဒါ အတ္ထာဘေဒေါတိ ဆက္ကဘာဝေါ န ဘဝိဿတိ, တသ္မာ ဧဝမိဒံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ ‘‘တိကဒုကာနံ စတုက္ကတိကဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီ’’တိ, န ဝတ္တဗ္ဗံ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မသဒ္ဒါနံ ဧကတ္ထာနံ တိဏ္ဏံ ဣန္ဒသဒ္ဒါနံ ဝိယ ဝစနေ ပယောဇနာဘာဝါ ဝုတ္တာနံ တေသံ မာသသဒ္ဒါနံ ဝိယ အဘိန္နရူပါနဉ္စ အတ္ထဘေဒေါ ဥပပဇ္ဇတီတိ, ဧဝမပိ ယထာ ဧကော မာသသဒ္ဒေါ အဘိန္နရူပေါ ကာလံ အပရဏ္ဏဝိသေသံ သုဝဏ္ဏမာသဉ္စ ဝဒတိ, ဧဝံ ဓမ္မသဒ္ဒေါပိ ဧကော ဘိန္နေ အတ္ထေ ဝတ္တုမရဟတီတိ ကာလာဒီနံ မာသပဒတ္ထတာယ ဝိယ တဗ္ဗစနီယဘိန္နတ္ထာနံ ဓမ္မပဒတ္ထတာယ အဘေဒေါတိ စတုက္ကတိကဘာဝေါ ဧဝ အာပဇ္ဇတီတိ, နာပဇ္ဇတိ ဧကဿ သဒ္ဒဿ ဇာတိဂုဏကိရိယာဘိန္နာနံ အနဘိဓာနတော. န ဟိ မာသ-သဒ္ဒေါ ဧကော ဇာတိဘိန္နာနံ ကာလာဒီနံ အန္တရေန သရူပေကသေသံ ဝါစကော ဟောတိ. ဣဓ စ ယဒိ သရူပေကသေသော ကတော သိယာ, ဒုတိယော တတိယော စ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ န ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ, ဝုတ္တော စ သော, တသ္မာ ကုသလာဒိ-သဒ္ဒါ ဝိယ အဘိန္နကုသလာဒိဇာတီသု ရူပသာမညေပိ မာသ-သဒ္ဒါ ဝိယ တယော ဝိနိဝတ္တအညဇာတီသု ဝတ္တမာနာ တယော ဒွေ စ ဓမ္မ-သဒ္ဒါ အာပန္နာတိ တိကဒုကာနံ ဆက္ကစတုက္ကဘာဝေါ ဧဝ အာပဇ္ဇတီတိ.

问：难道三个“法”(dhamma)词不像三个“帝释”(Inda)词一样，因形式无别而意义也无别吗？如此则不会有六法的情况，因此应当说“三法组(tika)与二法组(duka)会变成四法组(catukka)与三法组(tika)”吧？答：不应这样说。因为若三个“法”词是同义的，就像三个“帝释”词，则在言说上没有必要。而所说的这三个词，就像“摩萨”(māsa)词一样，虽然形式相同，但意义上却有差别。问：即便如此，就像一个“摩萨”词，形式无别，却能表示时间、豆类和金币。同样地，一个“法”词也能表示不同的意义。就像时间等是“摩萨”词的意义，由于那些应说的不同意义是“法”词的意义，所以没有差别，因此确实会变成四法组与三法组。答：不会发生，因为一个词不能表达种类、性质、作用上都不同的事物。因为一个“摩萨”词，若无“同形异义词总括”(sarūpekasesa)的语法规则，是不能表达种类不同的时间等的。而在此处，如果使用了“同形异义词总括”，那么第二和第三个“法”词就不应被说出，但它们却被说出了。因此，就像“善”(kusala)等词用于其各自无别的“善”等种类，又像三个“摩萨”词，虽然形式相同，却用于各自独立的不同种类。同样地，这三个和两个“法”词也得以成立。所以，三法组与二法组确实会变成六法组(chakka)与四法组(catukka)。

ပဒါနဉ္စ အသမ္ဗန္ဓောတိ ကုသလဓမ္မပဒါနံ အညမညံ တထာ အကုသလဓမ္မပဒါနံ အဗျာကတဓမ္မပဒါနဉ္စ အသမ္ဗန္ဓော အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဒွိန္နံ ဒွိန္နဉှိ ဣစ္ဆိတော သမ္ဗန္ဓော, န သဗ္ဗေသံ ဆန္နံ စတုန္နံ ဝါ အညမညန္တိ. ဣဒံ ပန ကသ္မာ စောဒေတိ, နနု နာနတ္ထတ္တေ သတိ အတ္ထန္တရဒဿနတ္ထံ ဝုစ္စမာနေသု ဓမ္မ-သဒ္ဒေသု ကုသလာကုသလာဗျာကတ-သဒ္ဒါနံ [Pg.34] ဝိယ အသမ္ဗန္ဓော ဝုတ္တော ယုတ္တော ဧဝါတိ? သစ္စမေတံ, အသမ္ဗန္ဓံ ပန သိဒ္ဓံ ကတွာ ပုရိမစောဒနာ ကတာ ‘‘တိကဒုကာနံ ဆက္ကစတုက္ကဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီ’’တိ, ဣဓ ပန တံ အသမ္ဗန္ဓံ သာဓေတုံ ဣဒံ စောဒိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ ဧဝမေတ္ထ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ – ယဒိ ပန ဆက္ကစတုက္ကဘာဝံ န ဣစ္ဆသိ, ပဒါနံ သမ္ဗန္ဓေန ဘဝိတဗ္ဗံ ယထာဝုတ္တနယေန, သော စ သမာနဝိဘတ္တီနံ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ သမ္ဗန္ဓော ဧကတ္ထတ္တေ သတိ ယုဇ္ဇေယျ, တွံ ပန နာနတ္ထတံ ဝဒသီတိ ပဒါနဉ္စ တေ အသမ္ဗန္ဓော အာပဇ္ဇတိ, နေဝ နာပဇ္ဇတီတိ. နိယမနတ္ထော စ-သဒ္ဒေါ. ပုဗ္ဗာပရ…ပေ… နိပ္ပယောဇနာနိ နာမ ဟောန္တီတိ ဆက္ကစတုက္ကဘာဝံ အနိစ္ဆန္တဿ, နာနတ္ထတံ ပန ဣစ္ဆန္တဿာတိ အဓိပ္ပာယော. အဝဿဉ္စ သမ္ဗန္ဓော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓာပတ္တိတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယာပိ စေသာ’’တိအာဒိမာဟ. ပုစ္ဆာ ဟိ ပဒဝိပလ္လာသကရဏေန ဓမ္မာ ဧဝ ကုသလာတိ ကုသလဓမ္မ-သဒ္ဒါနံ ဣဓ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဧကတ္ထတံ ဒီပေတိ, တဝ စ နာနတ္ထတံ ဝဒန္တဿ နေဝ ဟိ ဓမ္မာ ကုသလာတိ ကတွာ တာယပိ ပုစ္ဆာယ ဝိရောဓော အာပဇ္ဇတိ, ဝုစ္စတိ စ တထာ သာ ပုစ္ဆာတိ န နာနတ္ထတာ ယုဇ္ဇတိ.

“诸词亦无关联”，其义为：善(kusala)与法(dhamma)二词之间，如是，不善(akusala)与法二词之间，以及无记(abyākata)与法二词之间，即成无关联。所期望者，实为两两之关联，而非所有六个或四个词相互关联。然则，为何作此质难？当诸词为异义时，为显示其义有别，于所说之法词，如善、不善、无记诸词，言其无关联，岂非正当？此言真实。然以前质难——“三集、二集即成六集、四集”——乃先假定其无关联而作。应知此处作此质难，正是为成立其无关联。或者，于此应作如是解释：汝若不欲其成六集、四集，则诸词之间，须如前述之理而有关联。而此同格位(samānavibhatti)之两两词语关联，唯于同义时方得成立。然汝主张异义，故汝之诸词即成无关联，此乃必然。ca字为决定义。“前后……乃至……即成无用”，此意乃针对不欲其成六集、四集，然却欲其为异义者而言。为显示必须期望其有关联，否则会导致前后相违之过，故说“yāpi cesā”等。盖因提问通过词序颠倒，以“法即是善(dhammā eva kusalā)”显示此处所列举之善法(kusaladhamma)诸词为同义。而汝主张异义，则成“法非是善”，如此即与彼问相违。而彼问确实如是说，故异义之说不能成立。

အပရော နယောတိ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီနံ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ဧကတ္ထတ္တမေဝ တိဏ္ဏံ ဓမ္မသဒ္ဒါနံ ဧကတ္ထနာနတ္ထတ္တေဟိ စောဒေတိ. တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ဧကတ္တာတိအာဒိမှိ ယထာ တီဟိ ဣန္ဒ-သဒ္ဒေဟိ ဝုစ္စမာနာနံ ဣန္ဒတ္ထာနံ ဣန္ဒဘာဝေန ဧကတ္တာ တတော အနညေသံ သက္ကပုရိန္ဒဒသဟဿက္ခသဒ္ဒတ္ထာနံ ဧကတ္တံ, ဧဝံ တိဏ္ဏံ ဓမ္မ-သဒ္ဒတ္ထာနံ ဓမ္မဘာဝေန ဧကတ္တာ တတော အနညေသံ ကုသလာကုသလာဗျာကတ-သဒ္ဒတ္ထာနံ ဧကတ္တံ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဓမ္မော နာမ ဘာဝေါတိ သဘာဝဓာရဏာဒိနာ အတ္ထေန ဓမ္မောတိ ဝုတ္တော, သော စ သဘာဝဿေဝ ဟောတိ, နာသဘာဝဿာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဝဒတိ. ဟောတု ဘာဝေါ, တတော ကိန္တိ? ယဒိ တိဏ္ဏံ ဓမ္မသဒ္ဒါနံ နာနတ္ထတာ, တီသု ဓမ္မေသု ယော ကောစိ ဧကော ဓမ္မော ဘာဝေါ, တတော အနညံ ကုသလံ အကုသလံ အဗျာကတံ ဝါ ဧကေကမေဝ ဘာဝေါ. ဘာဝဘူတာ ပန ဓမ္မာ အညေ ဒွေ အဘာဝါ ဟောန္တီတိ တေဟိ အနညေ ကုသလာဒီသု ဒွေ ယေ ကေစိ အဘာဝါ. ယောပိ စ သော ဧကော ဓမ္မော ဘာဝေါတိ ဂဟိတော, သောပိ သမာနရူပေသု တီသု ဓမ္မသဒ္ဒေသု အယမေဝ ဘာဝတ္ထော ဟောတီတိ နိယမဿ အဘာဝါ အညဿ ဘာဝတ္ထတ္တေ သတိ အဘာဝေါ ဟောတီတိ တတော အနညဿပိ အဘာဝတ္တံ အာပန္နန္တိ ကုသလာဒီနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ အဘာဝတ္တာပတ္တိ ဟောတိ. န ဟိ ဣန္ဒဿ အမနုဿတ္တေ တတော အနညေသံ သက္ကာဒီနံ မနုဿတ္တံ အတ္ထီတိ.

另一理路：就“善法”等两两词语的同义性，以三个“法”词的同义或异义来质问。“三个法为一”等的意思是：譬如由三个因陀罗(Inda)词所说的因陀罗的意义，因其因陀罗性(indabhāva)而为一，由此，与此无别的帝释(Sakka)、布林达达(Purindada)、萨哈萨卡(Sahassakkha)等词的意义也为一。同样地，三个“法”词的意义，因其“法”性而为一，由此，与此无别的“善”、“不善”、“无记”等词的意义也会变成同一。所谓“法”即是“有”(bhāva)，因其持有自性(sabhāva)等义而被说为“法”。而此法仅属于有自性者，不属于无自性者。他是以此意而说。就算是“有”，那又如何？如果三个“法”词是异义的，那么在三个法中，任何一个法是“有”，则与此无别的善、不善或无记中，也只有一个是“有”。然而，已成为“有”的法之外的另二法，则成为“非有”(abhāva)。因此，与它们无别的善等法中，任何二者也成为“非有”。再者，那个被执为“有”的一个法，在三个形式相同的“法”词中，由于没有“只有此词才有‘有’之义”的规定，当另一词有“有”之义时，它就成为“非有”。因此，与它无别的善等法也变成“非有”。如此一来，会导致所有的善等法都成为“非有”。因为若因陀罗(Inda)非人(amanussa)，则与他无别的帝释(Sakka)等也不可能为人。

နနု [Pg.35] ဧဝမပိ ဧကဿ ဘာဝတ္တံ ဝိနာ အညေသံ အဘာဝတ္တံ န သက္ကာ ဝတ္တုံ, တတ္ထ စ ဧကေနေဝ ဘာဝေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ နိယမာဘာဝတော တိဏ္ဏမ္ပိ ဘာဝတ္တေ သိဒ္ဓေ တေဟိ အနညေသံ ကုသလာဒီနမ္ပိ ဘာဝတ္တံ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ? န ဟောတိ တိဏ္ဏံ ဓမ္မ-သဒ္ဒါနံ နာနတ္ထဘာဝဿ အနုညာတတ္တာ. န ဟိ တိဏ္ဏံ ဘာဝတ္တေ နာနတ္ထတာ အတ္ထိ, အနုညာတာ စ သာ တယာတိ. နနု တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ အဘာဝတ္တေပိ နာနတ္ထတာ န သိယာတိ? မာ ဟောတု နာနတ္ထတာ, တဝ ပန နာနတ္ထတံ ပဋိဇာနန္တဿ ‘‘ဧသော ဒေါသော’’တိ ဝဒါမိ, န ပန မယာ နာနတ္ထတာ ဧကတ္ထတာ ဝါ အနုညာတာတိ ကုတော မေ ဝိရောဓော သိယာတိ. အထ ဝါ အဘာဝတ္တံ အာပန္နေဟိ ဓမ္မေဟိ အနညေ ကုသလာဒယောပိ အဘာဝါ ဧဝ သိယုန္တိ ဣဒံ ဝစနံ အနိယမေန ယေ ကေစိ ဒွေ ဓမ္မာ အဘာဝတ္တံ အာပန္နာ, တေဟိ အနညေသံ ကုသလာဒီသု ယေသံ ကေသဉ္စိ ဒွိန္နံ ကုသလာဒီနံ အဘာဝတ္တာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ဧကဿ ဘာဝတ္တာ. ယမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘တေဟိ စ အညော ကုသလပရောပိ အဘာဝေါ သိယာ’’တိ, တံ အနိယမဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န သဗ္ဗေသံ အဘာဝသာဓနတ္ထံ. အယဉှိ တတ္ထ အတ္ထော အကုသလပရဿ ဝါ အဗျာကတပရဿ ဝါ ဓမ္မဿ ဘာဝတ္တေ သတိ တေဟိ အညော ကုသလပရောပိ အဘာဝေါ သိယာတိ.

质问：难道不是这样吗？若无一者为“有”，则不能说其余者为“非有”。并且，由于没有“必须只有一个是‘有’”的规定，当三者皆为“有”被证成时，与它们无别的善等法也证成为“有”，不是吗？ 回答：并非如此，因为你已承认三个“法”词是异义的。因为若三者皆为“有”，则无异义，而你却承认了异义。 质问：难道三法皆为“非有”时，不也无异义吗？ 回答：就让它没有异义吧！但我对你这承认异义的人说：“这是过失。”我既未承认异义，也未承认同义，于我何有矛盾？ 或者，“由已成‘非有’的诸法，与它们无别的善等法也成为‘非有’”此语，是针对此情况而说：由于一法为“有”，不确定地，任何二法成为“非有”，由此，与它们无别的善等法中的任何二者，也成为“非有”。至于所说“与它们不同的另一善法也可能成为‘非有’”，这是为了显示不确定性而说，并非为了证明一切皆为“非有”。此中之义为：当不善法或无记法为“有”时，与它们不同的另一善法也可能成为“非有”。

သဗ္ဗမေတံ အကာရဏန္တိ ဧတ္ထ ကာရဏံ နာမ ယုတ္တိ. ကုသလကုသလသဒ္ဒါနံ ဝိယ ဧကန္တဧကတ္ထတံ, ကုသလရူပစက္ခုမ-သဒ္ဒါနံ ဝိယ ဧကန္တနာနတ္ထတဉ္စ ဝိကပ္ပေတွာ ယာယံ ပုနရုတ္တိ ဆက္ကစတုက္ကာပတ္တိ အသမ္ဗန္ဓဝိရောဓာဘာဝါပတ္တိ ဒေါသာရောပနယုတ္တိ ဝုတ္တာ, သဗ္ဗာ သာ အယုတ္တိ, တထာ ဧကတ္ထနာနတ္ထတာဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယာ ယာ အနုမတိ ယထာနုမတိ အနုမတိယာ အနုမတိယာ ဝေါဟာရသိဒ္ဓိတော. အနုမတိယာ အနုရူပံ ဝါ ယထာနုမတိ, ယထာ အနုမတိ ပဝတ္တာ, တထာ တဒနုရူပံ ဝေါဟာရသိဒ္ဓိတောတိ အတ္ထော. အနုမတိ ဟိ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗာဘာဝတော အစ္စန္တမဘိန္နေသု ကတ္ထစိ ကိရိယာဂုဏာဒိပရိဂ္ဂဟဝိသေသေန အဝိဝဋသဒ္ဒတ္ထဝိဝရဏတ္ထံ ပဝတ္တာ ယထာ ‘‘သက္ကော ဣန္ဒော ပုရိန္ဒဒေါ’’တိ. ကတ္ထစိ အစ္စန္တံ ဘိန္နေသု ယထာ ‘‘ဓဝေါ ခဒိရော ပလာသော စ အာနီယန္တူ’’တိ. ကတ္ထစိ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝတော ဘေဒါဘေဒဝန္တေသု သေယျထာပိ ‘‘နီလုပ္ပလံ ပဏ္ဍိတပုရိသော’’တိ, တာယ တာယ အနုမတိယာ တဒနုရူပဉ္စ တေ တေ ဝေါဟာရာ သိဒ္ဓါ. တသ္မာ ဣဟာပိ ကုသလဓမ္မ-သဒ္ဒါနံ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝတော ဝိသေသတ္ထသာမညတ္ထပရိဂ္ဂဟေန သမာနေ အတ္ထေ ဘေဒါဘေဒယုတ္တေ ပဝတ္တိ အနုမတာတိ [Pg.36] တာယ တာယ အနုမတိယာ တဒနုရူပဉ္စ သိဒ္ဓေါ ဧသော ဝေါဟာရော. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗမေတံ အကာရဏ’’န္တိ.

“这一切都是不合理的。”于此，“理”(kāraṇa)即是“合理性”(yutti)。若设定“善”与“善”诸词完全同义，或“善色”与“眼”诸词完全异义，并由此指摘有重复、六种与四种过失、不相关、矛盾、无根据等过失，则这一切都是不合理的，因为（这些词）既非同义也非异义。无论何种随许(anumati)，皆依随许；由各种随许而确立用法(vohāra)。“依随许”(yathānumati)即“符合随许”，意为：随许如何运作，便有符合它的用法得以确立。因为随许，在没有能修饰与所修饰之分的、完全无别的事物中，有时为了通过对行为、性质等的特定把握来阐明未明言的词义而运作，如：“帝释(Sakko)、因陀罗(Indo)、破城者(Purindado)”。有时在完全有别的事物中，如：“请将陀婆树(dhavo)、佉地罗树(khadiro)和波罗奢树(palāso)取来”。有时在有能修饰与所修饰之分、兼具差别与无差别的事物中，如：“青莲花(nīluppalaṃ)”、“智者(paṇḍitapuriso)”。由各种随许及其相应的方式，各种用法得以确立。是故，于此，“善(kusala)”与“法(dhamma)”这两个词，因具有能修饰与所修饰的关系，通过把握其特殊义与普遍义，在意义相同而又具有差别与无差别的语境中使用，是为随许所认可。由各种随许及其相应的方式，此用法得以确立。是故说：“这一切都是不合理的”。

အတ္တနော အတ္တနော အတ္ထဝိသေသံ တဿ ဒီပေန္တီတိ အတ္တနာ ပရိဂ္ဂဟိတံ အတ္တနာ ဝုစ္စမာနံ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာဒိကုသလာဒိဘာဝံ ဓမ္မ-သဒ္ဒဿ ဒီပေန္တိ တဒတ္ထဿ တဗ္ဘာဝဒီပနဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော. န ဟိ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ကုသလာဒိဘာဝေါ ဟောတီတိ. ဣမိနာဝါတိ ‘‘ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ပရိယတ္တိအာဒီသု ဒိဿတီ’’တိအာဒိနာ ‘‘အတ္တနော သဘာဝံ ဓာရေန္တီ’’တိအာဒိနာ စ နယေန. သော ဟိ သဗ္ဗတ္ထ သမာနော, န ကုသလ-သဒ္ဒေါ အာရောဂျာဒီသု ဒိဿတီတိ ‘‘ကုစ္ဆိတေ သလယန္တီ’’တိအာဒိကော, သော စ ဝိသေသနယော ‘‘ဣတော ပရံ ဝိသေသမတ္တမေဝ ဝက္ခာမာ’’တိ ဧတေန အပနီတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. န ဟိ ကုသလာဒိဝိသေသံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တာ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာတိအာဒယော ဝိသေသာတိ.

“‘它们阐明其各自的特殊含义’，其意为：它们以阐明其义、其体的方式，阐明了‘法’(dhamma)一词所指的，由自己所把握、由自己所言说的，具有无过失与乐果等特性的善等状态。因为‘法’(dhamma)一词本身并非善等状态。此乃通过诸如‘“法”(dhamma)一词见于教典(pariyatti)等义’以及‘诸法任持自性’等理路。因为该理路是普遍适用的，而‘善’(kusala)一词不见于健康(ārogya)等义。并且，诸如‘动摇、去除应呵责者’(kucchite salayanti)等特殊的词源学理路，当知已被‘此后我们仅说其特殊义’一语所排除。因为诸如‘与乐受相应’等表述，是就善等的具体情况而言，故并非（此处所说的）特殊（理路）。”

၂. သုခဿ စ ပဟာနာတိ ဧတ္ထ သုခိန္ဒြိယံ ‘‘သုခ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တဉ္စ သုခဝေဒနာဝ ဟောတီတိ ‘‘သုခဝေဒနာယံ ဒိဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ, န ပန ‘‘တိဿော ဣမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာ သုခါ ဝေဒနာ’’တိဧဝမာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၂၄၉ အာဒယော) သုခ-သဒ္ဒေါ ဝိယ သုခဝေဒနာသဒ္ဒေန သမာနတ္ထတ္တာ. အယဉှိ သုခိန္ဒြိယတ္ထော သုခ-သဒ္ဒေါ ကာယသုခနံ ကာယာနုဂ္ဂဟံ သာတဝိသေသံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တော, န ပန သုခါ ဝေဒနာ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ သုခံ ဝါ (မ. နိ. ၁.၄၀၉), ယော သုခံ ဒုက္ခတော’’တိဧဝမာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၂၅၃) သုခ-သဒ္ဒေါ ဝိယ သာတသာမညံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တောတိ. ယသ္မိံ သတိ သုခဟေတူနံ ပဝတ္တိ, တံ သုခမူလံ. ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ စ ကာမသမတိက္ကမာဒိကေ ဝိရာဂေ စ သတိ သုခဟေတူနံ ပုညပဿဒ္ဓိအာဒီနံ ပဝတ္တိ ဟောတီတိ တံ ‘‘သုခမူလံ သုခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သုခဿ စ အာရမ္မဏတ္တာ ‘‘ရူပံ သုခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပုညာနီတိ ယဒိဒံ ဝစနံ, တံ သုခဿ စ အဓိဝစနံ ဣဋ္ဌဝိပါကဿ အဓိဝစနံ တဒတ္ထဿ ဣဋ္ဌဝိပါကဝိပစ္စနတောတိ အတ္ထော. သုခပစ္စယာနံ ရူပါဒီနံ ဣဋ္ဌာနံ ဌာနံ ဩကာသော သဂ္ဂါ နန္ဒနဉ္စာတိ ‘‘သုခါ သဂ္ဂါ သုခံ နန္ဒန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ. သုခဝိဟာရာတိ ပဌမဇ္ဈာနဝိဟာရာဒီ. နီဝရဏာဒိဗျာဗာဓရဟိတတ္တာ ‘‘အဗျာဗဇ္ဈာ’’တိ ဝုတ္တာ. သဗ္ဗသင်္ခါရဒုက္ခနိဗ္ဗာပနတော တံနိရောဓတ္တာ ဝါ ‘‘နိဗ္ဗာနံ သုခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အဒုက္ခမသုခံ သန္တံ, သုခမိစ္စေဝ ဘာသိတ’’န္တိ အဒုက္ခမသုခေ. ‘‘ဒွေပိ မယာ, အာနန္ဒ, [Pg.37] ဝေဒနာ ဝုတ္တာ ပရိယာယေန သုခါ ဝေဒနာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၆၇) သုခေါပေက္ခာသု စ ဣဋ္ဌာသူတိ ဧဝမာဒီသု ပဝတ္တိ သင်္ဂဟိတာ.

2. 于“舍离乐”一句中，“乐”是指乐根，而此乐根即是乐受，故说“见于乐受中”。但这并非因为“乐”一词与“乐受”一词同义，如在“诸比丘，此等是三种受……”（相应部4.249等）等经文中的情况。此处的“乐”一词意为乐根，是指身之乐、身之适悦这种特定的愉悦，而非指普遍的愉悦，不像在“感受任何受，无论是乐……”（中部1.409）、“视乐为苦”（相应部4.253）等经文中的“乐”一词。有何法存在，乐之因便生起，此法即是乐之根本。当有佛出世，以及超越欲乐等离贪时，福德与轻安等乐因便会生起，故称其为“乐之根本”，亦即是“乐”。又因色为乐之所缘，故说“色是乐”。“福德”一词，是乐的同义词，也是可爱果报的同义词，意为此能成熟为可爱果报。天界与欢喜园是作为乐缘的可爱色等境界的处所，故说“天界是乐，欢喜园是乐”。“于现法中”即于此生之中。“乐住”即初禅住等。因无诸盖等病恼，故说为“无恼害”。因其能平息一切行苦，或因其是行苦之寂灭，故说“涅槃是乐”。“等”字涵盖了“不苦不乐是寂静，亦说为乐”中的不苦不乐受，以及“阿难(Ānanda)，我曾以方便说二受：乐受与苦受”（相应部4.267）中，于可爱境的乐受与舍受等用法。

ဒုက္ခဝတ္ထူတိ ဒုက္ခဿ ဩကာသော. အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ ဟိ တံ ဒုက္ခံ ဇာတိအာဒီသု ဝိဇ္ဇမာနေသု တဗ္ဗတ္ထုကံ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဒုက္ခပစ္စယေတိ ဒုက္ခဟေတုမှိ, ဒုက္ခဿ ဇနကေတိ အတ္ထော. ဒုက္ခပစ္စယဋ္ဌာနေတိ ဒုက္ခဇနကကမ္မဿ သဟာယဘူတာနံ အနိဋ္ဌရူပါဒိပစ္စယာနံ ဌာနေ. ပစ္စယသဒ္ဒေါ ဟိ ဇနကေ ဇနကသဟာယေ စ ပဝတ္တတီတိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၁၅, ၄၅-၄၆, ၇၆) သင်္ခါရဒုက္ခာဒီသု ပဝတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သမ္ပယုတ္တေ ဝတ္ထုဉ္စ ကရဇကာယံ သုခယတိ လဒ္ဓဿာဒေ အနုဂ္ဂဟိတေ ကရောတီတိ သုခါ. သုခါတိ ဝေဒနာသဒ္ဒမပေက္ခိတွာ သုခဘာဝမတ္တဿ အပ္ပကာသနေန နပုံသကလိင်္ဂတာ န ကတာ. သဘာဝတော သင်္ကပ္ပတော စ ယံ ဣဋ္ဌံ, တဒနုဘဝနံ ဣဋ္ဌာကာရာနုဘဝနံ ဝါ ဣဋ္ဌာနုဘဝနံ.

“苦事”（vatthu）即苦的基础。因为苦虽然由其自身的缘而生起，但当有生等存在时，它便以彼等为基础而生起。“于苦缘中”即于苦因中，意为“苦的产生者”。“于苦缘处”即于作为生苦之业的助伴的不悦意色等缘的处所。因为“缘”一词既用于产生者，也用于产生者的助伴。由“等”字当知，其用法也见于‘凡无常者，彼即是苦’（《相应部》3.15, 45-46, 76）等经文中的行苦(saṅkhāradukkha)等。“乐”（sukhā），因为它使相应法、所依及身体感到愉悦，使其获得滋味、得到摄益。“乐”（sukhā）一词，因关联“受”（vedanā），且不只是单纯表示乐的状态，故未使用中性形式（sukhaṃ）。体验本质上与意向上可喜者，或体验可喜之相，即是“体验可喜者”。

သမန္တိ အဝိသမံ. သမာ ဧကီဘာဝူပဂတာ ဝိယ ယုတ္တာ, သမံ ဝါ သဟ ယုတ္တာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧကုပ္ပာဒါတိ ဧကော သမာနော ဥပ္ပာဒေါ ဧတေသန္တိ ဧကုပ္ပာဒါ, သမာနပစ္စယေဟိ သဟုပ္ပတ္တိကာတိ အတ္ထော. သဟုပ္ပတ္တိကာနံ ရူပါရူပါနဉ္စ အညမညသမ္ပယုတ္တတာ အာပဇ္ဇေယျာတိ ‘‘ဧကနိရောဓာ’’တိ ဝုတ္တံ, ယေ သမာနုပ္ပာဒါ သမာနနိရောဓာ စ, တေ သမ္ပယုတ္တာတိ ရူပါရူပါနံ အညမညသမ္ပယောဂေါ နိဝါရိတော ဟောတိ. ဧဝမပိ အဝိနိဗ္ဘောဂရူပါနံ အညမညသမ္ပယုတ္တတာ အာပဇ္ဇေယျာတိ ‘‘ဧကဝတ္ထုကာ’’တိ ဝုတ္တံ, ယေ ဧကုပ္ပာဒါ ဧကနိရောဓာ ဧကဝတ္ထုကာ စ, တေ သမ္ပယုတ္တာတိ. ဧဝမပိ အဝိနိဗ္ဘောဂရူပေသု ဧကံ မဟာဘူတံ သေသမဟာဘူတောပါဒါရူပါနံ နိဿယပစ္စယော ဟောတီတိ တေန တာနိ ဧကဝတ္ထုကာနီတိ, စက္ခာဒိနိဿယဘူတာနိ ဝါ ဘူတာနိ ဧကံ ဝတ္ထု ဧတေသု သန္နိဿိတန္တိ ဧကဝတ္ထုကာနီတိ ကပ္ပေန္တဿ တေသံ သမ္ပယုတ္တတာပတ္တိ သိယာတိ တန္နိဝါရဏတ္ထံ ‘‘ဧကာရမ္မဏာ’’တိ ဝုတ္တံ, ယေ ဧကုပ္ပာဒါ…ပေ… ဧကာရမ္မဏာ စ ဟောန္တိ, တေ သမ္ပယုတ္တာတိ. ပဋိလောမတော ဝါ ဧကာရမ္မဏာတိ ဝုတ္တေ ဧကဝီထိယဉ္စ ပဉ္စဝိညာဏသမ္ပဋိစ္ဆနာနံ နာနာဝီထိယံ ပရသန္တာနေ စ ဧကသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ဘိန္နဝတ္ထုကာနံ သမ္ပယုတ္တတာ အာပဇ္ဇေယျာတိ ‘‘ဧကဝတ္ထုကာ’’တိ ဝုတ္တံ, ယေ ဧကဝတ္ထုကာ ဟုတွာ ဧကာရမ္မဏာ, တေ သမ္ပယုတ္တာတိ. ဧဝမပိ သမ္ပဋိစ္ဆနသန္တီရဏာဒီနံ သမ္ပယုတ္တတာ အာပဇ္ဇေယျာတိ ‘‘ဧကနိရောဓာ’’တိ ဝုတ္တံ, ယေ ဧကနိရောဓာ [Pg.38] ဟုတွာ ဧကဝတ္ထုကာ ဧကာရမ္မဏာ, တေ သမ္ပယုတ္တာတိ. ကိံ ပန နာနုပ္ပာဒါပိ ဧဝံ တိဝိဓလက္ခဏာ ဟောန္တိ, အထ ဧကုပ္ပာဒါ ဧဝါတိ ဝိစာရဏာယ ဧကုပ္ပာဒါ ဧဝ ဧဝံ တိဝိဓလက္ခဏာ ဟောန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဧကုပ္ပာဒါ’’တိ ဝုတ္တံ.

“俱”（samaṃ）即是无差别（avisamaṃ）。诸俱行法（samā）如达到一体般地相应，或应结合为“俱”（samaṃ）或“共”（saha）而相应。“同生”（ekuppāda），即彼等有同一的生起，意为由相同之缘而共同生起。为了避免共同生起的色法与无色法相互相应，故说“同灭”（ekanirodha）；凡同生亦同灭者，彼等方为相应，如是则排除了色法与无色法之间的相互相应。即便如此，不可分离的色法（avinibbhogarūpa）之间仍可能相互相应，故说“同所依”（ekavatthuka）；凡同生、同灭亦同所依者，彼等方为相应。即便如此，于不可分离的色法中，一大种（mahābhūta）是其余大种及所造色（upādārūpa）的依止缘（nissayapaccaya），故彼等为同所依；或认为眼等所依（nissaya）的诸大种，于此等法中依止同一所依，故为同所依。持此见者，则彼等亦有相应之过，为断此过，故说“同所缘”（ekārammaṇa）；凡同生、同灭、同所依亦同所缘者，彼等方为相应。反之，若说“同所缘”，则于同一心路（cittavīthi）中的五识（pañcaviññāṇa）与领受（sampaṭicchana），以及于不同心路、不同相续（santāna）中缘取同一所缘而生起的不同所依之法，亦有相应之过，故说“同所依”；凡同所依亦同所缘者，彼等方为相应。即便如此，领受与推度（santīraṇa）等亦有相应之过，故说“同灭”；凡同灭、同所依亦同所缘者，彼等方为相应。然则，非同生之法亦有此三相耶？抑或唯同生者有之？为示唯同生之法方有此三相，故说“同生”。

၃. ဝိပက္ကဘာဝမာပန္နာနံ အရူပဓမ္မာနန္တိ ယထာ သာလိဗီဇာဒီနံ ဖလာနိ တံသဒိသာနိ နိဗ္ဗတ္တာနိ ဝိပက္ကာနိ နာမ ဟောန္တိ, ဝိပါကနိရုတ္တိဉ္စ လဘန္တိ, န မူလင်္ကုရပတ္တခန္ဓနာဠာနိ, ဧဝံ ကုသလာကုသလာနံ ဖလာနိ အရူပဓမ္မဘာဝေန သာရမ္မဏဘာဝေန သုက္ကကဏှာဒိဘာဝေန စ တံသဒိသာနိ ဝိပက္ကဘာဝမာပန္နာနီတိ ဝိပါကနိရုတ္တိံ လဘန္တိ, န ရူပဓမ္မာ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာပိ ကမ္မာသဒိသာတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ဇာတိဇရာသဘာဝါတိ ဇာယနဇီရဏသဘာဝါ. ဝိပါကပကတိကာတိ ဝိပစ္စနပကတိကာ. ဝိပစ္စနသဘာဝတာ စ အနုပစ္ဆိန္နာဝိဇ္ဇာတဏှာမာနသန္တာနေ သဗျာပါရတာ, တေန အဘိညာဒိကုသလာနံ ဘာဝနာယပဟာတဗ္ဗာဒိအကုသလာနဉ္စ ဝိပါကာနုပ္ပာဒနေပိ ဝိပါကဓမ္မတာ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. ဝိပက္ကဘာဝန္တိ စေတ္ထ ဘာဝ-သဒ္ဒေန သဘာဝေါ ဧဝ ဝုတ္တော. တံ ယထာဝုတ္တံ ဝိပက္ကသဘာဝံ ဒုတိယဿ ဝုတ္တံ ဝိပစ္စနသဘာဝဉ္စ ဂဟေတွာ ‘‘ဥဘယသဘာဝပဋိက္ခေပဝသေနာ’’တိ အာဟ.

3. 所谓“已达成熟状态(vipakkabhāva)的无色法(arūpadhamma)”，犹如稻米种子等所生的果实，与种子相似而生，被称为“已熟的”(vipakkāni)，并获得“异熟”(vipāka)的名称，而不是根、芽、叶、茎、秆。同样，善与不善的果报，因其无色法、有所缘、以及白黑等状态而与业相似，已达成熟状态，故获得“异熟”的名称；说此是为了表明，色法即使由业所生，也与业不相似。“生老自性”(jātijarāsabhāva)即是生起与衰老的自性。“异熟本性”(vipākapakatika)即是成熟的本性。而成熟的自性，是在未断的无明(avijjā)、爱(taṇhā)、慢(māna)的相续流(santāna)中起作用的。因此，即使对于神通(abhiññā)等善法，以及应由修习(bhāvanā)等断除的不善法，在不产生其异熟时，其异熟法的性质也得以成立。在此，“已成熟状态”(vipakkabhāva)一词中的“状态”(bhāva)，即是指自性(sabhāva)。结合如前所述的已成熟自性，以及对后者所说的成熟自性，而说“以否定此二种自性的方式”(ubhayasabhāvapaṭikkhepavasena)。

၄. ဥပေတေန အာဒိန္နာ ဥပါဒိန္နာ. ကိံ ပန တံ ဥပေတံ, ကေန စ ဥပေတံ, ကထဉ္စ ဥပေတံ, ကေ စ တေန အာဒိန္နာတိ? သတိ စ လောကုတ္တရာနံ ကေသဉ္စိ အာရမ္မဏဘာဝေ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ဥပေတသဒ္ဒသမ္ဗန္ဓိနာ ဥပယ-သဒ္ဒေန ဝုစ္စမာနာဟိ စတုဗ္ဗိဓုပါဒါနဘူတာဟိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ဥပေတံ, တေဟိ စ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဥပေတံ, န သမန္နာဂမဝသေန. သတိ စ သဗ္ဗတေဘူမကဓမ္မာနံ ဥပါဒါနာရမ္မဏတ္တေ ယေဟိ ဝိပါကကဋတ္တာရူပါနိ အမှေဟိ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ အမှာကံ ဧတာနိ ဖလာနီတိ ဂဏှန္တေဟိ ဝိယ အာဒိန္နာနိ, တာနိ တေဘူမကကမ္မာနိ ကမ္မဘာဝေန ဧကတ္တံ ဥပနေတွာ ဥပေတန္တိ ဣဓ ဂဟိတာနိ. တေဟိ စ နိဗ္ဗတ္တာနိ ဝိပါကကဋတ္တာရူပါနိ ဥပါဒိန္နာ ဓမ္မာတိ သဗ္ဗမေတံ ဒဿေတုံ ‘‘အာရမ္မဏကရဏဝသေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယဉ္စ အတ္ထနယော ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော, န ဝစနာနုပုဗ္ဗေနာတိ. ဧတ္ထာဟ – ယဒိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ဥပေတေန အာဒိန္နာ ဥပါဒိန္နာ, သဗ္ဗတေဘူမကဓမ္မာ စ တဏှာဒီနံ အာရမ္မဏာ ဟောန္တိ, န စ ဥပေတသဒ္ဒေါ ကမ္မေ ဧဝ နိရုဠှော, တေန ကမ္မဿေဝ ဂဟဏေ ကာရဏံ နတ္ထိ, တသ္မာ သဗ္ဗတေဘူမကဓမ္မပစ္စယုပ္ပန္နာနံ [Pg.39] အဝိဇ္ဇာဒိဟေတူဟိ နိဗ္ဗတ္တာနံ သင်္ခါရာဒိဖလာနံ ဥပါဒိန္နတ္တံ အာပဇ္ဇတိ တေသမ္ပိ တေဟိဖလဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ. ဥပ-သဒ္ဒေန စ ဥပေတတာမတ္တံ ဇောတိတံ, န အာရမ္မဏကရဏံ သမန္နာဂမနိဝတ္တကံ, အာဒိန္န-သဒ္ဒေန စ ဂဟိတတာမတ္တံ ဝုတ္တံ, န ကမ္မသမုဋ္ဌာနတာဝိသေသော. တသ္မာ သဗ္ဗပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ဥပါဒိန္နတ္တံ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ ဗောဓနေယျဇ္ဈာသယဝသေန ဒေသနာပဝတ္တိတော. ယေသဉှိ ဗောဓနတ္ထံ ‘‘ဥပါဒိန္နာ’’တိ ဧတံ ဝုတ္တံ, တေ တေနေဝ ဝစနေန ယထာဝုတ္တပ္ပကာရေ ဓမ္မေ ဗုဇ္ဈိံသု, ဧတရဟိ ပန တာဝတာ ဗုဇ္ဈိတုံ အသက္ကောန္တေန သုတွာ တဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဧသာ အတ္ထဝိဘာဝနာ ကတာ ‘‘ကမ္မုနာ’’တိ.

4. 由所近者所取，是为所取。然则，什么是所近者？由何者而近？如何而近？又由它取了什么？又，当某些出世间法成为所缘时，为了排除此种情况，当知是由作为四种取(upādāna)的贪与见等所“接近”(upetaṃ)；此“接近”是由与“upeta”一词相关的“upaya”（近因）一词所表达。并且，这是以作为所缘的方式而接近，而非以相应(samannāgama)的方式。又，当一切三地法成为取的所缘时，那些异熟与所作业生色，犹如被“这些是我们的果报，由我们所生”这样执取者所取，而那些三地业(tebhūmakakammāni)，以其业性被归为一体，在此被当作“所近者”(upeta)。由彼（三地业）所生的异熟与所作业生色，即是“所取法”(upādinnā dhammā)。为了阐明这一切，而说“以作为所缘的方式”等。此义理应随其可能而抉择，而非依循文句次第。于此，有人问：若“所取”是由贪与见等以作为所缘的方式所“接近”者而取，而一切三地法皆为贪等的所缘，且“所近者”(upeta)一词并非专用于业，则无理由只取业。因此，一切由三地法为缘、由无明(avijjā)等为因所生的行(saṅkhāra)等果报，亦会成为所取，因为它们也以果报的状态被（贪等）所取。并且，前缀“upa-”仅阐明“接近”的状态，而非（特指）作为所缘或（为了）排除相应；“ādinna”一词也仅指被取的状态，而非（特指）由业所生的差别。因此，是否一切由缘所生者皆成为所取？不会如此，因为教法是随顺所化有情的意乐而宣说的。诚然，为了教导某些人而说“所取”(upādinnā)，他们即依此语而了知如前所述的诸法。然而如今，不能仅凭此了知者，则应在听闻后了知其义。此义理的阐释是就“由业”(kammunā)而作的。

အယံ ပန အပရော အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – ဥပ-သဒ္ဒေါ ဥပေတံ ဒီပေတိ. အယဉှိ ဥပ-သဒ္ဒေါ သမာသေ ပယုဇ္ဇမာနော ‘‘အတိမာလာ’’တိအာဒီသု အတိ-သဒ္ဒေါ ဝိယ အတိက္ကမနံ သသာဓနံ ဥပဂမနံ သသာဓနံ ဝဒတိ, ဥပဂမနဉ္စ ဥပါဒါနဥပယော, တေန ဥပဂတံ ဥပေတံ. ကိံ ပန တန္တိ? ယံ အသတိ ဥပါဒါနေ န ဟောတိ, တံ ‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ တေဘူမကကမ္မံ ပစ္စယဘာဝေန ပုရိမဇာတုပ္ပန္နေန ဥပါဒါနေန ဥပဂတတ္တာ ‘‘ဥပေတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. န ဟိ ကောစိ အနုပဂ္ဂမ္မ အနိစ္ဆန္တော ကမ္မံ ကရောတီတိ. တေန ဥပေတေန ကမ္မုနာ ပုနဗ္ဘဝဿ အာဒါနံ ဟောတိ. ကမ္မုနာ ဟိ သာသဝေန သတ္တာ အာဒိယန္တိ ပုနဗ္ဘဝံ, တသ္မာ အာဒါတဗ္ဗဘာဝေန ပါကဋော ပုနဗ္ဘဝေါ. သော စ ဥပပတ္တိဘဝေါ တေဘူမကဝိပါကကဋတ္တာရူပသင်္ဂဟော ‘‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’’တိ ဧတ္ထ ဇာတိဝစနေ သမဝရုဒ္ဓေါတိ ဥပါဒိန္နဝစနေန ဥပပတ္တိဘဝေါ ဝုစ္စတိ, ဥပပတ္တိဘဝေါ စ တေဘူမကဝိပါကကဋတ္တာရူပါနီတိ ဓာတုကထာယံ ပကာသိတမေတံ. တသ္မာ ဥပေတေန အာဒိန္နာတိ တေ ဧဝ ဓမ္မာ ဝုစ္စန္တီတိ သိဒ္ဓေါ အယမတ္ထောတိ. ဥပါဒိန္န-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝတွာ တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဥပါဒါနိယ-သဒ္ဒဿ ဝိသုံ ဥပါဒိန္နသဒ္ဒါနပေက္ခံ အတ္ထံ ဝတ္တုံ ‘‘အာရမ္မဏဘာဝံ ဥပဂန္တွာ’’တိအာဒိမာဟ. တသ္မာ ဧဝ အဝိသေသေတွာ ‘‘ဥပါဒါနဿ အာရမ္မဏပစ္စယဘူတာနမေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တံ ပန ဥပါဒါနိယံ ဥပါဒိန္နံ အနုပါဒိန္နန္တိ ဒုဝိဓံ. တသ္မာ တံ ဝိသေသနေန ဒဿေန္တော ‘‘ဥပါဒိန္နာ စ တေ ဥပါဒါနိယာ စာ’’တိအာဒိမာဟ.

此外，当知另一义：前缀“upa-”阐明“已接近者”。此“upa-”前缀用于复合词时，犹如“atimālā”等词中的“ati-”前缀，表示有因缘的超越与有因缘的接近。而接近即是取的方便，因此，已接近者即是“upeta”。然则，它是什么？即是若无取则不有者，如“以取为缘而有有”所说，三地业因其作为缘，被前生所生的取所接近，故称“upeta”。确实，无人不经接近、不情愿地造业。由彼已接近的业，而有对再生的受取。确实，有情由有漏业而受取再生，因此，再生显现为应被受取者。而彼生有，是三地异熟与业生色的集合，在“以有为缘而有生”中，被“生”一词所含摄，故以“所取”一词说为生有。而生有即是三地异熟与业生色，此义已在《界论》(Dhātukathā)中阐明。因此，“由已接近者所取”即是指那些法，此义成立。在说明“所取”一词的含义后，暂置一旁，为了独立于“所取”一词而分别说明“可取”一词的含义，而说“已成为所缘”等。因此，不加分别地说：“此是作为取的所缘缘的诸法的名称”。然彼“可取”法有二种：所取与非所取。因此，为了以差别来显示它，而说“彼等既是所取，又是可取”等。

၅. သံကိလေသောတိ ဒသ ကိလေသဝတ္ထူနိ ဝုစ္စန္တိ. သံကိလိဋ္ဌာတိ တေဟိ ဝိဗာဓိတာ ဥပတာပိတာ စ. တေ ပန ယသ္မာ သံကိလေသသမ္ပယုတ္တာ ဧကုပ္ပာဒါဒီဟိ နိန္နာနတ္တာ ဧကီဘာဝမိဝ ဂတာ ဝိသာဒီဟိ ဝိယ သပ္ပိအာဒယော ဝိဒူသိတာ [Pg.40] မလီနာ ဝိဗာဓိတာ ဥပတာပိတာ စ နာမ ဟောန္တိ, တသ္မာ အာဟ ‘‘သံကိလေသေန သမန္နာဂတာ သံကိလိဋ္ဌာ’’တိ. သံကိလေသံ အရဟန္တီတိ သံကိလေသဿ အာရမ္မဏဘာဝေန တံ လဒ္ဓုံ အရဟန္တီတိ အတ္ထော. အာရမ္မဏဘာဝါနတိက္ကမနတောတိ ဧတေန သံကိလေသာနတိက္ကမနမေဝ ဒဿေတိ, ဝတ္ထယုဂိကသုင်္ကသာလိကသဒ္ဒါနံ ဝိယ သံကိလေသိက-သဒ္ဒဿ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

5. “杂染”(Saṃkileso)是指十种烦恼事(kilesavatthūni)。“已杂染”(Saṃkiliṭṭhā)是指被它们所恼害与折磨。然而，因为它们与杂染相应，以同生等而无差别故，犹如合为一体，如同酥油等被毒物等所败坏、污染、恼害与折磨，因此说：“因具足杂染，故为已杂染”。“能致杂染的”(saṃkilesika)是“适于杂染”(saṃkilesaṃ arahanti)之义，即以作为杂染的所缘(ārammaṇa)故，而适于获得它。以其不超越所缘的状态，此即显示其不超越杂染本身。当知“能致杂染的”(saṃkilesika)一词的用法，犹如“衣对的”(vatthayugika)、“税米的”(suṅkasālika)等词。

၆. သဟ ဝိတက္ကေန ဟောန္တီတိ ဝစနသေသော ယောဇေတဗ္ဗော အဝုစ္စမာနဿပိ ဘဝတိ-အတ္ထဿ ဝိညာယမာနတ္တာ. မတ္တာတိ ပမာဏဝါစကံ ဧကံ ပဒန္တိ ဂဟေတွာ ‘‘ဝိစာရောဝ မတ္တာ ဧတေသ’’န္တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. အညတ္ထ အဝိပ္ပယောဂီသု ဝိတက္ကဝိစာရေသု ဝိစာရောဝ ဧတေသံ မတ္တာ, တတော ဥဒ္ဓံ ဝိတက္ကေန သမ္ပယောဂံ န ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. အယမပရော အတ္ထော – မတ္တ-သဒ္ဒေါ ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထော. သဝိတက္ကသဝိစာရာ ဓမ္မာ ဟိ ဝိတက္ကဝိသိဋ္ဌေန ဝိစာရေန သဝိစာရာ, ဧတေ ပန ဝိစာရမတ္တေန ဝိတက္ကသင်္ခါတဝိသေသရဟိတေန, တသ္မာ ‘‘ဝိစာရမတ္တာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, ဝိစာရမတ္တဝန္တောတိ အတ္ထော. ဝိစာရမတ္တဝစနေန အဝိတက္ကတ္တေ သိဒ္ဓေ အဝိတက္ကာနံ အညေသမ္ပိ အတ္ထိဘာဝဇောတနတ္ထံ အဝိတက္ကဝစနံ. အဝိတက္ကာ ဟိ ဝိစာရမတ္တာ စ သန္တိ အဝိစာရာ စာတိ နိဝတ္တေတဗ္ဗာ ဂဟေတဗ္ဗာ စ ဟောန္တိ, တေသု အဝုစ္စမာနေသု နိဝတ္တေတဗ္ဗဂဟေတဗ္ဗဿ အဒဿိတတ္တာ ဝိစာရမတ္တာဝအဝိတက္ကာတိ အာပဇ္ဇေယျာတိ. ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝေါ ပန ယထာကာမံ ဟောတီတိ သာမညေန အဝိတက္ကဘာဝေန သဟ ဝိစာရမတ္တတာယ ဓမ္မဝိသေသနဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ’’တိ ပဒါနုက္ကမော ကတော.

6. 应补充“与寻(vitakka)俱有”的文句，因为即使未说，“有”的意义也能被了知。“仅”(mattā)是表示量(pamāṇa)的一个词，取此义而说其含义为“伺(vicāra)是它们的量”。在其他寻伺不分离的法中，伺是它们的量，意即超过此，便不与寻相应。这是另一义：“仅”(matta)一词有排除限定词(visesana)之义。有寻有伺法(savitakka-savicārā dhammā)，是以被寻所限定的伺而为有伺；而这些法，仅有伺(vicāramattena)，即无有称为寻的限定词。因此被称为“仅有伺”(vicāramattā)，意即“具仅有伺者”。以“仅有伺”一语成立无寻之后，说“无寻”(avitakka)一词是为了阐明亦有其他无寻法存在。确实，无寻法有仅有伺者，亦有无伺者(avicārā)，此是应排除与应选取者。若不说此，则因未显示应排除与应选取者，便会得出“仅有伺者即是无寻者”的结论。然而，限定词与被限定者的关系可随意安立，故为显示与无寻性共同存在的仅有伺性作为法的限定，而作“无寻仅有伺”(avitakka-vicāramattā)的词语次第。

အထ ဝါ သဝိစာရာ ဒုဝိဓာ သဝိတက္ကာ အဝိတက္ကာ စ, တေသု အဝိတက္ကေ နိဝတ္တေတုံ အာဒိပဒံ ဝုတ္တံ. အဝိစာရာ စ ဒုဝိဓာ သဝိတက္ကာ အဝိတက္ကာ စ, တေသု သဝိတက္ကေ နိဝတ္တေတုံ တတိယပဒံ ဝုတ္တံ. ယေ ပန ဒွီဟိပိ နိဝတ္တိတာ အဝိတက္ကာ သဝိတက္ကာ စ သဝိစာရာ အဝိစာရာ စ, တေသု အညတရဒဿနံ ဝါ ကတ္တဗ္ဗံ သိယာ ဥဘယဒဿနံ ဝါ. ဥဘယဒဿနေ ကရိယမာနေ ယဒိ ‘‘သဝိတက္ကသဝိစာရာ’’တိ ဝုစ္စေယျ, အာဒိပဒတ္ထတာဝ အာပဇ္ဇတိ. အထ ‘‘အဝိတက္ကအဝိစာရာ’’တိ ဝုစ္စေယျ, အန္တပဒတ္ထတာ. အထ ပန ‘‘အဝိတက္ကသဝိစာရာ သဝိတက္ကအဝိစာရာ’’တိ ဝုစ္စေယျ, အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါနံ ဝိယ အတ္ထန္တရာဘာဝေါ ဝါ သင်္ကရဒေါသော ဝါ ဧကဿေဝ သဝိတက္ကာဝိတက္ကတာသဝိစာရာဝိစာရတာဝိရောဓော ဝါ အာပဇ္ဇေယျ, တသ္မာ [Pg.41] အညတရဒဿနေန ဣတရမ္ပိ ပကာသေတုံ အဝိတက္ကဝစနေန ဒွိပ္ပကာရေသု ဝတ္တဗ္ဗေသု သဝိတက္ကအဝိစာရေ နိဝတ္တေတွာ အဝိတက္ကသဝိစာရေ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ’’တိ. အထ ဝါ ဝိတက္ကာဘာဝေန ဧတေ ဝိစာရမတ္တာ, န ဝိစာရတော အညဿ ကဿစိ ဓမ္မဿ အဘာဝါတိ ဒဿေတုံ အဝိတက္ကဝစနေန ဝိစာရမတ္တာ ဝိသေသိတာ.

或者，有伺法分为有寻、无寻二种。为排除其中的无寻法，故说第一句（有寻有伺）。无伺法也分为有寻、无寻二种。为排除其中的有寻法，故说第三句（无寻无伺）。然而，那些被此二句所排除的，即无寻有伺法与有寻无伺法，对它们，或者应显示其中之一，或者应显示两者。若要显示两者，如果说“有寻有伺”，则会落入第一句的含义。如果说“无寻无伺”，则会落入最后一句的含义。如果说“无寻有伺、有寻无伺”，则会像“内”与“外”一样，或者没有意义差别，或者有混淆的过失，或者对同一事物而言，有寻与无寻、有伺与无伺相互矛盾。因此，为了通过显示其中之一来阐明另一者，以“无寻”一词，在应说的二种法中，排除了“有寻无伺”，而显示“无寻有伺”，故说“无寻仅有伺”。或者，因为无寻，它们是“仅有伺”，并非因为除了伺之外，绝无他法，为了显示此点，而以“无寻”一词来限定“仅有伺”。

၇. ဥပေက္ခတီတိ ဝေဒယမာနာပိ မဇ္ဈတ္တဝေဒနာ သုခါကာရေ ဒုက္ခာကာရေ စ ဥဒါသိနာ ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥပေတာ ယုတ္တာ သုခဒုက္ခာနံ အဝိရုဒ္ဓါ ဣက္ခာ အနုဘဝနံ ဥပေက္ခာ. ဝိသေသဒဿနဝသေနာတိ နာနတ္တဒဿနဝသေန. ယဒိ ဟိ ပီတိသဟဂတာ ဧဝ သုခသဟဂတာ သိယုံ, ‘‘ပီတိသဟဂတာ’’တိ ဧတေနေဝ သိဒ္ဓတ္တာ ‘‘သုခသဟဂတာ’’တိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ‘‘သုခသဟဂတာ’’တိ ဝါ ဝုစ္စမာနေ ‘‘ပီတိသဟဂတာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တတော တိကံ ပူရေန္တေန ဒုက္ခသဟဂတပဒံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ဝေဒနာတ္တိကော ဧဝါယ’’န္တိ ဝုတ္တဝစနံ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ‘‘ပီတိသဟဂတာ’’တိ ဝတွာ ‘‘သုခသဟဂတာ’’တိ ဝဒန္တော ပီတိဝိပ္ပယုတ္တမ္ပိ သုခံ အတ္ထီတိ တတိယဇ္ဈာနကာယဝိညာဏသမ္ပယုတ္တံ သုခံ သပ္ပီတိကသုခတော ဘိန္နံ ကတွာ ဒဿေတီတိ အဓိပ္ပာယော. အထ ဝါ ပီတိသုခါနံ ဒုဗ္ဗိညေယျနာနတ္တာနံ နာနတ္တဒဿနတ္ထံ အယံ တိကော ဝုတ္တော. ‘‘ပီတိသဟဂတာ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ သုခေကဒေသော သင်္ဂဟိတော, န ပီတိ. ‘‘သုခသဟဂတာ’’တိ ဧတ္ထ ပီတိ သင်္ဂဟိတာ, န သုခံ. ပီတိဝိပ္ပယုတ္တသုခသဟဂတာ စ ပုရိမေန အသင်္ဂဟိတာ ပစ္ဆိမေန သင်္ဂဟိတာတိ သိဒ္ဓေါ ပီတိသုခါနံ ဝိသေသောတိ.

7. 舍(upekkhati)的意思是：虽然在感受，但中受(majjhattavedanā)对于乐相和苦相是漠然的。或者，舍(upekkhā)是与乐和苦相应且不相违的观察与体验。“以见差别”(visesadassanavasena)是指以见种种差别(nānattadassanavasena)。如果喜俱行就必然是乐俱行，那么只说“喜俱行”便已成立，不应再说“乐俱行”；或者，在说“乐俱行”时，就不应说“喜俱行”。那么为了补足三法，就应说“苦俱行”一句。如此一来，就会与“这只是受三法”的说法相抵触。因此，说了“喜俱行”之后又说“乐俱行”，其意趣在于表明也存在离喜之乐，即为了把与第三禅身识相应的乐从有喜之乐中区分出来而加以开示。或者，说此三法是为了开示喜与乐之间难以辨识的种种差别。在“喜俱行”中，摄取的是乐的一部分，而不是喜；在“乐俱行”中，摄取的是喜，而不是乐。与喜不相应的乐俱行法，不为前者所摄，而为后者所摄。如是，喜与乐的差别得以成立。

၈. နိဗ္ဗာနံ ဒဿနတောတိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတံ သန္ဓာယာဟ. အထ ဝါ ဓမ္မစက္ခု ပုနပ္ပုနံ နိဗ္ဗတ္တနေန ဘာဝနာဘာဝံ အပ္ပတ္တံ ဒဿနံ နာမ, ဓမ္မစက္ခု စ ပရိညာဒိကိစ္စကရဏေန စတုသစ္စဓမ္မဒဿနံ တဒတိသယော, တသ္မာ နတ္ထေတ္ထ ဂေါတြဘုဿ ဒဿနဘာဝါပတ္တီတိ. ဥဘယပဋိက္ခေပဝသေနာတိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဝုတ္တဓမ္မပဋိက္ခေပဝသေန, န ပဟာယကပဋိက္ခေပဝသေန. တထာ ဟိ သတိ ဒဿနဘာဝနာဟိ အညော သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟာယကော အတ္ထိ, တေန ပဟာတဗ္ဗာ နေဝ ဒဿနေန န ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာတိ အယမတ္ထော အာပဇ္ဇတိ, န စ အညော ပဟာယကော အတ္ထိ အညေဟိ ဝိက္ခမ္ဘိတာနဉ္စ ပုနပ္ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝါ, နာပိ ပဟာတဗ္ဗာ တတိယပဒေန သင်္ဂယှန္တိ, ကိန္တု [Pg.42] အပ္ပဟာတဗ္ဗာ ဧဝါတိ. တသ္မာ ပဟာတဗ္ဗပဒံ ပစ္စေကံ ယောဇေတွာ နေဝ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ န ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဒဿနေန ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗေဟိ အညေ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

8. “以见涅槃”是就以涅槃为所缘而说。或者，法眼通过一再升起而未达到修的状态，名为“见”；而法眼通过完成遍知(pariññā)等作用而见四谛法，此乃其超越之处。因此，此处没有种姓心(gotrabhu)达到“见”的状态的可能。“以双重排斥”是指以两个术语排斥所说的法，而非以排斥舍断者的方式。因为那样的话，就会得出此义：在见与修之外，另有以根除方式进行舍断者，而那些应舍断的法，既非由见也非由修所舍断。然而，并无其他的舍断者——因为被他法所镇伏者仍有再生起的可能——而且第三句所含摄的也非应舍断法，而恰恰是不可舍断法。因此，当知应将“应舍断”一词分别与（见和修）连结，意为“非由见所应舍断，非由修所应舍断”，从而摄取了那些异于由见和由修所应舍断的法。

၉. ဧဝမတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာတိ အတ္ထာယုတ္တိတော စ သဒ္ဒါယုတ္တိတော စ အဂ္ဂဟေတဗ္ဗတံ ဒဿေတိ. ဒဿနဘာဝနာဟိ အပ္ပဟာတဗ္ဗဟေတုမတ္တေသု ဟိ ဂယှမာနေသု အဟေတုကာ အသင်္ဂဟိတာတိ ယထာဓိပ္ပေတဿ အတ္ထဿ အပရိပုဏ္ဏတ္တာ အတ္ထာယုတ္တိ, ပဟာတဗ္ဗသဒ္ဒဿ နိစ္စသာပေက္ခတ္တေ စ သတိ န သမ္ဗန္ဓီသဒ္ဒတော ပဟာယကတော အညံ ပဋိသေဓံ အပေက္ခမာနဿ ဟေတုသဒ္ဒေန သမာသော ဥပပဇ္ဇတီတိ သဒ္ဒါယုတ္တိ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ပဟာတဗ္ဗ-သဒ္ဒံ ပဋိသေဓေန အယောဇေတွာ ယေသံ အညပဒတ္ထေ သမာသော, တဗ္ဗိသေသနံ အတ္ထီတိ ဣဒံ ပဋိသေဓေန ယောဇေတွာ ဒဿနဘာဝနာဟိ ပဟာတဗ္ဗော ဟေတု ဧတေသံ နေဝတ္ထီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝဉ္စ သတိ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထော သဗ္ဗော သင်္ဂဟိတောတိ. အတ္ထာယုတ္တိ မာ ဟောတု, သဒ္ဒေါ ပန ဣဓာပိ န ယုတ္တော. ဧကန္တယောဂီနံ အတ္ထိ-သဒ္ဒမေဝ ဟိ အပေက္ခမာနာနံ ဥဘိန္နံ ပဟာတဗ္ဗဟေတု-သဒ္ဒါနံ သမာသော ယုတ္တော, န ပဋိသေဓံ အပေက္ခမာနာနန္တိ, တသ္မာ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထဒဿနမတ္တံ ဧတံ ကတံ, သဒ္ဒေါ ပန ယထာ ယုဇ္ဇတိ, တထာ ယောဇေတဗ္ဗော. ဧဝံ ပန ယုဇ္ဇတိ – ပဟာတဗ္ဗော ဟေတု ဧတေသံ အတ္ထီတိ ပဟာတဗ္ဗဟေတုကာ. ကေန ပဟာတဗ္ဗောတိ? ဒဿနေန ဘာဝနာယ စ. တယိဒံ ပဟာတဗ္ဗဟေတုကပဒံ ဒဿနဘာဝနာပဒေဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇေတွာ တေဟိ ယုတ္တေန ယေ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗဟေတုကာ နေဝ ဟောန္တိ, ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗဟေတုကာ စ န ဟောန္တီတိ ပဋိသေဓဉ္စ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇေတွာ တေ နေဝ ဒဿနေန န ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗဟေတုကာတိ ဝုစ္စန္တိ. နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မဝစနံ ဝိယ ဟိ ပုရိမပဒဒွယသင်္ဂဟိတဓမ္မပဋိသေဓနေန တဒညဓမ္မနိဒဿနမေတံ ဟောတိ, န အဟေတုကပဒံ ဝိယ ဟေတုဝိရဟပ္ပကာသနေနာတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဒွေ ပဋိသေဓာ ယုတ္တာ ဟောန္တိ.

9. “不应如是取义”，此言显示了其在义理和文句上皆不相应，故不应执取。因为若只取“由见与修不可舍断之因”，则无因法(ahetukā)不被摄入，由于所意图之义不圆满，故为“义理不相应”；又当知“文句不相应”是指：“应舍断”(pahātabba)一词恒常有所期待，而（此复合词）不期待关联词“舍断者”之外的否定词，故其与“因”(hetu)一词的复合不成立。“应如是取义”是说：不应将“应舍断”一词与否定词连结，而应将此否定词与“有”(atthi)连结，此“有”是多财释(bahubbīhi)中作为另一词之义的谓词的特指。应取之义为：“于彼等而言，由见与修所应舍断之因，实不存在”。如此，则所有意图之义皆被含摄。即使义理上没有不相应，此处的文句也不恰当。因为对于“应舍断”(pahātabba)与“因”(hetu)这两个词而言，当它们绝对地需要与“有”(atthi)一词连结时，其复合是恰当的，但当它们需要与否定词连结时则不然。因此，此处只是为了开示应取之义，文句则应如其所宜而连结。而应如是连结：“于彼等而言，有应舍断之因”，故为“有应舍断因者”(pahātabbahetukā)。以何舍断？以见(dassana)与修(bhāvanā)。将此“有应舍断因”一词，分别与“见”、“修”二词连结，再分别与否定词连结，即成：“彼等非由见所应舍断因者，亦非由修所应舍断因者”，故说为“非由见非由修所应舍断因者”(neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā)。这就像“非异熟非异熟法法”(neva-vipāka-na-vipākadhammadhamma)的说法一样，是通过否定前两项所含摄之法，来指明其他法，而非像“无因”(ahetuka)一词那样，通过表明因的阙如来表达。如是，则两个否定词皆为恰当。

ဟေတုယေဝ ဟိ တေသံ နတ္ထိ, ယော ဒဿနဘာဝနာဟိ ပဟာတဗ္ဗော သိယာတိ ပုရိမသ္မိဉှိ အတ္ထေ ဟေတူနံ ဒဿနဘာဝနာဟိ ပဟာတဗ္ဗတာ ပဋိက္ခိတ္တာ, ပဋိက္ခေပေါ စ ပဟာတဗ္ဗာသင်္ကာသဗ္ဘာဝေ ဟောတိ, ပဟာတဗ္ဗာသင်္ကာ စ ဟေတုမှိ သတိ သိယာ, တေသံ ပန အဟေတုကာနံ ဟေတုယေဝ နတ္ထိ, ယော ဒဿနဘာဝနာဟိ ပဟာတဗ္ဗော သိယာ, တဒဘာဝါ ပဟာတဗ္ဗာသင်္ကာ [Pg.43] နတ္ထီတိ တံနိဝါရဏတ္ထော ပဋိက္ခေပေါ န သမ္ဘဝတိ, တသ္မာ ‘‘နေဝဒဿနေန န ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗော ဟေတု ဧတေသ’’န္တိ ဧဝံ အဟေတုကာနံ ဂဟဏံ န ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဣတရထာ ဟိ အဟေတုကာနံ အဂ္ဂဟဏံ ဘဝေယျာတိ အတ္ထဿ ပါကဋတ္တာ န ကာရဏသာဓနီယော ဧသောတိ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထဿေဝ ကာရဏံ ဝဒန္တော ‘‘ဟေတုယေဝ ဟိ တေသံ နတ္ထီ’’တိအာဒိမာဟ. တေသဉှိ နေဝဒဿနေန န ဘာဝနာယပဟာတဗ္ဗဟေတုကပဒဝစနီယာနံ ယော ဒဿနဘာဝနာဟိ ပဟာတဗ္ဗော သိယာ, သော ဧဝံပကာရော ဟေတု နတ္ထိ. တေ ဟိ အနေကပ္ပကာရာ သဟေတုကာ အဟေတုကာ စာတိ, တသ္မာ နေဝဒဿနေန န ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗော ဟေတု ဧတေသံ အတ္ထီတိ အယမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

“因为彼等实无其因，可由见与修所舍断。”在前一种释义中，因之可由见与修所舍断性已被排斥。排斥是在有“应舍断”之嫌疑时才发生的，而“应舍断”之嫌疑是在有因时才可能有的。但对于那些无因法而言，实无其因可由见与修所舍断。因其无有，故无“应舍断”之嫌疑，为遮止此嫌疑的排斥也就不可能成立。因此，其义为：若以“于彼等而言，有非由见非由修所应舍断之因”这样的方式来理解，则无法含摄无因法。或者，“否则，将无法含摄无因法”，此义已甚明显，无需再举因论证。此处只是为了说明应取之义的理由，才说“因为彼等实无其因”等。对于那些被称为“非由见非由修所应舍断因者”的法而言，彼等实无此类可由见与修所舍断的因。因为彼等种类繁多，有有因法，亦有无因法。因此，应取之义为：“于彼等而言，有非由见非由修所应舍断之因”

၁၀. တံ အာရမ္မဏံ ကတွာတိ ဣဒံ စတုကိစ္စသာဓနဝသေန အာရမ္မဏကရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အညထာ ဂေါတြဘုဖလပစ္စဝေက္ခဏာဒီနမ္ပိ အပစယဂါမိတာ အာပဇ္ဇေယျာတိ. အထ ဝါ ဟေတုဘာဝေန အပစယံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ အပစယဂါမိနော. နိဗ္ဗာနဿ ဟိ အနိဗ္ဗတ္တနိယတ္တေပိ သမုဒယပ္ပဟာနသမုဒယနိရောဓာနံ အဓိဂမအဓိဂန္တဗ္ဗဘာဝတော ဟေတုဟေတုဖလဘာဝေါ မဂ္ဂနိဗ္ဗာနာနံ ယုဇ္ဇတိ. ယထာဟ ‘‘ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ (ဝိဘ. ၇၁၉). အတ္ထောတိ ဟိ ဟေတုဖလံ. ဓမ္မောတိ ဟေတူတိ. ပုရိမပစ္ဆိမာနံ ပုရိမေ သသမ္ပယုတ္တာ ဝုတ္တာ, ပစ္ဆိမေ ကေဝလာ. ပုရိမေ ဝိယ ပန ပစ္ဆိမေ အတ္ထေပိ အရိယမဂ္ဂသီသေန သဗ္ဗလောကုတ္တရကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါ ဂဟေတဗ္ဗာ. ဒုတိယေ အတ္ထဝိကပ္ပေ ‘‘အာစယံ ဂါမိနော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အနုနာသိကလောပေါ ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာစိနန္တီတိ ဝါ အာစယာ, အာစယာ ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တီတိပိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

10. “以彼为所缘”，当知此说是就以成就四（圣谛）作用的方式而作为所缘而言。否则，种姓心、果心和省察智等也将趋于减损。或者，以因的方式趋向“减损”（即涅槃），故为“趋于减损者”。虽然涅槃是无生法，但由于有集之舍断与灭之证悟，以及能证与所证的关系，道与涅槃的因果关系是成立的。如所说：“于苦灭之智是义无碍解，于趣向苦灭之道之智是法无碍解。”（Vibha. 719）此中，“义”是因之果，“法”是因。对于前后两者，前者被说为是与相应法俱起，后者则仅是单独的法。但应如前者一般，在后者的意义中，也应以圣道为首，含摄一切出世间善心生起。在第二种释义中，当知此词是在应作“ācayaṃ gāmino”（趋于积聚）之处，省略了鼻音（ṃ）而成。或者，因积聚故为“积聚者”；亦当知其义为：成为积聚者而前进、转起。

၁၁. သတ္တ ပန သေက္ခာ သိက္ခနသီလာတိ သေက္ခာ, တေသံ ဣမေတိ သေက္ခာ, အညာသာဓာရဏာ မဂ္ဂဖလတ္တယဓမ္မာ. သယမေဝ သိက္ခန္တီတိ သိက္ခနသီလာနမေတံ နိဒဿနံ. ယေ ဟိ ဓမ္မာ သိက္ခန္တိ, တေ သိက္ခနသီလာ ဟောန္တီတိ. အက္ခရတ္ထော ပန သိက္ခာ ဧတေသံ သီလန္တိ သေက္ခာတိ. န သေက္ခာတိ ယတ္ထ သေက္ခဘာဝါသင်္ကာ အတ္ထိ, တတ္ထာယံ ပဋိသေဓောတိ လောကိယနိဗ္ဗာနေသု [Pg.44] အသေက္ခဘာဝါနာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သီလသမာဓိပညာသင်္ခါတာ ဟိ သိက္ခာ အတ္တနော ပဋိပက္ခကိလေသေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တာ ပရိသုဒ္ဓါ ဥပက္ကိလေသာနံ အာရမ္မဏဘာဝမ္ပိ အနုပဂမနတော ဧတာ သိက္ခာတိ ဝတ္တုံ ယုတ္တာ အဋ္ဌသု မဂ္ဂဖလေသု ဝိဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ စတုမဂ္ဂဟေဋ္ဌိမဖလတ္တယဓမ္မာ ဝိယ အရဟတ္တဖလဓမ္မာပိ တာသု သိက္ခာသု ဇာတာတိ စ, တံသိက္ခာသမင်္ဂိနော အရဟတော ဣတရေသံ ဝိယ သေက္ခတ္တေ သတိ သေက္ခဿ ဧတေတိ စ, သိက္ခာ သီလံ ဧတေသန္တိ စ သေက္ခာတိ အာသင်္ကိတဗ္ဗာ သိယုန္တိ တဒါသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘အသေက္ခာ’’တိ ယထာဝုတ္တသေက္ခဘာဝပဋိသေဓော ကတော. အရဟတ္တဖလေ ဟိ ပဝတ္တမာနာ သိက္ခာ ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခာကိစ္စတ္တာ န သိက္ခာကိစ္စံ ကရောန္တိ, ကေဝလံ သိက္ခာဖလဘာဝေနေဝ ပဝတ္တန္တိ, တသ္မာ တာ န သိက္ခာဝစနံ အရဟန္တိ, နာပိ တံသမင်္ဂိနော သေက္ခဝစနံ, န စ တံသမ္ပယုတ္တာ သိက္ခနသီလာတိ သိက္ခာသု ဇာတာတိအာဒိအတ္ထေဟိ အဂ္ဂဖလဓမ္မာ သေက္ခာ န ဟောန္တိ, ဟေဋ္ဌိမဖလေသု ပန သိက္ခာ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဝိပဿနာဒီနံ ဥပနိဿယဘာဝတော သိက္ခာကိစ္စံ ကရောန္တီတိ သိက္ခာဝစနံ အရဟန္တိ, တံသမင်္ဂိနော စ သေက္ခဝစနံ, တံသမ္ပယုတ္တာ စ သိက္ခနသီလဝုတ္တီတိ တတ္ထ ဓမ္မာ ယထာဝုတ္တေဟိ အတ္ထေဟိ သေက္ခာ ဟောန္တိ ဧဝ.

11. 然而，七种有学因有修学之性，故称“有学”。这些是他们的有学法，即与无学不共的三道三果之法。因为他们自己还在修学，这是“有修学之性”的说明。凡是修习的法，即有修学之性。从字义上说，“学”是他们的本性，故称“有学”。至于“无学”，此否定词用于有“是有学”之疑处，应知对于世间法与涅槃，不适用“无学”的状态。事实上，名为戒、定、慧的三学，已从其对治的烦恼中解脱而为纯净，亦不成为杂染的所缘，故适合说此等“学”存在于八种道果之中。因此，如四道及下三果法，阿罗汉(arahanta)果法亦从这些学中生起。但为了避免具足这些学的阿罗汉，会像其他有学一样，被误认为“这是有学者的”或“学是其本性，故为有学”，为了消除此误解，而以“无学”一词否定了前述的有学状态。因为在阿罗汉果位上生起的学，其修学之事已终(pariniṭṭhita)，不再行修学之事，仅作为学之果而存在。因此，它们不应被称为“学”，具足此学的人也不应被称为“有学”，与其相应的法也没有修学之性。因此，从“在学中生起”等意义上说，最高果法不是有学。但在下三果中，学作为斯陀含道之观(vipassanā)等的近行依止，仍在行修学之事，故堪称“学”，具足此学的人堪称“有学”，与其相应的法亦有修学之性。因此，在那些情况下，诸法依上述之义而确实为有学。

သေက္ခာတိ ဝါ အပရိယောသိတသိက္ခာ ဒဿိတာ. အနန္တရမေဝ ‘‘အသေက္ခာ’’တိ ဝစနံ ပရိယောသိတသိက္ခာနံ ဒဿနန္တိ န လောကိယနိဗ္ဗာနာနံ အသေက္ခတာပတ္တိ. ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တာ ဝါ သေက္ခာတိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ သေက္ခဓမ္မေသု ဧဝ ကေသဉ္စိ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တာနံ အသေက္ခတာ အာပဇ္ဇတိ, တေန အရဟတ္တမဂ္ဂဓမ္မာ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တာ စ ယထာဝုတ္တေဟိ စ အတ္ထေဟိ သေက္ခာတိ ကတွာ အသေက္ခာ အာပန္နာတိ? န, တံသဒိသေသု တဗ္ဗောဟာရာ. အရဟတ္တမဂ္ဂတော ဟိ နိန္နာနာကရဏံ အရဟတ္တဖလံ ဌပေတွာ ပရိညာဒိကိစ္စကရဏံ ဝိပါကဘာဝဉ္စ, တသ္မာ တေ ဧဝ သေက္ခာ ဓမ္မာ အရဟတ္တဖလဘာဝံ အာပန္နာတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ, ကုသလသုခတော စ ဝိပါကသုခံ သန္တတရတာယ ပဏီတတရန္တိ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တာ စ တေ ဓမ္မာ ဟောန္တီတိ အသေက္ခာတိ ဝုစ္စန္တီတိ.

或者，“有学”(sekkha)显示了尚未完成的修学。紧接着说“无学”(asekha)，是为了显示已完成的修学，因此无学状态不适用于世间法与涅槃。或者，“有学”是指已达增长者。在此义中，某些已达增长的有学法会达到无学状态。那么，阿罗汉道法是已达增长者，并且依前述之义而为有学，之后达到无学吗？不是的，这是就其相似者而言的说法。阿罗汉果除了行使遍知等作用以及作为异熟之外，与阿罗汉道并无不同。因此，可以说正是那些有学法达到了阿罗汉果的状态。并且，由于异熟乐比善乐更寂静、更殊胜，那些法已达增长，故被称为“无学”。

၁၂. ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနာသမတ္ထတာဒီဟိ ပရိတ္တာ. ‘‘ကိလေသ…ပေ… တာယာ’’တိ အတ္ထတ္တယမ္ပိ ကုသလေသု ယုဇ္ဇတိ, ဝိပါကကိရိယေသု ဒီဃသန္တာနတာဝ. ပမာဏကရေဟိ ဝါ ဩဠာရိကေဟိ ကာမတဏှာဒီဟိ ပရိစ္ဆိန္နာ ပရိတ္တာ. တေဟိ အပရိစ္ဆိန္နတ္တာ သုခုမေဟိ ရူပတဏှာဒီဟိ ပရိစ္ဆိန္နာ ပမာဏမဟတ္တံ ဂတာတိ မဟဂ္ဂတာ. အပရိစ္ဆိန္နာ အပ္ပမာဏာ.

12. 因无力镇伏烦恼等，故为“小”(paritta)。“烦恼……乃至……彼等”这三种含义都适用于善法；而对于异熟(vipāka)与唯作(kiriya)，则仅就其相续不长而言。或者，被粗显的欲爱(kāmataṇhā)等所限定的是“小”。因不被这些所限定，而被微细的色爱(rūpataṇhā)等所限定，达到了量的广大，故称“广大”(mahaggata)。不被限定的，是“无量”(appamāṇa)。

၁၄. အတပ္ပကဋ္ဌေနာတိ [Pg.45] ဒိဝသမ္ပိ ပစ္စဝေက္ခိယမာနာ လောကုတ္တရဓမ္မာ တိတ္တိံ န ဇနေန္တိ သမာပဇ္ဇိယမာနာပိ ဖလဓမ္မာတိ.

14. 以不满足性为义：即使日日省察，出世间法(lokuttaradhammā)也不会产生满足感；即使安住于果法(phaladhammā)中，亦是如此。

၁၅. မာတုဃာတာဒီသု ပဝတ္တမာနာပိ ဟိတသုခံ ဣစ္ဆန္တာဝ ပဝတ္တန္တီတိ တေ ဓမ္မာ ဟိတသုခါဝဟာ မေ ဘဝိဿန္တီတိ အာသီသိတာ ဟောန္တိ, တထာ အသုဘာသုခါနိစ္စာနတ္တေသု သုဘာဒိဝိပရိယာသဒဠှတာယ အာနန္တရိယကမ္မနိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌီသု ပဝတ္တိ ဟောတီတိ တေ ဓမ္မာ အသုဘာဒီသု သုဘာဒိဝိပရီတပ္ပဝတ္တိကာ ဟောန္တိ. မိစ္ဆာသဘာဝါတိ မုသာသဘာဝါ. အနေကေသု အာနန္တရိယေသု ကတေသု ယံ တတ္ထ ဗလဝံ, တံ ဝိပစ္စတိ, န ဣတရာနီတိ ဧကန္တဝိပါကဇနကတာယ နိယတတာ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ ‘‘ဝိပါကဒါနေ သတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ခန္ဓဘေဒါနန္တရန္တိ စုတိအနန္တရံ. စုတိ ဟိ မရဏနိဒ္ဒေသေ (ဝိဘ. ၁၉၃) ‘‘ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ’’တိ ဝုတ္တာတိ. ဧတေန ဝစနေန သတိ ဖလဒါနေ စုတိအနန္တရော ဧဝ, န အညော ဧတေသံ ဖလကာလောတိ ဖလကာလနိယမေနေဝ နိယတတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ, န ဖလဒါနနိယမေနာတိ နိယတဖလကာလာနံ အညေသမ္ပိ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာနမ္ပိ နိယတတာ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာနံ ပစ္စယန္တရဝိကလတာဒီဟိ အဝိပစ္စမာနာနမ္ပိ အတ္တနော သဘာဝေန ဝိပါကဓမ္မတာ ဝိယ ဗလဝတာ အာနန္တရိယေန ဝိပါကေ ဒိန္နေ အဝိပစ္စမာနာနမ္ပိ အာနန္တရိယာနံ ဖလဒါနေ နိယတသဘာဝါ အာနန္တရိယသဘာဝါ စ ပဝတ္တီတိ အတ္တနော သဘာဝေန ဖလဒါနနိယမေနေဝ နိယတတာ အာနန္တရိယတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဝဿဉ္စ နိယတသဘာဝါ အာနန္တရိယသဘာဝါ စ တေသံ ပဝတ္တီတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗမေတံ အညဿ ဗလဝတော အာနန္တရိယဿ အဘာဝေ စုတိအနန္တရံ ဧကန္တေန ဖလဒါနတော.

15. 即使在行杀母等事时，也是希求利益安乐而行，期望“这些法将为我带来利益安乐”。同样，由于在不净、苦、无常、无我中对净、乐等的颠倒见很坚固，便会生起无间业(ānantariyakamma)及定邪见(niyatamicchādiṭṭhi)等。这些法是在不净等中生起净等相反作用的法。“邪性”即“虚妄性”。造作了多个无间业时，其中最强者感果，而非其他，因此不能说其在产生果报上是绝对必然的，故说“在给与果报时”等。此处“蕴坏之后”即死后。在《分别论》(Vibha. 193)对死亡的解释(maraṇaniddesa)中，命终(cuti)被称为“诸蕴的坏灭”。此言说明，若给与果报，其时机仅在死后，别无他时。故此决定性是就果报时机而说，非就给与果报的必然性而说。否则，其他果报时机已定的业，如后世受报业(upapajjavedanīya)和现法受报业(diṭṭhadhammavedanīya)，其作用也将具有决定性。因此，犹如应熟之法虽因缺少其他缘等而未成熟，但其自性仍是应熟之法；同理，当一强力无间业给与果报时，其他未熟的无间业在给与果报方面，其作用仍具有决定性与无间性。故应知，此决定性与无间性，正是依其自性在给与果报上的必然性而言。必须承认，它们的作用具有决定性与无间性，因为在没有其他更强力的无间业时，它必在死后立即给与果报。

နနု ဧဝံ အညေသမ္ပိ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာနံ အညသ္မိံ ဝိပါကဒါယကေ အသတိ စုတိအနန္တရမေဝ ဧကန္တေန ဖလဒါနတော အာနန္တရိယသဘာဝါ နိယတသဘာဝါ စ ပဝတ္တိ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ အသမာနဇာတိကေန စေတောပဏိဓိဝသေန ဥပဃာတကေန စ နိဝတ္တေတဗ္ဗဝိပါကတ္တာ အနန္တရေကန္တဖလဒါယကတ္တာဘာဝါ, န ပန အာနန္တရိယကာနံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနိ ဝိယ အသမာနဇာတိကံ ဖလနိဝတ္တကံ အတ္ထိ သဗ္ဗာနန္တရိယကာနံ အဝီစိဖလတ္တာ, န စ ဟေဋ္ဌုပပတ္တိံ ဣစ္ဆတော သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိယ ဥပရူပပတ္တိဇနကကမ္မဖလံ အာနန္တရိယကဖလံ နိဝတ္တေတုံ သမတ္ထော [Pg.46] စေတောပဏိဓိ အတ္ထိ အနိစ္ဆန္တဿေဝ အဝီစိပါတနတော, န စ အာနန္တရိယကောပဃာတကံ ကိဉ္စိ ကမ္မံ အတ္ထိ, တသ္မာ တေသံယေဝ အနန္တရေကန္တဝိပါကဇနကသဘာဝါ ပဝတ္တီတိ.

请问，对于其他在后世受报的业，在没有其他能给予果报的业时，不也是在死后立即必定感果，其运作也具有无间性与决定性吗？并非如此。因为它们的果报可被不同种类的业、心愿或毁坏业所阻止，故不具有无间、必定给予果报的性质。然而，对于无间业，并没有像第二禅等之于初禅等那样、能阻止其果报的不同种类之业，因为所有无间业都以无间地狱(Avīci)为果报。并且，也没有像持戒者希求下等生存，其心愿能阻止生于上等生存的业果那样，有能力阻止无间业果报的心愿，因为它即使在造业者不情愿的情况下，也会使其堕入无间地狱。也没有任何能毁坏无间业的业。因此，只有它们的运作才具有产生无间、必定果报的自性。

အနေကာနိ စ အာနန္တရိယကာနိ ကတာနိ ဧကန္တေ ဝိပါကေ သန္နိယတတ္တာ ဥပရတာဝိပစ္စနသဘာဝါသင်္ကတ္တာ နိစ္ဆိတာနိ သဘာဝတော နိယတာနေဝ. စုတိအနန္တရံ ပန ဖလံ အနန္တရံ နာမ တသ္မိံ အနန္တရေ နိယုတ္တာနိ တန္နိဗ္ဗတ္တနေန အနန္တရကရဏသီလာနိ အနန္တရပ္ပယောဇနာနိ စာတိ သဘာဝတော အာနန္တရိယကာနေဝ စ ဟောန္တိ. တေသု ပန သမာနသဘာဝေသု ဧကေန ဝိပါကေ ဒိန္နေ ဣတရာနိ အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗဿ ကိစ္စဿ တေနေဝ ကတတ္တာ န ဒုတိယံ တတိယမ္ပိ စ ပဋိသန္ဓိံ ကရောန္တိ, န သမတ္ထတာဝိဃာတတ္တာတိ နတ္ထိ တေသံ နိယတာနန္တရိယတာနိဝတ္တီတိ. န ဟိ သမာနသဘာဝံ သမာနသဘာဝဿ သမတ္ထတံ ဝိဟနတီတိ. ဧကဿ ပန အညာနိပိ ဥပတ္ထမ္ဘကာနိ ဟောန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနီတိ. သမ္မာ သဘာဝါတိ သစ္စသဘာဝါ.

已造作的诸多无间业，因其果报绝对确定，且其未成熟的自性无疑已止息，故其本质被断定为是决定的。死后，果报立即现前，故名“无间”。它们与此无间性相关联，具有通过产生该果报而造成无间的性质，并有无间的功用，因此其本质即是无间业。在这些自性相同的业中，当一业已给予果报，其他诸业因其应做之事已被彼业完成，故不再造成第二、第三次的结生(paṭisandhi)，这并非因其能力被毁坏。因此，它们的决定无间性不会退转。同类自性者不会毁坏同类自性者的能力。应知，其他诸业也会成为那一业的支持者。“正性”(sammā sabhāva)即“实性”(sacca-sabhāva)。

၁၆. ပရိပုဏ္ဏမဂ္ဂကိစ္စတ္တာ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါဝ ဣဓ ‘‘မဂ္ဂါ’’တိ ဝုတ္တာ. ပစ္စယဋ္ဌေနာတိ မဂ္ဂပစ္စယဋ္ဌေန. နိက္ခေပကဏ္ဍေပိ ဟိ ယေ မဂ္ဂပစ္စယံ လဘန္တိ, န ပန သယံ မဂ္ဂပစ္စယဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ, တေ မဂ္ဂဟေတုကာတိ ဒဿေတုံ ‘‘အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိဿ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ဌပေတွာ’’တိအာဒိ (ဓ. သ. ၁၀၃၉) ဝုတ္တံ. ယော ပန တတ္ထေဝ ‘‘အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိဿ အလောဘော အဒေါသော အမောဟော, ဣမေ ဓမ္မာ မဂ္ဂဟေတူ’’တိ အာဒိနယော ဝုတ္တော, တံ ဒဿေတုံ ‘‘မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိဿ သမ္မာဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂေါ စေဝ ဟေတု စာ’’တိအာဒိနာ ပန ဝုတ္တနယံ ဒဿေတုံ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ သယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပန အသင်္ဂဟိတသင်္ဂဏှနဝသေန ပဋိပါဋိယာ တယော နယာ ဝုတ္တာ, ဟေတုဗဟုတာဝသေန တတိယော နယော ဣဓ ဒုတိယော ဝုတ္တော.

16. 因圆满道之作用，此处唯四圣道被称为“道”。“以缘义”即以道缘义。在《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)的<总说品>(Nikkhepakaṇḍa)中，为了说明那些获得道缘，但自身不成为道缘的法是“道所因”，而说“除去圣道具足者的道分”等(法集 1039)。为了说明彼处所说“圣道具足者的无贪、无瞋、无痴，此等法是道所因”等方法，而说“或与道相应者”等。为了说明以“圣道具足者的正见既是道亦是因”等所说的方法，而说“正见自身”等。在彼处，是依“摄未摄者”的原则，按次序说此三法；此处则因“因之众多”，将第三法作为第二法而说。

အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တနဋ္ဌေနာတိ သဟဇာတာဓိပတိပိ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဝသေန ဇေဋ္ဌကဘာဝေ ပဝတ္တမာနော သဟဇာတေ အတ္တနော ဝသေ အနုဝတ္တယမာနော တေ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တတိ, အာရမ္မဏာဓိပတိပိ တဒါရမ္မဏေ ဓမ္မေ တထေဝ အတ္တာနံ အနုဝတ္တယမာနော တေ ဓမ္မေ အဘိဘဝိတွာ အာရမ္မဏဘာဝေန ပဝတ္တတိ, န ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝေန, တသ္မာ အဓိပတိဒွယမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘မဂ္ဂေါ အဓိပတိ ဧတေသ’’န္တိ အယဉ္စ အတ္ထော နိက္ခေပကဏ္ဍေ ဥဒါဟရဏဝသေန [Pg.47] အာဂတံ အတ္ထနယံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တော. ယသ္မာ ပန ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၆.၁၁) ‘‘မဂ္ဂါဓိပတိံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ မဂ္ဂါဓိပတိ ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာဓိပတိပစ္စယာ, မဂ္ဂါဓိပတီ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ မဂ္ဂါဓိပတိ အဓိပတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ မဂ္ဂေါ အဓိပတိ မဂ္ဂါဓိပတီတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ပါဠိယံ သရူပေကသေသဝသေန သမာနသဒ္ဒတ္ထဝသေန ဝါ သင်္ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

以胜伏而转起之义，即俱生主(sahajātādhipati)也是依仗先前的行力(pubbābhisaṅkhāravasena)，在尊长位上转起时，使俱生法顺从自己的势力，从而胜伏它们而转起；所缘主(ārammaṇādhipati)也是在那所缘法中，同样地使自身随之转起，以所缘的身份胜伏那些法而转起，不是以现在的身份。因此，应当知道两种主都已包括在内。“道是它们的主”这句话，是采取了<总说品>(Nikkhepakaṇḍa)中作为例证而出现的义理而说。然而，因为在《发趣论》(Paṭṭhāna 2.16.11)中说：“缘于道主法，道主法生起，非以主缘；缘于道主蕴，道主是主”，因此，道是主，道主也是主，这个意义也应当理解为在巴利文中以同形省略的方式，或以同词义的方式而被包含在内。

၁၇. အနုပ္ပန္နာတိ ဧတေန သဗ္ဗော ဥပ္ပန္နဘာဝေါ ပဋိသိဒ္ဓေါ, န ဥပ္ပန္နဓမ္မဘာဝေါ ဧဝါတိ တေန ဥပ္ပန္နာ ဝိဂတာ အတီတာပိ န သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယဒိ ဟိ သင်္ဂဟိတာ သိယုံ, ‘‘အနုပ္ပန္နော ဓမ္မော ဥပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိဧဝမာဒိ ဝုစ္စေယျ, န တု ဝုတ္တန္တိ. အနာဂတာနိ ဝိပါကကဋတ္တာရူပါနိ အတီတေ အနာဂတေ ဝါ ကမ္မေ ပုရိမနိပ္ဖန္နေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ, နာနိပ္ဖန္နေတိ ပရိနိဋ္ဌိတကာရဏေကဒေသာနေဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ တာနိ ‘‘အဝဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ ဥပ္ပာဒိနော ဓမ္မာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

17. “未生的”(Anuppannā)，由此否定了一切已生状态，而不仅是已生法的状态。由此当知，已生、已灭、过去的法也不被包含。如果它们被包含，就应该会说“未生法是已生法的无间缘”等，但并没有这么说。未来的异熟业生色(vipākakaṭattārūpāni)，对于过去或未来的业，只会从先前已完成的(业)生起，不会从未完成的(业)生起。因此，它们只是已究竟完成(pariniṭṭhita)之因的一部分，所以被称为“必定会生起的法”，即“生法”(uppādino dhammā)。

၁၈. အတ္တနော သဘာဝန္တိ ကက္ခဠဖုသနာဒိသဘာဝံ.

18. 其自性，即坚硬(kakkhaḷa)、触(phusanā)等性质。

၂၀. ဧဝံ ပဝတ္တမာနာတိ ဧဝံ စက္ခာဒိဘာဝေန ဖုသနာဒိဘာဝေန စ ဧကသန္တတိပရိယာပန္နတာဝသေန ပဝတ္တမာနာ. အတ္တာနံ အဓိ အဇ္ဈတ္တာတိ အဓိ-သဒ္ဒေါ သမာသဝိသယေ အဓိကာရတ္ထံ ပဝတ္တိအတ္ထဉ္စ ဂဟေတွာ ပဝတ္တတီတိ အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တာ အဇ္ဈတ္တာ. တေနာတိ ယဿ ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ စ သုညတံ အာနေဉ္ဇဉ္စ မနသိကရောတော အဇ္ဈတ္တသုညတာဒီသု စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ န ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ နာဓိမုစ္စတိ, ယော စ ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော, တေန ဘိက္ခုနာ. တသ္မိံယေဝ ပုရိမသ္မိံ သမာဓိနိမိတ္တေတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒိသမာဓိနိမိတ္တေ. အဇ္ဈတ္တမေဝါတိ ဈာနဂေါစရေ ကသိဏာဒိမှိ. စိတ္တံ သဏ္ဌပေတဗ္ဗန္တိ ပဌမဇ္ဈာနာဒိစိတ္တံ သဏ္ဌပေတဗ္ဗံ. အဇ္ဈတ္တရတောတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ နိဗ္ဗာနေ ရတော, သမာဓိဂေါစရေ ကမ္မဋ္ဌာနေ ဝါ ရတော. ‘‘သမာဟိတော ဧကော သန္တုသိတော တမာဟု ဘိက္ခု’’န္တိ (ဓ. ပ. ၃၆၂) ဂါထာသေသော.

20. “如此运转者”(Evaṃ pavattamānā)：即以眼等的状态、触等的状态，以及作为属于同一相续流的方式而运转。“关于自身内”(Attānaṃ adhi ajjhattaṃ)：adhi一词在复合词中，有“关于”与“朝向”之义，因此是关于自身、朝向自身而转起，故为“内”。“因此”(Tena)：指这样的比丘：他从禅定出定后，作意于内、外、内外的空性(suññata)与无动(āneñja)，而其心于内空等不跃入、不澄净、不安住、不胜解，且他于此如实了知。“于那先前的定相”(Tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitte)：即于初禅等定相。“唯于内”(Ajjhattameva)：即于作为禅修所缘的遍处(kasiṇa)等。“应安立心”(Cittaṃ saṇṭhapetabbaṃ)：即应安立初禅等心。“乐于内者”(Ajjhattarato)：即乐于作为内所缘的涅槃，或乐于作为定所缘的业处(kammaṭṭhāna)。“已得定者、独处者、知足者，他们称之为比丘”(法句362)，这是该偈的剩余部分。

အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနန္တိ ဧတ္ထ ဈာနံ သကသန္တတိပရိယာပန္နတ္တာ ‘‘အဇ္ဈတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တတ္ထော အဇ္ဈတ္တ-သဒ္ဒေါ ဟောတိ. အဇ္ဈတ္တန္တိ သကသန္တတိနိယကံ. အဇ္ဈတ္တေ ဘဝါ အဇ္ဈတ္တိကာတိ နိယကဇ္ဈတ္တေသုပိ အဗ္ဘန္တရာ စက္ခာဒယော ဝုစ္စန္တိ. ဧတ္ထ ပန အဇ္ဈတ္တိက-သဒ္ဒေါ စက္ခာဒီသု ပဝတ္တမာနော ဒဿိတော[Pg.48], န အဇ္ဈတ္တသဒ္ဒေါ, အတ္ထိ စ အဇ္ဈတ္တအဇ္ဈတ္တိကသဒ္ဒါနံ ဗဟိဒ္ဓါဗာဟိရ-သဒ္ဒါနံ ဝိယ ဝိသေသော. အဇ္ဈတ္တိကသဒ္ဒေါ ဟိ သပရသန္တာနိကေသု သဗ္ဗေသု စက္ခာဒီသု ရူပါဒီသု ဗာဟိရ-သဒ္ဒေါ ဝိယ ပဝတ္တတိ, အဇ္ဈတ္တ-သဒ္ဒေါ ပန သကသန္တာနိကေသွေဝ စက္ခုရူပါဒီသု တတော အညေသွေဝ ဗဟိဒ္ဓါ-သဒ္ဒေါ ဝိယ ပဝတ္တတီတိ တသ္မာ သဒ္ဒတော အတ္ထတော စ အသမာနတ္တာ န ဣဒမေတ္ထ ဥဒါဟရဏံ ယုတ္တန္တိ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – အဇ္ဈတ္တေ ဘဝါ အဇ္ဈတ္တိကာတိ အယဉှိ ဝစနတ္ထော. ယဉ္စ အဇ္ဈတ္တေ ဘဝံ, တေန အဇ္ဈတ္တေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ, တေန တံဝါစကဿ အဇ္ဈတ္တ-သဒ္ဒဿ အဇ္ဈတ္တိက-သဒ္ဒဿ စ သမာနတ္ထတာ. ဥဘိန္နမ္ပိ သဒ္ဒါနံ သမာနတ္ထဘာဝတော အဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တေ ပဝတ္တမာနေ အဇ္ဈတ္တိက-သဒ္ဒေ အဇ္ဈတ္တ-သဒ္ဒေါ တတ္ထ ပဝတ္တောတိ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ.

“内净”(Ajjhattaṃ sampasādanaṃ)：于此，禅那因其属于自身相续流而被说为“内”(ajjhatta)，因此“内”一词有“自身之内”的含义。“内”(Ajjhattaṃ)即指属于自身相续流者。“于内生者为内法”(Ajjhatte bhavā ajjhattikā)：即使是自身之内、作为阿邦答勒(abbhantara)的眼等，也被称为“内法”。但此处所展示的是“内法”一词用于眼等，而非“内”一词。而“内”(ajjhatta)与“内法”(ajjhattika)二词，犹如“外”(bahiddhā)与“外部”(bāhira)二词，是有区别的。“内法”一词，犹如“外部”一词，可用于自他相续流中一切的眼、色等；而“内”一词，则仅用于自身相续流中的眼、色等，犹如“外”一词仅用于自身之外者。因此，由于词与义皆不相同，此处的例子是不恰当的。于此应看到此意趣：‘于内生者为内法’，这确实是其语义。凡于内生者，必由内而有，因此，表达它的‘内’与‘内法’二词，其义相同。由于二词意义相同，故当‘内法’一词用于内中之内时，可以说‘内’一词也用于彼处。

အယံ ခေါ ပနာနန္ဒ, ဝိဟာရောတိ ဝိဟာရသုညတာသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၁၈၇) သင်္ဂဏိကာရာမတာယ ရူပါဒိရတိယာ စ အာဒီနဝံ ဝတွာ တပ္ပဋိပက္ခဝိဟာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အဇ္ဈတ္တံ သုညတန္တိ ဝိသယဘူတံ ဣဿရိယဋ္ဌာနဘူတံ သုညတံ, သုညတာဖလသမာပတ္တိန္တိ အတ္ထော. စိတ္တိဿရာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ဓမ္မံ ဒေသေန္တာပိ ယံ မုဟုတ္တံ တုဏှီ ဘဝိတဗ္ဗံ ဟောတိ, တံ မုဟုတ္တံ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တိ, ပဂေဝ အညသ္မိံ ကာလေ, တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထာပိ ဣဿရိယာနံ ဗဟုလံ ဖလသမာပတ္တိယံ ဣဿရိယဿ ပဝတ္တနတော ဖလသမာပတ္တိ ‘‘ဣဿရိယဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တာ. အရဟတ္တဖလာဓိဂမေန ဝါ တထာဂတာနံ ဣဿရိယံ နိဗ္ဗတ္တံ တံဇနကေနေဝ မဂ္ဂေနာတိ တံ တေသံ ဣဿရိယဋ္ဌာနံ. ဝိသယော စ အနညတ္ထဘာဝေါဝ ယထာ ‘‘အာကာသေ သကုဏာ ဥဒကေ မစ္ဆာ’’တိ, ဗုဒ္ဓါ စ အညတ္ထ ဒိဿမာနာပိ ဝိဝေကပဗ္ဘာရတာယ ဖလသမာပတ္တိနိန္နာဝ, တေန တဿာ တဿာ ကိရိယာယ အနန္တရံ ဖလသမာပတ္တိယံယေဝ ဘဝန္တီတိ သာ တေသံ ဝိသယော, တဗ္ဗိသယတာ စ သစ္စကသုတ္တေန (မ. နိ. ၁.၃၆၄ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗာ.

阿难，这“住处”，是在《空住经》(Vihārasuññatāsutta, 中部3.187)中，宣说了乐于交际(saṅgaṇikārāmatā)与乐于色等(rūpādirati)的过患(ādīnava)后，为开示与之对反的住处而说。“内空”(Ajjhattaṃ suññataṃ)是指作为所缘、作为自在之处(issariyaṭṭhāna)的空性，义即空性果定(suññatāphalasamāpatti)。诸佛世尊是心之自在者，即使在说法时，当需要片刻沉默，也会进入果定，更何况在其他时候？因此，在一切处，由于自在者们多入果定，自在力在果定中转起，故果定被称为“自在处”。或者，如来的自在力由证得阿罗汉果而生，正是由能生起它的道所生，故彼是他们的自在处。所缘境(visaya)即非他处之有，犹如“鸟在空中，鱼在水中”。诸佛虽显现于他处，但因倾向远离(vivekapabbhāratā)、倾向果定(phalasamāpattininnā)，故于每一行为之后，立即安住于果定中，因此，彼即是他们的所缘境。其所缘性当由《萨遮迦经》(Saccakasutta, 中部1.364等)来阐明。

၂၂. ယေသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗဘာဝေါ အတ္ထိ, တေ သနိဒဿနာ. စက္ခုဝိညာဏဂေါစရဘာဝေါဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗဘာဝေါ, တဿ ရူပါယတနာ အနညတ္တေပိ အညေဟိ ဓမ္မေဟိ ရူပါယတနံ ဝိသေသေတုံ အညံ ဝိယ ကတွာ ‘‘သဟ နိဒဿနေနာတိ သနိဒဿနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မသဘာဝသာမညေန ဟိ ဧကီဘူတေသု ဓမ္မေသု ယော နာနတ္တကရော သဘာဝေါ, သော အညော ဝိယ ကတွာ ဥပစရိတုံ ယုတ္တော[Pg.49]. ဧဝဉှိ အတ္ထဝိသေသာဝဗောဓော ဟောတီတိ. သယဉ္စ နိဿယဝသေန စ သမ္ပတ္တာနံ အသမ္ပတ္တာနဉ္စ ပဋိမုခဘာဝေါ အညမညပတနံ ပဋိဟနနဘာဝေါ, ယေန ဗျာပါရာဒိဝိကာရပစ္စယန္တရသဟိတေသု စက္ခာဒီနံ ဝိသယေသု ဝိကာရုပ္ပတ္တိ.

22. 凡有可见性者，即为“有见”(sanidassana)。可见性即是眼识的行境。虽然色处与此可见性并非相异，但为了将色处与其他法区别开来，故将其视为相异之物，因此说“与见一同”(saha nidassanena)，即是“有见”。因为在自性共通而合一的诸法中，凡有能造成差异的自性，都适宜将其视为相异之物来处理，如此方能了知其义之差别。再者，无论是已至(sampatta)或未至(asampatta)，（根与境）相互面对、相互作用、相互冲击的状态，是眼等在其所缘境中，因作用、变化等其他缘而生起变化的原因。

တိကမာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

三本母句释义终。

ဒုကမာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ

二法母句释义

၁-၆. မူလဋ္ဌေနာတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနေန မူလဘာဝေန, န ပစ္စယမတ္တဋ္ဌေန ဟေတုဓမ္မာ ဟေတူ ဓမ္မာတိ သမာသာသမာသနိဒ္ဒေသဘာဝေါ ဒွိန္နံ ပါဌာနံ ဝိသေသော. တထေဝါတိ သမ္ပယောဂတောဝ. သဟေတုကာနံ ဟေတုသမ္ပယုတ္တဘာဝတော ‘‘သမ္ပယောဂတော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, န သဟသဒ္ဒဿ သမ္ပယောဂတ္ထတ္တာ. သဟ-သဒ္ဒေါ ပန ဧကပုဉ္ဇေ ဥပ္ပာဒတော ယာဝ ဘင်္ဂါ သဟေတုကာနံ ဟေတူဟိ သမာနဒေသဂဟဏာနံ ဟေတုအာဒိသဗ္ဘာဝံ ဒီပေတိ, သမ္ပယုတ္တ-သဒ္ဒေါ ဧကုပ္ပာဒါဒိဝသေန သဟ ဟေတူဟိ ဧကီဘာဝုပဂမနံ, တတော ဧဝ စ ဒွိန္နံ ဒုကာနံ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မနာနတ္တာဘာဝေပိ ဟိ ပဒတ္ထနာနတ္တေန ဒုကန္တရံ ဝုစ္စတိ. န ဟိ ဟေတုဒုကသင်္ဂဟိတေဟိ ဓမ္မေဟိ အညေ သဟေတုကဒုကာဒီဟိ ဝုစ္စန္တိ, တေ ဧဝ ပန သဟေတုကာဟေတုကာဒိဘာဝတော သဟေတုကဒုကာဒီဟိ ဝုတ္တာ. ဧဝံ သဟေတုကဒုကသင်္ဂဟိတာ ဧဝ ဟေတုသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တဘာဝတော ဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုကေန ဝုတ္တာ. န ဟိ ဓမ္မာနံ အဝုတ္တတာပေက္ခံ ဒုကန္တရဝစနန္တိ နတ္ထိ ပုနရုတ္တိဒေါသော. ဒေသေတဗ္ဗပ္ပကာရဇာနနဉှိ ဒေသနာဝိလာသော တထာ ဒေသနာဉာဏဉ္စာတိ. တေန ဓမ္မာနံ တပ္ပကာရတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ. သကလေကဒေသဝသေန ပဌမဒုကံ ဒုတိယတတိယေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ စတုတ္ထာဒယော တယော ဒုကာ ဝုတ္တာ. သကလဉှိ ပဌမဒုကံ ဒုတိယဒုကေကဒေသေန သဟေတုကပဒေန တတိယဒုကေကဒေသေန ဟေတုသမ္ပယုတ္တပဒေန စ ယောဇေတွာ ယထာက္ကမံ စတုတ္ထပဉ္စမဒုကာ ဝုတ္တာ, တထာ ပဌမဒုကေကဒေသံ နဟေတုပဒံ သကလေန ဒုတိယဒုကေန ယောဇေတွာ ဆဋ္ဌဒုကော ဝုတ္တော. ဣဒမ္ပိ သမ္ဘဝတီတိ ဧတေန အဝုတ္တမ္ပိ သမ္ဘဝဝသေန ဒီပိတန္တိ ဒဿေတိ. သမ္ဘဝေါ ဟိ ဂဟဏဿ ကာရဏန္တိ. ယထာ ဟေတုသဟေတုကာတိ ဣဒံ သမ္ဘဝတီတိ ကတွာ ဂဟိတံ, ဧဝံ ဟေတုအဟေတုကာတိ ဣဒမ္ပိ သမ္ဘဝတီတိ ကတွာ ဂဟေတဗ္ဗမေဝါတိ ဧဝံ အညတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

1-6. 所谓“根本义”，是指通过确立稳固状态而成就的根本性质，并非仅指条件的意义。“因法”与“因是法”，这是两种读法在复合与非复合解释上的差异。同样地，“相应”即指相应关系本身。应当知道，说“相应”是因为有因法与因有相应的状态，而非因为“共”字有相应的意义。“共”字表示从生起到坏灭，有因法与诸因在同一集合中，在同一处所被执取，显示了因等的共存；而“相应”一词则表示通过同生等方式，与诸因达到一体的状态。由此可知这两种二法的区别。即使诸法没有差异，也可依词义的差异而说为不同的二法。因为被“有因二法”等所说的法，并非是“因二法”所摄之法以外的其它法，而是那些法本身，因其为“有因”、“无因”等状态，而被说为“有因二法”等。同样，被“有因二法”所摄之法，因其与因相应或不相应的状态，而被“与因相应二法”所说。说另一个二法，并非是针对那些尚未被论及的法，因此没有重复的过失。因为了知应开示的方式即是说法的善巧，亦是说法的智慧。由此，诸法的此种性质即被说明。将第一二法以整体或部分的方式与第二、第三二法结合，说出了第四等三个二法。即将整个第一二法，分别与第二二法中的“有因”句和第三二法中的“与因相应”句结合，依次说出了第四、第五二法；同样，将第一二法中的“非因”句与整个第二二法结合，说出了第六二法。“此亦可能”这句话表明，即使未被言说，也可依可能性而阐明。因为可能性是采纳的理由。正如“因与有因”这一组合，因其可能而被采纳；同样，“因与无因”这一组合，也因其可能而应被采纳。其它地方也应如此联系。

ဧဝံ [Pg.50] ပဌမဒုကံ ဒုတိယတတိယဒုကေသု ဒုတိယပဒေဟိ ယောဇေတွာ ‘‘ဟေတူ စေဝ ဓမ္မာ အဟေတုကာ စ, အဟေတုကာ စေဝ ဓမ္မာ န စ ဟေတူ, ဟေတူ စေဝ ဓမ္မာ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တာ စ, ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တာ စေဝ ဓမ္မာ န စ ဟေတူ’’တိ ယေ ဒွေ ဒုကာ ကာတဗ္ဗာ, တေသံ သမ္ဘဝဝသေနေဝ သင်္ဂဟံ ဒဿေတွာ ခေါ ပန-ပဒေန အပရေသမ္ပိ ဒုကာနံ သင်္ဂဟံ ဒဿေတုံ ‘‘တတြ ယဒေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတြာတိ ပါဠိယံ. အယံ အတိရေကတ္ထောတိ ဣဒါနိ ယံ ဝက္ခတိ, တမတ္ထမာဟ. တတ္ထ ပန အညေပိ အညထာပီတိ ဧတေသံ ဝိသုံ ပဝတ္တိယာ ဒွေ ဒုကာ ဒဿိတာ, သဟ ပဝတ္တိယာ ပန အယမ္ပိ ဒုကော ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘ဟေတူ စေဝ ဓမ္မာ ဟေတုသမ္ပယုတ္တာပိ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တာပီ’’တိ, ဧတေသု ပန ပဉ္စသု ဒုကေသု ဒုတိယဒုကေန တတိယဒုကော ဝိယ, စတုတ္ထဒုကေန ပဉ္စမဒုကော ဝိယ စ ဆဋ္ဌဒုကေန နိန္နာနတ္ထတ္တာ ‘‘န ဟေတု ခေါ ပန ဓမ္မာ ဟေတုသမ္ပယုတ္တာပိ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တာပီ’’တိ အယံ ဒုကော န ဝုတ္တော. ဒဿိတနိန္နာနတ္ထနယော ဟိ သော ပုရိမဒုကေဟီတိ. ဣတရေသု စတူသု ဟေတူ စေဝ အဟေတုကဒုကေန သမာနတ္ထတ္တာ ဟေတူ စေဝ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တဒုကော, ဟေတုသဟေတုကဒုကေန သမာနတ္ထတ္တာ ဟေတုဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုကော စ နဟေတုဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုကော ဝိယ န ဝတ္တဗ္ဗော. တေသု ပန ဒွီသု ပစ္ဆိမဒုကေ ‘‘ဟေတူ ခေါ ပန ဓမ္မာ သဟေတုကာ’’တိ ပဒံ စတုတ္ထဒုကေ ပဌမပဒေန နိန္နာနာကရဏတ္တာ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ‘‘ဟေတူ ခေါ ပန ဓမ္မာ အဟေတုကာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဟေတူ စေဝ ဓမ္မာ အဟေတုကာ’’တိ ဧတေန နိန္နာနတ္တာ န ဝတ္တဗ္ဗံ. အဝသိဋ္ဌေ ပန ဧကသ္မိံ ဒုကေ ‘‘အဟေတုကာ စေဝ ဓမ္မာ န စ ဟေတူ’’တိ ပဒံ ဆဋ္ဌဒုကေ ဒုတိယပဒေန ဧကတ္ထတ္တာ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣဒါနိ ‘‘ဟေတူ စေဝ ဓမ္မာ အဟေတုကာ စာ’’တိ ဣဒမေဝေကံ ပဒံ အဝသိဋ္ဌံ, န စ ဧကေန ပဒေန ဒုကော ဟောတီတိ တဉ္စ န ဝုတ္တန္တိ. စတုတ္ထဒုကေ ဒုတိယပဒေန ပန သမာနတ္ထဿ ဆဋ္ဌဒုကေ ပဌမပဒဿ ဝစနံ ဒုကပူရဏတ္ထံ, ဧတေန ဝါ ဂတိဒဿနေန သဗ္ဗဿ သမ္ဘဝန္တဿ သင်္ဂဟော ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ ဟိ သဗ္ဗော သမ္ဘဝဒုကော ပဌမဒုကေ ဒုတိယတတိယဒုကပက္ခေပေန ဒဿိတော, တေသု စ ပဌမဒုကပက္ခေပေနာတိ.

如此，将第一二法与第二、第三二法的第二句结合，即应造作“是因的法也是无因法，无因法并且非因”，以及“是因的法也是与因不相应法，与因不相应法并且非因”此二种二法。依其可能性显示其包含后，复以“然而”(kho pana)一词，为显示其它二法的包含，而说“于此，此者”(tatra yadetaṃ)等。“于此”(tatra)指在圣典(pāḷi)中。“此有额外之义”，是说现在将要解说的意义。其中，通过“亦有其他”(aññepi)与“亦有他法”(aññathāpi)的分别运用，显示了二种二法；而通过同时运用，则亦应知此二法：“是因的法，既与因相应，亦与因不相应”。于此五种二法中，犹如第三二法之于第二二法，第五二法之于第四二法，因第六二法之义已由前述诸二法显示其区别，故“然而非因法，既与因相应，亦与因不相应”此一二法未被述说。此因其显示区别之理已由前述诸二法阐明。在其它的四种二法中，“是因亦与因不相应”二法，因与“是因亦无因”二法意义相同；“因与因相应”二法，因与“因与有因”二法意义相同，故如同“非因与因相应”二法一样，亦未被述说。于此二种中，在后一二法里，“然而，是因的法是有因法”一句，因其未能与第四二法的第一句构成区别，故不应说；“然而，是因的法是无因法”一句，因其与“是因的法亦是无因法”并无区别，故不应说。在剩下的一种二法中，“无因法并且非因”一句，因与第六二法的第二句意义相同，故不应说。如今仅剩下“是因的法亦是无因法”这一句，然一句不能构成二法，故亦未说。然而，述说与第四二法第二句意义相同的第六二法第一句，是为了补足二法。或应见，以此所示之理，已含摄一切可能的组合。确实，一切可能的二法，皆通过在第一二法上附加第二、第三二法而显示，于此即是在第一二法上附加而言。

၇-၁၃. သမာနကာလေန အသမာနကာလေန ကာလဝိမုတ္တေန စ ပစ္စယေန နိပ္ဖန္နာနံ ပစ္စယာယတ္တာနံ ပစ္စယဘာဝမတ္တေန တေသံ ပစ္စယာနံ အတ္ထိတံ ဒီပေတုံ သပ္ပစ္စယဝစနံ, န သဟေတုကဝစနံ ဝိယ သမာနကာလာနမေဝ, နာပိ သနိဒဿနံ ဝိယ တံသဘာဝဿ အနတ္ထန္တရဘူတဿ. သင်္ခတ-သဒ္ဒေါ ပန သမေတေဟိ [Pg.51] နိပ္ဖာဒိတဘာဝံ ဒီပေတီတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော ဒုကန္တရဝစနေ ကာရဏံ. ဧတ္ထ စ အပ္ပစ္စယာ အသင်္ခတာတိ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော အဝိနိစ္ဆိတတ္ထပရိစ္ဆေဒဒဿနဝသေန မာတိကာဌပနတော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဒ္ဒေသေန ဟိ ကုသလာဒိသဘာဝါနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထိတာမတ္တံ ဝုစ္စတိ, န ပရိစ္ဆေဒေါတိ အပရိစ္ဆေဒေန ဗဟုဝစနေန ဥဒ္ဒေသော ဝုတ္တောတိ. ရူပန္တိ ရူပါယတနံ ပထဝိယာဒိ ဝါ. ပုရိမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ ရူပါယတနဿ အသင်္ဂဟိတတာ အာပဇ္ဇတီတိ ရုပ္ပနလက္ခဏံ ဝါ ရူပန္တိ အယံ အတ္ထနယော ဝုတ္တော. တတ္ထ ရူပန္တိ ရုပ္ပနသဘာဝေါ. န လုဇ္ဇတိ န ပလုဇ္ဇတီတိ ယော ဂဟိတော တထာ န ဟောတိ, သော လောကောတိ တံဂဟဏရဟိတာနံ လောကုတ္တရာနံ နတ္ထိ လောကတာ. ဒုက္ခသစ္စံ ဝါ လောကော, တတ္ထ တေနေဝ လောကသဘာဝေန ဝိဒိတာတိ လောကိယာ.

7-13. 说“有缘”(sappaccaya)一词，是为了仅凭其为缘的状态，来显示那些由同时、非同时或离时之缘所生成、且依赖于缘的诸法，其诸缘的存在性；这不像“有因”(sahetuka)一词，仅适用于同时生起的法；也不像“有见”(sanidassana)一词，其自性与法非为他物。而“有为”(saṅkhata)一词则显示由众缘和合而成的状态。这是它们之间的差异，也是说另一个二法(duka)的原因。此处，“无缘、无为”之所以用复数来指示，应知是由于在安立论母(mātikā)时，是为了显示其义的界限尚未确定。因为在总说(uddesa)中，只说善等诸法的存在，而不作限定，故以不限定的复数来总说。“色”(rūpa)指色处(rūpāyatana)，或地(pathavi)等。在前一种释义中，色处未被包含，因此说“有变坏之相是为色”，这是另一种释义。其中，“色”即变坏的自性。凡被执取为“不毁、不坏”者，实则不然，是为世间(loka)；因此，对于那些没有此种执取的出世间法(lokuttara)而言，便不具世间性。或者，苦谛(dukkhasacca)即是世间，于彼依此世间性而被了知者，是为“世间法”(lokiya)。

ဧဝံ သန္တေ စက္ခုဝိညာဏေန ဝိဇာနိတဗ္ဗဿ ရူပါယတနဿ တေနေဝ နဝိဇာနိတဗ္ဗဿ သဒ္ဒါယတနာဒိကဿ စ နာနတ္တာ ဒွိန္နမ္ပိ ပဒါနံ အတ္ထနာနတ္တတော ဒုကော ဟောတိ. ဧဝံ ပန ဒုကေ ဝုစ္စမာနေ ဒုကဗဟုတာ အာပဇ္ဇတိ, ယတ္တကာနိ ဝိညာဏာနိ, တတ္တကာ ဒုကာ ဝုတ္တာ သမတ္တာ ဌပေတွာ သဗ္ဗဓမ္မာရမ္မဏာနိ ဝိညာဏာနိ. တေသု စ ဒုကဿ ပစ္ဆေဒေါ အာပဇ္ဇတိ, တထာ စ သတိ ‘‘ကေနစီ’’တိ ပဒံ သဗ္ဗဝိညာဏသင်္ဂါဟကံ န သိယာ, နိဒ္ဒေသေန စ ဝိရုဒ္ဓံ ဣဒံ ဝစနံ. ယော စ တတ္ထ ‘‘ယေ တေ ဓမ္မာ စက္ခုဝိညေယျာ, န တေ ဓမ္မာ သောတဝိညေယျာတိ အယံ ဒုကော န ဟောတီ’’တိ ပဋိသေဓော ကတော, သော စ ကထံ ယုဇ္ဇေယျ. န ဟိ သမတ္ထာ အဋ္ဌကထာ ပါဠိံ ပဋိသေဓေတုန္တိ, န စ ကေနစိ-သဒ္ဒဿ တေနေဝါတိ အယံ ပဒတ္ထော သမ္ဘဝတိ, ‘‘ကေနစီ’’တိ ဧတဿ အာဒိပဒဿ အနိယမိတံ ယံ ကိဉ္စိ ဧကံ ပဒတ္ထော, တံ ဝတွာ ဝုစ္စမာနဿ ‘‘ကေနစီ’’တိ ဒုတိယပဒဿ ယံ ကိဉ္စိ အပရံ အနိယမိတံ ပဒတ္ထောတိ လောကသိဒ္ဓမေတံ, တထေဝ စ နိဒ္ဒေသော ပဝတ္တော, န စေတ္ထ ဝိညာတဗ္ဗဓမ္မဘေဒေန ဒုကဘေဒေါ သမတ္တော အာပဇ္ဇတိ ယတ္တကာ ဝိညာတဗ္ဗာ, တတ္တကာ ဒုကာတိ, တသ္မာ နတ္ထိ ဒုကဗဟုတာ. န ဟိ ဧကံယေဝ ဝိညာတဗ္ဗံ ကေနစိ ဝိညေယျံ ကေနစိ န ဝိညေယျဉ္စ, ကိန္တု အပရမ္ပိ အပရမ္ပီတိ သဗ္ဗဝိညာတဗ္ဗသင်္ဂဟေ ဒုကော သမတ္တော ဟောတိ, ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ကေနစီ’’တိ ပဒံ အနိယမေန သဗ္ဗဝိညာဏသင်္ဂါဟကန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ, ဝိညာဏနာနတ္တေန စ ဝိညာတဗ္ဗံ ဘိန္ဒိတွာ အယံ ဒုကော ဝုတ္တော, န ဝိညာတဗ္ဗာနံ အတ္ထန္တရတာယာတိ. ဧတဿ ပန ဒုကဿ နိက္ခေပရာသိနိဒ္ဒေသော ဒုကသင်္ဂဟိတဓမ္မေကဒေသေသု [Pg.52] ဒုကပဒဒွယပ္ပဝတ္တိဒဿနဝသေန ပဝတ္တော. အတ္ထုဒ္ဓါရနိဒ္ဒေသော နိရဝသေသဒုကသင်္ဂဟိတဓမ္မဒဿနဝသေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

若如此，则因眼识所能识知的色处，与彼所不能识知的声处等之间存在差异，且二句的意义亦有差异，故此二法得以成立。但若如此说二法，则会导致二法过多：除了缘一切法的识之外，有多少识，就有多少二法被说出。并且，于彼等识，二法亦会中断。若如此，“以某一”（kenaci）此句便不能含摄一切识，此说亦与解释相违。而于彼处所作的驳斥——“彼等法为眼识所知，彼等法非为耳识所知，此非二法”——又如何能成立呢？义注不能驳斥圣典。并且，“以某一”（kenaci）一词，其义不可能是“即以彼”（tena eva）。“以某一”此词，首句之义为“以任何一个不确定的”；说完此句后，再说第二句“以某一”，其义为“以任何另一个不确定的”，此乃世间所共许，解释亦如是进行。于此，并非依所知法之不同而有二法之别——有多少所知法，便有多少二法——因此二法不会过多。并非是同一个所知法，既为某一识所知，又为另一识所不知，而是指不同的所知法。如此，在含摄一切所知法时，此二法即告圆满。若如此，“以某一”一词以不确定的方式含摄一切识，此理即成立。此二法是依识的不同而分别所知法，并非因所知法本身是别物。此二法的分类解释（nikkheparāsiniddeso），是依于显示此二法所摄诸法中一部分的二法两句的运用而进行。而抉义解释（atthuddhāraniddeso），则应理解为依于显示此二法所摄诸法的全部无余而进行。

၁၄-၁၉. စက္ခုတောပိ…ပေ… မနတောပီတိ စက္ခုဝိညာဏာဒိဝီထီသု တဒနုဂတမနောဝိညာဏဝီထီသု စ ကိဉ္စာပိ ကုသလာဒီနမ္ပိ ပဝတ္တိ အတ္ထိ, ကာမာသဝါဒယော ဧဝ ပန ဝဏတော ယူသံ ဝိယ ပဂ္ဃရဏကအသုစိဘာဝေန သန္ဒန္တိ, တသ္မာ တေ ဧဝ ‘‘အာသဝါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တတ္ထ ဟိ ပဂ္ဃရဏကအသုစိမှိ နိရုဠှော အာသဝသဒ္ဒေါတိ. ဓမ္မတော ယာဝ ဂေါတြဘုန္တိ တတော ပရံ မဂ္ဂဖလေသု အပ္ပဝတ္တိတော ဝုတ္တံ. ဧတေ ဟိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဓမ္မေ ဂစ္ဆန္တာ တတော ပရံ န ဂစ္ဆန္တီတိ. နနု တတော ပရံ ဘဝင်္ဂါဒီနိပိ ဂစ္ဆန္တီတိ စေ? န, တေသမ္ပိ ပုဗ္ဗေ အာလမ္ဗိတေသု လောကိယဓမ္မေသု သာသဝဘာဝေန အန္တောဂဓတ္တာ တတော ပရတာဘာဝတော. ဧတ္ထ စ ဂေါတြဘုဝစနေန ဂေါတြဘုဝေါဒါနဖလသမာပတ္တိပုရေစာရိကပရိကမ္မာနိ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ, ပဌမမဂ္ဂပုရေစာရိကမေဝ ဝါ ဂေါတြဘု အဝဓိနိဒဿနဘာဝေန ဂဟိတံ, တတော ပရံ မဂ္ဂဖလသမာနတာယ ပန အညေသု မဂ္ဂေသု မဂ္ဂဝီထိယံ ဖလသမာပတ္တိဝီထိယံ နိရောဓာနန္တရဉ္စ ပဝတ္တမာနေသု ဖလေသု နိဗ္ဗာနေ စ ပဝတ္တိ နိဝါရိတာ အာသဝါနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဝန္တီတိ ဂစ္ဆန္တိ. ဒုဝိဓော ဟိ အဝဓိ အဘိဝိဓိဝိသယော အနဘိဝိဓိဝိသယော စ. အဘိဝိဓိဝိသယံ ကိရိယာ ဗျာပေတွာ ပဝတ္တတိ ‘‘အာဘဝဂ္ဂါ ဘဂဝတော ယသော ဂတော’’တိ, ဣတရံ ဗဟိ ကတွာ ‘‘အာပါဋလိပုတ္တာ ဝုဋ္ဌော ဒေဝေါ’’တိ. အယဉ္စ အာ-ကာရော အဘိဝိဓိအတ္ထော ဣဓ ဂဟိတောတိ ‘‘အန္တောကရဏတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ.

14-19. 从眼……乃至……从意：在眼识等心路及随之生起的意识心路中，虽然也有善法等的转起，但唯有欲漏等，犹如脓汁从伤口流出，以渗漏不净的方式而流淌，是故唯彼等被称为“漏”(āsavā)。于此，“漏”一词确立于“持续渗漏不净”之义。（经说）“从诸法乃至种姓心(gotrabhu)”，如此说是因（漏）在此之后，于道与果中不复转起的缘故。此等漏法虽依所缘作用而行至种姓心，但此后不再前行。或问：其后难道没有行至有分(bhavaṅga)等心吗？答：否，因彼等亦就先前所缘取的世间法而言，已被包含于有漏的状态中，故不存在“此后”。此处“种姓心”一词应知包含种姓心、出起(vodāna)、果定(phalasamāpatti)及加行(parikamma)。或者，作为界限的标示，所指的是初道之前的种姓心；然于余道中，因与道果同性，故道心路、果定心路及灭尽定(nirodha)后生起的果心中，以及涅槃中，当知漏的转起已被止息。“流”(savanti)即前行。界限有二：遍至境与非遍至境。遍至境的作用是包含（界限）而转起，如“世尊的声誉上达有顶(bhavagga)”；另一种则是排除（界限）而转起，如“雨下至华氏城”。此处“ā”（遍）字取遍至义，即“内摄作用”之义。

စိရပါရိဝါသိယဋ္ဌော စိရပရိဝုတ္ထတာ ပုရာဏဘာဝေါ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ပုရိမာ, ဘိက္ခဝေ, ကောဋိ န ပညာယတိ ဘဝတဏှာယာ’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၆၂) ဣဒံ သုတ္တံ သင်္ဂဟိတံ. အဝိဇ္ဇာသဝဘဝါသဝါနဉ္စ စိရပရိဝုတ္ထတာယ ဒဿိတာယ တဗ္ဘာဝဘာဝီနံ ကာမာသဝဒိဋ္ဌာသဝါနဉ္စ စိရပရိဝုတ္ထတာ ဒဿိတာ ဟောတိ. အညေသုပိ ယထာဝုတ္တေ ဓမ္မေ ဩကာသဉ္စ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တမာနေသု မာနာဒီသု ဝိဇ္ဇမာနေသု အတ္တတ္တနိယာဒိဂ္ဂါဟဝသေန အဘိဗျာပနံ မဒကရဏဝသေန အာသဝသဒိသတာ စ ဧတေသံယေဝ, နာညေသန္တိ ဧတေသွေဝ အာသဝသဒ္ဒေါ နိရုဠှော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာယတံ ဝါ သဝန္တိ ဖလန္တီတိ အာသဝါ[Pg.53]. န ဟိ ကိဉ္စိ သံသာရဒုက္ခံ အာသဝေဟိ ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ အတ္ထီတိ. အာရမ္မဏဘာဝေန ယေ ဓမ္မာ ဝဏော ဝိယ အာသဝေ ပဂ္ဃရန္တိ, တေ အသမ္ပယောဂေ အတဗ္ဘာဝေပိ သဟ အာသဝေဟီတိ သာသဝါ, အာသဝဝန္တောတိ အတ္ထော.

久住之义，即长久居住、古老状态。以“初”字，包含了《增支部》(Aṅguttara Nikāya)中的“诸比丘，有爱(bhavataṇhā)之前际不可知”此经。既已开示无明漏与有漏的久住性，与此同性质的欲漏和见漏的久住性亦得以开示。于其他如前所述之法，当慢等烦恼缘于因缘与所缘而生起时，其通过执取“我”、“我所”等而遍行，又因其醉人之作用而与漏相似，此等特性仅属于这些烦恼，而非其他。故应知“漏”一词，仅确立于此等烦恼。或长久流淌、产生结果，故为“漏”。确实，任何轮回之苦的生起，皆不离于漏。诸法作为所缘，如伤口般令漏流出，彼等纵然不与漏相应、不具其体性，亦与漏俱，故称“有漏”(sāsavā)，义即“具有漏”。

ဩသာနဒုကေ ‘‘နော အာသဝါ ခေါ ပနာ’’တိ အဝတွာ ‘‘အာသဝဝိပ္ပယုတ္တာ ခေါ ပနာ’’တိ ဝစနံ သာသဝါနံ သဟေတုကာနံ ဝိယ သမ္ပယုတ္တေဟိ တံသဟိတတာ န ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ. ဧဝံ သေသဂေါစ္ဆကေသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ ဝိပ္ပယုတ္တဂ္ဂဟဏေ ပယောဇနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အပိစ ‘‘နော အာသဝါ ခေါ ပန ဓမ္မာ သာသဝါ’’တိ ဣဒံ ပဒံ စတုတ္ထဒုကေ ဒုတိယပဒေန နိန္နာနံ, န စ ဧကေန ဒုကော ဟောတိ, တသ္မာ အာသဝဝိပ္ပယုတ္တပဒမေဝ ဂဟေတွာ ဩသာနဒုကယောဇနာ ဉာယာဂတာတိ ကတာ. ဟေတုဂေါစ္ဆကေ ပန ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တာနံ သဟေတုကတာ နတ္ထီတိ တေ ဂဟေတွာ ဒုကယောဇနာယ အသက္ကုဏေယျတ္တာ နဟေတုပဒံ ဂဟေတွာ ဩသာနဒုကယောဇနာ ကတာ. ယေ ဝါ ပန ပဌမေ ဒုကေ ဒုတိယဿ ပက္ခေပေ ဧကော, တတိယဿ ဒွေ, ပဌမဿ ဒုတိယေ ဧကော, တတိယေ ဒွေ, ဒုတိယဿ တတိယေ ဧကော, ဒုတိယေ စ တတိယဿ ဧကောတိ အဋ္ဌ ဒုကာ လဗ္ဘန္တိ, တေသု တီဟိ ဣတရေ စ နယတော ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧသ နယော သေသဂေါစ္ဆကေသုပိ.

在末对中，不说“非漏”而说“与漏不相应”，是为了显示（这些法）不像有漏、有因法那样，通过相应法而与彼等（漏）俱有。其余各组也应如是随其可能，观察采用“不相应”一词的用意。再者，“非漏而为有漏法”此句已包含于第四对的第二句中，而一句不能构成一对，是故，只取“与漏不相应”一句来构成末对，此乃合乎道理。于因组中则因“因不相应法”并无有因性，故取之无法构成对句，是故取“非因”一句构成末对。又或者，于第一对中，与第二对组合得一对，与第三对组合得二对；第一对与第二对组合得一对，与第三对组合得二对；第二对与第三对组合得一对，第二与第三对再组合得一对，如是可得八对。当知于此八对中，由阐明三对，其余诸对亦可依理类推而知。此理亦通于其余诸组。

၂၀-၂၅. ကိလေသကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋာနံ ပစ္စယဘာဝေန တတ္ထ သံယောဇေန္တိ, သတိပိ အညေသံ တပ္ပစ္စယဘာဝေ န ဝိနာ သံယောဇနာနိ တေသံ တပ္ပစ္စယဘာဝေါ အတ္ထိ, ဩရမ္ဘာဂိယုဒ္ဓမ္ဘာဂိယသင်္ဂဟိတေဟိ စ တံတံဘဝနိဗ္ဗတ္တကကမ္မနိယမော ဘဝနိယမော စ ဟောတိ, န စ ဥပစ္ဆိန္နသံယောဇနဿ ကတာနိပိ ကမ္မာနိ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ. သံယောဇေတဗ္ဗာတိ ဝါ သံယောဇနိယာ, သံယောဇနေ နိယုတ္တာတိ ဝါ. ဒူရဂတဿပိ အာကဍ္ဎနတော နိဿရိတုံ အပ္ပဒါနဝသေန ဗန္ဓနံ သံယောဇနံ, ဂန္ထကရဏံ သင်္ခလိကစက္ကလကာနံ ဝိယ ပဋိဗဒ္ဓတာကရဏံ ဝါ ဂန္ထနံ ဂန္ထော, သံသိလိသကရဏံ ယောဇနံ ယောဂေါတိ အယမေတေသံ ဝိသေသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓမ္မာနံ သဘာဝကိစ္စဝိသေသညုနာ ပန ဘဂဝတာ သမ္ပယုတ္တေသု အာရမ္မဏေသု တပ္ပစ္စယေသု စ တေဟိ တေဟိ နိပ္ဖာဒိယမာနံ တံ တံ ကိစ္စဝိသေသံ ပဿန္တေန တေ တေ ဓမ္မာ တထာ တထာ အာသဝသံယောဇနဂန္ထာဒိဝသေန ဝုတ္တာတိ ‘‘ကိမတ္ထံ ဧတေယေဝ ဓမ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တာ, ကသ္မာ စ ဝုတ္တာ ဧဝ ပုန ဝုတ္တာ’’တိ န စောဒေတဗ္ဗမေတံ.

20-25. （结）以作为烦恼、业、异熟三轮之缘的性质而系缚于彼，即使有其他法作为它们的缘，但若无结，则彼等亦不成其为缘。由下分结(orambhāgiya)与上分结(uddhambhāgiya)所摄者，有生成各自之有的业决定与有决定；而对于已断结者，即使所造之业亦不复能生成有。应被系缚的，或致力于系缚的，是为系缚法。结(saṃyojana)，是因其能牵引远去者、不令脱离而为束缚。缚(gantha)，是捆绑，或如锁链与车轮般使之相连。轭(yoga)，是连结，使之黏合。当知此为彼等之差别。但是，了知诸法自性与作用差别的世尊，观察到在相应的所缘和那些缘中，那些法成就了种种特殊的作用，因此把那些法说成是漏、结、缚等等。故不应质难：“为何此等法要如是说？又为何已说复说？”

၂၆-၃၇. ဂန္ထနိယာတိ [Pg.54] ဧတ္ထ အယမညော အတ္ထော ‘‘ဂန္ထကရဏံ ဂန္ထနံ, ဂန္ထနေ နိယုတ္တာတိ ဂန္ထနိယာ, ဂန္ထယိတုံ သက္ကုဏေယျာ, ဂန္ထယိတုံ အရဟန္တီတိ ဝါ ဂန္ထနိယာ’’တိ. ဧဝံ ဩဃနိယာဒီသုပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာတိက္ကမတီတိ ဧတံ ဓာတွတ္ထံ ဂဟေတွာ ဩဃနိယာတိ ပဒသိဒ္ဓိ ကတာ.

26-37. 于此，“所缚法”另有此义：“造作缚为缚；致力于缚者为所缚法；能够缚或应被缚者，亦为所缚法。”同样，对于“所暴流法”等也应如是理解。通过取“彼以此超越”这一动词词根义，而构成了“所暴流法”一词。

၅၀-၅၄. ဓမ္မသဘာဝံ အဂ္ဂဟေတွာ ပရတော အာမသန္တီတိ ပရာမာသာ. ပရတောတိ နိစ္စာဒိတော. အာမသန္တီတိ သဘာဝပဋိသေဓေန ပရိမဇ္ဇန္တိ.

50-54. 不把握法的自性，而是执取其他观点，所以称为“执取”。所谓“其他观点”，指的是常等邪见。所谓“执取”，是指以否定自性的方式去把玩那些观点。

၅၅-၆၈. သဘာဝတော ဝိဇ္ဇမာနံ အဝိဇ္ဇမာနံ ဝါ ဝိစိတ္တသညာယ သညိတံ အာရမ္မဏံ အဂ္ဂဟေတွာ အပ္ပဝတ္တိတော အာလမ္ဗမာနာ ဓမ္မာ သာရမ္မဏာ. စိန္တနံ ဂဟဏံ အာရမ္မဏူပလဒ္ဓိ. စေတသိ နိယုတ္တာ, စေတသာ သံသဋ္ဌာ ဝါ စေတသိကာ. ဒုဗ္ဗိညေယျနာနတ္တတာယ ဧကီဘာဝမိဝုပဂမနံ နိရန္တရဘာဝုပဂမနံ. ယေသံ ရူပါနံ စိတ္တံ သဟဇာတပစ္စယော ဟောတိ, တေသံ စိတ္တဿ စ သုဝိညေယျနာနတ္တန္တိ နိရန္တရဘာဝါနုပဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧကတော ဝတ္တမာနာပီတိ အပိ-သဒ္ဒေါ ကော ပန ဝါဒေါ ဧကတော အဝတ္တမာနာတိ ဧတမတ္ထံ ဒီပေတိ. ဣဒမေတ္ထ ဝိစာရေတဗ္ဗံ – အဝိနိဗ္ဘောဂရူပါနံ ကိံ အညမညံ သံသဋ္ဌတာ, ဥဒါဟု ဝိသံသဋ္ဌတာတိ? ဝိသုံ အာရမ္မဏဘာဝေန သုဝိညေယျနာနတ္တတ္တာ န သံသဋ္ဌတာ, နာပိ ဝိသံသဋ္ဌတာ သံသဋ္ဌာတိ အနာသင်္ကနီယသဘာဝတ္တာ. စတုန္နဉှိ ခန္ဓာနံ အညမညံ သံသဋ္ဌသဘာဝတ္တာ ရူပနိဗ္ဗာနေဟိပိ သော သံသဋ္ဌဘာဝေါ အတ္ထိ နတ္ထီတိ သိယာ အာသင်္ကာ, တသ္မာ တေသံ ဣတရေဟိ, ဣတရေသဉ္စ တေဟိ ဝိသံသဋ္ဌသဘာဝတာ ဝုစ္စတိ, န ပန ရူပါနံ ရူပေဟိ ကတ္ထစိ သံသဋ္ဌတာ အတ္ထီတိ တဒါသင်္ကာဘာဝတော ဝိသံသဋ္ဌတာ စ ရူပါနံ ရူပေဟိ န ဝုစ္စတီတိ. ဧသ ဟိ တေသံ သဘာဝေါတိ. စိတ္တသံသဋ္ဌသမုဋ္ဌာနာဒိပဒေသု သံသဋ္ဌသမုဋ္ဌာနာဒိသဒ္ဒါ စိတ္တသဒ္ဒါပေက္ခာတိ ပစ္စေကံ စိတ္တသဒ္ဒသမ္ဗန္ဓတ္တာ စိတ္တသံသဋ္ဌာ စ တေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ စာတိ ပစ္စေကံ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝုတ္တော. ဥပါဒိယန္တေဝါတိ ဘူတာနိ ဂဏှန္တိ ဧဝ, နိဿယန္တိ ဧဝါတိ အတ္ထော. ယထာ ဘူတာနိ ဥပါဒိယန္တိ ဂယှန္တိ နိဿီယန္တိ, န တထာ ဧတာနိ ဂယှန္တိ နိဿီယန္တိ, တသ္မာ ဥပါဒါ. အထ ဝါ ဘူတာနိ အမုဉ္စိတွာ တေသံ ဝဏ္ဏနိဘာဒိဘာဝေန ဂဟေတဗ္ဗတော ဥပါဒါ.

55-68. 缘取所缘之法，称为“有所缘”(sārammaṇa)；因为若不执取由种种想所想知的、自性实有或非实有的所缘，它们便不能生起。思惟、执取，即是所缘的获得(ārammaṇūpaladdhi)。与心相连，或与心结合的，即是心所(cetasika)。因为难以辨识的多样性而看似合一，此即进入了相续的状态。对于心为其俱生缘的色法，以及心本身具有易于辨识的多样性，应当知道它们不进入相续的状态。“即使一同作用”(ekato vattamānāpi)中的“亦”(api)字，显示了“何况非一同作用”之义。此处应当思择：不离色(avinibbhoga-rūpa)之间是相互混杂，还是不混杂？因为作为分离的所缘而具有易于辨识的多样性，故非混杂；亦非不混杂，因为其自性不会令人产生（它们是）混杂的疑虑。四（名）蕴之间具有相互混杂的自性，对于色与涅槃，则可能产生“是否存在此混杂性”的疑虑，因此说它们与他者、他者与它们之间具有不混杂的自性。然而，色法与色法之间在任何情况下皆无混杂性，因此不存在此疑虑，亦不说色法与色法之间为“不混杂”。这即是它们的自性。在“心相应生”(cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhāna)等语境中，“相应生”(saṃsaṭṭhasamuṭṭhāna)等词是相对于“心”(citta)而言的，因其分别与“心”一词相关联，故应分别组合解释其义，即“与心相应”(cittasaṃsaṭṭha)及“由心所生”(cittasamuṭṭhāna)。所谓“所造”(upādā)，其义即是：它们（所造色）执取、依赖四大种(bhūta)。正如四大种被执取、把握、依赖，这些（所造色）并非以同样的方式被把握、依赖，因此称为“所造”。或者说，因其不离四大种，而须以其颜色、样相等方式被把握，故称“所造”。

၇၅-၈၂. သံကိလိဋ္ဌတ္တိကေ ဝုတ္တနယေနာတိ သံ-သဒ္ဒံ အပနေတွာ ကိလိသန္တီတိ ကိလေသာတိအာဒိနာ နယေန.

75-82. 于杂染(saṃkiliṭṭha)三法中，如所说之理趣，即除去“saṃ-”一词，以“彼等染污，故为烦恼(kilesa)”等方法解释。

၈၃-၁၀၀. ကာမာဝစရာဒီသု [Pg.55] အယမပရော အတ္ထော – ကာမတဏှာ ကာမော, ဧဝံ ရူပါရူပတဏှာ ရူပံ အရူပဉ္စ. အာရမ္မဏကရဏဝသေန တာနိ ယတ္ထ အဝစရန္တိ, တေ ကာမာဝစရာဒယောတိ. ဧဝဉှိ သတိ အညဘူမီသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အကာမာဝစရာဒိတာ ကာမာဝစရာဒိတာ စ နာပဇ္ဇတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. နိက္ခေပကဏ္ဍေပိ ‘‘ဧတ္ထာဝစရာ’’တိ ဝစနံ အဝီစိပရနိမ္မိတပရိစ္ဆိန္နောကာသာယ ကာမတဏှာယ အာရမ္မဏဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တဒေါကာသတာ စ တဏှာယ တန္နိန္နတာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယဒိ ပရိယာပန္နသဒ္ဒဿ အန္တောဂဓာတိ အယမတ္ထော, မဂ္ဂါဒိဓမ္မာနဉ္စ လောကုတ္တရန္တောဂဓတ္တာ ပရိယာပန္နတာ အာပဇ္ဇတိ. န ဟိ ‘‘ပရိယာပန္နာ’’တိ ဧတ္ထ တေဘူမကဂဟဏံ အတ္ထီတိ? နာပဇ္ဇတိ သဗ္ဗဒါ ပဝတ္တမာနဿ ပစ္စက္ခဿ လောကဿ ဝသေန ပရိယာပန္နနိစ္ဆယတော. အထ ဝါ ပရိစ္ဆေဒကာရိကာယ တဏှာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အာပန္နာ ပဋိပန္နာ ဂဟိတာတိ ပရိယာပန္နာ.

83-100. 于欲界(kāmāvacara)等，此为另一义：欲贪(kāmataṇhā)即是欲(kāma)，如是，色贪(rūpataṇhā)与无色贪(arūpataṇhā)即是色(rūpa)与无色(arūpa)。由作为所缘故，彼（贪）于何处行，彼即是欲界等。如是，则于他地生起者，其（心）是欲界等或非欲界等之问题便不成立，此乃定论。于《法集论》之<总说品>(Nikkhepakaṇḍa)中，所谓“于此中行”(etthāvacarā)之语，当知是针对以无间地狱(Avīci)至他化自在天(Paranimmitavasavattī)为范围之欲贪的所缘状态而言；而其所以为处所，当知是因贪爱倾向于彼。若“所摄”(pariyāpanna)一词意为“包含在内”，则道等法亦因包含于出世间中，而应成“所摄”。然“所摄”于此难道非指为三地所摄耶？此不成问题，因“所摄”之确定，乃依于恒常现行之现见世间。或又，为能限定之贪爱所限定、所达到、所行至、所执取，故为“所摄”。

အနီယ-သဒ္ဒေါ ဗဟုလာ ကတ္တုအဘိဓာယကောတိ ဝဋ္ဋစာရကတော နိယျန္တီတိ နိယျာနီယာ, နီ-ကာရဿ ရဿတ္တံ ယ-ကာရဿ စ က-ကာရတ္တံ ကတွာ ‘‘နိယျာနိကာ’’တိ ဝုတ္တံ, နိယျာနကရဏသီလာ ဝါ နိယျာနိကာ. ဥတ္တရိတဗ္ဗဿ အညဿ နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ အဘာဝါ နိဒ္ဒိသိယမာနာ သဥတ္တရာ ဓမ္မာဝ ဥတ္တရိတဗ္ဗာတိ ‘‘အတ္တာန’’န္တိ အာဟ. ရာဂါဒီနန္တိ ရာဂါဒီနံ ဒသန္နံ ကိလေသာနံ သဗ္ဗနိယတာကုသလာနံ ဝါ. တေဟိ နာနပ္ပကာရဒုက္ခနိဗ္ဗတ္တကေဟိ အဘိဘူတာ သတ္တာ ကန္ဒန္တိ အကန္ဒန္တာပိ ကန္ဒနကာရဏဘာဝတော. ယသ္မာ ပန ပဟာနေကဋ္ဌတာဝသေန စ ‘‘သရဏာ’’တိ အာဟ, တသ္မာ ‘‘ရာဂါဒီန’’န္တိ ဝစနေန ရာဂဒေါသမောဟာဝ ဂဟိတာတိ ဉာယတိ. ရဏ-သဒ္ဒေါ ဝါ ရာဂါဒိရေဏူသု နိရုဠှော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ရဏံ ဝါ ယုဒ္ဓံ, ‘‘ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ’’တိ (သု. နိ. ၄၃၈; မဟာနိ. ၂၈, ၆၈, ၁၄၉; စူဠနိ. နန္ဒမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၄၇) ဧဝမာဒိကာ စ အကုသလာ သေနာ အရိယမဂ္ဂယုဒ္ဓေန ဇေတဗ္ဗတ္တာ သယုဒ္ဓတ္တာ ‘‘သရဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တီတိ. အရဏဝိဘင်္ဂသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၃၂၃ အာဒယော) ပန သဒုက္ခာ သဥပဃာတာ သဥပါယာသာ သပရိဠာဟာ မိစ္ဆာပဋိပဒါဘူတာ ကာမသုခါနုယောဂါဒယော ‘‘သရဏာ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဒုက္ခာဒီနံ ရဏဘာဝေါ တန္နိဗ္ဗတ္တကသဘာဝါနံ အကုသလာနံ သရဏတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

“‘Anīya’一词多作能动者，从轮回流转中出离，故为‘出离者’(niyyānīyā)；将‘nī’音缩短，将‘ya’音变为‘ka’，故说为‘出离者’(niyyānikā)，或以出离为行者，即是‘出离者’。由于没有其他已指明者可被超越，故所指明的有上法(sauttarā dhammā)才是可被超越的，因此说‘自’(attānaṃ)。‘贪等’者，指十种烦恼，或一切定不善法。众生为彼等能生种种苦者所制伏而哭泣，即使不哭泣者，亦因其为哭泣之因而哭泣。然而，因为以断除为唯一作用，故说为‘有诤’(saraṇa)，是故由‘贪等’一词，当知已摄贪、瞋、痴。又，‘诤’(raṇa)一词，当知已在贪等尘垢中转起；或‘诤’即是战斗，所谓‘欲为汝第一军’（《经集》438；《大义释》28, 68, 149；《小义释·难陀童子问释》47）等不善军，当以圣道之战而胜之，因其有战斗，故称‘有诤’。于《无诤分别经》(Araṇavibhaṅgasutta)中，则说具苦、具害、具恼、具热恼、邪行之欲乐修习等为‘有诤’，当知苦等之为诤，以及能生彼等之诸不善法的有诤性。

ပိဋ္ဌိဒုကာ သမတ္တာ.

二法后分已竟。

သုတ္တန္တိကဒုကမာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ

经二法本母句释义

၁၀၁-၁၀၈. ဝိဇ္ဇာရာသန္တောဂဓဓမ္မာ [Pg.56] ဝိဇ္ဇာသဘာဂတာယ တဒေကဒေသေ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသေ ဝတ္တန္တီတိ ဝုတ္တာ. ဝဇိရဿ ယတ္ထ တံ ပတတိ, တတ္ထ အဘေဇ္ဇံ နာမ ကိဉ္စိ မဏိပါသာဏာဒိ နတ္ထိ, န စ တေန ဂမနမဂ္ဂေါ ဝိရုဟတိ, ဧဝမေဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ယတ္ထ သော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မိံ သန္တာနေ အဘေဇ္ဇော ကိလေသော နာမ နတ္ထိ, န စ ဘိန္နော ပုန ဝိရုဟတီတိ ဝဇိရုပမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တဒုပစာရေန ဗာလာ ယထာ ‘‘မဉ္စာ ဃောသန္တီ’’တိ. ကဏှာဘိဇာတီတိ အပါယာ ဝုစ္စန္တိ မနုဿေသု စ ဒေါဘဂ္ဂိယံ. တပနဿ ဝါ ဒုက္ခဿ ဟိတာတိ တပနိယာ.

101-108. 智慧聚所含之法，因与智慧同分，于其某一支分或智慧部分中转起，故作是说。如同金刚(vajira)所落之处，没有任何宝石、岩石等是不可摧毁的，其所经之路亦不复生；同样地，阿罗汉道(arahattamagga)生起之处，于彼相续中，没有任何烦恼是不可摧毁的，已被断除的烦恼亦不复生起，当知此即金刚喻。此为譬喻用法，犹如说“床在叫喊”。“黑生”(Kaṇhābhijāti)者，谓诸恶趣，于人趣中则为不幸。或因其能引生热恼或苦，故为“热恼者”(tapaniyā)。

ဒါသာဒီသုပိ သိရိဝဍ္ဎကာဒိသဒ္ဒါ ဝိယ အတထတ္တာ ဝစနမတ္တမေဝ အဓိကာရံ ကတွာ ပဝတ္တာ အဓိဝစနာ. ယသ္မာ ပန အဓိဝစနနိရုတ္တိပညတ္တိပဒါနိ သမာနတ္ထာနိ, သဗ္ဗဉ္စ ဝစနံ အဓိဝစနာဒိဘာဝံ ဘဇတိ, တသ္မာ တေသုပိ ဝစနဝိသေသေသု ဝိသေသေန ပဝတ္တေဟိ အဓိဝစနာဒိသဒ္ဒေဟိ သဗ္ဗာနိ ဝစနာနိ အတ္ထပ္ပကာသနသာမညေန ဝုတ္တာနီတိ ဧတေနာဓိပ္ပာယေန အယံ အတ္ထယောဇနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ဝါ အဓိ-သဒ္ဒေါ ဥပရိဘာဂေ, ဥပရိ ဝစနံ အဓိဝစနံ. ကဿ ဥပရိ? ပကာသေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿာတိ ဝိဒိတောဝါယမတ္ထော. အဓီနံ ဝါ ဝစနံ အဓိဝစနံ. ကေန အဓီနံ? အတ္ထေန. တထာ တံတံအတ္ထပ္ပကာသနေ နိစ္ဆိတံ, နိယတံ ဝါ ဝစနံ နိရုတ္တိ. ပထဝီဓာတုပုရိသာဒိတံတံပကာရေန ဉာပနတော ပညတ္တီတိ ဧဝံ အဓိဝစနာဒိပဒါနံ သဗ္ဗဝစနေသု ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အညထာ သိရိဝဍ္ဎကဓနဝဍ္ဎကပ္ပကာရာနမေဝ အဘိလာပါနံ အဓိဝစနတာ, အဘိသင်္ခရောန္တီတိ ဧဝံပကာရာနမေဝ နိဒ္ဓါရဏဝစနာနံ နိရုတ္တိတာ, တက္ကော ဝိတက္ကောတိ ဧဝံပကာရာနမေဝ ဧကမေဝတ္ထံ တေန တေန ပကာရေန ဉာပေန္တာနံ ပညတ္တိတာ စ အာပဇ္ဇေယျာတိ.

于奴仆等中，对“吉祥增”(sirivaḍḍha)等词，因其名不副实，仅是依言说而成立的名称，此即是假名(adhivacana)。又因假名、词(nirutti)、施设(paññatti)等词义相近，且一切言语皆具假名等之性质，故虽有专用于特定言语之假名等词，然以其普遍能诠表义理之故，亦可总称一切言语。当知此义理之安立，意在于此。或，“adhi”词为“上”义，上于义之言说，是为假名。上于何者？上于所应诠表之义，此义易知。或，依于义之言说，是为假名。依于何者？依于义。如是，于诠表种种义中，确定或决定之言说，是为词。由地界、人等以种种方式令知，是为施设。如是，当知假名等词于一切言说中之运用。否则，如“吉祥增”、“财增”一类之称谓，便仅具假名性；如“彼等造作”一类之决断语，便仅具词性；而如“思择即是寻”(takko vitakko)一类以种种方式令知一义者，便仅具施设性。

၁၀၉-၁၁၈. ဖဿော ဝေဒနာတိ သဗ္ဗဒါပိ အရူပဓမ္မာနံ ဖဿာဒိနာမကတ္တာ ပထဝိယာဒီနံ ကေသကုမ္ဘာဒိနာမန္တရာပတ္တိ ဝိယ နာမန္တရာနာပဇ္ဇနတော စ သဒါ အတ္တနာဝ ကတနာမတာယ စတုက္ခန္ဓနိဗ္ဗာနာနိ နာမကရဏဋ္ဌေန နာမံ. နမနံ အဝိနာဘာဝတော အာရမ္မဏာဘိမုခတာ, နမနဟေတုဘူတတာ နာမနံ. အထ ဝါ အဓိဝစနသမ္ဖဿော ဝိယ အဓိဝစနံ နာမမန္တရေန ယေ အနုပစိတဗောဓိသမ္ဘာရာနံ ဂဟဏံ န ဂစ္ဆန္တိ, တေ နာမာယတ္တဂ္ဂဟဏာ နာမံ. ရူပံ ပန ဝိနာပိ နာမသာဓနံ အတ္တနော ရုပ္ပနသဘာဝေန ဂဟဏံ ဥပယာတီတိ ရူပံ.

109-118. “触、受”等：因为一切无色法(arūpadhammā)都以“触”等为名，并且不像地界等会获得“头发”、“水瓶”等其他名称，它们不会获得其他名称，又总是以自身所作的名称为名，所以四蕴(catukkhandha)和涅槃(nibbāna)因其命名的作用而称为“名”(nāma)。倾向(namana)是朝向所缘(ārammaṇa)，由于与所缘不可分离；作为倾向之因，故为“名”。再者，如“名言触”(adhivacanasamphassa)，名言是“名”，因为那些未积聚菩提资粮(bodhisambhāra)者，若无其名则无法把握，其把握有赖于名，故称为“名”。而色(rūpa)即使没有“名”的帮助，也能凭借自身变坏的性质而被把握，所以是“色”。

၁၁၉-၁၂၃. ဣတော [Pg.57] ပုဗ္ဗေ ပရိကမ္မံ ပဝတ္တံ, ဣတော ပရံ ဘဝင်္ဂံ, မဇ္ဈေ သမာပတ္တီတိ ဧဝံ သမာပတ္တီနံ အပ္ပနာပရိစ္ဆေဒပညာ သမာပတ္တိကုသလတာ. ဝုဋ္ဌာနေ ကုသလဘာဝေါ ပုဗ္ဗေ ဝုဋ္ဌာနေ ပရိစ္ဆေဒကရဏဉာဏံ. လက္ခဏာဒိဝသေန အနိစ္စာဒိဝသေန စ မနသိ ကရဏံ မနသိကာရော.

119-123. 此前是预备(parikamma)，此后是有分(bhavaṅga)，中间是等至(samāpatti)；像这样对等至的安止(appanā)作限定的智慧，即是等至善巧(samāpattikusalatā)。出定(vuṭṭhāna)善巧，是先前于出定上能作限定的智慧。以相、无常等方式作意(manasi karaṇaṃ)，即是作意(manasikāra)。

၁၂၄-၁၃၄. သုစိသီလတာ သောရစ္စံ. သာ ဟိ သောဘနကမ္မရတတာတိ. သမ္မောဒကဿ, သမ္မောဒကော ဝါ မုဒုဘာဝေါ သမ္မောဒကမုဒုဘာဝေါ, သဏှဝါစတာ. ‘‘အဂုတ္တဒွါရတာ’’တိ ဝုတ္တေ ကေသု ဒွါရေသူတိ န ပညာယတီတိ ‘‘ဣန္ဒြိယေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. သမ္ပဇာနာတီတိ သမ္ပဇာနော, တဿ ဘာဝေါ သမ္ပဇညံ. တဒပိ ဉာဏံ ယသ္မာ သမ္ပဇာနာတိ, တသ္မာ ‘‘သမ္ပဇာနာတီတိ သမ္ပဇည’’န္တိ အာဟ. အပ္ပဋိသင်္ခါနေ နိမိတ္တေ ဝိသယေ ဝါ. ဝီရိယသီသေနာတိ ဝီရိယပါမောက္ခေန. ဥပ္ပန္နံ ဗလန္တိ ဝီရိယောပတ္ထမ္ဘေန ဟိ ကုသလဘာဝနာ ဗလဝတီ ထိရာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တထာ ဥပ္ပန္နာ ဗလဝတီ ကုသလဘာဝနာ ဗလဝန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိပိ ဝုစ္စန္တိ. ကသိဏနိမိတ္တံ ဝိယ သညာဏံ ဝိယ သဝိဂ္ဂဟံ ဝိယ စ သုဋ္ဌု ဥပလက္ခေတဗ္ဗာကာရံ ‘‘နိမိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သမထော စ ဧဝံ အာကာရောတိ ‘‘နိမိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တော. တထာ ဟိ သော ပစ္စဝေက္ခန္တေန ပစ္စဝေက္ခဏတော ဂယှတီတိ. ဥဒ္ဓစ္စမိဝ စိတ္တံ န ဝိက္ခိပတီတိ, ဝိက္ခေပပဋိက္ခေပေါ ဝါ အဝိက္ခေပေါ.

124-134. 净戒即柔和(soracca)，因为它乐于善行。友善柔和(sammodakamudubhāvo)即言语温和(saṇhavācatā)。当说“不护门”(aguttadvāratā)时，因未指明是哪些门，故说“于诸根”(indriyesu)。“能正知(sampajānāti)，故为正知者(sampajāno)”；其状态即是正知(sampajañña)。那也是一种智慧，因为能正知，所以说“能正知，故为正知”。于不省察的相(nimitta)或所缘(visaya)。“以精进为首”(vīriyasīsena)即是以精进为主导(vīriyapāmokkhena)。“已生起的力量”：因为有精进的扶助，善的修习才会强而有力、稳固地生起；如此生起的强有力的善修习，以及强有力的七觉支，也被称为“力量”。如遍处相(kasiṇanimitta)、如标记(saññāṇa)、如有形体(saviggaha)，应被善加观察的形态，被称为“相”(nimitta)。止(samatha)也是如此形态，故被称为“相”，因为它是由省察者通过省察而把握的。它不像掉举(uddhacca)那样令心散乱；或者说，对治散乱即是不散乱(avikkhepo)。

၁၃၅-၁၄၂. သီလမေဝ ပုနပ္ပုနံ အာသေဝိယမာနံ လောကိယံ လောကုတ္တရမ္ပိ သီလံ ပရိပူရေတီတိ ‘‘သီလပရိပူရဏတော’’တိ ဝုတ္တံ. သီလဿ သမ္ပဒါတိ ကာရဏသီလမ္ပိ ဖလသီလမ္ပိ သမ္ပန္နသမုဒါယဿ ဧကဒေသဝသေန ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ‘‘ကတမေ စ ထပတိ အကုသလာ သီလာ? အကုသလံ ကာယကမ္မံ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ ပါပကော အာဇီဝေါ’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၆၄) ဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗမ္ပိ ကုသလာကုသလံ ‘‘သီလ’’န္တိ ဂဟေတွာ တတ္ထ ကုသလသီလံ နိဒ္ဓါရေတွာ ‘‘သီလသမ္ပဒါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

135-142. 戒(sīla)若被一再修习，即能圆满世间(lokiya)与出世间(lokuttara)的戒，因此说“由戒圆满”(sīlaparipūraṇato)。戒成就(sīlasampadā)：此是就因戒(kāraṇasīla)与果戒(phalasīla)作为已成就之集合的一部分而说。再者，由于经中说：“木匠(thapati)，什么是诸不善戒？不善的身业，不善的语业，邪命。”(《中部》2.264)，一切善与不善都被视为“戒”，于其中抉择出善戒，称为“戒成就”。见成就(diṭṭhisampadā)也应如是理解。

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ခေါ ပန ယထာဒိဋ္ဌိဿ စ ပဓာနန္တိ ကမ္မဿကတဉာဏာဒိသင်္ခါတာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ စေဝါတိ ပဋိပါဋိယာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ခေါ ပနာတိ စ ပဒဒွယဿ သမာနတ္တာ ပညာ. ယထာဒိဋ္ဌိဿာတိ နိဗ္ဗတ္တိတပ္ပကာရဒိဋ္ဌိဿ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗပဓာနာနုရူပဒိဋ္ဌိဿ ဝါ ယထာဒိဋ္ဌိပဝတ္တကိရိယဿ ဝါ. သံဝေဂေါတိ သဟောတ္တပ္ပံ ဉာဏံ, ဩတ္တပ္ပမေဝ ဝါ. သမတ္တံ တုဿနံ တိတ္တိ [Pg.58] သန္တုဋ္ဌိ, နတ္ထိ ဧတဿ သန္တုဋ္ဌီတိ အသန္တုဋ္ဌိ, အသန္တုဋ္ဌိဿ ဘာဝေါ အသန္တုဋ္ဌိတာ. ဝီရိယပ္ပဝါဟေ ပဝတ္တမာနေ အန္တရာ ဧဝ ပဋိဂမနံ နိဝတ္တနံ ပဋိဝါနံ, တံ အဿ အတ္ထီတိ ပဋိဝါနီ, န ပဋိဝါနီ အပ္ပဋိဝါနီ, တဿ ဘာဝေါ အပ္ပဋိဝါနိတာ. ဝိမုစ္စနံ နာမ အာရမ္မဏေ အဓိမုတ္တတာ ကိလေသေဟိ သဗ္ဗသင်္ခါရေဟိ စ နိဿဋတာ စ. ပဋိသန္ဓိဝသေနာတိ ကိလေသာနံ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂေ ခန္ဓသန္တာနေ ပုန သံဒဟနဝသေန. အနုပ္ပာဒဘူတေတိ တံတံဖလေ. အနုပ္ပာဒပရိယောသာနေတိ အနုပ္ပာဒကရော မဂ္ဂေါ အနုပ္ပာဒေါ, တဿ ပရိယောသာနေ.

又，见清净（diṭṭhivisuddhi），即“如实见者之精进”，也就是由业自作智（kammassakatañāṇa）等所称的见清净。依此次第，“见清净”与“又，见清净”此二句，因意义相同，故指智慧（paññā）。“如实见者”（yathādiṭṭhissa）：指已生起如是见者，或所应生起的与精进相应的见者，或随见而行者。悚惧（saṃvega）是带有惭（ottappa）的智慧，或单指惭。圆满（samattaṃ）、欢喜（tussanaṃ）、满意（titti）、知足（santuṭṭhi）；无此知足为不知足（asantuṭṭhi），不知足的状态为不知足性（asantuṭṭhitā）。于精进之流中途而退转、回转、返回（paṭivāna）；具此者为退转者（paṭivānī），不具此者为不退转者（appaṭivānī），其状态为不退转性（appaṭivānitā）。解脱（vimuccanaṃ）是指于所缘的胜解（adhimuttatā），以及从诸烦恼与一切行中出离（nissaṭatā）。“以结生”（paṭisandhivasena）：指诸烦恼中那些应由各个道断除者，当道生起时，于蕴相续中再度连接。“已成无生”（anuppādabhūte）：指在各个（道）果中。“以无生为终结”（anuppādapariyosāne）：能导致无生的道即是无生，在其终结之时。

သုတ္တန္တိကဒုကမာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

经二法本母句释义终。

ဒုကမာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

二法本母句释义终。

ကာမာဝစရကုသလပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

欲界善句分别释义

၁. ‘‘ယေ ဝါ ပန…ပေ… အရူပိနော ဓမ္မာ’’တိ ဣဒံ ‘‘ဖဿော ဟောတီ’’တိ ဧဝမာဒိကံ ဝိယ န ဝိသုံ ‘‘တေပိ ဟောန္တီ’’တိ ဟောတိ-သဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ဝုတ္တံ, ဥဒ္ဒိဋ္ဌာဝသေသေ စ ပန ဂဟေတွာ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ’’တိ အပ္ပေတုံ ဝုတ္တန္တိ အပ္ပနာယ အဝရောဓိတံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ နိဒ္ဒေသေပိ ဧတဿ ပဒဘာဇနီယံ န ဝုတ္တန္တိ. သရူပေန ပန အဒဿိတတ္တာ ‘‘အတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယေန ဟောတိ-သဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓော နိဒ္ဒေသော စ န ကတော, သင်္ခေပေန ပန ဥဒ္ဒိသိတွာ သင်္ခေပေနေဝ ယေ ဝါ ပန ဓမ္မာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဧတဿ ဓမ္မဿ ဥဒ္ဒေသေ အဝရောဓော ယုတ္တော. ဓမ္မနိဒ္ဒေသေ စ နိဒ္ဒေသာဝသာနေ ဝုတ္တဿာတိ.

1. “‘又或者……乃至……无色法’这一句，不像‘有触’等那样被单独陈述，也没有通过与‘有’（hoti）一词连接而说成‘它们也有’。而是，在总说了其余诸法之后，为了总结说‘这些法是善的’，才说了此句，因此它被归入总结（appanā）之中。正因如此，在解释（niddesa）中也没有对此句作词语分析（padabhājanīya）。然而，由于没有以其自相（sarūpa）来展示，因此没有在说了‘有’（atthi）之后，再用第二个‘有’（hoti）一词来连接并作解释。而是，在简要地总说之后，‘又或者那些法’也只是被简要地解释了。因此，将此法归入总说（uddesa）是恰当的。其归入法的解释（dhammaniddesa）中，也如在解释的结尾所说的那样是恰当的。”

ပုစ္ဆာပရိစ္ဆေဒဝစနေနေဝ ပုစ္ဆာဘာဝေ ဝိညာတေ ပုစ္ဆာဝိသေသဉာပနတ္ထံ အာဟ ‘‘အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ’’တိ. ပဉ္စဝိဓာ ဟီတိ မဟာနိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ. ၁၅၀; စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂; မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၈) အာဂတာ ပုစ္ဆာ ဒဿေတိ. လက္ခဏန္တိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော ယော ကောစိ သဘာဝေါ. အညာတန္တိ ယေန ကေနစိ ဉာဏေန အညာတဘာဝံ အာဟ. အဒိဋ္ဌန္တိ ဒဿနဘူတေန ဉာဏေန ပစ္စက္ခံ ဝိယ အဒိဋ္ဌတံ. အတုလိတန္တိ ‘‘ဧတ္တကံ ဣဒ’’န္တိ တုလာဘူတာယ ပညာယ အတုလိတတံ. အတီရိတန္တိ တီရဏဘူတာယ ပညာယ အကတဉာဏကိရိယာသမာပနတံ. အဝိဘူတန္တိ ဉာဏဿ အပါကဋဘာဝံ[Pg.59]. အဝိဘာဝိတန္တိ ဉာဏေန အပါကဋီကတဘာဝံ. အဒိဋ္ဌံ ဇောတီယတိ ဧတာယာတိ အဒိဋ္ဌဇောတနာ. အနုမတိယာ ပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ. ‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိပုစ္ဆာယ ဟိ ‘‘ကာ တုမှာကံ အနုမတီ’’တိ အနုမတိ ပုစ္ဆိတာ ဟောတိ. ကထေတုကမျတာတိ ကထေတုကမျတာယ.

仅凭“问章”（pucchāpariccheda）的文句，为了指明问的特定类型，而说“此为欲说问”（kathetukamyatāpucchā）。此句阐明了在《大义释》（Mahāniddesa）及《小义释》（Cūḷaniddesa）的〈富那咖童子问的解释〉（puṇṇakamāṇavapucchāniddesa）和〈弥勒童子问的解释〉（Mettagūmāṇavapucchāniddesa）中所出现的五种问。“相”（lakkhaṇa）是指任何想要了知的自性。“未知”（aññāta）是指未被任何智所了知的状态。“未见”（adiṭṭha）是指未被能见的智如实亲见的状态。“未衡量”（atulita）是指未被如天平般的慧衡量为“此有这么多”的状态。“未审察”（atīrita）是指未被能审察的慧完成认知活动的状态。“未显现”（avibhūta）是指对于智为不显现的状态。“未阐明”（avibhāvita）是指未被智所阐明的状态。用以照明未见者，是为“照明未见问”（adiṭṭhajotanā）。为求同意的问，是为“征同意问”（anumatipucchā）。诚然，通过“诸比丘，你们怎么想？”等提问，实际上是在问“你们同意什么？”，即征求同意。所谓“欲说”（kathetukamyatā），是出自于欲说之心。

ပဘေဒတော ဓမ္မာနံ ဒေသနန္တိ မာတိကာဒေသနံ အာဟ. တတ္ထ ဟိ ပုရတော ကုသလာဒိကေ ပဘေဒေ ဝတွာ ပစ္ဆတော ဓမ္မာ ဝုတ္တာတိ ‘‘ပဘေဒဝန္တဒဿနတ္ထ’’န္တိ နိဒ္ဒေသံ အာဟ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မာတိကာယ သဝိသေသနာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ, တေ စ ဝိသေသိတဗ္ဗတ္တာ ပဓာနာ, ပဓာနဉ္စ ဣတိကတ္တဗ္ဗတာယ ယုဇ္ဇတီတိ ဓမ္မာနမေဝ ပဓာနာနံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတာ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗတာ စ ဟောတိ, တသ္မာ တေ ပုစ္ဆိတဗ္ဗေ ဒဿေတုံ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ, တေ ပန ဝိသေသဝန္တော ပုစ္ဆိတာတိ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘ကုသလာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဧဝံ ပဘေဒဝန္တဒဿနတ္ထံ အယံ ပဒါနုက္ကမော ကတောတိ. ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇနေပိ ဧဝမေဝ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ‘‘ပဘေဒတော ဓမ္မာနံ ဒေသနံ ဒီပေတွာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဣမသ္မိဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. အနေကပ္ပဘေဒါ ဒေသေတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. တသ္မာတိ အဝေါဟာရဒေသနတော ဓမ္မာနမေဝ ဒေသေတဗ္ဗတ္တာ တေသဉ္စ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏာဝဟနတော ပဘေဒဝန္တာနံ ဒေသေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ကုသလာ…ပေ… ဒီပေတွာ’’တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓော. ဧဝမေဝ ဟိ ယထာဝုတ္တဒီပနဿ ဟေတုံ သကာရဏံ ပကာသေတုံ ပုန ‘‘ဓမ္မာယေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ. ဓမ္မာတိ သာမညမတ္တဝစနေန သမူဟာဒိဃနဝသေန ဧကတ္တဂ္ဂဟဏံ ဟောတီတိ ဧကတ္တဝိနိဗ္ဘောဂကရဏံ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂဉာဏံ အာဝဟတိ ပဘေဒဒေသနာ, တထာ ကုသလာဒိဓမ္မာနံ အဗျာကတာဒိအတ္ထာနဉ္စ ဒီပနတော ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဒိဉာဏဉ္စ အာဝဟတိ. ‘‘ပဘေဒဝန္တဒဿနတ္ထ’’န္တိ ဧတံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဣဒါနိ ယေ တေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ပဘေဒ…ပေ… ယုဇ္ဇတိ ဣတိကတ္တဗ္ဗတာယုတ္တဿ ဝိသေသနတ္တာ. အထ ဝါ ဥဒ္ဒေသော ဓမ္မပ္ပဓာနော, ပုစ္ဆာ သံသယိတပ္ပဓာနာ, န စ ဓမ္မဘာဝေါ သံသယိတော, ကုသလာဒိဘေဒေါ ပန သံသယိတောတိ နိစ္ဆိတသံသယိတဝသေနာယံ ပဒါနုက္ကမော ကတော.

“‘依分类开示诸法’，即是论母开示（mātikādesanā）。在此，先说善等分类，后说诸法，因此解释（niddesa）说这是‘为显示有分类之法’。意思是：在论母中，法是带着其限定词（visesana）被说出的；而它们因是要被限定的对象，故是主要的；主要者又因其应被如此对待而适宜，因此，正是这些主要的法应当被提问和回答。所以，为了指明应被提问之法，而说‘什么是法？’；又为了指明它们是带着限定词被问，而再说‘善的’。如此，建立此语序是为了显示有分类之法。在回答‘这些法是善的’时，也应作如是应用。为阐明‘阐明依分类的诸法之开示’之义，而说‘于此中’等。其关联是：‘应开示多种分类’。因此，由于是非世俗言说之开示，故只应开示诸法；又由于此等法能引生破解密集与无碍解之智，且应开示有分类之法，故此与‘善……乃至……阐明后’相关联。同样，为了说明前述阐明之因由，又说‘唯法’等。‘法’这一通称，因其通过总集等密集方式被执为一体，故分类开示能破此一体性，从而引生破解密集之智；同样，通过阐明善等法及无记等义，也能引生法无碍解（dhammapaṭisambhidā）等智。为解释‘为显示有分类之法’，而说‘如今那些……’等。‘分类……乃至……’之所以适宜，是因为它是‘应被如此对待者’的限定词。或者说，列举（uddesa）以法为主要，提问以存疑者为主要；法的存在性并非所疑，而善等差别才是所疑，因此这一语序是根据已决断者和存疑者而建立的。

ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဝစနေ. ကိမတ္ထမာဟ ဘဂဝါတိ တံ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘သမယေ နိဒ္ဒိသိ စိတ္တ’’န္တိ. ပရိယောသာနေတိ သမယေ စိတ္တနိဒ္ဒေသဿ ‘‘ယသ္မိံ…ပေ… အာရဗ္ဘာ’’တိ ဧတဿ ပရိယောသာနေ. တသ္မိံ သမယေတိ တသ္မိံ စိတ္တုပ္ပာဒသမယေ[Pg.60]. စိတ္တေန သမယံ နိယမေတွာန အထ ပစ္ဆာ ဗောဓေတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဘောဇနဂမနာဒိသမယနာနတ္တေ သမဝါယာဒိနာနတ္တေ စ ယထာဝုတ္တစိတ္တနိယမိတာ ဝိသေသိတာ အညသ္မိံ သမယေ ယထာဓိပ္ပေတာနံ ဖဿာဒီနံ အဘာဝါ စိတ္တနိယမိတေ သမယေ ဖဿာဒယော ဗောဓေတုံ ဝိသေသနမေဝ တာဝ စိတ္တံ ဒဿေတုံ သမယေ စိတ္တံ နိဒ္ဒိသီတိ အတ္ထော. ဝိသေသိတဗ္ဗောပိ ဟိ သမယော အတ္တနော ဥပကာရတ္ထံ ဝိသေသနဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ, ဝိသေသနဘူတဉ္စ စိတ္တံ တဒုပကာရတ္ထံ ဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝန္တိ. သန္တတိဃနာဒီနံ အယံ ဝိသေသော – ပုရိမပစ္ဆိမာနံ နိရန္တရတာယ ဧကီဘူတာနမိဝ ပဝတ္တိ သန္တတိဃနတာ, တထာ ဖဿာဒီနံ ဧကသမူဟဝသေန ဒုဗ္ဗိညေယျကိစ္စဘေဒဝသေန ဧကာရမ္မဏတာဝသေန စ ဧကီဘူတာနမိဝ ပဝတ္တိ သမူဟာဒိဃနတာတိ.

“于此”(Ettha)即“于此语中”(etasmiṃ vacane)。“世尊(bhagavā)为何说此？”为示其义，故说“于时解释了心”。“究竟”(Pariyosāne)一词，是在“于其时……乃至……已生起”(yasmiṃ…pe…ārabbhā)这段心的解释(cittaniddesassa)的结尾处。“于彼时”(Tasmiṃ samaye)即“于彼心生起之时”(tasmiṃ cittuppādasamaye)。“以心限定时，其后令觉知”，这是文句的关联。其义为：虽然存在着用餐、行走等各种不同的时(samaya)，以及[samaya一词]有聚合(samavāya)等各种不同的含义，但在非如前述由心所限定、所简别的其他时(samaya)中，所意指的触(phassa)等法并不存在。因此，为了在由心限定之时开示触等法，首先为了显示作为限定词(visesana)的心，故于‘时’(samaye)中解释(niddisi)了心(cittaṃ)。诚然，待被限定的‘时’(samayo)，为了自身的助益，也会成为限定词(visesana)；而作为限定词的心，为了对‘时’的助益，也会成为待被限定者(visesitabba)。相续密集(santatighana)等的差别是：前后[心刹那]的无间断，犹如一体而转起，是为相续密集性。同样，触(phassa)等法，以同一集合(ekasamūha)、难以辨识的作用差别(dubbiññeyyakiccabheda)、同一所缘(ekārammaṇatā)故，犹如一体而转起，是为集合密集(samūhaghana)等。

ကာလဉ္စ သမယဉ္စာတိ ယုတ္တကာလဉ္စ ပစ္စယသာမဂ္ဂိဉ္စ. ခဏောတိ ဩကာသော. တထာဂတုပ္ပာဒါဒိကော ဟိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ဩကာသော တပ္ပစ္စယပဋိလာဘဟေတုတ္တာ. ခဏော ဧဝ စ သမယော. ယော ‘‘ခဏော’’တိ စ ‘‘သမယော’’တိ စ ဝုစ္စတိ, သော ဧကောဝါတိ အတ္ထော. မဟာသမယောတိ မဟာသမူဟော. သမယောပိ ခေါတိ သိက္ခာပရိပူရဏဿ ဟေတုပိ. သမယပ္ပဝါဒကေတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပဝါဒကေ. တတ္ထ ဟိ နိသိန္နာ တိတ္ထိယာ အတ္တနော အတ္တနော သမယံ ပဝဒန္တီတိ. အတ္ထာဘိသမယာတိ ဟိတပဋိလာဘာ. အဘိသမေတဗ္ဗောတိ အဘိသမယော, အဘိသမယော အတ္ထော အဘိသမယဋ္ဌောတိ ပီဠနာဒီနိ အဘိသမိတဗ္ဗဘာဝေန ဧကီဘာဝံ ဥပနေတွာ ဝုတ္တာနိ, အဘိသမယဿ ဝါ ပဋိဝေဓဿ ဝိသယဘူတော အတ္ထော အဘိသမယဋ္ဌောတိ တာနေဝ တထာ ဧကတ္တေန ဝုတ္တာနိ. တတ္ထ ပီဠနံ ဒုက္ခသစ္စဿ တံသမင်္ဂိနော ဟိံ သနံ အဝိပ္ဖာရိကတာကရဏံ. သန္တာပေါ ဒုက္ခဒုက္ခတာဒိဘာဝေန သန္တာပနံ ပရိဒဟနံ.

“时”(kāla)与“节”(samaya)是指恰当的时机与因缘和合。“刹那”(khaṇa)是指机会。如来(Tathāgata)出现等确实是道(magga)与梵行(brahmacariya)的机会，因为那是获得其相应因缘的因素。刹那也就是时节。所谓“刹那”和“时节”，其义是一。“大时”(mahāsamaya)是指大集会。“时节”(samaya)也是学处圆满之因。“时节论者”(samayappavādaka)是指见解的宣扬者，因为那些外道(titthiya)坐在那里，各自宣扬自己的学说。“义现观”(atthābhisamaya)是指获得利益。应被现观者，是为现观(abhisamaya)；所现观之义，即是义现观(abhisamayaṭṭha)。逼迫(pīḷana)等，因其应被现观的性质而归于一体来说；或者，现观或洞见(paṭivedha)所缘之义，即是义现观，那些义理就这样被总括为一体而说。其中，逼迫，是就苦谛(dukkhasacca)而言，对具足它者的损害，令其不得扩展。热恼(santāpa)，是指以苦苦(dukkha-dukkha)等的状态而热恼、燃烧。

‘‘ဣဓာ’’တိ ဝစနံ အကုသလေသု အဗျာကတေသု စ ကေသုစိ ခဏဿ အသမ္ဘဝတော. နနု ကုသလာနဉ္စ နဝမေန ခဏေန ဝိနာ ဥပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ? နော န ဟောတိ, န ပန နဝမော ဧဝ ခဏော, စတုစက္ကာနိပိ ခဏောတိ ဝုတ္တာနိ. သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန အတ္တသမ္မာပဏိဓိခဏမန္တရေန နတ္ထိ ကုသလဿ ဥပ္ပတ္တီတိ ခဏော ဣဓ ဂဟိတော. ဣန္ဒြိယဝိသယမနသိကာရာဓီနံ ဝိညာဏန္တိ ဧဝမာဒိ သာဓာရဏဖလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နဝမောတိ အဋ္ဌက္ခဏေ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ. စတုစက္ကံ ဝတ္တတီတိ ပုန ပတိရူပဒေသဝါသာဒိသမ္ပတ္တိ စတုစက္ကံ ဝိပရိဝတ္တတီတိ [Pg.61] အတ္ထော. ဩကာသဘူတာနီတိ အတ္တနော နိဗ္ဗတ္တိယာ ‘‘ဣဒါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တု ကုသလာနီ’’တိ အနုမတိဒါနံ ဝိယ ဘူတာနိ.

“在此”(idha)一词，是因为在某些不善法(akusala)与无记法(abyākata)中，刹那(khaṇa)不存在。难道善法(kusala)不也是在没有第九刹那的情况下生起吗？不，并非不生起。但刹那也不仅是第九刹那，四轮(catucakka)也被称为刹那。以最终的定义而言，若无正确的自我导向之刹那(attasammāpaṇidhikhaṇa)，善法便不生起，因此此处取“刹那”一词。应知依于根(indriya)、境(visaya)、作意(manasikāra)等的识(viññāṇa)等，是共通的果。所谓“第九”，是相对于八无暇(aṭṭhakkhaṇa)而言。“四轮转起”(catucakkaṃ vattati)是指适宜居住地等成就四轮再次转起的意思。所谓“已成机会”(okāsabhūtāni)，是指它们由于自身的生起，就像是允许说：“现在让善法生起吧！”一般。

စိတ္တကာလောတိ ဓမ္မေနေဝ သတာ ကာလော ဝိသေသိတော, န တဿ ပဝတ္တိတ္ထ ပဝတ္တိဿတိ ပဝတ္တတီတိ ဧတေန အဝတ္ထာဝိသေသေန, နာပိ တဿ ဝိဇာနနကိစ္စေန, တသ္မာ ဧဝံဝိဓေ ဓမ္မေ ဥပါဒါယ ပညတ္တောတိ ဝုတ္တော. ကမပ္ပဝတ္တာ ဝိသေသာ ဧဝ ပဋိပါဋီတိ ဗီဇဘာဝေါ စ ပဋိပါဋီတိ ဝတ္တုမရဟတီတိ ဣမိနာဓိပ္ပာယေန ‘‘ဗီဇကာလောတိ ဓမ္မပဋိပါဋိံ ဥပါဒါယ ပညတ္တော’’တိ အာဟ. ဓမ္မပဋိပါဋိံ ဝါတိ အဋ္ဌကလာပဓမ္မေ သန္ဓာယာဟ. သဉ္စိတာ ဝိယ ဂယှမာနကာလာ ဧဝ ကာလသဉ္စယော, ယထာ ဝါ တထာ ဝါ ကာလောတိ ဧကံ သဘာဝံ ဂဟေတွာ အဘိနိဝေသံ ကရောန္တဿ တဒဘိနိဝေသနိသေဓနတ္ထံ ‘‘သော ပနေသ သဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပညတ္တိမတ္တကော’’တိ အာဟ. ဉတွာ ဝိညေယျောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတရော ပန ဟေတူတိ ဧသ သမယော ပစ္စယောဝ ဝိညေယျော. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ အဓိကာရေ န ဟေတုဟေတု သာဓာရဏဟေတု စာတိ အတ္ထော. သမဝါယော ပစ္စယသာမဂ္ဂီ, ဟေတု ပန ဧကေကော ပစ္စယောတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ အနေကပစ္စယဒဿနေန တံတံဒွါရိကာနံ ကုသလာနဉ္စ တပ္ပစ္စယတံ ဒဿေတိ.

所谓心时(cittakāla)，是指时间仅由现行之法所限定，而非由其“已行、当行、正行”此等状态差别所限定，亦非由其了知作用所限定，是故说为“依此种法而施设”。“顺序生起的差别即是次第”，因此亦可说“种子位也是次第”。怀此意趣而说：“所谓种子时，是依法次第而施设。”或说“法次第”，是指八聚法(aṭṭhakalāpadhamma)而言。时间之积集，即是如同被积聚而把握的时间。对于以某种方式执取时间为单一自性者，为破此执而说：“然彼自性实无，仅是概念而已。”“知已，当知”是其关联。至于其他的“因”，此“时”应被理解为仅是缘。“于此”，意指在此论题中，非指根因，亦非共通因。和合(samavāya)是诸缘的聚合，因(hetu)则是每一单个的缘，当知此是彼等之差别。通过显示眼识等的多缘，表明于各门生起的善法亦依赖于彼等诸缘。

ပရိဂ္ဂဟော ကတော အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ. ဧကကာရဏဝါဒေါတိ ပကတိကာရဏဝါဒေါ, ဣဿရကာရဏဝါဒေါ ဝါ. အညမညာပေက္ခောတိ အဝယဝါနံ အညမညာပေက္ခတာယ သမုဒါယော ဝုတ္တော. အပေက္ခာ စ ယာဝ သဟာယကာရဏသမာဂမော န ဟောတိ, တာဝ ဖလဿ အနိပ္ဖာဒနံ သမာဂမေ နိပ္ဖာဒနသမတ္ထဿ နိပ္ဖာဒနဉ္စ. သမာဂမော စ ယေသု ယုဇ္ဇမာနေသု နိဗျာပါရေသုပိ ဖလဿ ပဝတ္တိ, တေသံ သဗ္ဘာဝေါတိ.

义注师们已作此界定。所谓“一因论”，是指自性因论或自在天因论。所谓“相互依存”，是说集合体因其组成部分的相互依存而被如此称呼。而依存是指：只要助缘尚未聚合，果便不生；以及当能生果之缘聚合时，果便得生。而聚合是指：当某些要素结合时，即使无作用，果也会生起，此即是它们的实在性。

အသာမဂ္ဂီ…ပေ… ပတ္တိတောတိ စက္ခုရူပါလောကမနသိကာရာနံ အသမဝေတာနံ စက္ခုဝိညာဏဿ အဟေတုဘာဝေ သတိ သမဝေတာနဉ္စ တံသဘာဝါဝိနိဝတ္တိတော ဟေတုဘာဝါနာပတ္တိတောတိ အတ္ထော. န ဟိ သဘာဝန္တရံ အညေန သဟိတံ သဘာဝန္တရံ ဟောတီတိ. ဧကသ္မိန္တိ အန္ဓသတေ ဧကေကသ္မိံ အန္ဓေတိ အဓိပ္ပာယော. အညထာ ယထာရုတဝသေန အတ္ထေ ဂယှမာနေ ဧကဿ အန္ဓဿ ဒဿနာသမတ္ထတာ သဗ္ဗေသမ္ပိ န ဟောတိ, နာပိ ဧကဿ အသမတ္ထတာယ သဗ္ဗေသမ္ပိ အသမတ္ထတာ ဝုတ္တာ, ကိန္တု သဗ္ဗေသံ ဝိသုံ အသမတ္ထတာယ ဧဝါတိ ဥပမာဝစနံ န ယုဇ္ဇေယျ, နာပိ ဥပမောပမိတဗ္ဗသမ္ဗန္ဓော. န [Pg.62] ဟိ ဥပမိတဗ္ဗေသု စက္ခာဒီသု ဧကဿ အသမတ္ထတာယ သဗ္ဗေသမ္ပိ အသမတ္ထတာ ဝုတ္တာ, ကိန္တု သဗ္ဗေသံ ဝိသုံ အသမတ္ထတာယ သဟိတာနံ အသမတ္ထတာတိ. အန္ဓသတံ ပဿတီတိ စ အန္ဓသတံ သဟိတံ ပဿတီတိ အဓိပ္ပာယော အညထာ ဝုတ္တနယေန ဥပမိတဗ္ဗာသမာနတာပတ္တိတော. သာဓာ…ပေ… ဌိတဘာဝေါတိ ယေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ဖလပ္ပဝတ္တိ တေသံ သမောဓာနေ, ယထာ ပဝတ္တမာနေသု တေသု ဖလပ္ပဝတ္တိ, တထာ ပဝတ္တိမာဟ. န ယေသံ ကေသဉ္စိ အနေကေသံ သမောဓာနမတ္တံ သာမဂ္ဂီ. န ဟိ သဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗသမောဓာနံ စက္ခုဝိညာဏဿ, ကဋ္ဌကပါလပါသာဏသမောဓာနံ ဝါ သောတဝိညာဏဿ ဟေတူတိ. တန္တိ တံ ဒဿနံ. အသာ…ပေ… သိဒ္ဓေါတိ နာယမတ္ထော သာဓေတဗ္ဗော ဝိသုံ အဟေတူနံ စက္ခာဒီနံ သဟိတာနံ ဟေတုဘာဝဿ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓတ္တာတိ အတ္ထော. န ဟိ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓေ ယုတ္တိမဂ္ဂနံ ယုတ္တန္တိ.

“不和合……不成”者，其义为：眼、色、光、作意于不和合时，是眼识的非因；于和合时，也因不离彼非因之自性，故不成为因。诚然，一自性与另一者结合，并不会变成另一自性。“于一百个盲人中，每一皆盲”，此是意趣。否则，若依文解义，则一个盲人的不能见，并非是所有人的不能见，也并非是说因一人的不能而导致所有人都不能，而是因为所有人都各别不能。若非如此，则此譬喻便不成立，譬喻与被喻之关联亦不成立。诚然，于被喻之眼等法中，并非说因为一法不能，所有法就都不能，而是说因为所有法各别不能，聚合时亦不能。而“百盲能见”一句，其意趣是“百盲聚合亦不能见”；否则，如前所述，将导致与被喻不相似。“共通……住立”者，是指当某些因法存在时，果便生起；于彼等和合中，如其运作而果生起，如是宣说其运作。并非任何众多事物的聚合即是和合。诚然，声、香、味、触的和合，非眼识之因；木、瓦、石的和合，亦非耳识之因。“彼”即指彼见。“不共……成就”者，其义为：此义不须证明，因为眼等各别为非因者，于和合时成为因，此事乃现量所成。诚然，于现量所成之事，寻求理则，实不相当。

မနုဿတ္တာဒီနံ ခဏာဝယဝါနံ သာမဂ္ဂီ ခဏသာမဂ္ဂီ, တံ ဝိနာ သော နဝမစက္ကသမ္ပတ္တိသင်္ခါတော ခဏော နတ္ထိ. သာ ဧဝ ဟိ ခဏသာမဂ္ဂီ သော ခဏောတိ အတ္ထော. ခဏ…ပေ… ဒီပေတိ အတ္တနော ဒုလ္လဘတာယာတိ အတ္ထော. ခဏတ္ထော ဝါ သမယသဒ္ဒေါ ခဏသင်္ခါတော သမယောတိ ဝုတ္တော. သော ယသ္မိံ ဒုလ္လဘေ ခဏေ သတီတိ ဣမဿတ္ထဿ ဝိဘာဝနဝသေန တဒါယတ္တာယ ကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဒုလ္လဘဘာဝံ ဒီပေတိ. ဧတေနုပါယေန သမဝါယ…ပေ… ဝုတ္တိံ ဒီပေတီတိ ဧတ္ထ ဣတော ပရေသု စ ယောဇနာ တဿ တဿ တံတံဒီပနေ ကာတဗ္ဗာ.

人身等刹那诸成分的和合为“刹那和合”，无此则无所谓名为“第九、四轮成就”的刹那。诚然，彼刹那和合即是彼刹那，此是其义。“刹那……显示”者，义为“因其自身之难得”。或“时”（samaya）一词有“刹那”义，故说为“名为刹那之时”。为阐明“当彼难得之刹那存在时”此义，故显示了依之而起的善法生起之难得性。以此方法，于“和合……显示作用”及此后诸义，应就其各别所显示者而作配合。

တဿ ပုရိသဿာတိ ‘‘သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ စတ္တာရော ဒဠှဓမ္မာ ဓနုဂ္ဂဟာ သိက္ခိတာ ကတဟတ္ထာ ကတုပါသနာ စတုဒ္ဒိသာ ဌိတာ အဿု, အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ‘အဟံ ဣမေသံ…ပေ… ကတုပါသနာနံ ကဏ္ဍေ ခိတ္တေ ခိတ္တေ အပ္ပတိဋ္ဌိတေ ပထဝိယံ ဂဟေတွာ အာဟရိဿာမီ’’’တိ (သံ. နိ. ၂.၂၂၈) ဧဝံ ဝုတ္တဇဝနပုရိသဿ. တာဝ ပရိတ္တကောတိ ဂမနဿာဒါနံ ဒေဝပုတ္တာနံ ဟေဋ္ဌုပရိယာယေန ပဋိမုခံ ဓာဝန္တာနံ သိရသိ ပါဒေ စ ဗဒ္ဓခုရဓာရာသန္နိပါတတော စ ပရိတ္တတရော ကာလော. ကာလသင်္ခါတော သမယော စိတ္တပရိစ္ဆိန္နော ဝုစ္စမာနော တေနေဝ ပရိစ္ဆေဒကစိတ္တေန ‘‘ဧဝံ ပရိတ္တော အဟ’’န္တိ အတ္တနော ပရိတ္တတံ ဒီပေတိ. ယထာ စာဟံ, ဧဝံ သဗ္ဗော ကုသလစိတ္တပ္ပဝတ္တိကာလောတိ တဿ ပရိတ္တတံ ဒီပေတိ. သဒ္ဒဿ ဒီပနာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

“彼人”者，是指如是所说之疾速之人：“诸比丘，譬如四方有四位强弓手，所学娴熟，善巧有素。时有一人来，言：‘我于此等……乃至……善巧有素者所放之箭，于其一一未落地前，取而持来。’”所谓“如此短暂”，是指比天子们一上一下，相向奔跑时，其头足所缚之剃刀锋刃相击之间，更为短暂的时间。名为“时”者，由心所限定，故说为由彼限定之心显示其自身之短暂，犹如说：“我如此短暂。”“如我一般，一切善心生起之时亦然”，如是显示其短暂。此词的阐释，当依所说之理而知。

ပကတိဝါဒီနံ [Pg.63] မဟတော ဝိယ အဏုဝါဒီနံ ဒွိအဏုကဿ ဝိယ စ ဧကဿေဝ. ဟေတု…ပေ… ဝုတ္တိတံ ဒီပေတီတိ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိဒီပနတော တပ္ပရဘာဝါ ဟေတုသင်္ခါတဿ ပရာယတ္တဝုတ္တိဒီပနတာ ဝုတ္တာ. သတိ ပန ပစ္စယာယတ္တဘာဝေ ပစ္စယသာမဂ္ဂီအာယတ္တတာ သမဝါယသင်္ခါတေန ဒီပိယတီတိ အတပ္ပရဘာဝတော တဿ တံဒီပနတာ န ဝုတ္တာ. အနေန သမယေန ကတ္တုဘူတေန, အနေန သမယေန ဝါ ကရဏဘူတေန ဘဂဝတာ ပဋိသေဓိတောတိ အတ္ထော. ဧသ နယော ပုရိမာသု ဒီပနာသု.

如自性论者（Pakativādī）之“大”，如原子论者（Aṇuvādī）之“双原子”，皆是独一。‘因……显示其作用’者，因其显示了‘依缘而有的作用’，故名为‘因’者，说为显示了‘依他而有的作用’，因其于此为胜故。然当有‘依缘’时，‘依诸缘和合’则由名为‘和合’者所显示，因其于此非胜故，故不说其显示彼。其义为：此被世尊所否定，或以此‘时’为作者，或以此‘时’为工具。此理亦通于前述诸解释。

အဓိကရဏဝသေနာတိ အာဓာရဝသေန. ဧတ္ထာတိ ကာလသမူဟသင်္ခါတေ သမယေ ဂဟိတေတိ အတ္ထော. ကာလောပိ ဟိ စိတ္တပရိစ္ဆိန္နော သဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနောပိ အာဓာရဘာဝေနေဝ သညာတော ‘‘အဓိကရဏ’’န္တိ ဝုတ္တော တံခဏပ္ပဝတ္တာနံ တတော ပုဗ္ဗေ ပရတော စ အဘာဝါ. ဘာဝေါတိ ကိရိယာ. ကိရိယာယ ကိရိယန္တရလက္ခဏံ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏံ. ယထာ ဂါဝီသု ဒုယှမာနာသု ဂတော, ဒုဒ္ဓါသု အာဂတောတိ ဒေါဟနကိရိယာ ဂမနကိရိယာယ လက္ခဏံ ဟောတိ, ဧဝမိဟာပိ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ တသ္မိံ သမယေ’’တိ စ ဝုတ္တေ သတီတိ အယမတ္ထော ဝိညာယမာနော ဧဝ ဟောတိ အညကိရိယာသမ္ဗန္ဓာဘာဝေန ပဒတ္ထဿ သတ္တာဝိရဟာဘာဝတောတိ သမယဿ သတ္တာကိရိယာယ စိတ္တုပ္ပာဒကိရိယာ ဖဿာဒိဘဝနကိရိယာ စ လက္ခီယတီတိ ဥဘယတ္ထ သမယသဒ္ဒေ ဘုမ္မနိဒ္ဒေသော ကတော လက္ခဏဘူတဘာဝယုတ္တောတိ.

“依所依”者，即依所依故。“于此”者，意为“于名为时集之时而取”。盖时间虽由心所限定，自性实无，然因其于彼刹那所行法此前此后皆无，故仅以所依性而被知，称为“所依”。“有”即是作用。以一作用为另一作用之特征，即“有格表有”。譬如说“牛被挤时去，挤毕时来”，挤乳作用即成来去作用之特征。于此亦然，当说“于何时，于彼时”，‘有’此义即被了知，因无其他作用关联，且因词义并非无实有性。故由“时”之存在作用，心生起作用及触等存在作用被标示，是故于二处“时”字皆作处格表述，以其与作为特征之“有”相应故。

ဥဒ္ဒါနတောတိ ဥဒ္ဒေသတော သင်္ခေပတော. ကိလေသကာမော ဝတ္ထုကာမဘာဝံ ဘဇန္တော ကာမနီယဝသေန ဘဇတိ, န ကာမနဝသေနာတိ ကာမနဝသေန ကိလေသကာမော ဧဝ ဟောတိ, န ဝတ္ထုကာမော. ဒုဝိဓောပေသောတိ ဝစနေန ဒုဝိဓဿပိ သဟိတဿ အဝစရဏပ္ပဒေသံ သင်္ဂဏှာတိ. တေန ဝတ္ထုကာမဿေဝ ပဝတ္တိဒေသော ရူပါရူပဓာတုဒွယံ အပနီတံ ဟောတိ. နနု စ ဒုဝိဓောပိ သဟိတော ရူပါရူပဓာတူသု ပဝတ္တတိ ရူပါရူပါဝစရဓမ္မာနံ ဝတ္ထုကာမတ္တာ တဒါရမ္မဏာနံ ရူပါရူပရာဂါနဉ္စ ကိလေသကာမဘာဝသိဒ္ဓိတောတိ? တံ န, ဗဟလကိလေသဿ ကာမရာဂဿ ကိလေသကာမဘာဝေန ဣဓ သင်္ဂဟိတတ္တာ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ရူပါရူပဓာတူသု ပဝတ္တမာနေသု ကာမာဝစရဓမ္မေသု နိကန္တိ ဣဓ န သင်္ဂဟိတာ သုခုမတ္တာ. ‘‘ဥဒ္ဒါနတော ဒွေ ကာမာ’’တိ သဗ္ဗကာမေ ဥဒ္ဒိသိတွာပိ ဟိ ‘‘ဒုဝိဓောပေသော’’တိ ဧတ္ထ တဒေကဒေသဘူတာ အညမညသဟိတတာပရိစ္ဆိန္နာ ကာမရာဂတဗ္ဗတ္ထုကဓမ္မာဝ သင်္ဂဟိတာတိ, နိရဝသေသော [Pg.64] ဝါ ကိလေသကာမော ကာမရာဂေါ ကာမတဏှာရူပတဏှာအရူပတဏှာနိရောဓတဏှာဘေဒေါ ဣဓ ပဝတ္တတီတိ အနဝသေသပ္ပဝတ္တိတံ သန္ဓာယ ‘‘ဒုဝိဓောပေသော’’တိ ဝုတ္တံ, ဝတ္ထုကာမောပိ စ အပ္ပကော ဣဓာပိ န ဝတ္တတိ ရူပါရူပါဝစရဝိပါကမတ္တော, တထာပိ ပရိပုဏ္ဏဝတ္ထုကာမတ္တာ ကာမာဝစရဓမ္မာဝ ဣဓ ဂဟိတာ. ဧဝဉ္စ ကတွာ သသတ္ထာဝစရောပမာ ယုတ္တာ ဟောတိ. ‘‘ရူပူပပတ္တိယာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၆၃; ဝိဘ. ၆၂၅) ဧတ္ထ ရူပဘဝေါ ဥတ္တရပဒလောပံ ကတွာ ‘‘ရူပ’’န္တိ ဝုတ္တော, ဧဝမိဓာပိ ဥတ္တရပဒလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အညထာ ဟိ စိတ္တံ ကာမာဝစရာဝစရန္တိ ဝုစ္စေယျာတိ. အာရမ္မဏကရဏဝသေနာတိအာဒိကေ ‘‘ကာမော’’တိ သဗ္ဗံ တဏှမာဟ, တသ္မာ ‘‘ကာမဉ္စေသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, ‘‘ကာမေ အဝစာရေတီတိ ကာမာဝစာရ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ စာ-သဒ္ဒဿ ရဿတ္တံ ကတံ.

总说即略说。烦恼欲依附于事欲的状态，是以可爱的方式依附，不是以欲求的方式依附。因此，以欲求的方式，只有烦恼欲才是欲，事欲不是。“两者俱有”这句话，涵盖了两种俱有之欲的行境。因此，仅从事欲的生起处而言，排除了色界与无色界二界。难道两种俱有之欲不也行于色界与无色界吗？因为色界行与无色界行诸法是事欲，且以它们为所缘的色贪与无色贪也成就了烦恼欲的性质。那是不对的，因为在此处，粗重的烦恼即欲贪已被摄为烦恼欲。如此，对于在色界与无色界中生起的欲界诸法中的喜爱，因其微细，故未在此处被摄入。因为，虽然以“总说两种欲”总示了一切欲，但在此处“两者俱有”中，只摄入了作为其一部分、被相互俱有性所限定的欲贪及其事法。或者，是针对无余生起的情况而说“两者俱有”，即无余的烦恼欲——有欲贪、欲爱、色爱、无色爱、灭爱之别的烦恼欲，在此处生起。并且，少部分的事欲，即仅色界行与无色界行的异熟，在此处也不生起。然而，因欲界诸法具有圆满的事欲性，故此处只取欲界诸法。如此，与（其）论典行境的譬喻才相合。在“为生于色界而修道”中，“色有”省略了后分词而说为“色”。同样，此处也应知有后分词的省略。否则，心就应被称为“欲界行境之行境”了。在“以作为所缘的方式”等文句中，以“欲”一词说一切爱，因此说了“若此欲……”等。在应说“于欲中行，故为欲行”之处，`cā`音被缩短了。

ရုဠှိသဒ္ဒေနာတိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တေသု ရုဠှေန သဒ္ဒေန, ဉာဏသမ္ပယုတ္တေသု ဝါ ပဝတ္တိတွာ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကတာယ တံသဒိသေသု ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တေသု ရုဠှေန သဒ္ဒေန. အထ ဝါ ကိဉ္စိ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ သတိပိ အညသ္မိံ တံနိမိတ္တယုတ္တေ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဝိသယေ သမ္မုတိယာ စိရကာလတာဝသေန နိမိတ္တဝိရဟေပိ ပဝတ္တိ ရုဠှိ နာမ ယထာ ‘‘မဟိယံ သေတီတိ မဟိံသော, ဂစ္ဆန္တီတိ ဂါဝေါ’’တိ, ဧဝံ ကုသလသဒ္ဒဿပိ ရုဠှိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပညာနိဒ္ဒေသေ ‘‘ကောသလ္လ’’န္တိ အဘိဓမ္မေ (ဓ. သ. ၁၆) ဝုတ္တံ, တဿ စ ဘာဝါ ကုသလသဒ္ဒပ္ပဝတ္တီတိ ကောသလ္လယောဂါ ကုသလန္တိ အယံ အဘိဓမ္မပရိယာယော ဟောတိ. ကုသလန္တိ ကုသလဘာဝံ အာဟ.

以约定俗成语而言，即在与智相应的（善心中），以约定俗成的词语（称呼）；或是在与智相应的（法）中生起后，因其无过失与乐果的性质，在那些与此相似但与智不相应的（法）中，以引申的词语（称呼）。再者，抓住某个（词语通行的）原因，即使在其他具有此原因的某个对象上，由于世俗长久以来的约定，即使在（原始意义上）没有此原因之处也通行，这称为“约定俗成”（ruḷhi）。例如：“卧于地者，是为水牛（mahiṃso）；行走者，是为牛（gāvo）”。应知“善”（kusala）一词的约定俗成性也是如此。在“慧的解释”（Paññāniddesa）中，于阿毗达摩（Abhidhamma）中说为“善巧”（kosalla），因有彼（善巧），故“善”一词得以通行。因此，“由与善巧相应而为善”，这是阿毗达摩的解释方法。说“善”，即是说善的状态。

ဝိပါကာဒီနံ အဝဇ္ဇပဋိပက္ခတာ နတ္ထီတိ ကုသလမေဝ အနဝဇ္ဇလက္ခဏံ ဝုတ္တံ. အနဝဇ္ဇလက္ခဏမေဝါတိ သုခဝိပါကသဘာဝဿ လက္ခဏဘာဝနိဝါရဏတ္ထံ အဝဓာရဏံ ကတံ, တံနိဝါရဏဉ္စ တဿ ပစ္စုပဋ္ဌာနတံ ဝတ္ထုကာမတာယ ကတံ. သမ္ပတ္တိအတ္ထေန ရသေန ဝေါဒါနဘာဝရသံ. ဖလဋ္ဌေန ပစ္စုပဋ္ဌာနေန ဣဋ္ဌဝိပါကပစ္စုပဋ္ဌာနံ. သဘာဝေါ ကက္ခဠာဒိဖုသနာဒိကော အသာဓာရဏော. သာမညံ သာဓာရဏော အနိစ္စာဒိသဘာဝေါ. ဣဓ စ ကုသလလက္ခဏံ သဗ္ဗကုသလသာဓာရဏသဘာဝတ္တာ သာမညံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, အကုသလာဒီဟိ အသာဓာရဏတာယ သဘာဝေါ ဝါ. ဥပဋ္ဌာနာကာရောတိ ဂဟေတဗ္ဗဘာဝေန ဉာဏဿ ဥပဋ္ဌဟနာကာရော. ဖလံ ပန အတ္တနော ကာရဏံ ပဋိစ္စ တပ္ပဋိဗိမ္ဗဘာဝေန, ပဋိမုခံ ဝါ ဥပဋ္ဌာတီတိ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ.

因为异熟等不具有无过失性，故唯说善有无过失相。“唯有无过失为相”，作此限定是为了遮止将乐异熟的自性视为相；而作此遮止，是因为意欲说彼（乐异熟）为现起。以成就为义，其作用（rasa）为清净的状态。以果为义，其现起（paccupaṭṭhāna）为可喜的异熟。自性相是不共的，如坚、触等。共相是共通的，即无常等的状态。于此，善的相，因其是与一切善法共通的自性，故应视为共相；或因其与不善等不共通，（应视为）自性相。现起的行相，是指以应被（智）所取的方式，向智显现的行相。至于果，则是缘于自身的因，以彼因之影像的方式，或面对着（因）而现起，故称为“现起”。

ဝိဇာနာတီတိ [Pg.65] သညာပညာကိစ္စဝိသိဋ္ဌံ ဝိသယဂ္ဂဟဏံ အာဟ. သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏတ္တာ ယတ္ထ ယတ္ထ ယထာ ယထာ အတ္ထော လဗ္ဘတိ, တတ္ထ တတ္ထ တထာ တထာ ဂဟေတဗ္ဗောတိ. ယံ အာသေဝနပစ္စယဘာဝေန စိနောတိ, ယဉ္စ ကမ္မုနာ အဘိသင်္ခတတ္တာ စိတံ, တံ တထာ ‘‘စိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန တထာ န ဟောတိ, တံ ပရိတ္တကိရိယဒွယံ အန္တိမဇဝနဉ္စ လဗ္ဘမာနစိန္တနဝိစိတ္တတာဒိဝသေန ‘‘စိတ္တ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟသိတုပ္ပာဒေါ ပန အညဇဝနဂတိကောဝ. စိတ္တာနံ ပနာတိ ဝိစိတြာနန္တိ အတ္ထော. တဒန္တောဂဓတ္တာ ဟိ သမုဒါယဝေါဟာရေန အဝယဝေါပိ ‘‘စိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ယထာ ပဗ္ဗတနဒီသမုဒ္ဒါဒိဧကဒေသေသု ဒိဋ္ဌေသု ပဗ္ဗတာဒယော ဒိဋ္ဌာတိ ဝုစ္စန္တီတိ. စရဏံ နာမ ဂဟေတွာ စရိတဗ္ဗစိတ္တပဋော. ရူပါနီတိ ဗိမ္ဗာနိ.

“了知”，是说有别于想与慧之作用的对境的把握。由于通于一切心，故于何处、以何方式获得其义，即于彼处、以彼方式而取。凡以重复缘而积聚的，以及由业所造作而积聚的，都如此被称为“心”。凡非如此者，那两种微小的唯作心以及临终速行，当知是依其所能获得的思惟多样性等而被称为“心”。至于生笑心，则与其他速行有相同的行态。“诸心”的意思是“种种”。因为它含摄于其中，故由集合之名，部分亦被称为“心”，犹如见到山、河、海等的一部分时，亦说为见到了山等。“行”是指被执取而行之心相续。“色”是指影像。

အဇ္ဈတ္တိကန္တိ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓံ ဝဒတိ. စိတ္တကတမေဝါတိ စိတ္တဿ မူလကာရဏတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကမ္မဿ ဟေတံ စိတ္တံ ကာရဏန္တိ. တံ ပန အတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ကာယကမ္မာဒိဘေဒ’’န္တိအာဒိမာဟ. လိင်္ဂနာနတ္တန္တိ သဏ္ဌာနနာနတ္တံ, ဘိန္နသဏ္ဌာနင်္ဂပစ္စင်္ဂဝတော သရီရဿ ဝါ နာနတ္တံ. ဝေါဟာရဝသေန ဣတ္ထိပုရိသာဒိဘာဝေန ဝေါဟရိတဗ္ဗေသု ပတ္ထနာဝိသေသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တတော ကမ္မဝိသေသာ. ဧဝမိဒံ ကမ္မနာနတ္တံ ဝေါဟာရနာနတ္တတော ဟောတိ. အပါ…ပေ… ကာဒိတာတိ ဧဝမာဒီသု အာဒိ-သဒ္ဒေဟိ ဂတိယာ ဥပပတ္တိယာ အတ္တဘာဝေ လောကဓမ္မေသု စ နာနာကရဏာနိ သုတ္တာဂတာနိ သင်္ဂဏှာတိ.

“内”（ajjhattikaṃ）是说为诸根所束缚的自体。“唯心所造”（cittakataṃ）是就心为根本原因而说。此心实为业之因。为了阐明此义，而说“身业等差别”等。“相之种种”（liṅganānattaṃ）是指形态的种种，或指具有不同形态之大小肢节的身体的种种。由于世俗的称谓，在应被称谓为男女等之处，生起特殊的愿求，由此产生特殊的业。如是，此业的种种，是由于称谓的种种而有。在“Apā…pe…kādita”等句中，以“等”字含摄了经中所说的，于趣、生、自体及世间法中的种种原因。

ကမ္မနာနတ္တာဒိဝသေနာတိ ဧတ္ထ ကုသလာကုသလဝသေန ကမ္မနာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိသဒိသသဘာဝတာ ဟိ နာနတ္တန္တိ. ကုသလကမ္မဿ ဒါနာဒိဝသေန ကာယသုစရိတာဒိဘာဝေန စ ပုထုတ္တံ, အကုသလကမ္မဿ စ မစ္ဆရိယာဒီဟိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ စ ပုထုတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗဟုပ္ပကာရတာ ဟိ ပုထုတ္တန္တိ. အန္နဒါနာဒိဝသေန ဒါနာဒီနံ ပါဏာတိပါတာဝိရတိအာဒိဝသေန ကာယသုစရိတာဒီနံ အာဝါသမစ္ဆရိယာဒိဝသေန မစ္ဆရိယာဒီနံ ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန ကာယဒုစ္စရိတာဒီနဉ္စ ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧကေကဿ ဟိ ပကာရဿ ဘေဒေါ ပဘေဒေါတိ. နာနတ္တာဒီနံ ဝဝတ္ထာနံ တထာ တထာ ဝဝတ္ထိတတာ နိစ္ဆိတတာ. ဧတေနုပါယေန လိင်္ဂနာနတ္တာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ကမ္မနာနတ္တာဒီဟိ နိဗ္ဗတ္တာနိ ဟိ တာနီတိ.

于“依业的种种不同等”，此处应知依善、不善而有业的种种不同。确实，自性不相同即是“种种不同”。应知善业依布施等及身妙行等而有众多，不善业则依悭吝等及身恶行等而有众多。确实，多种类即是“众多”。应知布施等依食物布施等而有差别，身妙行等依离杀生等而有差别，悭吝等依住处悭吝等而有差别，身恶行等依杀生等亦有差别。确实，每一类别的区分即是“差别”。对种种不同等的安立，即是如此这般地确立与判定。以此方法，应知相的种种不同等。因为它们确实是由业的种种不同等所产生的。

ပစ္စုပ္ပန္နဿ လိင်္ဂဿ ကမ္မတော ပဝတ္တိံ တဒနုက္ကမေန ပစ္စုပ္ပန္နကမ္မဿ နိပ္ဖတ္တိဉ္စ ဒဿေတွာ တတော အနာဂတလိင်္ဂနာနတ္တာဒိနိပ္ဖတ္တိဒဿနေန သံသာရံ ဃဋေန္တော ‘‘ကမ္မနာနာကရဏံ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပုရိမေန ကမ္မဝစနေန [Pg.66] အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာ, လိင်္ဂါဒိဝစနေန ဝိညာဏာဒီနိ ဘဝပရိယောသာနာနိ, ဂတိအာဒိဝစနေန ဇာတိဇရာမရဏာနိ ဂဟိတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ဂတီတိ နိရယာဒယော ပဉ္စ ဂတိယော ဝုစ္စန္တိ, တာသံ နာနာကရဏံ အပဒါဒိဘာဝေါ. တာ ဟိ တထာ ဘိန္နာတိ. ဥပပတ္တီတိ ဂေါမဟိံသာဒိခတ္တိယာဒိစာတုမဟာရာဇိကာဒိဥပပတ္တိယော, တာသံ နာနာကရဏံ ဥစ္စာဒိတာ. ခတ္တိယော ဧဝ ဟိ ဧကစ္စော ကုလဘောဂဣဿရိယာဒီဟိ ဥစ္စော ဟောတိ, ဧကစ္စော နီစော. တေဟိ ဧဝ ဟီနတာယ ဟီနော, ပဓာနဘာဝံ နီတတာယ ပဏီတော, အဍ္ဎတာယ သုဂတော, ဒလိဒ္ဒတာယ ဒုဂ္ဂတော. ကုလဝသေန ဝါ ဥစ္စနီစတာ, ဣဿရိယဝသေန ဟီနပဏီတတာ, ဘောဂဝသေန သုဂတဒုဂ္ဂတတာ ယောဇေတဗ္ဗာ. သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏတာတိ ဩဒါတသာမာဒိဝဏ္ဏသုဒ္ဓိအသုဒ္ဓိဝသေန ဝုတ္တံ. သုဇာတဒုဇ္ဇာတတာတိ နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလာဒိအာရောဟပရိဏာဟေဟိ လက္ခဏေဟိ ဝါ အတ္တဘာဝပရိပုဏ္ဏာပရိပုဏ္ဏဇာတတာဝသေန. သုသဏ္ဌိတဒုဿဏ္ဌိတတာတိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ သဏ္ဌာနဝသေန.

示现现在相从业而生，并依此顺序示现现在业的成就，然后通过示现未来相的种种差别等的成就来连接轮回，故说“缘于业的种种差别”等。其中，以“业”一词摄取无明和行；以“相”等词摄取识乃至以有为终结的诸缘起支；以“趣”等词摄取生、老、死，当知如是。其中，“趣”(gati)是指地狱等五趣，其种种差别是无足等状态。它们确实是那样地不同。“生处”(upapatti)是指牛、水牛等、刹帝利等、四大王天等的生处，其种种差别是高下等。确实，同为刹帝利，有的因家族、财富、权势等而高贵，有的则低劣。依此，因卑劣而为卑劣者，因被引至殊胜而为殊胜者，因富裕而为善趣者(sugata)，因贫困而为恶趣者(duggata)。或者，应将高下与家族相配，优劣与权势相配，善趣恶趣与财富相配。“好色与恶色”(suvaṇṇadubbaṇṇatā)是指依白、黑等颜色的清净与不清净而言。“善生与恶生”(sujātadujjātatā)是指依尼拘律树般圆满等身量、诸相，或依自体是否圆满出生而言。“善安布与恶安布”(susaṇṭhitadussaṇṭhitatā)是指依肢节形态而言。

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ အဇ္ဈတ္တိကစိတ္တဿ ယထာဝုတ္တဿ စိတ္တကတဘာဝသာဓကံ သုတ္တံ ‘‘ကမ္မတော’’တိအာဒိ. ကမ္မဉှိ စိတ္တတော နိဗ္ဗတ္တန္တိ တတော နိပ္ဖဇ္ဇမာနံ သဗ္ဗမ္ပိ စိတ္တံ စိတ္တကတမေဝါတိ သာဓေတိ. ကမ္မနိဗ္ဗတ္တတော လိင်္ဂတော ပဝတ္တမာနလိင်္ဂသညာ မူလကာရဏတော ကမ္မတော အာသန္နကာရဏတော လိင်္ဂတော စ ပဝတ္တာ ဟောတီတိ ‘‘ကမ္မတော…ပေ… ပဝတ္တရေ’’တိ အာဟ. အထ ဝါ လိင်္ဂဉ္စ သညာ စ လိင်္ဂသညာ, တာ ယထာသင်္ချံ ကမ္မတော လိင်္ဂတော စ ပဝတ္တရေတိ အတ္ထော. သညာတော ဘေဒံ ဂစ္ဆန္တီတိ တေ ဣတ္ထိပုရိသာဒိလိင်္ဂသညာတော ဣတ္ထိပုရိသာဒိဝေါဟာရဘေဒံ ဓမ္မာ ဂစ္ဆန္တိ, တထာ တထာ ဝေါဟရိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဣမာယ ဂါထာယ အတီတပစ္စုပ္ပန္နဒ္ဓပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဝသေန စိတ္တကတံ စိတ္တံ ဒဿိတံ.

此外，亦有宣说一经，以证明如前所述的内在绚丽之果是心所造作的，即“从业”等。因为业是从心而生，所以从业所成就的一切绚丽之果，完全是心所造作的，以此成立。从业与相而转起的相想，是从根本因的业与近因的相而转起的，故说：“从业……乃至……转起”。或者，相与想为“相想”，它们依次从业与相而转起，此为其义。“从想而有差别”是指：诸法从男女等相想而有男女等名称的差别，应如是称呼，此为其义。通过此偈，以过去与现在世的缘起方式，显示了心所造作的绚丽之果。

လောကော ဧဝ ပဇာတတ္တာ ပဇာတိ ပုရိမပါဒဿ ဝိဝရဏံ ပစ္ဆိမပါဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ရထဿ အာဏိ နိဗန္ဓနာ, ဧဝံ သတ္တလောကရထဿ ကမ္မံ နိဗန္ဓနန္တိ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမာယ စ ဂါထာယ အဒ္ဓဒွယဝသေန စိတ္တဿ ကမ္မဝိညာဏကတတာ ဒဿိတာ. ကိတ္တိန္တိ ပရမ္မုခါ ကိတ္တနံ ပတ္ထဋယသတံ. ပသံသန္တိ သမ္မုခါ ပသံသနံ ထုတိံ. ကမ္မနာနာကရဏန္တိ ကမ္မတော နိဗ္ဗတ္တနာနာကရဏံ ကမ္မဇေဟိ အနုမိယမာနံ ကမ္မဿေဝ ဝါ နာနာကရဏံ.

世间因其被生起而名为“有情”，应知后句是前句的解释。应知此譬喻的结合是：犹如车轮的轮辖是维系，如是有情世间之车的业是维系。通过此偈，以二世的方式，显示了绚丽之果是由业与识所造作。“称誉”是指在背后称说，即声誉远扬。“赞扬”是指当面赞美、称颂。“业的种种差别”是指从业而生的种种果报差别，或从业生法所推知的业本身的种种差别。

ကမ္မဿကာတိ [Pg.67] ကမ္မသယာ. ကမ္မဿ ဒါယံ တေန ဒါတဗ္ဗံ အာဒိယန္တီတိ ကမ္မဒါယာဒါ. အဏ္ဍဇာဒီနဉ္စ ယောနီနံ ကမ္မတော နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ကမ္မမေဝ ယောနိ အတ္တဘာဝပဋိလာဘနိမိတ္တံ ဧတေသန္တိ ကမ္မယောနီ. ဗန္ဓနဋ္ဌေန ကမ္မံ ဗန္ဓု ဧတေသန္တိ ကမ္မဗန္ဓူ.

“业为己有者”是说：业是他们自己的所有物。他们领受业所应给予的继承物，故为“业的继承者”。卵生等诸胎生，因从业而生，故业即是他们的根源，是他们获得自体(attabhāva)的因，故为“业为根源者”。以维系义，业是他们的亲族，故为“业为亲族者”。

စိတ္တဿာတိ ကမ္မဝိညာဏဿ. တဿ ပန အလဒ္ဓေါကာသတာ အညေန ကမ္မေန ပဋိဗာဟိတတ္တာ တဒဝိပစ္စနောကာသေ ပုဂ္ဂလဿ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ အပရာပရိယဝေဒနီယကမ္မဝိညာဏံ ကာလဂတိပယောဂါဒိသဟကာရီပစ္စယဝိကလတာယ အဝသေသပစ္စယဝေကလ္လံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကစ္စစိတ္တန္တိ စိတ္တေန ကတ္တဗ္ဗစိတြေန ဧကစ္စဘူတံ တေန ကတ္တဗ္ဗစိတြမာဟ.

“心”即业识。然而当知，此（业识）未得机会，是因被其他业所障碍，以及因个人生于彼业无法结果之处。即便存在后后受报之业识，亦应视之为因时、趣、方便等助缘的欠缺，以及其余诸缘的不足。所谓“一分心”，是指由心所应作的种种业果中，已成其一部分，此词即称述由彼心所应作的种种业果。

အနုဘဝိတွာ ဘဝိတွာ စ အပဂတံ ဘူတာပဂတံ. အနုဘူတဘူတတာ ဟိ ဘူတတာသာမညေန ဘူတသဒ္ဒေန ဝုတ္တာ. သာမညမေဝ ဟိ ဥပသဂ္ဂေန ဝိသေသီယတီတိ. အနုဘူတသဒ္ဒေါ စ ကမ္မဝစနိစ္ဆာဘာဝတော အနုဘဝကဝါစကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝိကပ္ပဂါဟဝသေန ရာဂါဒီဟိ တဗ္ဗိပက္ခေဟိ စ အကုသလံ ကုသလဉ္စ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝတိ, န ဝိပါကော ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တတ္တာ, နာပိ ကိရိယာ အဟေတုကာနံ အတိဒုဗ္ဗလတာယ သဟေတုကာနဉ္စ ခီဏကိလေသဿ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အတိသန္တဝုတ္တိတ္တာ. ဧတ္ထ စ ပုရိမနယေ ကုသလာကုသလမေဝ ဝတ္တုံ အဓိပ္ပာယဝသေန ‘‘ဘူတာပဂတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယံ ‘‘ဥပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၆၅၁-၆၆၂; ဝိဘ. ၃၉၀-၃၉၁) ဧတ္ထ ဥပ္ပန္နန္တိ ဂဟေတွာ တံသဒိသာနံ ပဟာနံ, ဝုဒ္ဓိ စ ဝုတ္တာ, ပစ္ဆိမနယေ ပန စ-သဒ္ဒေန ကုသလာကုသလဉ္စ အာကဍ္ဎိတွာ သဗ္ဗံ သင်္ခတံ ဝုတ္တံ ဘူတာပဂတဘာဝါဘိဓာနာဓိပ္ပာယေန.

体验后、成为后而逝去者，即是“已成而逝”。实则，已体验与已成者，因其“已成”之共相，故以“已成”一词统称之。而此共相，正是由前缀（anu）所限定。又，“已体验”（anubhūta）一词，因无意表达被动之义，故当视为能体验者之说。依分别（vikappa）与执取（gāha），由贪等（烦恼）及其对治法，（心）体验所缘之味；而非异熟（vipāka），因其为业力所抛；亦非唯作（kiriyā），因无因（ahetuka）者极弱，而有因（sahetuka）者，于漏尽者、具六支舍（chaḷaṅgupekkhā）者生起时，其作用（vutti）亦极其寂静。于此，依前说，仅以说明善与不善为目的，而说为“已成而逝”。如于“为断已生诸不善法，为住已生诸善法”（《相应部》5.651-662；《分别论》390-391）中，取“已生”一词，而说与此相应的断除与增长。然后说则以“与”（ca）字亦摄入善与不善，意在说明“已成而逝”的状态，故说一切有为法（皆已成而逝）。

ဝိပစ္စိတုံ ဩကာသကရဏဝသေန ဥပ္ပတိတံ အတီတကမ္မဉ္စ တတော ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အာရဒ္ဓေါ အနာဂတော ဝိပါကော စ ‘‘ဩကာသကတုပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တော. ယံ ဥပ္ပန္နသဒ္ဒေန ဝိနာပိ ဝိညာယမာနံ ဥပ္ပန္နံ, တံ သန္ဓာယ ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဉ္စေတနိကာန’’န္တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၀.၂၁၇, ၂၁၉) ဝုတ္တံ. တာသု တာသု ဘူမီသူတိ မနုဿဒေဝါဒိအတ္တဘာဝသင်္ခါတေသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု. တသ္မိံ တသ္မိံ သန္တာနေ အနုပ္ပတ္တိအနာပါဒိတတာယ အသမူဟတံ. ဧတ္ထ စ လဒ္ဓဘူမိကံ ‘‘ဘူမိလဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ အဂ္ဂိအာဟိတော ဝိယ. ဩကာသကတုပ္ပန္နသဒ္ဒေပိ စ ဩကာသော ကတော ဧတေနာတိ, ဩကာသော ကတော ဧတဿာတိ စ ဒုဝိဓတ္ထေပိ ဧဝမေဝ ကတသဒ္ဒဿ ပရနိပါတော ဝေဒိတဗ္ဗော.

为令成熟，以造作机缘的方式而跃出的过去业，以及缘于此业而开始生起的未来异熟，被称为“机缘已作已生”(okāsakatuppanna)。凡是无须“已生”(uppanna)一词亦可了知为已生起者，即是针对此而说：“诸比丘，我不说有思……”等(《增支部》10.217, 219)。“于彼彼地中”(Tāsu tāsu bhūmīsu)，即指在被称为人、天等自体(attabhāva)的诸取蕴中。在彼彼相续中，因未达到不复生起的状态，故未被（道）断除。于此，有已得之地者被称为“地已得”(bhūmiladdha)，犹如“火已置”(aggiāhito)一词。于“机缘已作已生”(okāsakatuppanna)一词，在“此（业）已造作机缘”及“为此（异熟）已造作机缘”此二义中，亦应如是了知“已作”(kata)一词的后置。

သဗ္ဗဒါ [Pg.68] အဝတ္တမာနမ္ပိ ဂမိယစိတ္တံ ပဋိပက္ခပစ္စဝေက္ခဏာယ အဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ ‘‘ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ. အန္တရဓာပေတီတိ ဝိက္ခမ္ဘိကာ အာနာပါနဿတိ ဝိက္ခမ္ဘေတိ. အန္တရာယေဝါတိ ဘူမိလဒ္ဓေ သဘူမိယံ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နေ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ အတ္ထော. အနတီတံ အနနာဂတဉ္စ ခဏတ္တယေကဒေသဂတမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ‘‘ခဏတ္တယဂတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဒေသနာယ ပဓာနေန ဂဟိတော အတ္ထော ‘‘သီသ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. လောကိယဓမ္မဉှိ ဒေသေတဗ္ဗံ ပတွာ ဒေသနာယ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဟောတိ, ဓမ္မသဘာဝံ ဝါ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အကုသလာတိ သဗ္ဗေပိ အကုသလာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ. စေတနာတိ ကေစိ. အကုသလဘာဂိယာတိ ရာဂါဒယော ဧကန္တအကုသလာ. အကုသလပက္ခိကာတိ ဖဿာဒယောပိ တပ္ပက္ခိကာ. မနော တေသံ ဓမ္မာနံ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သဟဇာတောပိ မနော သမ္ပယုတ္တေ သင်္ဂဏှိတွာ အဓိပတိဘာဝေန ပဝတ္တမာနော ပဌမံ ဥပ္ပန္နော ဝိယ ဟောတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တော. သမ္ပယုတ္တာပိ တဒနုဝတ္တနတာယ အနွဒေဝ အကုသလာ ဓမ္မာတိ ဝုတ္တာ, အနန္တရပစ္စယမနံ ဝါ သန္ဓာယ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမတာ ဝုတ္တာ. စိတ္တေန နီယတီတိ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ သန္ဓာယာဟ, တဏှာသမ္ပယုတ္တံ ဝါ. ပဘဿရန္တိ သဘာဝပဏ္ဍရတံ သန္ဓာယာဟ. အရက္ခိတေတိ သတိယာ အနုနယပဋိဃာဒီဟိ အရက္ခိတေ, ရာဂါဒီဟိ ဗျာပန္နေ, တေဟိ ဧဝ အဝဿုတေ. စိတ္တဿ ပုဗ္ဗင်္ဂမဘာဝသာဓနေ အညမညံ ဗလဒါနဝသေန သုတ္တာနုရက္ခဏံ, ဣဓ ဝါ ဥပသံဟတာနံ အာဘိဓမ္မိကေဟိ ဝိညာတာနံ စိရကာလပ္ပဝတ္တိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

虽恒常非现行，然因欲行之心未通过省察对治法而镇伏，故亦称为“已生”。“令其消失”，是说能镇伏的入出息念予以镇伏。“于其中间即断”，其义为：于已得地之烦恼，在其自地中未断绝时予以截断。非过去、非未来，乃至属于三刹那一部分而正在生起者，称为“摄于三刹那”。依教说之主要义而取者，称为“首”。诚然，就应说的世间法而言，教说之心为先导；或此说是就法之自性而言。“不善”，是指一切不善法。有些人说，是指“思”。“属不善分者”，是指贪等纯粹不善法。“属不善品者”，是指触等同品之法。“意于彼诸法中先生起”者，是说：意虽为俱生，然因其统摄相应法，以主导作用而转起，犹如先生起者，故如是说。诸相应法亦因随彼而转，故说为“随之而起的不善法”；或说“意为先导”是就作为无间缘的意而言。“被心所引”，是就造作识或与爱相应者而言。“光净”，是就其自性清净而言。“未被守护”，是指未以念守护而远离随贪、敌对等，为贪等所侵扰，并为彼等所浸润。为成立心为先导，当知诸经通过相互给予力量而得到护持；或于此，当知是依阿毗达磨师所知、所汇集之诸经的长期流传而得到护持。

ကတရပညံ တွန္တိအာဒိ န ပါဠိအာရုဠှံ, ဧဝံ ဘဂဝါ ပုစ္ဆတီတိ အဋ္ဌကထာယမေဝ ဝုတ္တံ. ပညာ ပန ကိမတ္ထိယာတိ ဣဒမ္ပိ ဧကံ သုတ္တံ. ‘‘အဘိညတ္ထာ ပရိညတ္ထာ ပဟာနတ္ထာ’’တိ တဿ ဝိဿဇ္ဇနံ.

“汝具何等慧”(Katarapaññaṃ tvaṃ)等语非圣典所载，唯于义注中说，世尊如是问。而“慧是为何义”(Paññā pana kimatthiyā)此亦为一经。其解答为：“为胜知(abhiññā)、为遍知(pariññā)、为断除(pahāna)”。

သာတန္တိ သဘာဝဝသေန ဝုတ္တံ, မဓုရန္တိ မဓုရံ ဝိယာတိ ဥပမာဝသေန. ပေါနောဗ္ဘဝိကာတိ ပုနဗ္ဘဝကရဏသီလာ. တတြတတြာဘိနန္ဒနတော နန္ဒီ, နန္ဒိဘူတော ရာဂေါ နန္ဒိရာဂေါ, နန္ဒိရာဂဘာဝေန သဟဂတာတိ နန္ဒိရာဂသဟဂတာတိ န ဧတ္ထ သမ္ပယောဂဝသေန သဟဂတဘာဝေါ အတ္ထီတိ သဟဂတသဒ္ဒေါ တဏှာယ နန္ဒိရာဂဘာဝံ ဇောတေတိ. နန္ဒိရာဂဘူတာတိ စဿ အတ္ထော. နိဿယေတိ ပါဒကေ. ရူပါရူပါရမ္မဏာနန္တိ ပထဝီကသိဏာဒိအာကာသာဒိအာရမ္မဏာနံ. သံသဋ္ဌေတိ ခီရောဒကံ ဝိယ သမောဒိတေ ဧကီဘာဝမိဝ ဂတေ. သဟဇာတေတိ သမ္ပယုတ္တသဟဇာတေ, န သဟဇာတမတ္တေ. ဣဓာပီတိ ‘‘ဣမသ္မိမ္ပိ ပဒေ အယမေဝ အတ္ထော အဓိပ္ပေတော’’တိ ဣမိဿာ အဋ္ဌကထာယ ယထာဒဿိတသံသဋ္ဌသဒ္ဒေါ [Pg.69] သဟဇာတေ အဓိပ္ပေတောတိ. အရူပံ ရူပေနာတိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝတ္ထုနာ. ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသောတိ အနဝသေသသင်္ဂဟေန ကတော အတိသယနိဒ္ဒေသော.

“喜乐”（sāta）是依自性而说，“甘美”（madhura）是如蜜般的譬喻。“能令再有”（ponobbhavika）是指具有产生再有的性质。由于在处处欢喜，故名“喜”（nandī）；成为喜的贪，即是“喜贪”（nandirāgo）；与喜贪俱行，即是“与喜贪俱”（nandirāgasahagatā）。于此，“俱行”（sahagata）之语非依相应之义，而是显明渴爱的喜贪之性，其义即是“成为喜贪”。“依”（nissaye）指基础。“色与无色所缘”（rūpārūpārammaṇānaṃ）指地遍（pathavīkasiṇa）等和虚空等所缘。“和合”（saṃsaṭṭha）就像乳与水混合，达到如一的状态。“俱生”（sahajāta）指相应俱生（sampayutta-sahajāta），而非仅是俱生。“在此亦尔”（idhāpi）：在这部义注中，如前所示的“和合”一词，意指“俱生”的意思。“无色法依于色法”（arūpaṃ rūpena）是指在结生刹那（paṭisandhikkhaṇa）依于所依处（vatthu）。“最胜的解释”（ukkaṭṭhaniddeso）是指以无遗包含的方式所作的超胜解释。

အနာဘဋ္ဌတာယေဝါတိ ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတ’’န္တိအာဒီသု ဒိဋ္ဌတာဒယော ဝိယ အဘာသိတဗ္ဗတာ အနာဘဋ္ဌတာ. သဗ္ဗာကာရေန သဒိသဿ ဒုတိယစိတ္တဿ သသင်္ခါရိကတာဝစနေန ဣမဿ အသင်္ခါရိကတာ ဝိညာယတိ, တသ္မာ အဘာသိတဗ္ဗတာယ န ဂဟိတောတိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. အဓိပ္ပာယော ပန ပါဠိယံ အဘာသိတတ္တာ ဧဝ တတ္ထ ဒေသေတဗ္ဗဘာဝေန န ဂဟိတော န သင်္ဂဟိတော န တဿတ္ထဿ အဘာဝါတိ. အထ ဝါ ပါဠိယံ အနာဘဋ္ဌတာယ ဧဝ အဋ္ဌကထာယံ န ဂဟိတော န တဿတ္ထော ဝုတ္တော. နိယမေတွာဝါတိ ပရတော ဧဝံဝိဓဿေဝ သသင်္ခါရိကဘာဝဝစနတော ဣဓ တဒဝစနေနေဝ အသင်္ခါရိကဘာဝံ နိယမေတွာ.

“不被述及”（anābhaṭṭhatā）：如同在“所见、所闻”等词中，其“可见、可闻”之义已蕴含其中，故不必言说，此“不必言说性”（abhāsitabbatā）即是“不被述及”。因为通过说明与各方面都相似的第二心的有行性（sasaṅkhārikatā），即可了知此（第一心）的无行性（asaṅkhārikatā），因此，其义理成立：因不必言说，故未被提及。然而，其意趣是：只因在圣典中未曾言说，故未作为应教导的内容而被采纳、被包含，并非其义不存在。或者，只因在圣典中不被述及，故在义注中未被采纳，其义亦未被解说。“已确定”（niyametvā）：由于后文述及了此类（心）的有行性，于此，即以不述及（有行性）而确定其为无行性。

မနောဝိညာဏန္တိ ဧတ္ထ ဒွါရံ ဝတ္ထူတိ ဝုတ္တံ, ဒွါရေန ဝါ တံသဟာယဘူတံ ဟဒယဝတ္ထု ဝုတ္တံ. သရသဘာဝေနာတိ သကိစ္စဘာဝေန. အဝိဇ္ဇာ ဟိ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယဘာဝကိစ္စာ, အညာသာဓာရဏော ဝါ ရသိတဗ္ဗော ဝိညာတဗ္ဗော ဘာဝေါ သရသဘာဝေါ, အဝိဇ္ဇာသဘာဝေါ သင်္ခါရသဘာဝေါတိ ဧဝမာဒိကော. ‘‘သရသသဘာဝေနာ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာတိ ဝါ သရသေန, သင်္ခါရာတိ သဘာဝေန.

于“意识”(Manoviññāṇa)，此处说门即是所依；或由门而说与其俱生的心所依(hadayavatthu)。“以其作用故”(Sarasabhāvenāti)即“以其功能故”(sakiccabhāvena)。诚然，无明具有作为诸行之缘的功能；或，“自作用”(sarasabhāvo)是一种不共于他、应被体验、应被了知的状态，如无明自作用、行自作用等。亦有“sarasasabhāvenā”的读法，其义相同。或，“缘于无明”是就其作用(sarasena)而言，“诸行”是就其自性(sabhāvena)而言。

ဧကသမုဋ္ဌာနာဒိတာ ရူပဓမ္မေသု ဧဝ ယောဇေတဗ္ဗာ တေသု တဗ္ဗောဟာရဗာဟုလ္လတော. အတီတာဒိဘာဝေါ ရူပါရူပဓမ္မေသု, စိတ္တစေတသိကနိဗ္ဗာနာနမ္ပိ ဝါ ယထာသဘာဝံ ဧကဒွိနကုတောစိသမုဋ္ဌာနတာ ယောဇေတဗ္ဗာ. အနာပါထဂတာတိ စက္ခာဒီနံ အဂေါစရဂတာ သုခုမရဇာဒိရူပံ ဝိယ ဝတ္ထုပရိတ္တတာယ တတ္တာယောဂုဠေ ပတိတောဒကဗိန္ဒုရူပံ ဝိယ ခဏပရိတ္တတာယ အတိဒူရတာယ အစ္စာသန္နာဒိတာယ အတီတာနာဂတတာယ စ. ဝိသယော အနညတ္ထဘာဝေန, ဂေါစရော စ တတ္ထ စရဏေန ဝုတ္တော, တဗ္ဗိသယနိစ္ဆယေန မနော ပဋိသရဏံ. အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ အညထာ တေသံ ဓမ္မာရမ္မဏဘာဝေန ‘‘နေသံ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောတီ’’တိ ဝစနဿ အနုပပတ္တိတော. ဒိဗ္ဗစက္ခုဒိဗ္ဗသောတဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏေဟိ ယထာဝုတ္တနယေန အနာပါထဂတာနိ ရူပါဒီနိ အာလမ္ဗိယမာနာနိ န ဓမ္မာရမ္မဏန္တိ ကတ္ထစိ ဝုစ္စမာနာနိ ဒိဋ္ဌာနိ, ဣတရထာ စ ဒိဋ္ဌာနိ ‘‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ရူပံ ပဿတီ’’တိအာဒီသူတိ.

“同一生起”(Ekasamuṭṭhāna)等应仅用于色法，因于色法中此术语甚为普遍。“过去”等状态，应运用于色法与无色法。或，对于心、心所与涅槃，亦应随其自性而运用“单一生起、双重生起或无从生起”。“未至现前”(Anāpāthagata)是指，由于所依微小而如微尘等色，或由于刹那短暂而如落在炽热铁球上的水滴之色，或由于过远、过近等，以及已是过去或未来，而未进入眼等之行境。“所缘”(visaya)因其“不于他处有”(anaññatthabhāvena)而被述说，“行境”(gocara)则因于其中行进而被述说；意是确定彼所缘的依处。此义得以成立，否则，由于它们是法所缘(dhammārammaṇa)，“体验其行境与所缘”的说法便无法成立。由天眼(dibbacakkhu)、天耳(dibbasota)、神通智(iddhividhañāṇa)，如前所述，虽能缘取未至现前的色等，却未曾见于任何地方被说为是法所缘；反之，在“以天眼见色”等经文中则可见到。

အာပါထမာဂစ္ဆတိ [Pg.70] မနသာ ပဉ္စဝိညာဏေဟိ စ ဂဟေတဗ္ဗဘာဝူပဂမနေန. ဃဋ္ဋေတွာတိ ပဋိမုခဘာဝါပါထံ ဂန္တွာ. သရဘာဏကဿ ဩသာရကဿ. ပကတိယာ ဒိဋ္ဌာဒိဝသေန အာပါထဂမနဉ္စ ဘောဇနပရိဏာမဥတုဘောဇနဝိသေသဥဿာဟာဒီဟိ ကလျံ, ရောဂိနော ဝါတာဒီဟိ စ ဥပဒ္ဒုတံ ဝါ ကာယံ အနုဝတ္တန္တဿ ဇာဂရဿ ဘဝင်္ဂဿ စလနပစ္စယာနံ ကာယိကသုခဒုက္ခဥတုဘောဇနာဒိဥပနိဿယာနံ စိတ္တပဏိဒဟနသဒိသာသဒိသသမ္ဗန္ဓဒဿနာဒိပစ္စယာနံ, သုတ္တဿ စ သုပိနဒဿနေ ဓာတုက္ခောဘာဒိပစ္စယာနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဒိဋ္ဌဿ အသုတဿ အနာဂတဗုဒ္ဓရူပါဒိနော ပသာဒဒါတုကာမတာဝတ္ထုဿ တံသဒိသတာသင်္ခါတေန ဒိဋ္ဌသုတသမ္ဗန္ဓေနေဝ. န ကေဝလံ တံသဒိသတာဝ ဥဘယသမ္ဗန္ဓော, ကိန္တု တဗ္ဗိပက္ခတာ တဒေကဒေသတာ တံသမ္ပယုတ္တတာဒိကော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေနစိ ဝုတ္တေ ကိသ္မိဉ္စိ သုတေ အဝိစာရေတွာ သဒ္ဒဟနံ သဒ္ဓါ, သယမေဝ တံ ဝိစာရေတွာ ရောစနံ ရုစိ, ‘‘ဧဝံ ဝါ ဧဝံ ဝါ ဘဝိဿတီ’’တိ အာကာရဝိစာရဏံ အာကာရပရိဝိတက္ကော, ဝိစာရေန္တဿ ကတ္ထစိ ဒိဋ္ဌိယာ နိဇ္ဈာနက္ခမနံ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိ.

通过进入能被意与五识所识知的状态而“进入现前”（āpāthamāgacchati）。“触及”（ghaṭṭetvā）即到达面前的范围。对于诵读者（sarabhāṇaka）与引导者（osāraka）。应知，现前的生起，通常是由于见过等；或由于食物消化、时节、特殊饮食、精进等而状态良好；或对于病人，由于身体被风界等所困扰；对于醒者，由于有分心（bhavaṅga）波动之缘，以及身体的乐、苦、时节、饮食等强依缘（upanissaya），或由于心专注、见相似或不相似之关联等缘；对于睡者，则由于界扰动等缘而见梦。对于作为净信与布施欲之所依的未见未闻的未来佛色身等，仅能通过与已见已闻之事物的关联，即所谓的“与彼相似”而现前。不仅“与彼相似”是二者之关联，亦应了知其对立性、部分同一性、相应性等。听闻他人所说而不加审察地相信，是为“信”（saddhā）；自己审察后感到喜好，是为“乐”（ruci）；作“或如是，或如是”之行相思量，是为“行相遍寻”（ākāraparivitakka）；思量时，于某处以智审察认可，是为“见审察忍”（diṭṭhinijjhānakkhanti）。

ဂေရုကဟရိတာလဉ္ဇနာဒိဓာတူသု. သုဘနိမိတ္တံ သုဘဂ္ဂဟဏဿ နိမိတ္တံ. တံ သုဘနိမိတ္တတ္တာ ရဉ္ဇနီယတ္တာ စ လောဘဿ ဝတ္ထု. နိယမိတဿ စိတ္တဿ ဝသေန နိယမိတဝသေန. ဧဝမိတရေသု ဒွီသု. အာဘောဂေါ အာဘုဇိတံ. လူခပုဂ္ဂလာ ဒေါသဗဟုလာ. အဒေါသဗဟုလာ သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလာ. တဒဓိမုတ္တတာတိ ပီတိနိန္နစိတ္တတာ. ဣမေဟိ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗော ပီတိယာ သောမနဿဝိပ္ပယောဂါသမ္ဘဝတောတိ အဓိပ္ပာယော.

于赭石（geruka）、雄黄（haritāla）、眼药（añjana）等界（dhātu）中。净相（subhanimitta）是取净的因缘。其为净相，又具染爱性，故为贪之所依。以心被限定故，（此义）亦是限定的。其他二者亦然。专注（ābhoga）即是引向。粗涩之人（lūkhapuggala）多瞋。无多瞋者为润泽之人（siniddhapuggala）。于彼胜解（tadadhimuttatā），即心倾向于喜（pītininnacittatā）。应由这些……了知，其意为：喜（pīti）与喜悦（somanassa）不可能分离。

ဇီဝိတဝုတ္တိယာ အာယတနဘာဝတော ဟတ္ထာရောဟာဒိသိပ္ပမေဝ သိပ္ပာယတနံ. ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကမ္မမေဝ ကမ္မာယတနံ. အာယုဝေဒါဒိဝိဇ္ဇာ ဧဝ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနံ. အဗျာပဇ္ဇေတိ ဒေါမနဿဗျာပါဒရဟိတေ ရူပဘဝေ. ဓမ္မပဒါတိ ဓမ္မကောဋ္ဌာသာ. ပိလဝန္တီတိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ ပဒိဿန္တိ. ယောဂါတိ ဘာဝနာဘိယောဂါ သမာဓိတော. ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာတိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနံ ဝတ္ထူနံ နိမ္မလဘာဝကိရိယာ. သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ အညမညာနတိဝတ္တနံ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ. ဂမ္ဘီရာနံ ဉာဏေန စရိတဗ္ဗာနံ, ဂမ္ဘီရဉာဏေန ဝါ စရိတဗ္ဗာနံ သုတ္တန္တာနံ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ.

因是维生之因，故骑象等技艺即是“技艺处”。农耕、商业等业即是“业处”。医方明等学问即是“明处”。“无瞋恚”是指在远离忧与瞋的色界。法句即法的诸部分。“漂浮”是指现起、显现。“瑜伽”是指由定而致力于修习。“所依清净行”是指令内外所依清净无染之行。信等诸根不互相超越，即是达成诸根平衡。省察当以智慧行之、或当以甚深之智行之的甚深经典，即是“省察甚深智行”。

ဝံသောတိ အနုက္ကမော. တန္တီတိ သန္တတိ. ပဝေဏီတိ သမ္ဗန္ဓော. သဗ္ဗမေတံ စာရိတ္တကိရိယာပဗန္ဓဿ ဝစနံ. စာရိတ္တသီလတ္တာ သီလမယံ. ‘‘ဒဿာမီ’’တိ ဝစီဘေဒေန ဝတ္ထုဿ ပရိဏတတ္တာ တတော ပဋ္ဌာယ ဒါနံ အာရဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ[Pg.71], ယတော တဿ အတ္တနော ပရိဏာမနာဒီသု အာပတ္တိ ဟောတိ. ဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုသ္မိံ စိန္တနကာလတော ပဋ္ဌာယ ဒါနံ အာရဒ္ဓန္တိ တတ္ထ ဒါနမယံ ကုသလံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. န ဟိ ဒါနဝတ္ထုံ အဝိဇ္ဇမာနကမ္ပိ သင်္ခရောန္တဿ ကုသလံ န ဟောတီတိ. တံ ပန ဒါနမယဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါတိ တဒေဝ ဘဇေယျ, ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ. ကုလဝံသာဒိဝသေနာတိ ဥဒါဟရဏမတ္တမေဝေတံ. အတ္တနာ သမာဒိန္နဝတ္တဝသေန သပ္ပုရိသဝတ္တဂါမဇနပဒဝတ္တာဒိဝသေန စ စာရိတ္တသီလတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

“传统”即次第。“延续”即相续。“传承”即关联。这一切都是对行仪相续的表述。因其为行仪戒，故为戒所成。由于说出“我将布施”之语而使物品被献出，从那时起布施即名开始，因为此后若自己改变主意等，即有过失。其意为：对于存在的物品，从思惟之时起，布施即已开始，此时即有施所成福。即使在没有布施物时，筹备布施也有善业。但那是施所成的前分，故应归于其中，如义注中所说。所谓“以家族传统等”，这只是一个例子。应通过自己所受持的行仪，以及善士的行仪、村镇国土的行仪等，来了知行仪戒。

သဝတ္ထုကန္တိ ဘေရိအာဒိဝတ္ထုသဟိတံ ကတွာ. ဝိဇ္ဇမာနကဝတ္ထုန္တိ ဘေရိအာဒိဝတ္ထုံ. ဓမ္မဿဝနဃောသနာဒီသု စ သဝတ္ထုကံ ကတွာ သဒ္ဒဿ ဒါနံ သဒ္ဒဝတ္ထူနံ ဌာနကရဏာနံ သသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိကရဏမေဝါတိ တဿ စိန္တနံ ဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုပရိစ္စာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘာဇေတွာ ဒဿေသိ ဓမ္မရာဇာ ဣဓ စ ရူပါရမ္မဏာဒိဘာဝံ, အညတ္ထ စ ‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ပုညကိရိယဝတ္ထူနီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅) ဒါနမယာဒိဘာဝံ, အပရတ္ထ စ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ? တီဏိ…ပေ… တံသမုဋ္ဌာနံ ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒိနာ ကာယကမ္မာဒိဘာဝဉ္စ ဝဒန္တော. အပရိယာပန္နာ စာတိ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အညာယတနတ္တာ စ အသင်္ဂဟိတာ.

所谓“有事”(savatthukaṃ)，是说连同鼓等事而作。所谓“现有事”(vijjamānakavatthuṃ)，是指鼓等事。在宣布听闻正法等场合，连同“事”而作的声音布施，即是令发音机制(ṭhānakaraṇa)发出声音，对此的思惟应被了知为舍弃“现有事”。法王分别开示：于此处，开示其为色所缘等；于他处，如‘诸比丘，有此三种福业事’，开示其为施所成等；又于另一处，如‘何法为善？三……彼等起之身业’等，开示其为身业等。而所谓“不被包含”(apariyāpannā)，是因其于胜义中非有，且为他处，故不被（法处）所摄。

ပရိဘောဂရသော ပရိဘောဂပစ္စယံ ပီတိသောမနဿံ. အယံ ပန ရသသမာနတာဝသေန ဂဟဏံ ဥပါဒါယ ရသာရမ္မဏန္တိ ဝုတ္တော, န သဘာဝတော. သဘာဝေန ပန ဂဟဏံ ဥပါဒါယ ပီတိသောမနဿံ ဓမ္မာရမ္မဏမေဝ ဟောတီတိ ‘‘သုခါ ဝေဒနာ ဓမ္မာရမ္မဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အာရမ္မဏမေဝ နိဗဒ္ဓန္တိ ရူပါရမ္မဏံ…ပေ… ဓမ္မာရမ္မဏန္တိ ဧဝံ နိယမေတွာ ဝုတ္တံ. ကမ္မဿ အနိဗဒ္ဓတ္တာတိ ကမ္မဿ အနိယတတ္တာ. ယထာ ဟိ ရူပါဒီသု ဧကာရမ္မဏံ စိတ္တံ အနညာရမ္မဏံ ဟောတိ, န ဧဝံ ကာယဒွါရာဒီသု ဧကဒွါရိကကမ္မံ အညသ္မိံ ဒွါရေ နုပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ကမ္မဿ ဒွါရနိယမရဟိတတ္တာ ဒွါရမ္ပိ ကမ္မနိယမရဟိတန္တိ ဣဓ အာရမ္မဏံ ဝိယ နိယမေတွာ န ဝုတ္တံ. ဝိနာ အာရမ္မဏေန အနုပ္ပဇ္ဇနတောတိ ဧတဿပိ စတ္ထော ‘‘ယထာ ကာယကမ္မာဒီသု ဧကံ ကမ္မံ တေန ဒွါရေန ဝိနာ အညသ္မိံ ဒွါရေ စရတိ, န ဧဝံ ရူပါဒီသု ဧကာရမ္မဏံ စိတ္တံ တေနာရမ္မဏေန ဝိနာ အာရမ္မဏန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. န ဟိ ယထာ ဝစီဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ ‘‘ကာယကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ သဒ္ဒါရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ‘‘ရူပါရမ္မဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

受用味是以受用为缘的喜与喜悦。但此是依于味的相似性而取，故称味所缘，非依自性。若依自性而取，喜与喜悦仅是法所缘，故说“乐受是法所缘”。唯有所缘是固定的，故限定说为色所缘……乃至法所缘。因“业不固定”，即业为不定故。譬如于色等所缘中，一心缘一所缘，则不缘他；但于身门等，一生于一门之业，并非不生于他门。是故，因业无门之限定，门亦无业之限定，此处不像所缘那样被限定而说。其“无所缘则不生”之义亦应了知为：“譬如身业等，一业可离彼门而行于他门，但于色等所缘，一心缘一所缘，则不能离彼所缘而生于他所缘。”绝非像在语门生起的也被称为“身业”那样，在声所缘生起的也被称为“色所缘”。

ကာမာဝစရကုသလံ

欲界善

ကာယကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ

身业门论释义

ဣမဿ [Pg.72] ပနတ္ထဿာတိ ကမ္မဒွါရာနံ အညမညသ္မိံ အနိယတတာယ ‘‘ဒွါရေ စရန္တိ ကမ္မာနီ’’တိအာဒိနာ ပကာသနတ္ထံ. ပဉ္စ ဝိညာဏာနီတိ ဧတ္ထ ဆဋ္ဌဿ ဝိညာဏဿ တဿ စ ဒွါရဿ အနုဒ္ဒေသော ဒွါရဒွါရဝန္တာနံ သဟာဘာဝါ. နိယတရူပရူပဝသေန စတုသမုဋ္ဌာနိကကာယာ ဝုတ္တာတိ သဒ္ဒဿ ဝိကာရရူပါဒီနဉ္စ အသင်္ဂဟော.

为显示此义，即因为诸业门相互间为不定故，故以“诸业行于门”等文句来阐明。于“五识”一句，此处不述及第六识及其门，是因门与门所有者非俱生故。由于以限定的色法的方式提到了四因所生身，故不含摄声音、变化色等。

ပဌမဇဝနသမုဋ္ဌိတာ ဝါယောဓာတု ယဒိပိ တသ္မိံ ခဏေ ရူပါနံ ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေန စာလေတုံ န သက္ကောတိ, တထာပိ ဝိညတ္တိဝိကာရသဟိတာဝ သာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒသသု ဟိ ဒိသာသု ယံ ဒိသံ ဂန္တုကာမော အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ ဝါ ခိပိတုကာမော, တံဒိသာဘိမုခါနေဝ ရူပါနိ သာ သန္ထမ္ဘေတိ သန္ဓာရေတိ စာတိ တဒဘိမုခဘာဝဝိကာရဝတီ ဟောတိ, အဓိပ္ပာယသဟဘာဝီ စ ဝိကာရော ဝိညတ္တီတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အာဝဇ္ဇနဿပိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကဘာဝေါ ယထာဓိပ္ပာယဝိကာရရူပုပ္ပာဒနေန ဥပပန္နော ဟောတိ, ယတော ဗာတ္တိံသ စိတ္တာနိ ရူပိရိယာပထဝိညတ္တိဇနကာနိ ဝုတ္တာနီတိ. ယောဇနံ ဂတော, ဒသယောဇနံ ဂတောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇာပေတိ အနေကသဟဿဝါရံ ဥပ္ပန္နာ.

由初速行生起的风界，即使在那一刹那不能作为色法在另一处生起的因而移动，也应了知它与表的变化是俱行的。因为当想要前往十方中的任何一方，或想要挥动手足时，那风界便使色法朝向该方向而稳固、维持，因此具有朝向彼方的变化状态，而与意乐俱生的变化即是表。如是，转向心也通过产生随顺意乐的色法变化而成为表的生起因，因为经中说有三十二种心能产生色、威仪和表。无数千次的生起，使它达到了可被称为“已行一由旬”、“已行十由旬”的状态。

ဝါယောဓာတုယာ…ပေ… ပစ္စယော ဘဝိတုန္တိ ထမ္ဘနစလနေသု ဝါယောဓာတုယာ ပစ္စယော ဘဝိတုံ သမတ္ထော စိတ္တသမုဋ္ဌာနမဟာဘူတာနံ ဧကော အာကာရဝိသေသော အတ္ထိ, အယံ ဝိညတ္တိ နာမ. တေသဉှိ တဒါကာရတ္တာ ဝါယောဓာတု ထမ္ဘေတိ စာလေတိ စာတိ. န စိတ္တသမုဋ္ဌာနာတိ ဧတေန ပရမတ္ထတော အဘာဝံ ဒဿေတိ. န ဟိ ရူပံ အပ္ပစ္စယံ အတ္ထိ, န စ နိဗ္ဗာနဝဇ္ဇော အတ္ထော နိစ္စော အတ္ထီတိ. ဝိညတ္တိတာယာတိ ဝိညတ္တိဝိကာရတာယ. စိတ္တသမုဋ္ဌာနဘာဝေါ ဝိယ မဟာဘူတဝိကာရတာယ ဥပါဒါရူပဘာဝေါ စ အဓိပ္ပေတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

“风界……乃至……能成为缘”。在稳固与移动中，有一种心生大种的特殊形态，它能够成为风界的缘，这即是所谓的“表”。因为它们具有那种形态，风界才能使其稳固与移动。“非心生”，以此显示其在胜义上不存在。因为没有无因的色法，也没有除涅槃外常恒的事物。“以其为表故”，即以其为表之变化故。应知，此中意指，如同其心生的状态，它也因大种的变化而具有所造色的状态。

ကာယိကကရဏန္တိ ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တံ စိတ္တကိရိယံ, အဓိပ္ပာယန္တိ အတ္ထော. ကာရေတိ မညေတိ ဧတေန ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနုသာရေန ဂဟိတာယ ဝိညတ္တိယာ ယံ ကရဏံ ဝိညာတဗ္ဗံ, တဿ ဝိဇာနနေန ဝိညတ္တိယာ ဝိညာတတ္တံ ဒဿေတိ. န ဟိ ဝိညတ္တိရဟိတေသု ရုက္ခစလနာဒီသု ‘‘ဣဒမေသ ကာရေတီ’’တိ ဝိဇာနနံ ဟောတီတိ. စက္ခုဝိညာဏဿ ဟိ ရူပေ အဘိနိပါတမတ္တံ ကိစ္စံ, န အဓိပ္ပာယသဟဘုနော စလနဝိကာရဿ ဂဟဏံ. စိတ္တဿ ပန လဟုပရိဝတ္တိတာယ စက္ခုဝိညာဏဝီထိယာ [Pg.73] အနန္တရံ မနောဝိညာဏေန ဝိညာတမ္ပိ စလနံ စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌံ ဝိယ မညန္တိ အဝိသေသဝိဒုနော, တသ္မာ ယထာ နီလာဘိနိပါတဝသပ္ပဝတ္တာယ စက္ခုဝိညာဏဝီထိယာ နီလန္တိ ပဝတ္တာယ မနောဝိညာဏဝီထိယာ စ အန္တရံ န ဝိညာယတိ, ဧဝံ အဝိညာယမာနန္တရေန မနောဒွါရဝိညာဏေန ဂဟိတေ တသ္မိံ စိတ္တေန သဟေဝ အနုပရိဝတ္တေ ကာယထမ္ဘနဝိကာရစောပနသင်္ခါတေ ‘‘ဣဒမေသ ကာရေတိ, အယမဿ အဓိပ္ပာယော’’တိ ဝိဇာနနံ ဟောတိ.

“身行”(kāyikakaraṇa)是指于身门转起的心行(cittakiriya)，其义即是“意趣”(adhippāya)。依循颜色的执取而把握的表(viññatti)，通过了知那应被了知的行为——即思量“他令作”，以此显示了该表的可被了知性。因为在无表的树木摇动等情况中，并不会有“这是他令作的”这种认知。诚然，眼识的作用仅是投向色，而非把握与意向俱生的移动变化。但由于心的迅速转变，无分别知者(avisesaviduno)会把紧随眼识路心之后被意识(manoviññāṇa)所了知的移动，误认为如同眼见。因此，譬如缘于青色而转起的眼识路心，与作为“青色”而转起的意识路心之间，其差别(antara)不被了知；同样，当那被称为身体的支撑、变异与摇动，其差别不可辨，且与心一同相续转起的[变化]，被意门识(manodvāraviññāṇa)所把握时，便生起“这是他令作的，这是他的意向”之认知。

တာလပဏ္ဏာဒိရူပါနိ ဒိသွာ တဒနန္တရပ္ပဝတ္တာယ မနောဒွါရဝီထိယာ အဝိညာယမာနန္တရာယ တာလပဏ္ဏာဒီနံ ဥဒကာဒိသဟစာရိပ္ပကာရတံ သညာဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဥဒကာဒိဂ္ဂဟဏံ ဝိယ. ဧတ္ထ ဥဒကံ ဘဝိဿတီတိအာဒိနာ စ ဥဒကာဒိသမ္ဗန္ဓနာကာရေန ရူပဂ္ဂဟဏာနုသာရဝိညာဏေန ယံ ဥဒကာဒိ ဝိညာတဗ္ဗံ, တဿ ဝိဇာနနေန တဒါကာရဿ ဝိညာတတာ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧတဿ ပန ကာယိကကရဏဂ္ဂဟဏဿ ဥဒကာဒိဂ္ဂဟဏဿ စ ပုရိမသိဒ္ဓသမ္ဗန္ဓဂ္ဂဟဏံ ဥပနိဿယော ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ပန နာလမ္ဗိတာပိ ဝိညတ္တိ ကာယိကကရဏဂ္ဂဟဏဿ စ ပစ္စယော ပုရိမသိဒ္ဓသမ္ဗန္ဓဂ္ဂဟဏောပနိဿယဝသေန သာဓိပ္ပာယဝိကာရဘူတဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရံ ပဝတ္တမာနဿ အဓိပ္ပာယဂ္ဂဟဏဿ အဓိပ္ပာယသဟဘူဝိကာရာဘာဝေ အဘာဝတော, ဧဝံ သတိ ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရေန ဥဒကာဒိဂ္ဂဟဏေနေဝ တာလပဏ္ဏာဒိသညာဏာကာရော ဝိယ ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရေန အဓိပ္ပာယဂ္ဂဟဏေနေဝ ဝိညတ္တိ ပါကဋာ ဟောတီတိ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဧသ ကာရေတိ မညေ’’တိ အဓိပ္ပာယဝိဇာနနေနေဝ ဝိညတ္တိယာ ဝိညာတတာ ဝုတ္တာ.

譬如见到棕榈叶等色之后，通过紧随其后生起、具有不可辨别差异的意门路心，把握了棕榈叶等作为水的标记之行相，此认知犹如对水等的认知。于此，当知是说：通过“此处将有水”等与水相关的行相，以随色取识而起的识了知了应被了知的水等，通过了知此，即言已了知彼行相。又当知，对此身行（kāyikakaraṇa）的认知与对水等的认知，是以先前已确立的关联认知为强依止缘（upanissaya）。再者，表（viññatti）虽非所缘，却也依于先前已确立的关联认知之强依止缘而成为身行认知的助缘。因为在认知了与意向（adhippāya）俱生的变化色之后，才会生起对意向的认知；若无与意向俱生的变化，则对意向的认知亦无从生起。如是，犹如在认知色之后，通过对水等的认知而使棕榈叶等的标记行相显现；同样，在认知色之后，通过对意向的认知而使表显现。故云：“我想此人正作此此事”，正是通过了知意向，而说表已被了知。

အယံ နော ပဟရိတုကာမောတိ အဓိပ္ပာယဝိဇာနနေန ဝိညတ္တိယာ ပါကဋဘာဝံ ဒဿေတိ. န ဟိ တဒပါကဋဘာဝေ အဓိပ္ပာယဝိဇာနနံ ဟောတီတိ. သမ္မုခီ…ပေ… ယေဝ နာမ ဟောတီတိ အသမ္မုခီဘူတတာယ အနာပါထဂတာနံ ရူပါဒီနံ စက္ခုဝိညေယျာဒိဘာဝေါ ဝိယ သဘာဝဘူတံ တံ ဒွိဓာ ဝိညတ္တိဘာဝံ သာဓေတိ. ပရံ ဗောဓေတုကာမတာယ ဝိနာပိ အဘိက္ကမနာဒိပ္ပဝတ္တနေန သော စိတ္တသဟဘူဝိကာရော အဓိပ္ပာယံ ဝိညာပေတိ, သယဉ္စ ဝိညာယတီတိ ဒွိဓာပိ ဝိညတ္တိယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

“此人欲打我等”，通过了知此意向，即显示了表的显现性。诚然，当表不显现时，对意向的了知便不会发生。“现前……（乃至）……”之文，成就了那作为其真实自性的两种表的状态，就像（可成就）未现前、未入感官范围的色等的可被眼识等认知之性一般。即使没有欲令他人了知的意愿，仅通过前进等行为的发生，那与心俱生的变化（色）也能令意向被了知，且其自身亦被了知。因此，应知此二者皆是表。

တသ္မိံ ဒွါရေ သိဒ္ဓါတိ တေန ဒွါရေန ဝိညာတဗ္ဗဘာဝတော တေနေဝ ဒွါရေန နာမလာဘတော တသ္မိံ ဒွါရေ ပါကဋဘာဝဝသေန သိဒ္ဓါ. ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါတိ ဌပေတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ပရဝါဒိနော အဝိပါကဿ ကမ္မဘာဝေါ [Pg.74] န သိဒ္ဓေါ, ဣတရဿ ပန သိဒ္ဓေါတိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကာနံ ဧကာဒသန္နံ ကိရိယစိတ္တာနံ ဝသေန တိကံ ပူရေတွာ ဌပေတဗ္ဗံ.

“于其门中成就”，意指因其能被该门所了知，因其由该门而得名，因其于该门中显现，故为成就。“或善或不善”，应予搁置。何以故？因为依他宗之见，无果报法（avipāka）的业性不成立，而依本宗之见则成立。故应依能生表（viññatti）的十一种唯作心（kiriyacitta）来补足三法聚（tika）并作安立。

ဒွါရေ စရန္တိ ကမ္မာနီတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပာယော – ယဒိ ဒွါရာ ဒွါရန္တရစာရိနော ဟောန္တိ, ဒွါရသမ္ဘေဒါ ကမ္မသမ္ဘေဒေါပီတိ ကာယကမ္မံ ကာယကမ္မဒွါရန္တိ အညမညဝဝတ္ထာနံ န သိယာ, ကမ္မာနမ္ပိ ကမ္မန္တရစရဏေ ဧသေဝ နယော. ယဒိ ပန ဒွါရာနမ္ပိ ဒွါရဘာဝေန ကမ္မန္တရစရဏံ ကမ္မာနဉ္စ ဒွါရန္တရစရဏံ န သိယာ, သုဋ္ဌုတရံ ကမ္မဒွါရဝဝတ္ထာနံ သိယာ. န ပန ကမ္မာနံ ဒွါရန္တရေ အစရဏံ အတ္ထိ, ကိန္တု ဒွါရေ အညသ္မိဉ္စ စရန္တိ ကမ္မာနိ အညာနိပိ. ယသ္မာ ပန ဒွါရေ ဒွါရာနိ န စရန္တိ, တသ္မာ အဒွါရစာရီဟိ ဒွါရေဟိ ကာရဏဘူတေဟိ ကမ္မာနိ ဒွါရန္တရေ စရန္တာနိပိ ဝဝတ္ထိတာနိ. န ကေဝလံ ကမ္မာနေဝ, တေဟိ ပန ဒွါရာနိပီတိ ဧဝံ ကမ္မဒွါရာနိ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာနိ ‘‘ယေဘုယျေနဝုတ္တိတာယ တဗ္ဗဟုလဝုတ္တိတာယ စာ’’တိ ဝုစ္စမာနာယ ဝဝတ္ထာနယုတ္တိယာ. တတ္ထ ဒွါရာပေက္ခတ္တာ ကမ္မာနံ ကာယကမ္မာဒိဘာဝဿ အဒွါရစာရီဟိ ဒွါရေဟိ ဝဝတ္ထာနံ ဟောတိ, န ပန ဒွါရန္တရစာရီဟိ ကမ္မေဟိ ဒွါရာနံ အဝဝတ္ထာနံ ကမ္မာနပေက္ခကာယဒွါရာဒိဘာဝေဟိ ဒွါရေဟိ ဝဝတ္ထိတာနံ ကာယကမ္မာဒီနံ ကာယကမ္မဒွါရာဒိဝဝတ္ထာနကရတ္တာ. အထ ဝါ ဒွါရန္တရေ စရန္တာနိပိ ကာယာဒီဟိ ဥပလက္ခိတာနေဝ စရန္တိ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ဧဝံသဘာဝတ္တာ အာဏတ္တိဟတ္ထဝိကာရာဒီဟိ ဝုစ္စမာနဿပိ ကာယာဒီဟိ သာဓေတဗ္ဗသဘာဝါဝဗောဓတော, တသ္မာ န ကမ္မန္တရဿ အတ္တနိ စရန္တဿပိ ဒွါရန္တရံ သနာမံ ဒေတိ, နာပိ ကမ္မံ ဒွါရဿ, တံတံဒွါရမေဝ ပန ကမ္မဿ ကမ္မဉ္စ ဒွါရန္တရေ စရန္တမ္ပိ အတ္တနောယေဝ ဒွါရဿ နာမံ ဒေတီတိ သိဒ္ဓံ အညမညဝဝတ္ထာနံ. ပုဗ္ဗေ ပန ဒွါရေသု အနိဗဒ္ဓတာ ကမ္မာနံ ဒွါရန္တရစရဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ, န ဧတံ ဝဝတ္ထာနန္တိ.

于“诸业行于门”一句，其意是：若诸门行于他门中，则因门的混淆亦导致业的混淆，如是“身业”与“身业门”便无法相互区分；诸业行于他业中，此理亦同。但若诸门不以门之相行于他业中，诸业亦不行于他门中，则业与门之区分将更为明确。然而，诸业并非不行于他门中，实则诸业及其他诸业亦行于此门及他门中。但因诸门不于门中行，故由作为原因且不于门中行的诸门，诸业纵使行于他门中，仍得以区分。不仅是诸业，诸门亦然。如是，业与门依“由其多数而说及由其多行而说”此一区分之理而相互区分。于此，因诸业有赖于门，故其身业等状态由不于门中行的诸门来区分，而非由行于他门的诸业来区分诸门；因为由不依赖于业的身门等状态的诸门所区分的身业等，能作为身业门等之区分者。或者，诸业纵使行于他门中，亦是依身等而被标识后才行，因为杀生等本性如是；纵使被称为指令、手势等变化，其本质亦须由身等来完成，故而得以了知。是故，他业纵在自身（门）中运作，其名也不会赋予他门，业亦不为门命名；唯有各别的门为业命名，而业纵使行于他门中，亦只赋予其自身之门的名称。如是，相互区分得以成立。先前所说诸业于诸门中不固定，仅是针对业行于他门中而言，并非指此区分。

တတ္ထာတိ တေသု ဒွါရကမ္မေသု. ကာယကမ္မဿ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနန္တိ တံသဟဇာတာ ဝိညတ္တိယေဝ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ သာ တဿ ကေနစိ ပကာရေန ပစ္စယော န ဟောတိ, တထာပိ ကမ္မဿ ဝိသေသိကာ ဝိညတ္တိ တံသဟဇာတာ ဟောတီတိ တဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘာဝေန ဝုတ္တာ ယထာဝုတ္တနိယမေန အညဝိသေသနဿ ကမ္မဿ ဝိသေသနန္တရေ ဥပ္ပတ္တိအဘာဝါ. ကာယေန ပန ကတတ္တာတိ ကာယဝိညတ္တိံ ဇနေတွာ တာယ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒါဒိနိပ္ဖာဒနတော အတ္တနော နိပ္ဖတ္တိဝသေန ‘‘ကာယေန ကတံ ကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကာရဏဘူတော ဟိ ပနေတ္ထ ကာယောတိ.

“于此”(Tattha)，指于那些门业中。“身业的生起处”，是指与其俱生的表(viññatti)。虽然它在任何方面都不是彼业的缘，但因为俱生的表是业的规定者，故被称为其生起处。这是根据前述规则，即具有一规定之业，不会在另一规定中生起。“由身所作故”(Kāyena katattā)，是指因生起身表，并由此完成断命根等，以其自身之成就故，被称为“身所作业”。因为于此，身表即是因。

အညမညံ [Pg.75] ဝဝတ္ထိတာတိ ဧတ္ထ ကမ္မုနာ ကာယော ကာယကမ္မဒွါရန္တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထိတော, န ကာယော ဣစ္စေဝ. ယထာ သူစိကမ္မုနာ သူစိကမ္မကရဏန္တိ ဝဝတ္ထိတာ, န သူစိ ဣစ္စေဝ, တထာ ဣဒမ္ပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညမညံ ဝဝတ္ထိတာတိ စ အညမညံ ဝိသေသိတာတိ အတ္ထော. ဧဝံ သန္တေတိ ယထာဝုတ္တံ ဝဝတ္ထာနနိယမံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဒွါရေ စရန္တိ ကမ္မာနီ’’တိအာဒိဝစနမေဝ ဂဟေတွာ စောဒေတိ. တတ္ထ ဧဝံ သန္တေတိ ကမ္မာနံ ဒွါရစရဏေ အညမညေန စ ဝဝတ္ထာနေ နာမလာဘေ ဝိသေသနေ သတီတိ အတ္ထော.

“相互区分”(Aññamaññaṃ vavatthitā)：于此，身体通过业被区分为身业门，并非仅仅是身体本身。如同针通过针的作业被区分为针的作业工具，并非仅仅是针本身，此理亦应如是理解。“相互区分”的意思是相互区别。“若是如此”(Evaṃ sante)，不采纳前面所说的区分规则，只抓住“业在门中运行”等说法来诘难。于此，“若是如此”的意思是：在业于门中运行、相互区分并获得名称与区别的情况下。

ကာယကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

身业门论释义终。

ဝစီကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ

语业门论释义

စတူဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာတိ ဧတ္ထ သုဘာသိတဘာသနသင်္ခါတာ အပိသုဏဝါစာ, ဓမ္မဘာသနသင်္ခါတော အသမ္ဖပ္ပလာပေါ, ပိယဘာသနသင်္ခါတာ အဖရုသဝါစာ, သစ္စဘာသနသင်္ခါတော အမုသာဝါဒေါ စာတိ ဧတာ ဝါစာ တထာပဝတ္တာ စေတနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သဟသဒ္ဒါ ပနာတိ တဿ ဝိကာရဿ သဒ္ဒေန သဟ သမ္ဘူတတ္တာ ဝုတ္တံ. စိတ္တာနုပရိဝတ္တိတာယ ပန သော န ယာဝ သဒ္ဒဘာဝီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဝိတက္ကဝိပ္ဖာရသဒ္ဒေါ န သောတဝိညေယျောတိ ပဝတ္တေန မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေန စိတ္တသမုဋ္ဌာနသဒ္ဒေါ ဝိနာပိ ဝိညတ္တိဃဋ္ဋနေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘ယာ တာယ ဝါစာယ ဝိညတ္တီ’’တိ (ဓ. သ. ၆၃၆) ဟိ ဝစနတော အသောတဝိညေယျသဒ္ဒေန သဟ ဝိညတ္တိယာ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထီတိ ဝိညာယတီတိ.

诸比丘，具足四支：于此，当知名为善说的无离间语、名为法说的无杂秽语、名为爱语的无粗恶语、名为实说的无妄语，以及如是生起的诸思。至于“与声俱”，是因那变化（即表）与声一同生起而说。然而，因其随心而转，当知彼（表）并非与声共存续。依《大义注》所持“寻之散播声非耳所识”之说，则会导致心生之声无需表之冲击亦能生起。因为根据“彼语之表”（法集论636）一文，可知表不会与耳不可识之声一同生起。

စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ သဒ္ဒါယတနန္တိ ဧတ္ထ စ န ကောစိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနော သဒ္ဒေါ အသင်္ဂဟိတော နာမ အတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယေန မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒံ ပဋိသေဓေတိ. ဆဗ္ဗိဓေန ရူပသင်္ဂဟာဒီသု ဟိ ‘‘သောတဝိညေယျ’’န္တိ ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘သုတ’’န္တိ စ န ကောစိ သဒ္ဒေါ န သင်္ဂယှတီတိ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိညတ္တိသဟဇမေဝ ဇိဝှာတာလုစလနာဒိကရဝိတက္ကသမုဋ္ဌိတံ သုခုမသဒ္ဒံ ‘‘ဒိဗ္ဗသောတေန သုတွာ အာဒိသတီ’’တိ သုတ္တေ ပဋ္ဌာနေ စ ဩဠာရိကသဒ္ဒံ သန္ဓာယ ‘‘သောတဝိညာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန အသောတဝိညေယျတာ ဝုတ္တာ သိယာ. သဒ္ဒေါ [Pg.76] စ အသောတဝိညေယျော စာတိ ဝိရုဒ္ဓမေတန္တိ ပန ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိညတ္တိပစ္စယာ ဃဋ္ဋနာ ဝိညတ္တိဃဋ္ဋနာ. ဝိညတ္တိ ဧဝ ဝါ. ဃဋ္ဋနာကာရပ္ပဝတ္တဘူတဝိကာရော ဟိ ‘‘ဃဋ္ဋနာ’’တိ ဝုတ္တော. သံဃဋ္ဋနေန သဟေဝ သဒ္ဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န ပုဗ္ဗာပရဘာဝေန. ပထဝီဓာတုယာတိ ဣဒံ ဝါယောဓာတုယာ ဝိယ စာလနံ ပထဝီဓာတုယာ သံဃဋ္ဋနံ ကိစ္စံ အဓိကန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ, ဝိကာရဿ စ တပ္ပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. တဗ္ဗိကာရာနဉှိ ဘူတာနံ အညမညဿ ပစ္စယဘာဝေါတိ. အညမ္ပိ သဗ္ဗံ ဝိဓာနံ ကာယဝိညတ္တိယံ ဝိယ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

于“心生声处”，（作者）意谓没有任何心生之声不被含摄，以此驳斥《大义注》之说。因为在“六种色总摄”等处，以“耳所识”之句，以及在“所见、所闻”中以“所闻”之句，没有任何声音不被含摄。然而，在《大义注》中，与表俱生、由能令舌颚运动等之寻所生的微细声，以及在经中（所说）“以天耳闻而宣说”和在《发趣论》(Paṭṭhāna)中，皆是针对粗显声而说“为耳识之所缘缘”，以此意趣，或许是说了“非耳所识性”。但“是声”而又“非耳所识”，此乃矛盾，当知（摄论师）以此而作驳斥。由表为缘之冲击为“表冲击”，或即是表本身。因为以冲击之相而转起的大种之变化，被称为“冲击”。声音与冲击同时生起，而非有先有后。说“地界”，是作如是想而说：犹如风界的作用是摇动，地界的作用是冲击，（此作用）更为主要。而变化之彼缘性，当依已说之理了知。因为彼等有变化之大种，辗转互为缘。其他一切规定，当如身表而知。

တိသမုဋ္ဌာနိကကာယံ…ပေ… န လဗ္ဘတိ. န ဟိ စာလနံ ဥပါဒိန္နဃဋ္ဋနန္တိ. စာလနဉှိ ဒေသန္တရုပ္ပာဒနပရမ္ပရတာ, ဃဋ္ဋနံ ပစ္စယဝိသေသေန ဘူတကလာပါနံ အာသန္နတရုပ္ပာဒေါတိ. ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စမ္ပိ နတ္ထီတိ ဥပတ္ထမ္ဘနေန ဝိနာ ပဌမစိတ္တသမုဋ္ဌာနာပိ ဃဋ္ဋနာကာရေန ပဝတ္တတီတိ ဃဋ္ဋနတ္ထံ ဥပတ္ထမ္ဘနေန ပယောဇနံ နတ္ထိ, လဒ္ဓါသေဝနေန စိတ္တေနေဝ ဃဋ္ဋနဿ ဗလဝဘာဝတော စာတိ အဓိပ္ပာယော. ဥပတ္ထမ္ဘနံ နတ္ထိ အတ္ထီတိ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

“三等起身”……乃至……不可得。因为摇动并非已执取（色）的冲击。摇动是在另一处生起的相续，冲击则是由特定之缘，使色聚更为接近地生起。“亦无支持的作用”是说：因为即使没有支持，最初心等起之色也能以冲击之相而转起，故对于冲击之事，支持是无用的；其意趣是：并且因为仅凭已得串习之心，冲击即能强大。当审察“支持”是有是无，而应受持。

ဝစီကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

语业门论释义终。

မနောကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ

意业门论释义

အယံ နာမ စေတနာ ကမ္မံ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဣဒံ ယဿ ဒွါရံ မနော, တံဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ကပ္ပေတီတိ ‘‘တွံ ဖုသနံ ကရောဟိ, တွံ ဝေဒယိတ’’န္တိ ဧဝံ ကပ္ပေန္တံ ဝိယ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ပကပ္ပနဉ္စ တဒေဝ. ကိံ ပိဏ္ဍံ ကရောတီတိ အာယူဟနတ္ထဝသေန ပုစ္ဆတိ. ဖဿာဒိဓမ္မေ ဟိ အဝိပ္ပကိဏ္ဏေ ကတွာ သကိစ္စေသု ပဝတ္တနံ အာယူဟနံ, တတ္ထေဝ ဗျာပါရဏံ စေတယနံ, တထာကရဏံ အဘိသင်္ခရဏန္တိ. တေဘူမကဿေဝ ဂဟဏံ လောကုတ္တရကမ္မဿ ကမ္မက္ခယကရတ္တာ.

不应说“此思非业”。此说是为了显示意为其门者。“筹划”（kappeti）意即：犹如在筹划说“汝当行触，汝当感受”，如是而转起。“谋划”（pakappana）亦是此意。“作何积聚？”是依积聚（āyūhana）之义而问。确实，使触等诸法不散乱，令其各行其事，是为积聚；于彼处运作（byāpāraṇa），是为思（cetayana）；如是而作，是为行（abhisaṅkharaṇa）。此处仅取三地之业，因出世间业能导致业的穷尽。

မနောကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

意业门论释义终。

ကမ္မကထာဝဏ္ဏနာ

业论释义

စေတယိတွာ [Pg.77] ကမ္မံ ကရောတီတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ပုရိမစေတနာယ စေတယိတွာ သန္နိဋ္ဌာနကမ္မံ ကရောတိ, တသ္မာ စေတနာပုဗ္ဗကံ ကမ္မံ တံစေတနာသဘာဝမေဝါတိ စေတနံ အဟံ ကမ္မံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သမာနကာလတ္တေပိ ကာရဏကိရိယာ ပုဗ္ဗကာလာ ဝိယ ဝတ္တုံ ယုတ္တာ, ဖလကိရိယာ စ အပရကာလာ ဝိယ. ယသ္မာ စ စေတနာယ စေတယိတွာ ကာယဝါစာဟိ စောပနကိရိယံ မနသာ စ အဘိဇ္ဈာဒိကိရိယံ ကရောတိ, တသ္မာ တဿာ ကိရိယာယ ကာရိကံ စေတနံ အဟံ ကမ္မံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ကာယေ ဝါတိ ကာယဝိညတ္တိသင်္ခါတေ ကာယေ ဝါ. သတီတိ ဓရမာနေ, အနိရောဓိတေ ဝါ. ကာယသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ ကာယသဉ္စေတနာ. ဧတ္ထ စ သုခဒုက္ခုပ္ပာဒကေန ကမ္မေန ဘဝိတဗ္ဗံ, စေတနာ စ သုခဒုက္ခုပ္ပာဒိကာ ဝုတ္တာတိ တဿာ ကမ္မဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. သဉ္စေတနိယန္တိ သဉ္စေတနသဘာဝဝန္တံ. သမိဒ္ဓိတ္ထေရေန ‘‘သဉ္စေတနိယံ, အာဝုသော…ပေ… မနသာ သုခံ သော ဝေဒယတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၀၀; ကထာ. ၅၃၉) အဝိဘဇိတွာ ဗျာကတော. သုခဝေဒနီယန္တိအာဒိနာ ပန ဝိဘဇိတွာ ဗျာကာတဗ္ဗော သော ပဉှော, တသ္မာ သမ္မာ ဗျာကတော နာမ န ဟောတိ. ဣတရဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ ပန သုတ္တာနိ ဌိတာနိ, တထာ စောပနကိရိယာနိဿယဘူတာ ကာယဝါစာ အဘိဇ္ဈာဒိကိရိယာနိဿယော စ မနောဒွါရာနိ, ယာယ ပန စေတနာယ တေဟိ ကာယာဒီဟိ ကရဏဘူတေဟိ စောပနာဘိဇ္ဈာဒိကိရိယံ ကရောန္တိ ဝါသိအာဒီဟိ ဝိယ ဆေဒနာဒိံ, သာ စေတနာ ကမ္မန္တိ ဒွါရပ္ပဝတ္တိယမ္ပိ ကမ္မဒွါရာဘေဒနဉ္စ ကမ္မဒွါရဝဝတ္ထာနဉ္စ ဒိဿတိ, ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ကာယေန စေ ကတံ ကမ္မ’’န္တိအာဒိဂါထာယော (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁ ကာယကမ္မဒွါရ) အတိဝိယ ယုဇ္ဇန္တိ.

“思已造业”者，此处因为以先前的思策动后造作决断之业，所以以思为前导的业，其自性即是思，是故说“我说思即是业”，此为义。又或者，即使是同时，因行也适宜说成是先前的，而果行则像是后来的。又因为由思策动后，以身、语造作策动之行，以意造作贪等之行，所以对于该行，我说作为其造作者的思是业，此为义。“于身”者，或于被称为身表的身上。“有”者，即持续存在，或未断灭。由身生起的思即身思。此处应有能生苦乐之业，而思已被说为能生苦乐，因此其为业的性质得以成立。“思所成的”即具有思的自性。三弥提(Samiddhi)长老未加分辨即回答说：“贤友，思所成的……乃至……他以意感受乐”。然而，此问题应以“应感乐受的”等加以分辨回答，因此其回答不名为正确回答。其余二者亦同此理。又如诸经所安立，作为策动之行所依的身、语，以及作为贪等之行所依的意，是为诸门。又，以彼已成工具的身等，通过某一思而造作策动、贪等之行，犹如以斧等行砍伐等，彼思即是业。如是，于门转起时，亦可见业与门的区分以及业与门的安立。若此，则“若以身所造之业”等偈颂便极为相应。

လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဣဓ လောကိယကမ္မကထာယံ အနဓိပ္ပေတောပိ ဘဇာပိယမာနော တီဏိ ကမ္မာနိ ဘဇတိ. မနေန ဒုဿီလျန္တိ ကာယိကဝါစသိကဝီတိက္ကမဝဇ္ဇံ သဗ္ဗံ အကုသလံ သင်္ဂဏှာတိ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပဝါယာမသတိသမာဓိံ ဝါ. တမ္ပိ စေတံ ‘‘မနသာ သံဝရော သာဓူ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၁၆; ဓ. ပ. ၃၆၁) ဝုတ္တဿ သံဝရဿ ပဋိပက္ခဝသေန ဝုတ္တံ, န သီလဝိပတ္တိဝသေန. န ဟိ သာ မာနသိကာ အတ္ထီတိ မဂ္ဂဿေဝ ဘဇာပနံ မဟာဝိသယတ္တာ. ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဟိ မနောကမ္မမေဝ ဘဇေယျုံ, န စ န သက္ကာ မဂ္ဂဘဇာပနေနေဝ တေသံ ဘဇာပနံ ဝိညာတုန္တိ.

出世间道于此世间业论中虽非意趣所在，但在被纳入时，也归入三业。以“意恶行”包含所有离于身语违犯的不善法，或邪见、邪思惟、邪精进、邪念、邪定。而此亦是就与“意防护为善”所说之防护的对立面而说，非就戒毁坏而说。因为不存在那种纯属意的戒毁坏，所以说道的纳入是由于其范围更广。觉支仅归入意业，但并非不能通过道的纳入来了解它们的纳入。

ကမ္မပထံ [Pg.78] အပ္ပတ္တာနမ္ပိ တံတံဒွါရေ သံသန္ဒနံ အဝရောဓနံ ဒွါရန္တရေ ကမ္မန္တရုပ္ပတ္တိယမ္ပိ ကမ္မဒွါရာဘေဒနဉ္စ ဒွါရသံသန္ဒနံ နာမ. ‘‘တိဝိဓာ, ဘိက္ခဝေ, ကာယသဉ္စေတနာ အကုသလံ ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒိနာ (ကထာ. ၅၃၉) ကမ္မပထပ္ပတ္တာဝ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ကမ္မန္တိ ဝုတ္တာတိ ပုရိမစေတနာ သဗ္ဗာ ကာယကမ္မံ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. အာဏာပေတွာ…ပေ… အလဘန္တဿာတိ အာဏတ္တေဟိ အမာရိတဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဝစီဒုစ္စရိတံ နာမ ဟောတိ အကမ္မပထဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဟညန္တူ’’တိ ပဝတ္တဗျာပါဒဝသေန စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဘဝန္တိ ကာယကမ္မဝေါဟာရလာဘာ. အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ မနောကမ္မဝေါဟာရဝိရဟာ. သသမ္ဘာရပထဝီအာဒီသု အာပါဒယော ဧတ္ထ နိဒဿနံ.

即使未达业道，于彼彼门中的相续、阻碍，于他门中生起他业时业门不破，名为门相续。如“诸比丘，有三种身思为不善身业”等所说，已达业道的决定思方被称为业，是故说一切先前的思皆非身业。“命令……乃至……未得者”，是就“被命令者未杀”而言，其意为：因未成业道，故名口恶行。因“愿此等有情被杀”而生起的瞋恚，或因获得“身业”之称谓而成为思的同分，或因缺少“意业”之称谓而无以名之。于此，在设有机关的土地等中的陷阱等即为例证。

ကုလုမ္ဗဿာတိ ဂဗ္ဘဿ, ကုလဿေဝ ဝါ. တိဿောပိ သင်္ဂီတိယော အာရုဠှတာယ အနနုဇာနနတော ‘‘တဝ သုတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒသဝိဓာ ဣဒ္ဓိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ဣဒ္ဓိကထာယ ဂဟေတဗ္ဗာ. ဘာဝနာမယန္တိ အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဃဋဘေဒေါ ဝိယ ပရူပဃာတော, ဥဒကဝိနာသော ဝိယ ဣဒ္ဓိဝိနာသော စ ဟောတီတိ ဥပမာ သံသန္ဒတိ. တဝ ပဉှောတိ ဘာဝနာမယာယ ပရူပဃာတော ဟောတီတိ ဝုတ္တော ဉာပေတုံ ဣစ္ဆိတော အတ္ထော. အာထဗ္ဗဏိဒ္ဓိ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ ဟောတိ. သတ္တမေ ပဒေတိ မဏ္ဍလာဒိတော သတ္တမေ ပဒေ.

“Kulumbassa”是“胎儿”之义，或即是“家族”。因其未被允许纳入三（次）结集，故说“是你的经”。十种神变应在《无碍解道》（Paṭisambhidāmagga）的〈神变论〉中得知。所谓“修所成”，是就决意神变而说。譬喻相应，如破瓶喻伤害他人，如水消失喻神变消失。“你的问题”是说，欲开示之义为“由修所成（神变）而有伤害他人之事”。阿闼婆那神变（Āthabbaṇiddhi）即明所成神变。“于第七步”即从坛城（maṇḍala）等的第七步。

ဝစနန္တရေန ဂမေတဗ္ဗတ္ထံ နေယျတ္ထံ, သယမေဝ ဂမိတဗ္ဗတ္ထံ နီတတ္ထံ. ကိရိယတော သမုဋ္ဌာတိ, ဥဒါဟု အကိရိယတောတိ တေနာဓိပ္ပေတံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆတိ, န ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဝုတ္တမေဝ ဟိ သော အနရိယဝေါဟာရံ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတွာ ဝေါဟရတီတိ. ဝါစာဂိရန္တိ ဝါစာသင်္ခါတံ ဂိရံ, ဝါစာနုစ္စာရဏံ ဝါ.

须以别语引导之义为不了义，可自行引导之义为了义。“由行而起，或由不行？”——他以此意趣，就已知妄语而问，非就《布萨犍度》中所说而问。因为他在那里将未说的非圣言说执为已说而说。“言词”者，即言语所称之语，或语之发出。

ခန္ဒသိဝါဒယော သေဋ္ဌာတိ ခန္ဒာတိ ကုမာရာ. သိဝါတိ မဟေဿရာ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ နိဒဿနတ္ထမိဒံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နတ္ထိကဒိဋ္ဌာဒယော ဧဝ ဟိ ကမ္မပထပ္ပတ္တာ ကမ္မန္တိ. စေတနာ ပနေတ္ထ အဗ္ဗောဟာရိကာတိ ကာယဒွါရေ ဝစီဒွါရေ စ သမုဋ္ဌိတာပိ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မန္တိ စ ဝေါဟာရံ န လဘတိ အဘိဇ္ဈာဒိပ္ပဓာနတ္တာ. ‘‘တိဝိဓာ, ဘိက္ခဝေ, မနောသဉ္စေတနာ အကုသလံ မနောကမ္မ’’န္တိ ပန ဝစနတော သဘာဝေနေဝ သာ မနောကမ္မံ, န အဘိဇ္ဈာဒိပက္ခိကတ္တာတိ ‘‘အဘိဇ္ဈာဒိပက္ခိကာဝါ’’တိ န ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ စိန္တနကာလေ စေတနာပိ စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာပိ မနောဒွါရေ [Pg.79] ဧဝ သမုဋ္ဌဟန္တိ, တသ္မာ စေတနာယ အဗ္ဗောဟာရိကဘာဝေါ ကထဉ္စိ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော.

“塞建陀（Khanda）、湿婆（Siva）等为最胜”者，‘塞建陀’即鸠摩罗天（kumārā），‘湿婆’即大自在天（mahessarā），当知此为显示邪见（micchādiṭṭhi）而说。确实，只有已达业道的断灭见（natthikadiṭṭhi）等才是业。于此，思无所称，即是说，（思）即使于身门、语门生起，亦不得身业、语业之名，因以贪等为主故。然而，根据“诸比丘，三种意思为不善意业”，彼（思）以其自性即是意业，非因其倾向于贪等，故未说“或倾向于贪等”。然于此场合，于不发动身支、语支而思惟之时，思及思相应法仅于意门生起，是故，思绝无不被称为（业）之理，此为意趣。

‘‘တိဝိဓာ, ဘိက္ခဝေ, ကာယသဉ္စေတနာ ကုသလံ ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒိဝစနတော (ကထာ. ၅၃၉) ပါဏာတိပါတာဒိပဋိပက္ခဘူတာ တဗ္ဗိရတိဝိသိဋ္ဌာ စေတနာဝ ပါဏာတိပါတဝိရတိအာဒိကာ ဟောန္တီတိ ‘‘စေတနာပက္ခိကာ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, န ‘‘ဝိရတိပက္ခိကာ’’တိ. ရက္ခတီတိ အဝိနာသေတွာ ကထေတိ. ဘိန္ဒတီတိ ဝိနာသေတွာ ကထေတိ.

由“诸比丘，有三种身思为善身业”等语，可知作为杀生等之对立面、以离彼为特征的思，即是离杀生等，故说“或属思品”，而非“属离品”。“守护”者，即不破坏而说。“破坏”者，即破坏而说。

ကမ္မကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

业论释义终。

စက္ခုဝိညာဏဒွါရန္တိ စက္ခုဝိညာဏဿ ဒွါရံ. စက္ခု စ တံ ဝိညာဏဒွါရဉ္စာတိ ဝါ စက္ခုဝိညာဏဒွါရံ. စက္ခု ဝိညာဏဒွါရန္တိ ဝါ အသမာသနိဒ္ဒေသော. တံ ပန စက္ခုမေဝ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ‘‘စက္ခုနာ သံဝရော သာဓူ’’တိအာဒိကာယ (ဓ. ပ. ၃၆၀) ဂါထာယ ပသာဒကာယစောပနကာယသံဝရေ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ကာယေန သံဝရော ဝုတ္တော, တံ ဣဓ ဘိန္ဒိတွာ အဋ္ဌ သံဝရာ, တပ္ပဋိပက္ခဘာဝေန အသံဝရာ အဋ္ဌ ကထိတာ. သီလသံဝရာဒယောပိ ပဉ္စေဝ သံဝရာ သဗ္ဗဒွါရေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာပိ, တပ္ပဋိပက္ခဘာဝေန ဒုဿီလျာဒီနိ အသံဝရာတိ ဝုတ္တာနိ. တတ္ထ ဒုဿီလျံ ပါဏာတိပါတာဒိစေတနာ. မုဋ္ဌဿစ္စံ သတိပဋိပက္ခာ အကုသလာ ဓမ္မာ. ပမာဒန္တိ ကေစိ. သီတာဒီသု ပဋိဃော အက္ခန္တိ. ထိနမိဒ္ဓံ ကောသဇ္ဇံ.

“眼识门”即眼识之门。或者，‘眼’与‘识门’合为‘眼识门’。或者，是未复合词的解释。然而，它实际上就是眼。此理亦适用于其余诸门。在‘以眼防护为善’等偈颂（《法句经》360）中，是将净色身防护与发动身防护合而为一，说为身防护。在此处则将其分开，说为八种防护，并就其对立面说八种不防护。戒防护等五种防护，虽于一切门生起，但就其对立面，恶戒等被称为不防护。其中，恶戒即杀生等思。失念（muṭṭhassacca）即与念相对的不善法。有些人说此即放逸（pamāda）。于寒冷等生起瞋恚（paṭigha）即不忍（akkhanti）。昏沉睡眠（thīnamiddha）即懈怠（kosajja）。

ဝိနာ ဝစီဒွါရေန သုဒ္ဓံ ကာယဒွါရသင်္ခါတန္တိ ဣဒံ ဝစီဒွါရသလ္လက္ခိတဿ မုသာဝါဒါဒိနောပိ ကာယဒွါရေ ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝါ အသုဒ္ဓတာ အတ္ထီတိ တံနိဝါရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. န ဟိ တံ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. သုဒ္ဓဝစီဒွါရောပလက္ခိတံ ပန ဝစီကမ္မမေဝ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ အသံဝရောတိ ဧတေန သုဒ္ဓကာယဒွါရေန ဥပလက္ခိတော အသံဝရော ဒွါရန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ ဝုတ္တော. ဒွါရန္တရာနုပလက္ခိတံ သဗ္ဗံ တံဒွါရိကာကုသလဉ္စေတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ကမ္မပထသံသန္ဒနေ ‘‘စောပနကာယအသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အသံဝရော အကုသလံ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတီ’’တိအာဒိ ‘‘အကုသလံ ကာယကမ္မံ စောပနကာယအသံဝရဒွါရဝသေန ဝစီအသံဝရဝသေန စ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ သဟ အဝိရုဒ္ဓံ ဟောတိ. အသံဝရော ဟိ ဒွါရန္တရေ [Pg.80] ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ သဒွါရေ ဧဝါတိ ဝုစ္စတိ, သဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နောတိ စ, ကမ္မံ အညဒွါရေ အညဒွါရဝသေန စာတိ ဧဝံ အဝိရုဒ္ဓံ.

所谓“离于语门，被称为纯身门”，此说是为了防止由语门所标识的妄语(musāvāda)等，亦有于身门生起的可能性，从而导致（身门）不纯净。因为那并非身业，而由纯语门所标识者，实是语业。于此，以“不防护”(asaṃvara)一词所说者，是由纯身门所标识的不防护，即使它于他门生起亦然。当知，一切不为他门所标识的、于彼门生起的不善(akusala)，（亦皆摄于此）。如是，在业道(kammapatha)的贯通(saṃsandana)中，“由发动身(copanakāya)不防护门而生的不防护即是不善身业”等语，与“不善身业由发动身不防护门及语不防护门而生”等语，便无矛盾。因为不防护即使于他门生起，亦被称为“于自门（生起）”，或说“由自门之力而生”；而业，（即使）于一门生起，亦可（说成是）由另一门之力而生，如是则无矛盾。

အထ ဝါ ဧတ္ထာတိ သုဒ္ဓံ အသုဒ္ဓန္တိ ဧတံ အဝိစာရေတွာ ဧတသ္မိံ စောပနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ သတိ ဒွါရန္တရောပလက္ခိတံ ကမ္မပထဘာဝပ္ပတ္တတာယ ဝစီမနောကမ္မံ စောပနကာယအသံဝရဒွါရေ ဥပ္ပန္နံ, သေသံ သဗ္ဗံ တံဒွါရုပ္ပန္နာကုသလံ ဝိယ ‘‘စောပနကာယအသံဝရော’’တိ ဝုစ္စတိ. ကမ္မပထဘာဝပ္ပတ္တိယာ ဒွါရန္တရုပ္ပန္နံ ကာယကမ္မဉ္စ တထာ န ဝုစ္စတီတိ ကမ္မပထသံသန္ဒနဝိရောဓော သိယာ, တဒဝိရောဓံ တတ္ထေဝ ဝက္ခာမ. သီလသံဝရာဒယော ပဉ္စ နိက္ခေပကဏ္ဍေ အာဝိ ဘဝိဿန္တိ. တတ္ထ ဉာဏသံဝရေ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလဿ, ဝီရိယသံဝရေ စ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိယာ အန္တောဂဓတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

或者，于此(ettha)，不考察“纯净”与“不纯净”，而是说“于此发动(copana)（身不防护门）中”。如此，由他门所标识、因已达业道(kammapatha)状态而于发动身不防护门中生起的语业(vacīkamma)与意业(manokamma)，以及其余一切于彼门生起的不善(akusala)，皆被称为“发动身不防护”。若因已达业道状态、于他门生起的身业不被如此称呼，则会与业道贯通(kammapathasaṃsandana)相矛盾，我们将在彼处说明其不矛盾之处。戒防护(sīlasaṃvara)等五种将在《总说品》(Nikkhepakaṇḍa)中变得明显。其中，当知在智防护(ñāṇasaṃvara)中含摄了依缘戒(paccayasannissitasīla)，在精进防护(vīriyasaṃvara)中含摄了活命遍净(ājīvapārisuddhi)。

အကုသလကမ္မပထကထာဝဏ္ဏနာ

不善业道论释义

သရသေနေဝ စ ပတနသဘာဝဿ ပါဏဿ အန္တရာ ဧဝ အတီဝ ပါတနံ အတိပါတော, သဏိကံ ပတိတုံ အဒတွာဝ သီဃံ ပါတနန္တိ အတ္ထော. အတိက္ကမ္မ ဝါ သတ္ထာဒီဟိ အဘိဘဝိတွာ ပါတနံ အတိပါတော. ပယောဂဝတ္ထုမဟန္တတာဒီဟိ မဟာသာဝဇ္ဇတာ တေဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ စေတနာယ ဗလဝဘာဝတော. ယထာဝုတ္တပစ္စယဝိပရိယာယေပိ တံတံပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ စေတနာယ ဗလဝါဗလဝဝသေနေဝ အပ္ပသာဝဇ္ဇမဟာသာဝဇ္ဇတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣဒ္ဓိမယော ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိမယော ဒါဌာကောဋိကာဒီနံ ဝိယ.

仅凭其自性，对于有坠落之性的生命（pāṇa），在其寿期之内就极快地击倒，此即“杀生”（atipāta），义为不等其缓慢坠落而迅速击倒。或以刀剑等（satthādi）超越、压服而击倒，是为“杀生”。由于加行（payoga）、对象（vatthu）巨大等，其罪过重大（mahāsāvajja），是因由彼等诸缘而生起的思（cetanā）强有力之故。当所说之缘相反时，也应依由各别之缘生起的思的强弱，而了知其罪过之轻重（appasāvajja-mahāsāvajjatā）。（此加行）由神通所成，即由业报神通所成，如牙角（Dāṭhākoṭika）等。

ဂေါတ္တရက္ခိတာ သဂေါတ္တေဟိ ရက္ခိတာ. ဓမ္မရက္ခိတာ သဟဓမ္မိကေဟိ ရက္ခိတာ. သသာမိကာ သာရက္ခာ. ယဿာ ဂမနေ ရညာ ဒဏ္ဍော ဌပိတော, သာ သပရိဒဏ္ဍာ. အတ္ထဘဉ္ဇကောတိ ကမ္မပထပ္ပတ္တံ ဝုတ္တံ. ကမ္မပထကထာ ဟေသာတိ. အတ္တနော သန္တကံ အဒါတုကာမတာယာတိအာဒိ မုသာဝါဒသာမညတော ဝုတ္တံ. ဟသာဓိပ္ပာယေန ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿေဝ မုသာဝါဒေါ. သုညဘာဝန္တိ ပီတိဝိရဟိတတာယ ရိတ္တတံ. အတ္ထဝိပန္နတာယ န ဟဒယင်္ဂမာ. အဂ္ဂဏှန္တေတိ အသဒ္ဒဟန္တေ ကမ္မပထဘေဒေါ န ဟောတိ. ယော ကောစိ ပန သမ္ဖပ္ပလာပေါ ဒွီဟိ သမ္ဘာရေဟိ သိဇ္ဈတီတိ. အတ္တနော ပရိဏာမနံ စိတ္တေနေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မိစ္ဆာ ပဿတီတိ ဝိတထံ ပဿတိ.

由氏族所保护者，即由同族所保护。由法所保护者，即由同法者所保护。有主者，即有守护者。凡其行止被国王处以刑罚者，即为“有罚者”。“毁坏义利者”，是说已达业道。因为这是业道论。“因不愿给与自己的所有物”等，是从妄语的一般性而说。即使是出于开玩笑的意图，若以欺骗为先，即是妄语。“空虚”，即因无喜而空虚。因义理毁坏而不入于心。对于不接受、不信者，则无业道之破毁。任何绮语皆由二种资粮而成。应知自己的转向唯由心。“邪见”即见虚假。

ကောဋ္ဌာသတောတိ [Pg.81] ဖဿပဉ္စမကာဒီသု စိတ္တင်္ဂကောဋ္ဌာသေသု ယေ ကောဋ္ဌာသာ ဟောန္တိ, တတောတိ အတ္ထော. နနု စ စေတနာ ကမ္မပထေသု န ဝုတ္တာတိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တန္နံ ကမ္မပထဘာဝေါ န ယုတ္တောတိ? န, အဝစနဿ အညဟေတုတ္တာ. န ဟိ စေတနာယ အကမ္မပထတ္တာ ကမ္မပထရာသိမှိ အဝစနံ, ကဒါစိ ပန ကမ္မပထော ဟောတိ, န သဗ္ဗဒါတိ ကမ္မပထဘာဝဿ အနိယတတ္တာ အဝစနံ. ယဒါ ပန ကမ္မပထော ဟောတိ, တဒါ ကမ္မပထရာသိသင်္ဂဟော န နိဝါရိတောတိ. ‘‘ပဉ္စ သိက္ခာပဒါ ပရိတ္တာရမ္မဏာ ဧဝါ’’တိ ဧတေန အဒိန္နာဒါနာဒီနံ သတ္တာရမ္မဏဘာဝဝိရောဓံ ‘‘သတ္တသင်္ခါတေ သင်္ခါရေ ဧဝ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိတော’’တိ သယမေဝ ပရိဟရိဿတိ. ‘‘နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ’’တိ ပဝတ္တမာနာ ဒိဋ္ဌိ တေဘူမကဓမ္မဝိသယာဝါတိ သင်္ခါရာရမ္မဏတာ ဝုတ္တာ. ဝိပါကနိဿန္ဒဖလာနိ ယထာက္ကမံ နိရယာဒိဝိပါကဒုဂ္ဂတတာဒီနိ.

“从部分而言”，其义为：从触五法等心支分中的那些部分而言。问：思（cetanā）在诸业道（kammapatha）中未被提及，因此次第的七法具有业道性岂非不合理？答：不然，因其未被提及另有他因。并非因为思非业道，才不在业道聚中说它；而是因为思有时是业道，并非总是，因其业道性是“不定法”（aniyata），故未提及。但当其为业道时，则不被阻止含摄于业道聚中。“五学处（sikkhāpada）唯以有限法为所缘”，此说与不与取等以有情为所缘的性质相矛盾之处，将由“仅缘于名为有情的诸行而转起”一语自行解决。“无化生有情”的邪见，是以三地法为所缘，故说是以诸行为所缘。异熟果与等流果，依次为地狱等的异熟，以及不幸等。

အကုသလကမ္မပထကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

不善业道论释义终。

ကုသလကမ္မပထကထာဝဏ္ဏနာ

善业道论释义

ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ပန ဝိရတိယောတိ ဧတံ ယာဟိ ဝိရတီဟိ သမ္ပယုတ္တာ စေတနာ ‘‘ကာယဝစီကမ္မာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တာသဉ္စ ကမ္မပထဘာဝေါ ယုတ္တောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ပဋိပါဋိယာ သတ္တ စေတနာပိ ဝဋ္ဋန္တိ ဝိရတိယောပီ’’တိ. အလ္လသသမံသန္တိ ဇီဝမာနကသသမံသံ. ဝေါရောပေတာ ဟုတွာ နာဘိဇာနာမိ. ဒုဿီလျာဒါရမ္မဏာ တဒါရမ္မဏာ. ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒိအာရမ္မဏာ ကထံ ဒုဿီလျာဒီနိ ပဇဟန္တီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနဘိဇ္ဈာ…ပေ… ဝိရမန္တဿာတိ အဘိဇ္ဈံ ပဇဟန္တဿာတိ အတ္ထော. န ဟိ မနောဒုစ္စရိတာ ဝိရတိ အတ္ထိ အနဘိဇ္ဈာဒီဟေဝ တပ္ပဟာနတော.

“然离杀生等”，是说与彼等离相应的思被称为“身业、语业”，因其为业道是合理的，故如是说。诚如将云：“次第的七种思亦转起，离亦如是。”“鲜兔肉”，即活兔之肉。“我已夺其命，（却说）我不知道。”“以恶戒等为所缘”，即以彼为所缘。为示“以命根等为所缘者如何断除恶戒等”，故说“又如”等。“无贪……乃至……离者”，义为断除贪欲者。意恶行实无“离”，因由无贪等即已断除彼故。

ကမ္မပထသံသန္ဒနကထာဝဏ္ဏနာ

业道相应论释义

ကမ္မပထပ္ပတ္တာနံ ဒုဿီလျာဒီနံ အသံဝရာနံ တထာ ဒုစ္စရိတာနဉ္စ အကုသလကမ္မပထေဟိ ကမ္မပထပ္ပတ္တာနမေဝ စ သုသီလျာဒီနံ သံဝရာနံ တထာ သုစရိတာနဉ္စ ကုသလကမ္မပထေဟိ အတ္ထတော နာနတ္တာဘာဝဒဿနံ. အထ ဝါ တေသံ ဖဿဒွါရာဒီဟိ အဝိရောဓဘာဝေန ဒီပနံ ကမ္မပထသံသန္ဒနန္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ[Pg.82], တဒေတံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. န ဟိ ပဉ္စဖဿဒွါရပဉ္စအသံဝရဒွါရပဉ္စသံဝရဒွါရေသု ဥပ္ပန္နာနံ အသံဝရာနံ သံဝရာနဉ္စ ကမ္မပထတာ အတ္ထိ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ပရသန္တကဝတ္ထုလောဘပရသတ္တာရမ္မဏဗျာပါဒအဟေတုကဒိဋ္ဌိအာဒီနဉ္စ တေသု ဒွါရေသု အနုပ္ပတ္တိတော. တိဝိဓကအာယဒုစ္စရိတာဒီနိ စ ကမ္မပထာတိ ပါကဋာ ဧဝါတိ ကိံ တေသံ ကမ္မပထေဟိ နာနတ္တာဘာဝဒဿနေန, န စ ဒုစ္စရိတာနံ သုစရိတာနဉ္စ ဖဿဒွါရာဒိဝသေန ဥပ္ပတ္တိ ဒီပိတာ, နာပိ အသံဝရာနံ သံဝရာနဉ္စ ယတော တေသံ ဖဿဒွါရာဒီဟိ အဝိရောဓဘာဝေန ဒီပနာ သိယာ, ကေဝလံ ပန ဖဿဒွါရာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နာနံ အသံဝရာနံ သံဝရာနဉ္စ ကာယကမ္မာဒိတာ ဒီပိတာ. ယဒိ စ ဧတ္တကံ ကမ္မပထသံသန္ဒနံ, ‘‘အကုသလံ ကာယကမ္မံ ပဉ္စဖဿဒွါရဝသေန နုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ ကမ္မပထသံသန္ဒနံ န သိယာ. ဧသာပိ ဆဖဿဒွါရာဒီဟိ အဝိရောဓဒီပနာတိ စေ, ဝုတ္တမေဝ ပကာရန္တရေန ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. သမုစ္စယတ္ထေ စ အထ ဝါ-သဒ္ဒေ ကမ္မပထပ္ပတ္တာနေဝ ဒုဿီလျာဒီနိ ကာယကမ္မာဒိနာမေဟိ ဝဒန္တေဟိ မနောကမ္မဿ ဆဖဿဒွါရဝသေန ဥပ္ပတ္တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. န ဟိ တံ စက္ခုဒွါရာဒိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ယဒိ စ ကမ္မပထပ္ပတ္တာ ဧဝ အသံဝရာဒယော ဂဟိတာ, ဒုစ္စရိတေဟိ အညေသံ အသံဝရာနံ အဘာဝါ တေသဉ္စ တံတံကမ္မဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘စောပနကာယအသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော အသံဝရော အကုသလံ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတီ’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ဝုစ္စမာနေ ဟိ တသ္မိံ သင်္ကရော သိယာ, ဝစီမနောကမ္မာနိပိ ဟိ ကာယဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တထာ သေသဒွါရေသုပိ ကမ္မန္တရာနီတိ.

显示已达业道之恶戒等不防护及恶行等，与不善业道，以及已达业道之善戒等防护及善行等，与善业道，在义理上并无差异。或有人言：“业道相应”是阐明彼等与触门等无矛盾。此说应予考察。因为在五触门、五不防护门、五防护门中生起的不防护与防护，并无业道性，因杀生等、贪他物、瞋恚、无因见等，皆不在彼等诸门中生起。而三身恶行等即是业道，此已明显，何须显示其与诸业道无差别？并且，也未曾开示恶行与善行依触门等而生起，亦未开示不防护与防护，以致于能阐明其与触门等无矛盾；仅开示了依触门等生起的不防护与防护具有身业等性。若业道相应仅此而已，则“不善身业非依五触门而生”等说，便非业道相应。若谓此亦是阐明与六触门等无矛盾，则不应再用“或者”来显示已用他法开示之义。且于表示集聚义的“或者”一词，若将已达业道之恶戒等称为身业等，则不应说意业依六触门而生，因其非依眼门等生故。若仅取已达业道之不防护等，则除恶行外别无不防护，且彼等各自之业性亦已说明，故不应说“再者，依身不防护门而生的不防护即是不善身业”等。若作是说，则有混淆，因语业、意业亦于身门生，如是于余门亦有其他业生。

အထ ပန ဒွါရန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ကမ္မန္တရမ္ပိ တံဒွါရိကကမ္မမေဝ သိယာ, ‘‘တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ အကုသလံ ကာယကမ္မမေဝါ’’တိအာဒိ, ‘‘အကုသလံ ကာယကမ္မံ စောပနကာယအသံဝရဒွါရဝသေန ဝါစာအသံဝရဒွါရဝသေန စ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ စ ဝိရုဇ္ဈေယျ. ဒုစ္စရိတာနဉှိ အညဒွါရစရဏံ အတ္ထိ, န စဿ ဒွါရန္တရုပ္ပန္နံ ကမ္မန္တရံ ဟောတီတိ. တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ကမ္မပထပ္ပတ္တာနံ ဧဝ ကာယကမ္မာဒိဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ သေသာနဉ္စ တံတံဒွါရုပ္ပန္နာနံ ကုသလာကုသလာနံ ဒွါရသံသန္ဒနေ တံတံဒွါရပက္ခိကဘာဝဿ ကတတ္တာ ဣဓ ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တာနဉ္စ စေတနာဘာဝတော အကမ္မာနဉ္စ အသံဝရာနံ သံဝရာနဉ္စ ဘဇာပိယမာနာနံ ကမ္မပထာနံ ဝိယ ကာယကမ္မာဒိတာဒီပနံ, ကမ္မပထပ္ပတ္တာနံ တိဝိဓကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ တိဝိဓကာယသုစရိတာဒီနဉ္စ ဒွါရန္တရစရဏေပိ ကာယကမ္မာဒိဘာဝါဝိဇဟနဒီပနံ, ယထာပကာသိတာနဉ္စ ကမ္မပထဘာဝံ ပတ္တာနံ [Pg.83] အပတ္တာနဉ္စ အကုသလကာယကမ္မာဒီနဉ္စ ကုသလကာယကမ္မာဒီနဉ္စ ဖဿဒွါရာဒီဟိ ဥပ္ပတ္တိပကာသနဉ္စ ကမ္မပထသံသန္ဒနံ နာမ. ကသ္မာ? အကမ္မပထာနံ ကမ္မပထေသု ကမ္မပထာနဉ္စ အကမ္မပထေသု သမာနနာမတာဝသေန, ကမ္မပထာနံ ကမ္မပထေသု သာမညနာမာဝိဇဟနဝသေန, ဥဘယေသဉ္စ ဥပ္ပတ္တိဝသေန ဒွါရေသု ဧတ္ထ သံသန္ဒိတတ္တာ.

再者，若于他门生起的他业亦是彼门之业，则与“三身恶行即是不善身业”、“不善身业依骚动性的身不防护之门或语不防护之门而生”等说相矛盾。因为恶行虽可于他门发生，但它并非于他门生起的另一种业。是故，因前已说唯达业道者方具身业等性，而其余从各门生起的善不善法，在门之相应中已作其归属各门，故于此，（一）阐明未达业道且因无思而无业之不防护与防护，亦如被纳入业道一般，具有身业等性；（二）阐明已达业道的三身恶行等与三身善行等，纵于他门行亦不舍其身业等性；（三）开示已达与未达业道的不善身业等与善身业等，依触门等而生起：此即名为“业道相应”。何以故？因非业道法于业道法中，以及业道法于非业道法中，以名称相同之故；业道法于业道法中，以不舍通用名之故；且二者皆以生起方式于诸门中在此相互关联之故。

တတ္ထ တိဝိဓကမ္မဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နာနံ ကမ္မာနံ ဉာတကမ္မဘာဝတာယ တံတံကမ္မဘာဝဿ အဝစနီယတ္တာ ကမ္မဒွါရေသု တေသံ ဥပ္ပတ္တိယာ စ ဝုတ္တတ္တာ ပဉ္စဝိညာဏဒွါရဝသေန အသံဝရာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိပရိယာယဝစနာဘာဝတော စ ကမ္မဒွါရဝိညာဏဒွါရာနိ ဝိရဇ္ဈိတွာ ‘‘ပဉ္စဖဿဒွါရဝသေန ဟိ ဥပ္ပန္နော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယမ္ပိဒံ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ ဝါ’’တိအာဒိနာ ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော အတ္ထိ ကုသလော’’တိအာဒိနာ စ ပဉ္စဖဿဒွါရဝသေန အသံဝရာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိပရိယာယော ဝုတ္တော, န စ ‘‘ယမိဒံ စက္ခုဝိညာဏပစ္စယာ’’တိအာဒိဝစနံ အတ္ထီတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘စက္ခုဝိညာဏသဟဇာတော ဟိ ဖဿော စက္ခုသမ္ဖဿော’’တိအာဒိ (ဓ. သ. ၁ ကမ္မကထာ; မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၈၆). တေန ဟိ အသံဝရာနံ သံဝရာနဉ္စ စက္ခုသမ္ဖဿာဒီဟိ အသဟဇာတတ္တာ မနောသမ္ဖဿသဟဇာတာနဉ္စ စက္ခုသမ္ဖဿဒွါရာဒိဝသေန ဥပ္ပတ္တိ ဒီပိတာတိ. ‘‘သော ဟိ ကာယဒွါရေ စောပနံ ပတ္တော အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ‘‘စောပနကာယအသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော အကုသလံ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ စ ဝစီကမ္မာဒီနဉ္စ ကမ္မပထပ္ပတ္တာနံ အသံဝရဘူတာနံ ကာယကမ္မာဒိဘာဝေ အာပန္နေ ‘‘စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ အကုသလံ ဝစီကမ္မမေဝ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ အပဝါဒေန နိဝတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ပုဗ္ဗေ ဒဿိတေသု အသံဝရဝိနိစ္ဆယေသု ဒုတိယဝိနိစ္ဆယေသု စ န ကောစိ ဝိရောဓော. န ဟိ ဝစီကမ္မာဒိဘူတော စောပနကာယအသံဝရော ကာယကမ္မာဒိ ဟောတီတိ.

于彼，对于依三种业门而生的诸业，因其是已知的业，其作为彼彼业的性质不须言说，并且其生起已在业门中说明；又因没有通过五识门宣说不防护(asaṃvara)等的生起方式，故舍离业门与识门后，而说“实由五触门而生”等。通过“缘眼触而生起乐”等语，以及“缘眼触有善受蕴”等语，以五触门宣说了不防护等的生起方式，并且没有“缘眼识”等说法。此亦曾说：“与眼识俱生的触即是眼触”等。因此，因为不防护与防护不与眼触等俱生，而与意触俱生者，其生起则通过眼触门等得以显示。通过“彼于身门达到激动，成为不善身业”等语，以及“由发动身不防护门而生者，即是不善身业”等语，对于已达业道而成为不防护的语业等，当其达到身业等的状态时，应知其被“四种语恶行即是不善语业”等驳斥所制止。如此一来，在先前所示的不防护决择与第二决择中，则没有任何矛盾。因为已成为语业等的发动身不防护，不会成为身业等。

အကုသလံ မနောကမ္မံ ပန ဆဖဿဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ကာယဝစီဒွါရေသု စောပနံ ပတ္တံ အကုသလံ ကာယဝစီကမ္မံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကိံ တံ အကုသလံ မနောကမ္မံ နာမ, ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတနယေန စ ကာယဝစီဒွါရေသု ဥပ္ပန္နံ တိဝိဓံ မနောဒုစ္စရိတံ စောပနံ အပ္ပတ္တံ သဗ္ဗာကုသလဉ္စ. ယဒိ ဧဝံ တဿ ကာယဝစီကမ္မဘာဝေါ နတ္ထီတိ ‘‘စောပနပ္ပတ္တံ ကာယဝစီကမ္မံ ဟောတီ’’တိ န ယုဇ္ဇတီတိ[Pg.84]? နော န ယုဇ္ဇတိ စောပနပ္ပတ္တံ ကာယေ ဝါစာယ စ အကုသလံ ကမ္မံ ဟောတီတိ အတ္ထသိဒ္ဓိတော. ကမ္မံ ပန ဟောန္တံ ကိံ ကမ္မံ ဟောတီတိ? မနောကမ္မမေဝ ဟောတီတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – စောပနပ္ပတ္တံ အကုသလံ ကာယဒွါရေ ဝစီဒွါရေ စ မနောကမ္မံ ဟောတီတိ. အထ ဝါ တံ-သဒ္ဒဿ မနောကမ္မေန သမ္ဗန္ဓံ အကတွာ ဆဖဿဒွါရဝသေန ယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တန္တိ ယထာဝုတ္တဥပ္ပာဒမတ္တပရိစ္ဆိန္နေန သမ္ဗန္ဓော ကာတဗ္ဗော. ကိံ ပန တန္တိ? ကမ္မကထာယ ပဝတ္တမာနတ္တာ ကမ္မန္တိ ဝိညာယတိ, တဉ္စ မနောသမ္ဖဿဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ တိဝိဓံ ကမ္မံ ဟောတီတိ. ယထာ တံ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကာယဝစီဒွါရေသု စောပနံ ပတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နိယမဿ အကတတ္တာ စောပနပ္ပတ္တိ ဥပလက္ခဏဘာဝေန ကာယဝစီကမ္မနာမသာဓိကာဝ, န ပန သဗ္ဗမ္ပိ စောပနပ္ပတ္တံ ကာယဝစီကမ္မမေဝ, နာပိ ကုသလပက္ခေ စောပနံ အပ္ပတ္တံ ကာယဝစီကမ္မံ န ဟောတီတိ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါဝ ဟောတီတိ.

不善意业依六触门而生起。于此，就“彼于身门与语门已达发动，即成不善身业与语业”之说，何为彼不善意业？即如下文所示，于身门与语门中生起、但未达发动的三种意恶行，以及一切不善。若尔，则彼无身业、语业之体性，故“已达发动即成身业、语业”之说，岂非不适宜耶？非不适宜。因从义理上成立：于身与语中已达发动者，即是不善业。然此业为何业耶？其唯是意业。此即是说：已达发动之不善，于身门与语门中亦是意业。或者，不将“taṃ”（彼）一词与意业关联，而应与“依六触门所生者”关联，即与如前所述、仅限于生起之法建立关联。然则，何为“彼”耶？因正在论业，故知其为业。而彼业纵使于意触门生起，亦是三种业。为示其如何成为（三业），故说“于身门与语门已达发动”等。于此，因未作限定，故“达到发动”仅作为一种特征，成立身业与语业之名而已；并非所有已达发动者皆唯是身业与语业，亦非于善业方面，未达发动者即非身业与语业。此义实已成立。

အထ ဝါ တန္တိ တံ ဆဖဿဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ မနောကမ္မန္တိ သဗ္ဗံ မနသာပိ နိပ္ဖဇ္ဇမာနံ ကမ္မံ မနောကမ္မန္တိ စောဒကာဓိပ္ပာယေန ဂဟေတွာ ဝဒတိ, န ပုဗ္ဗေ ဒဿိတမနောကမ္မန္တိ. ယော ဟိ ပရဿ အဓိပ္ပာယော ‘‘မနသာ နိပ္ဖတ္တိတော သဗ္ဗေန မနောကမ္မေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ, န ကာယဝစီကမ္မေနာ’’တိ, တံ နိဝတ္တေတွာ ကမ္မတ္တယနိယမံ ဒဿေတုံ ဣဒမာရဒ္ဓံ ‘‘တံ ကာယဝစီဒွါရေသု စောပနံ ပတ္တ’’န္တိအာဒိ. ဧတ္ထ စ သင်္ကရာဘာဝေါ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ ကမ္မန္တိ အဝိသေသေန ကမ္မသဒ္ဒမတ္တေန သမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ယထာဝုတ္တော ကမ္မပ္ပဘေဒေါ ယထာ ဟောတိ, တံ ပကာရံ ဒဿေတိ. အသင်္ကရော စ ဝုတ္တနယောဝ. ယံ ပန ဝဒန္တိ ‘‘ကာယဝစီကမ္မသဟဇာတာ အဘိဇ္ဈာဒယော ယဒါ စေတနာပက္ခိကာ ဟောန္တိ, တဒါ တာနိ မနောကမ္မာနိ ကာယဝစီကမ္မာနိ ဟောန္တီ’’တိ, တဉ္စ န, စေတနာပက္ခိကာနံ မနောကမ္မတ္တာဘာဝါ. အဗ္ဗောဟာရိကတ္တေ စ မနောကမ္မတာ သုဋ္ဌုတရံ နတ္ထိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ’’တိ. တသ္မာ မနောကမ္မဿ ကာယဝစီကမ္မတာ န ဝတ္တဗ္ဗာ. အဘိဇ္ဈာဒိကိရိယာကာရိကာယ ဧဝ စေတနာယ သမ္ပယုတ္တာ အဘိဇ္ဈာဒယော မနောကမ္မံ, န ပါဏာတိပါတာဒိကာယဝစီကိရိယာကာရိကာယာတိ ဘိယျောပိ တေသံ မနောကမ္မတာတိ န တေသံ မနောကမ္မာနံ သတံ ကာယဝစီကမ္မတာ ဝတ္တဗ္ဗာတိ. ဧဝံ ကမ္မာနံ ဒွါရေသု ဒွါရာနဉ္စ ကမ္မေသု အနိယတတ္တာ ဒွါရနိဗန္ဓနံ န ကတံ. ဣဒါနိ အကတေပိ စ ဒွါရနိဗန္ဓနေ ယေသံ ဒွါရာနံ ဝသေန ဣဒံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေသံ တံတံဒွါရကမ္မပထာနဉ္စ ဝသေန ဥပ္ပတ္တိယာ ယထာဘဋ္ဌပါဠိယာ ဝုတ္တာယ [Pg.85] စ ဒီပနတ္ထံ ‘‘တတ္ထ ကာမာဝစရ’’န္တိအာဒိမာဟ. စိတ္တံ တိဝိဓကမ္မဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ မနောကမ္မဒွါရဘူတဿ တေန သဘာဝေန ဥပ္ပတ္တိံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ယထာ ဝါ စိတ္တံ စိတ္တာဓိပတေယျန္တိ သမ္ပယုတ္တဝသေန ဝုစ္စတိ, ဧဝမိဓာပီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စောပနဒွယရဟိတဿ မနောပဗန္ဓဿ မနောကမ္မဒွါရဘာဝေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ.

或者，（作者）依质问者之意趣，而说“彼由六触门而生起者为意业”，及“一切由意所完成之业亦为意业”，此非前文所示之意业。实则，为遣除他人“由意所成办者，皆应是意业，而非身业、语业”之意趣，并显示三业之决定，故开示“彼于身、语二门中，亦达发动”等。于此，无混淆之理，当如前述之法了知。或又，不加区别，仅以“业”一词相连，显示前述业之类别如何成立。无混淆之理亦如前说。又有人说：“与身业、语业俱生的贪欲等，当其为思之助伴时，彼等意业即成为身业、语业。”此说不然，因思之助伴者，无意业之体性故。当其为非世俗言说(abbohārika)时，则更无意业之体性。经中亦言：“或为非世俗言说。”是故，不应说意业有身业、语业之体性。仅与造作贪欲等行为的思相应之贪欲等，是为意业，而非与造作杀生等身语行为的（思相应）。以此之故，彼等更是意业。故不应说，彼等作为意业，而有身业、语业之体性。如是，诸业于诸门，及诸门于诸业，其体性不定(aniyata)，故未作（与）门的固定联系。今虽未作门的固定联系，然为开显此心依何门而生起，及依彼彼门、业道而生起之理，亦如所引圣教所说，故云“此中，欲界……”等。“心依三业门而生起”一语，是就已成意业门者，依其自性而生起之义而说。或如“心，以心为增上”，是依相应之义而说，于此亦当如是了知。至于远离二种发动（身、语）的心之相续，其作为意业门，则无待赘言。

ကမ္မပထသံသန္ဒနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

业道相应论释义终。

ဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

门论释义终。

အယံ ယောဇနာတိ ‘‘ရူပါရမ္မဏံ ဝါ…ပေ… ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ’’တိ ဧတေန သဟ ‘‘ယံ ယံ ဝါ ပနာ’’တိ ဧတဿ အယံ သမ္ဗန္ဓောတိ အတ္ထော. ကော ပနာယံ သမ္ဗန္ဓောတိ? ယေန ဝစနာနိ အညမညံ သမ္ဗဇ္ဈန္တိ, တံ ပုဗ္ဗာပရဝစနေ ပယောဇနံ သမ္ဗန္ဓော. ဣဓ စ သဗ္ဗာရမ္မဏတာဒိဒဿနံ ‘‘ရူပါရမ္မဏံ ဝါ…ပေ… ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ’’တိ ဧတဿ အနန္တရံ ‘‘ယံ ယံ ဝါ ပနာ’’တိ ဧတဿ ဝစနေ ပယောဇနံ ယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ‘‘ရူပါရမ္မဏံ ဝါ…ပေ… ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ အာရဗ္ဘာ’’တိ ဧတ္တကေန အာပန္နံ ဒေါသံ ဒဿေတွာ တန္နိဝတ္တနဝသေန ‘‘ယံ ယံ ဝါ ပနာ’’တိ ဧတဿ ပယောဇနံ ဒဿေတုံ ‘‘ဟေဋ္ဌာ’’တိအာဒိမာဟ. ဒုတိယေ အတ္ထဝိကပ္ပေ ‘‘ယံ ယံ ဝါပနာ’’တိ ဧတေန အပ္ပဓာနမ္ပိ ရူပါဒိံ အာကဍ္ဎတိ. န ဟိ ပဓာနဿ စိတ္တဿ အတ္တနောယေဝ အာရမ္မဏဘာဝေါ အတ္ထီတိ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနာတိ သဗ္ဗာရမ္မဏတာဒိနယေန. ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတမေဝ ဂဟိတန္တိ ဝတွာ တဿ ဝစနေ ပယောဇနံ ဒဿေတုံ ‘ရူပံ ဝါ…ပေ… ဣဒံ ဝါ ဣဒံ ဝါ အာရဗ္ဘာ’တိ ကထေတုံ ဣဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣဒံ ဝါ ဣဒံ ဝါတိ ဧတံ သဗ္ဗာရမ္မဏတာဒိံ သန္ဓာယ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

此为连结（yojanā）。其义为：这是“缘色……乃至……缘法”与“无论缘何”的关联（sambandho）。此关联为何？能使诸语相互连接者，即前后文句之作用（payojanaṃ），是为关联。于此，在“缘色……乃至……缘法”之后，言说“无论缘何”，其作用在于显示周遍所缘等，当知此即连结。其中，以“缘色……乃至……缘法为所缘”此等文句，显示了其所产生的过失后，为了以消除彼过失的方式，显示“无论缘何”的作用，而说“如下”等。于第二种义理抉择中，以“无论缘何”，亦牵引非主要的色等。因为主要的心，并非仅有自身为所缘性。“依下方已说之理”即是依周遍所缘等之理。有言：“此乃为说明‘缘色……乃至缘此或彼’而说，是在说了‘下方已取者即是已取’之后，为了显示其文句的作用。”其中，“此或彼”，当知是针对周遍所缘等而说。

ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရကထာ

法标举品论

ဖဿပဉ္စမကရာသိဝဏ္ဏနာ

触为第五聚释义

အာစရိယာနန္တိ ရေဝတာစရိယဿ. န ပနေတံ သာရတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ ဖဿာဒီနံ ကာမာဝစရာဒိဘာဝဒဿနတ္ထံ ဣဒမာရဒ္ဓံ, ကိန္တု တသ္မိံ သမယေ ဖဿာဒိသဘာဝဒဿနတ္ထန္တိ.

“诸师”指瑞瓦达（Revata）师。但这不应视为精要之说。因为此论并非为了开示触等属于欲界等状态而作，而是为了开示彼时触等的自性。

စိတ္တဿ ပဌမာဘိနိပါတတ္တာတိ သဗ္ဗေ စေတသိကာ စိတ္တာယတ္တာ စိတ္တကိရိယာဘာဝေန ဝုစ္စန္တီတိ ဖဿော ‘‘စိတ္တဿ ပဌမာဘိနိပါတော’’တိ ဝုတ္တော. ကာမံ [Pg.86] ဥပ္ပန္နဖဿော ပုဂ္ဂလော စိတ္တစေတသိကရာသိ ဝါ အာရမ္မဏေန ဖုဋ္ဌော ဖဿသဟဇာတာယ ဝေဒနာယ တံသမကာလမေဝ ဝေဒေတိ, ဖဿော ပန ဩဘာသဿ ပဒီပေါ ဝိယ ဝေဒနာဒီနံ ပစ္စယဝိသေသော ဟောတီတိ ပုရိမကာလော ဝိယ ဝုတ္တော. ဂေါပါနသီနံ ဥပရိ တိရိယံ ဌပိတကဋ္ဌံ ပက္ခပါသော. ကဋ္ဌဒွယာဒိ ဝိယ ဧကဒေသေန ဧကပဿေန အနလ္လီယမာနောပိ ရူပေန သဟ ဖဿဿ သာမညံ အနလ္လီယမာနံ သံဃဋ္ဋနမေဝ, န ဝိသယဘာဝေါ, သံဃဋ္ဋနဉ္စ ဖဿဿ စိတ္တာရမ္မဏာနံ သန္နိပတနဘာဝေါ ဧဝ. ဝတ္ထာရမ္မဏသန္နိပါတေန သမ္ပဇ္ဇတီတိ သံဃဋ္ဋနသမ္ပတ္တိကော ဖဿော. ပါဏိဒွယဿ သန္နိပါတော ဝိယ စိတ္တာရမ္မဏသန္နိပါတော ဖဿော စိတ္တဿ အာရမ္မဏေ သန္နိပတိတပ္ပဝတ္တိယာ ပစ္စယော ဟောတီတိ ကိစ္စဋ္ဌေနေဝ ရသေန သံဃဋ္ဋနရသော. တထာ ပစ္စယဘာဝေါ ဟိ တဿ ဖဿဿ သံဃဋ္ဋနကိစ္စန္တိ. ယထာ ဟိ ပါဏိယာ ပါဏိမှိ သံဃဋ္ဋနံ တဗ္ဗိသေသဘူတာ ရူပဓမ္မာ, ဧဝံ စိတ္တဿ အာရမ္မဏေ သံဃဋ္ဋနံ တဗ္ဗိသေသဘူတော ဧကော စေတသိကဓမ္မော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. စိတ္တေယေဝါတိ ဧတေန စေတသိကသဘာဝတံ ဝတ္ထာရမ္မဏေဟိ အသံသဋ္ဌံ သံဃဋ္ဋနံ ဝေဒနာယ ဒဿေတိ, န ပန ဝတ္ထုနိဿယတံ ပဋိက္ခိပတိ. တဿ ဖဿဿ ကာရဏဘူတော တဒနုရူပေါ သမန္နာဟာရော တဇ္ဇာသမန္နာဟာရော. ဣန္ဒြိယဿ တဒဘိမုခဘာဝေါ အာဝဇ္ဇနာယ စ အာရမ္မဏကရဏံ ဝိသယဿ ပရိက္ခတတာ အဘိသင်္ခတတာ ဝိညာဏဿ ဝိသယဘာဝကရဏန္တိ အတ္ထော.

关于“心的首次撞击”：因为一切心所都依赖于心，以心的作用而存在，所以触被称为“心的首次撞击”。诚然，已生起触的个人（puggala），或心与心所的集合，被所缘触及时，便以与触俱生的受，在同一刹那感受；然而，触犹如光明之于灯，是受等的特殊缘，因此被说为仿佛在先。犹如两块木头等，即便不是由某一部分或某一侧粘着，触与色（rūpa）的共同之处，恰恰在于这不粘着的撞击，而不在于（色作为）所缘的状态；而触的撞击，恰是心与所缘的聚合状态。由所依（vatthu）与所缘的聚合而成就，因此（说）触具有“成就撞击”的作用。犹如双手的聚合，作为心与所缘聚合的触，是心在所缘上聚合生起的缘，因此，就其作用（kicca）而言，其功用（rasa）即是撞击。诚然，如此的为缘状态，即是彼触的撞击作用。诚然，犹如一只手与另一只手的撞击是其特殊的色法，如是，心于所缘的撞击，应被视为其特殊原因是一个心所法。通过“仅在心中”（citteyeva）这句话，（论师）显示了撞击的心所自性——它与所依及所缘不相混杂——是为受而显现的，但这并非否定其对所依的依赖性。成为此触之原因且与之相应的作意（samannāhāra），即是“彼生作意”（tajjāsamannāhāra）。其义即是：根朝向彼（所缘），为转向（心）制造所缘，（令）所缘被限定、被造作，以及为识制造所缘状态。

သုခဝေဒနာယမေဝ လဗ္ဘတိ အဿာဒဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိဿဝိတာယာတိ အရဟတာယ. အနေကတ္ထတ္တာ ဟိ ဓာတူနံ အရဟတ္ထော ဝိပုဗ္ဗော သုသဒ္ဒေါ. ဝိဿဝံ ဝါ သဇနံ ဝသိတာ ကာမကာရိတာ ဝိဿဝိတာ. အာရမ္မဏရသေကဒေသမေဝ အနုဘဝန္တီတိ ဣဒံ ဖုသနာဒိကိစ္စံ ဧကဒေသာနုဘဝနမိဝ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဝေဒယိတသဘာဝေါ ဧဝ ဟိ အနုဘဝနန္တိ. ဖုသနာဒိဘာဝေန ဝါ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏံ ဧကဒေသာနုဘဝနံ, ဝေဒယိတဘာဝေန ဂဟဏံ ယထာကာမံ သဗ္ဗာနုဘဝနံ. ဧဝံ သဘာဝါနေဝ တာနိ ဂဟဏာနီတိ န ဝေဒနာယ ဝိယ ဖဿာဒီနမ္ပိ ယထာသကကိစ္စကရဏေန သာမိဘာဝါနုဘဝနံ စောဒေတဗ္ဗံ. အယံ ဣဓာတိ ဧတေန ပဉ္စသု ဝေဒနာသု ဣမသ္မိံ စိတ္တေ အဓိပ္ပေတံ သောမနဿဝေဒနံ ဝဒတိ, တသ္မာ အသောမနဿဝေဒနံ အပနေတွာ ဂဟိတာယ သောမနဿဝေဒနာယ သမာနာ ဣဋ္ဌာကာရသမ္ဘောဂရသတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

之所以只在乐受中获得，其意趣是因有悦味故。所谓“vissavitā”，即是“以堪能故”。确实，因诸词根(dhātu)有多义，故前缀为“vi”的“su”词根有“堪能”(araha)之义。或者，“vissavaṃ”是能力(sajanaṃ)，自在(vasitā)，或随欲而行(kāmakāritā)，此即“vissavitā”。所谓“仅体验所缘味的一部分”，是说触等的作用就像是局部体验。而“体验”，确实是受的自性。或者，以触等方式领受所缘是局部体验，以受的方式领受则是随欲而行的全面体验。由于这些领受的自性即是如此，故不应像对受那样，也对触等通过行使其各自作用而如主宰般地体验提出质难。“此中”(ayaṃ idha)一词，是说在五受中，此心所意指的是喜受。因此，当知，这是说除去非喜受后，所取的喜受具有享受可意所缘的同等之味。

နိမိတ္တေန [Pg.87] ပုနသဉ္ဇာနနကိစ္စာ ပစ္စာဘိညာဏရသာ. ပုနသဉ္ဇာနနဿ ပစ္စယော ပုနသဉ္ဇာနနပစ္စယော, တဒေဝ နိမိတ္တံ ပုန…ပေ… နိမိတ္တံ, တဿ ကရဏံ ပုန…ပေ… ကရဏံ. ပုနသဉ္ဇာနနပစ္စယဘူတံ ဝါ နိမိတ္တကရဏံ ပုန…ပေ… ကရဏံ, တဒဿာ ကိစ္စန္တိ အတ္ထော. ပုနသဉ္ဇာနနပစ္စယနိမိတ္တကရဏံ နိမိတ္တကာရိကာယ နိမိတ္တေန သဉ္ဇာနန္တိယာ စ သဗ္ဗာယ သညာယ သမာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဉာဏမေဝ အနုဝတ္တတိ, တသ္မာ အဘိနိဝေသကာရိကာ ဝိပရီတဂ္ဂါဟိကာ စ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတေနုပါယေန သမာဓိသမ္ပယုတ္တာယ အစိရဋ္ဌာနတာ စ န ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

（想）通过相而有再次识知的作用，以再辨识为味。再次识知的因，即是再次识知缘；那（缘）就是相……对那（相）的造作……。或者，造作已成为再次识知之因的相……那（造作）是彼（想）的作用，此为义。应知，“造作作为再次识知之因的相”，对于能造作相且通过相而识知的一切想而言，是相同的作用。唯有慧随行，其意趣是：因此（想）不再是作邪执者及作颠倒取者。以此方法，当知与定相应的（想）也不会有不久住的状态。

အဘိသန္ဒဟတီတိ ပဗန္ဓတိ ပဝတ္တေတိ. စေတနာဘာဝေါ ဗျာပါရဘာဝေါ. ဒိဂုဏုဿာဟာတိ န ဒိဂုဏံ ဝီရိယယောဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, အတ္တနော ဧဝ ပန ဗျာပါရကိစ္စဿ မဟန္တဘာဝံ ဒီပေတိ. ဥဿာဟနဘာဝေနာတိ အာဒရဘာဝေန. သာ ဟိ သယံ အာဒရဘူတာ သမ္ပယုတ္တေ အာဒရယတီတိ.

“Abhisandahati”（专注）是连接、使之进行。思的自性即是作用。“Diguṇussāha”（加倍努力）并非指双倍之精进，乃是显示其自身活动任务之巨大。“Ussāhanabhāvena”（以努力的状态）是指以恭敬的状态。因其自身即是恭敬，故能使相应法亦具恭敬。

ဝိဇာနနံ အာရမ္မဏဿ ဥပလဒ္ဓိ. သန္ဒဟနံ စိတ္တန္တရဿ အနုပ္ပဗန္ဓနံ. စက္ခုနာ ဟိ ဒိဋ္ဌန္တိ စက္ခုနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာ ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတ’’န္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာဒိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမိဓာပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စက္ခုနာ ဟီတိအာဒီသု စက္ခုနာ…ပေ… မနသာ ဒွါရေနာတိ အတ္ထော. နဂရဂုတ္တိကဿ ဝိယ စိတ္တဿ အာရမ္မဏဝိဘာဝနမတ္တံ ဥပဓာရဏမတ္တံ ဥပလဒ္ဓိမတ္တံ ကိစ္စံ, အာရမ္မဏပဋိဝေဓနပစ္စာဘိညာဏာဒိ ပန ကိစ္စံ ပညာသညာဒီနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုရိမနိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ သမယဝဝတ္ထာနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ဘာဝေန္တော ဝိယ န န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကိန္တု ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဧတံ ဟောတိ-သဒ္ဒဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ-သဒ္ဒဿ စ သမာနတ္ထတ္တေ သတိ ယုဇ္ဇေယျ, တဒတ္ထတ္တေ စ တတ္ထ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီတိ န ဝုစ္စေယျ. န ဟိ ယုတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝတ္တုံ. စိတ္တဿ စ ဥပ္ပန္နတာ သမယဝဝတ္ထာနေ ဝုတ္တာ ဧဝါတိ ကိံ တဿ ပုန ဥပ္ပတ္တိဒဿနေန. ယေန စ သမယဝဝတ္ထာနံ ကတံ, တဿ နိဒ္ဒေသော န န သက္ကာ ကာတုန္တိ ကိံ တံ နိဒ္ဒေသတ္ထံ ဥဒ္ဒေသေန ဒုတိယေန, နိဒ္ဒေသေနေဝ စ ဖဿာဒီဟိ စ အညတ္တံ စိတ္တဿ သိဇ္ဈတီတိ ကိံ တဒတ္ထေန ပုန ဝစနေန, အညပ္ပယောဇနတ္တာ ပန ပုရိမဿ စိတ္တဝစနဿ ပစ္ဆိမံ ဝုတ္တံ. ပုရိမဉှိ သမယဝဝတ္ထာနတ္ထမေဝ ဝုတ္တံ, န ဝဝတ္ထိတသမယေ ဝိဇ္ဇမာနဓမ္မဒဿနတ္ထံ, ဣတရဉ္စ တသ္မိံ သမယေ ဝိဇ္ဇမာနဓမ္မဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န သမယဝဝတ္ထာနတ္ထံ, န စ အညဒတ္ထံ ဝစနံ အညဒတ္ထံ ဝဒတိ, န စ လေသေန ဝုတ္တောတိ ကတွာ မဟာကာရုဏိကော အတ္ထံ ပါကဋံ န ကရောတီတိ.

识是所缘的获得。衔接是另一心的相续。“以眼所见”，即是以眼所应见。犹如在说“所见、所闻、所触、所识”时，（实为）“应见”等义，于此亦应如是了知。在“以眼”等句中，其义为“以眼门……乃至……以意门”。犹如守城人，心（对于所缘）的作用仅是令其显现、仅是受持、仅是获得；而了悟、辨识所缘等作用，当知是慧与想等的作用。“先前所解释的”是指在“时分的规定”中已解释的（心）。为显示“（心）并非如正在修行者那样不生起，而是真实生起的”，故说“有心”。此说在“hoti”（有）一词与“uppajjati”（生起）一词为同义词时方能成立。而若为同义，则在彼处就不应说“已生起而有”（uppannaṃ hoti）。因为说“已生起者正在生起”是不恰当的。况且，心“已生起”的状态在“时分的规定”中已经说过了，再显示其生起有何用呢？再者，对于那已作“时分的规定”的心，并非不能对其作解释，那么为了解释它，要第二个标目何用？并且，仅通过解释，心有别于触等（心所）之事即可成立，那么为了此义，再（说“有心”）一言又有何用？然而，正因为前一“心”之说有别于后的目的，才说了后者。诚然，前者只是为了规定时分而说，并非为了显示在已规定的时分中存在的法；而后者则是为了显示在彼时分中存在的法而说，并非为了规定时分。并且，为某一目的而说之言，并不会言说另一目的。大悲者（佛陀）也不会因为已简略说过，就不将义理显明。

ဖဿပဉ္စမကရာသိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

触五法聚释义终。

ဈာနင်္ဂရာသိဝဏ္ဏနာ

禅支聚释义

ဝိတက္ကေတီတိ [Pg.88] ဓမ္မတော အညဿ ကတ္တုနိဝတ္တနတ္ထံ ဓမ္မမေဝ ကတ္တာရံ နိဒ္ဒိသတိ. တဿ ပန ဝသဝတ္တိဘာဝနိဝါရဏတ္ထံ ‘‘ဝိတက္ကနံ ဝါ’’တိ ဘာဝနိဒ္ဒေသော. ရူပံ ရူပန္တိ ပထဝီ ပထဝီတိ ဝါ အာကောဋေန္တော ဝိယ ဟောတီတိ အာကောဋနလက္ခဏော. အာဒိတော, အဘိမုခံ ဝါ ဟနနံ အာဟနနံ, ပရိတော, ပရိဝတ္တေတွာ ဝါ အာဟနနံ ပရိယာဟနနံ. ဝိစာရတော ဩဠာရိကဋ္ဌေန ဝိစာရဿေဝ ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌေန အနုရဝတော ဩဠာရိကော တဿ စ ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဃဏ္ဋာဘိဃာတော ဝိယ ဟောတိ ဝိတက္ကော. သော ယထာ ဃဏ္ဋာဘိဃာတော ပဌမာဘိနိပါတော ဟောတိ, ဧဝံ အာရမ္မဏာဘိမုခနိရောပနဋ္ဌေန ပဌမာဘိနိပါတော ဟောတိ. ဝိပ္ဖာရဝါတိ ဝိစလနယုတ္တော. အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တိယန္တိ ဥပစာရေ ဝါ အပ္ပနာယံ ဝါ သန္တာနေန ပဝတ္တိယံ. တတ္ထ ဟိ ဝိတက္ကော နိစ္စလော ဟုတွာ အာရမ္မဏံ အနုပဝိသိတွာ ပဝတ္တတိ. မဏ္ဍလန္တိ ခလမဏ္ဍလံ.

言“寻(vitakketi)”者，是为了从法中排除其他作者，而仅指示法本身为作者。又，为了防止其自在作用，故以“寻思(vitakkanaṃ)”为状态的解释。其如敲击“色、色”或“地、地”，故有敲击之相。从前方或正面击打为“击”(āhananaṃ)，从周围或旋转击打为“遍击”(pariyāhananaṃ)。寻(vitakka)比伺(vicāra)粗，且是伺的前行，犹如钟的初击，比其余响粗，且是其余响的前行。犹如钟的初击是最初的撞击，同样，寻以朝向所缘而安置故，是最初的撞击。“颤动(vipphāra)”即与动摇相应。“相续而转”，即在近行(upacāra)或安止(appanā)中相续而转。于彼，寻不动摇，进入所缘而转起。“轮(maṇḍala)”即禾场。

ပိဏယတီတိ တပ္ပေတိ, ဝဍ္ဎေတိ ဝါ. ဖရဏရသာတိ ပဏီတရူပေဟိ ကာယဿ ဗျာပနရသာ. ဥဒဂ္ဂဘာဝေါ ဩဒဂျံ. ခုဒ္ဒိကာ လဟုံ လောမဟံသနမတ္တံ ကတွာ ဘိန္နာ န ပုန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ခဏိကာ ဗဟုလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဥဗ္ဗေဂတော ဖရဏာ နိစ္စလတ္တာ စိရဋ္ဌိတိကတ္တာ စ ပဏီတတရာ. ပဿဒ္ဓိယာ နိမိတ္တဘာဝေန ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တီ. အပ္ပနာသမ္ပယုတ္တာဝ ပီတိ အပ္ပနာသမာဓိပူရိကာတိ ကတွာ သာ ဌပိတာ. ဣတရာ ဒွေ ခဏိကောပစာရသမာဓိပူရိကာ ပီတီ.

“令喜悦(piṇayati)”即令满足，或令增长。“遍满味(pharaṇarasā)”，即以胜妙色遍满身体为作用。“踊跃的状态(udaggabhāvo)”即是踊跃(odagyaṃ)。小喜(khuddikā)轻微地仅令身毛竖立后即消失，不再生起。刹那喜(khaṇikā)则屡屡生起。遍满喜(pharaṇā)比踊跃喜(ubbegā)更为殊胜，因其不动摇且长时安住。作为轻安(passaddhi)之因。唯有与安止(appanā)相应的喜能圆满安止定，故置彼喜。其余二喜则圆满刹那定与近行定。

သမာဓိစိတ္တေနာတိ သမာဓိသဟိတစိတ္တေန. အဝိသာရော အတ္တနော ဧဝ အဝိသရဏသဘာဝေါ. အဝိက္ခေပေါ သမ္ပယုတ္တာနံ အဝိက္ခိတ္တတာ. ယေန သမ္ပယုတ္တာ အဝိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ, သော ဓမ္မော အဝိက္ခေပေါတိ. ဝိသေသတောတိ ယေဘုယျေန. သုခဝိရဟိတောပိ ဟိ အတ္ထိ သမာဓီတိ. ပဒီပနိဒဿနေန သန္တာနဋ္ဌိတိဘာဝံ သမာဓိဿ ဒဿေတိ.

以定心(samādhicittena)者，即以与定相应之心。不流散(avisāro)者，即自身不流散之自性。不散乱(avikkhepo)者，即相应法之不散乱。诸相应法因彼而不散乱，彼法即为不散乱。“特指(visesato)”，即“主要(yebhuyyena)”。因为亦有离乐之定。以灯之譬喻，显示定于相续中安住的状态。

ဈာနင်္ဂရာသိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

禅支聚释义终。

ဣန္ဒြိယရာသိဝဏ္ဏနာ

根聚释义

သဒ္ဒဟန္တိ ဧတာယာတိ သဒ္ဒဟနကိရိယာယ ပဝတ္တမာနာနံ ဓမ္မာနံ တတ္ထ အာဓိပစ္စဘာဝေန သဒ္ဓါယ ပစ္စယတံ ဒဿေတိ. တဿာ ဟိ ဓမ္မာနံ တထာပစ္စယဘာဝေ [Pg.89] သတိ ‘‘ပုဂ္ဂလော သဒ္ဒဟတီ’’တိ ဝေါဟာရော ဟောတိ. ပသာဒနီယဋ္ဌာနေသု ပသာဒဿ ပဋိပက္ခဘူတံ အကုသလံ အဿဒ္ဓိယံ မိစ္ဆာဓိမောက္ခော စ. ပသာဒဘူတော နိစ္ဆယော ဝတ္ထုဂတော အဓိမောက္ခလက္ခဏံ, န ယေဝါပနကာဓိမောက္ခောတိ. ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ‘‘မံ အန္တရေန တုမှာကံ အဓိမုစ္စနံ နတ္ထိ, မယာ သဒ္ဒဟထာ’’တိ ဝိယ အတ္တာနံ အနုဝတ္တေတိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ပက္ခန္ဒနန္တိ သံသီဒနံ. ပင်္ကော ကဒ္ဒမတော ဃနီဘူတော ဟောတိ. ပဏကံ ပိစ္ဆိလံ ဥဒကမလံ. ပီတံ ဥဒကံ. ဩကပ္ပနလက္ခဏာတိ အနုပဝိသိတွာ ဧဝမေတန္တိ ကပ္ပနလက္ခဏာ. အကလုသဘာဝေါ အကာလုသိယံ, အနာဝိလဘာဝေါတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓါဒိဝတ္ထူနိ သဒ္ဓေယျာနိ. သပ္ပုရိသူပသေဝနသဒ္ဓမ္မသဝနယောနိသောမနသိကာရဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိယော သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ. ကုသလဓမ္မာနံ အာဒါနေ ဟတ္ထော ဝိယ, သဗ္ဗသမ္ပတ္တိနိပ္ဖာဒနေ ဝိတ္တံ ဝိယ, အမတကသိဖလဖလနေ ဗီဇံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

以此（信）令诸法生起相信的行为，并以主导作用显示信为缘。因为当信对于诸法有那样作为缘的状态时，便有“此人(puggala)相信”的称谓。在值得净信之处，净信的对立面是不善法、不信(assaddhiya)与邪胜解(micchādhimokkho)。由净信而生、于事(vatthu)而起的决断，是胜解(adhimokkha)的相，而非理则派的胜解。“使其成为主宰”，即是说，它使相应法随顺自己，如同说：“除了我，你们就没有胜解；你们要通过我而信。”其余诸根也是如此。踊跃(pakkhandana)即是深入。淤泥(paṅka)比烂泥(kaddama)更坚固。水藻(paṇaka)是黏滑的水中污垢。应喝的水。确信相(okappanalakkhaṇā)是深入之后，作意“就是这样”的相。无浑浊的状态即是无垢(akālusiya)，意即无染污的状态。佛陀等事是应信的。亲近善士、听闻正法、如理作意、法随法行是预流支(sotāpattiyaṅga)。应见为：在受持善法时如手，在成办一切成就时如资财，在令不死之耕耘结出果实时如种子。

ဝီရဘာဝေါတိ ယေန ဝီရော နာမ ဟောတိ, သော ဓမ္မောတိ အတ္ထော. အနုဗလပ္ပဒါနံ ပဂ္ဂဟော. မဂ္ဂေါ ဂန္တဗ္ဗော ဟောတိ, မဂ္ဂေါ ဂတော, ကမ္မံ ကတ္တဗ္ဗံ, ကမ္မံ ကတံ, အပ္ပမတ္တကော အာဗာဓော ဥပ္ပန္နော, ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဟောတိ အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ, ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော န လဘတိ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ, လဘတိ…ပေ… ပါရိပူရိန္တိ ဧတာနိ အနုရူပပစ္စဝေက္ခဏာသဟိတာနိ အဋ္ဌ ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထူနိ တံမူလကာနိ ဝါ ပစ္စဝေက္ခဏာနိ.

勇猛的状态(vīrabhāva)是：凭借它而成为名为勇士的法，此即其义。给予随顺之力即是策励(paggaha)。道路应当前行，道路已经走过；工作应当做，工作已经做了；生起了轻微的疾病，从病中痊愈不久；为了托钵而行于村或镇时，未获得足够的粗食或美食，或获得了足够的……。这八个与随顺的省察相结合的发起精进的事(vīriyārambhavatthu)，或者是基于它们的省察。

စိရကတာဒိအာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ ဌာနံ, အနိဿဇ္ဇနံ ဝါ အာရမ္မဏဿ ဥပဋ္ဌာနံ. ဥဒကေ အလာဗု ဝိယ အာရမ္မဏံ ပိလဝိတွာ ဂန္တုံ အပ္ပဒါနံ ပါသာဏဿ ဝိယ နိစ္စလဿ အာရမ္မဏဿ ဌပနံ သာရဏံ အသမ္မုဋ္ဌတာကရဏံ အပိလာပနံ. အပိလာပေ ကရောတိ အပိလာပေတိ. ဂတိယောတိ နိပ္ဖတ္တိယော သမ္ဘဝတော ဖလတော စ. အပရော နယောတိ ရသာဒိဒဿနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ. သမ္မောသပစ္စနီကံ ကိစ္စံ အသမ္မောသော, န သမ္မောသာဘာဝမတ္တံ. သတိယာ ဝတ္ထုဘူတာ ကာယာဒယော ကာယာဒိသတိပဋ္ဌာနာ, သတိယောယေဝ ဝါ ပုရိမာ ပစ္ဆိမာနံ ပဒဋ္ဌာနံ.

亲近久作等所缘而安住，或不舍弃所缘，即是“现起”。犹如水上葫芦，不令所缘漂走；犹如岩石，不动地安置所缘，忆念、作成不忘失，即是“不令漂失”。使其不漂，即令其不失。所谓“趣”，是指从因与果而有成就。另一理路，是为开示味等而发起的。不忘失是与忘失对反的作用，不仅是忘失的不存在。作为念之所缘事的身等，即是身等念处；或前分之念，即是后分之念的近因。

ဝိက္ခေပဿ ဥဒ္ဓစ္စဿ. ပညာပေတီတိ ပကာရေဟိ ဇာနာပေတိ. ဧကာလောကာ ဟောတီတိ ဝိပဿနုပက္ကိလေသောဘာသံ သန္ဓာယာဟ. မနတေ ဝိဇာနာတိ ဧတေနာတိ ဝါ မနော, ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄, ၄၀၀; ၃.၄၂၁, ၄၂၅) ကာရဏဘာဝေန [Pg.90] မနော ဝုတ္တော. သဗ္ဗော ဟိ မနော အတ္တနော အနန္တရဿ ဝိညာဏဿ ကာရဏန္တိ. ဝိဇာနာတီတိ ပရိစ္ဆိန္နောပလဒ္ဓိဝသေန ဇာနာတိ, န သညာပညာ ဝိယ သဉ္ဇာနနပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန.

于散乱、掉举。所谓“令了知”，即是以种种方式令知晓。所谓“成一光明”，是就观(vipassanā)之随烦恼——光而说。或，以此思量、了知，故为“意”(mano)；如是，故于“缘意与法”（《中部》1.204, 400; 3.421, 425）中，意被说为因。诚然，一切意皆为其无间生起之识的因。所谓“了知”，是指以获得已限定所缘的方式而知，不像想与慧那样，是以标记与通达的方式而知。

ပီတိသောမနဿသမ္ပယောဂတောတိ ဝုတ္တေ ယေန ယောဂါ သုမနော ဟောတိ, တံ သောမနဿန္တိ ဝုစ္စတီတိ ပီတိယာ စ သောမနဿဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဝိနာပိ ကာယေန ဝတ္ထုနာ သာတဝေဒနာသမ္ပယောဂတောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝဉ္စ နိပ္ပီတိကံ သောမနဿဉ္စ သင်္ဂဟိတံ ဟောတိ, ပီတိဥပလက္ခိတံ ဝါ သောမနဿံ သပ္ပီတိကံ နိပ္ပီတိကဉ္စ သောမနဿန္တိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

当说到“与喜、悦相应”时，[其义为：]由与之相应而心悦(sumano)，彼即被称为“悦”(somanassa)，由此，喜(pīti)亦可成就为悦。是故，当解为“与乐受相应”，即便无有身所依事(kāyavatthu)。如是，则无喜之悦亦被含摄。或应见此义：由喜所标识之悦，即有喜之悦与无喜之悦。

ပဝတ္တသန္တတာဓိပတေယျန္တိ ပဝတ္တသင်္ခါတာယ သန္တတိယာ အဓိပတိဘူတံ. ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဟိ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနက္ခဏေ အနုပါလေန္တဿ အနန္တရဉ္စ သာနုပါလနာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဟေတုဘူတဿ ဝသေန ပဝတ္တံ စိရဋ္ဌိတိကံ ဟောတိ, တံတံကမ္မဝိသေသေန ဝိသေသယုတ္တံ ယာဝ စုတိ အဝိသေသေန ဝါ ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနံ အဝိစ္ဆိန္နံ ပဝတ္တတိ ဇီဝမာနတာဝိသေသယုတ္တဉ္စာတိ ရူပါရူပဇီဝိတိန္ဒြိယာနံ သမာနလက္ခဏာဒိံ ဝတ္တုံ ‘‘အတ္တနာ အဝိနိဘုတ္တဓမ္မာန’’န္တိ အာဟ. အနုပါလေတဗ္ဗာနံ အတ္ထိက္ခဏေယေဝ. အသတိ ဟိ အနုပါလေတဗ္ဗေ ဥပ္ပလာဒိမှိ ကိံ ဥဒကံ အနုပါလေယျာတိ. တဿ တဿာတိ အနုပါလနာဒိကဿ. သာဓနတောတိ သာဓနေန. တံသာဓနဉ္စ ဇီဝမာနဝိသေသပစ္စယဘာဝတော.

“转起相续之主”(Pavattasantatādhipateyya)即作为名为转起的相续之主宰。因为命根(jīvitindriya)在自身存在的刹那守护着（俱生法），并作为其后与被守护法共同生起的因，由此之力，转起得以长久持续。它由种种业的差别而具足特相，此相续或持续至死(cuti)，或无差别地持续至般涅槃(parinibbāna)，无有间断地转起，且与存活的特相相应。为说明色命根与无色命根的同相等相，（论师）故说“与自身不相离诸法”。（命根）仅在所应守护法存在的刹那（守护它们）。因为若无莲花等所应守护者，水又能守护什么呢？“对于彼彼”即对于守护等。“以成就故”即通过成就。而彼成就，是由于作为存活特相之缘故。

ဣန္ဒြိယရာသိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

根聚释义终。

မဂ္ဂင်္ဂရာသိဝဏ္ဏနာ

道支聚释义

သမ္မာတိ အဝိပရီတနိယျာနိကဘာဝေန. ပသတ္ထတာ စ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

“正”(Sammā)，谓不颠倒、能引出离之性。其殊胜性亦应如是见。

ဗလရာသိဝဏ္ဏနာ

力聚释义

အဿဒ္ဓိယေတိ အဿဒ္ဓိယကာရဏာ. ဥဘယပဒဝသေနာတိ သဒ္ဓါပဒံ ဗလပဒန္တိ ဧဝမာဒိပဒဒွယဝသေန. နိယကဇ္ဈတ္တံ ဇာတိအာဒိသမုဋ္ဌာနံ ဧတိဿာတိ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ. ဂရုနာ ကိသ္မိဉ္စိ ဝုတ္တေ ဂါရဝဝသေန ပတိဿဝနံ ပတိဿဝေါ, သဟ ပတိဿဝေန သပ္ပတိဿဝံ, ပတိဿဝဘူတံ တံသဘာဂဉ္စ ယံကိဉ္စိ [Pg.91] ဂါရဝန္တိ အတ္ထော. ဇာတိအာဒိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စ ဟိရီ တတ္ထ ဂါရဝဝသေန ပဝတ္တတီတိ ‘‘သပ္ပတိဿဝလက္ခဏာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝဇ္ဇံ ဘာယတိ တဉ္စ ဘယတော ပဿတီတိ ဝဇ္ဇဘီရုကဘယဒဿာဝီ. ဧဝံသဘာဝံ ဩတ္တပ္ပံ. ဟိရီ ပါပဓမ္မေ ဂူထံ ဝိယ ပဿတိ, ဩတ္တပ္ပံ ဥဏှံ ဝိယ. ဒါယဇ္ဇံ နဝလောကုတ္တရဓမ္မာဒိ. အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာဒိတာ စ ဟိရီဩတ္တပ္ပာနံ တတ္ထ တတ္ထ ပါကဋဘာဝေန ဝုတ္တာ, န ပန တေသံ ကဒါစိ အညမညံ ဝိပ္ပယောဂါ. န ဟိ လဇ္ဇနံ နိဗ္ဘယံ ပါပဘယံ ဝါ အလဇ္ဇနံ ဟောတီတိ.

“于无信”（Assaddhiye），是因于无信故。“依二词之力”（Ubhayapadavasena），是指依信词、力词等二词之力。其生起因，如种姓等，是依于自身的内在，故称“内生起”（ajjhattasamuṭṭhānā）。师长有所言说时，因恭敬而谛听，是为“承顺”（patissava）；与承顺俱行，是为“具承顺”（sappatissava）。其义为：是承顺，且与承顺同分的任何恭敬。又，由省察种姓等之尊大而生起的惭（hirī），于彼处亦因恭敬而转起，故说为“具承顺相”。畏惧过失，且视之为怖畏，是为“畏罪见怖者”（vajjabhīrukabhayadassāvī）。有如是自性的，是愧（ottappa）。惭视恶法如粪，愧（视恶法）如热铁。所承之法（Dāyajjaṃ）是九种出世间法等。惭与愧的“内生起”等之所以被宣说，是因为其在各处皆甚为显了，而非因为它们有时会互相分离。实无无愧之惭，亦无无惭之畏罪。

မူလရာသိဝဏ္ဏနာ

根本聚释义

အဂေဓော အနဘိဇ္ဈနံ အနဘိကင်္ခနံ. အနလ္လီနော ဘာဝေါ အဓိပ္ပာယော ဧတဿာတိ အနလ္လီနဘာဝေါ, ဧဝဉှိ ဥပမာယ သမေတိ. အနုကူလမိတ္တော အနုဝတ္တကော. ဝိနယရသောတိ ဝိနယနရသော. အဒေါသော ဒုဿီလျမလဿာတိ ဣဒံ ဒုဿီလျဿ ဒေါသသမုဋ္ဌာနတံ ဒေါသူပနိဿယတဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အဘာဝနာယာတိ ‘‘တတ္ထ ဇာတာနံ ဓမ္မာနံ အနတိဝတ္တနဋ္ဌေန ဘာဝနာဣန္ဒြိယာနံ ဧကရသဋ္ဌေန ဘာဝနာ တဒုပဂဝီရိယဝါဟနဋ္ဌေန ဘာဝနာ အာသေဝနဋ္ဌေန ဘာဝနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာယ ပညာသာဓနာယ ဘာဝနာယ အပ္ပဝတ္တိ, တပ္ပဋိပက္ခဘူတာ ဝါ အကုသလာ အဘာဝနာ. နိဂ္ဂုဏေပိ ဂုဏဂ္ဂဟဏံ အဓိကဂ္ဂဟဏံ. ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဂုဏံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ ဂဟဏံ ဦနဂ္ဂဟဏံ. စတုဝိပလ္လာသဂ္ဂဟဏံ ဝိပရီတဂ္ဂဟဏံ.

无贪（Agedha）是不觊觎、不欲求。其意趣为不执著，故称“不执著”（anallīnabhāvo）；如是，方与譬喻相合。顺随之友（Anukūlamitto）是随顺者。调伏味（vinayaraso）是去除之味。（经言）“恶戒之垢染是嗔”，此说是针对恶戒以嗔为生起因、以嗔为强依止而说。“不修习”（Abhāvanā），是指对于如是所说、能成就慧的修习不转起，此修习即：“于彼处生起之诸法，以不逾越为义是修习；诸根以一味为义是修习；以运载趋向彼之精进为义是修习；以熟习为义是修习。”又或者，（不修习）是指作为其对治品的诸不善法。于无德者执取其有德，是“增益取”（adhikaggahaṇaṃ）。于有德者，毁其德而执取，是“损减取”（ūnaggahaṇaṃ）。执取四颠倒，是“颠倒取”（viparītaggahaṇaṃ）。

ယာထာဝသဘာဝေတိ ‘‘ဧတ္တကော ဧတဿ ဂုဏော, ဧတ္တကော ဒေါသော’’တိ ဂုဏဒေါသာနံ သဘာဝေ ‘‘ဇရာဓမ္မော ဇီရတိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ မာ ဇီရီ’’တိ ဧဝမာဒိပစ္စဝေက္ခဏသမ္ဘဝတော. အလောဘေန စ ဂဟဋ္ဌာနံ ခေတ္တဝတ္ထာဒီသု ဝိဝါဒါဘာဝတော. အမောဟေန ပဗ္ဗဇိတာနံ ဒိဋ္ဌိဂတဝိဝါဒါဘာဝတော. ကာမရာဂါဘိနိဝေသဝိနိဗန္ဓာ ဟိ ဂဟဋ္ဌာ ဂဟဋ္ဌေဟိ ဝိဝဒန္တိ, ဒိဋ္ဌိရာဂါဘိနိဝေသဝိနိဗန္ဓာ သမဏာ သမဏေဟီတိ. ရာဂဝသေန မိတ္တသန္ထဝေါ ဒေါသဝသေန ဝိရောဓော စ တဗ္ဗိသေသေန ဥပဂမာပဂမာ, အာရမ္မဏေ ဝါ ရူပါဒိမှိ အနုရောဓဝိရောဓာ. အမဇ္ဈတ္တဘာဝဿ ပဋိဃာနုနယသင်္ခါတဿ မောဟေန ပဝတ္တိ. သုခဝိပရိဏာမေ ဒုက္ခသမာယောဂေ စ ပဋိဃပဝတ္တိယံ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟော န သိဇ္ဈတီတိ အဒေါသာနုဘာဝေန ဝေဒနာသတိပဋ္ဌာနံ သိဇ္ဈတိ. ဒိဗ္ဗဝိဟာရဿာတိ စတုန္နံ ဈာနာနံ. အရိယဝိဟာရော ဖလသမာပတ္တိ. မောဟေန အဝိစာရေန္တော ဥဒါသီနပက္ခေသုပိ သတ္တသင်္ခါရေသု သဗ္ဗေသု [Pg.92] အဘိသင်္ဂံ ကရောတီတိ အမူဠှဿ တဒဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုက္ခဒဿနဿ အာသန္နပဋိပက္ခတ္တာ ဒေါသဿ တပ္ပဋိပက္ခေန အဒေါသေန ဒုက္ခဒဿနံ ဟောတိ.

于如实性中者，谓于功德与过失之自性中，由能作“此有如是功德，有如是过失”及“有老法者必将衰老，于此，欲其不老，此事何可得耶？”如是等省察故。复次，由无贪故，于在家人之田地等中无有诤论；由无痴故，于出家人之见解中无有诤论。诚然，为欲贪执取所缚之在家人与在家人诤论，为见贪执取所缚之沙门与沙门诤论。由贪故有结交，由瞋故有敌对，依此差别而有亲近与远离；或于色等所缘中有随顺与违逆。由痴故，名为瞋恚与随顺之非中舍状态得以发生。于乐坏灭、与苦结合而瞋恚发生时，受之遍知不得成就，是故由无瞋之威力，受念住得以成就。天住者，谓四禅。圣住者，谓果等至。由痴故，不审察者，于一切有情中，乃至中庸者，亦生执着，应知无痴者则无此执着。因瞋是苦观之近敌，故由其对治法——无瞋，而有苦观。

ကမ္မပထရာသိဝဏ္ဏနာ

业道聚释义

သုခါဒီနိ အတ္တနော န ဗျာပါဒေတိ န ဝိနာသေတိ ပရဿ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကမ္မပထတာတံသဘာဂတာဟိ ကမ္မပထဝသေန.

应知其不损害、不毁坏自己与他人的乐等。因其为业道及与彼同分之故，依业道而言。

ပဿဒ္ဓါဒိယုဂလဝဏ္ဏနာ

轻安等双法释义

ဒရထော သာရမ္ဘော, ဒုက္ခဒေါမနဿပစ္စယာနံ ဥဒ္ဓစ္စာဒိကာနံ ကိလေသာနံ စတုန္နံ ဝါ ခန္ဓာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဥဒ္ဓစ္စပ္ပဓာနာ ကိလေသာ ဥဒ္ဓစ္စာဒိကိလေသာ, ဥဒ္ဓစ္စံ ဝါ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗကိလေသေ သင်္ဂဏှာတိ. သုဝဏ္ဏဝိသုဒ္ဓိ ဝိယာတိ ယထာ သုဝဏ္ဏဝိသုဒ္ဓိ အလင်္ကာရဝိကတိဝိနိယောဂက္ခမာ, ဧဝံ အယမ္ပိ ဟိတကိရိယာဝိနိယောဂက္ခမာ.

“热恼”(daratha)即“争竞”(sārambha)，此是苦、忧为缘之掉举等烦恼，或四蕴之增语。以掉举为主之烦恼，是为“掉举等烦恼”；或以掉举为首，而含摄一切烦恼。犹如纯金，堪为庄严饰品之用；如是，此（轻安等）亦堪为作利益事之用。

သမံ, သမန္တတော ဝါ ပကာရေဟိ ဇာနနံ သမ္ပဇညံ. စေတိယဝန္ဒနာဒိအတ္ထံ အဘိက္ကမာဒီသု အတ္ထာနတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ. သတိ စ အတ္ထေ သပ္ပာယာသပ္ပာယရူပါဒိပရိဂ္ဂဏှနံ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ. ဂေါစရဂါမာဘိက္ကမနာဒီသု ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနံ ဂေါစရသမ္ပဇညံ. အဘိက္ကမနာဒီနံ ဓာတုအာဒိဝသေန ပဝိစယော အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ. သဗ္ဗကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာနုယုတ္တာနံ သဗ္ဗယောဂီနံ သဗ္ဗဒါ ဥပကာရကာ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ပါရိပန္ထကဟရဏတော ဘာဝနာဝဍ္ဎနတော စ. ယထာဟ ‘‘ဒွေ ဓမ္မာ ဗဟုကာရာ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၂). ယုဂေ နဒ္ဓါ ဝိယာတိ ယုဂနဒ္ဓါ, အညမညံ နိမိတ္တဘာဝေန သမံ ပဝတ္တာတိ အတ္ထော. ‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၇၀; ပဋိ. မ. ၂.၁) ဟိ သုတ္တေ ဧတေသံ ယုဂနဒ္ဓတာ ဝုတ္တာ. သဗ္ဗကုသလဓမ္မေသု လီနုဒ္ဓစ္စာဘာဝေါ ဧတေဟိ ဒွီဟိ သမံ ယုတ္တေဟီတိ ‘‘ဝီရိယသမာဓိယောဇနတ္ထာယာ’’တိ အာဟ, ယောဂဝစနတ္ထာယာတိ အတ္ထော.

平等地，或全面地、以各种方式了知，是为正知。为礼敬佛塔等事，于前行等时，辨别有益与无益，是为有益正知。当有目的时，辨别适宜与不适宜的色等，是为适宜正知。于行乞村落等处，不舍弃业处，是为行处正知。对前行等，以界等的方式审查，是为无痴正知。此二法能去除障碍、增长修行，故恒常助益所有致力于一切业处修行的一切行者。如言：“二法多所助益，即念与正知。”如被缚于轭，故名“轭合”；义为二者互为因缘而平等运作。诚然，于经中言：“再者，贤友，比丘修习止观双运。”此即说明其轭合性。于一切善法中无有昏沉与掉举，是因此二者平等相应，故说“为令精进与定结合”，义即说明其相应。

ယေဝါပနကဝဏ္ဏနာ

复有释义

ရူပါဘာဝေနာတိ ရုပ္ပနာဘာဝေန. ဓမ္မာတိ ဧတဿ အတ္ထော သဘာဝတော ဥပလဗ္ဘမာနာတိ. မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေါတိ အပ္ပနာပ္ပတ္တာယ မေတ္တာယ ပုဗ္ဗဘာဂေါ[Pg.93], ပရိကမ္မမေတ္တာ ဧတသ္မိံ စိတ္တေ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ဝိရတိဝသေနာတိ ဝစီပဝတ္တိယာ န ပူရေတိ, ကိန္တု ဝိရတိယောဂေနာတိ အတ္ထော. အပဏ္ဏကင်္ဂါနီတိ အဝိရဒ္ဓင်္ဂါနိ. ယထာ တထာ ဝါ အာရမ္မဏေ ဝိနိစ္ဆယနံ အဓိမုစ္စနံ. န ဟိ အနဓိမုစ္စန္တော ပါဏာတိပါတာဒီသု ဒါနာဒီသု ဝါ ပဝတ္တတိ, သဒ္ဓါ ပန ပသာဒနီယေသု ပသာဒါဓိမောက္ခောတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. ဒါရကဿ ဝိယ ဣတော စိတော စ သံသပ္ပနဿ ကရိဿာမိ န ကရိဿာမီတိ အဝိနိစ္ဆယဿ ပဋိပက္ခကိရိယာ အသံသပ္ပနံ. ပုရိမမနတောတိ ဘဝင်္ဂတော. ဝိသဒိသံ ဝီထိဇဝနံ မနံ ကရောတီတိ မနသိကာရသာမညေန ဝီထိဇဝနပဋိပါဒကေ ဒဿေတိ. တေသု ဓမ္မေသူတိ စိတ္တစေတသိကဓမ္မေသု. အတဒါရမ္မဏတ္တေပိ ဟိ တေသု သမပ္ပဝတ္တေသု ဥဒါသီနဘာဝတော တတြမဇ္ဈတ္တတာတိ ဝုစ္စတိ. အလီနာနုဒ္ဓတပ္ပဝတ္တိပစ္စယတ္တာ ဦနာဓိကနိဝါရဏရသာ. ကာယဒုစ္စရိတာဒိဝတ္ထူနန္တိ ပါဏာဒီနံ. အမဒ္ဒနာ မဒ္ဒနပဋိပက္ခဘာဝေါဝ.

“无色（rūpābhāva）”者，谓无变坏（ruppanābhāva）之故。“法（dhamma）”者，谓此义即自性（sabhāva）可得。“慈为先导”者，谓未达安止（appanā）慈之前分，即遍作慈（parikamma-mettā）于此心存在之义。“以止息（恶行）之方式”者，不由言语行为来达成，唯依止息（恶行）之相应故。“无缺损支”者，谓无谬误之支分。于所缘（ārammaṇa），无论如何抉择（vinicchaya），即是胜解（adhimuccana）。诚然，不胜解者，于杀生（pāṇātipāta）等或布施（dāna）等皆不进行，信（saddhā）则于可信境起净信胜解，此是彼等之差别（visesa）。犹如幼童（dāraka）到处游荡（saṃsappana），于‘我应做，或不应做’犹豫不决（avinicchaya），其对治作用（paṭipakkhakiriyā）即是不游移（asaṃsappanaṃ）。‘前心’者，谓有分心（bhavaṅga）。由于作意（manasikāra）能‘使心成为相异之路速行’，故以作意之通称，显示能令路速行生起者。‘于彼诸法中’者，谓于心（citta）、心所（cetasika）法中。虽非彼所缘（atadārammaṇa），于其中平等运转时由中舍性（udāsīnabhāva）故，称为于其中中舍性（tatramajjhattatā）。以不萎靡（alīna）、不掉举（anuddhata）而转起为缘，其作用（rasa）是防止过与不及（ūnādhika-nivāraṇa）。“身恶行（kāyaduccarita）等事”者，谓有情等。“不压迫”是压迫（maddana）的对治（paṭipakkha）之性。

တံတံရာသိကိစ္စဝသေန ဝိဘာဂရဟိတာ အဝိဘတ္တိကာ. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု သဝိဘတ္တိကေသု ဒုတိယဋ္ဌာနာဒီသုပိ ဘာဇိယမာနေသု အပုဗ္ဗံ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ပဒံ ပူရိတန္တိ ဈာနာဒိပဒံ ပဉ္စကာဒိဝသေန ပူရိတံ. ပဉ္စ ဟိ အင်္ဂါနိ ဈာနပဒဿ အတ္ထော, တေသု ဧကသ္မိဉ္စ ဦနေ ဈာနပဒံ ဦနံ ဟောတီတိ. ပဒသမူဟော ပဒကောဋ္ဌာသော ဝါ တံ တမေဝ ဝါ ပဒံ, အဝုတ္တံ ဟာပိတံ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပူရိတ’’န္တိ. ဝုတ္တသ္မိညေဝ ဝုစ္စမာနေ အနေကေသံ ပုရိသသဒ္ဒါနံ ဝိယ ကောစိ သမ္ဗန္ဓော နတ္ထီတိ မညမာနော အာဟ ‘‘အနနုသန္ဓိကာ ကထာ’’တိ. အန္တရန္တရာ ဝုတ္တသ္မိညေဝ ဝုစ္စမာနေ အနုက္ကမေန ဓမ္မာ ကထိတာ န ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဥပ္ပဋိပါဋိယာ’’တိ. ဖဿပဉ္စမကရာသိ သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပာဒသာဓာရဏဝသေန စတုက္ခန္ဓတပ္ပစ္စယသင်္ဂဟဝသေန စ ဝုတ္တော. ယထာဝုတ္တေသု ပန ရာသီသု ဧကရာသိကိစ္စဿပိ အဘာဝါ ဆန္ဒာဒယော ယေဝါပနကဝသေန ဝုတ္တာ. ဝုတ္တာနမ္ပိ စ ဓမ္မာနံ ယထာ ဝေဒနာဒီနံ ဈာနင်္ဂါဒိဘာဝေါ ဝုတ္တော, န ဧဝံ သောဝစဿတာကလျာဏမိတ္တတာဒိဝိသေသော ဝုတ္တောတိ တဿ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ကေစိ ဓမ္မေ ဝိသုံ ဌပေတွာ တေ စ တဉ္စ ဝိသေသံ ‘‘ယေ ဝါ ပနာ’’တိ အာဟ. ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေန ဝါ သာဝသေသေ ဓမ္မေ ဝတွာ ‘‘ယေ ဝါ ပနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

以各聚之作用故，无有分别，是为“无分别法”(avibhattikā)。此中义为：即使在第二处等有分别法中被划分时，亦无新生之法。“句已圆满”(padaṃ pūritaṃ)者，谓禅那(jhāna)等句以五支等方式而得圆满。实则五支为“禅那”句之义，于彼等中若缺其一，则“禅那”句即为不圆满。词组、词聚，或彼彼之词，即名为“词”(pada)。未说者名为“缺漏”，故说为“圆满”。于已说者复说时，如众多“补特伽罗”(purisa)之词，思其无何关联，故说为“无接续说”(ananusandhikā kathā)。于已说者中间复说时，诸法未能次第而说，故说为“非次第”(uppaṭipāṭiyā)。以触为第五之聚(phassapañcamakarāsi)，乃依通一切心生起及摄四蕴与其缘而说。然于前述诸聚中，因无一聚之作用，故欲(chanda)等法乃以“复有”(yevāpanaka)之方式而说。又，于已说诸法，如已说受(vedanā)等为禅支(jhānaṅga)等，然未说柔顺(sovacassatā)、善友(kalyāṇamittatā)等差别。为摄此义，将某些法暂置一旁，而以“复有”(ye vā pana)说此等法及此差别。或依所化众之意乐，于说有余法后，而说“复有”(ye vā pana)。

ယေဝါပနကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

复有释义 终。

ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

法说品释义 终。

ကာမာဝစရကုသလံ

欲界善

နိဒ္ဒေသဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

解释品释义

၂. ဖုသနကဝသေနာတိ [Pg.94] သန္တေ အသန္တေပိ ဝိသယေ အာပါထဂတေ စိတ္တဿ သန္နိပတနဝသေန ‘‘စိတ္တံ မနော’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၆, ၁၇) ဝိယ ကိစ္စဝိသေသံ, ‘‘မာနသ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၆, ၁၇) ဝိယ သမာနေ အတ္ထေ သဒ္ဒဝိသေသံ, ‘‘ပဏ္ဍရ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၆, ၁၇) ဝိယ ဂုဏဝိသေသံ, ‘‘စေတသိကံ သာတ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၂, ၁၈) ဝိယ နိဿယဝိသေသံ, ‘‘စိတ္တဿ ဌိတီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၅, ၂၄) ဝိယ အညဿ အဝတ္ထာဘာဝဝိသေသံ, ‘‘အလုဗ္ဘနာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၃၂) ဝိယ အညဿ ကိရိယာဘာဝဝိသေသံ, ‘‘အလုဗ္ဘိတတ္တ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၃၂) ဝိယ အညဿ ကိရိယာဘာဝဘူတတာဝိသေသန္တိအာဒိကံ အနပေက္ခိတွာ ဓမ္မမတ္တဒီပနံ သဘာဝပဒံ. ဖုသန္တဿ ဟိ စိတ္တဿ ဖုသနကိရိယာ ဖုသနာကာရော. သမ္ဖုသနာတိ အာရမ္မဏသမာဂမဖုသနာ, န ပဋိလာဘသမ္ဖုသနာ. သမ္ဖုသိတဿ အာရမ္မဏေန သမာဂတဿ စိတ္တဿ ဘာဝေါ သမ္ဖုသိတတ္တံ. ယသ္မိံ သတိ စိတ္တံ သမ္ဖုသိတန္တိ ဝုစ္စတိ, သော တဿ ဘာဝေါ. ဧဝံ အညေသုပိ ဘာဝနိဒ္ဒေသေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

2. “‘以触的方式’（Phusanakavasenāti）是指，无论真实存在或非真实存在的对象出现时，以心会合于所缘之势；就像‘心、意’（cittaṃ mano）等（法集论 6, 17）是作用的差别，‘意’（mānasaṃ）等（法集论 6, 17）是在同义上词语的差别，‘白净’（paṇḍaraṃ）等（法集论 6, 17）是性质的差别，‘心所的乐’（cetasikaṃ sātaṃ）等（法集论 2, 18）是所依的差别，‘心的住立’（cittassa ṭhiti）等（法集论 15, 24）是其他法无状态的差别，‘不贪’（alubbhanā）等（法集论 32）是其他法作用状态的差别，‘无贪性’（alubbhitattaṃ）等（法集论 32）是其他法存在之真实性的差别等等，[此词]不考虑这些差别，而仅仅是开示法自体的自性词（sabhāvapadaṃ）。诚然，于正触的心，其触的行为即是触的行相。‘遍触’（samphusanā）是指与所缘会合而触，而非获得而触。已触及、已与所缘会合的心之状态，即是‘已触性’（samphusitattaṃ）。当某法存在时，心被称为‘已触’，此法即是它的状态（bhāvo）。于其他以‘状态’为名的解释（bhāvaniddesa）中，也应如是了知。

အပရဿ ဝေဝစနဿ, အပရေန ဝါ ပုရိမတ္ထဿ ဒီပနာ အပရဒီပနာ. ‘‘ပဏ္ဍိစ္စံ ကောသလ္လ’’န္တိ ဧဝမာဒယော ပညာဝိသေသာ နာနာကာလေ လဗ္ဘမာနာပိ ဧကသ္မိံ စိတ္တေ လဗ္ဘန္တိ. ဧကသ္မိဉ္စ ဝိသေသေ ဣတရေပိ အနုဂတာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတုံ တထာ ဝိဘတ္တိ အတ္ထတော ဝိဘတ္တိ ဟောတိ အတ္ထနာနတ္တေန ကတတ္တာ. အထ ဝါ ယထာ ‘‘ကောဓော ကုဇ္ဈနာ ကုဇ္ဈိတတ္တ’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၀၆၆) သဘာဝါကာရဘာဝနိဒ္ဒေသေဟိ ကောဓောတိ ဧဝမာကာရောဝ အတ္ထော ဝုတ္တော, န ဧဝမိဓ, ဣဓ ပန ပဏ္ဍိတာဒိဘာဝါကာရဘိန္နော အတ္ထော ဝုတ္တောတိ ဣဒံ ဝိဘတ္တိဂမနံ အတ္ထဝသေန ဟောတိ. သမ္ဖုသိတတ္တန္တိ ဧတ္ထာပိ န ‘‘ဖဿော’’တိ ဧဝမာကာရောဝ အတ္ထော ဝုတ္တော. သမ္ဖဿောတိ ဧဝမာကာရော ပန ဝုတ္တောတိ အတ္ထတော ဝိဘတ္တိဂမနန္တိ ဝုတ္တံ.

对另一个同义词的解释，或以另一个同义词阐明前者的意义，称为别释(aparadīpanā)。“智慧”(paṇḍicca)、“善巧”(kosalla)等诸智慧差别，虽于不同之时获得，亦能于一心获得。为示于一特质生起时，其余特质亦随之而行，故作如是分别；此分别实由义理有异而成立。又如“忿是忿怒、已忿状态”(kodho kujjhanā kujjhitattaṃ)（《法集论》1066），是以自性、行相、状态作解释，其中只说了“忿”此一行相之义，于此则不然。于此，实乃宣说贤者等状态、行相各异之义，故此分别之进行是依于义理。于“已触性”(samphusitattaṃ)处亦然，非仅说“触”(phassa)此一行相之义，而是宣说了“遍触”(samphassa)此一行相，故说此是依义理而进行的分别。

ဒေါသော ဗျာပါဒေါတိ ဥဒ္ဒေသေပိ နာမနာနတ္တေန နာနာဘူတော ဥဒ္ဒိဋ္ဌော. နိဒ္ဒေသေပိ တေနေဝ နာနတ္တေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဧကောဝ ခန္ဓော ဟောတီတိ ဧကေန ခန္ဓသဒ္ဒေန ဝတ္တဗ္ဗတံ သန္ဓာယာဟ. စေတနာတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓံ ဒဿေတိ တပ္ပမုခတ္တာ. အသဒ္ဓမ္မာတိ အသတံ, အသန္တော ဝါ ဓမ္မာ, န ဝါ သဒ္ဓမ္မာတိ အသဒ္ဓမ္မာတိ အသဒ္ဓမ္မဝစနီယဘာဝေန ဧကီဘူတောပိ အသဒ္ဓမ္မော ကောဓဂရုတာဒိဝိသိဋ္ဌေန သဒ္ဓမ္မဂရုတာပဋိက္ခေပနာနတ္တေန နာနတ္တံ ဂတောတိ ‘‘စတ္တာရော’’တိ [Pg.95] ဝုတ္တံ. န သဒ္ဓမ္မဂရုတာတိ ဝုစ္စမာနာ ဝါ အသဒ္ဓမ္မဂရုတာ အသဒ္ဓမ္မဂရုတာဘာဝေန ဧကီဘူတာပိ ကောဓာဒိဝိသိဋ္ဌပဋိက္ခေပနာနတ္တေန နာနတ္တံ ဂတာ. ပဋိပက္ခော ဝါ ပဋိက္ခိပီယတိ တေန, သယံ ဝါ ပဋိက္ခိပတီတိ ပဋိက္ခေပေါတိ ဝုစ္စတီတိ သဒ္ဓမ္မဂရုတာပဋိက္ခေပနာနတ္တေန အသဒ္ဓမ္မဂရုတာ အသဒ္ဓမ္မာ ဝါ နာနတ္တံ ဂတာ. အလောဘောတိအာဒီနံ ဖဿာဒီဟိ နာနတ္တံ လောဘာဒိဝိသိဋ္ဌေန ပဋိက္ခေပေန လောဘာဒိပဋိပက္ခေန ဝါ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အလောဘာဒေါသာမောဟာနံ အညမညနာနတ္တံ ယထာဝုတ္တေန ပဋိက္ခေပနာနတ္တေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ပဒတ္ထဿ ပဒန္တရေန ဝိဘာဝနံ ပဒတ္ထုတိ. တေန ဟိ တံ ပဒံ မဟတ္ထန္တိ ဒီပိတံ ဟောတိ အလင်္ကတဉ္စာတိ. အတ္ထဝိသေသာဘာဝေပိ အာဘရဏဝသေန စ အာဒရဝသေန စ ပုန ဝစနံ ဒဠှီကမ္မံ.

“瞋(dosa)、恶意(byāpāda)”在总说中，因名称不同而作为多种被指出。在解释(niddesa)中，也因同样的名称不同而被详细指示。说“是一个蕴”，是针对其能被“蕴”这一词所称说的状态而说。“思(cetanā)”显示行蕴(saṅkhārakkhandha)，因其为首故。“非法(asaddhamma)”即非善人之法，或是不善之法，或非正法，故称“非法”。虽然“非法”在可被称为“非法”的意义上是统一的，但由于以“敬重愤怒”等为特征的、对“敬重正法”的排斥方式有所不同，而呈现出多样性，因此说有“四种”。或者，被称为“不敬重正法”的“不敬重正法(asaddhammagarutā)”，虽然在“不敬重正法”的意义上是统一的，但也由于以愤怒等为特征的排斥方式有所不同，而呈现出多样性。或者，对治(paṭipakkho)被其排斥，或其自身进行排斥，故称“排斥(paṭikkhepo)”。因此，由于对“敬重正法”的排斥方式有所不同，“不敬重正法”或“非法”也呈现出多样性。应知无贪(alobha)等与触(phassa)等的不同，在于其是排斥以贪等为特征之法，或是作为贪等的对治法。无贪、无瞋(adosa)、无痴(amoha)彼此间的不同，应与前述排斥方式的不同相结合来理解。以另一词阐明词义，称为“词义称赞(padatthuti)”。因为这样，该词便被阐明为具有重大意义且被庄严。即使没有意义上的差别，但为了庄严及表示尊重，重复宣说亦是为了巩固。

၃. တဇ္ဇန္တိ တဿ ဖလဿ အနုစ္ဆဝိကံ. န ကေဝလံ နိဒ္ဒိသိယမာနံ သာတမေဝ အဓိကတံ, အထ ခေါ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ အာရမ္မဏာနိပီတိ ‘‘တေဟိ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿ ဝါ ဇာတာ ကာရဏဘာဝေန ဖဿတ္ထံ ပဝတ္တာတိ တဇ္ဇာ. တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဝါ အတ္တနိ သာဒယတီတိ သာတံ ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ. သုဋ္ဌု ခါဒတိ, ခဏတိ ဝါ ဒုက္ခန္တိ သုခံ.

3. “彼生(tajja)”是与那果报相称。不仅所指示的适意(sāta)是所涉及的，而且如前所指示的所缘(ārammaṇa)也是，因此说“或由彼等……”。或者，由彼而生，作为因，为触而转起，故称“彼生(tajjā)”。或者，它使具足彼法之人(puggala)或相应法于自身中感到愉悦(sādayati)，故称“适意(sāta)”，此乃由da字转为ta字而成。它善于吞食(khādati)或挖掘(khaṇati)苦(dukkha)，故称“乐(sukha)”。

၅. ပါသောတိ ရာဂပါသော. သော ဟိ နိရာဝရဏတ္တာ အန္တလိက္ခစရော. အကုသလမ္ပိ ပဏ္ဍရန္တိ ဝုတ္တံ, ကော ပန ဝါဒေါ ကုသလန္တိ အဓိပ္ပာယော. တဉှိ ပဏ္ဍရတော နိက္ခန္တံ သယဉ္စ ပဏ္ဍရန္တိ. အထ ဝါ သဗ္ဗမ္ပိ စိတ္တံ သဘာဝတော ပဏ္ဍရမေဝ, အာဂန္တုကောပက္ကိလေသဝေါဒါနေဟိ ပန သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာနံ ဥပက္ကိလိဋ္ဌဝိသုဒ္ဓတရတာ ဟောန္တီတိ. ဒါရုပ္ပမာဏေသု သိလာဒီသု ခန္ဓပညတ္တိယာ အဘာဝါ ကိဉ္စိ နိမိတ္တံ အနပေက္ခိတွာ ဒါရုမှိ ပဝတ္တာ ခန္ဓပညတ္တီတိ ‘‘ပဏ္ဏတ္တိမတ္တဋ္ဌေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ-သဒ္ဒေန မနောဝိညာဏဓာတုယေဝ ဝုစ္စေယျ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗတ္တာတိ န တဿာ တဇ္ဇတာ. တေဟိ အာရမ္မဏေဟိ ဇာတာ တဇ္ဇာတိ စ ဝုစ္စမာနေ သမ္ဖဿဇတာ န ဝတ္တဗ္ဗာ. န ဟိ သော အာရမ္မဏံ, နာပိ ဝိသေသပစ္စယော. ‘‘တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော’’တိ ဝိညာဏမေဝ ဖဿဿ ဝိသေသပစ္စယောတိ ဝုတ္တောတိ တသ္မာ န ဝိညာဏံ ဝိသေသပစ္စယဘူတံ သမ္ဖဿဇတာယ တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇာပညတ္တိံ လဘတိ, န စ တဒေဝ တဿ ကာရဏဘာဝေန ဖလဘာဝေန စ ဝုစ္စမာနံ သုဝိညေယျံ ဟောတီတိ. ကိံ ဝါ ဧတေန, ယထာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တာ တံသဘာဝါယေဝ တေ ဓမ္မာတိ န ဧဝံဝိဓေသု ကာရဏံ မဂ္ဂိတဗ္ဗံ.

5. “罗网”(pāsa)即是贪欲(rāga)之网。诚然，它因无障碍故，能在空中行。不善(akusala)尚且被称为“白净”(paṇḍara)，何况善(kusala)呢？此为论师之意。因为善法从白净(的自性)中生起，其自身亦是白净。又或者，一切心(citta)依其自性本是白净，然而因外来的杂染(upakkilesa)与净化(vodāna)之法，有罪(sāvajja)之心被染污，无罪(anavajja)之心则更为清净。在如树干大小的石头等物上，因无“蕴”(khandha)此一概念，故不依任何标记，而将“蕴”之概念用于树干上，是故说“仅为概念而已”。以“彼”(taṃ)一词，当指意识界(manoviññāṇadhātu)，因其是应被指明者，故其不具“从彼生”(tajjatā)之性质。若说“从彼等所缘(ārammaṇa)而生”即是“从彼生”，则不应说“从触生”(samphassaja)。因为彼(触)既非所缘，亦非殊胜缘。经中说“三者和合是触(phassa)”，而识(viññāṇa)本身即是触的殊胜缘。因此，作为殊胜缘的识，不能由“从触生”而获得“从彼生”或“从意识界触所生”之概念。并且，若将同一法既说为因又说为果，则不易理解。或言，此等探究何益？诸法(dhamma)自性即如世尊(bhagavā)所说，于此类法中，不应探求其原因。

၇. ဧဝံ [Pg.96] တက္ကနဝသေန လောကသိဒ္ဓေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ဧဝဉ္စေဝဉ္စ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဝိဝိဓံ တက္ကနံ ကူပေ ဝိယ ဥဒကဿ အာရမ္မဏဿ အာကဍ္ဎနံ ဝိတက္ကနံ.

7. 此为论师之意：如是，乃依世间所成(lokasiddha)之推度(takkana)力。作“应如是如是”之种种推度，犹如从井中汲水般，牵引所缘(ārammaṇa)，此即是寻(vitakkana)。

၈. သမန္တတော စရဏံ ဝိစရဏံ.

8. 周遍行察，是为伺(vicaraṇa)。

၉. အတ္တမနတာတိ ဧတ္ထ အတ္တ-သဒ္ဒေန န စိတ္တံ ဝုတ္တံ. န ဟိ စိတ္တဿ မနော အတ္ထီတိ. အတ္တမနဿ ပန ပုဂ္ဂလဿ ဘာဝေါ အတ္တမနတာတိ ဝတွာ ပုန ပုဂ္ဂလဒိဋ္ဌိနိသေဓနတ္ထံ ‘‘စိတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ.

9. 于“悦意”(attamanatā)一词中，“atta”一词并非指心(citta)。因为心(citta)并无另一心意(mano)。然而，在说了“悦意”是心意欣悦的补特伽罗(puggala)之状态后，为了否定补特伽罗见(puggaladiṭṭhi)，又说是“心之”[状态]。

၁၁. န ဗလဝတီ, ကသ္မာ အဝဋ္ဌိတိ ဝုတ္တာတိ? ဧကဂ္ဂစိတ္တေန ပါဏဝဓာဒိကရဏေ တထာ အဝဋ္ဌာနမတ္တဘာဝတော. ဝိရူပံ, ဝိဝိဓံ ဝါ သံဟရဏံ ဝိကိရဏံ ဝိသာဟာရော, သံဟရဏံ ဝါ သမ္ပိဏ္ဍနံ, တဒဘာဝေါ ဝိသာဟာရော.

11. 为何说不强有力的[一心性]为“安住”(avaṭṭhiti)？因为以一境心(ekaggacitta)行杀生(pāṇavadhā)等时，仅仅是那样安住的状态。散乱(visāhāro)是异常的(virūpaṃ)或种种的(vividhaṃ)执取(saṃharaṇaṃ)、散播(vikiraṇaṃ)；又或者，执取(saṃharaṇaṃ)是积聚(sampiṇḍanaṃ)，其无有则为散乱。

၁၂. အညသ္မိံ ပရိယာယေတိ အညသ္မိံ ကာရဏေ. သမာနာဓိကရဏဘာဝေါ ဒွိန္နံ ဗဟူနံ ဝါ ပဒါနံ ဧကသ္မိံ အတ္ထေ ပဝတ္တိ.

12. “于另一解释”(aññasmiṃ pariyāye)意为“于另一原因”(aññasmiṃ kāraṇe)。同格关系(samānādhikaraṇabhāvo)是二或多个词在同一意义上转起。

၁၃. အာရမ္ဘတိ စာတိ အာပဇ္ဇတိ စ. ဥဒ္ဓံ ယမနံ ဥယျာမော. ဓုရန္တိ နိပ္ဖာဒေတုံ အာရဒ္ဓံ ကုသလံ, ပဋိညံ ဝါ.

13. “发起”(ārambhati)亦即“堕入”(āpajjati)。向上(uddhaṃ)策励(yamanaṃ)为精进(uyyāmo)。“担荷”(dhuraṃ)是为完成而发起的善，或是承诺(paṭiññaṃ)。

၁၄. တိဏ္ဏန္တိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ. စိတ္တေ အာရမ္မဏဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဇောတနဉ္စ သတိယေဝါတိ တဿာ ဧတံ လက္ခဏံ.

14. “三者”(tiṇṇaṃ)指佛等[三宝]。于心中，所缘的现起(upaṭṭhānaṃ)与明了(jotanaṃ)即是念(sati)，因此这是它的相(lakkhaṇa)。

၁၆. ပါသာဏသက္ခရဝါလိကာဒိရဟိတာ ဘူမိ သဏှာတိ ‘‘သဏှဋ္ဌေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

16. 远离岩石(pāsāṇa)、碎石(sakkhara)、沙(vālikā)等的地面是细滑的(saṇhā)，因此说“以细滑为义”(saṇhaṭṭhena)。

၁၉. အယန္တီတိ ဧကကမ္မနိဗ္ဗတ္တမနုဿာဒိသန္တတိအဝိစ္ဆေဒဝသေန ပဝတ္တန္တိ. ကုသလာကုသလေသုပိ ဟိ ဇီဝိတံ ဣန္ဒြိယပစ္စယဘာဝေန သမ္ပယုတ္တေ ပဝတ္တယမာနမေဝ တဒဝိစ္ဆေဒဿ ပစ္စယော ဟောတိ.

19. “行进”(ayanti)意为：依由同一业所生的(ekakammanibbatta)人等(manussādi)之相续(santati)不间断(aviccheda)而转起(pavattanti)。确实，在善与不善法中，命根(jīvitaṃ)以根缘(indriyapaccaya)的方式，使相应法(sampayutta)转起，而成为彼等不间断的缘(paccaya)。

၃၀. ယံ ဟိရီယတီတိ ဟိရီယတိ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တော ဘာဝေါ ယံ-သဒ္ဒေန ဝုစ္စတီတိ ယန္တိ ဘာဝနပုံသကံ ဝါ ဧတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဟိရိယိတဗ္ဗေနာတိ စ ဟေတုအတ္ထေ ကရဏဝစနံ ယုဇ္ဇတိ.

30. 于“所惭”(yaṃ hirīyati)中，由“惭”(hirīyati)一词所说的状态(bhāva)，由“所”(yaṃ)一词表达，故此(yaṃ)应被视为状态义中性词(bhāvanapuṃsaka)。而于“因所应惭”(hiriyitabbena)中，工具格(karaṇavacana)适用于因由义(hetuattha)。

၃၂. အလုဗ္ဘနကဝသေနာတိ [Pg.97] ဧတ္ထ အလုဗ္ဘနမေဝ အလုဗ္ဘနကန္တိ ဘာဝနိဒ္ဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

32. 于“以无贪著故”(alubbhanakavasena)中，应知“无贪著”(alubbhanakaṃ)即是“不贪”(alubbhana)本身，此为对状态的解释(bhāvaniddeso)。

၃၃. အဗျာပဇ္ဇောတိ ဗျာပါဒေန ဒုက္ခေန ဒေါမနဿသင်္ခါတေန ဒေါသေန ဝိယ န ဗျာပါဒေတဗ္ဗောတိပိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ.

33. “无恼害”(abyāpajjho)的此义亦适切：如不为瞋(dosa)所恼害，亦不为名为忧(domanassa)之苦(dukkha)的恼害(byābādha)所恼害(na byābādhetabbo)。

၄၂-၄၃. ထိနမိဒ္ဓါဒိပဋိပက္ခဘာဝေန ကုသလဓမ္မေ အနိစ္စာဒိမနသိကာရေ စ သီဃံ သီဃံ ပရိဝတ္တနသမတ္ထတာ လဟုပရိဏာမတာ, အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနဉှိ တဏှာသံယောဇနာနံ သတ္တာနံ အကုသလပ္ပဝတ္တိ ပကတိဘူတာတိ န တတ္ထ လဟုပရိဏာမတာယ အတ္ထော. တေသဉ္စ ဘာဝေါ ဂရုတာယေဝါတိ တဗ္ဗိဓုရသဘာဝါနံ လဟုတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သာ ဟိ ပဝတ္တမာနာ သီဃံ ဘဝင်္ဂဝုဋ္ဌာနဿ ပစ္စယော ဟောတိ.

42-43. 作为昏沉(thina)、睡眠(middha)等的对治法，于善法及于无常(anicca)等作意中，能够迅速转变的能力，即是轻快转变性(lahupariṇāmatā)。确实，对有无明盖(avijjānīvaraṇa)、爱结(taṇhāsaṃyojana)的有情而言，不善的转起是其本性，故于彼处轻快转变性没有意义。且彼等的状态即是沉重性(garutā)，故应知轻快性(lahutā)是与彼相反的状态。因为当它转起时，能迅速成为离有分(bhavaṅgavuṭṭhāna)的缘。

၄၄-၄၅. ယေ စ ဓမ္မာ မောဟသမ္ပယုတ္တာ ဝိယ အဝိပန္နလဟုတာ, တေသဉ္စ ကုသလကရဏေ အပ္ပဋိဃာတော မုဒုတာ. အပ္ပဋိဃာတေန မုဒုတာဒိရူပသဒိသတာယ အရူပဓမ္မာနမ္ပိ မုဒုတာ မဒ္ဒဝတာတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

44-45. 又，某些法，犹如与痴相应的（不善）法，具有不坏的轻快性；对于彼等法，于造作善业时的无障碍即是柔软性。由于无障碍，以及（此性）与柔软等色法相似，故对于无色法亦说为柔软、柔和等。

၄၆-၄၇. သိနေဟဝသေန ကိလိန္နံ အတိမုဒုကံ စိတ္တံ အကမ္မညံ ဟောတိ ဝိလီနံ ဝိယ သုဝဏ္ဏံ, မာနာဒိဝသေန အတိထဒ္ဓဉ္စ အတာပိတံ ဝိယ သုဝဏ္ဏံ, ယံ ပနာနုရူပမုဒုတာယုတ္တံ, တံ ကမ္မညံ ဟောတိ ယုတ္တမဒ္ဒဝံ ဝိယ သုဝဏ္ဏံ. တဿေဝ မုဒုကဿ ယော ကမ္မညာကာရော, သာ ကမ္မညတာတိ မုဒုတာဝိသိဋ္ဌာ ကမ္မညတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

46-47. 因爱欲而湿润、过度柔软的心，犹如熔化的黄金，不堪作业；又，因我慢等而过度僵硬的心，犹如未经加热的黄金，亦不堪作业。然而，具足适度柔软的心，犹如调柔的黄金，则堪于作业。那柔软（心）的堪作业的状态，即是堪任性。应知此是以柔软性为特相的堪任性。

၅၀-၅၁. ပစ္စောသက္ကနဘာဝေန ပဝတ္တံ အကုသလမေဝ ပစ္စောသက္ကနံ. ဧကဝီသတိ အနေသနာ နာမ ဝေဇ္ဇကမ္မံ ကရောတိ, ဒူတကမ္မံ ကရောတိ, ပဟိဏကမ္မံ ကရောတိ, ဂဏ္ဍံ ဖာလေတိ, အရုမက္ခနံ ဒေတိ, ဥဒ္ဓံဝိရေစနံ ဒေတိ, အဓောဝိရေစနံ ဒေတိ, နတ္ထုတေလံ ပစတိ, စက္ခုတေလံ ပစတိ, ဝေဠုဒါနံ ဒေတိ, ပဏ္ဏဒါနံ ဒေတိ, ပုပ္ဖဒါနံ ဒေတိ, ဖလဒါနံ ဒေတိ, သိနာနဒါနံ ဒေတိ, ဒန္တကဋ္ဌဒါနံ ဒေတိ, မုခေါဒကဒါနံ ဒေတိ, စုဏ္ဏဒါနံ ဒေတိ, မတ္တိကာဒါနံ ဒေတိ, စာဋုကကမ္မံ ကရောတိ, မုဂ္ဂသူပိယံ, ပါရိဘဋျံ, ဇင်္ဃပေသနိယံ ဒွါဝီသတိမံ ဒူတကမ္မေန သဒိသံ, တသ္မာ ဧကဝီသတိ. ဆ အဂေါစရာ ဝေသိယာဂေါစရော, ဝိဓဝါ, ထုလ္လကုမာရီ, ပဏ္ဍက, ပါနာဂါရ, ဘိက္ခုနီအဂေါစရောတိ. သင်္ခေပတောတိ သရူပေန အနုဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ‘‘တတ္ထ ကတမော ဆန္ဒော’’တိအာဒိ န [Pg.98] သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ ‘‘ယော ဆန္ဒော ဆန္ဒိကတာ’’တိအာဒိနိဒ္ဒေသံ သင်္ခိပိတွာ ‘‘ယေ ဝါ ပနာ’’တိ နိဒ္ဒေသော ကတောတိ အတ္ထော.

50-51. 以退缩的状态而发生的不善法即是退缩。所谓的二十一种邪命分别是：行医、为使、为报信者、剖开脓疮、涂抹疮药、给予催吐药、给予泻药、熬制鼻油、熬制眼药、赠送竹子、赠送叶子、赠送花、赠送果、赠送沐浴粉、赠送齿木、赠送洗脸水、赠送粉末、赠送黏土、谄媚奉承、豆汤式的言说、服侍孩童。第二十二种的奔走差使与为使类似，因此计为二十一种。六种非行处是：妓女之家、寡妇之家、大龄未婚女之家、黄门之家、酒馆、比丘尼住处。“简略地”是说，由于（总说中）未依其自相而指示，故无法说“此中，什么是欲”等，因此，在简略地解释了“凡是欲，即是欲求”等之后，又作了“或又”等的解释，此即其义。

နိဒ္ဒေသဝါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

解释品释义 终。

ကောဋ္ဌာသဝါရဝဏ္ဏနာ

分门品释义

၅၈-၁၂၀. နိဒ္ဒေသဝါရေ ပုစ္ဆာဒီနံ ပစ္စေကံ အနေကတ္တေပိ ပုစ္ဆာဒိဘာဝေန ဧကတ္တံ ဥပနေတွာ စတုပရိစ္ဆေဒတာ ဝုတ္တာ. စတ္တာရော ဒွေတိ ဧဝမာဒိကံ သင်္ခိပိတွာ သဟ ဝါ ဂဟဏံ သင်္ဂဟော. ဌပေတွာ ယေဝါပနကေတိ သင်္ဂဟေတဗ္ဗေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေ ဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ စ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာတိ သင်္ဂဟေတဗ္ဗာ ဟောန္တိ, န ယေဝါပနကာ သင်္ဂဟဂမနေနေဝ တထာ အဝိပ္ပကိဏ္ဏတ္တာ. ယသ္မာ ပန သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နာ ဟောန္တိ, တသ္မာ တံနိဒ္ဒေသေ အခန္ဓဘာဝနိဝါရဏတ္ထံ ယေဝါပနာတွေဝ ဝုတ္တာတိ န ယေဝါပနကာ ဌပေတဗ္ဗာတိ. ပစ္စယသင်္ခါတေနာတိ အာဟာရပစ္စယသင်္ခါတေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ ‘‘ဟေတု ပစ္စယော’’တိ ဧတေသု ဒွီသု ဇနကော ဟေတု ဥပတ္ထမ္ဘကော ပစ္စယောတိ ဧဝံ ဝိသေသဝန္တေသု ပစ္စယသင်္ခါတေန. ယထာ ဟိ ကဗဠီကာရာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကရူပါဟရဏေန ရူပကာယံ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ, ဧဝမိမေပိ ဝေဒနာဒိအာဟရဏေန နာမကာယန္တိ. တထာ စ ဟောန္တီတိ သာဓာရဏေ သဟဇာတာဒိပစ္စယေ သန္ဓာယာဟ. အညထာ စာတိ အညေန စ ဧကေနာကာရေန ပစ္စယာ ဟောန္တိယေဝါတိ အာဟာရာတိ ဝုစ္စန္တီတိ အတ္ထော. တသ္မာ အာဟရဏကိစ္စရဟိတာနံ ဟေတုအဓိပတိအာဒီနံ နတ္ထိ အာဟာရဘာဝပ္ပသင်္ဂေါ. တိဿော စ ဝေဒနာ အာဟရတီတိအာဒိ ယထာသမ္ဘဝဝသေန ဝုတ္တံ, န ဣမသ္မိံယေဝ စိတ္တေ ဖဿာဒိဝသေန. တယော စ ဘဝေတိ ကာမာဒိဘဝဘူတံ ဝိညာဏံ ဝိသေသေန, အဝိသေသေန စ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ.

58-120. 在解释章中，虽然提问等是各别众多的，但以其作为提问等的性质而归为一体，故说有四章。将“四、二”等加以概括，或一起摄取，称为“摄”。“除去不定法”是针对应当被摄之法而说。因为它们被各别地举示和解释而散乱，故应被摄；而不定法并非如此，因为它们正是通过“摄”的方式而被处理，故不散乱。然而，由于不定法被包含在行蕴中，因此，在解释行蕴时，为了防止其成为非蕴，才被称为“不定法”，故不定法不应被排除。“名为缘”是说“名为食缘”。或者，在“因”与“缘”二者中，能生起者是因，能支持者是缘；在有此等区别中，（此处的“缘”）是名为“能支持者”的意思。譬如，段食通过带来以食素为第八的色法来支持色身，同样，这些（名食）也通过带来受等来支持名身。说‘它们亦是如此’，是针对共通的俱生缘等而说。而‘亦以别的方式’，其义为：因为它们亦以另一种方式为缘，故被称为“食”。因此，对于没有带来（果）作用的因、增上等，没有成为食的可能。‘带来三受’等语，是依可能性而说，并非只是就此一心识中的触等而言。‘（带来）三有’，特指成为欲有等的识，泛指五取蕴。

အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ နိဇ္ဈာယနံ စိန္တနံ ဥပနိဇ္ဈာယနံ. ဟေတွဋ္ဌေနာတိ ဥပါယတ္ထေန, န မူလတ္ထေန. ပုဗ္ဗဘာဂေ ဂတော ပဋိပန္နော နာနာက္ခဏိကော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ လောကုတ္တရက္ခဏေဝ သဟ ပဝတ္တော ယထာဂတမဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တော. ဝိပဿနာက္ခဏတော ပုဗ္ဗေဝ ကာယကမ္မာဒီနံ သုပရိသုဒ္ဓတာယ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂုပနိဿယဿ ‘‘အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ [Pg.99] (မ. နိ. ၃.၄၃၁) ဧဝံ ဝုတ္တေန ပရိယာယေန ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂဿ အဋ္ဌင်္ဂိကတာ ယထာဂတဝစနေန ဒီပိတာ, န ဧကက္ခဏေ အဋ္ဌန္နံ အင်္ဂါနံ သဗ္ဘာဝါတိ ဧဝမဿပိ ပရိယာယဒေသနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိဇာနနမေဝ စိတ္တဝိစိတ္တတာတိ ‘‘စိတ္တဝိစိတ္တဋ္ဌေန ဧကောဝ ဓမ္မော ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ အာဟ. စတ္တာရော ခန္ဓာ ဟောန္တီတိအာဒီသု ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒီနံ သင်္ဂဟေ ကတေပိ ပုန ‘‘ဧကော ဝေဒနာက္ခန္ဓော ဟောတီ’’တိအာဒိဝစနံ န အနေကေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒယော ဇာတိနိဒ္ဒေသေန ဣဓ ဝုတ္တာတိ ဒဿနတ္ထံ. ဣန္ဒြိယေသု စ ဧကဿ ဇာတိနိဒ္ဒေသဘာဝေ ပဋိက္ခိတ္တေ အညေသံ ဣန္ဒြိယာနံ အာဟာရာဒီနဉ္စ တပ္ပဋိက္ခေပေါ ကတော ဟောတီတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမဿ မနိန္ဒြိယဿေဝ ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

趋向所缘而审察，即是了知，是为近审察。以因之义，即是以方便之义，非以根本之义。在前分已行、已实践的、发生于不同刹那的八支道，仅在出世间刹那才一起发生时，被称为如至道。就在观(vipassanā)刹那之前，由于身业等极为清净，作为八支圣道的强力依止，如经中所说“圣八支道达到修习的圆满”，以此方便说开显了前分道的八支性，并非因为八支在一刹那中存在，当知此亦是方便说。了知本身即是心的种种相，因此说：“由心种种之义，识蕴只是一法。”在“有四蕴”等语中，即使已摄集了受蕴等，但再说到“有一受蕴”等，是为了显示此处并非以种类指示(jātiniddesa)说有许多受蕴等。并且，在诸根中，当一根的种类指示被驳斥时，对其他诸根、食等的彼驳斥也就已作成，当知这只是对作为前导的意根所作的。

ကောဋ္ဌာသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

部分品释义终。

သုညတဝါရဝဏ္ဏနာ

空性品释义

၁၂၁-၁၄၅. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ သမယေ, ဧတေသု ဝါ ဓမ္မေသု. ဘာဝေါတိ သတ္တော, ယော ကောစိ ဝါ အတ္ထော.

121-145. 此中(Ettha)是指：在如前所述的此法集(samaye)中，或在这些法中。有(bhāvo)是指：有情，或任何事物。

ဒုတိယစိတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

第二心等释义

၁၄၆. သပ္ပယောဂေနာတိ လီနဿ စိတ္တဿ ဥဿာဟနပယောဂသဟိတေန. သဥပါယေနာတိ ကုသလဿ ကရဏာကရဏေသု အာဒီနဝါနိသံသပစ္စဝေက္ခဏံ ပရေဟိ ဥဿာဟနန္တိ ဧဝမာဒိဥပါယသဟိတေန.

146. 有加行(sappayogena)是指：伴随着激励沉滞之心的加行。有方便(saupāyena)是指：伴随着诸如省察作善与不作善的过患与利益，以及来自他人的鼓励等方便。

၁၅၆-၁၅၉. မဟာအဋ္ဌကထာယံ အနုညာတာ နာတိသမာဟိတာယ ဘာဝနာယာတိ ယေဝါပနကေဟိပိ နိဗ္ဗိသေသတံ ဒဿေတိ.

156-159. 在《大义注》(Mahāaṭṭhakathā)中，（对于）不过于专注的修习是允许的，此说显示了其与不定法(yevāpanaka)也无差别。

ပုညကိရိယဝတ္ထာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

福业事等论释义

အပစိတိ ဧဝ အပစိတိသဟဂတံ ပုညကိရိယာဝတ္ထု ယထာ ‘‘နန္ဒိရာဂသဟဂတာ’’တိ. အပစိတိ ဝါ စေတနာသမ္ပယုတ္တကဓမ္မာ ကာယဝစီကိရိယာ ဝါ, တံသဟိတာ စေတနာ အပစိတိသဟဂတံ. ဟိတဖရဏေနာတိ ဒေသကေ မေတ္တာဖရဏေန, ‘‘ဧဝံ မေ ဟိတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပဝတ္တေန ဟိတစိတ္တေန ဝါ. ကမ္မဿကတာဉာဏံ [Pg.100] ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ. နိယမလက္ခဏန္တိ မဟပ္ဖလတာနိယမဿ လက္ခဏံ. သီလမယေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ စာရိတ္တဝသေန. အနဝဇ္ဇဝတ္ထုံ ပရိစ္စဇန္တော ဝိယ အဗ္ဘနုမောဒမာနောပိ ပရဿ သမ္ပတ္တိယာ မောဒတီတိ အဗ္ဘနုမောဒနာ ဒါနမယေ သင်္ဂဟိတာ. ဘာဝေန္တောပီတိ အသမတ္တဘာဝနံ သန္ဓာယာဟ. သမတ္တာ ဟိ အပ္ပနာ ဟောတီတိ. အဋ္ဌေဝ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာတိ ဧကဿ သတ္တဿ ဧကသ္မိံ ခဏေ ဥပ္ပန္နမေကံ ပဌမစိတ္တံ ဒဿေတွာ အညာနိ တာဒိသာနိ အဒဿေန္တေန သဗ္ဗာနိ တာနိ သရိက္ခဋ္ဌေန ဧကီကတာနိ ဟောန္တိ, တထာ သေသာနိပီတိ ဧဝံ အဋ္ဌ ကတွာ.

恭敬即是“与恭敬俱行”的福业事，如同“与喜贪俱行”。或，恭敬是与思相应之法，或为身语行为；与此等相应的思，即是“与恭敬俱行”。“以利益遍满”是指对说法者以慈遍满，或以“如是我将有利益”而生起的利益心。业自性智即是矫正见。“决定相”是大果报决定的特征。因行持之故，彼等被摄于戒所成中。犹如舍弃无过失之物，随喜者亦因他人之成就而喜悦，是故随喜摄于布施所成中。“即使在修习时”是指未完成的修习，因为已完成的即是安止。“作成八个部分”是指：显示了一个有情在一刹那生起的一个第一心，而不显示其他如此的心，所有这些心因其相似之义而被统一；其余的也是如此，如是作成八个部分。

ကာမာဝစရကုသလဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

欲界善释义终。

ရူပါဝစရကုသလံ

色界善

စတုက္ကနယော

四法之理

ပဌမဇ္ဈာနကထာဝဏ္ဏနာ

初禅论释义

၁၆၀. ဥတ္တရပဒလောပံ ကတွာ ရူပဘဝေါ ရူပန္တိ ဝုတ္တော. ဈာနဿ အမဂ္ဂဘာဝေပိ သတိ မဂ္ဂဝစနံ အညမဂ္ဂဘာဝနိဝါရဏတ္ထန္တိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ မဂ္ဂဂ္ဂဟဏဿ ပယောဇနံ ဝုတ္တံ, န သဗ္ဗဿ ကုသလဇ္ဈာနဿ မဂ္ဂဘာဝေါတိ. တတ္ထ မဂ္ဂဿ ဘာဝနာယ သမယဝဝတ္ထာနဿ ကတတ္တာ အမဂ္ဂဘာဝနာသမယေ ပဝတ္တာနံ ဖဿာဒီနံ ကုသလဘာဝေါ န ဒဿိတော သိယာ, တသ္မာ သဗ္ဗဿ မဂ္ဂဘာဝေါ ဒဿေတဗ္ဗောတိ. ဣတော အညော မဂ္ဂေါ နတ္ထီတိ ဧဝံ အညဘူမိကဝိဓုရော သတိ ပစ္စယန္တရေ ရူပူပပတ္တိဇနကသဘာဝေါ ဝိပါကဓမ္မသဘာဝေါ ဝိယ ဝိပါကဓမ္မဝသေန သဗ္ဗသမာနော မဂ္ဂသဒ္ဒေန ဝုတ္တောတိ ဒဿေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကုသလံ ဒါနန္တိ အလောဘော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အထ ဝါ စေတနာ ဒါနံ, တံ ဝဇ္ဇေတွာ ဣတရေ ဒွေ စေတနာသမ္ပယုတ္တကာတိ ဝုတ္တာ. ဝဋ္ဋန္တီတိ မဂ္ဂဘာဝတော ဈာနဝစနေန သင်္ဂဟေတွာ မဂ္ဂေါတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋန္တီတိ အတ္ထော. ဩကပ္ပနာတိ သဒ္ဒဟနာ. အညတ္ထ ဒိဋ္ဌံ အတ္ထံ ပရိစ္စဇိတွာ ‘‘ဇနေတိ ဝဍ္ဎေတီ’’တိ အယမတ္ထော ကသ္မာ ဝုတ္တောတိ နိရုပသဂ္ဂဿ အညတ္ထ ဧဝမတ္ထဿေဝ ဒိဋ္ဌတ္တာတိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ပုန စပရံ ဥဒါယီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၄၆ အာဒယော) သုတ္တမာဟဋံ. ကေသဉ္စိ အရိယာနံ အရိယမဂ္ဂေန သိဒ္ဓါနိ အညာနိ စ ဈာနာနိ ဘာဝနာသဘာဝါနေဝါတိ တေသုပိ ဘာဝေန္တေန သမယဝဝတ္ထာနံ ဣဇ္ဈတီတိ.

160. 省略后分词“有”，故“色有”被称为“色”。禅那虽非道，但说“道”一词是为了防止其他法被称为道。在此义中，阐明了使用“道”一词的用意，并非说一切善禅那都具有道的性质。于此，由于通过修习作为因的道而作了时间的规定，在修习非因之时生起的触等法的善性就不会被显示。因此，应当显示一切（善禅那）都具有作为因的性质。当知，此为显示：“除此以外，别无他道”，如是，与他地之法相违，当有另一缘时，其能令生于色界的自性，犹如异熟法的自性，以异熟法的缘故，与一切（禅那）共通，故以“道”一词宣说。“善的布施”，当知即是无贪。或者，思是布施，除去它，其余二者被称为“与思相应”。“是为适宜”（vaṭṭanti）之义为：因其有道的性质，为“禅那”一词所摄，故适宜被称为“道”。舍弃于他处所见的意义，为何说“令生起、令增长”此义？因为无前缀词的（动词）于他处仅见此义。为阐明此义，故引用了“再者，优陀夷(Udāyī)……”等经。对某些圣者而言，由圣道成就的禅那以及其他禅那，其自性即是修习，因此对他们而言，修习者亦可成功地作时间的规定。

နိဿရန္တိ [Pg.101] နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါတိ နိဿရဏံ. ကေ နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ? ကာမာ. တေသံ ကာမာနံ နိဿရဏံ ပဟာနန္တိ အတ္ထော. ဧဝဉှိ ‘‘ကာမာန’’န္တိ ကတ္တရိ သာမိဝစနံ ယုဇ္ဇတိ. ဝတ္ထုကာမေဟိပီတိ ဝတ္ထုကာမေဟိ ဝိဝိစ္စေဝါတိပိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတီတိ ဧဝံ ယုဇ္ဇမာနတ္ထန္တရသမုစ္စယတ္ထော ပိ-သဒ္ဒေါ, န ကိလေသကာမသမုစ္စယတ္ထော. ကသ္မာ? ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ကိလေသကာမာနံ ဒုတိယပဒေန ဝိဝေကဿ ဝုတ္တတ္တာ. အကုသလသဒ္ဒေန ယဒိပိ ကိလေသကာမာ, အထာပိ သဗ္ဗာကုသလာ ဂဟိတာ, သဗ္ဗထာ ပန ကိလေသကာမေဟိ ဝိဝေကော ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဒုတိယေန ကိလေသကာမေဟိ ဝိဝေကဝစနတော’’တိ. ကာမဂုဏာဓိဂမဟေတုပိ ပါဏာတိပါတာဒိအသုဒ္ဓပ္ပယောဂေါ ဟောတီတိ တဗ္ဗိဝေကေန ပယောဂသုဒ္ဓိ ဝိဘာဝိတာ. တဏှာသံကိလေသသောဓနေန အာသယပေါသနံ.

“由此禅那出离、离去”，或“于此禅那出离”，故为“出离”(nissaraṇa)。什么离去？诸欲。彼诸欲之出离，即是断除之义。如是，“诸欲的”(kāmānaṃ)一词用作主事义的属格方为妥当。“亦自事物欲”(vatthukāmehipi)一句中，“亦”(pi)字是为了总括另一相应的含义，即“亦远离了事物欲”之义亦成立；而非总括烦恼欲。为何？因为于此义中，远离烦恼欲已由第二句说明。虽然以“不善”(akusala)一词可指烦恼欲，但也已含摄一切不善法。无论如何，远离烦恼欲之义已被述及，故（摄阿毗达摩义论师）云：“由第二句说远离烦恼欲故”。又因获取欲乐之故，亦会发生杀生等不净行为，故通过远离彼等而阐明了行为的清净；或通过净化渴爱之杂染而滋养了意乐。

အညေသမ္ပိ စာတိ ဒိဋ္ဌိမာနာဒီနံ ဖဿာဒီနဉ္စ. ဥပရိ ဝုစ္စမာနာနိ ဈာနင်္ဂါနိ ဥပရိဇ္ဈာနင်္ဂါနိ, တေသံ အတ္တနော ဝိပစ္စနီကာနံ ပဋိပက္ခဘာဝဒဿနတ္ထံ တပ္ပစ္စနီကနီဝရဏဝစနံ. ဗျာပါဒဝိဝေကဝစနေန ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိအာဒိအာဃာတဝတ္ထုဘေဒဝိသယဿ ဒေါသဿ မောဟာဓိကာနံ ထိနမိဒ္ဓါဒီနံ ဝိဝေကဝစနေန ပဋိစ္ဆာဒနဝသေန ဒုက္ခာဒိပုဗ္ဗန္တာဒိဘေဒဝိသယဿ မောဟဿ ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကော ဝုတ္တော. ကာမရာဂဗျာပါဒတဒေကဋ္ဌထိနမိဒ္ဓါဒိဝိက္ခမ္ဘနကဉ္စေဒံ သဗ္ဗာကုသလပဋိပက္ခသဘာဝတ္တာ သဗ္ဗကုသလာနံ တေန သဘာဝေန သဗ္ဗာကုသလာနံ ပဟာနံ ဟောန္တမ္ပိ ကာမရာဂါဒိဝိက္ခမ္ဘနသဘာဝမေဝါတိ တံသဘာဝတ္တာ အဝိသေသေတွာ နီဝရဏာကုသလမူလာဒီနံ ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကော ဝုတ္တော ဟောတီတိ အာဟ.

“亦及其他”(aññesampi ca)，是指见、慢等，以及触等。以上所说的禅支是更高禅那的禅支。为显示彼等禅支是其各自敌对法（即诸盖）的对治法，故说及作为其敌对法的诸盖。通过说远离瞋恚，即是说镇伏了以“他曾伤害我”等各种愤恨事为对象的瞋恚；通过说远离以痴为主的惛沉、睡眠等，即是说以遮蔽的方式，镇伏了以苦、前际等各种事物为对象的痴。此（禅那）能镇伏欲贪、瞋恚以及与此二者同一所缘的惛沉、睡眠等。由于（此禅那）具有对治一切不善法的性质，虽然能以此性质断除一切不善法，但其自性主要是镇伏欲贪等。因其具有此自性，故不加区别地总说为镇伏与远离诸盖、诸不善根等。

ဝိတက္ကဿ ကိစ္စဝိသေသေန ထိရဘာဝပ္ပတ္တေ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိမှိ ပစ္စနီကဒူရီဘာဝကတေန ထိရဘာဝေန တံသဒိသေသု ဝိတက္ကရဟိတေသု ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိသမာဓီသု စ အပ္ပနာတိ အဋ္ဌကထာဝေါဟာရောတိ ဝိတက္ကဿ အပ္ပနာယောဂေါ ဝုတ္တော, အညထာ ဝိတက္ကောဝ အပ္ပနာတိ တဿ တံသမ္ပယောဂေါ န သိယာတိ. အတ္ထော…ပေ… ဒဋ္ဌဗ္ဗော ဈာနသမင်္ဂိနော ဝိတက္ကဝိစာရသမင်္ဂိတာဒဿနေန ဈာနဿေဝ သဝိတက္ကသဝိစာရဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ.

在通过寻的特殊作用而达到稳固状态的初禅定中，以及凭借能令敌对法远离的稳固性，在与初禅相似但无寻的第二禅等定中，皆名为安止——此为义注之称谓。是故说为寻与安止相应。否则，若寻即是安止，则不得有与彼相应之事。……其义亦应如是了知，因为通过显示具禅者具足寻与伺，而说及禅那本身具有“有寻有伺”的性质。

ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခန္တိ ဧတ္ထ ပုရိမသ္မိံ အတ္ထေ ဝိဝေကဇန္တိ ဈာနံ. ပီတိသုခသဒ္ဒတော စ အတ္ထိအတ္ထဝိသေသဝတော အဿ, အသ္မိံ ဝါတိ ဧတ္ထ အ-ကာရော ဝုတ္တော. ဒုတိယေ ပီတိသုခမေဝ ဝိဝေကဇံ. ဝိဝေကဇံပီတိသုခန္တိ စ အညပဒတ္ထေ သမာသော ပစ္စတ္တနိဒ္ဒေသဿ စ အလောပေါ ကတော, လောပေ ဝါ [Pg.102] သတိ ‘‘ဝိဝေကဇပီတိသုခ’’န္တိ ပါဌောတိ အယံ ဝိသေသော. ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာတိ ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာယ, ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာမတ္တံ ဝါ ပဌမန္တိ ဝစနန္တိ အတ္ထော. နိစ္စာဒိဝိပလ္လာသပ္ပဟာနေန မဂ္ဂေါ အသမ္မောဟတော အနိစ္စာဒိလက္ခဏာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ. အသမ္မောသဓမ္မံ နိဗ္ဗာနံ အဝိပရီတလက္ခဏတ္တာ အနညထာဘာဝတော တထလက္ခဏံ.

于“离生喜乐”(Vivekajaṃ pītisukhaṃ)中，在第一种释义里，“离生”(vivekaja)即是禅那。而从“喜乐”(pītisukha)一词之后，因其具有“存在”这一特殊含义，故在此处加上了 a-后缀，表示“它的”(assa)或“于此”(asmiṃ)之义。在第二种释义里，喜乐本身即是离生。而“离生喜乐”(Vivekajaṃ pītisukhaṃ)是多财释(bahubbīhi)，并且第一格的语尾没有被省略；或者当省略时，读作“vivekajapītisukha”，此为差别所在。“依计数顺序”(Gaṇanānupubbatā)即是“以计数之顺序”(gaṇanānupubbatāya)，或者“第一”(paṭhamaṃ)一词的意思仅是计数顺序而已。通过断除常等颠倒，道因无痴而彻见无常等相，因此称为“相审察”(lakkhaṇūpanijjhāna)。涅槃是不忘失法(asammosadhamma)；因其相不颠倒，因其不会变成别样，故其相为“如实相”(tathalakkhaṇa)。

ဒုတိယဇ္ဈာနကထာဝဏ္ဏနာ

第二禅那论释义

၁၆၁-၂. ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာတိ ဧတေန ယေဟိ ဝိတက္ကဝိစာရေဟိ ပဌမဇ္ဈာနဿ ဩဠာရိကတာ, တေသံ သမတိက္ကမာ ဒုတိယဇ္ဈာနဿ သမဓိဂမော, န သဘာဝတော အနောဠာရိကာနံ ဖဿာဒီနံ သမတိက္ကမာတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော ဟောတိ. ဧဝံ ‘‘ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ’’တိအာဒီသု နယော. တသ္မာ ဝိတက္ကဝိစာရပီတိသုခသမတိက္ကမဝစနာနိ ဩဠာရိကောဠာရိကင်္ဂသမတိက္ကမာ ဒုတိယာဒိအဓိဂမပရိဒီပကာနီတိ တေသံ ဧကဒေသဘူတံ ဝိတက္ကဝိစာရသမတိက္ကမဝစနံ တံဒီပကန္တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမဝစနေနေဝ တံသမတိက္ကမာ ဒုတိယာဓိဂမဒီပကေန ပီတိဝိရာဂါဒိဝစနာနံ ပီတိယာဒိသမတိက္ကမာ တတိယာဒိအဓိဂမဒီပကတာ ဟောတီတိ တဿ တံဒီပကတာ ဝုတ္တာ.

161-2. 以“寻与伺的止息”，阐明了此义：那些使初禅粗显的寻与伺，因其被超越，故证得第二禅，而非通过超越自性不粗的触等法。同样，“以及离喜”等句亦是此理。是故，说“超越寻、伺、喜、乐”的诸语，是因超越了愈加粗显的禅支而阐明了第二禅等的证得。其中，作为其一部分的“超越寻与伺”之语，即被说为是阐明此义。或者，仅以“寻与伺的止息”这句阐明了通过超越它们而证得第二禅的话，（也同样）阐明了“离喜”等语是通过超越喜等而指示第三禅等的证得。因此，前者被说为是后者的指示。

နီလဝဏ္ဏယောဂတော နီလဝတ္ထံ ဝိယာတိ နီလယောဂတော ဝတ္ထံ နီလံ ဝိယာတိ အဓိပ္ပာယော. ယေန သမ္ပသာဒနေန ယောဂါ ဈာနံ သမ္ပသာဒနံ, တသ္မိံ ဒဿိတေ ‘‘သမ္ပသာဒနံ ဈာန’’န္တိ သမာနာဓိကရဏနိဒ္ဒေသေနေဝ တံယောဂါ ဈာနေ တံသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိ ဒဿိတာတိ အဝိရောဓော ယုတ္တော. ဧကောဒိဘာဝေ ကထန္တိ ဧကောဒိမှိ ဒဿိတေ ‘‘ဧကောဒိဘာဝံ ဈာန’’န္တိ သမာနာဓိကရဏနိဒ္ဒေသေနေဝ ဈာနဿ ဧကောဒိဝဍ္ဎနတာ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ. ဧကောဒိဘာဝန္တိ ပနိဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဧကောဒိဿ နိဒ္ဒေသော န ကတ္တဗ္ဗော သိယာတိ ဧကောဒိဘာဝသဒ္ဒေါ ဧဝ သမာဓိမှိ ပဝတ္တော သမ္ပသာဒနသဒ္ဒေါ ဝိယ ဈာနမှိ ပဝတ္တတီတိ ယုတ္တံ.

“如同因与蓝色结合而为蓝布”，其意为：如同布因与蓝色结合而为蓝色。禅那因与何种净信(sampasādana)相应而被称为净信，当显示它时，仅凭“禅那是净信”这样的同格解释，就已显示了该词（净信）因与它（净信的特质）相应而用于禅那，因此没有矛盾是合理的。关于一心性(ekodibhāva)如何呢？（答：）当显示一心(ekodi)时，仅凭“禅那是一心性”这样的同格解释，就已说明了禅那有增长一心的作用。（问：）然而，难道不应该举出“一心性”一词，来作“一心”的解释吗？（答：）“一心性”一词本身，是在定(samādhi)的意义上转起，就像“净信”一词一样，也转起用于禅那的意义，因此是合理的。

အပ္ပိတာတိ ဂမိတာ ဝိနာသံ. ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိအဓိဂမုပါယဒီပကေန အဇ္ဈတ္တသမ္ပသာဒနတာယ စေတသော ဧကောဒိဘာဝတာယ စ ဟေတုဒီပကေန အဝိတက္ကာဝိစာရဘာဝဟေတုဒီပကေန စ ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမဝစနေနေဝ ဝိတက္ကဝိစာရာဘာဝေါ ဒီပိတောတိ ကိံ ပုန အဝိတက္ကအဝိစာရဝစနေန ကတေနာတိ? န, အဒီပိတတ္တာ. န ဟိ ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမဝစနေန ဝိတက္ကဝိစာရာနံ အပ္ပဝတ္တိ ဝုတ္တာ ဟောတိ. ဝိတက္ကဝိစာရေသု ဟိ တဏှာပဟာနဉ္စ ဧတေသံ [Pg.103] ဝူပသမနံ. ယေ စ သင်္ခါရေသု တဏှာပဟာနံ ကရောန္တိ, တေသု မဂ္ဂေသု ပဟီနတဏှေသု ဖလေသု စ သင်္ခါရပ္ပဝတ္တိ ဟောတိ, ဧဝမိဓာပိ ဝိက္ခမ္ဘိတဝိတက္ကဝိစာရတဏှဿ ဒုတိယဇ္ဈာနဿ ဝိတက္ကဝိစာရသမ္ပယောဂေါ ပုရိမေန န နိဝါရိတော သိယာတိ တံနိဝါရဏတ္ထံ အာဝဇ္ဇိတုကာမတာဒိအတိက္ကမောဝ တေသံ ဝူပသမောတိ ဒဿနတ္ထဉ္စ ‘‘အဝိတက္ကံ အဝိစာရ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

已交付于灭尽。〔问：〕以（第二禅）能开示证得第二禅等之方便，以其是内心澄净与心一境性之因，且以其是无寻无伺状态之因，仅凭“寻、伺止息”一语，即已开示寻、伺之不存在，何须再以“无寻、无伺”之语述之？〔答：〕不然，因其未被开示。实则，“寻、伺止息”一语，并未言及寻、伺之不生起。因为对寻、伺的止息，即是断除对它们的贪爱。然而，对于那些能断除对诸行之贪爱的道，以及贪爱已断的果，诸行仍然会生起。如是，于此第二禅中，虽已镇伏对寻、伺的贪爱，但其与寻、伺的相应，仍可能未被前述之语所阻止。因此，为了阻止此相应，并为了开示“对它们的止息，即是超越作意欲等”之义，故说“无寻、无伺”。

တတိယဇ္ဈာနကထာဝဏ္ဏနာ

第三禅品释义

၁၆၃. ပရိသုဒ္ဓပကတိ ခီဏာသဝပကတိ နိက္ကိလေသတာ. ဥပေက္ခာနိမိတ္တန္တိ ဧတ္ထ လီနုဒ္ဓစ္စပက္ခပါတရဟိတံ မဇ္ဈတ္တံ ဝီရိယံ ‘‘ဥပေက္ခာ’’တိ ဝုတ္တံ, တဒေဝ တံ အာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တေတဗ္ဗဿ တာဒိသဿ ဝီရိယဿ နိမိတ္တဘာဝတော ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ. ပဌမဇ္ဈာနပ္ပဋိလာဘတ္ထာယ နီဝရဏေ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိပဋိလာဘတ္ထာယ အာကိဉ္စညာယတနသညံ ပဋိသင်္ခါသန္တိဋ္ဌနာပညာသင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏန္တိ ဣမာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂပဋိလာဘတ္ထာယ ဥပ္ပာဒံ ပဝတ္တံ နိမိတ္တံ အာယူဟနံ ပဋိသန္ဓိံ ဂတိံ နိဗ္ဗတ္တိံ ဥပပတ္တိံ ဇာတိံ ဇရာမရဏသောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿဥပါယာသေ. သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တတ္ထာယ ဥပ္ပာဒံ…ပေ… ဥပါယာသေ…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂပဋိလာဘတ္ထာယ ဥပ္ပာဒံ…ပေ… ဥပါယာသေ. အရဟတ္တဖလသမာပတ္တတ္ထာယ…ပေ… သုညတဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယ…ပေ… အနိမိတ္တဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယ ဥပ္ပာဒံ ပဝတ္တံ အာယူဟနံ ပဋိသန္ဓိံ…ပေ… ပဋိသင်္ခါသန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏန္တိ ဣမာ ဒသ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ.

163. 其性清净，是漏尽者之自性，是无烦恼性。于此，“舍相”(upekkhānimitta)者，远离沉滞与掉举之偏向、中正之精进，此被称为“舍”(upekkhā)。正是此精进，执取彼舍之行相，而为当令生起之如是精进的因相，是故名为“舍相”。为得初禅而审察诸盖……乃至为得非想非非想处定而审察无所有处想，于诸行舍中的此等智——此八者依定力而生起。为得须陀洹道而审察生起、转、相、造作、结生、趣、生成、受生、生、老死愁悲苦忧恼。为得须陀洹果定……乃至恼……为得阿罗汉道……乃至恼。为得阿罗汉果定……为得空住定……为得无相住定，审察生起、转、造作、结生……于诸行舍中的审察安住慧与智——此十者依观(vipassanā)力而生起。

ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတန္တိ ခန္ဓပဉ္စကံ, တံ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏေန ပဇဟတိ. ဒိဋ္ဌသောဝတ္ထိကတ္တယဿ သပ္ပလက္ခဏဝိစိနနေ ဝိယ ဒိဋ္ဌလက္ခဏတ္တယဿ ဘူတဿ သင်္ခါရလက္ခဏဝိစိနနေ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတိ. အနာဘောဂရသာတိ ပဏီတသုခေပိ တသ္မိံ အဝနတိ ပဋိပက္ခကိစ္စာတိ အတ္ထော. နာမကာယေန စေတသိကသုခံ ကာယိကသုခဟေတု ရူပသမုဋ္ဌာပနေန ကာယိကသုခဉ္စ ဈာနသမင်္ဂီ ပဋိသံဝေဒေတီတိ ဝုစ္စတိ. ဖုဋတ္တာ ဗျာပိတတ္တာ. ယထာ ဟိ ဥဒကေန ဖုဋသရီရဿ တာဒိသေ နာတိပစ္စနီကေ ဝါတာဒိကေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုဋ္ဌေ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ ဧတေဟိ ဖုဋသရီရဿပိ.

凡实有者，即是五蕴，彼以欲解脱智舍断之。犹如于已见三盘曲之蛇，于辨其蛇相时得舍；如是，于已见三相之实有（五蕴），于辨其行相时得舍。“无功用味”者，其义为：即便是于彼殊胜之乐，亦有对治倾向（爱）之作用。所谓具禅者，以名身感受心所乐，亦通过生起作为身乐之因的色法而感受身乐。因其充满与遍布。譬如身体为水所遍满者，于彼等不太违逆之风等所触触及时，乐即生起；如是，对身体被此等（禅定所生色）充满者亦然。

စတုတ္ထဇ္ဈာနကထာဝဏ္ဏနာ

第四禅论释义

၁၆၅. အဝိဘူတပစ္စုပဋ္ဌာနာတိ [Pg.104] သုခဒုက္ခာနိ ဝိယ အဝိဘူတာကာရာ ပိဋ္ဌိပါသာဏဂတမိဂမဂ္ဂေါ ဝိယ တဒနုမာတဗ္ဗာဝိဘူတာကာရောပဋ္ဌာနာ.

165. 不显现地现起者，即如苦与乐般行相不显现，又如石板上鹿所行之径，其不显现的行相是藉由彼（苦乐）推测而现起的。

စတုက္ကနယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

四法门释义终。

ပဉ္စကနယဝဏ္ဏနာ

五法门释义

၁၆၇. ယဿာ ပန ဓမ္မဓာတုယာတိ သဗ္ဗညုတညာဏဿ. တေန ဟိ ဓမ္မာနံ အာကာရဘေဒံ ဉတွာ တဒနုရူပံ ဒေသနံ နိယာမေတီတိ. ဧတ္ထ စ ပဉ္စကနယေ ဒုတိယဇ္ဈာနံ စတုက္ကနယေ ဒုတိယဇ္ဈာနပက္ခိကံ ကတွာ ဝိဘတ္တံ ‘‘ယသ္မိံ…ပေ… မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ အဝိတက္ကံ ဝိစာရမတ္တံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ. ကသ္မာ? ဧကတ္တကာယနာနတ္တသညီသတ္တာဝါသဖလတာယ ဒုတိယဇ္ဈာနေန သမာနဖလတ္တာ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိတော ဇာတတ္တာ စ. ပဌမဇ္ဈာနမေဝ ဟိ ကာမေဟိ အကုသလေဟိ စ ဝိဝိတ္တန္တိ တဒဘာဝါ န ဣဓ ‘‘ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟီ’’တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ, နာပိ ‘‘ဝိဝေကဇ’’န္တိ. သုတ္တန္တဒေသနာသု စ ပဉ္စကနယေ ဒုတိယတတိယဇ္ဈာနာနိ ဒုတိယဇ္ဈာနမေဝ ဘဇန္တိ ဝိတက္ကဝူပသမာ ဝိစာရဝူပသမာ အဝိတက္ကတ္တာ အဝိစာရတ္တာ စာတိ.

167. 所谓“于某法界”者，即于一切知智。实因此智了知诸法行相的差别，而随顺制定相应的教说。于此，在五法门中，将第二禅那归入四法门中的第二禅那部分而作了分别，如言：“于此……修习无寻、唯伺、定生喜乐的第二禅那，具足而住。”为何如此？因为其果报为一身异想(ekattakāya-nānattasaññī)有情居，与第二禅那的果报相同，且由初禅定而生故。实唯初禅远离诸欲及诸不善法，因彼（欲与不善法）已无，于此（第二禅那）不可说“远离诸欲、远离诸不善法”，亦不可说“离生”。再者，于诸经教中，五法门中的第二、第三禅那皆归属于（四法门中的）第二禅那，因为（第二禅那）寻止息、（第三禅那）伺止息，以及（两者）皆无寻、无伺故。

ပဋိပဒါစတုက္ကဝဏ္ဏနာ

行道四集释义

၁၇၆-၁၈၀. တဿ တဿ ဈာနဿ ဥပစာရန္တိ နီဝရဏဝိတက္ကဝိစာရနိကန္တိယာဒီနံ ဝူပသမာ ထိရဘူတော ကာမာဝစရသမာဓိ. တဒနုဓမ္မတာတိ တဒနုရူပတာဘူတာ, သာ ပန တဒဿာဒသင်္ခါတာ တဒဿာဒသမ္ပယုတ္တက္ခန္ဓသင်္ခါတာ ဝါ မိစ္ဆာသတီတိ ဝဒန္တိ. အဝိဂတနိကန္တိကာ တံတံပရိဟရဏသတီတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘သတိယာ ဝါ နိကန္တိယာ ဝါ’’တိ ဝိကပ္ပော ကတော. အာဂမနဝသေနာပိ စ ပဋိပဒါ ဟောန္တိယေဝါတိ ဣဒံ ကဒါစိ ဒုတိယာဒီနံ ပဌမာဒိအာဂမနကတပဋိပဒတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အပိ-သဒ္ဒေါ ဟိ အနေကန္တိကတံ ဒီပေတိ, ဧတဿ အနေကန္တိကတ္တာ ဧဝ စ ပါဠိယံ ဧကေကသ္မိံ ဈာနေ စတဿော ပဋိပဒါ စတ္တာရိ အာရမ္မဏာနိ သောဠသက္ခတ္တုကဉ္စ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇိတံ. အညထာ ဧကေကသ္မိံ ပဋိပဒါဒိမှိ နဝ နဝ ဈာနာနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ သိယုန္တိ.

176-180. 每一禅那的近行定，是由于诸盖、寻、伺、爱染(nikanti)等止息而稳固的欲界定。“与彼相应的法”，即是与彼相应的状态。然而，那被称为“品味其味”或“与品味其味相应的诸蕴”的，即是邪念(micchāsati)，（古师）如是说。亦可说为“未离爱染的、护持彼彼（禅支）的正念”。如是作已，故作“或依念，或依爱染”之抉择。依“到来”(āgamana)之力亦有行道，此乃有时针对以初禅等为“到来”而作成的第二禅等之行道而说。“亦”(api)字实显不确定性，正因此不确定性，故于圣典中，于每一禅，四行道、四所缘及十六行被分别结合。否则，于每一行道等中，将须结合九种九种禅。

အာရမ္မဏစတုက္ကဝဏ္ဏနာ

所缘四法释义

၁၈၁. အပ္ပဂုဏန္တိ [Pg.105] ပဉ္စဟိ ဝသိတာဟိ အဝသီကတံ.

181. “少功力”(appaguṇa)，谓未以五自在(vasitā)达成自在。

အာရမ္မဏပဋိပဒါမိဿကဝဏ္ဏနာ

所缘行道和合释义

၁၈၆. ဟေဋ္ဌာတိ သောဠသက္ခတ္တုကတော ပုဗ္ဗေ. ယေ ကေစိ ဈာနံ ဥပ္ပာဒေန္တိ နာမာတိ ဝစနေန ယေ ကတာဓိကာရာ သေက္ခာ မဂ္ဂေနေဝ ဥပ္ပာဒိတဇ္ဈာနာ, တေသံ ဈာနာနိ မဂ္ဂပဋိဗဒ္ဓတာယ သုဒ္ဓိကနဝကသင်္ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. န ဟိ တေ ဥပ္ပာဒေန္တိ နာမာတိ.

186. “下方”，谓在十六行之前。依“任何名为生起禅那者”之语，任何已作业(katādhikāra)的有学(sekkha)，其禅那乃仅由道而生起，应知彼等之禅那因与道相连，故被摄于纯九法(suddhikanavaka)中。因为他们实不名为“生起（禅那）者”。

ကသိဏကထာဝဏ္ဏနာ

遍处论释义

၂၀၃. နိရောဓပါဒကတာဝစနေန အာရုပ္ပပါဒကတာ စ ဒဿိတာ. ခိပ္ပဒဿနံ ခိပ္ပာဘိညတာ ခိပ္ပနိသန္တိဘာဝေါ.

203. 依说（其为）灭尽定之足处(pādaka)之语，亦显示了（其为）无色定之足处。速见(khippadassana)即速通达(khippābhiññatā)，即速寂静的状态(khippanisantibhāva)。

အဘိဘာယတနကထာဝဏ္ဏနာ

胜处论释义

၂၀၄. အညမ္ပီတိ ကေဝလံ ကသိဏာယတနသင်္ခါတမေဝ အဟုတွာ အဘိဘာယတနသင်္ခါတမ္ပိ ပဝတ္တတီတိ သတိပိ အဘိဘာယတနာနံ ကသိဏာယတနတ္တေ ကသိဏာယတနဘာဝတော အညော အဘိဘာယတနဘာဝေါ ကသိဏနိမိတ္တာဘိဘဝနကဘာဝနာနိမိတ္တနာနတ္တတောတိ ဒဿေတိ. တတ္ထ အဘိဘဝတီတိ အဘိဘု, ပရိကမ္မံ, ဉာဏံ ဝါ. အဘိဘု အာယတနံ ဧတဿာတိ အဘိဘာယတနံ, ဈာနံ. အဘိဘဝိတဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏသင်္ခါတံ အာယတနံ ဧတဿာတိ အဘိဘာယတနံ, ဈာနံ. အာရမ္မဏာဘိဘဝနတော အဘိဘု စ တံ အာယတနဉ္စ ယောဂိနော သုခဝိသေသာနံ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော မနာယတနဓမ္မာယတနဘာဝတော စာတိပိ သသမ္ပယုတ္တံ ဈာနံ အဘိဘာယတနံ. မဂ္ဂပ္ပဋိဗဒ္ဓတာယ တဒါ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ အာဘောဂေါ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာဝသေန ဈာနက္ခဏေ ပဝတ္တံ အဘိဘဝနာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာဂမေသု ပန ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ. အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ. အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော…ပေ… ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ. အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၇၃; မ. နိ. ၂.၂၄၉; အ. နိ. ၈.၆၅) ဣမေသံ စတုန္နံ အဘိဘာယတနာနံ အာဂတတ္တာ အာဂမဋ္ဌကထာသု [Pg.106] (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၇၃; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂. ၂၄၉-၂၅၀; အ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၈.၆၅) ‘‘ဝဏ္ဏဝသေန အာဘောဂေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ပရိတ္တအပ္ပမာဏဝသေနေဝ ဣမာနိ အဘိဘာယတနာနိ ဒေသိတာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပရိတ္တအပ္ပမာဏတာ ဟိ အဘိဘဝနဿ ကာရဏံ ဝဏ္ဏာဘောဂေ သတိပိ အသတိပိ. တတ္ထ စ ဝဏ္ဏာဘောဂရဟိတာနိ သဟိတာနိ စ သဗ္ဗာနိ ပရိတ္တာနိ ‘‘သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ, တထာ အပ္ပမာဏာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. အတ္ထိ ဟိ ဧသော ပရိယာယော ပရိတ္တာနိ အဘိဘုယျ တာနိ စေ ကဒါစိ ဝဏ္ဏဝသေန အာဘုဇိတာနိ ဟောန္တိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ အဘိဘုယျာတိ. ဣဓ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝဏ္ဏာဘောဂရဟိတာနိ ဝိသုံ ဝုတ္တာနိ သဟိတာနိ စ. အတ္ထိ ဟိ ဥဘယတ္ထ အဘိဘဝနဝိသေသောတိ.

204. 以“其他”一词显示：其不仅是所谓的遍处(kasiṇāyatana)，亦作为所谓的胜处(abhibhāyatana)而转起。因此，纵然胜处具有遍处的体性，但胜处的状态与遍处的状态有所不同，这是因为能压制遍相的修习相有所不同。于此，“压制”(abhibhavati)，故为“压制者”(abhibhu)，即是遍作(parikammaṃ)或智(ñāṇaṃ)。此禅那以“压制者”为“处”(āyatana)，故名“胜处”(abhibhāyatana)，即是禅那。或，此禅那以应被压制的、所谓的“所缘”为“处”，故名“胜处”，即是禅那。又，（此禅那）因压制所缘而为“压制者”，且因是瑜伽士特殊快乐的立足处，并是意处与法处的缘故而为“处”，故与相应法俱生的禅那亦名“胜处”。应知，因其与道相连，彼时从等至出定者的作意，以先前修习之力，取禅那刹那所转起的压制行相而转起，故如是说。再者，于圣典(āgama)中，因“内有色想者，外观有限、善色恶色之色……外观无量、善色恶色之色。内无色想者……外观有限、善色恶色之色……外观无量、善色恶色之色”此四种胜处已来，故于圣典义注中说：“纵然存在依色的作意，此等胜处亦仅依有限与无量而说。”诚然，无论有无对色的作意，有限与无量性皆是压制的因。于彼（圣典）中，一切有限的（所缘），无论有无对色的作意，皆被称为“善色恶色”；应知无量的（所缘）亦复如是。诚然，有此权说：压制有限的（所缘）后，若彼等有时依色而被作意，则（说为）“压制善色恶色”。然而，于此（阿毗达摩）中，因是了义说，故分别说无对色作意者及有（对色作意）者。诚然，于二者中皆有压制的差别。

တတ္ထ စ ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝိမောက္ခာနမ္ပိ အဘိဘဝနပရိယာယော အတ္ထီတိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’’တိ အဘိဘာယတနဒွယံ ဝုတ္တံ, တတိယစတုတ္ထအဘိဘာယတနေသု ဒုတိယဝိမောက္ခော ဝဏ္ဏာဘိဘာယတနေသု တတိယဝိမောက္ခော စ အဘိဘဝနပ္ပဝတ္တိတော သင်္ဂဟိတော, ဣဓ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝိမောက္ခာဘိဘာယတနာနိ အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ဝိမောက္ခေ ဝဇ္ဇေတွာ အဘိဘာယတနာနိ ကထိတာနိ. သဗ္ဗာနိ စ ဝိမောက္ခကိစ္စာနိ ဝိမောက္ခဒေသနာယ ဝုတ္တာနိ, တဒေတံ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’’တိ အာဂတဿ အဘိဘာယတနဒွယဿ အဘိဘာယတနေသု အဝစနတော ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီနဉ္စ သဗ္ဗဝိမောက္ခကိစ္စသာဓာရဏဝစနဘာဝတော ဝဝတ္ထာနံ ကတန္တိ ဝိညာယတိ.

在那（经）中，因为是方便说，解脱亦有胜伏的方便，故说了“内有色想”等二胜处。在第三、第四胜处中摄入了第二解脱，在诸颜色胜处中摄入了第三解脱，这是由于胜伏的发生而被摄入。但在此（《阿毗达摩》）中，因为是究竟说，为了不混杂地开示解脱与胜处，故除去了解脱而说诸胜处。并且，所有解脱的作用都在解脱的教说中被说了。因此应知，（此二者的）区分已作，其理由是：对于（经中）所来的“内有色想”等二胜处，在（《阿毗达摩》的）诸胜处中未曾宣说；并且“有色者见诸色”等是通于所有解脱作用的文句。

အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတောတိ ဣဒံ ကတ္ထစိပိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ အဝတွာ သဗ္ဗတ္ထ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ, တဿ ကာရဏဝစနံ. တေန ယံ အညဟေတုကံ, တံ တေန ဟေတုနာ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဒေသနာဝိလာသဟေတုကံ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညိတာယ ဧဝ ဣဓ ဝစနံ, န တဿ အညံ ကာရဏံ မဂ္ဂိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတာ စ ဗဟိဒ္ဓါရူပါနံ ဝိယ အဝိဘူတတ္တာ, ဒေသနာဝိလာသော စ ယထာဝုတ္တဝဝတ္ထာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီတိ ဧတေနေဝ သိဒ္ဓတ္တာ နီလာဒိအဘိဘာယတနာနိ န ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ စေ? န, နီလာဒီသု ကတာဓိကာရာနံ နီလာဒိဘာဝဿေဝ အဘိဘဝနကာရဏတ္တာ. န ဟိ တေသံ ပရိသုဒ္ဓါပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏပရိတ္တတာ တဒပ္ပမာဏတာ ဝါ အဘိဘဝနကာရဏံ, အထ ခေါ နီလာဒိဘာဝေါ ဧဝါတိ.

（论中说）“内色不可胜伏”，这是在解释为何在任何地方都不说“见内色”，而于一切处都说“见外色”的原因。因此，凡有其他原因的，即因那个原因而被说。然而，这开示了：凡是出于教说善巧之原因的，如此处仅说“内无色想”，则不应为它寻求其他原因。内色之所以不可胜伏，是因为它不像外色那样显现。而教说善巧，应通过如前所述的区分来理解。若问：既然通过“美色、丑色”即已成就，青等胜处是否不应说？答：非也。因为对于在青等（遍）中已行修习者，青等的自性本身就是胜伏的原因。对他们而言，颜色的净与不净、少或多，并非胜伏的原因，而是青等的自性本身。

အဘိဘာယတနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

胜处论释义终。

ဝိမောက္ခကထာဝဏ္ဏနာ

解脱论释义

၂၄၈. ရူပီတိ [Pg.107] ယေနာယံ သသန္တတိပရိယာပန္နေန ရူပေန သမန္နာဂတော, တံ ယဿ ဈာနဿ ဟေတုဘာဝေန ဝိသိဋ္ဌံ ရူပံ ဟောတိ. ယေန ဝိသိဋ္ဌေန ရူပီတိ ဝုစ္စေယျ, တဒေဝ သသန္တတိပရိယာပန္နရူပနိမိတ္တံ ဈာနမိဝ ပရမတ္ထတော ရူပီဘာဝသာဓကန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကသိဏဒေသနာ ဈာနာနမေဝ ကသိဏဘာဝေန ပဝတ္တာ အဘိဓမ္မေ, သုတ္တေ ပန အာရမ္မဏာနန္တိ ‘‘အဘိဓမ္မဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

248. “有色”（rūpī）：此行者具足自身相续所摄之色，该色因作为某禅那之因而成为殊胜之色。因该殊胜之色，（此行者）得被称为“有色”。应知，彼自身相续所摄之色相，如禅那一般，于胜义中成就“有色”之状态。在阿毗达摩中，遍处之教示仅作为诸禅那的“遍处”而转起；在经中，则是作为诸所缘（的“遍处”），故说“依阿毗达摩之故”。

ဝိမောက္ခကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

解脱论释义终。

ဗြဟ္မဝိဟာရကထာဝဏ္ဏနာ

梵住论释义

၂၅၁. သောမနဿဒေါမနဿရဟိတံ အညာဏမေဝ အညာဏုပေက္ခာ. ကိလေသောဓီနံ မဂ္ဂေါဓီဟိ အဇိတတ္တာ အနောဓိဇိနဿ. သတ္တမဘဝါဒိတော ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တဝိပါကဿ အဇိတတ္တာ အဝိပါကဇိနဿ. နိဒ္ဒေါသဘာဝေနာတိ နိပ္ပဋိဃဘာဝေန. ဧကဿပိ သတ္တဿ အပ္ပဋိဘာဂနိမိတ္တတ္တာ ပရိစ္ဆေဒဂ္ဂဟဏံ နတ္ထိ, န စ သမ္မုတိသစ္စဝသေန ပဝတ္တံ သတ္တဂ္ဂဟဏံ ပရိစ္ဆိန္နရူပါဒိဂ္ဂဟဏံ ဟောတီတိ အပ္ပနာပ္ပတ္တိယာပိ အပရာမာသသတ္တဂ္ဂဟဏမုဒ္ဓဘူတာနံ မေတ္တာဒီနံ ဧကသတ္တာရမ္မဏာနမ္ပိ အပ္ပမာဏဂေါစရတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

251. 离喜（somanassa）与忧（domanassa）之无明（aññāṇa）即是无明舍（aññāṇupekkhā）。因烦恼界限未被道界限所征服，故为“未征服界限者”（anodhijina）。因第七有之后生起的异熟未被征服，故为“未征服异熟者”（avipākajina）。所谓“无过失性”（niddosabhāvena），即“无恚性”（nippaṭighabhāvena）。即使对一众生亦无似相（appaṭibhāganimitta），故无限定之取（paricchedaggahaṇa）；且依世俗谛而转起的众生之取，亦非取于限定的色等。是故，应知：已达安止、不谬执众生之最上者——慈等（梵住），纵使以一众生为所缘，亦说为无量行境（appamāṇagocaratā）。

ဗြဟ္မဝိဟာရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

梵住论释义终。

အသုဘကထာဝဏ္ဏနာ

不净论释义

၂၆၃. ဥဒ္ဓံ ဓုမာတတ္တာ ဥဒ္ဓုမာတံ. သေတရတ္တေဟိ ပရိဘိန္နံ ဝိမိဿိတံ နီလံ ဝိနီလံ, ပုရိမဝဏ္ဏဝိပရိဏာမဘူတံ ဝါ နီလံ ဝိနီလံ. သံဃာဋော အင်္ဂါနံ သုသမ္ဗဒ္ဓတာ. အာရမ္မဏဿ ဒုဗ္ဗလတာ ပဋိပက္ခဘာဝေန စိတ္တံ ဌပေတုံ အသမတ္ထတာ. အတ္တနိ အာနိသံသဒဿနနီဝရဏရောဂဝူပသမာနံ ယထာက္ကမံ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကဝမနဝိရေစနဥပမာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ပဋိကူလမနသိကာရသာမညေန အသုဘေဟိ ကေသာဒီဟိ ပဋိကူလဇ္ဈာနဿ ဂဟဏံ သိဝထိကာဝဏ္ဏဇ္ဈာနဿ စ. တမ္ပိ ဟိ ပဋိကူလမနသိကာရဝသေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ, သိဝထိကပ္ပကာရာနိ ဝါ သိဝထိကာဝဏ္ဏာနိ.

263. 膨胀（uddhumātaṃ），是因向上肿胀。青瘀（vinīlaṃ），是被白与红所破坏、混杂的青色；或是由先前颜色变异而成的青色。骸骨（saṅghāṭo），是肢体的紧密连接。所缘的薄弱，是因对治法而心无法安住。于自身见功德与平息诸盖之病，应依次配以弃花及吐泻之喻。以作意厌恶为共通性，由发等不净而取厌恶禅，以及冢间色禅。因为后者亦由作意厌恶之力而生起。或者，冢间的种种（相）即是“冢间色”。

အသုဘကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

不净论释义终。

ရူပါဝစရကုသလကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

色界善法论释义终。

အရူပါဝစရကုသလကထာဝဏ္ဏနာ

无色界善法论释义

၂၆၅. သဗ္ဗာကာရေနာတိ [Pg.108] ဧဝံ ရူပနိမိတ္တံ ဒဏ္ဍာဒါနသမ္ဘဝဒဿနာဒိနာ သဗ္ဗေန ရူပရူပနိမိတ္တေသု တဒါရမ္မဏဇ္ဈာနေသု ဒေါသဒဿနာကာရေန, ရူပါဒီသု နိကန္တိပ္ပဟာနအနာဝဇ္ဇိတုကာမတာဒိနာ ဝါ. ဝိရာဂါတိ ဇိဂုစ္ဆနာ. အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရဝစနာဒီဟိ အာနေဉ္ဇတာ ‘‘သန္တာ ဣမေ စုန္ဒ အရိယဿ ဝိနယေ ဝိမောက္ခာ’’တိအာဒိနာ သန္တဝိမောက္ခတာ စ ဝုတ္တာ. ဒေါသဒဿနပဋိပက္ခဘာဝနာဝသေန ပဋိဃသညာနံ သုပ္ပဟီနတ္တာ မဟတာပိ သဒ္ဒေန အရူပသမာပတ္တိတော န ဝုဋ္ဌာတိ. တထာ ပန န သုပ္ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗရူပသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ သိယာ, ပဌမဇ္ဈာနံ ပန အပ္ပကမ္ပိ သဒ္ဒံ န သဟတီတိ တံ သမာပန္နဿ သဒ္ဒေါ ကဏ္ဋကောတိ ဝုတ္တံ.

265. 所谓“以一切行相”(Sabbākārenāti)，即如是，以色相为因，通过见执杖等一切方式，于色法与色相中，以及于以彼为所缘的禅中，以见其过患的行相；或于色等法中，以断除喜爱、不欲思惟等行相。所谓“离染”(Virāgāti)，即厌恶。不动性(āneñjatā)由“不动行”(āneñjābhisaṅkhāra)之言说等而说；寂静解脱性亦由“纯陀(cunda)，此等是圣者律中的寂静解脱”等语而说。依于见（色之）过患与修习对治法，有对想(paṭighasaññānaṃ)已善断故，即使有大声，亦不从无色等至出定。然而，因未如是善断，则可能从一切色等至出定。而初禅不堪忍即使是微小的声音，故说：“于入彼定者，声音是荆棘”。

အာရုပ္ပဘာဝနာယ အဘာဝေ စုတိတော ဥဒ္ဓံ ဥပ္ပတ္တိရဟာနံ ရူပသညာပဋိဃသညာနံ ယာဝ အတ္တနော ဝိပါကပ္ပဝတ္တိ, တာဝ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန သမတိက္ကမော အတ္ထင်္ဂမော စ ဝုတ္တော. နာနတ္တသညာသု ပန ယာ တသ္မိံ ဘဝေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တာ အနောကာသတာယ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, န အာရုပ္ပဘာဝနာယ နိဝါရိတတ္တာ. အနိဝါရိတတ္တာ စ ကာစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ တာသံ အမနသိကာရော အနာဝဇ္ဇနံ အပစ္စဝေက္ခဏံ, ဇဝနပဋိပါဒကေန ဝါ ဘဝင်္ဂမနဿ အန္တရေ အကရဏံ အပ္ပဝေသနံ ဝုတ္တံ, တေန စ နာနတ္တသညာမနသိကာရဟေတူနံ ရူပါနံ သမတိက္ကမာ သမာဓိဿ ထိရဘာဝံ ဒဿေတိ. ရူပသမတိက္ကမာဘာဝေနေဝ ဟိ ရူပသမာပတ္တီသု ‘‘နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ’’တိ ဧကဿ အဝစနန္တိ. ကော အာနိသံသော, န ဟိ သဗ္ဗဿာဒဝတ္ထုရဟိတေ အာကာသေ ပဝတ္တိတသညာယ အာနိသံသော ဒိဿတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရူပသညာသမတိက္ကမနာဒိကံ ဝစနံ အာနိသံသဿ ပကာသနံ, န အတ္ထော.

通过修习无色定，对于死后当生的色想与有对想，乃至其自身的果报持续期间，以导致其不生起的法性，而说为超越与灭尽。然而，于种种想中，那些于彼有中不生起的，是因无机会而不生起，并非因修习无色定而被阻止。且因未被阻止，某些（种种想）仍会生起。因此，说对它们不作意、不转向、不省察；或说，由能生速行的（意门转向），于有分流之间不作、不令进入。并且，由此显示，通过超越作为作意种种想之因的色法，定得以稳固。正因为没有超越色，所以在色等至中，才没有说“不作意种种想”这一句。有何利益呢？意即是说：于远离一切可乐事物的空中所转起的想，实不见其利益。“超越色想”等语，是为了开示利益，而非其义理。

အညတ္ထာတိ သုတ္တေသု. တတ္ထ ဟိ ပရိတ္တကသိဏုဂ္ဃာဋနေပိ ရူပဝိဝေကမတ္တဂ္ဂဟဏေန ပရိစ္ဆေဒဿ အဂ္ဂဟဏတော အနန္တဖရဏတာ စ ဝုတ္တာ, ဣဓ ပန အနန္တဖရဏတာသဗ္ဘာဝေပိ ဥဂ္ဃာဋိတကသိဏဝသေန ပရိတ္တာနန္တတာ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အနန္တော အာကာသော’’တိ န ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. သမယဝဝတ္ထာပနဈာနဝိသေသနေနေဝေတ္ထ အတ္ထော, န ပဋိပတ္တိယာတိ တဒဝစနံ.

所谓“余处”，是指经中。因为在经中，即使是移除有限遍，也因仅取色之远离而不取其界限，故说为无限遍满。但在此（阿毗达摩）中，即使有无限遍满的状态，也是以已移除的遍为依据，为了显示其为有限及无限，故未说“虚空无边”，此是（义注师的）意趣。此处的要义仅在于确立时机与区别禅那，而不在于行道，因此没有那么说。

၂၆၆. ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏံ [Pg.109] အတ္တနော ဖရဏာကာရေနေဝ အနန္တန္တိ မနသိကာတဗ္ဗတ္တာ ‘‘အနန္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥဂ္ဃာဋဘာဝေါ ဥဂ္ဃာဋိမံ.

266. 第一无色识，因其应以自身遍满的方式作意为“无边”，故说为“无边”。移除的状态，即是“所移除”。

၂၆၇. အကိဉ္စနန္တိ ဝိညာဏဿ ကိဉ္စိ ပကာရံ အဂ္ဂဟေတွာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဝိဘာဝနံ အာဟ.

267. 所谓“无所有”，是指不执取（第一无色）识的任何行相，而宣说其完全、彻底的不存在。

၂၆၈. ယာယာတိ သင်္ခါရာဝသေသသညာယ. တံ တာဝ ပဋိပတ္တိံ. အာဝဇ္ဇိဿာမီတိအာဒိနာ တန္နိန္နာဝဇ္ဇနာဒိပဝတ္တိယာ အဘာဝံ ဒဿေတိ, န တဒတိက္ကမနတ္ထာယ အာဝဇ္ဇနဘာဝနာပဝတ္တိယာ. နာသညာတိ သညာဘာဝေါ စ ဧတိဿာ အတ္ထီတိ အတ္ထော. သမူဟဂဟဏဝသေန ပဝတ္တံ ကလာပသမ္မသနံ. ဖဿာဒိဧကေကဓမ္မဂဟဏဝသေန ပဝတ္တာ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာ.

268. 所谓`yāyāti`，是指以行为残余的想。通过“我将转向”等（语），显示了（心）朝向于它的转向等的不发生，而不是（显示了）为了超越它而进行的转向修习的不发生。所谓`nāsaññā`（非想），其义为于此亦有想的状态存在。以聚合执取的方式进行的，是聚思惟。以执取触等逐一之法的方式进行的，是次第法毗婆舍那。

အာကာသေ ပဝတ္တိတဝိညာဏာတိက္ကမတော တတိယာ. တဒတိက္ကမတော ဟိ တဿေဝ ဝိဘာဝနံ ဟောတိ. ဒုတိယာရုပ္ပဝိညာဏဝိဘာဝနေ ဟိ တဒေဝ အတိက္ကန္တံ သိယာ, န တဿ အာရမ္မဏံ, န စာရမ္မဏေ ဒေါသံ ဒိသွာ အနာရမ္မဏဿ ဝိဘာဝနာတိက္ကမော ယုဇ္ဇတိ. ပါဠိယဉ္စ ‘‘ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ သတော သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ တညေဝ ဝိညာဏံ အဘာဝေတီ’’တိ (စူဠနိ. ဥပသီဝမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၃၉) တ္တံ, န ဝုတ္တံ ‘‘တညေဝ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ အဘာဝေတီ’’တိ, ‘‘တညေဝ အဘာဝေတီ’’တိ ဝါ. ‘‘အနန္တံ ဝိညာဏန္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇာ’’တိ (ဝိဘ. ၅၀၈) ဧတ္ထ ပန ဒွယံ ဝုတ္တံ အာရမ္မဏဉ္စ ဝိညာဏံ ဝိညာဏဉ္စာယတနဉ္စ. တသ္မိံ ဒွယေ ယေန ကေနစိ ယတော ဝါ ဝုဋ္ဌိတော, တေနေဝ ပဋ္ဌာနနိဒ္ဒိဋ္ဌေန တံသဒ္ဒဿ သမ္ဗန္ဓေ အာပန္နေ ဝိညာဏဉ္စာယတနဿ နိဝတ္တနတ္ထံ ဝိညာဏဝစနံ, တသ္မာ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏဿေဝ အဘာဝနာတိက္ကမော ဝုတ္တော. တန္နိဿိတန္တိ တေန နိဿိတံ. တံ မဏ္ဍပလဂ္ဂံ အနိဿာယ တေန ဝိနာဘူတေ ဝိဝိတ္တေ ဗဟိ ဩကာသေ ဌာနံ ဝိယ အာကာသလဂ္ဂဝိညာဏဿ ဝိဝေကေ တဒပဂမေ တတိယာရုပ္ပဿ ဌာနံ.

由于超越了于虚空(ākāsa)中生起的识，故为第三（无色定）。因为超越了它，即是舍离了它。若舍离第二无色识，则只是超越了它本身，而非其所缘；并且，不见所缘之过而舍离、超越无所缘（即禅那本身）是不合理的。巴利（《小部》伍巴西瓦问经的解释）亦言：“有念地入识无边处定，从彼定出已，令彼识不生”（Cūḷani. Upasīvamāṇavapucchāniddesa 39），而未说“令彼识无边处不生”或“令彼不生”。但在“识无边，入识无边处”（Vibh. 508）之文中，则说了两者：作为所缘的识与识无边处（禅）。于此二者中，无论从何者出定，当以“彼”字与作为主要所指者相连时，为防止（此处的“彼”字）指向识无边处（禅），故而使用了“识”一词。是故，所说的是超越，即令作为第一无色（定）之所缘的识不生。所谓“依彼而住”（tannissita），即依止于彼。譬如，不依止于攀附在阁楼上之人，而于远离彼人、空旷的外部空间安住；如是，于远离、舍离攀附于虚空之识处，即是第三无色（定）的安住之处。

အရူပါဝစရကုသလကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

无色界善说之释义 终。

တေဘူမကကုသလဝဏ္ဏနာ

三地善法释义

၂၆၉. ဣမေ [Pg.110] တာဝ ဆန္ဒာဓိပတေယျေ ပဉ္စ နယာတိ ဆန္ဒာဓိပတေယျနယေ အန္တေ ပုရိမနယာနံ တံနယာဘိမုခပ္ပဝတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, အယံ ပန ပကာရော န ပါဠိအနုဂတော. န ဟိ ပါဠိယံ သုဒ္ဓိကနယာဒယော ဝတွာ ဝီရိယာဓိပတေယျာဒိနယာ ဝုတ္တာတိ. မဟာပကရဏေ သတ္တဟိ မဟာဝါရေဟိ အနုလောမာဒိနယဝိစိတ္တေဟိ ဟီနတ္တိကော ဝိဘတ္တော. တတ္ထ စ မဇ္ဈိမဓမ္မေကဒေသဘူတာ ဣမေ ဝီသတိ လောကိယမဟာနယာတိ ကတွာ ‘‘တတ္ထ ဝိဘတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ, န ဧတေန ကမေန ဣမေသံ နယာနံ တတ္ထ အာဂတတ္တာ.

269. 所谓“此等五法为欲增上(chandādhipateyya)法”，是在欲增上法之末，针对前述诸法朝向此法而说。然而，此种分别法不随顺巴利圣典。因为在巴利圣典中，宣说了纯粹法等之后，并未宣说精进增上(vīriyādhipateyya)法等。在《大论》（Mahāpakaraṇa，即《发趣论》）中，劣三法(hīnattika)是以顺(anuloma)等法庄严的七大门来分别的。并且，由于此二十种世间大法是中等法的一部分，故说“于彼处被分别”，（之所以这么说）并非因为这些法是按照此（释义书）的顺序出现在彼处。

ဧဝမေတေသံ ဝိဘတ္တဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဧတသ္မိံ တေဘူမကကုသလကထာဝသာနဋ္ဌာနေ အဋ္ဌာရသကမ္မဒွါရဒဿနတ္ထံ ‘‘ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ’’တိအာဒိမာဟ. အထ ဝါ ဟီနပဏီတေဟိ ဝိနိဝတ္တေတွာ မဇ္ဈိမရာသိအန္တောဂဓဘာဝံ ဒဿေန္တေန ဧတေသံ တေဘူမကကုသလနယာနံ ဟီနတ္တိကေ ဝိဘာဂေါ ကတော. ‘‘ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ’’တိအာဒိကဿ ယထာဝုတ္တောဝ သမ္ဗန္ဓော. ဟီနတ္တိကေ မဇ္ဈိမရာသိမှိ ယေ သဝိပါကာ ဝဋ္ဋနိဿိတေနေဝ ဒါနာဒိဝသေန ပဝတ္တိတာ, တေ ဟီနာတိ ကာတဗ္ဗာ. ယေ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတေန ဒါနာဒိဝသေန ပဝတ္တိတာ, တေ ပဏီတာတိ ကာတဗ္ဗာ. အဝိပါကာ မဇ္ဈိမာတိ ကာတဗ္ဗာ. အဝိပါကတ္တာ စ တေသု မဇ္ဈိမရာသိံ ဌပေတွာ ဣတရေ ဒွေ ဧကန္တဝဋ္ဋနိဿိတာ နဝ, ဝိဝဋ္ဋုပနိဿယဘူတာ စ နဝါတိ အဋ္ဌာရသ ကမ္မဒွါရာနိ, ကမ္မာနိ စ တာနိ တဿ တဿ ဖလဿ ကာရဏဘာဝေန ဒွါရာနိ စာတိ ကမ္မဒွါရာနိ. တတ္ထ တတ္ထ ဝါ စိတ္တာနိ ကမ္မဒွါရာနီတိ အာဟ. တံတံဒွါရာနိ ဝါ ကာယာဒီနိ. အဋ္ဌာရသ ခတ္တိယာ စ အဘဗ္ဗာ ဟီနဟီနတ္တယာဒယော နဝ, ဘဗ္ဗာ စ ပဏီတပဏီတတ္တယာဒယော နဝါတိ ကမ္မာနုရူပေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ ဗြာဟ္မဏာဒယော ဒေဝါ စ ယောဇေတဗ္ဗာ. အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဂေါတ္တစရဏာနိ တေသညေဝ ခတ္တိယာဒီနံ ဘေဒါ. ‘‘ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ…ပေ… စိတ္တာဓိပတေယျ’’န္တိ (ဓ. သ. ၂၆၉-၂၇၀) ဧဝံ ဝုတ္တော စိတ္တဿ စိတ္တာဓိပတေယျဘာဝေါ, စိတ္တစေတသိကသမုဒါယေ သမယဝဝတ္ထာပကော စိတ္တသဒ္ဒေါ ပဝတ္တောတိ ‘‘သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝသေန ဝုတ္တော’’တိ အာဟ.

如此显示了这些分类之处后，如今在此三地善说的结尾处，为了开示十八业门(kammadvāra)，而说“复次，于此……”等。又或者，为了显示从下劣与胜妙中退转而入于中品的状态，对这些三地善法，在下劣三法中作了分别。“复次，于此……”等句的关联如前所述。在下劣三法中，凡有果报、唯依于轮回(vaṭṭanissita)、以布施等方式而转起的，应作为下劣；凡依于出离轮回(vivaṭṭanissita)、以布施等方式而转起的，应作为胜妙；无果报的，应作为中品。又因无果报故，于彼等中，除去中品，其余二者中，有九种是纯粹依于轮回的，有九种是作为出离轮回之依止的，如是为十八业门。彼等既是业，又因是其各自果报之因而为门，是故称为业门。或者，[作者]说：于彼彼处，诸心为业门。或者，身等为彼彼之门。十八种刹帝利(khattiya)亦应随其业而了知：不堪者有九种，即下下三法等；堪能者有九种，即上上三法等。如是，婆罗门(brāhmaṇa)等及诸天亦应配对。四十八种姓与行即是彼等刹帝利等的差别。如是所说“欲界善心已生起……心增上”（《法集论》(Dhammasaṅgaṇī), 269-270），是心之心增上性。在心、心所的集合中，确立时位的“心”语转起，是故[作者]说：“是依相应诸法而说”。

တေဘူမကကုသလဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

三地善法释义终。

လောကုတ္တရကုသလဝဏ္ဏနာ

出世间善释义

၂၇၇. လောကံ [Pg.111] တရတီတိ ဧတေန လောကသမတိက္ကမပဋိပတ္တိမာဟ. ဥတ္တရတီတိ ဧတေန လောကဿန္တဂမနံ ဖလေ ပတိဋ္ဌာနံ ဖလံ. သမတိက္ကမ္မာတိအာဒိနာ နိဗ္ဗာနံ. သမတိက္ကမ္မာတိ ဟိ နိဿရိတွာ. အဘိဘုယျာတိ ဝိသံယုတ္တံ ဟုတွာတိ အတ္ထော. တိဝိဓောပိ စတ္ထော မဂ္ဂါဒီသု ဧကေကသ္မိံ ယောဇေတဗ္ဗော, မဂ္ဂေယေဝ ဝါ ဣဓ တဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဧကစိတ္တက္ခဏိကန္တိ ဧကမဂ္ဂဿ ဒွေ ဝါရေ အနုပ္ပတ္တိံ သန္ဓာယာဟ. အညမညံ ဓမ္မာနံ အနတိဝတ္တနာဒိသာဓိကာယ ပညာယ ဝဍ္ဎေတိ. ‘‘နိယျာတီတိ နိယျာနီယ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဤ-ကာရဿ ရဿတ္တံ ယ-ကာရဿ စ က-ကာရံ ကတွာ ‘‘နိယျာနိက’’န္တိ ဝုတ္တံ. နိယျာတိ ဧတေနာတိ နိယျာနံ, နိယျာနမေဝ နိယျာနိကံ ဝေနယိကော ဝိယ. ဧတ္ထ ‘‘နေယျာနိက’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဣ-ကာရဿ ဧ-ကာရတ္တံ အကတွာ ဝုတ္တံ.

277. “渡越世间(Lokaṃ tarati)”：以此说超越世间的行道，即是道。“上升(Uttarati)”：以此说到达世间之尽头、安住于果，即是果。“超越(Samatikkamma)”等：以此说涅槃。确实，“超越”是出离；“征服(abhibhuyya)”是成为不相应之义。这三种义理，应结合于道、果、涅槃每一者；或因于此意指于道，故仅结合于道。所谓“一心刹那(ekacittakkhaṇika)”，是意指一道不生起两次。以能成就不超越相互诸法等的慧，令其增长。本应说“出离，故为能出离者(niyyātīti niyyānīyaṃ)”，却将长音ī作短音，且将ya作ka，而说为“能出离者(niyyānika)”。“以此而出离(niyyāti etena)，故为出离(niyyāna)”，出离(niyyāna)即是能出离者(niyyānika)，如同律学者(venayiko)。于此，本应说“能引出的(neyyānika)”，却未将i音作e音而说。

ဖလန္တိ စိတ္တစေတသိကရာသိ ဝုစ္စတိ, တံ အညမညံ သမ္ပယုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ အတ္တနော အဝယဝဘူတာနံ နိဿယော ဟောတိ. ဖလဉာဏံ ဝါ ဖလံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော အင်္ဂါနိ ဝါ. လောကုတ္တရဘာဝေတိ လောကံ ဥတ္တိဏ္ဏဘာဝေ. တေန ဖလနိဗ္ဗာနာနိ သင်္ဂဏှာတိ. တေသု ယံ ဘဝတိ ဖလံ, တံ ‘‘ဘူမီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာ ဝါ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာ ကာမဘဝါဒယော တံသမင်္ဂိနော နိဿယဘာဝေန ‘‘ဘူမီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, ဧဝံ မဂ္ဂေန နိဗ္ဗတ္တံ ဖလံ အရိယသာဝကဿ ကာလေန ကာလံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတာယ နိဿယဘာဝတော ‘‘ဘူမီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တတောယေဝ အရိယာ စိရတရံ တိဋ္ဌန္တိ. သမုစ္ဆေဒဝိဝေကဝသေနာတိ ဧတ္ထ အပါယဂမနီယာနံ အစ္စန္တသမုစ္ဆေဒေါ ဣတရေသဉ္စ ဝိဇ္ဇုတောဘာသေန ဝိယ တမဿ သမုစ္ဆေဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. လောကိယဇ္ဈာနမ္ပိ ပုထုဇ္ဇနဿ အရိယဿ စ အကတာဓိကာရဿ န ဝိနာ ပဋိပဒါယ ဣဇ္ဈတိ, ကတာဓိကာရဿ ပန အရိယဿ မဂ္ဂေနေဝ သမိဇ္ဈနတော ဝိပါကာနံ ဝိယ ကုသလေန တထာ သမိဒ္ဓဿ အရိယမဂ္ဂေန သဒိသတာယ အဘာဝတော အတဗ္ဗိပါကတ္တာ စ န မဂ္ဂပဋိပဒါ တဿ ဈာနဿ ပဋိပဒါတိ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ တတ္ထ တထာ ဂရုံ ကတွာ ပဋိပဒါဟိ ဧဝ ဒေသနာ န ကတာ, ယထာဝုတ္တဇ္ဈာနသင်္ဂဟတ္ထံ သုဒ္ဓိကဒေသနာပိ ကတာ.

心与心所的集合被称为果，其为相互俱生、作为自身组成部分的诸法之依处。或果智为果，或正见等（道）分为果。所谓“出世间”，是在已超越世间之义。以此，摄集了果与涅槃。在它们之中，所生起的果，被称为“地”。又譬如，由业所生的欲有等，因其为具足彼者的依处，故被称为“地”；同样地，由道所生的果，因圣弟子须时时进入，且为依处，故被称为“地”。正因如此，圣者们得以长久安住。以断除与远离为由，于此当知，是彻底断除趣向恶趣的不善法，以及如电光破暗般断除其余的不善法。世间禅那，对于未作加行的凡夫和圣者，无有行道则不成就；但对于已作加行的圣者，仅由道即能成就，如由善业而有异熟。因为如此成就的[世间禅那]与圣道不相似，且非其异熟，故不能说“道的行道是彼禅那的行道”。因此，于彼处未曾着重地宣说连同行道之法，为摄集如前所说的禅那，也作了纯粹的教示。

ဣဓ ပန ကဿစိ ဝိနာ ပဋိပဒါယ အသိဒ္ဓိတော ဂရုံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုက္ခပဋိပဒ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယော ကောစိ ဝါရောတိ သကိံ ဒွိက္ခတ္တုံ တိက္ခတ္တုံ စတုက္ခတ္တုံ အနေကက္ခတ္တုန္တိ ဧဝမာဒီသု ဝိက္ခမ္ဘနဝါရေသု ယော ကောစိ. သကိံ ဒွိက္ခတ္တုဉ္စ ဝိက္ခမ္ဘနဝါရာ သုခါ ပဋိပဒါ ဧဝ, န စ တတော ဥဒ္ဓံ သုခါ ပဋိပဒါ [Pg.112] ဟောတီတိ တိက္ခတ္တုံ ဝိက္ခမ္ဘနဝါရံ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါတိ ရောစေသုံ အဋ္ဌကထာစရိယာ. တသ္မိံ တထာရောစိတေ တတော ပရေသု စတုက္ခတ္တုံ ဝိက္ခမ္ဘနဝါရာဒီသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ. ရူပါရူပါနံ လက္ခဏာဒီဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏံ ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟော, နာမရူပမတ္တမေတံ, န အညော ကောစိ သတ္တာဒိကောတိ ဝဝတ္ထာပနံ နာမရူပဝဝတ္ထာပနံ. ပရိဂ္ဂဟိတရူပါရူပဿ မဂ္ဂပါတုဘာဝဒန္ဓတာ စ နာမရူပဝဝတ္ထာပနာဒီနံ ကိစ္ဆသိဒ္ဓိတော သိယာတိ န ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟကိစ္ဆတာယ ဧဝ ဒုက္ခပဋိပဒတာ ဝတ္တဗ္ဗာတိ စေ? တံ န, နာမရူပဝဝတ္ထာပနာဒီနံ ပစ္စနီကကိလေသမန္ဒတာယ သုခသိဒ္ဓိယမ္ပိ တထာသိဒ္ဓဝိပဿနာသဟဂတာနံ ဣန္ဒြိယာနံ မန္ဒတာယ မဂ္ဂပါတုဘာဝဒန္ဓဘာဝတော.

然而，在此（教法）中，因为对某些（法）而言，无有行道则不能成就，为了郑重地开示，（世尊）说了“苦行道”等。所谓“任何时”，是指在一次、二次、三次、四次、多次等镇伏烦恼之时中的任何一次。一次及二次镇伏烦恼之时实为乐行道，超过此则不再是乐行道，因此义注师(aṭṭhakathācariyā)们意喜三次镇伏烦恼之时为苦行道。当其被如此意喜时，对于超过此的四次镇伏烦恼之时等，则不待言了。以相(lakkhaṇa)等辨别后，把握色与无色，是为“色无色遍知”；“这只是名色，此外无有其他有情等”，如此确定，是为“名色确定”。若（有人）说：“对于已遍知色无色者，道的显现缓慢，是由于名色确定等难以成就，因此不应仅因色无色遍知的困难而说为苦行道。”此说不然。因为即使名色确定等由于其对治的烦恼微弱而容易成就，但因与如此成就的观(vipassanā)相应的诸根迟钝，道的显现仍然缓慢。

ရူပါရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ အကိစ္ဆေနပိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ. ကိစ္ဆေန ပရိဂ္ဂဟိတေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ဣမံ ဝါရံ ရောစေသုန္တိ ကလာပသမ္မသနာဝသာနေ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာယ ဝတ္တမာနာယ ဥပ္ပန္နဿ ဝိပဿနုပက္ကိလေသဿ တိက္ခတ္တုံ ဝိက္ခမ္ဘနေန ကိစ္ဆတာဝါရံ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါတိ ရောစေသုံ ဧတဒန္တတ္တာ ပဋိပဒါယ. ဧတဿ အကိစ္ဆတ္တေပိ ပုရိမာနံ ကိစ္ဆတ္တေ ဒုက္ခပဋိပဒတာ ဝုတ္တနယာဝါတိ န ပဋိသိဒ္ဓါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာဝုတ္တံ ဝါ သဗ္ဗံ ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟာဒိကိစ္ဆတံ တိက္ခတ္တုံ ဝိက္ခမ္ဘနဝါရတာဝသေန ‘‘ဣမံ ဝါရ’’န္တိ အာဟ. ယဿ ပန သဗ္ဗတ္ထ အကိစ္ဆတာ, တဿ သုခါ ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

所谓“执取色与无色法”，即是不费力地执取。若艰难地执取，则无话可说。其余[诸智]亦复如是。所谓“认可此节”者，是说在聚思惟(kalāpasammasana)的结尾，当生灭随观智(udayabbayānupassanā)现行时，对于已生起的观染(vipassanupakkilesa)，以三次镇伏的方式，他们认可此艰难之节为苦行道(dukkhā paṭipadā)，因为行道以此[镇伏观染]为终。即使此[节]不难，但若前[阶智]难，则苦行道之说，如前述，并未被否定，应如是知。或者，如前所说，将所有执取色与无色法等的困难，依三次镇伏之节而说为“此节”。然而，若于一切[阶智]皆不困难者，当知其为乐行道(sukhā paṭipadā)。

မုသာဝါဒါဒီနံ ဝိသံဝါဒနာဒိကိစ္စတာယ လူခါနံ အပရိဂ္ဂါဟကာနံ ပဋိပက္ခဘာဝတော ပရိဂ္ဂါဟကသဘာဝါ သမ္မာဝါစာ. သာ သိနိဒ္ဓဘာဝတော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဏှာတိ သမ္မာဝါစာပစ္စယသုဘာသိတသောတာရဉ္စ ဇနံ. ကာယိကကိရိယာကိစ္စံ ကတ္တဗ္ဗံ သမုဋ္ဌာပေတိ, သယဉ္စ သမုဋ္ဌဟနံ ဃဋနံ ဟောတီတိ သမ္မာကမ္မန္တသင်္ခါတာ ဝိရတိပိ သမုဋ္ဌာနသဘာဝါတိ ဝုတ္တာ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝါ ဥက္ခိပနံ သမုဋ္ဌဟနံ ကာယိကကိရိယာယ ဘာရုက္ခိပနံ ဝိယ, ဇီဝမာနဿ သတ္တဿ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝါ သုဒ္ဓိ ဝေါဒါနံ အာဇီဝဿေဝ ဝါ ဇီဝိတိန္ဒြိယဝုတ္တိယာ.

正语(sammāvācā)是妄语等具有欺骗作用、粗恶、不摄益者的对立面，故有摄益的自性。它因其柔润之性，能摄益相应法，以及听闻以正语为缘之善说的人们。正业(sammākammanta)能发起应作的身行事业，且自身即是发起与努力，因此，被称为正业的离(virati)亦被说为具有发起的自性。或者，发起是提升相应法，如同以身行举起重担。或者，对于存活的有情，是相应法的清净即为净化(vodāna)。或者，为了命根(jīvitindriya)的维持，正命(ājīva)本身的清净即为净化。

၂၈၃. မဂ္ဂသန္နိဿိတန္တိ ပရမတ္ထမဂ္ဂသဘာဝတ္တာ မဂ္ဂါဝယဝဘာဝေန သမုဒါယသန္နိဿိတန္တိ အတ္ထော.

283. 所谓“依止于道”(maggasannissita)，其义为：因其具有胜义道(paramattha-magga)的自性，故以道支(maggāvayava)的身份依止于[道支的]集合体。

၂၈၅. ပတိဋ္ဌာနံ ကိလေသဝသေန, အာယူဟနံ အဘိသင်္ခါရဝသေန. တဏှာဝသေန ဝါ ပတိဋ္ဌာနံ, ဒိဋ္ဌိဝသေန အာယူဟနံ. ဗောဓီတိ ယာ အယံ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ဝုစ္စတီတိ ယောဇေတဗ္ဗာ. သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယာတိ ဧတေန [Pg.113] ပုဂ္ဂလပညတ္တိယာ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝံ ဒဿေတိ. အင်္ဂ-သဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထောပိ ဟောတီတိ စတုသစ္စဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဓိယော, ဗောဓိယော ဧဝ အင်္ဂါတိ ‘‘အနုဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိပဿနာဒီနံ ကာရဏာနံ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနဉ္စ သစ္စာနံ အနုရူပံ ပစ္စက္ခဘာဝေန ပဋိမုခံ အဝိပရီတတာယ သမ္မာ စ ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဧဝမတ္ထဝိသေသဒီပကေဟိ ဥပသဂ္ဂေဟိ ‘‘အနုဗုဇ္ဈန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗောဓိ-သဒ္ဒေါ ဟိ သဗ္ဗဝိသေသယုတ္တံ ဗုဇ္ဈနံ သာမညေန သင်္ဂဏှာတီတိ.

285. 住立是由于烦恼，积集是由于行。或者，住立是由于爱，积集是由于见。所谓“菩提”，应结合为“此诸法之和合被称为（菩提）”。以此如军支、车支等（譬喻），显示了补特伽罗(puggala)施设为非有施设的状态。“支”（aṅga）一词亦有“因”义，因此，“能导向四谛之觉悟，故为觉支”。“彼等觉悟，故为菩提”，菩提即是因，故说“随觉，故为觉支”。对于观(vipassanā)等诸因及应被觉悟之诸谛，能随顺地、以现前、面对、不颠倒且正确的方式觉悟，如是以阐明此等义理差别的前缀，而说“随觉”（anubujjhanti）等。诚然，“菩提”一词，概括地摄集了具有一切差别的觉悟。

၂၉၉. တိဏ္ဏန္တိ ရာဂါဒီနံ. ကရောတိ နာမ ကိံ ဒုစ္စရိတာနိ အနုဝတ္တမာနာနိ.

299. 所谓“已渡”，指已渡贪等。所谓“行”，是行何事？即随行诸恶行。

၃၀၁. ပါဏာတိပါတာဒိနိပ္ဖာဒိတပစ္စယာနံ နိစ္စသေဝနံ ဓုဝပဋိသေဝနံ. သကိစ္စကောတိ ဝိသုံ အတ္တနော ကိစ္စဝါ. န ဟောတီတိ အတ္ထန္တရဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. ပစ္စယပဋိသေဝနသာမန္တဇပ္ပနဣရိယာပထပ္ပဝတ္တနာနိ ပါပိစ္ဆတာနိဗ္ဗတ္တာနိ တီဏိ ကုဟနဝတ္ထူနီတိ.

301. 恒常受用由杀生等所成之资具，是为“恒常受用”。所谓“有己事者”，指有自己个别事务者。以“非有”否定了其为别异体性。由恶欲所生的资具受用、边际言谈、威仪行止，是为三种欺骗事。

၃၄၃. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ သင်္ခါရုပေက္ခာ သာနုလောမာ, သာ သုညတော ပဿန္တီ ‘‘သုညတာ’’တိ ဝုစ္စတိ, ဒုက္ခတော ပဿန္တီ တဏှာပဏိဓိသောသနတော ‘‘အပ္ပဏိဟိတ’’န္တိ. သာ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ မဂ္ဂါဓိဂမတ္ထံ အာဂမနပဋိပဒါဌာနေ ဌတွာ သုညတာပ္ပဏိဟိတန္တိ နာမံ ဒေတိ. အာဂမနတော နာမေ လဒ္ဓေ သဂုဏတော အာရမ္မဏတော စ နာမံ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ, န ပန သဂုဏာရမ္မဏေဟိ နာမလာဘေ သဗ္ဗတ္ထ အာဂမနတော နာမံ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ ပရိပုဏ္ဏနာမသိဒ္ဓိဟေတုတ္တာ သဂုဏာရမ္မဏေဟိ သဗ္ဗေသမ္ပိ နာမတ္တယယောဂေါ, န အာဂမနတောတိ ဝဝတ္ထာနကရတ္တာ စ နိပ္ပရိယာယဒေသနာယ အာဂမနတောဝ ဣဓ နာမံ လဘတိ, န ဣတရေဟီတိ ဝုတ္တံ.

343. 与随顺相应的行舍智，即是出起导向观（vuṭṭhānagāminīvipassanā）。此观因观见为无我，故称“空”；因观见为苦，能令渴爱之愿干枯，故称“无愿”。此观为证得圣道，立于行道（āgamana）之位，即行道之实践处，而给予（出世间道）“空”与“无愿”之名。由“行道”得名时，其名亦由自性（saguṇa）与所缘（ārammaṇa）而得以成立。然而，并非在所有通过自性与所缘获得名称的情况下，其名称也由“行道”而成立。此乃因：为使名称圆满成立，且为作出区分，对于一切（解脱道）而言，三名（空、无愿、无相）的结合是由于其自性与所缘，而非由于“行道”。故于无隐义教法中说：于此，仅由“行道”而得名，非由其他。

၃၅၀. အနိမိတ္တဝိပဿနန္တိ အနိစ္စာနုပဿနံ. နိမိတ္တဓမ္မေသူတိ သမူဟာဒိဃနဝသေန စ သကိစ္စပရိစ္ဆေဒတာယ စ သပရိဂ္ဂဟေသု ခန္ဓေသု. အနိမိတ္တဝိမောက္ခောတိ အနိစ္စာနုပဿနမာဟ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ ကထမိဓ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဟောတိ. န ဟိ ဆန္ဒစိတ္တာနံ မဂ္ဂသင်္ခါတအဓိပတိဘာဝါဘာဝေါ ဝိယ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဓိကဿ အနိမိတ္တဝိမောက္ခဿ အနိမိတ္တဘာဝါဘာဝေါ အတ္ထိ, န စ အမဂ္ဂါဓိပတီနံ မဂ္ဂါဓိပတိနာမဒါနာဘာဝေါ ဝိယ အနိမိတ္တဿ အနိမိတ္တနာမဒါနာဘာဝေါတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ အနိမိတ္တဝိမောက္ခဿ အနနိမိတ္တတာယ အဘာဝတော[Pg.114]. မဂ္ဂေါ အဓိပတိ ဧတေသန္တိ စ မဂ္ဂါဓိပတိနောတိ ယုတ္တော တတ္ထ ဆန္ဒစိတ္တေဟိ တံသမ္ပယုတ္တာနံ မဂ္ဂါဓိပတိဘာဝါဘာဝေါ. ဣဓ ပန မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တံ ဧတဿာတိ မဂ္ဂါနိမိတ္တောတိ အယမတ္ထော န သမ္ဘဝတီတိ န တေန အမဂ္ဂေန မဂ္ဂဿ အနိမိတ္တဘာဝေါ န ယုဇ္ဇတိ, ကိံ ဝါ ဧတ္ထ သာမညံ အဓိပ္ပေတန္တိ. အမဂ္ဂင်္ဂမဂ္ဂနာမာဘာဝေါ. ယထာ သတိပိ အဓိပတိဘာဝေ ဆန္ဒစိတ္တာနံ န မဂ္ဂါဓိပတီတိ မဂ္ဂနာမံ, န စ တေဟိ မဂ္ဂဿ တေသံ အမဂ္ဂင်္ဂတ္တာ, တထာ သတိပိ သဒ္ဓါယ အာဂမနဘာဝေန တဿာ အနိမိတ္တန္တိ မဂ္ဂနာမံ, န စ တာယ မဂ္ဂဿ တဿာ အမဂ္ဂင်္ဂတ္တာ. ဧဝံ အနိမိတ္တဝိပဿနာယပိ အနိမိတ္တဘာဝေါ နိပ္ပရိယာယေန နတ္ထီတိ ဒီပိတော ဟောတိ.

350. 无相观(vipassanā)即无常随观。于相法中，是指以蕴聚等坚固，以及以自作用限定，于有取之蕴中。无相解脱是指无常随观。如此，此处如何作譬喻比对？诚然，并非像欲心等没有称为“道”的主宰性那样，信根增上者的无相解脱就没有无相性；也不能说，就像非道主宰者不被给予“道主宰”之名那样，无相者不被给予“无相”之名，因为无相解脱没有“非无相性”。“道是彼等之主宰”，故名“道主宰”。因此，在那里，由欲心及其相应法没有道主宰性是合理的。但在此处，“道是此（解脱）之无相，故名道无相”此义不成立，因此，由那非道，道之无相性是合理的。或者，此处意指的是什么共同点？即非道支没有道之名。例如，欲心等虽有主宰性，但不获“道主宰”此道之名，道也不因它们而得名，因为它们非道支故。同样，信虽有作为（道之）来处，但它不获“无相”此道之名，道也不因它而得名，因为它非道支故。如是，已阐明：于无相观(vipassanā)，其无相性亦非究竟不存在。

နနု စ ဣဓ ဈာနံ သုညတာဒိနာမေန ဝုတ္တံ, န မဂ္ဂေါတိ စေ? န, မဂ္ဂသမ္ပယောဂတော ဈာနဿ သုညတာဒိနာမကတ္တာ. သုတ္တန္တပရိယာယေန သဂုဏာရမ္မဏေဟိ ဣဓ အဘိဓမ္မေပိ နာမံ လဘတီတိ အာဟံသု. တသ္မာ ပဋိက္ခိတ္တာ ‘‘န ပန လဘန္တီ’’တိ. ကိံ ကာရဏာ? အဘိဓမ္မေ သရသံ အနာမသိတွာ ပစ္စနီကတောဝ နာမလာဘာတိ အဓိပ္ပာယော. ယော ဟိ သဂုဏာရမ္မဏေဟိ နာမလာဘော, သော သရသပ္ပဓာနော ဟောတိ. သရသေနေဝ စ နာမလာဘေ သဗ္ဗမဂ္ဂါနံ သုညတာဒိဘာဝေါတိ ဝဝတ္ထာနံ န သိယာ. တသ္မာ အဘိဓမ္မေ သတိပိ ဒွီဟိ နာမလာဘေ ပစ္စနီကတော နာမဝဝတ္ထာနကရံ ဂဟိတန္တိ သဂုဏာရမ္မဏေဟိ သုညတာပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂါ နာမံ န လဘန္တီတိ အာဟ. အထ ဝါ န ပန လဘန္တီတိ အညနိရပေက္ခေဟိ သဂုဏာရမ္မဏေဟိ န လဘန္တိ. ကိံ ကာရဏာ? အဘိဓမ္မေ သရသပစ္စနီကေဟိ သဟိတေဟိ နာမလာဘာတိ အတ္ထော. ပစ္စနီကဉှိ ဝဝတ္ထာနကရံ အနပေက္ခိတွာ ကေဝလဿ သရသဿ နာမဟေတုဘာဝေါ အဘိဓမ္မေ နတ္ထိ အဝဝတ္ထာနာပတ္တိတော. တသ္မာ အတ္တာဘိနိဝေသပဏိဓိပဋိပက္ခဝိပဿနာနုလောမာ မဂ္ဂါ သတိပိ သရသန္တရေ ပစ္စနီကသဟိတေန သရသေန နာမံ လဘန္တိ. အနိမိတ္တမဂ္ဂဿ ပန ဝိပဿနာ နိမိတ္တပဋိပက္ခာ န ဟောတိ သယံ နိမိတ္တဂ္ဂဟဏတော နိမိတ္တဂ္ဂဟဏာနိဝါရဏာတိ တဒနုလောမမဂ္ဂေါပိ န နိမိတ္တဿ ပဋိပက္ခော. ယဒိ သိယာ, နိမိတ္တဂတဝိပဿနာယပိ ပဋိပက္ခော သိယာတိ. တသ္မာ ဝိဇ္ဇမာနောပိ သရသော ဝဝတ္ထာနကရပစ္စနီကာဘာဝါ အဘိဓမ္မေ အနိမိတ္တန္တိ နာမဒါယကော န ဂဟိတော. အနိစ္စာနုပဿနာနုလောမော ပန မဂ္ဂေါ သုဒ္ဓိကပဋိပဒါနယေယေဝ သင်္ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ ဧဝ စ သော နယော ဝုတ္တောတိ. ဧဝန္တိ ယံ [Pg.115] ဝက္ခတိ ‘‘အနိစ္စတော ဝုဋ္ဌဟန္တဿ မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တော ဟောတီ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၃၅၀), ဧဝံ အာဟရိတွာ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ သော အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ ဒီပိတောတိ အတ္ထော.

难道不是说，在此（出世间禅）中，禅那被称为“空”等，而不是道吗？不（应如此诘难），因为禅那与道相应，故得“空”等之名。有人说：“依经教法，在此阿毗达摩(abhidhamma)中，亦因具德所缘而得名。”因此，（义注中）以“然不得名”驳斥之。何以故？（义注师的）意趣是：在阿毗达摩中，不触及自性，唯由对治而得名。诚然，由具德所缘所得之名，以自性为主。若仅由自性得名，则一切道的“空”等状态便无从判别。是故，在阿毗达摩中，虽由二者（自性与对治）得名，但取其能作名称判别的对治。因此说，空道与无愿道并非因具德所缘而得名。或曰，“然不得名”者，意指不依赖其他（对治），仅由具德所缘不得名。何以故？其义为：在阿毗达摩中，是因自性与对治两者结合而得名。确实，若不考虑能作判别的对治，则在阿毗达摩中，纯粹的自性不能作为得名之因，因其会导致无法判别之过。是故，随顺于对治我执与希求之观(vipassanā)的诸道，纵有其他自性为因，仍由与对治结合的自性而得名。然而，无相道的观，因其自身取相且不遮止取相，故不为相的对治。因此，其随顺道亦非相的对治。若其为对治，则缘相而行的观亦应成为对治。是故，（无相道）虽有其自性，然因缺乏能作判别的对治，故在阿毗达摩中，不取其能赋予“无相”之名的自性。应知，随顺无常观之道，仅摄于纯观行道法中。正因如此，才说此法门。“如是”者，其义为：义注师们引用将说的“从无常出起者，其道为无相”（《法集论义注》350）之语，阐明了彼无相道。

ဝုဋ္ဌာန…ပေ… ကိမာရမ္မဏာတိ အနိစ္စာဒိတော ဝုဋ္ဌဟန္တဿ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ လက္ခဏာရမ္မဏတ္တေ သတိ သင်္ခါရေဟိ ဝုဋ္ဌာနံ န သိယာ, သင်္ခါရာရမ္မဏတ္တေ စ လက္ခဏပဋိဝေဓောတိ မညမာနော ပုစ္ဆတိ. ‘‘အနိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ သင်္ခါရေသု ပဝတ္တမာနေန ဉာဏေန လက္ခဏာနိပိ ပဋိဝိဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ တဒါကာရသင်္ခါရဂဟဏတောတိ အာဟ ‘‘လက္ခဏာရမ္မဏာ’’တိ. သင်္ခါရာရမ္မဏာ ဧဝ ယထာဝုတ္တာဓိပ္ပာယေန ‘‘လက္ခဏာရမ္မဏာ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဒဿေန္တော ‘‘လက္ခဏံ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. အနိစ္စတာ ဒုက္ခတာ အနတ္တတာတိ ဟိ ဝိသုံ ဂယှမာနံ လက္ခဏံ ပညတ္တိဂတိကံ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနံ, အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဧဝ ပရိတ္တာဒိဝသေန နဝတ္တဗ္ဗဓမ္မဘူတံ. တသ္မာ ဝိသုံ ဂဟေတဗ္ဗဿ လက္ခဏဿ ပရမတ္ထတော အဘာဝါ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သင်္ခါရေ သဘာဝတော သလ္လက္ခေန္တောဝ လက္ခဏာနိ သလ္လက္ခေတိ နာမာတိ အာဟ ‘‘ယော ပန အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ တီဏိ လက္ခဏာနိ သလ္လက္ခေတီ’’တိ. ယသ္မာ စ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ သင်္ခါရာဝ ဒိဿမာနာ, တသ္မာ တေ ကဏ္ဌေ ဗဒ္ဓကုဏပံ ဝိယ ပဋိနိဿဇ္ဇနီယာ ဟောန္တိ.

出起……乃至……以何为所缘？（答：）当从无常等（行）出起之人，其出起随观智(vuṭṭhānagāminī-vipassanā)若以相为所缘时，则不能从诸行出起；若以诸行为所缘时，则不能通达相。如是认为而发问。以“无常”等（方式）于诸行中生起的智慧，亦能通达诸相，因为是执取了具有彼相状的诸行之故。因此说“以相为所缘”。为显示“以诸行为所缘”即是依上述意趣而说为“以相为所缘”，（摄阿毗达摩义论师）说“所谓相者”等（文）。诚然，无常性(aniccatā)、苦性(dukkhatā)、无我性(anattatā)，若被分别执取，此相则属概念(paññatti)，于胜义中不存在。正因其不存在，故成为不可依小（所缘）等方式言说之法。是故，由于应分别执取的相于胜义中不存在，因此，以“无常、苦、无我”如实观察诸行自性者，即名为观察诸相。是故（摄阿毗达摩义论师）说：“然而，凡观察无常、苦、无我三相者……”。又因为以“无常”等（方式）所见唯是诸行，是故彼等诸行应被舍弃，犹如系于颈上的腐尸。

လောကုတ္တရကုသလံ

出世间善

ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ

杂论释义

တတြာတိ လောကုတ္တရဇ္ဈာနေ. အဇ္ဈတ္တဉ္စာတိ ဥပဍ္ဎဂါထာယ အဘိနိဝိသိတဗ္ဗံ ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗံ ဝိပဿနာဘူမိံ ပဉ္စဓာ ဥဒ္ဒိသတိ. သတ္တအဋ္ဌာဒီနိ အင်္ဂါနိ သတ္တဋ္ဌင်္ဂါနီတိ အာဒိသဒ္ဒဿ လောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နိမိတ္တန္တိ ယတော ဝုဋ္ဌာနံ, တာနိ နိမိတ္တပဝတ္တာနိ နိမိတ္တဝစနေနေဝ ဥဒ္ဒိသတိ. သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏမေဝ အရိယမဂ္ဂဿ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိဝိသေသံ နိယမေတိ. ကသ္မာ? တတော တတော ဒုတိယာဒိပါဒကဇ္ဈာနတော ဥပ္ပန္နဿ သသင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဿ ပါဒကဇ္ဈာနာတိက္ကန္တာနံ အင်္ဂါနံ အသမာပဇ္ဇိတုကာမတာဝိရာဂဘာဝနာဘာဝတော ဣတရဿ စ အတဗ္ဘာဝတော. တေသမ္ပိ ဝါဒေသု…ပေ… ဝိပဿနာဝ နိယမေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကသ္မာ? ဝိပဿနာနိယမေနေဝ ဟိ ပဌမတ္ထေရဝါဒေပိ အပါဒကပဌမဇ္ဈာနပါဒကမဂ္ဂါ ပဌမဇ္ဈာနိကာဝ ဟောန္တိ, ဣတရေ စ ပါဒကဇ္ဈာနဝိပဿနာနိယမေဟိ တံတံဈာနိကာ. ဧဝံ သေသဝါဒေသုပိ ဝိပဿနာနိယမော ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော.

于此，是在出世间禅中。以“内”等半偈，简要地指示了五种应执取、应出离的观（vipassanā）地。“七八等支”（sattaaṭṭhādīni aṅgāni）作“七八支”（sattaṭṭhaṅgāni），当知是省略了“等”（ādi）字。所谓“相”（nimitta），即从何而出离，就以“相”一词来指示那些由相而转起的法。行舍智本身即决定了圣道的觉支等差别。为何？因为从第二禅等各个基础禅生起的、与行舍智俱行的观智，对于已超越基础禅的诸禅支，有不欲入定的离贪修习之故；而对于其他的（观智），则无此（修习）之故。于彼等论义中……乃至……当知唯有观决定。为何？因为正是由于观的决定，在第一上座部的论义中，无基础禅的道与以初禅为基础的道，皆属于初禅；而其他的道，则由基础禅与观的决定而属于各自相应的禅。如是，在其余的论义中，也应根据情况应用观的决定。

ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရေတိ [Pg.116] ပါဒကဇ္ဈာနတော အညသင်္ခါရေ. တေန ပါဒကဇ္ဈာနသင်္ခါရေသု သမ္မသိတေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. တတြာပီတိ ဒုတိယတ္ထေရဝါဒေပိ. တံတံဈာနိကတာ တံတံသမ္မသိတသင်္ခါရဝိပဿနာနိယမေဟိ ဟောတိ. တတြာပိ ဟိ ဝိပဿနာ တံတံဝိရာဂါဝိရာဂဘာဝနာဘာဝေန သောမနဿသဟဂတာ ဥပေက္ခာသဟဂတာ စ ဟုတွာ ဈာနင်္ဂါဒိနိယမံ မဂ္ဂဿ ကရောတီတိ ဧဝံ ဝိပဿနာနိယမော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

“杂行”（pakiṇṇakasaṅkhāra）是指基础禅之外的诸行。此句表明，当基础禅的诸行被思惟时，便无话可说。“于彼亦尔”（tatrāpi）是指在第二上座部的论义中也是如此。（道的）属于各自相应的禅，是由于各自所思惟的行与观的决定。因为在那里，观（vipassanā）也通过对（禅支）有无厌离修习的状态，而成为喜俱或舍俱，从而决定了道的禅支等。如是，观的决定当以上述方式了知。

တန္တိ တံတံဈာနသဒိသဘဝနံ. သွာယမတ္ထော ပါဒကဇ္ဈာနသမ္မသိတဇ္ဈာနုပနိဿယေဟိ ဝိနာ အဇ္ဈာသယမတ္တေန အသိဇ္ဈနာ ဥပနိဿယေန ဝိနာ သင်္ကပ္ပမတ္တေန သကဒါဂါမိဖလာဒီနံ အသိဇ္ဈနဒီပကေန နန္ဒကောဝါဒေန (မ. နိ. ၃.၃၉၈ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗော. တတ္ထ ဟိ သောတာပန္နာယပိ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပဘာဝံ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ယဿ ယဿ ဥပနိဿယော အတ္ထိ, တဿ တဿေဝ အဇ္ဈာသယော နိယာမကော, နာညဿာတိ တေန တေန ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပတာ ဟောတိ, န တတော ပရံ သင်္ကပ္ပသဗ္ဘာဝေပိ အသိဇ္ဈနတောတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော ဟောတိ. ဧဝမိဓာပိ ယဿ ယဿ ဒုတိယာဒိဈာနိကဿ မဂ္ဂဿ ယထာဝုတ္တော ဥပနိဿယော အတ္ထိ, တဿ တဿေဝ အဇ္ဈာသယော နိယာမကော, နာညဿ သတိပိ တသ္မိံ အသိဇ္ဈနတော. ဣမသ္မိံ ပန ဝါဒေ ပါဒကသမ္မသိတဇ္ဈာနုပနိဿယသဗ္ဘာဝေ အဇ္ဈာသယော ဧကန္တေန ဟောတိ, တံတံဖလူပနိဿယသဗ္ဘာဝေ တံတံသင်္ကပ္ပော ဝိယာတိ တဒဘာဝါဘာဝတော အဇ္ဈာသယော နိယမေတီတိ ဝုတ္တံ.

此即与彼彼禅那相似的状态。此义应当以《南达咖教诫经》(Nandakovāda)来阐明，该经阐明了若无亲依止(upanissaya)，仅凭思惟(saṅkappa)无法成就一来果(sakadāgāmiphala)等，正如若无基础禅(pādakajjhāna)与思惟禅(sammasitajjhāna)为亲依止，仅凭意乐(ajjhāsaya)无法成就。诚然，于彼经中，世尊宣说了即使是入流者(sotāpanna)亦有思惟圆满的状态，此义被阐明：对任何道，若有其亲依止，则意乐仅对该道有决定作用，而非对其他道。是故，由彼彼道而有思惟圆满，然不超越于此，因为纵使有（更高）思惟，亦不成就故。如是，于此（论）中亦然，对任何具第二禅等的道，若有如前所述的亲依止，则意乐仅对该道有决定作用，而非对其他道，因为纵使有彼（意乐），亦不成就故。复次，于此论中，若有基础禅与思惟禅的亲依止，则意乐必然存在，犹如若有彼彼果的亲依止，则有彼彼思惟。因彼（亲依止）若无，（道果）则无，故说“意乐决定”。

ယသ္မိံ ပန ပါဒကဇ္ဈာနံ နတ္ထီတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဝဇ္ဇာနံ ပါဒကာနိ လောကိယဇ္ဈာနာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အပ္ပနာပ္ပတ္တိ စ ဩဠာရိကင်္ဂါတိက္ကမနုပနိဿယာဘာဝေ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ ဝိနာ န ဟောတီတိ ‘‘သောမနဿသဟဂတမဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ အာဟ. ဥပေက္ခာသဟဂတမဂ္ဂေါတိ ဧတေန စတုတ္ထဇ္ဈာနိကတာပိ သမာနာ အနုသယသမုဂ္ဃာဋနသမတ္ထဿ န သင်္ခါရာဝသေသတာတိ ဒဿေတိ. တေ စ ဝါဒါ န ဝိရုဇ္ဈန္တိ အဇ္ဈာသယဝသေန ပဉ္စမဇ္ဈာနိကတာယ ပဌမာဒိဇ္ဈာနိကတာယ စ သမ္ဘဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. အဇ္ဈာသယော စ သာတ္ထကော ဟောတိ, အညထာ ပါဒကသမ္မသိတဇ္ဈာနေဟေဝ နိယမဿ သိဒ္ဓတ္တာ အဇ္ဈာသယော နိယာမကော ဝုစ္စမာနော နိရတ္ထကော သိယာတိ. ဣဓ ပန အဋ္ဌသာလိနိယာ နိယာမနေ ဧကန္တိကံ ဝိပဿနာသင်္ခါတံ အတ္ထမေဝ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘တေသမ္ပိ ဝါဒေသု အယံ…ပေ… ဝိပဿနာဝ နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တေန [Pg.117] တယောပေတေ ဝါဒေ ဝိပဿနာဝ နိယမေတီတိ ဒဿိတံ. တံတံဝါဒါနဉှိ ဝိပဿနာသဟိတာနမေဝ သိဒ္ဓိ, နာညထာတိ ဒဿိတန္တိ.

然而，说“无基础禅那”，是针对作为除第四禅道外诸道之基础的世间禅那而说。并且，安止的达成，在缺乏超越粗分禅支为近依缘的情况下，离了五支则不能成就，因此说“道是喜俱行的”。所谓“舍俱行之道”，以此显示，对于能够根除随眠的（道）而言，虽然同为第四禅的状态，但并非尚有诸行残留的状态。而此等诸说并不相违，因为依意乐，亦有可能成就第五禅性或初禅等性，此是其意趣。并且，意乐是有意义的，否则，若仅由基础禅那与所思惟禅那来决定，那么说意乐为决定者，便成无义。但此处《含义阐明》（Aṭṭhasālinī）在抉择时，唯独提取名为观（vipassanā）的确定意义，说“于彼等诸说中……唯观为决定”者，由此显示于此三说中，唯观为决定。因为彼等诸说唯有与观相应才能成就，非由他法，此义已被显示。

ပဝေဓတီတိ ဂေါတြဘုဿ ပစ္စယော ဘဝိတုံ န သက္ကောတီတိ အတ္ထော. ယဒိ ပဉ္စမစိတ္တက္ခဏေ ဇဝနံ ပတိတံ နာမ ဟောတိ, ကထံ တဒါ ဂေါတြဘု တဒနန္တရဉ္စ မဂ္ဂေါ ဇဝနဿ ပတိတက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? အပုဗ္ဗဿ ဇဝနန္တရဿ ပတိတတာဘာဝတော. တဒေဝ ဟိ ဇဝနံ အနေကက္ခတ္တုံ ပဝတ္တမာနံ ပတိတံ သိယာတိ, ဂေါတြဘု ပန အာရမ္မဏန္တရေ ဥပ္ပန္နံ အပုဗ္ဗံ ဇဝနံ, တထာ မဂ္ဂေါ ဘူမန္တရတော စာတိ. နနု စ သတ္တမဇဝနစေတနာယ ဗလဝတာယ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယဘာဝေါ ဟောတိ အာနန္တရိယတာပီတိ, တတ္ထာယံ အဓိပ္ပာယော သိယာ ‘‘ပဋိသန္ဓိယာ အနန္တရပစ္စယဘာဝိနော ဝိပါကသန္တာနဿ အနန္တရပစ္စယဘာဝေန အန္တိမဇဝနစေတနာယ သုသင်္ခတတ္တာ သာ သတ္တမဇဝနစေတနာ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာ အာနန္တရိကာ စ ဟောတိ, န အပတိတဇဝနစေတနာ ဝိယ ဗလဝတာယာ’’တိ.

“动摇”(pavedhati)是指不能成为种姓心(gotrabhu)之缘的意思。如果于第五心刹那，速行(javana)被称为“已落”(patita)，那么，那时种姓心及其后的道(magga)，又怎会在速行“已落”的刹那生起呢？这是因为另一新起的速行(apubbassa javanantarassa)没有“已落”的状态。确实，只有同一速行多次生起，才可称为“已落”；而种姓心是于另一所缘生起的新速行，道心亦同样来自另一界(bhūmantara)。难道不是因为第七速行思(sattamajavanacetanā)力量强大，才会成为顺后受报业(upapajjavedanīya)且是无间业(ānantariya)吗？于此，其意趣应为：“对于作为结生(paṭisandhi)之无间缘的异熟(vipāka)相续而言，由于最后的速行思是其无间缘，且已善加准备，故彼第七速行思成为顺后受报业与无间业，而不像未落的速行思那样，仅因其强大（而成为如此）。”

ပုန အနုလောမံ တံ အနုဗန္ဓေယျာတိ ဂေါတြဘုဿ ဟိ သင်္ခါရာရမ္မဏတ္တေ သတိ တဒပိ အနုလောမမေဝါတိ ပုရိမအနုလောမံ ဝိယ တံ တဒပိ အညံ အနုလောမံ အနုဗန္ဓေယျ, န မဂ္ဂေါတိ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနမေဝ စ န ဘဝေယျ အတ္တနော သဒိသာလမ္ဗနဿ အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနိယဿ ပစ္စယဿ အလာဘာ. အပ္ပဟီနဘာဝေန ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အနုသယိတာ ကိလေသာ သာ ဘူမိ ဧတေဟိ လဒ္ဓါတိ ကတွာ ဘူမိလဒ္ဓါ. ဝဋ္ဋံ သိနောန္တိ ဗန္ဓန္တီတိ ကတွာ ဝဋ္ဋသေတူ စ, တေသံ သမုဂ္ဃာတကရဏန္တိပိ ဧတဒေဝဿ လောဘက္ခန္ဓာဒိပဒါလနံ ဝုစ္စတိ. တန္တိ ပဝတ္တံ. ဧကံ ဘဝန္တိ အနာဂါမိနော အနေကက္ခတ္တုဉ္စ တတ္ထေဝ ဥပပဇ္ဇန္တဿ ဟေဋ္ဌာ အနာဂမနဝသေန ဧကော ဘဝေါတိ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ.

再者，所谓“彼应随顺于随顺(anuloma)”，其义为：若种姓心(gotrabhu)以诸行(saṅkhāra)为所缘，则彼亦是随顺。如是，彼便会像之前的随顺心一样，随顺于另一个随顺心，而非随顺于道(magga)。因此，道的出起(maggavuṭṭhāna)便不会发生，因为无法获得一个与其（即道）有相同所缘、且居于作意(āvajjanā)之位的缘。由于诸烦恼未被断除，潜在于五取蕴(pañcūpādānakkhandhā)中，此等烦恼获得了那片“地”，故称“地得”(bhūmiladdhā)。又因其系缚轮回(vaṭṭa)，故亦称“轮回之堤”(vaṭṭasetu)。将此等烦恼根除，即是此（道）对贪蕴等的破裂。此为圣教之延续(tanti pavattaṃ)。所谓“一有”(ekaṃ bhavaṃ)，是针对不还者(anāgāmin)而言，他虽多次投生于彼处，但依于不还来下界之故，执此为“一有”而说。

ဣမဿ ပနတ္ထဿာတိ ယထာဝုတ္တဿ ဥပါဒိန္နကပဝတ္တတော ဝုဋ္ဌာနဿ. အပါယေသု သတ္တမဘဝတော ဥဒ္ဓံ သုဂတိယဉ္စ ဝိပါကဒါယကဿ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ ပစ္စယဃာတော သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒွီသု ဘဝေသူတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေ အဘာဝိတေ သကဒါဂါမိဿ ကာမဓာတုယံ ယေ ဒွေ ဘဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တေသူတိ အတ္ထော. စလတီတိ ဧတေန စလနသဘာဝမေဝ ဒဿေတိ, န အစလနာဘာဝံ, တသ္မာ အစလနံ ဒဿေတွာ ပုန စလနံ ဒဿေတုံ ‘‘တထာဂတဿ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ယေပိ ဝါ ကတ္ထစိ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂေ သမာနပဋိပဒေ ဒိသွာ သဘာဝတော အစလနမေဝ [Pg.118] ဂဏှေယျုံ, တေသံ တံဂဟဏနိဝါရဏတ္ထံ ‘‘စလတီ’’တိ ဝုတ္တံ, န စလနာဝဓာရဏတ္ထန္တိ ယုတ္တံ ဥဘယဒဿနံ. အထ ဝါ ယဒိပိ ကေသဉ္စိ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ သမာနပဋိပဒါ, တထာပိ ကိလေသိန္ဒြိယေဟိ သိဇ္ဈမာနာ ပဋိပဒါ တေသံ ဝသေန စလနပကတိကာ ဧဝါတိ ‘‘စလတိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တံ, န ‘‘န စလတီ’’တိ.

此义即是，从如前所述的所取转起中出离。应见，以须陀洹道智(sotāpattimaggañāṇa)斩断能于恶趣(apāya)及第七有之上的善趣中给予异熟的行识(abhisaṅkhāraviññāṇa)之因，即是行识的灭尽。关于“于二有中”，其义为：对未修习阿那含道(anāgāmimagga)的斯陀含(sakadāgāmin)而言，于欲界(kāmadhātu)中会生起的两种有。“动摇”(calati)一词，是仅显示动摇的自性，而非显示不动摇的状态。因此，在显示了不动摇之后，为了再显示动摇，而说了“诚然，如来……”等。或者，有些人于某处见到四道皆为相同行道(samānapaṭipadā)，而从事物的自性上执取其为完全不动摇，为了阻止他们那样的执取，才说“动摇”。此说并非为了断定其为动摇，因此，显示两者是合理的。再者，纵使对某些人而言四道皆为相同行道，然而，由烦恼诸根(kilesindriya)所成就的行道，会因彼等之力而具有动摇的本性，因此才只说“动摇”，而不说“不动摇”。

လောကုတ္တရကုသလပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

出世间善杂论释义终。

ပဌမမဂ္ဂဝီသတိမဟာနယဝဏ္ဏနာ

第一道二十大理释义

၃၅၇. ယဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘‘မဂ္ဂံ ဘာဝေမီ’’တိ အဇ္ဈာသယော ပဝတ္တော, သော မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အဇ္ဈာသယဝိသေသေန တံတံဘာဝနာဝိသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

357. 若人于前期生起“我当修习道”之意乐(ajjhāsaya)，彼即修习道。如是，于一切处，应由意乐之差别了知彼彼修习之差别。

၃၅၈. ဆန္ဒာဓိပတေယျန္တိအာဒီသု ဧကစိတ္တက္ခဏေ ဝတ္တမာနေသု ဓမ္မေသု ကထံ ဆန္ဒဿ တံသဟဇာတဿ အဓိပတိဘာဝေါ ဝီရိယာဒီနဉ္စာတိ? ဥပနိဿယဝသေန. ယဿ ဟိ သစေ ဆန္ဒဝတော ကုသလံ နိပ္ဖဇ္ဇတိ, ‘‘အဟံ နိပ္ဖာဒေဿာမီ’’တိ ပဝတ္တမာနဿ ကုသလံ နိပ္ဖန္နံ, တဿ တံသဟဇာတော ဆန္ဒော တေန ပုရိမုပနိဿယေန ဝိသိဋ္ဌော သဟဇာတဓမ္မေ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတိ. တသ္မိဉ္စ ပဝတ္တမာနေ တေ ပဝတ္တန္တိ, နိဝတ္တမာနေ နိဝတ္တန္တိ, တဒနုရူပဗလာ စ ဟောန္တိ ရာဇပုရိသာ ဝိယာတိ. ဧဝံ ဝီရိယာဒီသု. သေသဓမ္မာနံ ပန ကတ္ထစိ ဝုတ္တပ္ပကာရပ္ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝေပိ အတံသဘာဝတ္တာ အဓိပတိဘာဝေါ နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

358. 于“欲为增上”等句，于一心刹那中现行的诸法中，欲及其俱生法，以及精进等，如何有增上性呢？以亲依止力故。诚然，若有欲者之善法得以成就，当“我将成就”如是生起时，善法已然成就，则彼与善法俱生之欲，因彼先前之亲依止而得以特助，使其俱生诸法随己意而转。并且，当彼（欲）生起时，彼等（俱生法）亦生起；当彼退减时，彼等亦退减；亦有与其相应之力，犹如国王之臣子。于精进等亦复如是。至于其余诸法，纵使于某处有如前所说之生起方式，然因其不具掌控（俱生法）之自性，故应知其无有增上性。

ဒုတိယမဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

第二道释义

၃၆၁. အာ-ကာရဿ ရဿတ္တံ ကတွာ အညိန္ဒြိယံ ဝုတ္တံ, အာ-ကာရော စ ဓမ္မမရိယာဒတ္ထော.

361. 将长音“ā”作短音后，说为“已知根”（aññindriyaṃ），而“ā”音有法之界限义。

တတိယစတုတ္ထမဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

第三与第四道释义

၃၆၂. မဂ္ဂင်္ဂါနိ န ပူရေန္တိ အကိစ္စကတ္တာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာတိ အဓိပ္ပာယော. မာရေန္တော ဂစ္ဆတီတိ ဟိ မဂ္ဂေါ, န စေတာယ မာရေတဗ္ဗံ အတ္ထီတိ. မာနဿ ဒိဋ္ဌိသဒိသာ [Pg.119] ပဝတ္တိ အဟမသ္မီတိ ပဝတ္တမာနဿ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနေ ဌာနံ. အာလောကဿေဝ ပဝတ္တိကာလော ဝိယာတိ စိရပ္ပဝတ္တိံ သန္ဓာယာဟ. ဧကဒေသသာမညေန ဟိ ယထာဓိပ္ပေတေန ဥပမာ ဟောတီတိ. ခါရေ ဝါတိ ကဋ္ဌာဒီနံ ခါရစ္ဆာရိကာယံ. သမ္မဒ္ဒိတွာတိ ကိလေဒေတွာ. ဆန္ဒောတိ တဏှာ. အနုသယောတိ တဏှာ မာနာနုသယော စ. ဧတသ္မိဉ္စ သုတ္တေ အသမူဟတဿ ဂန္ဓဿ သမုဂ္ဃာဋနံ ဝိယ အသမူဟတမာနာဒိသမုဂ္ဃာတံ ဒဿေန္တေန အညမညေ ကိလေသေ ပဇဟတီတိ ဒဿိတန္တိ အာနီတံ, န ယထာဝုတ္တနယေန ဥပမာယ ဝုတ္တတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိရန္တရံ ပဝတ္တမာနေ စိတ္တေ တဿ သံကိလေသဝေါဒါနကရာ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာ စေတသိကာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ တဿင်္ဂဘူတာ အဝယဝါ ဝိယ ဟောန္တီတိ ‘‘စိတ္တင်္ဂဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

362. 其意是：因正见无所应作，故道支不圆满。诚然，所谓“道”（maggo），是因其杀灭（烦恼）而行，然此（正见）无有应杀灭者。慢之生起与见相似，即当“我是”生起时，（慢）安住于见之处。犹如光明生起之时，是针对长久生起而说。诚然，以部分相似性，比喻可依所欲之义而成立。所谓“于碱中”（khāre vā），即于木等之碱灰中。“揉搓后”（sammadditvā）即“使其湿润”（kiledetvā）。“欲”（chando）即是渴爱（taṇhā）。“随眠”（anusayo）即是渴爱随眠与慢随眠。于此经中，由（Khemaka长老）显示了“犹如根除未根除之香气，根除未根除之慢等”，并显示了“舍断其他种种烦恼”，是因此义而被引用，应知并非因其以如前所述之方式通过譬喻而说。于无间生起的心中，能作染污与净化、有罪与无罪的心所生起时，成为其组成部分，犹如肢体，故说为“以心支故”（cittaṅgavasena）。

လောကုတ္တရကုသလဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

出世间善法释义终。

ကုသလကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

善论释义终。

အကုသလပဒံ

不善品

ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရော

法示品

ပဌမစိတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

第一心论释义

၃၆၅. ကုသလေ ဝုတ္တနယံ အနုဂန္တွာ ယထာနုရူပံ ဝေဒိတဗ္ဗတာယ ‘‘ဝုတ္တနယေနာ’’တိ အာဟ. ဂန္တဗ္ဗာဘာဝတောတိ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာဘာဝတော. ဒိဋ္ဌိယာ ဂတမတ္တန္တိ ဒိဋ္ဌိယာ ဂတိမတ္တံ ဂဟဏမတ္တံ. အာသန္နကာရဏတ္တာ အယောနိသောမနသိကာရဿ ဝိသုံ ဂဟဏံ ဧကန္တကာရဏတ္တာ စ. သတိသံဝရောတိ ဣဓ သီတာဒီဟိ ဖုဋ္ဌဿ အပ္ပမဇ္ဇနံ ခမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဟာနသံဝရောတိ ဝီရိယသံဝရော.

365. 应随顺善法中所说之理，为了能如其相应地理解，故说“依所述之理”。“无应解”（Gantabbābhāvato）即是“无应觉知”（bujjhitabbābhāvato）之义。“仅以见而行”（Diṭṭhiyā gatamattaṃ）即是“仅以见而行，仅以见而执取”之义。由于不如理作意是近因，故单独摄取；也由于是绝对的因。所谓“念防护”，在此处，应理解为当被冷热等触及时，不放逸且能忍受。所谓“断防护”，即是精进防护。

အဿာဒဒဿနန္တိ အဿာဒဒိဋ္ဌိ. ဖလဋ္ဌေန ပစ္စုပဋ္ဌာနေန အသမ္မာပဋိပတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနောမောဟော, သမ္မာပဋိပတ္တိပဋိပက္ခဘာဝဂ္ဂဟဏာကာရော ဝါ. သဗ္ဗဿ လောဘဿ အဘိဇ္ဈာဘာဝေ သတိပိ ဝိသေသယုတ္တာယ အဘိဇ္ဈာယ ကမ္မပထပ္ပတ္တာယ ဣဓုပ္ပဇ္ဇမာနာယ လက္ခဏာဒိံ ဒဿေတုံ ‘‘သာ ပရသမ္ပတ္တီန’’န္တိအာဒိမာဟ. အတ္တနော ပရိဏာမနဿ ပုရေစာရိကာ တဏှာဘိရတိ အဘိရတိ.

所谓“乐见”，即是乐味见。愚痴，以果为义，其现起为不正行之现起；或（其现起）是执取为正行对立面之相。即使一切贪（lobha）都具有贪求（abhijjhā）的性质，为了显示在此处生起的、与特殊贪求（abhijjhā）相应、达到业道之贪求（abhijjhā）的特征等，故说“那是他人的成就”等等。爱乐（abhirati）即是贪爱与爱乐（taṇhābhirati），它是令其归于己有的先行者。

အနုပပရိက္ခာ [Pg.120] မောဟော. မောဟဝသေန ဟိ ဒိဋ္ဌိဝသေန ဝါ အဝတ္ထုသ္မိံ သာနုနယော အဓိမောက္ခော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. အသတိယစိတ္တေတိ အဟိရိကာဒီဟိ အာရက္ခရဟိတစိတ္တေ. သတိရဟိတတ္တာ သတိပဋိပက္ခတ္တာ စာတိ ဧတေန သတိရဟိတာ သတိပဋိပက္ခာ စ အကုသလာ ခန္ဓာ ဧဝ မိစ္ဆာသတီတိ ဒဿေတိ. တေ ပန ဥပနာဟာဒိပ္ပဝတ္တိယံ စိရကတာဒိသလ္လက္ခဏေ ပဋုသညာသမ္ပယုတ္တာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သဒရထာဒိဘာဝေါ အဝိသေသေန ကိလေသသမ္ပယောဂတော ဝုတ္တော လဟုတာဒိဧကန္တပဋိပက္ခာနံ ထိနမိဒ္ဓါဒီနံ ကေသဉ္စိ ဣဓ အဘာဝါ. အဝူပသမောတိ အသန္နိသိန္နသဗ္ဘာဝမာဟ. အနဝဋ္ဌာနရသန္တိ စလနကိစ္စံ. စေတသော အဝူပသမေတိ နိပ္ဖာဒေတဗ္ဗေ ပယောဇနေ ဘုမ္မံ, အဝူပသမပစ္စယဘူတံ အာရမ္မဏံ ဝါ ‘‘အဝူပသမော’’တိ ဝုတ္တံ.

不观察是愚痴。因为愚痴或邪见之故，会在不实之事中生起有爱著的胜解。所谓“无念心”，即是由于无惭等而无防护的心。以此说明，由于无念且与念相违故，无念且与念相违的不善蕴即是邪念。然而彼等，在怨恨等生起时，应理解为与忆念久作等明利之想（paṭusaññā）相应。忧愁等状态是由于与烦恼无差别相应而说，因为在此处缺少轻快等绝对相违的昏沉、睡眠等某些法。所谓“不寂静”，是说未平息之状态。所谓“不安住之作用”，即是动摇之作用。所谓“心不寂静”，是指在应完成之事上的基础，或成为不寂静之因的所缘，被称为“不寂静”。

ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

法示品论释义终。

နိဒ္ဒေသဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

解释品论释义

၃၇၇. သဟဇာတဓမ္မေသု အကမ္ပနံ န ကောသဇ္ဇေသု အကမ္ပနံ ဝိယ တပ္ပဋိပက္ခဘာဝတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, တံတံပါပကိရိယာယ ဥဿဟနဝသေန ပန ထိရတာ တတ္ထ အကမ္ပနံ.

377. 于俱生法中的不动摇，不应像（精进）于懈怠中不动摇那样，从其为对立面的角度来理解；然而，在彼处的不动摇，是指因致力于种种恶行而有的坚定。

၃၈၁. ဒိဋ္ဌိယာ ဝိရူပံ ဖန္ဒိတန္တိ တထာ တထာ သဿတာဒိဝသေန ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဝုစ္စတိ. တရန္တီတိ တိတ္ထေ ဝိယ ပိလဝန္တိ. ဝိပရိယေသတောတိ ဝတ္ထုဿ ဝိပရီတတော.

381. 所谓“见之种种动摇”(diṭṭhiyā virūpaṃ phanditaṃ)，即是指如是如是，以常见(sassatādi)等方式转起的见。所谓“渡过”(tarantīti)，是指如在渡口般漂浮。所谓“颠倒”(vipariyesato)，是指由于事的颠倒。

၃၉၀. သဘာဝပဋိစ္ဆာဒနဝသေန ပကတိအတ္တာဒိအသန္တဂဟဏဿ အနိစ္စာဒီနံ နိစ္စာဒိဝိသမဂဟဏဿ စ သညာဒိဝိပရိယေသဿ နိဿယတ္တာ ‘‘အသန္တံ အသမဉ္စ ဗုဇ္ဈတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

390. 由于以覆蔽自性之方式，成为“执取不存在的自性、我等”、“将无常等错误地执取为常等”，以及“想颠倒(saññā-vipariyāsa)等”的所依，故说：“了知非有与非理”。

ဒုတိယစိတ္တဝဏ္ဏနာ

第二心释义

၃၉၉. ကိဉ္စာပိ…ပေ… ပရာမသန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ပုရိမစိတ္တေန အဝိသေသံ ဒဿေတိ. အနုဿာဟနာဝသီဒနဘာဝေန သံဟတဘာဝေါ ထိနံ.

399. （“虽……乃至……于执取时生起”）显示了与前心的无差别。因无策励而消沉，故收缩的状态为昏沉。

တတိယစိတ္တဝဏ္ဏနာ

第三心释义

၄၀၀. ဣဓ မာနေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စ အပဏ္ဏကင်္ဂါနီတိ အဝိရဇ္ဈနကင်္ဂါနိ ဥပ္ပတ္တိအရဟင်္ဂါနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မာနဿ အနိယတတ္တာ န နိယတယေဝါပနကာတိ[Pg.121]. ပဋ္ဌာနေ ဟိ ‘‘သံယောဇနံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ သံယောဇနော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၃.၄.၁) ဧတ္ထ ‘‘စတုက္ခတ္တုံ ကာမရာဂေန တိက္ခတ္တုံ ပဋိဃေန စ မာနော ဝိစိကိစ္ဆာ ဘဝရာဂေါ တယောပေတေ သကဒါဂါမိနော သံယောဇနာနံ သံယောဇနေဟိ ဒသဝိဓာ ယောဇနာ’’တိ ဒဿိတာယ ဒသဝိဓာယ ယောဇနာယ ‘‘ကာမရာဂသံယောဇနံ ပဋိစ္စ မာနသံယောဇနံ အဝိဇ္ဇာသံယောဇန’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ကာမရာဂသံယောဇနံ ပဋိစ္စ အဝိဇ္ဇာသံယောဇန’’န္တိ ‘‘မာနသံယောဇနံ ပဋိစ္စ ဘဝရာဂသံယောဇနံ အဝိဇ္ဇာသံယောဇန’’န္တိ စ ဝတွာ ‘‘ဘဝရာဂသံယောဇနံ ပဋိစ္စ အဝိဇ္ဇာသံယောဇန’’န္တိ ဝုတ္တာဟိ ယောဇနာဟိ မာနဿ အနိယတဘာဝေါ ပကာသိတော, တထာ ကိလေသဒုကေပိ. ဣဓ စ ဝက္ခတိ ‘‘ဒသဝိဓာ သံယောဇနာနံ ယောဇနာ, တထာ ဒသဝိဓာ ကိလေသာန’’န္တိ စ. ဥန္နမနဝသေနေဝ သမ္ပဂ္ဂဟရသော, န ဝီရိယံ ဝိယ တံတံကိစ္စသာဓနေ အဗ္ဘုဿာဟနဝသေန. ဩမာနဿပိ အတ္တာနံ အဝံကတွာ ဂဟဏံ သမ္ပဂ္ဂဟောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

400. 此处应理解为：与慢(māna)一起的五种无过失成分，即无谬成分，是能够生起的。由于慢是不定法(aniyata)，故（当知）其并非必然相应的耶瓦帕那法(yevāpanaka)。诚然，在《发趣论》(Paṭṭhāna)中，通过所开示的十种结合方式——“与欲贪(kāmarāga)结合四次，与嗔(paṭigha)结合三次，而慢、疑(vicikicchā)、有爱(bhavarāga)此三者各出现一次……”——开示了慢的不定性(aniyatabhāva)。在（发趣论的）烦恼二法(kilesaduka)中也是如此。并且，此处也将说到：“诸结有十种结合，同样诸烦恼也有十种”。（慢）仅以高举为作用，不像精进(vīriya)那样，以在成办彼彼事务中策励为作用。亦当知，卑慢(omāna)是通过贬低自己而执取，亦是策励。

စတုတ္ထစိတ္တဝဏ္ဏနာ

第四心释义

၄၀၂. ပရိဟရဏတ္ထံ ဝိက္ခိတ္တာ ဟုတွာ ဥဿာဟံ ဇနေန္တာ ‘‘ပရိဟရဏတ္ထံ သဥဿာဟာ’’တိ ဝုတ္တာ, တေသံ.

402. 为了防护而散乱，生起精进，被称为“为了防护而具精进”，指他们的（心）。

နဝမစိတ္တဝဏ္ဏနာ

第九心释义

၄၁၃. ဝိသပ္ပနအနိဋ္ဌရူပသမုဋ္ဌာနဝသေန အတ္တနော ပဝတ္တိအာကာရဝသေန စ ဝိသပ္ပနရသော. ဒေါသော ဥပယောဂဖလေသု အနိဋ္ဌတ္တာ ဝိသသံသဋ္ဌပူတိမုတ္တံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အနဘိရတိရသာတိ ဧဝံပကာရေသု ပဋိက္ခေပေန ရသဝစနေသု တံတံပဋိပက္ခကိစ္စဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကဋုကာကာရဂတိ ကဋုကဉ္စုကတာ, အတ္တသမ္ပတ္တိ အာဝါသာဒိ, ပရာယတ္တတာယ ဒါသဗျံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ ဒါသဗျေ သတိ ဒါသော ပရာယတ္တော ဟောတိ, ဧဝံ ကုက္ကုစ္စေ သတိ တံသမင်္ဂီ. န ဟိ သော အတ္တနော ဓမ္မတာယ ပဝတ္တိတုံ သက္ကောတိ ကုသလေတိ. အထ ဝါ ကတာကတာကုသလကုသလာနုသောစနေ အာယတ္တတာယ တဒုဘယဝသေန ကုက္ကုစ္စေန တံသမင်္ဂီ ဟောတီတိ ဒါသဗျံ ဝိယ တံ ဟောတိ.

413. 以遍布不悦意色之生起故，及以自身转起之行相故，有遍布之味。因其在所缘与果上为不悦意，故嗔应视之为如混有毒药的腐尿。在“不喜悦味”等这类表示拒绝的味之语中，应理解为取得了彼彼对治的作用。辛辣的行相；自身的圆满即住处等；因从属于他人，应视之为如奴仆的状态。诚然，犹如处于奴仆状态时，奴仆是从属于他人的；同样地，当有追悔时，具足追悔者亦是如此。诚然，他无法依自己的意愿在善法中转起。或者，由于对已作（不善）与未作（善）的追悔而有所从属，以此二者，具足追悔者为追悔所缚，故其（追悔）如奴仆的状态。

၄၁၈. ဝိရုဒ္ဓါကာရောတိ [Pg.122] ဝိရုဒ္ဓဿ ပုဂ္ဂလဿ, စိတ္တဿ ဝါ အာကာရော ဝိရုဒ္ဓဘာဝေါ. တေန ဝိရုဇ္ဈနံ ဝိရောဓောတိ ဒဿေတိ. ဝစနန္တိ ဧတံ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗမေဝ ဟိ ကိစ္စံ ဧတေန ကရိယမာနံ သုရောပိတံ သုဇနိတံ န ဟောတီတိ. ရောပသဒ္ဒဝစနတ္ထမေဝ ကေစိ ဝဏ္ဏေန္တိ. တံ အပ္ပမာဏန္တိ ကောဓဿ တထာပဝတ္တနသဘာဝါဘာဝါ အညေန ကေနစိ ကာရဏေန ပရိပုဏ္ဏတာ သိယာတိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

418. “敌对相”(viruddhākāro)即敌对的个人或心的行相，是为敌对的状态。以此显示“违逆”(virujjhanaṃ)即是“敌对”(virodho)。“语”(vacana)一词应被视为仅是示例。诚然，因为所有由此（嗔）所作之事，皆非善植、善生。有些人仅将“ropa”一词释为“语”义。（然而，）说“彼非标准”(taṃ appamāṇaṃ)，是基于此义而说：因嗔无如此（圆满言语）转起之自性，（若言语）圆满，乃由其他某种原因所致。

ဧကာဒသမစိတ္တဝဏ္ဏနာ

第十一心释义

၄၂၂. ဝိဂတာ စိကိစ္ဆာတိ စိကိစ္ဆိတုံ ဒုက္ကရတာယ ဝုတ္တံ, န သဗ္ဗထာ စိကိစ္ဆာဘာဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယာတိ တဒတ္ထံ ဒဿေတိ.

422. 说“治疗已去除”(vigatā cikicchā)，是因其难以治疗，并非因为疑(vicikicchā)完全无法治疗，以此显示其义。

၄၂၄. နိစ္ဆယာဘာဝါ အသဏ္ဌဟနတော စေတသော ပဝတ္တိပစ္စယမတ္တတာယ ‘‘ပဝတ္တိဋ္ဌိတိမတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

424. 因无决断、不安住，且心仅是转起之缘的状态，故被称为“仅是转起与住立”。

၄၂၅. ဧကံ အာကာရံ ဂန္တုံ အသမတ္ထတာယ အတ္တနော အာမုခံ သပ္ပနတော ဩသက္ကတိ.

425. 因无法趣向一个行相，故从所缘退缩。

ဒွါဒသမစိတ္တဝဏ္ဏနာ

第十二心释义

၄၂၉. ဥဒ္ဓစ္စံ အတ္တနော ဂဟိတာကာရေ ဧဝ ဌတွာ ဘမတီတိ ဧကာရမ္မဏသ္မိံယေဝ ဝိပ္ဖန္ဒနံ ဟောတိ. ဝိစိကိစ္ဆာ ပန ယဒိပိ ရူပါဒီသု ဧကသ္မိညေဝါရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တထာပိ ‘‘ဧဝံ နု ခေါ, ဣဒံ နု ခေါ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ‘‘နနု ခေါ, အညံ နု ခေါ’’တိ အညံ ဂဟေတဗ္ဗာကာရံ အပေက္ခတီတိ နာနာရမ္မဏေ စလနံ ဟောတိ.

429. 掉举是在自己所执取的行相上安住而躁动，因此只在一个所缘上颤动。而疑惑（vicikicchā）虽然也在色等某一个所缘上生起，但当它以“是这样吗？是这个吗？”的方式生起时，会期待其他应执取的行相，想着“难道不是这样吗？是其他的吗？”，因此是在不同的所缘上动摇。

‘‘ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္တာဝတာ ဣမသ္မိံ စိတ္တဒွယေ ဝုတ္တပကိဏ္ဏကံ ဒဿေတွာ ဒွါဒသသု ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗေသုပီ’’တိအာဒိမာဟ. ကုသလေသုပိ အာရမ္မဏာဓိပတိံ အနုဒ္ဓရိတွာ သဟဇာတာဓိပတိနော ဧဝ ဥဒ္ဓဋတ္တာ ဣဓာပိ သော ဧဝ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗော သိယာတိ ‘‘သဟဇာတာဓိပတိ လဗ္ဘမာနောပိ န ဥဒ္ဓဋော’’တိ ဝုတ္တံ နာရမ္မဏာဓိပတိနော အလဗ္ဘမာနတ္တာ. သောပိ ဟိ အဋ္ဌသု လောဘသဟဂတေသု လဗ္ဘတီတိ. သေသောပီတိ ဝီမံသတော အညောပိ သဟဇာတာဓိပတိ နတ္ထိ, ယော ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗော သိယာ. အာရမ္မဏာဓိပတိမှိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ကဉ္စိ ဓမ္မန္တိ ဆန္ဒာဒီသု ဧကမ္ပိ သဟဇာတံ. ကုသလတ္တိကေ တာဝ ပဋိစ္စဝါရာဒီသု ‘‘န ဟေတုပစ္စယာ အဓိပတိပစ္စယာ’’တိ ဧကဿပိ ပဉှဿ [Pg.123] အနုဒ္ဓဋတ္တာ ပဋ္ဌာနေ ပဋိသိဒ္ဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အညထာ ဟိ ‘‘အကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ န ဟေတုပစ္စယာ အဓိပတိပစ္စယာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၈၆) ဧတဿ ဝသေန ‘‘ဧက’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ.

“应知如此成就”，以此文句说明了此二心（即二痴根心）中的杂项后，为了说明十二不善心，而说“于一切中”等。在善心中也只提出了俱生增上（sahajātādhipati）而未提出所缘增上（ārammaṇādhipati），因此在此处也只应提出前者。之所以说‘俱生增上虽可得而未予提出’，并非因为所缘增上不可得。因为所缘增上在八种贪俱生心中是可得的。至于其余的，除了慧（vīmaṃsā）之外，也没有其他可以提出的俱生增上。对于所缘增上，则无话可说。“任何一法”是指欲等中的任何一个俱生法。首先，在善三法中，由于在《发趣》（Paṭṭhāna）的缘论等部分，对于‘非因缘，是增上缘’这类问题，一个也未被提出，故应知其在《发趣》中是被否定的。否则，依据‘依不善法，不善法生起，非因缘，是增上缘’（《发趣》1.1.86）之文，就应当说‘一’了。

ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာဘာဝတောတိ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗဿ အဘာဝတော, ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗေသု ဝါ အဘာဝတော. ဧတေန ပဋိသန္ဓိအနာကဍ္ဎနတော ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗေသု အနာဂမနန္တိ တတ္ထ အနာဂမနေန ပဋိသန္ဓိအနာကဍ္ဎနံ သာဓေတိ. အနာကဍ္ဎနတော အနာဂမနံ ပန သာဓေတုံ ‘‘တေသု ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထေဝ ပဋိသန္ဓိဒါနံ ဘဝေယျ. တထာ စ သတိ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗံ သိယာ အပါယဂမနီယဿ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗဘာဝတော. န စေတံ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗံ သိယာ, တသ္မာ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗဝိဘင်္ဂေ နာဂတန္တိ အဓိပ္ပာယော.

所谓“因无见所断”(Dassanena pahātabbābhāvatoti)，即是因无有见所断之法，或因其不在见所断诸法中。藉此（词句）成立了“因其不牵引结生(paṭisandhi)，故不来于见所断诸法中”。于彼，即是以不来证明其不牵引结生。而为证明“因不牵引故不来”，（论主）说了“于彼等中实……”(tesu hī)等。若（此心）能给予结生，则唯于此（恶趣）中它才会给予结生。若如此，则它应是见所断法，因为能引生恶趣之法的性质是见所断故。然而此（掉举相应心）并非见所断法，是故在《见所断分别》(Dassanenapahātabbavibhaṅga)中未曾提及，此即是（註疏师的）意趣。

ကထံ ပနေတံ ဉာယတိ ‘‘ပဋိသန္ဓိအနာကဍ္ဎနတော ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗေသု အနာဂမန’’န္တိ? ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာနညေဝ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ. ဒုဝိဓာ ဟိ အကုသလာ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာတိ. တတ္ထ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗစေတနာနံ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝေါ န ဝုတ္တော, ဣတရာသညေဝ ဝုတ္တော. ‘‘ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗော ဓမ္မော နေဝ ဒဿနေန န ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗဿ ဓမ္မဿ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧတ္ထ ဟိ သဟဇာတမေဝ ဝိဘတ္တံ, န နာနာက္ခဏိကန္တိ. တထာ ပစ္စနီယေပိ ‘‘ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗော ဓမ္မော နေဝ ဒဿနေန န ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော…ပေ… သဟဇာတပစ္စယေန…ပေ… ဥပနိဿယပစ္စယေန…ပေ…. ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ, န ဝုတ္တံ ‘‘ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ. ဣတရတ္ထ စ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတာ စ စေတနာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗေသု ဧဝ အာဂတာတိ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယော န သိယာတိ. ယဒိ သိယာ, ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗစေတနာယ စ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝေါ ဝုစ္စေယျ, န တု ဝုတ္တော. တသ္မာ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတာ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝေ သတိ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗေသု ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ, တဒဘာဝါ န ဝုတ္တာတိ. ပဋိသန္ဓိအနာကဍ္ဎနတော တတ္ထ အနာဂတာတိ အယမေတ္ထာဓိပ္ပာယော. နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယာဝစနေန ပန ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာနံ ပဝတ္တိဝိပါကတာ ပဋိက္ခိတ္တာ. ပဝတ္တိဝိပါကဿပိ ဟိ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယတာ န သက္ကာ နိဝါရေတုံ. ဝုတ္တဉ္စ [Pg.124] ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တော ဓမ္မော ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တဿ ဓမ္မဿ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော, နာနာက္ခဏိကာ’’တိအာဒိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၃.၅၆-၅၇). ယဒိ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာနံ ဝိပါကဒါနံ နတ္ထိ, ကထံ တေ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ ဟောန္တီတိ? အဘိညာစိတ္တာဒီနံ ဝိယ ဝိပါကာရဟသဘာဝတ္တာ. ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ အကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ ဥပေက္ခာသဟဂတံ ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ္တံ…ပေ… အဝိက္ခေပေါ ဟောတိ, ဣမေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ, တေသံ ဝိပါကေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ (ဝိဘ. ၇၃၀-၇၃၁) ဣဒမ္ပိ တေသံ ဝိပါကာရဟတညေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ သိယာ. ဣဒံ ပန ဌာနံ သုဋ္ဌု ဝိစာရေတဗ္ဗံ. အတ္ထိ ဟိ ဧတ္ထ ဝစနောကာသော. န ဟိ ဝိပါကေတိ ဝစနံ ဝိပါကဓမ္မဝစနံ ဝိယ ဝိပါကာရဟတံ ဝဒတီတိ.

那么，如何得知“因不牵引结生(paṭisandhi)，故不出现于见所断法中”呢？因为经中只说到见所断法具有异时业缘性。诚然，不善法有二种：见所断与修所断。其中，经中未说修所断的思(cetanā)具有异时业缘性，只说了其他的（即见所断的思）具有。在“修所断法，对于非见非修所断法，不是业缘”一句中，只分析了俱生业，而非异时业。同样，在否定部分也只说到：“修所断法，对于非见非修所断法，是所缘缘……乃至……是俱生缘……乃至……是亲依止缘(upanissayapaccaya)……乃至……是后生缘”，而没有说“是业缘”。但在其他地方（指见所断）则有说。又，与掉举(uddhacca)相应的思只出现于修所断法中，因此它不可能是异时业缘。假如是，那么对于修所断的思，也应说其具有异时业缘性，但实际上并未如此说。因此，与掉举相应的思若具有异时业缘性，就应在见所断法中宣说；因其不具有，故未宣说。这就是此处“因不牵引结生，故不出现于彼处”的意趣。然而，通过不说异时业缘，修所断法的转起果报性也被否定了。诚然，对于具有转起异熟的法，其异时业缘性是不可阻止的。经中也说：“与乐受相应的法，是与苦受相应的法的业缘，是异时的”等等。（《发趣论》1.3.56-57）。如果修所断法不给与果报，它们如何能是“能生果报之法”(vipākadhammadhammā)呢？就像神通心(abhiññācitta)等一样，因为它们具有能产生异熟的性质。至于所说的“于某时，不善心生起，舍俱行，掉举相应……乃至……有无散乱，于此等法中之智，是法无碍解(dhammapaṭisambhidā)；于其果报中之智，是义无碍解(atthapaṭisambhidā)”（《分别论》730-731），这也可能是针对它们能产生异熟的性质而说的。不过，此处理应善加审察。因为此处确有讨论的余地。因为“于其果报中”(vipāke)一词，不像“能生果报之法”(vipākadhamma)一词那样，是在说明能产生异熟的性质。

အကုသလပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

不善品释义终。

အဗျာကတပဒံ

无记品

အဟေတုကကုသလဝိပါကဝဏ္ဏနာ

无因善异熟释义

၄၃၁. တေသု ဝိပါကာဗျာကတန္တိအာဒီနံ ‘‘ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ ကတမေ ဓမ္မာ အဗျာကတာတိအာဒိ အာရဒ္ဓ’’န္တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓော. တဿာပီတိ ဧတဿ ‘‘ဥပ္ပတ္တိံ ဒီပေတုံ ကာမာ…ပေ… အာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓော. ဥပစိတတ္တာတိ ယထာ အညဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကာဘိမုခံ ဟောတိ တထာ ဝဍ္ဎိတတ္တာ. ရူပါဒီနံ ပစ္စယာနံ အညဝိညာဏသာဓာရဏတ္တာ အသာဓာရဏေန ဝတ္ထုနာ စက္ခုဝိညာဏံ သောတဝိညာဏန္တိ နာမံ ဥဒ္ဓဋံ. စက္ခာဒီနံ တိက္ခမန္ဒဘာဝေ ဝိညာဏာနံ တိက္ခမန္ဒဘာဝါ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ စ.

431. 对于“在彼等法中，异熟是无记的”等文句，与“为了分别开示‘哪些法是无记的’等而开始”之文相关联。对于“彼亦”(tassāpi)此词，与“为示其生起……最初所说”之文相关联。所谓“已积集故”(upacitattā)，即是已增长故(vaḍḍhitattā)，如同阻止其他业的异熟而朝向自身的异熟。由于色等诸缘与其他识共通，故以不共通的依处(vatthu)建立了“眼识”、“耳识”等名称；并且，当眼等依处有锐钝之别时，诸识亦有锐钝之别，且依处是殊胜缘故。

စက္ခုသန္နိဿိတဉ္စ တံ ရူပဝိဇာနနဉ္စာတိ စက္ခုသန္နိဿိတရူပဝိဇာနနံ. ဧဝံလက္ခဏံ စက္ခုဝိညာဏံ. တတ္ထ စက္ခုသန္နိဿိတဝစနေန ရူပါရမ္မဏံ အညဝိညာဏံ ပဋိက္ခိပတိ. ရူပဝိဇာနနဝစနေန စက္ခုနိဿယေ ဖဿာဒယော နိဝတ္တေတိ. စက္ခုရူပဝစနေဟိ စ နိဿယတော အာရမ္မဏတော စ ဝိဇာနနံ ဝိဘာဝေတိ. ရူပမတ္တဿ အာရမ္မဏဿ ဂဟဏံ ကိစ္စမေတဿာတိ ရူပမတ္တာရမ္မဏရသံ. ဈာနင်္ဂဝသေနာတိ ဣဒံ ဒွိပဉ္စဝိညာဏဝဇ္ဇေသု ဝိဇ္ဇမာနာနံ ဥပေက္ခာသုခဒုက္ခေကဂ္ဂတာနံ ဈာနင်္ဂိကတ္တာ ဣဓာပိ တံသဒိသာနံ တဒုပစာရံ [Pg.125] ကတွာ ဝုတ္တံ. န ဟိ ဈာနပစ္စယတ္တာဘာဝေ ဈာနင်္ဂတာ အတ္ထိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနသမ္ပယုတ္တ…ပေ… ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၃.၁၁၂). ဧတေသဉ္စ ဈာနပစ္စယဘာဝေါ ပဋိက္ခိတ္တော. ယထာဟ ‘‘အဗျာကတံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ န ဈာနပစ္စယာ. ပဉ္စဝိညာဏသဟဂတံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ’’တိအာဒိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၉၈). ဈာနပစ္စယတ္တာဘာဝေပိ ဝေဒနာစိတ္တဋ္ဌိတီနံ ဥပေက္ခာဒိဘာဝတော တထာဘူတာနံ ဝစနေ အညဋ္ဌာနာဘာဝတော စ ဒုတိယရာသိနိဒ္ဒေသော.

依于眼且识知色，故为“依眼之色识知”。眼识有如是相。于此，“依于眼”一词排除了其他以色为所缘的识；“识知色”一词则排除了依于眼的触等。而“眼”与“色”二词，则从依处及所缘两方面阐明了此识知。其作用是执取仅为色之所缘，故其味为“仅以色为所缘”。关于“依禅支”一句：此乃因在除双五识之外的心识中，存在的舍、乐、苦、一境性是禅支，故于此处，亦对与彼等相似之法，作“禅支”之转喻而说。诚然，若无禅那缘性，则无禅支性。如言：“诸禅支……色法，以禅那为缘而为缘。”而此等法之禅那缘性已被否定。如言：“缘无记法，无记法生，非因禅那缘。缘与五识俱生之一蕴，三蕴……”等。虽无禅那缘性，然因受与心住有舍等之自性，且于宣说此等法时无其他处所可安立，故在第二组中作此解释。

၄၃၆. ဝတ္ထုပဏ္ဍရတ္တာတိ သယံ ကဏှဓမ္မာနံ အပ္ပဋိပက္ခတ္တာ သဘာဝပရိသုဒ္ဓါနံ ပသာဒဟဒယဝတ္ထုနိဿယာနံ ဝသေန ပဏ္ဍရသဘာဝံ ဇာတန္တိ အဓိပ္ပာယော. အယံ ပန နယော စတုဝေါကာရေ န လဗ္ဘတီတိ တတ္ထ ဘဝင်္ဂဿ တတော နိက္ခန္တာကုသလဿ စ ပဏ္ဍရတာ န သိယာ, တသ္မာ တတ္ထ ပဏ္ဍရတာယ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ. သဘာဝေါ ဝါယံ စိတ္တဿ ပဏ္ဍရတာတိ.

436. 所谓“事之白净”，其意为：事本身并非黑法之对治法，而是凭借其为自性清净的净色与心所依处，而成为白净之性。然而，此理在四蕴有中不适用，因为有分心以及从中生起的不善心并非洁白，故必须说明在这种情况下洁白的原因。或者说，此心的白净即是其自性。

၄၃၉. ဣဒမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ ဌိတိမတ္တသဟိတံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတံ အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တော. ပကတိယာတိ အနတိက္ကမနေန. သောပိ ဝိသေသော. ကာယပ္ပသာဒံ ဃဋ္ဋေတွာ ပသာဒပစ္စယေသု မဟာဘူတေသု ပဋိဟညတီတိ အာပါထံ ဂန္တွာ ပဋိဟညတီတိ အတ္ထော. ယထာ စ ‘‘ရူပံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တေ န အာရမ္မဏုပ္ပာဒါနံ ပုဗ္ဗာပရကာလတာ ဟောတိ, ဧဝမိဓာပိ ဃဋ္ဋနပဋိဟနနေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥပမာပိ ဥဘယဃဋ္ဋနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ, န နိဿိတနိဿယဃဋ္ဋနာနံ ပုဗ္ဗာပရတာဒဿနတ္ထံ. ဧတ္ထ စ ဗဟိဒ္ဓါတိ ဧတံ နိဒဿနမတ္တံ. အဇ္ဈတ္တမ္ပိ ဟိ အာရမ္မဏံ ဟောတီတိ. ဝိညာဏဓာတုနိဿယဘူတေဟိ ဝါ အညံ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဋိဃဋ္ဋနာနိဃံသော ဗလဝါ ဟောတိ, တတော ဧဝ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗသမာယောဂေ သုခဒုက္ခပစ္စယာ ဓာတုအနုဂ္ဂဟဓာတုက္ခောဘာ စိရံ အနုဝတ္တန္တိ.

439. 此中，“亦”(pi)字是参照前文所说伴随疑(vicikicchā)者，以及仅是住立者而说。“自然”(pakatiyā)是指不是通过超越而有。此亦是一种特殊。“触击身净色后，在作为净色之缘的大种中被撞击”，其意为：到达范围而被撞击。犹如说“缘色而生”时，所缘与生起并非有先后之时序，于此，亦应如是理解触击与撞击。此譬喻也是为显示二者之触击而说，而非为显示能依与所依之触击有先后。于此，“外”(bahiddhā)一词仅是作为例示，因为内法亦可为所缘。或者，异于作为识界之所依的大种者，被称为“外”。碰撞的冲击是猛烈的，正因如此，当与可意、不可意的所触相遇时，作为乐与苦之缘的诸界之扶助与扰动，会长时间地持续。

၄၅၅. အညေသံ စိတ္တာနံ သဘာဝသုညတသဗ္ဘာဝါ မနောဓာတုဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ စေ? န, ဝိသေသသဗ္ဘာဝါ. စက္ခုဝိညာဏာဒီနဉှိ စက္ခာဒိနိဿိတတာ စက္ခာဒီနံ သဝိသယေသု ဒဿနာဒိပ္ပဝတ္တိဘာဝတာ စ ဝိသေသော. မနောဝိညာဏဿ ပန အနညနိဿယမနောပုဗ္ဗင်္ဂမတာယ အညနိဿယဝိညာဏဿ အနန္တရပစ္စယတ္တာဘာဝေန မနောဒွါရနိဂ္ဂမနမုခဘာဝါဘာဝတော စ သာတိသယဝိဇာနနကိစ္စတာ ဝိသေသော. တဗ္ဗိသေသဝိရဟာ မနောမတ္တာ ဓာတု [Pg.126] မနောဓာတူတိ တိဝိဓာ မနောဓာတု ဧဝ ဝုစ္စတိ, န ဝိသေသမနော. တသ္မာ ဧတ္ထ မနော ဧဝ ဓာတု မနောဓာတူတိ ဧဝ-သဒ္ဒေါ မတ္တသဒ္ဒတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝိသေသနိဝတ္တနတ္ထော ဟိ သော ဝိညာဏဿာတိ. မနောဒွါရနိဂ္ဂမနပဝေသမုခဘာဝတော ပန မနောဓာတုယာ ဝိဇာနနဝိသေသဝိရဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, တတော ဧဝ မနောဝိညာဏန္တိပိ န ဝုစ္စတိ. န ဟိ တံ ဝိညာဏံ မနတော ပဝတ္တံ မနသော ပစ္စယော, နာပိ မနသော ပစ္စယဘူတံ မနတော ပဝတ္တံ, ဒဿနာဒီနံ ပန ပစ္စယော, တေဟိ စ ပဝတ္တံ တေသံ ပုရေစရံ အနုစရဉ္စာတိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပောတိ အဝစနံ မဟာဝိပါကာနံ ဝိယ ဇနကသဒိသတ္တာဘာဝတော. တတ္ထ ဟိ တိဟေတုကတော ဒုဟေတုကမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ သမ္မာသင်္ကပ္ပတာဒီဟိ သဒိသံ သဟေတုကတာယာတိ. ပဉ္စဝိညာဏသောတေတိ ဧတ္ထ ယထာ ပဂုဏံ ဂန္ထံ သဇ္ဈာယန္တော သဇ္ဈာယသောတေ ပတိတံ ကဉ္စိ ကဉ္စိ ဝါစနာမဂ္ဂံ န သလ္လက္ခေတိ, ဧဝံ တထာဂတဿ အသလ္လက္ခဏာ နာမ နတ္ထိ, န စ ပဉ္စဝိညာဏသောတေ ဈာနင်္ဂါဘာဝေါ ဣဓ အဝစနဿ ကာရဏံ. ယဒိ တဒနန္တရံ နိဒ္ဒေသော တံသောတပတိတတာ, ဣတော ပရေသံ ဒွိန္နံ မနောဝိညာဏဓာတူနံ တံသောတပတိတတာ န သိယာ. တသ္မာ ပဉ္စဝိညာဏာနံ ဝိယ အဟေတုကတာယ မဂ္ဂပစ္စယဝိရဟာ စ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ဝိတက္ကဝိစာရေသု ဈာနင်္ဂဓမ္မာနံ ဒုဗ္ဗလတ္တာ ပဉ္စဝိညာဏေသု ဝိယ အဂဏနုပဂဘာဝါ စ ပဉ္စဝိညာဏသောတပတိတတာ. တတော ဧဝ ဟိ အဟေတုကကိရိယတ္တယေပိ ဈာနင်္ဂါနိ ဗလာနိ စ သင်္ဂဟဝါရေ န ဥဒ္ဓဋာနိ, ဈာနပစ္စယကိစ္စမတ္တတော ပန ပဋ္ဌာနေ ဒုဗ္ဗလာနံ ဧတ္ထ ဝိတက္ကာဒီနံ ဈာနပစ္စယတာ ဝုတ္တာ.

455. 若问：“其他心（除五门转向与两种领受心外）因其自性空而存在，是否就成为意界(manodhātu)？”不，因为有其特殊性。于眼识(cakkhuviññāṇa)等（五识）而言，其区别在于：它们依于眼等（根），且于眼等各自的所缘境中有见等作用转起。至于意识(manoviññāṇa)，其区别在于：因其不依他处、意为前导，不为其他所依识作无间缘(anantarapaccaya)，且非意门(manodvāra)的出入之口，故有超胜的识知作用。离此等差别，仅是纯意之界，故名为意界。因此，此三种心只被称为意界，而非殊胜之意。是故，于此“意即是界为意界”(mano eva dhātu manodhātu)句中，应知“eva”（即是）一词在此作“matta”（仅是）义。因为此词是为排除识的特殊作用。又，应知意界作为意门出入之口，故无特殊的识知作用，因此亦不被称为意识。因为此识（意界）并非从意(manas)而转起，亦非意的缘；也不是作为意的缘而从意转起。然而是见等的缘，并由彼等而转起，作为彼等的前行与后继。不言“正思惟(sammāsaṅkappa)”，是如同大异熟(mahāvipāka)心，因其与能生之（善业）不相似。于彼（大异熟心）中，虽由三因（善业）生起二因（异熟），然以其具正思惟等，故在有因方面是（与能生之业）相似的。于“五识流(pañcaviññāṇasota)”一句，譬如熟诵经文者于讽诵流中，不觉察所落入的某些文句，如来则无此不觉察之事；且五识流中没有禅支(jhānaṅga)，也并非此处（领受心中）不宣说（禅支）的原因。如果紧随其后的解释(niddesa)意指落入彼流，那么此后其余两种意识界便不会落入彼流了。因此，（此等心）如同五识一般，因其无因(ahetuka)、无道缘(maggapaccaya)，且纵然存在寻(vitakka)、伺(vicāra)，禅支诸法亦极微弱，如同于五识中一般不被计入，此即是“落入五识流”之义。正因如此，于三种无因唯作(ahetukakiriyā)心中，禅支与诸力在摄颂(saṅgahavāra)中亦未被举出。然仅因其有禅那缘(jhānapaccaya)的作用，故于《发趣论》(Paṭṭhāna)中，宣说了此处（领受心等）中微弱的寻等（法）作为禅那缘。

၄၆၉. သမာနဝတ္ထုကံ အနန္တရပစ္စယံ လဘိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ သန္တီရဏံ မနောဓာတုတော ဗလဝတရံ ဟောတီတိ တံ ယထာရမ္မဏံ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝန္တံ ဣဋ္ဌေ သောမနဿသဟဂတံ ဟောတိ, ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တေ ဥပေက္ခာသဟဂတံ သာတိသယာနုဘဝတ္တာ, တသ္မာ ‘‘အယဉှိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏသ္မိံ ယေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ပန သတိပိ ဗလဝဘာဝေ ဝိပါကပ္ပဝတ္တိံ နိဝတ္တေတွာ ဝိသဒိသံ မနံ ကရောန္တံ မနသိကာရကိစ္စန္တရယောဂတော ဝိပါကော ဝိယ အနုဘဝနမေဝ န ဟောတီတိ သဗ္ဗတ္ထ ဥပေက္ခာသဟဂတမေဝ ဟောတိ, တထာ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနံ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနဉ္စ ကိစ္စဝသေန အပုဗ္ဗတ္တာ.

469. 获得同一所依，以无间缘而生起的推度心，比（作为其前导的）领受心（即意界）更有力，因此它随所缘而感受所缘之味。因其感受超胜，故于可喜所缘与喜俱行，于中等可喜所缘与舍俱行。是故说：“此仅于可喜所缘中……”等。然而，确定心虽亦有力，但它令异熟（心）的流转停止，并造作不同的心（即速行），因与此另一作用相结合，故不像异熟（心）那样仅仅是感受，所以在一切（所缘）中都仅与舍俱行。同样，五门转向心与意门转向心，因其作用是（对所缘的）初次取著，故仅与舍俱行。

အဟေတုကကုသလဝိပါကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

无因善异熟释义终。

အဋ္ဌမဟာဝိပါကစိတ္တဝဏ္ဏနာ

八大异熟心释义

၄၉၈. အလောဘော [Pg.127] အဗျာကတမူလန္တိအာဒီသု ကုသလပက္ခေ တာဝ အလောဘာဒေါသာနံ နိဒ္ဒေသေသု ‘‘ယော တသ္မိံ သမယေ အလောဘော အလုဗ္ဘနာ…ပေ… အလောဘော ကုသလမူလ’’န္တိ (ဓ. သ. ၃၂), ‘‘ယော တသ္မိံ သမယေ အဒေါသော အဒုဿနာ…ပေ… အဒေါသော ကုသလမူလ’’န္တိ (ဓ. သ. ၃၃) စ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓာပိ တံနိဒ္ဒေသေသု ‘‘အလောဘော အဗျာကတမူလ’’န္တိ ‘‘အဒေါသော အဗျာကတမူလ’’န္တိ ဝစနံ ယုဇ္ဇေယျ. ပညိန္ဒြိယာဒိနိဒ္ဒေသေသု ပန ‘‘ပညာရတနံ အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ (ဓ. သ. ၃၄, ၃၇) ဧဝံ တတ္ထပိ ဝုတ္တံ, န ဝုတ္တံ ‘‘အမောဟော ကုသလမူလ’’န္တိ. တသ္မာ ဣဓာပိ ‘‘အမောဟော အဗျာကတမူလ’’န္တိ ပါဌေန န ဘဝိတဗ္ဗံ သိယာ. အလောဘာဒေါသာနံ ဝိယ အမောဟဿပိ အဗျာကတမူလဒဿနတ္ထံ ပနေတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဝိညတ္တိဇနကတောတိ ကာယဝစီကမ္မဒွါရနိဝါရဏံ ကရောတိ. အဝိပါကဓမ္မတောတိ မနောကမ္မဒွါရနိဝါရဏဉ္စ. ဝိပါကဓမ္မာနဉှိ ကမ္မဒွါရံ ဝုတ္တန္တိ. တထာ အပ္ပဝတ္တိတောတိ ဒါနာဒိပုညကိရိယဘာဝေန အပ္ပဝတ္တိတော. ဧတေန ပုညကိရိယဝတ္ထုဘေဒမေဝ နိဝါရေတိ.

498. “无贪是无记根”等句。于善法方面，首先，在无贪、无瞋的解释中，因（《法集》）已说：“彼时之无贪、不贪……无贪是善根”，及“彼时之无瞋、不瞋……无瞋是善根”，故于此处（无记法方面）的解释中，说“无贪是无记根”、“无瞋是无记根”亦属恰当。但在慧根等的解释中，于彼处（善法方面）亦仅说：“慧、无痴、择法、正见”，而未说“无痴是善根”。是故，于此处（无记法方面）亦不应有“无痴是无记根”之文。然应知，说此句是为了显示无痴亦如无贪、无瞋，是无记根。所谓“因能生无表”，是说它防止身业门与语业门。所谓“因非异熟法”，是说它亦防止意业门。因为已说的是异熟法之业门。同样，所谓“不转起”，是因其不以布施等福行业的方式转起。以此，仅防止福行业事之差别。

ဗလဝပစ္စယေဟီတိ ပယောဂေန ဝိနာ နိပ္ဖန္နေဟိ အာရမ္မဏာဒိပစ္စယေဟိ. အသင်္ခါရိကာဒီသု ဟိ ယေန ကေနစိ စိတ္တေန ကမ္မေ အာယူဟိတေ အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ကမ္မကမ္မနိမိတ္တဂတိနိမိတ္တပစ္စုပဋ္ဌာနေ ပဋိသန္ဓိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အသင်္ခါရိကာ ဟောတိ, သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကမ္မာဒိပစ္စုပဋ္ဌာနေ သသင်္ခါရိကာ. ဘဝင်္ဂစုတိယော ပန ပဋိသန္ဓိသဒိသာဝ. တဒါရမ္မဏဉ္စ ကုသလာကုသလာနိ ဝိယ အသင်္ခါရိကံ သသင်္ခါရိကဉ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ဧတေသု ဗလဝံ ဒုဗ္ဗလဉ္စ ဝိစာရေတုံ ‘‘တတ္ထ သဗ္ဗေပိ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ. ကာလဝသေန ပန ပရိဏမတီတိ အပ္ပာယုကသံဝတ္တနိကကမ္မဗဟုလေ ကာလေ တံကမ္မသဟိတသန္တာနဇနိတသုက္ကသောဏိတပစ္စယာနံ တံမူလကာနံ စန္ဒသူရိယဝိသမပရိဝတ္တာဒိဇနိတဥတာဟာရာဒိဝိသမပစ္စယာနဉ္စ ဝသေန ပရိဏမတိ.

“由强力之缘(balavapaccayā)”是说：由无需功用(payoga)即已成就的所缘等缘。诚然，于无行(asaṅkhārika)等心中，以任何心造作业后，当业、业相、趣相于无行、无功用中现前时，生起的结生(paṭisandhi)是无行的；当业等相于有行、有功用中现前时，（结生）则是有行的。而有分(bhavaṅga)和死(cuti)则与结生相同。彼所缘(tadārammaṇa)亦应视之为如善、不善（心）般，有无行与有行之分。为审查此中强弱，故说“于彼处，一切皆是全知菩萨”等。而“依时节而转变”是说：在导致短寿之业繁多的时期，依与彼业俱行的相续所生之精血等缘，以及依以彼业为根本的、由日月运行不调等所生的不调顺节气、食物等缘之力而转变。

ဝိပါကုဒ္ဓါရကထာဝဏ္ဏနာ

异熟摄要论释义

ယတော ယတ္တကော စ ဝိပါကော ဟောတိ, ယသ္မိဉ္စ ဌာနေ ဝိပစ္စတိ, တံ ဒဿေတုံ ဝိပါကုဒ္ဓါရကထာ အာရဒ္ဓါ. ဧတ္ထေဝါတိ ဧကာယ စေတနာယ ကမ္မေ အာယူဟိတေယေဝ. ဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိဝသေန ဒွါဒသကမဂ္ဂေါပိ ဟောတိ[Pg.128], ဒွါဒသကပ္ပကာရောပီတိ အတ္ထော. အဟေတုကပဋိသန္ဓိဝသေန အဟေတုကဋ္ဌကမ္ပိ. အသင်္ခါရိကသသင်္ခါရိကာနံ သသင်္ခါရိကအသင်္ခါရိကဝိပါကသင်္ကရံ အနိစ္ဆန္တော ဒုတိယတ္ထေရော ‘‘ဒွါဒသာ’’တိအာဒိမာဟ. ပုရိမဿ ဟိ ပစ္စယတောသသင်္ခါရိကအသင်္ခါရိကဘာဝေါ, ဣတရေသံ ကမ္မတော. တတိယော တိဟေတုကတော ဒုဟေတုကမ္ပိ အနိစ္ဆန္တော ‘‘ဒသာ’’တိအာဒိမာဟ.

为开示由何业而有何种及多少异熟，以及于何处成熟，故开始造《异熟摄要论》(Vipākuddhārakathā)。“于此”是指：仅由一思(cetanā)造作业。依二因结生(duhetukapaṭisandhi)，亦有十二种（异熟），其义为十二类。依无因结生(ahetukapaṭisandhi)，亦有无因八种（异熟）。第二位长老不欲无行业与有行业之有行、无行异熟相混杂，故说“十二”等。因为对第一位长老而言，有行、无行之状态是由于缘；对其他长老而言，则是由于业。第三位长老不欲由三因（业）而有二因（异熟），故说“十”等。

ဣမသ္မိံ ဝိပါကုဒ္ဓါရဋ္ဌာနေ ကမ္မပဋိသန္ဓိဝဝတ္ထာနတ္ထံ သာကေတပဉှံ ဂဏှိံသု. ကမ္မဝသေန ဝိပါကဿ တံတံဂုဏဒေါသုဿဒနိမိတ္တတံ ဒဿေတုံ ဥဿဒကိတ္တနံ ဂဏှိံသု. ဟေတုကိတ္တနံ ဣဓ ပဌမတ္ထေရဿ အဓိပ္ပာယေန ဝုတ္တံ. ဒုတိယတ္ထေရဝါဒါဒီသု ဝိသေသံ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဝက္ခာမိ. ဉာဏဿ ဇစ္စန္ဓာဒိဝိပတ္တိနိမိတ္တပဋိပက္ခဘာဝတော တိဟေတုကံ အတိဒုဗ္ဗလမ္ပိ သမာနံ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎန္တံ ဒုဟေတုကံ အာကဍ္ဎေယျာတိ ‘‘အဟေတုကာ န ဟောတီ’’တိ အာဟ. ယံ ပန ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ သုဂတိယံ ဇစ္စန္ဓဗဓိရာဒိဝိပတ္တိယာ အဟေတုကဥပပတ္တိံ ဝဇ္ဇေတွာ ဂတိသမ္ပတ္တိယာ သဟေတုကောပပတ္တိံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဂတိသမ္ပတ္တိယာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တေ ကတမေသံ အဋ္ဌန္နံ ဟေတူနံ ပစ္စယာ ဥပပတ္တိ ဟောတိ’’စ္စေဝ (ပဋိ. မ. ၁.၂၃၂) ဝုတ္တံ. တေန ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တေန ကမ္မုနာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တပဋိသန္ဓိ န ဟောတီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. အညထာ ‘‘သတ္တန္နံ ဟေတူနံ ပစ္စယာ ဥပပတ္တိ ဟောတီ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဝုစ္စေယျ. တထာ ဟိ ‘‘ဂတိသမ္ပတ္တိယာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တေ ကတမေသံ အဋ္ဌန္နံ ဟေတူနံ ပစ္စယာ ဥပပတ္တိ ဟောတိ? ကုသလဿ ကမ္မဿ ဇဝနက္ခဏေ တယော ဟေတူ ကုသလာ တသ္မိံ ခဏေ ဇာတစေတနာယ သဟဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ. တေန ဝုစ္စတိ ကုသလမူလပစ္စယာပိ သင်္ခါရာ. နိကန္တိက္ခဏေ ဒွေ ဟေတူ အကုသလာ တသ္မိံ ခဏေ ဇာတစေတနာယ သဟဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ. တေန ဝုစ္စတိ အကုသလမူလပစ္စယာပိ သင်္ခါရာ. ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ တယော ဟေတူ အဗျာကတာ တသ္မိံ ခဏေ ဇာတစေတနာယ သဟဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ. တေန ဝုစ္စတိ နာမရူပပစ္စယာပိ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာပိ နာမရူပ’’န္တိ ဝိဿဇ္ဇိတံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တောပပတ္တိယံ.

在此异熟摄要处，为判定业与结生(paṭisandhi)，（诸义注师）采用了娑枳多(Sāketa)问。为显示异熟因业力而有种种功德与过患增盛之相，他们采用了宣说增上(ussada)的言说。此处，关于因的阐述，是依第一长老(paṭhamatthera)的意趣而说。至于第二长老(dutiyatthera)等学说的差别，我将在彼彼之处宣说。因为智是生来盲聋(jaccandha)等不幸之因的对立面，所以三因业即使非常羸弱，在牵引结生时，也应牵引二因结生，因此（《摄阿毗达摩义论》作者）说：“不会有无因（结生）。”再者，于《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中，在善趣，除遣了生来盲聋等不幸所致的无因生，为开示有因生而说道：“于趣成就，智相应者，由八因中哪些因缘而有生起？”(paṭi. ma. 1.232) 由此阐明：由智不相应业，不会有智相应结生。否则，也应会说：“由七因缘而有生起。”诚然，对于智相应生，解答如下：“于趣成就，智相应者，由八因中哪些因缘而有生起？善业的速行(javana)刹那有三善因，它们是彼刹那所生之思(cetanā)的俱生缘(sahajāta-paccaya)。是故说：‘以善根为缘亦有行(saṅkhāra)。’爱著(nikanti)刹那有二不善因，它们是彼刹那所生之思的俱生缘。是故说：‘以不善根为缘亦有行。’结生(paṭisandhi)刹那有三无记(abyākata)因，它们是彼刹那所生之思的俱生缘。是故说：‘以名色为缘亦有识，以识为缘亦有名色。’”

ဧဝံ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တတော ဉာဏသမ္ပယုတ္တုပပတ္တိယာ စ ဝိဇ္ဇမာနာယ ‘‘ဂတိသမ္ပတ္တိယာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တေ ကတမေသံ သတ္တန္နံ ဟေတူနံ ပစ္စယာ ဥပပတ္တိ ဟောတိ? ကုသလဿ ကမ္မဿ ဇဝနက္ခဏေ ဒွေ ဟေတူ ကုသလာ’’တိ ဝတွာ အညတ္ထ စ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကာတုန္တိ. ယထာ [Pg.129] ပန ‘‘ဉာဏသမ္ပယုတ္တေ သတ္တန္နံ ဟေတူနံ ပစ္စယာ’’တိ အဝစနတော ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တတော ဉာဏသမ္ပယုတ္တာ ပဋိသန္ဓိ န ဟောတိ, ဧဝံ ‘‘ဂတိသမ္ပတ္တိယာ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တေ ဆန္နံ ဟေတူနံ ပစ္စယာ ဥပပတ္တိ ဟောတိ’’စ္စေဝ (ပဋိ. မ. ၁.၂၃၃) ဝတွာ ‘‘သတ္တန္နံ ဟေတူနံ ပစ္စယာ’’တိ အဝစနတော ဉာဏသမ္ပယုတ္တတော ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တာပိ ပဋိသန္ဓိ န ဟောတီတိ အာပန္နံ. ဧတ္ထာပိ ဟိ န န သက္ကာ ကမ္မနိကန္တိက္ခဏေသု တယော စ ဒွေ စ ဟေတူ ယောဇေတွာ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဒွေ ယောဇေတုန္တိ. ဣမဿ ပန ထေရဿ အယမဓိပ္ပာယော သိယာ ‘‘ကမ္မသရိက္ခကဝိပါကဒဿနဝသေန ဣဓ ပါဌော သာဝသေသော ကထိတော’’တိ. ‘‘ဉာဏသမ္ပယုတ္တေ အဋ္ဌန္နံ ဟေတူနံ ပစ္စယာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ပါဌဿ သာဝသေသတာပတ္တီတိ စေ? န, ဒုဗ္ဗလဿ ဒုဟေတုကကမ္မဿ ဉာဏသမ္ပယုတ္တဝိပါကဒါနေ အသမတ္ထတ္တာ. တိဟေတုကဿ ပန အဟေတုကဝိပစ္စနေ ဝိယ ဒုဟေတုကဝိပစ္စနေပိ နတ္ထိ သမတ္ထတာဝိဃာတောတိ. အာရမ္မဏေန ဝေဒနာ ပရိဝတ္တေတဗ္ဗာတိ သန္တီရဏတဒါရမ္မဏေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝိဘာဂဂ္ဂဟဏသမတ္ထတာဘာဝတော ဟိ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ဣဋ္ဌဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တေသု ဥပေက္ခာသဟဂတာနေဝ ဟောန္တိ, ကာယဝိညာဏဉ္စ သုခသဟဂတမေဝ ပဋိဃဋ္ဋနာဝိသေသေနာတိ.

如是，由于从智不相应亦有智相应之投生存在，并且在说了“于趣成就(gatisampatti)中，智相应者以哪七因为缘而投生？善业的速行刹那有两个善因”之后，于其他地方亦能依前述之理作答。再者，如同因为没有说“智相应者以七因为缘”，所以由智不相应（业）不会有智相应的结生(paṭisandhi)；如是，因为只说了“于趣成就中，智不相应者以六因为缘而投生”，而没有说“以七因为缘”，所以由智相应（业）亦不会有智不相应的结生，便会得出此（过失）。实在是因为，在此处，并非不能在造业刹那和爱著刹那结合三因和二因，而在结生刹那结合二因。然而，这位长老的意趣可能是：“此处是为了显示与业相似的异熟(vipāka)，所以经文说得有所保留。”若质问：“在‘智相应者以八因为缘’之处，经文不也同样有所保留吗？”不会。因为软弱的二因业无力给予智相应的异熟。再者，如同三因业在产生无因异熟时其能力不会受损，同样，在产生二因异熟时其能力也不会受损。“受(vedanā)当由所缘(ārammaṇa)而转变”是针对推度(santīraṇa)和彼所缘(tadārammaṇa)而说。实在是因为没有能力执取分别的所缘，所以眼识(cakkhuviññāṇa)等对于极可意与中等可意的所缘都只是与舍(upekkhā)俱行；而身识(kāyaviññāṇa)则因触的差别而只与乐(sukha)俱行。

ဝိသေသဝတာ ကာလေန တဒါရမ္မဏပစ္စယသဗ္ဗဇဝနဝတာ ဝိပါကပ္ပဝတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘သံဝရာသံဝရေ…ပေ… ဥပဂတဿာ’’တိ ဝုတ္တံ အညကာလေ ပဉ္စဝိညာဏာဒိပရိပုဏ္ဏဝိပါကပ္ပဝတ္တိအဘာဝါ. ကက္ကဋက…ပေ… ဘဝင်္ဂေါတရဏန္တိ ဧတေန ဣဒံ ဒဿေတိ – ကေဒါရေ ပူရေတွာ နဒီပဝေသနမဂ္ဂဘူတံ မာတိကံ အပ္ပဝိသိတွာ ကက္ကဋကမဂ္ဂါဒိနာ အမဂ္ဂေန နဒီဩတရဏံ ဝိယ စိတ္တဿ ဇဝိတွာ ဘဝင်္ဂပ္ပဝေသနမဂ္ဂဘူတေ တဒါရမ္မဏေ အနုပ္ပန္နေ မဂ္ဂေန ဝိနာ ဘဝင်္ဂေါတရဏန္တိ.

于特殊时，为显示具有以彼所缘为缘之一切速行的异熟之生起，故说“于防护、不防护……乃至……已达者”；因为在其他时候，并无五识等圆满异熟之生起。“（譬如）螃蟹……乃至……入有分”，以此显示：犹如田地满水后，不经由作为入河之道的渠道，而由螃蟹之道等非道入河；（同样地，）心于速行后，在作为入有分之道的彼所缘未生起时，即是无道而入有分。

ဧတေသု တီသု မောဃဝါရေသု ဒုတိယော ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗော. ယဒိ ဟိ အနုလောမေ ဝေဒနာတ္တိကေ ပဋိစ္စဝါရာဒီသု ‘‘အာသေဝနပစ္စယာ န မဂ္ဂေ ဒွေ’’တိ ‘‘န မဂ္ဂပစ္စယာ အာသေဝနေ ဒွေ’’တိ စ ဝုတ္တံ သိယာ, သောပိ မောဃဝါရော လဗ္ဘေယျ. ယဒိ ပန ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနမ္ပိ အာသေဝနပစ္စယော သိယာ, ကုသလာကုသလာနမ္ပိ သိယာ. န ဟိ အာသေဝနပစ္စယံ လဒ္ဓုံ ယုတ္တဿ အာသေဝနပစ္စယဘာဝီ ဓမ္မော အာသေဝနပစ္စယောတိ အဝုတ္တော အတ္ထိ. ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ ပန ကုသလာကုသလာနံ အာသေဝနပစ္စယဘာဝေါ အဝုတ္တော. ‘‘ကုသလံ [Pg.130] ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာသေဝနပစ္စယာ. အကုသလံ ဓမ္မံ…ပေ… နာသေဝနပစ္စယာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၉၃) ဝစနတော ပဋိက္ခိတ္တောဝ. အထာပိ သိယာ ‘‘အသမာနဝေဒနာနံ ဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ, ဧဝမပိ ယထာ ‘‘အာဝဇ္ဇနာ ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ အကုသလာနံ ခန္ဓာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၁၇) ဝုတ္တံ, ဧဝံ ‘‘အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယောတိ’’ပိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ဇာတိဘေဒါ န ဝုတ္တန္တိ စေ? ဘူမိဘိန္နဿ ကာမာဝစရဿ ရူပါဝစရာဒီနံ အာသေဝနပစ္စယဘာဝေါ ဝိယ ဇာတိဘိန္နဿပိ ဘဝေယျာတိ ဝတ္တဗ္ဗော ဧဝ သိယာ. အဘိန္နဇာတိကဿ စ ဝသေန ယထာ ‘‘အာဝဇ္ဇနာ သဟေတုကာနံ ခန္ဓာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ‘‘အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, န တု ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဝေဒနာတ္တိကေပိ သင်္ခိတ္တာယ ဂဏနာယ ‘‘အာသေဝနပစ္စယာ န မဂ္ဂေ ဧကံ, န မဂ္ဂပစ္စယာ အာသေဝနေ ဧက’’န္တိ ဧဝံ ဂဏနာယ နိဒ္ဓါရိယမာနာယ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ အာသေဝနပစ္စယတ္တဿ အဘာဝါ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရော ဒုတိယော မောဃဝါရော ဝီမံသိတဗ္ဗော.

在这三种空论中，第二种应被审察后采纳。诚然，若在顺观的受三法(vedanāttika)及缘起论(paṭiccavāra)等中，曾说“以重复缘，于非道中有二”及“以非道缘，于重复中有二”，则此亦可得为空论。再者，若确定(voṭṭhabbana)亦是重复缘，则善与不善法亦应是。确实，没有一个法，其适合获得重复缘，且具有重复缘的性质，却未被称为重复缘。然而，确定(心)为善与不善法之重复缘的性质，是未曾被说及的。“缘善法而善法生，非以重复缘；缘不善法……非以重复缘。”（《发趣论》1.1.93）因此已被否定。又，或许会想：“这是因为感受(vedanā)不同而如此说。”即便如此，也应如“转向(āvajjanā)是善蕴与不善蕴的无间缘(anantarapaccaya)”（《发趣论》1.1.417）所说一般，同样也应可说“是重复缘”。若说“因种类(jāti)不同而未说”，那么，犹如不同地(bhūmi)的欲界(kāmāvacara)法之于色界(rūpāvacara)等法有重复缘的性质，不同种类的法也应有（重复缘的性质），但此说应被否定。并且，就种类相同者而言，如经中所说“转向是有因蕴的无间缘”，同样也应可说“是重复缘”，但实际上并未如此说。是故，在受三法中，当以简略计数法确定为“以重复缘，于非道中有一；以非道缘，于重复中有一”时，因确定(心)不具重复缘的性质，故应如前所说，审察第二种空论。

ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ပန ဝီထိဝိပါကသန္တတိယာ အာဝဋ္ဋနတော အာဝဇ္ဇနာ, တတော ဝိသဒိသဿ ဇဝနဿ ကရဏတော မနသိကာရော စ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ပဋ္ဌာနေ ‘‘ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိ န ဝုတ္တံ, ‘‘အာဝဇ္ဇနာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနတော စတုန္နံ ဝါ ပဉ္စန္နံ ဝါ ဇဝနာနံ အာရမ္မဏပုရေဇာတံ ဘဝိတုံ အသက္ကောန္တံ ရူပါဒိအာဝဇ္ဇနာဒီနံ ပစ္စယော ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ, အယမေတဿ သဘာဝေါတိ ဇဝနာပါရိပူရိယာ ဒုတိယော မောဃဝါရော ဒဿေတုံ ယုတ္တော သိယာ, အယမ္ပိ အဋ္ဌကထာယံ အနာဂတတ္တာ သုဋ္ဌု ဝိစာရေတဗ္ဗော. ဘဝင်္ဂဿ ဇဝနာနုဗန္ဓနဘူတတ္တာ ‘‘တဒါရမ္မဏံ ဘဝင်္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာ. ၃.၁.၁၀၂) စ ဝုတ္တံ ‘‘သဟေတုကံ ဘဝင်္ဂံ အဟေတုကဿ ဘဝင်္ဂဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ, ‘‘အဟေတုကံ ဘဝင်္ဂံ သဟေတုကဿ ဘဝင်္ဂဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ စ. ကုသလာကုသလာနံ သုခဒုက္ခဝိပါကမတ္တော ဝိပါကော န ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာနံ ဝိဘာဂံ ကရောတိ, ဇဝနံ ပန ရဇ္ဇနဝိရဇ္ဇနာဒိဝသေန ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိဘာဂံ ကရောတီတိ ‘‘အာရမ္မဏရသံ ဇဝနမေဝ အနုဘဝတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

确定心(voṭṭhapana)，因其扭转心路果报相续，故为转向(āvajjanā)；又因其（从彼相续）产生相异的速行，故亦为作意(manasikāra)。为此，在《发趣论》中并未说“确定心是善蕴的无间缘”等，而只说了“转向心……”。因此，色等所缘，既然无法成为四或五个速行的所缘前生缘，也就无法成为转向等（心）的缘，这是它的自性。如是，以速行不圆满故，当可显示第二空过时。此说亦因未见于义注，故应善加审察。因其（彼所缘）是速行的追随者，故说“彼所缘(tadārammaṇa)为有分(bhavaṅga)”。《发趣论》中也说：“有因有分是无因有分的无间缘”，“无因有分是有因有分的无间缘”。善与不善（业）的苦乐果报，其本身并不分别可爱与不可爱（所缘），而速行则以贪染、离染等方式分别可爱与不可爱，故说“唯有速行体验所缘之味”。

အဝိဇ္ဇမာနေ ကာရကေ ကထံ အာဝဇ္ဇနာဒိဘာဝေန ပဝတ္တိ ဟောတီတိ တံ ဒဿေတုံ ပဉ္စဝိဓံ နိယာမံ နာမ ဂဏှိံသု. နိယာမော စ ဓမ္မာနံ သဘာဝကိစ္စပစ္စယဘာဝဝိသေသောဝ. တံတံသဒိသဖလဒါနန္တိ တဿ တဿ အတ္တနော အနုရူပဖလဿ [Pg.131] ဒါနံ. သဒိသဝိပါကဒါနန္တိ စ အနုရူပဝိပါကဒါနန္တိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝတ္ထုန္တိ ဧကဝစနနိဒ္ဒေသော ဧကဂါထာဝတ္ထုဘာဝေန ကတော. ဇဂတိပ္ပဒေသောတိ ယထာဝုတ္တတော အညောပိ လောကပ္ပဒေသော. ကာလဂတိဥပဓိပယောဂပဋိဗာဠှဉှိ ပါပံ န ဝိပစ္စေယျ, န ပဒေသပဋိဗာဠှန္တိ. သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနပဋိသန္ဓိယာဒိဓမ္မာနံ နိယာမော ဒသသဟဿိကမ္ပနပစ္စယဘာဝေါ ဓမ္မနိယာမော. အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတောတိ ဧတေန နိယာမဝသေန အာဝဇ္ဇနာဒိဘာဝေါ, န ကာရကဝသေနာတိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ.

无作者存在时，转向等如何发生？为说明此理，（古师们）接受了五种名为“决定”的法则。决定是诸法的自性、作用、以及作为缘的特殊状态。“给予各个相应的果”（taṃtaṃsadisaphaladāna）是指给予各自相应的果。“给予相似的异熟”（sadisavipākadāna）的意思也是“给予相应的异熟”。“此为一事”（idaṃ vatthu）的单数解释（ekavacananiddeso），是因其作为一首偈颂的故事（ekagāthāvatthu）而作。“世间一处”（jagatippadeso）是指除了如前所述之外的其它世间地方。因为被时、趣、依、加行所障碍的恶业不会成熟，但不会被地方所障碍。作为一切知智（sabbaññutaññāṇa）近因的结生等诸法的决定，即作为一万个世界震动之因的状态，是法决定（dhammaniyāma）。此处意谓：以此显示，转向等的发生是凭借决定的力量，而非凭借作者的力量。

ဣမသ္မိံ ဌာနေတိ သောဠသဝိပါကကထာဌာနေ. ဒွါဒသဟိ ဝါဟေတဗ္ဗာ နာဠိယန္တောပမာ န ဒွါဒသန္နံ စိတ္တာနံ ဧကသ္မိံ ဒွါရေ ဧကာရမ္မဏေ သဟ ကိစ္စကရဏဝသေန ဝုတ္တာ, အထ ခေါ ဒွါဒသန္နံ ဧကသ္မိံ ဒွါရေ သကိစ္စကရဏမတ္တဝသေန. အဟေတုကပဋိသန္ဓိဇနကသဒိသဇဝနာနန္တရံ အဟေတုကတဒါရမ္မဏံ ဒဿေန္တော ‘‘စတုန္နံ ပန ဒုဟေတုကကုသလစိတ္တာနံ အညတရဇဝနဿ…ပေ… ပတိဋ္ဌာတီ’’တိ အာဟ. အဟေတုကပဋိသန္ဓိကဿ ပန တိဟေတုကဇဝနေ ဇဝိတေ ပဋိသန္ဓိဒါယကေန ကမ္မေန အဟေတုကဿ တဒါရမ္မဏဿ နိဗ္ဗတ္တိ န ပဋိသေဓိတာ. ဧဝံ ဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိကဿပိ တိဟေတုကာနန္တရံ ဒုဟေတုကတဒါရမ္မဏံ အပ္ပဋိသိဒ္ဓံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပရိပုဏ္ဏဝိပါကဿ စ ပဋိသန္ဓိဇနကကမ္မဿ ဝသေနာယံ ဝိပါကဝိဘာဝနာ တဿာ မုခနိဒဿနမတ္တမေဝါတိ ပဝတ္တိဝိပါကဿ စ ဧကဿ တိဟေတုကာဒိကမ္မဿ သောဠသဝိပါကစိတ္တာဒီနိ ဝုတ္တနယေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ. တသ္မာ ယေန ကေနစိ ကမ္မုနာ ဧကေန အနေကံ တဒါရမ္မဏံ ပဝတ္တမာနံ ကမ္မဝိသေသာဘာဝါ ယေသံ တံ အနုဗန္ဓဘူတံ, တေသံ ဇဝနသင်္ခါတာနံ ပစ္စယာနံ ဝိသေသေန ဝိသိဋ္ဌံ ဟောတီတိ ဇဝနေနာယံ တဒါရမ္မဏနိယာမော ဝုတ္တော, န နာနာကမ္မုနာ နိဗ္ဗတ္တမာနဿ ဝသေန. ဧဝဉ္စ ကတွာ ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာ. ၃.၁.၉၈) ‘‘သဟေတုကေ ခန္ဓေ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿတိ. ကုသလာကုသလေ နိရုဒ္ဓေ အဟေတုကော ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဉာဏာနန္တရံ အဟေတုကတဒါရမ္မဏံ, ‘‘ကုသလာကုသလေ နိရုဒ္ဓေ သဟေတုကော ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ အကုသလာနန္တရဉ္စ သဟေတုကတဒါရမ္မဏံ ဝုတ္တံ, န စ ‘‘တံ ဧတေန ထေရေန အဒဿိတ’’န္တိ ကတွာ တဿ ပဋိသေဓော ကတော ဟောတီတိ.

在此处，即在宣说十六异熟之处。十二人所应牵引的甘蔗压榨机之喻，并非是说十二心于一门、一所缘中，以共同执行作用的方式而说，而是说十二心于一门中，仅以各自执行其作用的方式而说。为示于能生无因结生的（双因）速行之后，有无因彼所缘，（论师）说：“于四双因善心中的任一速行……安住。”然而，对无因结生者，当三因速行已速行时，由结生业所产生的无因彼所缘的生起，并未被否定。同样，对双因结生者，于三因（速行）之后，双因彼所缘亦应被视为未被否定。此异熟的阐明，是依具有圆满异熟的结生业而说，而这仅是其开端示例而已。至于行时异熟，一三因等业的十六异熟心等，亦应依已说之理连结。是故，由任何一个业，当众多彼所缘生起时，由于业无差别，彼所缘是依其所随逐的、名为“速行”的诸缘的差别而有差别。故说此彼所缘的规定是依速行而说，非依种种业所生起而说。如此，在《发趣论》(Paṭṭhāna)中说：“于有因诸蕴，观为无常、苦、无我。善与不善灭时，无因异熟以彼所缘的方式生起。”这是指智之后生起无因彼所缘；又说：“善与不善灭时，有因异熟以彼所缘的方式生起。”这是指不善之后亦说有因彼所缘。不应因为“此未被此长老所示”，就认为其已被否定。

ယံ [Pg.132] ပန ဇဝနေန…ပေ… တံ ကုသလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဣဒံ ကုသလဿ ဝိယ အကုသလဿ သဒိသော ဝိပါကော နတ္ထီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. သသင်္ခါရိကာသင်္ခါရိကနိယမနံ ပန သန္ဓာယ တသ္မိံ ဝုတ္တေ အကုသလေပိ န တံ န ယုဇ္ဇတီတိ. အဋ္ဌာနမေတန္တိ ဣဒံ နိယမိတာဒိဝသေန ယောနိသော အယောနိသော ဝါ အာဝဋ္ဋိတေ အယောနိသော ယောနိသော ဝါ ဝဝတ္ထာပနဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

至于“由速行……此说针对善法而言”，这是就“不善法没有像善法那样相似的彼所缘异熟”而说。再者，若就“有行”(sasaṅkhārika)与“无行”(asaṅkhārika)的规定而言，此说于不善法中亦非不适用。“此乃无有是处”一语，是针对已确定等情况，在如理(yoniso)或不如理(ayoniso)转向后，不存在不如理或如理之确定而说。

ပဋိသိဒ္ဓန္တိ အဝစနမေဝ ပဋိသေဓောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ကာမတဏှာနိဗ္ဗတ္တေန ကမ္မုနာ မဟဂ္ဂတလောကုတ္တရာနုဘဝနဝိပါကော န ဟောတီတိ တတ္ထ တဒါရမ္မဏာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာပါထဂတေ ဝိသယေ တန္နိန္နံ ဘဝင်္ဂံ အာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပာဒေတီတိ အာဝဇ္ဇနံ ဝိသယေ နိန္နတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဘဝင်္ဂံ ပန သဗ္ဗဒါ သဝိသယေ နိန္နမေဝါတိ ဝိသယန္တရဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဟုတွာပိ တဒဘာဝါ ဝိနာ အာဝဇ္ဇနေန သဝိသယေ နိန္နတ္တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. စိဏ္ဏတ္တာတိ အာဝဇ္ဇနေန ဝိနာ ဗဟုလံ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗတ္တာ. သမုဒါစာရတ္တာတိ အာပါထဂတေ ဝိသယေ ပဋိသန္ဓိဝိသယေ စ ဗဟုလံ ဥပ္ပာဒိတပုဗ္ဗတ္တာ. စိဏ္ဏတ္တာတိ ဝါ ပုဂ္ဂလေန အာသေဝိတဘာဝေါ ဝုတ္တော. သမုဒါစာရတ္တာတိ သယံ ဗဟုလံ ပဝတ္တဘာဝေါ. နိရောဓဿ အနန္တရပစ္စယံ နေဝသညာနာသညာယတနန္တိ ဣဒံ တဒနန္တရမေဝ နိရောဓဖုသနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န အရူပက္ခန္ဓာနံ ဝိယ နိရောဓဿ အနန္တရပစ္စယဘာဝံ. နေဝသညာနာသညာယတနံ ပန ကိဉ္စိ ပရိကမ္မေန ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ နတ္ထိ. ပရိကမ္မာဝဇ္ဇနမေဝ တဿ အာဝဇ္ဇနန္တိ အညဿ ဝိယ ဧတဿပိ သာဝဇ္ဇနတာယ ဘဝိတဗ္ဗံ.

“被否定”是就“不言说即是否定”而说。由欲贪所生之业，不会有体验广大与出世间所缘的异熟，故应知于彼处无彼所缘。当所缘呈现于前时，倾向彼所缘的有分心能生起转向；转向因倾向于所缘而生起。然而，有分心恒常只倾向于自己的所缘，因此，虽可作为他境识之缘，但因无彼转向，故无需通过转向，仅因倾向于自境而生起。所谓“惯行”(ciṇṇa)，是指无需转向亦曾多次生起。所谓“常行”(samudācāra)，是指于现前所缘及结生所缘中曾多次被生起。或者，所谓“惯行”，是指为个人(puggala)所习行；所谓“常行”，是指其自身多次发生。关于“灭尽定(nirodha)的无间缘是非想非非想处(nevasaññānāsaññāyatana)”，此说是针对紧随其后即触证灭尽定而言，而非如无色蕴(arūpakkhandha)那样作为灭尽定的无间缘。再者，任何非想非非想处定，若无预备(parikamma)则不能生起。其预备速行的转向即是它的转向，因此，如同其他禅那，此定亦应有转向。

အယံ ပနေတ္ထာဓိပ္ပာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – နေဝသညာနာသညာယတနဿ န နိရောဓဿ အနန္တရပစ္စယဘာဝေ နိန္နာဒိတာ အညတ္ထ ဒိဋ္ဌာ အတဒတ္ထပရိကမ္မဘာဝေ စ ဥပ္ပတ္တိယာ, အထ စ တံ တဿ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ, တထာ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ယထာဝုတ္တာ မနောဝိညာဏဓာတု အသတိပိ နိရာဝဇ္ဇနုပ္ပတ္တိယံ နိန္နာဒိဘာဝေ နိရာဝဇ္ဇနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘အရိယမဂ္ဂစိတ္တံ မဂ္ဂါနန္တရာနိ ဖလစိတ္တာနီ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဟိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာဝဇ္ဇနာဘာဝံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ သိယာ, ဂေါတြဘုဝေါဒါနာနိ နိဒဿနာနိ သိယုံ တေဟေဝ ဧတေသံ နိရာဝဇ္ဇနတာသိဒ္ဓိတော. ဖလသမာပတ္တိကာလေ စ ‘‘ပရိတ္တာရမ္မဏံ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏံ အနုလောမံ ဖလသမာပတ္တိယာ [Pg.133] အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝစနတော သမာနာရမ္မဏာဝဇ္ဇနရဟိတတ္တာ ‘‘မဂ္ဂါနန္တရာနိ ဖလစိတ္တာနီ’’တိ ဧဝံ ဖလသမာပတ္တိစိတ္တာနိ န ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာနိ သိယုံ, ဂေါတြဘုဝေါဒါနာနိ ပန ယဒိပိ နိဗ္ဗာနေ စိဏ္ဏာနိ သမုဒါစာရာနိ စ န ဟောန္တိ, အာရမ္မဏန္တရေ စိဏ္ဏသမုဒါစာရာနေဝ. ဖလသမာပတ္တိစိတ္တာနိ စ မဂ္ဂဝီထိတော ဥဒ္ဓံ တဒတ္ထပရိကမ္မသဗ္ဘာဝါတိ တေသံ ဂဟဏံ န ကတံ, အနုလောမာနန္တရဉ္စ ဖလသမာပတ္တိစိတ္တံ စိဏ္ဏံ သမုဒါစာရံ, န နေဝသညာနာသညာယတနာနန္တရံ မဂ္ဂါနန္တရဿ ဝိယ တဒတ္ထပရိကမ္မာဘာဝါတိ ‘‘နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿာ’’တိ တဉ္စ နိဒဿနံ. အာရမ္မဏေန ပန ဝိနာ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ ဧတဿ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏတ္တာဘာဝါ ပုစ္ဆံ ကာရေတွာ အာရမ္မဏနိဒ္ဓါရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ.

于此，当知此义：对于非想非非想处作为灭尽定的无间缘，其倾向性在别处未曾得见，并且其生起也并非为了彼（灭尽定）而作准备。然而，它却成为彼（灭尽定）的无间缘，并且如是生起。如是，如前所述的意界(manoviññāṇadhātu)，即使在无转向生起时没有倾向等，也能无转向地生起。因此才说“圣道心(ariyamaggacitta)，以及紧随道后的诸果心(phalacittāni)”。因为，如果此说是意指没有以涅槃为所缘的转向，那么种姓心(gotrabhū)与清净心(vodāna)就应是范例，因为正是通过它们，这些（道果心）的无转向性才得以成立。并且，在入果定(phalasamāpatti)时，由于经中说“以欲界所缘或广大所缘为目标的随顺心(anuloma)是果定入的无间缘”，又由于没有同所缘的转向，因此，诸果定心就不应以“紧随道后的诸果心”这样的方式被排除。然而，种姓心与清净心，虽然不以涅槃为熟习与行境，但它们却以其他所缘为熟习与行境。而诸果定心，因为在道心路(maggavīthi)之后，有为其目的的准备，所以未被（在此）提及。并且，紧随随顺心之后的果定心是熟习与行境的，但不像紧随非想非非想处之后的（心），也不像紧随道之后的（果心）那样，因为没有为其目的的准备。因此，以“于从灭尽定出定者”作为其范例。然而，“无所缘则不生起”此说，是由于此（心）没有广大所缘的性质，为了确定其所缘而设问宣说的。

တတ္ထာတိ ဝိပါကကထာယံ. ဇစ္စန္ဓပီဌသပ္ပိဥပမာနိဒဿနံ ဝိပါကဿ နိဿယေန ဝိနာ အပ္ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ. ဝိသယဂ္ဂါဟောတိ ဣဒံ စက္ခာဒီနံ သဝိသယဂ္ဂဟဏေန စက္ခုဝိညာဏာဒိဝိပါကဿ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဥပနိဿယတော စက္ခာဒီနံ ဒဿနာဒိအတ္ထတော စ တဿေဝ ဝိပါကဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဥပနိဿယမတ္ထသော’’တိ ဝုတ္တံ. ဟဒယဝတ္ထုမေဝါတိ ယထာ ပုရိမစိတ္တာနိ ဟဒယဝတ္ထုနိဿိတာနိ စ ပသာဒဝတ္ထုအနုဂတာနိ စ အညာရမ္မဏာနိ ဟောန္တိ, န ဧဝံ ဘဝင်္ဂံ, တံ ပနေတံ ဝတ္ထာရမ္မဏန္တရရဟိတံ ကေဝလံ ဟဒယဝတ္ထုမေဝ နိဿာယ ပဝတ္တတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟဒယရူပဝတ္ထုကန္တိ ဣဓာပိ အညဝတ္ထာနုဂတန္တိ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော. မက္ကဋကဿ ဟိ သုတ္တာရောဟဏံ ဝိယ ပသာဒဝတ္ထုကံ စိတ္တံ, သုတ္တေန ဂမနာဒီနိ ဝိယ တဒနုဂတာနိ သေသစိတ္တာနီတိ. သုတ္တဃဋ္ဋနမက္ကဋကစလနာနိ ဝိယ ပသာဒဃဋ္ဋနဘဝင်္ဂစလနာနိ သဟ ဟောန္တီတိ ဒီပနတော ‘‘ဧကေကံ…ပေ… အာဂစ္ဆတီ’’တိပိ ဒီပေတိ.

于彼，于果报论中。指出天生盲人与跛行者的譬喻，是为了说明果报若无所依则不能生起。所谓“所缘取”，是为了说明眼等（依处）通过执取各自的所缘，而有眼识等果报。所谓“依止与作用”，是为了说明彼果报，是由于眼等的强依止，以及见等的作用。所谓“唯是心所依处”，是说：正如前行心既依止心所依处，也随行于净色所依，且有其他所缘；有分则不然。彼有分，远离其他所依与所缘，仅仅依止心所依处而转起。此即其义。此处“以心色为所依”，亦应了知其义为“随行于其他所依”。因为犹如蜘蛛攀爬蛛丝，心以净色为所依；犹如（蜘蛛）依于蛛丝而行等，其余诸心随行于彼。犹如触动蛛丝与蜘蛛的摇动，（所缘）触于净色与有分的摇动，是同时发生的。为了阐明此义，亦开示云：“一一……（乃至）……来”。

ဘဝင်္ဂဿ အာဝဋ္ဋိတကာလောတိ ဣဒံ ဒေါဝါရိကသဒိသာနံ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ပါဒပရိမဇ္ဇကသဒိသဿ အာဝဇ္ဇနဿ သညာဒါနသဒိသော အနန္တရပစ္စယဘာဝေါ ဧဝ ဘဝင်္ဂါဝဋ္ဋနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဝိပါကမနောဓာတုအာဒီနံ အဒိသွာဝ သမ္ပဋိစ္ဆနာဒိကရဏံ ဂါဠှဂ္ဂဟဏမတ္တပုထုလစတုရဿဘာဝဝိဇာနနမတ္တကဟာပဏဘာဝဝိဇာနနမတ္တကမ္မောပနယနမတ္တသာမညဝသေန ဝုတ္တံ, န ဂါဠှဂ္ဂါဟကာဒီနံ ကဟာပဏဒဿနဿ အဘာဝေါ တံသမာနဘာဝေါ စ သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနံ အဓိပ္ပေတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

所谓“有分转起之时”，此说是作如是想而说：对于如守门人的眼识等，以及如按摩足者的转向，如给予信号的无间缘之状态，即是有分转起。果报意界等不见（所缘）而作领受等事，是就其一般性而说，犹如（幼儿）仅仅紧握、仅仅了知为扁平四方形、仅仅了知为钱币、仅仅为（母亲的）交易而呈上。应了知，（之所以如此譬喻，）并非意指紧握者等不见钱币，而是意指领受等与彼（紧握等行为）有相似性。

ပဏ္ဍရံ [Pg.134] ဧတန္တိ ပဏ္ဍရရူပဒဿနသာမညတော စက္ခုဝိညာဏမေဝ ဒဿနကိစ္စံ သာဓေတီတိ ဒီပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ သောတဒွါရာဒီသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ သဝနာဒိဝသေန. သန္တာပနဝသေန ဂုဠသီလော ဂုဠပ္ပယောဇနော ဝါ ဂေါဠိယကော. ဥပနိဿယတောတိ န ဥပနိဿယပစ္စယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယသ္မိံ ပန အသတိ ယော န ဟောတိ, သော ဣဓ ‘‘ဥပနိဿယော’’တိ အဓိပ္ပေတော. အာလောကသန္နိဿိတန္တိ ဣဒမ္ပိ အာလောကေ သတိ သဗ္ဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ဥပနိဿယပစ္စယတံ. မန္ဒထာမဂတံ နာမ ကိရိယစိတ္တဿ ပစ္စယဘာဝံ အနုပဂန္တွာ သယမေဝ ပဝတ္တမာနံ.

所谓“谓白此者”，应知此为显示：由于见到白色色尘的共同性，唯有眼识完成见的作用。耳门等也应如此依听等作用而配合。通过加热的作用，有制作糖块习性者，或以糖块为用途者，称为“goḷiyaka”。所谓“依止故”(upanissayato)，并非是针对亲依止缘(upanissayapaccaya)而说。然而，此中“依止”(upanissaya)所意指的是：若彼不存在，此则不有。所谓“依于光明”(ālokasannissitaṃ)，这也是针对光明存在时（眼识）的真实状态而说，并非指亲依止缘性。所谓“势弱”(mandathāmagataṃ)，是指有分心不成为唯作心（转向心）的无间缘，而仅是自身流转。

အသင်္ခါရိကသသင်္ခါရိကေသု ဒေါသံ ဒိသွာတိ န ကမ္မဿ ဝိရုဒ္ဓသဘာဝေန ဝိပါကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အသင်္ခါရိကကမ္မဿ သသင်္ခါရိကဝိပါကေသု, သသင်္ခါရိကကမ္မဿ စ အသင်္ခါရိကဝိပါကေသု ဒေါသံ ဒိသွာ. အဟေတုကာနံ ပန ရူပါဒီသု အဘိနိပါတမတ္တာဒိကိစ္စာနံ န သသင်္ခါရိကဝိရုဒ္ဓေါ သဘာဝေါတိ အသင်္ခါရိကတာ နတ္ထိ, အသင်္ခါရိကဝိရုဒ္ဓသဘာဝါဘာဝါ နာပိ သသင်္ခါရိကတာတိ ဥဘယာဝိရောဓာ ဥဘယေနပိ တေသံ နိဗ္ဗတ္တိံ အနုဇာနာတိ. စိတ္တနိယာမန္တိ တဒါရမ္မဏနိယာမံ. ကိရိယတော ပဉ္စာတိ ဣမေသံ…ပေ… ပတိဋ္ဌာတီတိ ကိရိယဇဝနာနန္တရဉ္စ တဒါရမ္မဏံ ဝုတ္တံ. ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာ. ၁.၃.၉၄) ပန ‘‘ကုသလာကုသလေ နိရုဒ္ဓေ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာနမေဝ အနန္တရာ တဒါရမ္မဏံ ဝုတ္တံ. ကုသလတ္တိကေ စ ‘‘သေက္ခာ ဝါ ပုထုဇ္ဇနာ ဝါ ကုသလံ အနိစ္စတော’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၀၆) ကုသလာကုသလဇဝနမေဝ ဝတွာ တဒနန္တရံ တဒါရမ္မဏံ ဝုတ္တံ, န အဗျာကတာနန္တရံ, န စ ကတ္ထစိ ကိရိယာနန္တရံ တဒါရမ္မဏဿ ဝုတ္တဋ္ဌာနံ ဒိဿတိ. ဝိဇ္ဇမာနေ စ တသ္မိံ အဝစနေ ကာရဏံ နတ္ထိ, တသ္မာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော ဧသော ထေရဝါဒေါ. ဝိပ္ဖာရိကဉှိ ဇဝနံ နာဝံ ဝိယ နဒီသောတော ဘဝင်္ဂံ အနုဗန္ဓတီတိ ယုတ္တံ, န ပန ဆဠင်္ဂုပေက္ခဝတော သန္တဝုတ္တိံ ကိရိယဇဝနံ ပဏ္ဏပုဋံ ဝိယ နဒီသောတောတိ.

所谓“见无行与有行之过患”，即见到：业不应产生性质相违的果报，故于无行业见有行果之过患，于有行业见无行果之过患。然而，对于色等只有触境等作用的无因法，其性质并非与有行相违，故无“无行性”；因无与无行相违的性质，亦无“有行性”。由于二者不相违，故允许它们（无因异熟）由两种业生起。所谓“心之定则”(cittaniyāma)，即彼所缘的定则(tadārammaṇaniyāma)。所谓“从唯作而言……安住”，是说在唯作速行之后，也说是彼所缘。然而在《发趣论》(Paṭṭhāna)中说：“善、不善灭时，异熟、彼所缘生起。”只在能产生异熟的法之后，才说是彼所缘。在善三法中，也以“有学或凡夫，观善为无常……”等文句，只说了善、不善速行，在其后说是彼所缘，而未说在无记之后；在任何地方也未见到说在唯作之后有彼所缘之处。若它存在，却没有说及，是没有理由的。因此，此上座之说应当审查。因为对于动荡的速行，有分会追随它，就像河水追随着船一样，这是合理的；然而，对于具有六支舍者平静的唯作速行，（彼所缘）则不像河水追随叶盘那样追随它。

ပိဏ္ဍဇဝနံ ဇဝတီတိ ကုသလာကုသလကိရိယဇဝနာနိ ပိဏ္ဍေတွာ ကထိတာနီတိ တထာ ကထိတာနိ ဇဝနာနိ ပိဏ္ဍိတာနိ ဝိယ ဝုတ္တာနိ, ဧကသ္မိံ ဝါ တဒါရမ္မဏေ ပိဏ္ဍေတွာ ဒဿိတာနိ ဟုတွာ ဇဝိတာနေဝ ဝုတ္တာနိ. ဣမဉ္စ ပန ပိဏ္ဍဇဝနံ ဝဒန္တေန အကုသလတော စတ္တာရိယေဝ ဥပေက္ခာသဟဂတာနိ ဂဟေတွာ ဒွါဒသုပေက္ခာသဟဂတဇဝနာနိ ပိဏ္ဍိတာနိ ဝိယ ဝုတ္တာနိ. ပဋ္ဌာနေ ပန ‘‘ကုသလံ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ, တံ အာရဗ္ဘ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ[Pg.135], ဥဒ္ဓစ္စံ, ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အကုသလေ နိရုဒ္ဓေ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣတရာနိ ဒွေ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ပဝတ္တဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စသဟဂတာနိပိ ကုသလဝိပါကေ တဒါရမ္မဏေ ပိဏ္ဍေတဗ္ဗာနိ သိယုံ. တေသံ ပန အနန္တရံ အဟေတုကဝိပါကေနေဝ တဒါရမ္မဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ, သော စ သန္တီရဏဘာဝေနေဝ ဂဟိတောတိ အပုဗ္ဗံ ဂဟေတဗ္ဗံ နတ္ထိ. အဟေတုကေ စ ပိဏ္ဍေတဗ္ဗံ နာရဟန္တီတိ အဓိပ္ပာယေန န ပိဏ္ဍေတီတိ.

所谓“速行总说”（piṇḍajavanaṃ javatīti），是说善、不善、唯作速行（kusalākusalakiriyajavanāni）被总合而说，这样说的速行就像被总聚起来；或于同一彼所缘中总合显示，实际就是指那些速行。而说此“速行总说”时，从不善法中只取四种舍俱（upekkhāsahagata），将十二种舍俱速行总合而说。《发趣论》（Paṭṭhāna）则说：“对善法感到欢喜而随喜，缘此而生贪；邪见、疑、掉举、忧生起。不善灭后，果报及彼所缘生起”，因此其余两种在可爱所缘生起的疑、掉举俱速行，也应总入善异熟的彼所缘中。但这些之后必须是无因异熟作为彼所缘，而它只以推度心（santīraṇa）的方式被摄受，没有另外可取的。并且在无因（彼所缘）中，（它们）不适合被总合，故依此意趣而不总合。

တိဟေတုကဇဝနာဝသာနေ ပနေတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဒုတိယဝါဒေ တိဟေတုကဇဝနာဝသာနေ တိဟေတုကတဒါရမ္မဏံ ယုတ္တန္တိ ဒဿေတုံ ယုတ္တံ ဝဒတိ ဇဝနသမာနတ္တာ, နာလဗ္ဘမာနတ္တာ အညဿ. ပဌမတ္ထေရေန အကုသလာနန္တရံ ဝုတ္တဿ အဟေတုကတဒါရမ္မဏဿ, ကုသလာနန္တရံ ဝုတ္တဿ စ သဟေတုကတဒါရမ္မဏဿ အကုသလာနန္တရံ ဥပ္ပတ္တိံ ဝဒန္တဿ ဟိ ပဋိသန္ဓိဇနကံ တိဟေတုကကမ္မံ ဒုဟေတုကာဟေတုကံ ဝိပါကံ ဇနယန္တမ္ပိ တိဟေတုကဇဝနာနန္တရံ န ဇနေတီတိ န ဧတ္ထ ကာရဏံ ဒိဿတီတိ ဧဝံ ယုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ အဝုတ္တမ္ပီတိ အဓိပ္ပာယော. အထ ဝါ တသ္မိံ တသ္မိံ ထေရဝါဒေ ယေန အဓိပ္ပာယေန သသင်္ခါရာသင်္ခါရဝိဓာနာဒိ ဝုတ္တံ, တံ တေနေဝ အဓိပ္ပာယေန ယုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ, န အဓိပ္ပာယန္တရံ အဓိပ္ပာယန္တရေန အာလောဠေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဟေတုသဒိသမေဝါတိ ဇနကကမ္မဟေတုသဒိသမေဝ. မဟာပကရဏေ အာဝိ ဘဝိဿတီတိ မဟာပကရဏေ အာဂတပါဠိယာ ပါကဋံ ဥပ္ပတ္တိဝိဓာနံ အာဝိ ဘဝိဿတီတိ အဓိပ္ပာယေန ဝဒတိ.

关于“于此”（panetthāti），即于此第二种说法中，为开示“于三因速行之后，三因彼所缘是合理的”，故说合理的（彼所缘）。（为何合理？）因其与速行同类，且无其他（彼所缘）可得。诚然，第一位长老说不善之后是无因彼所缘，善之后是有因彼所缘。而对于说有因彼所缘在不善之后生起的（大德长老）而言，“能生结生的三因业，虽能产生二因或无因的异熟，但在三因速行之后却不产生”——于此不见其理由。此乃（阿阇黎的）意趣：纵然未说，亦应如是理解为合理。又或者，于各个长老的说法中，是以何种意趣说有行、无行等规定，即应依彼意趣理解为合理，不应以另一意趣混淆另一意趣，此为其义。“与根相似”（hetusadisameva）即与能生业之根相似。“将于大发趣论中显明”，是说“于大发趣论（Mahāpakaraṇa）所来的圣典中，其生起方式将变得明显”，此为（摄阿毗达摩义论作者）言说之意趣。

ကာမာဝစရကုသလဝိပါကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

欲界善异熟说之释义 终。

ရူပါဝစရာရူပါဝစရဝိပါကကထာဝဏ္ဏနာ

色界与无色界异熟说之释义

၄၉၉. အနန္တရာယေနာတိ ပရိဟာနိပစ္စယဝိရဟေန. ပဋိပဒါဒိဘေဒေါတိ ပဋိပဒါရမ္မဏဘေဒေါ. တထာ ဟိ ဒုက္ခပဋိပဒံ ဒန္ဓာဘိညံ ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတွာ ပုနပ္ပုနံ သမာပဇ္ဇန္တဿ တံ ဈာနံ တံပဋိပဒမေဝ ဟောတိ. ဧတသ္မိံ အပရိဟီနေ တဿ ဝိပါကော နိဗ္ဗတ္တမာနော တပ္ပဋိပဒေါဝ ဘဝိတုံ အရဟတီတိ. ဆန္ဒာဓိပတေယျာဒိဘာဝေါ ပန တသ္မိံ ခဏေ ဝိဇ္ဇမာနာနံ ဆန္ဒာဒီနံ အဓိပတိပစ္စယဘာဝေန ဟောတိ, န အာဂမနဝသေန. တထာ ဟိ ဧကမေဝ [Pg.136] ဈာနံ နာနာက္ခဏေသု နာနာဓိပတေယျံ ဟောတိ. စတုတ္ထဇ္ဈာနဿေဝ ဟိ စတုရိဒ္ဓိပါဒဘာဝေန ဘာဝနာ ဟောတိ, တသ္မာ ဝိပါကဿ အာဂမနဝသေန ဆန္ဒာဓိပတေယျာဒိတာ န ဝုတ္တာ.

499. “无障碍”（anantarāyena）者，谓无退失之缘。“行道等之差别”（paṭipadādibhedo）者，谓行道与所缘之差别。诚然，修成苦行道、迟钝智之禅那者，若再再入定，其禅那即是彼行道。于此（禅那）未退失时，其所生之异熟，理应亦是彼行道。然而，欲增上等的状态，是依于彼刹那存在的欲等法作为增上缘而有，并非依于（达成禅那的）行道。诚然，同一禅那，于不同刹那，可有不同增上。正是第四禅，能以四神足的状态而修习。是故，并未依于（达成禅那的）行道而说异熟的欲增上等（状态）。

ရူပါဝစရာရူပါဝစရဝိပါကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

色界与无色界果报论释义终。

လောကုတ္တရဝိပါကကထာဝဏ္ဏနာ

出世间果报论释义

၅၀၅. ယထာ ဝဋ္ဋံ အာစိနတိ, တထာ တဏှာဒီဟိ အဘိသင်္ခတံ လောကိယကမ္မံ ဥပစိတန္တိ ဝုစ္စတိ. လောကုတ္တရံ ပန ဧဝံ န ဟောတီတိ တထာ န ဝုတ္တံ. သုဒ္ဓါဂမနဝသေနာတိ အနိမိတ္တာပ္ပဏိဟိတနာမဒါယကေဟိ သဂုဏာရမ္မဏေဟိ ဝိဇ္ဇမာနေဟိပိ ဖလဿ သုညတနာမဒါနဒီပနေ အဂ္ဂဟိတဘာဝေနေဝ အဝေါမိဿေနာတိ အတ္ထော. အာဂမနတော သုညတာပ္ပဏိဟိတနာမဝတော မဂ္ဂဿ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော ဖလဿ နာမတ္တယဒါနံ ယောဇိတံ, ဣတရဿပိ ပန တထေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. နယမတ္တဒဿနဉှေတံ. သဂုဏာရမ္မဏေဟိ ပန နာမတ္တယဝတော အနိစ္စာနုပဿနာနန္တရဿပိ မဂ္ဂဿ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော ဖလဿ နာမတ္တယဒါနံ န နိဝါရိတန္တိ. ဝဠဉ္ဇနကဖလသမာပတ္တိယာ စ ဝိပဿနာဂမနဝသေန နာမလာဘေ မဂ္ဂဿ ဝိယ အနိမိတ္တနာမလာဘော န သိယာ. ယထာ ပန မဂ္ဂါနန္တရဿ ဝိယ ဝဠဉ္ဇနကဖလသမာပတ္တိယာပိ ဈာနပဋိပဒါဘေဒေါ ဟောတိ, ဧဝံ သုညတာဒိနာမလာဘေ သတိ အနိမိတ္တနာမဉ္စ လဘတီတိ. အဝူပသန္တာယာတိ ဣဒံ ကေနစိ အညေန အနန္တရိတတ္တာ တာဒိသာယ ဧဝ သဒ္ဓါယ…ပေ… ပညာယ စ အနန္တရပစ္စယဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေန ဆန္ဒာဒယောပိ အတ္တနော အနန္တရသဒိသာနံ ဆန္ဒာဒီနံ ဥပ္ပာဒကာ အဓိပတိဘူတာ အဓိပတိဘူတေ ဧဝ ဥပ္ပာဒေန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ.

505. 如其积集轮回，如是由贪等所造作的世间业被称为“积集”。然而，出世间（果）并非如此，故不作是说。所谓“依纯净进路”，其义为：即使有能赋予无相与无愿之名的具相所缘存在，但在显示果的空性之名时，因其未被执取的性质而不相混杂。依于进路（毘婆舍那），对于具有空性与无愿之名的道，当其住于所应至之处时，赋予其自身的果三种名称是适宜的；对于其他（道）也应如是施设。这只是略示方法而已。然而，对于因具相所缘而具有三名之道，即使是紧随无常随观之后的道，当其住于所应至之处时，赋予其自身的果三种名称也不被阻止。至于受用果定，通过毘婆舍那的进路而得名时，不像道那样，不可能获得无相之名。然而，正如对于紧随道之后的（果）一样，对于受用果定也有禅那与行道的差别，如是在获得空性等名时，也能获得无相之名。所谓“于未平息”，是指由于未被任何其他法所间隔，故此语是就信……乃至慧具有无间缘的状态而说。由此显示：欲等作为增上，能生起与自己无间、同类的欲等，且仅生起作为增上的（法）。

၅၅၅. ကိလေသသမုစ္ဆေဒကဿ မဂ္ဂဿ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိကဿ နိယျာနိကသဘာဝဿ ဖလေနပိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓကိလေသေန နိယျာနသဘာဝေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ဖလေပိ ‘‘မဂ္ဂင်္ဂံ မဂ္ဂပရိယာပန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ မဂ္ဂဝိဘင်္ဂေ ဖလေသု စ အဋ္ဌင်္ဂိကော ပဉ္စင်္ဂိကော စ မဂ္ဂေါ ဥဒ္ဓဋော, ဧဝံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါပီတိ. မဂ္ဂံ ဥပါဒါယာတိ မဂ္ဂသဒိသတာယ မဂ္ဂေါတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ.

555. 能永断诸烦恼、具正见等、有出离自性的道，其果亦因烦恼已寂止而应唯具出离自性。是故，于果中亦说为“道支，道所摄”。如是，于《道分别》(Maggavibhaṅga)中，亦于诸果中揭示了八支道与五支道，觉支亦然。所谓“依于道”(Maggaṃ upādāya)，是意指“因与道相似故称为道”此义而说。

လောကုတ္တရဝိပါကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

出世间异熟论释义 终。

အကုသလဝိပါကကထာဝဏ္ဏနာ

不善异熟论释义

၅၅၆. ဣဋ္ဌဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တေသု [Pg.137] ဝိယ န အနိဋ္ဌအနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တေသု သန္တီရဏဝိသေသော အတ္ထိ, အနိဋ္ဌာရမ္မဏမေဝ ပန အဓိမတ္တံ မန္ဒဉ္စ ဧဝံ ဒွိဓာ ဝုတ္တံ.

556. 如于可意与可意中庸境中有领受之差别，于不可意与不可意中庸境中则无。然而，唯不可意所缘，被说为极强与微弱二种。

အကုသလဝိပါကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

不善异熟论释义 终。

ကိရိယာဗျာကတံ

唯作无记

မနောဓာတုစိတ္တဝဏ္ဏနာ

意界心释义

၅၆၆. ဝါတပုပ္ဖန္တိ မောဃပုပ္ဖံ. တံ အစ္ဆိန္နေပိ ရုက္ခေ န ဖလတိ, ဆိန္နရုက္ခပုပ္ဖံ ပန အစ္ဆိန္နေ ဖလေယျ. ဧဝံ အစ္ဆိန္နဘဝမူလဿပိ ပဝတ္တမာနံ ယံ န ဖလတိ, တံ ဝါတပုပ္ဖသဒိသံ. ဣတရဿေဝ ပန ပဝတ္တမာနံ ဆိန္နရုက္ခပုပ္ဖသဒိသံ. တဉှိ အစ္ဆိန္နေ ဘဝမူလေ ဖလေယျာတိ.

566. 所谓风花(vātapuppha)，即是虚花(moghapuppha)。它即使在未断的树上，也不结果；而已断之树的花，若其树未断，则会结果。如是，于未断有根者，虽生起而不结果者，彼如风花。然而，唯于另一类已断有根者生起者，则如已断之树的花。因为彼（唯作心），若于有根未断时，则会结果。

ကိရိယမနောဝိညာဏဓာတုစိတ္တဝဏ္ဏနာ

唯作意识界心释义

၅၆၈. လောလုပ္ပတဏှာ ပဟီနာတိ ဣမဿ စိတ္တဿ ပစ္စယဘူတာ ပုရိမာ ပဝတ္တိ ဒဿိတာ. ဣဒံ ပန စိတ္တံ ဝိစာရဏပညာရဟိတန္တိ ကေဝလံ သောမနဿမတ္တံ ဥပ္ပာဒေန္တဿ ဟောတီတိ. ဧဝံ စေတိယပူဇာဒီသုပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝတ္တံ ကရောန္တောတိ ဣဒံ ဝတ္တံ ကရောန္တဿ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏေ ကာယဒွါရစိတ္တပ္ပဝတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဉ္စဒွါရာနုဂတံ ဟုတွာ လဗ္ဘမာနံ သန္ဓာယ ပဉ္စဒွါရေ ဧဝ ဝါ လောလုပ္ပတဏှာပဟာနာဒိပစ္စဝေက္ခဏဟေတုဘူတံ ဣဒမေဝ ပဝတ္တိံ သန္ဓာယ တတ္ထ တတ္ထ ‘‘ဣမိနာ စိတ္တေန သောမနဿိတော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဧဝံ တာဝ ပဉ္စဒွါရေ လဗ္ဘတီ’’တိ အာဟ. အတီတံသာဒီသု အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ ဝတွာ ‘‘ဣမေဟိ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တီ’’တိအာဒိဝစနတော (မဟာနိ. ၁၅၆ အတ္ထတော သမာနံ) ‘‘ဘဂဝတော ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တဝစနံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. အဟေတုကဿ မူလာဘာဝေန သုပ္ပတိဋ္ဌိတတာ နတ္ထီတိ ဗလဘာဝေါ အပရိပုဏ္ဏော, တသ္မာ ဥဒ္ဒေသဝါရေ ‘‘သမာဓိဗလံ ဟောတိ, ဝီရိယဗလံ ဟောတီ’’တိ န ဝုတ္တံ. တတော ဧဝ ဟိ အဟေတုကာနံ သင်္ဂဟဝါရေ ဈာနင်္ဂါနိ စ န ဥဒ္ဓဋာနိ. တေနေဝ ဣမသ္မိမ္ပိ အဟေတုကဒွယေ ဗလာနိ အနုဒ္ဒေသာသင်္ဂဟိတာနိ. ယသ္မာ ပန ဝီရိယဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ သေသာဟေတုကေဟိ [Pg.138] ဗလဝံ, ယသ္မာ စ ဧတ္ထ ဝိတက္ကာဒီနံ ဈာနပစ္စယမတ္တတာ ဝိယ သမာဓိဝီရိယာနံ ဗလမတ္တတာ အတ္ထိ, တသ္မာ နိဒ္ဒေသဝါရေ ‘‘သမာဓိဗလံ ဝီရိယဗလ’’န္တိ ဝတွာ ဌပိတံ. ယသ္မာ ပန နေဝ ကုသလံ နာကုသလံ, တသ္မာ သမ္မာသမာဓိ မိစ္ဆာသမာဓီတိ, သမ္မာဝါယာမော မိစ္ဆာဝါယာမောတိ စ န ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဧဝံ သတိ မဟာကိရိယစိတ္တေသု စ ဧတံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ဝုတ္တဉ္စ, တသ္မာ သမ္မာ, မိစ္ဆာ ဝါ နိယျာနိကသဘာဝါဘာဝတော မဂ္ဂပစ္စယဘာဝံ အပ္ပတ္တာ သမာဓိဝါယာမာ ဣဓ တထာ န ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

568. “贪求已断”，这是为了显示此（生笑）心的因缘——即先前的生起过程。然而，此心无审察慧，故仅于能生起纯粹悦受的（阿罗汉）心中生起。于佛塔供养等（情况）中，亦应如是了知。“行持义务时”一语，是针对行持义务时，于触所缘，在身门的心之生起过程而说。或者，是针对它随顺五门而得以生起的情况而说；或者，是针对就在五门中，作为省察贪求已断等之因的此一生起过程，而在各（门）中说“他以此心而悦豫”，因此（摄阿毗达摩义论的作者）说：“如是，它先在五门中获得”。在说到于过去分等（所缘）有无碍智，且由于有“具此三法之佛陀、世尊，其一切身业皆随智而转”等语，故“此心于世尊生起”的说法应当审察。无因（心）因无根而不安住，故力不圆满。因此，在总说（uddesa）中未说“有定力，有精进力”。正因如此，在为无因（心）所作的总括（saṅgaha）中，也未举出禅支。为此，于此二无因（心）中，诸力在总说中未被提及，在总括中也未被包含。然而，因有精进存在，（此心）比其余无因（心）更有力；又因于此，犹如寻等仅为禅那之缘，定与精进也仅为力，是故在解释（niddesa）中说为“定力、精进力”而确立之。然而，因为它既非善亦非不善，故不说为“正定、邪定”或“正精进、邪精进”，此为（注释师的）意趣。若如此，则在大唯作心中也不应这么说，但（经中）却说了。因此当知：于此（无因心中），定与精进，因无出离之性而未达道之缘的状态，故不作如是（正、邪之）说。

၅၇၄. ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တအာသယာနုသယသဗ္ဗညုတာနာဝရဏဉာဏာနိ ဣမဿာနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ယမကပါဋိဟာရိယမဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏာနိ စ ဣမဿ အနန္တရံ ဥပ္ပန္နပရိကမ္မာနန္တရာနိ ဣမိနာ အာဝဇ္ဇိတာရမ္မဏေယေဝ ပဝတ္တန္တီတိ အာဟ ‘‘ဆ…ပေ… ဂဏှန္တီ’’တိ. မဟာဝိသယတ္တာ မဟာဂဇော ဝိယ မဟန္တန္တိ မဟာဂဇံ.

574. 根胜劣智(indriyaparopariyattañāṇa)、意乐随眠智(āsayānusayañāṇa)、一切知智(sabbaññutañāṇa)、无碍智(anāvaraṇañāṇa)，于此（意门转向）之后生起；双神变智(yamakapāṭihāriyañāṇa)与大悲等至智(mahākaruṇāsamāpattiñāṇa)，亦于此（意门转向）之后，于已生起的预备之后生起；它们仅于此（转向）所转向的所缘中转起，故说：“六……乃至……执取”。因所缘广大，犹如大象般广大，故称“大象”。

ရူပါဝစရာရူပါဝစရကိရိယစိတ္တဝဏ္ဏနာ

色界与无色界唯作心释义

၅၇၇. ဣဒါနိ ယာနိ ကိရိယာနိ ဇာတာနိ, တာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ ဧဝံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. အတ္တဘာဝေါတိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဝုစ္စန္တိ.

577. 现在，那些已生起的唯作（心），应当被了知，应作如是连结。所谓“自体”(attabhāva)，即被称为五蕴。

စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

心生品释义终。

၂. ရူပကဏ္ဍံ

2. 色品

ဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

标举释义

ဣဒါနိ [Pg.139] ရူပမဗျာကတံ ဘာဇေတဗ္ဗံ, တဉ္စ ကေနစိ သမယဝဝတ္ထာနံ ကတွာ န သက္ကာ ဘာဇေတုံ. န ဟိ ရူပဿ စိတ္တုပ္ပာဒေန သမယဝဝတ္ထာနံ သက္ကာ ကာတုံ အစိတ္တသမုဋ္ဌာနသဗ္ဘာဝတော, စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ စ အနေကစိတ္တသမုဋ္ဌာနတာယ ရူပသမုဋ္ဌာပကစိတ္တာနဉ္စ ကေသဉ္စိ ကတ္ထစိ အသမုဋ္ဌာပနတာယ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော, ဝိညတ္တိဒွယဝဇ္ဇိတဿ ရူပဿ အစိတ္တသဟဘုဘာဝတော စ, န စ ရူပါနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရဏေန သမယဝဝတ္ထာနံ ယုဇ္ဇတိ မဟဂ္ဂတပ္ပမာဏာနံ ဈာနာနံ ဝိယ ရူပါနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာတဗ္ဗတာဘာဝါ, ဥပါဒါရူပေဟိ စ န ယုဇ္ဇတိ တေသံ သဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝေန အပ္ပဝတ္တနတော, နာပိ မဟာဘူတေဟိ ယုဇ္ဇတိ ကေသဉ္စိ မဟာဘူတာနံ ကေဟိစိ ဥပါဒါရူပေဟိ ဝိနာ ပဝတ္တိတော အသမာနကာလာနဉ္စ သဗ္ဘာဝတော. န ဟိ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ ပထဝီဓာတု ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ စက္ခာယတနံ ဟောတီ’’တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ သောတာဒိနိဿယဘူတာယ ပထဝိယာ စိတ္တာဒိသမုဋ္ဌာနာယ စ သဟ စက္ခာယတနဿ အဘာဝါ. ဧဝံ သောတာယတနာဒီသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

现在，应分别无记色。然彼（色）不能以任何法作时限而分别。实则，不能以心生起为色作时限，因有非心等起（之色）的存在，且心等起（色）亦由多种心等起，又某些能生色之心于某些处亦不生起（色），故无从限定；且除二表(viññatti)色外的色，并非与心俱生。亦不适合以“具足住”为色作时限，犹如广大与无量禅，（然）色无“可具足而住”之性。以所造色(upādārūpa)亦不适合，因彼等不以俱生等缘的方式转起。以大种亦不适合，因某些大种离某些所造色而转起，且有非同时（之色）的存在。实则，不能说：“于何时地界已生起，于彼时眼处存在”，因为作为耳等所依的地界，以及由心等所等起的地界，与眼处并非（同时）存在。如是，于耳处等亦应连结。

မဟာဘူတေဟိ အသမာနကာလာနိ ဝိညတ္တိဥပစယာဒီနိပိ တသ္မိံ သမယေ ဟောန္တီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ. ဧကသ္မိဉ္စ ကာလေ အနေကာနိ ကလာပသဟဿာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပဝတ္တန္တိ စ, န အရူပဓမ္မာနံ ဝိယ ရူပါနံ ကလာပဒွယသဟာဘာဝေါ အတ္ထိ. ဧကသ္မိဉ္စ ကလာပေ ဝတ္တမာနေ ဧဝ အညဿ နိရောဓော, အညဿ စုပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ သဗ္ဗထာ ရူပါဗျာကတံ သမယဝဝတ္ထာနံ ကတွာ န သက္ကာ ဝိဘဇိတုံ. ဧကကာဒီဟိ ပန နယေဟိ န ဟေတုအာဒိနာ သဘာဝေန ဝိဘဇိတုံ သက္ကာတိ တထာ ဝိဘဇနတ္ထံ စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍေ တာဝ အဝိဘတ္တံ အဗျာကတံ အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ သမယဝဝတ္ထာနေန ဝိနာ အဗျာကတဿ သဘာဝတောယေဝ နိဒ္ဒေသေ ဧကဒေသံ နိဒ္ဒိသိတွာ နိဂမနကရဏဿ အနုပပတ္တိတော စ ဝိဘတ္တဉ္စ အဝိဘတ္တဉ္စ သဗ္ဗံ သင်္ဂဏှန္တော အာဟ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ အဗျာကတာ? ကုသလာ…ပေ… အသင်္ခတာ စ ဓာတု. ဣမေ ဓမ္မာ အဗျာကတာ’’တိ. အဝိဘတ္တေ ဟိ ဝိဘဇိတဗ္ဗေ ဒဿိတေ ဝိဘဇနံ ယုတ္တံ ဉာတုံ ဣစ္ဆာယ ဥပ္ပာဒိတာယာတိ. ဧတ္ထ ပန ဝိပါကကိရိယာဗျာကတံ ဝိဘတ္တတ္တာ [Pg.140] န ဝိဘဇိတဗ္ဗံ, အသင်္ခတာ စ ဓာတု ဘေဒါဘာဝတော. ယံ ပနေတ္ထ ဘေဒယုတ္တတ္တာ အဝိဘတ္တတ္တာ စ ဝိဘဇိတဗ္ဗံ, တံ ဝိဘဇန္တော အာဟ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သဗ္ဗံ ရူပ’’န္တိအာဒိ. အယမေတ္ထ ပါဠိယောဇနာ.

与大种不同时的表、积聚等，不能说它们在那个时候存在。并且，于一刹那间，有成千上万的色聚生起与持续；色法不像无色法，没有两个色聚俱存之事。并且，当一个色聚正在持续时，另一个就坏灭，另一个则生起，因此，色法之无记法，完全无法通过确立时限来进行分别。然而，它可以通过“一法”等方法，以及通过“非因”等自性来分别。为了如此分别，也为了指出在《心生品》中首先就存在未曾分别的无记法，并且因为在不确立时限、仅通过自性对无记法作解释时，若只指示一部分，则作总结为不适宜，（作者）总摄已分别与未分别的一切法而说：“哪些是无记法？……乃至无为界。这些是无记法。”诚然，当应被分别的未分别法被指出后，由于（听者）生起了求知欲，再作分别方为适宜。然而，在此中，异熟与唯作之无记法，因已被分别，故不应再分别；无为界则因无差别（而不应再分别）。在此中，那因具有差别且未被分别而应被分别的法，（作者）为了分别它而说：“此中，什么是色法？”等。这是此处对巴利圣典的文义结合。

နယံ ဒဿေတွာတိ ဧတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဂဟဏမေဝ နယဒဿနံ. တံ ဝိပါကေသု ကတွာ ဝိညာတတ္တာ ကိရိယာဗျာကတေသု နိဿဋ္ဌံ. ကာမာဝစရာဒိဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗဿ ကိရိယာဗျာကတဿ ဝါ ဒဿနံ, တံ ကတွာ ကာမာဝစရာတိအာဒိကံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တတ္တာ နိဿဋ္ဌံ. ပဉ္စဝီသတိ ရူပါနီတိ ပါဠိယံ ဝုတ္တာနိ ဒသာယတနာနိ ပဉ္စဒသ စ သုခုမရူပါနိ, ဥပစယသန္တတိယော ဝါ ဧကန္တိ ကတွာ ဟဒယဝတ္ထုဉ္စ. ဆန္နဝုတီတိ စက္ခာဒိဒသကာ သတ္တ ဥတုသမုဋ္ဌာနာဒယော တယော အဋ္ဌကာ ဥတုစိတ္တဇာ ဒွေ သဒ္ဒါ စ. ကလာပဘာဝေန ပဝတ္တရူပရူပါနိ ‘‘ရူပကောဋ္ဌာသာ’’တိ ဝုတ္တာနိ ရူပကလာပကောဋ္ဌာသဘာဝတော. ကောဋ္ဌာသာတိ စ အံသာ, အဝယဝါတိ အတ္ထော. ကောဋ္ဌန္တိ ဝါ သရီရံ, တဿ အံသာ ကေသာဒယော ကောဋ္ဌာသာတိ အညေပိ အဝယဝါ ကောဋ္ဌာသာ ဝိယ ကောဋ္ဌာသာ. နိဗ္ဗာနံ နိပ္ပဒေသတော ဂဟိတန္တိ သောပါဒိသေသနိရုပါဒိသေသရာဂက္ခယာဒိအသင်္ခတာဒိဝစနီယဘာဝေန ဘိန္နံ နိပ္ပဒေသတော ဂဟိတံ. အတ္ထတော ဟိ ဧကာဝ အသင်္ခတာ ဓာတူတိ.

于“示导方法”(Nayaṃ dassetvā)一句，在下方（异熟法中）的摄取即是示导方法。那（示导方法）在异熟法中已做，已被了知，因此在唯作无记法中被舍弃。或者，以欲界等差别而应说的唯作无记法的展示（即是示导方法），那（示导方法）因为已摄取“欲界”等而说，故被舍弃。所谓“二十五色”，即圣典中所说的十处与十五细色；或者，是将积集、相续作为一个，并（加上）心所依处。所谓“九十六”，即眼等七种十法聚、时节生等三种八法聚，以及时节生与心生的两种声。以聚的状态而转起的色法，被称为“色蕴”(rūpakoṭṭhāsa)，因为它们是色聚部分的状态。而“蕴”(koṭṭhāsa)的意思是“部分”(aṃsa)、“支分”(avayava)。或者，“koṭṭha”是身体，它的部分，如发等，是“koṭṭhāsa”，因此其他支分也如“koṭṭhāsa”一样，（被称为）“koṭṭhāsa”。所谓“涅槃被无余地摄取”，是指以有余依、无余依、贪尽等、无为等应说法的状态而有差别，（涅槃）被无余地摄取。因为从义理上说，只有一无为界。

၅၈၄. သဗ္ဗန္တိ သကလံ စက္ကဝါဠံ. ပရိမဏ္ဍလံ ပရိမဏ္ဍလသဏ္ဌာနံ, ပရိက္ခေပတော ဆတ္တိံသ သတသဟဿာနိ ဒသ စေဝ သဟဿာနိ အဍ္ဎစတုတ္ထာနိ စ ယောဇနသတာနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဝဋ္ဋံ ‘‘ပရိမဏ္ဍလ’’န္တိ ဝုတ္တံ. စတ္တာရိ နဟုတာနီတိ စတ္တာလီသ သဟဿာနိ. နဂဝှယာတိ နဂါတိ အဝှာတဗ္ဗာ နဂသဒ္ဒနာမာတိ အတ္ထော.

584. （关于）整个轮围世界(cakkavāḷa)：其形状圆满如轮，周长为三百六十一万零三百五十由旬。在此，圆形(vaṭṭaṃ)被称为“圆满”(parimaṇḍala)。所谓“四那由他”(cattāri nahutāni)，即是四万。所谓“Nagavhayā”，意思是应被称为“naga”，具有“naga”之名。

ဒေဝဒါနဝါဒီနံ တိဂါဝုတာဒိသရီရဝသေန မဟန္တာနိ ပါတုဘူတာနိ. တတ္ထာယံ ဝစနတ္ထော – ဘူတာနိ ဇာတာနိ နိဗ္ဗတ္တာနိ မဟန္တာနိ မဟာဘူတာနီတိ. အနေကစ္ဆရိယဒဿနေန အနေကာဘူတဝိသေသဒဿနဝသေန စ မာယာကာရော မဟန္တော ဘူတောတိ မဟာဘူတော. ယက္ခာဒယော ဇာတိဝသေနေဝ မဟန္တာ ဘူတာတိ မဟာဘူတာ. နိရုဠှော ဝါ အယံ မဟာဘူတသဒ္ဒေါ တေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပထဝိယာဒယော ပန မဟာဘူတာ ဝိယ မဟာဘူတာ. ဘူတသဒ္ဒဿ ဥဘယလိင်္ဂတ္တာ နပုံသကတာ ကတာ. မဟာပရိဟာရတောတိ ဧတ္ထ ဝစနတ္ထံ ဝဒန္တော အာဟ ‘‘မဟန္တေဟိ ဘူတာနိ, မဟာပရိဟာရာနိ [Pg.141] ဝါ ဘူတာနီ’’တိ. တတ္ထ ပစ္ဆိမတ္ထေ ပုရိမပဒေ ဥတ္တရပဒဿ ပရိဟာရသဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ ‘‘မဟာဘူတာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

天神、阿修罗、罗刹等，以三伽乌多(gāvuta)等身形而显现，故为巨大。于此，其词义为：已生(jātāni)、已成(nibbattāni)，是为巨大(mahantāni)，故名大种(mahābhūta)。幻术师(māyākāro)通过展现种种奇异，以及展现多种非真实的特殊事物，是为巨大(mahanto)的有情(bhūto)，故名大种。夜叉(yakkha)等，仅依其种姓(jāti)即是巨大的有情，故名大种。或者，应知“大种”一词在他们身上是约定俗成的称谓。又，地等（元素）犹如彼等大种，故名大种。因“bhūta”一词通二性，故此处作中性。又（大种一词）来自“大护持”(mahāparihāra)，在解释其词义时说：“由巨大者所成之物，或由大护持所成之物。”在此，就后一种含义而言，是在“mahāparihārāni”一词中省略了后半部分的“parihāra”（护持），而称其为“大种”。

အစ္စိမတောတိ အဂ္ဂိဿ. ကောဋိသတသဟဿံ ဧကံ ကောဋိသတသဟဿေကံ. စက္ကဝါဠန္တိ တံ သဗ္ဗံ အာဏာက္ခေတ္တဝသေန ဧကံ ကတွာ ဝေါဟရန္တိ. ဝိလီယတိ ခါရောဒကေန. ဝိကီရတီတိ ဝိဒ္ဓံသတိ. ဥပါဒိန္နကေသု ဝိကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ပတ္ထဒ္ဓေါ’’တိအာဒိမာဟ. ကဋ္ဌမုခေန ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ ဥပမတ္ထော. ယထာ ကဋ္ဌမုခသပ္ပေန ဒဋ္ဌော ပတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဧဝံ ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေန သော ကာယော ကဋ္ဌမုခေဝ ဟောတိ, ကဋ္ဌမုခမုခဂတော ဝိယ ပတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဝါ-သဒ္ဒေါ ဧဝသဒ္ဒဿတ္ထေ. ‘‘ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေနာ’’တိ ဧတဿ စ ပရတော အာဟရိတွာ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတြာယမတ္ထော – ‘‘ကဋ္ဌမုခေန ဒဋ္ဌောပိ ကာယော ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေနေဝ ပတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတိ, တသ္မာ ပထဝီဓာတုယာ အဝိယုတ္တော သော ကာယော သဗ္ဗဒါ ကဋ္ဌမုခမုခဂတော ဝိယ ဟောတီ’’တိ. အထ ဝါ အနိယမတ္ထော ဝါ-သဒ္ဒေါ. တတြာယမတ္ထော – ‘‘ကဋ္ဌမုခေန ဒဋ္ဌော ကာယော ပတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတိ ဝါ န ဝါ ဟောတိ မန္တာဂဒဝသေန, ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေန ပန မန္တာဂဒရဟိတော သော ကာယော ကဋ္ဌမုခမုခဂတော ဝိယ ဟောတိ ဧကန္တပတ္ထဒ္ဓေါ’’တိ. ပူတိယောတိ ကုထိတော. မဟာဝိကာရာနိ ဘူတာနီတိ မဟာဝိကာရာနိ ဇာတာနိ, ဝိဇ္ဇမာနာနီတိ ဝါ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ပုရိမပဒေ ဥတ္တရပဒဿ ဝိကာရသဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ ‘‘မဟာဘူတာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ.

“Accimato”是“aggissa”（火的）之义。“Koṭisatasahassaṃ ekaṃ”（一千亿）经由连声（sandhi）成为“koṭisatasahassekaṃ”。所谓的“轮围”（Cakkavāḷa），是说将所有那一千亿个轮围，依其威力所及范围（āṇākkhetta）而合称为一。因咸水而融解。“Vikīrati”即是毁灭。为显示于所执取法（upādinnaka）中的变异，而说“僵硬”等。在“Kaṭṭhamukhena vā”（如被木口蛇所咬）中，“vā”字是譬喻义。犹如被木口蛇（kaṭṭhamukhasappa）所咬者会变得僵硬，同样地，因地界（pathavīdhātu）扰动，那身体便如木头一般，其义为：如入木口蛇之口而变得僵硬。再者，“vā”字为“eva”（仅）之义。应将其移至“因地界扰动”（pathavīdhātuppakopena）之后来理解。于此，其义为：“纵使被木口蛇所咬，身体也仅因地界扰动而僵硬。因此，那与地界不相分离的身体，恒常如入木口蛇之口。”再者，“vā”字为不定（aniyama）之义。于此，其义为：“被木口蛇所咬的身体，或因咒语、药物之力而僵硬，或不僵硬。然而，因地界扰动，那无咒语、药物之助的身体，则如入木口蛇之口，必定僵硬。”“Pūtiyo”是“kuthito”（腐烂）之义。“Mahāvikārāni bhūtāni”（大变异的诸有）之义为：已生起大变异者，或为存在者。在此，于前一词（mahāvikārāni）中，省略了后半部分的“vikāra”（变异）一词，故说为“mahābhūtāni”（大种）。

ပထဝီတိအာဒိနာ သဗ္ဗလောကဿ ပါကဋာနိပိ ဝိပလ္လာသံ မုဉ္စိတွာ ယထာသဘာဝတော ပရိဂ္ဂယှမာနာနိ မဟန္တေန ဝါယာမေန ဝိနာ န ပရိဂ္ဂယှန္တီတိ ပါကဋာနိပိ ဒုဝိညေယျသဘာဝတ္တာ ‘‘မဟန္တာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တာနိ ဟိ သုဝိညေယျာနိ အမဟန္တာနီတိ ဂဟေတွာ ဌိတော တေသံ ဒုပ္ပရိဂ္ဂဟိတတံ ဒိသွာ ‘‘အဟော မဟန္တာနိ ဧတာနီ’’တိ ပဇာနာတိ. ဥပါဒါယာတိ ဧတေန ဝိညာယမာနာ ပစ္ဆိမကာလကိရိယာ ပဝတ္တီတိ ကတွာ ‘‘ပဝတ္တရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ ‘‘ဥပါဒါယာ’’တိ ဧတေန ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နတာ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ. အထ ဝါ ဥပါဒါယတိ နိဿယတီတိ ဥပါဒါယံ, ဥပါဒါယမေဝ ရူပံ ဥပါဒါယရူပံ, အညနိဿယဿ ဧကန္တနိဿိတဿ ရူပဿေတံ အဓိဝစနံ. တံ ပန န သတ္တဿ, နာပိ ဝေဒနာဒိနော တဒဘာဝေပိ ဘာဝတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘စတုန္နံ မဟာဘူတာန’’န္တိအာဒိမာဟ. ဘဝတိ ဟိ နိဿယရူပါနံ သာမိဘာဝေါတိ.

以“地”等（为例），（四大种）虽然对一切世间是显而易见的，但若要舍离颠倒（vipallāsa）而如其自性地把握，无有大精进则不能把握。因此，虽然显而易见，但因其自性难通达，故被称为“大”。确实，执取“彼等易通达，非大”而住立者，在见到彼等之难把握性后，才了知：“啊！此等真是大！”。通过“依止”（upādāya）这一（前时作用），（所造色）被了知为后时作用的转起，因此被称为“已转起色”（pavattarūpa）。如此，通过“依止”一词，即是说明了缘起性（paṭiccasamuppannatā）。或又，“依止”（upādāyati）即是依靠（nissayati），故为“所依”（upādāyaṃ）；唯是所依之色，即是“所依色”（upādāyarūpa）。此是对于“有其他所依、完全是能依”之色的增上语。为了显示“彼（所依色）非有情所有，亦非受等所有，因为即使彼等（受等）不存在时，它（所依色）也存在”，故说“四种大种”等。确实，（大种）对于所依色而言，具有主导地位。

တိဝိဓရူပသင်္ဂဟဝဏ္ဏနာ

三种色摄释义

၅၈၅. ပကိဏ္ဏကဒုကေသု [Pg.142] အဇ္ဈတ္တိကဒုကံ မုဉ္စိတွာ အညော သဗ္ဗဒုကေဟိ တိကဝသေန ယောဇနံ ဂစ္ဆန္တော နတ္ထိ, ဝိညတ္တိဒုကော စ ယောဇနံ န ဂစ္ဆတီတိ သဗ္ဗဒုကယောဂီသု အာဒိဘူတံ အဇ္ဈတ္တိကဒုကမေဝ ဂဟေတွာ သေသေဟိ သဗ္ဗဒုကေဟိ ယောဇေတွာ တိကာ ဝုတ္တာ. သက္ကာ ဟိ ဧတေန နယေန အညေသမ္ပိ ဒုကာနံ ဒုကန္တရေဟိ လဗ္ဘမာနာ တိကယောဇနာ ဝိညာတုန္တိ.

585. 在诸杂二法（pakiṇṇakaduka）中，除去内二法（ajjhattikaduka），没有其他二法能与所有二法结合而构成三法（tika），表二法（viññattiduka）亦不（如此）结合。因此，在能与所有二法结合者中，只取最初的内二法，与其余所有二法结合后，宣说了诸三法。确实，通过此方法，亦能了知其他诸二法与其他二法之间所能获得的诸三法组合。

စတုဗ္ဗိဓာဒိရူပသင်္ဂဟဝဏ္ဏနာ

四种等色摄释义

၅၈၆. စတုက္ကေသု ဧကန္တစိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ ဝိညတ္တိဒွယဘာဝတော ဝိညတ္တိဒုကာဒီဟိ သမာနဂတိကော စိတ္တသမုဋ္ဌာနဒုကောတိ တေန သဟ ဥပါဒါဒုကဿ ယောဇနာယ လဗ္ဘမာနောပိ စတုက္ကော န ဝုတ္တော, တထာ သနိဒဿနဒုကာဒီနံ တေန တဿ စ ဩဠာရိကဒူရဒုကေဟိ ယောဇနာယ လဗ္ဘမာနာ န ဝုတ္တာ, ဓမ္မာနံ ဝါ သဘာဝကိစ္စာနိ ဗောဓေတဗ္ဗာကာရဉ္စ ယာထာဝတော ဇာနန္တေန ဘဂဝတာ တေန အညေသံ တဿ စ အညေဟိ ယောဇနာ န ကတာတိ ကိံ ဧတ္ထ ကာရဏပရိယေသနာယ, အဒ္ဓါ သာ ယောဇနာ န ကာတဗ္ဗာ, ယတော ဘဂဝတာ န ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အညေ ပန ပကိဏ္ဏကဒုကာ အညေဟိ ပကိဏ္ဏကဒုကေဟိ ယောဇေတုံ ယုတ္တာ, တေဟိ ယောဇိတာ ဧဝ. ဝတ္ထုဒုကာဒီသု ပန သောတသမ္ဖဿာရမ္မဏဒုကာဒယော ဝဇ္ဇေတွာ အညေဟိ အာရမ္မဏဗာဟိရာယတနာဒိလဗ္ဘမာနဒုကေဟိ ဥပါဒိန္နကဒုကဿ ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယဒုကဿ စ ယောဇနာယ စတုက္ကာ လဗ္ဘန္တိ, စိတ္တသမုဋ္ဌာနဒုကဿ စ သဗ္ဗာရမ္မဏဗာဟိရာယတနာဒိလဗ္ဘမာနဒုကေဟိ. အဝသေသေဟိ ပန တေသံ အညေသဉ္စ သဗ္ဗဝတ္ထုဒုကာဒီဟိ ယောဇနာယ န လဗ္ဘန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

586. 在四法中，因纯粹心生者为二表色，故心生二法与表色二法等有相同的趋向。因此，心生二法与取二法结合虽可得四法，但未被宣说。同样，有见二法等与彼（心生二法）结合，以及彼（心生二法）与粗显二法、远二法结合，虽可得（四法），亦未被宣说。或者，如实了知诸法的自性、作用以及应被觉知之状态的世尊，未作彼（二表色）与其他（二法）的结合，亦未作其他（二法）与彼（二表色）的结合，因此，于此探寻原因有何用呢？应知：确实不应作彼结合，因为世尊未作。然而，其他杂二法适合与其他杂二法结合，它们确实已被结合。然而，在事二法等中，除去耳触所缘二法等，与其他的所缘、外处等可得的二法结合，可得取二法与取·所取二法的四法；以及心生二法与一切所缘、外处等可得的二法（结合，亦可得四法）。应知：然而，彼等（取二法等）及其他（杂二法）与其余的一切事二法等结合，是不可得（四法）的。

ဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

标举释义终。

ရူပဝိဘတ္တိ

色之分别

ဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

一法解释的释义

၅၉၄. အဝိဇ္ဇမာနဝိဘာဂဿ ဝိဘာဂါဘာဝဒဿနမေဝ နိဒ္ဒေသော နိစ္ဆယကရဏတော, တသ္မာ ‘‘သဗ္ဗံ ရူပံ န ဟေတုမေဝါ’’တိအာဒိနာ ဝိဘာဂါဘာဝါဝဓာရဏေန [Pg.143] ဧဝ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒေသံ ကရောတိ. ဟေတုဟေတူတိ မူလဟေတု, ဟေတုပစ္စယဟေတူတိ ဝါ အယမတ္ထော. မဟာဘူတာ ဟေတူတိ အယမေဝတ္ထော မဟာဘူတာ ပစ္စယောတိ ဧတေနပိ ဝုတ္တောတိ. ဟေတုပစ္စယသဒ္ဒါနံ သမာနတ္ထတ္တာ ပစ္စယော ဧဝ ဟေတု ပစ္စယဟေတု. ယော စ ရူပက္ခန္ဓဿ ဟေတု, သော ဧဝ တဿ ပညာပနာယ ဟေတူတိ ဝုတ္တော တဒဘာဝေ အဘာဝတော. အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဌာနသော ဟေတုသော ဝိပါကန္တိ ဧတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ အညေသု ပစ္စယေသု ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိပါကနိယာမကတ္တာ ဥတ္တမံ ပဓာနံ ကုသလာကုသလံ ဂတိဥပဓိကအာလပယောဂသမ္ပတ္တိဝိပတ္တိဋ္ဌာနနိပ္ဖာဒိတံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏဉ္စ ကမ္မမိဝ ပဓာနတ္တာ ‘‘ဟေတူ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ကမ္မာရမ္မဏာနိ ‘‘ဥတ္တမဟေတူ’’တိ ဝုတ္တာနိ. ဝက္ခတိ စ ‘‘ဂတိဥပဓိကာလပယောဂါ ဝိပါကဿ ဌာနံ, ကမ္မံ ဟေတူ’’တိ. ဣဓ ပန ကမ္မမိဝ ဥတ္တမတ္တာ အာရမ္မဏမ္ပိ ဟေတုဝစနံ အရဟတီတိ ‘‘ဥတ္တမဟေတူ’’တိ ဝုတ္တံ. သင်္ခါရာနန္တိ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံ အဝိဇ္ဇာ သာဓာရဏပစ္စယတ္တာ ‘‘ဟေတူ’’တိ ဝုတ္တာ. ဖရတီတိ ဂစ္ဆတိ ပါပုဏာတိ. ပဋိက္ခေပနိဒ္ဒေသောတိ ဣဒံ မာတိကာယ အာဂတပဋိက္ခေပဝသေန ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန မာတိကာယ န ဟေတုပဒါဒိသင်္ဂဟိတတာ စ ရူပဿ ဝုတ္တာ တံတံသဘာဝတ္တာ, အဝဓာရိတတာ စ အနညသဘာဝတော.

594. 对于没有明显分别的（色法），显示其没有分别本身，即是解释（niddesa），因为能作此确定。因此，（世尊）以“一切色非因唯……”等语，通过表示限定无分别的“唯”（eva）字，而作了解释。Hetuhetu之义为根本因，或为因缘之因。此义亦由“大种为因”及“大种为缘”所说。因（hetu）与缘（paccaya）二词同义，故缘即是因，即是缘因。凡为色蕴之因者，即被称为能说明其（存在）之因，因彼若无，此亦无故。（如经中说，能知）过去、未来、现在所造之业，依处（ṭhāna）、依因（hetu）而有其果报。于此，虽有其他诸缘存在，然因（业）能决定可爱与不可爱之果报，故最上、主要的善不善业，以及由趣、依（upadhi）、时、加行（payoga）的成就与不成就所产生的可爱与不可爱所缘，如同业一般，因其主要性，故说为“因”。依此意趣，业与所缘被称为“最上因”（uttamahetu）。且将说：“趣、依、时、加行是果报之处，业是因。”然而于此，如同业因其至上性，所缘亦堪称“因”之名，故说为“最上因”。（于“诸行缘识”中）“诸行”（saṅkhāra）（指福行等），无明为其共通之缘，故（无明）被称为“因”。“遍及”（pharati）意为到达、抵达。此“遮诠的解释”（Paṭikkhepaniddeso）是就Mātikā（论母）中所出现的（项目）予以遮止而说。然而于此，已宣说色法不为论母中‘因’等词所含摄，是因其各自的自性；并且已确定其（非因的性质），是因其无有他性。

ရူပီဒုကေ ရူပီပဒမေဝ ဣဓ ‘‘ရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေန ရူပီရူပပဒါနံ ဧကတ္ထတာ သိဒ္ဓါ ဟောတိ ရုပ္ပနလက္ခဏယုတ္တဿေဝ ရူပီရူပဘာဝတော. ဥပ္ပန္နံ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျန္တိ အရူပတော ဝိဓုရံ ရူပဿ သဘာဝံ ဒဿေတိ. န ဟိ အရူပံ ဥပ္ပန္နံ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျံ ယထာ ရူပံ, တေန ရူပံ ဥပ္ပန္နံ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျံ, န အရူပန္တိ အရူပတော နိဝတ္တေတွာ ရူပေ ဧဝ ဧတံ သဘာဝံ နိယမေတိ, န ရူပံ ဧတသ္မိံ သဘာဝေ. အတ္ထိ ဟိ ရူပံ အတီတာနာဂတံ ယံ ဥပ္ပန္နံ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျသဘာဝံ န ဟောတီတိ. ဧတမေဝ စ နိယမံ ပုန ဧဝသဒ္ဒေန နိယမေတိ ‘‘ယထာဝုတ္တော နိယမော ရူပေ အတ္ထိ ဧဝ, အရူပေ ဝိယ န နတ္ထီ’’တိ. အထ ဝါ သဗ္ဗံ ရူပန္တိ ဘူတုပါဒါယရူပံ ကာလဘေဒံ အနာမသိတွာ ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ သဗ္ဗံ အရူပေဟိ သမာနဝိညေယျသဘာဝံ အတီတာနာဂတံ နိဝတ္တေတုံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဧတေန ဝိသေသေတိ, တံ ဥပ္ပန္နံ သဗ္ဗံ ရူပံ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျမေဝါတိ အတ္ထော.

在有色二法(Rūpīduka)中，此处的“有色”(rūpī)一词即被称为“色”(rūpa)。因此，“有色”与“色”二词义同，此已成立，因为唯有具备变坏(ruppana)相者，方为有色或色。“已生起者能被六识所了知”显示了色法与无色法(arūpa)相异的自性。因为已生起的无色法，不像色法那样能被六识所了知。因此，（此句）通过从无色法中排除，而将此自性限定于色法，而非将色法限定于此自性中。因为确实存在过去与未来的色法，它们不具备已生起且能被六识所了知的自性。并且，再以“唯”(eva)一词确定此限定，即：“如前所述的限定确实存在于色法中，并非如在无色法中那样不存在。”再者，“一切色”是指大种色与所造色，说“一切”时未触及时间的差别。为了排除那些与无色法有相同可知自性的过去与未来（色法），而以“已生起”来简别。其义为：所有那些已生起的色法，唯能被六识所了知。

နနု ဧဝံ ရူပါယတနဿပိ သောတဝိညာဏာဒီဟိ ဝိညေယျတာ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ ရူပံ သဗ္ဗံ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဧကန္တလက္ခဏဒဿနဝသေန ဧကီဘာဝေန [Pg.144] ဂဟေတွာ အရူပတော ဝိဓုရဿ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျသဘာဝဿ ဒဿနတော. ပစ္စုပ္ပန္နရူပမေဝ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျန္တိ ဧတသ္မိံ ပန နိယမေ ‘‘သဗ္ဗံ ရူပ’’န္တိ ဧတ္ထာယံ ဝိညေယျဘာဝနိယမော န ဝုတ္တော, အထ ခေါ ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ သဗ္ဗရူပဿ ဧကန္တလက္ခဏနိယမော ဒဿိတော န သိယာ. ပါဠိယဉ္စ ဝိညေယျမေဝါတိ ဧဝ-ကာရော ဝုတ္တော, န ဥပ္ပန္နမေဝါတိ. တသ္မာ ဥပ္ပန္နဿေဝ မနောဝိညေယျနိယမာပတ္တိ နတ္ထီတိ ကိံ သောတပတိတတ္တေန, တသ္မာ ဝုတ္တနယေနတ္ထော ယောဇေတဗ္ဗော.

“这样一来，色处(rūpāyatana)难道不会变成能被耳识(sotaviññāṇa)等所了知吗？”不会。因为这是总括一切色法，将其视为一体，以显示其确定之相的方式，来开示其与无色法(arūpa)相异、能被六识所了知的自性。然而，在“唯现在色能被六识所了知”此限定中，此可知性的限定并未在“一切色”之处说及。反之，若是在“现在”之处说及，那么一切色的确定之相的限定便无法显示。并且，在巴利原文中，eva一词是说“唯能被了知”(viññeyyameva)，而非“唯已生起”(uppannameva)。因此，不会有唯已生起者方能被意所了知的限定，那么其落入耳（识）之流又有何妨？是故，应依已说之理连结其义。

ကထံဝိဓန္တိ ဂုဏေဟိ ကထံ သဏ္ဌိတံ. ဉာဏမေဝ ဉာဏဝတ္ထု. သမာနဇာတိကာနံ သင်္ဂဟော, သမာနဇာတိယာ ဝါ သင်္ဂဟော သဇာတိသင်္ဂဟော. သဉ္ဇာယန္တိ ဧတ္ထာတိ သဉ္ဇာတိ, သဉ္ဇာတိယာ သင်္ဂဟော သဉ္ဇာတိသင်္ဂဟော, သဉ္ဇာတိဒေသေန သင်္ဂဟောတိ အတ္ထော. အညမညောပကာရဝသေန အဝိပ္ပယောဂေန စ သမာဓိဒေသေ ဇာတာ သမ္မာသတိအာဒယော သမာဓိက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟိတာ. ယတ္ထ စ သတိအာဒိသဟာယဝတော သမာဓိဿ အတ္တနော ကိစ္စကရဏံ, သော စိတ္တုပ္ပာဒေါ သမာဓိဒေသော. သမ္မာသင်္ကပ္ပဿ စ အပ္ပနာဘာဝတော ပဋိဝေဓသဒိသံ ကိစ္စန္တိ သမာနေန ပဋိဝေဓကိစ္စေန ဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပာ ပညက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟိတာ.

“如何(Kathaṃvidha)”指以何种功德，如何安住。智慧即是智慧之所依。同类事物的摄集，或说以同类为摄集，即是同类摄集(sajātisaṅgaho)。于此处生起，故名为生起(sañjāti)，以生起而摄集即为生起摄集(sañjātisaṅgaho)，其义为以生起之处而摄集。以相互资助且不相离，于定处(samādhidesa)生起的正念(sammāsati)等，被摄入定蕴(samādhikkhandha)之中。又，于何处，有正念等为助伴的定得以成办其自身的作用，彼心生起即是定处。又，正思惟(sammāsaṅkappa)因有安止(appanā)的作用，其作用类似通达(paṭivedha)，因此以相似的通达作用，正见(sammādiṭṭhi)与正思惟被摄入慧蕴(paññakkhandha)之中。

ရူပဝိဘတ္တိဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

色分别之一法解释的释义，终。

ဒုကနိဒ္ဒေသော

二法解释

ဥပါဒါဘာဇနီယကထာဝဏ္ဏနာ

执取之依处论释义

၅၉၆. အပ္ပရဇက္ခာဒိသတ္တသမူဟဒဿနံ ဗုဒ္ဓစက္ခု, ဆသု အသာဓာရဏဉာဏေသု ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗသင်္ခတာသင်္ခတဒဿနံ သမန္တစက္ခု. ‘‘ဒုက္ခံ ပရိညေယျံ ပရိညာတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၅) ဧဝမာဒိနာ အာကာရေန ပဝတ္တံ ဉာဏဒဿနံ ဉာဏစက္ခု, တမ္ပိ ပုရိမဒွယမိဝ ကာမာဝစရံ. စတုသစ္စဓမ္မဒဿနံ ဓမ္မစက္ခု. ဥပတ္ထမ္ဘဘူတာ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပသန္တတိယော သမ္ဘာရာ. သဟ သမ္ဘာရေဟိ သသမ္ဘာရံ, သမ္ဘာရဝန္တံ. သမ္ဘဝေါတိ အာပေါဓာတုမေဝ သမ္ဘဝသမ္ဘူတမာဟ. သဏ္ဌာနန္တိ ဝဏ္ဏာယတနမေဝ ပရိမဏ္ဍလာဒိသဏ္ဌာနဘူတံ. တေသံ ပန ဝိသုံ ဝစနံ တထာဘူတာနံ အတထာဘူတာနဉ္စ အာပေါဓာတုဝဏ္ဏာယတနာနံ [Pg.145] ယထာဝုတ္တေ မံသပိဏ္ဍေ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. စုဒ္ဒသသမ္ဘာရော ဟိ မံသပိဏ္ဍော. သမ္ဘဝဿ စတုဓာတုနိဿိတေဟိ သဟ ဝုတ္တဿ ဓာတုတ္တယနိဿိတတာ ယောဇေတဗ္ဗာ. အာပေါဓာတုဝဏ္ဏာယတနာနမေဝ ဝါ သမ္ဘဝသဏ္ဌာနာဘာဝါ ဝိသုံ ဝုတ္တာတိ စတုဓာတုနိဿိတတာ စ န ဝိရုဇ္ဈတိ. ယံ မံသပိဏ္ဍံ သေတာဒိနာ သဉ္ဇာနန္တော န ပသာဒစက္ခုံ သဉ္ဇာနာတိ, ပတ္ထိဏ္ဏတာဒိဝိသေသံ ဝတ္တုကာမော ‘‘ပထဝီပိ အတ္ထီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တမ္ပိ ဝဒတိ.

596. 能见少尘等众生之智为佛眼，于六不共智中，当知即根上下智。能见一切有为、无为法为普眼。“苦应遍知，苦已遍知”（《相应部》5.1081；《大品》15）等，依此等行相而转起的知见为智眼，此亦如前二者，属于欲界。能见四谛法为法眼。起支撑作用的四因生色相续为资粮。与资粮俱行，称为“有资粮”（sasambhāraṃ），即具足资粮（sambhāravantaṃ）。所谓“生起”（sambhava），是指由生起所生的水界。所谓“形色”（saṇṭhāna），是指圆形等形状的颜色所缘处。之所以分别言说此二者（生起与形色），是由于在所说的肉团中，存在着已成其状和未成其状的水界与颜色所缘处。肉团实有十四种资粮。与依止四大种者一同被述说的“生起”，应结合其依止三（大）种的特性。或者，因水界与颜色所缘处自身并非“生起”与“形色”，故分别言说，此与依止四大种之说亦不相违。当人以白色等想认知肉团时，并不能认知净色眼。欲说其扩展等特质，故虽已说，仍复言“亦有地界”等。

သရီရသဏ္ဌာနုပ္ပတ္တိဒေသဘူတေတိ ဧတေန အဝသေသံ ကဏှမဏ္ဍလံ ပဋိက္ခိပတိ. သ္နေဟမိဝ သတ္တက္ခိပဋလာနိ ဗျာပေတွာ ဌိတာဟေဝ အတ္တနော နိဿယဘူတာဟိ စတူဟိ ဓာတူဟိ ကတူပကာရံ တံနိဿိတေဟိ ဧဝ အာယုဝဏ္ဏာဒီဟိ အနုပါလိတပရိဝါရိတံ တိသန္တတိရူပသမုဋ္ဌာပကေဟိ ဥတုစိတ္တာဟာရေဟိ ဥပတ္ထမ္ဘိယမာနံ တိဋ္ဌတိ. သတ္တက္ခိပဋလာနံ ဗျာပနဝစနေန စ အနေကကလာပဂတဘာဝံ စက္ခုဿ ဒဿေတိ. ပမာဏတော ဦကာသိရမတ္တန္တိ ဦကာသိရမတ္တေ ပဒေသေ ပဝတ္တနတော ဝုတ္တံ. ရူပါနိ မနုပဿတီတိ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. အထ ဝါ မနူတိ မစ္စော. ဥပကာရဘူတေဟိ သင်္ဂဟိတော. ပရိယာယေနာတိ စတုန္နံ ပသာဒေါ တေသု ဧကဿ ဒွိန္နဉ္စာတိပိ ဝတ္တုံ ယုတ္တော သမာနဓနာနံ ဓနံ ဝိယာတိ ဧတေန ပရိယာယေန. သရီရံ ရူပက္ခန္ဓော ဧဝ. ပဋိဃဋ္ဋနမေဝ နိဃံသော ပဋိဃဋ္ဋနာနိဃံသော. ရူပါဘိမုခဘာဝေန စက္ခုဝိညာဏဿ နိဿယဘာဝါပတ္တိသင်္ခါတော ပဋိဃဋ္ဋနတော ဇာတော ဝါ နိဃံသော ပဋိဃဋ္ဋနာနိဃံသော.

以身体形态生起处所故，由此排除其余黑色圆轮。犹如油脂渗透七层眼膜般住立，自身所依的地、水、火、风四界作为助缘，由此而受寿命、容颜等滋养护持，由时节、心、食物三者所生之色法相续支持而存续。说渗透七层眼膜，也显示了眼由众多色聚构成。量如虱头，谓于虱头大小的处所发生故说。“manupassati”中的“ma”是连接词。或者说“manu”即凡夫，由助益者所摄持。方便说，可说（此净色是）四（大种）中之一或二者的（净色），亦如共有财富者之财富，以此方便说。身体即是色蕴。触击即是摩擦，即触击摩擦。或者，（此）触击摩擦，是因朝向色法而被称作‘达成眼识之依止状态’，或由触击所生之摩擦。

ပရိကပ္ပဝစနံ ‘‘သစေ အာပါထံ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ ဟေတုကိရိယံ, ‘‘ပဿေယျာ’’တိ ဖလကိရိယဉ္စ ပရိကပ္ပေတွာ တေန ပရိကပ္ပေန ဝစနံ. ဧတ္ထ စ ဟေတုကိရိယာ အနေကတ္တာ အဝုတ္တာပိ ဝိညာယတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘ပဿေ ဝါ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန တီသုပိ ကာလေသု စက္ခုဝိညာဏဿ နိဿယဘာဝံ အနုပဂစ္ဆန္တံ စက္ခုံ သင်္ဂဏှာတိ. ဒဿနေ ပရိဏာယကဘာဝေါ ဒဿနပရိဏာယကဋ္ဌော. ယထာ ဟိ ဣဿရော ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရောထာ’’တိ ဝဒန္တော တသ္မိံ တသ္မိံ ကိစ္စေ သပုရိသေ ပရိဏာယတိ ပဝတ္တယတိ, ဧဝမိဒမ္ပိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒီနံ နိဿယဘာဝေန တေ ဓမ္မေ ဒဿနကိစ္စေ အာဏာပေန္တံ ဝိယ ပရိဏာယတီတိ စက္ခူတိ ဝုစ္စတိ. စက္ခတီတိ ဟိ စက္ခု, ယထာဝုတ္တေန နယေန အာစိက္ခတိ ပရိဏာယတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သမဝိသမာနိ ရူပါနိ စက္ခတိ အာစိက္ခတိ, ပကာသေတီတိ ဝါ စက္ခု. သဉ္ဇာယန္တိ ဧတ္ထာတိ သဉ္ဇာတိ. ကေ သဉ္ဇာယန္တိ? ဖဿာဒီနိ[Pg.146]. တထာ သမောသရဏံ. စက္ခုသမ္ဖဿာဒီနံ အတ္တနော တိက္ခမန္ဒဘာဝါနုပဝတ္တနေန ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ. နိစ္စံ ဓုဝံ အတ္တာတိ ဂဟိတဿပိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန. ဝဠဉ္ဇန္တိ ပဝိသန္တိ ဧတေနာတိ ဝဠဉ္ဇနံ, တံဒွါရိကာနံ ဖဿာဒီနံ ဝဠဉ္ဇနဋ္ဌေန.

构想语，是构想“若来到范围”此一因作用，及“得见”此一果作用后，依此构想而有之言说。于此，因作用虽因其多样而未说，亦可知之，应如是见。以“或见”一语，总括了于三时中，不至成为眼识所依的眼（根）。于见中为引导者，是为“见之引导者”义。犹如主人言“汝等应作此作彼”，而于彼彼事务中引导、驱使自己的部属；如是，此（眼）亦以作为眼触等之所依，而于见之事中，如命令彼等诸法般引导之，是故说为“眼”。“能指示”故为“眼”，其义为：依已说之理，而指示、引导。又或，能指示、开显平等与不平等之色，故为“眼”。于此而生，故为“生处”(sañjāti)。何者于此而生？触等（法）。如是，亦为“会合处”(samosaraṇaṃ)。使眼触等随顺其自身的利钝之性，而行使主权义。纵使被执为常、恒、我，亦有毁坏、败坏之义。以此而使用、进入，故为“行处”(vaḷañjanaṃ)，因是彼门（所生）之触等的行处之义。

၅၉၇. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော ပရိကပ္ပော ဧဝ ဝိကပ္ပနတ္ထော. ဃဋ္ဋယမာနမေဝါတိ ပသာဒဿ အဘိမုခဘာဝဝိသေသံ ဂစ္ဆန္တမေဝ.

597. 先前所说的构想，即是分别义。所谓“冲击时”，即是正到达净色面向（所缘）的特殊状态。

၅၉၉. ရူပံ အာရဗ္ဘ စက္ခုသမ္ဖဿာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိဝစနေနေဝ တေသံ တံဒွါရိကာနံ အညေသဉ္စ ရူပံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ ဟောတိ. ယထာ စ တေသံ ရူပံ ပစ္စယော ဟောတိ, တေန ပစ္စယေန ဥပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဣမိနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စက္ခုပသာဒဝတ္ထုကာနံ ဖဿာဒီနန္တိ ဣမိနာ ဝစနေန တဒါလမ္ဗနရူပါရမ္မဏတာယ တံသဒိသာနံ မနောဓာတုအာဒီနဉ္စ ပုရေဇာတပစ္စယေန ဥပ္ပတ္တိ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယတ္ထ ပန ဝိသေသော အတ္ထိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘စက္ခုဒွါရဇဝနဝီထိပရိယာပန္နာန’’န္တိအာဒိမာဟ. တာနိ ဟိ ရူပံ ဂရုံ ကတွာ ပဝတ္တမာနဿာဒနာဘိနန္ဒနဘူတာနိ တံသမ္ပယုတ္တာနိ စ အာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အညာနိ အာရမ္မဏပုရေဇာတေနေဝါတိ ဧဝံ ‘‘အာရဗ္ဘာ’’တိ ဝစနံ အာရမ္မဏပစ္စယတော အညပစ္စယဘာဝဿပိ ဒီပကံ, အာရမ္မဏဝစနံ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝဿေဝါတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော.

599. 仅凭述说“缘于色所缘而有眼触等生起”，即已说明了那些于彼门（生起）者及其他（心法）缘于色所缘而生起。其义理是：色所缘如何成为它们的缘，即是依彼缘而述说其生起，故说“以此”等。于此，以“于眼净色所依处之触等”此语，当知已显示了它们以彼所缘色为所缘，以及与它们相似的意界等，是依前生缘而生起。然而，于有差别之处，为显示之，故说“摄于眼门速行路程者”等。彼等确实是重视色所缘，成为品味、欢喜而转起者，以及与彼等相应者，依所缘增上、所缘亲依止而生起；其他者则仅依所缘前生（缘）而生起。如是，“缘于”（ārabbha）一词，亦阐明了所缘缘之外其他缘的存在；而“所缘”（ārammaṇa）一词，则仅阐明所缘缘的存在。此即彼等之差别。

၆၀၀. သုဏာတီတိ သောတဝိညာဏဿ နိဿယဘာဝေန သုဏာတိ. ဇိဝှာသဒ္ဒေန ဝိညာယမာနာ ကိရိယာ သာယနန္တိ ကတွာ ‘‘သာယနဋ္ဌေနာ’’တိ အာဟ. ကုစ္ဆိတာနံ ဒုက္ခသမ္ပယုတ္တဖဿာဒီနံ အာယောတိ ကာယော, ဒုက္ခဒုက္ခဝိပရိဏာမဒုက္ခာနံ ဝါ. ကာယာယတနဿ ဗျာပိတာယ စက္ခုပသာဒေ ကာယပသာဒဘာဝေါပိ အတ္ထိ, တေန စက္ခုပသာဒဿ အနုဝိဒ္ဓတ္တာ နော ဗျာပိတာ စ န သိယာ, ဝုတ္တာ စ သာ. တသ္မာ စက္ခုပသာဒဿ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဝဘာသနံ ကာယပသာဒဿ စ ရူပါဝဘာသနံ အာပန္နန္တိ လက္ခဏသမ္မိဿတံ စောဒေတိ. စက္ခုကာယာနံ အညနိဿယတ္တာ ကလာပန္တရဂတတာယ ‘‘အညဿ အညတ္ထ အဘာဝတော’’တိ အာဟ. ရူပရသာဒိနိဒဿနံ သမာနနိဿယာနဉ္စ အညမညသဘာဝါနုပဂမေန အညမညသ္မိံ အဘာဝေါ, ကော ပန ဝါဒေါ အသမာနနိဿယာနန္တိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ.

600. 所谓“听闻”，是作为耳识的所依而听闻。作意“由‘舌’一词所了知的作业即是品尝”，故说“以品尝为义”。身（kāya）是可厌的、与苦相应的触等的生处（āya），或（是）苦苦、坏苦（的生处）。因身处遍满，故于眼净色中亦有身净色。因为它贯穿于眼净色，若非如此，则不得有遍满，而彼（遍满）已被述说。是故，（有人）提出“眼净色显现触所缘，身净色显现色所缘，已成事实”的相状混淆之问难。因眼与身有不同所依、处于不同色聚，故说“于此无彼”。述说此，是为了显示：举色、味等为例，即使是俱同所依者，亦因不趋入彼此的自性，故于彼此中不复存在，何况于不同所依者，复有何言？

ရူပါဘိဃာတာရဟော [Pg.147] စ သော ဘူတပ္ပသာဒေါ စာတိ ရူပါဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒေါ. ဧဝံလက္ခဏံ စက္ခု. ရူပါဘိဃာတောတိ စ ရူပေ, ရူပဿ ဝါ အဘိဃာတောတိ အတ္ထော. ပရိပုဏ္ဏာပရိပုဏ္ဏာယတနတ္တဘာဝနိဗ္ဗတ္တကဿ ကမ္မဿ နိဒါနဘူတာ ကာမတဏှာ ရူပတဏှာ စ တဒါယတနိကဘဝပတ္ထနာဘာဝတော ဒဋ္ဌုကာမတာဒိဝေါဟာရံ အရဟတီတိ ဒုတိယော နယော သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တော. တတ္ထ ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနံ ကမ္မံ သမုဋ္ဌာနမေတေသန္တိ ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနာနိ, ဧဝံဝိဓာနံ ဘူတာနံ ပသာဒလက္ခဏံ စက္ခု, ဧဝံဝိဓော ဝါ ဘူတပ္ပသာဒေါ ဒဋ္ဌုကာမတာနိ…ပေ… ပသာဒေါ. ဧဝံလက္ခဏံ စက္ခု. ရူပေသု ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဝိညာဏဿ ဝါ အာဝိဉ္ဆနရသံ.

适于承受色（所缘）撞击，且是令大种清净者，故名“适于承受色撞击之大种净色”。眼即具有此相。而“色撞击”（rūpābhighāta）之义，即于色（所缘）之撞击，或色（所缘）之撞击。作为能产生圆满或不圆满处之有情的业的根本因，欲爱（kāmataṇhā）与色爱（rūpataṇhā），因有希求彼处所在之有的状态，故堪称“欲见”等语。此第二种理路于一切净色处说。其中，“欲见为因之业是此等（大种）的生起因”，故为“欲见为因之业所生”。眼是以令如是之大种清净为相；或如是之大种净色，是“欲见……乃至……净色”。眼即具有此相。于色（所缘），其作用是牵引补特伽罗或识。

ကာယော သဗ္ဗေသန္တိ ကော ဧတ္ထ ဝိသေသော, နနု တေဇာဒိအဓိကာနဉ္စ ဘူတာနံ ပသာဒါ သဗ္ဗေသံယေဝါတိ? သစ္စမေတံ, ဣဒံ ပန ‘‘သဗ္ဗေသ’’န္တိ ဝစနံ ‘‘သမာနာန’’န္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ အနုဝတ္တမာနဿ ဧကဒေသာဓိကဘာဝဿ နိဝါရဏဝသေန ဝုတ္တတ္တာ. တေဇာဒီနန္တိ ပဒီပသင်္ခါတဿ တေဇဿ ဩဘာသေန ဝါယုဿ သဒ္ဒေန ပထဝိယာ ဂန္ဓေန ခေဠသင်္ခါတဿ ဥဒကဿ ရသေနာတိ ပုရိမဝါဒေ ပစ္ဆိမဝါဒေ စ ယထာယောဂံ တံတံဘူတဂုဏေဟိ အနုဂ္ဂယှဘာဝတော ရူပါဒိဂ္ဂဟဏေ ဥပကရိတဗ္ဗတောတိ အတ္ထော. ရူပါဒီနံ အဓိကဘာဝဒဿနတောတိ အဂ္ဂိမှိ ရူပဿ ပဘဿရဿ ဝါယုမှိ သဒ္ဒဿ သဘာဝေန သုယျမာနဿ ပထဝိယာ သုရဘိအာဒိနော ဂန္ဓဿ အာပေ စ ရသဿ မဓုရဿ ဝိသေသယုတ္တာနံ ဒဿနတော ‘‘ရူပါဒယော တေသံ ဂုဏာ’’တိ ပဌမဝါဒီ အာဟ. တဿေဝ စ ‘‘ဣစ္ဆေယျာမာ’’တိအာဒိနာ ဥတ္တရမာဟ. ဣမိနာဝုပါယေန ဒုတိယဝါဒိဿပိ နိဂ္ဂဟော ဟောတီတိ.

“身，于一切（大种）”，于此有何差别？难道火等占优势之大种的净色，不也正是于一切大种的（净色）吗？此言真实。然此“于一切”一词，是为显示“于相等（部分）”之义，因其是以遮止相续中某一部分占优势之状态的方式而说。所谓“火等”，其义为：于前说与后说中，（眼等净色）因应由各自大种之特质所资助，如灯（譬喻）之火（大种）以其光明，风（大种）以其声，地（大种）以其香，唾液（譬喻）之水（大种）以其味，于识取色等（所缘）时予以助成。因见到色等有优势状态，如于火有光耀之色，于风有自然可闻之声，于地有芳香等之香，于水有甘美之味，此等皆与殊胜（作用）相应，故初说者言：“色等是彼等之特质。”对此，（论主）以“我等当愿”等（文）回答了彼（初说者）。以此方法，第二说者亦被折伏。

အထ ဝါ ရူပါဒိဝိသေသဂုဏေဟိ တေဇအာကာသပထဝီအာပဝါယူဟိ စက္ခာဒီနိ ကတာနီတိ ဝဒန္တဿ ကဏာဒဿ ဝါဒံ တတိယံ ဥဒ္ဓရိတွာ တံ နိဂ္ဂဟေတုံ ‘‘အထာပိ ဝဒေယျု’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာသဝေ ဥပလဗ္ဘမာနောပိ ဂန္ဓော ပထဝိယာ အာပေါသံယုတ္တာယ ကပ္ပာသတော ဝိသဒိသာယာတိ န ကပ္ပာသဂန္ဓဿ အဓိကဘာဝါပတ္တီတိ စေ? န, အနဘိဘူတတ္တာ. အာသဝေဟိ ဥဒကသံယုတ္တာ ပထဝီ ဥဒကေန အဘိဘူတာ, န ကပ္ပာသပထဝီတိ တဿာယေဝ အဓိကေန ဂန္ဓေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ. ဥဏှောဒကသညုတ္တော စ အဂ္ဂိ ဥပလဗ္ဘနီယော မဟန္တောတိ ကတွာ တဿ ဖဿော ဝိယ ဝဏ္ဏောပိ ပဘဿရော ဥပလဗ္ဘိတဗ္ဗောတိ ဥဏှောဒကဝဏ္ဏတော အဂ္ဂိနာ အနဘိသမ္ဗန္ဓဿ သီတုဒကဿ ဝဏ္ဏော ပရိဟာယေထ. တသ္မာတိ ဧတဿုဘယဿ အဘာဝါ. တဒဘာဝေန ဟိ [Pg.148] ရူပါဒီနံ တေဇာဒိဝိသေသဂုဏတာ နိဝတ္တိတာ, တံနိဝတ္တနေန ‘‘တေဇာဒီနံ ဂုဏေဟိ ရူပါဒီဟိ အနုဂ္ဂယှဘာဝတော’’တိ ဣဒံ ကာရဏံ နိဝတ္တိတန္တိ. ဧဝံ ပရမ္ပရာယ ဥဘယာဘာဝေါ ဝိသေသကပ္ပနပ္ပဟာနဿ ကာရဏံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တသ္မာ ပဟာယေထေတ’’န္တိအာဒိ. ဧကကလာပေပိ ရူပရသာဒယော ဝိသဒိသာ, ကော ပန ဝါဒေါ နာနာကလာပေ စက္ခာဒယော ဘူတဝိသေသာဘာဝေပီတိ ဒဿေတုံ ရူပရသာဒိနိဒဿနံ ဝုတ္တံ.

再者，为了引出并驳斥迦那陀（Kaṇāda）的第三种学说，即“眼等诸根是由具有色等特殊性质的火、空、地、水、风所造”，故说“若复有言”等，应当知晓。若说：“在酒中可感知到的香，是来自与棉花不同的、与水相应的地界，因此棉花的香不应更强。”（答：）此言差矣，因为（棉花中的地界）未被压倒。在酒中，与水相应的地界被水压倒了，而棉花中的地界没有被水压倒，因此，恰恰是它的香应该更强。再者，与热水相应的火可被感知为是强烈的，因此它的色也应该像它的触一样，被感知为是光亮的。这样一来，与火不相应的冷水之色，就应该比热水之色逊色了。因此，由于这两种情况（在现实中）都不存在，“色等是火等的特殊性质”这一观点就被否定了。随着此观点的否定，“因为色等不被火等的性质所支持”这个原因也被否定了。如此，通过层层推论，两种情况都不存在，就成为舍弃此特殊设想的原因。因此说：“是故，此应舍弃”等。即使在同一个色聚（kalāpa）中，色、味等也各不相同，更何况在不同的色聚中，即使（所依的）大种没有差别，眼等净色根也各不相同呢？为了说明此理，而举出色、味等的例子。

ယဒိ ဘူတဝိသေသော နတ္ထိ, ကိံ ပန စက္ခာဒိဝိသေသဿ ကာရဏန္တိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ အညမညဿာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧကမ္ပိ ကမ္မံ ပဉ္စာယတနိကတ္တဘာဝပတ္ထနာနိပ္ဖန္နံ စက္ခာဒီနံ ဝိသေသဟေတုတ္တာ ‘‘အညမညဿ အသာဓာရဏ’’န္တိ စ ‘‘ကမ္မဝိသေသော’’တိ စ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ တံ ယေန ဝိသေသေန စက္ခုဿ ပစ္စယော, တေနေဝ သောတဿ ဟောတိ ဣန္ဒြိယန္တရာဘာဝပ္ပတ္တိတော. ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ မဟဂ္ဂတာ ဧကာ စေတနာ ကဋတ္တာရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၂.၇၈) ဝစနေန ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိဇ္ဇမာနာနံ သဗ္ဗေသံ ကဋတ္တာရူပါနံ ဧကာ စေတနာ ကမ္မပစ္စယော ဟောတီတိ ဝိညာယတိ. နာနာစေတနာယ ဟိ တဒါ ဣန္ဒြိယုပ္ပတ္တိယံ သတိ ပရိတ္တေန စ မဟဂ္ဂတေန စ ကမ္မုနာ နိဗ္ဗတ္တိတံ ကဋတ္တာရူပံ အာပဇ္ဇေယျာတိ န စေကာ ပဋိသန္ဓိ အနေကကမ္မနိဗ္ဗတ္တာ ဟောတီတိ သိဒ္ဓမေကေန ကမ္မေန အနေကိန္ဒြိယုပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ. အနလ္လီနော နိဿယော ဧတဿာတိ အနလ္လီနနိဿယော, ရူပသဒ္ဒသင်္ခါတော ဝိသယော. ဂန္ဓရသာနံ နိဿယာ ဃာနဇိဝှာနိဿယေ အလ္လီယန္တီတိ တေ နိဿယဝသေန အလ္လီနာ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ သယံ ကာယနိဿယအလ္လီနံ ဘူတတ္တယတ္တာ. ဒူရေ…ပေ… သမ္ပတ္တော ဧဝ နာမ ပဋိဃဋ္ဋနနိဃံသဇနကတောတိ အဓိပ္ပာယော. သဒ္ဒေါ ပန ဓာတုပရမ္ပရာယ ဝါယု ဝိယ အာဂန္တွာ နိဿယဝသေန သောတနိဿယေ အလ္လီယိတွာ သောတံ ဃဋ္ဋေတွာ ဝဝတ္ထာနံ ဂစ္ဆန္တော သဏိကံ ဝဝတ္ထာနံ ဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တော. ဧဝံ ပန သတိစိတ္တသမုဋ္ဌာနံ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဿ ကဒါစိပိ အာရမ္မဏပစ္စယော န သိယာ. န ဟိ ဗဟိဒ္ဓါ စိတ္တသမုဋ္ဌာနုပ္ပတ္တိ ဥပပဇ္ဇတီတိ.

若大种无差别，然则眼等净色差别之因为何？为示此义，故说“于互相……”等。应知，纵使一业，由希求具五处之自体而成就，以其为眼等差别之因，故说为“于互相不共通”及“业有差别”。诚然，彼业以何特质为眼之缘，非即以此为耳之缘，因已成别根故。依“于结生刹那……一思以业缘为业生色之缘”之语，可知于结生刹那，于一切现行业生色，唯一思为业缘。诚然，若尔时由种种思而有诸根生起，则应成由欲界业及大业所生之业生色，然一结生非由多业所生。是故，由一业而有多根生起，此义成立。其所依不黏著，是为“不黏著所依”，即名为色、声之所缘。香、味之所依黏著于鼻、舌所依处，故彼等由所依而黏著。触，由三（大）种（地、火、风）所成故，其自身黏著于身所依处。远……乃至……以其能生撞击、摩擦，故实为已至，此是（大注疏师）之意。而声音，如风一般，由诸界相续而来，由所依黏著于耳所依处，撞击耳（净色）而至被辨知，故说为“缓慢至被辨知”。然若如是，心生声处则永不得为耳识之所缘缘，诚然，心生（色）于外部不生起故。

စိရေန သုယျေယျာတိ ကသ္မာ ဧတံ ဝုတ္တံ, နနု ဒူရေ ဌိတေဟိ ရဇကာဒိသဒ္ဒါ စိရေန သုယျန္တီတိ? န, ဒူရာသန္နာနံ ယထာပါကဋေ သဒ္ဒေ ဂဟဏဝိသေသတော. ယထာ ဟိ ဒူရာသန္နာနံ ဝစနသဒ္ဒေ ယထာ ပါကဋီဘူတေ ဂဟဏဝိသေသတော အာကာရဝိသေသာနံ အဂ္ဂဟဏံ ဂဟဏဉ္စ ဟောတိ, ဧဝံ ရဇကာဒိသဒ္ဒေပိ အာသန္နဿ အာဒိတော ပဘုတိ ယာဝါဝသာနာ ကမေန ပါကဋီဘူတေ [Pg.149] ဒူရဿ စာဝသာနေ မဇ္ဈေ ဝါ ပိဏ္ဍဝသေန ပဝတ္တိပါကဋီဘူတေ နိစ္ဆယဂဟဏာနံ သောတဝိညာဏဝီထိယာ ပရတော ပဝတ္တာနံ ဝိသေသတော လဟုကံ သုတော စိရေန သုတောတိ အဘိမာနော ဟောတိ. သော ပန သဒ္ဒေါ ယတ္ထ ဥပ္ပန္နော, တံ နိဿိတောဝ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနက္ခဏေ သောတဿ အာပါထမာဂစ္ဆတိ. ဒူရေ ဌိတော ပန သဒ္ဒေါ အညတ္ထ ပဋိဃောသုပ္ပတ္တိယာ ဘာဇနာဒိစလနဿ စ အယောကန္တော ဝိယ အယောစလနဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ဝါ ဃဏ္ဋာဘိဃာတာနုဇာနိ ဘူတာနိ အနုရဝဿ နိဿယဘူတာနိ ဃဋ္ဋနသဘာဝါနိ, ဧဝံ ဃဋ္ဋနာနုဇာနိ ယာဝ သောတပ္ပသာဒါ ဥပ္ပတ္တိဝသေန အာဂတာနိ ဘူတာနိ ဃဋ္ဋနသဘာဝါနေဝါတိ တံနိဿိတော သဒ္ဒေါ နိဿယဝသေန ဓာတုပရမ္ပရာယ ဃဋ္ဋေတွာ သဏိကံ ဝဝတ္ထာနံ ဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တော. အသုကဒိသာယ နာမာတိ န ပညာယေယျ. ကသ္မာ? သောတပ္ပဒေသဿေဝ သဒ္ဒဿ ဂဟဏတော.

为何说“久后听闻”？难道远处的人不是久后才听到洗衣工等的声音吗？并非如此，这是由于对远处和近处的人而言，当声音显现时，在认知上有所差异。诚然，对于远处和近处的人，当说话声显现时，由于认知的差异，会有无法辨别与能够辨别其文字细节的情况；同样，对于洗衣工等的声音，近处的人从头到尾依次清晰地听到，而远处的人则在声音的结尾或中间，以一个整体的方式显现。由于在听识心路之后生起的、起确定作用的认知的差异，便产生“快听到”或“久后听到”的念想。然而，那声音在其生起之处，于其存在的刹那，便进入耳根的作用范围。但应知，远处的声音是其他地方回响生起以及器皿等振动的原因，如同磁石是铁移动的原因。或者，又如敲钟之后生起的诸大种，作为回响的所依，具有撞击的自性；同样，由撞击之后生起、以生起的方式传至耳净色的诸大种，也同样具有撞击的自性。因此，据说那依止于它们的声音，通过所依的方式，经由诸界的辗转撞击，而缓慢地达到可被辨别的状态。声音不会显现为“在某某方向”。为何？因为声音仅在耳根之处被认知。

ဝိသမေ အဇ္ဈာသယော ဧတဿာတိ ဝိသမဇ္ဈာသယော, အဇ္ဈာသယရဟိတမ္ပိ စက္ခု ဝိသမနိန္နတ္တာ ဝိသမဇ္ဈာသယံ ဝိယ ဟောတီတိ ‘‘ဝိသမဇ္ဈာသယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. စက္ခုမတော ဝါ ပုဂ္ဂလဿ အဇ္ဈာသယဝသေန စက္ခု ‘‘ဝိသမဇ္ဈာသယ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

于不平等（境）有其倾向，故为“不平等倾向”。即便眼根并无倾向，但因其倾向于不平等（境），犹如具有不平等倾向一般，故说为“不平等倾向”。或者，是依于具眼者的个人(puggala)之倾向，而说眼根为“不平等倾向”。

ကဏ္ဏကူပဆိဒ္ဒေယေဝ ပဝတ္တနတော အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏဟေတုတော စ တတ္ထေဝ ‘‘အဇ္ဈာသယံ ကရောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ သောတဿ သောတဝိညာဏနိဿယဘာဝေန သဒ္ဒသဝနေ. အဇဋာကာသောပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတဿ အဋ္ဌကထာဓိပ္ပာယေန အတ္ထံ ဝဒန္တော ‘‘အန္တောလေဏသ္မိ’’န္တိအာဒိမာဟ. အတ္တနော အဓိပ္ပာယေန ဝဒန္တော ‘‘ကိံ ဧတာယ ဓမ္မတာယာ’’တိအာဒိမဝေါစ.

由于（听闻）仅在耳孔中发生，且为执取所缘之因，故说“即于此处作意向”。彼耳根作为耳识的所依，于听闻声音时（为缘）。为依义注之意趣解释“Ajaṭākāso”等句，而说“于洞内”等。为依自己之意趣，而说“此法性有何用”等。

ဝါတူပနိဿယော ဂန္ဓော ဂေါစရော ဧတဿာတိ ဝါတူပနိဿယဂန္ဓဂေါစရံ. ဧတ္ထ စ ဂန္ဓဂ္ဂဟဏဿ ဝါတော ဥပနိဿယော, တဗ္ဗောဟာရေန ပန ဂန္ဓော ‘‘ဝါတူပနိဿယော’’တိ ဝုတ္တော. အထ ဝါ ဝါတော ဧဝ ဥပနိဿယော ဝါတူပနိဿယော. ကဿာတိ? ဃာနဝိညာဏဿ. သော သဟကာရီပစ္စယန္တရဘူတော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝါတူပနိဿယော, ဂန္ဓော ပစ္စယော.

其所缘香以风为近依，故（鼻根）名为“风近依香所缘”。于此，风是执取香的近依，然依彼语（转喻），香被称为“风近依”。再者，风即是近依，（故名）风近依。对何者（为近依）？对鼻识。彼（风）为此（香）之另一俱生缘而有，故（香）名为“风近依”；香是（鼻识之）缘。

အာပေါ စ သဟကာရီပစ္စယန္တရဘူတော ခေဠာဒိကော. တထာ ပထဝီ. ဂဟေတဗ္ဗဿ ဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဿ ဥပ္ပီဠိယမာနဿ အာဓာရဘူတာ ပထဝီ ကာယဿ စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေန ဥပ္ပီဠိယမာနဿ နိဿယဘူတာနံ အာဓာရဘူတာ သဗ္ဗဒါ [Pg.150] ဖောဋ္ဌဗ္ဗဂဟဏဿ ဥပနိဿယောတိ. ဥပ္ပီဠနေန ပန ဝိနာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဂဟဏေ ကာယာယတနဿ နိဿယဘူတာ ပထဝီ ဥပနိဿယောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သဗ္ဗဒါပိ စ တဿာ ဥပနိဿယဘာဝေါ ယုတ္တော ဧဝ.

水，如唾液等，是另一俱生缘。地界亦然。诚然，于应被执取之所触被挤压时，作为其支撑的地界；及于身体被所触挤压时，作为（身根）所依（诸大种）之支撑的地界，恒为执取所触之近依。然应了知，于无挤压而执取所触时，作为身处所依之地界，是为近依。且其（地界）为近依之状态，于一切时皆为适宜。

ပဉ္စဝဏ္ဏာနန္တိ ဝစနံ တဒါဓာရာနံ သုတ္တာနံ နာနတ္တဒဿနတ္ထံ. ပဉ္စပ္ပကာရာ ပဉ္စဝဏ္ဏာ. ဧကန္တတောတိ ဣဒံ သဗ္ဗဒါ ဥပ္ပီဠနေန ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇိတုံ အသက္ကုဏေယျာနံ ကလာပန္တရရူပါနံ သဗ္ဘာဝါ တေသံ နိဝတ္တနတ္ထံ ဝုတ္တံ. န ဟိ တာနိ ဧကန္တေန အဝိနိဘုတ္တာနိ ကလာပန္တရဂတတ္တာတိ.

说“五色”，是为了显示作为其基质的线的多样性。五色即五种（线）。说“一向”（ekantato）一词，是因存在恒常无法以挤压方式分离之他聚（kalāpantara）色法，为遮止彼（见解）而说。诚然，彼等并非一向不相分离，因其已至另一色聚中故。

၆၁၆. ဝဏ္ဏနိဘာတိ ရူပါယတနမေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ တဒေဝ အပေက္ခိတွာ ‘‘သနိဒဿန’’န္တိ နပုံသကနိဒ္ဒေသော ကတော. တသ္မာတိ နိပ္ပရိယာယရူပါနံ နီလာဒီနံ ဖုသိတွာ အဇာနိတဗ္ဗတော ဒီဃာဒီနဉ္စ ဖုသိတွာ ဇာနိတဗ္ဗတော န နိပ္ပရိယာယေန ဒီဃံ ရူပါယတနံ. တံ တံ နိဿာယာတိ ဒီဃာဒိသန္နိဝေသံ ဘူတသမုဒါယံ နိဿာယ. တထာ တထာ ဌိတန္တိ ဒီဃာဒိသန္နိဝေသေန ဌိတံ ဝဏ္ဏသမုဒါယဘူတံ ရူပါယတနမေဝ ဒီဃာဒိဝေါဟာရေန ဘာသိတံ. အညမညပရိစ္ဆိန္နံ ဧကသ္မိံ ဣတရဿ အဘာဝါ. ဝိသယဂေါစရာနံ ဝိသေသော အနညတ္ထဘာဝေါ တဗ္ဗဟုလစာရိတာ စ စက္ခုဝိညာဏဿ.

616. 以“有色相”(vaṇṇanibhā)一词，仅指示了色处，因此参照它而作“有见”(sanidassana)的中性词解释。是故，由于青等非假名色是触不可知的，而长等是触可知的，所以“长”并非非假名的色处。所谓“依于彼彼”，是指依于由长等形态所组成的大种聚。所谓“如是如是安住”，是指以长等形态安住的、由颜色积聚而成的色处本身，以“长”等世俗称谓而说。它们相互限定，因为于一者中，另一者不存在。境(visaya)与行境(gocara)的差别在于：眼识不生于他处，且多行于彼处。

၆၂၀. ဘေရိသဒ္ဒါဒီနဉ္စ ဝါဒိတသဒ္ဒတ္တာ ‘‘ဝုတ္တာဝသေသာန’’န္တိ အာဟ. အမနုဿဝစနေန န မနုဿေဟိ အညေ ပါဏိနော ဧဝ ဂဟိတာ, အထ ခေါ ကဋ္ဌာဒယောပီတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘သေသော သဗ္ဗောပီ’’တိ အာဟ. ဧဝံ သန္တေပိ ဝတ္ထုဝိသေသကိတ္တနဝသေန ပါဠိယံ အနာဂတော တထာ ကိတ္တေတဗ္ဗော ယေ ဝါ ပနာတိ ဝုတ္တောတိ အဓိပ္ပာယော.

620. 因为鼓声等是乐器之声，所以说“已说之剩余者”(vuttāvasesāna)。以“非人”(amanussa)一词，不仅包括人类以外的有情，实则也包括木材等，以是之故，说“剩余的一切”(seso sabbopi)。即便如此，圣典中未提及者，亦应通过称说其事之差别的方式而称说，此即“或任何……”(ye vā pana)所说之义。

၆၂၄. ဝိဿဂန္ဓောတိ ဝိရူပေါ မံသာဒိဂန္ဓော. လမ္ဗိလန္တိ မဓုရမ္ဗိလံ.

624. 所谓腥臭(vissagandha)，是肉等变质的难闻气味。所谓酸果(lambila)，是酸甜味。

၆၃၂. သဉ္ဇာနန္တိ ဧတေနာတိ သဉ္ဇာနနံ, ဥပလက္ခဏံ. သကေန သကေန ကမ္မစိတ္တာဒိနာ ပစ္စယေန သမုဋ္ဌိတာနိပိ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီနိ ဣန္ဒြိယသဟိတေ သရီရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ တံတဒါကာရာနိ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ‘‘ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ပဋိစ္စ သမုဋ္ဌဟန္တီ’’တိ ဝုတ္တာနိ. ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီသု ဧဝ စ အဓိပတိဘာဝါ ဧတဿ ဣန္ဒြိယတာ ဝုတ္တာ, ဣန္ဒြိယသဟိတေ သန္တာနေ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒိအာကာရရူပပစ္စယာနံ အညထာ အနုပ္ပာဒနတော ဣတ္ထိဂ္ဂဟဏဿ စ တေသံ ရူပါနံ ပစ္စယဘာဝတော. ယသ္မာ ပန ဘာဝဒသကေပိ ရူပါနံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ န ဇနကံ, နာပိ အနုပါလကံ ဥပတ္ထမ္ဘကံ ဝါ, န စ အညကလာပရူပါနံ, တသ္မာ တံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဝိယ သကလာပရူပါနံ အာဟာရော [Pg.151] ဝိယ ဝါ ကလာပန္တရရူပါနဉ္စ ဣန္ဒြိယအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယောတိ န ဝုတ္တံ. ဧသ နယော ပုရိသိန္ဒြိယေပိ. လိင်္ဂါဒိအာကာရေသု ရူပေသု ရူပါယတနဿ စက္ခုဝိညေယျတ္တာ လိင်္ဂါဒီနံ စက္ခုဝိညေယျတာ ဝုတ္တာ.

632. 通过此而识知，故为识知（sañjānanaṃ），即标记（upalakkhaṇaṃ）。虽依各自的业、心等缘而生起，然女相（itthiliṅga）等在具有根的身体中生起时，是成为彼彼之相而生起，故说“依女根（itthindriya）而生起”。并且，正因其于女相等中为主导，故说此为根；亦因在具根的相续中，女相等形色之缘不会以他相的方式产生，且“取为女性”是彼等色法之缘故。再者，于性十法聚（bhāvadasaka）中，女根对色法既非生者，亦非护持者或支持者，对其他色聚之色法亦然。是故，未说其如命根（jīvitindriya）一般，为自聚色（sakalāparūpa）的根缘、有缘、不离去缘；亦未说其如食（āhāra）一般，为他聚色（kalāpantararūpa）的根缘、有缘、不离去缘。此理于男根（purisindriya）亦然。于相（liṅga）等形色中，因色处（rūpāyatana）为眼识所识知，故说相等等为眼识所识知。

၆၃၃. ဥဘယမ္ပိ…ပေ… ကုသလေန ပတိဋ္ဌာတီတိ သုဂတိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒုဂ္ဂတိယဉှိ ပဋိသန္ဓိ အကုသလေနေဝါတိ တဒါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဘာဝေါပိ အကုသလေနေဝ ဘဝေယျ, ပဋိသန္ဓိယံ ဝိယ ပဝတ္တေပီတိ. တယိဒံ ဒွယံ ယသ္မာ သန္တာနေ သဟ န ပဝတ္တတိ ‘‘ယဿ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ပုရိသိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? နော’’တိအာဒိဝစနတော (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၁၈၈), တသ္မာ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿပိ ဧကမေဝိန္ဒြိယံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ.

633. 应知“二者……由善而住立”是针对善趣（sugati）而说。因为在恶趣（duggati）中，结生（paṭisandhi）仅由不善而有，故彼时生起的性（bhāva）亦应仅由不善而有，如结生时，于生命期（pavatti）亦然。因为此二者不会在同一相续中俱起，依“若人生起女根，彼人亦生起男根耶？不。”（《双论》3.根双.188）等语，是故，说具二形者（ubhatobyañjanaka）亦仅有一根。

၆၃၅. ဧကန္တံ ကာယဝိညတ္တိယံ ကာယဝေါဟာရဿ ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ ‘‘ကာယေန သံဝရော သာဓူ’’တိ (ဓ. ပ. ၃၆၁; သံ. နိ. ၁.၁၁၆) သာဓကသုတ္တံ အာဟဋံ. ဘာဝဿ ဂမနံ ပကာသနံ စောပနံ. ထမ္ဘနာတိ ဝါယောဓာတုအဓိကာနံ ဘူတာနံ ထမ္ဘနာကာရော ဝိညတ္တီတိ အတ္ထော. ဥဒ္ဓင်္ဂမဝါတာဒယော ဝိယ ဟိ ယော ဝါတာဓိကော ကလာပေါ, တတ္ထ ဘူတာနံ ဝိညတ္တိအာကာရတာ ဟောတီတိ. တေနေဝ ‘‘ကာယံ ထမ္ဘေတွာ ထဒ္ဓံ ကရောတီတိ ထမ္ဘနာ’’တိ ဝါယောဓာတုကိစ္စဝသေန ဝိညတ္တိ ဝုတ္တာ. တတော ဧဝ စ ‘‘ဝါယောဓာတုယာ အာကာရော ကာယဝိညတ္တီ’’တိ စ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, တထာ ‘‘ပထဝီဓာတုယာ ဝစီဝိညတ္တီ’’တိ ပထဝီဓာတုအဓိကဘူတဝိကာရတော.

635. 完全地，在身表(kāyaviññatti)方面，为了说明身行(kāyavohāra)的发生，而引用了“善哉身防护”(dha. pa. 361; saṃ. ni. 1.116)作为证明的经文。（表是）令知意趣(bhāva)、显现、发动。所谓支撑(thambhanā)，其义为：风界(vāyodhātu)增盛之诸大种(bhūta)的支撑状态即是表(viññatti)。诚然，犹如上行风等，于风界增盛之色聚(kalāpa)中，其诸大种(bhūta)具有表之相状。正因此，依风界(vāyodhātu)作用的方式，说“支撑身体，使其僵硬，故为支撑(thambhanā)”而为表(viññatti)。由此，亦可说“风界(vāyodhātu)的状态即是身表(kāyaviññatti)”，同样，因地界(pathavīdhātu)增盛之诸大种(bhūta)的变异，（亦可说）“地界的状态即是语表(vacīviññatti)”。

၆၃၆. ပဘေဒဂတာ ဝါစာ ဧဝါတိ တိဿ ဖုဿာတိ ပဘေဒဂတာ. အထ ဝါ ဝစီသင်္ခါရေဟိ ဝိတက္ကဝိစာရေဟိ ပရိဂ္ဂဟိတာ သဝနဝိသယဘာဝံ အနုပနီတတာယ အဘိန္နာ တဗ္ဘာဝံ နီယမာနာ ဝါစာ ‘‘ဝစီဘေဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣရိယာပထမ္ပိ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တီတိ ယထာပဝတ္တံ ဣရိယာပထံ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တိ. ယထာ ဟိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏေ ဘဝင်္ဂေ ဝတ္တမာနေ အင်္ဂါနိ ဩသီဒန္တိ ပဝိဋ္ဌာနိ ဝိယ ဟောန္တိ, န ဧဝံ ‘‘ဒွတ္တိံသ ဆဗ္ဗီသာ’’တိ ဝုတ္တေသု ဇာဂရဏစိတ္တေသု ဝတ္တမာနေသု. တေသု ပန ဝတ္တမာနေသု အင်္ဂါနိ ဥပတ္ထဒ္ဓါနိ ယထာပဝတ္တိရိယာပထဘာဝေနေဝ ပဝတ္တန္တီတိ. ခီဏာသဝါနံ စုတိစိတ္တန္တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ, ‘‘ကာမာဝစရာနံ ပစ္ဆိမစိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ယဿ စိတ္တဿ အနန္တရာ ကာမာဝစရာနံ ပစ္ဆိမစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, ရူပါဝစရေ အရူပါဝစရေ ပစ္ဆိမဘဝိကာနံ, ယေ စ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရံ ဥပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ, တေသံ စဝန္တာနံ [Pg.152] တေသံ ဝစီသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈိဿတိ, နော စ တေသံ ကာယသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈိဿတီ’’တိ (ယမ. ၂.သင်္ခါရယမက.၈၈) ပန ဝစနတော အညေသမ္ပိ စုတိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ ဝိညာယတိ. န ဟိ ရူပသမုဋ္ဌာပကစိတ္တဿ ဂဗ္ဘဂမနာဒိဝိနိဗဒ္ဓါဘာဝေန ကာယသင်္ခါရာသမုဋ္ဌာပနံ အတ္ထိ, န စ ယုတ္တံ ‘‘စုတော စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စဿ ပဝတ္တတီ’’တိ, နာပိ ‘‘စုတိစိတ္တံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ ပါဠိ အတ္ထီတိ.

636. 所谓“已分化语”(pabhedagatā vācā)，即是如“帝须”(tissa)、“富沙”(phussa)这样已分化的词语。或者，由寻(vitakka)、伺(vicāra)等语行(vacīsaṅkhāra)所摄持，因尚未被带到听觉范围(savanavisayabhāva)而未分化的言语，当其被带入该状态时，则被称为“语分化”(vacībhedo)。所谓“支撑威仪”(iriyāpathampi upatthambhenti)，即是支撑其既有的威仪。诚然，在未被心路心混杂的有分(bhavaṅga)生起时，肢体会下沉，犹如陷入一般；但在论及“三十二、二十六”等觉醒心(jāgaraṇacitta)生起时则不然。当这些心生起时，肢体是受支撑的，并仅以其既有的威仪状态而活动。经中虽特别指出“漏尽者的死心”，但根据“于欲界，在最后心生起之剎那，于此心之后，欲界最后心将生起；于色界、无色界之最后有者，以及那些将生于色界、无色界而般涅槃者，当他们死亡时，其语行将灭，然其身行不灭。”（《双论》2.行双论.88）之说，可知其他有情的死心(cuticitta)亦不生起色。诚然，能生起色的心，并不会因为没有入胎等束缚就不生起身行。“一者已死，而其心生色仍在持续”，此说不合理；亦无圣典言“死心生起色”。

၆၃၇. န ကဿတီတိ န ဝိလေခိယတိ. ဂတန္တိ ဝိညာတံ. အသမ္ဖုဋ္ဌံ စတူဟိ မဟာဘူတေဟီတိ ယသ္မိံ ကလာပေ ဘူတာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ, တေဟေဝ အသမ္ဖုဋ္ဌံ. ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဟိ ကလာပန္တရဘူတာနံ ကလာပန္တရဘူတသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝေ တံတံဘူတဝိဝိတ္တတာ ရူပပရိယန္တော အာကာသောတိ ယေသံ ယော ပရိစ္ဆေဒေါ, တေဟိ သော အသမ္ဖုဋ္ဌောဝ, အညထာ ပရိစ္ဆိန္နဘာဝေါ န သိယာ တေသံ ဘူတာနံ ဗျာပိတဘာဝါပတ္တိတော. အဗျာပိတာ ဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌတာတိ.

637. “不割裂”(Na kassati)即不被划开。“已知”(gataṃ)即已被知晓。“未被四大触及”(asamphuṭṭhaṃ catūhi mahābhūtehi)是指：在某个色聚(kalāpa)中，四大种的界限(pariccheda)不被它们自身所触及。诚然，即使存在其他色聚的四大种相互触及的情况，但那些各自的四大种是分离的，此色法的边界即是虚空(ākāsa)。因此，它们的界限，确实不被它们自身所触及。否则，由于那些四大种会达到遍满的状态，被区分的状态便不复存在。因为不遍满即是不被触及。

၆၃၈. လဟုတာဒီနံ အညမညာဝိဇဟနေန ဒုဗ္ဗိညေယျနာနတ္တတာ ဝုတ္တာတိ တံတံဝိကာရာဓိကရူပေဟိ တံတံနာနတ္တပ္ပကာသနတ္ထံ ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိအာဒိမာဟ. ယထာဝုတ္တာ စ ပစ္စယာ တံတံဝိကာရဿ ဝိသေသပစ္စယဘာဝတော ဝုတ္တာ, အဝိသေသေန ပန သဗ္ဗေ သဗ္ဗေသံ ပစ္စယာတိ.

638. 因为说到轻快(lahutā)等（色法）由于相互不舍离而具有难以了知的种种差异，所以为了通过那些各自变异的殊胜色法来显示其各自的差异，而说了“即使如此”等（文句）。并且，如前所说的诸缘，是因其作为各自变异的特殊缘而被说。然而，从无差别而言，一切（缘）都是一切（法）的缘。

၆၄၁. အာဒိတော စယော အာစယော, ပဌမုပ္ပတ္တိ. ဥပရိ စယော ဥပစယော. ပဗန္ဓော သန္တတိ. တတ္ထ ဥဒ္ဒေသေ အဝုတ္တောပိ အာစယော ဥပစယသဒ္ဒေနေဝ ဝိညာယတီတိ ‘‘ယော အာယတနာနံ အာစယော ပုနပ္ပုနံ နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ, သောဝ ရူပဿ ဥပစယော’’တိ အာဟ. ပါဠိယံ ပန ဥပ-သဒ္ဒေါ ပဌမတ္ထော ဥပရိအတ္ထော စ ဟောတီတိ ‘‘အာဒိစယော ဥပစယော, ဥပရိစယော သန္တတီ’’တိ အယမတ္ထော ဝိညာယတီတိ. အညထာ ဟိ အာစယသင်္ခါတဿ ပဌမုပ္ပာဒဿ အဝုတ္တတာ အာပဇ္ဇေယျ.

641. 最初的积集(cayo)是积集(ācayo)，即初生。其上的积集是增长(upacayo)。相续(pabandho)即是持续(santati)。在此，虽然在纲要(uddesa)中未说及积集，但通过“增长”一词即可了知，因此（作者）说：“彼诸处(āyatana)反复生起之积集，即是色之增长”。再者，在巴利语中，“upa”一词既有“最初”义，也有“其上”义，因此可以了知此义：“最初的积集是增长，其上的积集是持续”。否则，名为“积集”的初生，就会变成未被说及了。

ဧဝန္တိ ‘‘ယော အာယတနာနံ အာစယော’’တိအာဒိနိဒ္ဒေသေန ကိံ ကထိတံ ဟောတိ? အာယတနေန အာစယော ကထိတော. အာစယူပစယသန္တတိယော ဟိ နိဗ္ဗတ္တိဘာဝေန အာစယော ဧဝါတိ အာယတနေဟိ အာစယာဒီနံ ပကာသိတတ္တာ တေဟိ အာစယော ကထိတော. အာယတနာနံ အာစယာဒိဝစနေနေဝ အာစယသဘာဝါနိ ဥပ္ပာဒဓမ္မာနိ အာယတနာနီတိ အာစယေန တံပကတိကာနိ [Pg.153] အာယတနာနိ ကထိတာနိ. လက္ခဏဉှိ ဥပ္ပာဒေါ, န ရူပရူပန္တိ. တေနေဝါဓိပ္ပာယေနာဟ ‘‘အာယတနမေဝ ကထိတ’’န္တိ. အာစယဉှိ လက္ခဏံ ကထယန္တေန တံလက္ခဏာနိ အာယတနာနေဝ ကထိတာနိ ဟောန္တီတိ. ဧဝမ္ပိ ကိံ ကထိတံ ဟောတီတိ အာယတနာစယေဟိ အာစယာယတနေဟိ အာစယမေဝ အာယတနမေဝ ကထေန္တေန ဥဒ္ဒေသေ နိဒ္ဒေသေ စ အာစယောတိ ဣဒမေဝ အဝတွာ ဥပစယသန္တတိယော ဥဒ္ဒိသိတွာ တေသံ ဝိဘဇနဝသေန အာယတနေန အာစယကထနာဒိနာ ကိံ ကထိတံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. အာစယောတိ ဥပစယမာဟ, ဥပစယောတိ စ သန္တတိံ. တဒေဝုဘယံ ယထာက္ကမံ ဝိဝရန္တော ‘‘နိဗ္ဗတ္တိ ဝဍ္ဎိ ကထိတာ’’တိ အာဟ. ဥပစယသန္တတိယော ဟိ အတ္ထတော ဧကတ္တာ အာစယောဝါတိ တဒုဒ္ဒေသဝိဘဇနဝသေန အာယတနေန အာစယကထနာဒိနာ နိဗ္ဗတ္တိဝဍ္ဎိအာကာရနာနတ္တံ အာစယဿ ကထိတန္တိ အတ္ထော. ဣမမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အတ္ထတော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ယသ္မာ စ ဥဘယမ္ပိ ဧတံ ဇာတိရူပဿေဝါဓိဝစနံ, တသ္မာ ဇာတိရူပဿ လက္ခဏာဒိဝိသေသေသု အာစယာဒီသု ပဝတ္တိအာဒီသု စ အာစယာဒိလက္ခဏာဒိကော ဥပစယော, ပဝတ္တိအာဒိလက္ခဏာဒိကာ သန္တတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

如此，依“诸处(āyatana)之积聚(ācayo)”等解释，说了什么呢？以处宣说了积聚。因为积聚、增长(upacaya)、相续(santati)以生起为体性，故为积聚。由于诸处显示了积聚等，故以彼等宣说了积聚。仅凭“诸处之积聚”等言说，（即知）诸处是具有积聚体性的生起法，故是以积聚宣说了那些具有其本性的诸处。因为生起是其特相，而非色法本身。因此以此意趣说：“唯有处被宣说了。”因为宣说积聚这一特相时，即是宣说了具有该特相的诸处。再者，（问：）在总说(uddesa)与解释(niddesa)中，不说“积聚”此词，而是指出了增长与相续，并以分析彼等的方式，通过处宣说积聚等，（这样）说了什么呢？——这是（注释师的）意趣。“积聚”是指增长，“增长”是指相续。依次阐明此二者，（作者）说：“生起、增长被宣说了。”其义理是：因为增长与相续在义理上为一，即是积聚，故依据对它们的总说与分析，通过处宣说积聚等，即是宣说了积聚在生起与增长两方面状态的差别。为了阐明此义，（作者）说了“在义理上”等。又因为此二者皆是生类(jātirūpa)的异名，故应知：在生类的特相等差别中，于积聚等及行相(pavatti)等中，增长具有积聚等特相，相续具有行相等特相。

၆၄၃. ပကတိနိဒ္ဒေသာတိ ဖလဝိပစ္စနပကတိယာ နိဒ္ဒေသာ, ဇရာယ ပါပုဏိတဗ္ဗံ ဖလမေဝ ဝါ ပကတိ. န စ ခဏ္ဍိစ္စာဒီနေဝ ဇရာတိ ကလလကာလတော ပဘုတိ ပုရိမရူပါနံ ဇရာပတ္တက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ပစ္ဆိမရူပါနိ ပရိပက္ကရူပါနုရူပါနိ ပရိဏတပရိဏတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အနုက္ကမေန သုပရိဏတရူပပရိပါကကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ခဏ္ဍိစ္စာဒိသဘာဝါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တာနိ ဥဒကာဒိမဂ္ဂေသု တိဏရုက္ခသံဘဂ္ဂတာဒယော ဝိယ ပရိပါကဂတမဂ္ဂသင်္ခါတေသု ပရိပက္ကရူပေသု ဥပ္ပန္နာနိ ဇရာယ ဂတမဂ္ဂေါဣစ္စေဝ ဝုတ္တာနိ, န ဇရာတိ. အဝိညာယမာနန္တရဇရာ အဝီစိဇရာ. မရဏေ ဥပနယနရသာ.

643. “本性的解释”(Pakatiniddesa)是依于其能产生果报的本性所作的解释，或者说，由衰老(jarā)所应达到的果报本身即是本性。并且，并非只有牙齿残缺(khaṇḍicca)等才是衰老。从凝乳(kalala)时期开始，前生的色法在到达衰老的刹那，后生的色法便会相应于已成熟的色法而生起，辗转成熟。如此次第，当色法完全成熟时，便会生起牙齿残缺等状态。这些状态，犹如在水流等路径中草木的折断等，是在被称为“已成熟所行之径”的已成熟色法中生起的，它们只被称为“衰老所行之径”，而非衰老本身。其差别不易被察知的衰老，是无间衰老(avīcijarā)。[衰老]的作用是引向死亡。

၆၄၄. တံ ပတွာတိ တံ အတ္တနော ဧဝ ခယဝယသင်္ခါတံ သဘာဝံ ပတွာ ရူပံ ခီယတိ ဝေတိ ဘိဇ္ဇတိ. ပေါထေတွာ ပါတိတဿ ဒုဗ္ဗလတာ ပရာဓီနတာ သယနပရာယဏတာ စ ဟောတိ, တထာ ဇရာဘိဘူတဿာတိ ပေါထကသဒိသီ ဇရာ.

644. “达到它”是说，色法在达到自身那被称为灭尽、消失(khayavaya)的自性后，便会穷尽、消逝、毁坏。犹如被击倒之人会变得虚弱、依赖他人且以卧床为归宿，同样，被衰老(jarā)所征服者也是如此。因此，衰老有如打击者。

၆၄၅. ကတ္တဗ္ဗတောတိ ကတ္တဗ္ဗသဘာဝတော. ဝိသာဏာဒီနံ တရစ္ဆခေဠတေမိတာနံ ပါသာဏာနံ ဝိယ ထဒ္ဓဘာဝါဘာဝတော အဟိဝိစ္ဆိကာနံ ဝိယ [Pg.154] သဝိသတ္တာဘာဝတော စ သုခုမတာ ဝုတ္တာ. ဩဇာလက္ခဏောတိ ဧတ္ထ အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ရသဿ သာရော ဥပတ္ထမ္ဘဗလကာရော ဘူတနိဿိတော ဧကော ဝိသေသော ဩဇာတိ.

645. “因其应作”是说因其有应作的自性。由于没有像被豺狼(taraccha)唾液浸湿的兽角、石头等的坚硬性，也没有像蛇蝎等的毒性，因此说其是微细的。关于“食素的相”，此处，遍行于大小肢分的液汁的精华，能支持、能生力，依于大种，是某一特殊的[色法]，此即食素(ojā)。

ဥပါဒါဘာဇနီယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《执取所缘论》的释义 终。

နောဥပါဒါဘာဇနီယကထာဝဏ္ဏနာ

非执取所缘论的释义

၆၄၆. န ဥပါဒိယတေဝါတိ န နိဿယတိ ဧဝ, ကိန္တု နိဿယတိ စ နိဿီယတိ စာတိ အတ္ထော.

646. “不被执取”是说，其不仅是不依赖，实则亦是既能依赖，亦能被依赖。此为义。

၆၄၇. ပုရိမာ ပနာတိ ပဉ္စဝိဓသင်္ဂဟေ ပထဝီဓာတုအာပေါဓာတုတေဇောဓာတုဝါယောဓာတူနံ ပုရိမုဒ္ဒေသဝသေန ဝုတ္တံ. ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနနိဒ္ဒေသေ ဝါ ဝုတ္တာနံ ပထဝီဓာတုအာဒီနံ ပုရိမာ ဥဒ္ဒေသေ ဝုတ္တာ အာပေါဓာတူတိ အဓိပ္ပာယော, ဝုတ္တဿ ဝါ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနဿ အတီတတာယ ပစ္ဆိမတာ, အနာဂတတာယ စ အာပေါဓာတုယာ ပုရိမတာ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အာယူတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ကမ္မဇတေဇံ ဥသ္မာ. ယံ ကိဉ္စိ ဓာတုံ…ပေ… ဧကပ္ပဟာရေန နုပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧကသ္မိံ ခဏေ အနေကာသု ပထဝီသု အာပါထဂတာသု တာသု တာသု သဟ နုပ္ပဇ္ဇတိ, တထာ တေဇဝါယူသု စာတိ အတ္ထော. အနေကေသု အာရမ္မဏေသု သန္နိပတိတေသု အာဘုဇိတဝသေန အာရမ္မဏပသာဒါဓိမတ္တတာဝသေန စ ပဌမံ ကတ္ထစိ ဥပ္ပတ္တိ ဒဿိတာ, အညတ္ထ စ ပန ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထိ ဧဝ. သာယံ အာရမ္မဏတော အာရမ္မဏန္တရသင်္ကန္တိ ယေန ဥပါယေန ဟောတိ, တဿ ဝိဇာနနတ္ထံ ပုစ္ဆတိ ‘‘ကထံ ပန စိတ္တဿ အာရမ္မဏတော သင်္ကန္တိ ဟောတီ’’တိ.

647. “前者”（purimā pana），即在五种集合中，就地界、水界、火界、风界而言，是以先举示的方式而说。或者，在触处(phoṭṭhabbāyatana)的解释(niddesa)中所说的地界等，其意趣是：“前”是在先前的举示中所说的水界。或者，应见：由于已说的触处已成过去，故说为“后”；由于水界尚未到来，故说为“前”。“寿”（āyu）即命根(jīvitindriya)。业生火(kammajateja)即是暖（usmā）。“任何界……不以一击而生起”，其义是：在一个刹那，于许多已来到面前的各个地界中，不俱时生起；火界与风界中也是如此。当许多所缘会集时，以心转向的力量，以及以所缘和净色的优越力量，首先在某处显示了生起，然而在其他处也确实有生起。为了了知那从一个所缘到另一个所缘的转移是以何种方法发生，而提问：“那么，心从所缘的转移是如何发生的呢？”

၆၅၁. အယပိဏ္ဍိအာဒီသု ပထဝီဓာတု တာဒိသာယ အာပေါဓာတုယာ အနာဗဒ္ဓါ သန္တီ ဝိသရေယျ, တသ္မာ ‘‘တာနိ အာပေါဓာတု အာဗန္ဓိတွာ ဗဒ္ဓါနိ ကရောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ယုတ္တပ္ပမာဏံ ဥဒကံ ပံသုစုဏ္ဏာနိ အာဗန္ဓိတွာ မတ္တိကာပိဏ္ဍံ ကတွာ ဌပေတိ, ဧဝံ အယောပိဏ္ဍိအာဒီသုပိ တဒနုရူပပစ္စယေဟိ တတ္ထေဝ ဥပ္ပန္နာ အာပေါဓာတု တထာ အာဗန္ဓိတွာ ဌပေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

651. 在铁球(ayapiṇḍi)等之中，地界若不被那样的水界结合，便会散开，因此说：“水界结合它们，使之被结合。”譬如，适量的水结合尘粉，做成泥团并使其安住；同样地，应见在铁球等之中，也由相应的缘而在其处生起的水界，如是结合并使其安住。

အဖုသိတွာ ပတိဋ္ဌာ ဟောတီတိ အာပေါဓာတုယာ အဖောဋ္ဌဗ္ဗဘာဝတော ဝုတ္တံ, တထာ ‘‘အဖုသိတွာဝ အာဗန္ဓတီ’’တိ. န ဟိ ယထာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတူနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဘာဝေန [Pg.155] အညမညနိဿယတာ, ဧဝံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတူနံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဝိနိဗ္ဘောဂဝုတ္တီသု ဟိ ဘူတေသု အညမညနိဿယတာ အညမညပစ္စယဘူတေသု န သက္ကာ နိဝါရေတုံ, နာပိ သဟဇာတေသု အဝိနိဗ္ဘောဂတာယ ဧကီဘူတေသု ဖုသနာဖုသနာနိ ဝိစာရေတုံ ယုတ္တာနီတိ. န ဥဏှာ ဟုတွာ ဈာယတီတိ တေဇောသဘာဝတံယေဝ ပဋိက္ခိပတိ, န သီတတ္တံ အနုဇာနာတိ, တေဇောသဘာဝပဋိက္ခေပေနေဝ စ သီတတ္တဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ. တေဇော ဧဝ ဟိ သီတံ ဟိမပါတသမယာဒီသု သီတဿ ပရိပါစကတာဒဿနတော, သီတုဏှာနဉ္စ အညမညပဋိပက္ခဘာဝတော ဥဏှေန သဟ န သီတံ ဘူတန္တရံ ပဝတ္တတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဥဏှကလာပေ ပန သီတဿ အပ္ပဝတ္တိ သီတကလာပေ စ ဥဏှဿ ဒွိန္နံ အညမညပဋိပက္ခတ္တာ တေဇောဝိသေသဘာဝေ ယုဇ္ဇတီတိ. ဘာဝညထတ္တန္တိ ခရာနံ ဂုဠာဒီနံ ဒဝတာ မုဒုတာ ရသာဒီနဉ္စ ဒဝါနံ ခရတာ ပစ္စယဝိသေသေဟိ ဩမတ္တာဓိမတ္တပထဝီဓာတုအာဒိကာနံ ဥပ္ပတ္တိ. လက္ခဏညထတ္တံ ကက္ခဠာဒိလက္ခဏဝိဇဟနံ, တံ ဧတေသံ န ဟောတိ, ဩမတ္တာဓိမတ္တတာသင်္ခါတံ ဘာဝညထတ္တံယေဝ ဟောတီတိ အတ္ထော.

“不触而住立”，此乃就水界无所触性而言。同样，亦如“不触而系缚”。诚然，所触界诸法以其所触性而相互依存，但所触界与非所触界诸法并非如此，此义当知。于诸不可分离、互为缘起之大种中，其相互依存性实不可免；于俱生、不可分离而合为一体之法中，思察其触与不触亦为不当。“非因热而燃烧”，此言唯是排斥火界之自性，而非容许冷性。并且，正是通过排斥火界之自性，冷性亦被排斥。诚然，火界即是冷，因为在降雪时节等，可见寒冷有成熟作用；并且由于冷热相互对立，名为“冷”之另一大种不可能与热共存，此乃合理。再者，于热色聚中冷不生起，于冷色聚中热不生起，此乃因二者相互对立，于火界之差别中为合理。所谓“有性之变异”(bhāvaññathatta)，是指由于特殊之缘，劣等或优等之地界等的生起，例如坚硬的糖块等变为流动、柔软，以及甘蔗汁等流体变为坚硬。所谓“相之变异”(lakkhaṇaññathatta)，是指舍离坚硬等相。此相之变异于此等（大种）中则无，唯有称为劣等或优等之有性之变异，此即其义。

၆၅၂. အနုပါဒိန္နာဒီနံယေဝါတိ ဧကန္တအနုပါဒိန္နဧကန္တနစိတ္တသမုဋ္ဌာနာဒီနံ နိဒ္ဒေသေသု ဂဟဏေသု ဂဟိတာတိ အတ္ထော. ယံ ဝါ ပနညမ္ပီတိ ပန ဝစနေန ပုရိမာနမ္ပိ နကမ္မဿကတတ္တာဘာဝါဒိကံ ဒီပေတိ. တာ ဟိ အနုပါဒိန္နာဒိနကမ္မဿကတတ္တာဒိဝစနာနံ သမာနတ္ထတ္တာ ဧကေန အဝတ္တဗ္ဗတ္တေ ဣတရေနပိ အဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ, ဝတ္တဗ္ဗတ္တေ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗာ. တသ္မာ ဧကန္တာကမ္မဇာဒီသွေဝ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ တာ အနေကန္တေသု န ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

652. “唯于无执取等”者，其义为：于“纯无执取”(ekantaanupādinna)、“纯非心生”(ekantanacittasamuṭṭhāna)等之解释(niddesa)与含摄中，（老、无常）已被含摄。再者，以“或任何其他”(yaṃ vā panaññampi)之语，亦显示了前述诸法无“业非自有”等（性质）。诚然，因“无执取”等语与“业非自有”等语意义相同，若其一不可说，则另一亦应不可说；或若其一可说，则另一亦应可说。是故，当知彼等仅应于“纯非业生”等中被含摄，故于“非纯”（业生等）中则不被含摄。

၆၆၆. ဧကန္တ …ပေ… ပညာယတိ တေသံ ဝိကာရတ္တာ, အနိပ္ဖန္နတ္တာ ပန တဿ ဥပ္ပာဒေါ န ကေနစိ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ အဓိပ္ပာယော.

666. 纯粹……乃至……因为它们的变异而被了知。又，因为其非成所造性，所以它的生起，不可能以任何方式被言说，此是意趣。

ဒုကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

二法解释之释义终。

စတုက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

四法解释之释义

၉၆၆. ပစ္ဆိမပဒဿာတိ ဝိညာတပဒဿ. သဗ္ဗမေဝ ဟိ ရူပံ ဝိညာတန္တိ တဿ အဘိန္ဒိတဗ္ဗတ္တာ ဝိညာတတော အညံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတဉ္စ န ဟောတီတိ ပုစ္ဆံ အကတွာဝ ဝိဿဇ္ဇိတံ. န ဟိ သက္ကာ ဝိညာတတော အညံ ‘‘ကတမံ ရူပံ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ [Pg.156] ပုစ္ဆိတုန္တိ အဓိပ္ပာယော. ယထာ ဟိ ဒွီသု ဥဒ္ဒိဋ္ဌေသု နောပါဒတော အညတ္တံ သန္ဓာယ ‘‘ကတမံ တံ ရူပံ ဥပါဒါ’’တိ ပုစ္ဆိတံ, ဧဝံ ဒိဋ္ဌာဒီသု စတူသု ဥဒ္ဒိဋ္ဌေသု သုတာဒီဟိ တီဟိပိ အညတ္တံ သန္ဓာယ ‘‘ကတမံ တံ ရူပံ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ သိယာ, တဒဘာဝေါ န ပုစ္ဆိတံ, ဧဝံ သုတာဒီသုပီတိ. ဒဿနာဒိဂ္ဂဟဏဝိသေသတော ပန ဒိဋ္ဌာဒီဟိ အညဿ ဝိညာတဿ သဗ္ဘာဝတော စ စတုက္ကော ဝုတ္တော.

966. “最后之词”即“已知之词”。确实，一切色法都是已知的，因其不可分割，所以在已知之外，没有被见、被闻、被触知者，因此不作提问就已回答。确实不可能在已知之外提问“何色为所见？”，此是意趣。譬如，在列举二法时，针对与“非所造”的差异而提问“彼色中，何者为所造？”；同样，在列举见等四法时，本应针对与闻等三法的差异而提问“彼色中，何者为所见？”，但因其（差异）不存在，故未提问，闻等亦如是。又，因为见等领受方式的差别，以及在见等之外，有“已知”的存在，故说四法。

ပဉ္စကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

五法解释之释义

၉၆၉. တေဇောဘာဝံ ဂတန္တိ သဘာဝေနေဝ တေဇောဘာဝံ ပတ္တန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တဿပိ အညေန ပကာရေန သင်္ဂဟာရဟဿ သင်္ဂဏှနံ နယကရဏံ ဣဓ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, တယိဒံ ‘‘ဝိညာတ’’န္တိ စတုက္ကပဒေပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဖောဋ္ဌဗ္ဗဿ ဘေဒသဗ္ဘာဝေါ အဋ္ဌကေ နယော.

969. “达到火界性”，义为：仅依自性而达到火界的状态。对于已说过的、应被摄受的，以其他方式进行摄集，在此应知为“作法”。此（作法）亦应结合于四法中的“已知”一词。触所触的差别存在，是八法中的理路。

ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ

杂说之释义

၉၇၅. နတ္ထိ နီဝရဏာတိ ဝစနေန မိဒ္ဓဿပိ နီဝရဏဿ ပဟာနံ ဝုတ္တံ, န စ ရူပံ ပဟာတဗ္ဗံ, န စ ရူပကာယဂေလညံ မုနိနော နတ္ထီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘ပိဋ္ဌိ မေ အာဂိလာယတိ, တမဟံ အာယမိဿာမီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၂) ဝစနတော. သဝိညာဏကသဒ္ဒေါတိ ဝိညာဏေန ပဝတ္တိတော ဝစီဃောသာဒိသဒ္ဒေါ. န ဟိ ဧတာနိ ဇာယန္တီတိ ပရိပစ္စမာနဿ ရူပဿ ပရိပစ္စနံ ဇရာ, ခီယမာနဿ ခယော အနိစ္စတာတိ ရူပဘာဝမတ္တာနိ ဧတာနိ, န သယံ သဘာဝဝန္တာနီတိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တထာ ဇာယမာနဿ ဇနနံ ဇာတိ, သာ စ ရူပဘာဝေါဝ, န သယံ သဘာဝဝတီတိ ‘‘န ပန ပရမတ္ထတော ဇာတိ ဇာယတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

975. “无有盖障”一语，是说连昏沉此盖障也被断除，而色法不应被断除。也不能说牟尼没有色身病痛，因为有“我背痛，我将伸展”之语。“有识之声”是指由识所引发的言语声等声音。“此等不生”是意指：正在成熟的色法，其成熟为老；正在毁坏的色法，其毁坏为无常。此等仅是色法之状态，其自身并非具有自性。同样，正在生起的色法，其生起为生，而此生也仅是色法之状态，其自身并非具有自性，故说：“然依胜义，生实不生。”

တေသံ ပစ္စယော ဧတိဿာတိ တပ္ပစ္စယာ, တပ္ပစ္စယာယ ဘာဝေါ တပ္ပစ္စယဘာဝေါ, တပ္ပစ္စယဘာဝေန ပဝတ္တော ဝေါဟာရော တပ္ပစ္စယဘာဝဝေါဟာရော, တံ လဘတိ. အဘိနိဗ္ဗတ္တိတဓမ္မက္ခဏသ္မိန္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိယမာနဓမ္မက္ခဏသ္မိန္တိ အဓိပ္ပာယော. န ဟိ တဒါ တေ ဓမ္မာ န ဇာယန္တီတိ ဇာယမာနဘာဝေါဝ ဇာတီတိ ယုတ္တာ တဿာ ကမ္မာဒိသမုဋ္ဌာနတာ တံနိဗ္ဗတ္တတာ စ, န ပန တဒါ တေ ဓမ္မာ ဇီယန္တိ ခီယန္တိ စ, တသ္မာ န တေသံ တေ ဇီရဏဘိဇ္ဇနဘာဝါ စိတ္တာဒိသမုဋ္ဌာနာ တံနိဗ္ဗတ္တာ စာတိ ဝစနံ အရဟန္တိ. ဧဝမပိ ဥပါဒိန္န-သဒ္ဒေါ ဥပေတေန ကမ္မုနာ အာဒိန္နတံ ဝဒတိ, န နိဗ္ဗတ္တိန္တိ ဥပါဒိန္နပါကဘေဒါနံ ဥပါဒိန္နတာ တေသံ ဝတ္တဗ္ဗာတိ စေ? န, အာဒိန္န-သဒ္ဒဿ နိဗ္ဗတ္တိဝါစကတ္တာ. ဥပေတေန [Pg.157] နိဗ္ဗတ္တဉှိ ဥပါဒိန္နန္တိ ပစ္စယာနုဘာဝက္ခဏဉ္စ နိဗ္ဗတ္တိဉ္စ ဂဟေတွာဝ ပဝတ္တော အယံ ဝေါဟာရော တဒါ အဘာဝါ ဇရာမရဏေ န ပဝတ္တတီတိ. ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနံ ဓမ္မာနံ ဇရာမရဏတ္တာ တေသံ ဥပ္ပာဒေ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, အသတိ န ဟောတိ. န ဟိ အဇာတံ ပရိပစ္စတိ ဘိဇ္ဇတိ ဝါ, တသ္မာ ဇာတိပစ္စယတံ သန္ဓာယ ‘‘ဇရာမရဏံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ.

此生是彼等（法）之缘，故名“彼缘”；彼缘之状态，即是“彼缘性”；依彼缘性而起的言说，即是“彼缘性言说”，获得此（言说）。“已生法刹那”(abhinibbattitadhammakkhaṇasmiṃ)意为“正生法刹那”(abhinibbattiyamānadhammakkhaṇasmiṃ)。诚然，于彼时，彼等诸法并非不生，故正在生起的状态即是生。因此，说此生具有“由业等生起”及“由彼等所生”之性质是恰当的。然而，于彼时，彼等诸法实不衰老、毁坏，是故，不可说彼等之衰老、毁坏的状态是由心等生起及由彼等所生。即便如此，若问：“有执受”(upādinna)一词说的是被（爱、见所）近的业所执取的状态，而非生起，那么，对于有执受业果的变异（即老、坏），是否应说它们也具有“有执受”性呢？答曰：不应如此说，因为“ādinna”一词有“生起”之义。诚然，由（爱、见所）近之业所生者，即是“有执受”。此言说是执取了缘力刹那与生起而成立的，因其于（住、灭）时不存在，故不适用于老死。缘生诸法有老死之性，故彼等有生之时，则有老死；无生之时，则无老死。未生之法实不成熟或毁坏，是故，针对其以生为缘之性，而说“老死是缘生的”。

နိဿယပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတောတိ ဇာယမာနပရိပစ္စမာနဘိဇ္ဇမာနာနံ ဇာယမာနာဒိဘာဝမတ္တတ္တာ ဇာယမာနာဒိနိဿယပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိကာ ဇာတိအာဒယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဒိ ဧဝံ ဥပါဒါယရူပါနဉ္စ စက္ခာယတနာဒီနံ ဥပ္ပာဒါဒိသဘာဝဘူတာ ဇာတိအာဒယော တံနိဿိတာ ဟောန္တီတိ ဘူတနိဿိတာနံ တေသံ လက္ခဏာနံ ဥပါဒါယဘာဝေါ ဝိယ ဥပါဒါယရူပနိဿိတာနံ ဥပါဒါယုပါဒါယဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ စေ? န, ဘူတပဋိဗဒ္ဓဥပါဒါယရူပလက္ခဏာနဉ္စ ဘူတပဋိဗဒ္ဓဘာဝဿ အဝိနိဝတ္တနတော. အပိစ ဧကကလာပပရိယာပန္နာနံ ရူပါနံ သဟေဝ ဥပ္ပာဒါဒိပ္ပဝတ္တိတော ဧကဿ ကလာပဿ ဥပ္ပာဒါဒယော ဧကေကာဝ ဟောန္တီတိ ယထာ ဧကေကဿ ကလာပဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကလာပါနုပါလကံ ‘‘ဥပါဒါယရူပ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ကလာပုပ္ပာဒါဒိသဘာဝါ ဇာတိအာဒယော ‘‘ဥပါဒါယရူပါနိ’’စ္စေဝ ဝုစ္စန္တိ. ဧဝံ ဝိကာရပရိစ္ဆေဒရူပါနိ စ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

关于“依止相系转起”：由于正在生起、成熟、坏灭的诸色仅有生起等的状态，因此说，生等（相色）是依于正在生起等的（所造色）而相系转起的。如果这样，那么作为眼处(cakkhāyatana)等所造色的生起等自性的生等，是依止于它们的。因此，对于依止于大种的那些相色来说，它们具有所造性；与此类似，对于依止于所造色的那些（相色）来说，岂不是会产生“所造之所造”性吗？答：不（会）。因为与大种相系的所造色之相，其与大种相系的状态是不会退失的。再者，因为包含在同一色聚(kalāpa)中的诸色，其生起等是同时发生的，所以一个色聚的生起等各只有一个。因此，正如守护色聚的每一色聚的命根被称为“所造色”一样，作为色聚生起等自性的生等，也只被称为“所造色”。同样地，变异色与限定色也应作如是理解。

ကမ္မသမုဋ္ဌာနသမ္ဗန္ဓံ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ ကမ္မဝိသေသေန သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏသုသဏ္ဌိတဒုဿဏ္ဌိတာဒိဝိသေသံ ဟောတီတိ ‘‘ကမ္မပစ္စယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကမ္မဝိပါကာနုဘဝနဿ ကာရဏဘူတံ ဗာဟိရဥတုသမုဋ္ဌာနံ ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနံ. ကမ္မသဟာယော ပစ္စယော, ကမ္မဿ ဝါ သဟာယဘူတော ပစ္စယော ကမ္မပစ္စယော, သောဝ ဥတု ကမ္မပစ္စယဥတု, သော သမုဋ္ဌာနံ ဧတဿာတိ ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနန္တိ ဝစနတ္ထော. သီတေ ဥဏှေ ဝါ ကိသ္မိဉ္စိ ဥတုမှိ သမာဂတေ တတော သုဒ္ဓဋ္ဌကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ သော ဥတု သမုဋ္ဌာနံ. ဒုတိယဿ သုဒ္ဓဋ္ဌကဿ ဥတုသမုဋ္ဌာနိကပဋိဗန္ဓကဿ သော ဧဝ ပုရိမော ဥတု ပစ္စယော. တတိယံ ပန သုဒ္ဓဋ္ဌကံ ပုရိမဥတုသဟာယေန ဥတုနာ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ‘‘ဥတုပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝမယံ ပုရိမော ဥတု တိဿော သန္တတိယော ဃဋ္ဋေတိ, တတော ပရံ အညဥတုသမာဂမေ အညသန္တတိတ္တယံ, တတော စ အညေန အညန္တိ ဧဝံ ပဝတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တဒေတံ သီတုဏှာနံ အပ္ပဗဟုဘာဝေ တံသမ္ဖဿဿ အစိရပ္ပဝတ္တိယာ စိရပ္ပဝတ္တိယာ [Pg.158] စ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အနုပါဒိန္နေန ဒီပနာ န သန္တတိတ္တယဝသေန, အထ ခေါ မေဃသမုဋ္ဌာပကမူလဥတုဝသေန ပကာရန္တရေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥတုသမုဋ္ဌာနော နာမ ဝလာဟကော’’တိအာဒိမာဟ. ရူပရူပါနံ ဝိကာရာဒိမတ္တဘာဝတော အပရိနိပ္ဖန္နတာ ဝုတ္တာ. တေသဉှိ ရူပဝိကာရာဒိဘာဝတော ရူပတာတိ အဓိပ္ပာယော. ရူပဝိကာရာဒိဘာဝတော ဧဝ ပန ရူပေ သတိ သန္တိ, အသတိ န သန္တီတိ အသင်္ခတဘာဝနိဝါရဏတ္ထံ ပရိနိပ္ဖန္နတာ ဝုတ္တာတိ.

与业生色相关的时节生色，因业的差别而有善色、恶色、善形、恶形等差别，故说为“业缘”。作为感受业果之因的外时节所生色，即是业缘时节所生色。语基释：业为助伴之缘，或业之助伴的缘，是为业缘；彼即是时节，是为业缘时节；彼是此（色）之生因，故为“业缘时节所生”。于寒、热等任一时节到来时，由此生起纯八法聚，彼时节即是其生因。于第二纯八法聚，即时节所生之相续者，前一时节即是其缘。至于第三纯八法聚，因由前一时节为助伴之时节所生，故如前述，说为“时节缘时节所生”。如是，此前一时节连接三代相续；其后，于另一时节到来时，则有另外三代相续；又因此之后，由另一（时节）而有另一（三代相续），应知其延续如此。此应依寒、热之少多，及其触之暂住或久住而了知。以非执取（色）说明时，不应依三代相续，而应依能生起云的根本时节，以他法了知。为显示此义，而说“名为时节所生者，即云等”。变化色等由于仅是（完成色）变化等的状态，故说为非完成。因为它们有色的变化等状态，故有“色”之性，此是意趣。然仅因其为色之变化等状态，有（完成）色时则有，无则无，是故为遮止（误解其）为无为法，故说其为完成法。

ရူပကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

色品释义 终。

၃. နိက္ခေပကဏ္ဍံ

3. 总说品

တိကနိက္ခေပကထာဝဏ္ဏနာ

三法总说论释义

၉၈၅. သဗ္ဗေသန္တိ [Pg.159] စိတ္တုပ္ပာဒဝသေန ရူပါသင်္ခတဝသေန စ ဘိန္နာနံ သဗ္ဗေသံ ဖဿာဒိစက္ခာဒိပဒဘာဇနနယေန ဝိတ္ထာရိတော. တတ္ထ ပန အသင်္ခတဿ ဘေဒါဘာဝတော အသင်္ခတာ ဓာတူတွေဝ ပဒဘာဇနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယေဝါပနကာနံ ပန သုခုမုပါဒါယရူပဿ စ ဣန္ဒြိယဝိကာရပရိစ္ဆေဒလက္ခဏရူပုပတ္ထမ္ဘကဘာဝရဟိတဿ ဟဒယဝတ္ထုဿ ပဒုဒ္ဓါရေန ဣဓ နိဒ္ဒေသာနရဟတ္တာ နိဒ္ဒေသော န ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. န ဟိ တထာဂတဿ ဓမ္မေသု အာစရိယမုဋ္ဌိ အတ္ထီတိ. နိက္ခိပိတွာတိ ဝိတ္ထာရဒေသနံ ဌပေတွာ, အပနေတွာတိ အတ္ထော, ဝိတ္ထာရဒေသနံ အန္တောဂဓံ ကတွာတိ ဝါ. ဂါထာတ္ထော နိဒါနေ ဝုတ္တော ဧဝ.

985. 对于所有依心生起、以及依色与无为而有区别的法，已通过以触等、眼等诸句的分别方法而广为阐述。然而，于彼等中，由于无为没有区别，故其句分别应知唯是“无为界”。又，应知：于此（论）中，由于诸唯广说（法）(yevāpanaka)，以及离于根、变化、限定、相及资助色之自性的微细所造色与心所依处，不适宜以列举其句的方式作解释，故未作解释。诚然，如来于诸法无师拳。所谓“置于一旁”(nikkhipitvā)，是“搁置广说”、“除去”之义；或是“将广说包含在内”之义。偈颂之义已于序论中宣说。

မူလဝသေန ပစ္စယဘာဝေါ ဟေတုပစ္စယတ္ထော. ပဘဝတိ ဧတသ္မာတိ ပဘဝေါ, သော ဧဝ ‘‘ဇနကော’’တိ ဝိသေသိတော. သမုဋ္ဌာတိ ဧတေနာတိ သမုဋ္ဌာနံ, တဿ ဝိသေသနံ နိဗ္ဗတ္တကန္တိ. သဗ္ဗာနိ ဝါ ဧတာနိ ပရိယာယဝစနာနိ. အတ္ထဝသေနာတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု ကုသလမူလာနံ ဟေတုဘာဝတော ဓမ္မဝသေနာတိ ယုတ္တန္တိ? သစ္စမေတံ, အလောဘာဒီနံ ပန တိဏ္ဏံ သမာနဿ မူလဋ္ဌဿ ဝသေန ဒဿိတတံ သန္ဓာယ ‘‘အတ္ထဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ ဓမ္မောတိ ဘာဝေါ, အတ္ထောတိ ဓမ္မကိစ္စံ အဓိပ္ပေတန္တိ ဝိညာယတိ. ‘‘အလောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယာ’’တိအာဒိဝစနတော (အ. နိ. ၃.၃၄) တာနိ ကုသလမူလာနိ သမုဋ္ဌာနံ ဧတဿာတိပိ တံသမုဋ္ဌာနံ. တံ ပန တေဟိ သမုဋ္ဌိတံ ဟောတီတိ ‘‘အလောဘာဒီဟိ သမုဋ္ဌိတ’’န္တိ အာဟ. တေ ကုသလမူလတံသမ္ပယုတ္တာ သမုဋ္ဌာနံ ဧတဿာတိပိ အတ္ထော သမ္ဘဝတိ. ဧတ္ထ ပန စေတနံ ဌပေတွာ အညေ ‘‘တံသမ္ပယုတ္တာ’’တိ သမုဋ္ဌာနဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗာ. တတ္ထ မူလေဟိ အတ္တနော ပစ္စယတော ကုသလေ ပရိယာဒိယတိ, ခန္ဓေဟိ သဘာဝတော, ကမ္မေဟိ အညဿ နိဗ္ဗတ္တနကိစ္စတော. မူလေဟိ စ ကုသလာနံ အနဝဇ္ဇတာယ ဟေတုံ ဒဿေတိ, ခန္ဓေဟိ တံသမ္ပယောဂကတံ အနဝဇ္ဇသဘာဝံ, ကမ္မေဟိ သုခဝိပါကတံ. မူလေဟိ ဝါ နိဒါနသမ္ပတ္တိယာ အာဒိကလျာဏတံ, ခန္ဓေဟိ သဘာဝသမ္ပတ္တိယာ မဇ္ဈေကလျာဏတံ, ကမ္မေဟိ နိဗ္ဗတ္တိသမ္ပတ္တိယာ ပရိယောသာနကလျာဏတံ.

以根的作用，作为缘的状态，即是因缘(hetupaccaya)的意义。从此而生(pabhavati)，故为源(pabhavo)；它即被特别指称为“能生者(janaka)”。依此而起(samuṭṭhāti)，故为生起(samuṭṭhāna)；“能作者(nibbattaka)”是它的限定词。或者，这些都是同义词。为什么说“依义”呢？难道不应因善根为因之故而说“依法”吗？此话属实。然而是针对“显示了无贪(alobha)等三者具有相同的根之义”而说“依义”。由此可知，“法(dhamma)”意指体性(sabhāva)，“义(attha)”意指法的作用(dhammakicca)。如（《增支部》3.34）所说：“无贪是业生起之因”等，（由此可知）彼诸善根是此（业）的生起因，故（此业）亦名“彼所生起”(taṃsamuṭṭhāna)。但那（业）是由彼等（善根）所生起，故说“由无贪等所生起”。“彼诸善根及彼相应法是此（业）的生起因”，此义亦可成立。于此，除去思(cetanā)，其余“彼相应法”应被称为处于生起因的状态。于此，以诸根，从其作为（善法）自身之缘的方面，定义善；以诸蕴，从自性的方面（定义善）；以诸业，从产生其他（果报）的作用方面（定义善）。并且，以诸根显示诸善法无过失的原因；以诸蕴显示由彼相应所造作的无过失自性；以诸业显示其乐果性。又或，以诸根，由因圆满而显示初善；以诸蕴，由自性圆满而显示中善；以诸业，由生成圆满而显示后善。

၉၈၆. တံ [Pg.160]…ပေ… ဥဒ္ဓံ အကုသလံ နာမ နတ္ထီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု ဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စသဟဂတမောဟော အတ္ထီတိ? သစ္စမေတံ, တေန ပန ဝိနာ တံသမ္ပယုတ္တတာ နတ္ထီတိ တံသမ္ပယုတ္တေသု ဂဟိတေသု မောဟော ဂဟိတော ဧဝါတိ ကတွာ ‘‘တတော ဥဒ္ဓံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ အညတ္ထ အဘာဝါ. ဧကသ္မိံ ဌိတံ ဧကဋ္ဌံ, သဟဇဘာဝေန ဧကဋ္ဌံ သဟဇေကဋ္ဌံ. ပဟာတဗ္ဗန္တိ ပဟာနံ, ပဟာနဘာဝေန ဧကဋ္ဌံ ပဟာနေကဋ္ဌံ. ယေန ဟိ ယံ သဟ ပဟာတဗ္ဗံ, တေန တံ ဧကသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဌိတံ ဟောတိ, ဧကသ္မိံ သမုစ္ဆိန္နေ အသမုစ္ဆိန္နေ စ ဣတရဿ သမုစ္ဆိန္နတာယ အသမုစ္ဆိန္နတာယ စ ဝသေန အညမညာဝိရဟိတတော.

986. 问：为何说“于彼之上无有不善”？难道与疑、掉举相应的痴不存在吗？答：诚然如此。但若无彼（痴），则无与彼相应之法，故于摄取与彼相应法时，痴即已被摄取。由此之故，说“于彼之上无有”，因为它不存在于他处。安立于一处为“同一处”；以俱生故为一处，是“俱生一处”。应被舍断，故为“舍断”；以应被舍断故为一处，是“舍断一处”。实则，若某法须与另一法一同被舍断，则彼二法安立于同一个体中；当一者被根除或未被根除时，另一者也随之被根除或未被根除，这是因为它们互相不相离的缘故。

၉၈၇. တီဏိ လက္ခဏာနီတိ အနိစ္စဒုက္ခအနတ္တတာ. နာမကသိဏသတ္တပညတ္တိယော တိဿော ပညတ္တိယော. ပရမတ္ထေ အမုဉ္စိတွာ ဝေါဟရိယမာနာ ဝိဟာရမဉ္စာဒိကာ ဥပါဒါပညတ္တိ သတ္တပညတ္တိဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဧတာနိ စ လက္ခဏာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဒွီသု ကဏ္ဍေသု ဝိညတ္တိအာဒီနိ ဝိယ န ဝုတ္တာနိ, န စ သဘာဝဓမ္မာတိ ကတွာ န လဗ္ဘန္တီတိ ဝုတ္တာနိ. န ဟိ ကောစိ သဘာဝေါ ကုသလတ္တိကာသင်္ဂဟိတောတိ ဝတ္တုံ ယုတ္တန္တိ.

987. 三相者，即无常性、苦性、无我性。名施设、遍施设、有情施设为三施设。不离胜义而作言说，如寺院、床座等所缘施设，当知已为“有情施设”之所摄。此等相（lakkhaṇa）等，如下文二品中之表色（viññatti）等，未曾宣说；（旧注）又说：“因其非自性法，故不可得。”（此说不然，）实则，谓“有任何自性法不为善等三法所摄”，此言不当。

၉၈၈. သုခဘူမီတိ ကာမာဝစရာဒယောပိ ယုဇ္ဇန္တိ. သုခသဟဂတာ ဟိ ကာမာဝစရာဒိဘူမိ သုခဘူမိ. ကာမာဝစရာဒိဘူမီတိ စ ကာမာဝစရာဒိတာယ ဓမ္မာ ဧဝ ဝုစ္စန္တီတိ ကာမာဝစရာဒိစိတ္တုပ္ပာဒေသူတိ အတ္ထတော ဝိညာယတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘သုခဘူမိယ’’န္တိ ဝတွာ တဿာ ဧဝ ဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ ‘‘ကာမာဝစရေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဘူမိ-သဒ္ဒေါ စ အဘိဓမ္မေ ကာမာဝစရာဒီသု နိရုဠှောတိ ‘‘စတူသု ဘူမီသု ကုသလ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၃၈၄) အညဘူမိဂ္ဂဟဏံ န ဟောတီတိ. ပါဠိတော စာတိ ‘‘ဝိသိဋ္ဌာနံ ပါကာတိ ဝိပါကာ’’တိအာဒိဝစနတ္ထဝိဘာဝနေန ပါဠိတော. ‘‘ဝိပက္ကဘာဝမာပန္နာနံ အရူပဓမ္မာနမေတံ အဓိဝစန’’န္တိအာဒိနာ ဘာသိတတ္ထဝိဘာဝနေန အတ္ထတော စ. နာမပရိစ္ဆေဒါဒီဟိ တိကဒုကာနံ ဝဝတ္ထာနဒဿနေန ဝါ ပါဠိတော, တဒတ္ထဝိညာပနေန အတ္ထတော.

988. “乐地”(sukhabhūmi)一词，欲界(kāmāvacara)等亦适用。因为与乐俱行的欲界等地即是乐地。而所谓“欲界等地”，是因其为欲贪等的行境，故只说是法，从义理上可知是指“于欲界等心生(cittuppāda)中”。因此，说了“乐地”之后，为了显示其分别，才说“于欲界中”等。“地”一词，在阿毗达摩(abhidhamma)中是用于欲界等的专有名词，因此在“于四地中之善”等文（《法集论》1384）中，不取其他“地”的含义。至于“依于巴利(pāḷi)”，是指通过阐明“殊胜之成熟为异熟(vipāka)”等词义来解释；而“依于义理(attha)”，是指通过阐明所说的义理，如“此为已达成熟状态的无色法之增上语”等来解释。或者，通过以“名之章”(nāmapariccheda)等显示三法组(tika)与二法组(duka)的安立，是依于巴利；通过令了知其义理，是依于义理。

၉၉၁. သာလိဖလန္တိ သာလိပါကမာဟ.

991. 所谓“稻果”(sāliphala)，是指稻谷的成熟(sālipāka)。

၉၉၄. အမှာကံ မာတုလတ္ထေရောတိ ပုဂ္ဂလာရမ္မဏဿပိ ဥပါဒါနဿ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ဧဝ ပစ္စယော, န လောကုတ္တရာ, ကော ပန ဝါဒေါ ခန္ဓာရမ္မဏဿ. တေနာဟ ‘‘အဂ္ဂဟိတာနီ’’တိ.

994. （对于如“我们的舅父长老”这样）以个人(puggala)为所缘的执取(upādāna)，其缘也只是诸取蕴(upādānakkhandha)，而非出世间法(lokuttara)，何况是以诸蕴(khandha)为所缘的（执取）呢？因此说“不被执取”(aggahita)。

၉၉၈. ယထာ [Pg.161] ဥပါဒါနေဟိ အဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ အနုပါဒါနိယာ, ဧဝံ သံကိလေသေဟိ အဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ အသံကိလေသိကာတိ ကတွာ ‘‘အသံ…ပေ… ဧသေဝ နယော’’တိ အာဟ.

998. 如同不为诸执取(upādāna)所取者，是为无取(anupādāniya)；同样，不为诸杂染(saṃkilesa)所染者，是为无杂染(asaṃkilesika)。因此说：“无杂染……（乃至）……此理亦然”。

၁၀၀၆. ဒိဋ္ဌိယာ ဂဟိတော အတ္တာ န ဝိဇ္ဇတိ. ယေသု ပန ဝိပလ္လတ္ထဂါဟော, တေ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာဝ ဝိဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ ယသ္မိံ အဝိဇ္ဇမာနနိစ္စာဒိဝိပရိယာသာကာရဂဟဏံ အတ္ထိ, သောဝ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတော ကာယော. တတ္ထ နိစ္စာဒိအာကာရဿ အဝိဇ္ဇမာနတာဒဿနတ္ထံ ရုပ္ပနာဒိသဘာဝဿေဝ စ ဝိဇ္ဇမာနတာဒဿနတ္ထံ ဝိဇ္ဇမာနော ကာယောတိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တော, လောကုတ္တရာ ပန န ကဒါစိ အဝိဇ္ဇမာနာကာရေန ဂယှန္တီတိ န ဣဒံ ဝိသေသနံ အရဟန္တိ. သက္ကာယေ ဒိဋ္ဌိ, သတီ ဝါ ကာယေ ဒိဋ္ဌိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ. အတ္တနာ ဂဟိတာကာရဿ အဝိဇ္ဇမာနတာယ သယမေဝ သတီ, န တာယ ဂဟိတော အတ္တာ အတ္တနိယံ ဝါတိ အတ္ထော. အယံ ပနတ္ထော သမ္ဘဝတီတိ ကတွာ ဝုတ္တော, ပုရိမော ဧဝ ပန ပဓာနော. ဒုတိယေ ဟိ ဒိဋ္ဌိယာ ဝတ္ထု အဝိသေသိတံ ဟောတိ. ကာယောတိ ဟိ ခန္ဓပဉ္စကေ ဝုစ္စမာနေ လောကုတ္တရာပနယနံ နတ္ထိ. န ဟိ လောကုတ္တရေသု ကာယ-သဒ္ဒေါ န ဝတ္တတိ. ကာယပဿဒ္ဓိအာဒီသု ဟိ လောကုတ္တရေသု ကာယ-သဒ္ဒေါပိ လောကုတ္တရက္ခန္ဓဝါစကောတိ. သီလေနာတိ သုဒ္ဓိယာ အဟေတုဘူတေန သီလေန. ဂဟိတသမာဒါနန္တိ ဥပ္ပာဒိတပရာမာသောဝ. သော ဟိ သမာဒိယန္တိ ဧတေန ကုက္ကုရသီလဝတာဒီနီတိ ‘‘သမာဒါန’’န္တိ ဝုတ္တော. တတ္ထ အဝီတိက္ကမနီယတာယ သီလံ, ဘတ္တိဝသေန သတတံ စရိတဗ္ဗတာယ ဝတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

1006. 由见所执取的我，并不存在。然而，于有颠倒执取之处，唯有诸取蕴存在。因此，于何处有对“不存在的常”等颠倒相的执取，彼处即是名为五取蕴之身。于此，为显示常等相的不存在，以及唯有变坏等自性的存在，故特别宣说为“存在的身体”。然而，出世间法绝不被以不存在之相执取，故不适用此限定词。于“有身”（sakkāya）之见，或于身而“有”（satī）之见，是为萨迦耶见（sakkāyadiṭṭhi）。其义为：由于其所执取之相不存在，故唯有见解自身存在，而该见解所执取的我或我所则不存在。此义亦可成立，故如是说，然以前者为主要。因为在第二种解释中，见的所依事（vatthu）并未被加以限定。当说“身”为五蕴时，并不能排除出世间法。因为“身”一词并非不用于出世间法。如在“身轻安”（kāyapassaddhi）等出世间法中，“身”一词亦能指称出世间蕴。所谓“以戒”，是指以不能作为清净之因的戒。所谓“执取受持”，即是已生起的谬执（parāmāsa）。因为藉由此谬执，人们受持狗戒、狗禁（kukkurasīlavata）等，故称之为“受持”（samādāna）。于此，因其不可违越之性，当知为“戒”（sīla）；因出于信奉而应恒常行持，当知为“禁”（vata）。

၁၀၀၇. ဣဓေဝ တိဋ္ဌမာနဿာတိ ဣမိဿာယေဝ ဣန္ဒသာလဂုဟာယံ တိဋ္ဌမာနဿ. ဝါစုဂ္ဂတကရဏံ ဥဂ္ဂဟော. အတ္ထပရိပုစ္ဆနံ ပရိပုစ္ဆာ. ကုသလေဟိ သဟ စောဒနာပရိဟရဏဝသေန ဝိနိစ္ဆယကရဏံ ဝိနိစ္ဆယော. ဗဟူနံ နာနပ္ပကာရာနံ သက္ကာယဒိဋ္ဌီနံ အဝိဟတတ္တာ တာ ဇနေန္တိ, တာဟိ ဇနိတာတိ ဝါ ပုထုဇ္ဇနာ. အဝိဃာတမေဝ ဝါ ဇန-သဒ္ဒေါ ဝဒတိ. ပုထု သတ္ထာရာနံ မုခုလ္လောကိကာတိ ဧတ္ထ ပုထူ ဇနာ ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာတိ ဝစနတ္ထော. ပုထု…ပေ… အဝုဋ္ဌိတာတိ ဧတ္ထ ဇနေတဗ္ဗာ, ဇာယန္တိ ဝါ ဧတ္ထာတိ ဇနာ, ဂတိယော. ပုထူ ဇနာ ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ. ဣတော ပရေ ဇာယန္တိ ဧတေဟီတိ ဇနာ, အဘိသင်္ခါရာဒယော. တေ ဧတေသံ ပုထူ ဝိဇ္ဇန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ. အဘိသင်္ခရဏာဒိအတ္ထော ဧဝ ဝါ ဇန-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ရာဂဂ္ဂိအာဒယော သန္တာပါ. တေ ဧဝ သဗ္ဗေပိ ဝါ ကိလေသာ ပရိဠာဟာ. ပုထု ပဉ္စသု [Pg.162] ကာမဂုဏေသူတိ ဧတ္ထ ဇာယတီတိ ဇနော, ‘‘ရာဂေါ ဂေဓော’’တိ ဧဝမာဒိကော. ပုထု ဇနော ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ. ပုထူသု ဝါ ဇနာ ဇာတာ ရတ္တာတိ ဧဝံ ရာဂါဒိအတ္ထော ဧဝ ဇန-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပလိဗုဒ္ဓါတိ သမ္ဗဒ္ဓါ ဥပဒ္ဒုတာ ဝါ. အဿုတဝါတိ ဧတေန အန္ဓတာ ဝုတ္တာတိ ‘‘အန္ဓပုထုဇ္ဇနော ဝုတ္တော’’တိ အာဟ.

1007. “即于此住立”(Idheva tiṭṭhamānassāti)者，谓即于此因达娑罗窟(indasālaguhā)中住立。令从口出为“学”(uggaho)。询问义理为“遍问”(paripucchā)。与善巧者一起，通过诘问与回答的方式作决择为“决择”(vinicchayo)。因未断除众多各异的有身见，（他们）能生起彼（诸见），或为彼（诸见）所生，故为“凡夫”(puthujjanā)。或“生”(jana)一词，即说为“未断”(avighāta)之义。于“仰众多师长之鼻息”句中，其词义为：此等（有情）有众多“生”（师长），故为“凡夫”。于“众多……未出离”句中，应生或生于此，故为“生”(janā)，即诸趣；此等（有情）有众多“生”（趣），故为“凡夫”。此后，“因此而生”故为“生”(janā)，即诸行等；彼（诸行）于此等（有情）中为数众多，故为“凡夫”。或当知“生”(jana)一词，即有“行”等义。贪火等为“热恼”(santāpā)。彼等（贪火等）即是，或一切烦恼为“遍烧”(pariḷāhā)。于“众多五欲”句中，于此生起，故为“生”(jano)，即“贪、欲”等；此等（有情）有众多“生”（贪等），故为“凡夫”。或于众多（欲）中，“生”(janā)为已生、已染著者。如是，当知“生”(jana)一词，即有“贪”等义。“障碍”(palibuddhā)者，为“被束缚”(sambaddhā)或“被侵扰”(upaddutā)。以“无闻”(assutavā)一词，说为“盲”(andhatā)，故（摄疏者）言：“说为盲昧凡夫”(andhaputhujjano)。

အနယေတိ အဝဍ္ဎိယံ. သဗ္ဗတ္ထ နိရုတ္တိလက္ခဏေန ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနေကေသု စ ကပ္ပသတသဟဿေသု ကတံ ဇာနန္တိ, ပါကဋဉ္စ ကရောန္တိ ဥပကာရံ သတိဇနနအာမိသပဋိဂ္ဂဟဏာဒိနာ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓါ, တထေဝ ဒုက္ခိတဿ သက္ကစ္စံ ကာတဗ္ဗံ ကရောန္တိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန အသင်္ချေယျအပ္ပမေယျေသုပိ ကတံ ဥပကာရံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယဉ္စ ဇာနာတိ, ပါကဋဉ္စ ကရောတိ, သီဟော ဝိယ စ ဇဝံ သဗ္ဗတ္ထ သက္ကစ္စမေဝ ဓမ္မဒေသနံ ကရောတိ. အရိယဘာဝေါတိ ယေဟိ ယောဂတော အရိယာ ဝုစ္စန္တိ, တေ မဂ္ဂဖလဓမ္မာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အရိယကရဓမ္မာ အနိစ္စဒဿနာဒယော, ဝိပဿိယမာနာ ဝါ အနိစ္စာဒယော.

“‘非导向’(anaya)即不增长(avaḍḍhiyaṃ)。于一切处，皆应依词源学(nirutti)之特征了知词语的构成(padasiddhi)。独觉佛(paccekasambuddhā)能了知于许多百千劫中所造之业，并通过令忆起恩惠、接受物质供养等方式显现其助益；同样地，对于受苦者，亦恭敬地做其所应做之事。而正等觉者(Sammāsambuddho)甚至能了知于不可数无量劫中所造之助益，以及道与果(maggaphalānaṃ)的强力依止(upanissaya)，并将其显现；且犹如狮子之威猛，于一切处皆恭敬说法。‘圣性’(ariyabhāvo)当知即是彼道果之法，因与此法相应故，得名为圣者(ariyā)。能令成圣之法(ariyakaradhammā)即是见无常(aniccadassana)等，或为被观(vipassiyamānā)的无常等法。

သောတာနီတိ တဏှာဒိဋ္ဌိကိလေသဒုစ္စရိတအဝိဇ္ဇာသောတာနိ. ‘‘သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ ဝစနေန သောတာနံ သံဝရော ပိဒဟနံ သမုစ္ဆေဒဉာဏန္တိ ဝိညာယတိ. ခန္တီတိ အဓိဝါသနာ, သာ စ တထာပဝတ္တာ ခန္ဓာ. ပညာတိ ဧကေ, အဒေါသော ဧဝ ဝါ. ကာယဒုစ္စရိတာဒီနန္တိ ဒုဿီလျသင်္ခါတာနံ ကာယဝစီဒုစ္စရိတာနံ မုဋ္ဌဿစ္စသင်္ခါတဿ ပမာဒဿ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာနံ ပါပကာနံ အက္ခန္တိအညာဏကောသဇ္ဇာနဉ္စ. အနုပေက္ခာ သင်္ခါရေဟိ အဝိဝဋ္ဋနံ, သာလယတာတိ အတ္ထော. ဓမ္မဋ္ဌိတိယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ ပဋိလောမဘာဝေါ သဿတုစ္ဆေဒဂါဟော, တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟော ဝါ. နိဗ္ဗာနေ ပဋိလောမဘာဝေါ သင်္ခါရေသု ရတိ, နိဗ္ဗာနပဋိစ္ဆာဒကော မောဟော ဝါ. သင်္ခါရနိမိတ္တဂ္ဂါဟောတိ ယာဒိသဿ ကိလေသဿ အပ္ပဟီနတ္တာ ဝိပဿနာ သင်္ခါရနိမိတ္တံ န မုဉ္စတိ, သော ကိလေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သင်္ခါရနိမိတ္တဂ္ဂဟဏဿ အတိက္ကမနံ ဝါ ပဟာနံ.

“‘诸流’(sotāni)即是贪、见、其余烦恼、恶行与无明之流。说了‘我说防护诸流’后，又因‘彼等由慧而关闭’之语，故知‘防护诸流’(sotānaṃ saṃvaro)即是关闭(pidahanaṃ)，也就是根绝之智(samucchedañāṇaṃ)。‘忍’(khanti)即是忍耐(adhivāsanā)，而此（忍）即是如此行转的诸蕴。一些人说（此忍）是慧(paññā)，或（说）就是无瞋(adoso)。‘身恶行等’是指：被称为‘恶戒’(dussīlya)的身、语恶行；被称为‘失念’(muṭṭhassacca)的贪欲(abhijjhā)与忧恼(domanassa)等恶法；以及不忍、无知与懈怠。‘舍’(anupekkhā)即是不从诸行(saṅkhārehi)退转(avivaṭṭanaṃ)，意即执著(sālayatā)。于作为法住性(dhammaṭṭhiti)的缘起(paṭiccasamuppāda)中，‘逆行’(paṭilomabhāvo)即是执取常见与断见，或是覆蔽它的痴。于涅槃中，‘逆行’(paṭilomabhāvo)即是乐于诸行，或是覆蔽涅槃的痴。‘执取行相’(saṅkhāranimittaggāho)当知即是彼烦恼，因其未被断除，故观(vipassanā)不舍离行相。或是超越、断除对行相的执取。

စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ ဘာဝိတတ္တာ အစ္စန္တံ အပ္ပဝတ္တိဘာဝေန ယံ ပဟာနန္တိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကေန ပန ပဟာနန္တိ? အရိယမဂ္ဂေဟေဝါတိ ဝိညာယမာနော အယမတ္ထော တေသံ ဘာဝိတတ္တာ အပ္ပဝတ္တိဝစနေန. သမုဒယပက္ခိကဿာတိ ဧတ္ထ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ စတုသစ္စာဘိသမယာတိ ကတွာ တေဟိ ပဟာတဗ္ဗေန [Pg.163] တေန တေန သမုဒယေန သဟ ပဟာတဗ္ဗတ္တာ သမုဒယသဘာဂတ္တာ စ သစ္စဝိဘင်္ဂေ စ သဗ္ဗကိလေသာနံ သမုဒယဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သမုဒယပက္ခိကာ’’တိ ဒိဋ္ဌိအာဒယော ဝုစ္စန္တိ. ကာယဝါစာစိတ္တာနံ ဝိရူပပ္ပဝတ္တိယာ နယနံ အပယာပနံ, ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ ဝိနာသနယနံ ဝါ ဝိနယော, တေသံ ဝါ ဇိမှပ္ပဝတ္တိံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဥဇုကနယနံ ဝိနယနံ. ဧသေသေတိ ဧသော သော ဧဝ, အတ္ထတော အနညောတိ အတ္ထော. တဇ္ဇာတေတိ အတ္ထတော တံသဘာဝေါဝ. သပ္ပုရိသော အရိယသဘာဝေါ, အရိယော စ သပ္ပုရိသဘာဝေါတိ အတ္ထော.

应知其连结为：由四圣道已修习故，以究竟不生起的方式而断。然则，以何而断？以诸圣道。此义可由“因彼等已修习故不生起”之语而得知。于“集分”(samudayapakkhika)中：此处四道亦是为了现观四圣谛，故因其当与彼彼之集一同被断，且因其与集同分，复因于《谛分别》(Saccavibhaṅga)中说一切烦恼皆是集之状态，是故见等被称为“集分”。去除、远离身、语、意之歪邪行，或导向灭除身恶行等，是为“律”(vinaya)；或断其乖谬之行，而导向正直，是为调伏。“此即彼”(eseso)者，义为“此即是彼”，于义无别。“彼所生”(tajjāta)者，义为“彼自性”。善人是圣者自性，圣者亦是善人自性，此其义也。

အဒွယန္တိ ဒွယတာရဟိတံ, ဝဏ္ဏမေဝ ‘‘အစ္စီ’’တိ ဂဟေတွာ အစ္စိံ ဝါ ‘‘ဝဏ္ဏော ဧဝါ’’တိ တေသံ ဧကတ္တံ ပဿန္တော ဝိယ ယထာတက္ကိတံ အတ္တာနံ ‘‘ရူပ’’န္တိ, ယထာဒိဋ္ဌံ ဝါ ရူပံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ တေသံ ဧကတ္တံ ပဿန္တော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ‘‘ရူပံ အတ္တာ’’တိ ဣမိဿာ ပဝတ္တိယာ အဘာဝေပိ ရူပေ အတ္တဂ္ဂဟဏံ ပဝတ္တမာနံ အစ္စိယံ ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏံ ဝိယ. ဥပမာယော စ အနညတ္တာဒိဂ္ဂဟဏနိဒဿနဝသေနေဝ ဝုတ္တာ, န ဝဏ္ဏာဒီနံ ဝိယ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတ္တဿ, အတ္တနော ဝိယ ဝါ ဝဏ္ဏာဒီနံ အဝိဇ္ဇမာနတ္တဿ ဒဿနတ္ထံ.

“无二”(advaya)者，离于二性。犹如执色为“焰”，或执焰为“色”，而见其为一。应知彼亦如是，如所计度执“我”为“色”，或如所见执“色”为“我”，而见其为一。于此，纵无“色即是我”此行转，于色中之我执仍转起，犹如于焰中之色执。诸喻亦仅为开示执为不异等而说，非为显示我如色等而实有，或色等如我而非实有。

၁၀၀၈. သရီရနိပ္ဖတ္တိယာတိ သရီရပါရိပူရိယာ. နိစ္ဆေတုံ အသက္ကောန္တော ဝိစိနန္တော ကိစ္ဆတီတိ ဝိစိကိစ္ဆာ. ဣဒပ္ပစ္စယာနံ ဘာဝေါတိ ဇာတိအာဒိသဘာဝမေဝ အာဟ, ဇာတိအာဒီနံ ဝါ ဇရာမရဏာဒိဥပ္ပာဒနသမတ္ထတံ. သာ ပန ဇာတိအာဒိဝိနိမုတ္တာ နတ္ထီတိ တေသံယေဝါဓိဝစနံ ဟောတိ ‘‘ဣဒပ္ပစ္စယတာ’’တိ.

1008. “身圆满”(sarīranipphatti)者，身之圆满也。“不能决断而寻思，故疲厌”，是为“疑”(vicikicchā)。“诸此缘之状态”(idappaccayānaṃ bhāvo)者，是说生等之自性，或是说生等能生起老死等之能力。然彼能力非离生等而有，是故“此缘性”(idappaccayatā)即是彼等之增上语。

၁၀၀၉. ဣဓ အနာဂတကိလေသာ ‘‘တဒေကဋ္ဌာ ကိလေသာ’’တိ ဝုစ္စန္တီတိ တေ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမိဿာ စ ပါဠိယာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. သဟဇေကဋ္ဌဝသေနာတိ တတ္ထ ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌိယာ သဟဇေကဋ္ဌဝသေနာတိ အတ္ထတော ဝိညာယတိ. တံသမ္ပယုတ္တောတိ တေဟိ သံယောဇနကိလေသေဟိ သမ္ပယုတ္တောတိပိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. တထာ တေ သံယောဇနကိလေသာ သမုဋ္ဌာနံ ဧတဿာတိ တံသမုဋ္ဌာနန္တိ ဝါ. သံယောဇနရဟိတေဟိ စ ပန ကိလေသေဟိ သမ္ပယုတ္တာနံ သမုဋ္ဌိတာနဉ္စ သဗ္ဘာဝတော ကိလေသေဟေဝ ယောဇနာ ကတာ.

1009. 此处，未来诸烦恼被称为“彼同处烦恼”（tadekaṭṭhā kilesā），为显示彼等，故开始说“于此巴利（经文）中”等。所谓“以俱生同处之方式”（sahajekaṭṭhavasena），即于彼处生起之见，以俱生同处之方式，此义当知。所谓“彼相应者”（taṃsampayutta），与彼结之烦恼相应之义亦适合。同样，彼结之烦恼是此之等起因，故亦说为“彼等起”（taṃsamuṭṭhāna）。再者，与离结之烦恼相应者及由彼等生起者，因其存在，故仅以烦恼作连结。

၁၀၁၁. သံယောဇနာဒီနံ ဝိယာတိ သံယောဇနတဒေကဋ္ဌကိလေသာဒီနံ ယထာဝုတ္တာနံ ဝိယ. တေဟီတိ ဒဿနဘာဝနာမဂ္ဂေဟိ. အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ ကုသလာကုသလံ, [Pg.164] နာမရူပဉ္စ ဝိပါကန္တိ ကတွာ ‘‘ကုသလာဒီနမ္ပိ ပဟာနံ အနုညာတ’’န္တိ အာဟ.

1011. “如结等”者，即如前所述之结、彼同处烦恼等。“以彼等”者，即以见道与修道。作是念：“行识（abhisaṅkhāraviññāṇa）是善与不善，名色（nāmarūpa）是异熟（vipāka）”，故说：“善等之断除亦被允许”。

၁၀၁၃. ဟေတူ စေဝါတိ ‘‘ပဟာတဗ္ဗဟေတုကာ’’တိ ဧတသ္မိံ သမာသပဒေ ဧကဒေသေန သမာသပဒတ္ထံ ဝဒတိ. ဧတ္ထ စ ပုရိမနယေန ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗဟေတုကာ’’တိ ဣမေယေဝ ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗဟေတုကာ, န ဣတော အညေတိ အယံ နိယမော ပညာယတိ, န ဣမေ ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗဟေတုကာယေဝါတိ. တသ္မာ ဣမေသံ ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗဟေတုကဘာဝေါ အနိယတော ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတမောဟဿ အဟေတုကတ္တာတိ ပုရိမနယော ဝိဝရဏီယတ္ထဝါ ဟောတိ. တသ္မာ ပုရိမနယေန ဓမ္မတော ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗဟေတုကေ နိက္ခိပိတွာ အတ္ထတော နိက္ခိပိတုံ ဒုတိယနယော ဝုတ္တော.

1013. 关于“以及诸因”（Hetū ceva），（作者）是在“见所断因”（pahātabbahetukā）此复合词中，以其一部分来说明复合词之义。于此，依前一理趣，“此等诸法是见所断因”，此限定（niyama）可理解为“仅此等诸法是见所断因，而非此等之外者”，而非“此等诸法仅是见所断因”。是故，此等诸法作为见所断因之状态是“不定法”（aniyata），因为与疑（vicikicchā）相应的痴是无（相应）因的，故前一理趣有应阐明之义。因此，依前一理趣从法（dhammato）上安立了见所断因之后，为了从义（atthato）上安立，而说了第二理趣。

၁၀၂၉. မဟဂ္ဂတာ ဝါ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒယော. အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ မဟဂ္ဂတာ စေတောပရိယပုဗ္ဗေနိဝါသာနာဂတံသဉာဏသမ္ပယုတ္တာ.

1029. 广大法，或为神变（iddhividha）等。以无量为所缘的广大法，是与他心智（cetopariyañāṇa）、宿住智（pubbenivāsañāṇa）、未来智（anāgataṃsañāṇa）相应的诸法。

၁၀၃၅. အနန္တရေ နိယုတ္တာနိ, အနန္တရဖလပ္ပယောဇနာနိ, အနန္တရဖလကရဏသီလာနိ ဝါ အာနန္တရိကာနိ. တာနိ ပန ပဋိပက္ခေန အနိဝါရဏီယဖလတ္တာ အန္တရာယရဟိတာနီတိ ‘‘အနန္တရာယေန ဖလဒါယကာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. အနန္တရာယာနိ ဝါ အာနန္တရိကာနီတိ နိရုတ္တိဝသေန ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧကသ္မိမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန အနေကသ္မိမ္ပိ အာယူဟိတေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝနတ္ထီတိ ဒဿေတိ. န စ တေသံ အညမညပဋိဗာဟကတ္တံ အတ္ထိ အပ္ပဋိပက္ခတ္တာ, အပ္ပဋိပက္ခတာ စ သမာနဖလတ္တာ အနုဗလပ္ပဒါနတော စ. ‘‘နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော သတ္တာနံ သံကိလေသာယာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၈) ဧဝမာဒိကော အဟေတုကဝါဒေါ. ‘‘ကရောတော ခေါ ကာရယတော ဆိန္ဒတော ဆေဒါပယတော…ပေ… ကရောတော န ကရီယတိ ပါပ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၆) ဧဝမာဒိကော အကိရိယဝါဒေါ. ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၇၁; မ. နိ. ၂.၉၄; ၃.၉၁) ဧဝမာဒိကော နတ္ထိကဝါဒေါ. ဧတေသု ပုရိမဝါဒေါ ဗန္ဓမောက္ခာနံ ဟေတုံ ပဋိသေဓေတိ, ဒုတိယော ကမ္မံ, တတိယော ဝိပါကန္တိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. တဉှီတိ အဟေတုကာဒိနိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ, န ပန နိယတဘာဝံ အပ္ပတ္တံ.

1035. 与死后无间果报相应的业，即是以无间果报为目的的业，或有产生无间果报性质的业，称为无间业（ānantarikāni）。又，此等业的果报，因不为对立之业所障碍，故无障碍。因此说：“无障碍地给予果报”。或者，依词源学，应知“无间业”（ānantarikāni）即是“无障碍之业”（anantarāyāni）。“即使在一个（业）中”的“pi”（也）字，显示了在多个（业）中造作时，就更不必说了。这些业之间并无相互障碍，因为它们并非对立，且果报相同，又能相互增强。“众生染污没有因，没有缘”等，是无因论（ahetukavāda）。“作者、教他作者，切者、教他切者……作者无作恶”等，是无作论（akiriyavāda）。“布施没有果报”等，是断灭论（natthikavāda）。在这些论说中，第一种论说否定系缚与解脱之因，第二种否定业，第三种否定异熟，此即是它们的区别。此即是无因论等决定邪见，而非指尚未达到决定状态的邪见。

၁၀၃၉. ပစ္စယဋ္ဌေနာတိ မဂ္ဂပစ္စယသင်္ခါတေန သမ္ပယောဂဝိသိဋ္ဌေန ပစ္စယဘာဝေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ မဂ္ဂင်္ဂါနံ ဌပနံ မဂ္ဂပစ္စယဘာဝရဟိတေ မဂ္ဂဟေတုကေ [Pg.165] ဒဿေတုံ, တေန မဂ္ဂဟေတုကေ အသင်္ကရတော ဝဝတ္ထပေတိ. သစေ ပန ကောစိ ဝဒေယျ ‘‘ဧကေကံ အင်္ဂံ ဌပေတွာ တံတံသမ္ပယုတ္တာနံ မဂ္ဂဟေတုကဘာဝေပိ ‘မဂ္ဂင်္ဂါနိ ဌပေတွာ’တိ ဣဒံ ဝစနံ ယုဇ္ဇတီ’’တိ. ဧဝဉှိ သတိ တတိယနယေ ဝိယ ဣဓာပိ ‘‘ဌပေတွာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ဝုတ္တဉ္စေတံ, တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. မဂ္ဂင်္ဂါမဂ္ဂင်္ဂါနဉှိ သမ္ပယုတ္တာနံ ဝိသေသဒဿနတ္ထော အယံ နယောတိ. သေသမဂ္ဂင်္ဂါနံ ပုဗ္ဗေ ဌပိတာနန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဖဿာဒီနဉှိ ပုရိမနယေပိ မဂ္ဂဟေတုကတာ သိဒ္ဓါတိ.

1039. “以缘性之义”（Paccayaṭṭhenāti），当知是以名为道缘（maggapaccaya）、以相应（sampayoga）为特征的缘性。于此，置除诸道支，是为了显示不具道缘性的道因法，由此无混杂地确立道因法。然若有人言：‘置除一一支，于彼彼相应法亦有道因性，则“置除诸道支”此言亦应成立。’若如是，则于此亦如第三理趣，不应言“置除”，然而此词已被说及，是故应依所说之理趣理解其义。此理趣是为了显示道支与非道支的相应法的差别。意指其余诸道支已于前被置除。因为触（phassa）等在前面的理趣中，其道因性已然成立。

သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဒုတိယနယေပိ ဌပိတာယ တတိယနယေ သဟေတုကဘာဝေါ ဒဿိတော. ကထံ ဒဿိတော, နနု အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ‘‘အလောဘော အဒေါသော ဣမေ ဓမ္မာ မဂ္ဂဟေတူ’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၃၉) အဝတွာ ‘‘အလောဘော အဒေါသော အမောဟော ဣမေ ဓမ္မာ မဂ္ဂဟေတူ’’တိ ဝိသုံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိကေ မဂ္ဂဟေတူ ဒဿေတွာ ‘‘တံသမ္ပယုတ္တော…ပေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၃၉) ဝိသုံ မဂ္ဂဟေတုကာနံ ဒဿိတတ္တာ ‘‘မဂ္ဂဟေတူသု အမောဟော’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၃၉) ဝုတ္တာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ မဂ္ဂဟေတုကတာ န ဒဿိတာ သိယာ? နော န ဒဿိတာ. ယထာ ဟိ တီဏိ သံယောဇနာနိ ဒဿေတွာ ‘‘တဒေကဋ္ဌော လောဘော ဒေါသော မောဟော, ဣမေ ဓမ္မာ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗဟေတူ’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၁၇) ဝိသုံ ပဟာတဗ္ဗဟေတူ နိယမေတွာ ‘‘တဒေကဋ္ဌာ စ ကိလေသာ’’တိအာဒိဝစနေန (ဓ. သ. ၁၀၁၇) လောဘဒေါသမောဟာ စ အညမညသဟဇေကဋ္ဌာ အညမညသမ္ပယုတ္တာ သင်္ခါရက္ခန္ဓဘူတာ စ ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗဟေတုကာတိ ဒဿိတာ ဟောန္တိ, ဧဝမိဓာပိ ‘‘အလောဘာဒယော ဣမေ ဓမ္မာ မဂ္ဂဟေတူ’’တိ နိဂမိတာပိ အညမညသမ္ပယုတ္တသင်္ခါရက္ခန္ဓဘာဝတော တံသမ္ပယုတ္တသင်္ခါရက္ခန္ဓဝစနေန ‘‘မဂ္ဂဟေတုကာ’’တိ ဒဿိတာ ဧဝါတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိယာပိ အမောဟောတိ ဝုတ္တာယ မဂ္ဂဟေတုကဘာဝဒဿနံ. သစေ ပန ယော ဒုတိယနယေ မဂ္ဂေါ စေဝ ဟေတု စာတိ ဝုတ္တော, တတော အညဿေဝ အညေန အသာဓာရဏေန ပရိယာယေန မဂ္ဂဟေတုဘာဝံ ဒဿေတွာ တံသမ္ပယောဂတော သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ မဂ္ဂဟေတုကဘာဝဒဿနတ္ထော တတိယနယော သိယာ. ‘‘အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိဿ အလောဘော အဒေါသော ဣမေ ဓမ္မာ မဂ္ဂဟေတူ’’တိအာဒိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ယသ္မာ ပန ‘‘မဂ္ဂဟေတူ’’တိ ဣမိနာ အညေန သာဓာရဏေန ပရိယာယေန ယေသံ မဂ္ဂဟေတုဘာဝေါ သမ္ဘဝတိ, တေ သဗ္ဗေ ‘‘မဂ္ဂဟေတူ’’တိ ဒဿေတွာ တံသမ္ပယုတ္တာနံ [Pg.166] တေသံ အညေသဉ္စ မဂ္ဂဟေတုကဘာဝဒဿနတ္ထော တတိယနယော, တသ္မာ တတ္ထ ‘‘အမောဟော’’တိပိ ဝုတ္တံ. န ဟိ သော မဂ္ဂဟေတု န ဟောတီတိ. ဣမေ ပန တယောပိ နယာ အတ္ထဝိသေသဝသေန နိက္ခိတ္တတ္တာ အတ္ထတော နိက္ခေပါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အထ ဝါ သရူပေန ဝစနံ ဓမ္မတော နိက္ခေပေါ, အတ္ထေန အတ္ထတောတိ ဧဝမ္ပိ ယောဇနာ သမ္ဘဝတိ. တတ္ထ ဒုတိယတတိယနယာ သရူပတော ဟေတုဟေတုမန္တုဒဿနဝသေန ဓမ္မတော နိက္ခေပေါ. ပဌမနယော တထာအဒဿနတော အတ္ထေန စ မဂ္ဂင်္ဂတံသမ္ပယုတ္တာနံ ဟေတုဟေတုမန္တုဘာဝါဝဂမနတော အတ္ထတော နိက္ခေပေါတိ.

在第二种方法中被撇开的正见，其具因性在第三种方法中被显示。如何显示呢？难道于具足圣道者，（经中）不说“无贪、无瞋，此等法是道因”(Dhs. 1039)，而是分别说“无贪、无瞋、无痴，此等法是道因”，并且在分别显示了正见等道因之后，又说“与彼相应……乃至识蕴”(Dhs. 1039)，由于分别显示了具道因的诸法，难道在“道因中有无痴”(Dhs. 1039)中所说的正见，其具道因性没有被显示吗？不，并非没有显示。譬如，显示三结后，分别限定了应断之因，说“与彼同一所缘的贪、瞋、痴，此等法是见所断之因”(Dhs. 1017)，又通过“与彼同一所缘的诸烦恼”等语(Dhs. 1017)，显示了贪、瞋、痴是互相俱生同一所缘、互相相应、已成行蕴，并且是具见所断之因的。同样，在此（第三种方法）中，虽然总结说“无贪等此等法是道因”，但由于它们是互相相应的行蕴，通过“与彼相应的行蕴”之语，它们确实被显示为“具道因的”，因此，被称为“无痴”的正见的具道因性之显示，也就成立了。再者，若在第二种方法中已被说为“既是道亦是因”的（正见），第三种方法的作用是：先以另一种不共的方式显示其他（无贪、无瞋）的道因性，再通过与彼相应来显示正见的具道因性，那么就应该说“于具足圣道者，无贪、无瞋，此等法是道因”等。然而，因为第三种方法的作用，是以“道因”这一另外的、共通的方式，来显示所有可能具有道因性的法都是“道因”，并显示与彼等相应的法、彼等自身以及其他法的具道因性，所以在那当中也说了“无痴”，因为它并非不是道因。此三法，因依义理差别而安立，故应知为“义安立”(atthato nikkhepa)。或者，依自相的言说是“法安立”(dhammato nikkhepo)，依义理的是“义安立”，这样的结合也是可能的。其中，第二和第三种方法，是依自相，通过显示因与具因法的方式，是“法安立”。第一种方法，因为没有那样（依自相）显示，而是通过义理来了知诸道分及与彼相应法的因与具因性，所以是“义安立”。

၁၀၄၀. ယသ္မိံ သဘာဝဓမ္မေ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဘာဝေန စိတ္တံ ပဝတ္တတိ, သော တဿ အာရမ္မဏာဓိပတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. စေတောပရိယဉာဏေန ဇာနိတွာ ပစ္စဝေက္ခမာနော တေန ပစ္စဝေက္ခမာနောတိ ဝုတ္တော. ဧတ္ထာပီတိ ဧတသ္မိမ္ပိ အဋ္ဌကထာဝစနေ, ဧတ္ထ ဝါ ပဋ္ဌာနေ မဂ္ဂါဒီနိ ဌပေတွာ အညေသံ အဓိပတိပစ္စယဘာဝဿ အဝစနေနေဝ ပဋိက္ခေပပါဠိယံ. အယမေဝတ္ထောတိ အတ္တနော မဂ္ဂဖလံ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ဝီမံသာဓိပတေယျန္တိ ပဓာနေန အဓိပတိနာ သဟဇာတာဓိပတိ နိဒဿိတော, တယိဒံ နယဒဿနမတ္တမေဝ ဟောတီတိ အညောပိ ဧဝံပကာရော သဟဇာတော မဂ္ဂါဓိပတိ နိဒဿိတော ဟောတိ, တသ္မာ ဝီရိယာဓိပတေယျန္တိ စ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣဒမ္ပိ ဟိ အတ္ထတော ဝုတ္တမေဝါတိ.

1040. 心以何自性法为低倾、趋向、倾斜而转起，彼法即应知为彼心之所缘增上。以他心智了知后而省察者，被称为“以彼而省察者”。“于此亦然”者，谓于此义注之语中，或于此《发趣论》(Paṭṭhāna)中，因不言说置除道等之外的其他诸法有增上缘性，故为遮止之巴利文。“此即是义”者，义谓“置除自己的道与果”。以“慧增上”(vīmaṃsādhipateyya)一词，是以主要之增上指示了俱生增上；彼此语仅是显示方法而已，因此其他如此种类的俱生道增上亦被指示。是故，亦应结合“精进增上”(vīriyādhipateyya)。因为此亦实义上已被说。

၁၀၄၁. အတ္တနော သဘာဝေါ အတ္တဘာဝေါ. လဒ္ဓေါကာသဿ ကမ္မဿ ဝိပါကော ကပ္ပသဟဿာတိက္ကမေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အနေကကပ္ပသဟဿာယုကာနံ သတ္တာနံ, ကပ္ပသဟဿာတိက္ကမေပိ ဝါ လဒ္ဓေါကာသံ ယံ ဘဝိဿတိ, တဒပိ လဒ္ဓေါကာသမေဝါတိ အတ္တနော ဝိပါကံ သန္ဓာယ ဝုစ္စတိ. နတ္ထိ နာမ န ဟောတီတိ အနုပ္ပန္နော နာမ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဥပ္ပာဒီသု အန္တောဂဓတ္တာ ‘‘ဥပ္ပာဒိနော ဓမ္မာ’’တိ ဧတေန ဝစနေန ဝုစ္စတီတိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဥပ္ပာဒိနော ဓမ္မာ နာမ ဇာတော’’တိ. အရူပသင်္ခါတော အတ္တာတိ အရူပဘဝင်္ဂံ အာဟ. တတ္ထ အာကာသာနဉ္စာယတနသညာဒိမယော အတ္တာတိ ဟိ အတ္ထတော ဝေါဟာရော ပဝတ္တောတိ.

1041. 自身的自性，即是自体。对寿命长达无数千劫的有情而言，已得机缘之业的异熟，于千劫之后生起；或于千劫之后，任何将得机缘之业，彼亦仅是已得机缘之业。此是针对其自身的异熟而说。所谓“无”即“非有”，其意为：所谓“未生”即“非有”。因包含于生等（三剎那）中，故以“有生法”此语而说，以此为由而说：“所谓有生法，即已生者”。以“无色所计之我”，说的是无色有分(arūpabhavaṅga)。于彼中，实则，从义理上，“由空无边处想(ākāsānañcāyatanasaññā)等所成之我”此称谓转起。

ယဒိ ပန အာယူ…ပေ… သဗ္ဗံ ဝိပါကံ ဒဒေယျ, အလဒ္ဓေါကာသဉ္စ ဝိပါကံ ဒေတီတိ ကတွာ ဝိပက္ကဝိပါကဉ္စ ဒဒေယျ, တတော ဧကဿေဝ ကမ္မဿ သဗ္ဗဝိပါကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အညဿ ကမ္မဿ ဩကာသော န ဘဝေယျ နိရတ္ထကတ္တာ[Pg.167], ဥပ္ပတ္တိယာယေဝ ဩကာသော န ဘဝေယျ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဖလဒါနေ. အထ ဝါ အလဒ္ဓေါကာသဿ ဝိပါကဒါနေ ပစ္စယန္တရရဟိတဿပိ ဝိပါကဒါနံ အာပန္နန္တိ အဝိဇ္ဇာတဏှာဒိပစ္စယန္တရခေပကဿ အညဿ အပစယဂါမိကမ္မဿ ကမ္မက္ခယကရဿ ဩကာသော န ဘဝေယျ. ဘာဝိတေပိ မဂ္ဂေ အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယန္တရရဟိတဿ စ ကမ္မဿ ဝိပစ္စနတော သမတ္ထတာ န သိယာတိ အတ္ထော. သဗ္ဗဒါ ဝါ ဝိပါကပ္ပဝတ္တိယာ ဧဝ ဘဝိတဗ္ဗတ္တာ ဝိပါကတော အညဿ ပဝတ္တိဩကာသော န ဘဝေယျ. တံ ပနာတိ အာယူဟိတံ ကမ္မံ. ဣဒံ ပန ဓုဝဝိပါကဿ ဝိပါကေန အဓုဝဝိပါကဿပိ လဒ္ဓေါကာသဿ ဝိပါကံ ဥပ္ပာဒီတိ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စ ဗလဝဝိရဟေ အဂ္ဂမဂ္ဂဘာဝနာဝိရဟေ စ အပ္ပဟီနသဘာဝတော ဓုဝံ ဝိပစ္စန္တီတိ ဓုဝဝိပါကာတိ ဝုတ္တာ. အာယူဟိတကမ္မေ ဝုစ္စမာနေ အနုပ္ပန္နံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ယံ အာယူဟိတံ ဘဝိဿတိ, တတ္ထာပိ အာယူဟိတ-သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝါ.

再者，若已造之业……乃至……应给予一切异熟，那么未得机缘之业亦给予异熟，已成熟之业亦再给予异熟，如此则仅一业即应具足一切异熟，其他业便无机缘，因其无义。或于已生之业给予果报时，（其他业）即无生起之机缘。又或，若未得机缘之业给予其果，则可推断无其他助缘之业亦能给予其果，如此，则其他能灭尽无明、爱等助缘、能灭尽业、趣向衰减之业，将无机缘生起。此义为：即使已修习道，但因缺乏无明等助缘之业仍会成熟，故（道）将不具有灭尽业的能力。或因一切时皆须有异熟生起，故除异熟外，其他（善、不善、唯作心）无生起之机缘。所谓“彼”，即指已造之业。应知，此论述之发起，是为了显示：以定异熟(dhuvavipāka)业之异熟，能引生已得机缘之不定异熟(adhuvavipāka)业的异熟。八等至(samāpatti)，在无强力（对治之业）及未修习最上道时，因其自性未断，故必定成熟，是故称为“定异熟”。论及已造之业时，为何说及未生起者？答曰：对于将造之业，亦可适用“已造”一词故。

၁၀၅၀. ဥပါဒိန္နာတိ ဧတ္ထ န ဥပေတေန အာဒိန္နာတိ အယမတ္ထော, ဥပသဒ္ဒေါ ပန ဥပသဂ္ဂမတ္တမေဝ, တသ္မာ ဥပါဒါနာရမ္မဏာ ဥပါဒါနေဟိ, အညေ စ အနဘိနိဝေသေန ‘‘အဟံ မဂ္ဂံ ဘာဝယိံ, မမ မဂ္ဂေါ ဥပ္ပန္နော’’တိအာဒိကေန ဂဟဏေန အာဒိန္နာ ဣစ္စေဝ ဥပါဒိန္နာ. ဥပါဒိန္န-သဒ္ဒေန ဝါ အမဂ္ဂဖလဓမ္မာယေဝ ဝုတ္တာ, ဣတရေဟိ မဂ္ဂဖလဓမ္မာ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

1050. 于“所取”(Upādinna)一词，其义并非“被（爱、见）所接近而执取”，“upa”仅是前缀。因此，（一、）执取所缘(upādānārammaṇa)被诸执取(upādāna)所执取；（二、）而其他（道果法），则通过“我已修习道，我之道已生起”等不执著的省察把握，亦被称为“所取”。或应了知：以“所取”一词所说者仅为非道果法，而以其他词所说者亦包含道果法。

တိကနိက္ခေပကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

三法总说论释义终。

ဒုကနိက္ခေပကထာဝဏ္ဏနာ

二法总说论释义

၁၀၆၂. မေတ္တာယနဝသေနာတိ မေတ္တာဖရဏဝသေန. ‘‘မေတ္တယနဝသေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဒီဃံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မေတ္တာ, မေဒနံ ဝါ မေတ္တာယနံ, တဉ္စ သိနေဟဝသေန. အနုဒယတီတိ အနုဒါတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘အနုဒ္ဒါ’’တိ ဒ-ကာရာဂမနံ ကတွာ ဝုတ္တံ. အနုဒ္ဒါယနာကာရောတိ အနုရက္ခဏာကာရော. ရက္ခဏဉှိ ဒါယနာ. အနုဒ္ဒါယိတဿာတိ အနုဒ္ဒါယ အယိတဿ. ‘‘ဇာတိပိ ဒုက္ခာ’’တိအာဒိံ သုဏန္တဿ သဝနေ, အနိစ္စာဒိတော သမ္မသန္တဿ သမ္မသနေ, မဂ္ဂေနေတ္ထ သမ္မောဟံ ဝိဒ္ဓံသေန္တဿ ပဋိဝေဓေ, ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပစ္စဝေက္ခဏေတိ စတူသု ကာလေသု ဒုက္ခေ ဉာဏံ ဝတ္တတိ.

1062. “以慈爱之力”(Mettāyanavasenāti)，即以散播慈爱之力(mettāpharaṇavasena)。本应作“mettayanavasenā”ti，应知此处是作了长音而说。慈的喜爱(mettāmedanaṃ)名为慈爱(mettāyanaṃ)，而那是以喜爱(sineha)之力。因为它守护(anudayati)，故名“anudā”；本应作“anudā”，此处是添加了“da”音而说成“anuddā”。守护之相(anuddāyanākāro)即守护之相(anurakkhaṇākāro)。诚然，守护(rakkhaṇa)即是dayanā。对于被守护者(anuddāyitassa)是指，以守护(anuddāya)而有(ayita)者。于听闻“生亦是苦”等时，于听闻中；于思惟无常等时，于思惟中；以道于此(苦谛)中破除痴迷时，于通达中；通达后省察时，于省察中——于此四时，于苦(谛)之智生起。

၁၀၆၅. စိတ္တဿ [Pg.168] သံရဉ္ဇနံ စိတ္တဿ သာရာဂေါ. ဂိဇ္ဈန္တီတိ အဘိကင်္ခန္တိ. သဉ္ဇံန္တီတိ ဗန္ဓန္တိ. လဂ္ဂနဋ္ဌေနာတိ သံဝရဏဋ္ဌေန, ဩလမ္ဗနဋ္ဌေန ဝါ. တဿ တဿေဝ ဘဝဿာတိ ကာမဘဝါဒိသင်္ခါတဿ ဝိပါကကဋတ္တာရူပဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိအတ္ထံ ပဋိသန္ဓိယာ ပစ္စယဘာဝဝသေန ပရိကဍ္ဎတိ. စိတ္တမဿ ဘဝန္တရေ ဝိဓာဝတိ နိဗ္ဗတ္တတိ. တဏှာဝိပ္ဖန္ဒိတနိဝေသော အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတာဒိဘာဝေန တဏှာပဝတ္တိယေဝ.

1065. 心之爱染(cittassa saṃrañjanaṃ)即是心之贪着(cittassa sārāgo)。贪求(gijjhanti)即是极度欲求(abhikaṅkhanti)。执着(sañjanti)即是捆绑(bandhanti)。以执着义(lagganaṭṭhena)是指，以覆障义(saṃvaraṇaṭṭhena)，或以下垂义(olambanaṭṭhena)。为了那样的有(tassa tasseva bhavassa)，即为了被称为欲有(kāmabhava)等的异熟名蕴与羯吒私色(vipākakaṭattārūpa)的生起，以作为结生之缘故而牵引(parikaḍḍhati)。彼心于他有中奔走、生起。渴爱之颤动与执取(taṇhāvipphanditaniveso)，即是以一百零八种渴爱行相(aṭṭhasatataṇhāvicaritādi)等的方式，纯是渴爱之生起(taṇhāpavattiyeva)。

သရိတာနီတိ ရာဂဝသေန အလ္လာနိ. တံသမ္ပယုတ္တပီတိဝသေန သိနိဒ္ဓါနိ သိနေဟိတာနိ. ဝိသတာတိ ဝိတ္ထတာ. ရူပါဒီသု တေဘူမကဓမ္မေသု ဗျာပနဝသေန ဝိသဋာ. ပုရိမဝစနမေဝ တ-ကာရဿ ဋ-ကာရံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဝိသာလာတိ ဝိပုလာ. ဝိသက္ကတီတိ ပရိသပ္ပတိ, သဟတိ ဝါ. ရတ္တော ဟိ ရာဂဝတ္ထုနာ ပါဒေန တာလိယမာနောပိ သဟတီတိ. ဩသက္ကနံ, ဝိပ္ဖန္ဒနံ ဝါ ဝိသက္ကနန္တိ ဝဒန္တိ. အနိစ္စာဒိံ နိစ္စာဒိတော ဂဏှန္တီ ဝိသံဝါဒိကာ ဟောတိ. ဝိသံဟရတီတိ တထာ တထာ ကာမေသု အာနိသံသံ ပဿန္တီ ဝိဝိဓေဟာကာရေဟိ နေက္ခမ္မာဘိမုခပ္ပဝတ္တိတော စိတ္တံ သံဟရတိ သင်္ခိပတိ. ဝိသံ ဝါ ဒုက္ခံ, တံ ဟရတိ ဝဟတီတိ အတ္ထော. ဒုက္ခနိဗ္ဗတ္တကဿ ကမ္မဿ ဟေတုဘာဝတော ဝိသမူလာ, ဝိသံ ဝါ ဒုက္ခဝေဒနာမူလံ ဧတိဿာတိ ဝိသမူလာ. ဒုက္ခသမုဒယတ္တာ ဝိသံ ဖလံ ဧတိဿာတိ ဝိသဖလာ. တဏှာယ ရူပါဒိကဿ ဒုက္ခဿေဝ ပရိဘောဂေါ ဟောတိ, န အမတဿာတိ သာ ‘‘ဝိသပရိဘောဂါ’’တိ ဝုတ္တာ. သဗ္ဗတ္ထ နိရုတ္တိဝသေန ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယော ပနေတ္ထ ပဓာနော အတ္ထော, တံ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘ဝိသတာ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝန္တိ မနုဿဘာဝဒေဝါဒိဘာဝဘူတံ.

流淌者(saritāni)，即因贪(rāga)而湿润(allāni)；因与彼相应的喜(taṃsampayuttapīti)而滑腻(siniddhāni)、黏着(sinehitāni)。遍行(visatā)，即广大(vitthatā)。因遍布(byāpana)于色(rūpa)等三地法(tebhūmakadhamma)中，故为遍行(visaṭā)。此乃前述之词，仅将“t”音改为“ṭ”音而说。广大(visālā)，即宽广(vipulā)。缠绕(visakkati)，即攀缘(parisappati)，或为忍受(sahati)。因为贪著者(ratto)即使被贪爱之事(rāgavatthu)以脚踢打，也能忍受。或说退缩(osakkanaṃ)、颤动(vipphandanaṃ)为缠绕(visakkana)。执无常(anicca)等为常(nicca)等，是为导致错谬者(visaṃvādikā)。收回(visaṃharati)，即如是如是见诸欲(kāma)之功德(ānisaṃsa)，以种种行相，从趣向出离(nekkhammābhimukha)的心行中，收回(saṃharati)、收摄(saṅkhipati)其心。或，毒(visaṃ)即是苦(dukkha)，义为运载(harati vahati)彼苦。因其为能生苦之业(dukkhanibbattakassa kamma)的因(hetu)，故为毒根(visamūlā)；或，毒（即苦受）是它的根，故为毒根(visamūlā)。因其为苦之集(dukkhasamudaya)，毒是它的果(phala)，故为毒果(visaphalā)。通过贪爱，所受用的只是色等之苦，而非不死(amata)，故称之为“受用毒”(visaparibhogā)。于一切处，当依词源学(nirutti)了知词之构成(padasiddhi)。此处为显示主要义，故复说“遍行或又”(visatā vā panā)等。此有他有(itthabhāvaññathābhāva)，即成为人有(manussabhāva)、天有(devādibhāva)等。

ပဏိဓာနကဝသေနာတိ စိတ္တဿ ရူပါဒီသု ဌပနကဝသေန. အညောပိ ဗန္ဓု တဏှာယ ဧဝ ဟောတိ, သော ပန အဗန္ဓုပိ ဟောတိ. တဏှာ ပန နိစ္စသန္နိဿိတာတိ ‘‘ပါဋိယေက္ကော ဗန္ဓူ’’တိ ဝုတ္တာ. အသနတောတိ ဗျာပနတော ဘုဉ္ဇနတော စ. တဒုဘယံ ဒဿေတိ ‘‘အဇ္ဈောတ္ထရဏတော’’တိအာဒိနာ. အာသီသနဝသေနာတိ ဣစ္ဆနဝသေန. အညေနာကာရေနာတိ ဇပ္ပနာဇပ္ပိတတ္တာနံ ဇပ္ပာယ အနညတ္တဒဿနာကာရေန. စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတီတိ စိတ္တံ မူသတိ. မာရပါသောတိ မာရေန ဂဟိတတာယ ရာဂေါ မာရပါသော.

愿求(paṇidhānakavasena)，是指以心安住于色(rūpa)等之中(ṭhapanakavasena)。其他的亲属(bandhu)也是因为贪爱(taṇhā)而有，但他们也可以不是亲属(abandhu)。贪爱(taṇhā)是恒常依附的(niccasannissitā)，所以说它是“特殊的亲属”(pāṭiyekko bandhū)。啮食(asanato)是指遍布(byāpana)和吞食(bhuñjana)。这两者都以“覆盖”(ajjhottharaṇa)等来显示。以希求故(āsīsanavasenā)，即以欲求(icchana)之力。心被缠绕(cittaṃ pariyuṭṭhāti)，即劫夺其心(cittaṃ mūsati)。魔罗之索(mārapāso)，是指因为被魔罗(māra)所抓住(gahitatāya)，所以贪(rāga)是魔罗之索。

၁၀၆၆. သင်္ခါရေသု ဥပ္ပန္နော ကမ္မပထဘေဒံ န ကရောတီတိ ဧတေန သတ္တေသု ဥပ္ပန္နော အဋ္ဌာနကောပေါ ကရောတီတိ ဝိညာယတိ. ‘‘အတ္ထံ မေ နာစရိ[Pg.169], န စရတိ, န စရိဿတိ, ပိယဿ မေ မနာပဿ အတ္ထံ နာစရိ, န စရတိ, န စရိဿတိ, အပ္ပိယဿ မေ အမနာပဿ အနတ္ထံ နာစရိ, န စရတိ, န စရိဿတီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ ဟိ ကောပေါ အဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပန္နတ္တာ အဋ္ဌာနကောပေါ ဧဝ ဘဝိတုံ ယုတ္တော. အာဃာတေန္တောတိ ဟနန္တော. ပုနရုတ္တိဒေါသော ပဋိသေဓိတောတိ ဒေါသ-ပဒဿ ပဋိဝိရောဓ-ပဒဿ စ ဒွိက္ခတ္တုံ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ. ပဋိဃဿ ဝါ ဝိသေသနတ္ထံ ပုဗ္ဗေ ‘‘ပဋိဝိရောဓော’’တိ, ပဒေါသာဒိဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ဒေါသော’’တိ စ ဝုတ္တံ, ဒုဿနာဒိဝိသေသနတ္ထံ ပစ္ဆာ ‘‘ဒေါသော’’တိ, ဝိရောဓဝိသေသနတ္ထဉ္စ ‘‘ပဋိဝိရောဓော’’တိ ဝုတ္တန္တိ နတ္ထိ ပုနရုတ္တိဒေါသော.

1066. 由“于诸行中生起者，不致业道之差别”此文，可知于有情中生起的非处嗔能致（业道之差别）。诚然，“他未曾利益我，现在不利益我，将来也不会利益我；他未曾利益我所喜爱、悦意者，现在不利益，将来也不会利益；他未曾损害我所厌恶、不悦意者，现在不损害，将来也不会损害”，如此生起的嗔，因于无事中生起，故理应纯粹是非处嗔。“Āghātento”（恼害者）即是“伤害”。说“已否定重复之过”，是因为“dosa”（嗔）一词与“paṭivirodha”（违逆）一词出现了两次。又或者，先前说“paṭivirodho”（违逆），是为了限定“paṭigha”（撞击）；说“doso”（嗔），是为了限定“padosa”（恶念）等。其后说“doso”（嗔），是为了限定“dussanā”（瞋怒）等；说“paṭivirodho”（违逆），是为了限定“virodha”（敌对），因此没有重复之过。

၁၀၉၁. အနိဒ္ဓါရိတပရိစ္ဆေဒေ ဓမ္မာနံ အတ္ထိတာမတ္တဒီပကေ မာတိကုဒ္ဒေသေ အပရိစ္ဆေဒေန ဗဟုဝစနေန ဥဒ္ဒေသော ကတောတိ ဗဟုဝစနေနေဝ ပုစ္ဆတိ – ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ အပ္ပစ္စယာ’’တိ. သဘာဝသင်္ခါပရိစ္ဆေဒါဒိဝသေန ဟိ ဓမ္မေ အဇာနန္တဿ ဝသေန ဥဒ္ဒေသော ပုစ္ဆာ စ ကရီယတီတိ. တသ္မာ ပရိစ္ဆေဒံ အကတွာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ပုစ္ဆိတာ စ. ဣမေတိ အသင်္ခတဓာတုတော ဥဒ္ဓံ နတ္ထီတိ ဒီပနတ္ထံ ဧကမ္ပိ တံ နိဒ္ဒိသိတွာ ဗဟုဝစနေနေဝ နိဂမနံ ကတံ နိဒ္ဒေသတော ပုဗ္ဗေ ဗောဓနေယျဿ အဇာနနကာလံ ဥပါဒါယ.

1091. 在仅显示诸法存在，而未确定其分齐的论母标举（mātikuddesa）中，因以无分齐的复数作了标举，故即以复数提问：“哪些法是无缘的？”诚然，标举与提问是依于不知诸法之自性、数量、分齐等者而作的。是故，不作分齐而作了标举与提问。为了显示“此等”，即无为界（asaṅkhatadhātu）之上再无（无缘法），故在解释（niddesa）之前，依于所化有情尚未了知之时，虽仅指示了那一个（无为法），却仍只以复数作结。

၁၁၀၁. ကိံ ပန နတ္ထိ, ကိံ တေန န ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ဣဒမေဝ မနောဝိညေယျန္တိ နိယမာဘာဝေါ ဝဝတ္ထာနာဘာဝေါ. စက္ခုဝိညာဏာဒိဝိညေယျမေဝ စက္ခာဒိဝိညေယျန္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ မနောဝိညာဏဝိညေယျေနပိ မနောဝိညေယျေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ကတွာ အဋ္ဌကထာယ ‘‘ကိံ ပန မနောဝိညာဏေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကေဟိစိ ဝိညေယျာ ကေဟိစိ အဝိညေယျာတိ ဣဒံ ကာမာဝစရံ မနောဝိညာဏံ အာရမ္မဏာဒိဝသေန ဘိန္ဒိတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ရူပါဝစရာဒိအာရမ္မဏေန ဟိ ကာမာဝစရမနောဝိညာဏေန ရူပရာဂါဒိသမ္ပယုတ္တေန စ ကာမာဝစရဓမ္မာ န ဝိညေယျာ, ဣတရေန စ ဝိညေယျာ. ဧဝံ ကာမာဝစရာနမေဝ အာရမ္မဏာနံ ကေသဉ္စိ သဒ္ဒါဒီနံ ရူပါရမ္မဏာဒီဟိ အဝိညေယျတာ ဝိညေယျတာ စ ယောဇေတဗ္ဗာ, တထာ ဒွါရဘေဒဝသေန. အထ ဝါ သောမနဿသဟဂတသန္တီရဏံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏမေဝါတိ ဣတရံ တေန န ဝိညေယျံ. ဧဝံ ဥပေက္ခာသဟဂတေ ကုသလဝိပါကေ အကုသလဝိပါကေ စာတိ သဗ္ဗတ္ထ ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ရူပါဝစရာဒယော ကာမာဝစရဝိပါကာဒီဟိ အဝိညေယျာ, ကေစိဒေဝ ဝိညေယျာ [Pg.170] အရူပါဝစရေဟီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ အနုဝတ္တမာနတ္တာ. နိဗ္ဗာနေန အဝိညေယျတ္တာတိ ‘‘ကေဟိစိ အဝိညေယျာ’’တိ ဣမဿ ပဒဿ အတ္ထသမ္ဘဝမတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န နိဗ္ဗာနဿ အနုဝတ္တမာနမနောဝိညာဏဘာဝတော.

1101. 应如是连结文句：“什么不存在？因此什么未被说？”。“唯此是意识所识知”，此中限制之不存在，即是确定之不存在。圣典(pāḷi)中说：“眼识等所识知的，即是眼根等所识知的”，因此，认为“意识所识知的，也应是意所识知的”，故义注(aṭṭhakathā)中说：“那么，以意识……”等。“为某些所识知，为某些所不识知”——于此，应依所缘(ārammaṇa)等，分别抉择欲界意识。因为，以色界等为所缘的欲界意识，以及与色贪等相应的欲界意识，不能识知欲界法；而其他（欲界意识）则能识知。同样，对于欲界所缘中的某些声等，其对于以色为所缘等（的意识）而言的可识知性与不可识知性，应如是连结；依门之差别，亦复如是。又或者，喜俱审察识(somanassasahagatasantīraṇa)仅缘于可意所缘，因此其他所缘不为其所识知。同样，于舍俱(upekkhāsahagata)的善异熟与不善异熟（审察识）等一切情况，皆应准此适用。色界等法，不为欲界异熟等所识知；仅有某些（无色界法）为无色界（心）所识知，应如是连结，因其相续发生故。至于“因其不为涅槃所识知”，此说乃是针对“为某些所不识知”此句的文义可能性而说，并非因为涅槃具有相续发生的意识之自性。

၁၁၀၂. ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါတိ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ. ဘဝါသဝံ ဌပေတွာ သဗ္ဗော လောဘော ကာမာသဝေါတိ ယုတ္တံ သိယာ. သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ ဘဝဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တတ္တာ ‘‘ဘဝါသဝေါ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော. ဘဝါသဝေါ ပန ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ္တေသု ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တော. သောပိ ရာဂေါ ကာမာသဝေါ ဘဝိတုံ ယုတ္တော. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဒုက္ခာနံ ကာရဏဘူတာ ကာမာသဝါဒယောပိ ဒွိဓာ ဝုတ္တာ.

1102. “对五妙欲之贪”(Pañcakāmaguṇikarāgo)，是从最胜义上说的。除去有漏(bhavāsava)，一切贪为欲漏(kāmāsava)，这样说是恰当的。与常见(sassatadiṭṭhi)相应的贪，因其与有见(bhavadiṭṭhi)相应，故在义注(aṭṭhakathā)中被称为“有漏”。然而，有漏在圣典(pāḷi)中被说成“仅于见不相应（心）中生起”。那种贪也适合作为欲漏。作为现法(diṭṭhadhammika)与后世(samparāyika)之苦的因，欲漏等也被说为两种。

၁၁၀၃. ကာမာသဝနိဒ္ဒေသေ စ ကာမေသူတိ ကာမရာဂဒိဋ္ဌိရာဂါဒိအာရမ္မဏဘူတေသု တေဘူမကေသု ဝတ္ထုကာမေသူတိ အတ္ထော သမ္ဘဝတိ. တတ္ထ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ သာ တဏှာ သဗ္ဗာပိ န ကာမစ္ဆန္ဒာဒိနာမံ န လဘတီတိ. ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော အကုသလေပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န ပန ဓမ္မစ္ဆန္ဒော.

1103. 在欲漏的解释中，“于欲中”（kāmesu）意指于作为欲贪、见贪等所缘的三界事物欲（vatthukāma）中，此义可通。因为在那里生起的一切渴爱，并非都获得欲欲（kāmacchanda）等名称。行动欲（kattukamyatāchanda）即使在不善中也会生起，但法欲（dhammacchanda）则不然。

၁၁၀၅. အညံ ဇီဝန္တိ ဂဟဏံ ယဒိပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသွေဝ ပဝတ္တတိ, ရူပေ…ပေ… ဝိညာဏေ ဝါ ပန န ပတိဋ္ဌာတိ. တတော အညံ ကတွာ ဇီဝံ ဂဏှာတီတိ သဿတဒိဋ္ဌိ ဟောတီတိ. ဗြဟ္မာဒိံ ဧကစ္စံ အတ္တာနံ ‘‘ဟောတီ’’တိ နိစ္စတော အညဉ္စ ‘‘န ဟောတီ’’တိ အနိစ္စတော ဂဏှန္တဿ ‘‘ဟောတိ စ န စ ဟောတီ’’တိ ဧကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ. ‘‘ဟောတီ’’တိ စ ပုဋ္ဌေ ‘‘နေဝါ’’တိ, ‘‘န ဟောတီ’’တိ စ ပုဋ္ဌေ ‘‘န’’ဣတိ သဗ္ဗတ္ထ ပဋိက္ခိပန္တဿ အမရာဝိက္ခေပဒိဋ္ဌိ, အမရာ အနုပစ္ဆေဒါ, အမရမစ္ဆသဒိသီ ဝါ ဝိက္ခေပဒိဋ္ဌီတိ အတ္ထော.

1105. 执取“命为另一者”，此执取虽然仅在五取蕴中转起，然不安住于色蕴……乃至识蕴中。将其视为异于彼（取蕴）而执取命，故为常见。对于执取某个我（如梵天等）为“是”而为常，又执取另一者为“不是”而为无常的人而言，此即“是亦不是”的部分常见。当被问及“（死后）是吗？”时答“非如是”，被问及“（死后）不是吗？”时答“非”，于一切问皆如此否定者，此为不死矫乱见（amarāvikkhepadiṭṭhi）。其义为：不死（amarā）即不断绝（anupacchedā），或如不死鱼（amaramaccha）般（狡滑）的矫乱见。

ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ကာမာသဝေါတိ ဝုတ္တောတိ ကတွာ ဗြဟ္မာနံ ဝိမာနာဒီသု ရာဂဿ ဒိဋ္ဌိရာဂဿ စ ကာမာသဝဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. ယဒိ ပန လောဘော ကာမာသဝဘဝါသဝဝိနိမုတ္တော အတ္ထိ, သော ယဒါ ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ္တေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ တေန သမ္ပယုတ္တော အဝိဇ္ဇာသဝေါ အာသဝဝိပ္ပယုတ္တောတိ ဒေါမနဿဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ္တဿ ဝိယ တဿပိ အာသဝဝိပ္ပယုတ္တတာ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ ‘‘စတူသု ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ္တေသု လောဘသဟဂတေသု စိတ္တုပ္ပာဒေသု ဥပ္ပန္နော မောဟော သိယာ အာသဝသမ္ပယုတ္တော သိယာ အာသဝဝိပ္ပယုတ္တော’’တိ. ‘‘ကာမာသဝေါ အဋ္ဌသု လောဘသဟဂတေသု စိတ္တုပ္ပာဒေသု ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ, ‘‘ကာမာသဝံ ပဋိစ္စ ဒိဋ္ဌာသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ’’တိ [Pg.171] (ပဋ္ဌာ. ၃.၃.၁) စ ဝစနတော ဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ ကာမာသဝေါ န ဟောတီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. ကိလေသပဋိပါဋိယာပိ အာဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာသဝါနံ ဝစနံ ပဟာတဗ္ဗဒဿနတ္ထန္တိ ကတွာ တေ ပဟာနေ အာဟရိယမာနာ ပဟာတဗ္ဗာနမ္ပိ တေသံ ကိလေသာနံ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန အာဟရိတုံ ဝဋ္ဋန္တိ ပဇဟနကာနံ မဂ္ဂါနမ္ပီတိ အတ္ထော.

对五欲(pañcakāmaguṇa)的贪称为欲漏(kāmāsava)，由此否定梵天(brahmā)宫殿等处之贪与见贪(diṭṭhirāga)为欲漏。然而，若有离于欲漏、有漏(bhavāsava)的贪(lobha)，当其生起于不与见(diṭṭhi)相应处时，则与之相应的无明漏(avijjāsava)，亦应说为漏不相应(āsavavippayutta)，犹如与忧(domanassa)、疑(vicikicchā)、掉举(uddhacca)相应者般，彼亦应说为漏不相应。所谓“于四种不与见相应而贪俱生的心生起(cittuppāda)中，所生之痴(moha)，或与漏相应(āsavasampayutta)，或漏不相应”。“欲漏于八种贪俱生心中生起”，以及“缘欲漏生见漏(diṭṭhāsava)、无明漏”（《发趣论》3.3.1）等语，故“与见相应的贪非欲漏”之说，不能成立。依烦恼(kilesa)次第亦可引述，所谓“漏”是为显示应断之法，故当为断除而引述诸漏时，亦应依其应断烦恼之列举次第而引述，能断除的道(magga)亦复如是。

၁၁၂၁. ပဌမကမာနဘာဇနီယေတိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ မာနဿ နိဒ္ဒေသေ. တတ္ထ ဟိ ‘‘ဧကစ္စော ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပာယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ မာနံ ဇပ္ပေတိ, ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ…ပေ… ကေတုကမျတာ စိတ္တဿာ’’တိ (ဝိဘ. ၈၆၆) သေယျဿ သဒိသဿ ဟီနဿ စ ပဝတ္တမာနော ပုဂ္ဂလဝိသေသံ အနာမသိတွာ သေယျမာနော ဝိဘတ္တောတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ဧကော မာနော တိဏ္ဏံ ဇနာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ကထိတော’’တိ အာဟ. န ကေဝလဉ္စာယံ ပဌမကမာနဘာဇနီယေ ဧဝ ဧဝံ ကထိတော, ဒုတိယကတတိယကမာနဘာဇနီယေပိ ကထိတော ဧဝါတိ နိဒဿနမတ္ထံ ဧတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ပုဂ္ဂလေ အနိဿာယ ဝုတ္တာနံ တိဏ္ဏမ္ပိ မာနာနံ ဘာဇနီယံ ‘‘ပဌမကမာနဘာဇနီယေ’’တိ အာဟ. သေယျဿ ‘‘သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော’’တိအာဒီနဉှိ ပုဂ္ဂလံ အာမသိတွာ ဝုတ္တာနံ နဝန္နံ မာနာနံ ဘာဇနီယံ ဒုတိယကမာနဘာဇနီယံ ဟောတိ, တဿ မာနရာသိဿ ပုဂ္ဂလံ အနာမသိတွာ ဝုတ္တမာနရာသိတော ဒုတိယတတိယကတ္တာတိ, အထာပိ စ ယထာဝုတ္တေ ဒုတိယကမာနဘာဇနီယေ ‘‘ဧကေကဿ တယော တယော မာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ကထိတ’’န္တိ ဣဓ ဝုတ္တာယ အတ္ထဝဏ္ဏနာယ သမာနဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဌမကမာနဘာဇနီယေ’’တိ ဝုတ္တံ. သော ဧဝ မာနော ဣဓာဂတောတိ တတ္ထ ကထိတော ဧဝ အတ္ထော ယုဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပာယော. မာနကရဏဝသေနာတိ ‘‘သေယျော’’တိအာဒိကိစ္စကရဏဝသေန. အပရာပရေ ဥပါဒါယာတိ ဣဒံ ပုရိမပုရိမာ မာနာ အပရာပရေ ဥပနိဿယဘာဝေန တေ ဥပ္ပာဒေန္တာ အစ္စုဂ္ဂစ္ဆန္တီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကေတုကမျတာစိတ္တံ အစ္စုဂ္ဂတဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ကတွာ စိတ္တေနေဝ ဝိသေသိတံ.

1121. “初慢分位”(Paṭhamakamānabhājanīya)，是在‘我是优胜者’之慢的解释(niddesa)中说的。于彼处，经中说：‘某人或因种姓，或因氏族，或因家族出身，或因相貌端严，或因财富，或因学业，或因事业，或因技艺，或因学识，或因听闻，或因辩才，或因其他某个事物(vatthu)而生起慢，如是之慢、自负……乃至心的求标榜。’（《分别论》866）这是在不触及优胜者、同等者与卑劣者这些个人(puggala)差别的情况下，分别了优胜慢。针对此义，（作者）说：‘说为一种慢于三类人中生起’。并且，此慢不仅只在初慢分位中如此宣说，在第二、第三慢分位中也同样如此宣说，故此当知为例示。又或者，（作者）说‘于初慢分位中’，是指不依于个人(puggala)而说的三种慢的分位。而对于优胜者‘我是优胜者’之慢等，触及个人而说的九种慢的分位，是第二慢分位，因为此慢聚是继不触及个人而说的慢聚之后的第二类。再者，如于所说的第二慢分位中，说‘每一人皆生起三种慢’，为了显示与此处所说的义理释义(atthavaṇṇanā)相同，故说‘于初慢分位中’。其意为：正是彼慢在此处出现，因此，于彼处所说的义理是相应的。‘以作慢的方式’是指以‘我是优胜者’等作用的方式。‘辗转相依’，说此话是针对此义：前前之慢作为后后之慢的强力依止，使它们生起而展转增盛。因为求标榜(ketukamyatā)使心达到极为高昂的状态，所以就以‘心’来限定它。

၁၁၂၆. အက္ခမနဘာဝပ္ပကာသနံ ခိယျနံ. မနေန ပိယကရဏန္တိ ဧဝံပကာရံ ပူဇနံ မာနနန္တိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. ဣဿာကရဏဝသေနာတိ လာဘာဒိအက္ခမနကိစ္စဝသေန.

1126. 不堪忍状态的显现，称为恼。以心行喜爱，如是之恭敬称为尊重，此是其义。以嫉妒之作用而言，即以不堪忍利得等事之作用。

၁၁၂၇. အရိယသာဝကာတိ [Pg.172] ဝစနံ ‘‘အရိယသာဝကာနံယေဝ ပဋိဝေဓော အတ္ထိ, တေ စ တံ န မစ္ဆရာယန္တီ’’တိ ပဋိဝေဓဓမ္မေ မစ္ဆရိယာဘာဝဒဿနတ္ထံ. ဂန္ထောတိ ပါဠိ. ကထာမဂ္ဂေါတိ အဋ္ဌကထာပဗန္ဓော. ဓမ္မန္တရန္တိ ကုသလာဒိဓမ္မံ ဘိန္ဒိတွာ အကုသလာဒိံ အတ္တနော လောလတာယ တထာဂတဘာသိတံ တိတ္ထိယဘာသိတံ ဝါ ကရောန္တော အာလောလေဿတိ. အတ္တာနံ အာဝိကတွာတိ အတ္တာနံ အညထာ သန္တံ အညထာ ပဝေဒယိတွာ. ယော ပနာတိ တိတ္ထိယော ဂဟဋ္ဌော ဝါ အတ္တနော သမယဿ သဒေါသဘာဝံ ဒဋ္ဌုံ အနိစ္ဆန္တော အညာဏေန အဘိနိဝေသေန ဝါ.

1127. “圣弟子”一词，是为了显示于通达之法上无有悭吝，即“唯有圣弟子有通达，而他们对此不悭吝”。“典籍”(gantha)即是巴利圣典。“论道”(kathāmagga)即是义注之著作。“异法”(dhammantara)是指，因自己的贪欲而破坏善等法，将如来所说之法变为外道所说而加以混淆。“显露自己”(attānaṃ āvikatvā)即是将自己以一种方式存在，却宣说为另一种方式。“又，任何人”(yo pana)是指，外道或在家人(gahaṭṭha)，因无知(aññāṇa)或执取(abhinivesa)，不愿见到自己宗见的过失。

ဗျာပိတုမနိစ္ဆောတိ ဝိဝိစ္ဆော, တဿ ဘာဝေါ ဝေဝိစ္ဆံ. အနာဒရောတိ မစ္ဆရိယေန ဒါနေ အာဒရရဟိတော. ကဋစ္ဆုနာ ဂါဟော ဘတ္တဿ ကဋစ္ဆုဂ္ဂါဟော, ကဋစ္ဆုဂ္ဂါဟော ဝိယ ကဋစ္ဆုဂ္ဂါဟော. ယထာ ဟိ ကဋစ္ဆုဂ္ဂါဟော ယထာဝုတ္တေ ဘတ္တေ န သံပသာရယတိ, ဧဝံ မစ္ဆရိယမ္ပိ အာဝါသာဒီသူတိ. ဂယှတိ ဧတေနာတိ ဝါ ဂါဟော, ကဋစ္ဆု ဧဝ ဂါဟော ကဋစ္ဆုဂ္ဂါဟော. သော ယထာ သင်္ကုဋိတဂ္ဂေါ န သံပသာရယတိ, ဧဝံ မစ္ဆရိယမ္ပီတိ. အာဝရိတွာ ဂဟိတံ အဂ္ဂဟိတံ, တဿ ဘာဝေါ အဂ္ဂဟိတတ္တံ, မစ္ဆရိယံ. ‘‘အာဝါသာဒိ ပရေဟိ သာဓာရဏမသာဓာရဏံ ဝါ မယှေဝ ဟောတူ’’တိ ပဝတ္တိဝသေန အတ္တသမ္ပတ္တိဂ္ဂဟဏလက္ခဏတာ, ‘‘မာ အညဿာ’’တိ ပဝတ္တိဝသေန အတ္တသမ္ပတ္တိနိဂူဟဏလက္ခဏတာ စ ယောဇေတဗ္ဗာ. ယံ ပန ‘‘ပရသန္တကံ ဂဏှိတုကာမော’’တိ ဝုတ္တံ, တံ မစ္ဆရိယဿ ပရသန္တကလောဘဿ ဥပနိဿယဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယဒိ ဟိ တံ မစ္ဆရိယပ္ပဝတ္တိဒဿနံ, ပရသမ္ပတ္တိဂ္ဂဟဏလက္ခဏတာ စ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာတိ.

不欲其遍及者，是为“隔绝”(viviccho)，其状态为“隔绝性”(vevicchaṃ)。“不敬”(anādara)者，是因悭吝而于布施无有恭敬。以勺取食，为“勺取”(kaṭacchuggāho)；如勺取，是为悭吝的一种。犹如勺取于如是说之食上不令其散开，如是悭吝于住处等上亦然。又，以此而取，故为“取具”(gāho)；勺(kaṭacchu)即是取具，故为“勺取”(kaṭacchuggāho)。彼犹如收缩其首而不散开，悭吝亦复如是。覆盖而执取，为“覆盖取”(aggahitaṃ)；其状态为“覆盖取性”(aggahitattaṃ)，即是悭吝。由‘住处等，不论与他人共或不共，皆应为我所有’之生起方式，当配以执取自己所有之相；由‘莫与他人’之生起方式，当配以隐藏自己所有之相。又，所说‘欲取他人所有’，当知此说是为显示悭吝为他人所有之贪的强依缘性。若此是为了显示悭吝的生起，则亦应说其有执取他人所有之相。

၁၁၄၀. အဘိဇ္ဈာကာမရာဂါနံ ဝိသေသော အာသဝဒွယဧကာသဝဘာဝေါ သိယာ, နအဘိဇ္ဈာယ နောအာသဝဘာဝေါ စာတိ နောအာသဝလောဘဿ သဗ္ဘာဝေါ ဝိစာရေတဗ္ဗော. န ဟိ အတ္ထိ ‘‘အာသဝေါ စ နောအာသဝေါ စ ဓမ္မာ အာသဝဿ ဓမ္မဿ အာသဝဿ စ နောအာသဝဿ စ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ သတ္တမော စ နဝမော စ ပဉှော. ဂဏနာယ စ ‘‘ဟေတုယာ သတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ, န ‘‘နဝါ’’တိ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တေ ပန လောဘေ နောအာသဝေ ဝိဇ္ဇမာနေ သတ္တမနဝမာပိ ပဉှဝိဿဇ္ဇနံ လဘေယျုံ, ဂဏနာ စ ‘‘ဟေတုယာ နဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ. ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တေ စ လောဘေ နောအာသဝေ ဝိဇ္ဇမာနေ ပုဗ္ဗေ ဒဿိတော ဒေါသောတိ.

1140. 贪(abhijjhā)与欲贪(kāmarāga)的差别，是二漏合为一漏的状态；又，因为贪没有非漏的状态，所以应当考察非漏之贪(noāsavalobha)的存在。确实，不存在“漏法与非漏法，以漏法为缘，为漏法与非漏法之缘”这样的第七问与第九问。并且在计数时，说“于因有七”，而非“九”。然而，若与见相应的非漏之贪存在，则第七问与第九问也能得到解答，计数也应说“于因有九”。若与见不相应的非漏之贪存在，则过失如前所示。

၁၁၅၉. ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏနိဒ္ဒေသေ [Pg.173] ကာမေသူတိ တေဘူမကေသု သာသဝေသု သဗ္ဗေသု ဝတ္ထုကာမေသု. သဗ္ဗော ဟိ လောဘော ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ. တေနေဝ တဿ အာရုပ္ပေ ဥပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ ‘‘နီဝရဏံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နီဝရဏော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ န ပုရေဇာတပစ္စယာ. အာရုပ္ပေ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ပဋိစ္စ ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ. အာရုပ္ပေ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ပဋိစ္စ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၃.၈.၁).

1159. 在欲贪盖(kāmacchandanīvaraṇa)的解释中，“于诸欲(kāmesu)”者，谓于三界(tebhūmaka)有漏(sāsava)的一切事欲(vatthukāma)中。确实，一切贪(lobha)都是欲贪盖。因此，说及它在无色界(āruppa)的生起：“缘于盖法而盖法生起，非前生缘。于无色界，缘欲贪盖而掉举盖(uddhaccanīvaraṇa)、无明盖(avijjānīvaraṇa)生起。于无色界，缘欲贪盖而昏沉睡眠盖(thinamiddhanīvaraṇa)、掉举盖、无明盖生起。”

၁၁၆၂. ဣရိယာပထိကစိတ္တန္တိ ဣရိယာပထူပတ္ထမ္ဘကံ အဋ္ဌပညာသဝိဓံ စိတ္တံ. တတ္ထ ပန ဗလဝထိနမိဒ္ဓသဟဂတံ စိတ္တံ ‘‘ဣရိယာပထံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဩလီယတီတိ ဩလမ္ဗတိ.

1162. 威仪路心(iriyāpathikacitta)者，是支撑威仪(iriyāpatha)的五十八种心。于其中，与强力昏沉睡眠(thinamiddha)俱行之心，被称为“不能维持威仪”。下沉(olīyati)者，是垂悬(olambati)。

၁၁၆၃. ဩနယှတီတိ ဆာဒေတိ, အဝတ္ထရတိ ဝါ. နာနာရမ္မဏေသု ပဝတ္တိနိဝါရဏေန, ဝိပ္ဖာရိကတာနိဝါရဏေနေဝ ဝါ အန္တောသမောရောဓော. ဧကစ္စာနန္တိ သိရီသာဒိရုက္ခာနံ. ရူပကာယေနေဝ သိယုံ, တေန သုခပ္ပဋိသံဝေဒနနိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာနံ ရူပတာပတ္တိ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော. တသ္မာတိ ‘‘ကာယဿာ’’တိ ဝစနဿ ရူပတ္တာသာဓကတ္တာ. န ဟိ နာမကာယော သုပတီတိ ဣဒံ ထိနမိဒ္ဓသမုဋ္ဌိတရူပေဟိ ရူပကာယဿ ဂရုဘာဝပ္ပတ္တံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါဒီနံ သံသီဒနံ သောပ္ပန္တိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ဇာဂရဏစိတ္တရဟိတံ ဘဝင်္ဂသန္တတိန္တိ. တဿ ဖလတ္တာတိ ဖလူပစာရေန ဣန္ဒြိယံ ဝိယ မိဒ္ဓံ ဒဿေတုံ မိဒ္ဓဿ ဖလတ္တာ ဣန္ဒြိယနိဒ္ဒေသေ ဝိယ လိင်္ဂါဒီနိ မိဒ္ဓနိဒ္ဒေသေပိ သောပ္ပာဒီနိ ဝုတ္တာနီတိ အတ္ထော.

1163. “Onayhati”（缠缚）即是覆盖（chādeti），或为笼罩（avattharati）。通过阻止（心）在各种所缘中生起，或仅通过阻止其扩散，而有内部的禁锢（antosamorodho）。“某些”（Ekaccānaṃ）是指如合欢树（sirīsa）等树木。（他们认为）只会以色身而存在，因此其意为：感受乐受与证悟涅槃都将成为色的状态。因此，是因“身”（kāyassa）一词不能证成其为色法之故。诚然，名身不会睡眠，此是针对由昏沉（thina）与睡眠（middha）所生起的色法，而导致色身变得沉重、诸大小肢节沉滞的状态，称之为“昏睡”（soppa），并非指无觉醒之心的有分（bhavaṅga）相续。“因为它是其果”的意思是：为了通过果的转喻来显示睡眠（middha），就像（通过果）显示根一样，由于（昏睡）是睡眠的果，因此，就像在诸根的解释（indriyaniddesa）中说示了性相等，在睡眠的解释（middhaniddesa）中也说示了昏睡（soppa）等。此是其义。

ရူပကာယဿ အန္တောသမောရောဓော နတ္ထီတိ သော နာမကာယေ ဝုတ္တောတိ ဝိညာယတိ. တေန သဟ ဝုတ္တာ ဩနာဟပရိယောနာဟာ စ. ရူပကာယဿ ဝါ ဝိပ္ဖာရိကာဝိပ္ဖာရိကဘာဝေါ နာမ အတ္တနော သဘာဝေန နတ္ထိ, နာမကာယဿ နာမကာယေ ဝိပ္ဖာရိကေ လဟုကော, အဝိပ္ဖာရိကေ ဂရုကောတိ အဝိပ္ဖာရိကဘာဝေန ဩနာဟနာဒိ နာမကာယဿေဝ ဟောတီတိ ဩနာဟနာဒယောပိ နာမကာယေ ဝိညာယန္တိ. တေနာဟ ‘‘န ဟိ ရူပံ နာမကာယဿ ဩနာဟော…ပေ… ဟောတီ’’တိ. အာဝရဏဘာဝေါ ဝိယ ဟိ ဩနာဟနာဒိဘာဝေါပိ နာမကာယဿေဝ ဟောတီတိ. ဣတရော အဓိပ္ပာယံ အဇာနန္တော မေဃာဒီဟိ ရူပေဟိ ရူပါနံ ဩနာဟနာဒိံ ပဿန္တော ‘‘နနု စာ’’တိအာဒိမာဟ. ယဒိ ဧဝန္တိ ယဒိ ရူပဿ ဩနာဟနာဒိတာ သိဒ္ဓါ, အရူပဿ န သိယာ[Pg.174], သေတုဗန္ဓာဒီသု ရူပဿ အာဝရဏံ ဒိဋ္ဌန္တိ အာဝရဏမ္ပိ အရူပဿ န ဘဝေယျာတိ အတ္ထော.

色身没有内部的禁锢（antosamorodho），因此当知，此是就名身而说。与此一同被说示的还有缠缚（onāha）与遍缠缚（pariyonāha）。再者，色身依其自性，并无所谓扩散与不扩散的状态。名身扩散时，（色身）轻快；不扩散时，（色身）沉重。因此，由不扩散的状态所产生的缠缚等，仅属于名身，是故缠缚等也当知是就名身而言。所以（论师）说：“诚然，色法非名身之缠缚……等。”诚然，犹如障碍的状态，缠缚等状态也仅属于名身。另一位（问难者）不知此意，见到云等色法覆盖虚空等色法，便说：“难道不……”等。“如果这样”的意思是：如果色法具有缠缚等性质得以成立，那么非色法（即名法）就不应有（缠缚等）。因为在建造堤坝等事中，见到色法有障碍作用，所以障碍也不应为非色法所有。此是其义。

သုရာမေရယပါနံ အကုသလန္တိ ကတွာ ယုတ္တော တဿ ဥပက္ကိလေသဘာဝေါ, သုရာ…ပေ… ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂဿ စ အကုသလတ္တာ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏဘာဝေါ ယုတ္တော, တထာပိ ပရဿ အဓိပ္ပာယံ အနုဇာနိတွာ သုရာမေရယဿ ဥပက္ကိလေသတာ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏတာ စ ဥပက္ကိလေသာနံ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာနဉ္စ ပစ္စယတ္တာ ဖလဝေါဟာရေန ဝုတ္တာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘န, ပစ္စယနိဒ္ဒေသတော’’တိ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ယထာ ဇာတရူပဿ အယော လောဟံ တိပု သီသံ သဇ္ဇန္တိ ပဉ္စုပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ ဇာတရူပံ န စေဝ မုဒု ဟောတိ, န စ ကမ္မနိယံ, န စ ပဘဿရံ ပဘင်္ဂု စ, န စ သမ္မာ ဥပေတိ ကမ္မာယ, ဧဝမေဝ. ပစ္စယနိဒ္ဒေသတောတိ ဥပက္ကိလေသပညာဒုဗ္ဗလီကရဏာနံ ပစ္စယဘာဝနိဒ္ဒေသတော, ပစ္စယေ ဖလနိဒ္ဒေသတောတိ အတ္ထော. သယမေဝ ကိလေသော ဥပက္ကိလေသနိဒ္ဒေသေသု နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ အဓိပ္ပာယော.

饮用酒类（surāmerayapāna）是不善的（akusala），因此说其为随烦恼（upakkilesa）是合理的；饮用酒类……乃至耽于放逸处（pamādaṭṭhānānuyoga）是不善的，因此说其导致智慧（paññā）衰弱也是合理的。虽然如此，但为随顺他者之意，饮用酒类的随烦恼性及令智慧衰弱性，是由于其为诸随烦恼及令智慧衰弱之因的缘故，而以果的名义宣说。为显示此义，（论师）说：“不，是由于因的解释。”犹如金（jātarūpa）与铁（ayo）、铜（loha）、锡（tipu）、铅（sīsa）、银（sajja）五种杂质混杂，被染污的金既不柔软，亦不堪用，既无光泽，而且易碎，亦不适于善加利用，正是如此。“由于因的解释”意为：由于其是随烦恼及令智慧衰弱之因的解释；于因中作果的解释。此是意趣：烦恼本身已在诸随烦恼的解释中被指出。

နီဝရဏံ ဟုတွာဝ နီဝရဏသမ္ပယုတ္တေ ဒဿိယမာနေ န နီဝရဏတာဒဿနတ္ထော အာရမ္ဘော, အထ ခေါ သိဒ္ဓနီဝရဏဘာဝဿ နီဝရဏသမ္ပယုတ္တတာဒဿနတ္ထောတိ ယထာလာဘဝသေန စ အသမ္ပယုတ္တဿ ဝစနံ န ယုဇ္ဇတိ. ယထာ ဟိ တိဋ္ဌန္တမ္ပိ စရန္တမ္ပီတိ သိပ္ပိသမ္ဗုကာဒီသု ယထာလာဘသမ္ဘဝံ တံ ဒွယံ ဝုတ္တံ, န ဧဝံ ‘‘ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ သမ္ပယုတ္တမ္ပိ အသမ္ပယုတ္တမ္ပီ’’တိ ဝစနံ အတ္ထိ, ယံ ယထာလာဘံ သမ္ဘဝေယျာတိ. စိတ္တဇဿာသမ္ဘဝဝစနတောတိ ‘‘စတ္တတ္တာ’’တိအာဒိဝစနဿ ဈာနက္ခဏေ စိတ္တဇဿ ထိနမိဒ္ဓဿ အသမ္ဘဝဝစနဘာဝတောတိ အတ္ထော, ‘‘စတ္တတ္တာ’’တိအာဒိဝစနေန ဝါ အသမ္ဘဝဿ ဝစနတော ပကာသနတောတိ အတ္ထော.

在已成为盖（nīvaraṇa）之后，才显示其与盖相应，故此番论述的目的并非为了显示其为盖，而是为了显示已成盖法与盖相应的状态。因此，依“如其所得”（yathālābha）之则，说及不相应是不合理的。譬如，对于螺、贝（sippisambuka）等，“或住或行”二者皆依可能而说，但并无“昏沉睡眠（thinamiddha）盖或相应或不相应”之说，以使其依可能而成立。至于“心生法不可能存在之说”，其义为：如“cattattā”等语，是说在禅那（jhāna）刹那，心生的昏沉睡眠不可能存在。或另一义为：通过“cattattā”等语，由其宣说而阐明了其不可能性。

ကာမေသု ခေါ ပန…ပေ… သုဒိဋ္ဌောတိ ဣမိနာ ကာမာဒီနဝေ အညာဏဿ ပဟာနမာဟ. တံ တတ္ထ ပဟာနန္တိ တံ တတ္ထ ရူပေ ပဟာနန္တိ ပဟာနံ အပေက္ခိတွာ ‘‘တ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ဝိနယနန္တိ ဝါ အတ္ထော. တေန ရူပဿ အပ္ပဟာတဗ္ဗတ္တမေဝ ဒဿေတိ, န ပန ‘‘ဆ ဓမ္မေ ပဟာယာ’’တိအာဒီသု မိဒ္ဓဿ အပ္ပဟာတဗ္ဗတာဒဿနတော အညော ပကာရော ဝုတ္တော. န ယထာ…ပေ… ဝုတ္တန္တိ ဆ ဓမ္မာ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ စ ယထာ ပဟာတဗ္ဗာနေဝ ဟောန္တာနိ [Pg.175] ‘‘ပဟာတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ, န ဧဝံ ရူပံ ပဟာတဗ္ဗမေဝ ဟောန္တံ ‘‘ပဟာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော.

“于诸欲中……善见”，以此（语）宣说了于欲的过患中，断除无知。所谓“于彼处断”，即是“于彼色中（断）”，是着眼于“断”而说“彼”；或其义为“彼调伏”。以此显示色本身是不可断的。然而，不像（对色法那样），在“断六法”等（经文）中，并未宣说其他方式来显示昏沉(middha)是不可断的。其义为：并非如六法和五盖，因其确实是应断的，故被称为“应断”；色法并非如此，虽然（对它的欲贪）是应断的，但（色法本身）未被称为“应断”。

အညေဟိ စ သုတ္တေဟီတိ ဝုတ္တသုတ္တာနံ ဒဿနတ္ထံ ‘‘တထာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ကုသလပ္ပဝတ္တိံ အာဝရန္တီတိ အာဝရဏာ. နီဝါရေန္တီတိ နီဝရဏာ. စိတ္တံ အဘိဘဝန္တာ အာရောဟန္တီတိ စေတသော အဇ္ဈာရုဟာ. အာဝရဏာဒိကိစ္စဉ္စ အရူပဿေဝ ယုဇ္ဇတိ, တထာ အန္ဓကရဏာဒိကိစ္စံ. တတ္ထ စတူသု ပဒေသု ပုရိမပုရိမဿ ပစ္ဆိမပစ္ဆိမော အတ္ထော. သံသာရဒုက္ခံ ဝိဃာတော, တံဇနကတာယ ဝိဃာတပက္ခိကံ. စေတသော ပရိယုဋ္ဌာနံ အယောနိသောမနသိကာရတော ဥပ္ပတ္တိ အကုသလရာသိဘာဝေါ စ အရူပဿေဝ ဟောတီတိ အရူပမေဝ မိဒ္ဓံ.

（为解释）“及由其他诸经”一句，为了展示所说的诸经，而说“诚然如此”等。遮蔽善的生起，故为‘障’(āvaraṇa)。阻止（善的生起），故为‘盖’(nīvaraṇa)。征服、压制于心，故为‘心的压制’(cetaso ajjhāruha)。障等作用只与无色法（名法）相应，致盲等作用也是如此。于彼处，于四句中，后句是前句的意义。轮回之苦是‘恼害’(vighāta)，因能生彼（苦），故属于‘恼害品’(vighātapakkhika)。心的缠绕(pariyuṭṭhāna)、由不如理作意而生起、以及不善聚的状态，都只发生于无色法（名法），因此昏沉(middha)只是无色法（名法）。

၁၁၆၆. ဂဏဘောဇနာဒိအကပ္ပိယဘောဇနံ ကပ္ပိယသညီ ဘုဉ္ဇိတွာ ပုန ဇာနိတွာ ကောစိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ, အနဝဇ္ဇဉ္စ ဘိက္ခုဒဿနစေတိယဝန္ဒနာဒိံ ဝဇ္ဇသညီ အကတွာ ကတွာ စ ကောစိ အဿဒ္ဓေါ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ. ဝတ္ထုန္တိ မူလံ. ဧဝရူပန္တိ မူလဝသေန ဧဝံပကာရန္တိ အတ္ထော. ကုက္ကုစ္စပဒံ ယေဝါပနကေသု ‘‘ကုစ္ဆိတံ ကတံ ကုကတံ, တဿ ဘာဝေါ’’တိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ကုက္ကုစ္စာယနာကာရောတိ ကုက္ကုစ္စဘာဝနာကာရော ကုက္ကုစ္စကရဏာကာရော ကုက္ကုစ္စဂမနာကာရော ဝါ. ဧတေန ကုက္ကုစ္စံ ကိရိယဘာဝေန ဒဿေတိ. ‘‘ကပ္ပတိ န ကပ္ပတီ’’တိ ပဝတ္တစိတ္တုပ္ပာဒေါဝ ဝိနယကုက္ကုစ္စံ.

1166. 有人食用了团体食(gaṇabhojana)等不适宜的食物，（当时）作适宜想，之后知道（真相）而后悔；又或对于无过的（事），如见比丘、礼敬塔寺等，作有过想而未做，或（无信者）做了之后而后悔。文中的“事”(vatthu)是指根本（因）。“如是”(evarūpaṃ)的意思是，依于根本因而有如此种类。“追悔”(kukkucca)一词，在词源分析中，其义即如所说：“被呵责所作为恶作(kukata)，彼之状态（即追悔）”。“追悔之相”(kukkuccāyanākāra)是指追悔的生起相、追悔的造作相、或追悔的进行相。以此显示追悔为一种作用状态。“适宜或不适宜？”如此生起的心，即是“律的追悔”(vinayakukkucca)。

၁၁၇၆. စိတ္တဝိက္ခိပနကိစ္စသာမညေန ဥဒ္ဓစ္စံ ကုက္ကုစ္စဉ္စ သဟ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကာမစ္ဆန္ဒဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဟာနံ ဥက္ကဋ္ဌနီဝရဏဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယဒိ ဟိ လောဘော နောနီဝရဏော သိယာ, ‘‘နောနီဝရဏော ဓမ္မော နီဝရဏဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, န စေတံ ဝုတ္တံ. ဂဏနာယ စ ‘‘ဟေတုယာ စတ္တာရီ’’တိ ဝုတ္တံ, န ‘‘နဝါ’’တိ. တသ္မာ သဗ္ဗော လောဘော ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂေနဿ ပဟာနဝစနံ ယုတ္တံ.

1176. 应知，掉举(uddhacca)与恶作(kukkucca)因令心散乱的作用相同而一并宣说。应知，欲贪(kāmacchanda)由不还道断除，是依强盛之盖而说。若贪(lobha)实非盖，则应可说“非盖法为盖法之缘，以因缘故”等，然此未被宣说。且于计数中，说“于因有四”，而非“九”。是故，一切贪即是欲贪盖，说其由阿罗汉道断除是适当的。

၁၂၁၉. ကာမော စာတိ ကိလေသကာမော စ. ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိ ဥပါဒိယတီတိ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ‘‘သဿတော’’တိ ဂဏှန္တီ ဥပါဒိယတိ, ပုရိမဒိဋ္ဌိအာကာရေနေဝ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိ တေနေဝ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဒဠှံ ကရောန္တီ တံ ဥပါဒိယတီတိ ဝုတ္တံ. ဂေါသီလဂေါဝတာဒီနီတိ တထာဘူတံ ဒိဋ္ဌိမာဟ. အဘိနိဝေသတောတိ [Pg.176] အဘိနိဝေသဘာဝတော, အဘိနိဝိသနတော ဝါ. အတ္တဝါဒမတ္တမေဝါတိ အတ္တဿ အဘာဝါ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဝစနမတ္တမေဝ. ဥပါဒိယန္တိ ဒဠှံ ဂဏှန္တိ. ကထံ? အတ္တာတိ. အတ္တာတိ ဟိ အဘိနိဝိသန္တာ ဝစနမေဝ ဒဠှံ ကတွာ ဂဏှန္တီတိ အတ္ထော. ဧဝံ အတ္တဝါဒမတ္တမေဝ ဥပါဒိယန္တီတိ ဝုတ္တံ. ‘‘အတ္တဝါဒမတ္တ’’န္တိ ဝါ ဝါစာဝတ္ထုမတ္တမာဟ. ဝါစာဝတ္ထုမတ္တမေဝ ဟိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဥပါဒိယန္တိ အတ္ထဿ အဘာဝါတိ.

1219. 欲(kāma)亦即烦恼欲(kilesakāma)。后见执取前见，是指执取前见为“常”；或者，后见依前见之相而生，由此令前见坚固，而说为执取彼。牛戒(gosīla)、牛誓(govata)等，是指那样的见。执取(abhinivesa)者，是因有执著的状态，或因执著。唯我论者，因我之不存在，此仅是“我”之言说而已。执取，即是坚固地执持。如何执取？即执为“我”。诚然，执著“我”者，仅是令言说坚固而执持，此是其义。如是，说为“唯执取我论”。或者，“唯我论”是指唯是语之事。诚然，他们仅执取语之事为“我”，因其义不存在故。

၁၂၂၁. ဒိန္နန္တိ ဒါနမာဟ, တံ အဖလတ္တာ ရူပံ ဝိယ ဒါနံ နာမ န ဟောတီတိ ပဋိက္ခိပတိ. မဟာဝိဇိတယညသဒိသော ယညော မဟာယာဂေါ. အာမန္တေတွာ ဟဝနံ ဒါနံ အာဟုနံ, ပါဟုနာနံ အတိထီနံ အတိထိကိရိယာ ပါဟုနံ, အာဝါဟာဒီသု မင်္ဂလတ္ထံ ဒါနံ မင်္ဂလကိရိယာ. ပရလောကေ ဌိတော ဣမံ လောကံ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ဂဏှာတီတိ ဣမံ လောကံ အဝေက္ခိတွာ ပရလောကော, ပရဉ္စ အဝေက္ခိတွာ အယံ လောကော ဟောတိ ဂန္တဗ္ဗတော အာဂန္တဗ္ဗတော စာတိ ပရလောကတော ဣဓာဂမနဿ အဘာဝါ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇနတော စိတ္တေန ပရလောကေ ဌိတော ဣမံ လောကံ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ဂဏှာတီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. န ဟိ အယံ ဒိဋ္ဌိ ပရလောကေ နိဗ္ဗတ္တဿေဝ ဟောတီတိ. ဣဓလောကေ ဌိတောတိ ဧတ္ထာပိ အယမေဝ နယော. အယံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ‘‘သံသရဏပ္ပဒေသော ဣဓလောကော စ ပရလောကော စ နာမ ကောစိ နတ္ထိ သံသရဏဿ အဘာဝါ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇနတော’’တိ. ပုရိမဘဝတော ပစ္ဆိမဘဝေ ဥပပတနံ ဥပပါတော, သော ယေသံ သီလံ, တေ ဩပပါတိကာ. တေ ပန စဝနကာ ဥပပဇ္ဇနကာ ဟောန္တီတိ ကတွာ အာဟ ‘‘စဝနကဥပပဇ္ဇနကသတ္တာ နတ္ထီတိ ဂဏှာတီ’’တိ. အနုလောမပ္ပဋိပဒန္တိ နိဗ္ဗာနာနုကူလံ သီလာဒိပ္ပဋိပဒံ.

1221. 以“所施”一词说的是布施，他否定说：“那布施因为无果，就像物质一样，不名为布施。”与大胜王祭（Mahāvijitayañña）相似的祭祀是“大祭”（mahāyāga）。邀请而献供或布施，名为“应供”（āhuna）；对宾客、来客的招待行为，名为“客供”（pāhuna）；在嫁娶等事中为求吉祥而布施，名为“吉祥行”（maṅgalakiriyā）。“住于他世者执此世为‘无有’”，此义当知：观待此世而有他世，观待他世而有此世，是因有当去处与当来处。由于不能从他世来到此世，就在那里断灭，因此心住于他世者执此世为“无有”。因为此见并非只对已生于他世者才有。“住于此世”于此亦是同样之理。或者此处的含义是：“并无名为此世与他世的轮回之处，因为没有轮回，就在各自之处断灭了。”从前有到后有而生起，是为“转生”（upapāta）；此为彼等之本性者，是为“化生者”（opapātika）。而彼等是死殁者、转生者，因此说：“他执取死殁、转生的有情为无有。”“随顺道”（anulomappaṭipadā）是指随顺于涅槃的戒等行道。

၁၂၃၆. နိပ္ပဒေသတောဝ ဂဟိတောတိ ဣမိနာ ယံ အာသဝဂေါစ္ဆကေ ဗြဟ္မာနံ ကပ္ပရုက္ခာဒီသု ရာဂဿ စ ဒိဋ္ဌိရာဂဿ စ အသင်္ဂဟဏေန နီဝရဏဂေါစ္ဆကေ စ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗတာဒဿနေန သပ္ပဒေသတ္တံ ဝုတ္တံ, တံ နိဝါရိတံ ဟောတိ. အရဟတ္တမဂ္ဂေနာတိ ဝစနေန စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပဟာတဗ္ဗတာ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ ပုရိမေဟိ အတနုကတာ မောဟာဒယော အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဟီယန္တီတိ.

1236. 通过“被无余执取”（Nippadesatova gahito）这句话，之前在“漏集”（āsavagocchaka）中，通过不包含对梵天、如意树（kapparukkha）等的贪与见贪，以及在“盖集”（nīvaraṇagocchaka）中，通过开示欲贪（kāmacchanda）当为不还道（anāgāmimagga）所断，而说其为“有余”（sappadesatta）的这一点，即被遮止了。当知是以“阿罗汉道”（arahattamagga）一词，说明了（诸漏）当为四道所断。因为未被前（三）道削弱的痴等（烦恼），是不会被阿罗汉道断除的。

၁၂၈၇. နိရတိအတ္ထေနာတိ ပီတိဝိရဟေန, ဗလဝနိကန္တိဝိရဟေန ဝါ. န ဟိ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ရဇ္ဇန္တီတိ. အဝ-သဒ္ဒေန အဝဂါဟတ္ထော အဓောအတ္ထော စာတိ ဒွိဓာ အဝ-သဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝုတ္တော.

1287. 以“无乐”义（niratiatthena），是指离于喜（pīti），或离于强烈的欲求（nikanti）。因为（有情）不会对苦受（dukkhā vedanā）生起染着。“ava”一词有二义：沉入义（avagāhattha）与下方义（adhoattha）。

၁၃၀၁. ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတော [Pg.177] မောဟရဏော ပဟာနေကဋ္ဌေန ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တေန ရာဂရဏေန သရဏော, ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတော ရူပရာဂအရူပရာဂသင်္ခါတေန. အရဏဝိဘင်္ဂသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၃၃၃) ပန ‘‘ယော ကာမပဋိသန္ဓိသုခိနော သောမနဿာနုယောဂေါ ဟီနော ဂမ္မော ပေါထုဇ္ဇနိကော အနရိယော အနတ္ထသံဟိတော, သဒုက္ခော ဧသော ဓမ္မော သဥပဃာတော သဥပါယာသော သပရိဠာဟော မိစ္ဆာပဋိပဒါ. တသ္မာ ဧသော ဓမ္မော သရဏော’’တိအာဒိဝစနတော ဖလဘူတဒုက္ခဥပဃာတဥပါယာသပရိဠာဟသဘာဝဘူတော မိစ္ဆာပဋိပဒါဘာဝေါဝ ‘‘သရဏော’’တိ ဝိညာယတီတိ တေဟိ သဗ္ဗာကုသလာနံ သရဏတာ သိဒ္ဓါ ဟောတီတိ.

1301. 与疑(vicikicchā)相应的痴尘，通过与见(diṭṭhi)相应的贪尘而成为“有诤”(saraṇa)，因为它们在断除上是同一的；与掉举(uddhacca)相应的（痴尘），通过被称为色贪(rūparāga)、无色贪(arūparāga)的（贪尘）而成为“有诤”。再者，于《无诤分别经》(Araṇavibhaṅgasutta)中说：“凡耽于欲乐之喜乐修行，是低劣、粗俗、凡夫所行、非圣、无益的，此法有苦、有恼害、有绝望、有热恼，是邪行。是故，此法为“有诤”。”等语，可知：具有果报之苦、恼害、绝望、热恼等自性的邪行状态，即被了知为“有诤”。如是，依此等（理由），一切不善法的“有诤”性便得以成立。

သုတ္တန္တိကဒုကနိက္ခေပကထာဝဏ္ဏနာ

经藏二法论述释义

၁၃၀၃. ဝိဝေစိတတ္တာတိ ဝိသုံ ကတတ္တာ ပကာသိတတ္တာ. အသေသေတွာ ခေပေတီတိ ဝဇိရံ အတ္တနာ ပတိတဋ္ဌာနံ အသေသေတွာ ခေပေတိ ပုန အပါကတိကတာအာပါဒနေန.

1303. 所谓“已分析”，是因为已被分离、已被显明。所谓“无余灭除”，是指如金刚石无余灭除其自身坠落之处，是凭借使其不再复有。

၁၃၁၁. တပ္ပတီတိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ, အနုသောစတိ ဝါ.

1311. 所谓“懊悔”(tappati)，即是追悔，或为忧愁。

၁၃၁၃. အဟန္တိ ဣတိ-သဒ္ဒပရေန အဟံ-သဒ္ဒေန ဟေတုဘူတေန ယော အတ္ထော ဝိညာယတိ, သော သံကထီယတိ, ဥဒီရီယတီတိ အတ္ထော. အညထာ ဟိ ဝုစ္စမာနဿ ဝစနေန ပကာသိယမာနဿ ပဒတ္ထဿ သင်္ခါဒိဘာဝေ သဗ္ဗေသံ ကုသလာဒိဓမ္မာနံ အဓိဝစနာဒိတာ သိယာတိ. ဘာဝေါတိ သတ္တဝေဝစနန္တိ ဘဏန္တိ, ဓာတုယာ ဝါ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဒတ္တောတိ ဧတ္တာဝတာ သတ္တပညတ္တိံ ဒဿေတွာ အညမ္ပိ ဥပါဒါပညတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘မဉ္စော’’တိအာဒိမာဟ. အဟန္တိ စ ပဝတ္တံ အဓိဝစနံ ဝဒန္တေန သုဏန္တေန စ ပုဗ္ဗေ ဂဟိတသညေန အတ္ထပ္ပကာသနဘာဝေန ဝိညာယတိ. န ဟိ တသ္မိံ အဝိညာတေ တဒတ္ထဝိဇာနနံ အတ္ထီတိ ဝိသေသေန အဓိဝစနံ ‘‘ဉာယတီတိ သမညာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတဿတ္ထဿ အဟန္တိ ဣဒံ အဓိဝစနန္တိ ဧဝံ ဝါ သညာဂဟဏဝသေန ဉာယတိ သမညာယတိ ပါကဋာ ဟောတီတိ သမညာ. ပညာပီယတီတိ အဟန္တိ ဣဒံ ဧတဿ အဓိဝစနန္တိ ဧဝံ ဌပီယတီတိ အတ္ထော. ဝေါဟရီယတီတိ ဝုစ္စတိ. ဥဒ္ဓေယျန္တိ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗံ. အပိ နာမသဟဿတောတိ အနေကေဟိပိ နာမသဟဿေဟီတိ အတ္ထော. သယမေဝ ဥပပတနသီလံ နာမံ ‘‘ဩပပါတိကနာမ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

1313. “‘我’(Ahanti)者，是由作为原因且后接‘此’(iti)字的‘我’(ahaṃ)一词所了知的意义，此义被善说、被阐明。否则，若正在被言说、被阐明的词义成为名数等，则一切善法等都会成为其增语等。有人说‘有’(bhāvo)是‘有情’(satta)的同义词，或者说它是‘界’(dhātu)的增语。以‘提婆达多’(Datto)为例显示了有情施设后，为了显示其他依取施设，而说‘床’(mañco)等。再者，‘我’这个通行的增语，是由说者和听者凭借先前已领受的想来显明其义，从而被了知。因为若不了知那个词，就不可能了知其义，因此特别就增语而说：‘因其被知晓(ñāyati)，故为共称(samaññā)’。或者，通过‘此“我”是此义之增语’这样的想之把握，它被知晓(ñāyati)、被共知(samaññāyati)、变得显明(pākaṭā hoti)，故为共称(samaññā)。所谓‘被施设’(paññāpīyati)，意为‘此“我”是此义之增语’，如此被确立。所谓‘被运用’(voharīyati)，即是‘被言说’(vuccati)。所谓‘应提取’(uddheyyaṃ)，即是‘应被提取’(uddharitabbaṃ)。所谓‘乃至以千名’(api nāmasahassato)，意为以许多上千的名称。自己具有生起特性的名称，被称为‘化生名’(opapātikanāma)。”

ကရီယတီတိ [Pg.178] ကမ္မံ, နာမမေဝ ကမ္မံ နာမကမ္မံ. တထာ နာမဓေယျံ. ကရဏဌပနသဒ္ဒါပိ ဟိ ကမ္မတ္ထာ ဟောန္တီတိ. အထ ကရဏတ္ထာ, ကရီယတိ စ ဌပီယတိ စ ဧတေန အတ္ထော ဧဝံနာမောတိ ပညာပီယတီတိ ကရဏံ ဌပနဉ္စ နာမ ဟောတိ. အထ ဘာဝတ္ထာ, ဉာပနမတ္တမေဝ ကရဏံ ဌပနန္တိ စ ဝုတ္တံ. နာမနိရုတ္တိ နာမဗျဉ္ဇနန္တိ နာမမိစ္စေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န ဟိ ပထဝီသင်္ခါတံ အတ္ထပ္ပကာရမတ္တံ နိဝဒတိ ဗျဉ္ဇယတိ ဝါ ပထဝီတိ နာမံ နိဝဒတိ ဗျဉ္ဇယတိ ဝါ, တသ္မာ အနာမဿ နိရုတ္တိဗျဉ္ဇနဘာဝနိဝါရဏတ္ထံ ‘‘နာမနိရုတ္တိ နာမဗျဉ္ဇန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ နာမာဘိလာပေါတိ ဧတ္ထာပိ နယော. ဧတ္ထ ပန သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရောတိ စတူဟိ ပဒေဟိ ပညာပိတဗ္ဗတော ပညတ္တိ ဝုတ္တာ, ဣတရေဟိ ပညာပနတော.

被造作，故为业(kamma)。名即是业，是为名业(nāmakamma)。名号(nāmadheyya)亦然。因为“造作”(karaṇa)与“安立”(ṭhapana)等词亦有业之义。再者，若为工具义，则因“以此造作、安立，此义被施设为如是之名”，故造作与安立即是名。若为状态义，则说仅是令人知晓即是造作与安立。说“名言诠”(nāmanirutti)、“名显了”(nāmabyañjana)，即是说“名”。诚然，并非是被称为“地”的义之自性在言说或显了，而是“地”这个名在言说或显了。因此，为排除无名者有言诠与显了之性，而说“名言诠”、“名显了”。于“名表述”(nāmābhilāpa)亦是此理。于此，就“数”(saṅkhā)、“共称”(samaññā)、“施设”(paññatti)、“言说”(vohāra)四词而言，“施设”因其可被施设而被如此称说，其余诸词则因其能施设。

တတ္ထ စ ‘‘ပုရိမာ ဥပါဒါပညတ္တိ ဥပ္ပာဒဝယကိစ္စရဟိတာ လောကသင်္ကေတသိဒ္ဓါ, ပစ္ဆိမာ နာမပညတ္တိ, ယာယ ပုရိမာ ပညတ္တိ ရူပါဒယော စ သောတဒွါရဝိညာဏသန္တာနာနန္တရမုပ္ပန္နေန ဂဟိတပုဗ္ဗသင်္ကေတေန မနောဒွါရဝိညာဏသန္တာနေန ဂဟိတာယ ပညာပီယန္တီ’’တိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ. ဧတသ္မိံ ပန ဣမိဿာ ပါဠိယာ အဋ္ဌကထာယ စ အတ္ထေ သတိ ယံ ဝုတ္တံ မာတိကာယံ ‘‘ဝစနမတ္တမေဝ အဓိကာရံ ကတွာ ပဝတ္တာ အဓိဝစနာ နာမ, သဟေတုကံ ကတွာ ဝုစ္စမာနာ အဘိလာပါ နိရုတ္တိ နာမ, ပကာရေန ဉာပနတော ပညတ္တိ နာမာ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၀၁-၁၀၈), တေန ဝိရောဓော သိယာ. န ဟိ ဥပ္ပာဒဝယကိစ္စရဟိတဿ ဝစနမတ္တံ အဓိကာရံ ကတွာ ပဝတ္တိ အတ္ထိ ဥပ္ပာဒါဒိသဟိတဿေဝ ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝတော, န စ ဝစနဝစနတ္ထဝိမုတ္တဿ နာမဿ နိဒ္ဓါရေတွာ သဟေတုကံ ကတွာ ဝုစ္စမာနတာ အတ္ထိ, နာပိ အနိဒ္ဓါရိတသဘာဝဿ ပဒတ္ထဿ တေန တေန ပကာရေန ဉာပနံ အတ္ထီတိ.

于此，诸师言：“先前的依持施设(upādāpaññatti)离生灭作用，由世间约定而成；后为名施设(nāmapaññatti)，以此名施设，先前的施设与色等，被那于耳门识相续之后生起、已领会先前约定的意门识相续所把握，而被施设。”然而，当此圣典及其义注的此义存在时，则与《论母》义注中所说：“仅以言说为依处而转起者，名为增语(adhivacana)；有因由地被言说之表述(abhilāpa)，名为言诠(nirutti)；以种种方式令人了知，名为施设(paññatti)”相违。因为离生灭作用者，不可能仅以言说为依处而转起，唯有具足生等者才有转起之实性故；亦无有脱离能诠所诠之名，可被确定而有因由地被言说；亦无有未确定自性之词义，可以种种方式被令人知晓。

ဒုဝိဓာ စာယံ ပညတ္တိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာတိ အဋ္ဌကထာဝစနဉ္စ န ဒိဿတိ, အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိအာဒယော ဆ ပညတ္တိယောဝ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ‘‘ရူပံ ဝေဒနာ’’တိအာဒိကာ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. ‘‘ဣတ္ထီ ပုရိသော’’တိအာဒိကာ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. ‘‘တေဝိဇ္ဇော ဆဠဘိညော’’တိအာဒိကာ ဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. ‘‘ဣတ္ထိသဒ္ဒေါ ပုရိသသဒ္ဒေါ’’တိအာဒိကာ အဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. ‘‘စက္ခုဝိညာဏံ သောတဝိညာဏ’’န္တိအာဒိကာ ဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. ‘‘ခတ္တိယကုမာရော ဗြာဟ္မဏကုမာရော’’တိအာဒိကာ အဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. န စေတ္ထ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာ ဒုဝိဓာ ပညတ္တိ ဝုတ္တာတိ [Pg.179] သက္ကာ ဝိညာတုံ. ဝိဇ္ဇမာနဿ ဟိ သင်္ခါ…ပေ… အဘိလာပေါ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. အဝိဇ္ဇမာနဿ စ သင်္ခါဒိကာ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. တေသံယေဝ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝေန ပဝတ္တာ သင်္ခါဒယော ဣတရာတိ.

“此概念是如前所述的两类”，这样的说法在义注(aṭṭhakathā)中并未见到。然而，在义注中只说了以存在概念(vijjamānapaññatti)等为首的六种概念。其中，“色、受”等是存在概念；“女人、男人”等是不存在概念；“三明者(tevijjo)、六神通者(chaḷabhiñño)”等是依存在的不存在概念；“女声、男声”等是依不存在的存在概念；“眼识、耳识”等是依存在的存在概念；“刹帝利(khattiya)族童子、婆罗门(brāhmaṇa)族童子”等是依不存在的不存在概念。于此，不能知解为已说如前所述的两类概念。诚然，对于存在者的名(saṅkhā)……言说(abhilāpo)是存在概念；而对于不存在者的名等则是不存在概念。由彼等（存在与不存在）自身，以能修饰与所修饰的方式而转起的名等，则是其余（四种概念）。

အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဝစနေန ပညာပိတဗ္ဗာ ဥပါဒါပညတ္တိ, တဿာ ပညာပနဘူတာ နာမပညတ္တိ စ ဝုတ္တာ, ဣတရေဟိ နာမပညတ္တိယေဝ ယထာဝုတ္တာတိ စေ? န, အသိဒ္ဓတ္တာ. သတိ ဟိ ဥဇုကေ ပုရိမေ ပါဠိအနုဂတေ အတ္ထေ အယမတ္ထော ဣမာယ အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တောတိ အသိဒ္ဓမေတံ. ယဒိ စ သတ္တရထဃဋာဒိဒိသာကာလကသိဏအဇဋာကာသကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသအာကိဉ္စညာယတနဝိသယနိရောဓသမာပတ္တိအာဒိပ္ပကာရာ ဥပါဒါပညတ္တိ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ, ဧတေနေဝ ဝစနေန တဿာ အဝိဇ္ဇမာနတာ ဝုတ္တာတိ န သာ အတ္ထီတိ ဝတ္တဗ္ဗာ. ယထာ စ ပညာပိတဗ္ဗတော အဝိဇ္ဇမာနာနံ သတ္တာဒီနံ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝေါ, ဧဝံ ရူပါဒီနံ ဝိဇ္ဇမာနာနံ ပညပေတဗ္ဗတော ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ. တတော ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ပညတ္တီ’’တိ ပညတ္တိပထေဟိ အဝိသိဋ္ဌော ပညတ္တိဓမ္မနိဒ္ဒေသော ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ. အထာပိ ပညာပိတဗ္ဗပညာပနဝိသေသဒဿနတ္ထော သင်္ခါဒိနိဒ္ဒေသော, တထာပိ ‘‘ဧကဓမ္မော သဗ္ဗဓမ္မေသု နိပတတိ, သဗ္ဗဓမ္မာ ဧကဓမ္မသ္မိံ နိပတန္တီ’’တိအာဒိနာ ပညာပိတဗ္ဗာနံ ပညတ္တိပထဘာဝဿ ဒဿိတတ္တာ ပညာပိတဗ္ဗာနံ ပညတ္တိဘာဝေ ပညတ္တိပထာ ပညတ္တိသဒ္ဒေနေဝ ဝုတ္တာတိ ပညတ္တိပထပဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, နာပိ သက္ကာ ပညာပိတဗ္ဗပညာပနဝိသေသဒဿနတ္ထော သင်္ခါဒိနိဒ္ဒေသောတိ ဝတ္တုံ သင်္ခါဒိသဒ္ဒါနံ သမာနတ္ထတ္တာ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘မရဏေနပိ တံ ပဟီယတိ, ယံ ပုရိသော မမိဒန္တိ မညတီ’’တိ (မဟာနိ. ၄၁) ဧတ္ထ ‘‘ပုရိသောတိ သင်္ခါ သမညာ…ပေ… အဘိလာပေါ’’တိ (မဟာနိ. ၄၁). တထာ ‘‘မာဂဏ္ဍိယောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ နာမံ သင်္ခါ သမညာ’’တိအာဒိ (မဟာနိ. ၇၃). န စ ‘‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော’’တိ သင်္ကေတဂ္ဂဟဏံ ‘‘ရူပံ တိဿော’’တိအာဒိဝစနဂ္ဂဟဏဉ္စ မုဉ္စိတွာ အညဿ အသိဒ္ဓသဘာဝဿ အတ္ထပညာပနေ သမတ္ထတာ သမ္ဘဝတိ, တေသဉ္စ အသမတ္ထတာ. ယဒိ ဟိ တေသံ ဝိနာ ပညတ္တိယာ အတ္ထပညာပနေ အသမတ္ထတာ သိယာ, ပညတ္တိပညာပနေ စ အသမတ္ထတာတိ တဿာ အညာ ပညတ္တိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ, တဿာ တဿာတိ အနဝတ္ထာနံ, တတော အတ္ထဝိဇာနနမေဝ န သိယာ, နာပိ သင်္ကေတဂ္ဂဟဏံ သင်္ကေတဿ ပညတ္တိဘာဝေ ‘‘အယံ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော’’တိ ဝါ, ‘‘ဣမဿတ္ထဿ ဣဒံ ဝစနံ ဇောတက’’န္တိ ဝါ. သညုပ္ပာဒမတ္တေ ပန သင်္ကေတဂ္ဂဟဏေ ဝစနဿ ဝစနတ္ထဝိနိမုတ္တဿ [Pg.180] ကပ္ပနေ ပယောဇနံ နတ္ထိ. ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဝေါဟာရော လောကိယေ သောတေ ပဋိဟညတိ’’ (ကထာ. ၃၄၇), ‘‘အဘိဇာနာသိ နော တွံ အာနန္ဒ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဧဝရူပံ နာမဓေယျံ သုတံ ယဒိဒံ ဇနဝသဘော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၈၀), ‘‘နာမဉ္စ သာဝေတိ ကောဏ္ဍညော အဟံ ဘဂဝါ’’တိအာဒီဟိ (သံ. နိ. ၁.၂၁၇) စ ပညတ္တိယာ ဝစနဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ. တသ္မာ ပါဠိယာ အဋ္ဌကထာယ စ အဝိရုဒ္ဓေါ အတ္ထော ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗော.

若说：“以‘非有施设’之语，说示了应被施设的所依施设，以及作为其施设基础的名施设；而以其余诸语，则仅如前述那样说示了名施设”，是吗？不，[此说]因不成立。因为，当有直接、在先且随顺巴利的文义时，“此义乃为此义注所说”的说法便不成立。并且，若众生、车、瓶、方位、时间、遍、无缠虚空、开显遍之虚空、无所有处的目标、灭尽定等种种所依施设是“非有施设”，那么，既然已用此语说示了其非有性，故不应说“它是有”。并且，正如由于应被施设，非有的众生等便成为“非有施设”；同样地，由于应被施设，实有的色等便会成为“实有施设”。由此，则应宣说“一切法皆是施设”，而对施设法的解释便与诸施设之道无有差别。又，即便说名数等的解释是为了显示应被施设者与能施设者之间的差别，然而，由于已通过“一法落入诸法中，诸法落入一法中”等[文句]显示了应被施设者即是施设之道，那么，在应被施设者即是施设的情况下，诸施设之道就已由“施设”一词所说，故不应再说“施设之道”一词。亦不可说“名数等的解释是为了显示应被施设者与能施设者之间的差别”，因为名数等词语的意义相同。诚如所言：“人所认为‘此我所有’，亦为死所弃。”（《大义释》41）于此，“人”即是名数、共称……乃至言说。（《大义释》41）同样，“玛甘迪亚(Māgaṇḍiya)是彼婆罗门之名、名数、共称”等。（《大义释》73）并且，若舍离“此乃某某之名”这样的约定之领会(saṅketaggahaṇa)，以及“色有三...”等言说之领会，则不可能有能力阐明其他未成立自性之法的意义，而彼等[领会]本身也无此能力。因为，若彼等在没有施设的情况下，没有能力阐明意义，并且也没有能力阐明施设，那么，就必须为该施设再说另一个施设，为彼再说彼，如此则会无穷后退(anavatthāna)；由此，将根本无法了知意义。若约定本身即是施设，那么，“此是此言之义”或“此词能阐明此义”这样的约定之领会亦不可能成立。再者，若约定之领会仅是想的生起，那么构想一个脱离言词及其意义的[约定]便毫无用处。“佛陀世尊的言说触及世间之耳。”（《论事》347）“阿难(Ānanda)，你可记得以前曾听过‘阇那婆薮(Janavasabha)’这样的名号吗？”（《长部》2.280）以及“憍陈如(Koṇḍañña)令闻其名：‘世尊，我乃憍陈如。’”（《相应部》1.217）等[经文]，证明了施设具有言说的性质。是故，应审察并采纳与巴利及其义注不相违背的意义。

ယဒိ သတ္တာဒယော အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ န ဟောန္တိ, ကာ ပန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ နာမာတိ? ပကာသိတော အယမတ္ထော ‘‘အဝိဇ္ဇမာနာနံ သတ္တာဒီနံ သင်္ခါ…ပေ… အဘိလာပေါ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိ. သတ္တာဒီနဉ္စ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အတ္ထိတာ နေဝ ဝတ္တဗ္ဗာ, ယေ စ ဝဒေယျုံ ‘‘ရူပါဒီနိ ဝိယ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အဝိဇ္ဇမာနတာ ဝုတ္တာ, န နတ္ထိဘာဝတော’’တိ, အယဉ္စ ဝါဒေါ ဟေဝတ္ထိကထာယ ပဋိသိဒ္ဓေါ, န စ ရူပံ ဝေဒနာ န ဟောတီတိ အဝိဇ္ဇမာနံ နာမ ဟောတိ. ဧဝံ သတ္တာဒယောပိ ယဒိ အတ္ထိ, ရူပါဒယော န ဟောန္တီတိ အဝိဇ္ဇမာနာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ယသ္မာ ပန ယေသု ရူပါဒီသု စက္ခာဒီသု စ တထာ တထာ ပဝတ္တမာနေသု ‘‘သတ္တော ဣတ္ထီ ရထော ဃဋော’’တိအာဒိကာ ဝိစိတ္တသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သညာနုလောမာနိ စ အဓိဝစနာနိ, တေဟိ ရူပစက္ခာဒီဟိ အညော သတ္တရထာဒိသညာဝလမ္ဗိတော ဝစနတ္ထော ဝိဇ္ဇမာနော န ဟောတိ, တသ္မာ သတ္တရထာဒိအဘိလာပါ ‘‘အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, န စ တေ ‘‘မုသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ လောကသမညာဝသေန ပဝတ္တတ္တာ. တတော ဧဝ တေ အဘိလာပါ ‘‘သမ္မုတိသစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စန္တိ. သော စ ဝစနတ္ထော သယံ အဝိဇ္ဇမာနောပိ ဝိဇ္ဇမာနဿ ဝစနဿေဝ ဝသေန ပညတ္တိဝေါဟာရံ လဘတိ, ‘‘သမ္မုတိသစ္စ’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ ယထာဂဟိတသညာဝသေန ပဝတ္တဝစနတ္ထဘာဝတော. ‘‘သမ္မုတိဉာဏံ သစ္စာရမ္မဏမေဝ, နာညာရမ္မဏ’’န္တိ (ကထာ. ၄၃၄) ကထာယ စ ‘‘ပထဝီကသိဏာဒိ စီဝရာဒိ စ သမ္မုတိသစ္စမှီ’’တိ ဣမိနာဝ အဓိပ္ပာယေန ဝုတ္တန္တိ ဝိညာယတိ. ယသ္မာ ရူပါဒီသု သန္တာနေန ပဝတ္တမာနေသု ဧကတ္တဂ္ဂဟဏဝသေန တေ အမုဉ္စိတွာ ပဝတ္တံ သတ္တာဒိဂ္ဂဟဏံ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ဝိယ ရူပါဒီသု တေသု ခန္ဓေသု စက္ခာဒီသု စ အသန္တံ အဝိဇ္ဇမာနံ သတ္တရထာဒိံ ဂဏှာတိ, တသ္မာ တံ ပရိတ္တာရမ္မဏာဒိဘာဝေန န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ. တထာ ယံ ခန္ဓသမူဟသန္တာနံ ဧကတ္တေန ဂဟိတံ ဥပါဒါယ ‘‘ကလျာဏမိတ္တော ပါပမိတ္တော [Pg.181] ပုဂ္ဂလော’’တိ ဂဟဏံ ပညတ္တိ စ ပဝတ္တတိ, တံ တဒုပါဒါနဘူတံ ပုဂ္ဂလသညာယ သေဝမာနဿ ကုသလာကုသလာနံ ဥပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ ‘‘ပုဂ္ဂလောပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၉) ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန ပုဂ္ဂလော နာမ ကောစိ ဘာဝေါ နတ္ထိ, တသ္မာ ယထာ အာပေါဓာတုအာဒီနိ စိတ္တေန ဝိဝေစေတွာ ပထဝီဓာတု ဥပလဗ္ဘတိ, န ဧဝံ ရူပါဒယော ခန္ဓေ ဝိဝေစေတွာ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ. ပဋိသေဓိတာ စ ပုဂ္ဂလကထာယ ပုဂ္ဂလဒိဋ္ဌိ. ဝဇိရာယ စ ဘိက္ခုနိယာ ဝုတ္တံ –

若众生等非不存在施设，则何为不存在施设？此义已阐明：“对于不存在之众生等，名数……言说即是不存在施设。”由于众生等是无实有者，故不能说彼等是存在者。若有人说：“犹如色等，因是无实有故说为‘不存在’，而非完全不存在”，此说已为《有是论》(Hevatthikathā)所驳斥。况且，色不是受，故不名为不存在。同样，若众生等实有，那么色等也不应因其不是众生等而被说为‘不存在’。然而，当色等与眼等如是如是地生起时，便会产生“众生、女人、车、瓶”等各种概念，以及随顺这些概念的称谓。由于这些称谓所依止的言说义（即众生、车等）并非真实存在于色、眼等之外，因此众生、车等称谓被称为“不存在施设”。然而，它们并非虚假，因为它们是依世间共识而运作的。因此，这些称谓被称为“世俗谛”(sammutisacca)。虽然这些言说义本身不存在，但它们却通过真实存在的言说而获得施设与表达的用法，并被称为“世俗谛”，因为它们是依所执取的概念而运作的言说义。应知，在《论事》(Kathāvatthu 434)的‘世俗智以谛为所缘，不以他为所缘’论中，说‘地遍(pathavīkasiṇa)等与衣(cīvara)等在世俗谛中’，也是出于此意趣。因为当色等持续生起时，由于执取为单一整体，不离彼等而生起的众生等概念，犹如眼识等执取色等一般，在彼等蕴与眼等之中，执取了原本不存在的众生、车等，因此说它不应被称为有限所缘等等。同样，将诸蕴的组合与延续执取为单一整体，依此建立“善友、恶友、补特伽罗”等概念与施设。习惯于以补特伽罗概念为基础者，会因此产生善与不善法，是故说“补特伽罗亦以亲依止缘为缘”(Paṭṭhāna 1.1.9)。然而，实际上并不存在名为补特伽罗的任何实体。因此，正如以心辨别水界等而得知地界，却无法通过辨别色等诸蕴来找到补特伽罗。在《补特伽罗论》(Puggalakathā)中，补特伽罗见已被驳斥。金刚(Vajirā)比丘尼亦曾说——

‘‘ကံ နု သတ္တောတိ ပစ္စေသိ, မာရ ဒိဋ္ဌိဂတံ နု တေ;

သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇောယံ, နယိဓ သတ္တုပလဗ္ဘတီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၇၁;

မဟာနိ. ၁၈၆;

ကထာ. ၂၃၃);

“魔罗，你将何物信以为众生？这难道是你的邪见(diṭṭhigata)吗？此乃纯粹诸行(saṅkhāra)之聚，于此中众生不可得。”

သတ္တောတိ ပန ဝစနဿ ပညတ္တိယာ ပဝတ္တိံ ဒဿေတုံ သာ ဧဝမာဟ –

复次，为显示“众生”一词之施设的生起，彼如是说——

‘‘ယထာပိ အင်္ဂသမ္ဘာရာ, ဟောတိ သဒ္ဒေါ ရထော ဣတိ;

ဧဝံ ခန္ဓေသု သန္တေသု, ဟောတိ သတ္တောတိ သမ္မုတီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၇၁;

မဟာနိ. ၁၈၆;

ကထာ. ၂၃၃);

“犹如诸支分聚合，便有‘车’之称谓；如是诸蕴存在时，便有‘众生’之俗名。”

ယဒိ ပုဂ္ဂလော န ဝိဇ္ဇတိ, ကထံ ပုဂ္ဂလဂ္ဂဟဏဿ သာရမ္မဏတာ သိယာတိ? အဝိဇ္ဇမာနဿပိ အာရမ္မဏဿ ဂဟဏတော. အဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဟိ ပရိကပ္ပိတံ လောကသညာတံ ဝါ ဝိဇ္ဇမာနံ ဝါ သဘာဝဘူတံ အာရမ္မဏံ ဂဟေတွာဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတော သာရမ္မဏတာ ဝုတ္တာ. သာရမ္မဏာတိ ဟိ ဝစနံ စိတ္တစေတသိကာနံ အာရမ္မဏေန ဝိနာ အပ္ပဝတ္တိညေဝ ဒီပေတိ, န တေဟိ ဂဟိတဿ အာရမ္မဏဿ ဝိဇ္ဇမာနတံ အဝိဇ္ဇမာနတံ ဝါတိ. အယံ သင်္ခတာသင်္ခတဝိနိမုတ္တဿ အတ္ထိတာပဋိသေဓံ သဗ္ဗထာ အနုဝတ္တန္တာနံ ဝိနိစ္ဆယော.

若补特伽罗(puggala)不存在，执取补特伽罗之心如何能有所缘性？因为能执取不存在的所缘。诚然，由于执取了虽不存在但由想象所构想的、或世间所共许的、或真实存在的、或有自性的所缘而生起，故说有所缘性。“有所缘性”一词，仅表明心与心所无所缘则不生起，而不表明彼等所执取的所缘是存在或不存在。此是全然随顺“否定离有为与无为者之实有”的诸师之决判。

၁၃၁၆. နာမကရဏဋ္ဌေနာတိ အညံ အနပေက္ခိတွာ သယမေဝ အတ္တနော နာမကရဏသဘာဝတောတိ အတ္ထော. ယဉှိ ပရဿ နာမံ ကရောတိ, တဿ စ တဒပေက္ခတ္တာ အညာပေက္ခံ နာမကရဏန္တိ နာမကရဏသဘာဝတာ န ဟောတိ. တသ္မာ မဟာဇနဿ ဉာတီနံ ဂုဏာနဉ္စ သာမညနာမာဒိကာရကာနံ နာမဘာဝေါ နာပဇ္ဇတိ. ယဿ စ အညေဟိ နာမံ ကရီယတိ, တဿ စ နာမကရဏသဘာဝတာ နတ္ထီတိ နတ္ထိယေဝ နာမဘာဝေါ, ဝေဒနာဒီနံ ပန သဘာဝသိဒ္ဓတ္တာ ဝေဒနာဒိနာမဿ နာမကရဏသဘာဝတော နာမတာ ဝုတ္တာ. ပထဝီအာဒိနိဒဿနေန နာမဿ သဘာဝသိဒ္ဓတံယေဝ နိဒဿေတိ, န နာမဘာဝသာမညံ, နိရုဠှတ္တာ ပန နာမသဒ္ဒေါ အရူပဓမ္မေသု ဧဝ ဝုတ္တော, န ပထဝီအာဒီသူတိ န တေသံ နာမဘာဝေါ. မာတိကာယ စ ပထဝီအာဒီနံ နာမတာနာပတ္တိ [Pg.182] ဝုတ္တာဝ. န ဟိ ပထဝီအာဒိနာမံ ဝိဇဟိတွာ ကေသာဒိနာမေဟိ ရူပဓမ္မာနံ ဝိယ ဝေဒနာဒိနာမံ ဝိဇဟိတွာ အညေန နာမေန အရူပဓမ္မာနံ ဝေါဟရိတဗ္ဗေန ပိဏ္ဍာကာရေန ပဝတ္တိ အတ္ထီတိ.

1316. “以命名为义”(Nāmakaraṇaṭṭhena)者，意为不依赖他者，仅凭自身即有命名的自性。因为凡是为他者命名者，由于其依赖于他者，其命名是依赖他者的，故不具有命名的自性。因此，对于作为普通名等之造作者的大众、亲属及功德而言，不具名性。若由他者命名，则自身亦不具命名的自性，故亦无名性。然而，受(vedanā)等法，因其“受”等名是自性成就的，故由其命名的自性，而被称为具有名性。以地等为例，仅为显示名的自性成就，而非指其名性的一般性。再者，由于“名”一词在语言中已确立为用于无色法，故只说于无色法，而不说于地等（色法），因此它们不具有名性。并且，在论母(Mātikā)中也已说过地等不至名性。因为，色法可以舍弃“地”等名而以“发”等名来称呼其聚合体，但无色法却无法像这样，舍弃“受”等名而以另一名称来称呼其聚合体的生起。

အထ ဝါ ရူပဓမ္မာ စက္ခာဒယော ရူပါဒယော စ တေသံ ပကာသကပကာသိတဗ္ဗဘာဝတော ဝိနာ နာမေန ပါကဋာ ဟောန္တိ, န ဧဝံ အရူပဓမ္မာတိ အဓိဝစနသမ္ဖဿော ဝိယ နာမာယတ္တဂဟဏီယဘာဝေန ‘‘နာမ’’န္တိ ဝုတ္တာ, ပဋိဃသမ္ဖဿောပိ န စက္ခာဒီနိ ဝိယ နာမေန ဝိနာ ပါကဋောတိ ‘‘နာမ’’န္တိ ဝုတ္တော. အရူပတာယ ဝါ အညနာမသဘာဂတ္တာ သင်္ဂဟိတောယံ, အညဖဿသဘာဂတ္တာ ဝါ. ဝစနတ္ထောပိ ဟိ ‘‘ရူပယတီတိ ရူပံ, နာမယတီတိ နာမ’’န္တိ ဣဓ ပစ္ဆိမပုရိမာနံ သမ္ဘဝတိ. ရူပယတီတိ ဝိနာပိ နာမေန အတ္တာနံ ပကာသယတီတိ အတ္ထော, နာမယတီတိ နာမေန ဝိနာ အပါကဋဘာဝတော အတ္တနော ပကာသကံ နာမံ ကရောတီတိ အတ္ထော. အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယတာယာတိ သတိပိ ရူပဿ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယဘာဝေ န ပရမဿာသဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ဝိယ သာတိသယံ တံနာမနသဘာဝေန ပစ္စယောတိ နိဗ္ဗာနမေဝ ‘‘နာမ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

或者，色法如眼根等与色所缘等，由于其能显与所显之性，无名亦能显现；非色法则不然，如同增语触（adhivacanasamphassa）一般，须依名而取，故说为“名”。有对触（paṭighasamphassa）亦不似眼根等，无名则不能显现，故亦说为“名”。或因其无色性，或因其与其他的名法同性，此[有对触]被摄入；或因其与其他的触同性[而被摄入]。就词义而言，“显示故为色（rūpayatīti rūpaṃ），造名故为名（nāmayatīti nāmaṃ）”——于此，后[色]前[名]二者皆可成立。“显示故”者，意谓无名亦能显示自身。“造名故”者，意谓无名则不显现，故造作能显示自身的名称。至于“所缘增上缘性”，即是说，色法虽有所缘增上缘性，但它并不像作为最极安稳的涅槃那样，以其[使心]倾向的自性作为殊胜缘，是故唯涅槃被称为“名”。

၁၃၁၈. ဝဋ္ဋမူလသမုဒါစာရဒဿနတ္ထန္တိ သတ္တာနံ ဝဋ္ဋမူလသမုဒါစာရော နာမ အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝတဏှာ စ, တံဒဿနတ္ထန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ သမုဒါစရတီတိ သမုဒါစာရော, ဝဋ္ဋမူလမေဝ သမုဒါစာရော ဝဋ္ဋမူလသမုဒါစာရော, ဝဋ္ဋမူလဒဿနေန ဝဋ္ဋမူလာနံ ပဝတ္တိ ဒဿိတာ ဟောတီတိ ဝဋ္ဋမူလာနံ သမုဒါစာရဿ ဒဿနတ္ထန္တိပိ အတ္ထော.

1318. “为了显示轮回根之现行”者，意谓有情轮回根之现行，即无明与有爱，此为显示彼义。于此，“完全生起”故为“现行”（samudācāra）；轮回之根即是现行，故为“轮回根现行”。或，由显示轮回之根，即显示了轮回诸根的转起（pavatti），故亦有“为了显示轮回诸根之现行”的含义。

၁၃၂၀. ဧကေကသ္မိဉ္စ အတ္တာတိ စ လောကောတိ စ ဂဟဏဝိသေသံ ဥပါဒါယ ‘‘အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧကံ ဝါ ခန္ဓံ အတ္တတော ဂဟေတွာ အညံ အတ္တနော ဥပဘောဂဘူတော လောကောတိ ဂဏှန္တဿ အတ္တနော အတ္တာနံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ ပရဿ အတ္တာနံ ‘‘လောကော’’တိ ဂဏှန္တဿ ဝါ ဝသေန ‘‘အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ ဘဝိဿတီတိ တံ ဒွိဓာပိ ဂဟိတံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဘဝိဿတီတိ နိဝိဋ္ဌာ ပရာမသန္တီတိ အတ္ထော.

1320. 并且，于每一蕴执为“我”及“世间”，是依此等执取差别而说“我与世间”。或者，执取某一蕴为“我”，而认为其他蕴是供己享用的“世间”；或者，执取自己的自身为“我”，而执取他人的自身为“世间”——依此等方式而说“我与世间”。所谓“彼将存在”，意谓他们执着地认为：“如是两种方式所执取之五蕴将会存在”。

၁၃၃၂. သဟ သိက္ခိတဗ္ဗော ဓမ္မော သဟဓမ္မော, တတ္ထ ဘဝံ သဟဓမ္မိကံ. ကမ္မတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ဒေါဝစဿသဒ္ဒတော အာယ-သဒ္ဒံ အနညတ္ထံ ကတွာ ‘‘ဒေါဝစဿာယ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဒုဗ္ဗစဿ ကမ္မ’’န္တိ အာဟ. ဒေါဝစဿဿ ဝါ အယနံ ပဝတ္တိ ဒေါဝစဿာယံ. ဝစနဿ ပဋိဝိရုဒ္ဓဝစနံ ပဋာဏိကဂဟဏံ[Pg.183]. ဂုဏေဟိ ဂရူသု ဂါရဝေန ဝသနံ ဂရုဝါသော. ဇာတိအာဒီဟိ ဇေဋ္ဌကေသု ပဋိဿုဏိတဗ္ဗေသု ဝသနံ သဇေဋ္ဌကဝါသော. ဩတ္တပ္ပိတဗ္ဗာ ဝါ ဂရုနော. ဟိရိယိတဗ္ဗာ ဇေဋ္ဌကာ. ယာယ စေတနာယ ဒုဗ္ဗစော ဟောတိ, သာ ဒေါဝစဿတာ ဘဝိတုံ အရဟတီတိ ‘‘သင်္ခါရက္ခန္ဓောယေဝါ’’တိ အာဟ.

1332. 应共同学习的法是同法(sahadhammo)，存在于其中的是同法者(sahadhammikaṃ)。由于“难教”(dovacassa)一词用于业(kamma)之义，且“āya”一词无其他含义，故说为“难教性”(dovacassāyaṃ)，其意为“难教者之业”。或者，难教者的行径(ayanaṃ pavatti)即是难教性。违逆他人之言是执取敌对(paṭāṇikagahaṇaṃ)。因具德而对尊重者(garu)恭敬而住，是为敬重住(garuvāso)。对种姓等年长且应听从者共住，是为与年长者同住(sajeṭṭhakavāso)。或者，应令人生愧(ottappa)者是尊重者，应令人生惭(hiri)者是年长者。由何种思(cetanā)而成为难教者，该难教性即是行蕴(saṅkhārakkhandha)，故如是说。

၁၃၃၃. ဒု-သဒ္ဒေန ယုတ္တံ နာမံ ဒုန္နာမံ. အနုပသင်္ကမန္တဿပိ အနုသိက္ခနံ သေဝနာတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဘဇနာတိ ဥပသင်္ကမနာ’’တိ အာဟ. သဗ္ဗတောဘာဂေနာတိ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ အာဝိ စေဝ ရဟော စ.

1333. 与“du”(恶)词相应的名称是恶名(dunnāma)。即使不亲近，模仿学习亦是交往(sevanā)，故以其义说“交往(bhajana)即是亲近(upasaṅkamana)”。所谓“一切方面”，即身、语、意，无论公开或隐秘。

၁၃၃၆. ဝိနယောတိ ဝိဘင်္ဂခန္ဓကာ ဝုတ္တာ. ဝတ္ထုဝီတိက္ကမတော ပုဗ္ဗေ ပရတော စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော နာမ န ဟောတီတိ သဟ ဝတ္ထုနာ အာပတ္တိံ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ. တေနာဟ ‘‘သဟ ဝတ္ထုနာ…ပေ… အာပတ္တိကုသလတာ နာမာ’’တိ. သဟ ကမ္မဝါစာယာတိ အဗ္ဘာနတိဏဝတ္ထာရကကမ္မဝါစာယ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဣတ္ထန္နာမံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိ’’န္တိအာဒိကာယ စ. သဟေဝ ဟိ ကမ္မဝါစာယ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနဉ္စ ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ. အာပတ္တိယာ ဝါ ကာရဏံ ဝတ္ထု, ဝုဋ္ဌာနဿ ကာရဏံ ကမ္မဝါစာတိ ကာရဏေန သဟ ဖလဿ ဇာနနဝသေန ‘‘သဟ ဝတ္ထုနာ သဟ ကမ္မဝါစာယာ’’တိ ဝုတ္တံ.

1336. 《分别》(Vibhaṅga)与诸《犍度》(Khandhaka)被称为“律”(Vinaya)。因为在违越事(vatthu)之前后，皆不名为堕罪者，故是随着事而界定罪。因此说：‘随着事……乃至……名为善巧于罪(āpattikusalatā)’。所谓‘随着羯磨语(kammavācā)’，是指随着还净(abbhāna)、覆草(tiṇavatthāraka)等羯磨语，以及‘尊者，我犯某某名之罪’等语。因为确实是唯随着羯磨语而界定出罪(āpattivuṭṭhāna)。或者，罪(āpatti)的因是事，出罪(vuṭṭhāna)的因是羯磨语。因此，由了知因与果的关系，故说‘随着事，随着羯磨语’。

၁၃၃၈. အယမေဝတ္ထော သဟ ပရိကမ္မေနာတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တော. ဝုဋ္ဌာနကပညာယာတိ ဝုဋ္ဌာနဿ ကာရဏဘူတာယ ပရိကမ္မပညာယ.

1338. 此义即是在“与预备行(parikamma)一起”一语中所说。所谓出起慧(vuṭṭhānakapaññā)，即是作为出起(vuṭṭhāna)之因的预备慧(parikammapaññā)。

၁၃၄၀. ဓာတုဝိသယာ သဗ္ဗာပိ ပညာ ဓာတုကုသလတာ, တဒေကဒေသာ မနသိကာရကုသလတာတိ အဓိပ္ပာယေန ပုရိမပဒေပိ ဥဂ္ဂဟမနသိကာရဇာနနပညာ ဝုတ္တာ. ပုရိမပဒေ ဝါ ဝါစုဂ္ဂတာယ ဓာတုပါဠိယာ မနသိကရဏံ ‘‘မနသိကာရော’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥဂ္ဂဏှန္တီ မနသိကရောန္တီ ဓာတုပါဠိယာ အတ္ထံ သုဏန္တီ ဂန္ထတော စ အတ္ထတော စ ဓာရေန္တီ ‘‘အယံ စက္ခုဓာတု နာမာ’’တိအာဒိနာ သဘာဝတော အဋ္ဌာရသေဝါတိ ဂဏနတော စ ပရိစ္ဆေဒံ ဇာနန္တီ စ ပညာ ဥဂ္ဂဟပညာဒိကာ ဝုတ္တာ. ပစ္ဆိမပဒေ ပဉ္စဝိဓာပိ သာ ပညာ ဥဂ္ဂဟောတိ တတော စ ပဝတ္တော အနိစ္စာဒိမနသိကာရော ‘‘ဥဂ္ဂဟမနသိကာရော’’တိ ဝုတ္တော, တဿ ဇာနနံ ပဝတ္တနမေဝ, ယထာ ပဝတ္တံ ဝါ ဥဂ္ဂဟံ, ဧဝမေဝ ပဝတ္တော ဥဂ္ဂဟောတိ ဇာနနံ ဥဂ္ဂဟဇာနနံ. မနသိကာရောပိ ‘‘ဧဝံ ပဝတ္တေတဗ္ဗော ဧဝဉ္စ ပဝတ္တော’’တိ ဇာနနံ မနသိကာရဇာနနံ. တဒုဘယမ္ပိ မနသိကာရကောသလ္လန္တိ [Pg.184] ဝုတ္တံ. ဥဂ္ဂဟောပိ ဟိ မနသိကာရသမ္ပယောဂတော မနသိကာရနိရုတ္တိံ လဒ္ဓုံ ယုတ္တောတိ ယော စ မနသိ ကာတဗ္ဗော, ယော စ မနသိကရဏုပါယော, သဗ္ဗော သော မနသိကာရောတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ. တတ္ထ စ ကောသလ္လံ မနသိကာရကုသလတာတိ.

1340. 一切以诸界为对象的智慧都是界善巧（dhātukusalatā），其一部分是作意善巧（manasikārakusalatā）。带着这个意趣，在前一个术语中也说了“了知领会作意之慧”（uggahamanasikārajānanapaññā）。或者，在前一个术语中，对于已口诵的界经文（dhātupāḷi）的思惟被称为“作意”（manasikāra）。在此，学习、作意、听闻界经文的意义、从文句和义理上受持、了知“此是眼界”等自性，以及从十八界等数量上去了知其范围的智慧，被称为领会慧（uggahapaññā）等。在后一个术语中，那五种慧即是领会（uggaha），以及从它生起的无常等作意被称为“领会作意”（uggahamanasikāra）；了知它就是使它生起。或者，了知“领会已如是生起”，即是领会了知（uggahajānana）。同样，了知“作意应如是生起，且已如是生起”，即是作意了知（manasikārajānana）。这两者都被称为“作意善巧”（manasikārakosalla）。因为领会也因与作意相应，而适合得到“作意”的名称；并且，凡是应在心中作的，以及作为作意之方法的，这一切都可称为“作意”。于此的善巧，即是作意善巧（manasikārakusalatā）。

၁၃၄၂. တီသုပိ ဝါ…ပေ… ဝဋ္ဋတီတိ တဿာ စ ဥဂ္ဂဟာဒိဘာဝေါ ဝုတ္တော. သမ္မသနံ ပညာ, သာ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ အနိစ္စာဒိသမ္မသနကိစ္စံ သာဓေတိ နိစ္စသညာဒိပဇဟနတော. မနသိကာရော သမ္မသနသမ္ပယုတ္တော တထေဝ အနိစ္စာဒိမနသိကာရကိစ္စံ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တော သာဓေတိ. တေနာဟ ‘‘သမ္မသနမနသိကာရာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ’’တိ. ဣမိနာ ပန ပစ္စယေန ဣဒံ ဟောတီတိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာဒီနံ သင်္ခါရာဒိပစ္စယုပ္ပန္နဿ ပစ္စယဘာဝဇာနနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကုသလတာတိ ဒဿေတိ.

1342. （在三者中……乃至……）适宜，并且那善巧的领会（uggaha）等状态已被说明。审察（sammasana）即是慧，它与道相应，通过舍断常想（niccasaññā）等，成就审察无常等的作用。与审察相应的作意，当它与道相应时，也同样地成就了作意无常等的作用。因此说：“审察与作意是世间（lokiya）与出世间（lokuttara）混合的”。此句显示：了知“缘于此，彼生起”，像这样了知无明等作为行等缘生法之缘的状态，即是缘起善巧（paṭiccasamuppādakusalatā）。

၁၃၄၄. အမ္ဗဗီဇာဒီနိ အနုပါဒိန္နကဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ. သောတဝိညာဏာဒီနံ ဝိသဘာဂါ အနနုရူပါ အနုပ္ပာဒကာယေဝ စက္ခာဒယော ‘‘ဝိသဘာဂပစ္စယာ’’တိ ဝုတ္တာ, တေဟိ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာနေဝ စ သောတဝိညာဏာဒီနိ ‘‘ဝိသဘာဂပစ္စယသမုပ္ပန္နဓမ္မာ’’တိ. သောတဝိညာဏေန ဝါ ဝိသဘာဂဿ စက္ခုဝိညာဏဿ ပစ္စယောတိ ဝိသဘာဂပစ္စယော, စက္ခာယတနဿ ဝိသဘာဂေန သောတာယတနေန ပစ္စယေန သမုပ္ပန္နော ဝိသဘာဂပစ္စယသမုပ္ပန္နော.

1344. 说芒果种子(ambabīja)等，是为了说明非执取法。眼等对于耳识(sotaviññāṇa)等，是相异、不相称、不能生起的，因此被称为“异分缘”(visabhāgapaccaya)；而耳识等并非由彼等（眼等）所生，故被称为“异分缘生法”(visabhāgapaccayasamuppannadhamma)。或者，（某法）是与耳识相异的眼识(cakkhuviññāṇa)之缘，故称“异分缘”；由作为与眼处(cakkhāyatana)相异之缘的耳处(sotāyatana)而生起者，是“异分缘所生”。

၁၃၄၆. အဇ္ဇဝနိဒ္ဒေသေ အဇ္ဇဝေါ အဇ္ဇဝတာတိ ဥဇုတာ ဥဇုကတာ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ အဇ္ဇဝမဒ္ဒဝနိဒ္ဒေသေသု ဥဇုကတာမုဒုတာနိဒ္ဒေသေဟိ ဝိသေသံ မဒ္ဒဝနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တံ ‘‘နီစစိတ္တတာ’’တိပဒမာဟ. တတ္ထ ‘‘နီစစိတ္တတာ မုဒုတာ’’တိ ပုန မုဒုတာဝစနံ နီစစိတ္တတာယ ဝိသေသနတ္ထံ. ဩမာနောပိ ဟိ နီစစိတ္တတာ ဟောတိ, န ပန မုဒုတာတိ.

1346. 在正直(ajjava)的解释中，“正直”(ajjavo)即正直性(ajjavatā)，就是正直(ujutā)、率直(ujukatā)的意思。因此，在正直与柔软(maddava)的解释中，为了（显示）与正直性解释、柔软性解释的差异，（作者）提出了在柔软的解释中所说的“心谦下”(nīcacittatā)一词。其中，在“心谦下即柔软(mudutā)”一句中，再次说“柔软”一词是为了限定“心谦下”的含义。因为轻慢(omāna)也是一种低心，但并非柔软。

၁၃၄၈. ပရေသံ ဒုက္ကဋံ ဒုရုတ္တဉ္စ ပဋိဝိရောဓာကရဏေန အတ္တနော ဥပရိ အာရောပေတွာ ဝါသေန္တိ. စိတ္တဿ သကမနတာတိ စိတ္တဿ အဗျာပန္နော သကော မနောဘာဝေါတိ အတ္ထော. စိတ္တန္တိ ဝါ စိတ္တပ္ပဗန္ဓံ ဧကတ္တေန ဂဟေတွာ တဿ အန္တရာ ဥပ္ပန္နေန ပီတိသဟဂတမနေန သကမနတ္တံ အာဟ. အတ္တမနော ဝါ ပုဂ္ဂလော, တဿ ဘာဝေါ အတ္တမနတာ. သာ န သတ္တဿာတိ ပုဂ္ဂလဒိဋ္ဌိနိဝါရဏတ္တံ ‘‘စိတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ.

1348. 他们不作对抗，将他人的恶作(dukkaṭa)与恶语担在自己身上而住。“心的悦意”(Cittassa sakamanatā)的意思是：心无嗔恚、自有的心境。或者，是以“心”指心相续，将其视为一体，通过其中生起的与喜俱行的意，而说为“悦意”。或者，悦意者(attamano)是个人(puggala)，其状态是悦意性(attamanatā)。为了遮止补特伽罗见(puggaladiṭṭhi)，（佛陀）说“心的”，是说此（悦意性）不是“有情的”。

၁၃၄၉. ကာယဝါစာဟိ [Pg.185] ကတ္တဗ္ဗဿ အကရဏေန အသာဒိယိတဗ္ဗဿ သာဒိယနေန စ မနသာပိ အာစရတိ ဧဝ, ဣန္ဒြိယသံဝရာဒိဘေဒနဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

1349. （他）以身语对应做的不做，对应当不乐受的却去乐受，并且也以意如此行事。或者应当知道，这是就毁坏根律仪(indriyasaṃvara)等而言。

၁၃၅၀. သဒေါသဝဏေ ရုက္ခေ နိယျာသပိဏ္ဍိယော, အဟိစ္ဆတ္တကာနိ ဝါ ဥဋ္ဌိတာနိ ‘‘အဏ္ဍကာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဖေဂ္ဂုရုက္ခဿ ပန ကုထိတဿ အဏ္ဍာနိ ဝိယ ဥဋ္ဌိတာ စုဏ္ဏပိဏ္ဍိယော ဂဏ္ဌိယော ဝါ ‘‘အဏ္ဍကာနီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဒုမနာဠံ ဝိယ သောတံ ဃံသယမာနာ ဝိယ ပဝိသန္တီ ကက္ကသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ကောဓေန နိဗ္ဗတ္တာ တဿ ပရိဝါရဘူတာ ကောဓသာမန္တာ. ပုရေ သံဝဍ္ဎနာရီ ပေါရီ, သာ ဝိယ သုကုမာရာ မုဒုကာ ဝါစာ ပေါရီ ဝိယာတိ ပေါရီ. တတ္ထာတိ ‘‘ဘာသိတာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တာယ ကိရိယာယာတိပိ ယောဇနာ သမ္ဘဝတိ, တတ္ထ ဝါစာယာတိ ဝါ. သဏှဝါစတာတိအာဒိနာ တံ ဝါစံ ပဝတ္တယမာနံ စေတနံ ဒဿေတိ.

1350. 在有瑕疵的树上，树脂凝结成块，或长出的蛇伞菌(ahicchattaka)，被称为“卵”。又，于腐朽的空心木上，如卵般出现的粉团或节瘤，当知亦为“卵”。（粗恶语）进入耳朵时，犹如莲茎摩擦一般，当知此为粗恶语(kakkasā)。由忿怒所生，作为其（忿怒）眷属的言语，是忿怒的近邻(kodhasāmantā)。在城中长大的女子为“城镇女”(porī)，言语如她一般优雅、柔软，故称为“城镇语”(porī)。于此(Tattha)，亦可与所说之动词“已被说”(bhāsitā hoti)相结合；或（解为）“于彼言语中”。以“柔和语”等（文句），显示了使该言语生起的思(cetana)。

၁၃၅၁. အာမိသာလာဘေန ယံ ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ, တံ အာမိသာလာဘေန ‘‘ဆိဒ္ဒ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဒွေယေဝ ဟီတိ ယထာဝုတ္တာနိ အာမိသဓမ္မာလာဘေဟိ ပဝတ္တမာနာနိ ဆိဒ္ဒါနိ အာဟ. ဂမနသဘာဂေနာတိ ဂမနမဂ္ဂဿ အနုစ္ဆဝိကဒိသာဘာဂေန. သင်္ဂဟပက္ခေ ဌတွာတိ သင်္ဂဟံ ကရောမိစ္စေဝ ကထေတဗ္ဗံ, န လာဘသက္ကာရကာမတာဒီဟီတိ အတ္ထော. အဝဿံ ကာတဗ္ဗံ ကိစ္စံ, ဣတရံ ကရဏီယံ. အဗ္ဘာနတော အညံ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနံ ‘‘ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

1351. 因不得利养(āmisālābha)而有的过失(chidda)，被称为“不得利养之过失”。“仅有两种”是说，如前所述，由不得利养与不得法而产生的过失。“以行进之同分”(gamanasabhāgena)意为以适合行进道路的方向部分。“立于摄益之一方”意为，只应怀着“我当行摄益”之心而说，其义为：不应为利养、恭敬、欲求等而说。必须做的事是“义务”(kicca)，其他的事是“应作”(karaṇīya)。除“出罪”(abbhāna)外，其他从罪而出，称为“出离”(vuṭṭhāna)。

၁၃၅၂. သသမ္ဘာရကထာတိ ဒဿနဿ ကာရဏသဟိတာတိ အတ္ထော, သသမ္ဘာရဿ ဝါ ဒဿနဿ ကထာ သသမ္ဘာရကထာ. ယဿ စက္ခုန္ဒြိယာသံဝရဿ ဟေတူတိ ဝတွာ ပုန ‘‘တဿ စက္ခုန္ဒြိယဿ သတိကဝါဋေန ပိဒဟနတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တံ, န အသံဝရဿာတိ. တဒိဒံ ယံ စက္ခုန္ဒြိယာသံဝရဿ ဟေတု အဘိဇ္ဈာဒိအနွာဿဝနံ ဒဿိတံ, တံ အသံဝုတစက္ခုန္ဒြိယဿေဝ ဟေတုပဝတ္တံ ဒဿိတန္တိ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ယတွာဓိကရဏန္တိ ဟိ ယဿ စက္ခုန္ဒြိယဿ ကာရဏာတိ အတ္ထော. ကဿ စ ကာရဏာတိ? အသံဝုတဿ. ကိဉ္စ အသံဝုတံ? ယဿ စက္ခုန္ဒြိယာသံဝရဿ ဟေတု အနွာဿဝန္တိ တဒုပလက္ခိတံ, တဿ သံဝရာယာတိ အယမတ္ထယောဇနာ.

1352. “具因缘之说”(sasambhārakathā)者，义为“与见之因俱行”，或为“关于具因缘之见的言说”。已说“乃某眼根不防护之因”，复说“为以念门关闭彼眼根”，而非说“为不防护”。当知，此中所示为眼根不防护之因的贪等随流，乃为开示彼唯因不防护之眼根而转起，故作是说。“以何为所依”(yatvādhikaraṇaṃ)者，实谓“因于何眼根”义。因于何者？因于不防护者。何为不防护？即以之为因，（贪等）随流，由是而标识者。为防护彼，此是文义结合。

ဇဝနက္ခဏေ ပန ဒုဿီလျံ ဝါတိအာဒိ ပုန အဝစနတ္ထံ ဣဓေဝ သဗ္ဗံ ဝုတ္တန္တိ ဆသု ဒွါရေသု ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ. န ဟိ ပဉ္စဒွါရေ ကာယဝစီဒုစ္စရိတသင်္ခါတံ ဒုဿီလျံ အတ္ထီတိ. ယထာ ကိန္တိအာဒိနာ နဂရဒွါရေ အသံဝရေ သတိ [Pg.186] တံသမ္ဗန္ဓာနံ ဃရာဒီနံ အသံဝုတတာ ဝိယ ဇဝနေ အသံဝရေ သတိ တံသမ္ဗန္ဓာနံ ဒွါရာဒီနံ အသံဝုတတာတိ ဧဝံ အညေသံ သံဝရေ, အညေသံ သံဝုတတာသာမညမေဝ နိဒဿေတိ, န ပုဗ္ဗာပရသာမညံ အန္တော ဗဟိ သာမညံ ဝါ. သတိ ဝါ ဒွါရဘဝင်္ဂါဒိကေ ပုန ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဇဝနံ ဗာဟိရံ ဝိယ ကတွာ နဂရဒွါရသမာနံ ဝုတ္တံ, ဣတရဉ္စ အန္တောနဂရဒွါရသမာနံ. ဇဝနေ ဝါ အသံဝရေ ဥပ္ပန္နေ တတော ပရံ ဒွါရဘဝင်္ဂါဒီနံ အသံဝရဟေတုဘာဝါပတ္တိတော နဂရဒွါရသဒိသေန ဇဝနေန ပဝိသိတွာ ဒုဿီလျာဒိစောရာနံ ဒွါရဘဝင်္ဂါဒိမူသနံ ကုသလဘဏ္ဍဝိနာသနံ ကထိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

然于速行(javana)刹那，为免复说“恶戒”(dussīlya)等，故于此处总说一切，当于六门随其可能而应用。实因五门中无有名为身恶行、语恶行之恶戒故。如“云何”等文所示：譬如城门不守护时，与其相关之房屋等亦不被守护；同样，速行不守护时，与其相关之门等亦不被守护。如是仅显示一者守护则另一者亦被守护之共相，而非前后之共相或内外之共相。或，于门、有分(bhavaṅga)等中，将再次生起之速行视如外在，说其等同城门；而其余（门、有分等）则等同城内之门。或，当知：于速行中不防护生起时，其后，因门、有分等已至能为不防护之因的状态，故说恶戒等盗贼，由如同城门之速行而入，劫掠门、有分等，破坏善之资具。

၁၃၅၃. ဣမိနာ အာဟာရေန နိတ္ထရဏတ္ထေန အတ္ထိကဘာဝေါ ဣဒမတ္ထိကတာ. အာဟာရပရိဘောဂေ အသန္တုဿနာတိ အာဟာရပရိဘောဂက္ခဏေ ပဝတ္တာ အသန္တုဿနာ, ဒဝတ္ထာဒိအဘိလာသောတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ အသန္တုဋ္ဌိတာ လောဘော, အမတ္တညုတာ အပ္ပဋိသင်္ခါ စ မောဟောတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ‘‘ဘောဇနေ အမတ္တညုတာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

1353. “于此有益”，是指以此食物，因有度脱之义而有利益。所谓于食物受用不知足，是指于食物受用之际生起的不满足，意即贪求美味等。于此，不知足是贪，不知量与不省察是痴，此二法应知为“于食不知量”。

၁၃၅၅. ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တမာနောဝ မာနမဒေါ. အသဒ္ဓမ္မသေဝနာသမတ္ထတံ နိဿာယ ပဝတ္တော မာနော, ရာဂေါ ဧဝ ဝါ ပုရိသမဒေါ. သက္ကရသပ္ပိခီရာဒီနိ ယောဇေတွာ ဗဟလပက္ကံ ဘောဇနံ ပိဏ္ဍရသဘောဇနံ, ဗဟလပက္ကံ ဝါ မံသရသာဒိဘောဇနံ. မန္ဒန္တိ အပ္ပံ. ဌိတိယာတိ ဌိတတ္ထံ. တဒတ္ထဉ္စ ဘုဉ္ဇန္တော ယသ္မာ ‘‘ကာယံ ဌပေဿာမီ’’တိ ဘုဉ္ဇတိ, တသ္မာ ‘‘ဌပနတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဘုတ္တပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကာတိ ဣဒံ ခုဒါယ ဝိသေသနံ ယဿာ အပ္ပဝတ္တိ ဘောဇနေန ကာတဗ္ဗာ, တဿာ ဒဿနတ္ထံ. သကလံ သာသနန္တိ ပါဠိဓမ္မမ္ပိ သဗ္ဗကုသလေပိ သင်္ဂဏှာတိ. အဘုတ္တပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာ, ဘုတ္တပစ္စယာ န ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာတိ ဧတာသံ ကော ဝိသေသော? ပုရိမာ ယထာပဝတ္တာ ဇိဃစ္ဆာနိမိတ္တာ ဝေဒနာ. သာ ဟိ အဘုဉ္ဇန္တဿ ဘိယျော ပဝတ္တနဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ပစ္ဆိမာပိ ခုဒါနိမိတ္တာဝ အင်္ဂဒါဟသူလာဒိဝေဒနာ အပ္ပဝတ္တာ. သာ ဟိ ဘုတ္တပစ္စယာ ပုဗ္ဗေ အနုပ္ပန္နာဝ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. ဝိဟိံသာနိမိတ္တတာ စေတာသံ ဝိဟိံသာယ ဝိသေသော.

1355. 由“我为胜”等而生起者，即是慢骄。依靠能行淫欲此等恶法而生起的是慢，或贪即是男子骄。以糖、酥油、牛乳等调和烹煮的浓稠食物，或以肉汁等烹煮的浓稠食物，是为美食。manda是少的意思。ṭhitiyā是为住立之义。为此而食者，因作意“我将维持此身”而食，故说“为存续故”。“因未食而生起”是饥的形容词，用以说明其不生起是由食物所作成的。“全部教法”包含巴利法以及一切善法。“因未食而生起的感受”与“因已食而不生起的感受”，此二者有何差别？前者是如常生起、以饥饿为因的感受；此感受于未食者，会因其持续生起而更为强烈。后者亦是以饥饿为因，是尚未生起的肢体灼热、刺痛等感受；此感受因已食之故，先前未生，未来亦将不生。此二者以恼害为因，是其差别。

ယာတြာတိ ယာပနာ ဝုတ္တာ, ပုဗ္ဗေပိ ‘‘ယာပနာယာ’’တိ ဝုတ္တံ, ကော ဧတ္ထ ဝိသေသော? ပုဗ္ဗေ ‘‘ယာပနာယာတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယယာပနတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တံ, ဣဓ ပန စတုန္နံ ဣရိယာပထာနံ အဝိစ္ဆေဒသင်္ခါတာ ယာပနာ ယာတြာတိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော[Pg.187]. ဒါယကဒေယျဓမ္မာနံ အတ္တနော စ ပမာဏံ အဇာနိတွာ ပဋိဂ္ဂဟဏံ, သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတနတ္ထံ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟဏံ အဓမ္မိကပဋိဂ္ဂဟဏံ, ယေန ဝါ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇေယျ. အပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ အဓမ္မေန ပရိဘောဂေါ. အနဝဇ္ဇေ အနိန္ဒိတဗ္ဗေ ပစ္စယေ သာဝဇ္ဇံ သနိန္ဒံ ပရိဘောဂေန အတ္တာနံ ကရောတိ. အနဝဇ္ဇတာ စ ဘဝိဿတီတိ အတ္တနော ပကတိအဂ္ဂိဗလာဒိံ ဇာနိတွာ ‘‘ဧဝံ မေ အဂရဟိတဗ္ဗတာ စ ဘဝိဿတီ’’တိ ပမာဏယုတ္တံ အာဟာရေတီတိ အတ္ထော.

“行(yātrā)被称为存续(yāpanā)，先前也说过‘为存续故’，此处有何差别？先前说‘为存续故，是为存续命根(jīvitindriya)故’，而此处，被称为四威仪(iriyāpatha)不间断的存续，即是行。这即是此处的差别。不知施者、施物及自身的份量而受，或为败坏信施(saddhādeyya)而受，是非法受；或因此而犯罪者亦然。不省察而受用，即是非法受用。于无过、不应呵责的资具，却通过受用而使自己变得有过失、应受呵责。为了无过失，了知自己体质、消化力等后，思惟：‘如此，我将成为不应受呵责者’，而食用适量。此即其义。

သုခေါ ဣရိယာပထဝိဟာရော ဖာသုဝိဟာရော. ဧတ္တကဉှိ ဘုဉ္ဇိတွာ…ပေ… ပဝတ္တန္တီတိ ဣရိယာပထာနံ သုခပ္ပဝတ္တိယာ ကာရဏဘူတံ ဘုဉ္ဇနံ ပိဝနဉ္စ ဣရိယာပထေဟိ ကာရဏဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ တေဟိ သာဓိတံ ဝိယ ဝုတ္တံ. ‘‘အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ’’တိ လိခန္တိ, ‘‘ဘုတွာနာ’’တိ ပန ပါဌော. ပုနပိ ဟိ အပ္ပဿေဝ အနုဇာနနဝသေန –

威仪住为安乐住，即是舒适住。“食如是量……乃至……得以持续”，此中，作为令威仪安乐持续之因的食与饮，因以威仪为（主要）原因而被提及，故说其仿佛由威仪所成办。有人写道：“未食而饮水”，但圣典的读诵是“食后”。又，实因允许少量之故——

‘‘ကပ္ပိယံ တံ စေ ဆာဒေတိ, စီဝရံ ဣဒမတ္ထိကံ;

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ.

“若此衣能如法遮身，此即所需；足以安乐住。

‘‘ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နဿ, ဇဏ္ဏုကေ နာဘိဝဿတိ;

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယာ’’တိ. (ထေရဂါ. ၉၈၄-၉၈၅) –

“结跏趺坐时，雨不湿双膝；足以安乐住。”

အာဟ.

曰：

ဘောဇနာနိသံသောတိ ယထာဝုတ္တေဟိ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဘောဇနဿ အဂရဟိတဗ္ဗတာ သုခဝိဟာရော စ အာနိသံသောတိ အတ္ထော. ယုတ္တဿ နိဒ္ဒေါသဿ ဘောဇနဿ ပရိမာဏဿ စ ဝသေန ဇာနနံ ယုတ္တပမာဏဇာနနံ နာမ.

食之功德(Bhojanānisaṃsa)者，其义为：具足如前所述八支之食，有不应受呵责与安乐住之功德。了知适宜、无过之食及其份量，名为知适量。

၁၃၅၆. ဝိနာသံ ပတ္တိယာ နဋ္ဌာ, ပဋိပက္ခေဟိ အဘိဘူတတ္တာ မုဋ္ဌာ စ သတိ ယဿ, သော နဋ္ဌမုဋ္ဌဿတိ, တဿ ဘာဝေါ နဋ္ဌမုဋ္ဌဿတိတာ.

1356. 若人之念(sati)，因趋于坏灭而失(naṭṭhā)，因被对治法所压伏而乱(muṭṭhā)，彼即是失念者(naṭṭhamuṭṭhassati)。其状态，即是失念(naṭṭhamuṭṭhassatitā)。

၁၃၆၈. ဝိသုဒ္ဓိပ္ပတ္တန္တိ မဂ္ဂဖလသီလံ ဝုစ္စတိ. လောကုတ္တရဓမ္မာဝါတိ လောကုတ္တရသတိအာဒိဓမ္မာဝ. သီလသမ္ပဒါ ပန ရူပါရူပါဝစရာ နတ္ထီတိ သမ္ဘဝတော ယောဇေတဗ္ဗာ.

1368. 所谓“已达清净”，即道果戒。所谓“出世间法”，即唯是出世间念等诸法。又，戒圆满于色界、无色界中无有，故应就其可能性而应用。

၁၃၇၃. ဘောဂူပကရဏေဟိ [Pg.188] သဘောဂေါ. စတုန္နံ သစ္စာနံ အနုလောမန္တိ စတုသစ္စပ္ပဋိဝေဓဿ အနုလောမန္တိ အတ္ထော. ‘‘သစ္စာန’’န္တိ ဟိ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗေဟိ ပဋိဝေဓော ဝုတ္တော, စတုသစ္စပ္ပဋိဝေဓဿ ဝါ ဥပနိဿယဘူတံ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာနံ စတုန္နံ သစ္စာနံ အနုလောမန္တိ ဝုတ္တံ.

1373. 以受用具而有财。所谓“随顺于四谛”，义即随顺于四谛之通达。实则，以“诸谛”（saccānaṃ）是说以应被通达者而有的通达。或说，其为四谛通达之近依缘，故随顺于应被通达的四种谛。

၁၃၇၈. ‘‘မမ ဃရံ ဓုရံ ကတွာ ဘိက္ခံ ပဝိသထာ’’တိ ဒိယျမာနံ ဓုရဘတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. နိစ္စဘတ္တာဒိ ဝါ အညေပိ အာဏာပေတွာ သယံ ဓုရံ ဟုတွာ ဒိန္နံ ဓုရဘတ္တံ.

1378. “请以我家为首要，前来乞食”，如是所施之食，称为“责任食”（dhurabhatta）。或指令他人常施食等，自己作为主要负责人所施之食，亦是“责任食”。

၁၃၇၉. ပဋိဝါသေတိ နာမာတိ နိဝတ္တေတိ နာမ ဩသက္ကေတိ နာမ.

1379. 所谓“退还”（paṭivāseti），即是令返回，即是令退后。

၁၃၈၀. ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓာတိ ပုရိမဇာတီသု သန္တတိပရိယာပန္နေ ခန္ဓေ အာဟ. ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓန္တိ ဝတ္ထာဘရဏယာနဂါမဇနပဒါဒိ. ခယသမယေတိ မဂ္ဂက္ခဏံ အာဟ.

1380. 所谓“先前已住之蕴”，是说于过去诸世中，包含于相续流的诸蕴。所谓“与蕴关连者”，即衣服、饰物、车乘、村庄、国土等。所谓“于灭尽时”，是说道刹那。

၁၃၈၁. အဓိမုစ္စနဋ္ဌေနာတိ အနိဂ္ဂဟိတပက္ခန္ဒနသင်္ခါတေန ယထာသုခံ ပဝတ္တနဋ္ဌေန.

1381. 所谓“以胜解为义”，即以名为“无碍奔入”、随意转起为义。

၁၃၈၂. ခီဏာနံ အန္တော အဝသာနံ နိဋ္ဌိတဘာဝေါ ခီဏန္တော, ခီဏာနံ ဝါ အာဒိကာလော, တသ္မိံ ခီဏန္တေ. ဧသ နယော နိရုဒ္ဓန္တေတိအာဒီသု.

1382. “已尽者之终”（khīṇanto）者，是已尽者的终点、完结的状态。或为已尽者的起始之时。“于彼尽终时”（tasmiṃ khīṇante）。此理亦通于“已灭者之终”（niruddhanta）等词。

ဒုကနိက္ခေပကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

二法总说释义 终。

နိက္ခေပကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

总说品释义 终。

၄. အဋ္ဌကထာကဏ္ဍံ

4. 义注品

တိကအတ္ထုဒ္ဓါရဝဏ္ဏနာ

三法义抉择释义

၁၃၈၄. နယမဂ္ဂန္တိ [Pg.189] သုတ္တန္တဘာဇနီယာဒိနယဂမနံ အနုလောမာဒိနယဂမနဉ္စ. တမ္ပိ ဟိ ဧတ္ထ အတ္ထေသု နိစ္ဆိတေသု သုခံ သမာနေန္တိ. ပဉှုဒ္ဓါရန္တိ ဧကူနပညာသာယ ဧကူနပညာသာယ နဝသု နဝသု စ ပဉှေသု လဗ္ဘမာနဿ ဥဒ္ဓရဏံ, တေသုယေဝ လဗ္ဘမာနာနံ ဂဏနာနံ ဌပနံ ဂဏနာစာရော. အတ္ထုဒ္ဓါရန္တိ ‘‘ဣမေ နာမ စိတ္တုပ္ပာဒါဒယော အတ္ထာ ကုသလာဒိကာ’’တိ ဥဒ္ဓရဏံ. ကဏ္ဏိကံ ကဏ္ဏိကန္တိ စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍရူပကဏ္ဍေသု ဝိဘတ္တေ ပသဋေ ဓမ္မေ ‘‘စတူသု ဘူမီသု ကုသလံ ဒွါဒသာကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါ’’တိအာဒိနာ ရာသိရာသိဝသေန သဟ ဂန္ထေတွာတိ အတ္ထော. ဃဋဂေါစ္ဆကာ ကဏ္ဏိကဝေဝစနာနေဝ. ဧတ္ထ ပန စတူသု ဘူမီသု ကုသလန္တိ ဧကဝစနနိဒ္ဒေသော စတုဘူမကာနံ ကုသလဖဿာဒီနံ ကုသလဘာဝေ ဧကတ္တူပဂမနတော. စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍရူပကဏ္ဍေသု စတုဘူမိစိတ္တုပ္ပာဒါဒိဝသေန ဝိညာတဓမ္မဿ ဝသေနာယံ အတ္ထုဒ္ဓါရဒေသနာ အာရဒ္ဓါတိ တတ္ထ ယံ စတူသု ဘူမီသု ကုသလံ ဝိဘတ္တံ ယာဝ ဝိညာတံ, ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာတိ အတ္ထော.

1384. “理趣之道”(Nayamagga)是指《经分别》(Suttantabhājanīya)等之理趣进程，以及随顺(anuloma)等之理趣进程。因为在此，当诸义已被决择时，也能轻易地使之相符。“问抉择”(Pañhuddhāra)是指于四十九问及九问中，对可得者之抉择；以及就在彼等问题中，对可得之数目的安立，即是计算之法。“义抉择”(Atthuddhāra)是指“此等名为心生起等之义，是善等”的抉择。“核心”(Kaṇṇika)的意义是：在心生起品与色品中，将已分别、散布的诸法，以“于四地中之善、十二不善心生起”等方式，依类聚而连结。Ghaṭa与gocchaka（聚、簇）实是kaṇṇika（核心）的同义词。于此，“于四地中之善”以单数作解释，是因四地之善触等法，于善性上归于一体故。在心生起品与色品中，此义抉择之教示，是依于四地心生起等，并依于已了知法者而发起的。其义为：于彼处，凡于四地中已分别之善，乃至已了知者，此等诸法为善。

ယဒိပိ ကုသလတ္တိကဝိတ္ထာရော ပုဗ္ဗေ ဝိညာတော, တထာပိ တတ္ထ ဓမ္မာ သမယဝသေန ဖဿာဒိသဘာဝဝသေန စ ဝိဘတ္တာ ဘိန္နာ ဝိညာတာ, န ပန ဧကသ္မိံ လက္ခဏေ သမာနေတွာ, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တံ သမယာဒိဘေဒံ ဝဇ္ဇေတွာ သဗ္ဗဘေဒဘိန္နာနံ ဧကသ္မိံ ကုသလာဒိလက္ခဏေ သမာနေတွာ ဗောဓနတ္ထံ ဣဓ ကုသလတ္တိကနိဒ္ဒေသော ပုန ဝိဘတ္တော. ဧတ္ထ စ ဧကဝစနေန ကုသလနိဒ္ဒေသံ ကတွာ ဗဟုဝစနေန နိဂမနဿ ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ. ယဒိ ဓမ္မာနံ ကုသလတ္တေ ဧကတ္တူပဂမနံ, ကသ္မာ ဧကဝစနေန ပုစ္ဆာပိ န ကတာ? ဥဒ္ဒေသေ ကုသလ-သဒ္ဒဿ ဓမ္မဝိသေသနဘာဝတော တဗ္ဗိသေသနာနံ ဓမ္မာနံ ပုစ္ဆိတတ္တာ တေသဉ္စ အနိဒ္ဓါရိတသင်္ခါဝိသေသတ္တာ, နိဒ္ဒေသေ ပန စတူဟိ ဘူမီဟိ ဝိတ္ထာရတော ဝိညာတာဟိ ကုသလေ ဝိသေသေတွာ ဒဿေတီတိ ယုတ္တံ ‘‘စတူသု ဘူမီသု ကုသလ’’န္တိ ဧကတ္တံ နေတွာ ဝစနံ. ကုသလပဒဉှိ ဧတ္ထ ပဓာနံ, တဉ္စ ဝိသေသိတဗ္ဗာနပေက္ခံ ကုသလာကာရမေဝ အတ္တနော သဘာဝေ ဌိတံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တမာနံ ဧကတ္တမေဝ ဥပါဒါယ ပဝတ္တတိ, န ဘေဒန္တိ.

虽然善三法的广说先前已被了知，但在那里，诸法是依时、依触等自性而被分别、离散地了知，而不是被归于同一相中。因此，此处为了让人了知，要除去那里所说的时等差别，将一切由差别而离散的法归于善等的同一相中，所以再次分别阐述善三法的解释。并且，此处以单数作善的解释，而以复数作结语的理由，已经说过了。若诸法于善性中归于一，为何不也用单数提问呢？（因为）在总说（Uddesa）中，“善”一词是“法”的限定词，所问的是那些被限定的法，并且它们的具体数量尚未确定。但在解释（Niddesa）中，则是通过已详细了知的四地来限定并开示善法，因此，将之归于一（单数）而说“于四地中善”是恰当的。实因此处的“善”词是主要的，它不依赖于所要限定的对象，而是把握住于自性中的善之行相而转起，它只依于一性而转起，不依于差别。

၁၃၈၅. ဒွါဒသ [Pg.190] အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါတိ ဧတ္ထာပိ ပဌမာကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ သမယဖဿာဒိဝသေန ဘေဒံ အနာမသိတွာ သောမနဿသဟဂတဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ္တစိတ္တုပ္ပာဒဘာဝေ ဧကတ္တံ နေတွာ ဝုတ္တော, ဧဝံ ယာဝ ဒွါဒသမောတိ ‘‘ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ စတူသု ဘူမီသု ဝိပါကောတိအာဒီသုပိ ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗံ. စိတ္တုပ္ပာဒါတိ ဧတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတ္ထာတိ ဥပ္ပာဒေါ, ကိံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? စိတ္တံ, စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒေါ စိတ္တုပ္ပာဒေါတိ ဧဝံ အဝယဝေန သမုဒါယောပလက္ခဏဝသေန အတ္ထော သမ္ဘဝတိ. ဧဝဉှိ သတိ စိတ္တစေတသိကရာသိ စိတ္တုပ္ပာဒေါတိ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘စိတ္တမေဝ ဥပ္ပာဒေါ စိတ္တုပ္ပာဒေါ’’တိ အညဿုပ္ပဇ္ဇနကဿ နိဝတ္တနတ္ထံ စိတ္တဂ္ဂဟဏံ ကတံ, စိတ္တဿ အနုပ္ပဇ္ဇနကဘာဝနိဝတ္တနတ္ထံ ဥပ္ပာဒဂ္ဂဟဏံ, စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍေ ဝါ ‘‘စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ စိတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘာဝေါ ပါကဋောတိ ကတွာ ‘‘စိတ္တမေဝ ဥပ္ပာဒေါ’’တိ ဝုတ္တံ, စိတ္တဿ အနုပ္ပဇ္ဇနကဿ နိဝတ္တေတဗ္ဗဿ သဗ္ဘာဝါ ဥပ္ပာဒဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယဉ္စတ္ထော ‘‘ဒွေပဉ္စဝိညာဏာနီ’’တိအာဒီသု ဝိယ စိတ္တပ္ပဓာနော နိဒ္ဒေသောတိ ကတွာ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

1385. 十二不善心生起：于此，亦不触及初不善心生起中时、触等之差别，而将喜俱邪见相应心生起归于一，如是乃至第十二，故说“十二不善心生起”。如此，于“四地中的异熟”等句中，亦应作相应配合。心生起（cittuppāda）：于此，于此生起，故为“生起”（uppāda）。什么生起？心（citta）。心之生起，故为“心生起”。如是，其义可通过以部分标示整体的方式而成立。若如是，则心与心所之集合为“心生起”便得以成立。然于义注(aṭṭhakathā)中则说：“心即是生起，是为心生起。”采用“心”一词，是为了排除其他能生起者；采用“生起”一词，是为了排除心不生起的状态。或于“心生起品”中，由“心已生起”一语，心的能生起性已明，故说“心即是生起”。当知，采用“生起”一词，是因存在应被排除的不生起之心。当知此义，如于“二五识”等句中，是为以心为主的解释，故如是说。

၁၄၂၀. ဆသု ဒွါရေသူတိ ဧတ္ထ ပဉ္စဒွါရေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ, မနောဒွါရေပိ ပရိတ္တာရမ္မဏမေဝ ဇဝနံ တဒါရမ္မဏသင်္ခါတံ ဘဝင်္ဂံ အနုဗန္ဓတိ. တဉှိ ပရိတ္တဿ ကမ္မဿ ဝိပါကော, ဝိပါကော စ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏာနုဘဝနံ, ကမ္မာနုရူပေါ စ ဝိပါကော ဟောတီတိ ပရိတ္တကမ္မဝိပါကော ပရိတ္တာရမ္မဏဿေဝ အနုဘဝနံ ဟောတိ. တသ္မာ သဗ္ဗံ တဒါရမ္မဏံ ‘‘ပရိတ္တာရမ္မဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ မဟဂ္ဂတဝိပါကောပိ မဟဂ္ဂတာနုဘဝနမေဝ အာပဇ္ဇတီတိ စေ? န, သမာဓိပ္ပဓာနဿ ကမ္မဿ အပ္ပနာပ္ပတ္တဿ သညာဝသာရမ္မဏဿ တာဒိသေနေဝ ဝိပါကေန ဘဝိတဗ္ဗတ္တာ. တသ္မာ သမာဓိ သုခါနုဘဝနဘူတော, သောပိ ကမ္မာနုရူပတောယေဝ ကမ္မာရမ္မဏော ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကမ္မာနုရူပတော ဧဝ စ တဒါရမ္မဏံ ပရိတ္တာရမ္မဏမ္ပိ မဟဂ္ဂတဇဝနံ နာနုဗန္ဓတိ. တတော ဧဝ ပဋိသန္ဓိအာဒိဘူတော ကာမာဝစရဝိပါကော ကမ္မနိမိတ္တမ္ပိ ပရိတ္တမေဝ အာရမ္မဏံ ကရောတိ, န မဟဂ္ဂတံ အပ္ပမာဏံ ဝါ. ယသ္မာ ပန ဝုတ္တံ ‘‘မဟဂ္ဂတာရမ္မဏော ဓမ္မော ပရိတ္တာရမ္မဏဿ ဓမ္မဿ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော, အပ္ပမာဏာရမ္မဏော ဓမ္မော ပရိတ္တာရမ္မဏဿ ဓမ္မဿ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ, န စ မဟဂ္ဂတပ္ပမာဏဝိပါကော ပရိတ္တာရမ္မဏော အတ္ထိ, ဣဓ စ သဗ္ဗကာမာဝစရဝိပါကာနံ ပရိတ္တာရမ္မဏတာဝ ဝုတ္တာ, တသ္မာ ကမ္မာနုရူပတော မဟဂ္ဂတပ္ပမာဏာရမ္မဏမ္ပိ [Pg.191] ပရိတ္တကမ္မံ ယဒိ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ, ကမ္မဂတိနိမိတ္တာရမ္မဏမေဝ ဒေတိ. ပဝတ္တိဝိပါကမ္ပိ ရူပါဒိပရိတ္တာရမ္မဏမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ခီဏာသဝါနံ ဝါသနာဝသေန သတိဝိပ္ပယုတ္တဟသနံ ပဝတ္တမာနံ ပရိတ္တေသွေဝ ပဝတ္တတိ, န ဣတရေသု ကိလေသဝိရဟေ တာဒိသဟသနပစ္စယဘာဝါဘာဝတော. တသ္မာ တဿ ပရိတ္တာရမ္မဏတာ ဝုတ္တာ. ခီဏာသဝါနံ အသက္ကစ္စဒါနာဒီနိ အာဒရာကရဏဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ, န ကောသဇ္ဇာဒိအကုသလဝသေန. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓသဗ္ဗုဿုက္ကာ ဟိ တေ ဥတ္တမပုရိသာတိ. တေသံ အာဒရာကရဏဉ္စ နိရုဿုက္ကတာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

1420. 关于“于六门”（Chasu dvāresu）此句，于五门并无可说之处。于意门，也只有在微小所缘的速行之后，名为彼所缘的有分才会跟随。诚然，那是微小业的果报，而果报即是体验可喜与不可喜所缘，且果报是随顺于业的。因此，微小业的果报只体验微小所缘。所以，一切彼所缘都被称为“微小所缘”。若如此，则广大果报也只体验广大所缘吗？不。因为以定为主、已达安止、其所缘由想力所成的业，其果报也必须是那样的。因此，那（广大）果报是体验定乐者，也应了知，它也正是由于随顺于业而以（造业时的）业为所缘。也正是由于随顺于业，彼所缘即使是微小所缘，也不会跟随广大速行。正因如此，以结生等为首的欲界果报，也只取微小的业相为所缘，不取广大或无量（所缘）。再者，因为曾说：“以广大为所缘的法，能以业缘为缘，缘于以微小为所缘的法；以无量为所缘的法，能以业缘为缘，缘于以微小为所缘的法。”并且，没有以微小为所缘的广大或无量果报。而在此处，也只说到一切欲界果报都是以微小为所缘。因此，由于随顺于业，即使是以广大或无量为所缘的微小业，若它产生结生，也只会产生以业、趣、相为所缘的（结生）。应知，其生命期果报也只是以色等微小所缘为境。漏尽者由于习气（vāsanā）力，生起的与念不相应的微笑，只在微小所缘中转起，不在其他（所缘中转起），因为在烦恼已离的情况下，不存在产生那种微笑的缘。因此，说它（那微笑）是以微小为所缘。应知漏尽者的不恭敬布施等，只是由于不作意，而非由于懈怠等不善。因为他们是已止息一切操劳的至上之人。应知他们的不作意，正是无操劳。

၁၄၂၁. အတိပဂုဏာနန္တိ ဝစနံ နိရာဒရဿ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တပစ္စဝေက္ခဏဿ ဝိသယဒဿနံ, န တဿေဝါတိ ဝိသယနိယမနံ. ဉာဏသမ္ပယုတ္တဿပိ ဟိ အတိပဂုဏာနံ ဝိသယတာ သုဋ္ဌုတရံ ဟောတိ ဧဝ. ယထာ ပဂုဏံ ဂန္ထံ သဇ္ဈာယန္တော ဒွေ တယော ဝါစနာမဂ္ဂေ ဂတေပိ န သလ္လက္ခေတိ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တသတိမန္တေန သဇ္ဈာယိတတ္တာ, ဧဝံ ပဂုဏဇ္ဈာနေသုပိ ပဝတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အတိပဂုဏာန’’န္တိအာဒိ. ကသိဏနိမိတ္တာဒိပညတ္တီတိ ပုဗ္ဗေ ဒဿိတံ သဗ္ဗံ ဥပါဒါပညတ္တိမာဟ. တံ ပန ရူပါဒယော ဝိယ အဝိဇ္ဇမာနော ဝိဇ္ဇမာနော စ အတ္ထောတိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ. သမ္မုတိသစ္စေ ပန ဝုစ္စမာနာနံ ကသိဏနိမိတ္တာဒိ ဝါစာဝတ္ထုမတ္တတော ဝစနဝေါဟာရေနေဝ ပညတ္တီတိ ဝုစ္စတိ. တဿ ဟိ ပညာပနံ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီတိ တဿ အဝိဇ္ဇမာနတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ. အဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ပန တံ ဝိဇ္ဇမာနမိဝ ဂဟေတွာ ပဝတ္တမာနာယ သညာယ ပရိတ္တာဒီသု ‘‘အယံ နာမ ဓမ္မော အာရမ္မဏ’’န္တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ တေ ဧဝ ဓမ္မေ ဥပါဒါယ ပဝတ္တမာနာယပိ ဓမ္မေသွေဝ အဋ္ဌာနတော. တသ္မာ သာ သသမ္ပယုတ္တာ ပရိတ္တာဒိအာရမ္မဏာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဝုတ္တာ. နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာတိ ဣဒံ ပန ဝစနံ ယထာဂဟိတာကာရဿ သညာဝိသယဿ နဝတ္တဗ္ဗတံ သန္ဓာယ နဝတ္တဗ္ဗံ အာရမ္မဏံ ဧတေသန္တိ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာ, စိတ္တုပ္ပာဒါတိ အညပဒတ္ထသမာသံ ကတွာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ.

1421. “极熟练”(atipaguṇānaṃ)这句话，是指不恭敬的、智不相应的省察所见的境界，并非限定仅是它的所缘。因为，即使是与智相应的（心），对于极熟练（的禅那）作为所缘也会更加清晰。譬如诵习熟练的经典时，即使念过了两三句，也因为是以智不相应的念来诵习而未留意到；同样，在熟练的禅那中也会发生（此种省察），因此说“极熟练”等。“遍相等等概念”(kasiṇanimittādipaññatti)是指前面所说的一切依取概念(upādāpaññatti)。然而，诸师说，它如同色等，既是非存在的，也是存在的。在世俗谛中，所说的遍相等，仅是言语之事(vācāvatthu)，仅由言语运用而被称为概念。因为对它的认知是“非存在概念”(avijjamānapaññatti)，其非存在的性质，在义注(aṭṭhakathā)中已说。然而，即使它非存在，却将它执取为如存在一般而生起的想，对于欲界等法，不能说“此法是所缘”，因为（此想）虽然是缘于那些法而生起，却不安住于那些法本身。因此，故说该想及其相应法，不应被称为“以欲界等法为所缘”。然而，“不可说所缘”(navattabbārammaṇa)这句话，是针对所取行相的想之所缘的不可说性而言，在义注中，通过作“它们的所缘是不可说的”(navattabbaṃ ārammaṇaṃ etesaṃ)这样的依主释(aññapadatthasamāsa)，而说为“不可说所缘的心生起”。

စတုပညာသစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ရူပဿ စ ဝသေန ပဉ္စပဏ္ဏာသာယ. ကေဝလန္တိ ဝိနာ ပရာမသနေန. အနိဋ္ဌင်္ဂတဝသေနာတိ အနိစ္ဆယဂမနဝသေန, အနိစ္ဆယံ ဝါ ဒွေဠှံ ဂတော စိတ္တုပ္ပာဒေါ အနိဋ္ဌင်္ဂတော, တေနာကာရေန ပဝတ္တိ ‘‘အနိဋ္ဌင်္ဂတဝသေန ပဝတ္တီ’’တိ ဝုတ္တာ. နာနာရမ္မဏေသု စိတ္တဿ ဝိက္ခိပနံ ဝိက္ခေပေါ. အနဝဋ္ဌာနံ အဝူပသမော. ဂေါတြဘုဝေါဒါနေ ဂေါတြဘူတိ ဂဟေတွာ ‘‘ဂေါတြဘုကာလေ’’တိ အာဟ.

由五十四心生起及色法，共为五十五种。“仅”(kevala)是“无执取”(parāmasana)之义。“未完成”(aniṭṭhaṅgata)的状态，是指“未达到决定”(anicchayagamana)的状态；或者说，心已陷入“不决定”(anicayaṃ)或“犹豫”(dveḷhaṃ)，此心生起即为“未完成”。以彼方式发生，故说“以未完成的状态发生”。心于种种所缘中散乱，是为“散乱”(vikkhepa)。“不住立”(anavaṭṭhāna)是“不寂静”(avūpasama)。对于种姓(gotrabhū)与净(vodāna)，取“种姓”而说“于种姓时”。

သဗ္ဗတ္ထပါဒကစတုတ္ထန္တိ [Pg.192] ဣဓ သဗ္ဗတ္ထ-သဒ္ဒေါ သာမိအတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, သဗ္ဗေသု ဝါ ဝိပဿနာဒီသု ပါဒကံ ကာရဏံ သဗ္ဗတ္ထပါဒကန္တိ ဖလဿ ဝိသယဘာဝေန နိဒ္ဒေသော. အာကာသကသိဏစတုတ္ထန္တိ ပရိစ္ဆေဒါကာသကသိဏစတုတ္ထမာဟ. တဉှိ ရူပါဝစရံ, န ဣတရန္တိ. ကုသလတောပိ ဒွါဒသဝိဓံ ကိရိယတောပီတိ စတုဝီသတိဝိဓတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ. ဝဋ္ဋဿပိ ပါဒကံ ဟောတိယေဝါတိ ကုသလံ ကိရိယဉ္စ ဧကတော ကတွာ သဗ္ဗတ္ထပါဒကံ ဝုတ္တန္တိ ကိရိယဇ္ဈာနဿ အဝဋ္ဋပါဒကတ္တာ သာသင်္ကံ ဝဒတိ. မဟဂ္ဂတစိတ္တေ သမောဒဟတီတိ ဣဒံ ‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ ပါကဋံ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တံ ပရိကမ္မေဟိ ဂဟေတွာ စိတ္တေ ရူပကာယံ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သမောဒဟတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တံ ရူပကာယေ သမောဒဟတီတိ ဣဒမ္ပိ ယထာဝုတ္တံ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စိတ္တသန္တာနံ ရူပကာယေ သမောဒဟိတံ တဒနုဂတိကံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ, ဣဒံ ပန အဓိဋ္ဌာနဒွယံ အဒိဿမာနကာယတံ ဒိဿမာနကာယတဉ္စ အာပါဒေတိ. ဂန္တုကာမတာပရိကမ္မဝသေန တံသမ္ပယုတ္တာယ သညာယ သုခသညာလဟုသညာဘာဝတော ဂမနမ္ပိ နိပ္ဖာဒေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

于“遍处基础第四”(sabbatthapādakacatuttha)中，此处的“遍处”(sabbattha)一词，应知为“主导”(sāmi)之义；或于一切观(vipassanā)等中，作为基础的原因，故为“遍处基础”。这是以（观等）果的所缘状态所作的解释(niddesa)。“空遍第四”(ākāsakasiṇacatuttha)是指“限定空遍第四”(paricchedākāsakasiṇacatuttha)。其确实为色界，而非其他。由善有十二种，由唯作亦有十二种，故说为二十四种。又因其亦为轮回(vaṭṭa)之基础，故合善与唯作而说为“遍处基础”。但因唯作禅非轮回之基础，故此说存疑。“于大心(mahaggatacitta)中放置”一句，是说，如“彼于如是等持之心”等方法所示，以预备(parikamma)取得所显现的基础禅心后，以决意心将色身置入心中。“于色身中放置基础禅心”一句，是说，以如前所述的基础禅心为所缘，使心相续于色身中善安住，并随顺于彼而作决意。此二种决意能成就“身不可见”及“身可见”。应知，通过“欲行”的预备之力，与彼相应之想，因有乐想(sukhasaññā)与轻快想(lahusaññā)之故，亦能成办行走。

သောတာပန္နဿ စိတ္တန္တိ သောတာပန္နဿ ပါဋိပုဂ္ဂလိကံ မဂ္ဂဖလစိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မာရာဒီနဉှိ ဘဂဝတော စိတ္တဇာနနံ ဝုတ္တန္တိ စေတောပရိယဉာဏလာဘီ ကသ္မာ သာသဝစိတ္တံ န ဇာနိဿတီတိ. ဆိန္နဝဋုမကာ ဆိန္နသံသာရဝဋ္ဋာ ဗုဒ္ဓါ. မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏတောပီတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂဖလပစ္စဝေက္ခဏာနိ တာဝ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန မဂ္ဂဖလေသု ဉာတေသု ပဝတ္တန္တိ, နိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏဉ္စ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေသု အပ္ပမာဏဓမ္မေသု ဉာတေသူတိ မဂ္ဂါဒိပစ္စဝေက္ခဏာနိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ အပ္ပမာဏာရမ္မဏတံ သာဓေန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ‘‘အပ္ပမာဏာ ခန္ဓာ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’ဣစ္စေဝ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၂.၅၈) ဟိ ဝုတ္တံ, န နိဗ္ဗာနန္တိ. တသ္မာ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ဧဝ မဂ္ဂဖလပစ္စဝေက္ခဏကိစ္စေ ဝုစ္စမာနေပိ နိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏတာ န သက္ကာ ဝတ္တုံ, အဋ္ဌကထာယံ ပန တဿပိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတာ အနုညာတာတိ ဒိဿတိ. ကာမာဝစရေနိဗ္ဗတ္တိဿတီတိ နိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓဇာနနမာဟ. နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီတိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေဟိ မဂ္ဂဖလေဟိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနဘူတေဟိ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီတိ အတ္ထော သမ္ဘဝတိ.

“须陀洹之心”，应知是指须陀洹个体的道果心。既然已说世尊能知晓魔罗等的心，那么已得他心通者为何不能了知有漏心呢？“已断轮回者”(Chinnavaṭumakā)即已断轮回流转的诸佛。于“亦由省察道、果、涅槃故”中，首先，道果省察是在以宿住随念智了知道与果之后生起的；涅槃省察则是在了知以涅槃为所缘的无量法之后生起的。因此当知，对道等的省察，成立了宿住随念智是以无量法为所缘。诚然，经中只说“无量诸蕴是宿住随念智的所缘缘”，而未说涅槃。因此，虽然说到以宿住随念智行使省察道果的作用，但不能说它能省察涅槃。不过，在义注(aṭṭhakathā)中可见，也允许它以涅槃为所缘。“将于欲界中生”，是说知晓已生之蕴。“将于涅槃界般涅槃”，其义可为：将以作为诸烦恼之般涅槃、且以涅槃为所缘的道与果而般涅槃。

၁၄၂၉. အသဟဇာတတ္တာတိ [Pg.193] အသမ္ပယုတ္တတ္တာတိ အတ္ထော. န ဟိ အရူပဓမ္မာနံ အရူပဓမ္မေဟိ သဟဇာတတာ သမ္ပယောဂတော အညာ အတ္ထီတိ. ‘‘အညဓမ္မာရမ္မဏကာလေ’’တိ ဝုတ္တံ, မဂ္ဂါရမ္မဏကာလေပိ ပန ဂရုံ အကရဏေ မဂ္ဂါဓိပတိဘာဝေန နဝတ္တဗ္ဗတာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

1429. “非俱生故”义为“不相应故”。因为对于名法而言，其与名法之间的俱生，除了相应之外，别无其他。经中虽说“以他法为所缘时”，但即使在以道为所缘时，因不作意为重，应结合理解为不应说其具有道增上。

၁၄၃၃. နိယောဂါတိ နိယောဂတောတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘နိယမေနာ’’တိ အာဟ, နိယောဂဝန္တော ဝါ နိယောဂါ, နိယတာတိ အတ္ထော. စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍေ ဟိ ဗောဓိတေသု စိတ္တုပ္ပာဒေသု ဧကန္တေန အနာဂတာရမ္မဏော ကောစိ နတ္ထီတိ.

1433. “决定”：针对“以决定”此义而说“必然地”。或者，“具决定者”即是“决定”，义为“已决定的”。因为在心生起品中，于已阐明的诸心生起里，绝无任何一个是纯粹以未来为所缘的。

၁၄၃၄. ကမ္မံ ဝါ ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိယံ အတီတာရမ္မဏာဝါတိ ဝုတ္တံ, ကမ္မနိမိတ္တံ ပန အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိယံ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏဘာဝဉ္စ ပဋိသန္ဓိယာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာယံ ဝက္ခတိ. တသ္မာ ဣဒံ မနောဒွါရစုတိယံ အတီတကမ္မနိမိတ္တံ မနောဒွါရေ အာပါထဂတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သတဒါရမ္မဏာယ စုတိယာ ပဉ္စစိတ္တက္ခဏာဝသိဋ္ဌာယုကေ ဂတိနိမိတ္တေ ပဋိသန္ဓိယာ ပဝတ္တာယ စတ္တာရိ ဘဝင်္ဂါနိ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာနိ, ဣတရတ္ထ စ ဆ သန္ဓာယာဟ ‘‘တတော ပရံ ဘဝင်္ဂကာလေ စာ’’တိ. ယဒါ ဟိ ဂတိနိမိတ္တာရမ္မဏေ ဇဝနေ ပဝတ္တေ အနုပ္ပန္နေ ဧဝ တဒါရမ္မဏေ စုတိ ဟောတိ ရူပါဝစရာရူပါဝစရသတ္တဿ ဝိယ ကာမဓာတုံ ဥပပဇ္ဇန္တဿ, တဒါ ပဋိသန္ဓိတော ပရာနိ ဆ ဘဝင်္ဂါနိ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာနိ ဟောန္တီတိ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တေဟိ အဿာဒနာဒီနိ သပရာမာသာနေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ပဏ္ဏတ္တိနိဗ္ဗာနာရမ္မဏာနဉ္စ ဇဝနာနံ ပုရေစာရိကကာလေတိ ယေသံ ပုရေစာရိကကာလေ ဧကန္တေန အာဝဇ္ဇနာယ အတီတာဒိအာရမ္မဏဘာဝေန နဝတ္တဗ္ဗတာ, တေသံ ဝသေန နယံ ဒဿေတိ. နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာနမ္ပိ ဇဝနာနံ ပုရေစာရိကကာလေ သာ တထာ န ဝတ္တဗ္ဗာ, န ပန ဧကန္တေန မဂ္ဂဖလဝီထီသု တဿာ အနိဗ္ဗာနာရမ္မဏတ္တာ.

1434. 缘业或业相而生起时，被称为是过去所缘。然而，关于缘取业相而生起的结生，其作为现在所缘的状态，将在《缘起分别释义》(Paṭiccasamuppādavibhaṅga-vaṇṇanā)中说明。因此，当知此说是针对在临终意门心路中，已呈现于意门的过去业相而说。对于有彼所缘的临终，若趣相为结生所缘而生起，且寿命仅余五心识刹那，则其后的四个有分心是现在所缘；而在其他情况下则是六个，此即针对“此后于有分时”一语所说。诚然，对于投生欲界的有情，当缘趣相的速行已生起，而彼所缘还未生起时死亡就发生了——就像（没有彼所缘的）色界、无色界有情那样——那么，结生之后的六个有分心即是现在所缘。由与见相应的（心）所生的爱味等，应视为与执取俱行。关于以概念(paṇṇatti)与涅槃为所缘的速行，（论主）通过“前行期”一词，阐明了其转向心绝不可被称为有过去等所缘的理路。即使是缘取涅槃的速行，其前行期的转向心也不应如是说；但并非绝对，因为在道与果的心路中，该转向心的所缘并非涅槃。

ဣမေ ဂန္ဓာတိ နနု ပစ္စုပ္ပန္နာ ဂန္ဓာ ဂဟိတာ, ကထံ ဧတ္ထ အနာဂတာရမ္မဏတာ ဟောတီတိ? ‘‘အဋ္ဌာရသဝဿာဓိကာနိ ဒွေ ဝဿသတာနိ မာ သုဿိံသူ’’တိ ပဝတ္တိတော, အနာဂတေ မာ သုဿိံ သူတိ ဟိ အနာဂတံ ဂန္ဓံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တတီတိ အဓိပ္ပာယော. စိတ္တဝသေန ကာယံ ပရိဏာမေန္တော အဘိမုခီဘူတံ တဒါ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ ကာယံ အာရမ္မဏံ ကရောတီတိ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တံ ဟောတိ. တထာ အတ္တနော ကာယဿ ဒီဃရဿာဏုထူလနီလာဒိဘာဝါပါဒနဝသေန အညဿ စ ပါဋိဟာရိယဿ ကရဏေ ယောဇေတဗ္ဗံ[Pg.194]. ဧတ္ထန္တရေ ဧကဒွေသန္တတိဝါရာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထန္တရေ ပဝတ္တာ ရူပသန္တတိအရူပသန္တတိဝါရာ ဧကဒွေသန္တတိဝါရာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. အတိပရိတ္တသဘာဝဥတုအာဒိသမုဋ္ဌာနာ ဝါ ‘‘ဧကဒွေသန္တတိဝါရာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဥဘယမေတံ ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နံ ဟောန္တံ ဧတံ ဥဘယံ ဟောတီတိ အတ္ထော. သံဟီရတီတိ တဏှာဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာဟိ အာကဍ္ဎီယတိ.

“‘这些香’，难道所取的不是现在的香吗？于此，如何会有未来所缘性呢？（答：）因为（决意）是作为‘愿此二百一十八年不要干枯’而生起的，确实是取了‘在未来不要干枯’的未来香而运作，这是（义注师的）意趣。以心力转变身体者，是取当时现前存在的身体为所缘，因此决意心(adhiṭṭhānacitta)是现在所缘。同样，在以（心力）使自身达到长、短、小、大、青等状态，以及施行其他神通变化时，也应作如是连结。‘于此间，当知有一二相续回转’，其义为：于此间生起的色相续、无色相续的回转，名为‘一二相续回转’，当如是了知。或者，由极短暂的自性、时节等所生起的（相续），被称为‘一二相续回转’。‘此二者皆为现在’，其义为：此二者皆是时现在(addhāpaccuppanna)。‘被执取’(saṃhīrati)，即被爱与见的欣喜所牵引。

ကေစီတိ အဘယဂိရိဝါသိနောတိ ဝဒန္တိ, တေ ပန စိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏံ န ဣစ္ဆန္တီတိ ‘‘ဌိတိက္ခဏေ ဝါ ပဋိဝိဇ္ဈတီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. တထာ ယေ ‘‘ဣဒ္ဓိမဿ စ ပရဿ စ ဧကက္ခဏေ ဝတ္တမာနံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တေသံ ‘‘ဌိတိက္ခဏေ ဝါ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဝါ ပဋိဝိဇ္ဈတီ’’တိ ဝစနံ န သမေတိ. န ဟိ တသ္မိံ ခဏဒွယေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ပရစိတ္တေန သဟ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမာတိ. ဌိတိဘင်္ဂက္ခဏေသု စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဧကဒေသံ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ, ဧကဒေသံ အတီတာရမ္မဏံ အာပဇ္ဇတိ. ယဉ္စ ဝုတ္တံ ‘‘ပရဿ စိတ္တံ ဇာနိဿာမီတိ ရာသိဝသေန မဟာဇနဿ စိတ္တေ အာဝဇ္ဇိတေ’’တိ, ဧတ္ထ စ မဟာဇနော အတ္တနာ ပရေ အနေကေ ပုဂ္ဂလာတိ ပရေသံ စိတ္တံ ဇာနိဿာမီတိ အာဝဇ္ဇနပ္ပဝတ္တိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ. အထာပိ ပရဿာတိ မဟာဇနဿာတိ အတ္ထော သမ္ဘဝေယျ, တထာပိ တဿ ပုဂ္ဂလဿေဝ ဝါ စိတ္တရာသိံ အာဝဇ္ဇိတွာ ဧကဿ ပဋိဝိဇ္ဈနံ အယုတ္တံ. န ဟိ ရာသိအာဝဇ္ဇနံ ဧကဒေသာဝဇ္ဇနံ ဟောတီတိ. တသ္မာ တေဟိ ‘‘မဟာဇနဿ စိတ္တေ အာဝဇ္ဇိတေ’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗံ.

有人（即无畏山(Abhayagiri)住众）说，然而他们不接受心的住时，因此不应说“或于住时通达”。同样，对那些说“有神通者之心与他人之心于同一刹那生起”的人而言，他们所说“或于住时，或于坏时通达”之语则不成立。因为于此二时中生起的心，实不与他心于同一刹那生起。并且，于住时与坏时中生起的心，一部分缘于现在所缘，一部分则成过去所缘。又，关于所说“‘我将了知他人之心’，而对大众之心作一总体的转向时”，于此，“大众”是指自己以外的许多补特伽罗(puggala)，故应说为“我将了知他人之心”而作意生起。再者，即便“他人”可有“大众”之义，即便如此，在转向于彼大众或仅一个补特伽罗的心之总体后，仅通达其一，亦为不当。因为对总体的转向并非对部分的转向。是故，他们不应说“对大众之心转向时”等语。

ယံ ပန တေ ဝဒန္တိ ‘‘ယသ္မာ ဣဒ္ဓိမဿ စ ပရဿ စ ဧကက္ခဏေ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ, တတ္ထာယံ အဓိပ္ပာယော သိယာ – စေတောပရိယဉာဏလာဘီ ပရဿ စိတ္တံ ဉာတုကာမော ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အတီတာဒိဝိဘာဂံ အကတွာ စိတ္တသာမညေန ‘‘ဣမဿ စိတ္တံ ဇာနာမီ’’တိ ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုန ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ သာမညေနေဝ စိတ္တံ အာဝဇ္ဇိတွာ တိဏ္ဏံ စတုန္နံ ဝါ ပရိကမ္မာနံ အနန္တရာ စေတောပရိယဉာဏေန ပရစိတ္တံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ ဝိဘာဝေတိ ရူပံ ဝိယ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ. တတော ပရံ ပန ကာမာဝစရစိတ္တေဟိ သရာဂါဒိဝဝတ္ထာနံ ဟောတိ နီလာဒိဝဝတ္ထာနံ ဝိယ. တတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌဟဒယဝတ္ထုရူပဿ သတ္တဿ အဘိမုခီဘူတဿ စိတ္တသာမညေန စိတ္တံ အာဝဇ္ဇယမာနံ အာဝဇ္ဇနံ အဘိမုခီဘူတံ ဝိဇ္ဇမာနံ စိတ္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စိတ္တံ အာဝဇ္ဇေတိ. ပရိကမ္မာနိ စ တံ တံ ဝိဇ္ဇမာနံ စိတ္တံ စိတ္တသာမညေနေဝ အာရမ္မဏံ [Pg.195] ကတွာ စိတ္တဇာနနပရိကမ္မာနိ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ. စေတောပရိယဉာဏံ ပန ဝိဇ္ဇမာနံ စိတ္တံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ ဝိဘာဝေန္တံ တေန သဟ ဧကက္ခဏေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ယသ္မာ သန္တာနဿ သန္တာနဂ္ဂဟဏတော ဧကတ္တဝသေန အာဝဇ္ဇနာဒီနိ စိတ္တန္တွေဝ ပဝတ္တာနိ, တဉ္စ စိတ္တမေဝ, ယံ စေတောပရိယဉာဏေန ဝိဘာဝိတံ, တသ္မာ သမာနာကာရပ္ပဝတ္တိတော န အနိဋ္ဌေ မဂ္ဂဖလဝီထိတော အညသ္မိံ ဌာနေ နာနာရမ္မဏတာ အာဝဇ္ဇနဇဝနာနံ ဟောတိ. ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏဉ္စ ပရိကမ္မံ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏဿ စေတောပရိယဉာဏဿ အာသေဝနပစ္စယောတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. အတီတတ္တိကော စ ဧဝံ အဘိန္နော ဟောတိ. အညထာ သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နေ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နေ စ ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ ဣဓ ဝုစ္စမာနေ အတီတာနာဂတာနဉ္စ ပစ္စုပ္ပန္နတာ အာပဇ္ဇေယျ, တထာ စ သတိ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, န စ တံ ဝုတ္တံ. ‘‘အတီတော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော, ပုရိမာ ပုရိမာ အတီတာ ခန္ဓာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ခန္ဓာနံ အနန္တရ…ပေ… အနုလောမံ ဂေါတြဘုဿာ’’တိအာဒိဝစနတော (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၈.၅) ပန အဒ္ဓါသန္တတိပစ္စုပ္ပန္နေသွေဝ အနန္တရာတီတာ စတ္တာရော ခန္ဓာ အတီတာတိ ဝိညာယန္တိ, န စ အဘိဓမ္မမာတိကာယ အာဂတဿ ပစ္စုပ္ပန္နပဒဿ အဒ္ဓါသန္တတိပစ္စုပ္ပန္နပဒတ္ထတာ ကတ္ထစိ ပါဠိယံ ဝုတ္တာ. တသ္မာ တေဟိ ဣဒ္ဓိမဿ စ ပရဿ စ ဧကက္ခဏေ စိတ္တုပ္ပတ္တိယာ စေတောပရိယဉာဏဿ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏတာ ဝုတ္တာ. ယဒါ ပန ‘‘ယံ ဣမဿ စိတ္တံ ပဝတ္တံ, တံ ဇာနာမိ. ယံ ဘဝိဿတိ, တံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝါ အာဘောဂံ ကတွာ ပါဒကဇ္ဈာနသမာပဇ္ဇနာဒီနိ ကရောတိ, တဒါ အာဝဇ္ဇနပရိကမ္မာနိ စေတောပရိယဉာဏဉ္စ အတီတာနာဂတာရမ္မဏာနေဝ ဟောန္တိ အာဝဇ္ဇနေနေဝ ဝိဘာဂဿ ကတတ္တာ.

然而，他们说“因为神通者与他人的心在同一刹那生起”，于此，其义理应是：获得他心智（cetopariyañāṇa）者，欲知他人之心，先入基础禅定（pādakajjhāna）后出定，不作过去等分别，仅以心的共相作意“我将了知此人之心”而作预备（parikamma）；复次入基础禅定后出定，仅以共相转向其心，经三或四预备（心）之后，随即以他心智洞察明了他人之心，犹如以天眼（dibbacakkhu）明了色法。此后，则以欲界心（kāmāvacaracitta）辨别有贪等（心），犹如辨别青等色法。于此，对于被天眼见到心所依色、现于面前的有情，当以心的共相转向其心时，此转向（心）是取那现前、存在的心为所缘而转向的。诸预备（心）也是同样取那存在的心为所缘，仅以心的共相，作为了知他心的预备而转起。而他心智，则是在洞察、明了那存在的心时，与那心在同一刹那生起。于此，由于从把握相续中，依于一体性，转向等（心）仅作为‘心’而转起，且他心智所明了的也正是心，是故，由于以相同的方式转起，在不可喜的道果心路之外的其他地方，转向与速行心不会有不同的所缘。并且，以现在为所缘的预备（心），是作为以现在为所缘的他心智的重复缘（āsevanapaccaya），此理成立。如此，《发趣论》的过去三法也不相违背。否则，若于此处说相续现在（santatipaccuppanna）与时段现在（addhāpaccuppanna）为‘现在’，则过去与未来亦将成为现在，若如此，则应须说‘现在法为现在法的无间缘’等，然圣典并未如是说。然而，由‘过去法为现在法的无间缘，前前过去的诸蕴为后后现在的诸蕴的无间……乃至……随顺于种姓’等语（《发趣论》 Paṭṭhāna 2.18.5）可知，在时段现在与相续现在中，紧随于前的四蕴才被了知为‘过去’；且在任何圣典中，都未曾说《阿毗达摩论母》（abhidhammamātikā）中的‘现在’一词具有时段现在或相续现在的词义。因此，他们说他心智以现在为所缘，是基于神通者与他人的心在同一刹那生起。但当他作意：‘我了知此人已生起的心，我将了知将生起的心’，并修习入基础禅定等时，那么，转向、预备（心）及他心智便都只缘于过去与未来，因为分别已由转向（心）本身所作。

ယေ ပန ‘‘ဣဒ္ဓိမာ ပရဿ စိတ္တံ ဇာနိတုကာမော အာဝဇ္ဇေတိ, အာဝဇ္ဇနံ ခဏပစ္စုပ္ပန္နံ အာရမ္မဏံ ကတွာ တေနေဝ သဟ နိရုဇ္ဈတိ, တတော စတ္တာရိ ပဉ္စ ဝါ ဇဝနာနိ. ယေသံ ပစ္ဆိမံ ဣဒ္ဓိစိတ္တံ, သေသာနိ ကာမာဝစရာနိ, တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ တဒေဝ နိရုဒ္ဓံ စိတ္တမာရမ္မဏံ ဟောတိ, န စ တာနိ နာနာရမ္မဏာနိ ဟောန္တိ, အဒ္ဓါဝသေန ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ နိဿာယ ‘‘အာဝဇ္ဇနဇဝနာနံ ပစ္စုပ္ပန္နာတီတာရမ္မဏဘာဝေပိ နာနာရမ္မဏတ္တာဘာဝေါ ဝိယ ဧကဒွိတိစတုပဉ္စစိတ္တက္ခဏာနာဂတေသုပိ စိတ္တေသု အာဝဇ္ဇိတေသု အာဝဇ္ဇနဇဝနာနံ ယထာသမ္ဘဝံ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာတီတာရမ္မဏဘာဝေပိ နာနာရမ္မဏတာ န [Pg.196] သိယာ, တေန စတုပဉ္စစိတ္တက္ခဏာနာဂတေ အာဝဇ္ဇိတေ အနာဂတာရမ္မဏပရိကမ္မာနန္တရံ ခဏပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ စေတောပရိယဉာဏံ သိဒ္ဓ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တေသံ ဝါဒေါ ‘‘အနာဂတာရမ္မဏော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏဿ ဓမ္မဿ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော, ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏော ဓမ္မော အတီတာရမ္မဏဿ ဓမ္မဿ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဣမေသံ ပဉှာနံ အနုဒ္ဓဋတ္တာ ဂဏနာယ စ ‘‘အာသေဝနေ တီဏီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ န သိဇ္ဈတိ. န ဟိ ကုသလကိရိယမဟဂ္ဂတံ အနာသေဝနံ အတ္ထီတိ.

然而，另有论者依据“具神通者若欲了知他心，则先转向(āvajjeti)，此转向心缘取刹那现在(khaṇapaccuppanna)的所缘，并与此境同时息灭，接着生起四或五个速行(javana)。其中最后一个是神通心，其余是欲界心(kāmāvacara)。所有这些心都以那已息灭的心为所缘，它们并非具有不同的所缘，因为就时程(addhā)而言，它们是以现在为所缘”这段话而说：“就像转向与速行心虽然以现在、过去为所缘，却没有不同所缘性一样，即使转向于未来一、二、三、四、五个心刹那未生起的心，转向与速行心随其可能地以未来、现在、过去为所缘，也不应有不同所缘性。因此，当转向于未来四、五个心刹那未生起的心时，在以未来为所缘的遍作(parikamma)之后，以刹那现在为所缘的他心智(cetopariyañāṇa)即能成就。”他们的此一论点不能成立。因为对于“以未来为所缘的法，是以为现在为所缘的法的重复缘(āsevanapaccayena paccayo)；以为现在为所缘的法，是以为过去为所缘的法的重复缘”这些问题，其（观点）并未加以阐明，并且在计数中也说到“重复缘有三”。因为不存在非重复缘的善(kusala)、唯作(kiriya)、广大(mahaggata)心。

ဧတဿ စ ဝါဒဿ နိဿယဘာဝေါ အာဝဇ္ဇနဇဝနာနံ ခဏပစ္စုပ္ပန္နနိရုဒ္ဓါရမ္မဏတာဝစနဿ န သိဇ္ဈတိ, ယံ ပဝတ္တံ ယံ ပဝတ္တိဿတီတိ ဝါ ဝိသေသံ အကတွာ ဂဟဏေ အာဝဇ္ဇနဿ အနာဂတဂ္ဂဟဏဘာဝံ, တဒဘာဝါ ဇဝနာနမ္ပိ ဝတ္တမာနဂ္ဂဟဏာဘာဝဉ္စ သန္ဓာယေဝ တဿ ဝုတ္တတ္တာ. တဒါ ဟိ ဘဝင်္ဂစလနာနန္တရံ အဘိမုခီဘူတမေဝ စိတ္တံ အာရဗ္ဘ အာဝဇ္ဇနာ ပဝတ္တတီတိ. ဇာနနစိတ္တဿပိ ဝတ္တမာနာရမ္မဏဘာဝေ အာဝဇ္ဇနဇာနနစိတ္တာနံ သဟဋ္ဌာနဒေါသာပတ္တိယာ ရာသိဧကဒေသာဝဇ္ဇနပဋိဝေဓေ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာဝဇ္ဇနဇာနနေ စ အနိဋ္ဌေ ဌာနေ အာဝဇ္ဇနဇဝနာနံ နာနာရမ္မဏဘာဝဒေါသာပတ္တိယာ စ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ခဏပစ္စုပ္ပန္နံ စိတ္တံ စေတောပရိယဉာဏဿ အာရမ္မဏံ ဟောတီ’’တိ, တံ အယုတ္တန္တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ယထာဝုတ္တဒေါသာနာပတ္တိကာလဝသေနေဝ အဒ္ဓါသန္တတိပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏတ္တာ နာနာရမ္မဏတာဘာဝံ ဒိသွာ အာဝဇ္ဇနဇဝနာနံ ဝတ္တမာနတံ နိရုဒ္ဓါရမ္မဏဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ, တမ္ပိ ဝစနံ ပုရိမဝါဒိနော နာနုဇာနေယျုံ. တသ္မိဉှိ သတိ အာဝဇ္ဇနာ ကုသလာနန္တိအာဒီသု ဝိယ အညပဒသင်္ဂဟိတဿ အနန္တရပစ္စယဝိဓာနတော ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ အာဝဇ္ဇနာ အတီတာရမ္မဏာနံ ခန္ဓာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, န စ ဝုတ္တန္တိ.

此论点的依据，即转向心(āvajjana)与速行心(javana)缘取刹那现前及已灭所缘的说法，不能成立。因为该说法是针对如下情况而说的：若不区分“已生”与“将生”而执取，则意味着转向心不执取未来所缘，且由于此故，速行心亦不执取现在所缘。实际上，有分心(bhavaṅga)波动之后，转向心是缘取当下现前的心而生起的。再者，若了知心(jānanacitta)缘取现在所缘，则会导致转向心与了知心同时生起的过失；在心念之流中，于转向并彻知其中一部分，以及在对数数现前的所缘进行转向与了知时，于不适宜之处，会导致转向心与速行心缘取不同所缘的过失。因此，“刹那现前的心是他心智(cetopariyañāṇa)的所缘”之说，被驳斥为不合理。于是（对方辩护道：）只有在上述过失不发生的情况下，因缘取时节相续的现在所缘，故无不同所缘性，由此可见，转向心与速行心被说成是缘取现在及已灭所缘。然而，此说先前的论师们也不会认可。因为，若此说成立，那么，就像在（《发趣论》）“转向(āvajjana)为善(kusalānaṃ)蕴之缘”等文句中，（转向与善蕴）是由不同的词所含摄，根据无间缘(anantarapaccaya)的规定，就应当说“缘取现在所缘的转向心，是缘取过去所缘诸蕴的无间缘”，然而（经中）并未如此说。

ကသ္မာ ပနေဝံ စေတောပရိယဉာဏဿ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏတာ ဝိစာရိတာ, နနု ‘‘အတီတော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ, အနာဂတော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧတေသံ ဝိဘင်္ဂေသု ‘‘အတီတာ ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿစေတောပရိယဉာဏဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ အာဝဇ္ဇနာယ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၈.၂), ‘‘အနာဂတာ ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ စေတောပရိယဉာဏဿ အနာဂတံသဉာဏဿ အာဝဇ္ဇနာယ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၇.၃-၄), ဥပ္ပန္နတ္တိကေ စ ‘‘အနုပ္ပန္နာခန္ဓာ, ဥပ္ပာဒိနော [Pg.197] ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ စေတောပရိယဉာဏဿ အနာဂတံသဉာဏဿ အာဝဇ္ဇနာယ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ စေတောပရိယဉာဏဂ္ဂဟဏံ ကတွာ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နဿာ’’တိ ဧတဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာ ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ အာဝဇ္ဇနာယ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၈.၃), ဥပ္ပန္နတ္တိကေ စ ‘‘ဥပ္ပန္နာ ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ အာဝဇ္ဇနာယ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၇.၂) ဧတ္တကဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နစိတ္တေ စေတောပရိယဉာဏံ နပ္ပဝတ္တတီ’’တိ ဝိညာယတိ. ယဒိ ဟိ ပဝတ္တေယျ, ပုရိမေသု ဝိယ ဣတရေသု စ စေတောပရိယဉာဏဂ္ဂဟဏံ ကတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ? သစ္စံ ကတ္တဗ္ဗံ, နယဒဿနဝသေန ပနေတံ သံခိတ္တန္တိ အညာယ ပါဠိယာ ဝိညာယတိ. ‘‘အတီတာရမ္မဏော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၉.၂၀), အနာဂတာရမ္မဏော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏဿ. ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏဿာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၉.၂၂) ဧတေသဉှိ ဝိဘင်္ဂေသု ‘‘စေတောပရိယဉာဏေန အတီတာရမ္မဏပစ္စုပ္ပန္နစိတ္တသမင်္ဂိဿ စိတ္တံ ဇာနာတိ. အတီတာရမ္မဏာ ပစ္စုပ္ပန္နာ ခန္ဓာ စေတောပရိယဉာဏဿ အာဝဇ္ဇနာယ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၉.၂၂), ‘‘စေတောပရိယဉာဏေန အနာဂတာရမ္မဏပစ္စုပ္ပန္နစိတ္တသမင်္ဂိဿ စိတ္တံ…ပေ… စေတောပရိယဉာဏေန ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏပစ္စုပ္ပန္နစိတ္တသမင်္ဂိဿ စိတ္တံ ဇာနာတိ. ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ ပစ္စုပ္ပန္နာ ခန္ဓာ စေတောပရိယဉာဏဿ အာဝဇ္ဇနာယ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၉.၂၁) စေတောပရိယဉာဏဿ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏေ ပဝတ္တိ ဝုတ္တာတိ. တေနေဝါယံ ဝိစာရဏာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

然而，为何要如此考察他心智以现在为所缘呢？难道不是说“过去法是现在法的所缘缘，未来法是现在法的所缘缘”吗？在这些分别中：“过去蕴是神变智（iddhividhañāṇa）、他心智（cetopariyañāṇa）、宿住随念智（pubbenivāsānussatiñāṇa）、知业趣智（yathākammūpagañāṇa）在作意时的所缘缘”（《发趣论》2.18.2），“未来蕴是神变智、他心智、知未来智（anāgataṃsañāṇa）在作意时的所缘缘”（《发趣论》2.17.3-4），以及在生起三法聚（uppannattika）中，“未生蕴、将生蕴是神变智、他心智、知未来智在作意时的所缘缘”——既然已经列举了他心智，那么在“现在法是现在法”的分别中：“现在蕴是神变智在作意时的所缘缘”（《发趣论》2.18.3），以及在生起三法聚中：“已生蕴是神变智在作意时的所缘缘”（《发趣论》2.17.2）——仅仅说了这么多，因此可以理解为“他心智不缘现在心而转起”。如果真的能转起，那么是否应该像前面那样，也在其他地方列举他心智呢？确实应该列举。但这是为了示范论述方法而作的省略，这一点由另一段巴利经文可知。因为在对“以过去为所缘的法是以为现在为所缘的法的所缘缘”（《发趣论》2.19.20），“以未来为所缘的法是以为现在为所缘的法……”，“以现在为所缘的法是以为现在为所缘的法……”（《发趣论》2.19.22）这些经文的分别中说：“以他心智了知与缘过去所缘的现起之心相应者的心。缘过去所缘的现起蕴是他心智在作意时的所缘缘”（《发趣论》2.19.22），“以他心智了知与缘未来所缘的现起之心相应者的心……以他心智了知与缘现在所缘的现起之心相应者的心。缘现在所缘的现起蕴是他心智在作意时的所缘缘”（《发趣论》2.19.21）——由此说明他心智在缘现在所缘时会转起。应该知道，因此才会有这样的考察。

တေသန္တိ တေသု ဒွီသု ဉာဏေသူတိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ. ကုသလာ ခန္ဓာတိ ဣဒ္ဓိဝိဓပုဗ္ဗေနိဝါသာနာဂတံသဉာဏာပေက္ခော ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော, န စေတောပရိယဉာဏယထာကမ္မူပဂဉာဏာပေက္ခောတိ. တေသံ စတုက္ခန္ဓာရမ္မဏဘာဝဿ အသာဓကောတိ စေ? န, အညတ္ထ ‘‘အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ ခန္ဓာ စ ဝိစာရော စ စေတောပရိယဉာဏဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ အနာဂတံသဉာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၆.၇၂) ‘‘သဝိတက္ကသဝိစာရာ ခန္ဓာ စ ဝိတက္ကော စ စေတောပရိယဉာဏဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ အနာဂတံသဉာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၆.၆၉) စ ဝုတ္တတ္တာ စေတောပရိယဉာဏာပေက္ခောပိ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသောတိ ဣမဿတ္ထဿ သိဒ္ဓိတော. ဧဝမပိ [Pg.198] ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ ‘‘အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ ခန္ဓာ စ ဝိစာရော စာ’’တိအာဒီသု အဝုတ္တတ္တာ စတုက္ခန္ဓာရမ္မဏတာ န သိဇ္ဈတီတိ? န, တတ္ထ အဝစနဿ အညကာရဏတ္တာ. ယထာကမ္မူပဂဉာဏေန ဟိ ကမ္မသံသဋ္ဌာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ကမ္မပ္ပမုခေန ဂယှန္တိ. တဉှိ ယထာ စေတောပရိယဉာဏံ ပုရိမပရိကမ္မဝသေန သဝိတက္ကာဒိဝိဘာဂံ သရာဂါဒိဝိဘာဂဉ္စ စိတ္တံ ဝိဘာဝေတိ, န ဧဝံ သဝိဘာဂံ ဝိဘာဝေတိ, ကမ္မဝသေနေဝ ပန သမုဒါယံ ဝိဘာဝေတီတိ ‘‘အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ ခန္ဓာ စ ဝိစာရော စာ’’တိအာဒိကေ ဝိဘာဂကရဏေ တံ န ဝုတ္တံ, န စတုက္ခန္ဓာနာရမ္မဏတောတိ. ဣဒံ ပန အဝစနဿ ကာရဏန္တိ. ကေစိ တတ္ထာပိ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ အနာဂတံသဉာဏဿာ’’တိ ပဌန္တိ ဧဝ. န ဟိ တံ ကုသလာကုသလဝိဘာဂံ ဝိယ သဝိတက္ကာဒိဝိဘာဂံ ကမ္မံ ဝိဘာဝေတုံ အသမတ္ထံ. ဒုစ္စရိတသုစရိတဘာဝဝိဘာဝနမ္ပိ ဟိ လောဘာဒိအလောဘာဒိသမ္ပယောဂဝိသေသဝိဘာဝနံ ဟောတီတိ.

“Tesanti”是所有格词，表示“于彼等二种智中”的决定义。言“善蕴”者，乃就神变智、宿住随念智、知未来智而作多数之指示，非就他心智与知业趣智。若谓：彼等四蕴为所缘，岂非不成？不然，因于其他处曾说：“无寻唯伺之蕴及伺，于他心智、宿住随念智、知未来智为所缘缘。”（《发趣论》2.6.72）；“有寻有伺之蕴及寻，于他心智、宿住随念智、知未来智为所缘缘。”（《发趣论》2.6.69）故知，即使就他心智而言，亦为多数之指示，此义成立。即使如此，然于知业趣智中，未说“无寻唯伺之蕴及伺”等，岂非四蕴为所缘不成立耶？不然，于彼处未说，另有原因。盖知业趣智乃以业为主，把握与业相应之四蕴。诚然，如他心智依于先前之加行力，能分别有寻等之差别及有贪等之差别心，但知业趣智不作如是之分别，而仅依于业力分别总体。故于“无寻唯伺之蕴及伺”等之分类中，未说知业趣智，非谓知业趣智不缘四蕴。此乃未说之原因。然有某些人于彼处亦诵为：“宿住随念智、知业趣智、知未来智。”盖彼智并非如分别善与不善业一般，无力分别具有寻等差别的业。因分别恶行与善行的状态，实即分别与贪等、无贪等相应的特相故。

၁၄၃၅. နိယကဇ္ဈတ္တပရိယာယဿ အဘာဝေနာတိ သဘာဝဓမ္မတ္တာ ကေနစိ ပရိယာယေန နိယကဇ္ဈတ္တံ အဟောန္တံ သဗ္ဗထာ ဗဟိဒ္ဓါဘာဝေနေဝ ‘‘ဧကန္တဗဟိဒ္ဓါ’’တိ ဝုတ္တံ, န အသဘာဝဓမ္မတ္တာ ဗဟိဒ္ဓါပိ အဟောန္တံ ကသိဏာဒိ ဝိယ နိယကဇ္ဈတ္တမတ္တဿ အသမ္ဘဝတော. အသဘာဝဓမ္မတ္တာ ဧဝ ဟိ ကသိဏာဒိအဇ္ဈတ္တဓမ္မဘူတော စ ကောစိ ဘာဝေါ န ဟောတီတိ အဇ္ဈတ္တတ္တိကေ န ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. တံ သဗ္ဗံ အာကိဉ္စညာယတနာဒိ အတီတာရမ္မဏတ္တိကေ ‘‘နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ စ ဝုတ္တန္တိ အနုညာတတ္တာ ဝစနတောတိ ဧတေဟိ ကာရဏေဟိ ပကာသိတန္တိ အတ္ထော.

1435. 因为是自性法，所以无论以何种方式都不能成为自身内在，完全由于其是外在的，故被称为“绝对外在”(ekantabahiddhā)；而不是像遍(kasiṇa)等那样，因为是非自性法，所以连外在也不是，并且连仅仅是自身内在也不可能存在。确实，正因为是非自性法，遍等并非任何已成为内在法的真实存在，因此在内在三法聚中未曾论及，此是其意趣。所有这一切，如无所有处(ākiñcaññāyatana)等，与在过去所缘三法聚中被称为“不可说所缘”(navattabbārammaṇa)相关联。于此，“已说”(vuttaṃ)一词，其义为“已阐明”，乃是基于“因其被允许”及“因其言说”这些理由。

ဣဒါနိ တန္တိ ‘‘ဧတဉှိ အာကိဉ္စညာယတန’’န္တိ ဝုတ္တံ အာကိဉ္စညာယတနံ တံ-သဒ္ဒေန အာကဍ္ဎိတွာ ဝဒတိ. ယော ပနာယမေတ္ထ အတ္ထော ဝုတ္တော ‘‘အာကိဉ္စညာယတနံ ဧကမ္ပိ ဣဓ ဝုစ္စမာနံ အတီတာရမ္မဏတ္တိကေ တေန သဟေကာရမ္မဏတမ္ပိ သန္ဓာယ ကာမာဝစရကုသလာဒီနံ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏတာယ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓာပိ တေသံ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏဘာဝံ ဒီပေတီတိ ကတွာ တသ္မိံ ဝုတ္တေ တာနိပိ ဝုတ္တာနေဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဝိသုံ န ဝုတ္တာနီ’’တိ, တမညေ နာနုဇာနန္တိ. န ဟိ ဤဒိသံ လေသဝစနံ အဋ္ဌကထာကဏ္ဍေ အတ္ထိ. ယဒိ သိယာ, ပရိတ္တာရမ္မဏတ္တိကေ ယေသံ သမာနာရမ္မဏာနံ ပရိတ္တာဒိအာရမ္မဏတာ နဝတ္တဗ္ဗတာ စ ဝုတ္တာ. ပုန အတီတာရမ္မဏတ္တိကေ တေသု ဧကမေဝ ဝတွာ အညံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. တထာ ဝေဒနာတ္တိကေ သမာနဝေဒနာနံ ယေသံ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တတာ [Pg.199] ဝုတ္တာ, တေသု ဧကမေဝ ပီတိတ္တိကေ သုခသဟဂတနိဒ္ဒေသေ ဝတွာ အညံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ဧဝံ ဥပေက္ခာသဟဂတနိဒ္ဒေသာဒီသု ယောဇေတဗ္ဗံ. လေသေန ပန ဝိနာ အဋ္ဌကထာကဏ္ဍေ အတ္ထုဒ္ဓါရဿ ကတတ္တာ အာကိဉ္စညာယတနဿ ဝိယ ကာမာဝစရကုသလာဒီနမ္ပိ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏတ္တိကေ နဝတ္တဗ္ဗတာယ သတိ တာနိပိ နဝတ္တဗ္ဗာနီတိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ, န ပန ဝုတ္တာနိ. တသ္မာ အဘာဝနာသာမညေပိ ယာယ အဘာဝနာနိဋ္ဌပ္ပဝတ္တိယာ အာကိဉ္စညာယတနံ ပဝတ္တမာနံ နဝတ္တဗ္ဗံ ဇာတံ, တဿာ ပဝတ္တိယာ အဘာဝေန တာနိ နဝတ္တဗ္ဗာနီတိ န ဝုတ္တာနိ. ဂဟဏဝိသေသနိမ္မိတာနေဝ ဟိ ကသိဏာဒီနိ သဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနာနီတိ တဒါရမ္မဏာနံ ဗဟိဒ္ဓါဂဟဏဝသေန ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏတာ ဝုတ္တာ. အာကိဉ္စညာယတနံ ပန န ဗဟိဒ္ဓါဂဟဏဘာဝေန ပဝတ္တတိ, နာပိ အဇ္ဈတ္တဂ္ဂဟဏဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ နဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ. ယေန ပန ဂဟဏာကာရေန အာကိဉ္စညာယတနံ ပဝတ္တတိ, န တေန သဗ္ဗညုတညာဏမ္ပိ ပဝတ္တတိ. ယဒိ ပဝတ္တေယျ, တမ္ပိ အာကိဉ္စညာယတနမေဝ ဘဝေယျ. ယထာ ဟိ ကိလေသာနံ ဂေါစရံ ပဝတ္တိဝိသေသဉ္စ သဗ္ဗံ ဇာနန္တံ သဗ္ဗညုတညာဏံ န ယထာ တေ ဂဏှန္တိ, တထာ ဂဏှာတိ တဿပိ ကိလေသဘာဝါပတ္တိတော, ဧဝံ အာကိဉ္စညာယတနဿ စ ပဝတ္တနာကာရံ ယထာသဘာဝတော ဇာနန္တံ တံ အာကိဉ္စညာယတနမိဝ န ဂဏှာတိ, ကိမင်္ဂံ ပန အညန္တိ. တေန ကာမာဝစရကုသလာနံ နဝတ္တဗ္ဗတာ န ဝုတ္တာတိ. အယံ ‘‘အာကိဉ္စညာယတနဿ ဝိသယဘူတော အပဂမော နာမ ဧကော အတ္ထော အတ္ထီ’’တိ အနိစ္ဆန္တာနံ အာစရိယာနံ ဝိနိစ္ဆယော.

现在，经文说“此即无所有处”，是藉由“彼”(taṃ)字引出无所有处而说。然而，此处所说的义理是：“‘无所有处’在此处虽只说了一个，但在‘过去所缘三法聚’(atītārammaṇattika)中，也关联到与它有共同所缘的法；由于已说过欲界善法等是‘不可说所缘’(navattabbārammaṇa)，所以这里也表明了它们的‘不可说所缘’的状态。因此，在说无所有处时，那些法也同样被说了，所以不另外分开说。”——对此，其他（论师）不予认可。因为在义注(aṭṭhakathā)中并无此类暗示之说。假如有的话，那么在“微小所缘三法聚”(parittārammaṇattika)中，对那些有相同所缘的法，既然已说了其为微小等所缘及不可说，那么之后在“过去所缘三法聚”中，就只应说其中之一，而不应说其他的。同样，在“受三法聚”(vedanāttika)中，对那些有相同受的法，既然已说了其与乐受相应，那么在“喜三法聚”(pītittika)的乐俱行解释(sukhasahagataniddesa)中，就只应说其中之一，而不应说其他的。在舍俱行解释(upekkhāsahagataniddesa)等中也应作同样的结合。然而，在义注中，阐明义理时并无暗示，因此，就像无所有处一样，如果欲界善法等在“内所缘三法聚”(ajjhattārammaṇattika)中具有不可说性，那么它们也应被称为“不可说”，但实际上并未如此说。因此，即使在非有的共通性上，无所有处是由于某种‘非有之究竟转起’而成为不可说，而那些（欲界善法等）因为没有那种转起，所以未被说为不可说。诚然，因为由特殊的取相所造作的遍处(kasiṇa)等，从自性上说并不存在，所以对以其为所缘的（心），是通过取外部的方式而说为“外所缘”(bahiddhārammaṇa)。而无所有处既不是通过取外部的方式转起，也不是通过取内部的方式转起，因此被称为“不可说”。再者，一切智智(sabbaññutaññāṇa)也不会以无所有处所转起的那种取相方式而转起。如果转起，那（智）本身也会成为无所有处。诚然，就像了知烦恼的一切行境与转起差别的一切智智，并不会像烦恼那样去取（所缘）——（如果那样取）它本身也会堕于烦恼的状态；同样，如实了知无所有处转起方式的（一切智智），并不会像无所有处那样去取（所缘），何况其他（心）呢？因此，（经中）未说欲界善法的不可说性。此即不接受‘无所有处的所缘，有一种名为“离去”(apagama)的义理’之诸师的决断。

ဝိပါကံ ပန န ကဿစိ အာရမ္မဏံ ဟောတီတိ ဝိပါကံ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဝိပါကာဒီသု ဝိညာဏဉ္စာယတနေသု န ကဿစိ အာရမ္မဏံ ဟောတီတိ အတ္ထော, တထာ အာကိဉ္စညာယတနဉ္စ နေဝသညာနာသညာယတနဿ. ယထာ ဟိ ဝိပါကတ္တိကေ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မနေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မမူလကေသု ပဉှေသု ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနကုသလံ ဝိညာဏဉ္စာယတနကုသလဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော, အာကိဉ္စညာယတနကုသလံ နေဝသညာနာသညာယတနကုသလဿ, တထာ ဝိပါကဿ ကိရိယဿ. အာကာသာနဉ္စာယတနကိရိယံ ဝိညာဏဉ္စာယတနကိရိယဿ. အာကိဉ္စညာယတနကိရိယံ နေဝသညာနာသညာယတနကိရိယဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၀၆, ၄၁၀) ဝုတ္တံ, န [Pg.200] တထာ ဝိပါကဓမ္မမူလကေသု ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနအာကိဉ္စညာယတနဝိပါကာ ဝိညာဏဉ္စာယတနနေဝသညာနာသညာယတနဝိပါကကုသလကိရိယာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တာ. ဝိပါကတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ စိတ္တဿ အဘိနီဟာရာသမ္ဘဝတောတိ ဝိပါကံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အဘိနီဟာရာသမ္ဘဝတောတိ အတ္ထော. ဝိပါကဿ ဟိ အာရမ္မဏံ ကတွာ နတ္ထိ အဘိနီဟာရောတိ.

然而，异熟(vipāka)不是任何（禅那）的所缘。意思是说，作为异熟的空无边处(ākāsānañcāyatana)，对于识无边处(viññāṇañcāyatana)等异熟，不是任何（禅那）的所缘。同样，作为异熟的无所有处(ākiñcaññāyatana)也不是非想非非想处(nevasaññānāsaññāyatana)的（所缘）。例如，在异熟三法聚(vipākattika)中，关于以异熟所生法及非异熟非异熟所生法为根的诸问题中，曾说：“空无边处善法以所缘缘为识无边处善法的缘，无所有处善法以所缘缘为非想非非想处善法的缘，异熟和唯作(kiriya)也是如此。空无边处唯作以所缘缘为识无边处唯作的缘，无所有处唯作以所缘缘为非想非非想处唯作的缘。”（《发趣论》1.1.406, 410）但是，在以异熟法为根的诸问题中，却没有说“作为异熟的空无边处与无所有处，以所缘缘为作为异熟、善、唯作的识无边处与非想非非想处的缘”。“从异熟出定后，心不可能有引导”，意思是说，以异熟为所缘，不可能有引导。因为以异熟为所缘，确实没有引导。

အတ္တနော ခန္ဓာဒီနီတိ အရူပက္ခန္ဓေ ‘‘ခန္ဓာ’’တိ ဂဟေတွာ အာဒိ-သဒ္ဒေန ရူပံ ဂဏှာတိ. အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဂယှမာနံ အဟန္တိ ပညတ္တိံ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂဏှာတိ. ဧသ နယော ပရေသံ ခန္ဓာဒိဂ္ဂဟဏေ စ. ပုန ပညတ္တိဂ္ဂဟဏေန ကသိဏဝိဟာရာဒိအနိန္ဒြိယဗဒ္ဓုပါဒါယပညတ္တိမာဟ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝါ အဟံ ပရံ ပဏ္ဏတ္တိဂ္ဂဟဏေ သဗ္ဗံ ဥပါဒါယပညတ္တိံ. ကမ္မာဒီသု ကမ္မံ အဇ္ဈတ္တံ, ကမ္မနိမိတ္တံ ဥဘယံ, ဂတိနိမိတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အတ္တနော သရီရေ ဧဝ ကိမိ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တမာနဿ ဂတိနိမိတ္တမ္ပိ အဇ္ဈတ္တံ သိယာ. မလ္လိကာယ ကုမ္မာသံ ဒဒမာနာယ ရညော အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနလာဘံ, သန္တတိမဟာမတ္တဿ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဂတဿ အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ, သုမနမာလာကာရဿ စ ပုပ္ဖမုဋ္ဌိနာ ပူဇေန္တဿ ပစ္စေကဗောဓိသစ္ဆိကိရိယံ နိဿာယ ဘဂဝါ သိတံ ပါတွာကာသိ.

“于己身之蕴等”者，谓于无色蕴中取“蕴”，复以“等”字含摄色蕴。或以“等”字，含摄于内被执取之“我”此一概念。此理亦通于取他人之蕴等。再者，以“取概念”，说示了如遍处等非根所系的概念，以及依止概念。或以“等”字，于取“我”、“他”之概念时，[是指]一切依止概念。于业等中，应知业是内，业相是内外二者，趣相是外。于自身中将生为虫者，其趣相亦得为内。缘于茉莉夫人(Mallikā)因布施麦粥而得王后之位，善圣大臣(Santati Mahāmatta)于象背上证得阿拉汉果，以及须摩那花匠(Sumanamālākāra)以一把花供养而现证独觉菩提，世尊显现了微笑。

ဣမသ္မိံ တိကေ ဩကာသံ လဘန္တီတိ ပရိတ္တာရမ္မဏာတီတာရမ္မဏတ္တိကေသု အလဒ္ဓေါကာသာနိ နဝတ္တဗ္ဗာနီတိ ဝုတ္တာနိ, ဣဓ ပန နဝတ္တဗ္ဗာနိ န ဟောန္တိ, အဇ္ဈတ္တာဒီသု ဧကာရမ္မဏတံ လဘန္တီတိ အတ္ထော. ဧတာနိ ဟိ ပဉ္စ သဗ္ဗတ္ထပါဒကာကာသာလောကကသိဏစတုတ္ထာနံ ကသိဏာရမ္မဏတ္တာ, ဗြဟ္မဝိဟာရစတုတ္ထဿ ပညတ္တိအာရမ္မဏတ္တာ, အာနာပါနစတုတ္ထဿ နိမိတ္တာရမ္မဏတ္တာ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာနီတိ. သကာယစိတ္တာနန္တိ သကကာယစိတ္တာနံ, တေန ပယောဇနံ နတ္ထိ, တသ္မာ န တံ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏန္တိ အတ္ထော. အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓဿ ဝါ ရူပဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘တိဿန္နံ ဝါ ပညတ္တီန’’န္တိ ဣဒမ္ပိ ဝါ-သဒ္ဒေန အာဟရိတဗ္ဗံ, နယဒဿနံ ဝါ ဧတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဤဒိသေ ဟိ ကာလေ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏန္တိ.

“于此三法聚中获得机会”者，谓于少所缘、过去所缘等三法聚中未得机会，故说为“不应说”。然于此处，则非“不应说”，其义为：于内等法中获得单一所缘故。此五种禅那，即遍处作基第四禅、空遍第四禅、光明遍第四禅，因以遍为所缘；梵住第四禅，因以概念为所缘；安那般那第四禅，因以相为所缘，故皆为外所缘。“于自身心”者，谓于自己的身心。以他心智[了知自心]无有利益，是故其非内所缘，此是义。于“或于非根所系之色”中，亦应以“或”字引入“或于三概念”。或应知此是作为方法的展示。诚然，于此之时，是为外所缘。

တိကအတ္ထုဒ္ဓါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

三法义要释义 终。

ဒုကအတ္ထုဒ္ဓါရဝဏ္ဏနာ

二法义要释义

၁၄၇၃. မာနော [Pg.201] …ပေ… ဧကဓာဝါတိ ဣဒံ အဝုတ္တပ္ပကာရဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ, အညထာ မာနော ကာမရာဂါဝိဇ္ဇာသညောဇနေဟိ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒွိဓာတိ ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ. ဧသ နယော ဘဝရာဂါဒီသု. တထာ ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဧတ္ထ တထာတိ ဧတဿ ဧကဓာဝါတိ အတ္ထော.

1473. 慢……乃至……单一，这是以显示未说之方式而说；否则，慢与欲贪结、无明结一同生起，故应说为二。此理亦适用于有贪等。同样，于“疑”，此处的“如是”，其义为“单一”。

၁၅၁၁. သသင်္ခါရိကေသူတိ ဣဒံ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏဿ တီဟိ နီဝရဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, န နိယမတော တတ္ထ တဿ တေဟိ ဥပ္ပတ္တိဒဿနတ္ထံ ထိနမိဒ္ဓဿ အနိယတတ္တာ. ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေနာတိ ဥဒ္ဓစ္စဿ သဗ္ဗာကုသလေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတေ ဒွေ, အညေသု ထိနမိဒ္ဓကုက္ကုစ္စဝိရဟေ တီဏိ ဟေဋ္ဌိမန္တတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ကတွာ ‘‘ဒွေ တီဏီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. ယတ္တကာနံ ပန ဧကတော ဥပ္ပတ္တိယံ နီဝရဏာ စေဝ နီဝရဏသမ္ပယုတ္တာ စာတိ အယမတ္ထော သမ္ဘဝတိ, ဟေဋ္ဌိမန္တေန တေသံ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဒွေ’’တိ ဝုတ္တံ. တတော ဥဒ္ဓမ္ပိ ပဝတ္တိယံ အယမတ္ထော သမ္ဘဝတိ ဧဝါတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘တီဏီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒွေ တီဏီတိ စ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါတိ အနိယမနိဒ္ဒေသောတိ စတ္တာရိ ဝါ ပဉ္စ ဝါတိပိ ဝိညာယတိ. ယတ္ထ သဟုပ္ပတ္တိ, တတ္ထ နီဝရဏာ စေဝ နီဝရဏသမ္ပယုတ္တာ စ ဟောန္တီတိ ဧတဿ ဝါ လက္ခဏဿ ဒဿနမေတန္တိ. ယတ္ထ စတ္တာရိ ပဉ္စ စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တတ္ထ စာယမတ္ထော သာဓိတော ဟောတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ကိလေသဂေါစ္ဆကေ စ ‘‘ဒွေ တယော’’တိ ဝုတ္တံ. လက္ခဏဒဿနဝသေန ဟိ ကိလေသာ စေဝ ကိလေသသမ္ပယုတ္တာ စ ဝုတ္တာ, န သဗ္ဗေသံ သမ္ဘဝန္တာနံ သရူပေန ဒဿနဝသေနာတိ.

1511. 于有行（心），当知此仅为显示欲贪盖(kāmacchandanīvaraṇa)与三盖共同生起之处所，并非为了显示其于彼处必定与彼等（三盖）一同生起，因昏沉睡眠(thinamiddha)为不定法故。其义为：依下限而言，因掉举(uddhacca)于一切不善法中生起，故于掉举相应（心中）有二（盖）；于其他无昏沉睡眠与追悔(kukkucca)之处，从下限生起三（盖），是故说为“二、三”。然而，于若干（盖）一同生起时，“既是盖，亦与盖相应”此义成立，为显示其下限，故说“二”。为显示此义于其上发生时亦成立，故说“三”。而“二、三”是“二或三”之不定的解释，故亦可知为“四或五”。或者，此乃显示此相：于共同生起之处，既有盖，亦有与盖相应法。是故，于四（盖）、五（盖）生起之处，此义亦得以成立。如是，于烦恼聚(kilesagocchaka)中亦说“二、三”。实因此乃依显示其相而说“既是烦恼，亦与烦恼相应”，而非依显示一切可能（烦恼）之自相而说。

ယဒိ ဥဒ္ဓစ္စံ သဗ္ဗာကုသလေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏံ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတေ စိတ္တုပ္ပာဒေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ? သုတ္တန္တေ ဝုတ္တေသု ပဉ္စသု နီဝရဏေသု အညနီဝရဏရဟိတဿ ဥဒ္ဓစ္စဿ ဝိသယဝိသေသဒဿနတ္ထံ. ဆဋ္ဌံ ပန နီဝရဏံ အဘိဓမ္မေ ဣတရေဟိ သဟဂတန္တိ တဿ အညနီဝရဏရဟိတဿ န ကောစိ ဝိသယဝိသေသော အတ္ထိ, အတ္တနာ သဟဂတေဟိ ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနာဘာဝါ တဒုပလက္ခိတဿ စိတ္တုပ္ပာဒဿ အဘာဝါ စ နတ္ထေဝ ဝိသယဝိသေသော, တသ္မာ ‘‘တံ သဗ္ဗာကုသလေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတော ပန ဝုတ္တစိတ္တုပ္ပာဒေါ သေသဓမ္မာနံ ဥဒ္ဓစ္စာနုဝတ္တနဘာဝေန တဒုပလက္ခိတော ဥဒ္ဓစ္စဿ ဝိသယဝိသေသော, တသ္မာ သဗ္ဗာကုသလေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥဒ္ဓစ္စံ သာမညေန ‘‘ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏ’’န္တိ [Pg.202] ဂဟေတွာပိ တံ အတ္တနော ဝိသယဝိသေသေန ပကာသေတုံ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတေ စိတ္တုပ္ပာဒေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ အာဟ. ဧဝဉ္စ ပကာသနံ ဝိသယဝိသေသေသု လောဘဒေါမနဿသဟဂတသသင်္ခါရိကဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စသဟဂတေသု ပဉ္စ နီဝရဏာနိ ဝဝတ္ထပေတွာ တေသံ ဗျာပကဘာဝေန ဆဋ္ဌံ ပကာသေတုံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

如果掉举能在一切不善心中生起，为何说“掉举盖在与掉举相应的心生起中生起”呢？这是为了在经中所说的五盖中，显示那不与其他盖俱行的掉举的特殊生起处。再者，在阿毗达摩中，第六盖（无明盖）是与其他盖俱生的，因此，对于那不与其他盖俱行的它而言，没有任何特殊的生起处。因为没有离于与自身相应者而生起的处所，并且没有以它为标记的心生起，所以确实没有特殊的生起处。因此说“它在一切不善心中生起”。然而，所说的与掉举相应的心生起，由于其余诸法随行于掉举而以之为标记，这即是掉举的特殊生起处。因此，即使将普遍生起于一切不善心中的掉举从通义上执取为“掉举盖”，为了以其自身的特殊生起处来显示它，才说“（它）在与掉举相应的心生起中生起”。应当了知，作此显示，是在贪相应、忧相应、有行、疑相应、掉举相应等特殊生起处中，确立了五盖之后，为了以其（对前五者的）遍行性来显示第六盖而作的。

ကေစိ ပန ‘‘ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတေတိ သာမညေန သဗ္ဗံ ဥဒ္ဓစ္စံ ‘ဥဒ္ဓစ္စ’န္တိ ဂဟေတွာ တေန သဟဂတေ စိတ္တုပ္ပာဒေ’’တိ ဝဒန္တိ, အယံ ပနတ္ထော န ဗဟုမတော ဒွါဒသမစိတ္တုပ္ပာဒဿ ဝိယ သဗ္ဗာကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဥဒ္ဓစ္စေန အနုပလက္ခိတတ္တာ, သတိ စ ဥပလက္ခိတတ္တေ ‘‘အဋ္ဌသု လောဘသဟဂတေသူ’’တိအာဒီသု ဝိယ အညေသံ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ဒွါဒသသု ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတေသူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ. ဥဒ္ဓစ္စာနုပလက္ခိတတ္တာ ပန သဗ္ဗာကုသလာနံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ ဝိယ ဣဒမ္ပိ ‘‘သဗ္ဗာကုသလေသု ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, န ပန ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ စ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ ဝိယ ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏဉ္စ သဗ္ဗာကုသလေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ နိက္ခေပကဏ္ဍေ ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏေန နီဝရဏဉ္စေဝ နီဝရဏသမ္ပယုတ္တဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန ဧကသ္မိံယေဝ စိတ္တုပ္ပာဒေ ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အဂ္ဂဟေတွာ အဓိပ္ပာယော မဂ္ဂိတဗ္ဗောတိ.

然而，某些人主张：对于“与掉举相应”，应笼统地将一切掉举执为“掉举”，并认为它在与彼相应的心生起中（生起）。但此义不为大众所接受，因为并非一切不善心生起都像第十二心生起那样被掉举所标识；倘若被标识，则应如“于八贪相应（心）”等句那样，为了排除其他心生起而说“于十二与掉举相应（心）”。再者，由于一切不善法不被掉举所标识，此（掉举盖）亦应如无明盖(avijjānīvaraṇa)一般，可说“于一切不善法中生起”，但（经中）并未如是说。是故，应依已说之理趣理解其义。又因掉举盖亦如无明盖，于一切不善法中生起，是故在纲要品(Nikkhepakaṇḍa)中说：“欲贪盖(kāmacchandanīvaraṇa)与掉举盖，既是盖，亦与盖相应”等。因此，不应执取“掉举盖仅于一心生起中生起”，而应探求其意趣。

ကိလေသဂေါစ္ဆကေ လောဘာဒီနိ ဒသ ကိလေသဝတ္ထူနိ ဣမိနာ အနုက္ကမေန ဣဓေဝ အဘိဓမ္မေ အာဂတာနိ. တသ္မာ ဣဓေဝ ဝုတ္တဿ ဥဒ္ဓစ္စကိလေသဿ အတ္တနာ သဟ ဝုတ္တေဟိ ကိလေသေဟိ ရဟိတဿ ဝိသယဝိသေသော နတ္ထီတိ ဝိသယဝိသေသေန ပကာသနံ အကတွာ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ အဟိရိကဉ္စ အနောတ္တပ္ပဉ္စ သဗ္ဗာကုသလေသု ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိလေသာ စေဝ သံကိလိဋ္ဌပဒနိဒ္ဒေသေ ယသ္မာ သံကိလိဋ္ဌပဒံ ကိလေသသမ္ပယုတ္တပဒေန အသမာနတ္ထံ ကေဝလံ မလေန ဥပတာပိတတံ ဝိဗာဓိတတဉ္စ ဒီပေတိ, တသ္မာ ကိလေသာ စေဝ ကိလေသသမ္ပယုတ္တပဒနိဒ္ဒေသေန သမာနံ နိဒ္ဒေသံ အကတွာ ‘‘တေဝ ကိလေသာ ကိလေသာ စေဝ သံကိလိဋ္ဌာ စာ’’တိ ဝုတ္တံ.

在烦恼组(Kilesagocchaka)中，贪等的十种烦恼事，已在此阿毗达摩(abhidhamma)中依此顺序出现。是故，于此中所说的掉举烦恼，除了与它一同被述说的诸烦恼外，并无特殊的所缘，因此未以特殊所缘的方式加以阐明，而说：“掉举、无惭与无愧，于一切不善法中生起”。在“烦恼亦是杂染”(kilesā ceva saṃkiliṭṭhā)一词的解释(niddesa)中，由于“杂染”(saṃkiliṭṭha)一词与“烦恼相应”(kilesasampayutta)一词的意义不同，它仅仅表示被垢染所折磨与恼害的状态，是故，（世尊）没有作出与“烦恼亦是烦恼相应”(kilesā ceva kilesasampayuttā)一词的解释相同的解释，而说：“彼等是烦恼，既是烦恼，亦是杂染”。

၁၅၇၇. ဒွေ တယော ကိလေသာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒွေ တယောတိ ဟေတုဂေါစ္ဆကာဒီသု ဝုတ္တာဓိကာရဝသေန ရုဠှိယာ ဝုတ္တ’’န္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. ယဒိ အတ္ထံ အနပေက္ခိတွာ ရုဠှိယာ ဝုစ္စေယျ, ဂန္ထဂေါစ္ဆကေ စ ‘‘ယတ္ထ ဒွေ တယော ဂန္ထာ [Pg.203] ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ယဉ္စ ဝဒန္တိ ‘‘ယတ္ထ ဒွေ တယော အညေဟိ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဣမဿတ္ထဿ သမ္ဘဝတော ဧကတော-သဒ္ဒေါ ကိလေသဂေါစ္ဆကေ သာတ္ထကော, န ဟေတုဂေါစ္ဆကာဒီသု တေန ဝိနာပိ အဓိပ္ပာယဝိဇာနနတော’’တိ, တမ္ပိ န, ဟေတုဂေါစ္ဆကာဒီသုပိ နာနာဥပ္ပတ္တိယံ ဟေတူ စေဝ ဟေတုသမ္ပယုတ္တာဒိဂ္ဂဟဏနိဝါရဏတ္ထတ္တာ ဧကတော-သဒ္ဒဿ, တသ္မာ ရုဠှီအနွတ္ထကထာရောပနဉ္စ ဝဇ္ဇေတွာ ယထာဝုတ္တေနေဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. လောဘော ဆဓာတိအာဒိနာ လောဘပဋိဃမောဟာနံ အညေဟိ ဧကတော ဥပ္ပတ္တိဒဿနေနေဝ တေသမ္ပိ လောဘာဒီဟိ ဧကတော ဥပ္ပတ္တိ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

1577. 于“二三种烦恼”此处，有人言：“‘二三种’是依因组等中所说之章句，以约定俗成而说。”若不顾其义，依约定俗成而说，则于结组中亦应说“有二三种结一同生起”。又有人言：“‘有二三种与其他（烦恼）一同生起’，以此义可能成立，故‘一同’(ekato)一词于烦恼组中有义；于因组等中，纵无此词亦能了知其意，故无义。”此亦不然。因于因组等中，于种种生起时，‘一同’一词亦是为了防止执取‘诸因’及‘与因相应’等义。是故，应舍弃约定俗成及强加随义之说，当依已说之理了知其义。以“贪有六种”等文，仅通过开示贪、瞋、痴与其他（烦恼）一同生起，即当了知，彼等（其他烦恼）与贪等一同生起亦已被开示。余者义显。

အဋ္ဌကထာကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

义注篇释义终。

စတ္တာရိ စ သဟဿာနိ, ပုန တီဏိ သတာနိ စ;

အဋ္ဌသာလိနိယာ ဧတေ, ပဒါ လီနတ္ထဇောတကာ.

四千又三百，此等《含义阐明》之诸词，能阐明隐晦之义。

ဓမ္မမိတ္တောတိ နာမေန, သက္ကစ္စံ အဘိယာစိတော;

အာနန္ဒောဣတိ နာမေန, ကတာ ဂန္ထာ သုဗုဒ္ဓိနာတိ.

名为阿难(Ānanda)的善慧者，受名为法友(Dhammamitta)者恭敬祈请，造此诸论。

ဣတိ အဋ္ဌသာလိနိယာ လီနတ္ထပဒဝဏ္ဏနာ

此即《含义阐明》隐晦义词之释义。

ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ သမတ္တာ.

《法集论》根本复注终。